text:
Prim emendament (Costituzzion di Stat Unid)
El prim emendament a la Costituzzion di Stat Unid l'è part de la Deciarazzion di Dirizz e 'l ghe vieta al Congress di Stat Unid de meter di lesg che stabilissen una religion ofiziala, che vieten de esercitànn voeuna o che in quajsevoeul manera limiten la libertà de parolla, la libertà de stampa, la libertà de assemblea e de fàgh petizzion al governo.
Vorzud di anti-federalista per evità de dagh trop de poder al governo federal e in vigor del 15 de dicember 1791, a l'era in principi doperad domà per i legg federai del Congress: a partì del 1925 con Gitlow v. New York l'è stad incorporad per quatà anca i legg statai grazzia a la Clausola del Giust Process de l'Emendament quell de quatordes.
'Sto emendament l'ha menad la Cort Suprema a toeu via la pupart de la common law inglesa in su la difamazzion, come se po vedè in del cas New York Times Co. v. Sullivan. El var domà per di ator statai, ma l'è assee spantegada l'ideja fallada che 'l limita tucc de limità el dirizz de parola.
El prim emendament el tutela anca di rob compagn del vilipendi de bandera (Stromberg v. California), l'us de l'Internet di maniach sessuai (Packingham v. North Carolina), brusà la cros compagn del Ku Klux Klan se fad no per intimidazzion (Virginia v. Black) e 'l deciarà de havégh di onoreficenz che se gh'hann minga (United States v. Alvarez) e 'l proteg i sgent anca de vesser obligad de fà un discors. El proteg men el descor comercial, che 'l po donca vesser regolad enter di limit, e 'l gh'ha di ecezzion compagn de 'n incitament che 'l po menà a 'n azzion illegala imediata o al suicidi, i deciarazzion fals de un fat, l'oscenità (cont el test de Miller), la pedopornografia (semper, senza ecezzion del test de Miller, se veda New York v. Ferber), menasce credibil, descors che 'l po menà a 'n imediad destrurb de la quiet publega, menascià el President di Stat Unid, descor protegiud del dirizz d'autor e, per i soldad e dipendent del governo, ghe poden vesser di olter limitazzion.


c: text/html

text:
Neütrun
El neütrun a l'è una partisela sübatomiga senza carega eletriga e de massa 939.573 MeV/c² o 1.008 664 915 (78) u (1.6749 × 10−27 kg, poch püssee d'un prutun). El so spin a l'è ½, e l'è dunca un fermiun. La so antipartisela a l'è l'antineütrun. El neütrun a l'è minga una partisela elementara perchè l'è fada de alter partisel: i quark. El neütrun a l'è classifegaa 'me bariun, e l'è faa de dü quark down e un quark up.
Föra del nücli, i neütrun gh'hann una vida cürta, cun semivita de pressapoch 15 menüü. I decaden in d'un prutun e emeten un eletrun e un neütrin, in acordi a la reaziun:
Insema ai prutun, i neütrun furmen el nücli de l'atum. Neütrun e prutun vegnen ciamaa anca nücleun.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Senad
El Senad a l'è 'na cambra del Parlament, squasi semper l'inscì ciamada cambra alta. In di sistema de bicameralism imperfett el Senad el gh'ha de solit el roeul de 'na cambra de controll, con men de poder de la cambra bassa, che la intervegn domà in di procediment pussee important, menter che in di federazion a l'è de solit 'na cambra di orghen federai, indova despess i federaa gh'hann el midemm numer de reppresentant.
El primm Senad a l'è staa el Senad roman: in l'epoca antiga i Senad eren despess di camber consultiv del Sovran cont di roeul giurisdizionai, compagn del Senad de Milan. In di monarchij del '800 despess i Senad eren nomenaa in part o totalment del monarca. In Germania, inveci, i Senad a hinn i governi di città-Stat de Berlin, Amborgh e Brema.
BibliografiaModifega
- Rocco Ermidio: Le seconde Camere nel Diritto comparato - Aracne Editrice, 2015


text:
Neu
La Neu (anca Nev, Nef e Fioca) l'è 'na furma de precipitassion de acqua giassada a cristal, che la cunsist in d'una multitüdin de toch de giass propri picinìn, tüti cun de bas la furma esagunal ma ognidün de tip divers.
Datu che l'è faia da di part sgres, l'è un materiàl granülar. La gh’ha 'na strütüra verta e l'è donca mola, a men che la vegna miga schissada da ‘na pression esterna.
La neu la se furma in volta atmusfera, quand el vapur de l’acqua a temperadüra suta a i 0 °C el fa partì el brinament. Lì, l’acqua la passa dal stat gassuss a quel solid, par pö 'rivà a tera sensa deslenguass.
Quest el süced quand la temperadüra a tera l’è suta i 2 °C e in di livel de mes se passun miga i 0 °C, sedenò la neu la và ad acqua.
Grandèzz e unitaa de misura de la nevModifega
- freguenza (quanti dì el fiòca per ògni mes); la soa unità de misura a l’è dì de nev/ mes; [1]
- altèzza de la nev frèsca; la soa unità de misura a l’è el centimeter; [1]
- intensità de la pioeuva (quantitàa de nev borlada già per unitàa de temp); la soa unitàa de misura a l’è el centimeter per ora (cm/h); [1]
- durada del mant nevos: quantità de dì che ‘l terrén a l’è quattàa de nev; la soa unitàa de misura l’è el dì; [1]
- coefficient de la nev: rappòrt infra la quantitàatotal de nev borlada giò e fada deslenguàa e donca esprèssa in millimeter equivalent de pioeuva e la quantità totàl di precipitazion de l’ann; a l’è on numer senza unitaa sde misura; [1]
- regimm di nevicàd: com’è che i nevècàd hinn distribuìd infra i vari stagión. [1]
RiferimentModifega
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Mario Giuliacci (2010). Manuale di meteorologia (in italian). Alpha Test, 504-505. ISBN 88-483-1168-7.


text:
Uschè blers aspectaturs sco durant ils onns 80 n’ha il film da saut Dirty Dancing betg pudì carmalar la fin d’emna vargada en il open air kino a Cuira. Dals bunamain 100 plazs eran sulet 12 occupads. Ed ina gruppa da dunnas giuvna saja mo vegnida a mirar il film pervia ch’ellas hajan gudagnar ils bigliets.
In motiv po era la plievgia esser stada. Persuenter hai dà per tut ils visitaders ina pelerina cun capuza.
In classicher dapi decennis
Il film Dirty Dancing cun la chanzun bain enconuschenta «(I‘ve had) the time of my life» ha giu la premiera il 1987. Il film è stà in hit sin tut il mund e vala anc oz sco classicher da saut. La chanzun dal titel ha schizunt gudagnà l’Oscar per la megliera chanzun en in film il 1988.


text:
Ediziun Apart – Ils davos onns han las auturas Sibylle Mani, Tania Zanetti e l’autur Lars Haefner sviluppà in guid da viandar biling cun 21 turas, inspiradas da 30 ditgas localas da la part sura da la Surselva.
Il cudesch maina atras ils pli bels lieus da la Surselva rumantscha, da la tgina dal Rain enfin Breil, sur la planira auta da la Greina e la Val Lumnezia. Las propostas da las rutas cumpiglian differents grads da difficultad e sa drizzan ad in lartg public da viandants.
Il guid cuntegna ina carta cun ina survista da tut las turas sco era ina descripziun curta cun il caracter e las particularitads, start e punct en mira, lunghezza, autezza e durada.
Ultra da quai dat igl ina descripziun detagliada cun bleras fotografias attractivas, infurmaziuns fundadas tar la ruta ed il conturn, in profil d’autezza sco era la ditga per tudestg e sursilvan cun illustraziuns sviluppadas spezialmain per il guid. Ulteriurs highlights èn las cartas artisticas sco era l’occupaziun profundada cun l’istorgia da las ditgas.
L’ediziun d’in tal cudesch e mo realisabla cun l’agid finanzial da donaturs, per exempel per cuvrir ina part dals custs per il lectorat e correctorat, layout, squitsch e per la distribuziun dal cudesch. Ord quest motiv avain nus lantschà ina campagna da crowdfunding.
Sustegna uss il project sin lokalhelden.ch/wanderfuehrer ed obtegna perencunter il cudesch èd in bel product ni in’aventura en la regiun.
Natiralmain sas ti preempustar il cudesch gia uss.
Text e fotografia: Ediziun Apart, Sibylle Mani, Tania Zanetti, Lars Haefner
Forsa er insatge per vus:
-
5 bels nums dad umens Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Quai savain nus. E che nums rumantschs èn bels, quai…18 d'avust 2021423 giadas
-
5 giadas sport tranter las lingias Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. E ritga cun opziuns per sa mover è era la…21 da fanadur 2021557 giadas
-
5 bels pajais Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Anc adina, era stgars trais onns suenter l’emprima publicaziun da…16 da zercladur 2021601 giadas
-
5 giadas in chau ed ina cua Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Era durant la primavaira en ils puzs, nua ch’i bricl’e…19 da matg 2021782 giadas


text:
Robert Lewandowski ha midà il 2010 en la Bundesliga tar Borussia Dortmund. Suenter quatter stagiuns ha el midà tar il campiun da record, il FC Bayern München. Ils ultims onns è l’attatgader (27) daventà in dals megliers attatgaders insumma. En l’emprim gieu da l’EURO encunter l’Irlanda dal Nord n’ha Lewandowski betg pudì mussar sia classa. Suenter il gieu ha el manegià ch’el haja spargnà ils gols encunter ils Tudestgs.
Betg sulet per Robert Lewandoswki è il gieu Germania – Pologna in duel tut aparti. Er en l’equipa da Joachim Löw dattan intgins giugaders cun ragischs polacas, tranter auter Lukas Podolski.
Il gieu tranter ils Tudestgs ed ils Polacs, duas naziuns che vevan gia duellà en la qualificaziun, è er gist il duel a la testa da la gruppa. Il victur sa qualifitgescha pia direct per l’otgavelfinal. Il gieu tranter ils dus vischins è en il Stade de France a Paris.
RR actualitad 17:00


text:
Tenor la communicaziun da la polizia saja chaminà l’um da la staziun sura da la sutgera Sezner anc radund 200 meters en direcziun Piz Mundaun. El è sa mess sco emprim a la descensiun dador la pista marcada. Ses figl è suonda curt suenter. Tar quai è vegnida libra ina lavina che ha stratg cun sai ils dus. Il figl ha pudì sa deliberar sez.
Ina quart d’ura pli tard avevan las forzas da salvament chattà il bab sut la naiv. Malgrà la reanimaziun immediata è el mort anc sin il lieu. Per tgirar il figl è vegnì clamà il Care Team Grischun
RR novitads 18:00


text:
Creschi si è Roger Rominger cun sias trais soras en la Val Fex. Malgrà ch’el ha passentà in’uffanza entamez la natira cun bleras libertads, na vuleva el betg turnar anc ina giada a star a Fex Plattas. Cun ils onns s’ha quella tenuta puspè midada. Per pudair esser ses agen patrun, ha el surprendì cun sia dunna Martina la chasa paterna ed er la puraria.
Focus sin fuschina
Dapi in onn è sa diminuì il dumber dad animals sin il bain puril dals Romingers. Quai causa ch’il ferrer vul investir dapli temp en la producziun da cuntels da damast. Ina lavur che dovra temp ed inschign. Uss che sia dunna na lavura betg pli ordaifer la val, n’ha Roger Rominger era betg pli da tgirar sulet ils dus uffants.
La tgira da noss dus uffants sco um da chasa è stà per mai la pli gronda sfida da mia vita.


text:
La fracziun socialdemocratica ha dumandà la regenza en in'incumbensa sche l’agid social per fugitivs pudessi vegnir remplazzà cun dar lavur a requirents d’asil.
En sia resposta scriva la regenza ch'ella veglia cuntinuar cun las fadias. Tranter auter vul ella examinar ulteriuras pussaivladads d'occupaziun per ils fugitivs ed era examinar in'access pli simpel a fufragnadis.
Il chantun vul er examinar ulteriuras simplificaziuns nua che quai è pussaivel, p. ex. areguard impediments administrativs existents, concernent la renconuschientscha da diploms esters e concernent la validaziun da prestaziuns da furmaziun e chaussas sumegliantas.
Promover e pretender
L'agid dal chantun sa basa sin quest principi. La finamira p. ex. da la purschìda da curs da lingua che tegna quint da las differentas premissas da furmaziun è quella da meglierar las cumpetenzas linguisticas en vista ad ina promoziun d'ina integraziun professiunala svelta. Cun il sustegn da jobcoachs scolads vegnan persunas adattadas ed ablas da lavurar intermediadas activamain en praticums da 3 fin 6 mais en las branschas las pli differentas, nua ch'ellas pon s'acquistar experientschas professiunalas sin il martgà da lavur e nua ch'ellas pon prender ina decisiun davart ina carriera professiunala cun cumenzar ina tscherta activitad da gudogn.
Sin basa d'ina examinaziun fatga l'avrigl 2016 vul il chantun promover talas purschidas, cunzunt uschènumnads emprendissadis preliminars.
RR novitads 12:00


text:
Ils chantuns Berna e Lucerna barattan ina part da lur dosas da vaccin cun ils chantuns Appenzell Dador, Glaruna, Sur- e Sutsilvania, Schaffusa, Soloturn, Tessin e Zug. Uschia saja pussibel en quests chantuns da dar la segunda virola a las persunas che hajan gia survegnì l'emprima, communitgescha la Conferenza dals directurs chantunals da sanadad.
La mesira saja necessaria perquai ch'intgins chantuns na pon uschiglio betg tegnair en lur plan da vaccinar pervi da las stretgas da furnir. Ils chantuns Berna e Lucerna survegnan pli tard dosas supplementaras. Vi dals quantums che mintga chantun survegn da la Confederaziun na sa midia nagut. Er betg vid il principi da reparter il vaccin teor il dumber da populaziun.
Campagna sin buna via
La campagna da virola en Svizra saja sin buna via, quai ha ditg Anne Lévy, la directura da l'Uffizi federal da sanadad. En tut ils chantuns marschia la campagna ruassaivel, professiunal e senza incap, uschia Lévy. Da las 550'000 dosas da vaccin sajan 518'000 repartidas als chantuns.
Il Grischun ha survegnì fin oz 12'900 dosas, da quellas èn duvradas 7'300. Sin 100 persunas han 3,69 survegnì ina dosa. Ensemen cun ulteriurs 16 chantuns è il Grischun uschia sur la media svizra ch'è sin 3,64 dosas sin 100 persunas.


text:
Er oz sa chattan ils trais amis Lina Lieur, Not la Vulp e Rut Tschuetta en il «Gôt Miraculous» sut il Pign Grond. Tut è alv e cunzunt silenzius. Nunditg silenzius, qua naudins betg in tun - ni tschiervs che berglan, ni cucus che chantan. Ils animals paran desser svanids ed ils trais amis èn stanchels e malcuntents. Forsa che Not la Vulp ha ina bunidea co chins pudess purtar in zic vita en il guaud tut silenzius? La resposta dat lepisoda «Igl conzert». Text: Dominique Dosch
Gôt Miraculous: Igl conzert - Sutsilvan
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Üna racolta da raquints, sömmis ed essais scrits tanter il 1949 ed il 1980 e per part fin hoz inedits. Ils editurs han commentà la lavur litterara da Cla Biert (1920–1981) in perspectiva biografica e poetologica.
In seis raquints ed in seis roman, cumparüts i’l decuors da passa trent’ons, ha Cla Biert tematisà in maniera umorisctica e seriusa la vital ill’Engiadina Bassa da seis temp. In tschercha da temas d’actualità e da fuormas narrativas innovativas sco eir dad ün’expressività litterara nudrida da la lingua discurrüda in seis contuorns, ha el interpretà in sia prosa variada ils plaschairs e dischöls dad uffants in svilup e da creschüts chi ston s’orientar tanter tradiziun e modernità. Seis grond ingaschamaint per lingua e cultura rumantscha es stat collià eir cun la reflexiun da si’aigna ouvra creativa.
Indicaziuns bibliograficas
Events
Vernissage ils 26-7-2020 a Scuol.
Preschantaziun dal cudesch ils 27-8-2020 a la Biblioteca chantunala grischuna aint il rom da las manifestaziuns ASL per via.
Last modification 15.03.2021


text:
La radunanza communala da Valsot ha ditg gea venderdi saira ad in credit da 630'000 francs per cumprar ina chasa da las Ovras electricas d'Engiadina, rapporta l'Agentura da novitads rumantscha. La chasa vul ins affittar a l'interpresa Biera da Tschlin. Uschia po la Biera da Tschlin optimar ils process da producziun ed ils process da logistica. La radunanza communala ha ditg gea al credit per cumprar la chasa cun 39 cunter 11 vuschs.
En pli ha Valsot era ditg gea als novs statuts da la regiun Engiadina Bassa Val Müstair. Quels statuts duain ir en vigur per l'onn 2016.


text:
Il Gea da la populaziun da S-chanf ad in sustegn finanzial al project Hotel Scaletta da saja stat decisiv scriva la fundaziun Scaletta S-chanf en ina communicaziun. Be tras quel sustegn saja quai numnadamain pussaivel d’insumma projectar la sanaziun ed inoltrar la dumonda da construcziun.
Finanziaziun betg anc sclerida
L’hotel en il center da la vischnanca è serrà dapi set onns. Per puspè avrir l’hotel è vegnida fundada il matg da quest onn la fundaziun Scaletta S-chanf. Quella planisescha da sanar l’hotel per radund 17 milliuns francs. Uschia duai dar var 45 stanzas dublas e var 23 plazzas da lavur. Anc han però da vegnir sclerids ils detagls da la finanziaziun. Tranter auter vegn er la populaziun da S-chanf a decider in’ulteriura giada davart in sustegn dad 1,5 milliuns francs.
Planisà è che la fundaziun po avrir l'hotel Scaletta la stad dal 2023.


text:
En ils emprims nov gieus da campiunadi aveva Trun/Rabius sajettà be set gols. Encunter Sargans èsi reussì da sajettar sis gols entaifer be 90 minutas. Cumenzà ha il gieu dentant mal per Trun/Rabius. Mo suenter il 0:1 da Sargans è l’equipa da chasa sa dasdada, e fin la pausa ha ella vulvì il resultat al 3:1.
Avant il davos gieu da campiunadi è il CB Trun/Rabius da nov sin il 10avel plaz da la tabella – cun ina reserva da dus puncts sin Gams, ch’è da nov sin ina plazza da relegaziun. Gams ha pers la sonda ordaifer encunter Triesenberg cun 2:4.
I spetga ina finalissima
En la davosa runda da campiunadi frunta il CB Trun/Rabius ordaifer sin Gams. Per omaduas equipas vai per restar en la terza liga – igl è ina uschenumnada finalissima. Als Sursilvans tanscha in pari per restar en la terza liga. Cun la victoria da gala encunter Sargans han ils da Trun/Rabius en mintga cas tancà morala e motivaziun per quest gieu chapital.
Domat na dat betg si la speranza
Anc siemiar da far il pass en la 2. liga regiunala astga il Club da ballape da Domat. Suenter la victoria da 2:1 encunter Buchs han ils da Domat vinavant be in punct pli pauc ch'il leader, il Club da ballape da Bogn Ragaz. Gudogna Domat il davos gieu da campiunadi, il derbi ordaifer encunter Cuira e na vegn Bogn Ragaz betg da gudagnar a Buchs sonda proxima, ils 3 da fanadur, lura tanschessi a Domat da far il pass a la testa da la tabella e per la promoziun en 2. liga.


text:
La localitad ideala per in center d'asil n'exista betg, di Salome Mathys da l'Uffizi da migraziun. La responsabla per collocaziun ed assistenza aschunta dentant er che l'anteriur hotel Pratigiana a Spleia vegn damanaivel da l'ideal. En cumparegliaziun cun autras midadas d'utilisaziun ins haja a Spleia stuì investir «mo 400'000 francs», uschia Mathys. In quart dals custs haja il possessur surpiglià.
Il chantun ha l'opziun da prolungar il contract da locaziun suenter 5 onns per ulteriurs 5 onns. Il pli char saja prest adina l'adattaziun dal bajetg a las prescripziuns da la polizia da fieu. Quai stoppia vegnir fatg tar mintga midada d'intent d'in bajetg, explitgescha Mathys.
Plazza per 120 requirents - dentant occupà da 80
Il center Pratigiana a l'ur da Spleia porscha plazza per 120 requirents d'asil. Tenor Salome Mathys ha l'Uffizi da migraziun dentant l'intent d'occupar il center be cun 80 requirents d'asil. «Quai vegnan ad esser surtut persunas singulas, famiglias senza uffants da scola» ha ditg Mathys sin dumonda.
RR actualitad 11:00


text:
En bleras parts da la Svizra tudestga han ins udì oz en damaun da las otg e mesa duas fermas detunaziuns. Tenor la controlla svizra dal traffic aviatic Skyguide han dus aviuns da cumbat F/A-18 fatg culps suprasonics.
Ils aviuns da l'armada svizra han gì d'accumpagnar in aviun da la societad aviatica israeliana El Al sur il cunfin svizzer a Schaffusa, pervi d'ina smanatscha da bumba. Quai annunzia l'agentura da novitads sda. L'aviun ch'era sin viadi da New York a Tel Aviv ha cuntinuà ses viadi senza atterrar.
RR novitads 11:00


text:
En il chantun Argovia dastgan clubs e bars laschar entrar maximalmain 100 giasts. Questa mesira vul il chantun ussa prolungar fin la fin settember. Era l'obligaziun da separar ils visitaders en secturs da maximalmain 100 persunas tar occurrenzas pli grondas restia. Sin stgalim naziunal èn occurrenzas grondas puspè lubidas a partir da l'october.
La situaziun actuala dettia nagina raschun d'abolir las mesiras, uschia il departament da sanadad da l'Argovia. Cun questas mesiras hajan ins fatg bunas experientschas e pudì evitar erupziuns dal virus pli grondas.


text:
Òregun
'L Òregun (a s lèś /ˈɔːrᵻɡən/ in ingléś, scólta'l chè) 'l è 'n stat di Stat Unî ch'al s cata in dla còsta òvest dla nasiòṅ e ch'al s è unî a la federasiòṅ in dal 1859. Al mùcia sù tri migliòṅ e òt 'd abitànt a 'l incìrca par na superfìsi ad 255.026 km².
Al cunfìna a òvest cun 'l Ucéan Pasìfic (in dal còsti a tira dimóndi vènt), a nòrd c'n al stat ad Washington, a èst cun 'l Idaho, a sud-èst c'n al Nevàda e a sud cun la Califòrgna. 'L è divìś in trénta-sinc cuntèi e in siesènt-daśnóṿ cumùṅ e p'r al 46% al sò teritòri 'l è impinî 'd furèsti. Al gh'à anc un parc nasiunàł, qvél ad Crater Lake.
La sò capitàl l'è Sàlem cun Pòrtland, la sità più granda c'n i sò siesènt-trentadumìla abitànt stimâ in dal 2015, Eugene, Gresham, Hillsboro e Beaverton atri sità impurtànti.
Al sò mòt in latìn 'l è „Alis volat propriis“ (La vóla c'n al sò ali) mént'r al sò scutmàj 'l è Al stat di castôr parchè i èṅ dal bèsti che lè i s càtan facilmènt. Al sò nóm al daśvîṅ da la paròla francéśa ouragan ch'la vōl dir uragàṅ o da la paròla spagnōla orejón.
Al stat 'l è dimóndi industrialiśâ in fat ad lavurasiòṅ dal légn, dla carta e dla tecnulugìa (Intel). La Nike e la Columbia Sportswear i èṅ nadi chè. In agrucultùra i s cultìv'n al furmintòṅ, al graṅ e la véna, pò fruta e vardùra. Al bèsti tiràdi sù i èṅ qvéli da carna e da lat ólt'r a i pui. Da 'rcuràr anc la pésca dal salmòṅ.
In di elesiòṅ par numinàr al presidènt di Stat Unî 'l è da 'l 1988 ch'al stat 'l è da la banda di demucràtic méntar prima 'l éra sèmpar stâ p'r al candidâ republicàṅ a part al 1964. La sò guvernadōra, da 'l 2015, l'è la Kate Brown dal partî demucràtic.
In dal stat a gh'è la pénd 'd mòrt ch'la vîṅ fata cun n'iniesiòṅ ad vlèṅ.


text: Carmela e Paulino van da cumün a cumün tras la Spogna dals ons trenta. Il pêr actur muossa ün program da chanzuns, sots e striögn – roba pel pövel apunta. Ün gö innozaint per tratgnair il public. Ün bel di intivani illas colonnas dals faschists ed i vegnan dumandats da tratgnair las truppas. Mo quista rapreschantaziun nun ha la suolvezza e ligerezza dad uschigliö. Ils faschists han manà eir praschuners chi vessan da gnir executats il di davo. Cun Rachel Matter chi muossa üna Carmela cun tantas fatschettas ed Antonio da Silva, chi dà ün Paulino simpatic-naïv, spordscha il toc da José Sanchis Sinisterra ün gö fantastic sül glim stret tanter etos professiunal e prostituziun, tanter vita e mort, tanter eroe e chajinchotscha.


text:
Gajaa (VA)
Galiaa (nom ufizial in italian: Galliate Lombardo) l'è un cumün varesot cunt una pupulaziun de 986 abitant (dato del Dicember 2015[1]), ona süperfis de 3,7 km² e 'na densità de 266 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Azzaa, Boeusc Lomnagh, Daveri e Vares.
El paes el se tröva arent al sò caplögh de pruvincia e 'l gh'ha 'me patron i Sant Gervas e Prutas.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Galiaa l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
I giaja per l'avegnir a lunga vista da las medias independentas, di Atanes, il deputà da la partida socialdemocratica da San Vittore. Sco quai ch'el scriva en in'incumbensa a la regenza na veglia el betg simplamain surlaschar l'avegnir da las medias a las forzas dal martgà. I fiss giavischaivel, sch'il chantun svilupassia in'atgna strategia en questa sparta impurtanta da la promoziun da linguas, uschia vegn scrit en l'incumbensa che vegn inoltrada al parlament chantunal en la sessiun dal favrer.
Sco quai che la Südostschweiz scriva, veglia Atanes savair da la regenza co ella valiteschia il svilup finanzial da las pli impurtantas medias da tuttas linguas chantunalas. In na duai dentant betg mo restar in'analisa. La regenza duai er mussar «variantas per in sustegn finanzial u d'auter gener» per las medias.
Davos la proposta d'in sustegn finanzial stattan dentant er ponderaziuns fundamentalas. Contribuziuns pussaivlas duain garantir che las medias pon porscher lur servetschs impurtant cun mantegnair lur independenza redacziunala.
Sustegn da PBD e PCD
Las schanzas èn intactas che la regenza sto ademplir las pretensiuns da Atanes. Cun sia incumbensa n`èn Atanes e la PS en il Cussegl grond betg persuls. Sco segund ha suttascrit l'incumbensa Aurelio Casanova PCD / Glion e sco terz Gian Michael PBD / Schons. Atanes spera dentant er ch'i dettia ina gronda allianza en il Cussegl grond cunter l'iniziativa No Billag.
RR novitads 08:00


text:
Els n'hajan gì nagins incaps, di Hubert Tomaschett. Ubain sch’ins veglia discurrer d'incaps, alura possia el dir ch’els hajan stuì currer trasora per da baiver e da magliar. Els n'hajan betg quintà che la cuschina marschia uschè bain. Mo quai saja fitg bel. El haja udì mo laud da tiradurs e visitaders.
250 tiradurs a Trun
250 tiraduras e tiradurs èn stads a Trun. Quai èn 50 dapli che quai ch’els avevan gì 2011 e 2012. Il punct culminant saja stà per el ils campiunadis grischuns da la sonda.
Hubert Tomaschett ha sa chapescha era plaschair dals resultats da sias duas figlias e da ses figl. Elena è daventada campiunessa grischuna tar l’elita G 10 cun buis d’aria, Nicolas setavel ed Irina otgavla. E forsa datti en duas ubain trais onns puspè in campiunadi grischun da tir sin 10 meters a Trun. 2018 è la festa da tir chantunala.
RR actualitad 06:00


text:
Engi
Engi a l'è un cumün svizzer del Canton Glarona. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 40.7 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 609 abitant.
El cumün de Engi al se tröva a una altitüden de 812 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Flums (SG), Matt, Quarten (SG), Schwanden, Sool.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Engi l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1350 col nom de ze engi.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- The History of the Citizen Families of Engi (GL) and their Development
- Karin Marti-Weissenbach: Engi in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Nagina revisiun da la planisaziun locala a Zernez. Cun 175 vuschs gea cunter 225 vuschs na han ils votants da Zernez refusà l’iniziativa dals 30 da zercladur da l'onn passà che pretendeva in scumond da novas zonas da material da fabrica.
La suprastanza da Zernez aveva proponì a la populaziun da refusar questa lescha transitorica e dad uschia laschar anc avert l’opziun per ulteriuras zonas d’explotaziun.
Approvà ha il suveran da Zernez perencunter la lescha communala da chamonas. E quai cun 321 vuschs gea cunter 58 vuschs na.
RR novitads 12:00


text:
Quai pretenda in’iniziativa dal pievel ch’è vegnida publitgada il mardi. La Chanzlia federala a Berna ha schon in'emprima giada examinà ella. Fin l'october 2020 han ils iniziants temp da rimnar las 100'000 suttascripziuns necessarias.
Sche l'iniziativa vegn acceptada valess en Svizra adina il temp da l'Europa centrala, quai che nus enconuschain sco temp d'enviern. Dapi il 1981 enconuscha la Svizra la midada da l'ura en temp d'enviern e temp da stad.
Uniun europeica decida anc
Il mars ha il parlament da l'Uniun europeica s'exprimì per abolir il midament da l'ura. Sche tut ils stadis commembers èn d'accord cun quai, pudess l'Uniun Europeica l'october 2021 per l'ultima giada midar l'ura.
RR novitads 12:00


text:
Premi schurnalistic SRG.R 2015 ad Astrid Alexandre
« Med Ursina i København »
Astrid Alexandre ha realisà la Marella «Med Ursina i København» ch'è vegnida emessa per l'emprima giada il fanadur 2015. L'emissiun purtretescha Ursina Giger a Copenhagen e transmetta grondiusas impressiuns da questa citad. Astrid Alexandre maina a moda simpatica e suverana tras l'emissiun. Questa Marella fa gust sin dapli e dilucidescha la citad da Copenhagen en tut sias fassettas. Kino per las ureglias en il Radio Rumantsch. Astrid Alexandre ha causa ina represchentaziun cun la gruppa La Triada betg pudì participar a la surdada dal premi. Ella è vegnida represchentada da Guadench Dazzi, producent Reflexiun. Ursina Giger ha tegnì la laudatio cun ina contribuziun da video.


text:
Vesta (nòm de catàlogo: 4 Vesta) l'è 'n asteròide che l'òrbita endèla Fàsa Principàla de asteròidi colocàda 'ntra le òrbite de Marte e de Giove. L'è stat scuprìt del dutùr e fìzich todèsch Heinrich Wilhelm Olbers a le fì del més de mars del 1807.
L'è l'asteròide piö grànt de la sintüra dei asteròidi: el g'ha 'n diàmetro de 530 km e la sò màsa la corespónt a presapóch el 9% de töta la màsa dei ogècc de la Sintüra.
Le oservasiù efetüàde 'ndei öltem agn, le piö aprufundìde 'ntra le quàle i è chèle fàde de la sonda Dawn le g'ha stabilìt che 'l g'ha fùrma de 'na sféra bèla schisàda e 'l g'ha 'n cratér bèl gròs de impàt al polo sud.


text:
Ils motivs da far il pass per il «Chor d'affons Surselva»:
- Las gruppas èn pli pitschnas
- Ina segunda persuna instruescha scolaziun da la vusch
- Il chor 3 ha pli lung temp d’emprovas
- Las dirigentas vegnan pajadas tenor lur scolaziun.
Ils motivs encunter dal «Chor d'affons Sumvitg»:
- il concept n'è betg madir
- uffants pajan il mument 50 francs ad onn
Per la suprastanza dal chor d’uffants Surselva n'èn ils custs per ils uffants betg in tema. Ils uffants pajan gia uss en media 200 francs e perquai saja l'augment minimal, ha confermà la presidenta Irena Winzap.
Augment da scolars per scola da musica
La Scola da musica Surselva survegn uss en ina giada quasi 60 novs scolars. Quels 60 uffants furman en l'avegnir quatter gruppas, mintgamai tenor vegliadetgna. Da nov datti duas dirigentas per il chor che vegnan pajadas da la scola da musica. L'uniun Chor d'affons Surselva, ch'exista gia dapi varga 15 onns, resta vinavant activa per organisar ils concerts, champs ed autras occasiuns dal chor che na pon betg vegnir organisadas entras la scola da musica.
Famiglia Scherrer en acziun
Las dirigentas dal chor d'uffants Surselva èn il medem mument la sora e la dunna dal manader da la scola da musica Clau Scherrer. Ma sco Clau Scherrer di saja quai betg sia preferenza, el tschertgia las scolastas ed ils scolasts tenor las abilitads e las scolaziuns e betg tenor ses cor. Ed en general na saja quai betg simpel da chattar persunas scoladas da musica en Surselva.
Jau hai adina tschertgà la meglra persuna per ina chaussa. Per mai vai per la chaussa e betg per favurisar persunas.
Chor d’uffants da Sumvitg na fa betg part
Gion Hosang, il president dal chor di ch’els hajan discutà lung e lad, sch’els duain sa colliar cun la scola da musica Surselva. Els na sajan dentant betg persvas dal concept, quel na saja anc betg madir. Fin uss pajan ils 75 uffants 50 francs ad onn; en l’avegnir fiss quai probabel tschintg giadas tant, di Gion Hosang. La dumonda è sch’ils geniturs fissan pronts da pajar quai.
Nus avain in chor che funcziunescha bain, e nus na vulain betg far experiments.
RR novitads 06:00


text:
Sascha Deplazes da Sedrun è in sportist passiunà. L’enviern fa el adina puspè furora en il sport da passlung, la stad sin il mountainbike. Ensemen cun Markus Fehr ha el era persvadì fin uss al Swiss Epic.
Gia l’emprima etappa a Laax han els terminà sco segunds. Suenter la segunda etappa ch’ha manà da Laax ad Arosa ha il duo Deplazes/Fehr schizunt astgà trair en il tricot da leader da la categoria masters.
Stretg cumbat per plazs da podest
Il cumbat per ils plazs da podest en questa categoria dals umens sur 40 onns è dentant grond. Sin ils chaltgogns dal mountainbiker da Sedrun èn tranter auter Christoph Sauser che parta ensemen cun Silvio Bundi, dus anteriurs profis da mountainbike.
Resultats Swiss Epic 2020:
Christoph Sauser ha tranter auter gudagnà als gieus olimpics a Sydney l’onn 2000 la medaglia da bronz. Plinavant ha el gudagnà 14 cursas da la cuppa mundiala ed è daventà quatter giadas campiun mundial, trais giadas sur la distanza da maraton ed ina gia en la disciplina cross-country. Christoph Sauser è er in spezialist da cursas da pliras etappas. El ha tranter auter triumfà tschintg giadas al Cape Epic en l’Africa dal Sid, la pli dira e pretensiusa cursa da mountainbike insumma, in record.


text:
L’amur n'è betg ina scienza ed uschia na sa lascha era betg quintar or cun ina furmla tgi che va a prà cun tgi. Era Beatrice Bucher n'enconuscha betg la furmla co chattar il dretg partenari. Tuttina cusseglia ella circa trais giadas per mais clients che lessan sustegn da chattar lur partenari da vita.
Tgi sun jau e tgi less jau?
Per Beatrice Bucher datti en emprima lingia da sclerir duas dumondas en las sesidas. Tge persuna sun jau e tge persuna tschertg jau? Uschia dissegna la psicologa cun il client in profil dal client sez ed era in profil da la persuna ch’el tschertga. Sin quella moda e maniera emprova la cussegliadra da singles da cuntanscher ch’il client va pli conscient a la tschertga d’in ami u d'ina amia.
Plinavant dat Beatrice Bucher ils suandants tips.
Tips da la cussegliadra da singles
- restar autentic e sincer cun sasez
- esser avert en tut las situaziuns da vita
- betg pensar ch’ins stoppia inventar chaussas per far pli interessant l’atgna vita
- esser selectiv
AuditurAs raquintan lur istorgia d'amur
RR actualitad 11:00


text:
Benito Mussolini
Artéccol in dialàtt bulgnaiṡ
Benito Amilcare Andrea Mussolini (29 ed zógn 1883 a Predâpi atais a Furlé - 28 d'avrìl 1945 a Dongo) l'éra al ditatåur itagliàn dal 1922 al 1943. La sò puléttica l'éra espansiunéssta e al tulé dal culôni int'l Africa, in Albanî e in Grêcia e fundé 'na sêrie ed ditatûr ch'al s basèven såura la persunalitè. La so amizézzia cun la Germâgna d'Adolf Hitler int'la secånda guèra mundièl la fò la fén dal so guéren.
Biografî[modifica | mudéfica la surzéia]
Al taché la so carîra cme puléttic sucialéssta, mo quand al vlé ch'l Itâglia l'entréss int'la prémma guèra mundièl, l'avò da lassèr al partîd. Mussolén al dé vétta a l'ideologî dal Fâsio, un totalitarîsum.
In utåbber dal 1922, cun i sû camîs naigri, al fé la famåusa marcia su Roma. Al rà Vittorio Emanuele III al ciamé a furmèr un guéren e al fé prémm minister. Mussolén al fé un gabinatt ed lèrga coaliziån e in tant i sperèven int'una normalizaziån dal guéren.
Ma Mussolén n al vléva brîsa turnèr al sistema democrâtic e anzi al vléva creèr l'Impér rumàn moderen. Al militarisum l'è 'n ètra qualitè dal fasio, cme anch dal nazisum. Dal 1923 al mandé i suldè int'l îsla ed Corfù. Dal 1935 l'ataché l'Etiopia e al la caté dal 1936. L'Itâglia la fò tajè fora da la Sozietè däl naziòn. Dal 1939 i occupénn l'Albanî.
Dal 1939 Mussolén firmé al pât d'azèr cun la Germâgna, e al dvénn amîg ed Adolf Hitler, al ditatåur tudassch par totta la secånda guèra mundièl. Dal 1940 al mandé l'esercit in Grêcia, mo al ciapé la pèga. Dal 1943 i Americàn arrivén in Sizégglia e al fò lighè. Al tinté ed scapèr in Svézzra mo i partigiàn al truvénn e ai tirénn atais a Milàn.


text:
Fervêr
Artécol in dialèt arzân
Fervêr (febbraio in italiân) l'è al secònd mèiş ed l'ân secònd al Lunâri Gregoriân e l'è l'ónich ch' al cûnta 28 dé (29 ind j ân bişestîl). Al vîn dôp znêr e préma ed mêrs e l'è al têrs e ûltem mèiş ed l'invêren ind la pêrta d'ed sōver ed la fâcia ed la Tèra, ed l'istê ind la pêrta d'ed sòta.
Stòria e cultûra
Al nòm dal mèiş al deşvîn dal latèin februare, ch' a vōl dîr "pulîr", "purghêr" o "un rimèdi a j erōr" dal mumèint che int al calendâri rumân fervêr l'ēra al peréiod in dóv' a 's fêven al funsiòun per la liberasiòun da i pchê, tgnûdi in unōr dal dío etrósch Februs e 'd la dèja rumâna Febris, ch' a gnîven festegê al 14. Sté aniversâri pagân al sré andê a finîr int al festegiamèint cristiân ed Sânta Febronia, cambiê pó cun Sân Valintèin, e spustêda al 25 ed zógn. Insèm a znêr l'è stê l'ûltem di mèiş zuntê al calendâri, pôst che i rumân a cunsiderêven l'invêren sèinsa mèiş. L'è stê Numa Pompilio int al 700 d.C a mètri tót dû per prèir adatêr al calendâri a l'ân dal Sōl: al fervêr uriginêl al gh' îva 29 dé (30 in un ân bişestîl). Augusto l' aré tôt via un dé ed fervêr per zuntêrel al mèiş cun al só nòm agòst, (nōv nòm ed Sestilio) in môd che al mèiş dedichê a Giulio Cesare, lój, al sré stê pió cûrt. Sté fât, pruvê da pôchi nutési, l'è però critichê da dimòndi studiōş de stôria che pèinsen sìa pió fâcil che da sèimper fervêr al gh' âbia 28 dé. Ed nòm fervêr l'ēra l'ûltem mèiş ed l'ân rumân, dal mumèint che al nōv ân al cumincêva in mêrs. Soquânti vôlti i prēt rumân a metîven un mèiş: Mercedonius, dôp fervêr per parşêr al stagiòun.
Sturièli
- Fervêr ind j ân normêl al cumîncia cun l'istès dé ed mêrs e novèmber, e 'd agòst ind l'ân bişestîl.
- La prēda dal mèiş l'è la mitésta
- Al fiōr dal mèiş l'è viulèta o la prémola.
- In soquânt chêş a gh'è stê ânca un 30 fervêr: l'è stê més só in Şvèsia e in Uniòun Soviètica int al 1930 e 1931.Secònd al De Anni Ratione ed Giovanni Sacrobosco (1235) l'è stê druvê ânch a Ròma per soquânt' ân a cavâl tr' al I sècol p.C. e al I sècol d.C.
- Tót j ân, al dé dal 28 fervêr, o dal 29 se l'ân l'è bişestîl, l'è l'istès dé dal 4/4, 6/6, 8/8, 10/10 e 12/12 e per i mèiş désper 9/5, 5/9, 11/7 e 7/11.
Per eşèimpi al 28 ed fervêr 2005 l'ēra lunedé dòunca ânch al 4 avrîl, al 6 ed zógn, l' 8 'd agòst, al 10 'd otòber, al 12 dicèmber, e al 9 ed mag, al 15 setèmber, l'11 ed lój e al 7 novèmber dal 2005 ēren di lunedé.
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da Febbraio trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Fervêr
Gennaio | Febbraio | Marzo | Aprile | Maggio | Giugno | Luglio | Agosto | Settembre | Ottobre | Novembre | Dicembre


text:
Dentant ch’igl haja gì fitg paucs bulieus il fanadur e l’avust da quest onn, saja la situaziun da bulieus buna il mument, ha ditg l’experta. Blers bulieus haja quai surtut là, nua ch’igl ha dà blers temporals il davos temp. Uschia haja la davosa plievgia da plirs dis betg dapertut gidà bler: A Casti per exempel ha Rosmarie Kuhn chattà nagins bulieus, fertant ch'ins chatta sin in’alp sur Savognin il mument blers bulieus. La diversitad saja però pli pitschna ch’avant in onn, bilantschescha l’experta da bulieus da Lai.
RR actualitad 17:00


text:
Enturn las quatter la damaun è in manischunz charrà sin la via da l’Alpsu, da Tavanasa en direcziun Glion. A Rueun è el collidà cun in pitga d’ina banderola da reclama, communitgescha la polizia. Ses auto saja sinaquai cupitgà e sa fermà sin il tetg sin ina plazza chavaltgar. Ils chavals eran durant l’accident anc en il clavà.
Charrà senza permiss
Il manischunz ha pudì sa deliberar or da l’auto. Tar la controlla da l’automobilist ha la polizia constatà che l’um da 65 onns è charrà malgrà che ses permiss d’ir cun auto era vegnì retratg. El saja vegnì transportà cun levas blessuras en l’ospital da Glion.
RR novitads 14:00


text:
Almain 3 onns duain violaders stuair ir en praschun. Il Cussegl naziunal vul chastis pli severs. Oz na stoppia ina gronda part dals violaders gnanc ir en praschun suenter in'emprima violaziun u ch'els vegnian privads mo curt da la libertad, han crititgà represchentants da la PPS. In chasti stoppia dentant starmentar.
L'iniziativa da l'anteriura cussegliera naziunala Nathalie Ricklin vegn uss davant la cumissiun cumpetenta dal Cussegl dals chantuns. Sch'er quella approva l'iniziativa, sto ina da las cumissiuns da giustia elavurar in sboz legal. Sche la cumissiun refusa dentant quella iniziativa, lura vegn quella davant il Cussegl dals chantuns. Refusa er la Chombra pitschna quella, è la fatschenta giud maisa.


text:
A la radunanza communala da la gievgia saira èn ils da Churwalden vegnids infurmads davart in center per seniors «Oase». La vischnanca vul realisar cun quest project in concept cun soluziuns innovativas en il sectur d'abitar per seniors, tgira a lung temp e per persunas cun demenza. Previs èsi che quest project vegniss construì sin la Kronenwiese che tutga a la vischnanca. Cun ina decisiun definitiva dals organs da la vischnanca davart il project vegn fatg quint l'atun da quest onn.
Plinavant ha la radunanza communala da Churwalden approvà il quint 2017. Quel serra cun in surpli d'entradas da bundant 500’000 francs.
RR novitads 09:00


text:
Il Cussegl federal ha incumbensà l'Uffizi federal d'economia d'elavurar ina midada da l'ordinaziun correspudenta. Per pajais da guerra civila sco actualmain igl Jemen u la Siria na valess questa regulaziun d'excepziun betg.
Oz èn ils exports scumandads sch'il pajais che duai survegnir las armas è involvì en in conflict intern u internaziunal. Danov duain exports esser pussaivels en pajais cun in conflict intern sch'i na dat nagina supposiziun ch'il material da guerra vegn er duvrà en quest conflict.
Opposiziun spetgada
Schluccar questas reglas frunta sin gronda opposiziun da la sanestra. La PS pretenda da respectar l'ordinaziun actuala e da franar immediat tut las lubientschas per exports. Er ils Verds crititgeschan vehementamain la decisiun dal Cussegl federal e la GSoA, la gruppa per ina Svizra senza armada, ha annunzià da vulair far ina votaziun dal pievel.
RR novitads 17:00


text:
Werdenberg (distret)
El Distret de Werdenberg l'è giü dei òt distrecc eleturài (en todèsch: Wahlkreis) del Canton San Gal, en Svìsera, L'è stat istitüìt endèl més de zögn del 2001.
El distrèt de Werdenberg l'è sitüàt endèla part orientàl del cantù, sö le spónde del Réno. El cunfìna a nòrt col distrèt de Rheintal, a èst col principàt del Liechtenstein, a sud col distrèt de Sarganserland, a òvest col distrèt de Toggenburg, e a nordèst col Canton Apenzèl de Dét.
CümüModifega
El distret de Werdenberg el g'ha 'na popolasiù de 36 091 abitàncc (dato del Dicember 2011), repartìcc en 6 cümü:
Colegamèncc estèrniModifega
- Media relaa a Werdenberg su Wikimedia Commons


text:
L'administraziun americana po ussa puspè funcziunar normal. Il pachet preveda per l'ina las finanzas necessarias per la regenza fin ils 8 da favrer e per l'autra er da cuntinuar cun in program en favur da la sanadad d'uffants, che duai cuzzar plirs onns.
«Democrats èn vegnids raschunaivels»
Avant avevan tant il senat sco er la chasa dals represchentants approvà da finir la bloccada da la regenza, il «Shutdown». En ina posiziun da Trump vegn declerà, ch'el saja cuntents ch'ils democrats sajan vegnids raschunaivels. Ils democrats avevan inculpà Trump durant la dispita ch'el mida mintga di posiziun quai che pertutgia il dretg d'immigraziun, in punct central da las tractativas da budget.
Cun la fin dal shutdown american èsi era cler che Donald Trump vegn definitivamain al WEF a Tavau.
RR novitads 06:00


text:
Castrofilippo
Castrofilippo (en Sicilià: Castrufilippu) l'è 'n cümü de la Pruvincia de Agrigento, en Sicilia. El se tróa a 90 km a sudest de Palermo e a 15 km a est de Agrigento. Ai 31 de Dezember del 2004, el gh'ìa 'na popolasiù de 3.170 abitàncc e 'na superficie de 18,0 km².[1]
Castrofilippo el cunfìna coi cümü de Canicattì, Favara, Naro, Racalmuto.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
References[Modifega | modifica 'l sorgent]
Colegamèncc estèrni[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
La plazza per campar e gist sur Churwalden, in pau en il guaud. Gnanc 20 kilometers davent da chasa. Qua fan ils diesch manaders ensemen cun 35 uffants in champ cun tendas. «Per ils «Wölflis», ils pli pitschens uffants tranter sis e diesch onns, è quai meglier da betg ir memia lunsch davent. Saja quai pervi dal viadi, ma era pervi da l’encreschadetgna, declera Selina «Iba» Cathomas. «Qua n'èn els betg lunsch davent da chasa e tuttina èsi betg gist uschia da strusch ch'els vesan a chasa.»
La decisiun da far in champ en vischinanza ha era auters avantatgs: Uschia èn ils custs da transport pli pitschens, ils transports da material n'èn betg uschè cumplitgads e tscherts manaders che san betg vegnir en il champ, san tuttina gidar ora parzialmain.
Proxima mesemna arrivan lura ils uffants. Sut il tema «Charlie und die Schokoladenfabrik» vegnan ils uffants a giudair differentas aventuras en il conturn da Churwalden. Il champ va fin ils 12 d’avust.
RR actualitad 17:00


text:
Il cusseglier federal Alain Berset ha lantschà ina charta correspundenta. 25 chantuns e vischnancas sco er la Confederaziun han gia suttascrit ella, uschia communitgescha il Departament federal da l'intern. Els han uschia demussà lur veglia da realisar l'egualitad da paja. La charta pretenda examinaziuns regularas da l'egualitad da paja entaifer l'administraziun sco er tar las interpresas che survegnan incumbensas dal maun public.
La survista da las vischnancas e chantuns che suttascrivan, il link avra en ina nova fanestra
RR novitads 18:00


text:
Protostòria
Ol nòm protostòria l'è dovràt dai stòrech per indicà 'l perìodo in tra la preistòria e la stòria, quand öna cültüra l'à gnamò svilüpàt la scritüra, ma i gh'è di fóncc di ótre siiltà che i l'à zamò inventàda.[1] Presèmpe, i Cèlti e i Germàni i pöl vèss consideràcc protostòrech quand i è citàt in di fóncc gréche e romà.[2] L'è ach dovràt per indicà 'l perìodo stòrech in tra la tàrda Età del Ram e la fì de l'Età del Fèr in Euròpa.
CronologéaModifega
- 3500 p.d.S.: invensiù de la scritüra in del Vesì Oriènt.
- III milèn p.d.S.: prensépe de l'Età del Bróns.
- II milèn p.d.S.: prensépe de l'Età del Fèr.
- I milèn p.d.S.: fì de l'Età del Fèr in del Mediteràneo, che la 'ndarà inàcc fìna a la conquìsta romà in de l'Euròpa centràl.


text:
Paràdech
Paràdech (nom uficiàl en italià: Paratico) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Brèsa. El g'ha 4 714 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), 'na superfìce de 6,2 km² e 'na densità de 760 ab./km². El cunfìna coi cümü de Àder, Cavreöl, Credér (BG), Izé, Sàrnech (BG), Ilónch (BG). L'è postàt sö la spónda meridiunàla del Lac d'Izé endóche 'l fiöm Òi el vé fò del lach, söl cunfì co la pruvìncia de Bèrghem.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Ulma
Ulma (Ulm in Tedésc, a s lèś [ˈʔʊlm], scólta'l chè) l'è na sità dla Germàgna ad sènt-vint-a-dumìla abitànt a 'l incìrca.
La s cata in dal bōrd dèstar dal stat federàl dal Baden-Württemberg su 'l fiùm Danùbi, a 'l cunfîṅ cun la Bavéra. 'L è fàcil ch'la ciàpa 'l nóm da na piànta ch'la crés dimóndi lè, 'l ólum (ulme in tedésc).
La fà part dal distrét dla Tubìnga e 'l sò sìndig 'l è Gunter Czisch dla CDU. La sò sità śmèla l'è Bratiślàva in Śluvàchia.
Da 'l punt ad vista artìstic a Ulma a gh'è la catedràla c'n al capanìl più élt dla Germàgna, al Münster, e la sò céśa l'è la secónda più granda dòp al Dòm ad Culògna.
La sà ecunumìa la tōś dimóndi da l'indùstria, specialmènt qvéla di fàrmag, dal mòti e dla letrònica.
Persunàǵ ligâ a Ulma
- Albert Einstein, fìśic
- Hildegard Knef, atōra, cantànta e scritōra
- Uli Hoeneß, èx śugadōr ad balòṅ


text:
Minister da finanzas resta Euklid Tsakalotos, el è ina da las persunas che ha contractà cun ils donaturs sur da l'agid finanzial ed il program da refurma actual.
Vitiers ha la nova regenza in substitut dal minister da finanzas, lez ha l'incumbensa da controllar sche tut las obligaziuns vegnan ademplidas. Quest pensum survegn Giorgos Chouliarakis. Minister da l'exteriur è Nikos Kotzias ch'era gia avant il minister per ils affars exteriurs.
Il schef da la partida da coaliziun «Ils Grecs independents», Panos Kammenos, maina era en questa regenza il ministeri da defensiun.
RR novitads 06:00


text:
Dasper üna gardaroba persunala chi invida da gnir aint, stan a disposiziun als uffants ün local per durmir separà, ün local per zambriar, büglins e tualettas, tuot adattà per uffants, sco eir üna chadafö.
Nus fain stima a materials da gös chi promouvan ils sens sco per exaimpel a paraids per palpar, maisas da tema, ufficina e chantuns per sfuar. Per pudair satisfar al grond bsögn da movimaint dals uffants, dovraina la sala da gimnastica da la scoula cunfinanta, la plazza da giovar chi’s rechatta güsta daspera e la natüra, saja quai god o pauraria, cun tuot lur aventüras be davant porta.


text:
Cultura ladina > Sustëni dla publicazions y dl'ativiteies de editoria
N sorvisc dl'aministraziun provinziala de Südtirol
Descriziun generala
1. L possa unì sustenì chësta ativiteies:
a) la elaburazion, la produzion y la compra de publicazions, nce sun purtadëur audio o tla forma digitela;
b) la realisazion de manifestazions y scumenciadives per la promozion de tituli y programs de nteres provinziel sun l teritore naziunel y oradecà;
c) la realisazion de cuncorsc y l cunferimënt de pesć cunliei a publicazions ratedes de nteres provinziel.
L possa unì cunzedù chisc vantajes economics:
a) cuntribuc per proiec;
b) cuntribuc ntegratifs.
I vantajes economics possa amudlé nchin al 70% dla spëisa lasceda pro.
1. I cuntribuc possa unì cunzedui a:
a) ënc, fundazions, lies y assoziazions (leprò nce la federazions), cooperatives y cumiteies da tlo inant denuminei urganisazions;
b) cëses editëures per programs, proiec y traduzions de relevanza culturela particulera per l teritore.
2. La urganisazions:
a) ne daussa nia avëi n fin de davani;
b) muessa dejëujer n’atività cuntinuativa da almanco doi ani tla Provinzia de Bulsan;
c) muessa avëi na strutura urganisativa adateda;
d) muessa dejëujer si atività tl respet dl statut.
3. La cëses editëures muessa:
a) avëi na strutura urganisativa adateda;
b) dejëujer n’atività de publicazion regulera y cualificheda;
c) avëi si sënta tl Südtirol o te n auter Stat cumëmber dla Union europeica o tla Svizera;
d) vester scrites ite tl register dla mprejes dla Camera de Cumerz o, tl cajo de mprejes furestes zënza sënta tla Talia, vester scrites ite tl register curespundënt dl Stat de purtenienza;
e) desmustré na esperienza de almanco trëi ani tl setor dl’editoria.
4. La gestion economich-finanziera di damandënc/dla damandëntes muessa se tenì ai prinzips dl’economizità y dla trasparënza;
5. I cuntribuc per publicazions possa unì cunzedui nce a persones singules, a cundizion che les sibe de pruvenienza dla provinzia de Bulsan o che les vive iló.
Ala dumanda de cuntribut iel da njunté chësta documentazion:
a) per la publicazions :
1) descrizion dla publicazion singula y dl program editoriel, cun ndicazion di cuntenuc, dla strutura y di/dla autores;
2) estrat dl test/di tesć sce l nen ie da garat;
3) preventif dla spëisa detalià cun cronoprogram;
4) plann de finanziamënt,
b) per la manifestazions y d’autra scumenciadives:
1) descrizion dla manifestazion/dla scumenciadiva cun ndicazion di fins, di/dla destinateres, di cuntenuc, di sogec nteressei, dl luech y dl tëmp de dejëujamënt;
2) preventif de spëisa detalià cun cronoprogram;
3) plann de finanziamënt
2. Ala dumanda de cuntribut ntegratif iel da njunté chësta documentazion:
a) na relazion d’acumpaniamënt cun ndicazion dla rejons per chëles che l ie de bujën o de utl n cuntribut ntegratif;
b) n preventif de spëisa nuef cun cronoprogram;
c) n plann de finanziamënt nuef
Tl cajo de prima dumanda de cuntribut muessa la urganisazions nce njunté na copia dl statut o dl at costitutif. Mudazions eventueles dl statut o dl at costitutif messerà unì comunichedes al ufize cumpetënt.
Tl cajo de revistes y zaites iel da njunté ala dumanda de cuntribut la detlarazion “de minimis” dl damandënt/dla damandënta.
L ie de bujën de na marca da bol da 16,00 €. (cun ezezion di chemuns y dla lies scrites ite tl reghister provinziel dl ulentariat).
De plu nfurmazions iel da abiné sun la plata tla njonta.
La dumandes vën valutedes da na cumiscion. L diretëur de repartizion cunzed i contribuc cun decret. La nfurmazions che reverda Vosta dumanda Ve unirà comunichedes per scrit.
Sce l vën cunzedù n sustëni iel da mëter su l logo dla Provinzia Autonoma de Bulsan sun l material stampà o digitel.
Per d'autra nfurmazions prions bel de jì sun la plata dla istituzion cumpetënta per chësc servisc.
Formulars
Dumanda per giapé n contribut per publicazions y ativiteies editorieles
Zicrolara n.2/2020
- Formulars
Criteres per l sustëni dla publicazions y dl’atività editoriela
- D’atres injuntes
Zircolara n. 2 /2021
- D’atres injuntes
- Zircolara n. 2 /2021 [320 KB]
- D’atres injuntes
(Sorvisc actualisá ai: 07/03/2021)
Ënt competëntOfize Cultura ladina y Jonëza
Str. Binder/Bottai 29, 39100 Balsan
Telefono: 0471 417021 Barbara Perathoner
0471 41 70 40
E-mail: culturaladina@provinz.bz.it
PEC: culturayintendenzaladina@pec.prov.bz.it
culturayintendenzaladina@pec.prov.bz.it
Website: http://www.provinzia.bz.it/ert-cultura/cultura/default.asp ;
http://www.provinzia.bz.it/
Orar por la jënt:
Montag, Dienstag, Mittwoch, Freitag: 9.00 - 12.00 Uhr
Donnerstag: 8.30 - 13.00 Uhr und 14.00 - 17.30 Uhr
Terminns
I formuleres possen dé ju nchin ai 31 de jené. Sce la va debujën possen nce dé ju la dumandes ntan dut l ann.


text:
L’onn 2009 è la refurma da la giustia 2 ida en vigur en il chantun Grischun, cun la finamira da rinforzar l’independenza da las dretgiras, che las dretgiras possian lavurar a moda raschunaivla e speditiva, cun segirar la qualitad. Enstagl da trais plazzas en uffizi cumplain e 10 en uffizi accessoric ha'i dà da nov tschintg plazzas da derschaders e derschadras en pensum cumplain.
Ina plazza da derschader supplementara
Il 2013 ha la Dretgira chantunala pretendì da survegnir in sisavel derschader u derschadra. Ils cas sajan s’augmentads a moda massiva. Uschia ha la Dretgira chantunala survegnì l’onn 2017 in ulteriur derschader.
Las pendenzas na sa sminueschan betg
La fin da l’onn 2017 ha la dretgira 267 cas pendents, 83 cas dapli che anc l’onn 2013, cura ch’igl è vegnì dumandà per agid. Il problem da questas pendenzas è che pertutgads spetgan onns enfin tar la sentenzia.
Las raschuns n’èn betg cleras
Norbert Brunner, il president da la Dretgira chantunala ha manegià il 2019, ch’il problem da las pendenzas existi pervi da raschuns persunalas dentant er structuralas. Cas sajan pli e pli pretensius e vitiers sajan vegnidas incumbensas supplementaras. Uschia sto la Dretgira chantunala giuditgar tut ils recurs tar l’autoritad per la protecziun da l’uffant e da creschids.
Incumbensà experts per chattar soluziun
La cumissiun da giustia e segirtad dal Cussegl grond ha incumbensà dus professers extrachantunals d’analisar las raschuns, daco ch’il culm da pendenzas crescha tar la Dretgira chantunala. Ils experts ston era far propostas, co schliar il problem a moda effizienta, effectiva e persistenta. Ils resultats dal rapport d’experts vegnan duvrads per la reorganisaziun da las dretgiras ch’il Cussegl grond ha instradà il zercladur 2019.


text:
4° partida camp. 2011/2012 por La Val
In dumënia 25 de Setëmber él gnü sughé la cuarta partida dl campionat 2011/2012 de 3° categoria por La Val. La partida é gnüda sugada te ćiasa cuntra la scuadra da Gais (ché é tumada jö l'ann passè dala 2.categoria y che é prüms te tlassifica). Na partida ulache la scuadra da La val éss indô merité da davagné, mo la furtüna ne é propi nia sön la pert de chi da La Val in chësc ann.
La partida á metü man dër bun por La Val, bel dô püć menüć é La Val prigorosa dan porta. Frenes Daniel ciafa en bel pal in profondité, cun en gran tiro él bun da impegné le portier da Gais, che fesc na gran parada sön le secundo palo. Dedô él Tschaffert Ivan che ciafa le pal sön na rimesa, al é bun da dribbeln en defensur y se portè al zënter, al prô spo cun en tiro da fa gol, mo le pal ne ciafa nia la dërta potënza y le portier é bun insciö saurí da parè.
Le gol toma dô da 20 min tl prüm tëmp. Sön na rimessa de Frenes Michael ciafa Freddy la pala, al é bun da prolunghé a Franzi, che se acentrëia ite a mez y la dá jö a Florian. Florian é bun da se giré y trá atira. Cun en bel tiro sön le prüm palo ne ti lascel degüna oportunité al portier. La Val se porta insciö sön le 1 a 0. Chi da Gais ne ann gnanca udü te campo la prüma mesora. Suradüt le gran pressing ite a mez de Ivan y Freddy ne ti á dè degün flè al Gais por sughé la pala, studan jö insciö so jüch. Mo ala mesora él l'arbiter che ti scinca na puniziun depüch dlungia l'area al Gais. La puniziun vëgn sugada de secunda, en gran tiro de potënza röia püch dlungia Alex Alton ia (che é saltè sön le pal). Sepl vëiga tl ultimo mumënt la pala y ne é nia bun da parè. Insciö se porta Gais sön le pareggio cun dui tiri te düt le prüm tëmp.Sepl é ince bun da salvè le gol, sön la secunda aziun dl Gais: l'atacant se porta da sú cuntra vël (sön en rimpallo), al fesc en bel tiro bas sön le secundo palo, Sepl cun en mega tuffo él bun da parè le tiro y se tigi le pal tles man, na gran parada dl portier da La Val.
Vergine Franzi ess ince la pala dl 2 a 1 sön le pé: Frenes Daniel röia jö sön le fondo, al fesc en bel cross tla picera area, mo Franzi impede trá de prüma a porta öta, se fejel stopen naota la pala. En defensur pordüsc insciö cun na scivolata da ruvé sön le pal y devié le tiro te angolo. Le prüm tëmp se stlüsc jö sön le 1 a 1.
Tl secundo tëmp é Gais che fesc en cambio tattico. Só miú atacant (che suga sön la fascia) vëgn spostè ite a mesa la linea danter i defensurs y le centrocampo. Chësc fesc en pü de confujiun danter i sogadusc da La Val, deache degügn ne sá avisa chiche mëss le marchè. Insciö nascel ince le 2 a 1 por Gais. Le atacant vá a se tó la pala sön na rimesa y degügn ti vá dô. Al se acentrëia ite a mez y cun en gran tiro de potënza sön le prüm palo el bun da bater Sepl. Mo La Val pro impó ćiamò da fá le pareggio deache la partida é vëi che fesc. Mo le Gais se stlüsc düć ia dedô por defënder le resultat. Insciö se stënta La Val tres deplü da ruvé ala conclujiun, ince sce ai fesc de beles aziuns. Ince en ater atacant fesc terzino sëgn pro le Gais por defënder.
La partida se stüda jö insciö, ince por via dla gran nervosité che al é te campo. Deplü sogadusc vëiga la ghela por protesta. Al Gais tin vëgnel ince sciuré fora un y só alenatore ince.
La partida se stlüsc jö sön le 1 a 2 por Gais.
Ince sce La Val á pordü, ai mostrè en miglioramënt dl jüch dales atres partides. Chësc ti dá zigü forza por la proscima partida chësc mercui ai 28/09/2011 indô cuntra Gais de Copa Provinzia. La partida mët man dales 20:00.
Cun chisc trëi punć lasciá sön trú resta La Val al 6° post te tlassifica.
La formaziun titolara: Kantioler Sepl, Castlunger Marco, Alton Alex, Tavella Jordan, Sottara Werner, Frenes Michael, Tschaffert Ivan, Sottara Freddy,Frenes Daniel, Rubatscher Florian y Verginer Franzi.
Sostituziuns:
Nagler Max por Sottara Freddy
Elzenbaumer Alex por Verginer Franzi
Por udëi i atri resultać drüca (ince di atri campionać ulache sogadusc da La Val süga para) drüca: resultać


text:
Vernazza
Vernazza (en lìgure: Vernassa) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de La Spesia.
El g'ha 'na popolasiù de 879 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 12,3 km² e 'na densità de popolasiù de 71 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Beverino, Monterosso al Mare, Pignone, Riccò del Golfo di Spezia, Riomaggiore.
L'è giöna de le borgàde che fà part de le Sich Tère isé famùze e l'è inserìda 'ndèla lìsta del Patremóne de l'Umanità de l'UNESCO.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Vernazza l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Bandera de la Polonia
La Bandera de la Polonia l'è drovada da secol quell de 20 e la gh'ha dò band, vuna bianca sora e vuna rossa sòtta. In de la bandera offizziala e de Stat gh'è el Scud al center de la bandera.
I color hinn staa scernii el 7 de november del 1831 e seven i color de la Confederazzion Polacca-Litoana. La bandéra d'incoeu l'è stada cattada foeura in del 1909 e dal 2004 el 2 de magg l'è la Festa de la Bandéra.
Disegn[Modifega | modifica 'l sorgent]
I color e 'l disegn de la bandéra hinn scritt in dò document: La costituzzion polacca e la legg in su l'inn nazzional, el scud, i color e la bandéra nazzionala (Ustawa o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej oraz o pieczęciach państwowych).
Legg[Modifega | modifica 'l sorgent]
La legg polacca la protegg la bandéra, e la dis che tucc i polacch i gh'han de trattàlla con rispett. El vilipendi el pò vess punii con la multa e fina a 1 ann de galéra, inveci i olter violazzion cont ona multa piscinina e fina a 1 mes de preson.


text:
Stefan Engler che ha lantschà avant 6 onns la discussiun co reglar ils lufs deplorescha fitg la decisiun. Il resultat da 51,9% encunter la revisiun da la lescha da chatscha mussa per el ch'insatge stoppia sa midar. E per el saja cler tgi che sto surprender uss la responsabladad:
Sco emprim han las organisaziuns d'ambient ina gronda responsabladad per quai che schabegia ils proxims onns en las muntognas.
Sumegliant hai tunà ier tar Duri Campell. El era responsabel per la campagna grischuna per in Gea a la lescha da chatscha.
Jau spetg uss da Berna variantas co ins po reglar pli svelt il luf. Sch'els na vulan betg reglar il luf pli fitg, lura sper jau ch'i dat raps per savair segirar las muntaneras sin ils prads e las alps.
Ma midadas na vulan betg mo ils adversaris da la nova lescha da chatscha. Era Silva Semadeni ch'era encunter la revisiun ha concedì ch'i dovra midadas. Ins stoppia nizzegiar la lescha da chatscha existenza e meglierar la protecziun.
I dovra ina meglra protecziun da las muntaneras. Quella è effizienta sche nus guardain che be 15% dals animals ch'èn vegnids stgarpads dal luf èn stads da muntaneras protegidas.
E tenor Sandra Locher-Benguerel ch'èra en il comité cunter la revisiun da la lescha da chatscha, saja impurtant che la lescha na vegnia betg surchargiada.
Nus pudain midar la situaziun. Nus pudain salvar la protecziun da las spezias. Là na dovri betg midadas, sch'i pertutga il luf ston ils criteris dentant vegnir adattadas.


text:
- Il parlament federal ha approvà in cumpromiss da la conferenza d'intermediaziun per la revisiun da la lescha da chatscha.
- Sajettar il luf vegn er ad esser pussaivel en territoris da protecziun.
- L'ultim pled ha dentant probabel il pievel – las organisaziuns per la protecziun da la natira han gia durant la debatta annunzià in referendum.
Er la Partida Socialdemocratica ed ils Verds han annunzià durant la debatta ch'ins vegnia a sustegnair il referendum.
En Svizra giauda il luf en il futur damain protecziun. Er auters animals protegids duain vegnir sajettads sch'i smanatscha donns entras els. Betg pertutgads da quai il castur ed il luf-tscherver. Omadus èn vegnids stritgads dal parlament. La lescha dat al Cussegl federal dentant la cumpetenza da dar liber auters animals per la regulaziun.
Sajettar en territoris da protecziun
La dumonda sche lufs dastgan, schi vegnia necessari, er vegnir sajettads en territoris da protecziun ha fin l'ultima votaziun dà da discutar. Las 42 zonas da protecziun en Svizra han en total ina surfatscha da 1500 kilometers quadrat, quai correspunda circa a la grondezza dal chantun Lucerna. Els duain gidar da proteger animals periclitads e lur ambient.
La chatscha è scumandada en territoris da protecziun. Sulettamain per mantegnair la varietad da las spezias u per evitar donns da selvaschina poi dar excepziuns. Alura duain animals ch'èn betg protegids vegnir sajettads – quai duai er valair per il capricorn.
Votaziun clera
A la fin ha il Cussegl naziunal approvà la revisiun cun 11 tar 72 vuschs e trais abstenziuns – NA han ditg la PS, ils Verds e la PLD. Il Cussegl dals chantuns ha approvà il cumpromiss cun 25 cunter 8 vuschs e trais abstenziuns.
RR novitads 11:00


text:
La bova ha purtà la notg passada var 2'000 m3 material en la val.
La crappa era plunada per part ad'ina autezza d'enfin quatter meters.
Naginas blessadas, 3 evacuadas èn returnadas
Enfin il suentermezdi n'aveva la polizia anc nagins indizis, ch’igl haja unfrendas sut la bova.
La polizia ha tschertgà cun 2 chauns durant pliras uras. Las 3 persunas evacuadas han en il fratemp pudì turnar en lur chasa.
Cun il sviament vegni cumenzà anc oz. Quai è necessari, perquai che las abitantas d'Arvigo èn actualmain serradas en, scriva la polizia.
RR novitads 07:00 / 12:00 / 17:00


text:
Gia en l'emprima mesadad han il umens da Manchester United pudì decider il gieu per els. En la 35avla minuta ha Paul Pogba tutgà l'emprima giada en il chantun. Curt avant era in'emprova ensemen cun Anthony Martial betg gartegiada. Ma Pogba ha anc dà suenter.
Penalti dispitaivel per ils osps
Curt avant la mesadad ha il capitani tutgà in penalti. Er qua en il chantun sura. L'arbiter ha gì vis in hands da Kevin Mbabu. Ils aspectaturs dal Stade de Suisse èn stads d'in auter avis.
Ma il pli tard en la 66avla minuta èsi stà cler. Il Franzos Anthony Martial ha tutgà cun agid da Pogba al 3:0.
Charta cotschna per Ronaldo en il gieu da Juve cunter Valencia
Il debut da Cristiano Ronaldo per Juventus Turin è stà curt. En la 29avla minuta ha el survegnì da l'arbiter ina charta cotschna. Quai pervi d'in duel cun Jeison Murillo: Suenter che quel era crudà giun plaun aveva Ronaldo tschappà el ed ha stuì incassar perquai directamain la charta cotschna pervi da violenza.
Gudagnà ha Juventus Turin tuttina. Quai cun 2:0. Miralem Pjanic ha tutgà duas giadas grazia a penaltis.
Ils ulteriurs resultats
- Ajax Amsterdam 3:0 AEK Athen
- Benfica Lissabon 0:2 Bayern München
- Schachtar Donezk 2:2 TSG Hoffenheim
- Manchester City 1:2 Lyon
- Viktoria Pilsen 2:2 ZSKA Moscau
- Real Madrid 3:0 AS Roma
RR novitads 23:00


text:
di: Giovanni D'Anzi
Ògni canzonètta milanesa
la de vèss crudel e sbarazzina,
quèsta che ve canti l'è carina,
offendeves minga per piasè.
Gh'è on cafè nascòst in d'ona piazza
frequentaa da tante dònne bèlle,
ma fra queste troppe gagarelle
alle cinque vann a bev el tè.
La Gagarella del Biffi Scala
quand'in quattr'or lee la bigia scoeula
la troeuva semper ona quai balla
per vèss lì pronta a bev el tè.
Gh'e pias la pizza con la scigola
la gh’ha i stivai con la tripla soeula
la gira semper cont on gandolla
vestii de magher ch'el fa pietà.
A lei piacciono le Morris e le Cammel
Oh, le Cammel ancor di più!
E l'annega i dispiaceri cont el Kummel
cont el Kummel e nulla più.
La va a la Cozzi la gagarina
trè vòlt al dì la fa la piscina
la gh'ha el ciuffètt che la par on locch
el cervellètt che l'è pròppi tocch.
musica
A lei piacciono i modelli del Ventura
per smagrirsi la mangia el Rim.
ma 'l sann tutti che si veste su misura
da la sarta che gh'è all'Upim
Ohei Gagarella del Biffi Scala
toeu sù i tò liber e torna a scoeula
Milan l'è stuffa de sopportà
le Gagarelle e i sò gagà.


text:
Dar es Salaam
Dar es Salaam a l'è la prima cità per pupulaziun (cun pressapoch 2.500.000 abitant) de la Tanzania.
A l'è anca la prima cità de la Tanzania per impurtanza in de la cultüra e in di cumerz.
Geugrafia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Dar es Salaam a l'è un port impurtant in sü l'Ucean Indian.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Dar es Salaam a l'è stada la capital de l'Africa Urientala Tudesca (fina a la prima guera mundiala), pöö del Tanganica ingles (fina al 1964) e de la Tanzania fina al 1973, quand che la capital ufiziala a l'è vegnüda Dodoma.


text:
La pli auta quota da dischoccupaziun han registrà la gastronomia (915), il sectur da construcziun (211) sco er il transport (138). Il matg han 6 interpresas cun 55 collavuraturs introducì lavur curta. L’avrigl eran quai anc 10 interpresas cun 47 collavuraturs.
En l'entira Svizra è il dumber da dischoccupaziun sa reducì il matg sin 3,3%. L'avrigl muntava la quota anc a 3,5%, communitgescha il secretariat statal per economia SECO.
Dumber da reducescha il quart mais en seria
Cunquai è la dischoccupziun ida enavos il quart mais en seria. Fin la fin da matg eran registradas 144'778 persunas tar ils centers regiunals per l'intermediaziun da lavur RAV, quai èn 4762 damain ch'il mais avant. Cumpareglià cun il matg da l'onn passà è il dumber da dischoccupads però creschì per 8429 persunas.
Tar ils giuvenils tranter 15 e 24 onns è la quota sa reducida per 6,4% sin 16'723. Cumpareglià cun il medem temp dal 2015 correspunda quai però ad in plus da 2,3%.
RR novitads 08:00


text:
L' emprima acziun, in curs da basa gratuit e commembranza libra enfin la fin da l’onn, n’ha betg gì success. Mo 15 enfin 20 vegn persunas han nizzegià l’acziun e fatg il curs. Planisadas sajan anc ulteriuras acziuns, detagls da quellas acziuns na sajan dentant anc betg sin maisa. Actual dumbra il club da golf rodund 330 commembers activs, 60 juniors e 50 commembers passivs.
Investiziuns da 200’000 enfin 300’000 francs per onn
Tenor il quint dal president dal club da golf, Leo Cathomas, dovrian els dentant 100 commembers dapli per savair finanziar las investiziuns che spetgan el futur. La proxima gronda investiziun saja il remplazzament dal parc da maschinas cun ina valita da 1,2 milliuns francs en 5 fin 7 onns. Per savair finanziar quella investiziun, stoppia il club metter dal maun mintga onn tranter 200’000 enfin 300’000 francs. Ils davos onns na saja quai dentant betg stà pussaivel, di Leo Cathomas. Las entradas hajan gist cuvert las expensas. Cun dapli commembers fiss quai dentant pussibel da far.
Daners era ord las taxas da turissem
Sper novas entradas cun dapli commembers, spera Leo Cathomas, ch’il club sappia era profitar da las taxas da turissem. L’entira plazza da golf, la chasa dal club cun il secretariat ed in restaurant ed il luvratori hajan ina valita da rodund 17 milliuns francs.
Bajegià saja tut quai vegnì senza l’agid dal maun public. La plazza da golf saja ina chomma per il turissem regiunal e quai giustifitgeschi in sustegn cun daners da las taxas da turissem.


text:
Ünitarismu
L'ünitarismu a l'è vüna di famei teulògich vegnüü sü prima da la Refurma Prutestant, e che la sa desvilüpa int al medésim sécul che chesta. A l'è cunsideraa cuma vüna di tendenz da la Refurma Radicala e al sa carateriza par refüdá ul dogma da la Trinitaa e la suva fermaziun da l'ünitaa da Díu e da la natüra ümana da Gesüü Crist, inscí cuma pal sò liberalismu in àmbit teulògich e sucial. Al representa mía una dutrina ünica, ma al gh'ha avüü diferent manifestaziun lungh la stòria. I ven cunsideraa teulugii ünitarist ul süburdinaziunismu, l'arianismu, ul servetismu, tra i òlt.


text:
L'emprima «populara» dal mais settember è adina deditgada a la chatscha, che ha gist cumenzà e per l'emprima emna dal pli bel temp da l'onn datti perquai tocs davart la chatscha, tschiervs e chamutschs, star da cumpagnia e giudair la vita en chamona – ina populara per chatschadras e chatschaders, ed er per quels che taidlan gugent nossa emissiun.
Vus udis gronds semperverds sco il «Jägerschottisch» cumponi da Luzi Brüesch, la polca «In bocca d'luf», «A chatscha da chamuotschs» dals Jauers Arno ed Aldo e blers auters tocs per il temp da chatscha.


text:
Alta Francònia
L'Alta Franconia (en todèsch: Oberfranken; en bavarés: Obafrankn) l'è giü dei sèt distrècc aministratìf (en todèsch: Regierungsbezirk) del Land de la Baviera, 'n Germània. La capital del distret l'è la cità de Bayreuth.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Andamènt de la popolasiù de l'Alta Francònia:
Südiviziù aministratìve[Modifega | modifica 'l sorgent]
El distrèt de l'Alta Francònia l'è dividìt en 9 circondàre (en todèsch: kreise) e 4 cità extra-circondariài (Kreisfreie Städte) che aparté a nisü circondàre.


text:
Bain pussaivel ch'i dat in enviern senza tensiun e fevra da cumbat e sa mesirar per tschients d'uffants. Saja quai cun skis, passlung, snowboard, etc. Il conclus dal Cussegl federal en temp da corona scumonda tuttas cursas d'uffants e giuvenils fin 16 onns.
In enviern senza cursas na vul nagin - nus duvrain in plan B
En Surselva han ils responsabels tar l'SST decidì da trenar vinavant sco sch'i dess ina stagiun normala da cursas. Nagin sa, co l'entira pandemia da corona sa sviluppescha e quant ditg che il «ad interim» che Berna ha decidì vegn a cuzzar e sche e cura ch'i dat eventual in nov conclus che lubescha singulas cursas. Tenor Remo Veraguth, il schef alpin tar il Team da sport Surselva SST, stuess cun concepts da segirtad rigurus ed eventualmain separar (in di buobs e l'auter las mattatschas) ina u l'autra cursa esser realisabla.
Sch'i dat propi in enviern senza Mini-Cup, JO-Cup, BSV-Cup, cursas naziunalas ed interregiunalas U16, sa tschenta era la dumonda, co selecziunar per in cader pli aut, sch'ils resultats sin palpiri mancan. E na emblidar la motivaziun dals giuvenils che treneschan dir. Quels vulan sa mesirar e mussar prestaziun e lavuran vid lur siemi da forsa pudair far lur sport a moda professiunala.
Davos las culissas ed ensemen cun la Federaziun grischuna da skis vegn en mintga cas rotà pulit per cuntanscher in'eventuala midada dal conclus. Sa chapescha adina era cun la sanadad en mira e che quella na vegn betg periclitada en il temp da Covid-19.


text:
Stamp:Cité n'arvista
"{{{title}}}".
Avis[modifiché la sorgiss]
Cost ëstamp-sì a ciama vàire paràmetro che a l'han nòm n'anglèis. Coma dovreje a dovrìa esse ciàir da 'nt l'esempi. A ven-o nen virà an piemontèis përchè al dì d'ancheuj i l'oma pa basta ëd risorse për steje dapress a tut, e sòn a l'é na part dël programa che a podrìa avej dj'evolussion ant lë stàndard antërnassional. An tute le manere, se a l'avèissa dle gran-e a capì chèich-còs che as fasa pa gnun sagrin a contaté n'aministrator e ciameje che a jë spiega lòn che a l'ha dë manca dë savej.
Ambelessì i vë smonoma un cit elench për ij nòm ëd paràmetro che a podrìo fé confusion:
- first ël nòm (për sòlit a son riferì a n'autor)
- last: ël cognòm (për sòlit a son riferì a n'autor)
- accessdate: data dl'ùltim contròl dël test (a serv për coj travaj che a peulo cangé ij sò contnù e deve dij problema con vòstr arferiment, parej i peule dì che a che data d'agiornament che i-j feve arferiment)
Sust[modifiché la sorgiss]
Cost ëstamp-sì a serv për fé na citassion normalisà ëd n'articol publicà ant n'arvista. A l'é në stàndard antërnassional dël formà wikipedia, donca a l'é bon deuit dovrelo për fé dle citassion che a resta belfé a dovresse për tùit. Che a ten-a present che dovré costi stamp a l'é nen mach question dë standardisassion, ma ëdcò ëd formé na catalogassion automàtica dle citassion.
Esempi[modifiché la sorgiss]
Ën scrivend ant ël quàder ëd modìfica dël test:
{{cité n'arvista| author=Stephen Breyer | authorlink=Stephen Breyer | title=Copyright: A Rejoinder | journal=UCLA Law Review | year=October 1972 | volume=20 | pages=75–83 | url=http://example.org./ }}
ant ël test an consultassion a së s-ciàira: Stephen Breyer (October 1972). "Copyright: A Rejoinder". UCLA Law Review 20: 75–83.
Che a varda ëdcò[modifiché la sorgiss]
La categorìa djë Stamp për citassion (a fa mach basta dë sgnacheje ansima a l'anliura ambelessì sota) për trové la lista completa djë stàndard formaj për le citassion.


text:
Soeurich
Soeurich (nom ufizial in italian: Sorico) l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l gh'ha ona popolazion de 1 246 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 23,3 km² e ona densità de 53 ab./km².
GeografiaModifega
Soeurich la se troeuva in scima al Lagh de Còmm, a la fin del fiumm Mera e al confin con la Provincia de Sondri (comun de Dubin, Novaa, Samolach e Verceia). Inoltra el comun (che 'l ciappa el nòmm de on riaa che 'l se ciama inscì) el gh'ha tre frazion, var a dì Albònich, Bugiall e Dasc.
Soerich l'è 'l terz comun pussee grand de la Provincia de Còmm.
StòriaModifega
Soeurich, insemma a Gravedòna e Dongh, la faseva part de la Conteja di Tre Piev Superior del Lari. Come member de la lega di Tre Piev la gh'ha avuu el contròll de la banda settentrional del Lagh de Còmm. El titol de piev l'è del 1432, quand che la veggia piev de Olòni, borgh de la fin de l'età antiga situaa in del Pian de Spagna, l'è finida in ruvina per i continov inondazion de l'Adda.
In del 1515 Soeurich l'è staa loeugh de ona battaglia tra i Frances (che al temp dominaven el Ducaa de Milan) e i Grison, che l'ha saccheggiada e brusada. Per quella soa posizion chì de confin tra el ducaa milanes e 'l canton svizzer (che per tanto temp l'ha dominaa tutta la Valtellina), Soeurich l'è stada a longh on sitt de commerz de frontera e on avampòst militar.
In del 1587 el s'è staccaa de la giurisdizion de Soeurich el comun de Gera, e prima del XVII secol anca Piantee (che adess l'è in la provincia de Sondri) l'è andada via de la Piev de Soeurich.
Duranta el XVIII secol e per bòna part del Vòttcent. Soeurich l'ha conossuu on period de decadenza lenta e inesorabil, caratterizzada de la perdida quas total del sostentament agricol, derivaa de la coltivazion del Pian de Spagna. Quella cosa chì l'è dovuda semper ai inondazion de l'Adda. La situazion l'è migliorada domà in del 1858.
In del 1929 Soeurich l'è staa unii a Buggiall, che ancamò l'è ona frazion del comun. In del 1951 el paes l'è staa colpii de l'inondazion del torrent Soeurich.
De vedèModifega
- Gesa de San Mir, che la se troeuva in sul còll San Michel, a 300 meter de altezza. La contegn, sòtta l'altar, el còrp del San Mir, oltra che di affresch.
- Fòrt d'Adda, che adess l'è dopraa per us agricoi, l'è ona fortificazion spagnoeula legada al Fòrt de Fuentes situaa a Còlich.
- Palazz Giulin
- Oratòri de San Fedel
- Pont del Pass
Abitant legaa a SoeurichModifega
- San Mir
- San Fedel de Còmm, che l'è staa martirizzaa pròppi a Soeurich.
Evoluzion demografegaModifega
L'andament del numer de abitant del comun de Soeurich l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Radund 450 capricorns han ins dumbrà tranter il Piz Lad gist al cunfin tranter la Svizra, l’Austria e l'Italia enfin en la Val d’Uina e vers vest enfin Lü en la Val Müstair. Tenor il guardiaselvaschina e responsabel per la dumbraziun da Sesvenna, Curdin Florineth, sa tracta quai d’ina cifra constanta che vegn cuntanschida gia dapi plirs onns. Pli blers capricorns han ins observà ils ultims onns surtut vers l'ost da la regiun.
Bucs vegls èn rars
Dals bucs vegls ston ins avair quità, manegia il guardiaselvaschina. En l'entira regiun Sesvenna han ins numnadamain dumbrà be radund 15 bucs ch'èn pli vegls che 11 onns.
Dumbraziun sur cunfin
Questa dumbraziun, nua che chatschaders sa participeschan ensemen cun ils guardiaselvaschinas è impurtanta per lura planisar la chatscha da capricorns. La dumbraziun na vegn dentant betg be fatga en Svizra. Era ils collegas sur cunfin en l'Italia van il medem di a far la dumbraziun. Uschia vulan ins evitar ch'il medem capricorn vegn dumbrà duas giadas ed a la fin avair cifras uschè precisas sco pussaivel.


text:
Ils trais Sirians vegnan suspectads d’esser vegnids en Germania sin cumond dal Stadi islamic e spetgian uss sin ordinaziuns, ha ditg la procura publica generala. Ad els vegn rinfatschà d’esser commembers d’ina organisaziun da terror en l’exteriur. «Clers indizis mussan ch'ils trais umens èn arrivads en l'Europa cun agid da la medema organisaziun sco ils attentaders da Paris.» Quai ha ditg il minister dal intern da la Germania Thomas de Maizière. Era ils pass dals umens derivian da la medema funtauna.
Daners e handys cun spezials programs da communicaziun
Ils umens da 17, 18 e 27 onns avevan cuntanschì la Germania il november passà via la Tirchia e la Grezia. Els eran en possess da pass, plirs millis dollars e telefonins cun programs spezials da communicaziun.
Enfin a 200 policists da la polizia federala e d'ulteriurs corps da polizia eran sa participads a questa acziun.
RR novitads 12:00


text:
Il chau dal departament da giustia, segirezza e sanadad Christian Rathgeb ha tratg ina buna bilantscha da la lavur da l’autoritad per la protecziun da l’uffant e da creschids KESB oz a Glion. Il dumber da cas per l’entir Grischun munta a 719 cas d’uffants e 1’900 cas da creschids. En relaziun cun il dumber da la populaziun èn quai 2,25% cas d’uffants e minorens (media svizra 1,16%) e 1,16% cas da creschids (media svizra 1,27%).
Era impurtant saja il fatg, che damain che 1% da las decisiuns da la KESB na sajan betg vegnidas acceptadas da las persunas pertutgadas ed hajan stuì vegnir tractadas da la Dretgira chantunala. Las decisiuns da la KESB vegnian pia per la pli gronda part acceptadas, la qualitad da las decisiuns constettia.
Nov parsura da la direcziun da la KESB
Giusep Defuns è vegnì preschentà sco nov parsura da la direcziun da las tschintg autoritads per la protecziun d’uffants e creschids dal Grischun. El resta vinavant il manader da la KESB regiun Surselva. Sco parsura è el dentant da nov responsabel per il contact da las 5 autoritads cun l'Uffizi da giustia, segirezza e sanadad.
Las ulteriuras incumbensas èn la coordinaziun tranter las autoritads, il svilup da la pratica e la garanzia da la qualitad. Era è la direcziun l’autoritad centrala per las convenziuns da Den Haag per la protecziun d’uffants e da creschids sco er l’autoritad executiva en cas da repatriaziuns d’uffants.
RR novitads 12:00


text:
Quella duai d’ina vart remplazzar las tendas da festas per ils eveniments da purs sin l’areal da la Bündner Arena e da l’autra vart porscher a la regiun ina attractiva halla dad eveniments. La halla vegn tegnida simpla e na ha betg pitgas en l’intern. Uschia duai la halla esser fitg flexibla quai che pertutga eveniments ed utilitad.
Pervia da custs be ina halla
Set onns han ins ussa planisà fin che GraubündenVIEH è vegnì tar la halla definitiva. «Sco emprim era l’idea dad era porscher ina halla a las organisaziuns dad unihockey ni ballape. Ils custs tranter set fin otg milliuns», di il president d’administraziun da GraubündenVIEH, Duri Campell. «Cur ch’i gieva per sa participar als custs, na vuleva tuttenina nagin pli esser da la partida.»
Uschia ha GraubündenVIEH decidì da far sulet ina halla. Dapli che dus milliuns na possian els betg investir. La halla duai porscher als purs ina halla attractiva, dentant era la regiun duai pudair profitar d’ina halla multifuncziunala.
«Festa da nozzas nua che vegnan uschiglio vendi vatgas.»
La definiziun da la nova halla dad eveniments a Cazas e propi fitg vasta. Uschia possia il militar duvrar la halla sco garascha per ils vehichels durant exercizis ni ils purs la halla per vender biestga. «Dentant era per festas da nozzas ed a firmas stat la halla a disposiziun», di la responsabla per halla e marketing, Gabriela Banzer.
«Sco emprim vev jau era dubis, sche quai è propi pussibel cun uschia differents eveniments. Entant sun jau dentant persvasa che quai funcziuna bain.»
Sin la fin da l’on e la halla a fin
Cun la badigliada ils 17 d’avust han las lavurs cumenzà. Il december duain las lavurs gia esser a fin. Uschia che GraubündenVIEH sa beneventar ad interessads ils 19 da december al di da las portas avertas.


text:
Envidà a l'inscunter ha il president da la Confederaziun Alain Berset. L'accent principal dals discurs sa numnan «partizipaziun culturala» e l'access a cultura, ha declerà Berset.
Da la partida èn il gronduca da Luxembourg, il prinzi ereditar Alois da Liechtenstein, il retg da la Belgia ed ils presidents da l'Austria e da la Germania. Il 2012 era la Svizra l'ultima giada ospitant da «l'inscunter da sis», lura era quel a Cuira.
Preparà uschè bain sco pussaivel sin las visitas
Era sche mintga giast duai vegnir tractà e maldisà en l’hotel da 5 stailas, ha il fatg ch’i sa tracta da regents en chasa, anc ina giada insatge pli spezial. Quai ha confermà Patrick Dietrich, il co-directur da l’Hotel Waldhaus a Segl.
Ch’els s’hajan preparads uschè bain sco pussaivel sin las visitas illustras. E perfin trenà co titular mintgin. Sper ils presidents da la Germania e l’Austria, Walter Steinmeier ed Alexander van der Bellen, è numnadamain er stà d’emprender ch’il gronduca Henri da Luxemburg e sia dunna la gronduca Maria Teresa vegnan numnads «Königliche Hoheit». Il prinzi ereditar Alois von und zu Liechtenstein percunter: «Durchlaucht»
Finalmain è quai glieud tut normala, sco ti e jau !
Durant dus dis saja il program da tut ils emploiads da l’hotel sur Segl stà pli spezial ed er intensiv, tut haja gì dad esser pront e terminà sin la minuta, ha tradì l’hotelier, cuntent che tut ha funcziunà tenor plan.
Cultura omnipreschenta
Ideal saja er stà ch’il tema da l’inscunter: la participaziun culturala, sa cunfetschia bain cun la filosofia da Segl e surtut cun l’hotel Waldhaus. Uschia han las dunnas dals regents er visità durant lur program spezial per exempel la chasa da Friedrich Nietzsche.
L’inscunter dals regents dals sis pajais ha lieu dapi il 2004 e vegn organisà alternant en ils differents pajais da lingua tudestga. La davosa sentupada dals schefs da stadi è stada dal 2012 a Cuira.
RR novitads 17:00


text:
Il rasteler
1970 è la Televisiun Rumantscha stada a Stierva per filmar la lavur dal rasteler Gion Antoni Candreia. 30 onns pli tard ha Victor Flepp mussà, co el fa rastels a Tavanasa. Las metodas n'èn betg sa midadas fitg.
Eu nu crai cha'l vegl manster da raschler scumpara uschè svelt sco cha blers crajan."
Il tretscher
Gion Caduff ha laschà guardar 1977 la camera, co el lavura sco tretscher. Ina bella invista en quai mastergn. 1994 ha Gion Tschuor visità Christian Alig a Platenga per guardar, co in dals ultims terschers lavura. Il terscher Alig In che fa era chanasters - l'idea da far chanasters ha el survagnì a San Francisco.
Quei ei miu pli grond plascher da far vida terscheuls.
Il chanastrer
Il chanastrer ha fatschentà pliras giadas la Televisiun Rumantscha. 1981 ha ella mussà sco Battesta Bundi da Breil fascheva chanasters. 2004 ha la Svizra Rumantscha visità Bernard Verdet - il domtur dal salesch e 2016 Rico Tuor che lai reviver l'art da far chanasters.
L'emprema gada hai jeu viu (in canaster fatg sez) a San Francisco.....


text:
Ritan
Ritan (tudesch: Ritten, talian: Renon) l'è un cumün in Südtirol che'l se tröa a nord de Bulsan in sü un grand plató de volta muntagna intra i fiüm Isargh e Tàlfara. El cumün l'è faa sü de derset fraziun.
Istoria[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ritan l'è stada numenada la prima völta inturen a l'an 900 cunt 'l nom de „Mons Ritanus“ e giamò int 'l 13° secul l'è staa faa sü un uspissi (int la fraziun de Lengmoos) che pö l'è staa dunaa a l'Urden Tütonegh. Int 'l 17° secul, Ritan l'è devegnüü 'l sit indua i sciur de Bulsan andaven in istaa a ciapà un puu de fresch.
Int i agn sessanta, Ritan l'ha tacaa sü a gnì semper püssee grand grazia 'l bum ecunomegh.


text:
da Hans Huonder
14.6.2017 Rodund 50 pumpiers, polizists cantunals, collaboraturs dalla Rega e d’ambulanzas han exercitau la mesjamna sera il seracass sin la via cantunala a Danis¬Tavanasa. Ils responsabels pigl exercezi tilan ina bi¬lanza positiva. Igl exercezi ei staus dedicaus alla collaboraziun dallas differentas organisaziuns dil salvament e dalla segirtad. Agl exercezi ein las gruppas dil salvament sin via dils pumpiers da Sursassiala e Glion stadas el center. Per l’emprema ga han ellas collaborau el rom d’in exercezi. Leutier ei la polizia cantunala separticipada sco era las amulanzas staziunadas a Glion e Mustér e la Re¬ga. Commembras e commembers dall’Uniun samaritana Breil ein semess a disposiziun per la funcziun da figurants. Il scenari: Els treis autos involvi egl accident se¬ sanflan tschun persunas, da quei treis grevamein blessadas. La via ei vegnida segirada, il traffic sviaus ed ils pertuccai egl accident ein vegni deliberai dils pumpiers. Ils blessai ein vegni survigilai, provedi egl emprem agid e silsuenter preparai pil transport en spital. Ils participai vid igl accident han buca mo giu da sbatter cun las difficultads sedadas entras igl accident. Gest per l’entschatta digl exercezi ha ei era entschiet a draccar. Gion Casaulta da Castrisch, ch’ei staus ensemen cun Fredy Caminada da Mustér menader digl exercezi, tila ina bilanza fetg posi¬tiva digl engaschament: «Nus essan fetg cuntents cugl exercezi. La communicaziun ha funcziunau fetg bein denter ils partenaris, mo era la collaboraziun denter las duas gruppas dils pumpiers ei stada fetg positiva.» Potenzial d’optimar dat ei tenor Casaulta sulettamein tier pigns detagls: «Impurtont eis ei adina d’esser semtgaus per tuts scenaris pusseivels.»


text:
L'enviern è la chavorgia Ova da Bernina il Mekka per rampignaders da glatsch. Uss duai la chavorgia vegnir inscenada era la stad.
La suprastanza communala ha decidì da vulair realisar ina curta Flyline, ina sort Tyrolienne sur la chavorgia. Vid ina sua pon ins damai passar sur la chavorgia ora. En pli duai dar turas manadas tras la chavorgia ed ina u pliras plattafurmas da plexiglas, uschenumnads Skywalks.
Per l'elavuraziun dal project e la procedura da permissiun budgetescha la suprastanza tenor communicaziun 150'000 francs per il 2018, la realisaziun duai avair lieu ils onns 2019 e 2020.


text:
Francesch I de Francia
El Francesch I de Valois-Angoulême (frances: François I; Cognac, 12 de settember del 1494 - Rambouillet, 31 de marz del 1547) l'è staa re de Francia del 1515 fina a la soa mort.
L'è staa vun di re pussee important de la storia francesa: oltra a vess staa el primm re de la Cà de Valois-Angoulême (finida in del 1589 cont el sò nevod Enrigh III), l'ha cercaa de fà vegnì la Francia la nazion pussee forta de l'Europa.
Dopo avè provaa a deventà imperador del Sacher Roman Imperi, l'ha combattuu per tutta la soa vita contra i Spagnoeu e i imperiai del Carlo V e contra i Ingles de l'Enrigh VIII.
L'ha provaa pussee d'ona voeulta a conquistà el Ducaa de Milan. In del 1515 l'ha combattuu la battaja de Meregnan (restada proverbial), che l'ha segnaa la fin de la potenza militar isvizzera. Des agn dopo però el perdeva a Pavia contra el Carlo V, che l'ha faa anca presonee. Ona voeulta tornaa in libertà, l'ha taccaa de noeuv a combatt contra l'Imperi.
A l'è staa anca on promotor di art, e l'ha invidaa a la soa cort el Leonardo da Vinci (che lilinscì l'ha vivuu fina a la fin di sò dì). La soa sorella (Margherita de Navarra), tra l'alter, l'era ona poetessa e ona scrittora. L'è andaa a viv in del Castell de Fontainebleau, che l'è restaa ona residenza real fina al 1870.
Dopo on primm period de toleranza religiosa, l'ha scominciaa a perseguità i protestant frances (i ugonott). L'è cognossuu anca per vess staa el primm a imponn el frances comè lengua ofizial del sò regn, inscambi del latin.
Gh'è suceduu el fioeu Enrigh II.


text:
2006
Dapi ils 15 da matg 2006 emettan Radio e Televisiun Rumantscha ord la nova chasa RTR a la Plazza dal teater a Cuira. En quest center da medias modern sa chattan era ils biros dals correspundents da la Televisiun svizra SF e da Radio DRS, da la Radiotelevisione svizzera di lingua italiana RTSI, ultra da quai era la filiala da l'Agentura svizra da novitads SDA ed il post central da l'Agentura da Novitads Rumantscha ANR. Ils 6 da zercladur è la chasa vegnida averta uffizialmain ed ils 9 e 10 da zercladur èn stads ils dis da las portas avertas. La nova chasa RTR è la quarta dimora da Radio e Televisiun Rumantscha a Cuira.
2009
-
Mariano Tschuor daventa nov directur
A partir dal matg 2009 è la direcziun da Radio e Televisiun Rumantscha RTR en ils mauns da Mariano Tschuor. El è il quart directur en l'istorgia da RTR. A l'entschatta da ses uffizi ha el envidà ses antecessurs en la chasa da medias RTR: Clemens Pally (directur RTR 1969 fin 1984), Chasper Stupan (directur RTR 1984 fin 2001) e Bernard Cathomas (directur RTR 2001 fin matg 2009).
-
RTR ha tschertgà LA CHANZUN RUMANTSCHA
L'october ha RTR preschentà ina nova seria d'emissiuns cun il titel «La chanzun rumantscha». Il project interactiv è vegnì lantschà en il Radio Rumantsch, accumpagnà sin www.rtr.ch (guarda link giusut) e cumplettà cun il final en la televisiun. En set emissiuns da radio en successiun ha il public elegì da passa 90 chanzuns rumantschas las 10 ch'èn vegnidas en dumonda sco «La chanzun rumantscha». Il grond final è vegnì emess ils 5 da december a partir da las 20.40 sin il chanal da televisiun RSI LA 1, directamain da Lugano.
-
Nov decor per las emissiuns da la TvR
La Televisiun Rumantscha ha ses emprim agen decor en sia istorgia. Dapi il cumenzament da november 2009 sa preschenta la Televisiun Rumantscha TvR cun ina nova decoraziun e novs signets. La parita nova è vegnida creada en stretga collavuraziun cun la partiziun da concepziun da la televisiun svizra SF.
2010
-
Il Minisguard: in magazin d'infurmaziun per uffants
-
Accents – ina gasetta da chasa per RTR
-
Las-Alps-infoteca – La chasa da medias da las Alps


text:
Metamorphosis
GIAURIDA ve. 8.10.2021 - 20:30
Ntroduzions: Paola Bassetti y Valeria Stuflesser
Orar dla mostra:
Uni di dala 17:00 ala 20:00
Dumënia: 10:00-12:00 / 17:00-20:00
Lunesc stlut
SIMON OBERBACHER
La formes che Simon Oberbacher ti dà a si lëures ie formes arcaiches. Tres chëstes lecordel la prima generazion dla raza umana, che adurvova chësta formes per purté roba da maië y ega, formes che n abinova bele tla natura (p.ej. l uef). Tulan ca n to’ de lën ie Simon bon de lauré ora de gran scudeles, formes essenzieles che ie liedes al argumënt antich dl grëm de na oma. Ël à la capazità de les turné tan giut nchin che les giapa n ëur sutil, scialdi fin che se trasfurmea ntan che l lën sëcia. Ala fin garatel n lëur asimetrich, cun de pitla sfëntes y sfësses, che l artist va mo a abelì cun decurazions.
PAOLO ROSSETTO
Cun mi pitura sureéla uei mëter a lum n dialogh lonch y meste danter persona y natura y depierpul sorissé la realtà umana te si formes desfrëntes. Ue purté dant messajes boni de tré pea la mënt y i sentimënc. La persona se desmëncia de fé ala pert dla natura da chëla che la vën cherdeda, daviadechël sons natura ncertlei ite dala natura y l ie chësc l mond che me dà dl am. N mond che mostre mescedan pensiers, sëmesc, sentimënc, la cosses che se semea l manco purtedes a n dutun cun la persona. L ie na metafora dla vita. La natura ie per mé na cherdeda sterscia, na sort de vocazion. L lën, che ie tl zënter de mi depënc, ie simbul de vita. Vita che vën, te mi chedri, acumpanieda dal lën, che la nrissea y che ie funtana y grep de chësta y, sce ulon, ie l tema minà nce chël dl’oma natura y donca dl’ëila. Tres l’ëila, che rapresënta l cërtl naturel cun fecondità, nasciuda, vita y mort, azentuei l sentimënt che vën ora da d’ëila.
"VAGONSTILA" _ Leteratura te 10 vagons y tla locomotiva
N ucajion di 60 ani da canche l’ultima ferata suflova tres Gherdëina ite y ora, fossel unì metù a jì tl 2020 l proiet dal titul „La ferata - danter passà y daunì“ cun na na lingia de manifestazions. Pervia dl’aria che suflova ntan chësc ultim ann y mez, ie l proiet unì śarà ite y restà sun na scina morta ... Purempò fovel doi persones che jiva for inò cun la ferata y chisc doi pensova do adaut. Sce ëis l bunder cie che ti jiva tres l cë a chisc doi ntan che i furnova a ..., sëis de cuer nviei a unì ala sëira leterera “Vagonstila”. I doi scritëures Ivan Senoner y Rut Bernardi lascerà inò rundenì l sciblé dla ferata che nes menerà te n daunì nuef.
La ntreda ie debant, ma lueges ie da resservé danora scrijan a info@tubladanives.it o 333 7166471 (WhatsApp).
L vën lecurdà che n possa mé jì ite cun l Green Pass.


text:
Ils resultats en la preparaziun per la nova stagiun da biatlon empermettan bler. Eligius Tambornino ha mussà als tests a Magglingen uschè buns resultats sco anc mai. Ed er en la qualificaziun interna per las emprimas cursas da la cuppa mundiala a Kontiolahti en Finlanda ha il Sursilvan persvadì.
En l'Arena da biatlon a Lai ha el laschà tut ses collegas d’equipa davos el, er il leader vallesan Benjamin Weger. Uschia è Tambornino sa qualifitgà suveran per l’emprima staziun da la cuppa mundiala en questa stagiun a Kontiolahti. A chasa sto percunter star l’auter sursilvan, Serafin Wiestner da Trin.
Er grazia als impuls dals dus novs trenaders spera Eligius Tambornino da parter regularmain en la cuppa mundiala. La gronda finamira a lunga vista èn ils proxims gieus olimpics il 2022 a Peking. Enfin lura vul il sportist da 34 onns en mintga cas restar fidaivel al biatlon.


text:
Cun il «European Green Capital Award» onurescha la cumissiun europeana citads che persequiteschan e realiseschan finamiras ambiziusas en politica persistenta. Tar l'annunzia per il premi na giaja quai betg be per il premi sco tal, mabain era per il precess, ha ditg il president da la regenza da Basilea, Beat Jans envers Radio SRF. Ins vul schanegiar resursas e proteger il clima. Ma ins vul era chaschunar in entusiassem sur ils cunfins da Basilea per pudair cuntinuar e far enavant cun la protecziun dal clima.
Victurs dal European Green Capital Award
2022: Grenoble
2021: Lathi
2020: Lissabon
2019: Oslo
2018: Nijmegen
2017: Essen
2016: Ljubljana
2015: Bristol
2014: Copenhagen
2013: Nantes
2012: Vitoria-Gasteiz
2011: Hamburg
2010: Stockholm
Las citads che s'annunzian per il premi ston preschentar projects per il futur en 12 tematicas ch'èn relevantas per la protecziun dal clima. Basilea vul investir dapli en la protecziun dal clima, di Beat Jans. La citad saja stada l’emprima citad svizra che ha proclamà il stadi d'urgenza dal clima e dapli il 2020 da quai ina cumissiun speziala dal Cussegl grond per la protecziun dal clima. Tiers vegn che Basilea ha confermà la via verda cun acceptar la lescha da CO2 il pli cler da tut la Svizra cun bunamain 67%
La protecziun dal clima saja sisum l'agenda da Basilea citad. Beat Jans è segir che gia be da s’annunziar per il premi haja in effect positiv. Uschia po quai era promover il turissem e l’economia sch’ins sa posiziunescha sco citad amiaivla. Ma oravant tut vul el che la debatta resta actuala.
Per l’annunzia ha la regenza dà liber 300’000 francs. Per l'entir project vegn quintà cun 5 milliuns francs per investir en mesiras per la protecziun dal clima. Il Cussegl grond vegn a decider il proxim onn davart la proposta.