text:
Club da skis Sedrun
Giubileum 50 onns Club da skis
Cronica dils onns 1914-1964
da Ludivic Hendry e Cristian Berther-Rhyner
D'in vegl scret prendein nus la notizia ch'ils anno 1910 fuvien entgins turists vegni da miez unviern sur l'Alpsu sur Tschamut entochen a Sedrun e priu albiert el renomau hotel vegl dalla Cruna. S'entelli ch'ins ha mirau sin quels jasters tscheccamein agraden. Mo il pli remarcabel fuva ei ch'ils schanis vevan rentau hazras aissas vid ils calzers, ils renomai skis. Ils buobs dalla val enconuschevan soliamein ils schinumnai tscherchels per ira sin la neiv, dils quals ils marcadonts da purschals fagevan diever, traversond els meinsvart vi encunter la primavera las prigulusas spundas dil Cuolm d'Ursera.
Emprema cuorsa dil club cun la suprastonza ed ils fundaturs dil club, ils 13 da schaner 1918
Sin peis davostier da seniester a dretg: Eugen Maissen-Decurtins, Rabius; Vigeli Monn, Bugnei; Giusep Deflorin, Camischolas; Gion Battesta Soliva, vitturin, Sedrun-Gonda; Ludivic Venzin, Selva; Luis Curschellas, Surrein; Bistgaun Bundi, scolast a Selva, da Medel; Flurin Monn, Surrein, Rest Valentin Monn, Sedrun; Giachen Benedetg Venzin, scolast a Selva d'Acla- Medel; Aluis Brugger, Rueras.
2. retscha, sesend: Gion Antoni Monn, Surrein; Hans Monn, Rueras; Lucas Berther, hotelier, president dil club, Sedrun; Gion Felici Monn, president communal ed actuar dil club, Camischolas; Barclamiu Coray, scolast a Rueras, da Laax; Gion Antoni Monn, Rueras; Sep Antoni Monn, Rueras.
Davontier giun palun: Gion (Giachen) Antoni Venzin, Rueras; Placi Jacomet, Sedrun; Bistgaun Cathomen, scolast, Dardin; Giachen Fidel Berther, scolast, Rueras, cassier dil club.
Sin finiastra: Duri Vigeli Soliva, Gonda; Giachen Giusep Cavegn Sedrun; Sigisbert Huonder, Sedrun
Sin scala: Paul Schmed, Camischolas, Giochin Berther, Sedrun, Giusep Flepp , Sedrun; Sep Fidel Gamboni, Sedrun.
Giubileum 75 onns Club da skis
Cronica dils onns 1914-1989
da Tarcisi Hendry
Ils davos ventgatschun onns 1964 - 1989
«In'uniun viva sch'ella vul viver», cun quels plaids da muossavia concludan ils cronists la cronica a caschun dil giubileum da 50 onns. Quels plaids han dau la curascha da cuntinuar e mussau la via el futur. Tschunconta onns existenza e lavur pil generalesser pretendan medemamein da cuntinuar cun tutta forza pil beinstar dil sport da skis en nossa biala val. Insumma ha il sport survegniu tut ina autra funcziun ch'antruras. Oz ch'il dueivel moviment maunca biaga el mistregn da mintgadi, vegn il sport en general propagaus pil beinstar corporal dad in e scadin. Lu ei il sport da skis era daventaus in divertiment per la fin dalla jamna e duront las vacanzas d'unviern. Antruras in sport da singuls - oz in sport da massa. Quellas premissas e quei svilup ei secapescha staus da grond avantatg pil club. Ils responsabels al tgamun dil club ein perquei semess cun admirabel engaschi alla lavur.
75 onns Club da skis Sedrun/Tujetsch
Giubileum 100 onns Club da skis
Fastitgs - Cronica dils onns 1914 - 2014
da Tarcisi Hendry
100 onns - Cronica Club da skis Tujetsch
Ils fastitgs da 100 onns
La naschientscha dil turissem d'unviern en Tujetsch schai entuorn l'entschatta dil 20avel tschentaner. Pli e pli savens vegnevan jasters cun skis sul Pass Alpsu da Milez oragiu ella val. Els ein vegni admirai, buca mo dils affons, anzi! Els han fatg marveglias e queidas. Ils ins han viu la pusseivladad da semover pli spert e tgunsch atras la val, ils auters han era giu ina autra vesta, sche buca visiun. Aschia ei il club da skis vegnius fundaus igl onn 1914. Entgins umens cun curascha per enzatgei tut niev per la val ein stai davontier e mess en moviment l'uniun.
Denter quels valerus secattan era sempels burgheis tuatschins, per semeglia ils calgers! Aschidadir han els introduciu e fatg enconuschent il sport da skis ella Val Tujetsch. In fatg che mereta renconuschientscha. Mo cun mieds primitivs, ils buobs cun slondas, ein els a sias uras i cun skis. Sch'ils iniziants vesessen oz co il sport da skis ei sesviluppaus en nossa vischnaunca, fagessen els segiramein egls gross; mo lein era sperar ch'els havessen grond plascher da veser co lur ovra ei sesviluppada.
Ils emprems onns ein els ton sco ina gruppa, quella lavura denton mordio pil club e per la carschientscha da quel. L'entschatta ei greva e nova. Per far attractiv il club vegn scochemai organisau cuorsas, gl'emprem pils affons e lu era pils commembers dil club. Quellas cuorsas contribueschan alla popularitad dil club. Oravontut ils buobs ein la gronda reclama per l'uniun. Il club fa veramein tut pusseivel per promover ils affons ed ils commembers dil club. Ils onns 1920 ein buns e da buna prosperaziun. Igl onn 1925 dumbra el gia 25 commembers e naven da 1927 fan era jasters part dallas purschidas dil club e daventan commembers. Quels onns fluerscha il turissem d'unviern ella val. Numerus hosps dalla Bassa, oravontut dalla regiun Turitg e cul promotur indigen, Lucas Berther, passentavan jamnas da sport ella val. L'Uniun da cura e traffic vegn fundada per dar dapli peisa alla nova plonta economica dalla vischnaunca. Ils Turitgès fundeschan igl onn 1928 ina subsecziun dil club indigen cul num „Club da skis Sedrun/Tujetsch - Secziun Unterland". Ensemen dumbran els ussa ver siatonta commembers e commembras. Ils onns cuntinueschan cun vasts programs duront igl unviern. Las jamnas da sport culs hosps dalla Bassa ein emplenidas cun cuorsas, scola da skis, turas e divertiment. Ils Tuatschins emprendan d'enconuscher in auter mund e tier tutta stretgadad muntagnarda fan els lur svilup ed emprendan.
Quellas grondas activitads cun cuorsas stendidas, cuorsas da pag, derbys ed auter cuozan tochen la fin dils 1930. Igl onn 1939 vegn festivau ils 25 onns cun grond program. Denton – il temps d'uiara mauncan per gronda part ils hosps dalla Bassa. Ei vegn denton teniu la dira en quels onns cun porscher als indigens las cuorsas dils buobs e pils carschi la cuorsa dils commembers e per la regiun autras cuorsas attractivas.
Suenter l'uiara peglia l'uniun danovamein curascha da cuntinuar. Igl ei necessari da porscher empau divertiment als commembers ed alla populaziun. Aschia vegn empruau cun da tuttas fuormas da cuorsas, sco per semeglia il „Sie und Er Rennen".
Il club surpren ussa era cuorsas regiunalas pli grondas, aschia la Staffetta sursilvana.
Ils onns 1950 trai in vent cun in sforz ed ina energia ella populaziun ed el club per promover in svilup turistic d'unviern enteifer la val. Cun la sutgera Cungieri, igl onn 1956 ed il runal sill'Alpsu, 1959, s'eporschan novas pusseivladads pil sport da skis e pil club. Tonpli semida quei lu aunc pli fetg cun l'avertura dil territori da kis a Milez, igl onn 1962. Quasi quater decennis organisescha il club cuorsas grondas a Milez ni sil Pass Alpsu – cuorsas regiunalas, naziunalas ed internaziunalas. Ils onns ein buns pil club.
Il 75avel, anno 1989, ei vegnius festivaus da camifo. Treis dis il meins fenadur, ils 16 tochen ils 18, ha il club fatg fiasta. Il venderdis sera ei staus dedicaus ad in lotto. La sonda han giugs sportivs giu liug silla plazza da ballapei e la sera fiasta cun sault. La dumengia ha in grond til presentau la historia dil club da skis e silsuenter ei stau fiasta en tenda. La fiasta da giubileum accentuescha e demonstrescha la posiziun dil club, sia forza e sia funcziun vargada ed actuala. Ils 250 commembers e commembras muntan enzatgei e suttastriheschan la valur da quell'uniun.
Il club cuntinuescha cun sias activitads. Ils 75 obligheschan da tener la dira ed esser cheu pil beinstar dil sport da skis. Il temps semida e cun quel era il carstgaun. Las generaziuns sebrattan el menaschi dil club. Insumma bia ei auter, ni tut ei auter ch'ils anno 1914. La gronda part dalla populaziun sto buca ver in'uniun per sedivertir ed anflar ragischs socialas ed era la schelta d'uniuns ei gronda. E tuttina han las biaras miserias. Aschia era il club da skis. Anflar glieud che s'engaschan a caschun da cuorsas ed insumma el tgamun ei daventau pli e pli grev. Las radunonzas ein caracterisadas d'ina pintga participaziun, pia propi pauc interess per la caussa. Per cletg restan tuttina entgins incarnai pil sport da skis e tilan il carr.
Oravontut ella sparta dalla promoziun dils affons, la OG, vegn luvrau cun tutta responsabladad per la scolaziun dils affons e possibilitau ad els da prender part a cuorsas regiunalas; quei el sectur alpin e nordic. Era las cuorsas pils affons da scola cuntinuan, mo era cheu ei igl interess buca pli aschi gronds e la sminuaziun dil diember d'affons fa il siu.
La medema situaziun, denton cun auters motivs, semuossa era tier las cuorsas dil club cun las seras hilaricas. Las cuorsas annualas dil club mantegnan la calamita ed ein attractivas e porschan oravontut als pli ambizius la pusseivladad da semiserar. Las seras hilaricas semantegnan oravontut pervia dallas rangaziuns. Mo era cheu vegn empruau da far attractiv cun empruar ora empau da tuttas pusseivlas purschidas e differentas localitads. En quei senn eis ei buca daventau lev per ils davontier.
Il club organisescha vinavon differentas cuorsas cun grondas pretensiuns als organisaturs. Ei vegn denton buca pli sempel. Savens mauncan ils gidonters e las gidontras. La societad ha fetg ses svilups ed ei daventada autra – ed a quellas midadas vegn empruau da s'adattar. La societad actuala fa autras pretensiuns. Las differentas suprastonzas ein sfurzadas d'agir ed empruar cun tut engaschi da trer il carr. Anflar il dretg recept ei buca adina lev. Aschia neschan novas ideas cun novas pusseivladads da sedivertir ella neiv.
Ton sc'ina crisa sefa valer duront entgins onns. Ussa ils davos onns tila il club puspei empau pli profund flad e sepresenta a moda restabilida e ferma. La vesta viers il giubileum da 100 onns ha dau anim, forza e niev slontsch. Sper las cuorsas ordinarias stat, sco quasi atras tuts decennis, la promoziun dils affons cun l'Organisaziun da Giuvenils. Il siemi che tuttas generaziuns han semiau ei restaus, da ver ord las retschas dil club in di in ver campiun internaziunal.
Viu anavos eisi stau in sbargat da vegnir 100 onns. Viu ella historia dil club buca adina sempel. La cronologia dil club attesta il vi e neu e si e giu. Grazia alla indignaziun da biaras persunas ha il club ussa dumignau quei tierm.
La Quotidiana Club da skis Sedrun/Tujetsch 21-03-14
100 onns - Cronica Club da skis Tujetsch


c: text/html

text:
Prosciutto prosciutto
Prosciutto prosciutto (Parsùt parsùt) 'l è na cumèdia eròtica dal 1992 ad Juan José Bigas Luna che chè 'l à vins al Leòṅ 'd Argìnt a 'l 49śum Fèstival ad Venèsia. Al film 'l è stâ girâ in dal deśèrt ad Monegros, in di dintóran ad Saragòsa.
Sunt
La Silvia (Penélope Cruz) l'è na bèla śuvnòta ch'la śbarca 'l lunàri faghénd dal fritàdi p'r i lavuradōr dna fàbrica 'd indumènt ìntim par masć dla famìja ad José Luis (Jordi Mollà), in dal catalàṅ. 'L è anc fiōla dna dóna ch'la fava la putàna, la Carmen (Anna Galiena). Dòp avér saltâ dū marchéś, la capìs ch'la gh'à 'd avér fiōl e la 'l diś a 'l pàdar dal putèṅ ch'al gh'arà da nàsar, pròpria José. Lē la s aspèta che lò al s incasìs ma a n è briśa acsè parchè lò al al vōl tgnir e al gh prumét ch'al la turà cuma mujér, miténd-ag a 'l dî 'l anèl dna latìna catâ sù da par tèra. La Silvia l'è dimóndi cuntènta e la 'l mét via par tgnir-al dacàt.
La màdar dal ragàs, la Conchita (Stefania Sandrelli), invéci la n in vōl briśa savér, la s arlìa dimóndi anc parchè sò marè Manuel (Juan Diego) al n la juta minga. Chi lē la tōś in maṅ la situasiòṅ andànd a catàr Raúl (Javier Bardem), òṅ ch'al fà 'l mudèl par lē faghénd védar 'l mudàndi dl'aśiénda e al lavóra anc in un magaśèṅ ad parsùt, dmandànd-ag ad far da tut par far inamuràr ad lò la Silvia par far andàr a ròtui al matrimòni. Raúl al s mét acsè a far al galét sèg ma lē la n sa squàsa, sōl lò al taca a vlér-ag bèṅ dabòṅ. A finìs pò ch'l'è pròpria la Conchita a mét'r-ag i òć adòs e la gh śibìs da tut p'r andàr a lèt sèg: lò al sarnìs na mòta dla Yamaha.
In cal méntar la Silvia la taca a stufàr-as ad José Luis parchè lò al n s decìd minga a spuśàr-la sénsa 'l parmés ad sò màdar e alóra, vlénd 'n óm ch'al faga 'l óm, la taca a mustràr interès par Raúl. A cal punt lè José Luis al s incàsa e, dòp avér viulentâ la Silvia, al prumét ad masàr Raúl. Chi lōr dū i s daṅ acsè batàja a cólp ad parsùt.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Battaja de Cagion
La Battaja de Cagion (on paes minga lontan de Bellinzona) l'è stada fada el 6 de luj del 1449 e l'ha viduu combatt vun contra i alter i svizzer del Canton de Uri e i milanes de la Repubblega Ambrosiana.
Quei de Uri eren vegnuu giò in del Tisin per dàggh ona man al sò leaa Franchin Rusca (el scior de Locarn), che l'era dree a combatt i Milanes per conquistà i territori (soratutt in del Luganes) che l'eva perduu ona desena d'agn prima per via d'ona decision del duca de Milan.
I Milanes, comandaa del Giovann de la Nos, hann vinciuu e allora quei de Uri, per vess minga coppaa tucc, hinn scappaa sù per la Mesolcina (anca lee leada di svizzer) e hann bandonaa la zona de la Riviera.
Compagn de la battaja de Arbed, combattuda on vintchinch agn prima, anca quella battaja chì l'ha fermaa per on poo la vanzada di svizzer giò per el cors del Tisin, e l'ha liberaa Bellinzona de la pression che la gh'eva prima.
Al dì d'incoeu i storegh pensen che la sia minga stada ona battaja de quei proppi important, tant l'è che l'ann dopo i Svizzer hann segutaa a 'vèggh minga de pagà el dazzi per rivà a Milan.
Bibliografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ticino Medioevale, storia di una terra lombarda (Giulio Vismara - Adriano Cavanna - Paolo Vismara, Armando Dadò editore, pagina 206).


text:
Villars-sous-Champvent
Villars-sous-Champvent a l'è staa, infina a la fin del 2011, un cumün svizzer del distret de Jura-Nord Vaudois, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'eva de 0.92 km² e in del Dicember del 2010 al gh'eva una popolazion de 59 abitant.
Dal prim de ginee del 2012 el cumün de Villars-sous-Champvent l'è minga pü un cumün desperlü ma l'è devegnü — insema anca al cumün de Essert-sous-Champvent — part del cumün de Champvent[1].
L'abitaa de Villars-sous-Champvent al se tröva a una altitüden de 464 meter sura al livel del mar e quand che 'l faseva cumün desperlü l'eva tacaa ai cumün de Chamblon, Champvent, Essert-sous-Champvent, Montagny-près-Yverdon e Suscévaz.


text:
Holderbank (AG)
Holderbank a l'è un cumün svizzer del distret de Lenzburg. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 904 abitant e una süperfiss de 2.32 km², e al se tröva a una altitüden de 365 meter sura al livel del mar.
El cumün de Holderbank a l'è tacaa ai cumün de Lupfig, Möriken-Wildegg, Scherz, Schinznach-Bad, Schinznach-Dorf, Veltheim.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Holderbank in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
San Basán
San Basán (Siracüsa, – Lod 8 de febrár 409) l'è stái el prim vesc de Lod, quan che la se ciaméva amò Laus Pompeia. Incö l'é sant de la césa católica, patrón de la citá de Lod, insema al co-patrón Sant'Albèrt, e de tüta la Diocesi.
Biugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La data de quant l'é nasüd, la se sa nó de precis, apena sémm el post, Siracüsa. De cert se sa che l'é stai cusacrá vesc de Lod el 19 de genár 374.
L'é, infati, in de chel dì chì, che se festegia San Basán in tüta la diocesi e in del calendari.
Ogni ann, el 19 de genár, gh'é semper una grand sagra in Piása de la Vitória a Lod, in due i regalen anca la Büseca de San Basán, cun la raspadüra e la pulenta.
El 18 de genár 2009, in Catedrál a Lod, el Vesc Giüsepp Merisi l'ha cuncelebrá una mesa cun el Cardinal Àngiul Bagnasco per i 1600 ann de la mort del sant.


text:
Avrîl
Artécol in dialèt arzân
Avrîl (aprile in italiân) l'è al quêrt mèiş ed l'ân secònd al Lunâri Gregoriân, e l' è al secònd mèiş ed la premavèira ind la pêrta d'ed sōver ed la Tèra, ed l' avtûn ind la pêrta d'ed sòta, al cûnta 30 dé e l'è ind la préma metê 'd un ân civîl. Soquânti teoréi a dîşen che al nòm al deşvîn dal grêch Aphros, ch' l' è al nòm grêch ed la déja Afrodite, ch' a gh' ēra stê dedichê al mèiş 'd avrîl. Secònd dal j êtri teoréi al nòm al deşvîn dal latèin aperire per sgnêr al mèiş in dóv' a 's "arvésen" al piânti e i fiōr.
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da Aprile trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Avrîl
Gennaio | Febbraio | Marzo | Aprile | Maggio | Giugno | Luglio | Agosto | Settembre | Ottobre | Novembre | Dicembre


text:
Brügher
On Brügher a l'è ona landa che cres grasce a la povertà dell' humus (ciamata difati Landa a Brügh). El brügher a l' è on ambiente cumün in tüta la Lombardia e in ältre part d' Italia. In Europa, a l'è difundüü sörtüt in dela part nord-ucidentala.
Varda denter[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dent' el brügher gh'hinn:
- Brügh - Calunna Vulgaris, che insema al Mögh e all' Iziga pö costitüii el "brüch", la classega vegetaziun de alt munt.
- Corniöla - Cytisus Scoparius
- Beola - Betula Pendula


text:
Florida
La Florida a l'è un stat federal di Stat Ünii d'America. Al gh'ha süperfiss de 154.077 km² e una pupulaziun de 15.982.378 abitant.
A l'è un penisula che l'è intra el Gulf del Messich a ovest e l'Ucean Atlantigh a est; a l'è tacaa a nord a l'Alabama e a la Georgia,
La capital a l'è Tallahassee (156.612 abitant). La cità püssee pupulada a l'è Jacksonville (735.617), ma de cità impurtant gh'è anca Miami, Tampa, Saint Petersburg, Hialeah, Orlando e Fort Lauderdale.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Florida la gh'ha 27 grand eletur in di eleziun presidenziaj de l'Üniun.


text:
«Nus ans interessain la finala mo per amur»
- Sonda, 14.2.2015, 11:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 14.2.2015, 11:03, RTR
L'opera n'è definitivamain betg chaussa da mintgin. En sia ultima publicaziun entitulada «Opernliebe» sa fatschenta Iso Camartin cun l'amur EN e PER l'opera ed el ans descriva la fascinaziun per quest gener aparti. En la rubrica litterara preschenta il Magazin da cultura il «cudesch illustrà satiric» da Jacques Guidon.
Redacziun: Astrid Alexandre
Contribuziuns
-
Discurs cun Iso Camartin
-
Litteratura: «Cudesch illustrà satiric» da Jacques Guidon


text:
Mortuary - Obitorio
Mortuary - Obitorio (Ubitòri) 'l è 'n film ad scarésa dal 1983 'd Howard Avedis.
Sunt
La Christie (Mary McDonaugh) l'è in lut par la mòrt ad sò pàdar, al dutōr Parson (Danny Rogers), andgâ in dla pisìna ad cà. Sò màdar Eve (Lynda Day George) la pénsa ch'la sia stada na daśgràsia a difarénsa ad sò fiōla ch'l'è sicùra ch'al sia stâ cupâ.
Soquànt an dòp Josh (Denis Mandel) al và, insém a Greg Stevens (David Wallace), muróś dla Christie, a purtàr via soquànti gumi a cà dal becamòrt dla sità, al sgnór Hank Andrews (Christopher George), cuma riśarcimènt p'r al fat che lò al 'l iva licensiâ sénsa di mutìṿ vàlid. Rivâ in sal pòst, chi lōr dū i védan Hank e l’Eve impgnâ in na sintàda p'r arciamàr i spìrit, pròpria quànd 'n óm cun la fàcia śbiàvda e cun un tabàr nég'r adòs al masa Josh e pò al s al pòrta via.
Greg, jutâ da la sò muróśa, al taca a pascàr-al ma a n gh'è vèrs. Chi lē pò, da soquànti stmani, l'à tacâ a 'vér di arbgàt a la nòt, insugnànd-as 'n óm cun un capùs in cô ch'al gh cur adrē cun un spróc p'r imbalsamàr i cadàvar. La n è gnanc più bòna ad far 'l amōr c'n al sò muróś parchè la gh'à in mènt sèmpar sò pàdar, ch'al vliva in alóra métar la mujér (Donna Garrett) dal pruprietàri d'l ubitòri in manicòmi parchè l'éra ciucàda in dla tèsta, acsè cuma sò fiōl Paul (Bill Paxton), inamurâ dla Christie a sò vòlta.
P'r andàr-'g a fónd e par savér la véra, la ragasōla la dmanda ajùt a 'l sierìf Duncan (Bill Conklin).


text:
Ancona
Ancona (Ancône 'n fransés) l'è 'na cità italiàna, de la regiù de le Marche, capolöch de la pruvincia omònima. Ancona la g'ha presapóch 102.499 abitàncc, 'na superfìce de 123 km² e 'na densità de 832 ab./km².
El cümü de Ancona 'l cunfìna coi cümü de Agugliano, Camerano, Camerata Picena, Falconara Marittima, Offagna, Osimo, Polverigi, Sirolo.
L'è postàda sö la còsta del Mar Adriàtich, söndèn promontóre furmàt de le còste setentriunàle del mut Conero. L'è giü dei pórcc principài de l'Itàlia. L'è cunsideràda 'na cità d'art e 'l cèntro stòrich el vànta divèrsi monümèncc a testemognànsa de 'na stória lónga miér de agn. L'è la cità piö pupulùza de la regiù de le Màrche..
-
Tramónt a Portonovo
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Ancona ésta de Falconara Marittima

seg_langs: lmo_Latn lmo_Latn lmo_Latn lmo_Latn unk lmo_Latn unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk ast_Latn


text:
Bilbao
Bilbao (Bilbo in basch; Bilvao in latin) a l'è la cità püssee impurtanta di Paes Basch, el caplögh de la pruincia de Biscaja.
El gh'ha 353.168 abitant (2007).
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sindich a l'è l'Iñaki Azkuna.
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bilbao a l'è gemelaa cun:
- Bordeaux, Francia
- Buenos Aires, Argentina
- Iloilo, Filipinn
- Medellín, Culumbia
- Pittsburgh, Stat Ünì d'America
- Qingdao, Cina
- Rosario, Argentina
- Sant Adrià de Besòs, Spagna
- Tbilisi, Georgia


text:
Yuan
El yuan l'è una denominazzión de la valuta cinesa, che la se ciama renminbi (in cinés, "la moneda del popol").[1]
Bisogna semper dì "yuan" quand che se drova on numeral. Se dis "tri yuan" e minga "tri renminbi", ch'el sarìa on errór bell e bon. Però se se parla de la moneda in general, se dovarìa dì el "renminbi". Domà che gh'è proppi nissun ch'el faga inscì. Disen tucc "yuan" e via andà.
El yuan el se divid in 10 yao (ciamà anca "mao", on nomm tradizzional ch'el vegn minga del nomm de Mao Zedong).
La parola "yuan" la indicava in origin ona moneda d'argent che la correspondeva al "pezz de vott" de l'America del Sud spagnoeula e al dollar american, che de fatt in lengua cinesa el se ciama "mei yuan" (mei=american).
El renminbi el gh'ha minga on gran significaa internazzional, ma el comincia a veghel.


text:
Ghisalba
Ghisalba l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem che l' se tróa 'n de la media pianüra bergamasca sö la rià dèl Sère e a Ghisalba la rià (o da Ghisalba la part) la strada Francesca.
El g'ha 'na popolasiù de 6 175 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 10,2 km² e 'na densità de popolasiù de 605 ab./km².
Ol paìs l' se tróa a 16 km de la sità e a 170 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Calsinàt (BG), Caernàch, Cològn, Martinènch, Mürnìgh e Örgnà.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Ghisalba l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
1944
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
17 de gjügn: l'Islànda la riva a l'indipendenza
01 08 - Polònia: a i ciinch de la sira a scomenza la insürezziun popülara contra l'ocüpazziun nazzi; i combatimeent, che düraran fin al 02 10, a provocaran la moort de 180.000 civiil, la destrüzziun de Varsòvia e la deportazziun de 250.000 di söö abitaant a caamp de concentrameent.
29 09 - Jugoslàvia: a scomenza l'entrada de l'esèrcit Soviétich, ch'al ocüpáà cheest staa düraant l'otóbar e al trarà via de la inflüenza Todesca (II Guèra Mondiala).
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
20 05: Yorkshire (Anglatera): Joe Cocker, cantaant Anglées.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
05 03 - Drancy (Seine-Saint-Denis, Ísola de Francja, Francja): Max Jacob, pituur, poeta e scrituur Bretun in lengua Francesa, dapress de vess deportaa paj nazzi (n. 1876).
07 03 - Buenos Aires (l'Argentina): Miguel Andrés Camino, cognossüü coma Milon E. Mújica, poeta Argentin (n. 1877).
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Piür
Piür (nom ufizial in talian: Piuro; in tudesch storich: Plurs; in latin: Plurium) a l’è un cumün italian, de la regiun Lumbardia, in Pruincia de Sundri. Al gh’ha 1 929 abitant (dato del Dic 2015 [1]), 'na superfis de 85 km² e 'na densità de 23 ab./km². A l’è tacaa ai cumün sundrin de Campdulscin, Sciavena, Madésan, Nuaa, Prada, San Giacum e Vila de Sciavena, e a quei grigiunes de Bargaja (CH-GR), Ferrera (CH-GR) e Avers (CH-GR).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Schmerikon
Schmerikon a l'è un cumün svizzer del distret eletural (Wahlkreis) de See-Gaster, in del Canton San Gal. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 4.15 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 3456 abitant.
El cumün de Schmerikon al se tröva a una altitüden de 408 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Eschenbach, Rapperswil-Jona, Tuggen (SZ), Uznach. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Media relaa a Schmerikon al Wikimedia Commons
- Official Page (German)


text:
1Rü ngẽmaca̱x tanaxwa̱xe i tomaã nagu perüxĩnüẽ na Cristuarü puracütanüxü̃mare na tixĩgüxü̃. Rü nüma nixĩ i toxü̃ namuxü̃ na pexü̃ tangúexẽẽxü̃ca̱x ga yema ore ga noxri Tupanaxĩcatama nüxü̃ cuáxü̃. 2Rü ngẽxguma texé ṯacü rü puracü tüxü̃ üxẽẽgu, rü tanaxwa̱xe i aixcüma tayanguxẽẽ i ngẽma puracü i tüxna taxãxü̃ na ngẽmaãcü inawéxü̃ca̱x na aixcüma wüxi i duü̃xü̃ i mexü̃ ixĩxü̃. 3Rü ngẽmaca̱x i ñu̱xma na meã chayanguxẽẽchaü̃xü̃ i ngẽma puracü i Tupana choxna ãxü̃, rü taxuca̱xma chaugüca̱x chaxoegaãẽ ega woo choxna pecagu rü e̱xna ṯacü rü ãẽ̱xgacügü choxna caxgu naxca̱x i ngẽma puracü i chaxüxü̃. Rü woo i chomatama rü taxuxü̃ca̱xma íchicua̱x na ngextá chixri chanaxüxü̃ i ngẽma puracü. 4Natürü ñu̱xma na chomatama nagu charüxĩnüxü̃ na nataxuü̃ma i chorü chixexü̃ i Tupanape̱xewa, rü tama ngẽmaca̱x Tupana choxü̃ nadau na changearü pecaduã́xü̃. Erü nümatama ya tórü Cori ya Tupana nixĩ i aixcüma choxü̃ nacuáarü maxü̃ã́xü̃. 5Rü ngẽmaca̱x tama name na texéxü̃ pengugüarü maxü̃ã́xü̃ naxü̃pa na núma naxũxü̃ ya tórü Cori. Natürü name nixĩ i nüxü̃ ípenaṉg̱uxẽẽ, erü nüma tá nixĩ i nango̱xẽẽãxü̃ i guxü̃ma i ngẽma ñu̱xma icúxü̃ rü guxü̃ma i ngẽma duü̃xü̃gü naãẽwa nagu rüxĩnüẽxü̃. Rü ngẽxguma tá nixĩ ya Tupana i tümamaã nataãẽxü̃ ya wüxichigü ya yíxema aixcüma mexü̃ ügüxe. 6Pa Chaueneẽgüx, perü mexü̃ca̱x nixĩ i pemaã nüxü̃ tixuxü̃ i ngẽma ore na ñuxãcü Tupana naxwa̱xexü̃ na pemaxẽxü̃. Rü choma rü Aporu nixĩ i perü cua̱xruü̃gü tixĩgüxü̃ na towa pengúexü̃ na Tupanaãrü ore pemaã nüxü̃ ixuxü̃rüü̃ penaxüxü̃. Rü ngẽmaca̱x tama name na wüxi i perü ngu̱xẽẽtaexü̃maã petaãẽgüxü̃ rü to rü nüxü̃ pexoexü̃. 7Rü ñu̱xma rü pexna chaca, ¿rü texé tixĩ ya yíxema togüarü yexera pexü̃ ixĩxẽẽ́xẽ? ¿Rü ṯacü rü cua̱x i pexü̃́ ngẽxmaxü̃ i tama Tupana nügüchiga pexna ãxü̃? Rü ñu̱xma na nüma pexna naxããxü̃ i ngẽma cua̱x ¿rü tü̱xcüü̃ pegü picua̱xüü̃gü ñoma pematama perü poramaã penayaxuxü̃rüü̃? 8Rü pegügu perüxĩnüẽgu rü aixcüma marü meãma Tupanaxü̃ picua̱xüchi rü marü pexü̃́ nangẽxma i guxü̃ma i ṯacü i penaxwa̱xexü̃ na naxü̃tawa pengugüxü̃ca̱x. Rü pegügu perüxĩnüẽgu rü ãẽ̱xgacügü i taxü̃rüü̃ pixĩgü rü taxuü̃ma i toxü̃tawa penaxwa̱xe i ñu̱xmax. ¡Chierü aixcüma Tupanape̱xewa ãẽ̱xgacügü pixĩgügu na toma rü ta wüxigu pemaã ãẽ̱xgacügü na tixĩgüxü̃ca̱x! 9Rü toma na Ngechuchu toxü̃ imugüxü̃, rü chauxca̱x rü wixwe toxü̃ nawogü ya Tupana. Rü ñoma poxcuexü̃ i yuewa ĩxü̃rüü̃ tixĩgü. Rü ñoma wüxi i ṯacü i nüxü̃ nacugüexü̃rüü̃ tixĩgü i nape̱xewa i Tupanaãrü orearü ngeruü̃gü i daxũcü̱̃ã̱x, rü nape̱xewa i ñoma i naãnecü̱̃ã̱x i duü̃xü̃gü, rü nape̱xewa i guxü̃ma i ṯacü i Tupana üxü̃. 10Rü ñu̱xma na Cristuwe tarüxĩxü̃, rü ngẽmaca̱x taxuü̃ma icuáxü̃ toxü̃ nawogü i duü̃xü̃gü, natürü i pema rü pegügu perüxĩnüẽgu rü guxü̃xü̃ma pecua̱x i Cristuchiga. Toma nüxü̃ tacua̱x na duü̃xü̃güpe̱xewa taturaexü̃, natürü i pema rü pegügu perüxĩnüẽ na aixcüma peporaexü̃. Rü duü̃xü̃gü toxü̃ naxo, natürü pexü̃ nangechaü̃gü. 11Rü ñu̱xma rü ta tama inayacua̱x na ngúxü̃ tingegüxü̃, erü ñu̱xma rü ta taiya toxü̃́ nangu̱x, rü tiṯawae, rü tangexchiru. Rü duü̃xü̃gü rü chixri tomaã nachopetü, rü tangepata. 12Rü tipae na yeü̃cürü toxme̱xmaã tapuracüeechaxü̃. Rü duü̃xü̃gü rü ṯacü tomaã nixugüe, natürü i toma rü mexü̃ i oremaã tanangãxü̃gü. Rü towe ningẽxü̃tanü, natürü yaxna namaã taxĩnüẽ. 13Rü chixexü̃maã tochiga nidexagü, natürü i toma rü meã nachiga tidexagü. Rü ñoma guxchirexü̃ nadaugüxü̃rüü̃ãcüma tomaã namaxẽ, rü ñoma i duü̃xü̃gü i taxuwama mexü̃rüü̃ tomaã nixĩgü. Rü ñu̱xma rü ta rü ngẽmaãcü tomaã namaxẽ. 14Tama pexca̱x chanaxümatü i ñaã popera na pexü̃ chaxãneẽxẽẽxü̃ca̱x. Natürü pexca̱x chanaxümatü na pexü̃ chixucu̱xẽgüxü̃ca̱x chauxacügüxüchirüü̃, erü pexü̃ changechaü̃. 15Erü woo nangẽxmagu i muxü̃ma i perü ngu̱xẽẽruü̃gü i Cristuchiga pexü̃ ngúexẽẽxü̃, natürü chaxicatama nixĩ i penatü chiĩxü̃ ga Cristuxü̃ na peyaxuxü̃wa. Yerü chauxü̃tawa nixĩ ga noxri ga penayaxuxü̃ ga Ngechuchu ya Cristuarü ore i tüxü̃ maxẽxẽẽxü̃. Rü ngẽmaca̱x chaxicatama nixĩ i penatü chiĩxü̃ i perü õwa. 16Rü ngẽmaca̱x pexü̃ chaca̱a̱xü̃ na choma chamaxü̃xü̃ãcüma meã na pemaxẽxü̃ca̱x. 17Rü ngẽmaca̱x pexü̃tawa chanamu ya Timutéu ya poraãcü nüxü̃ changechaü̃cü ya chaune ixĩcü i tórü Coriarü orewa. Rü nüma rü aixcüma meã nayanguxẽẽ i guxü̃ma i ngẽma nawa chanamuxü̃. Rü nüma tá pexna nüxü̃ nacua̱xãchixẽẽ na ñuxãcü Ngechuchu ya Cristu naxwa̱xexü̃ãcüma meã chamaxü̃xü̃ ngẽma guxü̃nema ya tupauca i íchixũgüxü̃wa chanangúexẽẽxü̃rüü̃. 18Rü ñuxre i pemagü rü pegü picua̱xüü̃gü, erü nagu perüxĩnüẽ na tãũtáma pexü̃tawa íchayadauxü̃. 19Natürü ngẽxguma nanaxwa̱xegu ya tórü Cori, rü paxa tá ngẽ́ma chaxũ na pexü̃ íchayadauxü̃ca̱x. Rü ngẽxguma rü tá chomaxü̃chi nüxü̃ chadau ngoxi aixcüma nüxü̃́ nangẽxma i Tupanaãrü pora rü e̱xna nidexagümare i ngẽma duü̃xü̃gü i nügü icua̱xüü̃güxü̃. 20Erü Tupana ãẽ̱xgacü íyiĩxü̃wa rü tama dexagümare nixĩ natürü ngẽ́ma nangẽxma i pora. 21¿Rü ñu̱xma rü ṯacü e̱xna nixĩ i penaxwa̱xexü̃ i pemagü? ¿Penaxwa̱xe na pexü̃ chingagüxü̃ i ngẽxguma ngẽ́ma changuxgu, rü e̱xna penaxwa̱xe na pexü̃ changechaü̃ãcüma rü pemaã chamecümaãcüma pexü̃ na íchayadauxü̃?
Copyright
Learn More


text:
Hedera helix
Hedera helix (en bresà: ligabósch) l'è 'na piànta de la famìa botànica de le Araliaceae. L'è 'na spéce uriginària dei bósch ömecc de l'Euròpa ucidentàla, centràla e meridiunàla, de l'Africa setentriunàla e de l'Asia, de l'India 'nfìna al Giapù.
L'è 'na piànta rampicànta che g'ha fòie perèni. L'è stàda de spès dopràda 'ndèla midizìna popolàr, La se rampéga dré a le ótre piànte e 'na sùla casàda la pöl rià a éser lónga 'nfìna a 50 méter.
El ligabósch l'è 'na piànta relìta e giü dei rar ezèmpe scampàcc en Europa de la flòra laurisilva de l'era tersiària.
Fòie[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Le fòie i è sèmpe, altèrne, scorzégne, löstre, de culùr vért scür, de 5 a 10 ghèi de larghèsa. Se pöl troà du tìpi de fòie diferèncc en la stèsa piànta: chèle dei ram che pórta mìa i fiùr, i è lobulàde; chèle dei ram che pórta fiùr envéce le g'ha poch o negót de lòbuli.
Fiùr[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I fiùr i è pesègn e de culùr vért reünìcc en umbrilìne a fùrma de balunsì che se piéga zó 'nfìna a tocà tèra.
Fröcc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El fröt l'è 'na bàca négra grànda presapóch compàgn de 'n grà de roaiòt con 2-5 granì de somésa. l'è vilinùs.
Sinònim[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Varietà[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Hedera helix subsp. helix
- Hedera helix forma poetarum (Nicotra) McAll. & A.Rutherf.
- Hedera helix subsp. rhizomatifera McAll.[2]


text:
1509
De Wikipedia
Gh'è söcedìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- L'Eràsmu de Rotterdam el scrìf el sò lìber püssee famùs, el Stultitiae Laus (italiàn: Elogio della Follia)
- A Santo Domingo el rìa 'l prim càrich de s'ciàf négher. Tresént agn dòpu i abitànt de l'ìsula de urìgin africàna saràn votcentmìla.
- 2 de febràr: batàia de Diu, in Ìndia.
- 21 d'aprìl: l'Enrìch VIII el vègn re d'Inghiltèra.
- 14 de macc: batàlia de Gnidèl.
- 8 de giügn: i fiurentìn cunquìsten Pìsa per sémper sòta 'l cumànt de Antonio da Filicaja.
- 11 de giügn: matrimòni tra l'Enrìch VIII e la Caterìna d'Aragòna.


text:
Meregnan
Meregnan o Melegnan (Melegnano in Italian) l'è 'na cità d'la pruincia de Milan en Lumbardia. La gh'à 17 716 abitant (datu dal Dicember 2015[1]) e la se tröva a 12 km a süd de Milan.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità l'è famusa par la Bataia 'd Meregnan dal 8 de giügn 1859, cumbatüda in d'la Scunda Guera d'Indipendensa, indue i Frances e i Austriegh i s'en fruntegiad dürament.
Demugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Meregnan l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc


text:
Renàgna Palatinâ
La Renàgna Palatinâ (Rheinland-Pfalz in Tedèsch) l'è na regiòṅ dla Germâgna ch'la s cata in dal sud-est dal stat. La sò capitàla l'è Magónśa cun Kaiserslautern, Cublénśa, Ludwigshafen in sal Rên e Trivìr atri sità impurtànti.
Al stat al nas in dal 1946 miténd insém la part meridiunàla dla pruvìncia prusiàna dal Rên, la pruvìncia Reno-Assia dal Stat Pupulàr dl'Àssia, la part ucidentàla dla Pruvìncia ad Nassau e la part più granda dla regiòṅ dal Palatinâ. Al gh'à 24 sircundàri e dódas sità fóra sircundàri.
In tut la mùcia sù quàtar migliòṅ 'd abitànt a 'l incìrca e na superfìsi ad 19.853 km².
Al presidènt dal stat 'l è Kurt Beck dla SPD.
Persunàǵ famóś ligâ a la Renàgna Palatinâ i èṅ Helmut Kohl e Karl Marx.


text:
Aktuelle Position
Alarm da sirenas Icaro
Icaro (Information Catastrophe Alarme Radio Organisation) è l'offerta d'infurmaziun da la SSR en cas da crisa e da catastrofa e tar eveniments extraordinaris senza caracter da catastrofa (senza alarm da sirenas).
Dapi il 1. da schaner 2004 datti anc dus segns d’alarm:
Alarm general: in tun d’ina minuta che crescha e chala, suenter ina pausa da duas minutas vegn il segn repetì. Sche las sirenas resunan ordaifer il test da sirenas annunzià, duessas Vus en cas d’in alarm general
- tadlar radio (RTR Radiotelevisiun Svizra Rumantscha)
- suandar las instrucziuns da las autoritads
- infurmar Voss vischins
Alarma d’aua: en vischinanza da mirs da fermada, v.d. per quellas regiuns che pudessan vegnir inundadas entaifer duas uras, sch’il mir da fermada rumpa. En intervals da 10 secundas vegnan derasads 12 tuns bass che duran adina ventg secundas. Avant l’alarm d’aua vegn adina dà a temps l’alarm general. En cas d’in alarm d’aua duessas Vus
- bandunar immediat la regiun periclitada
- resguardar las instrucziuns u ils fegls d’infurmaziun locals
Infurmaziuns davart l’alarm da sirenas ed instrucziuns co sa cumportar chatt’ins
- sin las davosas paginas dals cudeschs da telefon
- en l’internet sut www.bevoelkerungsschutz.ch
- en il teletext sin pagina 662
Vus intervegnis via radio u da las autoritads localas, cura che las mesiras da proteziun èn vegnidas schluccadas u cura ch'il privel è passà.


text:
Ryder Cup
La Ryder Cup l'è ü troféo de Gòlf che l'se té ögne dù agn e che l'ciapa 'l nòm dal Samuel Ryder che l' l'à 'nventàt a la métà di agn Vinte del mèla e nöf (1900).
L'è öna sfida tra squadre, tra i dò squadre piö fórte al mónt, zögada dal 1927 al 1971 tra i dùdes piö brae zögadùr di Stacc Unìcc e i dùdes piö brae zögadùr del Gran Bretagna.
Dal 1973 al 1977 la sfida l'è stacia amò tra i dùdes piö brae zögadùr di Stacc Unìcc contra però i dùdes piö brae zögadùr del Gran Bretagna e de l'Eire fina a che, a partì dal 1979, la sfida l'è stacia Usa cóntra Europa.
I Stacc Unìcc i l'là ensida vintesìch vólte, la Gran Bretagna desperlé dóma trì, 'nsèma a l'Irlanda l'à dóma perdìt e l'Euròpa l'à ensida sèt vólte.


text:
Boudry
Boudry (Boudri 'n arpità) a l'è un cumün svizzer del distret de Boudry, in del Canton Neuchâtel. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 16.78 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 4984 abitant.
El cumün de Boudry al se tröva a una altitüden de 460 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bevaix, Bôle, Brot-Dessous, Chevroux (VD), Colombier, Cortaillod, Delley-Portalban (FR), Gletterens (FR), Gorgier, Neuchâtel, Noiraigue, Rochefort. La popolaziun l'è in magioranza de lengua francesa.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Boudry in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
1Rü ngẽxguma ṯacü rü mexü̃ pexüxchaü̃gu, rü name nixĩ i pexuãẽ na tama duü̃xü̃güpe̱xewa penaxüxü̃ i ngẽma na duü̃xü̃gü pexü̃ dauxü̃ca̱x rü pexü̃ yacua̱xüü̃güxü̃ca̱x. Erü ngẽxguma duü̃xü̃gü pexü̃ icua̱xüü̃güxü̃ca̱x mexü̃ pexü̱xgu, rü Penatü ya daxũgucü rü tãũtáma ãmare pexna naxã. 2—Rü ngẽmaca̱x ngẽxguma texéxü̃ curüngü̃xẽẽchaü̃gu, rü name nixĩ i tama poraãcü nüxü̃ quixuchiga i ngẽma. Rü tama name i ngẽma duü̃xü̃gü i togüpe̱xewa meã maxẽnetaxü̃rüü̃ na quiĩxü̃. Erü nümagü rü norü me nixĩ i ngutaque̱xepataü̃güwa rü cayegüwa nüxü̃ nixuchiga ega ṯacü rü mexü̃ naxügügu. Rü ngẽmaãcü nanaxügü na togü meã nachiga idexagüxü̃ca̱x. Natürü choma rü aixcüma pemaã nüxü̃ chixu rü ngẽma na duü̃xü̃gü nüxü̃ icua̱xüü̃güxü̃ nixĩ i norü ãmare, rü tãũtáma nanayauxgü i to i ãmare i Tupanaxü̃tawa. 3—Natürü i cuma rü ngẽxguma ṯacü tüxna cuxãxgu ya yíxema ngearü ngẽmaxü̃ã̱xgüxe, rü name nixĩ i taxúema cuxü̃ dauãcüma na cunaxüxü̃ i ngẽma. Rü woo cumücüxüchi rü tama name i nüxü̃ na nacuáxü̃ i ngẽma. Rü Cunatü ya daxũgucü ya nüxü̃ daucü i ngẽma cuxicatama cuxüxü̃, rü tá cuxna nanaxã i curü ãmare. 5—Rü ngẽxguma peyumüxẽgügu, rü tama name i ngẽma duü̃xü̃gü i togüpe̱xewa meã maxẽnetaxü̃rüü̃ pixĩgü. Erü nümagü rü ngẽxguma nayumüxẽgügu, rü norü me nixĩ na chiãcü nayumüxẽgüxü̃ i ngutaque̱xepataü̃güwa rü cayegüwa na duü̃xü̃gü nüxü̃ na daugüxü̃ca̱x. Rü aixcüma pemaã nüxü̃ chixu rü ngẽma na duü̃xü̃gü nüxü̃ daugüxü̃xĩcatama nixĩ i norü ãmare. 6—Natürü ngẽxguma cuyumüxẽgu, rü name nixĩ i curü ucapugu cuxücu, rü cunawãxta i curü ĩã̱x, rü ngẽ́ma cuyumüxẽ namaã ya Cunatü ya bexma cumaãxĩcatama ngẽ́ma ngẽxmacü. Rü ngẽxguma ya yima Cunatü ya Tupana ya nüxü̃ daucü i ngẽma cúãcü cuxüxü̃, rü nüma tá cuxna nanaxã i curü ãmare. 7—Rü tama name i natüca̱xma cunama̱xẽẽ i curü yumüxẽ naxrüü̃ i ngẽma duü̃xü̃gü i tama Tupanaxü̃ cua̱xgüxü̃. Erü nümagü rü nagu narüxĩnüẽ rü ngẽma na nama̱xẽẽgüãxü̃ca̱x i norü yumüxẽ rü Tupana tá nüxü̃ naxĩnü. 8—Rü tama name i ngẽma duü̃xü̃gürüü̃ pixĩgü, erü woo tauta naxca̱x ípecaxgu rü Penatü ya Tupana rü marü nüxü̃ nacua̱x na ṯacü pexü̃́ taxuxü̃. 9—Rü ngẽmaca̱x rü ñaãcü tá peyumüxẽgü i pemax: “Pa Tonatü ya Daxũgucüx, rü aixcüma üünecü quixĩ i cumax. 10¡Rü núma naxũ na torü ãẽ̱xgacü quiĩxü̃ca̱x! Rü tanaxwa̱xe i curü ngúchaü̃ na naxügüxü̃ i duü̃xü̃gü i ñoma i naãnewa ngẽxgumarüü̃ i daxũguxü̃ i naãnewa na curü ngúchaü̃ ínaxügüxü̃rüü̃. 11¡Rü toxna naxã i torü õna i ñoma i ngunexü̃ca̱x ixĩxü̃! 12¡Rü toxü̃́ nüxü̃ nangechaü̃ i torü chixexü̃ i taxüxü̃ ngẽxgumarüü̃ i toma rü tüxü̃́ nüxü̃ na tangechaü̃xü̃rüü̃ ya yíxema chixexü̃ tomaã ügüxe! 13¡Tãxṹ i ṯacü rü chixexü̃pe̱xewa toxü̃ cuwogüxü̃ na tama nagu tayixü̃ca̱x! Natürü tanaxwa̱xe i toxna cudau na tama ngẽma chixexü̃ taxügüxü̃ca̱x. Erü cuma rü guxü̃guma guxü̃ãrü ãẽ̱xgacü quixĩ rü cuporaxüchi rü cumexẽchi. Rü ngẽmaãcü yiĩ”. 14—Rü ngẽxguma pema nüxü̃́ nüxü̃ pengechaü̃gu i ngẽma duü̃xü̃gü i chixexü̃ pemaã ügüxü̃, rü Penatü ya daxũgucü rü tá ta pexü̃́ nüxü̃ nangechaü̃ i perü pecadugü. 15—Natürü ngẽxguma tama nüxü̃́ nüxü̃ pengechaü̃gu i ngẽma duü̃xü̃gü i chixexü̃ pemaã ügüxü̃, rü Penatü ya daxũgucü rü tá ta tãũtáma pexü̃́ nüxü̃ nangechaü̃ i perü pecadugü. 16—Rü ngẽxguma tama pechibüeãcüma Tupanaca̱x pexaureegu rü tama name i pegü pengechaü̃chíwexẽẽ naxrüü̃ i ngẽma duü̃xü̃gü i togüpe̱xewa meã maxẽnetaxü̃. Erü nümagü rü ngẽmaãcü nanaxügü na togü nüxü̃ na daugüxü̃ca̱x i ngẽma na Tupanaca̱x naxaureexü̃. Rü aixcüma pemaã nüxü̃ chixu rü ngẽma na duü̃xü̃gü nüxü̃ daugüxü̃xĩcatama nixĩ i norü ãmare. 17—Natürü ngẽxguma cuma rü Tupanaca̱x cuxauregu rü name nixĩ i meã cugü cuyauxchiwe rü meã cugü curüxĩxẽẽru. 18—Rü ngẽmaãcü i togü i duü̃xü̃gü rü tãũtáma nüxü̃ nacua̱xgü na Tupanaca̱x cuxaurexü̃. Rü Cunatü ya bexma cumaã ngẽ́ma ngẽxmacüxicatátama cuxü̃ nadau, rü tá cuxna nanaxã i curü ãmare naxca̱x i ngẽma cuxüxü̃. 19—Rü tama name i pegüca̱x penanutaque̱xe i muxü̃ma i perü meruü̃gü i ñoma i naãnewa. Erü ñoma i naãnewa rü paxama nagu̱x i perü ngẽmaxü̃gü, rü naweane rü paxama nanachixexẽẽ, rü ngĩ́ta̱a̱xgüxü̃ rü naxca̱x nangĩ̱xgü. 20—Rü narümemaẽ nixĩ i penamuxẽẽ i perü meruü̃ i daxũguxü̃ i naãnewa. Erü ngẽ́ma rü tãũtáma nagu̱x, rü naweane rü tãũtáma nanachixexẽẽ, rü ngĩ́ta̱a̱xgüxü̃ rü tãũtáma naxca̱x nangĩ̱xgü. 21—Erü ngextá ínangẽxmaxü̃wa i perü meruü̃gü, rü ngẽxma nixĩ iperüxĩnüẽxü̃. 22—Cuxetügü rü ñoma wüxi i omürüü̃ nixĩ i cuxuneca̱x. Rü ngẽxguma ngẽma Tupana cuxü̃́ naxwa̱xexü̃ca̱x cuda̱u̱xgu, rü guxü̃ma i curü maxü̃ rü name. 23—Natürü ngẽxguma ñoma i naãneãrü ngúchaü̃ca̱x cuda̱u̱xgu, rü guxü̃ma i curü maxü̃ rü chixexü̃wa nangẽxma. Rü aixcüma nataxuma i ẽãnexü̃ i ngẽmaãrü yexera ixĩxü̃ i Tupanape̱xewa. 24—Taxucürüwa wüxi i duü̃xü̃ rü nataxrearü coriã̱x. Erü wüxi i norü corichi rü tá naxai, rü ngẽma to rü tá nüxü̃ nangechaü̃. Rü e̱xna wüxica̱x rü tá meã napuracü, rü ngẽma to rü tá nüxü̃ naxo. Rü taxucürüwa Tupanaca̱x pemaxẽ, ega perü dĩẽruguama perüxĩnüẽgu. 25—Rü ngẽmaca̱x pemaã nüxü̃ chixu rü: ¡Tãxṹ i pexoegaãẽgüxü̃ naxca̱x na ṯacü tá pengõ̱xgüxü̃ rü ṯacü tá pixaxgüxü̃, rü ṯacümaã tá na pexãxchirugüxü̃! Erü perü maxü̃ rü õnaãrü yexera nixĩ, rü pexene rü naxchiruarü yexera nixĩ. 26—¡Dücax penangugü i werigü i tama toegüchiréxü̃, rü tama nanetüarü o ibuxgüxü̃, rü ngepatagüxü̃ na ngexta namaã nanguxü̃güxü̃ca̱x i norü õna! Natürü Penatü ya daxũgucü rü nanaxüwemü. Rü pema rü Tupanaca̱x rü guxü̃ma i werigüarü yexera pixĩgü. 27—Rü taxuwama name na ṯacüca̱x pexoegaãẽgüxü̃. Erü taxucürüwa ya wüxie i pema rü wüxi i ngoragu rü ipenama̱xãchixẽẽ i perü maxü̃ ega woo poraãcü naxca̱x pexoegaãẽgügu. 28—¿Rü tü̱xcüü̃ pexoegaãẽgü naxca̱x i pexchiru? ¡Dücax penangugü i ngẽma putüragü i ngextámare yaexü̃ i tama puracüexü̃, rü tama nügü üxchirugüxü̃! 29—Natürü pemaã nüxü̃ chixu rü woo guma ãẽ̱xgacü ga Charumóũ ga na namexẽchixü̃ ga naxchiru, rü taguma wüxi ga putürachacurüü̃ namexẽchi. 30—Rü ngẽxguma Tupana ngẽmaãcü nanga̱xãẽgu i ngẽma putüragü i ñu̱xma ngẽxmagüxü̃ natürü moxü̃ rü marü taxuxü̃, rü yexera tá pexna nadau i pemax, Pa Yatügü i Tama Aixcüma Meã Yaxõgüxü̃x. 31—Rü ngẽmaca̱x tama name i pexoegaãẽgü rü ñaperügügü: —¿Ṯacü tá tangõ̱xgü? rü e̱xna —¿ṯacü tá tixaxgü? rü e̱xna —¿ṯacümaã tá taxãxchirugü? —ñaperügügü. 32—Erü ñoma i naãnecü̱̃ã̱x i duü̃xü̃gü rü naxca̱x nadaugü i guxü̃ma i ngẽma pemaã nüxü̃ chixuxü̃. Natürü pema rü pexü̃́ nangẽxma ya Penatü ya daxũgucü ya nüẽchama nüxü̃ cuácü i pexü̃́ na nataxuxü̃ i guxü̃ma i ngẽma. 33—Natürü narümemaẽ nixĩ i Tupanaca̱xira pedaugü na ngẽma nüma pexü̃́ nanaxwa̱xexü̃xĩra pexügüxü̃ca̱x. Rü naẽ́tü tá pexna nanaxã i guxü̃ma i ṯacü i pexü̃́ taxuxü̃. 34—¡Tãxṹ i naxca̱x pexoegaãẽgüxü̃ i ngẽma moxü̃ tá üpetüxü̃! Erü ngẽma moxü̃ãrü ngunexü̃ rü tá nüxü̃́ nangẽxma i guxchaxü̃gü i namaã ínanguxü̃. Erü wüxichigü i ngunexü̃ rü nüxü̃́ nangẽxma i noxrütama guxchaxü̃gü, rü ngẽmaca̱x tama name i moxü̃ãrü guxchaxü̃güca̱x pexoegaãẽgü i ñu̱xmax —ñanagürü.
Copyright
Learn More


text:
Rüte
Rüte a l'è un distret svizzer del Canton Apenzel de Dent. La süperfiss del teritori del distret l'è de 40.9 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 3356 abitant.
El cumün de Rüte al se tröva a una altitüden de 799 meter sura al livel del mar. L'è staa istitüii ufizialment in del ann 1872 e de alura al gh'ha minga pü avüü mudificazion rilevant del so teritori.
El distret de Rüte el cunfina al Nord con el distret de Appenzell e col cumün de Gais (AR), a est coi cumün de Eichberg (SG), Oberriet (SG) e Altstätten (SG), a sud col cumün de Sennwald (SG) e Wildhaus-Alt St. Johann (SG), a ovest col distret de Schwende.
Del distret fa part anca i center abitaa de Brülisau, Eggerstanden, Hirschberg, Obere Steinegg e Steinegg.


text:
Ermanno Olmi
Ermanno Olmi l'è un regista de film nassüd a Bèrghum, el 24 lüi dal 1931. L'è vün d'i maèstor dal cìnema italian.
I sò film[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sò film püsè famùs l'è L'albero degli zoccoli, che l'ha vensüd la Palma d'Or al trentünésim Festival de Cannes.
I sò àltor film, de spess ambientad in Lumbardìa, i en: El pòst, I fidanzati, La leggenda del santo bevitore, Il mestiere delle armi, Cantando dietro i paraventi e Centochiodi.
Ermanno Olmi, l'è anca famus par d'i docümentàri urientàd vers el rispet par la natüra e l'eculugìa: Lungo il fiume, La leggenda del bosco vecchio, Il taglio del bosco e Terra madre.
I sò lìbor[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ragazzo della Bovisa (2004), Mondadori, Milan
- Gli anni di Edison. Documentari e cortometraggi (1954-1958) (2008), Feltrinelli, Milan
- Il sentimento della realtà (2008), Editrice San Raffaele, Milan


text:
Procedura
Introducziun ed inoltraziuns
La procedura da mediaziun vegn iniziada da la dumonda da mediaziun (art. 202 al. 1 CPC). Questa po vegnir protocollada a bucca u en scrit sin palpiri u vegnir inoltrada sin via electronica (cfr. art. 130 CPC). Sco model per la dumonda en scrit recumandain nus il formular dinamic da l'Uffizi federal da giustia che renviescha a las indicaziuns necessarias las pli impurtantas (vesair formulars).
Tractativa da mediaziun
L'autoritad da mediaziun trametta immediatamain la dumonda da mediaziun a la cuntrapartida e citescha il medem mument las partidas a la mediaziun (art. 202 al. 3 CPC). La tractativa vegn fatga en princip entaifer dus mais suenter che la dumonda è entrada (art. 203 CPC). L'interrupziun da las periodas da scadenza na vala betg (art. 145 al. 2 CPC).
Preschientscha persunala
Las partidas ston esser preschentas persunalmain a la tractativa da mediaziun (vesair per las excepziuns l'art. 204 al. 3 e 4 CPC). Ellas pon sa laschar accumpagnar d'ina assistenza giuridica u d'ina persuna da confidenza (p.ex. confamigliars u amis).
Negligientscha
En cas d'ina negligientscha da la partida accusanta vala la dumonda da mediaziun sco retratga; la procedura vegn stritgada pervia da mancanza d'object (art. 206 al. 1 CPC). En cas d'ina negligientscha da la partida accusada proceda l'autoritad da mediaziun sco sch'i n'avess dà nagina cunvegna (al. 2). En cas d'ina negligientscha da tuttas duas partidas vegn la procedura stritgada pervia da mancanza d'object (al. 3).
Conciliaziun e confidenzialitad da la procedura
L'autoritad da mediaziun emprova da conciliar las partidas en ina tractativa senza formalitads. Per princip na dastgan las deposiziuns da las partidas ni vegnir protocolladas ni vegnir duvradas pli tard en la procedura da decisiun (cf. dentant l'art. 205 al. 2 CPC). Quai pussibilitescha a las partidas da preschentar a moda averta e cumplessiva la chaussa en lita e satisfa al fatg che las partidas na sa laschan savens betg represchentar dad in'advocata u dad in advocat avant l'autoritad da mediaziun.
Terminaziun
La procedura da mediaziun po vegnir concludida suandantamain:
- sa retrair cun resalva da recuperaziun
- sa cunvegnir (enclegientscha, renconuschientscha dal plant u retratga dal plant senza cundiziuns, tut ha l'effect d'ina decisiun cun vigur legala [art. 208 CPC])
- emetter la permissiun da plant en cas che las partidas na sa cunvegnan betg (art. 209 CPC)
- acceptar la proposta da sentenzia (art. 211 al. 1 CPC)
- emetter la permissiun da plant suenter avair refusà la proposta da sentenzia entaifer 20 dis (art. 211 al. 2 CPC)
- prender ina decisiun en cas da dispitas cun ina valur en lita fin a CHF 2000.00, uschenavant che la partida accusanta porta in plant correspundent (art. 212 CPC)
Inoltraziun dal plant a la dretgira
Sche la permissiun da purtar plant è vegnida averta, permetta ella durant trais mais d'inoltrar il plant a la dretgira (art. 209 al. 3 CPC). En cas da dispitas che resultan tras la locaziun e tras la fittanza da localitads d'abitar e da fatschenta sco er tras la fittanza agricula importa il termin da purtar plant 30 dis (art. 209 al. 4 CPC). Tenor l'art. 145 al. 1 CPC vala en princip l'interrupziun da las periodas.


text:
Maria Luiggia
Artìcol in dialètt pramsân
Maria Luiggia (Maria Luisa d'Asburgo-Lorena in italian) (Vièna, 12 dzémbor dal 1791 - Pärma, 17 dzémbor dal 1847), fjóla 'dl imperatór d'Austria Francèsc II, l'è städa imperatrice 'd Fransa (cme mojéra 'd Napoleón) e pò par 31 an duchèssa 'd Pärma.
Vitta[modifica | mudéfica la surzéia]
Nasuda a Vienna, primma fjóla 'd Francèsc II, dal 1810 l'à spozè Napoleón anca s' l'era sempor stè nemigh äd la so genta. L'è andäda a stär a Parigi, e dal 1811 l'è dvintäda mädra 'd Napoleón II.
Dal 1814, quand so marì l'äva bél e perdù la coron'na, l'è tornäda a Vienna col sò putén e né lè né lu j an mäj pu vist Napoleón. Al Congrés äd Vienna (1815) l'à deciz äd restaurär al duchè 'd Pärma, mo inveci 'd mandärogh i Borbón cme primma 'd la rivolusjón franceza, i gh' l'àn dè a Maria Luiggia, ch' l' è dvintäda la primma duchèssa int' la storia 'dla citè. Lè l'è andäda a stär a Pärma, mo sò fjól i l'àn oblighè a restär in Austria, indò i gh'àn cambiè al nòmm (Francèsc) e l'è mort ch' al gh' äva solament 21 àn: la duchèssa l'è poduda andär a catärol solament ch' l' era bél e drè a morir.
Maria Luiggia, dòpa che so marì l'era mort a Sant'Elena, la s'era spozäda (mo miga uficialment) col cont äd Neipperg (al sò ministor di afär forestier). J àn avù quator fjól: du putén e dò puten'ni; mo du j én mort molt prest. Dòpa l'è mort anca Neipperg è pu in là l'è la s'è spozäda na tersa volta, con Charles-René de Bombelles, sensa aver pu 'd disendensa.
Lè l'è morta miga tant vécja dal 1847, che la genta 'd Pärma la gh' vrèva ancòrra bén, anca s' l'era n' austriaca e a gh'era bél e in gir 'd la grand'aria äd rivolusjón. Dal rest, quand dal 1831 i Arzàn i s'eron rivoltè contr'al sò duca, Maria Luiggia la gh'äva avù paura ch'a sucediss quel anca a Pärma, mo no n'era pò capitè quazi gnent d'importansa.
Còl ch'l'à fat a Pärma[modifica | mudéfica la surzéia]
Al dì d'incó, Maria Luiggia l'è pu arcordäda e stimäda dai Pramzan lè che tutt j òmm ch'i àn regnè in citè. L'à finansjè di ospedäl; l'à fat fär i pont dal Taro e dal Nure; l' à fondè al Teator Regio (ch'ai sò temp,dal 1829, al s'ciamäva Ducäl),al Conservatori, la Biblioteca Palatina,al marchè 'd la Giära (Beccheria); l'à vert a tutt còj ch'i vrèv'n inträr al Parc Ducäl. Ancòrra adésa la citè la gh'manda di fior tutt j an a Vienna par decorär la sò tomba (int' la cripta di Capucén).
Ma anca l'è la gh' äva al so difét: a gh' piazèva bombén la muzica (al so méstor l'era stè Ferdinando Paer), la sonäva bén al piano, l'era inamoräda dilj òperi äd Blén (l'è par còst che la primma opera cantäda al Regio l'è städa la Zaira 'd Blén); mo la n'à mäj capì la blèssa e l'importansa 'd la muzica 'd Giuseppe Verdi, ch' l'era pò un citadén dal so duchè e che dòpa al gran sucés dal Nabucco al gh'à dedichè I Lombard. Mo lè, la n' l'à mäj volsù invitär a scrìvvor quél p'r al Regio.
Cozlen'ni curiozi[modifica | mudéfica la surzéia]
Maria Luiggia, ch'la parläva méj l'italian e il francez ch'al todèsch, l'äva imparè acsì bén al dialètt ch' l'era bon'na 'd scrìvvor dil poezii in pramzàn.
A Pärma gh'è tutt un muzeo dedichè a Maria Luiggia, ciamè in italian Museo Glauco Lombardi dal nòmm dal fondator. Gh'è dentor so quanti cozi ch'i eron proprietè 'd la duchèssa, il sò lètri, al sò vestì da spóza, di quador e via discorendo


text:
Ascalun
Ascalun o Ashkelon (in ebraich: אַשְׁקְלוֹן; Áskalon in grech antich; Ascalon in latin; Ascaló in catalan; Ascalona in italian; Ascalón in spagnö; Ascalão in purtughes) a l'è una cità de 108.900 abitant del süd de Israel, cunt un port sül Mediterani.
Ad Ascalun la gh'è un'üniversità e l'impiant de desalinizaziun de l'aqua salada püssee grand del mund (330.000 m cüb al dì). Che l'è anca quel che'l custa de men ($ 0,52 a m cüb). Al gh'è anca el terminal de l'oleudot che'l riva de Eilat e che'l taja via la penisula del Sinai.


text:
Giazz
El giazz (variant locali: giasc, giascia) l'è 'l nomm che la gh'ha l'aqua in de l'istatt soled: a l'è on soled cristallin tasparent. L'istessa parolla cristall la vegn d'ona parolla greca che la voeur dì proppi giazz.
A pression atmosferega standard (101 325 Pa), la transizion in tra l'aqua liqueda e 'l giazz la gh'è a 0° C.
A causa del fenomen de sorafusion, l'aqua la pò restà a l'istatt liqued anca sotta i 0°C; inoltra el giazz el pò formàss anca a temperadur superior ai 0°C con pression superior a quella normal e, anca al contrari, restà a l'istatt liqued o gassos fina a -30°C, con pression pussee bass. A gh'è 14 fas soled de l'aqua diferent, ma la pussee comuna l'è la Ih, che l'è l'unega presenta in la biosfera, foeura che 'na percentual piscinina de Ic rentrazzabela in de l'alta atmosfera. I vari fas del giazz formaa a pression diferent de quella normal a gh'hann ona strutura cristallina diferenta de quella del giazz comun.
La scenza che la studia el giazz e i sò lavorà compagn (per esempi i vedrett) la se ciama glaciologia.
El nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El nomm giazz el vegn del latin glacĕum, e l'è doperaa in squasi tutt el mond romanz (frances glace, ocitan e forlan glaç, romen gheată, italian ghiaccio, romancc glatsch). In alter zonn inveci se doperen paroll che vegnen del latin gelu: spagnoeu helo, catalan gel, portoghes gelo, galizian xeo. Anca in del sud de l'Italia l'è spantegada quella manera chì de parlà[1].
In di lengov germanegh se partiss de la parolla *isaz (ingles ice, todesch Eis e via inscì), che la gh'ha daa anca el nomm a l'Islanda, che la voeur proppi dì "la terra del giazz" (Ísland).


text:
Rütschelen
Rütschelen a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Oberaargau, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 4.0 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 578 abitant.
El cumün de Rütschelen al se tröva a una altitüden de 545 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bleienbach, Leimiswil, Lotzwil, Madiswil, Ochlenberg.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Ravena
Ravenna (endèla parlàda locàl: Ravêna; en todèsch stòrich: Raben; en fransés: Ravenne; en spagnöl: Rávena) l'è'na cità italiàna capolöch de la pruvìncia omònima, endèl'Emìlia Romàgna. La g'ha 158 784 abitàncc (dàto del Dicember 2013 [1]), 'na superfìce de 652 km² e 'na densità de popolasiù de 244 ab./km². El teretóre del cümü de Ravenna 'l cunfìna con chèl de Alfonsine, Argenta (FE), Bagnacavallo, Bertinoro (FC), Cervia, Cesena (FC), Comacchio (FE), Forlì (FC), Russi.
Ravenna l'è stàda la tèrsa cità a ìga i unùr de éser la capitàla de l'Impér Romano de Ucidènt (402-476), dòpo de Roma e Milà (286-402). A Ravenna vegnarà detrunizàt l'öltem imperadùr romàno, Romolo Augusto, per mà de Odoacre, che 'l l'ha ümiliàt deànti a töt el pòpol, al ubligàl a sfilà, istìt de cuntadì, prìma de urdenà la sò ezecusiù a Roma.
Ravenna l'è restàda 'na cità de 'mportànsa primària amò per divèrsi sècoi. Carlo Magno el vignìa a polsà 'n chèsta cità quan che l'ìa 'n campàgna de guèra 'n Itàlia. El stès rè dei Franch, el g'ha urdinàt la custrusiù de 'na catedràl, bazàda söndèn giöna che izistìa zamò e 'l consacrarà la cità col tìtol de capìtal pulìtica del sò impér prìm de nà a stabilìs co la sò córt a Aquisgràna.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Groninga
Groninga (inscì anca in Italian, Spagnoeu, Latin e Portoghes; Grunnen in de la parlada local; Groningen in Olandes; Grins in Frison; Grunneng in Bass Todesch; Groningue in Frances) a l'è ona città di Paes Bass del nòrd.
La città l'è voeuna di pussee important del nòrd de l'Olanda e l'è 'l capploeugh de la provincia omònima.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Groninga l'è stada fondada intorna a l'ann 1000. L'è vegnuda ben prest on member de la Lega Anseatiga.
In del 1614 l'è stada dervida on'università che la gh'è anmò e che la gh'ha portaa a Groninga on certo splendor anca coltural, oltra a quell econòmigh.


text:
Dresan
Dresan (Dresano in Italian) l'è un Cumün d'la pruìncia de Milàn cun 3 059 abitànt.
El sò num el vegn da Tre seni, trì àngui in dle palüd del post: Tresseno --> Tressano --> Tresano --> Dresano.
Demugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Àlter futugrafìi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligamm de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Dresan l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc


text:
Reggio Calabria
Reggio di Calabria (Rrìggiu 'ndèla parlàda locàl; Rìghi 'n grecànech; PήYιo/Régio 'n gréch; ῬήYιov/Rhégion en gréch antìch; Rhegium en latì; Regio de Calabria 'n spagnöl; Ríjoles en spagnöl stòrech) l'è 'na cità italiàna, de la regiù de la Calabria, capolöch de la pruvincia omònima.
El cümü de Reggio Calabria 'l g'ha presapóch 190.127 abitàncc (dato del 2005), 'na superfìce de 236 km² e 'na densità de 806 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bagaladi, Calanna, Campo Calabro, Cardeto, Fiumara, Laganadi, Montebello Ionico, Motta San Giovanni, Roccaforte del Greco, Sant'Alessio in Aspromonte, Santo Stefano in Aspromonte, Villa San Giovanni.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
Darf
Darf (nòm uficiàl: Darfo Boario Terme) l'è 'n cümü de la Al Camònega, en Pruvincia de Brèsa, endèla regiù de la Lombardìa.
El g'ha 15 599 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), condena superfìce de 36,2 km² e 'na densità de popolasiù de 431 ab./km².
El cümü de Darf el se tróa a la conflüènsa del fiöm Dès e 'l fiöm Òi, entùren a 'na culinèta de arenària rósa postàda en mès al fónt de àl de la Al Camònega ciamàda Montécol e colocàda pròpe endóche se 'mbóca la Al de Scalf. El cunfìna coi cümü de Àngol, Artògne, Ézen, Giànech, Piancógn e Rógn (BG).
Del teretóre comünàl fà part apò a le frasiù de Boér, Pelalégor, Gorsù, Scià, Erbàn, Angù, Bèsem, Codelàch, Montècc e Còrna.
El cèntro comünàl el se tróa a 220 meter d'altèsa sùra 'l leèl del mar.
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La prezènsa de cumunità umàne zamò en época preistòrica l'è testemognàda de le divèrse inciziù rüpèstre 'ntra le quàle le piö 'mportànte i è chèle che se tróa en località Atóla (sit ciamàt dei "Córegn Frèsch"), ai pè del Montécol, e 'ndel Parch Comünàl de le inciziù rüpèstre de de Lüìne, isé come i ogècc de l'Età del Bróns (terecòte al Lach Móro, segür de bróns söl Montécol)[2]
Se g'ha póche nutìsie sö la prezènsa en época romàna. Dei tép de le invaziù barbàriche g'harès de éser la necròpoli troàda endel 1808 de le bànde de la frasiù Córna e le tombe scuprìde 'ndel 1939 e 'ndel 1958 arènt al Municìpio.[2]
Endel Medioévo el cèntro piö 'mportànte l'ìa Montècc endóche par che ghe fös apò a 'n pórt (amò 'ncö gh'è 'na piàsa ciamàda "Piàsa del Pórt"). L'abitàt l'ìa duminàt de 'n Castèl con funsiù de controlà i tràfech comerciài co la part piö àlta de la Al Camònega e co la Al de Scalf. Endel 1200 l'è regordàt come burgus furnìt de 'n castrum, endóche gh'ìa séde la cüria, che gh'ìa ciapàt el pòst de la piéf de Rògn che oramài la gh'ìa perdìt emportànsa.[3]
Endel 1047, l'imperadùr Enrico III l'estetöés Darf a Córt Regia, e 'l stabelés che i abitàncc de la Al de Scalf i nàghe en nacc come per tradisiù a portà a Darf ògna an 1000 lìbre de fèr. Chèsto öl dì che a Darf gh'ìa de stàga 'n vicàre imperiàl.[2]
Endel sècol XV la Repüblica de Venésia la iàpa el contròl de la Al Camònega e la fà sbàter zó töcc i castèi de la àl, el Castèl de Montècc isé el vé distrügìt e al dé d'encö rèsta óter che póche ruìne. Póch agn dòpo 'na fràna aluviunàla la g'ha sotràt quàze del töt el bórch de Montècc che de alùra el riarà mìa piö a ìga l'emportànsa che 'l gh'ìa prìma.
'N ótra aluviù la g'ha devastàt i abitàcc de Darf endel 1923. L'evènt l'è cunusìt come 'l dizàster del Gleno e 'l gh'ìa caüzàt la mórt de 150 persùne.[2]
Endel 1929 al cümü de Darf gh'è stat agregàt i teretóre dei cümü de Erbàn e Gorzù che vignìa suprimìcc. Endel 1959 le frasiù de Bèsem de Sùra e Có de Lach le vognìa destacàde del cümü de Angol e agregàde a Darf.
Ai 8 de màgio del 1968 el cümü el ciàpa la denuminasiù uficiàla de Darfo Boario Terme (prìma el se ciamàa apéna "Darfo", e ai 28 de zenér del 1969, el decrét del Presidènt de la Repüblica n.38 el stabelés che Darf el ciàpa el tìtol de "Cità".
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Gaetano Panazza e Araldo Bertolini, "Arte in Val Camonica" - Industrie grafiche bresciane, Brescia 1984 - pag. 159
- ↑ Irma Valetti Bonini "Le Comunità di valle in epoca signorile", Università Cattolica del Sacro Cuore - Milà, 1976 - pag. 29


text:
Cun 328 vuschs è Duri Blumenthal vegnì reelegì. Per la suprastanza n’èn anc betg tut ils nums enconuschents.
Fadri Guidon daventa nov president da Bever
Rico Lamprecht è elegì en il segund scrutini cun 454 vuschs.Gabriella Binkert-Becchetti ha fatg 19 vuschs pli pauc.
Votants da Mustér han elegì Robert Cajacob sco successur da Francestg Cajacob. La suprastanza è cumpletta, cussegl betg.
Adrian Steiger è vegnì reelegì sco president communal. In post en la cumissiun da gestiun è anc vacant.
Cun 130 vuschs è Giachen Albrecht vegnì elegì nov en suprastanza da la vischnanca da Trun.
En segund scrutini è Arthur Venzin elegì en cussegl da scola e Conrad Pally sco suppleant per la cumissiun da bajegiar.
Ils architects ed inschigners sajan la culpa. Propi?
Nagin credit supplementar – nagina schanza da siglir cun skis.
Il suveran ha ditg duas giadas cleramain gea a la revisiun da la lescha da la cassa da pensiun.
Ussa pon ins planisar la chasa da tgira per Segl, Silvaplauna e San Murezzan.
Cun 1'197 cunter 1'098 vuschs ha Tavau refusà da suttameter pe da taglia e budget al referendum facultativ.
Cun 504:466 vuschs gea a la vendita dal territori «Surlej», e cler gea a l'electricitad ord l'aua da la Plessur.
Cun ina gronda maioritad accepta Flem la revisiun da la lescha da scola.
La vischnanca fusiunada survegn ina nova lescha per ses «uorden da scoula».
17,5 chantuns refusan l'iniziativa, uschia che quella fa naufragi pervi da la maioritad dals chantuns.
Actualmain dian 17 da 26 chantuns na. Uschia trametta la Svizra da l'aua giu il project federal.
Il suveran svizzer ha acceptà la nova lescha davart il servetsch d’infurmaziun a moda clera cun 65,5% gea.


text:
27 06
Ol dé 27 de zögn l'è 'l 178 ( 179 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 188 dé a finí l'an.
Ul dí 27 de zögn al è ul dí da pòost 178 ( 179 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 188 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1674 - ol Vallespir: daspus de trá zò i Anzelecc de la Tera reöltacc, i Franses i ocüpa la comarca.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2006 - Barcelona: Marta Mata pedagoga e depütada sossialesta al Parlament, i Corte Spagnöle e ol Senat.
1836 - Choisy-le-Roi (Ísola de Fransa, Fransa): Rouget de Lisle autor de la Marsejesa, inn statal de Fransa.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
«…fidaivels vulain restar» – collecziun da bellas chanzuns d’amur
- Mardi, 10.2.2015, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 10.2.2015, 19:00, RTR
Ils Rumantschs chantan talmain bain lur chanzuns d'amur! E precis ussa, cura chi fa stgir e fraid dadora, sa dasdan sentiments zuppads e fan chaud a cor ed olma. Las chanzuns d'amur che nus tadlain en «Noss chors» resveglian ils pli bels e profunds sentiments dals inamurads, dentant era ils pli trists che l'amur po chaschunar, il mal d'amur ed il mal da cumià. Il grond artg che cumpiglia dentant tut las chanzuns d'amur è la fidaivladad.
Redacziun: Rosvita Barenius


text:
Nôt
Artécol in dialèt arzân
Nôt o mezanôt (nord o settentrione o mezzanotte in italiân), l'é ûn di quâter pûnt o diresiòun cardinêl. L'é l'incuntrâri dal mezdé e a piòmb a matèina e sîra. Int la cultûra ocidentêla, Nôt l'é al pûnt cardinêl pió impurtânt druvê (in môd cêr o in môd lôgich) per stabilîr ch' al j êtri diresiòun.
La Nôt geogrâfica l'é la diresiòun vêrs la pêrta êlta ed la Tèra in dó la gîra dintōrna al só âs, ciamê Pôlo ed la Nôt (Polo Nord in italiân). Al Pôlo ed la Nôt as câta int l'Artide. Al nord magnètich l'é la diresiòun vêrs al pôlo nord magnètich, ch' as câta a 'na distânsa bèin precîşâ dal Polo Nord geogrâfich. L'è la diresiòun a mansèina ed chi quêrda vêrs matèina e a dréta ed còl urientê vers sîra.
Int al fôli antîghi ed la Scandinavia a gh'ēra un nanèin més a Nôt ch' al tgnîva só al quarciòun: Norðri.
Stôria ed la parôla[modifica | mudéfica la surzéia]
La parôla settentrione la deşvîn dal latèina septem triones, oséia "sèt bō" (sette buoi in italiân), parôli che j antîgh Rumân a druvêven per sgnêr al sèt e-stèli ed l' Ōrsa Magiōr, cun còst a spieghêven al muvimèint lèint che fân al strèli dintōren a la Strèla ed la Nôt. Da còst l'urégin ed la parôla settentrione, oséia "nôt".
Al nord magnètich[modifica | mudéfica la surzéia]
Al pûnt Nôt Magnètich l'é 'na diresiòun ch' la câmbia. Difâti sté Nord al câmbia ed 7' a l'ân. Incō al VAR (Variation angle) oséia al cambiamèint ed l'ângol l'é cumpâgn a 3°. Cla diresiòun ché l'é druvêda int i strumèint insém a j aparèc e insém al nêvi.
Vōş coleghêdi[modifica | mudéfica la surzéia]
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed Nord trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
Metropolitana de Bressa
La metropolitana de Bressa l'è ona linia de metropolitana lingera automatega che la conliga i quarter a nord de la cittaa de Bressa cont el center storegh e i quarter a sud-est. La dopera on sistema de straport rapid sù ferr che a l'è tutt automategh, inventaa e creaa da l'Ansaldo-STS simil a chell giamò faa per la metropolitana de Copenaghen.
La linia a l'è gestida da Metro Brescia, societaa che la fà part del grupp Brescia Mobilità[1] l'azienda che, invece, l'ha costruida a l'è la Brescia Infrastrutture, che a l'è de proprietaa del comun.[2];
La linia a l'è stada inaugurada e dervida el 2 de marz del 2013[3].
Cuntegnüü
Red[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La red metropolitana de Bressa a l'è componnuda domà de ona linia:
La longhezza totala del tocch dervii, intra i stazion de Prealpin e Santa Fèmia a l'è de 13,7 km (tucc in del comun de Bressa), di quaj:
- 6 km in ona galeria profonda, scavada cont on inscì ciamaa "trapon" (TBM), in del tocch central del percors;
- 4,7 km dent ona trincera quatada;
- 1,3 km in su la superficia;
- 1,7 km in su on pont soraelevaa.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Premess[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'ideja de fà-sù ona red de metropolitana in de la cittaa de Bressa e in de la sò provincia a l'è de vess cercada dree ai agn '80, agn in di quaj in França a eren staa giamò staa costruii di metropolitan linger automategh, che 'l voeur dì senza conducent. La cittaa de Bressa, cont i sò 200.000 abitant e on'area urbana de 400.000, a l'era ona capitala de provincia assee urbanizzada e cont on gran traffegh da foeura e da dent el coeur de la cittaa.
In del 1985, l'azienda di strapòrt comunaj de la cittaa de alora, l'ASM Brescia, gh'ha faa ona mozion d'on studi de fatabilidaa per on sistema integraa de strapòrt, cont el fin de mïoraa i strapòrt, inscì che se sarïa poduu salvaa anca l'ambient e ridù l'inquinament. Duu studii de fatabilidaa a hinn staa comissionaa in del 1987 e a l'è resultaa che costruì ona metropolitana lingera a Bressa la sarïa staa la roba mïô; duu agn pussee tard a l'è staa dervida ona gara cont cinch aziend internazionaj, ma la gara chì l'è stada anulada in del 1996.
A s'è dovuu spetà fin al 2000 per avegh on'altra gara ch'a l'è stada vinciuda di compagnj Ansaldo STS, AnsaldoBreda, Astaldi e Acciona ch'aveven progettaa on sistema ch'a l'era simil a chell de Copenaghen.
On contratt de 575 milion de euro l'è staa vinciuu da Ansaldo STS in de l'april del 2003; in del agn istess, in november, a hinn staa inauguraa i lavô.[4].
La costruzion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El scavament de la galeria profonda, che la corr 25 m sottaterra a l'è scominciaa in del 2006 cont ona machina todesca ciamada Tunnel boring machine (TBM, comunement ciamada anca "trapon").
In del cors di lavô a gh'hinn staa tant problemm de costruzion, in particolar per i duu stazion del center storegh, indue a hinn staa trovaa on quaj retrovament archeologigh ch'hann faa andà i lavô de scavament pussee pianin; in de la stazion de Piaza de la Vitória a hinn staa trovaa i fondament de la tor medieval, menter in de la stazion de Via San Faüstì a hinn staa trovaa di tocch di mur venet de la cittaa (chest chì a l'è 'l motiv del cambiament del progett) che a hinn staa sbattuu-giò per on tocch e conservaa per on alter.
Cost[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'opra che a l'è costada a bon cùnt 900 milion de euro, a l'è stada finanziada dal Comun de Bressa (per 67 milion), da la Region Lombardia, che l'aveva faa la legg L.R. n°13 (73 milion), da Brescia Mobilità S.p.A. (86 milion), cont on mutuo de trent'agn (240,3 milion) e da on contribuzion statal per la L. 211/92 (292 milion). In fin, in del marz del 2012, el Cipe (Comitaa Interministerial per la Programazion Economica) l'ha conceduu 71,6 milion.[5]
Critegh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Inquand la linia a l'è stada progettada se pensava che la sarïa stada ona linia metropolitana per tutta la provincia, e minga domà per la cittaa, anca perchè l'era on progett assee car per domà l'area urbana de Bressa. El 24 de magg 1998 a gh'è staa on referendum consultiv insul compiment de l'opra, che, anca se l'è staa vinciuu dal "no", a l'è minga rivaa al quorum che 'l serviva: aveven votaa domà 61.000 bressan su 161.000 che averïen poduu.
Anca on alter referendum, faa in del 2001, a l'è rivaa minga al quorum.
La linia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Elencaa chì, attacch a tucc i stazion, a hinn indicaa i servizzi e anca i inter-scambi feroviari (se gh'hinn):
Percors[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del sò percors, da nord, se va sotta la Via Triumplina, per girà, arent al stadi, vers i Speda Civij.
Se traversa, poeu, el center storegh, indue gh'è anca l'interscambi cont la red feroviaria, a la stazion de Stazion FS, e se va drizz vers Bresciadue. Depos la stazion chì a gh'è on curvon vers est, sotta la Via Lamarmora.
In fin, depos d'avegh traversaa la Poliambulansa, se traversen i quarter de San Pól e Sanpulì, fin a rivaa al deposet.
I 17 stazion, 8 di quaj a hinn in ona galeria, 5 in trincera quattada, 2 in se la superficia e 2 in su d'on pont, a hinn staa progettaa (a ecezion de la stazion de Piaza de la Vitória) da l'ingegnee Lambert Cremonesi. A hinn staa pensaa comè grand spazzi a l'apert cont ona luminazion natural che la riva di grand saliber.[6] Domà i stazion de Vitória e San Faüstì, per via de la lor posizion hinn staa costruii cont on'architetura pussee tradizionala.
In tucc i stazion a gh'hinn scal mobil e fiss, ascensur cont i mur trasperent ma gh'hinn minga angol mort inscì che a l'è pussee fazil controllaa cont telecamer de sorveglianza. Tucc i stazion a hinn anca dotaa di inscì ciamaa port de banchina Knorr-Brems che a se derven insemma a i port del tren.[7]
A s'è deciduu de mett minga i turnej inscì che i spiciul a poden intrà in di tren: a l'è in su i tren che 'l se troeuva el personal che controlen i bijett[8].
Servizzi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bijett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Orari de avertura[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El servizzi el scomincia a i cinch or de la matinna e 'l finiss a la mezzanocc, per tutta la settimana. A partì dal 2014, per vegnì contra a i esigenz d'on pussee grand numer de gent che doperen la metropolitana, a l'è staa slongaa l'orari de avertura di venardì e di sabet del period estiv: in di dì chì, la metropolitana la sara-sù a l'ona de nott al post che a mezzanocc.[9]
Freguenz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A partì del marz del 2014, la freguenza di tren a l'è cressuda: la freguenza di orari de ponta l'è cressuda de quatter megnuu menter foeura de l'orari de ponta l'è de vott o dees megnuu. In del period estiv el gh'è minga l'orari de ponta e la freguenza a l'è semper de vott o des megnuu.[9]
Carateristich tecnich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Scartament[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El scartament di binari a l'è de 1435 milimeter, che a l'è l'inscì ciamà "scartament normal".
Material rodabil[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La flotta iniziala de la metropolitana a l'era componnuda de 18 tren, sedes di quaj a vegniven doperaa menter duu restaven-giò in del deposet per scorta e manutenzion.
I caratteristigh di tren a hinn chej elencaa chì de sotta:
- tren articolaa cont trii cass binaa, cont dimension totaj de 39 x 2,65 m;
- guida automatega da tut e duu i lati;
- ses port in su ogni fianch, de la larghisia de 1,60 m;
- 72 post per settass-giò fiss + 2 post riservaa a i portador de handicap in caroccetta + 20 strapontin (cadregh che se poden portà-giò);
- cont on carich C2 a ghe stann 308 passeger in total,[10] menter cont on carigh C3 ghe ne stann 425.[10]
Sistem de sicurezza[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I parameter de sicurezza garantii da la gestion cont i calcolador a fann vicinaa minga i tren pussee de la distanza minima; a gh'hinn, oltra, di sensor che a fann minga partì el tren se gh'hinn temperatur assee alt sotta el convoj perchè ghe podarïen vess i condizion per el s'ciopp d'on foeugh.
Nòt e alter progett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ La società Metro Brescia Srl, bresciamobilita.it. URL consultato il 12 aprile 2013.
- ↑ MI.VA.. «Loggia & Metropolitana firmato il contratto». Bresciaoggi, 20 febbraio 2013. Indiriss Internet de la nutissia in data 12 aprile 2013.
- ↑ La metro di Brescia apre sabato 2 marzo, cityrailways.it, 5 febbraio 2013. URL consultato il 5 febbraio 2013.
- ↑ http://www.bresciamobilita.it/2010/11/la-metropolitana-a-brescia/
- ↑ «Metrobus, a Brescia arrivano 71,6 milioni dal Cipe». Giornale di Brescia, 23 marzo 2012.
- ↑ «Un signor metrò». Corriere della Sera, 25 novembre 2012.
- ↑ Westinghouse Platform Screen Doors (WPSD) - The Brescia Metro Opens for Service
- ↑ «Sul Metrobus con le due ruote in ascensore o ai lati delle scale=Bresciaoggi», 1º aprile 2012.
- ↑ 9,0 9,1 Linea Orari Mappe trasporto pubblico locale Brescia mobilita, bresciamobilita.it. URL consultato il 2 marzo 2014.
- ↑ 10,0 10,1 In baa ai indicazion de la circolar ministerial 81/1996, la grandezza d'on mezz de straport publigh la se cunta cont trii possibil configurazion: C2 (4 post per m2), C3 (6 post per m2) o C4 (8 post per m2).


text:
Sassari
Sassari (en sasarés: Sàssari;, en lèngua sàrda: Tàtari o Tàthari; en català Sàsser; en spagnöl antich: Saçer; en latì: Sassaris) l'è 'na cità italiàna, de la regiù de la Sardegna, capolöch de la pruvìncia omònima. El cümü de Sassari 'l g'ha presapóch 130.656 abitàncc, 'na superfìce de 545 km² e 'na densità de 238 ab./km². El cunfìna coi cümü de Alghero, Muros, Olmedo, Osilo, Ossi, Porto Torres, Sennori, Sorso, Stintino, Tissi, Uri, Usini.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
813
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 10 de setember: El Carlu Magn el nomina el sò bagaj Lüis imperadur del Sacru Ruman Impeer.
- La gesa l'apröva che sa la pöda ufizzià la messa in la lengua lucala e minga in Latin.
- La se scumenza a fà sü la catedrala da Santiago de Compostela.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
Lana
Lana a l'Ades l'è un cumün in Südtirol, poch chilometer a süd de Meran. Lana l'è 'l setem cumün püssée grand de tüt 'l Südtirol.
Culucáda int 'l cantun meridiunal de'l cadin geugrafegh de Meran, el scirö de'l cumün de Lana (300 meter in sü'l nivel de'l mar) 'l se stend lungh la pianüra de l'Ades.
A mezza muntagna 'l gh'è la fraziun de Fölan (Völlan in Tudesch e Vollano in Talian) (700 meter in sü'l nivel de'l mar), pö in sü la pared süd de'l Pass de Vigili, 'l gh'é la fraziun de Pavij (Pawigl in Tudesch e Paviglio in Talian) (1200 meter in sü'l nivel de'l mar). El paes medèm a l'è dividüü in trii tuchelít: Ober-, Mitter- e Niederlana (Lana de sura, de mezz e de suta)


text:
Castelnöu
Castelnöu Buca d'Ada (o apéna Castelnöu, Castelnuovo Bocca d'Adda in Italian) l'è un cumün d'el sud de la pruìncia de Lod, Lumbardia cun 1 638 abitant (dàto del Dic 2015 [1]) . El se tröva in de la Basa Val Padana. El se ciama insì perché in sül só teritóri l'Ada la vá in del Po, quasi a furma de una gran buca.
Cuntegnüü
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Castelnöu el se tröva a circa 40 km a süd de Lod, la sá capital, e el g'ha semper vìd una pusisiòn strategica, perché l'é a metá strada tra Piasensa e Cremuna. L'ha cuminciáa a vés abitada dai Galli Insübri e in del 223 a vés furtificada dai Ruman.
Munüment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Gh'é un belìsim castell d'i Visconti, che in dell 1705 l'é pasàd a la famiglia Stanga.
- La cesa, cunsacrada el 14 de lüi 1471 a la Madona, dal vesch Carlu Pallavicino, che pö l'hann restaürada in del 1976 e in dell 2006.
- La cesina de la Madona de la Campagna (denáns al cimiteri) (1797), che anticament l'era la tumba própi de la famiglia Stanga.
- La cesina de Sant'Antòni, in de la frasión umonima.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Castelnöu l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Àlter futugrafìi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligamm de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Carl'Emanuel III de Savoia
El Carl'Emanuel III de Savoia (piemontes: Carl Emanuel III ëd Savòja o Carlin; italian: Carlo Emanuele III di Savoia ditt il Laborioso; Turin, 1701-1773) l'è staa on re de Sardegna (el segond de la soa dinastia), duga de Savoia, marches de Monferraa, marches de Saluzz, princip del Piemont e cont d'Aosta, Moriana e Nizza.
L'era el segond fioeu del Vittori Amedee II e l'ha regnaa del 1730 al 1773. L'è staa on re autoritari ma a l'istess temp on combattent valoros.
Del 1734 al 1737, leaa di Frances, l'ha occupaa el Milanes col batt i Austriegh a Guastalla. Sotta el sò regn, el Piemont l'è staa bon de streppà via on mucc de territori al Ducaa de Milan: el Novares, Vigeven e la Lumellina, Tortona, Voghera e tutt l'Oltrepò fin giò a Bobbi, che hinn restaa in di man di Savoia fin'a l'Unità d'Italia.
In del 1744 l'è passaa de l'altra banda e l'ha battuu i Frances e i Spagnoeu a Coni, e poeu trii ann dopo in de la Battalia de l'Assietta.
L'è staa el fondador di università de Cagliari e Sassari, l'ha faa dervì straa e canai e l'ha pubblicaa on codes de legg ciamaa Costituzion regai.


text:
Chimica urganiga
La chimica urganiga la stüdia i caraterìstich chìmich e fisich di mulècul urgànich. Se üsa ciamà cumpost urgànich i cumpost del carbòni, asca i ossid, l'acid carbonich e i sò saa, ed una quej altra eceziun.
L'agetif “urganiga” l'era staa dupraa perchè questa bròca de la chimiga la stüdiava i compost tiraa fö di urganism vivent. Questa definiziun chì l'è pöö stada minga pü duprada de quand che l'è staa descuert che i sustànz urgànich sintetich a hinn istess de quij natüraj.
Alter element che gh'hinn de spèss in di mulècul urgànich a hinn l'idrogen, l'ussigen, l'azot, el fosfur, el bor, i alogen (fluor, clor, brom, iodi), e anca alter element cume i metaj: i compost urganmetallich, indue che'l gh'è un ligam diret intra el metall e l'atum de carboni (i püssee impurtant a hinn i urgan-lìti, -sòdi e -magnési).


text:
Rocky, Tapo, Colt, Leila e cumpogns
- Dumengia, 3.7.2016, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 3.7.2016, 9:03, RTR
En Svizra datti 555‘000 chauns. La marella e stada sin visita tar intgins dat els.
Tar la famiglia Degiacomi che posseda ina tratga da braccas alpinas – 8 chagniels e la mamma Biala. Nus avain dentant era visità la scola per chauns da Flurina Tschuor-Nay e guardà co Tapo, Leila e cumpogns emprendan da far obedientscha.
Colt e Maya – els han gia emprendì daditg tge chè lur pensum, numnadamain gizzar las ureglias da di e da notg. Els èn chauns da protecziun. E lura betg demblidar noss Rocky – in chaun fictiv che raquinta ord sia vita da mintgadi.
Redacziun: Esther Berther


text:
Casalvlun
Casalvlun o Casavlun (nom ufizial in italian: Casalvolone) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de 863 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 17,4 km² e ona densità de popolaziun de 50 ab./km².
El paes el cunfina cun la Pruvincia de Vercej. L'è tacaa ai cumün de Borgo Vercelli (VC), Casalbaltram, Casalin, La Badia e Villata (VC).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Casalvlun l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Casàl
Casàl (Casalpusterlengo in italian; Casalis Pistorum in latin) l'è un cumün del süd de la Lumbardia cun 15 347 abitant (dàto del Dic 2015 [1]) .
El se tröva in de la Basa Ludesana, in sü la Via Emilia, a metá strada tra Lod e Piasensa.
Cuntegnüü
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El num Casalpusterlengo, el vegn da la famiglia Pusterla, che l'era pruprietaria del burg in del secul XIV.
Dopu i sciùr del paés i'enn stái i Lampugnani, e dopu amó i marchés Castelli (sec. XVII), e infìn i Trivulzio.
Dal 1977 la g'ha 'l titul de città.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Casàl l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Cultüra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El center del paés l'é Piása de Pòpul, recentement ristrutürada, in due ghé la cesa di sant Bartulumé e Martìn e in facia ghé el palasi del Cumün.
Gh'é anca el Santüari de la Madona di Capücìn, cun una statua de la Madona del secul XV, e una Ascension de Giambattista Trotti.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Coluche
Coluche, nasìd Michel Gérard Joseph Colucci (Paris, 28 d’utùber 1944 - Opio, 19 de giügn 1986) l'è stài un cantánt, atur còmic de cinema e teáter, francés.
Biugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nasüd a Paris el 28 d’utùber 1944, da 'na famiglia italiana de Frosinone, a 26 ann el cumencia a laurà cume còmic e a fàss ciamà Coluche. L'é cungusüd per i so mesàgg a dùpi sèns, un po’ vulgàr, ma sensa mài una finalità murbùsa.
L'è mort in d'un incident in moto, el 19 de giügn 1986. Da la sò tragica fiìn, el sò amìs e cantant Renaud, l'ha incìs el dìsc Putain de camion ('Ste pütana de camion).
Risturànt del cör[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Coluche l’è anche cunusüd per i famusìsim Risturànt del cör (Restos du coeur): in del 1985, insema a Frà Pèder (Abbé Pierre) l’ha fundàd un’Asuciasiòn de risturant che cateva sü el mangià e i vestìd e gh’ià deva ai barbòn, ai sensa tètt, e a tütt i pòver in generàl.
Tüti dü i disèven:


text:
Ritan
Ritan (tudesch: Ritten, talian: Renon) l'è un cumün in Südtirol che'l se tröa a nord de Bulsan in sü un grand plató de volta muntagna intra i fiüm Isargh e Tàlfara. El cumün l'è faa sü de derset fraziun.
Istoria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ritan l'è stada numenada la prima völta inturen a l'an 900 cunt 'l nom de „Mons Ritanus“ e giamò int 'l 13° secul l'è staa faa sü un uspissi (int la fraziun de Lengmoos) che pö l'è staa dunaa a l'Urden Tütonegh. Int 'l 17° secul, Ritan l'è devegnüü 'l sit indua i sciur de Bulsan andaven in istaa a ciapà un puu de fresch.
Int i agn sessanta, Ritan l'ha tacaa sü a gnì semper püssee grand grazia 'l bum ecunomegh.


text:
Liv (CO)
Liv (nom ufizial in italian: Livo) l'è on comun montan de la Provincia de Còmm che 'l cunta 172 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 32,5 km² e 'na densità de 5 ab./km².
El paes el confina con la Provincia de Sondri (comun de Samolach e Gordòna) cont el Canton Grison (comun de Cama).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Liv l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Bigas Luna
Juan José Bigas Luna (Barcelóna, 19 ad Mars dal 1946 – La Riera de Gaià, 6 'd Avrìl dal 2013) 'l è stâ 'n regìsta e scritōr spagnōl.
Biugrafìa
Dòp avér laurâ in dal giurnalìśum e in dal setōr dla literadùra d'l erutìśum, al fà al sò debùt in dal cìnema cun La chiamavano Bilbao (I la ciamàvan Bilbao, 1978), film scûr in dua 'n sasèṅ, ch'al gh'iva na manìa par na dóna, in prinsìpi al la viulénta e pò al la masa. In dal 1979 l'è la vòlta ad Caniche in du al dascór d'l incèst e dla sudumìa in di cunfrònt dal bèsti.
In dal 1986 al gira Lola na sòrta ad reviśiòṅ a la sò manéra dla Lolita ad Stanley Kubrick. 'L an dòp 'l è al tùr'n ad L'angoscia, un film ad scarésa ambintâ in un cìnema.
In dal 1990 al gira òṅ di sò film più famóś Le età di Lulù, in dua la prutagunìsta Francesca Neri, na ragasōla 'd quind'ś an, la fà al sò esperiénsi sesuàli in tut al manéri (la s inamóra anc ad sò fradèl) e pò la fà la vitma sadumàś in un lucàl ad gay, in du à gh'è anc un Javier Bardem a 'l sò secónd film. Chi lò 'l è pò al prutagunìsta di sò dū film sucesìṿ. Al prìm 'l è Prosciutto prosciutto (Parsùt, parsùt, 1992), un film ch'l à vins al „leòṅ 'd argìnt“ al Festival ad Venèsia e ch'l è stâ girâ cun di atōr famōś cuma la Penelope Cruz e 'l nòstri Anna Galiena e Stefania Sandrelli. Al secónd 'l è Uova d'oro (Óṿ 'd òr, 1993) cun dènt'r anc Alessandro Gassman e Benicio Del Toro, un film dimóndi catìṿ ch'al cònta al vicéndi 'd un palasinàr burghéś ch'al finìs mâl. I óṿ 'd òr dal film i sarésan pò i sò cajòṅ.
Dòp La teta y la luna (La téta e la luna, 1994), un film in dua un putèṅ al béṿ al lat diretamènt dal téti dna balerìna ch'la gh piaśìva dimóndi, in dal 1996 al gira a Cmać in dal fraréś al sò film più cuntruvèrs, Bambola (Bàmbula, un cult movie par soquànt e un cûl movie par qvéi ad Film TV), cun la Valeria Marini, Jorge Perugorría e na sfata Anita Ekberg. Dòp al pulèmichi ch'i èṅ vgnudi fóra (la Marini la n vliva minga, da bòṅ o da burla, ch'i s vdìsan tut cal séni lè cun lē cavàda śò), al regìsta al gira L'immagine del desiderio (un film dal 1997 cal cònta la stòria dna camaréra dal Titanic), Volavérunt (1999), Son de mar (2001) e Yo soy la Juani (2006), qvést chè minga vgnû fóra in Itàglia.
In dal 2010 al gira Di Di Hollywood e dū an dòp Segundo Origen, prima 'd murìr ad cànc'r a cà sua a Tarragona in d'l Avrìl dal 2013.
Filmugrafìa
- 1976 - Tatuaje
- 1978 - La chiamavano Bilbao
- 1979 - Tatuaje
- 1979 - Caniche
- 1981 - Reborn
- 1986 - Lola
- 1987 - L'angoscia
- 1990 - Le età di Lulù
- 1992 - Prosciutto prosciutto
- 1993 - Uova d'oro
- 1994 - La teta y la luna
- 1996 - Bambola
- 1997 - L'immagine del desiderio
- 1999 - Volavérunt
- 2001 - Son de mar
- 2006 - Yo soy la Juani
- 2010 - Di Di Hollywood
- 2012 - Segundo Origen


text:
Misent
Misint (nom ufizial in italian: Misent in Brianzoeu; Misinto in Italian) l'è on comun de la Provincia de Monscia e Brianza che 'l gh'ha ona popolazion de 5 515 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 5,1 km² e ona densità de 1 081 ab./km².
El paes el confina con la Provincia de Comm (comun de Rovell e Rovellasca) e 'l gh'ha dò frazion: Cassina Noeuva e Cassina Sant Andrea.
Ai temp de Napoleon l'ha faa part prima de Lentaa e poeu de Lazzaa, anca se poeu dopo, al temp del Regn d'Italia, a l'è staa Lazzaa a vess ona frazion de Misint (period 1869-1905). Ai temp di piev el partegniva a quella de Seves.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Misent l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Concept A-S: Mintg'onn in event da sport grond
- Venderdi, 17.2.2017, 14:30
Arosa, Cuira, Flem, Laax, Lai, Tavau e San Murezzan. Il concept A-S prevesa ch'i dat mintg'onn en in da quels lieus ina gronda occurenza da sport.
In campiunadi mundial da skis, il Tour de ski, ina cuppa mundiala da bike u il Laax Open. Tut occurrenzas ch'èn gia stadas en il Grischun. Inventar la roda da nov na vul Urs Marti, il president da Cuira, pia betg. Ad el va quai plitost persuenter da coordinar meglier quellas occurrenzas e procurar persuenter ch'i dat mintg'onn almain in'occurrenza gronda en il Grischun. L'idea fissi er dad avair in comité d'organisaziun general che ha ils mastrins enta maun, dentant sa chapescha er comités specifics ch'enconuschan la destinaziun ed il sport.
-
1 Mezdi: Nagins gieus olimpics – Il plan B d'Urs Marti 2:51 min
da Actualitad dals 17.02.2017
L'interess è avant maun
L'idea ha Urs Marti gia gì avant in temp, lura èn dentant ils gieus olimpics vegnids tranteren, uschia ch'el ha mess sia idea en truchet. Uss ch'ils gieus olimpics èn giud maisa èsi il dretg mument da lavurar vinavant vid sia idea. Emprims discurs haja quai gia dà cun ils auters presidents communals, ed l'interess saja en scadin cas avant maun, uschia Urs Marti. Co quai va uss vinavant è anc betg fixà, en scadin cas less el proximamain puspè s'entupar cun ils presidents per coordinar ils proxims pass.
RR actualitad 12:00


text:
Post d'integraziun regiunal
In nossa regiun vivan 26.7% esters, quai sun raduond 1'641 persunas. In basa a quist fat han ils cumüns d'Engiadina Bassa decis, da fuormar ün post regiunal d'integraziun per quistas persunas. Il post d'integraziun dess esser il prüm contact, üna plattafuorma d'infuormaziuns e dess coordinar sportas da l'integraziun. Il post ha l'incumbenza d'infuormar a la populaziun estra sur da tuotta sorts dumondas dal minchadi.
Uraris d'avertüra
Il post regiunal d'integraziun es avert la gövgia, da las 16.00 - 18.30 illa chasa Du Parc a Scuol.
Tenor dumonda examinescha il post eir uraris d'avertüra in oters cumüns.
Contact
Post d'integraziun regiunal
Chasa du Parc
7550 Scuol
Telefon: 081 861 00 07
Fax: 081 861 00 30


text:
26 01
Ol dé 26 de zenér l'è 'l 26 dé de l'an del calendare gregorià; manca 340 (341 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 26 de zenér al è ul dí da pòost 26 dal an dal calendari gregurian; i manca 340 (341 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Cuntegnüü
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1641 - Barcelona: i trüpp Francees e Catalann i trà giò a Montjuïc l'esèrcit Castejan dal Felip IV (bataja da Montjuïc, Guèra di Ranzaduur).
- 1939 - Barcelona: l'esèrcit franchista al ucüpa la citaa.
- 1347 - Praga (Céchia): Carl IV al funda la Üniversitaa Carolina da Praga.
- 1841 - Hong Kong (Cina): ul Reegn Ünii al ucüpa cheest enclavameent.
- 1950 - India: ul paées al cunseguiss la independenza dal Reegn Ünii.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1880 - Little Rock (Arkansas, SÜA): Douglas MacArthur, militaar Nòort-american.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1979 - Barcelona: Martí Marco, refundaduur da i JERC e membru da Terra Lliure, mòort par la pulizzia Spagnöla.
- 1823 - Berkeley (Anglaterra): Edward Jenner, medi Anglées ch'al desvilüpa ul vacin cuntra ul varöl.
Fèest[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Vietnam
Il Vietnam (vietnamais Việt Nam, q.v.d Viet dal sid; uffizialmain Republica socialista dal Vietnam, vietnamais Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam) è in stadi da l'Asia dal Sidost. Vietnam cunfina cun China, Laos, Cambodscha e la Mar da la China meridiunala.
En il 10avel tschientaner ha il Vietnam cuntanschì l'independenza da la China. Silsuenter è el vegnì guvernà da diversas dinastias ed è vegnì l'onn 1880 sut regenza franzosa. Conquistà l'onn 1941 dal Giapun, è el vegnì dividì l'onn 1945 en il Vietnam dal Nord communist cun la chapitala Hanoi ed il Vietnam dal Sid sustegnì dal vest cun la chapitala Saigon. Suenter la Guerra dal Vietnam è il pajais l'onn 1976 vegnì reunì e Saigon è vegnì renumnà tenor il schef da stadi defunct dal Vietnam dal Nord en Citad Ho Chi Minh.
Referenzas[modifitgar | modifitgar il code]
- ↑ DSW Datenreport 2009, consultà ils 23 da schaner 2009


text:
Ovra electrica Medel
L'ovra electrica Medel meina agen quen e vegn administrada independentamein dalla vischnaunca.
Gl'intent dalla OEM ei il provediment da tuttas fracziuns dalla vischnaunca da Medel cun energia electrica. La OEM vegn administrada d'ina cumissiun administrativa alla quala 3 commembers appartegnan.
Il manteniment dalla reit succeda entras tiarzas firmas. Las datas dils dumbraders vegnan legidas giu entras la OEM e medemamein exequescha quella era l'administraziun dils quens.
La OEM producescha negina forza electrica, mobein cumpra en tut l'energia. Il consum annual d'energia ella Val Medel munta a ca. 7 milliuns kWh.
Preparaziun d'aua caulda cun collecturs da solar
L’Ovra electrica Medel sustegn sin fundament digl art. 2 dils statuts - persunas legitimadas - tier la midada dil sistem per la preparaziun d’aua caulda cun collecturs da sulegl. Il susteniment finanzial importa al factur 1,5 dalla summa che vegn sustenida dil cantun. La contribuziun succeda tenor il program da promoziun dil cantun Grischun per indrezs solars termics. La damonda da contribuziun ei da suttametter all’Ovra electrica Medel, 7184 Curaglia. Tier la damonda ei d’aschuntar la disposiziun davart l’empermischun da contribuziun dil cantun Grischun. Las prescripziuns da baghegiar dalla vischnaunca da Medel/Lucmagn ein d’observar.
Stromkennzeichnung
- Stromkennzeichnung 2015Stromkennzeichnung 2015
Certificat d'energia
- CertificatCertificat


text:
Ciclospòra cajetanénsis
Al Ciclospòra cajetanénsis (nóm sientìfic “Cyclospora cayetanensis”) 'l è 'n protozoo dla famìja di Eimeriidae parasìta di óm e, a s pōl dar, anc dal simi. Al s cata specialmènt in Àśia, Àfrica, in dl'Amèrica sentràla e in dl'Amèrica dal sud in du 'l è endèmig [1].
S'a s bév dl'àqua cun dla mèrda umàna dèntar o a s manda śò dal magnàr c'n al sò oocìsti, ch'i s càtan specialmènt in dla fruta e in dla vardùra minga lavàda bèṅ cuma i lampòṅ, al baśilìc e i radét in busta [2], al fà vgnir un mâł ciamâ “Caghét dal viaśadōr” [3] o anc Cicluspurìaśi. Par cumbàt'r al mâł, ch'a n è minga fàcil da batśàr bèṅ ma 'l è periculóś parchè 'l cagaròt al tira via 'l àqua da 'l còrp, a s pōl druàr di antibiòtig anc s'in gènar al pasa da par lò in dal gir ad sèt/nóṿ stmani.
Al parasìta al viṿ in dal còrp d'l óm ch'l è 'l sò ùnic òspit. Quànd a s magna quèl cuntaminâ, i oocìsti i s vèran in dal stómag p'r efèt di sûg gàstric librànd in gènar dū parasìta a la vòlta. Al ciclospòra al s spartìs al magnàr cun 'l òspit tacànd-'s a 'l sò budèli pò al fà di oocìsti tóndi ch'i miśùran fra 7,5 e 10 µm ad diamétar ch'i finìs'n in d'l ambînt estéran dòp che 'l óm 'l à fat i sò biśógn. In di pét frésc però gl'oocìsti i n èṅ briśa bòni 'd infetàr subìt parchè a gh vōl dal tèmp, na stmana o anc da piò.
I distùrub, ch'i partìsan dòp na stmana, i mét'n insém caghét, câł ad péś e d'l apetìt, diśidratasiòṅ, biśógn ad scurśàr, gòmit, granfi a la pansa, ingòsa, stufìśia e févr' alśēra. Al mâł, ch'al pōl turnàr anc in séguit dòp èsar guarî, 'l è dimóndi periculóś in di sugèt ch'i gh'aṅ 'l diféśi imunitàri débuli cuma qvéi ch'i aṅ fat di trapiànt, i malâ 'd AIDS o i vèć tarulî.
Nòti
- ↑ Epidemiology of C. cayetanensis Medscape, 13 'd Utóbar dal 2014
- ↑ In di Stat Unî alàrum Ciclospòra: Al parasìta al sa sparpàgna in di radét Salute e Benessere
- ↑ Tut su 'l caghét dal viaśadōr Clinica del Viaggiatore, 13 ad Maǵ dal 2011
Culegamènt estéran
Àtar prugèt
- Wikiquote contiene citazioni di o su Ciclospòra cajetanénsis
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Ciclospòra cajetanénsis