text:
Element chimich
I element chimich a inn di sostanze che poden minga vesser spartide in di olter pussee sempliz.
Tut i element chimich a inn fad su de atom che gh'hann l'istess numer de proton in del nucli; a quèll numer chi ghe disen numer atòmich e 'l se ciama con la Z.
Per esempi, l'atom de carbòni a l'è fad de 6 proton, quèll de l'urani de 92. Se cognossen pussee de 100 element chimich diferent, dij quài 93 a inn naturai in su la Terra e 'l rest artificiai, o resultad de la radioatività.
I element inn representad cont una sigla de vuna o dò letere, e inn organizad in de la tavola periòdica.


c: text/html

text:
184
'Se l'è success[Modifega | modifica 'l sorgent]
- La Bruttia Crispina Augusta, miee de l'imperador Commòd, la trama per fà foeura el marì. Scoverta, la ven esiliada a Caver, per poeu vess coppada.
- Cina: princippi de la rivòlta di Turbant Giald.
- El Vall de Antonin el ven bandonaa per semper.
Chi l'è nassuu[Modifega | modifica 'l sorgent]
Chi l'è mòrt[Modifega | modifica 'l sorgent]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Modell:Calendari00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Direct Memory Access
Direct Memory Access (Access Dirett a la Memoria in lombard) a l'è 'na tecnega che la permètt a 'n dispositiv, de solit 'na periferica, de doperà la memoria de la CPU cont domà on interrupt per operazion de lettura, elaborazion e scrittura, senza fànn vun per ògni operazion singola.
Degià che la CPU a l'è general purpose, on sistema del gener el permett de doperà di chip specìfich per di operazion, magara ripetitiv, e de liberà la CPU per di alter compit.
Bibliografia[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Andrew Stuart Tanenbaum, Architettura dei calcolatori. Un approccio strutturale, Milano, Pearson Education, 2006.
- Giacomo Bucci, Architetture dei calcolatori elettronici, Milano, McGraw-Hill, 2001.


text:
La fittanza sa differenziescha suandantamain da la locaziun: il bain immobigliar na vegn betg surlaschà al fittadin mo per al duvrar, mabain er per profitar d'el (retratga dal retgav). Il fittadin s'oblighescha da sia vart da pajar in tschains da fittanza (daners u part dal retgav) e da purtar sez ils custs da mantegniment per mantegnair la valur dal manaschi prendì a fittanza (cun excepziun da reparaturas pli grondas)..
Fittanza d'ina ustaria, d'ina bar, d'in hotel
Fittanza d'in iert schrebertin per profitar d'el
Fittanza d'ina interpresa


text:
500 persunas avevan suttascrit l’iniziativa che prevesa che tut ils parcadis sin il territori da Scuol daventan gratuits. La vischnanca fusiunada da Scuol n'ha nagina lescha che regla la dumonda dals parcadis per tut las fracziuns. Tenor ils iniziants n'èsi betg gist, ch'ins sto pajar a Sent ed a Scuol, ma en autras fracziuns betg.
Per che Scuol daventia pli attractiv, oravant tut per ils giasts, fan ils iniziants la proposta che parcar daventa gratuit.
Cuntraproposta da la suprastanza
La suprastanza communala vul evitar in caos sin vias ferm frequentadas. Be cun in sistem controllà saja pussaivel da coordinar il traffic. La suprastanza communala fa perquai ina cuntraproposta, quella prevesa en ils centers l’obligaziun da pajar ed en la periferia da las fracziuns parcadis gratuits.
Ils 4 da mars ha il suveran da Scuol da decider sur da l’avegnir «Dapli per cumprar – damain per parcar».
RR actualitad 11:00


text:
Montescùd
Artìcol in dialètt rumagnòl
Montescùd o Munt Scud o Mount Scud (Montescudo in italièn) l'è un cumòn ad 2.038 abitìnt. Gli abitint ad Montescudo i cema e paes Munzcudle, du cu's po veda e nom uriginerie d'e paes: Montescudolo (Mons Scutulus). E paes us ciameva isce' fin ma l'unita' d'Itaglia. 'na masa ad furistir i e' vnu a ste t'e paes ti ultm an.
Culgament esterne[modifica | mudéfica la surzéia]
Belèria · Catòlga · Castèl d'Elci · Curièn · Gimèn · Misèn · Majôl · Munt Fior · Mundaìn · Munt Clòmb · Turièna · Montgridólf · Marcaden dla Marecia · Montescùd · Murzèn · E Puz · Arzö · La Péna · Rèmin · Saludèc · San Climènt · San Lé · Sant'Êgta · San Zuàn in Marignèn · Santarcànzul · Talamèl · Vróc


text: Dëché 'ndërè 'n lë tènp, i ögli mei li spégliu i müri sëgnài dë chi e séi gente a pèrs 'n guèra. Figliöi, dë mai privài, pai e mai ën péna. Parigli òmu e sam, li në vôru ënparàa a vurée bèn. I dréiti, i divèrsi a rerspëtàa; a tüti dëstinàa i bèn chë sun sciu a Tèra. Ëncöi, com séira gente aciacrinàe për putenti dëschërpanti. A scüsa e dëlong quéla: për métu 'nsèm a pajë, bësogna... fàa a guèra! Pöi, sërnüi, li sun ëndaiti a purtàa spëransa e pan, cüre e prutësiùn a Paisi dërucài da rajiùn dëjgaribàe dë Nasiun foraman o vëjine anbisiùn. Omu curagiüsi a Bandéra an dëstésë... Paghèndë cun a vita, 'r prejë dë r'Amùu. E dëmand ai sensa-tèsta chë li spùnciu aa paùu, odi e viulensa, përdabòn e ve pënsài:"Rëstërèm për sëméns?!" Nu, méi frài e vë sbagliai. Daimé amént. Anche për vue 'r sonërà r'rtima jvéglia. Ën la sota, 'r nasë dréit jvanirà e alura loc 'r rèrta Jbrigaivé, fin chë e sé 'n tènp: cuntrisiùn e pëniténsia, sun camìn ubrigài për truvàa a Pajë véra.


text:
Rimbomb dal proget da teater "La firma"
Ideja
Illas lecziuns da lingua vains nus adüna darcho gieu fasas integredas cul TCT (teater centro al tema). In quistas occasiuns ho que do adüna darcho scenas fich divertentas, ün pêr da quellas ho nossa magistra duonn’Elvira integro i’l teater La firma. Duonn’Elvira ho scrit las rollas adatteas per minchün/a da nus 10 scolars e scolaras. Ün da mieus conscolars es sto respunsabel per la glüsch e la tecnica. Sar Flurin, nos magister d’inglais e magister da la 1a e 2a classa, ho accumpagno tuot il teater cun differents töchs cul clavazin. Duos cuaffösas haun transmüdo a nus scolars e scolaras i’ls persunagis da l’istorgia.
La firma vain regneda d’ün vegl nar tiran. L’ideja da quist vegl meznar vains gieu nus scolars e scolaras. Quist’ideja am paraiva fich buna. Tuot las otras idejas d’eiran eir bunas. Eir cha que as tratta d’üna firma da dets magics, m’ho plaschieu fich bain.
Preparaziun ed imprender text
Eau d’he gieu la rolla da Riccardo Ravaschia, il figl dal vair inventur dals dets magics. Que d’eira üna granda rolla cun bod 1500 pleds. Eau d’he imprains mieu text düraunt fich bgeras uras. Zieva las vacanzas da meg vainsa alura exercito eir sül palc. Il text vainsa survgnieu aunz las vacanzas da meg, per pudair cumanzer ad imprender quel già düraunt las vacanzas. Eir in giuvand las scenas d’he eau pudieu memoriser il text.
Rapreschantaziuns
Il prüm di, la gövgia, ils 22 gün 2017, sun eau sto il prüm magari gniervus, ma zieva duos minuts ch’eau d’eira sül palc scu Riccardo, nu d’heja bado pü ünguotta da l’agitaziun. In venderdi es gnida üna firma specialiseda a filmer nos teater, lo d’eiran divers da nus bgerun pü agitos. La sanda nu vainsa fat quasi üngüns sbagls. Il public es sto inchanto da nossas rapreschantaziuns e que ho do duos sairas üna standing ovation. Que d’eira s’inclegia üna granda motivaziun per nus tuots.
Recapitulaziun
A me ho quist proget plaschieu fich bain, tuot las prouvas sül palc, güder düraunt la posa tar la cassa, tar las tuortas e tar las bavarandas, fer bellet e frisuras, müder vstieus, giuver sül palc. A me pera que pcho cha’d es a fin. Eau fess quist teater fich gugent aunch’üna vouta.
Flurin Bott, 6evla classa


text:
Oz, tranter las 06:00 e 08:00h, han las musicas da tschaiver: Moorschlümpf, Sgarella, Tschapatalpas, Rumplanadas e la gruppa da tamburs fatg canera e procurà per buna atmosfera en las vias da Domat. Bleras persunas han gia sautà e chantà la bun'ura da stgir – cunzunt giuvenils. Domat festivescha il tschaiver cun gronda premura e plaschair – pign e grond èn da la partida.
Suenter las 8:00h han las differentas gruppas da tschaiver visità ustarias, butias sco era la scola primara e superiura da Domat.
Il suentermezdi ha lura il grond til da tschaiver da Domat gi lieu. Nua che tuts pon preschentar lur costums, ch'els han per part gia prepara da ditg. E la saira pon ins festivar vinavant cun las musicas da tschaiver sin ils plazs publics sco era en las ustarias.
RR actualitad 06:00


text:
Discurs e contribuziuns da la sonda da giubileum da la Lia Rumantscha a Zuoz – per fufragnar atras:
Per dapli maletgs enturn il grond anniversari da la Lia Rumantscha e las festivitads da giubileum a Zuoz datti la dumengia en ils Cuntrasts
La «cosa nostra» ha 100 onns
La Lia Rumantscha ha festivà quests dis a Zuoz ses anniversari da 100 onns. Ma tgi e tge è quella Lia? E tge ha ella fatg tut quests onns?
L’emissiun Cuntrasts ha fatg visita a Zuoz e mussa ina schelta or da la festa ed or da l’istorgia da l’instituziun rumantscha: cun gratulants e participantas, cun poetins e fabulunzas, cun teatrists e musicistas, cun problemins e sfidas, cun resuns e reacziuns, cun passà e futur.
Cuntrasts, la dumengia ils 18.08.2019, las 17:25 sin SRF1.
RR emissiun speziala 12:00-17:00


text:
Il pensum dal president communal Mario Kunz vegn augmentà da 15 sin 25 pertschient. Da nov na datti nagina limitaziun dal temp d’uffizi pli. Cun il nov model d’organisaziun duai la suprastanza communala vegnir distgargiada ed i vegn a dar pli paucas sedutas. Naginas midadas datti tar la radunanza communala, là resta tut sco enfin qua. Da la direcziun fan part il president communal, il chanzlist ed il manader da l’ufficina. La direcziun è abla da decider sch'almain dus commembers èn preschents.
Grischun Central Novas structuras communalas a Seglias
La radunanza communala da Seglias en Tumleastga ha approvà cun gronda maioritad il nov model da manar las fatschentas. A partir dal 2017 vegn la vischnanca manada d’ina direcziun generala.
RTR/fb


text:
COVID-19 Svizra
Infurmaziuns davart la situaziun actuala, stadi dals 27 da settember 2022
Las cifras-clav vegnan actualisadas mintgamai il mardi a las 15:30.
Vaccinaziuns,
Appenzell Dadora
Persunas vaccinadas tenor chantun da domicil
Las datas publitgadas qua sa basan sin infurmaziuns ch'ils chantuns ed il Principadi da Liechtenstein ans annunzian regularmain. Quellas publitgain nus mintgamai il mardi. Perquai pon ellas divergiar da las datas communitgadas dals chantuns e dal Liechtenstein. Las cifras resguardan ils vaccins da tut ils producents.
En Svizra ed en il Principadi da Liechtenstein èn admess trais vaccins per prevegnir a COVID-19. Sco cumplettamain vaccinadas valan las persunas che han survegnì duas dosas dals vaccins Moderna (Spikevax®) u da Pfizer/BioNTech (Comirnaty®) sco er las persunas ch'èn cumprovadamain guaridas d'ina infecziun cun SARS-CoV-2 e che han survegnì ina dosa da quests vaccins. Tar il vaccin da Johnson & Johnson (Covid-19 Vaccine Janssen®) dovri mo ina dosa dal vaccin (recumandaziun da vaccinaziun dal UFSP/CFV).
A tut las persunas sur 12 onns (12–30 onns exclusivamain resp. da preferenza cun Comirnaty®) vegni recumandà da rinfrestgar la vaccinaziun cun in vaccin mRNA da Moderna (Spikevax®) e da Pfizer/BioNTech (Comirnaty®) a partir da quatter mais suenter ina vaccinaziun cumpletta (immunisaziun da basa). Persunas vaccinadas cumplettamain che han laschà rinfrestgar la vaccinaziun tenor la recumandaziun dal UFSP/CFV èn inditgadas separadamain. La quota da persunas vaccinadas sa referescha a l'entira populaziun u a la classa da vegliadetgna respectiva. Las persunas vaccinadas vegnan attribuidas al chantun, nua ch'ellas abitan (chantun da domicil). Ulteriuras infurmaziuns chattais Vus sin la pagina d'internet dal UFSP > Coronavirus: Vaccin.
Las infurmaziuns davart effects nungiavischads da la vaccinaziun (ENV) vegnan registradas sur il sistem d'annunzias spontanas da Swissmedic. Swissmedic examinescha e valitescha las annunzias dals effects secundars ch'èn vegnidas registradas. Infurmaziuns detagliadas èn publitgadas sin la pagina d'internet da Swissmedic.
Ils chantuns ed il Principadi da Liechtenstein ans furneschan las datas sin ina via electronica segira. I sa tracta da datas singulas anonimisadas.
Repartiziun geografica
Persunas vaccinadas tenor chantun da domicil, Appenzell Dadora, Stadi: 26.09.2022
Las classas da vegliadetgna inditgadas correspundan a la strategia da vaccinar cunter COVID-19.
Svilup temporal
Persunas vaccinadas, Appenzell Dadora, dals 21.12.2020 fin ils 26.09.2022
Total: Las surfatschas mussan la relaziun cumulativa da las persunas vaccinadas parzialmain e cumplettamain fin a la data correspundenta.
Media da 7 dis: Las lingias mussan – en la media da 7 dis (media davent da 3 dis avant fin 3 dis suenter) – il svilup da las persunas che han survegnì ina emprima dosa dal vaccin sco er las persunas vaccinadas cumplettamain.
Valurs dal di: La preschentaziun mussa las persunas che han survegnì quel di l'emprima dosa dal vaccin sco er las persunas vaccinadas cumplettamain. Las lingias mussan la media movibla da 7 dis (media davent da 3 dis avant fin 3 dis suenter).
Svilup temporal tenor vaccins
Persunas vaccinadas cumplettamain, Appenzell Dadora, dals 21.12.2020 fin ils 26.09.2022
Demografia
Persunas vaccinadas, Appenzell Dadora, dals 21.12.2020 fin ils 26.09.2022
Repartiziun tenor classa da vegliadetgna
Appenzell Dadora
0–9
0,02%
2,08%
0,37%
10–19
11,64%
39,02%
1,09%
20–29
23,90%
59,11%
0,80%
30–39
29,92%
60,27%
0,65%
40–49
40,69%
68,67%
0,66%
50–59
47,64%
71,48%
0,35%
60–69
62,65%
81,81%
0,49%
70–79
69,24%
88,09%
1,02%
80+
62,48%
94,08%
2,82%
Gruppas da ristga en cumparegliaziun cun autras persunas
Persunas vaccinadas cumplettamain, Appenzell Dadora, dals 21.12.2020 fin ils 25.09.2022
La strategia da vaccinar cunter COVID-19 priorisescha persunas tenor gruppas da ristga (gruppas en mira 1 fin 4) e tut las autras persunas (gruppa en mira 5). Tar las gruppas da ristga tutgan persunas cun ina ristga pli gronda d'in decurs gravant da la malsogna, d'ina infecziun u d'ina transmissiun. Il persunal che dat la vaccinaziun verifitgescha l'appartegnientscha a la gruppa respectiva.
Valurs da 7 dis: las travs mussan la proporziun per emna.
Total: Las surfatschas mussan la proporziun cumulativa fin a la data correspundenta. La proporziun po vegnir mussada sco quotas da las «persunas vaccinadas cumplettamain» u en relaziun cun l'entira populaziun.
Pervia d'arrundaments matematics poi esser che la summa dals pertschients n'è betg exactamain 100 %.
Indicaziun davart la vaccinaziun
Persunas vaccinadas cumplettamain, Appenzell Dadora, dals 21.12.2020 fin ils 25.09.2022
La grafica mussa il dumber da las persunas vaccinadas cumplettamain dadas tenor indicaziuns davart la vaccinaziun. «Autras» sa referescha a tut las persunas che n'appartegnan betg a las gruppas da ristga tenor la strategia da vaccinar cunter COVID-19.


text:
L'autura engiadinaisa survegn il Premi grischun da litteratura 2020 en renconuschientscha da sia activitad variada e perseveranta, scriva la Fundaziun Premi grischun da litteratura en ina communicaziun. Sia lingua saja caracterisada da gronda virtuositad e sias istorgias hajan vieutas surprendentas.
Romana Ganzoni ha publitgà divers texts ed era dus cudeschs, Granada Grischun dal 2017 e Tod in Genua dal 2019.
Quest premi ha ina gronda impurtanza per mai, quella da vegnir reconuschida en patria.
Il premi è dotà cun 10'000 francs e vegn surdà da la Fundaziun Premi grischun da litteratura. La surdada dal premi vegn ad esser ils 12 da favrer a Cuira.
Ord l'archiv
Tar RTR è la scriventa era adina puspè cumparida, saja quai l'onn 2002 tar la fundaziun da Soroptimist, l'uniun da las dunnas socialmain engaschadas, u er sco autura dals Impuls. Il 2014 era ella er nominada per il premi Ingeborg Bachmann nua ch'ella ha stuì prender encunter critica (guarda video). Dentant ha l'autura er dà invista en ses gust da musica (emissiun Mia vita, mia musica dal 2013). Tadlai e guardai dus exempels ord noss archiv.
RTR novitads 6:00


text:
Sch'in product survegn la meglra nota, in A stgir verd, ni la mendra, in E cotschen, dependa da differents criteris. Buns criteris èn la quantitad da fritgs, legums, favs, nuschs, ielis, substanzas da ballast e alv d'ov. Negativs criteris èn zutger, sal, schlets grass ed il dumber da calorias.
Dentant stoppian ins dar adatg cun sa referir memia fitg sin il Nutri-Score, di l'experta per metabolissem Anne Katrin Borm, envers SRF Puls.
Funcziun
Il Nutri-Score è bun per cumparegliar sumegliants products. Pia per mirar tge jogurt, ni tge pizza schelentada ch'è la pli sanadaivla, dentant betg per cumparegliar il jogurt cun la pizza. Pertge sch'ina pizza ha in Nutri-Score A stgir verd, n’è ella savens betg pli sanadaivla ch'in jogurt cun in D oransch, di la media.
Ins na po betg cumparegliar in jogurt cun ina pizza, perquai che quellas duas chaussas han tut autras valurs en noss nutriment.
Problems dal Nutri-Score
In segund problem dal Nutri-Score è, ch'el mussa be quant sanadaivel ch'il singul product è, dentant betg sch'ins mangia era equilibrà.
Pia, sch'ins mangia tut las substanzas ch'ins duess en in di. Tar quai tutgan vitamins, alv d'ov ed idrats carbonics, declera la media.
Nus avain in nutriment manglus sche nus mangiain be sumegliants products da la categoria A. Per exempel, sch’ins mangia be fritgs conservads che tutgan tar la categoria A, na mangian ins betg in gram alv d'ov .
La davosa sfida che Anne Katrin Borm numna è, ch'inditgar il Nutri-Score è voluntari. Pia poi esser ch'in product che n’è betg inditgads, fiss pli sanadaivels ch'in sumegliant product ch'è inditgads cun in B cler verd. Perquai vuless la Migros nudar il Nutri-Score enfin il 2025 sin tut ses agens products. Nestlè fa gia uss quai sin bunamain tut ses products e Coop è era vid introducir il Nutri-Score.
Pia, resumà, il Nutri-Score è ina buna indicaziun per cumparegliar sumegliants products, dentant betg la suletta sch'ins less sa nutrir sanadaivel.


text:
La PPS Svizra dat liber la vusch per la votaziun davart la lescha da Covid-19. La radunanza da delegads è cunquai suandada la proposta da la suprastanza da la partida. Lezza aveva fatg transparent ses dilemma: Quai che pertutgia las cumpetenzas dal Cussegl federal pledeschia per in Na. La lescha cuntegnia dentant era agids finanzials per l'economia - quai che la PPS Svizra sustegnia.
En ses pled durant l'inscunter virtual ha il president Marco Chiesa crititgà la politica da corona dal Cussegl federal e discurrì da «fiascos e pannas». Il cusseglier federal Ueli Maurer ha fatg il quint che la crisa da corona custa enfin la fin da l'onn 60 fin 70 milliardas francs: «Nus duvrain fitg, fitg, fitg bler daners».
Ulteriuras posiziuns eran cleras
Las iniziativas agraras n'han nagina schanza tar la PPS: La partida propona da dir Na a l'iniziativa per aua da baiver netta ed era Na a l'iniziativa per ina Svizra senza pesticids sintetics. Er la lescha da CO2 refusa la partida cleramain. Tar questa votaziun aveva la PPS fatg il referendum cunter la decisiun dal parlament federal.
La lescha davart mesiras da la polizia cunter terrorissem sustegna la partida dentant. La maioritad è da l'avis, che las instituziuns svizras stoppian vegnir protegidas encunter extremissem.
Survista da las parolas da la PPS
Ord l'archiv
Ils 13 da zercladur decida il suveran svizzer davart duas iniziativas agraras. En l'emissiun «Controvers» han dus parlamentaris declerà lur punct da vista.


text:
L'augment en il vast portfolio da devisas fa ora 19 milliardas francs da las 24 milliardas gudogn. La banca naziunala cumpra regularmain euros u dollars per uschia flaivlentar il franc e sustegnair l'economia. Quests daners investescha ella en aczias u emprests e vala entant sco in dals impurtants investiders a la «Wall Street».
Ils possessurs da la Banca naziunala duain survegnir ina dividenda da 15 francs per aczia. A Confederaziun e chantuns van plinavant 1,5 milliardas francs. 24 milliuns da quai van al chantun Grischun, sco quai che Barbara Janom-Steiner ha confermà ad RTR. Quai èn 8 milliuns francs dapli che quintà. E quels daners van el budget da l’onn 2017. Uschia sappia il deficit dal chantun vegnir sminuids da 20 milliuns sin 12 milliuns francs.
Cun ina part dal gudogn vul la BNS stabilir il spazi en cas da sperditas pli grondas. Il 2015 aveva la Banca naziunala numnadamain anc scrit ina sperdita da record da bun 23,3 milliardas francs.
Il rapport detaglià per la finiziun da l'onn 2016 cun las cifras definitivas suonda ils 6 da mars. Il rapport da gestiun vegnia lura publitgà ils 23 da mars.
RR novitads 08:00


text:
da Maria Cristina Derungs-Bartolomei
Discuors, conversaziun, tschontscha, plidar: tut expressiuns dil sabi Sirah ch’indicheschan la peisa dil plaid. Il cudisch da Sirah va anavos ca. sils onns 180 a. Cr. La cultura gediua era gia confruntada cun la filosofia greca cun ses plaids da sabientscha. Quels vegnan buca refusai; els survegnan cheu ina peisa ulteriura.
Il plaid revelescha l’essenza della caussa; el di tgei ch’in carstgaun ei, scriva il Sirah. Ed el ha ina buna tradiziun: «Dabar», per hebraic ton «plaid» sco «caussa». La forza dil plaid vegn paleisa ella scaffiziun: «Dieus ha detg: ei daventi glisch» (Gen 1,3). In plaid che tschenta ina realitad. Sia forza ei Dieus sez en sia transcendenza. Tut auter che ellas mitologias.
Quei tonscha tochen viaden ella giuvna cardientscha cristiana, sco ins legia ell’introducziun digl evangeli tenor Gion: «All’entschatta era il Plaid, entras quel ei tut vegniu fatg» – cun la finiziun: «il Plaid ei daventaus carn». Exprimius cul plaid grec «logos» cumpeglia quei plaid en sia peisa è la sabientscha humana. Quei fuss la peisa da plaids humans. Il plaid ei buca meins impurtonts ch’igl agir. Cun «dar siu plaid» metta il carstgaun sesez sin stadera. L’observaziun dil Sirah semuossa en tut sia actualitad, avon il fenomen de plaids vehichel d’engon (fake news).
Sir 27,5–8
Sco il rumien resta anavos el crivelina sort culin ch’ins scrola,
aschia era ils sbagls dil carstgaun en siu discuors.
La rauba dil vischler secumprova enta fuorn,
ed il carstgaun vegn mess sill’emprova en sia conversaziun.
Il terren dil pumer semuossa els fretgs da quel,
aschia paleisa la tschontscha ils patratgs dil carstgaun.
Lauda mai in carstgaun avon ch’el hagi plidau,
pertgei leu vegn il carstgaun mess sill’emprova.
☛ evangeli dalla dumengia: Lc 6,39–45


text:
Danemarc
Il Reginavel dal Danemarc (danais Kongeriget Danmark [ˈkɔŋəʀiːəð ˈdanmɑʀg]) è in stadi situà en l’Europa dal Nord. Ses territori cumpiglia radund 43 000 km² che giaschan tranter la Peninsla Scandinava e l’Europa Centrala. Las bundant 1500 inslas (72 abitadas sur onn) furman radund in terz da la surfatscha dal pajais.[1]
Tar il Reginavel dal Danemarc tutgan er la Grönlanda e las Inslas Feroe. Questas duas regiuns possedan ina vasta autonomia, in’atgna bandiera ed atgnas linguas uffizialas. Cuntrari al territori principal dal Danemarc na fan ellas betg part da l’Uniun europeica.
Sulettamain en il sid posseda il Danemarc in cunfin cun in auter stadi, numnadamain cun la Germania. En il nord da la Germania (en la regiun Schleswig dal Sid ch’appartegneva pli baud al Danemarc) viva ina minoritad danaisa detg vasta. Da l’autra vart dal cunfin, en il Schleswig dal Nord, viva percunter ina minoritad tudestga, damai che quest territori appartegneva temporarmain a la Germania.
Geografia[modifitgar | modifitgar il code]
Senza resguardar la Grönlanda e las Inslas Feroe cumpiglia il Danemarc ina surfatscha da 43 094 km². Il pajais è pia in zic pli grond che la Svizra. Dal nord al sid mesira il territori 368 km, dal vest a l’ost 452 km.
Pervi da las bleras inslas e las splagias enchavadas mesira la costa dal stadi plitost pitschen en tut 7314 km. Il sulet cunfin terrester giascha en il sid (Germania) ed ha ina lunghezza da 67 km. En pli cunfinescha il Danemarc cun la Mar dal Nord, il Skagerrak, il Kattegat e la Mar da l’Ost.
Cuntrada[modifitgar | modifitgar il code]
La part settentriunala da la Peninsla da Jutland (danais: Jylland, tudestg: Jütland) furma la regiun da passadi tranter l’Europa Centrala e la Scandinavia. Cumbain che la cumpart da la terra franca munta a radund 30 000 km², resentan ils abitants lur stadi sco reginavel dad inslas. La pli grond’insla è il Sjælland (‹pajais dals lais›) cun 7031 km². En l’ost da l’insla sa chatta Copenhagen, la chapitala dal Danemarc. La segund gronda insla è Vendsyssel-Thy, er numnà Jutland dal Nord, cun 4685 km². Questa part dal Jutland è pir daventada in’insla tras il grond stemprà dal 1825 e vegn recepida en la populaziun enfin oz sco terra franca. Tranter il Sjælland e l’insla Fionia (u Funen, danais: Fyn) giascha il Belt Grond; tranter l’insla Fionia ed il Jutland il Belt Pitschen. La terza via maritima en la regiun è l’Öresund ch’è situà tranter il Sjælland ed il sid da la Svezia.
La cuntrada dal Danemarc è vegnida furmada essenzialmain da las epocas da glatsch dal pleistocen. Entant ch’ils glatschers dals temps fraids Elster e Saale tanschevan lunsch sur il Danemarc or, laschond enavos material da morena da basa, è il glatsch dal temp fraid Weichsel (avant 20 000 onns) s’extendì be enfin entamez il pajais dad oz. Questa surglatschada parziala è vesaivla enfin oz e sparta il Danemarc en las duas parts caracteristicas dal Jutland da l’Ost e dal Vest. Entant ch’il vest è fitg planiv (e d’in material main fritgaivel), domineschan collinas e morenas il maletg da la cuntrada vers l’ost. Là è er situà il punct il pli aut dal pajais, il Møllehøj cun 170 m s.m.[2][3] La cuntrada caracteristica cun sia variaziun tranter planira e collinas s’extenda er sur las numerusas inslas dal Danemarc.
La costa da la Mar dal Nord e da las inslas situadas davantvart ha conturas relativamain gulivas ed è main adattada per sbartgar u bajegiar ports che quella da la Mar da l’Ost. Uschia è il port d’Esbjerg, construì en il 19avel tschientaner, il sulet port da muntada en il vest dal pajais. La costa da la Mar da l’Ost è percunter ritga da furmas e conturas e cumpiglia numerus fiords che tanschan lunsch viaden en il pajais. Qua sa chattan citads da port che furman ils pli vegls lieus da colonisaziun dal Danemarc insumma. Il Limfjord, situà en il nord dal pajais, n’è nagin fiord en il vair senn dal pled, mabain in bratsch da la mar che taglia il Jutland quasi cumplettamain dal vest a l’ost.
Clima[modifitgar | modifitgar il code]
Il Danemarc giascha en ina situaziun exponida tranter la Mar dal Nord e la Mar da l’Ost. Tuttina èn las precipitaziuns, en cumparegliaziun cun l’Europa Centrala, detg moderadas en il vest dal pajais (700 enfin 800 mm) e schizunt bassas en l’ost dal pajais (500 enfin 600 mm). Il medem vala per las temperaturas: il zercladur munta la temperatura media a 16 °C a la Mar dal Nord ed a 18 °C en l’ost dal pajais. Durant il di muntan las temperaturas per regla schizunt sur 20 °C. Er durant l’enviern èn las temperaturas pli modestas che quai ch’ins pudess pensar. Per regla sa movan ellas enturn il punct da schelira e quai grazia al Current dal Golf respectivamain al Current da l’Atlantic dal Nord che transporta chalira vers nord. La temperatura da la mar variescha tranter 3 °C l’enviern e 17 °C durant ils mais da stad.
Citads principalas[modifitgar | modifitgar il code]
La societad danaisa è urbanisada fermamain. Varga 86 % da la populaziun viva en citads.[4] A Copenhagen vivan 509 861 abitants (situaziun dal 2008), en la regiun gronda da Copenhagen 1 401 883 persunas. Cun quai furma il Sjælland la regiun la pli populada dal Danemarc; radund 40 % da la populaziun dal pajais vivan sin quest’insla. Ulteriuras citads d’impurtanza èn Aarhus cun 228 123 abitants en l’ost dal Jutland; Odense cun 158 453 abitants en la provinza Funen ed Aalborg cun 121 610 abitants en il nord dal pajais. Sin la tschintgavla plazza (71 129 abitants) suonda Esbjerg en il vest dal Jutland cun il pli impurtant port situà a la Mar dal Nord.
Populaziun[modifitgar | modifitgar il code]
Structura da la populaziun[modifitgar | modifitgar il code]
La populaziun dal Danemarc è fitg omogena. Varga 90 % da la populaziun è d’origin danais. Minoritads pli grondas furman commembers d’auters pievels scandinavs, plinavant Tircs e la minoritad tudestga. La gronda part dals Tudestgs viva en vischinanza dal cunfin da la Germania. En la regiun Schleswig dal Nord munta lur cumpart a 6–10 %. L’onn 1955 han il Danemarc e la Germania reglà la dumonda da las duas minoritads cun statuir privilegis politics ed ina promoziun specifica da lingua e cultura tudestga respectivamain danaisa en scola.
Lingua[modifitgar | modifitgar il code]
La lingua uffiziala dal Danemarc è il danais. En il Schleswig dal Nord è er il tudestg renconuschì sco lingua da minoritad. En singulas parts dal pajais èn plinavant derasads dialects sco Sønderjysk e Bornholmsk. Sin las Inslas Feroe ed en Grönlanda furman sper il danais il feroais respectivamain il grönlandais linguas uffizialas. Il danais tutga ensemen cun l’islandais, il feroais, il norvegiais ed il svedais tar il rom nordgermanic da las linguas indogermanas.
Durant il temp dals Vikings sa differenziavan ils dialects scandinavs mo pauc in da l’auter. Las pli veglias perditgas furman las inscripziuns en runas dal terz tschientaner ch’ins ha chattà dal Jutland enfin en la Svezia dal Sid. Pir a partir dal 12avel tschientaner sa lascha distinguer ina separaziun evidenta dal danais. La caracteristica fonetica la pli marcanta èn silbas accentuadas en furma da suns stuschads: cun serrar curtamain ils levs vocals vegn il current da l’aria e tras quai il sun interrut per in batterdegl. En cumparegliaziun cun nossa scripziun enconuscha l’alfabet danais trais bustabs supplementars: ä ed ö vegnan scrits æ respectivamain ø; vitiers vegn il bustab å ch’ins scriveva enfin l’onn 1948 aa.
Il stgazi da pleds dal danais cumpiglia blers emprests dal bass tudestg medieval. Quai era da lez temp la lingua franca dal Nord e da la Hansa, per part schizunt la lingua dals retgs danais e da la curt ed er la lingua da cumond en l’armada danaisa. Oz furma l’englais la lingua estra la pli impurtanta en il pajais; ma er il tudestg ed il franzos èn pulitamain preschents. Uschia emprendan per exempel 90 % dals scolars almain durant in tschert temp il tudestg sco segunda lingua estra.
Religiun[modifitgar | modifitgar il code]
Sco en ils ulteriurs pajais scandinavs prevala er en il Danemarc il protestantissem. Radund 81 % (situaziun dal 2010)[5] appartegnan a la baselgia evangelic-luterana. En il temp da la refurmaziun eran questas Folkekirken sa sviluppadas dals uvestgieus catolics, cun mantegnair ina buna part da las tradiziuns e ceremonias da pli baud. Sco en la Norvegia, l’Islanda ed en il Liechtenstein na datti en il Danemarc nagina separaziun instituziunala tranter baselgia e stadi.
Istorgia[modifitgar | modifitgar il code]
Il pievel danais duai esser arrivà en il 6avel tschientaner nà da la regiun Scania (situada en il sid da la Svezia) a Jutland e sin las inslas occidentalas da la Mar da l’Ost. Là han ils Danais remplazza auters pievels germans ch’avevan per part gia colonisà la regiun. En il decurs dal 10avel tschientaner ha Gorm il Vegl († 950) unì ils singuls reginavels sut ses domini. Ses figl Harald I è sa convertì al cristianissem enturn l’onn 960. Enfin la mort da Knut il Grond han ils retgs danais pudì conquistar ina gronda part da las Inslas Britannicas, da la Norvegia e dal Schleswig che furmava dal 975 al 1026 in contadi francon. Enfin lunsch viaden en il 11avel tschientaner èn Danais, Svedais, Norvegiais ed auters pievels dal nord vegnids numnads Vikings. Ils Vikings han martgadà e fundà colonias en vastas parts da l’Europa; els avevan dentant er in nausch num pervi da sblundregiadas e sco guerriers orribels.
Suenter ina curta fasa main activa ha Waldemar I cuntinuà cun las conquistas. Quellas han cumpiglià grondas parts da las regiuns situadas al sid da la Mar da l’Ost e l’onn 1219 schizunt il nord da l’Estonia. L’onn 1227 han ils Tudestgs dentant battì il Danemarc en la Battaglia sper Bornhöved e vendì l’onn 1370 l’Estonia a l’Urden Teutonic. L’onn 1370 ha il Danemarc plinavant stuì renconuscher la predominanza da la Hansa en il territori da la Mar da l’Ost. Perquai han ils regents danais drizzà lur egliada vers nord: L’onn 1397 èn il Danemarc, la Norvegia, l’Islanda, la Svezia e la Finlanda s’unids en l’Uniun da Kalmar che steva sut l’egida dal Danemarc. Questa colliaziun ha existì enfin che la Svezia ha fatg valair si’independenza l’onn 1523.
Ils proxims tschientaners ha il conflict cun la Svezia per l’egemonia en Scandinavia ed en la regiun baltica dominà la politica danaisa. Las regiuns Scania, Blekinge e Halland furmavan il lieu d’origin dals Danais ed èn crudadas pir l’onn 1658 a la Svezia. La vita spiertala da quel temp vegniva dominada da la refurmaziun, la quala Christian III aveva introducì l’onn 1536. En il 17avel tschientaner ha Frederick III remplazzà il reginavel d’elecziun tras ina monarchia ereditara. Ed ils ministers Johann Hartwig Ernst da Bernstorff, Johann Friedrich Struensee ed Andreas Peter da Bernstorff han modernisà il pajais tranter il 1751 ed il 1797 tenor ils princips da l’illuminissem. Da muntada è stada en spezial la liberaziun dals purs l’onn 1788.
Durant il temp napoleonic ha il Danemarc l’emprim occupà ina posiziun neutrala. Suenter la Segunda battaglia navala da Copenhagen (1807) ha il pajais cumenzà a cooperar cun la Frantscha. La sconfitta da Napoleun l’onn 1814 ha muntà la sperdita dal Helgoland a la Gronda Britannia e da la Norvegia a la Svezia. Sper il territori principal cumpigliava il Danemarc uss anc la Grönlanda, las Inslas Feroe, l’India dal Vest danaisa (enfin 1917) e l’Islanda (enfin 1918).
Il moviment naziunal danais ed ils liberals èn sa fatgs valair a partir dals onns 1830. Sut influenza da las revoluziuns europeicas dal 1848 è il Danemarc daventà l’onn 1849 ina monarchia constituziunala sut l’egida dals dad Oldenburg ed ha survegnì si’emprima constituziun. In’impurtanta rolla giugava da quel temp il teolog, pedagog, poet e politicher Nikolai Frederik Severin Grundtvig. Durant il temp da l’absolutissem aveva il retg occupà il presidi da la dretgira suprema dal pajais. Suenter il 1849 èn vegnidas endrizzadas dretgiras independentas. Formalmain vegnan ils derschaders dentant elegids enfin oz dal retg.
Las ideas da la Revoluziun franzosa avevan er sveglià en il Danemarc il patratg naziunalistic ed engrevgià la convivenza tranter Danais e Tudestgs che concurrenzavan en il sid dal Jutland per il possess dal Ducadi da Schleswig. En la Guerra tudestg-danaisa ha il Danemarc pers il 1864 ils territoris da Schleswig e Holstein ch’appartegnan dapi l’onn 1871 al Reich tudestg. Questa sconfitta ha muntà in tagl marcant en il svilup da l’identitad naziunala dal Danemarc. Dasper il monument naziunal vegn regurdà fin oz mintg’onn ils 18 d’avrigl a l’assagl decisiv da las fortificaziuns da Düppel. En sia politica da l’exteriur ha il Danemarc proseguì sinaquai ina neutralitad consequenta per betg provocar ses vischin tudestg. Questa politica ha cuntinuà enfin lunsch viaden en il 20avel tschientaner e quai a moda fitg rigurusa: Tar in’impurtanta votaziun dal Cussegl da la Societad da las naziuns l’onn 1935 cunter il rearmament da la Germania è sulettamain il Danemarc s’abstegnì da la vusch.[6]
Er durant l’Emprima Guerra mundiala era il Danemarc sa cuntegnì a moda neutrala. L’onn 1920 ha gì lieu ina votaziun dal pievel en il Schleswig dal Nord e Central davart l’appartegnientscha statala. Il nord è sa decidì per il Danemarc, entant che la part centrala ed il sid appartegnan enfin oz a la Germania. Durant la Segunda Guerra mundiala ha la Germania violà la neutralitad danaisa ed occupà il pajais ils 9 d’avrigl 1940 senza fruntar sin pli gronda resistenza. L’onn 1943 èsi vegnì en in’ovra senza cumparegl al spendrament da 7000 enfin 8000 Gidieus danais ch’han pudì mitschar en Svezia. Da l’autra vart èn da menziunar las simpatias da blers Danais per il naziunalsocialissem ed ils radund 6000 umens ch’han battì ensemen cun ils Tudestgs enfin la fin da la guerra.
Suenter la liberaziun l’onn 1945 è il Danemarc daventà commember da fundaziun da l’Organisaziun da las Naziuns unidas, da la NATO, dal Cussegl da l’Europa e dal Cussegl dal Nord. A partir da l’onn 1960 è il Danemarc stà commember da l’Associaziun europeica da commerzi liber, ha dentant midà l’onn 1973 en la Communitad europeica. La votaziun dal pievel davart il Contract da Maastricht ch’ha transfurmà la Communitad europeica en l’Uniun europeica ha pir purtà in votum positiv tar la segunda emprova l’onn 1993. La votaziun davart l’adesiun a la zona da l’euro l’onn 2000 n’è betg reussida.
Ils 30 da settember 2005 ha la gasetta danaisa Jyllands-Posten publitgà ina seria da dudesch caricaturas che tematiseschan il profet e fundatur da l’islam Mohamed. Ils imams danais èn silsuenter ids en la publicitad cun ulteriuras caricaturas ch’ins als aveva tramess tiers, per part da cuntegn offendent ed obscen. Sinaquai hai dà en tut il mund protests d’organisaziuns muslimas ch’han chaschunà la mort a bundant 140 persunas. Quest schabetg ha manà ad ina vasta discussiun davart libertad da religiun, da pressa e d’opiniun.
Politica[modifitgar | modifitgar il code]
Structura dal stadi[modifitgar | modifitgar il code]
Sco gia ditg è il Danemarc vegnì transfurmà suenter il 1848 en ina monarchia parlamentara. La refurma constituziunala la pli nova (1953) ha francà il princip parlamentar e permess ina dunna sco successura al tron. Actualmain è quai regina Margrethe II. Il retg u la regina èn formalmain il schef u la scheffa dal stadi, exequeschan dentant be funcziuns represchentativas.
Il parlament danais Folketing relascha las leschas ed elegia la regenza. Il parlament sa cumpona da 179 represchentants, dals quals mintgamai dus derivan da la Grönlanda e da las Inslas Feroe. In terz dals represchentants po pretender ch’ina lescha relaschada vegnia suttamessa a la votaziun dal pievel.
Divisiun administrativa[modifitgar | modifitgar il code]
La divisiun administrativa dal Danemarc è sa midada pliras giadas en il decurs da l’istorgia. Gia il 1970 han ins reducì il dumber dals uschenumnads uffizis da 23 sin 14 e las communas da 1098 sin 277. Dapi l’emprim da schaner 2007 datti schizunt be pli tschintg regiuns cun in total da 98 communas (ils uffizis han ins abolì):
- Regiun Nordjylland (Jutland dal Nord), 579 829 abitants, cun Aalborg sco sedia administrativa.
- Regiun Midtjylland (Jutland Central), 1 260 993 abitants, cun Viborg sco sedia administrativa.
- Regiun Syddanmark (Danemarc dal Sid), 1 200 656 abitants, cun Vejle sco sedia administrativa.
- Regiun Sjælland, 819 763 abitants, cun Sorø sco sedia administrativa.
- Regiun Hovedstaden, 1 699 387 abitants, cun la chapitala Copenhagen e Hillerød sco sedia administrativa.
La Grönlanda e las Inslas Feroe furman territoris externs cun ina vasta autonomia entaifer il Reginavel dal Danemarc (dapi il 1979 respectivamain il 1948). Omadus territoris na tutgan betg tar l’Uniun europeica.
Cultura[modifitgar | modifitgar il code]
Litteratura, filosofia e film[modifitgar | modifitgar il code]
‹L’andina trida› u ‹Ils novs vestgids dal retg› èn be duas da las numerusas paraulas che derivan da la plima da l’autur danais Hans Christian Andersen (1805–1875). Ses relasch furma ina da las contribuziuns danaisas las pli impurtantas a la litteratura mundiala. Er l’enconuschenta sculptura ‹La pitschna nixa› al port da Copenhagen regorda ad ina paraula dad Andersen.
Da renum mundial è plinavant il teolog, filosof e scriptur Søren Kierkegaard (1813–1855) che vala sco precursur da l’existenzialissem. L’existenza e la tema furman noziuns centralas da si’ovra che tschertga respostas sin las dumondas fundamentalas da la vita. Kierkegaard ha influenzà a moda decisiva auturs sco Jean-Paul Sartre ed Albert Camus.
Entaifer la cinematografia da la fin dal 20avel tschientaner ha il danais Lars von Trier sa fatg in renum mundial, en spezial cun ses film Breaking the Waves (1996). Per discussiuns animadas ha von Trier procurà cun ses program estetic ‹Dogma 95›, drizzà cunter il film commerzial.
Patrimoni cultural mundial[modifitgar | modifitgar il code]
En il Danemarc pon ins admirar trais monuments ch’appartegnan al Patrimoni cultural mundial da l’Unesco: il Dom da Roskilde, il Chastè Kronborg a Helsingør ed ils Craps da runas da Jelling.
- Il Dom da Roskilde è la pli veglia baselgia dal Danemarc ch’è vegnida erigida en il stil da la gotica da quadrels. Las lavurs vi dal dom han cumenzà enturn l’onn 1170 sut influenza da l’architectura franzosa. Il Dom da Roskilde furma la pli gronda baselgia da l’entira Scandinavia. Dal 11avel al 15avel tschientaner era Roskilde, situà en il vest da Copenhagen, la residenza dals retgs danais. En la baselgia sa chattan las fossas da 20 retgs e 17 reginas da la monarchia danaisa. Dapi il 1995 appartegna il dom al Patrimoni cultural mundial.
- Il Chastè Kronborg è ina fortezza situada a Helsingør sin l’insla Sjælland. Il chastè furma in exempel per il stil da la renaschientscha nordica. Enconuschent è il chastè plinavant sco lieu d’acziun da la tragedia Hamlet da William Shakespeare. Il chastè appartegna dapi il 2000 al Patrimoni cultural mundial.
- Ils Craps da runas da Jelling dateschan dal 10avel tschientaner e tematiseschan ils retgs danais e lur ovras. Ensemen cun il crest-fossa e la baselgia da Jelling tutgan ils craps dapi il 1994 tar il Patrimoni cultural mundial.
Cuschina[modifitgar | modifitgar il code]
La contribuziun culinarica la pli enconuschenta dal Danemarc furma il smørrebrød. In smørrebrød n’è nagut auter ch’ina fletta-paun cun in zic paintg e las pli diversas garnituras sco pesch, chaschiel, liongia, charn, ovs e sosas en da tuttas variaziuns.
- ↑ [1] Inslas (danais)
- ↑ http://www.spiegel.de/reise/aktuell/0,1518,388108,00.html
- ↑ http://www.kms.dk/C1256ADF004C9677/(AllDocsByDocId)/AA059F8FE81A9BC9C1256FB6004BA949?open&keeppage=1
- ↑ http://dst.dk bef44 (PDF)
- ↑ 1990–2009 Statistiken des Kirkeministeriet (danais)
- ↑ Karl-Georg Mix: Deutsche Flüchtlinge in Dänemark 1945–1949. Steiner, Stuttgart 2005, ISBN 3-515-08690-0, p. 17.
Litteratura[modifitgar | modifitgar il code]
- Claudia Knauer: Dänemark. Ein Länderportrait. Christian Link Verlag, Berlin 2015, ISBN 3-86153-824-5.


text:
Vully-les-Lacs
Vully-les-Lacs a l'è un cumün svizzer del distret de Broye-Vully. in del Canton Vaud. Al gh’ha pressapoch 2512 abitant e una süperfiss de 24.4 km², e al se tröva a una altitüden de 533 meter sura al livel del mar.
In del mes de nuvemeber del 2009 gh'è staa faa un referendum inde che i cumün de Bellerive, Chabrey, Constantine, Montmagny, Mur, Vallamand et Villars-le-Grand han acetaa de fundiss per furmà un cumün ünegh ciamaa Vully-les-Lacs. La decision le vegnüda efetiva el prim de lüi del 2011[1].
El cumün de Vully-les-Lacs a l'è tacaa ai cumün de Cudrefin, Avenches, Delley-Portalban, Haut-Vully e Saint-Aubin.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Tuts han spetgà sin explicaziuns tar il Brexit cur che Theresa May è ida sin il palc al WEF per ses pled. Tar quel tema ha May dentant be ditg, che la Gronda Britannia vegnia er en il futur a s'exprimer per in commerzi liber ed emprovia da chattar novs partenaris per tractativas bilateralas.
Dapli paisa ha ella mess sin la nova tecnologia e la responsabladad che la regenza e l'economia hajan da surprender. Per exempel na sappian ins betg simplamain guardar sco cuntegns extremistics ubain terroristics vegnan repartids en la rait. Perquai saja necessari da megliurar la scolaziun dal fatg. La Gronda Britannia haja perquai creà in institut per programmaziun e codaziun.
RR actualitad 17:00


text:
Annullaziun digl scumond absolut da far fi
Igl scumond absolut da far fi è annulo dalla vart digl nord dallas Alps digl Grischun ed uscheia er an Surses.
Las plievgias casualas dallas davosas emdas e surtot la sminuziun dalla temperatura òn redutgia igl prievel d’incendi da gôt e prada. Tuttegna è da risguardar tg’igl tarragn digl gôt è anc adegna fitg sitg e tg’igl prievel da barschamaint digl gôt è considerabel. La situaziun normala succeda pir cun ena perioda da plievgia pi lunga. Da grillar agl liber è da far grond adatg.
Igl fi dastga neir vido angal an fuclars andrizzos ferm. Igl fi ò da neir survigilo ed avant tgi parteir digl li ò el da neir stido cumplettamaintg. Products ca fimar, zurplegns e trics na dastgan betg simplamaintg neir pattos davent.
Ulteriouras infurmaziuns e la valetaziun actuala dalla situaziun èn da cattar sen la pagina-web digl Uffezi da gôt e prievels dalla nateira digl cantun Grischun: www.gr.ch.
Tinizong, igls 8 da settember 2022 Direcziun cumegn da Surses


text:
Queriêgh
Artécol in dialèt arzân
Evoluzione demografica
Queriêgh, o Quariêgh, (Cavriago in italiân) l’é un cmûn ed 9.229 (al 31/12/2004) abitânt ed la pruvîncia ed Rèz ad 8 km a sîra ed Rèz e tajê da la ferovéia Rèz- Ciân dal Ferovéi Arzâni.
Séndech unurâri ed Queriêgh l’é Vladimir Il'ič Lenin dal 1917 l’ân ed la Rivolusiòun Rósa, e ind la piâsa cun l’ istès nòm a gh’é (chêṣ curiōṣ mó mìa ònich in un paèiṣ ocidentêl) un bóst in só unōr.
Stòria[modifica | mudéfica la surzéia]
Urègin[modifica | mudéfica la surzéia]
Queriêgh al vîn numinê per la préma vôlta in un documèint ed l’Archévi Capitolêr ed Pèrma cun la dâta dal 1 dicèmber 996, dōve la cuntèsa Rolenda, fiōla mìa legètima d’ Ugo Re d'Italia la dunêva al castèl e la capèla ed “Covriaco” a un têl ciamê Paulone.
Certamèint, però, Queriêgh al gh’êra préma de stè chêrta bulêda, che bèle la pêrla ed costrusiòn impurtânti cme un castèl. L’é probâbil che la fundasiòun ed Queriêgh cme cèinter abitê a s’arfâga adiritûra a l’època rumâna e a la costrusiòun ed la via Emélia, ânca se per sfortûna an n’é mìa pusébil pruvêr sté fât. Còl ch’ l’ é sicûr l’é che al nòm al deṣvîn dal latèin curvus ager, in relasiòun al teritôri ed culèina in dōve l’é. Dal j êtri spiegasiòun, mēno credèbili, a dîṣen che al nòm al pōl deṣvgnîr dal latèin curviacum, opór da la parôla cuprum in relasiòun al culôr ed la tèra apûnt culôr râm.
Al medioēv[modifica | mudéfica la surzéia]
Paulone Bovini (Bruini secònd êter documèint), in virtó ed la dunasiòun ed la cuntèsa Rolenda, al dvèinta al prém fevdatâri ed Queriêgh, e ânca al patriêrca ed la râsa ch ‘la fà da padròuna per quâter sècol. Fîn al 1077, l’ ân dōve l’Imperadōr Enrico IV l’à chinê la tèsta a Canòsa. Queriêgh l’é armêṣ ed proprietê ed Matélda ed Canòsa. Pó, vêrs la fîn ed l’XI sècol i queriaghîn a s’în unî a j arzân ind la lôta cûntra l ‘Impêr, ch’ la finirà, int al 1167, ind la Lêga Lumbêrda.
La cûrta esperiĵnsa dal Cmûn indipendèint ed Rèz, al cumbîna però a un peréiod turmintê per Queriêgh: la só puṣisiòun, preciṣamèint al cunfîn tr’ al Sgnuréi ed Pèrma e Rèz l’é ritgnûda stratègica da tóti dō al pêrti e al fà dal paèiṣ teâter ed cunténov scuntêr armê. Queriêgh al vîn numinê in môd cêr cme pôst ed ‘na grôsa batâlia tra arzân e pramṣân int al 1215. De sté peréiod fân pêrta, môlt probabilmèint, i lavōr che dân al castèl dal mûri pió grôsi.
Tèra ed cunfîn, al paèiṣ al dvèinta pôst preferî da brigânt e criminêl ed tóti dō al sgnurèi. In sté peréiod, l’é probâbil, che nâs al dét popolêr (armêṣ in véta fîn al dé d’incô) : “A Qeuriêgh a piânten i fasō e nâsen i lêder”.
La situasiòun l’ an câmbia mìa gnân quând, a la fîn dal XIII sècol, Queriêgh al pâsa, insèm a Rèz, a j Este ed Frèra, che gvernerân sté tèri, ânca se mìa sèimper, fîn a l’Unitê d’Itâlia. L’època dal discôrdi civîli a Rèz an sèmbra mìa tirêr dèinter Queriêgh: bisògna spetêr al 1458 per vèder al paèiṣ numinê ed nōv inséma a un documèint uficêl. In cl’ ân, sóta al cmând ed Borso d’Este a Queriêgh a vîn fât al Canêl Duchêl, un sistêma per dacvêr che al miliōra l’agricultûra in tót al cuntêd. .
Int al 1465, in fîn, Queriêgh al vîn dunê da Borso d’Este a Teofilo Calcagnini, a ló a’s dêv la publicasiòun di Statût ed Queriêgh,’na racôlta ed lèg ch’ la metîva per scrét soquanti uṣânsi lochêli.
La trêda zò dal castèl e al Rinasimèint[modifica | mudéfica la surzéia]
Ûno di fât centrêl ed la stôria ed Queriêgh l’é sicûr quând àn trê zò al castèl. Tót al cumîncia int al 1482: Queriêgh l’é incòra ed Teofilo Calcagnini, mó Ercole I d’Este (Dóca ed Frèra, Mòdna e Rèz) l’é andê in guèra cûntra i venesiân jutê da i cûnt Rossi ed Pèrma e da Guido Torello ed Muntchiaróghel. Prôpria al Torello, prufitând ed ‘n’ erōr stratègich d’ Ercole I, al cunquésta e al sâcza Muntèc, pó al và a l’atâch ed Queriêgh. I queriaghîn, stóf dal tâsi êlti mési da j Este, a’s cunsègnen ed sô volontê a Torello, a fân gnîr la râbia a j arzân e a la Sgnuría ed Frèra. .
La sentèinsa dal céch senêt arzân, in dâta 7 dicèmer 1842, l’é ed tót: punîr Queriêgh cun al butêr zò al castèl. A’s trâta, quêṣi ed sucûr, ed ‘n’ûltma sulusiòun bèlo cunsidrêda, dal munmèint che Borso d’Este, gnû préma d’ Ercole I, soquânt ân préma l’îva dét dal paèiṣ: "La bicocheta qui de Cavriaco...sempre ribelle e cagione di molti danni".
Al 14 avrîl 1486 al castèl ed Queriêgh al vîn butê zò a canunêdi, mó j Este an s’fêrmen mìa che. La sèi ed vendèta l’é trôpa e acsé, dé dôp dé, un mjêr ed guastadōr ferarèiṣ a bóten a tèra tóti al cà dal paèiṣ. Al pôchi cà armêṣî in pē al 25 avrîl 1486 a vînen batzêdi “Vèla Nōva”, cun l’intensiòun ed canṣlêr per sèimper al ricôrd di odiê traditōr.
Dal castèl an gh’armâgn mìa un grân ché. Al fusòun al s’é vést, intōrna a la cêṣa ed Sân Terensiân, fîn al XVIII sècol, pó l’é sparî; Al dé d’incô, ed la costrusiòun medievêla a gh’armâgnen sōl dō tór, che dal rèst an sgnòsen mìa a côlp d’ôc, a câṣva ed dimòdi restâver subî ind i sècol. Òna l’é la bibliotêca dal dé d’incô (bèle pôst dal Municèpi), cl’êtra l’é ‘na cà privêda cgnusûda da j abitânt ed Qeuriêgh cme “ Al mulèin”.
Personâg famōṣ[modifica | mudéfica la surzéia]
Queriêgh l’é la sitê in dōve l’é nasûda Orietta Berti. In pió al paèiṣ l’é numinê in pió ed ‘na cansòun a j Offlaga Disco Pax, un gróp muṣichêl més insèm da pôch. In òna dal sō cansòun (Piccola Pietroburgo) j Offlaga a fân un sègn ed riguêrd al la sitê dōve în nasû piturând cun delicatèsa e rumanticîṣem i pôst pió impurtânt (cme piâsa Lenin) e al spîrit di sitadèin. Al stà e l’é ânca nasû a Queriêgh Luca Cantagalli, campiòun ed palavōlo.
Materiêl pr'andêregh in fònda[modifica | mudéfica la surzéia]
(manca):
- Luigi Guidetti, Il castello di Cavriago : la sua storia, i suoi signori, Bizzocchi, Reggio Emilia, 1979.
- Antonio Canovi, Cavriago ad Argenteuil : migrazioni, comunità, memorie, Istoreco e Comune di Cavriago, Reggio Emilia, 1999.
- Remo Davoli, Cavriago : nel primo centenario della fondazione del comune (a cura dell'amm. com.), Tecnostampa, Reggio Emilia, 1960.
- Cavriago : guida informativa, Noana, Reggio Emilia, 199
- Francesco Tarasconi, Primi appunti per una storia della chiesa di S.Terenziano di Cavriago, presso Tip. Bertani & C., Cavriago, 1987.
Albinèa · Bagnōl in Piân · Baîṣ · Bibiân · Bresèl · Burèt · Buṣâna · Cadelbôsch ed Sōver · Campagnōla · Campéṣen · Canòsa · Carpnèida · Caşalgrând · Caṣîna · Castelnōv di Mûnt · Castelnōv ed Sòt · Castlarân · Culâgna · Curèz · Fâbrich · Gatâtich · Gualtēr · Guastâla · Ligûnchi · Lusêra · Muntèc · Nuvalêra · Puvî · Quâter Castē · Queriêgh · Ramṣèit · Ré Salṣêr · Rèz · Rezōl · Rôl · Rubēra · Sân Martèin · Sânt'Ilâri · Sân Pôl · Scandiân · Toân · Véla Mnôs · Vèt · Viân · Vsân


text:
Marche
Le Marche i è 'na regiù de l'Italia centràla abitàda de piö o méno 1.550.000 abitàncc. L'è colocàda söl mar Adriàtich e la cuàrcia zó 'na superfìce de 9.365 km², delimitàda del fiöm Conca a nòrd, del fiöm Tronto a sud e de la cadéna dei Apenìni a ucidènt. La cunfìna co l'Emilia-Romagna (pruvincia de Rimini), la Repüblica de San Marino, la Toscana (pruvincia de Arezzo), l'Umbria (pruvincia de Perugia), l'Abruzzo (pruvincia de Teramo), el Làsio (pruvincia de Rieti) e 'l Mar Adriàtich.
El capolöch de la regiù l'è Ancona, le ótre pruvìnce i è Pesaro e Urbino, Ascoli Piceno, Fermo e Macerata.


text:
Ils emprest ipotecars da la banca Raiffeisen Cadi èn creschids l’onn da gestiun 2018 per 2,6% sin radund 441 milliun francs, quai scriva la banca en ses rapport da gestiun. Las facultads da la clientella èn creschidas per radund 2% sin 400 milliuns francs.
Scandal enturn Pierin Vincenz – betg gronda influenza
Sco il parsura da la direcziun da la banca Raiffeisen Cadi Alfons Quinter ha confermà n’ha l’affera enturn la banca Raiffeisen Svizra e ses anteriur CEO Pierin Vincenz betg giu influenzas pli grondas sin las fatschentas. In ni dus cas singulas haja quai dà ma betg da menziunar, accentuescha Alfons Quinter. Intern haja il cas dentant dà bler da discutar e las conclusiuns ord l’entira affera vegnian il mument discutadas e realisadas en in concept surregiunal, ha ditg Alfons Quinter ch’è era en suprastanza da las bancas Raiffeisen grischunas.
RR novitads 06:00


text:
C (lenguagg)
El C l'è on lenguagg de programmazion de medi-volt nivell, anca ciamaa lenguagg de la terza generazion, desviluppaa del Ken Thompson e del Dennis Ritchie in di primm agn 1970 in di laboratori de la AT&T.
A l'è staa metuu insemma per podè programmà in manera completa ma senza veggh de doperà l'Assembly: de fatt a l'è staa fondamental per el Unix (basta domà pensà a la C-Shell) e l'è 'l pu doperaa per scriv i sistema operativ.
A l'è ispiraa al B e al BCPL e l'ha daa ispirazion a tanc alter lenguagg, comé l'C++ o 'l Java.
Ciao, mond[Modifega | modifica 'l sorgent]
On esempi classegh de programmazion:
#include
int main() {
printf("Ciao, mond!\n");
return 0;
}


text:
Pompeo Litta Biumi
El Pompeo Litta Biumi (Milan, 24 de settember del 1781 - Milan, 17 agost del 1852) l'è staa on istoregh e l'haa studiaa particolarment i famili famos de l'Italia.
In del 1848, dopo dii cinqu giornad de Milan, l'è staa faa minister de la guerra del Govern Provvisori de la Lombardia, ma l'haa dovuu lassà squas subet la carega al Provana, mandaa de Turin.
In del center de Milan, in de la via Capucc al numer sett, gh'è ona targa che la regorda come in quella cà el Litta l'haa vivuu e l'è deceduu el dersett de agost del 1852.


text:
L’emissiun regorda ina ritga selecziun da versets ch’eran pli baud famigliars a giuven e vegl. Ma novas furmas da divertiment laschan ir els en emblidanza. Malgrà circumstanzas e motivaziuns las pli diversas, en las qualas els èn naschids, han els tuttina en cuminanza il gieu cun lingua, rima e ritmus. Versets ils pli simpels, tras ils quals uffants pitschens emprendan pleds e dumbers enfin a quels raffinads che giogan cun linguatg e schizunt il “latinorum” dals prers. In dumber da chanzunettas per uffants èn vegnidas creadas ord versets.
Participants: Gabriela Demarmels, Leni Demarmels, Daniel Sonder, Marietta Dolf, Lucia Simonell
Redacziun: Tonia Sonder, Gion Clopath
Radioscola 9-10-1974
Numer d’archiv: 2146
(Per raschuns da dretg d’auturs è l’emissiun d’udir senza las parts musicalas.)


text:
L'Uffizi per la furmaziun professiunala (UCFP) è in uffizi dal Departament d'educaziun, cultura e protecziun da l'ambient (DECA) e realisescha las incumbensas da la politica da furmaziun da la Regenza e dal departament en il champ da la furmaziun professiunala.
Il UCFP è responsabel per ils suandants secturs:
Cussegliaziun da professiun, da studi e da carriera;
Gestiun da centers d'infurmaziun professiunala (CIP);
Surveglianza da la furmaziun fundamentala professiunala;
Coordinaziun e regulaziun en il champ da la furmaziun professiunala;
Collavuraziun cun ils partenaris da l'uniun en la furmaziun professiunala;
Collavuraziun tranter ils trais lieus da furmaziun (manaschi d'emprendissadi, scola professiunala spezialisada);
Procedura da qualificaziun.


text:
Cumenzà ha tut tenor plan. La Svizra è stada durant l'emprima mesadad la pli ferma equipa – n'ha dentant malgrà intginas bunas schanzas betg pudì far igl 1:0. Suenter pausa èn ils giugaders svizzers vegnids ferm ord la cabina e Breel Embolo, ch'ha giugà ina ferma partida, ha sajettà il 1:0 suenter ina flanca da Shaqiri. Silsuenter ha la squadra da Petkovic dentant pers in zic la concentraziun. Ils Valisans èn vegnids pli e pli ferms ed han pudì egualisar la partida entras Moore. Bain avessan els schizunt pudì sajettar il 1:2 ord vista da la Svizra.
Cun la midada da Gavranovic en las ultimas minutas da la partida è quella puspè sa midada. Ils Svizzers han giu bunas schanzas e han entras Gavranovic schizunt fatg il 2:1 – ma l'attatgader è stà egl offsides. Silsuenter ha il goli da la Valisa Danny Ward, anteriur goli tar Liverpool, anc fatg intginas bunas paradas ed uschia salvà a la Valisa il 1:1.
Segunda partida cunter l'Italia
Per la Svizra hai uss num far valischa ed ir a Roma. En la chapitala taliana frunta la Svizra en sia segunda partida la mesemna sin la «squadra azzurra» ch'ha gudagnà en l'emprima partida dal campiunadi europeic cun 3:0 cunter la Tirchia.


text:
di: Walter Di Gemma
Savii se gh’è succèss al sant Ambroeus?
Lù l’è scappaa de nòtt foeura Milan
perché el voreva nò vèss nominaa
Vescov de ‘sta città.
Con la soa mula Betta l’ha trottaa
dirètt vèrs i campagn del varesòtt
in mèzz a tanti bosch l’ha cavalcaa
pensando de fà ben a fà fagòtt.
E l’è scappaa senza pensà
che i strad di vòlt hinn minga giust
a la Betta el ghe vosava, ma de gust.
Corr Betta, corr Betta, corr
a l’alba lù el s’è trovaa
corr Betta, corr Betta, corr
fin intorna ai mur de la città
foeura Milan l’è mai andaa.
I Milanes content l’hann portaa indree
intanta che l’Ambroeus senza dì nient
in testa el complottava on alter pian
per ‘lontanass anmò dal nòst Milan.
Per minga sbaglià stada e fass ciappaa
el sant Ambroeus per longh l’è staa sospètt:
a la soa mula Betta, se l’ha faa?
El gh’ha feraa al contrari i zoccorètt.
E l’è scappaa in gròppa a lee,
ma i Milanes l’hann pedonaa
perchè el sentiven in la nòtt vosà.
Corr Betta, corr Betta, corr
che i Milanes hinn dedree
corr Betta, corr Betta, corr
mì voeuri nò vèss vescovaa
Betta ste gh’hee? Ste voeuret fa?
La Betta l’ha pontaa i sciampètt dedree
la s’è fermada in mèzz a quatter cà
l’Ambroeus el ghe vosava: “Ma ste gh’hee?
Dai Milanes te voeuret famm ciappà”.
L’Ambroeus l’è tornaa indree,
me tutti sann
per diventà el vèscov de Milan
incoeu in del stèss pòst tra i quatter cà
indoe la Betta i sciamp l’ha ben pontaa
gh’è on bèll paes e in sul cartèll
gh’è scritt el nòmm che fa pensà
al sant Ambroeus che l’era adree a scappà.
Corr Betta, corr Betta, corr
che i Milanes hinn dedree
corr Betta, corr Betta, corr
mì voeuri nò vèss vescovaa
pròppi a Corbètta l’hann ciappaa
pròppi a Corbètta l’hann ciappaa
pròppi a Corbètta l’hann ciappaa.


text:
Rebecca Gisler
Premi svizzer da litteratura 2022
Rebecca Gisler è naschida l'onn 1991 a Turitg. Ella è absolventa da l'Institut svizzer da litteratura ed ha fatg in master en scriver creativ a l'Universitad Paris 8. El scriva en franzos ed en tudestg ed è er translatura. D'Oncle è ses emprim roman. Ella viva a Turitg.
«D’oncle»
I cumenza cun duas frasas ch'emplainan duas paginas, quai ch'è gia in entir mund. En ses center da gravitad trona l'aug, in um solitari che viva en ina «cuminanza d'abitar betg voluntara» cun ses nev e cun sia nezza, la narratura. En ina lingua precisa che regorda a l'entomologia da Kafka, ma nua che la creatira curiusa è quest magliadrun gigantic, ha Rebecca Gisler chattà senza dubi il dretg tun en quest emprim roman. Ella sa mova inschignaivlamain tranter istorgia burlesca e realissem ironic, senza sviar en il vargugnus u en il grotesc, e skizzescha in purtret da famiglia d'ina profunda umanitad.
Ed. Verdier, 2021


text:
Il clarinettist Luzi Brüesch è naschì ils 15 d’avrigl 1866 a Passugg-Araschgen e mort ils 7 d’avrigl 1946 a Schiers. El vala sco in dals musicants e cumponists impurtants dal Grischun e dad el datti sur 150 sauts. Bleras cumposiziuns datti er da Stefan Battaglia (04.01.1911 – 10.05.1977 a Veulden). Er el era clarinettist e cumponist e blers da ses 130 sauts vegnan sunads savens da bleras chapellas. Quai vala er per las cumposiziuns da Hans Stury (naschì ils 29.10.1907 a Cuira e mort ils 07.08.1991 a Maiavilla). En la «populara» udis vus chapellas da tut la svizra e lur interpretaziuns dals sauts da Stury, Brüesch e Battaglia.
Ils tocs da l'emissiun
La musica populara dal Grischun e da la Svizra chatta ses lieu en questa emissiun.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Tgi che sa mova en l'internet enconuscha quai: Dapertut ston ins dar en in pled d'utilisader ed il pled clav correspundent. Mo uschia san ins leger la gasetta, cumprar in pèr soccas u empustar in bigliet da tren. Per garantir la segirtad dovri dapertut in'autra cumbinaziun. Uschia han ins en curt temp ensemen ina detga rimnada da datas ch'ins sto tegnair endament.
Betg be evitar il dischurden ma er da dapli segirezza
Er ella enconuschia quai cun quels pleds clav, di la cussegliera federala Simonetta Sommaruga. Il sistem actual na possia betg mo chaschunar dischurden, mabain na saja n'er betg segir avunda.
I na saja numnadamain betg garantì, ch’insatgi auter na maldovria betg ses num ed avria en ses num in conto da clients tar ina stizun en l'internet. Gist quai duai la nova lescha impedir: «I duai vegnir pli segir ed i duai esser correct. Quai n’è betg mo en l’interess da mai mabain era egl interess da l’interpresa.»
Confederaziun vul collavurar cun interpresas privatas
Il Cussegl federal na vul dentant betg simplamain crear ina nova carta d’identitad mabain vul collavurar cun interpresas privatas. Quai haja blers avantatgs, di Sommaruga e fa allusiun a la telefonia ed al monopol da la PTT d'antruras:
«Da lez temp aveva il stadi anc decidì tge colur che voss telefon ha. Cun l’avertura da la fiera èsi stà pussaivel da cumprar differents telefons. L’infrastructura è dentant adina restada en ils mauns dal stadi.»
Datas restan tar la Confederaziun
Quai munta ch'il stadi ni pli concret ina partiziun en il Departament federal da giustia e polizia vegn a controllar e confirmar l'identitad dad ina persuna. En tge furma che quella identitad digitala – la uschenumnada E-ID – duai lura pudair vegnir duvrada duain dentant ils intermediaturs decider. «Ina giada pon ins far quai cun il telefonin, in’autra giada cun la carta da la VFF. I na fa betg senn, ch’il stadi prescriva tut quai. L’economia duai pudair sviluppar sezza lur offertas.»
Confederaziun vegn a tegnair en egl ils purschiders
Mo era qua vegni la Confederaziun ad avair in egl sin ils purschiders. Interpresas che vulan offrir tals servetschs d'identificaziun en l'internet ston ademplir las leschas per la protecziun da datas e sa suttametter a controllas severas, empermetta la ministra da giustia.
Ultra da quai na saja la nova identitad digitala betg da cumparegliar cun sistems gia installads sco la SwissID da la Posta e la Viafier federala. Entant che lezza sa er vegnir duvrada per suttascriver contracts a moda digitala duai la nova identitad digitala mo identifitgar la persuna.
Emprimas purschidas betg avant il 2020
Anc n’èsi dentant betg uschè lunsch. Enfin la stad sto il Departament federal da giustia e polizia ussa ina giada elavurar in messadi per ina lescha nova. Il pli baud il 2020 savessan lura emprimas purschidas vegnir lantschadas.
RR actualitad 17:40


text:
2022-04-29
Author:王者荣耀比赛下注-王者荣耀竞猜app下载
全新路虎揽胜海外街拍,从外不雅的颜值来看 ,全新一代路虎揽胜照旧有着较高的设计感,图片中的车型接纳了玄色的设计,越发显患上很是的帅气,这一代路虎揽胜延续了经典的英伦设计气势派头 ,在外不雅长进行了调解,越发凸显了奢华的觉得,提供尺度轴距以及长轴距版本 ,另有7座版本可供选择,图片中的车型是尺度轴距版本,在动力上搭载3.0T直列6缸策动机 ,匹配48V微混体系,还提供3.0T直列6缸策动机匹配机电构成的插电式混动体系,和4.4T V8策动机 ,匹配8速手自一体变速箱,路虎揽胜有着较强的奢华气质,有着较年夜的车内空间 ,同时在越野范的体现也是不错.在市场竞品上对于标雷克萨斯LX .
0/50
0/50
0/50
0/50
0/50
畴前脸来看,中网接纳了全黑化的设计,矩孔状的格栅纹理增长了高级范,也是运动感较强 ,下包抄则是接纳了领悟式的格栅设计,全新的设计也是颇有运动的觉得,颇有档次感.来到侧面 ,车身的比例较为经典,接纳了英伦范的设计,车身比例的设计也是较为经典 ,车身的设计越发简便.尾部应用了全黑的造型,竖条的全黑化尾灯造型也是带来很是高真个觉得.
0/50
进入车内,中控的设计也是接纳了新的设计 ,简便的中控造型出现出片状的设计,领悟式的造型显患上很是有气魄,同时接纳了极具科技感的中控屏幕造型 ,较窄的边框也是带来不错的科技气势派头 .
.
quán xīn lù hǔ lǎn shèng hǎi wài jiē pāi ,cóng wài bú yǎ de yán zhí lái kàn ,quán xīn yī dài lù hǔ lǎn shèng zhào jiù yǒu zhe jiào gāo de shè jì gǎn ,tú piàn zhōng de chē xíng jiē nà le xuán sè de shè jì ,yuè fā xiǎn huàn shàng hěn shì de shuài qì ,zhè yī dài lù hǔ lǎn shèng yán xù le jīng diǎn de yīng lún shè jì qì shì pài tóu ,zài wài bú yǎ zhǎng jìn háng le diào jiě ,yuè fā tū xiǎn le shē huá de jiào dé ,tí gòng chǐ dù zhóu jù yǐ jí zhǎng zhóu jù bǎn běn ,lìng yǒu 7zuò bǎn běn kě gòng xuǎn zé ,tú piàn zhōng de chē xíng shì chǐ dù zhóu jù bǎn běn ,zài dòng lì shàng dā zǎi 3.0Tzhí liè 6gāng cè dòng jī ,pǐ pèi 48Vwēi hún tǐ xì ,hái tí gòng 3.0Tzhí liè 6gāng cè dòng jī pǐ pèi jī diàn gòu chéng de chā diàn shì hún dòng tǐ xì ,hé 4.4T V8cè dòng jī ,pǐ pèi 8sù shǒu zì yī tǐ biàn sù xiāng ,lù hǔ lǎn shèng yǒu zhe jiào qiáng de shē huá qì zhì ,yǒu zhe jiào nián yè de chē nèi kōng jiān ,tóng shí zài yuè yě fàn de tǐ xiàn yě shì bú cuò .zài shì chǎng jìng pǐn shàng duì yú biāo léi kè sà sī LX.
0/50
0/50
0/50
0/50
0/50
chóu qián liǎn lái kàn ,zhōng wǎng jiē nà le quán hēi huà de shè jì ,jǔ kǒng zhuàng de gé shān wén lǐ zēng zhǎng le gāo jí fàn ,yě shì yùn dòng gǎn jiào qiáng ,xià bāo chāo zé shì jiē nà le lǐng wù shì de gé shān shè jì ,quán xīn de shè jì yě shì pō yǒu yùn dòng de jiào dé ,pō yǒu dàng cì gǎn .lái dào cè miàn ,chē shēn de bǐ lì jiào wéi jīng diǎn ,jiē nà le yīng lún fàn de shè jì ,chē shēn bǐ lì de shè jì yě shì jiào wéi jīng diǎn ,chē shēn de shè jì yuè fā jiǎn biàn .wěi bù yīng yòng le quán hēi de zào xíng ,shù tiáo de quán hēi huà wěi dēng zào xíng yě shì dài lái hěn shì gāo zhēn gè jiào dé .
0/50
jìn rù chē nèi ,zhōng kòng de shè jì yě shì jiē nà le xīn de shè jì ,jiǎn biàn de zhōng kòng zào xíng chū xiàn chū piàn zhuàng de shè jì ,lǐng wù shì de zào xíng xiǎn huàn shàng hěn shì yǒu qì pò ,tóng shí jiē nà le jí jù kē jì gǎn de zhōng kòng píng mù zào xíng ,jiào zhǎi de biān kuàng yě shì dài lái bú cuò de kē jì qì shì pài tóu .
.王者荣耀比赛下注-王者荣耀竞猜app下载


text:
Durant l’entir mais da fanadur èn studentas e students stads en il Surses per far exchavaziuns. E per l’emprima giada è stada la «Summer Scool for Alpine Archeology», in camp ch’è vegnì visità da radund diesch studentas e students da l’entira Europa. Sco quai che Rouven Turck da l’universitad da Turitg che maina gia dapi sis onns ils champs archeologics en il Surses saja il Surses il pli interessant da manar tras tals curs. Sche las finanzas lubeschan e la vischnanca dat puspè las lubientschas, alura duain ils curs era l’auter onn puspè vegnir manads tras.
Grischun Central Il Surses è ina val ritga
Il Surses è ritg da materias primas. Bler è gia vegnì documentà davart ils process da l’elavuraziun da metals dal temp preistoric. Quai fa il Surses interessant era per ils archeologs che visitan regularmain il Surses per champs archeologics.


text:
PublicaziunsSche Vus leis sefatschentar pli en detagl cun nies vitg, sia glieud, sia cultura e historia, lu recumandein nus a Vus las suandontas publicacziuns ch’ins sa – sch’ellas ein buca exaustas – retrer en ina libraria, directamein digl editur ni empristar en nossa biblioteca.
DC FONTAUNAS CLAR RESUNAN
FONTAUNAS CLAR RESUNAN – Portatun cun canzuns da Flurin Camathias
Quei portatun cun 51 registraziuns ord igl archiv da Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR) e talas realisadas cun ils treis chors da Laax (chor mischedau, chor viril e chor d’affons TICO/Ti Contas) ed il damenchor CHURSÜD che han cooperau al concert commemorativ, daus ils 14/15 da matg 2022 en baselgia a Laax, ei in dils numerus projects che ha giu liug 2021/22 el rom dallas festivitads «150 onns Flurin Camathias».
© Fundaziun Pro Laax (2022)
Il portatun san ins retrer per 25.- frs. + cuosts da spediziun dalla Fundaziun Pro Laax.
Empustar
FONTAUNAS CLAR RESUNAN - 150 onns Flurin Camathias
FONTAUNAS CLAR RESUNAN - 150 onns Flurin Camathias
Igl onn 2021 seregorda Laax da sur Flurin Camathias (1871-1946), il poet, scribent e plevon naschius avon 150 onns.
Camathias ei in dils impurtonts auturs romontschs. Da numnar ein en special sias poesias ch’ein vegnidas messas en musica, ton profana sco sacrala. Enconuschents eis el era sco translatur d’ovras ord auters lungatgs (tudestg, slav, provenzal, catalan).
En questa scartira giubilara s’avischinan plirAs auturAs alla persunalitad Flurin Camathias entras dilucidar differents aspects.
Il cudisch vegn enramaus d’ina seria da fotografias actualas dils loghens nua che Camathias ha viviu e luvrau, cun numerusas regurdientschas ord igl album da famiglia sco era cun documents e scartiras originalas ord archivs e da siu relasch persunal.
Contribuziuns: Remo Arpagaus, Bettina Berther, Sandro Buchli, Leonard Caduff (1925-2015), Fidel Camathias (1912-1973), Laura Decurtins, Ursicin G.G. Derungs, Pieder Tuor (1876-1957) ed ina bibliografia da Renzo Caduff.
Seria da fotografias: Susanne Stauss.
Lungatg: Romontsch, mintga capetel vegn cumplettaus cun ina cuorta resumaziun per tudestg.
© Fundaziun Pro Laax (2021)
La publicaziun san ins retrer per 35.- frs. + cuosts da spediziun dalla Fundaziun Pro Laax.
Empustar
Activitads Laax
Activitads Laax
La fin digl onn vegn mintgamai publicada «l’agenda da Laax» cun adressas e numers da telefon d’uffecis ed uniuns, informaziuns, plans da vacanzas dalla scola ed ina survesta dallas occurenzas las pli impurtontas dil vitg e dallas uniun.
© Fundaziun Pro Laax
L’agenda vegn repartida en tuttas casadas e sa era vegnir retratga gratuitamein dalla canzlia communala.
Empustar
Nums da funs dalla vischnaunca da Laax
Nums da funs dalla vischnaunca da Laax
Sin la carta ein era d’anflar ils nums da funs dallas vischnauncas vischinas da Falera, Flem (parzial), Sagogn e Schluein.
© Fundaziun Pro Laax (2018)
La carta, edida en collaboraziun cun la Fundaziùn calender Per Mintga Gi, san ins retrer per 5.- frs. (gratuit per habitonts da Laax) dalla canzlia communala.
Empustar
Ulteriuras informaziuns mira era «Nums locals».
La detga dil Lag digl Oberst
La detga dil Lag digl Oberst
Riccarda Camenisch Congo (text) e Pia Valär (illustraziuns) raquentan la detga dil Lag digl Oberst e sco quel ha survegniu siu num. Il lag giudem il vitg da Laax ei in liug tut special – era per Joachim, la persuna principala dil cudisch d'affons. Il lag ei siu plaz preferiu, e sch'ei dat problems en scola culs conscolars pli vegls, anfla el ruaus e consolaziun alla riva dil Lag digl Oberst.
Aschuntau al cudisch ei era in DC. Sin quel legia Myriam Pelican-Camensich l'entira historia, e la cantadura Ursina Giger interpretescha cun vusch fina las quater cumposiziuns, ch'ein cun lur plaids poetics in element central dalla historia. Sin il DC ein era d'anflar las notas ed il tractat digl historicher Martín Camenisch ch'ei sefatschentaus cun la veta dil colonel Christoph Joachim Anton de Montala (*1753-†1844) da Laax che duei - tenor la detga - haver dau il num al Lag digl Oberst.
Lungatg: Romontsch e tudestg.
© Fundaziun Pro Laax (2017)
La publicaziun san ins retrer per 25.- frs. + cuosts da spediziun dalla Fundaziun Pro Laax.
Empustar
Senda da cultura Laax
Senda da cultura Laax
La senda circumdescha il vitg da laax e meina Vus tier objects da muntada speciala. Quels vegnan declarai cun tablas d’informaziun. La senda ei accessibla stad ed unviern. Lunghezia dalla senda: ca. 8 km, cuoz: ca. 2 uras.
© Fundaziun Pro Laax (2014)
Flyer senda da cultura
Tablas senda da cultura
Il flyer san ins era retrer gratuitamein tier ils biros turistics.
Alla pagina d’internet dil biro turistic
La detga dil Crap Fraissen
La detga dil Crap Fraissen
La detga: Sur il Lag Grond da Laax era in sgarscheivel crap, ed ins raquintava che las strias erien schon vidlunder da stuschar quel el lag per far ir surò l'aua e far ir sutsura la vischnaunca, e lu han ei getg: «Seduvrei, avon che Gioder de Falera tucchi!» E lu ha il zenn grond tuccau da gis e las strias han stuiu schar el liug il crap.
L'autura ha mess la veglia detga en in context actual. Ella raquenta d’ina spassegiada che Nora ed Andrin han fatg culs geniturs sil Crap Fraissen. Leu han els fatg stem dallas crennas, cuppas e ruosnas el carpun. Els ein sedumandai tgei che schabegiass sche quel sesligiass e ruclass in gi dalla plaunca giu encunter il vitg.
Text: Riccarda Camenisch Congo.
Illustraziuns: Luis Coray.
Musica: Rest G. Tuor.
Lungatg: Sursilvan, rumantsch grischun e tudestg.
© Fundaziun Pro Laax (2011)
Exaust, ei avon maun en biblioteca.
Alla pagina dalla biblioteca
Arcun da tradiziun
Arcun da tradiziun
Entrei en la veta d’antruras.
En fuorma cumpacta dat la pintga borschura ina survesta da quei che spetga il visitader els singuls locals da nies museum ch’ei vegnius aviarts 1980 ella anteriura cascharia da Laax.
Sin in plan anfl’ins era ils objects specials – casas, baselgia e capluttas – dil vitg.
Lungatg: Romontsch e tudestg.
© Fundaziun Pro Laax (2004)
La broschura san ins retrer a caschun d’ina viseta el museum.
Dapli digl arcun da tradiziun ...
Laax – Grischun
Laax – Grischun
Il cudisch ei vegnius edius dalla Fundaziun Pro Laax cun caschun dalla festivitad «550 onns brev de libertad». L’ovra cumpeglia la historia e prehistoria, la geologia, il lungatg, la cultura e las tradiziuns, sco era la historia dalla colonisaziun dil vitg, plinavon il svilup dalla vischnaunca e dil turissem.
Redacziun: Alfons Maissen
Lungatg: Romontsch.
© Fundaziun Pro Laax (1978)
Exaust, ei avon maun en biblioteca.
Alla pagina dalla biblioteca
DVD 550 onns libers da Laax
DVD 550 onns libers da Laax
1978 commemoreschan ils «Libers da Laax» ils «550 onns brev da libertad» cun il teater el liber «La glisch della libertad» da Donat Cadruvi, cun in til e differentas occurrenzas culturalas.
Il film da Max Hänsli muossa impressiuns da quellas festivitads.
Lungatg: Romontsch e tudestg.
© Fundaziun Pro Laax (1978)
Ei avon maun en biblioteca.
Alla pagina dalla biblioteca
Publicaziuns dalla vischnaunca Laax
Vischnaunca Laax
Vischnaunca Laax
Sche Vus haveis tscherniu Laax sco liug per habitar ni far vacanzas porscha quei cudischet informaziuns davart la historia, la cultura, la politica e l’economia da nossa vischnaunca.
Lungatg: Romontsch e tudestg.
© Vischnaunca Laax (2016)
Il cudischet sa vegnir retratgs gratuitamein dalla canzlia communala.
Empustar
Ovras
Ovras
Ediziun festiva per il tschienavel onn de naschientscha 1871-1971 dil poet e scribent Flurin Camathias. Publicadas ein emprovas che dattan in'idea da sia lavur e da siu patratg en favur da nies lungatg e nossa cultura. Las «Historias dil Munt s. Gieri», la novella «La Ligia Grischa» ed ils dus tractats «Pertgei nus vulein restar Romontschs» e «Davart critica litterara» vegnan edidas entiras ed entratgas. Da sias poesias ein cheu restampadas siatonta.
Redacziun: Alfons Maissen.
Lungatg: Romontsch.
© Vischnaunca Laax (1971)
Exaust, ei avon maun en biblioteca per investa.
Alla pagina dalla biblioteca
V centenari della libertad de Laax 1428-1928
V centenari della libertad de Laax 1428-1928
Mustér, ils 31 da fenadur 1428: Il cont Rudolf de Werdenberg-Sargans venda ses dretgs sul comitat e segneradi da Laax als Libers sur igl uaul da Flem per 300 ducats.
Die Freiheitsbriefe von Laax / Las brevs della libertad de Laax - Ils sigils dils Libers - La muntada della brev de libertad de 1428 - Ils libers de Sevgein - Seregurdei! Pintga scena per la fiasta commemorativa dils Libers de Laax igl onn 1928, da Pader Maurus Carnot.
Lungatg: Romontsch e parzialmein era tudestg.
© Vischnauncas Laax e Sevgein (1928)
Exaust, ei avon maun en biblioteca per investa (negin emprest).
Alla pagina dalla biblioteca
Diversas
In trianghel a Laax / Ein Dreieck in Laax
In trianghel a Laax / Ein Dreieck in Laax
En siu cudisch fa sur Sep Fidel Sievi (*1937), naschius e carschius si a Laax sper il Lag Grond, patratgs davart il vargau, il present e futur dil Lag Grond, Uaul Grond e la Val Draus. El fa quei cun seregurdar da schabetgs ed historias che sefatschentan cun quei «trianghel», e cun plazzar entgins giavischs e visiuns persunalas per siu liug nativ.
La publicaziun ei illustrada cun fotos veglias ed actualas, sco era cun graficas e maletgs da Laax.
Lungatg: Romontsch e tudestg.
© Ediziun digl autur Sep Fidel Sievi (2019)
La publicaziun san ins retrer dalla Lia Rumantscha.
Alla pagina dalla Lia Rumantscha
Munds-Welten – Luis Coray
Munds-Welten – Luis Coray
«Igl art ston ins exercitar. Adina da niev», ei la tenuta digl artist Luis Coray da Laax, daventaus enconuschents cunzun entras sia cumposiziun dallas ‘Sendas oranscha’. Sin la via d’art dil pictur e performer romontsch multifar ei la tscherca cuntinuonta e passiunada in factur persistent. Per l’emprema gada cumpara ussa ina monografia cun numerusas lavurs da Coray. Entras las contribuziuns dad Arthur Godel, Beat Stutzer ed Erwin Ardüser intervegnin nus dapli dalla lavur digl artist sursilvan.
Lungatg: Romontsch e tudestg.
© Chasa Editura Rumantscha (2016), ISBN 978-3-03845-038-2
La publicaziun san ins retrer per 46.- frs. + cuosts da spediziun dalla Chasa Editura Rumantscha.
Alla pagina dalla Chasa Editura Rumantscha
DVD Salums – insla dils beai?
DVD Salums – insla dils beai?
Salums ei in uclaun da Laax. Tochen ils onns 1960 in liug ruassaivel, idillic e sulegliv amiez igl «Uaul grond» cun ina survesta magnifica sur la Foppa. Oz ei Salums in vitg cun varga 200 habitaziuns, vellas e residenzas da vacanzas. Mo tgi steva en quei liug avon ch’ils turists ein vegni? Sch’ils indigens discuorran oz da Salums, lura seregordan els beinspert digl eremit «Tesli», il Mathias Cavelti che haveva anflau leu sia pasch, dils dus originals Sep e Toni Burkhardt che han passentau l’entira veta egl uclaun, digl artist Carl Strauss e dalla famiglia da Turitg che haveva cumprau avon varga 50 onns l’Isola Beata, ina casa dalla quala negin saveva propi tgei che capitava davos ses mirs.
In film d’Eligi Derungs.
Lungatg: Romontsch cun suttetels tudestgs.
© RTR Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (2015)
Ei avon maun en biblioteca.
Alla pagina dalla biblioteca
Sa vegnir retratga da RTR.
Alla pagina d’internet da RTR
DC Elements
DC Elements
«Daco adina mo vuler cantar novas canzuns, e buca schar resunar puspei inagada las veglias?» Sut quei motto ei vegniu mess ensemen in program musical che ha stretga relaziun cun nossa identitad cantica. L'emprema part cumpeglia tematicas dalla natira. Ella secunda part schein nus reviver canzuns popularas, canzuns che tractan l'amur e tristezia. La tiarza part ei dedicada all'encarschadetgna, al lontan, al nunenconuschent, al futur.
Dirigent: Umberto Camathias.
Interprets: Chor viril Laax, Rinaldo Camathias (Tenor), Clau Scherrer (Klavier).
© Chor viril Laax (2012)
Il DC san ins retrer per 30.- frs. + cuosts da spediziun dil Chor viril da Laax.
Alla pagina dil Chor viril Laax
DVD Ei vegn in temps
DVD Ei vegn in temps
Gion Balzer Casanova da Laax e Carli Scherrer da Trun ein omisdus stai scolasts, organists e dirigents ed els han omisdus cumponiu canzuns ch'ein daventadas popularas tier nus ed autrô. En Surselva dat ei strusch in chor che vess buca cantau «La davosa steila» ni «La sera sper il lag».
Co neschan quellas canzuns che plaian a nus aschi bein? Quella damonda tschenta Gieri Venzin en siu film. El ha visitau Carli Scherrer e Gion Balzer Casanova a casa ed el ha accumpignau els en lur refugis, allas emprovas da cant ed als concerts da renconuschientscha ed engraziament ch'han giu liug igl onn 2008 a caschun da lur 70avel anniversari a Trun ed a Laax.
Lungatg: Romontsch cun suttetels tudestgs.
© monte films (2012)
La DVD san ins retrer da monte films.
Alla pagina da Gieri Venzin
DVD Fiastas e tradiziuns da baselgia a Laax
DVD Fiastas e tradiziuns da baselgia a Laax
La Pleiv catolica da Laax ha vuliu documentar en in film il scazi cultural dallas fiastas e tradiziuns da baselgia, sco quei ch'ellas semuossan a Laax el decuors dad in onn. Siat termins ein vegni tscharni. Il film entscheiva cun la Perdanonza da Laax igl atun 2010 e finescha cun la Messa si d'alp la stad 2011.
Ina documentaziun da Maria Cadruvi ed Andreas Joos.
Lungatg: Romontsch e tudestg.
© Pleiv catolica Laax (2011)
La DVD san ins retrer dalla Pleiv catolica Laax.
Alla pagina dalla Pleiv catolica Laax
Bandieras jastras
Bandieras jastras
La veta aventurusa da capitani aid-maior Gion Rest Coray da Laax e da ses fegls.
Il roman pren sia entschatta egl onn 1827. Da quei temps regeva buca mo in grond viriveri politic el Grischun, anzi era il fomaz. En quei turmegl sedecida il giuven Gion Rest Coray da Laax per il survetsch da mercenari. Ensemen cun biars auters fa el part dil regiment grischun 31 en Hollanda. Pli tard lai el pladir en survetsch sco mercenari. Quella gada serendan ils Grischuns en l'Italia per survir al stadi dalla Baselgia. Las arbagias ein denton scartas ed accumpignadas da gronda incertezia e trumpadas.
Roman fictiv d'Alexander Camathias.
Lungatg: Romontsch.
© Alexander Camathias (2010)
Il cudisch san ins retrer per 25.- frs. + cuosts da spediziun tier la Lia Rumantscha.
Alla pagina dalla Lia Rumantscha
DC Temps
DC Temps
Ei setracta d’in project ella cumbinaziun musica, litteratura e grafica. Gion Andrea Casanova da Laax ha fatg las melodias per diesch poesias romontschas da Gion Cadieli, Gian Fontana, Michel Maissen ed Alfons Tuor.
Cant e musica: Gion Andrea Casanova.
Concept e dessegn: Remo Caminada.
© Gion Andrea Casanova & Remo Caminada (2009)
Exaust, ei avon maun en biblioteca.
Alla pagina dalla biblioteca
40 onns Uniun samaritana Laax
40 onns Uniun samaritana Laax
Pintga scartira giubilara.
In'uniun entscheiva per regla sia activitad cun la radunonza da fundaziun. L'Uniun samaritana da Laax ha fatg quei in tec auter. A caschun d'ina radunonza dall'Uniun da dunnas da Laax la primavera 1967 ha il plevon Gion Caminada animau da fundar ina uniun samaritana per saver porscher el vitg in emprem agid urgent. Quella proposta ei vegnida beneventada vivamein e las dunnas han immediat concludiu d'organisar in emprem cuors per samaritans. Ils 30 da matg 1968 han ils iniziants e las iniziantas salvau la radunonza da fundaziun.
Lungatg: Romontsch e tudestg.
© Uniun samaritana Laax (2008)
La publicaziun sa vegnir retratga dalla Uniun samaritana Laax.
Alla pagina d’internet dalla Uniun samaritana Laax
DC La sera sper il lag
DC La sera sper il lag
Cumposiziuns da Gion Balzer Casanova.
L'ediziun cumpeglia 20 canzuns e la Missa Dona nobis pacem.
Interprets: Chor mischedau Laax - Chor viril Laax - Chor da project Surselva - Cerchel musical Surselva.
© Chor mischedau Laax (2008)
Exaust, ei avon maun en biblioteca.
Alla pagina dalla biblioteca
Werke-Ovras 1965-2004 – Toja Isenring
Werke-Ovras 1965-2004 – Toja Isenring
Toja Isenring ei provegnienta dalla Surselva. Ella ei attaschada alla cultura e natira da quella regiun. Quels dus 'craps da cantun' cumbinai cun ina lavur artistica dalla fantasia e dalla libertad, han menau el decuors d'ina liunga e multifara perioda da lavur ad in mund da maletgs caracteristics per l'artista. Ella cumbinescha differents stils ed ordlunder seresultan suandonts elements, elements empalonts per sia lavur: il narrativ, il decorativ ed igl abstract.
Prefaziun: Alessandro Anniballi.
Toja Isenring, ina pictur'artista dils munds ils pli differents: Brigitte Durrer.
Fassadenmalerei: Dr. Anne Stephan-Chlustin.
Lungatg: Romontsch, tudestg, talian.
© Revista Retoromontscha, 7018 Flem - Casa d'Uaul (2004), ISBN 3-033-00176-9
La publicaziun sa vegnir retratga tier la Galleria Isenring.
Alla pagina dalla Galleria Isenring
Casa Caltgera Laax
Casa Caltgera Laax
50 onns dall'idea ad ina casa beingartegiada 1948 entochen 1998.
Il num da Maria Haefeli-Cahannes ei colligiaus stretgamein culla historia dalla Casa Caltgera Laax. 1948 ha «onda Maria», l’anteriura proveditura sociala dalla Foppa, Lumnezia, Stussavgia, Flem e Trin, entschiet ad enfilar sia idea.d'ina casa da vacanzas per mummas. Naven dall’idea tochen all’avertura ha ei aunc cuzzau 12 onns. Pér il schaner 1960 han Maria ed Adrian Haefeli-Cahannes saviu menar ad ina buna fin, respectiv ad ina buna entschatta, lur project social. La scartira giubilara ei in document historic che descriva cuort e bein la situaziun sociala da nossa regiun suenter la Secunda uiara mundiala.
Auturas: Maria Haefeli-Cahannes, Hildegard Tönz.
Lungatg: Romontsch e tudestg.
© Stiftung Casa Caltgera, Laax (1998)
La publicaziun sa vegnir retratga dalla Fundaziun Casa Caltgera.
Alla pagina dalla Fundaziun Casa Caltgera
Laax ed il teater – Mariano Tschuor
Laax ed il teater – Mariano Tschuor
Historia e historias 1868-1998.
La cronica dil moviment da teater en nies vitg, rehamein illustrada cun fotos, muossa igl engaschi da bia persunas per quella sparta digl art.
Lungatg: Romontsch.
© Erwin Ardüser, Natalia Gliott e Mariano Tschuor (1998)
Il cudisch san ins retrer per 25.- frs. + cuosts da spediziun tier Natalia Gliott.
Empustar
Ord miu diari
Ord miu diari
Il tetel dil cudisch tradescha da tgei ch'il cuntegn tracta. Igl autur ha mess sin pupi eveniments pigns e gronds ord sia veta. Il pur Rest Giacun Winzap da Laax ei staus enconuschents sco persunalitad originala e genuina. Ils texts ein screts a moda zun originala e fetg persunala.
Autur: Rest Giacun Winzap.
Lungatg: Romontsch.
© Rest Giacun Winzap (1997)
Exaust, ei avon maun en biblioteca.
Alla pagina dalla biblioteca
DC Laudate Dominum
DC Laudate Dominum
Cant sacral dil Chor viril da Laax.
Dirigent: Linard Candreia.
Orgla: Marcel Solèr.
Trio Scherzo: Remo Arpagaus, Gion Andrea Casanova, Christian Klucker.
© Chor viril Laax (1996)
Exaust, ei avon maun en biblioteca.
Alla pagina dalla biblioteca
Uniun da catschadurs locala secziun Vorab 1945-1995
Uniun da catschadurs locala secziun Vorab 1945-1995
1995 ha l’uniun da catschadurs locala Secziun Vorab festivau il giubileum da 50 onns dapi la fundaziun. Ord quei motiv ha la suprastaonza incaricau siu commember d’honur Gion Albert Coray da tschentar ensemen ina mudesta cronica (28 paginas).
Quella ei partgida en 6 parts, numnadamein:
1. Fundaziun, commembers, activitads en la politica da catscha
2. Tgira
3. Tirs da catscha
4. Exposiziuns da trofeas e seras hilaricas
5. Viadis ed excursiuns
6. Quei e tschei
Lungatg: Romontsch.
© Secziun da catschadurs Vorab (1995)
La publicaziun sa vegnir retratga dalla Secziun da catschadurs Vorab.
Alla Secziun da catschadurs Vorab
Baselgia Laax
Baselgia Laax
Laax, s. Gagl e s. Othmar. Historia dil vitg e dalla pleiv.
Lungatg: Romontsch e tudestg.
© Pleiv catolica Laax (1990)
La publicaziun sa vegnir retratga dalla Pleiv catolica Laax.
Alla pagina dalla Pleiv catolica Laax
100 onns Chor viril Laax 1884-1984
100 onns Chor viril Laax 1884-1984
Ufficialmein vegn il Chor viril Laax menziunaus l’emprema gada igl onn 1884. Lu duei el esser entraus ell’Uniun da cant sursilvana. Ch’ei deva denton gia avon formaziuns da cant a Laax ei documentau ella «Cronica dil chor viril», scretta a maun dil scolast e dirigent Barclamiu Coray (1896-1970) per il giubileum da 80 onns chor viril. En quella san ins intervegnir ch’ins ha fundau a Laax 1870 in chor mischedau e 1875 in chor dils mats. Onns da fluriziun e success enconuscha il chor duront igl operar da scolast Barclamiu Coray ch’ei staus buca meins che 43 onns alla testa dil Chor viril e dil chor Chor baselgia Laax. Il Chor baselgia ed il Chor viril Laax ein duront decennis stai quasi identics, ils medems cantadurs ed il medem dirigent. Ch’il chor baselgia ha existiu gia avon l’Emprema Uiara mundiala demuossan ils statuts da 1912. Ils 6 da december 1971 decidan ils dus chors la fusiun formala.
Auturs: Ignaz Cathomen, Toni Camenisch.
Lungatg: Romontsch.
© Chor viril Laax (1984)
La cronica sa vegnir retratga dil Chor viril da Laax.
Alla pagina dil Chor viril Laax


text:
Favolacce - Bad Tales
Einzelheiten
GenerDrama
In einem scheinbar normalen Vorort von Rom lebt eine Reihe von Familien auf eine scheinbar normale Art und Weise, vereint durch ein Gefühl des Unbehagens darüber, nicht den sozialen Status erreicht zu haben, den sie glauben, verdient zu haben. Unter der Oberfläche brüten der subtile Sadismus der Väter, die Passivität der Mütter und die Verzweiflung der Kinder still vor sich hin.
Damiano D'Innocenzo
Fabio D'Innocenzo
Pepito Produzioni
RAI Cinema
Amka Films Productions
QMI
Vision Distribution
RSI Radiotelevisione svizzera
Damiano D'Innocenzo
Fabio D'Innocenzo
Elio Germano
Barbara Chichiarelli
Lino Musella
Gabriel Montesi
Max Malatesta
Meistgesehen in der Schweiz
La nova plattafurma da streaming da la Svizra
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Access nunlimità a las emissiuns da la SSR – senza custs supplementars
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Guardar televisiun a moda moderna sin Voss monitur preferì grazia ad in login
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Scuvri la Svizra senza barriera linguistica
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
Apendice:Articol in lombard
In lombard a gh'è i articoi determinativ, indeterminativ e partitiv.
L'articol determinativ l'indica un soget sgiamò ciar e nominad in del descors, inveci quell indeterminativ un soget noeuv e minga definid. El partitiv al plural a l'è domà el plural de l'indeterminativ e 'l indica on numer indefinid de soget. Al singolar l'è drovad per i nom minga numerabil. Per esempi in la fras "l'è veguda denter una mosca, la mosca l'è andada in sul cavagn con dent del pan" se troeuven tucc i modalità de l'articol.
Articol determinativ[modifega]
Articol indeterminativ[modifega]
Articol partitiv[modifega]
- Pagine scrivude con la Noeuva Ortografia Lombarda
- Dialet milanes
- Dialet bressan
- Dialet laghee
- Dialet lecches
- Dialet cremones
- Dialet valtelines
- Dialet lodesan
- Dialet ciavenasch
- Dialet bergamasch
- Dialet comasch
- Dialet varesot & verbanes
- Dialet ticines
- Dialet ossolan
- Dialet paves
- Dialet valassines
- Dialet brianzoeul
- Dialet noares
- Dialet cremasch
- Dialet pos'ciavin
- Dialet trezzes
- Dialet bustoch-legnanes
- Dialet lumelin
- Dialet oltrepadan
- Dialet vigevanes
- Dialet trentin ocidental
- Dialet de passagg infra cremasch e cremones
- Dialet bregajot
- Dialet de l'alta valtolina
- Alter pagine minga complete
- Gramatega lombarda


text:
La Citad da Turitg vul savair tge consequenzas che la distribuziun da cannabis regulada ha: ella ha lantschà per quest intent in studi da passa trais onns. Participantas e participants pon retrair a las apotecas products da cannabis standardisads. Il studi vegn manà da la clinica universitara psichiatrica da Turitg, han communitgà oz ils responsabels. La finamira saja da chattar la meglra relaziun pussibla cun la droga. Sulettamain en la citad da Turitg consumeschan tranter 140'000 e 150'000 persunas cannabis. Il studi duai mussar co ina politica da drogas per l'avegnir duai guardar ora.
Entras in scumond na vegn il consum betg franà, ma entras in scumond vegn la prevenziun a la curta.
Pretsch sco sin il martgà nair
Cun regular a tgi ch'il cannabis vegn dà giu, duai il consum vegnir pli pauc ristgà. Tar cannabis che vegn vendì sin il martgà nair, saja betg cler quant THC ch'el cuntegnia. Plinavant possian er esser en substanzas che fan donn. Vitiers vegnia er ch'i dettia en il martgà nair er cannabinoids sintetics che pon chaschunar grevs donns da sanadad.
En rom dal studi duain dentant vegnir vendids products da bio svizzers ch'èn standardisads e vegnan controllads. Tgi che duai producir quels n'è anc betg cler. Il pretsch per il product duai esser sumegliant sco quai ch'el è sin il martgà nair.
Consuments duain fundar Social Clubs
En la citad da Turitg duai il cannabis vegnir vendì en apotecas. Quellas hajan la savida necessaria. Da l'autra vart duai dentant era dar uschenumnads Social Clubs. En quels duai lura esser pussaivel da consumar communablamain. Uschia duain vegnir cuntanschids er quels che guntgeschan uschiglo posts uffizials. Fin a 10 tals clubs duai dar cun mintgamain 50 fin 100 consuments.
Maximal 10 grams THC il mais
Ils participants e las participantas al studi duain survegnir mintgamai maximal 10 grams THC il mais. Products duai dar cun differents gusts e differentas fermezzas. Plinavant survegnan quellas persunas ina carta d'identitad speziala en cas ch'i vegnissan en controlla da polizia. A partir da l'atun 2022 duai il cannabis esser accessibel.
Projects en bleras citads
A Turitg pondereschan ins gia dapi il 2006 da realisar in tal studi. Naufragi ha quai dentant fatg perquai ch'i ha fin ussa dà nagina basa legala. Quest onn va dentant en vigur ina lescha che lubescha d'experimentar. Uschia è la via libra per emprovas da pilot cun la vendita regulada da cannabis.
Pliras autras citads svizras han er già annunzià interess da sa participar a tals studis. Uschia per exempel Genevra e Son Gagl. Quellas citads vulan er cumenzar ils mais che vegnan cun lur projects.
Ord l'Archiv
En la sessiun da primavaira dal Cussegl naziunal il 2020 mavi per lubir quests projects da pilot. L'opiniun da Martin Candinas e d'Anna Giacometti.