text:
La natira da la dunna è dad esser mamma, pia educar ils uffants, ed esser consorta, pia sustegnair l'um. Dentant per far politica èn las dunnas betg fatgas – ellas n'han gnanc fatg la recruta... Cun quests arguments han umens impedì sur onns che dunnas survegnan il dretg da vuschar en Svizra – er sin livel chantunal e communal. Enfin avant exact 50 onns, il favrer 1971, cur che la Svizra ha sco in dals ultims pajais en Europa finalmain er decidì da considerar dunnas sco politicamain maiorenas. A chaschun da quest giubileum raquintan persunas da tuttas regiuns da lur experientschas cun l'egualitad.
Episoda 1: Anna, Linus e Jodoc Livers
Anna Livers (93) da Trun ha vivì cun ses um ina relaziun fitg eguala, gia en ils onns 70. Ed er ils uffants e biadis han profità da quai. Dentant Trun era insumma in vitg fitg progressiv.
Episoda 2: Rina Steier e Flavia Krüsi
La dunna da Savognin è stada l'emprima dunna surmirana en il Cussegl grond ed ha sco vicepresidenta da l'uniun da dunnas dal Grischun cumbattì per il dretg da vuschar. Ch'ella è ida en la politica ha dentant er da far in zic cun il lai da Marmorera.
Episoda 3: Tona e Natalia Collet
Tona Collet era selvicultur e president da la vischnanca da Riom il 1971. Ed il spezial: A Riom han tuts, gea propi tut ils umens ch’èn ids quel di a votar detg Na al dretg da vuschar per las dunnas.
Episoda 4: Maria ed Annina Sedlacek
Maria Sedlacek abitava l’onn 1971 – pia il temp da la votaziun federala per il dretg da vuschar da las dunnas – a Turitg. Là pudeva ella directamain cumparegliar il cumbat da las dunnas da la citad cun quel da las dunnas en ils culms. E: betg adina eran las Turitgaisas las progressivas.
Episoda 5: Nicoletta Noi Togni
Nicoletta Noi-Togni fa anc cun 80 onns politica – e quai uschè ditg enfin ch’ella chatta ina dunna sco successura per ses sez en il Cussegl grond. Ch’ella daventia insumma politicra han plirs umens en sia vita vulì impedir, tranter auter er l’agen frar.


c: text/html

text:
1560
L'onn 1560 era in onn dal 16avel tschientaner.
Eveniments en il 1560[modifitgar | modifitgar il code]
Publicaziun da l’emprima ovra stampada rumantscha[modifitgar | modifitgar il code]
Onn da publicaziun da l’emprima ovra stampada rumantscha. Il Nov Testament da Jachiam Bifrun. L’ovra è il product dals gronds sforzs dals Refurmaturs da derasar las ideas da la nova cretta en il Grischun e surtut en l’Engiadina. La pli gronda part dals Rumantschs na chapiva betg tudestg, uschia che la necessitad da publitgar il NT en rumantsch er evidenta. Da muntada eminenta per l’istorgia da la lingua rumantscha è l’introducziun al cudesch, nua che Bifrun giustifitgescha l’adiever dal rumantsch ed emprova da prevegnir ad eventualas criticas.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Il Cussegl grond ha decidì da restar tar il sistem che vala per il mument e da far mo midadas punctualmain. Tranter auter èsi vegnì critgà che las pussaivladads da differenziar las purschidas en chasas da tgira èn memia pitschnas.
Duain per exempel chombras singulas custar dapli che chombras dublas? Quai è in problem pervi da las directivas da las tarifas maximalas. Quai pon ins dentant schliar cun fixar ils custs e las participaziuns dals cussadents vid ils custs.
La basa per la basa - «...to be continued»
Sper quai na sajan er ils custs da mantegniment, per renovar e per nizziar chasas da tgira betg transparents avunda. La mesira encunter quest problem saja er qua da fixar ils custs e d'indemnisar els cun ir sur la categoria da prestaziun da la pensiun.
Quai è dentant be la basa per la consultaziun e quella è lura la basa per il sboz da la revisiun da la lescha.
RR novitads 18:00


text:
Dal 2008 relascha il stadi in obligatori da vaccinar nuorsas encunter la malsogna «lieunga blaua». Ina minoritad da purs refusa l’obligatori, tranter els era il pur Tumasch Planta da Scuol.
Sin la refusa lascha il veterinari chantunal Rolf Hanimann transportar davent las nursas da Tumasch Planta per vaccinar.
Denunzia penala encunter il veterinari chantunal
Abus d’uffizi, maltractament d’animals e falsificaziun da documents eran ils arguments da Tumasch Planta. Da la procura publica enfin tar la dretgira chantunala e federala e puspè enavos. Cun questa denunzia cumenza ina procedura giudiziala che n’è fin oz betg finida.
L’ultim chapitel va a fin
«Jetzt isch gnuog hoi dunna» – las reglas na vegnan, tenor Planta, betg respectadas. Cun la decisiun da la dretgira chantunala, che motivescha ch'era il veterinari chantunal dastga far sbagls, decida Tumasch e sia dunna Seraina, da scriver l’ultim chapitel ed infurmar, ch’els capituleschan encunter las instanzas giudizialas – il crimi è a fin.
RR actualitad 18:00 / Telesguard


text:
Lescha da chatscha
Sch’il suveran svizzer avess gì da vuschar l’entschatta avust, avess ina pitschna maioritad approvà la revisiun da la lescha da chatscha. 54% dals votants e da las votantas avessan segir u plitost ditg Gea. 26% avessan percunter ditg segir u plitost Na. Uschia sa dat in cler avantatg per la vart dals aderents, in pèr emnas avant la votaziun. 10% èn anc betg decis.
La lescha da chatscha revedida ha tenor gfs.bern sustegn ordaifer ils centers gronds e tar ils umens. Ed i dat sulet stretgas maioritads tar las dunnas e tar ils abitants e las abitantas da las citads. Tenor gfs.bern pon emoziuns dentant anc influenzar a curta vista il resultat.
Congedi da paternitad
Var dus mais avant la votaziun, avess ina clera maioritad da 63% segir u plitost sustegnì in congedi da paternitad da duas emnas. Plitost u cleramain cunter fissan 35%, betg anc decis èn sulettamain 2%. Uschia han ils aderents dal congedi da paternitad in avantatg da 28% per las davosas emnas avant la votaziun, sco gfs.bern scriva en ses rapport davart la retschertga.
Il congedi da paternitad mussa tenor gfs.bern in muster enconuschent, cun la Partida populara svizra cunter il rest da las partidas. Ferms Geas èn da spetgar dals verds, dals socialdemocrats e dals verdliberals, era in Gea è mintgamai da spetgar da la PCD, da la PLD e da persunas senza lioms cun partidas. En tut discurra gfs.bern d’ina situaziun da partenza confortabla per il congedi da paternitad, in Gea saja il scenari il pli realistic.
Deducziuns per la tgira d’uffants
Ils 8 d’avust avessi dà ina stretga maioritad per las deducziuns per la tgira d’uffants. 51% dals dumandads cun ina ferma intenziun dad ir a vuschar avessan mess in Gea en l’urna, 43% in Na. L’avantatg da la vart dals Geas è stretg, e blers che vulan ir a vuschar èn sulet tendenzialmain decis (47%) u indecis (6%).
Il trend mussa tenor gfs.bern, che la glieud n’è anc ditg betg propi sa decidida co vuschar. E las differenzas tranter la basa ed ils manaders da las partidas laschian supponer, che las intenziuns da vuschar vegnian anc a sa midar pli fitg. Cun resguardar tut ils aspects è gfs.bern da l’avis, che la decisiun davart las deducziuns per la tgira d’uffants saja anc averta.
Cler Na a l'iniziativa da limitaziun
Sch'i fiss vegnì vuschà gia l'entschatta avust, avessan 61% dals burgais cun dretg da vuschar ditg Na u plitost Na a l'iniziativa da limitaziun. 35% avessan approvà u plitost approvà quella. Ils adversaris van uschia cun in avantatg da 26% en quest cumbat da votaziun, scriva gfs.bern.
Prest 70% dals dumandads han gia ina clera opiniun davart l'iniziativa da limitaziun. Els vuschassan pia u cler encunter ubain cler per l'iniziativa. 26% dals dumandads èn plitost per u encunter. Quai munta che la furmaziun da l'opiniun è gia pulit avanzada per esser uschè baud en il cumbat da votaziun.
Per regla è il scenari tar las iniziativas dal pievel, che la cumpart da las vuschs che din Na crescha en il decurs dal cumbat da votaziun. Auter ch'autras iniziativas da l'ultim temp, ha l'iniziativa da limitaziun betg pudì far in start cun in avantatg d'aderents.
Gea a la cumpra da novs aviuns da cumbat
Radund dus mais avant la votaziun avess la maioritad da las votantas e dals votants ditg cun 58% plitost u cleramain Gea a la cumpra da novs aviuns da cumbat. Plitost u cleramain encunter èn 29% da las votantas e dals votants.
Tar la cumpra datti ina gronda polarisaziun tranter ils champs politics ed er tranter ils champs da la societad. Uschia èn ils Verds e la Partida socialdemocratica las sulettas partidas ch'èn cleramain encunter la cumpra. Ma i dat er il foss tranter la Svizra franzosa ch'è plitost cunter la cumpra, e la Svizra tudestga ch'è plitost per. Ma er tranter la generaziun pli giuvna (45% Gea) e la generaziun pli veglia (64% Gea) sa mussan differenzas.
Tar ils arguments datti in cler avantatg per ils aderents dals aviuns: Il sustegn general per in'atgna aviatica militara è collia cun la necessitad da renovar la flotta d'aviuns fin il 2030. Sin la vart dals adversaris n'è nagin argument acceptabel per ina maioritad, scriva gfs.bern en ses rapport.
La retschertga
La retschertga da l’institut da perscrutaziun gfs.bern è vegnida fatga tranter ils 3 ed ils 17 d'avust 2020 tar 29'540 persunas cun dretg da vuschar. La quota da sbagl è tar +/- 2,9 puncts procentuals.


text:
Duai la protecziun dal luf vegnir schluccada? Tge schais Vus da l'iniziativa da limitaziun da la PPS? Duai dar dapli deducziuns per la tgira d'uffants? Essas Vus da l'avis che babs duain survegnir duas emnas congedi da paternitad? Duai la Confederaziun dar ora 6 milliardas per novs aviuns da cumbat?
Ils 27 da settember votescha il suveran svizzers davart questas tschintg fatschentas. Co vuschais Vus? As participai a nossa retschertga.
Tar la retschertga:
As participar pudais Vus anonim. Las respostas vegnan tractadas a moda confidenziala. Per la retschertga ha la SRG SSR incumbensà l'institut gfs.bern. Ils resultats vegnan silsuenter publitgads sin tut ils chanals da RTR, SRF, RTS e RSI.
Dossier online rtr.ch/votaziuns
Sin in clic tut las fatschentas federalas e communalas.


text:
La Grischuna Sina Candrian è sa qualifitgada cun 86,00 puncts sco otgavla per il final da l'occurrenza ch'è il venderdi. Las ulteriuras Svizras han dentant manchentà ils top 12: Carla Somaini è 15avla, Elena Könz 18avla ed Isabel Derungs 22avla.
La favurita vegn da l'Austria
Dominà la qualificaziun ha l'Austriaca Anna Gasser cun 98,00 puncts. Ella vala sco gronda favurita per la medaglia dad aur en il Big Air. Terminà sco segunda la qualificaziun ha la Giapunaisa Yuka Fujimori cun 94,25 puncts. Terza è sia cumpatriota Reira Iwabuchi cun 92,75 puncts.
Il Big Air da las dunnas è venderdi.
RR novitads 06:00


text:
Pertge custan tests da corona davent dad uss? Il Cussegl federal n'è betg pli pront da pajar ils 50 milliuns francs che tests gratuits custan mintg'emna. Il Cussegl federal vul era promover la vaccinaziun cun ina campagna d'infurmaziun da pliras emnas e motivar uschè bleras persunas indecisas sco pussaivel da sa vaccinar.
Quant custan ils differents tests? I dependa nua ch'ins fa ils tests. Bleras apotecas fan vinavant dar 47 francs, tant paja la Confederaziun ad els. A l'eroport da Turitg custan tests d'antigen dentant fin 80 francs, a l'Olma a Son Gagl survegn ins ils tests gia per 26,50 francs.
Tgi survegn er vinavant ils tests gratuits? La Confederaziun surpiglia er vinavant ils custs per tests da persunas sut 16 onns e per quels che han gia laschà vaccinar ina giada. Tests repetitivs en scolas e manaschis restan er gratuits. Tgi che fa il test pervi da sintoms da corona na sto era betg pajar, ma na survegn era betg in certificat.
En il Grischun pon ins era survegnir in certificat suenter in test en manaschi. Quel vala per 72 uras.
Co statti cun persunas che na pon betg sa vaccinar per motivs da sanadad? Persunas cun in attest dal medi survegnan er vinavant tests gratuits. Dapi curt datti dentant la vaccinaziun da Johnson & Johnson er en Svizra. Tgi che reagescha allergic sin ils vaccins da mRNA po uss sa laschar vaccinar cun quai vaccin classic.
En il Grischun pon mintgin u mintgina davent da 18 onns s'annunziar per il nov vaccin. I na dat naginas ulteriuras restricziuns. Il vaccin da vectur da J&J dovra be ina squitta.
Tge munta la nova regla per las vacanzas d'atun? Per persunas betg vaccinadas vegn in viadi en l'exteriur pli char. Sper il test pussaivel per entrar en in auter pajais ston ins era avair in test per entrar en Svizra e sto far in ulteriur test quatter fin set dis pli tard.


text:
Nümar 13
El numer 13 l'è el numer integher ch'al siguta ul 12 e al ven prima dal 14.
Nomm dal nümar in difereent dialett: trèdas, trédas, tredes...
Ucürenze dal 13
- nümar atòmegh dal alümini
- Nümar da lüne da Netü
- Scifra da la mala sòort int un bell puu da cültüre (sa creet che l'urígen a l'è che a i gh'era 13 parsone al darée diná da Gesü), evitada in hotel, celebrazziú. La mala sòort la cress si un dí 13 al burla a mardí u a vendredí
- L'edaa da madüridaa pal gjüdaiism (sa celebra ul bar mitzvah)
- La 'setimana' asteca la dürava 13 dí
- 13 le culònie nòort-americane ch'i funda i SÜA La bandera nòort-americana la gh'a 13 línie urizuntale i uriginariameent 13 stele.


text:
- Ils conservativs dal primminister britannic Boris Johnson gudognan tar las elecziuns la maioritad absoluta dals sezs en il parlament.
- La partida labourista sto quintar cun grondas perditas.
- Jeremy Corbyn sa retira.
Tar las elecziuns en la Gronda Britannia datti ina clera victoria per ils conservativs dal primminister Boris Johnson. Tenor las calculaziuns approximativas vegn sia partida il mument sin radund 360 dals 650 sezs en il parlament. Quai che muntass in plus da 50 sezs – e la pli auta victoria dals Tories dapi passa 30 onns. La partida d'opposiziun Labour cun Jeremy Corbyn stat uschia avant ina pitra terrada.
Brexit tenor plan
La clera victoria da Boris Johnson lubescha uschia ad el da sortir cun la Gronda Britannia sco planisà da l'Uniun europeica la fin da schaner 2020. Il quint dal primminister d'instradar elecziuns anticipadas per survegnir in cler mandat per il Brexit è uschia reussì. I vegn spetgà che la chombra dals deputads approvescha uss tant pli spert la cunvegna da sortida. L'UE vul anc il venderdi sa cussegliar davart il resultat da l'elecziun.
Corbyn sa retira
Il candidat da l'opposiziun e schef da la partida da Labour, Jeremy Corbyn, ha gia declerà sia demissiun. El avess gugent vulì spustar la sortida ed anc ina giada negoziar cun l'UE. Il pievel avess uschia pudì vuschar davart in segund referendum.
RTR novitads 06:00


text:
Pertge mangian mammas mandarinas adascus? Pertge dovra la figlia in team da camera per en scola? Pertge èsi normal da cumprar 25 pèra chalzers l’onn? Ludmilla Cahenzli – mamma da trais uffants e dunna cun job parzial – raquinta da las sturnadads dal mintgadi da famiglia.
Tranter il 2003 ed il 2011 èn cumparidas en ‹La Quotidiana› las columnas ‹Or da la vita da Ludmilla Cahenzli›. Medemamain il 2011 è suandada la versiun dals texts en furma dad e-book (ediziun da chattà.ch). Il 2012 ha l’autura (semi-)anonima edì sias columnas sco cudesch stampà, enritgì cun numerusas illustraziuns dad Yvonne Gienal. Ed il 2014 èn ils texts cumparids in’ulteriura giada sco fegliet en ‹La Quotidiana›, questa giada a basa da l’ediziun dal 2012.
En quests bundant diesch onns da preschientscha mediala ha Ludmilla Cahenzli gudagnà in bel dumber d’admiraturas ed admiraturs. Betg per nagut sa drizza «Milla» lura era en l’introducziun da la versiun stampada cun ils pleds «Hallo fans!» a ses public. Sche lain pia dar in sguard a las duas ediziuns cun l’egl dal collecziunader e fan…
La versiun digitala dal cudesch cumenza cun il bainvegni cun il qual Ludmilla Cahenzi ha introducì ils 17 da settember 2003 en la nova columna:
«Ludmilla Cahenzli è mes num. Dapi onns legel jau questa ed autras gasettas e ma grittent che nagin na scriva dals vairs problems. Perquai hai jau decidì da mezza prender a maun la tastatura e da dir tge che marscha en nossas chasadas, en nossas famiglias, en nossas lètgs. Tgi che crai che quai saja lungurus ed i na giaja tiers a nagin nagut tge che vegn traffitgà en la vita privata, lez va total d’accord cun mes um Eugen Cahenzli. Lez na s’interessescha er betg per problems da famiglia. Sche Vus pensais pia uschia sco mes um, lura faschai attenziun e na legì gea betg ils texts che cumparan da temp en temp sut la rubrica ‹Or da la vita da Ludmilla Cahenzli›.»
Silsuenter cumpiglia l’e-book tut las columnas en successiun cronologica, cun excepziun da l’ultima (ch’è cumparida suenter ch’il cudesch digital era gia preparà) ‹Mes auto tutga a mai e mes chastis era› e senza la mini-columna ‹Cuntenta cun pauc› che n’è betg cumparida en ‹La Quotidiana›.
La versiun stampada dal 2014 ha in’autra cuverta e cumparsa (illustraziuns dad Yvonne Gienal). Las columnas cumparan per part en in’autra successiun e sut differents titels. Ultra da quai èn vegnidas laschadas davent tut las columnas ch’èn stadas liadas a ses temp a persunas u ad in context actual (politica, societad e.a.). Igl èn quai ils suandants texts: ‹Mai pli litgar giu ina marca›, ‹Ludmilla è euforica e cinica pervi da la politica da famiglia›, ‹Ils Turitgais èn intgantads da l’urs – ch’è lunsch davent›, ‹In exempel pratic per plaschair!› ed ‹Eugen survegn la chautscha da far bogn da Leuenberger›.
Cun auters pleds: il vair fan da Ludmilla Cahenzli vegn a prender en maun tant l’e-book sco er il cudesch stampà per manchentar naginas da las expectoraziuns filosoficas da Milla!
Dal reminent: Tgi che smina che l’autura davos Ludmilla Cahenzli na saja nagin auter che Claudia Cadruvi – è sin la dretga via. Sco en ses ulteriurs cudeschs cuntegnan er las columnas da Ludmilla divers elements che renvieschan senza dubi a relaziuns realas ‹da la vita da Claudia Cadruvi›: la lavur sco schurnalista, la vita da famiglia cun duas figlias ed in figl… Ma malgrà tut ils tratgs autobiografics: la raquintadra na dastga mai vegnir messa a pèr cun l’autura – quai è ina da las emprimas chaussas ch’ins emprenda en l’instrucziun da litteratura. Ed uschia sviluppa la figura da Ludmilla Cahenzli sia tut atgna dinamica. Ella daventa cocheta ed isterica, stravaganta ed ipersensibla, ella exagerescha da gust (quai ch’ella na laschass sa chapescha mai valair!) e mintgatant è ella datiers dal collaps da la gnerva. Ditg curt: ella è gist uschia sco ses fans l’han gugent!


text:
El haja tegnì e realisà tut sias empermischuns electoralas – ha ditg Trump a Washington. Tenor sia atgna valitaziun haja strusch in auter president gì uschè bler success sto el en in tal curt temp. El fruntia sin grond’acceptanza ed i dettia in’unda d’optimissem en il mund da lavur.
Il stadi actual da sia regenza saja exactamain il cuntrari da caos. Questa regenza lavuria sco ina maschina bain accordada, ha ditg Trump. I saja la culpa dals democrats, che ses cabinet na vegnia betg confermà, quai tegnia si bler.
Trump ha repetì e rinforzà sia critica envers las medias. El sa drizzia uss directamain al pievel american cun quai che las medias refuseschian da rapportar la vardad. Ellas taschentassan ils success da sia regenza. Ellas sajan «dil tuttafatg ord controlla».
RR novitads 09:00


text:
Bisceglie
Bisceglie (Vëscègghië 'ndèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Puglia, en Pruvìncia de Barletta-Andria-Trani. El g'ha 55 424 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 68 km² e 'na densità de 815 ab./km². El cunfìna coi cümü de Corato, Molfetta, Ruvo di Puglia, Terlizzi, Trani.
Evulusiù demogràficaModifega
Abitàncc censìcc
RiferimènccModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Phoenix
Phoenix (in O'odham Skikik, in Yavapai Wasinka, in Apache de l'Ovest Fiinigis, in Navajo Hoozdo, in Mojave Hachpa 'Anya Nyava) a l'è la capital, la cità püssee granda e l'area metrupulitana püssee granda de l'Arizona, vün stat di Stat Ünì d'America.
GeugrafiaModifega
Phoenix a l'è a 33°31'42" nort 112°4'35" ovest, in del center de l'Arizona. El gh'ha una süperfiss de 1.230,5 km², 1.229,9 de tera e 'pena 0,6 de aqua.
ClimaModifega
De solit el cel a l'è bel ciar, cunt una media de 300 dì de suu a l'ann. La temperadüra la riva a 38 °C per 89 dì a l'ann, suratüt de giügn a setember, ma la pö anca rivà a püssee de 40 °C. La temperadüra püssee granda a l'è stada quela del 26 de giügn del 1990: 50 °C.


text:
L’onn 1970 è vegnì fundà in club da skis cun il num 8847 Piz Lagalb – Mount Everest. Quest club era da ses temp svelt enconuschent internaziunal – perfin il primminister dal Canada u il Shah da la Persia cun ses 19 Bodyguards eran commembers dal club da skis 8847.
La Challenge
Las cundiziuns d’admissiun per pudair esser commember dal club èn stadas pretensiusas. Mintgin ha stuì ir 11 giadas cun ils skis giu per la pista da la Lagalb, ina giada far la pista Minor ed ina giada sin il Piz Lagalb cun skis e bastuns e tut quai entaifer 1 di – las dunnas han gì temp in di e mez. Suenter la Challenge è il nov commember lura vegnì battegià en la chamona dal club.
Medems intents
La situaziun finanziala n’era betg simpla, gia da ses temp. L’intent da la fundaziun dal club è stà, dad attrair dapli giasts sin la muntogna. Era oz è l’idea restada la medema.
21-12-2018
Venderdi, ils 21-12-2018 è la festa d’inauguraziun ed a partir dals 22-12-2018 po mintgin/a sa participar a la Challenge e daventar commember dal nov club 8848.
TR Telesguard 17:40


text:
clara victoria per trun/rabius el derbi
Da bellezia aura d’atun ed avon ina grondiusa culissa a Pustget surpren Trun/Rabius immediat la bitgetta el derbi sursilvan e va gia suenter gnanc duas minutas en avantatg entras Patrizio Decurtins. Il proxim gol lai buc spitgar ditg; Gianin Derungs vegn lantschaus...
Continue Reading
trun/rabius el quartfinal dil cup svizzer
Co surmunta Trun/Rabius il nausch resultat dalla davosa fin d’jamna? Quei era la damonda cardinala avon il giug digl 1/8-final dil Cup svizzer la mesjamna sera a Mutteins. Legreivlamein han ils aspectaturs spert saviu encorscher che la terrada schai buc pli sco in...
Continue Reading
ina classa memia aulta
Trun/Rabius entscheiva curaschus la partida e va gia ella 7. minuta en avantatg suenter in penalti da Patrizio Decurtins. Mo quei eisi lu era gia stau cun la gloria quei di el cantun S. Gagl. Silsuenter surpren Eschenbach dil tuttafatg il dictat dil giug. Ella 17....
Continue Reading
trumpada per trun/rabius
Egl emprem derbi romontsch da questa sesiun vegn l’equipa da casa pauc surprendent meglier a frida l’entschatta dalla partida cun il plaz pign a Tinizong. Suenter entginas minutas anflan ils hosps da Trun/Rabius denton meglier ella partida ed entscheivan a...
Continue Reading
trun/rabius volva la partida
La partida da Cuppa svizra entscheiva ideal per l’equipa da casa. Gia suenter 5 minutas va Trun/Rabius entras Damian Schmed suenter ina corna en avantatg. Mo quei eis ei lu era stau per l’equipa dalla Cadi; silsuenter surpren Altstätten pli e pli la bitgetta dil...
Continue Reading
dau ô da pugn ils treis puncts
La partida entscheiva mal per Trun/Rabius. Gia suenter sis minutas va Glaruna en avantatg cun in bellezia siet da distanza entras Vasiljevic. L’equipa da casa serevegn denton da quella emprema frida ed anfla meglier el giug. Cuort avon pausa gartegia ei a Gianin...
Continue Reading
trun/rabius cun ils proxims 3 puncts
Gest treis giugadurs ein seblessai el davos giug encunter Sargans, aschia ch’ils trenaders dil CB Trun/Rabius Philippe Vincenz e Donat Albin ein stai sfurzai da far midadas ell’equipa.
Continue Reading
emprema victoria per trun/rabius
A caschun digl emprem giug da casa pren l'equipa cumiau dils dus giugadurs che han pendiu lur calzers vid la guota; quei ein las persunas da Fabian Cajacob e Gion Andrea...
Continue Reading
negins puncts a brusio
Trun/Rabius spiarda in giug péz a cup e tuorna ell’emprema partida dalla sesiun senza puncts a casa.
Suenter 10 ulivas minutas surpren l’equipa dalla Cadi la bitgetta dil giug e controllescha la partida. Denton...
Continue Reading
péz a cup restai sul streh
Trun/Rabius Grp. 1 gudogna il giug capital a Gams cun 2:1.
Continue Reading


text:
Tut sto davent! Far urden, purifitgar e dismetter il ballast inutil èn slogans ch’ins auda savens. Ina buna idea! Ma nua ir cun tut? Bittar en il rument u sa lascha forsa anc gudagnar in rap cun la rauba u fissi forsa, per amur da l’ambient, da tschertgar ina reutilisaziun da las chaussas?
Menga Huonder-Jenny
mengamedia & RTR
Menga Huonder-Jenny
Regina Cavegn
Giovanna Capaul
Ursi Costa
Christoph Schäfli
Marlena Zinsli
Christian Joos
Cilli Mani
Hubi Pazeller
Sandra Schneider
Gian Reto Minsch
Regula Minsch
Fridolin Luchsinger
Otto Depeder
Armin Dürst
Ramon Depeder
Mirko Depeder
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
cuntegn
La classica
-
Jacques Offenbach – l’inventader da l’operetta moderna
Avant 140 onns è Jacques Offenbach mort sper Paris.
Autur:
Giusep G. Decurtins
Jakob ni Jacques Offenbach - naschì ils 20 da zercladur 1819 a Köln, mort ils 5 d'october 1880 sper Paris - è stà in cumponist, cellist e directur da teater tudestg-franzos. El vala sco l'inventader da l'operetta moderna, vul dir da quella che è s'emancipada e daventada uschè in gener independent dal teater musical. I sa tracta dad ovras per la tribuna cun ina presa critic-satirica. En sias operettas prenda Offenbach gugent situaziuns dal mintgadi e persunas da la societad aristocratica sin la corna. Sia musica è viv-frestga, da grond schlantsch e d'ina ritmica marcanta. Las melodias van bainspert en l'ureglia (Barcarole ord Les Contes dHoffmann ni il Can-Can ord Orpheus in der Unterwelt). Sper sia musica per la tribuna (102 ovras, d.a. La belle Hélène, La vie parisienne, Barbe-bleue) ha Offenbach era cumponì per cello e piano e concerts per cello ed orchester.
Ils titels en l'emissiun


text:
L'atgna chascharia è stada in da tschintg projects parzials da la strategia. Il futur da la tratga d'animals manidels en val Medel saja dapi in temp malsegir. Sco quai ch'il president da l'uniun La Caura e mainaproject per il svilup regiunal, Peter Binz conferma, haja ina retschertga mussà che la construcziun ed il manaschi d'ina atgna chascharia na fiss betg rentabel.
Sin impuls da l'uniun La Caura ha il post da cussegliaziun agricula al Plantahof analisà la situaziun. «Per elavurar il latg è la purschida en la Val Medel memia pitschna», è la conclusiun. Per l'uniun La Caura tanscha quest'analisa per decider encunter ina chascharia nova.


text:
Dal rendacrüs-chas a la chabgia da squilat
Bes-chas co e lo da la collecziun Campell
Suvenz as rechattan purtrets da bes-chas sün kappas. Nus mussains trais stabellas ed ün scrign scu exaimpels. Pelpü sun bes-chas simbols per qualiteds positivas scu per exaimpel fermezza u valurusited. Las prümas vappas sun gnidas s-chaf das dal temp da las cruschedas ed as rechattaivan süls s-chüds dals chavaliers. Numerusas vappas da famiglia grischunas gnivan consegnedas in connex cun surdedas da nöblia tres chesas rojelas u da principedis europeics. L’eraldica es ün tema cumplex chi nu po gnir musso in quist’exposiziun.
Sper la mobiglia preschantainsa qualche oget interessant chi ho da chefer cun bes-chas — dal cho da tschierv n tar la trapla dad uors. «Bes-chas co e lo» nu do que da scuvrir be in quist’exposiziun, dimpersè in bod mincha local dal museum. Ch’Els as laschan surprender da stabellas da serps u dad ün bastun da paster richamaing decoro in fuorma dad üna serp.


text:
L’autoritad per l’ambient suspectescha ch’il concern d’autos Fiat Chrysler haja manipulà las valurs da svapur e cunquai cuntrafatg a la lescha per il mantegniment da l’aria pura. Probabel sa tractia quai da software manipulada per la controlla da las emissiuns da svapur. Ils autos produceschian dapli substanzas nuschaivlas che lubì. Fiat Chrysler refusa las reproschas.
Controllas a l'engronda
Suenter il scandal da svapur tar il concern d’autos Volkswagen han ils Stadis Unids cumenzà ad examinar era auters autos. La consequenza da questa examinaziun èn ussa las reproschas cunter Fiat Chrysler. I va per 104'000 vehichels champesters da Chrysler ch’èn vegnids vendids dapi l’onn 2014. Tenor interpretaziun da las autoritads n’ha il concern betg annunzià questa tecnologia.
RR novitads 08:00


text:
Determinar la cumprouva da sgürezza legala (Sicherheitsnachweises SiNa)
Daspö l’on 2002 es il possessur d’indirizs e d’apparats resp.il possessur da la chasa respunsabel per la funcziun da las installaziuns electricas. Quistas installaziuns as stoja laschar controllar periodicamaing a reguard lur sgürezza.
La controlla sto nempe gnir fatta d’ün cusgliader da sgürezzas independent. La firma, ingio cha quist cusgliader da sgürezzas lavura, nu das-cha avair installà, müdà o reparà l’installaziun electrica. Quel determinescha davo avair fini la controlla la cumprouva da sgürezza legala necessaria. Quista cumprouva da sgürezza conferma cha l’installaziun electrica accumplischa las pretaisas legalas.
Pro edifizis existents, abitaziuns o lura oters objects vegnan quistas controllas fattas tenor las periodas da controlla prescrittas. Quistas periodas da controlla dependan dals edifizis e dals objects. Pro nouvs fabricats o lura pro müdamaints da fabricats esa da far üna controlla finala tras la firma d’installaziuns chi ha drizzà aint l’installaziun. Pro objects, chi han üna perioda da controlla plü pitschna co 20 ons, as stoja adüna laschar far la controlla prescritta tras ün cusgliader da sgürezza independent.
Eir esa dad observer, cha pro ün müdamaint dal possessur esa da laschar controllar las installaziuns electricas, scha l’ultima controlla es statta avant daplü da 5 ons.
La conferma da sgürezza Til / Tilla garantischa, cha l’installaziun electrica correspuonda a las pretaisas legalas. Quista conferma sto gnir missa in salv dürant almain üna perioda da controlla.
Sgürezza electrica Engiadina Scrl
Via da Ftan 495E
CH-7550 Scuol
Mobile +41 79 688 84 47
info@sguerezza-electrica.ch
Kurt Stecher
Dipl. Elektrotechniker HF
Eidg. Kontroll- & Installationsbewilligung


text:
La disgrazia da l'aviun Ju-52 sur Flem avant dus onns pudess avair consequenzas per l'Uffizi federal d'aviatica civila. Quai scriva la «Sonntags-Zeitung». La raschun è critica envers il Bazl tras il Servetsch svizzer d'inquisiziun da segirtad. La critica è da chattar en in sboz dal rapport final sur da la crudada da la Ju-52 sur Flem. Sut la marella vegnia era prendì la lavur generala da l'Uffizi federal d'aviatica civila, hai num. L'examinaziun fa l'Institut d'aviatica dals Pajais Bass.
Cun emprims resultats vegn quintà la primavaira 2021. Il rapport definitiv davart la crudada da la Ju-52 al Piz Segnas sur Flem è da spetgar tenor il Departament federal per traffic l'october.
Tar crudada èn 20 persunas mortas
L'aviun veteran dal tip Junkers Ju-52 era crudà giu ils 4 d'avust 2018. A bord eran 17 passagiers e 3 persunas d'equipa. Vid il vrac han ins chattà sfessas e ruina, che eran dentant betg il motiv da la crudada.
Ord l'archiv
La Junkers 52 – er enconuschenta sut il num «Tante Ju».


text:
Il project tschientenar va plaunet a fin
Suenter il Cussegl dals chantuns ha uss er il Cussegl naziunal prendì invista en il rapport final da la surveglianza suprema sur da la construcziun da la NEAT. La delegaziun parlamentara vegn a sa schliar sin la fin da la legislatura actuala. Era las emprimas experientschas cun il manaschi dal tunnel da basa dal Gottard èn allegraivlas, ha ditg Martin Candinas en il Cussegl naziunal e quai per rumantsch. Anc intgins obstachels dettia quai dentant tar il tunnel da basa dal Ceneri. L’avertura ha stuì vegnir stuschada sin la fin dal 2020. Ma tenor l’Uffizi federal da traffic saja pussaivel che l’avertura stoppia vegnir stuschada anc per in ulteriur mez onn.
Tut per rumantsch – ina premiera
En Chasa federala a Berna na vala il rumantsch giuridicamain betg precis uschè bler sco las autras trais linguas. In parlamentari federal pudess però teoreticamain inoltrar rapports federals era per rumantsch. Savens na fiss quai dentant betg pratic – e fin ussa èn mo vegnidas fatgas parts da rapports en rumantsch. Betg il rapport cumplet. Fin ussa …
Il cusseglier naziunal Martin Candinas ha inoltrà a Berna per l'emprima giada in entir rapport per rumantsch. E quai il rapport da la NEAT. Ch'igl è da translatar tut en las autras linguas dals parlamentaris svizzers na custa però betg dapli, communitgescha la Confederaziun.
Parlamentaris reageschan
Blers cussegliers naziunals n’eran dentant betg preschents durant il rapport da Martin Candinas. Dentant quels ch’eran là han beneventà il rapport in zic auter. Per exempel di la parlamentaria Ada Marra (PS(VD) ch’ì saja ina schanza per il rumantsch – per vegnir udì. Dentant saja quai bler en il parlament che sch'ins discurra tudestg lura taidlan ils pli blers, tar franzos gia damain, tar talian anc pli paucs e rumantsch propi ils pli paucs che taidlan. Tant pli necessari saja quai da far attent sin tut las quatter linguas naziunalas. Ignazio Cassis (PLD/TI) è da la medema opiniun.
I è en emprima lingia emoziunal... cura ch'i vegn discurrì rumantsch u talian en il parlament dian ils collegas che quai tuna bain era sch'els na chapeschan betg tut. Ma i pudess era avair in effect negativ – per tscherts èsi in zic show cun bleras emoziuns ... ma tenor mai fan las emoziuns ora la politica.
Tenor Cassis sajan las linguas che pateschan en il parlament il talian ed il rumantsch. Tant pli sustegn el l’acziun da Candinas. Per Adrian Amstutz (PPS(BE) saja simplamain stà bel da tadlar, ad el plascha la melodia da la lingua. Dentant saja quai era impurtant da pudair accentuar en tala moda la plurilinguitad ed era las diversas culturas da la Svizra.
Per debattar vegni grev
La presidenta da la Confederaziun Doris Leuthard ha engrazià a Martin Candinas per il rapport sin rumantsch e quai per rumantsch. «I saja impurtond da mussar la cultura rumantscha. Dentant na saja quai nagin recept per l'avegnir», ha ditg Leuthard. Il problem e quel che per debattar vegni grev cun rumantsch. Las discussiuns duajan viver, e quai vegn grev sche blers na chapeschan betg la lingua. Dentant dal tut excluder il rumantsch na vuless ella insumma betg or dal parlament. Acziuns sco quella dad oz duain avair plaz en il parlament.
In translatur sut pressiun
Per il translatur Hans Martin Jörimann ha quai dà ina gronda lavur d'organisaziun. El ha 44 onns e lavura dapi 11 onns sco translatur simultan en il Cussegl naziunal. Pia in um cun bler experientscha. Be quai dad oz è era per el ina premiera: translatar dal rumantsch en il tudestg.
Il rapport da Martin Candinas
RR actualitad 08:00+


text:
«Mes manaschi puril cun vatgas brinas da tratga è per mai la satisfacziun ch’jau dovrel.» Per Renzo Blumenthal è far il pur insumma insatge impurtant. Cun daventar «Mister Svizra» l’onn 2005 n’è quai betg sa midà, ed il puresser è restà la pli gronda passiun.
«Po esser ch’jau sun restà autentic sco Mister Svizra, gist per questa raschun.» Uschia manegia Renzo Blumenthal ch’el saja ina persuna structurada ed ambiziusa. Ed era 16 onns suenter ch’el è daventà Mister Svizra, ha el anc adina engaschis per differents sponsurs e vala sco ambassadur per questas interpresas. Era sin l’agen manaschi da puresser po el profitar da ses renum, per exempel cun la vendita directa da ses products.
Il Telesguard cun in sguard enavos:
In’ura cun biografias, destins, istorgias ed experientschas da giuven e vegl ch’han da dir u da raquintar insatge.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
La regenza ha approvà las midadas da la procedura d'admissiun a las scolas medias dal Grischun. Plinavant ha ella deliberà ina contribuziun chantunala per in project per il svilup regiunal da la Val Müstair.
Approvà las midadas da la procedura d'admissiun a las scolas medias dal Grischun
La regenza ha approvà la revisiun parziala da l'ordinaziun davart la procedura d'admissiun a las scolas medias. Gia avant in onn è vegnida repassada l'ordinaziun che deriva da l'onn 2008. Las adattaziuns han pertutgà oravant tut las premissas per l'admissiun da scolaras e scolars extrachantunals ed esters. Las experientschas e las enconuschientschas dals mais passads han mussà che las scolas medias privatas han adina dapli difficultads da recrutar scolaras e scolars extrachantunals ed esters. Perquai èsi vegnì concludì d'eliminar cun in ulteriur repassament da las disposiziuns d'admissiun eventuals dischavantatgs da concurrenza pertutgant la recrutaziun da scolaras e scolars extrachantunals ed esters en cumparegliaziun cun scolas medias privatas d'auters chantuns. Empè da la selecziun sur l'examen d'admissiun chantunal vegnan las scolas medias privatas a stuair examinar en il rom d'ina procedura tenor las disposiziuns internas da la scola, sche las scolaras ed ils scolars extrachantunals ed esters che duain vegnir admess e che na frequentan anc betg ina scola media han las abilitads da scola ch'èn necessarias per absolver cun success ina scola media. L'examen d'admissiun chantunal pon far il proxim onn da scola mo pli scolaras e scolars, dals quals ils geniturs han lur domicil en il Grischun.
Approvà projects d'avertura dal guaud a Sursaissa ed a Jenins
Per garantir duraivlamain las funcziuns dal guaud dovri ina tgira ed ina cultivaziun correspundenta da tal. Actualmain n'han quests guauds dentant savens betg in access suffizient. Per Sursaissa e per Jenins ha la regenza approvà dus projects d'avertura dal guaud per meglierar là la situaziun.
A Sursaissa sa tracti concretamain da la segunda etappa dal project "Friggahüs fin Oberhuot". La via vegn schlargiada ad ina ladezza da 3,3 meters sin ina lunghezza da var 2,1 kilometers. Supplementarmain vegnan construids u renovads stabiliments d'allontanament da l'aua e construcziuns artifizialas. Cun la renovaziun vegnan meglieradas en l'entir territori da project las pussaivladads per la racolta e per il transport da laina. Per quest project garantescha la regenza a la vischnanca da Sursaissa ina contribuziun da circa 3,15 milliuns francs.
Er la vischnanca da Jenins sa stgaffescha meglras cundiziuns cun in project d'avertura dal guaud. Il project approvà da la regenza "Sviament Jenins" cumenza sur Jenins a l'uschenumnà "Schwiibödeli" tar la via d'alp existenta, traversa cun in traject nov da 140 meters in prà, suonda alura sin circa 600 meters la via champestra existenta e finescha a la "Teilerrüfe". Ultra da l'avertura dal guaud serva la via er a la cultivaziun agricula dals prads vischins e distgargia il center dal vitg dal traffic agricul e forestal. Al project vegn garantida ina contribuziun da circa 650 000 francs.
Segunda etappa dal project "Friggahüs fin Oberhuot" a Sursaissa (a sanestra) ed en la perspectiva d'utschè il project "Sviament da Jenins"
Approvà in project collectiv per ovras da protecziun
La regenza ha approvà in project collectiv "Reparaziun d'ovras da protecziun 2017" da differentas vischnancas, da la Viafier retica e da l'uffizi da construcziun bassa dal Grischun. Il project ha la finamira da conservar ovras da protecziun existentas cunter privels da la natira mantegnend il standard oriund sco er da meglierar l'effect da quests stabiliments. Pertutgads dal project collectiv èn 47 objects. Ils custs totals importan 8,1 milliuns francs.
Survista dals projects d'ovras da protecziun
Contribuziun chantunala al project per il svilup regiunal
La regenza ha approvà il project cuminaivel per il svilup regiunal (PSR) da la Val Müstair. Projects cuminaivels per il svilup regiunal duain dar in impuls al svilup da l'agricultura per ch'ella daventia pli cumpetitiva en in martgà che daventa adina pli dir e pli dinamic. Il PSR Val Müstair cumpiglia ils suandants projects parzials: edifizi nov per la chascharia Val Müstair, acquisiziun da spazi per il fain, edifizi nov per l'elavuraziun da charn inclusiv in stabiliment da maz, center da rimnada per graun, installaziun dal marketing e commerzialisaziun dals products sco er gestiun / manaschament da projects.
La confederaziun renconuscha per quest project general custs subvenziunabels da circa 4,85 milliuns francs. Da quai resulta ina contribuziun federala da circa 1,94 milliuns francs. Las contribuziuns da la confederaziun premettan ina cuntraprestaziun chantunala. Pervia da la tariffa da contribuziun predefinida garantescha il chantun Grischun al project ina contribuziun da circa 1,55 milliuns francs.
Basa per in restaurant nov a Madulain
La regenza ha approvà la revisiun parziala da la planisaziun locala da Madulain, concludida da la vischnanca ils 24 d'october 2016. Uschia stgaffescha ella la premissa giuridica per realisar in restaurant public en il plaun sura da l'edifizi existent da la basa tecnica.
L'edifizi da la basa tecnica vegn engrondì vers vest cun ina terrassa sco er cun in sectur d'access nov per il restaurant planisà.
©Comet Photoshopping ScRL / Dieter Enz
Gremi: regenza
Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun


text:
Le Jú de Börz (1.987 m.l.m.) é da ciafé sura le paisc d’Antermëia y al coliëia la Val Badia cun la Val de Funes.
Tratan l’isté é le Jú de Börz azessibl sides dala Val Badia sciöche ince dala Val de Funes. An pó l’arjunje sides cun l’auto privat sciöche ince cun i mesi publics che pëia ia da S. Pire de Funes o da S. Martin de Tor.
D‘invern él ma la poscibilité da passé tres la Val Badia.
I orars dl trasport publich pó gní ciará dô chiló.
Por dötes les informaziuns sön la viabilité y la stlüta dles strades, druchede chiló.
La Ütia de Pütia é posizionada sön la tëmpla a süd, dan le crëp de Pütia a ca. 500 m de destanza dal Jú de Börz.
La strada d’azes passa sura la Ütia de Börz ia. Atira do chësta él na strada che pëia a man ciampa ia y fora.
D’invern pó la Ütia de Pütia ma gni arjunta a pe, dô che an á parché diretamënter sön le Jú olache al é na plaza da parché debann. Al vëgn aconsié da se tó para na liösa por condü pormez a ciasa döt le material.
D’isté él la poscibilité da ruvé cina dan la Ütia de Pütia cun l’auto. Chiló pon lascé al plü dui auti. Sce an n’á deplü él da i lascé tla plaza da parché sön le Jú (d’isté a paiamënt).


text:
Nicéphore Niépce
El Joseph Nicéphore Niépce, mej cognossuu domà 'me Nicéphore Niépce (Chalon-sur-Saône, 7 de marz 1765 – Saint-Loup-de-Varennes, 5 de luj 1833) l'è staa on inventor e fotograf frances, cognossuu per vess staa l'autor del primm scatt fotografegh in de la storia, la Veduda da la fenestra a Le Gras del 1826.
Biografia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Nassuu a Chalon-sur-Saône in d'ona familia benestant, so pader Claude Niépce l'era on avvocaa de cort e la soa mader Claude Barault l'era fioeula de l'Antoine Barault, consiglier del Re de Francia. Dopo avegh da giovin pensaa inizialment de fass prevost el se traa denter a l'Armada Revoluzionaria frances e l'ha scomenciaa on period de temp in gir per l'Europa, durant i qual el g'ha vissuu anca in Sardegna per on quaj temp. Intant che l'era in viagg però a l'è dovuu tornà a ca per colpa d'on quaj problem de salud. Rivaa in Francia el s'è maridaa cont la Agnes Romero e l'è devegnuu amministrador del distrett de Nìsa in de la Francia post-revoluzionaria. L'era tuttavia on lavor che'l ghe piaseva minga e per quest el g'ha scomenciaa a studà fisega e chimega insemma al so fradel maggior Claude (1763–1828)
Cont el so fradel, el Niépce el g'ha portaa innanz di important esperiment in di numeros ambit scientifegh, 'me in su la combustion interna, in su el svilupp di sistem idraulegh ma soratutt in su la sensibilitaa a la lus di divers materiai. L'è staa propri travers 'sti ultem esperiment che el g'ha poduu creà on aparecc per fà vegnì foeura di riproduzion fotografeghe sora ona superfis de metal: cont quest strument el g'ha scattaa la prima fotografia de la storia del mond, la Veduda da la fenestra a Le Gras. In del 1827 el Niépce l'è andaa a Paris indoe'l g'ha cognossuu i fotògrafi Louis Daguerre e Augustin François Lemaître che pussee innanz i deventerann so collaborador e cont i quai el fondarà on associazion per el perfezionament di materiai fotosensibil.
A l'è mort per on infart in del 1833, avant de vedegh recognossu l'importanza di so recerch. I so rest sont staa seppellii in del foppon de Saint Loup de Varenne, arent el loeugh indoe el g'ha scattaa la so Veduda da la fenestra a Le Gras
El Niépce e la fotografia[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'idea de sviluppaa on metod de realizazion d'i immagin artificiai l'è vegnuda in ment al Niépce despoeu avegh faa on fracch de tentativ per faa sù d'i litografij e avegh capii che l'era minga tropp bon de fall. El g'ha scomenciaa alura in del 1816 a fà di esperiment in su quella che luu el ciamava eliografia. L'è staa menter l'era a dree a vun di 'sti esperiment cont la camera scura che'l g'ha pensaa de drovaa sora i laster d'incision el bitumm de Giudea, on mes'ciot chimegh de bitumm, standoli, terra crea e trementina che l'era caratterizzaa da on'alta resistenza a i acid.
Donca, el Niépce el quattava la lastra cont on fin soeul de bitumm de Giudea per falla deventà fotosensibil e la metteva denter a la camera scura, indoe despoeu ona esposizion de on quaj ore la vegniva foeura l'immagin eliografega inizial, cont i zon espost a la lus che se induriven e smontaven e quelle rimast a l'ombria che inscambi i rimaneven istess. La lastra donca la vegniva deslenguada cont di oli de lavanda per trà via el bitumm de tropp e quattada de incioster, che se depositava in d'i zon scur mangiade via da i acid. A la fin del procediment la vegniva foeura l'immagin fotografega definitiva.
Quest procediment el g'ha avuu d'i perfezionament in d'i agn e in del 1826 el g'ha portaa al svilupp de la prima immagin fotografega de la storia, Veduda da la fenestra a Le Gras. A vess ritraa l'era el panorama che se vedeva da la cà-laboratori del Niépce, cont i tecc e i cà visine
Vos correlaa[Modifega | modifica 'l sorgent]
Olter progett[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Media relaa a Nicéphore Niépce su Wikimedia Commons


text:
Il prossem invid per üna reuniun da classa restaro pü lönch na respus tar tuot quellas e quels chi haun visito üna da las trais rapreschantaziuns da las scolaras e dals scolars da la 5- e 6evla classa da S-chanf. E que cun buna radschun.
Üna panna da bus sforza a la cumpagnia da reuniun da piglier svessa per mauns lur bagagl e da’s mouver a pè in direcziun da l’albierg falamber «Reposa in pêsch». Üna bun’occassiun pels singuls protagonists, da’s preschanter e da furnir qualche detagls dal passo. Rivos in l’albierg – dapü cripta sgrischaivla cu hotel tranquil – ils bivgnainta – nomen est omen – Lucifer Baltasar, il possessur da l'albierg, giuvo cun grand talent teatrel dal giuven Flurin Thoma. Intuorn el as sviluppa ün’instorgia tensiusa traunter amur ed ödi, schigliusia e mordraretsch, supposiziuns e rimprovers. Las uras, ma surtuot eir la prüma not in l’ambiaint misterius da l’albierg porta a la glüsch istorgias veglias, evenimaints dischagreabels e lönch inno s-chatschos e surtuot gugent eir schmanchos. Ma Lucifer Baltasar gioda infernelmaing propcha quista situaziun cun üna cumpagnia da vegls amihs da scoula viepü stressos, temmus in vista a tuot las creppas e las bes-chas impagliedas e surtrattas da tailas d’aragnun e viepü eir melsgüra, scha tuot que chi crajan d’avair passanto i’ls temps passos, saja propcha eir capito in quel möd u na.
Schlauntsch comic ho do il fat, cha eir la magistraglia veglia es seguida a l’invid. Neisa Rigurusa, giuveda da Mirta Bott, ho intaunt cullas arains e Clotin Confus, giuvo da Simon Gabriel, inclegia insomma be que ch’el voul incler, ma so bain precis, in che giglioffa ch’el ho zuppo sia butiglina da vinars. Per dinamica e pel d’gillina ho pissero dasper l’istorgia spinusa eir l’accumpagnamaint musical ourdvart adatto ed insomma na da conserva, dimpersè suno da la magistra ed autura dal töch, Elvira Pünchera, e da las acturas Lina Margaritta Salzgeber e Jodie Sobeck scu eir dal actur Simon Gabriel. Els haun suno sülla trumbetta ed al clavazin motivs our da «Star Wars», «Fluch der Karibik», «Tarantella» u «Empire» e pissero sur tuot cun accords, masdos perfettamaing i’l discuors da la raquintedra Jodie Sobeck, per granda tensiun.
Culla collecta dumandeda ed eir culla vendita da bavrandas e dutscharias illa posa dal töch haun las teatristas ed ils teatrists talentos – tuots traunter dudesch e tredesch ans giuvens – ramasso munaida per ün viedi ed eir per contribuir vi da la registraziun dal inschmanchabel töch sün disc dvd. Per furtüna. E nischi, pensè bain a las pussiblas consequenzas, aunz cu s'annunzcher per la reuniun da classa da quela l’invid es sün vossa maisa.
Il teater da scoula «L’invid» vain giuvo in venderdi e sanda, 25 e 26 gün, a las 20.00 auncha üna vouta illa sela da scoula a S-chanf. Reservaziuns piglia incunter Elvira Pünchera suot 079 429 43 26 opür per e-mail e.puenchera@scoula-s-chanf.ch.
Autur e fotografias: Jon Duschletta


text:
En il Grischun èn diversas vias e tschancuns da tren per il mument serrads. Il privel da lavinas è simplamain memia aut. En il nord vala schizunt privel da lavinas stgalim 5, il pli aut stgalim. Là èsi uschia che grondas lavinas spontanas pon vegnir fin giu en las vals, uschia Gian Darms da l'institut per naiv e lavinas a Tavau. Perquai èsi er impurtant da resguardar quai ch'ils servetschs da lavinas locals han dà ora. Quai per exempel areguard vias serradas u evacuaziuns.
I naiva e plova vinavant
Tenor Felix Blumer dad SRF Meteo plova e naiva vinavant. Cunzunt èn l'aut poi anc ina giada dar 10 fin 50 centimeters naiv nova fin damaun marvegl. Il cunfin da naiv po dentant s'auzar. Nua e quant fitg na saja dentant betg pussaivel da dir, uschia Felix Blumer. I vegnia bain aria chauda nà dal vest, co quella sa repartia en las valladas grischunas na saja betg pussaivel da dir. Uschia ch'el na sappia er betg dir, nua ch'i plovia.
La plievgia fa la situaziun anc pli precara
La plievgia fa pli greva la naiv uschia ch'i dat anc dapli paisa sin la naiv ch'i quai ch'ha gia entras la naiv nova. Uschia vegn la situaziun da lavinas anc pli precara, uschia Gian Darms. Cunquai ch'i chala tenor SRF Meteo dentant da plover e naiver damaun marvegl sa quietescha lura er la situaziun da lavinas puspè. La situaziun per sportists da naiv resta dentant delicata, Gian Darms avertescha da bandunar ils proxims dis las pistas segiradas.
Dapli davart la situaziun da lavinas
Strusch da cumparegliar cun il 1999
La situaziun actuala saja bain precara, dentant betg da cumparegliar cun l'enviern da lavinas 1999. L'institut per naiv e lavinas a Tavau ha cumpareglià las autezzas da naiv actualas cun quellas da la fin favrer 1999. E sulet tar las staziuns en il Grischun dal nord èn las autezzas sumegliantas a quellas dal 1999. En il rest dal chantun èn ins dentant lunsch davent da las autezzas da l'enviern da lavinas 1999.
RR actualitad 12:00


text:
Dapi ch'il tunnel da basa al Gottard è en funcziun èn 7024 persunas viagiadas tras quest tunnel e 10'706 trens da vitgira han transportà rauba tras il Gottard. En media charreschan radund 130 trens a di sin quest traject. Sa migliurada saja er la punctualitad dals trens. Tuttina dovri anc adattaziuns, scriva la SBB en ses rapport. Surtut tar il traffic che vegn da l'Italia.
Adattaziuns planisadas
Sin champ naziunal vul la SBB introducir ina colliaziun directa baud la damaun tranter Basilea sur Lucerna en il Tessin. I duai dar ina colliaziun avant las diesch la damaun. Sur Anzainzas e Tschuncaisma duain circular dapli trens e la purschida sur il traject da panorama al Gottard duai medemamain vegnir schlargià.
Il tunnel da basa al Gottard è en funcziun dapi ils 11 da december 2016.
RR novitads 12:00


text:
L'uomo nell'ombra
L'uomo nell'ombra (’L óm in dl'òra) 'l è 'n thriller dal 2010 ad Roman Polański trat da 'l rumànś „Al ghostwriter“ ad Robert Harris. La pelìcula l'è stada preśentàda a 'l 60śum Fèstival ad Berlîṅ in dua l'à purtâ a cà 'l „Órs 'd Argìnt“ par la regìa. Al persunàǵ 'd Adam Lang 'l è stâ scrit pinsànd a 'l prim minìst'r ingléś Tony Blair.
Custâ quarànta-sinc migliòṅ ad dòlar, al 'n à pò purtâ a cà da piò ad ssanta.
Sunt
Quànd Mike McAra, al ghostwriter d'l ex prim minìstar dal Régn Unî Adam Lang (Pierce Brosnan), al vèṅ catâ mòrt andgâ, tut i pèns'n a na daśgràsia anc parchè lì lò 'l iva bvû dimóndi cla nòt lè. A 'l sò pòst a in vèn tòlt 'n àt'r ad Lóndra (Ewan McGregor) par finìr la sò biugrafìa. L'asistènta e amànta dal pulìtig, l’Amelia Bly (Kim Cattrall), la gh fà catàr al manuscrìt minga incóra finî ma la gh diś ciàr e tónd che par di mutìṿ ad sicurésa nasiunàł al lìbar al n gh'à mia da finìr fóra da la vila che Lang al gh'à in dl'ìśula ad Martha's Vineyard a 'l lârg dal Massachusetts.
A sucéd però che 'l óm pulìtig, pròpria in chi dè lè, al vèṅ incriminâ da la Cōrt Penàla Internasiunàla dl'Aia p'r avér dâ 'l sò parmés a 'l rapimènt ad quàtar terurìsta 'd Al-Qaida da part dla CIA che pò al i à turturâ faghénd-an murìr òṅ. Al sò vèć minìstar d'l èstar, Richard Rycart (Robert Pugh), al diś ch'l è tut véra e acsè 'l al mét incóra da piò in di guàj. Tgnénd adrē a i cunsìli dal sò avucàt Sidney Kroll (Timothy Hutton), Adam al decìd 'd armàgn'r in di Stat Unî parchè i americàṅ i n arcgnósan minga al deciśiòṅ dla Cōrt.
'L editōr dal lìbar, John Maddox (James Belushi), naśànd 'l udōr di bèsi, al vrév ch'al vgnis fóra subìt in dal gir ad dū stmani e al mét présia a 'l ghostwriter. Chi lò però al capìs ch'a gh'è quèl ch'a traśa parchè Lang al s éra iscìt a 'l Partî Laburìsta dū an prima 'd cgnósar sò mujér a l'università 'd Cambridge, la Ruth (Olivia Williams), mént'r in dal lìb'r a s cònta ch'l'éra stada lē a cunvìns'r-al a far al sò ingrès in pulìtica, e pò un vèć dal pòst al gh diś ch'l è impusìbil ch'la curènt l'àppia purtâ 'l cadàvar pròpria lè.
Al scritōr al và a far dal dmandi a 'n prufesōr universitàri americàṅ che Mike 'l iva incuntrâ al dè ch'l è mòrt, Paul Emmett (Tom Wilkinson). La sò ghigna la s véd davśèṅ a qvéla 'd Lang in na foto vècia da i tèmp dla scōla lugàda in un casét da Mike. Da drē a gh'è 'l nùm'r ad telèfun ad Rycart, minìstar licensiâ pròpria da Adam quànd 'l éra a 'l guèran.


text:
Ils chastis pervi da mancanza da distanza na valan betg pli. Gia sonda passada ha il Cussegl federal abolì quels. Ils chantuns sajan vegnids orientads, ma betg la populaziun. Quai scrivan las gasettas da Tamedia.
Regla da dus meters distanza vala vinavant
Bain recumonda l'Uffizi federal da sanadad BAG vinavant da sa tegnair vid las distanzas da dus meters. Smanatschar cun in chasti na saja dentant betg pli commensurà en vista al bass dumber d'infecziuns novas.
Nagin turissem da cumpra
En singuls cas prevesa l'ordinaziun da Covid dentant vinavant chastis, per exempel tar reuniuns memia grondas u tar il turissem da cumpra.


text:
Monsanbàn
Monsanbàn (nòm uficiàl en Italià: Monzambano) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa.
El g'ha 4 863 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfis de 30,0 km² e 'na densità de 162 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Cavriàna, Pónti, Posolènch (BS), Valeggio sul Mincio (VR) e Ólta.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Monsambàn l'è mustrat endela tabèla ché de sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
cuntegn
Surselva
-
Downhill, balla a velo e trampolins
Gia per la terza giada è il Swiss Cycling Kids Camp a Laax. 3 classas da la bassa han gudagnà il camp gratuit da l’uniun da velo svizra. En il camp vegni dentant betg mo ì cun velo.
Durant nossa visita èn las 3 classas en divers lieus. Ina classa è a Laax-Murschetg èn il Riders Palace vid trenar da dar balla a velo. L’autra classa è en la Freestyle Academy e siglia sin ils differents trampolins. La terza classa è a Laax sper il lai, sin il pumptrack. Là pon las scolaras ed ils scolars trenar la tecnica da velo.
Finamira dal camp è da far gust a las giuvnas ed ils giuvens d’ir cun velo ed uschia motivar els dad era far quest sport suenter il champ a Laax.
Maletg
1 / 4
Legenda:
Sper il lai sin il pumptrack, ...
RTR, Ursin Lechmann
Maletg
2 / 4
Legenda:
... sin ils trampolins da la Freestyle Academy ...
RTR, Ursin Lechmann
Maletg
3 / 4
Legenda:
... sco era cun velos pli spezials vegn trenà.
RTR, Ursin Lechmann
Maletg
4 / 4
Legenda:
L'anteriur profi da velo Sven Montgomery organisescha il camp per Swiss cycling.
RTR, Ursin Lechmann
RR actualitad 17:00


text:
Quest numer è deditgà al gieu. Il gieu didactic sco instrument didactic efficient, creativ e manaschabel per enritgir e variar las activitads da l’instruir e da l’emprender. Tgi sa sche la pretensiun da Friedrich Schiller è vaira, che l’uman daventa sasez propi lura cura che’el fa gieus. Tge chaschun fiss pli adattada per dar ina tscherta autenticitad a l’instrucziun da L2 sche betg ans servind cumplainamain da las resursas che il gieu didactic offerescha tant per ils giuvens, ch’en pli spontans enten retschaiver el, sco per ils creschids ch’en per regla pli reservads da vesair insatge ludic en ina activitads seriusa sco l’acquist da linguatg? Il gieu è il proxim parent da l’art. Perquai emprovan er las illustraziuns che nus avain elegidas da dar in tun allegher e stimulant a la grafica da quest numer. Ma il gieu è er ina metafra che gida a chapir ils problems ‘serius’. Uschia è er Johan Huizinga, l’autur dal famus Homo ludens, in dals cudeschs dal 20avel tschientaner che na dastgess betg mancar en la biblioteca d’in magister, sa dumandà sche nossa epoca saja forsa la suletta che haja emblidà il senn dal gieu e da sias reglas. Quai era pauc avant la segunda guerra mundiala, ma sche nus contemplain l’actualitad na pudain nus betg evitar la trista impressiun ch’il manco da respect per las reglas entschaivia a daventar ina constanta d’ina civilisaziun moderna en ina crisa evidenta. Sche nus schliain l’attenziun dals eveniments guerrils da quests mais e spustain ella vers las pitschnas dumondas linguisticas da noss pajais, èn las constataziuns che nus pudain far betg fitg differentas. Lain ans regurdas: avant betg belr temp cura ch’il Chantun Turitg aveva sfurzà si las reglas dal gieu confederà, instradond l’introducziun da l’englais tempriv cun prioritad visavi in linguatg naziunal. En las davosas emnas è questa schelta vegnida confirmada. Persuenter ha la Svizra romanda accentuà in corpore il princip d’in linguatg naziunal, pli concret dal tudestg (pauc amà) sco emprim linguatg L2. Ella è vegnida sustegnida dals chantuns da la Svizra dal nord-ost che cunfineschan cun la Svizra franzosa. Questa paisa dal problem era prevedibla. En quasi tut ils gieus datti perdents e victurs, ma en quest cas na ves’ins betg tgi che pudess gudagnar insatge en in conflict adina pli accentuà. Ins survegn plitost l’impressiun ch’il perdent saja l’entir pajais che assista alls sperdita da considerablas ressursas linguisticas – e culturalas – che vegnan unfridas sin l’altar d’interess particulars, surtut quels dal Chantun Turitg. Da l’autra vart stat l’impotenza da la Confederaziun privada d’instruments per defender las tendenzas communablas dad ina naziun plurilingua e pluriculturala. Ma forsa sa fa vesair a l’orizont la pussaivladad da dar ina manada al chamun e da redefinir las reglas en ina nova lescha da linguatgs federala: il Cussegl federal perpara il messadi ed il parlament vegn a s’occupar da quella en curt temp. Babylonia e la Fundaziun Linguatgs e Culturas han l’intenziun da s’engaschar intensivamain en questa materia per ch’i sa resultia ordlonder in instrument dign dad in pajais che retira ina gronda part da sia identidad a sia ritgezza linguistica e culturala.
La redacziun


text:
Sépal
En botànica, el tèrmine sepalo l'ìndica 'na fòia mudificàda che fà part del càles.
I sépali i fùrma 'l càles, giü dei vertezèi stérii del fiùr e i g'ha 'na funsiù de protesiù.
Ensèma ai pétali i fùrma el peregóne, e 'n divèrse famìe botàniche i è mudificàcc, ridócc o adiritüra i gh'è gne piö. En chèsto càzo se pàrla piö de sépali e pétali ma de tépali compàgn che 'ndèl zèner Tulipa.
El nömer dei sépali e le sò caraterìstiche le permèt de descrìer el càles:
- monosépalo: furmàt de 'n sépalo apéna,
- disépalo : furmàt de du sépali o de du tòch separàcc,
- pentasépalo : furmàt de sich sépali,
- polisépalo : che g'ha divèrsi sépali.
- dialisépalo : che g'ha divèrsi sépali individualizàcc, separàcc i ü de i óter.
- gamosépalo: i sépali i è saldàcc ensèma per de piö de la metà de la sò longhèsa.


text:
Als campiunadis mundials da skis dals juniors a Tavau hai dà in'ulteriura medaglia per la Svizra – quai en il team-event. Il quartet cun Camille Rast, Aline Danioth, Marco Odermatt e Semyel Bissig han gudagnà il final encunter ils Norvegiais. Bronz ès ì als Austriacs.
Suenter 5 cursas maina la Svizra cunquai il spievel da medaglias. Sper la medaglia d'aur en il team-event èn quai duas medaglias d'aur per Marco Odermatt en la cursa rapida el il super-G, bronz per Lars Rösti en la cursa rapida e medemamain bronz per Aline Danioth en il slalom.
La dumengia cuntinuescha il campiunadi mundial da juniors a Tavau cun la cumbinaziun dals umens (08:55/12:55) ed il super-G da las dunnas (10:25).
RR novitads 20:00


text:
Il president da l'Iran, Hassan Rohani, ha infurmà en ina brev la China, Germania, Frantscha, Gronda Britannia e Russia davart la decisiun, che l'Iran vegnia a sortir per part da la cunvegna d'atom internaziunala. L'Iran na possia betg realisar ina cunvegna, sch'ils partenaris na fetschian betg er quai, ha ditg Rohani.
Ils Stadis Unids eran sortids avant in onn da la cunvegna ed han relaschà sancziuns cunter l'Iran. Sch'ils 5 partenaris da contract aboleschian entaifer dus mais lur sancziuns da bancas ed ieli, vegnia l'Iran puspè a sa tegnair vi da la cunvegna.
RR novitads 11:00


text:
Gaudin ha fatg carriera en il militar. Dal 1987 è el stà en il corp d'instrucziun per gruppas mecanicas e ligeras. En l’onn 2000 ha el gì il commando dad ina equipa da provediment da l’OSZE a Bosnia-Erzegovina. A partir dal 2003 ha el fatg in studi al Nato «Defence College» a Roma. Suenter è el stà activ en diversas funcziuns da direcziun en il militar. Suondadas èn ulteriuras scolaziuns al «Defence College a Chicksands (GB) ed al Institut des Hautes Etudes de Défense Nationale a Paris. Dal 2008 ha Gaudin surpiglià il post sco schef dal servetsch secret dal militar. Dapi il 2016 è el attasché da defensiun en l'ambassada Svizra a Paris.
Jean-Philippe Gaudin surpiglia il post ils 1. da fanadur. Il vadais surpiglia il post da Markus Seiler che ha manà il post dapi il 2008. Seiler ha midà la fin dal 2017 en l’ uffizi per affars da l’exteriur sco secretari general.
Temp inquiet
Gaudin surpiglia il servetsch da novitads statal en ina fasa inquieta. Dal 2012 aveva in collavuratur engulà datas secretas. Era ha l’affera enturn il spiun svizzer arrestà en la Germania, Daniel Moser, chaschunà temps turbulents.
RR actualitad 17:00


text:
Curt suenter la partenza haja la crew dal Airbus russ annunzià ch'ella stoppia interrumper il sgol, ha confermà il pledader da l'eroport a Turitg. I haja dà ina envidada fallada. Là po quai dar ina flommada or dal propulsur. Ina tala hajan tenor medias plirs passagiers vesì tar il start.
Avant che sa tschentar haja l'aviun tratg rundas en il spazi aviatic enturn Constanza, per uschia reducir la quantitad da cherosin. In'atterrada cun in tanc plain fissi stada memia ristgada. Ils pumpiers hajan per segirezza spetgà enfin che l'aviun saja sa tschentà. Quai saja stà in proceder normal tenor il pledader dal eroport, Stocker.
Uschia ha l'eroplan stuì sgular per laschar giu cherosin
RR novitads 18:00


text:
Durant l'ultima stagiun da ballape en Svizra hai dà tar mintga terz gieu da las duas ligas autas, violenza u schizunt greva violenza. Quai mussa il nov rapport da l'Uffizi federal da polizia Fedpol. Betg quintà ha l'uffizi ils radund 150 gieus senza aspectaturs. En cumparegliaziun bler pli paschaivel èsi en las duas ligas autas dal hockey sin glatsch. Là hai tenor il Fedpol be dà violenza tar mintga 10avla partida.
En il register da hooligans eran nudads il zercladur passà 1'525 persunas. Be 23 da quellas èn dunnas. 1'089 dals registrads han ina colliaziun tar il ballape e 493 tar il hockey.
Ils delicts pli frequents da hooligans ch'èn vegnids registrads enfin il zercladur 2020 èn stads violaziun da la pasch publica (387), surpassaments da la lescha davart materials explosivs (298) ed il scumond da zuppentar la fatscha (251) sco er violenza e smanatschas cunter funcziunaris (168).


text:
cuntegn
Ulteriur Grischun
-
Incendi destruescha chasa cun stalla
A Schiers è ina chasa cun stalla arsa dal tuttafatg il glindesdi saira. Dus uffants, ch’eran persuls a chasa, èn vegnids transportads en l'ospital per ina controlla. Els han però anc la medema saira pudì bandunar l'ospital.
Sco quai che la polizia communitgeschan, hajan er pliras chauras pudì vegnir salvadas ad uras ord la stalla. La raschun per l'incendi n'èn anc betg enconuschenta. Tut en tut èn stads en acziun 80 pumpiers, policists e sanitaris.
RR novitads 09:00


text:
Las duas chombras n'èn però betg perina en tut ils puncts. Vai tenor il Cussegl dals chantuns ed il Cussegl federal duai en l'avegnir be pli vegnir discurrì englais tranter ils pilots e la segirezza aviatica. Fin oz po la communicaziun via func succeder en ina lingua naziunala u en englais. Uschia stuessan er pilots da l'aviatica da sport far examens d'englais correspundents. La fatschenta va cunquai puspè enavos en il Cussegl naziunal.
Pilots da helicopter era suenter ils 60
Il parlament vul impedir che pilots da helicopter ston ir en pensiun cun 60 onns. Senza cuntravusch ha il Cussegl dals chantuns approvà ina moziun ord il Cussegl naziunal che pretenda da renunziar sin questa limita da vegliadetgna. La moziun sa drizza cunter ina ordinaziun da l’Uniun europeica che prevesa da limitar la vegliadetgna per sgular helicopters sin 60 onns. La Svizra avess da surpiglias las leschas ma il mument vala ina excepziun.
Refusà per encunter ha il Cussegl dals chantuns ina moziun ch’avess vulì reglar tut quai da sgols da helicopter cun leschas federalas. La raschun encunter è ch’il Cussegl dals chantuns spetga difficultads per societads aviaticas che sgolan era en l’exteriur.
RR novitads 11:00


text:
Milo Đukanović
El Milo Đukanović (cirillegh: Mилo ЂykaHoBић; Nikšić, 15 de febrar del 1962) l'è on politegh montnegrin.
L'è vun di pussee important politegh del sò paes. L'è staa president del sò paes (quand che l'era anmò 'na federazion insemma a la Serbia) del 1998 fina al 2002. L'è staa anca primm minister on mucc de voeult, la prima di quai in del 1991. Poeu, del 1997, a l'è anch el president del Partii di Sozialista Democrategh del Montnegher, el partii 'gnuu foeura de la Liga di Comunista Jugoslav.
In del 2012 l'è staa eleggiuu primm minister per la quarta voeulta.


text:
La delegaziun Svizra da tennis è ida pulit decimada al turnier olimpic a Rio. Federer, Wawrinka e Bencic n'han betg pudì far il viadi en la Brasilia. Uschia ch'i è restà Timea Bacsinszky e Martina Hingis. Bacsinszky ha gist stuì dar il singul ed il dubel il medem di.
En il singul n'h i betg tanschì, ma en il dubel cun Martina Hingis schon. Ellas han cuntanschì ils 8avels finals suenter ch'ellas han battì las australianas Daria Gavrilova e Samantha Stosur. Il gieu è ì a fin suenter trais sets cun 6:4, 4:6 e 6:2.
Uss cunter las Americanas
En l'otgavelfinal fruntan Hingis e Bacsinszky sin Bethanie Mattek-Sands e Coco Vandeweghe dals Stadis Unids. Ellas han gudagnà lur partida da partenza cunter il team spagnol. La partida cumenza glindesdi suentermezdi a las 15:45 uras.
RR novitads 6:00


text:
Rampogn
Rampogn o anca Repoeugn (nom ufizial in italian: Ramponio Verna) l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l cunta 461 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 4,9 km² e ona densità de 94 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Scin, Lain, Lanz, Pej, Valsòlda.
El paes l'è staa decoraa cont ona Medaja al Valor per i sfòrz de la soa popolazion a favor de la Resitenza partisana duranta la Segonda Guerra Mondial.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Rampogn l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Beschreibung
Vreni Netzer
Lisa lascha encrescher – Lisa hat Heimweh Lisa ha nostalgia
Rumantsch Grischun, Deutsch, Italiano
Südostschweiz Buchverlag, 2005, Bestellnummer 3-905688-02-6
Lisa è ina vatga particulara, ina vatga custaivla. Ella gudogna schizunt ina concurenza da bellezza. Il pur ha fitg gugent sia Lisa, tutina venda el in di sia vatga ad in martgadant. En la citad estra , en la stalla moderna n’è Lisa dentant betg ventiraivla. Ella vegn adina pli magra e quieta perquai ch’ella lacha encrescher. Ella siema da las muntognas da l’erva savurusa …..
Antiquariat
Ähnliche Beiträge


text:
Er la qualitad dal sectur da sanadad vegn vinavant valitada positiv. Actualmain èn 75% cuntents u fitg cuntents cun la qualitad.
L'enquista represchentativa mussa però er che passa 80% dals dumandads vulan enconuscher las datas da qualitad avant ch'els sa decidan per in ospital u ina clinica.
Maun public duai premiar bunas clinicas
62% dals dumandads èn dal maini ch'il maun public duai remunerar cun daners ospitals da buna qualitad, respectivamain chastiar clinicas schlettas. Cumpareglià cun l'onn passà èn 21% dapli da quest maini.
Per la retschertga han ins dumandà 1210 persunas da l'entira Svizra.
RR novitads 10:00


text:
Nies vitg
Dalla vischnaunca tier la fracziun
Schlans schai sin 1100 m. sur mar dalla vart dil sid el cumin dalla Cadi sisum la Surselva. Politicamein tras fusiun tier la vischnaunca da Trun.
Historia
Schlans ha ina veglia historia. Quei demuossan perdetgas da temps vargai, seigi la baselgia, la caplutta, la tuor da Sais e las restonzas dil Casti sil Grep da Pradas. Habitonts
Habitonts
Igl onn 2021 quenta Schlans ca. 74 habitonts. El vitg dat ei quater menaschis purils. Il pli dallas persunas en la vegliadetga da luvrar anflan lur lavur en la regiun.
Access
Schlans ei contonschibel sur duas vias. La colligiaziun principala via Trun. La secunda via Breil ei ina laterala, ella meina via Tavanasa sur Capeder.
Cun la viafier RhB ed Auto da Posta via Trun Staziun dil tren RhB.


text:
Ins possia discutar vinavant il tema, quai manegian intginas persunas che RTR ha dumandà sin via. Sche Tujetsch schess «na» stoppian ins guardar enavant ed era patratgar vi da la figlialanza. I saja ina buna chaussa ed ins stoppia cuntinuar ils discurs; e quels vegnian a mussar ch’ins chatta ina schliaziun. Ina persuna di, ch’i fiss meglier sch’ins discurriss da l’entira Cadi
Cuntinuar discussiun tranter duas ubain trais vischnancas
L’uffizi da vischnancas dal chantun haja quintà che questa iniziativa na saja ina spassegiada, di il manader Thomas Kollegger. Sche Tujetsch schess na a l’iniziativa per lantschar contractivas da fusiun en la Cadi, mussass quai a las autras vischnancas ch’ins na possia betg instradar quai project. Mo alura possian quellas guardar co vinavant.
Forsa dessi in pass intermediar, per exempel che duas ubain trais vischnancas cuntinueschan las discussiuns da fusiun. In pau pli cumplitgà saja quai perquai che duas vischnancas, Mustér e Trun, hajan anc in cussegl da vischnanca e Medel e Sumvitg ina radunanza communala.
Vischnancas fermas
La vista da l’uffizi per vischnancas saja, ch’ins veglia paucas dentant fermas vischnancas, di Thomas Kollegger. Ed en quel senn veglian els animar las vischnancas da cuntinuar questa via. La realitad mussia, ch’i dovria pass intermediars, e quai na saja betg insatge negativ.
RR actualitad 08:00


text:
Il 2016 saja stà in onn difficil, di Jürg Schmid, il directur da Svizra Turissem. Ma las perspectivas sajan malgrà tut empermettentas.
Nus avain in plus en las citads ed nus avain in minus en las Alps. Ma quai minus vegn pli pitschens. Nus chattain pia il funs suenter blers onns cun las consequenzas dal ferm franc svizzer
Vinavant sut squitsch è pia la hotellaria en las regiuns muntagnardas. Quai sa era il president da hotelleriesuisse, il Grischun Andreas Züllig.
'Supplement svizzer' sto davent
En trais secturs vulan els perquai augmentar lur stentas.
Primo la structura da custs. Impurtant sajan cooperaziuns da cumpra tranter ils hotels per uschia survegnir cundiziuns pli favuraivlas dals furniturs. E cunter l'augment da pretsch nungiustifitgà per products da l’exteriur cumbattian els cun l'iniziativa per pretschs gists (Fairpreis-Iniziative).
«Sche jau cumprel in furn per la cuschina che custa tranter 35’000 e 40’000 francs ed il medem producent venda quels en Germania per 10’000 enfin 15’000 euros pli favuraivel lura na pos jau betg cumprar en l'exteriur mabain stos cumprar tar il furnitur en Svizra e pajar in augment da 20% enfin 30%. Quai na va betg, cun quai stuain nus far fin».
Nova clamada multimediala
Secundo cumbattan els la mancanza da persunal qualifitgà cun la nova professiun da la spezialista ni il spezialist per la communicaziun d'hotel. Il futur ina funcziun clav en tut ils manaschis, è Züllig persvas.
«Las giuvnas ed ils giuvens na vulan betg pli far l’emprendissadi classic en il service ni en cuschina ni a la recepziun mabain ch’ins po lavurar ed haja era la survista da l’entir manaschi en in hotel». Abilitads da communitgar cun ils meds novs d'internet e social media ed enconuschientschas da linguas sajan adina pli fitg dumandadas. Il nov emprendissadi vegni encunter a la giuventetgna ed era als hotels che tschertgian urgentamain persunas cun in tal profil.
Cunter clausulas abusivas
E terzio vulan els cuntinuar lur cumbat cunter las cundiziuns discriminantas da las plattafurmas da cudeschar grondas. Els na sajan betg cunter talas plattafurmas, accentuescha Andreas Züllig. Per ils hotels pitschens e per cuntanscher novs clients sajan ellas impurtantas. Mo da scumandar als hotels da porscher sin lur atgna pagina internet precis pli favuraivels che quels sin la plattafurma na giaja simplamain betg.
«Quai fiss sco da dir ad in pur ch’el na dastga betg vender ses tartuffels en la butia da ses bain puril pli favuraivel che quai ch’el venda els al grossist. Quai è ina restricziun dal martgà. Nus stuain pudair offrir noss products per il pretsch che nus vulain e là nua che nus vulain». I saja impurtant da pudair rinforzar la atgna pagina internet. Ils pajais vischins hajan gia scumandà talas clausulas. La Svizra stoppia trair suenter per betg avair in dischavantatg, pretenda Züllig. Ella sessiun da primavaira tracta il parlament ina moziun correspundenta.
Tut en tut èn Jürg Schmid sco era Andreas Züllig da buna speranza ch'il 2017 vegn a purtar in lev plus tar las pernottaziuns. Mo sco adina el turissem dependi bler da l'aura. Sche lezza è buna lura saja gia bler pussaivel.


text:
La Tirchia e la Germania sajan fitg impurtants partenaris d'allianza, ha ditg Yildirim. Quai na muntia però betg che la Tirchia na vegnia betg a reagir sin la resoluziun.
La Tirchia snega anc adina ils schabetgs dal genocid istoric d’Armens d’avant passa 100 onns. La Germania ha renconuschì las atrocitads che l’Imperi osmanic aveva commess en la Namibia d’ozendi. Istorichers quintan che tranter 800'000 e 1,5 milliuns persunas sajan daventadas unfrendas dal genocid.
Resoluziun dispitaivla
La resoluziun è stada dispitaivla, ma è vegnida approvada cleramain cun ina cuntravusch ed in'abstenziun, ha communitgà il president dal Bundestag, Norbert Lammert. La resoluziun era vegnida instradada da las partidas CDU, SPD e dals Verds.
Tirchia ha reagì immediat
Ch'il Bundestag ha renconuschì il genocid als Armens vegn ad avair consequenzas seriusas per la relaziun dals dus pajais, quai ha ditg il president tirc, Recep Tayyip Erdogan. Sco emprim pass aveva la Tirchia clamà enavos ses ambassadur a Berlin. Vitiers aveva la regenza tirca cità l'ambassadur tudestg en il ministeri da l'exteriur ad Ankara.
Herero: Er Germania vul rugar per perdun
La Germania sezza aveva lung temp snegà da valitar la suppressiun da la revolta dal pievel da Herero en la Namibia avant passa 100 onns sco genocid. Millis persunas eran lura vegnidas chatschadas en champs che purtavan gia lura la l’expressiun ‘champ da concentraziun’.
Tenor indicaziuns dal Museum istoric tudestg han in fin dus terzs da tuts Hereros pers lur vita. L’impuls era stada ina revolta sanguinusa cunter ils patruns colonials tudestgs.
Fin la fin dal 2016 duai quai dar ina decleraziun da reconciliaziun communabla da la Germania e la Namibia. En questa decleraziun vul Berlin dumandar la Namibia per perdun. Igl è però anc nuncler sch’i vegn a dar in’indemnisaziun.
RR novitads 14:00 / 03.06.2016 - 12:00


text:
Il Tribunal administrativ chantunal ha refusà il recurs encunter il project d'in manaschi per elavuraziun da charn en Val Müstair. Il manaschi è ina part dad in project da svilup regiunal da la societad «Agricultura Jaura» che cumpiglia ina latgaria, in center per elavuraziun da charn ed in center per elavuraziun da graun.
Tema da concurrenza
Il recurs è vegnì dad in mazler. Quel ha pretendì ch'il center dad elavuraziun da charn che vegnia sustegnì da chantun e confederaziun saja ina concurrenza per el. Il Tribunal chantunal ha sbittà il recurs cun l’argument ch'il mazler n’haja betg offrì la pussaivladad da mazzar e n’haja era betg lavurà tenor criteris dal label Bio Suisse il mument cura ch'il project è vegnì inoltrà. Uschia na saja il center dad elavuraziun da charn planisà betg ina concurrenza.
La societad «Agricultura Jaura» po ussa cuntinuar cun la realisaziun dal project.
RR novitads 18:00


text:
Mülligen
Mülligen a l'è un cumün svizzer del distret de Brugg. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 956 abitant e una süperfiss de 3.16 km², e al se tröva a una altitüden de 363 meter sura al livel del mar.
El cumün de Mülligen a l'è tacaa ai cumün de Birmenstorf , Birr, Hausen, Lupfig, Windisch.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Mülligen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Chor viril Ligia Grischa – Cantei Romontschs
Il 1972 han ils umens dal chor viril Ligia Grischa e lur dirigent Ernst Schweri registrà la platta «Cantei Romontschs». Sin quel èn da chattar 12 chanzuns popularas rumantschas. Il chor è vegnì fundà 1852 ed ha davent l’entschatta gì l’intent da promover e cultivar il chant rumantsch. Bain inqual commember dal chor è daventà scolast da musica ubain dirigent en auters vitgs. Gia baud han els era gia registrà chanzuns rumantschas, l’emprima registraziun da La Ligia Grischa en l’archiv da RTR è dal 1941. Quai èn dentant be singulas chanzuns registradas sin bindel magnetic. Cun lur platta «Cantei Romontschs» ha il chor fatg sia emprima registraziun cumpletta e cun quai era scrit istorgia da musica. Igl è l’emprima platta d’in chor rumantsch.
Benni & Others – Carezzas
Quai è l’album da debut da Benedetto Vigne ensemen cun 12 amis. Nov atgnas chanzuns ed in arranschament da Benedetto Vigne sco era ina chanzun scritta da Hans Durrer èn rimnadas sin questa platta. Igl è musica tipica per ils onns 70 che tuna suenter Bob Dylan, The Doors e Simon & Garfunkel – simplamain tut per surmiran. Benni & Others n’èra betg ina gruppa fixa mabain ina ch’è adina puspè sa midada. Quella platta n’è betg be stada per Benedetto Vigne il debut commerzial. Era per Corin Curschellas ha quella purtà ina sort debut: Sin quest album chanta ella per l’emprima giada ina chanzun rumantscha.
Vico Torriani e seis cumpagns Engiadinais – Allegra Allegra
«Kalkutta liegt am Ganges» ubain «In der Schweiz» èn gronds hits da Vico Torriani ch’èn famus era lunsch sur ils cunfins svizzers. Durant sia carriera ha el vendì passa 20 milliuns portatuns ed è era daventà en la televisiun in grond star. Sper ils gronds hits datti era chanzuns popularas rumantschas sin plattas sco per exempel «Dorma bain» u «Allegra, Allegra». Quai è era il titel da la platta dal 1975 che Torriani ha registrà ensemen cun in chor maschadà ad hoc da Samedan.
Chapella famiglia Erni – Salüds da l’Engiadina
Anton Erni da Tschlin ha fundà la chapella da famiglia cura che ses uffants Annina, Mengia e Jachen gievan anc a scola. Dapi lura tutga la famiglia Erni tar il repertori da la musica populara da l’Engiadina. En il decurs dal temp han era ils uffants d’Anton Erni e gia la proxima generaziun manà enavant la tradiziun da far musica. Il 1992 han els registrà la platta «Salüds da l’Engiadina». Perquai che la famiglia Erni è creschida ad in crescher sur ils decennis è vegnì furmà cun il temp duas furmaziuns: La chapella famiglia Erni e la Chapella Engiadina. «Salüds da l’Engiadina» è l’emprim album cun musica dad omaduas furmaziuns ord questa gronda famiglia musicala da l’Engiadina.


text:
La cumissiun vegn manada dal politicher da la Lega dei Ticinesi Daniele Caverzasio. El di che politichers e politicras da diversas partidas han fatg la dumonda per renumnar las vias. En in'emprima etappa sajan ins vid tschertgar dunnas che han furmà Mendrisio, di Caverzasio. «Per far quai avain nus sustegn dad istoricras ed istorichers» di il politicher, al qual stat a cor l'egualitad tranter dunnas ed umens.
Be gist duas vias han entant nums da dunnas a Mendrisio. Enfin Nadal vul ins otg dapli. Quai pudess esser Linda Brenni che era l'emprima cussegliera communala da Mendrisio u l'architecta indigena Flora Ruchat ch'è daventada l'emprima professura ordinaria a l'ETH a Turitg. I saja en emprima lingia il signal ch'ins dettia cun il midament. Per las persunas na sa mida nagut, mo per paucs forsa l'adressa. Ma il signal sco tal saja impurtant, di Caverzasio. Numnadamain per ch'i sa sviluppia ina midada da mentalitad.
Quai di era la scienziada da l'institut per la perscrutaziun dal gener da l'Universitad da Basilea Deborah Oliveira. Dunnas suenter la qualas ch'ins pudess numnar vias ni plazzas sajan avant maun. La percepziun da l'istorgia saja defurmada. Il problem saja dentant che l'istorgia è vegnida scritta dad umens davart umens. Perquai èsi pli difficil da chattar ils nums da las dunnas. Ma i saja impurtant che quai vegnia fatg. Dunnas hajan contribuì gist uschia in' impurtanta part per la societad sco umens, di ella.
Cuira ha 8 vias cun nums da dunnas
La citad da Cuira ha 350 vias. 60 da quellas èn numnadas tenor persunas. Da quellas portian 8 nums feminins, di il responsabel per il svilup urban en la citad principala dal Grischun, Andreas Pöhl. Sch'ins haja ina nova via fetschian ins adina duas propostas – ina masculina ed ina feminina. Dentant planisà da renumnar vias n'hajan els betg. In excepziun hai dà tar la Zeughausstrasse che è vegnida renumnada en Kauffmannstrasse suenter la pictura Angelika Kauffmann.
Era autras citads han plitost ina bilantscha magra. Uschia ha num a Basilea mintga 13avla via tenor ina dunnas ed a Berna mintga 6avla. Dentant datti en tuttas duas citads sumegliants projects sco a Mendrisio.


text:
Nilou è ina giuvna che viva a Teheran e siemia d'ina vita en Svizra. D'in martgadant sin via cumpra ella in manual per emprender la lingua svizra. Ella emprenda quella lingua ed arriva in di a Turitg, nua ch'ella realisescha che nagin chapescha ella. La raschun: Nilou ha emprendì rumantsch. Cun l'agid d'ina dunna rumantscha datti dentant tuttina in happy end, in vaira dultsch e plain clischés – tipic per ina paraula. Il reschissur dal film è Amir Hamz, in Iranais che è creschì si en Germania ed en Svizra. Discurrì iranais (cun suttitels rumantsch grischun), tudestg e sursilvan. [Tenor rtr].
(Foto simbolica: Steve Evans from Citizen of the World / CC BY 2.0)


text:
Il 2. concil vatican ha rescuvretg in grondius maletg per circumscriver la Baselgia. El tschontscha dil «Pievel da Diu sin via». La cuminonza cartenta ei gie en moviment. La veta d’in cristian semeglia igl esser sin via sco in pelegrin.
Pil pli vegn il pievel eligiu dil Veder Testament numnaus il «Pievel da Diu». Il Niev Testament repren quei maletg per il pievel cristian. La brev als Hebrès encuraschescha da star perseveronts sco Abraham e Moses e «cuorer cun perseveronza la cuorsa fixada per nus» (Heb 12,1).
Questa pagina porscha e commentescha differents texts biblics tenor igl uorden liturgic. Plinavon metta ella a disposiziun extracts dil 2. concil vatican.
La Bibla fuorma il fundament dalla teologia e cardientscha cristiana. Cuorts commentaris dattan ina clav per capir meglier ils texts biblics dalla dumengia tenor igl uorden liturgic.
Il 2. concil vatican ha dau in niev lungatg e novs impuls alla baselgia. Differents schatgs ord ils numerus texts dil concil pastoral duein dar in’idea da quei grond eveniment ed animar sin nies agen pelegrinadi.
Cun agid da quei simbol san las contribuziuns davart ils texts biblics vegnir abonnadas cun il sistem da RSS.


text:
Tar Ringier ha il nov directur lavurà a moda intensiva vid la transfurmaziun digitala. Quai è tenor Vincent Augustin betg mo fitg impurtant per RTR, mabain per l’entira SSR, cunquai ch’il directur RTR ha era part da la direcziun generala da la SSR. Quai saja, surtut tar RTR, fitg impurtant per era cuntanscher ils consuments giuvens.
Nus stuain far programs e cuntegns cun ils quals nus cuntanschain la giuventetgna.
Plinavant haja Nicolas Pernet blera experientscha en il marketing e la vendita, di Vincent Augustin. Era quai è tenor Vincent Augustin stà in impurtant criteri. Il nov directur sappia co ins possia generar novs meds finanzials. Da questa experientscha possia surtut la SSR profitar.
Idiom e derivanza n’han betg giugà ina rolla
Nicolas Pernet haja ademplì ils criteris d’experientscha. La derivanza ni era l’idiom n'haja tenor Augustin betg giugà ina rolla. Els avessan gugent preschentà ina dunna sco successura da Ladina Heimgartner. Els hajan dentant decidì tenor tut ils criteris definids e quels haja Nicolas Pernet ademplì il meglier.


text:
Vìsi capitêl
I vìsi capitêl egl'ìn di vìsi, dal brùti abitùdin, che 'l Aristòtel prìma e la Céśa catòlica dòp, i i àn tolt in 'n elèinc in dal nùmer ed sêt, per la só gravitê morêl e in dal comportamèint: difât i vìsi (ch'i s'rèven anca de piò, mo 'l nùmer 'd 7 'l è sàimper stê vìst sia dala Bìbia che dai grēc e anca dai orientêl antîg, c'ma 'n nùmer mìstic), tulènd via l'atensiòun edl òm da 'l fèr al bèin, i 'l purtarèven anca a fèr i pchê capitêl.
A in descurìva masimamèint al San Tomêś in di só scrìt dotrinêl e teològic[1].
Dòunca i set vìsi capitêl i s'rèven:
Chi vìsi chè i s'rèven per còuntra cumpinsê da 'l virtù corespondàinti: l'umiltê, la caritê, la castitê, al bèinvlér, la taimp'ràṅsa, la pasìnsia, e la diligìnsa.
Set vìsi, c'm'al i piturèva al Giôt in dla Capèla di Scrovègn a Pèdva
Manéri ed dir
Vōś lighèdi
Èter progêt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Vìsi capitêl
Colegamèint estèren
- (IT) D'indû a deśvìn al só nòm in sim'a etimo.it.


text:
Rita Cathomas Bearth crescha si durant ils onns 1950/60 a Rabius. Ella è la veglia dad otg buobas. Otg buobas e betg in sulet buob. Per il bab ch'aveva ina interpresa n'eria quai betg simpel. Savens vegniva el ris ora.
Per el era quai plitost in frust d'avair tontas buobas ed el vegniva ris ora. Puspè ina buoba. Buobas valevan simplamain pli pauc. Ins na saveva betg s'imagniar che ina buoba avess forsa pudì manar ina fatschenta ubain far da scrinaria."
Era la scolaziun n'era betg in grond tema. Tochen la fin da la scola secundara ha la Sursilvana betg savì ch'ella havessi era pudì far in gimnasi, malgrad ch' ella fiss gugent ida vinavant a scola. Ella havess gugent fatg scolasta, ses geniturs n'hajan dentant ditg ad ella: «Tge vulas ti far scolasta, ti maridas tuttina e lu.... fai insatge che ti pos duvrar.» Suenter ina scolaziun da commerci lavura ella sin biro en la fatschenta da ses bab. Curt pli tard dentant va Rita Cathomas Bearth a Turitg per pudair far vinavant quella scolaziun ch' ella ha vulì.
L'onn 1971, igl onn che las dunnas han survegnì il dretg da vuschar en Svizra viveva Rita Cathomas Bearth ensemen cun sia famiglia a Turitg. Pli tard returnan els a Cuira. Là fa ella part sco giuvna dunna dal cussegl da la citad da Cuira. Da quest temp in gremi fitg masculin. Era savevia ella strusch co la politica funcziuni ed avevi betg emprendì co distuar en gremis uschè masculins. La tradiziun muncavia. Uschia saja stà da nudar in zic ed emprender zic a zic co far allianzas e discutar.
Rita Cathomas Bearth è s'engaschada per las dunnas, per fatgs socials, per l'architectura ed era per la lingua. En blers gremis haja ella pudì lavurar e quai cun grond plaschair.


text:
Atgnamain è quai ina clera chaussa, ils 6 da december vegn il Son Niclà cun nuschs, pizieutas e tschigulattas. Ed ils gronds regals datti lura da Nadal, trais emnas pli tard dal Bambin. Ma pertge vesa il Bambin en ils Stadis Unids ora sco noss Son Niclà?
Nikolaus von Myre
Il Son Niclà sa basa sin Nikolaus von Myre. El era atgnamain in Uvestg che viveva enturn l'onn 300. Enturn Nikolaus von Myre datti pliras legendas. La pli enconuschenta: El ha regalà aur ad in um pover, per che sias figlias possian maridar. Da quella legenda vegn era la tradiziun da far pitschens regals.


text:
MS-DOS
MS-DOS a l'è staa on sistema operativ de la Microsoft in produzion dal 1982 al 2000 per i personal computer cont microprocessor x86. Finna al rivà de Windows 95 a l'è staa el sistema pussee doperaa in di personal computer.
A l'éra on sistema DOS, intregament a riga de comand, monoutent e monotask. N'hinn staa relassaa di interfasc grafich e di software che permetten on limitaa multitasking. I sistema de la familia Windows 9x, 'me el Windows 95, el Windows 98 o el Windows Me, eren fondaa in sul kernel del MS-DOS.


text:
Dal temp da guerra regnava en Grischun la stgarsezza. Ins saveva betg cumprar quai ch'ins vuleva, ma be quai ch'ins dastgava. Da mangiativas e savun, sur charvun e laina fin als chalzers era raziunà tut.
Senza las marcas na gieva nagut
Senza las marcas na deva quai gnanca la raziun. Ils commerziants avevan da prender en cunter tut exact e tatgar las marcas, ils cupons, en quaderns per savair empustar puspè martganzia nova.
L'onn 2005 aveva Maria Vonzun dad Ardez raquintà en ils Cuntrasts da RTR davart il mintgadi cun las marcas da raziunament – e dal grond avantatg dad avair gì ina pitschna agricultura:
Anc en l'Emprima Guerra mundiala aveva la populaziun svizra patì fom. Observond, co che la partida naziunalsocialistica NSDAP creschiva en Germania ad in crescher e cun ella er il privel dad ina proxima guerra, aveva la Svizra procurà per ina meglra organisaziun dal provediment da sia populaziun.
Cun organisaziun acribica cunter la fomina
Basa da pudair garantir mangiativas per tuttas e tuts era il plan Wahlen, numnà tenor ses iniziant, il professer Friedrich Traugott Wahlen. Tenor quel plan è vegnì mess cun tut la forza en la producziun agrara – la uschenumnada «Anbauschlacht». Mintga toc terren, adattà u betg, vegniva transmidà en in er da tartuffels.
Per evitar, che quels ch'avevan raps cumpravan tut, aveva da procurar il raziunament e la controlla exacta da pretschs e chastis per tgi che na sa tegneva betg vi da las reglas.
1,5 giaglinas per persuna
Il paun per exempel na dastgeva betg vegnir cumprà frestg. El era raziunà e vegniva schlunganà perfin cun tartuffels, sch'i vegniva massa stretg. Charn savevan ins be mangiar tschintg giadas l'emna – e gnanca avair agens animals preservava da la controlla stretga, sco che Maria Vonzun dad Ardez quintava da las giaglinas. Quellas eran limitadas a 1,5 giaglinas per persuna:
Il reschim da raziunament era pir vegnì schluccà trais onns suenter la fin da la guerra. Massa gronda era la destrucziun da la guerra en tut l'Europa.


text:
Tschient milli catolics sa legran sch'els pon etupar il papa. Il papa è lur capo ed ha ina gronda muntada e bler pussanza en la baselgia catolica.
Elecziun d'in nov papa
In nov papa na vegn betg uschè stedi elegì. Normalmein resta in papa fin ch'el mora. Sia elecziun è ina gronda chaussa. Eleger in papa dastgan be cardinals sut 80 onns. Quella elecziun vegn era numnada conclav. Il Minisguard declera perquai co ch'in nov papa vegn elegì.
Differenza tranter catolics e refurmas
Pertge han autras baselgias nagin manader sco il papa?
La moda papala
Saja quai durant messa, sin in viadi u a chaschun da visitas uffizialas, adina ha il Papa en chalzers cotschens. È questa colur cotschna ina regla dal Vatican u simplamain il gust persunal dal Papa? Il Minisguard declera las prescripziuns e las preferenzas da la moda papala.
Il papa - 2000 onns e bleras midadas
Durant 2000 onns è la lavur, l'impurtanza e la vita dal papa sa midada.
Papa Francestg visita la Svizra
Ils 21 da zercladur 2018 è arrivà a Genevra in giast tut spezial: papa Francestg visita per l'emprima giada la Svizra. In dals puncts culminants è la messa en las hallas da la Palexpo cun passa 40'000 cartents.


text:
Per alarmar ils abitants en situaziuns da privel datti en mintga vitg sirenas. Ina giada per onn vegnan quellas mintgamai testadas. Quai è per il pli la suletta giada ch'ins auda las sirenas. Mo tge muntan ils differents tuns e tge èsi da far?
Ina giada per onn vegnan las sirenas en l'entira Svizra testadas. Quai è mintgamai la mesemna da l'emprima emna da favrer a las 13.30. Cun ils tests vegn guardà che las sirenas funcziunan lura era en cas da privel. Las medias orienteschan mintgamai ordavant davart il test, uschia ch'ins na piglia betg tema cura ch'i tiba. È la sirena d'udir insacura auter, lura èsi vairamain da reagir.
Ils differents tuns - differents alarms
I dat dus differents tuns da sirena en Svizra. In è per l'alarm general e l'auter è l'alarm d'aua. Tut tenor alarm èsi da reagir auter.
L'alarm general ha in tun che va regular si e giu. Il tun cuzza mintgamai ina minuta. Tranteren datti lura ina pausa da duas minutas.
Sche quai alarm tuna, lura èsi immediat da tschentar en il radio. Al radio vegni ditg, pertge ch'i dat l'alarm e tge ch'igl è da far. Era en cas ch'i fiss in alarm fauss vegn quai communitgà al radio.
Sco segund èsi da far quai ch'è vegnì ditg en il radio.
E sco terz èsi era d'infurmar ils vischins. I pudess esser che quels n'han betg udì l'alarm.
Ditg curt: l'alarm dat il cumond da tadlar radio e da s'infurmar tge ch'è capità.
L'alarm d'aua tuna auter che l'alarm general. Igl è in tun constant da 20 secundas, suandà d'ina pausa da 10 secundas. Quai sa repeta 12 giadas.
Quai alarm vegn duvrà en lieus che giaschan pli bas ch'in lai da serra. Quai en cas ch'in mir rumpess e l'aua dal lai pudess innundar ils lieus. Sche quai alarm tuna, lura èsi immediat da bandunar il lieu ed ir en lieu nua che l'aua na po betg tanscher. Per exempel en ina part pli auta dal vitg.
Sco segund èsi puspè da tadlar radio. Là vegn infurmà tge ch'è capità e tge ch'igl è da far sco proxim.
Sch'ins abita en in lieu nua che quai po capitar, lura èsi impurtant da s'infurmar. La vischnanca reparta regularmain broschuras d'infurmaziun nua ch'infurmeschan nua ch'igl è dad ir en cas dad in alarm d'aua.
Co eri avant il temp da las sirenas?
Era avant ch'i deva sirenas vegniva alarmà ils abitants da privels, sco per exempel cura ch'i brischava insanua. Augustin Killias, l'iniziant dal museum da Laax, raquinta co ch'i vegniva alarmà pli baud.
Co eri avant il temp da las sirenas?
Era avant ch'i deva sirenas vegniva alarmà ils abitants da privels, sco per exempel cura ch'i brischava insanua. Augustin Killias, l'iniziant dal museum da Laax, raquinta co ch'i vegniva alarmà pli baud.


text:
Muraia Cineja
La Muraia Cineja (長城, 长城, Chángchéng), é na muraia lungiscima tla Cina, che aladô dles mosoraziuns cun i rais infracöci dl 2009 dess ester stada lungia 8.852 km, ca. 2500 de plü respet a chi che gnô aratá denant (6350 km) -danter chisc ca. 350 km de trincees y ca. 2250 km de defenüdes naturales.
Ara é gnüda fata sö a pié ia dal 215 dan C. por orenté dl imparadú Qin Shi Huangdi y süa costruziun é jüda inant cina al XIV seco. Ara é danter les set morvëies dl monn modern y patrimone dl’umanité UNESCO dal 1987.


text:
Eine Reise Richtung Somme-Bucht und durch die gesamte Region Hauts-de-France, um ein aussergewöhnliches Naturgebiet zu entdecken, das als Europas grösster Knotenpunkt für den Vogelzug gilt.
Benoît Aymon
Passe-moi les jumelles (RTS)
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.