text:
- La Raiffeisen ha pers avant il Tribunal federal cun la pretensiun da declerar sco nunvalaivel in contract or da l'èra Vincenz.
- Il Tribunal federal ha confermà ina sentenzia da la Dretgira commerziala da Son Gagl.
- La banca vuleva entras il plant stgaffir la basa legala per annullar ulteriurs contracts ord quest temp.
- Concret vai per in barat d'aczias tranter la Raiffeisen e differentas interpresas. La banca ha argumentà ch'ella n'era betg infurmada davart la relaziun da Vincenz cun las interpresas.
Ils derschaders da Losanna han uschia confermà ina sentenzia da la Dretgira commerziala da Son Gagl da la stad passada. La banca Raiffeisen ha vulì laschar constatar giudizialmain ch'in barat d'aczias dal 2012 tranter ella e l'interpresa Aneco SA saja nunvalaivel perquai che la banca n'era betg sclerida si davart las relaziuns da participaziun.
Tenor la Raiffeisen hai dà tar il contract ina mancanza da voluntad. La banca n'haja betg savì davart la participaziun da Beat Stocker ed il CEO da lez temp Pierin Vincenz. Stocker lavurava da lez temp via mandat per la Raiffeisen.
Barat d'aczias
La Raiffeisen era il 2012 la possessura da l'interpresa mesauna Capital SA. Ella ha surdà a Peter Wüst sco er a l'Aneco e ses possessur Andreas Etter 40% da las aczias e survegnì en il barat da l'Aneco 60% da las aczias da la Investnet SA.
Il 2015 ha la Raiffeisen lura vendì omaduas participaziuns a la nova Investnet Holding SA. Vid quella eran tant Etter, Wüst sco er Vincenz sa participads.
La Raiffeisen ha vulì annullar il contract e cun quai er stgaffir la basa per annullar ulteriurs contracts ch'èn vegnids suttascrits durant quest temp tranter las interpresas.
Cundiziuns n'èn betg ademplidas
Perquai che la Dretgira commerziala da Son Gagl era da l'avis che las cundiziuns legalas dal plant na vegnan betg ademplidas, n'è ella betg entrada en il plant. Il Tribunal federal ha confermà questa sentenzia.
La Raiffeisen stoppia purtar plant per l'emissiun d'aczias. Èn quellas betg pli tar l'Aneco, lura dastga ella far in plant d'enritgiment cunter l'interpresa. Tenor il Tribunal federal vegnan dentant pliras dretgiras a stuair sa fatschentar cun la decisiun ed i saja pussibel ch'i dettia pervia da la situaziun giuridica differentas sentenzias.


c: text/html

text:
La racheta da Trump è passa tschintg meters lunga. La part interna è construida en lain e tschintg persunas han plaz là per seser sin sadellas. La part exteriura è curclada cun chartun e davos è montà in zaiver. En quel vulan ils construiders brischar sbrinzlas sco quellas per l’emprim d’avust. Sut la racheta èn ina schlieusa ed in pèr skis.
Vopnas da l'America e da Tujetsch
La racheta è colurada en nair. Davostiers d'ina vart è la vopna americana, da l’autra vart la vopna tuatschina. Il piz da la racheta è colurà en aur.
Preschents en las medias
Nov persunas han zambregià quest object: Tschintg buobs e lur geniturs. Las mammas han era stuì crear las monduras.
Las mascras sajan fatschas da Donald Trump, vitiers vegnan chamischas alvas cun cravattas cotschnas, sco Yvonne Giossi ha ditg a RTR. Ses figl Nicolai di, ch’els hajan tschernì quest tema per «Pimp My Schlitte» perquai che Trump saja preschents bler en las medias.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Vilminùr
Vilminùr o Ilminùr (nòm uficiàl en italià: Vilminore) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem che l' se tróa a i pé de la Presolana (2521)'n de la Al de Scalf.
El g'ha 'na popolasiù de 1 493 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 40,9 km² e 'na densità de popolasiù de 37 ab./km²
Ol paìs l' se tróa a 59 km de la sità e a 1143 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Sù (BG), Còler, Gróm, Oltressènda Ólta, Ruèta, Scülpér, Teglio, Valbundiù.
Evulusiù demogràfega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Vilminùr l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Research and evaluation
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Nullam eu dignissim tortor, sit amet bibendum lacus. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit.
Interdum malesuada fames
Let Us Help
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Nullam eu dignissim tortor, sit amet bibendum lacus. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Nullam eu dignissim tortor, sit amet bibendum lacus.
Ipsum primis
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Nullam eu dignissim tortor, sit amet bibendum lacus. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Nullam eu dignissim tortor, sit amet bibendum lacus.


text:
En il Vorarlberg datti passa 2'500 brischa-vinars. Mintgin dastga brischar sia atgna puma. Sch'ins less brischar ervas u puma estra, lura vegn quai in zic pli cumplitgà. Ils dus frars Bruno ed Eugen Broger han midà lur destillaria l’onn 2008 en ina «Verschlussbrennerei». Tuttina è il brischar vinars restà in hobby per els. Lur destillaria è anc adina endrizzada en la garascha da Bruno Broger.
Tuts vulan il «Burn Out»
Bruno ed Eugen Broger han adina gugent experimentà cun products da la regiun. Ma tuttina vulevan els far ina giada in dretg whisky da la Scozia. Ed uschia han els empustà las ingredienzas d’in importader scot. Ordlunder hai dà il «Burn Out, il link avra en ina nova fanestra». In whisky plitost brusc cun aroma da terra. Sin dumonda d’in magazin american han ils frars tramess in sitg per schar valitar la qualitad da lur whisky. Avant ch’els han savì il resultat da las examinaziuns èn las emprimas empustaziuns arrivadas per mail en il Vorarlberg. Pir cura ch'in club da whisky d'Atlanta ha gratulà per la distincziun dal meglier whisky dal mund èsi stà cler daco ch’il whisky ord la garascha ha tuttenina renum mundial.
Il Whisky Advocate, il pli grond magazin da whisky da l’America ha descrit il whisky cun ils pleds: En il nas sco in tigher, en la gula sco in giat. E quella descripziun plascha fitg bain als frars Broger.
En il nas sco in tigher, en la gula sco in giat
Ma perquai ch’els han gì brischà sulettamain 1'000 liters dal Whisky prezius n’hai betg bastì da furnir el als interessents sur mar. Ed uschia è e resta il «Burn Out» en la regiun nua ch’el vegn brischà, en il Vorarlberg.


text:
La tensiun era gia grond’avunda senza: Ils sajets mortals sin policists a Baton Rouge procuran per quitads davart la segirezza al di da nominaziun da partida dals republicans americans. A Cleveland en il stadi federativ Ohio èn giast radund 50’000 persunas fin gievgia. Al di da «National Convention» duai il mogul d’immobiglias Donald Trump uffizialmain vegnì nominà sco candidat per il presidi dals Stadis Unids.
Prontezza d’alarm augmentada suenter Baton Rouge
La halla nua che la dieta ha lieu fa la parita d’ina fortezza. Las vias tar la halla èn bloccadas cun barrieras da cement, sur la citad sgolan helicopters da polizia.
La dumengia èn trais policists vegnids mazzads a Baton Rouge (Louisiana), trais èn vegnids blessads. L’atmosfera en ils Stadis Unids era gia avant zunt tendida en blers lieus. Quai pervi da la mort da dus nairs tras la polizia e tschintg policists mazzads. Vitiers vegn a Cleveland ch’ì na po betg vegnir scumandà da purtar visiblamain armas en l’Ohio.
Emprims protests cunter Trump
A Cleveland hai dà l'emprima demonstraziun cunter il probabel candidat republican per il presidi american Donald Trump.Ils participants han crititgà Trump sco «chapitalist tschuff». La vita dals nairs e la vita dals immigrants quintia, uschia ina da las parolas.
La demonstraziun saja stada paschaivla, uschia meds da massa. Radund 100 demonstrants d’orientaziun vers la sanestra han protestà cunter rassissem e la violenza cunter la polizia.
RR novitads 06:00+


text:
Grazia a questa victoria termineschan ils da Tavau ina seria negativa. Per la squadra dad Arno del Curto è quai numnadamain stà l'emprima victoria suenter quatter terradas en seria.
Ils gols per il HCD han sajettà Magnus Nygren en la terza minuta, Tino Kessler en la 27avla ed en la 36avla minuta, Enzo Corvi en la 42avla minuta, Nando Eggenberger en la 43avla minuta. Tut cler ha fatg Andres Ambühl en la 59avla minuta, cura ch'el ha tutgà en il gol vid da Friburg.
En la tabella è il HCD vinavant sin plazza 5. A la testa resta il SC Berna. Quai avant Zug e Lugano.
Sco proxim frunta Tavau ordaifer sin Bienna. La partida è sonda, ils 20 da schaner. Ella cumenza a las 19:45.
Hockey – Liga naziunala A 2017 / 2018 45avla runda
Hockey: Classament liga naziunala A (05-03-2018)
RR novitads 22:00


text:
Be pli duvrar uschè bleras resursas ed emetter uschè bleras substanzas nuschaivlas sco la natira po cumportar. Quai vulan ils Giuvens Verds cuntanscher cun in'iniziativa dal pievel. Decleraziuns d’intenziun per la protecziun dal clima na tanschian betg, ha la partida annunzià suenter sia radunanza da delegads virtuala da la sonda.
L’economia e la societad stoppian vegnir transfurmadas a moda fundamentala – tranter auter en ils secturs clima, biodiversitad, consum d’aua e polluziun da l’aria. L'avust vulan ils Giuvens Verds cumenzar a ramassar suttascripziuns.


text:
Deiva Marina
Deiva Marina (en lìgure: Deiva) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de La Spesia.
El g'ha 'na popolasiù de 1 431 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 14,2 km² e 'na densità de popolasiù de 101 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Carro, Carrodano, Castiglione Chiavarese (GE), Framura, Moneglia (GE).
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Deiva Marina l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Dosas da vaccinaziun, Sutsilvania, dals 21.12.2020 fin ils 18.10.2021
La grafica mussa la summa da tut las dosas da vaccinaziun. Dosas da vaccinaziun attribuidas: dosas da vaccinaziun, ch'èn vegnidas messas a disposiziun als chantuns ed al Principadi da Liechtenstein, repartidas proporziunalmain tranter ils chantuns. L'attribuziun è succedida fin ils 25 d'avrigl 2021 sa basond sin la quota da las persunas spezialmain periclitadas (PSP, gruppa en mira 1 tenor la strategia da vaccinar), silsuenter sa basond sin l'entira populaziun, inclusiv cunfinarias e cunfinaris en il sectur da la sanadad, minus la quota da las PSP. Ella na cuntegna betg ils spustaments entaifer ils chantuns. Dosas dal vaccin furnidas: Quantitads dal vaccin ch'il chantun respectiv ed il Liechtenstein han retratg e ch'èn pia vegnidas furnidas fisicamain. Dosas da vaccinaziun dadas: tut las dosas dal vaccin ch'èn vegnidas injectadas en il chantun respectiv ed en il Liechtenstein.
Las datas publitgadas qua sa basan sin infurmaziuns ch’ils chantuns, il Principadi da Liechtenstein e la Basa da logistica da l’armada (BLA) ans furneschan regularmain sin ina via electronica segira, sco er sin ils contingents (dosas da vaccinaziun attribuidas) calculads da nus. I sa tracta da datas singulas anonimisadas. Las cifras publitgain nus mintgamai il di che suonda. Perquai pon ellas divergiar da las cifras ch’ils chantuns ed il Liechtenstein ans communitgeschan.
Las cifras na differenzieschan betg tranter ils differents vaccins. Las dosas da vaccinaziun dadas sa refereschan al lieu, nua che la dosa da vaccinaziun è vegnida dada, independentamain dal domicil da la persuna. Dosas da vaccinaziun reservadas per termins fixads u segundas dosas da vaccinaziun na vegnan betg mussadas qua.


text:
Persunas che retiran ina renta d'invaliditad na duain betg survegnir pli paucs daners per lur uffants. En sia nova cumposiziun suenter las elecziuns desista il Cussegl naziunal da scursanir las rentas per uffants per in quart. En il Cussegl dals chantuns era ina reducziun senza schanza.
Cun 134 cunter 51 vuschs è la chombra gronda uss suandada a la chombra pitschna. Da reducir ina renta d'uffants da 40% sin 30% d'ina renta d'invaliditad è uschia giud maisa.
Sulettamain anc la PPS era persuenter
En ina emprima votaziun il mars avevan sper la PPS e la PLD er plirs represchentants da las partidas a mez vuschà per ina reducziun da la renta d'uffants. Uss è anc sulettamain la PPS persuenter – la partida fetschia attent ils «novs en il cussegl» che l'assicuranza per invaliditad na saja anc betg sanada.
Adversaris da la reducziun avevan percunter argumentà, ch'ina part da las persunas che retiran ina renta d'invaliditad perdian gia entras la midada sin in sistem da rentas senza stgalims daners. A quellas na duaja betg anc la renta d'uffants vegnir scursanida.
RTR novitads 10:00


text:
San Sir (CO)
San Sir (nom ufizial in italian San Siro) l'è on comun de laProvincia de Còmm che 'l cunta 1 739 abitant (dato del Dicember 2015[1]).
El comun l'è nassuu in del 1999 de la fusion di duu vegg paes de Sant'Abbondi (Sant'Abbondio) e de Risciònich (Santa Maria Rezzonico), cont on decrett del Ministeri di Finanz. San Sir la confina con la Provincia de Lecch (comun de Bellan, Derv e Perled) e la se troeuva longh i spond del Lagh de Còmm.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Caserta
Caserta l'è 'na cità italiàna, de la regiù de la Campania, capolöch de la pruvincia omònima. El cümü de Caserta 'l g'ha presapóch 85000 abitàncc, 'na superfìce de 53.07 km² e 'na densità de 1415 ab./km². El cunfìna coi cümü de Capua, Casagiove, Castel Morrone, Limatola, Maddaloni, San Nicola la Strada, San Prisco, Sant'Agata de' Goti, Valle di Maddaloni.
La cità l'è cunusìda suratöt per la sò règia borbònica, ciamàda «la Versailles d'Italia» che, 'nsèma al Reale Belvedere de San Leucio, l'è 'nserìda (del 1997) 'ndèl Patrmóne de l'Umanità de l'Unesco.
Cità 'nzemelàdeModifega
Caserta l'è 'nzemelàda co le cità de:


text:
El acceptia il mandat dals votants cun umilitad extrema, ha ditg Duterte. Il minister da l'intern Mar Roxas cuntanscha cun radund 23% las segund bleras vuschs. Sin il terz plaz è la senatura Grace Poe che ha dentant gia concedì la sconfitta.
Plirs activists per dretgs umans sco er il president partent Benigno Qquina han avertì d'in return ad ina dictatura sin las Filippinas per il cas che Duterte vegnia elegì. Duterte ha annunzià da cumbatter rigurusamain la criminalitad e la corrupziun, er senza il consentiment dal parlament.
RR novitads 06:00


text:
Sch’in animal vegn gia mazzà per il consum da nus umans, lura duai quel er vegnir duvrà entir ed entratg. Ils ins enconuschan anc quella tenuta e tradiziun da lur uffanza cura ch’i vegniva fatg batgaria a chasa. Uschia Ursulina Caviezel da Pitasch. La magistra pensiunada ha anc oz – 60 onns pli tard – en il nas la savur da quels dis spezials sin lur bain puril.
Ils pes dal portg è il meglier ch’i dat
En auters pajais sco per exempel il Portugal u la Spagna è il mazzar l'animal ed al duvrar cumplettamain – dal nas a la cua – anc adina ina tradiziun che vegn pratitgada. Belandina Laudenbacher Vicente è oriunda dal Portugal. Dapi 29 onns viva ella en Svizra. Entant cun sia famiglia a La Punt Chamues-ch.
Nus mangiain mintgadi charn, quai dat power als umens che lavuran ferm corporalmain.
Recept: Arroz de Cabidela
Cabidela è ina da las pli veglias tratgas da la cuschina portugaisa. Igl è impurtant da cumprar la giaglina cun sang. Cun la dretga dosa aschieu èsi ina tratga irresistibla.
Ingredienzas:
- 100g tschagula
- 4 chommas d'agl
- 4 tschaduns ieli d'ulivas
- 1 feglia d'arbaja
- 400g tomatas
- 750g giaglina (cun sang)
- ca. 8dl aua (tut tenor ris)
- 1 tschadun sal
- 300 g ris (p.ex. Carolino
- 2 tschaduns aschieu
- 1 salata
Preparaziun:
- Dar ina brassada en l'ieli d'ulivas a la tschagula, las chommas d'agl e la feglia d'arbaja.
- Spaletschar las tomatas, prender ora ils sems, tagliar en pitschens tocs e metter en la padella. Laschar coier /buglir fin che as tomatas èn lomas (tranteren truschar)
- Agiunscher la gliaglina tagliada, salar cun in tschadun sal. Laschar coier /buglir (cun viertgel) durant var 10 minutas.
- Emplenir cun aua chauda fin che la giaglina è cuvernada. Puspè metter si il viertgel, e laschar coier levamain ulteriuras 20 minutas.
- Agiunscher puspè aua chauda (finalmain datti ca. 3,5 giadas uschè bler'aua sco ris) Laschar coier, adina puspè agiunscher aua. Salar tut tenor gust.
- Agiunscher suenter 13 minutas il sang ch'è maschadà avant cun aschieu. Maschadar bain e laschar buglir enavant 1 fin 2 minutas. Pigliar davent da la platta e servir dalunga. Servir cun ina salata.
Bun appetit!
Il consum da charn è sa reducì
En media mangian las Svizras ed ils Svizzers anc 48 kilos charn l’onn. Las raschuns ch’i vegn consumà damain charn èn differentas.
Motivs per desister da charn
- Sanadad (bainesser, damain grass)
- Proteger ils animals (vegetarissem / veganissem)
- Damain donns per l’ambient tras l’industria
- Evitar producziun da CO2 tras producziun da charn
Charn portg è la pli preferida
En Svizra èn vegnidas importadas l’onn passà 103'400 tonnas charn sur cunfin. Da quellas èn 6'500 tonnas charn portg, la charn preferida da las Svizras e dals Svizzers.
La gronda part dals consuments da charn prefereschan dentant be ils filets da l'animal. Quai influenzescha ferm il martgà da charn. Ina gronda part da l’animal ha perquai finalmain da vegnir dismess u ars.
Ils producents da charn emprovan perquai da sensibilisar puspè la glieud per products indigens ed uschia er definir il product charn en ina nova furma.


text:
En la cuschina en tenda sin la plazza da teater a Cuira vegn brassà, frittà e cungì tut a dubel. Las gruppas à mintgamai trais persunas han in'ura temp da striunar in menu sin il taglier che duai persvader la giuria da quatter persunas. Lur pensum è: In menu da pesch cun ina sosa, in supplement e dus differents legums. Duas emnas han las 36 participantas e participants che fan in emprendissadi sco cuschinier ubain cuschiniera en il Grischun gì temp da chattar in recept. Tranter els èn era ils Rumantschs Dario Lorenzo da Puntraschigna e Chiara Putzi e Ramon Bärtschi da Falera.
Far attent a mancanza da persunal
Tar l'occurenza «Kitchenstory» na vai dentant betg per chattar il meglier ubain la megliera junior-cuschinunza, mabain per carmalar dapli persunas giuvnas en la professiun. Toni Curdin Foppa, president dal comité d'organisaziun, di numnadamain ch'adina pli paucas persunas veglian daventar cuschinunz u cuschinunza, perquai che las cundiziuns da lavur, per exempel areguard l'ura da chombra, na sajan betg idealas. Ils ultims onns è l'interess sa sminuì fitg, era pervia da la pandemia. L'onn 2021 è il dumber d'emprendists ed emprendistas prendì giu per 40%. Cun diversas acziuns da promoziun sco ils filmins da la «GastroStory» sin las medias socialas vulan ins cuntanscher ils giuvenils e las giuvenilas.
Nus essan conscients che nus ans stuain era sviluppar vinavant concernent las cundiziuns da lavur.
Il mainagestiun da «GastroGrischun» Marc Tischhauser manegia che las professiuns gastronomicas hajan blers aspects positivs, sco il viagiar e l'esser creativ. Tuttina saja impurtant da pussibilitar novs concepts da lavur sco il «jobsharing». Franz Sepp Caluori, il president da «GastroGrischun» agiunta ch'i dettia bleras pussaivladads da sa scolar per obtegnair posts da lavur cun bunas pajas. La «GastroSvizra» inditgescha nagina paja minimala per persunas minorenas en il contract collectiv da lavur. Per persunas maiorenas prescriva il contract enturn 3'500 francs per collavuraturs e collavuraturas senza emprendissadi. Per persunas cun in emprendissadi AFQ (EFZ) è la paja minimala enturn 4'000 francs.
«Jau vi avrir in agen restaurant»
In part dal problem e da la mancanza da persunal è che 70% fin 80% dals giuvenils e da las giuvenilas midan branscha suenter l'emprendissadi . Dario Lorenzo e Chiara Putzi quintan dentant da restar fidaivels a lur professiun. Dario Lorenzo raquinta ch'el pudess s'imaginar d'esser in di schef da cuschina en in agen restaurant. Ils dis variants e l'ambient da lavur è quai che plascha il meglier a Chiara Putzi.
La gastronomia è dira, ma ha blers bels aspects.
«...3, 2, 1, an die Töpfe los!», dat il moderatur il signal da cumenzar il duel culinaric. Il public observa riend co ch'ils cuschinunzs futurs e las cuschinunzas futuras cumenzan a preparar il menu. Forsa ch'in u l'auter dal publicum vegn era animà da prender quella via professiunala.


text:
Fin uss haja dà passa 300 tests. En 15 chantuns hajan ina part dals votants gì la pussaivladad da votar a moda electronica. Quels tests hajan funcziunà.
Plinavant saja ina gruppa d'experts vegnida a la conclusziun ch'i saja pussaivel da porscher in e-voting segir. La devisa da «segirezza avant sveltezza» duai dentant anc adina valair. E-voting duai esser pussaivel tar votaziuns ed elecziuns, dentant be sche las premissas da segirezza fitg strictas da la regenza sajan ademplidas, ha scrit il Cussegl federal.
RR novitads 15:00


text:
Amstetten en Austria: Quai è il lieu dals proxims campiunadis mundials da trair tschoccas. Il sport ch'è oriundamain vegnì da la Scandinavia è populars surtut en Baviera, en Austria ed en il Tirol dal Sid. En Svizra è il sport in sport a l’ur. Be 200 giugaders licenziads dattan per victorias e titels.
La Svizra è da la partida tar il turnier sut 19 onns era cun dus giuvens engiadinais. Orlando Bass da Strada e Niclà Cotti da Ramosch emprovan da metter als gronds da la scena ina chomma. Surtut en la concurrenza d’equipa, en la quala Bass e Cotti han gudagnà la stagiun vargada la medaglia da bronz tar ils campiunadis d’Europa a Wichtrach.
I vegn dentant a vegnir fitg grev
Las gronds naziuns da tschoccas, la Germania, l’Austria e l’Italia cumbattan en tut las categorias segir per las medaglias. La Svizra è en la rolla dad «outsider». Tuttina spera la delegaziun Svizra da pudair dar er per ina u l’autra medaglia. Il pli pussaivel e quai tar la concurrenza d’equipa. Sper Bass e Cotti èn tar l’elita era anc ils engiadinais Andri Puorger da Sur En e Madlaina Caviezel da Martina da la partida. Els dattan dentant per il club da tschoccas da Zweisimmen-Rinderberg.
RR actualitad 17:00


text:
Quai en emprima lingia pervia da las bunas fatschentas a las bursas d'aczias. Sco consequenza hajan las cassas pudì augmentar lur grad da garanzia. Uschia la cumissiun per la surveglianza suprema per la prevenziun professiunala a sia infurmaziun il mardi a Berna.
Tschains anc adina memia auts
Malgrà quest svilup positiv dettia dentant anc adina in problem tar ils tschains. Er sche bleras cassas da pensiun hajan ils davos onns sbassà il tschains per il chapital spargnà è quel anc adina pli auts ch'il uschenumnà tschains tecnic. Quel reflectescha il svilup dal martgà da finanzas dals ultims decennis ed è la mesira per calcular sche las rentas actualas e futuras èn garantidas u betg.
Buns resultads – tuttina stoppia la situaziun vegnir equilibrada
Restia la situaziun sin il martgà da finanzas uschia sco uss stoppian intginas cassas da pensiun prender a mauns mesiras per augmentar lur chapital, avertescha la cumissiun. Ed ella appellescha a la politica da far enavant cun la refurma da la prevenziun per la vegliadetgna, per ch'il sistem vegni puspè en equiliber.
RR novitads 12:00+


text:
Per ils blers vegn el a restar en memoria sco Schimanski
Götz George aveva 77 onns. Als blers enconuschent è Götz George vegnì entras sia rolla sco cumissari «Schimanski» en la seria da crimi Tatort. Quella rolla ha el giugà durant 32 onns.
Malencurada è gronda
La mort da Götz George ha leventà reacziuns da blera prominenza ord politica, cultura e film. Tenor il minister da giustia tudestg Heiko Maas perda la Germania in dals pli gronds acturs da caracter. Ed era la ministra da cultura da la Germania, Monika Grütters, fa allusiun ad in dals megliers acturs. Cun sia moda directa, energica e ses umor sitg haja el tschentà terms en numerusas rollas. Sia mort saja ina perdita nunremplazzabla per l'art da televisiun e kino.
RR novitads 23:00


text:
Tgi che lascha tgirar uffants d’ordaifer la famiglia duai en il futur pudair trair giu dapli daners da la taglia. Enstagl da 10’100 francs ad onn duai il dumber crescher sin 25’000 francs. Il Cussegl naziunal ed il Cussegl dals chantuns èn sa cunvegnids davart la midada. Entras quella duai la cumpatibilitad da professiun e famiglia vegnir megliurada.
La Confederaziun spetga cun damain entradas da taglia da 10 milliuns francs ad onn. Igl è gia la segunda emprova per augmentar la deducziun da taglia tar la tgira d’uffants. L’emprima aveva il suveran refusà il settember 2020.
Là aveva il parlament aschuntà ina midada tar la deducziun generala per uffants da 6'500 sin 10'000 francs. Quai saja tenor observaturs stà il motiv daco ch'il suveran haja refusà l'emprima emprova.
Ord l'Archiv
Tge pon ins trair giu? Declarà en connex cun la votaziun da 2020.


text:
Vegnì a val era il sbuvaditsch questa notg, en il vitg talian Maccagno, han las Viafiers federalas ditg sin dumonda da l'agentura da novitads svizra. La bova saja vegnida giu enturn las duas questa notg. Ina locomotiva dad SBB Cargo e dus vaguns da vitgira sajan donnegiads, blessads n'haja betg dà.
Per consequenza è il traject da viafier serrà tranter Cadenazzo en il Tessin e Luino en l'Italia. Er la via n'è betg pli charrabla a Maccagno. Sin il traject curseschan bus da substituziun.
Il traject da la viafier è adina puspè stà bloccà suenter ferma plievgia. Ils binaris passan per gronda part directamain tranter la costa dal culm ed il Lago Maggiore.
RR novitads 09:00


text:
Il motiv ch'ils commembers da la fundaziun han inoltrà la desditga avant bun in'emna è la disfidanza tranter collavuraturas e commembers da la fundaziun. Dapi onns manca ina manadra da gestiun per la stiva da taisser, causa quai ha il cussegl da fundaziun s’intermess era en la part operativa e betg mo en la part strategica.
Administratur Conrad duai drizzar
La surveglianza da fundaziuns Grischuna ha ussa installà in administratur ad interim. Quel duess procurar che la gestiun funcziuna enavant ma era ir in tschertga da novs commembers per la fundaziun «Manufactura Tessanda Val Müstair».
L’administratur ad interim Michael Conrad lavura dapi onns a San Murezzan, sco Jauer conuscha el la Val Müstair. El è persvas da chattar ina soluziun per la gestiun da la Tessanda ma era da chattar candidats che èn pronts d’entrar en la fundaziun.
La demissiun «in corpore» …
RR actualitad 17:00


text:
Matélda ed Canòsa
Artécol in dialèt arzân
Matélda (Matilde in italiân - Mathildes in latèin medievêl ) ed Canòsa (di Canossa in italiân) l’é stêda fevdatâria medievêla, e ‘n'ardèinta sustgnidōra dal Papêt ind la lôta pr’ al j invistidûri.
Matélda l’é nêda a Mântva int al 1046 e l’é môrta a Bundèin ed Runcōr (Rezōl) al 24 lòj 1115.
La gh’îva bèle da la nâsita i tétol ed cuntèsa, duchèsa, marchèişa e dôp l’é dvintêda Regîna d'Itâlia, dal 1111, quând l’é stêda incurunêda ind al castèl ed Bianèl (Rèz) da l'imperadōr Enrico V.
La râsa[modifica | mudéfica la surzéia]
La Grân Cuntèsa, ed râsa longobêrda, l’ēra fiōla ed Beatrice ed Lotaringia e ed Bonifacio ed Canòsa; l’ēra anvōda ed l'Imperadōr Enrico III (Ré d'Itâlia) fiōl ed l’anvōd dal pêpa Leone IX, cuşèina d’ Enrico IV Imperadōr dal Sâcher Rumân Impêr e anvōda dal pêpa Stefano IX; int al 1076 la ciâpa al pusès d’un lêregh teritôri che al cuntgnîva la Lumbardìa, l'Emélia-Rumâgna e la Tuscâna, e che la gh’îva al só cèinter a Canòsa, ind l'Apenèin arzân.
Dòna ed prém piân sèinsa lémit per quânt a l'època al dòni, ânca nôbili, fósen cunsiderêdi ed râsa inferiōr, l’ēra rivêda a cmandêr tót i teritôri itâlich a mezanôt di posedimèint ed Ròma.
Matélda l’îva utgnû in dôta la sgnuría e al tétol ed cuntèsa ed Canòsa, Rèz, Mòdna, Mântva, Brèsa e Ferêra, marchèişa ed Tuscâna e la sgnûría só grând teritôri ed la Lumbardìa, Emélia-Rumâgna dal dé d’incō e insém al tèri cun dèinter al marcheşêt ed Tuscâna, pó in sègvit l’à quistê la sgnuría insém al Duchêt de Spoleto, só sgnurèi e castèl ereditê da la mêdra in quî che al dé d’incô în Bēlgio, Lusembûrgh, Frância, Germâgna e só dimòndi êter teritôri dal padrégn Goffredo il Barbuto.
La mêdra Beatrice, l’ēra ed la faméja pió impurtânta ed l' impêr, fiōla ed Federico dóca ed la Lotaringia e ‘d Matélda fiōla d’ Ermanno dóca de Svèvia e’d Gerberga, ch’ al deşgnîva da i Rè ed Borgògna.
Al pêder Bonifacio, l’ēra l'ûltem erēd ed la putèinta faméja ed Canòsa, parèint dirèt dal patriêrca Adalberto Atto (o Attone), al prém ed la râsa ed la faméja d’ j Attoni (o Attonidi).
La râsa di Canòsa la pugêva al sō proprietê ed teritôri e castē, mìa insém a cuncesiòun polétichi o imperiêli, mó al cunquésti dirèti e dal sustansiōşi richèsi alodialis, oséja privêdi, ed la faméja. Îven şlargê i sō bèin préma ed tót cun l'acquést ed tèri o al barât ed bèin (per eşèmpi un castèl in câmbi ‘d un vilâg) cun la mîra ed dêr via di bèin stremnê in favōr ed l’ idèja ed fêr un cèinter ed properietê grôs, mó ânca ‘n’ acôrta gestiòun di matrimòni: i Canòsa indrisêven i só elemèint pió zōven a matrimòni cun j erēd ed faméj ‘d un grêd socêl pió êlt (cme a d’ eşèmpi tra Adalberto Atto e Ildegarda). In pió i Canosiân ēren dal tót dèinter al sistèma che al fêva avèir al cârichi a j òm ed cêşa in câmbi ed bèsi (a gh’êren dal vèiri e prôpri taréfi che pretendîven grôs investimèint ed céfri) e èser a la diresiòun ed ‘na diôceşa, èser a câp ed ‘na canônica, d’ un cunvèint o ed ‘na pēv l’ēra fûnt ed grôs guadâgn e richèsi. I Canòsa ēren ânca di cumpetèint gestōr dal proprietê ed chiêter, despès sgnōr o òm ed cêşa luntân incarichêven la gestiòun di castē e sitadèini che despès an turnêven mai in pusès di properietâri mó continvêven a fêr pêrta dal patrimòni di Canòsa. Soquânt cuntrât fât da Bonifacio prevedîven la "precaria" oséja ‘n'ocupasiòun ed 3 generasiòun in câmbi d’êter bèin, mó dôp a bastêva che l'ocupânt an n’arcambiêva mìa la parôla dêda cun al tgnîres al fédev. A’gh’ēren a la fîn dal vèiri e prôpri sprôpriasiòun viulèinti di bèin vrû: Bonifacio an s'é mìa fât scrópel pió vôlt ed tōr cun al j êrmi al properietê dal cêşi lochêli. Ind al gîr ed soquânti generasiòun i Canòsa, castèl dôp castèl, a gh’îven, ind i bèin privê ed faméja, tót l'êlta Itâlia. Bonifacio la cumincê la só carēra ed cmandânt militêr cun ‘na grôsa batâlia campêla int al 1021 per la sucesiòun e per tóta la só véta é stê dét ch' l’ēra: uomo d'armi forte come un leone, despès al fiânch o in ajót ed l' Imperadôr Corrado II in tóta Eurôpa.
I prém ân[modifica | mudéfica la surzéia]
Insém a la só nâsita e i préma ân i documèint uriginêl medioevêl a fân ‘na ricostrusiòun pugêda insém a còl ch’ l’ é sucès ind la só famèja. Insém a la dâta ed nâsita i stôrich în abastânsa d’acôrdi a fisêrla int al 1046, ânca perché Donizone al dîş che ind la dâta ed la só môrt Matélda la gh’avés 69 ân, mó sèinsa cun còst prèir stabilîr al mèiş o al dé. Dimòndi cuntrastê l’é al dibâtit insém al pôst ed la só nâsita; al j idèj che i studiōş ed l’època a dân pió valōr în Lóca (per Francesco Maria Fiorentini, studiōş dal '600), Canòsa (pr’al benedetèin Camillo Affarosi e pr’ al Ferretti), Ferêra (pr’ al Bacchini) Mântva (pr’ al Donesmondi, l' Agnelli Maffei e al Volta), San Miniato (per Lorenzo Bonincontri, studiōş dal '400). A vîn giudichêda pió credébila da i pió Mântva in quânt Marengo (dimòndi atâch a Mântva) l’ēra stêda al pôst ed la cōrt e la faméja di Canòsa ind l’ân ed la nâsita ed Matélda.
La sciēlta dal nòm l’é stêda ed la mêdra Beatrice che l’arnuvêva al nòm ed só mêdra, la fiōla dal Dóca de Svêvia Ermanno II, cme l’îva fât cun al prém fiōl ch’ al l’îva ciamê Federico cme só pêder Dóca ed la Lotaringia. La mêdra Beatrice difâti l’ēra ed râsa reêla e cun sta sciēlta la fêva vèder la prôpria avtoritê cun al potèint marî Bonifacio ed Canòsa.
I prém ân ed la Grân Cuntèsa în stê lasê andêr dai documèint dal nutèsi ed l’època che preferîven dêr l’ atensiòun ai mâs'c, in sté chêş al fradèl pió grand Federico, ed pió Matélda la gh’îva n’êtra surèlla pió grânda ed lē, Beatrice. I documèint uriginêl a nèighen ch’a ‘gh fós un rapôrt strèt cun i genitōr ch’a’s dedichêven al fiōl mâs'c destinê a la sucesiòun.
Matélda l’à pasê la só gioventò in mèz ai frèd lêgh e i bôsch pîn ed nèiva ed la Pianûra padâna, e a diferèinsa dal dòni nôbili dal só tèimp, la pasêva dimòndi tèimp per dêres a la cultûra e a l’ educasiòun: fîn da céca: conosceva la lingua dei Teutoni e sa anche parlare la garrula lingua dei Franchi (al fêva nutêr Donizone). La só léngua mêdra l' ēra al longobêrd e l’ēra duchêda al bòuni manēri e a i môd mudèst da j òm ed cêşa mantvân che a gh’îven cumincê a vrèiregh bèin dôp che, a sōl sē ân, a gh’ēra môrt al pêder ed môrt viulèinta; spēce Giovanni da Mantova che al gh’à insgnê al trivio (gramâtica, retôrica e dialètica) e al quadrivio (ritmètica, geometréia, mûşica, e al stódi dal strèl), che a gh’îven lasê un sègn in tōta la só véta ind la pasiòun pr’ i léber, l'êrt, ind al funsiòun ed la cêşa e la mûşica.
La mêdra armêşa vèdva cun trî fiō céch l’an gh’ la cavêva mìa a sustgnîr la pêrta ed Bonifacio e alōra la s’é pugêda ai pêpa ânca perché i Pêpa êren òm ed cêşa curtzân di Canòsa o parèint cme ad esèimpi al Pêpa Leone IX ch’l’ ēra al sío ed só mêdra Beatrice. Int al 1053 Matélda e i só fradêl îven utgnû un privilèg ed prutesiòun personêla da l'Imperadōr Enrico III, mó ind al ‘stès ân a mōren i dû fradê ed Matélda a câşva e d ‘na fatûra (probabilmèint un avelenamènt mìa vrû).
A la môrt dal Pêpa Leone IX, parèint ed tót dû i genitōr ed Matélda, l’ēra gnû elèt pêpa Vittore II da l’ avtoritê imperiêla. Vést che l’avtoritê dal dō "Canosiâni" e che an gh’era mìa al lôr aleê Leone IX, Enrico III al ciâpa in ustâg Matélda (ed sōl 10 ân) e só mêdra e a i pôrta in Germâgnia, ma dôp un ân al mōr e Matélda la tōrna a Canòsa. A la môrt ed l'imperadōr Enrico III la mêdra Beatrice la sērca ‘na nōva prutesiòun cun al tôr marî e la spôşa Goffredo il Barbuto cuşèin dal Pêpa Leone IX; Goffredo, che al dvèinta al padrégn ed Matélda, l’ēra un ristocrâtich cun la pasiòun dal j êrmi e al j êrti ed la guèra ed carâter cumbatèint, fiōl ed Gozzellone, Dóca ed Lotaringia ch’ l’ é gnû dôp dal pêder ed Beatrice. Al padrégn, per rifursêr al só avtoritê e còl di Canòsa e pr’ an duvèir mìa in sègvit divéder i lōr avèir, l’impòn la prumésa ed matrimòni cumbinê tra i dû ragasō (e cuşèin ed quêrt grêd) Matélda, só fiulâstra, e Goffredo il Gobbo, só fiōl naturêl. Prèst però l'imperadōtor dal "Sâcher Rumân Impêr" l’al custréng a scapêr e ritirêres in Lotaringia, cun còst Matélda e só mêdra în ed nōv da per lōr, mó cun pió properietê.
Al Pêpa Vittore II l’ēra ad Arèzo in cà di Canòsa, ché al mōr int al 1057 al lêsa cme sucesōr Pêpa Stefano XI, al fradèl dal padrégn ed Matélda ch’ al vrîva fêres incurunêr Imperadōr, int un vōd pruvişôri d’avtoritê; mó an gh’ là mìa cavêda per la môrt dal Pêpa ind al tèri ed Tuscâna di Canòsa, in cl’època la famèja pió putèint d’ Eurôpa. A sté pûnt al papêt al decèd ed tirêres fôra dal lôgichi polétichi impôsti dai putèint ed l’impēr e l’à més só l’ adunânsa per l’elesiòun dal Pêpa di cardinêl, incòra in vigōr. Al papêt ind al şluntanêres da l'impêr al s’é dê alōra a la prutesiòun ed Canòsa, che grâsia al dirét-duvèir ed l'acumpagnamèint di Pontèfic, àn finî cun al decèder la sciēlta di Pêpa e al sō sôrti.
Ânca al nōv Pêpa Benedetto X l’ēra durê pôch e ânca ló l’ēra môrt a la cōrt ed Matélda int al 1061, a sté pûnt în gnû elèt dû pêpa: al Vèschev ed Pèrma Cadalo, cme Pêpa Onorio II elèt da pêrt ed l' Imperadōr e al Vèschev ed Lóca e ânca òm ed cêşa di Canòsa Anselmo da Baggio, cme Pêpa Alessandro II. La râsa ed Matélda l’à fât cûntra a Onorio II e dôp divêrs tribulêri la s’é mésa d’acôrdi per fêr un nōv Cuncèli ind al cōr dal pusès canosiân, a Mântva. Al Pêpa Onorio II l’îva preferî èsregh mìa per paûra perla só véta e a tót al manēri Alessandro II l’ à dimostrê la legalitê ed la só elesiòun; i Canòsa giódis da dōve dipendîva al Paparum Ducatus alōra àn decîş ed dêr al Papêt al lōr candidê Alessandro II. Matélda l ‘a ‘s catêva incòra cun un Pêpa amîgh o parèint.
Al matrimòni cun Goffredo[modifica | mudéfica la surzéia]
Matélda a la fîn dal 1069 l’ é andêda a catêr al padrégn Goffredo ch' l’ēra drê murîr in Lotaringia; préma ed la só môrt Matélda la spôşa al só luntân cuşèin e fradlâs Goffredo al Gôb per asicurêr la sucesiòun ai tétol e al properietê, cme l’ēra stê stabilî in ‘n’ artécol dal matrimòni dal padrégn cun la mêdra Beatrice. Al marî l’è un zōven curagiōş e onèst mó carghê da difèt fîşich, a tót al manēri Matélda, ch' la sà di duvèir aristocrâtich per còl ch’ l’ ēra stêda duchêda e cun la persuasiòun ed la mêdra, ânca se ritentîva l’armagn in Lotaringia in cà cun al marî e l’armâgn in cînta ind l ‘avtûn 1070; tra la primavèira e l'istê del 1071 la parturés ‘na putîna ch’ la ciâma Beatrice per prèir arnuvêr al nòm ed la mêdra, nòm dimòndi frequèint ind la râsa di Lotaringia. Al pêrt an n’é mìa stê fâcil, cme quêşi tót i pêrt dal medioēv, dôp pôch dé la céca Beatrice la mōr. La Beatrice mêdra la tîra só al cunvèint ed Frasinòr ind l'Apenèin Mudnèiş, cme l'ēra uşânsa tra i potèint, per: la grazia dell'anima della defunta Beatrice mia nipote.
In sté peréiod, al pió tremènd per la só véta, Matélda la rişghêva la só sicurèsa personêla sia a livèl fîşich pr’ al conseguèinsi ‘d un pêrt difécil che int al medioēv despès a finîven cun la môrt ed la mêdra, e per la râbia ed la râsa di Lotaringia ch’ l’ îva tôt in strîna Matélda che an n’îva mìa dê un erēd al "Sgnōr", cûmpit principêl, se mìa ónich cûmpit, p'r al dòni ed l'època. In znêr dal 1072 la scâpa apèina la pōl, e la tôrna a Canòsa, a cà da só mêdra.
T'r al 1073 e al 1074 Goffredo al tōrna in Itâlia per turnêr a cunquistêr Matélda cun al regalêregh dal properietê e dal j armêdi, mó al só môd ed fêr l’é stê dimòndi fèirom e régid vêrs un potèint che ânca se al gh’îva di lémit fîşich (tra chiêter gûns e gôba) l’ēra stimê dal Pêpa e da l' Imperadōr, e insém a còst che s’é fât la stôria ed ‘na dòna sèinsa deblèsi.
Al marî Goffredo al Gôb int al 1076 (cme al dîş "Lamberto di Hersfeld") al câsca in un ‘ imbuschêda ind al só tèri atâch a Anversa: ind la nôt cucê dal bisògn d’ed andêr ed côrp l’é andê al cèso e un asasîn ch’ l’ ēra a la pôsta al gh’à piantê ‘na spêda tr’al s’ciâpi e al gh'à lasê l’ êrma piantêda ind la frîda. L’é scampê a fadîga, ‘na smâna dop, al 27fervêr 1076, l’é môrt, l' à lasê Matélda vèdva, in dimòndi gh’àn dê la cōlpa d’ èsres macêda personalmèint de sté delét: ..con la complicità di una serva fedelissima lo fece uccidere in gran segreto mentre stava seduto al cesso, infilandogli la spada nell'ano.. (Landolfo Seniore stôrich ed Milân); a tót al manēri cme responsâbil a vîn sgnê più probabilmèint al cûnt bêlga Roberto. In ògni chêş Matélda an n’à mìa dê a i prēt gnân ‘n’ ufêrta per l'ânma dal marî masê, an n’à mìa fât recitêr ‘na mèsa o dedichê un cunvèint cme l’ēra d’ûş.
40 ân ed règn[modifica | mudéfica la surzéia]
Al 18 avrîl 1076 mōr Beatrice, la mêdra ed Matélda, e da sté mumèint, ânca se préma l’îva bèle regnê ed fiânch a la mêdra, la dvèinta a 30 anni l'ónica sovrâna ed tóti al tèri che vân dal Lâsi al Lêgh ed Ghêrda.
L'umiliasiòun ed Canòsa[modifica | mudéfica la surzéia]
Matélda l’é stêda ‘na fedêl aleêda dal pêpa Gregorio VII cûntra l'imperadōr Enrico IV ind al tèimp ed la lôta pr’ al invistidûri, ch’ l’ à vést mètres cûntra l'avtoritê ed la Cêşa a còla ed l'Impêr e ch’ l’ é rivêda al mâsim cun l'umiliasiòun ed Canòsa dal 28 znêr 1077. In sté ucasiòun l'imperadōr, per utgnîr la dişdèta ed la scomónica da pêrt dal pêpa, l’é stê custrèt a umiliêres, ind al duvèir spetêr d’andêr dèinter davânti al purtòun d'ingrès dal Castèl ed Canòsa per trî dé e trèi nôt insnucê cun la tèsta stremnēda ed sèndra mèinter a s’ acanîva ‘na bufêra ed nèiva. In sègvit dal stôrich cumprumès tra i dû rapresentânt dal j avtoritê medievêli (che però an n’é mìa stê decişîv, dâto che l’é stê finî sōl cun al cuncordê ed Worms), Matélda l’à ricevû lóster e avtoritê.
Dôp la môrt ed Gregorio a Salêren int al 1085, Enrico IV l’îva elèt l' antipêpa Clemente III, mèinter Matélda l’à serchê ed turnêr a tôr al contròl insém a la Cêşa, cun al sustgnîr la nômina ed l'abê ed Montecassino, pêpa Vittore III. L'esêrcit imperiêl l’ēra stê batû da i fevdatâri ed Matélda atâch Surbêra, int al Mudnèiş, e al j armêdi d’ Enrico îven duvû turnêr a pasêr al j Êlpi.
Dôp divêrs cambiamèint, é gnû elèt pêpa al vèschev francèiş d’ Ostia, Pêpa Urbano II. La cuntèsa ed Canòsa a gh’ l’ à cavêda a purtêr da la pêrta ed la Cêşa al fiōl ed l ‘imperadōr, Corrado. Int al 1091 é stê urganizê ‘n’ incuronasiòun bûrla a Pavia, a gh’ēra preşèint Matélda e al Pêpa Urbano, in dōve al fiōl ed l'imperadōr l’é stê numinê Ré d'Itâlia. A sté tétol a gh’é gnû zuntê quêşi subét còl d’imperadōr, in quânt la cêşa cunsiderêva scadû da la cârica Enrico IV.
Al matrimòni cun Guelfo V[modifica | mudéfica la surzéia]
Matélda la s’ é catêda da un mumèint a cl’êter a fêr frûnt a ‘na nōva calêda in Itâlia ed l'Imperadōr Enrico IV, e la s’é preparêda al pēş cun un matrimòni polétich, dâto che al pêpa, che gh’ēra in cól mumèint, al separêva l’avtoritê dal vaticân cun còl canosiân, cme l'ēra stêt fîn a Gregorio IV. Matélda la se spôsa cun al Dóca Welf V de Svèvia (més in italiân cme "Guelfo"), fiōl dal Dóca Welf IV (Guêlf e Ghibelèin), cun al mèter insèm ‘na colaborasiòun dimòndi putèinta fâta dal nōv pêpa Urbano II e dal Dóca, per cuntrastêr in môd vâlid al cuşèin Enrico IV. Matélda la mânda ‘na lètra al só preferî: Non per leggerezza femminile o per temerarietà, ma per il bene di tutto il mio regno, ti invio questa lettera accogliendo la quale tu accogli me e tutto il governo della Longobardia. Ti darò tante città tanti castelli tanti nobili palazzi, oro ed argento a dismisura e soprattutto tu avrai un nome famoso, se ti renderai a me caro e non segnarmi per l'audacia perché per prima ti assalgo col discorso. È lecito sia al sesso maschile che a quello femminile aspirare ad una legittima unione e non fa differenza se sia l'uomo o la donna a toccare la prima linea dell'amore, solo che raggiunga un matrimonio indissolubile. Addio. La Grân Cuntèsa l’à mandê mjêra ed suldê al cunfin ed la Longobardéia a tōr al Dóca, al l’à ricevû cun unōr, l’à urganizê al grân dişnêr spuşadōr ed 120 dé cun ‘na preparasiòun ch ‘l’aré fât gnîr smôrt ógni rè medioevêl. Cosma di Praga, avtōr dal Chronicon Boemorum, al dîş che dôp al matrimòni, per dō nôt, al dóca l’îva rifiutê al lèt spuşadōr e al têrs dé Matélda la s’é presentêda nûda in tóta la só beltê insém a ‘na têvla preparêda apôsta insém a soquânt cavalèt la gh’aré dét: tutto è davanti a te e non v'è luogo dove si possa celare maleficio; al Dóca l’ēra armêş de stóch e lē nûda e rabîda la gh’é saltêda adós al l’à s’ciafunê e ind al spudêregh a drê al l’à casê via cun sté parôli: "Vattene di qua, mostro, non inquinare il regno nostro, più vile sei di un verme, più vile di un'alga marcia, se domani ti mostrerai, d'una mala morte morirai...". Al Dóca l’é scapê e da còl mumèint lé in dôp l’é stê ciamê cun al scutmâj Guelfo l'impotèint. Al zōven Dóca marî ed Matélda al s’é separê dôp pôch dé e naturalmèint i dû an gh’àn mìa avû di fiōl.
La vitôria cûntra l'Imperadōr[modifica | mudéfica la surzéia]
Dôp dimòndi vitôri, tra còsti còla insém i Sasòun, l'imperadōr Enrico a’s prepêra int al 1090 a la só têrsa calêda in tèra italiâna per dêr ‘na scunféta cêra a la pêrta rifurmésta. Al percōrs l’é stê al sôlit, al Brennero e Veròuna, cunfîn cun al properietê ed Matélda che cumincêven a partîr dal pôrti ed la sitê. La batâlia la s’é cuncentrêda atach a Mântva. Matèlda la s’ēra asicurêda la fedeltê di abitânt cun al lasêregh fōra soquânti tâsi cme al teloneo (‘na tâsa insém al comêrc) el ripatico ( la tâsa per traversêr i fióm ) e cun la prumèsa d’ èsser més dèinter al status ed Sitadèin Longobêrd cun al dirét ed câsa, pèsca e tajêr la lègna só tóti dō al rîvi dal fióm Tartaro. La sitê l’à tgû dûr fîn al "tradimèint dal giovedé sânt", dóve i sitadèin àn cambiê frûnt in câmbi ed soquânt êter dirét dê a lōr da Enrico. Matélda la s’é mésa in difèişa insém a l’Apenèin arzân datōrna ai sō castē ch’ an ‘s prîven mìa ciapêr, int al 1092 e dôp batâli sfalsêdi e sangunōşi tr’ al cumplichê sistêma ed difèişa che Matélda l'a 'gh prîva cuntêregh insém in Vâl d'Èinsa, l'eşêrcit imperiêl l’ēra stê ciapê in ‘na môrsa in sta cumplichêda rêda ed castē, rôchi, bōregh fortifichê dóve a s’ēra fât fîn da Atto l’avtoritê di Canòsa, e l’îva sèimper resistî a ógni atâch che al fós purtê insém a l'Apenèin.
Sibèin che l'eşêrcit Imperiêl al fós dimòndi periculōş, lé stê desfât dal trópi matéldichi di céch fevdatâri e asegnatâri di bōregh fortifichê ch’ àn mantgû intâta la fedeltê ai Canòsa ânca 'd frûnt a l'Impēr. La conosèinsa perfèta di pôst, la velocitê dal j infurmasiòun e di spostamèint, al puşisiòun stratègichi che ocupêven tót i pôst alvê ed la vâl d'Èinsa, l’îva avû la dmèj insém al potèint Imperadōr. Sèmbra che la ‘stèsa cuntèsa cun un gróp ed suldê siēlt e fedēl l’avés partecipê personalmèint a la batâlia, còst l'à dê a j aleê a l'idèja ed cumbâter ‘na guera giósta. L'eşêrcit imperiêl l’é stê ciapê a tnâja int la valêda, mó la scunféta totêla l’é stêda pió ed ‘na guèra pêrsa: Enrico al s’é rèiş cûnt ed l'impusibilitê' d’andêr dèinter in chi pôst difécil da pasêr, bèin divêrs da la Pianûra padâna o 'd la Sasônia, an ‘s catêva pió ed frûnt ai cunfîn sgnê da i fióm ed l'Eurôpa centrêla, mó ēren sintêr pîn de strabêls, calânch, pôst difécil da rivêregh prutèt da rôchi bataliêri, da cà-tòr che se şlacêven vêrs al cêl, e che ed còli armâgnen i rèst ind la vâl d'Èinsa , da dóve butêven zò d’ ògni gèner insém a tót quî che gh’ andés atâch: lânci, frèci, ôli buiĵnt, giavelôt, sasòun, péchi infughêdi, cun sté êrmi chi ’s catêva pió in êlta al gh’îva despès la dmèj.
Dôp la vitôria ed Matélda dimòndi sitê cme Milân, Cremòuna, Lôd e Piasèinsa a s’êren pugêdi a la Cuntèsa Canosiâna per tōres via dal contròl imperiêl. Al ‘stès fiōl ed l'Imperadōr, Corrado, tgnû in sudisiòun da l’avtoritê ed Matélda, al s’é arlbê al pêder e l’à cumincê a brachêrel sèinsa trēgva. Matélda l’à liberê e l’à dê rifûg perfîn a la mujêra ed l'imperadôr Enrico, Prassede, fiōla dal Rè ed Rósia e vèdva dal Marchèiş ed Brandeburgo, ch’l ‘îva denuncê al cuncéli ed Piasèisa dal 1095: le inaudite porcherie sessuali ch’l‘ îva pretèiş Enrico da lē e per còl la gnîva cunfinêda in ‘na spêci ed persunía a Veròuna. S’ēra impiê dòunca ‘na lôta a l'intêren ed la faméja imperiêla, che l’îva indeblî sèimper di pió Enrico IV.
L'incurunasiòun[modifica | mudéfica la surzéia]
Int al 1111 insém a la véia dal ritōren l'Imperadōr dal Sâcher Rumân Impêr, Enrico V, al l’ incûntra a Bianèl, atâch a Rèz per cunfermêregh i fèdev més in dóbi dal pêder e per cunsgnêregh un nōv tétol. Acsé al fiōl dal só vèc aversâri al fà Matélda Regîna d'Itâlia e Vicâria Papêla. Incòra incō in chi pôst ed l' Apenèin arzân s’arcôrda l'avenimèint ed l'incurunasiòun tót j ân con l’arcurdânsa in custóm d'època.
La môrt[modifica | mudéfica la surzéia]
Matélda l’é môrta int al 1115. Al só côrp adèsa l’é suplî in Sân Pêder a Ròma, ind la tòmba sculpîda da Bernini, ònica dòna insèm a la regîna Cristina de Svèsia. In ōrden ed tèimp la vín préma suplîda in San Benedetto in Polirone (San Benedetto Po), pó, int al 1633, per vrèir dal pêpa Urbano VIII, al só cadâver al vîn spustê a Ròma in Castel Sant'Ânzel. Int al 1645 i sō rèst a câten pôst per sèimper ind la Basélica ed Sân Pēder ind la Sitê dal Vaticân. La só tòmba sculpîda dal Bernini l’é ciamêda Onore e Gloria d'Italia.
Quând a la môrt, sèinsa erēd ed Matélda, e la naturēla fîn di Canòsa, al só grandiōş patrimòni al s’é frantumê: soquânt castē în armêş in proprietê a parèint ed la surèla ed Tedaldo (al nôn ed Matélda) Prangarda, a sgnōr lochêl e a Communi Militum (i cavalêri e suldê a pagamèint); soquânti proprietê în stê adiritûra scurdê in un vōd d’avtoritê, di êter semplicemèint més dèinter i teritôri proprietê ed la Cēşa.
J erēd ed la râsa di Canòsa àn dê véta al râsi di Baratti, int al Pramşân, e di Attoni (Iattoni o Jattoni) ed Antesica e 'd Beduzzo, int la Vâl Pèrma.
Dôp la só môrt, atōrna al persunâg a vîn fât ‘na rōla ed legènda. I scritōr ed la véta di sânt, òm ed la cêşa, n’ àn ingrandî al persunâg e n’àn fât ‘na cuntèsa mèza sōra dêda a l ‘adurasiòun e a la fèid. Al ‘stès Dante Alighieri a n’à sintû parlêr e l’à mésa ind al XI cânt dal Paradîş ed la Divîna Cumédia, a l’à mésa ind al gîr di militânt per la fèid.
Quelchidûn a sustîn che 's sia tratê ‘d un personâg ed fôrti pasiòun sia spirituêli sia carnêli. Probabilmèint Gregorio VII e al frê Anselmo àn ublighê divêrsi só scēlti ind al fêr lēva insém a la só fèid quêşi sèisa cundisiòun. Es dîş che ‘na vôlta môrt Anselmo, Matélda, ch’ la patîva ‘d un egzēma, per curêres l’a’s zachêva nûda insém al têvel dóve l’ēra stê lavê al frê môrt. In realtê an gh’é mìa da fêres meravéja in quânt la divusiòun dal j arléqui (e la sicurèsa in relasiòun a la lōr capacitê miracolôşi) l’ēra ed préma impurtânsa. Tr’al j arléqui es dîş che la tgnés dacât ânca l'anèl veschvêl e ch’ al druvés per calmêr i dimòndi atâch ed mêl cadóch.
Cultûra[modifica | mudéfica la surzéia]
Al vicèndi rumanşêdi ed Matélda e 'Enrico IV în cuntêdi da Luigi Pirandello ind la só tragèdia teatrêla e caplavōr dal 1921, in trî ât, Enrico IV, dvintê pó un félm ind al 1984 dirèt dal regésta Marco Bellocchio.


text:
Rassissem datti en tut ils chantuns. Da quel avis è er il Cusseglier guvernativ Peter Peyer. Tge ch'el constatta davart la situaziun en Grischun:
Rassissem organisà, sco ina scena extrem dretga n'enconuschain nus betg. Là èn ils rapports da la polizia chantunala clers.
Sch'i va per quai che vegn mintgatant numnà «rassissem da mintgadi» – sch'insatgi na survegn per exempel betg ina abitaziun pervia da sia culur da la pel – na dettia dentant betg propi cifras precisas. La situaziun na saja dentant betg mendra co en auters chantuns.
352 cass da cussegliaziun
En blers chantuns datti in post da cussegliaziun aposta per dumondas da rassissem. En Grischun na datti nagin post sumegliant. Quels han dumbrà l'onn 2019 352 cussegliaziuns, quai è in nov record.
Tenor la genstiunaria da la Cumissiun federala cunter rassissem Alma Wiecken, na vul il augment dentant betg dir exnum, ch'i dettia dapli cass da rassissem en Svizra. Tenor ella hai er da far, ch'il tema è pli preschent ed uschia s'annunzian er bler daplirs.
Ils pli blers cass ch'ils posts cusseglian èn cass da rassissem a la lavur u cun tschertgar ina abitaziun. L'onn 2019 haja dentant er la categoria rassissem en il lieu public gì dapli cass. Quai è in punct che fa pissers ad ella.
Tschertga d'abitaziun e martga da lavur
In maletg sumegliant vesa Dorothee Pujol. Ella lavura tar la Crusch cotschna Grischuna ed è respunsabla per il programm d'integraziun da fugitivs. Quai è in programm che porscha accumpognament a fugitivs en il mintgadi. Tge ch'ella auda adina puspè è, ch'ils fugitivs hajan fadia da chattar ina abitaziun u ch'els han fadia da chattar ina plazza da lavur. Quai haja per ina er da far cun la culur da la pel, dentant betg mo. Er la lingua u simplamain il betg econuscher in'autra cultura fetschia mintgatant in pau temma.


text:
A Claustra po la staziun da viafier vegnir renovada. Cun ina clera maioritad (792 gea e 110 na) han las votantas ed ils votants ditg Gea al credit da 4 milliuns francs. Prendì part a la radunanza han 3'052 persunas, quai munta ina participaziun da bunamain 30%.
Il project da 30 milliuns francs è necessari per che la Viafier retica possia ademplir la lescha per persunas cun impediments. Dasper la construcziun d'in sutpassadi ston era ils perruns vegnir prolungads. Quai per ch'ils novs trens da «Capricorn» che vegnan en funcziun l'auter onn hajan plaz.
Il suveran da Claustra-Serneus ha plinavant approvà la lescha da transparenza. Cun quella ha mintgin il dretg da prender invista a documents da la vischnanca.
Ord l'archiv
Cun la staziun da Razén da la Viafier retica èn ussa 37 da 103 staziun vegnidas adattadas per persunas cun impediment.
RR novitads 11:00


text:
Sch’insatgi sto ir en l’ospital, per exempel per laschar operar il meniscus e turna la saira puspè a chasa paja quai la cassa da malsauns. Sche la medema persuna stat dentant sur notg en l’ospital, surprenda la cassa da malsauns 45% dals custs ed il chantun da dimora tschels 55%.
Quai duai midar. Da quest avis è il Cussegl naziunal e ha approvà ina proposta che vul unifitgar la finanziaziun da las prestaziuns da sanadad. Concret pretenda la proposta ch'ils chantuns sa participeschan en il futur tant vid ils custs dals tractaments ambulants sco era vid ils staziunars. E quai mintgamai cun circa 25% dals custs.
Unifitgar per sbassar custs
Betg mo las cassas da malsauns, mabain era ils chantuns hajan ina responsabladad da guardar ch'ils custs da sanadad na creschian ad in crescher, di il grischun Heinz Brand (PPS). Tractaments ambulants sajan pli favuraivels che tractaments staziunars e cun quella midada duain la fin finala ils custs vegnir reducids ed entras quai duai era dar ina reducziun da las premias da la cassa da malsauns.
Da quest avis è era il socialdemocrat Angelo Barrile da Turitg. Quai che disturba el dentant vid la proposta ch'è ussa sin maisa è ch'ils chantuns duain en il futur pajar lur contribuziun direct a las cassas da malsauns e quai senza sez avair la pussaivladad da controllar las prestaziuns ed ils quints da medis ed ospitals.
Chantuns dovran instrument da controlla
Las cassas fetschian era controllas, mo ils chantuns guardian sin autras chaussas. Il chantun Turitg controlleschia per exempel tar ils quints per prestaziuns staziunaras sch’il pazient è propi domicilià en ina vischnanca dal chantun. Grazia a quella controlla haja il chantun pudì refusar in pulit dumber da quints perquai ch’il pazient viveva insumma betg en il chantun e las cassas da malsauns n’avevan betg badà quai.
Ch'ils chantuns vulan avair in instrument da controlla enta maun chapescha Heinz Brand. I dettia era avunda pussaivladads da resguardar quest giavisch dals chantuns en la lescha.
Sanestra n'ha gnanc vulì entrar en la fatschenta
Angelo Barrile na fida dentant betg a quellas empermischuns. Fatg saja che la lescha che saja ussa sin maisa dettia l'entira controlla a las cassas da malsauns e degradeschia ils chantuns a simpels pajacontribuziun senza pussaivladad d'intervegnir. Quai saja in affrunt vers ils pajataglia. Ensemen cun auters commembers socialdemocrats da la cumissiun ha el perquai proponì da gnanc entrar en la fatschenta. Quai dentant senza success.
La maioritad en la chombra gronda è a la fin stada cleramain per il project actual. Quai cun 121 cunter 54 vuschs ed 8 abstenziuns. La fatschenta va uss en il Cussegl dals chantuns. Pervia da l'opposiziun dals chantuns vegn la fatschenta dentant ad avair grev en la chombra pitschna.
RR actualitad 17:00+


text:
Cosć
L’articul 32, coma 2, lëtra a), d.lgs. 33/2013, prevëiga la publicaziun di cosć contabilisá di sorvisc pitá ai utënc aladô dl articul 10, coma 5 dl medemo decret. Chësc articul fej referimënt al articul 10, coma 5 dl d.lgs. 279/1997 che definësc i sorvisc pitá y sü cosć tl cheder de n sistem de contabilité analitica por i zëntri de cosć.
L’ANAC á sotrissé che “cun cosć contabilisá di sorvisc pitá él miné le valur monetar dles resssurses tutes diretamënter y indiretamënter por pité n sorvisc. Aspetan l’aprovaziun de n model scrit dant dal’Autorité por la verda sön i contrac publics de laur, sorvisc y fornidöres (sëgn ANAC), sciöche preodü dal articul 1, coma 15 dla lege 190/2012, ciafon fora chisc cosć contabilisá dai sistems de contabilité analitica.”
L’Aministraziun provinziala n’á mai adoré chësc sistem de contabilité, ajache ara â la competënza esclusiva tl ciamp dla contabilité y â svilupé n so sistem normatif che ne preodô nia la contabilité analitica por i zëntri de cost. Cun l’introduziun dla competënza esclusiva statala en materia de armonisaziun di bilanc publics s’á l’Aministraziun provinziala adaté ala insciödita “armonisaziun di bilanc”, preodüda dal d.lgs. 118/2011, che ne prevëiga nia por les regiuns la contabilité analitica por i zëntri de cosć.


text:
Fin sin il kiosc che è quest onn sin in prà plat, enstagl che en la costa, sa mida nagut tal pli vegl openair dal Grischun. Quella glieud che vegn mintg’onn è cuntenta e na vul nagut auter di Larissa.
«Daco midar insatge sche la glieud na vuless betg»
Bands svizras e rumantschas
Tut ils acts che sunan a la 34-avla ediziun dal openair Chapella èn svizras e sco adina era ina ni l’autra band indigena, rumantscha.
Puncts culminants pudessan esser Carrousel, ni Fusion Square Garden e channelsix. Quai che fa dentant era or l’openair a Chapella è che las bands èn savens betg enconuschentas. Fan surstar tant dapli, uschia Larissa Wingeyer. Per exempel haja 77Bombaystreet sunà sin il palc da Chapella avant ch’els eran enconuschent sin tut il mund.


text:
Góren
Góren (Gorno in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la Al Seriana a 29 km de la sità e a 600/700 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 1 612 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 9,9 km² e 'na densità de popolasiù de 163 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Casnìch, Colgiàt, Onéda, Nòsa e Prémol.
Evulusiù demogràfega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Góren l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Peregóne
El peregóne l'è 'n càzo particolàr de pereànse che l'è caraterìstica de chèi fiùr endóche i pétali e i sépali i è mìa diversificàcc.
En sèrte fiùr l'è mal fà a diversificà i elemèncc del càles e chèi de la coròla cioè l'è mìa isé fàcil catà fò quai che i è i pétali (che i fùrma la coròla) e quai che i è i sépali (che i fùrma 'l càles). L'ensèma de chèsti elemèncc mìa diversificàcc el vé ciamàt peregóne (paròla che vé del gréco: peri = entùren, gonio = strütüre de reprudusiù) e i elemèncc che i la fùrma i vé ciamàcc töcc tépali. Quan che i tépali i è culuràcc e i g'ha aspèt de pétali, el peregóne el vé ciamàt peregóne curulì, (che g'ha aspèt de coròla), semài che 'nvéce i g'ha aspèt de sépali el vé ciamàt peregóne calisì (che g'ha aspèt de càles).
Paraperegóne[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ogna pétalo o tépalo che 'l fùrma la coròla l'è furmàt de 'na «öngia» che 'l la té tacàt al resetàcol e de 'na part piö grànda e vistùza. En sèrte zèner — el (Narcissus) per ezèmpe — endèla part alta de l'öngia gh'è 'na apendìs ligulàra che la vé a furmà 'na cópa a l'intèrno del sércol de tépali. Chèsta curùna la vé ciamàda «paraperegóne» o «fàlsa coròla». En sèrte óter càzi —Hymenocallis— el paraperegóne l'è custitüìt de 'na membràna che la önés entra de lur i filamèncc dei stam. En chèsto càzo el peregóne el vé ciamàt apò «curùna staminàla».
Bibliografìa[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Dimitri, M. 1987. Enciclopedia Argentina de Agricultura y Jardinería. Tomo I. Descripción de plantas cultivadas. Editorial ACME S.A.C.I., Buenos Aires.
- Smith, G.L. & Walter S. Flory. Hymenocallis Salisbury. Flora of North America Vol. 26 Page 54, 283, 284.


text:
Cun 18 onns ha Domenic Bott fatg il pass tar l’emprima equipa dal Club da hockey d’Engiadina. Dapi lura ha il defensur quasi adina dà en il dress dad Engiadina. Suenter varga 20 onns e passa 400 partidas da campiunadi cun il Club da hockey d’Engiadina ha Domenic Bott terminà sia carriera activa tar l’equipa da la segunda liga. Durant la stad ha Domenic Bott fatg il pass sper il glatsch. El è il nov schef da sport da l’equipa.
Jau aveva la finamira da dar hockey fin quaranta.
Dar enavos insatge a l’equipa
Quasi tut sia carriera sportiva ha Domenic Bott passentà tar il Club da hockey d’Engiadina. Suenter la carriera activa vuleva el dar enavos insatge a la squadra. El vuleva gidar cun sia experientscha e cun sia passiun per il sport da hockey. La successiun è uschia capitada da moda rudlanta. Pauc suenter ch'el ha tratg ora la davosa giada ils patins per il Cdh ha el savì surprender il post dal schef da sport da l’equipa. En quella funcziun s’occupa el da tutta sorts lavurs administrativas e sustegna il trenader pli bain pussaivel.
Sco schef da sport m’occup jau da licenzas e da novs giugaders.


text:
Criminals esters procuran per lingias grassas en Svizra, il Cussegl federal na vesa dentant nagin basegn d'agir e da far controllas sistematicas al cunfin. Quai en vista a serias d'enguladitschs ed assagls da rapinament sin transports da daners. En sia resposta ad in'interpellaziun urgenta da la fracziun da la Partida populara scriva il Cussegl federal, ch'els na possian betg confermar che la situaziun da segirezza sa pegiureschia generalmain en las regiuns da cunfin. Ins prendia dentant fitg serius las ponderaziuns da las autoritads localas e da la populaziun.
Debatta en il Cussegl naziunal
Il Cussegl naziunal debattescha mesemna il fatg che persunas criminalas da l'exteriur ageschan adina puspè en regiuns da cunfin svizras. Il Cussegl federal vul desister da mesiras supplementaras.
Ord l'archiv
Mesiras cunter assagls sin transports da daners: Il cussegl da stadi da Genevra pretenda dapli controllas al cunfin.
RTR novitads 15:00


text:
Contract da fusiun
Bleras vischnancas en il Grischun resguardan ch'i ston eleger per mintga fracziun ils cussegliers communals proporziunalmain.
Betg uschia en la vischnanca da Valsot, là ha valì questa regla sulettamain per la prima perioda d’uffizi. Ussa, tar la segunda perioda scroda questa regla, uschia che dastgan vegnir elegids era tuts be d’ina fracziun.
Las elecziuns a Valsot
Nagina discussiun ha dà l’elecziun dal capo. Victor Peer è vegni elegì cun 103 vuschs da 150. Tar il cussegl communal è vegnida rutta la lescha nunscritta. Elegids en Armon Mayer (fin qua), Armon Kirchen (nov) e per l'emprima giada ina dunna, Ursina Caviezel (nov), tuts da la fracziun da Tschlin. Sulettamain Fadri Riatsch (fin qua) è vegnì elegì per la fracziun da Ramosch.
Per l'emprima giada ina dunna en il cussegl communal
Ursina Caviezel da Tschlin è l'emprima dunna ch'è vegnida elegida en il cussegl communal da la vischnanca da Valsot.
Sper il cussegl communal è vegnì elegì era il cussegl da scola e la cumissiun da gestiun 2017-2020.


text:
Per Lucien Favre è ses nov engaschi a Dortmund in return en Germania ed en la Bundesliga. Suenter ils dus titels da campiun svizzer cun il Club da ballapè da Turitg ils onns 2006 e 2007, ha Favre trenà l'emprim Hertha Berlin e lura Borussia Mönchengladbach. Ils davos dus onns ha Favre trenà en Frantscha il OGC Nice.
Favre duai purtar la veglia gloria
Uss turna il trenader da 60 onns en Germania e surpiglia il club da cult Borussia Dortmund ch'ha gì ina stagiun problematica. Suenter la relaschada dal trenader ollandais Peter Bosz, n'ha era ses successur, l'austriac Peter Stöger, betg gì il success giavischà. Dortmund ha terminà la stagiun cun in retard da 29 puncts sin il vegl e nov campiun Bayern München.
Almain è Dortmund sa qualifitgà per la Champions League. Quai dentant mo piz a cup – grazia ad ina meglra differenza da gols ch'il concurrent direct Bayer Leverkusen. Uss duai Lucien Favre procurar per novs impuls e manar Dortmund a veglia gloria.
RR novitads 12:00


text:
Semino Rossi è naschì l’onn 1962 a Rosario en Argentina. L’onn 1985 è il giuvenot da 23 onns sesì en l’aviun cun l’intenziun da sgular en Spagna e da là anora cumenzar cun ina carriera da musicist. Bunamain 15 onns è el stà in musicist da via. Pir l’onn 2004 è cumparì ses album da debut «Alles aus Liebe» e dapi quai di maina la via da success da Semino Rossi mo pli ensi.
«So ist das Leben» part per part
El descriva en ses album il curs da la vita; in permanent si e giu. Da bels mo era da grevs muments, da cletg ed amur mo er da dolur e dischillusiun. Pertge tut è collià in cun l’auter. In exempel è la single «Das verflixte 7. Jahr» che descriva differentas fasas d’ina relaziun e che finescha cun in messadi plain speranza. Plain speranza e fitg positiva è era la chanzun d’amur «Alles Gute kommt von Dir». Tar «Arriba, arriba», «So ist das Leben» e tar la proxima single «Hola, hola – Hast du heute Abend Zeit für mich» sentan ins propi il plaschair da viver ed il cletg perfetg.
Ils tocs da «So ist das Leben» en survista
- Hola, hola - Hast du heute Abend Zeit für mich
- Arriba, Arriba!
- Du und ich
- Das verflixte 7. Jahr
- Unbeschreiblich weiblich - Umständlich männlich
- Un dia nos volveremos a ver
- Nur du
- So ist das Leben
- Alles Gute kommt von dir
- Jeder Tag ist wie ein Abenteuer
- Y quedate conmigo
- Mütter sind die wahren Engel
Cun la ballada spagnola «Un dia nos volveremos a ver» mussa il chantadur da l'Argentina era ina vart pli pensiva e melanconica. Quai cover da la chanzun «Amoi seg' ma uns wieder» d'Andreas Gabalier è deditgà al bab da Semino Rossi ch'è mort avant plirs onns.
Dal romanticher tar il star da schlagher
La chanzun ch'è deditgada a ses bab è dentant la suletta chanzun cun in sguard en il passà. L'album na raquinta betg istorgias dal curs da vita da Semino Rossi mabain mussa nua che la carriera maina el en il futur. Numnadamain en direcziun schlagher pop - ina varianta pli moderna dal schlagher. Pia in pau davent dal tipic chantadur da chanzunettas dultschas (schnulzas). In pass nunspetgà, dentant necessari per tegnair pass en il mund dal schlagher modern.


text:
Tenor Berset è la revisiun da la tariffa da medis Tarmed in regulatur pussaivel. En cas ch'ils partenaris da tariffa na vegnan betg perina, po el ordinar midadas. Berset ha gia annunzià ch'el veglia far quai tar las prestaziuns da spezialists nua ch'i exista il privel da perder la controlla. I dettia adina dapli cas nua che spezialists vegnan clamads.
Mirar co auters pajais van enturn cun quai
Il minister da sanadad ha plinavant annunzià da vulair examinar models da l'exteriur per diriger il creschament da tals cas da spezialists. Tranter auter vul el dar in'egliada sin il sistem en Germania ed en ils Pajais Bass. Ils Pajais Bass han per exempel in sistem da sanadad fermamain centralisà. Vul dir, las cassas da malsauns na ston betg pajar las prestaziuns da tut ils medis. Ultra da quai è la gulivaziun da ristgs bler pli differenzià en ils Pajais Bass. Il medem vala er per la Germania, nua ch'ils singuls cass vegnan administrads bler pli stretg.
Gruppa d'experts examinescha
Alain Berset ha engaschà ina gruppa d'experts, surtut cun persunas da quests dus pajais europeics. En il decurs dad in onn vul el preschentar propostas concretas. Per sminuir ils custs stoppian dentant er las autras partidas da discussiun far in pass.
RR novitads 11:00


text:
Sco bun vegnia surtut valità la curtaschia e la cumpetenza dal persunal tar il traffic da bus e l'urden en ils trens. Betg suffizient saja per part la qualitad tar la schubradad e l'infurmaziun dals clients. L'Uffizi federal per il traffic crititgescha surtut ch'i manca savens las annunzias da las proximas fermadas tar il traffic da bus e la schubradad da las fanestras.
Avant dus onns ha l'uffizi lantschà in sistem da mesirar la qualitad dal traffic public regiunal. Uss datti per l'emprima giada resultats per in entir onns. Il rapport mussa ch'i dat cunzunt grondas differenzas tranter las diversas regiuns 41% da las interpresas n'adempleschan betg las pretensiuns minimalas tar las fermadas da tren u bus.
RR novitads 15:00


text:
Prest 100 onns existan ils tschains d'aua. Cun la fin da l'onn 2019 scada la lescha federala che regla ils tschains d'aua. I dovra ina soluziun. Il mument è l'avegnir malguess. Co ils tschains vegnan a sa cumponer en l'avegnir sa nagin. Il matg trametta il departament federal per energia en consultaziun ina poposta. Probabel vegni a dar quella ch'ils tschains vegnan separads en ina part fixa ed ina variabla. Dentant dependi quant auta che la part fixa è. Kurt Patzen, il president communal d'Avras quinta cun la mesadad. Vul dir ch'i dat per sia vischnanca empè dals oz 600'000 francs be pli 300'000 francs. Quai munti ch'ins stoppia strenscher la tschinta in pau dapertut. Dentant, quai possian ins far in pèr onns, a lunga vista vegni grev per la vischnaunca cun sias 8 fracziuns.
Chantun e vischnancas teman per lur daners
550 milliuns francs sbuccan onn per onn en las cassas dals chantuns e da las vischnancas. 160 milliuns èn ids en il Vallais, 120 milliuns en il Grischun. Mintgamai 55 milliuns en il Tessin e l'Argovia, 50 milliuns ha Berna survegnì, 25 milliuns il chantun Uri. La fin dals tschains d'aua fiss fatal. Suener las consequenzas entras l'iniziativa che limita secundas abitaziuns ed il ferm franc fiss quai ulteriuras entradas impurtantas che mancassan. «Noss'entira infrastructura dependa dals tschains d'aua» gi il president communal Kurt Patzen. E sco i tuna ad Avras tuni era en tut tschellas 90 vischnancas grischunas ch'èn dependentas dal pretsch che vegn pajà per lur ressursa preciusa.
Tge valita ha l’aur blau en l’avegnir?
En il Grischun profitescha quasi mintga vischnanca dals tschains d’aua. La cuminanza d’interess da las vischnancas concessiunarias (IBK) guarda pensiv en l’avegnir. I dovria pir che mai la cuminanza d’interess ch’exista dapi 5 onns. Uschia Not Carl, il president da la IBK a chaschun da la radunanza generala. Tenor el mancan novas strategias e surtut las allianzas necessarias per avair success en l’entira debatta. I fa prescha. A partir da l’onn 2020 vegn l’autezza dals tschains d’aua reglada da nov. Not Carl appellescha era a la regenza grischuna da vegnir activa.
L’onn passà han las tractativas tranter ils chantuns da muntogna ed ils concerns d’energia fatg naufragi. Dentant ha la Confederaziun elavurà ina proposta che va il matg en consultaziun. A curta vista saja uss impurtant ch’i dettia in gea ils 21 da matg a la strategia d’energia 2050. Quella strategia porta a la forza idraulica plirs 100 milliuns francs.
Tenor ils dus parlamentaris a Berna, Silva Semadeni e Stefan Engler, ch’eran a la radunanza generala da la cuminanza d’interess da las vischnancas concessiunarias, stoppia la finamira esser da mantegnair il nivel actual dals tschains d’aua. Averta è dentant la dumonda co quels vegnan calculads en l’avegnir.
RR actualitad 12:00


text:
Tenor quest’enquista va la stad mintga otgavel giast che visita la Val d’Alvra ed il Surses pervi dal parc Ela en la regiun.
Sport, natira, cuntrada e ruaus: Quai èn las raschuns pertge ch'ils giasts van en il parc Ela. E precis quai represchentia era il parc sco marca, uschia il directur da l'uniun Parc Ela, Dieter Müller.
Vinavant vegn ins a savair en l'enquista che la maioritad dals giasts vegn ord il conturn da Turitg, Svizra Centrala ed Orientala. Uschia ha il visitader en media 54 onns e vegn da Turitg, viagescha en dus e stat sur notg en ina abitaziun.
RR novitads 12:00


text:
Pradalónga
Pradalónga (Pradalunga in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la Al Seriana a 14 km de la sità e a 327 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 4 673 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 8,4 km² e 'na densità de popolasiù de 556 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Albì, Cenàt Sura, Nèmber e Scans.
Evulusiù demogràfega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Pradalónga l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Sottens
Sottens a l'eva un cumün svizzer del distret de Gros-de-Vaud, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'eva de 4.53 km² e in del dicember del 2010 al gh'eva una popolazion de 256 abitant.
In del mes de lüi del 2011 i cumün de Villars-Tiercelin, Montaubion-Chardonney, Sottens, Villars-Mendraz e Peney-le-Jorat s'hinn ünii per furmà un cumün ünegh ciamaa Jorat-Menthue[1].
L'abitaa de Sottens al se tröva a una altitüden de 755 meter sura al livel del mar e, quand che 'l faseva cumün desperlü, l'eva tacaa ai cumün de Chapelle-sur-Moudon, Hermenches, Martherenges, Montaubion-Chardonney, Moudon, Peney-le-Jorat, Peyres-Possens, Villars-Mendraz.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Amtliches Gemeindeverzeichnis der Schweiz püblicàt del Ufìcio Federal Svìser de Statìstica, vizitàt ai 17 de febrér del 2011
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Community website in French Retrieved 26 January 2006
- Sottens from the air Retrieved 26 January 2006
- The Sottens transmitter Retrieved 26 January 2006
- pictures from the transmitter


text:
Il questiunari da l'enquista da structura sa drizza a persunas ch'èn vegnidas tschernidas tenor il princip da la casualitad. El po vegnir emplenì online u sin palpiri.
Il questiunari da l'enquista da structura sa drizza a persunas ch'èn vegnidas tschernidas tenor il princip da la casualitad. El po vegnir emplenì online u sin palpiri.
Emplenir il questiunari online
Vus pudais emplenir il questiunari online sin Voss smartphone, Voss desktop/laptop u Voss tablet. Il pled-clav ed il num d'utilisaziun (=login) chattais Vus en la brev u, sche Vus avais survegnì in questiunari sin palpiri, sin il formular cun il titel "Questiunari davart la persuna".
Vus pudais interrumper da tut temp d'emplenir il questiunari cliccond sin "logout" e cuntinuar pli tard. Las respostas gia registradas vegnan arcunadas.
Avant che cumenzar ad emplenir il questiunari As recumandain nus da preparar ils suandants documents:
- Indicaziuns davart il tschains da locaziun: Vus chattais las indicaziuns necessarias sin Voss contract da locaziun.
- Numer d'assicuranza AVS (er da las ulteriuras persunas che vivan en Vossa chasada): Vus chattais il numer d'AVS sin la carta da l'assicuranza da malsauns, sin la carta d'AVS u sin in attest da salari.
Contact
Hotline gratuit
- Tel.
- 0800 99 77 00
Glindesdi fin venderdi
08.00–21.00
Sonda e dumengia
09.00–18.00