text:
Guerra de li Do Rœse
La Guerra de li Do Rœse l'è stada una bataia dinastega per el tron ingles combatuda in tra el 1455 e el 1485 dai duu ram principai de la cà regnanta dei Piantajenets: York e Lancaster. Qella guerra qì l'è stada ciamada incì dejà qe li arme de fameia de li do cà i eran propi una rœsa bianca e una rœsa rossa.
La bega per la sucession[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'Eduard III (1312 - 1377) al g'ha vid ses s'ciets; quater de qests cont la so dessendenza i crean li radix per la guerra. I era:
- Eduard de Woodstock (1330 - 1376), prencep del Galles, anca sì ciamad "el prencep niger". L'è andad al creador prima del pader;
- Lionell d'Antwerp (1338 - 1368), duca de Clarence;
- Joann de Gaunt (1340 - 1399), duca de Lancaster;
- Edmund de Langley (1341 - 1402), duca de York.
Despœ de la mort del fradell plussee grand e del pader, el segond fiœl de Eduard de Woodstock, Ricard II d'Inghilterra, l'è diventad re ind el 1377 nomà a dex agn. L'è stad l'ultem rei de la cà dei Piantajenets. Ind el 1399 qest qì l'è stad detronizad dal s'ciet de Joann de Gaunt, qe l'è diventaa re a so vœlta cont el nom de Enreg IV. Dejà qe el tron l'era miga destinad a lu ma a Edmund, un dissendent de Lionell d'Anversa, i nassen qì li radix per la bega dinastega.
Enreg V[Modifega | modifica 'l sorgent]
A la mort de l'Enreg IV al diventa re so fiœl, Enreg V (1387 - 1422). Cond una muvesta de furberia l'ha liberad l'Edmund, pretendent lejitem al tron metud in prejon dal pader; qest al ge portarà la simpatia de la jent, la so popolaritaa la sarà defait inatacabela. L'Enreg V al vegn definid adiritura dal William Shakespeare tant'me el sovran ideal.
Cont la mort de l'Enreg V al ciapa la corona l'Enreg VI (1421 - 1471), el so bagai de lu, ma un personaj debol fiss, malad e bon de far negota. El Ricard de York (1411 - 1462), dessendent de l'Eduard III da banda de popà e anc'pò de mama, al revendica el tron. Quand l'Enreg VI al taca a mostrar dei segn de malatia mentala, el Ricard de York al vegn nomenad protetor del regn, contra la volontaa dei Lancaster.
La stressa de la guerra[Modifega | modifica 'l sorgent]
La stressa l'è trada fœ ind el 1455: i Lancaster i fann borlar jo el Ricard de York cont la acusa de tradiment de la corona. El Ricard de York al reuniss un poo de compagn e al deciara guerra ai Lancaster. La guerra la passa a travers a plussee de una fas:
- 1455 - 60: instalazion dei York (bataia de Sant Alban e Northampton). L'Enreg VI al vegn imprejonad ind la torr de Londra; al resta re ma el Ricard de York el desereda el s'ciet de l'Enreg VI, Eduard de Westminster e al se deciara so sucessor lejitem;
- 1460 - 61: vendeta dei Lancaster (bataia de Wakefield). El Ricard de York al vegn coppad;
- 1461 - 83: trionf dei York. El s'ciet del Ricard de York, Eduard de March (1442 - 1483), al diventa re cont el nom de "Eduard IV", despœ de haver-g trad jo l'Enreg VI. El regn de l'Eduard IV al durarà infina a la so mort.
- 1483 - 85: pax dei Tudor. L'Eduard IV al g'haveva duu fiœi jovegn, Eduard e Ricard. El prim al diventa re cont el nom de Eduard V ind el 1483 ma Ricard de Gloucester (1452 - 1485), fradel de l'Eduard IV, al fa imprejonar ind la torr de Londra i duu bagai perqè el dix qe i eran duu bastards de la regina, donca miga i sucessor lejitem al tron. A so vœlta, al diventa re cont el nom de Ricard III.
Enreg Tudor[Modifega | modifica 'l sorgent]
Enreg Tudor (1457 - 1509), fiœl de un fradelaster de l'Enreg VI e de la Margareta Beaufort e donca dessendent de l'Eduard III, l'era riessud a scapar in França e a salvar-s da la cativeria dei York ind la bataia de Tewkesbury del 1471. Adess però, vest el regn tiranneg del Ricard III al revendega el tron. Al riva in Ingilterra cond un'armada picenina, ma grazia al tradiment de un para de jenerai del Ricard III al riess a vencer la bataia de Bosworth, indove el Ricard III al trœva la mort.
L'Enreg Tudor al se fa incoronar re cont el nom de Enreg VII e, per serrar su definitivament la bega, al se sposa cont l'Elisabeta de York, prima s'cieta de l'Eduard IV. Al sarà con lor duu qe el scumenzarà la dinastia dei Tudor.
Ligam de fœra[Modifega | modifica 'l sorgent]
In ingles:
- The Wars of the Roses
- Warsoftheroses.com Mapa, linia de temp, informazion de li figure ciav de ogna bataia.


c: text/html

text:
La SSR s'inscuntra cun la societad svizra
Sco interpresa da medias cun incumbensa da service public gioga la SSR ina rolla particulara en l'ecosistem medial e vul perquai chapir meglier co che la populaziun percepescha sia contribuziun a la societad, saja quai areguard la coesiun sociala, la democrazia, la diversitad culturala u ils effects economics.
Ina nova furma da dialog
Co percepescha la publicitad questa valur publica? Tge tematicas stuess la SSR sviluppar prioritarmain per ademplir sia incumbensa da service public? Co sa differenziescha ella da las autras medias?
Per respunder a questas dumonda ha la SSR creà ina nova furma da dialog cun la populaziun a basa d'ina vasta consultaziun. Questa consultaziun ha per exempel mussà che 82% da las persunas interrogadas èn da l'avis che la SSR contribueschia a l'identitad svizra ed a la coesiun dal pajais. Percunter pensa ina persuna da trais ch'ella pudess entrar pli fitg sin ils basegns da la societad.
Set tematicas principalas da la SSR èn medemamain sa cristallisadas:
- la purschida adattada per il public giuven
- la qualitad e l'equiliber da l'infurmaziun
- la participaziun dals burgais e da las burgaisas
- la dimensiun svizra da nossa purschida
- la represchentaziun visibla da la diversitad
- la participaziun constructiva a l'ecosistem medial
- il dialog e l'abilitad d'acceptar critica

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Il cusseglier guvernativ è s'exprimi per l'emprima giada davart ses viadi gratuit en l'emirat dad Abu Dhabi. En las gasettas Blick e Le Temps ha Pierre Maudet defendì ses viadi dispitaivel ad Abu Dhabi.
Maudet sa mussa persvadì dad esser innocent
I saja stà da valur dad esser là, ha el ditg tranter auter ed agiuntà ch'el na sa stgisi betg per in inscunter cun persunas che veglian investir milliuns per plazzas da lavur e Genevra. El saja persvadì dad esser innocent.
Sin la dumonda pertge ch'el haja taschì enfin uss ha respundì il politicher dal PLD en il Blick ch'el n'haja betg vulì impedir la giustia. Uss haja la procura publica discurrì cun las persunas involvidas e perquai s'exprimia uss el.
PLD Genevra discuta in schaner da l'avegnir da Maudet
L'avegnir politic dal cusseglier guvernativ vegn il pli tard ils 15 da schaner 2019 puspè tema. Per quel di ha la PLD da Genevra clamà ses commembers ad in’assemblea generala extraordinaria cun in'unica tractanda betg statutara: «Confidenza e sustegn a Pierre Maudet. Discussiun e prender posiziun».
RR novitads 08:00


text:
Atualità
-
Bilanz dl ann de scora ai 6 de lugio a Balsan
Adöm ai rapresentanc dles scolares y di scolars y di geniturs fajará i assessurs por la scora Alfreider, Achammer y Vettorato n bilanz dl ann de scora stlüt jö y n’odlada al proscim ann de scora.
-
Presenté l’elaboraziun dl proiet mangé sann tles scolines
L’elaboraziun de n manual cun criters de cualité por le mangé sann, bun y natural tles scolines ladines é gnü presenté incö (19/06) a San Martin de Tor. Tl zënter la regionalité y produc locai.
-
Cuncors “Scrì y vënc – Werni y la storia dla TIERA”
N ch’sta di iel unì stlut ju l cuncors “Scrì y vënc – Werni y la storia dla TIERA”. La premiazion dla trëi tlasses che à venciù unirà fata d’autonn.
-
Coronavirus: Chestionar por zitadines y zitadins dles valades ladines
La Provinzia de Balsan mët a desposiziun n chestionar sön la situaziun generala tles valades ladines do l’emergënza coronavirus. L’assessur ladin Alfreider damana dötes y düc da fá para.
-
Proes de contlujiun por prësc 10.000 scolares y scolars dl Südtirol
Condiziuns particolares por 4132 scolares y scolars che metará man da indoman (17/06) cun les proes di Ejams de Stat dles scores altes y profescionales. Tles scores mesanes á les proes bele metü man.
-
Contlujiun de n ann de scora particolar
Indoman ai 16 de jügn se röia ofizialmënter l’ann de scolina y scora che gnará recordé porvia dla stlüta antizipada dl insegnamënt en presënza a gaujia dla defujiun dl coronavirus nü.
-
Mangé sann, bun y natural tla scolina:Presentaziun dl proiet ai 19/06
Surandada de morins por cujiné en ocajiun dla presentaziun dl proiet dl’alimentaziun sana tles scolines ladines ai 19 de jügn a San Martin de Tor.
-
Scolines y scores: La Junta stabilësc les regoles por da d’altonn
Insegnamënt en presënza, dantadöt te scores elementares y mesanes, pici grups che nes se müda nia, orars desvalis, flessibilité pro les pauses – insciö dess l’ann de scora 2020/21 pié ia.
-
Assistënza da d'isté: 42 partezipantes y partezipanc
Indöt 42 volontares y volontars s’á scrit ite cina sëgn al sorvisc de assistënza da d’isté tles valades ladines. L’assessur Alfreider: “N bel segnal de sostëgn ales families”
-
L’otava ediziun de Birba é danman: chësc iade éra dedicada ala forza
L’ediziun nöia de Birba trata la tematica dla forza. La novité plü grana é che la revista pó ince gní lita online.


text:
Tar la visita a Berna è svelt sa mussà ch'in criteri central per decider sch'i fiss pussaivel d'organisar l'eveniment u betg, è la surfatscha cuverta che stat a disposiziun.
Sin l'areal da la Bernexpo datti trais hallas grondas cun plirs plauns, 8 tendas grondas ed anc plaz da lavur ordavert. La pli gronda halla ha ina surfatscha da bun 16'000 meters quadrat. Per cumparegliar: La Stadthalle a Cuira ha ina surfatscha da bun 2'200 meters quadrat e la pli gronda infrastructura en il Grischun, il center da congress a Tavau porscha bun 12'000 meters quadrat sut in tetg.
Tenor Curdin Tuor èsi fitg probabel ch'ins veglia mantegnair pli u main questa grondezza, er tar las proximas ediziuns. E lura saja la dumonda sch'ins possia porscher questa surfatscha u sch'i dettia la pussaivladad da reparter l'event sin plirs lieus.
Las uniuns professiunalas decidan
Nua, quant lunga, quant gronda e cura che la proxima ediziun dals Swiss Skills vegnia, quai na decidia ni la politica ni la Confederaziun, uschia Theo Ninck, il vicepresident dal comité d'organisaziun da l'ediziun a Berna e collega d'uffizi da Curdin Tuor. Questa decisiun giascha sulettamain tar las uniuns professiunalas. Uschia èsi als chantuns da persvader quellas dad organisar ils campiunadis sin lur territori.
E dal reminent, betg mo ils Grischuns han in'incumbensa dal parlament. Er Theo Ninck ha uffizialmain l'incumbensa da s'engaschar per tegnair ils Swiss Skills a Berna.
Che gia la proxima ediziun dals Swiss Skills, sch'i resta tar il ritmus da mintga quatter onns, vegnia en il Grischun na vesa Curdin Tuor betg sco fitg realistic. La lavur d'organisaziun e preparaziun ordavant saja numnadamain enorma.
RR actualitad 07:00


text:
Bundant la mesadad da la populaziun sajan dunnas. E quai stuess era sa reflectar en la cumposiziun dal Cussegl federal, ha ditg la ministra da giustia en in’intervista cun il «Tages-Anzeiger». I na giaja betg per la dumonda sche dunnas sajan meglras u mendras, uschia Sommaruga.
Dal 1848 fin il 2018 - 7 dunnas
Fin ussa hai dà en tut set dunnas en il Cussegl federal. Elisabeth Kopp, ch'è vegnida elegida il 1984, è stada l'emprima. Tranter la fin dal 2010 (cura che Simonetta Sommaruga ha cumenzà ses uffizi) e la fin dal 2011 (cura che Micheline Calmy-Rey ha demissiunà) eran las dunnas en la maioritad. (Leuthard, Calmy-Rey, Widmer-Schlumpf e Sommaruga). Fin il 2015, cun la demissiun da Eveline Widmer-Schlumpf hai dà trais dunnas en il Cussegl federal. Actualmain èn ellas en duas.
Il parlament svizzer elegia il december dus novs commembers en la regenza. Quels remplazzan Doris Leuthard e Johann Schneider-Ammann.
RR novitads 06:00


text:
Cun il term «catechesa» è manegià il servetsch che la Baselgia porscha per intermediar il messadi cristian. Catechesa en in senn pli vast cumpiglia tut las modas da proclamar la cardientscha.
En in senn pli stretg signifitga catechesa las situaziuns d’instruir e d’emprender per intermediar la cardientscha.
La catechesa da la plaiv promova la creaziun da la plaiv sur las generaziuns ora, vivifitgescha la cardientscha e gida a sa sentir dachasa en la Baselgia.
Cun l’uschenumnà model 1+1 surpiglia il chantun Grischun la responsabladad per ina lecziun l’emna «etica, religiuns, cuminanza» (1). Las Baselgias responseschan en las scolas popularas vinavant ina lecziun instrucziun da religiun ad emna (+1). Grazia al model 1+1 vegnan ils cumins-baselgia distgargiads d’ina part da l’instrucziun da religiun da fin qua. Las Baselgias chantunalas recumondan d’assegnar ils daners «spargnads» tras las lecziuns da religiun scrudadas a favur da projects existents u novs projects da la catechesa da la plaiv (+X).
Champs d’incumbensa da la catechesa da la plaiv: +X
La lavur pedagogic-religiusa pon ademplir tut tenor il gener dal project catechetas/catechets, assistentas/assistents da giuvenils, plevons u teologas/teologs u in team da las persunas numnadas. La realisaziun concreta sto dentant vegnir examinada separadamain da mintga plaiv. Il cussegl da baselgia po dumandar il plevon, il team da pastoraziun ed il cussegl administrativ da la plaiv d’elavurar in concept correspundent. Igl è impurtant d’integrar en il process tenor pussaivladad er ils uffants e giuvenils.
Ideas per projects
vita en la plaiv
- champ da la plaiv
- inscunter cun ils umans dal lieu
- projects che collian tut las generaziuns
- participaziun activa ad occurrenzas da la plaiv (festa da la plaiv)
- projects liturgics
preparaziun extrascolara per ils sacraments
- via/viadi a la craisma
- via a l’emprima communiun
- via a la reconciliaziun
diaconia
- engaschis socials al lieu
- inscunters
- projects en connex cun l’ambient
- projects da la missiun
excursiuns
- locals da la Baselgia: catedrala, Hohen Rätien, Glion, Mistail, Ziràn, Ziteil, …
- claustras: Mustér, Cazas, Müstair, Poschiavo, Nossadunnaun, …
- citads e lieus da pelegrinadi: Roma, Assisi, Lourdes, …
- viadis tematics: Flüeli-Ranft, Chasa da las religiuns a Berna, senda tematica biblica per velocipedists, senda da reflexiun davart Jesus a Naturns, …
occurrenzas
- inscunters regiunals e naziunals da la giuventetgna
- inscunter mundial da la giuventetgna
- inscunters ecumenics da Taizé
spiritualitad
- sendas da viandar spiritualas
- pussaivladads da giudair il silenzi e la natira
- bibliodrama, parter la Bibla
- meditaziuns
cultura
- emna culturala per giuvenils
- exposiziuns
- viadi cultural
- occurrenzas interculturalas
- films, teaters
- concerts (musica e religiun)
Mussavia 1+1+X (2014)
Maletg directiv da la catechesa
Eric Petrini
t +41 (0)81 254 36 05
eric.petrini@gr.kath.ch


text:
En la 49avla minuta pareva il superfinal da las dunnas d'esser decidì cura che Katrin Zwinggi ha tutg per Piranha al 4:1 en powerplay. Las Turitgaisas n’han dentant betg dà si e cun trais gols entaifer set minutas sfurzà il gieu en la prolungaziun. En quella han omaduas equipas gì schanzas da decider il cumbat per il titel. La finala ha Julia Suter lura decidì il superfinal a favur da Kloten-Dietlikon.
Piranha perda ils gieus impurtants
Per Piranha Cuira èsi uschia in déjà-vu. Gia en il final da la cuppa svizra la fin favrer avevan las Grischunas pers il final encunter las rivalas da Turitg cun 2:4. E gia en quest final manava Piranha anc fin il davos terz cun 2:0.
Piranha Cuira è stada la ferma equipa durant la stagiun 2018/2019 ed ha er gudagnà la qualificaziun. Al di x, en ils dus pli impurtants finals, ha l’equipa dal trenader Daniel Darms dentant mintgamai stuì gratular a las giugadras da Kloten-Dietlikon ch’han mussà en questa fasa decisiva mintgamai gronda morala.
Betg pudì defender il titel
Per Piranha Cuira èsi la segunda terrada en in superfinal a Kloten ch’i dat dapi la stagiun 2014/2015. Avant vegniva cumbattì en ina seria da final sur best-of-five per il titel da campiun svizzer. Dapi il 2010 ha Piranha gudagnà set giadas il titel, tranter auter er l’onn passà.
Wiler-Ersigen per la 12avla giada
Il SV Wiler-Ersigen ha gudagnà il 12avel titel da campiun svizzer tar ils umens ed uschia egualisà il record Rot-Weiss Cuira che aveva dominà l’unihockey en Svizra ils onns 90. En il superfinal a Kloten han ils Bernais battì il victur da la qualificaziun, ils Grasshoppers cleramain cun 8:4.
RR novitads 20:00


text:
Pledari
In pledari è ina glista da pleds generalmain classifitgads alfabeticamain cun lur definiziuns, u ina glista da pleds cun las correspundenzas en autras linguas.
Dicziunari u pledari?[modifitgar | modifitgar il code]
En intgins contexts poi esser necessari da differenziar tranter ils pleds dicziunari e pledari. En las infurmaziuns generalas davart il Pledari Grond definescha la Lia Rumantscha il term pledari uschia:[1]
«Il num "Pledari" stat per ina collecziun da pleds senza las indicaziuns grammaticalas usitadas en dicziunaris e vocabularis tradiziunals, dentant cun numerusas propostas per il diever dals pleds.»
Referenzas[modifitgar | modifitgar il code]
- ↑ Infurmaziuns generalas, descripziun dal Pledari Grond


text:
Durant la segunda unda da corona è la mobilitad en Svizra pli gronda ch’anc durant l’emprima fasa da la pandemia. Quai concluda l’Uffizi da statistica dal chantun Turitg suenter avair analisà las datas da telefonins da 2'561 persunas tranter 15 e 79 onns. Uschia haja mintga persunas fatg en media 30 fin 35 kilometers per di. Quai rapporta il «SonntagsBlick». Durant l’emprima unda erian quai anc tranter 15 e 20 kilometers.
Eveniments da mobilitat, sco per exempel far shopping, n'èn betg tschessads.
Er sin il cumportament da cumprar haja la segunda unda gì ina influenza pli pitschna che l’emprima. Actualmain dettia numnadamain strusch differenzas tar la stad e l’atun.


text:
En il triangul da las categorias linguisticas "denominaziun" – "concept" – "referent", che sa refereschan l'ina a l'altra, il referent inditgescha la substanziaziun individuala d'in concept – da natira – adina abstract, en auters pleds: ina chaussa concreta, individuala. Ils referents che cumparan en il material tractà da VerbaAlpina permettan per gronda part ina represchentaziun sco dissegn u fotografia. En confrunt cun las denominaziuns ed ils concepts èn ils referents d'impurtanza subordinada en VerbaAlpina. Represchentaziuns da referents, il pli fotografias, vegnan a vegnir duvradas per uschè dir sco 'meds auxiliars' surtut en connex cun il crowdsourcing per far ils referents pli spertamain chapibels als infurmants perquai che las descripziuns dals concepts èn mintgatant necessariamain cumplitgadas.
(auct. Stephan Lücke – trad. Susanne Oberholzer)
Tags: Linguistica
Metodologia
Alle Einträge anzeigen(!!!)
A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z
Referent
Repositoris
La noziun 'repositori' n'è fin ussa betg definida cleramain avunda. En particular è la limitaziun vers la noziun 'archiv' diffusa. En princip chapesch'ins sut repositori sistems d'arcun en il mund digital ch'èn concepids per la preservaziun a lung temp da datas. En l'ambient scientific vegnan repositoris per gronda part manads da instituziuns da dretg public, las datas che ston vegnir conservadas èn per gronda part datas da perscrutaziun. Las caracteristicas pli impurtantas d'in repositori èn la segirezza fisica da las datas che ston vegnir conservadas sco er la protecziun da lur integritad, la durada illimitada da l'instituziun che mana il repositori, la documentaziun da cuntegn, structura e codaziun da las datas arcunadas sco er lur disponibilitad independenta dal temp e lieu. Dal punct da vista da las scienzas umanas èn l'uniun Clarin-D e il repositori da Textgrid actualmain (2016) da particularamain gronda impurtanza en Germania.
VerbaAlpina visa a deponer mintga versiun da VA en in u plirs repositoris.
(auct. Stephan Lücke – trad. Susanne Oberholzer)
Tags: Pagina-web
VerbaAlpina visa a deponer mintga versiun da VA en in u plirs repositoris.
(auct. Stephan Lücke – trad. Susanne Oberholzer)
Tags: Pagina-web
Retorumantsch
En accord cun la Constituziun federala da la Confederaziun svizra vegn l'expressiun tudestga 'Rätoromanisch' duvrada qua per las varietads rumantschas dal Grischun che na vegnan betg quintadas tradiziunalmain tar il talian (cf. Gross 2004 e Liver 2010). Cunquai na duai dentant en nagin cas vegnir pretendì che quest rumantsch dal Grischun, il ladin da las Dolomitas ed il furlan appartegnian a la medema 'lingua'; gist per quest concept che n'è betg pli supportabel oz è l'expressiun 'retorumantsch' oriundamain vegnida furmada da la linguistica en il 19avel tschientaner. L'idea sco tala ha Graziadio Isaia Ascoli sviluppà e numnà per talian 'ladino'.
(auct. Thomas Krefeld – trad. Prisca Derungs | Daniel Telli)
Tags: Linguistica
(auct. Thomas Krefeld – trad. Prisca Derungs | Daniel Telli)
Tags: Linguistica
Rom onomasiologic
(auct. Thomas Krefeld – trad. Susanne Oberholzer)
Tags: Linguistica


text:
Las mesiras da sustegn pervia da la pandemia paran d'avair effect – sin l'emprima egliada. En il Grischun èn l'onn passà 45% damain interpresas stadas insolventas, quai cumpareglià cun l'onn 2019. Guardà sur l'entira Svizra è il dumber da las firmas insolventas sa reducì per 19%. Quai mussa la statistica dal servetsch d'infurmaziun per l'economia Bisnode.
Il pli fitg è la quota sa reducida en la Bassa (-25%), suandà dal Tessin (-23%) e la Svizra dal Sidvest (-22%). Silsuenter suonda la Svizra Orientala (-20%), Turitg (-18%) e la Svizra Centrala (-16%).
Sustegn finanzial ha manà a fatschentas da zombie
En consequenza da la crisa da corona avessan ins spetgà che dapli fatschentas ston deponer la bilantscha, e betg pli paucas. La raschun ch'il cuntrari saja daventà realitad sajan uschenumnadas fatschentas da zombie. I sa tracta da talas fatschentas ch'avessan atgnamain stuì deponer la bilantscha, sch'i n'avess dà nagina crisa da corona ed uschia er nagin sustegn dal stadi. Grazia al sustegn finanzial hajan numerusas fatschentas pudì exister vinavant.
Però para la situaziun da sa midar en il futur. Betg sulet talas fatschentas da zombie, mabain er auters manaschis oraifer pertutgads da la crisa stoppian cartaivel deponer bainbaud la bilantscha, scrivan ils auturs dal studi.


text:
Chantuns da la Svizra tudestga vulan cuntinuar da far operaziuns che na sajan betg urgentas. Malgrà la crisa da corona, hajan els anc avunda capacitads. Quai ha ditg la directura da sanadad dal chantun Turitg, Nathalie Rickli, en l’emissiun «10 vor 10» da SRF. Rickli vul che mo ina part da las operaziuns vegnian stritgadas. Il minister da sanadad, Alain Berset, aveva crititgà ils chantuns che lubeschian vinavant operaziun che na sajan betg exnum necessarias.
En la Svizra franzosa datti percunter adina pli pauc letgs libers sin las staziuns intensivas. Turitg e Berna han gia surpiglià pazients da Covid-19 da la Svizra franzosa.
Er Grischun na stritga betg operaziuns
La media chantunala dal Grischun ha er declerà ier a las medias ch'ils ospitals grischuns na stritgian il mument betg operaziuns. La situaziun saja il mument survesaivla.
Ma, er en Grischun saja da quintar ch'i dettia il proxim temp dapli cas sin las staziuns intensivas. Raschun è che pazients cun corona, restian savens pli ditg sin las staziuns. Perquai giaja la curva enavos pli plaun che tar ils cas da corona activs.


text:
Gia trais rundas avant la fin da la qualificaziun ha Cuira naginas schanzas pli da sa qualifitgar per ils playoffs da l’emprima liga superiura. Ina trumpada, al cumenzament da la stagiun discurrivan ils responsabels da sa rangar tranter las meglras equipas da la nova liga.
In resultat, plirs motivs
Per il schef da sport Andy Grothen datti trais raschuns principalas daco che Cuira ha manchentà ils playoffs. In factur saja il discletg: Nov gieus hajan els pers mo cun in gol differenza. In auter factur saja stà che giugaders-clav sajan stads blessads durant lung temp. Cunquai ch’il cader saja relativamain pitschen saja uschia stà grev da remplazzar quels. E quai saja er gist il terz motiv.
La finamira saja perquai da fortifitgar l’equipa per la nova stagiun. Grothen ha gia cumenzà a tschertgar novs giugaders. Da midar trenader na stettia betg en discussiun. Marcel Habisreutinger fetschia buna lavur e vegnia sustegnì dals giugaders.
RR actualitad 17:00


text:
La nova scola da recruta cumenza l'emprima giada la fin d'october. L’emprim sgolan ils 16 recruts per in'examinaziun medicinala a Roma. Lura survegnan els in mais scolaziun tar la polizia chantunala tessinaisa. Là consista l’instrucziun tranter auter da temas sco psicologia e dretg, sajettar, agir tactic e sport.
Silsuenter returnan ils recruts en il Vatican per in ulteriur mais instrucziun en il quartier da la Guardia papala. Ils recruts emprendan d’enconuscher lieus e persunas e survegnan in’emprima scolaziun dal talian.
La Guardia papala consista da 110 gardists, ed è vegnida fundada l’onn 1506 da Papa Geli il segund. Ella protegia il papa e sia residenza, accumpogna el sin ses viadis en l’exteriur e controllescha las entradas principalas dal Vatican.
RR novitads 22:00


text:
Armantin
Rmantin (Piemuntes: Rmantin; Italian: Romentino) a l'è un cumün de la Pruincia de Nuara.
El gh'ha ona popolaziun de 5 589 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 17,7 km² e ona densità de popolaziun de 316 ab./km².
El se tröva süi rif del Tisin a düü chilometer de Nuara. L'è tacaa ai cumün de Bernaa (MI), Galiaa, Nuara e Tracaa.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Armantin l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Cultüra e tradizziun[Modifega | modifica 'l sorgent]
Esempi del dialet de Rementin[Modifega | modifica 'l sorgent]
Un om l'eva dü matai.
Cul püsse gióvnu l'ha zii al pà: “O pà, dem la mè part ch'am vägnu!” e 'l pà gh'ha sparté la roba.
E d'agnò poch dé, il mat püssè giovnu l'ha fai visin töt la sò roba e l'ha 'ndai antu pais lontän e l'ha fai fovra töt vivend da porscè.
E dop che l'ha fai fovra tötcoss inta cul pais, l'ha vegnü una gran carastia e l'ha comincià a 'vè bsogn.
L'ha 'ndai insema da vön da cui part lontan, e cul là l'ha mandà inte sò camp a cürè i porscei.
E gh'aveva vòja d'ampenéss con giandri da porscè, ma trovaca gnanca vün da dè un bocon pän.
E l'ha vegnü a capé daperlü e l'ha zià: “Quancc servitoi 'd mè pà i hann tütcoss che vojan e mé mòri 'd fam!
E mé vegnerò sü e indrò dil mè pà e zirò: Mì ho gai i picai contra 'l ciel e gnan a vü.
Mì merto nuta che mi ciamè voss mat; tignem com un di vost servitoi”
E s'ha alzà e l'ha 'ndai di sò pà; e l'eva ancura lontän quand al sò pa l'ha vöst e l'ha 'vü compassion, j'ha cors incontra, l'ha brascià e l'ha basà.
El mat l'ha zii al pà: “Ho fai picai contra 'l ciel e ignan a vü, e merta mia piü da vess voss mat e che am ciamè ancora voss mat”.
Ma 'l pà gh'ha zii a son servitoi: “Portè chilò bel vestì e vestìr; metèj sü l'anè ant i dii e i scarp ant i pei;
E menè fora al videl ingrassà e mazzumla, e mangiuma e bevuma.
Perchè cost mat chilò l'era mort e l'ha tornà in véta, e l'eva perdö e l'è stai trovà” e i s'hann bütà a fè gran festa.
E 'l mat püssè grand da cui matai l'eva ant i campi, e quand a vigniva e l'eva visin a cà, l'ha sintö sonè la müsga e che i balevan.
E l'ha ciamà vün di sò servitù e gh'ha domandà coss che voreva zì cula roba.
E lü gh'ha zii: “Al tò fradè l'ha gnö a cà e 'l tò pà l'ha mazzà un videl ingrassa perchè l'ha vignö cà sän e ardé.”
Ma lü l'ha vignö arabià e l'ha mia vorsö andè an cà; e 'l sò pà l'ha vignö fora e s'ha méss a pregal d'andà dentra.
Ma lü l'ha rispondö e gh'ha zii al pà: “Mì l'è già tanti agni che fo voss servitù e v'ho mai discontradé i vost comand, e vü hii mai dai una cravin par tignì mé e i mei amis alegra;
ma quand quest voss mat l'ha vignö dop avè mangià tüt cul che gh'aveva coi donasc, vü hii mazzài i videl a l'ingrass”.
E i pà l'ha zii a cul mat: “té ti sei stai sempro mé e tüt cul che gh'ho dla mè roba l'è tóva tüta;
adess convägnia a fè festa e stè alegra, perchè i tò fradè l'eva già mort e l'ha tornà in véta, l'eva perdö e l'uma tovà”.
(Antonio Rusconi, I parlari del Novarese e della Lomellina, 1878)
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Vor dem Skifahren vom Gipfel des Zabardast (6000 m.), in einer der isoliertesten Regionen Pakistans, bedarf es einer fünfwöchigen, völlig autonomen Expedition, während der Unfälle oder Krankheiten einfach verboten sind. In Urdu wird Zabardast mit "wunderbar" übersetzt!
Jérôme Tanon
Picture Organic Clothing
ALMO Film
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
Mintga onn surdat l'Uffizi federal d'energia il premi Watt d'Or. Cun il premi vegnan ils megliers projects d'energia d'interpresas e da scolas autas onurads. Il Watt d'Or n'è betg dotà e duai simplamain procurar per dapli popularitad ed attenziun als projects. Il premi vegn surdà en quatter differentas categorias.
- Tecnologias d'energia: DEPsys SA ed IBB Energie AG cun il project «GridEye»
- Mobilitad cun effizienza energetica: BLS AG ed universitad Basel cun il project «NINA»
- Edifizi e spazi: Fundaziun Habitat e ADEV societad d'energia cun il project «Erlenmatt Ost»
- Energias regenerablas: dhp technology ed IBC Cuera cun il project «HORIZON»
Watt d'Or per ina firma grischuna
In tetg da solar ch'ins po faudar, quai è il project «HORIZON» da la firma da start-up dhp technology che ha gudagnà in dals premis. Il tetg solar è vegnì installà l'avust per incumbensa da la firma IBC, il furnitur d'energia ed aua da Cuira, sur la serenera ARA a Cuira. La serenera producescha mintg'onn 540'000 uras kilowatt. Quai è circa 20% da l'energia che la serenera ARA dovra. Il tetg solar ha ina surfatscha da 4'150 meters quadrat.
RR actualitad 07:00


text:
Dapi il 2014 saja Stoffel gia en possess da 3% da las aczias da Galenica. Stoffel è possessur da la «Priora Gruppe», in'interpresa da servetsch d'immobiglias. El declera ch'i saja gia dapi 10 onns sia strategia d'investir retgavs da sias immobiglias en aczias. Uschia guliveschia el ses risico.
Jau sun persvadì da la posiziun sin il martgà ed era da la strategia ed il potenzial da l'avegnir da Galenica.
Cumprà las aczias ha Stoffel dals acziunaris gronds Stefano Pessina e Krohlberg Kravis Roberts. Quels hajan bajegià giu lur participaziun finanziala tar Sprint Investments.
RR novitads 09:00


text:
Attracziun per uffants
Ina sanaziun fiss la varianta la pli favuraivla. Tenor Guido Monn custass quella tranter 4,5 e 5,5 milliuns francs. Questa varianta pudess la vischnanca era finanziar, manegia el.
Sch’ins less dentant far pli attractivs il bogn e carmalar natiers pli blers giasts, stuess ins porscher in'attracziun supplementara. Ina varianta è da sanar il bogn e da realisar ina attracziun per ils uffants. Sco il parsura dal departament da bajegiar ha declerà, pudess ins construir en il vest da la halla in cubus nua ch’i dess ina ruschnera. Questa attracziun per uffants custass ca. in milliun francs.
Auts custs annuals per il bogn
Ins ha però era adina puspè discutà da construir in bogn ordavert, saja quai cun l’attracziun per uffants ubain senza. Quel avess plaz per 50 fin 60 persunas. Il problem fiss dentant ch’ins duvrass fitg blera energia durant l’enviern.
L’idea fiss da spisgentar il bogn cun energia a lunga distanza (sur la rait dad energia da l’Energia Alpina) ubain cun pumpas da chalira. Bogn ed attracziun per uffants custassan da quai da nov milliuns francs. Ma era ils custs annuals fissan auts, quai che chaschunass in deficit da 500’000 fin 600’000 francs ad onn.
La cumissiun da bajegiar vul anc sclerir, sch’il chantun subvenziunescha in project. Alura pudess ins preschentar intginas variantas al cussegl da vischnanca da Tujetsch.
RR actualitad 17:00


text:
L'anteriura schefredactura dal Bündner Tagblatt entschaiva sia nov'incumbensa cun il prim d'october. Quai ha l'interpresa da la SRG SSR communitgà.
La funcziun dubla vegn pussibilitada cun ina nova organisaziun dal team da direcziun SWI. Reto Gysi von Wartburg è il schefdirectur remplazzant da Larissa Bieler, Peter Zschaler resta directur remplazzant.
SWI Swissinfo ademplescha dapi passa 10 onns l'incumbensa d'infurmaziun da la confederaziun en l'exteriur e cumplettescha uschia purschidas online da las staziuns da radio e televisiun da la SSR.
RR novitads 15:00


text:
L'ortulan Bruno Jablet fa tut per ch'il pastget en il stadion saja perfetg. Perquai na vesa el gnanc in zic gugent sch'ins zappigna sin ses pastget. L'equipa naziunala Svizra ha decis da vegnir a Montpellier gist er pervi da las stupentas relaziuns da trenament en il stadion de la Mosson. Il pastget tutga tar ils megliers da l'entira Frantscha.
Salut la France Il pastget excellent dal Stade de la Mosson
L'entira regiun da Montpellier è superbia dal pastget en il stadion da trenament da la naziunala Svizra.
RTR/rd/sc


text:
Paulie - Il pappagallo che parlava troppo
Paulie - Il pappagallo che parlava troppo (Paulie - Al papagàl ch'al dascurìva tròp) l'è na cumèdia americàna dal 1998 ad John Roberts.
Custâ vint-a-tri migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à pò fat sù dagnóra vint-sèt.
Sunt
Misha Vilyenkov (Tony Shalhoub) 'l è 'n imigrâ rus ch'al lavóra cuma óm dal pulisìi in un laburatòri americàṅ ch'al fà di esperimènt su 'l bèsti. Na sira chi lò 'l cata 'n papagàl in na gàbia dla strutùra e 'l taca a dascórar sèg dgénd ch'al s sènt śò parchè 'l è da par lò. A surpréśa 'l uśèl al taca a ciacaràr sèg esénd ch'al capìs incòśa anc se pò, davànti a di àtar, al tîṅ invéci 'l bèc sarâ. Misha al gh cònta ch'in Rùsia 'l éra 'n prufesōr universitàri 'd létri e ch'adès al s è ardùt a far di lavōr da pôc par campàr. A salta sù 'l papagàl ch'al gh diś 'd ciamàr-as Paulie e pò 'l taca a dascórar dla sò vita.
Rigalâ péna nâ a na putìna ch'la tartàja da spés ciamàda Marie Alweather (Hallie Kate Eisenberg), Paulie 'l à imparâ a dascórar stand sèg méntar la fava di eśercìsi. Al ròbi i andàvan bèṅ fra lōr dū in fiṅ tant che sò pàdar Warren (Matt Craven) 'l è turnâ a cà da suldâ. Cardénd ch'la bèstia la fus 'n ustàcul par la carsùda sana dla putìna, e dòp 'n incidènt in du la Marie l'à risćiâ la vita, 'l óm 'l iva decìś 'd casàr-al via cunvinsénd sò mujēr, la Lila (Laura Harrington), a far sénsa d'l uśèl.
A 'l inìsi Paulie 'l éra finî in un banc di pégn, in du 'l pasàva 'l sò tèmp a ufénd'r i cliènt, pò 'l éra stâ cumprâ da na védva ch'la fava l'artìsta, l’Ivy (Gena Rowlands). Chi lē, decìśa a jutàr al papagàl a catàr incóra la sò amìga Marie ch'in cal méntar l'iva spatinâ cun la sò famìja a Los Angeles, la 'l scaròsa in fiṅ là ma pò la pèrd la vista esénd vècia e malàda. Paulie 'l armàgn sèg in fiṅ a la sò mòrt, pò 'l cuntìnua 'l viàś da par lò.


text:
Dacurt è cumparì il cudesch “l’ignoranza sontga” das Olivier Roy, in dals pli profunds conuschiders da l’islam en Europa. Olivier Roy è politolog en Frantscha ed el observa actualmain cun preoccupaziun sco che las religiuns sa transfurman.
Roy pretenda che las religiuns daventian pli e pli uniuns da convertits ed apostels da la vardad, gruppaziuns che sa distatgan cumplettamain da lur conturns culturals e socials. E questas uniuns da rebels senza finamira ed orientaziun fan tema al politolog franzos. La scienziada da religiuns Chatrina Gaudenz preschenta e discuta las tesas da Roy.


text:
Il cudesch scientific cun bleras tabellas, cifras, cartinas e diagrams en differentas colurs è propi in cudesch scientific, ma cun leger po il text persvader e las formulaziun n’èn betg uschè cumplitgadas. L’autur Oscar Eckard e il expert per il dialect da Cuira ed è gia s’occupà blers onns cun la situaziun linguista dals dialects tudestgs en la regiun da la vallada dal Rain Grischuna e da Cuira.
Domat e Glion valan sco tudestg
El ha en sia publicaziun guardà ils dialects dals vitgs da Fläsch, dal Signuradi, da Landquart, Zizers, Vaz-sut, Trimmis e fin a Tusaun. En tut questas vischnancas era quai gia vegni fatg ina sumeglianta examinaziun avant 60 onns, quai per l’atlas linguistic svizzer. Avant 60 onns mancava en l’atlas linguistic Glion e Domat, questas vischnancas valevan alura sco rumantschas. Oz han questas duas vischnancas ils medems fenomens linguistics sco las ulteriuras regiuns tudestgas el chantun.
Co vegn quai discurrì oz il di
Per pudair far quai ha Eckard dumandà giuvens e giuvnas che vivan dapi la gronda part da lur vita en ina da las vischnancas. Uschia han ils giuvenils per exempel stuì dir il pled per bragir «weinen». Ina da las conclusiuns è che la lingua dals giuvens s'unifitgescha adina dapli. Ma la lingua è adina en in svilup ed il svilup porta effects positivs e negativs. Qua datti era ina parallela cun il rumantsch. Era en la lingua rumantscha datti svilups linguistics tar la giuventetgna.
RR Actualitad 08:00


text:
Bondo quest’onn e Galtür en il Tirol il 1999, omadus vitgs èn stads pertutgads d’ina catastrofa da la natira. Persunas èn mortas ed infrastructura è vegnida devastada. Prioritad han en l'emprim temp suenter la catastrofa la segirezza e la reconstrucziun. Ma era il tema turissem na dastga betg vegnir negligida a lunga vista.
La situaziun turistica a Galtür
A Galtür è la solidaritad stada gronda era da la vart dals giasts. Bain n'ha in u l’auter turist betg pli visità Galtür, ma las cifras dal lieu turistic èn restadas relativamain constantas era suenter la gronda catastrofa dal 1999. Il favrer da quest onn avev'ina lavina sepulì parts da Galtür, 31 persunas eran mortas.
Il facit da la saira
A la fin da la sairada d'infurmaziun eran tut ils preschents dal medem avis. Suenter ina catastrofa è ina communicaziun averta e transparenta il pli impurtant, saja quai envers la populaziun indigena ma era envers ils giasts.
Ina finamira duess esser, da far cler che las las vals pertutgadas d’ina catastrofa n’existan betg mo da lieus privlus. En questas regiuns datti purschidas attractivas e lieus ch’èn degns da vegnir visitads era en l'avegnir.
RR actualitad 12:00


text:
Montezèi
Montezèi o Montezèi Brüzàcc (Monticelli Brusati en Italià) l'è 'n cümü de 4 516 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]) de la Pruvìncia de Brèsa. El se tróa a 19 km de la cità de Brèsa, en diresiù Òvest.
El nòm del paés el fa riferimènt a la fùrma del teretóre e al nòm de la famìa dei feudatàre del XII sècol. El teretóre defàt l'è furmàt dei dòs (endóche gh'è sparnegàt le vàrie frasiù) che stà töt 'ntùren al torènt Gandùer, per n'escursiù altimétrica de 507 méter (mìnima 205 e màsima 712). Montezèi el fa part de la Franciacürta.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
San Grigoeu (Gravedona)
San Grigoeu (cognossuu anca 'me Rumm; Consiglio di Rumo in Italian) l'è ona frazion del comun de Gravedona, comun de la Provincia de Comm. El gh'ha ona popolazion de pressapoch 1200 abitant (dato del 2010).
El paes al se troeuva in su la sponda de dritta del torrent Lir e a quella de mancina del Lagh de Comm, al confin con la Provincia de Lecch (comun de Coligh) e cont el canton svizzer di Grison (comun de Rorè).
Fina al 2011 l'è staa on comun indipendent.
Vos correlaa[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Per midar da la sisavla classa primara en il gimnasi duain en il futur be pli las notas da matematica, da l'emprima e la segunda lingua vegnir duvradas per calcular la nota d'admissiun.
La regenza grischuna ha approvà la revisiun parziala da l'ordinaziun davart la procedura d'admissiun a gimnasis. Fin ussa han ils gimnasis resguardà la media da notas da tut ils roms.
L'ordinaziun vertenta na garanteschia entant betg che tut ils scolars vegnian era valitads en tut ils roms. L'ordinaziun revidida va en vigur ils 15 d'avust 2016.
RR novitads 10:00


text:
Lavurs
Els exequeschan suandantas lavurs:
Preparaziun
- decider davart ils indrizs da sfradentar planisads
- determinar mesiras en connex cun la segirezza da lavur e protecziun da la sanadad protegian els plinavant lur atgna segirezza e sanadad.
- determinar il basegn da fradaglia
- planisar l'indriz da sfradentar
- calcular las cumponentas (parts), ils conducts da bischens e l'isolaziun
- planisar la regulaziun
- far offertas e publicaziuns sco era offertas per furnituras e furniturs
- planisar l'empustaziun da material
Planisaziun
- far plans per indrizs da sfradentar
- elavurar schemas per conducts da bischens ed instrumentaziun
- crear schemas electrics per ils indrizs u adattar tals
Direcziun dal project
- planisar ed endrizzar il plaz da lavur persunal
- coordinar ils differents pass da lavur ed ils termins dals projects da sfradentar
- convocar sesidas en connex cun projects da sfradentar, manar e protocollar quellas
- controllar e sustegnair la montascha e la messa en funcziun dals indrizs da sfradentar
- terminar projects da sfradentar e documentar els
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala dals 15-4-2020
Durada
4 onns
Accents
- indrizs da sfradentar per manaschis
- indrizs da climatisaziun
- indrizs da sfradentar per l'industria
- indrizs da pumpa a chalur
Furmaziun en la pratica
En in manaschi da la tecnica da schelentar u en in biro d’inschigners per tecnica da schelentar / tecnica d’edifizis; 2 enfin 3 mais praticum en in magasin, in lavuratori u sin in plazzal
Furmaziun en scola
1 di l'emna a la scola professiunala gibb a Berna
Roms professiunals
planisar indrizs da sfradentar, elavurar plans e schemas, manar projects da sfradentar
Curs ordaifer il manaschi
Emprender ed exercitar a moda pratica la basa professiunala
Maturitad professiunala
Tar fitg bunas prestaziuns da scola po vegnir frequentada la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "planisader / planisadra d’indrizs da schelentar AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada cun pretensiuns mesaunas u autas
- bunas prestaziuns en geometria, matematica e fisica
Pretensiuns
- plaschair dal dissegn tecnic, dal dissegn a maun e dal dissegn al computer
- interess da process fisicals
- sentiment per detagls tecnics
- enclegientscha per connexs abstracts
- abilitad da s’imaginar chaussas en il spazi
- moda da lavurar exacta e conscienziusa
- pazienza e perseveranza
- abilitad d’organisar
- autonomia
- fidadadad e senn per responsabladad, p.ex. en connex cun privels per l’ambient
- plaschair dal contact ed abilitad da communitgar, p.ex. plaschair da la lavur en il team e dun da tractar
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da l'Uniun svizra per la frigotecnica SVK, da scolas professiunalas e spezialisadas sco er manaschis da furniziun da la branscha per la frigotecnica
Furmaziun da basa scursanida
En il champ da lavur "planisaziun da tecnica d’edifizis": planisader / planisadra da tecnica d’edifizis da stgaudaments AFQ, planisader / planisadra da tecnica d’edifizis da ventilaziuns AFQ, planisader / planisadra da tecnica d’edifizis sanitars AFQ.
En il sectur montascha: montader / montadra d’indrizs da schelentar AFQ.
Examen professiunal (EP)
chefmontader / schefmontadra d’indrizs da schelentar cun certificat professiunal federal, manader / manadra da project tecnica d’edifizis cun certificat professiunal federal, cussegliader energetic / cussegliadra energetica edifizis cun certificat professiunal federal
Scola spezialisada superiura (SSS)
p.ex. tecnicist diplomà / tecnicista diplomada SSS en tecnica d’edifizis
Scola auta spezialisada (SAS)
p.ex. Bachelor of Science (SAS) en tecnica d’edifizis. Tut tenor scola auta spezialisada valan differentas cundiziuns d'admissiun.
Cundiziuns da lavur
Indrizs da sfradentar sa chattan en butias, mazlarias, pasternarias, restaurants, manaschis da l'industria, ospitals, labors da perscrutaziun, centers da calculaziun, patineras artifizialas ed en chasas d'abitar ed edifizis da mastergn. Planisaders d’indrizs da schelentar lavuran en manaschis per indrizs da schelentar u en biros d’inschigneria da la tecnica d’indrizs da sfradentar u d’edifizis.
Per onn vegnan scolads en Svizra mo tschintg fin diesch emprendists. Spezialists qualifitgads èn tschertgads sin il martgà da lavur e chattan per il solit ina plazza. En la tecnica d’edifizis e d’indrizs da schelentar vegnan adina puspè introducids novs sistems e novas prescripziuns. Quai pretenda ina furmaziun supplementara regulara.
Ulteriuras infurmaziuns
Uniun svizra per la frigotecnica SVK
Secretariat
Eichistr. 1
6055 Alpnach Dorf
Tel: +41 41 670 30 45
URL: www.cooler-job.ch
Revistas professiunalas:
"HK-Gebäudetechnik"
"Friscaldo"


text:
Enfin il 2022 vegnan 211 plazzas stritgadas. Il medem mument vegnian dentant 95 novas plazzas da lavur creadas, sco la directura da SRF, Nathalie Wappler ha annunzià. SRF quinta da stuair relaschar 120 persunas. Las ulteriuras plazzas vegnian stritgadas entras la fluctuaziun normala e pensiunaments anticipads. En pli duain var 100 persunas vegnir rescoladas.
Reducziun da purschida
Ultra da quai ha SRF annunzià da reducir sia purschida. Tranter auter vegnia l’emissiun da televisiun «Mini Schwiiz, dini Schwiiz» remplazzada cun auters formats sumegliants. Er sa midar duai la purschida da litteratura sin SRF 2. L'emissiun «52 beste Bücher» duai vegnir remplazzada cun ina nova purschida da litteratura. Cun las midadas da program vul la direcziun da SRF surtut stgaffir spazi per novas purschidas digitalas.


text:
Perù
El Perù (Perú in spagnöl) a l'é un paes del America del süd.
El cunfina cunt l'Ecuador, la Culumbia, el Brasil, la Bulivia e'l Cile. L'Ucean Pacifich el bagna i sò cost.
I cità püssee impurtant a hinn la capital Lima, Cusco, Trujillo, Arequipa, Iquitos, Puno, Piura, Chiclayo, Tacna e Cajamarca.
La gh'ha un süperfiss de 1.285.220 km² cunt una pupulaziun de quas 30 miliun d'abitant.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
El Francisco Pizarro l'aveva cunquistada in del 1533. A l'è indipendenta del 1821.
Urganizaziun pulitiga[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ël Perù (nòm ufizial: Repübliga del Perú) a l'é una repübliga.
El president a l'é l'Pedro Castillo (dal 2021).
El prim minister a l'é el Guido Bellido (dal 2021).
Dipartiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Amazonas
- Ancash
- Apurímac
- Arequipa
- Ayacucho
- Callao
- Cajamarca
- Cusco
- Huancavelica
- Huánuco
- Ica
- Junín
- La Libertad
- Lambayeque
- Lima
- Loreto
- Madre de Dios
- Moquegua
- Pasco
- Puno
- San Martín
- Tacna
- Tumbes
- Ucayali
Geografia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Fest Nazionài[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ólter di festività nazionài, ogni provincia la gh'ha duu dì festiv, ed ogni comun álter duu pussee, cont on nùmer total de fest officiài in Perù de 12.
Collegament esterni[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
La magistra da 33 onns è vegnida elegida unanimamain a la radunanza da delegads a Cuira. Laura Lutz remplazza Sandra Locher Benguerel ch’è s’engaschada bunamain 20 onns en la suprastanza da la Magistraglia Grischuna.
Midada da 29 sin 28 lecziuns
Plinavant giavischan ils passa tschient delegads ina midada da la lescha da scola: il pensum da lavur cumplain duai vegnir reducì da 29 sin 28 lecziuns l’emna. La raschun per questa pretensiun: Cun l’introducziun dal plan d’instrucziun 21 stoppian il magisters grischuns lavurar in emna dapli l’onn.


text:
Caṡalàcc’
Artéccol in dialàtt bulgnaiṡ
Evoluzione demografica
Template:Demografia/Casalecchio di RenoDati ISTAT - grâfica dla Vichipêdia.
Caṡalàcc' l é 'na cmónna ed 36.233 abitànt ch'as trova int la pruvénzia ed Bulåggna, in Emégglia-Rumagna.
Stòria[modifica | mudéfica la surzéia]
Al nomm ed Casalàcc' al vén da Casaliculum ('n insàmm ed caslén) såura al "Raggn". Al sît l'à di quî prezius chi än uréggin int'al Paleoléttic e chi arànn fâtt i Vilanoviàn. Ai é anch quèl che fénn i Etròssc.
La batàja ed Casalàcc' l'è suzèsa qué al 26 ed zòggn dal 1402.
Anzôla · Arżlè · Bariṡèla · Bäntvói · Bulåggna · Båurg Tusgnàn · Bûdri · Caldarèra · Camugnàn · Caṡalàcc’ · Caṡalfiumanaiṡ · Castèl Guêlf · Castèl Mażåur · Castèl San Pîr · Castèl d Ajàn · Castèl d Rî · Castèl d Chèṡi · Castèl d Èrżen · Castnèṡ · Castión · Crevalcôr · Dåzza · Èlt Raggn · Funtanàllṡ · Gâg’ · Galîra · Granarôl · Griżèna · Iómmla · Liżàn · Lujàn · Malalbêrg · Marzabòt · Midgéṅna · Mnêrbi · Mulinèla · Dscargalèṡen · Månt San Pîr · Måntränz · Munżón · Murdàn · Użàn · Pianôr · Pîv ed Zänt · Sèla · San Bandàtt · San Żôrż · San Żvân · San Lâżer · San Pîr in Caṡèl · Sant’Ègata · Al Sâs · Valsamûż · Varghè · Żôla Predåuṡa


text:
Gist cun l’entschatta da la crisa da corona han ils organisaturs da la cursa da stad en Engiadin'Ota decis dad annullar la cursa. Cun l'ir da las emnas e la situaziun ch'è sa meglierada han ins l’emprim decis dad organisar la cursa Vertical. Ina cursa da currer da San Murezzan, 9 kilometers amunt, fin tar la partenza da la cursa rapida al pe dal Piz Nair. Cun las ulteriuras schluccadas han ins lura er ponderà da puspè far las cursas da currer giu la val. La tradiziunala, 22 km da Segl a Samedan, ed era la cursa dad 8 km da Samedan a Puntraschigna.
Currer sut il concept da segirezza
I sa chapescha ch'era ils organisaturs da la cursa da stad en Engiadin'Ota han stuì far in concept da segirezza. Quel prevesa mesiras d’igiena, lura era da distanza e nua che quai n'è betg pussibel l’obligatori da purtar ina mascrina. Vitiers vegn, ch'ins na vul betg ina cumulaziun da glieud. Tar la partenza datti blocs nua che mo 300 persunas dastgan esser. Durant la cursa vegn servida l’alimentaziun, e suenter en l’arrivada na datti betg ina gronda ceremonia. Mintga curridura e mintga curridur duai bandunar l’areal da l’arrivada pli spert pussaivel per evitar che blera glieud sesa anc da cumpagnia.
Suenter il record ina ediziun speziala
La cursa da stad en l’Engiadin'Ota datti dapi il 1979. La cursa ha pudì festivar la stad passada cun passa 2’500 curriduras e curridurs in nov record. Questa giada na datti segir betg novs records. Perquai va l’ediziun 2020 segir en l’istorgia sco «special edition».


text:
Estelada
L’Estelada l’è la bandéra indipendentista de la Catalùgna e de töcc i Paìs Català e l’è ‘l sìmbol de la òia di català de ès indipendèncc. Ol nòm Estelàda in lèngua catalàna ‘l völ dì stelàda, con la stèla e gh’è de sotaintènt Senyera.
De fàto la Estelàda, isé come me la cognòs al dé de ‘ncö, l’è öna Senyera, la bandéra üficiàla de la Catalùgna, che de la bànda de l’àsta la gh’à dizegnàt ü triàngol e ‘n del triàngol gh’è dét öna stèla. S’pènsa che la sìes nasìda in del 1908, ma al prensépe l’éra diferènta da chèla del dé de ‘ncö, de fàti la gh’éra ü rómbo blö in del mès e dét in del rómbo öna stèla. La sarès stàcia pensàda dal Vincenç Albert Ballester, ativìsta del partìt Unión Catalanista, che l’à ciapàt ezèmpe da la bandéra de Cuba e de Puerto Rico. De fati dòpo ès istàcc a Cuba l’éra restàt impresiunàt dal comportamét di cubàni che i combatìa cóntra l’Impér Spagnöl.
L’Estelada dovràda al dé de ‘ncö l’è nasìda in del 1918 e ‘l triàngol l’è blö e ‘l regórda ‘l ciél e dé dét gh’è öna stèla biànca che la regórda la òia di català de pödì decidì del sò fütür e chèsta bandéra l’è ciamàda Estelada blava, cioè Estelada blö.
In del 1972 l’è nasìda öna ótra Estalada che la gh’à la stèla rósa e ‘l triàngol zàlt, che l’è ciamàda Estelada vermella, cioè Estelada rósa o ach Estelada groga, cioè Estelada zàlda e l’è dovràda suradetöt da chi de mansìna.


text:
En trais èn ils skiunz stads da viadi mesemna suentermezdi. Cur suenter las 14:00 sajan els stads da viadi a val direcziun Lagalb. Là ha lura il terz dals skiunz chaschunà la lavina en ina flanca che mussa direcziun sidost. La lavina haja lura stratg cun l'um da 34 onns e sutterrà quel cumplettamain. Ses frar è er vegnì stgarpà cun, dentant be in curt toc – el è sa blessà be lev.
Ensemen cun il terz skiunz han els lura chattà suenter radund 15 minutas l'um sutterrà. Sustegnì els han dus spezialists da salvament dal CAS da la secziun Bernina sco er in'equipa da la Rega e da HeliBernina. Cun grevas blessuras ed en in stan critic ha l'um ch'era pli ditg en la lavina pudì vegnir transportà en l'ospital chantunal a Cuira. Ses frar ch'era blessà lev è vegnì sgulà per controlla en l'ospital a Samedan.


text:
En ils Stadis Unids è in Impeachment ditg grob ina seria da retschertgas e votaziuns. Sco emprim fan intginas cumissiuns retschertgas davart il president. Quellas preschentan els a la cumissiun da giustia. Quels ston decider, sch'i dat motivs plausibels per relaschar il president. Sch'els approveschan quai sto anc la chasa da rapreschentants ed il sentat decider en chausa.
En Svizra na datti betg uschè ina pussaivladad da relaschar in cusseglier federal. Sch'in represchentant da la regenza u il chanzlist federal è dentant sur pli lung temp malsaun datti la pussaivladad da declerar l'inabilitad d'uffizi (tud. «Amtsunfähigkeit»). En quel cass sto l'assamblea naziunala votar en chausa.


text:
Ina nova lescha davart las medias electronicas duai remplazzar la lescha da radio e televisiun vertenta. En quella na duai in radio da lingua rumantscha betg pli esser scrit en la lescha. Cussegliera federala Doris Leuthard ha preschentà il sboz a las medias. Il sboz è uss en consultaziun.
Ina proposta ch'ha fatg surstà
I saja ina proposta che tschantschia cunter la quadrilinguitad en Svizra, quai di il cusseglier naziunal Martin Candinas. Per el n'è il sboz dil Cussegl federal che garantescha emetturs en tut las linguas naziunalas danor en rumantsch betg acceptabel. Tenor el stoppian tut las quatter linguas naziunalas vegnir tractadas tuttina en questa chaussa. Er il secretari general da la Lia Rumantscha Martin Gabriel è tut auter che cuntent cun il sboz. El haja l'entschatta pensà che quai saja ina sgnocca. La Lia Rumantscha vegnia en tutta cas a prender posiziun e far encunter.
Era la directura dad RTR Ladina Heimgartner conceda ch'ella saja stada surstada cura ch'ella haja legì il sboz. RTR e l'SRG SSR studegian uss en detagl la nova lescha e vegnian lura a prender posiziun – er per il rumantsch.
Per la SRG.R n'èsi betg gist
I fiss in scandal sch'i na stess betg pli scrit en la lescha ch'i duess dar almain in radio en lingua rumantscha, uschia il president da la SRG.R Oscar Knapp. En la lescha vertenta è quai perscrit, en il sboz per la nova betg pli. Tenor il sboz per la nova lescha stoppia la SRG be resguardar il rumantsch a moda e maniera adequata. Il Cussegl federal ha avert la consultaziun davart questa nova lescha.
En cumparegliaziun cun la veglia lescha fiss quai in pass enavos.
Sustegn per medias online
Il sboz per la nova lescha prevesa er che medias electronicas vegnian sustegnidas finanzialmain per lur purschidas da service public. Il Cussegl federal vul render quint a la midada dal diever da las medias en Svizra. Concret duain er las purschidas online vegnir resguardadas en la lescha e betg mo quellas da radio e da televisiun. Uschia pudessan er las medias online vegnir sustegnidas finanzialmain.
Digitalisaziun ed medias online
Tras la digitalisaziun giogan las medias online ina rolla adina pli centrala en il mund da medias. Cussegliera federala Doris Leuthard ha preschentà il sboz da lescha a las medias. Per proteger la pressa vul il Cussegl federal be sustegnair medias online, che sa concentreschan sin purschidas da audio u video.
Sco la cussegliera ha accentuà envers RTR na saja l'existenza d'in radio en rumantsch betg periclità. En la lescha vegnia be francà, tge ch'il service public stoppia porscher en tut las regiuns linguisticas. Cun la libertad da program possia la SRG.SSR er ir sur ils cunfins ora.
Il rumantsch è gia oz part dal program da la SRG.SSR e perquai garantì.
Per sustegnair directamain gasettas – sche quellas sajan squitschadas u betg – manchia tuttina la basa constituziunala, uschia ha la cussegliera federala Doris Leuthard accentuà. Il Cussegl federal è persvadì che la nova lescha correspundia al temp e possia garantir in service public extendì e dad auta qualitad.
RR novitads 09:00+


text:
La radunanza da delegads a Lausen en il chantun Basilea Champagna ha decidì d'elavurar il text per l'iniziativa da restricziun, l'iniziativa che vul limitar l'immigraziun.
La lantschada da l’iniziativa è stada indiscutabla. Ils delegads eran perina che la libra circulaziun da persunas cun l’UE stoppi «ussa davent». Ils problems vegnian di per di pli gronds, hai gì num en in votum. Menziunà è vegnì il dumber dals dischoccupads. La Svizra na duai betg sfundrar en la mediocradad, hai gì num vinavant.
Planisà è che l'iniziativa vegn lantschada sin la fin da l'onn ensemen cun la AUNS, l'Acziun per ina Svizra independenta e neutrala.
RR novitad 15:00


text:
Ils campiunadis mundials da skis èn ina da las occurrenzas da sport las pli grondas sin plaun internaziunal. Perquai stoi vegnir fatg quint cun dapli sgols en il spazi d'aria enturn San Murezzan e la plazza aviatica da Samedan durant la realisaziun. Tals objects sgulants en l'aria pon periclitar considerablamain las sportistas ed ils sportists, ils giasts, las aspectaturas ed ils aspectaturs sco er il traffic aviatic local.
Serrada dal spazi d’aria
Per garantir la segirezza da l'occurrenza resta il spazi aviatic serrà da glindesdi, ils 6 da favrer 2017 (08.00) fin dumengia, ils 19 da favrer 2017 (24.00) per objects sgulants fin ad in pais total da 30 kilograms.
RR novitads 09:00


text:
Avän catè un caftén strepitåuṡ, an s é mâi d avîṡ ed pruvèrel, mo cum faggna mò a purtèrl a cà e a tgnîrel da cât pulidén?
Al cafà l é ghignåuṡ, difézzil, al s n à parmèl: s’al stà ataiṡ a una zivålla o a dal pass, al ciâpa tótt i amûr. Pò dåpp col chèld, mo pió che èter a mudèri spassi vôlt ed tenperatûra, al dvänta vèc’ in fûria es al tôl só tótta l’umditè ch’ai é in gîr. Par st mutîv che qué l à da stèr int al giazarén, o – anc méi – sänpr al’istassa tenperatûra, mo däntr int un buslòt sigilè: l é un pô cunpâgna al vén, insåmma.
S’a l tgnî int al giazarén, tulî fòra såul quall ch’av vôl, e l istàss s’a l tgnî int al congeladåur: mo stè bän in uraccia, parché quand al vén fòra dal congeladåur l é a 20 grèd såtta żêr, siché dånca dåpp al dvänta fradd, as giâza incôsa es al vén pió trésst. Avîv capé?


text:
Dapi il Na da la populaziun svizra cunter la revisiun da la lescha da chatscha federala, na datti per puras e purs nagin’autra schelta che d’installar mesiras da protecziun. E quai vegn era fatg. Betg anc dapertut, dentant adina dapli – e tgi che n’ha anc fatg nagut, cun la speranza da mitschar dal luf, sto uss as metter sin las chommas davos.
Tge munta quai precis, stuair installar mesiras da protecziun? Quanta lavur, tge custs dat quai? E gida quai insumma insatge? U è quai in trottar senza fin?
Deficit na fa l’alp betg
A la tschertga da respostas essan nus sco emprim ids sin l’alp Sot Gôt en Surses. L’onn passà devi là anc naginas mesiras da protecziun. Lura, la fin d’avust èn vegnids ils lufs – 18 stgarps entaifer mo in’emna. Per Marco Willi, il nov pastur quest onn, è il luf in rowdy sin via ed el il policist che na possia far nagut, era sch’el traplia quest rowdy. L’inscunter cun il pastur mussa che la gronda lavur che las mesiras da protecziun chaschunan, ha el da prestar, il pastur. Ses di da lavur ha 12-14 uras.
Deficit na fa l’alp dentant betg. 20’000 francs han els stuì investir per cumprar saivs ed auter material sco er per engaschar gidanters per il pastur. Vitiers vegnan custs per il veterinari, la paja dal pastur ed auter pli. Tut en tut ina summa da 55'000 francs. I va pli u main si, sch’ins ha da l’autra vart entradas da 66'000 francs che sa cumponan da contribuziuns per l’alpegiaziun en general, per la qualitad da cuntrada, la biodiversitad ed auter pli. L’auter onn sa quai dentant gia vesair or tut auter. Fin là dovri u ina nova tegia u ina via d’access per ina moto u in quad. Custs che l’alp sto purtar.
Bilantscha: Funcziunan las mesiras da protecziun?
La quintessenza da Batist Spinatsch, manader dil post da cussegliaziun dal Plantahof: «Quest sistem funcziunescha. El vegn dentant er a ses cunfins. Nus avain tuttina stgarps, er sin alps ch’èn protegidas. Quai mussa ch’il luf u quel triep chatta adina puspè insanua ina rusna en il sistem che nus mettain si. E tge faschain nus? Nus stuppain anc ina giada quella rusna ed il luf chatta ina proxima.»
E tut quai ha tranter auter er consequenzas per puras e purs da vatgas, per possessurs dad asens, pulieders o lamas. Ston els quintar da stuair instradar las medemas mesiras da protecziun sco per las nursas? E tge spetga abitants e turistas che vivan u fan vacanzas en il territori da las alps? Dacurt ha ina gruppa gì in inscunter cun in triep che n’ha betg gì la tema giavischada.
Co far per chattar ina convivenza cun il luf?
Nus vain tschentà las dumondas che nus vain rimnà tar purs e pasturas e tar experts sin il champ agrar, a Sara Wehrli da la Pro Natura che tutga cun ses 170'000 commembras e commembers tar las vuschs relevantas en quella discussiun.
Qua la versiun lunga da l’intervista cun ella:
Adrian Arquint, il manader da l'Uffizi da pestga e chatscha, ha ina sort funcziun da scharnier tranter la Confederaziun, las puras ed ils pasturs. Cun tge che el cumbatta il pli fitg, udis Vus en l’intervista agiuntada:


text:
Emprima ediziun da la «Emna rumantscha»
«Rumantsch: in ferm toc Svizra»: Cun quest motto lantscha il DFAE l'emprima emna internaziunala da la lingua rumantscha. Averta vegn ella cun in'occurrenza online ch'è deditgada dal tuttafatg a la quarta lingua naziunala. En collavuraziun cun il chantun Grischun e cun Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR) envida il DFAE, ensemen cun sias represchentanzas a l'exteriur, d'emprender d'enconuscher meglier la lingua e la cultura rumantscha.
Il rumantsch è la quarta lingua naziunala da la Svizra e vegn discurrida da var 60 000 persunas. Ella ha in agen medium da dretg public, la «Radiotelevisiun Svizra Rumantscha». © Keystone
Bun di, bund de, bien di, bùn gi, allegra! Questas tschintg pussaivladads datti per giavischar in bun di en rumantsch. Ils 20 da favrer 1938 è il rumantsch vegnì renconuschì – dasper il tudestg, il franzos ed il talian – uffizialmain sco quarta lingua naziunala. Il DFAE ha tschernì questa data simbolica per lantschar la «Emna rumantscha». L'emna da la lingua rumantscha cumplettescha ils dis da la plurilinguitad e las occurrenzas che vegnan organisadas a chaschun da la «Settimana della lingua italiana nel mondo» e da la «Semaine de la francophonie». Las occurrenzas accentueschan l'impurtanza da la plurilinguitad per la coesiun naziunala, ma er per l'avertura vers l'exteriur.
L'idea da la «Emna da la lingua rumantscha» è naschida avant dus onns a chaschun dal giubileum da 100 onns da la Lia Rumantscha (l'organisaziun per la promoziun da la lingua e da la cultura rumantscha). Il project, per il qual il cusseglier federal Ignazio Cassis è cunresponsabel, è resultà d'ina collavuraziun tranter differents acturs en Svizra ed a l'exteriur.
Discurs online
Pertge è il rumantsch in ferm toc Svizra? Davart questa dumonda discutan persunas da Berna, dal Grischun rumantsch e da l'exteriur ils 19 da favrer 2021. Il cusseglier federal Ignazio Cassis ed il president da la Regenza grischuna Mario Cavigelli sa barattan cun intginas scolaras e scolars dal stgalim secundar da Glion, las ambassaduras ed ils ambassadurs da la lingua rumantscha en Svizra. En in discurs cun la moderatura Fabia Caduff s'expriman ultra da quai il cusseglier guvernativ dal chantun Grischun Jon Domenic Parolini (Departament d'educaziun, cultura e protecziun da l'ambient) sco er Giuanna Caviezel (Chanzlia federala), Gianna Olina Cadonau (Lia Rumantscha) e Rico Valär (Universitad da Turitg). Er l'ambassadur Chasper Sarott da Madagascar e la diplomata Aita Pult da New York sa participeschan a l'occurrenza.
Contribuziun da las represchentanzas svizras a l'exteriur
Istorgias e fatschas da la Svizra rumantscha, intervistas, curs da lingua, prelecziuns, videos, inscunters virtuals: Las represchentanzas svizras a l'exteriur organiseschan, resguardond las mesiras en connex cun COVID-19, differentas occurrenzas per preschentar la lingua e la cultura rumantscha en lur pajais respectivs. ««La Svizra sa cumpona da numerusas identitads e culturas che vivan paschaivlamain da cuminanza. Il rumantsch è ina part fundamentala da quai. La plurilinguitad e la diversitad èn ina sfida ed ina ritgezza enina. Ellas mussan a nus da schliar conflicts en il dialog in cun l'auter, ina qualitad svizra fitg dumandada en il mund», punctuescha il cusseglier federal Ignazio Cassis.
Fatschas ed istorgias da la Svizra rumantscha
«Las linguas naziunalas èn il tudestg, il franzos, il talian ed il rumantsch.» Uschia statti scrit en l'artitgel 4 da la Constituziun federala. Il fatg ch'il rumantsch vegn discurrì, tenor las cifras uffizialas las pli actualas, da 0,5% da la populaziun, n'è betg impurtant. Per las linguas naziunalas da la Svizra na datti nagin urden da precedenza. I dat bler da scuvrir davart il rumantsch – bler che vegn a restar en regurdientscha. Intginas indicaziuns gia ordavant: Il rumantsch ha tschintg idioms – vallader, puter, sursilvan, sutsilvan e surmiran. Tut ils idioms vegnan discurrids e scrits e disponan d'ina lunga tradiziun litterara, d'ina grammatica sco er d'agens dicziunaris. Ultra da quai datti ina lingua da standard scritta, il rumantsch grischun. Sin nivel federal vegn questa lingua unifitgada duvrada per exempel per las explicaziuns da votaziun. Il rumantsch è ina lingua ch'è preschenta en differentas domenas: sin tribunas da teater, en ritmus da rap enconuschents sin tut il mund, en emissiuns da novitads, en las scolas ed en il parlament.
Cun Mario Caviezel (magister d'istorgia), Annina Sedlacek (actura), Gino Clavuot (musicist, alias Snook), Fabia Caduff (schurnalista) e Chasper Sarott (ambassadur svizzer a Madagascar) scuvrin nus la ritgezza da la quarta lingua naziunala ch'unescha tradiziun ed innovaziun.
Qua pudais Vus leger la Swiss Story «Istorgias e fatschas da la Svizra rumantscha»
DFAE – Plurilinguitad e dialog intercultural
La promoziun da las linguas minoritaras en Svizra fa part dal dialog politic structurà e cuntinuà ch'il schef dal DFAE maina cun ils chantuns Grischun e Tessin. Il DFAE s'engascha per ina repartiziun commensurada da las linguas tranter sias collavuraturas e ses collavuraturs. Entaifer il DFAE datti 19 persunas che discurran rumantsch (quai correspunda a 0,8% dal persunal).
A l'exteriur è la Svizra preschenta cun var 170 represchentanzas e circa 2300 collavuraturas e collavuraturs. La diversitad da las linguas che vegnan discurridas ultra da las linguas naziunalas en Svizra è enorma. La promoziun dal dialog intercultural è perquai in punct central da la diplomazia svizra.
Liens
- Intervista cun il professer Rico Valär, Universitad da Turitg
- Communicaziun a las medias – Cusseglier federal Ignazio Cassis lantscha ensemen cun la Regenza grischuna l'emprima «Emna rumantscha» en la rait a l'exteriur, 18.2.2021
- Allegra! Rumantsch, die vierte Sprache der Schweiz, im Fokus
- Première édition de l’«Emna rumantscha»


text:
Igl è in mument miraculus da star davant l’entrada da la grotta da glatsch. Las colurs en cleras, fraidas – il blau dal glatsch spezialmain intensiv. Quest onn datti sin il glatscher dal Morteratsch puspè in cuvel, che pussibilitescha da dar in sguard sut la vetta da glatsch – il glatsch che cula dapi millis dad onns vers Puntraschigna.
Igl è in fenomen transitoric
Che la grotta da glatsch exista quest onn – na vul betg dir, ch’ella saja l’onn che vegn anc adina avant maun. Quest fenomen transitoric da curta durada attira blers visitaders. Da principi è quest interess nagin problem. Mintga visitadra e visitader, che vegn ad admirar il fenomen, fa quai però sin agen ristg.


text:
Il chantun Zug rinforza las mesiras da protecziun cunter il coronavirus: A partir da sonda dastgan occurrenzas cun dapli che 100 persunas be pli vegnir manadas tras, sche las reglas da distanza pon vegnir resguardadas u sch’i vegn purtà mascras da protecziun. Quai ha communitgà la direcziun da sanadad dal chantun Zug.
Fin uss dastgavan occurenzas cun fin a 300 persunas vegnir manadas tras er senza tegnair ina distanza minimala e senza purtar mascrinas, sch'i vegniva furmà singuls secturs da persunas e registrà las datas da contact.
Avant paucs dis aveva gia il chantun Genevra rinforzà las mesiras per occurrenzas publicas e privatas.


text:
En ils blers pajais da l'Europa han ins stuì midar las uras la notg passada da las 02:00 sin las 03:00 uras. La notg sin dumengia avain nus uschia pers in'ura. Ils 25 d'october survegnin nus lura enavos quella ura, cura che nus midain puspè da temp da stad sin temp d'enviern.
La midada da temp d'enviern sin temp da stad ed enavos è dapi intgins onns dispitaivel – quai en Svizra ed er en l'Uniun europeica. Il mars da l'onn passà aveva il parlament da l'UE pledà per abolir la midada da temp il 2021. Er en in'enquista da l'UE eran 80% dals dumandads s'exprimì per chalar cun midar l'ura. Anc n'èn dentant betg tut las decisiuns prendidas en chaussa, uschia ch'i n'è betg cler, sch'i dat en in onn anc quella midada u betg.
Tenor l'Institut federal per meteorologia (Metas) observa la Svizra l'agir dals pajais vischins e vegn ad examinar, schebain igl è d'adattar la regulaziun da l'ura. Fin a nov urden mida la Svizra la primavaira da temp d'enviern sin temp da stad e l'atun da temp da stad sin temp d'enviern.


text:
En tut ils gieus da la stagiun actuala èn ils da Schluein Glion ids cun ina lunga glista d’absenzas. Il punct culminant è stà il gieu cunter Ruggell dals 10 da settember. Betg main che 12 giugaders han mancà, ils blers pervi da blessuras. Tranter els fitg blers giugaders da tschep. Il trenader ha en tut ils gieus stuì midar fermamain l’equipa. Per exempel ha l'attatgader Gabriel Derungs giugà pliras giadas sco defensur.
Ils problems èn fin ussa surtut stads en l’offensiva. Schluein ha sajettà sulet trais gols en tschintg gieus da campiunadi. Persuenter ha la defensiva prestà buna lavur, quella ha incassà sulettamain otg gols fin ussa, quai èn pli paucs che per exempel Montlingen ch’è sin plazza dus.
Nagins novs giugaders
Rinforz a curta vista per remplazzar ils blessads na vegni tenor il schef da sport Urs Casutt betg a dar. Il cader saja avunda lad ed ins vegnia da remplazzar ils giugaders. Fin la pausa d’enviern spera Casutt da pudair recaltgar set fin otg puncts ord dals sis gieus restants. Sin la primavaira sajan lura ils blers giugaders enavos en l’equipa, e lura vegnian els era a far avunda puncts per sa distatgar dal tschaler da la tabella, è Casutt persvadì.
Il proxim gieu da campiunadi dat la US Schluein Glion sonda saira a las 17:00 ordaifer cunter il capo gruppa Au-Berneck.


text:
La constituziun da la baselgia chantunala evangelica en il Grischun vegn revedida. 11 onns suenter la decisiun da reveder ella e suenter ina emprova ch'ha fatg naufragi, èsi ussa gartegià. 94% da las votantas e dals votants han ditg gea a la constituziun nova. Il president dal cussegl da la baselgia evangelica grischuna Andreas Thöny discurra d'in «top» resultat. Ins haja pudì integrar las vuschs criticas ed elavurar in project che la baselgia saja ussa preparada per las sfidas da l'avegnir.
Ils puncts centrals che vegnan midads:
- Collavuraziun tranter las plaivs e las regiuns (ils coloquis) duai vegnir rinforzada. Qua na piglia la constituziun dentant betg si insatge nov mabain insatge ch'è gia en via.
- Ils coloquis survegnan in nov num: Ellas vegnan numnadas «regiuns ecclesiasticas». Plinavant n'han quellas regiuns betg pli cunfins uschè fix. La collavuraziun u er ina fusiun fiss pussaivla er tranter plaivs da differentas regiuns.
- Ils plevons e las plevonessas ston vegnir envidads a mintga seduta da la suprastanza da plaiv. Enfin uss èn els stads commembers da la suprastanza, dentant senza dretg da vuschar.
Ina proposta per ina nova constituziun il 2011 è stada memia radicala ed i ha dà gronda resistenza, uschia ch'ins ha laschà crudar quella.
RR novitads 16:00


text:
Viadàna
Viadàna (nòm uficiàl en Italià: Viadana) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa. El g'ha 19 926 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) e 'l g'ha 'na superfìce de 102 km², per 'na densità de 166 ab./km². El cunfìna coi cümü de Boretto (RE), Borchfòrt, Brescello (RE), Casalmaggiore (CR), Cumsàch, Dösul, Gasöl, Marcarìa, Mezzani (PR), Munticiàna, Pumpunésch, Sabiunèda, Süsèra.
Evulusiù demogràficaModifega
Abitàncc censìcc
RiferimènccModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Percurrind l’istorgia da las abitaziuns umanas demussa l’autur co che funcziunalitad e stil èn ditg restads stretgamain colliads. Quai vala era per la chasa engiadinaisa en crappa che vegn giuditgada tipica e che giauda oz gronda stima e valita. Dentant quest stil da bajegiar è relativamain nov, naschì main per motivs estetics che per consequenza da brischaments da chasas en lain.
Redacziun: Andri Peer
Radioscola 15-12-1959
Numer d’archiv: 2060
Radioscola 1955-1960 La chasa engiadinaisa
Funcziunalitad ed estetica reunidas
Percurrind l’istorgia da las abitaziuns umanas demussa l’autur co che funcziunalitad e stil èn ditg restads stretgamain colliads. Quai vala era per la chasa engiadinaisa en crappa che vegn giuditgada tipica e che giauda oz gronda stima e valita. Dentant quest stil da bajegiar è relativamain nov, naschì main per motivs estetics che per consequenza da brischaments da chasas en lain.
RTR/ag


text:
Belinzona
Belinzona (prunünciaa [beli'ntsɔna]; Bellinzona in italian; antegament in tudesch Bellenz; in frances Bellinzone, giamò Bellence; Bilitio in latin; Bällänz in del walser de Busch) l'è una cità de la Svizera. L'è la capital del Canton Tisin e anca del distret ciamaa apunto de Belinzona. La gh'ha 17 962 abitant (dato del 31 Dicember 2013[1]). La cità l'è a est del canton, ins el fiüm Tisin. L'è un sit de passag impurtant parchè da lì i tachen i strad ch'i van sü per i pass alpin del San Gutard, del Lucmagn, del San Bernardin e de la Nuena.
El cumün de Bellinzona a l'è tacaa ai cumün de Arbed-Cagion, Giübiasch, Gurdün, Mont Carass, Pianesc e Sant Antoni.
Aministraziun[Modifega | modifica 'l sorgent]
El sindich a l'è el Mario Branda, dal PS
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statistik Schweiz – STAT-TAB: Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter


text:
Lavurs
Commerziants e commerziantas lavuran en il biro d’ina interpresa che tutga tar ina da las 21 branschas da scolaziun e d’examen da commerzi: automobil, banca, construir ed abitar, administraziun federala, chemia, servetsch ed administraziun, commerzi, hotel-gastro-turissem, logistica da spediziun internaziunala, communicaziun, industria da maschinas, d’electro e da metal, industria d’alimentaziun, notariats Svizra, traffic public, administraziun publica, assicuranza privata, biro da viadi, Santésuisse, ospitals/clinicas/asils, transport, administraziun fiduziaria/immobiglias.
L’ambient da lavur e las pretensiuns specificas pon uschia variar fermamain, era sche las lavurs elementaras da commerziants en las differentas branschas èn sumegliantas. Las lavurs principalas da commerziants èn oravant tut d’elavurar infurmaziuns, da communitgar per e-mail e per telefon sco era da controllar ed exequir pajaments. Els dumondan per exempel scleriment, scrivan brevs a la clientella u fan pajaments da paja. Tut questas lavurs vegnan fatgas al computer.
Commerziants exequeschan diversas lavurs sco archivar documents da fatschenta e far pajaments e transacziuns. Els dattan scleriment a bucca ed a scrit als collavuraturs ed a las collavuraturas sco era a la clientella, els distribueschan la posta, pacheteschan e francheschan brevs e pachets e mainan bancas da datas cun adressas e cun autras datas.
Tut tenor branscha èn els integrads en la fatschenta dal di, stattan en contact direct cun la clientella e regleschan incumbensas. Els dumondan scleriment, organiseschan occurrenzas e protocolleschan sesidas. Els scrivan notizias d’actas, legian documents da fatschenta e dattan vinavant infurmaziuns als posts responsabels.
En la rait ed al telefon èn commerziants di per di en contact cun clients naziunals u internaziunals e firmas da furniziun. Perquai vegn dà gronda paisa sin bunas enconuschientschas a bucca ed a scrit da tudestg, tut tenor regiun era da rumantsch e da linguas estras. La furmaziun en scola sa differenziescha tenor ils profils. La tscherna dal profil n’ha dentant betg in’influenza sin la furmaziun pratica en il manaschi.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 26-9-2011 (stan 1-1-2015)
Durada
3 onns / 4 onns (SMC)
Profils
- furmaziun da basa (profil B)
- furmaziun da basa extendida (profil E) cun maturitad professiunala
- midadas en in auter profil èn pussaivlas
Midada en in profil pli aut resp. pli bass è pussaivla.
Furmaziun en la pratica
En ina da las 21 branschas
Furmaziun en scola
- 1. / 2. onn: 2 dis per emna a la scola professiunala
- 3. onn: 1 di per emna a la scola professiunala / cun maturitad professiunala 2 dis
Roms professiunals
- emprima lingua (tudestg / evtl. era rumantsch)
- 1 lingua estra (profil B) resp. 2 linguas estras (profil E)
- infurmaziun / communicaziun / administraziun
- economia e societad
Curs ordaifer il manaschi
Tar differents temas
Maturitad professiunala
Mo pussaivla durant la furmaziun da basa cun profil E.
Scolaziun alternativa
- Scola media commerziala (SMC) cun maturitad professiunala: 3 onns scola/1 onn praticum
- Scola mercantila: 2 onns scola/1 onn praticum
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "commerziant / commerzianta AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- profil B: scola populara terminada; il pli aut stgalim da scola cun prestaziuns suffizientas u stgalim da scola mesaun cun bunas prestaziuns en ils roms centrals
- profil E: scola populara terminada; il pli aut stgalim da scola cun bunas prestaziuns u stgalim da scola mesaun ed onn da scola supplementar cun bunas prestaziuns en ils roms centrals
- profil E cun maturitad professiunala: scola populara terminada; il pli aut stgalim da scola cun fitg bunas prestaziuns; examen d’admissiun reussì
- per tut ils profils: scriver cun tastatura (abilitad sto esser avant maun avant cumenzar l’emprendissadi)
Pretensiuns
- avair interess vi da lavurs da biro
- buna cumpetenza da tudestg (evtl. era da rumantsch) a bucca ed a scrit
- bunas enconuschientschas da linguas estras
- bun dun receptiv
- fidadadad
- plaschair d’esser en contact cun carstgauns
- dun d’organisaziun
- flair per cifras
- senn da responsabladad
- plaschair da lavurar al computer
- abilitad da lavurar sur sasez
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da scolas professiunalas, centers per furmaziun supplementara sco era tar associaziuns professiunalas ed interprofessiunalas
Examen professiunal (EP)
cun certificat professiunal federal: spezialist / spezialista da finanzas e contabilitad, spezialist / spezialista da marketing, spezialist HR (resursas umanas), assistent / assistenta da direcziun, fiduziari / fiduziaria, assistent / assistenta da direcziun etc.
Examen professiunal superiur (EPS)
expert diplomà / experta diplomada en facturaziun e controlling, directur diplomà / directura diplomada da marketing, manader diplomà / manadra diplomada resursas umanas (RU/HR), manader diplomà / manadra diplomada da commerzi cun l’exteriur, fiduziari diplomà / fiduziaria diplomada per immobiglias etc.
Scola spezialisada superiura (SSS)
econom diplomà / economa diplomada per fatgs bancars SSS, econom diplomà / economa diplomada da manaschi SSS, econom diplomà / economa
Scola auta spezialisada (SAS)
Bachelor of Science (SAS) en economia da manaschi, Bachelor of Science (FH) en inschigneria d’economia etc.
Cundiziuns da lavur
Commerziants lavuran en ina interpresa pitschna u mesauna (IPM) u en in grond concern. Latiers pon els eleger tenor agen interess ord ina paletta da 21 branschas. Il plaz da lavur po esser en in biro singul d’ina interpresa artisanala sco era en in biro grond d’ina banca. Infurmaziuns da las branschas chattais Vus cun cliccar sin ils links sut la rubrica «infurmaziuns supplementaras».
Las cundiziuns d’engaschament sa differenzieschan tenor branscha, interpresa e funcziun. I dat bleras pussaivladads per sa furmar supplementarmain, per sa spezialisar e per far carriera. Segund lur interess e lur capacitads han ils commerziants la pussaivladad da sa furmar supplementarmain en branschas sco economia da manaschi, vendita, marketing, linguas estras, Human Resources etc.
Ulteriuras infurmaziuns
Kaufmännischer Verband
Hans-Huber-Strasse 4
8027 Zürich
Tel: 044 283 45 45
URL: www.kfmv.ch
SKKAB Schweiz. Konferenz der kaufmännischen Ausbildungs- und Prüfungsbranchen
Schwanengasse 9
3001 Bern
Tel: 031 398 26 10
URL: www.skkab.ch


text:
Check this out on Chirbit
La mission dij stantadoi. “Ora, apress a ste còse, ël Signor a l’ha ancora stabiline d’àutri stantadoi, e a l’ha mandaje da doi a doi përchè a andèisso anans ëd chiel, an tute le sità e an tùit ij pais doa ch’a l’avìa da passé. A disìa: “La mësson a l’é granda, ma a-i na j’é pòchi ch’a sio dispòst a travajé; preghé donca ‘l Signor dla mësson, ch’a possa ‘d travajeur ant ij sò camp. Adess andé: iv mando tanme d’agnej an mes ai luv. Porteve nen d’arzan, nì la borsa da viagi o n’àutra pàira ‘d sàndole, e fermeve nen a ciaciaré për la stra. Quand ch’i intre ant la ca ‘d quajdun, comense a dì: “La pas a sìa a sta ca!” S’a-i é lì quajdun ch’a na sia degn, la pas ch’i j’àugure a l’avrà sò efet, se nò, la pas a artornrà a vojàutri. Passé nen da ca an ca: stè mach ant un sol leugh. Mangé e bèive lòn ch’av butran dëdnans. Sté nen lì a limocé quand ch’a v’ufrisso d’ospitalità, përchè coj ch’a travajo a mérito soa paga. S’i intre ant na borgià e la gent av dà ‘l bin-ëvnù, mangé tut lòn ch’av sarà presentà. E varìje ij malavi ch’a-i saran, e dije a la gent: “Ël Regn ëd Nosgnor a l’é rivà davzin ëd vojàutri”. Ma s’i intre ant na borgià e la gent a v’arsèiv nen, seurte an le stra e dije parèj: “Fin-a la póer ëd vostra borgià ch’a l’é tacasse ai nòstri pé i la sopatoma vìa. Contut i l’eve da savèj ch’ël Regn ëd Nosgnor a l’era rivà davzin ëd vojàutri [e i l’eve arfudalo]. E iv diso ch’ ël dì dël giudissi a sarà pì soportabil për Sòdoma che për cola borgià” (Luca 10:1-12).I vorìa ch’i concentrèisso nòstra atension an sl’ùltim vers, ch’a dis: “E iv diso ch’ ël dì dël giudissi a sarà pì soportabil për Sòdoma che për cola borgià” (Luca 10:12).
La dëstrussion dle Sità ‘d Sòdoma e ‘d Gomòrra, ch’a l’é n’esempi ësclint dël giudissi ‘d Nosgnor an sla gramissia uman-a, a fà në spich ëspecial ant ël lìber dla Génesi. Ant ël test biblich d’ancheuj i vëddoma coma ch’a sia ‘dcò dovrà ant l’evangeli për mostrene na lession ëd pèis, e coma ch’a Gesù a l’aplica a sò ministeri.
A l’é nen na surprèisa ch’i sentoma dj’arson ëd Sòdoma ant ël Testament Vej fin-a anans ch’as parla ‘d lòn ch’a l’é capitaje a costa sità an Génesi 19. Pr’ esempi, Levitich 18 a comanda a Israel ëd pa nen pijé part a la sòrt ëd pecà dël sess ch’a j’ero praticà an Canaan, përché coj pecà-lì a l’avrìo possà Nosgnor a taparé vìa ij cananita da cola tèra. La condan-a dl’omosessualità (v. 22) e dl’ansest (6-18) a l’avrìa bin tòst arciamà a la ment Sòdoma, an butand an evidensa che Israel a l’avìa nen da dventé parèj ëd coj che Nosgnor a l’avrìa giudicà con na pieuva ‘d feu e ‘d sorfo ant ij dì ëd Lòt.
L’amonission ëd Nosgnor a l’era nen mach adressà a Canaan, ma ‘dcò a j’àutre nassion, ch’a l’avrìo fàit l’istessa fin ëd Sòdoma, s’a l’avèisso përseverà a fé ij sò pecà. Geremìa, pr’ esempi, a l’aplica costa amonission a Edom (49:17-18). A frapa special, contut, coma ij profeta a faso ‘d régola ‘l paragon an tra la comunità dl’Aleansa e Sòdoma e Gomòrra. Isaìa 1:10 a s'adressa ai cap d’Israel coma “ij cap ëd Sòdoma” e ai sò sitadin coma “la gent ëd Gomòrra”, përché j’Israelita a j’ero dventà fin-a pì gram che Sòdoma, e che për lòn a l’avrìa bin merità l’esili.
Combin che Sò pòpol a l’avìa dëspresialo, Nosgnor a l’é nen dësmentiasse ‘d lor ant l’esili. Al opòst, a l’ha mandaje ‘l Messìa për ancaminé Sò regn. A diferensa dij Sodomita, coj ch’a vivìo durant ël ministeri ëd Gesù an sla tèra, a l’avìo bin scotà sò apel al pentiment. La question ëd nòst test dl’evangeli a l’é donca costa: Se ‘l Messia e ij sò avertiment, lor a jë scoto, l’arzultà ch’a n’avran a sarà ‘d gran’ benedission (Luca 10:1-9). Ma s’a l’avèisso arfudà la paròla dël Crist e dij sò apòstoj, sò destin ëd lor a sarìa stàit bin pes ëd col ëd Sòdoma, përché cola paròla a l’han bin sentila da la boca midéma ‘d Gesù (vv. 10-12).
Costa amonission a val ëdcò për nojàutri ancheuj. S’i restoma ant ij nòstri pecà e i arseivoma pa nen ël Crist, is trovroma ant na condission bin pes ëd cola ‘d Sòdoma. Tuti a son donca ciamà al pentiment e fidesse an Chiel.
La prima dle 95 tesi dl’Arformator Martin Lùter a dis: “Quand che nost Signor e Magister, Gesù Crist a l’ha dit: “Pentive!”, chiel a l’ha ciamà che la vita antrega dij cristian a sia un-a ‘d pentiment”. L’aplicassion che ‘l Crist a fà dla dëstrussion ëd Sòdoma a n’arcòrda ch’i faso minca dì n’esam ëd cossiensa e ch’i viro le spale a lòn che Nosgnor a considera ‘n pecà. Costa aplicassion a n'arciama a la ment ël destin ëd coj ch’a arfudo l’Evangeli. I l’oma da pijé bin an sël sério che dëdnans a l’anunsi dl’Evangeli nostra decision a l’ha ‘d conseguense eterne.
3 'd Luj 2016 - Duminica apress Pancòsta ch'a fà set - 2 Re 5:1-14; Salm 30; Galati 6:1-16; Luca 10:1-11, 16-20
Orassion - Nosgnor! Ti t l'has mostrane a osservé ij tò comandament për l'amor anvers ëd Ti e 'd nòst pròssim; acòrdane la grassia 'd tò Spirit Sant, che nojàutri i sia consacrà a Ti ëd tut nòst cheur, e an comunion fraterna d'amor ancreus; për Gesù Crist, nòst Signor, ch'a viv e regna coj Ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé, pr' ij sécoj dij sécoj. Amen.


text:
La pandemia haja spustà ils incidents da rassissem dal spazi public en il spazi privat. Quai mussa in rapport da la cumissiun federala cunter rassissem e da l’uniun humanrights.ch.
Era il lockdown ha giugà ina impurtanta rolla. Las observaziuns durant la crisa da corona mussan ina giada dapli, che malsegirezzas e tensiuns en la societad pon manar a discriminaziun dad autras persunas. En tals temps grevs saja la tentaziun gronda da tschertgar persunas apparentamain culpablas.
Totalmain 572 cas da rassissem
Tut en tut han ils posts da cussegliaziun dumbrà 572 cas da rassissem durant l’onn passa. Tar passa la mesadad dals cas sa tracti dad ostilitad cunter persunas extras. Sin posiziun dus suonda il rassissem cunter persunas cun pel stgira e sin posiziun trais ostilitad cunter persunas muslimas.
Ils pli blers cas da rassissem dettia cun 95% cleramain a la lavur, hai num en il rapport.
Ord l'archiv
Cunquai che la metodica d'eruir ils cas ha midà, na fa il rapport nagina cumparegliaziun directa tranter il 2020 ed ils onns avant.


text:
Avon paucs dis ha nossa Svizra astgau festivar siu 727avel di da naschientscha. Politichers da dretg a seniester han teniu plaids. Ferton che representants dall’ala seniastra perdegheschan dall’alva Dalla damaun entochen la notg co nus stuein s’adattar all’Uniun europeica (UE), discuoran ils representants dall’ala dretga senza paus e ruaus davart independenza e derschaders jasters che vulan conquistar nus, sco sche nus fussen in’insla isolada cun lunsch entuorn negin auter e cun negin brat economic. Leger vinavon: lq_2018-08-10
14.08.2018 / Medien / /


text:
Gia dapi ditg devi speculaziuns, uss è il club vegnì ora cun il marmugn. Il FC Basilea planisescha la proxima stagiun senza Marcel Koller sco trenader. Cun la separaziun possia il club realisar ina nova orientaziun dal sectur sportiv, scriva il FCB en sia communicaziun.
Buccal da cuppa anc pussaivel
Dasper Marcel Koller vegnan era ses dus assistents Thomas Janeschitz e Carlos Bernegger a stuair far fagot. Koller aveva il FCB engaschà curt suenter che la stagiun 2018/19 aveva cumenzà.
Avant in onn avevan ils Basilais e Marcel Koller pudì festivar la victoria en Cuppa svizra cunter il FC Thun. Uss pudessi anc dar in segund titel. Ils 25 d'avust frunta il FCB en il mezfinal da la cuppa sin Winterthur – il final fiss ils 30 d'avust cunter il campiun svizzer Young Boys.
Grondas midadas
Gia il mardi aveva dà tar il FC Basilea ina cesura. Ruedi Zbinden era sa retratg sco schef da sport, sulet in onn suenter surpigliar l'uffizi. El era daventà successur da Marco Streller ch'il club aveva tramess.


text:
Sin basa d’in studi è l’interpresa d’electric vegnida tar la conclusiun, ch’i dettia tar la tschiffada d’aua existenta en Val Tuors anc in potenzial nunutilisà, che pudess vegnir duvrà per la producziun da 18 uras gigawat. Sche las mesiraziuns da la quantitad da l’aua han success, vul la Axpo Power SA realisar il project.
Grischun Central Bravuogn pudess nizzegiar meglier l’aua
Sco quai che la vischnanca da Bravuogn scriva en ina communicaziun, ha la suprastanza communala lubì a l’Axpo Power SA, da far a Tuors davant durant in fin dus onns mesiraziuns tar l’Ava da Tuors.
RTR, fb


text:
La gronda sfida tar l’orgla da Surrein è ch’igl è da cumbinar parts veglias cun novas, declera il restauratur e construider d’orglas Peter Kraul. Tant sco pussaivel è vegnì salvà da l’orgla veglia. Uschia las fiffas e tut quai ch’è stà pussaivel da la mecanica. Qua vegn schubregià davent la miffa e restaurà nua ch’i fa basegn. Cumplet nov vegn il vestgì da l’orgla fatg e quai ord lain d’ischi.
Tuns nungiavischads
Il problem da l’orgla da Surrein, che ha gia 125 onns, eran cunzunt ils portavents. Quai è il lieu che reparta l’aria sin las differentas fiffas. Sco quai che Peter Kraul ha declerà, avevan quels fessas che laschavan ir aria era tar tuns che l’organist na smatgava betg. Ussa èn questas fessas vegnidas serradas uschia che l’aria va puspè en il dretg lieu.
L’orgla na vegn dentant betg montada ensemen dal tut en Germania. Quai succeda pir en baselgia a Surrein en il decurs da la stad. Pir lura audan ins puspè l’orgla. Ils custs per restaurar l’orgla ha la plaiv da Surrein calculà cun 270’000 francs.
L'orgla è vegnida demontada ord la baselgia da S. Placi a Surrein il mars passà.


text:
Lavurs
Tar in remplazzament parzial u general d’in dent u d’ina punt èsi necessari da far in implantat sin mesira. Quel sto vegnir adattads exactamain sin la dentadira e sin la missella dal pazient per ch’els na fetschian mal nagliur. Dal dentist survegnan tecnicists e tecnicistas ina reproducziun convenziunala ni digitala da la missella donnegiada. Or da quella reproducziun furman els in model da gip ch’als serva sco model da lavur ni elavureschan las datas digitalas tar in model virtual. Tut tenor basegns sa quel vegnir squitschads d'in copiader da 3D. L’emprim modelleschan els or da tschaira las curunas dals dents, las punts, ils dents da statgetta, las protesas parzialas e totalas. La lavur finala vegn silsuenter fatga or da cheramica, metal e materia sintetica. Alternativamain dissegnan els il dent da remplazzament al computer. Alura vegnan quel glimads en furma cun agid dad in apparat da CAD/CAM (Computer Aided Design/Computer Aided Machine).
Tecnicists da dents utiliseschan per il remplazzament da dents er dents prefabritgads a moda industriala. Ina gronda part è lavur da precisiun a maun: Tar mintga remplazzament da dents ston ils dents, pertutgant furma anatomica e colur, ir exactamain a prà cun la retscha da dents natirals da la dentadira. Tecnicists da dents fan er denteras che reguleschan la missella. Quellas furman els or da fildarom cun agid d’ina zanga. In’ulteriura incumbensa è la producziun da remplazzaments parzials da las schunschivas.
Tecnicists da dents lavuran cun differents materials: Els modelleschan cun tschaira, elavuran gip e materia sintetica, dattan si cun il penel cheramica, cumpriman cheramica ni materia sintetica da gronda prestaziun, culan e lutegian aur, storschan atschal raffinà e metals prezius. Cun apparats da CAD/CAM fresan ni gliman el cheramica, oxids da zircon, materia sintetica da gronda prestaziun ni metals. Las lavurs che vegnan dadas per incumbensa dals dentists mainan els tras per gronda part autonomamain davent da la planisaziun enfin il product final. Savens lavuran els parallelamain vi da differentas incumbensas. Sper utensils a maun sco zangas, instruments da modelar e penels dovran els er differents apparats tecnics sco micromotors, maschinas da mular, fresas e maschinas da furar, apparats da CAD/CAM e squitschaders da 3D, apparats da lutegiar, pressas idraulicas, indrizs per luar e per cular sco er apparats da nettegiar ad ultrasun.
Durant la lavur dal mintgadi resguardan ils spezialists las directivas da la protecziun da l’ambient, da la sanadad e da la segirezza. Els dismettan ruments a moda professiunala e resguardan las prescripziuns d’igiena.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 17-10-2017
Durada
4 onns
Furmaziun en la pratica
En in labor dental
Furmaziun en scola
1 di per emna a la scola professiunala
Roms professiunals
- organisar ils process da lavur
- producir remplazzaments da dents demontabels
- producir remplazzaments da dents stabels
- producir apparaturas e lingias ortopedicas da la missella
- exequir lavurs da tractament posteriur, prestaziuns da service, reparaturas e schlargiaments
Curs ordaifer il manaschi
Tar differents temas
Maturitad professiunala
Tar fitg bunas prestaziuns da scola po vegnir frequentada la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "tecnicist / tecnicista da dents AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada
- Swiss Dental Laboratories porscha in test da qualificaziun e recumonda d’absolver in fufragnadi.
Pretensiuns
- interess vi d’anatomia, chemia e fisica
- plaschair vi da la lavur da precisiun
- pazienza e perseveranza
- inschign manual
- bun dun d’observaziun
- buna vesida da colurs
- abilitad da s’imaginar chaussas en il spazi
- senn per colurs e furmas
- talent d’organisar process da lavur, bun timing
- naginas allergias en connex cun chemicalias
- demananza orientada a la clientella e prontadad da s’engaschar
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas d’associaziuns professiunalas, firmas dentalas sco er instituts dentals d’universitads, p.ex. Dentevent (Uni Bern e Turitg)
Spezialisaziun
direcziuns d’approfundaziun cun diplom da la Höhere Fachausbildung für Zahntechnik HFZ:
- tecnologias sustegnidas dal computer
- protesas permanentas
- ortopedia da la missella
Examen professiunal (EP)
tecnicist/tecnicista da dents spezialisà en l'ortopedia da la missella cun attestat federal da qualificaziun
Examen professiunal superiur (EPS)
maister tecnicist / maistra tecnicista da dents
Cundiziuns da lavur
Tecnicists da dents lavuran en labors dentals, en praticas da dentists, en clinicas universitaras e clinicas da scola sco er en l’industria dentala. Ils spezialists pon lavurar a temp parzial. Els ston quintar cun squitsch da temp e temp da lavur malregulà.
Per motivs da la midada tecnologica sa scoleschan ils spezialists permanentamain.
Ulteriuras infurmaziuns
Swiss Dental Laboratories
c/o hsp - Hodler, Santschi & Partner AG
Belpstr. 41
3007 Bern
Tel: 031 381 64 50
URL: www.vzls.ch
Schweizerische Zahntechnik-Vereinigung SZV
Bahnhofstr. 23
8956 Killwangen
Tel: 056 500 20 60
URL: www.szv.ch
Höhere Fachausbildung für Zahntechnik HFZ
c/o Gewerblich-industrielles Bildungszentrum Zug GIBZ
Baarerstr. 100
6300 Zug
Tel: 041 728 30 30
URL: www.hfz.ch
Revistas professiunalas:
"dental dialogue"
"Swiss Dental Community"
"das dental labor"


text:
- En Svizra èsi fin ussa vegnì confermà 28 cas da la varianta britannica, quai en 7 chantuns
- Fin la stad duain tuts pudair sa laschar vaccinar. La Svizra ha empustà 7,5 milliuns dosas.
La situaziun dal virus en Svizra stagnescha il mument sin aut nivel, va sin il pli in zic enavos. Quai ha Virginie Masserey da l'Uffizi federal da sanadad ditg avant las medias. Fin ussa èsi vegnì cumprovà 28 cas da la versiun britannica en set chantuns.
Betg tut las persunas cun il virus britannic hajan però gì directamain contact cun ina persuna ord la Gronda Britannia. Quai saja ina ulteriura raschun che las cifras stoppian vegnir reducidas vinavant. Sche quests cas creschian vinavant, vegnia il provediment da sanadad a ses cunfins, uschia Masserey.
La rata da reproducziun èn Svizra è il mument tar 0,89. En otg chantuns è il dumber però sur 1.
Fin la stad duain tuts pudair sa laschar vaccinar
En vista a las vaccinaziuns duai en curt esser pront il sistem d'informatica, nua che tut quels che vulan sa laschar vaccinar, pon sa laschar registrar. Plinavant pon ins crear in cudeschet da vaccinaziun digital sin meineimpfungen.ch, il link avra en ina nova fanestra. Là pon tut las vaccinaziuns vegnir registradas.
Quai che pertutga la furniziun da las vaccinaziuns ha Nora Kronig dal BAG ditg, ch'els fetschian quint ch'i dettia fin la stad avunda dosas. Uschia duessan tut quels che vulan pudair sa laschar vaccinar fin lura. Tut en tut hajan ins empustà 7,5 milliuns dosas.


text:
Le Chenit
Le Chenit (Lo Chenit in arpitan) a l'è un cumün svizzer del distret de Jura-Nord Vaudois, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 99.22 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 4386 abitant.
El cumün de Le Chenit al se tröva a una altitüden de 1013 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Arzier, Bassins, Berolle, Bière, Bois-d'Amont (FR-39), Chapelle-des-Bois (FR-25), Chaux-Neuve (FR-25), Gimel, L'Abbaye, Le Lieu, Longirod, Marchissy, Montricher, Mouthe (FR-25), Saint-George.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Le Chenit in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.