text:
Ruanda
El Ruanda (Rwanda in lengua kinyarwanda) a l'è un paes de l'Africa urientala.
A l'è tacaa al Burundi, a l'Uganda, a la Repüblica Demucratica del Congo e a la Tanzania.
La capital a l'è Kigali.
Al gh'ha una süperfiss de 26.798 km² e una pupulaziun de pressapoch 7.600.000 abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Ruanda a l'è staa un pussediment de la Germania del 1903 al 1919 e del Belgi (insema cunt el Burundi, cunt el nom Ruanda-Urundi) fina al 1962, quand che l'ha utegnüü l'indipendenza.
I dò etnij principaj del paes, i Hutu e i Tutsi, hann semper cumbatüü intra de lur. Intra l'april e'l lüj del 1994 a l'è sücedüü vün di genucidi püssee grand de la storia, cun püssee de 800.000 mort intra i Tutsi.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Ruanda (nom ufizial: Repubulika y'u Rwanda / République du Rwanda / Republic of Rwanda) a l'è una repübliga.
El president a l'è el Paul Kagame (del 2000).
El prim minister a l'è el Pierre Habumuremyi (del 2011).


c: text/html

text:
Melìd
Melìd (Meleti in Italian) l'è un cumün del süd de la pruìncia de Lod, Lumbardia, che el g'ha urigin adiritüra in de l'Età de mezz.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'é stái prüpretá de diverse famiglie: i Stampa, i Pusterla, i Selvatico, i Corno. L'é stái adiritüra del vésc de Lod che, in del 1344, l'é stái custrett a dághel ai Visconti.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Melìd l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cultüra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gh'é tré bele custrüsión de véd:
- la cesa de la paróchia (San Cristofer), cun i afrésc del pitùr ludesán Felice Vanelli.
- la cesina di Sant Quirico e Giülita
- el castell.
Alter futugrafìi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gass natüral
El gass natüral l'è el cumbüstibil fosil gasus che l'è faa suratütt de metan ed una quantità impurtanta de alter gass 'me l'etan, el prupan, el butan (e alter idrucarbür püsee pesant che vegnen pöö traa via 'me cundensaa ), l'anidrit carbonica, l'Asott, l'eli e'l sulfür de idrogen.
El gass natüral el se pö truall insema al petroli e'l carbun o anca indeperlüü. I gass ricch de metan che se fann per decumpusisiun anaerobica di materiaj urganich minga-fosil a hinn ciamaa biugass. El biugass se pö truall anca in dij marscit, in dij padü e se pö ciapall de la ruera e del letamm per sürbüidüra.
Prima de duprall 'me cumbüstibil, el gass natürall l'è lauraa per tö via tücc i alter cumpunent asca el metan: el gass natüral cun dumà el metal l'è ciamaa gass natüral sücc


text:
Giüsepina Baker
Giüsepina Baker, (San Lüìs, USA, 3 de giügn 1906 - Paris 12 d'aprìl 1975) l'è stai una cantanta, balerina, e atùra americana, natüralisada francesa.
L'é cunussüda per el sò vestìd de scena, fài sulament de banàn. L’é stai la prima, in di ann 20 a balà in toplees.
Biugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nasüda in America, da Carrie McDonald e da d'Eddie Carson, la gheva urigina afro-americana e india. La se ciameva, in realtà Freda Josephine McDonald. L'ha cumincàd a balà vers i 10 ann, quan che l'ha venciüd a Broadway un cuncurs.
La s'è trasferida in Francia amò giùina, e l'ha utegnüd el pasapòrt francés in del 1937, quan che la s'è cunvertida al Giüdaìsm per spusà Jean Lion. L'é stai la prima dona americana a ricév la Crùs de Guera, la masima unurificensa francesa de la secunda guera mundial, per avé difés i diritt d'i suldà e d'i pover.
L'ha cuntinüàd tüta la vita a bàtess cuntra o pregiüdìsi rasiài e cuntra le fiöle abandunade chi vegnen viulentade e lasade al sò destin. La tristésa püsee granda che la g'ha vìd l'è stai quela de pudì miga vegg fiöi, perché quan che l'é restada incinta, l'ha crupmàd el fiöl mort. Per chel mutìu chì, cun Jo Bouillon, sò secund òmm, in del 1947 l'ha töi la pusiòn de Milandes en Dordogne, indué che l'ha tiràd sü ben 12 fiulìn, e g'ha dài el nùm de Tribù dl'Arcubalèn. L'ha anca urganisàd cencert e show pròpi per investì tütt in de l'asistensa d'i fiulìn abandunàd.
L'è morta a Parigi, el 12 d'aprìl 1975, per un'emuragia cerebràl.
Amò incö la vegn ricurdada cume esempi e bandiera de tuleransa e rispett per le diversità.
I sò film[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1927: La Revue des revues de Joé Francys e Alex Napals
- 1927: La Sirène des tropiques de Henri Etiévant e Mario Nalpas: Papitou
- 1928 Le Pompier des Folies Bergère (Curmetragg anónim)
- 1929: La Folie du jour de Joé Francys
- 1929: Die Frauen von Folies Bergères de J. Francys & Max Obal "versiòn tudesca del film de prima"
- 1934: Zouzou de Marc Allégret: Zouzou
- 1935: Princesse Tam Tam de Edmond T. Gréville: Aouïna
- 1940: Moulin Rouge de Yves Mirande
- 1940-1945: Fausse alerte de Jacques de Baroncelli: Zazou Clairon
- 1954: An Jedem Finger Zehn de Erik Ode: una cantanta
- 1955: Carroussel des variétés - Carosello del varietà de Aldo Bonaldi e Aldo Quinti
Alter futugrafii[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
-
Giüsepina Baker, intant che la bala el Charleston, 1926
-
Giüsepina Baker, in La Revue des Revues in del 1927 (Foto de Walery)
-
Amò cul sò tutù de banan, in del 1927, ai Folies Bergère
-
-
In del 1949
-
Amò in del 1949
-
-
In del 1951


text:
Longitüda
La longitüda o lungitüdin l'è la cuurdinada geugrafica che la diss la distanza angular de un quai punt de la süperfiss dela Tèra dal meridian fundamental u meridian de Greenwich. Chel angùl chì l'è misüràà in gradi duperanda un piàn perpendicular a l'ass dela Tèra e al pö andà da 0° (meridian del Greenwich) a 180° E e da 0° a 180°W. Uviament i meridian 180° E e 180 °W hinn ul stèss meridian, cjamàà antimeridian de Greenwich.
Ul meridian de riferimeent al pö vèss anca un olter, l'è minga necessari c'al sia quel de Greenwich: ad esempi, in Italia l'è suveent duperàà quel de Monte Mario.
Vist che ul meridian 0 l' ul centru del Füüss uràri 0, ul meridian 180° l'è cjamàà anca linea del cambiament de data.


text:
Siblingen
Siblingen a l'è un cumün svizzer del Canton Sciafüsa. Al gh’ha pressapoch 758 abitant e una süperfiss de 9.42 km², e al se tröva a una altitüden de 508 meter sura al livel del mar.
El cumün de Siblingen a l'è tacaa ai cumün de Beringen, Gächlingen, Hemmental, Löhningen, Neunkirch, Schleitheim.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Erur in de la funzion Cite: Marcatore
non valido; non è stato indicato alcun testo per il marcatore
SH_stat


text:
Murterun
Murterun (nom ufizial in italian Morterone) al è un cumün de 38 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cunt una süperfis de 13,5 km² e una densitaa de 3 ab./km² suta al Resegun, in de la Pruvincia da Lecch.
A l'è el cumün cunt la pupulaziùn püssee bassa da tüta l'Itàlia (riserca ISTAT dal 2007), anca parchè in realtaa a Murterun ghe viven dumà des persunn e el cunsej cumünal el sa tröva in del cumün de Balabi, che l'è là aren't (15 km). La pupulaziun però la crèss in di mes estif, quand che ghe riven i türista e i vegg abitant dal lögh.
Evuluzion demugrafega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nüumer de abitant del cumün de Murterun l'è mustraa in de la tabela chi de suta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
939
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 14 lüj: El Steven VIII el diventa el növ papa dopu la mort del Leun VII
- 1 agust: Bataja de Trans, in de la qual el düca Alan II de Bretagna e 'l Berengrari de Rennes baten i Vichingh e porten la fin a l'ucüpaziun scandinava de la Bretagna.
- 29 nuvember: el scumincia el regn de l'Edmund I el Vegg in Inghiltera.
- El Regn de León el riess a cunquistà la cità de Madrid aj Arab.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 13 lüj: Papa Leun VII
- 2 utuber: Gilbert de Lutaringia (n. 890)
- 27 utuber: Atelstan d'Inghiltera (n. 895)
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Padènghe
Padènghe (nom uficiàl en italià: Padenghe sul Garda) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Brèsa. El g'ha 4 372 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 20 km² e 'na densità de 175 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bardolino (VR), Calvagés, Dezensà, Lazise (VR), Lonàt, Munìga, Sirmiù, Soià. L'è postàt sö la spónda bresàna del Lach de Gàrda.
De éder gh'è 'l Castèl medieàl, fàt sö entùren a l'an 1000, la piéf de San Milià, pò a lé del perìodo del medioévo, la céza parochiàla del 1600, e Palàs Barbieri, séde del municìpio, che 'l risàl presapóch al 1700.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Padènghe l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Ravello
Ravello l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Campania, en Pruvìncia de Salerno. El g'ha presapóch 2.506 abitàncc, 'na superfìce de 7 km² e 'na densità de 358 ab./km². El cunfìna coi cümü de Atrani, Gragnano (NA), Lettere (NA), Maiori, Minori, Scala, Tramonti.
De éder[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Centro Stòrich de Ravello
- el Dòm de Ravello e 'l sò pölpet, custrüìt endèl an 1272 per mà de Niccolò di Bartolomeo
- Villa Cimbrone: Giardì, Belvedere e Teràsa de l'Infinito
- Villa Rufolo: Giardì e Tor magiùr


text:
Santissima Trinità
La Trinità a l'è un dogma cristian. La parola la vegn del latin Trìnitas (che'l deriva pöö lü de trinus = tripel), una parola che l'aveva cuniaa el Tertullian che, insema a l'ünicità de Diu, al furma una dogma del cristianesim, in particular de la Gesa Catoliga, de quela Urtudossa e di ges Prutestant storigh 'me i luteran, calvinist, anglican.
Quij ges chì disen che la dutrina de l'ünicità de Diu e de la Trinità di personn de Diu la sia un'esplicitaziun di infurmaziun teulogigh che gh'hinn dent in del Növ Testament e in di laurà di prim Pader de la Gesa.
La dutrina de la Santissima Trinità la s'è desvilüpada in del Cristianesim antigh. In del prim cuncili de Nicea in del 325 d.C. a l'era staa dii cumè prim articul de fed l'ünicità de Diu e la divinità del Logos, in cunseguenza de la cuntraversia nassüda per la teulugia de Ari, che l'diseva de nò a la divinità del Logos.
El dogma de la Trinità a l'è in relaziun a la natüra divina: al dis che Diu a l'è dumà vün, ünega e assulütament semplis a l'è la sò Sustanza, ma cumün a trì Personn, che hinn istess (consüstanziaj) e distint. I trì personn (o, segund el lenguagg mütuaa de la tradiziun greca, ipostas), a hinn:
- Diu Pader, creadur del cel e de la tera;
- el Fiö: che l'ha generaa el Pader prima de la creaziun del mund, faa om in de la persona de Gesü Crist in del sen de la Vergin Maria, el Redentur.
- el Spirit Sant che'l Pader 'l a manda in del nom de Crist ai sò discepuj per fagh capì e testimunià i verità revelaa.
Al misteri de la Trinità a l'è dedicada, in de la Gesa Catoligaa, la sulenità de la Santissima Trinità, che l'è ogni an, la dumeniga dopu de la Pentecost.


text:
Paluzza
Paluzza (en furlà: Paluce) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Friuli-Venesia Giulia, en Pruvìncia de Udine, che g'ha presapóch 2.596 abitàncc, 'na superfìce de 69 km² e 'na densità de 38 ab./km². El cunfìna coi cümü de Arta Terme, Cercivento, Comeglians, Forni Avoltri, Ligosullo, Paularo, Ravascletto, Rigolato, Sutrio, Treppo Carnico.
El cümü de Paluzza l'è repartìt sö divèrse frasiù: Casteons, Cleulis, Naunina, Rivo e Timau.
Lèngua todèsca[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In de la frasiù de Timau s'pàrla ü todèsch de la famèa carinsiàna e chèsta parlàda l'è tütelàda da la lège 482/99. [1]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Marcato C., 2012, Il Plurilinguismo, Editori Laterza, Bari, pag 118.


text:
Johann Ludwig von Cobenzl
El Johann Ludwig Joseph Graf von Cobenzl (Bruxelles, 1753 - Vienna, 1809) a l'è staa on diplomatigh e omm politigh austriegh.
L'era cusin el cancellee Philipp Graf von Cobenzl. L'è staa ambassador austriegh in Russia a partì del 1779. In del 1795 l'ha tolt part a la terza spartizion de la Polonia e l'è riesii a fàggh avè a l'Austria on bell poo de territori.
Duu ann dopo l'ha firmaa cont el Napoleon el Trattaa de Campoformio e, in del 1800, l'è vegnuu minster di esteri. L'ha reconossuu el titol imperial al Napoleon, ma quest l'ha minga impedii che l'Austria la ghe movess guerra in del 1805, con la terza coalizion. La sconfitta in de la Battalia de Austerlitz l'ha segnaa la fin de la soa carrera.


text:
Dresan
Dresan (Dresano in Italian) l'è un Cumün d'la pruìncia de Milàn cun 3 075 abitànt.
El sò num el vegn da Tre seni, trì àngui in dle palüd del post: Tresseno --> Tressano --> Tresano --> Dresano.
Demugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Àlter futugrafìi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligamm de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Dresan l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc


text:
Rumania
La Rumania (România in rumen) a l'è un paes de l'Europa urientala.
La cunfina cun l'Ücraina, la Muldavia, l'Üngheria, la Serbia e la Bülgaria. El Mar Negher el bagna i sò cost.
La capital a l'è Bucarest.
La gh'ha una süperfiz de 238.391 km² e una pupulaziun de pressapoch 22 miliun d'abitant.
Dal 1 de genar del 2007 la fa part de l'Üniun Eurupea.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Rumania a l'è una repübliga.
El president a l'è el Traian Băsescu (del 2004).
El Prim Minister a l'è el Victor Ponta (del 2012).


text:
23 12
Ol dé 23 de dezèmber l'è 'l 357 ( 358 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 9 dé a finí l'an.
Ul dí 23 de dezèmber al è ul dí da pòost 357 ( 358 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 9 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1881 - Moguer (Huelva, Andalusia, Spagna): Juan Ramón Jiménez, pueta Spagnöl.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Ala (òrghen - insèt)
I àle di insècc i ghe sömèa a i àle di ozèi, ma i è mia stèse, dezà che i àle di insècc i è di espansiù piàte piàte del méso e del metatoràce di insècc; se i ozèi i à trasfurmàt ü pér de zàmfe in àle, i insècc menimà i à mia facc a méno de ü pér de zàmfe per gulà, ma i troàt la manéra per ìga i àle e tègn i sò sés zàmfe e per fàl i à slargàt fò ol méso e ‘l metatoràce. De sólet töcc i insècc i gh'à 2 pér de àli.
Töcc i insècc che a la fàze de imagine i gh’à i àle o che i ghi éra e i à perdìde co l’evolusiù de la spéce (aterismo secondàre) i è ciamàcc Pterigoti o Tisanuri, chèi che i gh’à mia öt i àle i è ciamàcc Apterigoti.
I àle di insècc i è òrghen if, cioè in di ale la pasa l’emolìnfa, che l’è ‘l sanch di insècc e gh’è i trachée che i è ol sistema che i dóvra i insècc per respirà; pròpe i nervadüre di ale i è ü di caràter piö ‘mportàncc per ricognòs i spéce di insècc e dezà che i è pròpe tàte di ólte l'è malfà ricognòsei.
De sólet i àle i è quàter, ma i pöl ès pò dóma dò o ach mancà del töt e càpita che mia sèmper i ocór per gulà, ma i è dovràde per di óter laurà.
I àle i è trasparènte, ma i pöl ès riestìde da péi (töcc i Tricoteri e tace Imenoteri Calcidoidi), da squàme, che despès i a fà dientà bèle culuràde (Lepidoteri, i farfàle) o da séra (Aleurodidi, Rhynchota, Homoptera) e alura i diènta tróbie.
Opör i ale i pöl dientà düre, sclerificàde i se ciàma élitre, e i sèrf de protesiù per l’insèt: de sólet dóma ü pér de àle i diènta düre chèle che i stà sùra, menimà l’óter pér che l'istà sóta 'l sèrf per gulà; quando che l’insèt 'l ghà de gulà 'l dèr fò i élitre, l’islàrga fò i àle e 'l gùla.


text:
Merlìn
Merlìn (Merlino in italian) l'è un cumün de de la pruìncia de Lod cun 1 818 abitant (dàto del Dic 2013 [1]).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'é stai pruprietà di Cùnt de Merlìn, l'è stai dát da Bernabó Visconti a la só dona Regina della Scala in del 1370. Dal 1647 al 1782 l'é stai pruprietà di Cùnt de Belgioioso.
El sò num forse el vegn da Latin Locum Merle.
Cultüra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gh'è una cesa dedicada a Sant Stéu martir, restaürada in del 1615; el Palási Carcassola in del la frasión Marsán, del secul XIV-XV.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Merlin l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Ligamm de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Riccò del Golfo di Spezia
Riccò del Golfo di Spezia (en lìgure: Ricò) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de La Spesia.
El g'ha 'na popolasiù de 3 638 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 36,9 km² e 'na densità de popolasiù de 99 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Beverino, Follo, La Spesia, Riomaggiore, Vernazza.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Riccò del Golfo di Spezia l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Battaja de Montereau
La battaja de Montereau l'è ona battaja di guerr napoleonigh combattuda a Montereau-Fault-Yonne, el desdott de febrar del 1814.
Menter che on esercit leaa comandaa del Carl Filipp de Schwartzenberg l'era in marcia in direzion de Paris, el Napoleon, che l'era 'dree a combatt i trupp del Blücher, l'ha ordinaa ai sò omen ona marcia forzada de cent chilometer per frontà la minascia noeuva.
El 18 de febrar i Frances s'hinn battuu 'me di leoni per salvà el sò territori e, grazzia anca a on bombardament precis de l'artijeria, hann liberaa la città de Montereau-Fault-Yonne. La battaja la gh'è costada sesmilla omen ai Austriegh e 2.500 ai Frances.


text:
Gianni Morandi
Gianni Morandi 'l è un cantànt, atōr e cundutōr televiśìṿ itagliàṅ. Al sò nóm in cumùn 'l è Gian Luigi Morandi. Na quàlc vòlta 'l è stâ anc un cumpuśidōr par di àt'r artìsta.
Biugrafìa
Gl'inìsi
Gianni Morandi al nas a Dscargalèsen in pruvèinza ed Bulåggna 'l 11 ad Dicémbar dal 1944 in un paiśèṅ d'l apenèṅ tósc-emigliàṅ da na famìja ad puvrét. Dop avér fat i òs in di baléri ad pruvìncia, Fèsti dl'Unità, cuncōrs par vóś nóvi e sagri ad paéś, al 15 'd Avrìl dal 1962 al vins al Fèstival ad Belèria e la RCA Itagliana la 'l mét sóta cuntràt. La sò prima cansòṅ l'è Andavo a cento all'ora (Mè a 'ndava a sènt a l'óra, 1962) ch'la s fa scultàr in di juke box insém a Go-kart twist, al secónd sìngul.
Al sucès
Al sucès cumerciàl al riva dabòṅ par lò cun al tèrs 45 gir Fatti mandare dalla mamma a prendere il latte (Fà-'t mandàr da tò màdar a tōr dal lat, 1963): Gianni Morandi al dvénta un fenòmen ad custùm, óltar ch'un cantànt dimóndi cgnusû, destinâ a dvintàr al sìmbul dna generasiòṅ intéra ad ragasōi insém a la turinéśa Rita Pavone. Cun In ginocchio da te (In śnòć da tè, 1964) al vins al Cantagìr e al vénd da piò 'd un migliòṅ ad còpi. Ma a n finìs minga lè. Gianni al fà vgnir fóra, òṅ da drē a c'l àtar, dimóndi sìngui cuma Non son degno di te (A n sòṅ minga dégn ad tè), Se non avessi più te (S'a n t gh'is piò), Si fa sera (A s fà sira) e La fisarmonica (Al mandśét). Soquànti ad cal canti chè i s fànan cgnósar par via ad pelìculi dal cìnema (008: Operazione ritmo ad Tullio Piacentini, par dir-'n una) o i daṅ al tìtul a di film sénsa scódśa: i musicarelli, pelìculi fati e muntàdi in présia par dasfrutàr-'n al sucès. méntar 'l éra drē a giràr òṅ ad quìst chè (In ginocchio da te) Gianni al cgnós sò mujèr Laura Efrikian: 'l è al 1966 e Morandi al s spóśa, al vins a Canzonissima e a 'l Cantagìr cun Notte di ferragosto (Nòt ad feragóst). 'L è 'l aṅ dla śvòlta: Morandi al scólta al braṅ ad Migliacci C'era un ragazzo che come me amava i Beatles e i Rolling Stones (A gh'éra un ragasōl che cuma mè a gh piaśiva i Beatles e i Rolling Stones) e al decìd ad cantàr-al.
"C'era un ragazzo che come me amava i Beatles e i Rolling Stones" però 'l à patî i cólp dal manarèṅ dla cinsùra televiśìva p'r i vèrs "mi han detto va nel Vietnam e spara ai Vietcong" (i m aṅ dit và in dal Vietnam e spara a i Vietcong) e par tuta l'atmusféra cóntar gl'Americàṅ ch'a s in lśiva dèntar. A gh'è stada anc n'interugasiòṅ in Parlamènt ch'la dgiva "Cuma a s parmét-al 'n autōr ad mùśica lśéra ad criticàr la pulìtica èstra 'd un paèś amìg cuma i Stat Unî!?". Anc la Rai e i sò funsiunàri i ìvan fat la sò figùra da fés dgénd ad cambiàr al paròli incriminàdi (Vietnam e Vietcong) cun Corfù e Cefalù. Ma a Migliacci a n gh'éra gnanc indivìś, piutòst al sò cunsìli a Morandi 'l éra qvél ad druàr "gli han detto va' nel tatatà e spara ai tatatà" pròpria par réndar ciàra la cinsùra patìda.
In dal 1967 a nas sò fióla Serena ma la mōr subìt dòp. In cal méntar Morandi 'l è custrét a partìr p'r al servìsi militàr e 'l canta sōl soquànti sighli televiśìvi: Un mondo d'amore (Un mónd 'd amōr) par Giovani, Mezzanotte fra poco (Meśanòt fra pôc) par Partitissima e Una domenica così (Na dménga acsè) par Settevoci.
Dòp al fiàsc clamuróś ad Per amore, per magia un film muśicàl ch'a fa vgnir in mènt la fòla 'd Aladèṅ, Morandi al tórna a cantàr a Canzonissima e al la vins cun Scende la pioggia (La piòva la vèṅ śò), sucès ardupiâ 'l an dòp cun Ma chi se ne importa (A n gh'in fréga gnint a ninsòṅ).
In cal perìud chè Gianni Morandi al mét in pē insém a Migliacci gl'edisiòṅ muśicàli Mimo e in dal 1970 al canta Occhi di ragazza (Oć ad ragàsa) a 'l Eurofestival 'd Amsterdam.
La criśi
In di an Stanta al gh'à un brut perìud ad criśi. Morandi al và a fónd par via dal clima ideulògic dla cuntestasiòṅ ad chi an lè e 'l è inculpâ 'd èsar un cantànt tròp alśēr, tradisiunàlista e cumerciàl. I fiōi di fiōr i n in pōlan piò 'd andàr a tōr al lat. In d'l Utóbar dal 1970 al vèṅ fisćiâ da bòna part dal pùblic dal palasport ad Turèṅ, specialmènt durànt la canta Al bar si muore (A 'l bar a s mōr).
La criśi prufesiunàla la dvénta na criśi ad vénditi, e a n sarvìs a gnint andàr a Sanremo in dal 1972 cun Vado a lavorare (A vag a lauràr), cansòṅ ch'la s piasa quàrta ma ch'la n val na cica: la criśi la dvénta anc persunàla quànd, in dal stés perìud, al matrimòni cun la Efrikian (ch'la gh'à dâ dū fiōi, la Marianna e Marco) al finìs mâl.
In dal 1975 'l incìd Il mondo di frutta candita (Al mónd ad fruta candìda), scrit dal tut da Ivano Fossati, ma 'l disc al n vénd briśa.
In dal 1977 al s iscrìv a 'l cunservatòri ad Santa Cecilia a Róma p'r imparar a sunàr al cuntrabàs ma al n s diplòma minga. In cal perìud chè al fa vgnir fóra dū canti p'r i putèṅ: Sei forte papà (At sē fòrt papà) e La befana trullallà ma sōl al prim al vénd quèl, c'l àtar 'l è 'n àtar flop.
La ripréśa
Al tórna a 'l sucès in di prim an Utànta cun i braṅ Canzoni stonate (Cansòṅ stunàdi) e Uno su mille (Oṅ su mila) e in dal 1987 al vins a 'l Festival ad Sanremo insém a Umberto Tozzi e Enrico Ruggeri cun Si può dare di più (A s pōl dar da piò). 'L an dòp al fà 'n disc insém a Lucio Dalla, al famóś Dalla/Morandi, cun la canta Chiedi chi erano i Beatles (Dmanda ch'i ér'n i Beatles) misa dèntar. In pòchi paròli, un sucès a drē c'l àtar, fiṅ a rivàr a 'l 1992 quànd al canta Banane e lampone (Banàni e lampòṅ).
Gianni Morandi al partìs cun i "cuncèrt d'l autobus", di spétàcui da l viṿ, ch'i gh'aṅ un sucès clamuróś: 270 rèplichi in di teàtar itagliàṅ, cun dal tapi impurtànti in Europa, in di Stat Unî e in dal Cànada (Palace Theatre ad New York e Maple Leaf Garden ad Turònt).
In dal 1995 al va incóra a Sanremo, cla vòlta chè insém a Barbara Cola, e al canta In amore rivànd secónd.
In d'l Utóbar dal 1996 a vèṅ fóra al disc Morandi e Gianni al tórna ad fòrsa in di prim déś pòst dla clasìfica par via di braṅ cuma Fino alla fine del mondo (fiṅ a la fiṅ dal mónd) e La Regina dell'ultimo tango (La Regìna d'l ùltim tang, cantàda a 'l Festivalbar).
Al sucès televiśìṿ
Al tórna anc a recitàr in televiśiòṅ insém a la Mara Venier in La voce del cuore (La vóś dal cōr) e Canale 5 al pòrta a cà 10 migliòṅ ad spetadōr a bòta. La Rai, da 'l cant suo, la traśmét un sò cuncèrt ("Morandi 1996" tour) in dirèta da 'l Teàtar dal Vitòri a Róma e la fa al 30% 'd ascōlt e 8 migliòṅ ad spetadōr.
Tut quél che Gianni al tóca al dvènta 'd òr: in dal 1999 Morandi 'l è al prutagunìsta dal spetàcul dal Sàbat sira C'era un ragazzo e anca chè gl'ascōlt i èṅ da la sò part: nóṿ migliòṅ.
Dopa n'atra parénteśi a 'l Fèstival ad Sanremo in dal 2000 cun al braṅ Innamorato (Inamurâ), scrit par lò da Eros Ramazzotti, ch'al finìs tèrs, Morandi in dal 2002 al tórna a preśentàr al spetàcul dal Sàbat sira ad Rai 1 (ligâ a la luterìa Itàglia), Uno di noi insém a la Lorella Cuccarini e a la Paola Cortellesi ma 'sta vòlta al lavōr 'l è più dûr: da cl'atra banda a gh'è la Maria De Filippi cun C'è posta per te e Gianni al gh'à da cuntintàr-as ad 5-6 migliòṅ ad spetadōr. Par prutestàr cóntar la batàja d'l auditel, Morandi al fa na cundusiòṅ in mudàndi.
In di an sucesìṿ, al preśénta di àtar prugràm: Stasera Gianni Morandi par Canale 5 in dal 2004, Non facciamoci prendere dal panico par Rai 1 in dal 2006 e Grazie a tutti, sémpar in sla Rai 1, insém a l'Alessandra Amoroso.
In dal 2011 i al sarnìsan par preśentàr al Fèstival ad Sanremo insém a la Belen Rodriguez e a l'Elisabetta Canalis.
Discugrafìa
Àlbum e Racòlti
- Gianni Morandi (1963)
- Ritratto di Gianni (1964)
- Gianni 3 (1966)
- Per amore, per magia (1967)
- Gianni 4 (1967)
- Gianni 5 (1968)
- Gianni 6 (1969)
- Gianni 7 (1970)
- Un mondo di donne (1971)
- Il mondo cambierà (1972)
- Jacopone (1973)
- Il mondo di frutta candita (1975)
- Per poter vivere (1976)
- Old Parade (1977)
- Gianni Morandi 2 (1978)
- Abbracciamoci (1979)
- Cantare (1980)
- Morandi (1982)
- La mia nemica amatissima (1983)
- I grandi successi - Grazie perché (1984)
- Immagine italiana (1984)
- Uno su mille (1985)
- Morandi in teatro (1986)
- Le italiane sono belle (1987)
- Amici miei (1987)
- Dalla-Morandi (1988)
- Varietà (1989)
- Morandi, Morandi (1992)
- Morandi 2 (1995)
- Celeste, azzurro e blu (1997)
- 30 volte Morandi (1998) cun dū braṅ inèdit
- Come fa bene l'amore (2000)
- L'amore ci cambia la vita (2002)
- A chi si ama veramente (2004)
- Grazie a tutti (2007)
- Ancora Grazie a tutti (2008)
- Grazie a tutti - il concerto cd e dvd (2009)
- Canzoni da non perdere (2009)
- Rinascimento (2011)
Sìngui
- 1966 - C'era un ragazzo che come me amava i Beatles e i Rolling Stones/Se perdo anche te
- 1967 - Un mondo d'amore/Questa vita cambierà
- 1967 - Dammi la mano per ricominciare/Mille e una notte
- 1967 - Tenerezza/Israel
- 1967 - Mezzanotte fra poco/Una domenica così
- 1967 - Marianna del Grand Hotel/Prendi prendi
- 1968 - Una chimera/Una sola verità
- 1968 - Noi siamo le pantere/Ciao Pavia
- 1968 - Il giocattolo/La mia ragazza sa
- 1968 - Tu che m'hai preso il cuor/Prendi prendi
- 1968 - Scende la pioggia]]/Il cigno bianco
- 1969 - Parlami d'amore/Torna e ritorno
- 1969 - Ma chi se ne importa/Isabelle
- 1969 - Belinda/Non voglio innamorarmi più
- 1970 - Occhi di ragazza/T'amo con tutto il cuore
- 1970 - Al bar si muore/Delirio
- 1970 - Capriccio/Chissà però
- 1971 - Ho visto un film/Com'è grande l'universo
- 1971 - Buonanotte Elisa/A quel concerto di Chopin
- 1972 - Vado a lavorare/Una ragazza di nome Mariarosa
- 1972 - Principessa/Sta arrivando Francesca
- 1972 - Parla più piano/Rosabella
- 1972 - Il mondo cambierà/L'ospite
- 1973 - Vidi che un cavallo/Prendi me
- 1974 - Come ogni sera/Bambolina fatta a pezzi
- 1975 - Il mondo di frutta candita/La caccia al bisonte
- 1976 - E' già mattina/Giorni migliori
- 1976 - Sei forte papà]]/Sei già qui
- 1978 - La Befana trullallà/In cambio che mi dai
- 1979 - Abbracciamoci/Come l'aria
- 1980 - Mariù/Non mi dire no
- 1981 - Canzoni stonate/Immaginando
- 1981 - Marinaio/Solo all'ultimo piano
- 1982 - Fumo negli occhi/Canzoni stonate
- 1983 - La mia nemica amatissima/Tu o non tu
- 1983 - Nel silenzio splende/Mi manchi
- 1983 - Grazie perché/Magari
- 1985 - Uno su mille/1950
- 1987 - Si può dare di più/La canzone della verità
- 1988 - Dimmi dimmi/Pomeriggio in ufficio
- 1989 - Varietà/Occhi chiusi
- 1989 - Bella signora/Un pugno in faccia
- 1990 - Animale/Ti comunico amore/Animale (mix)/Animale (radio v.)/ Bella signora (live)
- 1990 - Banane e lampone (v. pop)/Banane e lampone (radio v.)/Banane e lampone (Max Matrix dance remix)/Banane e la lampone (Club club remix)/Banane e lampone (v. karaoke)
- 1995 - Fino alla fine del mondo/Giovane amante mia
- 1996 - Angelita/Che cos'è/Domani
- 2000 - Non ti dimenticherò (radio v.)/Canzone libera/Volevo farti innamorare/Non ti dimenticherò (album v.)
- 2002 - L'amore ci cambia la vita/L'amore ci cambia la vita (v. strumentale)
- 2002 - Dimmi adesso con chi sei
- 2002 - Uno di noi (radio v.)/Uno di noi (extended v.)
- 2003 - Il mio amico
- 2004 - Solo chi si ama veramente/Questo grande pasticcio
- 2005 - Al primo sguardo
- 2005 - Corre più di noi
- 2007 - Stringimi le mani
- 2008 - Un altro mondo
- 2009 - Grazie a tutti
- 2009 - Tu sei l'unica donna per me
Filmugrafìa
- Totò sexy, regìa ad Mario Amendola 1963
- I ragazzi dell'Hully Gully, regìa ad Marcello Giannini
- Questo pazzo, pazzo mondo della canzone, regìa ad Bruno Corbucci e Gianni Grimaldi 1964
- In ginocchio da te, regìa 'd Ettore Maria Fizzarotti 1964
- Non son degno di te, regìa 'd Ettore Maria Fizzarotti 1964
- Se non avessi più te, regìa 'd Ettore Maria Fizzarotti 1965
- Mi vedrai tornare, regìa 'd Ettore Maria Fizzarotti 1965
- Altissima pressione, regìa 'd Enzo Trapani 1965
- Per amore... per magia, regìa ad Duccio Tessari 1966
- Chimera, regìa 'd Ettore Maria Fizzarotti 1968
- Faccia da schiaffi, regìa 'd Armando Crispino 1969
- Le castagne sono buone, regìa ad Pietro Germi 1970
- Il provinciale, regìa ad Luciano Salce 1971
- La cosa buffa, regìa 'd Aldo Lado 1972
- Società a responsabilità molto limitata, regìa ad Paolo Bianchini 1973
- F.F.S.S. cioè che mi hai portato a fare sopra a Posillipo se non mi vuoi più bene?, regìa ad Renzo Arbore 1983
- Panni sporchi, regìa ad Mario Monicelli 1999


text:
Frampùla
Artìcol in dialètt rumagnòl
Frampùla (Forlimpopoli in italièn) (FC) l'è un cumòn ad 12.173 abitìnt, int'la pruvenza ad Furlè-Zisèna.
L'è situèda tra Furlé e Zisèna, int e' mézz d'la pièna, tra e' mer e i munt.
L'è la zità nadèla ad Pellegrino Artusi famòus par avéi scrétt "La scienza in cucina e l'arte di mangiar bene", on di lìbar piò vandù d'la literatura italièna, du cu scorr di modi migliòur par fé da magné, bon esèmpi par lighé la pérta culinèria ad un bòn test scrétt.
Cullegamìnt Estéràn[modifica | mudéfica la surzéia]
Bagn d’Rumàgna · Bartnóra · I Burch · Castruchèra · Zisèna · Ziznatic · Zivitéla · Dvèdla · Furlé · Frampùla · Gaglièda · E Bósch · Gatì · Lunzèn · Mèidla · E Marchè · Mugiäna · Muncèn · E Pòrgh · La Pré · Premaicùr · La Ròca · Runfrèd · San Mävar · Santa Sfia · Sèrsna · Savgnèn · Suyèn · Tardózi · Vergheréto ·


text:
Ostrya
Ostrya, l'è 'n zèner de piànte che töl dét 10 spéci (giöna de chèste l'è 'n fòsil) de àlber de dimensiù pötòst pesène, a fòie che cröda 'n envéren e che fà part de la famìa botànica de le Betulaceae. L'è uriginàre de l'Europa meridiunàla, de l'Asia meridiunàla e orientàla, de l'America setentriunàla e centràla.
Le piànte de le spéci che fà part del zèner Ostrya i è alber de dimensiù pesène co la chiòma a fùrma cònica o iregolàr e la scórsa rügùza. Le fòie i è altèrne a dentadüra dópia e de longhèsa che và dei 3 ai 10 ghèi. I fiùr i compàr en primaéra, chèi mascc i è de 5÷10 ghèi e chèi fèmina de 3÷10 ghèi. I fröcc i vé a furmà 'na gratilìna che pindùla zó de 3÷6 ghèi de longhèza con 6÷20 granì de somésa.
Spéci[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ostrya carpinifolia Scop. o tàera.
- Ostrya chisosensis Correll
- Ostrya guatemalensis Rose
- Ostrya japonica Sarg.
- Ostrya knowltonii Coville
- Ostrya multinervis Rehder
- Ostrya rehderiana Chun
- Ostrya virginiana (Mill.) K.Koch
- Ostrya yunnanensis W.K.Hu
- † Ostrya oregoniana (fòsil)


text:
Domat/Ems
Domat/Ems a l'è un cumün svizzer del distret de Imboden. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 7392 abitant e una süperfiss de 24.24 km², e al se tröva a una altitüden de 586 meter sura al livel del mar.
El cumün de Domat/Ems a l'è tacaa ai cumün de Bonaduz, Coira, Felsberg, Churwalden, Rhäzüns, Rothenbrunnen, Tomils, Tamins.
El cunfin ocidental del cumün l'è segnaa per un toch del cors del Renu Posteriur (Hinterrrhein) che a un certu punt el se üniss insema al Renu Anteriur (Vorderrhein) e el furma el fiüm Renu (Rhein). La conflüenza l'è pròpi in sül cunfin intra i cumün de Domat/Ems, Bonaduz e Tamins. El Renu dopo la conflüenza el segna amo el cunfin setentriunal de Domat/Ems, ancamò con Tamins e püsee innanz con Felsberg.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Domat/Ems l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 765 col nom de colonia de Amede.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Situazion linguistega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Domat/Ems fina al secul XIX la popolazion la parlava squas esclüsivament un dialet de la lengua Rumancia. Da la seconda metà del secul l'ha cuminciaa a cress el nümer dei parlant tudesch, a bun cünt in del 1880 i parlant rumanc i eva ancamò el 90 % e in del 1900 i eva el 89 %. Da alura però la percentüal l'ha cominciaa a calà e in del 1941 i eva el 76 %. Dopu la segonda guera mondial gh'è staa el surpass e in del 1970 la percentüal de parlant rumanc l'eva restada apena el 33%.
L'andament dei ültem ann l'è ilüstrada in de la tabela chi desuta:
Nota: I parlant italian i eva imigrant da l'Italia e minga svizzer de lengua italiana.
Galeria de fotu[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Domat/Ems in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Domat/Ems in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Tierra del Fuego (arcipélagh)
'l Arcipelàgh de la Tierra del Fuego, o Tèra del Föch in Lumbàrt, l'è ün arcipélagh che 'l se tróa 'n del Süd Amèrica, ànsa l'è 'l pòst piö a mesdé del Süd Amèrica e l'è metìt pròpe 'ndóe i se 'ncùntra 'l Pacìfech (a sìra), l'Atlàntech (a matìna) e 'l Antàrtech (a mesdé); l'è separàt dal continènt dal istrèt de Magelà.
L'ìzola piö grànda l'è ciamàda Tierra del Fuego l'è a metà tra Cìle e Argentìna e la ghe dà 'l nòm a töt 'l arcipélagh, 'nsèma a lé gh'è ü ròs de ótre ìzole picìnine cóme ad ezèmpe i ìzóle de Dawson, Navarino, Hoste, de los Estados.


text:
Àngiul Bagnasco
Àngiul Bagnasco (Puntvìc, 14 de genàr 1943) l'è un Cardinál de la Cesa catòlica e Arcivèsc de Genua dal 29 d'agùst 2006.
Cuntegnüü
Biugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nasüd a Puntvìc el 14 de genàr 1943 da una famiglia genuesa, l’ha stüdiàd al Seminàri de Genua e l’è stài urdinàd pret el 29 de giügn 1966 dal cardinal Siri. Laureàd in Filusufia a Genua in del 1979.
L’è stai elett Vesc de Pesaro el 3 de genàr 1998, e in del 2000 l’è diventàd arcivesc Metropolita. In del 2003 l'è diventàd anca Urdinari Militar per l’Italia cul titul de Generàl.
El 26 d'agùst 2006 Papa Benedétt XVI l’ha numinàd arcivesc de Genua, e el 26 de setember l’è diventàd president d'i vesc de la Liguria.
L'è stai fatt cardinal dal Papa el 24 de nuémber 2007
Incàrich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Mons. Bagnasco l'é:
- Arcivesc de Genua
- Member de la Cumisiòn Episcupal per la Cultüra e i Cumünicasiòn suciài
- President de la Cunferensa d'i Vesc Italian, dal 7 de mars 2007
- President de la Cunferensa d'i Vesc de la Ligùria
Mótt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
«Christus Spes mea» - «El Crìst l'é la mé sperànsa»


text: 1Rü ñu̱xmax, Pa Yaxõgüxü̃ãrü Ãẽ̱xgacügüx, rü pexna chanaxãxchaü̃ i wüxi i ucu̱xẽ i mexü̃, erü choma rü ta pexrüü̃ yaxõgüxü̃ãrü ãẽ̱xgacü chixĩ. Rü chomaxü̃chima nixĩ ga nüxü̃ chadauxü̃ ga ñuxãcü ngúxü̃ na yangexü̃ ga Cristu. Rü choma rü tá ta pexrüü̃ choxü̃́ nangẽxma i chauchica i mexü̃ i ngẽxguma wena núma naxũxgu. 2Rü ñu̱xma chanaxwa̱xe i nüxna pedau rü nüxü̃ perüngü̃xẽẽ i guxü̃ma i Tupanaãrü duü̃xü̃gü i peme̱xwa ngẽxmagüxü̃. Rü chanaxwa̱xe i mexü̃ i perü ngúchaü̃maã Tupana naxwa̱xexü̃ãcüma penaxü i ngẽma puracü, rü tama texé pexü̃ muxguxica penaxü rü e̱xna dĩẽruca̱x penaxü. 3Rü tama chanaxwa̱xe i namaã penuẽãcüma rü penangaãcüma penamu i ngẽma duü̃xü̃gü. Natürü chanaxwa̱xe i mexü̃ i perü maxü̃maã nüxü̃ nüxü̃ pedauxẽẽ na ñuxãcü Tupana naxwa̱xexü̃ na namaxẽxü̃. 4Rü ngẽxguma wena núma naxũxgu ya tórü Dauruü̃xü̃chi ya Cristu, rü pema rü tá penayauxgü i wüxi i perü ãmare i nga̱xcueruü̃ i mexẽchixü̃ i taguma ṉg̱auxü̃. 5Rü ngẽxgumarüü̃ ta i pemax, Pa Ngextü̱xücügüx, rü name nixĩ i naga pexĩnüẽ i ngẽma perü ãẽ̱xgacügü i Tupanaãrü puracüwa puracüexü̃. Rü guxãma i pema i yaxõgüxü̃, rü name nixĩ i wüxichigü pegü perüngü̃xẽẽ rü taguma pegügu perüxĩnüẽ na pemücügüarü yexera pixĩgüxü̃. Erü Tupanaãrü ore i ümatüxü̃wa rü ñanagürü: “Tupana rü tama norü me nixĩ i ngẽma duü̃xü̃gü i nügü írütaxü̃. Natürü Tupana nüxü̃ narüngü̃xẽẽ rü namaã namecüma i ngẽma duü̃xü̃gü i nügü írüxíragüxü̃”, ñanagürü i ngẽma orewa. 6Rü ngẽmaca̱x name nixĩ i pegü íperüxíragü rü Tupaname̱xẽ ya poranewa pegü pengẽxmagüxẽẽ na nüma pexü̃ nataxẽẽxü̃ca̱x i ngẽxguma nawa nanguxgu na ngẽmaãcü pemaã naxüãxü̃. 7Rü name nixĩ i Tupaname̱xẽgu penaxü i guxü̃ma i perü oegaãẽgü, erü nüma ya Tupana rü guxü̃guma pegu narüxĩnü rü aixcüma pexna nadau. 8Rü name nixĩ i guxü̃guma pegüna pedaugü rü ipexuãẽgü, erü perü uwanü i Chataná rü doma wüxi ya ai ya idüraxüchicürüü̃ nanañaãne rü tümaca̱x nadau na texéxü̃ tá nachixexẽẽxü̃. 9¡Rü peporaeama̱x rü peyaxõgüama̱x i ngẽxguma ṯacü rü chixexü̃ pemaã naxüxchaü̃gu! Erü nüxü̃ pecua̱x rü guxü̃ma i taeneẽgü i guxü̃wama ngẽxmagüxü̃ rü pexrüü̃ ngẽmatama ngúxü̃ ningegü. 10Natürü ngẽxguma paxaxãchi ñoma i naãnewa ngúxü̃ pingegüguwena, rü Tupana rü tá pexü̃ nimexẽẽ na aixcüma nape̱xewa pimexü̃ca̱x, rü tá pexü̃ narüngü̃xẽẽ na taguma nüxü̃ perüxoexü̃ca̱x, rü tá pexü̃ naporaexẽẽ na aixcüma perü maxü̃wa peporaexü̃ca̱x. Rü daatama Tupana nixĩ ya tüxna naxãcü i guxü̃ma i mexü̃ i tüxü̃́ ngẽxmaxü̃, rü tüxü̃ idexechicü na naxü̃tawa tüxü̃́ nangẽxmaxü̃ca̱x i tachica i mexü̃ i taguma gúxü̃, erü Ngechuchu ya Cristuarü duü̃xü̃gü tixĩgü. 11Rü name nixĩ i guxü̃guma nüxü̃ ticua̱xüü̃gü ya Tupana, erü nüma nixĩ i guxü̃ãrü ãẽ̱xgacü yiĩxü̃ i guxü̃guma. Rü ngẽmaãcü yiĩ. 12Taeneẽ ya Chiribánu ya meã yaxõcümaã petanüwa chanamu i ñaã nuxmarexü̃ i popera na pexü̃ chixucu̱xẽgüxü̃ca̱x rü pemaã nüxü̃ chixuxü̃ca̱x na ngẽma pexü̃ nangechaü̃xü̃gagu yiĩxü̃ ya Tupana i aixcüma pexü̃ nangü̃xẽẽxü̃. Rü ñu̱xma na ngẽmaãcü pexü̃ nangechaü̃xü̃, rü name nixĩ i guxü̃guma naxca̱x pemaxẽ. 13Rü pexü̃ narümoxẽgü i guxü̃ma i taeneẽgü i yaxõgüxü̃ i pexrüü̃ Tupana idexechixü̃ i núma Dumawa ngẽxmagüxü̃. Rü ngẽxgumarüü̃ ta pexü̃ narümoxẽ i chorü ngü̃xẽẽruü̃ i Marcu ya chaunerüü̃ ixĩcü. 14Rü chanaxwa̱xe i wüxichigü i pema rü pegü pengechaü̃güãcüma pegü perümoxẽgü. Rü ngẽxgumarüü̃ ta chanaxwa̱xe na aixcüma petaãẽgüxü̃ i guxãma i pema na Ngechuchu ya Cristuarü duü̃xü̃gü pixĩgüxü̃. Rü ngẽmaãcü yiĩ.


text:
Rhamnaceae
Le Rhamnaceae, i è 'na famìa botànica de l'ùrden de le Rosales. Se tràta de àlber o arbùsti, àle ólte rampicànte per mès dei spì.
Le fòie i è sèmpe, de spès altèrne, de rar opòste, condèle stìpole càduche (che cröda) o trasfurmàde 'n spì; i fiùr i è inconspìcui (mìa tat apariscèncc), ermafrudìcc o unisesuài (piànte diòiche o polìgine), pentàmere o tetràmere, diclamidàde o monoclamidàde, co l'ovàre súpero o ínfero, condèn óvulo per ògna lóculo. Enfiurescènse en gratèle o glomèruli. I fröcc de sòlit i è dèle drùpe carnùze o nus.
La famìa l'è furmàde de presapóc 6.000 spéci cosmopolìte, le piö tàte dei paés calcc e temperàcc.
Zèner[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Tribù Bathiorhamneae
- Tribù Doerpfeldieae
- Tribù Maesopsideae
- Tribù Paliurieae
- Tribù Rhamneae
- Tribù Ventilagineae
Sinònim[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ziziphaceae


text:
1999
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Europa: al va in viguur l'euro (€) in vündas di quíndas paées da la Üniun Eurupea, malgraa che sa i sigüta druvá i vegi muneet fin al primm da ginée dal 2002, data in che sa i mett in circulazziun i muneet e bijett da la muneda ünica.
ul Reegn Ünii: sa al porta a tèrmin ul prucess da devoluzziun da cumpeteenz al parlameent Scuzzées (Devolution).
- 04 03 - i Statt Ünii: sa ga al püblica un líbar ch'al cünta sü l'afaar dal Bill Clinton cun la Monica Lewinsky.
- 05 11 - Madrid (Spagna): sa ga la prumülga la legg che la permet aj pàdar da scerní l'úrden di düü cugnomm dij fiöö.
- 31 12 - ul Panamà: ul canaal al passa a mann Panameens, d'acordi cuj Trataa dal Canaal da Panamà che Jimmy Carter e Omar Torrijos i eva signaa e che ul Senaa Noort-american al eva ratifegaa ul 18 04 dal 1978.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 13 02 - Vilafranca dal Penedès (ul Baix Penedès): Carles Sabater, cantaant da Sau e atuur (n. 1962).
- 06 07 - Madrid (Spagna): Joaquín Rodrigo Vidre, cumpusituur Valencià (n. 1901).
- 07 03 - Hertfordshire (Kent, Anglatera): Stanley Kubrick, diretuur da cinema (n. 1928).
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
12 04
Ol dé 12 de bril l'è 'l 102 ( 103 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 264 dé a finí l'an.
Ul dí 12 de bril al è ul dí da pòost 102 ( 103 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 264 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1931 - Paes Català: i forse repüblegane e da mansina i vens i elessiú mönissipale a i prinsipale capitale.: in del zir de du dé se la instaurarà la Repüblega.
1928 - Milà: ol rei Vitor Emanöél III al sufriss ün atentat, da che al vegn fò ísole, dürat la inaugürassiú de la fera.
1961 - La Üniú Soviétega: Yuri Gagarin, a bord de la naaf Vostok I, al de·ental pröm òm ch'al va fö al spasse esteriur de la Tera.
1962 - Madrid (Spagna): i Corte Spagnöle i apröa la nassionalisassiú del Banch de spagna.
1981 - i Stacc Ünicc: ol transbordadur spassial "Columbus", guidat per du òm, al finiss con ésit ol sò pröm gul spassial.
1985 - Madrid (Spagna): ün atentat atribuït a la "Jihad Islàmega" al provoca 18 mort e 82 fericc in del restaurant Ol Descanso.
1994 - Ol Cair (Esit): Israel e l'OLP ghe i conclüt l'acorde sura la polisséa palestina, che se despiegarà a Gaza e Gericú e cöntarà 9.000 efetif.
2003 - Cuba: ol résim castresta al esecüta tre di persone che ol 2 04 i ía seguestrat öna embarcassiú de viasadur a la badia de l'Havana, con la intensiú de fösí del paes.
Nassemenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1933 - Barcelona: Montserrat Caballé, soprano cantant d'òpera.
1539 - Cuzco (ol Perú): Garcilaso de la Vega Inca, storiadur e militar Spagnöl.
1962 - Madrid (Spagna): Carlos Sainz, pilot automobilesta Spagnöl.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1555 - Tordesillas (Casteja): Joana la Boja, reina de Casteja
1945 - Warm Springs (Georgia, SÜA): Franklin Delano Roosevelt, intat che al esersía ol quart mandat come president di Stacc Ünicc.
1981 - Las Vegas (Nevada, SÜA): Joe Louis, boxadur Stadünindench, campiú del mont.
2004 - Espartinas (Sevilla, Andalusia, Spagna): Juan Valderrama Blanca, cognossit come Juanito Valderrama, cantadur andalús.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Matsuo Bashō
Matsuo Basho (in giapunes, 松尾 芭蕉) o, de nassita, Matsuo Kinsaku (Ueno, 1644 - Osaka, 28 de nuembar del 1694) a l'è el pueta püssee famus del periud Edo del Giapun. Düranta la sò vita, Basho a l'era staa recugnussüü per i sò haiku, una furma literaria de puesia de trì vers, cunt el prim e'l terz de cinch silab e'l segund de set. El sò stil a l'era essenzial e cunt una cumpunent spirituala.
La sò puesia a l'è famusa minga dumà in Giapun, che i sò puesij a hinn reprudut anca in munüment e sit tradiziunaj, ma anca in tüt el mond e la sò inflüenza la s'è sentüda de bun suratüt in del '900 cunt artista 'me l'Ezra Pound e quij de la Beat Generation.


text:
Giapòṅ
Al Giapòṅ (Giappone in Itagliàn, 日本 in Giapunéś, scólta'l chè) 'l è 'n stat dl'Àśia urientàla ch'al stà su 6.852 ìśuli ch'i s càtan in d'l Usèan Pasìfic. Al quàtar più grandi i èṅ Honshū, Hokkaidō, Kyūshū e Shikoku ch'i mét'n insém al 97% dal teritòri a 'l incìrca. 'L imperadōr 'l è Akihito mént'r al prim minìstar 'l è Shinzo Abe.
L'è cgnusû anc cuma 'l Paéś dal Sōl ch'al s léva. I sò abitànt i èṅ da piò ad sènt-vintsèt migliòṅ. La capitàl l'è Tokyo méntar la munéda l'è al Yen giapunéś. In dla regiòṅ ad Chūbu a gh'è anc un vulcàn incóra daśdâ, al Mònt Fuji, élt 3.776 mètar.
Al paéś al gh'à la tèrsa ecunumìa dal mónd e 'l è 'l quàrt espurtadōr. 'L è 'l ùnic stat aśiàtic mémbar dal G7 e dal G8. 'L è squasâ da spés da di taramòt spavintóś cuma qvél che 'l 11 ad Mars dal 2011 ch'l à culpî la regiòn ad Sendai e dal Tōhoku, 9,0 grâd dla scalaróla Richter. Al taramòt, insém a 'l tsunami ch'al s è purtâ a drē, 'l à fat da piò ad vintsìnc-mila mòrt e 'l à dâ vita a 'l diśàstar a la sentràla nucleàra ad Fukushima.
Al sinc sità più grandi dal Giapòṅ i èṅ Tokyo (ch'la gh'à nóṿ miglion 'd abitànt a 'l incìrca), Yokohama, Uśàka, Nagoya e Sapporo.


text:
1903
De Wikipedia
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 23 03 - Kitty Hawk (Carolina del Nord): Orwille e Wilbur Wright i dumanda la pateent (ul brevett) dal primm aviun ch'al reussirà a vulá.
- 17 12 - spiagja da Kitty Hawk (Carolina del Nord: Orwille e Wilbur Wright i riess a fá vulá par 59 secuunt ul Flyer (pilutaant Orwille), ul primm aviun da la stòria.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 08 02 - Sagua la Grande (Villa Clara, Cuba): Antonio Abad Lugo Machín, cugnussüü cuma Antonio Machín, cantaant cuban, m. 1977).
- 04 03 - Santoña (Cantàbria, Spagna): Luis Carrero Blanco, pulítich e militaar Spagnöö (m. 1973).
- 24 04 - Madrid (Spagna): José Antonio Primo de Rivera, pulítich Spagnöö (m. 1936).
- 03 05 - Tacoma (Washington, USA) - Harry Lillis Crosby, cugnussüü cuma Bing Crosby, cantaant e atuur da cinema (m. 1977).
- 28 12 Ungària John von Neumann (nasüü János Lajos Neumann), matemàtich.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 25 11 - Sukarrieta (Biscaja, ul Paees Baasch): Sabino Arana, pàder dal nazziunalismu baasch.
- Ul matemàtich Anglées Sir Gabriel Stokes, cugnussüü in anàlisi matemàtica e geumetria pal Teurema da Stokes


text:
2011
Ol 2011 l'è l'àn internasiunàl di Forèste.
Cuntegnüü
Gh'è söcedìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Zenér[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1 de Zenér - In Egìto, in de la sità de Alesàndria d'Egìto, ü terorìsta islàmech l' se fà saltà 'n aria fò da öna céza cristiano copta e i mör 22 cristià.
- La Dilma Roussef la diènta la prìma dòna a èss Presidènt del Brazìl.
- L'Estònia la ciàpa l'èuro cóme monéda.
- 8 de Zenér (e i dé dòpo) - In del Maghreb (suratöt in Tünizìa) le riólte per i près del pà le pórta a scùnter tra la pulisìa e i manifestàncc, che i ègn cupàcc de la repressiù del goèrno.
- A Tucson, in Arizòna, el malàt de có Jared Lee Loughner 'l spàra a ü 'ncùnter polìtech e 'l màsa sés persóne e 'l ferìs la depütàda democràtega Gabrielle Giffords.
- 9 de Zenér - In del Süd Südan l' se té 'l referèndum per l'indipendènsa; ol süd del Südan che l'è cristià e animìsta l' völ destacàs dal nòrt del paìs che l'è islàmech.
- 13 de Zenér - La Consülta la bòcia parsialmènt la lége söl legìtim impedimènt, che la garantìa ai quàter càreghe piö ólte del Stàt (en ùrden: el presidènt de la Repüblega, del Senàt, de la Càmera dei Depütàcc e del Cunsìli) de 'ndà mìa a procès dürànta el mandàto per rezù de laùr.
- El prezidènt de la Tünizìa Ben Alì l'ùrdena a la pulisìa de desmèt de sparà cóntra i manifestàncc.
- 14 de Genàr - El Ben Alì el scàpa de la Tünisìa e 'l va in Aràbia Saudìta. Al sò pòst l'è numinaa presidént pruvisòri el Fouad Mezabaâ, ménter el prìm minìster Mohamed Ghannouchi el renöa 'l sò mandàt.
- El dì dòpu la nutìsia de la senténsa de la Curt Custitüsiunàl, el vén föra che 'l presidént del Cunsìli italiàn Silvio Berlusconi l'è indagaa per prustitüsiùn minurìl e cuncüssiùn. La vicénda la fa vegnì a la lüs un scàndel sessüàl che 'l rìs'cia de mèt in crìsi l'uperaa del guèrnu. Insèma a lü in indagaa el giurnalìsta Emilio Fede, el manager Lele Mora e 'na cunsijéra regiunàl de la Lumbardìa, Nicole Minetti.
- 21 de Genàr - In Albanìa, dürànta 'na manifestasiùn de l'upusisiùn cùntra 'l presidént 'n de la capitàl Tiràna, la pulisìa la spàra e la cùpa trè persòn. L'Üniùn Urupéa la gh'ha paüra che la riòlta la divénta 'na guèra civìl.
- 24 de Genàr - A Mùsca un kamikaze 'l se fà saltà in aria in d'un areupòrt e 'l cùpa almén 35 persònn.
- 25 de Genàr - Al Càiru, Egìt, scùnter tra la pulisìa e i manifestànt che vören mandà vìa el presidént Hosni Mubarak, che l'è al guèrnu del 1981. Dü dì dòpu el tùrna in Egìt el Mohamed el Baradei (giamò funziunari de l'AIEA), prunt a dientà 'l növ cap de l'upusiziun.
- 27 de Genàr - Ànca in del Yemen un frach de manifestànt van giò in piàssa a prutestà cùntra 'l presidént Ali Abdallah Saleh, che 'l guèrna del 1979 e che l'è dree a fà sü 'na légg in Parlamént cun la quàl el pudrìa vèss presidént a vìta.
- 30 de Sgenee - L'è staa liberaa 'l stüdent tudesch Haddid N., che l'era staa rapii de suldaa american el vot de Sgenee del 2011 e traa de scundun in de la nutoria presun de turtüra de Bagram, grassia al pressiun pulitega de la sua fameja e di stüdent de Franchfurt.
Fevrér[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1 de Febràr e i dì dòpu - el presidént egisiàn Hosni Mubarak el dis in televisiùn che a setémber el se ricandidarà pü, e nànca el sò fiö. Ma i manifestànt vören che lü se 'n vàga vìa sübit, e inscì i scùnter in piàssa finìssen nò. Dés dì dòpu finalmént el scernìss de dàch i dimissiùn e lassà 'l pudér a l'esèrcit, che 'n 'sta sitüasiùn l'è staa el tràmite tra 'l pòpul e 'l guèrnu. L'esèrcit el prumèt che se faràn bén prèst di elesiùn lìber.
- 2 de Febràr - el presidént yemenìta Saleh, dòpu 'vè vist quàntu l'è grànda la prutèsta del sò pòpul, el dis in televisiùn che ai pròssim elesiùn lü l ghe sarà pü, e che dùnca 'l rinüncia 'nca a la lécc cun la quàl el vuréva slungà el sò mandàt a l'inifinii.
- 11 de Fevrér - Ol presidènt de l'Egìto dal 1981 Hosni Mubarak, dòpo dé e dé de protèste de piàsa l' s'è dimetìt. Ol presidènt pruizòre a l'è 'l Mohamed Hussein Tantawi, ol nömer ü de l'ezèrcito.
- 12 de Febràr - Dòpu 'na quài setemàna de càlma relatìva, ànca in Algerìa la gént la va in piàssa a prutestà, suratüt dòou 'vè savüü quèl che l'è sücèss in Egìt. In la capitàl Algéri, el presidént Abdelaziz Bouteflika l'ùrdina a la pulisìa de carigà i manifestànt, e inscì el sücét.
- 13 de Febràr - In Itàlia quàsi un miliùn de dòn (ma ànca 'n bèl puu de òmen) in 230 cità la va in piàssa a prutestà perchè pénsen che la cundòta del Presidént del Cunsìli Berlusconi la vàga cùntra a la dignità feminìl. Intratànt a Milàn el nass ufisialmént el nöf partii de céntru-dèstra Futuro e Libertà per l'Italia (FLI), guidaa del presidént de la Càmera Gianfranco Fini.
- 14 de Febràr - Dòpu la repressiùn de l'an prìma in séguit ai elesiùn presidensiài, in Iran la gént la tùrna a prutestà cùntra 'l guèrnu del Mahmud Ahmadinejad, incuragiàda de l'ésitu di dimustrasiùn in Egìt. A gh'è di disùrdin ànca in del Bahrain.
- 15 de Febràr - ure 22.23 - Al Festival de Sanrému per la prima vòlta in sessant'àn el cànta 'me cuncurént un artìsta che 'l cànta in Lumbàrt, el Davide Van de Sfroos cun la cansùn Yanez che l'è stacia tra i 12 cansù che i à pasàt la selesiù de la prima sira.
- 19 de Fevrér - Al Festival de Sanrému ol Davide Van de Sfroos in de la sira de la finàl l' rìa quàrt con la sò cansù Yanez.
- 20 de Fevrée - La senistra la veng ij elessiun a Hambürgh, despö 'vè perdüü in del 2008, per la prima völta in agn.
- 21 de Fevrér - Dal 1999 l'UNESCO l'à proclamàt ol 21 de Fevrér 'l International Mother Language Day, cioè 'l dé 'nternasiunàl di màder lèngue.
- 24 02|24 de febràr: el leader lìbich Muammar Gheddafi el respùnt ai prutèst pupulàr cul mandà l'esèrcit per i strat, e inscì mören sesmìla persòn a Trìpuli.
- 26 de Fevrér - In d'ü cap de Chignöl l' vé troàt per càzo 'l còrp de la Yara Gambirasio, sparìda de Brembàt de Sura la sìra del 26 de Noèmber del 2010.
- 27 de febràr: a Bengàsi i riultùs lìbich fan nass el Cumitaa Nasiunàl Pruisòri (CNT), ménter l'UNÜ el prepàra di sansiùn per la Lìbia.
Mars[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 2 de Mars: A Islamabad in Pakistan, i Talibà i cópa ol Shahbaz Bhatti, catòlech e Minìster Federàl per i Minorànse, perchè 'l sircàa de fà cambià la lège pakistana sö la blasfèmia.
- 11 de Mars: ü di piö fórcc teremòcc de la stòria 'l colpés ol Giapù e de lé a póch i còste söl Pacìfech i è 'nvestìde da ü maremòt o tsunami con di unde ólte 10 méter e piö che i se spùncia per chilòmeter e chilòmeter 'n de la tèra férma e i böta töt a l'aria tat de portà vià cà e palàs, àuto e bàrche e 'nfina öna quach tréni che se sà piö 'ndoe che i è finìcc. Per ol teremòt la é zó pò öna diga e gh'è di problémi in di centrài nüclear spécie a Fukushima.
- 17 de Mars: in Itàlia, in ucasiùn di 150 agn de la nassìda del Stat ünitàri e dumà per el 2011, l'è 'n dì de fèsta nasiunàl.
- 19 de Mars: in del dopomesdé aèrei francés i tàca a bombardà la Libia per fermà 'l Colonèl Ghedàfi che l' sarès drè a còpà fò la sò zèt, i ribèi ma ach i civili, e l'à mia rispetàt l'ùrden de l'ONU che 'l la 'nvidàa a fermà la guèra. De sira pò 'nglés e americà i se mèt dré a bombardà la Libia con i sò aèrei e co i mìsili sbaràcc da i naf de guèra che i gh'à 'n del Mediteràneo. L'operasiù militàr la se ciàma Odyssey Dawn, cioè "Odieséa a la dé", e la nas gràsie a la risolüsiù n° 1973 del ONU che la permèt de gulà sura 'l paìs e de bombardàl per fermà l'ezèrcito del Colonèl, che l'è dré a riconquistà i öltime sità finìde 'n di mà di ribèi, per creà öna "no fly zone", ma la permèt mia de sbarcà 'n Libia di soldàcc.
- 20 de Mars: pò di aèrei de guèra italià, danés, spagnöi e canadés i è 'mpegnàcc sö i céli de la Libia.
- 23 de Mars: la nìola radioatìa, egnìda fò da la centràl atòmega de Fukushima 'n Giapù, la rìa sö i céi de la Lumbardéa, dòpo i traersàt ol Pacìfech, l'Amerìca e 'l Atlàntech. Ol lièl de radioatività l'è però isé bas de dà mia pensér; intàt in de la centràl s'laùra amò per sircà de sbasà la temperadüra e la presiù di reatùr de la centràl che i è s-ciopàcc e i réscia de fóndes.
Avrìl[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 2 de Avrìl: 'l Hockey Club Asiàgo 'l bat ol Val Püsterìa 'n gara 6 e 'l vèns ol tèrs iscüdèt de la sò stòria, ol segónt de fìla; la série de la finàl la fenés 4 partìde énte a 2 per 'l Hockey Club Asiàgo.
- 11 de Avrìl:
- a ü mis ezàt dal teremòt e maremòt in Giapù la centràl atòmega de Fukushima l'è mia gnamò turnàda sóta contròl, ànse s'pènsa de portà 'l lièl del perìcol e di dagn dal gràdo 6 al grado 7, chèl de Chernobyl, e 'ntùren a la centràl i rèsta evacuàcc töi chèi che i stàa de cà a méno de 20 Km da la centràl. Ol nömer di mórcc l'è riàt a 13.116, i dispèrs i è 14.377 e i sènsa cà 147.000.
- in Üngherìa la vègn vutàda del Parlamént la növa custitüsiùn, vurüda del prim minìster Viktor Orbán.
- 11 de Avrìl: atentàt in de la stasiù de Oktyabrskaya de la métro de Minsk, i mórcc i è 7 i ferìcc 50.
- 14 de Avrìl: 'l vé rapìt da terorìsti salafiti e pò copàt a Gaza in Palestìna ol pacifista Vittorio Arrigoni de Bülciagh in pruìnsa de Lèch.
- 15 de Avrìl: 'l aministradùr delegàt de la Thyssenkrupp, ol Harald Espenhahn 'l vé condanàt per omicidio volontàre a 16 agn e mès de galéra per la strage de la Thyssen de Türì 'ndóe i è mórcc in del föch 7 operàre.
- 29 de aprìl: a Lùndra, in l'Abadìa de Westminster, el vén celebraa 'l matrimòni tra 'l prìncip Güjèlmu de Windsor e la sùa murùsa Catherine Middleton, a la presénsa de 1900 invitaa. L'avenimént l'è staa vist in televisiùn de düü miliàrt de persòn. Inùltra, per l'ucasiùn i düü spus in staa numinaa Düca de Cambridge.
Mas[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1 de macc: beatificasiùn del pàpa Giuàn Pàul II.
- 2 de mas: ol presidènt americà Barack Obama, apéna pasàda la mèzanòcc, 'l và 'n televisiù per dì che in Pakistan i soldàcc americà i gh'è riàcc a troà e a copà fò 'l Osama Bin Laden, zét in fèsta 'n de la nòcc in di stràde di Stacc Ünìcc.
- 2 de mas: ol A.C. Milan 'l fà 0 - 0 co la Roma e con dù giurnàde de antìcipo 'l vèns ol campiunàt italià; 'l rìa isé a 18 campiunàt enzìcc.
- 11 de mas: teremòt in Spàgna, la sità de Lorca 'n de la Murcia, 9 i mórcc.
- 18 de mas: ol Pòrto, alenàt da Villas Boas, 'l vèns la Europa League; 'n finàl l'à batìt o' Sporting Braga per 1 a 0.
- 25 de mas: ol coridùr de bici spagnöl Alberto Contador 'l vèns ol Giro 2011.
- 26 de macc: arestaa in Sèrbia dòpu agn e agn de latitànsa el Ratko Mladic, generàl sèrbu respunsàbil del massàcher de Srebrenica, in la guèra de Jüguslàvia. El sò arèst, sòta mandaa de la Curt de Giüstìsia de l'Aja, l'éra vün di pass che la Sèrbia la gh'avéva de fà per pudè pensà de dumandà de vegnì dént a l'Üniùn Ürupéa.
- 28 de mas: a Wembley 'l Barcelona 'l vèns per 3 a 1 la finàl de la Còpa di Campiù cóntra 'l Manchester United e 'l vèns isé la sò quàrta Còpa di Campiù.
- 29 de mas: ol coridùr de bìci Alberto Contador 'l vèns ol 94° Giro denàcc a Michele Scarponi e Vincenzo Nibali e 'l pórta a cà ach la màia rósa de la clasìfica a póncc, 'nsèma a la màia ròza; màia érda de la clasìfica di scaladùr al Stefano Garzelli e màia biànca per ol zuèn piö brào a Kreuziger Roman.
- 29 de mas: a 'l Olìmpech de Roma l'Inter l'à èns la finàl de Còpa Italia per 3 a 1 cóntra 'l Palèrmo.
- 30 de mas: al balotàgio per ol cümü de Milà ol Giuliano Pisapia 'l vèns col 55,1% cóntra la Letizia Moratti che la se fèrma al 44,9% e 'l diènta isé 'l sindech de Milà.
Zögn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La va inàns la repressiùn in Sìria di prutèst cùntra el presidént Bashar al-Assad.
- 12 de giügn: per la prima völta dòpu 55 ann, el Nuàra el pàssa in Serie A.
- 12 e 13 de giügn: per la prima völta dòpu sédes an, se rìva al quorum in d'un referendum abrugatìf italiàn. I quàter referendum (düü sùra la privatizasiùn de l'àqua, vün sùra el svilüp de l'energìa nücliàr e l'ültim sùra el legìtim impedimént) véden una magiurànsa bèla grànda de SÌ per l'abrugasiùn (cìrca el 90-95%).
- 24 de zögn: ol Mario Draghi, goernadùr de la Banca D'Italia, l'è lüminàt goernadùr de la BCE, la Banca Centràl Eüropéa.
- 28 de giügn: l'Angelo Scola (giamò patriàrca de Venésia) el sücét al Dionigi Tettamanzi 'me nöf arcivèscuf de Milàn.
Löi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 2 de lüj: matrimòni tra el prìncip de Mònech Albèrt II Grimaldi e la sùa murùsa, la südafricàna Charlene Wittstock.
- 9 de lüj: indipendénsa ufisiàl del Süd Südan, dòpu 'l referendum de genàr.
- 20 de lüj: dòpu sèt agn de latitànsa, el vègn catüraa Goran Hadžić, pulìtich sèrbu ricercaa per crìmin cùntra l'ümanità, l'ültim de 'na lùnga lìsta de criminài.
- 22 de lüj: a Oslo, in Nurvégia, la s'ciòpa una bùmba e mören almànch sèt persòn. Intànt in sü l'ìsula de Utoya a gh'è un quaivün che 'l spàra e 'l cùpa àlter 91 persòn a un cungrèss del Partii Labürìsta. El respunsàbil de 'stu massàcher l'è dumà vün (l'ha piassaa la bùmba e pö l'ha ciapaa un traghèt per l'ìsula de Utoya vestii de pulee per andà a cupà tüta quèla gént) l'è un estremìsta de dèstra che l'è cùntra la sucietà multicultüràl nurvegésa e che adèss l'è staa ciapaa e l'è 'dree a spetà 'l prucèss.
- 24 de lüj: ol coridùr de bici Cadel Evans 'l vèns ol Tour de France e l' diènta isé 'l prim aüstralià a èns ol Tour; segónt 'l rìa 'l Andy Schlek e tèrs ol sò fradèl Frank Schlek.
Aóst[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 6 de óst: Standard & Poor's l'isbàsa ol rating di Stacc Ünìcc da AAA a AA+. Per la prìma ólta in de la sò stòria i Stacc Ünìcc i pèrt i trì A. Ol goèrno americà 'l respónt che 'l Standard & Poor's l'à sbagliàt a fà sö i cóncc söl dèbet americà, ün erùr de 2.000 miliàrcc de dòlari.
- 21 de óst: in Libia i rivoltùs i ghe ria a ciapà Tripoli e a liberàn ü bèl tòch, ach se la batàia per liberàla del töt la và 'nacc amò per öna quach dé. Nisü 'l sà 'ndó che l'è 'l Mu'ammar Gheddafi.
Setèmber[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 21 de setèmber: dòpu trentün an de cariéra, el finìss l'esperiénsa del grüp rock alternatìf americàn di R.E.M.
Utùer[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 3 de utùber: ai elesiùn danés la vincc la sucialdemucràtiga Helle Thorning-Schmidt, la prìma dòna a vèss prim minìster in del paés.
- 8 de utùber: dòpu desdòt més sénsa guèrnu, in Bèlgi se rìva a un acòrt tra i partii püssee impurtànt e 'l vén furmaa un esecütìf, gràsie ànca a la mediasiùn del sucialìsta (de urìgin italiàn) Elio Di Rupo.
- 17 de utùber: i ribèi cürd del PKK fan un'imbuscàda a un grüp de suldaa türch e 'n cùpen vintòt. I Türch respùnden cunt el lancià di bump in d'un quài paés de la zòna e anca in Iraq.
- 16 de utùber: el vègn liberaa, dòpu püssee cinch an de prigiunìa, el suldaa israeliàn Gilad Shalit; in càmbi de la sùa liberasiùn, Israél el làssa 'ndà föra de presùn 1027 presunee pulìtich palestinés.
- 20 de utùber: I ribèi lìbich tröven e cùpen el Muammar Gheddafi, che 'l s'éra scundüü dént una büsa mìnga luntàn de Sìrte, la cità 'sediàda giamò de un més di fòrs del CNT: per mustràch a tücc che l'è véra, i ribèi ghe fan vedè ànca 'l còrp.
- 21 de utùber: l'ETA la nünzia la fin de la lòta armàda (dòpu 52 an) per l'indipendénsa di Paés Basch.
- 23 de utùer:
- Teremòt a Van, in Türchìa, del gràdu 7,2 de la Scàla Richter.
- Söl circuìto de Sepang in Malaysia 'l mör 'n d'ün incidènt ol coridùr de móto Marco Simoncelli.
- 31 de utùber:
persòn.
Noèmber[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 12 de nuèmber: el presidént del Cunsìli italiàn Sìlviu Berlüscùn, dòpu vèsses incurgiüü (el vòt de l'istèss més) che 'l gh'éva pü la magiurànsa a la Caméra di Depütaa, e dòpu i pressiùn del presidént de la Repübliga, di mercaa finansiàri e di sò cunsijee, el se dimèt, cùme l'avéva prumetüü un quài dì prìma. El trédes de nuèmber, dòpu 'na giurnàda de cunsültasiùn al Quirinàl cun tüt i fòrs pulìtich del Parlamént, el Napolitano el ghe da a l'ecunumìsta Mario Monti (numinaa senatùr a vìta un quài dì prìma) l'incàrich de fà sü un nöf guèrnu.
- 14 de nuèmber: espülsiùn de la Sìria de la Lìga Àraba, a càusa de la viulénta repressiùn che la gh'è in quèl paés chì. L'è la prìma vòlta che la sücét una ròba inscì de quànt l'è nassüda l'urganizasiùn (1945).
- 16 de nuèmber: el nass ufisialmént el guèrnu Monti, cumpòst de persòn che fan mìnga i pulìtich de prufessiùn (prufessùr, aucàt, generài, banchee...). In di dì dòpu el guèrnu el ciàpa la fidücia de quàsi tüt el Parlamént, föra che de la Léga.
- 19 de nuèmber: al Càiru tàchen sü di nöf disùrdin perchè la gént la va in piàssa a prutestà cùntra l'esèrcit, che 'l sumèja che 'l vör mìnga purtà la demucrasìa in Egìt, ànca se l'éva vütaa la gént a scascià vìa 'l vècc presidént Mubarak.
- 20 de nuèmber: ai elesiùn spagnö la gh'è la vitòria di pupulàr (céntru-dèstra) del Mariano Rajoy, che 'l vègn el prìm minìster.
Dezèmber[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 19 de dicèmber: finìss l'ucupasiùn americàna de l'Iraq, dòpu quàsi nöf agn.
- 20 de dicèmber: a la mòrt del ditadùr nòrd-cureàn Kim Jong Il el nöf cap del stat el vègn el sò tèrs fiö, Kim Jong Um.
Chi gh'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 19 de utùber: Giulia Sarkozy, tusa del presidént francés Nicolas Sarkozy e de la Carla Bruni.
Chi gh'è mórt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 2 de febràr: Peter Postlethwaite, atùr inglés.
- 30 de genàr: John Barry, cumpusidùr inglés.
- 4 de febràr: Maria Schneider, atùra francésa.
- 2 de Mars: Shahbaz Bhatti, catòlech e Minìster Federàl per i Minorànse, copàt da i Talibà, perchè 'l sircàa de fà cambià la lège pakistana sö la blasfèmia.
- 12 de Mars: Nilla Pizzi, cantante bolognéza che l'à enzìt ol prim Festivàl de Sanrému in del 1951 con la cansù Grazie dei Fiori.
- 23 de Mars: Elizabeth Rosemond Taylor, piö cognusìda col nòm de Liz Taylor, atrìce 'ngléza.
- 9 de aprìl: Sidney Lumet, regìsta 'mericàn.
- 17 de Avrìl: Carlo Capponi personàgio televizìf.
- 18 de Avrìl: Pietro Ferrero imprenditùr piemuntés, neùt del fondatùr de la Ferrero S.p.A..
- 30 de aprìl: Saif al-Arab Gheddafi, fiö del rivulusiunàri e pùlitich lìbich Muammar Gheddafi.
- 1 de macc: Osama bin Laden, terurìsta àrab, ispiradùr de vàri atentaa 'n gir per el mùnt, trài quài el püssee famùs l'è quèl del Vündes de Setèmber a New York in del 2001.
- 7 de mas: Severiano Ballesteros, ol piö grant zögadùr eüropéo de Golf de töcc i tép.
- 9 de macc: Wouter Weylandt, ciclìsta bèlga.
- 20 de mas: Rendy Savage, lotadùr de wrestling, piö cognusìt col nòm d'art de Macho Man.
- 30 de mas: Biagio Agnes, giurnalìsta, dirigènt e diretùr generàl de la Rai.
- 30 de mas: Giorgio Ruggero Celli etòlogo, entomòlogo e profesùr üniversitàre, ma ach scritùr, atùr e òm polìtech.
- 23 de giügn: Peter Falk, atùr e produtùr cinematogràfech americà, famùs per ì 'nterpretàt ol Tenènt Colombo.
- 4 de löi: Otto von Habsburg, capo de la Cà d'Asbürgh dal 1922 al 2007 e scèt del Carlo I d'Asbürgh, beàt e öltem imperadùr d'Aüstria e rè d'Üngherìa, e de Zita de Borbone-Parma.
- 19 de lüj: Remo Gaspari, aucàt e pulitìch italiàn.
- 22 de lüj: Giorgio De Rienzo, crìtich leteràri italiàn.
- 23 de löi: Amy Winehouse, cantànt ingléza.
- 30 de lüj: Giuseppe D'Avanzo, giurnalìsta italiàn.
- 3 de óst: Bubba Smith, zogadùr de football e atùr americà, famùs per ès istàcc ol Moses Hightower in di film de Scöla de polisìa.
- 29 de agùst: Khamis Gheddafi, militàr lìbich, fiö del Muammar.
- 4 de setèmber: Mino Martinazzoli, polìtech bresà, piö ólte minìster, sìndech de Brèsa e segretàre de la DC.
- 5 de setèmber: Salvatore Licitra, tenùr consideràt l'eréde del Luciano Pavarotti.
- 13 de setèmber: Walter Bonatti, alpinìsta e 'spluradùr bergamàsch tra i püssee impurtànt.
- 26 de setèmber: Sergio Bonelli, editùr italiàn de giurnalìt.
- 27 de setèmber: Wangari Maathai, eculugìsta kenyòta ciamàda la Sciùra di àlber, prémi Nobel per la pas del 2004.
- 6 de utùber: Steve Jobs, infurmàtich, inventùr e imprenditùr americàn, fundadùr de la Apple.
- 18 de utùber: Andrea Zanzotto, puéta italiàn.
- 20 de utùber:
- Muammar Gheddafi, militàr e òm pùlitich lìbich.
- Mutassim Gheddafi, militàr e òm pulìtich lìbich, fiö del Muammar.
- 23 de utùber: Marco Simoncelli, pilòta de mòtu italiàn.
- 7 de nuèmber: Joe Frazier, pügil americàn.
- 22 de nuèmber: Danielle Gouze, miee del vècc presidént francés François Mitterrand.
- 30 de nuèmber: Leka Zogu, eréde al trònu d'Albanìa.
- 1 de dicèmber: Christa Wolf, scritùra tudèsca.
- 4 de dicèmber: Sócrates, giügadùr de balùn brasiliàn.
- 15 de dicèmber: Christopher Hitchens, scritùr inglés.
- 17 de dicèmber: Kim Jong Il, ditadùr cureàn.
- 18 de dicèmber: Václav Havel, pulìtich cécu, prim presidént del sò paés dòpu 'l regìm cumünìsta.
- 25 de dicèmber: Giorgio Bocca, giurnalìsta italiàn.
- 31 de dicèmber: don Luigi Verzé, prévet italiàn e fundadùr de l'uspedàl San Raffaele a Milàn.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
18 01
Ol dé 18 de zenér l'è 'l 18 dé de l'an del calendare gregorià; manca 348 (349 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 18 de zenér al è ul dí da pòost 18 dal an dal calendari gregurian; i manca 348 (349 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Nomm dal dí in difereent dialett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Gjuntée un nomm!
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1150 - Vimbodí (la Conca de Barberà Catalunya): Ramon Berenguer IV ga al fa dunazziun da di teregn par ga fá sü ul munastée Poblet.
- 2004 - Dakar (ul Capp Veert, ul Senegal): Nani Roma al è pruclamaa campiun dal Rally París-Dakar in la categuría da motucicliism e al deventa ul primm Catalan ch'al vadagna ul títul.
- 2004 - Bilbao (Biscaja, ul Paées Basch): la quarta assemblea generala dal PNB la scerniss Josu Jon Imaz presideent dal partii (cunfruntaa cun Joseba Egibar) in süstituzziun da Xabier Arzalluz.
- 2005 - Tolosa da Lenguadòc (ul Lenguadòc, Occitània): diveers líder eurupée i asiist a la presentazziun dal Airbus 380, in cheest moment l'aviun comerziaal plüü graant dal muunt.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1904 - Bristol (Anglaterra): Archibald Alexander Leach, cugnussüü cuma Cary Grant, atuur da cinema Anglées (m. 1986).
- 1913 - Növa York (SÜA): David Daniel Kominski, cugnussüü cuma Dangn Kaye, atuur da cinema e cantant Nòort american (m. 1987).
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 2004 - Barcelona: Josep Lluís Ortega e Monasterio, müsich e militaar Catalan d'urígen Basca, revitalizaduur da l'havanera a l'épuca muderna (n. 1918).
Fèest:[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Oberägeri
Oberägeri a l'è un cumün svizzer del Canton Zug. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 36.2 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 5592 abitant.
El cumün de Oberägeri al se tröva a una altitüden de 737 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Einsiedeln (SZ), Feusisberg (SZ), Hütten (ZH), Menzingen, Rothenthurm (SZ), Sattel (SZ), Unterägeri. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Oberägeri l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1150 col nom de Agregia. In del 1538 inscambi l'eva menziunaa col nom de Ober Egere.[1]
La famusa bataia del Mortgarten (1315), event fondativ de la Confederazion Elvetica, l'è stada cumbatüda in tra Mortgarten (ades part del cumü de Oberägeri e Sattel. El monument che ricorda la bataia el se tröva in del teritori del cumün de Oberägeri.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
- ^a popolazion de tüt l'ex cumün de Ägeri 1660 (1'413); 1743 (1'519); 1798 (2'238).


text:
Comarca
In general, öna comarca a l'è öna estensiú de teritore redüida, igaant öna serta ünità doüda a i condissiú natürale, la stòria o i relassiú de vesinàs intra i mönissipe ch'i la furma.
Aj Paes Català, la comarca sa la dröa come furma d'organisassiú teritoriala. Atüalament, ghe n'è quaranta-öna a la comunitat autònoma de Catalunya, organisade a partí de la divisiú comarcala de 1936, malgrat ghe síes in proget de fá-nn de piö. Al Paes Valencià ol nom ofissial di comarche a l'è Delimitacions Territorials Homologades de 2ª Categoria (Delimitassiú Teritoriale omologade de 2ª Categoréa).
A i ísole Baleare, el consèt de comarca apó al è variat. Per esempe, a la ísola de Mallorca, i comarche i è stade redefinide come i Mancomunitats e al n'è stat definit un total. I otre ísole, Menorca e i Pitiüses, i costitüiss in sí öna ünità comarcala.
Apó ghe n'è a la Catalunya Nord (5 comarche), al Paes Valencià (34) i a la Franja de Ponent (4).


text:
Bernex (GE)
Bernex a l'è un cumün svizzer del Canton Ginevra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 12.98 km² e in del Lüi 2013 al gh'eva una popolazion de 9835 abitant.
El cumün de Bernex al se tröva a una altitüden de 380 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Aire-la-Ville, Cartigny, Confignon, Laconnex, Onex, Perly-Certoux, Satigny, Soral, Vernier. La popolaziun l'è in magioranza de lengua francesa.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Bernex in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Loëx in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Quand 'riva 'l cald
Quand riva 'l cald, mi riessi no a dormì e troeuvi pu la strada de 'ndà a cà, riva la nott e mi son an'mò in gir piazza del Domm, Lorett de chi e de là. Cosa te diset (se te frega a ti? ) Speta compagno, mi voeuri cuntà quel che gh'hoo vist, speta, l'alter dì cioè l'altra nott e tant per no sbajà. Sagrat del Domm, la vuna, giò per terra gh'è un giuinott de quej consciaa a l'artista che scriv tranquill: «Sia guerra alla guerra». Cosa te diset? A sì, a l'è un trotskista. Quand l'ha finii l'è 'ndaa 'rcivescovado, g'ha scritt sul mur: «Padroni al macello». bel ciar e nett, ma ti cosa te diset? Ah sì, l'è vun del grupp Falce e Martello. L'è tornaa indree fino in Tommaso Grossi là 'ndove 'l tram el svolta giò a sinistra. Perché te ridet? Ah sì. Quaderni Rossi, eh già, 'l g'ha scritt: «No al centro-sinistra!» Mes'ora a pee, Milan l'è on gran paes; l'ha tiraa el fiaa domaa in Piazza Argentina; fiadi anca mi lu 'l scriv: «Viva la Cina». Tas lì, ho capìi, quel lì a l'è on cines. Metes d'acord: alora l'è un trotskista oppure vun del grupp Falce e Martello, magari anca dei Quaderni Rossi, Classe Operaia, cines o stalinista... La verità, compagni, (e questo è il bello ! ) quel giuin là, è solo comunista... Dare etichette è sempre da coglioni, chi ci guadagna poi sono i padroni, a meno che il gioco sia finito, e allora ci guadagna anche il Partito.
Do La- Quand riva 'l cald, mi riessi no a dormì Re Sol e troeuvi pu la strada de 'ndà a cà, Do La- riva la nott e mi son an'mò in gir Re Sol piazza del Domm, Lorett de chi e de là. Cosa te diset (se te frega a ti? ) Speta compagno, mi voeuri cuntà quel che gh'hoo vist, speta, l'alter dì cioè l'altra nott e tant per no sbajà. Sagrat del Domm, la vuna, giò per terra gh'è un giuinott de quej consciaa a [l'artista che scriv tranquill: «Sia guerra alla [guerra». Cosa te diset? A sì, a l'è un trotskista. Quand l'ha finii l'è 'ndaa 'rcivescovado, g'ha scritt sul mur: «Padroni al macello». bel ciar e nett, ma ti cosa te diset? Ah sì, l'è vun del grupp Falce e Martello. L'è tornaa indree fino in Tommaso Grossi là 'ndove 'l tram el svolta giò a [sinistra. Perché te ridet? Ah sì. Quaderni Rossi, eh già, 'l g'ha scritt: «No al [centro-sinistra!» Mes'ora a pee, Milan l'è on gran paes; l'ha tiraa el fiaa domaa in Piazza [Argentina; fiadi anca mi lu 'l scriv: «Viva la Cina». Tas lì, ho capìi, quel lì a l'è on cines. Metes d'acord: alora l'è un trotskista oppure vun del grupp Falce e Martello, magari anca dei Quaderni Rossi, Classe Operaia, cines o stalinista... Re La verità, compagni, Sol e questo è il bello! Re quel giuin là, Sol è solo comunista... Dare etichette è sempre da coglioni, chi ci guadagna poi sono i padroni, a meno che il gioco sia finito, e allora ci guadagna anche il Partito.
ilDeposito.org non fornisce file o audio o registrazioni dei canti presenti ma ci limitiamo a segnalare altri siti dove è possibile ascoltare e/o scaricare i canti.
Link per ascoltare e/o scaricare il canto:
Indicazioni bibliografiche
Della Mea Ivan, Io so che un giorno, Edizioni del Gallo, Milano, 1966
Condividi
Strumenti
Scheda del canto
Lo staff de ilDeposito.org non condivide necessariamente il contenuto, che viene inserito nell'archivio unicamente per il suo valore storico, artistico o culturale (maggiori informazioni).


text:
Depeche Mode
I Depeche Mode (in francéś a ś diś /dəˌpɛʃ ˈmoʊd/) i èṅ un grup ad rock letrònic ingléś, uriginàri ad Basildon, mis in pē in di prim an Utànta. In dal lōr caréra i aṅ vindû da piò ad 100 migliòṅ ad disc.
Biugrafìa
Gl'inìsi
In dal 1976 Vince Clarke e Andrew Fletcher i métan sù na banda cun al nóm ad No Romance in China ma i n gh'aṅ minga furtùna.
'L è par qual lè ch'in dal 1979 Vince al s unìs a Martin Lee Gore di Norman and the Worms par dar vita a i French Look e pò a i Composition of Sound quand anc Andrew al và sèg.
'L an dòp al pòst da cantànt al vèṅ tòlt par David Gahan (par tut Dave) e chi lò al prupòṅ cun sucès ad cambiàr al nóm dal grup in Depeche Mode (Buletèṅ ad Moda e briśa Mòda par la présia cuma dimóndi gint la créd śbaliànd, faghénd dal caśèṅ cun al vèrb francéś se dépêcher ch'al vōl dir Dar-'s na mòsa/Far in présia).
I Depeche Mode i faṅ al sò debùt in manéra uficiàla a la fiṅ d'l an quand i dànan al sò braṅ Photographic a la compilation ciamàda Some Bizzarre ch'la gh'iva dèntar dal canti anc di àtar grup nóṿ, cuma The The e Soft Cell. In séguit, sóta 'l òć dal prudutór Daniel Miller, i regìstran Dreaming of Me (57śum pòst in dla clasìfica dal Régn Unî) e pò New Life (11śum pòst), dū braṅ ch'i gh'aṅ la furtùna ad pasàr dimóndi da spés a la ràddio e ch'i gh parmétan al 5 'd Utóbar dal 1981 ad far gnir fóra 'l àlbum Speak & Spell, scrit praticamènt tut da Vince Clarke a part Tora! Tora! Tora! e la strumentàla Big muff fati da Martin Lee Gore ch'al canta pò in Any Second Now (Voices). I sìngui tirâ fóra i èṅ la bèla cgnusùda New Life ma specialmènt al martèl Just Can't Get Enough, sunàda dimóndi in dal discutéchi.
Al sucès, rivâ tut 'd un cólp, al mét al grup in dal cundisiòṅ ad tacàr a far na vita on the road, un quèl ch'al n stava minga tant bèṅ a Vince ch'al decìd ad mulàr-i, fundànd subìt al grup di Yazoo insém a la Alison Moyet e pò quél di Erasure insém a Andy Bell.
I prim sucès
Andâ via Vince Clarke, 'l ùnic mémbar armàst in grâd ad scrìvar di pès cuma cumpiśidór 'l è Martin Gore. P'r al secónd lavōr dal grup, A Broken Frame (Na vampa śbragàda) dal 1982, Martin al tōś di sò pès fat soquànt an prima, quànd al 'n iva sédas. La cupertìna dal disc la véd na vècia ch'la lavóra in un camp ad grâṅ cun na mśóra. La canta ad punta l'è The meaning of love. P'r al tour ch'al gh'à da gnir, al grup al gh'à biśógn ad 'n àtar tasterìsta e acsè a vèṅ tòlt Alan Wilder ch'al dvénta acsè un mémbar nóṿ.
Cun cla furmasiòṅ lè, e cun un Gore ispirâ sèmpar da piò (i èṅ tut suo i pès, incóra na vòlta), i Depeche Mode i faṅ gnir fóra Construction Time Again (Cantér in córs) in dal 1983. Al disc al gh'à in cupertìna un frap śóvan ch'al dróa na masa in muntàgna e dèntar òṅ di sìngui dal grup più cgnusû, Everything Counts.
In dal 1984 i gh la càvan a sfundàr anc in d'l Amèrica dal Nord cun al sìngul People Are People, òṅ di braṅ dal furtunâ disc Some Great Reward (Soquànt premi bèi grand) insém a Master and Servart e Somebody (cantàda da Gore).
In dal 1985 a vèṅ fata na racòlta di sìngui di prim disc, The Singles 81-85 (Catching Up with Depeche Mode p'r al marcâ americàṅ), cun dèntar dū canti nóvi, Shake the Disease e It's Called a Heart.
Mùśichi p'r al masi
In dal 1986 la taca na faś nóva p'r al grup quand in Mars a véd la luś Black Celebration (Selebrasiòṅ négra, ùnic tìtul dla lōr discugrafìa cun al nóm di òṅ di sò braṅ), un lavōr dimóndi più madûr, ma anc più scur e malincònic di precedènt. I sìngui i èṅ Stripped, A Question of Lust, A Question of Time.
Cun al braṅ Here Is the House Martin (che chè al canta quàtar vòlti) al tōś incóra a sunàr la chitàra, mulàda lè in dal primi òpri dla banda ch'iva sarnî un sòṅ più letrònic.
Al 28 ad Setémbar dal 1987 cun la gnuda fóra dal sèst disc dal grup, Music for the Masses (Mùśica p'r al masi), i Depeche Mode i càtan la cunsacrasiòn in di Stat Unî definitivamènt, cun tut i sìngui ad c'l an lè (Strangelove, Never Let Me Down Again e Behind the Wheel) ch'i s fànan pòst in dla clasìfica ad Billboard. Al cuncèrt dal Rose Bowl ad Paśàdina (in frònt a 60.000 parsòni a 'l incìrca) al sarà tirâ śò par far-an na caséta vìddeo, 101, e un disc dal viṿ dòpi.
Al tìtul dal disc al nas da n'idéa ad Gore mèntar 'l éra drē a viśiunàr di disc e al séra imbatû in òṅ ad quéi cun un tìtul blèṅ, Music for the Millions.
Al sucès mundiàl
Al sètim lavōr in studi al véd la luś in dal 1990 e al s ciàma Violator (Traśgresōr), al disc più vindû ad tut cun da piò ad trédas migliòṅ ad còpi. Gore (ch'l à scrit tut i braṅ e ch'al canta in Sweetest perfection e Blue dress) al taca a druàr la chitàra cum al n iva mai fat prima, cuma in dal sìngul Personal Jesus gnû fóra siē méś prima d'l àlbum e druàda pò anc da Marilyn Manson par la sò racòlta dal 2004 Lest We Forget. Enjoy the Silence (secónd sìngul) invéci l'è la cansòṅ di Depeche Mode più vindùda ad tuti e l'è cumpagnàda p'r un vìddeo in dua Gahan, vistî da rè, al s pòrta sèg da drē da lò un scranèṅ e pò al s mét a sédar in mèś a un prâ ad muntàgna da par lò a gustàr-as al paiśàǵ e al silénsi. I àtar sìngui i èṅ Policy of Truth e World in My Eyes, quésta chè cantàda in séguit anc p'r i The Cure.
Al tour seguènt (The World Violation Tour) al fà al pîṅ: in siē óri i vènan vindû 40.000 bijét p'r al Giants Stadium dal New Jersey e 48.000 p'r al Dodger Stadium ad Los Angeles. A la fiṅ dal tour però a taca un perìud ad criśi par via dal stress ad 'n an intér ad lavōr e ad cuncèrt sénsa dal pàuśi. In dal 1991 Dave al cgnóś na dóna nóva (Theresa Conway) e al mòla lè la sò famìja e al grup par spatinàr a Los Angeles.
Al 23 ad Mars dal 1993 i Depeche Mode, dòp tri an ad silénsi, i faṅ catàr in di negòsi Songs of Faith and Devotion (Canti ad fêd e devusiòṅ) al lōr disc più rock, anc se la letrònica la n vèṅ minga mulàda lè. Incóra na vòlta, tut i pès i èṅ firmâ par Martin ch'al dà la vóś anc a Judas e One caress, mèntar David al canta in di sìngui I Feel You, Walking in My Shoes, Condemnation (la canta ch'la gh piàś da piò) e in dla trista In Your Room.
Alan Wilder al taca a druàr na baterìa véra dabòṅ anc se pò al sistetiśadōr al n vèṅ minga mis da na banda.
'L àlbum 'l à vindû sinc migliòṅ ad còpi a 'l incìrca in tut al mónd, dvintànt anc di disc 'd òr e ad plàtin in Europa e in di Stat Unî.
La criśi
I Depeche Mode i partìsan par na tournée ciamàda The Devotional Tour al 19 ad Maǵ dal 1993 e i s pòrtan sèg 18 parsòni, 80 adét a la manutensiòṅ e 'n cunsiliér spirituàl. Al tour al tóca al nòstar cuntinènt e quél americàṅ ma 'l è lè che Dave 'l è sèmpar più stuf e sfinî par via dl'eruìna e dal speedball ch'al tōś. Durànt la tapa ad New Orleans, al 5 'd Utóbar dal 1993, Dave al patìs 'n infàrt esénd in overdose e al vèṅ ricuverâ a 'l uśdàl p'r èsar rianimâ.
A la fiṅ di cuncèrt in dal Régn Unî, i Depeche Mode i s férman p'r un méś e mèś prima ad turnàr a sunàr dal viṿ in Àfrica, Àśia, Amèrica Latìna e in di Stat Unî in d'l àmbit di tour ciamâ The Exotic Tour e Summer Tour '94. In cal mèntar Alan Wilder al và in di Windmill Lane Studios ad Dublìn par mixàr i braṅ d'l àlbum Songs of Faith and Devotion Live dal 1993, la versiòṅ dal viṿ dal disc precedènt, e quéi dla caséta vìddeo Devotional, dirèta par Anton Corbijn.
P'r al grup i èṅ di mumènt brut. I èṅ divìś fra lōr e fóra di cuncèrt i vaṅ tut par sò cònt (Martin e Alan i n s pōlan minga védar). Mèntar Alan Wilder al pénsa ad mulàr-i lè, Martin Gore al s taca a la butìglia e al patìs dal criśi epilètichi e Andrew Fletcher al finìs dèntar a la depresiòṅ (par cal mutìṿ lè al sarà pò rimpiasâ par Daryl Bamonte in dla tapa braśiliàna d'l Avrìl dal 1994 a San Paolo). Dal cant suo, Dave Gahan al và in a risć ad murìr soquànti vòlti, cun di mumènt dimóndi dificìi da pasàr, al sa śbraga anc dū custajóli butànd-as śò in dal pùblic durànt 'l ùltim cuncèrt dal tour a 'l Deer Creek Music Center. Al cantànt di Primal Scream Bobby Gillespie al dirà pò 'd avér ciapâ un spaghét guardànd tut la dròga ch'la prilàva 'd intóran a Dave.
Al tour al finìs a Indianapolis 'l òt ad Luj dal 1994 dòp 154 cuncèrt e 14 méś in gir p'r al mónd, lasànd i quàtar sprufundâ sò in na crìśi ad c'l àtar mónd. A 'l inìsi dal 1995 Dave al próa a dar-as la mòrt tajànd-'s al véni dòp avér tòlt dal sustànsi lucinógeni ma al la scampa. In séguit però al mòla sò mujér.
In c'l ambiènt lè malsàṅ Alan al n gh la cava piò ad andàr avànti e acsè al prim ad Śugn dal 1995 al mòla definitivamènt al grup, lasànd a bòca vèrta Martin e Fletcher che però i decìdan ad cuntinuàr in tri sénsa pascàr-an 'n àtar al sò pòst. In dal Nuvémbar dal 1995 i dū i s càtan pò in studi par lavuràr a dal materiàl nóṿ insém a 'l prudutōr Tim Simenon ch'al s éra purtâ sèg al baterìsta Christian Eigner. Al registrasiòṅ i vaṅ avànti bèṅ ma 'l è Dave ch'al gh'à di prubléma parchè 'l è mis mâl, drugâ pódag cum 'l è, e al n gh la cava minga a cantàr gnanc na canta.
Par cal mutìṿ lè 'l è custrét a turnàr a Los Angeles par curàr-as ma al 28 ad Maǵ dal 1996 al patìs n'overdose ad speedball (un mix d'eruìna e cucaìna) e par tri minùt 'l è mòrt clinicamènt ma par furtùna i gh la càvan a rianimàr-al. Gnû fóra da 'l uśdar, al finìs drit in parśòṅ parchè al suicìdi in Califòrgna 'l è un reàt, acsè cuma tgnir sèg dla dròga. Dave al finìs pò in un sèntar specialiśâ par tiràr-as via la dipandénsa dla dròga. Finî al tratamènt, al cantànt 'l è prònt par turnàr in studi cun i sò cumpàgn par registràr al disc nóṿ.
La ripréśa
I Depeche Mode i pàran finî ma quànd al 14 'd Àvrìl dal 1997 a véd la luś Ultra (Da 'd là), un lavōr più madûr e nutùran di precedènt cun di braṅ trist e dark cuma The Love Thieves, a s capìs che la pensiòṅ l'è là da gnir, tant ch'l àlbum al finìs al prim pòst in dal clasìfichi ingléśi, spagnōli, śvedéśi e tedéschi, al secónd in quéli dal nòstar paéś e al quint in quéli americàni.
I prim dū sìngui tirâ fóra, prima ch'a gnis fóra al disc, i èṅ Barrel of a Gun e It's No Good, mèntar Gore al canta in dal tèrs Home, un braṅ dimóndi sintî, a und'ś an dal precedènt A Question of Lust. A gh'è anc al tèmp ad far gnir fóra un quàrt sìngul in Utóbar, Useless, cun un riff ch'al gh vèra al pòrti dal discutéchi.
Al disc al finìs cun un braṅ lugâ, al dudicéśum, Junior Painkiller.
P'r al fat che Gahan al n s éra minga armìs a pòst dal tut, par cla vòlta lè i Depeche Mode i n vaṅ minga in tour ma i faṅ sōl dū cuncèrt: òṅ a Lóndra e òṅ a Los Angeles, cun Dave Clayton a 'l sistetiśadōr e Christian Eigner a la baterìa. I gh turnàran pò a la granda 'l an dòp (ssanta dati in tri méś) par la prumusiòṅ dla racòlta The Singles 86-98 cla fà sù i sìngui gnû fóra in di ùltim tréd'ś an in mèś a i quài a gh'è anc al braṅ nóṿ Only When I Lose Myself.
Dòp na pàuśa ad tri an, al grup ingléś al tórna in dal 2001 cun al dècim disc in studi, Exciter, e chè a s sènt un puchinèṅ la mancànsa di arangiamènt 'd Alan. I sìngui i èṅ la sugnànta Dream on, al braṅ dance I Feel Loved, la balàda Freelove e al gòspel ad Goodnight Lovers.
In dal 2003 Gahan al fà gnir fóra 'n àlbum da par lò, Paper Monsters, mèntar 'l an dòp 'l è la vòlta dna racòlta ad remix, Remixes 81-04.
Playing the Angel al capulavōr
A òt an da Ultra, cun dū racòlti in dal mèś e un disc piàt cuma Exciter a impinìr al vōd sénsa cavàr-gh-la dal tut, i sustenidōr i s dmàndan cum al sarà al disc nóṿ di Depeche Mode. Playing The Angel (Recitàr la part d'l Àngil) al vèṅ fóra in d'l Utóbar dal 2005 e 'l è un capulavōr séns àtar, cun un pachét ad canti da nuànta sparàdi tuti subìt, i sìngui A pain that I'm used to, la martlànta John the Revelator, Suffer well (prìm braṅ scrit par David Gahan sarnî cun cal còmpit lè) e Precious, cun in mèś na canta dark parfèta fata a la sò manéra, The sinner in me. Anc la secónda part dal disc la s difénd bèṅ, cun di giujèi cuma la stranìda Nothing's impossible o al pès cantâ par Gore, Damaged people. A la fiṅ a s riva a The darkest star, 'n àtar braṅ dark ch'al sèra al lavōr lasànd 'l amàr in fónd a la góla.
La cupertìna dal disc, ch'al dascór dal rapòrt fra 'l bèṅ e al mâl, Àngil (paròla dita in di braṅ Suffer Well, John the Revelator, Precious e The Darkest Star) e Diàvul, al véd un putòcio in prim piâṅ fat ad plumi e péni ciamâ Tubby Goth (Ciciòṅ gòtic) p'r al grup e Mister Feathers (Sgnór plumi) par la cà discugràfica e i fans. Martin Lee Gore in cal perìud lè 'l éra drē a lasàr-as cun sò mujér.
Par la prima vòlta, al cantànt Gahan al dà al sò cuntribùt in faś ad scritùra, cumpunénd i tèst ad Suffer Well, I Want It All e Nothing's Impossible mèntar la mùśica l'è fata par Christian Eigner e Andrew Phillpott. Tut chi atri canti, cum al sòlit, i èṅ farìna dal sac ad Martin Lee Gore.
Dal punt ad vista dal vénditi, al disc al riva quàśi a sinc migliòṅ ad còpi, tucànd al prim pòst in clasìfica in dimóndi paéś dal nòstar cuntinènt, anc in Itâglia in dua al dvénta disc ad plàtin dòpi, quàrt marcâ p'r al grup ingléś. 'L è anc al disc dl'etichéta Mute Records più vindû di prim an Dumìla.
Dòp la publicasiòṅ d'l àlbum, i Depeche Mode i partìsan p'r un tour in gir p'r al mónd, cun 124 tapi in tut. I rìvan anc in Itâglia, al 18 e 19 ad Favràr dal 2006 a Milàn (cun al Forum pîṅ stóp), al 16 ad Śugn dal 2006 dal nòstri bandi a Iómmla a 'l Heineken Jammin' Festival e al 17 ad Luj dal 2006 a 'l stadi ulìmpic ad Róma insém a i scuséś Franz Ferdinand in frónt a 40.000 parsòni.
In ucaśiòṅ dla tapa lumbàrda, i regìstran un DVD dòpi fat bèṅ, Touring the Angel: live in Milan, cumpagnâ anc par na selesiòṅ su CD muśicàl 'd òt braṅ, tut tirâ fóra da Playing the Angel.
I an 'd adès
Al 13 ad Nuvémbar dal 2006 al grup al s tōś dal tèmp faghénd gnir fóra na racòlta ad daśdòt cansòṅ intitulàda The Best of Depeche Mode - Volume 1 cun al braṅ inèdit, scart dal disc precedènt, Martyr.
In cal mèntar a vèṅ dada na secónda vita a i prim déś lavōr in studi, cun al canti rimixàdi e cun un bonus DVD dèntar cun di eśibisiòṅ dal viṿ, filmâ râr e di intervìsti 'd in alóra.
In dal 2007, Fletcher e Gore i s daṅ da far faghénd i deejay in soquànti tournée mèntar Gahan al dà in past a i negòsi al sò secónd lavōr da sulìsta, al disc Hourglass.
P'r avér un disc nóṿ, al grup al fà spétar al 17 'd Avrìl dal 2009 quand Sounds of the Universe (I sòṅ d'l Univèrs) 'l è a dispuśisiòṅ in di negòsi dū méś dòp al sìngul Wrong ch'al fà gnir in mènt al vèć braṅ Barrel of a gun. Al vìddeo dla canta al fà gnir al magòṅ dabòṅ: 'n óm in camìśa e cravàta ligâ e cun na mascra in sal grugn 'l è custrét a giràr ad nòt in màchina a cûl indrē in séns cuntràri p'r al stradi ad Los Angeles, dal tut imputènt, miténd sóta tut quél ch'a cata in cal mèntar e stablénd-as a la fiṅ atàc a un furgòṅ.
I braṅ dal disc i èṅ a firma ad Martin Lee Gore a part Hole to Feed (àtar sìngul insém a Fragile Tension e Peace), Come Back e Miles Away/The Truth is fat, incóra na vòlta, par David Gahan insém a Christian Eigner e Andrew Phillpott. Al disc 'l à vindû da piò ad tri migliòṅ ad còpi in tut, restànd al prim pòst in Itâglia par dū stmani.
Al 14 ad Maǵ dal 2009, prima 'd un cuncèrt ad Aténe, a Dave a gh vèṅ catâ un càncar a la psiga dl'urìna. Uperâ in présia, al s rimét a pòst e al pōl cuntinuàr al tour mundiàl dal grup, rivànd anc a Bulógna al 25 ad Nuvémbar.
Al 3 ad Śugn dal 2011 al grup al fà gnir fóra la sò secónda racòlta ad remix, Remixes 2: 81–11, in dū versiòṅ, quéla nurmàla cun trédas braṅ dèntar, e quéla speciàla cun 37 cansòṅ in tri disc.
Furmasiòṅ
Quéla 'd adès
- Dave Gahan - vóś (1980 - incō)
- Martin Gore - tastéri, chitàra, percusiòṅ e vóś (1980 - incō)
- Andy Fletcher - tastéri e percusiòṅ (1980 - incō)
Ex cumpunènt
- Vince Clarke - tastéri e chitàra (1980 - 1981)
- Alan Wilder - tastéri, piâṅ e percusiòṅ (1982 - 1995)
Discugrafìa
Àlbum
- Speak & Spell (1981)
- A Broken Frame (1982)
- Construction Time Again (1983)
- Some Great Reward (1984)
- Black Celebration (1986)
- Music for the Masses (1987)
- Violator (1990)
- Songs of Faith and Devotion (1993)
- Ultra (1997)
- Exciter (2001)
- Playing the Angel (2005)
- Sounds of the Universe (2009)
dal Viṿ
- 101 (1989)
- Songs of Faith and Devotion Live (1993)
- Recording the Angel (2006)
- Touring the Angel: Live in Milan (2006)
- Recording the Universe (2009)
- Tour of the Universe : Barcelona 20/21.11.09 (2010)
Racòlti
- People Are People (1984)
- The Singles 81→85 (1985)
- Catching Up with Depeche Mode (1985)
- Greatest Hits (1987)
- The Singles 86>98 (1998)
- The Singles 81>98 (2001)
- Remixes 81–04 (2004)
- The Best of – Volume 1 (2006)
- The Complete Depeche Mode (2006)
- Remixes 2: 81–11 (2011)
Sìngui
Vìddeo
- The World We Live In and Live in Hamburg (1985)
- Some Great Videos (1985)
- Strange (1988)
- 101 (1989)
- Strange Too (1990)
- Devotional (1993)
- The Videos 86>98 (1998)
- Some Great Videos 81>85 (1998)
- One Night in Paris (2002)
- Videos 86>98 (2002)
- Touring the Angel: Live in Milan (2006)
- The Best of - Volume 1 (2006)
- Tour of the Universe : Barcelona 20/21.11.09 (2010)
Tour
- 1980 Tour 1980
- Speak and Spell Tour 1981
- UK Tour 1981 1981
- 1982 Tour 1982
- See You Tour 1982
- A Broken Frame Tour 1982-1983
- Construction Time Again Tour 1983-1984
- Some Great Reward Tour 1984-1985
- Black Celebration Tour 1986
- Music For The Masses Tour 1987-1988
- World Violation Tour 1990
- Devotional Tour 1993
- Exotic Tour/Summer Tour '94 1994
- The Singles 86-98 Tour 1998
- Exciter Tour 2001
- Touring the Angel 2005-2006
- Tour of the Universe 2009-2010
Culegamènt estéran
- (EN) Al sit uficiàl
- (IT) Tut i tèst dal grup in ingléś cun la tradusiòṅ in itagliàṅ
- (EN) Al vìddeo 'd A pain that i'm used to in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd A question of lust in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd A question of time in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Barrel of a gun in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Behind the wheel in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo dal viṿ ad Boys say go in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Condemnation in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Dream on in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd Enjoy the silence in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd Everything counts in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Fragile tension in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Goodnight lovers in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd Home in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd I feel loved in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd I feel you in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd In your room in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd It's no good in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad John the revelator in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Just can't get enough in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd Only when i lose myself in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Martyr in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Master and servant in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Never let me down again in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Peace in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Personal Jesus in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Policy of truth in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Precious in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Route 66 in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Strangelove in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Stripped in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Suffer well in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad The meaning of love in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo dal viṿ ad The sinner in me in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd Useless in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Walking in my shoes in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad World in my eyes in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Wrong in sal Youtube


text:
Luc'k
Luc'k (cirilligh:Лyцbk; Лyцk/Luck in bieloruss e russ; Łuck in polacch; pronuncia milanesa: Lotz'k) a l'è ona città de l'Ucraina del nòrd-òvest.
L'è 'l capploeugh de l'Oblast' de Volinia e la cunta pussee de dusentmilla abitant.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nominada per la prima vòlta in del 1085, Luc'k l'è voeuna di città pussee antigh de l'Ucraina.
L'è partegnuda a la Polònia in del period 1921-1939. Duranta la Segonda Guerra Mondial (ma anca dòpo) la maggior part di abitant de origin polacca l'è stada mazzada o casciada foeura de la città.


text:
Filipopul
Filipopul (ПлoBдиB/Plovdiv in bülgher; Filippopoli in italian; Φιλιππόπoλις/Filippoúpolis in grech antigh; Φιλιππoύπoλn/Filippoúpolē in grech mudernu; Philippopolis in latin; Filibe in türch) l'è una cità de la Bülgaria cun quasi 350.000 abitant. L'è la segunda cità püssee granda del paes (la prima l'è Sofia) e l'è la capital storiga de la Tracia. L'è semper staa un sit induve s'hin incuntraa gent de vari cultür. Grazie a la belezza del sò centru storigh, vün di mej cunservaa de la regiun, la cità l'è cunussüda anca 'me la Firenz de la Bülgaria.
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Filipopul l'è traversada dal fiüm Marica e la se tröva a 152 chilometri a süd-est de Sofia. L'è 'l caplögh de la regiun umonima.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità l'è stada fundada dai Tras cul nom de Eumolpias. In del 341 prima de Crist l'è rivaa el Filip II de Macedonia che l'ha ciapaa la cità e l'ha ciamada Filipopul (ciuè Cità de Filip). Cun la fin de l'Imperu macedun hin turnaa al cumand i Tras, che hin restaa i padrun fina a quand che hin rivaa i Ruman (46), ai temp de l'imperadur Claudi.
Sota i imperadur Traian e Adrian la cità l'è cressüda de impurtanza, tant che l'Adrian l'ha fada vegnì capital de la Tracia rumana fina al Danübi. L'ha furtificaa tre culinn de la zona e per quest l'ha ciamaa la cità Trimontium. In del periud püssee volt del sò splendur la cità l'era uturizzada anca a fà sü di muned. La gh'eva di termi, teater e edifizzi pübligh. In del IV secul hin staa cupaa 38 martir cristian.
I barbar hin rivaa per la prima volta in del 251; pö i Ünn l'ha trada giò del tüt in del 447. L'è staa dumà el Giüstinian, quasi un secul püssee tard, a fàla recustrüì. In del 679 hin staa faa vegnì chichinscì un frach de armen e sirian (i upusiziun ai invasiun bülgher): quei chì han purtaa l'eresia bugumila, che pö la saria rivada in Europa ucidentala cul nom de eresia catara.
Düranta tüt el Mediuev Filipopul l'è stada uget de cuntesa tra i Bizantin e i Bülgher, e ultra a quest l'è stada despess devastada dal passagg di armad di Crusaa. In del 1364 hin rivaa i Utuman del Murad I, che l'han fada vegnì capital de la Rümelia. Dumà in del 1885 la cità la s'è riünida cul rest de la Bülgaria.
Da vedè[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Müsee etnugrafigh
- Müsee archeulogigh
- Gesa de San Lüis di Frances
- Foru ruman
- Teater ruman
- Stadi ruman
Personn nassüü chichinscì[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Boris Christov (1914-1993), cantant lirigh.
- Petăr Stojanov (1952-...), ex president de la Bülgaria.
- Moni Ovadia (1946-...), om de spetacul.
Gemelagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Brno, Cechia.
- Türchia:
- Columbia, Stat Ünii.
- Daegu, Curea del Süd.
- Košice, Sluvachia.
- Macedonia:
- Gyumri, Armenia.
- Kutaisi, Georgia.
- Lipsia, Germania.
- Luoyang, Cina.
- Okayama, Giapun.
- Petra, Giurdania.
- Poznań, Pulonia.
- San Pederbürgh, Rüssia.
- Valencia, Venezuela.
- Salunich, Grecia.