text:
La Parabola del Figliol Prodigo FOD
N om ava doi fioi.
E l plu joven de chi disc al pere: Pere! déme mia pert, che me toca a mi. E l i'à fat le pert ad ogniun.
E puoc dis daspò, che l ava dut auna, l fi plu joven se n é jù ntel forestier nte n paisc dalonc, e nlo s' à desfat via dut a sputané.
E spo che l ava destrighé dut, l eva nte chël paisc na gran ciarestia; dël à scomencé a vignì al bujen.
Dël và, e se mët pro n patron de chël paisc. E chëst l à mané nte so mesc, per paster dai porciei.
L ava tánta la gran fam, che l volëva se mplì so venter almánco con chël, che mangiáva i porciei; ma degugn no i' n deva.
Ma l s' à ravedù, e à dit: oh, cotán de oure n cesa de mio pere, che à assè da laoré e da mangé ma mi muore da fam chilò!
Piarè via, e jirè da mio pere, e dirè a dël: Pere! è fat picé davánt a Dio, e davánt a vos.
No son plu degno da ester nominé vost fi: Toleme come per una de voste oure.
Dël peia via e và da so pere. L eva ncora dalonc, che so pere l à bele vedù, e per compascion l ie cor adincontra, l bracia ntourn l col, e l bussa.
E disc l fi a dël: Pere! È fat picé davánt a Dio, e davánt a vos, no son pa plu degno de ester nominé vost fi.
Ma l pere disc a suoi servidous: Jì delongo a tò l plu bel guánt, vestilo e meteie ite ntel deit l anel, e tireie ite i ciauzei.
E meneme l vedel ngrassé, e mazelo; mangionselo, e ston de bona voia a mangé e beibe;
Percieche chëst mio fi eva mort, e l é tourné vif; l eva perdù, e mpo giaté. E i à scomencé a mangé duc de bona voia.
Ma l eva so fi plu vegle nte ciámp: e cánche l vigniva e ruáva damprò da cesa, l à sentì, che i ciantáva e baláva duc auna. L clama un dei servidous, e damana, ci che chëst é. E chëst i disc: To fradel é vignù, e to pere à mazé n vedel ngrassé, percieche l l à recevù sann.
Ma dël s' à dessené, e no volëva jì ite. So pere donca và fora e l preia.
Ma dël ie dà chësta resposta, e disc a so pere: Jà l é mo cotán de agn, che sierve, e no n' è mei falé a chël, che me comaneiva, e mei no m' ei dé n asol da me l mangé de bona voia con miei amisc.
Ma spo che chëst vost fi, che s' à slové via dut cánt l so co le putane; cánche l é vignù, i'ei ben a dël mazé n vedel ngrassé.
Ma l i disc a dël: Fi! ti t' es dagnëra pro mi; e dut l mio é to.
Ma fè n past e ester de bona voia l eva debujen; percieche chëst to fradel eva mort e mpo tourné vif, l eva jù perdù, e mpo giaté.


c: text/html

text:
Anton Sommer (Mathias Gnädinger) ist ein mürrischer, alter Schwingerkönig. Seinen Nachbarsjungen, den halbjapanischen Hiro, der Sumoringer werden möchte, kann er nicht ausstehen. Doch als Anton ungewollt mit Hiro nach Japan reisen muss, findet er dank dem jungen Begleiter neue Lebensfreude.
Stefan Jäger
tellfilm
SRF
Theo Plakoudakis
Mathias Gnädinger
Loic Sho Güntensberger
Mitsuko Baisho
Hanspeter Müller-Drossaart
Sonja Riesen
Monica Gubser
Gilles Schyven
Reto Stalder
Magdalena Neuhaus
Jonathan Loosli
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Furmla 1
La furmla 1 (curt F1) è in sport d’autos tenor furmlas (vul dir reglas tecnicas) fixadas da la Federaziun internaziunala da l’automobil (Fédération Internationale de l’Automobile, FIA). Constructurs dad autos sviluppan autos da cursa ch’èn cumpatibels cun las prescripziuns da la furmla 1; questas ‹furmlas› duain garantir ch’ils autos da tut ils concurrents correspundian pli u main a las medemas premissas tecnicas. Ils pilots sa mesiran en rom dal campiunadi mundial da la furmla 1 (uffizial: FIA Formula One World Championship) en cursas ch’han lieu en radund 20 lieus ad onn. A la fin da la stagiun vegn eruì a basa dals puncts il campiun mundial dals pilots da cursa sco er il campiun mundial dals constructurs.
La furmla 1 è la pli auta seria da cursas dal sport da furmlas che la FIA organisescha. Ella vala sco classa roiala dal sport d’automobil, damai ch’ella tschenta las pli autas pretensiuns areguard la tecnica da l’auto da cursa e las abilitads da manischar dal pilot da cursa. Correspundentamain è la furmla 1 er fitg pretensiusa quai che concerna las finanzas e la logistica, e quai tant da vart dals teams che sa participeschan a las cursas sco er da vart dals lieus d’occurrenza.
Campiunadi mundial[modifitgar | modifitgar il code]
Dapi la stagiun 1950 vegn la furmla 1 manada tras mintg’onn en furma da campiunadi mundial. Quel sa cumpona da radund 20 cursas singulas che vegnan mintgamai numnadas Grand Prix.[1]
Ils resultats da las singulas cursas vegnan valitads tenor in sistem da puncts. Il titel dal campiun mundial retschaiva il pilot da cursa ch’ha cuntanschì a la fin da la stagiun en la summa da tut las cursas che quintan il pli aut dumber da puncts.
Al campiunadi mundial sa participeschan ils constructurs en furma da teams che ston mintgamai cumpigliar dus autos da cursa dal medem tip ed uschia er dus pilots da cursa. Per ordinari èn ils pilots engaschads durant l’entira stagiun exclusivamain per in team. Midadas da pilot durant la stagiun èn bain pussaivlas, han però lieu be darar – per ordinari sch’in pilot regular è blessà. Premissa per pudair sa participar sco pilot a cursas da la furmla 1 è la superlicenza che vegn emessa da la FIA.
Sper il campiun mundial dals pilots da cursa vegn er distinguì dapi la stagiun 1958 in team sco campiun mundial dals constructurs. Quel eruesch’ins cun adir ils puncts ch’ils dus pilots han cuntanschì.
Grand Prix[modifitgar | modifitgar il code]
Lieu d’occurrenza[modifitgar | modifitgar il code]
Mintga stagiun consista da pliras cursas singulas che vegnan numnadas Grand Prix u Grond Premi. In Grond Premi vegn per ordinari numnà tenor il pajais en il qual el ha lieu, pia per exempel Grond Premi d’Italia. Han lieu en in onn duas occurrenzas da furmla 1 en il medem pajais, vegn per ordinari elegì per il segund Grand Prix in auter num. Exempels èn il Grond Premi d’Europa ch’ha gia gì lieu sin trajects da cursa en la Gronda Britannia, en Spagna, en Germania ed Aserbaidschan, il Grond Premi da Luxemburg ch’è vegnì realisà duas giadas sin il Nürburgring en Germania, il Grond Premi da San Marino sin il traject ad Imola ils onns 1981 fin 2006 sco er il Grond Premi dal Pacific ch’ha gì lieu ils onns 1990 en il Giapun.
Dapi l’emprima stagiun l’onn 1950 han gì lieu 35 Gronds Premis da different num en 25 pajais sin 68 trajects da furmla 1 (tut las indicaziuns en quest artitgel: situaziun dal 2018). La gronda part dals Gronds Premis èn vegnids manads tras en l’Europa, ma er en l’America dal Nord ed America dal Sid, en l’Asia e l’Australia han lieu regularmain cursas da furmla 1. En l’Africa han gì lieu fin la stagiun 1993 intginas giadas il Grond Premi da l’Africa dal Sid ed ina giada il Grond Premi dal Maroc.
Ils emprims diesch onns ha il campiunadi mundial da furmla 1 cumpiglià damain che diesch cursas singulas. Dal 1958 fin il 1972 èn quai stadas mintgamai nov fin 13 cursas e dapi il 1973 datti minimalmain 14 e maximalmain 21 cursas per stagiun.
Be dus Gronds Premis èn vegnids manads tras senz’excepziun durant mintga stagiun: il Grond Premi da la Gronda Britannia ed il Grond Premi da l’Italia. Il pli grond dumber da cursas en il medem pajais ha gì lieu durant la stagiun 1982 en ils Stadis Unids (Detroit, Long Beach e Las Vegas). Ils Gronds Premis da Singapur ed Abu Dhabi vegnan manads tras la notg e dapi il 2014 vegn er charrà al Grond Premi da Bahrain cun glisch indirecta.
Cursas senza status da campiunadi mundial[modifitgar | modifitgar il code]
Fin ils onns 1970 devi sper las curas cun status da campiunadi mundial regularmain cursas che vegnivan bain manadas tras tenor il reglament da furmla 1, ma che na faschevan betg part dal campiunadi mundial da furmla 1 (uschenumnads Non Championship Races). Exempels furman en Germania il Grosser Preis der Solitude (1961 fin 1964), en Gronda Britannia il Race of Champions ed en l’Europa dal Sid il Gran Premio di Siracusa. Questas cursas eran per tscherts temps ordvart popularas, damai ch’ellas devan als teams e pilots dal campiunadi mundial la chaschun da testar lur material e lur abilitads. Ellas servivan en in tschert senn sco preparaziun per las cursas che quintavan per il campiunadi mundial. Talas cursas èn daventadas obsoletas en quel mument ch’ins ha pussibilità als teams da far cursas da prova privatas.
Decurs d’ina fin d’emna da cursa[modifitgar | modifitgar il code]
In Grond Prix cumenza il venderdi (Monaco: gievgia) cun duas unitads da trenament libras che duran mintgamai 90 minutas.
La sonda ha lieu il terz trenament liber che dura in’ura. Almain duas uras pli tard cumenzà il qualifying che dura medemamain in’ura. Quel serva ad eruir ils lieus da partenza per la cursa da la dumengia. Durant e suenter il qualifying na dastgan vegnir fatgs nagins midaments tecnics pli.
La cursa sezza cumenza cun ina runda preparatorica che serva a sa famigliarisar cun las relaziuns actualas. Avant e suenter quella ha la successiun dals autos da cursa en la zona da partenza da correspunder al resultat dal qualifying. Il start sez vegn dà liber cun agid d’in sistem da tschintg amplas. L’emprim vegnan activadas ina suenter l’autra tschintg chazzolas cotschnas; suenter che tuttas tschintg èn sa stizzadas (a medem temp) è la partenza dada libra.
Durant la cursa sezza pon ils pilots far fermadas da provediment per midar pneus u per lavurs da reparatura pli pitschnas, ma betg per tancar (dapi il 2010). D’eleger il dretg mument per far questas fermadas po esser decisiv per il decurs da la cursa: tant il stadi dals pneus sco er il pais da l’auto (il qual dependa surtut da la quantitad da benzin ch’è anc avant maun en il tanc) pon numnadamain avair ina grond’influenza sin il temp da las singulas rundas. En cas da plievgia è ultra da quai da planisar cura midar sin tge tip da pneus. Durant ina fermada da provediment ordinaria èn en acziun 18 commembers dal team (mecanists): dus per auzar ad aut l’auto, mintgamai trais mecanists per roda per midar il pneu, dus per nettegiar las entradas dal sfradentader d’insects, pulvra etc. ed in per schubregiar il visier e signalisar la fin da la fermada da provediment.
En situaziuns da privel, per exempel en cas da fitg ferma plievgia u sch’in auto defect pudess periclitar ils ulteriurs pilots, decida la direcziun da la cursa davart ina fasa da safety car. En quest cas sa metta il safety car davant l’auto da cursa che sa chatta a la testa e reducescha uschia il tempo sin ina sveltezza segira. Durant la fasa da safety car na dastgan ils pilots betg surpassar. Las rundas che vegnan fatgas cun il safety car quintan gist tuttina sco las autras, vul dir: Vegnan fatgas tar ina cursa da 50 rundas tschintg cun il safety car, pon be pli vegnir fatgas 45 en normala sveltezza da cursa. N’è ina cursa anc betg terminada suenter duas uras, vegn quella interrutta. Han ils pilots absolvì 75 % u dapli da la cursa, vegnan surdads tut ils puncts; ha l’auto che sa chatta a la testa absolvì almain duas rundas, vegn surdada la mesadad dals puncts; ha quel fatg damain che duas rundas, na quinta la cursa betg. Ina cursa po er vegnir interrutta en cas da fitg ferma plievgia, quai ch’è per exempel stà il cas al Nürburgring l’onn 2007.
Pilots[modifitgar | modifitgar il code]
Il pilot da cursa ch’ha gì il pli grond success en l’entira istorgia da la furmla 1 è stà Michael Schumacher. Tar in dumber total da 307 starts ha el gudagnà 91 cursas ed è daventà set giadas campiun mundial.
Cun las differentas epocas da la furmla 1 èn mintgamai colliads differents pilots:
Ils emprims onns da l’istorgia da la furmla 1 han marcà nums sco Giuseppe Farina, Juan Manuel Fangio, Alberto Ascari, Stirling Moss, Mike Hawthorn, Tony Brooks e Jack Brabham. Cun tschintg titels da campiun mundial e dus titels da vicecampiun mundial ha surtut Fangio dominà ils emprims onns.
Ils proxims onns èn surtut colliads cun ils pilots da cursa Bruce McLaren, Graham Hill, Jim Clark, John Surtees, Denis Hulme, Jackie Stewart, Jochen Rindt, Jacky Ickx, Clay Regazzoni, Emerson Fittipaldi e Ronnie Peterson.
Vers la mesadad dals onns 1970 cumenza alura l’èra da Niki Lauda, Mario Andretti, Alan Jones, Carlos Reutemann e Gilles Villeneuve. Ultra da quai èsi reussì a Lella Lombardi sco emprima pilota da recaltgar puncts.
Ils onns 1980 èn stads a l’entschatta sut l’ensaina da Nelson Piquet. Ils proxims onns han surtut dominà Alain Prost, Ayrton Senna, Nigel Mansell sco er Gerhard Berger e Riccardo Patrese. Suenter la mort dad Ayrton Senna a l’entschatta da la stagiun 1994 ha cumenzà l’èra da Michael Schumacher. Ulteriurs fitg buns pilots èn stads Damon Hill, David Coulthard, Jacques Villeneuve e Mika Häkkinen.
A partir da la mesadad dals onns 2000 han Fernando Alonso, Kimi Räikkönen, Lewis Hamilton, Jenson Button, Sebastian Vettel e Nico Rosberg gudagnà ils titels da campiun mundial.
En l’istorgia da la furmla 1 hai er dà dunnas ch’èn sa participadas a cursas: Il 1958 ha Maria Teresa de Filippis prendì part da duas cursas e las stagiuns 1974 fin 1976 è Lella Lombardi stada da la partida.[2]
Teams e constructurs[modifitgar | modifitgar il code]
Tut en tut èn sa participadas a la furmla 1 dapli che 300 differentas squadras da cursa. Dapi il 1981 sto la squadra da cursa a medem temp esser il constructur. Avant pudevan ils teams er far diever d’autos da cursa d’auters constructurs.
Sper intginas squadras cun be paucs starts èn 14 squadras sa participadas ad almain 250 cursas: Ferrari, McLaren, Williams, Lotus, Tyrrell, Brabham, Minardi, Ligier, Arrows, Renault, Benetton, Jordan, Red Bull e Sauber.
Ad indesch squadras èsi reussì da gudagnar il titel da campiun mundial dals constructurs (situaziun dal 2017). Fin uss ha Ferrari gudagnà 16 titels ed è uschia il constructur cun il pli grond success insumma; er en il temp avant il 1957, cura ch’il titel dal constructur na vegniva betg anc surdà, ha Ferrari gì fitg gronds success. A Williams èsi reussì ils onns 1980 e 1990 da gudagnar en tut nov titels da campiun mundial; alura suonda McLaren cun otg titels e Lotus cun set. Il team relativamain giuven Red Bull Racing ha gudagnà fin uss quatter titels da constructur en successiun, e quai tuts cun ils pilots Sebastian Vettel e Mark Webber.
Svilup da la furmla 1[modifitgar | modifitgar il code]
Origins[modifitgar | modifitgar il code]
Er avant la Segunda Guerra mundiala devi gia ina furmla internaziunala da Grand Prix, en rom da la quala l’associaziun mundiala d’automobil AIACR fixava las reglas per realisar las cursas che sa numnavan Grandes Épreuves. Questas directivas cumpigliavan per l’ina indicaziuns davart la durada u la distanza minimala da las cursas; per l’autra però tuttavia er perscripziuns tecnicas sco la cilindrada maximala dal motor, limitaziuns dal consum da benzin u indicaziuns davart las dimensiuns da l’auto u il pais minimal e maximal da quel.
La moda e maniera da concepir questas furmlas è sa midada cuntinuadamain. Per part han ins applitgà perscripziuns tecnicas vaira severas ch’han reducì il dumber d’autos da cursa ch’eran insumma admess. Tras quai è sa sminuida l’attractivitad da las cursas ed il public mancava pli e pli; sco reacziun hai dà ina fasa durant la quala insumma tuttas restricziuns tecnicas èn vegnidas abolidas.
Il 1938 han ins alura per l’emprima giada introducì puspè ina furmla da cursa per propi. Ins ha fatg quai cun metter en relaziun in cun l’auter la cilindrada ed il pais minimal dals autos da cursa. En realitad èsi però sa mussà che be il Silberpfeil da fabricaziun tudestga (Mercedes) era bun da trair a niz dal tuttafatg il limit prescrit (motor a cumpressiun d’ina cilindrada da trais liters ed 859 kg pais minimal). Ils perdents èn stads ils motors a pumpa d’aspiraziun da 4,5 liters, sco ch’als preferivan ils teams franzos e las Voiturettes cun motors a cumpressiun da 1,5 liters ed in pais minimal da 560 kg ch’eran populars en l’Italia ed en la Gronda Britannia.
Applitgar la furmla internaziunala stueva facticamain però be ils organisaturs da las Grandes Épreuves. Perquai eran las cursas en ils trais pajais numnads sa spustadas gia a partir da la mesadad dals onns 1930 pli e pli sin autras categorias. En spezial la classa da las Voiturettes era uschia sa sviluppada ad ina sort segunda furmla da cursa inuffiziala.
Suenter la Segunda Guerra mundiala ha l’Associaziun internaziunala d’automobil, che sa numnava uss FIA, relaschà ina nova furmla da cursa internaziunala. Quella ha pli u main cumbinà las duas categorias da cursas d’autos las pli derasadas en l’Europa. Cun ina limita da la cilindrada da 1,5 liters per autos da cursa cun cumpressur e da 4,5 liters per autos senza cumpressur han tant ils autos da cursa franzos sco er las Voiturettes talianas ed englaisas pudì prender part da las cursas.
Tuttina ha la FIA apparentamain vis la necessitad da cumplettar questa nova furmla da Grand Prix internaziunala a partir dal 1948 tras in’ulteriura furmla ‹pli pitschna›, en la quala pudevan sa participar autos da cursa cun ina cilindrada da fin a 666 cm³ tar motors a chargiament e da fin a 2 liters tar motors a pumpa d’aspiraziun. Per differenziar questas duas categorias las han ins l’emprim numnà ‹furmla A› e ‹furmla B› ed or da quai è alura sa sviluppada la denominaziun ‹furmla 1› e ‹furmla 2›.
Ils onns 1950[modifitgar | modifitgar il code]
L’emprima cursa ch’ha fatg part dal nov campiunadi mundial da furmla 1 è vegnida manada tras ils 13 da matg 1950 a Silverstone (Engalterra) sco Grond Premi da la Gronda Britannia.
Sper il Grond Premi da l’Argentinia avevan da quel temp quasi be lieu cursas en l’Europa. Per suttastritgar la pretensiun da realisar in campiunadi mundial han ins perquai er surdà ils onns 1950 e 1960 puncts per la cursa da 500 miglias ad Indianapolis, e quai cumbain che quella vegniva manada tras tenor tut autras reglas. Da quel temp hai dà emprovas da Ferrari da pudair concurrer er en ils Stadis Unids, e singulas emprovas da pilots dals Stadis Unids da sa far valair cun lur champ cars a Monza – ma tut questas tentativas han fatg naufragi.
Las emprimas duas stagiuns 1950 e 1951 ha dominà vinavant l’Alfetta, in auto cun motor a cumpressur dad Alfa Romeo. Tar ils autos da cursa da quel temp sa tractavi d’adattaziuns dals models da l’avantguerra che sumegliavan anc fitg quels. Ils emprims dus campiuns mundials da furmla 1 èn stads ils pilots dad Alfa Romeo Giuseppe Farina e Juan Manuel Fangio. Suenter dus decennis segnads da blers success è Alfa Romeo però sa retratg la fin dal 1951 dal sport da cursas dad auto.
Da quel temp era be pli Enzo Ferrari – l’anteriur schef d’equipa dad Alfa – abel da furnir autos da cursa da furmla 1 che pudevan concurrer. Perquai han ins scrit ora ils onns 1952 e 1953 excepziunalmain il campiunadi per ils vehichels main chars da la furmla 2. Damai che Ferrari dominava er qua, è il pilot da Ferrari Alberto Ascari daventà omadus onns campiun mundial.
L’onn 1954 èn alura entradas en vigur novas reglas per la furmla 1 che lubivan da concepir autos main chars (F1 cun motors a pumpa d’aspiraziun fin a 2500 cm³ u motors a chargiament fin 750 cm³, F2 cun 1500 cm³). Quai ha animà Mercedes da returnar en las cursas da Grand Prix cun il Mercedes-Benz W196.
Ils onns 1954 fin 1957 è Juan Manuel Fangio mintgamai daventà campiun mundial, e quai ils onns 1954 e 1955 per Mercedes-Benz, il 1956 per Ferrari ed il 1957 per Maserati. Il 1958 è suandà il pilot da Ferrari Mike Hawthorn ed il 1950 e 1960 Jack Brabham ch’è partì per Cooper.
Fin e cun il 1957 eri lubì da midar durant la cursa pilot. Ils puncts per il plaz final vegnivan alura repartids sin ils differents pilots. Aveva in pilot che dominava il classament dal campiunadi mundial in defect, surpigliava el uschia savens l’auto d’in da ses collegas da team per tuttina anc pudair far puncts.
Ils onns 1960[modifitgar | modifitgar il code]
Dal 1961 fin il 1965 han ins definì las anteriuras reglas da furmla 2 sco il nov standard da furmla 1. Quai è succedì a disfavur dals pitschens teams britannics sco Vanwall, Cooper, Lotus e B.R.M. che dominavan da quel temp las cursas, ma che construivan per gronda part nagins agens motors. Per curt temp han els empruvà da boicottar la furmla 1 cun metter ad ir in’atgna seria, l’Intercontinental Formula. Ma la finala èn tut ils teams, er da la gronda Britannia, tuttina sa participads vinavant a la furmla 1. Danovamain ha Ferrari dominà la scena cun surpigliar in auto ch’era gia sa cumprovà en la furmla 2. Il 1962 èsi alura reussì a Dan Gurney da gudagnar in Grond Premi cun il nov Porsche 804. Pervi dals auts custs e perquai ch’ils autos da la furmla 1 vegnan sviluppads lunsch davent dals models da seria è Porsche però gia sa retratg la fin da la stagiun ed è puspè sa concentrà sin la scena d’autos da sport.
Ils campiuns mundials dals onns 1960 èn stads: Phil Hill (Stadis Unids), Graham Hill (dus titels), Jim Clark (dus titels), John Surtees e Jackie Stewart (tuts Gronda Britannia), Jack Brabham (Australia) e Denis Hulme (Nova Zelanda).
Da quel temp disponivan ils autos da sport e schizunt intgins autos da seria da dapli prestaziun che l’uschenumnada classa roiala cun ses motors ad otg cilinders cun 1500 cm³ e be 220 PS. Per il 1966 han ins perquai danovamain midà las reglas, e quai cun dublegiar la cilindrada (3000 cm³ per motors a pumpa d’aspiraziun, 1500 cm³ per motors a chargiament). Coventry Climax, ch’aveva producì fin qua la gronda part dals motors da furmla 1, è sinaquai sa retratga dal sport. Uss devi facticamain be trais tips da motors che correspundevan a las novas cundiziuns, numnadamain quels da Repco, Ferrari e Maserati. Quests motors vegnivan duvrads be da l’agen team (Ferrari) u mess a disposiziun exclusivamain ad in team da partenadi (Maserati-Cooper resp. Repco-Brabham). Surtut per ils teams da la Gronda Britannia eri perquai difficil da pudair disponer d’in motor adattà. Colin Chapman, il schef dal team Lotus, ha sinaquai appellà il 1966 a l’industria dad autos e la regenza britannica da sviluppar resp. da sustegnair il svilup d’in motor da gronda prestaziun a libra disposiziun per ils teams britannics. Sinaquai han ins sviluppà il Cosworth-DFV ch’è stà – en divers models e stadis da svilup – en diever fin il 1985. Il DFV, che dueva la finala esser disponibel sin fiera per tut ils teams, è stà fin oz il motor da furmla 1 ch’ha gì il pli grond success.
In’ulteriura innovaziun ch’è daventada caracteristica per il sport da furmla 1 han furmà ils spoilers e las alas ch’èn en diever dapi la stagiun 1968. En questa moda han ins pudì meglierar l’aderenza al terren (‹forza purtanta negativa›). Quai lubescha da charrar en las curvas cun ina spertadad bundant pli auta. La proxima stagiun ha la FIA scumandà suenter intgins accidents da far diever da construcziuns dad alas che vargan ora fitg ferm, uschia ch’è s’etablida la configuraziun sco ch’ella è anc oz usitada (in’ala davant ed ina en la part davos).
Ils onns 1970[modifitgar | modifitgar il code]
Ils onns 1970 e fin il 1982 ha il motor da Cosworth dominà la furmla 1. Quel era gia vegnì testà il 1967 en il Lotus 49 ed aveva immediat gì grond success. Tut en tut han divers teams gudagnà cun quest motor cumpact e fidà 155 cursas e 12 titels da campiunadi mundial. Be a Ferrari èsi reussì cun ses V12 in pau pli ferm da medemamain gudagnar trais titels da campiunadi mundial. Maserati, Weslake, Honda, B.R.M. e Brabham-Alfa Romeo han ultra da quai gudagnà singuls Gronds Premis.
L’emprim titel da campiun mundial dals onns 1970 è ì postum a Jochen Rindt, il qual è sa disgrazià mortalmain ils 5 da settember 1971 durant il trenament per il Grond Premi d’Italia a Monza. Ils proxims titels ils onns 1971 fin 1974 èn ids a moda alternanta al Brit Jackie Stewart ed al Brasilian Emerson Fittipaldi. La segunda mesadad dal decenni ha il team da Ferrari dominà. Ils onns 1975 e 1977 ha l’Austriac Niki Lauda gudagnà il campiunadi mundial, il 1976 il Brit James Hunt, 1978 l’American Mario Andretti e 1979 il Sidafrican Jody Scheckter. Tar ils constructurs han dominà Lotus (1970, 1972–1973, 1978) e Ferrari (1975–1977, 1979); ils dus ulteriurs titels da constructurs èn ids a Tyrrell (1971) e McLaren (1974).
Ils onns 1970 han lungs trajects istorics sco il Nürburgring cun 22,835 km u Spa-Francorchamps cun 14,12 km betg pli pudì ademplir ils standards da segirezza. La midada dal Nürburgring al Hockenheimring sin l’onn 1977 era gia vegnì decidì avant il grev accident da Niki Lauda. A medema moda han ins er adattà auters trajects da cursa, sco per exempel Monza u Silverstone, per far vegnir quels pli plauns.
Vers la fin dals onns 1970 ed a l’entschatta dals onns 1980 hai dà intginas novaziuns tecnicas. Suenter la victoria da Mario Andretti en il Lotus 79 han dominà uschenumnads autos da cursa cun ground effect. Construcziuns lateralas – per part da dimensiun bizarra sco il Brabham ‹tschitschapulvra› cun il qual Niki Lauda ha gudagnà il 1978 ad Anderstorp (Svezia) – meglieravan l’aderenza al terren e pussibilitavan en las curvas sveltezzas anc pli autas. Cun adattaziuns successivas dal reglament han ins dà cuntrapais a quest svilup. A partir dal 1977 ha Renault ultra da quai introducì motors cun turbo, cun ils quals èn reussids il 1979 emprimas victorias.
Ils onns 1980[modifitgar | modifitgar il code]
Fin il 1982 han per part er pudì concurrer motors senza turbo, ma a partir dal 1983 è questa novaziun tecnica, cun prestaziuns da lunsch sur 1000 PS, alura sa messa tras definitivamain. Ils Cosworth cun lur radund 500 S han ins sinaquai duvrà vinavant en la furmla 3000, la quala ha remplazzà la furmla 2 da lez temp cun ses motors da cursa da 2000 cm³ e 320 PS.
La stagiun 1986 ha furmà la culminaziun da l’uschenumnada èra da turbo. Da quel temp era in motor cun turbo schizunt prescrit tenor il reglament. Er in dals pli ferms autos da cursa da l’entira istorgia da la furmla 1 è stà al start da quel temp, il Benetton-BMW cun radund 1350 PS (en il trenament), il qual vegniva pilotà da l’Austriac Gerhard Berger. Cun quest auto ha el gudagnà il medem onn il Grond Premi dal Mexico, però cun ina prestaziun permanenta bundant pli bassa. Pli tard ha Berger ditg che quest auto «aveva uschè bler forza ch’el na pudeva strusch ir».
Suenter questa stagiun han ins però decidì da scumandar fin il 1989 ils motors cun turbo. Il 1988 èn intgins teams gia returnads tar motors a tschitsch per pudair rimnar emprimas experientschas, auters percunter han anc fatg in’ultima stagiun cun ils motors da turbo (ed han dominà quella cun 15 da 16 victorias).
Il 1989 èn alura definitivamain be pli stads admess tschitschaders cun fin a 3500 cm³ (per differenziar la furmla 1 da la F3000 cun 3000 cm³).
Ils pilot da cursa ch’han gì da quel temp il pli grond success, cun mintgamai trais titels da campiun mundial, èn stads il Brasilian Nelson Piquet (1981, 1983 e 1987) ed il Franzos Alain Prost (1985, 1986 e 1989). Ils ulteriurs titels da campiun mundial èn ids ad Alan Jones (Australia), Keke Rosberg (Finlanda), Niki Lauda (Austria) ed Ayrton Senna (Brasilia). Tranter ils constructurs han dominà, cun mintgamai quatter titels, Williams (1980, 1981, 1986, 1987) e McLaren (1984, 1985, 1988, 1989). Ferrari ha gudagnà dus titels ils onns 1982 e 1983.
Ils onns 1990[modifitgar | modifitgar il code]
L’entschatta dals onns 1990 è stada segnada d’innovaziuns electronicas sco charrets activs, controllas da la tracziun ed ABS; da la meglra tecnica disponiva da quel temp Williams-Renault. Il 1994 èn quests agids tecnics però vegnids scumandads. In ulteriur svilup ha pertutgà l’erodinamica da la part davant dals autos da cursa, uschia ch’in tip d’auto cun in nas in pau auzà dueva la finala sa far valair.
Suenter la stagiun 1994, ch’è vegnida sumbrivada da dus accidents mortals, han ins puspè reducì il 1995 la cilindrada sin 3000 cm³ e la prestaziun da 750 sin 650 PS.
Il 1996 ha er Ferrari midà dal V12 tradiziunal sin il V10 main grev; cun quel ha il nov pilot Michael Schumacher gudagnà trais cursas. Gia il 1997 han ins puspè cuntanschì il nivel da prestaziun da 750 PS ed il dumber da girs è s’augmentà sin dapli che 17 000 per minuta.
En il decurs dals onn 1990 han gudagnà mintgamai duas giadas il campiunadi mundial il Brasilian Ayrton Senna, il Tudestg Michael Schumacher ed il Finlandais Mika Häkkinen e mintgamai ina giada il Brit Nigel Mansell, il Franzos Alain Prost, il Brit Damon Hill ed ils Canadais Jacques Villeneuve. Tar ils teams ha l’emprim dominà McLaren (1990–1991), faschond diever da motors da Honda, alura puspè Williams (1992−1994, 1996–1997). Tranteren è il titel ì ina giada a Benetton (1995) ed a la fin dal decenni a McLaren-Mercedes (1998) e Ferrari (1999).
Ils onns 2000[modifitgar | modifitgar il code]
Dal 2000 fin il 2004 ha Ferrari dominà la furmla 1. Omadus titels da campiun mundial èn ids durant quest temp a Ferrari resp. a Michael Schumacher. A moda la pli eclatanta è la dominanza sa manifestada il 2002 cura che Ferrari ha cuntanschì nov victorias dublas e fatg tut en tut tuttina blers puncts sco l’entira concurrenza.
A partir da la stagiun 2005 è il dumber da cilinders vegnì reducì l’emprim sin V 10, a partir dal 2006 sin V8. La stagiun 2007 è stada segnada d’ina affera da spiunascha ed il 2008, en rom da la crisa da finanzas mundiala, è Honda sortì da la furmla 1.
Ils onns 2000 fin 2004 ha Michael Schumacher gudagnà tschintg titels da campiun mundial en successiun. Ils ulteriurs campiuns mundials èn stads Kimi Räikkönen (2007), Lewis Hamilton (2008) e Jenson Button (2009). Entaifer il campiunadi da constructurs han per ordinari dominà ils teams dal campiun mundial, numnadamain Ferrari (2000–2004, 2007–2008), Renault (2005–2006) e Brawn (2009). La suletta excepziun ha furmà la stagiun 2008 cura ch’il pilot da McLaren Lewis Hamilton è daventà campiun mundial, entant ch’ils dus pilots Kimi Räikkönen e Felipe Massa han acquistà per Ferrari il titel da constructur.
Ils onns 2010[modifitgar | modifitgar il code]
L’entschatta dals onns 2010 è stada segnada d’in’entira retscha da midadas da reglament. Tranter auter han ins adattà il sistem da puncts: per mintga victoria devi uss 25 puncts e da nov ha er il dieschavel survegnì in punct. Da tancar durant la cursa era vegnì admess il 1994, ma per motivs da segirezza han ins puspè scumandà quai.
Il 2011 è suandà il Drag Reduction System (DRS) che lubescha al pilot d’adattar la posiziun da l’ala davant. Sco ulteriura innovaziun è vegnì introducì il medem onn il pneu unitar che vegn construì da Pirelli. La stagiun 2014 è entrada en vigur ina reducziun da la prestaziun dals motors (motors cun turbo V6 à 1,6 liters enstagl dals motors V 8 à 2,4 liters). Gia il 2017 han ins però puspè admess adattaziuns tecnicas (surtut areguard l’erodinamica e la ladezza dals pneus) che servan a far vegnir pli sperts ils autos da cursa.
Ils onns 2010 fin 2014 ha Sebastian Vettel gudagnà quatter titels da campiun mundial en seria. Il 2014, 2015 e 2017 è suandà Lewis Hamilton ed il 2016 Nico Rosberg. Tar ils teams ha l’emprim dominà Red Bull Racing cun quatter titels en seria (2010–2013), dapi lura èn quatter titels ids a Mercedes AMG.
Pneus[modifitgar | modifitgar il code]
Ils pneus tutgan en il fratemp tar ina da las parts principalas d’in auto da furmla 1. Il grip, pia l’aderenza dals pneus, è decisiv per la sveltezza en las curvas ed influenzescha uschia a moda decisiva il temp. La muntada dals pneus mussa il suandant exempel: Malgrà ch’ins aveva reducì il 2006 la prestaziun dals motors per 200 PS han ins, grazia al svilup sin il sectur dals pneus, cuntanschì sin cirquits cun bleras curvas (p.ex. il Circuit de Catalunya) rundas tuttina spertas u anc pli spertas che l’onn avant.
L’onn 2005 è vegnì scumandà da midar ils pneus. Surtut tar ils pneus da Michelin èn sinaquai sa mussads problems ch’han tranter auter manà ad in grev accident da Ralf Schumacher. Sin la stagiun 2006 han ins sinaquai puspè lubì da midar ils pneus. Dal 1998 fin il 2008 èn er stads en diever pneus cun rillas che sa differenziavan fermamain dals pneus dad autos ch’èn admess sin via.
Dal 2007 fin il 2010, suenter la retratga da Michelin, è Bridgestone stà il sulet fabricant da pneus per la furmla 1. Il 2010 è er Bridgestone sa retratg e vegnì remplazzà tras il producent talian Pirelli.
Cun excepziun da cursas da plievgia sto mintga pilot far diever almain ina giada dals pneus pli loms (segnads da la vart cun ina colur) ed ina giada dals pneus pli dirs. Ultra da quai stattan a disposiziun pneus per relaziuns da l’aura speziala e per trajects cun pretensiuns extraordinarias. In pneu custa radund 1000 euros ed è concepì per ina temperatura da manaschi da radund 95 grads.
Innovaziuns tecnicas[modifitgar | modifitgar il code]
En la furmla 1 han ins sviluppà e testà numerusas innovaziuns tecnicas. Ina part da quellas, sco per exempel l’ischigl davant dubel dal Tyrrell P34 (1976) n’han betg pudì sa far valair per motivs tecnics. Auters svilups han augmentà il privel d’accidents ed èn perquai puspè vegnids scumandads. Igl ha però er dà diversas innovaziuns, che derivavan per part da la construcziun d’aviuns, ch’èn vegnidas applitgadas l’emprima giada en la furmla 1 e duevan silsuenter sa far valair er en la producziun da seria (p.ex. la construcziun leva cun aluminium e titan, materialias da fibras da carbon u frains a rudella cheramics).
Disgrazias[modifitgar | modifitgar il code]
Durant rundas da trenament, las qualificaziuns e las cursas da Grand Prix sezzas hai dà numerus accidents, en rom dals quals radund 30 pilots da furmla 1 èn vegnids per la vita.
Wolfgang Graf Berghe von Trips è sa disgrazià mortalmain ils 10 da settember 1961 tar il Grond Premi d’Italia a Monza suenter ina collisiun cun Jim Clark. Suenter che Trips è vegnì bittà or dal cockpit è l’auto filà vinavant tras la saiv da fildarom ed ha mazzà 15 aspectaturs e blessà 60 ulteriurs.
A moda tragica è er ida a fin la carriera da Jochen Rindt che steva per gudagnar il campiunadi mundial. Durant il trenament per il Grond Premi d’Italia a Monza ils 5 da settember 1970 è el sa disgrazià mortalmain. El è il sulet pilot da cursa, al qual il titel da campiun mundial è vegnì surdà postum.
Surtut ils onns 1970 hai dà adina dapli accidents ch’èn ids a finir a moda tragica (p.ex. Roger Williamson il 1973 u Tom Pryce il 1977). Per l’ina eran ils autos daventads extremamain svelts, per l’autra n’eran ils trajects tradiziunals betg pli confurm al temp. Sinaquai è, per ina buna part sin iniziativa dals pilots sezs, vegnì lavurà cuntinuadamain vi da la segirezza activa e passiva da la furmla 1.
La pli gronda cumulaziun d’accidents ch’ha gì lieu dapi lura è succedida durant il Grond Premi da San Marino il 1994. Durant ils trenaments e la cursa èn sa blessads il Brasilian Rubens Barrichello ed il Portugais Pedro Lamy ed èn morts l’Austriac Roland Ratzenberger ed il Brasilian Ayrton Senna.
Reglaments e sistem da puncts[modifitgar | modifitgar il code]
Ils reglaments defineschan per l’ina las premissas tecnicas ch’ils autos da cursa ston ademplir, per l’autra las reglas da las cursas sco talas ed ils chastis en cas da cuntravenziuns. Tut en tut relascha la FIA las suandantas regulaziuns: International Sporting Code (reglas da cursas da sport generalas), Formula One Sporting Regulations (reglament davart il campiunadi mundial e las singulas cursas) e Formula One Technical Regulations (pretensiuns tecnicas).
Quests reglaments sco er il sistem da puncts, che serva ad eruir il campiun mundial (pilot e team/constructur), èn adina puspè stads suttamess a midaments e vegnan er en futur a s’orientar al svilup tecnic, a la segirezza ed a la finamira da render las cursas per il public uschè attractivas sco pussaivel.
Bandieras[modifitgar | modifitgar il code]
Las bandieras servan a la communicaziun tranter ils posts dal traject resp. la direcziun da la cursa ed ils pilots, per exempel per avertir quels a temp en cas da situaziuns da privel. Dapi il 2007 vegnan quests signals er mussads sin il display dal guvernagl; e dapi il 2008 èn en diever las bandieras digitalas (indriz da glisch cun la colur da la bandiera respectiva).
Organisaziun ed aspects economics[modifitgar | modifitgar il code]
La surveglianza sportiva cumpeta sulettamain a la FIA, la quala fixescha las reglas e relascha ils reglaments respectivs (cf. survart). Ils dretgs da commerzialisaziun da la seria ha la FIA surdà a la Formula One Administration Ltd. (FOA), la quala lascha exequir quels tras la Formula One Management Ltd. (FOM).[3] Las interpresas e bancas che disponan en la FOA e/u la FOM da quotas da participaziun, decidan e controlleschan uschia a moda essenziala il svilup e l’orientaziun da la furmla 1.
La FOM commerzialisescha ils dretgs da televisiun e da reclama da las occurrenzas da furmla 1. Ina part da las entradas vegnan tiers als teams da furmla 1. La stagiun 2005 han ils diesch teams pudì disponer da radund 47 % da las entradas da radund 85 milliuns dollars per ils dretgs da televisiun.
Il budget annual d’in team da furmla 1 ha varià il 2016 tranter radund 90 e 470 milliuns euros. Ils teams Haas e Sauber han disponì dals pli bass, McLaren-Mercedes, Red Bull, Ferrari e Mercedes GP dals pli auts budgets.
Annotaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- ↑ Las indicaziuns istoricas e statisticas en quest artitgel sa basan sin las ovras lexicalas menziunadas en la bibliografia.
- ↑ Tom Distler: Lella Lombardi – Frauenpower in der Königsklasse!, en: motorsport-magazin.com, 1 da schaner 2005.
- ↑ www.formula1.com: Legal Notices
Litteratura[modifitgar | modifitgar il code]
- Jörg-Thomas Födisch, Erich Kahnt: 50 Jahre Formel 1. Die Sieger. Heel Verlag, Schindellegi 1999, ISBN 3-89365-615-4.
- Peter Gruner: Das Formel-1-Lexikon. ECON, Düsseldorf 1997, ISBN 3-612-26353-6.
- Bruce Jones: Formel 1 Enzyklopädie. Fahrer, Teams, Rennen und Legenden. Sportverlag Berlin, Berlin 1999, ISBN 3-328-00848-9.
- Willy Knupp (ed.): Kampf am Limit. Die Formel 1 Chronik 1950–2000. RTL Buchedition. Zeitgeist Verlag, Düsseldorf/Gütersloh 2000, ISBN 3-89748-277-0.
- Ulrich Kühne-Hellmessen (ed.): Verrückte Formel 1. Mit kompletter Chronik und Super-Statistik. Sportverlag Europa, Turitg 2004, ISBN 3-9522779-6-7.
- Peter Scherer: 50 Years of British Grand Prix Drivers. 1999, ISBN 0-9530052-8-3.
- Achim Schlang: Die Formel-1-Asse unserer Zeit. Motorbuch Verlag, Stuttgart 1984, ISBN 3-613-01035-6.
- Koen Vergeer, Formel 1. Geschichte einer fanatischen Liebe. Rütten & Loening: Berlin 2001, ISBN 3-352-00638-5.
- Andreas P. Pittler: Faszination Formel 1. Aurora, Vienna 2002, ISBN 3-9501566-0-7.
Colliaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- formula1.com – pagina uffiziala da la furmla 1
- Regulation – reglaments uffizials sin la pagina da la FIA
- motorsport-total.com Portal da news cun archiv e statisticas


text:
La Val y Badia: Seria de intervënc de sigurté da smöies y lovines
Scritto da Red.azione il 19 Novembre 2021
Por le lüch Verda tl Comun de Badia él gnü stlüt jö dan da püch i laurs de ressanamënt dles operes de proteziun da lovines che é gnüdes danajades dala tempesta Vaia. D’atri laurs de sistemaziun dl rü é ince gnüs fac pro le Rü de Ciamplorët tl Comun de La Val.
Plü sigurté pro le Rü de Ciamplorët
Do che ti agn passá él gnü a se le dé na erojiun sota de na pert dl Rü de Ciamplorët él l’Ofize competënt che á metü da jí i laurs de sistemaziun dl rü cun na mosöra de prescia. I laurs á metü man de jügn sot ala coordinaziun de Sigisfredo Moling y reverda la costruziun de barieres de consolidamënt nöies y müres de proteziun. Implü él ince gnü ressané n toch danajé da na smöia. Indöt él gnü partí sö i laurs te cater loc por na soma de 250.000 euro por vigni intervënt. Pro le pröm lot á i laurs sura le punt a Pidro metü man de jügn y é gnüs portá a piz d’agost sot ala direziun dl injinier Thomas Gamper. Implü él ince gnü ressané n toch danajé da na smöia. I atri trëi loc reverda laurs danter Ciampló y Lunz. Le proiet é te chësc caje gnü realisé da Martin Moser, la direziun di laurs ti é gnüda surandada a Michael Baumgartner. Dan da püch él gnü stlüt jö i laurs por le secundo di cater loc.


text:
Martin Lüter
El Martin Lüter (nassüü 'l 10 de Nuember del 1483 a Eisleben, in Germania; mort el 18 de Fevree del 1546 in del medem sit indua l'era nassüü) l'è staa un mönegh gustin, un prufessur de teulugia e 'l teòlegh de la Refurma Prutestanta. El Lüter l'ha furmaa 'l so pensee e la sua fee refurmatori despö che l'ha tacaa sü a basass ünigament in sü la Parola fada carna travers el Signur Jesüss Crist.
A chela manera chi lü 'l vuleva liberà la Fee Cristiana dij erur che la Gesa de Ruma l'eva cumpii in del destacass de la Vera Parola del Signur inscí 'ma l'è repurtada in del Nöf Testament. El so enfatizzà la Grassia del Signur, i so predegh, i so scrít e suratüt la sua Bibia han daa 'na müdada al mund mudern che fin al Lüter l'era staa duminaa de la Gesa Catolega. La sua Refurma l'è pö stada druada de vargün prenzipaa üropee in del raspà via un puu de pudè del Papa e de l'Imperadur. Pö, suta l'inflüss del Lüter, ma cuntra la sua ideja, la Gesa la s'è s'cepada e di nöf Ges Evangelegh Prutestant hin staa faa sü.
Alter progetModifega
Eror Lua an package.lua a la linia 80: module 'Modulo:Linguaggi' not found.


text:
I saja gist anc baud avunda per avair tactica e posiziunar candidaturas, hai num en tut ils discurs cun politicras e politichers. Sur stad pir s'inscuntran las partidas en clausuras e fan sesidas per zambregiar vid la meglra strategia.
Cler para sulet: Il minister da traffic Mario Cavigelli (PCD) ed il minister da finanzas Christian Rathgeb (PLD) ston chalar pervia da la limitaziun da temp d'uffizi. Dus sezs vegnan pia libers en la regenza grischuna.
La situaziun da partenza
Cler è: Ils trais cussegliers guvernativs actuals vulan vegnir reelegids l'onn proxim, quai èn: Il minister d'educaziun Jon Domenic Parolini (PBD), il minister da sanadad Peter Peyer (PS) ed il minister d'economia Marcus Caduff (PCD). Cler è dentant era: Il squitsch da la publicitad d'avair dunnas en la regenza è grond. Plinavant èn tuttas partidas grischunas en zunt interessantas situaziuns en vista a questas elecziuns grischunas.
Las partidas che han da remplazzar
La PLD sto tschertgar insatgi che vul surpigliar il sezs da Christian Rathgeb. Per ils liberaldemocrats è la dumonda schebain els vulan ir en il cumbat cun ina dunna ubain cun in um. Nums che curseschan èn: Vera Stiffler ed Urs Marti.
Pli difficila è la situaziun tar la PCD, respectiv tar la futura Allianza dal center: La partida sto sa dumandar sch'ella vul ir cun ils dus candidats vertents en la cursa ubain empruvar da salvar ils trais sezs e prender vitiers anc ina dunna. Ils arguments: Il pievel pudess valitar trais sez per la medema partida sco memia bler ed eleger be dus. La dunna – il num che cursescha è Carmelia Maissen – pudess lura far concurrenza ad in cusseglier guvernativ vertent. Probablamain a Jon Domenic Parolini, che ha gì damain vuschs l'ultima giada sco er damain preschientscha en las medias durant la pandemia che ses collega Marcus Caduff.
La terza schanza per la PPS
Cun Heinz Brand e Walter Schlegel n'hai betg funcziunà. Tge strategia ha la Partida populara dal Grischun questa giada per far il pass en la regenza? Las schanzas da dumagnar quai èn numnadamain intactas tar gist duas vacanzas. Dentant era qua è la dumonda: Tgi pudess propi far las pli bleras vuschs? Nums che curseschan èn Roman Hug e Valérie Favre Accola.
La dumonda da las dunnas
La dumonda da las dunnas pudess propi esser centrala en il cumbat electoral – in trumf per tgi che metta sin questa carta e surtut cura giugar quella. In num che cursescha sper las trais candidatas burgaisas Carmelia Maissen (PCD), Vera Stiffler (PLD) e Valérie Favre Accola (PPS) è numnadamain er quel da la cussegliera naziunala Sandra Locher Benguerel (PS).
Tuttas quatter dunnas n'han dentant anc betg decidì sch'ellas vulan candidar per la regenza, sco ellas han confermà ad RTR.


text:
Fin da la navigaziun principala
Entschatta dal navigatur
Milissas istoricas
Descripziun
En il Tessin existan duas gruppas da milissas istoricas activas: Las milissas istoricas en la Val dal Blegn ed il Corpo Volontari Luganesi. Lur rolla en la societad respectiva ed a tscherts muments da l'onn è en tuts dus cas da gronda impurtanza, il context istoric e la funcziun actuala da las duas milissas èn però differents. Las milissas da la Val dal Blegn han lur origins en in vut ch'in pèr schuldads han fatg cur ch'els èn vegnids clamads l'onn 1812 sut las armas per la campagna militara da Napoleon I. en Russia. Els han empermess d'undrar Nossadunna u il sontg patrun dal vitg mintga onn a la festa dal vitg, sch'els avessan da turnar vivs da la battaglia. Suenter lur return han els fundà corps militars che avevan da gidar tar las festas dals vitgs respectivs. Anc oz èn las milissas istoricas da Leontica, d'Aquila e da Ponto Valentino mintg'onn ina part da la festa da son Gion Battista (24 da zercladur), respectivamain a la festa da Nossadunna dal rusari (emprima dumengia da fanadur) u da Nossadunna dal Carmel (terza dumengia da fanadur). Il Corpo Volontari Luganesi percunter è vegnì fundà l'onn 1797 per sa defender cunter eventualas attatgas da la Republica Cisalpina fundada da nov ed è stà obligà da pertgirar Lugano di e notg. L'onn 1929 è el puspè vegnì installà a chaschun da la Festa federala da tir a Bellinzona e renconuschì da la vischnanca da Lugano sco guardia d'onur. Termins fixs dal Corpo Volontari Luganesi èn il 1. da schaner, ils 15 da favrer (deposiziun d'in cranz da flurs tar il crap commemorativ per Giovanni Taglioretti ch'è crudà ils 15 da favrer 1798 sco voluntari en la battaglia cunter la Republica Cisalpina), la terza dumengia da matg (festa da Nossadunna da la grazia) ed il 1. d'avust.
Gallaria d'illustraziuns
Referenzas e dossier
- Publicaziuns
Davide Adamoli e Damiano Robbiani (a cura di): Milizie bleniesi. Milizie storiche della valle di Blenio. Tra storia e memoria. Lottigna, 2012
Gaetano Beretta: I ticinesi nella campagna di Russia (1812). Bellinzona, 1937
Ariano Trevisan: Ritorno alle origini. Dalla Beresina al rinnovo della Milizia storica di Leontica. 1812 – 2007 (video). 2007
RSI LA1: Servizio “Pietre vive” dedicato alla Milizia Aquilese della Madonna. In: Strada regina. Il il settimanale cattolico alla TV svizzera, puntata 269 trasmessa il 15 gennaio 2011 (video)
Mario Vicari: Documenti orali della Svizzera italiana. Valle di Blenio. Seconda parte. Ed. Ufficio cantonale dei musei. Bellinzona, 1995
Micaela e Fernando Garzoni: Il Corpo dei volontari luganesi: Polaroid 50 x 60. Breganzona, 1992
Carlo Anonio Gianinazzi: I volontari luganesi nel secondo centenario dell'indipendenza. Pregassona, 1998
Aldo Petralli: 1798. Un anno storico. Pubblicazione edita in occasione del 50.mo di ricostituzione del Corpo Volontari di Lugano. sLugano, 1979
- Dossier
- Milizie storiche
descrizione dettagliata Ultima modificaziun: 27.06.2018
Dimensiun: 422 kb
Tip: PDF
- Milizie storiche


text:
La giuvna vischnanca fusiunada Muntogna da Schons ha passentà in onn cun blera lavur – ma tut haja funcziunà bain cun l'engaschament da ses collegas da suprastanza. Uschia ha Marco Dolf resumà sia bilantscha da l'emprim onn da la nova vischnanca.
Uss spetga tranter auter il model directiv dal territori communal. La populaziun da las fracziuns da Donat, Casti-Vargistagn, Lon, Maton e Pazen/Farden ha inoltrà ils giavischs e las remartgas areguard il sboz. Ussa è la suprastanza vi da terminar quest model, ch'è la basa per in svilup da la vischnanca.
La lavur cumenza uss
Cun il model directiv dal territori communal va Marco Dolf da princip d'accord. Sulettamain la prognosa negativa dal dumber d'abitants e d'abitantas disturba il president communal. La fin finala decida il dumber da la populaziun, quantas zonas e quantas parcellas da construcziun che la vischnanca ha a disposiziun.
In model directiv è individual
Il planisader dal territori Dominik Rüegg ha accumpagnà diversas vischnancas en il process ad in model directiv dal territori communal. In model directiv saja adina ina schanza per ina vischnanca da scuvrir il potenzial – il medem mument saja il model dentant er la basa per ina vischnanca da definir schanzas, spezialmain per vischnancas fusiunadas.
In tema procuria adina per gronda discussiun, las zonas da construcziun. In model directiv na saja dentant betg ina planisaziun locala en detagl, uschia Rüegg.


text:
Arsen sa chatta natiralmain en la crappa. Cun la plievgia va quest arsen alura en l’aua e quai po chaschunar cancer. Perquai han la Confederaziun e l’Uniun europeica adattà las valurs maximalas d’arsen l’onn 2014. Per evitar da memia arsen en l’aua datti pliras pussaivladads. Per exempel betg pli duvrar la funtauna cun bler arsen u maschadar l’aua cun funtaunas betg d’arsen, uschia che la concentraziun vegn sminuida. En plirs lieus n’è quai dentant betg pussaivel.
Filtrar l’aua cun sablun
In auter sistem è quel da lavurar cun filters che cuntegnan sablun. L’aua va alura tras quests butschins e culla nettegiada en las chasadas. Il sablun che resta sto silsuenter vegnir deponì a moda speziala en Germania. En Tujetsch fa quai l’interpresa ch'ha installà il sistem, quai che saja in avantatg. Suenter ch’els hajan gì in dus incaps al cumenzament, sajan els uss vid emprender e rimnar experientschas, uschia Reto Monn il survegliader da las funtaunas.
Investì radund 250’000 francs
En ils sistems da filter ha la cooperaziun d’aua investì radund 250’000 francs. Las emprimas mesiraziuns mussian che la concentraziun d’arsen haja pudì vegnir sminuida – quai mussian las mesiraziuns fatgas en in labor spezial en Germania. Il chantun Grischun vegnia proximamain ad examinar la qualitad da l’aua da Selva e Tschamut e alura decider sche la concentraziun d’arsen è propi sut la limita maximala.


text:
Ils arguments a favur dal pachet da mesiras per las medias n'hajan betg persvas votantas e votants. Per la maioritad da la populaziun haja la fatschenta previs memia blers daners per promover las medias. Er sajan bleras e blers suandads a l'argumentaziun che la fatschenta favuriseschia chasas edituras grondas. Uschia haja dà l'impressiun ch'ils fauss profiteschian, analisescha Simonetta Sommaruga il resultat. Da remartgar saja che cunzunt la Svizra tudestga haja refusà la fatschenta. Per chasas da medias pitschnas saja uschia ina sfida da far investiziuns.
Il mument saja quai anc memia baud da dir co ch'i giaja vinavant u sche parts dispitaivlas dal pachet da mesiras vegnian elavurads da nov. I saja d'acceptar la decisiun da la populaziun, ha la ministra da medias ditg vinavant.
Suenter il Na dad oz na datti betg dapli daners per promover las medias.
Il minister da finanzas Ueli Maurer è s'exprimì davart las taxas da bul. Il Na dad oz, pia che las taxas da bul na vegnan betg abolidas, na saja betg dramatic, ma er betg in bun signal per futurs projects da taglia. Il Na dad oz na fetschia betg curaschi a fatschentas giuvnas ed interpresas che vulan investir.
Il Cussegl federal stoppia uss sa fatschentar cun la realisaziun da l'iniziativa per scumandar reclama da tubac. Il pievel ed ils chantuns hajan decis che uffants e giuvenils stoppian vegnir protegids meglier da reclama da tubac. Er la cuntraproposta n'haja betg persvas, uschia il minister da sanadad Alain Bereset. Uss stoppia l'iniziativa vegnir cumbinada cun la lescha davart products da tubac ch'è gia vegnida tractada en il parlament. Cura che l'iniziativa entra en vigur n'è anc betg cler.
En pli è il minister da sanadad Alain Berset s'exprimì davart il scumond d'experimentar cun animals ch'ha fatg cleramain naufragi a l'urna. I dovria vinavant experiments cun animals per sviluppar medicaments e terapias. En Svizra valian però reglas rigurusas per experimentar cun animals, ha el accentuà.


text:
1024
Gh'è söcedìt[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Elegiüü Giuann XIX cuma Papa
- Insürezziun cuntadina a Pavia
- L'Islam sa al espaant pal nòort-òest da la Penísula Indiana
- Par la famm, i s'ciaaf négar d'Egitt sa i revölta cuntra ul califaa e i nòbil cun mutiif i fèest religjuus
- Guido d'Arezzo al finiss ul sò trataa sura la müsica
Chi gh'è nasìt[Modifega | modifica 'l sorgent]
Chi gh'è mórt[Modifega | modifica 'l sorgent]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Meridian
In Geugrafìa, un meridian l'è ul circul püssee lungh utegnüü tajand la süperfiss de la Tèra cunt un piàn iputetich ch'al passa per ul sò ass. Un meridian al sa spartìss in d'un meridian propi e in del sò antimeridian.
Per tüt i punt de la Süperfiss de la Tèra al passa un meridian, ch'al sa identifica cunt un valuur de lungitüdin: donca i meridian hinn infinìì.
Ul nòmm meridian al vègn del latìn meridies, ch'al vör dì mezdì, vist che ul Suu al passa in sü un meridian a metà del periud de temp ch'al và da l'alba al tramunt.


text:
Cunard
Cunard (nom ufizial in italian: Cunardo) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l gh'ha ona popolazion de 2 934 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 6 km² e 'na densità de 489 ab./km².
El paes l'è famos per la soa produzion de ceramegh veggia de secoj. El gh'ha tre frazion: Camartin, Fornas, Rian.
Evoluzion Demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Cunard l'è mostraa in de la tabella chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Svilupëia l’identité de to brand
I analisun to brand te n workshop debann de 30 menüc. Programëieste na gran trasformaziun por tüa dita? Spo él sëgn le dër momënt da se conzentré sön la marca! Te nosc workshop unse ma 10 posć debann por dites sciöche la tüa. Damana debota do da tó pert.Tol pert al WORKSHOP debann
Co funzionëia pa le workshop?
Te 6 vari analisunse to brand.
Brand Strategy
Definiziun dl brief y analisa dla Brand Personality
Brand Naming
Identificaziun dl Naming y stüde dl Payoff
Brand Design
Svilup dla marca y dla Brand Identity
Brand Applications
Web design, stationery, signage, social design
Brand Guidelines
Svilup dla plataforma Brand HUB
Brand Automation
Digital & print templates, Print Management tool, Time and budget planner
Testimonials
“So laur nes á daurí i edli y nes á fat jí sö na löm. Studio Puls é bun da capí ci ch’i adori te na manira che me fej demorvëia. La cualité estetica é straordinara."Karin HetteggerPatrona de ciasaDas Edelweiss – Salzburg. Mountain Resort, Austria
„Atira do che i nes un conesciü, unse capí che Studio Puls é n spezialist de conzec de brand strategics y che al foss sté bun da realisé a livel grafich ci che i orôn.“Sascha RussottiMarketing ManagementMountain Sky Hotel Tratterhof
Armin Bernardi ScefTistlaria Bernardi
„Nosta esperiënza cun le Studio Puls é stada n arichimënt por düc nos. I un podü osservé y imparé les tröpes poscibilités da lauré fora le brand nü y da otimisé insciö le contat cun le publich.“
Dái ince tö forza a to brand cun nosc workshop!
Na marca sterscia y che an conësc fora dëida la dita da se desfarenzié dai concorënc, da crësce y da se afermé: propi porchël él tan important da cherié na brand identity che funzionëies.


text:
Il servetsch linguistic englais realisescha translaziuns per differents uffizis da la Confederaziun sco er per ils Servetschs dal parlament.
Lingua estra cun in status impurtant senza vigur legala
L’englais n’è ni ina lingua naziunala ni ina lingua uffiziala da la Svizra, ma gioga tuttina ina rolla impurtanta en noss pajais. l’industria da sport, il sectur da servetschs u il sectur da turissem senza l’englais fissan inimaginabels. Dentant er il Cussegl federal e l’administraziun èn pli e pli dependents da pudair communitgar ed infurmar en tscherts contexts en lingua englaisa.
Uschia stattan a disposiziun er ils pli impurtants decrets en englais, la versiun englaisa n’è dentant betg giuridicamain valaivla. Per las translaziuns dals texts legislativs e lur actualisaziun è responsabel il Servetsch linguistic englais da la Chanzlia federala.
Sco pajais europeic ha la Svizra en emprima lingia stretgas relaziuns cun l'Uniun europeica. Perquai s'orientescha la Chanzlia federala tenor las convenziuns dal "British English". Ina excepziun da questa regla fan ins per documents che sa drizzan explicitamain ad in public dals Stadis unids.
Collavuraziun e coordinaziun
Il Servetsch linguistic englais da la Chanzlia federala collavura cun autras translaturas ed auters translaturs da l’administraziun federala, coordinescha la rait da contacts correspundenta ed organisescha regularmain occurrenzas da perfecziunament.
Translaziun
Ultra da la traducziun e da l’actualisaziun dals decrets translatescha il servetsch texts periodics sco la broschura “The Confederation – a brief guide” e tenor basegn ulteriuras publicaziuns sco pleds, paginas d’internet, e.u.v.
Terminologia
La Chanzlia federala endatescha er la terminologia englaisa. En la banca da datas terminologica da la Confederaziun (TERMDAT) chatt’ins perquai in dumber creschent dad equivalents ed endataziuns englaisas.
Contact
Il Servetsch linguistic englais da la Chanzlia federala è integrà en la Secziun da terminologia. P.pl. trametter dumondas u incumbensas da translaziun a english@bk.admin.ch
Infurmaziun impurtanta
Il Servetsch linguistic englais è ina pitschna squadra, ha però ina gronda clientella. Sias capacitads èn damai limitadas. Faschai
pia uschè bain e planisai prevesentamain!
- Datti effectivamain in publicum en mira da lingua englaisa? (È la translaziun vairamain necessaria?)
- Po la translaziun vegnir preannunziada?
- È il text propi pront per la translaziun?
- È il termin realistic?
Mintga incumbensa da translaziun duess vegnir cumplettada cun las suandantas indicaziuns:
- autur / autura dal text u persuna da contact
- termin planisà
- context / public en mira
- documentaziun d’accumpagnament relevanta e terminologia, sche quella è avant maun
Texts englais
Basa legala
Las activitads dals servetschs linguistics da la Chanzlia federala
Links utils davart l’englais
ContactServetschs linguistics centrals Secziun da terminologia
Gurtengasse 3
3003 Berna
- Tel.
- +41 58 464 11 47


text:
Idaho
L'Idaho a l'è un stat federal di Stat Ünii d'America. Al gh'ha una süperfiss de 216.632 km² e una pupulaziun de 1.393.262 abitant.
A l'è tacaa a nord al Canada, a ovest al stat de Washington e a l'Oregon, a süd al Nevada e a l'Utah, a est al Wyoming e al Montana.
La capital a l'è Boise (211.830 abitant), che l'è anca la cità püssee pupulada del stat.
StoriaModifega
L'Idaho a l'è staa amiss in de l'Üniun in del 1890.
Urganizaziun pulitigaModifega
L'Idaho al gh'ha 4 grand eletur in di eleziun presidenziaj de l'Üniun. Modell:Idaho


text:
La Polizia chantunala ha arrestà dus umens en connex cun in assagl da rapinament l'entschatta da favrer a Cuira. Quai scriva la polizia en ina communicaziun. Enturn mesanotg aveva in um da 20 onns terrà ina persuna a la staziun da Cuira. Silsuenter ha el duvrà la carta da banca vid plirs automats da bavrondas. Quai ensemen cun in ulteriur giuven da 19 onns. La victima da l'assagl saja ida en l'ospital cun blessuras dal chau.
La polizia ha era pudì colliar ils dus umens cun ina infracziun a Tusaun. Omadus han confessà e vegnan denunziads a la procura publica.


text:
1. d'avust 2021
Lain festivar ensemen
la festa naziunala svizra!
Tge è la Svizra per Vus?
da quai che la Svizra è per persunas sin tut il mund!
Do It Yourself
Vus chattais tut quai che Vus duvrais per ina festa dal 1. d'avust sco ch'i tutga! Plitgunsch cuschinar, zambregiar u activitads? Nus avain (tut) quai che Vus duvrais!
Represchentanzas svizras a l'exteriur
La festa naziunala svizra vegn festivada sin tut il mund cun las represchentanzas svizras a l'exteriur. Scuvrì ils messadis ch'ellas han preparà per Vus.
Messadi dal cusseglier
federal Ignazio Cassis
Il schef dal Departament federal d'affars exteriurs cundivida tge che la Svizra è per el.


text:
Plaśma
Al plaśma 'l è òṅ di quàtar stat dla matèria dòp sòlid, lìquid e gasóś. Al cunsìst in gas juniśâ in du a gh'è 'n misćiùs 'd eletròṅ e jôṅ cun carga lètrica nèutra. 'L è stâ catâ in dal 1879 par Sir William Crookes e pò ciamâ acsè in dal 1928 par Irving Langmuir. I studi 'd Crookes i aṅ purtâ a la realiśasiòṅ di tûb ad Crookes, gl'antenâ di tûb catòdig e dal làmpadi a 'l nèon.
Su la Tèra 'l è difìcil catàr al plaśma in natùra, a part al silti e gl'auròri bureàli, mént'r invéci in d'l Univèrs al custituìs al 99% dla matèria cgnusùda, a part la matèria scura e l'energìa scura, esénd la cumpunènta prinsipàla dal stéli e dal nebulóśi.
La manéra più fàcila par generàr dal plaśma la cunsìst in dal métar dal gas sóta a 'n camp lètro-magnètig fòrt abàsta.


text:
Pidógne
Pizògne (nòm uficiàl: Pisogne) l'è 'n cümü de la Al Camònega, en Pruvincia de Brèsa, endèla regiù de la Lombardìa. El g'ha 8 022 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), 'na süperfìce de 48 km², per 'na densità de 167 ab./km². El cunfìna coi cümü de Artògne, Càster (BG), Cósta Ulpì (BG), Lùer (BG), Marù, Pezàze, Plà, Rìa de Sólt (BG), Sólt (BG), Taèrnole e Sù.
Cuurdinade[Modifega | modifica 'l sorgent]
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
- L'Uffizi federal da sanadad ha infurm : Il passagier ch'è vegnì controllà oz en connex cun il suspect da corona, patescha sulettamain vid la grippa.
- Al eroport da Turitg era vegnì activà il glindesdi il plan da pandemia pervia dal suspect dal virus da corona.
- Tar la persuna sa tracti dad in commember da la squadra dal aviun. Quella n'era dentant betg en acziun durant il sgol.
Intgins passagiers or da l'aviun èn medemamain vegnids controllads. Ils ulteriurs han u gia bandunà l'eroport ni èn sgulads vinavant.
Las mesiras tutgadas fan part dal plan da pandemia che l'eroport da Turitg ha elavurà per tals cas.
RTR novitads 12:00


text:
Encunter Lugano vuleva il HCD far bun insatge. Gia tschintg giadas han questas duas equipas dà ina encunter l’autra durant questa stagiun. Quatter giadas ha Lugano decis il duel per sasez e mo ina giada è Tavau ì cun la plima. Lasuenter motivà ha il HCD vulì ir en la partida encunter Lugano. Or dal bun intent da gudagnar il duel n'è dentant daventà nagut. Fin en la 28avla minuta er il HCD cun 1:4 en retard. Alura ha il trenader dentant midà ils golis. Quai è stà l’impuls che l’equipa ha duvrà.
Dal 1:4 en la lutga da penaltis
Fin en la 42avla minuta aveva il HCD egualisà la partida. Il topscorer Enzo Corvi ha fatg il 5:5. En la prolungaziun na ha quai dà nagins gols pli. Uschia ha stuì decider la lutga da penaltis. E qua eran ils attatgader da Lugano pli effectivs. Davart da Tavau ha mo Andres Ambühl gì success
.
Resultats da las ulteriuras partidas
- Ambri-Piotta ha pers cun 2:4 cunter ils Lakers.
- Genevra-Servette ha pers 2:3 cunter Friburg.
- Ils SGL Tigers han pers cun 4:5 cunter Berna.
- Ils ZSC Lions han pers cun 2:6 cunter Zug.
Il gieu tranter Losanna e Bienna è spustà.


text:
Lavurs
Spezialists e spezialistas d’economia da chasa èn responsabels per tut ils secturs d’economia da chasa. Tut tenor manaschi han els differents accents pertutgant nettegiament, lavandaria u mangiar. Els planiseschan e fan lur lavur a moda raschunaivla e favuraivla a l’ambient.
Spezialists d’economia da chasa organiseschan il nettegiament da stanzas e da l’instituziun. Els elegian meds da nettegiar adattads, repartan la lavur e nettegian svelt ed exact. Sch’insatge è en paglia, procuran els per la reparatura. Els drizzan en las stanzas a moda abitabla ed andanta.
En chasas d’abitar publicas, ospitals e clinicas, en manaschis da gastronomia e hotels datti mintga di bler da lavar. Spezialists d’economia da chasa rimnan e sorteschan la laschiva. Els san utilisar maschinas da lavar, maschinas da stirar e nettegian las differentas textilias a moda professiunala.
Spezialists d’economia da chasa collavuran er en cuschina. Els mettan ensemen menus e resguardan ils differents basegns da persunas pli veglias u persunas malsaunas. Els valiteschan la qualitad ed il pretsch da victualias e guardan ch’i vegnia cuschinà stagiunal. Tratgs simpels preparan spezialists d’economia da chasa sezs tiers.
Spezialists d’economia da chasa collavuran en il service ed adempleschan ils giavischs dals giasts. Suenter il mangiar èn els responsabels ch’i vegnia fatg urden e che tut vegnia lavà giu e mess davent igienicamain.
En ospitals, clinicas e chasas d’abitar publicas han spezialists d’economia da chasa da far cun umans che dovran sustegniment e tgira. Els als scuntran a moda curtaschaivla e servetschaivla. Els vesan, sch’i va bain cun ils abitants e pazients e sch’els dovran agid.
Spezialists d’economia da chasa han er incumbensas administrativas. Els scrivan al PC plans per menus e servetschs e mainan simplas statisticas. Ultra da quai administreschan els en ils deposits vaschella, laschiva e material da diever. Spezialists d’economia da chasa sa barattan cun lur team e tgiran la collavuraziun cun autra glieud da professiun e partiziuns en lur manaschi. Els èn responsabels per l’instrucziun da practicists d’economia da chasa.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 10-09-2015
Durada
3 onns
Furmaziun en la pratica
En chasas d’abitar publicas, ospitals, clinicas, u hotels.
Furmaziun en scola
Per regla 1 di per emna a la scola professiunala
Roms professiunals
- Beneventar, cussegliar e servir clients
- nettegiar e decorar stanzas
- exequir lavurs en la lavandaria
- crear, preparar e reparter menus
- exequir lavurs administrativas
- promover l'atgna sanadad e sustegnair las clientas ed il clients
Curs ordaifer il manaschi
Emprender ed exercitar a moda pratica la basa professiunala
Maturitad professiunala
Tar fitg bunas prestaziuns da scola po vegnir frequentada la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "spezialist / spezialista d’economia da chasa AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada
Pretensiuns
- plaschair vi da contact
- empatia
- buna demananza
- conscienza da servetschs
- persuna inschignaivla
- conscienza d’igiena
- talent d’organisaziun
- senn per urden
- movibilitad corporala
- abilitad da supportar squitsch
- abilitad da lavurar en in team
- buna savida da la lingua tudestga e chapientscha dal dialect svizzer
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da las scolas spezialisadas e professiunalas sco era da la OdA 'economia da chasa'
Examen professiunal (EP)
cun certificat professiunal federal: guvernanta, manader / manadra da sectur hotellaria ed economia da chasa, guvernanta purila, spezialist / spezialista da mantegniment, spezialist / spezialista per nettegiar edifizis
Examen professiunal superiur (EPS)
cun diplom federal: manader / manadra hotellaria-economia da chasa, manader / manadra gastronomia collectiva, manader / manadra en facility management, pura / guvernanta purila, manader / manadra d’instituziun, manader / manadra da mantegniment, spezialist / spezialista per nettegiar edifizis
Scola spezialisada superiura (SSS)
manader / manadra da gestiun en facility management SSS, hotelier / hoteliera dipl.- ustier / ustiera dipl.
Scola auta spezialisada (SAS)
Bachelor of Science (SAS) en facility management
Cundiziuns da lavur
Spezialists d’economia da chasa lavuran en manaschis gronds, nua che vegnan tgirads blers giasts, clients u pazients. Latiers tutgan chasas d’abitar publicas, ospitals, clinicas, hotels e manaschis da gastronomia.
Tut tenor manaschi ha la glieud da professiun differents accents. Cun la furmaziun supplementara correspundenta san els manar teams u secturs.
Ulteriuras infurmaziuns
OdA Hauswirtschaft Schweiz
Adligenswilerstr. 22
Postfach 3027
6002 Luzern
Tel: 041 921 62 77
URL: www.oda-hauswirtschaft.ch
Revistas professiunalas:
"Newsletter"


text:
Dapi 2018 è la chasa da scola a Curaglia serrada. Fin il fanadur 2021 vegnan là construidas abitaziuns. Mo la sala da gimnastica e la tribuna restan.
Structuras vesiblas
Ins vesa gia la structura da las sis abitaziuns. Tschintg da quellas han duas stanzas e mesa, ina ha quatter stanzas e mesa. Uss vegnan las paraids isoladas e las installaziuns sanitaras, electricas e la rait da televisiun, internet e telefon preparadas. Las stanzas èn adattadas per persunas impedidas, i dat in ascensur ed in nov stgaudament da stalizzas. Sco l’architect Conrad Pally dim vegnian las lingias dal stgaudament vegl mantegnidas.
Uss stgaudain nus il bajetg cun in provisori, e nus pudain duvrar questas lingias.
Spargnar 100'000 francs
La chasa da scola – sco quai ch’ella exista oz – è vegnida bajegiada il 1933/34. Dus onns pli tard ha era Platta survegnì ina chasa da scola. Il 1964 è la chasa da scola a Curaglia vegnida renovada ed engrondida. La structura saja anc adina buna, di Conrad Pally.
Nus avain pudì salvar la structura, almain quai che porta anc. Igl è adina er cumbinà cun custs, sch’ins sto stgarpar ora.
Els hajan mo stuì far qua e là in access per pudair ir atras. Perquai hajan els era pudì spargnar 100'000 francs. Il preventiv per construir las sis abitaziuns munta a 2,64 milliuns francs. Fin il fanadur duain ellas esser finidas.


text:
Il concept prevesa da puspè emplenir il lai artifizial en il territori «Rheinauen» sut Trimmis, e silsuenter crear ina zona da laiets cun guaud tipic per ognas. Cun quest project possia la valur ecologica dal territori vegnir augmentada, scriva il chantun. Vitiers vegn uschia preparada la cumpensaziun reala per runcadas.
Per part avert per in e scadin
L’areal duai dentant era esser avert per part al diever dal temp liber. Uschia è previs in lai da fin a diesch meters profunditad, per far bogn sco era per ir a la pestga. Quintà è da finir giu il project il pli baud il 2023. Ils custs totals per il project muntan a 2,65 milliuns francs.
RR novitads 09:00


text:
Sur ils dis da Pasca han divers Svizzers e Svizras visità destinaziuns suleglivas en l'exteriur. Las plazzas aviaticas da Turitg e Genevra han annunzià in lev augment dal dumber da passagiers en congual cun ils dis avant.
85% damain ch'avant la pandemia
Las cifras èn dentant anc cleramain sut quellas dals onns avant la pandemia. La plazza aviatica da Turitg ha nudà tranter 10'000 e 14'000 passagiers per di, sco ina pledadra da la plazza aviatica ha ditg sin dumonda da l'agentura da novitads Keystone-SDA. Tranter 7'800 e 9'000 passagiers per di èn sgulads quels dis davent da Genevra, ha declerà in pledader da la plazza aviatica. Quai sajan radund 85% damain ch'il 2019.
Il pli savens èn ils passagiers davent da Genevra sgulads en il Portugal, la Spagna, a Dubai ed en l'Egipta. Davent da Turitg èn dasper la Peninsla Iberica, la Germania, la Tirchia ed il Kosovo stadas las destinaziuns preferidas.
Ord l'archiv da Radio SRF:


text:
Schlosswil
Schlosswil a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Berna-Mittelland, region aministrativa del Mittelland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 3.5 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 656 abitant.
El cumün de Schlosswil al se tröva a una altitüden de 753 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Biglen, Grosshöchstetten, Konolfingen, Trimstein, Worb.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Vescuàt
Vescuàt (nòm uficiàl en Italià: Vescovato) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Cremùna. El 3 918 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), con de 'na superfìce de 17,4 km² e 'na densità de popolasiù de 225 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Sigugnòl, Gadesch, Gruntart, Malagnin, Pescaròl, Pief San Giacum e Suspir.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Vescuàt l'è mostràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Radioatività
La radioatività, o anca decadiment radioativ a l'è l'insema di process fisegh-nuclear che menen un nucli instabel a dà foeura energia in la forma de radiazzion. A l'è un process stocastegh, o ben, in bas ai teorie quantisteghe, a l'è no possibel prevedé de precis quand che un atom el decadarà, ma a l'è possibel dà di stime de massima, compagne de quelle de la costant de decadiment e de la emvita.
I decadiment pussee tipegh a inn quell alfa, quell beta e quell gamma.
RiferimentModifega
Alter progetModifega
- Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su radioattività


text:
Pizz Cavagnoeu
El Pizz Cavagnoeu o Poncion del Cavagnoli (parnonzi locai[1]: [pits kava'ɲøː] a Bignasch; [pits cave'ɲø] o [pu'ntʃoŋ du kava'ɲɔli] a Bidree; scrivuu Pizzo Cavagnöö in italian) l'è ona montagna di Alp Lepontinn.
A l'è volt 2.837 meter sora el nivell del mar e 'l se troeuva in del Canton Tesin, a cavall in tra la Val Bavona (Val Maggia) e la Val Bidree (Leventina).
In de la Val Maggia a gh'è anca on lagh artifizial che 'l gh'ha l'istess nomm, cioè Lagh di Cavagnoeu.
Not[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ VSI - Vocabolario dei dialetti della Svizzera Italiana, Centro di dialettologia e di etnografia, Bellinzona


text:
Sco i vesa ora pudess Glion daventar il lieu, nua che la glieud pli passada passenta la saira sontga avant ch’els van u ston ir en la chasa da vegls. Gest trais residenzas cun la pussaivladad d'abitar cun sustegn datti gia u èn en construcziun a Glion.
Abitar cun sustegn è dumandà
Tar ils servetschs supplementars sa tracti d'agid en il tegnair chasa, sco schubregiar, lavar resti u far cumissiuns. Vidlonder vegnan prestaziuns da la spitex u il servetsch da tschaveras che vegn offrì da las cuschinas da l’ARGO, la chasa da tgira ed attempads u dal Spital Regiunal da la Surselva.
Boom da bajegiar
La dumonda per abitar cun sustegn è avant maun. En il «Curtgin Kaiser», ch’è vegnì construì avant varga 10 onns, èn tut las 28 abitaziuns adina stadas occupadas prest senza interrupziuns. En il «Obschtgarta» ch'avra sias portas il 1. d’avrigl, èn las 18 abitaziuns gia tuttas occupadas. Schizunt tar la «Residenza Sogn Giusep» ch'avra las 78 abitaziuns pir en bun in onn, èn gia in quart da las abitaziuns laschadas a fit.
Sfida per la vischnanca
Per la presidenta communala, Carmelia Maissen, mussa la situaziun actuala il svilup en il sectur d'abitar per persunas che dovran u vulan sustegn. Senza la purschida a Glion prendessan las persunas che tschertgan d'abitar en il center dimora en la bassa, di Carmelia Maissen. In effect a lunga vista che pli bleras persunas attempadas vegnan a Glion ad abitar pudess esser in augment dals custs socials. Da l’autra vart spera la presidenta communala ch’era persunas cun facultad vegnan a Glion, alura cumpensass il surpli da taglias ils custs supplementars.
Differents models da viver
WG's per vegls han ins adina puspè udì. Ma è quai propi in model da viver per glieud pli veglia? Tge auters models datti er anc? I dat e models nua che glieud veglia e giuvna viva ensemen.


text:
Charlie Hebdo
Charlie Hebdo l'è 'n periodich satìrich setemanàl fransés fondàt endel 1992. Co le sò püblicasiù, che ghe dà spàsio suradetöt a vignète crìtiche, de spès iriverènte e contestàde, de sfónt pulìtich (el ciàpa de mìra en pó töcc i partìcc del Front Nasiunal enfìna ai partìcc piö de sinìstra), sociàl e religiùs (l'è riàt a fà 'ncapelà tat i musulmàni come i ebrei e i cris·cià).
Le sò provocasiù le g'ha alimentàt discusiù a mèret de la libertà de espresiù, acüze de sinsigà le sensibilità religiùze, 'nfìna al pónt de patéser divèrsi atentàcc.
El piö grave l'è stat chèl del 7 de zenér del 2015, a la sò séde de Parìgi, endel córs del quàl du òm col mostàs quarciàt zó, che s'è deciaràcc mèmber de Al Qaida del Yemen, i g'ha copàt öndes persùne e ferìt en maniéra séria amò quàter, per vendicàs de le oféze a Maomèto.[1] 'Ntra i morcc se cönta apò el diretùr Stephane Charbonnier (cunusìt col nòm d'art de Charb) e pò i ilüstradùr Cabu, Wolinski e Tignous.


text:
Cuntegn
Quest Glossarium Helvetiae historicum è deditgà als nums locals plurilings da la Svizra, vul dir als nums da territoris (chantuns, cuntradas, vals, massivs da muntogna), colonias (citads, vischnancas, aclauns), muntognas, pass, lais, flums e per part era quartiers da citads, chastels, claustras ed objects sumegliants che vegnivan u vegnan anc adina duvrads usitadamain en furma divergenta en las differentas linguas. I mancan damai tut ils nums locals monolings, ils nums da cultira plurilings - quels èn da chattar en ils cudeschs toponomastics chantunals - sco era ils nums dubels da giassas, vias e plazzas, surtut en las citads da Friburg e Bienna. Sch'il num d'ina regiun (district, chastellania euv.) correspunda a quel da ses lieu principal, vegn resguardà mo quest ultim.
Il glossari electronic sa basa sin il Glossarium publitgà il 1991 tal e qual da Norbert Furrer en furma da cudesch per il «Historisches Lexikon der Schweiz». Amplificaziuns u correcturas n'èn betg planisadas per il mument. Sbagls ed impuls pon vegnir communitgads per in'actualisaziun posteriura ad .
La glista cuntegna ils nums da var 1400 lieus en lingua tudestga, franzosa, taliana u rumantscha. Ella na cumpiglia nagins toponims latins. Radund duatschient dals lieus registrads sa chattan en l'exteriur vischin da la Svizra; circa 20 da quels èn objects istorics betg pli existents, sco ils Otg Vegls Lieus confederals, la Lia da la Chadé u ils Quatter Chantuns.
Nums dubels han uffizialmain mo paucs lieus en Svizra. Mo quindesch vischnancas per exempel sa scrivan mintgamai en duas linguas differentas: Bergün/Bravuogn, Biel/Bienne, Bosco/Gurin, Breil/Brigels, Celerina/Schlarigna, Disentis/Mustér, Domat/Ems, Feldis/Veulden, Lantsch/Lenz, Lenzerheide/Lai, Magglingen/Macolin, Sils/Segls Baselgia - Segl Maria, Tumegl/Tomils, Vaz/Obervaz e Waltensburg/Vuorz. En il cas dals auters nums bilings u plurilings existan, sper il num local uffizial ("endonim"), in u plirs exonims, q.v.d. nums locals alloglots. Radund in terz dals exonims inditgads vegnan duvrads usitadamain anc oz, ils auters n'èn betg u strusch pli en diever (exonims istorics).
Proceder
Il material è vegnì rimnà sin basa da glistas gia existentas da nums locals plurilings (indicaziuns bibliograficas davart Blocher/Garraux, Boschung, Doppelnamen, Liste, Pflugfelder u Steiger sut Quellen). Infurmaziuns da registers da lieus, cudeschs da nums e chartas geograficas, da lexicons geografics ed istorics, da vocabularis pli vegls, cartas, rapports da viadis ed insaquants texts uffizials sco era da lavurs istoricas u da publicaziuns davart l'istorgia da la lingua cumpletteschan questas glistas.
Las indicaziuns da las funtaunas agiuntadas als artitgels èn il pli savens mo ina tscherna da la documentaziun existenta ed utilisada. Ultra da quai na vegn betg mintga furma menziunada documentada individualmain, ed era la conferma da tschertas furmas enconuschentas ed ils renviaments ad infurmaziuns a bucca vegnan laschads d'ina vart.
La perioda prendida en mira va enavos fin ca. l'onn 1500. Furmas dal temp medieval tardiv n'èn pia betg vegnidas resguardadas, ed era las scripziuns pli novas èn represchentadas en general meglier che quellas dals emprims tschientaners da la perioda. Las furmas dals nums inditgads n'èn betg datadas. Concernent l'istorgia da la lingua sclereschan las glistas mo la dumonda, schebain ils differents exonims èn oz anc derasads en il diever linguistic surregiunal e general. Quai vul era dir ch'ins na resguarda betg ils usits locals e quels specifics da singulas gruppas en il diever dals exonims.
En ils temps d'ina communicaziun en scrit limitada e d'ina preschientscha pli discreta dal Stadi existivan normalmain era en il cas dals nums locals pliras variantas discurridas e scrittas entaifer la medema lingua. Las indicaziuns respectivas n'èn qua tuttavia betg cumplettas. Da l'autra vart han ins stuì tscherner - per motivs pratics - savens tranter las numerusas ortografias citadas en la litteratura (Pflugfelder inditgescha p.ex. per Lucarn 32, per Ligiaun 46, per la Vuclina 51 differentas furmas tudestgas independentas). Per regla vegnan preferidas quellas variantas che valan sco las pli derasadas, ma era talas ch'ins n'associescha betg senz'auter cun la furma principala (varianta principala). La furma principala d'in num local è quella che valeva a l'entschatta dals onns 1990 sco uffiziala, en il cas dals exonims dentant la furma che correspunda a l'ortografia dad oz u che sumeglia il pli ferm a la norma ortografica actuala.
Furmas da nums pli veglias èn vegnidas modernisadas cun tutta precauziun. Uschia cumpara davant in consonant il vocal i resp. u enstagl d'in anteriur j resp. v, il franzos St- remplazza il St. e Tal (u -tal) substituescha il Thal (-thal) en cas da nums tudestgs da valladas.
Tipologia
Ils exonims resp. pèrs da nums locals n'èn betg vegnids creads tuts en la medema moda e maniera. Els èn vegnids furmads tenor ils suandants criteris:
1. In num local vegn surpiglià en in'autra lingua ed adattà - a bucca ed en scrit - als usits da la lingua receptiva. L'exonim è per uschè dir in "num emprestà", il pèr furmà en quella moda in "pèr d'emprest". Exempels: Bern - Berne - Berna, Glarus - Glaris, Lenzburg -Lenzbourg, Schaffhausen - Schaffhouse - Sciaffusa - Schaffusa, Zürich - Zurich - Zurigo.
2. Ils dus elements d'in pèr derivan d'ina furma da basa (celtica, retica, latina) communabla. Las differenzas tranter ils nums han da far cun il svilup divers da lur linguas. Exempels per tals "nums parallels" resp. "pèrs furmads tras diversificaziun": Martigny/Martinach da Martiniacum, Rhône/Rotten/Rodano/Rodan da Rhodanus, Sion/Sitten da Sedunum, Yverdon/Iferten dad Eburodonum.
3. L'exonim è ina translaziun dal num emprestà dad in'autra lingua. I sa tracta damai da "nums translatads" resp. da "pèrs furmads tras translaziun". Exempels: La Sauge - Fehlbaum, Gemmipass - Col des chemins, Obersaxen - Sursaissa, La Roche - Zurflüh, Schmitten - Ferrera.
4. Ils nums locals duvrads en differentas linguas èn vegnids furmads independentamain in da l'auter e n'han pia nagut communabel. Tals "nums dubels" (en il senn pli stretg dal term) furman uschenumnads "pèrs da nums libers" (Zinsli). Exempels: Burgdorf - Berthoud, Gänsbrunnen - St-Joseph, Genfersee - Lac Léman, Jaun - Bellegarde, Maderanertal - Val da Fier, Matterhorn - Cervin, Rothenbrunnen - Giuvaulta, Stätzer Horn - Piz Raschil.


text:
Podest
- aur per l'Americana Jamie Anderson
- argient per la Canadaisa Laurie Blouin
- bronz per la Finlandaisa Enni Rukajärvi
Sina Candrian ha gì in bun emprim run cun 66,35 puncts ed era uschia sin plaz 4. En il final è ella tar ins dals davos sigls dentant crudada. La snowboardista grischuna è la finala vegnida 7avla, e vegn remunerada cun in diplom olimpic.
La medema sort sco Candrian ha er Isabel Derungs gì. Er ella è crudada en il segund run ed è sa classada sco 18avla. Betg persvadì ha era Carla Somaini, ella è vegnida 20avla.
RR novitads 06:00


text:
La midada dal clima ha effects multifars sin nossa societad. Las undas da chalira smanatschan nossa sanadad, la mancanza da naiv sminuescha ils retgavs dal turissem d'enviern – dus exempels da consequenzas negativas. I dat però era schanzas, per exempel sche las racoltas da l'agricultura s'engrondeschan grazia a temperaturas pli autas u sche la chalira da stad en las citads carmala pli savens giasts en las muntognas.
La midada dal clima ha consequenzas ch'èn per part dramaticas. Il livel da la mar s'auza en l'entir mund, la cuverta dal glatsch da la mar en l'Arctica vegn pli satiglia, ils glatschers ed ils scuts glazials da la Grönlanda e da l'Antarctica perdan lur massa. En l'Australia furieschan ils fieus da guaud adina pli ditg e cun ina forza pli e pli destructiva.
La sanadad è periclitada
Las consequenzas da l'augment da la temperatura pertutgan nus però era directamain: la chalira adina pli gronda n'è betg buna per nossa sanadad, perquai ch'ella strapatscha nossa circulaziun ed en il cas extrem è ella mortala. Ultra da quai pon ils raischens sa derasar idealmain ed introducir malsognas sco la borreliosa en novs territoris.
L'economia è dumandada
L'economia è dumandada en tut las branschas. Per l'agricultura e l'economia forestala per exempel è la midada dal clima ina spada che taglia sin domaduas varts. Da temperaturas chaudas creschan las plantas pli spert, entant ch'ils terrens sitgs èn nauschs per plantas da cultura sco ils tartuffels u las ravas ubain pericliteschan plantas da guaud sensiblas sco il pign. Las ovras idraulicas ston reagir, damai che la naiv ed il glatsch sco accumulaturs d'aua natirals regredeschan a lunga vista. Persuenter stat a disposiziun l'enviern dapli aua che oz. Il turissem sto vegnir a frida cun il cunfin da naiv che sa sposta ensi e cun quai cun ina garanzia da naiv limitada en blers territoris da sport d'enviern. Da l'autra vart dastgass la stagiun chauda envidar la glieud da far pli savens vacanzas da viandar e da far bogn. En il territori abità pon fermas precipitaziuns surchargiar la chanalisaziun e naiv bletscha po esser in privel considerabel per ils tetgs d'edifizis. Ulteriuras consequenzas pussaivlas èn crudadas da crappa, bovas ed inundaziuns pervia da la plievgia intensiva.
Ina natira marcada
Las consequenzas da la midada dal clima èn visiblas er en la cuntrada: ils glatschers han pers bler glatsch, ils lais èn schelads main ditg e la schelira permanenta sa stgauda plaunsieu. Tut quai sentan era la flora e la fauna. Pertutgads èn cunzunt ils spazis vitals, nua che l'aua u la naiv è in element central. Ina cuverta da naiv adina pli bassa periclitescha spezias tipicas per las muntognas, sco per exempel l'urblauna. Da l'autra vart profiteschan ils spazis vitals suttamess al fraid ed a la schelira, per exempel il cunfin da guaud che munta plaun a plaun.


text:
Bitcoin Cash
El Bitcon Cash a l'è 'n hard fork del Bitcoin dovuu a 'na controversia in su la scalabilità del Bitcoin faa el 1 de agost 2017. L'obietiv a l'era de volzà el numer de transazion fattibij cont el volzà de la dimension di blocch a 8 MB.
StoriaModifega
El 20 de luj 2017 a l'è stada approvada la proposta de Segregated Witness, retegnuda de on poo de member che la soa adozion senza el volzà de la grandezza del blocch l'avaria voruu juttà i investitor inveci de quej che doperen el Bitcoin 'me moneda. El progett de 'n hard fork a l'è staa nonziaa de la società cinesa Bitmain e 'l nomm a l'è staa suggerii de on mining pool cines.
Dal 1 de agost 2017 ai or 13:20 UTC el client Bitcoin Cash l'ha scominciaa a refudà i transazion Bitcoin: L'ultim blocch in comun a l'è staa el 478558. La larghezza di blocch a l'è volzada a 8 MB.


text:
Stat
On Stat l'è on'entità politega che la governa e la gh'ha el poder sovran su on territori. El gh'ha trii element caratteristegh:
- On territori ben definii indoa gh'è la sovranità
- Cittadin, ossia 'na popolazion permanenta
- Di legg ch'hinn respettaa
On Stat pò vess sovran o part de ona federazion, e donca 'l se ciama Stat federaa. Per esempi, la Svìzzera l'è on Stat, e 'l Canton Tisin l'è on Stat federaa de la Svizzera. Per la Convenzion de Montego Bay, l'esistenza de on Stat l'è mia determinada dal sò recognossiment internazional, anca se on Stat minga recognosuu el pò avègh di difficoltà in l'access ai mercaa e in di relazion diplomatich.


text:
En Svizra è il chantun Tessin cun 128 cas confermads actualmain pertutgà il pli ferm dal coronavirus. Cumpareglià cun tut ils ulteriurs chantuns ha il chantun dal sid uschia registrà ils pli blers cas. Sin giavisch da la delegaziun tessinaisa en la Chasa federala hai dà la mesemna suentermezdi in inscunter cun il minister da sanadad Alain Berset, il cusseglier federal Ueli Maurer e la presidenta da la Confederaziun Simonetta Sommaruga. Ins haja tadlà e mess sin maisa la situaziun dal Tessin.
Dentant, auter che divers deputads dal Tessin, na vul il Cussegl federal per il mument betg serrar ils cunfins cun l'Italia. Ins adatteschia las mesiras adina a la situaziun, ha ditg Simonetta Sommaruga. Sch'igl avess da dar ulteriuras mesiras, vegnia il Cussegl federal suenter ina analisa da la situaziun a far adattaziuns. Il venderdi, a chaschun da la sesida emnila, vegnia il Cussegl federal ad infurmar davart la situaziun dal coronavirus en Svizra, ha ditg Sommaruga.
Ina mesira han ins gia fatg oz als cunfins tessinais cun l’Italia. La Svizra ha serrà 9 passagis da cunfin pli pitschens. Uschia possian ins sa concentrar sin ils gronds passagis.