text:
Lucille Teasdale-Corti
La Lucille Teasdale-Corti (Montréal, 30 de zenér del 1929 – Bezàna, prim de Óst del 1996) l’è stàcia öna dutùra, öna chirürga e öna misiunària quebecuàza.
Cuntegnüü
I sò stöde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L’è nasìda a Montréal, in del Québec, ü di stacc del Canadà, ol 30 de zenér del 1929 e l'éra chèla di quàter de sèt is-cècc; sò pàder 'l fàa 'l droghér e sò màder la fàa la dòna de cà e la gh’à üt la éta rüinàda da la depresiù[1].
De s-cètina l'à stödiàt di mòneghe al Pensionnat Du Saint Nom de Marie e zamò lé la gh’éra egnìda l’idèa de dientà dutùra: de fati, pròpe a scöla, l’à ‘ncontràt di misiunàrie apéna turnàde 'ndré de la Cina che i contàa sö de cóme i famèe cinéze i völìa adöma di s-cècc màs-cc e de cóme i bötàa ‘n de la römeta i s-cètine. I misiunàrie i ‘ndàa isé a sircà ‘n de la röméta i s-cetìne per salvàle, cüràle e tiràle grànde; con chèsto ezèmpe sóta i öcc la Lucille l’à decidìt che la sarès dientàda dutùra pò a lé, isé quàndo l'è cresìda l’à stödiàt medezìna a l'Üniersità de Montréal, ‘n d’ön’època ‘ndóe de dòne chi fàa la dutùra ghe n’éra ‘n gir gran póche.
Ol Piero Corti[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Finìda l’üniersità l’è ‘ndàcia a laurà a l’ospedàl Sainte Justine pour les Enfants de Montréal, l'à cominciàt la scöla de specializasiù per dientà chirürga e pròpe al Sainte Justine la cognusìt ü dutùr lumbàrt, ol Piero Corti, che al Sainte Justine l’éra drè a specializàs in radiologìa e anestezìa. Prèsto i dò i s'è ‘namuràcc e prìma de partì per turnà a Milà ol Piero Corti ‘l gh'à domandàt se la ölìa pasà 'l an al èstero ubligatòre per finì la specializasiù ‘nsèma a lü ‘n d'ün ospedàl in Ügànda che l’éra apena stài dervìt fò. La Lucille Teasdale prìma la gh’à respondìt de nò e ‘l l’à lasàt partì per Milà, dopo di chè, ‘ntàt che l’éra dré a preparàs per indà a stödià 'n di Stacc Ünìcc per fà lé l’an a l’èstero, l’à cambiàt idéa e la gh’è curìda dré al Piero Corti e ‘l prim de mas del 1961 i è ateràcc insèma a Entebbe, alùra capitàl del Ügànda amò ‘n di mà di Inglés, per spostàs pò a Lacor, ü paizèl a 11 km de Gulu in del teritòre de la tribù Acoli.
Pròpe a Lacor la Lucille Teasdale e ‘l Piero Corti i s’è spuzàcc ol 5 de dezèmber del 1961, lé i à pasàt töt ol rèst de la sò éta e sèmper a Lacor ol 17 de noèmber del 1962 l’è nasìda la Dominique Corti, la s-cèta de la Lucille e del Piero, s-cèta che i nìgher del pòst i à söbet ciamàt Atim, che ‘l völ dì nasìda de luntà de cà e l'è alùra che la Lucille l’è dientàda per töcc la Min Atim, cioè la màder de chèla che l'è nasìda de luntà de cà.
L'ospedàl de Lacor[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 1959 ol Giovanni Battista Cesana, misiunàre combonià de Lèch e èscof de Gulu, l'à fài nas ol Saint Mary's Hospital a Lacor e 'n del 1961 l'à invidàt ol zùen dutùr Piero Corti a ciapà servése al Saint Mary's Hospital. Quàndo 'l Piero Corti l'è riaàt insèma co la Lucille Teasdale, a spetài gh’éra adóma 5 mòneghe misiunàrie comboniàne e 'n del ospedàl l’indàa adöma ol repàrt de maternità, menimà i óter repàrcc i éra amò de finì o de fà sö[2].
Ol Piero e la Lucille i à tacàt söbet a laurà cóme dutùr, ma da söbet i s'è metìcc ach a sircà sö i sólcc per fà 'ndà e per slargà 'l ospedàl. In del 1965 l'è egnìt prónt 'l repàrt de chirürgia co la sò sàla operatòria a dù tàoi, in del 1973 i à dervìt fò öna scöla de infermér e l'an dòpo i à dervìt dù ambulatòre in del circondàre, ü a Opit e ü a Pabbo, pò 'n del 1976 ün óter a Amuru e de lé a öna quach agn chès-ce ambulatòre i è dientàcc di ospedài picinì.
Zamò dés agn prima però, 'n del Avrìl del 1966 in de la capitàl Kampala, gh’éra stat ü cólp de stat che l'à dacc ol vìa a trènt agn de guère e guerìglie, prima adóma tra ügandés e pò da la fì di agn '70 ach co la Tanzània. Pròpe da la fì di agn '70 infìna al 1989 l'ospedàl de Lacor l'è stacc sachegiàt tàte e tàte ólte, pò i ambülatòre - ospedài de Obit, Pabbo e Amuru i è stài sachegiàcc, isé de spèss che i 'ndàcc a la malùra e i stài bandunàcc, fò sùra la Lucille e 'l Piero i à ris-ciàt de ès copàcc, menimà dutùr e dipendèncc del l'ospedàl i è stài rapìcc di guerigliér piö d'öna ólta.
In töte i manére l'ospedàl de Lacor in di agn '90 l'l gh'éra l'istès 450 lècc e 400 dipendèncc, quàze töcc ügandés, gh'éra ü repàrt de chirürgia II con dò sàle operatòre e tace óter repàrcc e 'n del 2000 pròpe in del ospedàl de Lacor, per la prima ólta al mónt, l'è stài pusìbel diagnosticà e stödià öna 'nfesiù de Ebola. In del 2007 e in del 2008 l'ospedàl l'à cüràt 300.000 persùne, con 40.000 ricoveràcc e 5.000 operasiù.
Dutùra in Ügànda[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In di prim agn in Ügànda la Lucille Teasdale la s'è troàda a laurà quaze desperlé per 12 ùre e piö al dé, la s'è dàcia de fà suradetöt per ötà i màme e i s-cetì e pròpe per chèsto la gh'à üt ol sò bèl defà per salvài da:
- la caghèta, che i ciapàa come negót, dezà che de spès i màme i ghe dàa de bìf a i s-cècc del àqua spórca, isé la Lucielle e 'l Piero i à metìt in pé di córs de medezìna in di paìs per insegnàga a i màme come comportàs co i s-cècc picinì;
- l’Ebino, paròla Acòli che la öl dì chèl che ‘l rìa, espresiù dovràda da la zét del pòst per ciamà öna ‘nfesiù che la copàa tàce s-cècc. Quàndo a i s-cècc i ghe cresìa i décc e i ghe se sgiunfàa i zenzìe, i genitùr de sólet i a portàa da ü striù e chèsto per fàghei ègn fò ‘l ghe teàa i zenzìe con d’ü ciót o con di arnés del gèner, isé che de spès i ghe egnìa di ‘nfesiù e la seticemìa che i a copàa.
Quando pò gh'è s-ciopàt fò la guèra la dózìt dientà ach öna dutùra de guèra, cioè cürà i tànce ferìcc che i riàa de töte i bànde e che de spès i éra di soldàcc s-cetorlècc, i stèss che öna quàch agn prìma l'éra fài nas i ghe tùrna söl lècc del ospedàl co la divìza.
L' Aids[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A la fì di agn ’70 la Lucille l'à cominciàt a ‘ncorzès che tàce soldàcc ferìcc e malàcc che i riàa sö i sò lècc i gh’èra ol sarcòma de Kaposi, malatéa che la ghe somèa al càncher, ma che de chèle bànde lé la s’éra mai vésta prìma e che la desfàa del töt ol sistéma imünitàre. Ol Piero ‘l gh’à alùra parlàt de öna nöa malatèa, ciamàda HIV o AIDS, ma la Lucille l'è stàcia contagiàda l'istès, fòrse dal sanch d’ü soldàt ferìt ‘ntàt che l’éra dré a operàl a öna gàmba, fòrse da i schìde di òs di sò malàcc.
Ol 26 de setèmber del 1983 Lucille e Pietro i é stacc riceìcc dal Papa Gioàn Pàol II in Vaticàno e pò i è 'ndàcc a Londra ‘ndóe l’imunòlogo Anthony Pinching l'à troàt che la Lucille l’éra sieropositìa e ‘l gh’à dacc dù agn de éta, ma l’à mia negàt che l'avrès pödìt pò campà ü bèl tòch de piö, dezà che a l’època se saìa póch o negót sö l’Aids. Defati la Lucille l’à lauràt amò 13 agn, ach se a fadìga, in del sò ospedàl.
I öltem agn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 1993 ü giornalìsta del Reader Digest l’à vizitàt l’ospedàl de Lacor e l’à scricc di artìcoi sö la Lucille, de lé a póch, in del 1994, l’è riàda öna trup de la televisiù canadéza che l’à facc ü docümentàre sö la éta de la Lucille, docümentàre che l’à facc ol gir de töte i televisiù del mónt e ‘n del zögn del 1995 ol goèrno canadés l’à ‘nvidàda a turnà per öna quach dé 'n Canada, ‘ndoé l’è stàcia premiàda dal prim ministèr e festegiàda in di stràde de la sò sità, Montréal, ma chèl che piö gh’à facc piasér l’è stacc turnà in de la sò ègia scöla de quando l’éra picinìna per parlàga ai s-cetìne.
Turnàda in Ügànda l’à ciapàt amò a laurà e a operà, fìna che la malatéa ghe l'à permetìt. L’è mórta ol prim de Óst del 1996 a Bezàna 'n Lumbardéa, 'ndóe l'éra egnìda per fas cürà, dòpo i operàt piö de 13.000 persune.
La fondasiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 1993 la Lucille e 'l Piero Corti i à dervìt fò, prìma a Montréal e pò a Milà öna fondasiù, la Lucille Teasdale and Piero Corti Foundation, isé che l'ospedàl de Lacor 'l pödès indà 'nàcc ach dòpo de lùr.
Per saìn de piö[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol sito del fondasiù Lucille Teasdale and Piero Corti Foundation: http://www.fondazionecorti.it
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Michel Arseneault, Un sogno per la vita- Lucille e Piero Corti, una coppia di medici in prima linea - Paoline Editoriale Libri, Türin, 2004
- ↑ Deborah Cowley, Lucille Teasdale: Doctor of Courage, XYZ Publishing, 2005, ISBN 1-894852-16-8


c: text/html

text:
Buscaa
Buscaa (in del dialett local: [bys'kɑ:]; Buscate in Italian) l'è on comun che el se troeuva in de la Provincia de Milàn.
El gh'ha 4 822 abitant (dato del Dic 2013 [1]), ona süperfis de 3,04 km² e ona densità de 689 ab./km²..
El ciappa el sò nomm di bosch che gh'eren là vesin e donca in del passaa l'eva ciamaa anca Bust Cava, per differenziàss de Bust Grand e Bust Piccol.
Vos correlaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Buscaa l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Daniela Hantuchová
La Daniela Hantuchová (Poprad, 23 'd Avrìl dal 1983, a s lèś [ˈdanɪjɛla ˈɦantuxɔva:]) l'è na tenìsta śluvàca prufesiunìsta da 'l 1999. L'è élta 181 cm e la péśa 62 chilo.
A gh piàś dimóndi śugàr in sl'èrba e la tira 'l arvèrs a dū maṅ. Al film ch'a gh piàś da piò 'l è Il Gladiatore. Al 27 ad Śnar dal 2003 l'è rivàda a èsar la nùmar sinc dal mónd.
In dal sò caréra l'à vins sinc tìtui WTA e tri ad qvéi d'l IFT, purtànd-'s a cà da piò 'd òt migliòṅ e mèś ad dòlar. In dal 2008 l'è rivàda in semifinàl a gl'Australian Open mént'r a Wimbledon e a gl'US Open la s è farmàda a i quàrt in dal 2002.
Caréra
L’Hantuchová la śōga al sò prim turnèo WTA in d'l Utóbar dal 1999 a Bratiślàva ma la và fóra subìt p'r òpra dla Sabine Appelmans. In dal Maǵ dal 2000, parténd da 'l qualificasiòṅ, la riva in di quàrt a Straśbûrg baténd la Nadia Petrova par pò pèrdar da la Rita Kuti-Kis. La próa a pasàr al qualificasiòṅ anc a gl'US Open e a Wimbledon ma la n gh la cava minga anc se chè l'è bòna ad bàtar l'Elena Bovina. A gh và méj in Lussembûrgh in dua la riva in di quàrt baténd anc la nùmar sèt dal mónd, la francéśa Nathalie Tauziat.
In dal 2001 la s fà strada a Oklahoma City rivànd in semifinàl ma la pèrd da la Jennifer Capriati par 4-6 6-3 2-6 (prima l'iva fat fóra l'Amanda Coetzer, nùmar déś dal mónd). In Maǵ la pasa 'l qualificasiòṅ a Róma e la riva in di utàṿ dòp avér batû prima la mudnéśa Adriana Serra Zanetti 6-7 6-2 6-4 e pò spasâ via la śluvàca Henrieta Nagyová 6-0 6-1, nùmar trénta-tri dal mónd. La s la śōga bèn anc cuṅ la francéśa Amélie Mauresmo, nùmar siē dal ranking, ma la céd 2-6 6-3 3-6. In s'l èrba la riva in semifinàl a Birmingham, pardénd 6-2 4-6 5-7 da l'ulandéśa Miriam Oremans, e a 'l secónd tùran a Wimbledon in dua la lasa strada a la Venus Williams. A Turónt la bat incóra l'Adriana Serra Zanetti e pò la và davśèṅ a surpréndar la Jennifer Capriati ch'la gh'à da sudàr dimóndi par bàt'r-la 5-7 7-5 6-2. In Setémbar, da qualificàda, la bat la nùmar ùndas dal mónd Jelena Dokić prima ad lasàr-'g al péni in di quàrt a l'Elena Dement'eva. Cun i quàrt anc a Śurîg, la finìs 'l an da nùmar trént'òt.
La taca al 2002 pardénd a Gold Coast da la Justine Henin 6-1 0-6 3-6. La s qualìfica a Sydney miténd in riga la Maria Elena Camerin, l'Anca Barna e l'Elena Bovina. In dal turnèo la fà fóra la nùmar sédas dal mónd la Magdalena Maleeva ma la pèrd a 'l secónd tùran da la Meghann Shaughnessy. In di Australian Open e a Parì la n fà minga tanta strada, andànd fóra in di prim tùran da la Venus Williams e da la Francesca Schiavone. La taca a far dabòṅ a Indian Wells, turnèo ch'la s pòrta a cà baténd in di utàṿ la Justine Henin e in finàl la Martina Hingis par 6-3 6-4. In sla tèra rósa, la śvisra la gh la fà pagàr a Ambûrg quànd la la manda a cà in di quàrt cun al puntéǵ ad 7-5 6-4. La śluvàca la riva in di quàrt anc a Berlîn ma la pèrd da l'Anna Smashnova 6-1 2-6 3-6. A 'l Roland Garros la dà incóra la paga a l'Adriana Serra Zanetti ma pò l'è lē ch'la i ciàpa da la Monica Seles in di utàṿ. A Eastbourne la s cava la vója ad śugàr cóntar la Martina Navratilová e anc ad bat'r-la par 2-6 6-2 6-2 (i gh'ìvan dâ na carta salvàdga). A Wimbledon la bat la Jelena Dokić (nùmar sèt dal mónd) in di utàṿ ma pò la Serena Williams in di quàrt l'è tròp fòrta par lē. In Agóst la riva in semifinàl a Montreal (la céd a l'Amélie Mauresmo ch'l'iva batû al méś prima in Fed Cup) e a New Haven (baténd chè l'Iva Majoli e la Patty Schnyder prima ad patìr un 3-6 3-6 da la Venus Williams). A gl'US Open la bat incóra la cruàta e pò anc la Justine Henin alvànd la bandéra biànca sōl in di quàrt davànti a la nùmar òṅ dal mónd Serena Williams par 2-6 2-6. La śluvàca la riva pò in finàl a Filderstadt e par pôc la gh la fà a la Kim Clijsters ma a la fiṅ l'è chi lē a spuntàr-la par 4-6 6-3 6-4. In Utóbar la riva in semifinàl a Linz ma l'è in Nuvémbar ch'la s tōś la sudisfasiòṅ più granda vinsénd cun la sò nasiunàla la Fed Cup cóntar la Spaggna e lē la pòrta a cà i sò dū singulàr cóntar la Magüi Serna e la Conchita Martínez. La finìs 'l an a 'l utàṿ pòst dla clasìfica dal tènis dal fémni.
In dal 2003 l’Hantuchová la śōga gl'Australian Open e la dà incóra la paga a l'Adriana Serra Zanetti 7-6 7-6 e pò anc a na śōvna Samantha Stosur (ch'l'iva abû na carta salvàdga) 6-4 6-2. Vinsénd anc cun la śvisra Patty Schnyder la riva in di quàrt ma chè al turnèo par lē al finìs lè parchè la pèrd da la Venus Williams 4-6 3-6. Chi lē la la bat anc in dla semifinàl 'd Antwerp in Bélgi. In Mars la n gh la cava briśa a difénd'r al tìtul a Indian Wells, la và fóra in di utàṿ par maṅ dl'Amanda Coetzer, e anc a Miami la śōga mâl. La finìs al gir in di Stat Unî cun i quàrt a Charleston e a Amelia Island. Tut al rèst dla stagiòṅ l'è da butàr in dal rusc (la n è briśa bòna ad vìnsar da piò ad dū partìdi ad fila). Pardénd a 'l prim tùran a Linz da la Jelena Dokić 4-6 1-6, la cróda śò in clasìfica, piasànd-'s a 'l nùmar daśnóṿ, dòp avér tucâ al sò best ranking a la fiṅ 'd Śnar (nùmar sinc).
In dal 2004 la pèrd dū incóntar su tri a Sydney e a Melbourne (chè la bat l'Adriana Serra Zanetti dvintànd sèmpar da piò la sò bistiàsa négra). A Tokyo in Favràr la fà fóra na śōvra Marija Šarapova 7-6 6-1 ma la pèrd a 'l tèrs tùran da la Lindsay Davenport par 2-6 2-6. Dòp dimóndi prim e secónd tùran, la véd incóra la luś in Istâ a Eastbourne quànd la riva in finàl baténd l'Amélie Mauresmo (nùmar 4) par 4-6 6-4 6-4 ma pò la pèrd da la rusa Svetlana Kuznecova 6-2 6-7 4-6. A Wimbledon la s imprufìta dal bandòṅ a 'l secónd tùran ad cl'atra rusa Elena Bovina ma pò a riva la siberiàna Marija Šarapova ch'la la spapèla dabòṅ cun un 3-6 1-6 ch'a n s in dascór. In Agóst la riva in di quàrt a New Haven e a 'l tèrs tùran a gl'US Open (batùda par la Patty Schnyder par 4-6 6-4 6-7). A Mósca la nùmar daśnóṿ dal mónd Elena Bovina la la manda cà a 'l prim tùran 6-2 6-3 mént'r a Śurîg la pasa sōl un tùran, pò la cata la Marija Šarapova ch'la la bat 6-4 7-5. La Daniela la finìs incóra più śò, a 'l 31śum pòst.
Dòp avér tacâ al 2005 pardénd a 'l secónd tùran a Sydney da la Nadia Petrova, l’Hantuchová la sa spòsta a Melbourne p'r al prim Gran Slam dla stagiòṅ. Chè la bat la giapunéśa Akiko Morigami 6-4 7-5, l'austrìaca Barbara Schett 6-4 6-0 ma a 'l tèrs tùran la céd a l'Elena Dement'eva 5-7 7-5 4-6. A Tokyo la s cata davànti atri tri rusi. Lē la bat l'Alina Jidkova e la Marija Kirilenko ma in di quàrt la nùmar siē Svetlana Kuznecova la s pòrta a cà la partìda par 7-6 7-6. A Doha la cata atri dū rusi: la śluvàca la bat l'Elena Bovina 6-0 3-6 6-3 ma in semifinàl a n gh'è gnint da far cun la Marija Šarapova. A Dubai la patìs na scunfìta da la Serena Williams in di quàrt, a Miami la và fóra subìt p'r òpra dla Stéphanie Cohen-Aloro e a Varsàvia a 'l secónd tùran da l'Elena Bovina, pò più gnint, a part i tèrs tùran a 'l Roland Garros e a Wimbledon. A Cincinnati la vins tri incóntar ma pò la finìs intraplàda in dla tlaréda dl'Akiko Morigami in semifinàl pardénd 4-6 4-6. In Luj e Agóst la pèrd a Stanford e a Los Angeles da la Kim Clijsters ma chè la riva almànc in finàl, baténd in di quàrt la nùmar dū dal mónd Marija Šarapova (par bandòṅ) e in semifinàl la nùmar siē Elena Dement'eva. A Filderstadt (Germâgna) la bat in di quàrt la Flavia Pennetta ma in semifinàl la céd a la Lindsay Davenport 4-6 3-6. La finìs la stagiòṅ a Linz cun dū vìnsiti (Klára Zakopalová e Conchita Martínez) e na scunfìta in di quàrt da la Patty Schnyder (nùmar nóṿ dal mónd) e acsè la sèra 'l an a 'l pòst nùmar daśnóṿ.
La vèra 'l an 2006 dimóndi bèṅ cun na semifinàl a Auckland e i quàrt a Sydney. A gl'Australian Open la bat 6-1 7-6 a 'l tèrs tùran la Serena Williams ma pò la céd 4-6 4-6 a la Marija Šarapova. A Tokyo la manda a cà la Jelena Janković par pò pèrdar da la Samantha Stosur, in alóra nùmar stanta-dū dal mónd. In Dubai la dà la paga a la Na Li par pò patìr un 6-3 1-6 5-7 da la Svetlana Kuznecova. La cinéśa la mét i cònt in para sèg baténd-la pò a 'l secónd tùran a Doha 6-4 6-7 1-6. In Maǵ la pèrd a Róma e a Parì (chè in di utàṿ) da la Samantha Stosur e da la Kim Clijsters. La pasa pò tri tùr'n anc a Wimbledon in dua la cata la nùmar tri Justine Henin ch'la vins sèg 6-3 6-1. A 'ndàr a la fiṅ d'l an, la riva in finàl a Śurîg baténd via via la śvisra Patty Schnyder (nùmar 8 dal mónd), la giapunéśa Ai Sugiyama (26), la francéśa Amélie Mauresmo (1) par bandòṅ e la rusa Svetlana Kuznecova (4) ma pò la céd a la nùmar tri dal mónd Marija Šarapova par 1-6 6-4 3-6.
In dal 2007 la riva in di utàṿ a Melbourne (a n gh'è gnint da far cun la Kim Clijsters) ma pò a Tokyo la pèrd 4-6 4-6 da na qualificàda a 'l prim tùran, la Roberta Vinci. In Dubai la mét in riga dū rusi (Elena Vesnina e Marija Kirilenko) prima 'd inchinàr-as lutànd a l'Amélie Mauresmo 3-6 6-3 4-6. A Doha la riva in semifinàl baténd la Martina Hingis e pardénd da la Svetlana Kuznecova. In Mars la śōga pò a Indian Wells, al prim turnèo ch'l'iva vins in caréra, e la gh la cava a 'rdupiàr faghénd fóra in d'l órdan la Kaia Kanepi 6-2 2-6 6-1, la Francesca Schiavone 6-2 7-6, la Martina Hingis 6-4 6-3, la Shahar Peer 6-2 5-7 7-6, la Na Li 7-5 4-6 6-1 e la Svetlana Kuznecova 6-3 6-4, miténd-'s in bisàca anc 465 punt e da piò ad tarśènt-mila dòlar. A Amelia Island la riva in di quàrt baténd la Dominika Cibulková e pardénd da la Sybille Bammer 6-2 2-6 2-6. La śluvàca la tōś l'arvìnsida sèg a Róma rivànd anc in semifinàl ma lè la pèrd da la Svetlana Kuznecova. A Wimbledon la pèrd in di utàṿ da la Serena Williams, a San Diego da sò surèla Venus. A Bali la riva in finàl baténd la Sorana Cîrstea ma lasànd pò strada in tri sét a na Lindsay Davenport crudàda śò a 'l 234śum pòst dla clasìfica. In Setémbar la cata sù na semifinàl a Kolkata e na finàl pardùda in Lussembûrgh 6-3 4-6 4-6 da l'Ana Ivanović. La gh và méj a Linz parchè lè la vins al tìtul cóntar la Patty Schnyder 6-4 6-2. La finìs 'l an da nùmar nóṿ dal mónd śugànd i WTA Championships in Spaggna pardénd in dal giròṅ da la Marija Šarapova e da l'Ana Ivanović e vinsénd sōl cun la Svetlana Kuznecova.
In dal 2008 lē l'è lè lè par śugàr finalmènt na finàla in un Gran Slam. A sucéd a gl'Australian Open quànd la riva in semifinàl fàcil, lasànd par strada un sét sōl e baténd, fra gl'atri, l'Alizé Cornet, la Marija Kirilenko e l'Agnieszka Radwańska. La gh'à da pasàr 'l ustàcul Ana Ivanović (nùmar tri dal mónd) e 'l inìsi 'l è da la sò part: 6-0. Ma pò la sèrba 'l arbàlta incòsa vinsénd 0-6 6-3 6-4. In Mars la pèrd i punt 'd Indian Wells par cólpa dla Marija Šarapova ch'la la bat in di quàrt par 7-6 6-1. A Wimbledon la manda a cà subìt la Sara Errani 7-6 6-4 ma pò l'è lē a far al valìś la partìda dòp. In séguit la mét in fila sōl di prim e di secónd tùran. In Setémbar la vins dū incóntar a Bali ma pò la céd in semifinàl a la Tamira Paszek 2-6 7-5 4-6. La riva in di quàrt in Lussembûrgh in Utóbar pardénd da la Sorana Cîrstea e la sèra 'l an a 'l 21śum pòst.
La taca mâl al 2009 parchè in Austràglia la pèrd in di prim tùran a Brisbane da la Sara Errani, a Sydney da l'Agnieszka Radwańska e a Melbourne da l'Alizé Cornet. In Maǵ a Varsàvia la tórna a śugàr na semifinàl dòp dimóndi tèmp ma la la pèrd da la qualificàda Alexandra Dulgheru (nùmar 201 dal mónd) par 4-6 7-6 1-6. La fà méj in sl'èrba: a 's-Hertogenbosch la bat la Roberta Vinci par pò pèrdar in di quàrt da la nùmar òṅ dal mónd la Dinara Safina mént'r a Wimbledon la lasa strada in di utàṿ a la Serena Williams. A Cincinnati la bat la rumagnōla Sara Errani a 'l prim tùran 3-6 6-3 6-1 ma in di quàrt la céd a la Flavia Pennetta 3-6 3-6. La finìs 'l an a 'l 25śum pòst.
In dal 2010 la patìs dū scunfìti da l'Anastasija Pavljučenkova a Dubai e in finàl a Monterrey. In di Stat Unî la pèrd da la Roberta Vinci a Indian Wells e da la Venus Williams a Miami. La próa a far méj in sla tèra vérda ad Charleston e là la bat prima l'Angelique Kerber e pò la Jelena Janković ma in semifinàl la céd a la Samantha Stosur 3-6 6-7. A Róma e a Madrid la và fóra subìt, lasànd strada a la Francesca Schiavone e a l'Anastasija Pavljučenkova. Chi lē la n gh'à cumpasiòṅ dla śluvàca gnanc a Cincinnati perchè la la bat incóra a 'l prim tùran.
In dal 2011 la fà sèntar a Pattaya baténd in finàl la Sara Errani 6-0 6-2. A Doha la bat a 'l inìsi la nùmar nóṿ dal mónd Viktoryja Azaranka in tri sét ma in di quàrt la pèrd da la rusa Vera Zvonarëva 5-7 7-6 5-7. La Samantha Stosur la gh fà magnàr la pólvra in di secónd tùran a Stucàrda e a Madrid. In Maǵ la śluvàca la riva in semifinàl a Straśbûrg ma la pèrd da l'Andrea Petković par 4-6 6-3 4-6. A 'l Roland Garros la Daniela la mét in riga la Sara Errani 6-1 6-2 e la nùmar òṅ dal mónd la Caroline Wozniacki 6-1 6-3 ma pò la Svetlana Kuznecova la la spunta p'r un pēl, 6-7 6-3 6-2. La taca la stagiòṅ in sl'èrba rivànd in finàl a Birmingham baténd l'Ana Ivanović ma la n pōl gnint cun la tedésca Sabine Lisicki ch'la fà suo al tìtul par 6-3 6-2. A Eastbourne la fà dū cólp mandànd a cà la Na Li e la Venus Williams ma pò la gh'à da bandunàr in semifinàl quànd l'éra sóta 6-7 2-4 cun la Petra Kvitová. A Wimbledon la pèrd a 'l tèrs tùran in tri sét da la Viktoryja Azaranka. In Agóst la bat la Flavia Pennetta e la Marion Bartoli a Cincinnati ma pò la gh lasa 'l péni cun la Vera Zvonarëva 3-6 6-7. A Linz la bat la Petra Martić e pò la Ksenija Pervak ma in di quàrt la pèrd incóra da la Petra Kvitová.
La śluvàca la mùcia sù sie-sènt punt in di tri turnèo austragliàṅ dal 2012. La taca cun na finàl a Brisbane amprufitànd-as di bandòṅ dla Serena Williams in di quàrt e dla Kim Clijsters in semifinàl. Ma in d'l ùlt'm incóntar la vèṅ spasàda via nét da l'èstuna Kaia Kanepi par 2-6 1-6. A Sydney la fà in tèmp a mandàr a cà la Roberta Vinci e la Francesca Schiavone prima ad cédar a la Petra Kvitová 0-6 4-6. A gl'Australian Open invéci la pèrd a 'l tèrs tùran da la Kim Clijsters. Dòp i dū punt purtâ a cà in singulàr p'r al sò paéś in dla Fed Cup cóntar la Frància, in Favràr la vins incóra al turnèo ad Pattaya baténd in finàl la Marija Kirilenko cun al puntéǵ ad 6-7 6-3 6-3. A cal punt chè la Daniela la patìs un câl ad fórma clamuróś ch'la la pòrta a vìnsar sōl sèt di vint-a-tri incónt'r a vgnir. Sōl in Utóbar in Lussembûrgh la cata sù quèl baténd a fadìga in d'l órdan l'ulandéśa Arantxa Rus e la carta salvàdga Kirsten Flipkens. Dòp la vìnsida in di quàrt su la Lourdes Domínguez Lino par 7-5 6-0, la céd nét in semifinàl a la ruména Monica Niculescu 1-6 3-6. I 130 punt mis in bisàca i la jùtan in clasìfica che però la taca a tōr na bruta piga: 32śum pòst.
'L inìsi dal 2013 'l è 'n arbgàt par lē parchè la pèrd ad cuntìnuv di punt. A Brisbane la fà fóra la nùmar siē dal mónd Sara Errani 4-6 6-1 7-5 ma pò la céd a l'ucraìna Lesja Curenko in di quàrt. A Sydney e a gl'Australian Open invéci la và fóra subìt. A Pattaya la pasa sōl al prim tùran. La próa a tiràr-as sù a Doha ma a 'l tèrs tùran la Sara Errani la gh la fà pagàr baténd-la 7-5 5-7 6-2. In Dubai l'è custréta a pasàr p'r al qualificasiòṅ ma la Petra Kvitová pò la la casa fóra subìt cun un 6-2 6-1. In di Stat Unî (Indian Wells e Miami) la riva sōl a i secónd tùran pardénd da la Viktoryja Azaranka e incóra na vòlta da la Sara Errani. Cun la scunfìta a 'l prim tùran ad Charleston la strabùca in clasìfica śò a 'l 75śum pòst. A Marrakech anc l'Ol'ga Pučkova la la manda a cà subìt par 6-3 6-7 5-7.


text:
Sigugnòl
Sigognòl (Sigugnòl ò Sigugnól in Cremones; Cicognolo in Italian) a l'è on comun de la Provincia de Cremona che 'l cunta 968 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 7,0 km² e ona densità de 138 ab./km².
L'è tacaa ai comun de Cappella de' Picenardi, Pescarolo ed Uniti, Pieve San Giacomo e Vescuàt.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nomer de abitant del comun de Sigugnol l'è mostraa in de la tabela chi de sota:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.
.


text:
Unterägeri
Unterägeri a l'è un cumün svizzer del Canton Zug. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 27.1 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 8121 abitant.
El cumün de Unterägeri al se tröva a una altitüden de 727 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Baar, Menzingen, Oberägeri, Sattel (SZ), Steinerberg (SZ), Walchwil, Zug. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Oberägeri l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1150 col nom de Agregia. In del 1538 inscambi l'eva menziunaa col nom de Ober Egere.[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Oberägeri in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Tiririca
Tiririca, che in realtà el se ciama Francisco Everardo Oliveira Silva (Itapipoca Brasil, 1 de magg 1965), l'è un müsicista, cantant e comich brasilian. In dal utuber dal 2010 l'è stai elegiüd depütà federal al Cungress de Brasilia (par el Stat de São Paulo), e l'è risültad el secund püssè vutad in tüta la storia dal Stat[1].
Biugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nassüd a Itapipoca, in del Stat del Ceará el prim de magg dal 1965, l'ha cuminciad da fiulin, a 8 an, a laurà in dal circu. Alura sò mà la g'ha dai la scurmagna de Tiririca.
L'ha imparad a sunà e cantà in de le feste de paes, e l'ha laurad in d'le television Rede Record e Rede SBT.
Quand l'ha lanciad el sò prim disch Veja os cabelos dela, l'è stai denunciad cume rassista, ma l'ha ricevüd l'assulüssion quasi sübit.
In del utuber dal 2010 el s'è miss in lista par i elession al Cungress Federal Brasilian e tanti i gh'en 'ndai cuntra parchè i pensevun che l'era miga bon de legg e de scriu. I sò aucat l'han però prutegid cun el mutiu che l'è dislessich e l'è miga bon de ved i parol vüna dopu l'oltra, e de ciapà in man la biro.[2]
Ancaben, i sò elession i en stai un sücess, cun 1.300.000 preferense in tüt el Stat de São Paulo.
Discugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Se l’ha dì[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Quand l'era in lista per i' elession, par fass vutà el diseva:
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ (in PT) Cun 1.350 vut, Tiririca l'ha quasi batüd el record d'i elession a depütà federal
- ↑ (in PT) Tiririca, l'analbeta cumplet


text:
Nibiònn
Nibiònn (nom ufizial in italian Nibionno) l'è on comun de la Provincia de Lecch che'l cunta 3 715 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 3,6 km² e ona densità de 1 032 ab./km².
L'è tacaa ai comun de Bülciagh, Cassagh, Còsta Masnaga, Inverigh (CO), Lambrugh (CO), Veduggio con Colzano (MI).
L'è arent al Lamber a òvest e al Bevera est. El confina con i provinz de Còmm e de Monscia. El gh'hà quatter frazion (vouena dij quaj, Tabiagh, l'è el center comunal) e anca quatter localitaa. La torr de Tabiagh l'è tutt quèll che 'l resta de on antigh castell che l'è staa tiraa giò intel secol XIII .
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Nibiònn l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Florida
La Florida a l'è un stat federal di Stat Ünii d'America. Al gh'ha süperfiss de 154.077 km² e una pupulaziun de 15.982.378 abitant.
A l'è un penisula che l'è intra el Gulf del Messich a ovest e l'Ucean Atlantigh a est; a l'è tacaa a nord a l'Alabama e a la Georgia,
La capital a l'è Tallahassee (156.612 abitant). La cità püssee pupulada a l'è Jacksonville (735.617), ma de cità impurtant gh'è anca Miami, Tampa, Saint Petersburg, Hialeah, Orlando e Fort Lauderdale.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Florida la gh'ha 27 grand eletur in di eleziun presidenziaj de l'Üniun.


text:
Pavia di Udine
Pavia di Udine (en furlà: Pavie) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Friuli-Venesia Giulia, en Pruvìncia de Udine. El g'ha presapóch 5.614 abitàncc, 'na superfìce de 34,58 km² e 'na densità de 162 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bicinicco, Buttrio, Manzano, Mortegliano, Pozzuolo del Friuli, Pradamano, Santa Maria la Longa, Trivignano Udinese, Udine.
El cümü de Pavia de Udine, el g'ha divèrse frasiù: Chiasottis, Cortello, Lauzacco (séde del municìpio), Lumignacco, Moretto, Percoto, Persereano, Popereacco, Risano, Ronchi, Selvuzzis.


text:
Nepal
El Nepal (नेपाल in nepali) a l'è un paes de l'Asia.
A l'è tacaa a l'India e a la Cina.
La capital a l'è Kathmandu.
Al gh'ha una süperfiss de 147.181 km² e una pupulaziun de pressapoch 26 miliun d'abitant.
La speranza de vita in Nepal a l'è de 62 agn.
La pupulaziun a l'è per l'80% de religiun induista, per l'11% budista, e per el 4% müssülmana.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Nepal (nom ufizial: संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल / Sanghiya Loktāntrik Ganatantra Nepāl) a l'è una repübliga del 28 de magg del 2008.
El president a l'è el Ram Baran Yadav (del 2008).
El prim minister a l'è el Sushil Koirala (del 2014).


text:
Traian Băsescu
El Traian Băsescu (Basarabi, quatter de november del 1951) a l'è on politegh romen.
L'è on member del Partii Democrategh Liberal, de center-destra. Giamò sindegh de Bucarest (2000-2004), l'è staa eleggiuu president del sò paes in del 2004, ma in del 2007 el gh'ha 'vuu de lassà el sò post perchè sospenduu del parlament. On quai mes dopo l'è staa anmò eleggiuu president. L'è staa sospenduu 'na segonda voeulta in del 2012, anca se poeu la sospension l'è stada anulada de la Cort Costituzional.


text:
Saa
Una saa a l'è un cumpost chimich che l'è faa de jun pusitif, ciamaa catiun, e jun negatif, ciamaa aniun. Intra 'sti jun chì a gh'hinn interaziun eletrustatich coulombian repülsif e atratif, che dan pöö el ligam jonich. De solit tücc i cumpost cunt i ligam jonich se ciamen saa.
In general, i saa inurganich gh'hann 'me catiun un metal, e 'me aniun un minga-metal o un sò ossid. In cundiziun nurmaj, un saa inurganich a l'è un cristal.
I saa urganich a hinn saa d'un catiun o un aniun d'una mulecula urganiga.
I cumpost che gh'hann tüc i catiun 'me prutun (H+) o tücc i aniun idrossid (OH−) a hinn minga saa ma acid o bas.
Reaziun per fà i saa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A bun cünt gh'en è anca alter de maner per fà una saa cunt una saa 'me reatif: saa + acid, saa + minga-metal, saa + idrossid, saa + saa.


text:
Neuenkirch
Neuenkirch a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Sursee, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 26.25 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 6147 abitant.
El cumün de Neuenkirch al se tröva a una altitüden de 552 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Emmen, Hildisrieden, Lücerna, Malters, Nottwil, Rain, Rothenburg, Ruswil e Sempach. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catòlega.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Neuenkirch l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1256 col nom de nova ecclesia. In de l'ann 1259 inscambi l'eva staa menziunaa col nom de Nuwenkilch.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Neuenkirch in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
La lingua e la cultura èn impurtantas per l'identitad, per far ragischs ed uschia era per il svilup persunal da mintga uman. Per quest motiv vul la Lia Rumantscha promover a moda durabla la lingua e cultura rumantscha. En l’avegnir vul ella metter l'accent sin la promoziun dal rumantsch en las famiglias ed en scola.
La Lia Rumantscha ha ina visiun: “Era las proximas generaziuns dovran cun plaschair il rumantsch.” Per che questa visiun possia daventar realitad, ston las Rumantschas ed ils Rumantschs esser conscients e loschs da la plivalur da lur lingua e lur cultura e duvrar il rumantsch a moda e maniera natirala ed autentica. La finamira è che tut las Rumantschas e tut ils Rumantschs fan diever da lur lingua e la dattan vinavant a las proximas generaziuns.
Divers programs e projects da la Lia Rumantscha vegnan sustegnids da:


text:
Courtelary
Courtelary a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Giüra Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega francòfuna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 22.24 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1270 abitant.
El cumün de Courtelary al se tröva a una altitüden de 695 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Cormoret, Nods, Cortébert, Mont-Tramelan, Les Breuleux, La Chaux-des-Breuleux.
Courtelary is a municipality of the French-speaking Bernese Jura, in the canton of Bern in Switzerland. The town is the capital of the Jura bernois administrative district.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Courtelary l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 968 col nom de Curtis Alerici.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Courtelary in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Ohio
L'Ohio a l'è un stat federal di Stat Ünii d'America. Al gh'ha una süperfiss de 116.096 km² e una pupulaziun de 11.459.011 abitant.
A l'è tacaa a nord al Michigan e al Lach Erie, al cunfin cunt el Canada, a ovest a l'Indiana, a süd al Kentucky e a la Virginia Ucidentala, a est a la Pennsylvania.
La capital a l'è Columbus (711.470 abitant), che l'è anca la cità püssee pupulada del stat. Alter cità cun püssee de 100.000 abitant a hinn Cleveland, Cincinnati, Toledo, Akron e Dayton.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Ohio a l'è andaa dent in de l'Üniun in del 1803.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Ohio al gh'ha 20 grand eletur in di eleziun presidenziaj de l'Üniun. Mudel:Ohio


text:
Mathon (GR)
Mathon (in rumanc: Maton) a l'è un cumün svizzer del distret de Hinterrhein. in del Canton Grisun|. Al gh’ha pressapoch 49 abitant e una süperfiss de 15.13 km², e al se tröva a una altitüden de 865 meter sura al livel del mar.
El cumün de Mathon a l'è tacaa ai cumün de Casti-Wergenstein, Donat, Lohn, Safien, Tschappina.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Mathon l'è staa menziunaa in dei docüment per la prima volta inturen a l'ann 840 col nom de in Mentaune.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Situazion linguistega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Endèl paés de Mathon fìna ai agn '70 de sècol XX la magiurànsa de la popolasiù la parlàa 'l romàncio sutsilvan (endèl censimènt del 1970 i éra amò 'l 90%), ma i agn che gh'è nit dòpo i g'ha ést en müimènt de popolasiù che g'ha favurìt el todèsch, isé che del 1990 al 2000 le persùne che deciaràa de doprà 'l todèsch come lèngua màder le s'è 'ndopiàde e 'nvéce chèle che dizìa de doprà 'l romàncio i è calàde de bröt. Al dé d'encö, aisebé che amò l'82% dei abitàncc i dis de éser amò bù de capéser el sutsilvan, la lèngua uficiàla del cümü l'è deentàda 'l todèsch.


text:
Gallien
El Publi Licini Egnazi Gallien, mej conossuu cont el sòll nòmm de Gallien (Latin: Publius Licinius Egnatius Gallienus; 218-268) l'è staa on imperador roman (253-268) famos per la soa riforma de l'esercit e per el sò valor in guera. L'è andaa sù al podè insema al pader Valerian in del 253 e quand quest chì l'è staa ciapaa in batalia di Persian l'è restaa l'unich imperador finna a la mòrt. Duranta el sò regn gh'hinn staa dò secession (l'Imperi di Gali e 'l Regn de Palmira) e on gran numer de usurpador.
Cuntegnüü
La vida[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Salida al podè[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Voeuna di magior font biografegh de la vida del Gallien a l'è l'Historia Augusta, che però l'è ostil al sò lavorà perchè la gh'ha el pont de vista del Senaa roman, el tradizional avversari de tucc i imperador.
El Gallien l'è nasuu in del 218 del Valerian (member de la class senatòria) e de la Egnazia Mariniana. Prima del 242 l'ha sposaa la Cornelia Salonina, de la qual el gh'ha avuu almen trii fioeu (Corneli Valerian ciamaa di vòlt anca Valerian II, Corneli Salonin, Ignazi Marinian).
Quand el pader l'è diventaa imperador, el Senaa l'è staa content, perchè a l'era vun de lor, e donca el gh'ha minga avuu di problema a nomenàll Ceser. De fatt, on fracch de imperador gh'aveven l'abituden ad vess insema sul trònn cont el pròpri fioeu, in del III secol. I duu imperador s'hinn dividuu i loeugh de governà: al Valerian l'Orient, al Gallien l'Occident.
La difesa di confin ocidentai[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El pericol magior a òvest l'era la continua imigrazion di tribuu germanegh di sò terr drent a l'Imperi. Tra 'sti pòpul gh'eren i Franch, i Alemann e i Marcomann. El Gallien l'è reussii, in di primm agn, a difend el confin grazie ai fortificazion ch l'ha faa sù a Trevir e Colònia. Ma in del 257-258 i invasion hinn diventaa pusee pericolos: i Franch hinn rivaa finna a la Spagna (Tarragona) e i Alemann finna a Milan. Tutt e dò i tribuu hinn staa sconfigiuu, ma intrattant el general Ingenuo, comandat di soldaa in Panònia e Mesia, el s'era rebelaa. Gallien però l'è riessii a batt anca lù, e l'istess l'ha faa cont el sò successor, el Regalian.
Per evità alter invasion germanegh, l'ha ciapaa come concubina la tôsa del re di Marcomann (ciamada Pipa), che hinn diventaa donca leaa de Roma.
Conseguenz de la mòrt del Valerian[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La mòrt del pader in Orient l'è staa on avveniment assee important sia per el Gallien che per tutt l'Imperi. De fatt, i nemis di Roman hann pensaa de podè tacà l'Imperi senza tròpp problema, e i provinz al confin hann nomenaa imperador di usurpador per garantìss ona presenza imperial. L'è staa inscì che hinn nasuu l'Imperi di Gali a òvest e 'l Regn de Palmira a est, senza cuntà el tentativ di Macrian de ciapaa tutt l'Imperi.
Prima de tutt el Gallien, l'unich ver imperador, el gh'ha avuu de batt el general Pòstum, che 'l comandava i soldaa del Reno quand che 'l Gallien el combateva l'Ingenuo. El Pòstum l'è riessii a fà massà el fioeu de l'imperador Corneli Salonin e 'l prefett del pretòri Silvan, ma l'ha minga voruu espandes oltra a la Galia. El Gallien l'ha poduu nò ciappà i territòri perduu in Occident.
I soldaa in Orient, dòpo la mòrt del Valerian, aveven elegiuu imperador i fioeu del Macrian Magior, Macrian Minor e Quiee. I Macrian, iutaa del prefett Balista, hann provaa a batt el Gallien, ma hinn staa faa foeura in d'ona batalia in Tracia, menter el Quiee l'è staa casciaa via del trònn del re de Palmira Odenaa.
La mòrt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 268 el Gallien l'ha batuu ona part di Gòtt che aveven tacaa l'Imperi, ma el gh'ha avuu de tornà indree in Italia perchè el sò general Aureol (quell che l'aveva vingiuu i duu Macrian) el s'era rebelaa, sperand in d'on aiutt del Pòstum. El Gallien l'ha sconfigiuu in su l'Ada e l'ha assediaa a Milan. Chì però l'è staa faa foeura in d'ona congiura, a la qual fòrsi l'era minga forest el sò successor, el Claudi II. Per vorè quest chì el Senaa l'ha faa diventà on dio.
La soa politega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vers i Cristian[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Eusebi de Cesarea el dis che 'l Gallien l'è staa tolerant. De fatt, al contrari del pader, che l'aveva perseguitaa i Cristian, el Gallien l'ha conceduu la libertaa de cult, remagnuda finna al regn del Dioclezian.
L'esercit[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Finna a quel moment la difesa de l'Imperi l'era basada de ona longa linea statega de soldaa miss ai confin de l'Imperi. Ma el Gallien l'ha vist che l'era minga ona bona tecnega per difend l'Imperi, e i repetuu invasion barbaregh l'aveven confermaa. Donca l'ha adotaa ona strategia giamò doprada duranta el sò secol ma mai renduda offizial: quela de creà di còrp militar de riserva (ciamaa in latin comitatenses) che fudessen pront a rivà depertutt in cas de pericol. La magior part de sti soldaa eren di cavalier, pròpri per quistion de velocitaa.
I generai che comandaven sti riserv gh'aveven traj man on gran podè, e l'è minga on cas che di imperador futur come el Claudi II ò l'Aurelian fudessen pròpri di comandant di comitatenses primma de salì al trònn.
La cultura[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El period duranta el qual el Gallien l'ha governaa deperlù (260-268) l'è staa anca on'etaa de art e cultura. L'è staa pròpri in sti agn che l'è nassuda la filosofia del Neoplatonism (el fondator de la qual, el Plotin, l'era anca on amis de la còppia imperial). El Gallien l'ha anca renovaa i ligamm con la cultura greca, e de fatt l'è staa nomenaa arcont epònim de Aten e iniziaa ai mystéria de Demetra a Elèusi.
Bibliografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- De Blois, Lukas, The Policy of the Emperor Galienus, Brill Academic Publishers, 1976, ISBN 90-04-04508-2
- Weigel, Richard, "Valerian (A.D. 253-260) and Gallienus (A.D. 253-268)", De Imperatoribus Romanis


text:
Lengua scots
L' Ingles de la Scozia, ciamaa anca Scots, a l'è una lengua che la ciapa dent i variant anglich ch'a hinn derivaa del Middle English e che hinn dupraa in de la Scossia, in del Ulster, e in del toch de cunfin de la Repüblega Irlandesa (l' Ulster Scots). In del Nord de la Scossia (Highland e in di isul) a l'è parlaa el Gaelich Scuzes che l'è un altra lengua.
El toch de literadüra in lengua Scots che l'è 'l pü cugnussüü al mund a l'è la famusa cansun Auld Lang Syne del renumaa scritur Scusses Robert Burns.
I dialet[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A gh'hinn almen cinch dialet del Scots:
- Scots del Nort (Northern Scots), che l'è parlaa a Nort de Dundee. Alter sò divisiun a hinn: North Northern, Mid Northern, cugnussüü anca 'me North East Scots (Doric), e South Northern.
- Scots del Center (Central Scots), che l'è parlaa de Fife e Perthshire ai Lothians e Wigtownshire. I sò divisiun a hinn: North East e South East Central, West Central e South West Central Scots.
- Scots del Süd (South Scots), ciamaa anca lengua o dialet del cunfin.
- Scots dij Isul (Insular Scots), parlaa in di Orcat (Orkney) e in dij Shetland.
- Scots del Ulster, parlaa in del Ulster e in de la Cuntea de Donegal in de la Repüblega Irlandesa. A l'è ciamaa anca Ullans. In d'un articul recent de la Caroline Macafee, editura del The Concise Ulster Dictionary, el Scots del Ulster a l'è cunsideraa un dialet del Central Scots. El Scots l'aveven purtaa in del Ulster i paisan scuzes.
El Pader noster Scots[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Faither o us aa, bidin abune,
thy name be halie.
Let thy reign begin.
Thy will be dune,
on the erthe as it is in Hevin.
Gie us ilka day oor needfu fendin,
an forgie us aa oor ill-deeds,
e'en as we forgie thae wha dae us ill.
As lat us no be testit,
but sauf us frae the Ill-Ane, amen.


text:
Ghislarèngh
Ghislarengh (nom ufizial in italian: Ghislarengo) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de 911 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 12,5 km² e ona densità de popolaziun de 73 ab./km².
El cunfina cun la Pruvincia de Nuvara (cumün de Carpignan e de Scilavengh).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Ghislarèngh l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Lübiana
Lübiana (Ljubljana in sluen; Laibach in tudesch; Lubiana in italian; Labacum in latin; Lubiane in furlan) a l’è la capital de la Sluenia.
A l'è anca la prima cità de la Sluenia per pupulaziun, cun 265.881 abitant (2002).
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lübiana la se tröa al center de la Sluenia a l'è traversada del fiüm piscinit Ljubljanica.
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lubiana a l'è gemelada cun:
- Atene, Grecia
- Bratislava, Sluachia
- Brüssel, Belgi
- Chemnitz, Germania
- Chengdu, Cina
- Cleveland, Stat Ünì d'America
- Leverkusen, Germania
- Musca, Rüssia
- Parma, Italia
- Pesaro, Italia
- Ploče, Cruazia
- Fiüm, Cruazia
- Sarajevo, Bosnia e Erzegovina
- Sousse, Tünisia
- Tbilisi, Georgia
- Vienna, Austria
- Wiesbaden, Germania
- Zagabria, Cruazia


text:
Lissún
Lissún (Lissone in Italian) l'è un cumün de la Pruvincja da Munza e Brianza. La fa part del teritori de la Bassa Briansa
Evulüzziun demugrafica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'evoluzzion demografica in quel paes chì l'è stada esagerada in quest ültim deseni perchè gh'è stada una fort espansion de la süperfici costrüida. L'è cunsideraa el paes en Italia con la püssee alta densità de populasiun, con l'80% de suol construii. Gh'ha gemò de gross problem de servissi e de viabilità in del cumün, che l'è staa minga progetaa par vess inscì pupulaa.
L'andament del nümer de abitant del cumün de Lissun l'è mustraa in de la tabela chi desutta fin al 2001:
Abitàncc censìcc


text:
Kuwait
El Kuwait (الكويت in arab) a l'è un paes de l'Asia.
A l'è tacaa a l'Arabia Saudita e l'Irak e 'l Gulf Persegh al bagna i sò cost.
La capital a l'è la Cità del Kuwait.
Al gh'ha una süperfiss de 17.818 km² e una pupulaziun de pressapoch 3.100.000 abitant.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Kuwait (nom ufizial: دولة الكويت, Dawlat al-Kuwayt) a l'è un emiraa.
L'emir a l'è el Sabah Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah (del 2006).
El prim minister a l'è el Nasser Al-Mubarak Al-Ahmed Al-Sabah (del 2006).
Al fa part del Cunsili de cuuperaziun del Gulf.


text:
Saint-Blaise (NE)
Saint-Blaise a l'è un cumün svizzer del distret de Neuchâtel, in del Canton Neuchâtel. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 8.87 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 3142 abitant.
El cumün de Saint-Blaise al se tröva a una altitüden de 440 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Cornaux, Cressier, Cudrefin (VD), Enges, Hauterive, Marin-Epagnier, Neuchâtel, Thielle-Wavre. La popolaziun l'è in magioranza de lengua francesa.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Saint-Blaise (NE) in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Ciüdü
Ciüdü (nòm uficiàl en italià: Chiuduno) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem che l' se tróa sö i culine de la Al Calèpe al 'ndoe ghé la produsiu del vì Calepino. La cultivasiu de l'üa l'è ben piantada so tot 'l cümü de Ciüdü. Per Ciüdü la pasa la ferovia Bèrghem - Brèsa.
El g'ha 'na popolasiù de 5 962 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 6,6 km² e 'na densità de popolasiù de 903 ab./km²
Ol paìs l' se tróa a 17 km de la sità e a 218 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Bólgher, Caròbe, Grömèl, Telgàt.
L'è poch delons de l'aeropórt de Bèrghem (Öre).
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Ciüdü l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
1963
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ul Paul Cohen al mustra che l'ipòtesi dal cuntínü a l'è mia demustràbila in la teuría di cungjuunt basada süj assiòom da Zermelo-Fraenkel.
13 03 - Barcelona: i conferíssan la Lletra d'Or a "Nosaltres els Valencians", de Joan Fuster.
26 05 - Mallorca: sa celebra el finissimeent del "Diccionari Català-Valencià-Balear".
14 11 - Paris (Francja): Le Monde al püblica di declarazziun de l'abaa de Montserrat, Aureli Maria Escarré, in che lüü al defensa la identitaa nazziunala Catalana che finissaran comportaant che i autoritaa fanquiist l'espulsan del staa spagnöö, el 12 03 de 1965.
11 04 - la Citaa del Vatican (Roma): Joan XXIII püblica l'encíclica Pacem in Teris.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
04 03 - Rutherford (Nova Jersey, SÜA): William Carlos Williams, poeta Noort-american (n. 1883).
05 03 - Camden (Tennessee, SÜA): Virginia Patterson Hensley, cognossüda coma Patsy Cline, Lloyd Estel Copas cognossüü coma Cowboy Copas e Harold Franklin Hawkins cognossüü coma Hawkshaw Hawkins, cantaant de country, moort in accident d'aviazziun (n. respet. el 1932, 1913 e 1921).
10 10 - Grassa (la Provença): Édith Giovanna Gassion, cognossüda coma Édith Piaf, cantaant Francesa (malgraa ofizzialameent al consta che la möör a Paris l'indoman, l'istess dí che el sò graant amiis Jean Coteau) (n. 1915).
11 10 - Milly-la-Fôret (l'Ísola de Francja, Francja: Jean Coteau, scrituur, pituur e diretuur de cínema Francées, l'endeman de la moort de la sò granda amisa Édith Piaf (n. 1889).
22 11 - Dallas (Texas, SÜA): John Fitzgerald Kennedy, presideent di Staa Ünii (n. 1917).
1963 - El Cairu (Egitt): Abd el Krim, Caudill Marochin (n. Tafersit, Marocch 1882)
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Equazziun diufàntega
Una equazziun diufàntega a l'è una equazziun par a la quaal noma s'i-permett sulüzziun nümar intreegh\intreegh. Ul sò nomm al fa referenza al matemàtich Greech Diufaant d'Alexandria, vün di primm a stüdiá cheest géndar da prubleem. Asca ul prublema da truvá i sulüzziun d'una equazziun diufàntega particülara, a n'è evidenta gnanca l'esistenza istessa. Al esiist un alguriitm generaal par truvá i sulüzziun d'una equazziun diufàntega dal primm úrden, però mia par i úrden süperiuur. Cheest prublema a l'a restaa senza utegní una resposta par sussenn da sécul e ul David Hilbert al a metüü deent cuma vün di söö famuus 23 prubleem. Al 1970 Yuri Matiyasevich al a demustraa finalameent ch'al è impussíbil utegní una sulüzziun generala par una equazziun diufàntega d'úrden qual-sa-vöör.
Vargün esempi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ax + by = c: sa nòmena identitaa da Bézout. Chesti equazziun s'i-pöö resòolf cumpletameent e la prima sulüzziun cugnussüda sa la deef al matmàtegh indi
- xn + yn = zn: Par n = 2 a gh'è infiniit sulüzziun, i triplett pitagòregh. Par i valuur süperiuur da n, ul darée teurema da Fermat, al assüra l'inesistenza da sulüzziun.
- x2 − n y2 = 1:
numenada equazziun da Pell. La gh'a infiniit sulüzziun, ch'i curespuunt a di bunn aprussimazziun razziunaal da l'ariis quadrada da n.
- , intúe e : s'i-nòmena equazziun da Thue e, in generaal, i gh'a di sulüzziun.


text:
Langnau im Emmental
Langnau im Emmental a l'è un cumün svizzer, capolögh del circol aministrativ del Emmental, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 48 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 9017 abitant.
El cumün de Langnau im Emmental al se tröva a una altitüden de 736 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Eggiwil, Lauperswil, Signau, Sumiswald, Trachselwald, Trub, Trubschachen.
L'è sitüaa in del Emmental superiur intra Berna e Lüserna.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Langnau in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial de Langnau
- Langnau Jazz Nights website
- International Cartoon Festival website (in German)


text:
Diocesi de Fidensa
La Diocesi de Fidensa (Dioecesis Fidentina in Latin) l'è una circuscrisiòn d'la cesa catòlica italiana, che la dipènd da la pruìncia d'la Emilia-Rumagna, da l' arcidiocesi metrupulitana de Mòdna e la fa part d'la Cunferensa Episcupàl Italiana.
Teritòri[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La diocesi l'è stài cutitüida in del 1601 e in del 2008 la gh'eva 73.473 abitànt e 72.973 batsàd.
L'è un po' in d'la pruìncia ad Parma e un po' in d'la Pruìncia ad Piasensa; i teritòri de Fidensa, Salsmagùr, Pelegrìn, Büsé, Pulésin e Zibèll, in d'la pruincia ad Parma, e de Mundséi, Castelvédar e Vilanöva in d'la pruincia ad Piasensa.
La g'ha 70 paròchie e 4 vicariàd: Urbano-Suburbano, Salsomaggiore Terme-Pellegrino Parmense, Busseto-Bassa Parmense e Bassa Piacentina.
El patròn d'la diocesi l'è San Dunìn (San Donnino in Italiàn, che l'è stai decapitàd propi a Fidensa in del 296; el sò corp el riposa in d'la cripta d'la catedràl.


text:
Rednex
I Rednex i èṅ un grup dance/country śvedéś, cgnusû principalmènt par du dal sò canti di an Nuànta: Cotton Eye Joe e Old pop in A Oak.
In dal grup a n gh'è minga un cantànt sól ma tut i cumpunènt (masć e fémni) i sa spartìsan al lavōr. Cun al pasàr di an, i aṅ patî dimóndi cambiamènt, vdénd andàr e gnir bèṅ quìndas sunadōr.
Biugrafìa
Al grup 'l è n'invensiòṅ di prim an Nuànta di prudutōr śvedéś Janne Ericsson, Örjan "Öban" Öberg e Pat Reiniz ch'i ìvan pinsâ ad misćiàr la mùśica country cun al gènar d'l Eurodance, dimóndi cunsiderâ in chi an lè e ad mòda in dal vèć cuntinènt.
Al nóm Rednex al daśvèṅ da la paròla giustàda "rednecks" ch'la vōl dir gint pòvra dal pòpul, ch'la sà pòc e ch'la vèṅ da i Stat Unî o dal Canada. I Śvedéś i càtan al sucès cantànd a la manéra dance la cansòṅ tradisiunàla folk Cotton Eyed Joe, dvintàda par lōr Cotton Eye Joe. I s faṅ cgnósar pò anc in Itâglia sunànd-la in dl'Istâ dal 1995 a 'l Festivalbar.
Dal 1994 'l è al prim àlbum Sex & violins (Sès e viulèṅ) ch'al véd in dla cupértina i grugn di sinc Rednex riflès in dla pisa śala mòsa in un bucalèṅ parchè a gh'è un cow-boy in pē ch'l è drē a impinìr-al. Al disc al gh'à dèntar trédas braṅ e dimóndi sìngui gnû fóra in dal 1995: Old Pop in an Oak, al lènt Wish You Were Here cantâ par la dóna dal grup Mary Joe (ma al sò nóm vér 'l è Karin Annika Ljungberg), Wild 'N Free e Rolling Home.
Cuma i èṅ gnû fóra, i Rednex i sparìsan par soquànt an quand in dal 2000 i tàcan incóra a calcàr al sèni ma cun na cantànta nóva, la Whippy. Cun lì lē al sò pòst, a véd la luś al disc Farm Out ch'al vénd bèṅ in Europa, specialmènt in Germâgna par via dal sìngul The Spirit Of The Hawk (la s riferìs a gl'indiàṅ 'd America).
'L an dòp l'è la vòlta ad The Chase, un sìngul vindû specialmènt in dal marcâ ad lìngua tedésca (Germâgna, Śvisra e Àustria).
In dal 2003 a vèṅ fat na racòlta ciamàda The best of the west (Al méj dal wèst, cun in cupertìna la stéla a siē punti dal serìf) ch'la fà sù i sìngui di prim dū àlbum e soquànt braṅ nóṿ ad paca (siē p'r èsar precìś) cantâ par la Scarlet a 'l sò debùt e in mèś a i quài a gh'è anc na riviśitasiòṅ dal prim sìngul, dvintâ adès Cotton Eye Joe 2002.
La stagiòṅ dla Scarlet la n dura pò minga tant in di Rednex. La gh stà sól tri an, pò la và via par cantàr da par lē e la lasa al pòst incóra a la biónda Mary Joe (ma anca lē la mularà la baràca in dal 2009).
I vèć mémbar invéci (Crock, Dagger e Ace) i èṅ sèmpar stâ stabìi in dal grup par dimóndi tèmp ma pò i vènan rimpiasâ anca lōr parchè i s éran quistiunâ.
In dal 2005 i Rednex i sònan a 'l IAAF World Championships in Athletics a Helsinki.
P'r al Swedish Melodifestivalen ad 'l 11 ad Mars dal 2006 a Goteborg, i Rednex i rìvan i finàl par mèrit dal nóṿ sìngul Mama Take Me Home e i s piàsan sèst. In dal Nuvémbar dal 2006 i rigìstran al braṅ Fe Fi (The Old Man Died), fat sintìr a i Nickelodeon Kids Choice Awards: par lōr un surprindènt quàrt pòst in dal clasìfichi dal sò paéś.
In sèguit i tàcan a culaburàr cun al grup rumên Ro-Mania.
In dal 2008 i rigìstran na canta p'r i campiunàt europèi ad balòṅ Football Is Our Religion ch'la finìs al prim pòst in Śvèsia.
Cun un cólp ad teàtar, in dal Śnar dal 2009 i vènan cambiâ tut i cumpunènt dal grup e i tórnan indrē la Scarlet, Dagger e Ace.
Discugrafìa
Album
- 1995 - Sex & Violins
- 2000 - Farm Out
Sìngui
- 1994 - Cotton Eye Joe
- 1995 - Old Pop in an Oak
- 1995 - Wish You Were Here
- 1995 - Wild 'N Free
- 1995 - Rolling Home
- 1997 - Riding Alone
- 1999 - The Way I Mate
- 2000 - The Spirit Of The Hawk
- 2000 - Hold Me For A While
- 2001 - The Chase
- 2002 - Cotton-Eyed Joe 2002
- 2006 - Mama Take Me Home
- 2006 - Fe Fi (The Old Man Died)
- 2007 - Looking for a star
- 2008 - Football is our religion
- 2009 - Desert Town
Vìddeo
- 2003 - The Best Of The West


text:
Epiciclòit
Una epiciclòit al è la cürva generada par un puunt d'un círcul ch'al gira senza scarligá sura un òltru círcul. Dunca l'è un caas particülaar d'epitrocòit (curca ch'al puunt assucjaa al resta cura ul círcul generaduur). I söö equazziun paramétrich i-è:
intúe R al è ul radi dal círcul fissaa e r ul radi dal círcul generaduur. Se definíssum q := R/r, chel sistema-chí al sa pöö scriif:
La cürva l'è furmada par di aarch iso-métrich separaa par di vèrtes. Se q al è razziunaal, ul nümeraduur al representa ul nümer d'aarch da la cürva. In particülaar, se q=1 (i.e. i radi di düü círcul i-è istess), la cürva resültaant la sa cjama cardiòit, par q = 2 nefròit. La cürva la pariss par la prima völta a l'antichitaa: Aristòtil i dopu Ptolemeu i-l'ütiliza par descriif ul muvimeent di pianeet intal mudell geu-céntrich. Intal 1674 Olaus Rømer, stüdiaant di rööt cunt ingranacc, al re-descuvriss l'epiciclòit, ga dà ul sò nomm atüaal e al demustra che, se i deent d'un ingranacc sa fann in furma d'epiciclòit, ul fregameent intra i deent al è mínim.


text:
Cortell
On cortell (variant locai: [kor'tɛl], [kur'tel], [kur'te], [kur'til][1]) l'è on arnes doperaa per tajà a man on queicoss.
L'è faa su de 'na lama con scià ona ponta e almeno vun di bord afilaa, e missa sora on manegh pu o meno curt.
I cortei hinn vun di arnes pussee antigh mai doperaa de l'omm: i primm lamm eren faa de seles o de ossidiana, intant che poeu hinn staa doperaa vari metai (aramm, bronz, ferr e, al dì d'incoeu, l'azzal - o l'argent).
L'ha semper conservaa la soa forma, e l'è present in sui tavol de cusina insemma al piron e al cugiar a partì del Medioev.
A l'è doperaa soratutt in del cusinà, ma l'è anmò on'arma in dotazion a tucc i soldaa del mond. El cortell el ven doperaa anca in de l'artisanaa, per esempi per intajà el legn.
El nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La parolla cortell la riva del latin volgar cultellus, che l'è on diminutiv del classegh culter (in origin, la lama de l'araa). L'è doperaa in tutt i lengov romanz (aragones cuitiello, asturian cuchiellu, catalan cotell o coltell, cors cultedda, frances couteau, spagnoeu cuchillo, normann couoté, ocitan cotèl, romen cuțit, sicilian cuteddu, vallon coutea, piemontes cotel, ligur cotello, venet corteło, romanc cuntè, napoletan curtiello, sardegnoeu gurteddu). La parolla latina l'è rivada anca in alter lengov, compagn del breton kontell e 'l galles cylell. In forlan se dopera la variant curtisc, intant che in portoghes ghe disen faca.


text:
Culumbia
La Culumbia (Colombia in spagnöl) a l'é un paes del America del Süd.
La cunfina cunt el Perù, l'Ecuador, Panama, el Venezuela e'l Brasil. Bagnen i sò cost l'Ucean Pacifich e l'Ucean Atlantich (Mar di Caraib).
La capital a l'é Bogotà.
la gh'ha un süperfiss d'1.141.748 km² e una pupulaziun de quas 45 miliun d'abitant.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Culumbia (nòm ufizial: Repübliga de la Culumbia) a l'é una repüblica.
El president a l'é l'Juan Manuel Santos (del 2010).


text:
Roeusa di vent
La roeusa di vent a l'è on circol che 'l marca i 32 direzion e che la divid pu o manch la voeulta de l'orizont.
In di cart de navegazion la se representa con 32 direzion giontaa per on'estremità, intant che l'altra la segnala la direzion sora el circol de l'oriziont. De soravia a gh'è on fior de lis cont el qual semm usa a a representà el nord, fatt documentaa a partì del XVI secol; el fior de lis el nass de la forma de la "T" che se dovrava per marcà la provenienza de la tramontana. De l'istessa manera, l'est se soleva marcà con la "L" de levant, o anca cont ona cros che la indicava la direzion indove la se troeuva Gerusalemm.
La roeusa di vent l'è anca on diagramma che 'l representa l'intensità del vent in di diferent setor in di quai se divid el circol de l'orizont.
I nomm di vent e i sò direzion hinn


text:
Mykolaïv
Mykolaïv (MиkoлaïB in abecee cirilligh; Nikolaev/HиkoлaeB in russ e in bulgher; Mikołajów in polacch; Mikaлaeў/Mikalaeŭ in bieloruss) l'è ona città de l'Ucraina del sud-ovest cont ona popolazion de 507.000 abitant.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La città la se troeuva in de l'oblast' con l'istess nomm, a metà strada tra Odessa e Dnipropetrovs'k. L'è bagnada del fiumm Bug Meridional, minga lontana de la soa fos. La pupart de la città la se troeuva in sù la riva de mattina del fiumm.
L'è la città ucraina quella de noeuv per el numer de abitant.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è stada fada sù cont el nomm de Nikolaev (in onor del San Nicolò) in del 1789, cioè cinch agn prima che la zonna la vegniss de proppietà di Russ. El sò fondador l'è staa el princip Grigorij Aleksandrovič Potëmkin, cognossuu per vess staa vun di moros (e forsi anca el marì segrett) de l'imperadris Caterina II de Russia. Potëmkin gh'è anca mort, a Nikolaev.
In del 1920, duranta la guerra civil russa, i revoluzionari de la zonna l'even ciamada Vernoleninsk, ma el governo sovietigh l'ha mai reconossuu 'sto nomm noeuv.


text:
1789
De Wikipedia
Aveniment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- El Cungress di Stat Ünii l'apröva dudes emendament de la Custitüziun; des de quest saran cunfermaadi vari Stat e entraran a fà part de la növa Custitüziun, cunt el sustitüì la vegia Bill of Rights.
- El chimich frances François Lavoisier el püblica el Traité Élémentaire de Chimie (Trataa elementar de chimica).
- El chimich tudesch Martin Heinrich Klaproth el tröva i növ element ürani e zirconi.
- El pueta ingles William Blake el finis el sò liber Songs of Innocence (Cant de l'inucenza).
- El medich frances Joseph-Ignace Guillotin el perfeziuna la ghigliutina.
- Amütinament del Bounty
- 7 genar: Aj prim eleziun presidenziaj di Stat Ünii, el George Washington el diventa el prim president de la storia del sò paes. El vispresident a l'è el John Adams.
- 5 magg: Prima riüniun di Stat Generaj de Francia.
- 17 giügn: l'Asemblea del Terz Stat la se pruclama Asemblea Naziunala.
- 20 giügn: Giürament de la Sala de la Palacorda.
- 14 lüj: El popul de Paris el taca e 'l ciapa la prisun de la Basteja. Inizi de la Rivulüziun Francesa.
- 4 agust: L'Asemblea Naziunala la decreta la fin del feudalesim.
- 18 agust: Inizi de la Rivulüziun de Liegi.
- 26 agust: Püblicaziun de la Deciaraziun di Dirit de l'Om e del Citadin.
- 24 setember: la nas la Curt Süprema di Stat Ünii.
- 6 utuber: La curt reala e l'Asemblea Naziunala sposten la propria sed de Versailles a Paris.
- 27 utuber: Bataja de Turnhout, tra patriota del Belgi e suldaa del Sacher Ruman Imperi.
- 13 nuvember: Insüreziun de Gand.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulògi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 7 april: Abdul Hamid I, sültan utuman (n. 1725)


text:
Maputo
Maputo a l'è la capital del Muzambich.
A l'è anca la prima cità del Muzambich per impurtanzqa ecunomiga, cultürala e per pupulaziun, cun pressapoch 1.114.000 abitant (2004).
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Maputo a l'è un port in sü l'Ucean Indian, al süd del paes, arent a la fruntera cunt el Südafrica (77 km).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità l'hann fundada in del 1782 cunt el nom de Lourenço Marques.
In del 1898 a l'è vegnüda la capital de la culonia purtughesa del Muzambich.
A l'ha ciapaa el nom Maputo in del 1975.


text:
Ulmus minor
L' Ulmus minor Mill. (en Bresà: ùlem, in insübrich ùlem o ulma), l'è 'n àlber del zèner Ulmus, de la famìa de le Ulmaceae. L'è 'na spéce che crès de sòlit a altèse modèste e sö teré calcàrei e sèc. I ezemplàr piö ècc i è stàcc sterminàcc de 'na malatìa ciamàda grafiósi, cauzàda d'en fóns de urìgin aziàtica, riàt en Euròpa 'ndèl 1920,
Cuntegnüü
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fòie[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Le fòie i è piötòst pesène (de 4 a 9 cm de longhèsa per 2 a 5 cm de larghèsa), rüvide, de culùr vért scür, alternàde e dìstiche, simples et pennivernées. La làmina de la fòia l'è mìa simètrica e la fenés condèna puta gösa. I òrli i è dò ólte dentàcc, la fàcia de sóta l'è peluzèta.
Fiùr[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I fiùr i è ragrüpàcc en enfiurescènse de 'nfìna a trènta fiùr. El se fùrma prèst endèla stagiù isé che 'l fröt el madüra e 'l sparnéga la somésa prìma che le fòie le sàpes furmàde del töt.
Fröcc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I fröcc i g'ha fùrma de sàmara schisàda fò, conden'àla orbicolàr che la ghe à dré töt entùren al granì de somésa, e i rèsta ragrüpàcc. En prensépe i è de culùr vért ciar, de spès tinzìcc de rós, suratöt arènt a la somésa, e i diènta marunsì-zaldì prìma de crödà; i è lónc de 7 a 9 mm.


text:
Anon
Anón o Anun o anca dumà Nun (nom ufizial in italian Annone di Brianza) l'è ün cumün de 2 302 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 5,8 km² e ona densità de 397 ab./km² da la Pruvincia de Lecch.
Al gh'è anca ün oltru cumün italian che sa ciama Annon e sa tröva in da la Pruvincia da Venesia.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Anon l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Nümar 0
Ul zeru al è taant un nümar cuma un nümeraal, ch'al permett da quantifegá la misüra dal cungjuunt vöj. Un cungjuunt vöj al gh'a zeru elemeent.
Sa'l simbuliza cun 0.
Al esiist una certa descüssiú sura si ul zeru al è u mia un nümar natüraal. Chí a cunsideremm che ul zeru al è ul primm nümar natüraal, precedeent ul nümar 1.
Prupietaa dal zeru[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A cuntinuazziú sa i descriif vargüne de le prupietaa bàsiche dal nümar zeru, vàlide par nümar natüraal, nümar reaal e nümar cumpless.
- In la suma, ul zeru al è l'elemeent néutar, i.e. qual-sa-vöör nümar x sumaa cun 0 al turna a dá x: x + 0 = x e 0 + x = x;
- Intal prudüit, qual-sa-vöör nümar uperaa cun 0 al dá 0: x × 0 = 0 i 0 × x = 0;
- In la divisiú, zeru dividüü par qual-sa-vöör nümar al dà 0: 0 / x = 0, par qual-sa-vöör nümar x difereent da 0; al cuntrari, x / 0 al è indefinii, par che ul 0 al gh'a mia inveers nültiplicatiif;
- Qual-sa-vöör nümar elevaa a 0 al dà 1: x0 = 1, ecett cura x = 0, che ul resültaa al è indefinii.
Int un grupp aditiif, l'elemeent néutar s'al nomena zeru. In geumetría la dimensiú d'un puunt a l'è zeru.
Stòria dal zeru[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'üüs dal zeru cuma nümar in matemàtica al è relativameent tardée, al sécul IX a l'Índia. A l'índia i duvrava un còdas da 9 nümar. Cada nümar s'al simbulizava par un ceert nümar d'àngul. Inscí ul 1 al gh'eva un àngul, ul 2 düü àngul,...Par representá ul vöj s'uptava par un símbul senza àngul. Da chí la nass la figüra rundida che al dí d'incöö a semm anmò drée a druvá.
Ul sistema da nümerazziú hindú al riva a ucideent paj àrab. A ucideent, ul zeru al permett da desvilüpá i sisteem nümeraal basaa sü la pusiziú. I sisteem pusizziunaal, in cuntrapusizziú aj sisteem nümeraal aditiif, cuma i nümar rumà, i gh'eva l'avantagg da facilitá un bell puu d'uperazziú. Però, par simbulizá una pusizziú vöja i gh'eva da druvá un spazzi vöj, vargott ch'al prudüsseva dificültaa da letüra e malintendüü. Cheest prublema s'al resòolf cura ch'al zeru al rempiazza ul spaazi vöj. Adess ul nümeraal u scifra zeru sa'l dövra in la plüpaart di sisteem nümeraal.


text:
Gasöl
Gasöl (nòm uficiàl in Italià: Gazzuolo) l'è 'n cümon italian, dla region dla Lombardìa, in Pruvìncia ad Màntova.
Al g'ha 2 392 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cun na süperfis ad 22,3 km² e 'na densità ad 107 ab./km².
Al cunfìna col cümon ad Cumsàss, Marcarìa, San Martèn, Smeda (CR) e Viadana.
Evulusion demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament dal nömar d' abitant dal cumon ad Gasöl l'è mustra ndla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Battaja de Ligny
La battaja de Ligny del 16 de giugn del 1815 a Ligny l'è stada voeuna di battaj di guerr napoleonigh e l'è stada l'ultima vitòtoia de la carrera milidar del Napoleon, che duu dì dopu l'è staa definitivament battuu in de la battaja de Waterloo.
El Napoleon el voreva lassà dividuu i Ingles di Prussian, per taccài separatament, e l'è riessii a rivàggh addoss al Blücher (el comandant prussian) e l'ha travolgiuu quasi del tutt, col mandà el general Jean-Baptiste Drouet d'Erlon a colpìll in sui fianch.
La manoeuvra la saria riessida proppi del tutt, se 'l Michel Ney, che l'era staa retardaa in de la battaja de Quater-Bras, el fuss rivaa in temp per tajàggh foeura la retirada ai Prussian; l'è minga staa inscì e, anca se a la fin la Guardia Imperial l'è riessida a costringg i nemis a la retirada, el Blücher l'ha poduu portà foeura i sò omen in ordin, anca a cost de perden 25.000, e l'è staa bon inscì de tornà a combatt dopo duu dì.


text:
Birrwil
Birrwil (Birrbu in aleman) a l'è un cumün svizzer del distret de Kulm. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 637 abitant e una süperfiss de 3.42 km², e al se tröva a una altitüden de 560 meter sura al livel del mar.
El cumün de Birrwil a l'è tacaa ai cumün de Beinwil am See, Boniswil, Leutwil, Meisterschwanden, Reinach, Seengen, Zetzwil.
L'andament storegh de la popolazion de Birrwil l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Birrwil in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official Website of Birrwil
- Birrwil in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Giovedé
Artécol in dialèt arzân
Giovedé (Giovedì in italiân) l'é al dé ed la stmâna tr'al Mercordé e al Venerdé, dal latèin Iovis dies, giōren ed Giôve
L'inglèiş Thursday al deşvîn invēci dal nòm dal dio Thor e l'é prubâbil che da l' istèsa raîşa a deşvègna la parôla thunder (tròun); fólmin e tròun în ânch coleghê a la figûra ed Thor.
Ed giovedé, secònd l'uşânsa, a câschen al fèsti ed l'Asensiòun (40 dé dôp Pâsqua) e dal Corpu Domini (60 dé dôp Pâsqua).
I giovedé specêl:
- Giovedé Sânt: int la stmâna préma ed Pâsqua.
- Giovedé grâs: al prém giovedé ed caranvêl. Int la règola ambruşiana l'é al giovedé préma dal sâbet grâs.
- Giovedé eletorêl: int al Règn Unî ed sôlit al j elesiòun a vîen fât ed giovedé.
- Al giovedé ed Sara e Claudio (Ròma)
- Al giovedé amîgh (Coneliân). Fèsta privêda per di fédegh bèin alenê
- Al GioveDJ dei 3 Mori, l'esperiĵnsa ed mùşica e cuşèina ed chî al vō stêr bèin
Vōş coleghêdi
Êter prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Giovedé
Lunedì · Martedi · Mercoledì · Giovedì · Venerdì · Sabato · Domenica
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed Giovedì trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
Rometta
Rometta l'è ün cumün da la Pruvincia da Messina ent la regiun Italiana da la Sicilia, localisaa a c.ca 180 km a est da Palermo e 12 km a ovest da Messina. Al 31 da Dezember dal 2004, al gh'eiva üna popülazion da 6.458 e üna area da 32,5 km².[1]
Al cumün da Rometta al cuntegn lan frazion da Rometta Marea, Gimello, Santa Domenica, Rapano, San Cono, Sotto Castello e S. Andrea.
Rometta al è arent a Messina, Monforte San Giorgio, Roccavaldina, Saponara e Spadafora.
Demografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
References[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lian da dador[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
L' aerogèl l' è 'na sustànsa in dal stèt sôlid ch' la sumìglia a 'n gèl, mo in dùa al post dla cumpunèint lìquida i gh' àn mìs un gàs. Quel ch' a in vìn fōra l' è 'na s'ciùma sòlida dal pruprietè particulèr, e la più importànt l' è la grànda capasité in dl' iśolèr. Al s' ciàma anca fùm giasè, u fùm sôlid, u fùm blu per la sô trasparèinsa; a tuchèrel al fa gnìr in mèint la gòma-piùma. Inventé per la prìma vôlta in dal 1931 da Steven Kistler, per custruìrel a s' pôl druèr dimòndi materié diferèint: j s' polèn catèr dj aerogèl ed silìs, d' alumìni, ed crôm, de stàgn e d' carbòni.
L'aerogèl l' è la sustànsa sòlida mèin dèinsa ch a s' cgnùsa, ciuè la piò alzéra dèintr' al méter cûb; infàti l' è furmèda dal 99,8% d' ària e dal 0,2% ed diòsid ed silìs (la silìs), ch' l' è quel ch' a gh' è dèintr' al vêder. L' è un bunìs'm isolànt tèrmic e al gh' à anca dimòndi robustèsa.


text:
Non giocate con il cactus
Non giocate con il cactus (Minga śugàr c'n al càctus) 'l è na cumèdia dal 1985 ad Robert Altman. L'è custàda sèt migliòṅ ad dòlar a 'l incìrca.
Sunt
Oliver Cromwell (Daniel H. Jenkins), un ragàs ch'al s pòrta adrē al scutmàj 'd O.C., 'l è dimóndi amìg cun Mark Stiggs (Neill Barry) e durànt al dè al s divèrt insém a lò. Al viṿ in un paéś dl'Ariśòna insém a sò nunòṅ. Quànd 'n asicuradōr sénsa scrùpui, Randal Schwab (Paul Dooley), 'l al fà 'rmàgnar in buléta, al vèć 'l è custrét a finìr a 'l uspìsi.
I dū śóvan i decìdan acsè ad dar adòs a la famìja burgéśa di Stiggs, a Randal, a sò mujér sèmp'r imbariàga e a i dū fiōi minciòṅ. A la fiōla fémna i gh regàlan p'r al sò matrimòni un mitrajadōr e pò, cun 'l ajùt ad cal mat ad Sponson (Dennis Hopper) ch'al vénd di śavàj vansâ da 'l guèri ma anc dla dròga, i faṅ ciapàr un spaghét a 'l asicuradōr rivànd a sćiupàr di fōg artificiài davànti a la sò vila e andànd a 'l atàc cun dal màchini ad guèra.


text:
Sale scende la marea e riporta la sua rudeera
un sèdell e una sciavata e una tuletta de Red Bull
Sandokan cun't el mohito e'l bigliett cun soe l'invito
Sandokan che ha imparato a pilotare le infradito...
e la geent che la rüva al maar taant per dì che l'è staada
che cul getton de la sala giochi
el càvall el moev un zicch el cüü
uduu de fritüüra de pèss e de piza de purtà via
Kamammuri l'è de sessant'ann che sta
soel dondolo de la pension...
Yanez de Gomera se regordet cume l'era?
adess biciclett e vuvuzela e g'ha el Suzuki anca Tremal Naik...
Yanez de Gomera se regordet de James Brook?
El giüga ai caart giò al Bagno Riviera
e i hann dii che l'è sempru ciucch
stuzzichini, moscardini e una bibita de quartu culuur
abbronzati, tatuati i henn pirati vegnüü de Varees
la pantera, gonna nera, canottiera, cameriera
moev el cüü anca senza i gettoni
ma l'è che dumà per cambiàtt el büceer
Sandokan in soe la spiaggia cui müdand della Billabong
G'ha l'artrite e g'ha el riporto,
http://www.angolotesti.it/
partiss per Mompracem cul pedalò
e i Dayki cun scià la Gazzetta
g'hann mea teem per tajatt el coo
i lassen la spada suta l'umbrelon e fan piu danni con l'iPhone
Yanez de Gomera l'eet vevndüda l'otra siira?
pussee che la Perla de Labuan,
Marianna adess la me paar un sass...
Yanez de Gomera cünta soe ammò cume l'era
Ho vedüü che s'è rifada i tètt, l'ha mea pudüü rifàss el coer
la sirena l'è incazzada che po' mea giügà al balòn
pulenta e cuba libre per i granchi in prucession
cumincia l'eppi auar, la tigre di malesia
finiss all'usteria cul riis in biaanch e la magnesia
ustionati, pirati senza prutezion,
barracudas cun soe i rai ban che giüghen a ping pong
Sandokan che'l vusa deent in pizzeria...
el vusa e canta Romagna Mia...
Yanez de Gomera se regordet cume l'era?
adess biciclett e vuvuzela e g'ha el Suzuki anca Tremal Naik...
Yanez de Gomera se regordet del colonnello Fitzgerald?
l'ho vedüü in soe la curriera che 'l nava a Rimini a vedè i Delfini


text:
Turtona
Turtùna (en dialèt turtunés: Turtona; en latì: Derthona; en piemontés: Torton-a; en dialèt nués: Tortóunna) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Alessandria. El g'ha presapóch 25.227 abitàncc, 'na superfìce de 99,29 km² e 'na densità de 254 ab./km². El cunfìna coi cümü de Lissandria, Bosco Marengo, Carbunera, Carzòu, Casternöv, Paderna, Puncròu, Pozzolo Formigaro, Sale, Sarsòu, Spineigh, Vigsö, Vila Vernia, La Vilëta.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
La passione turca
La passione turca (La pasiòṅ turca) 'l è 'n film eròtic e dramàtic dal 1994 ad Vicente Aranda, trat da 'l rumànś umònim 'd Antonio Gala, ch'l à vins dū Prèmi Goya cun dódas candidadùri.
In Spaggna al gh'à abû dimóndi sucès ad pùblic cun da piò 'd un migliòṅ e dū ad spetadōr e quàśi quàtar migliòṅ 'd euro purtâ a cà.
Sunt
La Desideria Oliván (Ana Belén) l'è na dóna ad trént'an ch'la stà a Àvila insém a sò marè Ramiro (Ramón Madaula), un bèl óm ma minga tant pasiunàł. Dòp sinc an ad matrimòni la còpia la n gh l'à minga cavàda incóra a 'vér di fiōi.
Durànt la fèsta ad cumpléan ad Ramiro, i dū i decìd'n ad partìr par na vacànsa in Turchìa insém a di sò amìg. Mént'r al grup al s cata a Ìstanbul, la dóna la cgnós Yaman (Georges Corraface), un śuvnòt ch'al gh fà da ciceròṅ e ch'l è bòṅ 'd impisàr al fōg ad dènt'r a la Desideria. Chi lē la taca a far 'l amōr sèg dapartùt parchè par la prima vòlta in dla sò vita l'à capî dabòṅ a gudér-'s al sès cum a s dév. Dū stmani dòp però al viàś al riva a la fiṅ e lē la gh'à da turnàr in Spaggna insém a sò marè. La gh vōl bèṅ incóra ma a lèt lò al gh fà vgnir al lat a i śnòć.
A cà la Desideria la n pōl far àtar che pinsàr a 'l sò amànt turc, specialmènt quànd la s rénd cònt 'd aspitàr un fiōl da lò parchè Ramiro al n è briśa bòṅ 'd avér-an. Quànd lē la gh cònta incòsa, lò prima al s rabìs ma pò al decìd listés ad far-ag da pàdar. Purtròp al putèṅ al scampa pôc e la Desideria, dòp al funeràł, la decìd ad partìr par la Turchìa p'r andàr a catàr al sò Yaman.


text:
Starship Troopers - Fanteria dello spazio
Starship Troopers - Fanteria dello spazio (Fant da 'l spasi) 'l è 'n film fantàstic dal 1997 ad Paul Verhoeven trat da 'l rumànś umònim ad Robert A. Heinlein dal 1959. Al gh'à abû anc tri séguit.
'L è custâ dimóndi, sènt-sinc migliòṅ ad dòlar, ma 'l à purtâ pò a cà da piò ad sèntvìnt-i-òṅ migliòṅ ad dòlar.
Sunt
In dal XXIII sècul la Tèra la gh'à a 'l guèran di militàr ch'i dróan la fòrsa cun la gint e ch'i daṅ i dirìt pulìtic sōl a chi vōl far-an part. La cumpagnìa di Fant Mòbìi, ch'la và in gir p'r al spasi, l'incróśa la rasa di “Aràcnid” ch'i daśvìnan da 'l pianéda Klendathu. I èṅ di insèt dimóndi rabî ch'i tōśan pusès di àtar pianéda butànd-ag cóntar di asteròid impinìdi ad spòri.
Johnny Rico (Casper Van Dien) 'l è 'n studènt argintèṅ ad Buenos Aires che dòp al diplòma a s śònta a 'l fòrsi federàli par tgnir a drē a 'l prufesōr Jean Rasczak (Michael Ironside), ex militàr, e a la sò muróśa Carmen Ibañez (Denise Richards). Ma 'l rapòrt fra i dū al taca a 'ndàr mâl parchè i eṅ luntàn, òṅ in di fant dal spasi e una a guidàr i aparéć.
In dal camp 'd adestramènt Johnny al fà tut qvél ch'a gh diś al sergînt Zim (Clancy Brown) ch'al gh'à da far far i òs a chi śóvan suldâ cun dal manéri dûri, pròpria quànd a taca la guèra cun gl'Aràcnid.


text:
La casa dalle finestre che ridono
La casa dalle finestre che ridono (La cà da 'l fnèstri ch'i rìdan) 'l è 'n film ad scarésa dal 1976 ad Pupi Avati ch'l à vins a 'l prèmi dla crìtica a 'l Festival du Film Fantastique ad Parì dal 1979.
Al film 'l è stâ girâ in dla campàggna emigliàna dal Fraréś e dal Bulgnéś, preciśamènt a Cmâc' (in sal Po) e a Mnêrbi. La cà da 'l fnèstri ch'i rìdan la s catàva a Malalbêrg ma adèsa la n gh'è piò.
Sunt
Stefano (Lino Capolicchio), un śóvan ristrauradōr, al ciàpa 'l incàrag da 'n nâṅ pîṅ ad bèsi, al sìndic Solmi (Bob Tonelli) 'd un paiśèṅ dal Fraréś, ad mét'r a pòst al dipìnt ad San Sebastiàṅ ch'al s cata in sal mur dla céśa, fat da 'n pitōr naïf méś mat (Buono Legnani) ch'al s éra masâ quarànt'an prima. Chi lò 'l éra arcgnusû p'r èsar al "pitōr di angunìi" par via dal sò ciòld fis ad tōr śò la gint in sal punt ad murìr.
Stefano al taca a lauràr cun un prevòstar sèg (Eugene Walter) ch'al gh dà na maṅ. Durànt i lavōr al gh telèfuna al sò amìg Antonio Mazza (Giulio Pizzirani) ch'al gh diś ch'l à capî incòsa, ch'al sà di quèi spavintóś a prupòśit dna cà vècia ciamàda „la cà da 'l fnèstri ch'i rìdan“. Ma al n fà briśa in tèmp a cuntàr-ag tut parchè a sucéd ch'al s buta śò par na fnèstra, 'l è quél ch'al diś al sìndic. Al ristrauradōr al créd invéci ch'a sia stâ qualchidòṅ àtar a dar-'g un cuć. Inóltar al vèṅ a savér ch'al pitōr al vivìva insém a 'l sò dū surèli, andànd-ag anc a lèt. In cal méntar un tisi al gh telèfuna dgénd-ag al śluntanàr-as subìt da là o pèś par lò.


text:
Full Monty
Full Monty - Squattrinati organizzati (Servìsi cumplét - Buletàri urganiśâ) 'l è na cumèdia ingléśa dal 1997 ad Peter Cattaneo ch'l'à vins al Prèmi Òscar par la culòna sunóra 'd Anne Dudley ch'la dróa anc di pès dla Donna Summer (Hot Stuff), ad Tom Jones (You Can Leave Your Hat On), di M People (Moving on Up), dal Sister Sledge (We Are Family) e àt'r incóra.
L'è custàda tri migliòṅ ad sterlìni ma la 'n à purtâ a cà da piò ad sènt-a-ssànta.
La manéra ad dir ingléśa “Full Monty” la vōl dir “Servìsi Cumplét” e la s riferìs a quànd a la fiṅ dal film i óm i s càvan śò dal tut armagnénd nûd sénsa gnint adòs.
Sunt
Gaz (Robert Carlyle) e Dave (Mark Addy), dū sénsa lavōr ad Sheffield, i s inśégnan par catàr di espedînt par tiràr avànti dòp ch'la criśi l'à fat saràr dimóndi fàbrichi. Gaz, ch'al gh l'à cun la sgnóra Thatcher, 'l è separâ da sò mujér e al gh'à 'n fiōl da mantgnìr, Nathan (William Snape), e al và in di guàj quànd al n è più bòṅ ad pagàr gl'alimènt. Dave invéci 'l è 'n budlòṅ dimóndi śò e 'l è spuśâ cun la Jean (Lesley Sharp). Quèl da far par ciapàr di bèsi a n s cata minga e dònca chi lōr dū i próan a purtàr via di trâv 'd aśàl da na fàbrica saràda da tèmp.
Un dè, pasànd davśèṅ a 'n lucàl in dua a gh'è 'n spetàcul 'd óm ch'i s càvan śò e vdénd che 'd fóra 'l è pîṅ ad dóni ch'i faṅ a gara par tōr di bijét p'r i pòst davànti, a Gaz a gh vèṅ n'idéa, qvéla ad far anca lò un strip-tease ad masć ma cun più curàǵ ad qvi là ch'i tìn'n al mudàndi a la fiṅ. Gaz al vōl far al “Full Monty”, al “Servìsi Cumplét”. Insém a Dave, chi lò al cata sù àtar quàt'r óm in buléta cuma lò: Gerald (Tom Wilkinson), ex capstasiòṅ sénsa fiōi ch'al fà finta 'd andàr a lauràr tut i dè parchè al n gh la cava mia a dir a sò mujér qvél ch'a gh'è sucès, Barrington Mitchell (Paul Barber) dit "cavàl" parchè 'l è 'n umòṅ négar, Lomper (Steve Huison), ch'al fava al custòdi, e Guy (Hugo Speer) ch'al gh 'l à dimóndi grôs.
Dòp soquànt dè ad próvi, 'l è rivàda par lōr l'óra ad śibìr-as in frònt a quatarsènt dóni c'n al diav'l adòs. In sal nòti ad You can leave your hat on, i óm i gh'àṅ da cavàr-as via incòsa.


text:
Trenta töcch de fèrr per ligà la mia dignità
per saràla in una brenta e per fàla stravaccà
trenta oecc de pèss in carpiön, trenta cioo senza capèla,
trenta paröll che ho rubaa de'n libru per fàcch el fiil...
a la tua surèla...
Sun la scaja de vedru rutt de la tua ültima damigiana,
pifferaio sempru ciucch cun trii cobra in fila indiana,
sun rüvaa cun la biciclèta senza manübri e senza cadèna
sun rüvaa per fàtt capì che de sparàmm...
Vaar mea la pena...
I me sogn hann finii la benza, el mè coer l'ho faa in salmì,
la mia cuscienza la paar un quadru de Salvador Dalì...
sun't un sciàtt cun la dolcevita che i principess m'hann mai basaa
sun't un troj cun la pata vèrta e per un euro so foo pescà...
Trenta töcch de lamièra spèssa per giügà a picà deent el coo
trenta culpi de rivultèla per fa mea capì el mè nömm,
el mè pà l'era un urinari...la mia màmm 'na mitragliatriis
la mia barca la funda e sto soel fuund...cumè fa el butriis
Sun nassüü suta quèla pianta dove Giuda el s'è impicaa
gh'eren lè trenta denari e me quindess ghi hoo rubaa
ma i danee ghe serviven mea per pagàss el paradiis
sun turnaa suta la pianta e ho lassaa lè dumà i radiis...
Sun l'umbriia de quell'omm de merda che te voeret mea diventà,
sun quel tocch de paröla spurca che duperet per bestemà
ma de nocc quaand se calma l'unda te me vegneree a cercà...
i tò amis i te disen bàll...e noen Bastardi...la verità...


text:
Cunfiensa
Cunfiensa (nom ufizial: Confienza) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia. Al gh'ha 1 657 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 26,7 km² e ona densità de 62 ab./km². Al cunfìna coi comün de Casalin (NO), Granòss (NO), Palestar, Ròbi, Vispulaa (NO), Vinsaj (NO).
Se troeuva in del nòrd-òvest de la Lumellina, al confin con la Provincia de Noara e arent a la riva de manzina del Sesia.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sò nòmm deriva fòrsi de confluentia. A partì del 999 el paes l'è staa dominaa del vescov de Vercej, per donazion de l'imperador Otton III. Confienza, come anca el vesin comun de Ròbbi, l'è restaa leada de Vercej duranta el Medioev finna a che el Federich II, alter imperador, l'ha deciduu minga de affidàla a Pavia. Finida sòtta i Milanes prima e i Savòia del 1743, in del 1859 l'è tornada a la Provincia de Pavia.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Cunfiensa l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Dietikon (distret)
El Distret de Dietikon (en todèsch: Bezirk Dietikon) l'è giü dei dùdes distrècc del Canton Zurigo, en Svìsera. La popolasiù l'è 'n magiurànsa de lèngua todèsca e 'ndèl Dicember 2011 l'ìa de 82 191 abitàncc. El capolöch aministratìf del distrèt l'è la citadìna de Dietikon, sitüàda endèla val del Limmat (en todèsch: Limmattal).
El distrèt de Dietikon l'è stat istitüìt endèl 1989 en conseguènsa de la diviziù del vècc distrèt de Zurìgo en tré parcc. La part ucidentàl l'è deentàda el distrèt de Dietikon, chèla orientàla l'è deentàda 'l nöf distrèt de Zurìgo e 'l cümü de Zollikon (sitüàt a èst de Zurìgo) l'è stat integràt endèl distrèt de Meilen.
Sudiviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distrèt de Dietikon l'è spartìt sö 'ndèi öndes cümü elencàcc endèla tabèla riportàda ché sóta:
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Furna
Furna a l'è un cumün svizzer del distret de Prättigau/Davos. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 186 abitant e una süperfiss de 33.25 km², e al se tröva a una altitüden de 1400 meter sura al livel del mar.
El cumün de Furna a l'è tacaa ai cumün de Grüsch, Jenaz, Peist, St. Peter-Pagig, Schiers, Trimmis, Valzeina.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Furna l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1479 col nom de Furnen.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official homepage (Todesch)
- Furna in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Megalopul
Una megalopul l'è definida cumé un certu nümer de difereent arei metrupulitaan che cunt ul teemp a inn cressüü fin a saldass insema.
La parola megalopul l'è stada duperada per la prima völta in del 1957 dal geografu american Jean Gottmann a prupòsitt de l'area ürbanizada cumpresa tra i citaa de Boston, New York e Washington, ca l'e stada sturicameent la prima megalopul.
Ul svilüpp de l'ürbanesim in dii decenn püssee receent, a livell mundiall, l'a faa sì che un muntun de cunürbazziun s'inn slargaa assee da rivà a tucà chii vesin e a furma inscì una megalopul növa; in agjünta a la prima (suranuminada Bos-Wash), olter megalopul in del muunt a inn:
- San Diego - San Francisco, in California;
- Ruhr;
- Megalopul padana;
- Riu de Janeiro - San Paul - Campinas, in Brasil;
- Chicago - Pittsburgh, in de la zona dii Laach Graand;
- Tokyo - Yokohama, in Gjapun.
Un olter discuurs sa pö fà per chii citaa ca g'ann uramaj una pupulazziun e una dimensiun paragunabil a quela dii megalopul (per chii citaa chì ann inventaa la definizziun de megacitaa):
- Tokyo, circa 30 miliun de abitaant;
- San Paul, 20,2 miliun;
- Delhi, 19,7 miliun;
- Mumbai, 19,8 miliun;
- Citaa del Messich; 22,8 miliun;
- Seul, 22,3 miliun;
- Shanghai, 18,1 miliun;
- Los Angeles, 18 miliun.
In del muunt gh'inn almegn un desena de citaa ammò, minga graand cumé chii chi de suravìa ma che ga rivarann in d'un futüür vesin.


text:
Biberstein
Biberstein (Büberschtei in aleman) a l'è un cumün svizzer del distret de Aarau. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 1 417 abitant e una süperfiss de 4.10 km², e al se tröva a una altitüden de 391 meter sura al livel del mar.
El cumün de Biberstein a l'è tacaa ai cumün de Auenstein, Küttigen, Rohr, Rupperswil, Thalheim.
L'andament storegh de la popolazion de Biberstein l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Sights[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
The village of Biberstein is designated as part of the Inventory of Swiss Heritage Sites.[2]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Biberstein in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- ↑ ISOS site accessed 21-Jan-2010
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Biberstein in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Electro
La müsega electro (ciamada anca electro-boogie o electro-funk) a l'è un gener de hip hop che l'ha ciapaa l'inflüenza de la müsega funk e del sun di baterij eletronich 808. I vus a hinn de solit destorgiüü in manera eletroniga o cunt un vocoder, e hinn ripetüü in manera mecaniga.
Vüna di prim cansun electro a l'è la Planet Rock del Afrika Bambaataa del 1982, che la dupra campiun de dò canzun di Kraftwerk: Trans-Europe Express e Numbers.
Incö el gener electro l'ha ciapaa un alter sens e'l tira dent gent cume SebastiAn o i Justice, tücc artista che mes'cen müsega house, müsega rock e anca alter stil.


text:
Television
Television l'è na parola noeuva ciappada d'el gregh, che la voeur dì "vision delonsg". L'è vun di sistema de comunicazion pussee cognossuu e drovaa in del mond, e la consist in de la trasmission e recezion a distanza de imagen e de son. L'è anca vun di mezz de comunicazion de massa pussee important.
La vegn considerada ona evoluzion de la radio, che la podeva transmett domà i son, e l'è stada desveluppada in disparaa paes a l'istess temp anca per fin militar intra i dò guerr mondiaj. Dopo de la segonda l'è stada mettuda a desposizion de on gran publegh.
El so vess sempliz, e anca el sò cost inscì bass (in di sti dì chi) l'hann portada a mettes in su 'l medemm nivell di giornaj e la radio per quell ch'el revarda l'informazion e particolarment per quell ch'el gh'ha de fà cont el temp liber, per via dj sò film, telefilm e de tucc i programma de varietà che vegnen trasmettuu.


text:
Collex-Bossy
Collex-Bossy a l'è un cumün svizzer del Canton Ginevra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 6.89 km² e in del Lüi 2013 al gh'eva una popolazion de 1674 abitant.
El cumün de Collex-Bossy al se tröva a una altitüden de 440 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bellevue, Ferney-Voltaire (FR-01), Ornex (FR-01), Versoix, Versonnex (FR-01). La popolaziun l'è in magioranza de lengua francesa.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Òi esensiài
I òi esensiài i è sustànse utenìde per estrasiù de öna piànta aromàtega, rìca en esènse (che l'è mia la stèsa aromaticità che gh'è an chìmega urgànega). Le esènse i è fàde sö da le piànte per tàte rizù: cumè sustànse de scart, per funsiù aleopàtega, antibiòtega, e de atrasiù dei empolinadùr.
Cuntegnüü
Döperasiù dei òi esensiài[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La döperasiù dei òi esensiài en midizìna al dé d'ancö l'è bèla difundìda, ma l'è asé nöa per la farmasìa. El svölöp de l'indüstria chìmega, e pò dópo de la fitoterapìa an Frància, la g'ha pirmitìt ön svölöp de l'aplicasiù dei òi esensiài en le terapìe médighe.
Ol òi esensiàl sa pöl cunsiderà cumpàgn d'ön estràt de la piànta (dróga), e per chèla rizù ché la sò döperasiù l'è stüdiàda andèla fitoterapìa e de la farmacognuzìa.
Aromaterapia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'aromaterapìa l'è ol tochèl de la fitoterapia che la stüdia ol tratamènt terapèutich che 'l döpéra i òi esensiài; al de d'ancö l'è despès cunsideràt öna disiplìna mia scentìfega, perchè l'è mia cugnusìda asé e perchè i òi esensiài sa pöl vènder andepertöt, e despès chi che i la vent i ia cognós mia asé.
Fùrme de asunsiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I òi esensiài sa pöl döprà tàt enternamènt comé esternamènt, dependent del cazo che sa tràta. An döperasiù esterna i òi esensiài sa döpera an bagn, fris-ciù e masagg.
Con la döperasiù tòpega vergöne ólte sa öl ön efèt lucàl, ótre ólte sistemech. Per fasilità la penetrassiù i sa mes-cia cont sustanse adeguade, che i ia aida a nà dét. I piö tancc cumpunencc dei òi esensiai sa asorbe an del intestì pesen, föra de quant che sa aministra an disulusiù alcolega, che alùra i sa asorbe suratöt an del magù. La aromaterapia anterna sa aplica:
- an via respiratoria, cont areolos, inalassiù o parföm
- an via retàl cont clistér o süposte
- an via digestiva en góse o pastìe
Atività farmaculogiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I òi esensiài sa bàt föra del corp per deèrse vìe. La prüma de töte l'è la respirasiù, andependentemènt de comè che i'om intrudüsicc. Pò se pöl batì föra cont la pìsa, la chiga, la salìa, ol sidùr e ol làt materen. Föra del caso de la respirassiù, üsóm eliminài dopo vìga idrosolubilisàt i terpé.
La atività farmaculogiga l'è deèrsa respèt de la specie e de la cumpusissiù. Da sólit sa descrif ol oi esensial de diaolùna compagn de antipruriginùs, chèl de eucalìpet balsamich, chèl de ciót de garofol compagn de antiseptich e càustich, chèl de camamèla digestif, antispasmodich e antianflamatore.
Cumpuzisiù chìmega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cumpuzisiù chìmega dei òi esensiài l'è ön gran rebelòt. Gh'è dei càzi che 'l componènt piö relevànt l'è an prupursiù süperiùra al 80% an söl totàl, e gh'è dei óter càzi andèi quài nisü cumpunènt al süpera ol 5%, e ghe n'è deèrs sentenér.
I componèncc prinsipài i è terpegn, diidìcc an tra monoterpegn (usigenàcc o mìa) e pò anch seschiterpegn, che i è componèncc volàtii che i ga da ol udùr a la piànta.
Ol segónt gröp de componèncc i è i fenoi, e prinsipalmènt alilfenoi e isoalilfenoi.
Tusicità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Töcc i òi esensiài i ga vergota de tusicità, e ol grat 'l varia con de la cumpusissiù chimega. Gh'è cumpunencc propes tòsech tipo la canfùra (epiletega) o la tuiùna (neurotosech).
Gh'è pò an dela farmasia e an de l'alimentasiù dei cumpunencc che i ga ön sèrt grat de tusicità: ol mentòl el pöl fa ègner spàzem de glotide ai pütì, e 2 g pöl veser mortài per ón adült; ol anetòl (an de l'isòmer cis) l'è cunvulsivant; i òi esensiai de zerbégn e de tuia (de la faméa dei cipres) i pöl fà ègner emuragie üterine e aborcc; la nùs muscàda l'è ön stimulànt del sistema nervùs sentral e alüsinògen, per dù cumpunencc atif fés, l'acit mistrich e l'elemisina.
Variabilèsa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vöna de le menàde prinsipài a doprà i òi esensiài an farmasia l'è la sò cumpuzisiù an funsiù de deers parameter, compàgn de: origin, ràsa chimega, clima, cundisiù stagiunài, etc
Per chèla rizù ché l'è mal fà a caàn dele cumpusisiù precize de ön an cont l'óter Le cultivasiù regulamentàde e 'l contròl fitosanitàre i g'ha pirmitìt de alsà la qualità e rènder méno diferènte le deèrse partide cumerciài.
Mudificasiù chìmeghe[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol procedimènt per caà le esènse 'l fa nà a finì tate ólte che ga saès öna mudificasiù ampurtànta andèla cumpuzisiù de l'òi esensiàl, che öl dì che l'òi che gh'è andèla piànta l'è mìa l'üstès che an tràa bé. Vü dei càzi piö cugnusìcc l'è chèl del camasulé, che l'è déter an de l'òi esensiàl de la camamèla e ga da ön culùr blö, ma che gh'è mìa andèla matricaria recutita perchè 'l sa fùrma andèl procès de estrasiù.
Aromatograma[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol aromatograma l'è öna sórt de mizürasiù an védre del podér anibatérich dei òi esensiai. Al sèrf per stabilì ol podér antisetich del òi e l'üzo che se pöl fà co le malatìe anfetìve. L'atività la sa detèrmena cont l'ìndès aromàtich che 'l permet de determinà la potensa relativa d'ön òi esensial com' antisètich. Sa otéda la relasiù antra ol podér de ön òi respèt a ön determenat batére, fràt ol poder imaginare d'ön òi esensiàl de poder masim cùtra chèl batére (100%). Gh'è defati ön indes per töcc i bater che sa ciama indes aromatich asulut. Ol indes aromatich médio l'è la media aritmetega dei índes asulücc cutra vare zèrmegn.


text:
Elisabetta de Wittelsbach
La Elisabetta Amalia Ugenia de Wittelsbach (Monegh de Baviera, 24 de dicember 1837 - Ginevra, 10 de settember 1878) l'è stada duchessa in Baviera (todesch: herzogin in Bayern) e imperadris de l'Austria-Ungheria.
L'è stada la miee del Francesch Giusepp I d'Austria-Ungheria. L'era ona donna considerada proppi bella, e anca puttost rebella per el sò temp: la fumava, la viaggiava, la parlava on bell poo de lengov e 'l ghe piaseva minga el protocoll de la cort imperial.
L'è stada coppada in del 1878 de l'anarchigh italian Luigi Lucheni.
El sò soranomm l'è staa Sissi, ma l'è devegnuda popolara come la Sissi despoeu de divers film realizzaa in di ann '50 sora de lee.


text:
Wikipedia:Möd de fà
El Möd de fà l'è vün di cinch pilaster de la Wikipedia. La regula del Möd de fà la scüsa de standard de cumpurtass intra cuntribütur de la Wiki. A tajàla cürta, i Wikipedista duarien tratass l'un l'olter cunt assee respèt e cunsiderassiun. Insci de desmentegass no che 'l mestee del Wikepedista l'è quel de segütà a fà la Wiki semper püssee bela, e minga quel de stà li a resíass e betegass tüt el di, l'è impurtant fass no ciapà del s'ciupun, anch in di cunversassiun püssee "sbüjent", e pruà a tratà tüt e tücc cunt curtasia e respet.


text:
Category: KиHo и TB
Spartakus - Arenanin ilahlari 3 Bolum izle (2011) Sezon 2 - 3
spartacus-hd.video.az
spartacus.video.az
spartacus gods of arena spartacus izle spartacus gods of arena izle spartacus gods of arena turkce dublaj izle spartacus arenanin ilahlari izle spartacus 2 sezon izle spartacus gods of arena indir spartacus dizi spartacus gods of arena hd izle spartacus hd izle spartacus 2011 spartak spartacus spartak arenanın allahları spartacus dublyaj izlə spartacus download torrent turkce dublaj spartacus full izle spartacus yeni bolumleri izle spartacus tum bolumlerini izle spartacus tüm bölümlerini indir spartacus tek link indir spartacus season 2 spartacus sezon 2 spartacüs arenanın ilahları izle spartacus gods of arena hd watch spartakus spartacus gods of arena