text:
Comics rumantschs turnan
- Venderdi, 27.3.2015, 11:52
La Chasa Editura Rumantscha e l’Uniun dals Grischs han reedì ina collecziun dals comics rumantschs da Paulin Nuotclà. En in quadern A4 cumparan 10 fin 15 comics ch'èn naschids ils onns 1976 enfin 1989.
Baldi, Niccal e Jaquan han durant ils onns 1976 enfin 1989 divertì grond e pitschen. Mintga mais è cumparì in cudeschet cun en il comic da Pualin Nuotclà e varsaquantas engavineras.
«Trategnair ils uffants»
Era 20 onns pli tard fascineschan ils comics ils uffants. Da quai è Paulin Nuotclà persvas. El ha cumenzà a dissegnar ils comics or dad in motiv - per divertir ils uffants. E quai gartegia 20 onns pli tard anc adina. Cun las medemas figuras Baldi, Niccal e Jaquan e sias istorgias.


c: text/html

text:
Judo / Kids judo / Tai chi / Ju jistu
club da
budo
Disentis / Mustér
Ju-jitsu
Sport e metoda da sedefender...
Di e temps da trenament: venderdis allas 20:00-21:30
Ju-jitsu ei in sport da cumbat e cuntegn elements da judo, karate, aikido e kyusho. La variaziun da tecnicas ei perquei fetg gronda. Ju-jitsu san ins praticar sin differentas modas: sco sport da cumbat (turniers da „Duo- System“ ni „Fighting“) ni sco metoda da sedefender. Mintga trenament ei ina mischeida da tecnicas dils sports numnai sura, cun mintgamai in focus sin in cert tema, sco per exempel defensiuns encunter fridas ni defensiun encunter plirs adversaris eav. Spezialmein trenein nus tecnicas da basa per ina defensiun effectiva. Era tematisein nus sco reagar en situaziuns prigulusas ni tgei far suenter ina defensiun.
Igl ei adina pusseivel d'entscheiver. Annunzias bugen sur il formular da contact cheusut.
Nossa purschida da ju-jitsu per giuvenils e carschi cuntegn
- Trenaments regulars (venderdis)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
De plü dac
D’atri dac, d’atres informaziuns y d’atri documënc, che l'Aministraziun provinziala n’á nia le dovëi da publiché aladô dles desposiziuns varëntes y che ne pó nia gní assoziades a öna dles sotseziuns dades dant dessura.
De dla trasparënza
Le De dla trasparënza é na scomenciadia por promöie la cultura dla trasparënza y le barat d'informaziuns danter l'Aministraziun provinziala y la jënt, les impreses y i grups d'interes, y por ti fá retlam ala plata web 'Aministraziun trasparënta' y informé sön sü contignüs.
Dé dl'Autonomia/De dla trasparënza 5 Setëmber 2017:


text:
Il HCD gudogna era il quart duel da la stagiun cunter Servette
- Actualisà Mesemna, 17.2.2016, 6:29
Il club da hockey da Tavau ha battì a moda suverana Genevra-Servette ordaifer cun 6:1.
Samuel Walser en la 2. minuta e Beat Foster en la 17avla minuta han sajettà il HCD en avantatg. Suenter che Servette aveva lura pudì scursanir en la 26avla minuta al 1:3, ha Tavau bainprest procurà per ina clera chaussa cun dus ulteriurs gols da Marc Wieser e da Devin Setoguchi. Il gol final al 6:1 ha lura Samuel Walser sajettà en la 44avla minuta.
Cun questa victoria è il HCD anc in punct davent dal segund plaz da la tabella.
Ils 2 ulteriurs gieus:
SCL Tigers - Zug 3:2
ZSC Lions - Kloten 3:4 suenter sajettar penaltis
Hockey: Classament liga naziunala A (stan 26-02-2016)
Novitads RR 23.00


text:
Sorvisc
Sorvisc 11-20 sön 151
- Abité Cumpra o costruziun dla pröma ćiasa – Conzesciun de contribuć a ënć y organisaziuns por la divulgaziun dles leges sön le frabiché abitatif sovenzionè, alisiré y convenzionè
I contribuć vëgn conzedüs ai ënć y ales organisaziuns che se tol dant da: divulghè les leges sön le frabiché abitatif sovenzionè, alisiré y convenzionè por sostignì l’azès di zitadins a n'abitaziun adatada; Chilò ciàfon les ...
- Abité Cumpra y costruziun dla pröma ćiasa – paiamënt dl contribut y contlujiun dl prozedimënt
Do l’aprovaziun dl’alisiraziun mësson dè jö tl Ofize tecnich (25.3) düć i documënć dà dant tla lëtra de aprovaziun, por che la soma conzedüda vëgnes paiada fora.
- Abité Cumpra y costruziun dla pröma ćiasa – Recursc al Comitê por le frabiché residenzial
Le Comitê por le frabiché residenzial é n organn aministratif che à le dovëi da tó dezijiuns definitives sön i recursc: a) cuntra les dezijiuns dl assessur provinzial por le frabiché abitatif; b) cuntra les dezijiuns dl diretur dla...
- Abité Cumpra y urbanisaziun de terac por le frabiché alisiré – finanziamënt por i comuns
Cumpra de terac por frabiché L'assessur provinzial por le frabiché abitatif ti conzed ai Comuns imprësć zënza fić por la cumpra de terac adatà da gnì adorà sciöche terac da frabiché, do avëi mudé la destinaziun urbanistica. Denant co...
- Abité Intervënć de emergënza tl caje de catastrofes naturales
Can vëgnel pa dè na te’sort de contribut? Tl caje de tremoroc, agajuns, roes, ploiüdes, lovines y d’atres calamitês naturales. I dagns gaujà dal mè de füch n’alda nia laprò. Che à pa le dërt de ciafè n contribut por dortoré o fà...
- Abité Recuperada convenzionada de abitaziuns - renunzia
Por podëi despone a na manira lëdia de n’abitaziun cun le lian de vint agn preodü dal articul 7 dla lege provinziala di 3 de jenà dl 1978, n. 1, resp. dal articul 79 dla lege provinziala di 11 d’agost dl 1997, n. 13 (alienaziun, afit y.i.i.), val ...
- Abité Recuperada dla pröma ćiasa
La Provinzia autonoma de Balsan conzed alisiraziuns por la recuperada de abitaziuns por le bojëgn abitatif primar. Ëise intenziun de recuperè n’abitaziun? Ne savëise nia sce i ëis le dërt de ciafè n contribut? Te chësta seziun ciafëise dö...
- Abité Recuperada dla pröma ćiasa - Anotaziun dl lian sozial de 10 agn
Por che l'Ofize Spëises pois gní autorisé da paié fora l'alisiraziun por le frabiché vál debojëgn naota* dl'anotaziun dl lian sozial tl Ofize tavolar. * tl caje de licuidaziun antizipada pó le lian sozial gní anoté ince dedô. ...
- Abité Recuperada dla pröma ćiasa - condiziuns dl cuartier por ciafè n'alisiraziun y calcolaziun online dla spersa convenzionala y dl valur convenzional
La Provinzia autonoma de Balsan conzed alisiraziuns por la recuperada de abitaziuns por le bojëgn abitatif primar. La soma dles alisiraziuns por frabiché depënn inće dales carateristiches dl’abitaziun, dala spersa convenzionala y dal valur...
- Abité Recuperada dla pröma ćiasa - condiziuns por ti rové pormez al'alisiraziun y calcolaziun dl’alisiraziun online
La Provinzia autonoma de Balsan conzed alisiraziuns por la cumpra, la costruziun y la recuperada de abitaziuns por le bojëgn abitatif primar. Ara va da calcolè autonomamënter la soma dl'alisiraziun online . Sce an mët ite i dać che rever...


text:
Ester en movimënt – sciöche residënt o sciöche ghest - a pé, cun mesi publics o cun veicui privać. Mobilité sön strada, cun la ferata y tl'aria. Esperć po informè, ospité y acompagné les porsones por vigni bojëgn.
Ćiamps prinzipai
Mobilité sostenibla y segura
Veicui y pendolars
Sorvisc strades
Turism
Trasport publich local
Patents
trasport profescional
Furnadoies
Temesc colià
Les zifres che reverda turism y la mobilité
- 27
ënć se crüzia di contignüs
partis sö te döes Repartiziuns (Mobilité y Sorvisc strades), na Agenzia (Agenzia Mobilité) y dui raiuns de d'atres Repartiziuns (Turism y Zentrala viabilité).
- 132
sorvisc é online por Os
Les prestaziuns reverda porsones che vir tl Südtirol (patents, autorisaziuns, contribuć por pendolars, chertes por le trasport publich...) y impreses che laôra tl Südtirol (impreses de trasport, operadus turistics...).
- 3326
südtirolej á tut pert ala cuarta ediziun de "Südtirol vá cun la roda"
südtirolej á tut pert ala cuarta ediziun de "Südtirol vá cun la roda" cun le resultat complessif de 3,1 miliuns de chilometri che é gnüs pedalá tratan le tëmp de laur y le tëmp lëde (tl 2016 é i chilometri stá indöt 2,3 miliuns de chilometri)


text:
Il cumpliment
- Venderdi, 13.1.2017, 10:15
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 13.1.2017, 10:15, RTR
Cumpliments fan bain al cor! Quai pon esser cumpliments per insatgi che ha fatg il curtin per sia vischina, che fa mintgatant transports per ins u per la tatta che fa ils megliers capuns.
Audituras ed auditurs pon annunziar lur cumpliment. Gievgia decida la moderaziun tgenin che vegn resguardà. La moderatura registrescha in curt discurs cun la persuna che fa il cumpliment, e venderdi telefonescha ella a la persuna che survegn il cumpliment.
Il cumpliment dad oz va ad Arnold Spescha da Cuera, al litterat chè in «magi da pleds e da ritem» sco Giusep Librat Bundi da Flem menziuna en ses cumpliment.


text:
4 SURSELVA GLINDESDI, ILS 6 D’OCTOBER 2014 Dil recept dil basat entochen tiegl app turistic A Schnaus ein dus interprendiders giuvens sepresentai ■ (anr/ac) Dus dils treis finalists nominai pil Forum dils interprendiders giuvens ein sepresentai il vendergis vargau a Schnaus. Els han presentau lur idea da fatschenta che ha motivau al pass ell’independenza. Buca che Schnaus fuss il center dils interprendiders giuvens el cantun Grischun. La viseta da dus dils treis finalists nominai pil secund Forum dils interprendiders giuvens ei stada d’attribuir al tagliacrappa Sandro Hafner. En siu atelier a Schnaus nescha actualmein la trofea predestinada per il victur dil secund Forum dils interprendiders giuvens che ha liug ils 28 d’october 2014 a Cuera. Accumpignau ils finalists ha Claudia Vieli Oertle, l’organisatura dil forum instradaus per porscher allas giuvnas ed als giuvens interprendiders ina plattafuorma da sepresentar e da filar ils contacts necessaris per reussir ella veta economica. Gudignau la stema dalla giuria e vegni tscharni ord in diember dad otg annunzias ein ton Adrian Hirt sco August Schärli. Il fundament per lur nova interpresa savess buc esser pli differents. Ferton che August Schärli presenta ina nova applicaziun per il telefonin a favur dallas pendicularas per nez dils hosps ha Adrian Hirt seschau inspirar dalla tecnica da siu basat da conservar carn. Elavurar carn indigena a moda natirala Adrian Hirt ei da professiun inschignier da victualias ed ei staus surstaus dall’enconuschientscha fatga duront siu studi dad in fervent diever da mieds chemics per conservar carn ell’industria da victualias. Enco- menaschi d’unviern, actualmein per las pendicularas dalla Arena Alva. L’interpresa dad August Schärli senumna Enluf GmbH ed ei domiciliada a Claustra. Buca stai presents a Schnaus ein Fabio e Sandra Adank-Arioli che han surpriu la Garascha Hoffmann SA a Cuera ed amplificau il menaschi cun in ulteriur e dil tuttafatg niev segment da fatschenta: «Classic Car Collection». Sco quei che Claudia Vieli Oertle ha menziunau ein ils treis finalists vegni eligi dalla schelta dad otg interprendiders giuvens s’annunziai per la concurrenza. Ils treis interprendiders sepresentan ils 28 d’october a Cuera. Il votum dil publicum e dalla giuria decida la fin finala qual dils treis finalists che retscheiva igl emprem premi grischun surdaus a favur dad in interprendider giuven. Han intimau da s’annunziar per il secund Forum dils interprendiders giuvens dils 28 d’october a Cuera: Adrian Hirt, August Schärli, Claudia Vieli Oertle e Sandro Hafner (da sen.). FOTO A. CADONAU nuschentamein mieds buca gest d’avantatg per la sanadad humana. Il giuven interprendider ei sedecidius da sefatschentar cun la moda da conservar d’antruras. El sechenta oz carn aTschiertschen tractada cun spezarias, sal e vin. Il vin vegn duvraus per mantener la colur cotschna dalla carn. Surpriu il recept da conservar ha Adrian Hirt da siu basat. La carn per la puolpa dalla interpresa Alpenhirt deriva dalla Surselva e vegn elavurada a Rueun tier Carnnatira. Il giuven interprendider cumpra buca sulet la carn predestinada per la puolpa. El vul elavurar igl entir biestg e schizun communicar al consument il num dil bov ni dalla vacca. Adrian Hirt quenta da plazzar ses products ella gastronomia dad aulta qualitad e da distribuir online per in prezi denter 20 e 30 pertschien pli aults che la concurrenza dil «Bündnerfleisch» dall’Argentina. Porscher il panorama da bialaura era da brentina L’inspiraziun per siu product innovativ ha August Schärli neu dallas vacanzas sin il Schilthorn. El ha persequitau ils hosps dallas pendicularas viagiai da lunsch neutier e privai dil panorama en consequenza dalla schliat’aura. A quels hosps vul August Schärli porscher ina certa cuntentienscha cun possibilitar da persequitar il panorama da bialaura sil telefonin per cass ch’el resta tschelaus ella realitad. Sia idea d’antruras ei sesviluppada ed amplificada cun divers ulteriurs survetschs informativs per ils hosps dallas pendicularas dil Schilthorn e per il La distincziun deriva da Schnaus Vid la distincziun ei Sandro Hafner fatschentaus cun las lavurs finalas. El ha retschiert l’incumbensa da crear il premi ed ei sedecidius per in paliet da zinn postaus sin in granit. Il giuven tagliacrappa da Schnaus ei satisfatgs dalla incumbensa da crear il premi ton sco quei ch’ils interprendiders giuvens selegran da saver presentar lur idea da fatschenta ad in publicum pli vast. Senza sustegn ei il pass ell’independenza numnadamein nunpusseivels. E quei sustegn deriva buc exnum en fuorma da daners, ton impurtonta ei ina buna cussegliaziun. Diversas instituziuns porschan sustegn a persunas giuvnas ch’ein promtas da realisar ina nova idea da fatschenta. Denter auter la Fundaziun per innovaziun dil cantun Grischun. ■ MUNDAUN reclama Irène Schneider daventa presidenta communala (anr/ac) La radunonza communala dalla vischnaunca Mundaun ha eligiu Irène Schneider sco nova presidenta communala. Ella remplazza Peter Inauen ch’ei seretratgs suenter sis onns en uffeci. Irène Schneider ei oriunda da Horgen el cantun Turitg e viva dapi tschun onns a Surcuolm. Da leu anora meina ella communablamein cun siu um ina interpresa che sefatschenta cun intermediar e sustener giugadurs da hockey ellas ligias naziunalas A e B. La radunonza communala ha plinavon reeligiu il suprastont Adolf Caminada. Michael Cahenzli, Stefan Mayer e Fabien Walder ein vegni eligi da niev ella Zukunft hat Herkunft. 75 onns Societad da nuorsas Rueun Die Wurzeln von Notenstein reichen zurück bis ins Mittelalter. ■ (anr/sr) Dumengia, ils 12 d’october 2014 envida la Societad da nuorsas da Rueun ad ina exposiziun da giubileum cun ustria sil plaz. Quei a caschun dil giubileum da 75 onns che la societad sa festivar uonn. Duront l’exposiziun che ha liug sper baselgia vegn igl expert Risch Capat da Trin a valetar mintgamai quater nuorsas ed in tschanc dils quater commembers dall’uniun. Criteris ein Mehr über das Bankhaus und unsere vorausschauende Vermögensverwaltung stellen wir Ihnen gerne im persönlichen Gespräch an der Aquasanastrasse in Chur vor. Notenstein in Chur: Aquasanastrasse 8 Telefon 081 287 15 15 [email protected] N O T E N S T E I N P R I VAT B A N K A G S T. G A L L E N CH-7002 CHUR BASEL BERN LU Z E R N AQUASANASTRASSE 8 CHUR GENF SCHAFFHAUSEN +41 (0)81 287 15 15 LAUSANNE WINTERTHUR LO C A R N O suprastonza communala dalla vischnaunca Mundaun. Buca confirmau en siu uffeci ha la radunonza communala il suprastont Hans Sennhauser. Plinavon ei Armin Darms vegnius reeligius sco suppleant da suprastonza. Ella cumissiun da quen e gestiun ein vegni reeligi Beatrice Derungs, Ursula Kobler e Paul Halter. Priu enconuschientscha ed approbau unanimamein ha la radunonza dil vendergis vargau il quen communal. Ord las entradas da 2,14 milliuns francs ed expensas da 2,12 milliuns francs resulta in gudogn da 26 000 francs. Las investiziuns nettas dalla vischnaunca Mundaun muntan a 56 000 francs. format, fundament e launa. La fin finala decida igl expert tgei allevatur che posseda la pli biala nuorsa e tgeinin il pli bi anugl, mo era tgei menaschi sil plaz ch’ei il pli bi. Ils allevaturs da nuorsas dalla Societad da nuorsas Rueun possedan en tut 130 nuorsas alvas alpinas. Quellas ein stadas questa stad silla Lampertsch-Alp a Val S. Pieder, sin l’Alp Ruschein ed a Vrin sin l’Alp Scharboda. C H U [email protected] O T E N S T E I N . C H LU G A N O ZÜRICH Ils allevaturs da nuorsas dalla Societad da nuorsas a Rueun e lur partenarias envidan ad FOTO S. ROTHMUND ina exposiziun da giubileum.
© Copyright 2017 ExploreDoc


text:
Nua pon ins far fieu da Silvester?
- Actualisà Venderdi, 30.12.2016, 21:50
La pauca naiv en grondas parts dal chantun ha procurà ch’il privel d’incendis è il mument en l’entir chantun considerabel. Surtut en il sid dal chantun è il privel d’incendis grond. A partir da mesemna a bun’ura ha il chantun ordinà in scumond absolut da far fieu per las valladas dal sid.
La charta da privel dal chantun duai dar ina survista dals privels d'incendis. Ella è equivalenta a las cartas da privels da lavinas ni era d'inundaziuns. La carta da privels mussava la damaun da la mesemna, ils 28 da december, per la gronda part dal chantun in privel d'incendis pitschen fin a considerabel. Pir suenter l'incendi actual en il Mesauc ha il chantun prendì mesiras e scumandà da far fieu en las valladas dal sid.
-
1 Privel da fieu: Situaziun en il Grischun 2:00 min
da Actualitad dals 28.12.2016
-
2 Saira: Cura hai l'ultima giada pluvì en la Val Mesauc? 1:07 min
da Actualitad dals 28.12.2016
Las vischnancas decidan
L’uffizi da guaud e privels da la natira dal Grischun recumondà da s’infurmar sin vischnanca pertutgant las reglas da fieus artifizials. Gia scumandà da far fieus artifizials han las vischnancas San Murezzan e Segl. En las vischnancas da Trin, Claustra e Tavau dastgan ins be duvrar fieus artifizials cun retegnientscha e be en ils quartiers.
Far attenziun cun fieus artifizials
En la Val Mesauc, la Bregaglia e la Val Puschlav èsi en general scumandà da far fieus el public, pia era fieus artifizials. In grond privel d’incendis da guaud regia en la Val Müstair, la Val dal Rain da Cuira, la Tumleastga e Mantogna. Quai di Andrea Kaltenbrunner da l'Uffizi da guaud e privels da la natira dal Grischun. «Considerabel» saja la situaziun en tut las autras regiuns dal Girschun. Da princip decidian dentant las vischnancas sezzas, tge reglas che valan pertutgant ils fieus artifizials, di Andrea Kaltenbrunner.
Guaud brischa en media 20 giadas ad onn en il Grischun
Sco l’Uffizi da guaud e privels da la natira scriva, dettia en media 20 incendis da guaud ad onn en il chantun. Tranter ils onns 1981 e 2008 ha quai dà en l’entir chantun 528 incendis da guaud. Cunzunt l’onn 2003 era in onn cun setgiras e cun temperaturas da record – ed era in onn d’incendis. En tut eran vegnids dumbrads 44 incendis da guaud, quai marcant sur la media annuala.
Quatter gronds incendis da guaud aifer dus onns
Tranter ils onns 1996 e 1998 ha quai dà quatter gronds incendis da guaud sin l'intschess dal chantun Grischun. Uschia a Bever l’avrigl 1996, a Brusio il mars 1997, Mesauc l'avrigl 1997 ed anc ina giada a Brusio l’avrigl 1998. Ils custs da stizzar quests incendis pli gronds han muntà mintgamai tranter in pèr tschientmilli francs e tschintg milliuns francs.
L’Uffizi da guaud e privels da la natira dal chantun ha elavurà mesiras, co incendis da guaud pon vegnir evitads. Tuttina dat quai adina puspè tals incendis.
RR actualitad 17:00


text:
Istorgia dal Grischun
L’istorgia dal Grischun tracta ils eveniments istorics ch’han gì lieu entaifer l’intschess dal chantun Grischun dad oz ed en ils territoris d’influenza da las furmas d’organisaziun statala precedentas. En successiun cronologica èn quai: la Raetia Curiensis, la Currezia medievala, la Republica da las Trais Lias, il chantun Rezia ed il chantun Grischun (a partir dal 1803).
Cuntegn
Temp dals Romans e temp medieval tempriv[modifitgar | modifitgar il code]
Il territori dal Grischun dad oz è vegnì populà en il temp da crap tardiv da pievels celtics, retics e lepontics (designads pli tard, tranter auter dals Romans, cun il term nunexact ‹Rets›) ed è vegnì suttamess 15 a.C. da l’armada romana sut Drusus e Tiberius. Il Pass dal Set che collia il Surses e la Bregaglia furmava da quel temp ina da las colliaziuns las pli impurtantas tranter nord e sid. Fin en il temp medieval tempriv vegniva la part meridiunala da la provinza Raetia numnada Raetia Curiensis (Currezia) tenor sia chapitala Cuira.
En il decurs da la cristianisaziun è vegnì installà a Cuira il pli vegl uvestgieu situà en il nord da las Alps. Suenter l’onn 536 fascheva ina gronda part dal territori dal Grischun odiern part dal reginavel dals Francs, pli tard dal Sontg Imperi roman (fin il 1648; Razén e Tarasp fin il 1803).
Germanisaziun[modifitgar | modifitgar il code]
En il 13avel tschientaner èn Vallesans (Gualsers) immigrads nà dal vest en il chantun Grischun ed èn sa stabilids en las vals situadas il pli sisum. A medem temp ha cumenzà la germanisaziun da la regiun enturn Cuira ch’è dentant succedida nà dal nord. En consequenza da quai appartegnan ils dialects tudestgs dal Grischun fin oz a duas gruppas dialectalas dal tuttafatg differentas.
Las Trais Lias[modifitgar | modifitgar il code]
En il decurs dal temp medieval tardiv èn sa furmadas pliras lias cun la finamira da sa dustar cunter influenzas externas: l’onn 1367 è vegnida fundada la Lia da la Chadé en il center e sidost, l’onn 1395 la Lia sura u Lia Grischa en il nordvest e l’onn 1436 la Lia da las Diesch dretgiras en il nordost dal Grischun odiern. Questas trais lias èn s’unidas l’onn 1524 a la Republica da las Trais Lias. Las Trais Lias furmavan in stadi federativ, en il qual la pussanza e suveranitad politica e giudiziala era situada tar ils cumins.
In’emprima lia cun set dals otg chantuns da la Confederaziun è reussida gia l’onn 1497/98. L’onn 1512 han las Trais Lias conquistà la Vuclina, Clavenna e Buorm ch’appartegnan ozendi a l’Italia. Lur relaziun cun ils Habsburgais han las Trais Lias reglà l’onn 1518 en in contract cun l’imperatur Maximilian I. Quest contract è restà valaivel fin l’onn 1798.
Refurmaziun e Guerra da trent’onns[modifitgar | modifitgar il code]
Pervi da la suveranitad communala ha mintga cumin pudì decider sez davart l’introducziun da la refurmaziun. In zichel dapli che la mesadad da las vischnancas (tranter auter la citad da Cuira) èn sa convertidas a la nova cardientscha (a partir dal 1520). Cun la refurmaziun è per l’emprima giada vegnì predegià en la lingua dal pievel. Uschia han ins era cumenzà a scriver il rumantsch translatond texts biblics en ina lingua chapaivla per tuts.
Durant la Guerra da trent’onns (1618–1648) è er il Grischun stà involvì en ils scumbigls da la politica europeica; la posiziun pro-austriaca respectivamain pro-franzosa avess bunamain spartì il stadi. Sco ‹spendrader› dal Grischun en quest grev temp vala – almain tenor l’istoriografia naziunala – il reverenda e manader militar Gieri Genatsch.
Republica helvetica e mediaziun[modifitgar | modifitgar il code]
Napoleun ha pretendì l’onn 1797 l’egualitad da la Vuclina cun il Grischun, quai ch’ils Grischuns han refusà. Uschia en las terras subditas la finala ids a perder pervia da dischuniun interna. L’onn 1798 è il Grischun vegnì integrà sco chantun Rezia en la Republica helvetica ch’era in stadi satellit da la Frantscha. L’onn 1803 è il Grischun daventà in chantun da la Confederaziun svizra.
Las constituziuns dal 1854, 1892 e 2003[modifitgar | modifitgar il code]
Cun la constituziun dal 1854 è il Grischun vegnì transfurmà en in chantun modern e la suveranitad dals cumins è vegnida surdada al pievel. L’autonomia communala è dentant restada ferma enfin oz. L’onn 1892 ha il chantun mess en vigur ina nova constituziun; quella è vegnida remplazzada danovamain l’onn 2003 tras la constituziun actuala.
Litteratura[modifitgar | modifitgar il code]
- Adolf Collenberg: Istorgia dal Grischun. Cuira 2003.
- Fundaziun Lexicon Istoric da la Svizra: Lexicon Istoric Retic. Versiun stampada cumparida en dus toms, Cuira 2010/2012.
Colliaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- Istorgia dal Grischun sin chattà.ch
- Istoriografia grischuna en il Lexicon istoric retic
- Istorgia militara dal Grischun en il Lexicon istoric retic
- Istorgia medievala dal Grischun en il Lexicon istoric retic
- Istorgia ecclesiastica dal Grischun en il Lexicon istoric retic
- Istorgia dal dretg grischun en il Lexicon istoric retic
- Autonomia communala en il Lexicon istoric retic


text:
Extender l’En – la regenza dat daners
- Gievgia, 8.12.2016, 14:35
Il project per revitalisar l'En a Bever ed a La Punt-Chamues-ch po vegnir realisà. La regenza grischuna conceda ina contribuziun da maximalmain 1,8 milliuns francs, quai però cun intginas cundiziuns. In'ulteriura premissa è che la Confederaziun sustegna era il project.
Las mesiras ch’èn necessarias per administrar la gera e segirar il letg dal flum stoppian dentant anc vegnir concretisadas ed approvadas, scriva la chanzlia chantunala.
Ina nova regiun umida
Il project prevesa d’extender l'En chanalisà sin ina lunghezza da circa 1,7 kilometers. Per quest intent è previs da spustar il rempar da la riva dretga per circa 70 meters vers la terra. Quai lubescha da schlargiar il letg dal flum da 20 a fin a 90 meters. Uschia survegn il curs da l'aua dapli dinamica, quai che promova il svilup da biotops.
A fin l'onn 2019
Las lavurs cumenzan l'auter onn, ed ils responsabels quintan cun in temp da construcziun da 3 onns.
RR novitads 09:00


text:
Salvà radund 100 migrants
- Mesemna, 5.8.2015, 16:43
Ina bartga cun blers fugitivs a bord ha fatg naufragi davant la costa da la Libia. La bartga saja cupitgada radund 15 miglias davant la costa, cura che las forzas da salvament sajan s'avischinadas. Tenor indicaziuns da la guardia da costa taliana han ins pudì salvar fin uss radund 100 persunas.
Quantas persunas èn stadas abord n'è il mument anc betg cler. La tschertga suenter ulteriurs fugitivs dura anc. Il mardi ha l'organisaziun internaziunala da migraziun communitgà che gia 2'000 persunas han pers quest onn la vita cun fugir
sur la Mar Mediterrana.
RR novitads 17:00


text:
Medleys
- Glindesdi, 1.8.2016, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 1.8.2016, 19:00, RTR
En la Stailalva dad oz pudais vus tadlar ina selecziun da medleys da hits, da polcas e da blers auters temas. L'uschè numnà medley è ina moda d'integrar gist pliras chanzuns ensemen en in arranschament.
Ina retscha da chanzuns dals Zellberg Buam unida en in toc lung alura avain nus noss emprim titel da l'emissiun dad oz numnadamain il Mega - Hit - Medley. Plinavant tadlain nus il Stadlsternsieger-Medley, il Grand Prix-Medley, il Polka-Express Medley, il Jubiläums-Medley euv.
Redacziun: Christa Soliva


text:
1Rü ñuxre ga ngunexü̃gü ngupetüguwena rü nayexma ga wüxi ga peta ga Yudíugü auregüxü̃ na yemaãcü Tupanaxü̃ yacua̱xüü̃güxü̃ca̱x. Rü yemaca̱x ga Ngechuchu rü Yerucharéü̃ca̱x nataegu. 2Rü guma ĩãneãrü poxeguxü̃ rü nüxü̃́ nayexma ga wüxi ga ĩã̱x ga Carneruarü Choxü̃chicagu ãẽ́gaxü̃. Rü yema ĩã̱xãrü ngaicamana nayexma ga wüxi ga puchu ga Yudíugügawa Betechagu ãẽ́gaxü̃. Rü guma puchuanacüwa nayexma ga wüxime̱ẽ̱xpü̱x ga chopetüchica ga ãxpataü̃ẽ́tügüxü̃. 3Rü yema chopetüchicagu nacagü ga muxü̃ma ga duü̃xü̃gü ga iḏaaweexü̃. Rü nümaxü̃ rü nangexetügü, rü togü rü nachixeparagü, rü togü rü nanaw̱ãĩxãchigü. Rü yema iḏaaweexü̃ rü yéma nanaṉg̱uxẽẽgü ga guma puchu ga na naxĩã̱xãchichiüxü̃ca̱x. 4Yerü ñuxguacü rü guma puchugu ínarüxĩĩxü̃ ga wüxi ga daxũcü̱̃ã̱x ga Tupanaãrü orearü ngeruü̃, rü nayaxĩã̱xchiücüüxẽẽxü̃. Rü guxema tüxira tügü yéma táexe nachiüwa ga guma puchu ga yexguma yaxĩã̱xchiücüügu, rü tümaca̱x nitaane woo ga ngẽxü̃rüü̃mare ga ḏaawe tüxü̃́ yexmaxẽ. 5Rü yéma natanüwa nayexma ga wüxi ga yatü ga marü 38 ga taunecü iḏaawecü. 6Rü yexguma Ngechuchu nüxü̃ da̱u̱xgu ga guma yatü ga yexma na nacaxü̃, rü nüxü̃ nacuáchiga ga marü mucüma ga taunecü na yaḏaawexü̃. Rü yemaca̱x nüxna naca rü ñanagürü nüxü̃: —¿Cunaxwa̱xexü̃ i cuxca̱x na yataanexü̃? —ñanagürü. 7Rü Ngechuchuxü̃ nangãxü̃ ga guma iḏaawecü, rü ñanagürü: —Pa Corix, tataxuma ya texé ya choxü̃ rüngü̃xẽẽxẽ na ngẽ́ma choxü̃ tatáexü̃ca̱x i ngẽxguma naxĩã̱xãchichiügu ya daa puchu. Rü guxü̃guma i ngẽxguma ngẽ́ma chaugü chatáechaü̃gu, rü yoxni i togü rü marü nüxĩra nügü ngẽ́ma natáegü —ñanagürü. 8Rü Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —¡Inachi, rü nayaxu i curü caruü̃, rü íixũ! —ñanagürü. 9Rü yexgumatama naxca̱x nitaane ga guma yatü. Rü nanayaxu ga norü caruü̃, rü ínixũ. Natürü ga yema ngunexü̃ rü ngü̃xchigaarü ngunexü̃ nixĩ. Rü yemaca̱x ga yémacü̱̃ã̱xgü ga Yudíugüarü ãẽ̱xgacügü rü ñanagürügü nüxü̃ ga guma yatü ga naxca̱x itaanecü: —Ñoma nixĩ i ngü̃xchigaarü ngunexü̃. Rü ngẽmaca̱x nachu̱xu nixĩ na cuyangexü̃ i curü caruü̃ erü yemaãcü tamaã nüxü̃ nixu ga Moĩché —ñanagürügü. 11Natürü ga guma yatü rü yema Yudíugüarü ãẽ̱xgacügüxü̃ nangãxü̃, rü ñanagürü: —Yima choxü̃ rümexẽẽcü rü ñanagürü choxü̃: “¡Nayaxu i curü caruü̃ rü íixũ!” ñanagürü. 12Rü yexguma ga yema ãẽ̱xgacügü rü nüxna nacagü, rü ñanagürügü: —¿Texé ngẽma ñatarügü cuxü̃: “¡Nayaxu i curü caruü̃ rü íixũ!” ñatarügü cuxü̃? —ñanagürügü. 13Natürü ga guma yatü rü tama nüxü̃ nacua̱x ga texé naxca̱x na yataanexẽẽxü̃, yerü namuxũchi ga duü̃xü̃gü ga yéma, rü yexma nayarütaxu ga Ngechuchu. 14Natürü yixcama ga Ngechuchu rü tupauca ga taxü̃negu nüxü̃ nayangau ga guma yatü, rü ñanagürü nüxü̃: —¡Dücax i ñu̱xma marü cuxca̱x na yataanexü̃, rü tãũtáma wena chixexü̃ cuxü na tama quiḏaawexü̃ca̱x namaã i wüxi i ḏaawe i ngẽma marü cuxü̃ ngupetüxü̃ãrü yexera ixĩxü̃! —ñanagürü. 15Rü ínixũ ga guma yatü, rü Yudíugüarü ãẽ̱xgacügümaã nüxü̃ nayarüxu ga Ngechuchu na yiĩxü̃ ga guma namexẽẽcü. 16Rü yemaca̱x nixĩ ga yema ãẽ̱xgacügü ga Ngechuchuca̱x nadaugüxü̃ na yama̱xgüãxü̃ca̱x, yerü ngü̃xchigaarü ngunexü̃gu napuracü. 17Natürü ga Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —Chaunatü ya Tupana rü guxü̃ i ngunexü̃gu napuracü rü mexü̃ naxü. Rü ngẽmaca̱x i choma rü ta naxrüü̃ chapuracü—ñanagürü. 18Rü yemaca̱x ga yema Yudíugüarü ãẽ̱xgacügü rü yexeraãcü Ngechuchuxü̃ nima̱xgüchaü̃. Yerü tama naxrüü̃ nanaxaure ga ngü̃xchigaarü ngunexü̃ rü ñu̱xũchi nüxü̃ nixu ga Nanatüxüchi na yiĩxü̃ ga Tupana, rü yemaãcü nügü nixu ga Nanatü ga Tupanamaã na nawüxiguxü̃. 19Rü yexguma ga Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃ ga yema ãẽ̱xgacügü: —Aixcüma pemaã nüxü̃ chixu rü choma i Tupana Nane rü tama chorü poramaã chanaxü i ṯacü rü puracü i mexü̃. Natürü ngẽma nüxü̃ chadauxü̃ i Chaunatü üxü̃xĩcatama nixĩ ichaxüxü̃. Rü guxü̃ma i ngẽma Chaunatü üxü̃, rü choma ya Nane rü ta chanaxü. 20—Chaunatü ya Tupana rü choxü̃ nangechaü̃, rü ngẽmaca̱x choxü̃ nüxü̃ nadauxẽẽ i guxü̃ma i ṯacü i nüma naxüxü̃. Rü ngẽma ñu̱xma choxü̃ nüxü̃ nadauxẽẽxü̃ãrü yexera tá choxü̃ nüxü̃ nadauxẽẽ i yixcüra. Rü ngẽxguma i pema ega ngẽmaxü̃ pedaugügu, rü tá peḇaixãchiãẽgü namaã. 21—Rü Chaunatü rü ínanadagüxẽẽ i yuexü̃gü rü wena nanamaxẽxẽẽ. Rü ngẽxguma-rüü̃ ta i choma i Nane rü tüxna chanaxã i maxü̃ ya yíxema chatümawa̱xéxe na tüxna chanaxãxü̃. 22—Rü tama Chaunatü nixĩ ya duü̃xü̃güxü̃ icagücü i norü maxü̃chiga. Natürü choxü̃ nixĩ i namuxü̃ na chanaxüxü̃ca̱x i ngẽma, na choxü̃ yacua̱xüü̃güxü̃ca̱x i duü̃xü̃gü, ngẽma Chaunatüxü̃ na yacua̱xüü̃güxü̃rüü̃. Rü yíxema tama choxü̃ icua̱xüxü̃́xẽ, rü tama nüxü̃ ticua̱xüü̃ ta ya Chaunatü ya choxü̃ nuã mucü. 24—Aixcüma pemaã nüxü̃ chixu rü yíxema texé ya choxü̃́ irüxĩnüxẽ i chorü ore, rü nüxü̃́ yaxṍxẽ ya yima Chaunatü ya núma choxü̃ mucü, rü tüxü̃́ nangẽxma i maxü̃ i taguma gúxü̃. Rü Chaunatü rü tãũtáma tümamaã nanaxuegu na tapoxcuxü̃ erü marü nawa ítanguxuchi na tayuxü̃, rü tüxü̃́ nangẽxma i maxü̃ i taguma gúxü̃. 25—Rü aixcüma pemaã nüxü̃ chixu rü marü nawa tá nangu i ngunexü̃ rü ñu̱xmatama nixĩ i chauga naxĩnüẽxü̃ tá i ngẽma duü̃xü̃gü i norü pecadugu yuexü̃ rü iyarütauxexü̃. Rü texé ya chauga ĩnüẽxẽ rü tá tamaxẽ. 26—Nüma ya Chaunatü rü nüxü̃́ nangẽxma i pora na namaxẽxẽẽãxü̃ca̱x i duü̃xü̃gü. Rü ngẽma pora rü choxna nanaxã ya Chaunatü na choma rü ta duü̃xü̃güxü̃ chamaxẽxẽẽxü̃ca̱x. 27—Rü Chaunatü ya Tupana choxü̃ namu na duü̃xü̃güna chac̱axü̃ca̱x naxca̱x i norü maxü̃chiga, erü choma nixĩ i Nane i duü̃xü̃xü̃ chiĩxü̃. 28—¡Tãxṹ i peḇaixãchiãẽgüxü̃ namaã i ñaã ore i pemaã nüxü̃ chixuxü̃! Erü tá ínangu i ngẽma ngunexü̃ i nagu guxü̃ma i duü̃xü̃gü i yuexü̃ rü tá na nüxü̃ naxĩnüẽxü̃ i chauga. 29—Rü naxmaü̃güwa tá ínachoxü̃. Rü ngẽma meã maxẽxü̃, rü tá ínarüdagü na nayauxgüãxü̃ca̱x i maxü̃ i taguma gúxü̃. Natürü ngẽma chixexü̃ ügüxü̃, rü tá ínarüdagü na napoxcuexü̃ca̱x. 30—Choma rü taxucürüwa ṯacü chaxü chauechamatama ega tama choxü̃ naxüxẽẽãgu ya Chaunatü. Rü Chaunatü chomaã nüxü̃ ixuxü̃ãcüma nixĩ i nüxna chac̱axü̃ i duü̃xü̃gü i norü maxü̃chiga. Rü ngẽxguma nüxna chacaxgu rü aixcüma meãma chanangugü i duü̃xü̃gü. Erü tama choxrütama ngúchaü̃ nixĩ i ngẽma chaxüxü̃, natürü Chaunatü ya nuã choxü̃ mucüarü ngúchaü̃ nixĩ i ngẽma chaxüxü̃. 31—Rü ngẽxguma chi chauchigaxü̃tama chixuxgu rü taxuwama name i ngẽma. 32—Natürü nangẽxma i to i chauchigaxü̃ ixuxü̃. Rü nüxü̃ chacua̱x rü aixcüma nixĩ i norü ore i pemaã nüxü̃ yaxuxü̃. 33Pema rü Cuáü̃ ya baiü̃xẽẽruü̃xü̃tawa penamugü ga perü duü̃xü̃gü na nüxü̃ pecuáxü̃ca̱x ga ore ga aixcüma ixĩxü̃ ga chauchiga. Rü yema ore ga Cuáü̃ pexü̃ namaã ngãxü̃xü̃ rü aixcüma nixĩ. 34—Natürü i choma rü tama chanaxwa̱xe i ṯacü rü yatü chauétüwa nachogü, erü choma tátama chaugüna chadau. Natürü pemaã nüxü̃ chixu i ngẽma Cuáü̃ãrü ore na choxü̃́ peyaxõgüxü̃ca̱x rü na penayauxgüxü̃ca̱x i maxü̃ i taguma gúxü̃. 35—Cuáü̃ rü wüxi ga omü ga iy̱auracüüxü̃ rü pexü̃ báxixü̃-rüü̃ nixĩ ga pexca̱x. Rü pema rü paxaãchi namaã petaãẽgü. 36—Natürü nangẽxma i ṯacü i Cuáü̃ãrü orearü yexera chauétüwa íchogüxü̃. Rü ngẽma nixĩ ga yema taxü̃gü ga cua̱xruü̃gü ga Chaunatü choxü̃ muxü̃ na norü poramaã chanaxüxü̃ca̱x. Rü yemawa pexü̃ nüxü̃ chadauxẽẽ na aixcüma Chaunatü ya Tupana yiĩxü̃ ga núma choxü̃ mucü. 37—Rü ngẽxgumarüü̃ ta ya Chaunatü ga guma núma choxü̃ mucü, rü marü chauétüwa ínachogü, woo taguma nüxü̃ pexĩnüẽ ga naga rü taguma nüxü̃ pedau. 38—Rü ngẽma Chaunatüarü ore rü ta tama peãẽwa nixücu, erü tama choxü̃́ peyaxõgü woo Chaunatü núma choxü̃ na muxü̃. 39—Pema meãma nawa pengúe i Tupanaãrü ore i ümatüxü̃, erü nagu perüxĩnüẽ rü ngẽmawa tá nüxü̃ ipeyangau i perü maxü̃ i taguma gúxü̃. Natürü woo ngẽmatama Tupanaãrü ore i ümatüxü̃wa rü chauchiga meã na yadexaxü̃, natürü i pema rü tama choxü̃́ peyaxõgüchaü̃ na ngẽmaãcü penayauxgüxü̃ca̱x i ngẽma maxü̃. 41—Rü choma rü tama chanaxwa̱xe na choxü̃ picua̱xüü̃güxü̃ erü meãma pexü̃ chacua̱x, rü nüxü̃ chacua̱x na tama aixcüma Tupanaxü̃ pengechaü̃güxü̃. 43—Chaunatü ya Tupana nixĩ ga núma choxü̃ mucü, natürü i pema rü tama choxü̃ peyauxgüchaü̃. Natürü ngẽxguma chi tomare i yatü nagagutama núma ũxgu, rü ngẽma chi nixĩ i taãẽãcüma peyauxgüxü̃. 44—¿Rü ñuxãcü chi choxü̃́ peyaxõgü ega penaxwa̱xegu na pemücügütama pemaã taãẽxü̃ rü tama naxca̱x pedaugügu na Tupanaxü̃chi pemaã taãẽxü̃? 45—¡Tãxṹ i nagu perüxĩnüẽxü̃ na choma tá yiĩxü̃ na pexü̃ chixugüxü̃ i Chaunatüxü̃tawa! Erü Moĩché ga guma perü maxü̃ca̱x nüxü̃́ peyaxõgücü tátama nixĩ ya yima pexü̃ ixugücü i Chaunatüxü̃tawa. 46—Rü ngẽxguma chi peyaxõgügu i ngẽma ore ga Moĩché ümatüxü̃, rü choxü̃́ rü chi ta peyaxõgü. Yerü ga Moĩché rü chauchigagu nixĩ ga naxümatüãxü̃ ga norü poperawa. 47—Natürü ngẽxguma tama peyaxõgügu i ngẽma Moĩché ümatüxü̃ i ore, ¿rü ñuxãcü tá peyaxõgü i ngẽma choma pemaã nüxü̃ chixuxü̃? —ñanagürü ga Ngechuchu.
Copyright
Learn More


text:
13 04
Ol dé 13 de bril l'è 'l 103 ( 104 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 263 dé a finí l'an.
Ul dí 13 de bril al è ul dí da pòost 103 ( 104 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 263 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1976 - València: se la cositüiss la Taula de Forse Políteghe e Sindicale del Paes Valencià.
1978 - València: ol Consej del Paes Valencià ghe sélebra la pröma sessió, öna ölta restaürada la Generalitat Valenciana.
2002 - Venessöela: ün ampe moviment popülar al trà zò la ditadüra instaürada du dé pröma e al forsa la recüperassiú de la istitüssionalità democràtega.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1469 - Rai Bhoeki Talwandi, incö Nankana Sahib (ol Panjab): Nanak Dev Ji, guru fondadur del sikhesm.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1983 - Girona: Mercè Rodoreda, scritura Catalana.
2003 - Sant Andreu de Sureda (ol Vallespir): Jean Petit, defensur di lengüe minorisade al stat Franses.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vaisakhi (o Baisakhi): e debòt vint miliú de sikh del mont i sélebra l'an nöf ol dé in che s'al passa l'aniersare del nassiment, ol 1469, de Nanak Dev Ji, ol fondadur e pröm di deu guru sikhs.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
El distrèt de Locarno (nòm uficiàl: Distretto di Locarno) l'è giü dei òt distrècc del Canton Ticino, endèla Svìsera italiàna. El capolöch del distrèt l'è la cità de Locarno.
L'è 'l segónt distrèt piö grant del Canton Ticino per superfìce dòpo de chèl de Valmagia. La superfìce totàl del distrèt l'è de 551.4 km² e la popolasiù l'è de 61.814 abitàncc (dàto del 2008).
El teretóre del distrèt el comprènt le ài Verzasca, Centovalli, Onsernone e de Vergeletto e 'n piö 'l töl dét apò le ìzole de Brissàch, endèl Lach Magiùr.
Cümü del distrèt de Locarno endèl 2009
El distrèt de Locarno l'è dividìt en 7 cìrcoi e 37 cümü:


text:
Parodie antifasciste di "Lilì Marlene"
Tutte le sere ’ndà in lett sensa mangiar e la matina a un’ora andà a lavorar, dopu mezz dì, patati e ris e ’noster dus el fa on sorìs... Evviva l’italian c’un et e mezz de pan (sull'aria di Lili Marlene, raccolta in Lombardia da C.Bermani) Quand ch’as cantava la Béla Gigögìn ’nsima le tàule as mangiava i tajarin Adès ca véini Lilì Marlen la pansa vöja e ’l tübu pièn. Ma mì lulì m'arven ma mì lulì m'arven (sull'aria di Lili Marlene, raccolta nel cuneese, da C.Bermani) Mi a la sera quand vu a cà mangià tröuvi là nagotta e me meti a bestemà. Una scigula e un toch de pan cheschì a l’è mangià di can (sull'aria di Lili Marlene, raccolta nel milanese, a Sesto S.Giovanni) Duce duce mè a son bèl e stöf a me vr’ev un piat ed taiadel sciött de mò sö vö ch’al sia per me un èt e mès ed pan al dé. o duce an in pos piö o duce an in pos piö (sull'aria di Lili Marlene, raccolta nel milanese) Duce, o duce me a san bel e stuff al me v’rev un piatt de tajadel asutt» (sull'aria di Lili Marlene, raccolta in Emilia)
Informazioni
Lilì Marlene, la canzone più nota e cantata dai combattenti di tutti i fronti, si prestò per fare il verso al potere: brano il cui primo successo, nella versione di Lale Andersen, è decretato dai soldati tedeschi che lo impongono al posto dei soliti motivi marzialigraditi a Goebbels. La canzone, incisa in italiano nel ’42 da LinaTermini con l’orchestra Angelini, dà ben presto origine a numerose parodie con le quali raccontare gli ultimi anni di guerra e di fame (Filippo Colombara)
Condividi
Strumenti
Scheda del canto
Lo staff de ilDeposito.org non condivide necessariamente il contenuto, che viene inserito nell'archivio unicamente per il suo valore storico, artistico o culturale (maggiori informazioni).


text:
Lönàre
El lönàre l'è 'n strüment (de sòlit en blòc de fòi con segnàt sö i dé e i més) che se dopèra per dàga 'na sostànsa al sistéma dopràt de l'òm mizürà 'l tép, per divider, calculà e dàga 'n nòm ai vàri perìodi de l'an.
Eziste i lönàre de mür, de banch, ecc.
Quàze töcc i lönàre i se bàza sö le ünità de tép fondamentài discriìde che sóta:
- la setemàna: che la düra sèt dé;
- el més, che 'l düra piö o méno quater setemàne;
- l'an, che de sòlit el düra dùdes més.
Ogna nasiù la g'ha 'l sò calendàre uficiàl per defenéser le fèste e identificà le dàte en maniéra ünica. El sistéma che se dopèra 'n Itàlia per scópi civìi al dé d'encö l'è 'l calendàre Gregorià.


text:
Antigua e Barbuda
Antigua e Barbuda a l'è un paes di Caraib. La capital a l'è Saint John's.
El gh'ha una süperfiss de 442 km² e una pupulaziun inturna ai 83.000 abitant.
Fan part del paes dò isul impurtant, Antigua e Barbuda, e alter isul piscinin che hinn minga abitaa..
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Antigua e Barbuda a l'è staa un pussediment del Regn Ünì fina al 1981, quand che l'è vegnüü indipendent.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Antigua e Barbuda la fa part del Commonwealth e la regina a l'é Elisabeta II del Regn Ünì.
El Prim Ministr a l'è el Gaston Browne (del 2014).


text:
Püntìda
Püntìda (Pontida in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem che l' se tróa sö i culine de la Al San Martì. L'è a mesa strada tra Bèrghem e Lèch, e in dèl pais la pasa e la fà fermada la ferovìa Bèrghem - Lèch.
Ol paìs l' se tróa a 16 km de la sità e a 313 méter söl lièl del mar. El g'ha 'na popolasiù de 3 301 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 10,1 km² e 'na densità de popolasiù de 327 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Imbìer, Brivi (LC), Calch (LC), Cavrì, Carvìch, Cisà, Palasàch, Sóta 'l Mut, Éla d'Ada.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Püntìda l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Qualcosa nell'aria
Trama: La revolution dans la de du pall
Ullalà! Ullàlàlà! Oh mondiè mondiè! La frans! La frans de i film dell'impegn, de schert film che te dic che la passion por la jeunesse es la tres biel chos, es l'amour e l'ecolar e correr de quà e dallà e scorribandar e far la politìc e far le stamp tutt ansamble dei volantèn communist e andar tutt ansamble con lu colours a imbrattà le mur dell'ecole.
Che bell! La rivolusion! L'amour! Le tetin al vent!
Ma poi, aprè trent minut de tutt sta cosa quà, te iniz a provà la sensasion che te stai a frrr("r" a là Edith Piaf)antuma le pall!
Esgià! Tutt le contrar rispett a l'altr film de qualch sgiorn fa, checché ne dic le persòn. Quest invessh te fa verament odiar le personag, che parlan parlan parlan e non dicon verament un cass! Exactamont le motiv purquà Chickèn (chic nel sens dell'elegans) & Brrr(sempr avec le rrrr de Jaques Brel)occol s'è sempre rott li coion alle riunion de la politique!
E insomm le film è sol un'interminable (plus de due or!) sequel de prototip de regassin che parlan de politique, de la vì, de l'amour, de l'art e de li mortè.
E parl che te riparl, noi sce se frantumoan le cojon. Tutt li personag dicon chose vuot, appaion e scompaion sens che abbian verament colpit in qualch mod, stann per du or a parla e po, simsalabin, se ne vann per sempr discend cos tip "In qualch mod farò". Ecc brav, vattènn'.
E anch quand le regist assec l'attor e l'attrisc (c'è anche quel de Un amour de jeunesse, come al solitò con le sisett dans l'er
Alla fin non te ne freg verament più un cass de quel che fa o disc.
Abbass la Frans!


text:
Camiràgh
Camiràgh (Camairago in Italian) l'è un cumün d'el sud de la pruìncia de Lod, Lumbardia cun 676 abitant (dàto del Dic 2015 [1]). El se tröva in de la Basa Val Padana sü la spunda destra de l'Ada.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Se dìs che el sò num el vegna da Camerte Camairago, che el sarés stài el fundatùr.
El burg l'é stai pruprietà de l'arcivesc de Milan Aribert d'Intimian, dòpu ai Visconti, e dopu amò ai Borromeo, ch'i g'hann custrüìd un castell, vers el 1440.
Furtificada in del 1521 da Màrcu Antòni Colonna.
I'enn pasàd da lì anca i Lanzichenecci, in del 1621
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Camiràgh l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Munüment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- El Castell Borromeo, del 1440
- El Santüari dla Madóna d'la Funtana.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Evitai panica ed agi en moda calma e ponderada. Er qua vala il princip: Alarmar – salvar – stizzar! Ma ins sto savair che fieus al liber sa sviluppan en autra moda che incendis en locals serrads. Na veglias perquai betg esser l'eroxa u l'erox, mabain suandai las instrucziuns dals pumpiers locals e dals servetschs forestals.
Per cumbatter incendis da guaud èn responsabels ils pumpiers locals u il servetsch forestal. Els disponan per regla da concepts d'acziun correspundents sco er da basas regiunalas cun material per cumbatter incendis da guaud.
Alarmar
- Annunziar immediatamain incendis da guaud als pumpiers (telefon 118).
- Infurmar persunas che pudessan esser periclitadas tras l'incendi.
Salvar
- Salvar umans ed animals.
- Enzugliar en cuvertas u en mantels persunas cun vestgadira che arda (rudlar per il plaun enturn, sfradentar cun aua).
- Bandunar il lieu d'incendi.
Stizzar
- Na surpigliar naginas ristgas. Suandar las instrucziuns dals pumpiers locals e dals servetschs forestals.


text:
Pfaffnau
Pfaffnau a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Willisau, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 17.57 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 2230 abitant.
El cumün de Pfaffnau al se tröva a una altitüden de 507 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Altbüron, Brittnau (AG), Grossdietwil, Melchnau (BE), Murgenthal (AG), Reiden, Roggliswil, Roggwil (BE), Untersteckholz (BE). La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Pfaffnau l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 924 col nom de Fafanhaa/Fafana. In del 1173 inscambi l'è staa menziunaa col nom de Phafena.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Pfaffnau in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Villingen-Schwenningen
Villingen-Schwenningen l'è 'na cità todèsca del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Fribùrgo. L'è 'l capolöch del circondare rüràl (Landkreis) de Schwarzwald-Baar. La süperfìce del teretóre del cümü l'è de 165.47 km² e 'ndel 31. Dic 2012 la gh'ìa 'na popolasiù de 80 923 abitàncc.
La cità de Villingen-Schwenningen la se tróa a 'na altèsa de 704 méter sura 'l leèl del mar.
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Savona, Italia
- La Valette-du-Var, Francia
- Pontarlier, Francia
- Tula, Russia
- Zittau, Germania
- Friedrichsthal, Germania
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Scans
Scans (Scanzorosciate in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa a 7 km de la sità e a 297 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 10 076 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 10,8 km² e 'na densità de popolasiù de 933 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Cenàt Sura, Cenàt Sóta, Górel, Nèmber, Pedrèngh, Pradalónga, Ranga, San Pól d'Àrgon, Tur de Ròer, Éla de Sère.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Scans l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Zea mays
El Zea mays, ciamàt apò màis, (en bresà: furmintù o mèlga; in bergamàsch: melgòt; en Lumbard ucidental: carlòn, carlun, melga, mergun, melgun o granon) l'è 'na piànta tropicàla anöàla de la famìa botànica de le Poaceae. Segónt le statìstiche de la FAO, agiurnàde al dezèmber del 2006 el furmintù l'è 'l cereàl piö cultiàt endèl mónt con de piö de setsènt miliù de tonelàde pruducìde. Se 'l dopèra per fà la fàrina per fà la polènta, ma se pöl maià apò a 'l grà 'ntréch dòpo ìl buìt o strinàt söl föch. El furmintù l'è apò 'n grant importànte per l'alimentasiù de le bès•ce de aleamènt.
Chèsto cereàl, uriginàre de l'Amèrica centràla e meridiunàla, el reprezentàa la bàze de l'alimentasiù de le popolasiù de l'Amèrica prim che riàes i Europèi.
Cuntegnüü
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El furmintù l'è 'na piànta erbàcea anöàla de grandèsa variàbil (de 40 ghèi enfìna a 5 méter, de sòlet 'ntrà 1 e 3 méter per le varietà cultiàde piö de spès).
El gamp (ciamàt apò col nòm popolàr de melgàs) l'è ünich, bèl gròs e pié, lignificàt e furmàt de divèsrsi internòdi de 'na vintìna de centìmetri. De ògna gróp vé fò 'na fòia, giöna de 'na bànda del gamp e giöna de l'ótra. Le fòie i è de fùrma tìpica per le poaceae, ma de dimensiù bèla grànda (enfìna a dés ghèi de larghèsa e 'n méter de longhèsa), le g'ha 'na guàina che la 'nciùrcia sö 'l gamp e 'n lèmbo bislónch a fùrma de nìstola co le nervadüre paraléle. A la bàze del lèmbo gh'è la ligula, àlta 'n quach milìmetri.
I fiùr, 'n ótra caraterìstica che la diferènsia 'l furmintù de le ótre poaceae, i è unisesuài e reünìcc en enfiurescènse mas•cc e fèmine, fàde de spighète de du fiùr.
I fiùr fèmina i è ragrüpàcc en spìghe 'nserìde a la sèa de le fòie de la metà del gamp (chèle piö grànde). L'as de la spìga, la pórta de 10 a 20 file de fiùr fèmina. Apéna giü dei fiùr per ògna spighèta l'è fèrtil. Töt entùren gh'è de le fòie mudificàde, le spàte, che quan che 'l canù (la panòcia) la vé a madürà, le se sèca. Sö la pónta le spàte le làsa spuntà fò le stigmate (la bàrba dei canù). 'Na panòcia (tecnicamènt sarès piö giöst ciamàla spìga) quan che l'è madüra, la pöl portà presapóch 500 grà, àle ólte la pöl rià apò a mìla. En gamp el pöl pórta de sòlet tré o quàter canù, ma de sòlit apéna giü 'l rìa a svilüpàs del töt.
I fiùr mas•cc i è ragrupàcc endèna panòcia terminàla che la compàr dòpo de l'öltema fòia. Chèsta panòcia (tecnicamènte chèsta l'è pròpe 'na panòcia adilbù) l'è furmàda de spighète che pórta du fiùr a tré stam ognöna.
Clasificasiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El nòm scentìfich de la spéce l'è Zea mays subsp. mays. La denominasiù binomiàla l'è stada atribüìda de Linèo endèl 1753, che 'l g'ha creàt en zèner nöf per chèsta piànta, diferènta mìa de póch de le ótre graminàceo cunusìde alùra. El nòm del zèner, Zea, el vé d'en nòm grech antich, zeia, che l'indicàa endèla antichità 'na sórt de cereàl, fórse la spèlta[1].
La aparté a la famìa de le Poaceae e a la sotafamìa de le Panicoideae (compagn del sòrgo e de la càna del söcher e a diferènsa dei óter cereài, formét, ris, órs, ségale, ecc., che 'nvéce i è de la sotafamìa de le Pooideae).
La clasificasiù modèrna de chèsta spéce e de chèle 'mparentàde piö strète l'è 'l rezültàt dei stude de Doebley e Iltis püblicàcc endèl 1980. Segónt chèsta clasificasiù el furmintù l'è 'nserìt endèla tribù de le Maydeae (àle ólte en chèla de le Andropogoneae).
Urìgin e distribusiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'urìgin botànica del furmintù, piànta che 'ndèla fùrma che se conós al dé d'encö la ezìste mìa al stat salvàdech, l'è stàda per en bèl pó l'ogèt de discusiù e controvèrsie.
Gh'è stat avansàt divèrse teorìe per spiegàn l'urìgin endèla Mesoamèrica (Amèrica centràl), ma dò scöle [2] i è amò dré a afrontàs:
- chèla del màis salvàdech, che l'izistìa prìma che riàes l'òm, sustignìda de Paul Christoph Mangelsdorf ;
- chèla del teosìnto antenàt del màis, sustignìda de George Wells Beadle.
Adògnimòdo, en grant nömer de pröe utignìde de la biologìe molecolàr le tènt a confermà al dé d'encö la teorìa segónt la quàla el teosìnto l'è l'antenàt del furmintù cultiàt.
Le diferènse morfològiche 'ntrà 'l furmintù e 'l teosìnto l'è determinàt d'en nömer sorprendentemènte picinì de géni. A 'ncruzà piànte cultiàde de furmintù e piànte de teosìnto salvàdech s'è dimustràt que le diferènse morfològiche principài 'ntrà chèste dò piànte i è cudificàde endèi géni de dés zòne pesène del genòma.
La demestegasiù del furmintù per mès de la selesiù de le piànte del teosìnto la sarès cuminciàda nöf mìla agn fà endèla piàna del fiöm Balsas, endèl Mèsico sud-ocidentàl.
Stória del furmintù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Quan che i europèi i g'ha scuprìt l'Amèrica, el furmintù l'ìa zabèlia cultiàt del nòrt al sud del continènt de le rìe del San Lorèns (Canada) a chèle del Rio de la Plata (Argentina). El furmintù l'è stat vést per la prìma ólta de Cristòforo Colómbo 'ndèl 1492 a Cuba[3]. Fernando Magelàno el l'ìa troàt endèl 1520 a Rio de Janeiro e Jacques Cartier el riportàa 'ndèl 1535 che Hochelaga, (dòpo deentàda Montréal) la se troàa 'n mès ai ciós de furmintù.
I pòpoi de la Amèrica centràla (Olméchi, Maya, Astéchi), i dipindìa del furmintù per la sò alimentasiù. Apò a sèrte Indiàni de l'Amèrica del nòrt i la cunusìa: i è stacc lur a 'nventà le culumbìne (pop-corn).
La prìma 'ntrudusiù del furmintù 'n Euròpa l'è stàda òpera de Cristòforo Colómbo quan che l'è riàt del sò prim (1493) o segónt viàs (1496) segónt la sò testemognànsa [4].
Del sud de la Spàgna, el s'è difundìt en töte le regiù de l'Euròpa meridiunàla che gh'ìa 'l clìma calt e ömet asé. suffisamment chaud et humide, en Portogàl (1515), endèi Paés Basch (1576), en Galìsia, endèla Fràcia sud-ocidentàla, 'ndèla Bresse (1612), en Frànca Contèa alùra posedimèncc spagnöi, e 'ndóe l'ìa ciamàt « blé d'Espagne » (formét de Spàgna). Endèle Venésie l'è riàt endèl 1554, e dòpo 'l s'è difundìt en töta la Pianüra Padàna.
La fürtüna del màis l'ìa duzìda al fat che l'è fàcil de cultià e al rendimènt en bèl tòch piö alt de chèl del formét o dei cereài segondàre che 'l g'ha sustitüìt, come 'l mèi e 'l sòrgo,
Bibliografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Le maïs ou blé de Turquie apprécié sous tous ses rapports, mémoire couronné le 25 août 1784 par l’Académie royale des sciences, belles-lettres et arts de Bordeaux, Antoine-Augustin Parmentier, nouvelle édition, revue et corrigée. Paris, Impr. impériale, 1812.
- Histoire naturelle, agricole et économique du maïs, Matthieu Bonafous, Paris, Mme Huzard, 1836.
- Les plantes cultivées et l’homme, J.R. Harlan (traduction de J. Béliard et B. Fraleigh), éd. ACCT/CILF/PUF, 1987.
- L’homme et les plantes cultivées, AG. Baudricourt, L. Hédin, éd. A.M. Métailié, 1988.
- Fabuleux maïs, histoire et avenir d’une plante, J.P. Gay, éd. AGPM, 1984.
- Maïs, mythe et réalité, J.P. Gay, éd. Atlantica, 1999, Mudel:ISBN.
- Histoires de maïs, d’une divinité amérindienne à ses avatars transgéniques, Maryse Carraretto, CTHS, 2005, Mudel:ISBN.
- Le maïs dans la nutrition humaine, FAO, 1993.
- Le maïs, coll. Le technicien d’agriculture tropicale, Guy Rouanet, éd. Maisonneuve et Larose / ACCT, 1984.
- Le maïs et la biodiversité - Les effets du maïs transgénique au Mexique, rapport de la Commission de coopération environnementale, 2004.
- Écophysiologie du maïs, Philippe Girardin, éd. AGPM, Montardon, 1999, Mudel:ISBN.
- Le maïs et ses industries, éd. Association générale des producteurs de maïs, Montardon, 1994.
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Nòm scentìfich e popolàr del furmintù
- La culture du maïs en photos sur le site du GAEC des Bouillères
- (EN) MaizeGDB, base de données de la génétique et de la génomique du maïs
- (EN) Photos de labirynthes de maïs
- La pelàgra, càuze e epidemiologìa söl sit de la FAO.
- (en fransés) 8000 agn de stória del furmintù
- Pino Pagani, Prufüm ad mélga e ad pulénta
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ L’origine des plantes cultivées, Alphonse de Candolle, Librairie Germer Baillière et Cie, Paris, 1883.
- ↑ Maïs, mythes et réalités, JP Gay, page 116.
- ↑ (EN)[http://www.swsbm.com/Ephemera/Sturtevants_Edible_Plants.pdf
- ↑ Lètere al rè de Spàgna de Cristòforo Colómbo al rièntro del sò tèrs viàs endèle Indie ucidentàle, mensiunàt de JP Gay en Maïs, mythes et réalité.


text:
Cariòside
En botànica, co la paròla cariòside se ìndica en fröt sèch indeiscènt (fröt che, apò a quan che 'l rìa a madürasiù compléta, el se dèrf mìa de per sò cönt per fà saltà fò la somésa) monospèrme (che g'ha dét apéna 'n granì de somésa) tìpich de la famìa de le Poaceae (graminàcee).
L'è l'evulusiù del ovàre sùpero, bi-tricarpelàr, sincàrpich. L'è ciamàt en tèrmegn mìa tècnich "grà". Dét endèla cariòside se svelöpa 'n òvulo apéna. Segónt sèrte stüdiùs de morfologìa botònica 'na mudificasiù de 'n achénio del qual el se diferènsia perchè 'l granì de somésa l'è saldàt ensèma ai tegumèncc del fröt (perecàrpe). Dàto che 'l g'ha 'l perecàrpe saldàt ensèma al epispèrma (séme) l'è cunsideràt en fröt-somésa. Dei ezèmpe clàsich de cariòside i è i grà de formét, de ris, e de furmintù.
La cariòside la se caraterìza per en albùme farinùs bel abondànte, con tat àmet, che 'l rìa a furmà 'nfìna al 90% del pézo del grà. L’albùme l'è a contàt dirèt col fröt per digestiù del tegumèncc seminài. L’albùme l'è amilàceo e 'l g'ha töt entùren 'na pursiù piö estèrna furmàda de 'n stràto de cèlule rìche de proteìne (strat aleurònich, presapóch el 5% del pèzo sèch). Apò a 'l granì de somésa 'l g'ha l'endospèrma con dét tat àmet. La part che rèsta (5%) l'è furmàda dei tegumèncc del fröt e del grà de somésa (pùla) e de sòlet l'è 'na part che vé eliminàda quan che se fà le farìne.
El fröt al g'ha fùrme diferènte; de sòlet l'è elìtica condèna fàcia convèsa e giöna piàna. Sö la fàcia piàna gh'è 'na depresiù ciamàda ilo. L'ilo 'l reprezènta el pùnto 'ndóche 'l funìcol de l'òvulo 'l se tàca a la parét intèrna de l'ovàre e 'l pöl véser rotónt, elìtich o lineàr. L'embriù l'è perférich e de sòlet se 'l conós de 'na gobèta sö la part dorsàl de la cariòside.
En sèrte càzi (ezèmpe: Hordeum, Triticum dicoccum) le glùme, cioè le bràtee che cuàrcia zó la spighèta de le Graminàcee, le rèsta bèle tacàde a la cariòside. En chèsto càzo la cariòside la vé definìda istìda. Se 'nvéce quan che 'l fröt l'è madür le glùme le se dèrf e le se destàca, la cariòside la vé definìda nüda.


text:
Miti de Cthulhu
I Miti de Cthulhu a l'è un'insema di divinità imaginari che l'ha inventaa in di agn '20 el scritur horror american H. P. Lovecraft. A di gent, cume el stüdius del Lovecraft S.T. Joshi, al ghe pias püssee el nom Miti del Lovecraft.[1] El nom "miti de Cthulhu" l'ha inventaa l'amis del Lovecraft, August Derleth, e l'è ligaa a Cthulhu, vüna di entità püssee impurtant in di stori del Lovecraft.
I "miti di Cthulhu" a hinn minga dumà un laurà del Lovecraft: quand che l'era anmò vif, di alter artista eren giamò 'dree giuntà di creatür e di divinità ligaa ai miti de Cthultu, anca se despess in toch de questa espansiun de l'ünivers del Lovecraft la s'è un poo perdüda la sua cunceziun uriginala de l'ünivers. [2]


text:
Padènghe
Padènghe (nom uficiàl en italià: Padenghe sul Garda) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Brèsa. El g'ha 4 458 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), 'na superfìce de 20 km² e 'na densità de 175 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bardolino (VR), Calvagés, Dezensà, Lazise (VR), Lonàt, Munìga, Sirmiù, Soià. L'è postàt sö la spónda bresàna del Lach de Gàrda.
De éder gh'è 'l Castèl medieàl, fàt sö entùren a l'an 1000, la piéf de San Milià, pò a lé del perìodo del medioévo, la céza parochiàla del 1600, e Palàs Barbieri, séde del municìpio, che 'l risàl presapóch al 1700.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Padènghe l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.