text:
Jean-Michel Jarre
El Jean-Michel Jarre (nomm complee Jean-Michel André Jarre, parnonzia franzesa [ʒɑ̃ miʃɛl ɑ̃dʁe ʒaʁ]) (Lion, 24 de agost 1948) a l’è on musicista franzes, vun di pioniee in de la musega elettronega e in de la musega ambient e new age.
A l’è el primm fioeu del composidô Maurice Jarre.
Devegnì famos del 1976 cont l’albom Oxygène e cont Équinoxe del 1978, el Jarre l’è anca cognossuu per i sò esibizion in concert cont lus, foeugh artificiaj, e gioeugh cont lus laser. El sò concert a Paris per la festa nazionala franzesa del 1979 denanz a on million de person l’è staa on record per el numer pussee grand de spettadô d’on concert, e ‘l Jarre l’ha superaa quest record chì quatter volt, l’ultema cont el concert a Mosca del 1997 per i 850 agn de la cittàa denanz a trii million e mezz de person, anmò el record del mond.
Vida[Modifega | modifica 'l sorgent]
El Jarre l’è nassuu a Lion el 24 de agost del 1948, fioeu del composidô Maurice Jarre e de France Pejot, member de la Resistenza franzesa e soravissuda a i camp de concentrament. Quand el Jean-Michel el gh’eva cinch agn, i dò se hinn separaa e l’è restaa a viv cont la mader, senza vedè el pader finn a i desdott agn. Giamò quand l’era piscinin l’era interessaa a la musega e a i art, grazie al sò nonn, sonadô de oboe e anca inventô de vun di primm mixer audio doperaa de Radio Lyon, e anca grazie a l’art di sonadô de strada ch’el podeva vedè de la sò cà.
El imprend a sonà el piano e, in di agn Sessanta, el va a lezion cont la Jeannine Rueff del Conservatori de Paris.
A Paris l’entra in del Groupe de Recherches Musicales (Grupp de Ricerch Musicaj) del Conservatori e ‘l lavora cont el Pierre Schaeffer (“inventô” del stil d’avanguardia ciamaa Musique Concrète) e anca a Colonia cont el Karlheinz Stockhausen. Al prenzippi di agn Settanta el fa la musega per on quaj programma de television, film e spettacol teatral. Intra i sò primm oeuver gh’è la colonna sonora del film Les Granges Brûlées e el sò primm albom, Deserted Palace, tucc duu del 1972.
A l’è però domà del 1976 che l’è publegaa Oxygène, registraa in trè settiman in d’on studio faa su in de la sò cà. L’albom, faa su de ses bran senza titoj e domà numeraa, l’è sonaa domà cont sintetizzadô e l’è caratterizzaa de ona prevalenza de la melodia, al contrari di sò oeuver precedent, pussee ritmegh o dissonant. Minga voruu de pussee cà discografegh, l’albom l’è staa publegaa de la Disques Motors, cà discografega del marii de la Hélène Dreyfus, on’altra di student del Schaeffer. In cinch mes, el vend pussee de 70.000 copi in Francia; al dì d’incoeu l’ha venduu pressapoch 12 million de copi, e l’è l’albom frances pussee venduu.
On success compagn l’è staa quell de Équinoxe, publegaa del 1978, cont on stil on poeu pussee “barocch” che Oxygène, e pussee centraa in sul desvilupp melodegh. El 14 de luj del 1979, festa nazionala francesa, el sona per quaranta minuu denanz a pussee d’on million de person in la Place de la Concorde a Paris. Trii agn pussee tard, del 1981, el publega Les Chants Magnétiques, dova el dopera el Fairlight CMI, a devegnì vun di primm musicist a doperà i noeuv sintetizzadô digitaj; el tour de l’albom a l’è anca el primm tour del Jarre foeura de la Francia. In del tour el va anca a sonà pussee concert in Cina, a devegnì el primm musicista ester a sonà lì dopo la Revoluzion; i concert a hinn registraa e publegaa del 1982 cont el titol de Les Concerts en Chine (I Concert in Cina).
I sò albom che vegnen gh’hann avuu men success; Rendez-Vous del 1986 el gh’era de devegnì el primm albom cont di son registraa in del spazi, del sassofonista e astronauta Ronald McNair in sul Space Shuttle Challenger, ma l’è minga staa possibel per l’esplosion de l’astronav el 28 de sgenee del 1986; l’ultem pezz de l’albom l’è staa nominaa “Ron’s Piece” (El pezz de Ron) coma omagg al McNair. El concert a Houston, per el qual l’era staa faa su el albom Rendez-Vous, el supera el record del pussee grand numer de spettadô, che l’era giamò del Jarre cont el sò concert del 1979; ses mes pussee tard el sona anmò denanz a on million de person a Lion, per la visita del Papa Giovann Paol II, ch’el scomincia el concert cont ona benedizion de la cattedral de Lion.
In di agn che vegnen el Jarre el continua a sperimentà, cont albom pussee influenzaa de stil musicaj pussee recent e anca a mes’cià pussee gener. El 14 de luj del 1990 el sona a La Défense per i 200 agn de la Revoluzion francesa denanz a duu million e mezz de person, a superà el sò record de quatter agn prima. Del 1997 el torna a on stil pussee visin a quell di agn Settanta cont l’albom Oxygène 7-13, pensaa coma ona continuazion del sò albom del 1976; el settember de quell ann lì el sona a l’Universidàa de Mosca per commemorà i 850 agn de la fondazion de la cittàa denanz a trii million e mezz de person, anmò incoeu el record.
Cont el albom Métamorphoses del 2000 el cambia tutt el sò stil e ‘l scomincia a fà musega on poeu pussee commerciala cont anca di pezz cantaa; in di agn che vegnen el fà on quaj albom senza tant success e ‘l fà anmò concert, soratutt a sonà el sò albom Oxygène per inter in di teater. Per i 40 agn de l’albom, del 2016, el registra e publega Oxygène 3, pensaa coma la terza part d’ona trilogia cont l’albom del 1976 e quell del 1997.
Discografia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Albom in studio
- 1972 - Deserted Palace
- 1973 - Les Granges Brûlées
- 1976 - Oxygène
- 1978 - Équinoxe
- 1981 - Les Chants Magnétiques
- 1984 - Zoolook
- 1986 - Rendez-Vous
- 1988 - Revolutions
- 1990 - En attendant Cousteau
- 1993 - Chronologie
- 1997 - Oxygène 7-13
- 2000 - Métamorphoses
- 2001 - Interior Music
- 2002 - Sessions 2000
- 2003 - Geometry of Love
- 2007 - Téo & Téa
- 2015 - Electronica 1: The Time Machine
- 2016 - Electronica 2: The Heart of Noise
- 2016 - Oxygène 3
- 2018 - Equinoxe Infinity
- 2021 - Amazônia


c: text/html

text:
Ucean Antartich
L'ucean Antartich (ciamaa anca ucean Glacial Antartich) a l'è la massa d'aqua che l'è inturna a l'Antartid. A l'è el quart ucean püssee grand del mund e l'ültim che l'Urganizaziun Idrugrafiga Internaziunala l'ha ciamaa ucean (2000). L'ucean Antartich al va de la costa de l'Antartid fina al 60 grad de latitüdin süd, che'l cuincid cunt i limit del Trataa Antartich.
- Area tutala: 20.327 miliun de km². Al gh'ha dent el mar d'Amundsen, el de mar de Bellingshausen, part del pass de Drake, el mar de Ross, un toch piscinin del mar de Scotia, el mar de Weddell e alter mass d'aqua tribütari.
- Linea de costa: 17,968 km.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Uss, dus onns suenter l’emprima badigliada èn las lavurs vi dal nov cumplex da scola amez la vischnanca da Claustra terminadas.
Uss èn tuttas e tuts al medem lieu
Il nov cumplex da scola cumpiglia la scoletta, la scola primara e la scola superiura. «Il pli grond avantatg è che tut las classas van uss al medem lieu a scola», declera il mainascola Gion Caviezel.
La nova chasa da scola en cifras
- 26 tavlas digitalas ed interactivas
- 50 plantas
- 66 tualettas
- 196 stanzas
- 257 fanestras
- 269 portas
- 777 sutgas
- 1'538 lampas
Per las scolaras ed ils scolars da Claustra-Serneus datti tut en tut bunamain 200 differentas stanzas: sper stanzas da scola per exempel er stanzas per zambregiar e cuschinar, in labor u in’aula. Er dador il stabiliment datti in'infrastructura nova – ina plazza da gieu sco era pliras plazzas da sport endadens e dadora.
Era l’infrastructura en las stanzas da scolas è nova. Per exempel: La veglias tablas da crida èn vegnidas remplazzadas cun visurs digitals ed interactivs. Uschia èsi pussaivel da projectar paginas d’internet via smartphone sin il grond visur. Vinavant è era ina marella digitala vegnida integrada che sa engrondir fitg pitschens objects u texts.
Ina lunga via
La davosa renovaziun pli gronda è stada il 1996. Dapi lura èsi stà ina lunga via tar la scola. Claustra-Serneus n’è ditg betg vegnì perina per chattar in nov lieu per la scola che duai unir tut las classas. Sco Gion Caviezel declera, haja quai durà 30 onns:
Ussa èsi gartegià a nus da chattar in spazi che tuts han vulì.
Ils 13 da december 2015 è il project vegnì a l’urna. Cun 80% da las vuschs ha il pievel da Claustra-Serneus approvà il nov cumplex da scola.
RR novitads 17:00


text:
Per proteger ina muntanera da nursas èsi en in territori da lufs d’avantatg d’avair chauns da protecziun. Quai ha era Silvan Defuns ponderà il 2017 cura ch’il luf ha stgarpà nursas dad el. Perquai ha el fatg la dumonda da survegnir chauns. Ma quai ha durà fitg ditg e perquai han ils Defuns da Darvella prendì sez enta maun quai e tschertgà chauns. Quels han els era chattà, ma els n’èn betg renconuschids da vart uffiziala. Uschia na datti nagins daners da sustegn. Ma impurtant saja che la muntanera saja protegida e perquai prendian els er en cumpra da stuair investir daners.
Chantun vul in program per chauns da protecziun
Il chantun è il mument vid elavurar in program per coordinar e lubir dapli tratgas da chauns da protecziun, ha confermà Marcus Caduff. Ma impurtant saja era ch’ils purs sa participeschian al program, perquai be uschia possia vegnir garantì tscherts standards ed era ina survista e controlla. Per ils Defuns da Darvella èsi il mument anc da ponderar sch’els vulan far part ad in program chantunal. Fin uss sajan els era vegnids da far sez, ha ditg Silvan Defuns. Ma il pli impurtant saja ch’ils chauns protegian la muntanera ed eviteschian ch’il luf po stgarpar animals.


text:
La surdada dal post sco directur dal Parc Naziunal Svizzer da Heinrich Haller da Zernez a Ruedi Haller dad Ardez stat avant porta.
Suenter 23 onns en uffizi va Heinrich Haller en pensiun. E durant quels 23 onns ha el ramassà ina massa regurdanzas.
La regurdanza pli speziala
Heinrich Haller ha pudì passentar divers eveniments spezials en sia carriera.
- Engrondiment dal Parc cun il plateau ed ils lais da Macun da l'onn 2000
- Avertura dal center d’infurmaziun a Zernez da l'onn 2008
- Gronda festa da giubileum da 100 onns l'onn 2014
- Reconuschientscha dal reservat UNESCO Biosfera Engiadina Val Müstair
Mo spezialmain en memoria resta al directur partent il return da l’urs en il Grischun l'onn 2005. Uschè in spectacul medial suenter questa novitad n’haja mai pli dà.
Schanza manchentada
Betg uschè gugent sa regorda Heinrich Haller vid la decisiun da la populaziun da refusar il project d’engrondir la surfatscha dal Parc Naziunal Svizzer. Quel avess gì previs ina surfatscha bunamain trais giadas uschè gronda che l'actuala.
Tenor il directur ina schanza manchentada. Er ils dus projects disditgs dal Parc Adula ed il Parc Locarnese stattan anc sin il stumi a Heinrich Haller. Pensiers e sfidas che vegnan a pertutgar en l'avegnir ses successur, Ruedi Haller dad Ardez.
Sfidas enconuschentas
L’entschatta d’october surprenda Ruedi Haller il post sco directur dal PNS. E cun quai ch'el è part dal Parc dapi 23 onns al sun las sfidas da l’avegnir enconuschentas. Per el è il pli impurtant che la natira en il Parc sa sviluppa er en avegnir senza influenza da l’uman. Vinavant saja actualmain ina gronda sfida da vegnir a dapli meds finanzials.
Adina dapli precipitaziuns chaschunan gronds donns da sendas e punts. E quai ha la consequenza che las lavurs ed ils custs creschan. Per mantegnair las lavurs, il center d’infurmaziun e tut las autras offertas turisticas avess il PNS da basegn in augment dal budget d’in mez milliun francs. Agid spetga Ruedi Haller da la regiun, dal chantun e da la federaziun.
Il Parc Naziunal Svizzer n’è betg avant il collaps finanzial – ma per pudair satisfar las aspectativas da la populaziun duvrain nus dapli meds finanzials.
A Heinrich Haller da Zernez e Ruedi Haller dad Ardez restan uss anc in per dis da discussiunar sur da sfidas, lezias e midadas. Il prim d’october surprenda Ruedi Haller alura l’uffizi sco nov directur.
RR novitads, 18:00


text:
En la gasetta locala da Tujetsch, la Tuatschina, ha la vischnanca publitgà ch’ella vul decretar in scumond da charrar sin la via da meglieraziun fin a la staziun da Salins.
Reclamaziuns
La pendiculara da Salins – Cuolm da Vi è en funcziun dapi il zercladur 2019. Adina puspè vegnan ils giasts cun auto fin a la staziun a val da Salins, nua ch’i dettia da quai da 40 parcadis, di il president da vischnanca da Tujetsch Beat Roeschlin. Quai haja chaschunà reclamaziuns.
Nus avain savì che insatge na po betg constar.
Leschas e prescripziuns
Mo ins na dastgass betg charrar cun l'auto fin a la staziun da Salins. Quai saja ina via da meglieraziun ed en il messadi per la pendiculara nova era quai fixà che mo il bus local dastga charrar sin quella. Ils giasts ston ir cun il bus, cun il runal da Valtgeva ubain vegnir a pe. La vischnanca saja obligada da resguardar las leschas e prescripziuns.
Qua sa tracti da prescripziuns federalas e chantunalas.
L’Uffizi federal da traffic ha scrit ad RTR:
Mit der restriktiven Beschränkung der Zufahrtsstrasse entfällt automatisch die Nutzung der Fläche neben der Talstation als öffentlicher Parkplatz.
Surstà dal scumond
RTR n'ha betg pudì contactar il president dal cussegl d’administraziun da las pendicularas da Mustér, Marcus Weber. Sco el ha ditg a la Quotidiana, saja el surstà da quest scumond.
RTR actualitad 08:00


text:
Arthur Bühler da Cuira è pastizier da passiun. La fascinaziun per questa lavur ha el ertà da ses bab, perquai ha el era surpiglià il pitschen affar en vischinanza dal «Obertor».
Furmas nostalgicas
Sia spezialitad durant il temp da Pasca èn lieurs da tschigulatta nostalgicas. Las furmas per realisar questas lieurs ha el ramassà da tut las varts, tschertinas èn passa 150 onns veglias.
Dus aspects impurtants
Ma betg mo la furma, era la qualitad da la tschigulatta è impurtanta per avair success. Actualmain è la tschigulatta stgira cun 68% cacau, natiralmain biologica, el trend.
La pitschna butia da Arthur Bühler è stagnada plaina da products da Pasca. E quels ston vegnir vendids, perquai che Pasca è bainbaud puspè passà.


text:
Bagnōl in Piân
Artécol in dialèt arzân
Evoluzione demografica
Bagnōl in Piân (Bagnolo in Piano, in italiân) l’é 'na cmóna ed circa dēṣméla abitânt ‘d la pruvîncia ed Rèz, ch'la s'câta a mezanôt int la bâsa arzâna. L'é tajêda da la ferovéia Rèz-Guastâla, e la gh'à 'na stasiòun.
Nutèsi de stòria
Al j-urègin
Al nòm ed Bagnōl sèmbra che al deṣvègna dal Flumen Baniolus, ciamê al dé d’incô Scolo Bagnoletto, che ‘na vôlta al pasêva ind i parâg. I cèinter abitê ed Bagnōl, Pēv Ròsa, Sân Tmêṣ ‘d la Fôsa e Sân Michèle ‘d la Fôsa, che insèm a fân al Comûn ed Bagnōl in Piân, in gnû só inséma a di pôst ed ripôrti, che, a partîr dal II sec. a.C., àn cavṣê, un pô a la vôlta, al sughêres dal Bondeno: ‘na lèrga zôna pantanōṣa, ch’la se ṣlarghêva a mezanôt ed Rèz, fîn a confòndres cun al j âcvi dal Po. Al nòm Bondeno, genvèiṣ d’ urégen, al vôl dîr sèinsa fònd. Ind l’etê dal brònz a’s fêrma in zôna la préma gînta e al fât al cumbîna, in manēra, cun al graduêl avansamèint dal zôni sóti, che al s'é purtê avânti per un lòungh êrch ed sècol, in tót al tèimp ch’al va dal'ocupasiòun rumâna (115 a.C.), al j-invasiòun barbârichi, a la costitusiòun dal Sâcher Impêr Rumân Tedèsch (IX - X sec.), fîn a i prém sègn dal nōvi libertê comunêli (Pêṣ ed Costanza 1183). La préma bunéfica dal trèin l’ a ‘s dêv ai Rumâni, che stêven a Rèz e a Bresèl. Al sô ajót al risanamèint dal trèin l’é precedèint a la bèin pió famōsa ôvra rumâna ‘d la zôna: la spartisiòun di sît cun al centóri. Cun còsta al teritōri l’è stê divîṣ in cardus e decumanus, a piòmb tra ‘d lōr e in paralêl a la Via Emélia, vrûda dal cōnsol Marco Emilio Lepido. Propéria da Bagnōl a pasêva ûn di cardus pió impurtânt e ânca un decumanus, ânca s’ l’êra mēno impurtânt, vêrs la zôna dal Tragatèin. Al j-invasiòun barbârichi dal dôp impêr àn ṣguastê dimòndi dal lavōr fât da i Rumân ind al divéder al campâgni in manēra regolêra. Ind l '800 l'invasiòun di Unni l’à sgnê profondamèint la socetê dal curtes, tânt da inestêr, in manēra prepotèint, l’andamèint ed trasformasiòun ed còsti in castra (câmp militêr) fortifichê.
La préma testimuniânsa
L’é dal 946 la préma testimuniânsa scréta insèma a Bagnōl: un ât dal Vèschev ed Rèz, Adelardo, cun còst la Cēsa ed Sânta Mustiola, "...quae sita est prope castrum Baniolum.", la vîn cunsgnêda a l'iluminasiòun ed l'altêr di Beêt Mârtir Grisante e Daria ind la catedrêla ed Sânta Maria. Da alōra, ‘na sèria d’ât, dunasiòun, barât, costitusiòun ed servitó, dirèt fevdêl, ecc., àn més al teritōri e al cēsi ed Bagnōl sóta la giurisdisiòun del domòndi putèint Cunvèint Benedetèin ed Sân Prôsper, in dōve al só cmând al s’è purtê avânti ind al cōrs di sècol XI, XII, XII, fîn a j-inési dal XIV sec., quând Feltrino Gonzaga, l’é dvintê padròun dal teritōri e ‘d la sitê ed Rèz (1335), l’à butê zò al Cunvèint e l’à sequestrê i bèin e i privilèg. Fr’ al cēṣi e al capèli, în da numinêr, d’ed là ed còla bèlo déta ed Sânta Mustiola (martîra cristiâna): Sânta Maria ed Purtiliôl (o Portiôl), nòm dimòndi vèc dal pôst, che al sta, in môd cêr, a spieghêr l'uriégin dal sît primitîv int ‘na zôna atâch al traghèt che, atraversând i stâgn armêṣ (Gōregh e Fôsa), al permetîva al trafîch d’ òm e a la mercanséia vêrs Nuvalêra, Guastâla e al Po. I prémi documèint ed lê a gh’àn la dâta tra la fîn dal X sec. e l'inési ed XI sec. e la relatîva sêgra la caschêva al 2 ed fervêr, alōra fèsta ‘d la "Purificasiòun ed la Vêrgin". Un'êtra cēṣa l’êra còla ed S. Pêder ed Bagnōl (o Cēṣa Biânca): dal 1156 privilèg ed Pêpa Adriano in favōr del Cunvèint ed Canòsa. A gh’êra pó la Cēṣa Nōva ed la Maternitê ed Maria ed Bagnōl, dal vôlti scambiêda cun Sânta Maria ed Portiôl, mó ch’la va identifichêda cun la cèca capèla ed la Nativitê ed la Vèrgin dal Castèl. L’é numinêda la préma vôlta al 17 dicèmber 1258. L’é ‘d sicûr, a l’antîga Sêgra ed la Nativitê ed la Vèrgin (8 ed setèmber), celebrêda atâc a sta cēṣa, che biosògna lighêr la tradisionêla Fêra ed Setèmber, ch’ a’s gh’à memôria bèle ind l’ inési dal XVII sec. Sègn particolêr a pêrt mèrita la Pēv ed Bagnōl, ciamêda dôp Pēv Ròsa, perché intestatâria d’êtri capèli. Al prémi nutèsi insèma a lê în dal 1144, mó sèmbra verifichê che la só costrusiòun la s’arfâga ad un sècolo prêma (1040). La giuriṣdisiòun civîla insèma al castèl, l’êra, in sté peréiod, ai Sgnōr ed Curèz, d'ed ché l’urégen ed "Da Bagnōl”, la sèmbra documentêda da soquânti chêrti.
La Sgnurìa di Gunşêga
Cun Feltrino e cun quî che in gnû dôp - Guido, Jacopo e Feltrino II – la gh’à inési la Sgnurìa di Gunṣêga inséma a Nuvalêra e Bagnōl, andêda avânti, sêlov ‘na cèca suspensiòun dal 1452 al 1454 ad ôvra di Sgnōr ed Curèz, per quâter sècol, fîn a la fîn ed la Râsa, per la môrt ed l'ultèm Cûnt Camillo III, sucèsa int al 1727.
Int al 1354 Feltrino l’à cumincê a rifêr al Castèl (la rôca uriginâria l’êra stêda trêda zò int al 1304), druvând al materiêl guadagnê dal distrusiòuni, da ló fâti, dal tòri di Tebaldi e di Taccoli, dal cēṣi ed Sân Silvèster in Mancaṣêl, Sânta Mustiola e Sânta Maria ed Portiôl, e ânca dal Cunvèint ed Sân Prôsper.
Ind al 1371, l’à vendû Rèz a Bernabo Visconti per sinquânta fiurèin d'ôr, l’îva tgnû per ló e per quî che gnîven dôp i Castê ed Bagnōl e Nuvalêra, dōve la giuriṣdisiòun l’è gnûda unîda ind al 1484 ed mésa só a Cunteia ind al 1501, ad ôvra ed l'Imperadōr Massimiliano I.
L’avtoritê inséma al tèri ed Sân Tmês e ‘na pêrt ed Sân Svân e Sânta Maria l’é stê dê a i Gunṣêga, al 4 mêrz 1571, dal Dòca Borso d'Este e cunfermê da Alfonso II int al 1577.
L'inèsi ed la Sgnuréia di Gunṣêga la cumbîna cun la nâsita dal pió famōṣ sitadèin ed Bagnōl: Guido di Filippo Ferrari, ciamê Guido da Bagnōl. Dal pôchi nutési che trâten ed ló, an n’é mìa pusèbil nutêr preciṣamèint né la dâta ed nâsita e né còla ed la môrt, mó cgnusòm in tót al manēri che:
• l‘êra al dutōr ed Pêder, Rè ed Cipro e ‘d Gerusalemme;
• ch’ l’ êra in rapôrt d’ amicèsia cun Francesco Petrarca, ch’al l’arcôrda (1367) in un curiōṣ scrét inséma a l'ignurânsa prôperia e ‘d dimòndi: sèmbra difâti che Guido da Bagnōl al pensêva che al Petrarca al fós ‘na persòuna mìa istruîda, al motîv dal fât ch’ al ‘n s’ êra mìa lavrê a l'Universitê di Stódi ed Bològna;
• che la lasê in testamèint (12 utòber 1362) 1550 duchêt, da invistîr per cumprêr dû fònd ind al bulgnèiṣ, e che al rènditi, a la môrt di parèint, êren destinêdi ai zôven arzân, sèinsa sôld, che êre studèint a Bològna. La môrt ed Guido da Bagnōl la pōl èser avgnûda intôren al 1370 circa, a Venèsia, in dōve l’é suplî ind la Cēṣa di Frê. La lâpida l’arcôrda i scrét ed filosoféia, medzèina e stòria, peró, ed quilé purtrôp, an s’é rivê gnînto.
Al cēsi
Per ôvra dal Cûnt Alfonso Gonzaga, l’é stêda tirêda só la Cēṣa ed Sân Francèsch ed Paola, cun unî al Cunvèint. La mésa zò ed la préma prêda l’é avgnûda al 1° d’agòst 1588. I frê dal Cunvèint în armêṣ a Bagnōl fîn al 1768, quând, bèle a cmandêven j-Estèins, al segretâri duchêl Felice Antonio Bianchi, l’à decîṣ ed tôr vìa al Cunvèint, obligând i sfurtunê frê ed ritirêres ind al Cunvèint ed Mòdna. Bèle int al 1667, al Cunt Alfonso II Gonzaga, esènd completamèint in ruvîna la Cēṣa ed Sânta Maria Porziola, l’îva fât cgnòser a la Cumunitê al só desidèri che tirésen só ’na cēṣa nōva ind la piâsa dal Castèl; mó, o per scarsitê ed sôld, o per mancânsa ed la necesâria fèida religiōṣa, an s’ né fât gnînto. Acsé, un sècolo dôp, mandê vìa i frê ed San Francèsch ed Paola, al Pâroch, al 29 avrîl 1769, l’é andê dèinter ind la Cēṣa, numinêda préma, ch’ lé dvintêda la Cēṣa ed la Paròchia. La proprietê dal Cunvèint, dal rèst, l’é armêṣa al Cmûn, fîn a quând an n’é mìa gnûda dêda al Pâroch, cun decrêt dal Dóca ed Mòdna, int al 1824. Ind la Cēṣa a’s catên al tòmbi ed Alfonso Gonzaga e di só fiô. Int al 1700 a gh’é stê fât di lavōr d’arnuvamèint e restâver. La cēṣa dal dé d’incô la presèinta sê altêr. Drêda a l'altêr magiōr, a’s câta al quêder ed Sân Francèsch da Paola che, insém ad êtri tèili ind la cēṣa, l’armèina a la scōla dal " Correggio". Da numinêr ânca al côro in lègn dal XVII sècol , drêda a l'altêr magiōr. Al restâver dal 1968 l’à completamèint mudifichê la facêda uriginêla. Bèle ind al tèimp ed la Sgnuría di Gunṣêga a gh’êra un'Aministrasiòun indipendèinta ‘d la Comunitê ed Bagnōl, dōve al teritôri al gh’îva dèinter, al’inèsi, ânca al véli ed Sânta Maria e Sân Zvân, per pó strichêres só sōl cun Bagnōlo, Pēve e Sân Tmês. Al Cunsèli d’j-Ansiân, che guidêven la Comunitê, che s’ardunêven davânti al Podestê, ch’ l’ êra un furastêr e al gnîva numinê dal Cunt, in nòm ed còl a fêven valèir ânca la giustèsia. Ind la riuniòun dal Cunsèli Generêl, che la gnîva tgnûda al 1° de znêr d’ ògni ân, a gnîven estrât a sôrta i nòm d’j-ansiân al cmând ed ògni ufèsi dal Comûn e precisamèint: al Priôr, al Giódic ed la Piâsa, al Giódic dal Strêdi, a dû Magistrê a l’Abundânsa, dû Deputê ed la Sanitê, dû Procuradōr di Pôver, dû Estimadōr e due Revisōr di Cûnt. In prâtica êren j-Asesōr dal dé d’incô . L’é meritèvol d’èser arcurdê al fât che al marchê ed la smâna, da pôch spustê da la doménica al venerdé, al risûlta uficialmèint més in pē, in dâta 30 novèmber 1597, da ‘n "avîṣ" ed Vittoria da Capua Gunzêga, mêdra dal Cûnt Camillo I. D’ed là dal marchê ed la smâna, l’êra bèle in ûṣ tgnîr tót j-ân la Fêra ed Setèmber (coleghêda, cme dèt prèma, a la Sêgra ‘dla Nativitê ed la Vèrgin), e che dal bòun èsit l’îva fât i cumplimèint al Cûnt Camillo ind al 1608.
La saczêda.
Al 27 lój 1702, durânt la Guèra ed Sucesiòun Spagnôla, al trópi francèiṣi dal Dòca ed Vendome, per rapreṣâlia, j-àn saczê in môd urènd al Bôregh, j-ân dê fôgh e distrót la Rôca, j-àn bruṣê e sparpagnê i presiōṣ documèint ed l'Archèvi ‘d la Comunitê. Ind al tentatîv ed salvêr sti documèint, l’à catê, in chî dé lé, ‘na môrt violèinta Giovan Battista Borri, ansiân ed la Comunitê e Alfiêr (e mìa Séndech, cme quelchidûn a dîṣ). Finîda la Sgnoría di Gunṣêga, al fèdev l’é stê tót sót al cmând ed l'Imperadōr Carlo IV, che, al l’à tgnû per circa dêṣ ân, al l’à pasê, cun ât dal 15 utòber 1737, al Dòca ed Mòdna Rinaldo d'Este. La Sgnuría d’j-Estèins la s’é fermêda tr’a l 1796 e al 1814, per i cgnusû fât ed la Rivolusiòun Francèiṣa e a l'Impēr Napoleònich. In còl peréiod lé Bagnōl e Pēv Ròsa în dvintêdi ‘na cmûna a pêrt da Sân Tmês, Sân Michele e Sânta Maria. Dôpo al 1814 al dō Comunitê în stêdi mési sóta a Rèz, che Bagnōl e Pēv Ròsa a gh’în stêdi sóta fîn al 1859. La Secònda Guèra d’ Indipendèinsa la câta al teritôri acsé divîṣ: Bagnōl e Pēv Ròsa cun al Cmûn ed Rèz; Sân Michele cun Curèz, Sân Tmês, Sânta Maria e Sân Zvân cun Nuvalêra. Al Cmûn l’é stê arfât, acsé cme l’é adès (Bagnōl - Pēv Ròsa - Sân Tmês - Sân Zvân), cun Decrêt dal 4 dicèmber 1859, a fîrma ed Carlo Luigi Farini, Cumisâri ed Vittorio Emanuele II e Ditadōr dal Pruvînci Emiliâni. Al prém censimèint generêl, dal 31 dicèmber 1861, al dêva al omûn ‘na popolasiòun ed 3.168 abitânt per ‘n 'estensiòun ed 9.036,37 biôlchi, pêra a Ha. 2643.99.54.
Ind l'Unitê d'Itâlia.
Da l'Unitê d'Itâlia, l'Aministrasiòun dal pôst l’é sostgnûda da aleânsi moderêdi cun urientamèint clèrico-monârchich-liberêl ed râsa agrâria (padròun dal tèri). L'opoṣisiòun l’é la préma organizasiòun dal socialiṣém rifurmésta arzân cun dâta atōren al 1880 circa. Fr’ al 1884 e al 1886 l’é stêda fâta la ferovìa Rèz-Bagnōl, mèinter int al 1887 l’é stê avêrt al trât Bagnōl-Curèz. Fr’ al 1898 e al 1906 în gnûdi só al prémi coperatîvi (ed lavōr, ed cunsóm e lateréi socêli). La préma afermasiòun ‘d la lésta socialésta ind al Cmûn ed Bagnōl l’é stêda int al 1910 (345 vôt inséma a 631 votânt, pêra al 55%) e a’s rinfôrsa int al 1920 (870 vôt inséma a 1.113 votânt, pêra al 78%). Mó bèle int al 1907, al socialésta Aldo Modena l’à otgnû 236 vôti, cûntra i 244 e i 237 di moderê Donelli e Della Salda. Ed còl peréiod lé l’é gióst arcurdêr l'ôvra póblica ed magiōr respîr e utilitê: al nōvi Scōli Elementêri, che, inavgurêdi int al 1921, în ânca adèsa, a distânsa ed pió d’otânt'ân e sibèin l’impurtânt progrès dal cèinter sitadèin, un sistèma pió che mai validamèint atîv ind al câmp ed la póblica istrusiòun; cun, in manēra, al dovûdi justadûri e cun la zûnta ‘d un fabrichê nōv.
Al tèimp dal fâsio
Dal 1921 cumîncen al viulèinsi e cun al sguastêres ed la polètica a purterân i fasésta a la cunquésta dal Cmûn. Al Fâsio ed Bagnōl a’s mèt insèm al 23 avrîl ed l’ istès ân. L'Aministrasiòun Comunêla l’é ublighêda ed dêr al dimisiòun, în stêdi fâti nōvi elesiòun, , dōve i faséstia a s’ în preṣentê in ‘na lèsta cun ânca liberêl, monârchich, democrâtich e socialésta riformésta cuntrâri (l’êra l'ân dal Cungrès ed Livôren), che l’à otgnû al 68% di vôt, cûntra al 32 % dal Partî Popolêr (catôlich). L’êra l’inésdi ed la fîn, pegiorêda incòra di pió ind l’ân dôp al 1922, quântd i Fasésta, a sîn preṣentê da per lôr, e ch’ j-ân otgnû, al 67% di vôt, cûntra a ‘na grôsa astensiòun (516 astgnû di 1107 iscrét al vôt). L'astensiòun, la paûra e la prepotèinsa ‘d un regèm, ch’ l’ îva bèle ocupê l’ avtoritê centrêla, îven cumpî l'ôvra. Dal vintèni fasésta peró în d’ arcurdêr: la costrusiòun dal Teâter Gunṣêga, ‘na préma justadûra ed la Sêde Municipêla, la costrusiòun dal Câmp Spurtîv, la costrusiòun ed la Palèstra atâch a la Scōla Elementêra dal cèinter e al ṣlargamèint dal Scōli Elementêri dal frasiòun. La stôria ch’ la vîn dôp di masamèint fasésta, dal guèri coloniêl e d’atâch, la sotmisiòun al Naṣisèm, la reṣistèinsa e la Liberasiòun în incòra argumèint ed racûnt a vōs da pêrt di prutagonésta scampê, e ânca argumèint ed divêrsi publicasiòun stôrichi. A sté propôṣit a’s vōl arcurdêr al Masâcher dal Turâs sucès al 14 ed fervêr 1945. A sê ôr ed cla frèda matèina invernêla, al Brigâti Nîghri j-àn artestê, purtê vìa diretamèint dal sô cà, dêṣ persòuni tra còli soquânt partigiân. Traspurtê da préma a la Cà dal Fâsio, a nōv ôr circa în stê fuṣilê insèma a la piâsa dal paèiṣ, cûntra al mûr dal Turâs. I sô nòm êren quisché: Aristide Carboni - Carlo Formentini - i fradê Otello e Oreste Gibertoni - Evres Lazzaretti - Primo Malaguti - Emilio Mattioli - Licinio Tedeschi - Armando Storchi - Imerio Tondelli.
I palâs stôrich.
Al Turâs.
Al prémi nutèsi ed ‘na Rôca a Bagnōl a s’arfân a l'ân 946. Difâti al Veschèv ed Rèz Adelardo, ind al mèter zò un elèinch di bèin dal Cunvèint ed Sân Prôsper, al cita ‘na "Ecclesiam Sanctae Mustiolae, quae sita est prope castrum Baniolum". Ste documèint l’é presiōṣ perché al s’ dîṣ che bèle in còl peréiod lé a gh’êra a Bagnōl un castèl. Ind al 1304 la rôca uriginâria l’é stêda tirêda zò. Ind al 1354, cun l'arîv di Gunṣêga, al cûnt Feltrino l ‘à urdnê ed tirêr só un nōv masés castèl, che al Cmûn al duvîva paghêr dal tót al spèiṣi, e che druvésen al materiêl ed recóper deṣgnû dal tòr di Tebaldi e di Taccoli, dal cēṣi ed Sân Silvèster ed Mancaṣêl, Sânta Mustiola e Sânta Maria dal Purtiôl, e ânca dal cunvèint ed Sân Prôsper. Sèmbra vèira che Feltrino Gunṣêga al sia tratgnû ché int al 1371, l’ân dōve l’à duvû vendêr a Bernabo Visconti al pusès ed Rèz, ed fôra ed Nuvalêra e Bagnōl, per sinquânta fiurèin d'ôr. Al 27 lój 1702, ind al tèimp ed la Guéra ed Sucesiòun Spagnóla, al trópi francèiṣi dal Dóca ed Vendome, per rapreṣâlia, j-àn saczê al Borêgh, in dōve l’é ânca môrt Giovan Battista Borri, ansiân ed la Comunitê e Alfiêr. Dal gróp ed fabrichêt, incô l’é armèṣ sōl al grandiōṣ e iṣolê Turâs, l'antîgh turiòun ‘d la Rôca, dvintê l’insègna dal paèiṣ. Ind la metê dal 1800 l’é stê restavrê, ind al mèinter a gh’é stê més ‘na campâna e l'arlòj póblich, e che al mecanîṣem l’é incô tgnû da cât ind la Sêde Municipêla, int la Sêla ed la Giûnta Comunêla. Al 15 utòber 1996 al fôrt teremôt ch’la picê Bagnōl l’à danegê gravemèint al Turâs, tânt ch’ l’ é incòra in restavrasiòun. Al Turâs, che ind al cōrs di sècol l’à vèst al lêregh svilóp dal paèiṣ, l’é stê ânca testomôni mó dal fât ed sangóv pió scunvolgèint ed la comunitê bagnolèiṣa: al Maschêr, pió sōvra arcurdê, di dêṣ sitadèin bagnolèiṣ, che al 14 ed fervêr 1945 în stê fuṣilê davânt a ló.
La Pēv Ròsa.
Sistemêda ind la frasiòun cun l’istès nòm, al prémi nutèsi inséma a la Cēsa ed la Pēv Ròsa în dal sècol XII (1144), mó sêmbra che la só préma costrusiòun la s’arfâ al 1040. A’s trâta d’ un frabrichêt de stîl rumânich-lumbêrd, modifichê dimòndi vôlti ind i sècol, mó ch’ l’à gh’à incòra incô la só antîga fôrma ed elegânsa. Da numinêr al clòni ch’ a vînen fôra per metê dai pilastêr ed i capitê a la bòuna, ind l’intêren ed cêr stîl rumânich.
Al Confurtèin.
L’é un gróp ed fabrichêt fât da ‘na cà sgnurîl e da ‘na côrt ed campâgna che, a’s pèinsa, la s’arfâga al XVI sècol. Ind al 1641 la faméja alōra padròuna, i Zoboli, a l’îva vendûda al Dóca ed Mòdna Francesco I. Dôpa l’é stêda di Bonini ed Rèz e di Villani ed Gualtēr. La cà a’s preṣèinta a piânta retangolêra, insèma a dû livê. Al d'ed dèinter al se svilópa intōren a l’ ambiĵnt centrêl, che al preṣèinta di bê urnamèint. Al fabrichêt agrécol l’é ânca ló inséma a dû livê, cun al côrp quadrê. Al gróp ed cà l’é circundê da un lêregh pêrch.
La Ca' Ròsa.
Al gróp ed fabrichêt ciamê Ca' Ròsa, in Via Repóblica, tra l’albaṣèin e matèina ed la Piâsa G. Garibaldi, l’é fât da trî fabrichêt: la cà padronêla (Ca' Rossa), la têṣa e stâla e al caṣèl, acsé ciamê in bâse a i sô antîgh ûṣ. Tót e trî i fabrichêt che fân pêrta dal gróp, pr’ al sô valōr stòrich e pr’ al caraterèstichi, în sóta a j-ôbligh ed la Sovrintendèisa ai Bèin Ambientêl e Architetônich. Al nutèsi stòrichi a dîṣen al gróp "Ca' Ròsa" cme pêrte ed ‘n’ antîgh fônd agrècol dunê int al 1609 (cme l’arcôrda ‘n iscrisiòun ch’ l’ a’s câta ind la cà padronêla) da la faméja nôbil di Scaioli a l'Istitût dal j-Espôsti, figurând dòunca ind al sec. XVIII a l'Ôvra Péia ed l'Albêregh Ôrfen e Mendicânt ed Rèz. Esèimpi quêsi ònich d’ architetûra campagnôla mésa ind al cèinter abitê, al risûlta èser ed particolêr interèsi per la stôria che a’s pôrta avânti e d’amirêr pr’ al j-architetûri ch’ al tînen insèm. Al gróp l’é stê interamèint arnuvê in trî divêrs mumèint, che cumbînen a i trî divêrs fabrichêt, dal 1997 al 2003. Adèsa, mèinter la Têṣa-Stâla a gh’é un ristorânt, la Cà Padronêla e al vèc Caṣèl a gh’é dèinter al Cèinter Culturêl "Ca' Ròsa", inavgurê al 7 setèmber 2003. In particolêr al d’ ed dèinter ed la Cà Padronêla a gh’àn pôst la Bibliotêca Comunêla e l' Informazôven, mèinter ind al vèc Caṣèl a’s câta, pr’al momèint, al Cèinter d’ Educasiòun Ambientêla WWF-INFEA e, dôp égh gnirà, la Sêla Cévica "Gemenos".
Materiêl pr'andêregh in fònda
Albinèa · Bagnōl in Piân · Baîṣ · Bibiân · Bresèl · Burèt · Buṣâna · Cadelbôsch ed Sōver · Campagnōla · Campéṣen · Canòsa · Carpnèida · Caşalgrând · Caṣîna · Castelnōv di Mûnt · Castelnōv ed Sòt · Castlarân · Culâgna · Curèz · Fâbrich · Gatâtich · Gualtēr · Guastâla · Ligûnchi · Lusêra · Muntèc · Nuvalêra · Puvî · Quâter Castē · Queriêgh · Ramṣèit · Ré Salṣêr · Rèz · Rezōl · Rôl · Rubēra · Sân Martèin · Sânt'Ilâri · Sân Pôl · Scandiân · Toân · Véla Mnôs · Vèt · Viân · Vsân


text:
Bidzina Ivanishvili
El Bidzina Ivanishvili (ბიძინა ივანიშვილი in georgian; Chorvila, 18 de febrar del 1956) l'è on imprenditor e politegh georgian.
A l'è l'omm pussee scior del sò paes, e in del 2011 l'ha unii insemma tutt i forz politegh contrari a la politega del president Mikheil Saak'ashvili e l'ha faa su 'n partii noeuv, ciamaa Sogn Georgian. Ai elezion del 2012 l'è riessii a vincc e l'è staa incaregaa del Saak'ashvili de fà su 'n governo. Del 25 de ottober a l'è 'l noeuv primm minister del sò paes.


text:
Leonard da Vinci
El Leonard de ser Piero da Vinci, mej cognosuu appena 'me Leonard da Vinci o anca domà Leonard (Leonardo da Vinci in Italian), (Vinci, 15 de april del 1452 - Amboise, 2 de magg del 1519), l'è staa un artista, scienziaa, pitor, scultor e, in general, geni universal fiorentin, recognosuu come vun di pussee grand gèni del Rinassiment italian e in general de la storia del mond.
L'ha scominciaa i sò oeuver pussee important a la cort del Ducaa de Milan cont el Lodovigh el Moro, l'ha poeu lavoraa a Roma, Bologna e Venezia per passà i sò daree agn in Franza, a la cort del Franzesch I de Franza. In tra i sò prototip quell de avion e elicotter, de vetura, de sottamarin e anca de carr armaa.
I sò oeuver pussee famos a hinn staa la Gioconda, l'Omm Vitruvian e la Darrera Cena.


text:
Spicer na saja betg stà d’accord cun questa decisiun da persunal dal president american Donald Trump. Spicer haja ditg a Trump, che l’elecziun da Scaramucci saja «in grond sbagl».
Dispitaivel dapi si'emprima cumparsa
Sean Spicer era dispitaivel dapi sia emprima conferenza da medias per la Chasa Alva sut Trump ils 21 da schaner 2017.
Il di suenter l’introducziun en uffizi da Trump aveva el cumenzà ina charplina intensiva cun schurnalists davart quanta glieud che haja visità la ceremonia. Las fotografias mussavan bler damain persunas sco quai che Sean Spicer pretendeva.
Gia nominà ina successura per Spicer
Il directur da communicaziun Anthony Scaramucci ha gia annunzià a Washington la successura da Sean Spicer. Davent da l'emprim da settember è quai sia substituta Sarah Sanders.
Sean Spicer en il focus da satirichers da tut il mund
Er tar autras cumparsas deva el in egl cun in’interpretaziun tut particulara dals fatgs. Uschia è Spicer vegnì en il focus da satirichers en tut il mund. Tranter dad els era er il magazin da satira american «The Daily Show» che ha reagì cun in’omagi (sut en versiun originala en engl.) en la rait:
Cun Sean Spicer sa retira il medem di in segund pledader da medias dal servetsch per il president american Donald Trump. Curt avant era vegnì enconuschent, ch'il pledader dal team d'advocats da Trump Mark Corallo sa retiria.
RR novitads 20:00


text:
Pandemia de COVID-19
La Pandemia de COVID-19 l'è scominciada a Wuhan, capploeugh de la Provincia de Huben in Cina, in del dicember 2019 e l'è stada indentifegada in principi in di lavorator del mercaa del pess e l'è staa poeu descovert che l'è causada del virus SARS-CoV-2, che 'l causa 'na sindrome ciamada COVID-19 cont di sintom de fever, toss e polmonita e l'è stada deciarada de l'OMS 'me pandemia l'11 de marz 2020.
La Cina l'ha attuaa di mesur de quarantena speziai e de nivell per impedì al virus de spantegàss pussee menter che Stat comé la Russia han proibii a quej de la Cina de entrà in del Pajes. L'Union europea l'ha vist i sò Stat collaborà cont di mesur de controll in di reoport. La pupart di Stat ocidentai l'ha evacuaa i sò cittadin e i ha lassaa per on poo in quarantena. Ona nav, la Diamond Princess, l'è stada missa in quarantena in Giappon dopo che di personn a hinn staa trovaa positiv al virus.
Diffusion per Pajes[Modifega | modifica 'l sorgent]
Italia[Modifega | modifica 'l sorgent]
I primm cas in Italia a hinn staa du turista cines, vegnuu de Milan e staa maa a Romma, che hinn staa isolaa a l'Ospedaa Spallanzani. On terz cas l'è staa identificaa in di cittadin italian mandaa via de Wuhan, che eren in isolament.
A fevree 2020 el gh'è staa 'n focolee in Lombardia, centraa a Codogn, e vun in Veneto, in la zona de Padoa, che l'ha menaa a la svèlta l'Italia a vèss el Pajes europee con pussee cas del virus e cont anca dò vittim, di scior anziani cont di problema respiratori.
Per reazion a hinn staa saraa i scoeur e i università in Lombardia, Veneto, Piemont, Friul-Venezia Giulia e in la Provincia de Piasenza, oltra a di limitazion in di event publegh. I comun de Codogn, Casàl e Malé hinn staa isolaa, prima cont di ordenanz de la Region e poeu cont on decrett, idem per Vò Euganeo in Veneto, e hinn staa limitaa i trasport in quèlla zona. In pocch dì el virus l'è rivaa in di Marche, in Sicilia, in Liguria e in Trentin e in pocch dì el s'è spantegaa in tutt el Stat.
Del fogoraa italian a hinn partii di personn ch'han spantegaa l'infezion in Algeria, Austria, Spagna, Svizzera e alter Pajes.
A marz el governo l'ha deciduu de sarà su i scoeur e università in tutta Italia, menter che prima eren saraa domà in Lombardia, Veneto e part de l'Emilia-Romagna.
Gh'hinn staa anca di infett istituzionai compagn del Nicola Zingaretti, president del Lazzi e secretari del PD, di prefett de Bergom, Bressa e Matera, oltra a l'assessor lombard Alessandro Mattinzoli, al sindegh de Piasenza Patrizia Barbieri e al President del Piemont Alberto Cirio.
El 8 de marz a l'è firmaa on decreton che 'l limita i spostament da e per la Lombardia e di àlter zonn ross, ma 'l elimina quei de primma, e ne limita i zonn de aggregazion, estentuu el dì dopo in tutta l'Italia intrega, che l'imponn de autocertificà 'na valida motivazion per andà in gir e de respettà el distanziament social per sbassà la diffusion del virus. Cont el decreton hinn staa anca sospes tucc i manifestazion sportiv, coma la stagion in cors de la Serie A.
Cina[Modifega | modifica 'l sorgent]
Corea del Sud[Modifega | modifica 'l sorgent]
Giappon[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Ministeri de la Salud italian
- Coronavirus, oltre 130 contagiati in cinque regioni | Nord Italia blindato: università e scuole chiuse per una settimana in Lombardia, Veneto e Piemonte
- Coronavirus in Italia, più di 300 contagi. La Procura di Padova indaga sulla morte della prima vittima
- Coronavirus, Zingaretti positivo al test
- Coronavirus, positivi al test i prefetti di Brescia e Bergamo
- Matera, Prefetto positivo al Coronavirus: è in isolamento in ospedale. Stop a udienze in Tribunale
- Coronavirus, il decreto del governo: tutte le misure per la zona rossa e quelle per il resto d'Italia
- L'Organizzazione mondiale della sanità: "Il Coronavirus è una pandemia"


text:
Dapi mez avrigl 2017 saneschan il chantun Grischun e la citad da Maiavilla la salaschada en la citadina da Maiavilla. A medem temp vegn construida ina colliaziun privata tranter la chasa Brügger / von Sprecher e la garascha sutterrana «Klosterhof».
En connex cun las lavurs da stgavament per questa colliaziun èn vegnidas chattadas en la zona d'archeologia restanzas istoricas d'ina chanalisaziun, ruinas dal mir e dal foss al vest da la citad e da l'uschenumnà «Churer Tor». Questa structura fitg cumplexa che sa cumpona da divers mirs e da divers sistems da chanalisaziun basegna ulteriuras analisas ed ina documentaziun exacta tras il servetsch archeologic dal Grischun, pervia da las intervenziuns architectonicas previsas.
Via Luzisteig resta serrada
Questas analisas retardeschan la construcziun da la nova colliaziun sco er la sanaziun da la salaschada. Per quest motiv sto la via dal Luzisteig probablamain restar serrada fin la fin da fanadur 2017.
RR novitads 10:00


text:
In spazi per differents basegns
En il plaunterren dal Center dal Parc sa chatta sper il sectur d’infurmaziun in ulteriur local d’exposiziun, nua che vegnan realisadas exposiziuns temporaras e nua ch’ins chatta infurmaziuns davart nossas tschintg organisaziuns partenarias. Questa stanza dinamica mussa mintga stagiun ina fin duas exposiziuns novas.
Dals 22 marz 2021 fin als 12 marz 2022
Grazia a sia capacitad da s’adattar s’ha la vulp derasada sün tut il mund.
L’exposiziun dal Parc Naziunal dal Stelvio da in’invista en la biologia e la maniera da viver da la vulp. Ina segunda part mussa ils resultats da la perscrutaziun aint il Parc Naziunal Svizzer.


text:
La cumissiun da cultura da la vischnanca da Trun ha ponderà tge che manca a Trun ed ha organisà ina festa dal vitg. Surtut la stad saja bel da pudair esser en il liber ed i na marschia betg bler la stad a Trun e perquai hajan ins decis dad organisar ina festa per l’entir vitg, di Flurina Bundi-Steiner.
Idea naschida a Zignau
Sco la promotura da la prima festa dal vitg a Trun di, saja ella creschida si a Zignau nua ch’i devi mintga dus onns ina festa dal vischinadi e quai haja plaschì. Uss saja temp d'organisar ina sumeglianta festa cun gieus e divertiment per l’entir vitg da Trun, di Flurina Bundi-Steiner. E per che bleras persunas sa participeschian als gieus dal suentermezdi datti era da gudagnar premis. Quai saja probabel necessari per animar era creschids da giugar. Purschids vegnan gieus sco
- emplunar harassa
- sajettar cuppas
- sajettar cun buis d’aria
- pestgar andinas
- dar botscha ....ed anc bler auter
Agid dovri
Per che tuts hajan plaz, ha il comité d’organisaziun installà ina tenda per 600 persunas. Il club da ballape da Trun/Rabius sco era la musica da tschaiver «Las Lieurs da Trun» sa gidan cun l’infrastructura e cun la gastronomia, di Flurina Bundi-Steiner. E lura dettia quai era sustegn da pliras interpresas localas ed era da la vischnanca.
Emblidar ils quitads
Il principal per il comité d’organisaziun saja che la festa saja per pitschen e grond. E sco Flurina Bundi-Steiner di, saja era per ils creschids mintgatant impurtant da pudair emblidar la lavur ed ils quitads e simplamain giudair e sa divertir.
RR actualitad 07:00


text:
L'accident saja capità en il tunnel, radund 1,5 km davent dal portal nord a Göschenen. L'auto da persunas ord l'Ollandia era sin viadi en direcziun nord. El è vegnì sur la lingia da segirtad dubla sin l'auter vial. Là è el collidà l'emprim cun in auto-rulotta medemamain da l'Ollanda e lura cun ina camiunetta. Quai rapporta la polizia chantunala dad Uri.
Da l'accident sajan tschintg persunas vegnidas blessadas lev fin considerabel. Ellas sajan vegnidas transportadas cun ambulanzas e cun la Rega en in ospital ordaifer il chantun Uri.
Tenor l'infurmaziun da traffic dal TCS resta il tunnel serrà en omaduas direcziuns enfin questa saira las sis. Als automobilists vegn recumandà da sviar sur la ruta dal San Bernardino.
RR novitads 16:00


text:
Las bancas Raiffeisen vulan vegnir pli datiers als clients e promover innovaziuns. Il cussegl d'administraziun da Raiffeisen Svizra ha deliberà la nova strategia per ils onns 2021 fin 2025. Per cuntanscher las finamiras investescha la gruppa da bancas 550 milliuns francs ils proxims tschintg onns, sco la Raiffeisen communitgescha.
Davent dal 2025 quinta Raiffeisen Svizra lura da prender en annualmain radund ina mesa milliarda francs dapli, grazia a gudogns tras effizienza ed entradas supplementaras. La gruppa vul d'auzar las cumparts al martgà en tut ils secturs da fatschenta fin il 2025 – quai surtut en las fatschentas da cumissiuns e da servetschs.
Model decentral resta
La stretga colliaziun tranter las bancas Raiffeisen e lur societaris duai en futur anc vegnir rinforzada. Uschia vegn per exempel il barat cun ils commembers reorganisà ed intensivà via chanals digitals.
La terz-gronda gruppa da bancas da la Svizra vul schlargiar las fatschentas da proprietad d'abitar, da clients d'interpresas, d'investiziuns ed er da prevenziun per la vegliadetgna. En mira ha la banca surtut clients cun ina facultad pitschna u mesauna. Quels vul la banca cussegliar cun schliaziuns simplas.


text:
La cumparsa sa mida
Tranter auter èn las fanestras dals programs da nov lev transparentas sco in vaider turbel. Plinavant n'è il buttun da start sin en la glista giudim il monitur betg pli da la vart sanestra mabain ensemen cun las iconas da programs entamez la glista. Tut po però er vegnir midà enavos en il stil vegl.
Novaziuns tar las funcziuns
- Teams (program per conferenzas da video e telefon) è da nov directamain part dal sistem.
- Er la purschida da la consola da gieus X-box è da nov part dal sistem.
- Il sistem porscha sper maximar e minimar finiastras er la pussaivladad da parter si il monitur e plazzar ellas sin ina mesadad, sin in quart u en autras cumbinaziuns
«Appstore» duai vegnir pli avert
La purschida d'applicaziuns da Microsoft era fin uss in zic in puct flaivel. Da nov duai tranter auter era esser pussaivel da duvrar applicaziuns da Google ed Android. Plinavant duain programmaders er pudair porscher programs pli vegls e decider sez davart la moda e maniera da pajar.
I dat gia critica
Tscherts purschiders da programs crititgeschan malgrà las stentas d'avrir l'appstore che Microsoft nizzegia ses monopol. Quai cun integrar directamain agens programs sco Teams en il sistem ed uschia tegnair sut la concurrenza.


text:
I dat strusch in'ovra litterara che mussa pli persvadent che nus duvrain sper ils fatgs istorics era l'imaginaziun e la fantasia per chapir ils misteris che sa zuppan davos la persuna ed il agir d'in individi. Tranter las numerusas emprovas da caracterisar il renumà erox "senza caracter", cun num Jenatsch, è la versiun da C.F. Meyer segiramain la pli enconuschenta, mo era la pli raffinada.
Ins sa leger quest cudesch sin livels differents: quel da l'istorgia, quel da la celebraziun dal individi senza mesira e cunfins e quel da la strategia poetica - in cudesch plain tensiuns.


text:
«Sin il viv!» è la turnea da lecturas per festivar il giubileum da 25 onns da l’emissiun «Impuls» da Radiotelevisiun Svizra Rumantscha. Suenter las emprimas dus lecturas a Sedrun ed a Turitg, sa ferma «Sin il viv!» ussa en la halla da construcziun da la lainaria Uffer SA a Savognin. Là prelegian las auturas Rina Steier, Dominique Dosch e Zegna Pittet-Dosch sco era l’autur Göri Klainguti, vegls ma era novissims Impuls, scrits aposta per «Sin il viv!» a Savognin, che tractan tranter auter dal temp, d’aissas e dal ir per la bostga.
La pli giuvna autura da quest quartet empermettent è Dominique Dosch (*1995) da Tinizong. Gia cun 18 onns ha ella pudì publitgar ses emprim cudesch «Sindoria», in roman da fantasia, tar la Chasa Editura Rumantscha. Dapi lura ha ella publitgà surtut prosa curta, ch’ella scriva era per Impuls cun bler entusiassem e gust d’experimentar. Dapi in onn fa la scolasta e schurnalista Zegna Pittet-Dosch (*1980) da Cunter, ils emprims pass litterars en publicitad scrivend Impuls. Ses Impuls raquintan cun blera autoironia istorgias, che tematiseschan co che l’atgna percepziun sa mida culs onns ed en passond era co che la regiun dal Surmeir è sa midada. Gia dapi 1998 pon ins udir texts da Rina Steier (*1940) al Radio Rumantsch. L’autura da Savognin è stada engaschada en divers uffizis politics e la promoziun da dunnas, ch'è adina stada impurtanta per ella, è er adina puspè in tema en ses Impuls. Anc pli ditg, numnadamain dapi l’entschatta da l’emissiun l’onn 1993, scriva il Puter Göri Klainguti Impuls. El ha publitgà divers cudeschs e texts en gasettas, revistas ed antologias. Ses texts èn raffinads e tschegnan adina cun umur sin pitschnas e grondas absurditads da nossa lingua e da noss mintga di.


text:
La giuvna d’Andiast è enconuschenta pervia da ses maletgs da selvaschina, sco tschiervs, chamutschs e chavriels. Ma ses animal preferì è il luf-tscherver.
Mamma ha inspirà e motivà ella
Ella malegia dapi ch’ella possia sa regurdar, di Jessica Spescha che ha 25 onns e lavura sco assistenta en la pratica da veterinari a Sumvitg. Sia mamma haja inspirà e motivà ella.
Malegiar ha accumpagnà mai fin uss adina en la vita e vegn era a star ina part da mai.
Maletgs cun acril
Ses motivs principals èn animals. Quels malegia ella cun acril – il bler sin ina taila da glin – a moda realistica cun ina culissa abstracta. Impurtant saja la tensiun e la dinamica.
Auters motivs malegia Jessica Spescha darar – e sche, alura mo sch’insatgi emposta. Er en la pratica capita quai – sch’els stoppian durmentar chauns ubain giats – che las possessuras e possessurs vulan in maletg sco regurdientscha. Ed era chatschadras e chatschaders hajan interess da ses art.
La selvaschina fascinescha mai, perquai ch’ella po viver en libertad.
Jessica Spescha lavura era da temp en temp en in studio da tattoos enta Val. La fin da l’onn veglia ella realisar in atelier, la remisa d’art a Luven. La finamira fiss da viver da l’art u almain da malegiar tant sco pussaivel.


text:
di: Alberto Bega
Quand se dis e se canta i rion de Milan
se desmenteghen tucc che gh’è in mèzz anca Bagg
a l’è minga on quartier
recordeves l’è important
che Rion l’è el sò nòmm ne la nòstra città;
manca nò on monastee cont on bèll campanil
tutt in gir circondaa dai fossètt e cassin
tanti cav per la gera che adèss hinn laghètt
sant Anselmo che tucc ghe protegg.
Bagg l’è on rion, on rion de la bèlla Milan
che ai forestee da tanti ann el ghe slonga la man
l’òrghen in gesa, piscinin, ma el ghe semper staa
l’è minga vera che ‘l ghe sia domà pitturaa!!!
Bagg on rion che ‘l se troeuva in periferia
gh’hinn i giardinètt coi banchètt per settass a l’ombria
l’è fòrsi brutt se te ghee de andà foeura a la sira,
ma quand gh’è ‘l sô, l’è ona ròsa dipinta sù tela!
Fontanin contornaa da boschètt de pobbiètt
con campagn tanto verd, poeu gh’è tanti villètt
el profumm quèll del fen e la spuzza del Per
mes’ciaa sù con l’odor de stallon, de stabièll.
Poeu la stòria che on dì hann tiraa sù on asnin
sora el tècc per mangià l’erba sul campanil
la fa part del folclor de sto gran bèll Rion
già Metropoli ormai de sto mond.
musica
l’è fòrsi brutt se te ghee de andà foeura a la sira,
ma quand gh’è ‘l sô, l’è ona ròsa dipinta sù tela.
Bagg l’è on rion, Bagg l’è on rion,
Bagg recordeves l’è on rion.


text:
Ils Zuozinghers sun superbis da pudair festivar il giubileum da 100 onns Lia Rumantscha. Per els èsi ina grond’onur da pudair preschentar la vischnanca e surtut il minz da Zuoz.
Igl è ina grond’onur d’avair questa festa qua tar nus ladins
Per Zuoz sco center anteriur da l’Engiadina e dal svilup da l’Engiadina è quai natiralmain ina bella chaussa
La festa che vegn a custar radund in milliun francs ha però er chaschunà discussiuns en vischnanca. Mo tuttina saja quai ina buna reclama per Zuoz ed er ils indigens fan quint cun blers visitaders. La festa dura dals 1. enfin ils 18 d’avust.
RR actualitad 17:00


text:
La vendita da las fatschentas en il Vietnam han purtà 339 milliun francs en la cassa da l’interpresa LafargeHolcim, communitgescha l’interpresa. Questa vendita ha era contribuì al gudogn da l’interpresa.
Ils pretschs per cement creschan
Il schef da concern Eric Olsen è sa mussà optimistic per quest onn. Uschia saja l’interpresa partida optimal en il 2017 quai suenter las sperditas dal 2016, ha ditg Olson. Uss saja la vendita da cement stabila ed ils pretschs per cement sajan vida crescher, ha accentuà Olsen.
Olsen sa retira
Anc fin ils 15 da fanadur vegn Eric Olsen a manar LafargeHolcim alura sa retira el suenter dus onns a la testa dal gigant da cement. Surtut las investigaziuns internas sur da las fatschentas en Siria han manà per questa demissiun. Concret na vegn nagut rinfatschà ad Olsen ma tenor sias indicaziuns vul el purtar cun quest pass dapli ruaus en l’interpresa.
RR novitads 08:00


text:
«Jau met be plantinas indigenas en l'iert» - construcziuns sco quella han blers giasts da la fiera da plantinas che ha gì lieu la fin d'emna sin l'Arcas a Cuira ditg. Ed er ina vendidra da sems fa in cumpliment als Grischuns: «A Cuira èn ils clients pli infurmads sur da la problematica biodiversitad ch'en auters chantuns». E per tgi che n'era anc betg informà, ha la pro natura dà scleriment: I saja impurtant da plantar plantinas e fluras indigenas per che cunzunt avieuls, tgirallas, auters insects ubain er utschels hajan nutriment.
Chantun Cun las dretgas plantinas cunter la mort d'avieuls
Senza avunda nectar moran ils avieuls – perquai dovri differentas fluras en iert. E quant interessads èn ils Grischuns da plantar en lur iert plantinas che promovan la biodiversitad? Ina visita a la fiera da plantinas.


text:
Il schef dal concern Tesla sa defenda: Ad in emettur da televisiun american ha Elon Musk ditg che l’accusaziun na saja betg giustifitgada. El haja agi en favur da la transparenza e dals investiders.
L’avust aveva Musk annunzia via twitter che l’interpresa vegnia a reprender las aczias da la bursa cura che quellas surpassan ina valita da 420 dollars e causà uschia ina panica a la bursa:
En in scriver als collavuraturs ha Musk communitgà silsuenter che quai na saja però anc betg ina decisiun definitiva. El craja dentant ch'i fiss la meglra schliaziun.
Perquai hai dà plirs plants collectivs. Tenor indicaziuns da medias examinescha era il ministeri da giustia in plant.
RR novitads 06:00


text:
Cup Punteglias cun fetg buna participaziun06.11.2020
Dacuort ha giu liug a Trun il turnier tradiziunal dil Cup Punteglias . Cun varga 40 annunzias ei la participaziun stada fetg cuntenteivla per il meinaturnier Erich Decurtins. Sulettamein il tableau da 35 plus R5/R9 ha stui vegnir strihaus cun mo 2 annunzias. Malgrad la plievgia dalla sonda che ha caschunau per ina pli liunga interrupziun, ha il club da tennis giu cletg cun l’aura. Grazia alla buna collaboraziun cun il Club da tennis Danis-Tavanasa che ha mes a disposiziun ils agens plazs, eis ei lu tuttina reussiu da dumignar atras tuts giugs previ per quei di. Aschia ei lu vegniu giugau la dumengia a Trun ils miez- ed ils finals. Naturalmein ei era quella occurrenza stada signada dallas mesiras da schurmetg da COVID-19, prescretas da Swisstennis. Ins ha saviu constatar che giugaduras, giugadurs ed era ils aspectaturs han mussau buna disciplina e priu serius las mesiras da distanza, higiena e da registraziun.
Categoria umens singul 55 plus R 5 – R 9
Suenter ils giugs da gruppa spiardan ils finalists digl onn vargau dil Club da tennis Trun lur miezfinal: Gion Petschen encunter Richard Riedi 1:6/0:6 ed Erich Decurtins, il victur digl onn2019 encunter Arthur Cantieni 2:6/2:6. Il final ei staus ina clara caussa pil ferm giugadur dil Club da tennis Cuera Richard Riedi, che gudogna encunter igl anteriur president dil Club da tennis Trun Arthur Cantieni 6:1/6:1
Dretg, Richard Riedi, victur dalla categoria 55+ R5/R9 e seniester il secund, Arthur Cantieni
Categoria umens singul 35+ R7/R9
Sco tier tuttas categorias ei era vegniu giugau tier quella en gruppas. El final fruntan ils dus victurs Luis Caduff, Club da tennis Trun ed Anton Schmid, Club da tennis Danis-Tavanasa in encunter l’auter. Luis Caduff gudogna lu claramein la lutga finala cun 6:2/6:0 ed aschia per l’emprema gada il Cup Punteglias.
Dretg Luis Caduff, victur dalla categoria 35+ R7/R9 e seniester il secund, Anton Schmid
Categoria damas R4 – R9
In legreivel fatg ei che l’entira equipa dallas giuvnas dalla 2. ligia dil CT Trun ei separticipada al Cup Punteglias. Tuttina eis ei lu la finfinala stau las giugaduras rutinadas dalla equipa dalla 1. ligia dil CT Trun ch’ein sequalificadas pils miez finals. Leu batta Paula Nay en in giug zun intensiv sia collega d’equipa Sereina Decurtins cun 6:4/2:6/10:6 e medemamein gudogna Carmen Bearth – Albin encunter Silvana Guldimann – Giger cun 6:1/6:4. El final victorisescha Carmen Bearth – Albin encunter Paula Nay 6:3/6:0 e gudogna aschia suenter 2015 per la secunda gada il Cup Punteglias.
Dretg, Carmen Bearth – Albin, victura dalla categoria R4/R9 e seniester la secunda, Paula Nay
Categoria damas 30 + R4 – R9
Suenter ils giugs da gruppa fruntan las duas victuras Ursula Huonder, CT Mustér e Manuela Decurtins, CT Trun el final ina sin l’autra. Cun 7:5/6:2 gudogna Manuela Decurtins suenter 2018 per la secunda gada il Cup Punteglias.
Dretg, Manuela Decurtins victura dalla categoria 30+ R4/R9 e seniester la finalista, Ursula Huonder


text:
Teater a Rueras
Bia canera per pauc
(Comm.) Nus fagein puspei teater. Suenter quater meins d'emprova e gorndas nevadas selegrein nus d'astgar envidar Vus tier nossa cumedia. Che nus, la Cumpignia da teater Rueras, essan plitost ina gruppa che fa bugen cumedia, ei als amitgs dil teater da Rueras enconuschent e beneventau.
Bia canera per pauc ei ina cumedia en treis acts digl enconuschent scribent popular Walter G. Pfaus. Igl ustier Gion Antoni (Richard Cavegn), il sulet ustier el vitg sto temer che la casa privata dallas treis uniuns savessi daventar ina concurrenza smanatschonta per sia existenza. El, sco era sia cameriera (Imeleda Monn) fan tut il pusseivel per impedir
Casamai che Vus sedecidis da visitar ina da nossas representaziuns en nossa biala Val Tujetsch, giavischein nus a Vus bien divertiment.
Mias paginas da Tujetsch:
» Genealogia
» Historia
» Forum cultural
» Archiv communal
» Vic Hendry
Historia dall’emigraziun tuatschina ell’America: Na, na, anora mass ju per de biè bétga plé. - cumpariu 2011 America
Contact
Tarcisi Hendry
Via Alpsu 64A
7188 Sedrun
Diese E-Mail-Adresse ist vor Spambots geschützt! Zur Anzeige muss JavaScript eingeschaltet sein!


text:
Uschia ha communitgà il Padrinadi svizzer per vischnancas da muntogna vulair sustegnair il vitg da Bondo suenter las devastaziuns. L'organisaziun haja endrizzà in fondo spezial. Plinavant mettian ella a disposiziun in mez milliun francs agid immediat.
1,3 milliuns per ils quints ils pli urgents
Sco emprima era vegnida la regenza grischuna a l'agid immediat: A l'orientaziun da la populaziun da Bondo a Vicosoprano aveva Mario Cavigelli surdà il mardi saira in schec dad 800'000 francs ad Anna Giacometti, la presidenta communala da Bregaglia.
En pli ha il cusseglier guvernativ empermess da finanziar ensemen cun la Confederaziun la reconstrucziun da Bondo.
Dapli dumondas che respostas
Il mardi saira aveva la vischnanca Bregaglia infurmà ensemen cun ils cussegliers guvernativs Mario Cavigelli e Christian Rathgeb la populaziun da Bondo davart las emprimas mesiras. Mario Cavigelli aveva dentant gia fatg cler avant, ch'el na saja betg vegnì cun respostas, ma ch'el veglia en emprima lingia udir las dumondas da la populaziun.
Quella chaschun han las abitantas ed ils abitants prendì suenter l'infurmaziun publica. Ellas ed els han pudì far lur dumondas a las autoritads – quai dentant senza la preschientscha da las medias.
Naginas respostas concretas
RTR ha perquai vulì savair directamain da persunas da Bondo, tgeninas ch’èn stadas lur dumondas pli urgentas e quant bain che las autoritads han savì respunder. Ils abitants vulevan surtut savair, cura ch’els possian turnar a chasa, tge che capitia cun lur chasa, tgi che surpiglia tgenins custs e quant segira che la situaziun saja actualmain. A quellas dumondas n'hajan las autoritads anc betg gì respostas. La vischnanca ed il chantun hajan appellà a la glieud dad avair pazienza, dapi la gronda devastaziun sajan passads be sis dis.
I ha dà muments fitg ferms ch'han segiramain fatg bain a la populaziun.
E quella pazienza ed encletga han ils da Bondo – la segirezza ha emprima prioritad. Era sch’els n’han betg survegnì respostas concretas, èn ils blers abitants tuttina fitg engraziaivels per la saira d’infurmaziun. Las autoritads han prendì serius las malsegirezzas e temas da la populaziun. Quai è ina premissa fitg impurtanta per mantegnair la fidanza tranter ils pertutgads e las instanzas communalas e chantunalas.
Ins vesa, che la regenza sa metta en e prenda part, perquai ch'igl è trist.
Emprima bova dal Piz Cengalo mesirava 3 milliuns meters cubic
Ultra da quai han novas mesiraziuns dals geologs mussà, quanta crappa ch^'è propi rutta giu dal Piz Cengalo: I sa tractia da trais milliuns meters cubic crappa e betg sco stimà l'emprim quatter milliuns meters cubic.
Tuttina resta dentant, che circa in mez milliun fin in milliun meters cubic crappa sajan anc en moviment e pudessan crudar ils proxims dis giu dal piz. Quai ha declerà Martin Keiser da l'Uffizi chantunal da guaud e privels da la natira envers SRF.
RR actualitad 12:00


text:
In derschader ha bloccà la decisiun dal president Donald Trump da dismetter la protecziun per giuvenils ch'èn d'uffants immigrads illegalmain en ils Stadis Unids. Enfin ch'ins na schlià betg la dispita giuridica stoppia er il program da protecziun «Dreamer» puspè vegnir mess en vigur.
La decisiun dal derschader vala l’emprim ad interim. Quai resulta da la sentenzia publitgada a San Francisco.
7000'000 giuvenils na vegnan betg explusads
I sa tracta d'in program che dat als pertutgads in status da protecziun provisoric ch'ils protegia d'ina expulsiun. Cun quel status dastgan els visitar la scola u lavurar. Il decret protegia bunamain 700'000 giuvenils d'in'expulsiun.
Il settember aveva Trump declerà il program sco betg valaivel. La decisiun da Trump era vegnida crititgada fermamain. Uschia avevan 10 stadis contestà la decisiun giudizialmain e blers gronds concerns exprimì critica vehementa.
RR novitads 08:00


text:
Ils custs d'ina ustaria pon ins parter en duas gruppas: Custs fix e custs variabels.
- Custs variabels: Custs che dependan dal manaschi (per exempel mangiativas, bavrondas, u custs da persunal etc.). Ils custs variabels fan or enturn 70% da tut ils custs.
- Custs fix: Custs ch'ina ustaria ha adina, er sch'ella è serrada (tschains da locaziun, ipotecas, custs per telefonia etc.). Ils custs variabels fan or enturn 30% dals custs totals.
Custs fix restan er durant il lockdown
Cun la decisiun da serrar las ustarias, han ils restaurants pers ina gronda part da lur entradas. Quai declera Urban Augustin, fiduziari e vicedirectur da la filiala a Cuira da la firma da cussegliaziun GastroConsult. Dentant er ils custs variabels èn per gronda part crudads davent. Lavur curta per il persunal surprenda il chantun. La patruna u il patrun pon dumandar per cumpensaziun dal gudgon (UCG, per tudestg «Erwerbsersatzordnung»).
Ils custs fix, pia var 30% (tut tenor manaschi), restan dentant. Quels ston ustieras ed ustiers pagar cun lur reservas. Tenor il fiduziari n'hajan gastronomas e gastronoms per il solit betg grondas reservas. Quai haja da far cun il manaschi. Per surviver a lunga vista datti surtut duas vias: chattar in model alternativ e far puspè dapli gudogn, u da sperrar sin agid dal stadi.
Pli bassas pretensiuns sco bun signal
Cun las novas mesiras ha il Cussegl federal er decis ulteriur agid finanzial. La regenza schlucca las cundiziuns ch'ina interpresa sto ademplir per survegnir daners sco cas da direzza. Tenor Urban Augustin saja quai in bun signal per la gastronomia. Bunamain tut ils restaurants valan numnadamain sco cas da dirrezza. La schanza da survegnir sustegn finanzial è pli gronda.
Tenor il fiduziari, che cusseglia surtut gastronomas e gastronoms, n'è il problem dentant betg giud maisa. I vegnia per exemepl a durrar fin ch'ils chantuns pajan propi or ils daners. Tenor Urban Augustin fissi impurtant, ch'ils restaurant pudassan puspè avrir.


text:
Il president da la cumissiun, il cusseglier naziunal grischun Heinz Brand, ha discurrì d'in cumpromiss. Quest cumpromiss saja acceptabel per la maioritad. La cumissiun ha tschernì ina furma main ferma da la precedenza per ils indigens. Quella consista or da trais pass:
- il Cussegl federal preveda mesiras per trair a niz meglier il potenzial dals lavurers indigens
- sche l'immigraziun surpassa ina tscherta limita duain ils patruns vegnir obligads d'annunziar lur plazzas libras per ch'ils posts d'intermediaziun da lavur regiunals sajan infurmads
- sche questas duas mesiras na tanschan betg ed i dat problems socials ubain economics po il Cussegl federal prender mesiras spezialas en collavuraziun cun ina cumissiun da represchentants da la Svizra e da la UE
La cumissiun dal Cussegl naziunal na vul betg periclitar cun sia proposta las cunvegnas bilateralas cun l'UE. I saja stà cler davent da l'entschatta ch'ins na possia betg realisar l'iniziativa pled per pled.
RR novitads 12:00


text:
Manifest da las Svizras e Svizzers che sustegnan l’iniziativa
«Per ina Svizra senza pesticids sintetics »
Nus, Svizras e Svizzers, independentamain da nossa professiun e da nossa orientaziun politica, essan conscients che:
- Dapi ils onns 40 e dapi ch’il DDT vegn duvrà, èn blers pesticids sintetics vegnids producids e mess sin il martgà. A l’entschatta vegnivan els vis sco betg nuschaivels ma cun il temp èsi vegnì constatà che quai n’è betg vair.
- Quests pesticids sintetics èn vegnids mess sin il martgà senza testar lur consequenzas a lunga vista per la sanadad e quant ditg ch’els restan en ils sistems natirals.
- Quests products èn in privel per la sanadad dals purs. Ma ils purs sezs n’èn betg adina conscients da quai.
- Var 80% da la biomassa d’insects èn svanids pervi dals pesticids sintetics e l’interacziun stretga tranter il terren, las plantas ed ils animals è periclitada. Quai è visibel empiricamain ed ussa era cumprovà scientificamain.
- La crisa actuala da l’agricultura en Svizra e utrò è ferm liada cun l’agricultura industriala ch’è en stretg contact cun ils pesticids sintetics.
- La Svizra, ch’è represchentada en blers secturs da l’auta tecnologia, ha la pussaivladad unica da daventar in leader per il diever dad alternativas da pesticids sintetics (mezs biologics, robotica euv.).
- La Svizra è l’unic pajas en il mund, che ha politicamain la pussaivladad da manar ad ina midada da paradigma en l’agricultura e da daventar uschia in pionier e precursur.
- La Svizra ha la pussaivladad da tscherner ina via che ha, en tut il mund, ina influenza decisiva sin il mantegniment da l’equiliber natiral e la sanadad da tut las generaziuns futuras.
Per quest motiv appellain nus a las Svizras ed als Svizzers da suttascriver l’iniziativa «Per ina Svizra senza pesticids sintetics» per garantir in auter avegnir a noss pajais e a noss planet.


text:
La sonda, ils 30 da fenadur ei in triepet catschadurs dalla secziun cun famiglias sebez suentermiezdivi sin viadi encunter la camona da Medel. El turnus da dus onns eisi vegniu organisau per la quarta ga in viadi da stad sin ina camona. 13 dels, gronds ni pigns ed il tgaun da catscha Samoa han passentau ina flotta sera en buna cumpignia sin quella biala camona ch'ei vegnida sanada avon entgins onns. Demai che s. Pieder ha schau temps cun la bial’aura la dumengia endamaun, essen lu puspei serendi encunter Alpsu. Da leu havein priu il trutg encunter Crap Stagias, nua ch’ils buns han aunc barsau ina servla. Da Crap Stagias ein las vias lu sespartidas e tuts han priu la via cuorta encunter casa.
Engraziel fetg per la buna cumpignia!
Ursin Venzin, actuar


text:
Burghi
Burghi (Borghi in Piemuntes; Borgo Vercelli in Italian) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de 2 295 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 19,4 km² e ona densità de popolaziun de 118 ab./km².
El paes el se tröva minga luntan dal Sesia, arent al sò caplögh al cunfin cun la Pruvincia de Nuvara (cumün de Casalin, Casalvlun e Vinzaj).
L'è urmai upiniun cumün che la Bataja de Vercei, cumbatüda tra el popul germanich di Cimber e l'esercit ruman del cunsul Cai Mariu la gh'abia avüü lögh in d'un sit minga trop a nord de Burghi.
Evoluzion demografegaModifega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Burghi l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
In um da 27 onns era vegni arrestà l’avrigl 2015 a la plazza aviatica da Turitg. El vuleva sgular ad Istanbul ed alura vinavant envers la Siria. Il Tribunal penal federal ha sentenzià l’um pervi ch’el haja cuntrafatg a la lescha federala che scumonda la commembranza a las gruppaziuns d’Al Kaida e dal Stadi Islamic sco er a organisaziuns parentadas.
Tribunal federal confermà la sentenzia
Il Tribunal federal è dal avis che gia l’intenziun da far viadi en il dschihad po avair in effect da propaganda e pudess uschia animar autras persunas da far il medem pass, quai scriva il Tribunal federal en sia sentenzia.
RR novitads 16:00


text:
La gronda part discurra be russ. Be paucs che chapeschan e discurran intgins pleds englais. Oravant tut persunas ch’èn a la front sco per exempel a la recepziun d'hotels. Mender èsi en restaurants u en stizuns. Cura che jau hai dumandà la vendidra per englais tge aua che saja natirala e tgenina minerala, hai jau survegnì ina resposta ch’ha gidà mai pauc. Russ na chapesch jau betg. Leger, tge che stat scrit sin la buttiglia gida er pauc. Perfin la scrittira è autra en Russia, almain la gronda part dals bustabs èn auters.
Per la finala chattar mia aua preferida hai jau cumenzà a scurlar las buttiglias per uschia chattar ora, tgenina ch’è cun gas e tgenina senza. Ma er quai è grev, damai che las buttiglias en Russia èn emplenidas enfin il viertgel. La finala ma sun jau decidì da cumprar pliras differentas buttiglias per uschia almain avair ina buttiglia cun aua minerala ed esser da la vart segira.
RR actualitad 17:00


text:
Il giugader da tennis Svizzer gudagna al Australian Open a Melbourne era la segunda runda. Federer ha eliminà il Tudestg Jan-Lennard Struff – il numer dal mund 55. Suenter sia victoria en trais sets (6:4, 6:4, 7:6) è el uss en la terza runda.
En la terza runda tutga Federer la sonda sin il Franzos Richard Gasquet. Omadus n'han fin uss anc pers nagins sets en il Australian Open.
Stan Wawrinka è percunter crudà ora. Il victur dal 2014 ha pers cunter l'American Tennys Sandgrehn cun 2:6, 1:6, 4:6. L'Australian Open è stà l'emprim turnier da Wawrinka suenter ina pausa da blessura da mez onn.
RR novitads 14:00


text:
Malgrà ses 93 onns è Schimon Peres s’engaschà senza paus per la pasch. Per la pasch tranter Israelians e Palestinais. Tranter auter cun sia organisaziun «Peres Center for Peace». Ses siemi era d'avair dus stadis. In stadi gidieu cun num Israel en pasch sper in stadi arab cun num Palestina.
Igl onn 1994 era Peres vegnì undrà cul Premi Nobel per la pasch. Quel veva el survegnì ensemen cun l'anteriur schef da regenza israelian Jizak Rabin ed l'anteriur manader dils Palestinais, Jassir Arafat.
Ils emprims onns da sia carriera politica ha Peres dentant represchentà ina lingia dira vers ils Palestinais. Ultra da quai vala el sco bab dal program atomar israelian. In program secret enfin oz.
Ils onns 80 e 90 era Schimon Peres stà duas giadas schef da regenza. Dil 2007 tochen il 2014 president da stadi digl Israel. Er en questa posiziun plitost formala è el adina s'engaschà femamain per la pasch tranter Israel e Palestina.
Gronda tristezza tar blers schefs da stadi
Il primminister israelian Benjamin Netanjahu ha reagì cun gronda tristezza sin la mort da Peres e condolà a la famiglia en malencurada. Tut la populaziun israeliana haja charezzà Schimon Peres.
Il president dals Stadis Unids Barack Obama ha undrà Schimon Peres sco «cumbattant per l'Israel» e per il Proxim Orient. Ultra da quai ha communitgà Obama che nagin auter haja fatg tant sco Peres per bajegiar l'allianza tranter l'Israel ed ils Stadis Unids da l'America, Ina allianza che saja ozendi ferma sco mai.
Joachim Gauck il pesident da la Germania ha undrà Schimon Peres per ses enorm engaschi per la pasch. A la Germania vegnia cunzunt era a restar en memoria sia prontadad da sa reconciliar suenter ils crims dal holocaust.
RR novitads 06:00


text:
Il coronavirus ha era effect sin l'economia grischuna. Uschia hajan 14 fatschentas fatg ina dumonda per introducir lavur curta tar l'Uffizi chantunal per industria, mastergn e lavur. Quai ha ditg il manader da l'uffizi Paul Schwendener:
Schwendener fa quint ch'annullaziuns d'occurrenzas e cudeschaziuns d'hotels ed era las stretgas da furnir ord la China hajan vinavant in effect negativ sin l'economia. Vul dir: ch'i dettia ulteriuras fatschentas grischunas che fetschian la dumonda per introducir lavur curta.
Regenza vul far tut per lubir lavur curta
Las mesiras dal chantun en vista al coronavirus – quai è stà il tema central da l'inscuter da la regenza grischuna cun represchentants da l'economia grischuna. Vitiers han la regenza e las associaziuns economicas discutà las consequenzas per l'economia. Per singulas branschas sajan las mesiras decididas difficilas, hai gì num da vart da l'economia grischuna.
La regenza haja tranter auter sincerà da vulair nizzegiar tut ses spazi per lubir lavur curta, scriva la chanzlia chantunala.
RTR novitads 17:00


text:
Empè dad ir al mar duain ils turists far vacanzas en las muntognas questa stad. En Engiadin'Ota duain els tuttina sa sentir in pau sco a la mar. Uschia fa la destinaziun turistica Engiadina San Murezzan reclama per questa stad.
Fitg activa è era la vischnanca da Silvaplauna. Ella ha mess ad ir diversas offertas supplementarmain a las offertas ch'existan gia. Uschia regala la vischnanca a 200 uffants u giuvenils curs da wind- e kitesurf. Sa participar po tgi che stat almain 5 notgs a Silvaplauna.
Parcadis sco campadi
Silvaplauna ha era decis da metter a disposiziun dus parcadis per campaders. Quai perquai ch'il campadi dat a fit mo plazzas fixas questa stad. Campaders senza bogn pon damai parcar sin il parcadi gista dasper il campadi, campaders cun bogn tar la staziun a val da la pendiculara Corvatsch. Quai per 35 francs per notg.
La suprastanza communala ha mess a disposiziun per questas offertas supplementaras 200'000 francs.
Nagina concurrenza a la destinaziun
Il capo da Silvaplauna, Daniel Bosshard, intuna ch'i na dettia betg in cler cunfin tranter il marketing da la destinaziun turistica e las offertas supplementaras da Silvaplauna. Ins haja ina fitg buna collavuraziun. Il biro da turissem da la vischnanca haja l'incumbensa da vender offertas che portian ina plivalur per Silvaplauna.


text:
Scans
Scans (Scanzorosciate in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa a 7 km de la sità e a 297 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 10 076 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 10,8 km² e 'na densità de popolasiù de 933 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Cenàt Sura, Cenàt Sóta, Górel, Nèmber, Pedrèngh, Pradalónga, Ranga, San Pól d'Àrgon, Tur de Ròer, Éla de Sère.
Stòria e frassiù[Modifega | modifica 'l sorgent]
Nassìt in del 1927 da la fusiù di cumün de Scans e Rossàt, al gh'à sich frassiù, ognüna co' la sò paròchia: Scans (paròchia de San Péder e Paòl); Rossàt (Paròchia de Santa Maria Assünta); San Pantaleù con Negrù, Piassól e Selinàt (Paròchia de San Pantaleù e San Nicòla); Tribülina con Nicolù (Paròchia de San Gioàn in di Bosch) e Gaàren Vescovàd (Paròchia Santissima Trinità).
Evulusiù demogràfega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Scans l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
cuntegn
Gianna Luzio
-
«La Chasa federala è il pli grond teater da la Svizra»
La politica è sia clamada. E per Gianna Luzio (40) è era cler ch’i dovra qua ina pel dira.
Jau n'hai betg tema da la discussiun e dal conflict. Il cuntrari. Jau chat quai interessant e tschertg quai forsa era. Ed a mai pon ins adina cuntradir, ins ristga lura simplamain ch'jau hai lura era mes arguments
Maletg
1 / 4
Legenda:
Sa tge ch'ella vul - Gianna Luzio è dapi atun 2018 la secretaria generala da l'Allianza dal center, l'anteriura PCD.
Adrian Camartin
Maletg
2 / 4
Legenda:
Experientscha el cumbat electoral - Il 2019 ha Gianna Luzio sezza candidà sin la glista da la pcd grischuna per il Cussegl naziunal. Ella ha survegnì 3'185 vuschs.
SRF
Maletg
3 / 4
Legenda:
En il Departament federal da l'intern ha Gianna Luzio tgirà il dossier da la sanadad e collavurà stretgamain cun il Cusseglier federal Alain Berset.
Keystone
Maletg
4 / 4
Legenda:
En servetsch da la partida – Sco secretaria generala è ella era il maun dretg da Gerhard Pfister, il president da l'Allianza dal center.
Keystone
Sco secretaria generala da l'Allianza dal Center sa la dunna oriunda da Savognin, che viva gia dapi passa 10 onns a Berna, da tge ch'ella tschantscha. Ed era co ch'igl è da sa mover en quel bogn da squagls da la politica federala.
La politica è per mai schon era in lieu, nua che giugar ina rolla u era surfar è in instrument ch'ins tira a niz.
En il «Profil» raquinta Gianna Luzio da sias experientschas e tradescha era, pertge ch'ella ha survegnì il surnum «la generala».
SRF DOK: Wahlkampf – Hinter den Kulissen der Demokratie (24-10-2019)


text:
Enstagl da numnar il pretsch sin il placat, duai per exempel vegnir svià sin funtaunas digitalas, quai per exempel cun in code da QR u cun ina URL. La maioritad da la cumissiun da dretg dal Cussegl naziunal è d'accord cun la moziun. Il giavisch da la protecziun da consuments da far transparent ils pretschs, possia vegnir cuntanschì meglier cun indicaziuns ch'ins possia chargiar giu online, empè d'indicaziuns scrittas pitschen sutvi.
Enturn 20 broschuras che decleran co applitgar la regulaziun per pretschs datti tenor la cumissiun da dretg. La lescha saja gia uschè cumplexa ch'ella saja strusch pli chapibla, ha declerà la cumissiun.
Avunda libertads per far reclama
Ina minoritad ha refusà la moziun. Gia oz saja lubì da far reclama senza inditgar il pretsch, ha declerà Lisa Mazzone (Verds/GE). Plinavant dettia la regulaziun actuala avunda libertad per creaziuns flexiblas.
Er il Cussegl federal era da l'avis che la moziun na fetschia betg senn ed insista sin pretschs ch'ins possia leger bain. En ses egls èsi dubius sch'i saja propi gidà il consument sch'el stoppia passar pli datiers dal placat per pudair scannar in code da QR u vesair endretg ina URL.
Plinavant ha il minister d'economia Guy Parmelin accentuà che las regulaziuns per ils pretschs vegnian adina puspè actualisadas entras discurs cun chantuns e branschas. Sch'i vegnia fatg reclama per products, stoppia il consument er savair quant ch'el paja effectiv per tge.
RR novitads 12:00


text:
La paràbola del fié. Àor amprende lòn ch'a veul dì sto paragon pijà dal fié: Quand ij sò branch a ven-o tënner e ch'a sorto soe feuje, i save che l'istà a l'é davzin-a. Dë l'istèssa manera, quand ch'i vëdreve tute ste còse ch'a rivran, i l'avreve da savèj ch' a l'é davzin, ch'a l'é a la pòrta. Iv diso la vrità: sta generassion a passerà nen che tute ste còse a sio rivà. Ël cel e la tèra a passeran, ma mie paròle a passeran nen.
Sie pront! Quant a col dì-lì e a che ora, a-i é gnun ch'a lo sàpia, gnanca j'àngel ch'a son ant ël cel, gnanca 'l Fieul: mach ël Pare. Fé atension, vijé e preghé, përchè i seve nen quand che col temp a vnirà. A l'é coma n'òm ch'a part për fé 'n viagi e che, an lassand soa ca, a dèissa d'impiegh ai sò servidur e a ognidun sò incàrich, e ch'a comandèissa al portié 'd vijé. Vijé, donca, përchè i seve nen quand ch'ël padron ëd ca a vnirà, se a la sèira, o a mesaneuit, o a l'ora ch'ël gal a canta, o a la matin. Chiel a podrìa rivé a l'improvista e troveve andormì. Àor, lòn ch'i diso a vojàutri, i lo diso a tùit: Vijé. (March 13:24-37).
Ò, se mach it squarsèisse ij cej e calèisse giù! Le montagne a tramblerìo dënars a Ti! Coma ch'a fà ël feugh quand ch' a brusa 'l bòsch sèch o ch'a fà beuje l'eva, ch' ij tò aversari a sapio coma ch' it ses e che le nassion a tërmolo an Toa presensa. Quand che Ti 't l'avìe ciapane 'd surprèisa con ëd portent afros, Ti 't j'ere calà giù e le montagne a l'avìo tremblà dëdnans a Ti. Da quand ch'a l'é nà 'l mond gnun a l'avìa mai sentù o vëddù n'àutr Dé coma Ti, un Dé ch'a fasa 'd còse parèj për coj ch'a l'han fiusa an Chiel. Ti 't das ël bin ëvnù a coj ch'a l'han piasì a fé lòn ch'a l'é giust e ch'a scoto ij tò comandament. Varda, it j'ere anrabiate quand che noi con costansa i-j trasgredìo. Coma podrìa mai esse salvà 'd gent coma nojàutri? I soma tùit anfetà e antamnà dal pecà. Fin-a i nòstri mej ësfòrs, dëdnans a Ti, a son gnent' àutr che 'd ëstrass anfià 'd grass. Tanme 'd feuje d'otogn, i vnoma sèch e crojoma, e ij nòstri pecà an porto vìa coma 'l vent. Epura gnun a invòca tò Nom, ni at suplica misericòrdia. A l'é për lòn ch' it ses slontanate da nojàutri e 't has bandonane ant ij nòstri pecà. Tutun, Ti 't ses nòstr Pare. Nojàutri i soma la crèja e Ti 't ses ël vasé. Tùit nojàutri i soma 'l prodòt ëd Tò travaj. Sie nen tant anrabià con nojàutri! Arcordete nen për sèmper ëd nòstri pecà. Vardene bin: tùit nojàutri i soma tò pòpol! Toe sità sante a son dventà 'n desert. Sion a l'é dventà na desolassion. A-i son mach ëd ruin-e a Gerusalem. Nòstr templ sant, ch'a l'era nòstr orgheuj e gòj, ël leugh anté nòstri vej at laudavo, a l'han daje feu e tute le ròbe 'd valor ch' a-i ero a son stàite portà via. Dëdnans a tut sòn coma che peudes-to seguité a fé finta 'd gnente? Seguitaras-tu a sté ciuto e a castighene?


text:
Ils meteorologs da SRF Meteo quintan cun il pli chaud di da l'onn. Fin a 33° datti en las valladas talianas. Entant ch'igl è il pli frestg en il Partenz.
- Mesauc 33,3°
- Glion 32,6°
- Cuira 32,4°
- Signuradi 31,9°
- Scuol 29,9°
- Mustér 29,5°
- Samedan 25,9°
- Tavau 25,2°
Da temperaturas da record na pon ins tenor SRF Meteo però betg discurrer. Era sch'il svilup per ils proxims dis na portia probabel betg temperaturas pli chaudas. L'avust pudessia senz'auter purtar anc ina giada chaliras.
Betg tuts pon però sa frestgentar. Sco la gronda stad da chaliras 2002, profiteschan era quest onn las firmas da construcziun da la bell'aura per bajegair.


text:
Dals 8 duels ch’igl ha dà enfin uss a turniers gronds ha l’Italia gudagnà 4. E 4 giadas è la partida ida a fin pari. La davosa giada ha l’Italia bittà la Germania or dal champiunadi d’Europa en Pologna ed in Ucraina.
Per il trenader Joachim ‘Jogi’ Löw datti perquai uss la schanza sin revantscha.
Nus n'avain betg in trauma talian.
L’equipa che gudogna il quart final frunta lura sin il victur dal duel tranter la Frantscha e l’Islanda e sa forsa dar per il titel da campiun europeic. Per l’Italia fiss quai il segund titel, per la Germania gia igl quart.
I vul in'acziun titanica pervi ch'igl è ina squadra fitg ferma (la tudestga).
RR Sportissimo 17:00


text:
Nora – consorta e mamma, ma era dunna
La protagonista dal film è Nora, ina giuvna chasarina e mamma da dus buobs che viva l’onn 1971 cun ses um e ses sir en in vitget svizzer. Qua na sent’ins pauc da la revoluziuns dals onns 1968. Ma la pasch da famiglia e dal vitget daventa falombra cura che Nora cumenza a cumbatter per il dretg da vuschar da las dunnas.
Dapli ch’il cumbat da las dunnas
Il film na raquinta betg mo dal cumbat da las dunnas, mabain era la situaziun dals umens. Intgins dad els na sentan betg bain en lur rollas e na dattan betg dumogn a lur mintgadi sco chau da la famiglia che ha da decider tut sezs e sto procurar per il paun da mintgadi. Perencunter devi era gruppaziuns da dunnas ch’eran cunter il dretg da vuschar. Quellas avevan cumpilà in manifest ed en quel stevi scret:
Frauen in der Politik ist gegen die göttliche Ordnung
L’Appenzell sco culissa
Per ses film ha l’autura e reschissura Petra Volpe elegì plirs lieus en l’Appenzell sco culissa. Quai na saja stà sapientiv, perquai che l’Appenzell è sa defendì il pli ferm cunter il dretg da vuschar da las dunnas. Las cuntradas cun ils vitgs sparpagliads sajan stads ideals per mussar in vitg en la Svizra, ha l’autura detg avant il public a Heiden (AR). Per il film hai duvrà 400 statistas e statists da la regiun. E quests hajan giugà cun in tal anim ch’il film haja survegnì questa dinamica sco quai ch’el preschenta uss.
Dapli dunnas che umens en la sala da kino a Heiden
Avant ch’il film va en ils kinos svizzers è el vegnì preschentà en divers kinos en l’Appenzell. Tranter auter era a Heiden, en il kino Rosental. Quel porscha plazs per 130 persunas. Mardi saira era la sala plainischma. Be ca. 20% dals preschents èn stads umens. Las dunnas giuvnas mancavan. La media da vegliadetgna da las dunnas en il kino a Heiden era tar ca. 40-50 onns.
«Giai a votar!»
Avant la preschentaziun dal film ha Petra Volpe drizzà intgins pleds a la raspada. Il cumbat na saja anc betg a fin, ha la feminista persvadida detg als Appenzellais ed a las Appenzellaisas. Ed ella ha animà tuts: «Giai a votar!» – las dunnas hajan stuì cumbatter passa tschient onns per puder far quai.
RR actualitad 11:00


text:
En l’istorgia da 103 onns Tour de France ha questa cursa gia manà 24 giadas sur ils cunfins da la Svizra.
E tuttina datti quest onn ina premiera: Igl è numnadamain l’emprima giada ch’il Tour vegn en la chapitala svizra. Berna dastga sa preschentar durant bun trais dis al mund da sport, in grond mund – bun 12 milliuns aspectaturas ed aspectaturs en 190 pajais persequiteschan di per il Tour de France via televisiun. Betg cumprendis èn ils tschients millis fans mintgamai a l'ur da la via.
Sfida per Berna
Per la citad da Berna èsi in’organisaziun gigantica. Il Tour de France è ina cursa da tut in’autra dimensiun ch’il Tour de Suisse. Ils ciclists vegnan accumpagnads da passa 2’500 autos accreditads cun bun 4’000 persunas, da quai circa 2’000 schurnalists.
Gronds custs per segirtad
Il spectacul dal Tour de Fance a Berna procura er per gronds custs. Sulet la citad da Berna prenda ord cassa in mez milliun francs per questa concurrenza. Plinavant sustegn chantun da Berna quest eveniment cun 1,7 milliuns francs. Bler dals daners vegn duvrà per la segirtad. Quella ha quest onn dapertut prioritad suenter ils attentats en la Frantscha. Che tut grategia sco giavischà e senza incaps, da quai fan attenziun la polizia, la protecziun civila, schuldada ed era blers voluntaris.
Cancellara a chasa
La festa da velo a Berna è dentant garantida. Il Tour de France vala suenter gieus olimpics e campiunadis mundials da ballape e rugby sco il pli grond eveniment da sport dal mund. Encurunar la festa en la chapitala svizra pudess il matadur local Fabian Cancellara cun ina victoria quasi avant ses isch-chasa, quai en ses davos Tour de France e sia davosa stagiun sco profi.
209 km – paus – 184,5 km
La 16avla etappa dal Tour de France maina il glindesdi da Moirans-en-Montagne, in lieu franzos en la vischinanza da Genevra, a Berna, quai sur 209 kilometers. Il mardi è il segund di da paus per ils ciclists dal Tour de France 2016. La mesemna enturn mezdi partan ils ciclists da Berna visavi il Stade de Suisse en direcziun Finhaut-Emosson en il Vallais. Questa emprima etappa en las Alps è 184,5 kilometers lunga.
RR actualitad 08:00


text:
Il Departament federal per ambient, traffic, energia e communicaziun (DATEC) è il departament da l'infrastructura e da l'ambient. Manà vegn el dapi il schaner 2019 da Simonetta Sommaruga.
Cussegliera federala Simonetta Sommaruga
Simonetta Sommaruga è naschida ils 14 da matg 1960 ed è creschida si a Sins en il Freiamt (AG). Suenter la matura è ella sa laschada scolar sco pianista al conservatori da Lucerna. Suenter segiurns a l'exteriur ha ella cuntinuà cun sia activitad concertanta e cun sia lavur pedagogica al conservatori da Friburg. Simonetta Sommaruga è maridada.
A partir da l'onn 1993 è dunna Sommaruga stada la gestiunaria da la Fundaziun per la protecziun dals consuments e da l'onn 2000 fin l'onn 2010 sia presidenta.
Dal 1997 fin il 2005 è ella stada cussegliera communala a Köniz (scheffa dals pumpiers e da la protecziun civila) e dal 1999 fin il 2003 cussegliera naziunala da la PS.
Dal 2003 fin il 2010 ha ella represchentà il chantun Berna en il Cussegl dals chantuns.
Elecziun en il Cussegl federal
Ils 22 da settember 2010 ha l'Assamblea federala plenara elegì dunna Sommaruga en il Cussegl federal. Dal november 2010 fin il december 2018 ha ella dirigì il Departament federal da giustia e polizia. Dapi il 2019 è ella scheffa dal DATEC.
Il Departament federal per ambient, traffic, energia e communicaziun (DATEC)
Il DATEC s'occupa tant da l'infrastructura sco er da l'ambient. Pertutgant l'infrastructura sa tracti da las vias da traffic, da las raits da communicaziun e da las raits electricas. Il DATEC sto dentant er observar ils interess da l'ambient, da la sanadad e da la segirezza. Questa concentraziun d'interess utilitars e d'interess da protecziun en il medem departament maina savens a conflicts. Las decisiuns ston perquai vegnir preparadas fitg conscienziusamain.
Cifras pertutgant il DATEC
Plazzas a temp cumplain (2019): 2285
Tenor il preventiv quinta il DATEC per l'onn 2019 cun custs da 12,59 milliardas francs.
Ultima midada 28.12.2020


text:
- Il parlament grec ha approvà in nov program da spargn da bunamain tschintg milliardas euros.
- Quest program prevesa ulteriuras reducziuns da rentas e auzaments da taglia.
- La Grezia dovra fin il fanadur puspè daners da ses partenaris europeics.
- Il pajais sto lura pajar enavos credits da set milliardas euros.
Tut ils 153 parlamentaris da la coaliziun da regenza dal primminister Alexis Tsipras èn stads per il program da spargn. 128 parlamentaris han vuschà encunter quel. Grazia a questas novas mesiras da spargn spera la regenza sin entradas da passa quatter milliardas euros. Questas mesiras èn premissa per ch'il pajais survegn vinavant agid finanzial da ses crediturs internaziunals.
L'opposiziun renfatscha a Tsipras d'avair pers memia bler temp als discurs cun inls crediturs. Mo perquai dovria uss questas ulteriuras mesiras da spargn per insacura puspè star sin atgnas chommas.
Protests e chaumas
Cunter il program da spargn avevan millis da Grecs protestà mesemna cun ina chauma generala. Tenor l'uniun dals pensiunads grecs sa tracti gia da la 15avla reducziun da rentas dapi il 2010.
Mesemna saira han radund 3'000 persunas protestà davant il parlament ad Athen. I ha dà charplinas tranter ils demonstrants e la polizia.
Ils mariners da la navigaziun da costa han cuntinuà lur chauma il terz di en roda. En consequenza èn bleras inslas senza plazza aviatica isoladas. La chauma duaja cuzzar fin sonda.
RR novitads 06:00


text:
Platoon
Platoon (Plutòṅ) 'l è 'n film ad guèra dal 1986 'd Oliver Stone ambintâ a i tèmp dal Vietnam e al cònta di fat sucès dabòṅ a 'l regìsta ch'al gh'iva tòlt part in di an 1967 e 1968. 'L à purtâ a cà quàtar Prèmi Òscar, anc film e regìa, su òt nomination. Stone 'l à vins anc 'l Órs 'd Argìnt a 'l Fèstival ad Berlîṅ par la regìa.
Al film 'l à muciâ sù da piò ad sènt-trént'òt migliòṅ ad dòlar a frònt 'd un cóst ad siē.
Sunt
In dal Setémbar dal 1967,dòp avér lasâ al college, al śóvan Chris Taylor (Charlie Sheen) al decìd ad far part cuma vuluntàri d'l eśèrcit americàṅ p'r andàr a far la guèra in Vietnam. I sò cap là i èṅ i sergìnt Elias Grodin (Willem Dafoe) e Bob Barnes (Tom Berenger), al prim al fuma dla marijuàna par tiràr-as sù e al gh'à in mènt sōl 'd armàgnar viṿ, lò e i sò suldâ, al secónd 'l è invéci 'n sangvinàri sénsa cōr ch'al vōl sōl vìnsar. A 'l inìsi Chris al gh'à di còmpit ad “search and destroy” (“cata e fà fóra”). Al ragàs al capìs prèst che la guèra 'l è 'n infèran e ch'i suldâ i èṅ sōl dal màchini par cupàr.
In dal Śnar dal 1968, durànt un gir ad perlustrasiòṅ, dū suldâ, Sanderson (J. Adam Glover) e Sal (Richard Edson), i finìs'n in trapla e i mōran p'r un sćiòp ch'l i bruśa viṿ. 'N àtar, Manny (Corkey Ford), invéci al vèṅ inciuldâ a 'n àrbul cun la góla tajàda. Gl'americàṅ i s arlìan e i mét'n in at subìt la sò vindéta andànd in un vilàǵ a catàr sù dla gint ch'la n iva fat gnint par masàr-i sénsa mutìṿ. In cal méntar a riva lè al sergìnt Elias ch'al mét al maṅ adòs a Barnes par qvél ch'l à fat pròpria quànt Chris al dà a mènt a qvél ch'a sucéd lè 'd intóran: masamènt ad masa, dóni ciulàdi cun la fòrsa, capàni bruśàdi, c'n al tenènt ch'al n diś gnint.
Al capitàṅ Harris (Dale Dye) al fà inténdar ch'a gh'è la cōrt marsiàla p'r i respunsàbii s'a salta fóra ch'al masèl 'l è stâ fat sénsa di mutìṿ vàlid. Par paùra che Elias al vaga a dir qvél ch'è sucès dabòṅ, Bob 'l al cata e al gh tira 'n cōlp ad sćiòp.


text:
Sontga Tschaina
La Sencha Tschaina (rumauntsch grischun Sontga Tschaina, in territoris catolics eir in adöver eucaristia) es üna acziun i'l cult divin cristiaun chi vuless fer früttaivel la mort e la resüstaunza da Gesu pels partecipants da la celebraziun i'l temp preschaint.
Origen[modifitgar | modifitgar il code]
L'üsaunza da la Sencha Tschaina deriva da l'ultima tschaina cha Gesu da Nazaret festagiaiva culs dudesch discipuls la saira aunz sia mort, in gövgia sencha.
I'l center staun daspö quista prüma tschaina ils pleds da Gesu sur il paun e sur il chalsch da vin: „Que es mieu corp – do per vus. Que es mieu saung – spans pels bgers.“
Confessiuns[modifitgar | modifitgar il code]
Las confessiuns differentas nu sun daperüna scha Gesu Crist es preschaint düraunt la celebraziun u scha la Sencha Tschaina es sulettamaing ün manger da memoria. In cas da l'ultim füss la raspeda ramasseda il subject da l'acziun, uschigliö Dieu svess.
I'l protestantissem as collia la dispütta intuorn la Sencha Tschaina culla noziun extra calvinisticum.
Colliaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- Commons: Sencha Tschaina – Collecziun da maletgs, videos e datotecas d'audio


text:
Il rapport davart la finanziaziun dals ospitals e da la tgira examinescha la finanziaziun actuala dals ospitals e da la tgira. El mussa era las mancanzas en il sistem e propona differentas mesiras per eliminar quellas. Latiers tutga en spezial ina revisiun parziala da la lescha per promover la tgira da persunas malsaunas, scriva la chanzlia chantunala dal Grischun.
Sa basond sin in'expertisa externa propona la regenza grischuna da betg separar la finanziaziun tras chantun e vischnancas, sco quai ch’ella sa preschenta actualmain. Il Cussegl grond aveva dumandà il 2011 in rapport en chaussa.
Tenor la regenza na manass ina separaziun da la finanziaziun dals ospitals e da la tgira betg ad ina separaziun da l'entira finanziaziun. Tras las prestaziuns supplementaras cofinanziass il chantun vinavant ils custs en chasas da tgira.
Il rapport duai vegnir tractà dal Cussegl grond durant la sessiun da zercladur 2016.
RR novitads 11:00