text:
Generaziun A mët da jí i ritli
→ nosc Artejanat!
Fá para y siste na componënta dla Generaziun A!
→ nosc Artejanat!
Fá para y siste na componënta dla Generaziun A!
Generaziun A é classa mondiala!
Al é tröc ciamps por s’ingajé. Strotöres de formaziun, aziëndes y organisaziuns sostëgn ci che i ún de bun: creativité, coraje y ingajamënt. Siste ince tö ala pert, canche ara se trata de to dagní.
Olache i odëis chësc sëgn sëise tl dërt post!
Tö es artejan y brau de to mistier: móstrele ma!
Placac, material publizitar, bandires y n dé dla porta daverta atira l’edl sön tüa firma. Lascia laoré cun te praticanc, lascia cuché sot tüa mësa de laur ite interessá y mostri ai tliënc che tö es ala pert: dla Generaziun A.
Tö tignes söl valur y söla cualité de nosc artejanat: spo díle inant!
Tliënc contënc é le miú retlam. Lalt sinzier é sciöche ares y i sporj ai artejagn inciaries nöies. Na situaziun win-win de vigni vers – y le dagní garantí dla Generaziun A.
Tö ós te realisé te to laur: curiosëia incërch tl Artejanat!
Sce la realisaziun de te instës é to travert, aste chiló bele davagné. L’azes al mistier tl artejanat promöi le talënt che é te té y deura trus inovatifs ala vita. Agn da imparé n’é nia agn da palsé, ai porta ambiziosamënter a n mistier sigü de se instës. Y chësc cinamai cun independënza y de beles recompensaziuns… Generaziun A!
Tö ós te informé: spo tol sö contat!
Vigni bona resposta vëgn da na domanda plazada bun. Scores y firmes sporj poscibilités pratiches por imparé da conësce, organisaziuns trasmët tl dër momënt i contac y i partners. Nos ún sön na pert n gröm de misciuns y respostes ütles… Generaziun A.
CI
Südtirol renforza l’Artejanat.
Tres la campagna sterscia „Generaziun A“
CIODÍ
Por che nosta vijiun dl Artejanat südtirolesc devëntes na buna:
- Chances por le dagní marcantes – ti tëmps dla mudaziun
- Aziëndes stersces – cun prestaziuns stersces
- Valurs stersc – por cualité y dorada
- Soluziuns stersces – por ghiranzes individuales
- Prestaziuns stersces – dala tradiziun cun dagní
- Chances de maestria stersces – por na generaziun nöia
CO
Nos sporjun argomënc stersc por na forza tl’economia nezesciara – por nosc artejanat.
- Cun na noela de na merscia sterscia: Generaziun A, desco l’Artejanat, é efiziënta, sovrana, sigüda de se, daverta al estern y atuala. Orientada al dagni, cun dorada tl tëmp. Interessanta y interessada.
- Cun perspetives y espresciuns tleres por ajornamënt y formaziun, cualité y sorvisc, stima y prestaziun, traverc y chances – por le dagní.
- Cun reclam y ofizialité tres testemonianzes foliec.
- Cun reclam y ofizialité ti media digitai y en gaujiun de presentaziuns locales pro les porsones dal post, cun aziuns y ingajamënt.
- Cun n sorvisc y na informaziun söla plata internet nöia: www.generaziun-A.net desco ince sön facebook y instagram
CHE é pa miné
NOS DÜC, che i dejidrun n artejanat sterch:
dal moaster cina al lerner
dal scolare cina al diretur dla scora
profescionala dal artist al strategh dal mëmber
dla lia al funzionar dal’impreja tradizionala
al start-up dal tliënt al rapresentant politich
TOL PERT! Indlunch olache al é Artejanat:
pro esposiziuns y fieres
pro manifestaziuns dl’Apa
dapro concursc te scores profescionales te tüa firma
sön nüsc y tü canai di social-media
CARA é la basa
L’Artejanat südtirolesc
metü en pe y porté inant dala lvh.apa consorz d’economia por artejanat y sorvisc. Svilupé y metü en pratica da rcm-solutions Srl y sü partners. Sostigní dala Provinzia Autonoma de Balsan.
Generaziun H … sëgn da 0 a 99 agn
sigü di valurs sigü de se instës creatif, davert al monn y estrovers
Generaziun Z … sot 23 agn
familiar dl online, multifunzional y tecnologich, curius
Generaziun Y … 24 cina 40 agn
tacnologia sofisticada & ecologia söla pert dla familia, tl laur da pié ia
Generaziun X … 41 cina 52 agn
ambizius, individual, indere scetich
Generaziun BABY BOOMERS … 53 cina 71 agn
ambiziuns, creatif y lezitënt
Generaziun SILENT … 72 ai 80 agn
respetus y ambizius
Generaziun GI … sura 81 agn
conservatif di valurs
Generaziun A
→ dá al edl!
Dl 2017 pëia ia l’Artejanat de Südtirol cun na gran campagna d’informaziun:
INOM: Generaziun A
TEMA: L’artejanat de Südtirol
CONTIGNÜS: Nosc artejanat – incö
POR CHE PA: Nos düc
CIODÍ PA: Por che i savunse!
Ch’él pa ince che conësc avisa les poscbilités tl artejanat, les prospetives de laur, la sodesfaziun che n mistier tl artejanat pó porté?
Les prestaziuns che condüj i artejans jogn de Südtirol regolarmënter ti pröms posć pro i concursc internazionai?
Ci sovenziuns che la Regiun mët a desposiziun por firmes artejanales locales?
Ci ofertes che al vëgn fat, por assiguré le dagní de un di rams economics plü importanc de nosta provinzia?
Tan de proiec dinamics, rëis de suzes, presentaziuns regionales y iniziatives locales che al é bele nasciü?
Ci che al ó dí vire y lauré te na regiun cun tan na gran forza economica, creativité y cualité de vita?
Generaziun A – la generaziun da incö y indoman
Ciodí pa? Por che düc nos savunse, ci ocajiuns ch’i un – cun l’artejanat – incö y indoman.
Suradöt la jënt jona dess reconësce les prospetives nöies, por podëi s’anuzé dles tröpes poscibilités che an ciafa ti mistiers artejanai plü desvalis. Ara dess savëi che na formaziun tl artejanat é n start sigü tl monn dl laur, che ne se röia indinenia cun le diplom da laurant. Por chi che vëgn docá él cotan de temesc daverc, sciöche matura profescionala, n stüde dedô, la formaziun y se mëte sö instësc na firma. I geniturs dess gní informá, les scores sensibilisades y les firmes renforzades inant, por descedé l’interes de chi che vëgn docá, ti dé sostëgn y ti pité la miú formaziun.
Generaziun A – ara reverda düc nos
La campagna vëgn acompagnada da na plöia de informaziuns y manifestaziuns te scores y scores profescionales, deboriada cun firmes artejanales y istituziuns publiches, sön esposiziuns y pro concursc y competiziuns de laur.


c: text/html

text:
En la Sibiria hai dà oz in'attatga cun in cuntè – sumeglianta a quella en la Finlanda – set persunas èn vegnidas blessadas. L'um saja currì tras la citad da Surgut ed haja attatgà passants. L'attatgader saja lura vegnì sajettà giu, ha la polizia russa communitgà. I sa tractia d’in um indigen da 23 onns. I vegnia sclerì sche l’um saja gia dà en egl pli baud.
Da las 7 persunas blessadas hajan 2 persunas grevas blessuras, ha declerà la regenza da la regiun. La polizia russa na vesa betg terror sco emprim motiv pussaivel. Las medias localas descrivan però l'attatga a moda differenta e sco pli greva. Tenor quels rapports hajan pliras persunas attatgà passants cun cuntès ed armas.
Entant che la polizia russa na vesa betg terror sco emprim motiv pussaivel, ha la milissa da terror Stadi Islamic annunzià d'esser responsabla per l'attatga. La vardaivladad da quella communicaziun ha dentant anc betg pudì vegnir verifitgada.
Surgut è ina citad passa 2000 km en l’ost da Moscau. La citad ha var 300’000 abitants ed è in center da l’industria d’ieli. Perquai vala Surgut sco ina da las pli ritgas citads da la Russia.
RR novitads 14:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Millis da persunas sajan vegnidas salvadas il 2015 entras la squadra da salvament maritim da la Grecia (Hellenic Rescue Team) che cumpiglia 2'000 comembers.
Plinavant survegn l'activista per dretgs da l'uman Efi Latsoudi il premi da l'autcumissariat da las Naziuns Unidas per ils fugitivs (UNHCR). Ella ha creà in refugi segir per millis da fugitivs sin Lesbos.
Il premi è dottà cun CHF 100'000.
Premi Nansen
Il UNHCR Nansen Refugee Award undrescha merits extraordinaris en connex cun persunas ch'èn vegnidas stgatschadas a moda violenta. Tranter auter han Eleanor Roosevelt, Graça Machel e Luciano Pavarotti gia survegnì il premi.
Il premi vegn surdà l'emprim d'october a Genevra.


text:
Per far recloma per vacanzas da stad en Grischun vul l’organisaziun chantunala da marketing Grischun Vacanzas danovamain far diever da la forza da derasaziun da l’internet. Acziuns da recloma creativas dessan chattar resun en il mund virtual e daventar uschia in tema en la populaziun. La campagna da questa stà duai avair lieu a Tschlin.
Premi per cloms da telefons na respundids
L’attracziun da Tschlin duai esser la quietezza. Per mussar quella prevesa Grischun Vacanzas d’installar ina cabina da telefon amez la vischnanca. Tgi che ha interess po telefonar, tgi che ha interess po respunder.
Ils indigens han la pussibilità da far recloma per lur regiun tut tenor agen gust.
Sche nagin prenda giu il telefon entaifer in temp definì, vegn il clom svià tar Grischun l’organisaziun turistica. Il fat, che nagin ha respundì al telefon, vegn onurà cun in premi. L’acziun dura bundant in’emna e duai provocar tant in eco en il mund virtual sco era en las medias convenziunalas.
Obermutten e Vrin èn ids ordavant cun bun exempel
En l’emprima acziun da quest gener aveva Obermutten fatg l’onn 2011 dad amis da la plattafurma virtuala Facebook amis reals, che han silsuenter visità la vischnanca.Per in mument era Obermutten in dals lieus pli enconuschents en Svizra.
L’onn 2015 ha Grischun Vacanzas drizzà il focus sin Vrin. Or da la staziun principala da Turitg pudevan ils passants dar ina baterlada cun in actur, che seseva cun ses laptop amez in prà da flurs en Val Lumnezia. In u l’auter dals passants aveva survegnì ina carta dal di per visitar sez il prà da flurs.
Il principi da la stad èn ils da Tschlin londervi
A Tschlin vul Grischun Vacanzas includer la populaziun indigena in lur acziun. Durant bundant in’emna duajan ils da Tschlin surprender, da s’organisar cun il telefon amez la vischnanca. Ils turistichers èn da buna speranza ch’ils da Tschlin porschan maun per l’idea, che duai vegnir realisada il principi da la stad.
RR novitads 20:00


text:
Declaronza da taglia
Il termin d'inoltraziun dalla declaronza da taglia ei fixaus suandontamein:
31-03 per pagataglias primars (habitontas e habitonts)
30-09 per ils pagataglias secundars (cun possess da schischom)
30-09 per persunas sursesez (persunas independentas) sco era per ils purs
La declaronza da taglia ei d'inoltrar directamein all’administraziun da taglia dil cantun Grischun a Cuera:
Kantonale Steuerverwaltung GR
Verarbeitungszentrum 1/KO
Steinbruchstrasse 18
7001 Chur
Prolungaziun dil termin d'inoltraziun
Damondas da prolungaziun dil termin d'inoltraziun dalla declaronza da taglia ein da tschentar mintgamai avon la curdada dil termin fixau. Talas damondas ston vegnir fatgas a scret, per e-mail ni sut quei link all’administraziun da taglia dil cantun Grischun.
Quen da taglia
La taglia communala vegn tschentada a quen mintgamai il schaner digl onn suenter sin fundament dils facturs da taglia dalla perioda precedenta. Ils termins da pagament ein fixai sco suonda: emprema rata entochen ils 31-05 / la secunda rata entochen ils 31-07 / ni igl entir importo entochen ils 30-06. Per pagaments retardai vegn engravegiau in tscheins da retard da 4%. Ei vegn prestau negin tscheins da bonificaziun per restituziuns da taglia.
Ina damonda per in pagament en ratas ni levgiament da pagament per la taglia cantunala e la taglia federala directa sa vegnir fatga en scret all' administraziun da taglia dil cantun Grischun sut quei link.


text:
La procura publica examineschia tuttas trais denunzias. Eventualmain vegnia Huonder envidà da prender posiziun en chaussa.
Huonder è sa perstgisà
La gievgia era l'uvestg da Cuira sa mussà pertutgà da las reacziuns enturn sias ultimas attatgas envers ils omosexuals. En in scriver als collavuraturs da l'uvestgieu ès el sa perstgisà tat tuts che sajan sa sentids offendids.
Durant in referat en la Germania aveva Huonder cità pliras passaschas ord la bibla nua che l'omosexualitad vegnia chastiada cun la mort. Quai aveva provoà reacziuns vehementas.
RR novitads 18:00


text:
Sco Vitus Gartmann il president da la Surselva Romontscha ha ditg, n’è la decisiun da la vischnanca da Domat betg ina surpraisa. Gia tar l’inscunter dal december passà saja sa mussà, che la suprastanza communala da Domat na vegnia betg a reponderar la decisiun. In pau trumpà è Vitus Gartmann da la moda e maniera co la decisiun definitiva è vegnida communitgada. El haja survegnì in e-mail cun duas lingias cun il messadi che Domat restia tar la decisiun. Vitus Gartmann metta en dumonda, sche quai è la dretga via da communitgar chaussas politicas.
Liom resta
La soluziun è che l’Acziun romontscha Domat resta commembra da la Surselva Romontscha. Sco Vitus Gartmann è quai ina buna soluziun. Sche la suprastanza n’haja betg la veglia da collavurar, lura na sappian ins betg sfurzar, di Vitus Gartmann. «Nus stain meglier cun ina gruppa Acziun romontscha a Domat ch’è s’engaschada e che ha interess da promover e mantegnair il rumantsch» punctuescha el vinavant. Era Urs Cadruvi, il secretari da la Lia Rumantscha è cuntent cun la soluziun. L’Acziun romontscha saja ina gruppaziun che s’engascha ferm per il rumantsch a Domat ed ha era in ferm pled en il chapitel cura ch’i va per il rumantsch en vischnanca.


text:
Il turitgais è sa preschentà trais emnas e mez avant las concurrenzas d'olimpiada en buna furma. Podladtchikov ha gudagnà la cursa avant il victur dal classament general, il Giapunais Yuto Totsuka. Il svizzer Jan Scherrer è vegnì quart e Pat Burgener 11avel.
Hablützel è stabil
En il segund percurs è il turitgais David Hablützel cupitgà grevamain. El è vegnì transportà en l'ospital chantunal a Cuira. Tenor Swiss-Snowboard saja el stabil e na saja blessà grevamain. La diagnosa mussia ch'el haja contusiuns da la spina dorsala da las ancas, da la spatla sco era ina squassada dal tscharvè. Hablützel restia vinavant en l'ospital chantunal a Cuira. Tge che quai munta en vista als gieus olimpics n'è anc betg cler. La qualificaziun per la concurrenza da mesa pipa è ils 13 da favrer.
RR novitads 16:00+


text:
Fin da la navigaziun principala
Entschatta dal navigatur
«Promotions» – la festa da promoziun
Descripziun
En Svizra franzosa vegn l'expressiun «Les Promotions» (la promoziun) duvrada per la fin da l'onn da scola e per la midada da las scolaras e dals scolars a la proxima classa. Questa tradiziun è vegnida introducida a Genevra da Calvin gia l'onn 1559. Da quel temp finiva l'onn da scola mintgamai il cumenzament da matg. La tradiziun ch'è sa mantegnida fin en il 19avel tschientaner praticamain senza midadas aveva oriundamain in caracter fitg festiv cun ina ceremonia en la catedrala en preschientscha da las autoritads religiusas, politicas e giudizialas da la citad. Pli tard è ella vegnida cumplettada d'in past abundant ed ha survegnì tras quai in caracter anc pli festiv. Cun l’ir dal temp è questa tradiziun sa derasada en tut las vischnancas genevrinas ed è bainbaud vegnida introducida er en auters chantuns da la Svizra franzosa sco Vad, Neuchâtel e Friburg. A Losanna sco er en autras chapitalas istoricas dal Vad exista dapi il «Ancien Régime» ina festa cumparegliabla da las scolas che vegn organisada ozendi sco «Fête du Bois». Questa pratica è vegnida interrutta mo darar ed è sa sviluppada fermamain en il decurs dal temp. Da la festa oriunda è sa mantegnì per exempel a Genevra – sco «Fête des écoles» – mo il cortegi da las classas da scolina. Per la gronda superbia da lur geniturs sa travestgeschan ils uffants tenor tscherts temas e sa legran natiralmain da las differentas attracziuns ch’als spetgan suenter il cortegi (marenda, distribuziun da souvenirs, girs cun il carussel e.u.v.). Quellas dattan a questas festas in caracter patgific e ritual che vegn stimà tant da las scolaras e dals scolars sco er da tut las visitadras e visitaders creschids.
Gallaria d'illustraziuns
Referenzas e dossier
- Publicaziuns
Collège de Genève : Le Collège de Genève 1559-1959. Mélanges historiques et littéraires. Genève, 1959
Marco Gregori : Bribes du passé . A Genève, politique et Promotions ont souvent fait un très bon ménage. In : Le Courrier, 1 juillet 1996
David Hilaire : Flash Back. Depuis 400 ans les promotions sont la fête chérie de Genevois. In : Tribune de Genève, 3 et 4 juillet 1993
Jean-Claude Mayor : Genève et ses écoliers. Genève, 1989
Henri Mercier : Les promotions du Collège de Genève de 1798 à nos jours. Genève, 1934
Micheline Tripet, Flavia Ramelli : Historique des promotions en Ville de Genève. Notice historique non publiée des archives de la Ville de Genève. Genève, 1992
- Dossier
- Les promotions
description détaillée Valaivel a partir da: 26.06.2012
Dimensiun: 308 kb
Tip: PDF
- Les promotions


text:
Curt e concis
- Plazza da la staziun daventa zona da peduns.
- Staziun vegn adattada tenor ils basegns da persunas cun impediments.
- Dapli segirtad per peduns.
Midadas radicalas a la staziun da la Viafier retica da Glion. Il bajetg vegl da la viafier e la remisa gist dasperas vegnan spazzads. Là nua ch’il bajetg vegl sa chatta vegn construì in nov bajetg d’economia modern cun abitaziuns e biros. La staziun sezza survegn in sutpassadi che maina als binaris. La remisa è gia remplazzada, ella sa chatta ussa da l’autra vart da la staziun. Ils binaris novs ed il perrun pon vegnir inaugurads gia l'onn 2019.
La nova fermada dals autos da posta sa chatta gist là nua che la remisa ed ils parcadis da la viafier eran pli baud. Ils parcadis che mancan èn persuenter da l’autra vart dals binaris en la regiun Pendas. La staziun è cuntanschibla tras il sutpassadi.
Per ils autos da posta duai dar in nov access a la staziun da Glion. La via nova maina ils autos da posta sper il Glogn vi e sin autezza da la «Brocki» entran els sin l'areal nov da fermada. La sortida da las postas vegn a succeder tranter la nova Migros e l'hotel Eden.
RR actualitad 08:00


text:
Légami!
Légami! (Lég'-um!) 'l è 'n film dramàtic dal 1990 ad Pedro Almodóvar ricitâ da dū di sex symbol dal cìnema spagnōl cuma la Victoria Abril e Antonio Banderas. In Spaggna 'l è stâ candidâ par vìnsar 15 Prèmi Goya ma al n à mia purtâ a cà gnint.
Sunt
Ricky (Antonio Banderas) 'l è 'n baghét armàst òrfan ch'l à pasâ dimóndi tèmp in un manicòmi. Quànd a vint-a-tri an al vèṅ lasâ lìbar, al sò vulēr al sarés quél ad far-as na vita insém a la Marina Ozores (Victoria Abril), na dóna ch'l à cgnusû na nòt lè dèntar. Chi lē la fà l'atōra, dòp èsar stada na star dal pòran, e la gh'à 'l visi ad tōr dla dròga. Al sò ùltim lavōr che l'è drē a giràr 'l è al film ad scarésa Al fantàśma ad meśanòt, ch'al dascór 'd 'n óm musculóś e mutilâ cun na mascra adòs inamurâ 'd lē. Al regìsta dla pelìcula, Máximo Espejo (Francisco Rabal), 'l è 'n vèć ardùt a vìvar in na scrana a rudèli dòp avér patî 'n ìctus e, esénd atràt da lē, 'l è dimóndi cuntènt ad far di film sèg. Quànd Ricky al vèṅ a savér in du 'l è al sèt, al gh và par catàr-la ma lē la n s arcòrda minga ad lò e la 'l manda via sénsa far-as di prubléma ma lò al gh la cava listés a rubàr-'g al ciàṿ.
Cla sira lè, quànd la Marina la tórna a cà sua, la cata Ricky ch'al gh'i dà e pò al la léga cun na lasa dgénd-ag ch'l è custrét a far cal lavōr lè parchè a gh vōl dal tèmp par far-as cgnósar da lē, esénd al sò ubietìṿ quél ad vìvar sèg e dvintàr al pàdar di sò fiōi. Lē la gh rispónd ch'la n gh vurà mai bèṅ ma lò al gh diś «A vadrém». Purtròp lē la patìs al mancamènt dla dròga e Ricky al s fà càrag ad purtàr-gh-la andànd a dascórar cun una ch'la la dà via stand in mòta (Rossy de Palma).
La surèla dla Marina, Lola (Loles Léon), a n catànd-la piò, la và a cà sua par savér s'a gh'è sucès quèl ma Ricky al la lóga in d'l apartamènt dal vśèṅ ch'al n è minga in sità e ch'al gh'iva dâ 'l ciàṿ parchè lē la psis daquàr i sò fiōr in cal méntar. Dòp avér ciapâ dal bòti p'r avér tintâ ad rubàr dal madśìni p'r al dulōr da purtàr a la Marina, chi lē, vdénd-al pîṅ ad nis e ad taj, la 'l cura e la decìd ad far 'l amōr sèg, tacànd finalmènt a sintìr in dal cōr quèl par lò.


text:
Da las quasi 10'000 giuvnas e giuvens tranter 16 e 17 en l'Italia, ch'han respundì a la dumonda, èn da quai da 58% da l'avis ch'ils giuvens duain avair il dretg sin las plazzas.
Il matg muntava la quota da dischoccupaziun tar ils giuvenils talians a prest 37%. Cun questa quota figurescha il pajais da l'Europa dal sid sin plazza trais, quai davos la Spagna (44%) e la Grezia (50,4%).
Spagnolas e Greccas pensan però auter
Interessantamain èn las respostas dals giuvenils da quests dus pajais però tut autras. En Spagna per exempel èn sulet 22% dals tranter 16 e 17 onns da l'avis ch'ils giuvenils duain survegnir la precendenza en temps d'ina auta dischoccupaziun. En Grezia èn quai il mument 30%. Las datas sa midan cuntinuadamain. Il questiunari da Generation What è anc avert fin l'avrigl 2017.
E co vesi or en Svizra? Fin ussa han radund 3'000 Svizras e Svizzers respundì a la dumonda. Tge pensas ti? Ta participescha er ti al questinuari online «Generation What?», il link avra en ina nova fanestra.


text:
Naziunal/Internaziunal
-
Davis Cup: l'Ollanda batta la Svizra
Ils 2 svizzers Marco Chiudinelli e Roger Federer han pers la partida dal dubel en ils playoffs da relegaziun da la Cuppa Davis cunter l’Ollanda.
Cun 6:7, 6:4, 6:4, 4:6 e 1:6 perdan Federer/Chiudinelli cunter Thiemo de Bakker e Matwe Middelkoop. L’equipa svizra ha uschia manchentà gia anticipadamain da restar en la gruppa mundiala.
Dumengia vegnan alura giugà 2 partidas singulas , la Svizra maina anc adina cun 2:1.
RR novitads 17:00
sda/al
-
Sport


text:
Svizra
-
Damain lecturs da gasettas da la dumengia
Svizras e Svizzers legian adina pli pauc gasettas da la dumengia. Quai demussan las ultimas cifras che l’interpresa per perscrutaziun da reclama «WEMF SA» ha publitgà. Ma er las gasettas quotidianas han da sbatter cun la digren da lecturs.
La gasetta «Blick am Sonntag» vegn anc adina legida il pli stedi en Svizra, ma tuttina ha la gasetta pers il davos mez onn passa 8% dals lecturs. Er las ulteriuras gasettas grondas da la dumengia han da cumbatter cun quest trend.
Tar las gasettas quotidianas perdan cunzunt las gasettas grondas sco «20 minutas» e l’«NZZ» lecturs, perencunter han las gasettas regiunalas pudì tegnair per gronda part lur dumber da lecturs. La derasaziun da la «Südostschweiz» è sa sbassada levet per 1,4% sin 205’000 abunaments.
Gasettas da la dumengia e lur dumber da lecturs
Gasettas quotidianas e lur dumber da lecturs
RR novitads 06:00


text:
Emmi aveva tegnì ina cumpart da 24% dal producent da chaschiel frestg e mozzarella talian «Venchiaredo». Questa cumpart ha el ussa vendì. La raschun saja ch’els veglian sa concentrar sin autras fatschentas en l’Italia, scriva Emmi. La vendita da la cumpart da «Venchiaredo» na vegnia betg ad influenzar il gudogn dad Emmi.
«Venchiaredo» producescha mozzarella, stracchino, mascarpone, ricotta e paintg. Radund dus terzs da sia svieuta da 20 milliuns euros fa la fatschenta en l'Italia.
Il 2010 è Emmi sa participà a «Venchiaredo». Sco emprim cun ina cumpart da 10%. Finamira saja stà da crescher en il martgà da chaschiel frestg en l'Italia e per pudair stgaffir sinergias cun products da «Trentinalatte».
Segunda vendita ils ultims onns
Suenter la vendita da «Trentinalatte» il 2014 è Emmi sa decidì dad er vender la cumpart da «Venchiaredo». Quella vegn surpigliada da «Granarolo» a Bologna. La strategia, da vulair investir en martgads e segments cun in grond potenzial da crescher, vegnia dentant mantegnida, uschia Emmi.
Emmi è l'elavuratur da products da latg dominant en Svizra. 2016 ha el cuntanschì ina svieuta da 3,3 milliardas francs ed in gudogn net da 140 milliuns francs. Dals en tut 5'800 collavuraturs lavuran 3'000 en Svizra.
RR novitads 11:00


text:
La pusada vegn ord la maschina da lavar cun ruina – daco?
- Mardi, 13.3.2018, 11:15
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 13.3.2018, 11:15, RTR
Suenter lavar la pusada en la maschina da lavar era ella da ruina, Pertge capita quai? Nus avain la soluziun e nus avain ils tips tge far encunter.
Il pli savens vegn ruina sin la pusada sche quella vegn en contact cun chazzettas che han struvas, ni cun nizzas da far giu la paletscha e auters utensils cun struvas. Las struvas vegnan il pli savens da ruina e quella croda durant lavar en la maschina sin ils cuntels da metal e fan tacs. In auter motiv per ruina èn ils chanasters per metter en la pusada en la maschina, quels han per part elements da metal curclads cun plastic, ma sche quel plastic ha sfessas alura reagescha il metal e fa ruina e quella vegn lura sin la pusada.
Tge far encunter?
Il meglier è da schubregiar a maun e sgarar davent ils tacs. Ma sche quai na funcziuna betg alura gida pasta da dents. Quella ha en fins tocs sablun e quels puleschan la pusada.
Co evitar en il futur tacs da ruina?
Ina soluziun è segir da betg pli metter chazzettas, ni aissas da tagliar, cuntels cun moni da lain sco era ils auters utensils da cuschina cun struvas en la maschina da lavar. Ni chins po era metter in toc folia da aluminium en il chanaster da pusada, Quella folia trai alura la ruina sumegliant ad in magnet.


text:
Saad Hariri ha annunzià da viagiar ils proxims dis enavos en il Libanon e sa declerar al president da stadi Michel Aoun.
Aoun aveva annunzià la bun'ura, che Hariri vegnia spetgà la mesemna proxima en il Libanon per il di da l’independenza. El n'acceptia betg la demissiun uscheditg che Hariri na turnia betg en il Libanon e decleria ad el ils motivs per ses pass.
La demissiun da Hariri era ina gronda surpraisa
Hariri aveva annunzià avant duas emnas fitg surprendentamain davent da l’Arabia Saudita da demissiunar sco schef da la regenza libanaisa. Quai pervi da tema dad in attentat. Dapi lura n’aveva el betg pli bandunà la regiun dal Golf.
Sin envid dal president franzos Macron è Hariri viagià a Paris.
Arabia Saudita veglia destabilir il Libanon
Questa demissiun surprendenta ha fatg specular ils observaders enturn il mund: Uschia vegniva supponì che l’Arabia Saudita haja sfurzà a Hariri da demissiunar per svegliar agitaziuns cun la milissa schiita pussanta Hisbollah.
RR novitads 16:00


text:
Il Cussegl federal propona perquai al parlament d'approvar duas moziuns per pudair midar la lescha. Quellas pretendan ch'il transport da persunas professiunal vegn suttamess a las prescripziuns ordinarias da la lescha da traffic sin via e la lescha da lavur. Per taxis valan oz ordinaziuns spezialas, questas sfalsifitgeschian la concurrenza ed impedeschian scadina innovaziun, uschia la regenza.
Uber è in servetsch da d’intermediaziun per servetsch da transport. El intermediescha giasts ad autos d’emprest cun in automobilists sco er ad automobilists privats. Er taxis regulars vegnan intermediads.
RR novitads 16:00


text:
Abresé: “Venta avèj passiensa!” as dis quaivòta con granda saviëssa, ma la passiensa soens an ëscapa. I vorìo avèj le còse tute e sùbit, ma për tante ròbe, a-i veul sò temp, dzurtut s’a son ëd ròbe ‘d valor, ëd ròbe ch’a l’abio da esse ‘d qualità coma na polenta ch’as ha da toirela për ore! L’efet benéfich dl’Evangeli ‘d Gesù Crist a l’é sicur, ma a veul ëdcò sò temp. A l’é lòn che Gesù a armarca ant le paràbole ch’i lesoma e comentoma ancheuj.La gent, ëd sòlit, ëd passiensa a n’ha bin pòca: a veulo vëdde dj’arzultà “tut e sùbit”, dzurtut përchè, a dis ëdcò, a pàira nen, “a l’ha pa ‘d temp da sgairé”. Sossì a l’é ‘n problema dël tut modern. Na vòta, për mangé ‘d bon-a polenta as la deuvia toiré për ore. Chi é-lo ch’a lo fà ancora ancheuj? Adess i catoma la polenta ch’a l’é pronta a la minuta o, se pròpi i vorsoma fela a la veja manera, i l’oma na toiritriss automàtica.
Ij nòstri vej a disìo che “la passiensa a nass ant j’òrt”, opura “Con la passiensa, la feuja ‘d mor a dventa seda”. A l’é pròpi vera: s’i veule vëdde quaicòsa ‘d bon i l’eve da travajé dur coma ij campagnin e con costansa. I l’eve da angageve: ij métod ëd “chërsùa ràpida” a conven-o fin-a a na certa mira. A lo disìa già l’apòstol Giaco, quand ch’a scrivìa a propòsit dl’artòrn ëd Gesù:
“Ora, donca, mè frej e seur, speté con passiensa fin-a a l'artòrn dël Signor. Vardé coma ij campagnin a speto 'l frut pressios dla tèra con passiensa, fin-a ch'arsèivo la pieuva dla prima e dl'ùltima stagion. Vojàutri 'dcò ten-e passiensa, conforté vòstri cheur, përchè l'artòrn dël Signor a l'é davzin. Lamenteve nen j'un dj'àutri për ch'i sie nen condanà. Vardé: ël Giudes a l'é già a la pòrta, Pijé pr' esempi d'aflission e 'd passiensa ij profeta ch'a l'han parlà an nòm dël Signor. É-lo nen vera ch'i foma stima ch'a son beà coj ch'a l'han soportà con fòrsa dij patiment? I l'eve 'dcò sentì dla passiensa 'd Giòb e i seve lòn che a la fin Nosgnor a l'ha acordaje, përchè Nosgnor a l'é pien ëd compassion e 'd misericòrdia” (Giaco 5:7-11).Ant le paràbole Gesù a pija l’esempi ‘d còse dij tùit ij dì për dene ‘d lession ans ëd realità spirituaj. A l’é ‘l cas dle paràbole ch’i meditoma sta Duminica: “La paràbola dla smens ëd senëvra” e “La paràbola dël chërsent”, an Maté 13. A diso:
“A l'ha proponuje n'àutra paràbola e a l'ha dije: "Èl regn dël cél a smija a la smens ëd senëvra che n'òm a l'ha pijà e sëmnà an sò camp. E combin ch'a sia la pi pcita tra tute le smens ch’i leve, quand ch'a chërs, a vniss la pianta la pì àuta ch'a-i sia e a dventa 'n erbo, dë manera che j'osej dël cél a-i ven-o a fé ij sò ni an sij branch".“Ël regn dël cél” a l’é n’àutra manera che la Bibia a dovra për arferisse al Regn ëd Nosgnor Dé, le còse ch’a l’han ëd valor, un valor etern. Tut a veul ël sò temp, fin-a le còse ‘d Nosgnor. Nosgnor a l’ha sernù ‘d fé, an ësto mond, le còse gradatament. Le còse a nasso, a chërso e, a sò temp, a pòrto ‘d frut ...e a son le còse ch’a l’han pì ‘d valor. L’istess la lòta contra ‘l mal ch’a-i é ant l’òm, ch’a l’ha da esse soens quaicòsa ch’a j’é dà travajene dzora con passiensa, përchè ch’ël bìn a buta ‘d rèis përfonde, ch’a ven-a mur.
A l'ha dije n'àutra paràbola: "Èl regn dël cél a smija al chërsent che na fomna a pija e a mës-cia con tre mzure 'd farin-a, fin-a tant ch'a sia tut' alvà".
Ël trionf final ëd Nosgnor Dé ch’a giudica e ch’a salva, a l’é l’arzultà d’un perìod ëd chërsùa longa: lolì Gesù a veul bin armarchelo. La chërsùa dla pianta ‘d senëvra e l’euvra dël chërsent (alvà, o liévit) ch’a fà fërmentè la pasta e a ch’a veulo ‘d temp, a son d’ilustrassion.
L’euvra ‘d Nosgnor an ësto mond, cola ch’a fà për ël mojen ëd l’anunsi dl’Evangeli ‘d Gesù Crist e dlë Spirit Sant ant ël cheur uman, Gesù a la paragon-a a na smens coma cola ‘d senëvra, ch’a smija ch’a l’abia bin pòca importansa (e ch’a l’era la smens pì cita ch’as conossìa antlora). Malgré ch’a l’abia avù ‘n prinsipi ùmil e ch’a l’abia dovrà e ch’a dovra ‘d métod ch’a son bin déboj a j’euj dël mond, ël regn ëd Nosgnor a l’é anandiasse ‘d manera stërmà, ma, a sò temp, a l’é dventà tant grand che gnun a peul nen fé finta ‘d nen vëdd-lo. A l’é tanme j’erbo ‘d senëvra ch’a-i é an Palestin-a, ch’a peudo vnì pì ‘d doi méter d’autëssa.
La paràbola dël chërsent a buta an evidensa l’istess, bele se da n’àutra prospetiva. Un pëssion ëd chërsent a smija ch’a l’é gnente quand ch’a l’é butà ant na gròssa massa ‘d pasta; tutun, ël chërsent a finiss pr’ ambibì, për penetré la farin-a, a la trasforma e a la fà chërse.
L’istess a fà la Paròla ‘d Nosgnor, l’Evangel ëd Gesù Crist, ch’a comensa a chërse pian pianin, ma che peui a pénetra e a trasforma na përson-a e na società antrega. Gioann Crisòstomo, n’antich e famos predicator cristian, a disìa: “Ël chërsent, bele sa l’é coma sotrà, a dëspariss nen. Pòch a pòch a trasforma la massa antrega coma ch’a dovrìa esse për serve j’uman. L’istess a càpita con l’Evangel”.
Nojàutri cristian i chërdoma a la potensa dla Paròla ‘d Nosgnor për cambié, trasformé ‘l cheur uman, ch’a l’é gram, e pòch a la vòlta, a rendlo a la dignità ch’a l’avìa quand che Nosgnor Dé a l’avìa crealo, ma che adess a l’é rovinà dal pëccà. I lo chërdoma e i n’avoma ‘d testimonianse sensa nùmer. Përdom-se mai ‘d coragi: ël regn ëd Nosgnor a chërs e a trionferà. Che ij sò nemis as faso gnun-e ilusion!
Terminoma con la letura dël Salm 104
104. Con tut mè cheur i veuj laudete, Nosgnor, mè Dè. Lë scritor a làuda Nosgnor coma 'l Dominator dël mond ch'a susten minca vita.
Con tut mè cheur i veuj laudete, Nosgnor, mè Dè, perchè Ti 't ses grand! It l'has arvestite d'onor e 'd majestà! It ses vestìte con na ròba 'd lus e TI 't dëspieghe la tenda steilà dël cél; Ti 't ranges le trav dle stansie ch'a son dzura 'd tò palass an sij nebion dla pieuva. Ti 't fase dle nivole tò cher, ti 't cavalche dzura j'ale dël vent. Ij vent a son ij tò mëssagé e le fiame dël feu a son le toe servitriss. It ses stàit Ti a pogé ìl mond an soe fondassion: a l'é për lòn che l' mond a podrà mai esse dësbogià. It ses stàit Ti a quaté la tèra con ëd j'océan e a fissé le aque ch'a stan dzora le montagne an cél. A Tò comand j'aque a son filà via, al son ëd tò tron a l'han slongà 'l pass. Le montagne a l'han levasse an àut e le val a son sbassasse fin-a al livel che Ti 't l'avìe stabilì. Peuj Ti 't l'has fissà un confin frem pr' ij mar, ch'a quatèisso mai pì la tèra. It ses Ti ch'it fase che le surgiss a vërso d'eva ant ij ravin, parèj che ij torent a scoro giù da le montagne. Peuj a son lor ch'a procuro d'eva da bèive për tute le bestie, e j'aso servaj a-i pasio soa sèit (...) Che tùit ij pecator a dësparisso da la facia dla tèra; che coj ch'a son gram a scomparisso për sèmper. Che tut lòn che mi i son a làuda Nosgnor! Laudé Nosgnor!” (Salmi 104:1-11, 35).Pregoma: Nosgnor! Protetor ëd tuti coj ch'as fido an Ti, e che sensa 'd ti a j'é gnente ch'a sìa fòrt e ch'a sìa sant: aumenta e moltiplica an sù nojàutri Toa misericòrdia; a che, con Ti come nòst governator e guida, nojàutri i peussa passé a travers lòn ch'a l'é provisòri e ch'i perda gnente 'd lòn ch'a l'é etern, për Gesù Crist, ch'a viv e regna con Ti e con lë Spirit Sant, un sul Dé, pr' ij sécoj dij sécoj. Amen.
Duminica 30 ‘d Luj 2017 - Duminica ch’a fà eut apress Pancòsta - Leture: Genesi 29:15-28; Salm 105:1-11, 45; Roman 8:26-39; Maté 13:31-33,44-52


text:
Virginia
La Virginia a l'è un stat federal di Stat Ünii d'America. La gh'ha una süperfiss de 110.862 km² e una pupulaziun de 7.459.827 abitant. A l'ha ciapaa el so nom de la regina Elisabeta.
A l'è tacaa a nord a la West Virginia e al Maryland, a ovest al Kentucky, a süd al Tennessee e a la Carolina del Nord, a est a l'Ucean Atlantigh.
La capital a l'è Richmond (192.494 abitant). La cità püssee pupulada del stat a l'è Virginia Beach (440.098 abitant). Alter cità cun püssee de 100.000 abitant a hinn Norfolk, Chesapeake, Arlington, Newport News, Hampton e Alexandria.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Virginia al gh'ha 13 grand eletur in di eleziun presidenziaj de l'Üniun. Mudel:Virginia


text:
L’aviun saja curda sin ina plazza da fiera bain populada. Almain 30 persunas sajan mortas e blera blessadas, rapporta l'agentura da novitads Reuters. Las gronda part da las unfrendas sajan civilists.
Aviun crudà suenter bittar bumba
Tenor perditgas saja l’aviun sgulà fitg bass. Avant la crudada haja l’aviun bittà ina bumba sin la plazza da fiera. Sco il post sirian per ils dretgs umans rapporta na saja l’aviun betg vegnì sajettà giu.
L’armada siriana n’ha betg prendì posiziun en chaussa. Dapi il matg vegn la citad Ariha controllada da l’opposiziun siriana.
RR novitads 15:00


text:
Plinavant è vegnì approvà dals preschents la revisiun parziala da la planisaziun locala. I va per la segunda etappa per engrondir la zona d'explotaziun a Rabius-Marias.
Per ch’il chantun approveschia la revisiun parziala da la planisaziun locala, ha la lescha da bajegiar stuì vegnir midada. Cun questa midada po la vischnanca pretender la vendita da terren da bajegiar.
Atgnamain vul la vischnanca da Sumvitg mo barattar duas parcellas. Vul dir prender ina parcella a Surrein ord la zona da bajegiar e metter persuenter in’autra a Cumpadials en questa zona. Quai per pussibilitar a dus convischins da pudair eriger ina chasa. Per far quai dovri ina revisiun parziala da la planisaziun locala. Quella approvescha il chantun dentant mo sche la vischnanca amplifitgescha la lescha da bajegiar.
Possessur sto vender terren
L’amplificaziun prevesa che la vischnanca po en il futur pretender dal possessur da terren en zona da bajegiar la vendita. Sco il president communal, Armin Candinas ha ditg a Radiotelevisiun Svizra Rumantscha ha questa midada dentant pir effect en otg onns. Latiers vegn che la vischnanca sto pudair mussar si ch’i n’è betg pussaivel da cumprar terren insanua auter e che l’interess public è pli impurtant che l’interess privat. Il pretsch da cumpra vegn fixà tenor la stimaziun uffiziala da la parcella, ha declerà Armin Candinas. El speria che quai haja effect. «Sche la glieud sa natiralmain che quai vegniss applitgà, sche vegnia forsa era vendì pli tgunsch avant il terren», manegia Armin Candinas. I saja numnadamain grev da survegnir terrain da bajegiar, tut tenor en tge vischinadi ch’ins tschertgia.
Baud u tard tar tut las vischnancas
L’idea da questa midada en la lescha, saja ch’il terren ch’è en zona da bajegiar vegnia era surbajegià sche l’interessenza è avant maun. Sco il manader da l’Uffizi per il svilup dal territori dal chantun Grischun Richard Atzmüller ha ditg, sajan ils chantuns e las vischnancas obligadas dad esser spargnus cun terren e l’emprim surbajegiar quai ch’è gia enzonà avant ch’enzonar nov terren. Perquai guardia il chantun era dapi var in onn che las vischnancas introduceschian la pussaivladad da pudair pretender la vendita da terren da bajegiar a la vischnanca, ha ditg Richard Atzmüller vinavant. Terren da bajegiar saja qua per surbajegiar e betg per specular ubain per bloccar che nagin auter possia bajegiar sper l’atgna chasa.
Lescha empè da contracts
Gia dapi 2003 vegniva pretendi dal chantun in contract da disponibilitad per parcellas che vegnivan enzonadas da nov en la zona da bajegiar, ha Richard Atzmüller declerà. Vul dir, sch’i vegniva enzonà da nov ina parcella en la zona da bajegiar, lura stuevi la vischnanca far in contract cun il possessur. En quel vegniva stipulà ch’il terren haja dad esser surbajegià aifer 10 onns, uschiglio saja da negoziar da nov ubain da prender il terren ord la zona da bajegiar. L’avantatg da la varianta fixada en la lescha è tenor Richard Atzmüller è ch’i na dettia nagina limita e ch’i dat damain lavur.
Tant davart la midada en la lescha da bajegiar sco era davart la revisiun parziala da la planisaziun locala han las vischinas ed ils vischins da la vischnanca da Sumvitg da decider a la vischnanca communala dals 26 d’avrigl 2016.


text:
Montgomery (Alabàma)
Montgomery (a s lèś /mɒntˈɡʌməri/ in ingléś) l'è na sità di Stat Unî ad duśènt-mìla abitànt a 'l incìrca, capitàl e secónd sèntar d'l Alabàma dòp Birmingham.
La s cata in dla cuntèa ad Montgomery su 'l fiùm Alabàma avénd na superfìsi 'd 404,5 km² (2,1 km² quaciàdi 'd àqua). Òṅ di sò scutmàj 'l è la „Birthplace of the Civil Rights Movement“ (Sit in du 'l è nâ 'l muimènt di dirìt sivìl), parchè chè Martin Luther King in dal 1965 'l à fat la sò màrcia p'r i dirìt di négar in di dè dal Bloody Sunday méntar 'n àtar 'l è „Cradle of the Confederacy“ (Cuna dla cunfederasiòṅ) parchè Montgomery in di an 1861-1862 l'è stada la prima capitàl di Stat Cunfederâ 'd Amèrica prima ch'la pasìs a Richmond.
Al sò sìndig, da 'l 2009, 'l è 'l republicàṅ Todd Strange.
Persunàǵ nâ a Montgomery
- Nat King Cole, jazzìsta
- Big Mama Thornton, cantànta


text:
Prisco Janett – «Pastger è mia vita»
- Sonda, 9.9.2017, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 9.9.2017, 9:03, RTR
Prisco Janett da Savognin ha 33 onns e viva ad Engelberg ed en Florida.
Prisco Janett da Savognin ha realisà ses siemi american. El porscha vacanzas da pestga cun alloschi en Florida. Cun ses 33 onns fa el ussa quai ch'el ha adina vulì far ed el di da sasez ch'el saja il pli ventiraivel carstgaun. Da quels plaschairs, da la motivaziun e tut las sfidas sin sia via raquinta il giuven Surmiran en il Profil.


text:
La condission uman-a a peul esse un pèis bin grev da soporté: a son tanti coj ch’as na rendo cont e ch’a crijo d’ess-ne dësgravà. A l’é na “strachëssa” dla vita che ‘dcò tanti a serco ‘d trovene d’arlass con lòn ch’a l’ha da smon-e sto mond-sì e che a la fin a dà bin pòche o gnun-e sodisfassion. A-i é quaidun, contut, ch’a l’ha përdabon ël podèj ëd dé n’arlass génit a lë strachësse dla vita: a l’é Nosgnor Gesù Crist. Bonorus a son coj ch’a l’han fàit ësta dëscoerta. A son nen tanti, ma cola dëscoerta a l’han bin fala. Chi ch’a son?
Sté a sente lòn ch’a dis Nosgnor Gesù Crist e ch’i lo trovoma ant ël vangeli scond Maté al capìtol 11. Gesù a dis:
“An col temp là, Gesù a l'ha dit: "It diso grassie, Pare, Signor dël cél e dla tèra, për lòn ch' it l'has stërmà ste còse da coj ch'as chërdo d' savèj e d'esse inteligent e ch'it l'has arvelaje a le masnà. A l'é parèj, Pare, përchè parèj a l'é piasute. Ël Pare a l'ha dame tute le còse an man. Gnun a conòss ël Fieul sednò 'l Pare e gnun a conòss ël Pare sednò 'l Fieul e chi 'l Fieul a l'avrà bin vorsù féje st' arvelassion-sì. Vnì da mi tuti vojàutri ch'i seve strach e carià, e mi iv daraj arpòs. Buteve an sël còl mè giov e amprendeve da mi, ch'i son gentil e ùmil ëd cheur, e i trovreve l'arpòs che vòstr' ànime an n'han da manca, përchè mè giov a l'é belfé ‘d portelo e mè càrich a l'é nen grev" (Maté 11:25-30).L’arvelassion biblica riguard a j’uman, ant la situassion ch’i-j vëddoma ancheuj, a l’é ch’as trata ‘d creature dëscadue, rovinà, ch’a son corompusse da la mira moral e spiritual e che për lòn a l’han gnun-a anvìa ‘d feje piasì a Nosgnor, ël Creator. Conform a la Bibia, a-i é gnun ch’a peussa consideresse “giust”, a pòst, dëdnans a Nosgnor (1). An efet, costa corussion a fà part ëd nòstra natura fin-a dal moment ëd nòst concepiment (2) e nojàutri i soma fin-a content ëd resté mòrt da la mira spiritual (3) e bòrgno riguard al regn dij céj. Nen vera? A l’é mach Nosgnor col ch’a dà a quaidun la grassia ‘d dventé divers da lolì, la grassia ‘d desvijesse, ëd rendse cont chi ch’a soma, col ch’a l’é nòst destin lamentàbil e la maneta ‘d seurtne fòra (4).
Coma ch’i vëddoma ant ël capìtol 11 ëd Maté (da doa ch’a riva nòst test), lòn ch’a fà maravija a l’é nen l’oposission a Gesù, ch’a-i sìa ‘d gent che Gesù a l’ha an òdio (5), ma ch’a-i sia ‘d gent che, an efet, a-j veul bin e ch’a lo séguita con fej. Sta-sì a l’é un-a dle còse da armarchesse ant ël test ch’i lesoma ancheuj. An ës pass, Gesù a ringrassia e làuda Nosgnor përchè ch’a l’ha arvelà la vìa dla salvassion dj’uman. A chi ha-lo arvelala la via dla salvassion? Gesù a l’armarca ambelessì: nen a tuti, ma a coj che Nosgnor a l’ha sernù d’arvelèjla. La redension, la grassia dla salvassion an Gesù Crist, a l’é quaicòsa che Nosgnor medésim a la dispensa ‘d manera sovran-a. La decision a l’é la soa, ëd Nosgnor. Costa-sì a l’é na vrità ch’as vëdd ciàira daspërtut ant la Bibia. Mach coj ch’a son ëstane sernù dal Pare a rivo a la fej ant ël Messìa (6), përchè ch’a son rendusse cont che chiel a l’é sò ùnich Salvator, soa ùnica speransa.
Nosgnor Dé a l’ha pa sernù ëd salvé tuti, e Gesù a làuda Dé ‘l Pare përché ch’a l’ha stërmà (cola-lì a l’é pròpi la paròla che chiel a dovra) ch’a l’ha stërmà la salvassion da coj ch’as antestardisso a chërdse savi da lor istess e ch’a penso d’avèj pa da manca ‘d Gesù (7).
Che Nosgnor a l’abia sernù ‘d lasse ‘d gent ant ij sò pëccà a l’é nen l’istess che soa sernùa ‘d salvé j’àutri (coj ch’a son ij sò). Nòst Creator a sern ëd tiré fòra tanti da soa përdission ëd lor, e a passa anans j’àutri sensa smonje soa grassia - a-j lassa a patì le giuste conseguense dij sò pëccà, lòn ch’a mérito. Coj che Nosgnor a sern a son salvà da la giusta e bin merità ira ‘d Nosgnor për ij sò pëccà, e a lassa che ij danà a séguito a pëcché e ch’a vado an përdission. Nosgnor a tira a la salvëssa an Crist quaidun e a passa dacant a j’àutri sensa fërmessje dëdnans. A l’é mach chiel ch’a fà na distinsion an tra j’uman, ch’a l’han tuti l’istessa natura, cola ‘d pecator.
Peui, a l’é nen che l’elession divin-a an gava la responsabilità ch’i l’oma ‘d presenté a tuti l’Evangeli dla salvassion an Crist. An efet, sùbit apress ch’a l’ha fortì l’elession divina-a, Gesù a ciama tuti coj ch’a son ëstrach e carià ‘d fardej a trové d’arpòs an chiel (vv. 27-30). Chiel a sa che tuti coj ch’a son ëstait sernù për la salvassion a manifesto tuti soa elession fidandse dël Fieul ëd Nosgnor. A l’é për lòn che ij pecador a l’han nen da sagrinesse che l’elession a podrìa buteje d’antrap për ven-e da Gesù, përché, coma chiel a dis: “Tuti coj che mè Pare am dà, a vniran da Mi, e Mi i manderai mai vìa gnun ch'a ven-a a Mi” (8). Tuti coj ch’a sento ‘l pèis dij sò pëccà e ch’a na son sagrinà a son anvità a trové sò arpòs an Crist - e mach coj-lì. A son ëd gent ch’a l’han la përsuasion ancreusa che ‘l pëccà a l’é quaicòsa d’afros e a na son pentì; a l’é ‘d gent ch’a-j dëspias tant dij sò pëccà, ch’a-j dëspias ch’a ofendo Nosgnor e ch’a patisso përdabon për ij sò pëccà, ëd gent ch’a l’é përdabon sagrinà ‘d meritesse la danassion e che për lon as campo dëdnans al Salvator Gesù Crist për ess-ne dësgravà da col pèis. Coj-lì a troveran le brassa doverte dël Salvator anvers ëd lor.
Sté ‘dcò a sente lòn ch’a dis l’apòstol Pàul an soa litra ai cristian ëd Roma. A arflet l’esperiensa che ‘dcò nojàutri i foma.
“Ël problema a sta nen con la Lej, përchè la Lej a l’é spiritual e bon-a. Ël problema, an efet, a l’é che mi i son dë sto mond, vëndù coma në s-ciav al pecà. I capisso nen lòn ch’i faso, da già ch’i faso nen lòn ch’i veuj, ma i faso lòn ch’i l’hai an ghignon. Ma s’i sai che lòn ch’i faso a l’é sbalià, sossì a fà vëdde ch’i son d’acòrdi che la Lej a l’é bon-a. Antlora a l’é nen mi ch’i agisso parèj, ma a l’é ‘l pecà ch’a sta andrinta ‘d mi, përchè i sai che an mi, visadì, an mia natura ‘d pecà], a-i é bele che gnente ch’a sìa bon. I veuj bin fé lòn ch’a l’é giust ma i son nen bon a felo. I veuj nen fé lòn ch’a l’é sbalià, ma i lo faso l’istess. Ma s’i faso lòn ch’i veuj nen fé, a l’é nen pròpi mi ch’a fà lòn ch’a l’é sbalià: a l’é ‘l pecà ch’a sta andrinta ‘d mi ch’a lo fà. I trovo, donca, sta lej andrinta ‘d mi, che quand ch’i veuj fe ‘l bin, i peuss nen fé d’àutr che ‘l mal. I veuj bin con tut mè cheur a la Lej ëd Nosgnor, Contut, a-i é n’àutra fòrsa drinta ‘d mi ch’a fà guèra contra mìa ment. Sta fòrsa am rend përzoné dël pecà ch’a-i é ancora andrinta ‘d mi. Miserabil ch’i son! Chi é-lo ch’am libererà da costa vita dominà dal pecà e da la mòrt? Che Nosgnor a sìa ringrassià! La rispòsta a l’é an Gesù Crist, Nosgnor! Peude-ne adess comprende coma ch’a l’é? A l’é ant la mia ment ch’i veuj scoté la Lej ëd Nosgnor, ma për motiv ëd mia natura ‘d pecà, i arconòsso d’esse në s-ciav dël pecà” (Roman 7:15-25).S’i sente tut ël pèis ëd la condission uman-a e dël pëccà ch’a l’é nostra danassion e sensa fesse d’ilusion, l’anvit dël Salvator Gesù Crist a l’é për vojàutri. An chiel i trovereve l’arlass ch’i serche conform a soa promëssa. Tanti a peudo testimonié ch’a l’é parèj përdabon.
Pregoma: Nosgnor! It l'has mostrane a osservé tùit ij tò comandament ant ël volèj bin a ti e a nòstr pròssim: Acòrdane la grassia dël tò Sant Ëspirit, ch'i sio consacrà a ti con tut nòst cheur, e unì l'ùn a l'àutr con n'afession pura; për Gesù Crist, nòst Signor, ch'a viv e ch'a regna con ti e con lë Spirit Sant; un sol Dé, ora e për sèmper. Amen.
Leture për Duminica 9 ‘d Luj 2017 - Duminica apress Pancòsta ch'a fà sinch
Génesi 24:34-38, 42-49, 58-67; Salm 45: 11-17; Roman 7:15-25; Maté 11:16-19, 25-30
Nòte
(1) Roman 3:9-18; (2) Salm 51:5; (3) Efesin 2:1-3; (4) Gioann 3:1-8; (5) Roman 6:17; 9:14-16: (6)
Maté 11:16-24; (7) Roman 9:1-13; (8) Maté 11:25-26; (10) Gioann 6:37.


text:
Curta Confession ëd Fé dle Cese Arformà dël Piemont
(Confession ëd fé dij Valdèis)
Nojàutri i chërdoma
Artìcol 3. La Scritura Santa. Ch'a venta arsèive, coma nojàutri i l'arsevoma, costa Santa Scritura për divin-a e canònica, visadì për régola 'd nòstra fé, e ch'a l'é contenua ëd manera completa ant ij liber dël Vej e del Neuv Testament. Che ant ël Testament Vej a deuvo esse comprèis ij lìber che Dé a l'avìa fidà a la Cesa dij Giudé, da chila sèmper aprovà e arconossù për divin, visadì ij sinch liber ëd Mosé, Giosué, ij Giùdes, Ruth, 1 e 2 Samuel, 1 e 2 Rè, 1 e 2 Crònache, visadì Paralipomenon, ël prim d'Esdra, Neemia, Ester, Giòb, ij Salm, ij Proverbi 'd Salomon, Ecclesiàste, ël Càntich dij càntich, ij quatr grand profeta, ij dòdes profeta minor; e ant ël Neuv: ij quat Evangeli, j'At d'apòstoj, le litre 'd San Pàol: un-a ai Roman, doi ai Corint, un-a ai Gàlat, un-a a j'Efesin, un-a ai Filipèis, un-a ai Colossèis, doi ai Tessalonicèis, doi a Timòteo, un-a a Tito, un-a a Filèmon, la litra a j'Ebreo, una ëd San Giaco, doi ëd San Pé, tre ëd San Gioann, un-a ëd San Giuda, e l'Arvelassion.
Artìcol 4. La letura biblica. Che nojàutri i arconossoma la divinità 'd costi liber sant, non solament për la testimoniansa dla Cesa, ma dzurtut për l'eterna e indubitàbil vrità dla dotrin-a ch'a l'é contnùa, për l'ecelensa, sublimità e majestà dël tut divin-a ch'a mostra, e për l'operassion dl’Ëspirit Sant ch'an fà arsèive con reverensa la testimoniansa che la Cesa a-j rend, che an doerb j'euj për dëscheurve ij ragg dla lus dël cel ch'a splendo ant la Scritura, e che an coregg ël gust për podèj disserne costa noritura con sò savor divin.
Artìcol 5, La Creassion. Che Dé a l'ha fàit minca còsa dal gnente për soa volontà dël tut libera, e për la potensa infinìa ëd soa paròla.
Articol 6. La providensa. Che Chiel a guida e a goerna minca còsa për le providensa an adressand tut lòn ch'a capita, sensa che per lòn Chiel a sia nì l'autor nì la càusa dël mal che le creature a fan, o che Chiel a peussa o deubia esse imputà 'd lòn an quàich manera.
Artìcol 7. J'àngej. Che j'àngej, an essend stàit tuti creà pur e sant, a-i na jé ch'a son tombà ant na corussion e perdission ireparàbil, ma che j'àutri a l'han përseverà për l'efet dla bontà divin-a che a-j ha sostnù e confermà.
Artìcol 8. La croa d'Adam. Che l'òm, ch'a l'era stàit creà pur e sant a l'imàgine 'd Dé, a l'é privasse për soa culpa ëd col stat felice, quand ch'a l'ha dàit fiusa ai discors fàus dël Diavo.
Artìcol 10. Ël Pecà original. Che tuta la posterità d'Adam a l'é colpèivol an chiel ëd soa dzubidiensa, anfetà 'd soa corussion, e a l'é tombà ant la midema calamità, fin-a da le masnà ant ël vènter matern, dont a ven ël nòm ëd pecà original.
Artìcol 11. L'elession. Che Nosgnos a tira fòra da costa corussion e condan-a le person-e che Chiel a l'ha sernù già da prima dla fondassion dël mond, nen përché Chiel a prevëdèissa an lor na quàich bon-a disposission a la fé o a la santità, ma [mach] për soa misericòrdia an Gesù Crist, Sò Fieul, e a l'ha lassà j'àutri an cola condission conform a sò drit ch'as peul mai rimprocé e soa Libertà e Giustissia.
Artìcol 12. Gesù Crist. Che Gesù Crist, an essend stàit ordinà da Dé an sò decret etern për esse ël sol Salvator e Cap ëd sò corp, ch'a l'è la Cesa, a l'ha riscatala për sò sang ant ël compiment dij temp, e a-j ofrìss e comunica tuti ij sò benefissi për l'Evangeli.
Artìcol 13. Om genit e Dé genit. Ch'ai son doi nature an Gesù Crist, la divin-a e l'uman-a, për dabon unìe ant na sola person-a, sensa confusion, sensa division, sensa separassion, sensa cangiament, minca una ch'a goerna le soe proprietà separà, e che Gesù Crist a l'é Dé genit e òm genit tut ansema.
Artìcol 14. Mòrt për ij nòstr pecà. Che Nosgnor a l'ha tant vorsù bin al mond ch'a l'ha dàit Sò Fieul për salvene con ël moien ëd soa obediensa motobin përfeta, dzortut cola ch'a l'ha mostrane an seufrand la mòrt maledeta dla cros, e dle vitòrie ch'a l'ha vagnà an sël Diavo, sël pecà e sla mòrt.
Artìcol 15. Ël sacrifìssi dël Crist as peul nen arfesse. Che Gesù Crist an avend fàit l'espiassion antrega dij nòstri pecà con ël moien ëd Sò sacrifissi motobin përfèt ofert una vòlta për sèmper an sla cros, a peul nen nì a deuv nen esse arpetù sota un pretest qualsëssìa.
Artìcol 16. Reconciliassion con Dé. Che ël Signor Gesù an ha reconcilià ëd manera pien-a con Dé për ël sang ëd soa Cros. A l'é mach për sòn, e nen për nòstre euvre, che nojàutri i arsèivoma da Dé l'assolussion e la giustificassion.
Artìcol 17. Union con Crist. Che nojàutri i l'oma union con Gesù Crist e communion ai sò benefissi për la fé, ch'a l'é pogià an sle promësse ëd vita che sò Evangèli an fà.
Artìcol 18. La fé. Che costa fé a ven da l'operassion sicura e grassiosa dl’Ëspirit Sant, ch'a anlumina la nòstra ànima an portandla a pogesse an sla misericòrdia ëd Nosgnor che a-j aplica ij mérit ëd Gesù Crist.
Artìcol 19. Gesù Crist, sol Mediator. Che Gesù Crist a l'é nòstr genit e ùnich Mediator, nen mach dla Redension, ma ëdcò dl'intercession, e che për sò mérit e soa intercession, i l'oma l'intrada al Pare për podejlo invoché an avend la santa fiusa d'esse scutà da Chiel sensa che a sia necessari fé ricors a n'àut intercessor che Chiel.
Artìcol 20. Le bon-e euvre. Che coma Dio an promèt la regenerassion an Gesù Crist, coj ch'a son unì a Chiel con na fé viva a deuvo desse da fé e an efet as angàgio a fé 'd bon-e euvre.
Artìcol 21. La necessità dle bon-e euvre. Che le bon-e euvre a son tant necessarie ai fidej che lor a podo nen rivé al regn dij cel sensa che a-j féisso, an essend vera che Dé a l'ha preparaje për che nojàutri a-j fèissa. Për costa rason a venta che nojàutri i scapoma vìa dai vissi për angagesse an le virtù cristian-e an dovrand ij digiun e minca àutr moien ch'a peusso esse ùtil a na còsa tan santa.
Artìcol 22. Arcompensa dle euvre. Che combin que nòstre bon-e euvre a posso nen ganiène 'd mèrit (për nòstra salvëssa), ël Signor a chitrà nen ëd arcompensele dla vita eterna për na misericordiosa continuassion ëd soa grassia e për la virtù dla costansa invariàbil dle promësse ch'a n'ha fàit.
Artìcol 23. Ij sant. Che coj ch'a possedo la vita eterna për conseguensa dla fé e dle soe euvre bon-e, a deuvo esse considerà coma sant e glorificà, laudà për le soe virtù, imità an tute le bele assion ch'a l'han fàit ant soa vita, ma nen adorà nì invocà, përché as deuv preghé mach Nosgnor për Gesù Crist.
Artìcol 24. La Cesa e sò Cap. Che Nosgnor a l'ha cujìsse na Cesa ant ël mond për la salvëssa dj'òm, e che chila a l'ha mach un Cap e fondament, ch'a l'é Gesù Crist.
Artìcol 25. Definission dla Cesa. Che cola Cesa a l'é la companìa dij fidèj che, an essend stàit sernù da Dé prima dla fondassion dël mond, e ciamà da na santa vocassion, as unisso për andé dapress a la Paròla 'd Dé, an chërdend a lòn ch'a-j mostra, e a rendendje onor.
Artìcol 26. La cesa a peul nen esse anientà. Che cola Cesa a peul nen manché o esse anientà, ma che a deuv esse përpètua, sicoma ij Sernù, ognidun a sò temp, ciamà da Dé ant la comunion dij sant, a son tant sostnù e conservà ant la fé për la virtù de sò Sant Espìrit, che a-i përsisto e a oten-o la salvëssa eterna.
Artìcol 27. Necessità dla Cesa. Che tuti a-i deuvo giontesse (visadì a cola Cesa) e i tense an communion.
Artìcol 28. Ij sacrament. Che Nosgnor an instruìss nen mach con soa Paròla, ma che ëd pì Chiel a l'ha instituì ij sacrament për gionteje a cola Paròla, coma dij strument për gropene a Gesù Crist e për partessipé ai Sò benefissi, e che, sota al Testament Neuv, a-i na j'é mach doi ch'a sio comun a tuti ij mèmber dla Cesa, visadì ël Batésim e la Santa Sin-a.
Artìcol 29. Ël Batésim. Che Chiel a l'ha instituì col dël Batésim për na testimoniansa dla nòstra adossion, e che i-i soma lavà dai nòstri pecà ant ël sang de Gesù Crist e arnovà an santità 'd vita.
Artìcol 30. La Sin-a dël Signor. Che Chiel a l'ha instituì col dla Santa Sin-a o Eucaristìa për la noritura dla nòstra ànima, për che për na fé gènita e viva, për la virtù incomprensìbil dl’Ëspirit Sant, an mangiand ëd manera efetiva soa carn e an beivend sò sangh, e giontand-ne ëd manera motobìn strèita e inseparàbil a Crist, an Chiel e për Chiel, i l'avoma la vita spiritual e eterna.
E për che tuti a vëddo ëd manera ciàira nòstra chërdensa ans costa mira, i giontoma ij tèrmin medèsim che as trovo ant l'orassion ch' i foma prima dla comunion, an la Liturgìa o manera 'd celebré la Santa Sin-a, e ant ël nòstr catechìsim pùblich, ch'a son dij test ch'as podo trové daré nòstri Sàlmi. Ste-sì a son le paròle ëd nòstra orassion: Sicoma nòst Signor a l'ha na vira për sèmper ufrì Sò corp e Sò sangh për la remission dij nòstri pecà, ma a veul ëdcò comunichéje a nojàutri coma noritura 'd vita eterna; fane ëdcò costa grassia, che an sincerità gènita 'd cheur e con premura afoà, i arseivòma da Chiel un benefissi tan grand, visadì che con sicura fé, nojàutri i gode dë Sò corp e 'd Sò sangh, ansi, ëd Chiel tut antregh. Coste a son le paròle dla Liturgìa. Prima donque i chërdoma a le promësse che Gesù Crist, ch'a l'é vrità ch'a peul nen falì, a l'ha prononsià con soa boca, visadì che Chiel a veul che nojàutri dabon i partessipoma ëd Sò corp e 'd Sò sangh, për che i lo possedoma tut antregh për che Chiel a viva in nojàutri e nojàautri an Chiel. Cole 'd nòst Catechìsim a son le mideme dla Dominica 53.
Artìcol 31. Ij ministeri. Che a l'é necessari che la Cesa a l'abia dij pastor, giudicà bin adotrinà e 'd bon contegn da coj ch'an han ël drè, tant për prediché la Paròla 'd Nosgnor che për aministré ij sacrament e goerné l'ëstrop dë Gesù Crist, conform a le régola d'una bon-a e santa dissiplina, ansema coj Ansian e ij Diàcon, second la pràtica dla Cesa antica.
Artìcol 32. Autorità polìtiche. Che Nosgnor a l'ha stabilì ij Rè, ij Prinsi e ij Magistrà për goerné ij pòpoj, e che ij pòpoj a deuvo ess-ne soget e scotéje an virtù ëd costa ordinassion, nen mach për tëmma, ma 'dcò për la cossiensa, an tute le còse ch'a son conform a la Paròla 'd Nosgnor, ch'a l'é ël Rè dij rè e'l Signor dij signor.
Artìcol 33. Fòrmole 'd fé e d'orassion. A la fin, ch'a venta arsèive 'l Sìmbol dj'Apòstoj, l'Orassion dël Signor (ël Pàter) e 'l Decàlog (ij des Comandament) coma scrit fondamentaj ëd nòstra fé e devossion
E për na pì granda diciarassion ëd lòn ch'i chërdoma, i fortioma 'dcò ambelessì la protestassion che già i l'avio fàit stampé dal 1603, visadì che nojàutri i soma dël tut d'acòrdi con la santa dotrin-a 'd tute le Cese Arformà dla Fransa, dla Gran Bretagna, dij Pais Bass, dl'Almagna, Svissera, Boemia, Polònia, Ungherìa e d'àutre, coma ch'a l'é mostrà ant sòa Confession d'Augusta, conform a la diciarassion ch'a l'é dàita da sò autor. E nojàutri ii prometoma 'd përseveré an cola-lì con l'agiùt dla grassia 'd Nosgnor, ëd manera inviolàbil, ant la vita e ant la mòrt, an essend dispòst ëd sotoscrive costa vrità eterna 'd Dé con nòstr sangh midem, coma ch'a l'han fàit nòstri Vej (predecessor) fin dal temp dj'Apòstoj e an particolar an costi ùltim sècoj.
A l'é parèj che i pregoma con umiltà tute le Cese evangèliche e protestant ëd considerene, malgré nòstra povertà e citëssa, coma dij mèmber genit dël Corp mìstich ëd Gesù Crist, ch'a seufro për Sò Nom, e seguité a giutene con le soe orassion anvers al Signor e con tuti j'àutri bon ufissi dla soa carità, coma già i l'oma sperimentà con abondansa.
Për lòn i-j ringrassioma con tuta l'umiltà posibil, an suplicand ël Signor con tut ël cheur, che Chiel midem a-j dìa l'arcompensa, an spantiand semper ëd pì, ans lor, le pì pressiose benedission dla grassia e dla glòria, an costa vita e ant la vita ch'a vnirà. AMEN.
La Confessione di fede valdese in italiano ampiamente commentata


text:
396
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- El scumincia el cunsulaa de l'Arcadi (el IV) e de l'Unori (el III). El pueta Claudi Claudian el scriv el Panegyricus de tertio consolatu Honorii Augusti.
- I Visigot de l'Alarich I invaden l'Epir e ocüpen el Pelupunes: trai cità che hin culpii de l'invasiun se cünten Curint, Argh e Sparta.
- La cità d'Eleusi la vegn abandunada, propi a causa de l'invasiun di Got.
- L'Eucheri, fiöö del general Stilicun, a l'è numinaa tribunus et notarium.
- El Sant'Agustin el diventa vescuv de Ippuna.
- I Ünn invaden la Pianüra Valaca.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Timasi, cunsül ruman.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
Datiers da la natira
L’albiert da giuventetgna enritgeschia la purschida da l’uniun svizra, quai tenor il schef Fredi Gmür. El saja en in bajetg istoric, circumdà dal guaud da protecziun ed i dettia ina colliaziun cun l’infrastructura turistica en la regiun. Els hajan elegì Trin, perquai ch’il project guaud da muntogna saja in'organisaziun da non profit che lavuria datiers da la natira e che s’engaschia per in turissem persistent. E quai tschertgian era ils giasts dals albierts da giuventetgna, di Gmür.
Basegns dad in ferm partenari
Il center guaud da muntogna organisescha projects – surtut cun voluntaris – per tgirar e mantegnair ils guauds. Els dovrian in ferm partenari ed era in albiert per lur giasts, di il manader da fatschenta dal center Martin Kreiliger. Ils giasts vegnan per regla il zercladur ed il settember, ed uss possian ils turists vegnir l’enviern tar els; ed uschia possian els nizzegiar sinergias. A partir dals 9 da december e quel lura avert per giasts.
Nov albierts en il Grischun
Els hajan cumenzà a planisar l’albiert da giuventetgna a Trin l'onn 2013. E dus onns pli tard hajan els decidì da bajegiar. Las lavurs han cumenzà la primavaira 2016 e cuzzà fin uss.
Cun quest albiert datti uss nov en il chantun Grischun.
RR novitads 17:00


text:
(6) De a l'ha dit: "Ch'a sia na vòlta ant ël mes dle aque e ch'a separa le aque da le aque". (7) Antlora De a l'ha fàit la vòlta e a l'ha separà le aque sòta la vòlta da le aque dzura la vòlta, e a s'é fasse parèj. (8) De a l'ha ciamà la vòlta "cel". Antlor' a l'é stàita na sèira e a l'é stàita na matin. Cost-sì a l'era 'l scond dì.
(9) De a l'ha dit: "Che le aque sota 'l cel as buto ansema ant un sol pòst e ch'a comparissa ël teren sùit. E a s'é fasse parèj. (10) De a l'ha ciamà 'l teren sùit: "Tèra" e le acque ch'a l'ero butasse 'nsema: ij "mar". De a l'ha vëddù che tut sòn a l'era bon. (11) De a l'ha dit: "Ch'a la tèra a prodùa 'd vegetassion, ëd piante ch'a porto 'd smens conforma le sò specie, e dj'erbo ch'a porto an lor dla smens conforma le sò specie. E a s'é fasse parèj. (12) La tèra a l'ha prodùit ëd vegetassion - ëd piante ch'a portavo 'd smens conforma le sò specie, e dj'erbo ch'a portavo an lor dla smens conforma sò specie. De a l'ha vëddù che tut sòn a l'era bon. (13) A l'é stàita na sèira e a l'é stàita na matin. Cost-sì a l'era 'l ters dì.
(14) De a l'ha dit: "Ch'a-i sio dle lus ant la vòlta dël cel për separé 'l dì da la neuit, e ch' a sio 'd segn për indiché djë stagion, dij dì e dj'agn, (15) e ch'a servo da lus ant la vòlta dël cel për anluminé la tèra". E a s'é fasse parèj. (16) De a l'ha fàit doi gran' lus - la lus pì granda për governé 'l dì e na lus pì cita për governé la neuit. A l'ha fàit ëdcò le stèile. (17) De a l'ha butà le lus ant la vòlta dël cel për bërlusé an sla tèra, (18) për governé 'l dì e la neuit e për separé la lus dal top. De a l'ha vëddù che tut sòn a l'era bon. (19) A l'é stàita na sèira e a l'é stàita na matin. Cost-sì a l'era 'l dì ch'a fà quatr.
(20) De a l'ha dit: "Che le aque a formiolo d'un formiolament ëd creature vive e che dj'osej a volo an sla tèra vers la vòlta dël cel". (21) De a l'ha creà ij pèss grand e tute le bestie vive ch'as meuvo e ch'a formiolo ant le aque, conforma le sò specie. A l'ha creà 'dcò minca osel ch'a l'ha dj'ale, conforma le sò specie. De a l'ha vëddù che tut sòn a l'era bon. (22) De a l'ha benedije e a l'ha dit: "Sie fosonant. multipliché e ampinì le aque dij mar, e che j'osej as multiplico an sla tèra". (23) A l'é stàita na sèira e a l'é stàita na matin. Cost-sì a l'era 'l dì ch'a fà sinch.
(24) De a l'ha dit: "Che la tèra a prodùa creature vive conforma le sò specie: ëd bestiam, dij serpent e 'd bestie sarvaje, conforma le sò specie, e a s'é fasse parèj. (25) De a l'ha fàit le bestie sarvaje conforma le sò specie, ëd bestiam conforma le sò specie, e tute le creature ch'a strusio an sla tèra conforma le sò specie. De a l'ha vëddù che tut sòn a l'era bon. (26) Antlora De a l'ha dit: "Fasoma l'òm a nòstra imàgine, conforma nòstra smijansa, parèj ch'a peussa dominé ij pess dël mar, j'osej dl'aria, ël bestiam e tuta la tèra, e tute le creature ch'as meuvo an sla tèra. (27) De a l'ha creà l'òm a Soa imàgine, a l'ha crealo a l'imàgine 'd De, a l'ha crealo mas-cc e fumela. (28) De a l'ha benedije e a l'ha dije: "Sie fosonant multipliché, ampinì la tèra e sogetela! Dominé ij pess dël mar, j'osej dl'aria e minca creatura ch'as meuv an sla tèra (29) Peuj De a l'ha dit: "Adèss iv dago minca pianta ch'a pòrta 'd smens ch'a l'é an sla superfice 'd tuta la tèra e tùit j'erbo ch'a l'han ëd frut ch'a pòrta 'd smens: tut lòn sarà vòstra noritura. (30) E a tute le bestie dla tèra, e a minca osel dël cel, e a tute le creature ch'as meuvo an sla tèra - tut lòn ch'a l'ha an sé medésim ël sofi dla vita, i-j dago tute le vërdure për noritura, e a s'é fasse parèj. (31) De a l'ha vëddù tut lòn ch'a l'avìa fàit e a l'era pròpi bon! A l'é stàita na sèira e a l'é stàita na matin. Cost-sì a l'era 'l dì ch'a fà ses.
(2:1) Për parèj ij cej e la tèra a son stàit completà con tut lòn ch'a conten-o, (2) De a l'ha completà soa euvra ant ël dì ch'a fa set. A l'ha chità 'd travajé ant ël dì ch'a fa set. (3) De a l'ha benedì ël dì ch'a fa set e a l'ha santificalo, përchè an col dì lì a l'ha chità l'euvra dla creassion.
(Genesi 1:1-2:3).


text:
Pianûra Padâna
Artécol in dialèt arzân
Al nòm Pianûra Padâna (Pianura Padana in italiân) al sègna dabòun ‘na regiòun geogrâfica ed ‘l Itâlia setentionêla ch ‘la cumbîna cun al bacîn in dōve tóti al j âcvi a vân a finîr int al Po e l’é divîṣa tra la regiòun Piemûnt, Lumbardìa, Emélia-Rumâgna, Vènet e un còun dal Cantòun Ticîn. Dal vôlti la vîn ciamêda ânca Val Padâna.
Al dēlta dal Po tót j ân al cunténva ad andêr vêrs al Mêr Adriâtich, ânca se sté procès al vîn cuntgnû dimòndi da la preṣèinsa ed ciûṣi che frênen la purtêda sôlida di fióm. Un tèimp l’êra quacêda da forèsti ind la pêrt pió ómida (bâsa pianûra) e da pianâsi in còla pió sèca (êlta pianûra). L’é tót òna cun: tra mezanôt e matèina la Pianûra Vèneta ciamêda “Pianûra Padâna – vèneta”, d’urégin aluvionêla; tra mezdé e matèina la céca Pianûra rumagnōla, ânca lê d’urégin aluvionêla, per côlpa di cōrs d’âcva che a’s bóten int al mêr Adriâtich a partîr dal fióm Muntòun e andând vêrs matèina.
Indice
L’urégin ed la Pianûra Padâna[modifica | mudéfica la surzéia]
La Pianûra Padâna la ciâpa bòuna pêrt ed l’Itâlia stentrionêla, dal j Êlpi vêrs sîra al Mêr Adriâtich, la gh’à presapôch la fōrma ‘d un teriângol. Quêṣi al cèinter a gh’é al fióm Po. La ciâpa al nòm dal fióm ch’ al la travêrsa da sîra a matèina, al Po, Padus in latèin da dōve deṣvîn l’agetîv “padân.” L’é prôpria stê al Po, insèm a chiêter fióm e turèint che agh vân a dêr dèinter, a dêr urègin a la pianûra. I cōrs d’âcva ind al gnîr zò dal muntâgni, a’s tirêven a drê dimòndi quantitê ed frantóm. Cuisché e s’în pugê e mucê inséma al fònd dal mêr, fîn a impîr còl che, sînch miliòun d’ân fà, l’êra un grân gōlf dal Mêr Adriâtich. Al procès ed mèter zò tèra, lèint mó sèinsa fermêres, l’é durê miliòun d’ân e al cunténva ânch adèsa.
L’êlta e la bâsa pianûra[modifica | mudéfica la surzéia]
La Pianûra Padâna la gh’à dō zôni cun diferèinti caratérestichi: l’êlta a la bâsa pianûra.
A gh’é ‘na cêra distinsiòun tr’ al dō fâsi, diferèinti mìa sōl per l’altèsa, mó anca per la natûra di trèin, al regèm dal j âcvi, dal j êrbi e dal piânti. L’”êlta pianûra”, ciamêda ânca pianûra sèca, la se ṣlêrga ai pē dal Preêlpi e a i pē d’ j Apenèin; l’é un trèin ch’al bèv, l’é ‘na ṣmerciânsa ed sâbi e gêri, e an gh’l’à chêva mìa tratgnîr l’âcva piuvâna.
Per quèndi còsta la và zò per dal vintèini ed mêter sòta la gròsta fîn a incuntrêr ‘na séngia ed materiêl ch’ al tîn l’âcva. Inséma al rôci che a tînen l’âcva còsta la cór fîn al pûnt dōve la gh’à la pusibilitê ed gnîr fôr da la vèina , e la dà urègin a i funtanîl o funtanâs. Sté surzéi, grâsia a al grêd ed calōr stâbil (tra i 9° e i 12° C.) dal sô âcvi, àn permés al ṣparpagnêres, ind al zôni intresêdi, ed particulêri coltûri a prē ciamêdi marsîdi. Atâch a la lénia dal surzéi cumîncia la “ bâsa pianûra”, ciamêda ânca pianûra daquadōra. Còsta invêci la gh’à i trèin fât ed materiêl pió fîn, tèra crēta ed sôlit, che pió o mēno a tînen, al j âcvi a’s fêrmen e a’s fâ al padòl o al pantân.
Tèimp e Ambiĵnt[modifica | mudéfica la surzéia]
Al tèimp l’é sgnê da un lêregh ṣbêls dal calōr cun temperadûri bâsi in invêren (0-5 °C) e êlti in istê (25-30° C) )[1]. La piuvoṣitê l’é in môd principêl ind i mèiṣ primaverîl e avtunêl, mó ind al j istê chêldi e òmdi a gh’în despès i temporêl; la fōrma a “còunca” ed la Pianûra Padâna la fà che sia in invêren che in istê an tira mìa âria, cun di efèt divêrs ind al dō stagiòun. In invêren difâti, quând a’s mócia dal frèd e an gh’é mia ed vèint, as fôrma un cusinèt frèd ch’ al pōl durêr ânca divêrs dé, spêci int al giurnêdi òmdi e nebiōṣi, al fà gnîr dal giurnêdi dimòndi frèdi cun dal fôrti zlêdi Però in cla stagiòun che a gh’în ânca divêrsi giurnêdi pió sèchi mó in tóti al manēri sèimper dimòndi frèdi, pôst che a vîn dèinter, diretamèint inséma a la Pianûra, di vèint frèd da la Pôrta ed la bôra e da la Vâl dal Rôden; e l’é prôpria la bôra ch’la pôrta burâschi frèdi che deṣvînen dal zôni polêri che pōlen purtêr al brót tèimp, temperadûri dimòndi bâsi e nèiva. In soquânti ucasiòun a sòpia ânca al Buriân, vèint ch’al deṣvîn dal pianûri rósi e ch’a gh’la chêva arivêr ind la Pianûra Padâna e frustêrla cun dal fôrti vintêdi zlêdi. In istê invêci l’efèt cusinèt ed la Pianûra Padâna al fà di efèt divêrs, ind al favurîr al fêrom ed l’âria chêlda e òmda a’s pruduṣ temperadûri dimòndi êlti coleghêdi a dimòndi umditê a câṣven dal giurnêdi dimòndi chêldi e pèiṣi, in môd particulêr in preṣèinsa ed anticiclòun africân. La Pianûra Padâna la gh’à a mezanôt e a sîra al j Êlpi, a mezdé j Apenèin e a matèina al mêr Adriâtich. La particulêra pusisiòun, sarêda tr’al cadèini di mûnt e lébra sōl da ‘na pêrt a matèina, la frêna, ânca se sōl in pêrt, la circolasiòun di vèint acsé a vîn favurî al mucêres ed l’umditê ind l’âria ch’ l’é câṣva dal cgusû fenômen ed la nèbia. Al sitê cun pió nèbia in Itâlia în mucêdi intōren al Po préma ed tót vêrs la zôna dal dēlta.
A câṣva dal dimòndi indóstri e dal móc ed gînta (in môd particulêr in Lumbardìa mó ṣparpagnêda in tót al teritôri ed la pianûra) da j ân’60 l’é chersû dimòndi al problêma ed l’intuṣgamèint ed l’âria in genér, intuṣgamèint che an ciâmpa mìa sōl al sitê grândi o al zôni industriêli mó al se ṣparpâgna e al quâcia tóta la grôsa regiòun. Al fotograféi dal setèlite fân vèder cme l’intuṣgamèint ed l’âria ind la Pianûra Padâna l’é al pió grêv in Eurôpa (quêrt int al mònd) cumpâgn a còl ch’ la vèd tirêda dèinter la zôna dal Benelux insèm a la regiòun ed la Ruhr.[2]
Cunuméia[modifica | mudéfica la surzéia]
Ind al Pianûra Padâna a gh’é al magiōri zôni agrécoli e industriêli d’ Itâlia
Note[modifica | mudéfica la surzéia]
- ↑ ISTAT - statéstichi meteorolôgichi
- ↑ ESA (European Space Agency) - Observing the Earth, Air pollution map


text:
Curt suenter l'incendi hai dà indizis che l'incendi savess esser stà intenziunà. Las investigaziuns han manà la polizia tar il giuven da 16 onns. L'emprendist tar la Landi ha confessà il delict. Sco el ha explitgà vers la polizia haja el derschì liquid inflammabel sin il palantschieu e silsuenter envidà il liquid cun in battafieu.
Tge ch'ha intimà il giuvenil tar quest delict n'è anc betg sclerì. La polizia investighescha vinavant. Cunter il giuvenil è vegnì instradà ina procedura penala pervi da incendi intenziunà. Cunzunt la situaziun persunala dal giuvenil duaja vegnir sclerida, per pudair examinar las mesiras pussaivlas e la puniziun dal giuven. Per quai vegnia eventualmain era fatg in'expertisa psichiatrica.
Il brischament dals 14 da december aveva chaschunà donns d'enturn 8 milliuns francs.
RR novitads 15:00


text:
Atualité
I ultimi vari por le govern nü
Inier é stades les delegaziuns dla "Lega" y dl "MoVImento 5 Stelle" dal Presidënt Sergio Mattarella por propone les idees y i inoms dl govern nü. Incö da misdé jará le Presidënt dla Ciamena di Deputac Roberto Fico y la Presidënta dl Senat dla Republica Maria Elisabetta Alberti Casellati al Cuirinal.
Intratan se manifestëia l’acordanza de Salvini y Di Maio söl inom dl premier nü: al dess ester le professur de dërt Giuseppe Conte. Da pert dl presidënt Mattarella: "La Talia adora n presidënt sterch!", fajon capí che al tëgn reserves en cunt dl inom metü dant por le pröm scagn tl govern Lega-5 Stëres.
Intratan se manifestëia l’acordanza de Salvini y Di Maio söl inom dl premier nü: al dess ester le professur de dërt Giuseppe Conte. Da pert dl presidënt Mattarella: "La Talia adora n presidënt sterch!", fajon capí che al tëgn reserves en cunt dl inom metü dant por le pröm scagn tl govern Lega-5 Stëres.
Les scolines deboriada
Cun la reelaboraziun dles plates web dla Provinzia, á dötes les scolines de Südtirol ciafé n portal su.
La misciun dla plata nöia dl ciamp scolina é www.provinz.bz.it/scolina. “Por mirit dla colaboraziun di trëi ispetorac, sciöche ince cun les direziuns dles scolines y dl acompagnamënt tecnich dla Südtiroler Informatik AG, éra por le pröm iade jüda da cherié deboriada na presentaziun unica te internet por les scolines todësces, talianes y ladines dla provinzia“ dij cun ligrëza Waltraud Deeg, l’assessuria provinziala por la tecnica informatica. I vantaji é bëgn tlers: les anuzadësses y i anuzadus ...
La misciun dla plata nöia dl ciamp scolina é www.provinz.bz.it/scolina. “Por mirit dla colaboraziun di trëi ispetorac, sciöche ince cun les direziuns dles scolines y dl acompagnamënt tecnich dla Südtiroler Informatik AG, éra por le pröm iade jüda da cherié deboriada na presentaziun unica te internet por les scolines todësces, talianes y ladines dla provinzia“ dij cun ligrëza Waltraud Deeg, l’assessuria provinziala por la tecnica informatica. I vantaji é bëgn tlers: les anuzadësses y i anuzadus ...
Le Pentecoste a Col
Na tradizion che da secui la porta la gejia da Col a se vestì su come na picola catedral, fata su con ram de fagar, fiori e stoffe rosse e che porta cotanta jent a jì a fà le ore de adorazion. Sebenche no le siebe pi 40 come zacan, a Col la tradizion la và navant e nte la Usc de vender ai 25 de mai ve contaron valch de pi su le Pentecoste da zacan e dal di da ncuoi.
Ocio ales tënores dl zücher!
Dala Zentrala di Consumadus: Te alimentars vëgnel injunté vitamines y sostanzes minerales y spo vëgnel fat reclam sciöche sce ai foss tan ”sagns” deperpo che ai n'é nia ater co bombes de gras y zücher. Vëgn les consumadësses y i consumadus ingianá?
Te alimentars por mituns, chël ó dí destiná aposta ai plü pici, él en general ciamó plü zücher y grasc co te produc tradizionai, scebëgn che ai vëgn reclamisá sciöche sce ai fajess particolarmënter bun ala sanité, deache al é laite vitamines y sostanzes minerales implü. Les consumadësses y i consumadus cumpra chisc produc cun na ”porziun de calzium extra” o d'atres vitamines y sostanzes minerales che impormët da scomencé bun le de, sambëgn cun l’intenziun da ti fá insciö val’ de bun a sü ...
Te alimentars por mituns, chël ó dí destiná aposta ai plü pici, él en general ciamó plü zücher y grasc co te produc tradizionai, scebëgn che ai vëgn reclamisá sciöche sce ai fajess particolarmënter bun ala sanité, deache al é laite vitamines y sostanzes minerales implü. Les consumadësses y i consumadus cumpra chisc produc cun na ”porziun de calzium extra” o d'atres vitamines y sostanzes minerales che impormët da scomencé bun le de, sambëgn cun l’intenziun da ti fá insciö val’ de bun a sü ...
La UAL à amò piates da scriver
La gran partezipazion a la radunanza de l’Union Autonomista Ladina à palesà chiaramenter che l’esperienza del moviment politich ladin no é ruèda a la fin.
Na esperienza ruèda a la fin o n partit da refonèr? Con chest titol mingol provocatorie l’Union Autonomista Ladina à chiamà ite sia radunanza en vender ai 18 de mé te Ciasa de Comun de Sèn Jan. “Dò passa 35 egn de storia, revendicazions, normes e obietives arjonc, él amò besegn de n partit de regoeta per la jent de Fascia?” Coscita se lejea sul placat, e la sala piena de jent, tropes ence en pe, con passa 120 persones che à tout pèrt e passa 20 intervenc che à portà dant conscidrazions, ...
Na esperienza ruèda a la fin o n partit da refonèr? Con chest titol mingol provocatorie l’Union Autonomista Ladina à chiamà ite sia radunanza en vender ai 18 de mé te Ciasa de Comun de Sèn Jan. “Dò passa 35 egn de storia, revendicazions, normes e obietives arjonc, él amò besegn de n partit de regoeta per la jent de Fascia?” Coscita se lejea sul placat, e la sala piena de jent, tropes ence en pe, con passa 120 persones che à tout pèrt e passa 20 intervenc che à portà dant conscidrazions, ...
Tres deplü che vir da susc
En gaujiun dl De internazional dla Familia ai 15 de ma á l’istitut de statistica südtirolesc ASTAT presenté zifres interessantes sön les ”families da na porsona sora”.
L’ASTAT, istitut de statistica de Südtirol, á chisc dis publiché na statistica che porta l’inom: ”les families da na porsona sora”. Miné él les abitaziuns olache al vir ma na porsona sora laite. La statistica nes mostra che i sun tres plü susc - almanco te ciasa. L’ASTAT pó chiló confronté i dac dal 1971 incá. Y sce an fej n salt inzoruch tl tëmp, spo ciafon na idea de tan debota che la situaziun pó se mudé.
VIRE DA SUSC: TREND EUROPEICH
I dac se basëia sön les cumpedades dla jënt. Sce an â dl ...
L’ASTAT, istitut de statistica de Südtirol, á chisc dis publiché na statistica che porta l’inom: ”les families da na porsona sora”. Miné él les abitaziuns olache al vir ma na porsona sora laite. La statistica nes mostra che i sun tres plü susc - almanco te ciasa. L’ASTAT pó chiló confronté i dac dal 1971 incá. Y sce an fej n salt inzoruch tl tëmp, spo ciafon na idea de tan debota che la situaziun pó se mudé.
VIRE DA SUSC: TREND EUROPEICH
I dac se basëia sön les cumpedades dla jënt. Sce an â dl ...
Comentar de Pruma
L'UE premiëia les munts
Finalmënter n iade na bona notizia dal'Uniun Europeica-UE por i paurs y le laur dai paurs. Do i scandai dles sbordenaries y speculaziuns sön armënc y cuantités de armënc a pascentada por pié do sciolduns dal'UE aladô de programs por tigní vies munts y pastöres, se mostra regolamentaziuns nöies ütles y motivantes: desënes de munts tles vals ladines pó pié do na bela sovenziun al ann aladô di hectars - sce al vëgn garantí n tant de tiers a munt. Ester él na "premia", n "pest" - te döta süa ...
Finalmënter n iade na bona notizia dal'Uniun Europeica-UE por i paurs y le laur dai paurs. Do i scandai dles sbordenaries y speculaziuns sön armënc y cuantités de armënc a pascentada por pié do sciolduns dal'UE aladô de programs por tigní vies munts y pastöres, se mostra regolamentaziuns nöies ütles y motivantes: desënes de munts tles vals ladines pó pié do na bela sovenziun al ann aladô di hectars - sce al vëgn garantí n tant de tiers a munt. Ester él na "premia", n "pest" - te döta süa ...
Le premier ai "5 Stëres"?
Tl sboz de program di dui leaders Luigi Di Maio (5 Stëres) y Matteo Salvini (Lega) él dlungia ala flat-tax ince le smendrimënt dl numer di parlametars: basté dess tl dagní 400 deputac y 200 senaturs. Chisc dis chërda i "5 Stëres" tles plazes dla Talia a na informaziun y discusciun generala söles linies provisores dl program de coaliziun y de govern. Le scagn da premier ai "5 Stëres", i ministers plü importanc ala Lega?
I pröms dis dl ater edema sará dezisifs por le govern nü dla Talia. De gran linies tl program di dui partis pe acordades, ci che mancia ciamó é i inoms y i papabli por le govern nü.
Programs
N valgügn punc che podess romagne tla lista di programs:
- N gran no ai preiudicá y condaná tles sentes politiches
- Limo ales ponsiuns politiches de 5.000,00 euro
- Smendrimënt di parlamentars
- Stop al proiet dla velozité alta (TAV) Torino-Lyon
- Ma plü dui scalins de cuta por i dependënc y les mëndres imprejes ...
I pröms dis dl ater edema sará dezisifs por le govern nü dla Talia. De gran linies tl program di dui partis pe acordades, ci che mancia ciamó é i inoms y i papabli por le govern nü.
Programs
N valgügn punc che podess romagne tla lista di programs:
- N gran no ai preiudicá y condaná tles sentes politiches
- Limo ales ponsiuns politiches de 5.000,00 euro
- Smendrimënt di parlamentars
- Stop al proiet dla velozité alta (TAV) Torino-Lyon
- Ma plü dui scalins de cuta por i dependënc y les mëndres imprejes ...
L’é stat aproà la “Lege Detomas”
Resultat storich: per la proma outa l Consei regional aproa na lege a favor de la mendranzes linguistiches regionales.
Con gran sodisfazion e orgolie l'Assessor regional per la mendranzes linguistiches Giuseppe Detomas tol at de l’aproazion, da pèrt del Consei regional, de la lege en materia de defendura e promozion de la mendranzes linguistiches ladina, mochena e zimbra.
Chest dessegn de lege l’é l frut de na scomenzadiva metuda a jir diretamenter da l'Assessor olache l’é stat domanà l didament, per lurèr fora l test, da pèrt de professores esperc de mendranzes de l’EURAC de Busan e de l’Università de Trent, ...
Con gran sodisfazion e orgolie l'Assessor regional per la mendranzes linguistiches Giuseppe Detomas tol at de l’aproazion, da pèrt del Consei regional, de la lege en materia de defendura e promozion de la mendranzes linguistiches ladina, mochena e zimbra.
Chest dessegn de lege l’é l frut de na scomenzadiva metuda a jir diretamenter da l'Assessor olache l’é stat domanà l didament, per lurèr fora l test, da pèrt de professores esperc de mendranzes de l’EURAC de Busan e de l’Università de Trent, ...
Apotecri nia ladins?
L trilinguism ie na seva dl Statut de Autonomia, dlongia l proporz y la scola particulera. La pruposta de Florian Mussner te cumiscion legislativa dl Cunsëi provinziel de mëter ite tla lege che i apotecri tla valedes ladines ne adrova nia l trilinguism, ma che l basta avëi l atestat de tudësch y talian, à l assessëur pona trat de reviers, ajache l ova nce ël “mel de vënter”, da coche n à liet ti media. La pruposta univa purteda ite dal assessëur ladin, chël che ie per definizion l reprejentant ...
La Sofia porta nëi
La "Kalte Sophie", che stlü jö la ligna di "sanc dl invern", porta aries frëides y la nëi söalalt. Indoman dess le tëmp indô mioré.
N redadú de La Usc di Ladins é ruvé tla nëi sön Falzaes. Ciarede le video, tut sö incö, ai 15 de ma 2018, incër les ot da doman!
https://www.facebook.com/lorenzo.soratroi/videos/10215879705975971/
N redadú de La Usc di Ladins é ruvé tla nëi sön Falzaes. Ciarede le video, tut sö incö, ai 15 de ma 2018, incër les ot da doman!
https://www.facebook.com/lorenzo.soratroi/videos/10215879705975971/
Milva Mussner reconfermeda presidenta dla Union Generela
Ala é vegnuda liteda en vender seira ai 11 de mei 2018 a Urtijëi tla Cësa di Ladins a unanimité de oujes: 40 endut sun 40 dedes ju.
Milva Mussner de Gherdëina romagn inant presidenta dla Union Generela di Ladins dla Dolomites per i trei agn che vegn. A ti dé la creta inant él sté begn cater Unions di Ladins unisono, nia prejenta a Urtijei y a la pert tla lita dla sourastanza y dl consei dla UGLD-Union Generela di Ladins dla Dolomites la ULVB-Uniun Ladins Val Badia.
Te chesta reunion importanta per la Union Generela, la organisazion de liam per i ladins y les valedes ladines dl Sela, él ence vegnú aprové i conc dl ann passé y ...
Milva Mussner de Gherdëina romagn inant presidenta dla Union Generela di Ladins dla Dolomites per i trei agn che vegn. A ti dé la creta inant él sté begn cater Unions di Ladins unisono, nia prejenta a Urtijei y a la pert tla lita dla sourastanza y dl consei dla UGLD-Union Generela di Ladins dla Dolomites la ULVB-Uniun Ladins Val Badia.
Te chesta reunion importanta per la Union Generela, la organisazion de liam per i ladins y les valedes ladines dl Sela, él ence vegnú aprové i conc dl ann passé y ...
Festa dla Uma: la dignité é le fle dla vita
Les umes tla ambria dla Festa internazionala dla Uma: danter veres, catastrofes naturales, ciarestia y fan, migraziun y violënza
Na uma é na uma indlunch: tles munts, tla planüda, tl desert, tl’Europa y tl’Africa. Na uma resta uma ince canche ara perd so möt, y do che ara á pordü so möt. Dla dignité che na uma á ne messasson pordërt gnanca baié, deache la uma dá inant la vita, chëra che nos düc ún. Impó él tres ciamó sön chësc monn desfarënzies danter "umes" y "umes", zënza che chëstes ais podü les cherié. Nasce ite tla meseria y indignaziun n’é nia na lita o na salvëza, mo na iniustizia. En gaujiun dl De dla Uma n’él ...
Na uma é na uma indlunch: tles munts, tla planüda, tl desert, tl’Europa y tl’Africa. Na uma resta uma ince canche ara perd so möt, y do che ara á pordü so möt. Dla dignité che na uma á ne messasson pordërt gnanca baié, deache la uma dá inant la vita, chëra che nos düc ún. Impó él tres ciamó sön chësc monn desfarënzies danter "umes" y "umes", zënza che chëstes ais podü les cherié. Nasce ite tla meseria y indignaziun n’é nia na lita o na salvëza, mo na iniustizia. En gaujiun dl De dla Uma n’él ...
Jonde! / Junde!
Na publicaziun nöia condüj i scolars tl rëgn dla gramatica dl gherdëina y dl ladin dla Val Badia.
Tres la ciasa edituria dla Université Lëdia de Balsan bu.press él gnü publiché n manual nü de gramatica gherdëina/ladin dla Val Badia. ”Junde!” por ladin dla Val Badia, y ”Jonde!” por gherdëina é le motto di dui manuai de 12 volums porom, te chi che Bita y Cëch y sü amisc, sciöche Pia la teciura, condüj tl rëgn emozionant dla gramatica. I 24 volums é gnüs conzepis da Ruth Videsott, cun la colaboraziun de Veronica Rubatscher y Daria Valentin. Tl ann de scora 2017/18 fejon na fasa de test tles ...
Tres la ciasa edituria dla Université Lëdia de Balsan bu.press él gnü publiché n manual nü de gramatica gherdëina/ladin dla Val Badia. ”Junde!” por ladin dla Val Badia, y ”Jonde!” por gherdëina é le motto di dui manuai de 12 volums porom, te chi che Bita y Cëch y sü amisc, sciöche Pia la teciura, condüj tl rëgn emozionant dla gramatica. I 24 volums é gnüs conzepis da Ruth Videsott, cun la colaboraziun de Veronica Rubatscher y Daria Valentin. Tl ann de scora 2017/18 fejon na fasa de test tles ...
Comentar de Pruma
Strades y contribuc - dann y descriminaziun
Nëi n'él plü y prigo de loines gnanca, mo amesa strada sot Mür Frëit él resté n gran cogol de nëi che pe gní lascé aposta por podëi tigní stlüta la strada de Frara. Do mia minunga, na situaziun fora de regola y de dann. Bëgn, sce i jus foss ma na atraziun o na arena de devertimënt o passatëmp por i sciori podessi magari ince resté stlüc plü dî, mo dlungia i sciori él ince jënt che vir y laora te nostes vals y sön nostes munts y á debojëgn y ince la rajun da se möie lediamënter te süa inciasa. ...
Nëi n'él plü y prigo de loines gnanca, mo amesa strada sot Mür Frëit él resté n gran cogol de nëi che pe gní lascé aposta por podëi tigní stlüta la strada de Frara. Do mia minunga, na situaziun fora de regola y de dann. Bëgn, sce i jus foss ma na atraziun o na arena de devertimënt o passatëmp por i sciori podessi magari ince resté stlüc plü dî, mo dlungia i sciori él ince jënt che vir y laora te nostes vals y sön nostes munts y á debojëgn y ince la rajun da se möie lediamënter te süa inciasa. ...
Luigi Di Maio: "I á incunté Salvini y sëgn passunse ai fac!"
Tres n video anunziëia le leader di 5 Stëres la mësa di tecnics y politics por formé le govern
Aldide y ascutede Luigi Di Maio te na intervista metüda sön facebook:
https://www.facebook.com/LuigiDiMaio/videos/1703800526323153/
Aldide y ascutede Luigi Di Maio te na intervista metüda sön facebook:
https://www.facebook.com/LuigiDiMaio/videos/1703800526323153/
Giancarlo Giorgetti: premier talian nuef?
Chi é pa l funzionar leghist che é enfin sen tres sté viadó i frontmen dla Lega? "Il Fatto Quotidiano" proa de costruí n profil
Silvio Berlusconi á dé l OK - sciche partner dla coalizion de Man Derta - a les tratatives dla Lega con i 5 Steiles per la formazion de n govern nuef. La Lega con Salvini é tl laour de rajoné con Luigi di Maio.
Do la discuscion sun les linies de program comun, ti tochela ai inoms dl govern nuef. Al toma tres indó l inom de Giancarlo Giorgetti, che fej pert dla Lega, al é al moment l plu papabl per mené n govern Lega-5 Steiles.
"Il Fatto Quotidiano" descriv Giorgetti sciche n fedel dla Lega Nord ...
Silvio Berlusconi á dé l OK - sciche partner dla coalizion de Man Derta - a les tratatives dla Lega con i 5 Steiles per la formazion de n govern nuef. La Lega con Salvini é tl laour de rajoné con Luigi di Maio.
Do la discuscion sun les linies de program comun, ti tochela ai inoms dl govern nuef. Al toma tres indó l inom de Giancarlo Giorgetti, che fej pert dla Lega, al é al moment l plu papabl per mené n govern Lega-5 Steiles.
"Il Fatto Quotidiano" descriv Giorgetti sciche n fedel dla Lega Nord ...
Da mai desmentié: Aldo Moro
Dan 40 agn, ai 9 de ma 1978, gnôl copé dales "Brigate Rosse" a Roma
Aldo Moro ê dai agn 1950 inant un di protagonisć dla politica taliana y é sté dai agn 1963 al 1968 y spo dal 1974 ai 1976 Premier. Sciöche presidënt dl consëi nazional dla DC-Democrazia Cristiana dal 1976 inant s’avijinâl al PCI-Partito Comunista Italiano mené da Enrico Berlinguer por mëte en pe n plann de svilup economich por la Talia, tlamé "compromesso storico" (che gnô operatif concretamënter tl govern de Giulio Andreotti/DC dal 1976 inant).
Aldo Moro gnô apié ai 16 de merz 1978 dales ...
Aldo Moro ê dai agn 1950 inant un di protagonisć dla politica taliana y é sté dai agn 1963 al 1968 y spo dal 1974 ai 1976 Premier. Sciöche presidënt dl consëi nazional dla DC-Democrazia Cristiana dal 1976 inant s’avijinâl al PCI-Partito Comunista Italiano mené da Enrico Berlinguer por mëte en pe n plann de svilup economich por la Talia, tlamé "compromesso storico" (che gnô operatif concretamënter tl govern de Giulio Andreotti/DC dal 1976 inant).
Aldo Moro gnô apié ai 16 de merz 1978 dales ...
Ladins "a scora" ti Grijuns
Dla formaziun di insegnanc y dl’insegnamënt scolastich nen éra jüda tratan na vijita de na delegaziun ladina tl Ciantun di Grijuns.
Co funzionëia pa le sistem de formaziun di insegnanc ti Grijuns? Cares é pa les carateristiches prinzipales dla formaziun y dl insegnamënt dla scora rumantscha? Ci funziun á pa la televijiun y radio publica? A chëstes domandes ti é jüs do na delegaziun de direturs dles scores ladines y de suranstanc dl Departimënt Scora y Cultura ladina che á vijité dan da püch de plü istituziuns scolastiches y de formaziun ti Grijuns. Indöt 12 porsones, danter direturs y direturies, ispeturs y ispeturies y ...
Co funzionëia pa le sistem de formaziun di insegnanc ti Grijuns? Cares é pa les carateristiches prinzipales dla formaziun y dl insegnamënt dla scora rumantscha? Ci funziun á pa la televijiun y radio publica? A chëstes domandes ti é jüs do na delegaziun de direturs dles scores ladines y de suranstanc dl Departimënt Scora y Cultura ladina che á vijité dan da püch de plü istituziuns scolastiches y de formaziun ti Grijuns. Indöt 12 porsones, danter direturs y direturies, ispeturs y ispeturies y ...


text:
Sche voss geniturs manegian ch’ils daners na tanschian betg per insatge che vus avessas gugent, lura po quai esser ch’i han gist survegnì il quint da taglia. In quint ch’è per il pli pulit grond. Al cumenzament da l’onn èsi mintgamai uschè lunsch. Lura vegn questa brev cun il quint. Mo pertge èsi insumma da pajar taglia?
Lexicon T Taglia
Al cumenzament da l’onn èsi mintgamai uschè lunsch. Lura vegn questa brev cun il quint da taglia. Il Minisguard declera tgi che sto pajar taglia e pertge ch'ins sto insumma pajar taglia.


text:
Veglia casa pauperila a Mustér/Sut Gliendas
Quitaus e fastedis finazials de pli baul
ord Fegl parochial de s. Gions, Mustér 1955, nr. 11
Biars de Vus haveis forsa sedumandau pli ch’ ina gada: «Danunder quei plaid Spital? Pertgei vegn gl’ asil vegl numnaus Spital?» El temps miez haveva la s. Baselgia quitau dils basegnus e bandunai ed isolai. Dapertut eregeva ella hospezis ne spitals— casas d’ albiert. Linguisticamein vegn il plaid Spital bein da hospitalisar. Cussadents de quellas casas d‘ albiert ein pia hosps dils hospezis! Ual da quei temps ha per exempel la venerabla claustra de Mustér baghegiau buca meins che treis bospezis ne spitals suenter la via dil Lucmagn per saver hospitalisar, cunzun duront il criu unviern ils viandonts, che mavan sur quei pass. Il pli vegl era quei de s. Gagl, l’auter quei de s. Gion. 1374 ha igl avat Gion il III eregiu quel de s. Maria en in’ altezia de 1842 m. s. m.
Weiterlesen
Nies vitg Mustér, ses uclauns e sias uclivas da Guglielm Gadola, FP nr. 2, 1961
Naven da Mustér e ses vitgets menava da sias uras pliras vias entochen egl uclaun de Mumpé-M. La via imperiala havein nus menzionau. Lezza menava da s. Gada vi a Cuflons e leu tut agradsi, entochen s. Valentin. La secunda veglia entschavevi a Buretsch, mavi vi da sum giu e dellas teissas plauncas si a Ragisch e leu vinavon atras Mumpé. Da quella vesan ins strusch fastitgs pli; la tiarza mavi puspei da Cuflons agradsi e vinavon, la quarta ei stau quella da Chischlatsch, baghegiada 1900 naven dalla via nova dil Lucmagn. Muort sia aulta montada e ses dus anetgs e malsegirs carrauns, han ins schau ir sut ella ualti baul ed allura construiu la quarta, 1915—18, naven dalla Punt-Fontanivas encunter Scaleglia, che meina entochen si demaneivel de Crusch, per leu vegnir unida cun la vedra de Chischlatsch . . . Tontas vias ein mo de capir, sehe nus savein ch’il Crest de Mumpé -M. ei aults (1302 m sur m., Fontanivas strusch 1100) ed il terren da Crusch e Ragisch engiu ualti smulus.
Weiterlesen


text:
Tut ils 7 candidats per la regenza grischuna vulevan esser da la partida a Laax. Il cusseglier guvernativ Christian Rathgeb ha dentant betg pudì esser da la partida pervia d'ina grippa. Ils auters han sco emprim giudì in pèr rundas sin ils skis. E quai gia la damaun a las 7 – avant la gronda fulla. Sulet Peter Peyer è pir vegni vitiers pli tard, el na va betg cun skis.
Ils candidats, ensemen cun directurs da pendicularas e persunas dal turissem, han pudì giudair la pista per sasez, tranter il Crap Sogn Gion e Plaun. La tschajera n'ha dentant betg fatg uschè simpel d'insumma vesair la pista.
Politica duai sustegnair las pendicularas
Suenter il divertiment sin pista ed in ensolver, hai dà ina discussiun davart lass rollas da la politica tar las pendicularas. Ils directurs da pendicularas giavischan da la politica, ch'i vegnia fatg tut il pussibel per simplifitgar da realisar projects per renovar u bajegiar novs indrizs.
RR actualitad 17:00


text:
Minisguard dals 18.03.2017
- Sonda, 18.3.2017, 17:40
Luca Tavasci fa passlung cun be in maun
Luca Tavasci ha 23 onns e deriva da Samedan. El n'ha dapi la naschientscha nagin maun sanester. Quai n’impedescha però betg el da far passlung. El è entaifer curt temp daventà fitg bun en passlung e po uss ir per la squadra naziunala svizra a cursas internaziunalas. Minisguard ha visità el durant in trenament.
Schuldada Svizra en il Cosovo
Suenter la guerra en la Jugoslavia ha la Svizra sustegnì il Cosovo cun truppas da pasch. Dapi 18 onns èn noss schuldads gia en il Cosovo. Quest’emna ha il parlament svizzer decis da prolungar il servetsch Swisscoy en il Cosovo per trais onns. Dentant betg cun 230 persunas sco enfin ussa, mabain cun be pli 160. Nus declerain en il Minisguard, tge ch'il Swisscoy è e pertge che la Svizra gioga uschè ina rolla impurtanta en il Cosovo.


text:
- La Svizra sustegna il svilup en ils novs stadis commembers da l'UE cun 1,.3 milliardas francs.
- Il Cussegl federal ha empermess quai al president da la cumissiun da l'UE Jean-Claude Juncker.
- La presidenta da la Confederaziun Doris Leuthard ha beneventà Juncker gievgia avantmezdi a Berna.
La Svizra paja in'ulteriura giada l'uschenumnada «milliarda da coesiun» a l'Uniun europeica. Quai ha il Cussegl federal garantì al president da la cumissiun da l'UE Jean-Claude Juncker ch'è sin visita a Berna.
Per sustegnair il svilup dals novs pajais commembers da l'UE paja la Svizra 1,3 milliardas francs. La basa legala ha il parlament federal approvà gia l'onn passà ed in referendum cunter n'hai betg dà. Il parlament sto dentant anc conceder il credit necessari.


text:
Il president dal comité olimpic ha finì ils gieus olimpics a las 13:40 temp svizzer. Cun ina ceremonia finala da dus uras èn tut las atletas ed atlets vegnids festivads anc ina giada. La delegaziun svizra è vegnida manada dal skiunz - Ramon Zenhäusern.
«Gieus da nov horizonts»
Thomas Bach ha discurrì da «gieus da novs horizonts» en connex cun ils gieus a Pyeongchang. En la Corea dal Sid hajan ins ils davos 17 dis vesì gieus olimpics che mussan la via en il futur, uschia Bach. Il medem mument ha el envidà «la giuventetgna dal mund» als proxims gieus olimpics d'enviern. Quels han lieu il 2022 a Peking.L a bandiera olimpica è vegnida surdada simbolicamain al president da la citad da Peking.
Er saja el losch che la pasch olimpica vegnia anc respectada. Explicit ha el numnà l'exempel dals atlets da la Corea dal Nord e la Corea dal Sid, ch'èn tar tuttas dus ceremonias entrads communablamain en il stadion. Els hajan mussà ch'il sport possia colliar la glieud en in mund fragil. Il comité internaziunal vegnia a cuntinuar quel dialog olimpic, er suenter che las flommas olimpicas sajan stizzadas.
RR novitads 17:00


text:
Sân Mavrési (Rèz)
Artécol in dialèt arzân
Sân Mavrési (San Maurizio in italiân) l’è un quartēr ed Rèz. Al fà pêrt ed la Circoscrisiòun Nord-Est (vècia N.6)
Sân Mavrési, da che indrē l’ēra un paèis indipendèint, ciamê Véla Sân Mavrési, adés l’è unî a Rèz, a’s câta a pôch chilômeter dal cèinter ed la sitê, lòngh a la via Emélia vêrs Mòdna. Sân Mavrési l’è famōş préma ‘d tót perché che a gh’é al Maurisiân ( in italian Il Mauriziano ), la cà in dóv' a gh’é stê Ludovico Ariosto per un móc ed tèimp quând l’ēra guvernadôr ed Rèz; e l'ēra ânch al pôst dal manicômi ed Sân Lâṣer adèsa sarê.
Al Maurisiân l’è 'na véla dal Quatersèint, a s’ égh và dèinter drét per drét da la via Emélia lòngh al viêl d'ingrès ch'al gh'à 'd j èlber ed piôpa nîgra dal dō pêrt. Mamsmèint interesânt: al "Cambarèin di Poēti" , al "Cambarèin di Urâs e Curiâs" e al "Cambarèin ed l'Ariôsto", cun soquânti pitûri a frèsch dal XVI sècol.
Ind la zôna dintōrna al Maurisiân, al tèimp di rumân gh’ēra lòngh a la via Emélia, al simitèri ed la sitê. Dimòndi lâpidi în stêdi catêdi al tèimp di schêv ind l’Otsèint e ânca dôp, adèsa în int al Muséo Cèvic.
La cēṣa ed la parôchia, da dóve l’à ciapê al nôm la Véla, l’è cgnusûda dal 1059.