text:
Il cusseglier federal Alain Berset ha lantschà ina charta correspundenta. 25 chantuns e vischnancas sco er la Confederaziun han gia suttascrit ella, uschia communitgescha il Departament federal da l'intern. Els han uschia demussà lur veglia da realisar l'egualitad da paja. La charta pretenda examinaziuns regularas da l'egualitad da paja entaifer l'administraziun sco er tar las interpresas che survegnan incumbensas dal maun public.
La survista da las vischnancas e chantuns che suttascrivan, il link avra en ina nova fanestra
RR novitads 18:00


c: text/html

text:
L'inegualitad sociala sin il mund è creschida l'onn passà tenor l'organisaziun d'ambient e d'agid Oxfam. Il dumber da milliardaris saja creschida en in onn uschè ferm sco anc mai. Ina raschun sajan ils concerns ed ils fitg ritgs che guntgeschian da pajar impostas. Tenor Oxfam mancan a pajais en svilup cun quest guntgir da pajar taglias mintg'onn passa 160 milliardas francs. Quai èn dapli daners che tut ils pajaments per l'agid al svilup.
L'organisaziun Oxfam appellescha als participants dal WEF da s'engaschar per dapli egualitad en il mund. Ina mesira per cuntanscher quai, saja per exempel d'evitar che concerns e singulas persunas possian mitschar da pajar taglia. Ultra da quai saja impurtant che umens e dunnas survegnian pajas gistas per lur lavur prestada e ch'i vegnia investì dapli daners en la scolaziun e la sanadad.
RR novitads 09:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ils perscrutaders da Mediapulse han analisà quant radio ch’i vegn taidlà en las grondas regiuns linguisticas da la Svizra:
- 114 minutas per di en Svizra tudestga
- 112 minutas per di en Svizra taliana
- 97 minutas per di en Romandie
Cumpareglià cun l'onn passà han las Svizras ed ils Svizzers tadlà en tuttas regiuns linguisticas 4 minutas pli pauc radio.
Ils emetturs da la SRG SSR tegnan las grondas parts dal martgà
Las pli grondas parts dal martgà han ils emetturs da la SRG SSR: En la Svizra taliana èn quai radund ¾ dal martgà ed en las autras duas regiuns grondas radund 2/3 dal martgà.
Malgrà ils buns resultads ha la SRG SSR pers en tut las trais grondas regiuns linguisticas parts dal martgà a la concurrenza dals radios privats.
Nov sistem da mesirar a partir dal 2018
Mediapulse publitgescha las cifras uffizialas dal diever da radio duas giadas ad onn. Ella mesira il consum-live da radio via cabel, UKW, DAB+ e Webradio tar la populaziun svizra sur 15 onns.
A partir dal 2018 vegn Mediapulse a mesirar tenor atgnas indicaziuns cun ina nov’ura da mesirar.
RR novitads 14:00


text:
Muri bei Bern
Muri bei Bern a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Berna-Mittelland, region aministrativa del Mittelland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.7 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 12625 abitant.
El cumün de Muri bei Bern al se tröva a una altitüden de 558 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Allmendingen, Belp, Berna, Kehrsatz, Köniz, Ostermundigen, Stettlen, Vechigen and Worb.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official website (Todesch)
- Website of Villa Mettlen (Todesch)
- Bärtschihus recreation and youth center (Todesch)


text:
La vatga brina è bain anc oz dominanta en il Grischun. Dentant: betg mintga vatga brina è oz era ina vatga brina originala enconuschenta anc dal temp avant l'onn 1967. Quella giada ins ha cruschà la Brina cun sia parenta americana cun il num Brown-Swiss ed al medem temp ha gì era l’inseminaziun artifiziala il success decisiv.
Dapli colur sin pastgira grischuna
La Brina era fin en ils onns 1960 anc ina vatga per producir latg e charn cun quai che vegniva producì sin il agen bain puril. La mecanisaziun ha dentant cuntanschì era l'agricultura uschia ch’era la vatga tradiziunala grischuna stueva vegnir pli productiva. Cun las novas pussaivladads da cruschar e da l’inseminaziun artifiziala ins ha gì la finamira da la vatga da fin 10’000 kilos latg l‘onn. Quest svilup n’ha betg persvadì a tuts, bain spert ins ha constatà malsegirezza. Il numer da las purarias cun muvel è sa sviluppà dramaticamain: en il 1956 eran quai anc 9053 purarias, oz mo pli 1732. En il 1956 era mo la vatga brina en las stallas grischunas, suenter che la vatga grischa era sparida en il 1920. Oz ins vesa en stallas e sin la pastgira tar nus era pli che 30 razzas da muvel novas sco Angus, Dexter, Jersey, Limousin, Charolais euv. Il dumber dal muvel è restà durant lung temp constant tar 84’000 biestgs ed è levamain augmentà fin l’onn 1990 sin 88’600 animals, oz èn quai anc 73’000 animals.


text:
1504
Gh'è söcedìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ul scültuur Tuscan Michelangelo Buonarroti al finiss ul David.
- La Francia la ceed ul regnamm da Nàpoli a la curona aragonesa.
- D'acordi cul testameent da la suva màdar Isabel I, Joana I la Boja la deventa reina da Casteja.
- 17 12 - Granada (Andalusia, Spagna): gh'al riva ul cadàver d'Isabel I da Casteja par ga vess interaa, prucedeent da Medina del Campo, indúe la reina a l'era morta tré setimane prima.
Chi gh'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Chi gh'è mórt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 26 11 - Medina del Campo (Valladolid, Spagna): Isabel I da Casteja la Catòlica.


text:
"Mia vita - la meglra istorgia ch'jau hai"
- Mesemna, 14.10.2015, 17:00
Fuck, penis ed "u huara" èn tranter auter pleds preferids da Gimma. Quels pleds vegnan era avant en sia biografia "Hinter dera Maska isches dunkel". Il cudesch cumpara ils 23 november. Nus avain guardà in di entir davos quella mascra. Quai che nus avain chattà mida voss maletg da Gimma.
Contribuziuns
-
7 pleds predileds
Qua vesais dapli da ses pleds preferids ed ina curta decleraziun da Gimma pertge insumma quels pleds.
RTR/lc


text:
Premusél
Premusel (nòm uficiàl in italian: Premosello-Chiovenda) a l'è un cumün ussulan de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula.
El gh'ha ona popolaziun de 2 085 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 34,1 km² e ona densità de popolaziun de 61 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Ansòla, Beura, Cussögn, Margöss, Urnavass, La Pieu, Santin, Truntan, Vugogna.
Una part del sò teritori el se tröva in la Val Granda. Ultra al center cumünal a gh'è i fraziun de Clor e de Cüzzagh. In Italian al nom del paes a l'è staa giuntaa in del 1959 el nom del giürista Giuseppe Chiovenda (1872-1937).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Premusél l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Dapi onns passa il traject dal Swiss Alpine Irontrail dal Lai da Staz enfin sin la chamona Segantini e lura en la Val Muragl vinavant fin Muottas Muragl. Quest onn n'han ils organisaturs però betg survegnì la lubientscha dal vitg da Puntraschigna.
Las cursas dal Swiss Alpine han lieu gist durant la stagiun auta; fitg blers giasts èn per via a pe en quellas regiuns. Plinavant han lieu in'emna avant ils Engadin Ultraks, er ina cursa da currer organisada da Puntraschigna sez.
Per motivs da segirezza e per tema che las sendas fissan surchargiadas, refusa la vischnanca da Puntraschigna la lubientscha al Swiss Alpine Irontrail. Ella ha però proponi in'alternativa. L'organisaziun dal Swiss Alpine Irontrail n'ha betg vulì prender posiziun il mument.
RR actualitad 17:00


text:
Plates de platin per Flashdance de Giorgio Moroder tl MuseumLa mujiga dl film Flashdance ie stata l majer suzes de Giorgio Moroder. N simbul de chėsc suzes ie unit sėurandat dal autėur de mujiga, composidėur y pionier dla disco music al Museum Gherdėina a Urtijėi, ulache ėl ie nascił: Giorgio Moroder ą nfati dat 13 plates de platin al Museum, che ėl ą giapą n recunescėnza per avėi vendł 13 milions de albums de Flashdance.
Chėsta dunazion straurdinera ą Giorgio Moroder fat al Museum Gherdėina lena passeda: 13 plates de platin venciudes per Flashdance.
La mujiga per l film Flashdance cun l hit What a feeling ie stat mi majer suzes, cun chėl che tl 1984 ei vencił l segondo de mi trėi Oscar y che me ą fat cunescer mo deplu tlAmerica, ą dit Giorgio Moroder n ucajion dla sėurandata dla plates.
Chėsta 13 plates de platin ie perchėl la miėura testemunianza dl suzes mundiel dl composidėur de Gherdėina. Ma nia mé, la plates representea nce n prim var de na culaburazion danter Giorgio Moroder y l Museum Gherdėina: l componist ą dit de ulėi slargé si culezion cun mo dautri premi y lecurdanzes senificatives de si cariera musichela canche l museum arą na majera lerch espositiva da pudėi ti dediché.
L presidėnt dl Museum Gherdėina Wolfgang Moroder ą sotrissą l valor unich dla dunazion che ie n gran unėur y arichimėnt nia mé per l Museum ma per duta la valeda: L ie l prim var per pudėi cunté y mustré su tres n proiet da realisé deberieda tl daunģ cieche Giorgio ą fat y representea per la storia dla mujiga, ą dit l presidėnt dl museum, che ą sėurandat a Giorgio Moroder coche sėni de rengraziamėnt y recunescėnza la medaia darjėnt dl Museum y la uneranza de cumėmber dunėur.
La plates de platin per Flashdance ie metudes ora tl Museum Gherdėina n ucajion dl cunzert de Giorgio Moroder ai 12 agosto sun plaza SantAntone a Urtijėi y resterą da udėi nchin de utober.
Giorgio Moroder cun si fėna Francisca n ucajion dla sėurandata dla 13 plates de platin per Flashdance tl Museum Gherdėina ai 5 de agost
13 Plates de platin per Flasdance da udėi tl Muesum


text:
Daveri
Daveri (nom ufizial in italian: Daverio) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 3 113 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 4 km² e 'na densità de 778 ab./km².
El comun el gh'ha vari frazion: Bòssa, Buggin, Dobbiaa, Marògna, Spazzacamin, Torr.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Daveri l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
14 03
Ol dé 14 de mars l'è 'l 73 ( 74 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 293 dé a finí l'an.
Ul dí 14 de mars al è ul dí da pòost 73 ( 74 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 293 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1899 - Barcelona: Bartomeu Robert i Yarzábal, plö cognossit come Dr. Robert, al è sernit síndech de la sità.
1993 - Andorra: se al sélebral referéndum con che s'apröa la pröma Costitüssiú del paes.
2004 - Spagna Ol Partit Sossialesta Operari Spagnöl PSOE al adagna i elessiú a i corte Spagnöle per masöransa relativa.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2001 - Reus (ol Baix Camp): Ramon Barnils i Folguera, periodesta Català.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Las vischnancas da La Plaiv, La Punt, Madulain, Zuoz e S-chanf vulan collavurar vinavant cun il Lyceum alpinum Zuoz per il stgalim superiur. Quai era suenter il na da Zernez a l'idea da laschar gestiunar il Lyceum alpinum Zuoz il stgalim superiur per las vischnancas da Zernez e da La Plaiv. Quai han confermà la manadra dal stgalim superiur da La Plaiv Barbara Camichel ed il manader da finanzas da Lyceum Roman Grossrieder envers Radiotelevisiun Svizra Rumantscha.
Il stgalim superiur da La Plaiv ha numnadamain problems da localitads. Perquai na po la scola betg lavurar vinavant en sia situaziun actuala.


text:
Romani – linguatg dals Romas
- Sonda, 8.4.2017, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 8.4.2017, 8:40, RTR
Ils Romas èn in pievel da nomads ch'è oriundamain da l'India. Oz vivan els sco zagrenders ni ferm en divers pajais da l'Europa. Ils 8 d'avrigl è il di mundial dals Romas. E lur linguatg è il romani.
Era sch'ins pudess pensar ch'il romani è in linguatg parentà cun linguatgs latins sco il talian ni il rumantsch n'ha il romani dentant da far nagut cun quels. Il linguatg romani ed era ils Romas derivan oriundamain da l'India. En il terz tschientaner è quai pievel dentant vegnì stgatschà ed è emigrà en l'Europa.
Linguatg è sa sviluppà cuntinuadamain
Cun viver ina vita da nomads ed ir da pajais tar pajais è era il linguatg dals Romas sa sviluppà. En mintga lieu ch'els èn sa chasads per curt u pli lung temp han els era adattà in zic lur linguatg. Uschia ha il Romani pers, ma era adina puspè gudagnà pleds en ses stgazi da pleds. Oz datti en las universitads da Bucarest e Paris schizunt ina professura da romani. Là lavuran linguists vid ina standardisaziun dal linguatg che consista oz ord blers differents dialects.


text:
Las 11 vischnancas dal chantun Zug eran sa defendidas ord da motivs da la protecziun da datas da dar a las partidas politicas las datas da las burgais giuvens e dals novdomiciliads.
La dretgira administrativ n’è betg da medem avis. Tenor ella ha reclama politica in «intent ch’i vala da proteger e ch’è ideal». Ord quest motiv saja quai en proporziun da dar vinavant las datas, scriva la dretgira en sia decisiun.
Reclama politica n’è nagina reclama
L’impuls per il cas giuridic è stada in’acziun da reclama da la PPS dal chantun da Zug. Per las elecziuns federalas 2015 aveva la partida fatg a tuttas vischnancas la dumonda da trametter las indicaziuns da giuvens novdomicilads e da la generaziun veglia feminina.
Nagina vischnanca auter che Oberägeri vuleva dar las datas da lur abitants a la PPS. Sinaquai è sa PPS sa vulvida a la regenza da Zug. Lezza era da medem avis sco las vischnancas ed ha dà in chanaster a la partida.
Il president da la PPS da Zug Thomas Aeschi ha lura protestà tar la dretgira administrativa. El ha argumentà che publicaziuns politicas na sajan effectivamain nagina reclama. A quest’argumentaziun ha la dretgira uss dà ses consentiment.
RR novitads 17:00


text:
Por jí cun l'auto te na manira sigüda
La sicurëza sön strada depënd da trëi cosses:
La strada: strades nia cunciades fora, plënes de otes nia mostrades dant, encrujades olache an vëiga püch. An dess mët averda!
L'auto: i montli, i freni, les löms. Chësc depënd dal ciafêr, al dess controlé l'auto plü gonot.
Le ciafêr instëss: jí cun cherianza, le nia mët averda canche les strades n'é nia te bones condiziuns por la plöia o la nëi, le adorè le fonin, le bëre alcol tratan o denant che an va cun l'auto.
Chëstes é dötes situaziuns olache al podess ester prigo da fà inzidënc.
Ci fej pa l'alcol?
L'alcol che vëgn boiü röia naôta tl ciorvel y dà na sensaziun de euforia. An se sënt plü stersc, plü sigüsc y plü da sciafié co zënza. Mo metede averda!!! L'alcol è sciöche na pilora por calmé, al fej aladô che i reflesc se apanëies y ais plü dî da reagí. Chësc oress di che an adora plü dî da arforé sce an va cun l'auto, y an adora le dopl o trëi iadi tan por rové do a ci che an mëss fà.
Ci sozedl pa sce an bër?
Canche an à n tant de alcol tl sanch ne vëigun nia plü dales pertes y al comparësc na vijiun a tunel. An ne vëiga nia plü i auti che ô jí dlungia ia, tles encrujades valutëiun mal les distanzes, al pê che an ais lerch assà da sorpassè y deperpo n'él nia vëi.
Tan de alcol él pa te n gote?
N gran gote de bira, n gote de vin o n stamperle de ega de vita à plü o manco le medemo contegnü de alcol laîte. Ciodi? Va bun che la bira à le mez di gradi de alcol co le vin, mo porchël nen él te n gote dala bira le dopl laîte.
La lege dij che por jí cun l'auto ne dessun nia avëi deplü co 0,5 gr de alcol por liter de sanch. Ara ne va nia da dí avisa tan che an po bëre por arjunje chesc limit, al depënd en pü da vignun de nos: le pëis, l'eté, le ses, sce an bër plü gonot o nia, sce an à le magun plëgn o no. Ince le smaltí l alcol ne è nia pro düc anfat. An po dí plü o manco che an adora n'ora por vigni gote buiü. An dess tigní presënt che sce an bër tröp da sëra spo pon ince ester sura le limit ciamò le dé do dadoman.
Ci sozedel pa sce an bër y ai te abina?
L'alcol vëgn laoré sö dal fié mo ince dal'aria che an lascia fora canche an tira le flé. Cun n etilometer vëgnel mosoré la cuantité de alcol tl sanch. Sce an va cun l'auto y an é sura le 0,5 promile perdon atira 10 punc dala patent y ai la tol dai 15 dis ai 3 mëisc. Sce chësc sozed bele le secundo iade spo vëgn la patent tuta da 1 a 6 mëisc. An podess ince gni sarà ia n mëis messan paié ciamo na multa de 1.032 Euro. Le medemo vê ince sce zacai se impunta y no nia se lascé mosoré l'alcol tl sanch.


text:
Libertad e discurs da benzin – dunnas sin il töf
- Dumengia, 26.4.2015, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 26.4.2015, 9:03, RTR
La stagiun da töfs cumenza! Anc n'èn betg tut ils pass averts, sin il pli tard lura dentant, vesa ed aud'ins puspè ils töfs sin las vias grischunas. Tranter tut ils töffists era baininqual dunna ch'ha chattà sia passiun per quel vehichel.
Quatter dad ellas emprendain nus d'enconuscher: Helena Caduff, ella è mainsvart en terras estras cun il töf. Hilda Livers para il pli fascinada da las stortas e d'ina buna lingia. Hanny Soliva, ella sa legra sin sia nova Harley, in regal per ses 66 avel anniversari. E Sandra Hendry, la giuvna tranter nossas quatter dunnas, è quella cun la pli sperta maschina.
Redacziun Esther Berther


text:
Cun sia elecziun vegnia fatg ina punt tranter l’istorgia da la tur ed il messadi da Bromeis e sia fundaziun «Il miracul blau», communitgescha la fundaziun da la tur da signal. L’element aua è bain per la tur da signal dal Rain sco er per Bromeis da gronda impurtanza.
Marca da l’entschatta dal Rain
La tur sin 2'046 meters sur mar vul marcar a moda simbolica l’entschatta dal Rain ed attrair e muventar ils visitaders. La tur sin l’Alpsu è bajegiada a medema moda sco la tur a la sbuccada dal Rain a Hoek en ils Pajais Bass.
Ils antecessurs da Bromeis en uffizi èn il duo da varieté «Mini&Maxi» e l’artist svizzer-ollandais Ted Scapa.
RR novitads 11:00


text:
Simon Petrus
Simon Petrus [inrumantscho per puter Schimun Peider] (* in Galilea in Israel dal Nord, † intuorn l'an 67 zieva la naschentscha da Gesu Crist, prubabelmaing executo insembel cun Paulus da Tarsus) d'eira il prüm discipul cha Gesu da Nazaret ho clamo per al fer seguir.
Vita[modifitgar | modifitgar il code]
Da mister d'eira Petrus pas-cheder al lej da Genezaret. Zieva la clamaziun scu scolar da Gesu dvantaiva Petrus il mneder dal circul dals discipuls. Gesu l'imprometta ch'el vöglia fabricher la baselgia "sün quist spelm" (la dumanda es, scha quist'impromischiun reguarda a Petrus svess scu persuna u a sia confessiun da crajer in Gesu - e pel cas cha Petrus es managio persunelmaing scha que pudess funder ün uffizi da successuors). Perque porta'l lura il nom hom da spelm (spelm per lingua greca = petra).
Cun sieu nom as collian otezzas e chafuolezzas d'ün caracter ferm, però na stabel: la prüma confessiun cha Gesu saja il cristus, il figl da Dieu, ma eir il schnajamaint da Gesu, accumpagno d'ün sbreg da trais voutas d'ün chöd – precis uschè cu cha Gesu vaiva previs ed annunzcho.
Recepziun tres las confessiuns[modifitgar | modifitgar il code]
La baselgia catolica romauna al considerescha scu'l prüm papa, sül quêl tuots successuors as basan.
Il protestantissem onurescha a Petrus scu ün exaimpel da cretta, da tentaziun, da deblezza e d'arvschida da grazcha divina.


text:
Pés pajàs
I Pés pajàs (nóm sientìfic dla sót-famìja Amphiprioninae) i èṅ un grup ad pés dla famìja Pomacentridae ch'i vìv'n in di Usèan Indiàṅ e Pasìfic. I èṅ ciamâ acsè parchè i gh'aṅ di còrp dimóndi culurâ cuma di pajàs, aràns cun dal bandi biànchi e négri. L'è na bèstia „trans“ parchè la pōl cambiàr ad sès.
Descrisioṅ
A s trata 'd un pés ch'a gh piàś vìv'r insém a chi àtar dla sò rasa. A cap dal branc ad sòlit a gh'è na fémna ch'la cmanda. Sōl al masć ch'al stà sèg al s dà da far par far di fiōi méntar chi àtar, minga madūr da cal punt ad vista lè, i gìran dintór'n a di anèmuni 'd mâr che, esénd pîni 'd un vlèṅ ch'a lōr a n gh fà gnint, i pàran via tut i predadōr. Quànd la fémna la mōr, al sò spóś al tōś al sò pòst dvintànd un pés dóna.
Al Pés pajàs al s lóga in di tentàcui dl'anèmuna 'd mâr par prutéś'r-as ma anc a lē a gh fà còmad parchè i pés i la tînan pulìda da i rèst dal magnàr cavànd-ag via i parasìta. Quànd l'è óra i óṿ i vìn'n inculâ a i pē dl'anèmuna.
I pés prutagunìsta dal film 'd animasiòṅ dla Pixar Alla ricerca di Nemo i èṅ pròpria di pés pajàs, dla spécie Amphiprion ocellaris p'r èsar precìś.


text:
Nuara
Novara (parnonzia: Nuára; Piemontes: Noara; Italian: Novara; Franzes: Novare; Latin: Novaria) l'è el capploeugh de la Provincia de Noara, che la confina con la Lombardia. Ghe viven pussee de 105.200 abitant. L'è la seconda cittaa pussee granda del Piemont, dòpo Turin. Chì a lè parlaa on dialett lombard de transiziun col piemontes, comè anca in tuta la soa Provincia.
El cumün de Novara a l'è tacaa ai cumün de Caltignaga, Cambra, Casalin, Gajaa, Garbagna, Granòss, Nibiula, Armantin, San Pedar e Tracaa.
Citaa ingemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Fürstenfeldbruck
Fürstenfeldbruck l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Alta Baviera. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Fürstenfeldbruck. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 32.53 km² e 'ndel Dicember 2016 la gh'ìa 'na popolasiù de 37 176 abitàncc.
Fürstenfeldbruck la se tróa a 25 km a nordòvest de la cità de Mònaco e presapóch 40 km a sudèst de Augùsta. L'è arènt al cunfì 'ntra 'l ditret goernatìf de l'Alta Baviera e e chèl de la Svevia. La citadìna la se tróa a 'na altèsa de 517 méter sura 'l leèl del mar e l'è streersàda del fiöm Amper.
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Livry-Gargan (Francia) (del 28 de zögn del 1967)
- Wichita Falls (USA) (del 3 de dezèmber del 1985)
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Bayerisches Landesamt für Statistik – Tabelle 12411-001: Fortschreibung des Beölkerungsstandes: Bevölkerung: Gemeinden, Stichtage (letzten 6) (Hilfe dazu)


text:
Contignü prinzipal
Mezzocorona 2009
La nonejima senteda di Trëi Cunsëies ie unida tenida ai 29 d'utober dl 2009 a Mezzocorona y la ie unida urganiseda dal Cunsëi dla Provinzia autonoma de Trënt sota la presidënza de Giovanni Kessler.
Ala senteda di Trëi Cunsëies ti ie jita danora ai 8 de setëmber dl 2009 na senteda dla cumiscion interregiunela, metuda adum da set reprejentanc per uni cunsëi. Coche udù danora dal regulamënt ntern à la cumiscion ejaminà la 26 mozions prejentedes nchin ai 24 de lugio dl 2009 dai/dala cunselieres y dai cumëmbri dla jontes di trëi raions per fé ora sce lascé pro la tratazion tla senteda di Trëi Cunsëies, y sun la basa de chësc ejam àla pona njinià l orden dl di dla senteda di Trëi Cunsëies.
Dla 26 mozions prejentedes ie 25 unides lascedes pro ala tratazion tla senteda di Trëi Cunsëies y scrites ite al orden dl di, ntan che una ie unida refudeda dala cumiscion. La 25 mozions scrites ite al orden dl di ie unides metudes adum sota chësta tematiches o materies per sauridé i lëures y per fé a na moda che la descuscion tla senteda di Trëi Cunsëies fosse n generel plu trasparënta: afares istituzionei (3), ativiteies economiches, ambient y funtanes de energia (8), trasporc y zirculazion (5), cultura, istruzion y nrescida (5) y oradechël politiches sozieles y lëur (4).
Tla senteda di Trëi Cunsëies di 29 d'utober dl 2009 iel unit apurvà 24 dla 25 mozions scrites sun l orden dl di, 14 de chëstes cun duta la ujes a una. Una dla mozions che revardova l svilup de na cunescënza miëura dla rujenedes tudëscia y taliana ne ie ntantsce nia unida apurveda.
Coche udù danora dal regulamënt ntern dla senteda di Trëi Cunsëies presenterà i presidënc dla Provinzia autonoma de Bulsan, dl Land Tirol y dla Provinzia autonoma de Trënt do n ann dala ultima senteda, tres l presidënt a chël che ti toca (uel dì te chësc cajo l presidënt dl Cunsëi dla Provinzia autonoma de Bulsan, ajache la senteda di Trëi Cunsëies che vën unirà tenida a Maran ai 30 de merz dl 2011), na prima relazion scrita sun l stat d'atuazion, da pert di trëi guvierns provinziei, dla mozions apurvedes dala senteda cunjonta. Na segonda relazion unirà pona data ora al plu tert 60 dis do la proscima senteda cunjonta di trëi cunsëies.


text:
14'600 cameras en il traffic public - in trend ch'è per crescher
14’600 cameras han installadas las Viafiers federalas en trens ed in staziuns. La cifra vegn a s’augmentar considerablamain: Ils proxims onns vulan la SBB ed ulteriuras viafiers installar bleras ulteriuras cameras.
Che novs vehichels, ch’els cumprian, sajan equipads tuts cun indrizs da video, citescha la «Sonntagszeitung» a Stefan Kauffmann, pledader da l’uniun da traffic turitgaisa ZVV. Vehichels cun videos sajan oz la purschida da standard dals construiders da vehichels.
Era citads e vischnancas sa munischan
Las citads cun las bleras cameras èn Turitg, Basilea e Genevra - entant che Berna controllescha relativamain pauc cun video.
En bleras vischnancas in vischinanza da citads vulan las autoritads munir er lur spazis publics cun cameras d’observaziun. Quai per areals da scola, plazzas da staziuns o centers da rimnada.
Surveglianza dentant nagin med universal
Las cameras da surveglianza sajan acceptadas fitg tar la populaziun, scriva la «Sonntagszeitung». Ella citescha dentant era experts, ch’admoneschan da na betg sa fidar massa da las cameras da surveglianza. I vegnia bain rapinà u engulà pli pauc or da tastgas, tar delicts da violenza n’hajan las cameras dentant nagina forza preventiva.
RR novitads 10:00


text:
Ina catastrofa per tut ils umans che vivan en il Nepal.
Agid or da l'aria
Maurizio Folini scolescha dapi tschintg onns pilots indigens en il Nepal. El è là per dar vinavant sia grond’experientscha sco pilot – il pli impurtant saja da scolar ils pilots a questa maniera, ch’els possian era transportar material cun la suga.
Avant in onn è questa scolaziun dentant stada secundara. Folini è sa decidì dad ir en il Nepal a gidar. Far sgols da salvament e transportar mangiativas en ils vitgs ch'eran isolads cumplettamain pervi dal terratrembel. Il chaos era pli grond che spetgà. Quasi tut las chasas, ils uffizis, las scolas eran destruids.
La lavur era ina sfida per el
Folini lavura per ina firma en il Nepal – la lavur suenter il terratrembel era per el ina sfida. Il pajais dal Nepal è fitg vast ed il pli aut da tut il mund. 40% da la populaziun viva sur 3'000 meters sur mar. Il pli sgolan adina dus helicopters ensemen, quai or da motivs da segirtad. Cherosin na saja betg uschè simpel da survegnir. Ina gronda sfida saja era l'autezza. In salvament ha el gia fatg sin 6'800 meters sur mar.
Fatgs dal Nepal
- surfatscha: 147'000 km2
- il pajais il pli aut da tut il mund, 40% da la populaziun viva sur 3'000 meters sur mar
- 28,1 milliuns abitants
- chapitala: Kathmandu
- lingua uffiziala: Nepali


text:
Gia tar la partenza a Hamilton surpassà ses collega da Mercedes Nico Rosberg. Silsuenter ha l'Englais controllà la cursa, ed ha uschia gudagnà sco emprim pilot per la 5aval giada il Grond Premi da l'Ungaria sin il Hungaroring.
Rosberg daventa la finala segund e Daniel Ricciardo sin Red Bull terz. Sco en tut las cursas da questa stagiun èn ils dus pilots da Sauber restads senza puncts: Felipe Nasr sin plazza 17, e Marcus Ericsson sin plazza 21.
Cun sia victoria ha il campiun mundial Lewis Hamilton surpiglià per l'emprima giada en questa stagiun la testa dal campiunadi mundial. Hamilton è uss sis puncts avant ses collega d'equipa Nico Rosberg.
RR novitads 16:00


text:
Tard, dentant betg memia tard han ils giugaders dal FCZ racoltà il fritg da lur prestaziun pli solida en la segunda mesadad. En la 92avla minuta marca Cédric Brunner cun in ferm sajet il gol decisiv al 2:1, suenter che GC n'aveva betg spedì davent avunda la balla suenter in culp liber.
Ils Grasshoppers avevan cumenzà meglier la partida, e gia en la 11avla minuta èn els ids en avantatg. Dentant gia diesch minutas pli tard ha Kevin Rüegg pudì egualisar, suenter in pass dubel cun Raphael Dwamena.
Il FCZ è uschia per la 11avla giada en in final da la cuppa svizra, la davosa giada pir il 2016. Cunter l'adversari da quest onn ils Young Boys n'èn ils Turitgais anc mai stads en il final.
RR novitads 23:00


text:
Barbara Bush
- Mesemna, 18.4.2018, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 18.4.2018, 8:40, RTR
Ella è stada la dunna ferma davos dus presidents americans, Barbara Bush. La dunna da George Bush e la mamma da George W. Bush è morta en la vegliadetgna 92 onns.
Durant 73 onns è Barbara Bush stada maridada cun ses um George Bush. Ensemen han els gì 6 uffants. Dal 1989 fin il 1993 è ella stada la «First Lady».
En ils Stadis Unids è Barbara Bush savens vegnida numnada la tatta da la naziun. Quai pervia da ses chavels argient-alvs, la chadaina da perlas e sia moda e maniera fitg amicabla e cordiala.


text:
Dapi il 1623 èn ils chaputschins da Puntina (Innsbruck) stads preschents a Tarasp. Il 2008 ha il davos pader permanent Theodosius Caratsch bandunà la pravenda da Tarasp per entrar en la claustra da Schlanders en il Tirol dal Sid.
Surpiglià la pravenda da Tarasp cun in pensum da 30% ha il pader da Zernez Krzystof Malinowski. Ussa duai vegnir tar ina fusiun tranter las corporaziuns catolicas da Tarasp e Zernez. Cun questa fusiun dumbra la nova corporaziun catolica dapli che 600 commembers ed accumplescha uschia las pretensiuns da la baselgia chantunala.
Scuol, Ardez e Martina na vulan betg fusiunar
La corporaziun catolica da Tarasp ha discutà in’eventuala fusiun era cun las vischnancas d’Ardez, Scuol e Martina. Quels han però infurmà da betg vulair fusiunar per il mument.
La decisiun finala han las radunanzas da las corporaziuns catolicas da Tarasp e Zernez che han lieu l’atun 2017.
RR actualitad 07:00


text:
Domenico Agostino Vandelli
Domenico Agostino Vandelli (Padova, 8 de löi del 1735 – Lisbona, 27 de zogn del 1816) l'è stat en scensiàt, natüralìsta e botànich italià.
El Vandelli el s'è furmàt a l'Università dei Stüde de Pàdova endóche l'oté la docènsa.
El ciàpa 'l duturàt en midizìna condèna tézi 'ntitulàda: Dissertationes tres: de Aponi thermis, de nonnullis insectis terrestribus et zoophytis marinis, et de vermium terrae reproductione atque taenia canis. El scrif endèl 1761, 'na lètera al Linèo (1707-1778), che l'è dientàda famùza endèl àmbet scentìfich, sö le holothuries. per chèsta rizù ghe vegnarà dedicàt endèl 1767 la nomencladüra del zèner Vandellia de la famìa de le Scrophulariaceae.
Endèl 1765 l'oté la nòmina a letùr en chìmica e 'n scènse natürài de l'Università de Coimbra che la l'ìa ciamàt diretamènte e 'l fónda l'Ort Botànich de Coimbra.
Vandelli endèl 1788 el püblica el Disiunàre de historia naturalis, e 'n òpera sö Florae lusitanicae et brasiliensis specimen (Coimbra).
Endèl 1791 el làsa l'encàrech de supervizùr de l'órt botànich de Coimbra che 'l vegnarà dat al Félix Avelar Brotero. Endèl 1793 el diènta el prim diretùr del Giardì botànich del Palácio da Ajuda a Lisbona. L'Académia de le Scènse de Lisbona la l'ha iligìt mèmber.
Fiöl del Girolamo Vandelli, académich rinomàt per la chirurgìa a Padova, l'ìa contemporàneo e sòcio de Giovanni Battista Morgagni.
Rezültàcc scentìfich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La part che 'l g'ha ìt el Vandelli endèl stüde de le scènse natürài l'è stada 'mportànte e fondamentàl. Divèrse piànte e spéci le pórta la raìs del sò cognòm (Vandellis, Vandellia, Vandellii). Chèste atribusiù i è duzìde o a le sò òpere de catalogasiù o perchè i piànte scuprìde e discriìde pròpe de lü. 'Ntra chèste val la péna regordà:
- Saxifraga vandellii[3],
- Barbacenia vandellii[4],
- Lafoensia vandellis,
- Androsacea vandellis[5],
- Palustris vandellia[6],
- Mayaca vandellii[7],
- Allium cirrhosum vandellis;
Endèl 1761 el Vandelli el catàloga e 'l descrìf (apò a condèn dizègn) 'na tartarüga gigànta che la vé dunàda a l'Università de Padova. La denominasiù de Dermochelys Coriacea Testudo la gh'è sintìda càra al Linèo per la sò prìma descrisiù de la spéce Dermochelys coriacea püblicàda endèla XII edisiù del Systema Naturae.


text:
- Il Cussegl federal vul lubir da charrar sperasvi a dretga sin l'autostrada.
- Quai duaja stgaffir dapli plaz sin via e procurar per damain colonnas.
- Il cusseglier naziunal dal chantun Argovia Thierry Burkart ha inoltrà ina moziun correspundenta.
Il Cussegl federal sustegna ina moziun correspundenta or dal Cussegl naziunal. Cun questa mesira duaja dar pli paucas colonnas sin las vias, argumentescha il Cussegl federal
Sclerir ils detagls
Da definir sajan ussa però ils detagls. La differenza tranter surpassar e charrar sperasvi na saja betg adina evidenta. Da princip mid'ins cun surpassar il vial, tar il charrar sperasvi percunter betg. Ozendi ston ins quintar cun ina retratga dal permiss dad ir cun auto, sch'ins surpassa in auter auto a dretga.
Per motivs da segirezza era il Cussegl federal fin ussa adina cunter il passar dretg sin las autostradas.
RR novitads 14:00


text:
A Val ha gì lieu venderdi ils 18 da november la davosa saira d’infurmaziun dals adversaris dal parc naziunal Parc Adula, il comité «Na, Nein, No Parc Adula».
Vers 150 persunas èn stadas preschentas, per gronda part adversaris dal Parc. Era ils referents e las persunas ch'han prendì il pled èn tuttas s’exprimidas encunter il parc.
Arguments enconuschents
Ils arguments encunter il parc ch’èn vegnids menziunads durant la saira èn gia enconuschents. Plirs referents han menziunà che
- cun sias leschas e prescripziuns prendess il parc als abitants da las regiuns pertutgadas la libertad
- en in parc avessan las organisaziuns d'ambient anc dapli pussanza per impedir projects
- la zona circumdanta na fiss insumma betg senza novas leschas, sco quai ch'ils aderents dal parc pretendian adina
I n’ha dentant betg dà ina discussiun critica sur dals arguments encunter il parc. Ed era ils arguments dals aderents dal Parc Adula n’èn betg vegnids discutads.
Dumondas criticas betg acceptadas
Vers la fin da la saira d’infurmaziun ha il public gì la pussaivladad da tschentar dumondas. Quai han era dus aderents dal parc vulì far, tranter auter Sep Cathomas, il president da la gruppa Pro Parc Adula Surselva. L’organisatur da la saira d’infurmaziun, Pablo Maissen dal comité Na, Nein, No Parc Adula, n’è dentant betg entrà en la discussiun ed ha spert dà vinavant il pled ad adversaris dal parc. El haja agì aposta uschia, quai saja stà ina saira d’infurmaziun dals adversaris ed el na vuleva betg dar ina plattafurma als aderents, uschia Maissen.
La vischnanca da Val decida venderdi, ils 25 da november, durant ina radunanza communala sur dal Parc Adula.
RR actualitad 08:00


text:
Il schurnalist ed autur Markus Gyr da la NZZ è dentant anc adina da l’avis, che sias retschertgas èn correctas: «Pervi da mias funtaunas fundadas sin basa largia mantegn jau da princip mia tesa», respunda el ina dumonda da l’agentura da novitads sda.
Uschia vegna el ad adattar per exempel il termin exact, nua che Farouk Kaddoumi saja stat a Genevra. La haja il um dal cader da la PLO fatg la cunvegna secreta cun il minister svizzer da l’exteriur da quella giada, Pierre Graber. Uschia duai la Svizra esser vegnida schanegiada tras attatgas da terror da la PLO, e sco cuntramesira duai ella avair sustegni la gruppaziun palestinaisa.
Ils indecis eran vegnids publics tras in rapport da la gasetta NZZ che aveva publitgà las colliaziuns probablas tranter la PLO e la Confederaziun.
RR novitads 12:00


text:
I Sorvisc de Formaziun tla Val Badia y te Gherdëina
SERVISC FURMAZION
per i Cunsëies de Furmazion
n zënter che lieia y coordinea duc i Cunsëies de Furmazion dla valeda, ti juda a lauré ora proiec y ti dà cunsëies n cont de cuestions aministratives
per la lies de Gherdëina
n pont de referimënt canche la se trata de fé retlam per la manifestazions ti media (internet, zaites, radio, calënder dla manifestazions) y stampé placac y julantins - l Servisc Furmazion coordinea la scumenciadives per schivé che l vënie a se l dé de plu manifestazions tl medemo mumënt
per duc
n servisc de utl publich che mët a jì cursc de rujeneda, cursc de fotografia y cursc de computer de uni livel


text:
Ovras da giuventetgna 3
- Dumengia, 15.10.2017, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 15.10.2017, 19:00, RTR
En la terza part entupain nus dus giuvens cumponists russ: Sergej Prokofiew e Alexej Glasunow.
Anno 1882: In giuven student da 17 onns fa stut il public pupergnà da Son Petersburg. Gist ha si'emprima sinfonia gì primaudiziun mundiala. In success cumplain. «El na sa sviluppescha betg da di a di, mabain dad ura ad ura», ha ses magister Rimski-Korsakow ditg ina giada da ses scolar Alexej Glasunow. Nus tadlain sia Sinfonia nr. 1 en E-Dur, op. 5.
Anno 1911: Sergej Prokofiew: Cun 20 onns ha el cumponì ses emprim concert da clavazin ed orchester. Era el, sco Glasunow, scolar da Rimski-Korsakow. Pianist e cumponist da renum mundial. Nus tadlain quest concert da clavazin en D-Dur, op. 10.


text:
La stizun da resti gist da l’autra vart da la via ha stuì reagir. Exponer resti ordadora na funcziuna il mument betg, il resti fiss en curt temp plain pulvra. Perquai han ins tschentà ina tenda per proteger il resti. La maina-filiala Elvira Torri ha l’impressiun ch’ins fetschia il pussibel per tegnair bass il quantum pulvra.
Era in pèr auzadas pli aut, en il biro da la crusch cotschna Grischun, han ins chapientscha per las lavurs. Il sulet ch'è uss auter è il ventilar. Els avrian ussa la damaun baud las fanestras dal biro e serran lura quellas gia la damaun las set. Plinavant è la manadra da fatschenta Denise Ryffel da l’opiniun che quai saja interessant da guardar co il plazzal sa mida trasora, quai saja variant e mintga di insatge different.
RR actualitad 17:00


text:
Cotinus coggygria
El Cotinus coggygria o apò Rhus cotinus (en Bresà: Rös ma apò Cöden o Scöden[1]), l'è 'na piànta de la famìa de le Anacardiaceae uriginària de l'Euròpa meridiunàl e de l'Asia enfìna a l'Himalaya e a la Cìna.
Cuntegnüü
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è 'na piànta con portamènt de boscài che de sòlit la pàsa mìa i tré méter de altèsa e la fa sö 'n mòcc de ram.
Le fòie i è a fùrma de öf o quàze rotónde de culùr vért ciàr en primaéra ma che le diènta róse rosènte prima de crödà 'n autunno. I è lónghe de 3 a 8 centìmetri e l'òrlo de la fòia l'è 'ntréch.
El fiorés tra màgio e zögn. El fiùr l'è 'na 'nfiurescènsa che se 'nsömèa 'n pó a chèla de l'ùa ma 'nvéce de pènder en zó la rèsta drìta. Ògna gràta l'è lónga de 15 a 20 cm e la pórta divèrsi fiurilì con sich pétali picinì de culùr crèm-zaldì. Divèrsi fiùr i rìa mìa a svelöpàs en fröt e i se trasfùrma 'ndèna spéce de piömitìna ròza-zaldìna che la vé a furmà 'na spéce de nìgol entùren ai fröcc che 'nvéce i è riàcc a furmàs.
El fröt l'è n'a drüpitìna de póch milìmetri, sèca e a fùrma de cör o de pér, che prìma l'è vérda e dòpo la vé négra e löstra.
La scórsa del trónc l'è apéna apéna screpolàda e de culùr maròn con dèle màcie piö ciàre.
Difuziù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El rös el crès endèl'Euròpa centro-meridiunàl, del Mar d'Azov a la Francia meridiunàl e pò anche 'ndèle regiù sud-ocidentài de l'Asia, la rìa 'nfìna a l'Armenia e a la Siria. 'N Itàlia, la crès suratöt al centro-nord (föra che 'n Val d'Aòsta).
Ecologìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La se fa dét endèi boscài, 'n mès a le préde calcàree de 0 a 900 méter. La crès ontéra 'nsèma a la rùer, a la tàera e al fràsen.
Üzo[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Le fòie i éra doperàde per consà le pèi.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Elisa Zersi, Prospetto delle piante vascolari spontaneee o comunemente coltivate nella provincia di Brescia, 1871 - Brescia


text:
El veglia entupar persunalmain Trump anc avant ch'el entria en uffizi uschia Peña Nieto.
Nus essan omadus dal maini che nus stuain lavurar per ina relaziun confidenziala, pertge noss pajais èn impurtants in per l'auter.
Sch'i va bain cun ils Stadis Unids, lura vai era bain cun il Mexico e cuntrari, ha ditg Peña Nieto. I vegn avert in nov chapitel en la relaziuns tranter ils dus pajais. Quai muntia midadas, sfidas, portia dentant er schanzas, uschia il president mexican.
En il cumbat electoral aveva Trump condemnà migrants mexicans sco criminals e violaturs. Ultra da quai aveva el annunzià da vulair construir in mir tranter il Mexico ed ils Stadis Unids da l'America.
RR novitads 06:00


text:
Gymnadenia conopsea
Gymnadenia conopsea l'è 'na piànta erbàcea de dimensiù picinìne che fà part de la famìa botànica de le Orchidaceae.
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è 'na piànta a portamènt bèl slanciàt, co le fòie che crès drìte, perpendicolàre al teré. La 'nfiurescènsa l'è bèla spèsa, cilìndrica, de 20 a 80 fiùr pesègn culùr lìla o che tìra al viòla, àle ólte pò a piö ciàr, condèn sperù 'ncürvàt envèrs el bas. 'Nvèrs séra i sènt de bù,
La fiurés 'ntrà la fì de la primaéra e l'istàt, 'nfìna al més de óst a segónt dei pòscc.
Habitat[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La preferés i pracc de mut, ma pò a le radüre 'ndèi bósch (boscài de pì o de zenéer). La crès tat sö teré calcàreo che silìceo ma col pH piötòst nèutro, teré bastànsa màgher e mìa tròp ömet ma mìa gne sèch.
Distribusiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Se la tróa facilmènt sö le Alpi, l'è 'nvéce ràra söi Apenì; Se la càta facilmènt pò a 'n töta Europa föra che 'ndèl'àrea Dinàrica, e pò a 'n Asia endèla part setentriunàla a nord de l'Himalaya.
La crès del pià culinàr enfìna a chèl subalpì, la pöl rià 'nfìna ai 2400 méter söl leèl del mar.


text:
Access senza barrieras
L'access senza barrieras als programs da la SSR cumpiglia tut ils commembers da la societad. La gronda purschida da cuntegns audiodescrits, cun suttitels ed en lingua da segns vegn amplifitgada cuntinuadamain – tematicamain e tecnicamain.
Per suandar il program dovran umans cun in impediment da la vesida u da l'udida suttitels, emissiuns en lingua da segns ed audiodescripziuns. Nus purschain a Svizras e Svizzers cun impediments dals senns in vast program durant la primetime e la fin d'emna. Latiers tutgan p.ex. las novitads principalas da la «Tagesschau» sin SRF, RTS e RSI en lingua da segns. En tut han var 30 000 uras dal program suttitels – quai correspunda a la mesadad dal temp d'emissiun.
Fin il 2022 amplifitgain nus questa purschida sin 45 000 uras (80 pertschient). Durant il temp d'emissiun principal ha gia ina gronda part da noss program audiodescripziuns per ils umans cun impediments dals egls – oz èn quai 420 uras, fin il 2022 vegnan a star a disposiziun 900 uras. Tar ils cuntegns en lingua da segns duain quai esser 1000 uras – en cumparegliaziun cun las 440 uras dad oz.
Nova cunvegna 2018–2022
Nus avain fatg ina cunvegna per ils onns 2018 fin 2022 cun set uniuns per umans cun impediments dals senns. En la cunvegna affirmain nus nossa veglia da sustegnair e d'integrar questas gruppas. La nova cunvegna s'orientescha a la convenziun da l'ONU per umans cun impediments.
Las uniuns partenarias èn la Federaziun svizra dals surds, pro audito svizra, Sonos, la Federaziun svizra dals tschorvs e flaivels da vesida, l'Uniun centrala svizra per il bain dals tschorvs e la Federaziun svizra dals geniturs dad uffants cun impediments da l'udida sco er il forom écoute.
Audiodescripziuns
Sin Play SRF e srf.ch vegnan las audiodescripziuns producidas da SRF purschidas sco audiodatotecas:
Lingua da segns
Sin Play SRF pudais Vus tschertgar sistematicamain emissiuns en lingua da segns:
Alle Sendungen in Gebärdensprache in unserer Videosammlung.
Survista dal program
Internet senza barrieras
L'internet è per blers umans cun impediments dals senns in gidanter indispensabel en il mintgadi. Programs per umans cun impediments dals senns prelegian u engrondeschan ils cuntegns da paginas-web. Apparats accessorics translateschan cun agid da pitschens bastunets movibels in text-web en la scrittira da Braille (scrittira palpabla). Las paginas-web srf.ch e srgssr.ch èn programmadas uschia ch'ellas adempleschan las pretensiuns da tals apparats.


text:
«Senza chili – nagina cuschina mexicana! Quai di Alejandro Arias Linares. El ènaschì avant 44 onns a Mexico City. Ses studis ha el fatg a Mexico City ed a La Paz / Baja California. L’amur è la causa che Alejandro AriAs Linares ha prendì dimora en Surselva. L’onn 1999 ha Carmelia Giger visità La Paz a Baja California ed emprì d’enconuscher Alejandro Arias Linares. L’onn 2002 ha el maridà Carmelia Giger. La stad 2003 è lur figlia Salome naschida.
Alejandro ha adina gì in bun maun en cuschina. Sper sia lavur sco manischunz d’auto da posta, puprogna el gugent sias damas cun spezialitads dal Mexico. Il mais da december ans avischina el nus a la cuschina mexicana. Da spezarias sco chili, da la sosa tipica «el mole», ma era da tradiziuns dal temp da Nadal sco «la posada» e «la piñata» ans raquinta el en las davosas emnas da l'onn.
Suvlaki, Gyros e Capretta Culinarica e tradiziuns dal Mexico cun Alejandro Arias Linares.
«Tips, trics e tacs» - il december cun «chili, mole y guajalote» da la cuschina mexicana. Viva Mexico!
«Senza chili – nagina cuschina mexicana! Quai di Alejandro Arias Linares. El ènaschì avant 44 onns a Mexico City. Ses studis ha el fatg a Mexico City ed a La Paz / Baja California. L’amur è la causa che Alejandro AriAs Linares ha prendì dimora en Surselva. L’onn 1999 ha Carmelia Giger visità La Paz a Baja California ed emprì d’enconuscher Alejandro Arias Linares. L’onn 2002 ha el maridà Carmelia Giger. La stad 2003 è lur figlia Salome naschida.


text:
Vetuur da Poynting
Ul vetuur da Poynting (S) al è ul prudott veturiaal dal caamp elétrich e dal caamp magnétich. Al töö ul nomm dal sò creaduur John Henry Poynting. Anca ul Oliver Heaviside al dedüceva chesta quantitaa-chí da manera independeent. Par la suva pròpia definizziun e i prupietaa dal prudott veturiaal, ul vetuur da Poynting al è sempru perpendicülaar al caamp magnétich e al caamp elétrich. Intal caas d'una onda eletromagnética, al punta in la direzziun da prupagazziun da l'onda e la suva valuur la representa la putenza par ünitaa d'area perpendicülara a la suva direzziun. In cheest sentüü-chí, sa pöö pensá cuma ul flüss d'energía d'un'onda eletromagnética. Al sa pöö derivá cunsideraant la cunserbazziun da l'energía e ul fatt che ul caamp magnétich al pöö mía realizá dal lavurá. Da manera matemàtica al s'espressa:
intúe E al è ul caamp elétrich H e B i-è ul caamp magnétich e la densitaa da flüss magnétich, respetivameent e u l'è la permeabilitaa dal mezz. I sò ünitaa i-è W/m2. Par una onda eletromagnética íntal spazzi líber u al è u0 e la magnitüüt dal vetuur da Poynting l'è relazziunada cun la densitaa d'energía da l'onda:
intúe D al è ul despiazzameent elétrich. D'òltra banda, cuma i caamp elétrich e magnètich d'una onda i ussilla, la magnitüüt dal vetuur da Poynting la s·cjangja cul teemp. La média da chesta magnitüüt luunch un teemp T (graant cumparaa cun la períuda da l'onda) la sa nòmina iradianza (Ee):
- .
Refereenz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- "Vector de Poynting" a ScienceWorld (en anglès).
- W. Benenson et al.: Handbook of Physics (Springer-Verlag, Nova York, 2002).


text:
Damain filialas - dapli persunal
Entant ch’il dumber da las bancas Raiffeisen è restada stabila l’onn passà, èn 11 filialas vegnidas serradas. Da nov dumbra la gruppa da bancas anc 673 filialas. S’augmentà è persuenter il dumber da persunal, quai da 9’019 l’onn 2014 sin 9’286 l’onn passà.
Raiffeisen cun record – era grazia a las fatschentas quotidianas
La gruppa da bancas Raiffeisen ha fatg l'onn passà il pli grond gudogn da sia istorgia. Cun 808 milliuns francs ha la Raiffeisen surpassà il gudogn da l'onn precedent per 48 milliuns.
Contribuì a quest success da la gruppa da bancas svizra haja tranter auter era la vendita d'ina participaziun, scriva la Raiffeisen en ina communicaziun. La Raiffeisen accentuescha dentant, ch'els hajan era fatg buns affars en las spartas da tschains, cumissiuns e servetschs.
Cifras da success 2015
Vinavant annunzia Raiffeisen in augment dals deposits da client, quels èn cun 8,7 milliardas francs per 6,2% pli auts che l’onn avant. La fin dal 2015 ha la Raiffeisen administrà ina facultad da 207 milliardas francs. Ed era tar las ipotecas annunzia la gruppa da bancas Raiffeisen in plus da 5,2%.
RR Novitads 07:00 / 16:00


text:
Il club da hockey da Tavau ha era pers la partida encunter ils Kloten Flyers. Malgrà che Tavau ha fatg il emprim gol da la partida, ha l’equipa grischuna pers en il segund terz dal tuttafatg il fil ed la fin finala er il gieu cun 1:5. Entaifer mo 5 minutas ha Kloten fatg or dad in 0:1 in 4:1. Quai era memia bler per il HCD.
Ditg peda dad elavurar la sconfitta encunter ils Kloten Flyers n’ha il HCD betg. Gia oz suentermezdi spetga il SC Berna che ha era pers il gieu da sonda saira encunter ils ZSC Lions.
Ils gieus dad ier saira da la liga naziunala A:
Hockey: 47. runda liga naziunala A
La tabella actuala:
Hockey: Classament liga naziunala A (stan 26-02-2016)
RR novitads 23:00


text:
Bentornaîd, câr amîc. Prima de cominçar la nœva lecion del #corsdelombard, vòlh regordar-v que en queîl dí quí la grafia LoReS l'è passada a la version 2.0, cond l'introduccion d'un par de cambiameînt gràfîc per adatar-s melh a la grafia de aldelà de li Âlp. Però li novità e i cambiameînt i sarà presentaîd de quí a pòc. Adess passom a la lecion, cond la spłegacion del comportament deî verb a la prima coniogacion, valadir la coniogacion -ar. Li sarà presentade quí tute li forme existente, cond la forma que la LoReS la consídera stàndard. Proînt? Andom!
Entrà tuît i modeîl de coniogacion verbal de la lengua lombarda, la coniogacion -ar l'è sença dubi vuna de li plu compatade. La prima persona singolar la g'ha la desinença variàbel en tuît i têmp, cond l'única diferença que el condicional e el sojontiv despess i la perd. Come de nòrma en lombard, la desinença variàbel l'è [i] end el blòc occidental e [e] en quell oriental, ma anca [Ø], [o] o [a] a caràter local. Li diference principaîl entrà i varî grôp lingüístîc i è:
· desinença variàbel final a la persona 1;
· spostament tònic a la persona 4 end i têmp indicatîv e sojontîv preseînt;
· cambi de desinença a la persona 5, de [e(f)] a [i(f)];
· cambiament de desinença per el condicional entrà blòc occidental e oriental, płu una forma desvilupada a carater local, valadir "ia", "ess" e "av";
· mantegniment de la coniogacion impersonal per la persona quella de 6 end el blòc oriental;
· mantegniment de la coniogacion impersonal per la persona quella de 4 end el grop setentrional, end el bergamasc, el tisinés e a caràter local.
Adess vardom una bella tabellina endovè que ve presenti la forma considerada stàndard end el LoReS insema a li forme locaîl. Ve recòrdi que queîst datî i provén de l'Atlas Italo-Svísser que, ensema a trar via i noêv italianîsm de l'últim sècol (l'è ajornada al principi del '900), i dà una vision miga sempre vera.
VERB D'EXEMPI: Lavar.
INDICATIV:
SOJONTIV:
CONDICIONAL:
IMPERATIV:
VARI:
(1) Forma arcàica, encœ quasi inexistenta.
(2) La s'è desvilupada una forma cond una   finala su l'impronta del sojontiv passad, ma questa S l'è miga sempre doperada.


text:
Cun 160 vuschs, naginas cuntravuschs e naginas abstenziuns, èn ils delegads suandads la proposta che la suprastanza da la partida aveva preschentà gia avant in mais a las medias.
Il suveran grischun decida lura ils 10 da zercladur, tgi ch’è per ils proxims quatter onns en la regenza grischuna.
La persuna e sias cumpetenzas han persvadì
Plirs delegads han numnà atgnadads da caracter sco fermezzas da Walter Schlegel. Pex. saja el ina persuna fitg sincera u insatgi che fetschia quai ch'el dia ubain er ch'el saja in che resguardia il pitschen «um da la via», quai fetschia impressiun.
... in malpazient ...
Sia flaivlezza saja sia malpazienza sch'i na giaja betg immediat sco ch'el veglia, tradescha l'um grond cun chavels grischs. Er delegadas e delegads han cun in zic studegiar chattà ina u l'autra flaivlezza da lur candidat – malgrà tut la persvasiun. El pudess per exempel vulair gidar a tuts quels che dovrian agid e quai na saja betg adina pussaivel – ins stoppia parter en. Insatgi auter ha accentuà ch'el stoppia en in emprim pass rimnar experientscha en il manaschi politic en cas ch'el vegnia elegì.
Ch'il cumandant da la Polizia chantunala n'è betg exnum in um da l'economia ch'è da principi centrala per la PPS, quai n'ha betg disturbà ils delegads. Il pachet stoppia constar e betg singulas abilitads, uschia l'argumentaziun. Er insatgi che na derivia betg da l'economia possia sa lavurar en en quella.
RR novitads 23:00


text:
Piaseinza a Culur
"di Federico Puorro "
Sum un piasintein. Sum nassì a l'uspedàl ad Piaseinza sèdas an fà. Vag a scola in dla nossa città. Vagh al "Casali" lamò in via Piatti, a tacc'la rutonda dal Viàl Dante. Stagh cui mè a la Baja dal Rè. Dal voti vagh a scola con la bicicletta. Voi a'dvintè un uperatùr turistic. Am sà chèr abotta viazzè. Pò sum brèv a imparè al leingui. 'Gho una serta predispusizion. Mè pàrli frances, ingles, italian a al dialòt piasintein. Al dialòt dla me città. Una città ca l'am piàs abotta. Sa stà bein. I mè genitur i lavuran tutt dù e stum bein. Im compran cù ca voi. Po me sum voin ch'al sà cunteinta. Am sà mia cher andà in gir abotta firmè. Sicurameint a ghò i prublema 'dla me età. Ma sum un ragass tranquil. Ghò avì anca quelca muruseina, anca se adess sum seinza. Ghò un sacc d'amis ch'im volan bein abotta. Me am seint in tutt e par tutt piasintein anca sà ghò una màr e un pàr stranier. 'Ien ad culur. 'Ien dù negar. Me poss dill, parchè sum negar anca mè. Da picìn ho mài sufert la difareinza dal culur d'la pel. Aghe'va una meinstra cl'am vuriva bein abotta. Anca al medi i me amis im'han mài fat seint divers. Pò a Piaseinza sum in abotta ad culur. Propri al medi ho imparè al dialòt long a seint i me amis piasintein. Ma ultimameint e precisameint un pèr d'ann fà me succes un lavur ca ma dat da pinsà abotta. Gh'eva da fà la càrta d'identità par la prima vota a quatordz'ann. Alura sum andè im cumòin cùi mè. A ghev'm'adrè tut i documeint cul foto, ma i man fat dl'istess un sac da stori par fam la càrta d'identità. is fidàvan mia di me genitur. I'han vurì un auto certificasion che me s'era sò fiò. "Par la Marianna!" Ho pinsà" A vot mia che i me genitur i sappian mia se me sum sò fiò o no? "Me praticamein, tant'cme as disa ho tajè la testa ad me màr. Vadiv mia ca sum uguàl? Gnint a gh'era gnint da fè. Is fidevan mia. Insuma par fàla mia longa um duvì fè sta dichiarasion sennò s'erma mia a post. I me genitur i'han barbutè un pò in frances ma pò la gh'e passè, ma agh'sum armast tant màl. "A gh'o tut i documenint italian e tut in regula, cus vuriv ancura?", ho pinsè. Me vegn al suspett c'sà fiss stà bianc chi prublema lè agh'i'avis mia avì. Comunque me am seint, in tut e par tut piasintein, e capis mia. Sicurameint sò che i me genitur a'ien senegales, ma cus vò di? In Senegal ag sum stà anca me a truvà i me pareint, ma me sum piasintein. Al Senegal al ma piàs, ma me stag a Piaseinza. E passà ancura un ann e una Duminca me impruvvisamèint, ho ciappà un virus ch'al ma fat andà la freva a quaranta. Tant impruvvisamèint tant che 'mna sum dat gnan mè. A s'era pò bon da stà in pè. Alura me pàr la ciamè la guardia medica parchè ad Duminca ghe mia al nos dutur ad familia. Par slunghela mia abotta a dig che quand al dutur la savì che i me genitur i'eran senegales, anca se mè s'era piasintein l'ha mia vurì vegn a visitàm a cà nossa. I me genitur, alura, i han ciappà la machina e i m'han purtà al pront succurs. Lamò finalmeint i m'han tant'cmè Dio vol e sum turnà a cà. I me genitur ì m'han mia vurì di parchè al dutur le mia vegn ma l'ho capì d'istess. Praticameint da qul poc c'ha capiss mè, qul dutur lè l'ha fat una discriminasion in di confronti di me genitur, parchè me sum piasintein, sum nasì a Piaseinza, par la Marianna! Agh'sum armast tant màl ma tant màl. Ma mia par mè, pr'i me genitur. Parchè me sum piasintein. Sum mia propri dal sass, ma sum piasintein. Quelca dè dopa ho pinsè:"Ma è mai pussibil che in dal dumilases, quand e suces qull fat lè, un dutur al guàrda ancura al culur ad'la pel, par curà un om? Che mond el qusti chè? "E po la fat discriminasion vers di genitur d'un ragass piasintein, mia propri ma piasintein, par la Marianna! L'ultma, la me suces propri in stà mateina al marchè ad Carpanè. La Duminca a Carpanè a ghe un bel marchè. Sum andè cui me genitur a fà un gir. Sum arrivà lamò e um parcheggià. Gh'era tant bel bancarelli: ad fòrmài, ad pulastar rustì, ad vistì cines, ad vistì italian, ad frutta e tant àtar. Insumma me màr la sé farmà a tò un po ad mandarein da un banc ad frutta d'un taron sicilian. Dig taron parchè me l'ho sintì da i me amis piasintein. Ma par me sum tùt uguàl. Po me anca sa sum piasintein, gl'ho cun'zoin. Gnan cui cines chi fan possè sòd di senegales in dal cumerc e i gh'an possè banc. Ma me gl'ho mia d'istess gnan còn lur, figurat sa gl'ho cui taron, ansi cui meridiunài, dla bassa Italia. Bein me màr la vuriva tò i mandarein e in sal cartel gh'era scrit un'euro e veint al kilu. Me màr na vuriva un kilu, fatto stà che o l'om dla bassa al se mia spiegà bein o me màr la mia capì bein, gh'evma da tò par forsa seincu kilù ad mandarein. Alura me màr la gh'a dit che seincu a ieran trop par noi. Apriti cielo, l'avis mai dit, al taron (stavolta al digh cun gust) la tacchè a sbraiè ca ghe'vma mia da rompag i cujon. Mè màr le bràva, ma lè una donna òrgugliusa e la g'ha trat in sal banc i mandarein ca la vuriva tò e i'ha po toot. Al taron (al digh ancura cun gust) la taccà a dam di num: "Extracumunitèri a destra extracomunitèri a sinistra..". Mè gh'o po vist e gh'o rispost: "Mè sum piasintein, ad culur,ma sum piasintein". Dop chi trì fat chè, voi dì a la gint che atzoin al g'ha culpa dal post in dùa sè nasì, parchè l'ha mia sarnì lù. Cù ca fà la difareinza le mia al paes in dua se nasì, ma al sarvell ca voi al g'ha.. Parchè in tut al mond i cujon jen càr a tut i presi. E po vuriss fà capì a la gint ca sum tut fiò dal stess Signur, sum un pò tant'cme fra dei bianc, rus, negar, giàd e verdulein e anca se sum ad culur me am seint piasintein. (racconto inviato da Federico Puorro, piacenza 2012).
piacenza - senegal
tutti i colori del mondo


text:
Lodoìga
La Lodoiga l'è 'na "stàtua che pàrla" de Brèsa, sculpìda fórse de Giàn Batésta Bonomèt o de Sézer Federìco de Bagn o de vergü óter 'nvèrs le metà del sècol XVI.
L'urìgin e la stória i è mìa ciàre de töt. En prensépe l'ìa stàda mitìda denàcc a l'öltem pilàster a sinìstra de la faciàda del Palàs de la Lòza, e 'l g'ha reprezentàt 'n elemènt popolàr e de tradisiù popolàr de la piàsa (Piàsa de la Lòza) 'nfìna a la fì del Otsènt, quan che l'è stàda tiràda vià e portàda per colocàla 'ndèn óter pòst. Dòpo divèrse trezènde e trasferimèncc, endèl noèmber del 2011 le autorità de la cità i l'ha turnàda a mèter al sò pòst sóta 'l pórtech de la Lòza[1].
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A le metà del sècol XVI, el cantér de la Lòza l'ìa riàt ensìma e de lé a póch el sarèst stat de fà sö 'l tèt a caréna de naf. Per curunà la faciàda che dà sö la piàsa, el progèt del Jacopo Sansovino, oramài riàt a la fì, el prividìa 'na fàsa de decorasiù spèsa custitüìda de 'n frégio bèl alt, 'na balaüstra e 'na fìla dópia de stàtue.
Le dò estèrne 'n fiànch a la balaüstra le reprezentàa i Sancc Faüstì e Gioéta, i sancc de la cità, le dò intèrne 'nvéce le duzìa riferìs al mòt de la cità de Brèsa, sculpìt endèna epìgrafe póch méter piö sóta, "Fidelis Brixia fidei et iusticiae consecravit" (Brèsa fedél la g'ha consacràt [el palàs de la Lòza] a la Féde e a la Giüstìsia),[2]. A la fì però, apéna le prìme dò stàtue i è stàde colocàde 'nsìma a la Lòza, la tèrsa chèla che reprezentàa la Fede, l'è restàda sóta. El perchè la sàpe mìa stàda colocàda 'ndèla sò destinasiù l'è mìa gnemò ciàr ma stà de fat che a la fì s'è dicidìt de mitìla 'ndèl cantù 'n bànda a l'öltem pilàster a sinìsta del palàs.
Quan che 'ndèle cità italiàne g'ha ambiàt a difundìs l'üzo de tacà vià i biglitì co le obiesiù polémiche cùtra le orasiù o le deciziù de le autorità, (a Brèsa chèsta üzànsa l'è ambiàda presapóch ai tép de Napuliù) la stàtua söl cantù de la Lòza la g'ha ambiàt a véser dopràda per chèsto scópo (stàtua parlànt), en pó compàgn del Pasquino de Roma.
L'ìa 'l perìodo (envèrs la fì del Setsènt) che gh'ìa stàt püblicàt apò le "discusiù" 'ntrà le dò stàtue de bróns che dà le ùre sö l'orolòi söl palàs en mìra a la Lòza[3], i "macc de le ùre", che la zét la ciamàa "Tóne" e "Batésta" e che segónt la tradisiù i éra ésccc come du che ghe tignìa la part al goèrno (dàto pò che i éra sö 'n sìma, bèi delóns de la zét) e la Lodoìga, sèmper envéce de la part del pòpol (dàto che l'ìa zó 'n piàsa, alùra sènsa gne 'n bazamènt che la fàes restà piö àlta).
El nòm stès de "Lodoiga" el gh'è stat dat en chèsta época, la prìma atestasiù l'è del del 1799, e 'l vegnarès del nòm de Lodovica Fè d'Ostiani (1736-1814), poetèsa cunusìda 'ndèl ambiènt aristocràtich bresà.
El nòbil Carlo Girelli el g'ha dedicàt en sunèt en bresà, che par che l'ìes riàt a ìga 'na sèrta fàma popolàr, 'ndóche el celebràa come bóca de la erità. De chèl che se sà la funsiù de stàtua parlànt l'è stat atìf sura de töt endèl'época de Napuliù, tat che, prim de alùra, par che la gh'ìes gne 'n nòm.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ In attesa del Bigio, la Lodoiga è tornata a Palazzo Loggia - Artìcol sö Bresciaoggi.it. Sit consültàt ai 15 de noèmber del 2011
- ↑ Franco Robecchi, La Loggia di Brescia e la sua piazza - Evoluzione di un fulcro urbano in mezzo millennio di storia, Brescia 1993-1995
- ↑ Franco Robecchi, Lodoìga - La statua aliena di Piazza della Loggia a Brescia, Compagnia della Stampa, Rocafrànca (BS) 2009


text:
Tut ils iniziants dal project èn fitg cuntents: la Snowsports St. Moritz, la scola da skis svizra San Murezzan, ils commembers da l’associaziun «Save Edy» e la Engadin Mountains SA. Cun il permiss da bajegiar è vegnida la reconstrucziun da la sculptura «Edy» a Salastrains sur San Murezzan bainquant pli datiers.
30 dis temp da recurs
Ils proxims 30 dis èn decisivs. Opponents han uss la pussaivladad d’inoltrar anc in recurs encunter l’intent da plazzar la sculptura da 19 meters autezza en la regiun da skis.
100’000 francs per realisar il project
L’associaziun «Save Edy» è dentant da buna speranza da vegnir ensemen cun ils raps necessaris per realisar il project. Fin oz èn quels anc betg segirads – ma enfin la primavaira 2018 vul l'associaziun avair ensemen las finanzas.
«Edy» – il magnet turistic
Sco sculptura simpatica aveva «Edy» atratg l'interess durant ils campiunadis mundials da skis: Da passa 165’000 aspectaturas ed aspectaturs directamain a San Murezzan – e da passa 100 milliuns a la televisiun. L'idea dals iniziants è da trair a niz il potenzial dad «Edy» er en l'avegnir per attrair blers giasts d’enviern en la regiun da San Murezzan.
RR novitads 10:00


text:
Gievgia ha entschet l’exposiziun da mastergn che vegn organisada mintga trais onns da la scola professiunala da Samedan. L’exposiziun preschenta radund 50 differentas professiuns. La finamira è da far gust e da mussar la varietad da professiuns ch’existan en Engiadina ed en Val Müstair. Betg mo a giuvenils interessads, mabain era a lur geniturs.
Era giuvenils e geniturs ord l’exteriur en il focus da l’exposiziun
Ord mancanza da buns emprendists indigens ha la scola professiunala da Samedan lantschà inserats en gasetta e spots da radio en Vuclina ed en il Tirol dal Sid. Ils inserats rendan attent a l’exposiziun a Samedan. La scola vul uschia per l’ina cumbatter il regress dad emprendists indigens e per l’autra mantegnair il dumber da scolars per classa.
Damain emprendists - in problem en tut il Grischun
En il Grischun porschan per il mument 3’200 manaschis emprendissadis en differentas clamadas. Tenor l’Uffizi per la furmaziun professiunala grischun devi la stad 2015 en Grischun 1798 plazzas d’emprendissadi. Fin la fin da favrer da quest onn eran mo 1112 occupadas. Uschia èn 686 plazzas libras.
Per Justina Simeon-Cathomas, manadra da partiziun cussegliaziun professiunala ha quest svilup differents motivs:
- La purschida n’è betg adina congruenta cun ils giavischs dils giuvenils.
- Per plirs giuvenils èn las pretensiuns da las clamadas per part memia grondas.
- Durant ils ultims onns ha sa sbassà il dumber da giuvenils marcantamain. Plazzas d'emprendissadi datti dentant anc adina tuttina bleras.
Betg l'empirma giada
Problems da chattar emprendistas ed emprendists ha er gia da ils ultims onns. Quai mussa la contribuziun dal Telesguard dals 15-06-2011:


text:
Las renfatschas èn pesantas. La firma Tscharner SA da Domat duai avair cugliunà ses collavuraturs. Sururas betg pajadas or, lavur da notg e fin d’emna betg pajada e rendaquints manipulads. Quai tut è vegnì or l’avrigl da l’onn passà. Dapi lura intercurescha la procura publica il cas. Er la cumissiun paritetica svizra, ch’è responsabla per ch’il contract da lavur collectiv da la branscha vegni tegnì en, ha prendì sut la marella la firma. Gia la fin dal 2015 èn la Tscharner e la cumissiun vegnidas perina, uschia Adrian Schneider, il president da la cumissiun vers RTR. La Tscharner sto pajar enavos als collavuraturs ina summa da sis cifras. Er ha ella stuì pajar a la cumissiun paritetica in chasti convenziunal – er qua ina summa da sis cifras. Pli precis n’ha Adrian Schneider betg vulì vegnir.
Firma duai vegnir reabilitada
Adrian Schneider è da l’avis che la Tscharner duai vegnir reabilitada. Ella stettia nà per ils sbagls ch’ella ha fatg e paja persuenter. Sche quels sajan capitads per sbagl u cun intenziun na saja betg decisiv. Per la cumissiun paritetica è il cas en quest senn serrà. Rico Tscharner, il mainagestiun dalla Tscharner SA, n’ha betg vulì prender posiziun vers RTR.
UNIA pretenda dapli
Tut auter guarda quai or tar la UNIA. Las pretensiuns ch'il sindicat UNIA fa en il rom da la procedura penala sajan bler pli autas che la summa ch’è vegnida pajada enavos als lavurers da la Tscharner, uschia Adrian Scarpetetti, l’advocat che represchenta ils lavurers. Quant auta precis n’ha el dentant anc betg savì dir. Tar la procura publica dal Grischun è il cas anc pendents. I saja in cas cumplitgà e quai dovria ses temp.
RR actualitad 07:00


text:
Casalàcc’
Artéccol in dialatt bulgnais
Evoluzione demografica
Template:Demografia/Casalecchio di RenoDati ISTAT - elaborazione grafica Wikipedia.
Casalàcc' l è 'na cmònna ed 36.233 abitànt ch'as trova int 'la pruvénzia ed Bulåggna, in Emégglia-Rumagna.
Stòria[modifica | mudéfica la surzéia]
Al nomm ed Casalàcc' al vén da Casaliculum ('n insàmm ed caslén) såura al "Raggn". Al sît l'à di quî prezius chi än uréggin int'al Paleoléttic e chi arànn fâtt i Vilanoviàn. Ai é anch quèl che fénn i Etròssc.
La batàja ed Casalàcc' l'è suzèsa qué al 26 ed zòggn dal 1402.
Anzôla · Arzlè · Barisèla · Bazàn · Bäntvói · Bulåggna · Båurg Tusgnàn · Bûdri · Caldarèra · Camugnàn · Casalàcc’ · Casalfiumanais · Castèl Guêlf · Castèl Mazåur · Castèl San Pîr · Castèl d Ajàn · Castèl d Rî · Castèl d Chèsi · Castèl d Èrzel · Castèl d Sravâl · Castnès · Castión · Crasplàn · Crevalcôr · Dåzza · Funtanàlls · Gâg’ · Galîra · Granajån · Granarôl · Grizèna · Iómmla · Lizàn · Lujàn · Malalbêrg · Marzabòt · Midgénna · Mnêrbi · Mulinèla · Dscargalèsen · Månt San Pîr · Måntrànz · Måntvî · Munzón · Murdàn · Uzàn · Pianôr · Pîv ed Zänt · Puratta · Sèla · San Bandàtt · San Zôrz · San Zvân · San Lâzer · San Pîr in Casèl · Sant’Ègata · Al Sâs · Savéggn · Varghè · Zôla Predåusa


text:
La reacziun suenter la terrada dal venderdi saira encunter il leader Friburg-Gottéron n’è betg gartegiada dal tut al HCD. Er encunter il segund da la tabella, il EV Zug, ha l’equipa d’Arno del Curto stuì magunar ina terrada, gia l’otgavla en questa stagiun.
In punct hai sulet dà perquai che Tavau ha mussà ina reacziun en il davos terz. Suenter 40 minutas manava l’equipa da la Svizra Centrala numnadamain cun 2:0. Il nov giugader dal HCD, Devin Setoguchi, ed Andres Ambühl han en il davos terz anc pudì sajettar Tavau en la prolungaziun. En la 65avla minuta ha Lino Martschini dal EVZ dentant sajettar il gol decisiv al 3:2, quai avant passa 4’700 fans en il stadion a Tavau.
El Club da hockey da Tavau n’ha betg mo pers il gieu encunter Zug, mabain era il schef da la defensiun Felicien Du Bois. Suenter in check ha Du Bois stuì bandunar il glatsch e n’ha betg pli pudì turnar en il gieu.
RR Novitads 23:00


text:
Samuel Jambo ha anc mai lavurà sco coiffeur ordaifer l'Eritrea. Sche pussaivel, vul el lavurar vinavant sco coiffeur era en Svizra. Per chattar differenzas tranter coiffeurs en l'Eritrea ed en Svizra, ha RTR accumpagnà el tar Clau Wieland, ch'è coiffeur a Mustér.
Differentas tecnicas
Suenter avair mussà in a l’auter co els taglian chavels, han els constatà pliras differenzas. Els han autras tecnicas da lavurar ed era las maschinas vegnan duvradas en differentas modas. Dentant è per omadus cler, coiffeur resta coiffeur. I na importa betg, en tge regiun dal mund ch’ins taglia chavels.


text:
Svizra
-
Meglierar la protecziun per unfrendas da violenza a chasa
Il Cussegl federal vul proteger meglier las unfrendas da violenza a chasa. Bleras proceduras vegnian oz sistidas sin giavisch da l'unfrenda. En l'avegnir duain quellas però en mintga cas vegnir prosequidas.
Ultra da quai duai la dretgira pudair ordinar in scumond da contact tar violenza a chasa u cas da «stalking», quai cun ina chadaina electronica vid il pe u il maun. Il Cussegl federal ha tramess la midada da la lescha civila e penala en consultaziun.
RR novitads 15:00


text:
«En quel mument è la fom pli gronda che la tema. Quel na sa lascha betg disturbar», di il schef da l'Uffizi da chatscha Adrian Arquint, cura ch'el vesa il video dal tschierv en stalla. Talas situaziuns datti adina puspè. Durant l'enviern vegnan ils animals pli datiers dals vitgs. Pervia da la blera naiv anc dapli.
Privels e mesiras
Sche la selvaschina ha contact cun il muvel, po il muvel s'infectar cun malsognas. Surtut en il Signuradi, il Partenz ni en l'Engiadina Bassa/Samignun datti il ristg da tuberculosa. En il Grischun na datti dentant nagins cas. Gist sur cunfin, en il Voralberg, vesi però por auter: diesch pertschient dals tschiervs pateschan da la malsogna. In privel resta dimena.
Per spaventar ils animals dals vitgs, ha l'Uffizi da Chatscha differentas mesiras. L'Uffizi emprova da crear lieus, nua ch'ils animals han pos. En cas extraordinaris pavlan els schizunt la selvaschina. «Quai è dentant propi l'ultima opziun», uschia Adrian Arquint.
Cun serrar giu bain il pavel d'animals da stalla cun ina saiv, pon ils purs evitar ch'ils tschiervs cuntanschan la stalla. Per tuts vala però: betg pavlar ils animals selvadis u metter ora rests da mangiar. Lura na vegnan els era betg enfin sun balcun.
Nov schef da l'Uffizi da chatscha
Mesemna saira è Georg Brosi ì en pensiun suenter 18 onns. Il post da schef da l'Uffizi da chatscha occupa uss Adrian Arquint. E l'emprima visita ha RTR fatg.
Or da l'archiv:
RR actualitad 11:00


text:
Roberto Maroni
Roberto Maroni (Varés, 15 de mars del 1955) l'è 'n òm pulìtic italià.
Laureàt en giürisprudènsa, el g'ha lauràt cóme manager dei afàre legài per divèrse aziènde; l'ezèrcita apò a la profesiù de aocàt.
L'è mèmber de la Lega Nord. L'è stat iligìt consigliér münicipàl de Varés endèl 1990 e pò depütàt endèl 1992. Endèl 1993 l'è deentàt capogrùpo parlamentàr de la Léga .
Endèl goèrno Berlusconi I, el vé numinàt Minìster de l'Intèrno e Vice-Presidènt del Consìglio. Endèl 1991, col goèrno Berlusconi II l'è numinàt Minìster del Laurà e 'l rèsta al stès encàrech apò a col goèrno Berlusconi III. Endèl 2008, col goèrno Berlusconi IV, l'è turnàt a éser numinàt Minìster de l'Intèrno.
Dòpo i dimisiù del Umbèrto Bòsi e dòpo öna quach mis de triumviràt insèma al Roberto Calderoli e a la Manuela Dal Lago a càpo de la Lega, ol prim de löi del 2012 l'diènta 'l segretàre federàl de la Lega Nord.
Ol 26 de fevrér del 2013 a i elesiù regiunàle de la Lumbardéa ol Maroni 'l vèns col 42,81%, denàcc al Umberto Ambrosoli candidàt del cèntro sinìstra che 'l se fèrma al 38,24%; ol Maroni 'l diènta isé 'l presidènt de la regiù.


text:
Il consorzi dal chantun Grischun e dal Tessin èn cuntents cun l'andament dal project. Hotels ed ustarias profiteschan cunquai ch'els pon adina puspè engaschar il medem team per la stagiun. Il project è schizunt nominà per il premi d'innovaziun da Arge Alp.
20 interpresas partgan collavuraturs
Il mument cumpiglia il project 20 interpresas da la gastronomia e da l'hotellaria en il Grischun e Tessin. Cun quest project vulan ins promover l'uschè-numnada «Sharing Economy» en il turissem da stagiun. Quai vul dir: Tras la cooperaziun da hotels vulan ins porscher ina perspectiva per l'entir onn als collavuraturs - tenor il motto: La stad al lai, l'enviern en las muntognas.
Sin fundament da las bunas experientschas è vegnida fundada ier ina uniun cun il num «Mitarbeiter-Sharing». Quai saja ina consequenza logica dal svilup dal project, annunzian ils manaders dal project.
RR novitads 16:00


text:
Costanza (Romania)
Costanza (Constanţa in romen e in la pupart di lengov; Köstence in turch; Kjustendža in bulgher; Konstanz o Konstanza in todesch storigh; Constanza in spagnoeu; Costança in portoghes; Costansa in venezian; Tomis, Tomi o Costantiana in latin) l'è ona città de la Romania del sud-est, cont ona popolazion de 304.000 abitant.
L'è on port e ona città tra i pussee important del sò paes.
Cuntegnüü
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Costanza la se troeuva in de la Dobrugia romena, in del distrett omonim.
L'è situada arent al Mar Negher, minga lontan del confin con la Bulgaria. Per i sò dimension bei grand, in del 2007 l'è nassuda la zona metropolitana de Costanza, che la quatta dent alter tredes comun (Năvodari, Ovidiu, Eforie, Murfatlar, Techirghiol, Mihail Kogălniceanu, Cumpăna, Valu lui Traian, Lumina, Tuzla, Agigea, Corbu e Poarta Albă).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La città l'è nassuda col nomm de Tomi, colonia greca in del Mar Negher.
La tradizion mitologiga la dis che l'è stada fondada del re Eeta, scior de la Colchid e pader de la Medea; el storigh Giordan inveci el dis che l'è stada ona regina di Geta ciamada Tomiri.
I Roman hinn rivaa in quella region chì in del 29 prima de Crist, e quella chì per on bell poo de temp l'è stada voeuna di frontier pussee estremm de l'Imperi (limes Scythicus). In del 8 Tomi l'ha vist rivà el sò cittadin pussee famos: el poeta roman Ovidi, che l'era finii in desgrazzia a la cort de l'imperador August e esiliaa, e che chichinscì l'è mort, anca se l'ha provaa per tutta la vita a domandàggh la grazzia al sovran.
Tomi l'è stada missa prima in la provincia de la Mesia e poeu, ai temp del Dioclezian, in quella de la Scizia Minor. El Traian l'ha faa sù la soa muraja minga lontan de la città.
A quell temp l'ha cambiaa nomm e l'è stada ciamada Constantiana, in onor de l'imperadris Flavia Giulia Costanza, la sorellastra del Costantin I. "Costanza" (grech: Kwvσtάvtιa/Kōstántia) l'è ona denominazion che la se sent per la primma voeulta in del 950 e de allora l'è semper restada quella (anca se magara storpiada in di alter lengov).
L'ha faa part de l'Imperi bizantin, poeu de quell bulgher, de la Valacchia e, a partì del 1419, de l'Imperi Ottoman. El domini turch el gh'è staa fina al 1878, quand che la città l'è passada a la Romania.
El 22 de ottober del 1916 l'è stada occupada di potenz centrai (Germania, Turchia, Bulgaria e Austria), e inscì l'è staa fina al 1918.
De quell moment l'è andada dree a la storia de la Romania, de la qual col temp l'è vegnuda el port pussee important.
Popolazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Già che l'è ona città europea oriental, oltra che a on port important, Costanza la gh'ha ona composizion etniga minga tant unitaria. In del 2002 el censiment el diseva inscì:
- Romen 92,2%
- Tarter 2,8%
- Grech 0,17 %
- Turch 2,9%
- Bulgher 0,01%
- Giudee 0,01%
- Zingher 0,95%
Gh'è de dì che col passà del temp i Romen hinn vegnuu semper pussee, già che in del 1853 la sò percentual l'era domà del 5,4%, menter i Tarter e i Grech eren al 35,6% e al 29,6%.
Gemellagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Costanza l'è gemellada cont on fracch de città che despess hinn anca port important.
- Santos, Brasil.
- Bazargic, Bulgaria.
- Shangai, Cina.
- L'Avana, Cuba.
- Lissandria, Egitt.
- Turku, Finlandia.
- Francia:
- Grecia:
- Italia:
- Yokohama, Giappon.
- Sidon, Liban.
- Rotterdam, Paes Bass.
- Novorossijsk, Russia.
- Latakia, Siria.
- Statt Unii:
- Turchia:
- Odessa, Ucraina.
- Makassar, Indonesia.
- Aktau, Kazakistan.


text:
Engurdientscha fa pitir
(Corr.) Malgrad il temps disfavoreivel e plein embrugls politics e finanzials che regia oz pir che zacu en nossa tiara e buca il davos en nies agen cantun muntagnard da spir malperinadads politicas dad auas etc. ed iniziativa, la quala nus sperein fermamein che sgoli dumengia proxima dalla glatscha giu, semegliont allas lavinas e cuflas dad oz.
Amiez tuts tals embrugls e dispetas, sco in schuldau denter spadas e ballas, ha nossa cumpignia da mats pegliau curascha da producir in drama da vaglia, che muossa a nus che "Engurdientscha fa pitir". Bein havess nies comité d'acziun buca saviu eleger in pli instructiv ed edificont drama per il temps dad oz, nua che mo l'engurdientscha e scuidonza regian. Ch'engurdientscha e scuidonza fan pitir, vesein nus sco en in spieghel sin la tribuna a Sedrun, denton sentin nus lu sensiblamein sche nus stuein e laschein gudignar dumengia proxima l'ala seniastra e tut siu progress engiuviars. Ual perquei nies sincer cumpliment al comité d'acziun per sia elecziun d'in drama da vaglia.
La translaziun ha nies reverendissim sur plevon Giusep Durschei procurau, dramatisond la novella dil grond poet e scribent Jeremias Gotthelf cun adattar igl entir fatg a nossas relaziuns muntagnardas. Lectur e lectura dalla Romontscha enconuschan la versada plema dil translatur dil drama "Olma convertenta" e nus duvrein buca menziunar ch'era questa translaziun cuntenti senza dubi il numerus auditori.
Nus lein buca palesar enzatgei dil cuntegn aschi interessants, che representa nossas relaziuns purilas e muntagnardas, denton zatgei palesein nus a Vus lecturs e lecturas cun plascher e luschezia, e quei che nies sur Giusep Durschei ei buca mo translatur da sura drama, mobein era ual regissur ed ustonza dad acturs e acturas. Ad el gia oz nies sincer cumpliment e grond engraziament per sia attaschadadad, quitau e carezia enviers nossa giuventetgna. Il pli bi e cauld engraziament ei denton aunc adina per regissur, acturs ed acturas ina sala fullanada tier mintga producziun. A tuts aspectaturs ed aspectaturas in cordial beinvegni a Sedrun.
-z -z


text:
Teater a Rueras
(Corr.) Igl atun vargau ha la vischnaunca da Tujetsch inaugurau la nova casa da scola a Rueras. Cunquei ha Rueras era survegniu ina stupenta sala nova. Quei ei stau il clom da resvegl per l'uniun dramatica suenter in liung sien da muntaniala. Immediat ei quella semessa alla lavur. E lavur ha ei dau biara: endrizzar la tribuna e preparar igl emprem toc per sala e tribuna nova. Mo ins ha fatg bugen scadina lavur e priu sin sesez gronds sacrifecis per puspei saver far teater. Pertgei ils Romontschs fan bugen teater, quei ei en nies saung, tochen sisum las vals. E la valeta d’in bien teater per nossa cultura e cultivaziun ei nundispiteivla. Ils da Rueras han bein era fatg pli baul teater. Mo stueva quei daventar en relaziuns munglusas e pli che mo semplas. Tut stueva mintgamai vegnir improvisau. E quei saveva buca cuntentar silla liunga. Mo quei ei ussa semidau il mument che nus vein survegniu ina sala nova.
Per buca schar sferdar igl anim grond da l'emprema entschatta ha l’uniun dramatica anflau per bien da buca spetgar memia ditg e vegnir gia uonn cun ina producziun. E per digna inauguraziun dalla sala nova han ins era vuliu eleger enzatgei pulit. Essend uonn 25 onns dapi la mort da pader Maurus Carnot, quei grond fautur e promotur dil teater romontsch, ei l'uniun sedecidida per il drama historic ord sia plema: «Il zennet da Tarasp».
L'uniun dramatica da Rueras vess grond plascher d’astgar beneventar biars tier sias empremas producziuns en sala nova e far in cordial beinvegni a tuts da lunsch e da maneivel
Teater a Rueras
«Il zennet da Tarasp»
Ins smarveglia forsa ch’in’uniun schi pintga e giuvna ha ughegiau da prender quei drama. Nus essan perschuadi che nus vein cargau si a nusez in brav buordi cull’elecziun da quei drama, che tschenta buca pintgas pretensiuns.
Mo cun anim e curascha, cun forzas unidas e buna veglia ei bia pusseivel. Regissur ed acturs ein buca senuspi d’ir sera per sera allas emprovas. Tut ch’ei segidaus ed ha collaborau ed ussa essan aschi lunsch che nus cartein d'astgar presentar il drama per lemprema gada da Nossadunna da candeilas. Secapescha che nus savein buca porscher enzatgei perfetg, mo nus essan cuntents sche nus contonschin igl attestat «pulit, endretg», sco il bien pader Maurus scheva schi savens en sia buontad e profunda enconuschientscha dils carstgauns. Il drama sco tal drova franc buc ulteriura recumandaziun; il num digl autur ei en quei drama recumandaziun sufficienta. Pader Maurus tractescha en quei drama il combat malvugliu dil castellan Duri de Matsch a Tarasp encunter la claustra dil cuolm da Nossadunna el Tirol. Mo «tgi che sebrischa vid candeilas sontgas, ha nauschas plagas ... strusch curablas pli». Igl ei il tema biblic: retg Achab — Naboth, che sepresenta cheu al castellan de Matsch ed igl avat dil cuolm da Nossadunna e lu era, silmeins intonaus, denter il retg dalla Frontscha e papa, mund e baselgia. In tema che di era a nus dad oz enzatgei.
Forsa po aunc in’autra caussa carmelar in ni l’auter da vegnir a Rueras: la nova casa da scola. Ins vegn cun quella caschun a ver la pusseivladad da mirar la scola era endadens. Quei sa daventar avon ni suenter las producziuns. Sclariment vegn dau alla cassa. A bien seveser a Rueras!


text:
Mèn
Ul Mèn l'è un fiümm de la Germània, aflüeent de drita del Renu; cunt 524 km de lünghèzza (574 sa sa cunsidera anca la püssee lünga dii sò dü bròch surgentifer) l'è ul püssee graant tra i sò tribütee; Al nass in del staat federaal de la Bavaria e al travèrsa anca ul Baden-Württemberg e l'Assia.
Al sa furma da l'üniun de dü fiümisèj püssee piscinitt, cjamaa Mèn Russ (50 km) e Mèn bianch (41 km), areent al paesòtt de Kulmbach; da lì, al taja la regjun cjamada Francònia cunt un andà a zigzag. In del sò cuurs al bagna, tra i olter, citaa cumé Würzburg, Offenbach, Francufòort in sül Mèn; al sa büta deent in del Renu tra Mainz-Kostheim (quarter de la sità de Wiesbaden) e Gustavsburg, propi pressapoch in mira a la cità vegia de Magunza.
Ul fiümm l'è de granda impurtanza per ul trafich cumercjaal in Germània: 384 km primm de la sò buca in del Renu al sa destaca un canaal de cumünicazziun c'al culega ul Renu cunt ul Danübi (cjamaa defatt Canaal Renu-Mèn-Danübi). Per permètt a i naff de rivach, a quèll pünt lì, in dii ann inn staa fà gross lavurà de sistemazziun idraülica del fiümm.


text:
The Turtles: «Happy Together»
- Gievgia, 20.4.2017, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 20.4.2017, 9:30, RTR
In duo da cumponists scriva ils onns sessanta ina chanzun e registrescha in demo – ina platta single, pia vinil. Quella platta dattan els en circulaziun a labels e producents da musica per pruvar da chattar ina band ch'avess gust da surpigliar questa chanzun e producir ella. 12 bands han tadlà e tadlà e la finala tuttina ditg na. Enfin ch'il demo è arrivà tar ils Turtles. Lezs eran intgantads da la chanzun. Mo ch'els na pudevan strusch pli tadlar ella! Perquai che la platta era talmain isada da las giadas ch'ella è vegnida tadlada.


text:
Elisabeth Bass-Cathomas: «Nus vendevan in chanaster bulieus per 5 francs»
- Sonda, 21.4.2018, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 21.4.2018, 9:03, RTR
Ella è stada pura, ella ha lavurà en la tgira, ella ha fatg 3 films cun Mic Feuerstein, quai na tanscha dentant betg.
Elisabeth Bass è mamma e tatta, fan da la furmla 1 ed ella è ina tipica dunna da la muntogna. Cun ses frar va ella perfin a chavar cristals. Creschida si en Val Sumvitg, disada dad ir a pe e lavurar, e quai era cun 71 onns. Ella raquinta da sias aventuras - da filmar, mo era co ella ha accumpagnà persunas a la fin da lur vita en chasa da tgira.


text:
Tut las classas èn occupadas fin l’ultima plazza ed il numer da magisters han ins augmentà sin il maximum. E la dumonda per uras dad ir cun skis, saja dentant anc adina auta, han confermà ils manaders da scolas da skis svizras a San Murezzan, Zuoz e Scuol.
Situaziun extraordinaria
Gista 10 chantuns da la Svizra han quest onn al medem temp vacanzas da sport. Ch’il temp da vacanzas sa cruscha quest onn en tala maniera, ha da far dad ina vart cun la data Pasca e da l’autra cun il chalender. Pli u main mintga 6 onns datti perquai ina cumulaziun da giasts ch’èn al medem temp en vacanzas da skis.
Recrutaziun anticipada
Ch’ins haja baingea planisà quest’emna da favrer uschè bain sco pussaivel, ha declerà Gudench Campell, manader da las scola da skis Zuoz-La Punt. Ch’ins haja perquai gia recrutà da stad ulteriurs magisters da skis per esser pront per il grond travasch. Dentant na riv ins betg da cuntentar tut ils giasts durant quest temp intensiv.
Quest’emna lavuran 60 magisters, il schaner eran quai 15, dad engaschar tants en pli è vairamain ina sfida.
Diplomazia è dumondada
Nagins magisters da skis libers na datti per il mument era betg tar la pli gronda scola da skis en Svizra. Per la St. Moritz Snowsport School èn actualmain 245 magisters en acziun, dapli na saja betg pussaivel per il mument, ha declerà il directur da la pli veglia scola da skis en Svizra, Bruno Marinoni. Las respostas ch’ins haja da dar pel mument als giasts sajan perquai adina las medemas.
Nus essan plain, deplorablamain èn tut las classas da skis occupadas.
Malgrà che tut las scolas da skis lavuran durant quests dis fitg bain, tema Bruno Marinoni ch’il mais da favrer serra cun in minus en la cassa. Entant ch’ins ha normalmain temp da servir al giast durant in temp da 6 emnas, restan quest onn be 4.
Bell'aura, blers turists - bun per las fatschentas
Betg mo en las regiuns da skis datti travasch quest'eivna. Era las gestiuns sco il Bogn Engiadina, la butia Coop e era la butia da sport han stuì augmentar il persunal. Malgrà che dapertut esi d'avair pazienza per rivar tras, grazia la bell'aura regna ina buna e quieta atmosfera.


text:
Referendum
El Referendum l'è 'n istitut elettoral doperaa per dà la possibilità al popol de scernì in su 'na question precisa.
El referendum el dà scerna in tra di opzion, normalment du (Sì/No, Monarchia/Republega, Restà/Lassà), anca se in Svizzera l'è anca spantegaa el referendum a opzion multipla, e l'è la forma pussee basica e doperada de democrazia diretta.
Per i referendum in su la sovranità de 'n Stat, donca la soa forma de governo o i sò confin l'è pussee doperaa el termen "plebiscitt"
I referendum pòden vess spartii in:
- Referendum consultiv, bon comé opinion e senza oblegh de vess respettaa
- Referendum vincolant, che 'l dà on oblegh al poder esecutiv e al poder legislativ.
Tipicament se fann di referendum in su:
- L'abolizion de 'na legg (referendum abrogativ)
- L'autodeterminazion de 'na nazion
- Di trattaa interazionai


text:
Trimmis: Tge din ils vischins da lur candidat Walter Schlegel?
- Mesemna, 9.5.2018, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 9.5.2018, 11:45, RTR
Walter Schlegel, cumandant da la polizia chantunala, viva dapi 38 onns a Trimmis. Creschì si è el a Poschiavo ed a Cuira. Èn ils abitants da Trimmis loschs sin lur candidat per la regenza grischuna?
Trimmis ha passa 3'300 abitants, dentant chattar insatgi che less prender posiziun davart il candidat da la partida populara svizra è gnanc uschè simpel. Suenter in'odissea da rimnar vuschs èsi dentant clar, tgi ch'enconuscha Walter Schlegel ha mo buns pleds per el, la dumonda è dentant sch'ins va d'accord cun sia partida.


text:
Entras temps da spetga pli lungs s'augmentan ils custs da transport e quai fetschia che la rauba vegnia pli chara. A la fin dals quints sa reduceschia il commerzi concluda il studi. La situaziun als cunfins tegnia er davent turists ed impedeschia diversas firmas da furnir lur rauba «just in time».
Excepziuns fan donn
Dapi la stad da l'onn passà han la Svezia, la Frantscha, la Germania e l'Austria pretendì excepziuns tar la cunvegna da Schengen per pudair controllar ils fugitivs als cunfins. Sche quellas controllas vegnian extendidas sin tut ils 22 pajais da Schengen lura quinta l'institut Ifo cun perditas da 27 enfin 65 milliardas euros ad onn.
RR novitads 7:00


text:
La Confederaziun è sceptica, vul dentant examinar meglieraziuns pussaivlas. Crititgà vegn surtut ch'ils pensums da la surveglianza e da l'execuziun na sajan betg separads cleramain. Quai haja in’influenza sin l'independenza. La controlla federala aveva examinà la situaziun pervi dad irregularitads tar la Cassa da cumpensaziun centrala a Genevra.
Departaments èn sceptics
Il departament da finanzas ed il departament da l’intern sa mussan sceptics. Els renconuschan che las structuras da l’AVS stuessan vegnir examinadas. In pèr dals puncts che la CFF recumonda sajan dentant pauc adattads scrivan ils departaments. Els veglian dentant examinar, sch’i dettia largias tar la surveglianza e sche necessari agir. L’Uffizi federal d’assicuranzas socialas aveva l’onn passà instradà in project per modernisar la surveglianza.
RR novitads 12:00


text:
Minisguard dals 27-02-2016
- Sonda, 27.2.2016, 17:40
Pausa da cumbat
Dapi l'onn 2011 vegni gia fatg guerra en la Siria. Igl ha gia dà blers morts ed ina fin da la guerra n'è anc betg en vista. Ma ussa èn intginas da las partidas sa decleradas prontas da far ina pausa da cumbat. Sche quai vegn propi a funcziunar sa nagin. Ma tge munta ina pausa da cumbat? Il Minisguard declera.
La schelira permanenta
Anc mai è la schelira permanenta sa stgaudada uschè fitg sco tar las mesiraziuns da l'onn passà. E sche la schelira permanenta lieua, lura ha quai consequenzas, pertge ella è sut 5% da la surfatscha da la Svizra. Il Minisguard declera tge che la schelira permanenta è e con permanenta ch’ella è prop


text:
En vista a las discussiuns davart la realisaziun da l’iniziativa d’immigraziun da massas ha il Cussegl naziunal fatg oz in ulteriur pass per extender la cunvegna da libra circulaziun sin il pli giuven commember a l’Uniun europeica sin la Croazia. La decisiun è crudada cun 122 cunter 64 vuschs e ina abstenziun.
Dapi che l'iniziativa d'immigraziun da massa è vegnida approvada scumonda la constituziun novs contracts da dretg internaziunal che na lubeschan betg ina regulaziun da l'immigraziun. Perquai han las duas chombras il prim dispità, schebain la permissiun per la ratificaziun saja insumma legala.
A moda positiva reagì sin la decisiun da Genevra ha il cusseglier federal e minster da l'exteriur Didier Burkhalter. En Svizra regia la libertad d'opiniuns ha el ditg al ur d'ina sentupada cun l'UE a Brüssel.
RR novitads 17:00


text:
Katowice
Katowice (parnúnzia: [katɔ'vʲitsɛ] (Cech: Katovice, Tudeesch: Kattowitz; Slesian: Katowicy) l'è la décima citaa plüü granda da Pulònia, inscí cuma la capitala da la resgjun da Silèsia, al süüt da la Pulònia, a la vora di valdej Kłodnica e Rawa. Chesta citaa-chí l'è vün di principaj céntar indüstriaal da Pulònia, e la citaa la plüü impurtaant da la Zona indüstriala da la Alta Silèsia, una megalòpoli da 3.487.000 abitaant (2001).
Cuntegnüü
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'àrea intuurn a Katowice, l'Olta Silésia, a l'è stada abitada da Silesiaan ètnich finn daj primm sécuj. L'è stada da prima guvernada da la dinastía Pulunesa di Piaast finn a l'estinziun, burlaant dopu int i dumini di Asbüürgh. La citaa medésima l'è stada fundada íntal sécul 19, una períuda in la quaal l'àrea l'era sota al dumini Prüssian, e Katowice l'a gagnaa ul status da citaa íntal 1865. Abitada principalmeent da Tudeesch, Silesian, Gjüiif e Pulunees, Katowice l'è deventada paart da la Secunda Repüblica Pulunesa grazzia aj Powstania śląskie (videe anca, in Inglees: Silesian Uprisings), intra 1918 e 1921. L'àrea l'è stada dividüda da una cumussiun alliada, lassaant Kattowitz dal custaa Pulunees, cunt una autunumía impurtaant. La citaa l'a fiurii grazzia a un laarg depòsit da mineraal int i muntaagn vesinn. Una esensiva cressüda da la citaa la dependeva sü l'estrazziun dal carbun e i indüstrii da l'azzaal, scumenzaant düraant la revulüzziun indüstriala. Da receent, grazzia a di refuurm ecunòmich, a gh'è staa un despiazzameent da l'indüstria pesaant veers ul setuur terziari. Intra 1953-1956 Katowicw l'è stada reanuminada Stalinogród daj Cumüniist Pulunees. Un bell puu da dagn eculògich i-è staa faa düraant ul guveern cumünista, però di cambi receent aj regulameent, prucedüür e pulítich i-a faa turná indree la plüpaart di dagn.
Distrecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cültüra e ozzi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Teatru[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Teatre de Silèsia (Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego)
- Teatru Ateneum (Teatr Ateneum)
- Teatru Korez (Teatr Korez)
- Teatru Cogitatur (Teatr Cogitatur)
- Teatru-cínema Rialto (Kinoteatr Rialto)
Müsica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Filarmònica de Silèsia (Filharmonia Śląska)
- Estrada Śląska
- Scena GuGalander
- Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia
Cínema[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- IMAX
- Cinema City - Punkt rozrywki 44
- Cinema City - Silesia City Center
- Centru de Cinema Helios (Centrum Filmowe Helios)
- Cínema Cosmos (Kino Kosmos)
- Cínema Światowid (Kino Światowid)
- Teatru-Cinema Rialto (Kinoteatr Rialto)
Müsee[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Müseu of Silesia (Muzeum Śląskie)
- Müseu d'història Katowice (Muzeum Historii Katowic)
- Müseu Archidiecezjalne
- Müseu Misyjne OO. Franciszkanów
- Müseu Biograficzne P. Stellera
- Müseu Prawa i Prawników Polskich
- Müseu Najmniejszych Książek Świata Zygmunta Szkocnego
- Izba Śląska
- Centrum Scenografii Polskiej
- Śląskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego
Media da cumünicazziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- TVP 3 Katowice
- TVN24 - department Katowice (TVN24 - oddział Katowice)
- Radio Katowice
- Radio Flash
- Radio Roxy FM
- Radio Planeta
- Dziennik Zachodni
- Gazeta Wyborcza - department Katowice
- Fakt (gazeta) - oddział Katowice
- Echo Miasta
- Metro (gazeta) Katowice
- Nowy Przegląd Katowicki
Personn famuus da Katowice[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Hans Bellmer, fotògraf surrealista
- Henryk M. Broder, periodista
- Maria Goeppert-Mayer
- Kurt Goldstein, neurologista
- Jerzy Kukuczka
- Kazimierz Kutz
- Franz Leopold Neumann
- Hans Sachs
Videe anca[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Àrea metropolitana da l'Alta Silèsia (Górnośląski Okręg Przemysłowy)
- Kopalnia Wujek (Kopalnia Wujek)
- Aeropoort internazziunaal da Katowice (Międzynarodowy Port Lotniczy Katowice-Pyrzowice)
- Lista da síndich da Katowice (Prezydenci Katowic)


text:
Il Lumnezian Marcus Caduff succeda ad Urs Gaupp da Vaz Sut ch’è stà ils ultims dus onns il president dal parlament da la baselgia catolica chantunala. Nov vicepresident daventa Marcel Furger da Domat.
Cumissiun administrativa è il gremi executiv
La cumissiun administrativa ch'è l’organ executiv ed administrativ da la baselgia catolica grischuna, ha era in nov timun. Thomas Bergamin da Zezras succeda a Placi Berther ch’ha suenter tschintg onns dà giu ses uffizi. Bergamin è dapi radund 20 onns engaschà en il Corpus catholicum ed ha medemamain gia presidià quel. Il gremi sa cumpona da tschintg persunas. Dasper Bergamin fan part Silvia Casutt da Falera, Filip Dosch da Cunter, Rudolfo Fasani da Mesocco e sco secretaria Maria Bühler da Domat.
Ulteriuras tractandas
A la radunanza generala ha Markus Freitag da l'institut per scienzas politicas da l'universitad Berna fatg in referat davart il tema «Lavur voluntara sco chapital social da la Svizra».
Sper quai èn il rapport annual, il quint annual ed il protocol dal 2016/17, sco era il preventiv 2017/2018 vegnids approvads senza grondas discussiuns.
RR novitads 15:00


text:
En las rundas da spargn fin il 2018 duain lura anc ina giada vegnir vitiers 131 milliuns. Basa per questas cifras è in’elevaziun da l'Associaziun tetgala svizra da magistras e magisters. Quella n’è però anc betg terminada. Tenor il president da l’associaziun, Beat Zemp, duain detagls vegnir preschentads l’atun.
Qualitad sa sbassa tras spargnar
Guardond sin talas cifras saja quai cler che la qualitad da la furmaziun sa sbassia, ha ditg Zemp. Ins na possia betg spargnar tants milliuns francs senza reducir la prestaziun.
RR novitads 06:00


text:
In coordinatur da l'agid da catastrofas en il Nepal ha ditg ch’i na dettia naginas prescripziuns da bajegiar. La Crusch cotschna, l'Unicef ed autras organisaziuns d'agid s'occupan actualmain cun reparter rauba d'agid e cun construir bajetgs provisorics per famiglias e scolas.
L’enviern vegn, e blers n’èn betg preparads
A medem temp spetga l’enviern. Probablamain possia vegnì cumenzà cun la construcziun da chasas permanentas pir il proxim onn, uschia Matthias Bryneson, il coordinatur da Plan International. Tenor stimaziuns d’Unicef sajan anc radund 400’000 persunas betg preparadas avunda bain per l’enviern.
Il parlament n’ha betg agì
Il parlament dal Nepal saja stà occupà ils ultims mais cun formular ina nova constituziun empè da far urden al lieu da catastrofa. Durant ils cumbats politics n’èsi betg reussì als delegads d’avanzar il plans da reconstrucziun. Fin qua n’ha il parlament betg endrizzà in uffizi spezial per prescriver la construcziun da chasas e per reparter ils daners d’agid.
RR novitads 16:00


text:
Fieras internaziunalas da cudeschs e promoziun da cudeschs
Las fieras internaziunalas da cudeschs èn lieus d’inscunter tant per nars da cudeschs sco era per experts. Qua preschentan chasas edituras lur novas ediziuns, han lieu simposis spezialisads ed events da litteratura ed i vegn commerzià licenzas. Era las chasas edituras svizras preschentan lur cudeschs: fieras da cudeschs èn damai impurtantas plattafurmas per la preschientscha culturala da la Svizra a l’exteriur, per la promoziun da cudeschs svizzers e per il barat cultural.
Pro Helvetia sustegna ils stans cuminaivels da las trais uniuns da librarists ed editurs a las diesch fieras internaziunalas da cudeschs las pli impurtantas: a Francfurt, Leipzig, Vienna, Londra, Bologna, Paris, Brüssel, Montreal, Turin e Roma. Dapi il 2016 promova Pro Helvetia plinavant activitads variadas per promover cudeschs svizzers: a chaschun dad ulteriuras fieras da cudeschs però er en il rom da festivals internaziunals e da projects da cooperaziun tranter acturs svizzers ed internaziunals.
Savevas Vus ch’i na vegnan vendids nagins cudeschs a la pli gronda fiera da cudeschs dal mund? Savevas Vus ch’in pèrin d’artists svizzer ha gì il 2016 grond success a la fiera spezialisada per cudeschs d’uffants e giuvenils a Bologna? Sche Vus vulais vegnir a savair dapli davart fieras da cudeschs, essas Vus qua en il dretg lieu.