text:
Lamber
El Lamber (anca Lambar, Lambru, Lambor; in Italian Lambro; in Latin Lambrus) a l'è un fiüm de la Lumbardia ucidental, aflüent de manzina del Pò; l'è lungh 130 km.
El nass de suravia del Ghisall, dal munt San Prim, e al percor tüta la Val Assina passandu per Canz e Ass; cume 'l vegn föra di muntagn, el se trà dent in del Lagh de Püsian, dopu de che 'l cur per la Brianza fina a Munza.
Propi a Munza el se spartiss in dü bruchet: el Lamber propi (quel del Punt di leun) e 'l Lambret, che l'han faa fà i Viscunt in del secul XIV per resun de difesa.
Al següta la sò cursa inver süd, e 'l passa arent a Milan (quartier de Lambraa); dopu 'vègh traversaa la pruvincia de Lod el se svöja in del Po, 10 km a val de San Culumban.
Cuntegnüü
Cumün traversaa del Lamber[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Pruvincia de Com[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Civena, Magrej, Barni, Lasnigh, Ass, Canz, Caslin, Castel Mart, Punt Lamber, Erba, Merun, Lambrügh, Inverün.
Pruvincia de Lech[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Pruvincia de Munscia e Brianza[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Briusch, Giüssan, Veran, Caraa, Triügg, Albiaa, Suvich, Lesmu, Machee, Biasson, Arcur, La Santa, Munscia, Brüghee.
Pruvincia de Milan[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sest San Giuvan, Culogn, Milan, Pes'cera Burumee, San Dunaa, San Giülian, Medija, Melegnan, Vizzö, Cer, San Zenun, San Culumban.
Pruvincia de Lod[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Saliran, Casalet, Lod Vegg, Burgh San Giuvan, Castiraga, Sant'Angel, Vilanöva, Grafignana, Burghet, Livraga, Vori, Sèna.


c: text/html

text:
par Christoph Philipp Matt
La ruina dal chastè da Schenkenberg sper Thalheim sa chatta en il Giura faudà argovian. Ella è la ruina la pli gronda e la meglier mantegnida dal chantun. Il chastè ha ses origin en l'emprima mesadad dal 13avel tschientaner ed è stà abità fin l'onn 1720. Il chastè e la signuria da Schenkenberg eran feuds da Habsburg. A partir dal 1460 è il chastè stà la sedia da la podestataria bernaisa.
La ruina è vegnida restaurada e sanada ils onns 1919, 1931, 1935, 1969/1970 e 2003 tras la Protecziun da la patria dal chantun Argovia. Durant la sanaziun 2003 ha il Servetsch archeologic da l'Argovia fatg in'examinaziun cumplessiva dal bajetg. Cun agid da vegls documents sco fotografias, rapports da restauraziuns, correspundenzas etc. han ins survegnì infurmaziuns impurtantas davart l'istorgia da la construcziun, malgrà las numerusas restauraziuns precedentas.
Durant il lung temp ch'il chastè è stà abità, è el vegnì engrondì e transfurmà cuntinuadamain. In pitschen chastè cun ina tur han ins transfurmà durant il 13/14avel tschientaner en in chastè cun mir da defensiun. La tur principala ed il palaz èn vegnids reconstruids pliras giadas. Pli tard è il chastè vegnì amplifitgà cun ina bassa curt ed ina terrassa cun curtin. Enturn il 1500 èn vegnidas agiuntadas las turs radundas flancantas.
Translaziun: Lia rumantscha, Cuira
, Christoph Philipp : Die Sanierung der Burgruine Schenkenberg bei Thalheim
Mittelalter – Moyen Age – Medioevo – Temp medieval, Zeitschrift des Schweizerischen Burgenvereins, 9. Jahrgang 2004, Heft 2, .

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Digitip – «doccall»
- Glindesdi, 6.11.2017, 10:15
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 6.11.2017, 10:15, RTR
La situaziun è enconuschenta: Igl è be ina bagatella, ma l'agid dal medi fiss bun. In telefon al clom d'urgenza 144 fiss però surfatg. Ma tge medi ha gist servetsch d'urgenza? E tge numer ha quel puspè? Per questa situaziun porscha la nova applicaziun «doccall» ina schliaziun.
Fin uss eri en ils blers cas da guardar suenter il nummer dal medi ubain en il cudesch da telefon, sin in figl sgulant che las chasadas survegnan magari u en l'internet.
Tut ils numers en in lieu
La nova applicaziun gratuita per i-OS ed Android unescha ils numers da telefon sco er ils plans da servetsch dals medis d'urgenza en l'entira Svizra. Cura ch'ins telefonescha datti duas opziuns, l'agid d'urgenza en il lieu da domicil ubain en il lieu, nua ch'ins sa chatta gist.
Plinavant porscha l'applicaziun er la pussaivladad da gist trametter datas persunalas sco adressa, cassa da malsauns u datas medicinalas cun in clic al medi d'urgenza – e quai gist en il mument dal telefon.
Il servetsch gratuit vegn lantschà en tschertas regiuns dal Grischun – cunzunt turisticas – gia sin questa stagiun d'envien.


text: Karthaus o Certosa l’é n pìcol paìsc ite te un convent. No entenede delvers? Ei, un paìsc logà ite te un convent desconsacrà! Zacan, del 1326, sun chest col de la Val Senales, i frati certojins aea metù su un convent che dapò, do entraunides de vigne sort, l’é vegnù serà sù del 1782. Da enlouta la jent se à logà ite te la loces del convent e i lo à fat deventèr un paìsc zis originèl: cèses, ostaries, gejies e capeles, dut adum te un cheder interessant. Na bela espojizion anter ite l veie convent la conta duta la storia e a ge jir dintornvia ai veies mures se troa la pedies religiouses, ma no demò, ence de vita de duc i dis (l poz di pésc per en dir una), de chisc frati che aea troà su per chesta veres un bel post per se dedichèr a la orazion e a la contemplazion. Da no perder la cortina con bela làpides artistiches e l sepolcher che se pel ite demò enjeneié jù.


text:
La fundaziun è in'alternativa per donaturas e donaturs che vulessan evitar las stentas temporalas, administrativas e finanzialas en connex cun la constituziun e cun la gestiun d'ina fundaziun independenta. Lur ideals possian ellas ed els realisar gia a partir da 50'000 francs cun in fond spezial, scriva il chantun.
Cun ils meds dal fond cuminaivel vegnan promovids projects en ils secturs cultura, sport, fatgs socials, furmaziun e sanadad. Il cussegl da fundaziun vegn presidià da la cussegliera guvernativa Barbara Janom Steiner. La fundaziun tetgala d'utilitad publica è vegnida stabilida sin iniziativa d'in'incumbensa parlamentara. Ella è in'alternativa per donaturas e donaturs.
RR novitads 11:00


text:
Kerber daventa il nov numer 1
- Venderdi, 9.9.2016, 6:18
La giugadra da tennis Angelique Kerber è a partir da glindesdi il nov numer 1 dal mund. La Tudestga stauscha suenter 186 emnas l’Americana Serena Williams giu dal tron.
Al grand slam da tennis, il US Open a New York, ha Serena Williams pers ses gieu da mezfinal cunter Karolina Pliskova da la Tschechia en dus sets cun 2:6 e 6:7 (5:7). Angelique Kerber da l’auter maun ha gudagnà il mezfinal cunter Caroline Wozniacki dal Danemarc senza problems en dus sets cun 6:4 e 6:3. Kerber cuntanscha uschia per la terza gia quest onn in final d’in grand slam.
Angelique Kerber è il 22avel numer 1 sin il tour da las dunnas e la segunda Tudestga suenter Steffi Graf.
Hingis/Vandeweghe perdan
A fin è l’US Open per il duo Martina Hingis e Coco Vandeweghe. La Svizra e l’Americana han pers il gieu da mezfinal cunter las Franzosas Caroline Garcia e Kristina Mladenovic en dus sets cun 3:6 e 4:6. En il final dal turnier da dubel fruntan las Franzosas sin l’Americana Bethanie Mattek-Sands e la Tscheca Lucie Safarova.
RR novitads 06:00


text:
Faroe
I isul Faròe (Føroyar -che'l vör dì "isul di ber"- in farues, Færøerne in danes) a hinn un pussediment de la Danimarca, in de l'Ocean Atlantich.
I gh'hann pressapoch 48.000 abitant.
La capital a l'è Tórshavn.
I Faroe fan part de l'Europa. Se tröen in de l'Ocean Atlantich setentriunal, pressapoch a metà strada intra l'Islanda, la Scozia e la Nurvegia.
Pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I Faroe hinn semper staa un pussediment scandinaf: a partii del secul quel de XI, eren un pussediment de la Nurvegia, pöö (1380) del regn nurveges-danes e, del 1814, dumà de la Danimarca.
Dopu de la segunda guera mundiala han utegnüü un'utunumia semper püssee granda.
In del 1973, quand che la Danimarca a l'ha aderii a l'Uniun Eurupea, i Faròe hann decidüü de stà föra.


text:
Landquart (distret)
El distrèt de Landquart (en todèsch: Bezirk Landquart) l'è giü dei öndes distrècc del Canton Grisun, en Svìsera. L'è 'l tèrs piö popolàt (endèl 2011 i abitàncc i éra 24331) e 'l piö pesèn de töcc per superfìce (193,23 km²)
El cunfìna a nòrt co l'Austria e 'l Liechtenstein, a èst col distrèt de Prättigau/Davos, a sud col distrèt de Plessur, a sudòvest col distrèt de Imboden e a òvest col Canton San Gal, distrèt de Sarganserland .
Diviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distret de Landquart l'è dividìt en 2 cìrcoi e 10 cümü:
Endèl 2008 el cümü de Says l'è stàt acorpàt a chèl de Trimmis.
Situasiù linguìstica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Revista 2017: Ils Campiunadis mundials da skis en Engiadina
- Gievgia, 28.12.2017, 10:04
Ina gronda festa per tut la val, cun puncts culminants er sper la pista sin il Munt da San Murezzan.
In temp intensiv - durant las duas emnas il favrer 2017 - resta als blers en memoria cura ch’ins patratga enavos vid las cursas da skis sin il Munt da San Murezzan. Auter che anc als Campiunadis mundials da skis dal 2003, n’ha il fieu betg cumenzà ad arder d’emprim ennà. L’identificaziun da la populaziun en Engiadina cun l’eveniment sin palc mundial ha duvrà temp.
-
1 Mezdi: Revista 2017 - la gronda festa als Campiunadis mundials 4:35 min
da Actualitad dals 28.12.2017
Edy en il center
Ina figura centrala durant ils Campiunadis mundials da skis è gia tar la festa d’avertura stada la figura da lain en furma d’in skiunz cun il num Edy. Il cor da l'entira organisaziun han dentant furmà cleramain ils 1350 voluntaris che han lavurà e gidà che l'eveniment è reussì. E che quel stat en memoria sco istorgia nunemblidaivla en Engiadina.
Imni chantà live
Unic per ils Campiunadis mundials da skis 2017 en Engiadina èn er stads ils imnis per ils victurs da las cursas. Quels ha il cor da l’Academia Engiadina chantà mintga saira live or da la figura dad Edy.
Sulegl, naiv e serps
Surtut durant l’emprima emna da l’eveniment ha l’aura adina puspè fatg in stritg tras il program dals organisaturs. Tranter auter ha per exempel er la tipica serp da Malögia impedì la cursa a val spectaculara e fatg spustar tut il program. Tut en tut resta l’eveniment dentant en memoria sco duas emnas cun cursas da skis perfetgas ed ina culissa unica.
Unic l’incap cura ch’in aviun da la Patrouille Suisse aveva strivlà ina corda d’atschal e tschuncà quella, ha chaschunà in gust amar tar ils organisaturs. La bilantscha suenter las duas emnas «WM total» è fitg buna. Ils organisaturs èn stads cuntents. E per ils scolars da San Murezzan restan ils Campiunadis mundials da skis 2017 en buna memoria sco temp nua ch’els han gì duas emnas vacanzas.
RR actualitad 12:00


text:
Sin questa surfatscha duess quai dar in center da commerzi. In fabricat, 80 meters lung cun localitads 4 meters autas.
El haja gia plirs interessents per las localitads, di Urs Pfister. Nums na dat el però betg enconuschent. Be tant: en il center possian potenzialmain blers chattar plaz, per exempel bancas, spezialists, butias ni er abitaziuns per indigens. Pfister vul vender ni dar a fit localitads, e quai sche pussaivel be a paucs partenaris che surprendan grondas surfatschas.
Nov tancadi
Il tancadi Shell ha Urs Pfister bajegià avant passa 20 onns. Uss duai quel vegnir renovà ed engrondì. La nov'immobiglia vegn lura sin la parcella davos il tancadi.
Cun il project vul Pfister duessi dar passa 100 novas plazzas da lavur ed il project duai - sche tut va tenor plan - gia esser a fin l’onn 2019 ni 2020.


text:
Žìrvia
Cervia (Žìrvia in dialet rumagnöö) l'è ün cumün de la regiùn Emilia-Rumagna, Pruvincia de Ravèna. El gh'ha circa 28.000 abitant, una superfis de 82 km², per una densità de 315 ab./km².
El cunfìna coi cumün de Cesena (FC), Cesenatico (FC), Ravenna.
El se troeuva in sü la riva del Mar Adriatich. L'è üna lucalità turistica famusa per i sò spiagg larghi e sabiùsi, per i salini e per la sò staziùn termàal.
Cuntegnüü
- 1 Geografia
- 2 Storia
- 3 Nòmm de la cità
- 4 Monument e olter sitt interessànt
- 4.1 Gesi
- 4.1.1 Catedràal
- 4.1.2 Gesa del sufràgi
- 4.1.3 Sant'Antòni de Padova
- 4.1.4 Stella Maris
- 4.1.5 Santuàri de la Madòna del Pìn
- 4.1.6 Pief de San Stèven
- 4.1.7 Sant'Antòni Abàa
- 4.1.8 Madòna dij Àngior
- 4.1.9 San Sevèri Vescuf
- 4.1.10 Sant'Andrea Apostul
- 4.1.11 San Giorg
- 4.1.12 Cour Sant
- 4.1.13 Santa Teresa de Gesù Bambìn
- 4.1.14 Madòna de la Nef
- 4.2 Olter sitt interessànt
- 4.1 Gesi
- 5 Manifestaziùn
- 6 Persunàgg famùs
- 7 Sport
- 8 Foto
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El teritori cumünàal de Cervia el gh'ha ün frach de fraziùn. Milàn Marìtima l'è de sigür la pussee impurtant.
Canüzz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è üna fraziùn agricula, che la gh'ha la gesa de la Madòna dij Àngior del XVII secul e ün frach de vègi cassini metüdi a post.
Castigliùn de Cervia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Anca questa chì l'è üna lucalità agricula. Chì la ghè la gesa de San Giusepp del 1775, l'uratòri de San Lurenz del 1794 e la Vila Ragazzena del 1562.
Milàn Marìtima[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sitt el gh'ha 'stu nòmm chì perchè l'è stàa fàa sü in del XX secul da üna società milanés ("Società Milano Marittima"), dopu che'l Cumün de Cervia el gh'ha firmàa üna cuncessiùn cunt la famiglia Maffei (üna dij pussee impurtànt de Milàn) per fà svilupà'l teritori a nord de la cità. Hin stàa fàa sü albergh e vili piscinini tra la pineda e la spiagia e'l sitt l'è diventàa frequentàa prima dai sciuri milanés e dopu dal "turism de massa". La fraziùn la vègn ciamàda "cità giardìn" perchè gh'hin ün frach de parch, de zoni verdi e de pìn marìtim ch'i se troeuven inturn (ma anca in mèzz) ai cà e arent i viaj.
Muntalètt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è ün'oltra fraziùn agricula, al cunfìn cunt la Pruvincia de Furlì-Cesena. In del teritori gh'han truvàa dij repert archeologich de l'epuca rumana.
Pinarèla[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è ün sitt turistich sül mar a süd de Cervia. Ghè üna pineda lünga e strèta tra la spiagia e'l paés.
Pisignàn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fraziùn agricula, l'è famusa perchè ghè la Piéf de San Stéven e ün aeroport militàar.
Sàvi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è la fraziùn pussee a nord de Cervia, che la se troeuva sül fiüm che gh'ha l'istèss nòmm. Chì l'è stàa rapìi'l generàal Agliardi dürant l'inscì ciamàda "Setimana Rùssa", rivolta sucedüda tra'l 7 e'l 14 giügn 1914, dopu che ad Ancuna i puliziòtt gh'hann ciapàa a s'ciupetàdi a la gent che la manifestava cunter la guèra e Giovanni Giolitti. Dopu ün quaj dì el generàal l'è stàa liberàa sensa cunseguenzi.
Tajàda[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è la lucalità pussee a süd del Cumün de Cervia. L'è ün sitt turistich sül mar circundada da üna pineda.
Termi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è la staziùn termàal de Cervia, e la se troeuva tra la pineda de Milàn Marìtima e la Statàal Adriatica.
Vila Inferno[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è üna fraziùn agricula e artigianàal. El sò nòmm vègn dal latìn infer, che'l voeur dì "sott": quèst perchè la se troeuva a süd dij salini, rent üna zona de palüdi. In de la fraziùn ghè'l Müsee dij mariunètt.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Epuca antica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Segund la legenda, la vègia cità de Cervia, che fin al IX-XI secul la gh'aveva nòmm Ficocle, l'è stada fundàda dal cumandant etrusch Ficol, che l'aveva fàda sü arent Ravèna per dach üna batüda al sò tirànn.
Segund divers autur, el nòmm Ficocle vègn da ün capitàn grech u da ün prefètt de Filipp I de Macedonia. L'è pussee prubabil che'l vègn da la parola greca "φukoς" (alga) e "kλέoς" (fama), perchè gh'èren ün frach de alghi in dij canaj e in dij salini de quèla zona.
Dal prim Cristianèsim a la distruziùn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A vardà i statüt de la cità, el Cristianèsim l'è rivàa a Ficocle in del 50, quand Eleuteri l'è stàa mandàa dal vescuf de l'Emilia Sant'Apulinàar per fàa'l vescuf de la cità. Ma la storia l'è minga certa, perchè fin al 500 gnanca ün document faseva el nòmm d'ün vescuf. El primm cert l'è Gerunzi, ciamàa "vescuf de Ficocle" in ün att del Papa.
In del 655 Pipìn gh'aveva dàa al Papa Zaccaria el teritòri inturn a Ravèna in pussess cuntinuàa. In del 709 l'arcivescuf de Ravèna se gh'ha ribelàa al Papa; alura l'imperatùr Giustiniàn gh'ha mandàa'l cumandant Teudor per sutumèt amò l'arcivescuf a Ruma. L'arcivescuf e i olter capi de la rivolta gh'hànn dumandàa aiùt ai paes inturn; el citadìn de Ficocle Altobello Laschi l'è nàa a Ravèna cunt ün quaj suldàa, ma tropp poch rispètt a quej de Teudor. A la fin, Ravèna l'è stàda sachegiàda e Ficocle tràda a bass.
El cambi de nòmm e la noeuva cità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dopu che l'è stada tràda a bass, Ficocle l'è stàda fàda sü amò in l'istèss sitt in duvè la gh'era prima; ma tra'l IX e'l X secul la cità la gh'ha müdàa nòmm: da "Ficocle" a "Cervia", cumè che l'è ciamàda anca incoeu.
I primm imàgini de Cervia hin üna quaj mappa del XV secul: i fànn vedè üna cità furtificàda cunt ün fussàa tücc inturn e culegàda a la tèra ferma da punt levatòi; rent la cità, gh'èren ün palàzzi del Priùr, sèt gesi e üna rocca voeuruda forsi da Federich el Barbarussa.
Per la sò pusiziùn geografica l'era prutèta daj attach, ma l'era anca in üna zona minga salutàar: l'era arent i salini, l'era traversàda da ün frach de canaj e gh'aveva poca acqua de beef. In del XVII secul la cità la se gh'ha spopulàda, e l'è anca rivada ad avè cent abitànt.
Gimò dal 1630 gh'han cuminciàa a pensà a spustà la cità in ün olter sitt pussee salutàar, arent la riva del mar. El 9 nuvember 1967 el Papa Inucenzi XII el gh'ha firmàa el document cunt sü scrivüü l'òrdin de fà sü la noeuva cità. Gh'era sü'l nümer de cà de fà sü, la pusiziùn de la catedràal, del palazzi del vescuf e de la prigiùn; i danée metüü in cunt per la cità noeuva eren 35-40.000 scüd.
Nòmm de la cità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A sentì üna legenda, el vescuf de Lod l'era in gir a spass in de la pineda arent la cità, e'l gh'ha vedüü ün cerf; lüü el pensava che'l füss ün mesageri de Diu, inscì el se gh'ha metüü in ginoeucc dinanz a l'animàal cumè devuziùn. Dopu quèl dì, la cità l'è stada ciamada "Cervia", per regurdà l'aveniment e anca perchè in de la pineta gh'èren ün frach de cerf.
El stèma de la cità el fà vedè propi ün cerf in ginoeucc in sü ün pràa verd.
Monument e olter sitt interessànt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gesi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Catedràal[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La catedràal de Cervia l'è dedicàda a Santa Maria Assunta e l'è stàda fàda sü tra'l 1699 e'l 1702; la prima pedra l'è stàda metüda giò dal vescuf Francesco Riccamonti. La se troeuva in de la part ucidentàla de la piazza Garibaldi, la piàza principàal de la cità.
El stil de la gesa l'è simil a quèl rumanech; l'è fada a crùs latina, la gh'ha ses capèli lateràli (trìi per part), cinch altàar, ses dipint del XVIII secul e quàter scultùri.
Il campanìl l'è dedrée a la gesa, in de la part süd, e'l palazzi del vescuf l'è tacàda a la gesa, in sü la sinistra a venì foeura dal purtùn de la gesa.
Gesa del sufràgi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La se troeuva in corso Mazzini, in del center storich; fada sü tra'l 1719 e'l 1722, l'è de stil barocch.
Denter ghè ün crucifìss de lègn, che'l vègn da ün munasteri de la vègia Cervia; segund la legenda, l'è rivàa dal mar dürant üna tempesta per prutegg i pescatùr. Ghè anca ün òrghen de Gaetano Callido, che l'ha fàa anca dij òrghen in de la gesa de San March a Venezia e, sut ai fest, el và ün presepi mecànich.
Sant'Antòni de Padova[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è stàda fàda sü tra'l 1704 e'l 1741 da Antonio Farini foeura dal center de Cervia, ün poeu pussee a nord del port canàl. L'è de stil barocch e rococò e gh'ha anca ün campanìl vôlt 20 meter, fàa sü pussee tard.
Stella Maris[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è la gesa de Milàn Marìtima; el sò nòmm in latìn voeur dì "Stèla del mar". Fàda sü da Carmelo Bordone in del 1959, l'è de furmi muderni, e la gh'ha grandi vetràdi; l'è gestida dai Francescàn.
Dürant l'estàa denter la gesa fànn la manifestaziùn I Venerdì a Stella Maris, üna seri de cuncèrt d'òrghen fàdi da müsicist famùs.
Santuàri de la Madòna del Pìn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fàda sü in del XV secul dal fràa carmelitàn Girolamo Lambertini, l'è la gesa de Cervia pussee veneràda pel cult de la Madòna. Segund la legenda, l'imàgin de la Madòna l'è cumparìda sü ün trunch de pìn, incoeu fosri cunservàa dedent i mür del santuàri, ai buscaiöö de la pineda.
El santuàri se troeuva a 2 chilometer da Cervia, tra la Statàal Adriatica e la fraziùn Termi; l'è in stil tardrumanech, cun quadrej a vista e ün campanìl piscinìn in sül tecc. Denter ghè ün altàar fàa cunt ün sarcòfegh paleocristiàn e, sura quèst, ghè ün crucifìss de lègn del XVII secul; gh'hin anca afrèsch, ma hin mal cunservàa.
A la prima dumènega de utuber la riva chì la Prucessiùn del Vult.
Pief de San Stèven[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La se troeuva a Pisignàn e l'è la gesa pussee vègia del Cumün de Cervia. L'è stàda fàda sü in ün sitt che ai temp dij Rumàn l'era cunsacràa al diu Mitra. La prima pief l'era del X secul, ma l'è stàda tràda a bass dopu la bataja de Ravèna; dopu l'è stàda fàda sü de noeuf in del 1521 in stil rumanech.
Sant'Antòni Abàa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è la gesa de Castigliùn de Cervia. L'è stàda fàda sü in del 1902, dopu che la gesa che la gh'era prima l'era brüsàda in del 1875. La gesa l'è in stil neoclassich cunt i quadrej a vista in sü la faciada e in del campanìl.
Madòna dij Àngior[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è a Canüzz e l'è stàda fàda sü in del 1828. La gesa gh'ha quèst nòmm perchè denter ghè üna pitüra cunt la Madòna, el Bambinèl e düü àngior arent lùr. L'edifizi'l gh'ha quadrej a vista e denter ghè üna statua del Coeur Sant de Gesù. Il campanìl, che gh'ha la piana quadrata, l'è stàa fàa sü dopu la gesa.
San Sevèri Vescuf[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è la gesa de Sàvi. Del 1831, l'è stàda danegiàda da üna piena del fiüm Sàvi e dai bumbardament dürant la Segunda Guèra Mundiàal. L'è stàda fàda sü de noeuf in del 1955 da l'architèt Minardi e la gh'ha üna furma muderna; denter gh'hin teli del XVIII secul.
Sant'Andrea Apostul[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La se troeuva a Vila Inferno, l'è del 1680 e l'è de stil neoclassich. Denter, in sül mür de l'abside, ghè ün musaich che'l rapresenta Sant'Andrea Apostul. Il campanìl, del 1920, l'è stàa danegiàa da ün fülmin e dai bumbardament dürant la Segunda Guèra Mundiàal.
San Giorg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La gesa de Muntalètt l'è del XVIII secul, ma gh'ha dij element del 1500, cumè l'abside. Denter, dedrée a l'altàar, ghè üna Madòna cul Bambinèl del XVII secul; in sül tecc ghè ün campanìl piscinìn.
Cour Sant[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è la gesa de Pinarèla e l'è stàda fàda sü in del 1966. Denter e foeura gh'hin quadrej a vista; in sü la faciàda ghè üna vetràda cunt sü sceni del misteri del Rusari. Sura i dò altàar gh'hin musaich in rilief cunt sü la Sacra Famiglia (a destra) e Sant'Antòni de Pàdua (a manca); in sü l'abside ghè ün afresch del Coeur Sant.
Santa Teresa de Gesù Bambìn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La gesa de Tajàda, del 1967, la gh'ha furmi muderni; la part sura de la faciàda la gh'ha quadrej a vista. Denter a manca ghè üna statua de lègn de la Madòna cul Bambinèl e a destra i imàgin de Santa Teresa e del Coeur Sant.
Madòna de la Nef[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è üna gesa fàda sü in de la vègia cità de Cervia in del 1603, in mèzz ai salini; ma gimò dal IV secul la Madòna de la Nef l'era patrona dij salinàar.
La gesa la gh'ha furmi sèmplis; denter, per circa cent'ànn ghè stàda üna tela cunt sü la Madòna de la Nef, purtada in de la Catedràal dopu che gh'han fàa sü la noeuva cità.
Dopu la costruziùn de la noeuva Cervia, la gesa l'è stàda man a man abandunàda: a l'inìzi l'è stàda duperàda cumè ussàri e, in del 1867, l'è stàda esprupiàda e scunsacràda.
ün poeu pussee a nord de la vègia gesa, in de la lucalità Malva, l'8 dicember 2007 l'è stàda inauguràda la noeuva gesa ciamàda Virgo ad Nives (che in latìn voeur dì "Vergin de la Nef").
Olter sitt interessànt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Magazìn del Sàal "Tur"[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fàa sü tra'l 1689 e'l 1691 a süd del port canàl, arent al center de la noeuva Cervia, la pàar üna gesa de stil rumanech denter e foeura. L'è lunga 66 meter e larga 6 e pudeva tegnè denter fin a 130.000 quintaj de sàal. Incoeu l'è duperàa cumè musee e sitt per i manifestaziùn; denter ghè espòst ün cristàll de sàal de quìndes chili.
Magazìn del Sàal "Dàrsena"[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
'Stu magazìn chì el se troeuva de frunt a l'olter, a nord del port canàl. Fàa sü in del 1712 cunt i materiaj ch'i vegnèvan da la demuliziùn de la vègia Cervia, l'è ün poeu pussee piscinìn del magazìn "Tur" e gh'ha üna dàrsena piscinìna ün temp duperàda per cargà'l sàal in sü i barch. Incoeu l'è voeuj e l'è minga duperàa.
Tur San Micheel[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fàda sü in del 1691, prima de la costruziùn de la cità noeuva, la serviva arent al Magazìn del sàal "Tur". Vôlta 22 meter e mèzz e a pianta quadràda, l'è stàda fàda sü per prutegg la cità e i magazìn daj assàlt dij Türch. Incoeu ghè denter la bibliuteca cumunàal.
Pineda[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La pineda de Cervia l'è granda 260 èttar e l'è la cuntinuaziùn de la pussee famùsa de la pineda de Clàss; la se troeuva per la magiùr part tra Milàn Marìtima e Termi.
In de la pineda gh'hin pìn marìtim, ma anca ginèper, quèrc, fràssen, sàles, roeuf, prün e vit selvàtich.
Mar[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cervia l'è ün sitt che la funda la sò ecunumia in sül turism d'estàa perchè ghè'l mar; alura quèst chì l'è spess cuntrulàa da l'ARPA (l'assuciaziùn regiunàal per la proteziùn de l'ambient). Dal 1997 la Foundation for Environmental Education ("Fundaziùn per l'educaziùn ambientàal") gh'ha dàa a Cervia la "Bandioera blü" per la buna qualità de l'acqua del sò mar.
Manifestaziùn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 5 genàr: Cuncert de foeugh artificiaj
- 6 genàr: i "Pasqualotti"
- la prima dumènega de magg: el "Spusalìzi del mar". In del 1445, quand l'era adrée a turnà da Venezia in naf, el vescuf de Cervia Pietro Barbo (dopu diventàa papa cunt el nòmm Paul II) se gh'ha truvàa in mèzz a üna tempesta; alura gh'ha tràa denter in del mar el sò anèl e l'ha pregàa Diu per fàla desmètt, cosa che l'è sucedüda. A cumincià da quèl an, el vescuf trà el sò anèl denter el mar cumè sègn de bon augüri; dopu i bagnìn de la Rivera cèrchen l'anèl in fund al mar e la sira chi che'l troeuva vègn festegiàa
- 10 agust: Festa de San Lurenz in sü la spiàgia libra cun spetàcul de foeugh artificiaj
Persunàgg famùs[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Lorenzo Caleppi (Cervia, 29 aprìl 1741 - 10 genàr 1817), cardinàal
- Alberto Missiroli (Cervia, 27 lügl 1883 - Ruma, 18 lügl 1951), dutùr
- Isotta Gervasi (Castigliùn de Cervia, 21 nuvember 1889 - Modena, 17 giügn 1967), duturèssa
- Coriolano Gori, cugnusüü mej cumè Lallo Gori (Cervia, 7 marz 1927 - 1. dicember 1982), autùr de müsica dij film
- Piero Focaccia (Cervia, 1945), cantànt
- Alessandro Bianchi (Cervia, 7 aprìl 1966), calciatùr
Sport[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Balùn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La squadra de balùn pussee impurtànt de Cervia l'è l'"Associazione Sportiva Cervia 1920", che la giuga in del campiunàa d'Ecelensa. 'Sta squadra chì tra'l 2004 e'l 2006 la gh'ha partecipàa al reality show "Campioni - Il sogno", trasmetüda da Italia Uno. A la fìn de la stagiùn 2004/2005, el Cervia gh'ha vingiüü el campiunàa d'Ecelensa e l'è nàa in de la serie D. Düü ànn pussee tard l'è turnàa in Ecelensa.
Olter sport[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Cervia gioeughen anca dò squadri de balacanèster (üna dij òmm e l'oltra dij dònn) e üna squadra de Beach Soccer.


text:
Cuneo
Cuneo (en fransés, ucità, e 'ndèi dialècc locài Coni) L'è 'na cità del Piemónt (Italia) capolöch de la pruvìncia omònima. El cümü de Cuneo 'l g'ha 55 972 abitàncc (dàto del Dic 2013 [1]), 'na superfìce de 119 km² e 'na densità de 470 ab./km². El cunfìna coi cümü de Boves, Cervasca, Vignolo, Beinette, Peveragno, Castelletto Stura, Caraglio, Tarantasca.
La se tróa ai pè de le Alpi Marìtime, sö le spónde del fiöm Stura endóche chèsto 'l sbóca de la Val de Stura.
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Santa Fe de la Vera Cruz, Argentina
- Nisa, Francia
- Richard Toll, Senegal
- Fürstenberg/Havel, Germania[2]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Cùneo l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.
- ↑ http://www.comune.cuneo.gov.it/la-citta/storia/gemellaggi.html Sit del cümü de Cuneo


text:
Per nuzé nosta ressurses natureles per l bën de duc y a na maniera che les dure tl tëmp iel de bujën de strategies globales. Cialon de purté pro a chësc ti jan permez cun planificazions teritorieles y dla cuntreda sciche nce tres mesures de gestion dl ambient y de prutezion dla natura.
Tematiches prinzipeles
Ambient y energia
Natura y svilup teritoriel
- Planificazion dla cuntreda y svilup teritoriel,
- Depusizion de ac,
- Fundamëntes legales,
- Plans online,
- Cartografia provinziela,
- Frabiché y ntervënc tla cuntreda,
- Scunanza dla natura,
- Parcs naturei,
- Parch naziunel Stilfserjoch,
- Natura 2000,
- Patrimone naturel Dolomites UNESCO,
- Mesures de sustëni,
- Viver i parcs naturei,
- Material didatich
Zifres ntëur ala tematiches natura y ambient
- 38
istituzions se cruzia di cuntenuc
La/I culaburadëures dl’Agenzia provinziela per l ambient y dla Repartizion Natura, cuntreda y svilup dl teritore se cruzia de cie che ve sta a cuer.
- 100
prestazions ie da garat online
Tlo giapëis duta nosta prestazions ntëur ala tematiches Natura y ambient che meton da garat per vo online.


text:
Tants requirents d’asil sco suenter Segunda Guerra Mundiala
- Glindesdi, 19.9.2016, 14:52
En ils 35 stadis commembers da l'OECD – l'Organisaziun per la collavuraziun economica ed il svilup en l'Europa – è l'immigraziun creschida l'onn passà per 4% sin 4,8 milliuns persunas. Quai èn radund 10% dapli che l'onn avant. Cunzunt il dumber da requirents d'asil dat en egl.
Pervi da la crisa da fugitivs en la Siria hai l’ultim onn dà tantas dumondas d’asil sco dapi la fin da la Segunda Guerra Mundiala. 1,65 milliuns persunas hajan dumandà asil, hai num en in rapport da l'OECD.
Bunamain 25% da las dumondas derivian da fugitivs da la Siria, suandà da persunas da l'Afganistan.
Ils blers fugitivs èn vegnids registrads en Germania. En relaziun cun il dumber da la populaziun ha però la Svezia prendì si ils pli blers requirents d'asil.
RR novitads 14:00


text:
Processiuns en las pleivs dalla Cadi
Lavur scretta igl onn 1990 a caschun dalla sentupada dallas pleivs dalla Cadi a Mustér
Processiuns da pleiv tier pleiv
Las pleivs dalla Cadi s'entaupan a Mustér. Buca gest enzatgei novissim. Gia avon tschentaners e duront decennis ein las pleivs dalla Cadi s'entupadas en fuorma da processiun d'in vischinadi a l'auter, d'ina pleiv a l'autra.
La presenta lavur vul dar in risguard anavos e presentar las grondas e devoziusas processiun d'antruras ellas scheinas dalla Cadi. Animaus dalla gruppa preparatorica per la sentupada a Mustér haiel rimnau cun agid dils plevons, ed amitgs dalla historia locala, las processiuns da pli baul. Numerusas fuvan ellas - ed oz tuttas svanidas ord ils pli divers motivs. El temps hodiern han ellas giu negin plaz pli. Ellas devan perdetga d'ina profunda cardientscha e religiun praticada da nos antenats.
Tenor dretg dalla baselgia catolica ein processiuns in viadi festiv dil pievel cartent sut la direcziun dils plevons. Ella entscheiva e finescha en in liug sogn ed ei tenor basegns ina processiun d'engraziament, da rugar ni da penetenzia.(tenor Lexicon)
"La processiun ei nuot auter ch'in viagiar organisau en bi uorden, che meina l'entira cuminonza parochiala‚ d'in sanctuari a l'auter. Duront quei vegn engraziau a Diu per ils benefecis retscharts ni rugau per cuntinuau agid en canzun ed oraziuns. Aschia daventa era la processiun ina semeglia dil viadi ch'il pievel dil Veder Testament ha fatg dall'Egipta ella Tiarasontga ed ei ina semeglia dil viadi ch'il pievel da Diu dil Niev, Testament, fa dall 'Egipta da quest mund ella tiara sontga dil parvis. " ord Fegl parochial da s.Gions 1963/nr.8
Processiun da s. Mudest a Sumvitg


text:
Tavo Burat | Musicalbrandé N. 89 | Mars 1981
La poesìa ‘d Rico a l’é stàita apressià com as dev dai presentator dij sò lìber: Corrado Corradino (Griòte, 1906), Guido Marangoni (Fròle… Frolon…, 1925) e Saverio Fino, autor ëd l’achit ëd l’ùltim lìber (More, 1928) doa as treuvo, con na sernia dj’àutri doi volum, ëdcò le poesìe dle prime doe plaquettes: Mè fieul – impression e macëtte (1890) e Sonèt… alégher (A l’ansëgna dël Birichin, 1891 e peui, an sconda edission, 1903.
Ij “Brandé” a L’han pro renduje omagi, con Walter Agostini (La poesìa ‘d Rico, n.r 106, 1951) e Pinin Pacòt (Rico – palinodìa, n.r 187, 1954). Ant la prima serie (1927) dij “Brandé” an doi artìcoj (n.r 3 e n.r 5), nòstr magister, tut ciapà da la bela bataja për liberé la poesìa piemontèisa dal bosset ëd manera, e arlamé soe vele al vent (na frisa dë Sturm und Drang, ansoma…) për arambé la rivera dla lìrica, a strompa, con ël géner car a Rico, ëdcò ij vers dël poeta dle More pen-a smonùe da le giojere dij libré. Ma Rico, da col gentilòm ch’a l’era, nopà ‘d pijessla (e, belavans, ij Brandé a dovìo peui patì vàire abandon ëd “coi ch’a s’ofendo”!) a manda le des lire dl’abonament sostenitor con un bijet pontù, ma grassios, ëd coment al leturil ëd Pacòt («Stroncatura, ma garbata; garbata, ma stroncatura. Il meno ch’io possa farle è di mandarle l’abbonamento. Cordialmente. Rico»). Scasi vint agn apress la mòrt dël poeta, ant ël 1954, Pacòt a torna a Rico con n’àutr cheur e d’àutri euj, e a-i dà l’onor ch’a-i ven. A l’é franch cost’artreta tocanta ‘d Pacòt ch’a l’ha cissame a lese Rico e a l’ha mostrame a vorèj-je bin.
Walter Agostini a l’avìa furnì sò bel tòch sël poeta parèj: «I savrìa nen còsa dive dla vita ‘d Leone Fino; i peuss tut al pì riporté l’epitafi che chiel, modest e spiritos come sempre, a l’era scrivusse: “Mezzo poeta e mezzo ragioniere: / non fu né l’un né l’altro. Miserere». Noi i podoma dì che poeta a l’é stalo; ragionié peui… am anteressa nen. Leone Fino, ch’a l’era nà a Turin ant ël 1861, a l’é mancà ‘l 16 ëd mars 1935». Lò che, për na biografìa, a l’é nen assé… e antlora i son butame a l’arserca, slargandla a la famija, a coj cit ch’a son dventà ‘dcò lor nòstri amis për la poesìa dël pare, e che i regretava d’avèj përdù.
* * *
Leone Fino a l’era nà ant ël 1861, da Gioann e da Ana Vòla; ma la famija, coma tuti ij Fino (1), a vnisìa da le valade ‘d Lans. Coma për n’artorn a l’adoss, chiel as catrà na cassinòta, la Rivalta, a la Vnera («Vnera tranquila, e frësca, / e solitaria! / Mi ‘t veuj na ben, na ben ch’i sai nen dite…» da Salut a la Vnera, Fròle… Frolon), na borgà a doi km da Viù (anté ancheuj a farìo bin a ‘rcordelo, con ël nòm a na stra, o na lòsa su soa veja cassin-a, doa chiel soens a andasìa a scoté la canson dla Stura
«Tut silensio, d’antorn. Lagiù la Stura, / stërmà da j’erbo, a canta soa canson / ch’a son-a fòrt, sonora, ant l’aria pura… / Cala già ‘l sol, as sento ij prim frisson / dla sèira: e la valada as fà pì scura…», Sèira an montagna, da More.
Ël papà ‘d Leone, Gioann, a l’era ‘n vér përsonagi. Àut, maestos, con na gran barba, a smijava a ‘n rè pastor. E, an efet, chiel con ij rè a l’era ‘d famija! A l’avìa virà për ël mond, e a l’era dventà òm ëd fiusa, mèistr ëd ca, ëd Medeo ‘d Savòja duca d’Osta, peui, dal 1870 al 1873, re dë Spagna.
Cost-sì, pa vàire faità a j’afé ‘d comersi, quand ch’a surtìa da n’obergi o da na botega, a-j fasìa sèmper con Gioann Fino: “Cavajer, ch’a-i pensa chiel!” (2). Finì sò servissi al rè, chiel a finiss ij sò ùltim agn a la Vnera. Leone a l’ha donca avù antëca la scòla për esse anlevà da gentilòm; magìster sò pare, costumà a traté con rè e prinsi; në stil ch’a l’ha rëspirà fin-a da cit, e ch’a l’ha falo òm generos, con deuit, da grand ësgnor.
Leone a studia da ragionié (na profession sernùa da vàire poeta piemontèis modern!), ma as passion-a a le litre italian-e e strangere, fasend ëdcò ‘d tradussion da E. Heine (v. la plaquette Mè fieul: da le poesìe postume e dal Lazarus; e an More: A j’àngej). A l’é ant ël vir dij giovo giornalista piemontèis, a varda a Enrico Augusto Berta, diretor dla “Gazzetta del Popolo della Domenica”, com a sò «papalòto spiritual» (v. la dédica an Griòte) e a l’é un dij pì ativ colaborador dël Birichin. As maria con Adele Accattino (che ant soe poesìe a ciama “Nina”), soa «fomnin-a, ch’a peul nen seufre ij vers piemontèis» (dédica ‘d Nòsse d’argent, an Griòte): un destin ch’a riva ‘dcò a d’àiti pòver poeta piemontèis…
Ant ël 1888 a-i nass ël fieul Enrico, Rico… ch’a l’ha fàit nasse ël poeta piemontèis e a l’ha daie ‘n nòm! Scasi n’idèja da “canson busiarda”, da mond a l’ambors, poeticament fiamenga. A-i seurt antlora la prima plaquette, stampà da l’editris Origlia (via Garibaldi, 18). An coj agn, ël rag. Leone, che giumai i ciamroma Rico (pare), a intra ant l’aministrassion dle ofissin-e Michele Ansaldi doa as fan torni paralleli a mano – meccanica di precisione – ruote dentate, an cors Stupinis 65 (coma i lesoma sël “verso” d’un papé dovrà da Rico për ëscrive na soa poesìa); n’asienda motobin amportanta, che ant la prima guèra a fabricava fin-a ij canon. La fonderìa e ‘l travaj ‘d fàbrica, a saran l’ispirassion për poesìe (an Griòte) sla vita dj’ovrié; vers pa tant arcordà përchè Rico a l’é, an general, pensà pitòst coma ‘l poeta dla famija e dle macëtte turinèise. Nopà an costi vers, se nen la poesìa d’arvira d’un Luis Valsoano, che ant le ofissin-e a travajava, i trovoma ‘d frisson… la testimoniansa dla sensibilità ch’a possava dë student e dë scritor sle posission dël sossialism umanitari.
«Le stra dël borgh son pien-e d’ovrié / ch’a speto ‘n bòt e mes, e ‘l son dla ciòca, / për ritorné a le fòrge, a travajé. / L’han ‘d face nèire, spòrche dal carbon: / giache e braje striplà, ch’a van a tòch… / a smijo l’esèrcit dla disperassion».
E sempe an sa poesìa (Paper-Hunt, da Griòte), dòp che «doi giovnòt a caval, con ël frach ross, / e ‘n mes a lor na Sgnora, a ven-o ‘n sà», «traversand a la corsa, indiferent, / cost furmijé nèir ch’a bogia, ch’as desvija», an mes a j’insolense, a la fin: «a pòch a pòch cole doi nòte rosse / për lor as cambio ant na vision afrosa, / na vision color ross, color dël sangh…». Paper-Hunt a l’é la “cassa a la volp”: e ant la poesìa, ij cassador, an cors Stupinis, a dvento lor, la volp…
Da ste poesìe d’ispirassion ovriera a nass l’ironìa dël poeta ch’a stà da la part dij pòvr’òm (vëdde Question social, sèmper ant le Griòte dël 1906) . Un Rico tut da dëscheurbe… un poeta dla famija, ma laico, (3) e sensìbil a la protesta ovriera.
Bele ch’a sia stàit anvità da d’àutre gròsse asiende, e ‘dcò da la FIAT, Rico a resta coma factotum a l’Ansaldi fin-a a quand a l’andrà an pension. Con ël fassism, bele sensa, figuré coma n’opositor càud, chiel a pija soe distanse: anans che ‘d na chëstion polìtica, për chiel a l’é n’afé d’educassion e ‘d bon gust; e torna a seurte cola sàtira pontùa dla Question social e ch’a l’ha gnanca risparmià la Ca real (v. Assistend al batésim d’un prinsipin an Griòte; e, pì che tut, Il lutto di Corte, di tre mesi, verrà sospeso per le nozze della principessa Jolanda, an Fròle… Frolon…).
Përparèj ‘dcò Mussolini a l’ha la soa: Rico a àussa ‘l brass për fërmé ‘l tramvaj, ma ‘l condutor a lo pija për un fassista ch’a fà ‘l salut roman, a rëspond e a tira via; e antlora valà la conclusion: «Si, ‘l fascismo, l’é vèra, a serv a tut: / ma dijomla pura (pian, fomse nen sente!) / n’assident e na gheuba al sò salut, / che për fermé ij tranwaj a serv a gnente!» (Stassì i la devo a Mussolini, an Fròle… Frolon…); pì greva ancora a l’é la bòta ch’a-j dà ant la poesìa Un fascista:
«S’am pias fé ‘l rogneur e ‘l prepotent / (Le Guardie regie ansema, al moment bon). / ‘M la gòdo a fé ‘l Cirano, a mostré ij dent, / a fé ‘n pòch, tuti ij di, rrrivolussion!… / Ma ai ross ch’a tiro… ‘d pere (pòvra gent!) / l’é ‘n gust podèj respondje… a colp ëd canon».
E Fròle… Frolon… a maduro tre agn dòp la marcia su Roma…
J’ùltim agn da pensionà Rico a l’ha passaje an via Millaures, 6 (àngol cors Fransa) doa l’avìa catasse doe ca, un-a për chiel e l’àutra për sò fieul, con un bel giardin doa as podìa respiresse «’n pò d’aria pura, e ‘l verd dle piante e ‘l profum dle fior…» «… tra ij violé e ij geranio, le verbene e le reuse…» (Sœur Paule, an More). Chiel a l’era terorisà dla decadensa fìsica, ëd dovèj magara vive fòra ‘d sentiment, vegeté; e a sò médich a-j disia: “Neh, dotor, im arcomand: s’i perdo la cognission, ch’an daga na cita pìlola e ch’a sia finìa! I faso fiusa an chiel…”. Ël médich a-j disìa dë sté tranquil.
Pòver poeta! Ël destin a l’han franch prontaje lò dont chiel a l’avìa tëmma, e ij sò doi ùltim agn a son ëstàit terìbij për n’arterioscleròsi progressiva ch’a l’ha portalo fòra ‘d pianta, e anciodalo a la poltron-a. Mach ël 13 ‘d mars 1935 (nen ël 16) Nosgnor a l’ha daje cola liberassion che chiel a l’avìa ciamà tant prima al dotor.
* * *
«Com a saran për ti, j’onde dla vita, / o mia bela barchëtta campà an mar? / bon vent, bon vent òh mia barchëtta cita! / Ma se ‘l cel as fà brut e l’aria scura / torna sempre con mi, ven al ripar: fà toa casòta, coma ‘n pòrt, sicura…» (Prim pass, IV sonet ëd Mè fieul, ch’i trovoma ‘dcò an Griòte e an More).
Rico (fieul) a dventa grand e gròss, a pija la làurea an siense comersiaj e ant ël 1911 as maria con Anna Maria Giacobino. An-namorà dla val Varàita, a pija na casòta a San Pèire doa a s’artira dal 1940 e a meuir dontrè agn dòp la guèra.
Lidia («Un profum dij tò lavrucio / l’ha ‘l profum dël gelsomin; / l’é na reusa, tò morucio: / son doi more ij bej ojin». Ghiribiss, an Griòte; «E quand ch’i vëddo Lidia ch’as dëmora, / ch’a sàuta, alegra e svicia, tut ël di… / son pì nen bon a rije – e i penso, anlora», Contrast, un dij sonet mej costruì dle Griòte), as maria con ël rag. Tomaso Avandino, ëd na famija bielèisa, ant ël 1914 (v. A mia Lidia, sposa, feuj volant (4); a-i é ancora, a l’ha 93 agn, a l’é svicia e tant grassiosa: a chila e a soa fija, Mirela, i dovoma motobin ëd costa nòta [l’autor a scriv dël 1981, ndr].
Rico e Lidia a l’han daje al poeta tre anvodin: Rirì e Dolino Fino, e Mirella Avandino, che ‘l poeta a l’ha vorsù arcordé an More dedicandje ‘l lìber. An Fròle… Frolon… i trovoma le poesìe për sti cit, ch’a ‘rneuvo ant ël cheur ëd Rico ij sentiment ëd la prima plaquette:
«Quand che mè fieul a l’era come ti, / un bel gognin ardì / quanti sonet, quante canson l’hai faje / che ‘d rime i l’hai trovaje!» (A Rirì),
ma a-i é na gena, coma se ‘l poeta, an soa modestia, a chërda nen al valor ëd soa poesìa e a s’ancalèissa nen ëd fé ancor ëd sonet për dle masnà. tant pì vere, pì vive dij vers…
«mi i sento ch’a val pòch, ogni di ‘d pì, / lòn ch’i l’hai savù dì… – It ses tròp bel, Rirì! ‘t veuj tròpa ben! / ‘d sonet na fas pì nen!» (Rirì); «L’é che për ti, mia fior, la rima a manca…» «… mi i ripensrai për ti / j’incant e ij seugn, profum e melodìe / che l’ànima a sospira – e a sà nen dije: / tut ansema ant un mass, gropà… così! / Che bel sonet për ti, Mirela mia! / sensa rime, ma – forse – poesìa» (A Mirela).
N’àutra vira, l’anvodin a dventa testimòni dl’ùltima anvìa, përchè chiel “a sà”: «Mi veuj ch’am pòrto sì, sla stra dla Pronda / ‘nt ël mè bel Camposanto ‘d Poss-dë Stra…» (Sonet alégher, A Dolino ch’a sà).
Eriberto Fino (Rirì) a l’é mòrt leugn dal Piemont, dontrè agn fà an Canadà, doa a vivìa travajand për la Martini e Rossi, marià ma sensa famija.
Leonardo Fino (Dolino), a San Pèire, doa a l’era tramudassi con sò pare, a l’ha conossù Tina Anghilante e a l’ha mariala; a son andàit a travajé an Svìssera (adess a vivo a Pont-Tresa), doa a l’han avù doi cit: la fija a l’é mòrta ant la tragedia dël Mattmark, anté ch’a l’era andàita con la scòla, an gira, për vëdde ij travaj dël cantié; ël fieul a l’é ant l’Àfrica, doa a viv con soa famija, al servissi dël ters mond.
Mirella Avandino, fija ‘d Lidia ch’a l’ha vorsù deje ‘s nòm franch për onoré la poesìa dla Mireio ‘d Mistral, a s’é mariasse con Monsù Renso Masante. Con la mama Lidia, a vivo tuti tre an via Camburzano 12.
An cors Fransa, a l’àngol con via Millaures 6, la ca dël poeta a l’era stàita vendùa al médich prof. Martini, e peui demolìa, e cola ‘d Rico (fieul) a l’é stàita campà giù da le bombe ‘d sa guèra. Tra ij palass dij neuv condomini a l’é mach restaje un vej pin a arcordé ‘l giardin dël poeta.
(1) Saverio Fino, autor ëd la prefassion ëd “More”, a l’era ‘d n’àutra famija, ma ‘dcò chiel a vnisìa da le valade ‘d Lans.
(2) An famija, as dis ch’a l’era stàit al servissi dël Rè dë Spagna, sensa d’àutre precisassion. Combin ch’a col temp-là ‘d rè dij Spagna a-i n’era pro (Fransesch d’Assisi, òmo dla regin-a Isabela II; ël fieul Alfonso XII; ij don Carlos, pretendent carlista) a n’ësmija che ‘l pì probàbil a fussa franch Medeo ‘d Savòja-Osta che, tramudandse da Turin a Madrid, a sarà pro portasse apress ëd gent ‘d soa fiusa, ëdcò për parleje an piemontèis…
(3) An efet, ant la poesìa ‘d Rico as peul disse ch’a manca l’ispirassion religiosa; na poesìa ‘d Pasqua a l’é ‘n cant ëd primavera e coma tìtol a l’ha mach tre asterisch a triàngol ch’a la dëstaco da la poesìa sël carlevé (p.87 dle Griòte). I soma donca ant la tradission broferian-a, o s’i voroma ancor pì veja, ché ij sentiment religios a s-ciodran peui pì che tut con ël Còsta e con ij Brandé.
(4) R. Gandolfo, ant l’antologìa La letteratura in Piemontese a scriv: «Nel ’14 un opuscolo, “A mia Lidia, sposa,” fuori commercio». An vrità a l’é nen na plaquette, ma mach un feuj volant stampà da Wolf [com a dis giustament la Bibliografia ragionata etc. d’A. e G.R. Clivio (n.r 2184].
◄ Mila agn ëd Literatura Piemontèisa


text:
Pohang
Pohang (Hangul: 포항시; Hanja: 浦項市) a l'è una cità in del est de la pruvincia de Nord Gyeongsang in de la Curea del Süd. La gh'ha circa 500,000 abitant.
La cità a l'è un port impurtant de la costa del Mar del Giapun.
Cuntegnüü
Simbul[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Fiur: Rosa
- Üsel: Gabian
- Pianta: Pinus thunbergii
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità l'è dividüda in de dò quarter (gu; 구).
Cità Gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Hunchun, Jilin, Cina
- Gwangyang, Süd Jeolla, Curea del Süd
- Suwon, Gyeonggi, Curea del Süd
- Long Beach, California, Stat Ünii d'America
- Pittsburg, Pennsylvania, Stat Ünii d'America
- Fukuyama, Giapun


text:
La nova constituziun da la Baselgia evangelica
- Dumengia, 5.2.2017, 8:06
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 5.2.2017, 8:06, RTR
La nova constituziun da la Baselgia evangelic-refurmada dal Grischun frunta sin acceptanza. Questa segunda versiun che duai remplazzar la constituziun dal 1978 vul promover la collavuraziun tranter las plaivs. La proposta actuala saja surtut formulada en ina lingua fitg simpla. La finamira saja d'avair ina constituziun che mintgin e mintgina sin via chapeschia – enstagl d'ina constituziun plain construcziuns teologicas, di la decana Cornelia Camichel Bromeis. La populaziun refurmada duai lura votar la primavaira 2018 en chaussa.
Contribuziuns
-
Il pled sin via cun Christina Tuor


text:
Benito Mussolini
Artéccol in dialatt bulgnais
Benito Amilcare Andrea Mussolini (29 zóggn 1883 a Predâpi atais a Furlé - 28 avréll 1945 a Dongo) l'éra al ditatåur itagliàn dal 1922 al 1943. La sò puléttica l'éra espansiunéssta e al tulé dal culôni int'l Africa, in Albanî e in Grêcia e fundé 'na sêrie ed ditatûr ch'al s basèven såura la persunalitè. La so amizézzia cun la Germâgna d'Adolf Hitler int'la secånda guèra mundièl la fò la fén dal so guéren.
Biografî[modifica | mudéfica la surzéia]
Al taché la so carîra cme puléttic sucialéssta, mo quand al vlé ch'l Itâglia l'entréss int'la prémma guèra mundièl, l'avò da lassèr al partîd. Mussolén al dé vétta a l'ideologî dal Fâsio, un totalitarîsum.
In utåbber dal 1922, cun i sû camîs naigri, al fé la famåusa marcia su Roma. Al rà Vittorio Emanuele III al ciamé a furmèr un guéren e al fé prémm minister. Mussolén al fé un gabinatt ed lèrga coaliziån e in tant i sperèven int'una normalizaziån dal guéren.
Ma Mussolén n al vléva brîsa turnèr al sistema democrâtic e anzi al vléva creèr l'Impér rumàn moderen. Al militarisum l'è 'n ètra qualitè dal fasio, cme anch dal nazisum. Dal 1923 al mandé i suldè int'l îsla ed Corfù. Dal 1935 l'ataché l'Etiopia e al la caté dal 1936. L'Itâglia la fò tajè fora da la Sozietè däl naziòn. Dal 1939 i occupénn l'Albanî.
Dal 1939 Mussolén firmé al pât d'azèr cun la Germâgna, e al dvénn amîg ed Adolf Hitler, al ditatåur tudassch par totta la secånda guèra mundièl. Dal 1940 al mandé l'esercit in Grêcia, mo al ciapé la pèga. Dal 1943 i Americàn arrivén in Sizégglia e al fò lighè. Al tinté ed scapèr in Svézzra mo i partigiàn al truvénn e ai tirénn atais a Milàn.


text:
La primavaira avess il club da hockey d’Engiadina puspè stuì far il pass da la segunda en terza liga. L’equipa da l’Engiadina Bassa ha manchentà sulet per in punct da sa salvar en segunda liga. Ma pervia da la mancanza d’interess da las equipas da la terza liga da far il pass en segunda resta il CdH Engiadina en la segunda liga.
Probabel cumbatter encunter la relegaziun
Per il mument è il dilemma dal CdH Engiadina quel che l’equipa e memia buna per la terza liga, dentant bunamain memia debel per la segunda liga. Las resursas da giugaders en l'Engiadina Bassa èn limitadas, e la cumpra da giugaders che vegnissan sur il pass nagina opziun. Uschia vegn l’equipa da l’Engiadina Bassa er questa stagiun puspè a cumbatter per restar in segunda liga.
RR actualitad 17:00


text:
Ubuntu
Ubuntu es üna distribuziun da Linux chi basa sün Debian. Il bod dad ubuntu es da realisar ün sistem simpel dad installar e da utilisar.
La prüma versiun dad Ubuntu es gnüda publichada il on 2004. Daspö la a Ubuntu as sviluppà a la plü bler ütilisada e la blü populara distribuziun da Linux.
Variantas[modifitgar | modifitgar il code]
Dasper Ubuntu existan amo differentas variaziuns chi utilisechan alternativs programms per managar las fanestras o an alternativs intends da utilisaziun:
- Kubuntu: ütilisescha KDE
- Xubuntu: ütilisescha XFCE
- Lubuntu: ütilisescha LXDE
- Edubuntu: versiun per educaziun
- Ubuntu Server: versiun minimalistica senza GUI per utilisaziun sün servers


text:
Sadiq Khan
- Gievgia, 5.5.2016, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 5.5.2016, 8:40, RTR
Sadiq Khan pudess daventar il nov burgamester da Londra. Oz èn las elecziuns ed el vala sco favurit. Spezial è che el è moslem. El fiss l'emprim moslem ch'è burgamester d'ina gronda citad dal vest.
Sadiq Khan è en la partida da Labour, ha 45 onns, è maridà ed ha dus uffants. El è moslem ed è creschì si plitost pauper sco figl d'in chauffeur da bus e d'ina cusunza. Tuttina è el daventà advocat ed è i en la politica. Uss pudess el daventar l'emprim moslem che daventa burgamester d'ina gronda citad en il vest.


text:
Fin da la navigaziun principala
Entschatta dal navigatur
Pschuuri
Descripziun
«Pschuure» vul dir «dar si nair/tartagnar cun grass nair» ed è ina cumponenta impurtanta da l'usit da tschaiver da Spleia en Valragn. L'avantmezdi da la mesemna da la tschendra van ils uffants che na van betg anc a scola, costumads sco «Pschuuribättler» e purtond lur «Tschifferli» (schierls), en gruppas da chasa en chasa e dumondan cun il versin «Pschuuri, Pschuuri Mittwuchä, äs Eischi oder äs Meitschi» in regal ch'els survegnan en furma da dultscharias. Il suentermezdi sa schluitan ils giuvens per il vitg enturn en vestgids vegls e cuvrids da pels. Els fan canera cun stgellas ch'els portan enturn il corp. Plinavant portan els cun sai in satget cun il grass nair temì, maschadà cun charvun. Ils «Pschuurirolli» emprovan da tschiffar uffants, mattas e dunnas nubilas che sa zuppan l'emprim e da tartagnar lur fatschas cun grass nair. Fin al tramunt dal sulegl ston tut las victimas esser «pschuuret», vul dir tartagnadas. Perquai che la saira rimnan ils mats, vestgids sco umins e dunninas («Männli und Wibli»), cun in chanaster ovs en ils vitgs. A questa chaschun envidan els las mattas al past da festa che ha lieu la saira. En ina cuschina d'in hotel vegnan preparadas la salata d'ovs e la bavronda tradiziunala «Resimäda» per la mangiada che cumenza suenter mesanotg. A la festa en ina stalla veglia pon sa participar tuts.
Gallaria d'illustraziuns
Referenzas e dossier
- Publicaziuns
Erika Börlin-Hössli: Walserbräuche im Rheinwald? In: Terra Grischuna no. 6, vol. 38. Chur, 1979, p. 365-366
David Coulin: Die Pschuurirolli kommen! In: Leben und Glauben / Sonntag no. 8. Baden, 2011
Richard Hänzi: Dr Splügner Pschuuri. Fasnachtsbrauch einer Walsergemeinschaft im Rheinwald. In: Bündner Monatsblatt no. 7/8. Chur, 1987, p. 213-244
Richard Hänzi: Dr Splügner Pschuuri. Fasnachtsbrauch einer Walsergemeinschaft. Ed. Kulturvereinigung Rheinwald. Splügen, 1994
- Dossier
- Pschuuri
descripziun detagliada Ultima modificaziun: 23.08.2012
Dimensiun: 247 kb
Tip: PDF
- Pschuuri


text:
martedì 1 dicembre 2015
CAMPIONATO DI SERIE "D" 2015/ 2016 "Il Pagéli di Crozè in djalètt Pramzàn": Delta Rovigo - Pärma Calcio 1913 - 0-3. Testo pubblicato sulla Gazzetta di Parma del 1 dicembre 2015
Zommers déz : cuant partìdi ät zughè ? Dòdd'z o trèddoz ? gol ciapè su asjón ? zéro ! oh, anca al “fattore C” al conta eh, ch’ la travèrsa li p'r ezémpi, mo al conta anca lù in-t-al curriculum, al' la dzäva anca Napoleon, donca at' gh’é pròprja tutt par dvintär un portér da ufo, e sperèmma con la crozäda adòs p'r un bél pò
Benàs nóv : do partìdi vùnna da centräl e vùnna da lateräl ( p'r i nostàlgich vùnna da stopper e vùnna da tarsén ) zugädi ala granda; sìggn che al gionvòt l’é un ragas séri, al s’impìggna in alenamént e al s' fa catär sémpor pront; segnäl d’inteligénsa, còza ch’ la sarvìssa tant cme i pè bón par zugär !
Caciól déz : e sa' gh’èmma la diféza pù forta d’Italia e fòrsi d’Europa ( con la dovuda proporsjón a gh' mancarìss ) gran mérit l’é di du centräl, e se p'r al Capitàn l’éra 'na certèssa, par còll pilolón chi l’é städa 'na grand sorpréza, anca se vón ch' l’ imbròca sìnch promosjón adrè fila as' capìssa ch' l’é un zugadór che in D al gh' résta parchè al gh' vól restär lù parchè s’al vrìss al podrìss zugär bén pù in ält
Lucaréli déz : parfét anca cme “lanciacori” ala fén ädla partìda ! Capitàn però a són adrè spetär ancòrra al gol ; al fèmma prìmma dìll fésti ?
Saporètt sètt : al ragas ädla tèrsa C, l’é artornè con cälma e sicurèssa, pochi còzi, fàcil fàcil e sénsa zbaljär njént; avanti acsì
Simonètt òt : debutär con 'na trancuilitè olimpica a 'n n’é mìga còza da tutt ; e chi però fèmma anca i complimént a Gigi, parchè a 'n n’é mìga facil tgnìr concentrè e pront tutt chi ragas chi e anca còjj ch' a zuga meno, che però cuand a riva al so momént i san tutt có fär e anca con la tésta j’ én béj pront
Corapi déz : Ciccio tutt il fésti al s' regala un bonbón, al giojél ädla domenica; anca jerdlà decizìv, sul prìmm gol a disturbär al portér, e bräv ch’ al gh' à cardù anca s’al paräva Davide contra Golia, e sul tèrs gol 'na penläda d’avtór, cózi che a Pärma a sèmma stè abituè a vèddor da génta cme Chiesa, Casàn, Veron, mo vèddorla fär con la stésa semplicitè da un ragas in sèrja D la fa un grand pjazér !
Giorgén òt : gnanca tant par la partida, a gh' n’ò vìsst a fär anca dìll pù béli, mo cuand a gh’é al cucù ch' a gira p'r al camp, tùtta la scuädra la s' móva méj, Giorgén l’é al pónt äd riferimént par tutt, l’é còll ch' a cuzìssa tutt al zógh e i repärt, insòmma con lù in camp l’é tùtta n’ätra fòla
Lauria òt : cuant chilometri t’é fat jerdlà l' òmmo ?? am' pjäz cóll ragas chi parchè al gh' mètta tutt còll ch’al gh' à e fòrsi anca äd pù, grand vlontè grand cuantitè e par mi a gh' n’é béle 'basta
Ricci sètt : al s’é vìsst poch bombén, mo l’important l’é ch’ al né s' sia mìga fat mäl; par vón ch' l’artórna in camp dòpa du, mìga vón mo du stiramént, l’important l’é catär fiducia e arfär la gamba “da partida”
Guàs déz : bräv, sémpor concentrè, su tutt i balón, atént, pront a sfrutär j’ erór e anca un grand lavor sporch a där 'na man ala scuädra ; p'r al gést dòpa al gol lasèmma stär, tùtta acua pasäda, l’importànt ch' at' zùgh motivè e con l’impìggn äd jerdlà, po’ at' vedrè ch' a né gh' sarà mäj probléma
Baraye sètt : oh tato, andär in panca 'na volta tant a 'n n’é mìga la morta äd nisón ; elora läsa zò ch' l’aria da funeräl, sérca äd fär tutt cme un divertimént, e fa socuànt sorìz un po’ äd pù, che ciapär ezémpi da Balotéli la ’n sariss mìga 'na grand furbäda;
Apolón òt : bräv Gigi, chi a ogni parègg' a pär ch' a casca al mond, jerdlà invéci t’é indvinè tutt, formasjón e schema, e intant al Forlì l’é a meno séz, e di chi dìggon, ti va avanti acsì, che il sòmmi is' tiron ala fén
Nessun commento:
Iscriviti a: Commenti sul post (Atom)


text:
Musica e sault dallas Dolomitas30.08.2017
DA HANS HUONDER / ANR
Il Forum intercultural Mustér organisescha ina scuntrada culturala culs Ladins dallas Dolomitas. Suenter in di cun exercezis communabels suonda ina presentaziun publica en halla Cons. Dapi sia fundaziun igl onn 1999 organisescha il Forum intercultural Mustér repetidamein sentupadas ed arranschaments cun gruppas digl exteriur, denter auter era scuntradas da minoritads. Quellas ein sedadas grazia allas relaziuns dil forum cun l’Uniun federalistica dallas gruppas popularas dall’Europa (Fuev). 2005 ha il seminari internaziunal per minoritads linguisticas giu liug a Mustér e 2007 ei ina sentupada dils Aromuns da pliras tiaras suandada, organisada dalla fundaziun Convivenza en cooperaziun cun il forum. Sin iniziativa dil Forum cultural internaziunal Mustér – sco el vegneva numnaus lu – ha l’Europeada, il campiunadi europè da ballapei dallas minoritads linguisticas, giu liug el Grischun igl onn 2008. Ils davos onns ha il forum purschiu denter auter ina sentupada cun la
cultura russa e la cultura africana ed avon dus onns ein ils responsabels sedecidi per ina scuntrada SvizraPortugal. Quella ei sedada sin fundament dils biars Portughes che vivan e lavuran dapi onns ella regiun. Uonn stattan ils Ladins dallas Dolomitas ell’Italia el center. La fin d’jamna dils 9 e 10 da settember 2017 sescuntran gruppas dalla Val Gardeina cun scolars da musica e cun l’Uniun da costums Mustér.
Emprender in da l’auter
Cun ses arranschaments cun participaziun da gruppas d’autras minoritads e tiaras promova il Forum intercultural Mustér il brat cultural. El cass dalla sentupada culs Ladins dallas Dolomitas el Tirol dil sid stattan il sault popular e la musica el center. L’entschatta digl arranschament vegn fatga la sonda cun dus luvratoris. En quels emprendan la gruppa da sault da St. Ulrich e l’Uniun da costums Mustér mintgamai dus saults tradiziunals da l’autra regiun e cultura. En in ulteriur luvratori da musica exerciteschan scolaras e scolars dalla Scola da musica Surselva cun la gruppa da cant da St. Ulrich e sepreparan aschia per tocs musicals che vegnan allura presentai la dumengia al survetsch divin en baselgia parochiala da S. Gions. Sco quei che la presidenta dil forum, Jacinta Jacomet-Lombriser, di vegnan 25 persunas da St.Ulrich ella Val Gardeina a separticipar a quei brat cultural a Mustér. Sper la gruppa da sault e cant ei quei era ina formaziun da cant da dunnas cul num «Grödner
Frauendreigesang» ensemen cul dirigent e musicist Otto Dellago.
In brat cultural
Il program ufficial dalla dumengia entscheiva allas 09.30 cul survetsch divin e vegn terminaus entuorn las 16.00 en halla Cons. Leu vegn dau differentas producziuns, accumpignadas d’ina presentaziun dalla cultura dalla regiun dallas Dolomitas sco era d’in plaid dalla menadra digl Uffeci per cultura e lungatgs dil cantun Grischun, Barbara Gabrielli. A quella sentupada vegn surviu in gentar cun specialitads dallas Dolomitas, denter auter bizochels cun jarvas, preparai da cuschinieras e cuschiniers dil hotel Rhätia a Mustér e dalla mazlaria Pally a Curaglia. Tenor Jacomet Lombriser duei la sentupada plidentar l’entira populaziun. Ils organisaturs dil forum quentan cun rodund 120 persunas il di dalla presentaziun publica en halla Cons. «Ils Ladins ein fetg semeglionts a nus, buca mo pertuccont il lungatg. Lur cultura, mo era lur specialitads culinaras selaian cumparegliar cun nossas tradiziuns», di la presidenta. Alla tscherca dil tema per uonn hagi la suprastonza dil forum viu spert che quella sentupada savessi esser in bien project ed ina buna caschun da sentupada cun ina cultura jastra, mo tonaton semeglionta alla nossa era pertuccont il lungatg romontsch.


text:
Yosa Buson
Yosa Buson (1716, 25 ad Dicémbar dal 1784), nâ cuma Buson Taniguchi ma cgnusû anc sōl cuma Buson, 'l è stâ 'n puvéta e pitōr giapunéś. In dla sò vita 'l à fat 3.000 haiku a 'l incìrca, punénd-as cuma òṅ di quàtar più grand puvéta dal gènar, insém a Matsuo Bashō, Kobayashi Issa e Masaoka Shiki.
Biugrafìa
Taniguchi Buson al nas in dal vilàǵ ad Kema, in dla pruìnsa ad Settsu (adès Kema-chō, Miyakojima-ku in dla sità 'd Uśàka). A vint an al spatìna a Edo (Tokyo a 'l dè 'd incō) par studiàr pueśìi haikai cun al vèć mìstar Hayano Hajin. Quànd qvést chè al mōr, al s trasferìs in dla pruìnsa ad Shimo-Usa (ciamàda adès Prefetùra 'd Ibaraki) e, tgnénd a drē a gl'òpri dal sò ìdul Matsuo Bashō, al sa stablìs in di pòst salvàdag dal nòrd dl'ìśula 'd Honshu, in dua al famóś haijin 'l à tòlt ispirasiòṅ par la sò òpra Oku no Hosomichi.
I apùnt ad cal viàś chè i èṅ stâ publicâ in dal 1744, cun al nóm ad Buson.
Dòp avér girâ in soquàntt pòst dal Giapòṅ a quarànta-dū an al và a star a Kyōto, tacànd a firmàr-as cuma Yosa, a s pōl dar da 'l nóm dal vilàǵ in du l'éra nada sò màdar. Tri an dòp al sa spóśa e al gh'à na fiōla ciamàda Kuno.
In fiṅ ch'al scampa, al n s trasferìs piò da 'd là, tacànd a insgnàr pueśia in dla Sumiya. In dal 1770 al tōś al tìtul ad Yahantei, al scutmàj druâ da 'l sò mìstar Hayano.
Buson al mōr a ssant'òt an al dè ad Nadâl dal 1784. La sò tómba la s cata a Kyōto, a 'l Konpuku-ji.


text:
Pessan con Bornagh
Pessan con Bornagh (Pessano con Bornago) l'è on comun brianzoeu de la Provincia de Milan che 'l cunta 9 109 abitant. Pessan l'è situada a nòrd-est de Milan, al confin de la Provincia de Monza e Brianza (comun de Caponagh) e vers el fiumm Adda.
El comun, oltra ai duu centri principai (cioè Pessan e Bornagh, unii in del 1928), el cunta anca i frazion de Cassina Valera e de Cassina Canepa.
L'è staa pròppi chì che 'l Don Carlo Gnocchi l'ha faa sù el sò ospedal per i mutilatitt.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Pessan con Bornagh l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc


text:
Il Drun da Cuolm da Vi ed autras notizias
Reminiscenzas nudadas 1974 da Vigeli Beer, Sedrun 1892 - 1979
elavurau da Tarcisi Hendry
Anno 1834, ils 17 d'uost allas otg uras entscheiva ei a plover entochen ils 20. Ei plova senza calar duront 48 uras. Las empremas 24 uras vegn negin Drun. Tschellas 24 uras vegn il Drun incontin senza calar. Allura cala ei da plover ed era il Drun cala scochemai da vegnir. A Cavorgia-sura egl englar aunc oz numnaus "s'el Drun da Cavorgia-sura" era quei drunet vegnius giu quei onn. Il vau ei oz carschius en cun pignola ed il prau da Lucas Cavegn-Gieriet ha la vischnaunca da Tujetsch cumprau e lai crescher uaul. Igl uaul retegn egl avegnir era quels drunets.
Il Drun da Sedrun
Il Run vegn - ils 9 da fenadur 2013
En in document da 1557 vegn il Run nunmaus per l'emprema gada sco Dargun. Sedrun vegn numnaus sco suonda: 1483 Surdragun, 1555 Sadrun, Sudrun, 1557 Sudragun
Document da 1557, ils 12 da matg
Brev da sentenzia dalla dertgira dalla Cadi pert. dispeta davart il mantener ils trutgs, via e seivs suenter il Run numnaus Dargunn, si e giu sin Gonda e Salins.
Original, pergameina, tudestg, cun copia sin pupi. Sigiladers: Gilli Maissen, mistral. Sigil maunca.
Cuntegn original
Jau Gielli Maissen de quei temps Mistral a Musté confessa aviactom a fetschel tras questa Breff a scadin de saver qualm sin il di da d'oz seigi avon mei, et la publicamein rimnada Dertgira, ferton ch'jau mi s'enflava a Musté ella stiva gronda della Dertgira, vegnius igl undreivel Gion de Gonda habitond en Gonda, enten num e per part dils Vischins de Gonda, a tonni de Sax, et auters vischins si Salins habitons; a Gion Zents, ad auters vischins habitons a Sedrun cun lur juridicamein concediu fürsprecher u Ugau Jacum Wolff Statalter de Thrun, et han plonschiu encunter Gieili Sialm de Camischolas da vart ils affons digl Mattiu Soliva da d'el ugadai, Gielli Wanzut, Gielli Mattiur ad auters cau bucca numnai, sco era encunter tuts quels ch'an praus suenter igl Drun si: Schi'navon ch'els lau enn stopian ira si ei seigi cun gliaud e cun s.h. tiers vits, a cargai silla pastira eil'Alps, a Maiesess, ad ei cuolm, ton jasters sco dumiastigs, et ei sei per dauons, ch'il Drun ad eis hagi priu nauenda la via tondanavon ch'els possien ni ira ni manar, et ei segi talas Ruinas, ch'ei lau sapian pli buca passar, ad ei manegian, che quels, ils quals lau speras possedien beins, deigien ad els las vias comodar a pinar, e schlargar schar, ch'els sappien da quellas sesurvir. Et ei garegian la decisiun sin quei faig, per quel ch'in derschader, a dertgira suenter igl Dreig giudicond els in de l'auter sparteschi, a con aung pli cioncia cau buca baseings de meidigiar. Cau en Dreig ei naunavon passada la surnumnada contrapart, era cun lur ad els concediu ugau Chrest Antoni de Medell veigl statalter, a respondevan se smervigliond sillas raschuns digl manau ploing: la via seigi bein ida spei Drun si, a schella via gie seigi ida giu, possien ei quella cavar ora, e meglierentar, sco autra glieud han stoviu far ch'ei possien ira, p tgei ei pari, ch'ei sei bucca il duer, ch'els ord lur eigens beins scheschens deigien far via, a pastira. Et ei deigian ira, u manar sco da vegl ennau, els aber schar nunmolestai. Sin quei encurevel jau surnumnau derschader suenter ina sentenzia. Et ei sin mia damonda vigniu insinuau da dar dreig, u sentenzia, a che jau duessi col dreig en quella controversia ira vinavon. Igl qual ei daventau zut. Suenter la fuorma et Uorden digl Dreig; a sisura per la dispetta ei scadina part vegniu vugadau, ploing a resposta vegniu arviert, e lur contraversia vegnida messa avon, e declarada, ch'igl Dreig considerond manediam la dispetta ha dau allas parts schon tabladas tutta comoditad de patertgiar avunda anavos suenter lur plaschä, ton che scadina part ha giu satisfaziun, et han de mintgiamaun schau serar en dreig. Suenter ploing, a Resposta, replicas, a conterreplicas, et udidas de domischdus mauns las Raschuns, Lura gargiava surnumnau derschader p seramen ina sentenzia tgei ch'il dreig dessi. Suenter miu gargiamen pia deva igl Dreig, e sentenzioa: che quels digl ploing hagien opteniu lur intend e viadi sco cau suenter ei meldegiau: per gl'emprem deigi la via de Salins ensi vegnir slargada ton ch'ella seigi bratscha 31/2 lada, a dei mintgin la Saiff sin siu prau tschasentar, a quella turnar puschpei far si sets. Ancalura deigen Quels dil ploing p l'emprema gada, a bucca pli navon dar p ils cuosts da far las seifs R. 6. A de lau d'envia delgi mintgin mantener sia seiff sco ei manegia de guder. De Salins engiu aber deigi la via era vegnir slargada p enconoschientscha, e cumond digl Saltè a giraus da Thujetsch; Asche la via mass giu ent'ils surnumnai logs, sche deigi il saltä, et ils geraus da Thujetsch haver l'autoritad d'intimar: che la via sin tuts graus sei pinada suenter la da Nus sco si sura stad promanziada sentenzia. A de talla sentenzia ha la part plonschenta gargiau Breff a Sigill, igl qual ad ella con sentenzia vegnieva enconoschiu de dar. A per ina verdeivla perdetgia de quei ha jau surnumnau derschader vid questa Breff aviartamein fermau il propi sigill della Tiara, zvar alla Tiara, a mi, et als mees artavels senza donn. La qualla vegnieva dada enten gl'onn de Grazia suenter la Naschientscha da Christi nies char Salvader Melliciungcientcluncontasiat als dudisch de Maig.
Da seniester: clavau pervenda, Pensiun Soliva, Restaurant Kreuzlipass, scola veglia, mazlaria Curschellas, sontegt dils mats, el funs la resgia dils Solivas e la casa mulin (alva)
Il Drun/Run la fin dils onns 1960 (engrondir cun smaccar). Ins vesa fetg bein il lug (oz enasisum il parcadi) nua ch'il Run era semenaus 1834 vi encunter il vitg Sedrun e destruiu ina part dil santeri!! Mira: Malaura 1834
La fotografia lai era persequitar fetg bein ils differents vaus dil Run el decuors da decennis/tschentaners.


text:
30 01
Ol dé 30 de zenér l'è 'l 30 dé de l'an del calendare gregorià; manca 336 (337 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 30 de zenér al è ul dí da pòost 30 dal an dal calendari gregurian; i manca 336 (337 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Cuntegnüü
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1500 - Vicente Yáñez Pinzón al descuvriss la surtida al maar dal flümm Amazun.
1648 - Münster e Osnabrück (Germania): Sa signa la Paas da Westfàlia intra ul Sacru Imperaduur Ruman Ferran III (1608-1657), i òolt príncep dal Sacru Imperi Ruman Germànich, Francja, e Suèzzia, ch'a la marca ul principi da la era muderna di statt nazziun modern o westfalian.
1969 - Lundra (Anglaterra): The Beatles i fa ul sò darée cuncèert a la terassa da l'edifizzi d'Apple Studios, al nümar 3 da Saville Row.
1972 - Irlanda dal Nord: Dumènega da saangh in Derry. L'esèrcit Britànich al spara cuntra una manifestazziun paj drecc civil. I möör 14 manifestaant (vün da luur mees dapress a causa di feriid).
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1850: Ferdinando Fontana, librettista e scritor milanes (m. 1919).
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1991 - Barcelona: Josep Ferrater i Mora, filòsof Catalan.
1948 - Növa Delhi (Delhi, l'Índia): Mohandas Karamchand, cugnussüü cuma Mahatma Gandhi, independentista Indi, líder da la resistenza pacífica.
Fèest[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Scrittira
- Mesemna, 15.6.2016, 8:48
I duess dar ina nova scrittira liada. Ma pertge ston ils uffants insumma anc emprender da scriver a maun?
Pertge oz anc emprender da scriver a maun? En il temp da computers, tablets e smartphones ston ils uffants anc adina emprender da scriver a maun la scrittira liada. I duess perfin dar ina nova scrittira liada. Daco vegn la scrittira liada anc adina instruida e tge pensan ils uffants da quai?
Scriver sin il display enstagl sin il palpiri
Ils scolars da l’emprima classa da Müstair emprendan da scriver sin in iPad. Lur emprims bustabs fan els cun ina statgetta sin in display. L’app Grafolino duai gidar els dad emprender da scriver meglier e pli spert. Ma è in display propi meglier ch’in palpiri?


text:
praticantas dall'australia
A caschun dalla Winter School 2018 organisada dalla PHZH (Scola aulta da pedagogia Turitg) havein nus la quida d'astgar beneventar il schaner treis praticantas dall'Australia en nossa classa.
Las praticantas arrivan en treis e vegnan a visitar nossa classa mintgamai singul, ferton che duas praticantas passentan lur praticum a Mustér. L'emprema praticanta viseta nus gievgia, ils 11 da schaner e la davosa praticanta vegn a restar tier nus tochen venderdis, ils 26 da schaner.
Quell'occasiun ei ina schanza unica per promover las atgnas cumpetenzas linguisticas en engles. En quei senn vi jeu motivar tuttas scolaras e tuts scolars da prender tutta curascha e da resdar ton sco mo pusseivel cullas praticantas. Jeu per mia part sun perschuadius da quella purschida e selegrel fetg sin quellas jamnas da praticum.
tecnicas d'emprender e sustegn
Sin fundament dalla sera da geniturs (referat da Reto Cadosch davart tecnicas e strategias d'emprender) anfleis vus cheu entgins videos davart igl emprender e sustener vies affon a casa. Entgins cussegls secumprovan veramein ella lavur dil mintgadi. Per damondas eventualas stun bugen a disposiziun.
diever digl internet en realias
En realias vegnin nus a luvrar savens al computer - quei en connex cun differents temas. Cheu eis ei impurtont d'enconuscher entginas paginas nua ch'ins anfla las endretgas informaziuns. Ina pintga rimnada anflas ti cheu sut:
- Vocabulari sursilvan per retschercar plaids (romontsch e tudestg)
- Duden per retschercar plaids e lur muntada (tudestg)
- Klicksafe per retschercar informaziuns dil fatg (lexicon per affons)
- Klexikon per retschercar informaziuns dil fatg (lexicon per affons)
cordial beinvegni
Preziadas scolaras, preziai scolars, preziai geniturs ed interessai - cordial beinvegni silla pagina "scolasa.ch".
Sin questa pagina anfleis vus tuttas informaziuns actualas davart la classa, diversas occurrenzas e l'instrucziun. Las informaziuns ein accessiblas cun agid dil menu seniester. Ils sutmenus sesarvan entras cliccar sissu. Cun agid dils simbols giudem la pagina ein ils learningapps arisguard las diversas tematicas accessibels directamein.
Sut FAQ (Frequently Asked Questions = damondas frequentas) anfleis vus daniev damondas e rispostas davart temas impurtonts en connex cull'instrucziun. Per cass che vus haveis ulteriuras damondas che basegnan sclariment, supplicheschel jeu vus da tarmetter quellas a mi per This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.. En tals cass rispundel bugen las damondas via quella pagina. En quei senn engraziel gia ordavon per vies agid e per vossas damondas.
Jeu giavischel bien divertiment silla nova pagina. :-)


text:
Period de la taola periòdica
In de la taola periòdica, on period a l'è on righ de la taola.
El period indovè el se troeuva on element el vegn dal massim numer quàntich principal che gh'hann i sò elettron; tucc i livèj eletrònich a hinn spartii in sòttalivèj, che vegnen impienii, al cress del numer atòmich, in de la manera mostrada chi de sòtta:
1s 2s 2p 3s 3p 4s 3d 4p 5s 4d 5p 6s 4f 5d 6p 7s 5f 6d 7p 8s 5g 6f 7d 8p ...
I propietaa chimich e fisich a hinn determinaa per el gròss domà di elettron pussee de foeura; donca element che fann part de l'istèss grupp a hinn semper puttòst simel in del comportament, anca se gh'hann gròss differenz de màssa atòmica; inveci i element de l'istess period, anca se gh'hann valor de màssa atòmica semper puttòst arent fra lor, a manifesten propietaa chimich e fisich diferent.
I period in de la taola periòdica a hinn sett:


text:
Chara visitadra, char visitader
Bainvegni sin la homepage - bainvegni a la CDGS!
Cun la CDGS èn colliads las recturas ed ils recturs dals gimnasis e da las scolas da maturitad per creschids renconuschidas da la Confederaziun, sco era las Scolas svizras a l'ester. La CDGS represchenta ils interess dals gimnasis sin plaun federal ed interchantunal e sustegna ses commembers en ils chantuns. Ella vul promover l'instrucziun gimnasiala en Svizra, sco era il barat d'ideas e l'infurmaziun vicendaivla da ses commembers en dumondas da la scolaziun gimnasiala, dal svilup d'instrucziun e da scola e da la direcziun da scola.
Vus chattais qua infurmaziuns davart ils gimnasis e la furmaziun gimnasiala en general, però era ina survista davart ils gimnasis en Svizra ed in simpel access a las homepages da las singulas scolas. Là survegnis Vus in invista dal mund multifar e fascinant, plain vita e dinamica en ils gimnasis e Vus pudais era As infurmar tut concretamain davart cuntegns, organisaziun e manaschi da scola.
Sche Vus giavischais dapli infurmaziuns davart ils gimnasis en general u davart la CDGS, u sche Vus vulessas communitgar impuls u ideas: Contactai directamain mai u in dals auters commembers da la suprastanza - quai ans fa plaschair.
Marc König


text:
Nov center da transit a Litzirüti fa surstar Arosa
- Glindesdi, 23.3.2015, 8:56, actualisà a las 18:35
La vischnanca dad Arosa è surstada ch'i duai dar a Litzirüti in nov center da transit per requirents d'asil. Quai ha il vicepresident communal Peter Bircher ditg ad RTR.
El spetgia ussa ch'il chantun ed il cusseglier guvernativ Christian Rathgeb infurmeschian da rudent la vischnanca e la populaziun. Ils d’Arosa e da Litzirüti veglian savair tge influenza ch'il center d'asil haja. La regenza grischuna planisescha a partir da l'october in center da transit per requirents d'asil en la chasa da vacanzas «Valbella» a Litzirüti, il vitget avant la vischnanca dad Arosa.
«Nus duvrain il center sch'i dat dapli dumondas»
Ils ultims onns haja il chantun gì da dar suttetg a circa 600 requirents d'asil ad onn, declera il cusseglier guvernativ Christian Rathgeb. Sche las dumondas d'asil restian sin quest livel, possia il chantun laschar il center a Litzirüti sco reserva. Sch'i dettia dentant dapli requirents d'asil, lura saja il chantun pront.
L’onn current quinta il chantun che la Confederaziun attribueschia ad el ulteriurs 800 requirentas e requirents d’asil. Per garantir la capacitad d’alloschi prenda il chantun perquai en locaziun la chasa da sport e da vacanzas «Valbella» a Litzirüti, quai a partir dal 1. d’october 2015. Quest center da transit vegn avert pir cura che tut ils auters alloschis collectivs dal chantun èn occupads.
Possessurs han offrì il bajetg al chantun
La chasa da vacanzas a Litzirüti è en possess da la «Sport- und Ferienhaus Litzirüti SA». Damai che l'avegnir ed eventuals custs sajan stads intscherts, sajan els sa decidids d'offrir l'immobiglia al chantun. Quai ha il president dal cussegl d'administraziun Toni Brunold confermà ad RTR.
Il manader actual da la chasa da vacanzas «Valbella», Roger Waldmeier, accepta la decisiun - è dentant trumpà. Dapi 2 onns e mez haja el bajegià sin ina gestiun che funcziunia, ed el haja era gia reservaziuns per l'enviern proxim. Ussa stoppia el guardar da reglar tut enfin l'october, e lura tschertgar ina nova sfida persunala.


text:
Lauria sétt : importànt bombén con Sereni par scaravoltär la partìda; pronti via al second témp a gh’é stè 'na celeräda che còjj dal San Marén i ’n gh àn pù capì njént; però l’artór'n a dir, second mi provärol a sinìsstra 'na cuälca volta al podrìss dvintär veramént mortäl, devastànt
martedì 17 novembre 2015
CAMPIONATO DI SERIE "D" 2015/ 2016 "Il Pagéli di Crozè in djalètt Pramzàn": Sàn Marén - Pärma Calcio 1913 - 1-3 .Testo pubblicato sulla Gazzetta di Parma del 17 novembre 2015.
Fall séz : 'na méza dormida sul gol ciapè e n’usida p'r i ghignàrro (fotografi), mo fàta bén bombèn in-t-al finäl; tutt somè n’ätra giornäda da cuäzi dizocupè par Mikado
Mesén'na séz : al prìmm témp t’é catè vón ch’al t’à dè la rumba ahn ? sa' t' catäv 'na patùllja cón al balonsén pén’na fnì al prìmm témp it' ritirävon la paténta, po’ in-t-al second l’é andäda mólt, mólt méj
Caciól déz : a’n m’interésa njént äd tutt al rést ädla partìda mo cóll balón ch' at' gh’é tirè via davanti al näz ala fén, second mi a du mèttor e méz d’altèssa, con la precizjón d’un chirùrgh, al väl al masim di vót ! spetàcol !
Lucaréli òt : Capitàn, i t’àn dè indrè sòtta al näz al gol äd tàch ch' a t’äv sgnè du an' fa sa m’arcord bén contra l’Atalanta ; a tutt il manéri cme sémpor gran Capitàn, sémpor a cargär tutt, compagn e pubblich, ezémpi äd serietè e profesjonalitè
Ägorfój òt : gran béla partìda, fàsa saräda su a ciäva dal prìmm al novantézim, n’ätor ragas ch’ al crèssa partìda dòpa partìda, zugadór regolär bombén, afidàbil, ormäj 'na sicurèssa
Sowe sìncov : purtop, sibén ch'as' vèdda ch’al gh' à dill capacitè mìga da rìddor, fin adés al pär capitè in camp par zbàlj, al né cata mìga la pozisjón, al pär pròprja pèrs ; a gh' vrìss fat un córs äd tàtica acelerè seräl, e cme profesór Giorgén p'r ezémpi
Sereni òt : montè su con la grénta giùssta, sibén l’àbia zbaljè un gol sùbbit, a 'n s’é mìga butè zò, e ansi, l’à spachè in dù al camp e l’é stè decizìv par tutt al second témp : n’ätor ragas ch' l'é 'drè crèssor
Corapi nóv : eh Ciccio che spetacol, prìmm témp acsì acsì, second témp mostruóz, cme gamba e cme maruga; témp äd zógh parfét, pè delisjóz, sòtta porta frèdd cme la giàsa cme un bif, zugadór – còza ch' a s' säva béle da prìmma – äd n’ätra categoria fòrsi anca dò
Giorgén sètt : un po’ pù in ombra dal solit, mo pén’na pén’na vè !! putòst, l’é tri o cuator fésti ch' at' vèdd un po’ trop narvóz; l’é vèra che j’arbitro dill volti i farìsson dvintär narvóz anca al Päpa, mo nojätor sèmma pù fort, stèmma trancuìll che al novantézim dòpa fèmma i cónt, e t’é vìsst anca jerdlà cme la va sémp'r a fnir
Meländri séz : a t’ò fat 'na gran publicitè marcordì, e jerdlà invèci at' paräv mól cme un bodén, poca corsa poca luciditè, insòmma Gigi l’à anca fat bén a tirärot zò mo ti da ragas inteligént at' l’arè capida benìssim
Lauria sétt : importànt bombén con Sereni par scaravoltär la partìda; pronti via al second témp a gh’é stè 'na celeräda che còjj dal San Marén i ’n gh àn pù capì njént; però l’artór'n a dir, second mi provärol a sinìsstra 'na cuälca volta al podrìss dvintär veramént mortäl, devastànt
Baraye nóv : ätra grand partìda second mi; n’ät'r assist, e un *** acsì al sarvìssi ädla scuädra; da cuand al sé mìss in tésta d’ésor meno egoìssta e zugär äd pù con la scuädra l’é devastànt, al spàca in du il difézi, al fa sgnär i so compagn, al fa amonir du o tri avarsäri ogni fésta, adésa cme adèsa un vér ufo, e da chi a pòch l’artornarà anca a sgnär di gol a cavàgn
Muzètt déz : dopiètta da bombér ( pronosticäda al stadio in-t-l’intarvàl dal me amigh Fritäda, grandìssim intenditor ad fòlber, e cme difati a s’éra sicur ch’ la sarìss riväda dabón ), un gol rozghè e un gol äd prepoténsa, a mi al mé pjäz bombén, se la scuädra la vól zugär a 'na sèrta manéra, al centravanti al gh' à da ésor lù sénsa tanti bali;
Apolón déz : ai prìmm ( sénsa séns ) brangognamént äd stòmmogh, con méza scuädra improvizamént fóra p'r infortùnni o scualìfichi, Gigi t’é rispost ala granda; dò vitòrjj e sibén la formasjón äd parténsa äd jér la s' sia dimosträda zbaljäda, t’é dimostrè anca la capacitè äd lézor la partìda in corsa ecesjonäla sl' é véra che i dù cambi j’ àn scaravoltè la partìda; Gigi, a Pärma dal rést t’al sè ch' sèmma ( mi no però ) fat acsì, di gran logionìssta e brangognón, ti va avanti acsì, che chi a ’n n’in capìssa un po’ äd pù l’al sa che rasa d’un lavor strepitóz ch' at' si adrè fär
Nessun commento:
Iscriviti a: Commenti sul post (Atom)


text:
Farina
La farina a l'è 'l quell lavorà che 'l ven foeura quand che se masnen cereai o anch alter prodott. La semola, per esempi, l'è ona farina de granulometria magior, indè che i component singoi hinn de forma redonda e con denter poca polver: per esempi, zuccher semolaa, o semola de forment dur.
In del parlà de tucc i dì, per "farina" intendom quella de forment (soratutt quell tender), intant che ghe disom semola a la farina de forment dur. Per el sò roeul in de la preparazion del pan e de la pasta, quei dò chì hinn i farinn pussee spantegaa in del mond, proteggiuu di legg de tucc i paes del mond.
Esisten anca farinn de melgon, de orz, de farr, de ris, de biava, de seghel, de lemm, de frutta, de castegn, de sciger, de tuber e anca de alter mangià anmò.


text:
Clom d’agid entras igl Uffeci da cumin
Alla ludeivla suprastonza dalla vischnaunca …….
Sut ils 18 dil present (fevrer 1850) fa il „Vorstand“ da Tujetsch da saver, che sut ils 27 da schaner, seigi cun caschun ch’ils vischins da Selva ein fugi ord lur vitg muort tema dalla lavina, barschau giu dadanes Selva ina casetta e clavau al Martin Peder, il qual ha tier quest barschament piars 16 armauls e 5 – 6 tschuncheismas fein, aschi ch’il donn total s’augmentescha tenor schazegiada daventada tras ordinaziun dil suttascret sut ils 25 da fevrer sin la summa da 1010 frs.
Martin Peder ei in um vegl inhabels tier la lavur, ha siat affons, dils quals dus ein da negin agid, quels vivevan cun prender si praus per tscheins, semudergiavan cun il lur e cun far fein a pastg; lur facultad ei enviers il donn pitius fetg pintga, ed havend piars sco tut il muvel en ina gada, sch’eis ei ad els era buca pusseivel da segidar; plinavon fa la sura suprastonza da saver che sut ils 2 da fevrer hagi la lavina smaccau ensemen la casa da Vigeli Werth a Selva cun tuttas mobilias etc., il donn schazegiau ei 375 frs., quest ei ina famiglia zun munglusa, dus fargliuns, cun bab e mumma che san luvrar nuot e stuevan ussa vegnir susteni dalla vischnaunca, aschia ch’els ein ussa effectivamein bess ora sin gassa senza tetg e senza tut. Questas duas famiglias vulan encurir agid tier la cassa d’agid dil cantun, per quella fin eis ei aber necessari ch’ei vegni priu si in stir el cumin tenor §6 dil regualtiv dalla cassa d’agid, schiglioc vegn ei da leu anora prestau negin agid.
Essend ch’in ludeivel obercheit vegn buca grad ensemen e sa perquei era buca vegnir clamaus ensemen, sche ha il suttascret da sia autoritad anora s’elubiu da tarmetter ora allas vischnauncas da prender si in stir per quels, ni da dar in ton ord buorsa da vischnaunca, ni sco ei plai a scadina vischnaunca da dar igl agid, era cun specificar tgei che mintgin duei survegnir, ni co igl agid daus duei vegnir repartius. Sigl avegnent eis ei necessari ch’ei vegni lubiu en tals cass da tarmetter ora sin las vischnauncas per tals stirs, schiglioc savessen nos vischins da cumin buca sefar participeivels digl agid che vegn ord la cassa d’agid.
Recumandond la caussa cauldamein alla ludeivla suprastonza, sco era spetgond sin ina sperta evomaziun e risposta, sinaquei ch’igl ulteriutr sappi daventar tonpli gleiti, resta cun la duida stema
il mistral en uffeci A. Condrau
Mustér, ils 28 da fevrer 1850


text:
Pozzaj
Pozzaj (Pusài in Cremones; Pozzaglio ed Uniti in Italian) a l'è on comun de la Provincia de Cremona che 'l gh'ha 1 486 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 20,4 km² e ona densità de 73 ab./km².
I alter center del comun, oltra al center che l'è pròpri Pozzaj, hinn Casalsigon (nòrd-òvest), Castelnoeuv Gherard (nòrd-est), Brazzoeuj (nòrd; chì se troeuven i scoeur), Solaroeu del Persegh a est. El paes se troeuva a 7 km de la cittaa de Cremona.
L'è tacaa ai comun de Casalbuttano ed Uniti, Castelverde, Corte de' Frati, Olmeneta, Persico Dosimo e Robecco d'Oglio.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nomer de abitant del comun de Pusai l'è mostraa in de la tabela chi de sota:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
La Passiun da Jesus Cristus
- Mardi, 22.3.2016, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 22.3.2016, 19:00, RTR
Dal Hosanna a la crucificaziun
L'onn 1997 ha Carli Scherrer cumponì la «Passiun e levada da Jesus Cristus»; maletgs da l'emna sontga per chor maschadà, cun text da Sur Gion Martin Pelican.
En «Noss chors» tadlain nus il Chor maschadà da Schlans ch'aveva registrà la Passiun sut la direcziun dal cumponist. Vus udis las parts da la dumengia da palmas, cura che Jesus entra en la citad da Jerusalem, fin tar il venderdi sontg, cura ch'el vegn mess vid la crusch. Dal Hosanna a la crucificaziun!
Redacziun: Rosvita Barenius


text:
Regiun Surselva
La Regiun Surselva ei ina corporaziun dil dretg public cun atgna persunalitad giuridica. La Surselva cumpeglia il territori denter Laax e la tgina dil Rein al Péz Badus cun las valladas lateralas Lumnezia, Stussavgia e Medel. La Surselva dumbra 17 vischnauncas e dispona d'ina populaziun da 21'273 persunas (31-12-2014).
La Regiun Surselva ha per mira da migliurar a liunga vesta las cundiziuns economicas e socialas dalla regiun sco era da promover la collaboraziun regiunala. En quei connex s'occupescha ella denter auter cul svilup regiunal tenor la nova politica regiunala, denton era cun la planisaziun directiva regiunala e cul recicladi Surselva. Plinavon meina ella il center da formaziun Surselva (scola mercantila, scola professiunala, scola vinavon, scola da musica, survetsch logopedic). Plinavon fan part dalla Regiun Surselva la curatella, igl uffeci da stumarira e concuors sco era il stadi civil.
Informaziun
En general
El decuors dalla historia ha ei adina puspei dau iniziativas da sligiar communablamein ils problems dalla regiun, d'encurir la discussiun sur ils cunfins locals pli stretgs sco era da promover la collaboraziun regiunala. En quei grau dat ei pia ina liunga tradiziun che va anavos tochen el temps medieval tardiv. Ins pertratgi en quei connex per exempel all'allianza da Glion digl onn 1395 ni alla fundaziun dalla Ligia Grischa igl onn 1424 a Trun.
Exempel dil temps modern ein per exempel la fundaziun d'ina uniun da traffic dalla Surselva all'entschatta dil davos tschentaner ni alla fundaziun dall'uniun purila sursilvana igl on 1917. In punct culminont en quei liung svilup ei franc la fundaziun dall'organisaziun regiunala "Pro Surselva" stada ch'ei vegnida fundada igl onn 1967. Sigl 1. da schaner 1977 ei la Pro Surselva vegnida remplazzada dalla Corporaziun da vischnauncas Surselva da dretg public.
Il svilup en l'economia, societad e stadi han giu per consequenza che pli e pli problems ston vegnir sligiai sur ils cunfins communals ora. En quei connex rendin attent per exempel allas incumbensas sil sectur dalla planisaziun alla coordinaziun dil traffic individual ni al traffic public. Era sil sectur dalla promoziun dall'economia sa ei vegnir fatg diever da certas mesiras mo en in conntext regiunal. En quei connex eis ei da menziunar ils emprests d'agid d'investiziun dalla Confederaziun. Cun agid da quels mieds eis ei vegniu iniziau investiziuns da circa 500 milliuns francs. P
Posiziun:
- La Regiun Surselva ei ina corporaziun da dretg public cun atgna persunalitad giuridica.
- Il territori dalla regiun surselva cumpeglia las vischnauncas: Andiast, Breil/Brigels, Disentis/Mustér, Falera, Ilanz/Glion, Laax, Lumnezia, Medel/Lucmagn, Obersaxen Mundaun, Sagogn, Schluein, Stussavgia, Sumvitg, Trun, Tujetsch, Val S. Pieder, Waltensburg/Vuorz
- La Regiun Surselva ei il purtader dil svilup regiunal pil territori muntagnard tenor las prescripziuns dalla Confederaziun e dil Cantun
Organs:
- La totalitad dils habitonts dalla regiun cun dretg da votar
- La conferenza dils presidents
- La cumissiun regiunala
- La cummissiun da gestiun (consista da 3 persunas)
Ultra da quei sa la Regiun Surselva era nominar cumissiuns dil fatg transitorias.
Per la direcziun politica e strategica dalla Regiun Surselva ei la conferenza dils presidents responsabla. La direcziun oberativa cumpeta al meinagestiun.
Incumbensas dalla Regiun Surselva
Sin fundament dil dretg cantunal sto la regiun ademplir las suandontas incumbensas:
- svilup dil territori (planisaziun directiva regiunala)
- curatella professiunala (dretg da protecziun d'affons e da carschi)
- fatgs dil stadi civil (uffeci da stadi civil)
- fatgs da scussiun e da concuors (uffeci da scussiun e da concuors)
- administraziun dils archivs circuitals tenor igl artechel 3 dalla lescha cantunala da divisiun
- ulteriuras incumbensas a norma dalla legislaziun speciala cantunala corrispundenta
Las vischnauncas dalla regiun san autorisar la regiun da vegnir activa tier las suandontas incumbensas communalas:
- svilup regiunal/promoziun dall'economia
- promoziun dil turissem
- defender ils interess regiunals anenviars ed anoviars
- menar e confinanziar purschidas da formaziun e da terapias da tutta specia, da tuts scalems da vegliadetgna e da scola
- formaziun da carschi
- promoziun dalla cultura
- finanziaziun dils museums
- promoziun dil sport
- promoziun dalla giuventetgna
- economisaziun dil rumien
- traffic
- coordinaziun sil sectur dalla sanadad
- ediziun dil Fegl Ufficial Surselva
- cussegliaziun da bulius
- administraziun da corporaziuns d'intent
Finanziaziun
- Prestaziuns dallas vischnauncas
- Contribuziuns dalla Confederaziun, dil Cantun e da tiarzas persunas
- Taxas e prestaziuns da preferenza
Las prestaziuns dallas vischnauncas vegnan definidas mintg'onn dalla conferenza dils presidents ed approbadas silsuenter dallas singulas vischnauncas en fuorma da cunvegnas da prestaziun.


text:
Guinea Equaturiala
La Guinea Equaturiala (Guinea Ecuatorial in spagnöl) a l'è un paes de l'Africa ucidentala.
A l'ètacaa al Camerun e al Gabon e 'l'a bagna l'Ucean Atlantich (Gulf de Guinea).
La capital a l'è Malabo
La gh'ha una süperfiss de 28.051 km² una pupulaziun de pressapoch 9.500.000 abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Guinea Equaturiala a l'è stada un pussediment de la Spagna fins al 1968, quand che l'ha l'ha utegnüü l'indipendenza.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Guinea Equaturiala (nom ufizial: República de Guinea Ecuatorial / República da Guiné Equatorial / République de Guinée Équatoriale) a l'è una repübliga.
El president a l'è el Teodoro Obiang Nguema Mbasogo (del 1979).
El prim minister a l'è el Vicente Ehate Tomi (del 2012).


text:
Quels èn instruments impurtants per la planisaziun da la chatscha. Els gidan ad auzar localmain effectivs da selvaschina flaivels, a meglierar la structura natirala dals effectivs sco er a proteger spezias da selvaschina periclitadas cunter ils disturbis da la chatscha.
Asils da selvaschina sin ina surfatscha da 1114 km²
En il rom da la nova regulaziun concludida è il dumber d'asils da selvaschina generals vegnì augmentà da 215 a 230, il dumber d'asils da chatscha auta da 19 a 22 ed il dumber d'asils da chatscha bassa da 44 a 53. Tar las autras categorias d'asils èn vegnids determinads sco fin ussa 1 asil da chavriels e 22 asils da muntanellas. Il dumber d'asils da lieurs è vegnì reducì per 8 a 46. Il dumber d'asils d'utschleglia è vegnì augmentà a 21 ed il dumber d'asils d'utschleglia da l'aua a 46.
Ensemen cun il parc naziunal svizzer e cun ils sis asils da selvaschina federals resulta en il chantun ina surfatscha totala d'asils da selvaschina da 1114 km².
RR novitads 10:00


text:
Crashcuors - lesson one
Che ideja! Bger es gnieu quinto in occasiun da l'avertüra dals champiunedis mundiels da skis davart l'istorgia da San Murezzan, da l'Engiadina e dal svilup dal turissem d'inviern. In möd multimedial cun pleds, preschantaziuns, musica, glüsch e da tuotta sorts mezs visuels. Cu cha’s po però quinter listessa istorgia sainza grand brimbori, be cun duos vuschs, üna petarda da füm, ün pêr guaffens da requisit ed üna rolla da palperi alv da crep, que haun demonstro ils duos actuors indigens Annina Sedlá?ek e Lorenzo Polin in occasiun dal «crashcuors da rumauntsch». In möd summaric, cuort e bön, ed immez ils passants i'l minz dal cumün da San Murezzan haun els druvo güsta s-chars üna mezz'ura per quinter da la populaziun da las valledas muntagnardas, da la vita quotidiauna, da la natüra, da las üsaunzas engiadinaisas scu'l Chalandamarz u la chatscha, da poverted, emigraziun, randulinas. Que es ieu sur ils pioniers dal turissem d'inviern fin tals champiuns da quists dis. E l'unic cha'ls duos actuors haun dumando als audituors d'eira ün pitschen applaus ed il motto da la Lia Rumantscha per quists champiunedis «piglia’t il temp - take your time!» Bain cler, cha eir Sedlá?ek e Polin haun quinto l'istorgia in möd biling, nempe in puter ed inglais, dimena: «From north to south and from south to north».
Il temp da perseguiter il teater «crashcuors» s'ho piglio her zievamezdi eir il pur, scriptur e sturnical Göri Klainguti. Il Samedrign culla barba plaina ed ils chavels sbarüffos ho druvo qualche minuts fin cha sia öglieda critica s'ho müdeda per prüm in üna risattina e bainbod eir in ün rir, ün da quels chi merita sieu nom. Al pü tard cur cha Lorenzo Polin l'ho do in mauns üna liangia da palperi sfurmeda e pretais, cha que saja ün schluppet da chatscha chargio, ho'l cour da Göri battieu uschè dad ot cha’s pudaiva bod l'udir. «Ma la curuna nu poss eau insomma na schluppetter», ho'l dit frustro e guardo zieva a l'Annina chi s'ho alluntaneda – decoreda cun üna chaplina cun duos grandas cornas da sulvaschina – üna d'ün tschierv curuna e l'otra d'ün grand bel stambuoch. «Da l'otra vart», ho repondero Göri da que furb, «pudess eau cò schluppetter cun ün tun güsta tuottas duos bes-chas». Memma tard, cher Göri, too late.
Dimena, saung nun es culo üngün düraunt il «crashcuors», ma bainschi sun svuledas poch zieva buorlas da naiv in tuottas direcziuns. Ils «snowballs» però d'eiran bel lammins, e niauncha ün pô «cold». Que nun es da’s der da buonder, eir quels eiran nempe furmos da «paper» da crep. Splajand las buorlas as vaiva zieva in mauns ün fögl ordinari cun sü il vocabulari rumauntsch puter - English. Sgrufligno, ma da cour. «Grandius», ho resümo intaunt Göri, «üna fich bun'ideja, chi do curaschi da s'occuper dal rumauntsch».
Savair rumauntsch güda ad imprender inglais: bit.ly/2lRVu6Q
Hoz gövgia ho lö il slalom gigantesc da las duonnas. Da las 18.00 fin las 22.00 ho lö la not dals museums a San Murezzan. A las 19.00 as preschaintan illa zona da peduns diversas gruppas da sot d'Engiadin'Ota cun ün mix da musica populera grischuna.