text:
Fundatura ed autura - creschüda sü a Tschlin in Engiadina Bassa. Davo la finischiun da la HTF a Cuoira ha'la lavurà 6 ons i'l marketing pro ün'agentura da viadis. Daspö il 2007 ingaschada sco assistenta pro üna banca.
Da Corina Gustin - Romana Ganzoni es autura ed uriunta da Scuol, hoz lavura e viva ella a Schlarigna. Davo raquints, poesias, essais e columnas es seis prüm cudesch cun nom “Granada Grischun” cumparü in marz 2017 pro Rotpunkt. Ün nouv es fingià in vista.
Ella quinta da seis cudesch, da persunas importantas in sia vita, da parablas engiadinaisas, perche chi’d es dad acceptar ils dubis e perche ch’ella ria fich jent e fich dadot.
Che cudeschs legiaivast sco uffant e han quels gnü influenza sün teis stil da scriver?
Eu legiaiva sco uffant da scoula primara sper ün lexicon sbarüffà cun blers purtrets – eu admiraiva adüna ils listess - mincha saira parablas. Da la scoula primara fin pro la matura. Quellas da Grimm in tudais-ch, „Nossas tarablas“ e „Parablas engiadinaisas“ per rumantsch. Eu nu savess da dir, che influenza cha quai ha gnü sün meis stil da scriver. Forsa scriva adonta da la temma dal dragun chi’m voul dar fö e ruinar, adonta dal savair cha, schi’s taglia giò üna testa, creschan per quella set nouvas – minchatant. Ma forsa as imprenda da parablas eir, cha la fantasia, l’imaginaziun e’l fabular sun parts integralas da la realità. Chi chi schnea o ignorescha lur forza e pussanza nun es realistic.
T'algordast da teis cudesch predilet d'uffanzia?
Grimms Märchen sco prüm da tuot (segui da las parblas rumantschas). Schneewittchen! Plü tard eir Andersens Märchen (la relaziun cun quellas es restada fich ambivalenta, per furtüna), Tausendundeine Nacht e Bündner Sagen. L’ediziun da Tausendundeine Nacht ch’eu vaiva d’eira illustrada cun purtrets erotics ch’eu nun inclegiaiva. Bündner Sagen vaivan üna forza sco il raquint a bocca da meis bap chi d’eira ün grond raquintader ed implü muossaivna las tradiziuns narrativas fantasticas dal chantun.
Chenün es hoz teis cudesch predilet?
I dà blers cudeschs chi’m plaschan, al mumaint legia fich jent e regularmaing las poesias da Dumenic Andry.
Perche e til hast let daplü co üna jada?
Las poesias da Dumenic Andry, quai es essenza poetica, i’s po leger milla voutas, i nu perdan mai lur intensità e lur bellezza.
Quant veglia d'eirast cur cha tü hast cumanzà a scriver novellas (da libra voluntà)?
Eu n’ha cumanzà a scriver in prüma classa. Meis magister d’eira Chasper Sarott, üna figüra centrala per mia vita. El ha dat in man a mai la clav d’or per quel muond chi viagia adüna cun mai e chi’d es eir ün zop, ün tresor. Il prüm da tuot n’haja scrit portraits da meis cumpogns e mias cumpognas da classa: co chi discuorran, co chi mangian, co chi savuran.
Scriver es per mai adüna far vacanzas da l’eu e cun quai da tuot quai chi’d es banal
Vessast quella jada cret cha ün di scrivast cudeschs e vivast dal scriver?
Meis interess d’eiran in ün oter lö. Eu laiva chürar e guarir a bes-chas sco futura veterinaria (« Tierlidokter »). Ma eu savaiva adüna cha cun scriver possa ir a spass sün ün continent infinit da fantasia, concentraziun e libertà, perche ch’eu d’eira deliberada da mai svess, davent. Scriver es per mai adüna far vacanzas da l’eu e cun quai da tuot quai chi’d es banal. Quai es il plü flot chi da. Chi voul adüna esser pro sai? Tuot quist « connect » cun sai svess chi’d es moda pel mumaint, che horror ! As perder aint in alch plü grond, alch magic e misterius sco pitschen eu miserabel e limità, quai es « connect », ma sgüra na cun sai, cun tschai.
Vaivast dubis da publichar teis texts in ün cudesch? Scha schi: Perche e chi at ha dat il curaschi da müdar idea?
Eu n’ha amo adüna blers dubis e tschertas temmas. Scha meis uffant disch: Eu n’ha temma, disch eu, cha quai saja normal, ch’el nu dessa cumbatter cunter, ma ch’el dessa far tuot quai ch’el voul far adonta da la temma. Minchün e minchüna ha temma. Che chi resguarda ils dubis n’haja l’impreschiun ch’eu n’ha daplüs sco oters. Ma eu nu discuor bler da quai, i nu güda. Eu accept ils dubis, ma i nu sun fich attractivs o interessants, neir productivs, neir na per las istorgias. I sun simplamaing ün impedimaint sainza sen. E perquai: Far e quintar quai chi’s voul adonta dals dubis!
Eu n’ha ris-chà da scriver e da publichar. Quai ha vuglü curaschi, eu til n’ha sgrattà insembel l’on 2013 – cun agüd da mia famiglia, pustüt meis hom ha güdà, ma eir ün ami cun blera experienza, ün grond stilist chi ha promoss e sustgnü a mai fich ferm. Implü üna cuntschainta scriptura. Eir cun duos oters amis n’haja discurrü fich suvent da mia paschiun, ed els han fat curaschi. Tristamaing sun intant morts tuots duos da cancar, ün l’on 2015 e l’oter l’on passà. I nun han plü vis meis prüm cudesch.
Teis cudesch Granada Grischun as tratta dad ün' infanzia in Engiadina. Baseschan ils caracters sün persunas realas? A l'ün o l'oter vegnan avant cuntschaintas l'üna o l'otra persuna…
Il cudesch cumpiglia 20 raquints (mia editura ha tschernü els, eu n’ha scrit e scriv fich blers raquints inventats o chi nun han dachefar il minim cun mi’infanzia), e be desch, dimena la mità da quels sun situats in Engiadina, l’otra mità giova a Londra, Firenze, Turich, sül Alvra, a Tavo, in ün lö fictiv. Id es dimena ün cas chi sun rivats aint. Interessant, cha las istorgias engiadinaisas han la forza da definar tuot il cudesch sco cudesch d’ün’infanzia in Engiadina Eu vez quai oter. Ma quai es listess.
I dà trais persunas realas aint il cudesch : Michel, Xristina e Herr Baumann. Tuottas trais persunas han o han gnü (Herr Baumann es eir mort sco ils duos amis manzunats survart) cugnuschentscha da l’hommage – e grond plaschair. Otras persunas chi füssan tuottafat cleras nu daja. Ma scha la lectura o’l lectur ha l’impreschiun chi chi pudess esser stat l’inspiraziun es quai in uorden, eir scha quai nu d’eira meis böt.
L’uman es grondius e sgrischaivel listess mumaint
Teis texts sun captivants, divertaivels, ironics e fan rier. Teis umur es unic. D'ingionder vegn quel?
Per mai d’eira l’umur adüna üna metoda chi güda a (sur-)viver, da pitschen sü. Eu n’ha plü probabel sviluppà umur perche cha’l muond es tanter oter ün lö trist e da gronda disperaziun (ma eir per intrategner a mai svess), l’uman es grondius e sgrischaivel listess mumaint, ün esser plain tensiun ed ambivalenza. I dà il bel, il fin, il bun, ma quel as saja be giodair schi’s invlida ün’otra realtà chi exista parallel e superindividual. Invlidand l’otra realtà, l’ingüstia, la sufrentscha, tortura, guerra, malatia e tuot il trid as esa in fuond part dal nosch. Quai es greiv da tegner oura. A mai güda da quintar istorgias e da rier. Eu ri fich jent e fich dadot. A scoula media n’haja provà da rier plü da bass, ma uossa n’haja dat sü quel proget da discreziun. I nu funcziuna.
Tü est üna gronda observatura e parast dad esser fich attenta. Ün avantag per scriver ma forsa eir ün dischavantag illa vita da minchadi?
Pel solit nu duna bada o nu’m rend quint ch’eu observ adüna (che chi para dad esser mia natüra), ma, cler, minchatant poja esser ün schoc per inchün, sch’eu sà amo che stinvs ch’el vaiva aint avant 30 ons. E’l schoc da l’oter es lura eir meis schoc. I nu’s voul esser oter sco’ls oters, i’s voul esser plü simil pussibel, uschigliö as crouda our da la cumünanza, quai nun es bel.
Daja üna dumonda cha ingün mai nu't ha dumandà in connex cul cudesch? Üna cha tü be spettast da respuonder?
Na. Quella nu daja fin uossa. Ma chi sa? Forsa riv’la pro mai daman. Lura fessa a savair a „La tabla“ be subit.
Lavurast fingià vi dal prossem cudesch?
Schi, eu lavur al mumaint vi dad ün cudesch.
Chi o che t'inspirescha e perche? Chi o che es stat la plü gronda inspiraziun in tia vita?
Tuot e tuots/tuottas pon esser inspiraziun. Eu n’ha dudi frasas importantas da blera glieud tuottafat differenta, frasas chi han impreschiunà a mai – ed eir istorgias. Natüralmaing inspirescha eir glieud chi funcziuna ün zich oter sco chi’s aspettess. Glieud a l’ur da la società o glieud sainza pussanza es interessanta, lur vista, uffants suot set ons (adüna!). Gronda inspiraziun vain our dad ovras artisticas, purtrets, sculpturas, installaziuns, acziuns, cudeschs, musica, films e citads, pustüt bars. Eir il minchadi, la repetiziun dà bler, la gazetta, far uorden, cuschinar.
Che t'occupa pel mumaint?
La mort.
Che nu sa la glieud da tai?
La culur da mias chotschas suot es secreta, uschigliö es cuntschaint mincha detagl da mia vita.
In tschinch ons…
...fetscha sgüra darcheu alch totlaria. Ma eu nu sà amo chenüna.
Il rumantsch es per mai…
ün misteri, mi’amanta secreta chi fa blers strepids e plü probabel la lingua da meis cour. Ma eu nu sun mai sgüra sch’eu sun degna da la lingua chi nun es mia lingua materna e neir mia lingua paterna. Eu stögl adüna cumbatter per ella sco zvic linguistic, plain dubis. Eu tscherch üna patria immez ils pleds dad ün’unica lingua, ma siand ch’eu nu sun monolingua nu tilla chattaraja mai. Oramai saraja ün uman sainza pos. Eu sun adüna fich melancolica, forsa dafatta trista, ma eir furtünada sch’eu pens vi da la lingua da Chasper Sarott e da Dorli Biert, mia magistra da scoulina, la duonna da Balser Biert chi d’eira il frar da Cla Biert, autoritats, creschüts da quella jada chi d’eiran per mai sco gigants e gigantas – dret(ta)s Rumantsch(a)s. E che d’eir e sun eu? Nu sa.
Text: Corina Gustin / Romana Ganzoni
Fotografia: (c) Romana Ganzoni
Dapli: https://www.romanaganzoni.ch/
Prelecziuns ed occurrenzas:
13.04.2018 - San Murezzan
Massenlesung «Terror in Engiadina» & «Il segreto del palazzo», Reine Victoria, Via Rosatsch 18, 7500 San Murezzan (20.30)
15.04.2018 - Winterthur
Sofalesung, Atelier Sidi, St. Gallerstrasse 42 F, 8400 Winterthur (19.00)
27.04.2018 – Bad Ragaz
Prelecziun dubla cun Chris Hassler. Buchladen, 19.30 uras
19.05.2018 - Lumbrein
Referats e workshop da scriver dürant il lavuratori da scriver « ditgas – ier, oz e damaun» en Chasa d'Angel, Lumbrein
22.05.2018, Turich
Salonpalaver, Helferei, Zürich
29.05.2018 – San Murezzan
Moderaziun da la prelecziun dad Adam Schwarz chi legia our da seis roman „Das Fleisch der Welt“. Reine Victoria
31.05.2018 - Turich
Benefiz-Lesung: Prelecziun i’l Tanzhaus Turich per fügitivs da la Siria. Detagls seguan
16.06.2018 - Surselva
Not da Cultura/Kulturnacht (Surselva) a partir da 19.00. Detagls seguan
04.08.2018 - Tschlin
Poesias e chanzuns, battaisem dal nouv disc compact dad Angelo Andina, tanter oter cun CHIARA
09.09.2018 – San Murezzan
Moderaziun da "Litteratura rumantscha im Quadrat“ cun Flurina Badel, Jacques Guidon, Fadrina Hofmann, Attilio Bivetti i’l Reine Victoria, 17.00
14.09.2018 - Tavo
Frauengespräch, Tavo, 18.00
29-30.09.2018 – Nairs
LitteraturA Nairs, contribuziun e monolog
26-28.10.2018 - München
Festival der Dichterinnen, Lyrik-Biennale, München – preschantaziun da poesias
09-10.11.2018 - Brig
BergBuchBrig, Festival
Medias sozialas:
facebook
Suonda LATABLA!
Da Corina Gustin - La festa da Nadal es be ün per dis davent ed il mais d'Avent va a fin - per blers il temp il plü festiv e magic da tuot l'on. Per mai eir. Eu sun ün grond fan da l'atmosfera da Nadal, a mai plaschan spassegiadas tras cuntradas decoradas. Saja quai üna via tras üna cità chi splendura da glüms artifizialas, ün god cuvernà cun la prüma naiv o ün marchà da Nadal. Ed a mai plaschan ils regals
Eu nu craj chi saja necessari da posseder bler per augmentar la cuntantezza perche a la fin dals quints passa il plaschair vi da robas materialas davo ün pitschen mumaint. Ma listess sun eu ün grond fan da bös-chins da Nadal imbelits cun cullas, ghirlandas, lametta e da muntognas da pakets suotaint.
Daja propcha glieud chi nun ha plaschair vi da regalar o survgnir regals?
Sün tuot il muond vegnan fat regals cun l'intenziun da mantegner e rinforzar relaziuns, il barat da quels es adüna fingià stat important per la convivenza paschaivla. Dafatta Burger King e McDonalds rodlan aint ils burgers in ün palperi – eir sch’els vegnan pajats e mangiats güsta aint il restaurant. Perche? Pervi da la psicologia dal regal e dal sentimaint positiv da pakettar oura quel! Il burger es üna recumpensa, ün regal a sai svess.
Pakettar oura regals da Nadal renda istessamaing furtünà, eir sch'els nu cuntegnan il plü nouv gadget electronic o l'ultim parfüm da la Lopez. Eu craj cha minchatant s'invlida chi's pudess metter aint üna fuatscha grassa, roba zambriada, ün bun per üna gitta cul velo, per üna grillada in cumpagnia, üna collascha da fotografias o simplamaing ün disegn. Trocclas veglias, chi vess cret, s'adattan bainischem per pakettar aint TEMP in fuorma dad üna pitschna surpraisa da Nadal. Instrucziuns, usche nomnats "tutorials", per transfuormar s-chaclas veglias as chatta dapertuot i'l internet.
Bleras jadas nu's saja che regalar o forza as haja tema da regalar alch foss? Esa perquai il plü simpel da na regalar insomma nüglia e sco compromis ed our da fairness na vulair svess ingüns?
Regalar inavant regals?
Avant ün per eivnas n'ha eu chattà il svagliarin da meis sömis aint in üna butietta bunmarchada plain teclarias; ün bel plat dad ura alb, raduond cun ün schic rom dad or glüschaint sün peis elegants. Il plü important e genial staiva scrit grond e gross sülla trocla: "No tic-tac!" Ün svagliarin chi nu fa tic-tac, chi's conzentrescha sulettamaing sülla lavur da sdruogliar e na sül tegner sdruoglià. Ün prodot frances co ch'eu n'ha pudü leger ün zich daspera. Magnifique. Il s-chazzi chattà inaspettadamaing d'eira subit gnü pajà e transportà cun ün dalet immens infin in mia chombra da durmir. Il sentimaint d'extasa pero as vaiva transfuormà in milla segns da dumonda pac davo avair mis aint las battarias. El nu faiva "tic-tac", quella part d'eira güsta. Impè faiva'l "t-t-t-t-t-t-t-t" in ün tempo nervus ed extrem, eu dschess circa 74 jadas la secunda, 105 decibels.
La soluziun
Uossa che far cul svagliarin? Ün cuort mumaint n'haja stübgià da til pakettar darcheu illa trocla e da til regalar a meis Chef da Nadal. Forsa vessa'l gust e sün seis pult füssa amo lö per decoraziun. Sia maisa da scriver es trista e vöda, vödischma sco üna plazza da parcar davant las pendicularas in mai. Minchatant cuorra'l tras ils büros in tschercha dad ün culli. Perche na, el am vaiva regalà ün scussal cun scrit sü "Napoli" l'on passà. Eu nu m'algord ch'el d'eira stat in Italia in vacanzas uschè cha quel vess eir pudü esser splachà indirectamaing aint il pakettin cotschen sün mia maisa da scriver.
Persunas cun trats narcistics per exaimpel regalan chosas exclusivas, extraordinarias o insolitas. Cun quai cha els as saintan unics e specials voulan els laschar sentir medemmamaing a la persuna chi survain il regal. Els nu san s'imaginar cha ün oget da pitschna valur economica possa satisfar. Persunas activas cun segn per aventüra nu cumportan la rutina e regalan perquai robas insolitas chi nu's po tocker sco per exaimpel visitas pro'l coiffeur. Persunas cun paca capacità per empatia cumpran il prüm chi vain per mans, persunas sensiblas cun grand cour nu's fan impissamaints quant cha'l regal cuosta, l'important per els es cha quel fetscha grond plaschair al visavi. Perfecziunists han il plü greiv da chattar ün chosa chi’d es tenor els adattada sco regal e lura tschüffan els plü tard la crisa scha l'imballascha survegn üna mala foda ed uschè inavant.
I nu para simpel da chattar il regal perfet ma schi's fà attenziun e's prouva dad identifichar la caracteristica dad üna persuna (psicologia inversa) s’augmainta la schanza da chattar alch chi fa plaschair. A la fin pero es minchün quai ch'el es ed ha si'aigna idea dad ün regal.
L'important es ch'el saja pakettà aint in ün bel palperi e ch'el splacha suot il bös-ch da Nadal ;)
Text: C. Gustin, Turitg
Fotografia: pixabay.com
Suonda LATABLA!
Da Corina Gustin - Per Mario Pacchioli as ha accumpli ün grand sömmi - la fin d'october es cumpari seis nouv disc cumpact cun 18 poesias rumantschas missas in musica cun ün orchester sinfonic. Accumpagnà vain l'ouvra dad ün cudesch chi includa las poesias in la versiun originala rumantscha cun translaziuns tudais-chas e francesas. Mario ha pero amo oters sömmis e giavüschs
Mario, tü vivast hoz a Paris?
Gie, avon prest nov onns sun jeu ius a Paris per far ina scolaziun sco actur da teater. Quella hai jeu serrau giu treis onns pli tard e sun restaus a Paris entochen oz.
Purquoi Paris?
Jeu savevel eleger denter Paris e Berlin. Mo damai che jeu luvravel gia musicalmein vid in impurtont project da «chanson» ed erel savens en Svizra franzosa ed a Paris, sun jeu sedecidius per Paris.
Forsa il cuntrari da la Surselva chi’t faszinescha?
Igl equiliber denter la veta urbana e quella silla tiara, denter il pign ed il grond, quel fa bein a mi. Jeu drovel omisdus munds. Pertgei in gida a capir meglier l’auter.
Tü hast masdà teis origen rumantsch cun tia vita preschainta in Frantscha. Uschè es naschü ün album cun «chansons» rumantschas. Co es quai capità?
REMAS ei il fretg da pliras inspiraziuns musicalas. Dalla canzuns popularas romontschas, dallas operas talianas cullas qualas jeu sun carschius si, elu dalla chanson franzosa che fa part da miu mintgadi.
Ensemen cun Anita Capaul dalla Chasa Editura Rumantscha vein nus ediu in cudisch cun translaziuns dallas poesias e cun texts accumpignonts da differents autur(a)s romontsch(a)s per tudestg e per franzos, per aschia dar in niev access a nossas poesias romontschas.
In dils poets romontschs che tucca mei il pli profund ei Alfons Tuor
Che chansonier at ha inspirà il plü ferm? E che poet rumantsch?
Jacques Brel per la chanson, e quei sco artist cuplet. Sia eleganza da metter texts en musica, sia precisiun d’interpretaziun e siu talent d’actur.
Alfons Tuor per la poesia romontscha. Cun siu spért viv ed allert, sia plema poetica, melanconica, e buca sco davos cun sia biografia.
La chanzun "Romontschs" piglia pel chül ils rumantschs chi ütiliseschan gugent germanissems. Co es quai pro tai svessa?
Oh, jeu sun igl emprem che s’identificheschel cun quella poesia da Bistgaun Cathomas. Cu jeu drovel il «bien» romontsch, cunzun per la lavur, lu hai jeu adina il vocabulari sursilvan sper mei. Ed el discuors dil mintgadi schula halt in ni l’auter plaid tudestg viaden.
Cugnuoschast pleds chi dà be per rumantsch?
Gion Cadieli scriva en sia poesia «Ad ina matta veglia» che siu cor seigi «…na dad amur, mo da carezia pleins». Nus romontschs essan ils sulets che distinguin «amur» e «carezia». E quei quetel jeu bellezia !
Tü hast dit cha tü insömgiast per rumantsch. Che es stat teis ultim sömi, da che as trattaiva quel?
Jeu hai semiau tschella notg che l’iniziativa «No Billag» vegni refusada. Speronza daventa quei siemi realitad!
Cumparter nossas poesias romontschas, transmetter in patrimoni cultural ch'ei ius empau en emblidonza ei important
Co guarda oura cun sömis in sen da giavüschs? Che sun teis giavüschs per ils prossems mais ed ons?
Ei dat il siemi universal e perpeten che va avon a tuts, e che ei quel dalla pasch!
Elu dat ei mellis pigns siemis e giavischs persunals. Daquels hai jeu biars. In da quels ei da saver s’exprimer aunc ditg entras la musica ed il teater.
L’Album es gnü registrà a Prag?
Avon in temps hai jeu empriu d’enconuscher il dirigent Jérôme Kuhn da Fribourg. El ha raquintau a mi da siu niev orchester, il PSE Prague Symphonic Ensemble. Aschia ha quella collaboraziun denter il Grischun e Fribourg entschiet, accumpignada da differentas collaboraziuns internaziunalas.
Co es statta la collavuraziun cul ensemble symphonic da Prag?
Quei ei stau in’experientscha fetg intensiva e professiunala. Ensemen cun Jérôme Kuhn e cun Nicolas Charron da Paris che ha creau las partituras, vein nus collaborau stretgamein ordavon per preparar las registraziuns. Cu igl orchester ha sunau per l’emprema ga mias cumposiziuns hai jeu buca saviu retener las larmas.
Tü chantast a divers concerts da l’orchester Kammerphilharmonie Grischun. Che significha quai per tai?
Igl inscunter cun igl auditur ei in impurtont pass per REMAS. Cumparter nossas poesias romontschas, transmetter in patrimoni cultural ch'ei ius empau en emblidonza. E da far quei ensemen culla Kammerphilharmonie dil Grischun ei enzatgei fetg bi.
Che es il rumantsch per tai?
Il romontsch ei miu lungatg mumma ed el medem mument ina da mias pli fermas ragischs. E quella vi jeu era tgirar.
Scuvierer ed empustar il cudisch/CD MARIO PACCHIOLI - REMAS saveis vus sut: https://www.mariopacchioli.com/
Text: C. Gustin, Turitg
Fotografia: (c) Ester Vonplon, mariopacchioli.com
Suonda LATABLA!
PROSSEMS CONCERTS:
insembel cun l’orchester Kammerphilharmonie Grischun:
27.12.2017
20h
Flem, Waldhaus
Giast tar il concert da l’orchester Kammerphilharmonie
Grischun.
28.12.2017
17h30
Lenzerheide, Kirche San Carlo
Giast tar il concert da l’orchester Kammerphilharmonie
Grischun.
30.12.2017
20h
Scuol, Baselgia evangelica
Giast tar il concert da l’orchester Kammerphilharmonie
Grischun.
01.01.2018
18h
Arosa, Baselgia evangelica
Giast tar il concert da l’orchester Kammerphilharmonie
Grischun.
02.01.2018
17h
Chur, Stadttheater
Giast tar il concert da l’orchester Kammerphilharmonie
Grischun.
03.01.2018
17h30
Pontresina, Rondo
Giast tar il concert da l’orchester Kammerphilharmonie
Grischun.
05.01.2018
20h
Glion, Klosterkirche
Giast tar il concert da l’orchester Kammerphilharmonie
Grischun.
25.05.2018
20h
Fribourg, Equilibre
REMAS - IL CONCERT
Mario Pacchioli cun l’orchester Kammerphilharmonie
Grischun ed il Chor La Chanson de Fribourg
26.05.2018
20h
Chur, Stadttheater
REMAS - DAS KONZERT
Mario Pacchioli cun l’orchester Kammerphilharmonie
Grischun ed il Chor La Chanson de Fribourg
Chasa Editura Rumantscha - Aunc adina, suenter varga curont’onns, sedamond’el tgei che seigi propi...
Dad Angelica Augustin (GiuRu) - Scu mintg‘onn ò er chest‘onn gia li igl „seminari da...
Il musical «Adia Surselva – hello New York !» tracta il temps modern dall’emigraziun da Svizzers, Grischuns, Sursilvans en l’America ni vi sur mar. L’emigraziun suenter la Secunda Uiara mundiala ei pil pli buc succedida ord raschuns economicas mobein surtut persunalas. Cunzun glieud giuvna leva veser e viver en la tiara nua che tut era pusseivel, nua che la libertad era senza cunfins, nua che las schanzas havevan negins cunfins.
Il musical «Adia Surselva – hello New York !» tracta era en fuorma da fragments filmics, da parts da video e giugadas l’historia dalla emigraziun dils «nos» el Niev Continent, quei dapi l’entschatta da quella ils onns 1807. La pli gronda unda da Svizzers e Grischuns sur mar ei succedida el decenni da 1881 – 1890. Buc meins che 90‘000 cumpatriots ein navigai muort munconza da lavur e paupradad en quei decenni sur mar. Gl’emprem mo singuls, suenter ils 1850 entiras famiglias, quei grazia al scomi dils bastiments a tenda tier quels a vapur.
El center dil musical «Adia Surselva – hello New York» stattan Nuscha e Toni. Els ein parti 1955 da casa per serender a Le Havre nua ch’els ein s’embarcai. Quei independentamein in da l’auter. La traversada digl Ocean atlantic cuzzava lu pli u meins duas jamnas. Nuscha, la giuvna da Rueun, ha giu sco destinaziun New York. Toni in fravi d’aur da Sagogn ch’era serendius a S. Gagl era sedecidius pil Canada, pli precisamein per la regiun da Vancouver.
Viadis liungs cul bastiment
Per Svizzers e tonpli per Grischuns muntava ina tala scoperta ils onns 1955 in pass extrem. Il mund era aunc fetg gronds. Mo il viadi dalla Surselva tochen alla mar el vest dalla Frontscha cuzzava treis tochen tschun gis. Viadis liungs cul bastiment eran fetg cars, sgular cun aviun – per glieud buc detg beinstonta – buc pagabel. In viadi per l’America fuva da lezzas uras in pass fetg definitivs. Ins saveva lu buc semplamein turnar. Ins saveva era buc traso telefonar. Per l’ina era il telefonar fetg car, per l’autra eran las casas cun telefon els vitgs muntagnards dil Grischun raras. Telefon havevan lu la posta, igl augsegner, la spindrera e l’ustria, forsa aunc il president communal.
Biars ch’ein serendi ell’America ni el Canada han giu fortuna, han fatg carriera, han nezegiau las immensas pusseivladads da sescolar e sesviluppar. Ton Nuscha sco Toni han nezegiau la caschun.
Il musical raquenta da quei enorm spagat ch’els dus han fatg.
Dil vitg Rueun, lu diltuttafatg puril, a New York, nua ch’ei era els onns tschunconta strusch da fugir ord via pervia d’in auto. El raquenta dil schar encrescher, ton dad ina vart digl ocean sco da l’autra. Il musical muossa las temas, fetgas, ils quitaus e panzieris dils da casa per Nuscha ni era per Toni. Mo era l’autra vart vegn presentada: las situaziuns legras ed ils muments da ventira.
Il musical «Adia Surselva – hello New York!» lai reviver biografias impressiunontas. El sebasa ton sin fatgs vivi, sin raquents e documentaziuns - mo lu era sin in libret, sin parts, constructs litterars che surveschan, che dattan tensiun, che transportan sentiments, che fan ord biografias quellas bialas historias dramaturgicas. L’historia dil musical «Adia Surselva – hello New York !» vegn fortificada, cumpletada ed enramada da cumposiziuns che sustegnan mintgamai l’acziun. Ellas lain denton adina puspei era sentir la mischeida da duas culturas musicalas.
Presentaziuns
VE 27-10-2017, 20.00 VE 3-11-2017, 20.00
SO 28-10-2017, 20.00 SO 4-11-2017, 20.00
DU 29-10-2017, 15.00 DU 5-11-2017, 15.00
Halla polivalenta Rueun
Prevendita:
naven dils 27 da settember sur web: www.chor-rueunsiat.ch (24 uras sin 24) ni per telefon 081 925 18 10 (gliendisdis-sonda, 19.00-21.00 uras)
Prezi d’entrada: 40.- (carschi), 15.- (affons)
Tribuna per aspectaturs cun plazs numerai!
Restoraziun en tenda sper la halla polivalenta. Bar ed exposiziun historica en halla (2. alzada).
P+R: Naven da S. Clau (Luvratori communal, Cavigelli transports, Auto Friberg)
Text e fotografia: Chor mischedau Rueun-Siat
(Quest text n'è betg vegni sponsorà)
Suonda LATABLA!
Chasa Editura Rumantscha - Aunc adina, suenter varga curont’onns, sedamond’el tgei che seigi propi...
Dad Angelica Augustin (GiuRu) - Scu mintg‘onn ò er chest‘onn gia li igl „seminari da...
vus plaschair da LATABLA? La plattafurma è independenta e sa finanziescha tras sponsurs e donaturs. Er Vus pudais sustegnair l'idea cun vegnir commember da l'uniun amis da LATABLA*.
Grazia fitg per Vossa confidenza ♥
*La finamira da la societad/uniun amis da LATABLA è da sustegnair e promover las activitads dal magazin latabla.ch
Detagls da banca:
IBAN: CH43 0077 4010 3505 6520 0
BIC (SWIFT): GRKBCH2270A
Società amis da LATABLA, Werdstrasse 128, 8003 Turitg
Dapli sur da LATABLA
Hoz es il prüm anniversari da LATABLA!
Grazia fich a 7'408 lecturs interessats ed engaschats chi han visità 34'139 paginas in ün on. Grazia fich als auturs e las auturas per lur artichels captivants e divertaivels, als sponsurs per lur fiduzia ed il sustegn (LATABLA es amo adüna independenta), grazia ad Andre (webmaster) per tuot il temp investi ed a tuot quels chi sun gnüts invers no cun tips, ideas ed otras motivaziuns.
Il viadi va inavant ed il spiert da cumünanza resta important. Uschè es minchün bainvgnü da sviluppar quist project cun nus; Id es pussibel da registrar events e nus publichain vossas novitads. Vessat gust da contribuir o laivat ans far savair Voss'opiniun? Nus ans allegrain sün voss e-mail: info(at)latabla.ch
Cun amiaivels salüds
Corina
Suonda LATABLA!
Da Corina Gustin - Fingià da mat d'eira Roland fascinà da gronds musicists e sömgiaiva da dvantar eir el ün dad els. Intant viva el seis sömi. Sco part masculina dal duo me+marie es el sün granda turnea in tuot l'Europa. Quista stà tils chattaina sül line-up da festivals prominents sco il Great Escape Festival, Nova Rock, Haldern Pop, Blue Balls Festival o l'Open Air Lumnezia. Tanter concerts e la producziun da nouv material per il seguond album ha el gnü temp da tavellar cun no.
Chi es Roland Scandella?
Eu o, meis nom d'artist pro Me+Marie. Mia tatta d'eira üna Scandella uschè chi resta in famiglia. Id es intressant che cha quel nom chaschuna pro glieud chi'm cugnuoscha. La fin finala han blers artists (Sophie Hunger, Eddie Vedder, Tina Turner, Elton John) ün nom d'artist. Schico? Id es üna protecziun - e la fin as divra per mai ün nouv muond - eu sun Roland Scandella - eu sun artist e la musica am da la libertà dad esser chi e che ch'eu less.
S'ha el müdà daspö la "fin" da las bands Nau ed Andarojo?
Eu craj cha "svilupà" es il dret pled. La vita es svilup, stagnaziun nu'm plascha. Quai nu voul dir ch'eu nu fetsch mai la posa o ch'eu less adüna daplü. Müdamaint es important. Andarojo d'eira üna band. No vain fat üna pruna ed ans vain svilupà. In t'üna jada, davò blers müdamaints, eschan gnüts a la conclusiun chi füss bun scha minchün jess l'aigna via. Uschè esa stat - insè esa sco pro üna relaziun tanter duas persunas - in t'üna jada nu s'haja plü bler da dir. E lura esa da decider co chi va inavant. La musica e las regordanzas restan. Our dad Andarojo vaina fundà NAU. E NAU daja amo adüna. No vain registrà ün nouv album chi cumpara quist on. No sunain als 5 avuost a las 20:15 al Open Air Malans.
Pel mumaint esch tü sün turnea gronda in Europa cun "me+marie". Co quarda oura cun l’increschantüm?
Esser sün turnea ha üna magia fich aigna. Il prüm üna jada as stoja esser gugent per via. Quai es fich stantus. Per part esch simplamaing 9 uras aint il auto. E quai lura ün mais l'inlunga 100 concerts l'on, ün di l'eivna liber ed uschigliö aint il bus, arriv, fabrichar sü, soundcheck, mangiar, spettar chi cumainza, plaina concentraziun, concert, fini, vender albums, discuorrer culla glieud, fabrichar jo, e la fin a cuz in ün hotel. Düra lavur es quai. I nu resta bler temp da far festa, sco quai chi vegn adüna dit sur da bands. Il bel landervia es ch'eu poss far precis quai ch'eu leiv far fingià daspö ch'eu m'algord. E hai precis, increschantüm. Eu am lasch adüna increscher per l'Engiadina!
Che concert es stat il plü dischagreabel sün quista tour e perchè? Che es stat il plü grond mumaint per tai persunalmaing?
Mincha saira es importanta. No eschan cun noss prüm album sün nossa prüma turnea. No investin tuot nos temp e tuot noss raps in Me+Marie. I nun es uschè ch'eu gudogn pel mumaint raps cun quai ch'eu fetsch. Id es üna investiziun. Id es sco pro ün falegnam chi fabricha sü sia buda, il prüm ha'l be cuosts. Uschè es quai eir pro Me+Marie. Il bun es cha no pudain sunar uschè bler causa cha noss’ agentura craja vi da no e da «vollgas». Las premissas sun dattas, la glieud less verer e dodir a no. Uschè pudaina fabrichar inavant - sco'l falegnam. Ün mumaint propa magic d'eira a sunar l'on passà sco pregruppa da Herbert Grönemeyer a München sül Königsplatz davant 18'000 persunas. Quella algordanza nu'm po tour plü ingün...
Es l'esser davent da la patria inspirativ?
Mo, eu less dir cha il plü creativ suna a chasa in Engiadina. Id es bel da verer differents pajais ed imprender a cugnuoscher glieud. Uschè possa implir mia buscha cun bleras impreschiuns chi inrichischan mia vita e mia musica. Inspiraziun capita, i nu's sa mai cura.
Plü bod vaivast ün job da büro, d'eirast redactur da musica. At manca minchatant la rutina dal minchadi?
Na! Eu nu leiv mai alch oter sco esser cun üna band sün turnea e viver da la musica. Eu sun fich grat per quai ch'eu n'ha e dal rest vegn la rutina eir sün turnea.
Co esa gnü a quista combinaziun cun Maria?
Eu n'ha lavurà pro'l Radio Rumantsch sco redactur da musica. Maria es gnüda cun sia band Ganes dasperavia per promover lur nouv album. A mai ha plaschü che ch'ellas fan. Ün temp plü tard ans vaina darcheu inscuntrà al Chapella Open Air, ingio ch'ellas han sunà ün concert. Da quel temp scrivaiv'eu chanzuns per meis project da solo Cha da Fö. Eu n'ha lura simplamaing dumandà a Maria sch'ella nu vess interess da chantar sün quel album. Uschè s'ha dat tuot pass a pass.
Vos album "one-eyed-love" es rivà sülla plaza 82 dals charts svizers avant ca. ün on. Vain bainbod ün hit per la prüma plazza?
Sch'eu taidl che musica ch'id es aint il charts, o musica chi va aint il radio, schi'm vegnan bod las larmas. Eu vegn grit! Cun quella musica nu possa cumanzar nüglia. La clav per no es da sunar e sunar e sunar ed uschè ragiundscher noss auditurs. Vi da la blera musica chi splacha aint ils charts nu s'algorda davo ün on ingün plü. Schi stess esser uschè cha no splatain nan ün bel di ün hit schi lura dess quel esser "nossa" musica e nà alch construi pels charts.
La single "one-eyed-love" as tratta dad ün'amur persa…crajast vi da la forza da l'amur? Che as pudessa far per na rivar i'lla situaziun descritta in questa chanzun, hast ün'idea?
Amur es il plü important. One Eyed Love es insè fich politic. I nu basta scha be ün dà amur e tschel nà. I sto gnir da tuottas duas varts lura pudaina crear alch chi ha dürada.
Proxims concerts:
24.06.2017, Bad Ragaz
20.07.2017, Konstanz (GER)
21.07.2017, Val Lumnezia
28.07.2017, Lucerna
29.07.2017, Oberammergau (GER)
04.08.2017, Beerfelden (GER)
11.08.2017, Haldern (GER) 18.08.2017, Trier (GER)
Medias sozialas:
youtube
facebook
Tips:
One Eyed Love
You don't know
Where's your soul?
Suonda LATABLA!
Da Corina Gustin - No sezzain cullas chommas in crusch ed ils ögls serrats süllas mataratschas da gummi chi sun rasadas oura cun chüra e precisiun sül fuond da lain. Maister Yu illa mittà davant no cun seis bel costüm da saida gelga. Cuntuot cha sia fatscha nun es nüglia d'extraordinari es ella fich interessanta cun trats serius e quiets. Seis schnuz elegant penda bain disziplinà sper la bocca gio e til fa gnir amo plü seirus. El para dad esser totalmaing concentrà, uschè sco chi tocca.
Suonda LATABLA!
Di da las portas avertas: 28 da mai, das las 12.00 fin las 16.00
Text: C. Gustin, Turitg
Fotografias: C. Gustin, Turitg e Center da Bainesser, Tschlin
Infos e termins: http://www.bainesser.com
https://www.facebook.com/bainesserswitzerland
Da Corina Gustin - Corsin Biert quinta da seis proget da cour; ün incumperabel retreat da Tai Chi, Shaolin Kung Fu e Qui Gong immez las alps Svizras. Ils prüms avrigl es planisada l’avertüra dal center da bainesser a Tschlin, ün cumün chi'd es intant cuntschaint sco funtana dad ideas innovativas e chi s’allegra süls nouvs abitants da la China.
Il center da bainesser es tenor tai alch tuot nouv in Europa. Che es special vi dal center a Tschlin? Scoulas da Tai Chi, Qi Gong ed otras scienzas Chinaisas sun fich derasadas?
Il nouv o il special es cha noss experts - ils muongs - vivan quia a Tschlin tuot on. Cuors da Tai Chi, Shaolin Kung Fu e Qi Gong daja daspö blers ons eir pro no in Europa, vegnan pero manats per la gronda part da magisters da quia chi han imprais l'art dürant ün tschert temp in Asia. Minchatant offran quels cuors cun ün expert asiat, quai pero maximum ün pêr dis l'on cun fich blers interessents. Pro no saran maximal 10 persunas in ün cuors.
Sun ils muongs, uriunts da la provinza da Shandong in China, fingià stats a Tschlin?
Na, els nu sun amo stats quia ma eu tils n'ha tramiss fotografias per sms. No tils vain miss a disposiziun telefonins per ch'els possan restar in contact cun lur cuntschaints e paraints. Els vivan in üna regiun simila plüchöntsch solitaria e sun ferm attachads a la natüra uschè cha l'Engiadina tils plascha fich bain.
Tü hast passantà quatter mais in üna clostra in China – co guarda oura ün di tipic? Our dals films cugnuoschain nus ils muongs da Shaolin sco maschinas da cumbat...
Ün di solit da lündesdi fin sonda cumainza plü o main cur chi vain cler cun Tai Chi. Davo la culazchun segua ün training da Shaolin Kung Fu fin a mezdi. La posa da mezdi es cuorta ed il davomezdi es occupà cun daplü training. Regularmaing esa da lavurar vi da la cundizun, per exaimpel cun üna cuorsa sü per üna muntogna. Minchatant daja cuors da caligrafia chinaisa o otras arts chinaisas davo tschaina. Cur chi vegn s-chür as chatta svessa eir charcheu sia quieteza. La dumengia es il di «liber» chi's passainta cun far uorden, lavar l'altschiva e trenar per sai svess. Circa uschè sarà eir structurà ün di da cuors a Tschlin.
La vita in üna clostra chinaisa - üna vita sco a l'hotel?
I's dorma effectivamaing sün ün’assa da lain e's parta la stanza cun diversas persunas. Eir las tualettas e la «duscha» sun fich simplas e na da congualar cun quai cha no cugnuoschain uschè cha'l pled «hotel» nun es il dret ;)
Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:
Che at mancaiva in tia vita quia in Svizra e che hast imprais dürant il temp in China?
Eu n’ha d'üna vart imprais chi’s po esser fich cuntaint ed alleger eir sainza tuot quel luxus cha no vain. Da tschella vart cha la vita ha lö impustüt aint il minchadi, aint il preschaint. Quai as doda pro no natüralmaing eir adüna daplü, pero nos möd da viver nu permetta quai bod na. Esser sainza telefonin, computer, Google e Facebook, pero eir il esser isolà güda fich da’s pudair sviluppar in quella direcziun.
Co d'eira quella isolaziun per tai?
Vairamaing nun es quai nügl’oter sco avair temp per sai svess sainza gnir distrat. Dimena alch fich bel, ün'isolaziun in ün segn fich positiv.
Chi sarà il tipic giast i'l center da bainesser?
Quai am da eir da buonder. No eschan averts per tuots, istess quant vegl, hom o duonna, principiant o expert. I’s po gnir per ün cuors dad ün'ura ma eir star daplüs mais.
Che chattarà il giast in sia stanza e che tschercharà'l sainza success?
Spranza chatta’l chi nun es da tscherchar ;)
Co saraja pussibel da comunichar culs muongs e crajast ch'els sajan interessats vi d'ün cuors da rumantsch?
Els imprendan actualmaing inglais e sun interessats vi da fichfich bler - chi sa! L'idea dad ün muong Chinais chi discuorra rumantsch es bellischma.
Intervisa: C. Gustin, Turitg
Fotografia: C. Biert, Tschlin
Infos e termins: http://www.bainesser.com
https://m.facebook.com/bainesser/
REGISTRAR E GUDAGNAR: Weekend da Kung Fu, Tai Chi o Yoga
Chasa Editura Rumantscha - Aunc adina, suenter varga curont’onns, sedamond’el tgei che seigi propi... Dad Angelica Augustin (GiuRu) - Scu mintg‘onn ò er chest‘onn gia li igl „seminari da...
Forsa er insatge per Vus:
Davos ils mugrins - Leontina Lergier-Cavizel preschenta ses nov roman
Sen viseta tar igls Tudestgs an Pologna
Chasa Editura Rumantscha - Aunc adina, suenter varga curont’onns, sedamond’el tgei che seigi propi...
Dad Angelica Augustin (GiuRu) - Scu mintg‘onn ò er chest‘onn gia li igl „seminari da...
Da Corina Gustin -
Arno Camenisch quinta da seis cudesch "Die Launen des Tages" e perche ch'el ha adüna oura las antennas.
In teis nouv cudesch "Die Launen des Tages" quintast istorgias cuortas our da tia vita internaziunala. Scha tü vessast da tscherner üna da quellas per implir ün roman inter, chenüna füss quai?
El cudisch „Die Launen des Tages“ mein nus cun ina figura tras differentas historias, en tut 22 historias, empau sc’in roman d’episoda. La figura va d’ina bredouille ella proxima, e naturalmein vai adina era per l’amur. Tgei ch’interessescha mei en particular ei il mument d’inscunter. Sch’jeu stuess eleger ina episoda preferida fuss ei forsa quella „An der Tankstelle“.
Daja ün' istorgia in quist cudesch chi ha fuormà tia vita particularmaing?
Quei ein situaziuns e muments che capetan a nus tuts. Ei schabegia savens ch’enzatgi di a mi, quei ei era schabegiau a mi. Interessant eis ei lu, cu las lecturas ed ils lecturs anflan sesez en in cudisch. Quellas historias ein buca ligiadas vid in temps, quellas duein aunc en trenta onns esser actualas. In carstgaun entaupa in auter, quei mument semida buca, emporta buca tgei gadgets che nus havein en entgins decennis.
La furtüna, la vita, la mort, tuot capita cur cha no spettain al main da tuot?
Nus vivin en in temps particular, entras ils mieds tecnologics cun smartphones, twitter etc., ei la controlla in tema fetg grond. Quels mieds dattan a nus la sensaziun dad adina haver tut sut controlla. Quei para ina biala illusiun. Ils muments interessants ein quels che nus savein buca controllar.
Crajast cha la vita digitala dad hozindi ans impedischa minchatant da passentar aventüras spontanas sco cha tü tillas descrivast?
Lein dir ei aschia, la veta para pli interessanta, sch’ins sa buca tut. Interessant ei quei ch’ins sa buca, il misteri.
Tü parast dad esser ün rebel liber chi lascha capitar la vita sco ch'ella vegn, est spontan e nun hast gugent generalisaziuns; co descrivessast tü a tai svessa? E quant ferm at definescha tia lavur?
Jeu sundel in tip attent. La basa pil scriver ei d’esser attents ed aviarts enviers il concarstgaun. Ins ha adina ora las antennas.
Ütiliseschast tü Twitter, Instagram, Snapchat e. u. i? Che pensast dals mez digitals moderns?
Jeu haiel ina Web ed utiliseschel Facebook. Haiel era gia ponderau dad esser activs sin Twitter ed Instagram, haiel denton aunc buca fatg il pass, aber baul ni tard vi guess far in’emprova, ord marveglias.
Tü est immez üna turnea inter-europeana per preschantar teis cudesch e tuornarast inavo cun schurmas dad inspiraziuns; avuonda per implir ün oter cudesch? Forza ün per rumatsch?
Scriver ei empau sco pescar, il pèsch morda lu, cu ins spetga buca. Las bunas ideas vegnan tuttenina, en in mument ch’ins spetga buca, pia muments sco ellas historias da „Die Launen des Tages“. Il liug ei buca impurtonts, quei ein historias che savessen capitar dapertut. E naturalmein han mias historias era adina ina nota scurila ni absurda, ils muments absurds dalla veta interesseschan mei. E la summa dall’absurditad essan nus.
Sco artist da linguas scrivast tü per rumantsch ed eir per tudais-ch; che lingua scrivast plü facil?
Jeu scrivel pli stedi per tudestg, aber adina puspei era in text per romontsch. Quei fetschel, perquei ch’jeu haiel plascher. Il plascher ei il sulet motor ed era mia motivaziun. Il tudestg ei plitost miu lungatg da litteratura, il romontsch il lungatg dil cor. Aber la finfinala vai adina pil scriver e per las historias ch’jeu raquentel, quellas stattan el center, emporta ussa buca sche per tudestg ni per romontsch.
Sco rumantsch chi viva i'l «exil»; che manajast tü da l'opiniun cha'l rumantsch haja ün problem da prestisch?
Na.
Tü hast dit üna jada cha'l tudais-ch e l'inglais toccan sco il rumantsch eir pro las linguas chi pudessan svanir – da vardà?
Tgei ch’jeu vi dir cun quei ei ch’il lungatg semida. Lungatg ei enzatgei che viva, plaids svaneschan e novas expressiuns vegnan. Il lungatg ei lingiers, ei en moviment, ed in lungatg viva aschiditg ch’el vegn plidaus.
Che dumonda nun hast amo mai pudü respuonder o che dumonda fessast tü a tai svess?
Cheu dessi guess in sfrac. Aber a tuttas rispundel lu buca, gell : )
Che es il rumantsch per tai?
Jeu haiel semplamein fetg bugen il romontsch, j’adore!
Fotografia: (c) Janosch Abel
Proximas prelecziuns:
30.01. Cuoira/Cuira
Exposiziun "Live gibt es nur ein Mal"
Infos suondan
02.02. Zug
Prelecziun e musica da Julian Sartorius
Theater Casino, 20h - Tickets
04.02. Altdorf
Prelecziun Die Kur + Die Launen des Tages
Kellertheater, 20.15h - Tickets
09.02. San Murezzan
Prelecziun e musica da Roman Nowka
Kulturprogramm Ski WM, 16h + 17h
10.02. Willisau
Prelecziun Die Launen des Tages e musica da Roman Nowka
Rathausbühne, 20h
23.02. Sirnach
Prelecziun Die Launen des Tages
Infos suondan
24.02. Lavin
Prelecziun Die Launen des Tages e musica da Roman Nowka
Bistro Staziun, Infos suondan
26.02. Hamburg
Prelecziun Die Launen des Tages
Hotel Wedina, 17h - Tickets
27.02. Salzburg
Prelecziun Die Launen des Tages e musica da Roman Nowka
Literaturhaus, 19h
Daplü datas sün facebook o sün http://arnocamenisch.ch/
Chasa Editura Rumantscha - Aunc adina, suenter varga curont’onns, sedamond’el tgei che seigi propi...
Dad Angelica Augustin (GiuRu) - Scu mintg‘onn ò er chest‘onn gia li igl „seminari da...
Da Romana Ganzoni - Uossa suna rivats a Landquart. Il figl da 12 ons dumonda a la mamma, scha quist „village“ plain roba plü bunmarchada, plain marcas, plain „labels“, plain prodots...
Dad Annatina Nay - Jeu sun uss anti-fitness e stoi conceder. Il center da fitness hai jeu gia daditg buca pli viu da dadens. Tschei di ha ina dil center perfin...
Da Romana Ganzoni - La guida, Maria Rita, muossa a giasts seis cumün Sant'Angelo Muxara in Sicilia. Ella fa quai per raps, 60 euros la persuna. Uschigliö nu's rivessa pro...
Da Bettina Vital - In tschercha dals uors chi vivan pacific in libertà e dad otras aventüras cul camper, quinta Bettina d’ün pajais vastischem chi ha las listessas duos culurs...
Dad Annatina Nay - Fitness ei aunc buc daventau miu niev hobi e probabel vegnin nus mai ad esser megliers amitgs – il fitness ed jeu. Mo jeu serebetschel uss regularmein...
Dad Annatina Nay - In onn niev cun massa novs propiests. Varga in dudischavel digl onn 2017 ei uss denton gia historia. Suandeis aunc adina vies plan? Buca fimar, beiber alcohol...
Dad Indra-Maria Decurtins (GiuRu) - La tiara sontga ha ina gronda muntada per treis dallas pli grondas religiuns dil mund, il cristianissem, il giudaissem ed igl islam. Per in’jamna ein giuventetgna...
..dad Annatina Nay ... dalla Spagna, Italia, Grezia, dad Amsterdam ni New York! Cu has ti scret tia davosa carta postala, a maun, cun taccar si ina marca? Tgi scriva...


c: text/html

text:
a bainbod tals
Dis da cultura da Samedan
2018
Il festival da teater in Engiadina
Grazcha fich per la visita da nossa pagina DRAUFF per ils DIS DA CULTURA DA SAMEDAN.
2016 ho la societed DIS DA CULTURA, apposta fundeda per quist motiv, surpiglio l'organisaziun dals DIS DA CULTURA DA SAMEDAN (ufficielmaing delibero da l'oblig dal pajamaint d'impostas / Steuerbefreiung).
DRAUFF metta inavaunt gugent a disposiziun sia pagina d'internet. Dal 2018 dess que der üna nouva pagina, ma già cha bgera lavur es lavur voluntaria vo tuot ün mielin pü plaun, ma l'essenciel es cha que giaja adüna inavaunt.
Idea conzeptuela es que da pudair mantegner ils predschs d'entreda bumarchos, que scu promoziun da la cultura ed eir per creer üna atmosfera degna per noss artists.
Sch'Els haun il giavüsch da sustgnair noss iffaunt culturel, schi paun Els s'anunzcher suot seguaint link per ulteriuras informaziuns a reguard donaziuns: http://www.drauff.ch/kontakt/
(Tres nossa deliberaziun da las impostas /Steuerefreiung/ sun eir las donaziuns deliberedas da las impostas.)
Fotografias dals Dis da cultura da Samedan 2017
La sted in Engiadina offra ün‘atmosfera unica per gös suot tschêl aviert. E quists haun gieu lö immez nossa vschinauncha, Samedan, dals 10 als 12 avuost 2017 sülla plazza davaunt l'istorica Chesa Planta.
La societed DIS DA CULTURA scu organisatura ufficiela dals dis da cultura es fich gratta a tuot ils agüdaunts, sponsuors e collavuratuors. Sainza els nu füss que pussibel d'organiser ün tel evenimaint.
Grazcha fich per Lur visita!
PARTENARI MEDIAS: POSTA LADINA
PARTENARI TECHNIC: MPC MUSIC PRODUCTION CENTER
ULTERIURS SPONSORS/PARTENARIS:
BONER STIFTUNG FÜR KUNST UND KULTUR
LIA RUMANTSCHA - FUNDAZIUN TERRAFINA - FORUM ENGADIN - FUNDAZIUN DE PLANTA
HOTEL RESTAURANT CROCE BIANCA SAMEDAN
Infurmaziuns davart ils Dis da cultura da Samedan 2018
Il comitee d'organisaziun dals Dis da cultura da Samedan s'allegra fich da pudair anunzcher cha'ls Dis da cultura da Samedan 2018 (dals 9 als 12 avuost) sun già in planisaziun. Ma que do auncha dapü motiv per allegria e que per causa dals nouvs chôs ill' organisaziun. Lur lavur as concretisescha düraunt ils prossems mais.
Be cun l’acconsentimaint da la Fundaziun de Planta es que pussibel da fer adöver da la Chesa Planta scu culissa e part da las inscenaziuns. Ün cordiel grazcha fich als respunsabels! Eir a la vschinauncha da Samedan tuocha ün sincer ingrazchamaint. Sainza l’agüd da la gruppa tecnica e da las instanzas cumünelas füss que impussibel da realiser ün festival suot tschêl aviert immez la vschinauncha. Ed in speciel vulessans ingrazcher a tuot noss sponsuors, supporters e fautuors, grazcha als quêls nus pudains cuntinuer cun nos festival culturel.
Da pudair giodair l’atmosfera unica davaunt la venerabla Chesa Planta es ün evenimaint inschmanchabel ed excepziunel taunt pels spectatuors scu pels artists. Nus ans allegrainsa specielmaing da festager noss 5evel anniversari cun Vus.
Ch’Els s’allegran eir Els cun nus sün ün’animaziun allegraivla da nossa vschinauncha tres ün program artistic vario, puncts culminants e natürelmaing sün ün grandius public!
Reservaziun
PÜR PUSSIBEL A PARTIR DA GÜN 2018
Reservaziuns / bindels d’entregia da survgnir aunz las rapreschantaziuns tar la chascha u tar Samedan Tourist Inormation.
Tel.: 081 851 00 60 (las plazzas NU sun numeredas)
Cuosts
per singulas rapreschantaziuns: Fr. 25.— (iffaunts fin 12 ans per part gratuit, per part CHF 10.--)
concert: CHF 15.--

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Il STENNA Center che vegn bajegià sper la punt Stenna, la gronda punt amez Flem, duai colliar las duas parts da Flem. Il plazzal è in dals pli gronds plazzals dal Grischun. Bunamain 170 milliuns francs vegnan investids. Il center finì porscha ina surfatscha totala da 275'000 m2 (dapli che 30 plazs da ballape) e bunamain 1'300 parcadis.
Auas grondas n'èn nagin problem
Il nov tunnel è 10 meters aut e ha ina largezza da 10 fin 12 meters. Cun el vegn il tunnel sut la chasa da parcar existenta prolungà per rodund 40 meters fin sut la punt Stenna. Il tunnel saja 5 meters pli auts che quai ch’il chantun haja pretendì. Grazia a quellas dimensiuns na duessan auas grondas betg esser in problem, manegia il maina project Peter Heuscher.
1’500 tonnas sur il tunnel
Spezial vi dal tunnel è tenor Peter Heuscher era, ch'il punct cun la pli gronda paisa da l’entir bajetg sa chatta gest amez sur il tunnel. Ina paisa da 1'500 tonnas, tant sco circa 5 jumbo-jets. Per supportar quella paisa è vegnì construì ina trav da betun armà da 3 meters grossezza, la pli gronda trav da l’entir bajetg. Tut quellas lavurs da construcziun èn vegnidas fatgas l’enviern, cura ch’il dutg Flem maina pauca aua. Avant da cumenzar cun las lavurs, haja il survegliader da pestga pestgà ora tut ils peschs.
Ina pretensiun dal chantun saja era stà, ch'il vial dal Flem resti natirals per ch'ils peschs possian vinavant nudar dal dutg si. Sper integrar stgalims el dutg per crear ina sort stgala da peschs, vegnan era las rivas anc modelladas cun glera, terratsch e crappa pli grossa.
RR actualitad 07:00


text:
Ulteriur Grischun
-
Inaugurà la pli gronda rundella da traffic dal Grischun
Suenter bunamain trais onns è oz vegnì inaugurà la rundella nova tar la sortida da l’autostrada Cuira Sid. En tut han las lavurs custà la Confederaziun 40 milliuns francs. 70 interpresas han lavurà vid la pli gronda rundella da traffic dal Grischun.
La rundella maina en ina furma ovala sur dus elements da punt ed ha in diameter da 75 meters, scriva l’Uffizi federal da vias ASTRA. Sper la rundella en er vegnids realisads differents projects pli pitschens.
RR novitads 16:00


text:
DO (nòta müsegala)
Ul Do l è una nòta müsegala indala scara diatònica dal Do, che l è l'ünica scara magiuur che la gh'a mia i diesis e i bemòll.
Ul nom che l gh'eva una völta l eva Ut indala nutazziúna druvava da Guido d'Arezzo; chel nom chi al vegn druvaa ancamò adèss in Francia. Ul nom dal dì d'incöö al vegn atribüii a Giovanni Battista Doni ch'al eva introdüü indal XVII sécul; ul nóm nöuv, püssee duulz e cantabil, l s'á prupagaa in pressa in tüta Europa.
Indala nutazziúna che la sa dröva indi paees da lengua inglesa e tudesca, ul Do l vegn segnaa cun la létra C. La resún l è che prima dal Guido d'Arezzo, la nutazziúna che la sa druvava l eva alfabetica e la létra "c" la curispundeva al "Do" da incöö. L'alzada d'ingegn dal d'Arezzo la gh'á vüü dii cunsegueenz süla manéra da druvá i nom cumpòst da dó o tri létar par ciamá i nóot müsegal. Quísti in druvaa da Guido d'Arezzo e sa pódan facilmént argüí dai prim dó o tri caratér dai vèrs da un salma dedicaa a san Giuánn dal Fraa Lungubaart Paolo Diacono, che l vegniva cantaa cun l'intunazziun dala scara müsegala:
- ut queant laxis
- resonare fibris
- mira gestorum
- famuli tuorum
- solve polluti
- labii reatum
- Sancte Iohannes (par ul Si).
- labii reatum
- solve polluti
- famuli tuorum
- mira gestorum
- resonare fibris
La manera da dí Do da mézz la deségna ul Do che l curespuunt al tast da mézz indüna tastadura de un pian-fòrt a 88 tast, upüür Do3 (li adré a 261.6 hertz, ciamaa C4 indala nutazziúna inglesa). Da spéss al vegn segnaa anca Do3 degiá che la nümerazziún dii utaaf la cumencia dal La-1 e la següta cunt i utaaf 0, 1, 2 e chéla da mézz, la 3.
L è ciamaa 'da mézz' anca parchè indi caart de müsega par pian-fòrt, al sa tröva süla riga che gh'è tra la ciaaf da Sol e chéla da bass. Dafatt l è traverzaa dal taj anca se l è mia nestaa in nissün dai dó pentagramm.
Ul Do muvíbil l è un métut dal dí d'incöö par designá i nòot müsegal alzaa d'ingegn in manera che la fudessa püssé facil e svelta la letüra dala müsega; in Itàlia l sa dröva dai agn '70 grazzia a Roberto Goitre e al sò metut titulaa Cantar Leggendo.


text:
Venderdi è l'inscunter da l'Ucraina a Paris. Sper ils presidents da la Russia e da l'Ucraina, Wladimir Putin e Petro Poroschenko vegnan era ad esser preschents il president franzos Francois Hollande e la chanceliera tudestga Angela Merkel.
Glisch verda per acziuns militaras en l'exteriru
Entant ha il cussegl federativ da la Russia approvà sin proposta dal Kreml in engaschi militar en l'exteriur. Ina zona d'acziun exacta n'è betg vegnida numnada.
Observaders manegian dentant che president Putin planiseschia da duvrar aviuns da cumbat per attatgas ord l'aria cunter la milissa terroristica Stadi islamic en la Siria ed en l'Irac.
RR novitads 11:00


text:
Il FCB n’ha laschà nagina schanza a Sion avant ils fans da chasa. L’um dal gieu è stà il capitani da Basilea, Matias Delgado. En la 37avla minuta ha el nizzegià in penalti al 1:0. Curt suenter la pausa ha l’Argentin fatg tut cler sun ses segund gol al 3:0. Tranteren ha Seydou Doumbia sajettar il 2:0. Il giugader da la Costa d’Ivur ch’era stà il 2009 e 2010 il meglier tiragols da la Super League, quai en il tricot dals Young Boys, ha tuc tar ses emprim gieu cun Basilea cun il chau.
Resultats 1. runda da la Super League
RR novitads 06:00


text:
Er sche la Confederaziun na veglia betg intervegnir direct tar la reducziun da 40 plazzas da l'Agentura da novitads svizra SDA, ha la responsabla da medias en Svizra Doris Leuthard accentuà l'impurtanza da la SDA. I saja deplorabel sche la producziun sa sminueschia. La SDA saja impurtanta per las medias svizras – cunzunt per pli pitschnas.
La confederaziun na saja dentant nagin acziunari da l'interpresa ed uschia na saja betg l'incumbensa dal Cussegl federal d'intervegnir en dumondas da l'interpresa. I dettia bleras interpresas svizras che hajan problems.
Betg intervegnir direct – dentant in sustegn finanzial
Leuthard fa dentant endament che la Confederaziun prevesa da sustegnair la suletta agentura da novitads svizra cun dus milliuns francs ad onn en futur. Ins veglia segirar la qualitad da rapports regiunals a lunga vista – e la SDA contribueschia a quella, uschia il departament da medias l'october 2017.
RR novitads 06:00
Structura da la SDA
La SDA è ina societad d'aczias. La gronda part dals acziunaris èn interpresas da medias, damai clients da l'agentura.


text:
Tar tut las contractivas per ina commembranza a l’UE saja impurtant che la giustia e las valurs da basa hajan prioritad, ha Juncker ditg en ses pled annual davart la situaziun da l’uniun avant il parlament da l’UE. Quai sclaudia che la Tirchia daventia il proxim temp commembra. E Juncker ha pretendì che la regenza tirca laschia liber tut ils schurnalists arrestads.
L'euro per l'entira UE
Plinavant ha il president da la cumissiun da l’Uniun europeica Jean-Claude Juncker exprimì il giavisch d’introducir la valuta da l'euro en tut ils pajais commembers. Commembers critics sco l’Ungaria e la Pologna duain tenor Juncker introducir l’euro. Ed era stadis pli paupers en l’ost da l’Europa duain far quai pass, sco la Rumenia e la Bulgaria.
In'uniun pli simpla
Jean-Claude Juncker ha era proponì en ses pled che l’UE haja en il futur mo pli in uffizi presidial. Or da ses uffizi sco president da la cumissiun da l’Uniun europeica e l’uffizi dal president dal parlament da l’UE duai mo pli dar in uffizi. Quai fiss pli simpel da chapir per ils burgais, manegia Juncker. El sez prevesa da chalar il 2019 sco president da la cumissiun da l’UE.
RR novitads 12:00


text:
Tar Marie Rose Deflorin èsi en emprima lingia stà il tschaffen vid la naiv e l'ir cun skis ch'han tratg ella da la Belgia en Svizra. Sco buobas han ella e sia sora gì duas giadas la pussaivladad da vegnir en Svizra cun skis, ina giada a Malögia e l'autra giada en il Melchtal (BE). Per omaduas saja però stà cler ch'il Grischun duai daventar lur nov dachasa.
Emprendissadi sco tgirunza per pudair ir cun skis
La dunna da 62 onns raquinta gugent dal cumenzament en Svizra. Ella na saja betg segira, mo forsa hajan ella e sia sora gia fatg l'emprendissadi da tgirunzas cun la finamira da pudair vegnir en Svizra ed uschia era d'ir cun skis. En quest sectur na saja numnadamain stà nagin problem da chattar ina plazza – era sco Belgias. Ellas sajan lura sa decididas per il spital da Cuira sco lieu da lavur.
Là ha Marie Rose Deflorin Van Eetvelde er emprendì d'enconuscher ses um, in scrinari da Mustér. El è vegnì a visitar ses frar ch'era medi en la partiziun nua che las duas soras belgias lavuravan. Be in onn pli tard suenter in u l'auter inscunter a Cuira è Marie Rose Deflorin lura ida ad abitar tar el a Mustér.
Scolasta da skis – in siemi va en vigur
A Mustér viva la mamma da duas figlias dapi passa 30 onns ses siemi. 15 onns è ella stada scolasta da skis, uss lavura ella en la stizun da sport da las pendicularas e maina er anc turists tras il vitg claustral.
... Ussa vegn ina Belgia e dat a nus scola da skis – Jau na sai betg, sch'els [uffants] eran uschè cuntents, ma jau, da mia vart, era uschè happy cun quai.
I saja in avantatg d'enconuscher tschella vart, saja quai sco scolasta da skis u sco guida da turists – ella sappia co ch'ils turists sa sentian e provia adina puspè da sa metter en la situaziun, cura ch'ella haja vis il vitg per l'emprima giada.
«Jau muss mia patria ... »
Ella mussia sia patria cura ch'ella mainia turists tras il vitg. Magari sajan las ragischs belgias però bain tema durant las guidas. Quai per exempel, sche la glieud dumondia suenter pervia da ses accent. Uschia sentia ella tuttina anc magari ch'i saja insaco ester ed emprendì, er sch'ella s'interesseschia fitg per l'istorgia e saja integrada fitg bain.
Ella provia lura er da far cumparegliaziuns tranter sia patria en Belgia e Mustér. Parallelas dettia quai pliras, uschia Marie Rose Deflorin, p. ex. la lingua. Il vlaams che vegnia discurrì en sia part d'origin da la Belgia saja en ina sumeglianta situaziun sco il rumantsch. Er els sajan ina minoritad che stoppia mintgatant defender lur lingua.
La lingua è il pli impurtant per l'integraziun
Ella haja vulì emprender rumantsch uschè spert sco pussaivel. La lingua saja il pli impurtant, er per vegnir en contact cun ils indigens.
Per far mias cumissiuns prendeva jau il dicziunari, scriveva si mes pleds e cun quels gieva jau en stizun.
I dependia uschè bler dad ins sez. Cun la lingua possian ins s'integrar. Tut il rest stoppian ins prender sco ch'i vegnia, e la finala saja quai gea l'atgna decisiun da vulair viver en in tschert lieu, uschia Marie Rose Deflorin.
Ella haja però era adina gì il cletg dad avair pliras amias a Mustér, er ellas oriundas da la Belgia. Uschia hajan ellas adina puspè la pussaivladad da discurrer en lur linguatg matern. Quai saja fitg bel e restia malgrà tut, quai che giaja il pli tgunsch, er sch'ins pensia ch'il rumantsch avess suenter passa 30 onns dad ir suenter tut da sez.
RR actualitad 12:00


text:
Sco engraziament han policists, sanitaris e pumpiers dastgà avrir la parada per il moviment da persunas omosexualas. Quest onn è vegnì festegià che l'omosexualitad na vala dapi 50 onns betg pli sco act criminal en l'Engalterra ed en la Valisa.
Tenor il president da Londra Sadiq Khan haja la parada da Gay Pride attratg quest onn uschè bleras persunas sco anc mai. En tut duain dapli che 1,5 milliuns persunas avair fatg part dal cortegi e las festivitads. La parada ha giu lieu quest onn per la 45avla giada en la chapitala englaisa.
RR actualitad 10:00


text:
Era la Svizra po sa legrar dad in Grammy. La violinista svizra-moldava, Patricia Kopatchinskaja ha gudagnà ensemen cun il «Saint Paul Chamber Orchestra» il premi per la megliera performanza da musica da chombra. La violinista da renum mundial è vegnida undrada per l'album da Schubert «Death & The Maiden». L'onn passà ha ella gudagnà il premi svizzer dal Grand Prix Music.
Kopatchinskaja è naschida il 1977 en Moldavia ed ha vivì sco emprim cun sia famiglia a Vienna. Cun 21 onns è ella vegnida a Berna nua ch'ella viva anc oz, per finir sia scolaziun al conservatori. A partir dal settember 2018 vegn ella a cumenzar sia lavur sco manadra artistica dal orchester da chombra «Camerata» a Berna per almain trais onns.
Bruno Mars grond victur als Grammy's
Il chantadur da R&B, Bruno Mars ha gudagnà il Grammy per il meglier album da l'onn. Cun ses album «24K Magic» è el sa mess tras cunter ils rappunzs Jay-Z e Kendrick Lamar.
Mars ha gudagnà quest onn en tut sis dals premis ils pli impurtants per la musica. Er il premi per la meglra chanzun da l'onn ha el gudagnà. Cun quest premi vegn betg be undrà il chantadur mabain l'entir team da producziun che stat davos l'ovra.
Sco meglra artista nova è vegnida undrada Alessia Cara. La chantadur canadaisa è tranter auter vegnida enconuschenta cun sia chanzun da pop «Scars to Your Beautyful».
Trais Grammys per la Svizra
Enfin uss hai dà trais Grammy's per la Svizra. 1987 ha gudagnà l'arpanist Andreas Vollenweider, 1990 l'etnolog da musica Marcel Cellier e 2016 il producent dispitaivel Al Walser.
RR novitads 06:00


text:
Co evitar spam?
- Mesemna, 17.6.2015, 11:15
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 17.6.2015, 11:15, RTR
Medicaments ed uras da marca bunmartgads ubain er annunzias da contac. Quai èn mo intgins exempels per ils uschenumnads mails da spam che mintgin enconuscha. Ma pertge survegn ins insumma tals mails? I dat roboters ch'emprovan or da tut las cumbinaziuns pussaivlas per adressas da mail e guardan schebain ina adressa exista u betg. Las adressas valaivlas vegnan lura vendidas a fatschentas che vulan far reclama. Ina adressa da mail curta è in tip da l'informaticher dad RTR, Gian Reto Derungs, per sa schurmegiar dals mails da spam.


text:
Contignü prinzipal
- Contignü de chësta plata
Sentades dl Consëi provinzial
Punć dl ordinn dl dé tratá
L'ordinn dl dé de na sessiun de sentades é por le plü dër ampl a na manira che nia düć i punć po dagnora gnì tratà y portà a fin. Söla proscima plata ciafëise n indesc dles chestiuns che é gnüdes portdes a compimënt tl'ultima secuënza de sentades.
Ordinn dl dé
L'ordinn dl dé vëgn metü adöm dal(a) Presidënt(a). Al contëgn dötes les chestiuns che ti vëgn metüdes dant al Consëi provinzial por gnì debatüdes y deliberades. Sön proposta po le Consëi inće deliberé da tó sö tl ordinn dl dé n punt nü.
Download - L Cunsëi provinziel - suraodüda
- L Cunsëi provinziel - suraodüda [PDF 161 KB]


text:
D'ina explosiun en il sid da Stockholm davant la fermada da metro Vårby Gård en la vischnanca Huddinge è in um da radund 60 onns morts, suenter ch'el era vegnì blessà fermamain. Ina segunda persuna ch'accumpagnava l'um è vegnida blessada en fatscha. Tenor la polizia na dettia nagins indizis ch'i sa tractia d'in'attatga terroristica. Ell'ha dentant instradà investigaziuns pervi d'emprova da mazzament.
Perditgas han rapportà che l'um da radund 60 onns haja prendì si da plaun in object che saja explodì immediat.
RR novitads 15:00


text:
- Diversas musicas n'han nagina glieud giuvna.
- Ils paucs giuvens sunan surtut instruments da lain: clarinetta, flauta u saxofon.
- Surtut giuvens cun instruments bass, pia la tuba, èn rars.
Tar mintga musica guarda quai ora puspè in pau auter. Ils ins han bunamain dapli giuvens che vegls. En auters lieus han ils pli giuvens prest gia 40 onns. In exempel en la Val Müstair: La musica Concordia Müstair ha il mument anc divers giuvens en lur lingias. En insaquants onns vegn quai a guardar ora auter, uschia l'actuara Sylke Hauser: «Quels van a far in giarsunadi, lura èn els davent, e nagin vegn suenter».
Auter a Domat. La Brass Band da giuvenils Imboden (JBBI) ha propi avunda glieud. Mintg'onn cumenza puspè ina nova gruppa d'uffants a sunar in instrument. «Cun lavurar stretg ensemen cun la scola da musica, pon ins fascinar ils uffants da restar tar la musica», di il president da la JBBI Adrian Willi. Era il dirigent sez è magister da musica. Quai è segir era in motiv per ils blers musicants.
Sumegliant a Zernez. Là datti dapi dus onns schizunt ina nova musica da giuvenils.
Lain è «in» – bass è «out»
Tenor las differentas uniuns, sajan surtut instruments da lain en moda: Clarinettas, saxofon, flautas traversas. Tar las musicas cumenzan surtut mattas a sunar. E quels instruments sajan pli populars tranter las mattas. Cornets e trumbettas haja quai però era avunda.
Tut las musicas èn d'accord: i mancan ils bass, las tubas. Tenor Toni Deplazas, president da la Brass Band da Giuvenils Grischuna e sez era tubist, n'èn ils instruments simplamain betg «hip». Las musicas emprovan però da persvader in u l'auter uffant da midar l'instrument. «Mintgatant ston ins sfurzar ils uffants a lur fortuna», di il president da la Brass Band da Giuvenils Imboden Adrian Willi cun in surrir.
RR Actualitad 07:00


text:
Assioma dal infinii
In la teuría assiumàtega di cungjuunt e in le branche da la lògica, da la matemàtica, e da l'infurmàtega, l'assioma da l'infinii al è ü di assiòom da la teuría di cungjuunt da Zermelo-Fraenkel. Al enúnzia che al esiist un cungjuunt infinii.
Íntal lenguagg furmaal da l'assiumàtega da Zermelo-Fraenkel, l'assioma sa l scriif:
u in d'òolt tèrmen: al esiist un cungjuunt w; taal che ul cungjuunt vöj al partegn a w e taal che tüte le völte che x al è un elemeent da w, ul cungjuunt furmaa cul töö l'üniú da x cul sò singletú {x} al è igualameent un elemeent da w.
Par capí cheest assioma, apelemm tütt da prima ul sücessuur da x. Nutemm che l'assioma dal para al permett da custrüí ul singletú {x}, e l'assioma da la reüniú al serviss a furmá l'üniú. I sücessuur i è druvaa par definí e cudifiá i nümar intreegh in la teuría di nümar. In la cudífega di intreegh, zéro al è ul cungjuunt vöj , e 1 al è ul sücessuur da 0 :
In l’istessa manera, 2 al è ul sücessuur da 1:
e inscí da sequenza. Una cunseguenza da chesta definizziú a l’è che cada nümar intreegh al è iguaal al cungjuunt da töcc i nümar intreegh ch’i al preceet. A pudaressum pruvá a furmá, druvaant cheest prucedimeent, ul cungjuunt da töcc i nümar intreegh natüraj; però al s'avera che, druvaant noma chiist assiòom, la custruzziú a l’è impussíbila. L'assioma da l'infinii al assüra l'esistenza da cheest cungjuunt w e al definiss-al par una métuda sumejanta a chela dal resunameent par recürenza, süpusaant da prima che w al cuntegn zéro, pöj impusaant che ul sücessuur d'un qual-sa-vöör elemeent da w al síes igualameent in w.
Cheest cungjuunt al pöö cuntegní d'òolt elemeent che i nümar intreegh naturaj (ch’i furma un sübcungjuunt da cheest primm), però sa l pöö aplicá ul schéma d'assioma da séparazziú par retirá i elemeent indésiràbil , libérant ul cungjuunt w da töcc i nümar intreegh natüraj. Cheest cungjuunt al è ünich dapress l'assioma d'estensiunalitaa. Inscí l'assioma al afirma essenzialameent che:
- Al esiist un cungjuunt cuntegniint töcc i nümar intreegh natüraj.
L'assioma dal infinii al è da l’istessa manera ü di assiòom da von Neumann-Bernais-Gödel.


text:
Sierra Leone
La Sierra Leone a l'è un paes de l'Africa ucidentala.
A l'è tacada a la Guinea e a la Liberia e 'l'a bagna l'Ucean Atlantich.
La capital a l'è Freetown.
La gh'ha una süperfiss de 71.740 km² e una pupulaziun de pressapoch 6 miliun d'abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Sierra Leone a l'è stada un pussediment del Regn Ünii fina al 1961, quand che l'ha utegnüü l'indipendenza.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Sierra Leone (nom ufizial: Republic of Sierra Leone) a l'è una repübliga.
El president a l'è l'Ernest Bai Koroma (del 2007).


text:
Davart il dumber dals requirents d'asil che vegnan sut tetg a Mustér n'ha Suter anc pudì far naginas indicaziuns. Quai dependia da la situaziun actuala.
Tge ch'è però cler è che surtut persunas singulas ed intginas famiglias cun uffants pitschens prendan dimora en l'hostel entamez il vitg. Tenor experientscha saja in tal manaschi maschadà cun famiglias e persunas singulas pli ruassaivel.
Plinavant ha Marcel Suter ditg che las adattaziuns dals bajetgs vegnian actualmain fatgas, tranter auter er quellas che pertutgian las directivas da la polizia da fieu.
RR novitads 16:00


text:
La scolaziun pussibiliteschia da schluccar las classas da tschep ed ins pudess resguardar pli fitg las grondas differenzas en l'emprima lingua e la matematica entaifer la medema annada.
Finamira: chapir co in computer funcziuna
La finala pretenda Economiesuisse ch'il Plan d'instrucziun 21 vegnia realisà consequentamain. Quai per il motiv ch'enconuschientschas d'informatica vegnian adina pli impurtantas. Cun abilitads da basa da programmar, emprendian ins era co in computer u in roboter funcziuna, e gliez duai esser la finamira. Uschia Matthias Kaiserswerth, commember da la gruppa da furmaziun e perscrutaziun tar Economiesuisse.
Malgrà quest svilup restian la scola e la magistraglia vinavant necessari. La stanza da classa na possia betg vegnir translocada en il mund virtual. E cunzunt cumpetenzas socialas emprendian ils scolars tras sa barattar direct cun conscolars e lur sco scolasts, uschia Economiesuisse.
I dovri era pausas dal mund virtual
Gest perquai che la digitalisaziun saja da gronda impurtanza, dovrian ils uffants era pausas dal mund virtual. Tenor l'associaziun economica ston ils meds digitals perquai vegnir duvrads a moda pragmatica e tuttina professiunala en il sectur da las scolas.
RR novitads 15:00


text:
Eir quista stagiun vais darcheu la pussibiltà da crear ün agen üert sün quista pagina e til postar tras internet. Nus til implantain e semnain lura tenor vos giavüschs e til chürain tenor nos meglder savair e pudair. La racolta da vos üert pudais vus far svessa, obain cha vus gnis per vossas tas-chas a Crusch, Sent o Scuol.
Chi chi vess interess da metter svessa seis agen üert dess indichar quai sül formular da postaziun. Cilgia piglia lura sü contact cun vus per planisar ün termin.
Ils sems ed implants sun inclus!
Bun divertimaint cun far üert!
Important e na d’invlidar: Ün üert nun es ün center commercial chi spordscha adüna e sainz’exepziun tuot! Racolt e furni vaina subit cur cha la natüra cumonda e be lura! Implü es ün üert 365 dis l’on suot tschêl avert. – Garanzia nu daja ingüna per nüglia! Nus impromettain però da chürar cun gronda premura vos terrain. Natüralmaing pudais eir visitar la Cruschada cur chi’s plascha. Nus ans allegrain da’s imprender a cugnuoscher.


text:
Le pröm local de oraziun y meditaziun é ste le stangode, la ciamena dlungia la stüa, olache Ujöp ê nasciü. Tl 1978 él spo gnü laurè fora la cianoa che à ciafè la funziun de capela. Benedida éla gnüda dal Vësco miscionare de Panamà, Exc. Carlos Lewis SVD.
L’artist Ossi Kollreider da Strassen, Osttirol, à depënt le cheder dl Sant y chël de Santa Maria, che é na copia dl cheder che é te stüa. Ince l’altè é gnü depënt dal medemo artist che raprejentëia la trognora de füch che verd y ne verd nia jö (Esodo 3,3). Ara significhëia l'amur che vëgn dal altè y se desleria fora sura döta l'umanité.
La crusc é na donaziun de Nina Irsara da Mez. Ince sce le corp de Gejù é desproporzionè, l'odlada de Gejù che mör, ôta verso chël che ti ciara, fej impresciun.
Les staziuns, taiades fora dal lignan, é n'opra de Sepl Tavella da La Val. Dal 1975 inca êres söl tru da San Linert a Oies. Tëmp y vicì à laurè burt impara. Do la restauraziun, éres gnüdes lasciades te Capela.
P. IVA: IT02114971001
Ciasa nadè de Sant Ujöp Freinademetz | Str. Oies, 6 | 39036 Badia (BZ) | Tel. +39 0471 839 635 | Email: info@freinademetz.it


text:
Pianaid
Stand a quall ch'as dîs normalmänt un pianaid (pl pianîd) l'è un starlôt zilèst ch'as vàdd anch da la Tèra e ch'as môv anch rispèt a cäli ètri strèl ch'i n s môven ménga int'al zîl. I pianîd ch'a vdän i én donca quî chi gîren atåurn al såul. Int'la nòstra època a sän stè bón ed vàdder anch' Uràn e Netón. As pôl vadder Plutån såul col telescòpi e, anch' se par di mondi ed tänp l'è stè considerè un pianaid, adès l'è considerè un pianidén. Dåpp la rivoluziån copernichèna la Tèra l'è stè considerè un pianaid cme chi èter. La léssta dî pianîd atåurn al såul l'è:
e fåurmen al sistêma solèr. La stòria d'la clasificaziån ed Plutån la s fà vadder che la stòria d'l astronomî l'è pénna ed starlût ch'i én stè clasifichè mèl. Acsé quand al Giuseppi Piazzi l'avêva dscuêrt un starlòt ch'as muvêva int'al zîl la sîra dal prémm d'l ân dal 1801 as cardêva a un pianaid nôv. Invêzi i dscuvrénn che l'era Ceres, al prémm d'una sêrie ed starlût ch'i gîren atåurn al såul mo chi n'én brîsa i pianîd: i asteròid.
Un'ètra rivoluziån int'la stòria dî pianîd l'è stè qualla ed dû astrònom svézzer, Mayor e Didier Quelot, ch'i àn dscuêrt dî pianîd ch'i gîren atåuren al såul. I àn dscuêrt al prémm pianaid extrasolèr. Al nommer dî pianîd extrasolèr al crass sänper e i strumént d'oservaziån i parmatten d'individuèr i pianîd sänper pió luntàn e pió cén.
Môd ed dîr[modifica | mudéfica la surzéia]
- Al pôl dèr che st månnd al séppa l infêren d un èter pianaid.
Artéccol in dialatt bulgnais


text:
Sch’ins è visitader regular dals musicals sin la «Walenseebühne» a Walenstadt duess il num Patric Scott atgnamain esser conuschent. Pertge el è stà fin uss sin tribuna tar mintga ediziun. Uschia è el quest onn tar «Saturday Night Fever» per la 7avla giada sin il palc dal 7avel musical. El gioga la rolla dal «Bobby C.».
Il cor batta per la musica da pop
Sper la vita sin la gronda tribuna da musical batta il cor da Patric Scott per la musica da pop. Cun sia vusch da soul è el senz’auter gia dà en egl ina u l’autra giada en la scena. Mo per il grond success medial n’ha quai fin uss anc betg tanschì. Quai vul Scott midar cun ses nov album.
E per che quai reusseschia ha el contactà Rose Ann Dimalanta, che suna keyboard tar Seven. Lezza è siglida cun el en la bartga, ha gidà da far ils arranschaments e lura tramess Scott a Los Angeles en in studio da producziun. Là ha ina truppa da musicists da grond renum beneventà el per gidar tar sia missiun. Senza che Patric Scott saveva insatge da quai, han spetgà là gronds musicists da studio ch'han era gia sunà per Jennifer Hudson, Patti LaBelle, Beyoncé u perfin Prince.
«Paint Me Black» è in album da pop cun ina glasura da soul.
Nov album «Paint Me Black»
Il resultat da questa lavur a Los Angeles è in album cun bler soul, grondas vuschs e lomas balladas. In album che viva, che ha emoziuns e stgaffescha ina bella e buna atmosfera per l’auditur. Mo era in album che transferescha ins automaticamain entamez in musical. Ins senta che Scott s’identifitgescha ferm cun il mund da Broadway.


text:
Privacy
Chëstes informaziuns vëgn dades aladô dl art. 13 dl D. lgs. n.196/2003 (Codesc sön la proteziun di dac personai) y tëgn cunt dla Racomanaziun n. 2/2001 sön les condiziuns minimales por cöie adöm dac personai on-line tl’Uniun Europeica, surantuta ai 17 de ma dl 2001 dal grup metü sö dal art. 29 dla diretiva n. 95/46/CE.
Ares descrí les modalités de gestiun dl sit web ofizial dla Provinzia autonoma de Balsan http://www.provincia.bz.it y di sic che ara manajëia en referimënt al tratamënt di dac personai di utënc, identificá o da identifiché, che ti ciara y che l’adora, y che adora i sorvisc web provinziai dan man sön internet.
Chësta informativa ô dantadöt dè notizies che reverda les manires, i tëmps y la natöra dles informaziuns che i patruns dl tratamënt mëss ti dè ai anuzadus canche chisc se conliëia ales plates web, belanfat ći fins che ai à da se conlié. La informativa vëgn ma dada por le sit web ofizial dla Provinzia Autonoma de Balsan http://www.provinzia.bz.it y por i sić che ara manajëia y nia por d’atri sić web esterns, che po en caje gnì consultà dal anuzadù tres link.
Patrun dl tratamënt di dać
Le patrun dl tratamënt di dać personai é la Provinzia Autonoma de Balsan cun sënta a Balsan (Talia), Strada Crispi, 15 – CAP 39100. Responsabl dl tratamënt é la Provinzia Autonoma de Balsan, cun sënta a Balsan (Talia), Strada Crispi, 15 – CAP 39100. Responsabl estern dl tratamënt é Informatica Alto Adige Spa, strada Siemens, 39100 Balsan.
Post dl tratamënt di dać
I sorvisc web de chësc sit vëgn tratà tla sënta dl ënt nominada dessura y vëgn manajà ma da personal tecnich inćiarié dl tratamënt, o eventualmënter da inćiarià che mëss fà manutenziuns ocajionales. Degun dat che vëgn dal sorvisc web ne vëgn comuniché o slarié fora ater co ti caji odüs danfora tlermënter dala lege. I dać personai dà jö dai anuzadus vëgn ma adorà da realisé le sorvisc o la prestaziun damanada y dita fora ti fins dl tratamënt y vëgn comunicà a terzi ma tl caje che al vais debojëgn por chësc.
Sort de dać tratà
Dać de navigaziun
I sistems informatics y les prozedöres software metüdes dant por che chësc sit web funzionëies ciafa, canche al vëgn adorè normalmënter, n valgügn dać personai che vëgn dà inant automaticamënter da d’adorè i protocoi de comunicaziun de Internet.
Ara se trata de informaziuns che ne vëgn nia coiüdes adöm por gnì metüdes pro interessà identificà, mo che podess por süa natöra instëssa, tres elaboraziuns y assoziaziuns cun dać tignis sö da terzi, pormëte de identifiché i anuzadus.
Te chësta categoria de dać tómel ite les misciuns IP o i inoms a domëne di computer adorà dai anuzadus che se conliëia al sit, les misciuns de notaziun URI (Uniform Resource Identifier) dles ressurses damanades, l’orar dla domanda, la metoda adorada da ti fà la domanda al server, la dimenjiun dl file ciafè sciöche resposta, le codesc numerich che dà dant la situaziun dla resposta dada dal server (jüda a bun fin, fal, y i.i.) y d’atri parametri che reverda le sistem operatif y l’ambiënt informatich dl anuzadù.
Chisc dać vëgn ma adorà da ciafè fora informaziuns statistiches anonimes sön l’adoranza dl sit y da controlè sce al funzionëia indortöra y ai vëgn tignis sö ma por le tëmp che va debojëgn. I dać podess gnì adorà por controlè les responsabilitês tl caje de reać informatics ipotetics ai dagns dl sit.
Dać dà jö da ion dal anuzadù
Canche al vëgn menè da ion, tlermënter y cun orentè posta eletronica ales misciuns dades dant te chësc sit surantôlon automaticamënter la misciun dl mitënt, che va debojëgn por respogne ales ghiranzes, sciöche inće i atri dać personai metüs ite tla misciun.
Informatives de sintesa aposta gnarà portades ite man man o mostrades tles plates dl sit arjignades ca aposta por sorvisc particolars che vëgn damanà.
Cookies
Le sit ne se surantol degun dat personal di anuzadus da ion.
Al ne vëgn nia adorè cookies por trasmëte informaziuns de carater personal, y gnanca cookies bele dan man de degöna sort, chël ô dì sistems por ciafè fora i anuzadus.
Cookies de sesciun sciöche an dij (che ne vëgn nia memorisà te na manira persistënta sön le computer dl anuzadù y che se perd canche al vëgn destodé le browser) vëgn ma adorà da trasmëte i identificatifs de sesciun (rapresentà da numeri a caje generà dal server) che va debojëgn por podëi esplorè te na manira sigüda y efiziënta le sit.
Cun i cookies de sesciun che vëgn adorà te chësc sit ne vëgnel nia adorè d’atres tecniches informatiches che podess ester de dann por mantignì socrëta la navigaziun di anuzadus y ne consënt nia de surantó dać personai identificatifs dl anuzadù.
I ciafëis de plü informaziuns sön i cookies y i podëis se scrí ite/mudé ostes preferënzes, clican chiló o, te vigni momënt tratant che i sëis sön internet, sön le link COOKIES jöinsom la plata web.
Facoltativité dl conferimënt di dać
A pert ći che vëgn spezifiché por i dać de navigaziun, é l’anuzadù lëde de ti dè jö al Ënt i dać personai reportà ti formulars de domanda. Sce ai ne vëgn nia dà jö pol ester che ara ne vais nia da ciafè ći che an se damana.
Manires dl tratamënt
I dać personai vëgn tratà cun stromënć automatisà ma por le tëmp che va debojëgn da realisé i fins por chi che ai é gnüs coiüs adöm. Al vëgn tignì ite mosöres de segurëza spezifiches por evité che al vais a perde dać, che an ti vais pormez zënza autorisaziun o nia indortöra.
Dërć di interessà
I sogeć a chi che i dać personai se referësc à le dërt de ciafè te vigni momënt l’atestaziun sce al é o manco chisc dać y de conësce ći che al é laite y da olache ai vëgn, de controlè che ai sides dërć o damanè che ai vëgnes integrà o ajornà, o comedà (art. 7 dl d.lgs. n. 196/2003).
Aladô dl medemo articul àn le dërt de damanè che i dać tratà cuntra la lege vëgnes eliminà, trasformà te na forma anonima, sciöche inće de se mëte decuntra te vigni caje, por gaujes legitimes, sce ai vëgn tratà.
De plü informaziuns é da ciafé pro l’Informatica Alto Adige Spa a chësta misciun de posta eletronica: webmaster@siag.it.


text:
-
Immigraziun enritgescha vita culturala
Ina gronda part dals Svizzers èn da l’avis che l’immigraziun d'esters enritgescha nossa varietad culturala.
-
Es ti cuntent cun tia paja?
Dus terzs dals participants svizzers èn pli u main cuntents cun lur pajas. Tar noss vischins guardi ora auter.
-
Nus essan Svizzers
En emprima lingia sa sentan ils Svizzers era sco tals e betg sco Grischunais u Europeans.
-
Memia bler individualissem?
Las opiniuns dals giuvens e dals creschids van fermamain in ord l'auter. Ils giuvens ston anc chattar sasez.
-
3 da 5 persunas fissan cuntentas senza uffants
60% da passa 5'000 persunas han inditgà da pudair esser cuntentas senza uffants.
-
Giustia tranter um e dunna
È quai propi uschè grev da dar ils medems dretgs ad umens sco era a dunnas?
-
In agen auto? Na dovri betg!
En Svizra ha entant mintga tschintgavla chasada nagin auto pli. E ti? Dovras in auto?
-
Ventiraivel era senza novitads
Nagin klatsch, nagin tratsch, dentant era naginas autras infurmaziuns tge che capita en il mund. Savessas ti star senza?
-
La polizia – Tes ami e gidanter
En Svizra han dapli che dus terzs confidenza en la polizia. En l'Europa dal sid e da l'ost è la confidenza tschessada.
-
Vegliandrament total - u betg?
Davent cun quels vegls! Tge pensa la giuventetgna davart quest tema: Din els «Gea» u «Na»?
-
Elecziuns - Betg senza giuvens e giuvnas
La giuventetgna na s'interessescha betg per la politica? Castenca. En mintga cas quai che pertutga elecziuns.
-
Vegnir sur las rundas? Nagin problem!
Co descrivessas ti tia situaziun finanziala mumentana? Empernaivla? En urden? In zic difficila u forsa schizunt trista?
-
Pornos n'èn betg leghers
Anzi, per bunamain mintga segunda persuna giuvna èn pornos ina chaussa privata - leghers èni mo per mintga 12avel.
-
Dieu? Na dovr jau betg!
Pudessas ti esser cuntent senza la cardientscha en Dieu?
-
Giuvenils pupragnads en Svizra
Tge? Ti n'ès betg cuntent cun il daner da satg che tes geniturs ta pajan? Lura guarda ina giada sur ils cunfins...


text:
Il prix sana vegn en il Grischun. Ursula Tarnutzer che ha 78 onns e tgira anc adina ses um survegn in premi da 10'000 francs. Il premi principal è ì en il chantun Friburg a Regine Schlaginhaufen. Ella survegn 20'000 francs sco onoraziun per la chasa d'uffants ch'ella ha fundà cun ses um. La chasa dat suttetg ad uffants ord situaziuns famigliara fitg difficilas.
Il Prix Sana vegn surdà da la Fondation Sana. La fundaziun remunerescha cun il premi che sa ir ad ina u era a pliras persunas da lavur voluntara en il sectur da sanadad. Las dunnas premiadas quest onn sajan s'engaschadas exemplaricamain per lur concarstgauns, uschia l'argumentaziun da la fundaziun.
RR novitads 17:00


text:
John Locke
Ol Gioann Locke (John Locke 'n inglés) a l'è stacc ü filòsof scossés.
La sò filosoféa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
De la resù a la pràtica.[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La filosoféa d' ol Locke la và mia inàcc in sö la via di gràncc övre sistemàteghe de ispirassiù mecaneghéstega, indoe ol Cartes, l'Hobbes e ol Spinoza a i 'l la fa de padrù; lé piötost la ghe dà, co'l reciamàss al Bacù, al Gassendi, e perdepiö a i servelù britanègh del tép, e specialmét al Boyle, a fà èd öna antagiùsa colaborassiù de la filosoféa co 'n d' ü sistéma, mia matematègh ma pratègh de 'ntìnd la siènsa. Ol Gioann Locke a'l nàss indel 1632 arènt a Bristol; ol perìodo piö importàt di sò stöde l'è chèl che l'invìa a Oxford indel 1652 e che 'l la pórta a contàt di ressèrche de medesìna e cheméga, ch'ì è cüràde da gröp enèrgech de siensàcc ligàcc domà in part a l' üniersità e tra de lùr a'l salta fö ol Robert Boyle; ol Locke a'l ghe stà adré, in de sto tép, ach a i quistiù religiùse e pulitéghe, co'n d'ü ciàr ategiamét conservadür, quàd in filosoféa (l' è del 1664 ol Sagio sö la lege de natüra), pör sensa menaghela adré al platonismo de Cambridge e d'ol Herbert de Cherbury in particolàr co 'l reciàm al löm natüràl che 'l ghe permèt tàt de dimustrà l' esistènsa de Dio che de sistemà l' ética in sö di pè rassionài bei frànch, a'l mèt zamò in piassa ol crösse de tö vià i prensépe de la resù a 'n valùr che 'l se misüre mia co la pràtica cumü. L'è a Oxford che ol Locke a'l conóss e 'l deénta amìs d' ol cónt de Shaftesbury, che deentàt canselér, a'l la öl comè sò colaboradùr pulìtegh; per vint agn, del 1672 a l '91 la eta d' ol Locke l' è lìgada strencia tàt a i caècc pulitègh d' ol Shaftesbury che a i stòrie ch ' i mena la Bretagna Granda a la reolüssiù del 1.688; la magiùr part de chèsce vint agn lü 'l la pàssa föra de la Bretagna Granda, in Francia e in Ulanda indoe a'l se càssa mia de schèrs dét a l' aleansa che la gh ' era de mèt in söl tròno de la Bretagna Granda ol prènsep d' Orange; tamen l' è prope in de 'sti agn che 'l ghe laùra 'dréa la magiùr part di sò scrécc; indel '89 la é föra la famùsa Epistola de tolerantia e l' an dòpo chèl che l' è rientràt in Bretagna Granda la é pöblicàda la sò övra filosoféga piö importàt, ol Sagio in sö l' inteligènsa de l' ómen insèma a i dù Sagi in söl goerno siél (1.690) 'doe a'l mèt in piassa i sò dutréne pulitéghe de ispirassiù liberàl. Dòpo èss tornàt in Bretagna Granda ol Locke a'l gh' à ü bèl pìs pulitègh sóta al règn d' ol Güglièlm; de chèsto perìodo a i è tàt i Pensér in sö l' edücassiù (1693), che La resuneulèssa d' ol cristianesém issé come l' è tratàda in di Scriciüre (1695); l' è arènt a Lundra, indoe a'l pàssa de prèss de amìs i sò öltèm agn che 'l mör indel 1704.


text:
La suprastanza communala da Domat aveva gia orientà mez avust la populaziun da ses plans, co ella vul proteger la cuntrada e l’infrastructura da la bova da la Val Parghera. Pertge la bova è anc adina activa, vul dir, adina puspè vegn giuador material.
Plans per domesticar la Val Parghera
L’idea è da far in foss pli grond che po rimnar fin a 170‘000 meters cubic material, radund 8 giadas dapli ch’il foss actual. La via chantunala duai vegnir spustada per 30 fin 40 meters plinengiu, pia pli datiers da l’autostrada e puspè vegnir sbassada sin il nivel d’antruras.
Project da 17 milliuns francs
Il project custa en total rodund 17 milliuns francs. 860'000 francs stuess Domat surprender, ils auters custs vegnan repartì tranter Cuira, la Viafier retica, chantun e Confederaziun.
Dus terzs gia giuadora
Il material che pudess anc vegnir giuadora or da la Val Parghera, vegn il mument calculà cun rodund 900‘000 meters cubic. Da quai èn circa dus terzs gia vegnida giuadora ils dus onns passads.
Suenter l’emprima bova il 2013, han ins sco mesiras immediatas fatg per la via chantunala ina punt provisorica pli auta e chavà in foss che po rimnar uschè bler material sco pussibel. Quai foss è adina puspè vegnì svidà en ina deponia a Plarenga.
RR novitads 12:00


text:
Diano Arentino
Diano Arentino (Arentin in lìgure) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Imperia.
El g'ha 'na popolasiù de 723 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 8,3 km² e 'na densità de popolasiù de 87 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Chiusanico, Diano Castello, Diano San Pietro, Imperia, Pontedassio, Stellanello (SV).
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Diano Arentino l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Riograndenser Hunsrückisch
El Riograndenser Hunsrückisch (in Purtughes hunsriqueano riograndense) a l'è una variant del dialet tudesch Hunsrückisch che l'è parlada de dusent agn in Brasil, in del stat de Rio Grande do Sul. Insema al Purtughes l'Italian el Talian, l'hann inflüensada anca alter dialet tudesch, 'me chel de la Pumerania, el Pommersch-Platt e'l Plautdietsch. A bunt cünt la gramatega e'l lessich a l'è tudesca.
Parol e möd de dì purtughes a hinn cumün, suratüt in riferiment ai piant e i besti. Anca i parol tecnulogich che gh'eren minga in del temp che i tudesch andaven in Brasil a hinn ciapaa del purtughes e a hinn diferent del tudesch: per esempi Aviong al post de reuplan (Flugzeug in tudesch), Kamiong (truck), Televisaum (Fernsehen).
A gh'hinn anca espressiun che hinn traslassiun del purtughes 'me Alles Gut (tudo bem) al post del tudesch standard Wie geht's.
A l'è anca cumün el tacà i süfiss tudesch ai parol purtughes. Per esempi: Canecachen per tassina del purtughes caneca; a gh'hinn anca furm ibrid 'me Schuhloja (negossi dij scarp) che la vegn del tudesch schuh e del purtughes loja, e furm germanisaa dij verb purtughes: lembrieren, regurdà; namorieren "inamurass"; respondieren, "respunt".
El Pader Noster in Hunsrück[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vata unsa, de du bischt im Himmel
geheilicht wet dei Nome
dei Reich kommt
dei Wille geschet
wi im Himmel och so uf de Ead.
Unsa tächlich Brot geb uns heit
un vageb uns unsa Schult
so wi mea vagewe unsa Schuliche
un fia uns net in Vasuchung
awa erles uns vom dem Üwel. Amen.


text:
Itagliàn
Artéccol in dialatt bulgnais
L'itagliàn (par scherz ciamè dal volti anca toscuiggno ; in itagliàn italiano) l'è 'na langua neolaténa uffizièla in Itâglia, a San Marén, in du cantòn d'la Svézzra e in di sît in Croazia e in Slovégna.
In tott la zänt ch'la cgnòss l'itagliàn i srénn in 60 migliòn. I la dscårren anca tott gl'itagliàn fora vì, chi sràn piò ed qui chi viven adès in Itâglia.
Artéccol in dialètt mudnés
L'italiàn (in italiàn italiano) l'è 'na léngua appartenèint al grópp dal léngui rumànzi, in dla faméja dal léngui indoeuropei. L'italiàn l'è léngua ufizièla dl'Itàlia, ed San Marèin, d'la Svézzra, e d'la Sitê dal Vaticàn.
L'è secända léngua, co-ufizièla insémm al Croét, in d'la Regiòun dl'Istria (Croàsia) e, insémm al sluvén, in dél sitê dla Slovènia datés dal cunfèin. I én anca bòun ed capìrel in dal Prinsipê ed Mònegh, a Màlta, in Còrsica (Frànsa) e, anca quelchidun in Albanìa.
Artìcol in dialètt rumagnòl
L'italièn (in italièn italiano) l'è una lengua neolaténa uffizièla in Itâlia, a San Marén, in du cantùn d'la Svézzra e in di post in Croazia e in Slovenia.
In tott la zènta ch'la cnòss l'italièn l'è zirca 60 milliùn. L'è énca parlèda una màsa in étar paìs abité par gli emigré italién, e una tra al piò insgnèda int al scòli.


text:
Cuors da troccas per novizs: annunziar ussa!
A Sagogn vegn dau dapi dus onns regularmein troccas. Tgi che vul emprender quei fetg interessant giug ei cordialmein envidaus a quei cuors che vegn puspei organisau da Pro Sagogn. Datums: ils 14, 19 e 21 d'avrel 2011, mintgamai allas 20:00 Liug: ustria Cresta Sagogn S'annunziar tier: Anna Cuosts: frs. 40.- incl. material Gheta Caderas, tel. 081 921 67 91 ni mail: Diese E-Mail-Adresse ist vor Spambots geschützt! Zur Anzeige muss JavaScript eingeschaltet sein!


text:
Operaziuns da pajais amis cunter la milissa terroristica Stadi Islamic sajan da beneventar, ma ellas stuessan vegnir coordinadas cun la regenza.
En pliras citads da la Libia han tschients da persunas demonstrà cunter la preschientscha militara da la Frantscha. Quella era vegnida enconuschenta suenter che la regenza franzosa aveva communitgà che 3 schuldads eran morts en la Libia.
Differentas indicaziuns davart l'accident
Davart l'accident dals schuldads datti differentas indicaziuns. Tenor il president franzos, François Hollande, sajan ils schuldads morts perquai ch'il helicopter saja crudà giu tar ina missiun privlusa. Tenor funtaunas da la Libia percunter saja il helicopter vegnì sajetta giu cun ina racheta, probabel da gruppas islamisticas.
I regia caos
Dapi ch'il diictatur Muammar al-Gaddaffi è vegnì cupitgà il 2011, regia caos en la terra da l'Africa dal Nord. Da quai profitan tranter auter la gruppa terroristica Stadi islamic ed autras gruppas dschihadisticas. Ina regenza transitorica emprova entant da survegnir la controlla en il pajais, quai cun sustegn da las Naziuns Unidas.
RR novitads 06:00


text:
Cun 3,7% ha la Gruppa Ems augmentà sia svieuta netta consolidada da 966 sin 1’002 milliuns francs. La Ems scriva, ch’ella haja cuntanschì quel resultat grazia a ses affar innovativ cun spezialitads.
Cun quai ha la Gruppa Ems er pudì augmentar ses resultat da gestiun: Quel è creschì da 226 sin 264 milliuns francs per l’emprim mez onn 2016. Era qua saja il creschament marcant tar ils products spezialisads cun lur auta marscha central. Da l’autra vart na sajan ils custs creschì per tant sco annunzià.
Pervi da quest svilup vul augmentar il cussegl administrativ la dividenda per 1.50 francs per aczia sin 15 francs. La radunanza generala da la Gruppa Ems vegn ad esser ils 13 dad avust.
Martullo resta en emprima lingia scheffa
Dapi il december è Magdalena Martullo betg mo scheffa da la Ems Chemia mabain er cussegliera naziunala per il Grischun. Sis sessiuns èn passadas dapi lura e cler, quai dettia schon lavur da dumagnar tut sut ina chapitscha.
Ils pleds clav da Magdalena Martullo èn multitasking ed organisaziun. Ella lavuri savens er per la Ems davent da Berna ed il cuntrari. Quai giaja bain e cun anc in zic dapli experientscha giaja quai lura anc meglier en il futur.
Tge che Magdalena Martullo punctuescha dentant è ch’ella vegni en scadin cas er en il futur en emprima lingia ad esser scheffa da la Ems e betg politicra. Perquai n’haja ella er naginas ambiziuns da far carriera politica. Dentant ch’ella n’haja naginas ambiziuns politicas insumma veva ella er gia detg curt avant ch’ella ha lura candidà per il Cussegl naziunal.
RR novitads 07:30


text:
Derby de Rit: Mareo vs. La Val
Ai 30.05.2010 él gnü sughé l' otava y ultima partida por La Val cuntra le Mareo, fora de ćiasa. Le Derby de Rit sé á stlüt jö sön le 1 : 1 sciöche dal andata. Do da la vitoria cuntra le Gsies se porta La Val un en punto a ćiasa stlujon jö insciö le campionat 2009/2010 al 5. post, mostran insciö en bun miglioramënt da l' ann passé. Le derby é gnü sughé sön en campo nia de cis bunes condiziuns, do da la plöia dla sëra denant. Mo impó él sté na bela partida cun en grüm de tifosi che á urü ester para pro l'ultima partida de campionat.
La partida á metü man dër ecuilibrada, cun deplü chancen sides por La Val che por le Mareo, mo i dui portiers é tres stá bugn da paré. Le prüm temp se stlüsc jö sön le 0 : 0. Al 20° dl secundo tëmp é buna la scuadra da La Val da se porté in vantaje cun Kaneider Denis. Ssön en bel passaggio de Rubatscher Florian it a mez, él bun Denis da le spizoré ite te porta, portan insciö süa scuadra sön le 1 : 0. Do le goal dla scuadra da La Val fesc le Mareo deplü jüch, che porta de plü iadi a conclujiuns dan la porta. Al 30° é spo bun Mareo da fa le pareggio 1 : 1. La partida se stlüsc jö sön le 1: 1.
In cürt ćiamó les sostituziuns dla partida:
Al 50° Sottara Stefan por Nagler Max
Al 65° Elzenbaumer Alex por Frenes Michael
Al 70° Verginer Franzi por Rubatscher Florian
Por ciaré ala formaziun y la panchina clicca la foto in injunta.
Por ciaré ala tlassifica y i resultać dles artres partides clicca. Resultać y tlassifica
Por ciaré ales foto dla partida clicca. FOTO


text:
Exact oz avant in mais – ils 21 da fanadur las 11:34 è vegnì il mail culla novitad che l’Institut Otalpin stoppia serrar las portas per adina.
Ed ussa guarda tut or auter: Nova glieud a la testa, nova speranza – ed in nov onn da scola che po cumenzar cun radund 80 scolars.
Tuns plain speranza gia avant
Cler: segir che il salvament funcziuna per propi ed a lunga vista na po nagin esser. Las finanzas bastan per in tempet e la scola na po betg surviver sche ella resta uschia sco ella è oz. I na resta nagut auter che dad avair fiduzia en la nova gruppa strategica che vegn era pli u main ad esser il nov cussegl administrativ. La gruppa cun nums che resunan: Beatrice Tschanz, Gerhard Pfister, etc.
Ma tuns plain speranza avevi gia dà tar la davosa midada a la testa dal cussegl administrativ cura che Johannes Flury aveva surpiglià la batgetta da Rolf Dubs. E gnanc in onn pli tard la nova: nus stuain serrar las portas.
La populaziun è stada nà
Insatge è dentant tut auter questa giada. Questa giada è stada nà la populaziun ed ha ditg: nus na vulain betg che l’Institut Otalpin sto serrar las portas. Ina gruppa da geniturs ed autra glieud ha fatg si las mongias ed ha ramassà suttascripziuns e raps enfin che il cussegl administrativ ha stuì dir: na, nus na stuain tuttina betg serrar las portas. Quest senn d’exclamaziun da la populaziun ha era dà schlantsch e sustegn als politichers da dir. Ussa sto capitar insatge dal tuttafatg nov. Nus stuain salvar l’Institut.
Trair a niz il schlantsch
Senza la vusch da la populaziun avessan ils politichers acceptà la decisiun da serrar l’Institut Otalpin. Quest schlantsch ston ins ussa trair a niz. Enfin che la scola media da l’Engiadina Bassa è puspè sin il binari dal success.
Igl è ina bellezza che quest exempel mussa: i renda da s’engaschar per ina chaussa che stat a cor. Simpel, onest e cun persvasiun.


text:
Svizra
-
Aurora – las interpresas svizras augmentan investiziuns
Las interpresas svizras investeschan puspè dapli. Per quest onn planiseschan ellas d'augmentar las investiziuns en media per radund 8%, quai mussa in questiunari da l'institut da perscrutaziun KOF. Las interpresas èn cunquai uschè optimisticas sco dapi il 2014 (avant il schoc dal franc) betg pli.
La raschun per questa dinamica d'investir vesan ils experts dal KOF barometer conjunctural surtut tar la dumonda pli gronda suenter ils products. Er la malsegirtad è ida enavos.
Per il questiunari èn vegnidas dumandadas passa 8'000 firmas svizras.
RR novitads 12:00