text:
En l'emprima part dal podium han ils dus moderaturs Andri Franziscus e Marc Melcher tschentà als candidats dumondas davart ils embrugls enturn ils cartels en la branscha da construcziun en l'Engiadina. Jon Domenic Parolini sa senta pertutgà dal cartel. El saja sco president da vischnanca da quai temp stà pertutgà sco unfrenda e betg sco delinquent. Tschertas medias hajan mess nà quai auter.
Mai han ins mess nà en ina faussa glisch. Sco president da vischnanca da quai temp, sun jau unfrenda e betg delinquent.
Christian Rathgeb giustifitgescha che la procura publica dal chantun ha dumandà ina procura ordaifer il chantun da manar tras las investigaziuns tar il cas da cartel ed enturn il whistleblower Adam Quadroni. Uschia possian ins examinar il cas a moda independenta. Era Walter Schlegel beneventa questa decisiun. Las examinaziuns internas da la polizia sajan entant serradas giu. Quellas mettian ils rapports dad Adam Quadroni en in'autra glisch.
Las examinaziuns internas davart il cas Quadroni èn serradas giu. Jau n'hai nagin motiv da betg crair a mes collavuraturs.
Linard Bardill ha entant crititgà la qualitad da las retschertgas da las medias che vegnian fatgas ozendi. L'artitgel da la Republik saja retschertgà fitg bain. Tschellas medias sajan be siglidas sin il char che la gasetta Republik ha mess en moviment.
Jau sun per il vegl. Jau sun per la verdad e per gistadad.
Rathgeb na vul betg ir en il cussegl naziunal
Andri Franziskus ha plinavant dumandà Christian Rathgeb sch'el vegnia a candidar en in onn lura per il cussegl naziunal. I dettia vuschs che sajan da l'avis ch'i saja be cun el pussibel da puspè gudagnar enavos il sez da Magdalena Martullo Blocher. Rathgeb n'ha dentant nagin interess.
Sch'jau vuless en il cussegl naziunal, n'avess jau betg candidà per la regenza.
Las mattas han surpiglià il timun en la segunda part
La segunda part dal podium han lura las giuvnas dal parlament da mattas surpiglià il timun. Ellas han tschentà als candidats dumondas davart mobing e vegnir prendì serius sco giuvenil. Ina petiziun pervi dal mobing era vegnida approvada durant il parlament da mattas.
Ils politichers èn d'accord ch'il tema è da pigliar serius. Cavigelli è da l'avis ch'il mobing tranter giuvenils è pli crudaivel che quel tranter creschids, ma era tranter creschids datti quel. Bardill ha discurrì da la causa Kunz e quant impurtant ch'i saja da discurrer in cun l'auter sin il medem stgalim. Schlegel ha declerà quant serius che la polizia piglia il tema cun programs ed infuramziuns ch'els porschan. Plinavant ha el suttastritgà quant dal mobing che capita ozendi en la rait. Parolini è da l'avis ch'era ils scolasts e las scolastas ston vegnir sensibilisads pli ferm.
Promoziun da giuvenils
Las giuvnas na sa sentan n'er betg adina prendidas seriusas. Dal parlament da mattas è numnadamain be ina moziun vegnida approvada. Quai na motiveschia dentant betg da cuntinuar cun la politica, sche be uschè pauc vegn era realisà. Christian Rathgeb ha appellà a las giuvnas da tegnair la dira e star vidlonder. Da far enavant politica e cumbatter per quai ch'è impurtant per ins.
Peter Peyer ha era fatg curaschi a las mattas da propi ponderar tge ch'ins vul far ed era preschentar las ideas a la vischnanca, gist tar l'exempel da stanzas per giuvenils. Marcus Caduff chatta che las vischnancas sajan responsablas per metter a disposiziun als giuvenils stanzas e lieus. Dentant sustegna el era fermamain ch'i vegn era purschì als giuvenils la pussaivladad da far per exempel musica.
Digitalisaziun – il futur
En la discussiun davart la digitalisaziun n'èsi betg be ì per la dumonda sch'i dovra raits spertas u betg mabain era sch'i dovra ina centralisaziun u betg. Parolini ha declerà ch'i na dovria betg en l'entir chantun ina rait svelta. En las regiuns stoppian ins guardar nua ch'il basegn saja qua e là investir quests daners, ma perquai ch'i saja uschè char na saja betg necessari da far quai dapertut. Marcus Caduff è d'in auter avis. El na vesa betg en ch'ina persuna da Pigniu n'ha betg il medem dretg sco in da Cuira.
Nus na stuain betg ans focussar sin be ina chaussa. Ins po sa concentrar en differents lieus sin differents focus.
Bardill na vesa betg la schliaziun en cabels pli ferms. El crai che las circumstanzas da basa stoppian vegnir meglieradas, per exempel per Start Up's, per che la glieud haja la schanza da bajegiar si qua in'existenza. Peter Peyer sustegna el qua. I dovria era dapli canortas en las regiun per che famiglias hajan la pussaivladad da lavurar ed era mantegnair la famiglia en la regiun.
Turissem – Co vinavant?
Parolini chatta ch'i saja necessaria dad avrir dapli martgads per il Grischun. Uschia per exempel era l'Asia dasper la Germania e l'Italia. Bardill di ch'i saja da reagir sin quai ch'il sport d'enviern perda l'attractivitad e vegn pli pitschen. Marcus Caduff è da l'avis ch'ins stoppia lavurar pli stretg ensemen. I saja anc adina in problem che nagin possia quir in a l'auter insatge. Quai stoppia sa midar. Peyer è da l'avis ch'ils turistichers hajan da vegnir qua cun ideas. Quai na saja betg incumbensa da la regenza. Lezza stoppia sustegnair ideas cun potenzial, ma betg sviluppar ideas.
Nus na pudain betg cumbatter in l'auter. Nus stuain lavurar pli fitg ensemen.
Schlegel è da l'avis ch'i haja da far bler cun l'aura e cun la munaida. Il sa cuntegnair dals turists saja sa midà. Il chantun stoppia pia midar las cundiziuns da rama. Rathgeb vesa il medem sco Peyer. Las ideas stoppian vegnir da la glieud, il chantun stoppia sustegnair. El ha era sustegnì l'avis da Caduff.
Nus na duvrain betg dapli cudeschs alvs. Nus duvrain dapli creaders che fan.
Stads da la partida al podium da discussiun:
- Linard Bardill (independent)
- Marcus Caduff (PCD)
- Mario Cavigelli (PCD)
- Jon Domenic Parolini (PBD)
- Peter Peyer (PS)
- Christian Rathgeb (PLD)
- Walter Schlegel (PPS)
Elecziuns grischunas 2018
RR actualitad 17.00


c: text/html

text:
Als Calanda Broncos èsi gartegià da far sis touchdowns, entant ch’ils Basilea Gladiators han realisà be in sulet touchdown paucas secundas avant la fin dal gieu. Tant offensiv sco er defensiv han ils Broncos dominà il gieu cunter ils Gladiators, quai dad A fin Z.
L’equipa grischuna d’American Football è cunquai per la 7avla giada campiun svizzer dapi il 2009, e per l’otgavla giada insumma en l’istorgia dal club, munta in nov record.
Gia en la qualificaziun avevan ils Grischuns battì duas giadas ils Gladiators en questa stagiun, a chasa cun 47:21 ed ordaifer cun 30:7.
Tuns e chametgs
Il sulet ch’ha pudì franar per in mument ils Broncos en il Swiss Bowl 2017 avant bunamain 1’500 fans en il stadion da ballape a la Ringstrasse a Cuira, èn stads ferms urizis cun tun e chametg. Ord motivs da segirtad han ils arbiters decidì d’interrumper il final per bun ina mes’ura. Ma er suenter questa pausa han ils Calanda Broncos dà en il tun.
Igl è stà pir la segunda giada ch’il Swiss Bowl è vegnì manà tras a Cuira, ed uschia avant ils fans da chasa dals Broncos. Tar la premiera il 1999 avevan ils Calanda Broncos anc stuì magunar ina terrada. Ussa, 18 onns pli tard èsi finalmain grategià da retschaiver il buccal en il stadio da chasa.
Broncos – Gladiators: inscunter regular en il Swiss Bowl
Gia per la 5avla giada ils davos otg onns han ils Calanda Broncos cumbattì en il Swiss Bowl cunter ils Basilea Gladiators. Dal 2010 fin il 2013 avevan ils Broncos battì quatter giadas en seria ils Gladiators, quai mintgamai a moda suverana. Il 2014 lura la revantscha da l’equipa da Basilea. En il final avevan ils Gladiators battì ils Broncos cun 47:35 ed uschia festivà lur emprim e sulet titel da campiun svizzer.
Durant ch’ils Broncos han er mintgamai cuntanschì ils davos dus onns il Swiss Bowl, han ils Gladiators stuì far plaz il 2015 e 2016 als Berna Grizzlies. Quels han l’emprima gia pers, e lura l’onn passà battì ils Broncos en il Swiss Bowl.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Els na fetschian betg tschigulatta per discounters, di Gunter Fenkart che maina la firma.
Avant 13 onns ha el surprendì la conditoria da ses geniturs e perquai ch’el ama tschigulatta ha el cumenzà a produzir sez. Uss dumbra la firma Fenkart 23 collavuraturs, 10 dad els èn occupads sulet cun la tschigulatta.
Ils svizzers aman la tschigulatta dal Vorarlberg
«Forsa na cumpran ils svizzers betg cun la megliera conscienzia la tschigulatta austriaca», manegia Gunter Fenkart, ma els cumprian regularmain tschigulatta sur cunfin. E per sa laschar inspirar mangia era el gugent la tschigulatta svizra.
Forsa na cumpran ils svizzers betg cun la megliera conscienzia la tschigulatta austriaca.


text:
Petròli
Al petròli (da 'l latìn tard petroleum ch'a vōl dir „òli 'd préda“) 'l è 'n misćiùs lìquid fat ad soquànt idrocarbûr, specialmènt alcàṅ dònca cumpòst ad carbóni (da 'l 79,5% a 'l 88,5%) e idrògen (da 'l 10,0% a 'l 15,5%), ch'i s càt'n in giacimènt in dla part élta dla grósta terèstra. 'L è na fònt dimóndi impurtànta 'd energìa p'r al gèn'r umàṅ e da lò a s tira fóra la benśìna p'r al màchini.
Ciamâ anc „òli mineràł“ e „òr négar“ p'r al sò valōr, 'l è 'n lìquid viscóś ch'al pōl ciapàr fōg facilmènt. Al sò culōr al vària da 'l nég'r a 'l maròṅ scûr, pasànd p'r al vérd mars a 'l aransòṅ. Quànd al vîṅ pumpâ fóra da la tèra 'l è dit „gréś“ parchè al gh'à biśógn 'd èsar laurâ in dal rafinerìi prima 'd psēr èsar druâ dabòṅ. Quànd al s vénd al vîṅ miśurâ in barìi.
In dal mónd i paéś ch'i gh'aṅ più petròli 'd tut in di sò giacimènt i èṅ al Venezuéla, l'Aràbia Saudìta, al Cànada, 'l Iràn, 'l Iràq e 'l Kuwait.


text:
Il numer d'AVS cun 13 cifras è vegnida introducida l'onn 2008. Dapi è ses diever s'extendì fermamain ordaifer las assicuranzas socialas, scriva il departament en ina communicaziun. Las autoritads sajan interessadas da duvrar il numer per pudair identifitgar las persunas.
Danov duain la Confederaziun, ils chantuns e las vischnancas survegnir la cumpetenza da nizzegiar il numer. L’andament da l’administraziun vegniss uschia pli sperta, pli effizienta e pli favuraivla. Ils principis da la protecziun da datas restass dentant.
RR actualitad 14:00


text:
Il Cussegl federal è er vinavant da l'avis che la vaccinaziun è la meglra pussibilitad ord la crisa. Pervia da quai ha el decidì il suandant:
- Ina emna naziunala da vaccinar dals 8 fin ils 14 da november
- Dapli posts d’infurmaziun e vaccinaziuns mobilas
- Schlargiar la purschida da s'infurmar individualmain
- Nagin bon da 50 francs per persunas che persvadan auters da sa laschar vaccinar
Emna naziunala da vaccinar, ils 8 fin 14 da november
Ina campagna da medias naziunala ed occurenzas localas da chantuns e vischnancas duain informar la populaziun davart avantatgs da la vaccinaziun. Ils fatgs pertutgant segirtad, efficacitad, ed effects secundars duain vegnir preschentads a moda chapaivla ed en pliras linguas. Era il risico d'ina infecziun e las pussaivladads da sa laschar vaccinar duain esser part da questa campagna.
Il Cussegl federal vegn a sa drizzar cun ina brev a la populaziun per accentuar l'impurtanza da sa laschar vaccinar. Ils custs per quest'emna da maximalmain 15,2 milliuns francs surprenda la Confederaziun.
Posts mobils da vaccinar e s'infurmar
Per il mument datti radund 50 posts mobils per sa laschar vaccinar. La Confederaziun vul dar la pussaivladad ad uschè bleras persunas sco pussaivel da sdar la squitta senza grondas stentas. Ella surpiglia fin 220'000 francs per mintg'ulteriur post mobil da vaccinar e cussegliar, maximalmain 38 milliuns francs.
Infurmaziuns individualas
Persunas ch'èn anc indecisas pertutgant la vaccinaziun duain pudair s'infurmar individualmain. Las cussegliaziuns pon esser persunalas, per telefon u per chat en las raits socialas. Ils cussegliaders e las cussegliadras gidan da chattar in center da vaccinaziun, ina media u era in translatur. Ils chantuns pon engaschar cussegliaders e cussegliadras u era incumbensar organisaziuns sco la Spitex. La Confederaziun surpiglia era quels custs. Previs èn 43 milliuns francs.
Investiziuns da maximalmain 96,2 milliuns
Quels custs sajan persistents, cumpareglià cun ils custs da 50 milliuns mintg'emna per tests gratuits. In tempo aut da vaccinar haja ulteriurs effects positivs economics e per la politica da sanadad. En media possian ins evitar in'ospitalisaziun per 100 vaccinaziuns e per 250 vaccinaziuns in cas sin la staziun intensiva.
Directurs cantunals da sanadad cuntents
Desister da bons per motivar persunas da sa laschar vaccinar è consequent, tenor directuras e directurs chantunals da sanadad. Remuneraziuns sajan in signal fallà. L'offensiva da vaccinar cunvegna a la gronda part dals chantuns, en vist'a la bassa rata da vaccinaziun. La Conferenza da directuras e directurs chantunals da sanadad fa dentant attent a la mancanza da persunal dal fatg en connex cun la purschida d'infurmaziun individuala. Là dovria il sustegn da las organisaziuns.


text:
Gianna Sonder da Salouf sustegna a partir dad immediat Carmen Dedual en la promoziun rumantscha en il Grischun Central. La nova collavuratura è surtut responsabla per administrar projects currents e sviluppar novas ideas per la promoziun rumantscha en il Surmir e la Sutselva.
Linard Martinelli da Lavin è vegnì elegì sco nov promotur regiunal per l’Engiadina Bassa. El cumenza sia lavur l’avust 2019 e remplazza Mario Pult che vegn pensiunà.
22 collavuraturas e collavuraturs a Cuira ed en las regiuns
Ils dus novs collavuraturs cumpletteschan la squadra da la Lia Rumantscha ch’occuppescha actualmain 22 collavuraturas e collavuraturs en la sedia principala a Cuira ed en ils biros regiunals a Glion, Savognin e Scuol.
RR novitads 11:00


text:
Suenter in accident possian tut ils autos arder, ha ditg l'inspectur dals pumpiers Conradin Caduff. Per stizzar tals fieus dettia dentant differenzas. Stizzar in auto che va cun carburant giaja per regla pli spert che da stizzar autos che van cun battaria empè da benzin. Per stizzar in auto electric che arda dovria quai en general fitg bler’aua e fitg bler temp. I saja grev da stizzar ina battaria cunquai che quella s’envidia adina puspè. Per ils pumpiers na fiss in auto electric che brischia dentant betg in privel pli grond ch’in auter auto. Ma impurtant saja d’enconuscher autos electrics. I dettia tscherts puncts che sajan da resguardar perquai ch’els hajan battarias che van cun tensiun auta. Sur in program da computer possian ils pumpiers chattar ils detagls da mintga singul model.
Cuira ha gia intervegnì tar accidents
Tar ils pumpiers da Cuira haja quai ils davos trais onns dà tschintg intervenziuns tar accidents cun autos electrics u ibrids. So quai ch’il cumandant Hansjörg Erni ha ditg envers RTR, sajan quai tut stadas intervenziuns pli pitschnas senza brischaments. Ch’i dettia adina dapli autos electrics sin vias grischunas na vesa il cumandant betg sco problem: Tar autos che van cun carburant haja ins experientscha e cun autos electrics stoppian ins anc far dapli experientschas, ma sut il stritg na sajan ils autos electrics betg in privel supplementar.
Autos electrics ch'èn ars daventan in problem
In problem pudessi dar sch’in auto electric ch’ha brischà stoppia vegnir transportà davent, ha ditg Urs Rüedi che porscha in servetsch da depannar a Serneus. Pervi da motivs da segirtad saja impurtant d’avair en l’avegnir containers spezials che pon transportar davent segir autos electrics che sajan ars. Qua stoppian ils servetschs da depannar collavurar. Plinavant spera el sin sustegn dal maun public. Giu la Bassa dettia gia oz tals containers che possian vegnir duvrads per transportar davent autos electrics che sajan brischads, ha ditg Urs Rüedi.


text:
«Dear Elisabeth Steger Vogt, I am pleased to confirm that Hochalpines Institut Ftan has confirmed the process to register as a Cambridge School. Welcome to our Cambridge Community...» Cun questa communicaziun ha l'institut la conferma ch'ella fa part a questa communitad.
La fin dal dieschavel onn da scola pon giuvenils far il diplom mesaun per la fin da scola. Quest diplom è renconuschì internaziunalmain e dat la pussaivladad da cuntinuar cun la scolaziun sin il stgalim secundar II (per exempel International Baccaleureate IB Diploma). Gia oravant era l'Institut Otalpin Ftan renconuschì sco center da test TELC (The European Language Certificates), certificats da linguas europeicas.


text:
Egerkingen
Egerkingen a l'è un cumün svizzer del distret de Gäu. in del Canton Suleta. Al gh’ha pressapoch 3294 abitant e una süperfiss de 6.93 km², e al se tröva a una altitüden de 440 meter sura al livel del mar.
El cumün de Egerkingen a l'è tacaa ai cumün de Gunzgen, Hägendorf, Härkingen, Holderbank, Langenbruck (BL), Neuendorf, Oberbuchsiten.
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Official website (Todesch)
- Egerkingen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
La finamira da la refurma è che la Svizra daventa pli attractiva per il martgà da chapital ester. La refurma vul numnadamain stritgar per gronda part la taglia anticipada per tschains da spargn aifer la Svizra. En pli vul il Cussegl naziunal stritgar la taxa da svieuta sin obligaziuns svizras.
Per la plazza economica Svizra saja da muntada centrala da refurmar la taglia anticipada, uschia la maiortitad dal Cussegl naziunal. Sa dustads cunter ina tala refurma èn la Partida socialdemocratica sco er ils Verds. Per las partidas sanestras saja quai in «regal da taglia per fatschentas». Però lur proposta da refusar la refurma è vegnida survuschada dals burgais.
Il Cussegl dals chantun sto anc decider en chaussa.


text:
Thierry Burkart è da nov a la testa da la Partida liberal-democratica. La radunanza da delegadas e delegads ha elegì Thierry Burkart. L'um da l'Argovia ch'ha 46 onns succeda a Petra Gössi ch'ha manà la partida dapi il 2016. El era il sulet candidat ed è vegnì elegì cun 296 tar 3 vuschs.
Tenor il giavisch da Thierry Burkart è il team a la testa da la partida da nov pli grond e funcziuna sumegliant ad ina direcziun generala. Per quai hai duvrà la midada dals statuts che la radunanza ha approvà. Sper il president datti perquai ussa quatter persunas che surpiglian in vicepresidi.
Midà statuts per avair 4 vicepresidentAs
- Andrea Caroni, cusseglier dals chantuns (AR)
- Philippe Nantermod, cusseglier naziunal (VS)
- Johanna Gapany, cussegliera dals chantuns (FR)
- Andri Silberschmidt, cusseglier naziunal (ZH)
Parolas per ils 28 da november
La partida ha era gist dà ora las parolas per ils 28 da november. Cun 291 Gea tar 10 vuschs han els detg Gea a la lescha da Covid. Cun il certificat saja pussaivel dad evitar serradas e scumonds. Cler Na dian els a l'iniziativa da tgira e l'iniziativa da giustia.


text:
Pays de la Loire
El Pays-de-la-Loire (nòm uficiàl en fransés: Région Pays-de-la-Loire ) l'è giöna de le 22 regiù de la Francia. La popolasiù totàl de la regiù l'è de 3,344,000 abitàncc (dato del 2004) distribüìcc söndèn'area de 32,082 km², per 'na densità de 104 ab./km².
Sudiviziù aministratìva[Modifega | modifica 'l sorgent]
La regiù de Pays-de-la-Loire l'è dividìda 'ndei dipartimèncc de Loire-Atlantique, Mayenne, Maine-et-Loire, Sarthe, Vendée che i ragrùpa 17 circondàre (en fransés: arrondissements) e 1.503 cümü. La capital de la regiù l'è Nantes.


text:
Mo suenter tschintg onns ha el gì avunda da quella vita nomadica ed è turnà enavos en Svizra. En il Profil da RTR raquinta el tranter auter, pertge ch’el ha fatg quest pass e pertge ch’el sto bainprest puspè bandunar sia patria.
Maletg
1 / 5
Legenda:
Avant trais onns ha Mathias Haltiner prendì dimora en questa chasa a Mitholz. Curt suenter ha il VBS publitgà in rapport davart la segirtad da l'anteriur magasin da muniziun da l'armada svizra. Il december passà ha lura il Cussegl federal decidì da evacuar l'entir vitg da Mitholz.
Adrian Camartin, RTR
Maletg
2 / 5
Legenda:
Il vitg da Mitholz sa chatta direct sper l'anteriur magasin da muniziun da l'armada svizra. Anc oz regorda il grip mellen da l'explosiun dal 1947.
Adrian Camartin, RTR
Maletg
3 / 5
Legenda:
La Fluh a Mitholz il schaner 1948.
Archiv federal, Leupin & Schwank, Berna
Maletg
4 / 5
Legenda:
En la notg sin ils 20 da december 1947 han trais explosiuns en il magasin da muniziun da l'armada destrui e donnegià passa 100 bajetgs. Nov persunas han pers la vita, set persunas èn vegnidas blessadas grevamain.
Keystone
Maletg
5 / 5
Legenda:
Anc oz sa chattan 3'500 tonnas muniziun en las chavernas da l'anteriur magasin da l'armada. Marcadas èn ina granata da 10,5 cm ed ina bumba per aviuns da 50 kg.
Keystone


text:
Atgnamain pareva la festa per il nov president dal Cussegl grond d'esser ditga giu. Ina pli pitschna delegaziun è tuttina sa rimnada a Tumein per festivar l'elecziun da Martin Wieland sco pli aut Grischun.
L'um da 63 onns ch'è president da vischnanca da Tumein è vegnì festivà en ina tenda da festa cun musica, in apero e divers pleds. Tranter auter ha er il president da la regenza, Christian Rathgeb, discurrì:
Jau giavisch ad el in fitg bel onn. Ch'el possia giudair ses uffizi da represchentar il chantun. Ch'el haja bels muments ed inscunters e ch'el saja preschent tar la populaziun.
Sco punct culminant è Martin Wieland vegnì onurà sco burgais d'onur da la vischnanca da Tumein. In titel che haja fatg ad el gist tant plaschair sco l'elecziun sco president dal Cussegl grond.


text:
Ad ina saira d’infurmaziun, organisada da la vischnanca da Valsot, han ils responsabels infurmà ch'il center da sanadad «Bainesser» manà da Corsin Biert da Scuol banduna la fracziun da Tschlin. Tenor infurmaziuns scroda il contract il settember 2021. Co che l'avegnir dal center da sanadad vesa ora silsuenter, n'è betg enconuschent. Il manader sez n'ha betg vulì prender posiziun envers RTR.
Tai Chi, Kung fu e Qi Gong
Dapi il 2016 exista il center «Bainesser» nua che maisters da shaolin dattan lecziuns da Tai Chi, Kung fu e Qi Gong. Ma gia quest onn n'èn las portas betg vegnidas avertas. La vischnanca ha uss communitgà e confermà la serrada definitiva en la fracziun da Tschlin. La procedura per schliar il contract è en elavuraziun, ha infurmà la vischnanca da Valsot.


text:
Da quai da 19'000 pernottaziuns da giasts or da la Russia ha quai dà il schaner 2013 en l'Engiadin'Ota. Il 2015 èn quai stadas 20 pertschient pli paucas. Per il schaner dal 2016 na spetga la destinaziun Engiadina San Murezzan betg meglras cifras.
«Russ giaudan incrediblamain»
Ils giasts or da la Russia èn cun trais fin quatter pertschient durant la stagiun d'enviern bain mo ina pitschna part da tut ils giasts en Engiadin'Ota, els sajan però giasts che consumeschian bain. En quest senn è s'exprimida la scheffa da l'organisaziun turistica Engiadina San Murezzan, Ariane Ehrat envers il schurnal regiunal dal Grischun dad SRF.
Il problem per turists or da la Russia saja il rubel flaivel. Quai conferma il schef da la partiziun «martgads» da Svizra Turissem, Urs Eberhard. Cun las sancziuns dals pajais dal vest envers la Russia e cun il pretsch bass da l'ieli sin il martgà internaziunal è la valuta russa vegnida sut squitsch ed ha pers valita. La Svizra è vegnida en relaziun anc pli chara.
Ambassadurs per ils fitg bainstants
L'organisaziun turistica da la confederaziun Svizra Turissem vesa il problem dals giasts che mancan.
Far reclama cun campagnas da televisiun u placats, na saja betg la dretga via en la situaziun actuala, manegia Urs Eberhard da Svizra Turissem. L'organisaziun turistica metta plitost sin «ambassadurs» per il turissem en Svizra. Persunas or da la Svizra enconuschentas duain pledentar giasts pussaivels e carmalar els en Svizra.
En mira ha Svizra Turissem persunas fitg bainstantas, sco Urs Eberhard di. Ins focuseschia sin persunas che vulan era vinavant sa prestar la Svizra.
Dar appreziaziun
Il temp ferm dals giasts or da la Russia è l'emna da festas suenter l'onn nov. Nadal da la baselgia ortodoxa russa è ils 7 da schaner. En quels dis dettian ins spezialmain stima als giasts russ en l'Engiadin'Ota. Quai sincerescha la scheffa da la destinaziun Engiadina San Murezzan, Ariane Ehrat, envers ils schurnal regiunal dal Grischun. Tranter auter dettia quai aperos da schampagn cun vodka.


text:
En tut èn passa 650 balenas idas a terra. A gidanters èsi reussì da stuschar radund 100 animals enavos en la mar. Bun 220 sa chattian anc adina sin terra e dapli che 330 sajan crappadas fin ussa.
100ts voluntaris da tut la Nova Zelanda emprovan vinavant da dumagnar ils animals enavos en la mar. Per gronda part senza success.
Motivs per questa bloccada
Pertge che las balenas èn nudadas sin la terra n’è anc betc cler. L’organisaziun da balenas ‘Project Jonah’ suppona ch’igl è ina cumbinaziun dad autas temperaturas e malsognas che ha manà las balenas en quest lieu. Eventualmain è era il sistem dad echolot dals animals disturbà entras caneras sut aua.
Il favrer 2015 eran tar questa splagia da Farewell Spitt gia 200 balenas pilotas bloccadas. Da lez temp han gidanters pudì stuschar enavos 60 animals en la mar.
RR actualitad 12:00


text:
80% da las unfrendas èn mortas en in dals sis gronds conflicts en la Siria, l'America centrala, il Mexico, en l'Afghanistan, en la Nigeria e l'Irac. Quai resulta d'in rapport da l'Institut internaziunal per studis strategics da Londra.
Tenor il studi èn mortas sulet en il conflict en la Siria 55'000 persunas. Passa la mesadad dals mortoris haja dà en ils conflicts en il Mexico e l'America centrala.
Tut en tut sajan dentant mortas 13'000 persunas pli pauc che l'onn avant. Malgrà ch'i dettia il mument damain conflicts ch'avant in decenni sajan dapli persunas sin la fugia, ha ditg il schef da l'institut IISS, John Chipman a Londra. Avant trais onns discurriva l'institut da 33 milliuns fugitivs - l'onn passà sajan quai stads 46 milliuns.
RR novitads 12:00


text:
Marbach (SG)
Mudel:Other places3 Cuurdinàde: 47°24′N 9°34′E
Marbach a l'è un cumün svizzer del distret eletural (Wahlkreis) de Rheintal, in del Canton San Gal. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 4.42 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 2057 abitant.
El cumün de Marbach al se tröva a una altitüden de 427 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Altstätten, Oberegg (AI), Oberriet, Rebstein, Reute (AR). La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
StoriaModifega
Marbach l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 831 col nom de Marahbach.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]


text:
Il Lago di Lei è il pli grond lag da fermada en il conturn dal Grischun. El sa chatta 50 kilometers en il sid da Cuira. En il cas che quest mir rumpess, giessan 197 milliuns meters cubic aua tras la Viamala engiu e suenter curt temp arrivass l'aua en la citad da Cuira. Sin l'autra vart datti era ils mirs da serra en la Surselva, sco per exempel il lag da Zervreila che pudess rumper e medemamain periclitar la citad.
Uschia è Cuira en ina zona da privels da natira. Tenor Jürg Mayer, il responsabel da la sparta da bajetgs tar la protecziun civila dal Grischun vegniss il pievel infurmà baud avunda sch'in mir da serrà rumpess. En il mument che quai capitass, sunass l'alarm d'aua immediatamain entras las sirenas.
Tge èsi da far sch'il mir rumpa?
Igl è l'incumbensa da mintga persuna da s'infurmar sezza e da consultar ils plans da fugia. Quels plans da fugia mussan nua ch'i dat zonas segiras e tgeninas ch'ins duess bandunar ed evitar. Sin ils plans vegn era fatg attent en il fegl uffizial ed els èn accessibels tar mintga vischnanca.
Plans da las zonas da fugia a Cuira
En cas d'urgenza d'in alarm d'aua èsi da scappar ad aut, valladas èn d'evitar. Sche pussaivel èsi era da tadlar radio per survegnir las infurmaziuns necessarias da las autoritads dal Grischun. Quellas infurmeschan davart la situaziun actuala e proxims pass.
Tge sirena munta tge?
Sch'ins auda in tun che va adina puspè si e giu, èsi l'alarm da catastrofa. Igl è da tschentar en il radio e tadlar tge che las autoritads communitgeschan per ch'ins sappia tge ch'è da far. L'alarm d'aua è in tun bass che suna permanentamain. Cura ch'ins auda quel èsi da scappar immediat e pir suenter tschertgar in radio per vegnir a las infurmaziuns da las autoritads.
Dasper l'alarm da sirena datti uss er l'alarm per push sin il telefonin. L'app «Alertswiss» infurmescha medemamain davart alarms da test, fauss alarms ed er en cas d'urgenza.
Tuttas infurmaziuns da la Confederaziun davart ils alarms
Tests da sirenas senza problems
En Grischun han ils tests cun las sirenas d'alarm funcziunà bain. Sco il chantun scriva, hajan tar l'alarm general funcziunà tut las sirenas. Tar l'alarm d'aua n'haja ina sirena betg funcziunà. En tut èn vegnidas testadas 335 sirenas en il Grischun. Ed era en il rest da la Svizra han ils tests funcziunà senza problems.
I saja normal ed era da far quint che var 2% da las sirenas na funcziunian betg, uschia l'Uffizi federal da producziun da la populaziun. Funcziunà bain haja er l'avis d'alarm sur la nova app gratuita «Alertswiss».
Ord l'archiv
RR actualitad 12:00


text:
Durant la ceremonia da la sepultura è la bara da Steck vegnida intschendrada. Damai che be ils pli stretgs parents dad Ueli Steck èn stads preschents a la sepultura a Nepal, piglian ils parents cun ina part da la tschendra en Svizra. Per amis, enconuschents e collegas da lavur sco era per la publicitad duai dar ina festa da cumià en Svizra. Ils detagls sco data e lieu n'èn dentant anc betg enconuschents.
Sin la homepage dad Ueli Steck è vegnì mess en la rait in cudesch da condolientscha.
Paraid dal Nuptse haja carmalà
En la communicaziun a las medias èn er vegnids enconuschents intgins detagls davart il decurs da l'accident. Sco para saja Ueli Steck ì la sonda dal champ da basa al pe da l'Everest enfin tar il champ 2 sin radund 6'400 meters sur mar.
Ses plan oriund è stà dad ir la dumengia davent da là sur la ruta normala enfin tar la sella da l'Everest sin radund 8'000 meters. Lura ha el vulì turnar il medem di en il champ 2. La sonda haja el dentant constatà che las cundiziuns en la paraid dal Nuptse eran bunas. Uschia saja el sa decidì la sonda saira da pigliar questa ruta.
La dumengia è Steck lura partì las 04:30 ed ha traversà cun il Franzos Yannic Graziani il glatscher. Fertant che Graziani è suandà la ruta normala enfin il champ 3 è Steck ì enavant sulet en la flanca dal Lhotse.
La disgrazia saja capitada il pli probabel enturn las 09:00 uras, temp local, sin radund 7'600 meters sur mar. Pertge che Steck è sa disgrazià n'è anc adina betg sclerì. Sia bara è vegnida sgulada cun in helicopter davent da radund 6'600 meters a Kathmandu.
RR novitads 16:00


text:
35 uffants sa participeschan al champ da chant per uffants a Trun. Sut la batgetta da Flavio Bundi emprendan els 12 chanzuns ch’els preschentan la finala en in concert. Flavio Bundi ha grond plaschair da lavurar cun ils uffants. In pau different saja quai schon da mussar ad uffants ina chanzun che da far quai cun creschids di el. «Els taidlan fitg bain e lura va quai fitg spert dad emprender ordadora las chanzuns» quai che gaja tar ils creschids bler pli vess.
We are the world – in mund
Las chanzuns tanschan da chanzuns rumantschas sur chanzuns d’autras linguas ed era auters pajais. Perquai è il titel dal concert «We are the world – in mund». Tranter auter chantan ils uffants era duas cumposiziuns da Flavio Bundi. Per el èsi fitg spezial e bel d’udir ils uffants che chantan sias chanzuns.
Il concert è ils 7 d'avust 2015, las 19.00 en sala da cultura a Trun.


text:
Fin october duai esser a fin cun la societad aviatica Belair. Quai ha communitgà il concern Air Berlin al qual Belair tutga. Las plazzas dals radund 280 emploiads sajan garantidas per in onn. Suenter duajan els survegnir offertas da lavurar tar Air Berlin.
Il plan da sgols en Svizra ed ils bigliets cumprads sajan vinavant valaivels. L'ultim eroplan duai sgular cun la fin dal plan da sgols da stad 2017. Enfin là opereschian quatter dals set eroplans davent da Turitg. Ils eroplans duajan vegnir vendids a la societad aviatica austriaca Niki che tutga medemamain ad Air Berlin.
Air Berlin cumbatta gia dapi onns cun problems finanzials. La societad Air Berlin è dapi l'onn 2015 sin curs d'expansiun. Senza agid finanzial dal pli grond acziunari, Etihad, fiss Air Berlin il pli probabel gia daditg dal Rain giu.
RR novitads 06:00


text:
Las forzas d’intervenziun sajan dentant vegnidas dumandadas ferm. La polizia ha arrestà radund 78 persunas a l'ur da la Street Parade. La sonda saira e la notg sin dumengia haja dà differentas confruntaziuns. Quai per il pli pervia d’excessiv consum d’alcohol u drogas. Radund in tozzel persunas sajan vegnidas blessadas.
Pli gronda festa da techno mundiala
850'000 persunas han visità la sonda la Street Parade a Turitg. In nov record n'hai dentant betg dà. La festa che ha lieu quest onn per la 28avla giada statt sut il motto «Colours of Unity» e vul tenor communicaziun esser ina demonstraziun per l'amur, pasch, libertad e toleranza.
Il ultim onn avevan passa in milliun persunas visità la festa. Als organisaturs na vai dentant era betg per novs records. Pli impurtant saja che las visitadras ed ils visitaders hajan plaschair a la Street Parade ha ditg il pledader da medias Stefan Epli envers l'agentura da novitads Keystone-SDA.
Nagins problems e naginas dronas
La polizia da la citad ha dentant avertì via Twitter da enguladitschs. Plinavant admonescha ella da consumar naginas drogas. Pirlas cun cumposiziun privlusas sajan en circulaziun.
Gia avant la Street Parade aveva la polizia da la citad da Turitg avertì ch'i saja scumandà da sgular cun dronas senza lubientscha sur gruppas da persunas. Quellas possian periclitar la sanadad da persunas. Plinavant fa la polizia diever dad in helicopter durant l'occurrenza. Las dronas pudessan chaschunar problems per quel.
RR novitads 20:00++


text:
La gronda part dals commembers dal Cussegl federal fa vacanzas en Svizra. Quai vala per il president da la Confederaziun: Guy Parmelin, il minister da sanadad: Alain Berset, la ministra da la defensiun: Viola Amherd sco era il minister da las finanzas Ueli Maurer. Cunzunt ir a viagiar u cun velo è sin il program dals cussegliers e las cusseglieras federalas.
Simonetta Sommaruga percunter interrumpa sias vacanzas en Svizra per ina visita da lavur en il Senegal e Ghana. Ella vegn a far ina part da sias vacanzas en il Grischun. Era il minister da l’exteriur, Ignazio Cassis, sto ir durant sias vacanzas a l’ester.
La ministra da la giustia, Karin Keller-Sutter, da sia vart fa per part vacanzas en Svizra per part a l’ester.


text:
Trais onns ed in di ston els bandunar lur patria. En quest temp dastgan els betg s’avischinar a lur vitg pli datiers che 50 kilometers. Per Sigi de Grappa percunter ha durà il viadi sis onns e mez.
Ma uss basta! Suenter avair visità 40 pajais e lavurà en radund 35 da quels fa el ussa viadi vers chasa, vers Ramosch. Accumpagnà vegn el da radund 15 amis mastergnants en viadi.
Il ritual final
Per daventar in mastergnant stabel sto el rampignar sur la tabla a l’entrada dal vitg – quai è l'act simbolic che mussa che ses viadi è definitivamain a fin.
Sigi de Grappa daventa Domenic Siegenthaler
Per Sigi de Grappa è quai in mument fitg emoziunal, bandunar la famiglia dals mastergnants en viadi ed arrivar tar bab e mamma. Quels èn levgiads e cuntents da pudair branclar lur figl Domenic Siegenthaler.
RR actualitad 08:00
In mastergnant viandant ...
... u per tudestg «rechtschaffener fremder Geselle» dastga vegnir mintgin
- che daventa commember dals giarsuns da mastergn ester
- che ha terminà cun success il giarsunadi en il sectur da construcziun (marangun, cuvratetgs, scrinari, miradur, ferrer euv.)
- ch'è pli giuven che 30 onns e
- che n'è betg maridà.


text:
L'idea da l'iniziativa No Billag da finanziar radio e televisiun en Svizra sulet tenor quai ch'il martgà lascha tiers avess per las regiuns periferas ed il turissem en il Grischun consequenzas fatalas. Quai scriva la partida Verda. Senza taxas svanissan radios locals e televisiuns regiunals e cunquai la plattafurma e la promoziun da minoritads linguisticas, da la cultura locala e da bleras disciplinas da sport. Il Grischun ristga da daventar ina regiun senza ina purschida audiovisuala.
Al nov urden da finanzas che vegn era en votaziun il cumenzament da mars din ils Verds grischuns gea.
RR novitads 10:00


text:
Ils davos quatter onns èn ils passlunghists chaminads en il stil classic numnadamain be ina varianta scursanida. Per l’organisaziun da la cursa da passlung signifitga quai ch’i dovria era dapli voluntaris per il traject tranter Schlarigna e San Murezzan. Da quella part avevan ins stuì desister las davosas ediziuns da «La Diagonela», causa mancanza da naiv.
Forzas unidas
Radund 250 persunas funcziuneschan sco voluntaris da la cursa da passlung lung. Tiers vegnan anc las gruppas da lavur communalas che gidan a realisar l’eveniment en l'Engiadina. Tenor il president dal comité, Ramun Ratti, dovri quest onn var 20 fin 30 persunas dapli per organisar bain la cursa.
Tut è bunamain pront
Il traject da la cursa da passlung sa preschenta sin tut la lunghezza da 65km en in fitg bun stadi. Naiv dettia en abundanza, uschia Ratti. L’arriv da «La Diagonela» è entamez il center da la vischnanca da Zuoz. Perquai han ins da purtar naiv sin la via maistra e transmidar quella per in di en ina loipa da passlung. Quai dovra radund 400 meters cubic naiv. Naiv ch’ins aveva ramassà e producì cun chanuns dador vischnanca. Auter che normalmain tar navaglias, èn las maschinas perquai vid il emplenir il traject cun naiv.
Gronds sforzs per il bel maletg
La sfida saja surtut da realisar la transfurmaziun da radund 500 meters via en ina loipa, uschè svelt sco pussibel. Fin venderdi saira han tschertas parts ed access da vias anc da restar accessiblas als autos, ha declerà il schef infrastructura, Thomas Pinchera. Gia bunamain in’emna avant hajan el e ses voluntaris era cumenzà cun trair lingias ch’i dovria per forza electrica e tut las installaziuns da cameras, tavlas e computers – meters e meters. La cursa vegn numnadamain er emessa en differents chanals da televisiun. Tut ils sforzs rendan dentant, uschè Pinchera. Las reacziuns dals passlunghists da passar tras ina vischnanca istorica e rivar en l’arriv entamez Zuoz, sajan adina puspè nunemblidaivlas.
Blers passlunghists dal nord
Il numer d’annunzias per las trais differentas versiuns da la cursa da passlung sajan tar radund 1’000 persunas entant in pau sut las aspectativas. Ils participants derivan per gronda part dals pajais dal nord.
- La Diagonela 65 km (Zuoz-Schlarigna-San Murezzan-Puntraschigna, Samedan-Zuoz)
- La Pachifica 30 km (Zuoz-Puntraschigna-Zuoz)
- La Cuorta 11 km (Zuoz-S-chanf-Zuoz)
Factur aura decisiv
Malgrà la blera naiv ch'è quest onn avant maun, fan las previsiuns da l’aura er quest onn rumpatesta a l’organisaziun. Ramun Ratti è dentant da buna speranza, che la cursa possia avair lieu senza restricziuns causa privels da lavinas u grondas navaglias.
RR actualitad 07:00


text:
Il presidi svizzer rotescha en in turnus dad in onn tranter ils 7 commembers dal Cussegl federal. L'onn 2018 occupa il minister da l'intern Alain Berset quest post.
Bler bun e tuttina bleras dumondas avertas
Il Romand ha cumenzà ses uffizi cun in pled da Bunmaun. En ses pled punctuescha el l'impurtanza da la democrazia directa. El saja cuntent da pudair viver en Svizra, in pajais stabil e segir cun ina economia che marscha bain ed en il qual che millis s'engaschia voluntariamain per la societad.
Tuttina sa fatschenta Berset cun bleras dumondas che pertutgan cunzunt destins persunals. Numnadamain dumondas en connex cun la plazza da lavur, la povradad ed la veglidetgna u il provediment medicinal. Sin questas dumondas dettia dentant respostas, pertge en ina democrazia possia mintgin cundecider.
Angaschament per il Rumantsch
Il socialdemocrat dal chantun Friburg, ch'è er minister da cultura, sa dat adina puspè fadia da discurrer rumantsch. Quai er cun ses pled da Bumaun al Radio Rumantsch.
RR novitads 11:00


text:
Igl è baud. Fitg baud la damaun, las 4:00 cura che nus levain. Las 5:20, cura che nus partin da la tegia si Cungieri. Nagut vesan ins sin las vias. Sch'ins n'enconuschess betg la via, lura n'avessan ins insumma nagina schanza da pudair s'orientar. Finamira: Differents posts che nus avain partì si sin la gruppa.
Gnanc l'utschè gida
Il Pieder Hendry, 37 onns, parta per il post ch'è il pli lunsch davent. Ferm in'ura chaminain nus tras il guaud u sin la via fin che nus arrivain. Curt midar resti, igl è numnadamain fraid. Mo 6° e fitg umid. Ed i plova. Betg fitg ferm, ma constant. Pieder sa drizza en sin ses post. E suenter: Spetgar. Uras en ed uras ora. I na capita nagut. Qua e là in utschè. Pudess esser in bun segn, manegia Pieder. Ma i na capita malgrà utschè nagut.
Las 06:45 udin l'emprim sajet
L'onn passà era quest lieu il meglier. Lura aveva Pieder sajettà ina tschierva qua. Gist l'emprim di, tge bellas memorias. Nus udin in sajet! Igl è las 6:45, ma quest sajet n'è betg stà da nossa gruppa. N'er betg il sajet da las 7:23. La tschajera è anc adina qua e nus era sin il post. Co vesi ora tar il rest da la gruppa? Quasi tuttina. Tschajera qua e là. Ma animals, nagliur.
Enavos en tegia chauda
Igl è las 9:00. Anc adina fraid ed umid. Perquai decidain da turnar en tegia en il chaud. Curt suenter las 9:00 turna era Ursin Decurtins da ses post. Nus giain ensemen enavos. Adina puspè guardan Pieder ed Ursin, nua ch'i pudess avair insatge. E lura: Svelt! Là è in buc chamutsch! Ma el na fiss betg lubì. L'emprim stuessan ins sajettar la chaura chamutsch. Nus ans legrain sin la tegia chauda e turnain. Il plan: Far in cupid en chamona, mangiar gentar e suenter vers las trais, las quatter puspè ir ora. Detg e fatg.
Novs posts, nov cletg?
Nus partin punct las quatter. Ella para da nus beneventar cun gust, la muntanella. Spalier stat ella senza tema e plain luschezza. Suenter bun 20 minutas chaminar en gruppa sa spartan puspè las gruppas. Jau vom cun Gabriel Monn, Stefan Dobler (dal Telesguard) accumpogna Ursin Decurtins, Curdin Fliri (dal Telesguard) accumpogna Pieder Hendry e l'Angela Hendry (dal Radio Rumantsch) accumpogna Andrea Beer. La temperatura è stada l'entir di pli u main constanta enturn 6°. Fitg umid èsi.
Chatscha meditativa
Gabriel Monn va dad ina plaunca siador, bun 15 minutas stuain nus ir ensi per cuntanscher il sez aut. Bain, la vista è schont anc buna. Na fiss qua betg questa tschajera mulestusa. Ella para da giugar gugent gieus cun nus. Ir, parter – ir e puspè parter. Al cumenzament vegn ella adina da sut ensi e passa. Adina puspe prender il perspectiv, guardar ed al metter giu puspè. Quai è bain glaiti ina lavur meditativa.
Lura: L'emprima chaura chavriel en vista
Gabriel sa maina, guarda concentrà vi da tschella vart da la pitschna val e piglia fitg svelt ses perspectiv. Er jau ves in tac brin. Ina chaura chavriel. Bel, co ins vesa l'animal. Ma ella passa svelt e sa platga gist davos la planta. Sco sch'ella avess savurà la pulvra. Per la pudair sajettar avessan nus dentant stuì savair, sch'ella ha pitschens u betg. In detg mument pli tard era ella anc adina davos la planta, ma capità n'è nagut.
«Nana, quai n'è anc betg uschè fraid.»
Plansieu vegni pli stgir ed era pli frestg. Sch'el n'haja betg fraid ils mauns, dumond'jau Gabriel che sesa là senza guants. El mo di: «Nana, quai n'è anc betg uschè fraid.» El vegn ad esser disà pli fitg ch'jau. La fin finala ha el lavurà bun 20 onns sco guardiaselvaschina en la regiun da Sedrun.
Igl è las 19:53, cura che la tschajera vegn puspè. Ma quella giada vegn ella da surengieu. Na, ussa na fetschia quai nagin senn pli, decida Gabriel. E nus giain vers chasa puspè.
Enavos a chasa – en chamona
En chamona cuschina Andrea Cavegn-Beer ina buna purziun pasta cun sosa da tomatas e ton. Quai gusta a tuts. Era a la squadra da RTR ch'è vegnida envidada a tschaina. Lura ils plans per damaun. Els n'èn anc betg uschè segirs. Igl è anc da guardar. Sch'i ha vinavant uschè blera tschajera, lura na fetschia quai nagin senn. La previsiun da l'aura per dumengia, ils 2-9: Tschajera. Nus fixain da telefonar damaun baud e decider pir lura.
RR actualitad 06:00


text:
Provincia de Ast
La Provincia de Ast (Provincia di Asti in Italian; Provincia ëd Ast in Piemontes) a l'è ona provincia italiana del Piemont, con capploeugh Ast. Ghe viven circa 220.000 abitant.
La confina a nord-ovest con la Provincia de Turin, a est con la Provincia de Lissandria, a sud con la Provincia de Savona (Liguria) e a ovest con la Provincia de Coni.
GeografiaModifega
La Provincia de Ast la catta dent part di region storigh del Monferraa e di Langh.
L'è ona zona de pianura, anca se a sud gh'è on tocchelin de Appennin Ligur. L'è traversada di fiumm Bormida e Taner.
StoriaModifega
La provincia l'è nassuda in del 1620 dent al Ducaa de Savoia. L'era formada de 42 comun, la pupart di quai al dì d'incoeu en fann pù part.
Ai temp del Napoleon, Ast e la soa provincia hinn finii sotta el dipartiment de Marengh, sotta la giurisdizion de Lissandria. Dopo la Restaurazion (1814) l'è tornada provincia; ma in del 1859, con la riforma ministrativa de l'Urbano Rattazzi, l'Astesan l'è vegnuu vun di circondari de la Provincia de Lissandria. La situazion l'è restada inscì fina al 1935, quand finalment Ast l'è tornada ona provincia.
Situazion lenguistigaModifega
I parlà de la Provincia de Ast partegnen tucc a la lengua piemontesa, pussee precisament al sò brocch oriental. Poden vess spartii in trii tocch: a nord gh'è 'l dialett monferrin, in del centro l'astesan (pussee compagn a la koiné turinesa) e pussee a sud el langaroeu (o langhett), che 'l gh'ha ona quai influenza ligur.


text:
Il Team Canada ha fatg cler en las emprimas minutas tgi ch’è schef sin il glatsch. En la terza minuta ha Andrew MacDonald tutgà al 1:0. Mo ina minuta pli tard ha Canada augmentà sin 2:0. Suenter quest gol è Tavau vegnì meglier en il gieu fin la fin da l’emprim terz. Per gols n’hai dentant betg tanschì.
En il segund terz ha il Team Canada auzà anc ina giada la cadenza ed entras gols da Eric Fehr, Kevin Clark ed Alex Grant è il gieu vegnì decidì.
En l’ultim terz è gartegià a Luca Hischier en il powerplay il 1:5 ord vista dals Grischuns. Tensiun n’hai dentant betg dà pli.
Il HCD frunta dumengia suentermezdi en il quartfinal sin ils Finlandais da TPS Turku. Perda Tavau er quest gieu è la Cuppa Spengler 2019 a fin. Gudogna l’equipa da Christian Wohlwend percunter, spetga ils 30-12 il mezfinal, puspè cunter il Team Canada.
Avant il gieu
Per il segund gieu da gruppa schanegia Tavau gist ina pluna giugaders. Otso Rantakari è il sulet giugader ester che vegn en acziun cunter il Team Canada. Uschia èsi cler ch'il trenader Christian Wohlwend metta gia il focus sin il quartfinal da damaun. Il HCD stuess numnadamain gudagnar cun 4:0 cunter il Team Canada per far il pass direct en il mezfinal. Sch'ins guarda sin la furmaziun na crai el dentant betg propi en in tal resultat.
RTR novitads 20:00


text:
Carbòṅ
Al carbòṅ 'l è 'n cumbustìbil fòsil a fórma 'd giaròṅ ad culōr négar o maròṅ scûr tirâ fóra da dal minéri sót-tèra o anc diretamènt in superfìsi. Al pōl anc èsar fat artifisialmènt e 'l è pîṅ ad carbòni ólt'r a dal trasi 'd àtar idrocarbûr o sólfan.
La furmasiòṅ dal carbòṅ la daśvîṅ da i tèmp antîg, 345 migliòṅ 'd an fà a 'l incìrca, quànd un clima cald e ùmid e dimóndi anidrîd carbònica in dl'aria 'l iva favurî la carsùda 'd àrbui gigànt. Quànd al piànti i murìvan, i vgnìvan quaciàdi da dla tèra o śmalta e la légna l'armagnìva lè sénsa più usìgen, batēr o funś a dasfàr-la. C'n al pasàr dal tèmp, e cun na presiòṅ dimóndi élta, tut cal légn lè al s è trasfurmâ in carbòṅ fòsil.
A s trata 'd un cumbustìbil prònt subìt p'r èsar druâ par scaldàr o par far dl'energìa, in Itàglia al 10% dla curènt lètrica l'è fata acsè. In pasâ 'l éra druâ anc par far andàr i trêṅ. P'r al fat che bruśàr al carbòṅ al buta fóra in dl'ària dimóndi CO2, al n è minga 'n bèl fat par 'l ambînt parchè al fà crésar 'l efèt sèra.


text:
Taxi Driver
Taxi Driver (Tasìsta) 'l è 'n film dramàtic americàṅ dal 1976 ad Martin Scorsese, vinsidōr dla Palma 'd òr a 'l 29śum Fèstival ad Cannes.
Sunt
Travis Bickle (Robert De Niro) al gh'à vint-siē an, al stà a New York e 'l à cgnusû la guèra in Vietnam. Al fà al tasìsta ad nòt parchè al fà fadìga a durmìr, inóltar 'l è 'n alienâ e anc deprès. Durànt al dè al viṿ da par lò, al scriv un diàri e al guàrda la televiśiòṅ. Quànd al và fóra, al s pasa 'l tèmp a védar di film pòran in di cìnema a luś rósa.
Travis 'l è tòlt dimóndi da la Betsy (Cybill Shepherd), n'impiegàda ch'la lavóra p'r al senadōr Charles Palantine (Leonard Harris) candidâ a dvintàr al presidènt di Stat Unî. Quànd chi lò al gh la cava a purtàr-la fóra, al fà al śbali più grand dla sò vita purtànd-la a védar òṅ di chi film lè spurcaciòṅ e acsè al vèṅ dascargâ in quàt'r e quàt'r òt.
Al tasìsta 'l è daśgustâ da qvél ch'al véd e da 'l cumpurtamènt da schiva dla sucietà. Quànd na baghéta ad tréd'ś an, l’Iris (Jodie Foster), la gh dmanda un pasàǵ par scapàr via da 'l sò prutedōr Matthew "Sport" (Harvey Keitel), lò al vrév in tut al manéri salvàr-la da 'l sò destîn ma lē la n gh astà briśa dgénd che, quànd l'è muntàda sù, l'éra drugàda pódga. La ragasōla la tórna acsè da Matthew.
Travis al và śò 'd tèsta e al taca a cumpràr dal pistòli.


text:
La fradaglia da la fin favrer po esser positiva per las planticulturas en las regiuns pli bassas dal chantun. Ina temperatura bassa fa crappar ils insects en massas, di il cussegliader per planticultura al Plantahof Gregor Canova. Spezialmain la drosofila da tscharescher (Kirschessigfliege) – in nov giast en il Grischun – pudess patir tar diesch grads sut nulla.
Insect nuschaivel deriva da l'Asia
La drosofila da tscharescher è cumparida en Europa avant var diesch onns. Ella deriva oriund dal Giapun e metta ses ovs en pumaraida, iva e primblas. Quellas fermentan ad aschieu e daventan nunmangiablas. En Grischun fa ella spezialmain difficultads als viticulturs.
Racolta betg periclitada
La fradaglia chaschuna lavur supplementara als purs da pumaraida e fritga: Las planticulturas ston vegnir isoladas, per exempel cun vlies. Uschia na duai la fradaglia actuala però far nagin donn a la racolta.
RR actualitad 08:00


text:
Lavurs
Reciclaturas e reciclaturs lavuran en manaschis da recicladi. Els rimnan material che vegn bittà davent, uschenumnada materia da valur, e reutiliseschan quel. Tar questa materia da valur tutgan per exempel rauba bloccanta, electronica veglia, cabels, palpiri, chartun, battarias, ieli vegl, materia sintetica, rument da demoliziun, metal vegl, fier vegl, e.u.v. Questas materias da valur vegnan u furnidas u ch'il manaschi da recicladi va per ellas u ch'interpresas e persunas privatas portan ellas.
Cura ch'ils reciclaturs han prendì encunter la materia da valur decidan els, nua ch'il material vegn deponì temporarmain. Cun plunaders, chavaterras e cranas mettan els il material en il dretg cumpartiment dal deposit. Il pais e la sort material noteschan els sin ils documents da furniziun e sin scrittiras accumpagnantas.
Reciclaturs assorteschan il material tenor differents criteris: metals d'arom, da fier u metals senza fier, palpiri ligninus u palpiri resistent al bletsch, e.u.v. Sch'i fa da basegn, nettegian els il material. Els elavuran il material uschia ch'el po vegnir reutilisà uschè bleras giadas sco pussaivel. Els san tge substanzas nuschaivlas che pericliteschan l'ambient e co dismetter ellas. Quels products laterals assorteschan els e dismettan a moda ecologicamain gista. Els exequeschan era simplas lavurs da mantegniment da las maschinas e dals indrizs.
Per che la materia da valur possia vegnir reutilisada en manaschis spezialisads per novs products, manizzan reciclaturs tocca grossa e greva. Latiers dovran els differents guaffens e maschinas: rudellas da tagliar, apparats da tagliar idraulics, tagliaders a flomma da plasma ed in indriz da manizzar. Uschia resultan tocca pitschna, l'uschenumnà granulat. Il granulat vegn zavrà en material duvrabel e nunduvrabel cun schumbers a cul, magnets u turborotors. Suenter l'elavuraziun vegn il material chargià a moda segira.
Lavurar en in ambient canerus è ristgant. Reciclaturs resguardan perquai precis las prescripziuns per la segirezza da lavur e la protecziun da la sanadad. Lur lavur è da gronda valita, perquai ch'ella gida a spargnar resursas sco per exempel ieli u differents metals.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 20-10-2010
Durada
3 onns
Furmaziun en la pratica
En in manaschi da recicladi
Furmaziun en scola
A la scola professiunala a Horgen ZH: 1 di l'emna (1. Semester) / 2 dis l'emna (2. semester) / 1 di l'emna (2. e 3. onn d'emprendissadi)
Roms professiunals
- reciclar materia da valur
- concepir l'organisaziun da manaschi e segirar la qualitad
- mantegnair materia da valur e proteger l'ambient
- garantir la segirezza da lavur e da la sanadad
Curs ordaifer il manaschi
Davart differents temas
Maturitad professiunala
Tar fitg bunas prestaziuns da scola po vegnir frequentada la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "reciclatur / reciclatura AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada
Pretensiuns
- interess per l'ambient
- plaschair da maschinas
- chapientscha pratica
- moda da lavurar exacta
- conscienza da servetschs
- senza sturnizi
- plaschair da lavurar sut tschiel avert e resistent a l'aura
- sanadad robusta
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da scolas spezialisadas, da l'Institut svizzer da scolaziun per la protecziun da la natira e da l'ambient (sanu future learning ag) e da l'Associaziun recicladi d'atschal, da metal e da palpiri (VSMR)
Examen professiunal (EP)
cun certificat professiunal federal: spezialist /spezialista da logistica, logisticher / logisticra, cussegliader / cussegliadra per l'ambient, spezialist / spezialista per natira ed ambient
Examen professiunal superiur (EPS)
schef diplomà / scheffa diplomada da la logistica, manager diplomà / managera diplomada Supply Chain, logisticher diplomà/ logisticra diplomada
Scola spezialisada superiura (SSS)
tecnicist / tecnicista dipl. SSS process d'interpresas approfundaziun logistica
Scola auta spezialisada (SAS)
Bachelor of Science (SAS) en inschigneria da l'ambient, Bachelor of Science (SAS) en tecnica d'energia e da l'ambient
Cundiziuns da lavur
Reciclaturs lavuran en interpresas da recicladi resp. da dismessa ed en deposits da dismessas da vischnancas. Per regla lavuran els en hallas sut tetg u sut tschiel avert. Mintgatant lavuran els per interpresas da dismessa externas u èn da viadi per demontaschas.
La branscha da questas uschenumnadas professiuns cleantech è empermettenta ed ha in grond potenzial da crescher. Reciclaturs han bunas schanzas sin il martgà da lavur. En la branscha da recicladi datti bleras occasiuns da far carriera, saja quai sco manader da gruppa u manader local. En manaschis industrials e manaschis da mastergnants gronds èn els spezialists tschertgads. Ulteriurs champs da lavur èn manaschis da stgomi da martganzia, nua che reciclaturs pon lavurar en il deposit u en la logistica.
Ulteriuras infurmaziuns
Recicladi Furmaziun Svizra
R-Suisse
Chascha postala 175
8401 Winterthur
Tel: 044 211 44 55
URL: www.r-suisse.ch
Revista professiunala:
"Recycling Magazin"


text:
Per l'emprima giada han las giaglinas en Svizra fatg passa ina milliarda ovs. La cumpart dad ovs biologics vid la producziun totala è sin 17,7%, in nov record. Radund 64% da l'entira producziun deriva da tschintg commerziants d'ovs naziunals. Ina fitg gronda part da la producziun va en il martgà da detagl svizzer.
Consum total da record
L'onn passà han ins maglià en total 1,58 milliardas ovs. Quai è in augment da 2,7% envers l'onn 2018. Sper ils ovs svizzers (ina milliarda) han ins importà 587 milliuns ovs da l'exteriur. La producziun svizra ha cuvert bun dus terzs da l'entir consum.
Consum per chau uschè aut sco ditg betg pli
Il 2019 ha mintga Svizra e mintga Svizzer mangià en media 184 ovs. Quai èn trais ovs dapli che l'onn avant e tants sco dapi il 2001 betg pli. En media mangia mintga Svizzer mintga di in mez ov. En la Germania è la media ad onn sin 235 ovs per chau ed en l'Austria 240 ovs per chau.
Da tut ils ovs producids en Svizra èn passa trais quarts (784 milliuns) vegnids vendids en il martgà da detagl. Da quai derivan 267 milliuns ovs da la tegnida al liber, 208 milliuns da la tegnida per terra e 126 milliuns ovs ord la tegnida biologica. 183 milliuns ovs èn vegnids importads per il martgà da detagl svizzer.
Augment dals pretschs da producziun
Ils pretschs da producziun èn s'augmentads l'onn passà en media per 0,8%. Per in ov da bio han ils producents survegnì 43,1 raps, per in ov da tegnida al liber 22,7 raps e per in ov ord tegnida per terra 21,6 raps. Il medem mument èn ils pretschs d'import per ovs sa reducids. Er ils consuments pon profitar, en spezial sch'els cumpran stgatla pli grondas. In ovs ord tegnida al liber custa en ina stgatla da 10 ovs 56,6 raps, en ina stgatla da quatter ovs 68,5 raps.


text:
Quai scriva l'agentura da novitads taliana Ansa. Schettino n'è betg stà preschent avant dretgira. L'um da 55 onns è il sulet accusà.
Il schaner 2012 è il bastiment collidà cun in grip avant la costa taliana a Giglio ed ha fatg naufragi. Tar la disgrazia èn mortas 32 persunas. La dretgira ha declerà culpant Schettino tranter auter pervi da mazzament ord negligientscha en plirs cas e ch'el ha bandunà pli baud il bastiment. Schettino aveva bandunà la Costa Concordia en ina bartga da salvament, malgrà ch'i era anc persunas a bord.
La defensiun aveva pledà per in acquittament (Freispruch). Schettino po anc ina giada far recurs cunter la decisiun. El po trair vinavant il cas avant la Dretgira da cassaziun a Roma, la pli auta dretgira en l'Italia.
RR novitads 22:00


text:
L'onn 2018 ha la Svizra decis da stritgar las 112 fortezzas ch'existan en tut la Svizra da la strategia militara. L’argument principal è stà, ch'il purtret dal inimi saja sa midà ils davos onns.
Ier strict secret – oz accessibel
Enfin dal 2003 ha la Svizra investì milliuns da francs per fabritgar fortezzas, e mo avant paucas emnas eran quellas anc secretas. La fortezza Pila a Malögia è l’emprima fortezza en Svizra che daventa accessibla per tut la populaziun.
Fortezza Pila daventa attracziun turistica
Pila è ina da las grondas e pli modernas fortezzas. Quella è vegnida fabritgada dals onns 1990 enfin il 2003. Ussa ha la societad «Pro Castellis» surpiglià questa fortezza e la restaurà. Bregaglia Turissem ha ussa lantschà in project numnà «Mythos Festung Engadin». Guidas duessan manar la populaziun indigena, ma era giasts da la Bregaglia tras ils labirints profund en la terra.
Amaturs da las fortezzas deploreschan la decisiun politica da laschar crudar las fortezzas – quellas avevan tenor els in'impurtanta funcziun. Questas fortezzas sajan construidas cun daners publics, e perquai saja pli che gist d'avrir ellas per in e scadin.


text:
Cheri
El Cheri (Chére in Bergamasch; Cherio in Italian) a l'è on fiumm de la Provincia de Bergom longh 32 chilòmetri.
El nass del mont Torrezz, a 1276 meter de altezza, e 'l fa sù el Lagh de Enden e la Val Cavallina, poeu el confluiss in de l'Òli. El sò affluent principal l'è 'l Tadon.
Comun traversaa[Modifega | modifica 'l sorgent]
Endinn, Spinon, Monestaroeu, Casazza, Vigan, Gron, Borgh de Terz, Berz San Fermo, Luzzana, Entradigh, Trescor, Zandòbbi, Gorlagh, Caròbbi, Bolgher, Calcinaa, Mornigh e Palòsch.


text:
La suprastanza da l’Uniun grischuna d’artisanadi e mastregn ha proponì in «gea» sco parola da votaziun per la No Billag. Quai cun ina magra maioritad. L'argument central saja stà il pajament da taglia dubel per interpresas: Schebain ch’ils possessur e collavuraturs d’interpresas pajan gia sco persunas privatas taxas da medias, stoppian las interpresas dapi il 2015 pajar ina segunda giada taglias, scriva l'Uniun grischuna d'artisanadi e mastregn. «Quests pajaments da taglia dubels per interpresas n’èn betg giustifitgads. Per interpresas pitschnas e mesaunas cun gronda svieuta e pitschnas marschas n'è questa taglia da medias betg acceptabla.», uschia il president da l’Uniun grischuna d’artisanadi e mastregn Urs Schädler.
Vetiers vegnia che ni la SRG ni il Cussegl federal sajan vegnids encunter a la pretensiun da l’economia da discussiunar davart l'incumbensa dal Service Public. Er la cuntraproposta dal commerzi n’haja betg gì schanza en il parlament.
La politica ha tralaschà il commerzi. Ella ha ni permess la discussiun davart l'incumbensa da la SRG, ni resguardà la cuntraproposta.
Nov president
A la radunanza da delegads dals 2 da matg duai Herbert Steiger vegnir il nov president da l'Uniun grischuna d'artisanadi e mastregn. Quai ha la suprastanza decidì unanimamain. El suonda ad Urs Schädler ch'ha ils davos 12 onns occupà la sutga da president e remetta uss l'uffizi.
L'um da 54 onns è manader e possessur l'Informatica AG. Cun 40 collavuraturas a Glion, Cuira ed en l'Engiadina enconuschia Steiger ils quitads e basegns dal commerzi en bleras regiuns dal grischun.
RR novitads 18:00
No Billag
La No Billag è l'iniziativa che vul abolir las taxas da radio e televisiun. Il suveran votescha ils 4 da mars 2018 davart l'iniziativa.


text:
Patric Albrecht è signun sin l’alp Stavonas sur Sursaissa. Ses di da lavur cumenza marvegl enturn las 04:30 uras. El cumenza a chaschar fin che ses gidanters mulschan las 60 vatgas e laschan ir ellas sin pastira. L’entschatta da la stagiun vevan els anc da mulscher passa 100 vatgas.
Grondas midadas
Sper il chaschar è il tegnai schuber la chascharia sco era il tschaler da chaschiel ina gronda incumbensa dal signun. Patric Albrecht di che las leschas e las prescripziuns vegnian adina pli strictas. Uschia na saja la lavur dad oz en chascharia betg da cumparegliar cun quella d‘avant 15 onns cura ch’el haja fatg sia emprima stagiun sco signun. La fascinaziun per la lavur sco era la vita si d’alp saja dentant la medema. Ed era unfis da far chaschiel n’è Patric Albrecht anc betg suenter radund 80 dis si d’Alp.
Alp Stavonas en cifras
Bilantscha positiva
Patric Albrecht è fitg cuntent cun la stagiun d’alp 2016. Il muvel saja stà sauns, il team d’alp haja funcziunà bain ensemen ed era da l’aura n’astgi el betg sa lamentar. Uschia èn il signun sco era ils purs cuntents cun il latg ed il chaschiel d’alp da quest onn. Ina part dal chaschiel saja gia vendida u ida als purs. L’autra part madiria anc en il tschaler da chaschiel sin l’alp Stavonas. Quellas magnuccas vegnan lura prendias giuadora cun la fin da la stagiun tranter ils 10 ed ils 12 da settember.
RR actualitad 06:00+


text:
Tenor l'Uffizi federal da sanadad munta la contribuziun per l'assicurà maximalmain a 48 francs. Questa summa ston ils assicurads pajar en ils chantuns BE, UR, OW, NW, GL, SO, BL, SH, AR e JU. Sulet en il chantun Lucerna èn da pajar in supplement pli bass da 18 francs.
Cunquai pon radund 800 milliuns francs vegnir repartids sin ils chantuns ch'han pajà premias memia autas. Tar quels tutga er il Grischun La reducziun da las premias per quests chantuns vegn publitgada il favrer 2016.
RR novitads 11:30


text:
En la 10avla minuta ha Cristiano Ronaldo fatg igl 1:0 per Real Madrid en il «Bernabeu». Igl è stà il 101avel gol da Ronaldo en la Champions League. In record. Real ha cleramain dominà l'emprima mesadad da la partida cunter Atlético. Tant Ronaldo sco er Benzema han be per pauc manchentà il 2:0.
La segunda mesadad ha cumenzà cun blers fouls e paucas schanzas sin omaduas varts. En la 77avla minuta ha Ronaldo pudì profitar d'in sbagl da defensiun da Filipe ed ha sajettà ord radund 10 meters la balla «volley» en il gol. 2:0 per Real Madrid. En l'86avla minuta è gartegià a Ronaldo schizunt anc il 3:0. Real ha er dominà la segunda mesadad da la partida cleramain.
Fin uss n'ha anc nagina squadra pudì defender il titel en la Champions League. Grazia a sia victoria en l'emprim gieu ha Real fitg bunas schanzas da cuntanscher il final da la Champions League e da forsa gudagnar quella per la segunda giada en roda.
Duel cun tradiziun
Il derby madrilen è in'ulteriura ediziun dal final da la Champions League dals onns 2014 e 2016. En omadus finals ha Real gudagnà cunter l'adversari da la citad. Il defensur dal titel Real Madrid è gia per la 7avla giada en roda en il mezfinal, Atlético per la terza giada.
AS Monaco - Juventus Turin
En il segund mezfinal la mesemna frunta Monaco sin Juventus Turin. Ils gieus da return èn l’emna proxima. Il final da la Champions League è alura ils 3 da zercladur a Cardiff en la Valisa.
RR novitads 23:00


text:
Feldkirch (distret)
El distret de Feldkirch (en todèsch Bezirk Feldkirch) l'è giü dei distrècc del Land del Vorarlberg, en Austria. El se tróa endela part piö ocidentala de l'Austria e l'òcupa la part ocidentàla del Land.
Cità e cümü[Modifega | modifica 'l sorgent]
El distrèt de Feldkirch el g'ha 24 cümü: giü, chèl che ghe dà nòm al distrèt (Feldkirch) el g'ha statùto de cità (Stadtgemeinde) e tré (Frastanz, Götzis e Rankweil) i g'ha statùto de cità mercàt. El dàto 'ntra le parèntezi l'è 'l nömer de abitàncc (agiurnàt al Magg 2015[1]):


text:
Biarritz
Biarritz (Biàrritz in gascun, aragunes e catalan; Miarritze in basch; Biarriz in spagnö) a l'è una cità francesa e basca in del dipartiment Pyrénées-Atlantiques (regiun Aquitania), arent al cunfin cun la Spagna.
Al gh'ha pressapoch 30.000 abitant.
TurismModifega
Biarritz a l'è in sü la costa atlantiga e l'è vüna di lucalità eurupei püssee rinumaa per andà cunt el surf.
SportModifega
El sport püssee pupular a Biarritz a l'è 'l rugby.
La squadra del sit, el Biarritz Olympique Pays Basque o BOPB, a l'ha vingiüü 5 völt el campiunà frances (l'ültima in del 2006).
AministraziunModifega
El sindich a l'è el Didier Borotra (del 2001).
Cità gemelaaModifega
Biarritz a l'è gemelaa cun:


text:
Il cudesch en format pdf preschenta tut las spezias da reptils ch’èn derasadas en Svizra. Ultra da quai porscha el in’introducziun generala en las caracteristicas e l’evoluziun dals reptils. Ed a la fin vegn mussà ch’era ils dinosaurs – ils reptils dal mesozoicum – eran da chasa en Svizra.
Avant radund 380 milliuns onns han emprims peschs cumenzà a sortir da l’aua ed èn s’adattads a la vita sin terra. Gia bler pli baud, avant radund 480 fin 460 milliuns onns, avevan las emprimas plantas ed ils emprims insects fatg quest pass.
Cun il svilup dals peschs als amfibis han pia er ils vertebrats prendì possess da la terra; ma els eran anc adina dependents da l’aua. Pir il svilup dals reptils avant radund 315 milliuns onns ha pussibilità da colonisar er territoris pli sitgs e pli allontanads da l’aua. E qua èn lura er da chattar intginas da las caracteristicas specificas dals reptils: la pel sitga, la respiraziun tras pulmuns en tut las fasas dal svilup e betg il davos l’ov amniotic, il qual furma quasi ina capsla da surviver autonoma che pussibilitescha il svilup d’in nov individi.
Al cumenzament da l’evoluziun dals reptils stattan perquai ils uschenumnads amniots. En in proxim pass èn sa spartids, gia en ina fasa fitg tempriva, ils sinapsids da l’ulteriur svilup dals reptils; dals sinapsids duevan sa sviluppar tut ils mammals. Ils reptils ‹restants›, ils sauropsids, èn sa dividids en ulteriuras sutgruppas, da las qualas be ils diapsids duevan surviver cun spezias recentas fin il di dad oz. En il mesozoicum è ina part dals diapsids, ils archosaurs, sa sviluppada als dinosaurs ed als pterosaurs, ils saurs sgulants. Ils dinosaurs vegnan sutdividids en ornitiscs (erbivors) e sauriscs; quests ultims èn sa spartids en sauropods (erbivors) e teropods (carnivors). E dals teropods maina la finala ina lingia directa tar ils utschels dad oz.
Il sulet reptil recent che deriva medemamain dals archosaurs è il crocodil. Tut ils auters reptils odierns derivan d’ina autra lingia dals diapsids, numnadamain dals lepidosaurs u saurs squamads. Las tartarugas na vegnivan pli baud betg attribuidas als diapsids, mabain a la lingia tempriva dals anapsids. Oz las resguarda la gronda part dals scienziads sco part dals diapsids, tar la quala l’oss da la tempra è sa serrà secundarmain.
Gist quest’ultima dumonda da la classificaziun da las tartarugas mussa co che la scienza sa sviluppa entaifer paucs decennis, quai che sa manifestescha er en il cudesch preschent davart ils reptils indigens: En la preschentaziun da survista dals reptils che sa basa sin ina publicaziun dal 1992 vegnan quellas anc denominadas sco anapsids, pia sco reptils primars; l’artitgel da survista cuntegnì en la Vichipedia suonda percunter il stan actual da la scienza sco descrit survart (ed è perquai da resguardar sco artitgel da referenza).
L’accent dal cudesch sco tal giascha però sin ils reptils indigens. Preschentadas vegnan tut las spezias da serps (vipras e natras), l’orvetta, ils singuls luschards e la suletta tartaruga ch’è da chasa en Svizra. E la finala vegn il term ‹reptils indigens› interpretà en questa publicaziun a moda fitg vasta, numnadamain cun er dar spazi als dinosaurs daditg svanids, ma ch’èn medemamain cumprovads en Svizra ed en il Grischun tras chats da fossils.
«Dinosaurs sin autezzas da 2500 fin 3000 meters? Han els pia era vivì en las muntognas? (…) Cura ch’ils dinosaurs han occupà la regiun nua che las Alps sa chattan ussa, era l’ambient cumplettamain different da l’ambient alpin che nus enconuschain oz. La regiun appartegneva ad ina vasta zona cuvrida d’ina stresa d’aua considerabla. Las plattas-crap sin las qualas ins po vesair oz ils fastizs, eran ina riva da sablun, in lieu da passadi da reptils. Ils dinosaurs na gievan pia betg en las muntognas, mabain a la splagia!»
Il cudesch en format pdf sa cumpona da preschentaziuns da l’emna da chattà e da paginas da Vichipedia. El è munì cun ina survista dal cuntegn, dal qual ins arriva directamain sin las singulas paginas, e d’ina tripartiziun che renda il cudesch survesaivel e bain legibel (‹Reptils en general›, ‹Preschentaziun dals reptils indigens›, ‹Dinosaurs›).


text:
(1) Damananć che é gnüs lascià pro al alisirimënt por la recuperada convenzionada de abitaziuns aladô dl articul 2, coma 1, lëtra G) dla lege provinziala di 20 d’agost 1972, nr. 15 y aladô dl articul 24 dla lege provinziala di 25 de novëmber 1978, nr. 52 tla verjiun dan la jüda en forza de chësta lege y cuntra chëra ch’al é gnü invié ia le prozedimënt aministratif de revocaziun dl alisirimënt por violaziun dles desposiziuns che é tla detlaraziun unilaterala d’oblianza, po damanè l’interuziun dl prozedimënt sc’ai ocupëia tl tëmp de sis mëisc dala jüda en forza de chësta lege l’abitaziun convenzionada cun porsones legitimades y é inće bogn da le cumprovè.
(2) Por porsones benefiziades che dan la jüda en forza de chësta lege é jüdes cuntra les desposiziuns dla detlaraziun unilaterala d’oblianza ne vëgnel nia invié ia le prozedimënt aministratif de revocaziun dl alisirimënt sc’ares ocupëia anter sis mëisc dala jüda en forza de chësta lege l’abitaziun convenzionada cun porsones legitimades y mostra sö la proa.
(3) La desposiziun dl coma 1 ne vëgn nia aplicada ai provedimënć bele definitivamënter eseguis.
(4) La proibiziun de vëne abitaziuns convenzionades bele metüda sö cun l’articul 21 dla lege provinziala di 23 de jügn 1992, nr. 21, che é gnüdes recuperades cun contribuć de n iade é abrogada. Por i contrać de cumpra bele stlüć jö vëgnel de conseguënza archivié les prozedöres de revocaziun dl alisirimënt por frabiché a condiziun che les abitaziuns vëgn ocupades da porsones legitimades.
(5) Porsones benefiziades da alisiramënć por la recuperada convenzionada de abitaziuns che é gnüdes lasciades pro al alisirimënt o che à presentè la domanda dan la jüda en forza de chësta lege y che n’à nia ćiamò tut sö le lian de dorada de trënt’agn sciöche dal originar articul 79, coma 3 dla lege provinziala di 11 d’agost 1997, nr. 13 po gnì lasciades pro ai alisiramënć y i ciafè paià fora sc’ares tol sö le lian de dorada de vint agn aladô dl articul 71 de chësta lege.308)


text:
L’emna passada èn questas investiziuns creschidas per 4,5 milliardas francs. La statistica vala sco norma per observar las intervenziuns da la Banca naziunala sin il martgà da devisas.
La Banca naziunala vul cun questa cumpra stabilisar il curs dal farnc svizzer che vala tar ils investurs sco port segir en temps intscherts. Sch’il curs dal franc crescha, flaivlenta quai l’industria d’export e viadis en Svizra vegnan pli chars. Il glindesdi ha in euro custà 1.0645 francs. Pli ferm ch'il franc è e dapli che l'industria d'export da la Svizra patescha.
RR novitads 15.00


text:
A partir da l’autra stad duaja la chatscha commerziala puspè vegnir reprendida. Il dumber da balenas saja sa revegnì a tala moda ch’ins possia puspè lubir la chatscha, uschia l'argumentaziun. Ins vegnia a reprender la chatscha da balenas en las mars antarcticas ed en la emisfera dal sid. Ch'il Giapun cumenza cun la chatscha da balenas na saja nagina surpraisa, la regenza a Tokio stoppia dentant far quint cun critica. La chatscha commerziala da balenas è internaziunalmain scumandada dapi l'onn 1986. Dasper il Giapun na sa tegnan dentant er la Norvegia e l'Islanda betg vi da quest moratori.
RR novitads 06:00


text:
Zilavëgna
Zilavegna (nom ufizial: Cilavegna) a l'è on cumun italian, de la region de la Lombardia, en Provincia de Pavia. Al gh'ha 5 568 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 18,0 km² e ona densità de 309 ab./km².
Al cunfìna coi cumun de Albunes, Borgolavezzaro (NO), Gravelòna, Paròna, Tornaco (NO), Vigevan.
Stòria[Modifega | modifica 'l sorgent]
La prima voeulta che el vegn foeura el nòmm de quest paes l'è in del X secol: infatt, in del 911 el re d'Italia Berengrari I l'ha daa al vescov de Pavia el permess de fàgh sù on castell. El loeugh a l'eva ciamaa Cilavinnis. In del 1164 el paes el va sòtta el domini del comun de Pavia (e in del 1250 el vegn nomenaa come Cellavegna). Con tutt el territòri paves el finiss drent al Ducaa de Milan. In del 1743, cont el Contad de Vigeven, l'è ciappaa di Savòia, ma del 1859 l'è tornaa in de la Provincia de Pavia.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Zilavegna l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Confamiliars che tgiran ein savens suttamess ad in grond squetsch. Ord quei motiv eis ei impurtont ch’els sappien serevegnir mintgaton per aschia saver rimnar forzas.
Gest tier quei punct lein nus porscher sustegn als confamiliars e porscher la tgira ed accumpignament dil di el PUNTREIS. Nossa purschida stat a disposiziun mintgadi ni era mo entgins dis per jamna e quei naven dallas 09.00 entochen las 17.00. Las persunas che basegnan tgira vegnan tgiradas ed accumpignadas da nies persunal dil fatg. Il di vegn structuraus cun occupaziuns ed activaziuns adequatas.
Ils cuosts per la tgira ed accumpignament duront il di sebasan sin las directivas dil cantun. Il meinafatschenta dat bugen sclariment a Vus.


text:
Infanteria
L'infanteria a l'è l'insema di soldad che vann a pè per la pupart di operazzion e che, de solet, fann su la pupart de un esercit. Incoeu, de solet, a l'è semper pussee specializzada, ma a l'è anca quella che la sta pussee in sul camp e la paga pussee el prezzi de la guerra, in termen de vite perdude ma anca de fadiga. L'infanteria la po vesser anca a cavall, indova che se dis che l'è montada, in su di mez de locomozzion, e se dis che l'è motorizada, in su di mez de combatiment, e se dis che l'è mecanizada, e anca straportada in agua (infanteria de marina) o via reoplan (trupe aviotrasportade).
RiferimentModifega
Alter progetModifega
- Wikimedia Commons contiene immagini o altri file su fanteria


text:
Na, ella na sa legra betg in quest gieu, di Tina Deplazes cun in rir al telefon. Il pli gugent na guardass ella gnanc quest gieu, uschè gnervusa saja ella. Per la giuvna dal chantun Turitg cun ragischs en Surselva ed en Spagna vegni in gieu cun fitg blera tensiun.
I fiss bler pli simpel per mai sche la Spagna e la Svizra na giugassan betg ina cunter l'autra.
Tina Deplazes è adina gia stada in fan da ballape. Cun quai che sias ragischs spagnolas derivan da la Catalugna è ella gia da pitschen ensi grond fan dal FC Barcelona. Sche la Svizra frunta dentant sin la Spagna stat la giuvna da 24 onns avant ina greva decisiun.
Sguard en l’istorgia
La naziunala spagnola ha gudagnà tut quai ch'ins po gudagnar en il ballape: 2008 campiun europeic, 2010 campiun mundial e 2012 anc ina giada campiun europeic. La Spagna ha pia gia pudì festiva gronds success. Auter vesi ora tar la Svizra. Pia ord quai punct da vista:
Sch'ins mira uschia fissi forsa schon pli cool sche la Svizra gudagnass il gieu.
Cler è che la gnervusitad vegn ad esser fitg gronda tar Tina Deplazes durant il gieu. Actualmain n'è ella betg en Svizra, er betg en Spagna. Ella giauda actualmain vacanzas en il Portugal e vegn a guardar là il gieu.


text:
Vers las 07:30 la gievgia era in auto da posta sin via da Wiggen en direcziun Escholzmatt. En l'autra direcziun era in camiun cun punt da chargiar sin via. Cura che auto da posta e camiun èn s'inscuntrads, èn ils dus vehichels cupitgads, perquai ch'il camiun aveva avert la punt da la vart vers il center da la via. Quella punt ha taglià si l'auto da posta sin l'entira lunghezza.
Tar l'accident èn otg persunas vegnidas blessadas. Duas persunas fermamain blessadas èn vegnidas transportadas cun il helicopter e tschintg levamain blessadas cun ambulanzas en l'ospital. Ulteriuras tschintg persunas betg blessadas èn vegnidas tgiradas d'in Care Team. In auto che suandava l'auto da posta è vegnì donnegià da tocs crudads. L'auto da posta è donnegià totalmain. En tut hai dà in donn material da var 330'000 francs.
RR novitads 16:00


text:
Briusch
Briusch o Briósch (nom ufizial en italian: Briosco) l'è un cumün de la Provincia de Munscia e Brianza. El gh'ha 6 010 abitant (dàto del Dic 2015 [1]), 'na süperfis de 6,6 km² e 'na densità de 911 ab./km². L'è tacaa ai cumün de Giüssàn, Veràn, Caraa, Besàna, Vedücc cunt Culzàn, Renaa, Inveriich (CO).
Evulüzziun demugrafica[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Briusch l'è mustraa in de la tabela chi desutta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Cuntrarefurma
Sco cuntrarefurma (er cuntrarefurmaziun) vegn designada la reacziun da la baselgia catolica sin la refurmaziun ch’ha prendì si’entschatta a Wittenberg cun Martin Luther. La reacziun catolica ha surtut gì lieu sin ils champs da la teologia e da las baselgias ed è sa restrenschida ad ina dispita spiertala. En la politica seculara ha la baselgia catolica empruvà a moda offensiva u repressiva da cuntanscher la recatolisaziun da regiuns protestantas cun agid da l’imperatur catolic e da regents dependents.
Politica da pussanza sut l’ensaina da la baselgia[modifitgar | modifitgar il code]
Suenter che la fasa da l’argumentaziun teologica è stada terminada, èsi sa mussà ch’il protestantissem cumenzava a s’etablir er politicamain ed instituziunalmain. Dapi ca. il 1545, en rom dal Concil da Trent, è la baselgia catolic-romana sinaquai sa stentada da chatschar enavos l’adversari confessiunal er cun la forza, e quai surtut cun agid da l’imperatur catolic habsburgais che vegniva sustegnì da Roma. Las mesiras interprendidas da vart dal catolicissem èn s’extendidas tant sin il sectur da la politica ecclesiastica sco er sin quel da la politica seculara ed han cumpiglià mesiras da recatolisar territoris protestants. Ensemen cun in’autra retscha da facturs dueva questa confruntaziun la finala manar a l’erupziun da la Guerra da trent’onns.
Il process da la cuntrarefurma ha cuntinuà fin en il 18avel tschientaner. Ses meds eran il cumbat cunter regents e pajais protestants, la diplomazia, la repressiun statala e la recatolisaziun missiunara. In’impurtanta rolla entaifer la propaganda cuntrarefurmatorica ha er giugà l’art (edifizis sacrals barocs, teater baroc) e la veneraziun da Maria.
Istorgia da la noziun[modifitgar | modifitgar il code]
Il diever da la noziun ‹cuntra-refurma› u ‹cuntra-refurmaziun› sco denominaziun dal moviment en discussiun n’è betg nunproblematica e per part contestada: Per l’ina haja er existì entaifer la baselgia catolica, sco resposta sin la refurmaziun, in grond dumber da moviments da refurma, ils quals intendevan tuttavia er ina refurmaziun interna da la baselgia. Vinavant hajan intgins manaders da la pussanza ecclesiastica da lur vart copià las metodas violentas ed intolerantas dals refurmaturs cunter persunas d’autra confessiun, quai che n’ha betg mo chattà consentiment er da vart da la baselgia sezza. Ed en pli sajan ils regents seculars catolics per part stads necessitads da proteger la libertad dals catolics dals acts da violenza che vegnivan commess da vart da la pussanza seculara dals protestants.
L’expressiun ‹cuntrarefurma› ha introducì l’onn 1776 il giurist da Göttingen Johann Stephan Pütter, quai per designar las tentativas «da manar enavos cun la forza protestants a l’exercizi da la confessiun catolica». Da duvrar la noziun en il senn da la denominaziun d’epoca odierna è collià cun Moritz Ritter (1889): el ha extendì il spazi da temp da quella fin la Guerra da trent’onns. Avant aveva gia Leopold von Ranke discurrì il 1843 da l’«epoca da la cuntrarefurma», accentuond uschia la muntada fundamentala dal cuntramoviment catolic.[1] Ranke era gia conscient ch’igl aveva er dà in moviment da refurmaziun a l’intern da la baselgia catolica. Quest ultim ha Wilhelm Maurenbrecher la finala designà sco «refurmaziun catolica» e dapi la critica da Hermann Baumgarten e surtut da Hubert Jedin è sa messa tras la denominaziun «refurma catolica».
Las noziuns ‹refurmaziun› e ‹cuntrarefurma› èn sa fatgas valair be plaun, damai ch’i deva resalvas confessiunalas. Ina part dals istoriografs catolics ha refusà las expressiuns, damai che quellas parevan da cuntegnair in giudicat da la valur a favur dal protestantissem. Auters han empruvà da chattar l’equiliber tranter la refurma interna dal catolicissem e la cuntrarefurma politica cun discurrer da l’‹epoca dal schisma confessiunal› (1517–1555) e da l’‹epoca da l’absolutissem confessiunal› (1555–1648). En l’istoriografia moderna vegn duvrà per quai la noziun ‹confessionalisaziun›, introducida da Wolfgang Reinhard e Heinz Schilling.
Svilup da la cuntrarefurma[modifitgar | modifitgar il code]
Ils pli gronds success ha la cuntrarefurma pudì nudar dal temp da la Guerra da trent’onns en il 17avel tschientaner.
L’Edict da Fontainebleau è stà responsabel sco decisiun finala per l’extirpaziun dal protestantissem franzos. En las regiuns Alsazia e Moselle, ch’eran vegnida annectadas da nov, n’è quel betg entrà en vigur; là exista fin oz ina minoritad protestanta vaira gronda.
Clerus[modifitgar | modifitgar il code]
Propugnatur da la cuntrarefurma è stà l’urden dals gesuits ch’è vegnì fundà l’onn 1534 tras Ignatius da Loyola. Sustegnì tras papa Gregori XIII è quest urden daventà in’impurtanta pitga per la chaussa catolica en tut l’Europa. Punct da partenza da la cuntrarefurma ha furmà il Concil da Trent (ch’ha durà, cun interrupziuns, dal 1545 fin il 1563). Quel ha accentuà las differenzas dogmaticas e liturgias envers il protestantissem ed è sa stentà da curreger abus entaifer la baselgia catolica (surtut en connex cun la furmaziun da spirituals e cun bains-pravenda e perduns).
Litteratura e furmaziun[modifitgar | modifitgar il code]
En la litteratura contemporana han surtut auturs gesuits che polemisavan fitg ferm, sco Jakob Gretser, Caspar Schoppe e Conrad Vetter, fatg avanzar la chaussa catolica. Er il publicist e translatur Aegidius Albertinus ha duca Guglielm il Pietus clamà il 1593 da la Spagna a Minca aposta sco pitga publicistica da la cuntrarefurma.
In medium da la cuntrarefurma che na dastga betg vegnir sutstimà furma il teater da gesuits. La rolla centrala da quel entaifer il program da scola gesuit vegn pir perscrutà ils ultims onns da rudent. Millis tocs da teater, dals quals èn oz per part be pli avant maun il program, èn vegnids dads en tut las scolas gesuiticas cun l’intenziun d’indoctrinar ils princips da cretta catolics.[2] Sco auturs da quests tocs figureschan divers impurtants poets dal baroc sco Avancini e Bidermann.
Ils prinzis[modifitgar | modifitgar il code]
En il Sontg Imperi roman valeva dapi la Pasch religiusa dad Augsburg (1555) il princip ch’il signur territorial decidia davart la confessiun da ses subdits (cuius regio, eius religio). Sin questa basa han er gì lieu las mesiras cuntrarefurmatoricas che la baselgia catolica ha interprendì. In’emprima culminaziun ha furmà la Guerra da Cologna dal 1583 fin il 1588, tras la quala la sedia episcopala da Cologna cun l’electurat respectiv ed en consequenza da quai er auters prinzi-uvestgieus èn puspè daventads catolics. In ulteriur conflict entaifer il qual la furmaziun da partidas confessiunalas e tentativas cuntrarefurmatoricas han giugà ina gronda rolla, ha furmà la dispita da successiun da Jülich-Kleve, la quala è prorutta il 1609 cur ch’è mort Johann-Wilhelms, l’ultim duca da Jülich-Kleve-Berg.
Sfera da pussanza directa dals Habsburgais[modifitgar | modifitgar il code]
En ils pajais ereditars habsburgais ch’eran, cun resalva dal Tirol, daventads per gronda part protestants, ha la cuntrarefurma per propi cumenzà il 1576 sut l’imperatur Rudolf II; quella è vegnida manada qua a moda spezialmain severa er cunter la populaziun civila. Cunter quai han rebellà ils stans protestants ch’eran s’unids en la Confederaziun da la Boemia. Questa revolta è vegnida enconuschenta sco uschenumnada segunda Defanestraziun da Prag, la quala ha mess ad ir il 1618 la Guerra da trent’onns. L’onn 1620 ha Ferdinand II battì la Confederaziun da la Boemia sper Prag.
L’aristocrazia protestanta ed ils spirituals protestants da la Boemia e da l’Austria èn vegnids bandischads u sfurzads da midar la confessiun. Tranter quests «exulants» sa chattavan impurtants poets tudestgs sco Sigmund von Birken, Catharina Regina von Greiffenberg, Wolf Helmhardt von Hohberg e Johann Wilhelm von Stubenberg ch’han tuts gì en la regiun da Regensburg-Nürnberg ina grond’influenza sin il svilup da la litteratura barocca tudestga.
Auters èn ids en la Saxonia u a Brandenburg. Salzburgais èn emigrads en il 18avel tschientaner en la Prussia dal Vest e Prussia da l’Ost. Auters èn vegnids deportads en la Transilvania Orientala habsburgaisa. Gia sco successur al tron è Joseph II s’exprimì envers sia mamma a moda vehementa cunter l’expulsiun dals protestants or da la Moravia. Ses «patent da toleranza» dal 1781 po vegnir considerà sco fin da la cuntrarefurma. Silsuenter hai be pli dà singulas bandischadas e repressalias cunter protestants
Politica internaziunala[modifitgar | modifitgar il code]
En Frantscha han ils ughenots, ch’avevan fin qua agì en il zuppà, empruvà a partir dal 1559 da cuntanscher la renconuschientscha da lur cretta. Tranter auter èn els er vegnids sustegnids cunter il duca catolic François de Lorraine, duc de Guise da la regina englaisa Elizabeth I e dals agents da quella Nicholas Throckmorton – l’ambassadur a la curt franzosa – e William Cecil. La curuna englaisa ha empruvà, er cun trair a niz la sullevaziun da la populaziun civila en ils Pajais Bass spagnols, da sfurzar ils catolics franzos en la defensiva e da reconquistar sias possessiuns en Frantscha ch’eran idas a perder il 1559. Surtut vulevan ils Englais puspè vegnir en possess da Calais, nua ch’als era ida a perder la controlla sur dal Chanal da la Mongia.
La refusa dals dretgs dals ughenots e lur persecuziun statala ha cumenzà cun la Notg da Baltramieu ils 24 d’avust 1572 ed ha manà a guerras burgaisas confessiunalas tranter gruppas da la populaziun civila, las qualas èn idas a fin il 1598 cun l’Edict da Nantes. Ils 23 d’october 1685 ha Louis XIV revocà l’edict en furma da l’Edict da Fontainebleau. Tras quai èn blers ughenots fugids or da la Frantscha ad Erlangen u er a Kurbrandenburg, nua ch’il prinzi electur Friedrich Wilhelm als ha purschì exil en furma da l’Edict da Potsdam.
Annotaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- ↑ En il senn da Ranke vegn la noziun er duvrada en quest artitgel.
- ↑ Jean-Marie Valentin enumerescha 7650 titels.
Litteratura[modifitgar | modifitgar il code]
- Gustav Droysen: Geschichte der Gegenreformation. Magnus, Stuttgart 1983, ISBN 3-88400-110-8.
- Heinrich Lutz: Reformation und Gegenreformation. Oldenbourg, Minca 2005, ISBN 3-486-49585-2 (= Oldenbourg Grundriss der Geschichte, tom 10).
- Moriz Ritter: Deutsche Geschichte im Zeitalter der Gegenreformation und des Dreissigjährigen Krieges. 3 toms, Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1974 (Reprint da l’ediziun Stuttgart 1889–1908).
- Philipp M. Soergel: Wondrous in His Saints. Counter Reformation Propaganda in Bavaria. University of California Press, Berkeley, Calif. 1993, ISBN 0-520-08047-5.
- Dieter J. Weiß: Katholische Reform und Gegenreformation. Ein Überblick. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 2005, ISBN 3-534-15121-6.
- Rudolf Leeb, Susanne Claudine Pils, Thomas Winkelbauer (ed.): Staatsmacht und Seelenheil. Gegenreformation und Geheimprotestantismus in der Habsburgermonarchie. Oldenbourg, Vienna / Minca 2007, ISBN 978-3-7029-0546-0.
- Klaus Ganzer: Gegenreformation. En: Lexikon für Theologie und Kirche. 3. ed., 1995, tom IV, coll. 346–350.
- Lukas Vischer, Lukas Schenker, Rudolf Dellsperger (ed.): Ökumenische Kirchengeschichte der Schweiz. Fribourg/Basilea 1994.
- Rudolf Pfister: Kirchengeschichte der Schweiz. 3 toms, Turitg 1964/1974/1985.
- Theodor Schwegler: Geschichte der Katholischen Kirche der Schweiz. Schlieren/Turitg 1935.
- Emil Camenisch: Geschichte der Reformation und Gegenreformation in den italienischen Südtälern Graubündens und den ehemaligen Untertanenlanden Chiavenna, Veltlin und Bormio. Bischofberger & Co, Cuira 1950.


text:
Allmendingen bei Bern
Allmendingen bei Bern a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Berna-Mittelland, region aministrativa del Mittelland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 3.8 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 515 abitant.
El cumün de Allmendingen bei Bern al se tröva a una altitüden de 589 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Belp, Muri bei Bern, Rubigen, Worb.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Allmendingen l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1256 col nom de Alwandigen
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Allmendingen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.