text:
La finala è tut ì fitg spert. Bun in mez onn suenter avair scrit ora da vender l'entir manaschi pon Claudia e Giusep Columberg uss gia surdar La Furca en ils mauns d'ina famiglia gastronoma. Il prender cumià da l'Hotel Restaurant La Furca è collià cun bleras e grondas emoziuns. La Furca è stà durant passa in decenni il dachasa da Giusep e Claudia che han manà sur tut quels onns il manaschi cun corp ed olma.
«Il davos menu ch'jau hai mess sin maisa en La Furca è stà in Cordon Bleu, e da quels hai jau fatg millis.»
Il cuschinar è adina stà la gronda passiun da Giusep u «Pepi» u «Jumbo» sco quai che blers numnan el. Suenter ses emprendissadi da cuschinier ha el dentant plirs onns mess la palutta e la chazzetta dad in maun e lavurà tar ina firma da bajegiar, quai sco camiunist e lura sco disponent. Cun sa gidar cun sia dunna Claudia che manava quels onns ensemen cun sia cusrina il campadi Fontanivas a Mustér ha Giusep puspè chattà l'amur per la cuschina. E cun tschertgar il 2009 in'abitaziun a Mustér hajan els la finala gist cumprà in entir hotel, l'Hotel Restaurant La Furca.


c: text/html

text:
da sora Maria Vincenz
En quei capetel metta Jesus danovamein avon egl a ses giuvnals, tgei che suandar el vul dir.
Las expressiuns en quei text irriteschan nus oz, tonpli fetg che nus enconuschein in auter Jesus – in Jesus amitg dils carstgauns, dils paupers e malsauns, plein carezia per tuts, in che vul la pasch. Ed ussa quels plaids. Quels anflein nus ozildi plitost tier ils terrorists ed ideologists, ils quals vulan sfurzar si lur ideas ad auters. – Pertgei plaida Jesus aschia?
El Veder Testament vegn il maletg dil fiug duvraus pil giuvenessendi. Jesus drova quei maletg pigl «avegnir dil reginavel da Diu». Igl ei il temps dalla dertgira, dalla purificaziun, dalla decisiun. Plinavon fa Jesus danovamein attents nus, nua che sia via meina el: «el pitir e murir!» Igl ei in sfundrar, sco in bastiment che va sutsura. Detg cun auters plaids: «Jeu stoi ir tras quella stgira experientscha. Jeu sesanflel en ina profunda tensiun, avon che jeu sai sortir sco victur!» – La crusch stat adina avon el.
Cun siu vegnir ei era discordia nunevitabla! Puspei detg cun auters plais: La decisiun per Jesus sa metter carstgauns, amitgs … in encunter l’auter.
Lc 12,49–53
49Jeu sun vegnius per purtar fiug sin tiara, e con bugen vess jeu ch’el fuss gia envidaus! 50Jeu stoi retscheiver in batten, e tgei anguoscha che jeu hai tochen ch’igl ei cumpleniu!
51Carteis vus che jeu seigi vegnius per purtar la pasch sin tiara? Na, jeu ditgel a vus: Plitost la discordia. 52Da cheu naven vegn ei ad esser aschia: Sche tschun ein en ina casa, vivan els en discordia, treis encunter dus e dus encunter treis; 53il bab encunter il fegl ed il fegl encunter il bab, la mumma encunter la feglia e la feglia encunter la mumma, la sira encunter la brit e la brit encunter la sira.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Saveis Vus aunc seregurdar da Vies emprem di da scola? Tgei sentiment era quei? In sentiment da legria ni eras Vus schizun era empau nervus? – Jeu creiel che Vossas rispostas vegnan ad esser aschi differentas sco quellas dils affons ch'entscheivan proxima jamna la scola. Jeu sai s'imaginar ch'ei dat biars affons che selegran da turnar puspei en scola, mo ei dat era da quels che fan vess che las vacanzas van a fin. Auters affons ein spanegiai sin la nova scolasta ed aunc auters ein empau nervus sedumandond sch'els anflan camerats da scola ella nova classa.
Era sche miu emprem di da scola schai varga 30 onns el vargau, sai jeu aunc seregurdar bein da quei sentiment che jeu hai giu da lezzas uras. Jeu sun selegraus ed hai era giu grond plascher dad ir a scola, mo tuttina erel jeu empau nervus e malsegirs, cunquei che jeu enconuschevel aunc buca tut mes conscolars. – Tut quellas regurdientschas ein vegnidas endamen a mi avon pauc temps, probabel era perquei che jeu hai quest gliendisdis miu secund «emprem di da scola». Quella gada buca sco scolar, mobein sco scolast.
Quellas midadas dil davos temps han schau encorscher mei ch'ei drova ina buna purziun curascha e fidonza per quella nova fasa da veta.
Questa stad ei stada per mei empau ina stad dallas midadas: Jeu hai finiu miu studi, hai bardigliau, habiteschel en ina nova vischnaunca e stun ussa lu sco scolast per l'emprema ga avon mia atgna classa. – Tut quellas midadas dil davos temps han schau encorscher mei ch'ei drova ina buna purziun curascha e fidonza per quella nova fasa da veta. Bia ei ussa aunc malguess. Tgi dat a mi la garanzia che jeu sun ussa silla dretga via?! Tgi di a mi che jeu hagi priu la dretga decisiun?
Era sch'ei dat en quei mument aunc damondas e malsegirtads, sentel jeu era las marveglias ed il grond plascher per il niev che spetga mei. E quei ha per mei da far cun fidonza; ina fidonza che jeu sun buca persuls sin mia via. Per l'ina eis ei la partenaria, la famiglia ed ils collegas che sustegnan ed accumpognan mei cun plaid e cussegl. E da l'autra vart la fidonza che Diu accumpogna mia via cun sia benedicziun. Ina fidonza che ha siu origin el Veder Testament. Tier Noah ed Abraham ed aunc tier bia autras raquents biblics eis ei in messadi central che Diu benedescha nossa veta e nossas vias. El ei cun nus sche nus ughegein da star si e da semetter sin via, ed era sche nus mein in'autra via che tochen dacheu.
Perquei sun jeu era fetg optimistics pertuccont las sfidas che spetgan mei el niev onn da scola. Enzaco vegn ei a funcziunar ed jeu hai biars che sustegnan mei... – E quei giavischel jeu era a Vus: che Vus hagies fidonza e sentis il sustegn da biars en mintga nova entschatta.


text:
L’emprim equipament per ir a scola è in’investiziun pli gronda. Perquai survegnan ils uffants savens lur satg da scola cun etui e tastga da gimnastica sco regal da Nadal u d’anniversari e quai da pliras persunas ensemen. L’agitaziun curt avant che l’onn da scola cumenza, saja adina fitg gronda.
Ils ins arrivan gia emnas avant cun ina glista, auters dovran anc l’ultim mument material che la magistra ha notà sin ina glista.
Gia dapi plirs decennis n’è betg pli il turnister da tgirom il med per transportar a scola il material. Ils turnisters èn pli adattadas, quai surtut per schanegiar il dies, declera la possessur da la butia Magni a Zuoz. Actualmain saja en trend ina marca ch'è furmada anc pli ergonomica.
Malgrà che la purschida da material per ir a scola è er avant maun en las butias pli grondas, vegnian las pli pitschnas anc adina resguardadas ferm cura ch’i va per l’equipament pli spezial.


text:
UNESCO
L’UNESCO (englais United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization, rumantsch Organisaziun da las Naziuns unidas per l’educaziun, la scienza e la cultura) è in’organisaziun internaziunal ed a medem temp ina da las 17 organisaziuns spezialisadas da las Naziuns unidas. Ella ha sia sedia a Paris (Frantscha). Actualmain èn represchentads 195 commembers en l’UNESCO sco er 9 commembers associads.
Incumbensas[modifitgar | modifitgar il code]
Tar las incumbensas da l’UNESCO tutgan la promoziun da l’educaziun, da la scienza e da la cultura sco er la communicaziun e l’infurmaziun. Il contract da fundaziun è vegnì segnà ils 16 da november 1945 a Londra da 37 stadis ed è entrà en vigur ils 4 da november 1946 suenter esser vegnì ratifitgà tras 20 stadis. L’emprim directur general è stà Julian Huxley.
Da las experientschas da la Segunda Guerra mundiala han ils stadis fundaturs tras la suandanta conclusiun: «Ina pasch che sa basa exclusivamain sin cunvegnas politicas ed economicas tranter regenzas na po betg chattar il consentiment unanim, duraivel e sincer dals pievels dal mund. La pasch sto – sch’ella na duaja betg far naufragi – esser francada en la solidaritad spiertala e morala da l’umanitad.» En il medem senn constatescha il preambel da la constituziun da l’UNESCO: «Damai che guerras naschan en il spiert dals umans, sto er la pasch vegnir francada en il spiert dals umans.»
Educaziun[modifitgar | modifitgar il code]
Sin il champ da l’educaziun s’engascha l’UNESCO per l’access a furmaziun en tut il mund (Education for All). Per quest intent èn 164 stadis s’obligads da cuntanscher sis finamiras da furmaziun. Daspera tutgan er l’educaziun sanitara davart la prevenziun da drogas e da SIDA sco er la reconstrucziun dal sistem da furmaziun en territoris da catastrofa e da crisa tar ils champs da lavur. E la finala s’engascha l’UNESCO er per ina furmaziun democratica a basa dals dretgs umans.
Ultra da quai sviluppa l’UNESCO cun l’ISCED (International Standard Classification of Education) ina classificaziun per caracterisar sistems da scola. Medemamain vegnan realisads projects da scola concrets e tgiradas professuras.
In’impurtanta part da la lavur da l’UNESCO furma l’organisaziun da conferenzas interregiunalas ed internaziunalas davart ils temas furmaziun/educaziun sco er la conferenza davart la furmaziun da creschids CONFINTEA.
Scienzas[modifitgar | modifitgar il code]
Sin il champ da las scienzas promova l’organisaziun en emprima lingia la collavuraziun interguvernamentala (oceanografia, idrologia, geologia, scienzas da l’ambient), e quai cun la finamira principala da mantegnair las spezias biologicas e las resursas d’aua da baiver.
En consequenza dal progress scientific e tecnic en las bioscienzas è s’augmentà il basegn da chattar valurs, princips e normas da la bioetica che valan a nivel internaziunal.[1] L’UNESCO ha reagì sin quai cun laschar elavurar ils ultims onns trais decleraziuns (betg liantas) sin ils secturs da las scienzas e dals dretgs umans, las qualas èn mintgamai vegnidas deliberadas unanimamain da vart da la conferenza generala:
- Decleraziun generala davart il genom uman ed ils dretgs umans (1997)
- Decleraziun internaziunala davart las datas da la genetica umana (2003)
- Decleraziun generala davart la bioetica ed ils dretgs umans (2005)
Cultura[modifitgar | modifitgar il code]
L’UNESCO s’occupa da la Convenziun da Den Haag per la protecziun da bains culturals en cas da conflicts armads dal 1954, che furma il pli impurtant instrument per la conservaziun dal bain cultural, e da la Convenziun cunter il commerzi illegal cun bain cultural dal 1970, l’instrument cunter spogliaziun. Il 2001 è vegnida stgaffida la Convenziun per la protecziun dal bain cultural sut l’aua; uschia ha pudì vegnir serrada in’impurtanta largia areguard l’extensiun geografica da la Convenziun da Den Haag.
Il World Heritage Committee da l’UNESCO tgira il patrimoni mundial da l’umanitad (Convenziun dal patrimoni mundial dal 1972). Quel furma ina distincziun extraordinaria ch’è colliada cun l’obligaziun da preservaziun. Il patrimoni mundial sa cumpona dal Patrimoni cultural mundial e dal Patrimoni natiral mundial, quai che signifitga che l’UNESCO ha extendì sias agendas en ils champs da la cuntrada e da las furmaziuns natiralas (confurm al term dal monument da la natira). Gia il 1970 è vegnì lantschà il program Man and Biosphere ch’accentuescha la stretga colliaziun tranter prestaziuns culturalas e l’ambient. Da quest program fan er part ils reservats da biosfera en il senn da regiuns da model. A basa da quai è l’UNESCO er engaschada en la protecziun da l’ambient e da la natira; en consequenza dal program numnà èn sa sviluppadas impurtantas convenziun mundialas, per exempel areguard la biodiversitad.
Il 1982, a chaschun da la conferenza da l’UNESCO davart la cultura mundiala Mondiacult a Mexico, è vegnida fixada ina definiziun extendida dal term cultura. Ils 126 stadis participants han uschia substituì la concepziun elitara, burgaisa dal term cultura ed il focus europeic da cultura sin monuments ed ovras da l’art figurativ en il senn museal. L’onn 2005 ha l’UNESCO deliberà la Cunvegna davart la protecziun e la promoziun da la diversitad da las furmas d’expressiun culturalas – quasi ina magna charta da la politica da cultura. En quest context tutgan er il Patrimoni da documents mundial ch’è vegnì sviluppà en rom dal program Memory of the World dal 1992. Quel focusescha sin perditgas materialas d’impurtantas prestaziuns culturalas spiertalas (vegls manuscrits, documents originals, bibliotecas e.a.). L’october 2003 è vegnida relaschada la Convenziun da l’UNESCO per la preservaziun dal patrimoni cultural immaterial; la cunvegna è entrada en vigur l’avrigl 2006. Gia il program precedent Capodovras da l’ierta orala ed immateriala da l’umanitad ha protegì tranter il 1997 ed il 2006 furmas d’expressiun oralas sco mitus, epos e raquints sco er arts represchentativs sco musica, saut, gieus, usits, abilitads artisanalas ed autras furmas d’expressiun artistica che na s’expriman betg en ina definiziun dal term ‹ovra› en in senn material.
Politica da medias[modifitgar | modifitgar il code]
Sin il sectur ‹communicaziun ed infurmaziun› s’occupa l’UNESCO dals problems da la societad d’infurmaziun. Ella s’engascha per la libertad da pressa e l’access ad infurmaziuns, tranter auter cun intermediar en pajais en svilup cumpetenza da medias, furmar schurnalists e gidar a sviluppar staziuns da radio resp. agenturas da novitads.
Sut il num EOLSS (Encyclopedia of Life Support Systems) tgira l’UNESCO ina vasta enciclopedia scientifica ch’è accessibla online.[2]
Istorgia[modifitgar | modifitgar il code]
Origin[modifitgar | modifitgar il code]
Sco organisaziun antecessura da l’UNESCO vala l’Institut International de Coopération Intellectuelle (IICI) ch’era associà a la Societad da las naziuns e ch’ha cumenzà cun sia lavur il schaner 1926 a Paris.[3] L’IICI da sia vart era vegnì installà, perquai che la Commission International de Coopération Intellectuelle (CICI) dal 1922, che consistiva da quattordesch commembers – tranter auter Albert Einstein, Henri Bergson, Marie Curie e Gonzague de Reynold – valeva sco pauc efficazia. Perquai è vegnì creà l’IICI sco organ executiv da la CICI; la Frantscha ha mess a disposiziun la gronda part dal persunal e surpiglia 80 % dals custs da l’institut. Las incumbensas principalas da l’IICI eran dumondas dal dretg d’autur e da la proprietad intellectuala, da translaziun, da la statistica sin il champ da la cultura e dal ‹discharmament moral›. L’IICI dueva pia agir a moda cumplementara a la Societad da las naziuns; entant che quest’ultima era engaschada en il mantegniment da la pasch tras mesiras politicas sco il discharmament e la pacificaziun, dueva l’IICI rinforzar la prontadad dals pievels per la pasch tras mesiras d’educaziun e da cultura.
Dapi il 1942 ha il minister da l’educaziun britannic Lord Butler manà a Londra discurs cun collegas d’uffizi dad otg regenzas d’exil europeicas. La finamira era da restabilir en l’Europa la furmaziun e la cultura suenter la fin da la Segunda Guerra mundiala. L’Uniun sovietica ha refusà explicitamain da sa participar a las contractivas. Planisads eran oriundamain contracts bilaterals tranter ils singuls stadis. Suenter ch’ins aveva però decidì la fundaziun da las Naziuns unidas, ha il circul enturn Butler cumenzà la primavaira 1944 a sviluppar ina structura sumeglianta per l’educaziun e cultura sut il tetg da l’ONU da pli tard cun sedia a Londra. In emprim sboz per ina constituziun da l’UNESCO datescha da l’avrigl 1944. A partir da quel mument èn er ils Stadis Unids sa participads a las deliberaziuns. Ils participants europeics speravan ch’i dettia in sustegn finanzial da vart dals Stadis Unids per il temp suenter la guerra. Da vart da l’America han ins vulì duvrar l’UNESCO per furmar in’Europa democratica tenor ils agens plans.[4]
A partir da l’avrigl 1945 èsi vegnì tar differenzas d’opiniuns tranter la nova regenza franzosa sut Charles de Gaulle ed ils ulteriurs participants da la runda da cussegliaziun. La vart franzosa vuleva che l’UNESCO sa basia sin lur atgna concepziun da cultura tenor la Revoluziun franzosa. A partir dal november 1945, suenter ina midada da la regenza da vart britannica, èn sa participads delegads cun relativamain pauc experientscha a las tractativas; en questa fasa èsi reussì als Franzos da fixar Paris sco sedia futura da l’UNESCO. Tematicamain è la discussiun s’averta da quest temp er als champs da la scienza e da la collavuraziun internaziunala.
Directurs generals da l’UNESCO[modifitgar | modifitgar il code]
- Audrey Azoulay, Frantscha (2017-fin oz)
- Irina Bokova, Bulgaria (2009–2017)
- Kōichirō Matsuura, Giapun (1999–2009)
- Federico Mayor Zaragoza, Spagna (1987–1999)
- Amadou-Mahtar M'Bow, Senegal (1974–1987)
- René Maheu, Frantscha (1961–1974)
- Vittorino Veronese, Italia (1958–1961)
- Luther Evans, Stadis Unids (1953–1958)
- John Wilkinson Taylor, Stadis Unids (1952–1953)
- Jaime Torres Bodet, Mexico (1948–1952)
- Julian Huxley, Reginavel Unì (1946–1948)
Structura d’organisaziun da l’UNESCO[modifitgar | modifitgar il code]
Ils organs da l’UNESCO furman la conferenza generala, il cussegl executiv ed il secretariat che vegn manà d’in directur general.
Conferenza generala[modifitgar | modifitgar il code]
La conferenza generala furma l’organ da decisiun e da controlla suprem da l’UNESCO. Dapi il 1954 sa scuntra ella mintga dus onns ad ina dieta ordinaria. En la conferenza generala vala il princip ‹in stadi – ina vusch›, ina regla che vegn er applitgada en autras organisaziun spezialisadas sco er en l’Assamblea generala da las Naziuns unidas.
La conferenza generala decida davart las finamiras e las lingias directivas generalas da la lavur da l’organisaziun; basa da discussiun furman ils programs che vegnan preparads tras il cussegl executiv.
Ultra da quai convochescha ella conferenzas internaziunalas, approvescha las cunvegnas statalas e tracta ils rapports dals stadis commembers; en quels sto vegnir dà pled e fatg areguard las mesiras ch’èn vegnidas prendidas per realisar las cunvegnas e recumandaziuns.
La conferenza generala elegia er ils commembers dal cussegl executiv (mintgamai per in temp d’uffizi da quatter onns). Dapi il 1995 consista quel da 58 commembers; per ordinari sa scuntran quels duas giadas l’onn.
Cussegl executiv[modifitgar | modifitgar il code]
Il cussegl executiv furma la colliaziun tranter la conferenza generala ed il secretariat. El è responsabel per la preparaziun da l’urden dal di da la conferenza generala, per examinar il program da lavur ed il plan da finanziaziun correspundent sco er per survegliar il program da lavur ch’è vegnì deliberà dal secretariat.
Areguard la cumposiziun dal cussegl executiv sa lascha constatar en il decurs dals ultims 50 onns ina statalisaziun creschenta. Fin il 1954 valevan ils commembers sco persunas privatas, elegidas sco represchentants da la vita spiertala che duevan agir per incumbensa da la conferenza generala. Tenor ina proposta dals Stadis Unids e dal Reginavel Unì na valan ils represchentants betg pli sco independents, mabain a medem temp sco politichers che represchentan ils stadis, dals quals els derivan. Dapi il 1976 pon las regenzas ultra da quai revocar lur represchentants avant la fin dal temp d’uffizi da quatter onns e laschar remplazzar quels independentamain da lur consentiment. Elegidas vegnan tenor artitgel V alin. 2 da la constituziun da l’UNESCO persunas che disponan da l’experientscha e da las abilitads ch’èn necessarias per ademplir las obligaziuns administrativas ed executivas dal cussegl.
Secretariat[modifitgar | modifitgar il code]
Il secretariat è sutdividì en pliras partiziuns. A la sedia principala a Paris lavuran da preschent radund 2100 collavuraturs or da 170 naziuns. Ulteriurs 700 collavuraturs èn activs sin ils 65 posts exteriurs en tut il mund.
Il secretariat vegn manà d’in directur general. Quel vegn elegì, sin proposta dal cussegl executiv, da la conferenza generala per ina perioda d’uffizi da quatter onns. Il directur sa participescha a las sesidas da la conferenza generala, dal cussegl executiv e da las cumissiuns, ma senza dretg da vuschar, ed elavura rapports davart l’activitad da l’organisaziun.
Cumissiuns naziunalas[modifitgar | modifitgar il code]
Tar las cumissiuns naziunalas da l’UNESCO na sa tracti betg d’organs da l’UNESCO, mabain da posts naziunals da mintga stadi commember. Quellas eran gia previsas en questa furma en la constituziun da l’UNESCO e duain «metter en colliaziun cun la lavur da l’UNESCO las instanzas decisivas che sa fatschentan cun dumondas da l’educaziun, da la scienza e da la cultura». Cumissiuns naziunalas existan en tut ils stadis commembers.
Instituziuns, iniziativas e programs da promoziun[modifitgar | modifitgar il code]
Confurm als accents tematics enconuscha l’UNESCO divers programs che stattan en connex cun l’alfabetisaziun e l’emprender per vita duranta. In segund accent furman ils dis mundials da la filosofia, dal cudesch, da la poesia, da la musica, dal svilup cultural e.a. Grond’attenziun vegn deditgada a l’ierta culturala e natirala (patrimoni mundial, patrimoni da documents mundial, bains culturals immaterials e.a.). Daspera tgira l’UNESCO differentas instituziuns e programs che sa fatschentan cun l’idrologia e l’oceanografia sco er cun ils reservats da biosfera.
Annotaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- ↑ Deutsche UNESCO-Kommission e.V., Ziele des Bioethik-Programms
- ↑ eolss.net.
- ↑ Areguard l’IICI cf. Christine Manigand: Elites et coopération culturelle internationale dans le cadre de la Société des Nations. En: Marta Petricioli und Donatella Cherubini (ed.): Pour la paix ein Europe. Institutions et société civil dans l’entre-deux-guerres. P.I.E. Peter Lang, Brüssel e.a. 2007, ISBN 978-90-5201-364-0 (L’Europe et les Europes – 19e et 20e siècles, tom 7), p. 57–71.
- ↑ Corinne A. Pernet (2014): Twists, Turns and Dead Alleys: The League of Nations and Intellectual Cooperation in Times of War. En: Journal Of Modern European History 12, nr. 3, p. 342–358.
Litteratura[modifitgar | modifitgar il code]
- Klaus Hüfner, Wolfgang Reuther (ed.): UNESCO-Handbuch. 2. ed. Uno-Verlag, Bonn 2005, ISBN 3-923904-60-6.
- Philipp Winkler: Standard-setting in der UNESCO. En: NVwZ-Extra 38 (12), p. 1–6 (PDF; 105 kB).
Colliaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- Pagina d’internet da l’UNESCO
- Contract da fundaziun da l’UNESCO
- Cumissiun naziunala svizra per l’UNESCO


text:
in hattrick suenter pausa decida il giug
Il giug denter Trun/Rabius e la secunda'equipa da Domat entscheiva cun entginas mesas schanzas per omisduas equipas. Quellas schanzas seresultan pil pli entras situaziuns da standard ni entras sbagls. Ella 24avla minuta arva Daniel Pfister il score, igl 1:0 per l'equipa da casa suenter in'acziun cun bia engaschi ed era empau cletg. Cuort suenter ha Trun/Rabius aunc la gronda schanza d'alzar il resultat entras Orlando Monn, mo il siet va suro. Suenter mes'ura vegn lu Domat era meglier el giug e promt capeta igl 1:1 suenter ina malprecauziun ella defensiva. In schoc per l'equipa indigena. Ei suonda ina fasa cun massa sperditas da bals e pigns fouls. Entochen pausa han lu aunc omisduas equipas schanzas da sittar gols, la pli gronda ha Patrizio Decurtins che tucca denton mo la petga. Aschia va ei cul resultat dad 1:1 ella pausa.
Suenter pausa vesan ins spert che Trun/Rabius ei buca cuntents mo cun in pari. Gianin Derungs ha gia baul la gronda schanza d'alzar il resultat, mo il bien goli da Domat perschuada inaga dapli cun ina parada. Ella 49avla minuta schabegia ei lu finalmein. Ils indigens van en avantatg entras in gol da Patrizio Decurtins. Da menziunar ei cheu cunzun igl assist culla sola dad Orlando Monn. Uss ei il giug lantschaus ed ei suonda puspei ina fasa cun ina schanza suenter l'autra per omisduas equipas. Patrizio Decurtins nezegia ina da quellas suenter ina bial'acziun singula cun in siet el cantun a bass, 3:1. Il giug para cun quei dad esser decidius e puspei domineschan fouls e malexactadads la davosa mes'ura dil giug. Suenter 70 minutas aulza puspei Patrizio Decurtins sin 4:1, quei suenter in corner. Igl attaccader setta pia in hattrick enteifer biebein 20 minutas! Silsuenter suondan puspei entginas situaziuns da standard ed ina da quellas meina al 5:1 per l'equipa da casa. Il giuven defensur Lucas Maissen fa siu emprem gol per Trun/Rabius entras in gol cul tgau.
Trun/Rabius gudogna il giug suenter ina buna prestaziun cunzun gest suenter pausa e va per treis puncts impurtonts encunter in adversari che sesanfla ella medema regiun dalla tabella. Aschia vegn Trun/Rabius da sedistaccar empau dil streh da relegaziun.


text:
Isabelle Sbrissa è naschida l'onn 1971. Ella ha studegià a la Scola auta dals arts da Berna e scriva tocs da teater e poesias. Cun sia micro chasa editura «disdill» ha ella publitgà poèmes poèmes1 (2013) e la revista La feuille. En las éditions NOUS è cumparì Ici là voir ailleurs (2018). Ella viva ad Undervelier (JU).
«tout tient tout»
Gia a partir da l'emprima egliada vesain nus en tout tient tout d’Isabelle Sbrissa duas scripziuns da differenta furma. L'ina è fluida, senza interrupziun, senza punctuaziun, ina quasi-prosa cun ina sintaxa indefinida. Ella pledenta ils senns. Ins vesa ed ins auda, tant dadens sco er dadora, ins senta ils conturns: iert, guaud, naiv u mustgas. L'autra scripziun staglia la lingua independentamain dal senn. Ils pleds per part tratgs dapart, che vegnan chatschads a lur limitas, laschan sin la pagina uschiglio alva ina chava verticala che segna in ur, davent dal qual la scripziun sa reflectescha.
Ma i dat bler dapli ch'il «tut» d'ina scripziun ed il «tut» da l'autra scripziun. I dat lur inscunter en il cudesch che las unescha e che las tegna ensemen. Tranter ellas datti numerusas passaschas da pleds, da motivs, da salids e da renconuschientschas. Il titel l'ha annunzià: tout tient tout – tut tegna tut. Per la lectura u il lectur n'è questa frasa ni ina simpla constataziun ni in'utopia vana, mabain è daventada in'experientscha poetica.


text:
I saja stà in onn cun auts e bass bilantschescha Peter Engler, il directur partent da las Pendicularas da Lai il davos onn da gestiun. Il punct culminant hajan las pendicularas cuntanschì la stad da l’onn passà. Cun 2,5 milliuns emprimas entradas saja quai stà la meglra stad en l’istorgia da las Pendicularas da Lai, stat scrit en il rapport annual. Main allegraivel saja stà il cumenzament da l’enviern passà. Quitads hajan fatg las grondas malsegirtads pertutgant l'avertura dal territori da skis. Uschia hajan las pendicularas gì da registrar in minus da giasts da 30% sur las festas da Nadal e Bumaun. La blera naiv, la bell'aura ed il grond dumber da giasts Svizzers, hajan alura però procurà per ina fin da la stagiun d’enviern solida.
Pendicularas Lai Pitschna perdita il davos onn da gestiun
Las Pendicularas da Lai han fatg l’onn da gestiun 2020/21 ina perdita da circa 53'761 francs. La svieuta da traffic munta a 27,3 milliuns francs, tge ch’è in plus da 3,9% en congual cun l’onn avant.
RTR novitads 12:00


text:
Suenter ch'il Cussegl dals chantuns ha gia approvà la moziun, fiss la dumonda d'in obligatori da rasar puschina cun uders stada tractandada uss en il Cussegl naziunal. Ina decisiun en chaussa na datti anc betg perquai ch'il Cussegl naziunal ha interrut la debatta gist avant questa fatschenta. Ubain ch'ella cumpara anc ina giada sin la glista da tractandas ils proxims dis ubain pir en la proxima sessiun.
Ch'il sistem cun uders reducescha marcantamain las emissiuns dad amoniac cumpareglià cun ils sistems convenziunals è encounschent. Perquai vegn ina midada sin quest sistem er gia promovida fin uss cun pajaments directs. Per che anc daplirs manaschis midian sin il sistem dad uders, vul il Cussegl federal midar da la promoziun tar l'obligatori. Quai cun excepziuns p. ex. per spundas taissas nua ch'igl è pervi da la segirtad betg pussaivel da bittar or la puschina cun uders.
Realisar l'obligatori en Grischun fiss cumplitgà
Ma gist tar la topografica vesa Thomas Roffler, il president da l'Uniun purila dal Grischun in emprim problem tar in obligatori en Grischun. Bleras parcellas da terren en il chantun tutgassan tenor el tar omaduas categorias. Pia sin ina part stuess ins metter puschina cun il sistem dad uders e sin l'autra cun in sistem convenziunal. Vul dir, tscherts bains purils duvrassan pliras maschinas e quai chaschunass custs supplementars. Ed i fiss tenor Thomas Roffler er da guardar, ch'i na vegniss betg pli mo mess puschina là, nua ch'i giess cun il sistem dad uders.
Ord vista dad oz stuain nus quintar che blers manaschis fissan pertutgads d'in obligatori.
Er la varianta che p. ex. manaschis pitschens laschassan far insatgi auter las parts cun uder, perquai ch'i na cunvegn betg dad avair duas maschinas, vesa il president da l'uniun purila sco problematica. Gist en il Grischun sajan las fasas da vegetaziun e cun quai ils muments ideals da rasar puschina savens curtas. Uschia stuess la puschina vegnir messa en blers lieus il medem mument e quai giess be cun pliras maschinas. La finala na fissi pia betg pussaivel da bittar or la puschina dapertut lura, cura ch'i fiss il dretg mument per il terren.
Als ins tanschan las excepziuns, als auters betg
La proposta per l'obligatori dal Cussegl federal prevesa excepziuns. Tant per terren taiss, nua ch'i n'è betg pussaivel da metter puschina cun uders sco er per manaschis pitschens ed er la pussaivladad ch'ils chantuns pon sezs definir excepziuns.
Per Thomas Roffler van quellas en la dretga direcziun. Ellas sajan manegiadas bain, però betg propi realisablas en la pratica. Ins stuess definir per tut ils var 2'000 manaschis en il chantun, tge e nua che las excepziuns valan. Quai chaschunass tenor el er malgistadads, perquai ch'ins na possia betg cumparegliar tut las situaziuns en il chantun ina cun l'autra.
Realisar las excepziuns a moda faira – qua sun jau da l'avis che quai è ina chaussa bunamain nunpussaivla.
Auter vesa quai il WWF dal Grischun. La manadra da fatschenta, Anita Mazzetta è persvasa che las excepziuns tanschian per resguardar bain avunda la situaziun dals manaschis pitschens e da muntogna. La realisaziun da l'obligatori fiss tenor ella per gronda part en ils mauns dal chantun e quel haja ultra da quai era la pussaivladad da decider excepziuns en cas singuls. Uschia saja quai ord lur vista realisabel era per quels manaschis.
L'effect da sistem cun uders n'è betg dispitaivel
Ch'il sistem da bittar or puschina cun uders reducescha las emissiuns marcantamain e fa perquai er senn, da quel fatg èn aderents ed adversaris persvas.
Per Thomas Roffler tanscha però la schliaziun actuala, nua che manaschis che vulan midar sistem da rasar puschina, vegnan sustegnids finanzialmain. Che questas cifras stagneschan actualmain, argumentescha el uschia: Quels manaschis, nua che quai fetschia senn, hajan gia fatg u fetschian fitg gugent quella midada. Tschels però, nua ch'ina midada na fetschia p. ex. ord motivs da la segirezza nagin senn, na fetschian betg ella.
Nus avain massivs problems cun nitrat ed amoniac en l'agricultura svizra [...]. Perquai è quai uss la mesira tecnica realisabla e praticabla che sto daventar obligatoria. Uschiglio na vegnin nus betg vinavant en quest sectur.
Anita Mazzetta percunter è persvasa che l'agricultura stoppia surpigliar la responsabladad per las emissiuns ch'ella chaschunia. La problematica cun nitrat ed amoniac saja gronda e la reducziun pitschna ils ultims onns – er perquai ch'ins haja ils ultims onns piglià mesiras be voluntarias. E perquai saja il sistem dad uders uss la mesira tecnica che saja pussaivla e praticabla e che stoppia vegnir declerada oblicatorica. Uschiglio na vegnian ins tenor ella betg vinavant en quest sectur. Er sche quai chaschunia dapli lavur organisatorica ed administrativa.
Per il chantun ina da pliras mesiras
Ord vista dal chantun è il sistem da metter puschina cun uders ina da bleras mesiras che sajan necessarias per cuntanscher las finamiras per la protecziun dal clima. Las mesiras stoppian simplamain esser realisablas e praticablas er en il territori da muntogna grischun, ha ditg il manader da l'Uffizi per agricultura e geoinfurmaziun, Daniel Buschauer.
Els hajan gia influenzà la proposta dal Cussegl federel per l'obligatori en quest senn durant la consultaziun tar ils chantuns. Actualmain sajan ins en collavuraziun cun ils auters chantuns vid elavurar ils detagls en general ma er per las excepziuns. Il sistem da metter puschina cun uders fetschia er part dal project per «in'agricultura neutrala al clima» ch'il chantun sustegna cun passa sis milliuns francs fin il 2025.


text:
Karl Barth
Karl Barth (* 10 da meg 1886 a Basilea; † 10 da december 1968 a listess lö) d'eira ün teolog refurmo e vela scu ün patrun da baselgia dal 20evel tschientiner.
Vita[modifitgar | modifitgar il code]
Vita professiunela[modifitgar | modifitgar il code]
Dal 1911 fin a 1921 d'eira Barth in uffici scu ravarenda da la plaiv refurmeda a Safenwil i'l chantun Argovia. Zieva ch'el vaiva publicho il commentari a la charta als Romauns gniva'l clomo sülla professura d'onur a Göttingen in Germania da Nord. 1925 ho'l accepto üna clameda vers Münster in Vestfalia. Lo restaiva'l fin 1930 cur ch'el ho müdo a Bonn sün üna plazza scu ün professer ordinari.
Dal 1935 stuvaiva Barth returner a Basilea. El vaiva refüso da discuorrer il saramaint dals ufficiants sün Adolf Hitler (el pretendaiva da fer que be cul agiunt per taunt ch'eau se scu cristiaun evangelic ...). Medemmamaing vaiva Barth criticho il taschair da la baselgia in fatscha al principi da la persecuziun dals Güdevs.
A la faculted teologica da Basilea daiva Barth instrucziun academica fin a 1962, perfin auncha zieva l'ir in pensiun minchataunt fin cuort avaunt sia mort.
Vita privata[modifitgar | modifitgar il code]
Düraunt 35 ans mantgnaiva Barth üna relaziun da triangul ambiziusa cun sia duonna Nelly naschida Hoffmann, cun la quela el vaiva tschinch iffaunts, d'üna vart e da sia ameda Charlotte von Kirschbaum da l'otra vart. Von Kirschbaum lavuraiva scu sia assistenta scientifica.
Ouvras[modifitgar | modifitgar il code]
L'ouvra prinicipela da Karl Barth es sainza dubi la Kirchliche Dogmatik (= dogmatica ecclesiastica) chi cumparaiva traunter 1932 e 1968 cumpigliand 30 toms e chi restaiva na accumplida. Pervi da sia grossezza voluminusa e da la culur da la liadüra vain'la eir nomneda Moby Dick memorisand la balena alva legendara.


text:
Raron
Raron a l'è un cumün svizzer del distret de Westlich Raron, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 30.26 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1857 abitant.
El cumün de Raron al se tröva a una altitüden de 638 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Ausserberg, Baltschieder, Blatten (Lötschen), Bürchen, Niedergesteln, Unterbäch, Visp, Wiler (Lötschen), Zeneggen.
El pueta Rainer Maria Rilke l'è sutraa in del cimitero de la gesa vegia de Raron.
RiferimentModifega
Ligam de föraModifega
- Official website (Todesch)


text:
A lunga vista na vegn l’US Danis-Tavanasa betg da tegnair duas equipas. Surtut il cader da giugaders en la quarta liga è magher. En il davos gieu da la runda d’atun han ins schizunt stuì dar forfait pervi da la mancanza da giugaders. Il giavisch e la finamira fiss uss da collavurar cun il CB Trun/Rabius. Ils dus clubs na discurran dentant betg d’ina collavuraziun u schizunt ina fusiun, mabain d’ina gruppaziun.
Il davos temp èn il discurs vegnids pli intensivs ed il project pli concrets. Ord vista dal CB Trun/Rabius na datti nagins obstachels pli, sco quai ch’il president Otto Beer ed er il trenader da l’emprima equipa dal CB Trun/Rabius, Donat Albin, dian. Albin è persvadì ch’omadus clubs profitassan d’ina tala gruppaziun. I na saja oz betg pli quella rivalitad sco pli baud ed i saja ussa da patratgar regiunal e betg pli local, uschia Donat Albin.
Miseria da chattar in trenader
La gruppaziun tranter il CB Trun/Rabius e l’US Danis-Tavanasa è sin buna via, i dat dentant anc intgins obstachels. Per l'ina èn ils da Tavanasa a la tschertga d’in nov trenader suenter che Sandro Cathomas ha abditgà ord motivs privats. Senza trenader – nagina gruppaziun, uschia il president da l’US Danis-Tavanasa, Daniel Carigiet ch’ha dentant betg vulì prender posiziun en chaussa. Il frust è il mument grond tar el e tar l’US Danis-Tavanasa.
Il project da gruppaziun pudess uschia tuttina anc vegnir franà curt avant l’arrivada. Enfin mez zercladur ston ils dus clubs ina gia annunziar las equipas per la proxima stagiun 2020/2021 e fin la fin dal mais sto er vegnì decis definitiv davart ina collavuraziun tranter ils dus clubs sursilvans. Ils pertutgads, en emprima lingia ils dus presidents Otto Beer e Daniel Carigiet èn uschia sut squitsch.


text:
da sur Martin Bearth
Suenter la miracla culs pauns e culs pèschs ei Jesus navigaus a Cafarnaum da l’autra vart dil lag. Il pievel che Jesus veva spisgentau il di avon ha puspei fom e spetga ch’el detti ussa paun ad els. Mo Jesus di: «Jeu sun il paun dalla veta. Tgi che maglia mei vegn a viver entras mei» (cf. Gn 6,51). Quels plaids da Jesus han biars da ses giuvnals buca capiu, han priu scandel e bandunau el. Sinaquei damonda Jesus ils auters: «Leis era vus ir naven?» (Gn 6,67). La risposta da Simon Pieder fa surstar: «Segner, tier tgi duein nus ir? Ti has plaids da veta perpetna. Nus vein cartiu e savein: Ti eis il Sogn da Diu» (Gn 6,68s). Gie, Segner, tier tgi duein era nus dad oz ir, cu bia ei per nus nuncapeivel e stgir e grev? Ti has plaids che dattan veta e speronza, per ussa e per adina.
Gn 6,60–69
60Udend quei, han biars da ses giuvnals detg: Ses plaids ein dirs, tgi po tedlar els? 61Savend Jesus che ses giuvnals murmignavan pervia da quei, ha el emparau els: Prendeis vus scandel da quei? 62Tgei pér lu, cu vus veseis il Fegl dil carstgaun ad ascender leu, nua ch’el fuva avon? 63Il spért ei quel che dat veta; la carn vala nuot. Ils plaids che jeu hai detg a vus ein spért e veta. 64Denter vus ein denton enzacons che creian buc. Jesus saveva gie d’entschatta enneu tgi che creigi buc e tgeinin che vegni a tradir el. 65Ed el ha cuntinuau: Perquei hai jeu detg a vus: Negin sa vegnir tier mei, sch’igl ei buca dau ad el dil Bab.
66Da cheu naven ein biars da ses giuvnals seretratgs ed han buca cumpignau el pli. 67Cheu ha Jesus detg als dudisch: Leis era vus ir naven? 68Simon Pieder ha dau per risposta: Segner, tier tgi duein nus ir? Ti has plaids da veta perpetna. 69Nus vein cartiu e savein: Ti eis il Sogn da Diu.


text:
Resultats per Delegaziun da surveglianza da la NVTA (DSN)
Empustar, construir, gestir
Cun construir la NVTA fa la Confederaziun ina separaziun tranter infrastructura e gestiun. Quest nov manaschament da projects sa cumprova.Guardar l'eveniment
La surveglianza
Ch'il project grond procedia giuridicamain en in stadi irreproschabel e cunvegnentamain, controlla la Delegaziun da surveglianza dal parlament.Guardar l'eveniment
Custs
La finanziaziun dal project grond vegn discutada en moda intensiva. Il tema èn cunzunt ils custs che s'augmentan.Guardar l'eveniment
L'etappa da 5,4 milliardas
Quant custa la NVTA? Emprimas stimaziuns presuman 12 milliardas francs. L'onn 2009 conceda il parlament la summa supplementara e decisiva da 5,4 milliardas.Guardar l'eveniment


text:
Werner Heisenberg
Werner Karl Heisenberg (Würzburg, 5 de dezèmber del 1901 – Mònaco, 1 de febrér del 1976) l'è stat en fìzich todèsch. L'è cunusìt suradtöt per ìga formulàt el prensépe de endeterminasiù, 'na pilàster fondamentàl de la teurìa quantìstica. Chèsto prensépe el dis che l'è mìa pusìbol mizürà al stès momènt en maniéra precìza la puzisiù e 'l momènt lineàr de 'na partezèla elementàr. Heisenberg l'è stat premiàt col Premio Nobel per la Fìzica endel 1932. El prensépe de endeterminasiù el g'ha ezercitàt 'na 'nflüènsa de grant emportànsa sö la fìzica ma apò a söl pensér filozòfich del sècol XX.