text:
En il champ:
- Radund 100 persunas en quarantina – radund 80 en Grischun
- 42 visitaders d'in concert dal champ èn er en quarantina
- 7 persunas èn testadas positiv sin il coronavirus
- 30 persunas d'in ulteriur champ èn en quarantina – uffants eran ids da l'emprim champ en in proxim.
Situaziun en Grischun:
- 14 persunas en isolaziun
- 196 persunas en quarantina – la gronda part en connex cun il champ
- 2 persunas ospitalisadas – quellas n'hajan nagin connex cun il champ
En il chantun Grischun è il coronavirus sa derasà en in champ da giuvenils. Sco il chantun scriva èn radund 100 persunas pertutgadas, cunzunt uffants tranter 9 e 13 onns sco er assistents ed assistentas. Radund 80 da quellas persunas èn dal Grischun, las ulteriuras 20 dad auters chantuns. I sa tracta d'in champ da musica ch'ha gì lieu a Parpan, sco il pledader dals organisaturs Patrick Neeser ha confermà ad RTR. Durant set dis hajan ils uffants exercità per preschentar dus concerts finals. In a Tavau ed in a Sursaissa. Enfin uss ha il chantun annunzià set infecziuns da corona en quest champ.
En total èn actualmain 196 persunas en il Grischun en quarantina, quasi tuttas en connex cun il champ da giuvenils ed il concert a Tavau, quai ha il manader da l'Uffizi da sanadad Rudolf Leuthold confermà. 14 persunas èn en isolaziun e 2 persunas en l'ospital.
Contact tracing per interrumper chadainas d'infecziun
Ils contact tracers da l'uffizi da sanadad èn entant vid persequitar las chadainas d'infecziuns. Uschia pudess il dumber da persunas infectadas s'augmentar. In pèr participants dal champ da giuvenils èn ids la fin d'emna, anc avant che sintoms èn sa mussads, vinavant en in ulteriur champ da vacanzas. Er quel champ è entant serrà ed ils 30 participants èn en quarantina.
Controlla rinforzada dals concepts da protecziun
En vista al svilup dal dumber da cas ha l’Uffizi da sanadad dal Grischun rinforzà las controllas da la realisaziun dals concepts da protecziun. En pli stoppian ils gestiunaris ed ils organisaturs verifitgar las datas da contact registradas ed arcunar quellas en furma electronica. Las controllas sajan pensum da las vischnancas. Quellas stoppian annunziar mintg'emna il dumber da controllas a l'uffizi e quel dat vinavant las datas a l'Uffizi federal da sanadad, BAG.


c: text/html

text:
Las novas reglas duajan entrar en vigur uschè svelt sco pussibel, ha ditg Jacinda Ardern suenter ina sesida da crisa dal cabinet. Sia coaliziun saja en princip da perina da rinforzar la lescha d'armas. Ils detagls vegnian communitgads aifer ils proxims diesch dis.
Sustegn er dals populists
Er il minister da l'exteriur, Winston Peters, dal partenari da coaliziun populistic NZF, ha midà sia opiniun. Fin uss era el strict cunter rinforzar la lescha d'armas. Il mund saja però sa midà per adina. Perquai vegnian er las leschas a midar, ha ditg il minister. En la Nova Zelanda pon giuvenils da 16 onns posseder armas, suenter ch'els èn vegnids examindas.
Stritgà exposiziun d'armas
Ord respect per las unfrendas è la pli gronda exposiziun d'armas en la Nova Zelanda vegnida stritgada. Quella era previsa per la proxima fin d'emna.
RR novitads 06:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
En general pon ins dir che las partidas dretg e sanester, pia la PPS e la PS, èn per la proposta da la regenza – il proporz dubel. Las partidas da mez èn per il sistem da maiorz maschadà. Tar il sistem dal proporz vegn elegì tenor partidas e tar il sistem dal maiorz tenor persunas.
Proporz dubel
Il proporz dubel saja la varianta la pli gista, di il president da la partida populara, Roman Hug. Uschia valian tut las vuschs dals votants tuttina bler, agiunta el, ed ils candidats hajan uschia pli sumegliantas premissas per vegnir elegids.
Maiorz maschadà
Per il president da la Partida liberaldemocratica, Bruno Claus, è il sistem maschadà il favurit. En 37 circuls elegian ins vinavant en furma da maiorz, ma en ils circuls Cuira e Tschintg vitgs proporz. Gian Michael da la PBD agiunta che quest sistem saja era pli chapibel per la populaziun, ed els èn da l'avis ch'ils Grischuns elegian pli gugent persunas che partidas.
La PCD, lezza na vuleva anc betg tradir tge sistem ch'els elegian. Ma Stefan Engler di ch'els hajan las medemas pretensiuns vi dal nov sistem d'eleger sco tschellas partidas da mez.


text:
Per l'emprima giada è sa cumprovà en ils Stadis Unids che mustgins han transmess il virus Zika. A Miami èn trais umens ed ina dunna vegnids murdids da mustgins ed uschia s'infectads, quai ha ditg il guvernatur dal stadi federal Florida. Avant eran ils carstgauns s'infectads en ils Stadis Unids sulet suenter viadis en pajais cun il virus Zika u suenter avair gì sex cun in partenari infectà.
Franà la donaziun da sang
Ord tema ch'il virus s'extenda han dus districts da Miami franà per motivs da prevenziun las donaziuns da sang. Tenor las autoritads duai questa mesira valair enfin ch'i dat ina pussaivladad da testas tuttas emprovas da sang sin il virus u enfin ch'i dat ina nova tecnologia che po neutralisar il virus Zika.
Fin ussa era il virus sa derasà en spezial en l'America centrala e dal sid sco er en la Caribica, nua ch'el vegn transferì entras mustgins. Entant vali sco cumprovà ch'il virus effectuescha tar dunnas en speranza ch'il fetus po avair disformaziuns da la chavazza ed auters donns neurologics.
RR novitads 21:00


text:
Sulettamain tar las dunnas en plazzas a temp cumplain èn las pajas s’approximadas a quellas dals umens. En media èn quellas creschidas per 1’300 francs tar las dunnas et 800 francs tar ils umens. Tuttina – er tar las plazzas a temp cumplain han ils umens en media gudagnà 13’000 francs dapli che las dunnas.
En biro è il nivel relativamain confurm
Il pli bler han gudagnà en media persunas en posiziuns da manar che lavuran cumplain, cun cnap 123'000 francs en media – tar dunnas 105'700 francs, tar umens 130'000 francs. Tar pajas autas eran dunnas che lavuran en biros cumpareglià cun ils umens anc vidlunder il meglier, ellas gudognan «be» 9,2% pli pauc ch'ils umens. Tar academicras era la differenza tar 11%.
Il pli pauc gudognan dunnas che lavuran sco lavurants auxiliars, cun en media 19'400 francs, prendì ensemen lavur cumplaina e lavur parziala. Là saja er la differenza tranter um e dunna stada il pli aut. Umens gudognan en media trais giadas dapli che dunnas en questa sparta – cnap 58'000 francs. Cun quai ch'ins possia almain vegnir tras per nutrir la famiglia. Per dunnas ch'educheschian sulettas ils uffants e lavurian en questa sparta, saja quai nunpussaivel.


text:
Sâbet
Artécol in dialèt arzân
Sâbet (Sabato in italiân) l'é un dé 'd la stmâna tr' al venerdé e la dumènica, dal latèin sabbatum ch' al deşvîn a msó vôlta da l' ebràich shabbat, giôren dedichê a l' "arpûns".
P'r al mònd rumân, préma ed l' arîv dal Cristianèişem, l' êra al Saturni dies, dé ed Satûren, druvê incō int i paèîş ed léngva inglèişa (Saturday) e da i paèiş ed l' Êlta Europa.
Per l' ebraîşem l'é un giōren sâcher da stêr luntân da bâst' ech sia gèner 'd ôvra e dòunca ânch al lavōr (Esodo 20, 10) e 'd celebrasiòun ed l'ôpra ch' la sêlva ed Dio (Deuteronomio 5, 12-15), urdnê in di dēş cumandamèint, guêrda Shabbat. Soquânt tétol cristiân ed Avventismo millerita, tra quisché la Chiesa Cristiana Avventista del Settimo Giorno, j Avventisti del Settimo Giorno del Movimento di Riforma, i Davidiani e la Vera Chiesa di Gesù a rispèten l'arpûns da la sîra dal venerdé a còla dal sâbet, acsé cm' a dîş la Bébia
Vōş coleghêdi
Êter prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Sâbet
Lunedì · Martedi · Mercoledì · Giovedì · Venerdì · Sabato · Domenica
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed Sabato trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
En il project vegnan cartas dal di dals territoris da skis Pizol, Son Gagl e Belalp en il Vallais purschidas per in pretsch pli bass. Quai sche l'aura n'è betg buna. Tut tenor l'aura vegnan las cartas reducidas fin 50%, scriva la scol'auta. Dapi il schaner hajan ins pudì vender 2'200 da questas cartas dal di. Il dumber da clients novs saja creschì sin la Belalp per 20% e sin il Pizol per 36%.
Ils rabats rendan
Sco emprimas evaluaziuns mussan, attira la purschida da cartas dal di per pretschs pli bass novs giasts, communitgescha la scol’auta. Plinavant saja l’acceptanza auta tar la clientella, e las entradas sajan stadas pli autas ch’ils rabats sin las cartas dal di.
RR actualitad 12:00


text:
A la radunanza generala da la Swiss Football League ils 22 da november vegn proponì als clubs da ballape svizzers ina nov sistem. Il comité, che ha elavurà las midadas, vul refurmar sin la stagiun 2021/22 il ballape svizzer:
- La Super League duai da nov survegnir 12 equipas empè da mo 10.
- En il futur duai dar in modus da duas fasas. Sco emprim datti 22 rundas da qualificaziun. Suenter quella duain ils puncts vegnir smesads. Quai duess auzar la tensiun en la fasa finala.
- Alura giogan las meglras sis equipas en 10 partidas per il titel. Las autras sis equipas giogan cunter la relegaziun.
- La mendra equipa da la Super League (posiziun 12) vegn relegada directamain en la Challenge League. La segund mendra equipa gioga en la barrascha cunter la segund meglra equipa da la Challenge League.
RR novitads 11:00


text:
Binary-coded decimal
El binary-coded decimal a l'è un sistema de codifega di zifer doperad in informatega indova che a un numer fiss de bit, de solet 4 o 8, ghe corespond domà 'na zifra. A l'è men compat del binari classegh, desgià che un byte, che de solet l'è bon de representà fina a 256 posizzion, inscì l'è bon de representànn 99, ma a l'è anca convenient per quand che se voeul havégh una representanza direta del sistema decimal: per quella reson l'è stad doperad a longh in di calcolator decimal compagn del IBM System/360, del VAX, del Burroughs B1700, de la pupart di calcolator de tavol, compagn de la Programma 101 e de l'HP 9100A e di calcolatris programabel, oltra che in di orelogg digitai.
Al dì d'incoeu la pupart di processor la suporta no nativament el BCD, ma el gh'ha un quaj us in di setor indova che la precision a l'è assee importanta.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Alter proget[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikimedia Commons contiene immagini o altri file su binary-coded decimal


text:
Casanöva (VC)
Casanöva (Casanòva in Piemuntes; Casanova Elvo in Italian) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de 259 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 16,3 km² e ona densità de popolaziun de 16 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Culubian, Furmijan-a, Usc'nengh, San Giurman, Santià, Vilarbòit.
El paes l'è traversaa da ovest a est dal fiüm Elv e dal canal Cavur.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Casanöva l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Ils 24 d'avrigl vegn il president franzos Emmanuel Macron spetgà dal president dals Stadis Unids en la Chas'alva a Washington. Cun la visita veglian ins rinforzar la collavuraziun tranter ils Stadis Unids e la Frantscha.
La collavuraziun veglian ins cunzunt rinforzar en ils secturs d'economia, da dumondas diplomaticas e «l'amicizia tranter ils dus presidents», ha la pledadra da Trump Sarah Sanders ditg. I sa tracta da l’emprima visita statala uffiziala a Washington dapi che Trump è en uffizi. Il protocol prevesa per tals cas ina ceremonia uffiziala ed ina tschaina.
Ils extrems s'attiran
Tiers quai che Macron e Trump han savens differents puncts da vista – cunzunt tar dumondas da clima – sa chapeschan ils dus schefs da stadi bain.
Il fanadur aveva Trump preparà il tarpun cotschen a Paris ed envidà il president american a la parada militara sin ils Champs-Elysées e tar ina tschaina sin la Tour Eiffel.
RR novitads 07:00


text:
Il numer 2 dal mund ha gudagnà il final cleramain. Il 2013 ha Murray gudagnà a Wimbledon per l'emprima giada. I sa tracta da sia terza victoria ad in turnier da Grand Slam. Fin uss ha el giugà 11 giadas il final dad in turnier grond.
Il Canadais Milos Raonic però è per l'emprima giada en sia carriera sa qualifitgà per in final dad in turnier da Grand Slam. En il mezfinal ha el battì il Svizzer Roger Federer.
Tar las dunnas ha l'Americana Serena Williams gudagnà ses 22avel titel ed uschia egalisà il record da la giugadra tudestga Steffi Graf. En il final ha Willliams battì la Tudestga Angelique Kerber en dus sets.
RR novitads 18:00


text:
La davosa curridra da la staffetta Susanna Meinen ha stuì rechargiar duas giadas ed è uschia crudada dal plaz 2 sin plaz 6. La Bernaisa ha silsuenter anc obtegnì trais rundas da chastì. Il siemi d'in podest era uschia a fin. La fin finala han ellas cuntanschì il plaz 12.
L'italia gudogna avant la Svezia
Gudagnà ha l'Italia avant la Svezia (+8,4) e la Frantscha (+11,8). Era la staffetta da la Germania n'ha betg persvadì. In grond dischavantatg era segir era che Franziska Preuss ha baud obtegnì ina runda da chastì.
RR novitads 15:00


text:
L'interpresa da medischina, Hamilton Bonaduz AG en il chantun Grischun, producescha apparats da respiraziun che vegnan duvrads en ils ospitals. Cunzunt la nova generaziun da quests apparats era gia avant il coronavirus dumandada sin l'entir mund. Uss è la dumonda dentant explodida. Malgrà che l'interpresa grischuna fa tut per augmentar sias capacitads, na possia ella betg cuvrir la dumonda, ha ditg il CEO Andreas Wieland envers swissinfo.ch.
Per quant è la dumonda en connex cun il coronavirus creschida?
Nossa firma è gia creschida fitg ferm avant la pandemia. L'ultim onn per 20%, il 2018 per 30%. Uss è la dumonda anc bler pli auta. L'entir mund vul tals apparats.
Quant blers apparats da respiraziun avais Vus producì avant la pandemia e quant blers uss?
Ils mais passads avain nus vendì uschè blers sco l'entir onn passà, numnadamain tranter 1500 e 2000 apparats.
Tge è la funcziun speziala da Voss apparat da respiraziun?
La nova generaziun dals apparats funcziuna cun ina «Closed-Loop Ventilation». Vul dir, ch'ins sto bunamain mo pli metter si la mascra al pazient u intubar el. Alura fa l'apparat tut automatic – quai sin basa dal squitsch, dal volumen, da la mecanica dal lom e dad ulteriurs parameters che mesiran per exempel la funcziun dal cor e dal lom.
Entras quai vegnan ils medis distgargiads e na ston betg adina puspè controllar, sche l'apparat funcziuna correct u sto vegnir drizzà da nov. Questa funcziun procura per dapli segirtad en pajais, nua ch'il know-how dal persunal medicinal n'è betg sin il medem nivel sco en Svizra.
Murir vid las consequenzas da quest virus è gea – cunter la presumziun derasada – fitg turmentant. Ils pazients na sa durmentan betg simplamain uschia, sch'els n'han nagin apparat da respiraziun?
Na. Il virus chaschuna uschè bler mucosa en il lom, ch'il pazient stenscha plaunsieu. Sch'ils pazients vegnan intubads u sch'els survegnan agid da respirar, pon ins spendrar ils blers, dentant betg tuts.
Co vegnis Vus a frida cun il patratg che persunas moran, perquai che Vus na pudais betg producir avunda apparats per spendrar la vita a las persunas?
Nus essan pertscherts da quest fatg e lavurain di e notg, er la sonda e la dumengia. Jau hai uss dumandà il chantun da survegnir la lubientscha per lavurar las dumengias.
Pudais Vus engaschar a curta vista ulteriurs collavuraturs?
Nus empruvain da scolar collavuraturs d'autras interpresas, ch'èn en il mument senza lavur pervia dal coronavirus.
Per quant pudais Vus auzar a curta vista la producziun?
Avant la pandemia quintavan nus cun in augment da vendita da 20%. Ussa auzain nus dentant la producziun per ulteriurs 50%.
Ed ils furniturs?
I vegn adina pli difficil. Sche mintga pajais guarda per sasez ha quai era in'influenza sin la furniziun da noss elements da construcziun. Las autoritads da la Rumenia han per exempel taxà ina part da noss apparats sco «Medical Device» ed impedeschan uschia l'export en Svizra.
Nus sa spruvain da declerar ad els, ch’ins na po betg dar sustegn da respirar ad insatgi sulettamain cun elements da construcziun.
Furnescha la Hamilton Bonaduz AG vinavant en l’exteriur?
Nus furnin en ed ordaifer da la Svizra. En Svizra essan nus actualmain en discurs cun ospitals, ospitals d’universitads, blers uffizis da sanadad e l’armada per savair gidar tar lur basegns.
Tgi survegn anc ils apparats e tgi sto desister?
Nus sa spruvain da furnir là, nua ch’il basegn è il pli grond.
Tge munta quai concret?
In exempel: L’armada dals Stadis Unids ha empustà ina gronda massa. Dentant na vegnin nus betg a furnir tut ad els. Nus constatain che l’Italia ha in pli grond problem. Tenor quai mettain nus nossas prioritads.
Avais Vus era gia stuì trumpar ospitals en ils pajais che dovran urgentamain dapli apparats?
Na. Intgins èn bain trumpads, dentant betg, perquai ch’els sa chattan en ina situaziun d’urgenza. In exempel: In pitschen ospital en la regiun ha empustà diesch apparats. Nus avain dentant l'enconuschientscha che l’ospital ha be trais plazs da tgira intensiva, lura survegn el era be trais apparats. Per pudair nizzegiar ils apparats, dovri la finala era persunal scolà e la dretga infrastructura.
Quintais Vus che la situaziun en noss pajais sa dramatisescha era uschè fitg, ch’i na dat betg pli avunda apparats per tut las persunas ch’èn avisadas?
En Svizra datti il mument en tut 1'000 enfin 1'200 apparats. Jau vegn or da quai, che quai na vegn betg a tanscher sche la pandemia sa derasa sco en l’Italia.
Co statti cun las furniziuns en l’Italia. Avais Vus anc avunda apparats per tut ils pazients ch’èn avisads là?
In da noss concurrents, la firma Draeger en Germania, exportescha nagins apparats pli. Els furneschan sulettamain a lur agen pajais. Quai na faschain nus betg. Per nus èn las persunas en l’Italia impurtantas, perquai faschain nus tut il pussaivel per proveder noss pajais vischin.
Èn persunas gia mortas en l’Italia ch’ins avess pudì salvar cun voss apparats?
Nus avain nagina schanza da cuvrir l’entir basegn en l’Italia. Jau hai l'enconuschientscha che cunzunt persunas pli veglias moran, perquai ch'ins n’ha betg adina pudì gidar ellas cun apparats. Il persunal da sanadad ha plinavant per part naginas mascras da protecziun pli.
La Germania ha l'ordinaziun, che producents naziunals, na dastgan betg pli exportar material da protecziun. Co vegnissas Vus a reagir, sche la regenza svizra prendess la medema decisiun?
Il Cussegl federal pudess entras la situaziun d'urgenza scumandar a nus l'export. Ma lu giessan nus sin las barricadas. Sch'ins lascha far nus nossa lavur e sustegn nus, alura faschain nus tut il pussibel, per che la Svizra survegn avunda material.
Hamilton Bonaduz AG
La Hamilton lavura en il sectur da tecnica medicinala, automatisaziun da labors e sensorica. Tar il svilup e la producziun dad apparats da respiraziun è l'interpresa dominatura sin il martgà. Il svilup e la producziun vegnan fatgs sulettamain en il Grischun. L'interpresa fatschenta a Panaduz en total 1'400 collavuraturs e collavuraturas. Sulettamain per la producziun dad apparats da respiraziun èn 500 persunas emploiadas. In apparat da respiraziun da la nova generaziun custa radund 60'000 francs.


text:
Suprastanza cumünala
La suprastanza cumünala es ün'instanza colleghiala. Pro sias incumbensas principalas tocca l'execuziun da la legislaziun. La constituziun cumünala definescha ils drets ed ils dovairs da la suprastanza cumünala sco eir dals schefs da departamaint.
La suprastanza cumünala es in prüma lingia respunsabla per la direcziun strategica. Ella tratta in ca 15 sezzüdas ad on sur 200 tractandas sur da temas strategics.
Criteris
- Respunsabiltà strategica
- Direcziun finanziala a man da la radunanza cumünala
- Gremi chi predeliberescha a man da la radunanza cumünala
Commembers
- Emil Müller, president cumünal
T. +41 81 851 44 40
N. +41 78 740 29 33
Finanzas e persunal
- Riet Denoth, vice-president cumünal
T. +41 78 911 70 50
Ambiaint e cultura
- Brigitta Enkerli, suprastanta cumünala
T. +41 79 598 28 38
Fabrica e planisaziun
- Seraina Bickel, suprastanta cumünala
T. +41 79 638 51 03
Sandà e sgürezza
- Stefan Bühler, suprastant cumünal
T. +41 79 937 36 37
Infrastructura e Gestiuns Tecnicas
- Simon Rohner, suprastant cumünal
T. +41 79 226 28 61
Turissem e sport
- Beat Schärer, suprastant cumünal
T. +41 79 600 79 07
Scoula ed educaziun


text:
Rebecca Clopath è ina filosofa en cuschina. A Lon, nua ch'ella è creschida si ha ella chattà respostas per sia moda e maniera da cuschinar. «Autenticitad en mia cuschina è quai ch'jau less dar enavant a mes giasts», di la giuvna da 28 onns ch'ha fatg l'emprendissadi tar Stefan Wiesner, il cuschinier experimental, il striun en cuschina.
Per esser in cun la natira va Rebecca Clopath consequentamain sia via. Per savair danunder che ses products vegnan fa ella ussa l'emprendissadi da pura. «Per mai è quella via la sulet dretga via», di Clopath.
RR actualitad mezdi


text:
Silvia Solier-Espinosa (WTA 126) n’è betg stada ina ferma contrahenta per Timea Bacsinszky (WTA 9). La Spagnola ha bain fatg dus breaks en l’emprim set (tar 1:0 e 3:2). Dentant ha la giuvna da Losanna purschì agid ad ella.
Silsuenter n’ha l’adversaria betg gì grondas schanzas cunter la Svizra, er perquai che ses repertori d’abilitads è limità en cumparegliaziun cun Bacsinszky. Dals ultims 11 gieus ha Bacsinszky gudagnà 10.
Bouchard è la proxima nusch
La proxim’adversaria da Timea Bacsinszky è gia enconuschenta. En la segunda runda fruna ella sin l’anteriur numer tschintg dal mund, Eugenie Bouchard dal Canada. Cunter Bouchard (WTA 47) ha la Svizra be giugà ina giada fin uss. Mez mars da quest onn aveva ella gudagnà cunter ella ad Indian Wells en trais sets.
RR novitads 14:00


text:
Plantas
Las plantas (Embryophyta) furman ina gruppa entaifer la domena dals eucariots, pia da las creatiras che disponan d’in nuschegl da la cella e da membrana cellulara. Il sectur entaifer la biologia che s’occupa a moda scientifica da la perscrutaziun da las plantas sa numna botanica.
Entant ch’ins attribuiva pli baud a las plantas er las algas (u – tut tenor – almain las algas verdas) sa restrenscha la definiziun scientifica da las plantas oz a las Embryophyta, vul dir a las plantas da la terra. Tar quellas tutgan ils mistgels e las plantas vascularas. Las plantas vascularas da lur vart sa cumponan dals feleschs e da las plantas da sem. E questas ultimas sa dividan en ils gimnosperms ed en ils angiosperms.
Tenor stimaziuns actualas existan sin l’entir mund tranter 320 000 e 500 000 spezias da plantas. L’Uniun internaziunala per il mantegniment da la natira e da sias resursas (UICN) parta da 380 000 spezias, da las qualas radund in tschintgavel èn en privel da svanir.[1]
CaracteristicasEdit
Las plantas èn segnadas d’ina midada da generaziun tar la quala ina generaziun haploida sexuala ed ina diploida vegetativa sa barattan.[2] Tar las plantas recentas sa sviluppan las duas generaziuns a furmas differentas (midada da generaziun eteromorfa). Tar la fletga dominescha il gametofit haploid, tar las plantas vascularas percunter il sporofit diploid.
La generaziun sexuala, il gametofit, sviluppa spezials organs sexuals da pliras cellas, ils quals èn circumdads da cellas sterilas. Ils organs masculins èn ils anterids, ils organs feminins las archegonias. Las cellas dals ovs restan en las archegonias, nua ch’ellas vegnan fructifitgadas. Tar ils angiosperms èn ils gametofits, e tras quai er ils anterids e las archegonias, reducids fitg ferm.[3]
Il sporofit sa sviluppa l’emprim sco embrio da pliras cellas che resta vi da la planta-mamma e che vegn nutrì da quella. Savens furma el in stadi da paus. Il sporofit sa cumpona adina da pliras cellas.
Las plantas èn – sco tut ils represchentants da las cloroplastida, a las qualas ellas appartegnan – quasi tuttas fototrofas, vul dir ch’ellas cuvran lur basegn d’energia cun agid da la glisch. En pli èn ellas autotrofas, vul dir ch’ellas basegnan per furmar las substanzas organicas ch’èn necessarias per crescher e viver sulettamain substanzas anorganicas; sco funtauna da carbon sa servan ellas per ordinari exclusivamain da dioxid carbonic. La furmaziun da questas substanzas cun agid da la glisch sco funtauna d’energia vegn numnada fotosintesa. Ins designescha las plantas sco fotoautotrofas (fototrofas ed autotrofas). Tar represchentants che n’èn betg autotrofs sa tracti adina da derivats. Igl èn quai intginas plantas micotrofas che vivan a moda eterotrofa da bulieus (p.ex. intginas orchideas, Corsiaceae, Burmanniaceae), las qualas han pers en il decurs da l’evoluziun lur clorofil, sco er intginas plantas eterotrofas che vivan a moda parasitara sin autras plantas (p.ex. Rafflesiaceae, intginas Orobanchaceae e Convolvulaceae).
Ulteriurs segns distinctivs, ils quals cumparan er tar blers represchentants dals taxons surordinads Charophyta e Chloroplastida, èn cloroplasts cun clorofil a e b sco pigments da la fotosintesa e carotinoids sco pigments accessorics, amet sco polisaccarid da reserva ed ina membrana cellulara or da cellulosa. La paraid da las sporas cuntegna sporopollenin, las sporofitas furman ina cuticula.
Ultra da quai èn plantas ablas da communitgar ina cun l’autra ed en la zona da las ragischs er cun bulieus, bacterias ed auters microorganissems. Quests process da communicaziun segireschan per l’ina ch’i stettian a disposiziun substanzas nutritivas adattadas, per l’autra vegnan coordinads ed organisads uschia ils process da creschientscha e da svilup che sa dattan a curta, a mesa ed a lunga vista.[4]
Il fundament molecular d’ina ‹memoria da plantas› pudess consister da prions che sa cumbineschan cun l’ADN da las plantas e che genereschan uschia midaments epigenetics, ils quals pussibiliteschan a la planta sa d’adattar ad influenzas da l’ambient.
La grondezza da las plantas variescha fitg ferm. Tut tenor lur grondezza vegnan las spezias da plantas partidas en macrofitas e microfitas: Ina macrofita è visibla be ad egl, ina microfita be cun agid da meds auxiliars optics. La pli auta planta recenta è ina sequoia semperverda d’in’autezza da bundant 100 meters.
SistematicaEdit
Tenor la sistematica actuala dals eucariots dad Adl e.a. (2012) na vegnan ils represchentants da las algas verdas ed algas cotschnas betg pli attribuids a las Plantae. Sur lung temp avev’ins considerà quels ensemen cun las plantas da la terra (embriofitas) sco plantas en il vast senn dal pled. Dapi lura correspundan las Plantae pia sulettamain a las embriofitas e cumpiglian ils mistgels e las plantas vascularas.
Sistematica exteriuraEdit
Ina parentella tranter las plantas e las algas verdas è vegnida supponida sur lung temp, e quai pervi dals pigments da fotosintesa communabels (clorofil a e b) sco er perquai ch’i cumparan en omadus cas polisaccharids. La biologia moleculara ha però eruì che be ina pitschna part da quai che vegniva pli baud subsummà sut il term ‹algas verdas› è situà en vischinanza da las plantas e che be questa part tutga cun las Plantae en la gruppa da las Charophyta. Cumparegliaziuns da sequenzas da DNA han mussà che las algas-chandalier macroscopicas, las qualas furman gia ina cumplexitad morfologica (tranter auter en furma d’in tessì che circumdescha la cella da l’ov), èn las parentas viventas las pli stretgas da las plantas. Ensemen furman quellas la gruppa Streptophyta.[5][6]
L’opiniun che vegn magari exprimida ch’i dettia pliras lingias da derivanza da las plantas nà da las algas, han gia studis morfologics renconuschì sco pauc probabla. Er la biologia moleculara na conferma betg questa teoria, uschia che quella na vegn strusch pli fatga valair.
Sistematica internaEdit
Ils represchentants recents da las plantas che creschan sin terra furman quatter gruppas che sa distinguan cleramain ina da l’autra. Quellas sa preschentan a moda monofiletica tant tenor aspects morfologics sco er areguard la biologia moleculara: mistgels plats, mistgels feglius, la gruppa da mistgels Anthocerotophyta e las plantas vascularas. La relaziun da questas quatter gruppas tranter pèr n’è però anc betg sclerida dal tut. En il passà èn vegnidas fatgas en quest reguard diversas propostas (cf. sut la sistematica dals mistgels).
Sco relaziun da parentella la pli probabla sa cristalliseschan las Anthocerotophyta sco gruppa sora da las plantas vascularas. Sper studis molecularbiologics dattan er pliras caracteristicas da las Anthocerotophyta, las qualas distinguan quels dals ulteriurs mistgels, perditga da lur stretga parentella cun las plantas vascularas: las sporofitas da las Anthocerotophyta èn vaira grondas, vivan ditg e fotosintetiseschan activamain, uschia ch’ins las po caracterisar sco relativamain autonomas. En quest reguard sa chattan las Anthocerotophyta pia en ina posiziun intermediara tranter ils ulteriurs mistgels cun lur sporofitas ch’èn dependentas da las gametofitas e las plantas vascularas cun lur sporofitas ch’èn dal tuttafatg independentas. Tenor quai sa tracti – sco che quai vegniva gia pensà pli baud – tar ils mistgels da nagina gruppaziun monofiletica, mabain d’ina parafiletica.
Sistematica dals represchentants fossilsEdit
Integrond las plantas fossilas, che stattan a la basa da las plantas vascularas, daventa il maletg represchentà survart in pau pli cumplitgà. Bain n’èn enconuschents nagins mistgels fossils or dal temp primar da las plantas, ma persuenter divers represchentants da las plantas vascularas. Quels han ins subsummà a l’entschatta dal 20avel tschientaner sut la noziun da las psilofitas; ma questa gruppa è bainprest sa mussada sco fitg eterogena. Banks ha spartì questa gruppa en las trais gruppas da las Rhyniophyta, Trimerophytophyta e Zosterophyllophyta. Kenrick e Crane han però mussà il 1997 ch’i sa tracta almain tar las emprimas duas gruppas da constructs fitg artifizials.[7] Ils represchentants da las duas davosas gruppas tutgan tar las Eutracheophyten, entant ch’ils represchentants da las Rhyniophyta èn situads en ina posiziun fitg basala. Tranter ils mistgels e las plantas vascularas sa chattan pia anc intginas gruppas da plantas ch’èn svanidas.
PolysporangiophytaEdit
Las Polysporangiophyta cumpiglian tut las plantas da la terra che na vegnan betg attribuidas ad ina da las gruppas dals mistgels. Lur caracteristicas communablas èn: sporofits sromads cun plirs sporangia; il sporofit è independent dal gametofit. Las archegonias èn laschadas giu en ils gametofits, quai è però er il cas tar las Anthocerotophyta.
Tar ils represchentants da las Polysporangiophyta tutgan sco gruppa la pli basala las Horneophytopsida cun la spezia Horneophyton. Ina spezia che sa chatta en ina posiziun isolada è Aglaophyton major. Ils ulteriurs represchentants appartegnan a las plantas vascularas (Tracheobionta), la gruppa basala da las qualas èn las Rhyniopsida.
Istorgia da la definiziunEdit
Sper ils animals ed ils minerals èn las plantas vegnidas consideradas sur lung temp sco in dals trais reginavels natirals. Quai vala per exempel per Carl von Linné, ‹Systema Naturae› (1735), ed er Ernst Haeckel ha enserrà en sia gruppa da las Plantae ils bulieus, ils litgens, las cianobacterias (bacterias blauas) e fitg differentas gruppas dad algas. Er las bacterias – cumbain che quellas n’èn per gronda part betg fototrofas e bleras dad ellas sa movan a moda activa – han ins attribuì ditg a las plantas, e quai perquai che la gronda part dad ellas dispona da membranas cellularas sterias.[8] Entant che la botanica s’occupa vinavant da tut questas gruppas, è la definiziun da las plantas vegnida reducida pli tard a las plantas da la terra ed a las algas verdas ch’èn segnadas dals clorofils a e b, d’amet sco polisaccarids da reserva e da cellulosa en las paraids da la cella. Oz vegnan las plantas definidas differentamain: Tscherts sistems integreschan en las plantas las algas verdas; auters – sco quel dal qual vegn fatg diever qua – subsummeschan las creatiras cun las caracteristicas menziunadas survart sut la noziun Chloroplastida e restrenschan las plantas a las plantas da la terra (Embryophyta).[9]
Muntada per l’umanEdit
L’utilisaziun da plantas ha cumenzà en il temp primar da l’uman cun l’activitad da rimnar. Oz vegnan plantas per il diever da l’uman surtut cultivadas sco plantas da cultura (agricultura). In cas da cunfin furma l’utilisaziun dal lain en guauds.
Plantas sco nutrimentEdit
L’alimentaziun da l’uman sa basa cumplettamain sin plantas, ubain en furma da consumaziun directa, ubain a moda indirecta cun mangiar animals u products d’animals che mangian plantas. Las pli impurtantas plantas da niz en tut il mund èn furment, ris, tirc e tartuffels. Dal grond dumber da plantas da niz che vegnan cultivadas èsi be ina pitschna part sin la quala sa basa la vivonda da basa da l’uman.
Las plantas sco furnituras dad oxigenEdit
Tras la fotosintesa da las plantas è s’augmentada la cumpart d’oxigen en l’atmosfera. Quai ha furmà ina premissa indispensabla per ina gronda part da las creatiras ch’èn sa sviluppadas en il decurs da l’evoluziun.
Plantas sco furnituras d’energiaEdit
La furma classica da gudagnar energia or da plantas è quella da las brischar. L’utilisaziun dal fieu ha furmà in pass decisiv a l’entschatta dal svilup da l’uman. Il pli impurtant material dad arder è il lain. Er tar la cotgla che vegn gudagnada tras explotaziun sa tracti d’in material dad arder da plantas. Da muntada adina pli gronda èn carburants che vegnan gudagnads or da plantas, sco per exempel biodiesel.
Plantas sco materialEdit
Da vegl ennà vegnan plantas elavuradas da l’uman per divers intents da diever. Uschia furman plantas in impurtant material da basa per la producziun da vestgadira u da palpiri. Ellas vegnan elavuradas als pli differents utensils e plantas, surtut lur lain, furman in material da construcziun indispensabel.
Plantas sco furnituras da colurantsEdit
Bleras plantas vegnan duvradas da vegn ennà en tenscharias, damai ch’ellas cuntegnan substanzas che sa laschan utilisar per dar colur (p.ex. chardun tenschider, ginestra tenschidra, isatis, lupina d’indigo).
Plantas sco products da giudimentEdit
Plantas èn gia da vegl ennà betg be vegnidas duvradas sco vivonda da basa, mabain er sco products da giudiment, uschia per exempel ervas e spezarias per cundir spaisas. Exempels per products da giudiment a basa dad ervas ch’èn da gronda muntada economica furman café, té, tubac e bavrondas alcoholicas che vegnan producidas a basa da las pli differentas plantas. Tar ils products da giudiment en il vast senn dal pled tutgan er las plantas da las qualas vegnan gudagnads meds envirants; quellas vegnan savens attribuidas a las plantas da tissi.
Products terapeuticsEdit
Avant ch’ins ha cumenzà a producir medicaments sintetics, furmavan plantas ed extracts da plantas ina rolla centrala sco products terapeutics. Er oz cuntegnan blers medicaments substanzas erbivoras. Da muntada centrala èn las plantas medicinalas en la medischina populara, surtut en furma da tés dad ervas.
Plantas decorativasEdit
Plantas decorativas vegnan cultivadas per motivs estetics, per exempel per ornar edifizis (or en il liber ed a l’intern). En questa categoria tutga er la gronda part da las plantas da stiva. Savens vegnan plantas aromaticas er cultivadas pervi da lur savur.
AnnotaziunsEdit
- ↑ IUCN Red List (version2010.1), Table 1: Numbers of threatened species by major groups of organisms (1996–2010), consultà ils 15 d’october 2010.
- ↑ Sina M. Adl, A.G.B. Simpson e.a.: The Revised Classification of Eukaryotes. En: Journal of Eukaryotic Microbiology. 59, 2012, p. 429–514.
- ↑ Strasburger 2002, p. 699.
- ↑ G. Witzany: Plant Communication from Biosemiotic Perspective. En: Plant Signaling & Behavior. 1(4), 2006, p. 169–178.
- ↑ Yin-Long Qiu e.a.:The deepest divergences in land plants inferred from phylogenomic evidence. Proceedings of the National Academy of Sciences 103 (42), p. 15511–15516.
- ↑ Louise A. Lewis, Richard M. McCourt: Green Algae and the origin of land plants. En: American Journal of Botany. 91 (10), 2004, p. 1535–1556.
- ↑ Paul Kenrick, Peter R. Crane: The Origin and Early Diversification of Land Plants. A Cladistic Study. Smithsonian Institution Press, Washington D.C. 1997.
- ↑ Hans Fitting, Walter Schumacher e.a.: Lehrbuch der Botanik für Hochschulen. 23. ed. Piscator, Stuttgart 1951, p. 294–301.
- ↑ Cf. Strasburger 2002, p. 675ss. ed Adl e.a. 2005.
LitteraturaEdit
- Joachim W. Kadereit, Christian Körner, Benedikt Kost, Uwe Sonnewald: Strasburger Lehrbuch der Pflanzenwissenschaften. 37. ed., Springer Spektrum, Berlin/Heidelberg 2014.
- Peter Raven, Ray F. Evert, Susan Eichhorn: Biologie der Pflanzen. 4. ed. de Gruyter, Berlin/New York 2006, ISBN 3-11-018531-8 (englais: Biology of Plants. Translatà da B. Biskup e.a.).


text:
Il cumenzament da l'onn è er adina il temp per propiests. Ed in che vegn numnà savens è far sport, daventar pli fit u perder insaquants kilos. Per gidar in zic avain envidà l'instructura da fitness Ornella Poltéra en il studio. Durant in'ura ha'la respundì nossas e Vossas dumondas.
Dietas extremas
I dat bleras variantas per perder kilos e daventar pli fit. Far sport, mangiar pli pauc e pli sanadaivel. Quai èn las variantas las pli derasadas. I dat dentant er dietas fitg extremas. Sco per exempel la dieta da suc da citronas, la dieta da la glina e la dieta da 24 uras.
Quai stoda «effect da jojo» !
Suenter insaquantas emnas e mais far dieta, han ins lura forsa cuntanschì il success giavischà. Ma lura pudess vegnir il «effect da jojo» e tut ils kilos turnan puspè. Ma tge pon ins far encunter quel? Ornella Poltéra ha er tips per evitar quel.
Ils tips da passants a Cuira
Blers han gia empruvà da perder insaquants kilos u da daventar pli fit. La dieta la pli populara è da mangiar la mesadad. Ubain simplamain betg mangiar tschigulatta e glatsch, e lura vai tut da sez. Quai en scadin cas ils tips da passantas e passants.
RR actualitad 11:00


text:
cuntegn
Festa da lutga federala 2016
-
Beat Clopath persvada
Suenter quatter lutgas stat in auter Grischun sisum la glista: Beat Clopath da Panaduz.
Tschitg lutgaders han cuntanschì 38,75 puncts suenter las quatter lutgas da la sonda, tranter auter er Beat Clopath da Panaduz. El ha gudagnà trais lutgas e fatg in pari. Sisum la glista èn er Matthias Glarner, Remo Käser, Mario Thürig e Christian Stucki, in dals gronds favurits da questa lutga federala.
Suenter che Matthias Sempach ha gudagnà encunter Armon Orlik han omadus tuttina blers puncts sin lur charta, numnadamain 38,50.
La rangaziun intermediara: (senza garanzia)


text:
Venerdé
Artécol in dialèt arzân
Venerdé (Venerdi in italiân) l'é al dé ed la stmâna tr' al Giovedé e al Sâbet, dal latèin Venĕris dies, giōren ed Vèner
Al parôli inglèişi Friday e tedèsch Freitag a 's arfân quând, un tèimp, l'ēra al dé sâcher ed la dèja Freyja, quêşi cumpâgna a la dèja latèina Vèner.
I venerdé specêl:
- Venerdé Sânt: dû dé préma ed la Pâsqua, la cristianitê l'arcôrda la môrt ed Crést.
- Venerdé işlâmich: per l' Islam al venerdé l'é al dé sânt e as và int al muschéj per l'urasiòun.
- Venerdé ebrâich: a la calêda dal venerdé a cumîncia al shabbath ebrâich, ch' al dûra fîn a la calêda dal dé dôp.
Superstisiòun
Secònd 'na superstisiòun, che gh'é int i paèiş cristiân, al venerdé l'é un giōren ed melavgóri perché as pèinsa che in cól dé ché a sia môrt Gesó.
In cêrti cultûri în cunsidrêdi ed dimòndi melavgóti al dâti venerdé 13 e venerdé 17.
A gh'é invēci chi cunsîdra al venerdé un dé fortunê a pêrt in dó al câsca cme dâta dal calendâri: al famōş navigadōr Cristoforo Colombo, per eşèimpi, l'é partî dal pôrt ed Palos un venerdé[1]. P'r i siciliân invēci chi nâs in venerdé l'é un "vinnirinu" (ch' al pré èser tradòt in "venerdèin"), e al srà un òm valurōş e furtunê[2].
Vōş coleghêdi
Nôti
- ↑ Venerdì 17, una giornata temuta - Tgcom
- ↑ Artécol insém a Le tradizioni.net ch' al pêrla dal superstisiòun
Êter prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Venerdé
Lunedì · Martedi · Mercoledì · Giovedì · Venerdì · Sabato · Domenica
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed Venerdi trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
La tradiziunala cursa da faclas en Grezia era gia vegnida annullada. Uss duai questa cursa dentant avair lieu en il Giapun. Ella cumenza ils 26 d'avrigl a Fukushima e finescha cun la festa d'avertura ils 24 da fanadur. Il dumber d'aspectaturs da questa cursa da faclas duai dentant restar tar in minimum, uschia che la cursa vegniss interrutta per cas ch'i dess grondas fullas.
Il president dal Comitè olimpic internaziunal Thomas Bach refusa vinavant tuttas speculaziuns da spustar ils Gieus olimpics a Tokio. Quels cumenzian per en 4 mais e mez, la fin da fanadur, ha Bach manegià en in'intervista cun la gasetta «New York Times».


text:
Bòsul
Bòsul (Bozzolo in Italiàn) l'è un comün ad la Pruincia ad Mantua, in Lumbardia.
Al g'ha 'na pupulasiùn ad 4.089 abitànt e 'l cunfina cun la Pruincia ad Cremuna (comün ad Calvatone e Tornata).
Persùne ligàde a Bòsul
- Don Primo Mazzolari (1890–1959)
Ezémpi ad dialét ad Bòsul
N'an fa, mè nònu, che iér l'ha cumpì utant'an, l'ha cüntà a mé e a mè surèla cla stòria ché. Gh'éra 'na vòlta, in an paés pisinén, n'òm ch'al gh'ìva du fiöi.
An dé, al püsé zùan di du fradèi l'è andà da sò pàdar, e 'l g'ha dét: "Pupà, vöj vìch tüt quél ch'a tùca a mé! Dèm quél ch'l'è mìu!"
Al vècc, ch'al vulìva tan' bén (fórs ànca tròp) ai sò fiöi, l'ha fat quél che l'agh 'mandàva.
Pòchi dé dòpu al zuvnòt l'ha tòlt tüti i sò sòld e 's n'è andà.
In 'na cità luntàna l'ha fat la bèla vìta, s'imbariagàva cun di sò amìch e balàva cun dei dunàsi.
Ligàmm
Aquanégra · Àzula · Bagnöl · Bigarèl · Borchfòrt · Bòsul · Bufrànch · Cané · Carbunèra · i Castèi · Castiù · Castlàr · Castlücc · Cavriàna · Cazalmòr · Cazalòlt · Cazarimà · Cumsàch · Cürtatùn · Dözul · Felònica · Gazòlt · Gasöl · Ghidisöl · Gùit · Gunzàga · Magnacavàl · Màntua · Marcarìa · Mariàna · Marmiröl · Médule · la Mòja · Mosambàn · Munticiàna · la Ólta · Pegügnàga · la Péf · Piübega · al Pós · Pónti · Pòrt Mantuàn · Pumpunésch · Quingéntuli · Quistèl · Redundèsch · Réar · Rivaröl · Roarbèla · Rödegh · Roncafrèr · Sabiunèda · San Banadèt · San Giuàn dal Dòs · San Iàcum dli Sgnàdi · San Martèn · San Zòrs · Sarezére · Schivnòia · Sèrmad · Seravàl · Sulfrì · Süstinént · Süsèra · Viadàna · Ustìlia · Vergìli · Vìla Póma · Vilimpénta ·


text:
L’ultima giada ch’ina squadra ha duvrà damain temp per sajettar quatter gols è stà il settember dal 2003. Berna aveva quella giada fatg quatter gols en 112 secundas cunter Rapperswil-Jona. Il record dapi l’introducziun dals playoffs tegna anc adina Lugano che ha sajettà en 84 secundas quatter gols cunter Tavau. Quai era il december dal 1985.
Emprim terz è stà decisiv
Tranter la 9avla e l’11avla minuta pareva Tavau dischorientà. Dus dals quatter gols èn ids en la rait pervi da sbagls dal goli dal HCD, Joren van Pottelberghe. Suenter il quart goli per ils da Kloten ha Arno Del Curto lura remplazzà el cun Gilles Senn. Fin en la fasa finala n’ha quel pli laschà ir en nagin gol. Pir en las ultimas quatter minutas èsi gartegià a Matthias Bieber e Spencer Abbott da far anc dus gols.
Emnas intensivas
L’EHC Kloten, ch’è il mument l’ultim da la tabella, ha puspè ina giada pudì gudagnar suenter trais terradas. Il HCD da sia vart resenta plaunet ils strapatschs da las ultimas emnas (cuppa Spengler). L’equipa dad Arno Del Curto sto magunar la quarta terrada en fila.
Hockey – Liga naziunala A 2017 / 2018 39avla runda
Hockey: Classament liga naziunala A (05-03-2018)
RR novitads 22:00


text:
Previs è da realisar in ulteriur center regiunal a Samedan, quai per 21 milliuns francs. En quel duain esser 13 differents uffizis chantunals sut in tetg. Tranter auter la Polizia Chantunala, che vul rinforzar sia preschientscha en Engiadin’Ota sin radund 50 persunas, ha ditg il schef da la Polizia Regiunala Ost, Marco Steck a la saira d'infurmaziun.
Viafier ha er plans
La Viafier Retica saja per il mument er en ina fasa da modernisaziun e prevesa er plirs midaments sin l’areal da la staziun da Samedan, ha confermà il directur, Renato Fasciati. Sper localitads per dar a fit sco biro u butias, sajan er previsas radund 15 abitaziuns pli pitschnas en ils novs stabiliments da la Viafier Retica.
Grond buccada ha il Chantun
Il center regiunal d’administraziun dovra radund 4/7 da l’areal. Per che tut ils plans hajan plazza en il perimeter definì, vegn la concurrenza d’architectura er publitgada da quatter partidas: la vischnanca da Samedan, il Chantun Grischun, la Viafier Retica ed involvida è er l’Unesco.
Centralisar è il pled clav
Cun metter ils uffizis en il nov center regiunal, datti 120 plazzas da lavur a Samedan. Cun quel pass possian ins er trair a niz dapli sinergias entaifer ils differents biros, spargnar fits per localitads e finalmain realisar la decisiun da centralisar tut en total 8 centers en il Chantun Grischun.
Samedan Nr. 2
La strategia d’immobiglias era vegnida lantschada il 2016. Otg centers sajan entant gia realisads, uschia il maister constructur dal Chantun Grischun, Markus Dünner. Quel a Cuira è curt avant l’avertura, Samedan fiss il segund grond ed il pli pitschen center regiunal duai vegnir realisà a Poschiavo.
Gronda schanza per Samedan
Sco il president communal da Samedan Jon Fadri Huder ha ditg suenter la sairada d’infurmaziun, saja il project dal Chantun e la Viafier Retica in impuls optimal per la vischnanca. Ils plans enturn la staziun signifitgian dentant er ina tscherta sfida. Il privel ch’il center da Samedan vegnia visità anc pli pauc, saja dà, uschia Huder.
Colliaziun center cun periferia
Uss saja dentant da chattar soluziuns e trair a niz il fatg che gist trais projects gronds vegnan realisads ils proxims onns a Samedan. Sper ils plans per ina nova plazza aviatica ed il nov center regiunal d’administraziun è enconuschent dapi duas emnas er il project da l’emprima Migros en Engiadina a Cho d’Punt. Per colliar meglier il center, la staziun cun il quartier enturn la plazza aviatica, saja la vischnanca vid il planisar ina nova punt, ha infurmà il president communal.
Sche tut va tenor plan vuless ins cumenzar cun il project Sinergia che cumpiglia ina surfabricaziun da l’areal sper la staziun da Samedan la primavaira dal 2022.
RR novitads 12:00


text:
Traduzion di Servijes Linguistics e Culturèi del Comun general de Fascia
(Traduzione a cura dei Servizi Linguistici e culturali del Comun general de Fascia)
Traduzione in ladino
La campagna “Deidene a te stèr apede” ades la é ence ti lengac de mendranza
La comunicazion ence per ladin, mochen e zimber
La campagna la perveit la colaborazion de l’Ofize stampa de la Provinzia, estra che chela di Portìe Linguistics e del Servije mendranzes linguistiches e audit european per enjignèr l materièl per zimber, ladin e mochen.
Ti dis che vegn la scoles de ogne orden e livel, la biblioteches, i istituc culturèi, i comuns e la comunitèdes de val di teritories de la trei arees linguistiches ciaparà materièl stampà e retrac da ge dèr fora ai utenc e ai sentadins, per sostegnir più che l’é meso chesta campagna de sensibilisazion.
Traduzion di Servijes Linguistics e Culturèi del Comun general de Fascia


text:
475
Avenimeent[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Ròmul Augüüst, darée imperaduur da Roma
- Incendi da la bibliuteca da Custantinòpuli, cun la destrüzziun da plüü da 120000 vulümm
- Culezziun di legg di gott sota ul pudé d'Eurich
Nassimeent[Modifega | modifica 'l sorgent]
Necrulogi[Modifega | modifica 'l sorgent]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
Suenter il temp da corona sa dasda la cultura plaun a plaun. Uschia era en l’Ogna a Trun. En la sculptura creada da l’artist Mattias Spescha vegnan dads mintg’onn plirs concerts. Quest onn vegn «la Triada» cun Corin Curschellas, Astrid Alexandre ed Ursina Giger a delectar il public en la Ogna. Las chantaduras Irina Ungureanu e Karin Streule cumpletteschan il trio. Ellas vegnian a tschertgar la simbiosa cun la sculptura che furma cun ses ecos in'atgna vusch, di Corin Curschellas.
LOBA – in imni d’alp
Las producziuns da la Triada en l’Ogna a Trun:
Sonda ils 15 d’avust a las 20:00
Dumengia ils 16 d’avust a las 11:00
Corin Curschellas vegn ultra da quai a preschentar ina da sias novas ovras. LOBA è in toc tradiziunal, in imni d’alp sco el vegn anc oz chantà savens en la Svizra centrala sin las alps la saira dals pasturs. L’impuls per la chanzun nova saja vegnì, cura ch’ella saja vegnida dumandada da far ina tala chanzun per ina inauguraziun d’ina alp da chauras a Val Son Pieder. Ma il text na correspundeva betg ad ella, ella haja perquai scrit sezza in text e chantà sin ils tuns da natira da basa. Naschì saja lura in toc che sveglia bleras emoziuns, di Corin Curschellas.
Era las tschintg dunnas vegnan a chantar in LOBA
Uschia è planisà ch’il concert da la Triada nascha quest onn tras ina fasa da «try-out». Planisada è ina inscenaziun betg memia experimentala, di la chantadura ch’abitescha a Rueun. Il punct culminant è lura il LOBA da l’artista sezza, ma era il LOBA da las tschintg chantaduras, arranschà da Fortunat Frölich.


text:
Epigrama
L'epigrama l'è un'iscrizzion poetega encomiastega o de dedega o, pussee despess, funeraria. Pussee comunement un epigrama l'è un componiment poetegh de vari carater, tipegh per la so brevitaa e icasticitaa.
Epigrama antighModifega
Conservazzion e catadeModifega
Tante inn stade, de l'etaa ellenistega, i sillog che hann catad epigram, a principià del Soros, collezzion del III secol a.C., indova inn catad, in tra i olter, i epigram del Posidip de Pella[1], per segutà, in del I a.C., con la Corona (Etέφavoς), del Meleagher de Gadara, che, de la metafora floreala doperada in del proemi per indegà i autor, el da a quell tip de compilazzion chì el nom de Antologia; ancamò, a metaa de l'istess secol, la Etέφavoς del Filip de Tessalonega, forsi preceduda de l'antologia de un cert Amint, indova gh'eren almanca i epigram de l'Antipater de Tessalonega e Antipater de Sidon[2].
Quei e olter catade riven, in de la medievala Antologia Palatina, aproeuv a l'Antologia Planudea.
OrigenModifega
In de la leteradura classega l'epigrama - del grech ἐπί-Ypάφw (leteralment: "scriver su", "scriver sora") - l'era un'iscrizzion funeraria o comemoradiva, destinada al vesser incisa in su materiai durevol compagn de la preda e el bronz: de quella circostanza el vegniva el carater de la brevitaa, che la se conserva anca quand che l'epigrama el vegn un ver e propi gener leterari in etaa ellenistega e bizzantina, con temi devers. In epoca imperiala l'epigrama el toeu anca un carater satiregh[3].
In tra i prime atestazzion de epigram se retroeuva l'epigraf incisa in su la copa de Nestor (segonda metaa de l'VIII secol a.C.), indova un trimeter giambegh el vegn prima de du esameter epegh. A principià del V secol a.C. el vegn, però, squas semper adoperad el distegh elegiach, che 'l se compon de un esameter e de un pentameter.
Ancaben la tradizzion la faga resalì a l'Omer la composizzion de epigram[4], i atestazzion pussee antighe resalen minga a despoeu del'VIII secol a.C.. El meter doperad l'era in prevalenza el distegh elegiegh, che el saria stad deprad per la prima voeulta del Archiloch e che el vegn poeu el vers tipegh de la poesia epigramatega. Famos inn stad, in etaa classega, i epigram de Simonide de Ceo, V secol a.C., in tra i quai quei indova se celebren i gesta e la gloriosa mort di soldat in de la bataja de Maratona e de quei di Termopili[5], e i epigram atribuid al Platon.
Epigrama elenisteghModifega
Impunemanch, el gener epigramategh el cognos el so period pussee volt in etaa lissandrina: a l'è propi in quell period chì, de fad, che l'epigrama el da i so frut pussee bon, con poetesse e poet coma l'Anite de Tegea, la Nossis, el Teocrit, l'Asclepiad de Samo, el Meleagher de Gadara, el Posidip de Pella[6]: de sorapu, quei poet chì hann portad la classega iscrizzion dedegatoria a una specializzazzion e variazzion tematega notevola, de l'epitimbi (epigrama sepolcral) l'anatema (epigrama dedegatori), de l'epigrama erotegh (o omoerotegh) a quell scoptegh (de tip satiregh, despess con atach politegh, coma in Alceo de Messen, o critegh-leterari, coma ⁸in di stess Callimagh e Aslepiad de Samo). Un particolar tip de epigrama, lissandrin, doperad fess, a l'è l'ecfras (del gr. έkφpaσις, descrizzion eleganta), con la che el poeta el voeul descriver sit e oeuvre d'art, componida con stil virtuos e elaborad in manera de garegià in forza espressiva con la roba descrivuda: in tra i pussee cognossude inn i ecfras del Posidip de Pella.
NoteModifega
- ↑ The New Posidippus: A Hellenistic Poetry Book, Kathryn J. Gutzwiller, Oxford University Press, 2005, σeλ. 7, ISBN 0199267812, 9780199267811
- ↑ Per num testimoniada del P.Oxy 662.
- ↑ Un bon excursus l'è quell del G. Tarditi, Epigramatici (Poeti), in Dizionario degli scrittori greci e latini, dirigiud del F. Della Corte, Milan 1987, vol. II, pp. 797-820.
- ↑ In de la pseudo-erodotea Vita Homeri se retroeuven 17 componiment del gener, ciarament pseud-epigraf, in tra du e 23 vers.
- ↑ In su i epigram simonidei, cfr. J. H. Molyneux, Simonides. A historical study, London 1992, pp. 81-96 e 147-211.
- ↑ In de la vasta leteradura in su l'epigrama ellenistegh, cfr. almanca P. Bing, J. S. Bruss, Brill's companion to Hellenistic epigram, Leiden, Brill, 2007.
Ligam de foeuraModifega
- Epigrama, in su Enciclopedia Britanega, Encyclopædia Britannica, Inc.


text:
Istruzion per la cunvalidazion contactless
Co fé: l check-in cun l Südtirol Pass y la chertes de viac contactless
I njins brums de cunvalidazion südtirolmubiltà ie nluegei tla curieres y tla stazions. Pra chisc possen cunvalidé sibe la chertes de viac cun striscia magnetica sibe nce la chertes de viac contactles.
Mobilcard, museumobil Card, bikemobil Card y la variantes defrëntes dl Südtirol Guest Pass: Cun chësta chertes de viac contactless bastel tenì permez la cherta al sensor (check-in) dan uni viac cun la curiera o la ferata y l ne ie nia de bujën de dé ite n luech de destinazion.
L tleca tenì la cherta permez al sensor (check-in) dan uni viac cun la curiera o la ferata. L ne ie nia de bujën de dé ite n luech de destinazion. Pra i viages cun la ferata iel n valguna ezezions:
Viages de cunliamënt cun la ferata: Sce nva diretamënter da na ferata te n’autra ne iel nia de bujën de fé mo na cunvalidazion tla stazion curespundënta.
Cunvalidazion tla stazion de Trënt: Passajires cun l Südtirol Pass 65+ y l Südtirol Pass abo+ zënza funzion de paiamënt ativeda y passajires cun l Südtirol Pass free che pëia via da na stazion a sud de Trënt y à na cherta per la ferata regulera nchin Trënt ne muessa nia unì ora tla stazion de Trënt per fé la cunvalidazion per pudëi furné inant tla direzion dl Südtirol.
Cunvalidazion tla stazions de Dispruch, Lienz y Sillian: Te chësta stazions iel la puscibiltà de fé la cunvalidazion per duta la variantes dl Südtirol Pass bele dala stazion dl Prëner y dala stazion de Sanciana. Chi che à na cherta per la trassa austriaca se sparania de fé mo n iede na cunvalidazion tl Südtirol.
D’autra indicazions
Passajires cun l Südtirol Pass free che ne possa nia féla cunvalidazion da sëui/sëules à la puscibiltà de detlaré chësc canche i/les se damanda la cherta y nsci iesi/ieles delibredes dal duvier de cunvalidazion.
Per passajires cun l Südtirol Pass abo+ cun funzion de paiamënt ativeda y cun l Südtirol Pass 65+ cun funzion de paiamënt ativeda velel pra la cunvalidazion la medema despusizions coche pra l Südtirol Pass.
Passajires cun l Südtirol Pass y l Euregio Family Pass paia l priesc per uni trassa furneda perchël vala de tenì cont de chësc:
Curieres regiuneles y Citybus coche nce duta la curieres dla Sasa cun n numer de linia de trëi zifres: check-in a senté ite y check-out a unì ora. Sce l mancia l check-out vëniel trat ju per l viac duta la trassa nchin pra l’ultima fermeda.
Curieres che va mé tl raion dl luech, chël ie la curieres dlaSasa cun numeri de linia de doi zifres y n valgun Citybus locai: l tleca fé l check-in. Sce n muda la curiera muessen sun l’autra curiera inò fé l check-in per se registré. Per i viages tl raion dl luech tl tëmp de 60 menuc vëniel ratà l priesc de n viac sëul.
Furnadoies südtirolmubiltà: l ie mé de bujën de fé n check-in (tenì l Südtirol Pass permez al sensor).
Sce n tol pea la roda o n tier iel da fé mo na cunvalidazion:
- tenì mo n iede l Südtirol Pass permez al sensor
- tliché l simbul curespundënt
- tenì l Südtirol Pass mo n iede permez al sensor per cunfermé
Cunvalidazion tla stazions
Pra viages cun la ferata y cun la ferata a scines strëntes dl Renon iel nce de bujën de dé sëura l codesc dla stazion de destinazion; sce no ne vel la cherta de viac tl cajo de n cuntrol nia. La cunvalidazion vën fata nsci:
- tenì l Südtirol Pass permez al sensor,
- dé ite l codesc dla stazion de destinazion o cunfermé la pruposta dla stazion de destinazion,
- tenì l Südtirol Pass permez al sensor per cunfermé.
Anulé la cunvalidazion: sce n ne uel mpo no fé l viac possa la cunvalidazion bele fata unì anuleda tl tëmp de 45 menuc tla medema stazion a chësta maniera:
- tenì permez l Südtirol Pass al sensor,
- tliché l simbul „Südtirol Pass straicà tres“,
- tenì l Südtirol Pass inò permez al sensor per cunfermé.
Viages cun la ferata Dispruch – Prëner y Lienz – Sanciana: Pra i njins de cunvalidazionsüdtirolmubiltà tla stazions de Dispruch, Lienz y Sillian iel la puscibiltà de fé la cunvalidazion cun validità permò dal Prëner o da Sanciana. Passajires che à na cherta de viac per la trassa austriaca possa a chësta maniera bele fé la cunvalidazion per la trassa tl Südtirol tla stazion ulache i pëia via.
Metëde verda: La cunvalidazion per na trassa che ie mé sun l teritore austriach ne possa nia unì fata cun l Südtirol Pass / Euregio Family Pass.


text:
Uni
I Uni i éra 'n pòpol nòmade de l'antichità, uriginàre de l'Asia centrala, cumparìcc sö la scéna europèa a cumincià del sècol IV dòpo del Signùr.
I g'ha ìt 'na part emportànta endei scunvulgimèncc ligàcc a le grande migrasiù che g'ha portàt a la fì del Impér Romà d'Ucidènt e col sò sovrà piö 'mportànt. Atila, i è stacc bù de mèter en pé 'n impér che nàa de l'Azia centràla enfìna a l'Euròpa centro-orientàla. Töt chèsto impér isé grant el scamparà mìa tat dòpèo la mórt de Atila e i sò disendèncc e söcesùr i ocüparà divèrse zòne de l'Euròpa orientàla e de l'Azia centràla 'ntra el sècol IV e 'l sècol VI.
La sò fórsa militàr l'ìa bazàda sura de töt sö la braüra dei sò arcér a caàl.
A stà a chèl che g'ha lasàt scriìt el stòrich Jordanes, I Uni i g'harès pasàt el Volga e doca i sarès riàcc en Euròpa endèl 374 , e a minài l'ìa en càpo ciamàt Balamir. I g'harès sotamitìt i Alani, en pòpol che abitàa el nòrt del Càucazo, e piö tàrde i Ostrogoti. L'entràda dei Uni la g'ha proocàt töta 'na filéna de migrasiù de pòpoi e de conseguènsa de invaziù de teretóre de part de pòpoi che se spostàa per mìa éser sotamitìcc. I Visigoti i envadarà el teretóre del Imper Romàno endel 376 e póch piö tàrde i Alani i farà estès.
Entùren a l'an 400, i Uni i éra padrù de 'n teretóre che nàa dei Carpàsi ai Ùrali. A chèl tép là i éra dividìcc en tré órde goernàde de tré fredèi: Ruga, Moundzouk e Oktar. Du fiöi de Moundzouk, Bleda e Atila, i ciaparà el pòst del pàder, ma el segónt el fenesarà per eliminà 'l prim e 'l deentarà el sovrà ünich dei Uni. El se stabelesarà en Panònia e de lé 'l vambiarà le sò cunquiste endèl 441. El se spuciarà enfìna en Galia ma dòpo la scunfìta endela Batàia dei Camp Catalàunich del zögn del 451 el dozarà ritiràs. El metarà a fèr e föch el teretóre de l'Italia setentriunàla l'an dòpo ma pò a de lé el se ritirarà dòpo ìga encuntràt el papa. Dòpo la mórt de Atila endel 453, l'impér dei Uni el se desfànta en póch tép. El sò prim fiöl, Ellac, l'è stat copàt dei Ostrogoti e dei Gepidi endel 454. I Uni alùra i g'ha ripiegàt envers le pianüre de la Rüsia. Dengizich, 'n óter fiöl de Atila, el g'ha atacàt l'Impér Romà d'Oriènt ma l'è stat copàt pò a lü endel 468. Piö tàrde i Uni i se spartarà en dò fasiù rivài, i Kutrigur e i Uturgur.


text:
Lavurs
Picturs e picturas da decors da teater exequeschan lavurs d’art artisanala en teaters, operas ed ateliers. Els picturan ed elavureschan tocca per decoraziuns da tribunas, dentant era per decoraziuns en film e televisiun. Cun lur lavur gidan els a crear la culissa per in teater, in’opera u per producziuns da film e televisiuns.
Las picturas e la tocca da decoraziun elavureschan picturs da decors da teater tenor atgnas ideas e skizzas da decoraturs da tribuna. Els transponan ils sbozs a las mesiras dal teater correspundent. Cun agid da griglias u projecziuns transfereschan els las skizzas en il format adequat.
Picturs da decors da teater realiseschan picturas da prospects, da transparents e d’imitaziuns. Els picturan era mobiglias, palantschieus, paraids, requisits e costums. Tut tenor l’effect giavischà fan els diever da la tecnica da picturar adequata. Els imiteschan per exempel la structura da la surfatscha da differentas materialias e tractan la surfatscha cun massas plasticas adattadas.
Era la reparatura ed il mantegniment da tocca da decoraziun e d’elements da la construcziun da tribunas fan part dals pensums da picturs da decors da teater. Els renoveschan per exempel culissas veglias e prospects da tribuna cun colur frestga.
Picturs da decors da teater fan diever da numerus guaffens, apparats e maschinas per l’elavuraziun e la colliaziun da las differentas materialias. Durant l’utilisaziun da dissolvents, meds da rarificaziun, meds d’empizzir e da bugadar ed il diever da collas fan els attenziun da resguardar las directivas davart la sanadad. Els allontaneschan las materialias restantas a moda adattada a l’ambient.
Picturs da decors da teater lavuran individualmain vi da pitschnas lavurs ed en in team vi da gronda tocca da decors. Els lavuran en cooperaziun stretga cun auters collavuraturs dal teater sco decoraturs da tribuna, scrinaris da teater e constructurs da metal. Tar tut las lavurs resguardan els las prescripziuns davart la protecziun da l’ambient e da la sanadad e davart la segirezza da la lavur.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 20-9-2011
Durada
4 onns
Furmaziun en la pratica
En in teater, in’opera u en in atelier d’art
Furmaziun en scola
1 di per emna a la scola professiunala da creaziun a Turitg
Roms professiunals
- istorgia da l’art e dal teater
- creaziun da picturas da teater
Curs ordaifer il manaschi
Emprender ed exercitar a moda pratica la basa professiunala
Maturitad professiunala
Tar fitg bunas prestaziuns da scola po vegnir frequentada la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "pictur / pictura da decors da teater AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada
- Il curs preliminar d’ina scola da creaziun è recumandà, dentant betg ina premissa obliganta.
Pretensiuns
- creativitad
- senn per l’estetica
- dun da picturar ed inschign manual
- imaginaziun spaziala
- abilitad da communitgar
- dun receptiv
- abilitad da lavurar en in team
- nagins disturbis da la vesida da colurs
- buna sanadad, bun dies
- avair nagina tema da lavurar en l’autezza
- naginas allergias u asma
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da scolas e scolas autas da creaziun en Svizra ed a l’exteriur tar temas sco l’equipament da film, istorgia d’art, creaziun da colurs, tecnica da teater, architectura d’interiurs etc.
Examen professiunal (EP)
colurist / colurista cun certificat federal
Scola spezialisada superiura (SSS)
cun diplom federal: creader / creadra d’ art figurativ SSS, creader / creadra da design da products SSS
Scola auta spezialisada (SAS)
cun furmaziun preliminara adequata direcziuns da studi da Bachelor e Master en il sectur da teater, p.ex. Bachelor of Arts (SAS) en teater, profundaziun scenografia
Cundiziuns da lavur
Picturs da decors da teater lavuran principalmain en teaters gronds, operas ed ateliers d’arts u independentamain per incumbensa da societads da la producziun da films. Auters secturs da l’art artisanal sco l’organisaziun d’events u la construcziun da stans porschan ulteriuras pussaivladads d’occupaziun.
La purschida da plazzas è limitada sin 40 plazzas en Svizra. Normalmain resta la glieud professiunala ditg en lur professiun e na mida betg la plazza. Plazzas d’emprendissadi vegnan purschidas en teaters pli gronds.
Ulteriuras infurmaziuns
Schweiz. Theatermaler Verband
c/o A. Diethelm, Opernhaus
Zürich AG
Seerosenstr. 4
8008 Zürich
Tel: 044 268 65 67
URL: www.stmv.ch


text:
La regenza haja dentant chapientscha per ils basegns da las valladas dal sid. Cunquai ch'ellas sajan fitg datiers dal Tessin ed da l'Italia stattan ellas, sco era l'Engiadina, avant sfidas spezialas. Blers affars d'interess public sajan dependents da collavuraturs che penduleschian da l'Italia u dal Tessin. Tegnair liber il cunfin saja perquai da grond interess per questas regiuns.
Prescripziuns èn cleras
En quest connex èn las prescripziuns da la Confederaziun, che valan actualmain, cleras: Ellas scumondan al chantun da prender ina tala mesira. Quai han confermà anc ina giada consultaziuns cun il cusseglier federal Alain Berset. Il chantun sustegna la tenuta da la Confederaziun che regulaziuns naziunalas sajan las meglras schanzas per impedir la derasaziun dal coronavirus.
Analisar situaziun
L'entschatta da l'emna proxima vulessan ils cussegliers guvernativs Peter Peyer e Marcus Caduff visitar quellas regiuns. Plinavant sa scuntran els cun represchentants da las regiuns al cunfin cun il Tessin e l'Italia per analisar la situaziun e guardar sco proceder vinavant.
Ord l'archiv
RTR novitads 17:00


text:
cuntegn
Festas da musica
-
Impressiuns da la festa federala da musica a Montreux
Millis e millis musicantas e musicants e dieschmillis aspectaturs èn sa rimnads a Montreux per giudair ils dis da festa. Montreux – la gronda citad da cultura – ha mess a disposiziun ina bella e vasta purschida per ils visitaders.
La segunda sonda
Entras la bun’aura e las empernaivlas temperaturas è quai stà il di cun ils pli blers visitaders a Montreux. Tant la promenada da festa a Montreux, sco era ils tschancuns da concurrenza da marschar ed ils lieus da producziuns concertantas èn stads bain visitads.
Maletg
1 / 9
Legenda:
Musicantas e musicants, nua ch'ins mira.
RTR, F. Tuor
Maletg
2 / 9
Legenda:
Emissiun live "Speciale Sabato" sin Rete Uno ord il studio mobil a Montreux.
RTR, F. Tuor
Maletg
3 / 9
Legenda:
La musica da Grüsch è pronta e spetga da pudair sunar lur concert en la sala Rambert a Clarens.
RTR, F. Tuor
Maletg
4 / 9
Legenda:
La musica da Grüsch ha pudì sunar avant in vast public en la sala Rambert a Clarens.
RTR, F. Tuor
Maletg
5 / 9
Legenda:
Roman Caprez
(sanester), in dals experts a la festa federala da musica a Montreux.
RTR, F. Tuor
Maletg
6 / 9
Legenda:
La cuminanza da las musicas Ardez, Ftan, Scuol, Sent e Tarasp è pronta per sunar il toc da pag en la baselgia Sainte-Claire a Vevey.
RTR, F. Tuor
Maletg
7 / 9
Legenda:
La cuminanza da las musicas Ardez, Ftan, Scuol, Sent e Tarasp durant l'applaus suenter lur producziun.
RTR, F. Tuor
Maletg
8 / 9
Legenda:
Géo-Pierre Moren
- il grond piunier da brass dal Valais ha gì la sonda saira sia derniera sco dirigent da la Concordia Vétroz.
RTR, F. Tuor
Maletg
9 / 9
Legenda:
Discurs tranter Giusep Giuanin Decurtins e Jean-Marc Richard da RTS.
RTR, F. Tuor
In mument istoric ha gì lieu la saira en l’Auditorium Stravinski. Géo-Pierre Moren, il grond piunier da brass dal Valais, ha gì ier derniera sco dirigent da la «Concordia Vétroz». 1981 ha el dirigì l’emprima giada ad ina festa federala da musica è quai stà l’otgavla e l’ultima festa federala da musica. Suenter avair preschentà ina extraordinari buna producziun da las duas cumposiziuns da pag e da pensum – cumponidas da ses figl Bertrand Moren – han ils da Vétroz astgà retschaiver in fervent applaus dals auditurs. Quai en spezial era areguard la gronda prestaziun dal dirigent a favur da la musica da sturs.
Il segund venderdi
Suenter curt temp da flad per la bella citad a la Riviera ha cumenzà la segunda part da la festa. I spetgan anc ina giada passa 300 musicas vess da pudair vegnir a Montreux ed as mesirar en las differentas categorias.
Maletg
1 / 6
Legenda:
Uschia as porscha la survista sin il public en il magnific Auditorium Stravinski per il dirigent.
RTR, F. Tuor
Maletg
2 / 6
Legenda:
Miles Davis Hall
è pronta per la segunda fin d'emna da festa.
RTR, F. Tuor
Maletg
3 / 6
Legenda:
Venderdis saira
- bellezia aura a Montreux cun survista sin il lac Leman.
RTR, F. Tuor
Maletg
4 / 6
Legenda:
Las damas da flurs èn prontas per accumpagnar lur musica durant la parada.
RTR, F. Tuor
Maletg
5 / 6
Legenda:
Zoogä-n-am-Booga
duas uras emissiun live sin SRF Musikwelle ord la tenda «Scène SSR» a Montreux.
RTR, F. Tuor
Maletg
6 / 6
Legenda:
Sco finiziun da la saira ha il lai anc regalà in bel panorama.
RTR, F. Tuor
L'emprima dumengia
Uschia sco il segund di da festa aveva terminà ha il terz di cumenzà: vias plainas cun musicantas e musicants en unifurmas da tut las colurs. Dal Grischun han oz sulettamain duas musicas gì da sa preschentar avant ils experts. L’uniun da musica Sagogn en segunda classa e la brass band da giuvenils Imboden en terza classa. Omaduas musicas han sunà avant in grond public ed han mintgamai dastgà racoltar in fervent applaus per lur prestaziuns.
Maletg
1 / 7
Legenda:
L'uniun da musica Sagogn spetga sin tribuna per pudair sunar il toc da pag.
RTR, F. Tuor
Maletg
2 / 7
Legenda:
L'uniun da musica Sagogn cun plain engaschi ed effects specials durant la producziun dal toc da pag «Renaissance».
RTR, F. Tuor
Maletg
3 / 7
Legenda:
L'uniun da musica Sagogn giauda il grond applaus en la sala da producziun en la scola Rambert a Clarens.
RTR, F. Tuor
Maletg
4 / 7
Legenda:
Stefan Roth
- il dirigent da l'Uniun da musica Sagogn suenter la producziun avant ils expert.
RTR, F. Tuor
Maletg
5 / 7
Legenda:
Olivier Bosia
emetta live direct ord il studio mobil a Montreux l'emissiun «Domenica in comune» sin l'emettur Rete Uno. Tecnicist dal studio mobil: Cristian Gottschalk.
RTR, G.G. Decurtins
Maletg
6 / 7
Legenda:
La brass band da giuvenils Imboden suenter lur producziun da festa en la baselgia Sainte-Claire a Vevey.
RTR, F. Tuor
Maletg
7 / 7
Legenda:
In fervent applaus per la brass band da giuvenils Imboden per lur grondiusa prestaziun a la festa federala da musica.
RTR, F. Tuor
L'emprima sonda
Bleras musicantas e musicants ed in vast program derasà sur l’entira Riviera da Montreux enfin Vevey: Quai è stà il segund di da festa. Nossas musicas grischunas èn sa preschentadas cun bunas preschentaziuns avant ils experts. Dirigents e musicants tiran ina bilantscha positiva.
Maletg
1 / 18
Legenda:
Ils musicants da la musica da Breil/Dardin gievan gia baud la damaun per las vias da Vevey.
RTR, F. Tuor
Maletg
2 / 18
Legenda:
La societad da musica Breil/Dardin è pronta per sunar il toc da pag en la baselgia Sainte-Claire a Vevey.
RTR, F. Tuor
Maletg
3 / 18
Legenda:
La musica concordia Müstair suenter la producziun da concert en la baselgia Sainte-Claire a Vevey.
RTR, F. Tuor
Maletg
4 / 18
Legenda:
Parada da la musica da la Guardia papala sco highlight a la festa d'avertura.
RTR, G.G. Decurtins
Maletg
5 / 18
Legenda:
La plievgia da l'avantmezdi sforza da tschertgar plazzas cuvertas.
RTR, F. Tuor
Maletg
6 / 18
Legenda:
Era cun festa da musica ha gì lieu il martgà da la sonda a Vevey.
RTR, F. Tuor
Maletg
7 / 18
Legenda:
Il dirigent Roman Caprez cun sia musica Brassband MG Root suenter la producziun en il Théâtre le Reflet a Vevey.
RTR, F. Tuor
Maletg
8 / 18
Legenda:
La musica da Domat suenter sia producziun da concert en il Théâtre le Reflet a Vevey.
RTR, F. Tuor
Maletg
9 / 18
Legenda:
Andy Kollegger (dretg) e Robert Casanova (sanester)
- l'actual e l'anteriur president da l'uniun chantunala da musica dal Grischun tranter ils auditurs en il Théâtre le Reflet a Vevey.
RTR, F. Tuor
Maletg
10 / 18
Legenda:
Vias plainas a Montreux.
RTR, F. Tuor
Maletg
11 / 18
Legenda:
Decoraziun da notas en l'entira citad.
RTR, F. Tuor
Maletg
12 / 18
Legenda:
La decoraziun da notas en la citad da Montreux.
RTR, F. Tuor
Maletg
13 / 18
Legenda:
18:00 uras
- encunter saira sclereschan schizunt in per radis sulegl ed il Lac Léman sa mussa da sia bella vart.
RTR, F. Tuor
Maletg
14 / 18
Legenda:
Emissiun live Kiosque â Musiques en la tenda Scène SSR a Montreux.
RTR, F. Tuor
Maletg
15 / 18
Legenda:
Toni Tgetgel
- in dals experts per la concurrenza da marschar.
RTR, C. Gottschalk
Maletg
16 / 18
Legenda:
La musica da Flem a la concurrenza da marschar.
RTR, C. Gottschalk
Maletg
17 / 18
Legenda:
Vias plainas a Montreux.
RTR, F. Tuor
Maletg
18 / 18
Legenda:
Encunter saira è il Lac Leman sa mussà da sia bella vart.
RTR, G.G. Decurtins
L'emprim venderdi
A Montreux n’han ins betg spargnà cun infrastructura e purschidas per la festa da musica federala. La promenada sper il lai, il center «2m2c» e ses conturn sco era ils lieus da festa ordaifer il center da Montreux èn plains cun stans da bavrondas e spaisas e stans d’infurmaziun. Dapertut chattan ins tribunas per concerts ed autras purschidas. Ils participants ed ils giasts duain sa sentir bain a Montreux e mantegnair la festa en buna memoria - quai sentan ins immediatamain davent ch’ins arriva a Montreux.
Nua ch’ins guarda, dapertut vesan ins ils gidanters da la festa cun t-shirts blaus – millis voluntaris èn s’annunziads per las duas fin d’emna. Plaunsieu arrivan er ils musicants a Montreux ed i ha cumenzà a dar vita musicala per las vias enturn. A partir da las 19:00 èsi lura vegnì serius per las emprimas musicas. Las producziuns concertantas avant ils experts han cumenzà.
Maletg
1 / 8
Legenda:
En l'entira citad vegn fatg attend ch'ì è festa cun ils cubus da festa.
RTR/ft
Maletg
2 / 8
Legenda:
Las vias èn plainas cun musicantas e musicants.
RTR, F. Tuor
Maletg
3 / 8
Legenda:
Era las musicantas ed ils musicants paran d'esser impressiunads da la culissa singulara che Montreux porscha
RTR, F. Tuor
Maletg
4 / 8
Legenda:
Ina survista da la purschida a la promenada da Montreux.
RTR, F. Tuor
Maletg
5 / 8
Legenda:
Freddie Mercury a mez la promenada da festa.
RTR, F. Tuor
Maletg
6 / 8
Legenda:
In shop cun artitgels da la festa. Tge chaussas - ils organisaturs han gì gronda fantasia.
RTR, F. Tuor
Maletg
7 / 8
Legenda:
En l'entira citad è vegnì montà saivs cun notas.
Perfin ils spievels en las tualettas dal casino da Montreux han la furma da notas.
RTR, F. Tuor
Maletg
8 / 8
Legenda:
Enfin tard la saira ha la squadra rtr anc fatg installaziuns.
RTR, F. Tuor
RR actualitad 07:00


text:
Per Pinturault èsi la terza victoria en seria en il slalom gigant. Gia ier era il Franzos il pli svelt skiunz al Chuenisbärgli.
Malgrà ch'i n'ha er la sonda dà nagina victoria per la Svizra ha la squadra svizra pudì persvader. Gist quatter skiunzs han fatg il pass tranter la top 10. Loïc Meillard ch'era suenter l'emprim percurs anc a la testa dal classament ha malgrà in grond sbagl en il segund percurs fatg il pass sin il podest.
Marco Odermatt, ch'aveva ier procurà per l'emprima plazza da podest al Chuenisbärgli dapi 13 onns en in slalom gigant, è vegnì a la fin cun 2 tschientavels retard sin il podest quart.
Classament:
- 1. Alexis Pinturault 2:18.36
- 2. Filip Zubcic +1.26
- 3. Loïc Meillard +1.65
Ils ulteriurs Svizzers
- 4. Marco Odermatt +1.67
- 7. Gino Caviezel +2.20
- 10. Justin Murisier +2.54
- 28. Cédric Noger +4.81
Il Grischun Gino Caviezel, ch'era ier crudà or suenter las emprimas portas, è vegnì a la fin 7avel.
Puspè in grev accident
Er tar il segund slalom gigant ad Adelboden hai dà in grev accident. L'American Tommy Ford ha curt avant l'arrivada pers la controlla sur dals skis ed è cupitgà en la rait da protecziun. L'American ha stuì vegnir transportà en l'ospital. La cursa è stada interruta per pliras minutas.
Gia ier era il giuven Norvegias Lucas Braathen cupitgà en l'arrivada ed ha donnegià ils lioms dal schanugl. El sto laschar operar e croda or per plirs mais.


text:
Il Zunfthaus zur Rebleuten è ina chasa da tradiziun amez la citad veglia da Cuira. Dapi il 2008 tutga il bajetg a la Residenza Terminus Scuol SA cun sez a Samedan. Lura ha Karoline Hunziker surprendì la bitgetta. La fin dal 2013 ha ella dentant puspè stuì dar giu ella - il Rebleuten è ì concurs. Curt suenter ha la possessura chattà in nov fittadin, Mario Fluor. Strusch dus onns e mez è er el concurs. Quai n'haja dentant da far nagut cun il Rebleuten, i saja daivets da pli baut, lascha el savair RTR. Dapli na vuless el dentant betg dir.
Er il conpossessur da la Residenza Terminus Scuol SA, Richard Hunziker, conferma quai. El conceda dentant ch'i na saja betg simpel da manar ina chasa uschè veglia cunzunt er perquai che l'ustaria ed er la cuschina sa chattan en l'emprima auzada. Ed i saja pervi dals custs e dal plaz betg pussaivel dad installar in ascensur.
I va vinavant
Dentant malgrà che Mario Fluor ha annunzià concurs vai vinavant sco enfin uss cun il Zunfthaus Zur Rebleuten. El resta vinavant fittadin, sto dentant betg pajar fit per il mument, usche Richard Hunziker vers RTR. Tenor l'uffizi da concurs Plessur a Cuira, ch'è responsabel per il cas, è quai pussaivel perquai che Mario Fluor ha annunzià concurs privat. Uschia han ils possessurs dal Rebleuten pudì fundar ina societad da responsabladad limitada per far in tagl cler tranter ils daivets dal fittadin ed il manaschi dal Rebleuten.


text:
Ausonia
Ausonia l'è 'n cümü italià, de la regiù del Làsio, en Pruvìncia de Frosinone. El g'ha presapóch 2.564 abitàncc, 'na superfìce de 20 km² e 'na densità de 128 ab./km². El cunfìna coi cümü de Castelnuovo Parano, Coreno Ausonio, Esperia, Spigno Saturnia (LT).
Stória[Modifega | modifica 'l sorgent]
De le bànde de la cità del dé d'encö gh'ìa, se sà mìa de precìzo 'ndóe, la cità antìca de Ausona, giöna de le sich cità che i parlàa i gréci DE LA Magna Grecia, e che le apartignìa al teretóre osco-umbro. Chèste cità le fàa part de la Léga Sanìtica che g'ha fat guèra ai latì e che gh'è stat desfàt fò dòpo agn de batàie endèl an 314 prima del Signùr.


text:
Las sfidas per las interpresas pitschnas e mesaunas restan las medemas. Cunzunt la birocrazia e las leschas fetschian quitads era al nov president da l’Uniun d’artisanadi e mastergn, ha ditg Stieger. Ma el saja optimistic per il futur, uschiglio n’avessi el betg pudì surpigliar in tal presidi.
La digitalisaziun sco schanza
Per el che vegnia ord la branscha da l’informatica sajan ils temas sco digitalisaziun u rait a spectrum lartg temas centrals ch’era l’Uniun d’artisanadi e mastergn na vegnia betg d’evitar da tractar ils proxims onns. Per part sajan ins qua sin buna via, ha ditg Stieger en ses pled.
Las sfidas grondas sajan tuttina da procurar per pli pauc birocrazia e leschas che n’impedeschian betg las interpresas.
L'uniun d'artisanadi ed ils cartels en Engiadina
Era part da l'Uniun d’artisanadi e mastergn dal Grischun fa la Societad grischuna dals impressaris constructurs. Las renfatschas da cunvegnas da pretsch na dastgian ins betg ignorar, ha ditg Steiger sin dumonda. L’uniun na vesa però il mument nagin basegn d'agir cunter sia commembra, la Societad grischuna dals impressaris – en connex cun il scandal da cunvegnas da pretschs.
Ina consequenza persunala ha il scandal da cunvegnas da pretsch tuttina. Roland Conrad è, sco annunzià sa retratg da la suprastanza da l’Uniun grischuna d'artisanadi e mastergn. L'emna passada era el gia sa retratg per immediat ord la suprastanza da la Societad grischuna dals impressaris. Tenor il whistle-blower Adam Quadroni vala Roland Conrad sco in dals tirafils da las cunvegnas da pretsch en la branscha da construcziun en l'Engiadina.
RR actualitad 07:00


text:
Sco quai che Jürg Obrist, l’aucziunari e manader da l’uffizi da scussiun Viamala ha ditg, sajan tut las armas vegnidas vendidas pli aut ch’il pretsch minimal. Era sch’ina aucziun d’armas è insatge spezial (la davosa giada ha Jürg Obrist vendì armas avant tschintg onns) saja impurtant da vender era armas: «Nus da l’uffizi da scussiun e concurs essan obligads, da vender objects custaivels per che nus pudain pajar enavos als crediturs ina part dals daners ch’els han da bun or dal concurs».
Nagin fier vegl
Tut las 11 armas han chattà in cumprader. Fissan betg tut las armas vegnidas vendidas, alura fissan quellas vegnidas surdadas a la polizia chantunala, ch’avess mess ellas tar il fier veder. Dasper armas èn era vegnids vendids bleras autras chaussas a l’aucziun. L’entira aucziun ha cuzzà radund trais uras.
RR actualitad 12:00


text:
Seefeld in Tirol
Seefeld in Tirol l'è on comun austriegh, del land del Tirol. El fa part del distrett de Innsbruck-Land e 'l se troeuva a ona altituden de 1 180 meter sora del nivel del mar.
El gh'ha 3 376 abitant (dato del Magg 2015[1]) e ona superfis de 17,38 km² per ona densitaa de popolazion de 194 ab./km².
El sò codes statistegh l'è 70351.
A l'è el capploeugh de l'inscì ciamada Olympiaregion Seefeld ch'a l'è stada teater di gioeugh olimpegh invernaj del 1964 e del 1976, tutt e duu cont sed a Innsbruck. Seefeld el se troeuva a pressapoch 20 km a nòrd-ovest de Innsbruck e a circa 10 km dal confin cont la Germania, longh la strada storega che la conliga Mittenwald a Innsbruck, ch'a l'è stada importanta fin da l'etaa de mezz. Seefeld a l'è staa citaa per la prima voeulta in del 1022 e, dal secol XIV a l'è staa on loeugh de pelegrinagg, che ha beneficiaa minga domà di visit di numeros pelegrin, ma anca del "diritt de mercaa" (Stapelrecht): per la sò localitaa a l'è diventaa on'importanta stazion de commerc a mitaa strada tra Venezia e Augusta. Oltra, a partì dal secol XIV, a s'è scominciaa anca a trà-foeura l'oli de scist tiroles.
Seefeld a l'è staa ona post de vacanza popolar anca prima de 1900 e, a partì di agn '30, a l'è diventaa famos comè per vess on center indue fà i diport invernaj e von di villagg turistegh pussee popolar de tuta l'Austria, El comun, ch'a l'è staa la sed di gioeugh olimpegh dò voeult, gh'ha daa i nadaj a l'Anton Seelos, inventor de la "curva a sci parallej".
Geografia[Modifega | modifica 'l sorgent]
El villagg el se troeuva sora l'altopian de Seefeld, a nòrd del fiumm Eno, sora el spartiacquu tra i basin de l'Inn e de l'Isar. L'altopian (che 'l comprend anca i villagg de Leutasch, Reith, Scharnitz e Mösern) a l'è zintaa da la cadenna di mont del Wetterstein a ovest e da la cadenna di mont del Karwendel a est; a sud, l'altopian el va giò cont on salt rapid comè vers la val de l'Eno. A nòrd, invece, l'alta val la pòrta, a travers el villagg de Scharnitz, vers el confin cont la Germania pasmà Mittenwald.
A Seefeld gh'hinn duu aree de montagna per scià o caminà: ona a l'è on còll cont la ponta rotonda, el Gschwandtkopf (1.495 meter); l'altra a l'è sora i laa di montagn, a est de l'altopian, e a l'è ciamada cont el nòmm istess del refugg che 'l se troeuva sora chel mont chì, Rosshütte. I montagn chì de seguit a dominanen l'altopian de Seefeld: el Seefelder Joch, el Seefelder Spitze (2.215 m), l'Härmelekopf (2.224 m) e 'l Reither Spitze (2.374 m).
Clima[Modifega | modifica 'l sorgent]
Stòria[Modifega | modifica 'l sorgent]
Seefeld a l'è staa citaa per la prima voeulta in del 1022 inquand gh'era gemò ona capella sora el lagh e ona fortezza[2]. In del 1384, se dis che gh'è staa on miracol eucaristegh cont protagonista el cavalier Osvald Milser, che, poeu, l'ha spingiuu per fà deventà pussee granda la gesa de Sant Osvald, deventada ogett de pelegrinagg[3].
Monument e loeugh d'interess[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Parocchia e santuari de Sant Osvald
- Antigh monastee de Agostin, a ovest de la gesa, incoeu obersg a cinch stell; a l'era staa fondaa comè locanda in del 1516 da Massimilian I d'Asburgh
- El Pfarrhof (presbiteri), sora e a sud de la gesa
- Gesa de la Santa Cros del lagh (Seekirchl) a ovest del center del villagg. Simbol de Seefeld, a l'è stada costruida, enter el 1629 e 'l 1666, sòtta l'arciducca Leopold V d'Austria da l'architett de cort de Innsbruck, Cristofer Gumpp, in stilaa baròcch, e a l'è stada piturada dal Josef Anton Puellacher
- Cimiteri in del bosch de Seefeld, a l'estremitaa orientala del villagg, cont la sò capella e 'l sò monument dedicaa a i gent moruu durant el viagg dal camp de concentrament de Dachau, a la fin de april del 1945
- Ruinn del vegg castell de Schlossberg, a nòrd del villagg
- Preja miliara, del temp di roman; in del cors del temp, ona cros potenziada a gh'è stada intajada de sora[4]
Societaa[Modifega | modifica 'l sorgent]
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitant censii
Economia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Turism[Modifega | modifica 'l sorgent]
Seefeld a l'è on centerimportant per el sci de fond. Chì s'hinn tegnuu tucc i event de sci nordich sia per i gioeugh olimpegh invernaj del 1964 che del 1976. A Seefeld a hinn staa faa anca i Campionaa mondiaj de sci nordich in del 1985 e anca i primm gioeugh olimpegh giovanij invernaj in del sgenee del 2015. Pussee d'ona voeulta i campionaa mondiaj s'hinn tegnuu chì.
L'area per el sci alpin a l'è picinina e fada aposta per i persònn ch'hinn dree a imparà. A gh'hinn dò aree separaa che sont unii da servizzi de corrier o tassì.
Seefeld a l'è popolar anca per chì voeur fà di passeggiaa grazie a la sò localitaa sora on altopian: a gh'è, infatt, on numer de passeggiad che se poden fà senza avè abilitaa per la rampegada.
Insemma a alter vundes cittadin, comè Cortina d'Ampezzo, Seefeld a l'è on member de la comunitaa Best of the Alps ("Mej di Alp")[5].
Cont la tabella chì de sòtta se pò vedè 'l numer de pernottament in del cors di agn:
Spòrt[Modifega | modifica 'l sorgent]
In agn recent, Seefeld ha spantegaa-giò e renovaa i sò struttur sportiv e s'è posizionaa comè Center di Abilitaa Nordich (Nordisches Kompetenzzentrum) per l'allenament di squader e squader nazionaj e comè Ginasi per el Sci (Skigymnasium Stams).
A gh'hinn:
- el trampolin olimpegh de sci, dedicaa a "Toni Seelos", dent el compless Casino Arena sora el versant nòrd-ovest del Gschwandtkopf (HS 109 e HS 79)
- stand de biathlon cont 30 bersaj
- 279 km de pist per el sci de fond, 125 km di quaj a hinn per el patinagg e 154 km per el sci de fond classigh
Fotografii[Modifega | modifica 'l sorgent]
Nòt e alter progett[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ www.statistik.at
- ↑ (DE) Gemeinde Seefeld in Tirol - Zahlen und Geschichtliches. URL consultato in data 5-2-2015.
- ↑ (DE) Die Begebenheit mit Oswald Milser. URL consultato in data 5-2-2015.
- ↑ Dehio Tirol 1980, pp. 719–723
- ↑ (IT) Pagena taliana de Seefeld sora el sit ofizial del Best of the Alps
- (DE) 1964 Winter Olympics official report. pp. 95–103. Accessed 30 October 2010.
- (EN) (FR) (DE)1976 Winter Olympics official report. pp. 199–203. Accessed 10 November 2010.


text:
Missivas e rapports per mauns dal parlament, midadas d'ordinaziuns, expensas, elecziuns: il Cussegl federal sto prender numerusas decisiuns. Quai fa el en las sesidas dal Cussegl federal. Trais princips èn impurtants: ina preparaziun conscienziusa, la colleghialitad ed il consens.
Sias incumbensas survegn il Cussegl federal dal parlament. Lunschor la gronda part da las decisiuns pertutgan perquai er fatschentas che concernan il parlament, per exempel:
- missivas tar midadas da la Constituziun e da leschas
- infurmaziuns e posiziuns davart intervenziuns politicas
- rapports tar incumbensas dal parlament
- il preventiv ed il quint annual
- la planisaziun da la legislatura, las finamiras da l'onn ed il rapport da gestiun.
Preparaziun conscienziusa
Fin ch'ina fatschenta arriva tar las cusseglieras ed ils cussegliers federals, passa ella tras pliras staziuns che vegnan tuttas accumpagnadas da la Chanzlia federala. Sch'in sboz d'in departament ha absolvì l'uschenumnada consultaziun dals uffizis, suttascriva la scheffa u il schef dal departament responsabel la proposta definitiva. Las collegas ed ils collegas da la regenza han lura la pussaivladad da s'exprimer en chaussa en ina procedura da cunrapport. Pir cur che questa procedura è terminada e cur che la Chanzlia federala ha examinà formalmain e giuridicamain la fatschenta, daventa ella ina tractanda per la sesida dal Cussegl federal.
Resguardar tut ils aspects
La preparaziun serva a chattar in consens ed a segirar la qualitad. Tut ils aspects d'in problem duain vegnir considerads conscienziusamain, en spezial ils aspects giuridics e finanzials. Er divergenzas d'opiniun tranter ils departaments duain vegnir percepidas a temp, ed i duain vegnir chattadas soluziuns che pon satisfar a tut las parts interessadas. Il Cussegl federal duai pudair sa concentrar sin las dumondas politicas centralas.
La colleghialitad ed il consens sco idea directiva
"Il Cussegl federal decida sco collegi", prescriva la Constituziun federala. Las decisiuns vegnan prendidas cuminaivlamain. Tut las commembras ed ils commembers dal Cussegl federal ston represchentar las decisiuns vers anora – er sche quellas na correspundan betg a lur tenuta persunala u a la tenuta da lur partida.
La cultura svizra da consens vegn tgirada er en il Cussegl federal. Quai vul dir ch'il Cussegl federal tschertga soluziuns consensualas e na fa betg valair l'agen puntg da vista sin basa dal princip da maioritad. La voluntad da chattar in consens correspunda a la persvasiun che decisiuns èn duraivlas mo, sche tut las commembras ed ils commembers dal gremi pon sustegnair in conclus, er sch'ellas ed els han tschertas resalvas. Chattar in consens è savens pretensius e dovra ses temp. Quai s'exprima er tar la preparaziun da fatschentas dal Cussegl federal.
Ultima midada 15.01.2020


text:
Glion è stà in dals lieus principals da la refurmaziun dal chantun Grischun. Cunzunt la baselgia refurmada da Glion, la baselgia da S. Margreta, vala sco lieu da partenza da la refurmaziun. Perquai èsi stà cler davent da l'entschatta per il reschissur Roman Weishaupt, ch'il teater stoppia entschaiver sin il plaz avant la baselgia.
Plaz da la S. Margreta e Museum Regiunal Surselva
Tribunas per ils aspectaturs datti dentant mo en la curt dal Museum Regiunal Surselva. Suenter ina curta entschatta da circa 20 minutas sin il plaz avant la baselgia, ston acturs ed aspectaturs midar lieu ed ir en la curt dal museum. Per quella midada èn quintadas en mo 10 enfin 15 minutas. Che quai gartegia era, mainan sper ils acturs era gidanters supplementars il public en la curt dal museum.
Avantatgs da midar lieus
Era sche l'organisaziun daventa pli cumplexa cun ina midada da lieu entaifer il toc da teater, tenor Roman Weishaupt datti era plirs avantatgs. Cunzunt saja il problem da las culissas schlià. E cun la baselgia refurmada ed il bajetg dal museum hajan els duas fitg bellas culissas istoricas. Plinavant dettia il bajetg dal museum cun tantas portas e fanestras era bleras pussaivladads da giugar, da nizzegiar quellas per surpraisas en il toc.
Sche i daratga...
Gronda influenza tar producziuns sut tschiel avert ha adina era l'aura. Uschia era tar la cumedia «Comander», perquai che tant il plaz da la S. Margreta sco era la curt dal Museum Regiunal Surselva n'èn betg cuverts. Sche l’aura sforza Roman Weishaupt dad ir cun la producziun sut tetg, vegniss il teater dentant giugà en il dretg lieu istoric, damai ch’il tetg fiss quel da la baselgia da la S. Margreta.
RR actualitad 17:00


text:
Trujàṅ
In astrunumìa un Trujàṅ 'l è 'n 'n asteròid o 'n satèlit ch'al spartìs la stésa òrbita 'd un pianēd o 'd un satèlit ma ch'al n gh và mai adòs parchè al s cata puśisiunâ a òṅ di dū punt ad Lagrange 'd equilìbri L4 o L5, a 60° davànti o dadrē da 'l còrp celèst più grand.
A 'l inìsi gl'asteròid trujàṅ 'd precìś i éran qvéi 'd Giôv ch'al gh 'n à 'n squantèran, praticamènt in nùmar cumpàgn ad qvéi dla fasa prinsipàla. Anc di àtar pianēd i gh'aṅ però di trujàṅ ch'i gh tîṅ adrē cuma Netûn, Mart e Vènar. Anc la Tèra la gh 'n à òṅ a 'l sò punt L4, un còrp maśagnóś ad tarśènt mét'r ad diamétar a 'l incìrca ciamâ 2010 TK7[1].
Nòti
- ↑ Anc la Tèra la gh'à 'l sò asteròid “trujàṅ” Focus, 28 ad Luj dal 2011


text:
Dapi che l’iniziativa per limitar secundas abitaziuns è vegnida acceptada il mars 2012, patescha il sectur da construcziun auta. Perquai èn ils impressaris da construcziun leds ch’il chantun investescha en las vias, sco Martin Casutt di. El è en suprastanza da l’uniun grischuna dals impressaris e represchentant per la Surselva.
Daners surtut per las vias principalas
2017 investescha il chantun 17 milliuns francs per mantegnair e 28 milliuns francs per renovar vias en Surselva respectiv en il district 6. La gronda part è per renovar las duas vias principalas: 14,3 milliuns èn per la via da l’Alpsu e 5,5 milliuns en la via dal Lucmagn. Per las vias da colliaziun datti 8,5 milliuns.
Forsa reducir persunal
Mo tuttina ston bleras interpresas da construcziun calcular bain. Quellas guardian alura suenter Pasca quanta lavur ch’ellas veglian surprender. I saja dentant era da quellas che stoppian probabel reducir il persunal, manegia Martin Casutt.
Emprendists da miradur mancan
In’autra situaziun che fa in pau quitads, sco igl è vegnì ditg a la radunanza dals impressaris da construcziun en Surselva, è che emprendists da miradur manchian pli e pli. E forsa ha quai in di consequenzas per la scola professiunala a Glion; vul dir: l’emprendissadi da miradur stuess ins lura far en in auter lieu.
RR actualitad 08:00


text:
«Nus vulain dar gas» quai di Roman Cathomas da la Viafier retica e manader dal project per las inscenaziuns enturn il viaduct da la Landwasser. Cun quel en il center vul la Retica numnadamain render pli publics differents lieus da la Val d’Alvra.
Las ideas, tge inscenaziuns ch’i pudess dar, daventan adina pli detagliadas:
In project cun dimensiuns grondas
Per mussar, tge che la Viafier retica chapescha sut «dar gas» datti uss in local d'infurmaziun. En quel mussan diversas visualisaziuns, tge ideas che pudessan vegnir realisadas:
- Uschia pudessi dar a Surava in center per ils visitaders ed in deposit per trens istorics.
- Tranter Filisur ed Alvagni duessi dar ina nova staziun cun ina plattafurma, nua ch’ins po vesair il viaduct da la Landwasser.
- Sin in bain puril duessi dar diversas attracziuns per pitschen e grond.
- Per tematisar il guaud duai dar ina tur, davent da la quala ins duai pudair far il gir cun in endriz, nua ch’ins penda cun ina tschinta vid conduct en ils auts.
Cumpigliads en il project duessan er vegnir il museum da viafier a Bravuogn, ed il bogn dad Alvagni.
Populaziun duai far propostas
Enfin la fin da l’onn vegnan ils projectaders a rimnar ideas e propostas da la populaziun. En quest temp vegnan realisads ils businessplans, i vegn fatga la planisaziun d’investiziun, ed in plan da finanziaziun per mintga attracziun.
En radund in onn duai l’ura vegnir cumenzà cun la planisaziun da la realisaziun. L’entira fasa da project cuzza enfin il december 2020.
Investiziuns da 20 milliuns
Il project «Erlebnis Landwasserviadukt» va dapi il 2016. Per la planisaziun stattan a disposiziun 1,9 milliuns francs – tar investiziuns planisadas da radund 20 milliuns francs. Ils projectaders quintan cun radund 100’000 visitaders ad onn. Purtaders dal project èn la Viafier retica, l’entira regiun Alvra, la vischnanca da Tavau, il Parc Ela e Grischun vacanzas.
RR actualitad 12:15


text:
Il podest:
- 1. Sebastian Vettel (GER), Ferrari
- 2. Charles Leclerc (MON), Ferrari
- 3. Max Verstappen (NED), Red Bull
Il Tudestg Sebastian Vettel po festivar sia 53avla victoria da la carriera e la tschintgavla al Grond Premi da Singapur. Dentant ha Vettel stuì spetgar sin questa victoria passa in onn.
Durant sia fermada da provediment ha el surpassà ses collega da squadra, il Monegass Charles Leclerq ch'ha gudagnà las ultimas duas cursas a Spa ed a Monza per Ferrari.
I sa tracta da l'emprima victoria dubla en l'istorgia dal Grond Premi da Singapur insumma. Per Ferrari èsi l'emprima dapi il Grond Premi da l'Ungaria il 2017.
Nagin Mercedes sin il podest
Davos ils dus Ferraris terminescha l'Ollandais Max Verstappen sin Red Bull la cursa sin il terz plaz. Nagina plaz da podest n'hai però da per la squadra da Mercedes. Il dominatur da la stagiun Lewis Hamilton vegn quart, il Finlandais Valtteri Bottas vegn
In punct per Alfa Romeo
Puncts datti era per la squadra svizra da Alfa Romeo. Il Talian Antonio Giovinazzi gudogna in punct sco dieschavel. Ses collega da squadra Kimi Räikönnen croda or en la 50avla runda suenter ina collisiun
RR novitads 17:00


text:
Cun quai tutgan las mesiras radund 8% da tut las persunas cun lavur en Svizra, quai resulta da novas datas da l'Uffizi federal per statistica. Total radund 83'000 manaschis da las branschas da la gastronomia, discotecas, cultura e temp liber, sport sco era stizuns e martgads èn stads pertutgads mez schaner 2021 da las mesiras. Quai èn radund 12% dals manaschis svizzers.
Durant il lockdown da la primavaira 2020 han las mesiras gì in effect sin radund 532'000 persunas e cun quai passa 10% da tut las persunas cun lavur. Là eran dentant supplementarmain er campadis, territoris da skis e manaschis cun contacts corporals pertutgads.


text:
Pertge ina clausula da ventil, che scumonda a burgais da l’UE da lavurar en Svizra, violescha la cunvegna da la libra circulaziun cun l’Uniun europeica. En il cas extrem smanatscha vegnissan il contracts bilaterals cun l’UE sistids.
PPS smanatscha cun in’iniziativa
La partida populara svizra smanatscha cun in'iniziativa per desdir la cunvegna da la libra circulaziun da persunas sch'il Cussegl federal ed il parlament impedeschan da realisar la veglia dal pievel per limitar l'immigraziun. Quai scriva la PPS en sia posiziun vers la proposta dal Cussegl federal da vulair realisar l'iniziativa d'immigraziun da massa cun ina clausula da ventil. I manchian cleras ideas co l'immigraziun possia vegnir sminuida marcantamain cun questa clausula, scriva la PPS.
La Partida socialdemocratica renviescha ina clausula da protecziun unilaterala per realisar l’iniziativa d’immigraziun da massa. Cun ina tala clausula vegnissan tut las relaziuns bilateralas cun l’UE e la bainstanza da la Svizra messa en dumonda, scriva la PS. L’immigraziun possia sulet vegnir reglada cun refurmas politicas en Svizra, argumentescha la PS.
Critica da Travail.Suisse
La Federaziun da tetg dals lavurers Travail.Suisse crititgescha la decisiun dal Cussegl federal. Il problem vegnia sulet spustads, ed er las mesiras per la protecziun da las pajas e las relaziuns da lavur na bastan betg, scriva Travail.Suisse.
Sustegn da PLD e PCD
Sulet las partidas PLD e PCD sustegnan il cussegl federal e vesan la clausula sco la suletta opziun u sco via pratitgabla.
RR novitads 14.00/17:00