text:
Il concept per promover il sport serva sco basa per tut las mesiras dal chantun Grischun en il sectur da la promoziun dal sport e dal moviment. El è en vigur dapi l'onn 2016 ed enritgescha dapi lura la promoziun grischuna dal sport cun numerusas novaziuns. Per optimar vinavant las mesiras da promoziun e per las adattar als basegns che sa midan è il concept vegnì revedì suenter quatter onns.
En il rom dal concept per promover il sport preschenta il chantun Grischun la situaziun actuala en ils differents secturs da la promoziun dal sport e definescha en quest connex ils puncts centrals da sia politica da promoziun dal sport. La glista da las mesiras ch'èn vegnidas realisadas dapi l'entrada en vigur dal concept l'onn 2016 è lunga ed è la perditga per ina buna collavuraziun dals differents posts e partenaris che sa fatschentan cun il sport. Da tut en tut 22 finamiras ch'èn vegnidas fixadas avant tschintg onns, han 15 pudì vegnir cuntanschidas dal tuttafatg e 6 per part. Mo tar ina finamira han ins stuì constatar posteriuramain che la realisaziun fiss colliada cun fitg blera lavur e cun custs sproporziunadamain gronds.
Cuntinuar cun la via optimada
Il concept revedì duai ussa, suenter che l'emprima versiun è vegnida examinada ed optimada en moda cumplessiva, exister ed esser valaivel per in temp pli lung. La realisaziun da las mesiras da promoziun decididas ussa duai avair in effect optimant e consolidar ed optimar vinavant quella promoziun dal sport ch'è gia vegnida giuditgada sco "buna" tant da la populaziun sco er da las federaziuns da sport e da las vischnancas.
Da nov cuntegna il concept per promover il sport 18 finamiras cun tut en tut 38 mesiras concretas che vegnan ad esser directivas durant ils proxims onns. Quellas cumpiglian tranter auter in rinforz da la cussegliaziun e dals contacts dals posts e dals partenaris participads, e quai sur tut ils puncts centrals da la promoziun ora. La promoziun dal moviment en las scolas duai vegnir approfundada anc ina giada sco punct impurtant per cuntanscher sche pussaivel tut ils uffants e tut ils giuvenils. En quest connex dat il concept in'attenziun speziala a la multifariadad. Ultra da quai vul il Grischun sa mussar avert per iniziativas da moviment che sveglian l'interess da tut la populaziun u da parts d'ella per motivar uschè bleras persunas sco pussaivel da far sport e da sa mover. Qua vegn il focus mess en spezial sin projects dal sport da naiv e dal sport al liber.
En il sectur dal sport da prestaziun vegn l'attenziun messa sin la cumpatibilitad cun la furmaziun en scola ed en la professiun che duai vegnir meglierada anc pli fitg e che duai tegnair quint en moda optimala da las atletas giuvnas e dals atlets giuvens. En l'accent da promoziun «Infrastructura da sport» è ultra da quai la devisa da segirar e da duvrar en moda persistenta ils spazis per sa mover. Ultra da l'accessibladad dals implants da sport classics, che vegnan duvrads da las uniuns da sport, vegnan spazis per sa mover multifars ed accessibels resguardads sco centrals, per che la populaziun possia sa mover suffizientamain.
Dal sport d'uffants e da giuvenils al sport da prestaziun…
Bleras da las mesiras ch'èn gia vegnidas lantschadas cun il concept per promover il sport l'onn 2016 èn sa cumprovadas. Menziunà spezialmain po vegnir per exempel il program da manadras e manaders giuvens «1418manaders» che tematisescha in dals problems ils pli acuts da bleras uniuns e che gida cun l'instrucziun da giuvenils da 14 fin 18 onns essenzialmain cunter la mancanza da manadras e manaders. Ma er la finanziaziun da la gestiun da centers da prestaziun ch'è vegnida stgaffida da nov sto vegnir menziunada. En il sport da prestaziun da la generaziun giuvna procura quella per ina segirezza da planisaziun.
…sur occurrenzas ed infrastructura…
Cun il «Di dal sport grischun» è vegnì stgaffì – sin giavisch da las federaziuns – in'occurrenza regulara che preschenta bain la lavur preziusa e l'impurtanza sociala da las uniuns da sport en tut las regiuns dal chantun. Turisticamain impurtantas per il Grischun èn però er las differentas occurrenzas da sport grondas. Qua han las attribuziuns da las contribuziuns pudì vegnir adattadas en quel senn ch'il chantun po conceder contribuziuns pli grondas ad occurrenzas che augmentan il grad d'enconuschientscha dal Grischun sco regiun turistica e la creaziun da valurs turisticas, ch'èn d'ina impurtanza surregiunala e che integreschan la marca graubünden en lur concept da communicaziun. Areguard l'accent da promoziun «Infrastructura da sport» è vegnì revedì il Concept per implants da sport d'impurtanza chantunala (CISIC) e cumplettà cun la promoziun d'implants da sport d'impurtanza regiunala.
…fin a l'infurmaziun e cussegliaziun
Spezialmain dumandadas èn stadas las cussegliaziuns en il sectur da la concepziun da spazis per sa mover sco plazzas da giugar e da pausa, pumptracks, percurs da fitness en la natira (parcs da moviment) u er da vias da scola segiras. In accent è vegnì mess sin il sectur da l'integraziun d'umans cun impediments. Cun l'integraziun e cun il sustegn finanzial dal post da coordinaziun da Special Olympics ha pudì vegnir fatga ina lavur da svilup preziusa. En vista als Special Olympics World Winter Games 2029 a Cuira e conturns vegnan cuntinuadas las stentas per in mund da sport inclusiv.
Agiunta:
Concept per promover il sport dal chantun Grischun, ediziun 2021
Infurmaziuns:
- cusseglier guvernativ dr. Jon Domenic Parolini, schef dal Departament d'educaziun, cultura e protecziun da l'ambient, tel. +41 81 257 27 01, e-mail Jondomenic.Parolini@ekud.gr.ch
- Thierry Jeanneret, manader da la partiziun Sport, Uffizi per la scola populara ed il sport, tel. +41 81 257 27 55, e-mail Thierry.Jeanneret@avs.gr.ch
- Thomas Gilardi, president da l'Associaziun grischuna da sport, tel. +41 79 691 10 10, e-mail thomas.gilardi@bvs-gr.com
Responsabladad: Departament d'educaziun, cultura e protecziun da l'ambient


c: text/html

text:
Il pli impurtant en curt:
- L'onn dal 10avel giubileum stat la PBD tant sin nivel naziunal sco er chantunal avant grondas sfidas.
- I dat elecziuns en ils chantuns da tschep Berna, Glaruna e Grischun. Elecziuns ch'èn impurtantas per l'avegnir da la partida naziunala. I vala da defender uschè blers sezs sco pussaivel.
- Ils dus candidats per la regenza grischuna Jon Domenic Parolini ed Andreas Felix na ston betg mo sa defender cunter ils candidats da la PPS (Walter Schlegel) e da la PCD (Marcus Caduff), els ston era persvader la glieud malgrà ch'els han omadus procurà per lingias grassas negativas l'onn passà.
Cun las elecziuns en ils chantuns da tschep da la PBD Berna, Glaruna e Grischun vai il 2018 er per l'avegnir da la partida naziunala. Uschia chatta il cusseglier naziunal burgaisdemocrat Duri Campell lura er clers pleds en vista a l'avegnir:
Quai è segir la sfida la pli gronda dal 2018 che nus pudain mussar si en quels trais chantuns, ils pli impurtants per la PBD, che nus essan anc adina ferms e che nus essan vegnids per restar
Omadus candidats grischuns en las lingias grassas negativas
Sper l'aspect ch'i va il 2018 per la posiziun en ils chantuns da tschep ed uschia er la forza da la PBD sin nivel naziunal, èn er las sfidas en il chantun da tschep Grischun grondas.
Jon Domenic Parolini, il minister d'economia, che vul defender ses sez en la regenza è vegnì crititgà perquai ch'el ha dà daners dal chantun al Hotel Flaz a Puntraschigna. El sez na vesa quai però betg exnum sco dischavantatg. Sch'ins saja en la regenza e veglia muventar insatge, stoppian ins trair decisiuns. Quai haja el fatg ils ultims trais onns. Betg adina las pli popularas, ma adina en la persvasiun ch'i saja bun per il chantun e per l'economia grischuna.
Er il segund candidat da la PBD, il president da la partida, Andreas Felix è stà en las lingias grassas negativas. Quai en sia funcziun sco mainagestiun dals impressaris grischuns e las inquisiziuns da la Cumissiun da concurrenza (WEKO) en connex cun cunvegnas da pretschs. El sez n'ha betg propi vulì prender posiziun en chaussa. Tenor il cusseglier naziunal Duri Campell saja la sfida per la partida uss da mussar si che Andreas Felix sco mainafatschenta na saja betg pertutgà da l'entira istorgia.
Anc duas autras partidas vulan in sez
Defender il bun num da lur candidats è l'ina. L'autra è da cumbatter cunter la concurrenza da la PCD e la PPS. La Partida cristiandemocratica va cun il segund candidat Marcus Caduff, il directur dal Spital regiunal Surselva, en il cumbat. La Partida populara cun il cumandant da la Polizia chantunala, Walter Schlegel. Barbara Janom Steiner sa co far frunt a quella concurrenza:
Far ina politica per l'entir Grischun, per la populaziun, ina politica liberala, sociala però er ina politica che mantegna las valurs...
Gnervus saja il fallà pled en vista a quai che spetga il 2018, uschia il president da la partida Andreas Felix. Els hajan però respect da las sfidas. E tut ils exponents burgaisdemocrats èn da l'avis ch'i saja uss da persvader la glieud cun buna lavur.
RR actualitad 07:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Contact
Pro Infirmis Kantonale Geschäftsstelle Bern
Schwarztorstrasse 32
3007 Bern
Il dretg da sa participar
La participaziun culturala n'è nagin luxus, mabain in dretg da burgais.
Umans cun impediments han il dretg da prender part a la vita culturala cun ils medems dretgs sco auters. Quest princip è fixà en l'artitgel 30 da la Convenziun da l'ONU davart ils dretgs da persunas cun impediments. Per il post spezialisà Cultura inclusiva stattan en il center trais aspects: umans cun impediments sco part evidenta dal public, sco collavuraturas e collavuraturs en instituziuns culturalas e sco artistas ed artists.
Il label «Cultura inclusiva»
Il label «Cultura inclusiva» undrescha instituziuns culturalas che s'engaschan a moda activa e cumplessiva per l'inclusiun d'umans cun impediments.
L'access liber a las purschidas culturalas, la participaziun culturala e l'avertezza vivida èn las tenutas ch'il label promova. Bleras instituziuns culturalas han gia percurschì l'impurtanza da l'inclusiun sco pensum da la societad. Ellas èn precursuras per ina cultura senza obstachels per tut las persunas interessadas. Il label «Cultura inclusiva» sustegna ellas en ina collavuraziun colleghiala sin questa via: dapi il 2014 en il chantun da Berna, dapi il 2016 en l'entira Svizra tudestga ed a partir dal 2018 er en la Svizra romanda ed en il Tessin.
Tschintg champs d'acziun per ina cultura inclusiva
• purschida culturala
• access tematic
• access architectonic
• purschidas da lavur
• communicaziun
Vulais Vus dapli infurmaziun davart il label «Cultura inclusiva»?
Visitai la pagina-web:


text:
Prest 100 onns existan ils tschains d'aua. Cun la fin da l'onn 2019 scada la lescha federala che regla ils tschains d'aua. I dovra ina soluziun. Il mument è l'avegnir malguess. Co ils tschains vegnan a sa cumponer en l'avegnir sa nagin. Il matg trametta il departament federal per energia en consultaziun ina poposta. Probabel vegni a dar quella ch'ils tschains vegnan separads en ina part fixa ed ina variabla. Dentant dependi quant auta che la part fixa è. Kurt Patzen, il president communal d'Avras quinta cun la mesadad. Vul dir ch'i dat per sia vischnanca empè dals oz 600'000 francs be pli 300'000 francs. Quai munti ch'ins stoppia strenscher la tschinta in pau dapertut. Dentant, quai possian ins far in pèr onns, a lunga vista vegni grev per la vischnaunca cun sias 8 fracziuns.
Chantun e vischnancas teman per lur daners
550 milliuns francs sbuccan onn per onn en las cassas dals chantuns e da las vischnancas. 160 milliuns èn ids en il Vallais, 120 milliuns en il Grischun. Mintgamai 55 milliuns en il Tessin e l'Argovia, 50 milliuns ha Berna survegnì, 25 milliuns il chantun Uri. La fin dals tschains d'aua fiss fatal. Suener las consequenzas entras l'iniziativa che limita secundas abitaziuns ed il ferm franc fiss quai ulteriuras entradas impurtantas che mancassan. «Noss'entira infrastructura dependa dals tschains d'aua» gi il president communal Kurt Patzen. E sco i tuna ad Avras tuni era en tut tschellas 90 vischnancas grischunas ch'èn dependentas dal pretsch che vegn pajà per lur ressursa preciusa.
Tge valita ha l’aur blau en l’avegnir?
En il Grischun profitescha quasi mintga vischnanca dals tschains d’aua. La cuminanza d’interess da las vischnancas concessiunarias (IBK) guarda pensiv en l’avegnir. I dovria pir che mai la cuminanza d’interess ch’exista dapi 5 onns. Uschia Not Carl, il president da la IBK a chaschun da la radunanza generala. Tenor el mancan novas strategias e surtut las allianzas necessarias per avair success en l’entira debatta. I fa prescha. A partir da l’onn 2020 vegn l’autezza dals tschains d’aua reglada da nov. Not Carl appellescha era a la regenza grischuna da vegnir activa.
L’onn passà han las tractativas tranter ils chantuns da muntogna ed ils concerns d’energia fatg naufragi. Dentant ha la Confederaziun elavurà ina proposta che va il matg en consultaziun. A curta vista saja uss impurtant ch’i dettia in gea ils 21 da matg a la strategia d’energia 2050. Quella strategia porta a la forza idraulica plirs 100 milliuns francs.
Tenor ils dus parlamentaris a Berna, Silva Semadeni e Stefan Engler, ch’eran a la radunanza generala da la cuminanza d’interess da las vischnancas concessiunarias, stoppia la finamira esser da mantegnair il nivel actual dals tschains d’aua. Averta è dentant la dumonda co quels vegnan calculads en l’avegnir.
RR actualitad 12:00


text:
La regenza ha infurmà il glindesdi davart il pachet da mesiras chantunal per sustegnair l'economia dal Grischun. Las mesiras da la Confederaziun per franar la derasaziun dal coronavirus han er grond'influenza sin l'economia chantunala.
La regenza grischuna beneventa il sustegn finanzial da la Confederaziun per minimar il donn economic da las mesiras. Questas mesiras na vegnian dentant tenor il cusseglier guvernativ Marcus Caduff betg a tanscher per sustegnair tut ils pertutgads. Per quest motiv ha la regenza grischuna decis in pachet da mesiras supplementaras.
Credit dad 80 milliuns francs
Il chantun ha deliberà garanzias chantunalas en la dimensiun dad 80 milliuns francs. Questa garanzia solidarica è limitada a maximalmain 15% dal retgav da la svieuta ed a 5 milliuns francs per interpresa. Il chantun surpiglia ina garanzia da perdita da 100%. Quai dentant premess che las pussaivladads da credit garantidas da la Confederaziun èn exauridas e ch'il basegn supplementar da liquiditad è cumprovà. Ensemen cun il sustegn finanzial da la Confederaziun stattan uschia a disposiziun per l'economia grischuna radund ina mesa milliarda francs.
Fin la fin da l'onn 2020 desista il chantun d'incassar tschains da retard e taxas d'admoniziun per quints dal chantun sco per exempel la taglia, taxas e multas. La pussaivladad da prolungar il termin da pajament per quints vegnia applitgada a moda generusa per interpresas e persunas che na pon en il mument betg pajar lur quints.
Sustegn per la cultura ed il sport
Per il chantun èsi tenor il manader dal Departament d'educaziun, cultura e protecziun da l'ambient, Jon Domenic Parolini, impurtant d'impedir in donn gravant dal sport e la cultura grischuna. La Confederaziun metta a disposiziun en total 280 milliuns francs per reducir ils donns en ils secturs cultura e sport. Latiers tutgan indemnisaziuns per annullaziuns d'occurenzas e da projects. L'indemnisaziun cuvra dentant maximalmain 80% dal donn finanzial – la mesadad surpiglia il chantun.
Cumplementar al sustegn finanzial da la Confederaziun per il sport, ha il chantun Grischun decis da sustegnair finanzialmain las uniuns da sport. Quai per mantegnair las impurtantas structuras da sport d'utilitad publica en il chantun. Il chantun vegnia a sa mussar culant tar occurrenzas promovidas entras il chantun ch'han stuì vegnir annulladas u spustadas.
Surdadas da lavur entras il chantun tenor prioritad
Las proceduras da surdada cuntinueschan e duain vegnir liquidadas sche pussaivel senza retard. Entras quest pass duain interpresas pertutgadas survegnir reservas d'incumbensas e pudair planisar a moda pli lianta l'andament dals affars.
«Sustegn d'urgenza funcziuna fitg bain»
Il CEO da la Banca Chantunala Grischuna, Daniel Fust, engrazia en il num da las bancas a la regenza per il pachet da mesiras supplementaras. La transacziun dals credits d’urgenza funcziunia il mument fitg bain en il chantun Grischun. Dapi la gievgia haja dà radund 475 dumondas da credit – quai en in volumen da 60 milliuns francs.
En connex cun las novas mesiras supplementaras dal chantun respunda Daniel Fust las dumondas che vegnan il mument tschentadas il pli savens en connex cun ils credits d’urgenza. Sch’ina fatschenta na possia betg pajar enavos il credit concedi, stoppia il chantun u la Confederaziun star bun. Tar pli gronds credits ston era las bancas star bun cun enfin 15%.
Sch’ils credits da la Confederaziun na tanschian betg, stoppian las bancas principalas sa gidar e porscher schliaziuns. La banca principala vegnia era en acziun sche las cundiziuns per dumandar in credit tar la Confederaziun u il chantun na sajan betg ademplidas. Daniel Fust accentuescha a la fin che las bancas emprovian tut lur pussaivel per sustegnair las interpresas pitschnas e mesaunas.


text:
Ella pregia da prender patgific en la vita, sezza però fila ella cun tutta forza cun ses velo giu per costas stippas. Alice Kühne da Scuol tutga tar las dunnas pionieras per il sport da downhill en Svizra. Cun 16 onns ha ella cumenzà ina carriera exemplarica, cun be 24 onns era tut finì. En il mund da sport ha ella fatg l’experientscha che be ils resultats quintan, l’atleta vegn a la curta. Quai vul ella midar uss. Cun in studi da psicologia e da sport en il satgados ha ella puspè chattà la storta cun il mund da downhill ed ha cumenzà a s'engaschar per las dunnas ed ils giuvenils en il sport. Entant è ella era trenadra da la squadra naziunala Svizra da downhill.
Millis da kilometers fa ella mintg’onn cun l’auto da cursa, a job, a trenament. Durant blers onns ha ella vivì be en hotels, ina nomada senz’abitaziun. Ed en tut questa vita plain speed, ha ella adina era tschertgà la quietezza interna. Sport e psicologia van per ella maun in maun – en il center è adina l’uman per la psicoterapeuta e terapeuta da sport. Latiers lavura ella cun ipnosa, cun yoga, adina orientada a la situaziun. Ina da las pli grondas sfidas fin uss è però stada da chattar in’abitaziun pajabla en Engiadina.


text:
L'onn da fomaz 1816 ha il maister turnader da Brienz, Christian Fischer, cumenzà ad ornar objects dal mintgadi cun entagls en lain e da vender quels als turists. Per satisfar a la dumonda creschenta ha el bainbaud er scolà persunas da la regiun en quest artisanadi. A l'exposiziun mundiala da l'onn 1851 a Londra han ils entagls en lain da Brienz gì l'emprim success internaziunal. L'onn 1884 è vegnida fundada la Scola d'entagliaders da Brienz («Schnitzlerschule Brienz»). Quella è daventada ina scola spezialisada ed in lavuratori d'emprendissadi dal chantun Berna. Sco suletta instituziun en Svizra pussibilitescha questa scola per sculptura en lain ad umans giuvens d'emprender l'artisanadi da sculpturas en lain, ed en l'instrucziun davart la professiun scolescha ella dapi l'onn 2009 er turnaders, chanastrers e vaschlers futurs. En manaschis independents fan ils sculpturs scolads oz tant pretensiusas lavurs d'incarica sco er souvenirs. Malgrà diversas emprovas da diversificaziun è la relaziun dals entagls en lain cun il turissem fitg stretga, er anc suenter 2 tschientaners. Damai ch'ils objects ed il savair davart l'istorgia e davart la pratica da l'entagliar («Schnätzen») èn en privel pervi da la midada da generaziun, è vegnida fundada l'onn 1990 la «Fundaziun per rimnar ed exponer entagls en lain Brienz» («Stiftung zur Sammlung und Ausstellung von Holzschnitzereien Brienz») e grazia a quella il Museum svizzer per sculptura en lain («Schweizer Holzbildhauerei Museum»).
Descripziun detagliada
Brienzer Holzschnitzerei (PDF, 442 kB, 04.06.2018)Ausführliche Beschreibung
Sparta
Chantun
Tradiziuns parentas
Publicaziuns
Jay Arenski: Swiss carvings. The art of the «Black Forest», 1820-1940. Ed. Antique Collectors' Club. Woodbridge, 2008
Peter Flück: Der Holzbildhauer. Chronologie eines Kunsthandwerks (Schnitzlerschule Brienz von 1884-1984. Ausstellung im Kornhaus Bern, vom 28. Januar bis 4. März 1984). Bern, 1984
Peter Flück: Kantonale Schnitzlerschule Brienz, 1884-1984. Brienz, 1984
Max Gygax: Werden und Vergehen einer Schnitzlerdynastie. In: Jahrbuch vom Thuner- und Brienzersee 1995. Ed. Uferschutzverband Thuner- und Brienzersee. Matten-Interlaken, 1995, p. 97-109
Max Gygax: Wie Brienz zum Schnitzlerdorf wurde. In: Heimatbuch Brienz 1999. Ed. Kulturfondskommission Einwohnergemeinde Brienz. Brienz, 1999, p. 113-120
Erich Schild: Arbeiten für drei Franken fünfzig im Tag. Wie lebte eine Schnitzlerfamilie Anfang des 20. Jahrhunderts? In: Der Brienzer, 1. Mai 2001
Schweizer Holzbildhauerei Museum: Über uns und unsere Arbeit. Brienz, 2010
Links
Chavazzins


text:
Via de Corsa (Piergiorgio Cinelli)
Se trovom lé a San Faustin
prœva
a tirar su cond el nas
Lassa a cà el telefono, la borsa e el portafoi
lassa
a cà tœts i brœts penser !
Dà-g una peçada a le preocupazion,
smorza el computer, radio e television !
Ind
le strade, ind le piaze,
de onda denter ind i vicoi,
Adess mé torne plu indree …
Adess
però fermomes a mangiar
me piaxaress prœvar a tastar-l
T’è vegnid una faça un poo de malmostos
sinta-t jo qé e tasta el couscous !
ma senza fressa bevom el cafè !
Ind le strade, ind le piaze,
de
onda denter ind i vicoi,
Adess mé torne plu indree …
Ind le strade, ind le piaze,
de onda denter ind i vicoi,
Adess mé torne plu indree …


text:
La regenza grischuna ha declerà il med sco obligatoric. Il cuntegn da quel è accordà cun il Plan d'instrucziun 21. Sper in concept communabel per tut ils idioms resguardia il med er las particularitads idiomaticas. Il med cumpiglia mintgamai quatter carnets da lavur per scolaras e scolars sco era in commentari en quatter parts per ils scolasts. Il commentari per scolasts datti er en furma digitala sco PDF. Er ils carnets da lavur datti tant en furma digitala sco er en furma squitschada.
Sco che l'uffizi per la scola populara communitgescha èn las proximas publicaziuns prevesidas per l'auter onn da scola. Lura duai cumparair il med per la quarta classa e per l'emprima secundara.
RR novitads 12:00


text:
Perquai envida RTR, en collavuraziun cun la Lia Rumantscha, da festegiar il giubileum da 25 onns Impuls cun la turnea da lectura: «Sin il viv!» Durant l’onn 2018 èn planisadas set lecturas, e quai là nua ch’ils Impuls vegn uschiglio tadlads, en ils lieus dal mintgadi da las audituras e dals auditurs da radio, pia en stivas e stallas, en lavuratoris e curtins. Mintgamai quatter auturas ed auturs prelegian novischems impuls anc mai publitgads, ma era Impuls ch’èn vegnids scrits gia avant onns aposta per la rubrica dal Radio Rumantsch.
Entschatta il 1993
Di per di emetta RTR l’emissiun Impuls, in patratg per cumenzar il di da las audituras e dals auditurs da radio. Istorgias vairas u bain inventadas. Texts leghers, poetics, trists, experimentals, meditativs, critics e savens cun ina nota persunala. Cun ils onns èn ils Impuls quasi daventads in agen gener litterar rumantsch, e la rubrica ha survegnì ina impurtanta muntada en la promoziun da la litteratura rumantscha. Durant ils ultims 25 onns èn vegnids scrits, legids ed emess passa 9’000 Impuls.
Actualmain scrivan scripturas e scripturs etablids sco per exempel Leo Tuor, Göri Kleinguti, Rut Plouda u Dumenic Andry impuls. Ma era per scripturas che fan gist pass impurtants en lur carriera litterara sco Romana Ganzoni, Gianna Olinda Cadonau u Chatrina Josty u lura era per scrivents anc main enconuschents sco Dominique Dosch, Carin Caduff, Stina Hendry u Carlo Beer, è la rubrica dal Radio Rumantsch ina plattafurma bainvesida.
Las datas
- Sedrun: dumengia, 28-01-2018, 16:00, en la Garascha Oberalp
- Turitg: dumengia, 25-02-2018, 16:00, en l'agentura da reclama Geyst
Ulteriuras datas suondan …
Las redacturas da l’emissiun Impuls, fin 2016 era quai Rita Uffer e dapi lura Flurina Badel, han adina er gì ina funcziun da tschertgatalents. Ed uschia han pliras auturas e plirs auturs fatg lur emprim pass litterar cun scriver impuls. Ad auters ha la rubrica pussibilità da publitgar cuntinuadamain ed uschia tgirar e perfecziunar il scriver.
Varsaquants impuls u texts elavurads d’impuls èn vegnids publitgads en gasettas, revistas u ediziuns. Per exempel Leo Tuor «Il cavegl grisch» (OSG,2008), «Uondas» da Dumenic Andry (Ediziun Mevina Puorger, 2008), «Istorgias da Trantertemp» da Benedetto Vigne (Apart, 2006), «Impuls» Litteratura 28 (ULR, 2006) u lura l’ediziun «Impuls» da la Chasa Paterna 127 (UDG, 2008). Adina puspè vegnan er translatads texts dad autras linguas, uschia hai dà quest onn impuls en collavuraziun cun la scriptura tudestga Elke Heidenreich e quest onn datti ina seria d’impuls da Jens Nielsen.
RR Impuls dal di


text:
Il servetsch civil è il servetsch da cumpensaziun civil al servetsch militar. El stat liber mo a persunas obligadas da far servetsch che na pon betg metter d'accord il servetsch militar cun lur conscienza. Ils engaschaments han lieu principalmain en ils secturs da sanadad e da la lavur sociala sco er en il sectur da l’ambient.
Per pudair far servetsch civil stuais Vus ademplir quatter premissas:
Vus essas abla u abel per il servetsch militar.
En Vossa dumonda d'admissiun declerais Vus, che Vus na possias betg metter d'accord il servetsch militar cun Vossa conscienza.
Suenter l'inoltraziun da Vossa dumonda avais Vus frequentà entaifer 3 mais il di d'introducziun.
Vus essas pronta u pront da far il servetsch civil tenor tut las prescripziuns legalas.
Inoltrar la dumonda
Ina dumonda per il servetsch civil pudais Vus inoltrar il pli baud suenter che Vus essas vegnida valitada u vegnì valità – a chaschun da la recrutaziun ((interner Link)) – sco abla u abel per il servetsch militar.
Sche Vus inoltrais Vossa dumonda pir pli tard durant in servetsch militar en curs, stuais Vus far vinavant quest servetsch militar, fin che Vus avais survegnì la decisiun d'admissiun al servetsch civil. Excepziuns: Sche Vus inoltrais Vossa dumonda 3 mais avant la scola da recrut u 3 mais avant in curs da repetiziun, na stuais Vus betg entrar en servetsch.
La dumonda pudais Vus inoltrar mo sin via electronica. As infurmai sin la pagina d'internet da l'Uffizi federal dal servetsch civil CIVI. Là pudais Vus lura As registrar en E-ZIVI, il portal da servetsch dal Servetsch civil. Sche Vus n'avais nagin access a l’internet, As drizzai per telefon al Center regiunal cumpetent.
Sche Vus avais inoltrà Vossa dumonda, pudais Vus As annunziar sur Voss conto per in di d'introducziun en Vossa regiun; Vus stuais absolver quel di entaifer 3 mais. Ils dis d'introducziun han lieu mo durant l'emna ed il dumber da participantas e participants è limità.
Suenter che Vus avais frequentà cun success il di d'introducziun, stuais Vus confermar Vossa dumonda entaifer 2 emnas. Pir suenter la conferma vegnis Vus admessa u admess al servetsch civil.
Servetsch civil – quant ditg?
Il servetsch civil dura ina giada e mez uschè ditg sco il servetsch militar. Sche Vus n'avais betg frequentà la scola da recrut u sche Vus na l'avais betg terminada, stuais Vus far in engaschament lung. Quest engaschament dura almain 180 dis (6 mais) e sto vegnir absolvì fin la fin dal 3. onn chalendar suenter l'admissiun. Plinavant stuais Vus prestar in engaschament d'almain 26 dis per onn.
Sche Vus avais reussì la scola da recrut, valan autras reglas.
Engaschaments da servetsch civil – nua e cura?
Vus faschais Voss engaschaments entaifer ils otg champs d'activitad dal Servetsch civil, en emprima lingia en ils secturs da sanadad e da la lavur sociala sco er en la protecziun da l'ambient e da la natira.
Vus fixais sezza u sez, cura durant l'onn e nua che Vus faschais Voss servetsch:
Dumondas detagliadas discutais Vus cun il Center regiunal cumpetent
Tschertgai in engaschament pussaivel sin «E-ZIVI» sut «Tschertgar e fixar l'engaschament».
As annunziai tar il manaschi cunvegnent.
Sch'i vegn fixada ina cunvegna d'engaschament, vegnis Vus clamada u clamà dal Center regiunal a l'engaschament.
Sche Vus na fixais nagin engaschament u al fixais memia tard, fixescha l'Uffizi federal dal servetsch civil, nua e cura che Vus faschais Voss servetsch.
Engaschaments parzials na datti betg, il servetsch civil po mo vegnir fatg a temp cumplain.
Dumondas detagliadas discutais Vus cun il Center regiunal cumpetent.
Servetsch civil – cumpensaziun da salari e sold
Per mintga di da servetsch avais Vus il dretg d'ina cumpensaziun dal gudogn. L'autezza da quella sa drizza da princip tenor Vossas entradas d’avant il servetsch civil. Persunas senza activitad da gudogn sco scolaras e scolars u persunas dischoccupadas han er il dretg d'ina cumpensaziun dal gudogn.
Vus essas ina persuna cun activitad da gudogn: Lura importa l'indemnisaziun fundamentala 80 % da las entradas mesaunas d'avant il servetsch. Fixads èn in import minimal da 62 francs per di ed in import maximal da 196 francs per di.
Vus n'avais betg absolvì la scola da recrut: Lura survegnis Vus durant ils emprims 124 dis da servetsch civil (tut tenor il gener da truppa, al qual Vus eras attribuida u attribuì en il militar, ev. er pli ditg) l'import minimal da 62 francs per di – independentamain dal fatg, sche Vus avevas in'activitad da gudogn avant il servetsch u betg.
Vus avais agens uffants u uffants confidads: Lura survegnis Vus in supplement per uffants da 20 francs per uffant.
Daner da giaglioffa u sold: Per mintga di da servetsch survegnis Vus plinavant 5 francs dal manaschi d'engaschament.
Sche Vus faschais main che 26 dis da servetsch durant 1 onn, pajais Vus taglia d'exemziun dal servetsch militar. Questa taglia As vegn restituida, sche Vus avais ademplì dal tuttafatg Vossa obligaziun da servetsch.
Servetsch civil – spesas
Il manaschi d'engaschament As metta a disposiziun l'alimentaziun e l'alloschi. Sch'el na po betg far quai, survegnis Vus ina indemnisaziun. Sche Vus duvrais vestgadira da lavur speziala e chalzers spezials, sto il manaschi procurar per tals u surpigliar ils custs per tals (max. 60 fr./mais u 240 fr./engaschament). La vestgadira dal servetsch civil pudais Vus retrair gratuitamain.


text:
Fin l'onn 2035 datti tenor prognosas actualas 44% dapli abitants sur 65 onns a Cuira. Per dumagnar quest svilup uschè bain sco pussaivel per tuts ha la citad da Cuira elavurà en il «Concept da vegliadetgna 2025» finamiras ed ideas per l'avegnir cun dapli senioras e seniors.
Viver uschè ditg sco pussaivel en las atgnas quatter paraids
La finamira principala è da pussibilitar a glieud veglia da viver uschè ditg sco pussaivel e sur sa sez en l'atgna abitaziun. Uschia duai vegnir tegnids en rom ils custs per la tgira en chasas d'attempads.
Il concept prevesa tranter auter suandantas mesiras:
- rinforzar e sustegnair la tgira a chasa, cun renconuschientscha, ma er cun agid professiunal
- anc dapli adattaziuns dal traffic public als basegns da glieud veglia
- procurar per spazi da viver (abitaziuns) adattadas e pajablas
- sustegnair purschidas per profilaxa da crudar, moviment e nutriment correct
La gievgia ha il cussegl communal da Cuira prendì enconuschientscha dal concept da la citad. Il cussegl ha numnadamain suenter la pussaivladad da prender influenza sin las mesiras da la citad en las discussiuns da budget.
RR novitads 21:00


text: Cum fèv a capîr se un cafà l é bån o brîṡa dimónndi? Insåmma, se quand a l andè a naṡèr al fà prufómm e brîṡa pózza; se quand a l sintî l é acsé bån ch’a in vréssi anc; se dåpp ch’a l avî bvó la båcca l’avanza natta, frassca es a n uv tåcca brîṡa ed scabièr un lîter d âcua… Bän, alåura al vôl dîr ch’l é bunéssum! Mo pió che èter, dåpp ch’a l avî bvó, avî da sénter tótt i sû amursén ch’i téṅnen bòta däntr int al zócc. L é cal quèl ch’i i dîṡen “persistänza”, o “sensaziån ed drî dal nèṡ”, es al vôl dîr che al cafà l êra bån magaréṅna.


text:
Criptodanee
Ona criptomoneda o, pussee generalment criptodanee l'è ona moneda digitala decentralizzada e crittografada che la garantiss i transazion in tra i utent. La primma criptomoneda con chi caratteristegh chi l'è el Bitcoin, faa in del 2009 de on tal Satoshi Nakamoto. A bon cunt, a l'è anca quella pussee famosa.
Al dì d'incoeu la pupart di criptodanee la permett no de fà valuta a l'infinii, e 'l protocoll el gh'ha on limit numerich de unità che 'l se pò fà, per evità l'iperinflazion.
ControversijModifega
Vist che a hinn doperaa despess in di mercaa negher del web sconduu e di darknet a hinn despess sociaa a l'illegalità. In d'on quaj Stat, 'me la Russia, a hinn limitaa, inveci in Bolivia a hinn proppi interdii.


text:
Viù (BS)
Viù (nom ufizial: Vione) l'è 'n cümü de la Al Camònega, en Pruvincia de Brèsa, endèla regiù de la Lombardìa.
El g'ha 691 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), condena superfìce de 35,6 km² e 'na densità de popolasiù de 19 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Édol, Put de Lègn, Temù e Èza.
L'abitat el se tróa a 1250 meter d'altèsa sùra 'l leèl del mar.
Cuurdinade[Modifega | modifica 'l sorgent]
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Il persunal da sanadad ha decidì da far chauma ad ina radunanza generala extraordinaria. La chauma vegnia sustegnida dad ina fitg gronda maioritad, ha declerà David Gygax, il secretari dal Sindicat dals servetschs publics VPOD dal Vad, a l'agentura da novitads Keystone-SDA.
Plinavant han ils participants e las participantas dà glisch verda per organisar ina demonstraziun finala il medem di. L'entir persunal dal sectur da sanadad dal Vad è envidà da sa participar a la demonstraziun.
Il persunal da sanadad dal Vad aveva gia realisà pliras demonstraziuns en il chantun, la fin d'october 2020.
Ord l'archiv
Co statti cun il persunal da tgira en il Grischun durant la pandemia? Quai è stà tema en il Controvers il mars 2021.


text:
Ils organisaturs han survegnì glisch verda da tut ils 14 chantuns pertutgads. La 84avla ediziun dal tour naziunal ha lieu ils 6 enfin ils 13 da zercladur e maina era en il Grischun en la regiun da Mustér e Sedrun.
Pervi da corona sa concentreschan ins dentant mo sin las cursas, vul dir i na dat nagina colonna da reclama, nagin Tour-de-Suisse-Village ed era nagin program da divertiment. Ultra da quai vegnian las zonas da partenza ed arrivada als lieus d'etappa serradas per aspectaturas ed aspectaturs.
Cursa per las dunnas
La prima giada suenter dus decennis ha quest onn era lieu in Tour de Suisse per las dunnas. Quel ha lieu ils 5 e 6 da zercladur a Frauenfeld.


text:
Linguatg
Era sche bleras giapunaisas e blers giapunais en las citads discurran in zic englais èsi da grond avantatg da savair in per pleds giapunais. Cun konnichiwa, arigato e sumimasen pon ins sper rumper il glatsch ed uschia vegnir en contact cun la populaziun locala.
Daners
Malgrà ch’il Giapun è in pajais fitg modern èsi surprendent quant savens ch’ins dovra en il mintgadi anc daners bluts. Bleras ustarias u stizuns pitschnas acceptan anc adina naginas cartas da credit. Igl è perquai impurtant da prender avunda yen sin il viadi.
Ina moda e maniera alternativa tar il daner blut èn las cartas per pajar ils viadis cun la metro. Cun quellas pon ins era pajar en ils pli blers ‘conbinis’, pitschnas stizuns ch’èn da chattar dapertut, u era tar automats ch'i dat en mintga chantun.
Electricitad
Chargiar il telefonin u duvrar il barschun da dents electric? Lura duvrais vus in adapter per la bischla da contact. En il Giapun sumeglian quellas a las bischlas ch’i dat en ils Stadis Unids. Impurtant è plinavant che l’apparat è cumpatibel cun la tensiun electrica ch’è cun 110 volt pli bassa che quella en Svizra (230 volt). Sche vus duvrais ils pitschens transfurmaturs lura èn quels il pli savens cumpatibels, i cuzza simplamain dubel uschè ditg enfin che l’accu è chargià.
Karaoke
Ina visita en in local da karaoke tutga simplamain tar in viadi en il Giapun. Perquai in pitschen tip. Faschai gia a chasa ina glista cun intginas chanzuns che vus conuschais e da las qualas vus essas segirs che vus enconuschais era la melodia. Il meglier classichers sco ‘Go West’ dals Pet Shop Boys, ‘Take on me’ da A-Ha ni ‘I Wanna Dance with Somebody’ da Whitney Houston. Uschia è ina saira divertenta garantida e vus pudais impressiunar cun voss chant e prestaziun.
Tualettas
En il Giapun èn las tualettas veritabels indriz da high-tech. Tup mo sch’ils buttuns portan mo segns giapunais. Perquai il meglier nudar ni squitschar in pitschen cedel cun ils pli impurtants segns. Betg che vus smatgais sin il fauss buttun e vegnis tut bletschs.


text:
Primavaira avant in onn ha il chantun refusà la dumonda da la vischnanca da Falera d'engrondir la zona da bajegiar per indigens, ina zona che porscha anc plaz per trais chasas d’ina famiglia.
Il chantun ha pretendì, che Falera stoppia emprim nizzegiar las zonas da bajegiar existentas en il vitg, avant ch’el lubeschia d’engrondir la zona per indigens a l'ur dal vitg. Sin quai ha la suprastanza da Falera reagì e preschenta uss in project per ina surbajegiada cun abitaziuns per indigens.
17 milliuns francs
Planisà è ina surbajegiada cun 3 chasas e total 27 abitaziuns da 2,5 enfin 4,5 stanzas. Ils custs totals muntan a ca. 17 milliuns francs. Las 4 parcellas pertutgadas appartegnan a la vischnanca politica, a la vischnanca burgaisa ed a la plaiv da Falera.
Tenor il president communal Wendelin Casutt sustegnian las suprastanzas da la vischnanca burgaisa e da la plaiv il project. Uss stoppia il project vegnir preschentà a la populaziun, era per sentir sche l' interess è insumma avant maun da cumprar abitaziuns.
Abitaziuns enstagl da chasas
Cun quella surbajegiada avess Falera a disposiziun in grond dumber d’abitaziuns per indigens, e betg dapli plaz per chasas d’ina famiglia, sco l’engrondiment da la zona da bajegiar per indigens avess purtà. Per Wendelin Casutt è quai giavischà, cunquai che la suprastanza quinta, che la dumonda suenter abitaziuns a Falera vegn a crescher en l’avegnir.
Per l'ina dettia quai la pussaivladad, che geniturs possian surdar lur chasas als uffants (cun famiglias) e tuttina restar a Falera cun cumprar ina da quellas abitaziuns. Per l’autra vesa el la schanza, che persunas che lavurian a Cuira ubain en la regiun da Cuira vegnian a star a Falera. La finala sajan ins cun auto en 20 minutas a Cuira, ed in tal viadi da lavur saja ozendi normal.
RR actualitad 08:00


text:
Stabilidura
La stabilidura[1] a l'è on stratt de rivestiment che 'l quatta giò i muradur. Ona quai voeulta el gh'ha anca ona fonzion estetega.
I materiai[Modifega | modifica 'l sorgent]
In sostanza la stabilidura l'è ona molta fada su de ona part liganta, che la fa indurì e la tira denter de la sabbia de dimension granulometrega, selezzionada cont on diameter de circa 2 mm al massim. Al dì d'incoeu in de la stabilidura a poeudom trovà anca di sostanz aditiv tant 'me la celulosa o l'amed, che a vegnen giontaa per modificà i sò caratteristegh.
Se fa distinzion in tra i stabilidur a segonda del ligant che 'l vegna doperaa:
- con la colcina
- con la colcina e 'l ciment (la colcina l'è magioritaria in del ligant)
- cont el ciment e la colcina (el ciment l'è magioritari in del ligant)
- cont el gess
- con la terra crea


text:
Tar RTR hai tranter auter dà sis concerts LIVE or da la Lounge.
Il program dal di da la musica svizra
- 8:00 «Kaufmann» live
- 9:00 «Carmen Cresta» live
- 10:00 «Marie Louise Werth» live
- 11:30 «Gina & Jamira Estrada» live
- 13:00 «Julie Fox» live
- 16:00 «Happy, for real» live
- 20:00 Concerts da l'Open Air Chapella 2022 (Oak Street e James Gruntz)
- 21:00 Concerts da l'Open Air Lumnezia 2022 (Mattiu e We Are Ava)
Kaufmann
2018 ha la gruppa «Kaufmann» publitgà lur album da debut «König vu dr Nacht» ed uschia fatg il pass da la stanza d’emprova sin las tribunas. Bun 100 concerts pli tard, l’onn 2019, han els gia publitgà in ulteriur album pitschen «Dr Chüalschrank isch leer». Dapi lura han els pudì sunar sin diversas tribunas grondas sco per exempel a l’Open Air Sogn Gagl ubain a Locarno durant il Moon and Stars. Lur grond hit «Lisa» ha anc bain inqual en l’ureglia. Per il 2022 han ils musicists planisà da publitgar pliras singles dublas ensemen cun differentas gruppas svizras.
Carmen Cresta
La chantadura Carmen Cresta numna ses stil da musica «Blues Grischun». Quai munta Blues, Bluesrock e Rock chantà en il dialect grischun. Quel è sia lingua preferida er sch’ella ha era publitgà pliras chanzuns rumantschas. Be in onn suenter «Kaufmann» ha la dunna da la Val d’Alvra publitgà ses album da debut «Aurora». La rutina dal mintgadi, il rumper ora da quella e l’amur èn da lezzas uras stadas ils temas principals. Dapi lura è ella s'etablida sco artista live ch'ha en il trantertemp publitgà dapli musica dentant era barattà sia band.
Marie Louise Werth
Passa 30 onns èn las tribunas e la musica il dachasa da Marie Louise Werth da Mustèr. Sco chantadura dals «Furbaz» ha ella gì grond success – in highlight è franc stà la participaziun a l’Eurovision Song Contest 1989. Cun «Viver senza tei» han els preschentà per l’emprima – e fin uss ultima giada – ina chanzun rumantscha a la concurrenza europeica. Dentant er sco artista da solo ha ella cuntanschì renum en Svizra. Il 2018 ha ella publitgà l’album «A Breeze of Emotions» ed il 2020 in album da Nadal cun il titel «Magia d’amur».
Gina & Jamira Estrada
La famiglia Estrada ha la musica electronica en il sang. Gina, la mamma, ch’è possessura da la stizun Etniko a Cuera e che maina il local da cultura Cuadro22 fa actualmain musica da Trip-Hop. Pli baud ha ella chantà tar «Mo’Shiba» ubain «Mokka» cun ses um Jamiro «Titi» sco DJ. La figlia Jamira è suandada lur exempel ed è sa profilada sco djane en ils clubs svizzers. Per il success stgava la giuvna musicista gugent en archivs e stizuns da plattas per scuvrir musica extraordinaria ch’ella sa lura integrar en ses sets.
Julie Fox
Ella è creschida si cun musica irlandaisa, chansons franzos e chantauturs talians – da questas influenzas resulta ses stil da folk. Julie Fox ch’è naschida en il Tessin ha sco giuvna cumenzà a scriver poesias. Ella scriva da diversas scuntradas, da viadis e da ses mintgadi. Pir pli tard èn las melodias vegnidas tiers. L’atun 2021 ha ella lura publitgà in pitschen album. Sia plurilinguitad ha ella demussà cun la single actuala «O la Mer».
Happy, for real
La pli giuvna furmaziun durant il di da la musica svizra è «Happy, for real» da Cuira. Il duo che sa cumpona d’Olivia Virgolin (Anatina, Biba, Modest Wealth) ed il producent e musicist Marcus Petendi (Calandaboi, Polyphone) han pir avant curt publitgà lur emprimas singles. Lur debut sin tribuna han els dà entschatta settember a l’Arcas Rock a Cuira. Els fan musica moderna da pop cun ghitarras siemiusas ed ina buna purziun synthesizers.
La cumpart da la musica svizra
Schebain pop, rock, musica populara, jazz, opera, chant da chors ubain musica classica: Musica svizra da tuts geners vegnan emess sin ils emetturs da la SRG ed han uschia ina gronda muntada. La cumpart da la musica svizra è tar tut ils emetturs gronda. Tar RTR munta quai sur l’entir onn bun 50%. Cun il di da la musica svizra vulan ils emetturs porscher ina tribuna a la musica varianta, da tuttas linguas e da tut ils geners per uschia anc ina giada far attent sin noss prezius stgazi musical.


text:
Dapi plirs decennis mussa la via da la partida cristiandemocratica plitost encunter engiu. Adina pli paucas persunas sustegnan la partida da tradiziun cristiana. Ma tuttina resta ella ina da las fermas pitgas politicas en il chantun Grischun e quai dapi radund 120 onns sco partida cun statuas. La via ha dentant cumenzà gia avant quai temp.
Dapi il cumenzament dal chantun Grischun
Las forzas politicas dal chantun Grischun eran dapi il cumenzament partidas en duas gruppaziuns. D’ina vart eran ils «etatists» che vulevan ina ferma regenza ed administraziun per il Grischun e per la Confederaziun. Sin il champ politic grischun dal 19avel tschientaner correspundan els als Liberals. Da l’autra vart deva quai ils «communalists» che vulevan fermas vischnancas e cumins. Els correspundan sin il champ politic als Conservativs e Federalists. Quai scriva Adolf Collenberg en la «Istorgia Grischuna» sin pagina 225. La polarisaziun tranter las duas gruppas n’èra betg ina extrema. Il pievel na votava per regla betg tenor partidas ni ideologias. La pussanza politica sa basava sin parentellas e relaziuns da loialitad e lur forza economica en la regiun. Uschia era quai cler ch’il Grischun na basegna betg da partidas. Il pievel tgirava ils interess locals e regiunals e pli pauc da la politica chantunala.
Liberal e conservativ
«La democrazia e las libertads grischunas n’èn betg ina invenziuns dals liberals. Il Grischun è daventà il cuntrari in chantun modern mo grazia a la restricziun da libertads e dretgs democratics existents, numnadamain quels da las singulas Lias e l’autonomia quasi absoluta dals vischinadis e cumins». Quai scriva Adolf Collenberg en «Istorgia Grischuna» sin pagina 227. Uschia possedevan las communitads grischunas gia plirs decennis las libertads per las qualas Liberals e Radiclas han cumbattì en auters chantuns svizzers. Perquai èsi grev da distinguer en il chantun tranter Liberals e Conservativs. Pir cun il cumbat per in encunter la Constituziun federala ch'è vegnida approvada il 1874 sa furman emprimas direcziuns politicas e la finala las partidas. Tuttina vai anc quasi 30 onns enfin che las partidas sa furman.
1903 sa furma la partida conservativ-democrata
Suenter decennis da la dominanza da Casper Decurtins en il moviment federal-democratic nua che er il moviment social chatta ses cumenzament, hai dà resistenza. Il 1891 è l’allianza federal-conservativa sa reorganisada ed ha fundà ina partida. Ma senza statuts e senza program. In program che vuleva fundar ina partida sulet catolica e ch’era drizzà era direct cunter Casper Decurtins n’ha la finala betg chattà maioritads e suenter differenzas e dispitas èsi vegni il 1899 tar ina emprova da refurmar la partida. La finala vegn la partida conservativ-democrata fundada ils 22 da matg 1903. Emprim president daventa Johann Schmid. Dal comité fan part il president da la fracziun Julius Dedual, il cusseglier dals chantuns Franz Peterelli, Theofil Sprecher da Bernegg, cusseglier guvernativ Friderich Brügger, il cusseglier naziunal Casper Decurtins, Alois Steinhauser e Chrsitian Solèr.
Emprims onns da grond success
La partida nova po sa posiziunar sco forza politica en il chantun. Ella è ils emprims onns anc uffizialmain in moviment independent da la confessiun, ma ils catolics domineschan cleramain. Ils onns da l’emprima guerra mundiala èn dominads d’auters problems. Ma cun l’introducziun dal sistem da proporz per eleger il cussegl naziunal na perda la partida conservativ-democrata betg pussanza. Ella po tschentar quasi tut ils onns dus cussegliers naziunals, in cusseglier dals chantuns e dus represchentants en la regenza grischuna. Era en il Cussegl grond vegn la partida blers onns ad esser la segund ferma forza politica, ni schizunt la pli ferma forza politica.
Immensa forza tras la lavina naira
Ils onns 1925 fin il 1935 vegn la parida da dominar cun lur immensa cumpactadad ed uschia daventa ella la pli ferma forza politica en il chantun. Ella metta plirs onns trais cussegliers naziunalas da sis, quai scriva Carmelia Maissen en la publicaziun festiva da 100 onns PCD. Il 1936 vegni dentant tar la via suletta da la partida cristian sociala.
Cumbats confessiunals
Cun la partida Democrata vegni ils onns da la segunda guerra mundiala tar in cumbat intensiv. Uschia vegni renfatschà a la partida conservativa da malduvrar la religiun e confessiun per realisar interess politics. Il punct culminant è alura il 1944 il pled da Andreas Gadient cusseglier guvernativ da lez temp e da las replicas da Giusep Condrau e Andreas Brügger. Plirs onns suondan conflicts e renfatschas sur da la gronda colliaziun da la baselgia e da la politica chantunala.
Nov schlantsch cun cristians socials
A partir dal 1951 vegn la partida numnada conservativ e cristian-social. Ils proxims onns tranter il 1947 ed il 1959 po ella puspè trametter trais represchentants en il cussegl naziunal a Berna. Era il sez en il cussegl dals chantuns vegn la partida da salvar fin il di dad oz. A partir dal 1971 vegn la partida manada sut il num partida crisitandemocratica. Ils proxims onns perda ella cuntinuadamain influenza e vuschs. Tar las elecziuns per il Cussegl naziunal 1991 perda la PCD ses segund sez e na vegn betg pli da reconquistar quel. En il Cussegl grond vegn ella dentant anc ina giada al cumenzament dal nov tschientaner la pli ferma fracziun.


text:
Il gea a la senda da tschimas saja d'acceptar, quai saja ina decisiun democratica, di in dals adversaris dal project Gion Balzer Casanova. Mo sa chapescha ch'el saja in zic trumpà.
Vinavant discurrer avertamain in cun l'auter
Tranter ils aderents dal project è Reto Gurtner, il president dal cussegl d'administraziun dalla Gruppa Arena Alva. El chapescha che la glieud, che viva damanaivel da la sortida da la senda da tschimas a Dimplaun, n'haja betg grond plaschair da quella.
I saja dentant stà fitg bun ch'ins haja pudì discurrer avertamain a la radunanza communala. Quai stoppia Laax mantegnair e na betg cumenzar cun acziuns da figls sgulants anonims. Quai fiss la fin da la democrazia.
Democrazia è discutar
Il president communal da Laax Franz Gschwend ha quintà ch'il project dettia da discutar. Quai saja la democrazia ed i saja impurtant da discutar.
Uss ston anc ils proprietaris da funs acceptar il project ed il chantun sto dar la lubientscha da bajegiar. Sche tut va sco previs pon ins cumenzar a bajegiar la senda da tschimas l’avust 2019, l’inauguraziun pudess esser l’october 2020.
Pe da taglia resta a 50 %
Plinavant ha la radunanza communala da Laax approvà il preventiv 2019 che quinta cun entradas da 14 milliuns francs ed in gudogn da 39’000 francs. Il pe da taglia resta a 50 % da la taglia chantunala simpla. E la finala han ils da Laax era ditg gea al credit da 1.8 milliuns francs per sanar il Center la Cauma.
RR novitads 06:00


text:
Segónda guèra mondiàl
La segónda guèra mondiàl l'è stàda 'l cunflìt che tra 'l 1939 e 'l 1945 la g'ha ést confrontàs de 'na bànda le potènse de l'Asse comandàde de la Germania nazista e de l'ótra bànda i Aleàcc entràcc en guèra per contrastà 'l desègn de egemunìa de Hitler. El vé definìt "mondiàl" perchè - isé come che gh'ìa sücidìt en ocaziù de la prima guèra mondiàl - g'ha partecipàt nasiù de töcc i cuntinèncc e le operasiù de guèra le g'ha 'nteresàt 'na bùna part del pianéta.
El cunflìt l'è cuminciàt co l'invaziù de la Polònia de part de la Germània, e l'è finìda col bombardamènt atòmic de Hiroshima e Nagasaki e co la réza del impér giapunés.
L'è cunsideràt el piö grant cunflìt armàt de la stória, e l'è costàt séz'agn de patimèncc incalculàbii, destrüsiù e stràgi per en totàl de 55 miliù de mórcc. Le pupulasiù civìi difàti i è stàde cuinvulgìde 'ndèla guèra per vìa de l'üzo de àrmi sèmper piö potènti. Endèl córs de la guèra s'è cönsömàt apò a la tragédia de l'Olocàusto perpetràda dei nazisti cùtra ai Ebrèi.
A la fì del cunflìt s'è stabilìt en ùrden modiàl nöf, fondàt sö la contrapuzisiù 'ntra Stati Ünìcc e Üniù Soviètica, e düràt enfìna a la disgregasiù de chèsta öltema al prensépe dei agn noànta (guèra frèda). El cunflìt el g'ha segnàt apò a la fì de l'egemunìa de l'Euròpa söl pianéta.
Varda anca[Modifega | modifica 'l sorgent]
Óter progècc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Media relaa a Segónda guèra mondiàl su Wikimedia Commons


text:
Il fanadur avevan ins constatà tar tests da PCR sin basa da spida per part memia blers scherms en la soluziun da sal. Pertutgads eran 100'000 tests dal producider Disposan. Bleras scolas temevan stretgas da furniziun suenter las vacanzas da stad.
Uss è il problem schlià
Novs tests èn a disposiziun. La gruppa d’ospitals Hirslanden ha communitgà, ch’ella haja sviluppà novs tests ensemen cun l’interpresa «Ender diagnostics» e suenter avair consultà l’Uffizi federal da sanadad.
A Turitg mettan 200 persunas en lavur en squadras ensemen almain 60'000 testkits per di. En ils chantuns ZH, BE, LU, SZ, ZG, SH, FR, JU e VS pon ins uschia era a cumenzar a testar suenter las vacanzas da stad. Ils chantuns Grischun ed Argovia han grazia a reservas anc avunda tests.


text:
Val Bregaglia
La Bregaglia ( [ˌvalbreːˈgaʎɐ]?/i, lumbard: Bregaia, tudestg: Bergell, talian: Val Bregaglia) è ina val en las muntognas grischunas da pli u main 30 km da lunghezza. La Bregaglia vegn percurrì dal flum Maira.
Linguas[modifitgar | modifitgar il code]
La lingua uffiziala da l'entira Bregaglia è il talian. En il mintgadi discurra ina gronda part da la populaziun oravant tut en il Sopraporta era il bregaiot, in gruppa da dialects ch'appartegnan al rom occidentala da la lingua lumbarda. Il bregaiot è fermamain influenzà dal rumantsch, oravant tut dal puter.


text:
A Washington è in nunenconuschent charrà cun ses auto en ina barricada datiers dal Capitol. L'attatgader haja mazzà in policists e blessà in segund, ha declerà la scheffa da la polizia dal Capitol. Il schef da polizia da la chapitala americana ha declerà ch'il delict n'haja tenor las emprimas investigaziuns nagin fund terroristic. Il motiv dal l'attentader supponì n'è anc betg enconuschent. L'um suspectus saja vegnì sajettà giu da policists. El n'era betg enconuschent a la polizia.
Pervi da l'incap en il nord dal bajetg dal congress american èn ulteriuras vias vegnidas serradas. Il congress è stà serrà per mument. Cunquai ch'i ha dà naginas sesidas n'eran probabel nagins senaturs u represchentants en il cumplex.
Video sin twitter d'ina probabla perditga
L'incap è capità stgars trais mais suenter l'assagl violent dal Capitol entras ils aderents da l'anteriur president Donald Trump. Pervi da l'attatga è il bajetg surveglià fermamain. L'emna passada èn las mesiras da segirtad vegnidas schluccadas in zic.


text:
L fus de òr
L fus de òr
Orsola aea na maerigna, che no ge volea ben e che la scecaa dì e not. Na dì la l'à parada fora sul pont a filar. L'era d'invern e l'era n freit che no se era bogn de far l piz. Duta embramida l'à filà ló dut l dì. Da sera la era tant embramida, che ge é sutà l fus te l'aga. Perchel no la se à più fidà a ciasa, e la é se n jita te bosch, dapò la se à sentà jù e l'à scomenzà a vaar. Ntant l'é vegnù not e Orsola no saea olache la é. A vardar stroz l'à vedù dalonc na pìcola lum. La va a veder, che che l'é ló, l'era n cougol. La va ite e la troa na veia Bregostana e la la prea per dormir. Sta veia ge disc che no la se fida ge dar da dormir, parché canche ven l Salvan, l le copa dute doi.
Ma Orsola à tan preà, fin che la veia ge à dit: "Sconete te chel scrign".
Dò mesora l'é ruà l Salvan e l disc: "L puza da mujech e da tujech e da ciarn batejada. Di chi che t'as chiò, senó te sbreghe." L'à cognù domanar trei oute, e en ùltima ge à contà la Bregostana duta la storia de sta pere Orsola. "Làscemela veder!" l disc l Salvan. Sta pere beza la tremaa desche na foa a veder chist burt om, che ge varda fit te i eies. Al Salvan la ge à piajù e l disc: "Veste cenar col cian o col giat, o con me e mia fémena?"
Orsola la disc: "L'é dut un, magne ben col cian."
E l Salvan: "Na, na tu magne co me e mia fémena."
Dò che l'à fenì da cenar, la é jita a dormir. L’indoman la se à descedà tel bosch fornida con bie vestiti neves e co na scatola piena de òr te man, e ence l fus era de òr.


text:
Ëura de stories per mutons y mutans
Ëura de stories per mutons y mutans dla scola elementera ntan l tëmp d’avënt: Milva Mussner à cuntà n juebia do scola, ai 28 de nuvëmber, ai 12 y 19 de dezëmber for dala 16.30 ala 17.30 tla Biblioteca Ladina tla Cësa di Ladins a Urtijëi, uni iede na storia da Nadel y daldò puderà duc i mutons y duta la mutans pastelné cun Heidi Stuflesser, sëuradut cun materiai naturei, un n cumpunënt dla cripl y ala fin dla finedes puderà uniun/a se tò pea a cësa si pitla Sacra Familia. L material vën metù a desposizion dala Union di Ladins.


text:
Angela Merkel
La Angela Dorothea Kasner, cognossuda mej cont el nomm de Angela Merkel del nomm del sò primm marì (Amburgh, 17 de luj del 1954), l'è ona politega todesca.
Cressuda in de la Germania de l'Est, l'ha taccaa su a fà politega giamò quand che l'era ona tosanetta, e intrattant l'ha studiaa e la s'è laureada. L'è stada ona portavos del primm governo minga comunista de la Germania de l'Est (l'ultem governo prima de la reunificazion). L'ha tolt part a l'Union Cristiana Democratega, de la qual a l'è vegnuda presidenta in del 2000.
In del 2005 la s'è candidada ai elezion 'me primm minister, e l'ha governaa fina al 2009 in d'ona coalizion cont i socialdemocrategh. In del 2009 la s'è candidada ammò e l'ha vinciuu on'altra voeulta e infin a l'è restada cangelera fina al 8 de dicember 2021, quand che l'ha scernuu de retiràss de la politega e i elezion hinn vensgiuu de 'na coalizzion de sinistra, che la mett su 'me cangeler l'Olaf Scholz.
L'è stada vuna di personn pussee important de la politega europea e mondial. El giornal american Forbes Magazine l'ha dii che l'è la donna pussee potenta del mond. L'è vun di simboi de la renassida todesca dopp la reunificazion.


text:
Lavurs
Sufladers d'apparats da vaider elavuran vaider tar apparats sco pistuns u sfradentaders, ils quals vegnan duvrads en ils labors da chemia ni da la scienza. Dissegns tecnics u skizzas fatgas dals sufladers d'apparats da vaider vegnan dissegnads a maun u al computer cun agid da software da dissegn ed èn nizzaivels sco model.
Sufladers d'apparats da vaider elavuran elavuran vaider sin maisa u sin il turn tras tractament chaud e fraid. Enten stgaudar cuntinuadamain a moda controllada, tras volver, trair, far vegnir pli stretg, centrar, storscher, e suflar defurman els il corps e bischens da vaider. En quest connex fan els stim dal maletg da la flomma dal brischader ed adatteschan quel cuntinuadamain a l'andament da la flussiun plastica dal vaider.
Cun agid dil brischader fabritgeschan las sufladras d'apparats da vaider elements da basa per apparats da vaider sco funs, colliaziuns d'uders, cullas e spiralas isotermicas. Alura monteschan ellas ils differents elements da vaider tenor incumbensa tar apparats da vaider. En il furn da detensiun schluccan las sufladras d'apparats da vaider ils corps da vaider per disfar tensiuns ed impedir sfessas. Suenter controlleschan las sufladras d'apparats da vaider sche la tocca da producziun ha anc restanzas da tensiun cun agid da l 'examinatur da tensiun.
Tar l'elavuraziun fraida dals corps da vaider separan sufladers d'apparats da vaider d'apparats bischens e bastuns da vaider cun sgriflar il vaider e rumper u resgiar el a maun u cun maschinas. Cun agid da differentas metodas gliman, puleschan u surtiran els la surfatscha dal vaider.
Da temp en temp èn ils sufladers d'apparats da vaider exponids ad autas temperaturas durant lur lavur cun brischaders e furns. Perquai ston els resguardar rigurusas prescripziuns davart la segirezza da lavur e davart la protecziun da l’ambient e da la sanadad. Els utiliseschan ils materials ed ils meds auxiliars spargnusamain e dismettan quels a moda cumpetenta.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 14-12-2018
Durada
3 onns
Furmaziun en la pratica
en in manaschi da sufladers d'apparats da vaider
Furmaziun en scola
trais giadas durant mintg'onn d'emprendissadi instrucziun da bloc al Center da scola professiunal a Wertheim en Germania durant trais fin tschintg emnas
Roms professiunals
- preparar a las lavurs
- elavuraziun chauda dal vaider
- elavuraziun fraida dal vaider
- terminar e controllar las lavurs
Curs ordaifer il manaschi
Emprender a moda pratica ed exercitar la basa professiunala
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "Suflader / Sufladra d'apparats da vaider"
Premissas
Furmaziun preliminara
- Scola obligatorica terminada cun premissas da basa
Pretensiuns
- imaginaziun spaziala
- inschign manual
- plaschair vi da la tecnica
- svelta capacitad cumprensiva
- moda da lavur exacta
- perseveranza
Furmaziun supplementara
Curs
Dieta da spezialists en Svizra ed en l'ester sco purschidas da scolas professiunalas e spezialisadas
En Germania
Examen da maister sco suflader d'apparats da vaider,
inschigneria en economia direcziun tecnica da vaider,
tecnica da material: vaider e cheramica
Cundiziuns da lavur
Apparats da vaider vegnan duvrads en differentas branschas sco per exempel en l'industria da chemia e farmaceutica, en l'industria da maschinas, en la producziun da nutriment industriala, da la diagnostica medicinala, da la tecnica medicinala e tar ils furniturs da las energias regenerablas. Pervia da lur auta spezialisaziun èn las sufladra ed ils sufladers d'apparats da vaider glieud da professiun tschertgada, schebain en Svizra sco er en l'exteriur.
Ulteriuras infurmaziuns
GVS Glasbläser Verband
Schweiz
c/o büchiglasuster Büchi AG
Gschwaderstr. 12
8610 Uster
Tel: +41 44 905 51 14
URL: www.apparateglasblaeser.ch


text:
Chalender Ladin
Il Chalender Ladin es l'organ ufficial da publicaziun da l'Uniun dals Grischs. El cumpara minch'on in november.
Il Chalender Ladin cuntegna ün chalendari, üna cronica ed artichels d'interess general gruppats tematicamaing illas rubricas art, actualitads, natüra, litteratura, poesias ed istorgias e raquints.
Il Chalender Ladin 2022 vegn vendü dals cuvis e po gnir retrat via vendita online ed i'l Chesin Manella: Predsch: Fr. 18.—
Redacziun dal Chalender Ladin
Respunsabla per la redacziun dal Chalender Ladin es Bettina Vital.
Chi chi'd ha interess da contribuir alch pel Chalender Ladin 2023, dess per plaschair contactar la redactura:
Adressa da la redacziun dal Chalender Ladin:
Redacziun Chalender Ladin
Bettina Vital Mani
Untere Scheugstrasse 3
8707 Uetikon am See
E-mail: chalender.ladin(at)gmail.com
Fin da redacziun pel Chalender Ladin 2023 es ils 20 mai 2022.
Baterlada: «Chalender Ladin»
Baterlada cun Bettina Vital redactura dal Chalender Ladin ed Elias Tsoutsaios da la Tele Südostschweiz cul tema Chalender Ladin.
verer l'emischiun: Tele Südostschweiz dals 11.01.2020 «Chalender Ladin»
Bestseller gegen den Zeitgeist:
Der «Chalender Ladin»
Emischiun dal radio SRF 1 cun Göri e Sidonia Klainguti sur dal Chalender ladin.
Tadlar l'emischiun: Radio SRF 1, Schnabelweid, 29.12.2016, 21:03 Uhr


text:
L'emprim lockdown la primavaira 2020 è stà in schoc per ils dus flight attendants Dominic Flepp e Michelle Courtens. Ma per il pèr, che ha visità tras ses job l'entir mund ed ha vivì ina vita sperta ed intensiva, ha quest emprim lockdown era gì ina tscherta romantica. Els han pudì relaxar ed ina giada simplamain far nagut – per quai han els uschiglio mai temp.
Ma uss, suenter quasi in entir onn en la lavur curta è quella romantica gia daditg svanida. Michelle na sgola insumma betg pli – cunquai ch'ella è flight attendant da freelance e Dominic, che lavura normalmain 100% tar la Swiss, sgola sin il pli ina giada il mais.
Temp liber enstagl temp en l'aviun
Uschia ha il pèr massa temp liber. Per vegnir sur las rundas, surtut mentalmain han els tschertgà differents passatemps. Uschia Dominic e Michelle fatg in curs da vaschler e chattà ina passiun. Gia avant ch'els han terminà il curs han els cumprà tut il material per lavurar a chasa. Lura han els organisà in atelier e cumenzà a producir. Cunquai che l'interess vi da ceramica fatga a maun en Svizra saja grond - vesan els potenzial en lur product ed han fundà lur agen shop.
Igl è gia ditg in siemi dad els dus da fundar insatge agen ensemen - sper la lavur tar la Swiss. Cun avair tant temp sco ussa saja quai il mument ideal d'empruvar or. Ma era sch'els han chattà uss ina passiun en la ceramica san els la fin finala, ch'els tutgan nagliur auter ch'en l'aria.


text:
Per onns ed onns aveva la scena litterara rumantscha pretendì ina chasa editura che sa deditgescha e promova la litteratura rumantscha. Avant 10 onns è quest desideri daventà realitad – la Chasa Editura Rumantscha ha cumenzà sia lavur. Sco emprim en ina fasa da project. En quel temp è la chasa vegnida purtada dal chantun Grischun, la Lia Rumantscha e la Pro Helvetia.
Igl è dentant stà cler che la Pro Helvetia s'engascha mo per quels emprims trais onns – ed uschia è il futur da la chasa editura daventada intscherta. La intschertezza finanziala ha era muntà la relaschada da la manadra Anita Capaul, ch'aveva gia dapi l'entschatta manà la chasa editura. Ma, la fin finala ins ha chattà ina schliaziun e dapi lura lavura la manadra senza pausa per la litteratura rumantscha.
Cuntinuar cun l'engaschi
Durant ils davos 10 onns ha la Chasa Editura Rumantscha edì dapli che 70 differents cudeschs da passa 40 differentAs auturAs – e vendì passa 27'000 exemplars. La chasa editura ha dà schlantsch a la scena litterara rumantscha. Ed era cun festivar il giubileum da 10 onns na fa la chasa nagina pausa - ed edescha en quel rom tranter auter l'emprim cudesch da la giuvna scriptura rumantscha Viola Cadruvi. Per Anita Capaul in regal per la chasa editura sco era per ils lecturs e las lecturas. E cun in tal schlantsch vul la Chasa Editura Rumantscha cuntinuar anc almain ulteriurs 10 onns.


text:
五菱星斗性价比高,价格亲平易近值患上拥有kok娱乐平台-kok官网入口-kok官方app下载 2022-04-30
星斗形状的设计很是的年夜气,整个车的造型很美丽 ,颜值很高,年夜灯的设计我感觉照旧很是都雅的,这也是这个车一个很好之处 ,原厂的年夜轮毂的造型也很是的美丽,布满了运动感,这车的设计气势派头我本身照旧相称喜欢的.
星斗性价比高 ,价格不贵,国产SUV的性价比上风照旧很是较着的,这款车的配置很高 ,五菱星斗这个车总的来讲觉得挺满足的.
这车的形状设计我感觉照旧很是乐成的,这款车的造型很是的年夜气,颜值很高 ,尤为是这款车的空间体现很是优异,装载能力很是强,这也是这个车一个很年夜的上风
另有一点值患上一提的是这款车的配置很是的富厚,买车以前也看了同级另外国产SUV比拟较而言 ,这款车的性价比算是比力高的了,各项配置比力齐备,这也是这个车一个很年夜的长处 .
内饰的设计觉得很是都雅 ,中控年夜屏幕尺寸出格年夜,用起来觉得也挺利便的,并且可以安装各类各样的软件 ,觉得照旧很是实用的.
恬静度很是棒,这款车的隔音照旧很是好的,整个车的底盘的滤震效果处置惩罚患上很不错 ,这也是这个车有很是年夜的长处.kok娱乐平台-kok官网入口-kok官方app下载
(读音):
xīng dòu xíng zhuàng de shè jì hěn shì de nián yè qì ,zhěng gè chē de zào xíng hěn měi lì ,yán zhí hěn gāo ,nián yè dēng de shè jì wǒ gǎn jiào zhào jiù hěn shì dōu yǎ de ,zhè yě shì zhè gè chē yī gè hěn hǎo zhī chù ,yuán chǎng de nián yè lún gū de zào xíng yě hěn shì de měi lì ,bù mǎn le yùn dòng gǎn ,zhè chē de shè jì qì shì pài tóu wǒ běn shēn zhào jiù xiàng chēng xǐ huān de .
xīng dòu xìng jià bǐ gāo ,jià gé bú guì ,guó chǎn SUVde xìng jià bǐ shàng fēng zhào jiù hěn shì jiào zhe de ,zhè kuǎn chē de pèi zhì hěn gāo ,wǔ líng xīng dòu zhè gè chē zǒng de lái jiǎng jiào dé tǐng mǎn zú de .
zhè chē de xíng zhuàng shè jì wǒ gǎn jiào zhào jiù hěn shì lè chéng de ,zhè kuǎn chē de zào xíng hěn shì de nián yè qì ,yán zhí hěn gāo ,yóu wéi shì zhè kuǎn chē de kōng jiān tǐ xiàn hěn shì yōu yì ,zhuāng zǎi néng lì hěn shì qiáng ,zhè yě shì zhè gè chē yī gè hěn nián yè de shàng fēng
lìng yǒu yī diǎn zhí huàn shàng yī tí de shì zhè kuǎn chē de pèi zhì hěn shì de fù hòu ,mǎi chē yǐ qián yě kàn le tóng jí lìng wài guó chǎn SUVbǐ nǐ jiào ér yán ,zhè kuǎn chē de xìng jià bǐ suàn shì bǐ lì gāo de le ,gè xiàng pèi zhì bǐ lì qí bèi ,zhè yě shì zhè gè chē yī gè hěn nián yè de zhǎng chù .
nèi shì de shè jì jiào dé hěn shì dōu yǎ ,zhōng kòng nián yè píng mù chǐ cùn chū gé nián yè ,yòng qǐ lái jiào dé yě tǐng lì biàn de ,bìng qiě kě yǐ ān zhuāng gè lèi gè yàng de ruǎn jiàn ,jiào dé zhào jiù hěn shì shí yòng de .
tián jìng dù hěn shì bàng ,zhè kuǎn chē de gé yīn zhào jiù hěn shì hǎo de ,zhěng gè chē de dǐ pán de lǜ zhèn xiào guǒ chù zhì chéng fá huàn shàng hěn bú cuò ,zhè yě shì zhè gè chē yǒu hěn shì nián yè de zhǎng chù .


text:
Las pendicularas da Mustér èn enavos en las cifras nairas. Cumenzà ha la stagiun 2021/2022 cun ina fitg buna stad. Tenor il president dal cussegl d'administraziun Marcus Weber n'ha Mustér mai gì tant osps a Mustér dapi che l'hotel Acla da Fontauna è vegnì serrà. L'enviern è stà signà cuntinuadamain d’ina mancanza da naiv. Per cumpensar quella hajan collavuraturas e collavuraturs stuì s’engaschar da camifo per procurar per bunas cundiziuns da pista.
Gudogn malgrà investiziuns
Sut il stritg han las pendicularas fatg in pitschen gudogn dad 11'000 francs. Quai tar in cash-flow da radund 1,5 milliuns francs. La svieuta haja muntà a bunamain 16 milliuns francs, in plus da radund 1,3 milliuns francs. Dasperas han las pendicularas investà en ina terza chasa da persunal ed en lavurs da mantegniment per protecziun cunter lavinas. Uschià discurriva Marcus Weber dad in dals megliers onns en l'istorgia da las pendicularas. Il bun resultat saja reussì grazia a grondas investiziuns ils davos onns.


text:
Il Prix Montagne da quest onn va en il Vallais Sut. Undrada cun il premi dotà cun 40'000 francs vegn la squadra che organisescha il «Palp Festival ed Village». Quel laschia renascher las tradiziuns e l'ierta culturala dal territori muntagnard cun concerts, exposiziuns ed occurrenzas culturalas, scrivan la Gruppa svizra per las regiuns da muntogna e l'Agid svizzer per la muntogna.
Il premi dal public Prix Montagne, dotà cun 20'000 francs, va a la firma da famiglia «Puralpina» en la Part Sura Bernaisa, che producescha itg-muntanella cun ervas.
Nagina victoria per il Grischun
La canorta Igniv da Glion, che maina trais canortas en Surselva, era er nominada per il Prix Montagne da quest onn. La canorta a Glion saja sa transfurmada ils ultims onns d'ina offerta modesta en in'istorgia pedagogica ed economica plain success, aveva quai num en la communicaziun per la nominaziun.
Or da l'archiv
La firma communicaziun.ch da Glion e la Tessanda da la Val Müstair gudognan il Prix Montagne 2020


text:
Radund 40% da las firmas pertutgadas hajan pajà daners da liberaziun. Las cifras sa refereschan sin in'analisa ch'il Beobachter ha laschà far in'interpresa specialisada dals Stadis unids.
Augment dramatic
Durant ils ultims 12 mais saja il dumber da cas creschì a moda dramatica. Tranter avust 2020 ed avust 2021, haja dà total 2'694 attatgas. Cun quai saja il dumber total durant ills ultims tschintg onns creschì sin 4'799 attatgas sin firmas svizras. Sulet dapi il matg 2021 haja dà 511 attatgas.
Tar l'analisa han ins sulet pudì resguardar las datas che sajan vegnidas enguladas da computers da la firma e pli tard cumparidas en il darknet. En quests cas saja da supponer ch'i n'è betg vegnì pajà in pretsch da liberaziun.
Sco divers specialists da segirezza en la rait hajan dentant declerà, saja da parter dal fatg che bleras firmas pajan ils daners, senza s'annunziar tar las autoritads necessarias. Savens saja la summa pretendida tranter trais fin tschintg pertschient da la svieuta annuala. Experts supponan che radund 40% da las firmas pertutgadas pajan il pretsch da liberaziun.
Ord l'archiv:
Il chantun investescha dapi il 2017 er dapli en ressursas per cumbatter la criminalitad online.


text:
Osìgeno
L'osìgeno l'è 'n elemènt chìmich che en cundisiù de presiù e temperadüra standard el se prezènta al stat gasùs. El g'ha nömer atòmich 8 e 'l sò sìmbol l'è O. L'è 'nserìt endèl grùpo nömer 16 de la tàola periòdica dei elemèncc. El se prezènta de sòlit endèla sò fùrma molecolàra furmàda de dù àtomi e reprezentàda co la fùrma gràfica O2.
L'è giü dei elemèncc piö emportàncc de la chìmica orgànica e l'è nesesàre al cìclo energétich de éser vivèncc. El reprezènta el 20% (en volüm) de la cumpuzisiù de l'atmosféra de la Tèra. Come gas el g'ha gnè culùr, gnè udùr, gnè saùr. Ezìste apò a 'n ótra fùrma molecolàra furmàda de tré àtomi che g'ha nòm ozòno e che l'è reprezentàda come O3. La sò prezènsa endel'atmosféra la ripàra la Tèra de l'incidènsa dirèta dei ràgi ultraviolècc che vé del Sul.
En àtom de osìgeno cumbinàt a du àtomi de idrògeno i fùrma 'na molécola de àiva


text:
Reveder sia lescha da planisaziun sto il chantun Grischun per adattar ella a la lescha federala. Lezza prescriva numnadamain d'introducir ina taxa sin la plivalur tar midadas da zona, quai ha il suveran svizzer decidì il mars 2013 enten acceptar la revisiun da la lescha federala.
Taxa & cumpensaziun
Sch'ina parcella en la zona agricola vegn da nov partida en la zona da bajegiar, crescha la valita. Perquai duain possessurs da terren stuair pajar ina taxa sch'els profiteschan d'ina tala midada da zona.
Possessurs che perdan valita, per exempel sch'ina parcella vegn prendida ord la zona da bajegiar, duain persuenter survegnir ina cumpensaziun finanziala.
Ina taxa da 20%, 30% u 60%?
La regenza propona da fixar la taxa sin 30% da la plivalita dal terren.
- Per la PS è quai memia pauc – il tribunal federal lubeschia fin 60%.
- La PLD vul ina taxa unifitgada da 20%.
- Tenor la PPS duain las vischnancas pudair decider tranter 20% e 50%.
- La PCD pretenda betg mo ina taxa da 20% – mabain era ina cumpensaziun da 20%.
- La PBD sustegn la proposta da la regenza da 30%.
Ils daners ord questa taxa vegnan en in fonds. Ord quel duai lura vegnir pajà las cumpensaziuns – saja quai per ils possessurs che perdan valita enten terren che vegn ord la zona da bajegiar u era per vischnancas che ston reducir zonas da bajegiar.
Quai saja da principi gist, hai num da tut las partidas. Roman Hug (PPS) ed Ernst Sax (PCD) na chapeschan dentant betg, ch'il chantun vul era duvrar daners ord quest fonds per gulivar pli paucas entradas da taglias u custs administrativs. Philipp Wilhelm (PS) propona da finanziar cun ina part dals daners abitaziuns pajablas.
Sforz da bajegiar?
In ulteriur punct che procura per critica: La regenza grischuna vul evitar ch'il terren en zonas da bajegiar resta vid. Tgi che posseda ina tala parcella duai surbajegiar quella – uschiglio po la vischnanca pigliar mesiras, sco per exempel da cumprar il terren suenter 8 onns.
Las vischnancas dovrian tals instruments per far squitsch, ha accentuà Gian Michael (PBD) envers RTR. Karl Heiz (PLD) renconuscha bain il basegn – fa dentant attent che terren saja possess privat e che chantun e vischnancas stoppian agir fitg precaut enten prender davent quel.
Messadi definitiv vegn il zercladur
Actualmain saja il chantun vi da far urden cun tut ils resuns ch'ins haja survegnì en la fasa da consultaziun, ha ditg il giurist Carlo Decurtins sin dumonda dad RTR. Lura saja da decider tge resuns che vegnian resguardads en la lescha e tgenins betg.
Previs saja da publitgar il messadi definitiv il zercladur, per ch'il Cussegl grond possia discutar l'october questa revisiun da la lescha da planisaziun.
RR actualitad 17.00


text:
Cunter il SC Berna ha il EV Zug gudagnà senza problems 7:1. Suenter 30 minutas eran ils da Zug gia cun 4:0 en avantatg, ed ils Bernais n’han chattà nagina via per propi far squitsch sin il leader. In sumegliant resultat cler ha Genevra-Servette fatg ordaifer cunter Lugano – cun in 6:2. Gia suenter sis minutas ha Lugano barattà ses goli, enstagl da Niklas Schlegel è Sandro Zurkirchen vegnì en il gieu. Lura eran ils Bianconeri gia cun 0:3 enavos. En la terza partida da la gievgia saira cuntanschan ils SCL Tigers ina victoria satiglia da 1:0 ordaifer cunter Losanna. Igl è l’emprim success per ils da Langnau suenter nov terradas en fila.
Liga naziunala Zug va si e davent
RTR novitads 22:00


text:
Simple animations using FontAwesome and some CSS3
On DOM load         On hover         On parent hover                faa-wrench animated            faa-wrench animated-hover            faa-wrench                faa-ring animated            faa-ring animated-hover            faa-ring                faa-horizontal animated            faa-horizontal animated-hover            faa-horizontal                faa-vertical animated            faa-vertical animated-hover            faa-vertical                faa-flash animated            faa-flash animated-hover            faa-flash                faa-bounce animated            faa-bounce animated-hover            faa-bounce                faa-spin animated            faa-spin animated-hover            faa-spin                faa-float animated            faa-float animated-hover            faa-float                faa-pulse animated            faa-pulse animated-hover            faa-pulse                faa-shake animated            faa-shake animated-hover            faa-shake                faa-tada animated            faa-tada animated-hover            faa-tada                faa-passing animated            faa-passing animated-hover            faa-passing                faa-passing-reverse animated            faa-passing-reverse animated-hover            faa-passing-reverse                faa-burst animated            faa-burst animated-hover            faa-burst                faa-falling animated            faa-falling animated-hover            faa-falling


text:
El saja mo in simpel «song- and dance-man», in entertainer pia, ha Polo Hofer ditg ina giada da sasez, ma sco tal um da la chanzun e dal saut ha il rockadur bernais cuntanschì renum naziunal, anzi, ins po dir che Polo saja oramai ina da las figuras musicalas las pli impurtantas da noss pajais.
Il bab dal «mundartrock» svizzer
Ses renum ha Urs «Polo» Hofer obtegnì tras lantschar e propagar la musica pop chantada en ses dialect bernais, l’emprim cun la gruppa pioniera Rumpelstilz durant ils onns ’70. En il ravugl da gruppas sco il Schmetterding ubain la Schmetterband ha el lura cultivà in rock multifar e cumpetent, viscal e spiertus tras plirs decennis enfin il di dad oz, colliond il blues afroamerican cun la melodia alpina. En quest senn ins po propi numnar Hofer il bab dal «mundartrock» svizzer. Sias chanzuns «Teddybär» e «Kiosk» èn veritabels semperverds da la musica pop indigena, chantads en scolas ed en ustarias, sia oda «Alperose» è perfin daventada ina spezia dad imni alternativ helvetic.
Ultima turnea
En ils ultims onns ha Polo Hofer subì divers problems da sanadad – magari èn quels er in motiv per sia decisiun da smetter uss definitiv cun ses «geschmetter». La turnea actuala saja la davosa e l’album annunzià il vairamain ultimischem, ha il trubadur empermess.
Diversas contribuziuns spezialas tar RTR
RTR celebrescha dentant l’anniversari radund sco festa dad in babun musical anc en cumplaina furma, cun diversas contribuziuns spezialas en chaussa, en La Truvaglia ed en ils Semperverds dal glindesdi, sco er en Las Perlas dal venderdi, ils 20 da mars.


text:
Cun 225 vuschs è Thomas Pinchera vegnì elegì nov en il cussegl communal. Tgi che vegn ad occupar ils proxims trais onns il segund sez liber, vegn a decider la sort, cun quai che tant Lucian Schucan sco er Peider Andri Vital han cuntanschì exact medem bleras vuschs, numnadamain 186.
La fortuna decida
Sco quai ch’il president actual, Flurin Wieser ha declerà ad RTR, na saja questa situaziun anc mai vegnida avant ed ins haja l’emprim gì da sclerir tut cun in advocat ed uffizis chantunals. En ina da las proximas sesidas dal cussegl communal vegnia tratg la sort e decis, tgi che fa finalmain la cursa.
Nov en la cumissiun da construcziun è Lothar Camichel cun 267 vuschs. Heinz Masüger e nov Gian Reto Rainalter èn elegids per il proxim trienni en la cumissiun da gestiun da la vischnanca da Zuoz.
Tradiziun speziala
Las elecziuns communalas han lieu a Zuoz adina da Chalandamarz. Pli baud finiva perfin il rendaquint da la vischnanca ils 28 da favrer e betg ils 31 da december. Entant che l’uffizi dals nov-elegids cumenzava gist il di suenter il prim da mars, è la surdada uss trais mais pli tard.
Andrea Gilli vegn a surpigliar il timun da Flurin Wieser l’emprim da fanadur 2018.
RR novitads 17:00


text:
El saja en prima lingia schurnalist, di David Vogel. Ma cun far ses film “Shalom Allah” che raquinta da persunas svizras che converteschan a l’islam, è el vegni confruntà cun sia atgna biografia religiusa. E quai mussa el era en il film.
Ateist tranter convertits
Ses protagonists sa laschan en cun ina religiun nova. En quest cas l’islam. Converteschan. Surpiglian normas, structuras e rituals novs. Chattan pro Dieu. David Vogel savessa ha fat il moviment cuntrari. El è creschi si a Turitg en ina famiglia gidieua fitg religiusa. Durant in viadi tras l'America dal Sid, suenter la matura, ha'l però tut cumià da Dieu. Ha mess sia kippa en ina trucletta sin palantschin, è sorti da la cuminanza gidieua ed sa numnava ateist. E tut quest al collia cun ses protagonists, di David Vogel.
Experientschas sumegliantas
D'ina vart era el pli baud savessa in outsider religius. E quai in outsider religius visibel. “Jau hai simpatia per ina dunna che chamina cun in faziel da chau tras la staziun da Turitg. Pertge? Jau ma record co che jau chaminava cun mia kippa tras la staziun da Turitg, ed ils neonazis eran là.” Quests simbols o accessoires religius rendan vulnerabels. Tuttina sche quai è in hijab o ina kippa. Savens na stat pli la persuna savessa en il center, mabain la persuna daventa ina represchentanta d’in collectiv, sco "Israel" o sco "l’islam". Sa stuair declerar, perfin defender, era quai conuscha David Vogel da pli baud.
E lura datti ina terza famigliaritad tranter il reschissur e ses protagonists: In tschert extremissem suenter la conversiun. Durant ch'ils convertits en il film "Shalom Allah" en en tschertga da las respostas absolutas e lessan far tut gist, sa regurda David Vogel, sco ch'el ha celebrà la deliberaziun da la cuminanza gidieua cun tut sias cellas. Il act culminant: Mangiar ina liongia brassada publicamain.
Pazienza cun convertit*as
E quai è forsa l'appel principal da David Vogel en ses film: Avai pazienza cun convertits. Ch'els dovran in per onns per sa stabilisar, per sa regular. Religiun na saja mai insatge airi, mabain adina en moviment, insatge dinamic. E quai renda el visibel a moda subtila ed impressiunanta en il film "Shalom Allah" - tant cun la reflecziun davart si'atgna biografia religiusa che maina davent da Dieu, sco en il process pro ses protagonists e protagonistas che chattan in nov dachasa religius en l’islam.


text:
Contignü prinzipal
Banches dac & abinedes
Cialëde ite! Tlo giatëis na lingia de dac dla legislatura passeda dl Cunsëi provinziel y dla legislatura dl Cunsëi provinziel presënt. Da leges provinzieles n forza y decrec, a ac y documënc politics (dessënies de lege, mozions, demandes ...), protocoi parola per parola dla sentedes, comunicac stampa y nsci inant o i regulamënc de basa de natura costituzionela de nosta autonomia (Statut de autonomia, normes de atuazion, ...
Documënc politics (dessënies de lege, mozions, nterogazions ...)
Per dejëujer si atività politica tl Cunsëi provinziel à i/la cunselieres y, cun cërta limitazions, nce l guviern provinziel, a despusizion na lingia de strumënc. Ëi presentea dessënies de lege, mozions y nsci inant y duc chisc ac y documënc passa tres na cërta prozedura. Tlo pudëis udëi cun la manieres de crissa defrëntes duc i ac politics dla XI, XII, XIII, XIV y XV legislatura y dla legislatura presënta cun duc i dac de mpurtanza n cont de cuntenut y pruzedura.
Delibres dl Cunsëi
L se trata de delibres de chëles che l Cunsëi provinziel muessa se cruzië d’ufize aldò de despusizions dl Statut d’Autonomia, dl regulamënt dl Cunsëi o de regulamënc nterns dl Cunsëi provinziel.
Protocol dla senteda y protocol parola per parola
Uni reunion publica dl Cunsëi provinziel vën tëuta su. La registrazion vën pona trascrita y, do na elaborazion d'ufize che tën cont de na reproduzion dla paroles dites pusciblmënter prezisa, stampeda definitifmënter.
Spëises per la prupaganda dla veles leprò nce detlarazions sun la situazion patrimoniela y i davanies - Cunselieres
Leges provinzieles n forza y regulamënc (LexBrowser)
Chësta banca dac ie cureda dal'aministrazion provinziela y ie nce azessibla dala rë zivica de Südtirol. La cuntën duta la leges provinzieles valëivles y i regulamënc d' esecuzion sciche nce normes costituzioneles y documënc de mpurtanza per nosta autonomia (Statut de autonomia, normes de atuazion ...)
Normes de basa dl'autonomia y dl Cunsëi provinziel
- Normes costituzioneles
- Contrat de Paris, Statut de autonomia, ...
- Normes de atuazion
- Regulamënc nterns dl Cunsëi provinziel
Comunicac stampa
- Cunsëi
- Defenüda zivica
- Garant per la nfanzia y l'adolescënza
- Consulta provinziala por les comunicaziuns
- Consulënta por l’avalianza dles oportunites
- Frazions
- Dè dant newsletter
- Mudé/desdí newsletter
Archif storich
- Aconsiadus, mëmbri dla Junta do legislatöres dal 1948 incà
- Cunselieres dl Cunsëi provinziel de Südtirol dal 1948
- Cumposizion de organs defrënc dal 1948
- Resultac dla veles provinzieles dal 1948
- D’autra veles y d’autri referendum dal 1998 inant (rë zivica)
Lians – banches de dać esternes
L Cunsëi provinziel A - Z
Cunzec y terminologia dla vita da uni di dl Cunsëi provinziel de Südtirol - cosses de nteres, da mparé y de utl a savëi


text:
Giügn
Zögn l'è 'l sèst més del an endèl calendàre Gregorià. L'è giü dei quàter més che g'ha 30 dé. El nòm el vé de la dèa romàna Giunòne (lat. Iuno), moér de Giòve e colegàda a la dèa gréca Era.
Per l'emisféro Nort, el més de Zögn el sègna 'l cambiamènt de la stagiù de la primaéra a chèla de l'istàt. El cambiamènt el söcét el 21 ai més che l'è apò 'l perìodo 'ndóche gh'è i dé piö lónc de l'an, difàti el solstìse de sòlit el capèta tra 'l dé 20 e 'l dé 21 del més. Per l'emisféro Sud al contràre, Zögn el ségna 'l cambiamènt tra l'autùno e l'envéren e l'è 'l més cói dé piö cürcc.
Oter projeccModifega
- Wikimedia Commons al gh'ha dent roba culegada a: Giugno.


text:
Cussegliera naziunala Magdalena Martullo-Blocher rapporta da Berna
Cussegliera naziunala Magdalena Martullo-Blocher rapporta da Berna
(Gliendisdis, 21 da november 2016, allas 20.00 uras, Claustra Mustér)
La Partida populara svizra, pps Surselva envida gliendisdis, 21 da november 2016, allas 20.00 uras tier ina occurrenza publica en claustra a Mustér (Pilgersaal).
Cussegliera naziunala Magdalena Martullo-Blocher rapporta sur dalla actuala e vegnenta politica federala.
Libra discussiun. Silsuenter da legreivla cumpagnia. Tuts ein cordialmein envidai!
Partida populara svizra, pps Surselva


text:
Solbiaa Olòna
Solbiaa (nom ufizial in italian: Solbiate Olona) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 5 508 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 4 km² e ona densitaa de 1 377 ab./km².
El paes, situaa in de l'Alt Milanes (territòri de Busti Grand), l'è traversaa del fiumm Olòna e 'l gh'ha ona frazion (Solbiell).
El dialettModifega
A Solbiaa se parla ona variant bustocca del lombard.
Evoluzion demografegaModifega
L'andament del numer di abitant del comun de Solbiaa Olòna l'è mostraa in la tabella chi de sotta
Abitàncc censìcc
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Flurina Badel (*1983) è artista, autura ed intermediatura da cultura. Dapi il 2014 fa ella part dal duo artistic Badel/Sarbach ed è dapi il 2016 la redactura responsabla per lemissiun «Impuls» da RTR. Ses emprim tom da poesia «tinnitus tropic» (editionmevinapuorger, 2019) è vegni undrà cun il Premi Svizzer per Litteratura.
«Geranis cotschens» Flurina Badel
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
A la Street Parade ha la polizia da la citad da Turitg segirà in satgados suspectus. Quel cuntegneva attrappas da bumbas. Quai ha communitgà la Polizia chantunala. Dal probabel possessur dal satgados sa tractia dad in Tudestg da 31 onns che vivia en il chantun Argovia. L’um saja vegnì arrestà. Davart ses motiv na dettia anc dettia anc naginas indicaziuns.
Pli gronda festa da techno mundiala
Sonda passada han var 850'000 persunas fatg part da l’occurrenza tradiziunala, la pli gronda festa da techno mundiala. La festa che ha gì lieu quest onn per la 28avla giada è stà sut il motto «Colours of Unity» e vul tenor communicaziun esser ina demonstraziun per l'amur, pasch, libertad e toleranza.
RR novitads 07:30


text:
Resultats per Tecnica da construcziun
La viafier è fatga d’atschal
Betg mintga rodaglia n’è eguala. Igl exista in grond dumber da tips da construcziun differents.Guardar l'eveniment
Geologia e mesiraziuns
La construcziun da tunnels è dependenta da savida scientifica. La geologia levgescha la via tras il grip.Guardar l'eveniment
Perfuraziun dal Gottard
Il tunnel da basa dal Gottard è il tunnel cardinal da la NVTA. L'emprima perfuraziun d'ina maschina da furar è vegnida fatga en il bischen ost.Guardar l'eveniment
Traversada da la foppa da Piora
La foppa da Piora, cun sia crappa granellusa, smanatscha da periclitar la construcziun dal tunnel da basa dal Gottard.Guardar l'eveniment
In milliun visitadras e visitaders
Durant la construcziun dals tunnels da basa dal Gottard e dal Lötschberg ha la populaziun gì l'occasiun da visitar l'interiur da la muntogna. L'affluenza è enorma.Guardar l'eveniment
Tranter grippa e betun
Il tunnel da basa dal Gottard è in product d'auta tecnologia – ed in resultat da mauns che prendan per mauns insatge. Senza lavurants, miradurs e betunaders na vegn construì nagin tunnel.Guardar l'eveniment
Tests al Gottard
La nova lingia dal Gottard cumpiglia blera tecnica. Sia funcziun vegn controllada cun blera lavur e cun blers custs.Guardar l'eveniment
Ils tunnels da quest mund
Tgi ha il tunnel il pli lung? Construcziun da tunnels vul dir aspirar al record mundial. Prest vegn in nov victur a muntar sin il podest.Guardar l'eveniment
Superportas
Las meglras portas da fugia èn installadas en il tunnel dal Gottard. Lur construcziun han ellas d’engraziar a la NVTA. L’innovaziun gronda ha chaschunà bleras innovaziuns pli pitschnas.Guardar l'eveniment
Escher forever?
La lingia dal Gottard reussescha grazia a la politica da Basilea, grazia a la nova tecnica da construir tunnels e grazia ad in consens internaziunal. L'influenza dad Escher vegn survalitada.Guardar l'eveniment


text:
Monique Schwitter, naschida l’onn 1971 a Turitg, viva dapi il 2005 a Hamburg. Ella ha studegià teater e reschia a Salzburg ed è stada engaschada tranter auter en ils teaters da Turitg, Frankfurt, Graz e Hamburg. Dapi il 2010 è ella autura independenta e scriva romans, raquints e tocs da teater.
Monique Schwitter è commembra da la Freie Akademie der Künste a Hamburg.
Tar Monique Schwitter n’èn quai betg Mille e tre, 1003 (sco tar Don Giovanni) – dentant dudesch (sco ils apostels). E quai n’èn betg mo aventuras eroticas, mabain dudesch purtrets d’um, dudesch differentas amurs – ed ultra da quai l’amur per dus uffants ed in chaun. Gea, l’autura metta l’amur en il plural ed ella è buna da cumponer cun grond inschign in rudè cumbinond umur, tristezza profunda, vita, amur e mort, il scriver, il leger e sa regurdar, il crudar, il sgular e chaminar en in roman che renda cuntent.
Graz-Wien, Literaturrverlag Droschl
ISBN 978-3-85420-969-0
Premis
2006 Premi Robert-Walser-Preis per Wenn’s schneit beim Krokodil
2006 Premi da promoziun Schiller per Wenn’s schneit beim Krokodil
2015 Premi cudeschs svizzer per Eins im Andern
2016 Premi svizzer da litteratura


text:
Tel. +41 58 465 73 44 | fnoffice@nb.admin.ch
Archivaziun
La Fonoteca naziunala svizra dispona d'in archiv digital da pli nov standard che accumplescha tut las exigenzas da segirezza e cuntinuitad segund normas internaziunalas. Sia structura è flexibla e sias capacitads remartgablas permettan d'offrir era in servetsch d'archivaziun a terzs. Quest servetsch è particularmain interessant per privats u pitschens archivs che n'han ni ils mezs ni la massa da datas per rentabilisar l'acquist ed il mantegniment d'in agen archiv digital da quest tip.
Cundiziuns
- La Fonoteca naziunala svizra conserva en ses sistem d'archivaziun digital las datotecas d'auta resoluziun che ston vegnir archivadas cun las datotecas d'access en format cumprimà, las datotecas cun metadatas tecnicas en format XML, sco era tut auter tip da datoteca necessari al client, en furma d'unitad AIP (Archival Information Package).
- Il client survegn in access segir e criptografà a ses agen fond digital via FTP (File Transfer Protocol). Quest access garantescha tut ils dretgs (leger, scriver, stizzar, etc.) a las datotecas magasinadas, ed implitgescha damai ina tscherta responsabladad era da la vart dal client. Ils responsabels da la Fonoteca naziunala svizra han l'access a quests fonds unicamain per incumbensas d'administraziun.
- La Fonoteca naziunala svizra garantescha la segirtad e l'integritad da las datas segund il model da referiment OAIS (Open Archival Information System). Mintga datoteca è accumpagnada d'in code d'integritad (checksum) e vegn arcunada en moda transparenta en almain dus lieus differents.
- La Fonoteca naziunala svizra s'inchargia la renovaziun periodica da l'infrastructura tecnica per pudair garantir l'archivaziun e l'access a lung term. Avant mintga intervenziun relevanta vegn ins ad infurmar il client.
- Ils contracts stipulads n'èn betg limitads temporarmain. Mintga fond resta en la proprietad exclusiva dal client che po retrair en mintga mument sias datas suenter in preavis trais mais avant.
La Fonoteca naziunala svizra fa part da la Biblioteca naziunala svizra
© Fonoteca naziunala svizra. Tut ils dretgs d'autur da questa publicaziun èn reservads a la Fonoteca naziunala svizra, Lugano.
L'adiever commerzial è scumandà. Ils cuntegns publitgads electronicamain èn suttaposts a la medema reglamentaziun ch'è en vigur per ils texts stampads (LDA).
Per infurmaziuns areguard il copyright e las normas da citaziun vair: www.fonoteca.ch/copyright_rm.htm
URL:


text:
Il resort «La Mutta» duai vegnir realisà cun atgnas resursas. Perquai vul la vischnanca anc quest onn fundar ensemen cun l'Arena Alva e la planisadra Blauhut AG ina societad d'aczias. Ella daventass uschia acziunaria cun 102'000 francs, tge che munta ina cumpart d'in terz dal chapital total.
Plinavant vuless la vischnanca cumprar las parcellas ch'i dovra per il project. Lura surdess ella quellas en dretg da construcziun a la Mutta AG. La lescha da construcziun prescriva che la dumonda da bajegiar per il resort sto vegnir inoltrada enfin la fin da fanadur 2026. La radunanza communala duai decider en chaussa quest october.


text:
Auter ch'il Cussegl naziunal refusa la cumissiun d’economia dal Cussegl dals chantuns da midar la lescha vertenta. Ella cusseglia cun diesch cunter duas vuschs al Cussegl dals chantuns da betg entrar en questa fatschenta. L’argument da la cumissiun è che quai dettia resalvas en vista a la constituziun federala.
Per la cumissiun fiss ina tala liberaziun da la taglia ina inegualitad giuridica. Ils purs e possessurs da guaud vegnissan uschia privilegiads, argumentescha la cumissiun d’economia dal Cussegl dals chantuns. Ultra da quai vegniss era offendì il princip da stuair pajar taglia tenor la productivitad economica.
RR novitads 18:00


text:
En Svizra fan uffants e giuvenils tranter 10 e 19 onns dapli sport ch'avant set onns. Radund 90% dals dumandads adempleschian las recumandaziuns da moviment per persunas creschidas.
Il dumber da giuvenils che fan sport saja vegnì pli grond. Anc adina fetschian buobs dapli sport che mattatschas, ma la differenza saja sa reducida. Uffants e giuvenils en champagna fetschian dapli sport che quels en las citads. Quai èn las enconuschientschas decisivas d'in studi che l'Uffizi federal per sport BASPO ha fatg.
Las mesiras da promoziun da la Confederaziun han effect.
Uffants da 10 fin 14 onns fetschian en media 7,5 uras sport, giuvens e giuvnas da 15 fin 19 onns anc 6,5 uras. Tar ils buobs è ballape anc adina il favorit. Ir cun skis, viandar, currer ma era il trenament dals musculs èn ulterius sports oravant tut per ils pli vegls. Las mattatschas fan il pli gugent gimnastica u sautan.
Dals passa 3'400 participants e partizipantas han 12% dals uffants e 18% dals giuvenils inditgà ch'els na fetschian betg sport. 2014 tar l'ultima retschertga eran quai anc 14%, respectiv 20%.
Ord l'Archiv
Il chantun Grischun promova gia dapi intgins onns il sport popular:


text:
Parts da la lescha per cumbatter la pandemia da corona duajan valair pli ditg che la fin da l'onn current. La raschun è il svilup intschert. Perquai ha il Cussegl federal decis da far la dumonda per ina prolungaziun al parlament, probabel per 1 onn – quai sco mesira preventiva. Intgins puncts da la lescha pudessan ins duvrar anc pli ditg.
I sa tracta da mesiras en ils secturs sanadad, protecziun dals lavurants e las lavurantas, sport e cultura. Enfin la fin d'october vul il Cussegl federal elavurar il messadi.
Pertge prolungar?
La basa legala per il certificat da Covid (Artitgel 6a) è bain en vigur enfin la fin dal 2022 e betg pertutgada da la decisiun. Ma ils blers auters puncts da la lescha, valan be fin la fin dal 2021. Cun prolungar la lescha da Covid-19 per in onn, vul il Cussegl federal garantir ch'ns haja vinavant enta maun ils instruments necessaris per cumbatter la pandemia, en cas che quella cuzzass pli ditg.
Cunter la lescha da Covid han ins gia duas giadas fatg il referendum. Ils 28 da november decidan las votantas ed ils votants per la segunda giada davart il project.


text:
Cun approvar il midament tar il diever da vias champestras è er pertutgada la via en la Val Bever. Dapi il cumenzament da construcziun dal tunnel da l’Alvra è quella via stada averta er l’enviern. Quai sco prova, uschè il chanzlist da Bever, Renato Roffler.
Access limità
Cun la revisiun parziala dal reglament, saja quai uss er reglà tenor la lescha. Passar e duvrar la via champestra che è da la vart sanestra da la Val Bever, pon dentant be vehichels cun permiss. Dus terz dal terren nua che la via passa tras è en possess da privats. Encunter la revisiun po anc vegnir fatg recurs a Cuira.
Ultra da quai han ils 23 preschents approvà la nova cunvegna da prestaziun cun la Fundaziun Provediment da sanadad Engiadin’Ota. Per la vischnanca da Bever resultan custs dad 84’600 francs. Ditg Gea ha la radunanza communala er ad in credit da 75’000 francs per perfuradas da sondagi en connex cun aua sutterrana per in stgaudament a distanza.


text:
Lunsch sur la media, numnadamain per bunamain in quart, èn creschidas las cumpras online en l'exteriur. Da la svieuta totala èn 1,6 milliardas francs ids ad interpresas en l'exteriur. Quai annunzia la federaziun dal commerzi da spediziun – l'interpresa da retschertgas GfK e la Posta svizra.
Cumpras online vegnan anc a crescher
Cumprà online ha la clientella svizra cunzunt products d'electronica (2,01 milliardas francs), rauba da moda e chalzers (1,66 milliardas francs). En la sparta dals products d'electronica vegn cumprà in terz da la rauba betg pli en butias mabain online. E la prognosa è che cumprar online en l'exteriur vegn vinavant a crescher. Quai cunzunt en la China.
Nus quintan che quest svilup cuntinuescha fin il 2020 e vegn a purtar supplementarmain ina pressiun sin il pretsch dal martgà
RR novitads 12:00


text:
Capità è l'incap il prim da mars en la vischinanza dal culm Gross Litzner en la chadaina dal Silvretta. L'helicopter da la Rega era sin in sgol da salvament da Samignun en direcziun Ospital chantunal a Cuira. A bord eran in pilot in sanitari da salvament ed ina media. Quai rapporta la SonntagsZeitung.
Anc betg sclerì èsi, tge per in aviun ch'è stà involvà en il quasi-accident. Tenor il SUST sa tracti dad in aviun nunenconuschent. Annunzià l'incap haja la Rega che ha confermà quai envers la SonntagsZeitung. Dapli indicaziuns n'ha la Rega dentant betg fatg e renvià sin l'examinaziun dal SUST che vegn actualmain fatga.
Ord l'archiv: