text:
Dapi 38 onns lavura Andrea Accola al Plantahof, il center da furmaziun e cussegliaziun agricula dal Grischun. Dentant uschè insatge sco ussa, n’ha il manader per la cultivaziun dals ers betg pli vis dapi il 2003: «Ils ultims trais mais n’avain nus pli probabel gnanc gì in quart da quai ch'i plova normalmain sin noss manaschi, uschia ch’i cumenza ussa propi a piclar en las cultiras.» Ins vesia che quellas sajan vi da suffrir.
Bain na saja quai anc betg uschè nausch sco l’onn da chaliras avant 15 onns. Dentant sch’i cuntinueschia vinavant uschia sco fin uss, ed i na plovia vinavant betg ils proxims 15 dis, lura vegnia quai propi critic e cumparegliabel cun il 2003, declera Andrea Accola.
Sch'i vegn critic
E sch’i avess per propi da vegnir critic, lura avess quai era pli grondas consequenzas sin la racolta grischuna quest onn, è Andrea Accola persvas: betg mo che quella fiss lura pli pitschna, mabain era che la qualitad patiss e che tut tenor, schizunt entiras culturas setgentassan vi e giessan en.
Che la situaziun è precara, gliez vesian ins dentant gia ussa: betg mo tar il tirc, tar ils tartuffels u sin las pastgiras da pavel, mabain era tar il graun – per exempel vi dal furment. Là è il granitsch gia vegnì dirs perquai che l'aua mancava. «Uschia avain nus gia racoltà ier il furment. Normalmain fan ins quai pir la fin dal mais, entschatta avust.»
Prads brins fan spetgar sin segund tagl
Che la situaziun è precara il mument, e quai en l’entir chantun, quai conferma era Curdin Giger, il cussegliader puril da la Surselva, suenter avair discurrì cun ils cussegliaders da las autras regiuns. «Ils prads èn en blers lieus brins», constatescha el. «E là nua ch’ils prads èn brins, na crescha nagut e dat uschia era nagin pavel per l’enviern.» L’emprim tagl saja bain stà bun, sin il segund e terz stoppian ils purs dentant uss anc spetgar e sperar ch’i plovia bainprest.
Eventual stuair reducir il muvel
Il pli grond quità ch’occupa il mument ils purs, è tenor Curdin Giger, da betg avair avunda pavel per il muvel durant l’enviern. Quai che muntass lura, ch’els stuessan u cumparar il pavel d’autras regiuns ubain reducir in zic il muvel.
«Bain sitg, dentant betg anc uschè precara sco en las vals ed en las planiras è la situaziun sin las alps grischunas», di il cussegliader puril da la Surselva. Dentant era qua dovria quai baud u tard l'agid da Son Pieder.
Paucas dumondas da duvrar l’aua dals auals
Dumondas da las vischnancas e dals purs per pudair duvrar l'aua sutterrana, l'aua dals auals e flums per sauar ils ers e las pastgiras, hai fin uss dà fitg paucas tar il chantun, sco l'uffizi da natira ed ambient constatescha. Insatge ch'ha era da far cun ils custs per l'infrastructura, sco lingias dad aua ed indrizs automatics da sprizzar, crai Curdin Giger. «Las regiuns ch’han gia investì en tals indrizs da sauar vegnan a nizzegiar quels uss tant pli fitg, fin ch’igl ha aua. Ils manaschis en las autras regiuns che n’èn betg drizzads en uschè bain, na vegnan betg a far bler ed installar indrizs da sauar, cunquai ch’igl è era cumbinà cun investiziuns.»
Quant gronds ch'ils donns vegnan la fin finala ad esser pervi da la setgira, è per omadus anc memia baud da pudair dir. I dependia numnadamain fitg, tge che l'aura fetschia las proximas emnas.
RR actualitad 12:00


c: text/html

text:
La refurmaziun, Luther, Zwingli u Calvin èn actualmain tema en publicaziuns e contribuziuns naziunalas ed internaziunalas. En l’emna tematica sa concentrescha RTR sin la situaziun, l’istorgia e las consequenzas en il Grischun. Daco ha la refurmaziun gì success en tschertas vischnancas e regiuns entant che autras èn restadas fidelas a la cretta veglia? Co hai pudì capitar ch’il Grischun sa separa per passa 400 onns en dus munds, en «in da messa» ed «in da predi»? Durant quest’emna s’occupescha RTR era cun l’influenza directa da la refurmaziun per exempel sin la producziun litterara, la naschientscha dal pled scrit rumantsch e la scena d’art. Punct principal da l’emna tematica dals 22 fin ils 29 d’october 2017 sin RTR èn ils films animads che vegnan emess mintgamai en l’emissiun Telesguard.
Medias 2017 Da cruschs e cots – 500 onns refurmaziun
L’october dal 1517 ha cun las 95 tesas da Martin Luther cumenzà in temp da transfurmaziun. Tge consequenzas ha la refurmaziun gì per il Grischun e daco ha ella gì success en tschertas vischnancas?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Grev da recrutar persunal
En questa situaziun ponderescha la suprastanza actuala da reducir il dumber da commembers. Sche la vischnanca da Medel vul far quai sto ella reveder la constituziun communala da 2010. Els hajan vis ils onns passads ch’i saja grev da recrutar persunas per uffizis publics, di Peter Binz. E mintgatant hajan els era gì posts vacants en la suprastanza che sajan stà grev d’occupar. Questa situaziun haja dà l’impuls da far patratgs sch’i fiss pussaivel da reducir il dumber da suprastants.
In suppleant remplazza in suprastant
Tenor Thomas Kollegger, il manader da l’uffizi chantunal per vischnancas, èsi pussaivel ch’ina vischnanca po reducir la suprastanza da 5 a 3. Il Cussegl Grond ha decidì quai en la nova lescha da vischnancas che va en vigur l’entschatta da fanadur 2018.
In problem possia quai dentant dar sche 3 èn en suprastanza ed in dad els na dastgass betg votar pervia dad interess persunals. Tranter duas persunas stuess il president prender la decisiun da tagl, di Kollegger. Gist per questas situaziuns hajan els in suppleant, declera Binz. Ins enconuschia las fatschentas che sajan problematicas, per ex. sch’i sa tractia da vender ubain cumprar terren possia quai dar interess famigliars. Perquai stuess in suppleant remplazzar in suprastant en fatschentas, nua che quel stoppia s’abstegnair la vusch.
RR actualitad 17:00


text:
La cifra – 53,3
- Mesemna, 8.11.2017, 10:15
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 8.11.2017, 10:15, RTR
Nutella, la crema da nugat e nuschs da la firma Ferrero, ha auzà ses volumen da zutger da 55,9 sin 56,3%. E la Nutella è er vegnida pli clera – ella cuntegn dapli pulvra da latg a cust dal cacau.
Ferrero haja dentant midà la rezeptura clandestinamain, perquai han ils fans da Nutella lura reagì per part cun indignaziun sin las medias socialas. Per exempel ha insatgi fatg in tweet cun «Ferrero ha ruinà la Nutella», ubain «il mund n'è betg pli il medem». Ils blers users dentant han plitost fatg beffas da la novitad.


text:
A la radunanza da delegads da la sonda è la Partida cristiansociala PCS sa decidida per in nov cumenzament. Da nov ha ella num «Associaziun cristiansociala» (Christlich-Soziale Vereinigung CSV). Quella unescha davent dad immediat tut las secziuns PCS da la PCD.
Temas da la politica sociala en il center
Ad Aarau han ils delegads plinavant elegì sco nov parsura il cusseglier naziunal dal chantun Soloturn Stefan Müller-Altermatt. La finamira da Müller-Altermatt saja da procurar ch'ils cristiansocials resortian pli bain en il concert da las partidas. Quai cun temas da la politica sociala e da la persistenza.
La nova associaziun vesa sasezza era sco represchentaziun burgaisa dals lavurants. En spezial vul ella sa drizzar a famiglias giuvnas e lavurants pli vegls. Temas centrals sajan la cumpatibilitad da famiglia e lavur, sco er la segirezza da las plazzas da lavur.
La nova «Associaziun cristian-sociala» resta ina part da la Partida cristian-democratica.
RR novitads 14:00


text:
Il nov moviment duaja rinforzar las stentas da la Catalugna da daventar independenta da la Spagna. En in act festiv a Barcelona è in manifest correspundent vegnì prelegì. Carles Puigdemont, che sa chatta en l'exil en Germania, è sa participà via conferenza da video.
Il pievel è adina stà fidaivel al mandat (dal referendum), malgrà tut las difficultads n'ha el betg cedì. Nus stuain cumbatter vinavant e sa dustar cunter la repressiun malgista e sa mover enavant en direcziun d'ina republica catalana.
Carles Puigdemont è il mument en Germania. L'atun era el fugì en l'exteriur perquai ch'el ha laschà votar la Catalugna davart l'independenza da la Spagna, quai ch'è stà illegal. La regenza centrala a Madrid ha lura relaschà Puigdemont. Malgrà tut quai han ils separatists dentant tuttina puspè survegnì la maioritad en il parlament tar las elecziuns novas il december 2017.
RR novitads 06:00


text:
A partir da questa sonda fin ils 21 d'october porscha AutoDaPosta mintga di a las 08:53 ina colliaziun directa davent da Cuira cun arrivada a las 10:43 a Bellinzona. L' auto da posta direct per turnar a Cuira parta lura a las 17:17 davent da Bellinzona. Il temp da viadi sa reducescha cun il curs direct per 29 minutas – cumpareglià cun ils curs regulars.
Cun questa fasa da test duai vegnir examinà, sche la clientella giavischa questa purschida. Èn ils resultats da la fasa da test positivs, vegn il curs direct cun la proxima midada d'urari 2018/19 prendì si en l'urari regular.
Reservaziun obligatorica
Sco er ils ulteriurs curs per Bellinzona, sto il viadi cun l'auto da posta direct vegnir reservà. Il pli cumadaivel san ins far quai online. Sco alternativa èsi però er pussaivel da reservar per telefon sut il numer 058 341 34 87.
RR novitads 15:00


text:
Il Club da ballape Lumnezia dominescha la runda d’atun en la gruppa 2 da la 4. liga. L’equipa dal trenader Giacun Vinzens ha gudagnà 6 dals emprims 7 gieus, per part a moda suverana. Sulet ina giada ha Lumnezia pers. Uschia è la giuvna equipa sa sviluppada al grond favurit per la promoziun en la 3. liga.
La promoziun en la 3. liga en vista
Sche quai gartegiass cun la promoziun en la terza liga, lura fissia quai bun, di Giacun Vinzens. Lura valess quai da far ina emprova. Mo quai na saja betg in’obligaziun, in squitsch u ina finamira absoluta.
Vinzens è oriund da Sagogn ed ha passentà sia carriera da giugader tar l’Uniun sportiva Schluein. Avant ch’el è daventà trenader en la Lumnezia, ha el trenà pliras stagiuns l’Uniun sportiva Danis-Tavanasa, in dals concurrents da Lumnezia.
Sviluppà permanentamain l’equipa
Giacun Vinzens è uss gia la terza stagiun trenader dal CB Lumnezia. Ils emprims dus onns haja el scolà oravant tut la tecnica e la tactica. Quai saja stà necessari, perquai ch’el haja blers giugaders giuvens. Per questa stagiun haja el uss dentant mess dapli paisa sin la cundiziun e la spertadad. Mo il svilup saja sa chapescha mai a fin. Sia giuvna equipa haja anc adina potenzial da sa megliurar, di Vinzens.
RR sportissimo 17:00


text:
No ingrazchain da tuot cour
- a la promoziun da cultura dal Chantun Grischun
- a l’organisaziun regiunala Pro Engiadina Bassa (peb)
- a la Corporaziun dals cumüns concessiunaris da las Ouvras Electricas Engiadina (CCC/OEE)
- a Henry F. Levy, Fundaziun BINZ39
- a Annette Bühler
Lur sustegn fundamental e cuntinuant daspö blers ons ha pür pussibiltà da sviluppar l’idea NAIRS.
Ün grazcha fich güst uschè cordial drizzaina a
tuot las fauturas e fauturs privats e publics da la cultura dals ultims ons
- Artephila Stiftung
- Acla zollfrei
- Bata Schuh Stiftung, St. Moritz
- Bibliotheca Engiadinaisa
- Bundesamt für Kultur
- Culturescapes Basel
- Ernst-Göhner Stiftung
- Fundaziun Giovannina Bazzi-Mengiardi
- Graubündner Kantonalbank
- Migros Kulturprozent
- Ouvras electricas, Zernez
- Pro Helvetia Schweiz
- Schweizerischer Heimatschutz
- Stiftung Jacques Bischofberger
- Stiftung Mercator Schweiz
- Stiftung Stavros S. Niarchos, Chur
- Südbündner Heimatschutz
- Raiffeisen Bank Engadin
- Raiffeisen Jubiläumsstiftung
- Willi Muntwyler Stiftung
No ingrazchain a tuot ils commembers da nossa società promotura
Manzunats cun nom vegnan in seguit ils fauturs e las fauturas
- Jürg Arquint
- Nesa Biert
- Ruedi Bisang Informatik
- Lina Blanke-Florineth
- Corinna e Peter Ehrensperger Pinna
- Liliane Famos-Decarro
- Rolf Furrer
- Galerie Eva Presenhuber
- Gianni Garzoli
- Josef und Ruth Guggenheim-Tugendhat
- Hotel Belvédère, Familie Kurt Baumgartner
- Langlotz Architekten GmbH
- Christina und Markus Lutz Egger
- Ursina Margadant
- Marc A. und Marlene Matter
- Rolf Meier und Martin Leder
- Peter Merz
- Urs Padrun
- Annette Ringier
- S’ART AG für Kunst-Kommunikation
- Regula Stuecheli
- Thomas Spielmann
- Erika Wüthrich-Binggeli
- Dieter Zumsteg
Ün ingrazchamaint special va a
- Esther Krättli, Mevina Puorger e la Lia Rumantscha per las traducziuns in rumantsch
- Ramun Spescha, Spescha Visual Design, Cuoira per seis sustegn da blers ons in tuot las dumondas da visualisaziun
- Stefan Jösler, blauraum.com Kommunikationsdesign, per la concepziun e visualisaziun da la pagina d’internet
- Helen Gysin
- Ludwig Hatecke
- Peter Kiefer
- Rolf Meier
- Curdin Müller
- ed a tuot nossas agüdontas ed agüdonts pels differents arrandschamaints
- medemamaing ingrazchaina a tuot quellas e quels chi sustegnan NAIRS in üna maniera o l’otra
E nos plü grond ingrazchamaint tocca a tuot las artistas ed artistsNAIRS viva da la blerüra d’ideas, da la creatività, da l’amicizcha e solidarità dad indombrablas artistas ed artists. Tuot quels sun ün toc da l’idea NAIRS.
NAIRS ingrazcha eir da tuot cour a las artistas ed artists chi han pussibiltà l’aucziun da benefizi i’l Museum d’art grischun a Cuoira ils 26-11-11 cun regalar üna da lur ouvras. Ed ün grond grazcha fich eir a tuot tschels partenaris e supporters: Stephan Kunz, nouv directer dal Museum d’art Cuoira, dr. Katharina Ammann, curatura Museum d’art Cuoira e commembra da la giuria NAIRS, dr. Beat Stutzer, anteriur directer Museum d’art Cuoira, e Luciano Fasciati da la gallaria Luciano Fasciati a Cuoira.
Weitere Infos unter Aktuelles.
Sanaziun dal stabilimaintIl fundraising pel proget da sanaziun ha pür güst cumanzà. Acconsentimaints impegnativs han fat fin uossa ils cumüns e las instituziuns seguaintas. Listessamaing sustegnan nos intent varsaquantas persunas pivatas chi nu lessan gnir nomnadas. A tuots ingrazchaina fingià uossa fichun.
- cumün da Scuol
- cumün d’Ardez
- cumün da Ftan
- cumün da Tarasp
- cumüns concessiunaris da la Ouvras Electricas Engiadina (CCC/OEE)
- Chüra da monumaints dal Chantun Grischun
- Fundaziun per innovaziun, svilup e perscrutaziun Grischun
- Uffizi federal da cultura, contribuziun chüra da monumaints
- Artephila Fundaziun
- Avina Fundaziun
- Sophie e Karl Binding Fundaziun


text:
Il president da Gastro Grischun Franz Sepp Caluori (PCD) n'ha gì naginas schanzas cun sia idea d'introducir ina «patenta light» per ustieras ed ustiers. Il Cussegl grond ha refusà sia incumbensa cun 70 cunter 35 vuschs.
«Sche vus avais in problem, lura schliai sez quel»
Sche la branscha da gastronomia haja in problem, lura duai ella tschertgar schliaziuns e betg pretender novas leschas u agid dal chantun. Quai è stà il tenor durant la debatta en il Cussegl grond.
Deputadas e deputads han era crititgà ch'il president da Gastro Grischun vegnia schon puspè cun pretensiuns. Pir avant dus onns ha il Cussegl grond refusà sia proposta da puspè introducir la patenta d'ustiers. Quella ha il chantun Grischun abolì l'onn 1999.
Franz Sepp Caluori ha argumentà ch'i dovria enconuschientschas davart l'igiena. Actualmain perdian ils controlladers da victualias bler temp cun declerar ad ustieras ed ustiers las reglas e leschas.
Era la regenza grischuna fiss stada pronta d'adattar la lescha cun ina tala prescripziun. Ussa però resta tut sco enfin ussa.


text:
Armas cun «Bump Stocks» èn da cumparegliar cun armas che sajettan en serias ed èn scumandadas en Svizra, uschia fedpol. Armas cun in tal indriz lubescha da sajettar plirs tschients sajets per minuta. Perquai cusseglia l'uffizi federal da polizia da scumandar talas armas respectivamain da lubir be cun permissiun. Credibels motivs na sajan dentant betg enconuschent als experts.
Raschun per il cussegl da fedpol è la mazzacrada da Las Vegas. L'attentader ha duvrà il prim d'october là Bump Stocks e mazzà almain 58 persunas.
RR novitads 14:00


text:
Vercej (Italian: Vercelli; Piemontes: Vërsèj; Vercelles: Varséj; Frances: Verceil; Latin: Vercellæ) l'è ona citaa de 46.000 abitant che la se troeuva a medà strada in tra Milan e Turin. L'è la capital de la soa provincia, famosa per l'agricoltura e per i bellezz de la Valsesia.
L'è ona città antiga con di ges famos; in particolar la Basilica de Sant Andreja, del dusent, e la Cattedral de Sant Usebi.
L'è el pussee important center in de l'Euròpa per la coltivazion e la comercializzazion del ris, e in de la provincia se produss on vin famos, el Gattinara, che 'l se recava di ugh de tip Nebbiolo che localment vegnen ciamaa Spanna.
La specialità gastronòmica de la città l'è on piatt de ris cont i fasoeuj ch'el se ciama Panissa.


text:
Albula/Alvra: Nov lieu per l'administraziun
- Mesemna, 27.4.2016, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 27.4.2016, 11:45, RTR
La vischnanca Albula/Alvra ch'è ida en vigur l'entschatta dal 2015 è a la tschertga d'in nov lieu per l'administraziun. Quai ha confermà Daniel Albertin, il president communal.
Gia tar las tractativas da fusiun era quai cler che las localitads da l'administraziun communala dasperas la baselgia da Casti duessan esser mo ina soluziun temporara, ha ditg Daniel Albertin.
Las localitads actualas sajan mo per part adattadas. Uschia manchia per exempel in salv per sedutas surregiunalas, e la chanzlia communala saja da cuntanscher sur ina via taissa mo adattada per persunas fittas. Ins haja laschà far in studi, co che l'avegnir pudess vesair ora. Tenor il president communal da la vischnanca Albula/Alvra èsi l'idea, da far l'administraziun en il bajetg da la posta a la staziun. Anc quest onn duess vegnir scritta or ina concurrenza.


text:
Ramsen
Ramsen a l'è un cumün svizzer del Canton Sciafüsa. Al gh’ha pressapoch 1283 abitant e una süperfiss de 13.45 km², e al se tröva a una altitüden de 413 meter sura al livel del mar.
El cumün de Ramsen a l'è tacaa ai cumün de Buch, Diessenhofen (TG), Gailingen am Hochrhein (DE-BW), Gottmadingen (DE-BW), Hemishofen, Rielasingen-Worblingen (DE-BW), Wagenhausen (TG).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ramsen l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 846 col nom de Rammesheim.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Beinvegni enta Medel
Medel ei ina vischnaunca da mesauna grondezia situada al pei dil Pass dil Lucmagn. L'avertura invernala dil pass possibilitescha ina colligiaziun permanenta encunter sid. Cun la val principala e las duas vals lateralas (Val Plattas e Val Cristallina) fuorma ella in’interessanta cuntrada muntagnarda da bellezia particulara. Caracteristic per la vischnaunca da Medel ein las fracziuns situadas dretg e seniester dalla val. Tuttas ein habitadas sur onn e fuorman ensemen cun il vitg da Platta sco liug principal e Curaglia, il vitg cun ils biars habitonts, ina vischnaunca politica da ver 400 habitonts.
La vischnaunca vegn dirigida d’in gremi executiv da 5 commembers. Il gremi suprem ei la radunonunza communala e la votaziun all’urna.
Cun porscher ina buna infrastructura, bunas cundiziuns e buna qualitad da viver, cun far tuts sforzs per mantener plazzas da lavur, sesprova la vischnaunca da frenar la depopulaziun. Nus dein gronda peisa d’esser ina vischnaunca progressiva cun perspectivas e visiuns pigl avegnir. Buca star eri, buca schar stermentar, mirar anavon ei nossa devisa. Quei sut il motto: sch’in siemia persuls resta ei in siemi, sche plirs siemian il medem lu eis ei l’entschatta d’ina realitad!
Per possibilitar in’optimala informaziun a vischinas e vischins sco era a hosps e proprietaris da schischom senza domicil en vischnaunca havein nus eligiu il mied d’informaziun electronic. Sper informaziuns actualas stattan leschas e reglaments da tut temps a Vossa disposiziun. Bunamein tuttas leschas e tuts reglaments ein vegni surluvrai e revedi e fuorman la basa principala per ina vischnaunca progressiva. Igl internet duei esser in mied d’informaziun actual per l’administraziun communala, denton era per organisaziuns publicas.
Vuleis Vus saver dapli? Lu sfegliei vinavon en nossa pagina d’internet e Vus saveis sez seperschuader co nus vivin e tgei nus purschin. Haveis Vus giavischs ni propostas, communichei quei a nus. Nus schein semplamein:
Beinvegni - willkommen!


text:
Entant cha la cunvegna cun l'Australia era pli u main incontestada, s'ha dostada la PPS cunter la cunvegna cun l'UE. Thomas Matter dal PPS ha pretais ch'i vegnia inscrit en la cunvegna ch'i na dettia betg in barat d’infurmaziuns automatic cun pajais che n’hajan betg ina regulaziun faira. La proposta da renviada dal PPS n'ha però gi naginas schanzas en la chombra gronda.
Era la resalva dal PPS che questas duas cunvegnas duessian pir vegnir realisadas suenter che tut tschels lieus da finanzas sin quest mund hajan introducì il barat d’infurmaziuns automatic, n’ha betg chattà ina maioritad en il Cussegl naziunal.
Il Cussegl naziunal ha ditg gea al barat d’infurmaziuns automatic cun l'Australia e cun l'UE cun 122 a 58 vuschs ed 8 abstenziuns. Las cunvegnas entran en vigur ils 1. da schaner 2017. A partir dal 2018 duessan lura vegnir barattadas emprimas datas.
RR actualitad 17:00


text:
Regiun Engiadina Bassa/Val Müstair
La regiun Engiadina Bassa/Val Müstair as rechatta i'l südost da la Svizra ed es aint il triangul da trais pajais cull'austria e l'italia. Da la vart dal südvest es l'Engiadina Bassa colliada cun l'Engiadin'Ota, vers nordvest es Tavo, da la vart dal nord es il Partens e'l Paznaun ed aint il ost il Tirol. Da la vart dal süd es il Tirol dal Süd ed il vest es Livigno.
- populaziun: 9'574
- 5 cumüns
- ca. 1'321 plazzas da lavur cun raduond 5'500 occupats
- Ospidal Scuol e center da sandà CSEB / Ospidal Val Müstair e center da sandà CSVM
- Dmura d'attemapts (Samnaun, Val Müstair, Zernez)
- 3 lös da skis
- 3 bogns (Samnaun, Scuol, Zernez)
- 1 zona libra da dazi
- Chastè da Tarasp
- 170.3 km2 Parc Naziunal
- Plü ot punct Piz Linard 3'410 m.s.m)


text:
Cardinal
I Cardinài, in d'la cesa catòlica, i'enn el culégg d'i vesch ch'i g'hann de elegg el Papa. e che i g'han da guernà la cesa insema a lü.
El sò vestìd l'è quasi istéss che quel dal vesch, sulament che questi i dröven el culùr russ fòrt, che vör dì ch'i g'hann de difend la cesa fin a versà el sang.
I cardinàì i'enn de sùla creasiòn del Papa e i sò riüniòn i se ciàmen Cuncistòri. Quéi resident in Vatican o a Ruma i g'hann dirìtt a véss citadìn vatican.
Se g'ha nutìsia di prìmm cardinài sùta el Papa San Lisànder I (105-115).
El sò nùm el vegnn, prubabilmént, da cardine, culòna, pilàster dla cesa. I se divìden i, vésch, i 6-8 dla Cüria rumana; prét, tütt i titulàr de arcidiocesi o diocesi; diàcun, tütt i alter.
El càp d'i cardinài el se ciàama decàn.
Un qual Cardinàl[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Chì sùta, el nùm d'un quàl cardinàl dla cesa catòlica:
- Àngiul Bagnasco
- San Carlu Burumée
- Federigo Burumée
- Bernardin Gantin
- Pròsper Grech
- Carlu Maria Martini
- Giüsepp Siri
- Dionigi Tettamanzi
- Ersìli Tonini


text:
Atrezadöra por i auti y veicui: s'arjigné ca por l'invern
Dai 15/11 sará l'oblianza dl'atrezadöra da d'invern sön l'A22 varënta. Sön les strades provinziales é l'atrezadöra damanada ti caji de nezescité.
„I montli da d’invern o les morones por la nëi é indespensables, porchël dess ince düc i autisć y les autistes se atrezé por l’invern y daidé da aumenté insciö ince la segurëza sön strada“, sotlignëia le diretur dla Repartiziun Sorvisc Strades Philipp Sicher. L'Ofize Motorisaziun dla Provinzia recorda che dai 15 de otober ál metü man la fasa de passaje dal’atrezadöra da d’isté a chëra da d’invern che gnará stlüta jö ai 15 de novëmber. La Motorisaziun recorda che i auti y i veicui che zircolëia sön les strades dla Provinzia mëss ester atrezá cun montli da d’invern o morones ti caji de nëi y/o la formaziun de dlacia sön strada, belanfat te ci perioda o mëis dl ann.
Sön l’autostrada dl Prener vel l’oblianza dl’adoranza di montli da d’invern o dles morones te auto tresfora belanfat cares che é les condiziuns dl meteo dai 15 de novëmber ai 15 de aurí. Sce les condiziuns dla strada le ghira, spo mëss i autisć mët sö les morones.
„I montli da d’invern garantësc por merit de süa consistënza plü aderënza sön strada canche les temperatöres é basses cun ince le tru da archité che vëgn plü pice y cun plü stabilité sön strada“, spliga Markus Kolhaupt dl Ofize Motorisaziuns dla Provinzia. „Por avëi na buna aderënza sön na strada da nëi él aconsié da avëi montli nia plü vedli de cater agn y cun na profondité minima dl „battistrada“ de almanco cater milimetri“, insciö Markus Kolhaupt.
Por de plü informaziuns tliché chiló.
USP


text:
Liga Lombarda
La Liga Lombarda (in latin Societas Lombardorum o Lombardiæ) l'è stada 'na lianza in tra i città de la Lombardia. Liga principalment a nivell militar, l'ha avuu anca on governà civil ciamaa universitas, faa di reppresentant nominaa di città, che la emanava di att tipicament reservaa ai comun comé 'l deciarà la guerra, in d'on sistema che incoeu saria ciamaa confederazion, e de facc l'è staa vun di primm esempi de sistema de governo confederal.
Anca se formalment l'è stada minga desligada, e i sò giurament hinn staa renoeuvaa on poo de voeult quand che ghe seren di pericoi per i libertà di comun l'è tipicament spartida in dò Ligh: La prima, che l'ha combattuu contra l'Imperator Federigh Barbarossa e la segonda, che l'ha combattuu contra Federigh II de Svevia.
Cuntegnüü
La prima Liga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I event che menen al nass de la Liga scomincen in del 1154 cont la Dieta de Roncaja, arent a Piasenza, indova che l'Imperator l'ha ribadii la superiorità del sò podè in su quell di comun, che l'éra dree a l'epoca a deventà pussee prestigios de quell feudal.
In tra el 1161 e 'l 1162 on conflitt religios in su la scerna del Papa el mena Milan a l'invasion de Lod, a la respoeusta de l'esercitt imperial e a la destruzion de Milan.
Per la tradizion la Liga la nass cont el Giurament de Pontida del 7 de april del 1167, indeché cinch Comun han giuraa de unìss per defend i sò libertà contra l'Imperator, anca se per i informazion che gh'è incoeu el giurament el gh'è mai staa.
La prima attivazion militar de la Liga Lombarda l'è stada el 29 de magg del 1176, quand che l'Imperator l'ha provaa a egemonizzà militarment la zona lombarda in l'ambit de la guerra Guelf-Ghibellitt.
Al principi i città de la Liga i eren domà Milan, Lod, Piasensa, Ferrara e Parma, ma poeu, cont i slargament e la lianza cont la Liga Veronesa riven prima a 26 e poeu a 30 città. I unegh città lombard a vardà con favor a l'Imperator i eren Comm e Pavia. A guidà offizialment, a nivell onorifegh, la Liga l'era el Papa Lissander III, che l'era contrari al tentativ de l'Imperator de ciapàss el sò feud sicilian e 'l sò Stat de la Gesa. La città de Lissandria l'era stada fondada proppi in sò onor, comé roccaforta de la Liga al confin cont el Marchesaa del Monferaa, liaa de l'Imperator.
In la Battaja de Legnan del 29 de magg del 1176 i comun lombard, guidaa del Guido de Landrian, anca se la tradizion la parla de Albert de Giussan, han sconfitt i omen de l'Imperator, che l'ha accettaa poeu de guarnà l'autonomia lombarda cont la Pas de Costanza, preceduda de l'Armistizi de Venezia.
I giurament de la Liga hinn staa poeu renoeuvaa in del 1198 e in del 1208 cont i guerr contra i imperator Otton IV Brunswick e Filipp de Svevia.
La segonda Liga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 1226 di comun lombard, favorii del Papa Onori III, han deciduu de contrastà i progett de acentrament de l'Imperator Federigh II de Svevia cont ona noeuva Liga. S'hinn donca trovaa el 2 de marz del 1126 in la Gesa de San Zenon a Mosi, arent a Mantoa per renoeuvà la Liga per 25 agn.
A l'origin fada de Milan, Bologna, Piasenza, Verona, Bressa, Faenza, Mantoa, Versej, Lod, Berghem, Turin, Lissandria, Vicenza, Padova e Trevis, semper grazia a la mediazion del Papa, hinn entraa anca el Monferaa e Ferrara.
I trupp s'hinn scontraa in la battaja de Cortnoeuva cont l'Imperator, e l'ha perduu, tant che 'l sò carrocc l'è staa menaa al Papa 'me donazion. Ma l'è stada 'na vittoria pirrega, perchè grazia a la resistenza lombarda l'Imperator l'ha avuu de lassà Bressa e donca dàlla vinta ai lombard.
In del 1249 la gh'ha la soa vittoria definitiva in la battaja de Fossalta e la se reunìss pu in di agn dòpo.
El governà civil[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Oltra a vess 'na lianza de caratter militar, la Liga la gh'eva anca on governà civil, l'universitas, arent al modell de ona republega direttoriala, e i sò decision i eren sora a quij di singoi comun. I member de 'sta universitas i eren nominaa di città, e deliberaven in manera collegiala e a maggioranza.
Originariament i sò competenz i eren minga ciar, e ciappaven decision domà a nivell de Liga, ma poeu han ciappaa semper pussee forza e i sò decision han ciappaa valor per tucc e anca per resoeulv i litt in tra i cittadin, ma a la fin de la segonda Liga 'sto podè l'è limitaa, e la torna a resoeulv i competenz in tra i Comun. De facc l'è restada simbolicament 'me simbol de lotta contra l'Imperator, ma l'ha resistuu no ai tentavit de egemonia di comun grand comé Milan.
Donca i comun, con l'entrà in la Liga, accettaven 'na limitazion di sò autonomij in di settor militar e giuridich, anca se, soratutt dopo del 1200, hinn staa lassaa assee liber in di lianz intracittadin e cont ona vos importanta in l'accettà di noeuv member.
In tra i limitazion per i comun che partegniven a la Liga gh'era el diviet de ciappà on resgiô de 'na città nemisa de la Liga o, per i cittadin de la Liga, de fàss elegg resgiô de 'na città nemisa.
La Liga l'era anca 'n union dovanala, vist che hinn staa abolii tucc i dazzi in tra i member e soratutt l'è staa vietaa el commerc cont i città nemis.
Galleria di foto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Enzo de Sardegna imprisonaa
Federigh II a Parma


text:
Cun 36 onns è Thomas Aeschi il pli giuven candidat che la Partida populara svizra (PPS) propona per il Cussegl federal. Il cusseglier naziunal dal chantun Zug represchenta la nova generaziun dals politichers da la PPS, che sa mussan averts, intellectuals e dinamics.
Sveglià l'interess politic ha tar Thomas Aeschi la votaziun federala davart il «Spazi economic europeic» (EWR) il 1992. Da lezzas uras aveva Aeschi 13 onns. Pli tard ha el studegià en la Malaysia, a Tel Aviv, a Son Gagl ed a Harvard e lavura oz sco cussegliader da fatschentas.
Il 2009 è Aeschi entrà en la PPS ed ha fatg carriera spert: l'emprim en il chantun Zug, e dapi il 2011 sin plaun federal sco cusseglier naziunal.
Aeschi na crai betg che l'Uniun europeica (UE) visassia las cunvegnas bilateralas, sche la Svizra reducess la libera cirulaziun da persunas. Las bilateralas sajan memia avantagiusas per l'UE, manegia Aeschi.


text:
Suvlaki, Gyros e Capretta – Giabus da China cun ris sitg
- Gievgia, 14.9.2017, 10:15
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 14.9.2017, 10:15, RTR
Melanie Albin Sopacua da Trun è creschida sin en Ollanda ed en Norvegia. Sias ragischs da las Moluccas po ella engraziar a ses bab. Melanie Albin viva dapi l'onn 2004 a Trun ed è fitg bain integrada.
Oz ans tradescha la dunna da 32 cun ragischs da las Moluccas in simpel ma delizius recept cun giabus da China. Quest plat cuschina la dunna da 32 onns gugent era per ses um Renzo e lur figl Cerano da set onns.


text:
Radund 50 persunas han visità la vernissascha. Preschenta è stada era la vaiva da Ludwig Demarmels, Roswitha Demarmels-Angehrn. L’exposiziun speziala cuzza enfin la fin da l’october da quest onn. Ina gronda part da las picturas originalas han motivs da la val d’Alvra. A la vernissascha ha l’autur Gion Pol Simeon preschentà ses cudesch «Ludwig Demarmels 1917- 1992», in’omagi a l’artist.
Dapli che 1'000 ovras
Il pictur e sculptur Ludwig Demarmels è creschì si a Stierva en val d’Alvra. La gronda part da sia vita steva el a Romanshorn en Turgovia. En tut ha l’artist che vegniva numnà in artist modern conservativ stgaffì radund 1’600 ovras.
L’avrigl ha il Teleguard rapportà da l’exposiziun speziala a Kreuzlingen. Il video cumenza cun in clic sin quest text qua.


text:
Ina persuna ord la Svizra tudestga pudess tenor Karin Keller-Sutter declerar meglier la politica d'Europa. Quai ha la cussegliera dals chantuns ditg en la Samstagsrundschau da radio SRF. Tenor sia partida, la PLD, duai dentant ina candidatura ord la Svizra latina avair precedenza per la successiun da Didier Burkhalter.
Karin Keller-Sutter crititgescha er l'entir Cussegl federal ch'el n'haja betg communitgà bain quai che pertutga il dossier d'Europa, ma er auters. Ins sentia ch'il Cussegl federal na sa prendia betg ensemen e represchentia ina posiziun communabla tar dumondas impurtantas.
La cussegliera dals chantuns sezza n'ha naginas ambiziuns sin il sez da Didier Burkhalter. Ella haja gia empruvà quai l'onn 2010 ed i na saja betg reussì. Las constellaziuns na sajan dapi lura betg sa midadas.


text:
Blers cristians èn persvas che i dettia la vaira ventira pir en in mund futur, suenter la mort. Forsa il pli persvas che mo Dieu sappia esser nossa ventira era Augustinus, in "dandy" dal tard imperi roman e suenter sia conversiun uvestg da Hippo. Co ins ha da s'imaginar quella ventira ha el descrit en ses cudesch "Confessiones". Ses confess cuntegna patratgs che fascineschan nus anc ozendi. Per Augustinus tschiffa la cardientscha corp ed olma. E cun pleds savurus ed in intensitad surprendenta descriva el la via d'in cristian a la beadientscha e ventira. Grev da suandar, ma bel da leger!
Il forum 2007-2008 Augustinus
Blers cristians èn persvas che i dettia la vaira ventira pir en in mund futur suenter la mort. Forsa il pli persvas che mo Dieu sappia esser nossa ventira era Augustinus.


text:
Minisguard dals 29.09.2018
- Sonda, 29.9.2018, 17:40
Pertge è in cusseglier federal uschè impurtant?
Il mardi ha il cusseglier federal Johann Schneider Ammann demissiunà. Er anc dis pli tard pon ins vesair en gasetta u en televisiuns contribuziuns davart il cusseglier partent e las candidatas pussiblas sco successuras. Il Minisguard declera, pertge ch'in cusseglier federal è uschè impurtant.
Passa 1'000 uffants al di dal traffic public
Da l’entir chantun vegnan classas da terza e quarta al di dal traffic public per uffants. La finamira dals organisaturs è da mussar als uffants ils avantatgs dal traffic public e da pussibilitar ina vista davos las culissas.
Il Minisguard accumpogna la scola da Ruschein.


text:
Avant diesch onns avevan 13 vischnancas fundà la gruppa d'interess da l'Arena tectonica Sardona. Quella duai s'engaschar per il mantegniment e la tgira dal Patrimoni cultural Sardona. Pajar na paja Bogn Ragaz dentant gio 7 onns betg pli ed ussa duai er suandar l'extrada formala.
«Bogn Ragaz che cumpiglia mo ina pitschna part dal perimeter na vesa simplamain nagin niz per la vischnanca», declera il president communal Daniel Bühler. Perquai n'hajan ins er betg pajà ils 2'000 francs ad onn. Sortir formalmain hajan ins dentant betg pudì, cunquai ch'in contract lia la vischnanca. Quel scroda dentant il fanadur 2018. Questa chaschun nizzegia la vischnanca e sorta. Decidì da sortir haja la vischnanca gia il 2009. Quai conferma er il mainagestiun da la gruppa d’interess Harry Keel.
Er Flums n'ha betg pajà
«Er Flums na paja betg pli», ha Keel constatà. Ins speria dentant che Flums restia en la gruppa d’interess.
Midada da la furma
Davent dal 2024 vegn la gruppa d’interess manada en in'autra furma – sco organisaziun. Detagls na sajan dentant betg enconuschents, ha Keel ditg sin dumonda.
RR actualitad 17:00


text:
La decisiun da la cumissiun federala per sanadad da la cumissiun saja stada clera. Ella recumonda «entusiasticamain» da dar liber la via als tests da HIV per a chasa, ha il president da la cumissiun Marcel Tanner ditg.
La cumissiun speria da pudair cuntanscher cun ils tests da chasa «segments positivs zuppads». Da quai pudessi schebain il pertutga sco er la publicitad profitar.
Swissmedic decida
Uss prenda l'uffizi federal da sanadad (BAG) sut la marella il dossier, ha la pledadra Karin Holenstein ditg. Ina cussegliaziun dal BAG duai lura dar en duas enfin trais emnas.
Suenter la cussegliaziun dal BAG vegn l'institut Swissmedic lura a decider sch'i dat effectiv tals tests per a chasa u betg. Ils tests pussibilitassan ina diagnosa entaifer ina mes'ura. Tenor Holenstein pudessi esser bain pussaivel, ch'ins possia gia purtar sin la fiera ils tests da stad.
Agid per pertutgads
A la cumissiun èsi impurtant ch'ins segirescha er il sustegn per persunas pertutgadas, en cas ch'ins introducescha il test da chasa. Las persunas duain betg esser sulettas cun il resultat.
Quai vul la cumissiun cuntanscher cun metter tiers cedels cun cleras instrucziuns ed infurmaziuns davart che ch'i vegn purschì per gidar a pertutgads.
Pro e contra
- Per ils tests che furneschan ina diagnosa entaifer ina mes'ura vegn argumentà ch'ins possia scuvrir infecziuns che vegnissan uschiglio betg scuvridas.
- Cunter ils tests vegn argumentà che in tal test duai vegnir fatg da persunas dal fatg e betg da privats.
RR novitads 16:00


text:
Cun 82% han ils vontants e las votantas da la vischnanca da Scuol acceptà cleramain la proposta da construir in trailcenter per velos da muntogna cun in «Skillpark». Quel duai daventar il center dal «Mountainbike Trailcenter» ch'è collià cun la sutgera da Ftan e la pendiculara Scuol Motta Nalus.
Ulteriura sparta turistica regiunala
Previs per il «Skillpark» èn set trajects cun differentas difficultads, sumegliant a las pistas da skis, cun trajects levs mez grevs e grevs, quai en la regiun tranter l’Institut Otalpin ed il lai da pestga.
RR novitads 12:00


text:
Cun quai tutgava il Grischun tar in dals emprims chantuns che disponiva da talas mesiras repressivas per motivs da provediment.
Sin incumbensa da la regenza grischuna han Tanja Rietmann ed il center interdisciplinar per la perscrutaziun da las schlattainas da l’universitad da Berna intercurì las actas uffizialas en connex cun las mesiras repressivas per motivs da provediment.
Proxima primavaira vegnan publitgads ils resultats dals studis, che è pensads sco lavur da basa per ulteriuras lavurs scientificas sin il champ da las mesiras repressivas e dals plazzaments d’uffants en il Grischun.
RR actualitad 08:00


text:
Il resultat da las analisas approfundadas da las 3 variantas per ina nova via da colliaziun da Sagogn cun la via Sursilvana H19 ha tenor il president communal Hans Peter Casutt mussà cleramain, che la varianta «Plaun Larisch» è la meglra. Ella custia il pli pauc, haja la pli pitschna pendenza, na procuria betg per dapli traffic che la via veglia en ils quartiers da Sagogn e possia vegnir bajegiada senza stuair serrar ina da las vias da colliaziun actualas.
Plaun Pigniel periclità
Tenor ils plans manass la via da la varianta «Plaun Larisch» il traffic gest sper la zona da recreaziun Plaun Pigniel ora. Quai n’accepta il comité da vischins «Via Precauta Sagogn» betg. Per els è quella zona da recreaziun impurtanta per Sagogn ed insatge sco l’olma dal vitg, che n’astga betg vegnir separada dal vitg entras ina via. Ord quai motiv ha il comité preschentà ina nova varianta per ina via da colliaziun, che suandass per gronda part il trassé da la via da colliaziun existenta en direcziun da Laax.
Co vinavant?
Sche quella nova proposta per ina via da colliaziun vegn anc examinada en detagl n’è betg cler. Tenor Hans Peter Casutt è la finamira da quella saira d’infurmaziun stada d'explitgar en detagl las variantas gia preschentadas e da declerar daco che la suprastanza favurisescha ina da quellas variantas. Uss stoppia la suprastanza anc discussiunar la nova proposta ed era mirar cun il chantun co vinavant.
RR actualitad 07:00


text:
Il president dal FC Sion, Christian Constantin, n'accepta sco spetgà betg las sancziuns da la Federaziun svizra da ballape. El vegnia a far recurs tar la giustia civila, ha Constantin ditg envers la televisiun romanda RTS. Il recurs vegnia inoltrà il glindesdi u mardi. Sur dal cuntegn dal recurs è el s'exprimì pauc precis: La gasetta Blick haja influenzà la cumissiun disciplinara cun ses rapport e betg cità correct persunas intervistadas.
A s'exculpar per sia attatga sin l'expert da ballape Rolf Fringer na vegnia el betg – era sche quai na saja betg stà en urden. L'attatga dals 21 da settember aveva purtà a Constantin in chasti da 100'000 francs ed in scumond d'ir en stadions da ballape ils proxims 14 mais.
RR novitads 06:00


text:
Cun la cherta valor sparaniëis y furnëis dloncora.
La cherta valor ie n ticket universel y trasferibl.
Tarifes
Tarifa per chilometer: 12 cent
(L cost al km vën turendà a 0,01 euro)
Chi che nen à l dërt
Duc.
Sun ce mesuns che n possa furné
La cherta valor pon adurvé:
- sun duc i mesuns dl sistem de Trasport Ntegrà Südtirol;
- sun la ferates regiuneles nchin a Dispruch y Lienz (dal Prëner y da Sanciana vëniel aplicà la tarifa stabilida dal gestëur dla ferata austriaca ÖBB);
- sun la ferates a destanza longia Eurocity de DB/ÖBB/Trenord per la trates da y per Trënt, Bulsan, Persenon, Franzensfeste, Dispruch (me per la segonda tlas y cun tarifa dl Eurocity).
Metëde averda! Sun la ferates Intercity, Euronight y Le Frecce ne vel nia i documënc dl sistem dla tarifes ntegredes.
Modaliteis de cumpreda
La cherta valor da giapé ie da 10, 25 y 50 euro. Ulà?
- Tla lueges de venduda autorisedes;
- pra i automac dala chertes;
- sun la curieres dl servisc extrazitadin.
Tan giut che l vel
La cherta valor vel 2 anni dala data dla prima timbreda.


text:
Sper Vincenz han ils acziunaris e las acziunarias er anc elegì nov en il cussegl d'administraziun: Dr. Urs Rengel, Roland Leuenberger e Peter Eugster. Tuts èn vegnids elegids cleramain. Sa retratgs èn dasper Dr. Eduard Rickli, Dr. Manfred Thumann, Dr. Rudolf Huber, Placi Berther e Gerhard Jochum. Uschia sa cumpona il nov cussegl d'administraziun da:
- Dr. Pierin Vincenz
- Dr. Urs Rengel
- Roland Leuenberger
- Peter Eugster
- Dr. Matin Schmid
- Claudio Lardi
- Rolf W. Mathis
Approvà augment dal chapital d'aczias
La radunanza extraordinaria ha plinavant approvà l’augment dal chapital dad almain 150 milliuns francs. Las ovras electricas dal chantun Turitg (EKZ) e l'investider «UBS Clean Energy Infrastructure» han gia confermà da cumprar aczias novas per questa summa. L'EKZ cumpra aczias per almain 90 milliuns, la UBS-CEIS investischan almain 60 milliuns francs. Cun questa mesira vul il concern grischun tranter auter rinforzar la basa da chapital e reducir ils daivets.
Tgi po cumprar aczias?
Tenor la decisiun da la radunanza generala extraordinaria duai il chapital d'aczias crescher da 3'408'115 francs sin maximal 8'179'476 francs. Ils acziunaris d'enfin ussa han mintgamai in dretg d'acquist per aczia ch'els possedan. Vul dir, sch'inzatgi ha 5 dretgs d'acquist lura po el cumprar 7 novas aczias per il pretsch da 43 francs per aczia. Davent dals 24 da zercladur enfin ils 4 da fanadur pon tut ils acziunaris annunziar lur interess da novas aczias.
RR novitads 16:00


text:
Ossessione
Ossessione (Usesiòṅ) 'l è 'n film dramàtic dal 1943 ad Luchino Visconti trat, anc se minga uficialmènt, da 'n rumànś ad James M. Cain dal 1934, Al pustèṅ al sòna sèmpar dū vòlti (The postman always rings twice). 'L è stâ girâ in dla basa emigliàna (Codgôr, Frara, Cmać e Burét) e pò anc ad Ancóna.
Al film, ch'l è cunsiderâ la prim' òpra dal neorealìśum itagliàṅ, 'l è stâ sarnî p'r èsar mis in di sènt film itagliàṅ da tgnir dacàt e anc in dla lista di „1001 film ch'at gh'à da védar prima 'd murìr“[1].
Sunt
In un paiśèṅ dal Fraréś in sal fiùm Po, in un dè 'd Istâ, al riva lè al vagabónd Gino Costa (Massimo Girotti) ch'al s férma par magnàr quèl in dl'ustarìa che Giuseppe Bragana (Juan de Landa) al pòrta avànti insém a sò mujér Giovanna (Clara Calamai). Chi lē, ch'la n è minga cunténta dal sò matrimòni, la gh buta subìt i òć adòs e i dū i dvéntan di amànt. Cal budlòṅ vèć ad Giuseppe al n gh fà minga a mènt e al śibìs un lavōr a 'l nóṿ arivâ parchè 'l è bòṅ ad far un po' da tut. Chi lò al gh rèsta p'r un pôc ma pò al sa stufa e al dmanda a la Giovanna ad scapàr via sèg ma lē la gh diś che, anc s'la gh vōl dimóndi bèṅ, la n pōl briśa mulàr lè incòsa.
Costa al decìd alóra 'd andàr da par lò ad Ancóna p'r imbarcàr-as. Durànt al viàś in tréno al cgnós 'n artìsta (Elio Marcuzzo), chiamâ al spagnōl, ch'al gh dà na maṅ par pagàr al bijét e i dū i dvéntan di amìg. Rivâ in dal Marchi i càtan lavōr a la Féra ad Maǵ.
Durànt i dè dla féra Gino al s véd incóra cun la Giovanna, ch'l'éra lè cun sò marè parchè lò al gh'iva da partecipàr a 'n cuncōrs ad canti, e i decìdan ad cupàr Giovanni cun 'n incidènt in màchina par psēr acsè vìvar finalmènt insém. Quànd chi lò al mōr dabòṅ, cun la pulisìa chì'la gh'à di suspèt, i dū i tórnan incóra a 'l ustarìa par vérar-la cuma s'a gnint a fus ma Gino al n s pōl minga cumpatìr cla vita lè, cun un péś ad dèntar ch'l al śluntàna da lē. Quànd la Giovanna la và a Frara par mét'r-as in bisàca i 50.000 franc dl'asicurasiòṅ in sla vita ad sò marè, Gino al s litga sèg parchè al taca a pinsàr che lē la s fus misa insém a lò sōl par catàr òṅ ch'al gh dis na maṅ par masàr Giuseppe. Costa, tgnû 'd òć in sità par la pulisìa, al s davśìna acsè a na scaja cun al cōr bòṅ, l’Anita (Dhia Cristiani). Ma la Giovanna, ch'la gh'à 'd avér fiōl, quànd la i véd insém la gh diś ad turnàr da lē o senò la sarés bòna ad cuntàr incòsa.
Culegamènt estéran
- (EN) La schéda dal film in s'l IMDb
- (IT) La schéda dal film in sal FilmTV
- (IT) La schéda dal film ad Cinematografo.it
Nòti
- ↑ 1001 film ch'at gh'à da védar prima 'd murìr Lìb'r ad Steven Jay Schneider


text:
Verbrauchertelegramm Europa-Ausgabe Setëmber 2016Beilage zur ladinischen Europa-Ausgabe Nr. 63 - Redaktion: Europäisches Verbraucherzentrum
MULTILEVEL-MARKETING Y SISTEMS PIRAMIDAICriptovalütes: i prighi y i risć
La coriosité sön les criptovalütes crësc dassënn y á n'atraziun fatala por che che ó debota multipliché sü scioldi. Mo ince sön le marcé dles criptovalütes él ofertes che é sistems piramidai ilegai. Tla Zentrala di Consumadus Europeica – Ofize de Balsan (ZCE) röiel adalerch tröpes segnalaziuns che reverda les criptovalütes: dal momënt che al é tröpes domandes y confujiun sön les criptovalütes, ciara la ZCE da stlarí n valgönes cosses. Por de plü informaziuns ciaredi a nosc sit.
IMPRESTÉ N AUTOAGCM sospënn por na sigöda l'ativité de Dexcar
L’Autorité Garanta dla concorënza y dl marcé (AGCM) á tut n provedimënt por archité l'ativité de retlam de Dexcar y de d'atri profescionisć che laora insciö tres sic internet y manifestaziuns d'informaziun sön le teritore talian. Da jená dl 2016 incá él tröc consumadus che á scrit fora le formular de contat online sön le sit www.dexcar.ch o é gnüs inviá a tó pert a manifestaziuns por promöie le sistem d'imprëst Dexcar, gnüs dala Zentrala di Consumadus Europeica (ZCE). Chësc sistem se presentâ cun de plü slogans, danterater “Le su imprëst d'auto che s'azerëia y te ret i scioldi”, y gnô presenté sciöche revoluziun economica sön le marcé dl imprëst d'auti. Ai 4 d'agost ti á l'AGCM dit ala Dexcar da archité vigni ativité de gestiun y retlam dl sistem, scenó mëssera paié na sanziun aministrativa da 10.000 a 5.000.000 euro. De plü informaziuns sön co che ara é jöda y les rajuns dl provedimënt é da ciafé sön le sit dla Zentrala di Consumadus Europeica.
E-COMMERCEOnline shopping: prigo de marcianzia falsa!
Vitima dla moda o ma na vitima? Tröc consumadus che chir prisc arbassá o n produt che an ne ciafa nia saurí, cumpra online. Porimpó pó ince le consumadú che s'un capësc fora cumpré na tascia, n'ora o n tablet falz. Cun le risch che al se ciafes ince na multa por avëi cumpré na cossa falza. Ci fá te chisc caji? La ZCE aconsiëia da mëte averda y da tigní cunt de n valgönes cosses.
Caje dl mëis
Na consumadëssa taliana á aposté tres n'agenzia na vacanza ai Caraibi por ëra y so om. N iade che ai ê rová te holtel n'âi nia podü jí tl hotel aposté y â messü jí te n ater hotel. Motivaziun: i consumadus ê piá ia da n aeroport todësch ince sce ai ê talians. I consumadus s'á porchël lascé sö cun le tour operator austriach che ti á pité 200 euro de refata. Porimpó é i consumadus talians, che aratâ che chësta soma ne jiss nia bun, jüs dala Zentrala di Consumadus Europeica Talia – Ofize de Balsan, che á contaté la Zentrala di Consumadus Europeica Austria, ajache ara se tratâ de n tour operator austriach. L'intervënt di colegs austriacs á albü suzes y porchël ti á le tour operator pité ai consumadus 500 euro do avëi ciamó n iade ciaré jö la lamentanza. Le Tour Operator á dé pro che ara se tratâ de n caje de overbooking!


text:
San Murezzan 2030 sa numna il project per la planisaziun locala da la vischnanca. Punct impurtant: San Murezzan involva la populaziun en il process. Uschia era cun la discussiun al podium davart San Murezzan e la relaziun cun ses vischins per l'avegnir, da l'ultima mesemna saira en l'hotel Reine Victoria a San Murezzan.
12 participants – tuts betg da San Murezzan – han discutà, co che San Murezzan duess planisar ses avegnir. Facit: San Murezzan ha bain ina funcziun da leader en l'Engiadin'Ota. L'avegnir pon ins dentant mo planisar sco entira regiun, betg pli sco singula vischnanca. Quai è era stà il messadi dal cusseglier guvernativ Mario Cavigelli.
Projects sco ina halla da glatsch ston esser projects regiunals e betg communals. Quai vesan era represchentants da las vischnancas vischinas da San Murezzan uschia. Il sviluppader regiunal da l'Engiadina Bassa e la Val Müstair ed il futur president communal da Zuoz Andrea Gilli han en pli lantschà l'idea dad era planisar regiunal, sch'ins vul sustegnair novs hotels per la regiun. Ins stuess per exempel preschentar divers models e lieus pussaivels en tut l'Engiadin'Ota ad in investur interessà, betg mo las pussaivladads dad ina vischnanca.
RR actualitad 07:00


text:
Minority SafePack, sostëgn dla Regiun ala campagna
Stanziamënt dla Regiun ala FUEN por la campagna Minority SafePack por la sconanza dles mendranzes linguistiches
Minority SafePack é la campagna dla FUEN (Uniun federalistica dles nazionalités europeiches) che á le fin da cöie adöm cina ai 3 d’aurí n miliun de sotescriziuns por la sconanza dles mendranzes linguistiches, cun le limit assegné a vigni paisc mëmber dl’UE arjunt te altamo 7 Stac. Tl’Europa él feter 50 miliuns de porsones che fej pert de na mendranza etnica o linguistica y te tröc caji ne vëgni nia sconá; la campagna reverda ince les mendranzes dl raiun talian olache an s’á tut dant da arjunje 55mile sotescriziuns. L'obietif de Minority SafePack é chël da fá a na moda che la sconanza dles mendranzes vëgnes garantida te döta l’UE tres l'aprovaziun de mosöres che messará ti gní sotmetüdes ala Comisciun europeica. Tó pert pó dötes les zitadines y düc i zitadins europeics che á cumplí 18 agn; por sostigní la campagna tlechel jí sön www.deboriada.bz.
La campagna vëgn ince sostignida dala Regiun Trentin Südtirol y l'assessur regional por les mendranzes Giuseppe Detomas sotrissëia che "al é dër important da valorisé les desfarënzies linguistiches y culturales che é te döta l’Europa, ajache ares rapresentëia na richëza de düc. Al é da dé inant le messaje che al é dërt che düc fejes pert y sotescries le Minority SafePack, nia ma che che fej pert de na mendranza". Tl’ultima sentada á la junta regionala, cun a ce le presidënt Arno Kompatscher, renové l’adejiun anuala ala FUEN, preodon n stanziamënt implü propi por sostigní le proiet Minority Safepack.
USP


text:
La cumissiun ha decidì unanimamain da proponer a la chombra pitschna da dar suatientscha al project correspundent dal Cussegl federal. Ina mesira dal project che la cussegliera federala Simonetta Sommaruga ha preschentà l'atun passà, prevesa che la procedura penala cunter ina persuna violenta na sto betg vegnir sistida perquai che la victima pretenda quai.
En il futur duai la procura publica era dastgar decider da cuntinuar cun las investigaziuns sch'ella è da l'avis che quai saja necessari ed en l’interess da la populaziun. Quai duai reducir il privel che la victima vegn messa sut squitsch da la persuna accusada.
Stalkers duain purtar chadaina electronica
In auter punct pertutga la pussaivladad da scumandar ad in persuna privlusa e violenta da s'avischinar ad in'autra persuna. Per pudair controllar quai meglier duai la dretgira ussa era pudair decider ch’ina persuna privlusa sto purtar ina chadaina electronica.
Auter ch'il Cussegl federal vul la cumissiun dentant scriver ella lescha ch'i duaja esser pussaivel d'imponer al delinquent ils custs per las mesiras.
La chombra pitschna discutescha la fatschenta durant la sessiun da stad.


text:
- La polizia britannica ha identifitgà l'attentader supponì da Manchester. I sa tractia da Salman Abedi ch'aveva 22 onns.
- Dapli indicaziuns che num e vegliadetgna da l'attentader na fa la polizia per il mument betg. Prioritad haja uss la dumonda, sche l'um haja agì sulet u sch'el fascheva part d'ina rait.
- Tenor las autoritads da la Gronda Britannia na datti nagin dubi pli, che l'attatga da Manchester saja in act terroristic.
- Da las 59 persunas blessadas èn pliras anc en privel da vita.
- La milissa terroristica Stadi islamic ha reclamà l'attatga a Manchester per ella.
- La polizia investighescha anc, schebain l'attentader ha agì sulet u sco part d'ina rait.
- La polizia ha confermà ch'in attentader da suicidi è responsabel per l'attatga. L'um è morts.
- 22 morts e 59 blessads
- L'explosiun è stada ora avant la hala da concert, nua che blers geniturs spetgavan sin giuvenils ed uffants che han visità il concert.
La primministra da la Gronda Britannia Theresa May ha confermà che l'attatga saja propi stada ina attatga da terror. Perditgas han rapportà d'ina gronda explosiun curt suenter il concert da la chantadura americana Ariana Grande. L'explosiun è stada tenor pliras perditgas en il foyer da la sala da concert.
Suenter l’explosiun a Manchester è il cumbat electoral vegnì interrut. Ils 8 da zercladur èn previsas en la Gronda Britannia las elecziuns dal parlament.
Spezialists èn s’inscuntrads a Londra
La primministra Theresa May ha ditg che ses patratgs sajan tar las unfrendas e lur famiglias. A Londra èn spezialists d’antiterror s’inscuntrads per valitar la situaziun.
Naginas unfrendas svizras
Il Departament federal dals affars dal exteriur han confermà che quai na dettia naginas unfrendas svizzras tar quest attentat a Manchester.
Blers presidents e presidentas dals stadis han condolà a las famiglias da las unfrendas. Era la presidenta da la Confederaziun Doris Leuthard ha condolà a las famiglias e condemnà las attatgas da terror.
RR novitads 06:00


text:
Curt avant mesanotg ha il Cussegl naziunal vuschà - e ditg na a l'iniziativa «Dretg svizzer enstagl da derschaders esters» cun 127:67 vuschs. Auter che la partida populara èn tut las fracziuns stadas encunter.
Ils iniziants vulan che la constituziun federala haja adina prioritad avant il dretg internaziunal. Excepziuns duai sulet dar sche la Svizra è obligada da resguardar il dretg internaziunal.
Tge che l'iniziativa pretenda
L'iniziativa d'autodeterminaziun «Schweizer Recht statt fremde Richter» vul francar che la constituziun federala vala en mintga cas avant il dretg internaziunal ed è da resguardar avant lez. Excepziun fissan sulettamain las definiziuns obligantas dal dretg internaziunal.
Tar in conflict stuessan la Confederaziun ed ils chantuns adattar ils contracts dal dretg internaziunal a las prescripziuns da la Constituziun federala. Sche las contractivas giessan da la glatscha giu stuess il contract che cuntrafa a la Constituziun vegnir visà. Obligaziuns dal dretg internaziunal che cuntrafan a la constituziun na pudess la Confederaziun betg pli surpigliar u acceptar.
RR novitads 06:00


text:
Il president regiunal Carles Puigdemont ha ditg ch’i manchia a la coaliziun ina basa stabila da reger vinavant. Sia partida haja pers la maioritad necessaria per cuntanscher las finamiras.
President vul tschentar la dumonda da confidenza
El ha annunzià da far la dumonda da confidenza en il parlament. En cas che Puigdemont perdess la votaziun, stuess el chattar novs partenaris da coaliziun, cas cuntrari datti elecziuns novas.
Finamira da l'independenza resta
Per ils adherents da l’independenza è la crisa da coaliziun ina schleppa. Atgnamain avevan ils partenaris da regenza prendì sco finamira da preschentar in plan per l’independenza fin il 2017. Represchentants da la partida da coaliziun CUP ha communitgà, ch’els sa tegnian vid la finamira da l’independenza, er sch’els na possian betg sustegnair ils sboz dal budget.
RR novitads 06:00


text:
Malware
On malware l'è on software doperaa per danneggià on computer, cattàgh di dacc sensibil, impedìgh de comunicà o mett di reclam minga voluu. La paròlla le on'invenzion del Yisrael Radai in del 1990: Prima i malware eren ciamaa virus, e incoeu in la comunicazion informatega de massa a hinn ciamaa anmò inscì.
Tipi de malware[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- I Virus, che se tacchen a on file per spantegàss
- I worm, che pòden spantegàss indeperlor
- I Trojan, che se sconden dent a on programma che 'l par bon e util.
- I wabbit, che riempien i resors del computer.
- I dialer che ciamen on numer cont el modem.
- I spyware, a soa volta dividuu in:
- Rootkit, che han di volt privilesg e se sconden al sistema con 'sti privilesg chì.
- Scareware, di fals antivirus.
- Ransomware, malware che cripten i document de l'utent e domanden on riscatt.
- La bomba logica, che la s'cioppa domà a di determinaa condizion.


text:
Inhalt
Ulteriur Grischun
-
Trimmis fa gudogn da passa 300'000 fr.
La radunanza communala da Trimmis ha approvà il quint annual 2015 unanimamain. Quel serra cun in surpli da 301'851 francs tar expensas totalas da 20,3 milliuns francs. L'onn passà ha Trimmis fatg investiziuns nettas da 1,4 milliuns francs.
Plinavant ha la suprastanza infurmà davart il project d’ina via da velos tranter Trimmis e Cuira. En cooperaziun cun la citad da Cuira e l’uffizi da construcziun bassa vegnia la realisaziun dal project promovida. Proximamain duaja succeder l’exposiziun dal plan.
RR novitads 11:00


text:
Avant questa radunanza eran vegnids tematisads lung e lartg ils midaments da la structura da la Lia Rumantscha. Trais models ha la suprastanza preschentà ordavant en las medias ed en las uniuns affiliadas. La discussiun a la radunanza è stada lunga. En il center da la discussiun è stada la dumonda: Tgenins èn ils proxims pass puncto restructuraziun?
Per il mument na sa mida nagut
Propostas hai dà differentas, sco per exempel da furmar ina cumissiun ch'elavura in nov model, ubain che la suprastanza surpiglia questa lavur, u era da laschar tut simplamain sco quai ch'i era fin ussa.
La fin hai dà per blers ina gronda surpraisa: La radunanza ha decidì cun 30 encunter 22 vuschs da laschar tut sco fin qua. Areguard ils differents models ch'eran sin maisa hai dà ina tscherta discussiun da basa, ma senza ir en ils detagls.
RR novitads 16:00


text:
La Russia haja fatg tut per pudair organisar in di da festa per il sport mundial, ha ditg il president russ, Wladimir Putin. El giavischia a tuttas equipas success ed al publicum impressiuns nunemblidaivlas, uschia Putin.
L'amur per il ballape collia nus tuts ad ina equipa.
Sin la tribuna han prendì plaz sper Putin divers schefs da stadi. Politichers dal vest èn stads demonstrativamain absent. Tranter auter protesteschan els cunter la nauscha situaziun dals dretgs umans en il pli grond pajais dal mund.
La Russia organisescha per l'emprima giada in campiunadi mundial da ballape. Il turnier ha lieu en quatter differentas zonas da temp ed en 11 citads.
Il gieu d'avertura giogan la Russia cunter l'Arabia Saudita.
RR actualitad 17:00


text:
Ils fatgs:
- Il co-pilot ha laschà crudar sapientivamain l'aviun
- Las autoritads partan dal fatg ch'i sa tractia da mazzament intenziunà
- passagiers han realisà la situaziun
Dumondas avertas:
- las raschuns dal co-pilot da laschar crudar l'aviun
- suicidi n'è betg excludì
- segunda black-box n'è betg anc chattada
Il co-pilot da la maschina da Germanwings ha chaschunà la crudada da l'aviun da mardi passà. Sco quai che la procura publica franzosa ha communitgà, saja d’udir sin il registratur da vuschs, co el tiria flad, uschia stoppia el esser stà tar sasez.
Nagins indizis per in'attatga terroristica
Sco quai ch'il procuratur public Brice Robin ha ditg a las medias eria il pilot serrà ora dal cockpit il mument da la crudada. El saja ì sin tualetta ed haja silsuenter però empruvà da sfratgar en l’isch ch'era serrà d’endadens. Il co-pilot haja gì il commando. Silsuenter saja l'alarm ì liber.
La procura publica franzosa investighescha ussa pervi da mazzament intenziunà. Tenor las inquisiziuns d'enfin qua na dettia quai nagins indizis per in'attatga terroristica.
Profil dal co-pilot senza singularitads
Tenor il ministeri da l'intern tudestg era il co-pilot oriund da la Germania e betg registrà en in register da terrorists. El haja lavurà dapi il 2013 tar Germanwings ed haja gì bun 630 uras experientscha da sgol. Avant sia occupaziun tar la societad aviatica saja el vegnì scolà tar las Lufthansa a Bremen.
Suicidi n'è betg excludì
I saja betg cler, pertge che l'um da 28 onns haja manà sapientivamain la maschina cunter in grip da la Alps franzosas. Il procuratur public n'ha betg vulì trair conclusiuns ord il sacuntegnair dal pilot. El ha però concedì ch'ins possia tschentar la dumonda sch'i sa tractia dad in suicidi.
Nagin sistem dal mund po evitar uschia insatge.
Ils CEO’s da la Lufthansa e la Germanwings han prendì posiziun davart ils fatgs en connex cun la disgrazia d'aviun. Dapi il 2013 saja il co-pilot stà engaschà en in Airbus A320. El haja dumagnà tut ils tests ed il examens, sincerescha Spohr.
Tenor Carsten Spohr sa tractia qua dad in cas singul tragic. Il co-pilot haja cumenzà sia scolaziun il 2008. Suenter sia scolaziun haja el gì ina pausa dad 11 mais.
Ins speria ussa da chattar la segunda black-box per pudair concretisar ils fatgs da las ulitmas minutas en il cockpit.
RR novitads 14:00


text:
Che quai è uschia è plitost ina casualitad. Sco il dirigent da Las Bagordas, Serafin Beer, ha ditg a Radiotelevisiun Svizra Rumantscha ha el udì che Radio Pilatus ha fatg l’appel a las guggas da s’annunziar, sch’ellas vulan vegnir sin il disc.
Jau hai simplamain annunzià nus, e quintà che quai na gartegia uschia ni uschia betg.
Cura ch’i haja la finala gì num che lur musica da tschaiver possia ir cun las autras 17 guggas a Hochdorf e registrar in da lur tocs, hai gì num per Serafin Beer raquintar a la suprastanza sco era als commembers, tge ch’el ha fatg. Ils commembers èn lura la finala stads d’accord da far il viadi a Hochdorf (LU).
Tenor Serafin Beer èsi ina onur dad astgar sa preschentar en il chantun Lucerna. Quai saia fitg spezial, perquai che Mustér ha il medem temp sco Lucerna tschaiver, uschia ch’i n’è betg pussaivel a Las Bagordas da sa participar al tschaiver a Lucerna.
Rockà la tribuna
Il producent dal disc, Sämi Deubelbeiss da Radio Pilatus, ha ditg ch’el haja gia fatg vacanzas a Mustér ed uschia haja el gì plaschair che Las Bagordas èn s’annunziadas. «Jau hai lura pensà, tgisà sche quels san lura era sunar bain? Mo suenter ch’jau hai tadlà la prova musicala ch’els han tramess èsi stà cler: Las Bagordas ston sin quest disc» declera Sämi Deubelbeiss.
La saira ch’ils tocs da tut las guggas èn vegnids registrads a Hochdorf han Las Bagordas lura anc ina giada fatg surstar il redactur dal Radio Pilatus. Sper las duas giadas ch’i hajan gì da sunar il medem toc per la registraziun, hajan Las Bagordas anc stuì dar enturn 5 tocs supplementars. perquai ch’il public ha giavischà quai.
Il toc registrà è in medley cun il tetel «Bi en c» ed è a disposiziun a partir dals 8 da schaner. L'arranschament, scrit da commembers da Las Bagordas, cuntegn ils toc:
- «Crazy In Love» (Beyoncé)
- «Get Lucky» (Daft Punk)
- «What Is Love» (Haddaway)
- «Thrift Shop» (Macklemore)


text:
Entginas notizias da Danis-Tavanasa / part 3
(scret schaner 1985 da scolast Salvator Caduff)
Sper via che va alla staziun da via-fier stat¨la pli veglia casa da Tavanasa, oz en proprietad dalla famiglia dil barbier Alexi Schuoler e dalla famiglia digl anteriur viturin Christian Caduff. La part orientala da Tavanasa ei en l'emprema mesadad dil schenivavel Tschentaner, entuorn 1830, daventada l'unfrenda d'in barschament.
Buca lunsch naven
habitava nies calgier, igl Alfons Carigiet. El pinava nos calzers bunamein per nout.
fota 2005
fota 2005
Ussa arrivein nus tier ils fravis. Treis generaziuns han fatg ils fravis; numnadamein Adalbert Nay, Toni Nay e Albert Nay. Cheu ei vegniu enfarrau biars cavals e fatg péz a bia puntgas. Ils fravis era adina marvegls. Cheu vala la canzun; il fravi ei allerta, marvegl tun'l marti.
sperel da survengir da tutas casas menziunadas zacu fotas veglias!
Hoffe, dass ich mal Fotos aus der damaligen Zeit hier platzieren kann! Wer hat eventuell welche oder kennt Familien, die aus früherer Zeit noch Fotos aufbewahrt haben??
Gest sper il fravi steva il roder, nies bien Giacun Giusep Muoth. El construeva cars e sliusas ed il fravi dasperas enfarrava ils carpiens. Visavi il roder, sut la via cantunala vegnin nus tier nies anteriur pasterner Barclamiu Beer ed ella medema casa siu frar il viturin Gion Andriu Beer. Il pasterner Barclamiu Beer era staus en Frontscha e meinsvart raschunava el da sias aventuras a La Rochel. Aunc in pass e nus stein avon la Helevzia oradem Tavanasa. Cheu habitava Gion Francestg Caduff-Friberg, il tat da nies actual (1985) canzlist Urban Caduff. Sper igl empalar l'ustria la Helvezia, haveva el aunc in indrez da barschar vinars. Gion Francestg e pli tard siu fegl Giusep eran pia ils brischa-vinars da Tavanasa. Meinsvart tugnava il Giusep: "La puma dalla vart sulegliva dat ora pli bein vinars che quella da Tavanasa."
Avon che bandunar Tavanasa vegnin nus tier nies ristaler Bartholome Zortea. El era vegnius alla entschatta dil 20avel tschentaner ord in vitg cul num Zortea el Tirol e secasasus dil temps ch'ei vegneva baghegiau la lingia da via-fier retica Glion-Muster a Tavanasa. Ils monis e ristials dil ristaler Zortea havevan in bien num, els purtavan ina marca renconuschida d'ina exposiziun ch'il ristaler Bartholome haveva aquistau. Bartholome Zortea, ch'ei morts entras la disgrazia dalla bova 1927, haveva mo in fegl Giusep, nis sco el vegneva numnaus il Sep Zortea. El haveva tschun feglias ed ei morts 1940. La fatschenta da ristaler ei denton buca ida a piarder.
Giusep, Sohn von Bartholome Zortea.
Giusep Zortea ha giu in emprendist, il Giusep Friberg, che ha fabricau ils ristials vi Danis, denton buca ditg. El ha era giu in emprendist, il Giusep Spescha, che meina aunc oz (1985) la fabrica da monis e ristials oradem Tavanasa (giest la casa suenter casa Zorteas, I.D.).
Dado Tavanasa sper la val dil Tschart, sur il conduct dalla via-fier, leu steva la pélla. Cheu pisavan ils gerbers las scorsas cun agid dalla forza d'aua avon che la forza electrica arrivi a Tavanasa.
Sut il conduct dalla via-fier retica era nossa resgia, che ha fatg bia survetschs als da Danis-Tavanasa. Ils vischins vegnevan cheu cun lur lena ord igl uaul e cheu vegneva quella resgiada tenor las mesiras indicadas per in prezi raschuneivel. A sias uras apparteneva quei edifecci ad in Luzi Cahenzli darivonts da Siat, il qual haveva cumprau ella dil tat da Punt il Gion Andriu Beer. Suenter l'uiara da 1914 - 1918 ei la famiglia dil Luzi Cahenzli seretratga a Cuera e la vischnaunca da Breil ha aquistau la resgia e menau il trafic da resgia. La stad digl onn 1969 ha ei dau auas grondas, ei era la fiasta da s. Placi. In tschuat crappa ed ina sfraccada aua sederscha dalla val dil Tschart giuadora, devastond tut quei ch'era el vau ni dasperas. La pélla, il viaduct dalla via-fier retica e la resgia daventan unfrendas dalla malaura. Il viaduct dalla via-fier retica ei naturalmein puspei vegnius reconstruius, mo la pélla e la resgia ein svani per adina.


text:
L’onn 1995 aveva la societad aviatica Swissair surpiglià 49,5% da la societad aviatica beltga Sabena, ch’aveva gia lura auts debits. Sis onns pli tard è dà ensemen l’entir construct dal S-Air-Group cun la Sabena e la Swissair.
Liquidaziun da Swissair n'è anc adina betg a fin
Dapi il 2001 vegnan las 261 parts da la S-Air-Group liquidadas, tranter quellas er la Sabena en la Belgia. Enfin uss ha il liquidatur da la Swissair Karl Wüthrich gia approvà pretaisas da radund 15 enfin 20 milliardas francs dals crediturs. Da quellas pertutgan pretaisas da 382 milliuns la Sabena.
Beltgs na vulevan betg mo 382 milliuns francs
Quai na bastava betg als liquidaturs da la Sabena: Els han pretendì 2,38 milliardas francs dal relasch da la SAirGroup. Uschè aut saja stà il donn che la Sabena haja subì perquai che la SAirGroup n’haja betg tegnì en in contract cuminaivel, il Astoria-Agreement.
Ils liquidaturs da Sabena na vulan betg ir avant Tribunal federal
Per las dretgiras turitgaisas n'eran quellas pretaisas betg giustifitgadas. Suenter la dretgira districtuala ha uss er la dretgira superiura da Turitg refusà la pretaisa da 2,38 milliardas francs. La dretgira superiura ha be consentì ulteriuras pretaisas da 28 milliuns francs.
Ils liquidaturs da la Sabena na survegnissan dentant betg tut la summa, mabain be la dividenda da concurs – quai che correspunda a 18,5% da lur pretaisas, scriva l'agentura da novitads svizra SDA. Tuttina na tiran ils liquidaturs da la Sabena betg vinavant la decisiun al Tribunal federal, citescha la SDA il liquidatur da la Swissair Karl Wüthrich.
Liquidaziun da Swissair cuntinua
Quant lunsch ch’i va, fin che la SAirGroup è liquidada dal tuttafatg na saveva Wüthrich anc betg dir, concluda l’agentura da novitads svizra SDA ses artitgel. Wüthrich speria dentant, da pudair finir ils projects pendents aifer ils proxims dus onns.
Uschia furma la decisiun dal tribunal superiur in ulteriur crap da mosaic en l'istorgia dal pli grond bancrut d'ina firma svizra.
RR novitads 06:00


text:
Dapi il 2009 sesa Burkhalter ch'è dal chantun Neuchâtel en il Cussegl federal. Il 2014 è el stà president da la Confederaziun. Suenter passa 30 onns en la politica e da quai 8 onns en il Cussegl federal, saja quai uss temp da far ina midada, ha Burkhalter scrit en sia brev d’abdicaziun prelegida en il Cussegl naziunal dal president Stahl. Plans concrets na dettia quai anc betg, scriva Burkhalter.
Didier Burkhalter è naschì ils 17 d’avrigl 1960 ad Auvernier en il chantun Neuchâtel. Suenter ha el terminà ils studis d’economia a l’universitad da Neuchâtel. El è stà en differentas funcziuns en l’universitad ed en l’economia privata. El è maridà ed ha trais uffants.
Dapi il 1985 commember dals liberal-democrats
Dapi il 1985 è Burkhalter commember da la partida liberal-democratica. Il 1991 è el vegnì elegì en la regenza da la citad da Neuchâtel a la quala el ha fatg part fin il 2005. Il 2003 era Burkhalter vegnì elegì en il Cussegl naziunal ed il 2007 alura en il Cussegl dals chantuns.
Parsura da la OSCE
Il 2014 è stà l’onn culminant en la carriera politica da Burkhalter. Quel onn è el stà president da la Confederaziun ed il medem mument era parsura da l’OSCE, l'Organisaziun per la segirezza e la collavuraziun en l'Europa. Surtut era Burkhalter vegnì activ en il conflict en l’Ucraina dal ost.
Il cusseglier federal Didier Burkhalter
RR novitads 16:00


text:
Cuira: Acziun vendita da tastgas a favur da chasa da dunnas
- Mesemna, 30.3.2016, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 30.3.2016, 11:45, RTR
Differentas secziuns grischunas da l'organisaziun da dunnas «Zonta» han ramassà ils ultims mais passa 800 tastgas da dunnas da segund maun. Quellas vulan ellas vender durant ina bursa publica a Cuira.
Il gudogn da la vendita da tastgas va a favur da la chasa da dunnas a Cuira. Il rebumb saja stà grond en tut las regiuns en Grischun ha declerà Ursina Gapp da Guarda, commembra da la secziun Zonta Engiadina / Val Müstair. «Sa separar d'ina tastga da maun che stat a cor è grev per ina dunna».
Valurs emoziunalas
Per bleras dunnas han las tastgas da maun surtut ina valur persunala. Quella na dependa betg dal pretsch ch'ins ha pajà per la tastga, mabain da la funcziunalitad e dals numerus muments ch'ins ha passentà cun ella. Tuttina hajan bleras dunnas savì sa separar da pliras tastgas preziusas e preferidas.
Bursa a Cuira
Las tastgas ch'èn vegnidas ensemen tar l'acziun da ramassar en il chantun Grischun hajan las commembras da las secziuns da Zonta entant zavrà e sortì tenor pretsch e grondezza. Acquistar las tastgas pon ins durant la bursa: sonda, ils 2 d'avrigl 2016 da las 10:00 – 16:30 en la halla da la chasa municipala a Cuira. Tut il gudogn da l'acziun da vendita va a favur da la chasa da dunnas a Cuira.


text:
Inhalt
Naziunal/Internaziunal
-
Arosa e Cuira gudognan
Success per Arosa e Cuira en ils gieus da hockey sin glatsch en l'emprima liga. Arosa ha battì Wil cun 5:1 e Cuira ha battì ord chasa Seewen cun 1:2
Grazia a la 12avla victoria da la stagiun resta il EHC Arosa vinavant il leader da la prima liga. Il club dal Scanvetg ha battì ier saira l'ultim da la tabella, il EC Will cun 5:1.
Ina victoria hai er dà per il EHC Cuira. Il club da la chapitala ha battì Seewen cun 2:1. En la tabella fa Cuira uschia in pass enavant ed avanza sin plazza 4.
Hockey: Classament 1. liga ost (masterround) (06-02-2016)


text:
Envéren
L'Envéren (ciamàt apò: Invéren) l'è giöna de le quàter stagiù en che l'è dividìt l'an endèle regiù temperàde. Del pónt de vìsta astronòmic, el vàmbia al sulstìse d'envéren (entùren al 21 de dezèmber endèl emisféro boreàl e al 21 de zögn endèl emisféro austràl) e 'l fenés al equinòse de primaéra (entùren ai 21 de mars per l'emisféro boreàl e ai 23 de setèmber ende chèl austràl).
L'envéren l'è la stagiù de l'an cói dé (ùre de ciar) piö cürcc e le nòcc (ùre de scür) piö lónghe, e có le temperadüre piö bàse.


text:
Ils peduns pon dentant guntgir il problem, sco il president communal da Sumvitg Armin Candinas di. Els possian ir sur la punt pendenta. Questa via ston era ils collavuraturs da las Ovras electricas Rein anteriur/Axpo Power SA prender. Els ston far mintg’emna controllas a la tschiffada d’aua a Runcahez.
Sgular natiers in auto
Per ch’els possian far quellas han els plazzà in auto suenter la punt pendenta. Quel ha l’Axpo laschà sgular natiers cun helicopter, sco il manader da partiziun per bajetgs e mirs Luregn Caspescha ha ditg a RTR. Ils collavuraturs vegnan pia cun auto fin a la punt, van suravi e cuntinueschan lur viadi cun il segund auto.
Axpo sclerescha sch'ella paja insatge
I n`è betg anc cler, quant ch’il donn vid la via custa. Ma la vischnanca da Sumvitg haja dumandà l’Axpo sch’ella paja ina part dal donn. L’Axpo stoppia sclerir sche quai vegnida en dumonda, di Luregn Caspescha.
Uss èn lavurers vidlonder da far liber il material sut la via. Suenter ston experts intercurir la geologia e decider, co vinavant. Armin Candinas quinta dentant che la via en Val Sumvitg vegnia puspè averta il zercladur.
RR actualitad 17:00


text:
Davent dad oz, ils 15 da november avantmezdi da las 10:00, è la punt sur il Rain anteriur tranter Sagogn e Valendau puspè averta permanent. Las lavurs da sanaziun èn gia vegnidas terminadas la fin october, ils davos dis han dentant anc las punts stuì vegnir allontanadas e per far quellas lavurs ha la punt stuì vegnir serrada singuls dis.
La punt d’atschal da 61 m lunghezza che maina davent da la staziun da la Viafier Retica Valendau-Sagogn sur il Rain anteriur en direcziun da Sagogn, è vegnida construida l’onn 1903. Perquai che la plaunca da la vart da Valendau ruschna, è la punt vegnida stuschada sur ils onns 20 cm en direcziun da Sagogn. Quai moviment ha chaschunà donns che han stuì vegnir pinads uss.
La punt tutga a la Viafier Retica, che ha era pajà la sanaziun, ina sanaziun che ha cuzzà circa 1 onn e custà 1,8 milliuns francs. Suenter la sanaziun duess la punt puspè tegnair 60 enfin 70 onns e la paisa maximala per vehichels vegn auzada da 9 sin 18 tonnas. Cun la fin da las lavurs da sanaziun va la punt en il possess da las vischnancas Stussavgia e Sagogn, quai en connex cun la meglieraziun generala. La surdada uffiziala da la punt a las vischnancas succeda damaun gievgia, ils 16 da november.


text:
Cussegliera naziunala Silva Semadeni guarda ballape cun ina biera en maun – il deputà en il Cussegl grond Andri Perl fa ora cun il fier. E gist tals placats vegnan ussa demontads u cuvrids. La raschun: Placats cun persunas che candideschan la stad per las elecziuns en il Cussegl grond – Andri Perl e Silvia Hofmann da la Partida socialdemocratica – sajan problematics. La campagna fetschia indirect reclama per il cumbat electoral, e quai essend finanziads cun daners dal chantun.
Betg realisà ch'i pudess esser reclama
La reacziun: I na saja betg stà l'intenziun da far reclama per insatgi, di Andrea Stadler da la chasa da dunnas da Cuira che porta la campagna ensemen cun il post da stab per l'egualitad da schanzas. Danunder che la renfatscha vegn na vul Stadler però betg tradir. En mintga cas vulan ils responsabels per la campagna restituir ils daners dal chantun.
La campagna n'è però betg stritgada. Problematic saja quai mo en ils circuls, nua che las persunas possian era vegnir elegidas.
RR actualitad 11:00


text:
La cifra – Rument en l'orbit
- Mesemna, 19.4.2017, 10:15
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 19.4.2017, 10:15, RTR
750'000 parts da rument spazial sgolan cun ina spertadad da passa 40'000 km per ura enturn la terra. Questas parts pon collidar cun satellits en funcziun e chaschunar explosiuns en l'orbit
Il mument èn 1'200 satellits en funcziun – passa 4'500 objects èn destruids e demolids en millis e millis parts. La NASA è vi da sviluppar navs spazialas per rimnar quest rument en l'orbit. Las navs equipadas cun bratschs e raits da rimnada pon esser impundidas en pressapauc diesch onns.


text:
Nagin vul esser il «scheiss-schiri»
- Mardi, 9.5.2017, 11:50
Mintga terza uniun da ballape grischuna tschertga per il mument arbiters. Uschia per exempel era il CB Surses.
Ils stars da ballape en attatgaders, golis u artists a la balla. L’arbiter chatta dentant strusch in cool. In star n'è el uschè u uschia betg. Savens ha el schizunt dad ir enturn cun gronda critica e pleds trids.
Uschia na fai betg surstar, che adina pli paucs vulan insumma far l’arbiter. Questa primavaira ha la Federaziun da ballape grischuna mo pudì recrutar trais novs arbiters. Pel mument mancan tar 10 uniuns grischunas tut en tut 14 arbiters. Vul dir: Mintga terza uniun da ballape grischuna tschertga almain in nov arbiter. Quai è in grond problem.
Regla procura pli e pli per situaziuns criticas
La Federaziun svizra da ballape ha fatg suandanta regla d’arbiters: Per mintga arbiter ch'è en servetsch per in club pon duas squadras sa participar al campiunadi da liga. Sche la squadra n'ha betg avunda arbiters vegnian stritgadas ed exclusas equipas.
Cun questa regla vul la federaziun garantir avunda arbiters per ils gieus da campiunadi. Dentant la regla procura per pli e pli problems tar ils clubs. Els na chattan malgrà gronds sforzs nagins novs arbiters. Perquai sto ina equipa da 5avla liga sa retrair questa stad dal campiunadi. Ella n'ha er suenter ils dus onns da toleranza senza arbiter betg chattà in nov e na po uss betg pli participar.


text:
Glion: Concurrenza da sigl d'obstachels/chavalchar
- Venderdi, 27.5.2016, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 27.5.2016, 11:45, RTR
L'Uniun da cavalcar Trun e contuorn organisescha questa fin d'emna per la 13avla giada la concurrenza da siglir cun chaval. Ina concurrenza regiunala ch'è impurtanta.
Perquai ch'i na dat betg bleras concurrenzas da chavaltgar en la regiun è la concurrenza regiunala a Glion impurtanta, declera la presidenta dal comité d'organisaziun Anastasia Wolf. Ils chavaltgaders guardian da na betg stuair far memia lungs viadis cun lur chavals. Vegnir vegn la gronda part dals var 80 chavaltgaders lura era dal Grischun, dentant era dal Tessin, dal Glaruna u era dal S. Gagl.


text:
Dapi il 1967 datti la corporaziun da las vischnancas en Surselva.
La Regiun Surselva organisescha la rimnada ed il recicladi dal rument da la Surselva.
50 onns Regiun Surselva: Giuvenils dal center da furmaziun Surselva visitan 4 da las 17 vischnancas.
4 dunnas e 2 umens lavuran tar la curatella professiunala Surselva
Ils uffizis regiunals èn centralisads a Glion, tranter quels er l’uffizi da stadi civil.
Dapi l’onn 2011 è la Regiun Surselva purtadra da las scolas dal stgalim secundar 2 da la Surselva.


text:
La proxima midada da l'urari porta al Grischun meglieraziuns en la purschida dal traffic public. Da nov circuleschan colliaziuns dal ICE tranter Cuira e Francfurt/Main e Hamburg. Cun trens attractivs d'auta sveltezza vegn garantida ina colliaziun pli svelta e pli confortabla tranter il Grischun e la Germania.
Colliaziuns supplementaras la fin d'emna
Las notgs dal venderdi sin la sonda e da la sonda sin la dumengia cursescha da nov ina colliaziun da tard accelerada da la staziun principala Turitg a Cuira, cun fermadas a Thalwil, Wädenswil, Sargans, Ragaz Bogn, Maiavilla e Landquart.
En direcziun da Laax vegnan medemamain purschidas la fin d'emna colliaziuns da tard a las 00.50 ed a las 02.15 davent da la staziun d'autos da posta Cuira. L'ultim curs per Laax cuntinuescha en cas da basegn ses viadi fin a Glion.
Per ademplir il basegn pli e pli grond da la clientella d'avair meglras colliaziuns da tact vegn a medem temp condensà ed optimà l'urari en Val Müstair, en Tumleastga ed en il Signuradi.
RR novitads 10:00


text:
Ma òstia, è-l difícil provar a lavar-s inveci de butar-s sota una cascada de perfum?! Vœli dir, che ognun al faghe quell che al vœl, al saghi ciar, ma l'è miga possíbil spuzzar compagn d'una cavra e cercar de scónder jo la spœzza con líter de perfum... perchè la spœzza la se sent de plœ, insí!
Parlom tant de quella che l'è l'igién dei persone, ciciarom tant deré dei spalle de quei stranier che i hann sèmper odor de cígolla per vià dei so maiar, quan pò som i prim che i lassan indré la scia de sqifi quan che i passan. Dai, òstia, l'è mia possíbil. Dixi mia che g'hom (g'hii) de lavar-m tuts i dí (al contrari, no l'è racomandad), ma el mínim indispensàbel sí.
Che díxeet? “Come capir se l'è rivada l'ora de lavar-s?”? Mh, vedom... Pœldar-s che la ‘nev’ in mez ai tò cavei la saghi un segn, eh. O pœldar-s che i ciaze sota i braç vègie d'un par de dí le te dovarèss far pensar.
A la fín, fà quell che te vœleet, car el mè sporchignon, ma almanc lassa pèrder l'idea de girar indisturbad per el mond, perchè de disàster de Černobyl ghe n'hom ja havud assé.
Con amor, el tò compagn de scœla.


text:
Un par de dí fa són stad a València, la capital de la omònima Comunità Autònoma spagnœla, dòpo de płussé de 4 aînn qe ghe andavi miga. Quell viaj qui el m'ha lassad en boca płussé amar qe altre, perqè quell qe ho descovert l'è una còsa qe me speitavi pròpi miga: València l'è una bruta còpia de Bressa, parland linguisticament. Quest qui l'è un post polémica? Segurament si. L'è un post polémica perqè en realtà són restad incí mal end el descobrir qe la lengua catalana a Cap i Casal (incí i valenciân i cłama València) l'è praticament inexistenta, qe pœdi pròpi evitar miga de sfogar-m cond quell artícol qui.
Tuît i sa qe a mi la mea cità, Bressa, la me płas tant fess. L'è una cità arqitetonicament stúpenda, la g'ha de queîl palâç meravigłôs e l'è struturada segond mi beníssim. L'è una cità qe per mi la se lassa víver sença taînt problemî... ma... linguisticament l'è una cità mòrta, un pò come tuta la Lombardia, endovè qe la lengua local, el lombard, l'è dré a sparir sempre de płu. Quand dighi qe però Bressa la fa un pò "un cas a sè" l'è miga una batuda: Brixia fidelis, çoè "Bressa fedel", l'è la frase en latin qe se ved de spess sota la famosa leonessa end el blason de la cità. Si, sempre fedel, ma fedel a qi? A noaltrê istêss e ai nòîst âv segurament nò, vist qe som dré a mandar a far-s benedir una lengua milenària per un par d'ideaîl de globalizacion qe i lassa el temp qe i tròva. Anca perqè encœ el lombard bressan l'è fòrsi la varietà lombarda płussé italianizada, donca anca qi qe 'l parla efetivament la lengua, en realtà l'è dré a parlar un mescłolòt cond l'italian qe a vòlte el sona quasi ridícol. Ma nò, ghe'n fo miga una colpa ai bressân. Lôr i parla come i sò genitôr i g'ha ensegnad. De colpe ghe n'è miga, ma l'è evident qe un problema el gh'è, ecome qe 'l gh'è.
L'altre dí, come disivi, són stad a València. Cità "preciosa", come i dis lôr end la sòa lengua. L'era dal lontan febrer del 2014 qe ghe andavi miga e dighi qe tornar-g l'è stad un pò un colp al cœr, perqè m'è tornad a la memòria un bòt de regòîrd qe me s'eri desmentigad. Quell qe me regordavi miga l'è però tant płussé brut de quell qe regordavi. El pòc us qe se fa de la lengua valenciana (çoè la variant de València del catalan) l'è un exempi. E vel dighi per experiença direta: ho podid provar en prima persona qe realment end el centre de la cità la situacion l'è a dir pòc dramàtica. Me pariva de ésser en centre a Bressa e provar a parlar en lombard cond vergun. Ve juri qe en 3 dí ghe stada apena una persona qe l'è stada bona de respónder-m en valencian. Apena una. E la còsa l'è vergognosa miga una vòlta, ma dò, perqè a diferença de Bressa, a València la lengua catalana l'è oficial e reconoscida! E i citadîn i g'haveress el dover legal de parlar-la. Qui ben o mal i bressân i g'ha la scusa qe el lombard l'è miga reconoscid e donca i è miga obligaîd a studiar-l e parlar-l. Ma là si. Anca se a quant g'ho vist, i valenciân i g'ha miga interess gne a parlar valencian, gne a studiar-l. Valentia fidelis, i g'haveress de scríver sota el blason de la cità, perqè i fa cobła cond Bressa en quant a interess per la lengua local. O forsi i è enfinamai metîd pej.
Si, legalment la lengua la gh'è. Vœgł dir, te la tròvet en su le pòrte del metrò (e l'è bell véder qe enveci del catalan stàndard deixeu sortir, çoè "lassiv sortir", te tròvet el valencian deixeu eixir), te la tròvet a l'aeropòrt per le indicaciôn del bagn ensema a l'inglés e al castigłan (lavabos - toilet - aseos)... ma la realtà l'è qe te la tròvet praticament apena lí: ho crompad cond el mé padre la "Valencia Tourist Card" e g'ho domandad el libretin en catalan, ma i ghe l'haviva miga. Apena en inglés e spagnœl; fœra del restorant s'eri dré a cercar el menú en catalan, ma nient... apena en spagnœl, inglés, italian e tudesc. Praticament tuta Europa la podiva saveir el menú de quell restorant lí, ma miga i valenciân. Coriós, nò?; són stad end un hotel a 4 stelle, súper chic, endovè qe són miga stad bon de trovar gnanca una paròla en catalan: gne sui carteîl de segureça, gne en sui fòîgł de "descricion" de l'hotel, gne end el menú del lounge bar, gne en sui tàoîl del buffet. G'ho anca perdid 5 minuîd a capir qe ròba qe l'era la "Ciruela - Plum", quand qe se i g'hess scrivid la traducion en catalan, "Pruna", g'haveress capid súbit qe l'era quella qe en lombard cłamom "Brugna". Eh, purtròp un hotel a 4 stelle el g'haveress de pensar anca ai "tontos" come mi, qe magari i pœd haveir-g el dirit de parlar el catalan, lengua oficial del País Valencian e qe magari i fa fadiga a capir tant el castigłan quant l'inglés.
Ve juri. Ve dighi qe questa vòlta la guerra la l'ha vencida el spagnœl perqè s'eri partid cond l'idea de parlar apena catalan per tut el viaj, come fo sempre quand qe vo en Catalogna, ma questa vòlta i g'ha vencid lôr. Si, perqè a València cità l'è praticament impossíbel víver nomà en catalan. L'è pròpi impossíbel. El saress come víver en cità a Bressa e parlar apena lombard. E la colpa l'è miga dei síngoîl valenciân, ma l'è de la comunità valenciana en general, cond le sòe polítiqe linguístiqe qe evidentement le fonciona gnanc al contrari.
Ve dighi qe en realtà, al de là de la ràbia, tuta questa còsa la me fa tristeça. Véder una lengua come el catalan, parlada praticament da 10 milliôn de persone e qe mi stimi tantíssim, incí "despreciada" end el sò istess territòri, el me fa capir qe a la fin "tut el mond l'è país" e i problemî qe g'hom en Itàlia, end la sòa manera, i ghe i'ha anca lôr. L'è trist, ve dighi la verità. L'è trist qe le polítiqe anti-catalane (cłare e lampaînt come el Sol) le g'habi portad a podeir véder miga la television en catalan, a podeir lèger miga i jornaîl en catalan, a podeir scoltar miga la ràdio en catalan. L'è trist perqè me rendi cunt qe la glotofobia (o megł, la catalanofobia), quella intrínseca qe la se scond bén e la se nòta miga, l'è un pò depertut. E l'è per quell qe ho cominçad a dir qe València l'è la Bressa catalana: l'è la cità en lengua catalana endovè qe la lengua la s'è mantegnida de meno, endovè qe gh'è meno "cosciença"... endovè qe forsi gh'è un pò de vergògna per le pròpie raïx...
Câr valenciân qe siv dré a lèger quell artícol qui, ve preghi: cominciv a protèger la vòsta lengua. Fi'l per i vòîst nònî, per i vòîst genitôr e per i vòîst figłœîl. Permetiv miga qe l'ignorança la rovini tut quell qe una popolacion entrega la g'ha costruïd per sècoîl.
Estimats valencians que esteu llegint aquest artícol, vos implore: comenceu a protegir la vostra llengua. Feu-lo pels vostres iaios, pels vostres pares i pels vostres fills. No permeteu que la ignorància arruïni tot el que una població sencera va construir durant segles.


text:
Aleksandr Isaevič Solženicyn
Aleksandr Isaevič Solženicyn (in russ 'AлekcáHдp ИcáeBич CoлжeHи́цыH') (Kislovodsk, 11 de disembar 1918 – Musca, 3 de agust 2008) l'è staa'n prigiunier, storégh, scrituur e dramatürg e russ. L'è staa premi Nobel in del 1970 per la literadüra, ma quatr ann de poeu l'è staa esiliaa del regim Comünista de l'Union Suvietica. Quand che el regim l'è finij, l'è turnà in Rüssia in del 1994.L'è staa, in di ultim ann, un sostenidur del Putin e de la pulitega tradiziunala; l'è anca staa'n condutur de'na trasmisiun televisiva de pulitega, senza tropa fortuna.


text:
Pell
La pell a l'è 'l rivestiment pussee de foeura in del corp di vertebraa.
In di mamifer (e soratutt in de l'omm) la pell l'è 'l tessuu pussee important de l'aparaa tegumentari e la protegg i tessuu che se troeuven de sotta (muscoi, oss, orghen).
La pell l'è fada su de tessuu de origin ectotermega e mesotermega, che poeuden avèggh diversi colorazion.
El nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La parolla pell la riva del latin pellis, version popolar del classegh "cutis". La parolla l'è doperada anca in di alter lengov romanz (italian pelle, frances peau, galizian e romanc pel, catalan pell, spagnoeu piel, ocitan pèu, portoghes pele, romen piele, sicilian piele).
El termen classegh "cutis" (del qual el riva l'italian cute) e 'l grech dérma vegnen doperaa in del lenguagg de la medesina per parlà di lavorà che gh'entren con la pell.


text:
L’onn 2007 ha il parlament federal decis da sustegnair finanzialmain projects per il svilup regiunal (PSR). Era en il Grischun èn vegnidas sviluppadas ideas da projects. Mo paucas èn vegnidas sviluppadas vinavant e realisadas. Ina da quellas è il project «100% (bio) Valposchiavo».
Ord vista dal chantun vegn nizzegià il potenzial anc memia pauc, quai en vista che l’agricultura vegn ad esser exposta en avegnir anc pli ferm al martgà. Per il territori da muntogna munta quai ina gronda sfida.
Cun il PSR po vegnir cuntanschì in effect multiplicativ en ina regiun. Per mussar quest potenzial ha organisà l’uffizi d’agricultura ina dieta publica en il Plantahof a Landquart.
TR telesguard 17:40