text:
Giovanni Carmelo Verga (Catàgna, 2 ad Setémbar dal 1840 – Catàgna, 27 ad Śnar dal 1922) 'l è stâ un scritór itagliàṅ, cunsiderâ al più grand espunènt dal verìśum. In dla sò vita 'l è anc stâ numinâ senadór dal Regn 'd Itàglia.
Biugrafìa
Giovanni Carmelo Verga 'l è al fiól ad Giovanni Battista Catalano ad Vizzini, anvō di baròṅ ad Fontanabianca. Anc sò màdar, Caterina Di Mauro, la daśgniva da na famìja impurtànta ad burghéś ad Catàgna mèntar sò nunòṅ l' éra un carbunàr e pò un deputâ dal parlamènt sicigliàṅ.
A gh'è na dìsputa sul lóg e la data ad nàsita dal scritór. Soquànt i crédan ch'al sia nâ a Vizzini mèntar 'l è pròpria lò a mètar in dubi ch'al sia nâ al gióran 2, in na létra mandàda a Benedetto Croce, dgénd ch'a gh'è al caś ch'al dè giust al sia 'l 8.
Verga, dòp i prim studi a la scóla ad Francesco Carrara, al cuntìnua pò a far-al da don Antonio Abate, scritór e patriòt republicàṅ. Da lò al tóś al gust leteràri rumàntic e al patriutìśum. Abate al fava lèśar a i sò sculàr gl'òpri ad Dante Alighieri, Petrarca, Ludovico Ariosto, Torquato Tasso, Vincenzo Monti, Alessandro Manzoni e dal pàgini dl'Estètica 'd Hegel.
In dal 1854, par cólpa dn'epidemìa ad culéra, la sò famìja la cata rifùǵ in dal campàgni ad Tèbidi. Al gh turnarà anc in dal 1855 p'r al stés mutìṿ. I arcòrd ad cal perìud lè, ligâ al sò primi stòri ad vita da śóvan in di camp, i daṅ ispirasiòṅ a dimóndi dal sò nuvèli, cuma Cavalleria rusticana e Jeli il pastore, in śònta al rumànś Mastro don Gesualdo.
«
Il padrone aveva ordinato che si sgozzassero due capretti, e il castrato di un anno, e dei polli, e un tacchino. Insomma voleva fare le cose in grande, senza risparmio, per farsi onore coi suoi amici, e mentre tutte quelle bestie schiamazzavano dal dolore, e i capretti strillavano sotto il coltello, Jeli si sentiva tremare le ginocchia e di tratto in tratto gli pareva che la lana che andava tosando e l'erba in cui le pecore saltellavano avvampassero di sangue. «Non andare» disse egli a Mara, come don Alfonso la chiamava perché venisse a ballare cogli altri. «Non andare, Mara!», «Perché?», «Non voglio che tu vada! Non andare!», «Lo senti che mi chiamano?». Egli non disse altro, fattosi brutto come la malanuova, mentre stava curvo sulle pecore che tosava. Mara si strinse nelle spalle, e se ne andò a ballare. Ella era rossa ed allegra, cogli occhi neri che sembravano due stelle, e rideva che le si vedevano i denti bianchi, e tutto l'oro che aveva indosso le sbatteva e le scintillava sulle guance e sul petto che pareva la Madonna tale e quale. Jeli un tratto si rizzò sulla vita, colla lunga forbice in pugno, così bianco in viso, così bianco come era una volta suo padre il vaccajo, quando tremava dalla febbre accanto al fuoco, nel casolare. Guardò don Alfonso, colla bella barba ricciuta, e la giacchetta di velluto e la catenella d'oro sul panciotto, che prendeva Mara per la mano e l'invitava a ballare; lo vide che allungava il braccio, quasi per stringersela al petto, e lei che lo lasciava fare - allora, Signore perdonategli, non ci vide più, e gli tagliò la gola di un sol colpo, proprio come un capretto. Più tardi, mentre lo conducevano dinanzi al giudice, legato, disfatto, senza che avesse osato opporre la minima resistenza: «Come» diceva «non dovevo ucciderlo nemmeno?... Se mi aveva preso la Mara!»»
(IT
)(Jeli il patore
, 1855
)
«
Al padròṅ 'l iva urdnâ ch'a s taìs la góla a du cavrèṅ, e al castrâ 'd 'n an, e di pui, e un tòc. Insóma al vliva far al ròbi in grand, sénsa rispàrmi, par far-'s unór cun i sò amìg, e mèntar tut cal bèsti i sigàvan p'r al dulór, e i cavrèṅ i sigàvan fòrt sót al curtèl, Jeli al sintìva i śnòć tarmàr e pian piâṅ a gh parìva che la lana ch'l éra drē a tuśàr e l'èrba in du al péguri i saltàvan, la ś macìs ad sangṿ. «Minga andàr via» al dgiva a la Mara, cum al sgnór Fòns al la ciamàva parchè la gnis a balàr cun chi àtar. «Minga andàr via, Mara!», «Parchè?», «A n vój briśa ch'at vaga via! Minga andàr via!», «Sènt-at minga ch'i èṅ drē a ciamàr-um?». Lì lò al n à dit più gnint, faghénd-as brut cum 'n uśèl dal malaugùri, mèntar al stàva pigâ vèrs al péguri ch'al tuśàva. La Mara l'iva stricâ al spali e l'éra andàda a balàr. Lē l'éra rósa e alégra, cun i òć ch'i parìvan du stéli, e la ridéva tant ch'a s vdiva i dènt biànc, e tut 'l òr ch'la gh'iva adòs al śbalutàva e al fava luś in dal muś e in dal pèt ch'la parìva pròpria la Madóna
. 'D un trat Jeli al s levò in pē, cun la forbśa lunga in pugn, acsè bianc in fàcia, acsè bianc cum 'l éra na vòlta sò pàdar al buvàr, quànd al tarmàva dla févra davśèṅ al fóg, in dal caśulàr. Al guardò al sgnór Fòns, cun la sò bèla barba a ris, e 'l giachét ad vlu e la cadnìna 'd òr in sal panciòt, ch'al tuléva la Mara par maṅ e al gh dmandàva ad balàr; al 'l iva duciâ ślungàr al bras, quaśi par strìnśar-la 'l pèt, e lē la 'l lasàva far - alóra, sgnór pardón-al, al n à più vdû gnint, e al gh à tajâ la góla cun un sól cólp, pròpria cum un cavrèṅ. Più tard, mèntar i 'l purtàvan in frònt al giùdiś, ligâ, dasfàt, sénsa ch'l is pruâ a reśìstar: «Ma cum è-la» al dgiva «a n gh'iva gnanc da masàr-al?... Ma s'al m iva tòlt la Mara!»»
A sól quin'ś-an, fra 'l 1856 e 'l 1857, Verga al scris al sò prim rumànś, ispirâ a 'l Risurgimènt, Amore e patria rimàst inèdit. Al rumanś 'l iva utgnû un giudìsi puśitìv da Abate ma al mìstar ad latìn, don Mario Torrisi, al pinsàva ch'al fus aśèrb e donchìna 'l iva cunvìns Verga a n al publicàr-al minga. Dòp èsar-'s iscrìt a Léś a l'Università ad Catàgna in dal 1958 al dècid tri an dòp ad mulàr al córs par tacàr a scrìvar. Cun i bèsi ch'al gh'iva dat sò pàdar par studiàr, Verga al fà gnir fóra a sò spéśi al lìbar I carbonari della montagna (1861- 1862), un rumànś stòric ch'al dascurìva di fat dla Carbunerìa calabréśa còntra al disputìśum napuleònic ad Murat.
In dal 1860 al riva in Sicìglia Giuseppe Garibaldi e Verga al decìd ad dar al sò servìsi a la Guardia Nasiunàla par quàt'r an e al ciàpa in cambi 3.100 franch 'd in alóra (a 'l incìrca 1,60 euro 'd adès).
Du an dòp Verga al fà gnir fóra la sò prima nuvèla verìsta Casa da thè par la rivìsta L'Italia contemporanea.
In dal 1965 al s trasferìs a Firänz e, durànt la sò permanénsa in dla sità tuscàna, i védan la luś du di sò rumànś: Una peccatrice e Storia di una capinera.
In dal 1872 al spatìna a Milàn e al gh'a stà in fiṅ al 1893 publicànd Eva, Nedda, Eros, Tigre reale e la nuvèla Rosso Malpelo par la rivìsta Il Fanfulla.
«
Malpelo si chiamava così perché aveva i capelli rossi; ed aveva i capelli rossi perché era un ragazzo malizioso e cattivo, che prometteva di riescire un fior di birbone. Sicché tutti alla cava della rena rossa lo chiamavano Malpelo; e persino sua madre, col sentirgli dir sempre a quel modo, aveva quasi dimenticato il suo nome di battesimo. Del resto, ella lo vedeva soltanto il sabato sera, quando tornava a casa con quei pochi soldi della settimana; e siccome era malpelo c'era anche a temere che ne sottraesse un paio, di quei soldi: nel dubbio, per non sbagliare, la sorella maggiore gli faceva la ricevuta a scapaccioni. Però il padrone della cava aveva confermato che i soldi erano tanti e non più; e in coscienza erano anche troppi per Malpelo, un monellaccio che nessuno avrebbe voluto vederselo davanti, e che tutti schivavano come un can rognoso, e lo accarezzavano coi piedi, allorché se lo trovavano a tiro. Egli era davvero un brutto ceffo, torvo, ringhioso, e selvatico. Al mezzogiorno, mentre tutti gli altri operai della cava si mangiavano in crocchio la loro minestra, e facevano un po' di ricreazione, egli andava a rincantucciarsi col suo corbello fra le gambe, per rosicchiarsi quel po' di pane bigio, come fanno le bestie sue pari, e ciascuno gli diceva la sua, motteggiandolo, e gli tiravan dei sassi, finché il soprastante lo rimandava al lavoro con una pedata.»
(IT
)(Rosso Malpelo
, 1878
)
«
Malpél al s ciamàva acsè parchè al gh'iva i cavìi rós; e al gh'iva i cavìi rós parchè 'l éra un baghét malisióś e catìṿ, ch'al prumitìva ad dvintàr pròpria un fiór ad laśaròṅ. 'L è par qual lè che tut in dla cava dla réna rósa i 'l ciamàvan Malpél; e anc sò màdar, a fòrsa ad sintìr-ag dir sèmpar in cla manéra lè, l'iva quaśi daśmindgâ al sò nóm ad batéś. Dal rèst, lē la'l vdiva sól al sàbat sira, quand al turnàva a cà cun chi pòc bèsi dla stmana; e p'r al fat ch'l éra malpél a gh'éra 'd avér paùra ch'al in tgnis un para par lò, ad chi sòld lè: in dal dubi, par a n sbaliàr minga, la suréla più granda la'l tulìva in cà cun di sćiafòṅ. Però al padròṅ dla cava 'l iva dit dabòṅ che chi bèsi lè i éran pròpria chi lè e minga da piò; e in cusiènsa i éran pò tròp par Malpél, un munelàs che ninsòṅ 'l arév vlû catàr-as in frònt, e che tut i paràvan via cuma un caṅ rugnóś, e i al carésan cui pē, quand i al càtan a tîr. Lì lò 'l éra pròpria na bruta ghigna, tìrvad, rabî e selvàdag. A meśdè, mèntar tut chi àtar lavuradór dla cava i magnàvan la mnèstra sintâ 'd intóran, e i fàvan un pò ad ricreasiòṅ, lò 'l andàva a mét'r-as in un cantòṅ cun un sistlèṅ in mèś al gambi, par ruśgàr-as cal pòć ad paṅ biś, cum i fànan al bèsti sò para, e ugnòṅ al dgiva la sua, tulénd-'l in gir, e i gh tiràvan adòs di giaròṅ, in fîṅ chè al padròṅ al al mandàva a lavuràr cun na pedàda.»
Al 5 ad Dicémbar dal 1878 Verga al tórna par pòc méś a Catàgna in séguit a la mòrt ad sò màdar. 'L è un brut mumènt par lò quand al patìs anc la depresiòṅ. In dl'Istâ dal 1879 al tórna a Milàn e al fà gnir fóra in sequénsa Fantasticheria, Jeli il Pastore e àtri soquànti nuvèli ch'i sarànan pò muciàdi sù in dla racòlta Vita dei campi in dal 1880, cuma La lupa.
«
Era alta, magra, aveva soltanto un seno fermo e vigoroso da bruna - e pure non era più giovane - era pallida come se avesse sempre addosso la malaria, e su quel pallore due occhi grandi così, e delle labbra fresche e rosse, che vi mangiavano. Al villaggio la chiamavano la Lupa perché non era sazia giammai, di nulla. Le donne si facevano la croce quando la vedevano passare, sola come una cagnaccia, con quell'andare randagio e sospettoso della lupa affamata; ella si spolpava i loro figliuoli e i loro mariti in un batter d'occhio, con le sue labbra rosse, e se li tirava dietro alla gonnella solamente a guardarli con quegli occhi da satanasso, fossero stati davanti all'altare di Santa Agrippina. Per fortuna la Lupa non veniva mai in chiesa, né a Pasqua, né a Natale, né per ascoltar messa, né per confessarsi. Padre Angiolino di Santa Maria di Gesù, un vero servo di Dio, aveva persa l'anima per lei. Maricchia, poveretta, buona e brava ragazza, piangeva di nascosto, perché era figlia della Lupa, e nessuno l'avrebbe tolta in moglie, sebbene ci avesse la sua bella roba nel cassettone, e la sua buona terra al sole, come ogni altra ragazza del villaggio.»
«
L'éra alta, magra, l'iva sól dal téti sòdi e viguróśi da bruna - e pinsàr ch'la n éra gnanc più śóvna - l'éra śbiàvda cuma s'la gh'is sèmp'r àdòs la malària, e in cla śmursarìa lè du òć grand acsè, e di làbar frésc e rós, ch'i v magnàvan. In dal vilàǵ i la ciamàvan la Lóva parchè la n gh 'n iva mai a basta, ad gnint. Al dóni i s fàvan al ségn dla crōś quand i la vdìvan pasàr, da par lē cuma na cagnàsa, cun c'l andàr randàś e suspetóś dla lóva famàda; lì lē la s spulpàva i fiói ad chi àtri e i lór marè in quat'r e quat'r òt, cun i sò làbar rós, e la s i tiràva drē a la sò stanlìna sól a guardàr-i cun ch'i òć da stramaladìda, cum s i fùsan stâ in frònt a 'l altàr ad Santa Agrippina. Par furtùna la Lóva la n gniva mai in céśa, né a Pasqua, né a Nadâl, né p'r ascultàr la mésa e gnanc par cunfesàr-as. Al Prevòstar Angiulèṅ ad Santa Maria ad Geśù, un sarvidór ad Dio dabòṅ, 'l iva pardû l'anma par lē. Maricchia, puvréta, bòna e brava baghéta, la pianśìva ad nascòst, parchè l'éra la fióla dla Lóva, e ninsòṅ al l'arév tòlta par mujér, anc s'la gh'iva la sò bèla ròba in dal baùl, e la sò bòna tèra al sól, cuma tut chi àtri baghéti dal vilàǵ.»
In dal 1881 i védan la luś i prim epiśòdi 'd I Malavoglia in sla rivìsta Nuova Antologia e pò anc fat sù su lìbar ma al rumànś al n gh à minga sucès, ansi, par dir-la cun al paròli ad Verga, «I Malavoglia i aṅ fat fiàsc, un fiàsc pîṅ e cumplét. A part Boito e Gualdo, ch'i 'n àṅ dascórs bèṅ, dimóndi àtar, Treves par prim, i 'n aṅ dit mal».
Du an dòp 'l è al tùran ad Novelle rusticane na racòlta ad dódas nuvèli cun dèntar Malaria, La roba, Il reverendo e Pane nero.
«
E quante seccature Mazzarò doveva sopportare! I mezzadri che venivano a lagnarsi delle malannate, i debitori che mandavano in processione le loro donne a strapparsi i capelli e picchiarsi il petto per scongiurarlo di non metterli in mezzo alla strada, col pigliarsi il mulo o l'asinello, che non avevano da mangiare. «Lo vedete quel che mangio io?» rispondeva lui «pane e cipolla! e sì che ho i magazzini pieni zeppi, e sono il padrone di tutta questa robac. E se gli domandavano un pugno di fave, di tutta quella roba, ei diceva: «Che, vi pare che l'abbia rubata? Non sapete quanto costano per seminarle, e zapparle, e raccoglierle?» E se gli domandavano un soldo rispondeva che non l'aveva. E non l'aveva davvero. Ché in tasca non teneva mai 12 tarì, tanti ce ne volevano per far fruttare tutta quella roba, e il denaro entrava ed usciva come un fiume dalla sua casa. Del resto a lui non gliene importava del denaro; diceva che non era roba, e appena metteva insieme una certa somma, comprava subito un pezzo di terra; perché voleva arrivare ad avere della terra quanta ne ha il re, ed esser meglio del re, ché il re non può ne venderla, né dire ch'è sua. Di una cosa sola gli doleva, che cominciasse a farsi vecchio, e la terra doveva lasciarla là dov'era. Questa è una ingiustizia di Dio, che dopo di essersi logorata la vita ad acquistare della roba, quando arrivate ad averla, che ne vorreste ancora, dovete lasciarla! E stava delle ore seduto sul corbello, col mento nelle mani, a guardare le sue vigne che gli verdeggiavano sotto gli occhi, e i campi che ondeggiavano di spighe come un mare, e gli oliveti che velavano la montagna come una nebbia, e se un ragazzo seminudo gli passava dinanzi, curvo sotto il peso come un asino stanco, gli lanciava il suo bastone fra le gambe, per invidia, e borbottava: «Guardate chi ha i giorni lunghi! costui che non ha niente!». Sicché quando gli dissero che era tempo di lasciare la sua roba, per pensare all'anima, uscì nel cortile come un pazzo, barcollando, e andava ammazzando a colpi di bastone le sue anitre e i suoi tacchini, e strillava: «Roba mia, vientene con me!».»
«
E quanti secadùri al gh'iva da cumpatìr-as Mazzarò! I mśàdar ch'i gnìvan a lamintàr-as di an màgar, i debitór ch'i mandàvan al sò dóni in prucesiòṅ a cavàr-as i cavìi e piciàr-'s al pèt par dmandàr in śnòć ad mandàr-i minga in mèś a la via, tulénd al mûl o 'l aśinèl, parchè i n gh'ìvan briśa da magnàr. «Vdiv minga quél ch'a magn mè?» al gh dgiva lò «paṅ e sigóla! e dir ch'a gh'ò i magaśèṅ pîṅ stóp, e a sòṅ al padròṅ ad tuta cla ròba chè». E s'i gh dmandàvan un pugn ad favi, ad tuta cla ròba, lò al gh dgiva: «Vê, cardiv vò ch'a l'appia rubàda? Saìv minga quant a cósta samnàr-i, sapàr-i, e catàr-i sù?» E s'i gh dmandàvan un sòld lò al gh dgiva ch'al n gh 'n iva minga. E al n gh 'n iva minga dabòṅ. Parchè in bisàca al n tgniva mai 12 tarì, quél ch'a gh vliva par far frutàr tut cla ròba lè, e i bèsi i gnìvan dèntar e i andàvan fóra cum un fiùm dla sò cà. Dal rèst a lò al n gh in fargàva gnint di bèsi; al dgiva ch'i n éran mia dla ròba, e subit dòp ch'l iva muciâ sù na sèrta sóma, al cumpràva in présia 'n àtar pcòṅ ad téra; parchè al vliva rivàr a far sù tanta téra quanta al gh 'n à al rè, parchè al rè al n pól minga vénd'r-la e gnanc dir ch'l'è sua. 'D un quèl al gh daspiaśiva, ch'al tacàva a dvintàr vèć, e la tèra al gh'iva da lasàr-la lè in du l'éra. Quést chè 'l éra un lavór minga giust vlû da Dio, parchè dòp che òṅ al s éra frustlâ in dla vita par cumpràr dla ròba, quand 'l éra rivâ a tór-la sèg, ch'a in vliv incóra da piò, a gh'iv da lasàr-la lè! E al stava sintâ par da gl'óri in sal sést, cun al maṅ in sal ganàsi, a guardàr al sò viggni ch'i dvintàvan vérdi sòt i sò òć, e al furmintòṅ di camp ch'al balàva cum un mar, e gl'ulìṿ ch'i quaciàvan la muntàgna cum la nèbia, e se un baghét mèś nud al gh pasàva lè datéś, pigâ sòt al péś cum 'n àśan stuf, lò al gh butàva adòs al sò bastòṅ in mèś al gambi, par l'invìddia, e al bacajàva: «Guardâ lò chi è'l ch'al gh'à i gióran lung! chi lò ch'al n gh'à gnint!». 'L è acsè che quand i gh aṅ dit ch'l éra gnû al tèmp ad lasàr la sò ròba, par pinsàr a l'anma, lì lò 'l è saltâ fóra in dal cùrtil cum un mat, strabucànd un pòc, miténd-as a masàr a cólp ad bastòṅ i sò nàdar e i sò tòc, e al sigàva: «Ròba mia, gnî mèg!».»
«
Perfino la roba che si era acquistata col sudore della fronte gliela invidiavano, gli avevano fatto il malocchio e la iettatura; quel po' di grazia di Dio che mangiava a tavola, gli dava gran travaglio, la notte, mentre suo fratello, il quale faceva una vita dura, e mangiava pane e cipolla, digeriva meglio di uno struzzo, e sapeva che di lì a cent'anni, morto lui, sarebbe stato il suo erede, e si sarebbe trovato ricco senza muovere un dito. La mamma, poveretta, non era più buona a nulla, e campava per penare e far penare gli altri, inchiodata nel letto dalla paralisi, che bisognava servir lei piuttosto; e la nipote istessa, grassa, ben vestita, provvista di tutto, senza altro da fare che andare in chiesa, lo tormentava, quando le saltava in capo di essere in peccato mortale, quasi ei fosse di quegli scomunicati che avevano spodestato il Santo Padre, e gli aveva fatto levar la messa dal vescovo. «Non c'è più religione, né giustizia, né nulla!» brontolava il Reverendo come diventava vecchio «Adesso ciascuno vuol dir la sua. Chi non ha nulla vorrebbe chiapparvi il vostro.» «Levati di lì, che mi ci metto io!» «Chi non ha altro da fare viene a cercarvi le pulci in casa. I preti vorrebbero ridurli a sagrestani, dir messa e scopare la chiesa. La volontà di Dio non vogliono farla più, ecco cos'è!»»
«
Anc la ròba ch'al s éra cumprâ cun al sudōr dla frònt i gh l'invidiàvan, i gh ìvan fat al malòć e ingurâ di càncar; cal pôc dla gràsia ad Dio ch'al magnàva a tavla, al gh dava un bèl travàj, la nòt, mèntar sò fradèl, ch'al fava na vita dura, e al magnàva paṅ e sigóla, al digerìva méj 'd un strus, e al saìva che da 'd lè a sènt an, mòrt lò, 'l arév ciapâ la sò eredità, e al s sarés catâ ric sénsa mōvar un dî. La mama, puvréta, la n éra più bòna da gnint, e la scampàva par parìr e par far patìr chi àtar, inciuldàda a lèt paraliśàda, ch'a gh'éra da sarvìr lē piutòst; e l'anvōda stésa, grasa, vistìda bèṅ, ch'la gh'iva tut, sénsa gnint da far ch'andàr in céśa, la'l turmintàva, quand al gh gniva in tèsta 'd èsar in dal pcâ murtàl, quaśi ch'al fus in mèś a chi scumunicâ ch'i ìvan tirâ śò dal sò pòst al Pàdar Sant, e al gh ìva fat tiràr via la mésa dal véscuv. «A n gh'è più religiòṅ e gnanc giustìsia, gnint!» al bruntlàva al Prevòstar cum al dvintàva vèć «Adès tut i vōlan dir la sua. Quéi ch'i n gh'ànan gnint i vrévan ciapàr al vòstar.» «Tir-at via da 'd lè, ch'a gh vag mè!» «Quéi ch'i n gh'aṅ gnint àtar da far i vènan a pascàr al pulghi in cà vòstra. I prēt i vrévan purtàr-i a bas cuma di sagrestàṅ, dir mésa e spasàr in céśa. Al vlér ad Dio i n al vōlan più far-al, ca'l lè cuś 'l è!»»
In dal 1884 Verga al pòrta cun sucès la sò nuvèla Cavalleria rusticana a teàtar a Turén. Eleonora Duse la fà la part ad Santuzza mèntar Flavio Andò quéla ad Turiddu. Un destìṅ difarènt al gh'à invéci 'l adatamènt dal sò nuvèla Il canarino del n. 15, stòria dna baghéta daśgrasiàda cun un mal incuràbil, scrìta par Per le vie dal 1883. Al 16 ad Maǵ dal 1885 al la pòrta al Teàtar Manzoni ad Milàn cun al tìtul In portineria ma stavòlta la gh và mal.
«
La Màlia quella sera stava peggio; e con quello spavento per giunta, il medico che veniva pel primo piano disse chiaro e tondo che poco le restava da penare, povera ragazza. A quell'annunzio babbo e mamma fecero la pace, e venne anche la Gilda vestita di seta, senza che si sapesse chi glielo aveva detto. La Màlia invece credeva di star meglio, e chiese che le sciorinassero sul letto il vestito in pezza del Carlini, onde «farci festa» diceva lei. Stava a sedere sul letto, appoggiata ai guanciali, e per respirare si aiutava muovendo le braccia stecchite, come fa un uccelletto delle ali. La sora Carolina disse che bisognava andare pel prete, e il babbo che quelle minchionerie le aveva sempre disprezzate col Secolo, se ne andò all'osteria in segno di protesta. La sora Giuseppina accese due candele, e mise una tovaglia sul cassettone. Màlia, al vedere quei preparativi si scompose in viso, ma si confessò col prete, anche il bacio del Carlini, e dopo volle che la mamma e la sorella non la lasciassero sola. Il babbo, l'aspettarono, s'intende. La sora Giuseppina si era appisolata sul canapè, e Gilda discorreva sottovoce col Carlini accanto alla finestra, credendo che la Màlia dormisse. Così la poveretta passò senza che se ne accorgessero, e i vicini dissero che era morta proprio come un canarino. Il babbo il giorno dopo pianse come un vitello e la sua moglie sospirava: «Povero angelo! Hai finito di penare! Ma eravamo abituati a vederla là, a quella finestra, come un canarino. Ora ci parrà di esser soli peggio dei cani». La Gilda promise di tornar spesso e lasciò i denari pel funerale. Ma a poco a poco anche il Carlini diradò le visite, e come aveva cambiato alloggio a San Michele, non si vide più. Sulla finestra il babbo, per mutar vita, fece inchiodare un pezzetto d'asse, con su l'insegna «Sarto» la quale vi rimase tale e quale come il canarino del n. 15.»
(IT
)(Il canarino del n. 15
, 1883
)
«
La Màlia cla sira lè la stava pèś; e cun cal spavènt pò, al dutór ch'al gniva śò p'r al prim piâṅ 'l iva dit ciàr e tónd ch'a gh rastàva pòc da patìr, póvra baghéta. A cal dit lè pàdar e màdar i ìvan fat la paś, e l'éra gnuda anc la Gilda vistìda ad séta, sénsa ch'a s saìs chi gh l'iva tòlta. La Màlia invéci la cardìva ad star méj, e la dmandò ch'i gh dastandìs sul lèt al vistî ad pèsa ad Carlini, par «far-ag fèsta» la dgiva lē. La stava sintàda in sal lèt, pugiàda a i cusèṅ, e par rispiràr la s jutàva muvénd i bras sutìi, cum al fà 'n uślèṅ cun gl'ali. La sgnóra Carulìna la dis ch'a gh'éra 'd andàr dal prevòstar, e al pàdar che cal ròbi lè minciòni a i iva sèmpar dasprasàdi cun al Sècul, al mulò incòsa andànd a l'ustarìa par prutèsta. La sgnóra Giuśepìna l'impisò du candéli e la pugiò na tṿaja in dal baùl. Màlia, in dal védar chi preparatìṿ lè, l'ingrugnò al viś ma la s cunfesò cun al prēt, anc al baś dal Carlini, e dòp l'iva vlû che sò màdar e sò surèla i n la lasìs minga da par lē. Al pàdar i 'l iva spitâ, a n gh'è gnanc biśógn ad dir-al. La sgnóra Giuśepìna la s éra indurminsàda in sla scranòṅ, e la Gilda la bacajàva piâṅ cun Carlini datéś a la fnèstra, cardénd che la Màlia la durmìs. 'L è acsè che la daśgrasiàda la s 'n andò sénsa che chi àtar i s 'n acurgìs, e quéi ch'i stàvan lè darènt i aṅ dit ch'l'éra mòrta pròpria cum un canarèṅ. Al pàdar al dè dòp al pianśìva cuma un vdèl e sò mujér la suspiràva: «Pòv'r angiulét! 'T à finî ad rabìr! Ma a séran bituâ a véd'r-la là, a cla fnèstra, cum un canarèṅ. Adès a pinsarém 'd èsar da par nuàtar pèś di caṅ». La Gilda la giurò ch'la sarés turnàda da spés e la lasò i bèsi p'r al funeràl. Ma dasadès anc Carlini al tacò a far-as védar sèmpar da méno, e dòp ch'l iva spatinâ a San Michele, al n sa vdì piò. In sla fnèstra al pàdar, par mutàr vita, 'l iva fat inciuldàr un pès d'asa, con la scrita «Sart» ch'la restò cumpàgn a 'l canarèṅ dal n. 15.»
P'r al fat ch'al n gh la cavàva minga a purtàr avànti cum al vliva al Ciclo di Vint e par cólpa 'd un mumènt difìcil dal punt ad vista ecunòmic, ch'al gh purtàva un malèsar psiculógic, Verga al decìd ad turnàr in Sicìglia.
In dal 1887 al fà gnir fóra la racòlta Vagabondaggio, in du a s cata la nuvèla Nanni Volpe, mèntar du an dòp a véd la luś la versiòṅ definitìva dal rumànś Mastro Don Gesualdo e pò al taca a lauràr a La duchessa di Leyra, n'òpra mai finìda.
«
Nanni Volpe, nei suoi begli anni, aveva pensato soltanto a far la roba. - Testa fine di villano, e spalle grosse - grosse per portarci trent'anni la zappa, e le bisacce, e il sole, e la pioggia. Quando gli altri giovani della sua età correvano dietro le gonnelle, oppure all'osteria, egli portava paglia al nido, come diceva lui: oggi un pezzetto di chiusa, domani quattro tegole al sole: tutto pane che si levava di bocca, sangue del suo sangue, che si mutava in terra e sassi. Allorché il nido fu pronto, finalmente, Nanni Volpe aveva cinquant'anni, la schiena rotta, la faccia lavorata come un campo; ma ci aveva pure belle tenute al piano, una vigna in collina, la casa col solaio, e ogni ben di Dio. La domenica, quando scendeva in piazza, col vestito di panno blu, tutti gli facevano largo, persino le donne, vedove o zitelle, sapendo che ora, fatta la casa, ci voleva la padrona. Egli non diceva di no, anzi, ci stava pensando. Però faceva le cose adagio, da uomo uso ad allungare il passo secondo la gamba. Vedova non la voleva, ché vi buttano ogni momento in faccia il primo marito; giovinetta di primo pelo neppure, per non entrare subito nella confraternita, diceva lui. Aveva messo gli occhi sulla figliuola di comare Sènzia la Nana, una ragazza quieta del vicinato, cucita sempre al telaio, che non si vedeva alla finestra neppure la domenica, e sino ai ventott'anni non aveva avuto un cane che le abbaiasse dietro.»
«
Nanni Volpe, in di sò an più bèi, 'l iva pinsâ sól a muciàr sù dla ròba. - Tèsta fina ad vilàṅ, e spali gròsi - gròsi par purtàr-ag in sima la sapa par trént'an, e al sachéti, e al sól, e l'aqua ch'a vèṅ śò. Quand i àtar śóvan di sò an i curìvan a drē al stanéli, o a l'ustarìa, lì lò al purtàva la paja a 'l gnal, cum al dgiva lò: incō un pès ad ramàda, dmaṅ quàtar cóp al sól: tut paṅ ch'al s tulìva da la bóca, sangṿ dal sò sangṿ, ch'al dvintàva dla tèra e di giaròṅ. Quand al gnal al fu prònt, a la fiṅ, Nanni Volpe al gh'iva sinquànt'an, la schina róta, al grugn laurâ cum un camp; ma al gh'iva anc un bèl pudér in dal piàṅ, na viggna in culìna, la cà cun al sò tasèl mòrt, incòsa. La Dménga, quand 'l andàva in piàsa, cun al vistî ad pan blu, tut chi àtar i s fàvan da na banda, anc al dóni, védṿi o puti, savénd ch'adès, fata la cà, a gh vliva la padróna. Lì lò al n dgiva minga ad nò, tut àtar, 'l éra drē a pinsàr-ag. Parò al fava al ròbi adàśi, da óm sòlit a ślungàr al pas secónd la gamba. Védṿa al n la vliva briśa, parchè i tìran fóra cuntinuamènt al prim marè; śuvnóta ad prim pèl gnanc, par n andàr mia subìt in dla cunfratèrnita, al dgiva lò. 'L iva butâ i òć adòs a la fióla dla sgnóra Sènzia la Nana, na baghéta bòna dal vśinâ, cuśìda sèmpar al tlar, ch'la n sa vdiva a la fnèstra gnanc la Dménga, e fiṅ a vint-i-òt an la n iva mai abû gnanc un caṅ ch'al gh baìs a drē.»
Prima ad murìr par 'n ictus in dal 1922 al dvénta senadór dal Régn.
Al dè 'd incō Giovanni Verga al pònsa in dla spurcìsia e in dal degrâd in dal campsànt ad Catàgna[1].
Òpri
Giovanni Verga quand al gh'iva 30 an
Rumànś
- Amore e Patria (1856-1857)
- I Carbonari della Montagna, (1861-1862)
- Sulle lagune, (1862-1863)
- Una peccatrice, (1866)
- Storia di una capinera, (1871)
- Eva, (1873)
- Eros, (1875)
- Tigre reale, (1875)
- I Malavoglia, (1881)
- Il marito di Elena, (1882)
- Mastro Don Gesualdo, (1889)
- Dal tuo al mio, (1906)
- La duchessa di Leyra (minga finî)
Nuvèli
- Nedda, (1874)
- Primavera e altri racconti, (1876)
- Rosso Malpelo, (1878)
- Vita dei campi, (1880)
- Pane nero, (1882)
- Novelle rusticane, (1883)
- Per le vie, (1883)
- Drammi intimi, (1884)
- Vagabondaggio, (1887)
- I ricordi del capitano d'Arce, (1891)
- Don Candeloro e C., (1894)
- Una capanna e il tuo cuore, (1992) dòp ch'l è mòrt
Versiòṅ a Teàtar
- I nuovi tartufi (1865-1866)
- Rose caduche (1867)
- L'onore I (1869)
- L'onore II
- Cavalleria rusticana (1884)
- In portineria (1885)
- La lupa (1886)
- Dopo (1886)
- Mastro Don Gesualdo (1889)
- Cavalleria rusticana (1896)
- La caccia al lupo (1901)
- La caccia alla volpe (1901)
- Dal tuo al mio (1903)
Versiòṅ al cìnema
Nòti
Culegamènt estéran


c: text/html

text:
Arcimboldo
Giuseppe Arcimboldo o Arcimboldi (Milan, 1527 – Milan, 11 lüi 1593) l'è staa un pitur lumbard, cugnussüü suratüt per i so Teste Composte, sumejanz de scoch, che 'l faseva metend insema intra de lur, int una speci de Trompe-l'œil, rob de l'istess gener (früta, verdüra, pess, üsel, liber, e.i.v.) culegaa metaforicament al suget rapresentaa.
La vita[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Giüsep Arcimboldo l'è nassüü a Milan del 1527, fiö del Biag, pitur cun una certa repütazion a la fabrica del Dom de Milan e vegnüü zü da una rama d'una fameja aristocratega milanesa.
Giüsep l'ha tacaa a laurà int la bütega de so pader vers al 1549, quand che l'è staa impegnaa a disegnà di carton ch'i gh'aveven de vess druvaa per fà sü i vedrad del Dom. I henn atribüii a lü anca i carton preparatori di stori de Santa Caterina de Lissandria, realizzaa del 1556 da un maester vedree tudesch.
Del 1556 l'ha lavuraa int el Dom de Munscia, fasend un afresch monümental che 'l reprresenta l'Albero di Jesse, in culaburazion cun el Giuseppe Meda. Del 1558 l'ha lauraa per realizà un carton per el Dom de Com.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
31 12
Ol dé 31 12 l'è 'l 365 ( 366 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 1 dé a finí l'an.
Ul dí 31 12 al è ul dí da pòost 365 ( 366 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 1 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1148 - Tortosa (ol Baix Ebre): Ramon Berenguer IV al cölmina la conchesta de la sità al calif almoràvit al-Muzaffar.
1229 - Palma: Jaume I entra vensedur a la sità daspus de conchistá Mallorca al sultà almohade Abu-l-Ala Idris al Mamun.
1979 - Barcelona: Ol Diari Oficial de la Generalitat (Diare Ofissial de la Generalitat) al pöblega la Les Orgànica 4/1979, de 18 12, del statüt d'Autonoméa de Catalunya.
1999 - Panamà: ol canal al passa a mà panamenche, d'acord con i Tratacc che Jimmy Carter e Omar Torrijos i ía signat e che ol Senat Stadünindench al ía ratificat ol 18 04 de 1978.
2004 - Kíev (Ucraina): al dimissiuna ol pröm miníster pro Röss d'Ucraina, Viktor Janukóvich, daspus che la repetissiú di elessiú ol dé 26 l'éa dat la vitòria a Víktor Jushenko.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Darér dé de l'an: in acorde a Joan Amades al è ol dé plö pervers daspus del de Sant Gjoan, in che ol Dimoni s'al manifesta in tüte i forme.
Nocc de cap d'an
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text: 1Nyatɨ'ɨj ni seij huaseij tɨ tajapua ti'ivaɨre'e. U ute'e pu áva'acáma'acaa. Aɨ pu ajta yaavi huáchuisima'a aɨjna tɨ cɨn te'ityaanan a'u tɨ e'etyacun tɨ huápɨ'ɨ a'ucatee. Aɨ pu ajta huapijsima'a ti'itɨ cadeena, tɨ vivéjmee. 2Aj pu'i raateevi'i aɨjna ɨ cu'ucu'u, aɨjna tɨ jajcua ɨmɨ huataseijre. Ai pu aɨn pueen ɨ tɨ ayan antyahuaa tɨcɨn tiyaaru'u, ajta Satanás. Aj pu'i ra'ijtápe tɨ ij a'ateevi'in a'achu cumu seivi'ira'a ninye'ira'a. 3Aj pu'i aun ya'ucajrai a'u tɨ e'etyacun. Ajta ra'atyaana. Ti'itɨ pu ajta ancaavi'ijte tɨ'ij cai che'e hua'acuanamua aɨme ɨ mej seij chuejra'a japua e'ema'acan asta na'a cai te'entipua'arite'en sei vi'ira'a ninye'ira'a. Aj pu'i xaa, ayan tyu'ujxe'eve'e maj rá'ijxɨjta tɨ'i a'atzu a'ateevi'in tɨ ruxaahua á'ucha'acanye'en. 4Nyatɨ'ɨj ni ɨpuari tyu'useij, nyajta nyaɨme ɨ mej jetzen acátye'etya'a. Ai mu aɨn pueen ɨ maj ra'ancura'a maj maɨjna cɨn antyujmua'aréera maj hua'uxɨjte'en ɨ tyaɨte. Nyajta e'eyan hua'axaijnyu'uca huaseij aɨme ɨ maj hue'ijveiichixɨ ɨ hua'amu'u jetze maɨjna cɨme'e maj tyu'utaxajtaca'a maɨjna jetze ma'acan ɨ Jesús, majta maɨjna cɨme'e maj ra'astijra'acaa maɨjna ɨ nyuucari tɨ cɨme'en raxaj ɨ Dioj. Majta aɨme, camu raatyanajchaca'a maɨjna ɨ ja'atɨ tɨ huapɨ'ɨ á'atyesi'ire'e, camu majta raatyanajchaca'a ɨ tɨ ravaɨre'e. Camu majta ra'ancura'a ɨ tɨ te'eyu'usi'ihuaca'a ɨ hua'acuaatze'e nusu ɨ hua'amuajca'a jetze a'ij tɨ ye'i antyahuaa aɨjna ɨ a'atɨ tɨ huapɨ'ɨ á'atyesi'ire'e. Aɨ mu majta huatarú jamuan ɨ Cɨriistu'u, majta maɨjna cɨn ti'ityavaaca'a matɨj tajtuhuaani tɨj na'a sei vi'ira'a ninye'ira'a cɨme'e. 5Ai mu aɨn pɨrɨcɨ ɨ maj anacai huatarujsin ɨ mej meri huacuii. Majta ɨ seica, ɨ mej meri huacuii, camu meyan majtahua'a huatarú asta na'a cai te'entipua'arite'en sei vi'ira'a ninye'ira'a. 6Rɨ'ɨ pu tiraata'a ɨ a'atɨ tɨ ayan ti'ijcɨ'ɨti, tɨ ajta huatarujsin hua'a jamuan ɨ maj anáatyá'a mu a'itaju'un hua'a tzajta'a ɨ mɨ'ɨchitye. Rɨ'ɨ pu tiraata'a a'ini Dioj pu ari huataura'ate ɨ rujemi aɨjna ɨ a'atɨ. Capu ajta che'e rɨ'ɨrista a'ame tɨ ajtahua'a huamɨ'ɨni tɨj na'a rusen cɨme'e, silu ayaa pu aɨjna cɨn te'entyaruti tɨ'ij ti'itɨ cɨn ti'ivaɨra'a ɨ Dioj jemi, ajta jemin ɨ Cɨriistu'u. Aɨ pu jamuan tyu'utaijta. Ayaa pu a'ateevi'i a'achu sei vi'ira'a ninye'ira'a. 7Tɨ'ɨj te'entipua'are ɨ sei vi'ira'a ninye'ira'a, aj pu'i ayan huatatuiihua aɨjna ɨ Satanás aujna a'u tɨ e'etyanami'ihuaca'a. 8Tɨ'ɨqui a'itamé tɨ'ij hua'ucuanamuan aɨme ɨ mej seij chuejra'a japua e'ema'acan, matɨj mana'a pua'amua yen seijre'e iiyan chaanaca japua, tɨj na'a Teijmata'a pujme'en, ajta Huaahuata pujme'en, ajta Cuameche, ajta Tzereemen. Aɨme pu tisaɨre'esin ɨ mej meyan huataujmua'a tɨcɨn Gog, ajta aɨme ɨ seica ɨ mej meyan huataujmua'a tɨcɨn Magog. Ayaa mu ara'ase a'achu tɨ caj tí'itej ɨ sej tɨ huaca a'utɨ avastɨmee ɨ jaj tɨ ve'e. Ajta aɨn ɨ cu'ucu'u hua'ajsaɨre'esin mej mi huatenya'use'en. 9Matɨ'ɨj mi nain japua á'ujhua'anya'a tɨj na'a caj tɨ auyauj ɨ chuej japua. Matɨ'ɨj mi rajnáj a'u mej tya'utyá'ɨnaamuaca'a aɨme ɨ maj rɨ'ɨ ti'iteseijre'e ɨ Dioj jemi, majta rajnáj maɨjna ɨ chajta'ana tɨ huapɨ'ɨ hua'araanajchi aɨme ɨ maj tyaɨtestyamua'ame'en pueen ɨ Dioj. Ajta, taij pu u e'icajve u tajapua. Ajta hua'utyaatai aɨme ɨ maj jamuan á'ujhua'anya'a ɨ tiyaaru'u. 10Ajta aɨn ɨ tiyaaru'u tɨ hua'ucuanamua, au pu e'etyériihuaca'a a'utɨ a a'alaguun a'u tɨ azufre a'ataa, a'u tɨ ajta e'eseijre'e aɨjna ɨ a'atɨ tɨ huapɨ'ɨ á'atyesi'ire'e, ajta aɨjna tɨ ravaɨra'acaa, aɨjna tɨ hue'itzi cɨn ti'ixaxa'ata'a aɨjna jetze ma'acan tɨ huapɨ'ɨ á'atyesi'ire'e. Au mu mi rajpueiitzi mua'aju'un nain xɨcaj tzajta'a, ajta nain tɨca'ari tzajta'a tɨj na'a rusen cɨme'e. 11Nyatɨ'ɨj ni ɨpuari huaseij tɨ ve'e. Naa pu ti'icueinara'a. Nyajta nyaɨjna huaseij ɨ tɨ acajca. Ajta ɨ chaanaca, ajta aɨjna ɨ tajapua, aa huaujpua'arixɨ maɨjna jemi. Camu che'e me'e e'eseijra'acaa. 12Nyatɨ'ɨj ni nyaɨme huaseij ɨ mej meri huacuii, ɨ mej vivejme'en cɨn títyatatyá'acaa, majta ɨ maj cɨle'enya'a cɨn ti'ivaɨra'acaa. Au mu a'are'evaacaa maɨjna jemi ɨ ɨpuari. Majta seica ra'utacuuraca'a ɨ yu'uxari. Majta seij autacuuraca'a ɨ yu'uxari tɨ jetzen te'eyu'usi'i a'ij maj antya'aruu ɨ mej meyan ruuri huatyaturaasin ɨ Dioj jemi. Dioj pu ajta hua'uxɨjte aɨme ɨ mej meri huacuii maɨjna cɨme'e a'ij tɨ te'eyu'usi'ihuaca'a ɨ yu'uxari jetze, ɨ tɨ jetzen ayan tya'axa a'ij maj huarɨj matɨ'ɨj mauj ruuricaa, saɨj ajta saɨj. 13Matɨj mana'a pua'amua ɨ maj aujamɨ ɨ jaj tzajta'a, aɨ mu huatarú. Majta ɨ seica, ɨ maj huacuii a'utɨ na'a, capu amɨn ti'itɨ pɨrɨcɨ ɨ tɨ hua'ucuii na'ari a'utɨ a'utyajturaa ɨ hua'axaijnyu'uca, naijmi'i mu majtahua'a huatarú. Ajta Dioj pu naijmi'ica a'uxɨ́jte aɨjna cɨme'e a'ij mej titetyújchaɨca'a matɨ'ɨj mauj ruuricaa. 14Cɨme'en pu'u hua'uxɨjte, aɨ pu ra'upua'ari naijmi'ica tɨ ti'ityacui'ica, ajta aujna a'u maj a'utyajturaa ɨ mej meri huacuii, ɨ tɨ ayan tyaja'arajtyahuaa tɨcɨn Hades. Naijmi'ica pu atyaahua'axɨ aɨjna jetze ɨ a'alaguun tɨ azufre cɨn á'ataaca'a. Ai pu aɨn pueen ɨ maj hua'apuacajretze huacui'ini, maj maun a'utyaturaasin maujna jetze ɨ a'alaguun tɨ azufre cɨn a'ataa. 15Tɨ pua'a cai ayan te'eyu'usi'ihuacajche'e a'ij tɨ saɨj antyahuaa aɨjna jetze ɨ yu'uxari tɨ jetzen te'eyu'usi'ihuaca'a a'ij maj antya'aruu aɨme ɨ maj ruuri huatyaturaasin ɨ Dioj jemi, ayaa pu ti'ijruuren aɨjna ɨ a'atɨ tɨ cai á'ayu'usi'ihuaca'a. Dioj pu ra'atyajraisin aɨjna jetze ɨ a'alaguun tɨ azufre cɨn a'ataa.


text:
Näfels
Näfels a l'è un cumün svizzer del Canton Glarona. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 36.93 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 4021 abitant.
El cumün de Näfels al se tröva a una altitüden de 437 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Glaruna, Innerthal (SZ), Mollis, Netstal, Oberurnen.
Cuntegnüü
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Näfels l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1240 col nom de Nevels.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Galeria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Gemeinde Näfels (Todesch)
- Näfels in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Charles François Dumouriez
Charles François Dumouriez (Cambrai, 1739 - Londra, 1823) l'è staa on general e omm politigh frances.
L'è staa minister di Ester e de la Guerra ai temp de la Rivoluzion Francesa. L'ha combattuu e l'ha portaa a la vittoria i Frances a Valmy e a Jemappes, anca se l'ha perduu a Neerwinden. Per quella reson chì i sò nemis politigh a Paris en profitten per mettel in difficoltà, inscì lù el passa cont el nemis (prima i Austriegh e poeu i Ingles).
Dopo avè combattuu a longh per i Ingles contra el Napoleon (per esempi in Spagna, insema al Wellington), l'è mort in pension in Inghilterra, indove l'era vegnuu on allevador de boeu.


text:
Vernay (CH-FR)
Vernay a l'è un cumün svizzer del distret de Broye, in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 8.32 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1042 abitant.
El cumün de Vernay al se tröva a una altitüden de 465 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bevaix (NE), Bussy, Chevroux (VD), Estavayer-le-Lac, Gorgier (NE), Grandcour (VD), Morens, Rueyres-les-Prés, Sévaz.
Vernay l'è staa creaa el prim de Ginee del 2006, de la fusion dei cumün de Autavaux, Forel e Montbrelloz.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Pernambuco
Artìcol in dialët piasintëin
Pernambuco (in Portoghês: Estado do Pernambuco) l'è voin d'i 26 Stä Federäi dal Brasil, c'al cunfëina a Nord cul Paraíba e cul Ceará, a Ovest cul Piauí, a Sud cui Stä dl'Alagoas e d'la Bahia. Al fa part ad'la Regòn dal Nordeste e la sò capitäla all'è Recife.
Al fa part ad'la Regiòun Nordeste.
In dal 2010 al g'hava 8.796.032 abitänt e 'na süparfìs ad 98.311,616 km2.
Futugrafii[modifica | mudéfica la surzéia]
Parsònn nasìdi in dal Permabuco[modifica | mudéfica la surzéia]
Ligàm ad föra[modifica | mudéfica la surzéia]
- Governo do Estado do Pernambuco – Guèrn dal Stä ad Pernambuco


text:
John Lindley
John Lindley (8 de febrér del 1799 — 1 de Noèmber del 1865) l'è stàt en botànic inglés.
Vìta e òpere[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lindley l'è nasìt a Catton, arènt a Norwich, 'n Inghiltèra, endóche sò pàder, George Lindley, autùr de A Guide to the Orchard and Kitchen Garden, el gh'ìa 'n vivàio. El g'ha cuminciàt a stüdià a la Norwich Grammar School. La sò prìma püblicasiù, 'ndèl 1819, l'è stàda 'na tradusiù de l'Analyse du fruit de L. C. M. Richard. L'an dòpo 'l g'ha püblicàt la Monographia Rosarum, con dét 'na descrisiù de spéci nöe, coredàda de dizègn che 'l gh'ìa fàt lü stès. Endèl 1821 'l püblica amò dò òpere: Monographia Digitalium e Observations on Pomaceae come contribùta a la Linnean Society. Póc dòpo 'l và a stà a Lóndra, edóche 'l vé töt dét de John Claudius Loudon cól còmpet de scrìer la part descritìva de l'Encyclopaedia of Plants.
Endèl lauràga dré a chèsta òpera, che la sarà completàda 'ndèl 1829, e dòpo ìga stüdiàt i mòdei descritìf dei caràter distintìf, el se convèns de la süperiorità del sistéma "natüràl" de Antoine Laurent de Jussieu, cioè 'n sistéma che 'l riflitìa 'l gran desègn de la natüra en contrapuzisiù col sistéma "artificial" chel 'l Linèo 'l dopràa endèl'Encyclopaedia. Le sò edèe le vegnarà aplicàde 'ndèl A Synopsis of British Flora, arranged according to the Natural Order (1829) e 'ndèl in An Introduction to the Natural System of Botany (1831).
Endèl 1829 Lindley, che zà del 1822 l'ìa stat segretàre asistènt de l'Horticultural Society, l'è stat numinàt titulàr de la càtedra de botànica de l'University College de Lóndra, tìtol che 'l g'ha mantignìt enfìna al 1860; el g'ha apò ambiàt a tègner dèle conferènse sö quistiù botàniche a pàrter del 1831 al Royal Institution, e del 1836 al Chelsea Physic Garden.
Lindley el g'ha discriìt le piànte che Thomas Livingstone Mitchell el gh'ìa catàt sö 'ndèle sò spedisiù del 1838, e 'l g'ha scriìt 'na apendìce al Botanical Register del 1839 endóche 'l g'ha discriìt le piànte troàde del James Drummond e de la Georgiana Molloy de la Swan River Colony endèl'Australia ucidentàla. El g'ha ìt 'na part importànta endèla asegnasiù a Charles Moore de la Diresiù del Sydney Botanical Gardens.
Come profesùr el g'ha scriìt divèrse òpere scintìfiche e popolàre, e pò 'l g'hà apò contribüìt mìa póc al Botanical Register, del quàl l'è stàt editùr per divèrsi agn, e al The Gardeners' Chronicle, endèl qual el g'ha ìt l'encàric de cürà 'l deartimàt orticültüràl a pàrter del 1841. L'è stàt sòcio de la Royal Society, de la Linnean Society e de la Geological Society. L'è mórt endèla sò cà a Bedford Park arènt al Turnham Green.
L'è cunsideràt giü dei pàder de la clasificasiù de le orchidèe.
Sò fiöl Nathaniel Lindley el g'ha ciapàt la cariéra de giüdes e 'l g'ha utignìt el tìtol de Barù.
Selesiù de scrìcc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
En bànda a chèle zà mensiunàde, tra le sò òpere se g'ha de cità:
- An Outline of the First Principles of Horticulture (1832)
- An Outline of the Structure and Physiology of Plants (1832)
- Nixus Plantarum (1833)
- The Genera and Species of Orchidaceous Plants (1835)
- A Natural System of Botany (1836)
- The Fossil Flora of Great Britain (with William Hutton, 1831-1837)
- Flora Medica (1838)
- Theory of Horticulture (1840)
- The Vegetable Kingdom (1846)
- Folia Orchidacea (1852)
- Descriptive Botany (1858).
- Appendix to the first twenty-three volumes of Edwards's botanical register (1839)
- Collectanea botanica (1821-1826) With Richard and Arthur Taylor.
- Edwards' botanical register (1829-1847) With James Ridgway. Vol. 15-33.
- Einleitung in das natürliche System der Botanik (1833)
- The genera and species of orchidaceous plants /by John Lindley. (1830-1840)
- Medical and oeconomical botany /by John Lindley (1849)
- Monographie du genre rosier, traduit de l'anglais de J. Lindley ...par M. de Pronville (1824) With Auguste de Pronville.
- Paxton's flower garden /by Professor Lindley and Sir Joseph Paxton (1853) Et al. Three volumes.
- Sertum orchidaceum:a wreath of the most beautiful orchidaceous flowers /selected by John Lindley. (1838)
- Ladies' Botany (6th ed. 1865).[1]
Endèl 1841, ensèma a Joseph Paxton, Charles Wentworth Dilke e William Bradbury el g'ha fondàt el Gardeners' Chronicle e l'è dientàt el prim editùr.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Ladies' Botany; or, A familiar introduction to the study of the natural system of botany. London: H. G. Bohn, 1865.
External links[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- John Lindley John Lindley's work on orchids
- Books by John Lindley at the Biodiversity Heritage Library


text:
Cuneo
Cuneo (en fransés, ucità, e 'ndèi dialècc locài Coni) L'è 'na cità del Piemónt (Italia) capolöch de la pruvìncia omònima. El cümü de Cuneo 'l g'ha 55 697 abitàncc (dàto del Dic 2012 [1]), 'na superfìce de 119 km² e 'na densità de 468 ab./km². El cunfìna coi cümü de Boves, Cervasca, Vignolo, Beinette, Peveragno, Castelletto Stura, Caraglio, Tarantasca.
La se tróa ai pè de le Alpi Marìtime, sö le spónde del fiöm Stura endóche chèsto 'l sbóca de la Val de Stura.
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Santa Fe de la Vera Cruz, Argentina
- Nisa, Francia
- Richard Toll, Senegal
- Fürstenberg/Havel, Germania[2]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Cùneo l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2012.
- ↑ http://www.comune.cuneo.gov.it/la-citta/storia/gemellaggi.html Sit del cümü de Cuneo


text:
E quaand ch l'è nassüü suta una loena caputàda
la sciguèta l'ha vusaa e la sua mama l'è scapàda
se regordi che'l ciel l'ha piangiüü per un mees
e la geen la tremava in tütt el paees...
El sò pà l'era un fantasma l'è mai cumparii
el sò zio "Pulentauncia" l'era sempru ciucch tradii
el sò nonu selvàdech l'ha faa vegnì graand
cunt'in man un fulcén e senza müdaand
Per tücc i geent nurmai e anca per i sciur
el sò nom l'era Bestia "castigh del Signuur".
Fiöö de'n tempural e de 'na stèla sgavezzàda
el te tajava el còll cumè fa una cicada
La sua facia la faséva pagüra ai serpeent
e se te l'incrusàvet gh'era puuch de vèss cunteent
l'era cumé un diavul vegnüü de la muntagna
el gh'era propi i öcc del lüff quand el cagna
El viagiàva in de la neev in sö la facia dell'invernu
el vegniva giò del munt e 'l menava adréè l'infernu
l'era sempru spurceleent e vestii cun't un sacch
l'era el Bestia, bestia grama el sò fulcèn l'era mai stracch
Per tücc i geent nurmaai....
Un dé al lavatoj el se vardàva in un sedèll
e quel che'l vedeva l'era mea pö taant bell
gh'era lé anca una tusa e l'era bèla cumé 'l suu
lüü 'l g'ha daa el sò fulcén e nissoen l'ha piö vedüü
E spiava quèla tusa quand la nàva giò a lavà
perchè ghe piaséva sentila cantà
el sentiva el coer verdess cumé un fiich
lei era una rosa... e lüü un mazz de urtiigh
Per tücc i geent nurmaai....


text:
Lützelflüh
Lützelflüh a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Emmental, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 26.9 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 4060 abitant.
El cumün de Lützelflüh al se tröva a una altitüden de 585 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Hasle bei Burgdorf, Krauchthal, Landiswil, Oberburg, Rüderswil, Rüegsau, Sumiswald, Trachselwald, Walkringen.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lützelflüh l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1225 col nom de Lucelfluo.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- (DE)
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- (Todesch)Sit ufizial
- Lützelflüh in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Grünenmatt in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Brandis in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Odüda tl detail
Gara di schi y dla liösa dla Crusc Blancia de Südtirol
Tröc colaboradus dla Crusc Blancia dla Provincia à tut sö l’invit dla seziun marora y à tut pert ala gara
N sabeda, ai 29 de jenà 2011 à la Seziun Crusc Blanćia Mareo metü da jí la 36ejima ediziun dla gara di schi dla Assoziaziun Provinziala de Pröm Aiüt Crusc Blanćia. La gara è inće gnüda metüda a jì por festejé i 20 agn dla seziun da Al Plan. Indöt á 180 colaboradus tut sö l’invit dla seziun marora y è rovà adalerch da deplü perts de Südtirol, por se mosoré cun i atri te na gara di schi y öna dla liösa. Düć i volontars è rovà adalerch adora, cun le davagné tl pinsier, mo dantadöt cun tröpa vëia da sté adöm y da sla gode.
Dô la gran stanćiada dl danmisdé, olache düć à dè so miù sön la nëi, á düc i partezipanc podü jí a marëna y a se palsé fora.
Do marëna se à spo düć induné tl Restaurant La Bronta por tó pert ala premiaziun
Tratan la premiaziun, á le caposeziun Stephan Ploner, tut la ocajiun da salude y rengrazié tröć ghesć d’onur che è gnüs adalerch por la manifestaziun: le presidënt dla Crusc Blanćia dot. Georg Rammlmair, le ombolt de Mareo, dot. Albert Palfrader, le vize ombolt da San Martin, dot. Dolorico Mischí, le vize presidënt dl Skirama Plan de Corones Zeno Kastlunger, le vize presidënt dla assoziaziun turistica Werner Call, le diretur dla Cassa Raiffeisen Val Badia Hubert Obwegs y i atleć dla nazionala taliana de schi, Manuela y Manfred Moelgg. I dui atleć d’Al Plan á albü n gran laûr da se lascè fa jö cun i volontars y da firmé les sciarpes che düć i volontars à ciafè por la ocajiun. I tolun l’ocajiun da rengrazié de cör düc i ghesć d’onur, che s’á tut la bria da gní adalerch, y ti à insciö dè na maiù importanza ala manifestaziun.
Tartan la premiaziun, n’á nia ma i singui mius ćiafé na copa , mo inće les seziuns che á arjunt le miù resultat. Le pröm post tla categoria de grup s’á meritè la seziun da Mals, con i miûs resultać ti sciampan dant ales seziuns de Sarntal y Alta Badia.
Ciamó plü interessant era stada tartan la lotaria, olache tröć à podü pié do de beliscimi pesć
Do la premiaziun à i partezipanc ciamo albü la ocajiun da passe valgönes ores de aurela cörta tl Apres Ski La Bronta.
I organisadus oress ti sporje n sintì dilan a düc chi che à contribui al garatè dla gara. N dilan particolar al comite de organisaziun Al Plan Events por le gran sostegn chi un ciafè. N dilan ala Cassa Raiffeisen por la sponsorisaziun dles copes, al Skirama Plan de Corones por le sostëgn y a düc chi che à dè ca n pest por la lotaria. N dilan a Manfred y Manuela che à daidé para pro la premiaziun y a düc chi che à fat val sorvisc.
- Files:
- Gesamtergebnis_01.pdf155 K
- Gesamtergebnis_Rodeln_01.pdf123 K
- Gesamtergebnis_nach_Klassen_01.pdf155 K
- Mannschaftswertung_01.pdf112 K


text:
Battaja de Mondovì
La battaja de Mondovì l'è stada voeuna de quei de la Campagna d'Italia.
Dopo d'avè vinciuu a Cairo Montenotte a Dego, el Napoleon l'era 'dree a cercà la battaja final cont i Piemontes, comandaa del general Colli.
El 21 de april del 1796 l'è riessii a trovài a Mondovì. L'ha taccaa cont ona forza de 17.500 omen contra i 13.000 di nemis. El primm assalt di Frances l'è staa respingiuu, ma el segond el gh'ha 'vuu success e 'l Colli l'ha dovuu retiràss anmò 'na voeulta.
Duu dì dopo i Piemontes hann ciamaa l'armistizzi, firmaa la settemana adree a Cherasch.


text: 1Toxo ol javoc sc'ual yoval sc'ol Jehová. A eb' ajc'ool, ol spucb'at eb' tastac ay d'a eb' cajan d'a Jerusalén, a d'a yol chon̈ab' chi' ol spuquec' eb'. 2A d'a jun c'ual chi', a Jehová ol molb'an masanil nación yic syac'an oval yed' Jerusalén. Ol ac'joc ganar yuj eb'. Ol ic'jocb'at masanil tastac ay d'a yoltac pat yuj eb'. Masanil eb' ix ix ol yixtej eb' ajc'ool chi'. Ol ic'chajb'at nan̈aloc eb' cajan chi' d'a preso yuj eb'. Nan̈alto pax eb' ol can d'a Jerusalén chi'. 3Palta elan̈chamel ol elta Jehová yac' oval yed' juntzan̈ nación chi', icha ajnac yac'an oval d'a peca'. 4A d'a jun c'ual chi', ol em tec'tec' yoc d'a lum tzalan Olivo d'a yichan̈ Jerusalén d'a stojolal b'aj sjavi c'u. Ol pojchaj snan̈al jun lum tzalan chi', ol jacvoc jun nivan ch'olan, scot d'a stojolal b'aj sjavi c'u, tz'ec'c'och d'a stojolal b'aj tz'em c'u. A nan̈aloc jun tzalan chi', ol b'atcan d'a stojolal norte, axo nan̈alxo, ol b'atcan d'a stojolal sur. 5Axo d'a jun ch'olan chi' ol ex el lemnajoc, yujto ol c'ochn̈ej d'a Azal. Ol ex el lemnaj icha ajnac yel lemnaj eb' e mam eyicham yuj jun quixcab' ec'nac ayic ayoch vin̈aj Uzías reyal d'a Judá. Axo Jehová co Diosal ol javoc yed' masanil eb' yicxo. 6A d'a jun c'ual chi', sacleinacn̈ej ol ajoc, man̈toc te sacq'uinal, man̈toc te q'uic'q'uinal. 7A jun c'ual chi', an̈ej Jehová ojtannac tas ol ajoc. Malaj junoc c'ual icha jun c'u ol yac' chi', sacq'uinaln̈ej, man̈ c'ualiloc, man̈ d'ac'valiloc paxi, yuj chi' ayic ol em c'u, man̈ ol q'uic'b'oclaj. 8A d'a jun c'ual chi', ol q'ueul jun a a' d'a Jerusalén, ol eln̈ej yoc a' d'a n̈ab'il q'uinal yed' d'a varesma. A jun a' chi', nan̈al a' ol b'atcan d'a a' mar Muerto, axo nan̈alxo a', ol b'atcan a' d'a a' mar Mediterráneo. 9A d'a jun c'ual chi', a Jehová ol ac'an yajalil d'a masanil yolyib'an̈q'uinal tic. An̈ej Jehová chi' ol b'inajoc yujto an̈ej Dios. 10Pan̈anxon̈ej ol ajcan lum luum, aton lum sb'at d'a Geba masanto d'a Rimón, d'a stojolal sur yic Jerusalén. Axo Jerusalén chi', chaan̈ ol ajcan icha junoc tzalan. A b'aj ol cajnaj eb' anima d'a Jerusalén chi', ol schael d'a puerta yic Benjamín, ol ec' d'a jun puerta d'a peca', masanto d'a junxo puerta yic yesquinail. Ol b'atn̈ej d'a storreal yic Hananeel, masanto b'aj stec'chajel yal sat te' yuva vin̈ rey. 11A Jerusalén chi', man̈xa b'aq'uin̈ ol sateloc. Ol cajnajxoc anima d'ay, man̈xalaj tas ol sna eb'. 12A juntzan̈ nación ol ac'an oval yed' Jerusalén chi', ol ac'chaj val och syaelal yuj Jehová. A eb' anima chi', pitzanto eb' ol syamanoch sb'ac'chil eb' sc'ab'ati, ol c'ab'at yol sat eb' d'a yed'tal, ol c'apaxb'at yac' eb' d'a yol sti'. 13A d'a jun c'ual chi', ol yac'cot nivan xivc'olal Jehová d'a scal eb' anima chi'. Junjun eb' ol syamlaj sb'a yed' mach ajun yed'oc, ol smil-lancham sb'a eb'. 14A d'a jun c'ual chi', ol cot eb' aj Judá scol eb' aj Jerusalén. Ol toc'joc ec' masanil sb'eyumal juntzan̈ nación ay d'a slac'anil chi' yuj eb', man̈xo jantacoc q'uen oro, q'uen plata yed' pichul ol smolb'ej eb'. 15A jun yaelal ol em d'a yib'an̈ eb' anima, an̈eja' ol javocpax d'a yib'an̈ noc' chej, noc' mula, noc' camello, noc' b'uru yed' masanil noc' smolb'etzal noc' eb' ajc'ol ayec' d'a scampamento. 16Ayic ol lajvoc juntzan̈ chi', a eb' anima olto can d'a juntzan̈ chon̈ab' ix yac' oval yed' Jerusalén chi', junjun ab'il, ol javoc eb' yac'och q'uin̈ yic Chinama, yic tz'ochpax eb' ejmelal d'a jun Rey, aton Jehová Yajal d'a Smasanil. 17Tato ay junoc nación d'a yolyib'an̈q'uinal tic man̈ ol javoc d'a Jerusalén yic tz'och ejmelal d'a jun Rey chi', man̈xo ol yac'laj n̈ab' d'a smacb'en. 18Tato ay eb' aj Egipto man̈ ol javoc yac'och q'uin̈ yic Chinama, man̈ ol yac'paxlaj n̈ab' d'a slum eb'. Ol javoc yaelal d'a yib'an̈ eb' yuj Jehová icha yaelal ol javoc d'a yib'an̈ juntzan̈ nación max javilaj chi'. 19Aton val jun yaelal chi' yovalil ol javoc d'a yib'an̈ Egipto yed' d'a yib'an̈ juntzan̈xo nación max javi yac'och q'uin̈ yic Chinama. 20A d'a jun c'ual chi', a d'a q'uen yunetac campana yed'nac noc' chej tz'ib'ab'iloch icha tic: Yicxon̈ej Jehová yaji, xchi. Yed' q'uen chen ol c'anchaj d'a stemplo Jehová b'aj ol tajoc noc' schib'ejal noc' silab', yicxon̈ej pax Jehová ol ajoc, icha yaj nivac uc'ab' sc'anchaj d'a altar. 21Masanil q'uen chen d'a Jerusalén yed' d'a Judá, yicxon̈ej Jehová Yajal d'a Smasanil ol ajoc. A mach sb'at yac' junoc silab' ta', syal sc'anan juntzan̈ chen chi', syac'an tajoc noc' chib'ej syac' silab'il chi'. A d'a jun c'ual chi', man̈xalaj eb' chon̈vajum ol ilchaj d'a stemplo Jehová Yajal d'a Smasanil.


text:
Bainvegni sin la pagina d'internet da la CDEP
En Svizra portan ils chantuns la responsabladad principala per ils fatgs da furmaziun e da cultura. Els coordineschan lur lavur sin champ naziunal. Per far quai furman las 26 directuras e directurs chantunals da l'educaziun publica in'autoritad: la conferenza svizra da las directuras e dals directurs chantunals da l'educaziun publica (CDEP).
La collavuraziun da la CDEP sa basa sin cunvegnas interchantunalas e ch'èn giuridicamain liantas (concordats). La CDEP agescha en moda subsidiara ed ademplescha incumbensas che na pon betg vegnir surpigliadas da las regiuns u dals chantuns.
Il program d'activitad da la CDEP descriva las lavurs actualas da la conferenza.
Christoph Eymann (BS)
president da la CDEP


text:
Collecturs
Questas paginas èn deditgadas als collecturs che vulessan communitgar e cundivider lur passiun tant sco las experientschas ed ils resultats da lur lavur pazienta e meticulusa. Sin questa pagina chattan ins las descripziuns da diversas collecziuns e diversas tematicas interessantas approfundadas dals collecturs stess. Ils collecturs svizzers u las collecziuns cun tematicas svizras vegnan preschentadas en urden alfabetic. Per facilitar la consultaziun inditgeschan in u dus simbols sper il num la tipologia da la collecziun.
inditgescha ils collecturs da portatuns;
inditgescha ils collecturs dad apparats per la reproducziun e per la registraziun dal sun.
Ils collecturs che preschentan lur collecziun sin ina pagina d'internet persunala pon permetter in access direct via link. La descripziun da mintga collecziun è redigida en la lingua da l'autur da la pagina.


text:
1938
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
16 a 18 03 - Barcelona: l'aviazziun franchista la fa i bombardameent püssée devastaduur che la patirà la citaa in la guèra Civil Spagnöla.
28 03 - Fraga (el Baix Cinca): i franchiist a ocüpan la vila.
03 04 - Lleida (el Segrià): i franchiist a ocüpan la citaa.
04 04 - Morella (e Ports): i franchiist a ocüpan la vila.
15 04 - noort del Paees Valencià: i franchiist a ocüpan cheest teritori.
17 04 - Vielha (la Val d'Aran): i franchiist a ocüpan la vila.
28 04 - Catalunya: i auturitaa repüblicann a órdenan la mobilizazziun di gjúan de la quinta del 41, cognossüü coma la quinta del biberon.
16 06 - Castelló de la Plana (la Plana Alta): i franchiist a ocüpan la citaa.
24 07 - La scomenza la Bataja de l'Ebre
21 09 - Ol President de la Segonda Repüblega Spagnöla, Dutur Negrín al nönsia la retirada di Brigade Internassiunale a i Nassiú Ünide, ch'i condemna ol colp militar, però i ignora i petissiú d'aida.
05 11 - Tarragona (el Tarragonès): l'aviazziun franchista la bombarda la citaa.
28 10 - Spagna: i Brigaad Internazziunaal a bandonen el paees.
1938 - ul Brasiil: Getulio Vargas al inizzia ul movimeent "Estado Novo", de tendenza fassista.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
[[28 02|28 de febraar: Nanni Svampa, cantaant Lumbaart
8 de marz: Bruno Pizzul, telecrunista
08 04 - Kumasi (Ghana): Kofi Annan, polítegh Ghanées, Segretari Generaal de l'UNÜ e Premi Nobel de la Paas l'an 2001.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
09 04 - Burgos (Spagna): Manuel Carrasco e Formiguera, polítegh Catalan, sassinaa paj franchiist.
13 03 - Mosca, (Rüssia): Nikolaj Ivanovič Bucharin, leader revulüzziunari soviétich sassinaa par el staliniism (n. 1888).
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text: 1Ser a le kedekedii ongeuid el semosem a Ngelekel a Sib, e ng mlo kellechakl a eanged el mle bekord tedobech el sikang. 2E ngak a milseterir a re teuid el anghel el dilechor er medal a Dios, e ngilai a euid el trombetang el mo chemur. 3E a lmuut el tar a anghel el uleba kolt el blil ochod a mlei el mo dechor er a bitar a olengetongel. Ng ngilai a betok el ungil a bul ochod el mo obengkel a nglunguchir a rokui el chedal a Dios e mo oldars er bebul a olengetongel el mlar medal a kingall. 4Ma chetul ngiil ochod a mlor bab el obengkel a nglunguchir a re chedal a Dios el mlar a chimal a anghel el dechor er medal a Dios. 5E a anghel a ngiluu a blil ongat e mekekii er a ngau el mlar a olengetongel e nguu el choitii er a beluulchad. Me ng mlor ngii a cherrodech ma ngerel a derumk ma bisebusech ma desiu. 6E sola e tirkel teuid el anghel el ullab a kleuid el trombetang a mirrechbesrir el mochu outrombetang. 7Ma kot el anghel a uluutrombetang. A chull el kori ma ngau el urrachem er a rasech a rirebet er a beluulchad. A tar edeitiud er a beluulchad, ma tar edeitiud er a kerrekar ma bek el llel a chudel a milseseb. 8E sola e a ongerul anghel a uluutrombetang, ma kor a teletelel a kloul rois el kmard a ngau er ngii, a ulebidokl er a daob; 9ma tar a edeitiud er a daob a di mlo rasech, ma tar edeitiud er a ikel outeliil el ngar a daob a di mlad, ma tar edeitiud er a diall a di meltemall. 10A ongedel anghel a uluutrom-betang, ma klou el btuch er a eanged el mekerkard el ua okal a rirebet er a tar edeitiud er a omoachel ma ikel oumadedok el ralm. 11(A ngklel ingiil btuch a “Mechuached.”) A tar edeitiud er a ralm a mlo mechuached, e betok el chad a mlad a lolim er itial ralm, ele ng ulebult el mo mechuached. 12E a ongeual anghel a uluutrom-betang, ma tar edeitiud er a sils, ma tar edeitiud er a buil, ma tar edeitiud er a btuch a meltemall, me ng mlo diak a tar edeitiud er a llemesel; e dirrek el mlo diak a llemesel a tar edeitiud er a llomes ma tar edeitiud er a klebesei. 13E sola e ak ulemes, e rirengesii a uasi el silebek er bab er a melidiul el klou a ngerel el kmo, “Kdekudel! kdekudel! Ng meral mo kdekudel el kirir tirkel rokui el ngar a beluulchad, sel bo loutrombetang tirkel kuk tedei er a re anghel!”


text: 1Rü ngẽma yaxõgüxü̃ i duü̃xü̃gü rü name nixĩ i nüxna nüxü̃ cucua̱xãchixẽẽ na meã naga naxĩnüẽxü̃ca̱x i nachiü̃ãneãrü ãẽ̱xgacügü rü guxü̃ma i togü i ãẽ̱xgacügü. ¡Rü yaxucu̱xẽgü na ínamemaregüxü̃ca̱x na naxügüãxü̃ca̱x i guxü̃ma i mexü̃ i puracügü! 2Rü tama name i texéchiga chixri nidexagü rü texémaã nanuẽ. Natürü name nixĩ i guxü̃ i duü̃xü̃gümaã namecümagü rü aixcüma guxü̃ i duü̃xü̃güxü̃ nangechaü̃gü rü tama nügü ínarütagü. 3Rü name nixĩ i yaxna namaã taxĩnüẽ i ngẽma tama yaxõgüxü̃, yerü yixema rü ta ga ü̃pa rü chixri tamaxẽ, rü tama Tupanaga taxĩnüẽ. Rü itayarütauxe rü tórü ngúchaü̃ tüxü̃ napora. Rü chixexü̃gu rüxĩnüẽãcüma tamaxẽ rü taxãũxãchiwa̱xegü. Rü togü i duü̃xü̃gü taxchi naxaie, rü yixema rü ta rü yigüchi taxaie ga wüxichigü. 4Natürü ga Tupana ya tórü maxẽxẽẽruü̃ rü tüxü̃ nüxü̃ nadauxẽẽ ga ñuxãcü tamaã na namecümaxü̃ rü ñuxãcü guxü̃ i duü̃xü̃güxü̃ nangechaü̃xü̃. 5Rü yexguma nixĩ ga tüxü̃ namaxẽxẽẽxü̃. Rü tama ṯacü rü mexü̃ na ixügüxü̃gagu nixĩ ga tüxü̃ namaxẽxẽẽxü̃, natürü tüxü̃ namaxẽxẽẽ yerü nüxü̃́ tangechaü̃tümüü̃gü. Rü Naãẽ i Üünexü̃ i tüxü̃ ngexwacaxü̃xẽẽxü̃ãrü poramaã Tupana tüxü̃́ inayanaxoxẽẽ ga tórü pecadu na ngexwacaxü̃xü̃ i duü̃xü̃gü ixĩgüxü̃ca̱x. 6Rü Ngechuchu ya Cristu ya tórü Maxẽxẽẽruü̃gagu nixĩ ga Tupana ga guxü̃ma ga norü ngúchaü̃maã tüxna namuãxü̃ ga Naãẽ i Üünexü̃. 7Rü yemaãcü tamaã namecüma rü tüxü̃ narüngü̃xẽẽ ga Tupana na aixcüma imexü̃ca̱x i nape̱xewa, rü na nayauxgüxü̃ca̱x i ngẽma maxü̃ i taguma gúxü̃ i írüṉg̱uxẽẽgüxü̃. 8Rü guxü̃ma i ngẽma marü cumaã nüxü̃ chixuxü̃ rü aixcüma nixĩ. Rü ngẽmaca̱x chanaxwa̱xe i guxü̃guma nüxü̃ quixu i ngẽma ore na aixcüma mexü̃ naxügüxü̃ca̱x i ngẽma duü̃xü̃gü i Tupanaãxü̃́ yaxõgüxü̃. Erü ngẽma ore rü guxü̃wama name i guxãca̱x. 9¡Natürü nüxna ixũgachi i ngẽma dexagü i taxuwama mexü̃ i duü̃xü̃gü nawa nügü choxü̃gagüxü̃ rü ngẽma oregü i nuxcümaü̃güxü̃ i duü̃xü̃güchigamare ixĩgüxü̃! ¡Rü nüxna ixũgachi i ngẽma nügü ngaexü̃! ¡Rü tama name na natanügu cuxãxü̃ i ngẽma duü̃xü̃gü i nügümaã nüxü̃ rünuẽtanücüüxü̃ nachiga i ngẽma mugü ga Moĩché ümatüxü̃! Erü guxü̃ma i ngẽma na nüxü̃ rünuẽtanücüüxü̃ rü taxuwama name, rü natüca̱xmamare nixĩ. 10Rü ngẽxguma chi wüxie i petanüwa rü chixexü̃ i ngu̱xẽẽtaemaã ngẽma yaxõgüxü̃xü̃ titoyegu, rü name nixĩ i tümamaã nüxü̃ quixu na tama ngexü̃ tawagüxü̃ca̱x. Rü ngẽxguma tanaxüamagu, rü name nixĩ na wena tümamaã nüxü̃ quixuxü̃. Rü ngẽxguma tama cuga taxĩnüchaü̃gu rü tanaxüamagu i ngẽma chixexü̃ rü name nixĩ i noxtacüma tüxü̃ ícumuxũchi natanüwa i ngẽma yaxõgüxü̃. 11Erü ngẽma chixri na tamaxü̃xü̃wa rü tá nüxü̃ cucua̱x na tachixeãẽxü̃ ya yíxema duü̃xẽ rü tümaãrü pecadugagu tá nixĩ na tapoxcuxü̃. 12Rü ngẽxguma cuxü̃tawa chanamu̱xgu i Artema rü e̱xna Tíquicu, rü chanaxwa̱xe i paxa Nicaporíchiuwa cuxũ na choxü̃ ícuyadauxü̃ca̱x. Erü ngẽ́ma tá nixĩ i chanangupetüxẽẽxü̃ ya yima tauemacügü ya nagu nagáuanecü. 13Rü guxü̃ma i cuxü̃́ tauxchaxü̃maã chanaxwa̱xe i nüxü̃ curüngü̃xẽẽ i ãẽ̱xgacü i Chena i Dumacü̱̃ã̱xgüarü mugüxü̃ cuáxü̃ rü Aporu na paxa núma naxĩxü̃ca̱x. Rü chanaxwa̱xe i nüxna cunaxã i ngẽma nanaxwa̱xexü̃ i norü namawaü̃ na taxuü̃ma nüxü̃́ taxuxü̃ca̱x. 14Rü ngẽma taeneẽgü i yaxõgüxü̃, rü name nixĩ i nüxü̃ nacua̱xgü na mexü̃ naxügüxü̃ rü togüxü̃ nangü̃xẽẽgüxü̃ ega ṯacü nüxü̃́ tau̱xgux. Rü ngẽmaãcü i ngẽma taeneẽgü i yaxõgüxü̃ rü aixcüma guxü̃wama tá name i norü maxü̃. 15Rü guxü̃ma i taeneẽgü i nuã chauxü̃tawa ngẽxmagüxü̃ rü cuxü̃ narümoxẽgü. Rü ngẽxgumarüü̃ ta i choma rü chanaxwa̱xe i nüxü̃ curümoxẽ i taeneẽgü i yaxõgüxü̃ i cuxü̃tawa ngẽxmagüxü̃. Rü chanaxwa̱xe i Tupana pexü̃ narüngü̃xẽẽ i guxãma i pemax.


text:
Münegh
Münegh (Tudesch: München, Bavares: Minga/Mingga, Talian: Monaco, Ingles e Frances: Munich; Latin: Monacum; Pulach: Monachium; Cech: Mnihov; Purtughes: Munique) l'è la capital de la Bavaría e cunt i sò 1,3 mijun de gent a l'é anca la zità Bavaresa püssee granda, la tersa zità de la Germania, e la dudesema zità de l'Uniun Ürupeja. Münegh l'è vün di center ecunomegh, cultüraj e stradaj püssee impurtant de tüta la Federaziun Tudesca e anca vün di sit püssee danarus de tüt' Üropa.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende) (Hilfe dazu)


text: 1Pajta muaa, pej ni'iyauj, pata'aj huata'aca'anyen ɨ a'atzajta'a paɨjna cɨme'e tɨ Dioj rɨ'ɨ timuaata'a a'ini muaa pa ra'astijre'e ɨ Cɨriistu'u tɨ ajta i'i Jesús. 2Ayaa papu'u huarɨni. Aɨjna pej peri nyeetzi huanamuajri'i a'ij nyej tihua'uta'ixaa ɨ tyaɨte, seica mej ti'iseiraca, patɨj pana'a tinaanamuajri'i, aɨj papu'u cɨn tihua'utaijte'en seica ɨ tyetyaca ɨ maj rɨ'ɨ titetyújcha'ɨ, mej mi raayɨ'ɨtɨhua'an mej tihua'umua'aten ɨ tyaɨte. Pata'aj tya'utaviicue'i tajamuan. 3Pata'aj rɨ'ɨ tiraatyavaɨre'en ɨ Cɨriistu'u tɨ ajta i'i Jesús. Pata'aj peyan che'eta pana'a ta'utaviicue'i tajamuan aɨjna cɨme'e ɨ paj rajpueijtzi tɨj ajta xantaaru'u tɨ ti'ivaɨre'e ta'utaviicue'i aɨjna cɨme'e tɨ rajpueijtzi. 4Ajta, a'atɨ tɨ na'a tɨ ti'ivaɨre'e tɨj xantaaru'u, tɨ'ij aɨn rɨ'ɨ raata'an aɨjna tɨ ta'uyu'uxaca'a, aɨ pu'u na'a jetzen ruxe'eve'e a'ij mej rɨcɨ ɨ mej i'i xantaaru'u. 5Ayaa pu che'eta na'a een aɨme ɨ mej maun a'utyarute mej mi tyu'utatyese'en hua'a jamuan ɨ maj huatyaruaache. Tɨ ij seij raamue'itɨn aɨjna ɨ curuun, ayaa pu tyu'ujxe'eve'e tɨ aɨn ayan tyu'utatyese'en a'ij mej tiraaxa'apɨ'ɨntare aɨme ɨ mej ti'ijta. 6Ajta aɨjna tɨ eihua ti'imɨjhuaca japuan ɨ ruchuej, ayaa pu tiraavijte'e tɨ anacaican tiraacɨ'ɨti aɨjna tɨ tyu'ucɨɨraca'a. Aj pu tihua'acɨ'ɨti ɨ seica. 7Pata'aj peijna jetzen peyan ti'imua'atzaa a'ij nyej ti'imue'ixaate'e, a'ini tavastara'a pu muaata'asin pej yau'eitaa pua'ara'ani nain cɨme'e a'ij tɨ huataujmua'a. 8Pata'aj ra'utamua'aree peijna cɨme'en ɨ Jesús, tɨ ajta i'i Cɨriistu'u. Aɨ pu ajtahua'a huatarú hua'a tzajta'a ɨ mɨ'ɨchite. Aɨ pu ajta huaacɨxa'ara'an pueen aɨjna ɨ David tyaacan. Ai pu aɨn pueen ɨ nyuucari ɨ nyej tihue'ixaate'en ɨ tyaɨte. 9Aɨj nu cɨn neyan rajpueijtzi, mej meyan na'anaajɨ'ɨquen a'ij mej tihua'anajɨ'ɨqui ɨ mej a'ij pua'a titetyujcha'ɨ. Aru nyauche'e nu tihua'uta'ixaate'esin a'ini capu ti'irɨ'ɨri mej ratya'avaa aɨjna ɨ nyuucari tɨ Dioj jetze raxa a'u nyaj aiityanami'i. 10Aɨj nu cɨn nain cɨn ta'utaviicue'ira nyaɨme jemi ɨ tɨ Dioj hua'antihuau, tɨ ij ajta Cɨriistu'u tɨ ajta i'i Jesús hue'irajtuaani mej mi jemin huatyaturan rusen cɨme'e a'u tɨ á'unyeeri'i tyamua'a naa. 11Ayaa nu ti'imue'ixaate'e tzaahuati'ira'a cɨme'e seij nyuucari tɨ ayan tɨcɨn: Tɨ pua'a tyej teyan jamuan huacuii, tyan tu tyajta jamuan ruuri ta'ara'ani. 12Tɨ pua'a tej teyan ta'utaviicue'i ɨ tyaj rajpueijtzi, tyan tu tyajta jamuan tie'ijta ta'aju'un. Na'ari cai, tɨ pua'a teyan ma ruurai, aɨ pu ajta ma tuurai itejmi. 13Tɨ pua'a teyan titya'utá'ɨtza'ara'an ɨ Dioj jemi, aɨ pu cai a'anaj a'uta'ɨtzeesin itejmi jemi a'ini capu rɨ'ɨri tɨ aɨn rusaɨj rutíte. 14Pata'aj pauj paɨjna cɨn tihua'uta'ixaate'en mej mi maɨjna cɨn ra'utamua'aree a'ij nyej neri timue'ixaa. Pata'aj rɨ'ɨ tihua'uta'ixaate'en ɨ Dioj jemi mej mi cai tyú'ujtyesi'ira'a rujɨɨmua'a nyuucari cɨme'e a'ini capu ti'itɨj vaɨre'e silu a'ij pu pua'a na'a hua'aruure aɨme ɨ maj ranamua. 15Pata'aj peyan paɨjna cɨn ti'ityesa'a nain cɨn a'achu paj caj tiru'umua'aree pej pi huata'aseijrata ɨ Dioj jemi, patɨj seij ɨ tɨ Dioj raataxajtaca'a tɨcɨn xa'apɨ'ɨn paj huarɨj. Ayaa paj peyan eenya'a pua'ame tɨj seij tɨ ti'imɨjhuaca tɨ cai a'anaj autyajturaa ti'itɨj cɨme'e tɨ raatatyevi'iraste'en. Ayaa pu'u na'a, a'ini aɨ pu xa'apɨ'ɨn rɨjca aɨjna cɨme'e tɨ ti'imua'ata a'ij tɨ tiraavijte'e aɨjna ɨ nyuucari tɨ ayan ti'ayajna. 16Capej hua'ajaahuate'e aɨme ɨ mej eihua tyu'ujxajtave'e, a'ini aɨme ɨ maj meyan tyu'ujxajtave'e, eitze'e mu maruujɨpua ɨ ye'ira tɨ ayan ti'ayajna asta mana'a cai che'e ti'itɨ xajta tɨ xa'apɨ'ɨn een. 17Eihua mu a'ij pua'a tyu'uruure aɨme ɨ mej meyan tyu'ujxajtave'e, tɨj na'a tɨ tyu'ume a'ij mej ti'ixa, eitze'e pu a'ij pua'a hua'aruuren ɨ tyaɨte. Ayaa pu ti'irɨnyaca aɨme jemi ɨ maj hua'apua, aɨjna ɨ Himeneo, ajta aɨjna ɨ Fileto. 18Aɨ mu meri ma ruuhua'axɨ ɨ nyuucari tɨ ayan ti'ayajna a'ini ayaa mu ti'ixaxa'a maj nu'u meri majtahua'a huatarú ɨ mɨ'ɨchite. Mu'uri seica huatyaamue'itɨ a'ij mej tya'antzaahuate'en. 19Ma ajta, Dioj ayan tyu'uruu tɨ ij cai ti'itɨ ta'antipua'arite'en itejmi. Cu xuee tɨj chi'i ájtaahuaca'a tɨ cimieentu japua ru'ujche tɨ cai rɨ'ɨri tɨ a'atɨ ra'anján, ajta, tɨ a'ayu'usi'i tɨ ayan tɨcɨn: “Tavastara'a pu hua'amuajte aɨme ɨ rutyaɨtestyamua'a”; ajta tɨ ayan tɨcɨn: “Naimi'i matɨj mana'a pua'amua ɨ maj meyan raataxaj yee tɨ ra'astijre'e ɨ tavastara'a, miche'e maɨn ma rúuhua'axɨn ɨ maj a'ij pua'a cɨn titetyujcha'ɨ.” 20Eihua pu ti'itɨ aun tya'useijre'e chi'i tzajta'a tɨ ve'e. Capu aɨ na'a seijre'e ti'itɨ tɨ taavijhua ɨ ooro cɨme'e na'ari plaata cɨme'e silu ajta pu aɨn tya'useijre'e tɨ cɨye cɨn ti'itaavijhua, ajta xarij cɨme'e. Seica tɨ aun tye'irá'a, ayaa pu ti'ivaɨɨre'e matɨ'ɨj ti'iyeste, ajta seica tɨ ajta aun tye'irá'a, cha'a na'a pu cɨn ti'ivaɨre'e. 21Ayaa pu tí'en. Tɨ pua'a a'atɨ ayan raxe'eve'e tɨ ti'ivaɨre'e ɨ Dioj jemi tɨj aɨjna ɨ ti'itɨ tɨ ayan ti'ivaɨre'e matɨ'ɨj ti'iyeste, ayaa pu ruxe'eve'e tɨ ma ruuraini naijmi'i tɨj na'a tɨ a'ij pua'a een, aj pu xaa ayan tiraaviitya'a a'ame tɨ ij tiraatyavaɨre'en ɨ tavastara'a, tɨ ij tavastara'a ayan ratya'avaa tɨ ij tiraatyava'ɨrihua'an ti'itɨj cɨme'e tɨ xa'apɨ'ɨn een. 22Pata'aj pauj ma rúuhua'axɨn ɨ maj cɨn a'ij pua'a titetyujcha'ɨ ɨ mej tyaamua. Pata'aj peyan huarɨni hua'a jamuan ɨ mej meyan ti'ixa yee mej ra'astijre'e ɨ tavastara'a maɨjna cɨme'e ɨ mej uraré'en ɨ rutzajta'a. Pata'aj peyan rɨjca a'ij tɨ ti'ijxe'eve'e ɨ Dioj. Pata'aj pajta hua'axe'eve'e ɨ tyaɨte. Pajta peyan hua'utyapua'arite'en ɨ hua'a tzajta'a ɨ a'ihuaamua'a. 23Capej hua'astijre'e aɨme ɨ mej eihua tyú'uxajtave'e a'ini papu'uri ramua'aree tɨ ayaa na'a ti'ivaɨre'e mej mi tyu'ujaaxaijte'en ɨ tyaɨte ɨ maj rɨ'ɨ me tityaumuámua'aree. 24Ajta, capu ayan tiraavijte'e seij tɨ tavastara'a vaɨre'e tɨ ayan eenya'a aucha'acanya'a tɨ seica jamuan ti'ijaaxaijta. Capu a'atzu, silu che'e aɨn rɨ'ɨ tihua'umua'aten. Che'e ajta cai nyu'ucamɨ'ɨ tya'utaviicue'i. 25- 26Ajta aɨn tɨ ravaɨre'e ɨ tavastara'a, ayaa pu ruxe'eve'e tɨ ruxaahua rɨ'ɨ hua'uruuren aɨme ɨ maj rajchaɨre'e a'ij tɨ aɨn ti'imua'ataca. Ruxe'eve'e tɨ aɨn ra'utamua'aree yee rɨ'ɨri tɨ Dioj hua'uta'an mej mi saɨque tyu'umua'ati mej mi raamua'ati ɨ nyuucari tɨ ayan ti'ayajna, mej mi majtahua'a rɨ'ɨ me títya'umuámua'araa mua'ara'ani. Matɨ'ɨj meyan huarɨni, rɨ'ɨriista pu a'ame maj huiracɨɨnye a'u tɨ tiyaaru'u huáje'ityáana a'u tɨ ayan hua'uruu a'ij tɨ aɨn ti'ijxe'eva'acaa maj ra'ara'astijre'en.


text: 1Rü yema ñaxguwena ga Ngechuchu rü tomaã inaxũãchi, na Cheduruarü ngatexü̃ãrü tocutüwa taxĩxü̃ca̱x. Rü yéma nayexma ga wüxi ga nanetünecü. Rü yemawa naxũ ga Ngechuchu tomaã. 2Rü Yuda ga yema bexma cúãcü Ngechuchuxü̃ íyaxuaxü̃xü̃ rü nüxü̃ nacua̱x ga yema nachica, yerü Ngechuchu rü muẽ̱xpü̱xcüna yéma tomaã nangutaque̱xexü̃. 3Rü yéma nangu ga Yuda namaã ga ñuxre ga churaragü rü ñuxre ga tupauca ga taxü̃neãrü purichíagü ga yéma namugüxü̃ ga paigüarü ãẽ̱xgacügü rü parichéugü. Rü meãma nixãxne, rü yéma nanangegü ga omügü. 4Natürü ga Ngechuchu rü marü nüxü̃ nacua̱x ga guxü̃ma ga ṯacü tá nüxü̃ na ngupetüxü̃. Rü yemaca̱x naxca̱x nixũ, rü nüxna naca, rü ñanagürü: —¿Texéca̱x nixĩ i pedaugüxü̃? —ñanagürü. 5Rü nümagü rü Ngechuchuxü̃ nangãxü̃gü, rü ñanagü-rügü: —Nacharétucü̱̃ã̱x i Ngechuchuca̱x nixĩ i tadaugüxü̃ —ñanagürügü. Rü Ngechuchu nanangãxü̃, rü ñanagürü: —Choma chixĩ —ñanagürü. Rü Yuda ga bexma cúãcü ínaxuaxü̃xü̃ rü yema churaragütanüwa nayexma. 6Rü yexguma yema ñaxgu ga Ngechuchu: “Choma chixĩ”, ñaxgu, rü nügüweama nacaixü̃tanü ga yema churaragü, rü yexma nayayi. 7Rü yexguma ga Ngechuchu rü wena nüxna naca, rü ñanagürü: —¿Texéca̱x nixĩ i pedaugüxü̃? —ñanagürü. Rü nümagü rü nanangãxü̃gü rü ñanagürügü: —Nacharétucü̱̃ã̱x i Ngechuchuca̱x nixĩ i tadaugüxü̃ —ñanagürügü. 8Rü Ngechuchu rü wenaxãrü ñanagürü nüxü̃: —Marü pemaã nüxü̃ chixu rü choma chixĩ. Rü ngẽxguma chauxca̱x pedaugügu rü ¡ípeyaxĩxẽẽ i ñaã chorü ngúexü̃gü! —ñanagürü. 9Rü yemaãcü nangupetü na yanguxü̃ca̱x ga norü ore ga nümatama ga Ngechuchu nüxü̃ yaxuxü̃ ga ñaxgu: “Yíxema Chaunatü choxna tüxü̃ mugüxe rü taxúetáma itayarütauxe”, ñaxgu. 10Rü Chimáũ ga Pedru rü nüxü̃́ iyexma ga wüxi ga cüxchi. Rü ngĩxü̃ nayaxu ga norü cüxchi rü yemamaã ínanadaechinü ga paigüarü ãẽ̱xgacüarü duü̃xü̃ ga Macugu ãẽ́gaxü̃. Rü norü tügünechinü ínadae. 11Natürü ga Ngechuchu rü Pedruxü̃ ñanagürü: —¡Ngĩxchixü̃gu ngĩxü̃ ixücuchi i curü cüxchi! ¿Tama e̱xna nüxü̃ cucua̱x na choma rü tá ngúxü̃ chingexü̃ ngẽma Chaunatü chomaã naxueguxü̃rüü̃? —ñanagürü. 12Rü yexguma ga churaragüarü ãẽ̱xgacü, namaã ga norü churaragü rü tupaucaarü purichíagü, rü Ngechuchuxü̃ niyauxgü. Rü nayana̱ĩ̱xchacüügü. 13Rü noxri rü ãẽ̱xgacü ga Anápatawa nanagagü. Rü Aná rü Caipána̱xtü nixĩ. Rü guma taunecügu ga Caipá rü paigüeru nixĩ. 14Rü yema Caipá nixĩ ga ü̃paacü yema Yudíugüarü ãẽ̱xgacügümaã nüxü̃ ixuxü̃ ga na namemaẽxü̃ ga wüxitama ga yatü guxü̃ma ga Yudíugüca̱x na yuxü̃ . 15Rü choma rü Chimáũ ga Pedru rü wüxigu Ngechuchuwe tarüxĩ. Rü yema paigüarü ãẽ̱xgacü rü choxü̃ nacua̱x. Rü yemaca̱x ga choma rü wüxigu Ngechuchumaã tichocu ga ãẽ̱xgacüpataa̱xtüwa. 16Natürü ga Pedru rü ĩã̱xãrü düxétügutama narüxã̱ũ̱x. Rü yemaca̱x íchaxũxü̃ ga choma, rü yema ĩã̱xãrü dauruü̃ ga ngecümaã chayarüdexa rü yexguma Pedruxü̃ iyamucuchi. 17Rü yexguma ga yema ngecü ga ĩã̱xãrü dauruü̃, rü Pedruna ica, rü ngĩgürügü: —¿Tama e̱xna cuma rü ta wüxi i norü ngúexü̃ quiĩxü̃ i ngẽma yatü i yayauxgüxü̃? —ngĩgürügü. Rü Pedru ngĩxü̃ nangãxü̃, rü ñanagürü: —Tama nixĩ —ñanagürü. 18Rü yéma ĩã̱xtüwa rü ãẽ̱xgacüarü duü̃xü̃gü rü purichíagü rü nanaxügü ga wüxi ga üxü, yerü nagáuane. Rü guma üxüxetüarü ngaicamagu nachigü, rü yéma nügü ninaĩxü̃gü. Rü Pedru rü ta yéma nügü nanaĩxü̃ naxẽtüwa ga guma üxü. 19Rü yema paigüarü ãẽ̱xgacü rü inanaxügü ga Ngechuchuna na nac̱axü̃, rü ñanagürü: —¿Ṯacü nixĩ ga duü̃xü̃güxü̃ namaã cungúexẽẽxü̃? ¿Rü texégü tixĩ ya yíxema curü ngúexü̃gü? —ñanagürü. 20Rü Ngechuchu ñanagürü nüxü̃: —Choma rü guxü̃ ga duü̃xü̃güpe̱xewa nüxü̃ chixu ga chorü ore. Rü ngutaque̱xepataü̃güwa rü tupauca ya taxü̃newa i ngextá guxü̃ma i Yudíugü íngutaque̱xegüxü̃wa chanangúexẽẽ ga duü̃xü̃gü. Rü yemaãcü taxuü̃ma ichicu̱x ga chorü ore. 21—¿Rü tü̱xcüü̃ i choxna cuc̱axü̃ i ñu̱xmax? Ẽcü, ¡nüxna naca i ngẽma duü̃xü̃gü ga nüxü̃ ĩnüẽxü̃ ga chorü ore! Rü nümagü tá cumaã nüxü̃ nixugüe ga ṯacüchigaxü̃ namaã na chixuxü̃. Erü nümagü rü nüxü̃ nacua̱xgü i guxü̃ma ga ṯacü ga namaã nüxü̃ chixuxü̃ —ñanagürü. 22Rü yexguma Ngechuchu yema ñaxgu, rü wüxi ga tupauca ga taxü̃neãrü purichía ga naxü̃tagu chixü̃, rü Ngechuchuchiwegu nidagü. Rü ñanagürü Ngechuchuxü̃: —¿Tü̱xcüü̃ ngẽmaãcü cunangãxü̃ ya daa paigüarü ãẽ̱xgacü? —ñanagürü. 23Rü Ngechuchu nanangãxü̃ rü ñanagürü: —Rü ngẽxguma ṯacü rü chixexü̃xü̃ chixuxgu, ¡rü nüxü̃ ixu na ñuxãcü chixri na chidexaxü̃! Natürü ega chorü ore rü aixcüma yixĩgu, rü ¿tü̱xcüü̃ i choxü̃ quidagüxü̃ i ñu̱xmax? —ñanagürü. 24Rü yexguma ga Aná rü Ngechuchuxü̃ yanáĩãcüma paigüarü ãẽ̱xgacü ga Caipáxü̃tawa nanamu. 25Rü yoxni ga Pedru rü üxüarü ngaicamagu nachiecha, rü yéma nügü nanaĩxü̃ãma. Rü yema yéma yexmagüxü̃ rü nüxna nacagüe, rü ñanagürügü: —¿Tama e̱xna cuma rü ta norü ngúexü̃ quiĩxü̃ i ngẽma yatü i yayauxgüxü̃? —ñanagürügü. Natürü ga Pedru rü tama nügü nixu, rü ñanagürü: —Tama nixĩ —ñanagürü. 26Rü yéma nayexma ga wüxi ga paigüarü ãẽ̱xgacüarü duü̃xü̃. Rü yema rü Pedru ídaechinüxü̃tanüxü̃ nixĩ. Rü Pedruna naca, rü ñanagürü: —¿Tama e̱xna cuma yiĩxü̃ ga nanetünecüwa Ngechuchumaã cuxü̃ chadauxü̃? —ñanagürü. 27Rü Pedru rü wenama tama nügü nixu. Rü yexgumatama nica ga ota. 28Rü yexguma Ngechuchumaã nüxü̃ nachauegu ga nüxna na nacagüxü̃, rü Caipápatawa ínanagaxüchigü rü Yudéaaneãrü ãẽ̱xgacü ga Dumacü̱̃ã̱xpatawa nanagagü. Natürü marü ningóonechaü̃ ga yexguma rü yemaca̱x ga yema Yudíugü rü tama guma ãẽ̱xgacüpatagu nachocu, yerü norü mugü nüxü̃ nixu rü taxü̃ ga pecadu nixĩ na wüxi ga Dumacü̱̃ã̱xpatagu na nachocuxü̃ ga yema ngunexü̃gu. Rü yemaãcü tama Tupanape̱xewa nügü nixüxaarü maxü̃ã̱xẽẽgüchaü̃, yerü yexguma nügü yaxüxaarü maxü̃ã̱xẽẽgügu, rü taxucürüwa nanangõ̱xgü ga õna ga Üpetüchigaarü petaca̱x namexẽẽxü̃. 29Rü yemaca̱x ga guma ãẽ̱xgacü ga Dumacü̱̃ã̱x ga Piratu rü napatawa ínaxũxũ ga duü̃xü̃gümaã na yadexaxü̃ca̱x. Rü ñanagürü nüxü̃: —¿Ṯacüca̱x ípenaxuaxü̃ ya daa yatü? —ñanagürü. 30Rü nümagü rü Piratuxü̃ nangãxü̃gü, rü ñanagürügü: —Ngẽxguma chi tama wüxi i taxü̃ i chixexü̃ naxü̱xgu, rü tãũ chima cuxü̃tawa tanaga —ñanagürügü. 31Rü yexguma ga Piratu rü ñanagürü nüxü̃: —¡Ẽcü perü ãẽ̱xgacügüxü̃tawa penaga, rü perü mugü pemaã nüxü̃ ixuxü̃ãcüma penapoxcux! —ñanagürü. Natürü ga yema Yudíugü rü Piratuxü̃ nangãxü̃gü, rü ñanagürügü: —Natürü pema i Dumacü̱̃ã̱xgü rü marü toxna penachu̱xu na texéxü̃ tima̱xgüxü̃ tümaãrü chixexü̃ca̱x —ñanagürügü. 32Rü yemaãcü ningu ga yema ore ga Ngechuchu ü̃paacü nüxü̃ ixuxü̃ ga ñuxãcü tá na nayuxü̃. 33Rü Piratu rü wenaxãrü napatagu naxücu, rü Ngechuchuca̱x nangema. Rü nüxna naca, rü ñanagürü: —¿Cuma yiĩxü̃ i Yudíugüarü Ãẽ̱xgacü quiĩxü̃? —ñanagürü. 34Rü Ngechuchu ñanagürü nüxü̃: —¿Cuechamatama i nagu curüxĩnüxü̃ na ngẽmaãcü choxna cuc̱axü̃, rü e̱xna togü marü cumaã nüxü̃ nixu na ngẽmaãcü choxna cuc̱axü̃ca̱x? —ñanagürü. 35Rü Piratu Ngechuchuxü̃ nangãxü̃, rü ñanagürü: —¿E̱xna cuma nagu curüxĩnügu rü Yudíu chiĩxü̃? Rü ngẽma cuchiü̃ãnecü̱̃ã̱xgü rü paigüarü ãẽ̱xgacügütama nixĩ i chauxü̃tawa cuxü̃ gagüxü̃. ¿E̱xna ṯacü rü chixexü̃ cuxü? —ñanagürü. 36Rü yexguma ga Ngechuchu rü nanangãxü̃, rü ñanagürü: —Choma rü tama ñoma i naãnewa ãẽ̱xgacü chixĩ. Rü ngẽxguma ñoma i naãnewa ãẽ̱xgacü chixĩgu, rü chorü duü̃xü̃gü rü chi Yudíugüarü ãẽ̱xgacügümaã nügü nadai rü tãũ chima choxü̃ niyauxgü i ngẽxguma. Natürü tama ñoma i naãnewa ãẽ̱xgacü chixĩ —ñanagürü. 37Rü yexguma ga Piratu rü ñanagürü nüxü̃: —¿E̱xna to i nachiü̃ãneãrü ãẽ̱xgacü quixĩ i cumax? —ñanagürü. Rü Ngechuchu nanangãxü̃ rü ñanagürü: —Cumatama marü nüxü̃ quixu na ãẽ̱xgacü chiĩxü̃. Rü yemaca̱x ga choma rü chabu rü ñoma ga naãnewa chaxũ na duü̃xü̃gümaã nüxü̃ chayarüxuxü̃ca̱x i ore i aixcüma ixĩxü̃. Rü guxãma ya texé ya nüxü̃ cuáxchaü̃xẽ i ngẽma ore i aixcüma ixĩxü̃, rü choxü̃́ itarüxĩnüẽ i ngẽma ore i nüxü̃ chixuxü̃ —ñanagürü. 38Rü Piratu rü ñanagürü nüxü̃: —¿Ṯacü nixĩ i ngẽma ore i aixcüma ixĩxü̃? —ñanagürü. Rü yemaãcü Ngechuchuna nacaxguwena ga Piratu, rü wenaxãrü Yudíugümaã nayarüdexa. Rü ñanagürü nüxü̃: —Taxuü̃ma i chixexü̃xü̃ nawa chadau i ñaã yatü. ¿Rü tü̱xcüü̃ chi inapoxcuxü̃? 39—Natürü guxü̃guma ega Üpetüchigaarü petawa nanguxgu, rü pecüma nixĩ na choxna naxca̱x na pec̱axü̃ na íchananguxuchixẽẽxü̃ca̱x i wüxi i duü̃xü̃ i poxcuxü̃. ¿Rü penaxwa̱xexü̃ na pexca̱x íchananguxuchixẽẽxü̃ i ñaã perü ãẽ̱xgacü, Pa Yudíugüx? —ñanagürü. 40Rü yexguma ga guxü̃ma ga yema duü̃xü̃gü, rü tagaãcü aita naxüe, rü ñanagürügü: —Tama tanaxwa̱xe na cuya-ngéxü̃ i ngẽma yatü. Rü Barabá waxi nixĩ i tanaxwa̱xexü̃ na cuyangéxü̃ —ñanagürügü. Rü yema Barabá rü wüxi ga máẽtaxü̃ nixĩ.


text: 1Rü ngẽmaca̱x tanaxwa̱xe i tomaã nagu perüxĩnüẽ na Cristuarü puracütanüxü̃mare na tixĩgüxü̃. Rü nüma nixĩ i toxü̃ namuxü̃ na pexü̃ tangúexẽẽxü̃ca̱x ga yema ore ga noxri Tupanaxĩcatama nüxü̃ cuáxü̃. 2Rü ngẽxguma texé ṯacü rü puracü tüxü̃ üxẽẽgu, rü tanaxwa̱xe i aixcüma tayanguxẽẽ i ngẽma puracü i tüxna taxãxü̃ na ngẽmaãcü inawéxü̃ca̱x na aixcüma wüxi i duü̃xü̃ i mexü̃ ixĩxü̃. 3Rü ngẽmaca̱x i ñu̱xma na meã chayanguxẽẽchaü̃xü̃ i ngẽma puracü i Tupana choxna ãxü̃, rü taxuca̱xma chaugüca̱x chaxoegaãẽ ega woo choxna pecagu rü e̱xna ṯacü rü ãẽ̱xgacügü choxna caxgu naxca̱x i ngẽma puracü i chaxüxü̃. Rü woo i chomatama rü taxuxü̃ca̱xma íchicua̱x na ngextá chixri chanaxüxü̃ i ngẽma puracü. 4Natürü ñu̱xma na chomatama nagu charüxĩnüxü̃ na nataxuü̃ma i chorü chixexü̃ i Tupanape̱xewa, rü tama ngẽmaca̱x Tupana choxü̃ nadau na changearü pecaduã́xü̃. Erü nümatama ya tórü Cori ya Tupana nixĩ i aixcüma choxü̃ nacuáarü maxü̃ã́xü̃. 5Rü ngẽmaca̱x tama name na texéxü̃ pengugüarü maxü̃ã́xü̃ naxü̃pa na núma naxũxü̃ ya tórü Cori. Natürü name nixĩ i nüxü̃ ípenaṉg̱uxẽẽ, erü nüma tá nixĩ i nango̱xẽẽãxü̃ i guxü̃ma i ngẽma ñu̱xma icúxü̃ rü guxü̃ma i ngẽma duü̃xü̃gü naãẽwa nagu rüxĩnüẽxü̃. Rü ngẽxguma tá nixĩ ya Tupana i tümamaã nataãẽxü̃ ya wüxichigü ya yíxema aixcüma mexü̃ ügüxe. 6Pa Chaueneẽgüx, perü mexü̃ca̱x nixĩ i pemaã nüxü̃ tixuxü̃ i ngẽma ore na ñuxãcü Tupana naxwa̱xexü̃ na pemaxẽxü̃. Rü choma rü Aporu nixĩ i perü cua̱xruü̃gü tixĩgüxü̃ na towa pengúexü̃ na Tupanaãrü ore pemaã nüxü̃ ixuxü̃rüü̃ penaxüxü̃. Rü ngẽmaca̱x tama name na wüxi i perü ngu̱xẽẽtaexü̃maã petaãẽgüxü̃ rü to rü nüxü̃ pexoexü̃. 7Rü ñu̱xma rü pexna chaca, ¿rü texé tixĩ ya yíxema togüarü yexera pexü̃ ixĩxẽẽ́xẽ? ¿Rü ṯacü rü cua̱x i pexü̃́ ngẽxmaxü̃ i tama Tupana nügüchiga pexna ãxü̃? Rü ñu̱xma na nüma pexna naxããxü̃ i ngẽma cua̱x ¿rü tü̱xcüü̃ pegü picua̱xüü̃gü ñoma pematama perü poramaã penayaxuxü̃rüü̃? 8Rü pegügu perüxĩnüẽgu rü aixcüma marü meãma Tupanaxü̃ picua̱xüchi rü marü pexü̃́ nangẽxma i guxü̃ma i ṯacü i penaxwa̱xexü̃ na naxü̃tawa pengugüxü̃ca̱x. Rü pegügu perüxĩnüẽgu rü ãẽ̱xgacügü i taxü̃rüü̃ pixĩgü rü taxuü̃ma i toxü̃tawa penaxwa̱xe i ñu̱xmax. ¡Chierü aixcüma Tupanape̱xewa ãẽ̱xgacügü pixĩgügu na toma rü ta wüxigu pemaã ãẽ̱xgacügü na tixĩgüxü̃ca̱x! 9Rü toma na Ngechuchu toxü̃ imugüxü̃, rü chauxca̱x rü wixwe toxü̃ nawogü ya Tupana. Rü ñoma poxcuexü̃ i yuewa ĩxü̃rüü̃ tixĩgü. Rü ñoma wüxi i ṯacü i nüxü̃ nacugüexü̃rüü̃ tixĩgü i nape̱xewa i Tupanaãrü orearü ngeruü̃gü i daxũcü̱̃ã̱x, rü nape̱xewa i ñoma i naãnecü̱̃ã̱x i duü̃xü̃gü, rü nape̱xewa i guxü̃ma i ṯacü i Tupana üxü̃. 10Rü ñu̱xma na Cristuwe tarüxĩxü̃, rü ngẽmaca̱x taxuü̃ma icuáxü̃ toxü̃ nawogü i duü̃xü̃gü, natürü i pema rü pegügu perüxĩnüẽgu rü guxü̃xü̃ma pecua̱x i Cristuchiga. Toma nüxü̃ tacua̱x na duü̃xü̃güpe̱xewa taturaexü̃, natürü i pema rü pegügu perüxĩnüẽ na aixcüma peporaexü̃. Rü duü̃xü̃gü toxü̃ naxo, natürü pexü̃ nangechaü̃gü. 11Rü ñu̱xma rü ta tama inayacua̱x na ngúxü̃ tingegüxü̃, erü ñu̱xma rü ta taiya toxü̃́ nangu̱x, rü tiṯawae, rü tangexchiru. Rü duü̃xü̃gü rü chixri tomaã nachopetü, rü tangepata. 12Rü tipae na yeü̃cürü toxme̱xmaã tapuracüeechaxü̃. Rü duü̃xü̃gü rü ṯacü tomaã nixugüe, natürü i toma rü mexü̃ i oremaã tanangãxü̃gü. Rü towe ningẽxü̃tanü, natürü yaxna namaã taxĩnüẽ. 13Rü chixexü̃maã tochiga nidexagü, natürü i toma rü meã nachiga tidexagü. Rü ñoma guxchirexü̃ nadaugüxü̃rüü̃ãcüma tomaã namaxẽ, rü ñoma i duü̃xü̃gü i taxuwama mexü̃rüü̃ tomaã nixĩgü. Rü ñu̱xma rü ta rü ngẽmaãcü tomaã namaxẽ. 14Tama pexca̱x chanaxümatü i ñaã popera na pexü̃ chaxãneẽxẽẽxü̃ca̱x. Natürü pexca̱x chanaxümatü na pexü̃ chixucu̱xẽgüxü̃ca̱x chauxacügüxüchirüü̃, erü pexü̃ changechaü̃. 15Erü woo nangẽxmagu i muxü̃ma i perü ngu̱xẽẽruü̃gü i Cristuchiga pexü̃ ngúexẽẽxü̃, natürü chaxicatama nixĩ i penatü chiĩxü̃ ga Cristuxü̃ na peyaxuxü̃wa. Yerü chauxü̃tawa nixĩ ga noxri ga penayaxuxü̃ ga Ngechuchu ya Cristuarü ore i tüxü̃ maxẽxẽẽxü̃. Rü ngẽmaca̱x chaxicatama nixĩ i penatü chiĩxü̃ i perü õwa. 16Rü ngẽmaca̱x pexü̃ chaca̱a̱xü̃ na choma chamaxü̃xü̃ãcüma meã na pemaxẽxü̃ca̱x. 17Rü ngẽmaca̱x pexü̃tawa chanamu ya Timutéu ya poraãcü nüxü̃ changechaü̃cü ya chaune ixĩcü i tórü Coriarü orewa. Rü nüma rü aixcüma meã nayanguxẽẽ i guxü̃ma i ngẽma nawa chanamuxü̃. Rü nüma tá pexna nüxü̃ nacua̱xãchixẽẽ na ñuxãcü Ngechuchu ya Cristu naxwa̱xexü̃ãcüma meã chamaxü̃xü̃ ngẽma guxü̃nema ya tupauca i íchixũgüxü̃wa chanangúexẽẽxü̃rüü̃. 18Rü ñuxre i pemagü rü pegü picua̱xüü̃gü, erü nagu perüxĩnüẽ na tãũtáma pexü̃tawa íchayadauxü̃. 19Natürü ngẽxguma nanaxwa̱xegu ya tórü Cori, rü paxa tá ngẽ́ma chaxũ na pexü̃ íchayadauxü̃ca̱x. Rü ngẽxguma rü tá chomaxü̃chi nüxü̃ chadau ngoxi aixcüma nüxü̃́ nangẽxma i Tupanaãrü pora rü e̱xna nidexagümare i ngẽma duü̃xü̃gü i nügü icua̱xüü̃güxü̃. 20Erü Tupana ãẽ̱xgacü íyiĩxü̃wa rü tama dexagümare nixĩ natürü ngẽ́ma nangẽxma i pora. 21¿Rü ñu̱xma rü ṯacü e̱xna nixĩ i penaxwa̱xexü̃ i pemagü? ¿Penaxwa̱xe na pexü̃ chingagüxü̃ i ngẽxguma ngẽ́ma changuxgu, rü e̱xna penaxwa̱xe na pexü̃ changechaü̃ãcüma rü pemaã chamecümaãcüma pexü̃ na íchayadauxü̃?


text:
Varasdin
Varasdin (Varaždin in croatt; Varasdino in italian; Warasdin in todesch; Varasd in ungheres; Varasdinum in latin) l'è ona città de la Croazia de tramontana.
La se troeuva arent al fiumm Drava, a 81 chilòmetri de Zagabria e arent al confin sloven. L'è 'l capploeugh de la region omònima.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La prima voeulta che la città l'è stada nominada l'è in del 1181, in d'on document legal el re ungheres Béla III l'ha scritt giò anca de on sitt ciamaa Garestin.
On alter re ungheres, l'Andrea II, el gh'ha daa a la città el titol de borgh in del 1209: ben prest la città l'è vegnuda el centro economigh e militar de la Croazia del nord, anca per podèss difend di invasion di Turch, in del Renassiment.
Chichinscì gh'è rivaa i Cavalier Ospedalee (Ivanovci in croatt), che gh'hann faa sù on monastee e ona gesa. Ai temp de la reforma cattoliga la città l'è stada impienida de ges barocch e de scoeul de Gesuita.
In del 1756, Varasdin l'è stada nominada capital de la Croazia (al temp ona region del Regn Ungheres), ma vint ann dopo on incendi l'ha trada giò quasi del tutt; la capital donca l'è stada spostada a Zagabria, indove l'è anca al dì d'incoeu. A bon cunt, in del XIX secol Varasdin l'ha conossuu on alter moment de splendor.
Ai temp de la Guerra de Indipendenza Croata (1991) Varasdin l'ha patii proppi pocch.


text:
Brencia (Svizzera)
Brencia (Breggia in Italian) a l'è un cumün svizzer del distret de Mendris. in del Canton Tesin. Al gh’ha pressapoch 1929 abitant e una süperfiss de 25.85 km², e al se tröva a una altitüden de 704 meter sura al livel del mar.
El Cumün de Brencia l'è staa custitüii in del mes de Utober del 2009 da la fusion dei cumün de Bürzela, Cabi (nom ufizial: Cabbio), Canegg, Morbi da Sura, Mügg (nom ufizial: Muggio) e Sagn e l'è tacaa ai cumün de Castel San Pedru, Morbi da Sot, Vacal, Cernobi (IT-CO), Multras (IT-CO), San Fedee (IT-CO), Schignan (IT-CO).


text:
Utzenstorf
Utzenstorf a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Emmental, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 17.0 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 4081 abitant.
El cumün de Utzenstorf al se tröva a una altitüden de 476 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Aefligen, Bätterkinden, Ersigen, Kirchberg, Koppigen, Niederösch, Obergerlafingen (SO), Oberösch, Rüdtligen-Alchenflüh, Wiler bei Utzenstorf, Zielebach.


text:
Mumbèl
Mumbèl (nom ufizial: Montebello della Battaglia) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia. Al gh'ha 1 669 abitant (dato del Dicember 2012[1]), cont ona süperfis de 15,8 km² e ona densità de 106 ab./km².
Al cunfìna coi comün de Burgh Pariö, Cästegiu, Cudvila, Lungavila, La Turassa, Vrët, Vughera.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Mumbèl l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2012.


text:
Nilde Iotti
Artécol in dialèt arzân
Leonilde Iotti ciamêda Nilde (Rèz, 10 avrîl 1920 - Ròma 4 dicèmber 1999) l'é stêda 'na dòna polética italiâna, la préma a 'd avèir la cârga ed Presidèint ed la Câmbra di Deputê. L'à ocupê al scrân pió êlt ed Muntcitôri per trèi legiṣladûri, dal 1979 al 1992, l'à utgnû un recôrd finōra mìa batû sia ind l'Itâlia monârchica che repoblicâna.
Al pêder, môrt int al 1934, l’é un feroviêr iscrét al muvimèint operâi socialésta, l’é tôt ed mîra ind al tèimp dal fasîṣem, a câṣva dal só impègn sindachêl. Sibèin al cundisiòun cunômichi ed la faméja fósen stintêdi l’é stêda iscréta a l' Universitê Catôlica ed Milân dóve l'à tôt la lâvrea in lètri (l'à gh'à 'vû tra i só prufesōr Amintore Fanfani). Ind al tèimp ed la frequèinsa ed la facoltê ed Lètri ed la Catôlica a Milân, l’é cumncê per lê un turmèint ed pinsêr e d’idèj ch’ al l’à ṣluntanêda da la fèid catôlica ritgnûda cmandatâria e ch’ la sopôrta mìa al j idèj ed chiêter. Tôta la lâvrea in Lètri l'é stêda per quêlch tèimp prufesorèsa a l’Istitût Tètnich Agrâri ed Rèz, l’à decîṣ ed bandunêr la prufesiòun quând l’Itâlia la tôṣ pêrta a la Secònda Guèra Mundiêla, Nilde, sostgnûda da l’ eṣèimpi ed véta lasêd dal pêder la s’iscrév al PCI. Ind al 1943 la tôṣ pêrta atîva a la Reṣistèinsa subét cme portaôrdin, ûn di lavōr pió impurtânta fât dal dòni, ind al tèimp ed la Reṣistèinsa, atravêrs còst i partigiân a tgnîven i colegamèint tra ‘d lōr e i polétich dal tèimp e che àn purtê l’Itâlia a la liberasiòun da i naṣésta e dai faséta. Al só impègn tra i partigiân ed Rèz la gh’à permés, cun pôch ed pió ed vînt’ân, a ‘d èsser sgnêda cme responsâbila di Gróp ed Difèiṣa ed la Dòna, strutûra dimòndi atîva ind la guèra ed Liberasiòun. Subét dôp guèra (1946) la vîn candidêda dal PCI préma cme cunsiliêr cumunêl a Rèz e pó a l’ Asemblèia Costituènta dóve la fà pêrt ed la Cumisiòun di 75 incarichê ed la scritûra ed la Costitusiòun Italiâna
Elèta int al 1948 a la Câmbra di Deputê l’armâgn a Muntcitôri sèinsa fermêdi fîn al 1999. L’à ricevû dimòndi incâregh ed préma rîga cme la presidèinsa ed la cumisiòun bicamerêla inséma al rifōrmi istitusionêli 1993-1994, la presidèinsa ed la delegasiòun italiâna a l’Asemblèia parlamentêra dal Cunséli d’ Europa 1996 – 1999 dóve l’é stêda ânch vicepresidèint ind al ‘stès perèiod. Int al 1987 Nilde Iotti l’utîn un incâregh ed gvêren cun mandê espluratîv da pêrt dal Presidèint ed la Repóblica Francesco Cossiga ch’a ‘s cunclód sèinsa riṣultêt; l’é la préma dòna e la préma rapreṣentânt cumunésta arivêda acsé atâch a la Presidèinsa dal Cunsli
L’à sé distînta ânch cun la richiêsta dal dimisiòun, per mutîv ed salót dal Parlamèint, al 18 nuvèmber 1999. Al só dimisiòun în stêdi unurêdi cun ‘na lòunga picêda ed mân ind la Câmbra di Deputê
Giorgio Napolitano, al futûr presidèint ed la Repóblica e só vèc amîgh ed partî, ind l’imparêr al só dimisiòun al scrév ‘na lètra [1]
Al 4 dicèmber 1999 la ”Sgnôra ed al Repóblica” la và fôra ed sēna in pûnta ed pē...
La só presidèinsa ed la Câmbra di Deputê, lòunga 13 ân dal 1979 al 1992, l’è stêda la pió lòunga ed tóta la stòria d’Itâlia. La véta polética ed Nilde Iotti la s’intrècia a la só véta privêda ind la lòunga relasiòun cun al segretâri dal PCI Palmiro Togliatti ch’ la finés cun la môrt dal câp cumunésta, int al 1964. ‘Na relasiòun ch’ la vîn fôra in ucasiòun ed l’atentêt a Togliatti dal 1948 e che j ativésta dal Pci a fân fadîga a digerîr per dimòndi tèimp perché Togliatti l’êra bèlo spuṣê.
Dvintê Presidèint ed la Repóblica, Napolitano, ind al discōrs pronunsiê al Câmbri ind al tèimp dal giuramèint, al l’arcôrda cun sta frêṣ: "E ancora, abbiamo da contare - mi si lasci ricordare la splendida figura di Nilde Iotti (Applausi) - sulle formidabili risorse delle energie femminili non mobilitate e non valorizzate né nel lavoro, né nella vita pubblica (Applausi): pregiudizi e chiusure, con l'enorme spreco che ne consegue, ormai non più tollerabili."
Nôti[modifica | mudéfica la surzéia]
Colegamèint estêren[modifica | mudéfica la surzéia]
Da "La storia siamo noi", Tg ed la stòria 1984, Rai Educational [1] Nilde Iotti a i funerêl civîl d’ Enrico Berlinguer


text:
Santa Margherita Ligure
Santa Margherita Ligure (Santa Margaita in Lengua ligüra o anca Santa Marghèita, in antichitá: Pescino), l'é un Cumùn italian de 10.174 abitant, in Pruincia de Genua, ciamda anca la Perla del Tigullio.
Pubabilment, se g'ha nutisia de gent in chel teritori chi, béle in del III secul.
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'é süla Riviera de Levante, in Ligüria, visìn a Portofino, e in del gùlf del Tigullio. L'é luntana 32 chilometri da Genua, e la sò vegetasión pricipal ienn i castégn e i ulìv. Un po' del sò teritòri el fa part del Parc natüral regiunal de Portofino.
L'é famusisima in tütt el mund cume center türistic de la Riviera del Levante.
In del dicember 2005 Santa Margherita Ligure l'è riesìd a ciapá el certificàt de Sistema de la gestión ambiental in cunfurmitá a la norma ISO 14001.
Citasión[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Persunágg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tra tüte le persüne famuse ch'ien pasade da Santa Margherita, se pöd ricurdá:
- Nicola Abbagnano, filosofo e pulìtic al Cumün de Milan
- Giuánn D'Anzi, müsicista de müsica ligéra e pitùr
- Ardito Desio, espluratùr e geòlug
- Andrea Doria
- Gilbért Govi, atùr còmic
- Vasilij Kandinskij, pitùr
- Alberto Lupo, atùr, l?é stai tanti ann a Santa Margherita
- Güglielm Marconi, inventùr e Fìsic
- Indro Montanelli, giurnalista
- Friedrich Nietzsche
- Evita Duarte de Perón, presidenta de l’Argentina
- Francésc Petrarca
- Gerolamo Schiaffino, pitùr


text:
Suleta
Suleta a l'è una citadina svizzera del Canton Suleta. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 6,29 km² e in del dezember del 2006 la gh'eva una popolazion de 15.086 abitant. L'è capital del cantun e capolögh del distret omònim del qual l'è anca l'ünegh comün member.
El cumün de Suleta al se tröa a una altitüden de 30 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bellach, Biberist, Feldbrunnen-St._Niklaus, Langendorf, Rüttenen, Zuchwil. La popolaziun l'è in magioranza de lengua tudesca.
Citaa gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Heilbronn, Baden-Württemberg, Germania, dal 1981
- Le Landeron, Svizzera, dal 2003
- Cracovia, Polonia


text:
Gaitan Bresci
El Gaitan Bresci (Coiano 1869 - Porto Santo Stefano 1901) l'era on tessidor a Praa in dove ch'el organizava sciòperi e agitazion. In del 1897 l'è emigraa in America, in dove che l'è entraa in contatt cont i idei anarchich. Quest fatt l'è staa decisiv in de la soa decision de tornaa en Italia per copaa el Re Umbert I. Tornaa donca in del mes de giugn del 1900, el 29 de luj el riessiva in del sò intent a Monza. Condanaa al ergastol, i guardi disen che el Bresci el s'è mazaa in prison, ma la so morte l'è on mistee.


text:
Estavayer-le-Lac
Estavayer-le-Lac a l'è un cumün svizzer, capolöch del distret de Broye, in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 6.41 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 5435 abitant.
El cumün de Estavayer-le-Lac al se tröva a una altitüden de 448 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Font, Gorgier (NE), Les Montets, Lully, Vernay, Saint-Aubin-Sauges (NE), Sévaz e Vaumarcus (NE).
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Estavayer-le-Lac (Franzés) Sit Ufizial
- Media relaa a Estavayer-le-Lac al Wikimedia Commons
- Estavayer-le-Lac in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Broye Aeropole center aeronautegh
- Estavenir parco tecnologich
- Museo de le ràne
- Riserva Natüràl Grande Cariçaie
- Estavayer-le-Lac Rowing Club


text:
Brig-Glis
Brig-Glis (Briga-Glis 'n italià; Brigue-Glis en fransés) a l'è un cumün svizzer del destret de Briga, in del Canton Vales. La süperfis del teritori del cumün l'è de 38.0 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 12511 abitant.
El cumün de Brig-Glis al se tröva a una altitüden de 691 meter sura 'l nivel del mar e l'è tacaa ai cumün de Lalden, Mund, Naters, Ried-Brig, Simplon, Termen, Visp, Visperterminen.
L'Istoria del Paes[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El cumün de Brig-Glis l'è nassüü 'l 1° de Sgenee del 1973 de la füsiun di cumün de Brig, Glis (insem al vilasgin ciamaa Gamsen) e Brigerbad. De chel di li el paes la'ha müdaa cera grazzia al desvelüp edilizzi pütost fort, suratüt in de la frassiun de Glis. Già in de l'etaa de mezz el riaa del lögh, ciamaa Saltina, 'l straripava e 'l lagava tüt el paes. L'ültema volta che la Saltina l'è gnüda föra de l'àrgen l'è staa in del 1993 quand che l'agua l'è rivada sü finn in scima a la stassiun. La roba menada sü de l'agua l'ha faa sü un mutin adoss a la stassiun che l'era volt 3 meter. In del 1997 l'han faa sü in paes vün de quij punc che 'l va sü e sgiò insci de limità i dagn de l'agua volta.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Brig-Glis in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Brig-Glis municipal website (Todesch)


text:
Lengua inglesa
L'ingles (nom nativ English; IPA: ['ɪŋglɪʃ]) l'è una lengua indoeuropea che la fa part del ram ocidental di lenguv germanich, insema a l'olandes, al todesch alt e tudesch bass, al flamingh e al frison. La tegnuu incura di carateristich del col sasson continental. L'ingles l'è drenta int una posizion particolar, minga domà in paragon ai lenguv germanich, ma anca in rispett al grup linguistich indo-europeo: l'ha semplificaa e cambiaa insì tant la soa strotura che adess l'è pussè arent a una lengua isolant che a vuna flessiva. De pu, dal pont de vista del vocabolari el gh'ha pussè lessema d'origin non-germanica (specialment latina, passanda dal frances) che germanica.
Int el XX secol l'ingles l'è dventaa la lengua franca principal, sorpassanda el frances che l'ava a so volta sostituii el latin come lengua de comunicazion diplomatica e sientifica. L'è ancasì una lengua per la comonicazion fra gent ch'i gh'han mia de colegament a livel coltural, sientifich o politich.
El Pader Noster Ingles
Our Father, who art in heaven,
hallowed be thy name;
thy kingdom come;
thy will be done on earth as it is in heaven.
Give us this day our daily bread;
and forgive us our trespasses
as we forgive those who trespass against us;
and lead us not into temptation,
but deliver us from evil.
Amen.


text:
Ladislao Biro
László József Bíró, cunusüd ànca cume Ladislao Biro, (Budapest, 29 de setémber 1899 - Buenos Aires, 24 de nuémber 1985) l'è stài un giurnalista e inventùr nasüd in Ungheria, ma natüralizàd Argentìn.
L’è stài quell che l’ha cambiàd cumpletamèn la manèra de scrìv in d’el mùnd, perché l’ha inventàd la pèna muderna a sfera, che in Itagliàn parlàd, la vegn ciamàda anca Biro, in ricord pròpi de lü.
Da i’ann ’30 nisün l’ha pü scrìtt cun la pena d’oca, ma i’hann cumenciàd a druà propi la növa pèna inventàda da lü.


text:
Limitar temp da votum per lavurar pli effizient
-
- Zoom
- Per ch'il cussegl grond lavuri pli effizient ha la cumissiun predeliberanta preschentà differentas propostas. (RTR)
Il cussegl grond duai lavurar pli effizient. La cumissiun predeliberanta ha perquai preschentà sias propostas per augmentar l’effizienza.
Tranter auter vegn proponì da limitar il temp da votum dals commembers e da las commembras dal cussegl grond sco er da la regenza. En pli duai vegnir reglada da nov l'ura da dumondas. Las dumondas inoltradas duain vegnir repartidas ordavant, uschia che quellas na ston betg vegnir prelegidas. Las propostas vegnan tractadas dal cussegl grond en la sessiun d'avrigl. (sda/fc)