text:
La cumissiun da la Posta Svizra, PostCom, crititgescha las premissas minimalas per sviluppar la rait d’uffizis postals. En vista a l’impurtanza dal service public na saja la situaziun per la populaziun il mument betg cuntentaivla, scriva la PostCom en ses rapport annual.
100 uffizis da posta vegnan transfurmads ad onn
En media vegnan radund 100 uffizis da posta transfurmads ad onn. Fin il 2020 duaja anc dar tranter fin 900 uffizis da posta tradiziunals en l’entira Svizra. La fin dal 2016 devi anc bun 1'300.
RR novitads 11:00


c: text/html

text:
Hildisrieden
Hildisrieden a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Sursee, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.04 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1921 abitant.
El cumün de Hildisrieden al se tröva a una altitüden de 685 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Neudorf, Neuenkirch, Rain, Römerswil, Sempach. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Hildisrieden l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1173 col nom de Hiltensrieden.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Hildisrieden in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sólt
Sólt (nòm uficiàl italià: Solto Collina) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem e l'è sö ün altipià a mèsa strada tra la Al Caalina e 'l lach d'Izé.
El g'ha 'na popolasiù de 1 785 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 12,0 km² e 'na densità de popolasiù de 149 ab./km²
Ol paìs l' se tróa a 36 km de la sità e a 449 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Càster, Énden, Fonté, Piànech, Pizògne (BS), Rìa de Sólt, Sùer.
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Al del Frècc che l'è adóma a 360 méter söl lièl del mar, ma la gh'à stèss öna gran bèla flòra alpina, desà che 'n del teré de la al gh'è di büs de 'ndóe d'éstàt la é fò l'aria frègia asé de fà crès pò i èrbe de ólta montàgna.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Sólt l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Novitês
20.11.2013 Scincunda de 2800 chertes cun motivs dla cin valedes ladines dla Dolomites
Cun gran sodisfazion à l Museum Ladin pudù pië do nstadì na gran culezion de chertes de Carlo Pescollderungg.
Nstadì se à presentà te ufize dl diretëur dl Museum Ladin n culezionist: la se trata de Carlo Pescollderungg, da La Ila. Si intenzion fova propi chëla de ti pité debant al museum bën 9 albums de chertes. Chësc patrimone ie sambën unì pià do cun sedefazion da pert de nëus respunsabli dla istituzion. De ndut à Pescollderungg abinà adum avisa 2826 chertes de duta la cin valedes ladines dla Dolomites, di jëufes ntëur al Sela, de hotiei storics de nosta valedes y de uties da mont. La plu vedla cherta ie dl 1897 de Cortina d’Ampëz, ma l ne n’ie nce trueps d’autres dla fin dl 18 cënt y truepes de dan la Gran Viera. Pescollderungg à scumecià a culezioné ti ani ’80 y te passa 30 ani iel unì adum na gran cumpiëda de chertes che testimunieia coche nosc raions cialova ora ti tëmps canche l univa i prim turisc‘ y coche la cuntreda ie pona da iede a iede mudeda.
L Museum Ladin rengrazia de cuer l senieur Pescollderung per la dunazion, de vester stat tan de bon cuer y per la crëta che l’à tl Museum Ladin coche istituzion. La culezion de Pescollderung unirà trateda coche culezion stluta y uni iede che vel cherta vën metuda ora, adurveda o publicheda, unirala acumpanieda dal inuem dl culezionist.
L Museum Ladin tòl l’ucajion per nvie la populazion a dé ju tl Museum Ladin de vedli documënc che ie ti sotëc o ti ciuleies dan che i venie desdrui, ruvinei o smachei. Nce sce chisc ne n’à nia n gran valor econimich, ai dessegur n gran valor storich y l fossa da muië sce chisc jissa perdui.


text:
La midada da la lescha va enavos sin in'iniziativa parlamentara da Maximilian Reimann PPS/Argovia che ha chattà ina maioritad en omaduas chombras parlamentaras. Ina maioritad burgaisa è da l'avis ch'ils seniors e las senioras sajan ozendi pli fits che pli baud. Per che la midada giaja en vigur sto er il Cussegl dals chantuns approvar ella.
Mantegnair abilitad da manischar
Thomas Hardegger PS/Turitg ha discurrì d'ina «ponderaziun fallada». Ils tests servian be per pudair mantegniar l'abilitad da manischar. Uschia possia per exempel be vegnir adattà ina medicaziun u ina correcturas dals spievels.
Perquai ha el proponì ch'ins stoppia far cun 70 ina controlla obligatorica. Attesta il medi ina abilitad da manischar absoluta duai la controlla regulara lura pir vegnir fatga cun 75 onns. Sustegnì questa proposta han dentant be la PS ed il Verds.
Per la ministra dal traffic Doris Leuthard ha questa decissiun era da far insatge cun l'atgna responsablada. Il davos onn han var 6000 persunas dà giu voluntariamain il permiss dad ir cun auto suenter l'emprima controlla cun 70 onns.
RR novitads 12:00


text:
Las dunnas dal club dad unihockey Dietlikon han fatg il «hattrick» la 3. giada en seria. En tut ha Dietlikon gudagnà la Cuppa Svizra gia per la 8avla giada. En il gol da Dietlikon ha Monika Schmid – ch'è era goli en la squadra naziunala – registrà in «Shutout».
Las dunnas da Piranha Cuira n'han gì nagina schanza. Gia baud hani cassà l'emprim gol (10avla minuta), e n'han mai pudì metter la balla en la rait. Ils ultims 5 onns ha Piranha bain gudagnà il campiunadi, però savens mussà flaivlezzas en la Cuppa Svizra.
RR novitads 18:00


text:
En il Bangladesch demonstreschan students gia il tschintgavel di en seria per dapli segirtad sin las vias. En la chapitala Dhaka saja il traffic bunamain bloccà cumplettamain sco l'agentura da novitads AP scriva. Provocà ils protests aveva in accident da la dumengia passada: In bus privat era collidà cun dus students, perquai ch’el charrava memia svelt. Ils dus students èn morts vi da las blessuras.
A Dhaka charreschan numerus manischunz da bus senza licenza – mintg’onn moran passa 4'000 persunas tar accidents en il pajais sid asiatic.
RR novitads 14:00


text:
Vsân
Artécol in dialèt arzân
Evoluzione demografica
Vsân (Vezzano sul Crostolo (in italiân ) l'é un cmûn ed 3.796 abitânt edla pruvîncia ed Rèz e l'é a mezdé e a cîrca 15 chilômeter dal cèinter ed Rèz Bagnê dal turèint Cróstel a's câta in 'na puṣisiòun ed cèinter tra la pianûra e la muntâgna ch ' a j unés la Strêda Statêla 63 dal Pâs dal Cerêto
Indice
Stôria[modifica | mudéfica la surzéia]
L'é a mansèina dal Cróstel. Al j urègin de Vsân a s'arfn a l'êlt Medioēv, ind al só teritôri i Rumân ân fât tânti dmus cuntadèini. In època medievêla l' à rapreṣentê un impurtânt presédi difensîv e 'd cuntròl dal véi ed cumunicasiòun da e per l' Apenèin arzân. Al castèl, butê zò int al XV sècol, l'êra, ind la préma metê dal XII sècol, di Canòsa che s'al quistunêve cun i Vèschev ed Rèz e i da Fogliano. Al castèl ed la frasiòun ed Muntêlt l'é stê di Canòsa pó 'd j arzân, pó di da Fogliano préma d'èser unîda al Duchêt Estèins int al 1420, che l'àn infevdê a dal faméj fidêdi. Al Cmûn dal dé d'inco l'é nasû, só decrêt ed Luigi Carlo Farini al 1 de znêr dal 1860; al prém nòm de Vsân, a gh'é stê zuntê int al 1862 ânca còl ed insém al Cróstel. Vsân al s'é fât nutêr, da che indrê, d'ed là che per èser un impurtânt ṣnōd ed cuminicasiòun, ânca per la preṣèinsa ed grândi chêvi ed gès, dōve dimòndi gînta dal pôst a gh'à lavurê. Ind al cèinter stôrich e int al frasiòun a 's vèden incòra soquânti Cà a tòr dal XV sècol. Al 24 ed zógn dal 1944, int la localitê ed La Bètla (La Bettola in italiân), é stê fât da i nâṣi-fasésta l'òrend masâcher dōve în môrt 32 civîl ed tóti al j etê sia mâs'c che fèmni.
La cunuméia[modifica | mudéfica la surzéia]
La cunuméia l' a' s pôgia insém a l'agicultûra ( granâja, óva da vèin, furâg), l'alevamèint e l'indóstria, atîva ind i setōr ed la teṣdûra, metalmecânich (machinâri per l'indóstria alimentêra), ed l' abiliamèint, dal matèri plâstichi, di materiêl da costrusiòun, ed la lavurasiòun dal lègn (imbalâg).
Al Frasiòun[modifica | mudéfica la surzéia]
Vsân[modifica | mudéfica la surzéia]
Vsân l'é al cèinter principêl e l'é al pôst dal minucèpi al ' se ṣvilópa a i fiânch ed la Streda Statela 63 in diresiòun dal pâs dal Cerêto. Post dal pêrch póblich Pineta, cnusû in pruvîncia cme La pinetina, cèinter 'd educasiòun abientêla cun la carateréstica dal recóper dal bèsti frîdi. Famōṣa ânca l'ativitê ed la chêva dal ges in localitê Mûnt Gès. La cēṣa dedicheda a Sân Marèin la gh'à 'na bèla facêda a capâna e un intêren a ònica navêda cun vôlta a bòta e capitê urnê in bundânsa che fân pió bê i sê altêr ed fiânch. Restarvêda int al 1990, dōve, d'ed là ed soquânti pitûri asê bèin fâti, în tgnû dacât sê pajôt in scajôla fôrsi fât tr'al XVII e al XVII sècol, é stê arnuvê ânca 'na pôrta ch' la gh'êra bèlo dal 1515 cun d'ed sōver 'na lunèta ed valōr dōve în sculpî i sègn ed la faméja di Canòsa. La localitê Sèdri l'é numinêda ind i documèint dal 1447 e a la fîn dal 1700 l'é 'na véla dal fèdev di Cassoli. Mó la localitê l'é d'urègin rumâna dal têrd peréiod repoblicân. Ind al cèinter dal bōregh a gh'é un impurtânt tòra a trî livê cun al curdòun dal granêr môrt cun i quadrê més a dèint ed sèiga. Pôch luntân a 's vèd un stâbil sgnurîl dal XVII sècol cun dō tòr e davânti un curiōs mûr. A matèina dal turèint Câmpla a gh'é un stâbil sgnurîl dal sincsèit cun 'na lògia tampunêda e 'na tòr a trî livê.
Carâta[modifica | mudéfica la surzéia]
Al nòm Carâta al diṣvîn da cà in bliṣghêda o in spicajòum. Ind la zôna meridiunêla dal bōregh a gh'é un stâbil dimòndi antîgh cun la schêla d'ingrès avêrta e da 'na maestê a la Beêta Vèrgin dal 1853. La pêrta setentriunêla dal bōregh l'é fâta da soquânti cà in prêda dal prém 900 e da la nōva cēṣa parochiêla in manêra medievêla só prugèt ed l'architèt Baldini.
La Vècia[modifica | mudéfica la surzéia]
Al nòm ed La Vècia sèmbra ch'al deṣvègna da la preṣèinsa ed 'na vècia stâla druvêda, da ché indrê, pr' al câmbi di cavâi. La cēṣa, dedichêda al Cōr Imacolê ed Maria, l'é stêda costruîda a l' inési ed j ân sinquânta só prugèt ed l'architèt arzân Enea Manfredini, al só intêren dmòndi ôvri ed l'artèsta Renato Valcavi in dōve al pôrti rapreṣèinten un dègn bilièt da vîṣita. Interesânt al bōregh Cà Cesari, dal têrd medioēv, fât da un cèinter cun bèin dêṣ cà òna atâch a cl' êtra. Al cèinter dal bōregh a fà mòstra un bèl fōren urnê cun di sègn ed bòuna furtûna. Al carateréstichi dal bōregh în stêdi in grând pêrt scanṣlêdi dal stablidûri. Mûnchi gustōṣa vâl réca ed piânti, ed pûnt ed vidûda e puntegêda da bōregh, ed valōr stôrich e tgnû dacât discretamèint
Muntêlt[modifica | mudéfica la surzéia]
La preṣèinsa di rèst da castèl matéldich, ch' a's vèden incòra ind la séma dal muntarôt Muntêlt, ed la tòra ed l'antîga cēṣa tirêda zò int al 1959 perché l'êra mêl mésa e di bōregh cun di impurtânt fabrichêt cuntadèin ch' al rènden un pôst dimòndi interesânt. Al gh' à un recôrd ch' al mêrita d'èser arcurdêr: la magiōr dal cà a tór unîdi in un sōl pôst. L'é 'na zôna turîda , ch' la gh'à pôch paragòun und al tertôri emiliân. Riôl bōregh d'urègin medievêla cun la preṣèinsa ed soquânt fabrichêt d' urègin antîga ('na cà a tòr cun la clumbêra dal XVII sècol) e'd un bèl pòs cun la quaciadûra a pûnta. Sti pòs, ed sôlit fât in prêda e cun ind la séma 'na sfêra dal bòun avgòri, a's pōlen vèder ânca ind la zôna 'dla burghêda ed Vindé.
Padêrna[modifica | mudéfica la surzéia]
Al paèiṣ l'é divîṣ in cèchi burghêdi ciaschedòna ed lôr la preṣèinta un quêlch elemèint 'd interèsi stôrich e architetônich. La cēṣa dedichêda a Sân Michēl l'é in 'na bèla puṣisiòun ed vésta, la tòr la 's vèd bèin da la S.S.63. Restarvêda int al 1988, al só intêren trî bê altêr ed l'otsèint in scajôla, dû ed quî lé ôvra di Fradê Tondelli ed Rèz. Ònica ind al teritori vesanèiṣ a 'd avèirun ôrghen a câni – Riatti 1932- l'é stêda e l'é pôst ed cuncêrt che dân int l'ôc. Ind al pôst in dōve gh'é la cēṣa adèsa 'na vôlta a gh'êra un castèl butê zò int al 1300 da i Sgnōr ed Rèz. In localitê Mlân un uratôri ed l'otsèint e un bèl bōregh in prêda; a Sgnân un uratôri dal XVIII sècol e di stâbil ed bèla fatûra. In localitê Tvajô 'na bèla cà a tòr cun al balchio (baladōr).
Pecorîl[modifica | mudéfica la surzéia]
Al nòm de sté frasiòun al deṣvîn da la preṣèinsa, in tèimp indrê, ed dimondi ed pegrêr. Int al XIV sècol al fêva pêrt dal fèdev di Canòsa. Dal 1447 al 1605 l'é stê lighê al fèdev de Vsân, pó l'é pasê al fèdev ed Bedògn fât da Cesare d'Este int al XVIII sècol. Pecorîl al se ṣvilópa lòungh a l' antîga strêda fâta fêr da Dóca ed Mòdna int al 1798. Al bōregh al gh'à tânt fabrichêt ed dimòndi impurtânsa architetônica e stôrica fra quisché 'na cà a tòr dal têrd medioēv (dimòndi ruvinêda). Bōregh 'd urègin medievêla més ind al mèz ed la valêda dal turèint Câmpla al gh'à d'ed sōvra al bōregh ed Chêsla ed Canòsa dōve gh'é la cēṣa ed Sânta Eufèmia, ânca lê 'd urègin medievêla. D' ed dèinter la cēṣa l'é dal sê-setsèint cun al sufét a vôlti. Sibèin al mudéfichi fâti al fabrichêt ind i sècol, la cēṣa, l'à mantgnû la diresiòun e l'impiânt uriginêl. D'ed là ed la cēṣa int al bōregh ed Chêsla în da segnalêr soquânt stâbil cuntadèin; in particulêr còl atâch a la cēṣa la preṣèinta 'na cōrt ed impurtânt interèsi stôrich e architetônich.
Personâg famōṣ de Vsân[modifica | mudéfica la surzéia]
- ANTONIO BAZZANI - dutōr (1753 – 1833)
- ANTONIO CASOTTI - architèt (1423 – 1494)
- LUIGI CASOTTI – mèister ed lètri - poēta lèrich (1861 – 1941)
- ANGELO MANINI - scultōr (1814 – 1890)
- Pêder IGNAZIO da Vsân al sècol ORESTE MUSI - poēta lérich e publicésta (1896 – 1952)
- DOMENICO PELLIZZI - pitōr (1818 – 1874)
- RENATO VALCAVI - scultōr (Muntêlt, 1929 – incòra al mònd)
Materiêl pr'andêregh in fònda[modifica | mudéfica la surzéia]
(manca):
- Guido Agosti ... [e al.] - Le cave di gesso nel comune di Vezzano sul Crostolo : 700 anni di storia - Vezzano sul Crostolo : Sine tempore, 2004
- Luciano Patroncini -Resti di insediamento preistorico sul monte del gesso a Vezzano sul Crostolo. - Reggio Emilia, 1981- Estr. da: Quaderni d'archeologia reggiana. 4/80
- Sauro Rodolfi - Strumenti musicali nel territorio comunale di Vezzano sul Crostolo : campane e organi - Vezzano sul Crostolo : Sine tempore, 2004- Quaderni di storia locale.
Albinèa · Bagnōl in Piân · Baîṣ · Bibiân · Bresèl · Burèt · Buṣâna · Cadelbôsch ed Sōver · Campagnōla · Campéṣen · Canòsa · Carpnèida · Caşalgrând · Caṣîna · Castelnōv di Mûnt · Castelnōv ed Sòt · Castlarân · Culâgna · Curèz · Fâbrich · Gatâtich · Gualtēr · Guastâla · Ligûnchi · Lusêra · Muntèc · Nuvalêra · Puvî · Quâter Castē · Queriêgh · Ramṣèit · Ré Salṣêr · Rèz · Rezōl · Rôl · Rubēra · Sân Martèin · Sânt'Ilâri · Sân Pôl · Scandiân · Toân · Véla Mnôs · Vèt · Viân · Vsân


text:
La rolla dal reschissur
- Sonda, 20.2.2016, 11:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 20.2.2016, 11:03, RTR
Èsi la rolla principala d'in toc? «I na dat nagina rolla principala» di il reschissur Linus Riedi. Ed ina chaussa è tabu per el sco reschissur, numnadamain mussar avant, co igl è da far teater. Mo dar avant – è sia devisa.
Lina Frei Baselgia ha dacurt survegnì il premi da renconuschientscha per sia lavur sco reschissura da teater. «Dar vita a figuras, viver l'atgna fantasia e laschar giugar quella ils auters sin la tribuna» quai fascinescha la dunna ch'è dapi decennis attaschada al teater.
En la rubrica litteratura preschenta Esther Krättli la nova collecziun «Rendida dil sulegl» preschenta Theo Candinas poesias veglias e pli novas.
Redacziun: Esther Berther
Contribuziuns
-
Il reschissur Linus Riedi durant ina emprova da teater
-
In discurs cun Lina Frei Baselgia davart la rolla da la reschi...
-
«Rendida dil sulegl» da Theo Candinas
-
Tip persunal dad Esther Berther
-
Tip da cultura


text:
Era suenter ina massa concerts e cun blera rutina è quai adina in spezial mument curt avant entrar la tribuna d’in festival e divertir millis da fans che lessan avair in bun temp. Lo & Leduc e lur band fan adina il medem ritual. Sco emprim baivani in shot da schentsch (Ingwer per bun rumantsch). Quai pervia da che lur nov album as numna «Ingwer und Ewig».
Silsuenter daventi in zic pli brutal, ma guardai sez ed accumpagnai Lo & Leduc enfin sin trinbuna dal Open Air Lumnezia 2017.
Apropos Lo & Leduc, per nus han els anc prendì peda da far cun il quiz nua che els discurran davart lur deal cun il diavel e fan la challange da 33 duos en 33 secundas.
Tut tschels quiz, tranter auter cun Billy Talent e Nemo, chattais vus qua!
Yes baby!


text:
Adina puspè hai num che la giuventetgna disturbia la populaziun da Cuira e strapatscheschia las autoritads. Quai fin che la citad da Cuira ha introducì ina da las leschas da polizia las pli severas da la Svizra (2008). Suenter mesanotg è il consum d'alcohol scumandà sin spazi public.
Tge hai purtà? Co tractan las citads la giuventetgna che va en sortida? E quant po la giuventetgna insumma con-decider en talas dumondas politicas?
Questas ed autras dumondas ha discutà la politbox live al lieu ils 18 da fanadur a Grüsch al festival «Polenta Jam».
Daventa part da la politbox:
Politbox è l’offerta interactiva da la SRG SSR per las elecziuns 2015. Tia opiniun è impurtanta per nus.
Politbox "social":
Durant e suenter l’emissiun pos ti ta participar a la discussiun. Quai via Twitter, il link avra en ina nova fanestra, Facebook , il link avra en ina nova fanestraubain Instagram, il link avra en ina nova fanestra.


text:
L’Uffizi federal da vias ASTRA ha publitgà il register d’accidents. Uschia èn da las 109 persunas mortas 42 sa disgraziadas en autos, 15 cun töfs e 25 mortoris eran peduns, scriva l’ASTRA. Tenor quest register d’accidents hai dà l’onn passà ils blers morts tar ils passagiers en autos da persunas. La gronda part sajan manischunz giuvens ch’èn charrads ordaifer ils vitgs memia svelt e senza adattar il tempo a las relaziuns sin via, scriva l’ASTRA.
Il 2016 ils pli paucs morts sin via fin qua
Ils emprims sis mais da l'onn 2016 aveva l'ASTRA registrà 89 persunas mortas, il pli bass dumber da mortoris fin lura. En l'entir onn 2016 èn mortas 216 persunas sin las vias svizras.
RR novitads 16:00


text:
Sara Hermann - «Ir sin il palc è mintga giada in ristg»
- Sonda, 26.11.2016, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 26.11.2016, 9:03, RTR
Sia via ha entschet a Samedan sur Cuira, Stierva, Turitg enfin sin il palc da Poughkeepsie en ils Stadis Unids, nua che Sara Francesca Hermann (32) ha ensemen cun la cumpagnia Mummenschaz fatg emprims tests davant public per lur nov program.
Sco actura è ella da chasa en il teater dal moviment, il teater d'acziun che lavura cun pled, musica ed era elements d'improvisaziun. Cun l'auto da pumpiers cotschen è ella girada cun sia squadra da teater pliras stads per las plazzas dal Grischun e la Svizra.
Ad audituras ed auditurs dad RTR è ella enconuschenta sco Pirmina Caflisch u Lucia dal Volg en Vita capita u era sco autura dals Impuls. Sara Francesca Hermann è era commembra da la gruppa da teater pantomimic Mummenschanz. Actualmain èn els vid las ultimas provas per lur nov program You & me che ha premiera ils 1. da december en il teater 11 a Turitg. Co è quai da giugar senza pleds e senza avair il contact direct visual cun il public?
Redacziun: Guadench Dazzi
Selfranga: Duana rumantscha
2:53 min, SThopp Suisse – ina seria umoristica sur da la Svizra dals 17.5.2016


text:
Il sguard sin l'emna
- Sonda, 4.6.2016, 12:06
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 4.6.2016, 12:06, RTR
Sur dal Gottard, la Repower e la FIFA.
L'ovra dal tschientaner è inaugurada: ils 57 kilometers dal tunnel da basa dal Gottard èn uss en ils mauns da las Viafiers federalas. La Repower vegn uss dirigida dals Turitgais: fa quai mal ni èsi bun per la pli gronda interpresa en il sectur denergia en il Grischun? Gist en uffizi e gia è Gianni Infantino suspectà da pruvar da domesticar e controllar ils organs da controlla da la Fifa: cuntinuescha la cultura da Sep Blatter sut auter num?


text:
La pendiculara Brambrüesch a Cuira n’è mai stada in Mecca per ir cun skis u cun snowboard. Dapi insaquants onns pon in chattar dapli bikers che skiunzs en las cabinas che mainan da Cuira a Brambrüesch. Cunquai ch'igl è pussibel da manischar il velo durant radund 10 mais ad onn giuaden en la val, è Cuira daventa in lieu per fans da downhill, e quai perfin sur ils cunfins da la Svizra ora.
Durant la stagiun passada, pia dal matg 2016 fin l’avrigl 2017, ha la pendiculara da Brambrüesch giu passa 50% dals giasts durant ils mais da stad. Quai èn stads radund 40'000. In’auta cifra per ina regiun grischuna, che s’orientescha a la stagiun d'enviern. Natiralmain è il nausch enviern stà in dals motivs principals per la gronda cifra da turists da stad.
Tge ch’è era da menziunar: Cuira sa chatta bler pli bass ch’autras regiuns grischunas, plinavant procura il favugn che la naiv svaneschan pli svelt a Cuira ch’en ils auts. Per quest motiv pon ils bikers charrar fin december cun bikes da las 5 differentas rutas giu.
I pudess anc dar dapli giasts
Actualmain è la pendiculara serrada durant il mais matg pervi da la Higa, ch’è medemamain mintg'onn sin l’areal davant la Stadthalle.
In mais che procurass per in anc pli grond dumber da giasts da stad.
I ha num che la Higa vegnia eventualmain manada tras ils proxims onns sin l’areal da la Obere Au. Per la pendiculara da Brambrüesch pudess ina tala midada muntar in augment da giasts e da svieuta.
RR actualitad 08:00


text:
Tenor persunas dal fatg mussian tals sistems d’alarm online buns resultats d’observaziun. Quai hajan ins pudì vesair la fin d’emna passada cura che tocca dal glatscher Trift datiers da Saas-Grund è ida a val. Quai scriva SRF. Là hajan ins pudì dir 24 uras avant pulit exact cura che material sa distatgia dal glatscher. Ed uschia hajan las autoritads pudì evacuar e segirar la zona periclitada.
Ils apparats da mesiraziuns al glatscher Trift ha ina fatschenta da Turitg installà. Quella fatschenta haja er installà radars al Piz Cengalo, quai dentant pir suenter la crudada da crappa e las bovas.
Sin la dumonda daco ch’i n’era betg installà sper ils auters sistems d'alarm anc in sistem da surveglianza permanent al Piz Cengalo, n’ha l’Uffizi da guaud e privels da la natira betg prendì posiziun il mument. Quai damai ch’i sa tractia dad investigaziuns currentas da la procura publica.


text:
Il concern d’autos Fiat Chrysler aveva communitgà sonda che Marchionne sa retiria suenter 14 onns sco CEO. Quai per motivs da sanadad. En sasez saja stà planisà ch'el sa retiria il 2019.
Suenter in’operaziun vi da la spatla haja dà cumplicaziuns. Marchionne na possia betg pli cuntinuar cun sia lavur. Il Talian da 66 onns sa chattia en in stadi da sanadad critic.
A Marchionne succeda Mike Manley a la testa dal concern da Fiat Chrysler. Nov president da Ferrari – che tutga medemamain al concern – daventa John Elkann, in member da la famiglia possessura Agnelli.
RR novitads 17:00


text:
Giovedì 9
maggio 2002 si è tenuta l'ultima lezione del Corso di
Bolognese, che ha attirato su di sé tantissima attenzione, ed è stato
addirittura filmato e pubblicizzato da RAI 3, con interviste agli
allievi.
Gli allievi si sono diplomati presentando una frase a testa, ma qualcuno ha anche proposto una zirudèla o una poesia. Ecco il materiale pervenutoci, con un bravo a tutti i partecipanti!
- AGOSTINI M.Carmela: Bulåggna
l'é bèla parché quand al piôv an sêruv brîṡa l'unbrèla.
- BASILI Beatrice: Mé a n sån brîṡa ed Bulåggna, a sån ed Piaṡänza… Però a sån dimónndi cuntänta ed vîver a Bulåggna, parché l'é al sît pió bèl ed tótt l Univêrs!
- CALZONI Antonio: Mé a sån nèd a Bulåggna, mo a n sån brîṡa bån ed scrîver al dialàtt: che vargåggna!
- CAMPI Fabio: Se nuèter a dscurän in dialàtt, a s arcurdän ed quî ch'i an fât la stòria ed Bulåggna!
- COMELLINI Marisa: La pió bèla invenziån dal 2002 l'é stè al cåurs ed dialàtt.
- DEROSAS Anna Maria: Fenalmänt ai ò incuntrè dla żänt ch'i sénten dal gósst pr al dialàtt bulgnaiṡ!
- DE VALLIER Marco: A sån cuntänt ed psair inparèr al dialàtt ed sta bèla zitè.
- DI NINO Daniele: Mo adès ch'a i päns… äl fâz… äl våuṡ… la vétta in dialàtt… mé a n sò brîṡa dîr: lûṡ e åmmber ed
strómma e d żûg…
- FRANCHINI Federico: A sån pròpi cuntänt d avair studiè al bulgnaiṡ con di profesûr fòra d miṡûra e preparè, ch'i m an
insgnè ed dscårrer e scrîver pulidén.
- FRANCHINI Gloria: Mé ai ò un bel gât. Tigre l é al sô nómm, al tâfia, al bavv, al żûga. Ló, anc, al fà la câca, int la
ṡgadézza (insåmma, al sô urinèri). L é un turmänt ala nòt, parché an stà brîṡa fairum e biṡåggna ch'a l sèra int al gabinàtt. Ma mé a i vói un bän dl'ânma!
- FIORENTINI Barbara: Am pèr d insugnèr: a sån bulgnaiṡa e a n sò brîṡa dscårrer in dialàtt!
- FORNI Laura: A sån arivè ala fén dal cåurs ed dialàtt bulgnaiṡ. Mo parché òja prinzipiè? Pänsa, pänsa! Ai ò pinsè a mî
nòna. La n é brîṡa nustalgî: mî nòna l'é sänper mîg. Mo quand lî la gêva che da cinéṅna la "parèva só äl vâc", anca mé a vlêva parèr só äl vâc, parché ste môd ed dîr am parêva acsé bóff, acsé alżîr, mo int l istàss tänp acsé inpurtànt e sêri. E pò mé a sån ed Bulåggna, e ai ò da cgnósser al dialàtt dla mî zitè!
- GRAZIA Michele: Al n é pròpri brîṡa un schêrz lèżer in dialàtt: mo mé a dégg ch'l é bèl strulghèr däl parôl par scrîver bän.
- GRAZIANO Daniela: A sån pròpri cuntänta d avair tachè a dscårrer in bulgnaiṡ.
- KASSAPIDIS A.: Ai ò ṡméss ed bâter såura al fèr parché l é dvintè fradd.
- LELLI Amos: An avair pôra! S't è såul zéncv int al regésster, t pû guintèr anc prémm minésster.
- LUSINI Marco: Al can ch'l invcéss, la våulp la i péssa adòs.
- MARCHESI Carlo: Stasîra a vâg a teâter.. Méi: stasîra a vâg a studièr. Méi: stasîra a vâg a studièr a teâter. Pusébbil? Sé,
parché a vâg al teâter Alemân par studièr al bulgnaiṡ.
- MARCHI Massimo: Mé a sån nèd såtta al pûr zîl ed Bulåggna.
- MASETTI Paola: L'é una melodî antîga, l'é la våuṡ dla mî nòna.
- MONTAGUTI Tino: Dimónndi i muṡgarénn, s'i avéssen i dént.
- MUREU Silvia: Ai ò inparè a ascultèr, ch'l é inpurtànt: pò dåpp par dscårrer ai é sänper dal tänp, cunpâgna par paghèr e
andèr da Brèṡa.
- NICCOLAI Andrea: Al mî insónni: dsgnèr! E sicómm ch'a sån bulgnaiṡ, biṡåggna ch'a inpèra a dsgnèr in bulgnaiṡ.
- OGNIBENE Piergiorgio: Ai ò una gran vójja ed dscårrer in bulgnaiṡ, mo al n é brîṡa fâzil! Al fât l é ch'ai ò da inparèr
dimónndi, mo a l fâg con piaṡair, parché am pièṡ äl längv.
- PALLOTTI Carla: Äl dòn äli an da fèr al dåppi d fadîga par èser aprezè la metè di òmen. Par furtóṅna al n é brîṡa difézzil.
- PANDOLFINI Alessandro: L'inteligiänza l'é cunpâgna la marmelèta: pió t in è, manc t l'è da dstànnder
- PU Helios: Dal dialàtt prémma dal cåurs a n cgnusêva gnanc l udåur, mo adès a sån dvintè un mândig, par mêrit dal nòster
brèv profesåur.
- RAVASINI Lisa: La żänt i m gêven sänper: "Té t î nèda tròp tèrd par psair cultivèr i tû gudiû, såuratótt al bulgnaiṡ". Mo
adès, invêzi, se un quelcdón l um dîṡ quèl acsé, a pòs arspånndri: "Al n é brîṡa vaira, adès ai é Bertén, e ló l insaggna al bulgnaiṡ a quî ch'i
al vôlen inparèr, żûven o vîc'!
- SERMENGHI Sandro: Trî i én pió che dû / Pió socuànt prasû
- ZACCHINI Luciana.: Prémma ed dvintèr tròp vècia a vói inparèr pulîd al bulgnaiṡ!
- ZOLI Carlo: Savair lèżer al lîber dal månnd.
Bacchi Reggiani Mariangela: Ai ò ciapè tótti stäl leziån ed dialàtt e, quand a dscårr, a dégg sänper däl gran bujè: mo adès a l capéss méi e l'é una bèla sudisfaziån!
Baschieri Roberto: An s pôl brîṡa capîr fén in fånnd Bulåggna e i bulgnîṡ s'an s cgnóss brîṡa al sô dialàtt (e la sô cuṡéṅna).
Bergonzoni Gabriele: Âlber
I âlber i én di
santuèri:
chi é bån ed dscårrer sîg,
chi é bån d ascultèri
al cgnóss la veritè.
(Herman Hesse)
Bitti Stefania:
A vrêv psair scrîver una frèṡ pulîd:
la râza bulgnaiṡa
la capéss al côr
dla żänt es la vôl bän
ala scuèdra dla sô zitè.
Bolognesi Romano: Tant pr an pêrder al vézzi e la man...
Bolognini Alessandro: Arcurdèv di vûster vîc'... dscurî in bulgnaiṡ.
Bortolotti Silvia: A m ṡbagliarò, mo chi dscårr in dialàtt al pèr pió felîz.
Boschi Arnaldo: Adès a stâg a San Lâżer, da cínno a sån carsó in San Dunè; såncamé che l bulgnaiṡ a l ò inparè.
Bragaglia Marisa: Quand ai êra cinéṅna, con mé i dscurêven in itagliàn, parché al dialàtt l êra pruibé: adès mî pèder al srêv urgugliåuṡ ed mé!
Bruni
Luana:
Bulåggna, un dé ed nuvàmmber dal dåumélla e dû
La parôla l'é vétta,
s't la sè lèżer e
s't la pû scrîver,
ai srà sänper
chi al la farà canpèr.
Bugetti Maria Novella: Turtlén ala Bulgnaiṡa - Par sî parsån avî da tôr: 100 g. ed lånnża ed ninén, 100 g. ed pèt ed tuchén, 100 g. ed parsótt, 50 g. ed murtadèla. Tridèr incôsa e métter int una cazarôla a cûṡer con un pôc ed brôd. Quand l é còt, cavèr vî dal fûg e inpastèr incôsa con 150 g. ed fåurma gratè, dåu ôv, sèl, pàvver e una gratadéṅna ed nûṡ muschè. Lavurèr l inpâst ed chèren e lasèrla apusèr. Adès fèr una spójja con 400 g. ed faréṅna e 4 ôv, e dstànnderla col matarèl, sutîla zîrca un milémmeter. Tajèr la spójja in di quadrétt ed zîrca 2 zintémmeter ed lè. In ògni quadartén métter un pôc ed pén. Pighèr la pâsta a triàngol stricànd pulîd i bûrd; pighèr adès al triàngol. I turtlén i an un savåur d na Bulåggna ch'la fà vgnîr äl lègrum ai ûc' dala felizitè... cunpâgna l dialàtt!
Cappi Maria Laura: L é difézzil dscårrer in bulgnaiṡ, mo a i pruvän!
Cassani Maurizio: L
agózz.
Una våuṡ par la strè... “Ai é l agózz, dòn!”.
Da luntàn ai arîva una pió fâta cariôla ch'la sustén una gròsa rôda ed prêda, con un rezipiänt d âcua, brîṡa tròp grand, méss in vatta a incôsa.
Tótt al nezesèri par lavurèr, ufizéṅna e banc, pr arudèr in tótt i cantón; l'é cucè inànz dal agózz!
Al lavurîr an manca brîṡa: cà, butaig, stramèż ai banchétt e i carétt ed piâza, såtta i pôrdg o däntr un curtîl al'åmmbra d un âlber; e tótt ste tarabaclèr par dèr al tâi a una móccia d uṡvéi.
Par fèr sti bî lavursén l adrôva däl mòl ed tótti äl miṡûr, fâti girèr da una gran rôda.
Ai pôl anc suzêder che un quelcdón al vójja inbrunîr al sô fèr, e äcco l agózz méttr in ôvra tótt al sô inżàggn, druvànd di ṡmarélli spezièl e dla carbunèla.
Ala sîra, pò, quand ai cminzéppia a fèr scûr, äl falésster äli arciâmen di ruglétt ed ragazû che, curiûṡ, i guèrden cómm s'i fóssen di fûg d artifézzi.
Dåpp a una giurnèta ed lavurîr, fenalmänt la nòt pr una bôna durmé, pr èser prónti e apusè par la matéṅna ch'ai vgnarà, e mitàndes in strè al ṡvarslarà: "Ai é l agózz, dòn!".
Int al dialàtt ai ò truvè
la mî vaira identitè,
e se a scrîver un pôc a zanpîg,
però a dscårrer a vâg pulîd.
Cattaneo Antonio: Al månnd incôsa as arbèlta: una vôlta l êra ignuranza an savair brîṡa l itagliàn, incû l é ignurànt quall ch'an cgnóss bṡa bän al dialàtt.
Cioffi Lucia:
Par òt stmèn ai ò fadighè
e al tänp ala mî famajja ai ò rubè,
mo una bèla esperiänza ai ò pasè
e fenalmänt ed lèżer ai ò inparè!
Ai vlêva pròpri i Alemân par fèrum da capîr
parché mî mèder a tèvla la m gêva: "Sarâca, t è da finîr!".
Costa Giancarlo: Par chi n é brîṡa d Bulåggna, métter insàmm una frèṡ in dialàtt l é un têrn al lòt: bän e spass ai vén fòra un bèl arlòt.
Cotti Elvira: I sran bî al franzaiṡ, al tudàssc e l inglaiṡ: mo al pió senpâtic l é sänper al dialàtt bulgnaiṡ.
Cristiani Roberta: In cal mänter ch'a fâg al ragó con la pistinèga, al pondôr e la zivålla, a m arcôrd dla scôla ed bulgnaiṡ di Alemân.
Daghia Davide: Mé a sån nèd a Bulåggna, e a vói dscårrer in Bulgnaiṡ!!
De Franceschi Lisa: Quall ch'am pièṡ de pió dla längua dla mî zitè, äli én cäl parôl e espresiån ch'äl san ed brazadèla dla nòna, e che in itagliàn äli an tótt un èter savåur... äli én s-ciavvdi. Al n é pió savuré dîr: sarâf, strumnè, arvajja, pistinèga, fangåuṡi, sulfanèr, o cómm al gêva mî nòn invêzi che "fagioli", bunbardîr? Vó l savîv che a Bulåggna an s môr brîṡa? As pîga i uṡvéi! Al dialàtt al s insaggna a rédder d incôsa, anc di quî sêri.
Delli Maria Francesca: In cà mî, vṡén al camén ai ò la televiṡiån. A la guèrd tótt i dé, parché a mé am divartéss i còmic.
Derario Berardino: Puvrén cl òmen ch'an sà brîṡa dscårrer in dialàtt, parché l é cme una tèvla sänza ganb.
Dovesi Maurizio: An m intarèsa brîṡa ed dscår-rel con grandi pretaiṡ, però a srêv felîz ed lèżer pulîd al bulgnaiṡ.
Elia Giovanna: A sån cuntänta da bån d èser stè a ste cåurs ed dialàtt bulgnaiṡ. Mé a cgnusêva såul un pôc al dialàtt; adès a l capéss de pió es a prôv anc ed dscårrer un pôc in dialàtt. Ai ò inparè däl parôl vèghi, cunpâgna la pistinèga, al sàrrel e al radiṡén.
Ferrari Maurizio: Ògni tant, mé ch'a sån dla periferî a véggn a Bulåggna ala nòt, e am vén da pinsèr: s'l'é tante bèla acsé antîga, cum la gêva èser bèla apanna fâta! Acsé a m imâżin Piâza Mażåur col caròz a cavâl e äl biziclàtt d na vôlta, in st mänter che la żänt só i pirû ed San Ptròni i dscårren in bulgnaiṡ.
Fini Marcello: A mé an um pièṡ brîṡa d amazèr äl bîsti, acsé a mâgn såul dla verdûra: pistinèg, pondôr e zuchétt, mo såuratótt arvajja e faṡû.
Franchini Fabio: 1) Mé a sån stè pròpri cuntänt d avair partezipè a ste cåurs che qué, parché a pinsèva ed savair bän al bulgnaiṡ, invêzi ai ò avó dimónndi da inparèr. L é stè brèv al profesåur, al parêva Alberto Manzi ala televiṡiån. 2) A m sån inzanplè int al sturén es a m sån fât mèl al żnòc'. Acsé ai ò inpiè la lómm es ai ò zarchè la scrâna ch'l'êra såtta la tèvla, e a m sån méss a sêder.
Galli Pier Francesco: Al piôv sänper in vatta al mói, mo s'l é invêren e ai é un bûṡ int al sufétt, alåura té et ciâp sóbbit un caplén: acsé l'é la vétta!
Gerbore Giuseppe: Sperän che i żûven bulgnîṡ d incû i tâchen un'ètra vôlta a dscårrer in bulgnaiṡ.
Giovannini Gaia:
Mé a vói cuntèr la stòria
d na ragazôla ch'la n in vlêva brîṡa
savair d inparèr a dscårrer al bulgnaiṡ,
quand l'êra cinéṅna.
Adès però la vôl fèr cuntént i nûn
ch'i i zairchen d insgnèr
ṡgirundlànd int i canp e int l ôrt.
Acsé am é vgnó la bèla idê
ed fèr ste tentatîv.
Gualandi Loris:
Poeṡî (as fà par dîr: un bèl curâg' a ciamèrla acsé!)
Al incuntrèri d ajîr d là e d ajîr,
incû i vôlen tótt dscårrer furastîr:
chi stûdia l inglaiṡ, tudàssc o franzaiṡ.
Bän, vlîv ch'a v al dégga?
Mé invêzi a vâg a scôla ed bulgnaiṡ!
Gualano Andrea: Quî ch'i cànten in dialàtt, quî ch'i scrîven däl poeṡî, ai é tótt un månnd in bulgnaiṡ qué ai Alemân. Mé ai ò inparè ed scultèr, ch'al n é mégga acsé fâzil, ed lèżer e anc ed scrîver un puctén (e adès ch'a i päns ai ò sänper magnè in bulgnaiṡ). Par dscårrer invêzi am vrà un pôc d eṡercézzi: quand tâchel al cåurs avanzè ed conversaziån?
Lanzarini Lidia: La scôla dal dialàtt la n me stóffa mâi, es la m fà scansèr lôrgna e guâi.
Lanzi Giacomo: Al bulgnaiṡ l é un pô difézzil, mo al rinpéss la båcca.
Leoni Luisa Enrica: Par la ṡghéssa, a se ṡbadâcia in dialàtt o in itagliàn?
Lolli Graziano: L é méi ciapèr dal vagabånnd che andèr a lèt stóff.
Lolli
Massimiliano:
Am pièṡ dimónndi ed sunèr la chitâra,
mo a èser intunè l'é dûra come gâra.
Mé a i prôv, mo al srêv pió fâzil par mé
ch'am carséss i cavî in vatta ala tèsta sparé.
Quand a cant, fòra i pasarén
i scâpen dai âlber e i se spargójjen piotòst int al żardén.
Alåura mé a pòg' la gâgia in vatta ala chitâra
e a m insónni d èser brèv cunpâgna Faustén: magâra.
E con quasst ai ò da ringrazièr
al profesåur e i bidî ch'avän fât danèr
con dmand dal tîp: "Mé ai ò sänper détt acsé, fâghia mèl?".
E vuèter a arspånnder: "Mo nå, mo in ptrugnàn però l é tótt un èter quèl".
Schêrz a pèrt, grâzie da bån,
parché ai ò inparè al giovedé d sîra a leziån
äl vochèl, i artéccuel, i vîrb, i prunómm e äl negaziån,
e am piaṡrêv che al cåurs al duréss un èter puctén
pròpri in ustarî, dnanz a un bån bichîr ed vén.
Maknouni Mehrchad: Al mèrit dl òmen l é int al sarvézzi e int äl virtó, e brîṡa int al lússo dl'abundanza e dla ricazza.
Malaguti Maria: Mé – ala nòt – a m insónni in dialàtt, mo al dé a dscårr såul in itagliàn. La mî nòna la gêva che quand una ragâza l'avêva la biziclatta e la savêva cûṡer e filèr, l'avêva una gran dôta e l'êra da spuṡèr; alåura cum êla che mé, ch'ai ò l'automòbil e la mâchina da cûṡer, a sån avanzè sänza maré?
Malavolti Giovanni: Quand a srän in cl èter månnd, al prà dèr ch'a ciacaraggna pió in dialàtt che in inglaiṡ o in itagliàn.
Mantecchini Graziella: Grâzie dimónndi al Profesåur Roberto Serra, parché adès ai ò quèṡi quèṡi inparè ed lèżer e scrîver in bulgnaiṡ!!
Menchise Serena: A n sån brîṡa ed Bulåggna, acsé ai ò pinsè ed fèr un cåurs ed bulgnaiṡ... A capéss anc pôc par dîr quall ch'é vaira, mo almànc d'adès inànz a sarò urdnèr pulîd un piât ed turtlén in Broadway... a vói dîr: in brôd!
Morini Franco: Dåpp ch'a sån andè a scôla ed bulgnaiṡ ai Alemân, a dscårr cunpâgna un lîber stanpè.
Musiani Maurizio: Dialàtt e tajadèl, par dscårrer e magnèr.
Mussi Paolo: Mé a sån aministradåur ed cunduménni, e tótt i dé ai ò da fèr con i rastî rótt, i żardén da curèr e äl pêrsit int i tûb. Vgnîr al Cåurs ed Bulgnaiṡ l é stè una liberaziån.
Mussi Valentina:
Adès ch'ai ò incôsa int l'uraccia,
mé a pòs dîr ch'a in sò pròpri na móccia;
par un òmen o un can,
dscårrer in dialàtt l é sänpr un bän!
Nazzari Maria Fiorella: Mé a trôv che l'idéa ed riunîrs regolarmänt par dscårrer in bulgnaiṡ l'é dimónndi bôna, såuratótt par chi, cunpâgna mé, al n à mâi bacajè in dialàtt.
Neri Lisa:
Che blazza andèr ai Alemân,
s't î furtunè t i cât anc Carpàn.
Grâzie dimónndi: a m sån divarté:
l é un pchè ch'al sía bèle finé!
Palazzo Luisa: A v vói
arcurdèr di pruvêrbi ch'ai ò ascultè dala mî sôzra såura la blazza di fiû ed dû
genitûr pûc bî: "Da di brótt zûc as i chèva däl bèli bràgguel", o só la blazza
da cén ch'la n dûra brîṡa da grand:
"Bèl in fâsa, brótt in piâza".
Un èter détt ch'la m gêva quand mé a vlêva fèr äl côs in fûria l êra: "Par la tròpa frazza, la gâta la fé i gatén ûrb". A v i ò arcurdè parché a sån sicûra ch'a i avî sintó a dîr dimónndi vôlt anc vuèter.
Prati
Franco:
Turnèr a dscårrer in bulgnaiṡ,
dåpp a tant ân,
l é pròpri una bèla sudisfaziån:
l é cme turnèr a cà dåpp un gran viâż...
Protti Patrizio:
Romagnoli Valerio: Qué mé ai ò inparè ch'l é pió inpurtànt stèr insàmm par bacajèr in bulgnaiṡ, che stèr da par sé a pinsèr. Grâzie dimónndi.
Sarti Davide: Fenalmänt ai ò anca mé un quèl da scrîver in vatta al curriculum: laureè in bulgnaiṡ!
Scaramagli
Sergio:
Invêzi ed fèr i biasanòt, fè cme mé:
andè ai Alemân a inparèr al bulgnaiṡ.
Con tótt i sû azént e lanbécc l é pròpri un fricandò,
mo grâzie ai insgnamént ed Bertén al Profesåur al dvänta fâzil.
Dåpp ch'a l avî inparè, a n al mitèdi brîṡa in giazarén,
dscurîl tótt i dé quant l'é lónga la stmèna.
Grâzie al Profesåur, al Chèp-Bidèl e a tótta l'urganiżaziån,
e a tótt i artéssta ch'i an cuntè äl sô bèli stòri.
(A spêr d avair scrétt pûc stranbócc').
Stagni Giorgio: Finé l'é la nòt (traduz. da S. Quasimodo)
Al Cåurs ed Bulgnaiṡ a
m sån divarté dimónndi.
A päns ch'a i gnarò anc st ètr ân.
Stanghellini Sergio: I dîṡen che l òmen in cà sô l é al padrån, mo mé ai ò da èser un gran quajån, parché cla dòna la m trâta cómm un garżån.
Stigliano Iacopo: Ste cåurs ai Alemân l é una dichiaraziån d amåur a Bulåggna, al sô bèl dialàtt e al tradiziån dal nòster pasè, pr an pêrder brîṡa la vójja ed seguitèr a dscårrer in bulgnaiṡ. A sån pròpri cuntänt d avair prinzipiè a studièr al dialàtt! Grâzie dimónndi al profesåur e a tótta la scuèdra.
Zoni Enrichetta: "Dí bän só, êl stè bèl al Cåurs ed
Bulgnaiṡ?".
"Stà mò da sénter, ai êra un sâc ed bèla żänt, un profesåur żåuven mo pròpri brèv; a m sån divarté da mât".
Ala
prémma pâgina
Và só
Pr andèr ala pâgina dal Cåurs ed Bulgnaiṡ
Pr andèr ala pâgina däl fotografî dal Cåurs 2002


text:
Formes d’abité nöies por porsones cun handicap: n ejëmpl
La colaboraziun cun d’atres strotöres y cun l’ënt publich ti conzed ala Lebenshilfe da realisé formes d’abité personales por les porsones cun handicap.
Dal dezëmber dl 2014 inant él gnü cherié le sorvisc de coordinamënt de proiec dl’abité da pert dl’assoziaziun Lebenshilfe, che manajëia danterater ince n apartamënt a Balsan de proprieté dl IPES. Te chësc apartamënt virel Max, 23 agn da Suc y Alexander, 24 agn dl Sarenthein. Tramidui á döt le de debojëgn dl’assistënza de dui operadus. N terzo operadú i dëida spo ince tratan la nöt. L’obietif primar dl sorvisc dla Lebenshilfe é chël da identifiché, adöm a de plü organisaziun dl medemo setur, les mius soluziuns por formes d’abité personalisades por porsones cun handicap.
“Ince por mirit de n contribut dal titul vita independënta y partezipaziun soziala paié fora dala Provinzia él poscibl da garantí a porsones che á dificoltés fisiches da avëi a desposiziun n’assistënza de 9 ores al de sciöche valur mesan”, á sotligné l’assessuria provnziala Martha Stocker che á vijité l’abitaziun de Max y Alexander. Por ciafé chësc contribut él nezesciar da abité te na manira autonoma demez dala familia, da ne avëi nia superé i 60 agn y da ester bugn da gestí te na manira valgamia autonoma la permanënza tl’abitaziun. Chësta forma de finanziamënt ti conzed ales porsones interessades da manajé te na forma autonoma süa vita y da avëi ince a desposiziun na certa liberté finanziara. Por l’assessuria provinziala dess “chësta forma de organisaziun dl’abité gní ampliada”. Max fej dötaurela n practicum pro la Lebenshilfe y sona ince pro la band musicala “Chaos Junkies”, Alexander indere á cherié sön internet n blog de iadi.
.
USP


text:
Avant 20 onns è La Quotidiana vegnida lantschada sco gasetta interrumantscha. Artitgels en tut ils idioms era per Rumantsch Grischun vegnan publitgà en la gasetta quotidiana rumantscha. La Quotidiana ha però dapi plirs onns da cumbatter cun adina pli paucs abunents. E dacurt ha la Somedia, ch’è la chasa editura da La Quotidiana, communitgà ch’ella na vegn betg pli a surpigliar il deficit da 300’000 CHF ad onn. Il futur da La Quotidiana è pervia da quai uschè malsegir sco anc mai.
L’Engiadina è cuntenta cun La Posta Ladina
La Lia Rumantscha tschertga uss cun auters partenaris soluziuns intermediaras per La Quotidiana. Ina proposta fiss, dedir puspè in'atgna gasetta per la Surselva.
Tenor Johannes Flury, president da la Lia Rumantscha, han retschertgas mussà ch’ils Engiadinais èn cuntents cun la purschida da La Posta Ladina. Era ils Surmirans preferischan La pagina da Surmeir a La Quotidiana. Ed en Surselva han las organisaziuns Surselva Romontscha e Pro Idioms mussà interess per ina nova gasetta rumantscha, sumeglianta a la «Gasetta Romontscha» da pli baud.
RR actualitad 17:00


text:
Las partidas grondas sustegnian da principi il plan da cusseglier federal Alain Berset che vul uschia spargnar 700 milliuns francs. Quai scriva la NZZ da la dumengia. Ella sa basa sin las respostas da la consultaziun.
Il pli cler per la reducziun da las tariffas dals medis èn la PCD la PBD ed ils Verd-liberals. La PPS a exprimì resalvas pli grondas ed era ils liberals an formulà cundiziuns.
Reproschas ed argumentaziuns
Era la protecziun dals consuments è da l'avis ch'ins sto cun quests tagls proteger ils pajaders da premias. Quai ha detg la presidenta Prisca Birrer-Heimo. D'accord èn las partidas en quai, che oravant tut medis ed ospitals èn sez la culpa. Ils Verd-liberals prendan direct ils medis en visier. Els èn da l'avis ch'ils medis n'èn pauc interessads da laschar guardar en las cartas, crititgescha la partida. Els na vulan era betg preschentar lur gudogn.
Il medi Jürg Schlup, president da l'uniun da medis e medias FMH, sa defenda cunter questa critica. Tenor ses punct da vista obtegnan ils medis la rolla dal «Peder nair». Quai ha el ditg en ina intervista cun la «NZZ am Sonntag».
RR novitads 09:00


text:
La Partida socialdemocratica svizra sustegna il referendum cunter la nova lescha per il servetsch d'infurmaziun. Suenter discussiun cuntraversa èn delegadas e delegads suandads il motto da la suprastanza: «encunter in stadi che fufrogna enturn e per la protecziun da la sfera privata. Ils arguments cunter las novas pussaivladads per il servetsch d'infurmaziun statal han prevalì.
Il referendum avevan ils Giuvens socialists e l'uniun "Na al stadi che fufrogna" lantschà cunter la nova lescha per il servetsch d'infurmaziun.
Beat Jans nov vicepresident dals Socialdemocrats
Delegadas e delegads han elegì il basilais Beat Jans sco nov vicepresident da la partida. Jans ha 51 onns ed è dapi l'onn 2010 en il Cussegl naziunal. Avant aveva la cussegliera naziunala Jacquelin Badran da Turitg retratg sia candidatura.
Beat Jans succeda uschia a Jacqueline Fehr, che challa cun la fin da l'onn.
RR novitads 14:00


text:
L'irritaziun è stada gronda cura ch'il Departement d'educaziun, cultura ed ambient EKUD ha tramess ina curta communicaziun cun l'infurmaziun ch'il cusseglier guvernativ Martin Jäger (PS) haja decis da sistir la reorganisaziun ch'era vegnida communitgada ils 14 da zercladur. Lura aveva el decis ch'il directur dal museum d'art dal Grischun Stephan Kunz vegnia remplazzà entras Nicole Seeberger. Questa decisiun ha procurà per chaus cotschens en la scena da cultura.
Sco Martin Jäger ha declerà sin dumonda dad RTR muntia sistir dentant betg che Stephan Kunz stettia al timun dal museum d'art. La plazza saja ussa vacanta enfin che las scleriziuns necessarias sajan fatgas. Il resultat vegnia communitgà uschè spert sco pussaivel.
Demonstraziun ha tuttina lieu
La gruppa d'acziun «Kunzt first» ch'aveva annunzià da vulair demonstrar mesemna saira a Cuira resta tar ses plan. «Sistir po muntar ina massa», ha Pius Tschumi scrit ad RTR. E vinavant: «Nus pretendain transparenza en las decisiuns da persunal ed insistain che Stephan Kunz daventia puspè directur.»
Entant rimnan cerchels culturals suttascripziuns en l'interent per ina nota da protest. Gia passa milli persunas da l'entira Svizra han suttascrit e pretendan che l'uffizi da cultura vegnia dilucidà.
PS na saveva nagut da la sistida
La partida da cusseglier guvernativ Martin Jäger beneventa ses agir. Sin dumonda ha il president da la PS, Philipp Wilhelm ditg, ch'el haja bain gì contact cun Jäger ils ultims dis, da sia decisiun da sistir la reorganisaziun haja el dentant era legì en las medias.
RR novitads 17:00


text:
L'uffizi federal da communicaziun vul savair dal Tribunal federal co el duai metter enturn la decisiun da restituir la taglia sin la plivalur en connex cun las taxas da radio e televisiun. Il Tribunal federal administrativ na saja betg s'exprimì davart dumondas fundamentalas.
Tar la decisiun dal Tribunal federal administrativ da la fin schaner èsi ì per il plant d'in pajataxas. Quel ha pretendì enavos ils daners per la taglia sin la plivalur ch'el haja pajà dal 2007 enfin 2011, en tut CHF 45,35 plus tschains. Uss tira il Bakom enavant il cas, perquai ch'els n'hajan survegnì nagin avis co ir enturn cun auters pajataxas u autras modalitads.
Sper quest cas èn er anc quatter auters cas sumegliants pendents tar il Tribunal administrativ federal. Er quels speran che la situaziun vegnia sclerida. Igl è anc avert sche questas restituziuns duessan vegnir pajadas a tuts u be a quels che pretendan enavos ils daners.
Er la dumonda da surannaziun è anc betg sclerida. En ils onns tranter 1998 e 2014 ha il Bakom tschentà quint per tranter 21 enfin 33 milliuns francs.
Bakom va betg d'accord cun questa sentenzia
Quests cas da dretgira van enavos sin ina decisiun fundamentala dal Tribunal federal da l'avrigl 2015, che las taxas da televisiun e radio na sajan betg obliadas da pretender ina taglia sin la plivalur.
Il Tribunal administrativ federal haja decidì sin fundament d'ina interpretaziun da questa decisiun ch'il Bakom na sustegnia betg. L'autoritad è suenter in'analisa vegnida tar la conclusiun che questa decisiun na giustifitgeschia nagina restituziun da la taglia sin la plivalur en connex cun la taxa per radio e televisiun.
Questas dumondas sajan d'impurtanza fundamentala e perquai duai il Tribunal federal controllar questas, scriva il Bakom. Per cura che la decisiun finala saja qua decidia il Bakom co far enavant.
RR novitads 15:00


text:
Utun
Ottone (en lìgure: Utun; en emilià: Utón) l'è 'n cümü de l' Emilia Romagna, en Pruvincia de Piacènsa. El g'ha 549 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na süperfìce de 98,41 km², per 'na densità de 6 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cabella Ligure (AL), Carrega Ligure (AL), Cerignale, Ferriere, Gorreto (GE), Rezzoaglio (GE), Rovegno (GE), Zerba.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Billboard
La Billboard l'è na rivìsta americàna ch'la vèṅ fóra tut al stmani par la e5 Global Media ad Cincinnati ch'la dascór ad mùśica e vìddeo. Ad dèntar la gh'à dal paǵni ch'i tràtan 'l argumènt dal clasìfichi di pès muśicài e i èṅ cunsideràdi quéli fati méj in dal mónd. Al clasìfichi più impurtànti fati da lōr i èṅ la Billboard Hot 100 (cun dèntar i sènt braṅ più scultâ in di Stat Unî) e la Billboard 200 ch'l'arpòrta i duśènt àlbum più vindû in Amèrica.
In tut la Billboard la mét sù nuànta clasìfichi, a partìr da 'l 4 ad Śnar dal 1936 quànd l'è gnùda fóra la prima.


text:
Südtirol Pass
EuregioFamilyPass Südtirol
Südtirol Pass abo+ cun funzion de paiamënt
Südtirol Pass 65+ cun funzion de paiamënt
Ferates regiuneles
- mëter permez l Südtirol Pass al cunvalidadëur dla stazion;
- dé ite l codesc dla destinazion; sce n va te na destinazion nueva muessen dé ite l codesc numerich per chëla destinazion (“code”+”n”, pra i viages suzessifs mostra l display automaticamënter la ultima destinazions crisses ora o chëles fates plu suvënz). I numeri di codesc dla stazions ie ndichedes tla lista diretamënter sëura l cunvalidadëur.
- mëter mo n iede permez l Südtirol Pass al cunvalidadëur per cunfermé.
Trassa dla ferata Dispruch-Prëner
Pra i cunvalidadëures tla stazion de Dispruch possen cunvalidé l Pass cun partënza dal Prëner, perchël possa i nuzënc, che à per la trassa austriaca n abunamënt cun chël che i possa furné cun na tarifa arbasseda tl Tirol dl Nord, se sparanië de fé l “check-in” tla stazion dl Prëner.
Curieres extraurbanes y citybus
- do che n ie zapei tl mesun de trasport mëter permez l Südtirol Pass al cunvalidadëur (check-in);
- dan se n jì ora mëter mo n iede permez l Südtirol Pass al cunvalidadëur (check-out).
De mpurtanza: sce l ne vën nia fat l „check-out“ dan jì ora trajerà l sistem ju automaticamënter l priesc per duta la trassa nchin al’ultima stazion.
Curieres urbanes y citybus che furnea mé tl raion de n luech (te una na zona tarifera)
L “check-in” ie da fé uni iede che n furnea cun n mesun de trasport.
Sce n muda mesun muessa l viac unì registrà da nuef (“check-in”).
Duc i viages che vën fac tl raion de na zona tarifera tl tëmp de n’ëura curespuend a un n viac sëul.
Curieres urbanes, che furnea nce ora dla zona tarifera
- do che n ie zapei tl mesun de trasport mëter permez l Südtirol Pass al cunvalidadëur (“check-in”);
- dan se n jì ora mëter mo n iede permez l Südtirol Pass al cunvalidadëur (check-out).
Furnadoies dl Sistem de trasport ntegrà (Renon, Jenesien, Kohlern, Mölten, Vöran y Meransen), furnadoia dla Mendula, ferata-tram dl Renon
Dan zapé tl mesun de trasport mëter permez l Südtirol Pass al cunvalidadëur (“check-in”).
Trasport de rodes o tieres
- cunvalidé l viac per l viagiadëur;
- mëter permez l Südtirol Pass al sensëur;
- dé ite l simbul curespundënt (cian o roda);
- mëter mo n iede permez l Südtirol Pass per cunfermé.
Anulé la cunvalideda de n viac
Sce n viac dla ferata bele cunvalidà ne vën nia fat àn la puscibltà de anulé la cunvalideda tl tëmp de 45 menuc tla medema stazion:
- mëter permez l Südtirol Pass al sensëur;
- dé ite l simbul dl Südtirol Pass straicà tres;
- mëter permez mo n iede l Südtirol Pass per cunfermé.
Tl cajo che duc i cunvalidadëures ne funzionea nia, jì pra la purtela o dal personal sun i mesuns de trasport pernan che sëis sentei ite.
Südtirol Pass abo+
Südtirol Pass 65+
Südtirol Pass free
L tleca, dan che n furnea, tenì la cherta permez al cunvalidadëur (“check in”). L cunvalidadëur ie tla curieres y tla stazions dla ferates.
Nce l Südtirol Pass free muessa ënghe mé unì cunvalidà dan che n furnea (tla curiera o tla stazion dla ferata). Chi che ne ie nia tla cundizions de fé la cunvalideda possa l detlaré can che l fej la dumanda.
Trassa dla ferata Dispruch - Prëner
Pra i cunvalidadëures brums tla stazion de Dispruch possen per i viages de viers dl Südtirol cunvalidé l Pass cun partënza dal Prëner a na moda che n ne muesse nia l cunvalidé sun l Prëner. Per la trassa tl‘Austria muessen cumpré na cherta a pert.
Per viages cun la ferata unian dal sud de Trënt
La/I viagiadëures cun n Südtirol Pass 65+, Südtirol Pass abo+ y Südtirol Pass free, che vën da na stazion a sud de Trënt y che à n documënt de viac che vel nchin Trënt ne muessa nia fé l “check-in” tla stazion de Trënt.


text:
Tge è da resguardar cu ins vul vender sur l'internet
- Mesemna, 11.1.2017, 11:15
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 11.1.2017, 11:15, RTR
Sur l'internet sa lascha vender fitg bler. Ma per optimar las schanzas ch'insatgi cumpra l'artitgel, datti in pèr trics.
Cun rumir si sa chatta en in lieu in pèr chalzers, in velo vegl u insatge auter ch'ins na dovra betg pli. Ma sche quel è anc en buna cundiziun, pertge betg metter quai online? E per optimar las schanzas ch'insatgi cumpra l'artitgel, datti in pèr trics.
Il titel da l'inserat
En il titel vegnan en ina curta descripziun da l'artitgel. Marca, model e grondezza na dastgan er betg mancar. Tar in pèr chalzers da gimnastica fiss in bun titel par exempel: 'Chalzers da gimnastica dad Adidas, grondezza 45'. Detagls sco colur, stadi da l'artitgel etc. Sa scriva en la descripziun da l'artitgel u èn visibels en las fotos.
In tric è, da ponderar, sche jau tschertgass sez mes artitgel, tge pleds duvrass jau?
Descripziun da l'artitgel
Tut ils auters detagls, sco stadi da l'artitgel, donns, vegliadetgna, colur e material vegnan en la descripziun. Er quella dess esser bain chapibla e vardaivla, dimena betg notar chaussas, che na turnan betg. Sch'ins na sa tut las infurmaziun relevantas, saja era guardar sin la pagina d'internet dal producent da l'artitgel.
Fotografias
Impurtant èsi, da far fotografias cleras e chins enconuscha ils detagls. Il fund dess esser neutral. Ideal è ina paraid u ina maisa alba. Sin la fotografia dess be esser il product, autra rauba è da rumir davent.