text:
01 09
Ol dé 1 de setèmber l'è 'l 244 ( 245 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 122 dé a finí l'an.
Ul dí 1 de setèmber al è ul dí da pòost 244 ( 245 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 122 dí a finí l'an.
Aenimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 5509 a.C. - cumìncia l'an 1 del calendàre bizantì. Segónt la tradisiù bizantìna chèsta l'è la dàta de la creasiù del mónt.
- 1532 - Anna Bolena la vé iligìda Marchéza de Pembroke del re Enrico VIII de Inghiltèra
- 1715 - Luigi XIV, re de Francia 'l mör dòpo de ìga regnàt per 72 agn; piö tat de ògna óter monàrca d'Euròpa.
- 1804 - l'astrònomo todèsc Karl Ludwig Harding el scòpre 'l Juno, giü dei asteròidi piö gràncc d ela Fàsa Principàl.
- 1847 - A Messina, 'n Sicìlia, tentatìf de ribelàs ai Burbù che però 'l vé blocàt, fórse per vìa de 'na spiàda.
- 1862 - Guèra civìl americàna: Batàia de Chantilly
- 1864 - Guèra civìl americàna: el generàl confederàt John Bell Hood l'evàcuaAtlanta (Georgia), dopo de 'n asédio de quàter més fat de le trüpe de l'Uniù comandàde del generàl William T. Sherman
- 1875 - L'organizasiù de minadùr irlandés ciamàda Molly Maguires, che la protestàs cùtra le cundisiù de laurà tròp düre che i duzìa soportà 'ndèi Stàti Ünicc, la vé sciuglìda.
- 1905 - I stacc de l'Alberta e del Saskatchewan i decìt de aderì e de fa part de la Confederasiù Canadéza
- 1914 - San Pietroburgo, en Rüssia la càmbia 'l sò nòm en Pietrogrado
- 1928 - Ahmet Zogu 'l deciàra che l'Albania la diènta 'na monarchìa e 'l se proclàma re.
- 1939 - La naf de guèra Schleswig-Holstein de la marìna todèsca la bombàrda la penìzola de Westerplatte, en tòc de tèra postàt deànti al pórt de Dànsica, che fàa de depòzit de munisiù del ezercit polàc. Chèsta operasiù l'è cunsideràda per convensiù stòrica l'inìsio de la Campàgna de Polònia e de la Segónda Guèra Mondiàl, L'Italia la proclàma la non beligerànsa e la se manté neutràla.
- 1945 - El Trio Lescano 'l se ezebés per l'öltema ólta a la ràdio italiàna.
- 1951 - I Stati Ünìcc, l'Austràlia e la Nöa Zelànda i fìrma 'n tratàt de protesiù recìproca, ciamàt ANZUS
- 1968 - Vittorio Adorni 'l vèns a Ìmola el tìtol de campiù del mónt de ciclìsmo sö stràda.
- 1969 - 'Na rivulusiù 'n Lìbia la mèt sö 'l colonèl Muammar Gheddafi
- 1970 - I guerigliér palestinés i tènta de copà 'l re Husayn de Giordania.
- 1972 - A Reykjavík, 'n Islanda, Bobby Fischer el bat Boris Spassky e 'l diènta campiù del mónt de scàchi
- 1979 - La sónda spasiàl americàna Pioneer 11 l'è la prìma a vizità 'l pianéta Saturno. La pasarà a 'na distànsa de 21.000 km
- 1980 - Chun Doo-hwan el diènta presidènt de la Corea del Sud dòpo le dimisiù de Choi Kyu-ha
- 1981 - La IBM la mèt söl marcàt el prìm Personal Computer: el 5150, bazàt söl procesùr Intel 8088
- 1983 - Guèra frèda: en jet de la Korean Air el vé sbötàt zó de 'n càcia soviètic quan che l'aèreo coreà 'l va dét endèl spàsio aèreo de l'Uniù Soviètica. I mórcc i è 269.
- 1991 - L'Uzbekistan el deciàra la sò 'ndipendènsa de l'Uniù Soviètica
- 2004 - A Beslan (en Osésia Setentriunàla-Alania, Rüssia) 'n manìpol de terurìsti cecé i ciàpa 'n ostàgio divèrsi sentenér de òm, fómne e suratöt pipì 'ndèla scöla elementàr de la cità.
- 2007 - A Loreto ('n pruvìncia de Ancona) se té 'l prim incóntro de l'Agorà dei Zùegn. El Papa Benedèt XVI 'l se tróa con mès miliù de zùegn che vé de töta Itàlia e de töt el mónt.
Chi che gh'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1922
- Vitòrio Gàsman, atùr e regìsta italià († 2000)
- 1931
- Sandra Mondaini, atrìce e prezentadùra de la televiziù italiàna
- 1937
- Carmelo Bene, atùr e dramatùrgo italià († 2002)
- 1940
- Franco Bitossi, ex curidùr de bìci italià
- 1945
- Egidio Salvi, ex zögadùr de fóbal italià
Chi che gh'è mórt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fèste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


c: text/html

text:
Gottlieben
Gottlieben a l'è un cumün svizzer del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 0.4 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 297 abitant.
El cumün de Gottlieben al se tröva a una altitüden de 400 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Constance (Konstanz) (DE-BW), Ermatingen, Reichenau (DE-BW), Tägerwilen.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Gottlieben in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
nocc nocc negra come una lavagna
e ghè dumaà una lüs in sö la muntagna
un omm cun la lanterna el mangia de par lü
e in questa ca' de sass hann mai mangià in dü
un omm cun la lanterna, l'umbria de un capell
l'umbria de una barba, l'umbria de un mantel
e chi l'ha cugniusü l'ha mai vedü alegru
e'l culur del so vestì l'è sempru sta' l negru
e la ciamen nonu aspis,
nonu senza neü
nonu senza noni
aspis che ved mai el sü
nocc nocc negra cume una lavagna
un fiulett el s'è perdü in sö la muntagna
e un omm cun la lanterna la ciapa per la man
ghe presta'l so mantel, ghe fa mangià'l so pan,
e'l dé dopu l'é un via vai de carbinier
hann truà'l fiö che'l sera perdü ier
l'hann truà bel tranquill, setà giö in de' na caverna
cunt in man ul so' mantel, cunt in man la sua lanterna
e la ciamen nonu aspis
nonu senza neü
nonu senza noni
aspis che ved mai el sü
e la ciamen nonu aspis
ma l'ha mai cagnaà nisön
fiö de mila nocc, fiö de mila lün


text:
Casiràt
Casiràt (Casirate d'Adda) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem che l' se tróa 'n de la Géra d'Ada chèl tòcc de la média pianüra bergamasca apröf al cunfì co la pruinsa de Milà che storicàmènt l'à sèmper fai part del Ducàt de Milà e l'è mia stacc sóta la Serenisima.
El g'ha 'na popolasiù de 4 043 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 10,2 km² e 'na densità de popolasiù de 396 ab./km²
Ol paìs l' se tróa a 25 km de la sità e a 114 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Arsàch, Carvensà, Cassano d'Adda (MI), Rivolta d'Adda (CR) e Treì.
Ol Petróle[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 1974 a Casiràt i à troàt ü giacimènt de petróle che però l' s'è dimostràt mia tròp grant ma 'n töte i manére grant asé per dèrf fò quàter pós per tirà fò petróle e gas metàno.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Casiràt l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Ufize stampa dla Provinzia
- Dala Junta: Re-ejaminaziun dles conzesciuns, i esperć é gnüs nominà liejer inant ›
- Dala Junta: Heiner Schweigkofler sarà le proscim presidënt dl IPES liejer inant ›
- Ressurses dla Provinzia por i proieć dl FSE: Aprovaziun di critêrs liejer inant ›
- Dé di museums dl Südtirol: Le 2015 é dediché ai jogn liejer inant ›
- Vire le Südtirol al Expo 2015: Presentaziun de stand y conzet liejer inant ›
› D'autra nutizies | Homepage Ufize Stampa
Comuns
- Cuta de sojornanza - modifiches (Comun de Corvara) liejer inant ›
- Orar nü de daurida dl Ofize dla posta a La Val (Comun da La Val) liejer inant ›
- Conzesciuns por le frabiché - forá 2015 (Comun de Corvara) liejer inant ›
- Conzesciuns da frabiché forà 2015 (Comun de Badia) liejer inant ›
- Müdaziun dles udiënzes dal dot. Florian Mussner (Comun de Mareo) liejer inant ›
Manifestaziuns
Non ci sono eventi in questo momento
Video
Duc i video dl'Ufize Stampa


text:
Média Francònia
La Media Franconia (en todèsch: Mittelfranken) l'è giü dei sèt distrècc aministratìf (en todèsch: Regierungsbezirk) del Land de la Baviera, 'n Germània. La capital del distret l'è la cità de Ansbach.
Südiviziù aministratìve[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distrèt de la Media Francònia l'è dividìt en 7 circondàre (en todèsch: kreise) e 5 cità extra-circondariài (Kreisfreie Städte) che aparté a nisü circondàre.
- Circondàre (kreise):
- Ansbach
- Erlangen-Höchstadt
- Fürth
- Neustadt (Aisch)-Bad Windsheim
- Nürnberger Land
- Roth
- Weißenburg-Gunzenhausen
- Cità extra-circondariài (Kreisfreie Städte):


text:
Nicolás Almagro
Nicolás Almagro Sánchez Rolle (Mùrsia, 21 'd Agóst dal 1985, a s lèś [nikoˈlas alˈmaɣɾo ˈsantʃeθ] in Spagnōl), cgnusû anc sōl cuma Nico, 'l è 'n tenìsta spagnōl prufesiunìsta da 'l 2003 ch'l è stâ al nùmar nóṿ dal mónd al 2 ad Maǵ dal 2011.
'L è élt 183 cm e al péśa 81 chilo. Al sò alenadōr 'l è Samuel Lopez.
Al cólp ch'a gh piàś da piò 'l è al drit anc s'al gh'à 'n arvèrs che lò al śōga a na maṅ sōla dimóndi bèl a véd'r-as, specialmènt al sò topspin. La superfìsi in dua al s cata méj l'è la tèra batùda.
Al dascór anc in Itagliàn e 'n pôc in Ingléś e al dróa al bras déstar. Al tîṅ par la squàdra ad balòṅ dla sò sità, al Real Murcia, e anc p'r al Real Madrid.
In dla sò caréra 'l à śugâ daśnóṿ finàli ad turnèo d'l ATP (tuti in sla tèra), vinsénd-an dódas, la prima a Valénsia al 16 'd Avrìl dal 2006 (cónt'r al francéś Gilles Simon batû par 6–2 6–3) dòp èsar pasâ p'r al qualificasiòṅ e avér fat fóra via via di ex nùmar òṅ dal mónd cuma Juan Carlos Ferrero e al rus Marat Safin. Fra i sò tìtui, a gh 'n è anc dū d'l ATP 500, sèmp'r a Acapûlc: qvél dal 2008, vins cóntar 'l argintèṅ David Nalbandian par 6–1 7–6, e qvél dal 2009, in finàl cóntar Gaël Monfils par 6–4 6–4.
In di Gran Slam 'l è stâ bòṅ ad rivàr par tri vòlti in di quàrt dal Roland Garros (in dal 2008 baténd Andy Murray in di utàṿ e pò anc in dal 2010 e in dal 2012) ma 'l à pò sèmpar pèrs da 'l majurchèṅ Rafael Nadal e anc par na vòlta in di quàrt di Australian Open ('l è sucès in dal 2013) batû da David Ferrer dòp èsar stâ avànti ad dū sét.


text:
Zäziwil
Zäziwil a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Berna-Mittelland, region aministrativa del Mittelland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 5.4 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1592 abitant.
El cumün de Zäziwil al se tröva a una altitüden de 686 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bowil, Grosshöchstetten, Mirchel, Oberhünigen, Oberthal.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
See also[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Media relaa a Zäziwil al Wikimedia Commons


text:
Ho giügaa i mè caart tra i piaant de rusmarìn e la rüdèra
cui pügnatoni nel ventru dela sira
in pee, ma cun l'umbrìa sempru in genöcc
Ho purtà in giir el mè coeur cumè un sedell tütt pièe de boeucc
cumè se porta in giir un can de nòcc
mea per passion ma perché 'l spurca 'l tapee
E una quai volta sun naa a catà i fiuu
per fach piasee a una dona, per fach almenu pena
E una quai volta sun naa a catà i fiuu
per fach dispett a un praa, se lee te varda meña
Ma la Breva la firma i cipress e buffa via la pulver de quell che vurevi vess
perché 'l teemp l'è un cunili che scapa ma l'è anca 'l can che ghe curr adrèe
E voo innànz a rüzzà la mia biglia finché, finché gh'è tera lee la voeu rutulà
Cun un plettru e una pastiglia, la mia biglia in sacòcia... la porterò a ca'
E ho speciàa i marziani con la tüta culuràda
i fantasmi in mezz ai pràa de l'autostrada
e ho mea capìi che quaivedün speciava me
Püssee agitàa de la cùa che ho destacàa de una lüserta
cunt i oecc saràa e la pata verta
per disegnàa l'amuur perfett in sül sufìtt
E una quai volta sun naa a catà i fiuu
per strepàgh via i culuu, per dì "m'ama non m'ama"
E una quai volta sun naa anca a catà i fiuu
per diruttàa 'l prufoeumm, induè gheva dumà merda
Ma la Breva la firma i cipress e buffa via la pulver de quell che vurevi vess
perché 'l teemp l'è un cunili che scapa ma l'è anca 'l can che ghe curr adrèe
E voo innànz a rüzzà la mia biglia perché finché gh'è tera lee la voeu rutulà
Cun un plettru e una pastiglia, la mia biglia in sacòcia... la porterò a ca'
E adess son chì a vardà i pass in mezz al pràa
inzema ai fiuu che questa volta ho mia strepàa
e nel veent... me piàas vedej balà...


text:
Miti de Cthulhu
I Miti de Cthulhu a l'è un'insema di divinità imaginari che l'ha inventaa in di agn '20 el scritur horror american H. P. Lovecraft. A di gent, cume el stüdius del Lovecraft S.T. Joshi, al ghe pias püssee el nom Miti del Lovecraft.[1] El nom "miti de Cthulhu" l'ha inventaa l'amis del Lovecraft, August Derleth, e l'è ligaa a Cthulhu, vüna di entità püssee impurtant in di stori del Lovecraft.
I "miti di Cthulhu" a hinn minga dumà un laurà del Lovecraft: quand che l'era anmò vif, di alter artista eren giamò 'dree giuntà di creatür e di divinità ligaa ai miti de Cthultu, anca se despess in toch de questa espansiun de l'ünivers del Lovecraft la s'è un poo perdüda la sua cunceziun uriginala de l'ünivers. [2]


text:
Medel (Lucmagn)
Medel (Lucmagn) a l'è un cumün svizzer del distret de Surselva. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 424 abitant e una süperfiss de 136.20 km², e al se tröva a una altitüden de 1332 meter sura al livel del mar.
El cumün de Medel (Lucmagn) a l'è tacaa ai cumün de Bregn (TI), Disentis/Mustér, Quinto (TI), Sumvitg, Tujetsch, Vrin.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Medel (Lucmagn) l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1315 col nom de de valle Mederis.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Situazion linguistega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La lengua ufiziala del cumü de Medel/Lucmagn l'è 'l rumanc, chi parlaa in d'una variant del sursilvan da tüta la popolazion, cume l'è anca indicaa in de la tabela chi desutta, relativa ai ültim censiment:


text:
Cungjuunt infinii
In matemàtica, un cungjuunt al è infinii si al è mia finii, i.e. si al cuntegn un nümar infinii d'elemeent.
In d'òolt tèrmen, si E al è un cungjuunt infinii alura : ul cardinaal da E al è mia un intreegh natüraal. Sa diis che al è un nümar transfini.
La classa la plüü sémplis di cungjuunt infinii al è la classa di cungjuunt infinii dii cüntàbil (equipudeent a ). Una otra classa da cungjuunt infinii al è la classa di cungjuunt equipudeent a ch’i è da le völte cjamaa cungjuunt cuntínü. Un prubleem deerf al è l'ipòtesi dal cuntínü: esiist-al un cungjuunt da che ul cardinaal è stregjameent cumprees intra ,ch’al è ul cardinaal da e ch’al è ul cardinaal da ? Chesta prupusizziú a l’è indécidíbil íntal sistema d'assiòom ZFS.


text:
11 08
Ol dé 11 de óst l'è 'l 223 ( 224 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 143 dé a finí l'an.
Ul dí 11 de óst al è ul dí da pòost 223 ( 224 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 143 dí a finí l'an.
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
897 la Vall d'Ora (Navès, ol Solsonès, Catalunya): in acorde a ergot ch'a la cönta la mitoloséa Catalana ol rei franch al disegna i quàter bare col sangh de Guifré ol Pilós, malferit al sò let de mort.
La Vall d'Ora (Navès, ul Solsonès, Catalunya): in acordi a vargott ch'a la cünta la mitulugía Catalana, ul rei Fraanch al disegna i quàtar barr cul saangh da Guifré el Pilós, malferii al sò lett da mòort.
1713 - Caldes d'Estrac (ol Maresme): la cavaleria del zeneral Rafael Nebot la trà zò i filipiste.
2004 - ol Regn Ünit: l'Autorità de Fertilisassiú e Embrioloséa Ümana (AFEÜ) la autorisa di sientífegh de la Üniversità de Newcastle a cloná di embriú ümà con finalità terapéuteghe.
2004 - Atenes (Gréssia): gh'i scumensa i Zögh Olímpegh.
2004 - Seül (Corea del Süd): ol goèrn al nönsia la costrüssiú d'öna nöa capitala del paes a la provínsa de Cungceong Süd.
Chi gh'è nassuu[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1777: Giusepp Boss, pitor e scritor milanes (m. 1815).
- 1983: Dellino Farmer, cantant lombard.
Chi gh'è mort[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1253: santa Chiara de Assisi, monega italiana (n. 1193).
- 2014: Robin Williams, ator american (n. 1951).
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Châtel
Châtel' l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància sud-orientàla. El fa part del cantù de Abondance, del circondàre (arrondissement) de Thonon-les-Bains e del dipartimènt de l'Alta Savoia. El g'ha 'na popolasiù de 1 183 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 32,19 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 1053 méter a 'na altèsa màsima de 2432 méter s.l.m.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Mudel:Demografia/Châtel' (FR-74)
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Stat Unî
I Stat Unî (Stati Uniti d'America in itagliàṅ, United States of America in ingléś) i èṅ na repùblica federàla dl'America dal Nòrd fata da 50 stat e da 'n distrét federàl (Washington, D.C.). I èṅ cgnusû più semplicemènt anc cuma Amèrica.
I sò mòt i èṅ E pluribus unum (Da dimóndi a òṅ, 1776) e In God we trust (In Dio a cunfidém, 1916).
Al paéś al cunfìna a nord cun al Cànada e a sud cun al Mèsic, mènt'r a èst e a òvest 'l è bagnâ p'r i ucèan Atlàntic e Pasìfic. Gl'aqui dal stat dl'Alàska, quél più grand ad tut, i èṅ incòst a la Rùsia e i fànan part dal strét ad Bering. Al stat di Hawaii 'l è furmâ p'r un artipèlag lucaliśâ in dal sèntar d'l ucèan Pasìfic. I Stat Unî i gh'ànan anc soquànt àtar teritòri spars in gir, in dal mar di Caràibi e in dal Pasìfic.
Cun na superfìsi più granda ad 9,37 migliòṅ ad km² e cun da piò ad 310 migliòṅ 'd abitànt, i Stat Unî i èṅ al quàrt paéś più grand dal mónd e al tèrs più pupulâ, anc par via 'd un misćiùs ad rasi e n'imigrasiòṅ sustgnùda in di ùltim duśènt an. L'ecunumìa dal stat l'è la prima dal mónd, cun un PIL ad 14.300 migliàrd ad dòlar (2008).
Stòria
La federasiòṅ l'è stada fundàda da trédas culògni dal Régn Unî piasàdi in sla còsta atlàntica. Al 4 ad Luj dal 1776, cun la dichiarasiòṅ 'd indipendénsa, i àṅ pruclamâ al distàc da la Gran Bretàggna, baténd gl'ingléś in dla guèra 'd indipendénsa americàna. Na cunvensiòṅ federàla (quéla ad Filadèlfia) l'à pò mis in pē la custitusiòṅ di Stat Unî 'd Amèrica al 17 ad Setémbar dal 1787 (l'è la stésa ch'la gh'è anc adès). La carta di dirìt (ratificàda in dal 1791) la gh'iva dèntar déś emindamènt custitusiunài par garantìr dimóndi di dirìt fundamentài e la libertà.
In dal córs dal XIX sècul i Stat Unî i àṅ pò tòlt soquànt teritòri nóṿ da la Frància, da la Spaggna, da 'l Régn Unî, da 'l Mèsic e da la Rùsia, tirànd dèntar la repùblica dal Tèxas e quéla di Hawaii.
Al questiòṅ fra 'l Sud agràri e al Nòrd industriàl in mèrit a i dirìt e 'l uś di sćiàṿ (da part di stat meridiunài) i àṅ pò purtâ a la guèra ad secesiòṅ americàna in dal 1861. Al Nòrd 'l à impidî ch'al paéś al sa sćianchìs e anc la fiṅ ad 'l utilìś legàl di sćiaṿ.
In dal 1945, punénd fiṅ a la secónda guèra mundiàla tirànd śò dū bómbi atòmichi in sal Giapòṅ, i Stat Unî i èṅ dvintâ al prim paéś cun di armi atòmichi, mèmbar permanènt dal Cunsìli ad Sicurésa d'l ONU e fundadór dla NATO. Finìda la guèra fréda in di cunfrònt dl'Ugnòṅ Suviètica, i americàṅ i èṅ dvintâ la sóla puténsa mundiàla armàsta, anc se adès di luminàri dl'Università i discùtan al sò status in un mónd multipulàr.
I sinquànta stat
I Stat Unî i èṅ na federasiòṅ ad 50 stat e un distrét federàl cun dèntar la capitàl (al Distrét ad Colùmbia).
Tgnénd a drē a 'l stimi uficiàli dal 2009, al 79,6% dla pupulasiòṅ l'è biànca (cun un 15,8% 'd ispànic), al 12,9% l'è négra, al 4,6% aśiàtica e sōl l'1% l'è uriginària amerìnda. I americàṅ cun di urìgini itagliàni i èṅ cunsintrâ principalmènt in dal stat ad New York (in dua, in dal censimènt dal 2010, al 14,4% di abitànt i daśgnìvan da l'Itâglia).
Ca-i chè i sinquànta stat dal federasiòṅ cun da na banda i an 'd ingrès.
Al sità
La capitàla di Stat Unî l'è la sità ad Washington ch'la cònta 591.833 abitànt e ch'la s cata in dal Distrét ad Culùmbia, in dla còsta èst dal paéś.
I dū stat ch'i gh'àṅ dimóndi sità bèli grandi i èṅ la Califòrgna e al Tèxas cun 4 sità a tèsta in dla clasìfica dal sédas più pupulóśi.
In dal 2008, 'l 83,6% dla gint la vivìva in n'arèa metrupulitàna. Da i an Dumìla a gnir adès, gl'incremènt più grand i gh'èṅ stâ in dal sità dal sud (là i i ciàman Sun Belt, Singi dal Sud), specialmènt in di dintóran ad Dallas, Houston, Phoenix, Miami, Atlanta, e in dla Califòrgna dal sud in generàl.
Pulìtica
I Stat Unî i gh'aṅ un sistéma bipartìtic ch'al garantìs l'alternànsa a 'l putér di dū partî 'd adès: al Partî Demucràtic Americàṅ (Democratic National Committee) ad sèntar-sinìstra (prugresìsta) e al Partî Republicàṅ Americàṅ (Republican National Committee o anca GOP, Grand Old Party) ad sèntar-dèstra (cunservadōr). In Amerìca i i ciàman anc Liberals (quéi ad sinìstra) e Conservatives (quéi ad dèstra) o The Left Wing e The Right Wing.
Cuntrariamènt a quél ch'a sucèd in Itâglia, in di Stat Unî i aṅ dâ al blu a la sinìstra e al rós a la dèstra.
Dòp òt an ad guèran cunservadōr ad George W. Bush, in di elesiòṅ presidesiài dal 2008 i Americaṅ i an śvultâ da cl'atra banda, vutànd p'r al candidàt demucràtic Barack Obama còntra al senadōr republicàṅ John McCain e la sò secónda, la casadóra e guvernadóra dl'Alaska Sarah Palin.
In particulàr, dimóndi impurtànti i ènan stadi al vinsìti in di stat da sèmpar ciàṿ dla Flòrida e ad 'l Ohio. In Amerìca cal stat chè i al ciàman bellwether state. Al tèrmin al s riferìs a la tradisiòṅ mediuevàla ad métar un campanàs atàc a 'l còl 'd un muntòṅ castrâ par far capìr in antìsip quand al branc ad péguri 'l è drē a rivàr prima ch'al ś véda. Difàti a s sà quél ch'al và a gnir guardànd quél ch'a sucèd là parchè in dla stòria sōl dū vòlti chi à vins in Ohio 'l à pò pardû gl'elesiòṅ.
Obama, prim óm négar dal sò paéś a dvintàr presidènt, pò al gh l'à fata anc a tōr via la Virgìgna da 'l maṅ di republicàṅ ch'i l'ìvan tgnuda strica par 44 an. Śuntànd i sò 13 vōt a i 27 dla Flòrida, a i 20 d'l Ohio e a tut chi àtar, Obama 'l à muciâ sù 365 grand eletōr còntra i sōl 173 dal sò cumpetidór.
Obama, nâ a Honolulu in dal 1961 ma al gh'à di urìgini dal Kenia e 'l éra stâ al senadōr ad 'l Illinois, 'l iva batû a 'l primàri dal sò partî la mujér dal vèć presidènt Bill Clinton, Hillary Rodham Clinton. Dvintâ al 44eśum presidènt di Stat Unî cun al mòt «Yes, we can!» («Sè, a psém!»), Obama al l'à pò sarnìda cuma segretàri ad stat (al nòstar minìstar par 'l èstar).
Bermuda (Regno Unito) Canada Groenlandia (Danimarca) Messico Saint-Pierre e Miquelon (Francia) Stati Uniti)
Belize Costa Rica El Salvador Guatemala Honduras Nicaragua Panama
Antigua e Barbuda Antille olandesi (Paesi Bassi) Aruba Bahamas Barbados Isole Cayman (Regno Unito) Isole Vergini americane (Stati Uniti) Isole Vergini britanniche (Regno Unito) Cuba Dominica Giamaica Grenada Guadalupa (Francia) Haiti Martinica (Francia) Montserrat (Regno Unito) Porto Rico (Stati Uniti) Repubblica Dominicana Saint-Barthélemy (Francia) Saint Kitts e Nevis Saint-Martin (Francia) Saint Vincent e Grenadine Saint Lucia Trinidad e Tobago Turks e Caicos (Regno Unito)
Argentina Bolivia Brasile Cile Colombia Ecuador Isole Falkland (Regno Unito) Georgia del Sud e isole Sandwich meridionali (Regno Unito) Guyana Guyana francese (Francia) Paraguay Perù Suriname Uruguay Venezuela


text:
Massimo Calearo
Massimo Calearo Ciman, cgnusû méj cuma Massimo Calearo (Vicénsa, 23 ad Nuvémbar dal 1955), 'l è un pulìtic itagliàṅ e imprendidōr vènet, elèt a la Cambra di Deputâ p'r al Partî Demucràtic in dal 2008.
Biugrafìa
Calearo, laureâ in Ecunumìa e Cumèrs, fin da śóvan 'l à tgnû a drē a l'aśiénda misa sù da i sò genitōr in dal 1957, purtànd-la avànti e dvintànd presidènt dal grup Calearo che, al dè 'd incō, 'l à muciâ sù tarśènt lavuradōr a gnir a 'dès a 'l incìrca.
Da 'l Maǵ dal 2003 a 'l Avrìl dal 2008 'l è stâ presidènt dl'asuciasiòṅ di industriài ad Vicénsa (la sò sità) dòp èsar stâ presidènt in secónda in di dū an prima. 'L à anc fat al presidènt ad Federmeccanica, la federasiòṅ dal fàbrichi metalmecànichi, al cunsiliér par la Banca 'd Itàglia ad Vicénsa, al presidènt 'd Unicredit dal sò bandi e al cunsiliér 'd aministrasiòṅ dl’Athesis ad Veróna, aśiénda ch'la fà gnir fóra i giurnài Il Giornale di Vicenza, L'Arena e Brescia Oggi.
Deputâ PD, Api, MRN
In dal Mars dal 2008, Walter Veltroni, segretàri dal Partî Demucràtic al al sarnìs, cap dla lista, par la circuscrisiòṅ "Vènet 1" par la Cambra di Deputâ e lì lò al vèṅ elèt, dvintànd mémbar dla Cumisiòṅ p'r i lavōr prudutìṿ, al cumèrs e al turìśum.
In dal Nuvémbar dal 2009, dòp che Pierluigi Bersani 'l iva vins al primàri dal Partî Demucràtic, al al mòla lè[1] dgénd ad n èsar mai stâ ad sinìstra[2].
In séguit al dà vita a 'l muvimènt pulìtic Alleanza per l'Italia insiém a Francesco Rutelli, Bruno Tabacci, Linda Lanzillotta, Lorenzo Dellai, Gianni Vernetti ma pò al s in và al 28 ad Setémbar dal 2010.
Insém a i deputâ Marco Reguzzoni (dla Lega Nord) e Santo Versace (dal Pòpul dla libertà) al dà vita a la léǵ cgnusùda cuma Reguzzoni-Versace-Calearo[3] in apòǵ a 'l Made in Italy.
Al 9 ad Dicémbar dal 2010, cun al davśinàr-as dla vutasiòṅ par mandàr a cà Silvio Berlusconi da cap dal guèraṅ, al mét in pē al Muvimènt di Respunsàbii Nasiunài insém a Bruno Cesario e Domenico Scilipoti[4]. Sinc dè dòp al vóta còntra la musiòṅ ch'la 'l vliva tiràr via da presidènt dal cunsìli, dand na maṅ par lasàr-al al sò pòst.
Al 5 ad Maǵ dal 2011 Silvio Berlusconi 'l al sarnìs cuma cunsiliér p'r al cumèrs a 'l èstar[5].
Pulèmichi
Al giōran 30 ad Mars dal 2012 in n'intervìsta a la ràddio al diś che lò in Parlamènt al n gh và praticamènt piò e ch'al stipéndi par la sò carga al gh sarvìs sōl par pagàr-'s al mutṿo da 12.000 euro a 'l méś[6]. E incóra «A stag a cà a far 'l imprenditōr invéci 'd andàr a schisàr un butòṅ, al n sarvìs a gnint, mè a pèns ch'a n gh andarò piò da chè a la fiṅ dla legiśladùra. Al m stèla andàr a la cambra sōl par schisàr un butòṅ. Dimét'r-um? No parchè a 'l mè pòst al gnarév òṅ dal PD dimóndi ad sinìstra, 'n amìg ad Castro». Sèmpar lè al dà adòs a i fnòć dgénd 'd èsar daśgustâ da 'n baś fra dū parsòni dal sés cumpàgn parchè lò 'l è na parsòna nurmàla ch'a gh piàś al dóni. Walter Veltroni al gh rispónd in pùblic cuntànd-al cuma „na parsòna ch'la fà scarésa“[7].
Culegamènt estéran
Nòti
- ↑ Calearo al mòla al PD unita.it, 6 ad Nuvémbar dal 2009
- ↑ Calearo 'l è drē a dimét'r-as da 'l PD "Partî a sinìstra, a m in vag" repubblica.it, 5 ad Nuvémbar dal 2009
- ↑ Cun la "Reguzzoni-Versace-Calearo" al Made in Italy al dvénta léǵ
- ↑ Scilipoti, Calearo e Cesario insém ma divìś giornale.it, 9 ad Dicémbar dal 2010
- ↑ Guèran, nóṿ segretàri nóṿ, Berlusconi al prèmia i Respunsàbii ilfattoquotidiano.it, 5 ad Maǵ dal 2011
- ↑ In Parlamènt a n gh vag minga ma cun al stipéndi a m pag al mutṿo corriere.it, 30 ad Mars dal 2012
- ↑ Turménta còntra Calearo in dal Twitter, l'arlìa di dirigènt dal PD corriere.it, 31 ad Mars dal 2012


text:
Marseja
Marsèja (Marseille in frances, Marselha in pruenzal, Massalía in grech, Massilia in latin, Marsiglia in italian; in ingles anca Marseilles; Massilien in tudesch; Marselye in arpitan) a l'è una cità de la Francia, el caplögh de la regiun Pruenza-Alp-Costa Azüra e del dipartiment Buch del Rodan.
La gh'ha püssee de 800.000 abitant (un miliun e mez se cuntum tüta l'area metropulitana) e a l'è la terza aglumeraziun de la Franca, dopu de Paris e de Liun. L'è séde de prefetüra.
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sindich a l'è el Jean-Claude Gaudin (del 1995).
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Marseja a l'è gemelada cun:
- Abidjan, Costa d'Avori
- Amburgh, Germania
- Anversa, Belgi
- Copenaghen, Danimarca
- Dakar, Senegal
- Danzica, Pulonia
- El Piree, Grecia
- Erevan, Armenia
- Genuva, Italia
- Glasgow, Regn Ünì
- Haifa, Israel
- Khemisset, Maroch
- Kobe, Giapun
- Marrakech, Maroch
- Udessa, Ücraina
- Shangai, Cina


text:
Hausen
Hausen el pöl vìga chèsti significàcc:
- Hausen am Bussen: cümü todèsch del circondàre de Alb-Donau, stat federàl del Baden-Württemberg
- Hausen am Tann: cümü todèsch del circondàre de Zollernalbkreis, stat federàl del Baden-Württemberg
- Hausen ob Verena: cümü todèsch del circondàre de Tuttlingen, stat federàl del Baden-Württemberg
- Hausen im Wiesental: cümü todèsch del circondàre de Lörrach, stat federàl del Baden-Württemberg
- Hausen (Miltenberg), cümü todèsch del circondàre de Miltenberg, stat federàl de la Baviera
- Hausen (Kelheim), cümü todèsch del circondàre de Kelheim , stat federàl de la Baviera
- Hausen (Forchheim), cümü todèsch del circondàre de Forchheim , stat federàl de la Baviera
- Hausen (Rhön-Grabfeld), cümü todèsch del circondàre de Rhön-Grabfeld, stat federàl de la Baviera
- Hausen bei Würzburg, cümü todèsch del circondàre de Würzburg, stat federàl de la Baviera
- Hausen (Eichsfeld): , cümü todèsch del circondàre de Eichsfeld, stat federàl de la Türingia
- Hausen bei Brugg, cümü svìser del Canton Argovia.


text:
Charlotte
Charlotte (a s lèś /ˈʃɑrlət/ in Ingléś) l'è na sità di Stat Unî ad 751.087 abitànt ch'la s cata in dal stat dla Carolìna dal Nòrd, in dla cuntèa ad Mecklenburg. I prim abitànt i èṅ vgnû a stablìr-as chè da l'Europa in dal 1750.
La gh'à na superfìsi ad 629 km² e al sìndic 'l è al demucràtic Anthony Foxx. La sò sità śmèla in Frància l'è Limoges.
In dla sità, ch'la fà part dla regiòṅ dal Piedmont, a s tira avànti prinsipalmènt faghénd di cumèrs e tgnénd a drē a i lavōr finansiàri (secónd sèntar p'r impurtànsa dal paéś dòp New York).
Persunàǵ ligâ a Charlotte
- Berlinda Tolbert, atōra
- Chyler Leigh, atōra


text:
Katja Kipping
La Katja Kipping (nassüda a Dresda 'l 18 de Sgenee de'l 1978) a l'è una pulitega tudesca. De'l 2003 a l'è vize-presidenta de'l Linkspartei.PDS, un partii pulitegh tudesch, che de'l 2007 'l se ciama Die Linke.
Vida e Mestee[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Despö avè ciapaa la matüra in de'l 1996 a'l Ginasi Annen de Dresda, a l'ha faa per un an 'l mestee de vuluntaria suziala in Rüssia. Pö l'ha ciapaa un diploma in Slavistega, Americanistega e Legg a l'üniversidaa technega de Dresda (TU Dresden); e per finì l'ha tolt anch un Master's a la medema üniversidaa.
El Partii[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Katja Kipping, finn del prenzipi del so stüdi üniversitari l'è stada part de l'inscí ciamaa Protestbüro (Büro de Prutesta) de l'Üniversidaa Technega de Dresda e l'è un member del PDS del 1998. Del Lüj del 2003 l'è depütada del PDS per i quistiun suciaj. L'è vüna de quij che l#è semper stada in faùr d'un patii ünegh de tüta la senistra tudesca. Pö, del Giügn del 2007, l'è depütada del Partii Die Linke.
Üfizzi Püblegh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Del dezember 2004 finn a l'avril 2008 la Katja Kipping l'è stada spokesperson del Netzwerk Grundeinkommen (Red per la paga minema), pö però l'ha desmetüü de fà chel mestee li inscí de crüzziass de la revista Prager Frühling. Insema a la Caren Lay e a la Julia Bonk la partuca ai fundatur del muiment Emanzipatorische Linke (Senistra emazipada).
In del Dezember 2007, insema ad olter depütaa del partii Die Linke, l'è entrada in de l'urganizzaziun Rote Hilfe (Jüd Russ - un urganizzaziun cumpagna del Soccorso Rosso)
Pübligaziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Christine Buchholz u. Katja Kipping (Hrsg.): G8 - Gipfel der Ungerechtigkeit. VSA, 2006. ISBN 3-89965-200-2.
- Ausverkauf der Politik – Für einen demokratischen Aufbruch. Econ, 2009. ISBN 978-3430200790.
Ligam in sü la Red[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Website von Katja Kipping
- Biografie beim Deutschen Bundestag
- Lebenslauf bei der Linkspartei
- Seite auf Abgeordnetenwatch.de
- Strebe lieber ungewöhnlich (Süddeutsche Zeitung vom 4. November 2005)
- Videosteckbrief Katja Kipping (Der Stern)
- Redebeiträge von Katja Kipping im Deutschen Bundestag (Videos)


text:
Chenopodioideae
Le Chenopodioideae i è 'na sotafamìa de le Amaranthaceae, cunsideràda 'nfìna a mìa tacc agn fà come 'na famìa (Chenopodiaceae) e reclasificàda che l'è mìa tat come rezültàt de stüde genétich, che i g'ha dimustràt che l'è monofilética co le ótre sotafamìe de le Amaranthaceae.
El sistéma de clasificasiù del Cronquist el ghe asègna amò 'l ranch de famìa.
De le Chenopodiodeae fa part 1400 spéci repartìde endèn sentenér de zèner biològich.
I è perlopiö piànte erbàcee (föra che 'n quach arbùsto e 'na quach rampicànte), i è bastànsa comùni en töte le regiù del pianéta.
Le fòie i è sèmpe, alternàde (endèna quach spéci le mànca del töt). L'òrlo de la fòia l'è 'ntréch.
I fiùr i è pesègn, reünìcc en enfiurescènse, ermafrudìcc e unisesuài.
Divèrse spéci le acùmula sal endèi sò tesùti e vergöne le làsa nà sostànse salìne sö le fòie. Le ezebés fotosìntezi de tipo CAM e de tìpo C4.
Area de distribusiù: Zòne de la còsta del mar de le regiù del mediteràneo e lagùne
Formula fiuràla: P1-5 A1-5 G1 Supero
Zèner[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sinònim botànich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Dysphaniaceae[1]


text:
Apocynaceae
Le Apocynaceae (Juss., 1789) i è 'na famìa botànica che töl dét àlber, boscài, piànte erbùze e lianùze. La magiurànsa dele piànte de chèsta famìa i è uriginàrie de la fàsa tropicàla e subtropicàla e divèrse spéci i è piànte de grànde dimensiù che crès endèle forèste tropicài. Se tróa pò a 'na quach spéce perèni 'ndi pòscc temperàcc. Chèste piànte le g'ha 'na lìnfa latiginùza che de spès l'è vilinùza se se la mànda zó.
De chèsta famìa farès part de piö de 5000 spéci, dividìde 'n 402 zèner[1]. La famìa de le Asclepiadaceae, che 'na ólta l'ìa cunsideràda 'ndependenta, adès la fà part de le Apocynaceae.
L'è dividìda en sich sotafamìe:
- Rauvolfioideae, 980 spéci en 42 zèner.
- Apocynoideae, 860 spéci en 77 zèner.
- Periplocoideae, 180 spéci en 31 zèner.
- Secamonoideae, 170 spéci en 9 zèner.
- Asclepiadoideae, 2365 spéci en 214 zèner.
Le ölteme trè sotafamìe le fàa part de le Asclepiadaceae.
'Ntra le spéci piö cunusìde in Lumbardia gh'è:
- 'l oleàndro e 'l gelsumì fals, dò spéci mia del pòst, ma che i è cultiàde tat e 'ndepertöt,
- la Vinca major pò a chèsta öna piànta mia lumbàrda che la crès depersòcönt in di parch, in di giardì, in di pracc e 'n banda a i séze,
- la pervìnca che l'è 'n boscài bas che la crès in di bósch.


text:
Capiagh e Intimian
Capiagh e Intimian (in Italian: Capiago Intimiano) l'è on comun de la Provincia de Còmm con 5 656 abitant (dato del Dicember 2013[1]), 'na süperfis de 5,7 km² e 'na densità de 992 ab./km². L'è nassuu intel 1928 de l'union di comun de Capiagh e Intimian, ai quai se gionta ona frazion, Olmeda. El nòmm de Capiagh el vegn de Cà dij Piagh, perchè el sitt l'era nassuu comè on ospedal.
La division tra Capiagh e Intimian la gh'ha di radis stòregh: el primm l'era de la part de l'Imperi, l'alter inveci l'era on leaa de Milan. Per quest a Capiagh (indove el gh'è anca l'òrghen pussee vegg d'Euròpa) el rit religios l'è quell roman, menter a Intimian el ritt l'è ambrosian. Tra l'alter, a Intimian l'è nassuu vun di pussee important arcivescov milanes del Medioev, l'Aribert.
Capiagh e Intimian l'è gemelaa cont el comun ungares de Buják.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Capiagh e Intimian l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Largäntän
Largäntän (nam calöfik: Republik Largäntänik ü República Argentina) binon län lä dil sulüdik Sulüda-Merop. Binon ma sürfat län balid Sulüda-Meropa ä jölid vola. Ätegon km² 2.766.890 vü belem: Andes vesüdo e Latlantean sulüdik lofüdo e sulüdo. Miedon nolüdo Paragvayäni e Boliväni, nolüda-lofüdo Brasiläni e Luruguyäni, e vesüdo Ciläni. Largäntän vilon gitäti topäda nisulas: Falkland (ü Malvinas), ed i nisul: South Georgia sa nisuls di Sandwich sulüdik. Vilon i dili Tarkopa i fa Cilän e Greta-Britän pavilöli.


text:
Tain
Tain (nom ufizial in italian: Taino) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 3 748 abitant (dato del Dicember 2013[1]), 'na süperfis de 7 km² e 'na densità de 535 ab./km².
El paes a l'è circondaa di comun de Sest e Angera. Inoltra el gh'ha ona frazion, ciamada Chej.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Tain l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Massin
Massin (nom ufizial in italian: Massino Visconti) a l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de 1 093 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 6,7 km² e ona densità de popolaziun de 163 ab./km².
El paes, che l'è sitüaa al cunfin cun la Pruvincia de Verbania. L'è tacaa ai cumün de Armagn, Bruvel-Carpugnin (VB), Lesa, Nebiün.
L'è cunsideraa el lögh de urigin de la fameja Viscunt, che ghe han custrüii un castel.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Massin l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
San Pio da Pietrelcina
Sant Pio da Pietrelcina, piö cognusìt col nòm de Padre Pio da Pietrelcina (Pietrelcina, 'n pruìnsa de Beneènt, ol 25 de mas del 1887 - San Giovanni Rotondo, 'n pruìnsa de Fògia, ol 23 de setèmber del 1968) l'è stacc ü frà del ùrden di Capüsì Minùr e ü prét, l'è veneràt cóme sant da la Céza Catòlega e la sò fèsta l'è 'l 23 de Setèmber.
Cuntegnüü
De s-cèt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol sò nòm de batézem l'éra Francesco Forgione, scèt de Grazio Mario Forgione e de Maria Giussepa di Nunzio che 'l l'à ciamàt Francèsch, dezà l'éra devòta al San Francèsch d'Asìzi. S-cèt de öna pòera famèa de lauradùr e de emigràncc, ol pàder l'è 'ndàcc a laurà 'n di Stacc Ünìcc in del 1898 e 'n Argentina 'n del 1910 per pagàga i stöde, l'éra 'l quart de òt isc-ècc, trì fradelì però i è mórcc de picinì e di sich che i è restàcc l'ìa 'l segónt de fati 'l èra nasìt dòpo 'l fradèl Michél e prìma di sorèle Felicita, Pellegrina e Grazia. Pò 'l Padre Pio de s-cèt l'éra mia 'n salüt e sèmper malàt, ma 'l gh'éra zamò 'n del có 'l pensèr de 'ndà frà ede quando l'éra cognusìt ü frà del convènt de Morcone, a 30 km de Pietrelcina, ciamàt Frà Camilo che ògne tat 'l pasàa a la sò cà a sircà sö. Sémper de s-cèt l'à tacàt a patì per i cosidècc incóntr col demòne che i 'l l'à piö bandunàt per töta la sò éta e i è tancc i amìs e i conoscèncc che i à testimoniàt de il vèst e piö de öna ólta a combàt con chèla che la sömeàa adóma la sò ómbréa.
'l tàca la éta de frà[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol 6 de zenér del 1903, a 16 agn, l'è stài ciapàt in del convènt de Morcone cóme noése e 'l maèstr di noése 'l éra 'l pàder Tommaso da Monte Sant'Angelo che 'l padre Pío 'l regordàa ès impó bachetù, ma bù de cör, dispunìbel e pié de carità co i noése. La éta di noése l'éra pròpe gràma, töta digiunà e mortificasiù che i lasàa 'l sègn söl caràter e söl ispéret di noése per ötài a fàga capì se la sò vocasiù l'éra bùna o méno e l'è stàcc pròpe in chèl an ché che i malàgn del Padre Pio i è cresìcc e i 'l l'à laserà piö 'n pàce 'nfìna a la sò mórt. Ol maèstr di noése l'à testimoniàt che 'l Padre Pío l'è sèmper istàcc ü noése ezemplàr, prónt a rispetà la régola, che l'à mai dai del trebülà e gh'à mai stai de bizògn de uzàga dré. Ol 22 de zenér del 1904, apéna finìt ol sò noesiàt, l'à ciapàt i vócc pro tempore e trì dé dòpo, ol 22 de zenér del istès an, l'è 'ndacc a stà e a stödià 'n del convènt de Sant'Elia; l'è pròpe 'n chèsto convènt che 'l Padre Pio 'l próa per la prima ólta la bilocasiù, cioè a stà 'n dù pòst dièrs e de luntà tra de lur in del istès momènt, de fati 'l se tróa 'n del convènt de Sant Elia, ma l'è ach a Üdin, 'ndóe 'l vèt la Giovanna Rizzani, che la sarà 'n fütür öna sò s-cèta spiritüàl, 'ntàt che l'è dré a nas.
Ol 27 de zenér del 1907 l'à fai la sò prefesiù de féde e sèmper in del 1907 l'vé trasferìt in del convènt de Serracapriola che l'è a 15 Km del mar, 'ndóe però l'istàa mia bé, tat che i sò superiùr i 'l l'à mandàt indrè a la sò cà a Pietrelcina per vèt se l'ària de cà la pödìa fàga bé e pròpe in chi dé lé la zèt del sò paìs l'à tacàt a domandàga di consèi e lü l'à ciapàt a ocüpàs di ànime de la zét. in del 1908 'l tùrna a stà 'n convènt, però sta ólta 'n chèl de Montefusco e 'n del Noèmber 'l ciàpa i vócc minùr e 'l subdiaconàt e la và 'nàcc in de la sò éta fàcia de pregà e de stödià.
L'à ciapàt i vócc solèn e l'è stai consacràt prét ol 10 de agóst del 1910 in de la catedràl de Beneènt, ma per i sò malàgn l'è turnàt a stà 'n de la sò cà 'nfìna al 1916 quando 'l vé mandàt in del convènt de San Giovanni Rotondo.
I stìgmate[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gh'è mia döbe che 'l laùr che piö de töcc l'à rendìt famùs in del mónt ol Padre Pio i è stàce i stìgmate, ciamaàde pasiunàrie, dezà che i ghe sömèa a chèle de la Pasiù de Nòst Signùr: tài in di mà, in di pé, in di còste e 'n de la spàla, dolorùze e mia vizìbel dal 1911 al 1918 e vizìbel dal 1918 e per ol rèst de la sò éta. Ol sò sànch 'l profömàa de fiùr, udùr che l'è ligàt a la Santità. Che 'l Padre Pio 'l gh'éra i stìgmate i è egnìcc a saìl a la svèlta töcc e isé melér de persùne i 'ndàa a San Giovanni Rotondo per vèdele, per bazà i sò mà, per fas confesà de lü e per iscoltà i sò Mèse L'è stacc ol prim prét che l'à riceìt i stìgmate.
San Giovanni Rotondo[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol Padre Pio l'è stài mandàt a San Giovanni Rotondo in del 1916, ma l'è partìt l'àn dòpo per la Prìma Guèra Mondiàl e l'à servìt in del "Corpo Medico Italiano" in del 1917 - 1918; finìda la guèra l'è turnàt al convènt de San Giovanni Rotondo, 'ndóe 'l resterà per ol rèst de la sò éta e pròpe in del 1918 i sò stigmate i è dientàde vizìbel a töcc e i à fai dientà famùs e congnusìt ol Padre Pio. La Santa Sede l'à però ölìt èdega ciàr e l'à mandàt a 'nvestigà ol Pàder Agostino Gemelli, ü francescà, dutùr e fondatùr de la la Üniersità Catòlega de Milà, amìs del Papa Pio XI, ma suradetöt consideràt ü lüminàre de la psicologìa sperimentàl. Ol Pàder Gemelli, dòpo i facc i sò stöde, l'è turnàt da San Giovanni Rotondo co l'ìdea che i stìgmate del Padre Pio i éra de origine neuròtica e 'l l'à püblicàt in d'ü sò artìcol, alùra ol Sant Öfése 'l s'è fài fórt de chèsta opiniù e l'à stabilìt che i tài in di mà, in di pé, in di còste e 'n de la spàla i gh'éra negóta de suranormàl. In di agn che i è egnìcc gh'è stacc amò trì decrécc e 'l öltem de chès-ce l'è stàcc ol piö dür de töcc, dezà che l'à proibìt de 'ndà a troà 'l Padre Pio e l'à ordinàt de ìga negóta a che fà con lü, gnà de scrìega di lètere, tat che 'l Padre Pio l'à pasàt dés agn desperlü, tra 'l 1923 e 'l 1933, seràt dét in de la sò celetìna 'n del convènt de luntà de töt e de töcc.
Ol Padre Pio l'à sèmper invidàt i fedéli a pregà e in di agn de la Segónda Guèra Mondiàl i è nasìcc i Grupi de Preghiera del Padre Pio, che pò i s'è moltiplicàcc in töta italia e 'n del mónt tat che a la sò mórt in del 1968 i éra dientàcc 726 con 68.000 persùne, 'n del 1976 i éra riàcc a 1.400 con 150.000 persùne e 'n del 2011 i è riàacc a 2580 adóma 'n del teritòre de la Repüblica Italiana, piö 744 in gir per 59 paìs in del mónt.
Ol 9 de zenèr del 1940 l'à tacàt a fà sö co i sólcc che ghe mandàa al zét de töt ol mónt ol gran ospedàl ciamàt Casa Sollievo della Sofferenza, opedàl inaügüràt ol 5 de Mas del 1956 e benedèt dal cardinàl Lercaro che l'à lezìt ü discórs ispiràt dal Papa Pio XII. L'ospedàl l'è stài fai sö co l'ìdea de cürà i malàcc in del còrp, ma ach i malàcc in del ispéret; la féde e la scènsa, la mìstega e la medezìna, töte 'nsèma per ötà la persùna 'ntrèga del malàt fàcia de còrp e de ànima.
Beatificasiù e canonizàsiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Zamò 'n del 1969 l'è partìt 'l iter per rià a la beatificasiù del Padre Pio, ma l'è stacc ü laurà lónch e malfà, dezà che i è stacc ascoltàcc tace e tace testimòne, isé tacc de tirà 'nsèma 104 lìber de testimoniànse e de docümèncc e dezà che i nemìs del Padre Pio i s'è dai de fà per fermà 'l procès de beatificasiù. In del 1979 töcc i docümèncc i è stài mandàcc al Papa e 'l procès de beatificasiù l'è partìt ol 29 de noèmber del 1979 col nihil obstat.
Ol 20 mars del 1983 l'è partìt ol procès diocesà per la sò canonizasiù, isé 'l 21 de zenér del 1990 l'è stài proclamàt veneràbel, l'è stài beatificàt ol 2 de mas del 1999 e canunizàt sèmper dal Papa Gioàn Pol II ol 16 de Zögn del 2002 col nòm de "San Pio da Pietrelcina".


text:
Ailanthus altissima
Ol Ailanthus altissima specie de la faméa di Simaroubaceae, lè öna pianta de sólèt mia piö ólta de 20 - 25 mèter, che la é da l'Cina e l' crès uramai selvàdega suèrtöt in di sità e 'n di periferée.
Cuntegnüü
Fòie[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lónghe fina a 70 ghèi, i è facie da dò file de - 14 foiuline piö ön ótra foiulina 'n pónta.
I foiuline i è lónghe 6 - 8 ghèi, i gh'à öna bèla pónta gösa, strècia e lónga; al picanèl 'nvéce i è 'mpó piö a öf e i gh'à öna quacch dècc o mèi öna quach capète. Quando i nas i è mia pròpe érde ma i è ach 'mpó mèse róse.
I fòie i ghe sömèa 'mpó a chèle de la Juglans nigra.
Fiùr[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol Ailanthus altissima l'è diòico, cioè 'l gh'à di fiùr dóma maschìi sö öna pianta e di fiùr dóma feminìi sö ön ótra pianta ; gh'è ün Ailanthus masch e ön Ailanthus fómna.
L'infiurescènsa l'è öna panòchia portada 'n sima a i ram, facia da tace fiurelì bianch, che i pröföma o i spösa (a segónda di göscc de chèi che i a usma). I fiorés tra Zögn e Löi.
Fröcc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I fröcc i è di sàmare, che i gh'è sömèa 'mpó a chèle de i Acer, lónghe da 3 a 6 ghèi con ü grè de somésa pròpe 'n del mès.
De tègn d'öcc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Ailanthus l'è considerada öna spécie pericolusa e 'nvasiva, desà che la crès, despertöt e a la svèlta, fina a 2 méter l'an. De spès se la èt crès in di mür, 'n banda a i arnèle (marciapé) e 'nfina 'n banda a i binare del tréno. Isè la ghe ria a faga la guèra a i spéce di nòste bande e a ciapàn ol pòst.


text:
Budweiser
Budweiser l'è una bira lager americana in urigin prudota in de la citaa de Saint Louis, Missouri da la sucietà Anheuser-Busch Company.
L'è una bira poch curpusa, cun la particularità de vess prudota cunt una percentüal bela alta de ris. La prudüziun de questa bira l'è stada cumenzada giamò in del 1876. Ul nom el fa riferiment a la cità buema de Budvar (Budweis in tudesch), famusa per la sua produzion de bira, ciapada cume riferiment da la Anheuser-Busch, dal 2008 sa ciama Anheuser-Busch InBev.


text:
Neil Armstrong
Neil Alden Armstrong (Wapakoneta, 5 'd agòst dal 1930 - Cincinnati, 25 'd agòst dal 2012) 'l è stâ 'n inśgnēr e astrunàuta americàṅ dla NASA, al prim óm a métar pē e a giràr in sla Luna, al 21 ad lüi dal 1969, durànt la misiòṅ d'l Apollo 11 insém a i sò cumpàgn Michael Collins e Buzz Aldrin.
Dòp èsar andâ in pensiòṅ, Armstrong al s è mis a insgnàr inśgnerìa a l'università a Cincinnati in dal stat d'l Ohio. 'L à fat part dal cumisiòṅ misi in pē p'r indagàr in si asidènt d'l Apollo 13 dal 1970 e dal Space Shuttle Challenger dal 1986.
Al 13 'd Agóst dal 1969 al presidènt di Stat Unî, Richard Nixon, al gh'à dâ la mdaja presidensiàla par la libertà.
'L è mòrt a 82 an par di prubléma a 'l cōr dòp n'uperasiòṅ.


text:
Rouen
Rouen (inscì anca in Frances e Normann; Ruan in spagnoeu; Ruão in portoghes; Roano in italian storigh; Rouaan in olandes storigh; Rotomagus in latin; PatόuaYoϛ/Ratómagos in grech antigh) l'è ona città de la Francia del nord. La gh'ha ona popolazion de 111 553 abitant (dato del ginee 2011 [1]).
L'è voeuna di pocch città a 'vèggh la Legion d'Onor. L'è sede de on'arcidiocesi, e 'l sò vescov l'è 'l primatt de Normandia.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Rouen la se troeuva in de l'Alta Normandia (dipartiment de la Senna Marittima), de la qual l'è anca el capploeugh.
L'è traversada de la Senna e de alter trii cors d'aqua, cioè l'Aubette, el Robec e 'l Cailly.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
On primm sitt el s'è sviluppaa ai temp di Celta, e l'era la capital di Veliocass, on popol celtigh che 'l gh'eva on territori che 'l se spantegava per tutta la vall de la Senna, de Caudebec-en-Caux fina a Pontoise. La città vera e proppia l'è stada fada in sù la riva de destra de la Senna ai temp de l'August, e l'è vegnuda la segonda città pussee importanta de la Gallia dopo de Lugdunum (cioè Lion).
In del III secol la città l'ha vist on fort svilupp: se sa che 'l gh'era on anfiteater e di termi bei grand. A la fin del secol hinn scominciaa i invasion barbarigh e l'è saltaa foeura el primm vescov, el San Vitrisc.
El quattordes de magg del 841 Rouen l'è stada brusada di Vichingh (come la dis ona croniga del temp). I Vichingh hinn tornaa anca duu ann dopo; in del 911, dopo el trattaa de pas tra el Rollon e 'l re frances Carlo III, i Vichingh n'hann faa la capital del noeuv ducaa de Normandia.
In del 949 Rouen l'è stada sediada di Frances, ma el duca Riccard I (el Senza Paura) l'è riessii a batt i nemis.
Ai temp del duca Guglielm el Conquistador (anca re d'Inghilterra) la capital del ducaa l'è stada spostada a Caen. Intant Rouen l'era vegnuda on port bell important per i contatt con la region de Paris, oltra che on mercaa de s'ciav. El 26 de genar del 1096 i Giudee de Rouen (la comunità giudea pussee granda a nord de la Loira) hinn staa massacraa.
Anca dopo la conquista de l'Inghilterra, i duca de Normandia hinn staa despess a Rouen; l'è chì che l'è conservaa el coeur de Riccard I d'Inghilterra (ciamaa el Coeur de Leon).
In del 1150 Rouen l'ha ottegnuu el status de comun: l'era governada de on grupp de cent personn, e i sò abitant eren reggruppaa in corporazion de mestee. De Rouen el passava la saa per Paris e 'l vin per l'Inghilterra.
In del 1200 tacchen sù i lavorà per fà sù de noeuv la cattedral de Rouen, che l'era stada brusada.
In del 1203 Rouen l'è stada occupada di Frances (che hann costruii on noeuv castell, dopo d'avè traa giò quell vegg); la città però l'ha conservaa i sò libertà comunai, almanch fina al temp de Filipp el Bell, che trai alter robb l'ha faa scascià via on'altra voeulta i Giudee de Rouen.
I Ingles hinn tornaa in Normandia ai temp de la Guerra di Cent Ann: e defatt l'è staa chichinscì che l'è stada brusada viva la Giovanna d'Arch, el trenta de magg del 1431. La città però l'è tornada francesa vers la fin de la guerra, in del 1449.
Duranta el Renassiment Rouen l'ha conossuu on certo splendor coltural e economigh: per esempi, l'è vegnuda el port frances pussee important per el commerz cont el Brasil.
Intorna al 1530, on terz de la popolazion la vegn protestanta (ugonotta, cioè calvinista): la tension la cress semper pussee e la s'cioppa intorna al 1560; in del 1562 i Protestant ciappen el podè de la città. I Cattoligh hann sediaa Rouen, e i sò governant allora gh'hann domandaa aiutt ai Ingles, che hinn rivaa. A bon cunt, i Cattoligh hinn riessii a conquistà la città istess. In del 1591 el re Enrigh IV l'ha faa trà giò el castell, col lassà in pee domà ona torr.
De 'sto moment, Rouen l'è andada 'dree a la storia del rest de la Francia. In del 1870 l'è stada occupada di Prussian, menter ai temp de la Prima Guerra Mondial l'è servida 'me base di Ingles. I todesch l'hann occupada el noeuv de giugn del 1940 e s'hinn andaa via el trenta de agost del 1944.
Gent nassuda a Rouen[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Pierre Corneille, omm de spettacol.
- Gustave Flaubert, scrittor.
- Théodore Géricault, pittor.
- François Hollande, politigh e president frances.
- David Trezeguet, giugador de ballon.


text:
Nücli (física)
Ul nücli a l'è ul sciröö de l'àtum, ul sítt induè la sa tröva menemàn tüta la sò màssa in d'un spazzi fisc piscín.
Ul nücli a l'è furmaa da partisèj ciamaa bariún, generalmeent prutún e neütrún; i neütrún a inn de sòlit püssee dii prutún, föra ca in dii àtum püssee lingeer, induè a inn l'istèss nümer upüür de mègn, cumè in de l'idrògen (l'isòtup püssee frequeent, ul pròzzi, al g'à nanca un neütrún).
Ul nümer de prutún a l'è impurtaant per definí l'àtum e dí l'elemeent chímich c'al ga curespuunt, e defàtt al sa ciàma nümer atòmich (Z); sa sa cunsídera ul tutaal dii partisèj ca g'inn in del nücli, al vègn fö ul nümer de màssa, c'al cunseent de indentificà i difereent isòtup de l'istèss àtum.
La fòrza ca la tègn insèma i partisèj in del nücli a l'è la fòrza nücleaar fórta.
G'inn dii àtum ca sa dèsfenn per dii prucèss radiuatiif, c'al vöör dí ca spantéghenn eletrún (emissiun beta) upüür nücli de éli-2 (emissiun alfa) a vólta energía.
In de la taula periòdica a gh'inn dii elemeent stàbil e d'ólter mègn stàbil, cunt vida média de frazziun de seguunt. I resun de chii cumpurtameent chí a inn dü:
- cunt püssee ca un àtum a l'è gròss, mègn a l'è stàbil: i àtum de nümer atòmich superiuur al piuump (82) a inn sémper radiuatiif, quii de suta dumè in d'un quaj caas;
- i àtum cunt gròss difereenz de nümer tra prutún e neütrún g'ann tendénza a vèss radiuatiif; per esémpi, sa sa varda l'idrògen, ul pròzzi (H-1) a l'è stàbil, ul deütéri anca, ma gemò ul trízzi al sa desfa, anca se in d'un teemp lünch; ul H-4 a l'è radiuatiif, cunt una vida fisc curta.


text:
Laufen (distret)
El Distret de Laufen o Laufental (en fransés: District de Laufon) l'è giü dei sich distrècc (en todèsch: Bezirke) del Canton Basilea Campagna, en Svìsera. El capolöch aministratìf del distrèt l'è la citadìna de Laufen. Prìma del 1994 el distrèt el fàa part del cantù del Canton Berna. Endèl 1979, i distrècc francòfoni del cantù de Berna i g'ha utignìt de furmà 'n cantù nöf de per lur, chèl del Giüra. El distrèt de Laufen l'ìa alùra restàt come 'n exclave de Berna, enseràt dét entrà 'l Canton Giüra, el Canton Suleta, el Canton Basilea Campagna e la Francia. Endèl 1980, la popolasiù del distrèt la g'ha votàt el referèndum per destacàs del cantù de Berna e tacàs a chèl de Basilea Campagna. Dòpo de 'n perìodo de tranzisiù, l'üniù al contù de Basilea Campagna l'è deentàt efetìf endèl 1994.
Endèl més de Marz 2011 la popolasiù totàl del distrèt l'ìa 18 962 abitàncc, en magiuranza de lengua todèsca.
Südiviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distrèt de Laufen l'è dividìt endèi trédes cümü elencàcc endèla tabèla riportàda ché sóta:
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Un pesce di nome Wanda
Un pesce di nome Wanda (Un pés ad nóm Wanda) 'l è na cumèdia ingléśa e americàna dal 1988 ad Charles Crichton ch'l'è stada misa a 'l 39śum pòst dla clasìfica di sènt fim britànic più bèi dal vintéśum sècul da la British Film Institute. In dal 2000 invéci qvéi d'l American Film Institute i 'l aṅ cunsiderâ una dal sènt cumèdi più bèli ad sèmpar (21śum pòst).
Par cal film chè Kevin Kline, ch'al fà la part 'd Otto West, 'l à ciapâ al Prèmi Òscar cuma atōr minga prutagunìsta. Chi lò in dal film al dascór in itagliàn par far cascàr a i sò pē la Jamie Lee Curtis dgénd di quèi sénsa sèns cuma Benito Mussolini, Fontana di Trevi o Ossobuco alla milanese. A la dmanda dla Curtis se lò al fus 'n itagliàṅ dabòṅ, lò al gh rispónd „Yes, Otto means "eight" in Italian“ (Sè, Otto a vōl dir "òt" in Itagliàṅ). In dla versiòṅ itagliàna dal film, a séguit dal dupiàǵ, chi lò al dascór invéci in spagnōl.
In dal film i recìt'n anc John Cleese e Michael Palin di Monty Python. Cleese, ch'in dal film al fà la part 'd Archie Leach, nóm in cumùn ad Cary Grant, 'l à purtâ a cà 'l Prèmi BAFTA.
Al film 'l à muciâ sù da piò ad ssanta-dū migliòṅ ad dòlar a i butghèṅ. In dal 1996 qvéi dl'Universal Pictures i aṅ mis insém incóra al cast ad cla pelìcula chè, dand vita a Creature selvagge che però 'l è stâ 'n flòp.
Sunt
Lóndra. Al criminàl George Thomason (Tom Georgeson) al mét in pē un piàṅ par rubàr di presiōś insém a 'l sò bras dèstar Ken Pile (Michael Palin), òṅ ch'al vōl bèṅ a 'l bèsti ('l à pardû la tèsta p'r un pés ciamâ Wanda) e ch'al gh'à al difèt ad tartajàr. I gh dànan na maṅ anc la sò amànta Wanda Gershwitz (Jamie Lee Curtis) e al fradèl ad chi lē Otto West, ch'al sà druàr i sćiòp e al pistòli e ch'al s créd 'n inteletuàl p'r avér lèt di lìbar ad Friedrich Nietzsche quànd invéci 'l è sōl un minciòṅ.
Al cólp al và a ségn ma la Wanda e Otto, ch'i èṅ di amànt e minga di fradèi, i vrév'n incastràr George par tgnir-'s incòsa lōr ma quàl là, finî in cal mént'r in parśòṅ, 'l iva fat in tèmp a lugàr la rubarìa da n'atra banda. A difénd'r-al, spitànd al prucès, a gh pénsa 'l avucàt Archie Leach (John Cleese).
George al dà 'l incàrag a Ken ad cupàr na vècia ch'la prév testimuniàr cóntar 'd lò méntar la Wanda la próa a far la daśnumióśa sèg par far-as dir al pòst in du i èṅ stâ purtâ i giujèi. Ma Otto, par via dla sò geluśìa, al manda p'r ària i piàṅ dla Wanda ad purtàr-'s a lèt Archie ma pò al gh la cava listés a far-as dir da Ken al nascundìli, 'l aerupòrt 'd Heathrow.


text:
Falòpp
Falòpp (nom ufizial in italian: Faloppio) l'è on comun de la Provincia de Còmm, in direzion de la Svizzera.
El paes, che 'l gh'ha ona popolazion de 4 560 abitant (dato del Dicember 2013[1]), 'na süperfis de 4,2 km² e 'na densità de 1 086 ab./km². El gh'ha dò frazion: Camnagh e Gaggin.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Falòpp l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
In-Grid
La Ingrid Alberini, in art In-Grid (Guastâla, 11 ad Setémbar dal 1978), l'è na cantànta arśàna ad mùśica dance, cgnusùda specialmènt p'r i sò sucès cantâ in léngua francéśa, in particulàr la canta dal 2002 Tu es foutu (tu m'as promis).
Biugrafìa
Al sò nóm al gh'è stâ dâ in unór dl'atóra śvedéśa Ingrid Bergman da i sò genitōr ch'i gh'ìvan un cìnema.
Dimóndi cgnusùda in dl'Europa da 'l èst, l'à fat al sò debùt a la granda in dal marcâ discugràfic in dal 2002 cun al sìngul Tu es foutu prudót par Larry Pignagnoli e Marco Soncini. Ad cla canta chè a gh'n è na versiòṅ anca in ingléś cun al tìtul ad You Promised Me.
In séguit la fà gnir fóra, p'r al cà discugràfichi EMI e ZYX, al sò prim àlbum ciamâ Rendez-Vous (Apuntamènt) cun dèntar anc i sìngui In-tango, Shock e Ah l'amour l'amour.
In-Grid la cuntìnua a cantàr in francéś anc in dal 2004 faghénd gnir fóra un disc ad cover ad canti tranśalpìni, La vie en rose (La vita in ròśa), cun dèntar soquànti canti 'd Édith Piaf cuma Milord, Non, je ne regrette rien e La vie en rose.
'L an dòp l'è la vòlta ad Voilà! (Ca-i chè!), un disc sèmp'r in francéś cun ùndas pès dèntar fra i quài i sìngui Mama mia e Oui.
Dal 2010 invéci i èṅ i disc Passion e Lounge Musique.
In-Grid l'è laureàda cun al màsim di vōt in Filuśufìa.
Discugrafìa
Àlbum
- Rendez-Vous 2003
- La vie en rose 2004
- Voilà! 2005
- Passion 2010
- Lounge Musique 2010
Sìngui
- Tu es foutu (tu m'as promis) 2002
- Shock 2003
- In-Tango 2003
- Ah l'amour l'amour 2004
- Pochill - Tu Es Là? 2005
- Mama mia 2005
- Oui 2006
- I Was a Ye-Ye Girl (con Doing Time) 2006
- I Love 2008
- Tentaçion a l'hombre 2008
- Le dragueur 2009
- Les fous 2010
- Vive le Swing 2010


text:
Dialett bustocch-legnanes
El bustocch-legnanes l'è on insemma de dialett ocidentai del lombard parlaa a cavall in tra la Provincia de Milan e quella de Vares.
Se diferenzien del rest di dialett ocidentai (milanes e varesott) per ona serie de caratteristegh fonetegh particolar, che fann parè la region quasi tant 'me on'isola lenguistega.
Cuntegnüü
- 1 Difusion e variant
- 2 Caratteristegh
- 3 Esempi de lengua
- 4 Bibliografia
- 5 Ligamm de foeura
Difusion e variant[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El grupp el ciappa el sò nomm di dialett bustocch (localment: [bys'toku]) e legnanes, parlaa rispettivament in di comun de Bust Grand (VA) e Legnan (MI). El sò domini lenguistegh, marcaa de on rosc de isogloss bei precis, el tira denter anca alter comun:
- Provincia de Milan: Legnan, Villa Cortesa, Arconaa, San Giorgg, Canegraa, San Vitor, Casorezz ([kazu'esu]), Buspiccol ([bys'pikwal]), Magnagh, Rescaldina, Dairagh ([da'jɔgu]), Casten.
- Provincia de Vares: Bust Grand, Olgiaa, Fagnan, Cairaa, Gorla Magior, Gorla Minor, Castellanza, Marnaa.
Anca dialett tant 'me quell de Cugionn, Parabiaa o de Cassan Magnagh poeuden conservà di tratt compagn de quell del bustocch. Respett al bustocch, el dialett de la città de Legnan l'è on zicch pussee vesin al modell milanes.
Ona quai caratteristega compagna de quei del bustocch-legnanes je troeuvom anca in di dialett de Gajaa e Trecaa, in del borbanell e in del dialett de Turaa.
Caratteristegh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fonetega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I caratteristegh pussee important del pont de vista fonetegh a hinn:
- Conservazzion di vocai atonegh finai (ma minga denanz a m, n, l, gn, j). A Legnan el fenomen l'è on poo pussee sfumaa.
- CORP: mil. ['kɔːrp], bust. ['koːrpu].
- CRED: mil. [kreːt], bust. ['kreːdi].
- DRIZZ: mil. [dris], bust. ['dritsu].
- GATT: mil. [gat], bust. ['gɑtu].
- VESS: mil. [vɛs], bust. ['(v)ɛsi].
- Lenizzion de la [r] intervocalega
- MORÌ: mil. [mu'ri], bust. [mu'i].
- TIRÀ:_ mil. [ti'ra], bust. [ti'ɑ].
- Lenizzion de la [v] intervocalega e in princippi de parolla.
- VEDÈ: mil. [ve'dɛ], bust. [e'de].
- Passagg de [ɛ] a [a] tonega (a Dairagh e Buscaa):
- GUERRA: mil. ['gwɛra], dair. ['gwara].
- Velarizazzion de A tonega (soratutt a Dairagh)
- GRAMM: mil. [gram], bust. [grɑm], dair. [grɔm].
- Palatalizazzion de A denanz a nasal. Quell lavorà chì l'era bell present in del Bustocch fina al Vottcent, anca se adess l'è on poo balcaa.
- TANT 'ME: mil. ['tame], bust. ['tɛme].
- Passagg de [i] a [e] in posizzion nasal (minga a Legnan):
- VESIN: mil. [ve'zĩː], bust. [vi'zeŋ]
- Passagg de [y] a [ø] in posizzion nasal (minga a Legnan):
- VUN: mil. [vỹ:], bust. [vøɲ].
Comparazzion fonetega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vegnen mettuu a confront i pernonzi de vari comun e paes de l'area:
- Milan, el center lenguistegh de la Lombardia ocidental
- el Cason, paes a ovest de Milan, in su la strada in vers l'Olt Milanes
- Legnan, Bienaa (frazzion de Magnagh), Buscaa e Dairagh, in provincia de Milan
- Busti, Solbiaa e Gorla Magior, in provincia de Vares
- Vares, capploeugh provincial
Morfologia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La grammatega bustocca e legnanesa la cambia minga tropp de quella del rest del lombard. Chì de sotta vegnarann marcaa apena quei lavorà che se slontanen del lombard ocidental "standard", e che fann vegnì on poo pussee particolar 'sto dialett.
I articoi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'articol determinativ masculin a l'è, in tutta l'area ol [ul] (compagn del brianzoeu e del varesott). In certi cas el se pò scurtà aradittura in [u].
L'articol determinativ feminin de norma a l'è a (cf. varesott [ra]). In del bustocch però l'articol o l'è doperaa per tucc duu i gener, se la parolla la scomincia per vocal (es. o omm, o aqua).
El sostantiv[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- I sostantiv che finissen in -o e -a, gh'hann el plural in -i.
- GATT: ['gɑtu], pl. ['gɑti].
- GATTA: ['gɑta], pl. ['gɑti].
- I sostantiv che finissen con alter vocai o in /n/, /m/, /j/ e /gn/ resten invariaa
- AJ: [aj], pl. [aj]
- BALLA: ['bɑla], pl. [bal]
- CAZZUU: [ka'tsyː], pl. [ka'tsyː].
- COEUR: [køi̯], pl. [køi̯]
- CORAMM: [ku'ɑm], pl. [ku'ɑm].
- LEGN: [lɛɲ], pl. [lɛɲ]
- MAMMA: ['mɑma], pl. [mam].
- MOSTER: ['mustar], pl. ['mustar].
- PEDRIOEU: [pi'drjøː], pl. [pi'drjøː].
- ROGNA: ['roɲa], pl. [roɲ].
- I nomm che finissen in /l/ se comporten tant 'me in del milanes. In d'on quai cas a resten anmò di testimoni del vegg plural metafonetegh.
- CAVELL: [ka'el], pl. [ka'ej]/[ka'iː].
- I nomm che finissen in /on/ e /in/ gh'hann di plurai particolar:
- CAGNIN: [ka'ɲeŋ], pl. [ka'ɲiti].
- LUMAGON: [lyma'goŋ], pl. [lyma'guni].
El verb[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La diferenza pussee grossa che gh'è l'è la terminazzion -o per la prima persona singolar de l'indicativ present e imperfett. Per el rest, el verb bustocch el ghe va dree ai regol generai di coniugazzion del lombard ocidental.
Verb vess[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Indicativ present: me a som, ti a ti see, lu/lee a l'é, noeugn a semm, violtar a sii, loi a hinn
- Indicativ imperfett: men a seo, ti a ti séi, lu/lee a l'éa, noeugn a seam, violtar a sii, loi i ean,
- Indicativ futur: men a saoo, ti a ti saee, lu al saà, lee a la saá, noeugn a saemm, violtar a saii, lùi i saàn.
- Infinii present: vessi.
- Particippi passaa: stèi.
Verb avèggh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Indicativ present: men a g'hoo, ti a ti g'hee, lu al g'ha, lee a la g'ha, noeugn a g'hem, violtar a g'hì, loi i g'han
- Indicativ imperfett: men a g'heo, ti a ti g'héi, lu al g'héa, lee a la g'héa, noeugn a g'héam, violtar i g'hì, loi i g'héan
- Indicativ futur: men a g'haaoo, ti a ti g'haaee, lu al g'haaà, lee a la g'haaà, noeugn a g'haaemm, violtar a g'haaì, loi i g'haaàn.
- Infinii present: vègghi
Prima coniugazzion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Indicativ present: men a mangio, ti a ti mángi, lu al mangia, lee a la mangia, noeugn a mangiam, violtar a mangii, loi i mángian.
- Indicativ imperfet: men a mangéo, ti a ti mangéi, lu al mangéa, lee a la mangéa, noeugn a mangéam, violtar a mangìi, loi i mangéan.
- Indicativ futur: men a mangiaoo, ti a ti mangiaé, lu al mangiaà, lee a la mangiaá, noeugn a mangiaèm, violtar a mangiaì, loi i mangiaán.
- Infinii present: mangià
Segonda coniugazzion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Indicativ present: men a édo, ti a ti édi, lu al védi, lee a la édi, noeugn a édam, violtar a idì, loi i édan.
- Indicativ imperfet: men a idéo, ti a ti idéi, lu al vidéa, lee a la idéa, noeugn a idéam, violtar a idì, loi i vidéan.
- Indicativ futur: men a edaoo, ti a ti edaee, lu al vedaá, lee a la vedaà, noeugn a idaemm, violtar a idaì, loi i vidaàn.
- Infinii present: edé
Terza cuniügaziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Indicativ present: men a perdo, ti a ti perdi, lu al perdi, lé a la perdi, noeugn a perdam, violtar a perdii, loi i perdan.
- Indicativ imperfet: men a perdéa, ti a ti perdéi, lu al perdéa, lé a la perdéa, noeugn a perdéam, violtar a perdìi, loi i perdéan,
- Indicativ futur: men a perdaoo, ti a ti perdaee, lu al perdaá, lé a la perdaá, noeugn a perdaemm, violtar a perdaìi, loi i perdaán.
- Infinii present: pèrdi
Quarta coniugazzion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Prima class:
- Indicativ present: men a doeurmo, ti a ti doeurmi, lu al doeurmi, lé a la doeurmi, noeugn a doeurmam, violtar a dormii, loi i doeurman.
- Indicativ imperfet: men a durmiéu, ti a ti dormiéi, lu al dormiéa, lé a la dormiéa, noeugn a dormiéam, violtar a dormii, loi i dormiéan.
- Indicativ futur: men a dormaoo, ti a ti dormaee, lu al dormaà, lé a la dormaà, noeugn a dormaèmm, violtar a durmaì, loi i dormaàn.
- Infinii present: dormì
Segunda class:
- Indicativ present: men a finisso, ti a ti finissi, lu al finissi, lé a la finissi, noeugn a finissam, violtar a finissì, lùi i finissan
- Indicativ imperfett: men a finiéo, ti a ti finiéi, lu al finiéa, lé a la finiéa, noeugn a finiéam, violtar a finissì, lùi i finiéan
- Indicativ futur: men a finissaoo, ti a ti finissaee, lu al finissaá, lé a la finissaá, noeugn a finissaèm, violtar a finissaì, lùi i finissaán.
- Infinii present: finì
Lessegh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El lessegh l'è compagn de quell de tucc i alter dialett de la Provincia de Milan e de quella de Vares, senza di idiotism particolar.
Esempi de lengua[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Del Setcent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ah, sgienti, che disgrazia l'è mai chesta!
Morosà chi tente tempo con curè
ch'hò l'avarevi sgià toeuj s'ess vu i danè
e mò ch'ha trovo voeun cha ma jo impresta
cha poss falla cercà fena demèn
pientamm on pòr in mèn!
L'oltrer famm bella ciera
e in jeri baronamm da sta manera!
Ma còss ho mai da fà!
Se men sto chilò a Busti ho da crepà!
Andà a Varzì o Casall,
al voeur parè che sia in criminall!
Sicchè, a vegninn a voeuna
poss'andè a Roma en men cercà forteuna.
Sì, sì, vu 'ndà a informamm
ù da chi che vigni a Cà
in che manera l'ho da pratigà
e dienzen che tra tugg abbien vanzà
on chai strasc d'on bordon e d'on collà
parchè 'l sarav pu ben
che vaga vistì da pilligren
ch'a dilla, chi sta ben
hin ch'j fa da lòcco
e n'hen mia da vargògna a fa 'r pitòcco,
se par sorti n'hin bon
de casciass con di loggi a far frizzon.
Chi m'amarav mai di
ch'ess da vegni a sto stato
che, par no ventà mato
e morì da desgusti
hess da bandonà Busti
on paès inscì bon
che, cont i sò danè
conscian gròss i rognon
parfena i forastè.
Traa de Mommena bustese del canonigh Biagio Bellotti (1714-1789).
Del Votcent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Antigamenti, fena amó di temp dul pröm da Zipro, 'pena fäi che finii a guera da Tera Sänta, una grän sciuazza franzesa ca la turnea indree dul Säntu Sepolcar, giüst in püntu a Zipro la va imbatasi in d'una cumpagnia da balossi ca ga n'hän fäi da tüt i sorti. 'Sta poa sciua la podea non dàssi pas; e 'sa gh'é vegnüü in menti? L'ha pensaa ben d'andà dul re a sbarguà 'rgossu. Sciursì ca gh'é mò stäi genti ca gh'hän dii da trà nän' via ul fiaa, parchè ul re l'ea un merlu ca sa pudea fagan da tüt i razzi, ca 'l disea nänca trii: "La vedi non 'ma fän chi ca gh'a da braguà par un caicossa? Ga fän da chii robi da fà 'ventà rossu chissassia; ma lü, mò, ca la guarda lee sa 'l vöi casciàssi pai robi di oltar; nen pa insögn!". Ma lee, inscämbi da smaìssi, sciurnon, l'ha vulzüü andàghi istessu "parchè" la disi "almäncu, sa gh'è propi manea non da cavàgan caicossa, ma scudaó ul güstu da dìghi ca l'è un grän lurdu". E inscì ben l'ha fäi. Metas a piängi e la va dul re e la ga disi: "Men, ul mè car re, a vegnu non par cercà giüstizia da chel ca m'han fäi, nagut afaciu! A vegnu dumà par dìvi da fà piasè a insegnàm cuma l'è ca fee vü a purtà pascenza da tüti i dispressi ca va fän, ca ma disan ca va 'n fän di grossi; sa sa mai da pudè imprendi abè men a mandà giù chesta, ca la ma vöi propi passà non! Almäncu ca pudessi dàvala a vü an' lee, ca gh'hii ul canaüzzu inscì largu ca ga passan tüci!".
'Sa vuissi mò dì? Chel lüganeghin da chel re l'ha fäi tänt 'mé darsedàssi; l'ha cumenzaa d'inlua a vuè fà giüstizia da chela sciua là e, sa ti vedi, 'ma l'ha saüü fà! E pö, porcu sa ga fean vöna a lü! Chel al stea maa da cà!
Giovanni Papanti, Parlari italiani in Certaldo, 1875, pag. 283-284
Bibliografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Luigi Giavini. Al lìssi al füssi al sìssi - grammatica della lingua bustocca - vocabolario italiano-bustocco. Büst Grand: Centro Culturale San Michele, 1996.
- Preghém, a cüra de Michele Crespi, Büst Grand, Arti Grafiche Bertarelli, 2000.
- Gianni Fusetti, I dì dul coeui (i giorni del cuore), Grafiche Casbot, 2002.
- Dizionario legnanese, a cura de Giorgio D'Ilario, ed. Famiglia Legnanese, Legnan, 2003.
- Ul Vangèli tème lu cönta ul San Marcu (tradüziun de Clara Mochetti).
- Mario Candiani, ... tià sia a lumbria, Büst Grand, Freeman Editrice, 2007.
- Ginetto Grilli e Mariolino Rimoldi, Zibaldone Sinaghin-Bustocco, Büst Grand, Nomos Edizioni, 2007.
- Walter Cervi, Dairago: una parlata, Dairagh, 1982.


text:
25 06
Ol dé 25 de zögn l'è 'l 176 ( 177 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 190 dé a finí l'an.
Ul dí 25 de zögn al è ul dí da pòost 176 ( 177 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 190 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1678 - Pàdoa - La Elena Lucrezia Corner Piscopia o Elena Lucrezia Cornaro Piscopia l'è la prìma dòna al mónt a lüreàs e la se làürea 'n filozoféa a l'Üniersità de Pàdoa.
1811 - Tarragona (ol Tarragonès): i tröpe Fransese i ciàpa la sità.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1852 - Riudoms (ol Baix Camp): Antoni Gaudí, architèt Català.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1856 - Max Stirner, filòsof.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Settara
Settara (Settala) l'è on comun de la Provincia de Milan che'l cunta 7411 abitant. Se troeuva tra l'Ada e'l Lamber, 15 km a est de Milan, vers la Provincia de Lòd. La scormagna dij Setares a l'è "i gambon de Setara", indove "gambon" el poeu vorè dì o "gamb grand" o "gamb bònn". El gh'ha dò frazion, giamò paes indipendent:
- Careppi (Caleppio), giontada al comun intel 1753. La cunta circa 2450 abitant e l'è a sud de Setara.
- Premenugh (Premenugo), giontada al comun intel 1869. A nòrd de Setara, la gh'hà on center antich e domà 1200 abitant, anca se l'è dree a diventà pussee grand.
Gh'è anca ona localitaa, ciamada Calandron (Calandrone) che l'è compòsta de tre cassinn e l'è su la strada che de Setara la va vers Paù. Ghe abiten 300 personn.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Settara l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc


text:
Sils im Engadin/Segl
Sils im Engadin (Segl in rumanc), l'è ün cumün svizzer in del Cantùn di Grisùn che'l gh'ha 744 abitant.
El sitt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sils el se troeuva in de l'Alta Engadina, in sü la spunda manzina del fiüm Inn, in mezz ai lach de Sils e de Silvaplana. L'è a 10 km da Sankt Moritz, 41 da Ciavèna e 75 da Coira, la capitàal del Cantùn. La staziùn de la feruvia pussee visina l'è quèla de Sankt Moritz, gestida da la Feruvia Retica.
Il punt pussee olt del Cumün l'è el Piz Corvatsch (3451 m), sul cunfìn cunt Samedan.
El Cumün[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Cumün de Sils el gh'ha quater fraziùn:
- Sils Baselgia, ciamada inscì perchè a gh'è la gesa (baselgia in rumanc) de San Lurenz, che l'è in mezz ad ün cimiteri piscinìn; in 'sta fraziùn chì la ghè anca la Biblioteca Engiadinaisa ("Bibliuteca engadinés");
- Sils Maria, in duvè ghè'l municipi (chesa cumünela in rumanc), la cà in duvè l'ha vissüü Friedrich Nietzsche e'l musée Robbi (dedicàa a Andrea Robbi, pitùr de Sils mort in del 1945);
- Val Fex, üna val che la cumincia dal Bernina e la finiss a Sils Maria; in 'sta val chì se poeu minga nà cunt i machini (ghè ün servizi de birocc tiràa da cavaj che'l part da Sils Maria) e gh'hin ün frach de baiti fadi sü in stil engadinés;
- Plaun da Lej, che l'è tra Sils Baselgia e Malögia, in sü la spunda ucidentàal del lach de Sils.
Olter a 'sti fraziùn chì, gh'hin anca i piscinìn center abitàa (aclas in rumanc) ciamàa Grevasalvas, Blaunca e Buaira.
Persunagg famùs[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Friedrich Nietzsche (1844-1900), filosuf tudesch, gh'aveva üna cà de vacanza a Sils Maria, incoeu trasfurmada in musée;
- Giovanni Segantini (1858-1899), pitùr italiàn, l'ha vissüü in Engadina tra Sils e Malögia dal 1894 fin a la mort;
- Andrea Robbi (1864-1945), pitùr svizzer, l'è nasüü e l'è mort a Sils Maria;
- Marcel Proust (1871-1922), scritùr frances, el faseva i vacanz a Sils;
- Herman Hesse (1877-1962), scritùr tudesch, anca lüü'l faseva chì i vacanz.


text:
Battalia de Des
La Battaglia de Des la gh'ha avuu loeugh a Des el 21 genar 1277 traj sostenidor di De la Torr e quij di Viscont per ottegnì el contròll su Milan e 'l sò territòri.
Anche se la pò somejà, a primma vista, voeuna di tant battaj minor combatuu in de l'Italia del XIII secol in del quader di lòtt traj Ghelf e i Ghibellitt, a bon cunt a l'è la violenta conclusion de ona vicenda politega emblematega de la crisi del sistema democrategh comunal e de l'inizzi de quij process che menarann a la nassida di Signorii.
Cuntegnüü
Aj origin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La battaglia, come emm dii pussee sora, a l'era la conclusion de ona longa crisi politega che la gh'era ormai de ann in del comun de Milan.
El governo de la famiglia De la Torr (ò Torrian) a l'era staa accusaa de corruzion e de vorè sgond al pòpol la miseria del danee pubblich cont el fà di grand òper per la città e comprà esercit mercenari per ona politega de conquista. Vist i gròss spes, a l'è staa minga difficil per l'opposizion comunal tràss de la pròppia part el favor del pòpol.
I tension hinn cressuu el 22 luj 1262 con l'elezion a arcivescov de l'Otton Viscont, canònich de Des, inscambi del Raimond de la Torr, vescov de Còmm: de fatt l'Otton el faseva part de ona famiglia, i Viscont, traj pussee nemis del governo di Torrian.
La nòmina a l'è stada contestada del Martin de la Torr, capp de la Credenza de Sant'Ambroeus, cont el dì che la famiglia Viscont a l'era de confession albigesa. I De la Torr hinn donca riessii a fà cred che i Viscont fussen eretich e per quest el governo el je ha casciaa foeura de Milan. E l'è staa donca allora che i contrast politich hinn diventaa anca militar.
La guerra civil milanesa a l'è durada circa dodes ann, cont el diventà semper pussee violenta: in del genar del 1277 a l'era rivada al massimm nivell de crudeltà. E l'è in 'sto contest che troeuvom la battaglia de Des.
La battaglia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La scerna del loeugh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I trupp di Viscont (ciamaa ribej ò bandii di Torrian) eren dree a provà on attacch de nòrd: de fatt eren staa respingiuu sia a òvest che a sud con battali compagn de quella de la Guazzera, indove eren mòrt i sò esponent maggior del partii e de la famiglia.
I pianur e la brughera de l'òvest eren el camp de battaglia mejor per la cavalleria corazzada milanesa, menter on attacch de nòrd (soratutt dòpo che Còmm - che l'era semper stada rival de Milan - a l'era passada de la part di Viscont) el somejava pussee facil per i ribej. Infatti el territòri de la Brianza, cont i sò bosch e i sò còj vun arent a l'alter, el favoriva i attacch a sorpresa aj soldaa milanes e aj riforniment che vegniven del nòrd Euròpa (specialment de l'Imperi, leaa uffizial del comun de Milan).
I generaj milanes s'eren accorgiuu del pericol che 'l podeva representà el territòri del nòrd e per quest, giamò de on quaj de ann, l'aveva provviduu a trà giò i fòrt brianzoeuj: ma aveven risparmiaa i fortificazion del borgh de Des, paes a circa trenta chilòmeter de Milan, perchè pròppi in quell center abitaa s'incontraven i tre strad che vegniven di confin settentrionaj: quella de Còmm, quella de Erba e quella de Lecch. De la torr de Des se podeven controllà tucc i moviment che 'l nemis podeva fà de nòrd.
E l'è staa per quij motiv chì che 'l 20 genar 1277 l'esercit milanes a l'è sortii de Milan per andà a campàss in del borgh.
La preparazion de la battaglia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La strategia che aveven in ment i generaj milanes la pò vess recostruida facilment: aven cominciaa a mett in del borgh circa 500 cavalier corazzaa che 'l dì dòpo sarien staa raggiont de la fanteria, per rivà a on numer de circa 900 òmen. A lor se sarien unii alter 500 cavalier, che aveven appena respingiuu on attacch ribell aj pòrt de Lecch (probabilment a Civaa, snoeud fondamental de la strada che la portava a Lecch e che poeu la veniva serrada a nòrd tra 'l Corniscioeu e i Coronghej e a sud del Lagh d'Annon; ma per alter stòrich la battaglia la s'era tegnuda a Cantuu).
L'idea a l'era fòrsi quella de taccà i nemis de duu lat: el someja che l'esercit viscontee el fudess compòst per la pupart de fant e arcer, per on total de circa 1200 soldaa, che sarien staa battuu senza problema de la cavalleria milanesa.
Dòpo avè battuu questa avanguardia, l'esercit comunal el se saria riunii in d'on unich contingent per moeuv contra Còmm, vers ona vittòria che la saria stada de segur definitiva.
El cambiament de camp di Desian e la vittòria viscontea[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ma ormai el governo el s'era portaa l'òdi de la popolazion, menter i fòrz de l'opposizion aveven abilment cavalcaa el malcontent e l'esasperazion de la gent: a l'è staa inscì che la nòtt del 20 genar i abitant de Des hann tradii el governo milanes e hinn passaa avertament de la part di Viscont.
A gh'è stada donca ona corsa contra el temp: ona bòna part de l'esercit ribell a l'era giamò rivaa minga lontan de lì, a Seregn; ma se fussen rivaa i renfòrz milanes, che eren attenduu a Lecch, i Viscon gh'avrien avuu de retiràss e tornà vers Còmm. A l'era pròppi quistion de or. Per quest l'intervent del pòpol desian a l'è diventaa inscì important. El moeud cont el qual i Desian sien passaa cont i ribej a l'è ancamò discutuu: el gh'è chi dis che duranta la nòtt vargun (ò el noeuv prevòst del borgh, Don Leonard, ò on òmm de Seregn, on cert Malexeratis) el sia sortii de Des per dì aj Viscont che la gh'era on'òttima occasion de taccà a sorpresa i Torrian; alter inveci disen che i Viscont abbien taccaa per primm, cont el convingg i abitant de Des a ribellàss e a dervì i pòrt del borgh. L'important a l'è che el mattin del 21 genar 1277 l'attacch improvvis contra i fòrz de Milan a l'è riessii e 'l borgh de Des l'è staa ciappaa di Viscont.
I conseguenz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Anca se la battaglia l'ha minga portaa a la fin de la guerra civil milanesa, l'ha certament dervii la strada a la vittòria de la famiglia Viscont, che, se sa, a la fin l'ha governaa a l'istessa manera di Torrian, e l'ha portaa el comun de Milan a la dittadura e a la Signoria, fina a trasformà i territòri comunai in d'on Ducaa.


text:
San Martén (CR)
San Martin (San Martén in Cremones; San Martino del Lago in Italian) a l'è on comun de la Provincia de Cremona de 454 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 10,4 km² e ona densità de 44 ab./km².
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Robèch l'è mostràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Cessna 172
Artécol in dialèt arzân
Al Cessna 172 Skyhawk l'é un aparèc cun sōl un mutōr, quâter pôst, a êla êlta, da turíşem e da scōla prodòt da la déta americâna Cessna Aircraft Company dal 1950 e incòra in produsiòun. Prubabilmèint l'é l'aparèc scōla pió famōş dal mònd, al Cessna 172 l'é stê prodòt in 'na quantitê ed mudē pió grôsa 'd ògni êter mudê 'd reoplân fât.
Stôria
Şvilóp
Amzurê per la só lònga véta e popolaritê, al Cessna 172 l'é l'aparèc che, int la stôria ed la costrusiòun ed j reoplân alzēr, al gh'à 'vû pió sucès. I prém mudē în stê cunsgnê int al 1956 e în incòra in produsiòun int al 2010;[1] a né stê fât pió ed 43.000[2].. I principêl concorèint dal Skyhawk în Beechcraft Musketeer, la şfîlsa di Grumman AA-5 (nisûn ed quisché în incòra in produsiòun), al Piper Cherokee e, da pôch tèimp, al Diamond DA40.
Al Cessna 172 l'à cumincê la só véta cme 'n arnōv dal Cessna 170 cun la diferèinsa int al carèl ' aterâg, da tricél ed drē a tricécol davânti. Al prém vōl dal mudèl l'é stê int al novèmber 1955. Al 172 l'é dòunca dvintê un sucès ed vènditi e n'é stê fât pió ed 1400 sōl int al 1956, al só prém ân ed produsiòun pîna.
I prém 172 ēren quêşi cumpâgh al 170, cun l'istèsa fuşolēra dréta e al gâmbi êlti dal carèl, sibèin al 172 al gh'îva al timòun squadrê mèinter al 170 al gh'îva i piân ed còva rotònd. J ûltem mudē dal 172 a gh'îven un carèl 'd aterâg nōv ed progetasiòun, la pêrta dedrē 'd fuşolēra disgnêda ed nōv cun la zûnta 'd un fnestrèin dedrē. La Cessna la fât publicitê ed cla nōva vidûda dedrē cme Omni-Vision (oséia as vèd dapertót). L'ûltem milioramèint ed belèsa l'é stê a metê 'd j ân ssânta, l'ēra al timòun a frècia ch' al vîn druvê incòra incō. L'aspèt e l'impalcadûra l'é armêşa còla 'd alōra, mēno che per j arnōv dal corēdo ed j aparèc eletrônich e int i mutōr. La produsiòun la s'é fermêda a metê 'd j ân utânta, per cumincêr ed nōv int al 1966 cun al Cessna 172R Skyhawk da 160 cavâj vapōr (') e l'é stêda rinfursêda int al 1998 cun al Cessna 172S Skyhawk SP a 180 cavâj.
Mudē
172
Al prém 172, da dóv' în deşgnû tót chiêter, al sé vést int al 1955 cme mudèl dal 1966 e l'é armêş in produsiòun fîn al só câmbi, cun al 172A, a i prém ed j ân ssânta. L'ēra furnî 'd un mutōr a sē cilénder arferdê a âria Contnental O-300 cun 145 cavâj (110 kW) e al ghîva un pèiş mâsim ed 2.200 lébri. Al prèsi ed partèinsa l'ēra ed 8.995 $ e n'é stê fât 4.195 in sînc ân. .[3]
172A
Al mudèl 172° dal 1960 al gh'à ed nōv al timòun a frècia e ja atâch p'r i galegiânt in mōd da permèter un câmbi svêlt in idrovolânt. Al prèsi l'ēra ed 9.450 $ e n'é stê fât 1.015.[3]
172B
Al 172B l'é stê preşentê int al 1960 cme mudèl dal 1961, cun un carèl pió cûrt, i pûnt 'd atâch di mutōr pió lòngh ed 3 pôlic, 'na capôta e la pûnta per l'èlica nōv.[4]Per la pré vōlta al nòm Skyhawk l'é stê dê a un pachèt ed siēlti 'd lóso. Dèinter sté pachèt a gh'ēra 'na vernişadûra d'ed fōra intēra ch' la cambiêva al strési d'ed fōra parsiêli e j aparèc eletrônich normêl. Al pèiş mâsim l'é stê purtê a2.200 lébri (1020 kg).[3]
172C
Al mudèl dal 1962 l'ēra al 172C. L'à purtê a la produsiòun in sèria dal pilôta avtomâtich, a siēlta, e l'aviamèint cun al cmând a cêva. I scranèin în stê dişgnê per prèir èser regolê in sē puşisiòun. In siēlta a gh'ēra la zûnta per un scranèin per ragasōl ch' al permetîva a dû ragasōl 'd èsre traspurtê int la zôna dal valîşi. Al prèsi dal 1962 l'ēra ed 9.895 $. N' é stê prodòt per un totêl 'd 889 unitê.[3]
172D
Al mudèl dal 1963 l'ēra al 172D e stê zuntê la fuşolēra dedrē şbasêda cun un lunôt Omni-Vision dedrē panorâmich e un perabrîş tót intēr. In stê zuntê anca di pedêl nōv (cmând frēno e timòun). A n'é stê fât 1146 mudê dal 172D.[3]
Al 1963 l'à vést in pió la zûnta dal 172D Powermatich. Còst l'ēra equipagê cun un Continental GO-300E cun 'na putèinsa ed 175 e 'na velocitê giósta 'd 11 mph pió êlta dal 172D normêl. A dîr la veritê còst an n'êra mia un mudèl nōv, mó l'ēra un Cessna 175 Skylark ch' a gh'é stê dê un nòm nōv per al só ult'n ân ed produsiòun. Al Skylark al 's ēra guadagnê la reputasiòun de schêrsa garanséia dal mutōr e al cambiamèint dal nòm a 172 l'é stê un tentâtîv ed marchê per turnêr a guadagnêr vènditi atravêrs al markering. La môsa l'an gh'à mia 'vû sucès e né al Powermatic dal 1963 né al Skylark în stê prodòt dôp al mudèl dal 1963.[3]
172E
Al 172E l'ēra al mudèl dal 1964.Al pôst di fuşbil a gh'é stê més ed j interutōr magnetotermici. Al pèiş totêl l'é stê purtê a 2.200 lébri, ch' l' armâgn sèinsa di cambiamèint fîn al mudèl 172P. In cl'ân în stê fât 1.401 172E mèinter la produsiòun la chersîva. [3]
172F
Al 172F al gh'à zuntê i flaps môs eletricamèint in pôst dal sistēma a lêvi ed préma.[5] L'é stê fât in Francia da Reims Cessna cme F172 fîn al 1971. Sti mudê ēren la sôca p'r al T-41A Mescalero aparèc per alenamèint ed l' US Air Force's, l' aviasiòun emericâna. N'é stê fât 1 436 172F.[3]
172G
Al 1966 al 172G int al pôst dal quêrc dal pêren ed l'èlica vèc a gh'é stê zuntê ûn pió a pûnta e în stê vindû per 12.450$, al mudèl normêl 172, e 13.300$ al mudèl Skyhawk arnuvê. A n'é stê fât 1.597.[3]
172H
Al mudèl 172H dal 1967 l'é stê l'ûltem mudèl equipagê cun al Continental O-300. Al zûnta 'na sospensiòun a cōrsa scurtêda per calêr la reşistèinsa a l'âria e miliorêr al cumportamèint dal reoplân mèinter al vôla. É stê muntê 'na capôta nōva ch' la druvêva ed j atâch cun di şmursadōr, per şbasêr al termulêr, che dêven 'n armōr pió bâs in gabèina e che arduşîven al perécol ed cherpêdi int la capôta 'stèsa. L'elêrem de stâl elètrich l'é stê cambiê cun ûn pnèumâtich. Al mudèl dal 1967 172H l'é stê vindû per 10.950$ mèinter al mudèl Skyhawk a 12.750$. In cl'ân a n'é stê fât 839, cl'é stê al prém ân in dó la produsiòun l'é stêda pió bâsa ed l'ân préma.[3]
172I
Al mudèl dal 1968 l'à dê inési a i 172 pió potèint cun i mutôr Lycoming, ed 150 cavâj. Al vèc 172 l'à duvû èser disgnê ed nōv dal mumèint che la Cessna l'îva ròt al só cuntrât cun la Continental p'r al mutōr 0-300 a 6 clilénder ed 145 cavâj
Cun al Mudèl "I" în stêdi zuntêdi soquânti miuréj tètnichi impurtânti. È stê zuntê un nōv mutōr, al 4 cilnder a cilénder ûn ed frûnt a cl'êter da 150 cavâj, un avmèint ed 5 cavâj rispèt a còl ed la Continental, che, grâsia a la potèinsa in pió a spuşisiòun, l'à purtê a un avmèint ed la velocitê ed viâş TAS da 130 mph a 131 mph (da 209 a 211 chilômetr a l' ōra). An gh'é mia stê di cambiamèint per còl ch'a riguêrda la velocitê variometrica al livèl dal mêr ed 645 pē al minût. In pió è stê zuntê per la préma volta al gróp di strumènt a "T".
Cun la produsiòun dal 172I a gh'é stê un avmèint int al nómer ed j aparèc fât cun 1.206 unitê. [3]
172J
La Cessna l'à progetê ed finîr la conformasiòun ed préma dal 172 cun al mudèl dal 1968 e cambiêrla cun un mudèl nōv cun l'êla a şbêls ch' al sré stê al mudèl 172J. In tóti al manēri, mèinter i tèimp dal cambiamèint a se şvinêven, i rapreşentânt, ch'ēre na cgnusèinsa dal fât, àn cumincê a stêr adôs a la Cessna per mantgnîr la conformasiòun ed préma. A pinsêven che al mudèl nōv al sré stê mēno adât cme preparadōr. Ed cunseguèinsa, e a l'ûltem minût, la decişiòun l'é stêda còla ed cuntinvêr al 172 int la só conformasiòun uriginêla. La conformasiòun ed l'êla a sbêls cumplêta progetêda p'r al 172 la sré stêda fâta cun un mudèl nōv al 177. Al mudèl ed lóso al sré stê al 177Cardinal. La céfra "J" an n'é mai stêda druvêda uficialmèint.
172K
Al mudèl ed l'ân dôp 1969 l'ēra al mudèl "K". Al gh'îva al finêl dal timòun disgnê ed nōv e fnestrèin dedrē ed fōrma divêrsa. A gh'ēra spuşisiòun ânch un mudèl per trâti lònghi cun di serbatôj int al j êli da 236 léter cîrca (1971). I fnestrèin dedrē în stê şlarghê ed 16 pôlis quadrê. Al mudèl dal 1969 l'é stê vindû a 12.500$ p'r al 172 e 13.995 p'r al Skyhawk cun 1170 aparèc fât.[3]
Al mudèl dal 1970 l'ēra incòra ciamê 172K mó al gh'îva la pûnta dal j êli in fébra ed vēder e pighêdi in bâs. A gnîven ânca zibî di scranèin ch'a prîven èser regolêr in tót' al manēri. La prudusiòun dal 1970 l'é stêda ed 759 unitê.[3]
172L
Al 172L vindû int al 1971 e 1972, l'à cambiê al carèl 'd aterâg principêl, fât da balèstri 'd asâr, in un impalcadûra fâta 'd tûb 'd asâr. Al carèl nōv pió lòngh ed 12 pôlis.[3] Al carèl tubolêr l'ēra pió alzēr, mó al pretendîva dal zûnti per tajêr l'âria per mantgnîr l'istèsa velocitê e rèişa in salîda cme al mudèl ed préma in asâr piât. Insém al mudèl "L" è stê slunghê l'alèta ed la schîna fîn al lunôt dedrē p'r avèir 'na sumiliânsa pió grôsa cun al 182
Al mudèl dal 1971 l'é stê vindû per 13.425$ p'r al mudèl 172 e 14.995$ p'al mudèl Skyhawk. N'é stê vindû 827 int al 1971 e 984 int al 1972.[3]
172M
Al 172M dal 1974 a gh'é stê fât al cò ed l'êla a disèîşa per fêr dvintêr pió manèvel al bâsi velocitê. A còst a gh'é stê fât la publicitê cme l'êla camber-lift.
Al 172M dal 1974 l'ēra ânch al prém a prupòr al pachèt "II" ch' al furnîva un equipagiamèint in pió in dó gh'ēra 'na secònd' arâdio nav/com un ADF e un trasponder. Al setōr valîşi l'é stê şlarghê e ēren a spuşisiòun cme siēlta dō lûş fruntêli.[3]
Al mudèl 172M dal 1975 l'é stê vindû per 16.055$ e p'r al 172, 17.890$ p'r al Skyhawk e 20.335$ p'r al Skyhawk II. La produsiòun totêla di mudē "M" l'é stêda ed 7.306 unitê int i quâter ân ed produsiòun.[3]
Int al 1976, la Cessna l'à smés ed fêr publicitê ed l'aparèc cme 172 e la cumîncia a druvêr sōl al nòm Skyhawk. Al mudèl ed cl'ân l'à vindû ânch un panèl per strumentasiòun disnê ed nōv per prèir tgnî dèinter strumèint in pió.[3]
172N
Al nòm Skyhawk N, o Skyhawk/100 cme al l'à ciamê la Cessna, l'é stê druvê p'r al mudèl dal 1977. La zûnt al nòm ed "100" a significhêva che sté mudel al muntêva un mutōr " Lycoming O-320-H2AD" da 160 (120 kW) progetê per funsinêr cun la benşîna a 100 utân, mèinter per tót i mutōr ed préma druvêven la benşîna 80/87. Sfortunatamèint sté mutōr al gh' à 'vû di prublēma e l'é stê cambiê cun ûn quêşi cumpâgn ó pió sicûr: al O-320-D2J per fêr al 172P dal 1981.
L' "N" dal mudel 1997 al gh'îva ânch 'un trim p'r al timòun cme siēlta e di flap ch' a prîven èser sernî préma. Al prèsi l'ēra ed 22.300$, cun al Skyhawk/100 II vindû per 29.950$.[3]
Al mudèl dal 1978 al gh'îva 'n impiânt elètrich a 28 volt in pôst a quî préma a 12 volt. L'âria cundisionêda l'ēra a siēlta.[3]
Al mudèl "N" dal 1979 l'à chersû la velocitê int al tirêr fōra i flap per i prém 10 grêd a 115 nodi.Cèli zuntêdi per la benşîna àn chersû la tgnûda fîn a 66 galòun (250 léter). [3]
L'"N" l'armâgn in produsiòun fIn al 1980, quând al 172P o Skyhawk P l'à tôt al só pôst.[3]
172(O)
An n'é mai stê prodòt nisûn mudèl "172O" (Oscar).[3]
172P
Al 172P, o Skyhawk P, l'é stê preşentê int al 1981 per sistemêr i problēma ed funsionamèint dal mutōr ed l' "N". Al Lycoming O-320-D2J l'é stê un grôs milioramèint .
Al mudèl "P" a gh'é stê ânca scurtê la distensiòun di flap da 40 a 30 grêd per permèter un avmèint dal pèiş da 2.300 a 2.400 lébri. Un êla ómda l'ēra zibîda cun 'na capacitê ed 62 galòun (235 léter) ed benşîna.[3]
Al prèsi dal nōv Skyhawk P l'ēra ed 33.95$; al Skyhawk P II al custêva 31.810$ e al Skyhawk P II equipagê cun Nav/Pac vindû per 42.460$.[3]
Int al 1982 int al "P" a vînen spustê al lûş 'd aterâg dal mûş a l'êla per avmentêr la véta dal lampadèini. Al mudèl 1983 a gh'é stê fât di cambiamèint céch per calêr l'armōr e un fnèstrèin pió grôs de spesōr.[3]
Int al 1984 a vîn zuntê 'na secònda péna. [4]
La produsiòun dal"P" l'é finîda int al 1985 e nisûn êter 172 l'é stê pió fât per êter 11 ân a câşva dal règoli per la sicurèsa int i Stêt Unî che àn cucê i còst trôp in êlta, cun la cuseguèinsa 'd un câl trâgich dal vènditi di nōv a parèc.
La produsiòun dal 174 int al 1984 la s ' ēra sbasêda 'd apèina 1954 unitê, cun un andamèint ed 4 per smâna.[3]
172Q Cutlass
Al 172Q l'é stê preşentê int al 1983 a gh'é stê dê al nòm Cutlass per fêr un colegamèint cun al 172RG, sibèin che al fós in realtê un 172P cun un mutōr Lycoming O-360-A4N ed 180 l'aparèc al gh'îva un pèiş totêl ed 2.500 lébri e 'na velocitê ed crocēra ed 122 nodi che cunfruntêda cun al velocitê ed crocēra dal "P" ed 120 nodi cun 280 in mēno ed putèinsa.
Al gh'îva un câregh ótil ed 100 lébri in pió dal Skyhawk P e 'na velocitê ed rampêda ed 20 pē al minût (0,1m/s) ed mēno perché al bşêva di pió. Al "Q" l'armâgn in produsiòun sōl trî ân quând tóta la produsiòun di 172 la finés.[3]
172R
Al Skyhawk R l'é stê més in vèndita int al 1996 l'ēra cucê da un mutōr Lycoming IO-360L2A ch' al dà al mâsim ed 160 cun apèina 2.400 gîr/minût. Còst l'é al prém 172 a 'd avèir un mutōr a iniesiòun eletrônica.
Al pèiş mâsim al decòl dal 172R l'é 'd 2.450 lébri (1,113 kg). Sté mudèl al purtêva dimòndi milioramèint, tra quisché nōv intêren cun di sistēma per calêr l'armōr, un sistēma ed ventilasiòun a tânt livē tót nōv, un intercom a quâter pûnt, cuntōren, şmursadōr 'd energéia, scranèin davânti a 26g cun regolasiòun in êlt o in bâs e cun imbragadûri ch' an s mōven mia.
172SP
Al Skyhawk SP l'é stê preşentê int al 1998 e al gh'îva un mutōr Lycoming IO-360L2A ed 180 . I mâsim PRM dal mutōr în stê avmentê fîn a 2.700 cun avmèint ed 20 ed potèinsa rispèt a l' "R". Cme rişultêt, al pèiş mâsim al decòl l'ēr avmentê a 2.500 lébri (1,157 kg).
Al 172SP l'é stê fât principalmèint per i clièint privê, al gnîva zibî cun un pachèt cun al Garmin G1000 cme equipagiamèint normêl e scranèin in pèla.
La Cessna incō la vènd i mudē R ed SP.
Nôti
- ↑ "The Spirited Skyhawk"
- ↑ La Cessna l'é drē zibîr Skyhawk Diesel - 4 otòber 2007 - Russ Niles
- ↑ 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 3,14 3,15 3,16 3,17 3,18 3,19 3,20 3,21 3,22 3,23 3,24 3,25 3,26 3,27 Clarke, Bill: The Cessna 172 Préma edisiòn, pàgini 31-97. TAB Books, 1987. ISBN 0-8306-0912-1
- ↑ 4,0 4,1 Phillips, Edward H: Wings of Cessna, Model 120 to the Citation III, Flying Books, 1986. [ISBN 0-911139-05-2]
- ↑ Regulatory and Guidance Library - Cessna 172 Type Certificate Data Sheet - Federal Aviation Administration - fervêr 2007[1]
Vōş coleghêdi
Êter progèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Cessna 172
Colegamèint d'ed fôra
- Pàgini insém al Skyhawk 172R e Skyhawk 172SP
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da Cessna 172 trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
Creula
Crevula (nòm uficiàl in italian: Creussa in Piemuntes; Crevoladossola in Italian) a l'è un cumün ussulan de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula
El gh'ha ona popolaziun de 4 675 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 39,7 km² e ona densità de popolaziun de 118 ab./km².
El paes el se tröva in sü la strada del Pass del Sempiun e l'è dividüü da Dom dumà dal riaa Bogna, in curispundenza cun la Tos. Da Crevula parten la Val Diveder (quela del curs de la Tos) e la Val Antigori, che la porta al Sempiun. Ultra al center cumünal a gh'è i fraziun de Bisaa, Busch, Cad, Mucogna, Oira e Preja, anca se dumà Cad e Preja gh'han una certa cunsistenza.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Creula l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
String Quartet No. 5 Cello Traveling Piece Alexander Korotkov . q = 150 pizz. . .. œ . .. .œ œ œ. œ œ œ œœ œ ? 3œ .œ œœ n œ b b œ œ b 4 b F œ œ œ 8 œ œœ œ œœ œœ œ ? œœ b b œœ œ œœ œ b œ b œ
15œ œ œ œ œ œ œœ œœ œ ? œ b nœ b œ œ œœ œ œœ b œ b œ
22 œ œ œ œœ œœ œœ ? œ b nœ nœ b œ œ œœ œœ œœ œ b b
pizz. œ 29 œ œ œœ œœ œœ ? œ b nœ b œ œ œœ œœ œ b b F œ œ œ 37 œ œ œ œœ œœ œ ? œ b nœ b œœ œ œ œœ œ b œ b œ
44 œ œ œ œœ œœ œœ ? œœ b nœ nœ b œ œ œœ œœ œœ b b
51œ œ œœ œœ œ œœ œ œœ œ œ œœ ? œ b nœ nœ bœ œ œ œœ b œ b ©Copyright 2010 Alexander Korotkov
String Quartet No. 5 2 œ œ œ œœ œ œœ 58 œ œœ œ œ œœ œœ ? œœ b nœ b œ œ œœ œ b œœ b œ
œ 65 œ œ œ œœ œ ? œ b nœ b œœ œ œœ œœ b œ b œ
pizz. œ œ œ 72 œ œ œ œœ œ œ œœ œœ œ ? œœ œ b nœ b œ œ œœ œ b b F œ œ 79 œ œœ œ œœ œ œ œœ œ œœ ? b Œ b œ œ b b
n œœ œ œ œœ œœ œ 87 œ œ œ œœ œ œ œœ œ ? œœ b nœ b Œ œ œ œœ œ b b
arco 94 œ ? œœ bœ nœ .. . . . . b nœ œ œ œ œ œ b œn œn C œ œ b n b n 3 3 P 100 . . . . . .. b b ? œ œ# œ .œ œ# œ .# œœ œ œ œ œ œ œ œ Œ Œ Œ Œ J JJ JJ J F 106 ? œœ œœ œœ #œ .œ œœ œœ #œ .œ œ Œ Œ Œ Œ Œ J JJ JJ JJ
String Quartet No. 5 3 111 œ j œœ ? œœ œ3 b nœ Œ b œ œ Œ. œŒ ŒŒ Œœ Œ œ .œ œ b 4œ J b J JJ œ 118 œ œ œœ œ ? b nœ œ b œŒ ŒŒ œŒ Œœ ŒŒ œ œœ b b œ
œ 125 œ œ œ œœ ? b nœ œ b œŒ œŒ ŒŒ œŒ Œœ Œ œ œ b b œ
œ 132 œ œ œ œœ ? b nœ œ b Œœ Œœ ŒŒ Œœ ŒŒ œ œ œ b b œ
pizz. œ œ 139 œ œœ # œ ? œœ œ b œn œœ b Œn CŒ ŒŒ ŒŒ œ b n b n
œ 144 œ ? œ Œ Œ œ
œ œ œ œ œ œ œœ œ 3 œ b b œ œ œœ b 4œ b œ
œ 151 œ œ œ œœ œœ œ ? œ b nœ b œœ œ œœ œœ œ b œ b œ
œ œ œ 158 œ œœ œ œœ œœ œ ? œœ b b œœ œ œœ œ b œ b œ
String Quartet No. 5 4 165œ œ œ œ œ œ œœ œ ? œ b nœ bœ œ œœ œœ b œ b œ
172 œ œ œœ ? œ b nœ b œŒ Œ œ œœ œœ œ b b