text:
8ª partida campionat 2013/14
In dumënia 20 de Otober él gnü sughé la otava partida dl campionat 2013/2014 de 3ª categoria por La Val. La partida é gnüda sugada te ćiasa cuntra la scuadra da Mühlwald, posizionada al terzo post te tlassifica, do la scuadra da La Val.
Te na partida combatüda fina ala fin é la scuadra da La Val stada buna da se assiguré trëi punc mirità cuntra le Mühlwald. La scuadra pustra à soghé tratan döta la partida cun gran dezijiun, meton te deplü momenc sot a druch la formaziun de Floriani.
La partida mët man cun na spordüda dan la porta da La Val cun na dejatenziun de Sepl y le palé che röia de püch dluniga porta ia. Mo spo él defata la scuadra da La Val che se porta inant y à döes de bunes ocajiuns, intrames cun Alex E.. Impröma prôel na trata al jore sön n bel cross de Emanuel, y püch plü tert ne atochel nia indertöra le palé, do che al é rové ala contlujiun da na buna posiziun te area; insciö falel trami i iadi porta. Sön na trata dal ciantun él spo Stefan che fala de püch la porta, cun na contlujiun de cé. Le Mühlwald se fej ince prigorus scialdi cun trates da dalunc, y spo retlamëia i sogadus pustri n önescmetri por n fal te area, mo l'arbiter lascia jì. Püch dan la mesora passa spo la scuadra da La Val in vantaje, cun n bel gol de Emanuel: do na combinaziun cun Michi röiel te area y bat le portier cun na trata sterscia y ne ti lascia degüna poscibilité da parè.
Le pröm tëmp se stlüj jö sön le resultat de 1 a 0 por La Val.
Tl secundo tëmp mët la scuadra da La Val man dër bun, mo le secundo gol n'ò nia garatè: impröma sciampa Emanuel söl fì dl forajüch sù cuntra porta, mo al fala jö. Michi tira spo püch dlungia porta ia da posiziun angolada, la defenjiun pustra vëgn plü iadi sogada fora y metüda in dificolté. Do mez le secundo tëmp él spo le Mühlwald che aumentëia le druch y la scuadra da La Val se lascia druché scialdi zoruch; al é da se temëi che do les ocajiuns falades se ciafon le castighe. Mo por fortüna ne se averëia nia chësta vedla regola dl jüch dl palè, y la scuadra de Floriani concuistëia süa sesta devënta te chësc campionat.
Le arbiter sciüra la fin dla partida sön le resultat invarié de 1 a 0 por La Val, Insciö resta la scuadra de Floriani al 2° post de tlassifica.
La proscima partida por La Val é in domënia ai 27 de otober dales 14:30 te ciasa cuntra la scuadra da Aicha.
Formaziun titolara: Sepl Kantioler, Elmar Valentin, Marco Castlunger, Alex Alton, Paolo Vallazza, Freddy Sottara, Micky Frenes, Stefan Sottara, Alex Elzenbaumer, Alexander Miribung y Emanuel Dorigo.
Sostituziuns:
Werner Sottara por Micky Frenes
Manuel Stampfer por Alex Elzenbaumer
Adrian Miribung por Alexander Miribung
Romeo Rubatscher po Adrian Miribung
Alenadù: Floriani Claudio
Por udëi i resultać de chësta dumënia de campionat drüca: risultati.pdf
Do la devënta de copa, chësc ultim mercui ai 11/09 cuntra le Aicha, é la scuadra da La Val buna de purtè a ćiasa 3 punc importanc. Na partida dër sintida, suradüt por l'alenadù Floriani che à alenè la scuadra dl Niederdorf por 2 agn.
I sogadusc da La Val röia sön le ćiamp cun na gran grinta y bele do da püc menüc tomel le gol dl 1 a 0. Sön n angolo éle Alex E. che ciafa le pal al limit dl' area y cun na bela trata sot la traversa portel la scuadra da La Val in vantaje.
A mëz le prüm tëmp éle Emanuel bun de radopié le resultat, sön n assist de Alexander éle bun de se controlè le pal, cun na gran finta ti sciampel al defensur aversar y cun na trata basa batel le portier.
I atacanć da La Val é bugn de tignì sö le pal y cun de beles combinaziuns esi bugn de ti sciampè plü iadi ala defenjiun aversara, mo sënza ester bugn de ji a conclujiun.
Püch dedo éle ciamò Micky che à na gran ocajiun, sön n bel preparativ röiel te area al dër mumënt, mo le tiro röia de püch sura porta fora.
Dan che le arbiter sciüra le prüm tëmp éle ciamò n atacant dl Niederdorf che abina de cé la stangia de porta sön na trata dal angolo.
Le prüm tëmp se stlüj jö sön le resultat de 2 a 0 por La Val.
Le secundo tëmp mët man cun n gran druch da pert dl Niederdorf, i sogadusc da La Val se stüda ia y se lascia fracé dala scuadra aversara.
Cun de beles aziuns röia la scuadra aversara deplü iadi dan porta y i sogadusc da La Val mëss aretrè y se parè cun dötes les forzes. Cun le gran assedio da pert dl Niederdorf garetl tosc le gol dl 2 a 1.
Sön n lancio éle dui defensurs che ne se capësc nia y röia a saltè adüm sön le pal che vëgn insciö spizoré y ti röia bel avisa al atacant aversar che cun n tiro bas é bun de bat le portier da La Val.
La nervosité crësc y la lucidité da do, i sogadusc mëss purvè a düc i cosć da defëne le resultat. Cun le gran laur de Emanuel che và a recuperè n grüm de pai sciurà demez y tëgn insciö sö le pal por che la scuadra pois se arlungé, ti garetl la dopietta al 82ˆ.
Sön n cross da na pert éle bun de se mët jö le pal de piet y cun na bela trata de ciamp sön le palo lunch siglëiel le resultat dl 3 a 1.
Al mancia ma plü püc menüc ala fin y i sogadusc da La Val stà plö defensiv por defënn le resultat.
Püch dedo él le arbiter che sciüra la fin. La partida se röia sön le resultat de 3 a 1 por La Val.
Cun chisc 3 punc davagnà se porta La Val al 3º post de tlassamënt.


c: text/html

text:
Cronica
27 da fanadur 1903
Il cussegl d’administraziun da la Viafier retica dat a professer Dr. Friedrich Hennings l’incumbensa per il project “nova lingia da viafier da Bever – Scuol-Tarasp”.
18 da matg 1910
Il cussegl d’administraziun da la Viafier retica decida d’electrifitgar la lingia planisada per empruvar il manaschi electric.
29 d’avust 1911
Cur che la puntada per il viaduct Val-Mela sballuna, datti 12 morts e 11 blessads.
21 da december 1912
L’emprim viadi da prova da la locomotiva electrica Ge 4/6 351 tranter Bever e Zuoz.
28 e 29 da zercladur 1913
Inauguraziun da la lingia nova cun festivitads a differentas staziuns tranter Bever e Scuol-Tarasp.
1. da fanadur 1913
Avertura uffiziala da la lingia da Bever fin Scuol-Tarasp.
22 da mars 1927
Ina locomotiva collidescha avant il tunnel da Magnacun en in crappun rudlà giu. Il locomotivist mora ed i dat 9 blessads.
19 da mars 1937
Il davos tren da la saira è fruntà avant il tunnel da Sassal en in squatsch. Il locomotivist mora immediat.
1982 e 1986
La surveglianza a distanza ord la staziun da Samedan per la lingia Bever-Ardez vegn extendida.
1999
Inauguraziun da la lingia dal Veraina. Questa lingia si da la Bassa maina in ulteriur augment da traffic per l’Engiadina Bassa e la Val Müstair.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Marcus Caduff è creschì si a Morissen ed abita anc oz en la Val Lumnezia. Professiunal è Marcus Caduff gia stà activ en differents secturs: Il bab da duas buobas ha studegià agronomia a l'ETH da Turitg. Suenter in segund studi en scienza da manaschi ha el lavurà ditg tar la plazza d'aviatica a Turitg. Dapi l'entschatta 2017 è el il CEO dal Spital regiunal a Glion.
Marcus Caduff
Lieu: Morissen
Annada: 1973
Professiun: CEO dal spital regiunal a Glion
Hobis: Ir cun skis, passlung, viandar, ir cun mountainbike, l'aviatica
Famiglia: Maridà e bab da duas buobas
Fanaticher da l'aviatica
Sche Marcus Caduff discurra sur da l'aviatica è el en ses element. L’aviatica fascinescha il Lumnezian. Gia en giuvens onns ha el fatg la scolaziun da pilot – el è en possess dal permiss da sgular sin basa privata.
Na betg tuts chapeschan mia gronda fascinaziun per l'aviatica.
El na saja dapi blers onns betg pli sgulà, ma la fascinaziun saja anc adina qua. Il politicher cristiandemocrat è en il possess d’ina app, nua ch'el po persequitar il traffic en l'aria. Quest app saja anc stediamain en funcziun. «Mia dunna scrola mo il chau, cura ch'jau less savair tge aviun che sgola sur mai», uschia Caduff.
RR actualitad 07:00


text:
Ueves ala diossina śën nce a Mantova
Pra sies proes de ueves de de mëndri produtëures tla provinzia de Mantova iel unì abinà fusties de diossina y PCB. L’aziendes de produzion, che ie nluegedes tla ujinanzes de brujadoies de refudam y ndustries ie ntant unides śaredes. La proes ie unides fates dal’azienda sanitera locala. „Tlo vëijen tlermënter che per la segurëza dl’alimentazion iel de grandiscima mpurtanza che l sibe n cuntrol dla maiadives publich“ dij l diretëur dla Zentrela Cunsumadëures de Südtirol (ZCS) Walther Andreaus.
Canche i/la cunsumadëures àud de tel nutizies ài festide. Te chësc cajo jòa mé la trasparënza. Daviadechël dassëssa duc i inuemes dl’aziendes de produzion y i codesc di ueves ntussiei unì publichei dala autoriteies!
La ZCS ti cunsieia a duc i/duta la cunsumadëures de cialé plu avisa al codesc timbrà sun i ueves che mostra si pruvenienza y la maniera de produzion. La prima zifra nfurmea n cont dla maniera de coche la gialines vën tenides. Nsci ie:
0 zidlamënt biologich
1 zidlamënt liede
2 zidlamënt a mespies
3 zidlamënt te gabies
La cumbinazion de pustoms che vën do mostra l stat de pruvenienza. IT ie la Talia. Dadedò vën pona na cumbinazion de trëi numeri che sta per l chmeun dl produtëur, po vën la provinzia (BZ per Bulsan, MN per Mantova) y l numer d’identificazion dl’azienda de produzion.
Premiazion dl/dla manager de cësa 2010 ora de plu che 7.750 cunsumadëures
La premieda dl cuncors 2010 à dit: „L libret de cësa me juda a paië la spëises fisses a d’ëura assé.“ Ëila, la manager de cësa dl ann 2010 a venciù 500 Euro. De 7.750 concurënc y concurëntes iel unit premià la utënta plu lezitënta y mpenieda. Alincontra dl ann passà ne à l premià/la premieda nia ulù unì ora dl’anonimità. Pervia che una dla regules dl libret de cësa ie l’anonimità ons sambën respetà chësc dejidere.
Ma tant pudons mpò dì: la manager de cësa 2010 à abù na gran legrëza canche la à audì che la à venciù, ënghe ajache la ie stata leprò dal scumenciamënt inant. Ëila nes à scrit: „Da canche l ie l libret dla ZCS éi fat pea y l me à propi purtà chël l ova mpermetù: na sëuraududa tlera sun mi situazion finanziera. Scebën che l dà mpò mpue da lëur, tëni gën chësc libret y son propi stata bona de sparanië tló y iló vel’ euro o de i mëter da na pert per cërta spëises fisses. Dant ne sons per ejëmpl mei stata bona de paië mi fit a d’ëura per i 5 de uni mëns ajache messove for aspité che giapësse i scioldi de mi paiamënt. Da canche é metù da na pert zeche possi paië l fit y mëter pona da na pert la soma dl paiamënt dadedò.“
Per sustenì mo deplù duc chëi che tòl gën tla mans la prugramazion de si finanzes ie la ufierta online dla ZCS unida slargeda ora: ora che l libret de cësa iel sun la plata www.verbraucherzentrale.it per duc i/duta la cunsumadëures a despusizion 8 calculadëures nueves.
Cancelé ipoteches costa inò
Tres doi decrec legislatifs (141/2010 y 218/2010) iel inò unit abrogà l decret de Bersani sun „la scemplificazion n cont dla cancelazion de ipoteches“, n basa a chël che duta la ipoteches per la segurazion de mprësć univa canceledes automaticamënter, pernache l debit lià limpea fova paià ju. Dal 2 de jené muessen śën inò jì da n notar per cancelé na ipoteca fata per la segurazion de n mprëst. Na dezijion uluda da pert dl guviern che ie faleda dal pont de ududa di cunsumadëures: chi che uel cancelé na ipoteca muessa śën defati inò jì dal notar y paië da 700 a 900 Euro.
Mé i mprësć per i teraces ie unic stluc ora da chësta regulamentazion. Mprësć per teraces ie „credic per l finanziamënt a tëmp mesan y lonch tres banches, che ie segurei da na ipoteca de prim grado sun na imubilia.“ Oradechël ne daussa „l credit nia vester plu aut che l 80 percënt di valores dla imubilia ciarieda cun la ipoteca o dla spëises de lëur che ie da fé sun la imubilia.“ Nce i paiamënc al notar per l cuntrat de compra cunlià a chësta sort de mprëst ie arbassei dl mez. Lecurdon nce che duta la ipoteches fina via sce les ne vën nia renuvedes tl tëmp de 20 ani dala iscrizion.
La Zentrela Cunsumadëures ie defin contra chësta dezijion dl guviern che vën ududa coche n var de zescul ajache la cumporta deplù spëises per i/la cunsumadëures. La Zentrela Cunsumadëures se dajerà da fé – scrijan lamentanzes – acioche la vedla regulamentazion vënie inò a valëi y la ipoteches canceledes automaticamënter.
Sun purtoi cun la drëta assegurazion
Uni devertimënt sun la pista possa finé via te n iede sce n toma y se fej mel. Vester assegurei sciche l toca ie perchël de gran mpurtanza. Canche n toma cun i schi possen defati se fé mel dassënn, tl piec di gaji nce cun danns che resta y che à cunseguenzes finanzieres nia da puech per la persones tuchedes y chëi de si familia. Dan fé l Skipass dassëssen perchël pensé a fé n’assegurazion privata. Chësta ne dëssa nia mé curì la spëises dl nzidënt, ma nce i riscs finanzieres de na nvalidità permanënta. Nsci giapa la persona assegureda tl cajo de dann l paiamënt te un n iede de na soma de capital che ie defrënta aldò de tan grieve che l dann ie. Cun chësta soma possen, sce l ie debujën, finanzië lëures de mudamënt dl cuatier o dla cësa y l sustentamënt dla vita.
Sce l nzidënt sun pista ëssa da suzeder tres la gauja de terzi, ie la persona che à gaujà l nzidënt ublieda a paië l dann. Acioche chësc ne vën nia trat tla revina finaziera, iel debujën de n’assegurazion de respunsabltà zevila privata (soma d’assegurazion cunsieda 1 milion de euro). Deplù nfurmazions y cunfronc de priejes ie da abiné tres nosc „check up“ d’assegurazion.
Mudazion di tasc de fit: la banches proa śën tres telefonn!
Dl scumenciamënt de dezëmber ie l articul 118 dl Test Unich sun la Banches unit mudà: aldò dla normes nueves ne iel śën nia plu puscibl che la banches posse mudé unilateralmënter i tasc de fit, ënghe nia tl cajo de na gauja legitima.
Śën ti à n valgun cunsumadëures fat al savëi ala ZC che si banca i/les à cherdei/cherdedes su al telefonn i/les perian de passé tla banca, ajache l tas de fit fossa da mudé o ajache l fossa da determiné tl cuntrat n lim minim de fit. La Zentrela Cunsumadëures sotrissea mo n iede che ti cuntrac de mprëst ne iel per la banches nia plu puscibl mudé l tas de fit te na maniera unilaterela.
Sce la una o l’ autra persona che à tëut n mprëst tòl la dezijion de azeté la mudazions se tratel dla cuntlujion de na cuntratazion y nia plu de na „mudazion unilaterela“ – y chësta à fazion de cuntrat.
De mëter verda vàla nce pra la comunicazions che vën mandedes per scrit dala banches: chëstes dassëssa for unì lietes avisa. Sce zeche tl documënt ëssa da lascé dubité iel bon se cunsië cun na persona ndependënta. I esperc per cuestions finanzieres y de banca dla ZCS ie a vosta despusizion per cunsultazions (anutazion telefonica: 0471 975597).
La pruibizion dla manipulazion genetica per l bën de duc
I sëuranstanc dla Zentrela Cunsumadëures dl Südtirol (ZCS) aprijea l mpëni dl Assëssëur provinziel Hans Berger per la pruibizion dla manipulazion genetica tl’agricultura. „Nce sce l muessa se audì critiches da Roma dëssel mantenì inant si pusizion, ajache nsci vëniel renfurzà la crëta di cunsumadëures tla segurëza de nosta maiadives“, dij i sëurastanc dla ZC. I/la cunsumadëures dà defati for plu suvënz da ntënder che i se mbincëssa maiadives liedies da manipulazion genetica. La seves plu mpurtantes dla segurëza dla maiadives ie la trasparënza n cont dla metodes de produzion y dla pruvenienza, la cualità auta dl prodot, la nfurmazion di cunsumadëures y cuntroi ndependënc. L ne ie al didancuei mo deguna bona rejons per produjer maiadives manipuledes geneticamënter. Y l ne ie deguni che possa desmustré che la tecnica genetica ne ébe nia fazions danejëntes sun la persona. L ie l bën dla populazion che dassëssa vester tl zënter y no l urientamënt de viers dl profit dla ndustries alimenteres.
„Fieura da viac“ …
L possa capité che n ie amalei tl liet scebën che n ëssa perdrët ulù se goder n bel viac – che n à nce bele apustà. Truep cunsumadëures ie dla minonga che sce i/les presentea n atestat dl dutor possi giustifiché l fat che i ne paia nia la spëises dl viac apustà. Ma chësc ne ie nia nsci: de regula ne iel nia puscibl fé na sturnazion debant.
Pra viages apustei iel de solit udù danora tla cundizions genereles dl cuntrat spëises de storno per la retrata da pert dl cunsumadëur dal cuntrat de viac. Chësta spëises monta aldò dl priesc dl viac y les avanea tan plu che n ruva daujin ala data dl viac. Sce n se amala puec dis dan la data n chëla che n ulova pië via y sce n muessa desdì l viac iel puscibl che n ie sfurzei a paië 90% o nchinamei l priesc ntier dl viac.
Tl cajo dl’apusteda de n hotel iel la cundizions dl cuntrat o la despusizions dla cameres dl cumerz locales che determinea l tëmp te chël che l ie puscibl fé na sturnazion debant. Tl cajo cuntrer à l patron dl albierch la rejon de unì rembursà per l dann che ti ie unit gaujà (sce l ne à p.e. nia plu pudù fité via la majon o sce l à desdì d’autra dumandes per tenì mpe l’apusteda). Sce l ie unit fat n acont tla forma de na capara penitenziela, pierd l cunsumadëur mé chëi scioldi. Sce l ie unit fat y paià n acont de cunfërma, na capara de cunfërma coche n dij, ie chisc scioldi perdui y l patron dl albierch possa nchinamei se damandé l paiamënt dl priesc ntier o dl dann abù.
Tl cajo de chertes de jol depëndel dala tlassa de apusteda sce la cherta de jol vën sturneda, mudeda o retuda. Daviadechël dassëssen, canche n aposta la cherta de jol, for damandé do sce l ie bën na puscibltà de sturné la cherta y tant che chësc custëssa. L cunsumadëur possa a uni moda se damandé la retuda dla „tasses“, uel dì de chëla somes che ne reverda nia diretamënter la spëises dla linia de jol (sciche p.e. la tarifa ministeriela per i cuntroi de segurëza di cufri dac su, la chëuta de trasport y nsci inant).
L risch de se amalé y de ne pudëi nia giaudei dl servisc cumprà ie cundechël n generel pra l cunsumadëur y nia pra l hotel, l operadëur turistich o la linia de jol. Perchël possel propi vester de utl stlù ju n cuntrat d’assegurazion per la retrata dal viac che vëij danora la curidura dla spëises de sturnazion tl cajo de malatia.
Ueves ala diossina śën nce a Mantova


text:
Gia dapi l’onn 2003 vegn purschì als visitaders dal Polenta Jam, sper acts musicals ord la secziun da hip hop e rap, era anc pulenta. Ed en quests 13 onns èn gia vegnids cuschinds passa 3’600 kilos pulenta per tut ils visitaders.
Ma usché bler na ston ins betg cuschinar per ina saira. Il venderdis vegn spetgà radund 300 persunas. Per quels ha il cuschinier - ch'è gia per la terza giada al festival – preparà radund 25 kilos pulenta. Per l'entir festival, pia venderdis e sonda, vegn el a cuschinar il dubel.
Sper la musica e la pulenta porscha il Polenta Jam in ulteriur highlight, numnadamein ils graffitis.
Artists cun num naziunal dissegnan lur graffitis vi da las paraids ch'èn messas dapertut sin l'entir areal da l'open air. Era l'artist da Cuira «Bane» è da la partida al Polenta Jam. El e enconuschents era sur ils cunfins svizzers.
La sonda porscha il Polenta Jam in battle da graffitis, il Bombers Battle. La po sa participar tgi che vul. Adina dus artists dissegnan il medem motiv il medem mument ed ina giuria decida tgi che gudogna.
Quest onn, vegnan tranter auter Knackeboul, Afrob, Aphroe ed Ali a sa preschentar sin la tribuna sper la gronda chazzetta da pulenta.
RR actualitad 17:00


text:
I dat plievgia intensiva e ferms urizis oz suentermezdi, di Peter Pöschl da SRF Meteo. Quai spezialmain en las valladas dal sid. Ma er en il nord dal chantun èsi da far quint cun plievgia intensiva. Localmain saja uschia er pussaivel ch'i dettia inundaziuns.
Ma, schon proxima notg ed en il decurs da damaun vegni pli ruassaivel. Damaun datti spezialmain anc en l’Engiadina Bassa ed en Partenza plievgia intensiva.
Suenter la plievgia vegn l’enviern
Ils proxims dis croda il cunfin da naiv successivamain. Gievgia èsi da far quint cun naiv fin 1’500 meters. Quai spezialmain en il Partenz. Blera naiv na dettia dentant betg, di Peter Pöschl. Uschia datti gievgia anc maximal 15 grads en il Grischun.
Sin la fin d’emna turna dentant il sulegl puspè enavos e las temperaturas creschan puspè sur 20 grads.
RR actualitad 12:00


text:
Ma betg tut ha funcziunà optimal. La mesiraziun dal temp ha chaschunà rumpatesta.
Midaments per il 2018
- La firma MSO-Chrono vegn remplazzada cun il vegl partenari, numnadamain la firma Datasport.
- L'organisaziun a S-chanf vegn optimada, il traject «puter» ha gì in augment marcant da ciclistas e ciclists ils ultims onns.
- Il «Kids Race» ha lieu gia in di avant la gronda cursa, quai per promover l'attenziun e per dar la pussaivladad als giuvens da sa participar era a la cursa ordinaria.
Betg sutvalitar ils fenomens natirals
Ils urizis e las bovas sin il traject, oravant tut en la regiun da la Val S-charl, dattan da discutar. Il comité d’organisaziun vul perquai sa fatschentar cun variantas respectiv trajects alternativs, per segirar era en l'avegnir ina cursa segira ed attractiva.
RR actualitad 17:00


text:
Àngol (BS)
Àngol (nòm uficiàl: Angolo Terme) l'è 'n cümü de la bàsa Al Camònega, en Pruvincia de Brèsa, endèla regiù de la Lombardìa. El g'ha 2 447 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) , 'na süperfìce de 30 km², per 'na densità de 84 ab./km². El cunfìna coi cümü de Sù (BG), Bùren, Castiù (BG), Còler (BG), Darf, Piancógn, Rógn (BG).
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Angol l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Cun las emprimas fins d’emna chaudas e sitgas da primavaira sa dasdan els puspè en garaschas e remisas. Els sgolan ora per turas, sentupadas ed exposiziuns – ils oldtimers da tuttas sorts. Sin duas ni quatter rodas, cun alas, tant anteriurs vehichels da strapatsch sco aristocrats dapi lur naschientscha, respectiv construcziun. Sco veterans giaudan els passiun e premura eguala da lur possessurs. Els profiteschan dal trend «retro» che influenzescha schizunt furma ed interiur dad autos contemporans (exempels VW Beetle, Fiat 500 ed auters). Dentant nagut vala - sa chapescha – sco l’original.
Anc ina classa pli auta: l'aviaziun
En ils maletgs e tuns che noss archiv porscha n’èsi dentant betg las carossas americanas ed ils bolids a far la gronda parada. La passiun per mecanica veglia e design d’epoca reflectescha er il caracter pli mudest, muntagnard ed rural da nossa cuntrada.


text:
Ring
Completed: 2011
Details: Silver, Copper, CZ
Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset.
Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset.
Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset.


text:
Il Grischun sco chantun muntagnard è adina puspè pertutgà da bovas. Mez mars da quest onn è vegnì giu ina gronda bova sur Sedrun. La bova da la Val Strem ha purtà 200’000 meters cubic crappa e grippa a val (link). Gia dapi onns vegn giu da la Val Parghera a Domat rauba da plattamorta che periclitescha la via chantunala, ils binaris da la Viafier Retica ed ils vials da l’autostrada A13 (link).
En las annalas pervia da grondas malauras e bovas en il Grischun van ils onns 1987, 2002 e 2005.
Il 1987 èran grondas parts dal Grischun stadas pertutgadas d’inundaziuns. Il 2002 èn duas vischnancas stadas en il focus: la vischnanca da Schlans ch’è vegnida dividida en duas parts entras ina bova e la gronda massa da glera ch’è vegnida a val al ur da la vischnanca da Rueun. Il 2005 avevan fermas malauras destruì pliras parts da la vischnanca da Susch. La Televisiun Rumantscha aveva rapportà da las inundaziuns:
L’onn 1987 avevi dà suenter malauras grondas bovas ed inundaziuns en l'Engiadina, en il Puschlav ed en la Cadi sissum la Surselva. Damain pertutgà era stà il Grischun Central. Il Radio Rumantsch aveva rapportà direct dals plazzals cun gronds donns nua ch’era persunas avevan pers la vita.
10 onns suenter las catastrofas natiralas era vegnì reprendì il tema en ils lieus pertutgads. Co era la situaziun sa midada en ils lieus da catastrofa. Aveva la bova dal 2002 da Schlans betg mo dividì il vitg, mabain era la populaziun en duas parts?


text:
The Cure: «Friday I’m in love»
- Venderdi, 27.4.2018, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 27.4.2018, 9:30, RTR
Robert Smith da la band «The Cure» è ina persuna cun in'apparientscha tut atgna. Vestgì en nair, frisura sbariffada e lefs colurads. Quai ha er da far cun lur musica, cun il gothic rock, sound alternativ e post punk. In da lur pli gronds hits è ina chanzunetta da pop in pau naìva. Cur che Robert Smith scriva la chanzun ha el però in problem, schizunt panica. El ha numnadamain l'impressiun d'avair engulà la melodia, senza vulair, e va tar ses collegas da la band per savair sch'els hajan gia udì questa chanzun. Nagin ha enconuschì la melodia, e «The Cure» ha registrà «Friday I'm in love» ch'è daventà lur pli grond hit mundial.


text:
Il project «betrifft:frauen entscheiden» va a la fin suenter dus onns cun in simposi dal fatg a Bregenz. La finamira dal project è stada da motivar e rinforzar buobas e dunnas giuvnas da s'interessar per funcziuns da manar e decider.
Temas èn sa verifitgadas
En in'emprima fasa dal project èn vegnidas rimnadas datas. Quellas han verifitgà las temas da Tamara Gianera, la manadra dal post per egualitad tranter um e dunna en il Grischun.
Sutrepreschentà en economia e politica
Las datas mussian che las dunnas sajan effectiv fitg sutrepreschentadas cunzunt en l'economia. Là èn be 3% dunnas en funcziuns da manar u da decider. Dentant er en la politica èn dunnas sutrepreschentadas. En il Cussegl grond dal Grischun èn per exempel be 19% dunnas.
Perquai hai er dà ina segunda fasa cun in parlament da buobas, scolaziuns da politica ubain er da social media. Tamara Gianera spera fitg ch'i dettia en in pèr onns puspè in project sumegliant e che las cifras guardian lura ora in zic meglier che uss.
RR actualitad 08:00


text:
News
Rapport UE: Digital Education Policies
28.05.18 / Publicaziun / Internaziunal
Il rapport «Digital Education Policies in Europe and Beyond» propona als responsabels politics en il champ da la furmaziun digitala blers puncts da referiments davart la moda e maniera co promover l’emprender sin nivel naziunal e regiunal.
La scola chantunala grischuna cun ina nova mediateca
28.05.18 / Identitad digitala / Societad d'infurmaziun
Per ina scolaziun progressiva è indispensabla ina plattafurma d'infurmaziun e da barat. La nova mediateca gida a preparar las scolaras ed ils scolars per il mintgadi en in'universitad. Ella permetta l'access a las novas medias digitalas e stgaffescha l'ambient ideal per il studi autodidactic.
Save the Date: Dieta d’experts ICT e furmaziun
25.05.18 / educa.ch / Occurrenza
La dieta d’experts ICT ha lieu quest onn ils 8 da november a chaschun da la Swissdidac à Berna. Il tema principal da quella ediziun è la politica da datas en la domena da la furmaziun. Il program detaglià ed ulteriuras infurmaziun vegnan communitgads questa stad.
Rapport annual da la SAPGR
25.05.18 / Furmaziun professiunala / Publicaziun
Il rapport d’activitad s’occupa cun l’introducziun dal Plan d’instrucziun 21 en il Grischun e cun il nov rom «medias ed informatica». El preschenta las differentas perspectivas dals acturs involvids che han l’incumbensa d’introducir il plan d’instrucziun.
Center didactic rumantsch vegn annullà
24.05.18 / educa.ch / Resursa didactica
En consequenza da la nova orientaziun dad educa.ch vegn la banca da datas CEDID schliada a partir dals 31 da fanadur 2018. Tenor cunvegna cun las Conferenzas rumantschas vegnan las datas arcunadas tar la Lia Rumantscha. Nus recumandain dad arcunar las datas giavischadas sin Voss computer local.
Conferenza Opendata
23.05.18 / Open source / Occurrenza
La conferenza Open Data è la pli impurtanta da quest gener en Svizra ed ha lieu ils 3 da fanadur a Son Gagl. Tar questa chaschun vegn er surdà per l’emprima giada l’Open Data Student Award a studentas e students da las universitads svizras.
Agenda
Open Data Student Award
31.05.18 / entira Svizra
opendata.ch realisescha l’emprima concurrenza per studentas e students da las universitads svizras u per tals che han terminà ils studis ils ultims trais onns. Ils participants inoltreschan ina lavur u in studi nua ch’els han utilisà open data u open government data.
Lingua d’occurenza: Tudestg, Franzos, Englais
Stgalim d'instrucziun: Stgalim terziar, Independet dal stgalim
Termin per trametter la documentaziun: 31.05.18
Dis d’informatica 2018
01.06.18 - 02.06.18 / Turitg
Ils Dis d’informatica vegnan organisads da eZürich, ina rait da cooperaziun da passa 100 interpresas da la citad e dal chantun da Turitg. Ellas avran lur portas e dattan uschia in’invista en il mund fascinant da l’informatica. Il program sin la pagina-web vegn actualisads cuntinuadamain.
Lingua d’occurenza: Tudestg
Stgalim d'instrucziun: Independet dal stgalim
3. Congress internaziunal da la furmaziun professiunala
06.06.18 - 08.06.18 / Winterthur
Quest congress metta il focus sin las midadas tecnologicas e digitalas en la furmaziun professiunala e guarda sin las sfidas che sa resultan ordlonder. El serva sco plattafurma da dialog e sa drizza ad in public internaziunal dal champ da la furmaziun, da la politica e da l’economia.
Lingua d’occurenza: Tudestg, Franzos, Englais
Stgalim d'instrucziun: Scuola da la furmaziun professiunala
AlpConnectar
30.06.18 / entira Svizra
Il program da barat naziunal sustegnì da Movetio, AlpConnectar utilisescha las tecnologias digitalas per emprender linguas. Cun agid da tablets, da conferenzas da video ed cun arcuns da cloud sa communitgeschan classas primaras da differentas regiuns linguisticas.
Lingua d’occurenza: Tudestg, Franzos, Talian, Rumantsch
Stgalim d'instrucziun: 2. ciclus (3. fin il 6. onn scolar)
Termin d'inscripziun: 30.06.18
EDULEARN 18
02.07.18 - 04.07.18 / Palma da Mallorca, Spagna
Per la dieschavla ediziun reunescha la Conferenza internaziunala davart la furmaziun e las novas tecnologias d’emprender (EDULEARN) dapli che 800 experts e scienziads da var 800 pajais. Ella als empermetta da preschentar ils programs e las resursas educativas las pli innovativas.
Lingua d’occurenza: Englais
Stgalim d'instrucziun: Independet dal stgalim


text:
Mantua
Mantoa o Mantua (inscì anca in Latin; Mantova in Italian; Mantoue in Frances; Màntua in Catalan) l'è ona cità de la Lombardia de 48 671 abitant (dàto del Dic 2015 [1]), capital de la provincia cont l'istess nòm.
Situada in sul Mincio, l'è stada fondada in del 2000 avanti Crist; pusee tard l'è staa on vilagg etrusch che gh'han daa el nòm ciapaa del diu Mantus. I Roman l'hann ocupada in de la prima e in dela segunda guèra punica, e el famos poetta Virgili l'è nasuu visin a la cità.
Nel temp del rinasiment Mantua l'era governada de i Gonzaga, e pusee tardi dij Austriach.
Napuleon l'haa dovuu combatt vòtt mes per conquistala in del 1796; poeu Mantua l'è entrada a fà part de la Republica Cisalpina (formada de l'union de la Republica Transpadana cont la Republica Cispadana), del Règn d'Italia sòta Napuleon e del Règn Lombard-Vènet. A la fin de la Terza guèra de indipendenza, in del 1866, Mantua l'è entrada a fà part del Règn d'Italia sòta i Savoja.
Mantua l'è stada nominada "Capital italiana de la cultura del 2016" e l'è anca vun di Patrimoni de l'Umanità de l'UNESCO.
Simboi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
-
-
La bandéra del Ducaa de Mantoa
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Mantua l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Ils pazients na survegnan dentant betg adina quests sustegns perquai ch'igl è necessari, era raschuns economicas giogan ina rolla. Quai ha ditg il president da la Societad svizra per cardiologia a la “SonntagsZeitung”.
Il dumber dals tractaments da las avainas da cor cun cateters e stents è sa dublegià tranter il 2002 ed il 2013 sin 22’000 per onn. Raschuns sajan che la glieud vegnia pli veglia, mo probablamain era ch'adina dapli ospitals schlargian lur infrastructura da cardiologia.
RR novitads 12:00


text:
Lura avessan medis en spezial ord l'UE mo anc pudì avrir ina pratica sch'il basegn è avant maun. Il stop da medis vala gia dapi il 2001, è dentant limità enfin la stad 2016. Per ch'il parlament ha temp d’elavurar in'alternativa vegn quest stop prolungà anc ina giada per 3 onns.
Il Cussegl federal è trumpà ch’il parlament n’è betg suandà a las soluziuns proponidas. Da schliar il stop da medis na vegnia dentant betg en dumonda. Il dumber da medias e medis independentas pudess crescher ed ils custs uschia crescher rapid.
RR novitads 15:00


text:
En l'avegnir vul la NATO puspè discurrer pli regularmain cun la Russia. El spetgia ch'els s'inscuntrian puspè, ha ditg il secretari general da la NATO, Jens Stoltenberg suenter l'emprima seduta dapi 2 onns dal cussegl NATO-Russia. Las pli actualas discussiuns sajan stadas avertas e seriusas. Stoltenberg ha dentant era accentuà che la relaziun cun la Russia sa normaliseschia il mument betg pervi da la crisa en l'Ucraina.
Ils discurs han gì lieu en furma dad ina sesida dals ambassadurs a Brüssel. Tematisà èn vegnids il conflict en l'Ucraina, la situaziun en l'Afganistan ed il cumbat cunter il terrorissem.
L’ultim inscunter era stà il 2014 en connex cun l’annexiun da la Crim entras la Russia.
RR novitads 11:00/15:00


text:
Egualitad areguard ils roms d'instrucziun – instrucziun en economia da chasa obligatorica per mattatschs
Il connex tranter la posiziun da la dunna e la scolaziun ch'ella po far, era da quel temp reglà cleramain: dunnas ston vegnir preparadas per il tegnairchasa. Mattatschas e mattatschs n'avevan da quel temp betg tuttina bleras lecziuns l'emna en ils singuls roms da scola. Las mattatschas eran dischavantagiadas en ils roms da las scienzas natiralas sco fisica u chemia. Da nov duain omaduas schlattainas pudair tscherner, sch'ellas vulan frequentar il rom lavurs a maun u zambregiar. In rumpatesta è stà il rom economia da chasa che ha duì daventar a partir da lura obligatoric per tuts.


text:
La China n'ha nagins dretgs territorials en la Mar Sidchinaisa. Quai ha decis la dretgira da cumpromiss a Den Haag .
Las Filippinas eran idas cun il cas a Den Haag. Il pajais protesta dapi onns cunter che la China fa mantuns da terra en la Mar Sidchinaisa e construescha uschia inslas artifizialas.
Uss ha la dretgira da cumpromiss decidì che quests dretgs territorials n'hajan nagina basa legala.
La China aveva annunzià gia ordavant ch'ella n'acceptia betg la cumpetenza giuridica da la dretgira da cumpromiss e ch'ella vegnia ad ignorar la sentenzia en mintga cas.
RR novitads 09:00++


text:
Cumpromiss – quai na vul l'Uniun europeica betg far en connex cun il cumbat da dazis cun ils Stadis Unids. I sa tractia da «pur protecziunissem» ed ella insistia ch'ella vegnia excludida dals dazis per immediat.
Nus na vain offrì nagut als Stadis Unids e na vegnin er betg ad offrir insatge.
Negoziar u quintar cun replica
Sch'ils Stadis Unids n'avessan dentant betg d'ademplir la pretensiun, ston els quintar cun ina replica: L'Uniun europeica smanatscha cun dazis da retorsiun. Quests pudessan per exempel ir en vigur per whisky, motos u jeans. Ed era ulteriuras negoziaziuns cun ils Stadis Unids duai pir dar, sche L'Uniun europeica cuntanscha sia finamira d'esser deliberada dals dazis.
Ils Stadis Unids e l'Uniun europeica negozieschan per il mument davart eventuals dazis da multa per l'Uniun europeica. Pertge l'Uniun europeica è mo fin il prim da matg deliberada da dazis.
RR novitads 15:00


text:
Novitês
Museum Ladin: Descurí les erbes aromatiches dles Dolomites
Vigni vëndres cina ai 6 d’otober organisëia le Museum Ladin n’introduziun al’adoranza de erbes da munt aromatiches en combinaziun cun na vijita al museum.
N domisdé dediché ala descurida de erbes da munt aromatiches dles Dolomites: chësta é la proposta dl Museum Ladin Ciastel de Tor en colaboraziun cun l’assoziaziun turistica da San Martin de Badia. Vigni vëndres dai 8 de setëmber ai 6 de otober gnarál insciö metü da jí dales 14.00 innat tla curt interna de Ciastel de Tor n’introduziun ala tematica cun n’esperta dl setur. Daldô gnarál organisé na vijita al museum che reverda la storia, la cultura, l’archeologia y la geologia dles valades ladines y dla popolaziun. La scomenciadia se röia spo dales 17.00
Por de plü informaziuns y por les iscriziuns prëibel contaté l’Assoziaziun turistica e Al Plan y San Martin al numer 0474 523175


text:
Planta cunter chauns e giats
- Mesemna, 30.8.2017, 11:15
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 30.8.2017, 11:15, RTR
Passa dus milliuns chauns e giats datti en Svizra. Per ils ins èn els il meglier ami, per ils auters ina mulesta, surtut sch'els van en l'iert a far lur da basegn.
Sin la fiera datti differents products per scurrentar ils chauns e giats nungiavischads. Ina soluziun è la «Verpiss Dich Pflanze». En l'orticultura Schutz a Filisur han ins fatg buns experientschas cun la planta ch'ha ina savur ascha ed ervusa. «Quasi mintga terz client cumpra ina u pliras plantinas, ed ils resuns èn fitg buns», di Seraina Holliger la flurista da l'orticultura Schutz a Filisur. La plantina ha in effect sin in radius da bun tschintg meters.


text:
Uss èsi uffizial: Ils dus eveniments Swissalpine Marathon Davos e Swiss Irontrail vegnan fusiunads ad IN singul event. Tenor communicaziun hajan ils dus comités d'organisaziun concludì quai unanimamain.
Ordlonder duai nascher ina nova festa da currer cun ils puncts culminants da domadus events. Ina festa da currer da 7 dis per curriders extrems, sportists da hobi e famiglias. Sco il president dal comité d’organisaziun da omadus events Andrea Tuffli ha ditg saja cler che la sfida saja da fusiunar las duas marcas etablidas, ma l’idea saja da nizzegiar las sinergias e da porscher dapli al singul currider.
Porscher al singul currider dapli
Uschia duajan era ils pretschs per la participaziun restar tuttina sco fin qua e betg vegnir auzads. Era ils sponsurs da omadus events da sport stettian davos quest pass, er perquai che l’event vegnia cun la fusiun pli gronds ed uschia dettia quai dapli pussaivladads. La prima ediziun vegn ad esser dals 24 fin ils 30 da fanadur dal 2017.
RR novitads 11:00


text:
Sin l’autostrada A2 datti colonnas da radund 11 kilometers davant il tunnel dal Gottard. Il temp da spetga tranter Erstfeld e Göschenen munta a duas uras. Quai communitgescha il servetsch d’infurmaziun da traffic Viasuisse.
Auter che usità na recumanda il TCS betg la ruta dal San Bernardino sco alternativa. Là stagnescha il traffic, uschia che l'uniun dals automobilists svizzers quinta en il decurs dal di era là cun colonnas.
Gia la fin d'emna passada è stada ina intensiva sin las vias svizras. En blers chantuns svizzers, en la Germania ed en l'Ollanda avevan cumenzà las vacanzas.
RR novitads 07:00


text:
Ij bàrba (o barbèt) a j'ero al prinsìpi ij predicator valdèis dl'età 'd mes. Coma dij predicator cristian indipendent (visadì, ch'a dipendìo nen da n'istitussion eclesiàstica), doi për doi, a travërsavo, dë scondion, ël teritòri che a l’avìo fidaje, e a fasio conòsse l'Evangeli 'd Gesù Crist, an butand ant le man dla gent la pura Paròla 'd Nosgnor (la Bibia). Parèj, a visitavo ij grop dij fidel ch'a j'ero via via formasse e s'ancontravo con regolarità për discute ‘d chestion che riguardavo ël moviment valdèis, ch’a l’avìa spantiasse për tuta l’Euròpa. Soa atività a l’era motobin arzigosa e soèns a finiva dë manera tràgica a càusa dl'oposission dël clero papista e dl’Inquisission. Ij barba as preparavo për soa mission an leug stërmà ciamà scholae
andova ch’a studiavo ij test bìblich. La sernìa dël nòm “barba” a l’era për dësferensiesse dai prèive ch’as fasìo ciamè “padre”. An séguit, fra la gent, ël nòm “barbèt”, antrames ij catòlich, a l’era dovrà, ëd manera irònica, an rësguard a tùit ij protestant, e fin-a dj’ebreo.
Cost Blòg-sì a veul esse 'd col midem spìrit.


text:
Corta declarassion ëd lòn che nojàutri i chërdomaLa Sacra Scritura, ch’a rend testimoniansa da chila a soa vrità e che a l’’é vrità, a pretend ubidiensa sensa riserve an minca area dla vita, përché a l’é Paròla ‘d Dé. Contenùa ant ij 66 liber dël Vej e del Neuv Testament, a peul nen sbalièsse e a l’é na testimoniansa completa e unificà ‘d lòn che Nosgnor a l’ha fàit për nòstra redension e che a culmina ant l’incarnassion dla Paròla viva, ël Signor Gesù Crist. La Bibia, ispirà ‘d manera ùnica e pien-a da l’Ëspirit Sant, a l’é l’autorità màssima e final an tute le question dont a parla.
Dzora së fondament nojàutri a fortiuma ij seguent trat essensiaj dla nòstra fé.
1. I chërdoma ant un sol Dé, ël Creator sovran e Sostenitor ëd minca còsa, përfet ëd manera anfinìa e ch’a esist da l’eternità an tre Person-e: ël Pare, ël Fieul, e l’Ëspirit Sant. A Chiel ch’a vada ògni onor, glòria e làuda për sèmper.
2. Gesù Crist, la Paròla viva, a l’é vnì òm con ël moien d’un concepiment miracolos për l’oevra de l’Ëspirit Sant ant ël vènter ëd Marìa soa mare, quand che chila a l’era ancora vèrgin. Col ch’a l’é Dé genit a l’é dventà n’òm genit, unì ant una sola Person-a për sèmper. Gesù a l’é mòrt an cros coma ‘n sacrifìssi për nòstri pecà conform a le Scriture. Al ters dì Gesù a l’é arsussità con sò còrp dai mòrt, a l’é montà al cel, andoa, a la drita dla Maestà an àut, a l’é ‘l nòstr Sacerdòt massim e ùnich Mediator.
3. L’Ëspirit Sant a l’é vnù për dé glòria al Crist e për apliché l’euvra ‘d salvëssa dël Crist ai nòstri cheur. A l’é Chiel che an dà la convinsion dij nòstri pecà e ch’an tira al Salvator. An pijànd residensa an nòstri cheur, Chiel an dà vita neuva, la forsa e ij don ch’i l’oma dabzògn për serve Nosgnor. Chiel an instruìss e an guida an tuta la vrità, e an sugela për ël dì dla rendension.
4. Dàit che i l’oma dëstacasse e slontanasse da Dé, e i soma condanà da Chiel a càusa ‘d nòstri pecà, nòstra salvëssa a dipend mach da Nosgnor e a l’é fondà mach an soa gràssia, cola che dë manera libera e sovrana an dà ant ël Crist. Nosgnor a credita Soa giustissia a coj che, për esse salvà, a buto soa fé mach ant el Crist. An cola manera Nosgnor an giustifica ai sò euj. Mach coj ch’a son ëstàit argenerà për l’euvra del Sant Ëspirit e a rissèivo Gesù Crist coma sò Salvator e Signor, a dventan fieuj ëd Dé e a arsèivo an ardità la vita eterna.
5. La vera Cesa a l’é fàita mach ëd cole përson-e che, për ël moien ëd soa fé salviìfica an Gesù Crist e l’euvra ‘d santificassion dl’Ëspirit Sant, a son unìe ansema ant ël còrp dël Crist. La Cesa a trova soa espression visìbil, conbin che difetosa, an comunità dël pòst, andoa la Paròla ‘d Dé a l’é predicà an soa purëssa e ij sacrament a son ministrà an soa integrità; andoa a l’é praticà la dissiplìn-a conforma a le Scriture e andoa ch’as ten an débit cont l’amor da fratej.
6. Për esse perfëssionà, la Cesa a speta l’artorn dël Signor Gesù Crist. Coma Gesù medèsim a l’ha promëttù, Chiel a artornarà an su la tèra ‘d manera personal, visìbil e con un còrp, për giudiché ij viv e ij mòrt e për porté a conclusion la stòria e ij sò progèt etèrn. “Col ch'a fà fé 'd coste còse a dìs: "Sicur i ven-o bin prèst!". Amen, ch’a sia parèj. Ven, Signor Gesù!” (Apocalìss 22:20).
7. Ël Signor Gesù a comanda a tuti ij chërdent ëd proclamé l’Evangèli travers al mond e ‘d fé dle nassion ëd dissépol. L’obediensa al Gran Mandat a domanda n’angagg total a “Col ch’a l’ha volu-ne bin e ch’a l’ha dàit Se medèsim për nojàutri”. Chiel an ciama a na vita ‘d sacrifissi, ëd bin e ‘d servissi. “Përché i soma fàit da Chiel, an essend creà an Gesù Crist për le oevre bon-e che Nosgnor a l'ha prontà, a fin ch'i caminoma an lor” (Efesìn 2:10).
Costi trat essensial dla dotrin-a cristian-a ch’i chërdoma, a son presentà an manera pì detajà an sla Confession ëd Fé ëd Westminster.


text:
Casnìch
Casnìch l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem che l' se tróa sö ü teràs aluviunàl in de la média Al Seriana, sö la ria mansina del fiöm Sère.
El g'ha 'na popolasiù de 3 273 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 13,5 km² e 'na densità de popolasiù de 242 ab./km²
Ol paìs l' se tróa a 23 km de la sità e a 514 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Cazzà, Scé, Colgiàt, Fiorà, Gandì, Góren, Nòsa e Èrfa.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Casnìch l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Problems cun la data dl ejam
Sburdlé a plu tert la data dl ejam
Ve arëis bele ntendù che l nes ie garatà, cun vosc aiut, de smendrì i tëmps d'aspiteda. Acioche pudon mantenì chësta situazion fajënes al savëi debota sce ne pudëis nia unì n l dì dl ejam. Tl tëmp de 30 dis possa l ejam mé unì sburdlà un n iede.
Tel. 0471 413900 – el@provinzia.bz.it
Giapëis debota n terminn nuef.
L post che ie deventà liede ti possa unì metù a despusizion a zachei d'autri y a chësta moda pudons mantenì bassa la cumpëida dla persones assëntes. La cumiscions possa mé lauré a na maniera efizienta sce la tlasses ie metudes adum uni dì dal medemo numer de candidates/candidac.
Spusté l ejam a na data plu daujin
Aldò di criteres per la valutazion y l azertamënt dla cunescënza dla doi rujenedes talian y tudësch - art. 3 dl DPR di 26 de lugio 1976 n. 752 n forza, publicà tl Buletin n. 2/IV di 13 de jené 2014 - possa l ejam - tl cajo de na partezipazion a n cuncors publich - unì spustà a n terminn plu bonorif. (*) Nuzëve per chësc prëibel dl formuler aposta y tenive ala ndicazions.
BON A SAVËI
- Ejam de una na rujeneda/ Ejam standard: spusté a na data plu bonoriva l ejam, ie mé puscibl sce la cumpëida mascima dla candidates/di candidac per tlas y livel ne ie nia bele unida arjonta. N cunsiëia perchël de se nfurmé a tëmp y ëura avisa n cont dl calënder atuel di ejams. I ejams vën fac uni dì, ma nia for per duc i livei d'ejam.
(*) sce l ie la cundizions urganisatives!


text:
Bèrghem
Bèrghem (ma ach Bérghem in de la Al Seriàna, Bergum o Birgum[1] in Lumbard Ucidental, Bergomum in Latì, Bergamo in Italià, Bergame in Fransés, Wälsch-Bergen in Tudèsch antìch) l'è öna sità de la Lumbardéa, capitàl de la pruìnsa de Bèrghem, che la gh'à 120.694 abitàncc (2010) e l'è chèla di quàter tra i sità con piö abitàncc de la Lumbardéa, dòpo Milà, Brèsa e Mónsa.
Cuntegnüü
- 1 Ol nòm
- 2 Sìmboi
- 3 Ol pòst
- 4 I préde di còi de Bèrghem
- 5 Stòria
- 6 Sità Ólta
- 7 Sità Basa
- 8 Sport
- 9 Riferimèncc
Ol nòm
Ol nòm uriginàre de la sità, che l'è mia riàt infìna al dé de 'ncö, l'éra de època preromàna, fòrse l'éra ü nòm cèltech, fòrse l'éra amò piö ècc, de sigür gh'è adóma che 'l nòm latì Bergomum, ol piö ècc nòm de la sità che l'è riàt infìna a nóter, l'è mia de piö d'öna latinizasiù del nòm uriginàre e che m' tróa, ad ezèmpe, in de la Naturalis Historia del Plinio 'l vècc e 'n de la Tàola Peutingeriana.
Ol significàt del nòm uriginàre
In töte i manère i è 'n tànce chèi chi à sircàt de spiegà 'l significàt del nòm Bèrghem, che, ad ezèmpe, 'l vegnerès dal nòm del déo celtìch Bergimus, pecàt adóma che a Bèrghem l'éra mia veneràt, opör che 'l vegnerès dal etrösch Barga [2], che 'l völ dì tàbia e alùra Bargamo 'l sarès la tàbia grànda e gh'è ach chi che tróa ü ligàm col sànscrit tat che Bèrghem 'l völerès dì pòst che 'l isberlös [3]. L'ipòtezi che però al momènt la sömèa piö giösta, dezà che piö de töte la regórda la stòria de la sità e piö de töte la se lìga a la fùrma del teritòre de Bèrghem, l'è chèla portàda 'nacc dal Antònio Tirabósch [4], dal Bórtol Belòt e da tàce óter studiùs, cioè che Bèrghem 'l vegnerès da Berg che 'l völerès dì colìna e da heim che 'l völerès dì cà, tat che alùra ol nòm uriginare de la sità 'l gh'avrès de ès pròpe ol nòm Bèrghem amò dovràt al dé de 'ncö e che 'l gh'éra alùra 'l significàt de cà sö la culìna.
Bergome, Bergamum, Bergam e Pergamus
Vèrs la fì del Impéro Romà l'è registràt ach ol nòm Bergome, in del espresiù Bergome civitas, che s'tróa in del Itinerarium Antoninum che de sigür l'è de la fì del sécol II, ma fòrse scricc zamò a partì söl prensépe del istès sécol. [5]
Sèmper sö la fì del Impéro Romà l'è però testimoniàt ach ol nòm Bergamum che m' tróa 'n del Itinerarium burdigalense o Itinerarium Hierosolymitanum che 'l sarès istài scricc tra 'l 333 e 'l 334 da ü pelegrì de Bordeaux, alùra ciamàda Burdigala, che 'l cónta sö 'l sò viàs 'nfìna a Gerüzalèm.
Dal del sécol VII l'Anònimo de Ravèna in de la sò lista de nòm 'l dóvra Pergamom e Pergamum, ma chèsta la sarès adóma öna paraetimologéa. [6] Chèsto nòm l' sarà dovràt in töt ol medioéf e l'è testimoniàt ad ezèmpe dal Mosè del Bröl che in del sécol XII l'iscrìf ol sò Liber Pergaminus che 'l pàrla de la sità de Bèrghem e del sò teritòre. Ol nòm Pergamus 'l sarès però adóma öna tàrda re-latinizasiù medieàla che la sìrca de lìga la stòria de Bergam a chèla de Pergamus sità elenìstica e capitàl del règn di Atàlidi, ma al momènt s'è mia troàt gnà ü lìgàm tra i dò sità fò che i dù nòm che i sùna quàze a la stèsa manéra.
In del ólt medioéf l'è testimoniàt ol nòm Bergam che se 'l tróa sö 'n d'öna monéda del tép del Carlo Magno, conservàda al Müzéo de Coira in Sguìsera e che l'è dovràda pò cóme sìmbol de la colàna de lìber de la Storia Economica e sociale di Bergamo [7]
Bèrghem
Ol nòm Bèrghem menimà me 'l tróa scricc nìgher sö biànch almànch a partì dal 1553, defàti in de la Bibliotéca Cümünàla Arisotéa de Feràra l'è conservàda öna tradusiù fàcia per grignà del Orlànd Furiùs, tradusiù, stampàda a Venésia, che la tö 'n gir ol parlà bergamàsch, ma che l'è mia scrìcia 'n bergamàsch, e che la gh'à chèsto tìtol: Orland Furius de Misser Lodovic Ferraris novament compost in buna lingua da Berghem e de oter vocabul lombardi adornat. [8]
La sità e i bórgh
La sità e i bórgh, i è chès-ce i dù nòm dovràcc in di sécoi da i bergamàsch per parlà de Bèrghem, 'ndóe la sità l'éra chèla dét in di müre 'ndóe gh'éra i palàs del goèrno, menimà i bórgh i èra fò di müre e strécc in bànda ai stràde piö 'mportànte i corìa zó da i còi 'nfina al pià.
De quàndo i bórgh i s'è slargài fò fìna a tacàs ü col óter per pò slongàs e spantegàs in de la pianüra, piö che de sità e de bórgh s'pàrla de sità ólta e de sità bàsa, menimà i bergamàsch i è mia üzàcc e i è gnà mai stacc üzàcc a dovrà i dò manére de dì Bèrghem de sùra e Bèrghem de sóta, dientàde famüze co la cansù Nóter de Bèrghem e che i è dovràde quàze adóma da i forestér o 'n televisiù.
Sìmboi
I culùr de la sità i è 'l zald e 'l róss, e i è dovràcc e in dela bandéra e in del stèma sitadì.
Ol stèma l'è:
Ol gonfalù modèrno, concedìt con D.P.R. del 20 de zenér del 1960, l'è ü dràpo de culùr róss.[10]
Ol pòst
La sità l'è nasìda sö ü ròs de colìne che i se tróa söl confì tra l'ólta pianüra söcia e i preàlp lumbàrde, destacàde però da i preàlp da la piàna de la Quìza a sìra e da la piàna de la Mórla a matìna. Bèrghem l'è nasìda sö i còi piö bas e piö spostàcc a màtina, 'ndóe i gh'éra di sortìde, piö o méno a 350 méter söl lièl del mar, la pónta piö ólta del sistéma colinàr de Bèrghem l'è 'l mut Bastìa, che 'l rìa a 509 méter, menimà la sità basa l'è piö o méno a 250 méter söl lièl del mar. La sità l'è nasìda in d'ü pòst indüinàt, al vólt, ma con di sortìde, metìt pròpe 'ndóe la pianüra la se 'ncótra co i montàgne e 'ndóe la al Brembàna e la al Seriàna i fénes e i se dèrf fò 'n del pià.
Bèrghem, compàgn de Milà, Brèsa, Varés e tàte ótre sità la gh'à mia ü fiöm, adóma la Mórla la trèrsa 'mpó la sità bàsa, ma gh'è mai stacc ü ligàm fórt co la sità, che in di sécoi pasàcc la sircàt de tègnes de luntà da la Mórla, de sólet con póca àcqua, ma bùna de fà di dagn mia de schèrs quàndo 'l piöìa.
I préde di còi de Bèrghem
La geologéa del insèma colinàr de la sità de Bèrghem l’è facìa de quàter dièrse préde: a partì de mesdé s’tróa prìma ‘l Flysch de Bèrghem, pò ‘l Conglomeràt de Sirù, l’Arenària de Sàrnech e ‘l Flysch de Puntìda.
Ol Flysch de Bèrghem, cognusìt ach col nòm de Préda de Credér, l’è la préda che s’tróa in de la méta o quàze di còi de Bèrghem, sùra de töt de la bànda a mesdé, chèla che la àrda sö la sità bàsa. Ol Flysch de Bèrghem s’pöl vèdel signà fò dal teré per ezèmpe ‘n via Fara, pròpe sóta ‘l monastér de Sant’Agostì, ma ach in del cör de la sità ègia, ‘n Piàsa Luigi Angelini. Tra i dò préde, chèla sóta ‘l monastér e chèla ‘n piàsa Angelì, gh’è öna diferènsa de culùr, de fàti ol prim flysch l’è bèl zaldì, menimà ‘l segónt l’è ciàr, quàze biànch. Chèsto perché ‘l flysch l’è öna préda de sedimèncc de mar, isè chèla biànca la s’è fàcia ‘ndóe l’àqua l’ìa ‘mpó piö fónda, menimà chèla zàlda l’è sedimentàda ‘ndóe l’àqua l’éra piö bàsa, piö o méno ‘ndóe la gh’éra öna spiàgia e pròpe per chèsto ol flysch sóta Sant’Agostì ‘l gh’avrès de ès chèl che ‘l rèsta de öna spiàgia de la preistòria, tat che in de la préda se èt i sègn lasàcc da i animài de l’època.
Chèl che l’è ‘mportànt l’è che chèsta préda la gh’à dacc ol colùr a i mönümèncc de la sità, bàsta ad ezèmpe ardàga al monastér de Sant’Agostì per vèt che ‘l gh’à l’istès colùr del flysch che ‘l sìgna fò apéna sóta tra ‘l monastér e la via Fara.
Söbet a i spàle del Flysh de Bèrghem s’tróa 'l Conglomeràt de Sirù métit a fà öna fetìna strécia ma lónga che la traèrsa fò töta la culìna de Bèrghem. Pò a chèsta l’è öna préda de sedimèncc, ma grìza de colùr e con di sedimèncc piö gròss, tat che a ardàla s’vèt bé che ‘n de la préda gh’è de la geretìna e ach di sas bèi gròs mes-ciàcc insèma a öna pàsta grìza piö fìna che la lìga 'nsèma töt ol rèst. Ol Conglomeràt de Sirù s’pöl vèdel in del pàrch del Monastér de Sant Agostì, de fàti se de la bànda de la via Fara ‘l monastér l’è pogiàt sö söl Flysch de Bèrghem de l’ótra bànda l’è stài fài sö sùra a di còrne de Conglomeràt de Sirù. Ol Conglomeràt s’pöl vèdel pò sùra ‘l bastiù di müra ènete de Sant Andréa, ‘ndóe la gh’è la Montagnèta, öna còrna de préda che la sìgna fò ‘n del pràt de bastiù. Ach a i pé del bastiù s’pöl vèt ol Conglomeràt, de fàti töt ol bastiù de Sant Andréa ‘l pógia söl Conglomeràt, per ès piö precìs per fà sö ‘l bastiù di müre i à teàt fò e modelàt sö öna còrna de Conglomeràt fìna a fàga ciàpa la fùrma del bastiù.
Dòpo la fetìna strécia de Conglomeràt gh’è ön ótra fèta fàcia de Arenària de Sàrnech e per finì i öltime còste piö a nòrt, per lo piö metìde a roèrs, i è fàcie de Flysch de Puntìda: gh’è de dì però che chèste dò préde i se tróa fò de la sità ègia e per chèsto i è stàcie dovràde de méno e i è méno ligàde a la sità.
Stòria
Parra
L'abitàt de Parra l'è stài de spès sconfundìt co la sità de Bèrghem, dezà che gh'è ü tòch de la Naturalis Historia del Plino 'l vècc (III 124-125), che 'l fàa quàze crèt che i födès la stèsa sità, dezà che se les:
Oromobiorum stirpis esse Comum atque Bergomum et Licini Forum, aliquotque circa populos auctor est Cato, sed originem gentis ignorare se fatetur, quam docet Cornelius Alexander ortam e Graecia interpretatione etiam nomis vitam in montibus degentium. In hoc situ interiit oppidum Oromobiorum Parra, unde Bergomates, etiamnum prodente se altius quam fortunatius situm
che 'l völ dì che:
segónt ol Catóne, Com, Bèrghem, Foro Licini e di óter pòs-cc de chèle bànde lé i è de la famèa di Oromòbi, però 'l Catóne 'l sà mia de che bànda la rìa chèsta zét, zèt che 'l Cornelius Alexander 'l pènsa che la ègne da la Grécia, dezà che 'l nòm de chèsto pòpol 'l völerès dì "chèi che i stà de cà sö 'ndi mucc". In chèl pòst lé l'è sparìt ol paìs de Parra, de 'ndóe che i vé i Bergamàsch, amò al dé de 'ncö s'pöl vèt che l'è ü pòst piö ólt che 'ndüinàt.
Segónt i rizültàcc di stöde archeològich però Parra e Bèrghem i éra mia la stèsa sità, ma gh'éra de èsga öna bèla diferènsa tra i dò, dezà che da l'età del fèr i còi de Bèrghem e la pianüra i éra abitàcc da i Cèlti de Golasèca, menimà zamò da la fì de l'età del bróns sö 'n di vài e 'n di montàgne la gh'éra la cültüra "retica", che se la troàa de ché e de là di Alp. I teritòre de la montàgna bergamàsca, per cültüra, i éra compàgn sùra de töt de chèi de la Al Telìna, del Cantù di Grizù, di montàgne del Bresà, del Trentì e del Süd Tiról; per fà ün ezèmpe 'n di ài de la bergamàsca i éra üzàcc a dizegnà sö i préde compàgn di Camùni. Parra alùra l'éra de cültüra "rética" e la se troàa 'ndóe al dé de 'ncö 'l gh'è 'l paìs de Par, in de la ólta Al Seriàna, come i à dimostràcc i stöde archeològich portàcc inàcc dal 1983 al 1994 sö 'n d'öna süperfìce de 2.000 méter quàder. Parra l'è stàcia abitàda da la fì de l'età del bróns 'nfìna a che la sità, insèma a töte i ài alpìne, l'è stàcia conquistàda da i Romà in de l'època aügüstéa e sèmper gràsie a i stöde archeològich s'è egnìt a saì che Parra l'éra grànda quàze 20 pertéghe, l'éra öna sità minerària e i sò cà i éra fàce co i mür sóta de préda e sùra de lègn compàgn di bàite del dé de 'ncö [11].
Bèrghem al tép di Cèlti
La sità de Bèrghem e i sò còi i éra zamò abitàcc in del sécol X/XI a.C. da i Cèlti de Golasèca e chèsto prim insedimènt l'à ciapàt l'aspèt de öna sità in del sécol VI a.C. quàndo la Bèrghem de alùra l'éra grànda piö de 360 pèrteghe. Chèsta Bèrghem la comerciàa d'öna bànda co i Etrüschi che si stàa mia de luntà in de la Etrüria Padana, ad ezempe a Màntoa, e de l'ótra bànda con töcc i pòpoi che i stàa sö i Alp e de là dei Alp.
Chèsta prìma Bèrghem a partì dal IV secol a.C. l'à però perdìt importànsa tat che i stöde archeològich i à descuvrìt che se l'è mia stàcia abandùnada del töt, la sità l'è dientàda a belazì a belazì piö picinìna, fòrse perchè a partì dal secol IV a.C. i a tacàt a rià di ótre tribù de Cèlti che i a casàt vià i Etrüschi e isé l'è finìt ol comèrcio che l'éra fài crès Bèrghem 'nfìna ad alùra.
Conquistàda da i Romà
In del II sècol inante Cristo, i Romà i à conquistàt Bèrghem e i l'à ciamada Bergomum. In del 49 innante Cristo, töcc i bergamasch i è dientàcc sitadì de Roma, per öna lègge del Giulio Cesare.
'l Ólt Medioéf
In del V sècol i gh'è i invasiù de i barbari. In del VI sècol i longobàrcc i se fèrmacc in de la sità.
In del IX sècol Bèrghem l'è öna part de l'Impero de Carlo e ol vèscov al regnàa sö la sità.
Ol lìber cümü
In del XI sècol la se crèa öna asseblea de la sità, che la cumensa a goernà söl cümü. I cumensa i beghe con Brèsa.
In del 1165 Bèrghem èntra in de la Léga Lumbarda, contra Federico I, insèma a 16 sità de la Lombardia col Züramét de Püntida. In del 1184 ol Barbarossa l'èntra in Bèrghem, salüdat de la popolassiù.
A la fì del XII sècol cumensa a furmàs la sità basa e l'è cüstrüit ol palàss de la régiù. Po a Bèrghem gh'è di beghe fra i Guelfi e Ghibellini, i Colleoni in di guelfi e i Suardi in di ghibellini. I guère fra le dò famèe i cumensa co i Suardi chi èns, üdacc di Visconti de Milà, ma in di agn chi vè dopo, la guèra la à innante. In del 1335 i fenés ol castel de san Vile.
I Viscóncc e la Repüblica de Venésia
La sità a l'è conqüistada dei Malatesta in del 1407 e dudès agn dopo, Filippo Maria Visconti al güida öna riòlta di ghibellini.
In del 1428 Bèrghem la èntra in de la Repüblica de Venéssia, che la fa cüstrüì i Müraine, e in del 1437 Filippo Maria Visconti conquista Bèrghem ma Bartolomé Coleù la dà amò a la Repüblica.
In del XVI sècol Bèrghem l'è conquistada dò olte di Francés e sèt olte di Spagnöi. La Repüblica la cumensa a fa cüstrüì i mura in del 1561.
In del 1630 la pèst e i carestìe i copa piö de 10000 persune.
Da Napoleù a l'Italia
A la fì del XVIII sècol a l'è cüstrüit ol Sentierù. In del 1796 i sòldacc revolusiunare francés i èntra in Bèrghem e i crèa la Repüblica Bergamasca che la fénés col trattato di Campoformio del 1797. In del Congresso di Vienna Bèrghem la fenés a l'Austria come töta la Lombardia e la Enéssia.
In del 1837 l'è creada la Pórta Nöa e ol vial Vittorio Emanuele II. In del 1848 Bèrghem la öta Milà in de le Sic giurnade. Ol tréno al ria a Bèrghem in del 1857.
L'8 de zögn del 1859 Giuseppe Garibaldi a ve dét in Bèrghem e de alùra Pórta San Lurèns l'è stacia ciamada ach Pórta Garibaldi. L'an dopo 178 bergamasch a i è partìcc in de la Spedissiù di Méla insèma a Garibaldi.
In del 1872 ol cümü a l'è spostàt in Sità Basa, in del 1887 i cumensa a viagià i fünicolàre. In del 1901 i è demulide i Müraine.
XX secòl
In de la Ségonda guèra mondial Bèrghem a l'è mia stacia bòmbardada.
In del 1958 Angelo Roncalli l'è papa.
In del 1972 al der fò l'aeroport de Öre e in del 1985 in di Ospedali Riuniti a l'è trapiantàt ol prim cör.
Sità Ólta
Sità Ólta l'è la part médieval de Bèrghem, protegida di müra venessiane del XVII sècol.
La part piö cunusida de Sità Ólta l'è la Piassa Ègia col Palàss de la Resù, ol Campanù che ai 22 al suna amò 180 ölte la campana, che öna ólta significaa la sérada di pórte de la Sità. In Piassa Ègia gh'è anca la bibliotéca de Bèrghem, ciamada "Angelo Maj".
De l'ótra banda de Piassa Ègia gh'è ol Dòm, La Capela del Coleù pensada de l'architèt Giovanni Antonio Amadeo con dèt la tomba del Bartolomé Coleù, ol (battistero) e la césa de Santa Maria Maggiore. L'öltima césa, che l'è mia de la diocesi, la gh'à di sègn de töcc i pèriodi che l'è stacia cüstrüida.
Via Colleoni, che i Bergamàsch i ciama "Corsaröla", la culega Piassa Ègia a la Piassa de la Sitadèla e la via di négose.
In Piassa de la Sitadèla gh'è ol müseo de scìense natürai "Enrico Caffi".
Sità Basa
La Sità Basa l'è la part piö granda de Bèrghem. Lè i gh'è ol Cümü, la proìncia e la prèfetüra. La part céntral l'è facia de Pórta Nöa e dal Senterù che öna ólta l'era la stassiù di baghér.
La strada piö imporanta de Bèrghem l'è vial Papa Gioàn XXIII, che 'l va de la stassiù 'n fena a Porta Nöa.
Söl Sentierù gh'è ol Téater, dédicat a Gaetano Donizetti. Ün óter laùr de èt l'è ol monümét ai partigià, de Giacomo Manzù.
In de la part piö a nort gh'è l'Accademia Carrara, fundada de Giacomo Carrara in del 1796.
Bérghem la gh'à 11 quartér: Celadina, Redùna, Sànta Caterina, Lurét, Lönghel, Malpensada, Bócaliù, Colognöla, Campagnöla e Grümelina. Tacc a i éra di frassiù stacade de Bèrghem, ma in di agn 60 e 70 i s'è ünide a la sità.
De la stassiù i part d'i tréni ch'i và a Milà e i pasa per Treì o per Carnàt, a Brèsa, Lèc o Crèmuna. A Bèrghem i gh'è varie società de autobus ch'i colèga töta la proìncia.
Isì a Bèrghem gh'è anca ön aeropòrt, chèl de Öre.
Sport
Bèrghem gh'à öna squadrà del balù che la zöga in de la serie A: l'Atalanta Bergamasca calcio. A i è famùse po di ótre squadre, chèla de la pallavolo d'i fòmne (Foppapedretti) e chèla de football mericà, i Lions.
Riferimèncc
- ↑ Ambrogio M. Antonini, Vocabolario italiano-milanese, ed. Libreria Meravigli, Milà, 1983
- ↑ Zanetti U., 1985, Paesi e luoghi di Bergamo, Grafica e arte Bergamo, Bèrghem.
- ↑ Soresina M. A., 2009, Etimologie di antichi toponimi lombardi, in Toponomastica della Lombardia a cüra del Rognoni A., Mursia editùr, Milà.
- ↑ Tiraboschi A., 1867, Vocabolario dei dialetti bergamaschi antichi e moderni, Ed. Bolis, Bèrghem.
- ↑ Talbert R. J. A., 2010, Rome's world - The Peutinger map reconsidered, Cambridge University Press.
- ↑ Ardovino, A. M., 2007, Fonti antiche su Bergamo ed archeologia. Confronto e nuove letture, pag. 3 - 13 del lìber I primi millenni - Dalla preistoria al medioevo - I de la colàna Storia Economica e sociale di Bergamo, Ed. Fondazione per la storia economica e sociale di Bergamo, Bèrghem.
- ↑ Storia Economica e sociale di Bergamo, Ed. Fondazione per la storia economica e sociale di Bergamo, Bèrghem.
- ↑ Favalier S., 1995, L'immagine dei bergamaschi nella letteratura veneziana minore del Cinquecento, pag. 305 -327 del lìber Il tempo della Serenissima - L'immagine della Bergamasca de la colàna Storia Economica e sociale di Bergamo, Ed. Fondazione per la storia economica e sociale di Bergamo, Bèrghem.
- ↑ Comune di Bergamo (BG)
- ↑ Il Gonfalone su comune.bergamo.it
- ↑ Poggiani Keller F., 2007, L'età del Ferro. Dall'oppidum degli Orobi alla formazione della città sul colle, pag. 147 - 163 del lìber I primi millenni - Dalla Preistoria al medioeveo in de la colàna Storia Economica e sociale di Bergamo, Ed. Fondazione per la storia economica e sociale di Bergamo, Bèrghem.


text:
Pruvincia autonuma de Trent
- Süperfis: 6.207 km²
- Pupulaziun (2005): 502.478 ab.
- Densitaa: 81 ab./km²
- Nümer de cumün: 223
- Capitala (pup. 2005): Trent (111.044 ab.)
El Trentin (in Italian: Trentino, cugnussüü, suratüt int el passáa anca cuma Welschtirol in Tudesch e cuma Venezia Tridentina in Italian), a nivel üfiziál ciamáa Pruvincia Autonuma de Trent (Provincia autonoma di Trento in Talian), insema al Südtirol el fà sü la regiun Trentino-Südtirol. La capital del Trentin l'è Trent.
El Trentin el fa part de l'Europaregion Tirol-Südtirol-Trentino, che'l met insema tücc e quater i regiun de'l vegg Tirol.
El nom[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El nom "Trentino" el revarda el toch de tera inturn a Trent: chi toch de tera tirulesa chi, ucüpáa per la püpart de Talian e Ladin, int el secul 19° hin gnüü ciamáa Welschtirol. El termen "Tirol" (Talian: „Trentino tirolese“) a l'è 'ncamò viv al didincö int el nom di cumpagnij di Schützen di sit trentin (Primör, per esempi) e int el nom del PATT (Partito Autonomista Trentino Tirolese), un partíi ütunumista regiunál che'l partegn a l'üniun furmada inturn al Partito Democratico.
Anca se'l nom üfiziáa a l'è Provincia Autonoma di Trento, la gent cumün el ciama squas semper dumà Trentino.
Lenguagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al cuntrari de'l Südtirol, la püpart de la gent in Trentin la parla Talian, lengua recugnussüda a nivel üfiziál, e, int el parlà de tücc i dí, anca di dialet Cisalpin e Venet (minga recugnussüü a nivel üfiziál). In di quaj tuchelit de tera 'l se parla anch el Tudesch e int la Val de Fassa e, tant mesedàa al Trentìn, anca in de la Val de Non e in de la Val de Sô 'l se parla 'l Ladin.


text:
Werner Coninx
- Venderdi, 11.5.2018, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 11.5.2018, 8:40, RTR
Werner Coninx è stà artist ed ha rimnà sia entira vita objects d'art. Sia fundaziun posseda ina da las pli grondas collecziuns privatas en Svizra. Uss ha la fundaziun emprestà al Museum d'art dal Grischun bunamain 1'000 ovras.
Werner Coninx ha deditgà sia entira vita a l'art. Il figl dal fundatur dal Tages-Anzeiger Otto Coninx è bain stà en il cussegl d'administraziun dal Tages-Anzeiger. El n'ha dentant betg vulì giugar ina rolla pli gronda en la fatschenta da famiglia. El ha cumenzà da malegiar e lavurar sco sculptur.
Coninx era fascinà da l'art ed ha durant sia entira vita ingiantà e rimnà ovras da tut il mund. Ils onns setanta ha el lura fundà la fundaziun Werner Coninx che posseda las bun 15'000 ovras. L'onn 1980 è Werner Coninx morts.
Uss ha la fundaziun emprestà parts da sia collecziun a divers museums. Tranter quels è er il Museum dart a Cuira.


text:
Cun rumir il biro haja el cumenzà a leger quai e tschai che saja vegnì enta maun. Quai haja sveglià bleras regurdientschas, di Georg Brosi.
Lufs, urs, tschiervs, chavriels, chamutschs
El haja gì ina lavur pretensiusa - ma bella, resumescha Georg Brosi ses 17 onns sco schef da l'Uffizi da chatscha e pestga dal Grischun. Cler, en quest job na possian ins mai far endretg a tuts e cun quai stoppian ins emprender da viver.
Jau lasch enavos be ina trofea en biro - quella dal buc-capricorn.
Ses successur Adrian Arquint enconuscha Georg Brosi bain. Els hajan lavurà ensemen en la pratica da veterinari a Scuol avant blers onns.
Dapli temp per la dunna
Sche la lavur vegnia a mancar ad el, na sappia el anc betg. Quai vegnia a sa mussar. Georg Brosi vul dentant avair dapli temp per la dunna e la famiglia. Dentant era la chatscha haja vinavant plaz en sia vita: Finalmain haja el ussa temp da gidar a dumbrar selvaschina u dad ir sez a chatscha en Engiadina.
La bilantscha
RR actualitad 07.00


text:
Resultats, rapports e reacziuns: Cun il Liveticker da RTR essas al current.
Il ticker è a fin
-
18:20
Quai fiss stà da nus per vus...
Engraziel per l'attenziun ed ina bella saira.
PS: reacziuns, resuns e critica gugent trametter a multimedia@rtr.ch
Salids en il num da l'entir team online da RTR, Gion Gieri Flepp
-
18:12
Ed anc intginas reacziuns grischunas...
... da la Lia Rumantscha
«In di legraivel per il Grischun» titulescha la Lia Rumantscha e prenda «enconuschientschas cun plaschair» da la decisiun clera en Grischun. Il resultat valiteschia ella surtut sco «expressiun da solidaritad tranter las regiuns linguisticas».
Da refusar l'iniziativa garanteschia betg l'ultim l'existenza da RTR sco «pitga impurtanta per la preschientscha, la derasaziun ed il mantegniment» dal rumantsch, fa a savair la Lia en ina communicaziun a las medias.
... da la cultura grischuna
Il resultat cler mussia, ch'il engaschi cunter quest'iniziativa «radicala ed en plirs aspects absurda» haja sa rendì, commentescha Andy Kollegger, il president da l'Uniun chantunala da musica dal Grischun e organisatur da la manifestaziun da cultura «NA a No Billag» per las medias. El saja tant cuntent sco er surlevgià dal resultat da la votaziun.
Tut ils rapports, resultats e reacziuns da la dumengia da votaziuns chattais qua.
-
17:56
Il Telesguard da votaziuns
Cun reacziuns da Jan Koch (aderent da l'iniziativa No Billag), Stefan Engler (adversari da l'iniziativa No Billag), Ladina Heimgartner (directura da RTR) e Hanspeter Leubrument (editur da la Somedia).
-
17:51
Dad Arosa fin Zernez...
èsi vegnì votà ed elegì oz. Betg mo davart l'iniziativa No Billag ed il nov urden da finanzas 2021.
- Arosa ha p. ex. approvà la revisiun parziala da la planisaziun locala per explotar e deponer dapli material a Valmischein – quai cun 847 cunter 68 vuschs.
- Trun ha approvà la revisiun parziala da la planisaziun locala cun 404 cunter 45 vuschs. Quella pertutga tranter auter ina nova enzonaziun en il territori Ferrera per pussibilitar ina pratica da fisioterapia.
- Ubain: Bravuogn Filisur ha elegì Erwin Caviezel en la cumissiun da l'ovra electrica cun 259 vuschs.
La survista da tut las votaziuns ed elecziuns en 20 vischnancas datti qua.
-
17:22
Telesguard da votaziuns cun Jan Koch e Stefan Engler
- a las 17:35 sin SRF 1
- er a pled vegnan Ladina Heimgartner, directura RTR e Hanspeter Lebrument, editur da la Somedia
-
17:10
Commentari da Flavio Bundi: In Na a l’individualissem – in Gea a la cuminanza
La fin finala èsi in fitg cler resultat. Suenter in cumbat da votaziun lung e stentus e per part era fitg emoziunal èn las votantas ed ils votants s’exprimì en favur da medias independentas en Svizra.
Per il schefredactur da RTR, Flavio Bundi è tranter auter er il cler na grischun in segn ed in'obligaziun per mantegnair ina ferma plazza da medias en il chantun triling.
-
17:00
Era RTR vegn a metter il focus sin infurmaziun e cultura
Quant che RTR sto spargnar en il rom dal pachet da spargn da la SSR na possian ins il mument anc betg dir, uschia Ladina Heimgartner, la directura da RTR.
-
16:43
SRG – Ina nov'entschatta cun in pachet da spargn da 100 milliuns francs
Suenter il na a l'iniziativa No Billag empermetta la SRG SSR refurmas. Il resultat saja legraivel, cunzunt er perquai ch'el è vegnì confermà en tuttas regiuns linguisticas. I saja dentant er ina conferma che obligheschia.
- Il pachet da spargn da 100 milliuns francs saja necessari perquai che las taxas vegnan reducidas sin 365 francs ad onn ed las entradas da la SSR èn danovamain plafonadas.
- La SSR duai daventar pli effizienta tar l'administraziun, tar l'infrastructura e tar la tecnica.
- La mesadad da las entradas duai vegnir duvrada per l'infurmaziun.
- Las unitads da la SSR sa concentreschan en l'avegnir sin lur mandat da basa. Quai cun stritgar las reclamas durant films pli lungs per sa differenziar da televisiuns privatas. Er na duai betg pli dar purschidas en la rait senza video u audio sin las paginas d'infurmaziun da SRF, RTS e RSI.
- Dapli pais duai però survegnir la collavuraziun cun medias privatas. Tranter auter cun metter a disposiziun material d'archiv.
- L'SSR duai mussar la Svizra en si'entira variaziun. Perquai vegn l'engaschament tar producziuns indigenas en la sparta films e serias augmentà.
-
15:41
L'interess dad autras medias è grond en chasa RTR
Per ina giada n'èsi betg mo da far program da radio, televisiun ed online ma er da sez dar pled e fatg ad autras medias.
-
15:33
Grond levgiament er tar la Somedia
Silvio Lebrument, il mainafatschenta da la sparta medias è cunzunt levgià ma er surprais dal cler na grischun a l'iniziativa No Billag.
-
15:24
«In grond crap è crudà giu dal cor»
A Ladina Heimgartner, directura dad RTR è crudà in grond crap giu dal cor cun il a NA a No Billag. Ma i saja er in cumenzament per la SRG.
-
15:07
Er l'adherent da No Billag Olivier Kessler vesa il positiv
Gia il fatg ch'il pievel haja pudì votar davart questa dumonda saja bun.
-
14:54
Martin Candinas è cuntent
Il cusseglier naziunal è s'engascha fermamain cunter l'iniziativa No Billag.
-
14:29
No Billag è gia la 5avla votaziun en connex cun la SRG
- 14-06-2015: Votaziun davart la nova lescha da radio e televisiun (50,1% gea cunter 49,9% na)
- 2011 e 2013: Duas votaziuns per abolir la SRG fan naufragi gia avant che vegnir en votaziun
- 2011: Il parlament di na a la petiziun per sbassar las taxas da radio e televisiun sin 200 francs.
- 1994: L'iniziativa «Trumpf-Buur» per abolir la SRG na survegn betg avunda suttascripziuns
- 1982: L'iniziativa «libertad ed independenza da radio e televisiun» na cuntanscha betg las suttascripziuns necessarias.
-
14:05
Cuira creescha basa per sviluppar implants da sport Obere Au
Cuira approva revisiun parziala da l'urden fundamental per sviluppar enavant ils implants da sport Obere Au e per pussibilitar ina halla d'events, quai cun 9'937 cunter 1'743 vuschs.
La survista da tut las elecziuns e votaziuns communalas datti qua.
-
14:01
Naziunal: In cler GEA al nov urden da finanzas...
Quai mussa la terza calculaziun approximativa da gfs Berna: 83% gea cunter 17% na.
-
13:55
Naziunal: No Billag fa naufragi
La maioritad dals chantuns ha ditg na. Per reussir avessi duvrà la maioritad da las vuschs e la maioritad dals chantuns.
- Tenor l'ultima calculaziun approximativa dian 71% na e 29% gea a l'iniziativa No Billag.
-
13:35
Fatschas rientas tar ils adversaris da l'iniziativa No Billag a Berna
-
13:26
NA a No Billag – il Grischun tut cotschen...
-
13:20
Grischun: 77,1% NA a No Billag
Quai è il resultat final dal Grischun. Nagina da las 108 vischnancas han ditg gea. La directura da RTR Ladina Heimgartner è levgiada.


text:
Jessica Rossi
La Jessica Rossi (Sènt, 7 ad Śnar dal 1992) l'è na spurtìva emigliàna ch'la tira cun al sćiòp, mdaja 'd òr a gl'Ulimpìadi ad Lóndra dal 2012. L'è élta 170 cm e la péśa 55 chilo.
Biugrafìa
Nada in pruvìnsa ad Frara, a quat'r an la sa stablìs a Crevalcôr.
Dòp avér far al sò debùt in camp internasiunàl a 'l Campiunâ Mundiàl ad tîr dal 2007, la s piàsa a 'l sèst pòst a i Mundiài dal 2008 cun 67 piatèi insfilsâ e pò l'è quìnta a i Campiunâ 'd Europa. In dal 2009, quànd la gh'iva sōi darsèt an, la vins i Campiunâ itagliàṅ, europeo e mundiàl ad tîr.
Vinsidōra dla mdàja ad brónś in dal tîr a vōl dal 2010, la s piàsa a 'l 21śum pòst a i europeo e pò a 'l tèrs pòst a i Mundiài. In dal 2011 l'à vins la cópa dal mónd ad tîr, rivànd pò 18śma a i Mundiài ad Belgrâd.
Al 19 'd Avrìl dal 2012 i gh'aṅ dâ al culàr 'd òr par mèrit spurtìṿ.
Al 4 'd Agóst la vins la mdaja 'd òr a gl'Ulimpìadi ad Lóndra dal 2012 faghénd anc al rècord mundiàl ciapànd 99 piatèi su 100, pasànd al qualificasiòṅ sénsa far gnanc un śbali, insfilsànd tut i sò 75 piatèi. L'à dedicâ la sò mdaja a i taramutâ dl'Emìglia, la sò regiòṅ.


text:
Varz
Varz (Varzi in talian) l'è un cumün de 3.460 abitant int la pruincia de Pavia. U se tröva int l'Ultrepò Paves, int una conca in mezz a la vale Stafura, a la drita del turent, ins la statal del Penes. Al gh'ha 3 279 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 58,8 km² e ona densità de 56 ab./km².
Al cumün de Varz al cunfìna coi comün de Bagnèra, Fabrica Cüron (AL), Gremiasch (AL), Minchinigh, Pont Niza, Rumagnes, Santa Margarita, Val Nisa, Valverda, Zavataré.
Varz l'è famusa per el so salàm in tüta la Lumbardia 'ntrega.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Varz l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Ina dretgira a Milano ha dà suatientscha a la dumonda da Silvio Berlusconi da reabilitar el suenter la sentenzia pervi da fraud fiscal l'onn 2011. Atgnamain avess l'impressari da medias anc stuì spetgar fin il 2019.
Pervi dal scumond da surpigliar in uffizi n'aveva Berlusconi, il manader da la partida «Forza Italia», betg dastgà candidar per quella tar las elecziuns parlamentaras dal mars passà.
Per l’um, ch’era quatter giadas president da la regenza taliana, era quest scumond zunt murdent: L’allianza dal center e la dretga – tranter auter cun la partida da dretga Lega – aveva gudagnà il mars 36% tar l’electorat taglian. Sche la furmaziun dad ina regenza cun il moviment tschintg stailas e la Lega fa naufragi, pudessi dar elecziuns novas – ed uschia puspè la pussibilità da candidar per Silvio Berlusconi.
RR novitads 09:00


text:
Per Andreas Felix è il cumbat per la regenza grischuna passà. El ha pers sia credibilitad ed ha nagina schanza pli da vegnir elegì. El sto sa retrair. Sco mainafatschenta da l'uniun d'impressaris ha el disditg. Co fissi lura sch'el maina in entir departament?
Auter vesi or per Jon Domenic Parolini. El vegn er suenter questa istorgia probablamain a restar en la regenza grischuna. Per ch'il suveran Grischun n'elegia betg pli in cusseglier guvernativ dovri bler.
Profitar da la situaziun po Peter Peyer. El è uss en la poleposition. La dumonda centrala è, tgi che survegn las vuschs da Felix. Ina part vegn per franc da bun als candidats da la PCD. Per Caduff na vegni dentant tuttina betg a tanscher.
En ina buna situaziun è Walter Schlegel da la PPS. La situaziun actuala ed er la realitad politica prevesa in candidat per mintga partida, damai er per la pli ferma – la PPS.
RR Commentari 12:00


text:
Films divers
- Dumengia, 21.8.2011, 17:25
«Sas anc?» la seria da stad cun films vegls da la Televisiun Rumantscha datti da vesair per la setavla – e gia per l’ultima giada quest onn.
Entant che tschellas sis emissiuns eran tematicas, ha Arnold Rauch tschertgà ora per l’ultima ediziun in pèr preziusadads diversas. In film dal 1965, fatg cun gronda premura, mussa co ch’in pachet da la posta arriva da Quinten al Lai Rivan fin a Surrin en Lumnezia e quai amez l’enviern. Il «Balcun tort» aveva era documentà la fabricaziun da las ovras electricas en il Grischun, in project gigantic, u era registrà l’enconuschenta organista Esther Sialm sunond Buxtehude en la baselgia da Mustér.