text:
Trais Rumantschas ed in Rumantsch che vivan en ils Stadis Unids raquintan co els resentan las elecziuns e co els vesan ils dus candidats Hillary Clinton e Donald Trump.
Jeanette Pringle
Dapi 35 onns viva Jeanette Pringle gia en ils Stadis Unids da l'America. Oz viva ella a Niantic, ina citad che giascha duas uras davent da New York. Sin via na saja il cumbat electoral strusch vesibel. Nagins placats e naginas bandieras na pendian per il quartier enturn. Per la dunna da 56 onns èn las elecziuns da quest onn insatge extraordinari.
La glieud na ristga betg propa da dir sch'els èn per Trump u Clinton
Perquai pendian probabel era nagins placats. Ils americans na discurrian en general betg usche gugent da politica. Quai fetschian els pli gugent davos lur quatter paraids.
Mirco Raguth-Tscharner
Dapi quatter onns viva Mirco Raguth-Tscharner, ch'è uriund d'Aschera en Purtenza, en il stadi american da Missouri. La frequenta el ina scola da teater. Teater na resenta el dentant pil mument betg mo en sia scola mabain era en il cumbat electoral tranter Clinton e Trump.
Il cumbat tranter Clinton e Trump è in vair teater
Il giuven da 23 onns viva a Cape Girardeau en il stadi da Missouri ch'è en l'intern da l'America. En la citad hai blers purs che voteschian plitost republican. Quels sajan leds sch'i na dettia naginas midadas pli grondas en lur vita.
Agiua Heath
En la chapitala americana, Washinton DC viva Agiua Heath. Ella è naschida e creschida si en ils Stadis Unids. Sia mamma è dentant da l'Engiadina e perquai discurra la dunna da 57 onns anc oz rumantsch.
Uschè grop sco quest onn èn las elecziuns anc mai stadas
Las elecziuns sajan adina puspè stadas in pau maltscheccas, uschia sco quest onn saja dentant anc mai stà. Agiua Heath che ha in bab afroamerican na sa betg chapir ch'insatgi sco Trump che discriminescha nairs, dunnas e minoritads ha pudì daventar candidata per il presidi american. Ord quai motiv dat ella sia vusch a Clinton.
Angela Hendry
Per Angela Hendry che viva ensemen cun ses um e ses dus uffants datiers da Dallas en il stadi da Texas è il cumbat electoral omnipreschent. En las medias na dettia per il mument nagut auter che Trump e Clinton.
Mintgatant hai jau elecziuns enfin las ureglias
Tut auter vesia quai dentant or en la citad da Dallas nua che la dunna da 34 onns, ch'è creschida si a Sedrun, viva. Ins vesia nagins placats dals candidats sco quai ch'ins enconuschia da campagnas politicas en Svizra. Plinavant percorschia Angela Hendry che betg tut ses enconuschents en l'America giajan a votar. Per blers na saja quai gnanc uschè impurtant sco quai ch'ins pudess pensar.
RR actualitad 11:00


c: text/html

text:
La radunanza communala da Surses decida, sch’ella vul sustegnair il project dal hotel Sandeilas, cun la summa da 530’000 francs a fond perdu. Plinavant duess vegnir dà in emprest senza tschains da dus milliuns, è da leger en il messadi ch’è vegnì publitgà oz. L’interprendider indigen Willy Ebneter vul construir al stradun da Savognin in hotel cun 70 letgs.
Hotel ed appartaments
In auter project è quel da Grava dasperas la scola primara da Savognin. Là vul la Uffer SA bajegiar in hotel cun bun 150 letgs per 12 milliuns francs. Vis a vis dal hotel duessan vegnir construidas 40 abitaziuns administradas per 13 milliuns. La radunanza communala decida, sch’ella vul dar in credit a fond perdu da 600’000 francs per il hotel, ed in emprest senza tschains dad in milliun. Plinavant decida il suveran, sch’el vul sa participar vid ina societad anonima che vegn anc fundada.
Buna situaziun finanziala
La suprastanza communala da Surses è da l’avis, che la val duess survegnir nov schlantsch grazia als novs projects. Novs letgs chauds sajan indispensabels per l’avegnir da l’entira val. La vischnanca quinta era cun dapli entradas da taglia. Tenor il messadi è la situaziun finanziala da la vischnanca Surses fitg allegraivla il mument.
RR novitads 17:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Proceder pel permiss da fabrica
Nos uffizi da fabrica cussaglia jent persunalmaing o per telefon davart il proceder pel permiss da fabrica o dumondas giuridicas in connex cun fabricats. La ledscha da fabrica e'l plan da zonas sun da chattar pro'l fanestrigl electronic.
Per progets da fabrica chi suottastan a l'oblig da permiss da fabrica es d'inoltrar pro l'administraziun da fabrica üna dumonda. Formulars per dumondas da fabrica pon gnir retrats pro l'uffizi da fabrica o chargiats giò pro'l fanestrigl electronic.
Pro progets plü gronds arcumandaina al patrun da fabrica da gnir in contact adura cul uffizi da fabrica. No controllain las dumondas inoltradas materialmaing e fuormalmaing. Documainta chi manca es da furnir davopro. La dumonda vain publichada illa Posta Ladina, illa chaista naira e sülla homepage dal cumün ed exposta dürant 20 dis. Dürant quist temp pon las persunas legitimadas far recuors.
Autoritats da fabrica
Autoritats da fabrica sun la direcziun dal cumün (capo cumünal, chanzlist e manader da l'uffizi da fabrica) sco eir il cussagl cumünal.
Cumischiun da fabrica
Marcus Wetzel, president e commember dal cussagl cumünal
Claudio Bulfoni
Ludwig Friedt
Arno Ritzmann
Edgar Stocker
La cumischiun da fabrica as raduna per regla mincha 15 dis.


text:
Suenter sia medaglia d’argient en la cumbinaziun na partia el betg al slalom gigant ha declerà il Norvegiais. El turnia en l'Europa per sa preparar bain sin las ultimas emnas da la stagiun da la cuppa mundiala.
Jansrud ha anc schanzas da cumbatter per la victoria en il classament general. Il mument ha el in retard da 180 puncts sin l'emprim, l'Austriac Marcel Hirscher.
Naziunal/Internaziunal Jansrud priorisescha la cuppa mundiala
Kjetil Jansrud renunzia ad ulteriuras cursas al campiunadi mundial da skis a Vail/Beaver Creek.
Suenter sia medaglia d’argient en la cumbinaziun na partia el betg al slalom gigant ha declerà il Norvegiais. El turnia en l'Europa per sa preparar bain sin las ultimas emnas da la stagiun da la cuppa mundiala.


text:
L'Argentin Paulo Dybala è stà l'um da la partida. El ha sajettà tuts trais gols per Juventus Turin. L'emprim gia suenter tschintg minutas. Il campiun svizzer n’ha strusch gì ina schanza.
L'emprima partida da la fasa da gruppas han ils Young Boys pers cunter Manchester United medemamain cun 0:3. YB spetga uschia vinavant sin ses emprim gol en la Champions League insumma.
En la medema gruppa ha Manchester United giugà pari 0:0 cunter Valencia. En la tabella da la gruppa H maina Juventus cun sis puncts avant Manchester cun quatter. Valencia ha in punct ed YB anc nagins.
Ils ulteriurs resultats dals 02-10-2018
Hoffenheim – Manchester City 1:2
Manchester United – FC Valencia 0:0
Lyon – Schachtar Donezk 2:2
AS Roma – Victoria Pilsen 5:0
ZSKA Moscau – Real Madrid 1:0
AEK Athen – Benfica Lissabon 2:3
Bayern München – Ajax Amsterdam 1:1
RR novitads 22:00


text:
Walter Camenisch stat a Hua Hin en Tailanda, oriund è el da Rueun. El festivescha mintg'onn il prim d'avust cun sia famiglia. La festa vegn organisada da Svizzers ed era dal consulat. I dat schnitzels, chaschiel e schizunt fondue da magliar a la festa. Camenisch è maridà ed ha dus uffants. El è scolast secundar ed ha ina fatschenta d'immobiglias. L'ultima giada è Walter Camenisch stà en Svizra avant trais onns. El ponderescha da visitar sia patria cun sia famiglia la stad che vegn.
Madlaina e Philippe Valloise èn mamma e figl. Els festiveschan normalmain la festa dal prim d'avust en Svizra. Quai malgrà ch'i vegn organisà a Paris, nua ch'els stattan, diversas festas da Svizzers. Oriunda è Madlaina da Sent, ella è mamma da quatter uffants e chasarina. A Sent festivescha ella era quest onn la festa naziunala. Quai sin plazza communala cun musica e liongia.
RR actualitad 06:00


text:
Suenter onns difficils survegn il turissem Grischun puspè dapli schlantsch. La stagiun da stad è il dumber da pernottaziuns creschì per 4,6% per la stagiun d'enviern fa il post da conjunctura da l'ETH da Turitg quint cun in plus da 2,8%. Cumpareglià cun las ulteriuras regiuns turisticas sco la il Valais è il Grischun però levet sut la media. Il pli grond carschen vegn prognostitgà per la Part Sura Bernaisa quai surtut pervia dals giasts ord la China.
L'enviern vegnia surtut puspè spetgà dapli giasts da la Germania, la Frantscha e l'Italia, uschia ils experts dal KOF. La raschun è che l'economia en il territori da l'euro sa revegn. Ma surtut ils giasts ord la Svizra èn impurtants per la stagiun d’enviern quels fan ora quasi la mesadad da tuts ils osps, uschia il KOF.
RR novitads 12:00


text:
Washington D.C.
Washington D.C. è la chapitala dals Stadis Unids da l'America e cunquai in dals pli impurtants lieus sin quest mund. Il territori da la citad è era quel dal District of Colombia, per il qual la scursaniziun D.C. stat. Il district na tutga tar negin dals 50 stadis, ma è sutamess directamain al Congress. La citad porta il num da George Washington, general en la guerra d'independenza ed emprim president dals Stadi Unids da l'America. Washington è era la sedia dal Fond monetar internaziunal, da la Banca mundiala e da l'Organisaziun da stadis americans.


text:
Utschels-mezmieur
Ils utschels-mezmieur (Microchiroptera) èn ina gruppa da mammals che furman ensemen cun ils chauns sgulants l’urden dals animals mezmieur (Chiroptera). Els èn ils sulets mammals ed ultra dals utschels ils sulets vertebrads che san sgular activamain. En tut il mund datti passa 1000 spezias d’utschels-mezmieur.
Cuntegn
Derasaziun e varietad da las spezias[modifitgar | modifitgar il code]
Utschels-mezmieur èn derasads sin tut ils continents dal mund auter ch’en l’Antarctica. En Europa datti circa 40 spezias, da quellas radund 30 en l’Europa Centrala[1].
Cumparsa[modifitgar | modifitgar il code]
Utschels-mezmieur han in fol spess che traglischa savens sco saida e ch’è per il pli grisch fin brin u nairent. La caracteristica la pli marcanta dals utschels-mezmieur è dentant, sco tar ils chauns sgulants, la pel da las alas ch’als dat l’abilitad da sgular activamain. Questa pel s’extenda da las giugadiras dals mauns enfin tar las giugadiras dals pes. Ulteriuras pels s’extendan da las giugadiras dals mauns fin tar las spatlas, tranter la detta sco era tranter ils pes.
Il polesch è curt ed ha ina grifla; ils ulteriurs quatter dets èn bler pli lungs e tendan la pel. Il bratsch sura e sut èn medemamain prolungads. Las chommas davos da l’utschè-mezmieur han mintgamai tschintg griflas. Quellas servan per sa tegnair durant la fasa da paus. Las tarscholas da las griflas èn construidas uschia ch’ils utschels-mezmieur pon sa tegnair passivamain senza duvrar ils musculs – uschia restan era animals morts pendids.
Ils chaus dals utschels-mezmieur sa differenzieschan fermamain. Entant che tscherts sumeglian chaus d’auters animals – per exempel da mieurs, perquai era il num da questa gruppa – han auters sviluppà structuras spezialas. Bleras spezias han pelinas vi dal nas u autras structuras da la fatscha che servan ad emetter u rinforzar ils ultrasuns. Las ureglias ch’èn fitg grondas tar tschertas spezias han savens crennas u faudas ed ultra da quai anc in viertgel sur l’ureglia che megliurescha l’ecolocaziun.
La supposiziun ch’utschels-mezmieur vesian fitg mal perquai ch’els disponan da l’ecolocaziun han ins stuì refusar suenter avair fatg emprovas da cumportament. Ils utschels-mezmieur vesan alv e nair; sco quai che studis novissims han demussà datti plinavant intginas spezias che vesan glisch ultravioletta. Sin sgols a lunga distanza s’orienteschan els a las lingias dal champ geomagnetic, sumegliant als utschels migrants ed a bleras autras spezias d’animals.
Utschels-mezmieur disponan en cas normals d’ina dentadira da 32 fin 38 dents. Surtut ils dents chanin èn fitg marcants. Quels servan a la gronda part da las spezias per rumper il cuirass da chitin dals insects tschiffads ed als vampirs surtut per sgriflar vi da la pel. Ils elements da skelet èn per ordinari fitg satigls e fins per pudair tegnair fitg bass il pais.
Moda da viver[modifitgar | modifitgar il code]
Bleras spezias dals utschels-mezmieur sa nutreschan d’insects ch’els tschiffan durant il sgol. Spezias pli grondas maglian era mammals pli pitschens sco ruiders, utschels migrants pli pitschens ed auters utschels-mezmieur, raunas e peschs. En las tropas e subtropas datti era anc ina massa vegetaris che maglian fritgs u baivan nectar. Las trais spezias da vampirs sa nutreschan dal sang dad auters animals.
La moda da sa mover principala dals utschels-mezmieur è il sgular, perquai possedan els pels da sgular e diversas autras adattaziuns. Cun sgular vegnan las alas battidas en in moviment da rotaziun. Il culp da partenza succeda davant il chau; las alas vegnan alura puspè tratgas ad aut en la part davos dal corp. La pel da sgular da la cua gida a manevrar ed a franar.
Sper il sgular san utschels-mezmieur era sa muventar sin terra. Tschertas spezias – sco per exempel ils vampirs u ils utschels-mezmieur da la Nova Zelanda (utschels-mezmieur da la cua curta) – èn fitg inschignaivlas e fitg spertas, autras spezias perencunter maladestras e malinschignaivlas. Intginas spezias san duvrar lur pels da sgular per nudar e schizunt per sgular davent or da l’aua.
Utschels-mezmieur èn per regla activs da notg. Per durmir sa retiran els en cuvels, sfessas, cuvels d’ina planta u en refugis fatgs dad umans (surchombras, ruinas, galarias ed auters). Sper las spezias che vivan en gruppas datti era tals che vivan da solitaris.
Tut ils utschels-mezmieur europeics han in decurs da l’onn determinà dal clima. Perquai dovran els quartiers ch’als protegian da trid’aura e d’inimis. Tard la stad, circa a partir da la fin d’avust, tschertgan ils utschels-mezmieur europeics quartiers d’enviern adattads ch’als protegian durant ils mais fraids. En Europa passentan ils utschels-mezmieur la sien d’enviern. Perquai èn els dependents d’in bun quartier d’enviern, nua ch’els chattan relaziuns climaticas regularas e n’èn betg cuntanschibels per lur inimis.
Utschels-mezmieur sa reproduceschan fitg plaun. La gronda part da las spezias parturescha be in animal giuven ad onn. Quai vegn cumpensà tras in’aspectativa da vita magari auta per mammals da tala grondezza. Sut bunas cundiziuns cuntanschan tschertas spezias ina vegliadetgna da 20 fin 30 onns.
En Europa ha la copulaziun savens lieu en ils quartiers d’enviern. La fructificaziun da l’ov na succeda betg gist suenter la copulaziun, mabain pir suenter la fin da la sien d’enviern. Uschia vegn impedì che la femella perdia memia blera energia durant la purtanza e ch’ils giuvens naschian durant la stagiun fraida.
Suenter la sien d’enviern, circa mez mars, van ils utschels-mezmieur en lur quartiers da stad. Ils mastgels tschertgan per regla quartiers dal di che servan sco lieu da partenza per ir a chatscha. En pagliola sa reuneschan las femellas en colonias. Là partureschan ellas lur pitschens ed als tiran si ensemen.
Utschels-mezmieur èn animals fitg socials che vivan la gronda part dal temp en gruppas. En lur quartiers tschertgan els savens in stretg contact corporal cun auters animals. Quai ha l’avantatg ch’ils singuls animals dovran pli pauca energia per stgaudar lur corps. En lieus da parturir sco era en quartiers d’enviern datti ina maschaida da diversas spezias.
Ina rangaziun entaifer las colonias d’utschels-mezmieur n’han ins fin ussa betg documentà. Ils mastgels utschels-mezmieur stgatschan dentant lur concurrents or dals quartiers da copulaziun. Sch’i dat disturbis en ils quartiers vegn smanatschà cun avrir la bucca e sbragir da tutta forza e curt mument suenter èsi puspè quiet.
Sco auters animals socials vivan era ils utschels-mezmieur en rotschas. Sch’in singul fa insatge, sa participeschan savens er tschels: sch’in animal parta, suondan per regla er ils auters, ed er il nettegiar funcziuna uschia.
Inimis natirals dals utschels-mezmieur èn surtut animals da rapina ch’èn activs da di e da notg, sco giats, utschels da preda e tschuettas. Ultra da quels datti era ina retscha utschels-mezmieur gronds che maglian charn e fan chatscha sin utschels-mezmieur pli pitschens ed auters animals da preda.
Ecolocaziun[modifitgar | modifitgar il code]
Cun lur sistem d’ecolocaziun (u era cun agid d’ultrasuns) han ils utschels-mezmieur sviluppà ina metoda cumplitgada ed effectiva ch’als pussibilitescha da s’orientar en il stgir e da far chatscha sin insects senza duvrar lur egls. Els emettan undas ultrasonoras che vegnan reflectadas dals objects. Ils utschels-mezmieur percepeschan ils singuls ecos (resuns) ed als mettan en la dretga successiun. Las differenzas dal temp dattan al tscharvè la pussaivladad da registrar il conturn. Uschia san ils utschels-mezmieur localisar quant lunsch davent ch’ina planta u in insect è, e schizunt cun tge spertezza ed en tge direcziun che l’animal da preda sa muventa. L’utschè-mezmieur na sa betg mo eruir distanza, grondezza e furma da l’object, mabain era la structura da la surfatscha da tal.
Ditg han ins cartì ch’utschels-mezmieur disponian d’egls extremamain buns, damai ch’els chattan la via era da stgiraglia absoluta. Pir cura che G.W. Pierce ha sviluppà curt avant la Segunda Guerra mundiala in detectur da tuns d’auta frequenza han ins chapì la vaira constituziun da l’ecolocaziun. Il clom cumpiglia per regla ina seria da tschintg u plirs tuns differents. Quels cuzzan main ch’ina secunda, gea pon schizunt avair ina lunghezza da be in tschientavel d’ina secunda. Utschels-mezmieur san emetter frequenzas tranter 9 kHz e 200 kHz. Umans percepeschan be frequenzas tranter 16 Hz e 18 kHz.
Il pipistrel nanin vesa fildaroms da 0,28 mm sin ina distanza da pli ch’in meter e fa chatscha sin circa 500 fin 1200 drosofilas per di ch’han ina lunghezza da circa 3 millimeters. Autras spezias d’utschels-mezmieur, sco il rinolof mediterran, chattan schizunt ina via tranter fildaroms da 0,05 mm (50 micrometers), quai che correspunda a la mesadad d’in chavel d’in uman. In utschè-mezmieur adattescha adina ses clom a la situaziun. En areals averts èn ils cloms pli lungs, pli dad aut e la frequenza è pauc modulada; en vischinanza da bajetgs u sch’els tschiffan gist in insect vegnan ils cloms pli curts e las frequenzas moduladas pli ferm.
Per ch’il sistem da l’ecolocaziun possia funcziunar endretg e che tut las pussaivladads possian vegnir tratgas a niz optimalmain, èsi necessari d’integrar divers organs. Bleras parts dal corp dals utschels-mezmieur èn uschia sviluppadas exactamain per l’ecolocaziun. Il sistem da l’ecolocaziun n’ha dentant betg be avantatgs. Ils ecos (resuns) sa perdan sin grondas distanzas e vegnan franads da l’aria u absorbads da l’aua. Uschia pon utschels-mezmieur s’orientar fitg mal u insumma betg sch’igl ha tschajera e sche l’aria è fitg umida. Però betg tut ils utschels-mezmieur dovran lur sistem d’ecolocaziun. Oravant tut ils utschels-mezmieur che maglian insects e nectar utiliseschan l’ultrasun, ils pli gronds dentant desistan da quel.
Periclitaziun[modifitgar | modifitgar il code]
Ils utschels-mezmieur èn surtut periclitads perquai ch’ins destruescha lur spazi da viver. Quai succeda per exempel cun sanar edifizis e chasas veglias e sigillar quartiers potenzials, cun disfar spazis vitals d’insects, cun destruir la laina morta e cun tissientar cun insecticids e cun meds per conservar la laina. Bain derasadas èn las spezias sgolanotg grond, vespertil da l’aua e pipistrel nanin, main derasà è l’ureglia-mieur grond. Las femellas da l’ureglia-mieur furman da stad gronds quartiers da femellas pagliolancas si surchombras. Quels ed era auters quartiers dals utschels-mezmieur (plantas cun cuvels, sfessas, cuvels e galarias) èn da proteger tuttina bain sco auters spazis da viver.
Annotaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- ↑ Cf. Glista da spezias
Litteratura[modifitgar | modifitgar il code]
- Klaus Richarz: Fledermäuse: Beobachten, erkennen und schützen Kosmos, 1. ed. 2004, ISBN 978-3-440-12555-7
- Christian Dietz, Otto von Helversen, Dietmar Nill: Handbuch der Fledermäuse Europas und Nordwestafrikas. Biologie, Kennzeichen, Gefährdung, Verlag Kosmos, Stuttgart 2007, ISBN 3-440-09693-9, ISBN 978-3-440-09693-2
- Gerhard Neuweiler: Biologie der Fledermäuse. Thieme, Stuttgart 1993, ISBN 3-13-787401-7
- J. Niethammer e F. Krapp (ed.): Handbuch der Säugetiere Europas. Bd. 4/1 e 4/2. Fledertiere. Aula, Wiesbaden 2001, ISBN 3-89104-638-3
Colliaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- Dossier Utschels-mezmieur sin chattà.ch


text:
La fin d’emna passada steva Genevra sut l’ensaina dals National Summer Games 2018. La finamira da l’occurrenza, che ha lieu mintga quatter onns, saja da promover la stima, l’acceptanza e l’egualitad per persunas cun restricziuns. A Genevra saja quai vegnì fatg cun fitg grond success, scrivan ils responsabels.
Dal Grischun eran da la partida 100 atletas ed atlets da las instituziuns Schulheim Cuira, Giuvaulta Rothenbrunnen, Chasa Foppa Tartar, Argo Surava e dal Club da sport SC Razén. Els hajan sa mesirà en las disciplinas da pétanque, velo, nudar, atletica ligera, boccia, ballape e pingpong.
RR 18:00


text:
La populaziun da la citad da Cuira votescha ils 21 da matg davart la surdada dals dretgs. Il cussegl da la citad da Cuira sustegn il project unanimamain.
La firma Inventx, che occupa actualmain 140 lavurers a Cuira, expandescha ed augmenta il dumber fin il 2020 sin circa 200 collavuraturs. Quai è il motiv, che l'Inventx bajegia in tal bajetg nov. Quel duai dentant betg mo vegnir duvrà per lavurar mabain era per abitar e divertiment:
- En las duas auzadas suren (3+4), duessi dar 11 abitaziuns per affittar
- En las duas auzadas enamez (1+2) duessi dar biros da l'Inventx, cun plaz fin rodund 300 emploiads
- En il plaunterren duessi dar in restaurant u cantina, sco era ina halla ch'ins po duvrar per occurrenzas culturalas
- En il plaun sutteran datti il nov archiv da la citad da Cuira, sco era ina garascha d'autos
Tenor il manader da fatschenta da l’Inventx, Gregor Stücheli, duessan las paraids dal bajetg vegnir bajegiadas flexiblas. Uschia pudessan las abitaziuns vegnir funcziunadas enturn en ulteriurs biros sche la fatschenta occupass dapli lavurers ils proxims onns.
L’entir bajetg che custa 35 milliuns ha ina surfatscha da 11'770 m².
Gregor Stücheli è persvas ch’ins po far a Cuira in nov Mecca da spezialists da IT, in lieu nua ch'ins po cumbinar lavur e divertiment en il medem bajetg. Al retschaviment dal bajetg dalla fatschenta d'informatica duessi dar roboters che beneventan visitaders. Plinavant duessan dronas manar ins en las dretgas auzadas e stanzas.
RR actualitad 17:00


text:
Hauptinhalt
Comunicać dal Ufize Stampa dla Provinzia
Scora / Cultura | 07.08.2018 | 16:09
Le Zënter scolastich a La Ila vëgn ressané y amplié
De plü locai por la scora mesana, les scores altes y la scora de musiga tl Zënter scolastich a La Ila - la Junta provinziala á aprové la proietaziun dles lercs.
Do le ressanamënt y l’ampliamënt dess le Zënter scolastich ester de 6704 metri cuadrac (FOTO:USP)
A La Ila dessel gní ressané y amplié les scores che é bele tl Zënter scolastich. Tratan i laurs gnarál ince amplié la lerch por la sënta prinzipala dla scora de musiga dla Val Badia, che á al momënt ma pücia lerch tl zënter scolastich.
La Junta provinziala á aprové ai 7 d’agost sön domanda dl assessur provinzial por les frabiches Christian Tommasini la proietaziun dles lercs por le zënter scolastich da ressané. „A chësta moda podunse ressané le frabicat scolastich, tigní cunt di bojëgns de lerch dles scores y dla ghiranza de locai implü por la scora de musiga, y anuzé le miú che ara vá sinergies danter les scores“, insciö l’assessur provinzial por les frabiches. Chësc investimënt important de feter 15,8 miliuns ti garantësc aladô de Tommasini al grup linguistich ladin strotöres de formaziun modernes por n insegnamënt atual aladô de formes nöies sön le post, por i feter 490 scolars y scolares de musiga y 302 scolars y scolares dla scora mesana y alta.
Do le ressanamënt y l’ampliamënt dess le Zënter scolastich ester de 6704 metri cuadrac; por la scora de musiga él preodü 937 metri cuadrac.
Al dess gní amplié y alzé le somas dl frabicat olache al é sëgn l’Istitut tecnich economich, le Lizeum linguistich y le Lizeum de sciënzes umanes. Implü él preodü le ressanamënt energetich dl frabicat. La pert a nord dl frabicat dla scora mesana dess indere gní trata jö y fata sö danü a na moda da avëi na majera lerch por locai por düc, sciöche l‘Aula Magna, l‘auditorium, la biblioteca, i locai por fá ginastica y na mensa. Tla secunda alzada dl frabicat sarál la sënta prinzipala nöia dla scora de musiga dla Val Badia. Implü gnarál ince fat danü i tec di toc de frabicat che romagn y fat ite danü i func dles classes.
Por ci che reverda la spartiziun di cosć y la realisaziun di laurs ó la Provinzia y le Comun de Badia lauré fora na convenziun. La proietaziun dles lercs é gnüda fata sön la basa de n stüde de fatibilité de Giuseppe Nagler dla Repartiziun provinziala Frabiches y sorvisc tecnics. Ala realisaziun dla proietaziun dles lercs á ince tut pert le Departimënt Educaziun y Cultura ladina, y plü avisa l’intendënt Roland Verra y l’ispetur dles scores Albert Videsott.
„Chësc intervënt pó y dess ince ester n stimul por che scora mesana, alta y de musiga laores ciamó deplü adöm a livel didatich y pedagogich; al é bele n valgönes idees por i conzec pedagogics, dantadöt tl ciamp dla musiga”, dij le diretur
dla Repartiziun provinziala Scora y Cultura ladina Felix Ploner. „Ara se trata de n investimënt che ciara al dagní, dantadöt por i mituns y la jonëza dla Val Badia, y é porchël ince por döta la jënt ladina de gran importanza“, sotrissëia
l’assessur provinzial por la scora y cultura ladina Florian Mussner.
(USP)
(Atualisà ai: 28/04/2011)


text:
Val Badia
Dominik Miribung jará tla Ruscia
Pro i campionac provinziai dles maestries artejanales él garaté trëi medaies por artejagn jogn ladins.
Tröc artejagn jogn ladins á bele podü sintí la sodesfaziun da tigní tla man na medaia davagnada pro i campionac dl laûr, sides a livel provinzial che ince internazional. Dai 20 ai 22 de setëmber éra indô stada tan inant. La fiera da Balsan á ospité na ediziun nöia di campionac provinziai dl laur, olache rodunt 200 talënc jogn s’á mosoré te 24 maestries desvalies. Gnanca iniann ne n’ál mancé les ”sodesfaziuns ladines”, deache al é salté fora bëgn trëi medaies. Le majer resultat i é garaté a ...
Tröc artejagn jogn ladins á bele podü sintí la sodesfaziun da tigní tla man na medaia davagnada pro i campionac dl laûr, sides a livel provinzial che ince internazional. Dai 20 ai 22 de setëmber éra indô stada tan inant. La fiera da Balsan á ospité na ediziun nöia di campionac provinziai dl laur, olache rodunt 200 talënc jogn s’á mosoré te 24 maestries desvalies. Gnanca iniann ne n’ál mancé les ”sodesfaziuns ladines”, deache al é salté fora bëgn trëi medaies. Le majer resultat i é garaté a ...
Antermëia - Börz: strada stlüta
La strada resta stlüta cina al 1. d’otober, deache al vëgn fat asfalt.
La strada provinziala nr. 29, danter Antermëia y Ju de Börz sará stlüta dal lönesc ai 24 de setëmber cina a döt le lönesc al 1. d’otober, por impormëte da asfalté la strada. Les corieres che vá sön Börz (linia nr. 464) mantignará l’orar, mo rovará ma cina Antermëia, por oje spo y gní jö zoruch sciöche preodü dal orar. Sön Börz podarán rové dal’atra pert sö.
La strada provinziala nr. 29, danter Antermëia y Ju de Börz sará stlüta dal lönesc ai 24 de setëmber cina a döt le lönesc al 1. d’otober, por impormëte da asfalté la strada. Les corieres che vá sön Börz (linia nr. 464) mantignará l’orar, mo rovará ma cina Antermëia, por oje spo y gní jö zoruch sciöche preodü dal orar. Sön Börz podarán rové dal’atra pert sö.
La sostenibilité é n tru da jí y nia n travert
A Al Plan de Mareo s’arjignon a na conferënza dai temesc nüs y interessanc. I un orü incunté la jona studënta Noemi Call, che nes spliga de ci che ara se trata tla manifestaziun tlamada "na.tour." y nes cunta de na filosofia moderna de sostenibilité che á söes fondamëntes tl’ert y tl bëgnsté personal y sozial
Noemi Call s’á metü adöm cun set coleghes y colegs studënc dla université por svilupé inant söa idea da avié na conferënza söl turism sostenibl tl raiun alpin. La conferënza gnará metüda da jí dai 5 ai 7 d’otober 2018 tl Excelsior Dolomites Life Resort a Al Plan de Mareo, y porta le titul "na.tour.". I impulsc por referac, discusciuns y resultac dla conferënza á söes fondamëntes tla filosofia, tl’ert y tla economia. Informaziuns söla conferënza y les manifestaziuns colaterales sciöche na mostra ...
Noemi Call s’á metü adöm cun set coleghes y colegs studënc dla université por svilupé inant söa idea da avié na conferënza söl turism sostenibl tl raiun alpin. La conferënza gnará metüda da jí dai 5 ai 7 d’otober 2018 tl Excelsior Dolomites Life Resort a Al Plan de Mareo, y porta le titul "na.tour.". I impulsc por referac, discusciuns y resultac dla conferënza á söes fondamëntes tla filosofia, tl’ert y tla economia. Informaziuns söla conferënza y les manifestaziuns colaterales sciöche na mostra ...
Workshop garaté "Nia de parora"
Canche le cianté se liëia cun movimënt, canche les notes se fora ite tl corp y al ciafa forma ci che tö os dí, spo é l’energia che an sint y che an dá inant ciamó maiú
Curs intensif a La Val dan otedé cun la coreografa y balarina Anastasia Kostner en preparaziun al teater dla Pasciun cun le titul "Nia de parora". Le cor de dlijia porta adöm a jobleri y jobleres l’aziun sön paladina cun 8 cianties fora dl Messias de Händel che se liëia ite tl test teatral. Tla rapresentaziun é le cor la usc dla jënt, dl popul, de vis y morc, dl gran consëi.
Deplü te La Usc stampada atuala!
Curs intensif a La Val dan otedé cun la coreografa y balarina Anastasia Kostner en preparaziun al teater dla Pasciun cun le titul "Nia de parora". Le cor de dlijia porta adöm a jobleri y jobleres l’aziun sön paladina cun 8 cianties fora dl Messias de Händel che se liëia ite tl test teatral. Tla rapresentaziun é le cor la usc dla jënt, dl popul, de vis y morc, dl gran consëi.
Deplü te La Usc stampada atuala!
Les morvëies y i misters fora tl univers
Tan beles y interessantes che les stëres y galassies incër nosc planët, la Tera, pó ester, sá en gran pert ma i astronoms y apascioná de astrofotografia. Le jonn Julian Rigo d’La Pli de Mareo nes lascia cuché ite te so hobby y ciaré tres so telescop
Massa tröp y gonot fajunse te nosta cuotidianeité fora de na sorücia n elefont, y i viun sciöche i fosson imortai y patruns de nosc destin y univers. Bele la parora "universum" messass nes motivé por ponsé deplü sura nüsc problems y crüzi fora, che incër nos ia vára de "te vigni direziun" o "indlunch". Ciaran ales morvëies sura nos, dantadöt tl cil de na nöt tlera, odunse ite tan pici y debli che i sun, y che ala fin fej pert nosta esistënza de na gran morvëia y de n mister. I s’l’un cuntada ...
Massa tröp y gonot fajunse te nosta cuotidianeité fora de na sorücia n elefont, y i viun sciöche i fosson imortai y patruns de nosc destin y univers. Bele la parora "universum" messass nes motivé por ponsé deplü sura nüsc problems y crüzi fora, che incër nos ia vára de "te vigni direziun" o "indlunch". Ciaran ales morvëies sura nos, dantadöt tl cil de na nöt tlera, odunse ite tan pici y debli che i sun, y che ala fin fej pert nosta esistënza de na gran morvëia y de n mister. I s’l’un cuntada ...
Bornech: Zënter massajes saré!
I Carabinieri da Bornech á saré pro n zënter massajes gestí da n zitadin cineje, ajache al foss gnü pité prestaziuns sessuales
I carabiniers - sot coordinamënt dla Procura da Balsan - á da plü mëisc incá albü sot control le zënter massaji, che ê gnü daurí d’aurí y á registré tres plü y plü tliënc che paiâ y ciafâ prestaziuns che jô sura les "massajes scëmples" fora. Ince cun avisc te foliec y sön internet gnôl reclamisé ativités nia lezites. Deplü ëres che laorâ tl zënter é gnüdes tutes en conscideraziun dai carabiniers. Le gestur dl local, n zitadin cineje de 50 agn, é gnü dé dant ince por "sfrutamënt dla ...
I carabiniers - sot coordinamënt dla Procura da Balsan - á da plü mëisc incá albü sot control le zënter massaji, che ê gnü daurí d’aurí y á registré tres plü y plü tliënc che paiâ y ciafâ prestaziuns che jô sura les "massajes scëmples" fora. Ince cun avisc te foliec y sön internet gnôl reclamisé ativités nia lezites. Deplü ëres che laorâ tl zënter é gnüdes tutes en conscideraziun dai carabiniers. Le gestur dl local, n zitadin cineje de 50 agn, é gnü dé dant ince por "sfrutamënt dla ...
Sëdesc jites che á plajü
Le KVW de Badia á stlüt jö les jites da jí a pe cun n bel de d’altonn en mercui ai 12 de setëmber. Indöt él gnü fat 16 de bi iadi, 5 d’invern y 11 d’isté
Paula Piccolruaz nes scri en inom dl KVW de Badia, ara nes cunta dla ultima jita - chëra che á stlüt jö le program di iadi dl ann 2018: "I sun jüs cun la coriera fina a Tils sura Porsenú. Sön la spazirada da Tils a Feldthurns se unse fermé pro la dlijia da Tötschling, Johannes-Kirchlein, por tigní na funziun de rengraziamënt sintida. I un indô podü stlü jö zënza che al sides suzedü desgrazies, y i un ince albü na gran fortüna cun le tëmp. Iaco á salpü da antizipé y sposté les escursciuns aladô ...
Paula Piccolruaz nes scri en inom dl KVW de Badia, ara nes cunta dla ultima jita - chëra che á stlüt jö le program di iadi dl ann 2018: "I sun jüs cun la coriera fina a Tils sura Porsenú. Sön la spazirada da Tils a Feldthurns se unse fermé pro la dlijia da Tötschling, Johannes-Kirchlein, por tigní na funziun de rengraziamënt sintida. I un indô podü stlü jö zënza che al sides suzedü desgrazies, y i un ince albü na gran fortüna cun le tëmp. Iaco á salpü da antizipé y sposté les escursciuns aladô ...
Le pröm pest dla "Intlujiun" röia a San Martin
Les secundes classes dla Scora mesana da San Martin de Tor á podü pié do ai 14 de setëmber a Balsan le pröm pest dl concurs de idees söl’intlujiun
Bele incër la mesa dles diesc danmisdé é en chël de le bel grup de scolars da San Martin ruvé cun la bona organisaziun da pert dl fiduziar dr. Gustav Frenademez ti salfs dla fiera a Balsan cun l’esposiziun "kreativ", olache la colaboradëssa Katja Sanin i aspetâ por i acompagné ai stands di workshops desvalis, a chi che i mituns y les mitans podô tó pert: cina les önesc ái fat laurs de creativité desvalis sciöche fá oredlins y portatlés de coran, decoré tortes cun pasta da zücher, ...
Bele incër la mesa dles diesc danmisdé é en chël de le bel grup de scolars da San Martin ruvé cun la bona organisaziun da pert dl fiduziar dr. Gustav Frenademez ti salfs dla fiera a Balsan cun l’esposiziun "kreativ", olache la colaboradëssa Katja Sanin i aspetâ por i acompagné ai stands di workshops desvalis, a chi che i mituns y les mitans podô tó pert: cina les önesc ái fat laurs de creativité desvalis sciöche fá oredlins y portatlés de coran, decoré tortes cun pasta da zücher, ...
I neni "social" a curs
Curs por neni „social“: co ch’an fej da lauré cun Facebook, WhatsApp y Skype
Ester neni te n tëmp olache döt vá tres Facebook y WhatsApp n’é nia saurí, ince deache da ne savëi nia da adoré chisc canai risćëion da resté isolá, da n’avëi plü degügn raporc cun le monn incëria. I stromënc che vëgn pitá dala rëi dá la poscibilité da ester „coliá“ y da nes sentí manco susc.
Le curs dess ester n aiüt por chi che n’é nia nasciüs y chersciüs sö tl monn de internet y di smartphone, por imparé da s’orienté. Al vëgn splighé ciügn che é i stromënc moderns de comunicaziun plü adorá y ...
Ester neni te n tëmp olache döt vá tres Facebook y WhatsApp n’é nia saurí, ince deache da ne savëi nia da adoré chisc canai risćëion da resté isolá, da n’avëi plü degügn raporc cun le monn incëria. I stromënc che vëgn pitá dala rëi dá la poscibilité da ester „coliá“ y da nes sentí manco susc.
Le curs dess ester n aiüt por chi che n’é nia nasciüs y chersciüs sö tl monn de internet y di smartphone, por imparé da s’orienté. Al vëgn splighé ciügn che é i stromënc moderns de comunicaziun plü adorá y ...
20 miliuns de euro por l’ampliamënt dl Ospedal da Bornech
La Junta dl Südtirol á preodü 19,7 miliuns de euro implü por la restrotoraziun y l’ampliamënt dl Ospedal da Bornech. Dötadöm é la soma de prësc 160 miliuns de euro - sciöche la Provinzia scri.
Tratan süa sentada de ai 11 de setëmber á la Junta provinziala aprové le program planivolumetrich ajorné por la restrotoraziun y l’ampliamënt dl ospedal da Bornech che prevëiga n investimënt de 19,731 miliuns de euro. La delibera prevëiga l’ampliamënt dl program planivolumetrich da denant aprové tl 2009 cun n investimënt complessif de 140 miliuns de euro. Ti ultims 10 agn él gnü fat laurs y investimënc por indöt 64 miliuns de euro, la soma che resta é insciö ciamó de 76 miliuns de euro che ne ...
Tratan süa sentada de ai 11 de setëmber á la Junta provinziala aprové le program planivolumetrich ajorné por la restrotoraziun y l’ampliamënt dl ospedal da Bornech che prevëiga n investimënt de 19,731 miliuns de euro. La delibera prevëiga l’ampliamënt dl program planivolumetrich da denant aprové tl 2009 cun n investimënt complessif de 140 miliuns de euro. Ti ultims 10 agn él gnü fat laurs y investimënc por indöt 64 miliuns de euro, la soma che resta é insciö ciamó de 76 miliuns de euro che ne ...
La "uma dl de" metará tosc man
La uma dl de Kathrin Lindner metará tosc man da socodí n pice grup de mituns (cina sis mituns indöt) te na atmosfera familiara y da sté saurí te süa ciasa a La Val
La cooperativa soziala "Cun patrones imparé - crësce - vire" dij che sides la vita familiara co la vita profescionala nen davagna, sce i mituns é assistis bun, tratan che sü gentirus vá söl laur. Le sorvisc che la "uma dl de" pita sot ala cooperativa dal inom "Cun patrones imparé - crësce - vire" é dantadöt ince vijin ala natöra y al lüch da paur, ince sce le post de assistënza ne mëss nia ester n lüch o na ciasa da paur.
Ti mituns vëgnel descedé l’interes por la natöra y ai impara adora co ...
La cooperativa soziala "Cun patrones imparé - crësce - vire" dij che sides la vita familiara co la vita profescionala nen davagna, sce i mituns é assistis bun, tratan che sü gentirus vá söl laur. Le sorvisc che la "uma dl de" pita sot ala cooperativa dal inom "Cun patrones imparé - crësce - vire" é dantadöt ince vijin ala natöra y al lüch da paur, ince sce le post de assistënza ne mëss nia ester n lüch o na ciasa da paur.
Ti mituns vëgnel descedé l’interes por la natöra y ai impara adora co ...
Le paisc de Badia i dará tosc alberch a deplü muciadus
Intervista a Edith Dapoz, vizeombolta y assessuria al sozial y ales families tl Comun de Badia
Le Comun de Badia á chirí n pez n cuatier o l’ater ti trëi paisc de San Ciascian, La Ila y Badia (San Linert) por respogne ai debojëgn dl SPRAR y ti dé alberch y sojornanza a deplü muciadus. Mo zënza ciafé inzai na orëdla y na porta daverta. Sëgn pêl che le Comun sides sforzé da tó ca dui de pici cuartiers tl frabicat dla ex biblioteca a San Linert/Badia, danter la calonia y la dlijia. Mo ince te chësta proposta de soluziun pêl che al sides rans danter les rodes.
L'intervista cun Edith ...
Le Comun de Badia á chirí n pez n cuatier o l’ater ti trëi paisc de San Ciascian, La Ila y Badia (San Linert) por respogne ai debojëgn dl SPRAR y ti dé alberch y sojornanza a deplü muciadus. Mo zënza ciafé inzai na orëdla y na porta daverta. Sëgn pêl che le Comun sides sforzé da tó ca dui de pici cuartiers tl frabicat dla ex biblioteca a San Linert/Badia, danter la calonia y la dlijia. Mo ince te chësta proposta de soluziun pêl che al sides rans danter les rodes.
L'intervista cun Edith ...
Badia te na atmosfera rock
Le mëis de setëmber á metü man bun por düc i amanc dla musiga rock: la sabeda, ai 1. de setëmber, él gnü tigní tl tendun pro paiun a Badia le "Summerend Concert", conzert rock rové oramai ala onejima ediziun
La festa á metü man dales ot da sëra te tendun a Badia. Dal momënt che un di punc plü importanc por i organisadus é tres da i lascé lerch a bands locales, él sté da aldí sön paladina dal mëteman dla sëra döes band metüdes adöm da jogn dl post: naota i "The Lightbulbs" y dedô "I Canaies". Personalmënter m’ál dër plajü da odëi ci ligrëza y pasciun che chisc jogn mët tl fá musiga, y i arati che fá musiga te na band sides na bela manira da passé le tëmp lëde por jogn y manco jogn.
La serada é ...
La festa á metü man dales ot da sëra te tendun a Badia. Dal momënt che un di punc plü importanc por i organisadus é tres da i lascé lerch a bands locales, él sté da aldí sön paladina dal mëteman dla sëra döes band metüdes adöm da jogn dl post: naota i "The Lightbulbs" y dedô "I Canaies". Personalmënter m’ál dër plajü da odëi ci ligrëza y pasciun che chisc jogn mët tl fá musiga, y i arati che fá musiga te na band sides na bela manira da passé le tëmp lëde por jogn y manco jogn.
La serada é ...
"Cool summer" y "My summer" 2018
Deboriada podunse indô ciaré zoruch a n isté garaté deplëgn
"Cool summer" y "My summer": dui proiec da d’isté che vëgn metüs a jí dal Sorvisc ai Jogn por düc i jogn y jones dla Val Badia. La gran novité da en chësc ann é dessigü sté le proiet "My summer". Chësc proiet é nasciü do la dezijiun da partí sö düc i proiec n pü’ atramënter. I un podü odëi ti ultims agn che la desferënzia d’eté é gonot stada massa grana. I interësc y i debojëgns se desferenziëia datrai dassënn aladô dla eté y por podëi ti jí damí adincuntra a düc i interesc, unse tut la ...
"Cool summer" y "My summer": dui proiec da d’isté che vëgn metüs a jí dal Sorvisc ai Jogn por düc i jogn y jones dla Val Badia. La gran novité da en chësc ann é dessigü sté le proiet "My summer". Chësc proiet é nasciü do la dezijiun da partí sö düc i proiec n pü’ atramënter. I un podü odëi ti ultims agn che la desferënzia d’eté é gonot stada massa grana. I interësc y i debojëgns se desferenziëia datrai dassënn aladô dla eté y por podëi ti jí damí adincuntra a düc i interesc, unse tut la ...
La tradiziun dles tlocheradures
Le vëndres dan les segres, chëra d’La Pli, chëra d’Al Plan y chëra de munt te Mareo, él da vedlamënter incá les tlocheradures sön tru. Chi d’La Pli da Mareo é indô stá dan otedé ia Al Plan a tlocheré
L’usanza ó che i jogn dl paisc dlungia (tl cajo dles segres d’La Pli y Al Plan) se mëtes adöm da sëra te n bel grup de strumënc, se vites sö ala vedla y pëies ia da ciasa a ciasa - dantadöt olache al é crafuns y jones. Dan porta sonon y cianton cina che al vëgn daurí. Do na nöt de slondernamënt fora por paisc y chës viles, röia les tlocheradues söla doman a ciasa - mo storj ciamó pro te so paisc denanco jí indalater por se partí i crafuns che ai á te ciostun o n sach de drap. Te chël momënt pol ...
L’usanza ó che i jogn dl paisc dlungia (tl cajo dles segres d’La Pli y Al Plan) se mëtes adöm da sëra te n bel grup de strumënc, se vites sö ala vedla y pëies ia da ciasa a ciasa - dantadöt olache al é crafuns y jones. Dan porta sonon y cianton cina che al vëgn daurí. Do na nöt de slondernamënt fora por paisc y chës viles, röia les tlocheradues söla doman a ciasa - mo storj ciamó pro te so paisc denanco jí indalater por se partí i crafuns che ai á te ciostun o n sach de drap. Te chël momënt pol ...
Ligrëza, motivaziun y energia
Nia ma le cianté y le soné, mo ince le trasmëte n messaje implí de motivaziuns y emoziuns podunse mëte sot le ciapel dla musiga. Chësc prinzip é gnü arjunt te na manira lisiera y plëna d’armonia dal cor ProVoXis, en sabeda sëra tla dlijia de San Martin y la domënia sëra spo tla dlijia de Badia
Sot al inom “SONN.UN” á le cor de jogn y jones porté dant n conzert cianté y soné dër particolar y energetich. Tla parora SONN.UN podunse aldí fora le messaje “un n sonn” che liëia y tin adöm la motivaziun y ligrëza di jogn y les jones por la musiga. Dal’atra pert aldiunse spo ince fora la descriziun dla pert plü protagonista de chësc conzert: “nos sonun”. Y avisa desche la ligrëza por le cianté vëgn pro tröc di jogn y les jones dl cor ince renforzada dal talënt da soné n stromënt, á le cor dla ...
Sot al inom “SONN.UN” á le cor de jogn y jones porté dant n conzert cianté y soné dër particolar y energetich. Tla parora SONN.UN podunse aldí fora le messaje “un n sonn” che liëia y tin adöm la motivaziun y ligrëza di jogn y les jones por la musiga. Dal’atra pert aldiunse spo ince fora la descriziun dla pert plü protagonista de chësc conzert: “nos sonun”. Y avisa desche la ligrëza por le cianté vëgn pro tröc di jogn y les jones dl cor ince renforzada dal talënt da soné n stromënt, á le cor dla ...
N bel isté deboriada
Por ti pité de vigni sort de ativités de tëmp lëde ai mituns y mitans de nosta valada á le Sorvisc ai Jogn Val Badia ince en chësc ann indô metü a jí le proiet “Isté deboriada”
Sciöche ti ultimi agn, ti ál ince en chësc ann aspeté n bel isté en compagnia ai mituns y ales mitans dla elementara, fora por düc i paisc dla Val Badia.
En chësc ann á le “Isté deboriada” metü man cun l’edema di 9 de messé y s’á rové cun l’edema di 17 de agost. I orars de proiet vá dal lönesc al vëndres dales 9.00 ales 16.00. Les edemes de proiet vëgn partides sö ti paisc aladô dla domanda da pert di partezipanc. Indöt él gnü fat dötes les 6 edemes a La Ila. A Badia y La Val 4, a Corvara, ...
Sciöche ti ultimi agn, ti ál ince en chësc ann aspeté n bel isté en compagnia ai mituns y ales mitans dla elementara, fora por düc i paisc dla Val Badia.
En chësc ann á le “Isté deboriada” metü man cun l’edema di 9 de messé y s’á rové cun l’edema di 17 de agost. I orars de proiet vá dal lönesc al vëndres dales 9.00 ales 16.00. Les edemes de proiet vëgn partides sö ti paisc aladô dla domanda da pert di partezipanc. Indöt él gnü fat dötes les 6 edemes a La Ila. A Badia y La Val 4, a Corvara, ...
Le jí a munt y le gní de munt
Canche al ê chi agn da jí ai pröms de jügn cun i mansuns tles munts basses, gnôl tlamé sön plaza de dlijia do la gran mëssa. Impormó ala fin de jügn tocâra spo da mené mansonara y i atri armënc, tlaparoc, vaces y bos sön na munt plö alta, döt a pe
Ince sis ores de iade messâ na pert fá deboriada cun i armënc da ciasa demez cina sön munt, olache i tiers romagnô chi cater mëisc. Denant che mené i armënc fora de stala i sciurâ la patrona ega santa, ai polerins i tacân n amulet tles tlines; an sperâ che al ne i suzedess nia de mal, che degügn ne jiss adabroderes y ne gniss nia copá dal tonn.
Le jí a munt ê val’ de scëmpl en confrunt al gní de munt. Val’ armënt â ma na bronsina o na ciampanela incër le col, n ciaval menâ sön munt le poch dl ...
Ince sis ores de iade messâ na pert fá deboriada cun i armënc da ciasa demez cina sön munt, olache i tiers romagnô chi cater mëisc. Denant che mené i armënc fora de stala i sciurâ la patrona ega santa, ai polerins i tacân n amulet tles tlines; an sperâ che al ne i suzedess nia de mal, che degügn ne jiss adabroderes y ne gniss nia copá dal tonn.
Le jí a munt ê val’ de scëmpl en confrunt al gní de munt. Val’ armënt â ma na bronsina o na ciampanela incër le col, n ciaval menâ sön munt le poch dl ...
I premiá dl "Concurs de composiziuns sacrales"
I componisć Manuel Schuen (1. pest), Andrea Tasser y Iarone Chizzali (3. pest ex æquo)
Le bel cianté ladin é por la Uniun Ladins Val Badia na pert dër importanta dla cultura ladina y ti ultims agn ára dé fora döes publicaziuns curades dai auturs Iarone Chizzali, André Comploi, Tone Gasser y Bruno Rives: "Cianté ladin" (2012) y "Cianté ladin en compagnia" (2013). Le grup de laur é tl arjigné ca n terzo liber, chësc iade de cianties sacrales por cors. Por arichí le repertore cun composiziuns nöies êl gnü ponsé da mëte a jí n concurs, a chël che ot componisć á tut pert, menan ite ...
Le bel cianté ladin é por la Uniun Ladins Val Badia na pert dër importanta dla cultura ladina y ti ultims agn ára dé fora döes publicaziuns curades dai auturs Iarone Chizzali, André Comploi, Tone Gasser y Bruno Rives: "Cianté ladin" (2012) y "Cianté ladin en compagnia" (2013). Le grup de laur é tl arjigné ca n terzo liber, chësc iade de cianties sacrales por cors. Por arichí le repertore cun composiziuns nöies êl gnü ponsé da mëte a jí n concurs, a chël che ot componisć á tut pert, menan ite ...
La Ila: inzidënt cun feris
Auto rosedé danter La Ila y San Ciascian: söl post plü forzes de socurs y le dotur d’emergënza.
Inzidënt tla nöt, incö jöbia ai 6 de setëmber dales 2:40 da doman. Danter La Ila y San Ciascian é n auto jü fora de strada y s’á rosedé. Indöt cater i feris: dales informaziuns ch’i un ciafé, á 2 reporté ferides lisiries, un ferides mesanes y n cuarto é gnü ferí dassënn. Söl post él rové la Crusc Blancia Alta Badia y Mareo, le dotur d’emergënza y i Stüdafüch da La Ila.
Inzidënt tla nöt, incö jöbia ai 6 de setëmber dales 2:40 da doman. Danter La Ila y San Ciascian é n auto jü fora de strada y s’á rosedé. Indöt cater i feris: dales informaziuns ch’i un ciafé, á 2 reporté ferides lisiries, un ferides mesanes y n cuarto é gnü ferí dassënn. Söl post él rové la Crusc Blancia Alta Badia y Mareo, le dotur d’emergënza y i Stüdafüch da La Ila.


text:
President del Consili di Minister italian
El President del Consili di Minister l'è 'l primm minister de l'Italia. L'è nominaa dal Capo de Stat e 'l gh'ha besogn de la fiducia del Parlament italian per vess confermaa. L'è la quarta carega del Stat, dopo el President italian, el President del Senad de la Republega e 'l President de la Cambra di Deputaa e i sò poder hinn scricc in di articoi 92, 93, 94, 95 e 96 de la Costituzion italiana.
Incoeu el President l'è 'l scior Paolo Gentiloni, del Partito Democratico, e 'l gh'ha la sò sed a Palazz Chigi.
De facc el gh'ha men poder di primm minister di alter Stat, vist che l'è on primus inter pares cont el midemm driss de vot di alter minister e 'l pò coordinà domà i operazion del Governo italian. In del 2005 el Silvio Berlusconi l'ha parpognuu ona reforma che l'avaria faa ol premieraa, ossia on sistema indova el premier l'era important fiss e 'l podeva anca disligà i camber, e la lassava al President italian domà el roeul de garant de l'unità federala del Stat, ma l'è stada scassada in del Referendum del 2006.


text:
Ad RTR ha Schmid ditg ch'el veglia purtar success e schlantsch al turissem grischun.Per sia nova funcziun saja in avantatg ch'el arrivia d'ordaifer il Grischun. El saja liber e possia guardar tut or d'ina perspectiva objectiva. In dals puncts ferms dal Grischun èn per Schmid las linguas e cun quai era il rumantsch. Schmid è actualmain directur da Svizra Turissem. Lezza ha communitgà che l'econom da manaschi da 54 onns bandunia Svizra Turissem per daventar independent. Schmid vul manar in'atgna agentura da marketing e surpigliar dasperas intgins mandats elegids, sco per exempel quel sco president da Grischun Vacanzas.
Friberg cuntent
Ses antecessur en uffizi, Marcel Friberg, è fitg cuntent cun questa schliaziun. Schmid saja il candidat ideal per questa sfida. Quai ha Friberg ditg sin dumonda da la gasetta «Südostschweiz».
Reacziuns maschadadas
Critica envers la designaziun da Jürg Schmid vegn dal l’hotellaria: Ernst Wyrsch, president da Hotellerie Suisse Grischun, exprima dubis, che Jürg Schmid haja, sper ses auters mandats, avunda temp per il presidi da Grischun Vacanzas. Wyrsch avess vesì pli gugent ina dunna a la testa da l’organisaziun.
Elecziun spustada
Il prim da matg 2017 avess Grischun Vacanzas atgnamain gì d'eleger la successura u il successur da Marcel Friberg. Damai ch'i n'era lura anc betg cler, cura che Schmid possia bandunar Svizra Turissem, è l'elecziun vegnida spustada sin mez zercladur 2017.
RR novitads 06:00
Dapli da Jürg Schmid
- Naschì ils 02-11-1962.
- Emprendissadi mercantil tar banca Vontobel.
- Studi d'economia da manaschi HWV Turitg.
- Account Manager tar Hewlett Packard.
- 1994 - 1999 en diversas funcziuns per Oracle Corporation.
- Dapi november 1999 directur da Svizra Turissem.


text:
In anteriur manader da l’uffizi da scussiun e concurs da l’Engiadin’Ota / Bregaglia duai avair laschà svanir raps.
Il delict saja mo vegnì scuvrì casualmain, pervi da duas dumondas independentas areguard singuls pajaments, ha declerà il landamma d’Engiadin’Ota, Gian Duri Ratti.
I vala la presumziun d'innocenza
Davart la dimensiun dal delict e davart la supposiziun che l’uffiziant pudess avair laschà svanir raps en ulteriurs cas durant ses temp d’uffizi da bun 25 onns, na vul la procura publica betg s’exprimer, ha ditg il pledader Claudio Riedi. Per il pertutgà vala la presumziun d’innocenza.
Consequenzas er en Engiadina Bassa
Il cas da denunzia encunter l’anteriur uffiziant da l’Engiadin’Ota tira ses fils er fin en Engiadina Bassa. Dapi l’entschatta da quest onn aveva quel lavurà tar l’uffizi da scussiun e falliment «Regiun Engiadina Bassa/Val Müstair».
Gievgia passada ha la regiun schlià il mandat cun l’uffiziant, quai ha confermà il president da la Regiun, Victor Peer. Actualmain examineschan ins perquai era l’uffizi da scussiun da l’Engiadina Bassa.
RR novitads 17:00


text:
L’equipa da las dunnas dal FCZ è puspè enavos sin il tron. Gia ina runda avant la fin dal campiunadi Svizzer è definitiv, ch'il FCZ gudogna il titel. Las dunnas da Turitg han gudagnà il derbi encunter ils Grasshoppers. Perquai che Basilea ha be dà pari tanschi per festivar il titel.
Titel numer tschintg per Seraina Friedli
Dapi l’onn 2012 è il goli Seraina Friedli da La Punt ina part da l’equipa da success dal FCZ. Durant quest onns ha Friedli festivà tschintg titels cun il FCZ. Suenter la victoria en il campiunadi ha l’equipa uss perfin la schanza da cumbatter er per il titel da la cuppa Svizra. En il final scuntra la squadra l’equipa da las dunnas da Lugano.
Titel è puspè al dretg lieu
La stagiun passada avevan las dunnas da Neunkirch gudagnà il titel da campiunessas svizras ed era la cuppa svizra. Curt suenter quests success ha l’equipa però sa retratg dal campiunadi pervi da problems finanzials.
RR actualitad 17:40


text:
Inhalt
Exteriur
-
“Jihadi John” è vegnì identifitgà
L'identitad da l'um che vegnì enconuschent sco "Jihadi John" è discuvrida. L'um che duai avair stgavazzà plirs ostagis dal vest ha num Mohammed Emwasi, è naschì a Kuwait e creschì si a Londra. Quai rapportan la "Washington Post", la BBC e la gasetta "The Guardian".
La polizia da Londra n'ha betg confermà las indicaziuns cun renviar sin inquisiziuns currentas. Il ministeri da l'intern n'ha per entant betg vulì prender posiziun. Al center internaziunal per studis da radicalisaziuns paran ils rapports da las gasettas vardaivels.
RR novitads 17:00


text:
Tenor il directur da Sedrun Mustér Turissem, Hans-Kaspar Schwarzenbach, fissi bun d’avair var 50 gidantras e gidanters. Fin ussa han ils appels purtà var 30 annunzias. Ils gidanters pon s’annunziar ed inditgar tge lavurs ch’els vulan surpigliar. Uschia èsi per exempel da diriger ils autos sin ils parcadis, tegnair fieu en fuainas nua ch’ils viandants pon brassar ina liongia, ubain era sa gidar tar la gastronomia. Ina indemnisaziun en furma da daners na datti betg per ils gidanters. Sco quai che Hans-Kaspar Schwarzenbach ha ditg, dettia quai in t-shirt da viandar e bons per mangiativas e bavrondas.
Viandar cun prominents
Sche l’aura è bella, quinta Hans-Kaspar Schwarzenbach cun var 1'500 viandants che vegnan a Mustér e sa participeschan ad ina da las 3 spassegiadas, che duran tranter 1 ½ fin 2 ¾ uras. La partenza ed arrivada è mintgamai tar il Center da sport e cultura. Las spassegiadas vegnan era accumpagnadas da persunas prominentas. Uschia è il musicist Pepe Lienhard, l’actur Stefan Gubser e l’ex mister svizra Renzo Blumenthal da la partida. La saira sa preschentan tranter auter Pepe Lienhard, Marie Louise Werth e Pascal Gamboni.


text:
Il Tribunal administrativ federal ha uschia confermà (en ina decisiun da principi), la decisiun da l'uffizi federal per la migraziun. L'anteriur Uffizi federal per la migraziun (oz il Secretariat da stadi per la migraziun SEM) ha renconuschì l'um il 2014 sco fugitiv dentant refusà ad el asil. Perquai ch'ina repatriaziun n'era lura betg pussaivla è l'um vegnì admess provisoricamain. Il SEM è sa basà tar lur decisiun sin indicaziuns dal servetsch d'infurmaziun da la Confederaziun. Lez ha taxà l'um sco privel per la segirtad interna ed externa da la Svizra.
L'um curd ha tratg vinavant la decisiun al Tribunal administrativ federal. Lez ha confermà la decisiun da la preinstanza, cunquai che l'um ha contacts cun in'organisaziun secreta da la PKK, la partida da lavurers dal Curdistan. La partida è scumandada.
RR novitads 14:00


text:
Sco quai ch’il president communal da Surses Leo Thomann ha ditg, hajan las novas directivas da Surses che valan dapi ils 16 da matg, chaschunà differentas reacziuns. Quellas vegnian ussa rimnadas, uschia ch’i pudess en in mez onn magari dar midadas vi da las uras d’avertura.
Las mesiras
Impurtant saja, ch’ils lieus da dismessa da rument sajan survegliads, perquai che sin deponias senza surveglianza na vegnia la rauba savens betg zavrada endretg. Cun limitar las pussaivladads da dismetter rauba, ins possia ultra da quai lavurar pli effizient. A persunas che n’èn betg mobilas, gidia la vischnanca sin dumonda a dismetter il chartun ed il palpiri.
RR actualitad 06:00


text:
Bavegna ALla scola Surses
Bavegna ALla scola Surses
Bavegna alla Scola Surses
Alla scola populara Surses instrueschan radond 35 persungas d'instrucziun an pensums cumplagns e parzials 180 scolaras e scolars. La scola vign manada strategicamaintg digl cunsegl da scola ed igl manader da scola è responsabel per la direcziun operativa. La Scola Surses vign manada an treis lis da scola.
Lungatgs da scola
Igl lungatg da scola alla scoligna ed alla scola primara è rumantsch cun excepziun dalla fracziun Beiva an la quala vign instruia taliang/tudestg. A parteir dalla 3. classa vign instruia tudestg scu amprem lungatg ester. A parteir dalla 5. classa vign instruia engles scu sagond lungatg ester. Agl scalem superiour vign instruia schibagn an tudestg scu er an rumantsch. Las scolaras ed igls scolars da Beiva survignan er enqualtgi lecziun da taliang per emda.
Igl scalem secundar I vign mano an model C cun dus gruppas da nivels aint igls roms tudestg, rumantsch, matematica ed engles. La Scola Surses amprova da tigneir chint agls giaveischs dad ena societad moderna cun porscher ena meisa da mezde survigilada per las scolaras ed igls scolars da scoligna anfignen igls scalem superiour.
Alla Scola Surses vignan scolaras e scolars cun basigns spezials promovias da moda integrativa.


text:
Co emplenir la decleraziun da taglia digitala
- Venderdi, 23.2.2018, 11:15
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 23.2.2018, 11:15, RTR
Da nov metta il chantun a disposiziun in video che duess gidar a reducir la lavur per emplenir la decleraziun da taglia.
Dapi l'onn 2017 elavura l'administraziun da taglia dal Grischun las decleraziuns da taglia da las persunas natiralas a moda electronica.
Igl è sa mussà che blers pajataglias n'inoltreschan per exempel betg il fegl da quittanza. Quel è però indispensabel per che la decleraziun da taglia valia sco inoltrada.
Era vegnan anc fitg blers documents fermads cun agraffas u cun bostitchs vi da la decleraziun, ubain tramess en furma liada al center d'elavuraziun a Cuira. Tals documents hai lura num da preparar per scannar. Quai chaschuna retardamanets en il process d'elavuraziun, ed ha consequenzas fin a l'examinaziun immediata dals documents.
L'experientscha ha mussà che la lavur administrativa po vegnir reducida, sch'ils pajataglias observan intginas paucas reglas fundamentalas per inoltrar la decleraziun da taglias. Gidar ils pajataglias duai il nov film d'animaziun curt ed infurmativ che la chanzlia chantunala dal Grischun ha mess a disposiziun.


text:
Nus essan ids ora en las regiuns per far in quiz cun la glieud – differentas dumondas tar ils temas geografia, matematica ed istorgia.
Per mintga dumonda ch'è vegnì respundida fallà han ils participants gì da metter in rap en la cassa. Els han era pudì decider sez quant ch'els vulan dar.
Battaporta è stà en dus teams enturn en la Rumantschia, a Scuol, Samedan, Savognin e Glion. Ed insumma in pau dapertut.
En tut avainsa rimnà tras participants e numerus donaturs passa 300 francs per la cassa da «MRQ»


text:
Oz profiteschan interpresas internaziunalas cun sez en Svizra da reglas da taglia spezialas. Sin gudogns che quellas interpresas fan en l’exteriur pajan ellas pli pauca taglia che sin gudogns ch'ellas fan en Svizra. Mo sin squetsch da l'UE e da l'Organisaziun da cooperaziun e svilup economic en Europa (OECD) sto la Confederaziun ussa chalar cun quels privilegis, per evitar da vegnir sin glistas nairas e vegnir sancziunada.
Per che las interpresas che profiteschan oz da quels privilegis na bandunan betg la Svizra propona il Cussegl federal la lescha davart la refurma da l'imposiziun da taglia sin interpresas 3. Plinavant duain els introducir ina uschenumnada “boxa da patentas”. Interpresas che fan perscrutaziun ed innovaziuns duain stuair pajar damain taglia sin quai ch’ellas gudognan cun lur patents.
La consequenza da quellas mesiras è dentant ch’i vegn a dar grondas sperditas da taglia tar la Confederaziun ed ils chantuns. Plinavant duai la Confederaziun sustegnair finanzialmain, cun ina cumpart pli gronda da la taglia federala directa. Malgrà quels daners supplementars èsi cler ch’ils chantuns vegnan a stuair spargnar.
Quai na plai betg a la sanestra che la refurma vegni realisada cun damain sperditas per ils chantuns. Era las interpresas ed ils aciunaris stoppian contribuir insatge. Sche betg ha la partida socialdemocrata gia annunzià ch’ella vegni a prender il referendum cunter la lescha davart la refurma da l'imposiziun da taglia sin interpresas 3.


text:
Il Cussegl dals chantuns vul che firmas cun dapli che 100 collavuraturas e collavuraturs ston laschar analisar las pajas dad in post extern.
Cun quai ha il Cussegl dals chantuns approvà ina versiun pli lucca per il midament da la lescha d'egualitad sco quai ch'il Cussegl federal aveva proponì. Il Cussegl federal vuleva laschar analisar firmas cun 50 e passa collavuraturas e collavuraturs. Sco proxim debattescha il Cussegl naziunal davart il midament da la lescha d'egualitad.
La segunda emprova
Anc en la sessiun da primavaira aveva il Cussegl renvià la proposta a la cumissiun. Quella ha stuì examinar alternativas. Ella è dentant sa decidida da restar tar sia proposta.
En la constituziun exista l'egualitad
Dapi l'onn 1981 è l'egualitad tranter umens e dunnas scritta en la Constituziun federala - uschia era l'egualitad da pajas.
Ina part da l’inegualitad da las pajas po vegnir declerada cun la vegliadetgna, cun la scolaziun e cun ils onns da lavur. Sche la differenza è però pli gronda che 7,4 % na datti nagins arguments objectivs. Quai mussa in studi da l'Uffizi federal da statistica. En media gudogna ina dunna en in onn 7'000 francs pli pauc ch'in um. Tenor Simonetta Sommaruga è quai ina discriminaziun da las dunnas.
RR novitads 12:00


text:
Il senior che vess gì da franar Pauli Friberg
Gieri Decurtins da Trun ch’ha oz 76 onns ha gì ina brava incumbensa tar ses ultim derby a Tavanasa. Atgnamain aveva el gia terminà sia carriera en terza liga e deva mo pli cun ils seniors. Mo pervia da mancanza da giugaders è el vegnì reactivà per in gieu. Sco defensur vess el stuì franar il meglier giugader da Tavanasa, il giuven Pauli Friberg ch’aveva gist suttascrit in contract tar Son Gagl per far carriera en la liga naziunala A.
Fatg festa gia avant il gieu
Ina victoria en il derby tranter Danis-Tavanasa e Trun/Rabius è adina stà la raschun per ina gronda festa. Roland Decurtins ha giugà blers onns cun Trun/Rabius. Ina giada cura ch’els eran anc giuvens hajan giugaders da Trun e da Tavanasa gia fatg festa communabla gia avant il gieu.
K.O. en il mument decisiv
Patrizio Decurtins da Trun ha 22 onns ed è attatgader dal CB Trun/Rabius. Avant trais onns ha el festivà ina bella victoria en in derby. Grazia ad ina victoria da 3 a 2 encunter l’US Danis-Tavanasa ha Trun/Rabius festivà la promoziun en terza liga. Tuttina resta quella victoria betg mo en buna memoria a Patrizio Decurtins. Curt avant il gol decisiv è el numnadamain ì k.o. ed è sa tschentà en il spital.
Il discjockey sco speaker tar la gronda blamascha
Dapi in mez tschientaner è Gabriel Derungs activs en l’Uniun sportiva Danis-Tavanasa, quai sco giugader, giugader-trenader ed actualmain en sia ultima stagiun sco trenader. Cura ch’el era giuvens veva in discjockey exnum vulì commentar in derby ed aveva perquai installà tut sias apparaturas a Tavanasa. Disgraziadamain haja el pudì commentar quasi mo gols da Trun.
Mitschà en l’ultim mument da la relegaziun
Ina giada u l’autra è il derby da la Cadi era stà decisiv pertutgond relegaziun u promoziun. Uschia era in derby a Trun a la fin dals onns 70. Gabriel Derungs e l’US Danis-Tavanasa duvravan urgentamain puncts per mitschar da la relegaziun e stuevan perquai gudagnar a Trun.
Terminà la carriera cun ina victoria en il derby
Blers onns è Curdin Derungs stà il garant da gols da l’US Danis-Tavanasa. L’onn passà ha il fegl dal trenader Gabriel Derungs terminà sia carriera en la pli bella moda pussaivla, cun ina victoria en il derby a Trun.
RR actualitad 17:00


text:
Malgrà ch'ils Grischuns eran ditg cun 1:0 en retard, ha il Svedais Dick Axelsson pudi equalisar la partida en la 52avla minuta. Cun questa victoria segirescha il HCD la pussaivladad da pudair conquistar ina plazza che permetta il dretg da chasa en ils playoffs.
Kloten ha dominà la partida enfin la 50avla minuta
En powerplay èn ils Kloten Flyers ids en la 32' minuta en avantatg. Peter Mueller ha sajettà il 1:0. Kloten aveva dominà la partida enfin la 50avla minuta. Suenter ha il HCD pudì augmentar la sveltezza da la partida.
Giuvens han debutà per il HCD
Chris Egli e Tino Kessler han dà lur segunda partida per il HCD sin nivel NLA. Ensemen cun Fabian Heldner e Marc Äschlimann han ils dus debutants giugà en ina lingia. Tuts 4 giugaders èn pli giuvens che 20 onns.


text:
“FERRAGOSTO” A LA ILA
Sciöche da tradiziun gnaral tigní ince en chësc ann la festa de Santa Maria dai Ciüf tl paisc da La Ila, le mercui ai 15 de agost dales 11.00 inant. La müjiga da La Ila deura la festa cun so conzert y dales 13:00 podaran ti ciaré al’esibiziun di plattleri dla Val Badia. I Stödafüch y la Müjiga da La Ila fistidiará fora por düt le de da dé fora de vigni sort de spezialites ala grilia sciöche ince turtres. Dales 14.30 podaran amiré la defilada fora por le zënter da La Ila, en chësc ann caraterisada dal tema “La moda tla Ladinia”. Da odëi sarale de vigni sort de ciars y de costüms che mostra le svilup dla moda, pian ia dai guanc da zacan cina aldédaincö. Dedô jará la festa inant cun deplü sorts de jüc por pici y gragn y cun le conzert dla Müjiga da La Val. Da sëra gnarale pité musiga da bal cun le grup “Vollgas”.
La segra da La Ila gnará metüda a jí la domënia, ai 26 d’agost. Dales 12.00 podaran ascuté sö la Müjiga da La Ila y dales 14:30 sarale la müjiga di jogn Alta Badia che lascia aldí de vigni sort de melodies. Dl intrategnimënt musical se cruziará dedô le grup “Edelblech” y da sëra i “Verspielten”.


text:
Inhalt
Exteriur
-
Smanatscha da bumbas: Dus aviuns han stuì sa tschentar
En ils Stadis Unids da l’America èn dus aviuns da la societad aviatica Air France vegnids sviads pervi d'ina smanatscha da bumbas anonima. In aviun saja partì da Los Angeles e vegnì svià a Salt Lake Citiy sin sia via a Paris sco mesira da precauziun, communitgescha Air France.
In segund aviun cun 298 persunas a bord era partì da Washington per Paris. Ha però gia stuì atterrar a Halifax. Omadus aviuns sajan sa tschentads ed ils passagiers hajan pudì sortir sauns e salvs. Tant a Halifax sco er a Salt Lake City en ils aviuns vegnids intercurids dal FBI.
RR novitads 06:00


text:
Io (corp celest)
Io l'è 'n satèlite natüral del pianeta Giove, chèl piö intèrno dei quàter satèliti medìcei, el quàrt per dimensiù 'ntra töcc i satèliti del Sistema Solar e chèl piö dèns de töcc.
El g'ha de piö de 400 vülcà atìf e chèsto el la rènt l'ogèt piö atìf del pónt de vìsta geològich de töt el Sistema Solar.
A diferènsa de la gran part dei satèliti del Sistema Solar estèrno, che i è perlopiö furmàcc de gias de àiva, Io l'è furmàt de préde de silicàcc che sta töt entùren a 'n nösöl de fèr o de Solfùro de fèr fundìcc.
Io el ghe gìra entùren a Giove conden perìot de presapóch 42 ùre e mèza; el semiàs magiur de la sò òrbita l'è de 421.700 km. L'orbita l'è praticamènt circolàr condena ecentricità de 0,0041 e 'n inclinasiù de apéna 0,05° en confrónt al equatùr de Giove.
Compagn de töcc i óter satèliti galileià Io l'è en rotasiù sìncrona con Giove, conden emisfér del satèlite che 'l vàrda sèmper 'nvèrs el pianéta.[1]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Planetographic Coordinates, Wolfram Research, 2010. URL consultato il 2010=03-29.


text:
Almain 32 persunas han pers la vita en il stemprà «Maria» en la Caribica. Sulet sin l'insla Puerto Rico sajan mortas 15 persunas, quai tenor medias localas. Blers d'els sajan najads en la regiun Toa Baja ch'è cumplettamain inundada. Puerto Rico che tutga tar il territori da l'USA saja vegnì devastà cumplettamain, ha ditg il president american Donald Trump.
Era sin l'insla vischina da la Republica Dominicana ha il stemprà chaschunà inundaziuns. Là sajan 350'000 abitants senza current electric. Il president da la republica, Danilo Medina, ha convocà ina sesida da crisa.
Per il mument sa chatta il hurican puspè sur il mar avert. Cun ina spertezza da passa 200 kilometers per ura sa movia il hurican uss en direcziun da las inslas Turcs e Caicos ed il sidost da las Bahamas. I saja da quintar cun ferma plievgia e bovas. Tenor prognosas actualas na tutgia il stemprà probabel betg directamain ils Stadis Unids.
RR novitads 08:00


text:
Felix Mendelssohn Bartholdy – il «Mozart dal 19avel tschientaner»
- Dumengia, 7.10.2018, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 7.10.2018, 19:00, RTR
Questa Classica porta dus schatgs da Felix Mendelssohn Bartholdy (1809-1847). Per l'ina l'uvertura «Sommernachtstraum» e per l'autra sia sinfonia taliana, nr. 4 en A-dur.
Ses collega-cumponist Schumann aveva ina giada caracterisà il cumponist da la romantica sco «il Mozart dal 19avel tschientaner». Creschì si è Mendelssohn Bartholdy en ina famiglia da banchiers. El è naschì a Hamburg e suenter stà da chasa a Leipzig. Là ha el tranter auter manà il Gewandhausorchester.
Si'emprima ovra da scheni ha il cumponist da la romantica cumponì cun 17 onns. I sa tracta dad ina uvertura tar la cumedia da Shakespeare «A Midsummer Nights Dream». Mendelssohn Bartholdy numna questa cumposiziun «Ein Sommernachtstraum».
Er il segund schatg che Vus udis en La Classica sa basa sin ina tematica extra-musicala. Sia sinfonia taliana – la «Italienische» ha el cumponì suenter in lung viadi en l'Italia – el sa referescha pia a sias impressiuns.


text:
Passa 3'500 persunas èn s'inscrittas per las pre-elecziuns da la partida socialdemocratica dal Grischun - e quellas 3'500 persunas vegnan a decider cun dar lur vusch en scrit, tgi dals dus candidats da la PS che duai ir en il cumbat per in sez en la regenza l'auter onn.
A disposiziun stattan Peter Peyer (52) da Trin, ubain Andreas Thöny (49) da Landquart. Cunquai ch'els èn dentant da la medema partida è lur opiniun e tenuta politica per gronda part la medema. E nua èn lura las differenzas?
Politica da furmaziun vs. politica d'economia
Peter Peyer che ha lavurà blers onns tar ils sindicats saja cunzunt sa fatschentà ils ultims onns cun politica d'economia e cun politica sociala.
Andreas Thöny perencunter saja sco scolast primar ferm en politica da furmaziun, haja dentant er gì durant ses temp en suprastonza da la vischnanca Landquart la responsabladad per il manaschi industrial e saja perquai er sa fatschentà fermamain cun politica da l'ambient, politica d'energia ubain er politca da traffic.
RR actualitad 07:20


text:
En la debatta tar la nova lescha davart la protecziun da radis privlus era cler d’emprima nà, ch’il parlament haja dad agir pertutgant ils punctaders da laser ferms.
Privel tras punctaders da laser ferms incontestà
Sche quels radis tutgan la retina en l’egl dad ina persuna po quai en il cas pli mal tschorventar ella. Adina puspè datti attatgas sin pilots o manischunzs da locomotivas. Perquai po a partir dad uss er vegnir chastià il possess dad in punctader da laser ferm.
Meglra protecziun da tuttas sorts da radis privlus
Cun la lescha nova vul la Confederaziun proteger la populaziun meglier da radis privlus. Quels vegnan er duvrads tar lasers medicinals ed en solariums.
Tar ils solariums duai vegnir controllà en avegnir sch'ils utilisaders èn infurmads bain avunda davart ils privels e sche las perscripziuns da segirezza vegnan respectadas.
RR novitads 11:00


text:
Il Davos Festival «young artists in concert» ha davent dal 2019 in nov intendant. Ina cumissiun professiunala cun represchentants dal cussegl da fundaziun ha elegì ad Oliver Schnyder per quest post. Quai ha communitgà la fundaziun dal festival. Il pianist da 44 onns succeda cun quai al clarinettist Reto Bieri. Bieri vul sa preschentar dapli sco solist. El maina questa stad per l'ultima giada il festival che stat sut il motto «heute Ruhetag» ed ha lieu dals 4 fin als 18 d'avust a Tavau.
RR novitads 12:00


text:
Àngel Canòssi
- El Siòr Bortol, che 'l fabrica a tèmp pèrs,
- padrù a lü, quac vèrs,
- ön dé 'l m'ha domandat: - come fal
- a parlà issé sincèr e natüral [...]
- El Siòr Bortol, che 'l fabrica a tèmp pèrs,
L' Angilì Canòssi, a l'anàgrafe Angelo Maria Canossi (Brèsa, 23 de mars del 1862 – Brèsa, 9 de utùer del 1943) l'è stàt definìt el Poeta della brescianità. Dòpo le scöle primàrie e 'l ginàzio, el g'ha frequentàt el licèo de Dezensà e pò dòpo 'l s'è iscriìt al Istituto Superiore di Letteratura de Firènse endóche però l'è mìa riàt a ciapà la làurea.
Endèl 1882 el g'ha fat l'Università de la Sorbóna a Parìgi e per en pér d'agn el g'ha viazàt per mèza Euròpa e scriìt en quàc artìcol per i giornài.
Endèl 1884, l'è turnàt a nì a Brèsa. Ché, el töl en mà per en quàc més la diresiù del giornàl La Sentinella. En quac agn dòpo el g'ha fondàt el Guasco, che söle prìme l'éra 'n quindicinàl umorìstic e pò dópo l'è dientàt en giornàl de 'nformasiù. E pò, dòpo amò, 'l g'ha fat nàser e dirigìt dele rivìste 'mportànte compàgn de L’Illustrazione bresciana e Brixia.
A pàrter del 1914 el cumìncia a 'na a stà a Böegn. Chèsto paés de mut l'ispirarà 'na bùna part de la sò prudusiù. Sèmper el stès an, el g'ha fat nì fò la sò prìma racòlta de poezìe 'n dialèt bresà. Endèi agn dòpo el farà püblicà dele ótre òpere 'n dialèt de gran importànsa, al pónt de minàl a partecipà 'ndèl 1925 al 1° Congrès de la Poezìa Dialetàl che s'è tignìt a Milà. La sò òpera la g'ha ìt en bel sucèso e se 'l sò nòm el g'ha mìa ìt 'na éco piö grànda l'è suratöt per vìa de la difìcil acesibilità del dialèt bresà.
Dòpo la partecipasiù al Congrès Dialetàl, l'Àngel Canòssi 'l g'ha acetàt l'incàrico de la pàrt del Atenèo de Brèsa de mèter en pé 'l vocabolàre del dialèt bresà, che però l'è mài riàt a fenéser.
Endèl 1936 el se trasferés 'na ólta per töte a Böegn, 'n àlta Val Trompia, endóche prìma l'èra üs pasà i dé piö calcc de l'istàt. Ché 'l g'ha pasàt i öltem agn de la sò vìta, prìma 'ndèla Cà del mài, e dòpo 'ndèla Cà de le bàchere, adès deciaràda munümènt de 'nterès locàl. El mörarà a Brèsa ai 9 de utùer del 1943. L'è stat sotràt endèl cimitéro de Böegn.
La cità de Brèsa la g'ha dedicàt en monümènt, colocàt sö la dèstra de la stràda che mìna 'n castèl, col sò bùsto e quac paròle de ricòrdo.
Le sò poezìe 'n dialèt i è stàde reünìde e püblicàde 'ndèla racòlta 'ntitulàda Melodia e Congedo, en vülüm cüràt de l'Aldo Cibaldi, per cönt de l’Istitusiù de la Memória ‘A. Canossi’ de Böegn.
Colegamèncc estèrni
- Canossi, tutto il dialetto accento per accento - 'n artìcol del "Corriere delle Sera" del 6 de dezèmber del 2012.
- 'Na pàgina dedicàda al Angilì Canòssi söl sit del cümü de Brèsa (en italià)
- 'Na pàgina dedicàda al Angilì Canòssi söl sit del cümü de Böegn (en italià)
Interprogèt
Riferimèncc
Angelo Canossi - "Melodia, Congedo e le altre poesie in dialetto bresciano", a cüra de Elena Maiolini - 2012 - Editore Sardini - ISBN 978-88-7506-199-9


text:
Vic Hendry, Sedrun-Cavorgia-Schaffusa
dapli mira: www.vic-hendry.ch
Sch'ins vul
La mort prematura da miu bab (quendisch onns) e la mort da mia sora veglia che veva 27, omisdus mortoris enteifer 10 meins, han bess umbrivas sill'olma d'in mattatsch. Ed aunc en in ambient da Maunsut, quei vul dir sil tratsch darschalaun dils umbrivauns, quei tut ei stau dabia e .... buca senza consequenzas. Ed ins di forsa cun in tec raschun che mias historias seigien plitost passas. Ils avdonts dalla pervesa ed arclina dattan vessamein els egls. Ei capeta che jeu scrivess magari bugen in tec pli legher. Ins sa buca scriver da quei ch'ins ei buc. Era jeu stoi esser sco jeu sun. - Percas che zatgi dumandass, nua che jeu stetti cun mes raquens, schess jeu che jeu stetti ni dretg ni seniester ni zanua permiezora, jeu mon per mias vias, dabot, per satiuer e rimnar quei ch'ils mes piardan dafertontier. Nuot auter. Miu stil, el seigi cuorts e nominals e sai jeu aunc tgei. Jeu mez quetel ch'ils accords che jeu audel tunien aschia. E ... l'ureglia ei mia.
GR 19-8-1980
Vic (Ludivic) Hendry 1920
El ei naschius ils schotg d'uost dils anno 1920; oravontut eis el staus Tuatschin e vischin da Cavorgia. Suenter la scola publica eis el ius giu Cuera e vegnius scolast; igl emprem ha el mussau en Tujetsch (a Selva, a Camischolas ed a Sedrun) e sissu ha el dau scola secundara el marcau da Schaffusa e quei duront sia entira veta.
Vic Hendry ei semaridaus cun la Zaria Venzin ed ha giu quater affons, dils quals il pli giuven, il Martin, ei ius vi tier Niessegner cun biabein vegn onns - quei ch'el ha maina surventschiu.
Baul e tard e pli e pli ha Vic Hendry scret raquens e romans e historias entiras. Culs onns eis el daus vid las historias cuortas ed ha anflau dapli suatientscha.
Atras ses texts sefan adina puspei danovamein las enzennas tenor l'experienza da mintga di.
Hendry, Vic. Jeu. 1984 / Tujetsch - Igl andament da sia historia 1987 Vischnaunca Tujetsch pag. 666


text:
La Frantscha aveva clamà a questa sesida per reagir sin las pannas ch'i ha dà l'ultim temp en il cumbat cunter il terrorissem.
Entras las controllas sistematicas e permanentas duain vegnir chattads en l'avegnir burgais europeics ch'èn viagiads sco cumbattants dal Dschihad en la Siria u l'Irac e che returnan. Er l'islamist beltg Abdelhamid Abaaoud, il planisader ed organisatur supponì da las attatgas a Paris, è stà en la Siria e lura viagià tras l'Europa.
La mesemna è Abaaoud mort tar ina razzia da la polizia a Saint-Denis, in quartier da Paris. Atgnamain avev'ins quintà che Abaaoud saja en la Siria. Il minister da l'intern franzos Bernard Cazeneuve ha planschì che la Frantscha n'haja gì naginas infurmaziuns da las autoritads d'auters pajais da l'UE che l'islamist saja viagià tras l'Europa.
RR novitads 07:00


text:
Al Bórch
Al Bórch (Ël Borgh in Piemuntes; Borgosesia in Italian) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de 13 065 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 40,6 km² e ona densità de popolaziun de 322 ab./km².
El paes a l'è 'l püssee gross e pupulus de la Valsesia e 'l cunfina cun la Pruvincia de Nuvara (cumün de Grignasch). Inultra el gh'ha un frach de fraziun.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Al Bórch l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Sco emprim han ins udì il tun d’alarm general. In tun che va permanent si e giu e dura 1 minuta. Quel è vegnì repetì suenter 5 minutas. Ins haja testà 333 sirenas en l'entir chantun e trais da quellas n'hajan betg funcziunà, scriva l'Uffizi militar e da protecziun civila.
Quella sirena tuna uschia:
Sch'ins avess en il futur d’udir quest tun, duessan ins immediat tschentar en il radio, tadlar ils cumonds ed infurmar ils vischins.
Il segund alarm avessan ins mo udì en las regiuns ch'èn en la vischinanza d'in lai da fermada. I sa tracta da la sirena d’aua. Quai tun sa cumpona da 12 tuns da mintgamai 20 secundas cun pausas tranteren.
Pervia d'ina interrupziun dal sistem n'han ins dentant betg pudì manar tras il test da la sirena d'aua. Quai saja anc mai capità, uschia Bruno Casutt, substitut parsura da l'Uffizi sin dumonda envers RTR. La populaziun na stoppia dentant betg far quitads: en cas d'urgenza fetschian ins diever da l'alarm general. Ulteriurs tests da l'alarm d'aua na sajan betg planisads.
Quella sirena tuna uschia:
Sch'ins avess en il futur d’udir quest tun, duessan ins immediat bandunar il territori periclità, e suandar las instrucziuns da la vischnanca u da la polizia.
RR actualitad 11:00


text:
La halla polivalenta a Walenstadt vegn renovada quest onn che vegn. Tras quai n’avessan ils chantadurs ed ils musicants nagin local da prova. Perquai han els senza far lungas spustà il musical sin questa stad. En tut datti 21 preschentaziuns, la premiera è ils 20 da zercladur.
24 chantadurs e 16 musicants da tut l'Europa guardan ch'il musical tuna bain. Tar quels vegnan anc vitiers lavurants sin tribuna e divers tecnicists. Las provas cumenzan mez matg. A partir da là enfin la derniera pernotteschan els tar famiglias ospitantas u en abitaziuns da vacanzas.
Il toc «Die Schöne und das Biest»
En il toc vai per in prinzi. Quel era ina giada fitg crudel e grop. Perquai ha ina diala striunà el en ina bestga. El sa mida enavos pir, cur ch'ina dunna ama el.
In di sa perda in commerziant en il chastè da la bestga. Els fan lura ina cunvegna: Il commerziant porta ad el ina da sias figlias. La figlia cun num «Bella» va lura en il chastè. A l'admiratur da Bella na plascha quai dentant betg. El organisescha tut il vitg. Ensemen vulan els assassinar la bestga.
Durant il cumbat bada «Bella», ch'ella è s'inamurada en la bestga. En l'ultim mument confessa ella quai.
Il cumponist tudestg Martin Doepke ha scrit il musical en ils onns 90. Dapi là vegn el adina puspè sin il palc, surtut en Europa. La paraula originala vegn da l'onn 1740 nà da la Frantscha. «La Belle et la Bête» sco paraula la pli veglia da tuttas.
Producziun custaivla
Il budget cumprenda 4 milliuns francs. 90 pertschient da quels ston vegnir cuverts cun vender tickets. Tschintg pertschient, damai 200'000 francs, pajan la vischnanca ed il chantun. Ils ultims 5% vegnan dal sponsoring. Custs elevads chaschuna per exempel il palc. Al Lai Rivaun na datti nagin palc fix. Mintg'onn sto vegnir construì in nov palc.
RR actualitad 07:00


text:
En il Puerto Rico han las autoritads cumandà a 70’000 persunas da bandunar lur chasas. Quai perquai ch’in mir da serra pudess rumper suenter ch'igl aveva dà ferma plievgia tras il hurican Maria. La situaziun saja «extremamain privlusa», ha communitgà il servetsch meteorologic via Twitter.
Tut la regiun lung il flum Guajataca stoppia subit vegnir evacuada. Puerto Rico è vegnì devastà ferm dal hurican Maria. La situaziun è anc pli difficila perquai ch’il hurican ha paralisà la rait da forza electrica e quella da communicaziun.
RR novitads 09:00


text:
Inhalt
Svizra
-
Novas structuras per la promoziun d’innovaziuns
La promoziun d’innovaziuns duai vegnir promovida cun meglras structuras en l’avegnir, quai vul il Cussegl federal. Per far quai duai vegnir stgaffì ina instituziun da dretg public cun il num Innosuisse.
La nova instituziun duai surpigliar ils pensums da la cumissiun per tecnologia ed innovaziun. El passà aveva quai dà plirs problems cun cumpetenzas e surveglianzas. Il messadi correspundent è uss vegnì surdà al parlament.
RR novitads 14.00


text:
Tatra T3
El Tatra T3 a l'è on tram cech tipich di tucc i città del Blocch Sovietich. In di agn de la soa produzion a l'è staa venduu in Europa central e oriental, e incoeu a l'è retegnuu vun di tram pussee affidabil di red de l'Europa de l'Est.
Variant[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Tatra T3 el gh'ha di variant desviluppaa per i different territori che 'l doperaven:
- T3: Evoluzion del Tatra T2 pussee fazil de fà su, a l'è desviluppaa per la Cecoslovacchia
- T3SU: Per l'Union Sovietega e desviluppaa per vess doperaa in servizzi de metrotranvia, con men port e pussee cadregh. N'hinn staa faa su 11'368
- T3SUCS: Tram sovietich recompraa in Cecoslovacchia e readattaa
- T3D: Version per la Germania, pussee lenta ma bona de 'vègh di vettur de trainà
- T3YU: Version per la Jugoslavia, bona de trainà di vettur
- T3R: Version per la Romania cont el support ai 750 V de la red romena, n'hinn staa faa 50
- T3RF: Quatter tram faa su per di città de la Russia: Du hinn rivaa in Russia, i alter hinn staa venduu a Brno
Renoeuvament[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tanc città 'me Mosca, Praga e Bratislava, grazia a la volta esperienza di sò dependent in sul T3, han preferii renoeuvà 'sti tram che crompàn di alter.
Se va di renoeuvament estetich a di renoeuvament pussee important comé la modifega di motor e de l'elettronega finna a l'introduzion del pianal rebassaa.
Esempi de modifich, revamping e recostruzion a hinn:
- Tatra T3R.PV
- Tatra T3R.PLF
- Tatra T3R.SLF
- Škoda 01T e Škoda 02T
- VarioLF
- Tatra T3M
- Tatra T3R
- Tatra T3G
- Tatra T3R.E
- Tatra T3R.P
- Tatra K3R-NT
- Tatra T3AS
- Tatra T3Mod
- Tatra T3AS
- Tatra T3S
- Tatra K3R-NT
- Tatra KT3
Galleria di foto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tram Tatra T3P renoeuvaa a Brno
Tram modernizzaa de Bratislava (Tatra T3AS)


text:
Atgnamain avessan autos da seria modifitgads per far rallyes gì da filar sur vias en Tujetsch, en la regiun d’Andermatt e Göschenen ed en la Val Leventina proxim settember. Mo sco il president dal comité d’organisaziun da la Rallye Gotthard, Bernhard Brägger, ha ditg a RTR sto l’occurrenza vegnir stuschada. Per pudair far las cursas saja quai da sa cunvegnir cun autoritads e proprietaris da las vias. Entant che quai è reussì en la Val Tujetsch ed en il chantun Uri, dovria quai en il Tessin dapli temp che quintà. «Jau hai sutvalità il temp ch’i dovra da discutar cun ils pertutgads» ha Bernhard Brägger ditg. I na gidia nagut da sfurzar atras insatge e perquai hajan ins decidì da spustar la rallye sin il 2017. Ina data concreta n’è anc betg vegnida definida. Ins veglia nizzegiar il temp per pudair organisar anc meglier l’occurrenza che duai esser persistenta ed era purtar insatge a las regiuns.
Budget da 350'000 francs
La lavur fatga fin ussa na saja betg fatga per il giat. Il sulet ch’i saja da far da nov saja da contactar anc ina giada ils pertutgads e guardar sch’els sajan era d’accord sche la rallye vegn fatga in auter onn. Co ils sponsurs reageschan sin la novitad n’è anc betg cler. Mo era quai vesa Bernhard Brägger sco schanza. I possia bain esser ch’in u l’auter sponsur seglia giu dal char, da l’autra vart hajan ins temp da tschertgar ulteriurs sponsurs. Calculà vegni cun in budget da 350’000 francs. Sper ils sponsurs han ils participants da pajar in daner da partenza.
Reactivar suenter 33 onns
L’idea è da reactivar la Rallye Gotthard ch’è vegnida manada atras l’ultima giada l’onn 1983. Gia da quest temp vegniva fatg cursas sin vias lateralas en la Val Tujetsch. La rallye consista ord pliras cursas sin vias chantunalas u era lateralas, natiralas ed era cun cuvrida da catram. Sin questas vai dad esser il pli svelt. Tar la cursa vegnan dentant era quintads ils trajects che han da vegnir surmuntads per vegnir da cursa tar cursa. Là han ils automobilists da tegnair en ina sveltezza media e da sa tegnair vid las reglas da traffic. Per la nova ediziun da la rallye datti ina categoria cun autos da seria bajegiads enturn per far rallyes ed ina categoria cun autos istorics. En tut quintan ins cun var 90 participants.


text:
En tut èn bunamain tut ils 400 blocs da bons ch’eran ids en vendita l’avrigl da quest onn vendids. Sco ch’il president da l’Associaziun, Daniele Misani admetta, han ils ins affars pudì profitar dapli da l’acziun che auters. Dentant saja impurtant che bunamain 400 chasadas han tratg a niz la purschida e cumprà ils blocs da l’acziun «Moneta Valposchiavo» per duvrar l’import per cumpras en val.
Ulteriur sustegn public pauc probabel
La probabilitad che l’acziun vegniss repetida en la Val Puschlav en medema maniera, è pitschna, uschia Misani. Las duas vischnancas da Poschiavo e Brusio avevan numnadamain sustegnì l’acziun cun in import da stgars 23’000 francs. Per ina reediziun da l’acziun, avessan ils affarist da porscher maun en ina maniera u l’autra. Actualmain vul l’Associaziun l’emprim far ina curta analisa tar ils radund 170 affars en la val taliana per survegnir in rebumb da l’acziun.
Cuntanschì finamira
Ils dus motivs principals per l’acziun da l’Associaziun da mastergn e commerzi Valposchiavo, sajan stads da sensibilisar la glieud da sustegnair ils affars indigens empè da dar or ils raps ubain sur cunfin u cun ina pustaziun en l’internet. Da l’autra vart sajan er precis quels affars ils futurs donaturs da lavur da la giuventetgna per far in giarsunadi, ha agiunt Manuela Kalt, commembra dal comité d’organisaziun.
RR actualitad 07:00


text:
La ruta dal San Bernardino è la segund impurtanta ruta da transit tras las alps, scriva la regenza grischuna. E gia oz dettia quai savens colonnas e bler traffic. Cun las mesiras proponidas, d’engrondir il traject tranter La Punt/Reichenau ed il tunnel da l’Islabella sin quatter vials, duajan talas colonnas vegnir evitadas ed era la segirezza da traffic duai uschia vegnir megliurada, scriva la regenza grischuna.
Prendi invista al plan sectorial da la Confederaziun
La regenza grischuna beneventa che quai dat uss ina vista cumpletta ma tuttina manchia anc la relaziun tar il fond per las vias naziunals e d’aglomeraziun ed uschia la recepziun da bun 400 kilometers via en la rait da vias naziunala, scriva la regenza.
Pretensiuns concretas en il Partenz ed il Mesauc
Per il chantun Grischun èsi legraivel che la cumplettaziun e sanaziun da la via tras il Partenz appartegn tar il program per las vias naziunalas. Era la colliaziun cun l’A13 a Grono en il Mesauc vegn beneventada da la regenza.
RR novitads 09:00


text:
Las giuvnas ed ils giuvens chinais èn vegnids selecziunads per quest program. Represchentants da la fundaziun Bildungsanker èn stads en China ed han fatg intervistas cun els ed era cun lur geniturs. Els han guardà, tge scolas che han in bun rang internaziunal, e tge scolars che han il potenzial da frequentar ina scola en l'exteriur, ha il rectur dal gimnasi da la claustra da Mustér Bruno Hensler ditg.
Per preparar quest program va era ina delegaziun dal gimnasi da Mustér la stad en China. Els visitan ils geniturs dals giuvenils ed era lur scolas, per ex. a Beijing, Nanjing e Shanghai. La scolaziun ed integraziun da quests giuvenils cumenza la stad. Suenter ch’els han absolvì in curs d’introducziun da 2 emnas al gimnasi, ston els far ina scolaziun intensiva en tudestg. Englais discurran els gia, sco Bruno Hensler di.
Padrins, vul dir scolars indigens, tgiran las scolaras ed ils scolars chinais. La finamira è era da tgirar contacts, per exempel ch’ils indigens envidan els a chasa. Uschè duessan omadus partenaris emprender d’enconuscher la cultura estra.
Andreas Kühnis, in anteriur scolar dal gimnasi da Mustér ed expert per qualificaziuns interculturalas, accumpogna il program.


text:
Gia in'emna pli baud che l'onn passà ha la populaziun mundiala duvrà si las resursas per l'onn 2017. Davent dad uss viva ella da las reservas dal mund. Per cuntentar il basegn mundial da resursas duvrassi entant 1,7 terras. Er la Svizra viva cleramain sur sias relaziuns, scriva il WWF. Sche tut ils pajais vivessan sco nus, duvrassi schizunt trais terras. In stil da viver sco ils Americans u Australians basegnass tschintg planets.
L'onn 1997 ha la populaziun mundiala anc duvrà radund nov mais per duvrar si las resursas mundialas. Ventg onns pli tard dovra la populaziun be anc set mais per cumenzar a viver da las reservas dal mund.
Ils protecturs da l'ambient supplitgeschan perquai la populaziun da schanegiar las resursas e da viver a moda pli effizienta. Er en Svizra stoppia la midada en il sectur da l'energia vegnir vesida sco resposta sin las sfidas ecologicas. Quai svilup stoppia vegnir accelerà ed il stil da viver vegnir adattà.
RR novitads 12:00


text:
Minisguard dals 13.05.2017
- Sonda, 13.5.2017, 17:40
Co funcziuna il Eurovision Song Contest?
Per la 62avla giada ha lieu il ESC, quai onn en la Ucraina. 42 naziuns tramettan lur artist ni band per porscher ina buna show ad ils 200 milliuns aspectaturs. La finamira è natiralmain da gudagnar la concurrenza musicala. Il Minisguard declera co che quai funcziuna.
Pur Not fa fagot
Pur Not decida dad ir en vacanzas . Mo tgi mira das ses animals? La schliaziun da pur Not è da prender cun el tut ils animals. Quai è curt resumà l'istorgia dal gieu musical che vegn preschentà da las scolettas e classas bilinguas da Domat.
Il Minisguard fa ina visita durant l’emprova e tutga il puls als scolars.


text:
Stephan Remer (49) lavura dapi il 2013 en il Center da Sanadad a Savognin. Il 2015 ha el surpiglià la plazza sco schefmedi da Rudolf Horn, ch’aveva survegnì la desditga senza preavis. Sco quai che Gion Cola ha ditg, bandunia Stephan Remer la plazza ord atgna voluntad. Tar la plazza dal schefmedi valia in termin da visar la plazza da sis mais.
La fin da quest mais discutescha il Cussegl d’administraziun dal Center da Sanadad ensemen cun la direcziun, co che la successiun da Stephan Remer duai vegnir organisada.


text:
Inhalt
Exteriur
-
Millis chasas sut l’aua en il Canada
En il Canada na para la situaziun da las auas grondas betg da sa calmar. En parts dal pajas vegnì er oz quintà cun ulteriura plievgia, quai surtut en las provinzas Quebec e British Columbia. Tenor las autoritads pudess la situaziun anc sa pegiurar.
Autur:
SDA / Andreas Wieland
Entant èn prest 4’000 chasas sut l'aua, passa 2’700 persunas han stuì vegnir evacuadas. Tar las inundaziuns hai dà almain in mort, in’ulteriura persuna è anc sparida.
Las autoritads discurran da la pli ferma plievgia dapi passa 50 onns. La fin d'emna hai per part pluvì prest 36 uras senza interrupziun.
RR actualitad 09:00


text:
Novartis venda sia participaziun a l'interpresa communabla GlaxoSmithKline per 13 milliardas dollars. Novartis veglia sa focussar sin sia fatschenta principala. Quai communitgescha il concern da farmazia svizzer.
L'interpresa communabla GlaxoSmithKline è in'interpresa per medicaments che na dovran nagin recept. Novartis ha ina participaziun da 36,5%. Cun ils daners ord la vendita veglia Novartis far autras cumpras.
GlaxoSmithKline e Novartis avevan fundà l’interpresa communabla l’onn 2015. Tranter auter distribuescha quella pasta da dents, il gel cunter dolur Voltaren ed er il spray da nas Otrivin. Per Novartis fiss scadì la fin da mars l’opziun da vender sia cumpart al partenari.
RR novitads 08:00


text:
Fin da la navigaziun principala
Entschatta dal navigatur
Zug
Il chantun Zug ha ina gronda ritgezza d'usits e d'isanzas. La gronda part da las tradiziuns vivas che vegnan pratitgadas e tgiradas per part dapi tschientaners èn caracterisadas d'ina vart dal mintgadi puril-champester e da l'autra vart da la religiun catolica. Las tradiziuns vivas han ina gronda valur tant per l'identitad culturala sco er per la coesiun sociala. Ultra da quai èn ellas ina contribuziun impurtanta a l'exclusivitad ed a la dinamica da la vita culturala da noss chantun.
Glista cuminaivla dals chantuns da la Svizra centrala
Tras la ratificaziun da la Convenziun da l'UNESCO per il mantegniment dal patrimoni cultural immaterial è la Svizra s'obligada da prender mesiras per segirar e per promover quest patrimoni. L'element central è l'elavuraziun d'ina glista naziunala dal patrimoni cultural immaterial. Il chantun Zug è sa decidì d'elavurar quest project ensemen cun ils auters tschintg chantuns da la Svizra centrala Lucerna, Sutsilvania, Sursilvania, Sviz ed Uri. Quest proceder è raschunaivel perquai che la gronda part da las tradiziuns vivas impurtantas dal chantun Zug vegn er pratitgada en auters chantuns da la Svizra centrala. Marius Risi, il manader da project responsabel, ha fatg retschertgas detagliadas en la litteratura secundara ed en archivs, el ha realisà en mintga chantun lavuratoris cun expertas ed experts, ha formulà per la Conferenza dals incumbensads per la cultura dals chantuns da la Svizra centrala resp. per ina gruppa directiva naziunala ils dossiers per las tradiziuns da la Svizra centrala. Er en connex cun l'actualisaziun da la glista naziunala l'onn 2017 è Marius Risi vegnì mandatà dad actualisar las infurmaziuns davart las tradiziuns da la Svizra centrala..
Sin la glista naziunala che cuntegna totalmain 199 tradiziuns sa chattan trais tradiziuns che pertutgan unicamain il chantun Zug (il «Chröpfelimee», il flottar sin il Lai dad Aegeri e la cultivaziun da tschareschas), 12 tradiziuns da la Svizra centrala han in connex cun Zug (per exempel il tschaiver, la musica populara u l'exposiziun da muvel) e diversas tradiziuns pratitgadas en tut la Svizra han er ina impurtanza en il Chantun da Zug (per exempel la musica instrumentala u las uniuns).


text:
Curt e concis
- Sur plirs onns haja l'AutoDaPosta SA retratg subvenziuns da 78 milliuns betg giustifitgadas. L'uffizi federal da traffic ha fatg enconuschent quai quest'emna.
- Il directur, Peter Füglistaler, è uss confruntà cun la dumonda, pertge che quest scandal è restà senza consequenzas.
- En l'emissiun «Samstagsrundschau» ha Füglistaler detg cler: La responsabladad è tar la Posta, ma betg sulettamain tar la scheffa Susanna Ruoff.
L’Uffizi federal da traffic avess pudì constatar pli baud che l’AutoDaPosta SA haja retratg sur onns subvenziuns betg giustifitgadas sur totalmain 78 milliuns francs. Quai ha ditg Peter Füglistaler, il directur da l’uffizi, en la «Samstagsrundschau» da Radio SRF.
Memia bler confidenza en la Posta
Che la Posta cugliuna, quai n'avain nus simplamain betg pudì metter avant.
L'uffizi haja cumenzà d’investigar il 2016 – tschintg onns suenter ch’ils emprims chantuns hajan annunzià irregularitads. Il problem dals controlladers federals saja stà, ch’els hajan gì memia bler confidenza en la Posta. Per part ha Füglistaler prendì en protecziun la scheffa da la Posta Svizra, Susanne Ruoff. L’entir cussegl d’administraziun saja responsabel, e betg la scheffa persula.
RR novitads 17:00