text:
Magari fa quai in zic tema a las deputadas ed als deputads dal Cussegl grond da midar sistem d'eleger. Ins na sa betg propi, co che las forzas politicas sa sviluppeschan ubain sch'il nov sistem è forsa memia cumplitgà. En il Grischun stattan en discussiun per in nov sistem d'eleger per l'ina il proporz dubel, per l'autra in sistem da maschaida tranter maiorz e proporz. Nus avain dumandà en auters chantuns cun quests sistems, sche las temas èn giustifitgadas.
Per exempel elegia er il Vallais cun in proporz dubel e Seraphine Kroner po dir quai che pertutga la cumplexitad da quest sistem: «La tema è stada inutila, il computer ha quintà or tut ils resultats ad uras».
Il chantun Uri percunter ha in sistem da maschaida tranter maiorz e proporz. Dentant er cun dus differents sistems, na sajan las forzas politicas betg sa stuschadas fitg, di Adrian Zurfluh.


c: text/html

text:
Kappelen
Kappelen (in francés: Chapelle) a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Seeland, in de la region aministrativa omònima, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 10.98 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1257 abitant.
El cumün de Kappelen al se tröva a una altitüden de 437 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Aarberg, Bargen, Bühl, Hermrigen, Jens, Lyss, Merzligen, Walperswil, Worben.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
La dumengia marvegl è ina gruppa da motociclists charrada curt suenter las 10:15 uras da Claustra sur la via dal Partenz en direcziun Tavau Wolfgang. Sin la lunga via guliva datiers dad Oberlaret haja ina dunna da la gruppa vulì surpassar in auto. Cun puspè ir en è la dunna da 29 onns ida sur l'ur da la vart dretgada la via. Suenter ch'ella saja ida in pli lung toc sur in prà è la dunna collidada cun ina paraid-chasa.
Tar la collisiun è ella vegnida blessada grevamain. Il medi da l'ospital da Tavau ha be pli pudì constatar la mort da la dunna al lieu. Ils commembers da la gruppa èn vegnids tgirads dal Care Team Grischun. Durant radund in'ura e mesa è il traffic vegnì manà sin in vial. La Polizia chantunala examinescha anc l'andament da l'accident.
RR novitads 09:00


text:
Residenzas e viadis da retschertga
Pro Helvetia tgira il barat cultural e promova la creaziun artistica e culturala contemporana professiunala da la Svizra considerond la diversitad e l’irradiaziun naziunala ed internaziunala. Las residenzas ed ils viadis da retschertga pussibiliteschan a las artistas ed als artists da crear raits, da chattar inspiraziun e da far ponderaziuns davart novs projects.
Pro Helvetia sustegna residenzas e viadis da retschertga da persunas da la Svizra activas sin il champ cultural sco per exempel curaturas e curaturs, organisaturas ed organisaturs, intermediaturas ed intermediaturs en ils pajais dals 6 biros da colliaziun sco er en ulteriuras regiuns tschernidas (regiun araba, China, Russia, America dal Sid, Asia dal Sid, Africa dal Vest, Africa Centrala, Africa da l’Ost, Africa Meridiunala).
Ultra da quai porscha Pro Helvetia era residenzas ordaifer las regiuns da ses biros da colliaziun. Uschia èsi per exempel pussaivel da far residenzas da scriver, programs da residenza en il sectur da la promoziun da la generaziun giuvna en ils arts represchentativs u er ateliers per artistas ed artists visuals en differents lieus.
Plinavant sustegna Pro Helvetia residenzas e viadis da retschertga en Svizra da persunas activas sin il champ cultural che derivan da pajais specifics.
Ultra da las residenzas che vegnan publitgadas ina giada l’onn annunziain nus cuntinuadamain sin nossa website publicaziuns e termins d’inoltraziun per residenzas en tut las disciplinas ed en tut ils secturs artistics che Pro Helvetia promova.
Criteris d’annunzia Residenzas e viadis da retschertga
Team Rait globala & affars internaziunals
Anna Arutyunova
Bereichsleiterin Aussennetz & Internationales
Tobias Brenk
Spezialist Globale Kontakte und Initiativen
Martina Lughi
Fachmitarbeiterin Aussennetz & Internationales
Andy Markwalder
Stab Aussennetz & Internationales
Gabriela Mighali
Assistentin Aussennetz & Internationales
Karin Whiting
Assistentin Aussennetz & Internationales


text:
En il Jemen regia dapi quatter onns ina guerra civila. La situaziun umanitara per la populaziun saja fitg precara ha scrit la Chadaina da fortuna. Las tractativas da pasch ch'èn vegnidas lantschadas il december laschian sperar che la situaziun sa meglierescha. Perquai veglian las ovras d'agid uss rinforzar lur engaschament en il pajais sin la Peninsla Araba.
Tenor il Autcumissariat da las Naziuns Unidas per ils fugitivs, UNHCR, èn il mument prest 4 milliuns persunas sin la fugia e radund 24 milliuns dovrian agid umanitar. Quai èn prest 80% da la populaziun. L'infrastructura ed il provediment cun aua da baiver sajan bunamain cumplet destruids. Il sistem da sanadad saja curt avant il collaps.
Per che las ovras d'agid possian ord quest motiv cuntinuar e rinforzar l'agid ha la Chadaina da fortuna uss lantscha in'acziun d'agid. Donaziuns per il Jemen pon vegnir fatgas immediat. Quai online ni via conto da posta.
RR novitads 06:00


text:
Il giuven Tuatschin Cla-Ursin Nufer è ina da las grondas speranzas da passlung en Svizra. Dapi la stagiun passada tutga il giuven da 18 onns tar il cader C, sut 20 onns da Swiss Ski. Cun sia emprima stagiun sco atlet dal cader C saja el detg cuntent, raquinta el.
Punct culminant al campiunadi mundial da juniors
En buna memoria a Cla-Ursin Nufer resta spezialmain il campiunadi mundial da juniors ad Oberwiesenthal en Germania il cumenzament da mars. En la cursa sur 30 kilometers è el vegnì 16avel ed en la cursa da staffetta hai tanschì per plazza 4.
Questa cursa da staffetta è ina cursa ch'jau na vegn mai ad emblidar.
Il campiunadi mundial è stà ses punct culminant da l'enviern passà. Uschiglio haja la constanza mancà magari. El haja fatg memia paucas pausas e plinavant er anc lavurà (el fa in emprendissadi sco bostger). Uschia saja el magari stà stanchel.
Emprendì bler
Suenter ina stagiun è adina er avant ina stagiun. Ils ultims mais ha Cla-Ursin Nufer emprendì inqual chaussa sur da sasez. Oravant tut chaussas mentalas, menziuna il giuven da Rueras. En giuvens onns emprendian ins, per exempel, da restar focussà avant las cursas. Qua haja el segir fatg in pass enavant l'ultima stagiun.
Ils proxims mais vul el metter il focus da trenament sin la spertadad. Quai saja ses grond deficit. Fin uss è el stà in spezialist da distanzas lungas. En il futur veglia el dentant er far furora en cursas da sprint.


text:
Sia demissiun haja da far cun in sbagl ch'el haja fatg en connex cun ina relaziun d'amur ch'el haja gì avant intgins onns e terminà sez, ha Lachappelle declerà la gievgia davant las medias. Quella dunna haja suenter però adina puspè tschertgà sia vischinanza.
Quest'emna haja la dunna denunzià el tar la procura publica pervi d'in mail intern ch'el aveva surlaschà ad ella il 2017, durant ses temp tar la Banca chantunala da Basilea. Tema dal mail era la transfurmaziun interna da la banca. Avant che daventar avant dus onns e mez president dal cussegl administrativ da la Raiffeisen era Lachappelle schef da la Banca chantunala da Basilea.
Lachapelle va or da quai ch'el n'haja fatg nagut che fiss da relevanza penala. Sut l'aspect da l'integritad na saja ses agir dentant betg perdunabel. Davant las medias è el sa perstgisà tar tut las interpresas, nua ch'el ha gì funcziuns sco er tar sia famiglia.


text:
L’equipa che ha gudagnà la qualificaziun en segunda liga, e ch’è marschada atras las emprimas trais serias da playoff e vegnida franada pir en il final – Partenz Signuradi. E quai puspè da Dürnten. L’equipa dal chantun Turitg aveva gia gudagnà la stagiun passada il final da la segunda liga encunter Partenz Signuradi. Er lura aveva Dürnten gudagnà la seria cun 3:1.
Segund gieu da final, gieu decisiv
Suenter che Partenz Signuradi aveva pers l’emprim gieu da la seria encunter Dürnten, è il segund inscunter ì a fin dramatic. Partenz manava a chasa cun 3:1. Dürnten ha dentant egualisà il gieu.
Suenter 60 minutas steva quai pari 4:4. Pervi d’ina fora en il glatsch è la partida però vegnida interrutta. Il gieu è vegni repetì, Dürnten ha uschia giu ils emprims dus gieus cun avantatg da chasa. L’istorgia da la fora en il glatsch ha garanti era gidà che Partenz è vegnì or dal concept.


text:
Uniun Maestri Ladins (UML)
La Uniun Maestri Ladins dla Val Badia é na assoziaziun profescionala lëdia danter insegnanć y dirigënć en sorvisc o en ponsiun dles scores ladines, che ô laurè tla scora y por le bëgn de chësta aladô di prinzips dla religiun catolica.
La Uniun se tol dant de:
- formè la personalité educativa cristiana che garantësc la liberté y dignité dla persona;
- studié i problems dl’educaziun y dla scora, suradöt chi che taca adöm cun nüsc posć, cun les carateristiches y tradiziuns de nüsc paîsc;
- defëne i dërć dla scora ladina y la svilupé por le bëgn dla popolaziun;
- manajè la colauraziun danter Scora, Familia y Dlijia;
- orientè y preparè i insegnanć por les problematiches dla scora, dla sozieté y dl’aministraziun publica. La Uniun fej propostes por les lites di rapresentanć ladins tles organisaziuns desvalies;
- organisé cursc de formaziun, iadi culturai, orela cörta y ativitês sportives por direturs, insegnanć atifs y en ponsiun, maestres y colaboradësses pedagogiches dla scolina y personal de secretariat.
Articui sura l'UML dala "Usc di Ladins"
- uml 1 02.pdf380 K
- uml 2 02.pdf1.6 M
- uml 3 02.pdf3.5 M


text:
Il Club Helvétique publitgescha posiziuns davart discussiuns actualas, era per iniziar cuntraversas necessarias davart dumondas impurtantas da noss temp. El fa plinavant appels davart eveniments spezials, preschents u passads, da la vita politica u sociala.
Cuss. fed. Eveline Widmer-Schlumpf è sa retratga dal Cussegl federal, il qual vegn elegì il proxim 9 da december. En lez connex evochesch’ins la « concordanza confederala» per giusitifitgar l’attribuziun d’ina segunda sedia a la PPS. Ma tge munta vairamain «concordanza»?
Ins po star da la vart politica ch’ins veglia, ma ins duai en mintga cas far diever dals agens dretgs civics cun sa participar a las elecziuns. E latiers duain ins vuschar per quellas candidatas e per quels candidats che garanteschan sensa resalva las pitgas da nossa democrazia : respect, spiert cosmopolitic e constituziunalitad.
l Club helvétique gratulescha a la Svizra per quai aquist fundamental ed appellescha a defender e mantegnair el.
Ils 28 da november 1974 ha la Svizra ratifitgà la Convenziun europeica dals dretgs umans (CEDU). Tras quai ha’la declerà da resguardar quai contract da dretg internaziunal sco liant ed incorporà quel en ses agen dretg. Ensemen cun la Constituziun federala garantescha la Convenziun europeica dals dretgs umans ils dretgs fundamentals da mintga persuna che viva en Svizra. La CEDU funda pasch e libertad en l’Europa. Il Club helvétique gratulescha a la Svizra per il quarantavel giubileum da la ratificaziun. A medem temp appellescha el da s’engaschar per il mantegniment da quest contract, fundament da pasch e libertad, ed a cumbatter mintga tentativa da l’indeblir u da l’abolir.


text:
Votantas e votants da la Tumleastga ston anc ir ina giada a l'urna per eleger lur presidenta ubain president: Nagin dals quatter candidats ha cuntanschì oz il pli absolut da 519 vuschs. Ils resultats en survista:
- Pius Giger (Pasqual) 456 vuschs
- Samuel Wahlen (Pasqual) 292 vuschs
- Ursula Tscharner-Bernold (Veulden) 214 vuschs
- Othmar Caviezel (Tumegl) 65 vuschs
- Ulteriuras persunas 9
Il segund scrutini ha lieu ils 24 d'october. I va per eleger ina persuna che succeda a Werner Natter che ha demissiunà suenter 13 onns sco president communal.


text:
cuntegn
Artg musical
-
Sedrun 2019 – il concert da festa
Sis chors, ina solista, dus pianists e quatter dirigentAs – in concert!
Sco uvertura da la Festa da chant ceciliana a Sedrun ha gì lieu venderdi saira, ils 17 da matg 2019, in concert tut spezial. Ils trais chors virils da baselgia da Mustér, Segnas e Sedrun han chantà communablamain. Quai han fatg era ils dus chors maschadads da la Val Tujetsch: Las vuschs dil Rein ed il Chor da Rueras. E sco chor ospitant han ils da Sedrun envidà il Chor d'affons da Sumvitg.
La sopranista indigena Anica Defuns-Hitz ha delectà l'auditori cun chanzuns da Duri Sialm. Claudio Simonet ha manà tras il program. RTR ha registrà e quest «Artg musical» porta parts or dal concert.
Redacziun: Giusep G. Decurtins
Ils titels en l'emissiun


text:
Sco quai che Exit communitgescha era la vegliadetgna en media circa tar 77 onns . Ils pli blers cas da quest tip d'accumpagnament en la mort èn stads registrads en ils chantuns da Turitg, Berna, Argovia e Son Gagl.
Malsognas sco raschun prinipala
Las raschuns las pli frequentas per il suicidi accumpagnà èn stadas: cancer en la fasa finala, malsognas multiplas pervi da la vegliadetgna e dolurs cronicas.
Malgrà l'augment da 30% cumpareglia cun l'onn passà restia il suicidi accumpagnà stgars. Da tut ils radund 65'000 mortoris ad onn sajan mo radund 1.5% suicidis accumpagnàds.
RR novitads 11:00


text:
Tut il plaunterren da l’Hotel Walther a Puntraschigna è vegnì concepì nov. Cun ina entrada nova, recepziun, lobby, corridor, bar, ina lounge per fimaders e las duas salas da mangiar sa preschenta l’edifizi cun 57 stanzas en in nov vestì. Cun nov decor per gronda part concepì da designers exclusivs.
2/3 dals raps restan en la regiun
Sco quai ch’il directur e possessur da l’Hotel Walther, Thomas Walther ha declerà tut superbi, hajan interpresas indigenas fatg la gronda part da las lavurs da renovaziun ils ultims mais. Per installaziuns spezialas, per mobiglia da design e detagls istorics s'haja dentant duvrà er experts da l’exteriur.
Amur per il detagl
Tut la renovaziun ha durà en tut be 11 emnas, l’idea saja dentant stada gia pli lunsch en ils chaus da la famiglia Walther, uschia l’hotelier passiunà. Ch’ins haja pudì crear plirs puncts che attiran l’egliada magari er pir sin il segund sguard. Uschia per exempel ina nova furma d’ina fanestra en la sala da mangiar. Quella cuntegna uss er in vaider cun in maletg spezial. Ils ultims 60 onns saja quai vaider dentant stà deponì en il biro da l’hotel senza dar gronda bada.
Morteratsch da tut las auras
Che la famiglia vul dar al nov maletg da l’Hotel Walther er in’apparientscha unica ed exclusiva, demussa finalmain er il fatg ch’i dat novas tendas en la lobby cun si il Morteratsch. Uschia possian ils giasts giudair la vista sin la muntogna fascinanta er da trid’aura u la notg.
Valur betg quantifitgabla
Las investiziuns da 3,3 milliuns francs sajan pli autas ch’il pretsch oriund da 2,5 milliuns, ch’ins veva pajà per construir l’hotel dal 1907. Quant che quella summa correspundess al temp dad oz saja grev da dir. Thomas Walther manegia ch’i sa tractass da passa 20 milliuns francs.
RR actualitad 17:00


text:
E sui duu pee se rangia el matrimonni.
365E sto mercaa ’l succed là sul piazzal
De San Steven in Brœu1,
Proppi in vista di banch di pollirœu;
E ’l trœuvi natural.
La pajsanella l’è ona polastrella;
370On quai ann de strapazz e quai fiœu,
E l’è gainna veggia in manch de quella.
San Steven, sospiraa
De chi ghe pias a imprestà via la pell,
Girà cà, trasà nott e fa bordell,
375El sbaratta la porta al Carnevaa:
La stagion di disnà,
Di festitt, di zennitt,
Di gingitt, di cisquitt, di morositt,
Di tosann che van matt per el ballà.
380Stagion de cottarij,
De fior de romanad ai trattorij:
Stagion de lusso e frascarij de moda,
De barattà vestii tutt i moment,
De marì malcontent
385Che spend e spand e che hin i men che goda.
- ↑ Costumanza antica ora caduta in disuso.


text:
Tgi che prenda a fit in’abitaziun u chasa na po betg far valair ina reducziun dal tschains quest atun. Il tschains da referenza per ils fits da l’abitaziun resta numnadamain sco fin qua tar 1,5%. Quai communitgescha l'Uffizi federal d'abitaziuns.
Nagin dretg sin reducziun dals tschains
Damai ch'il tschains da referenza n'è betg sa midà dapi il quartal passà, n'han ils locataris nagin dretg sin ina reducziun dals tschains. Quest dretg han els mo, sch'il tschains da locaziun n'è betg actual, vul dir sch'el sa referescha sin in tschains da referenza pli aut e sch'il locatur profitescha entras quai d'in gudogn exagerà.
Adina sa reducì
Dapi ch'il tschains da referenza è vegnì introducì n'è quel anc mai creschì. Il 2008 era quel anc tar 3,5% dapi lura è el sa reducì cuntinuadamain. Dapi il fanadur da l'onn passà è quel tar 1,5% – in bass da record.
RR novitads 10:00


text:
La direcziun da la PLD Son Gagl propona la giurista da 51 onns a la nominaziun. Quai ha la direcziun decis unanimamain la mesemna saira, hai num en la communicaziun.
Ils delegads da la PLD duain decider ils 20 da december da la proposta. Cun questa candidatura vul la PLD defender ses sez en il Cussegl dals chantuns.
Scolaziun ed economia en il focus
L'anteriura presidenta da la partida è dapi quest onn en il parlament chantunal dal Son Gagl. Suenter Erika Forster-Vannini e Karin Keller-Sutter fiss ella la terza dunna dal Son Gagl en il Cussegl dals chantuns. La giurista e mamma da dus uffants haja ina vasta experientscha politica. Ses focus saja sin temas da la scolaziun ed economia sco era sin dumondas da la societad.
Elecziun da cumbat
Dal sez da Karin Keller-Sutter vegn decidì ils 10 da mars. Gia annunzià da candidar ha il cusseglier guvernativ dal Son Gagl e directur da finanzas Benedikt Würth (PCD). La PCD Son Gagl ha da decider la sonda a la radunanza da delegads da sia nominaziun.
Spetgada vegn er ina candidatura da la PPS. Quella n'ha enfin uss gì nagin success tar las elecziuns per il Cussegl dals chantuns a Son Gagl. Qua pudessan esser Stefan Kölliker u Esther Friedli candidats pussaivels.
Er betg d'excluder saja ina candidatura dals Verds. La PS, che haja cun Paul Rechsteiner gia in dals dus sezs, na vegn probablamain betg a candidat. El vul empruvar da tegnair ses sez tar las elecziuns dal 2019.
RR novitads 07:00


text:
cuntegn
Svizra
-
Banca Sarasin sto pajair 45 milliuns euros
La banca Sarasin sto pajar a l'interpresa tudestga da drogaria Müller 45 milliuns euros reparaziun da donn. Ina dretgira a Stuttgart ha renvià il recurs da Sarasin cunter ina sentenzia da la dretgira civila e penala ad Ulm. Lezza aveva rinfatschà a Sarasin d'avair cusseglià fallà Müller.
Avant 8 onns aveva il fundatur da la chadaina da drogarias Müller, che ha oz 86 onns, investì 50 milliuns euros en in fond dispitaivel dal Luxemburg. Pli tard è quel crudà ensemen.
La banca Sarasin po trair vinavant la sentenzia a la proxima instanza pli auta.
RR novitads 15:00


text:
Il ballape na vegn betg a chasa: «Football’s coming home» vegn tar «Football’s coming Rome», uschia sco Leonardo Bonucci ha clamà en la camera suenter la decisiun. En la lutga da penaltis n'han tant Rashford, Sancho e Saka betg tuc il gol per ils Englais. Per l'Engalterra che sto uschia spetgar vinavant sin l'emprim titel ina dira terrada, quai suenter ch'il final aveva cumenzà optimal per ils «Three Lions». Gia en la segunda minuta ha Luke Shaw sajettà il 1:0 per ils Englais. Suenter pausa han ils Talians pudì reagir. Il defensur Leonardo Bonucci ha tutgà al 1:1 en la 67avla minuta, quai suenter in corner. Ils Englais èn uschia era vegnids chastiads per lur passivitad suenter pausa.
Ils Englais ston spetgar vinavant
Dapi 55 onns spetgan ils «Three Lions» pia sin lur emprim grond titel. Il 1966 èn els vegnids campiun mundial – quai medemamain en il stadion da Wembley. Lura avevan ils Englais pers il final cunter la Germania cun 4:2 suenter prolungaziun.
Fans senza bigliet
Avant il final dal campiunadi europeic da ballape a Londra han blers fans senza bigliet empruvà da vegnir cun forza en il Wembley. Ad ina pitschna gruppa saja quai er gartegià, concedan ils gestiunaris. Il stadion da ballape a Londra ha ina capacitad da 90'000 aspectaturs. Pervi da las restricziuns da corona han mo 67'000 dastgà entrar.


text:
La regenza ha approvà ina revisiun parziala da la planisaziun locala da la vischnanca da Vaz dals 25 da settember 2016. Dal plan d'utilisaziun approvà èn pertutgads en tut trais territoris. Quai scriva la regenza en ina communicaziun a las medias.
Basegn da spazi d'abitar
Pervia dal basegn da spazi d'abitar per indigens ha la vischnanca concludì d'engrondir la zona dal vitg a Valbella per var 940 meters quadrat en il territori surbajegià per gronda part e da cumpensar quai cun ina dezonaziun.
Ultra da quai vegnan transferidas a Zorten trais parcellas da la zona per edifizis e per stabiliments publics en la zona dal vitg. Uschia pon persunas privatas duvrar u cumprar l'anteriura chasa communala, l'anteriura «Casa son Duno» e l'anteriura chasa-pravenda da la plaiv catolica. Questas midadas da zona èn munidas cun ina quota d'emprimas abitaziuns da 33%.
Trais territoris èn pertutgads
Il terz territori pertutga la zona da privel «Penasch seura» a Lai. Là è la situaziun da privel vegnida actualisada da la vischnanca l'onn 2012 e classifitgada en quest connex per part pli auta. Tenor la pratica dal chantun na dastgan esser definidas naginas zonas da construcziun en territoris che han ina gronda periclitaziun. La surfatscha da questa dezonaziun cumpensescha l'enzonaziun a Valbella. Las zonas da construcziun pertutgadas èn perquai vegnidas transferidas en zonas da l'ulteriur territori communal.


text:
Empustaziun da numers d'immatriculaziun da reserva (fabricaziun nova)
La taxa importa 50.00 francs per pèr e 25.00 francs per numer d'immatriculaziun singul.
Sche numers d'immatriculaziun che reflecteschan vegnan retratgs per l'emprima giada, ston vegnir midads tuts dus numers dal pèr. I n'è betg permess da maschadar numers che reflecteschan cun numers che na reflecteschan betg.
Custs che resultan d'ina empustaziun faussa ston vegnir surpigliads da la possessura u dal possessur dal vehichel.
Resguardai per plaschair ch'il termin da furniziun importa ca. 14 dis.


text:
Suenter 120 minutas giugar senza in soli gol ha il Chile gudagnà 4:2 penaltis en la rait tar il campiunadi da ballape da l'America dal Sid. Midà nagut vi dal gieu n'ha era ch'il Chilen Marcelo Diaz ha stuì ir dal plaz tras carta mellen-cotschna en la 28avla minuta. En la 42avla ha lura stuì bandunar il plaz l'argentin Marcos Rojo per dar ina cun il pe anc suenter in foul.
Gia avant 1 onn aveva il Chile battì l'Argentina en sajettar penaltis. Per l'Argentina cuntinuescha uschia la malaverva da finals. Dapi il 1993 spetga l'Argentina sin in titel grond.
Messi ha avunda da la naziunala
Il star da l'Argentina Lionel Messi aveva bain manà la squadra en il final cun 5 gols. Cun sajettar penalti n'ha sia gnerva però betg tanschì. Suenter il gieu ha el annunzia da sa retrair da la squadra naziunala argentina.
Jau hai decidì - mes temp en la squadra naziunala è passà.
'Copa Americana Centenaria'
Quest onn è in'ediziun speziala da la Copa. Cunquai che l'emprim turnier è stà il 1916 han ins decidì da far ina Copa Americana Centenaria, è quai per l'emprima giada ordaifer l'America dal sid.
RR novitads 06:00


text:
Purtaders
Cularta – atelier e gallaria ei in project communabel dalla vischnaunca da Laax
e dalla Fundaziun Pro Laax
.
CULARTA
CULARTA – atelier e gallaria ei in liug da lavur e sentupada per artistas ed artists ed amaturs d’art. La casa stat cunzun a disposiziun per artists professiunals ed ambiziunai per luvrar vid agens objects, per luvratoris publics e per exposiziuns. Igl art visual stat el center. Grazia a sia multifuncziunalitad porscha igl edifeci era spazi ideal per projects da scola, jamnas da cuors, occurrenzas sco referats, seminaris, teater, sault, film, litteratura e musica.
Aschia datti per la vischnaunca da Laax ina plivalur culturala. Las occurrenzas e las exposiziuns sco era ils objects (sculpturas, plasticas) entuorn il lag da Laax vulan stimular il scomi e la discussiun davart art e mussar art e cultura cun tut lur fassettas.
CULARTA organisescha atgnas activitads e metta a disposiziun las localitads per occurrenzas externas.
Cumissiun da program
La cumissiun da program dumbra 5 commembers e seconstituescha actualmein da:
- Marita Buchli, suprastonza communala
- Christoph Schneller, fundaziun Pro Laax
- Mariano Tschuor, cultura
- Ester Vonplon, artista
- Yvonne Gienal, menadra CULARTA
Team Cularta
- Isabella Albin
- Naomi Arpagaus
- Remo Arpagaus
- Diana Cadruvi
- Regula Caduff
- Luis Coray
- Natalia Gliott
Fotografia: Ralph Feiner
In stagn engraziel fetg a
Vischnaunca burgheisa Laax
Boner Stiftung für Kunst und Kultur
Stiftung Dr. Valentin Malamoud
Stiftung Stavros S. Niarchos
Fauturas e fauturs


text:
Suenter passa 30 onns tar il chantun, pli exact tar l’Uffizi da guaud e privels da la natira, va l'inschigner forestal Magnus Rageth la fin dal mais d’avust en pensiun. Ils pli interessants onns, cun il pli grond eveniment en sia carriera, èn dentant stads ils davos sis onns.
La sfida da la Val Parghera
Cun la bova da la Val Parghera il 2013 ha Magnus Rageth gì ina pulita sfida. Curt avant la pensiun po el dentant serrar giu quest project cun surdar ils indrizs da protecziun a la vischnanca da Domat:
Surdar il project Val Parghera a la vischnanca è in grondius sentiment.
Quasi di per di bovas ...
Dapi il 2013 avevi dà durant quatter onns bunamain mintga di bovas, cunzunt la primavaira e l'atun. Rumir quellas è stà ina sfida supplementar, cunquai ch'ils batschigls da tschiffada eran fitg limitads. Quels han ins engrondì permanentamain e construì ina punt provisorica.Il material han ins deponì sin l'intschess da Plarenga.
... e 26 milliuns per mesiras da protecziun
Il sistem da protecziun ch'è vegnì surdà uss a la vischnanca da Domat cumpiglia in reservuar per 170 000 meters cubic material, in chanal che maina aua en il Rain e differents rempars. Tut quai ha custà 26 milliuns francs.Dapi las emprimas bovas dal 2013 è vegnì construì permanentamain vi dal project Val Parghera. Las lavurs vegnan finidas la fin da l'onn 2019.
Las bovas ed il sistem da protecziun han midà fermamain la cuntrada tranter Cuira e Domat.
RR actualitad 12:00


text:
Uschia haja ditg Janet Yellen, ch’in tal pass vers ensi saja «probablamain inditgà» sut tschertas cundiziuns en ina da las proximas sesidas. L’agentura da novitads Reuters valitescha quai sco «pleds clers» da Yellen.
Las cundiziuns per ch’in tal pass saja «probablamain inditgà» èn, ch’il martgà da lavur e l’inflaziun sa sviluppan tenor las aspectativas da la Banca centrala Fed. Da ses punct da vista, di Yellen, saja igl imprudent da spetgar memia ditg.
Augment da tschains spetgà en mars u zercladur
La proxima sesida da la Fed è planisada per il mars. Tuttina spetgan blers experts, che la Fed spetgia fin il zercladur cun in augment. Lura sajan numnadamain las consequenzas da la politica dal nov president american Donald Trump per l’economia pli cleras.
Sin la decleraziun da Janet Yellen ha reagì la Wall Street cun perditas sin ils curs. Il discurs da Yellen avant la cumissiun è stà sia emprima preschentscha publica dapi che Trump è en uffizi. Blers investiders spetgan che la conjunctura vegn a survegnir tras la politica da Trump anc dapli schlantsch. El planiseschia tant reducziuns massivas da taglia sco er investiziuns considerablas.
RR novitads 20:00
Il tschains directiv ...
... en ils Stadis Unids è actualmain sin 0,75%. L'ultim pass era succedì la fin da l'onn 2016. Quella giada aveva la banca centrala americana Fed auzà il tschains directiv da 0,5% sin 0,75%. Tenor l'agentura da novitads Reuters fan ils experts quint, ch’il tschains vegn ad esser la fin da l’onn tranter 1,0% e 1,25%.


text:
Usits da bara
Il Radio Rumantsch ha adina puspè tematisà la mort ils davos decennis. En ina emissiun dal 1977 eran Ernst Denoth e Pieder Simeon ids suenter als usits da bara dal Grischun.
En il 16avel tschientaner han las cruschs da fier remplazzà las cruschs da lain sin il santeri.
Malencurada
Perder in concarstgaun fa mal. Surtut ina persuna en famiglia ni ina persuna che stat fitg datiers. Co ir enturn cun la malencurada, cun il led? Quai è stà il tema en ina emissiun dal Radio Rumantsch il 1980.
La saira suenter in lung di da lavur è la dunna sesida giu ed è morta. Quai è stà per mai ina greva ura.
E ti daventas tschendra
Tuts e tuttas ston bandunar baud ni tard il terrester. Il redactur Arnold Rauch aveva accumpagnà 1989 differentas persunas ch’èn confruntadas di per di cun la mort. In medi, ina tgirunza en in ospital, in chavafossas ed in um che procura per las formalitads ed ils utensils per sutterrar ils morts.
Igl è fitg impurtant per ils confamigliars, ch’els pon vesair il mort.
Ord chasa cun ils morts
Avant onns restava la bara a chasa tar ils confamigliars fin a la sepultura. Quels uravan per il trapassà avant d'accumpagnar quel a la fossa. Il Radio Rumantsch ha realisà 1993 ina emissiun cun persunas che sa regurdavan anc da las ceremonias da la mort fin al funeral.
Il temp avant che la bara bandunava la chasa era adina insatgi che vegliava per il mort.
Viver cun ils morts
Els vivan cun la mort: il chavafossas, il medi e la tgirunza. Il Telesguard ha accumpagnà els a lur plazs da lavur 1998. Sin santeri, en l’ospital e durant il transport da la bara.
---------------------------------------------------------------------------------
Archivar recumonda 2017:
Numnasontga e di da las olmas – In mument da regurdar ils morts.
Cliccar quà
RR actualitad 11:45


text:
Pioeuva
La pioeuva, o pleouvja, o pluvja, a l'è 'na sòrta de precipitazion atmosferega, on prudòtt de la condensa del vapor d'acqua che 'l croda giò in su la Tèrra di nivol.
Minga tuta la pioeuva la finiss cont el tocà la superfice terrèstra: intant che la ven giò, un tòcch el svapora a contatt con l'aria, che l'è ben pussée succia. Se nanca 'na gotta de pioeuva la riva a tocà la tèrra, chess chì l'è el fenòmen ciamaa Virga, che'l se ved despèss in di desèrt cald e sècch. El còdes METAR per la pioeuva l'è RA.
Record[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Precipitazion püssee granda in d'on minut: 31,2 mm registraa el 4 Genar 1956 a Unionville (Canada).
- Precipitazion pissée granda in d'on ora: 305 mm registraa el 22 Giügn 1947 a Holt (Alabama USA) e intra il 24 e il 25 Genar 1956 a Kilauea (Hawaii, USA).
- Precipitazion pussée granda in 12 or: 1.170 mm registraa el 26 Genar 1980 a Grand Ilet (Réunion).
- Precipitazion pussée granda in d'on dì: 1.825 mm registraa il 18 Genar 1966 a Foc-Foc, (Réunion).
- Precipitazion pussée granda in d'on mes: 9300 mm registraa in del Lüj del 1861 a Cherrapunji, (India).
- Precipitazion pussée granda in d'on ann: 26470 mm registraa intra l'Agust del 1860 e el Lüj 1861 a Cherrapunji, (India).
Classificazion de la pioeuva segond la soa intensità[Modifega | modifica 'l sorgent]
Articoj conligaa[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Mario Giuliacci (2010). Manuale di meteorologia (in italian). Alpha Test, 509. ISBN 88-483-1168-7.


text:
Al furmâj l'é un magnêr ch'al vîn dal lât (ed vâca, mó ânca ed chêvra e d' êteri bèsti), grâsia a al fisóm ed la sustânsa dal lât la casèina.
A gh'é dimòndi qualitê ed furmâj ind al mònd: i principêl furmâj ch' a's fân e a's mâgnen dal nôstri pêrti în:
Colegamèint estèren
Al furmàj 'l è 'n alimeint ch'al vin dal làt (ed vàca ma anch ed chèvra e 'd soquànti étri bésti), grasi a la precipitaziòun ed la caseèina.
A gh'n è 'd dimondi qualitê, ed furmàj in dal mànd: i furmàj ch'i s fàn e i s magnen da nuèter i ein:
Colegamèint estèren
Al furmâi 'l é 'n alimänt ch'al vén dal lât (ed vâca mo anc ed chèvra e 'd socuànti ètri bîsti), grâzi a la prezipitaziåun dla caṡiéṅna.
Ai n é 'd dimónndi qualitè ed furmâi int al månnd: i furmâi ch'i s fân e i s mâgnen da nuèter i én:
Ligâm ed fòra


text:
Spìla da bâlia
La spìla da bâlia, dìta anca 'd sicurèsa, l' è cla spìla ch' la tîn strìc dū bandi 'd tisû mìa dimòndi gròsi, cun abàsta fermèsa: a s' dîś apòsta "da bâlia" perchè in tèimp mìa tròp luntâṅ la vgnìva druèda da la bâlia per tgnîr strìc el trī bandi di "triàngul" ed stòfa, panulèin di neonê.
L' è furmèda da 'n fîl d' asêr (piò raramèint ed fèr) crumê, arvujè sù per śvilupèr 'na tensiòun cuma 'd 'na mòla da cla banda lè dal rìs ch a gh' vîn, cun da 'n cô la punta (ardijòun) e da cl' èter cô saldê un férem a forma 'd calutèina, furgèda apòsta p'r uspitèr 'l ardijòun in cla manéra sicûra che nisùn al gh' àpia da pùnś'r-es.
A s' in càta 'd piò m'śûri, mo la piò urdinària l' è quèla 'd 22 mm. ed lunghèsa. A gh' è po' anca la spìla ch' la tîn sarê el bandi di kilt di scuséś, custruìda cun sol 'l arvujamèint dal stès fîl 'd asêr, sèinsa dagli ètri śunti 'd metâl, e 'd dimensiòun piò grosi.
A la spìla da bâlia, la crumadûra la gh' śùnta l' aspèt piò lustrê e bel da vèder (ch' la sìa cuma 'd argînt, 'd ôr, ed râm e 'd brònś) dòp che anca dl' ètra robustèsa, e la s' pōl anca catèr verniśèda, ed biànc, ed négher, u piò vìva s' la dév cumpagnèr cuma 'n acesòri un quêl studiê stilisticamèint.
La spìla da bâlia 'd lung al tèimp
I schèv dl' archiulugìa i àn purtê a la lûś dal spìli da bâlia druèdi fin da l' Éra dal Brònś, piò rudimentèli e grosi 'd quìli d' incō, mo listès pràtichi e apresèdi 'd lung i sècul anca per sulèr di mantē.


text:
Da nov dovran tscherts animals, plantas e products che vegnan importads in certificat. Quai vala tenor l'Uffizi federal veterinar per exempel per tscherta laina nunelavurada e per mobiglias ed instruments da questa laina.
II dettia dentant er excepziuns, per exempel per musicists che viagieschan cun lur instruments. N'er nagin certificat dovri sche quest instrument duai vegnir importà per il diever persunal e senza intent commerzial.
Meglierar protecziun per animals
Tranter auter vegni uschia protegì meglier 55 sorts da reptils che vegnan tegnids sco animals da chasa. Plinavant vegn scumandà daltuttafatg il commerzi cun animals cun squamas.
RR novitads 15:00


text:
Calgary
Calgary a l'è la cità püssee granda de l'Alberta, Canada. La se tröa a 80 km a est di Muntagn Rucius. La gh'ha una pupulaziun de 991.759 abitant (2006). La cità a l'è una destinaziun cugnussüda per i sport de l'Inverna e l'ecu-turism, e in cità s'en tröen un frach de post per passaa i feri.
L'ecunumia de la cità a l'è basada suratüt in sü l'indüstria petrulifera, l'agricultüra, el turism e l'alta tecnulugia.
Calgary a l'è anca la sede de festival cume: la Calgary Stampede, el Folk Music Festival, el Lilac Festival, el GlobalFest e'l Carifest. In del 1988 a gh'hinn staa i Giöch Ulimpich Invernaj.


text:
Gia il di suenter il NA a l'iniziativa per abolir la chatscha speziala aveva il cusseglier guvernativ Mario Cavigelli annunzià, en tgenina direcziun che la chatscha haja da sa sviluppar:
La sfida resta da sajettar dapli selvaschina.
Uss fa a savair l'Uffizi da chatscha e pestga chantunal, cun tgeninas mesiras ch'el vul realisar questa finamira.
Sajettar dapli – ed avrir dapli ils asils da selvaschina
Ils dus da fanadur è vegnida publitgada l'ordinaziun davart l'exercizi da la chatscha – u las prescripziuns da chatscha. Per augmentar il squitsch da chatscha – far sajettar dapli animals – prevesia l'uffizi per las prescripziuns da la chatscha 2019 differentas mesiras:
- Sajettar 5'560 tschiervs e chavriels – quai sajan 130 animals dapli che l'onn avant. Cunzunt en mira dal chantun sajan ils animals feminins.
- En pli vul il chantun avrir asils da selvaschina er durant la chatscha auta. Quai tenor il project da pilot che saja vegni fatg durant ils ultims dus onns en la regiun dal Partenz.
Selva beneventa decisiun
Ils donns en il guaud entras selvaschina sajan anc adina auts. Perquai beneventa l’Associaziun dals proprietaris da guaud dal Grischun il plan da reducziun da selvaschina che la regenza ha preschentà. I saja necessari da reducir il dumber da selvaschina. Cunzunt per mantegnair la funcziun dals guauds da protecziun.
Investigar ils effects da la muniziun grischuna
Plinavant ha la regenza prendì en mira la muniziun grischuna – quella speziala dal caliber 10,3 millimeters, che vegn duvrada be en il Grischun. Quest onn duai vegnir investigà l'effect da questa muniziun per savair quant adattads ch'ils singuls products sin il martgà sajan, scriva la regenza.
Uschia veglia la regenza er examinar il diever da muniziun senza plum.
RR novitads 11:00


text:
da sora Maria Vincenz
Pagauns! digl Orient, buca Gedius!, encueran cun desideri Jesus! Sabis, enconuschents ell’astrologia ed astronomia, observan in object special, ina «steila» vid il firmament. Ins carteva da quei temps fetg, ch’in regent vegni a nescher. Forsa vevan quels umens enconuschientscha dil text dil Veder Testament (p.ex. 4 Mos 24,17 ni Mi 5,1.2), nua che la vegnida da Jesus Cristus vegn gia profetisada. Quei retg vulan els encurir, anflar ed adurar!
Jerusalem ei buca semtgaus! Herodes peglia tema! Siu tron ei en prighel. Denton san ils cussegliaders confirmar che gia il profet Miha 5,1.2 hagi profetisau la naschientscha d’in regent, buca a Jerusalem, mobein a Betlehem. Il malign retg Herodes tarmetta ils sabis vinavon a Betlehem. Cun agid dalla steila anflan els il niev naschiu retg. Els salidan igl emprem Jesus e lu sia mumma ed aduran el. – Ils regals surdai regordan vid la veta da Jesus: aur pil retg, entscheins pil sacerdot, mirra pil pitir e murir. – In siemi avisescha els da buca turnar pli a Jerusalem. Fussan els turnai a Jerusalem, vessan els tradiu il liug e mess l’entira famiglia en prighel.
Mt 2,1–12
1Cura che Jesus ei naschius a Betlehem en Giudea dil temps dil retg Herodes, uarda, cheu ein sabis vegni digl Orient a Jerusalem 2ed han dumandau: Nua ei il nievnaschiu retg dils Gedius? Nus vein viu sia steila egl Orient ed essan vegni per adurar el.
3Udend quei, ha il retg Herodes pigliau tema, e tut Jerusalem cun el. 4El raduna tut ils premsacerdots e mussaders dil pievel e damonda quels, nua ch’il Messias hagi da nescher. 5Quels rispundan ad el: A Betlehem en Giudea; pertgei aschia scriva il profet:
6E ti Betlehem, tiara da Juda,
ti eis tuttavia buc il mender denter ils marcaus principals da Juda,
pertgei da tei vegn a sortir in regent,
e quel vegn a pascular miu pievel Israel.
7Sinquei cloma Herodes discusamein ils sabis e damonda els exactamein, da tgei temps che la steila seigi cumparida, 8e tarmetta lu els a Betlehem schend: Mei e tscherchei minuziusamein igl affon. Cu vus veis anflau el, dei part a mi, per che era jeu sappi ir ad adurar el. 9Suenter ver tedlau il retg ein els semess sin via. Ed uarda, la steila ch’els vevan viu egl Orient mava ordavon ad els, tochen ch’ella ei sefermada sur il liug, nua ch’igl affon fuva. 10Vesend la steila, ein els selegrai zun fetg. 11Els ein entrai en casa, han viu igl affon cun Maria, sia mumma, ed ein sefiers per tiara ed han adurau el. Lu han els scuvretg lur scazis e presentau ad el regals: Aur, entscheins e mirra. 12Ed avisai en siemi da buca turnar tier Herodes, ein els turnai per in’autra via en lur tiara.


text:
Rumania
Artéccol in dialàtt bulgnaiṡ
La Rumanî (denuminaziån uficièl: Repóbblica dla Rumanî, in Rumên: Republica Română, in IPA /reˈpublika roˈminə/) - in rumên ciamè pò România l é un pajaiṡ dla Penîsla Balcànica, int la Bâsa Európa ed matéṅna.
La cunféṅna a sîra ed såura cun la Ucrâina, a maténna ed såura cun la Moldâvia, a matéṅna cun l'Ungarî e cla Sêrbia e 'd såtta cun la Bulgarî. Äl só matéṅni i én mujè dal Mèr naigher.
La Rumanî l é 'na Repóbblica Presidenzièl, al prémm minîster adès l é Emil Boc (elèt dal 2008), al Presidänt dla Repóbblica invêzi l é Traian Băsescu (elèt dal 2009).
La capitèl dla Rumanî l é Bucarest. La längua uficièl dal pajaiṡ l é al Rumên.
Parsunäg'Modifica
- Ramona Badescu: (1968), atåur
Albania
Andorra
Armenia
Austria
Belgio
Bielorussia
Bosnia-Ezegovina
Bulgaria
Cipro
Croazia
Danimarca
Estonia Finlandia Francia Germania Grecia Irlanda Islanda Italia Lettonia (manca)
Lituania Lussemburgo Macedonia Malta Moldavia Monaco Montenegro Norvegia Polonia Portogallo
Regno Unito Repubblica ceca Romania Russia San Marino Serbia Slovacchia Slovenia Spagna
Svezia Svizzera Turchia Ucraina Olanda Ungheria Città del Vaticano


text:
En il Grischun datti uss in center per glaziologia applitgada che s'occupa cun ils effects da la midada da clima en il spazi alpin. Fundà il center han l'Academia Engiadina e la Scola auta spezialisada dal Grischun.
Il nov center sa concentrescha sin las spartas tgira da glatschers, adattaziun al clima en il turissem d'enviern sco er sin purschidas innovativas en il turissem. Ils resultats dal center duain er avair influenza sin la furmaziun, per exempel en las spartas turissem, architectura ed er per fatgs da construcziun.


text:
Copa Provinzia 2˚ turno - retüda cuntra Raas
La Val paregëia 2 a 2 te Copa Provinzia cuntra le Raas, scuadra batüda al’andata por 2 a 0. Insciö passa la scuadra ladina le secundo turno.
La partida che ess messü gni sugada la sabeda é gnüda spustada sön damana di aversars al vëindres sëra, tres sön le ciamp tl biotop a Raas. Da recordè che La Val á bel sughé la dumënia denant te campionat a Raas, ulach ara á condüt a ciasa un en punt sù. I ghesc pëia ia cun n pice vantaje, do avëi batü le Raas te ciasa al’andata por 2 a 0, mo l’arbiter ostacolëia dassën la gestiun de chësc resultat.
Na partida rica de ocajiuns, jüch y combatüda cina la fin. Jun daimprò ia. Cun le sciür dl’arbiter mët man i aversar cun en gran druch y davagna bel dô püc menüc n önescmetri sön n fal dassën tl dübe. La trata vëgn trasformada por le 1 a 0. Bele cun chësta “scincunda” mët La Val le resultat tl prigo. Püch dô é ince i ladins che se fej udëi, Alex vëgn sorví cun n palê alt y prô le palonët sura le portier fora, trata che ti fej indere le pulan al pé de porta. Le Raas, sterch sön les situaziuns standard, rebat al 20^ le palê cuntra l’incrujiada de porta sön na trata dal ciantun. Tla proscima chert’ora tëgn La Val n ritm alt y fej rode bun le curan, al é indere le mandl fosch che sciüra trëi posiziuns de forajüch daldöt inesistëntes y fej pié ia n gran cajin te ciamp. Al 30^ vëgn la defenjiun de ciasa taiada fora cun n palê arlungé sön Alex E. che ti sciampa y röia sú cuntra le portier, la trata bassa sön le pé de porta lunch avaliëia le resultat.
Atres gran ocajiuns ne é nia da udëi y le arbiter sciüra le pröm tëmp sön le resultat de 1 a 1.
I ghesc ladins prô de tigní inant le sceter dl jüch tla man mo mëss bel til surandé ai aversars al scomenciamënt dla secunda pert. Al ne passa tröp che na trata de puniziun fej alzé l’atacant che rebat sëch le palê naota tla stangia de porta y spot la rëi. 2 a 1 y le Raas ciafa indô plö coraje. Tosc vëgn desgort dal ciamp Max Nagler adüm a n sogadú dl Raas, degügn ne capësc ciudí che le sogadú ladin mëss lascé le ciamp dô ester gnü contrasté dal aversar. Le arbiter ne dá degüna motivaziun y les protestes ne jô a nia. Al 60^ vëgn indo le resultat avalié da Alex: le medemo vëgn sorví da Franz y dal piz de area veghel na trata sëcia sura le portier ite, en bel gol che alisirëia la tenjiun te ciamp. Le druch dl Raas se destüda ince bel plan y al é la formaziun ladina che se alza y davagna n grüm de pai. Gran ocajiun é indô Alex che á, Franz consuistëia n bel palê a mezciamp y fej ruvé Alex dan porta cun na passaja filtranta, sú dan le portier prôl la trata che röia indere dlungia ia. Al ne passa nia tröp che Stefan prô na trata dal limit, chësta vëgn deviada dal defensur y röia sön le pé de Felix, al momënt amesa area, na trata sëcia ne abina indere nia le sach. Le arbiter fej spo tosc ruvé la partida. Le resultat é iüst, ince sce La Val ess mirité la deventa. Impó passa i ladins ai cuarc de finala che gnará sugá dan le scomanciamënt dla sajun de retüda. Cun chësta partida se stlüj ia definitvamënter la sajun da d’altonn por la terza categoria. Ringrazié vëgnel dandadöt i sostenidûs tres presënc, che da na gran forza ai ünesc te ciamp! A s’udëi d’aisciüda.
Raas – La Val : 2 - 2
Formaziun La Val: 1. Julian Moling, 2. Andreas Miribung (dal 70^ Egon Frenes), 3. Luca Pescollderung 4. Paolo Vallazza, 5. Ploner Martin, 6. Max Nagler, 7. Felix Nagler, 8. Stefan Sottara - capitan, 9. Franz Tolpeit (dal 75^ Alexander Miribung), 10. Alex Elzenbaumer, 11. Michele Campei (dal 75^ Christian Dapoz)
Goi por La Val: Alex Elzenbaumer al 20^ y 60^
Alenadù: Floriani Claudio
Insëra, mercui ai 23 de aurì él gnü sughé l’andata dla semifinala de Copa Provinzia cuntra la scuadra da Ritten, che süga le campionat três te 3 categoria mo te n ater girone. La scuadra da La Val à incuntè na scuadra sterscia, che à lascè udëi sües cualitês portan a ciasa la devënta por 2 a 0. Ai 7 de mà gnaral sughé le ritorno sön le ćiamp dl Ritten.


text:
Las cursas da la cuppa mundiala da ski cross ad Arosa èn in success per l’equipa Svizra. Suenter las bunas prestaziuns dal mardi saira cun trais plazs da podest, ha l’equipa Svizra procurà la mesemna per ina dubletta. La Svizra ha puspè pudì festivar trais plazs da podest. Tar las dunnas ha Fanny Smith gudagnà per la 24avla giada ina cursa da la cuppa mundiala. Er sin plaz trais è avanzada ina skiunza Svizra: Talina Gantenbein da Scuol festivescha ses emprim plaz da podest.
Bun sentiment da la bell’entschatta
Gia avant las emprimas cursas da quest enviern aveva la campiunessa olimpica da junioras in bun sentiment. Ils davos trenaments sin las pistas da Laax eran stads stupents. Ed era la stad, durant il davos bloc da la scola da recruta per sportists da professiun a Magglingen, ha Talina Gantenbein pudì trenar optimal. Ella ha vivì quasi 24 uras per il sport.
Finamira: in plaz tranter ils megliers diesch
Avant la nova stagiun ha Talina Ganteinbein stipulà il giavisch da far il proxim pass. Ella ha mess a sasez la finamira dad avanzar ina giada en ils top diesch. Fin qua eran dus 11avles plazs ils megliers resultats da la skiunza da Scuol en la cuppa mundiala da ski cross. Che questa finamira gartegia gia tar l’emprima cursa da la stagiun è d’ina vart ina surpraisa, da l’autra vart dentant er betg. La skiunza da Scuol ha senza dubi la classa per far il sigl sin il podest.


text:
La fin da mars 2019 ha il Center per democrazia Aarau preschentà ses rapport d’evaluaziun per incumbensa da l’Uffizi federal da cultura. Il rapport crititgescha tranter auter la manglusa transparenza da subvenziuns e las structuras pauc democraticas da la LR, scriva la PSR en ina communicaziun da medias. La Pro Svizra Rumantscha (PSR) beneventa che la LR prenda serius la critica e reagescha cun l’elavuraziun d’ina nova strategia per pudair fruntar cun mesiras substanzialas a las sfidas actualas da la Rumantschia.
Proceder transparent
Per che la strategia da la LR na daventia betg in tigher da palpiri, mabain survegnia il sustegn e la legitimaziun d’uschè bleras Rumantschas e Rumantschs sco pussaivel, giavischa la PSR in proceder transparent e participativ da la LR. Er ella saja interessada da pudair sustegnair la lavur da la Lia Rumantscha, scriva la PSR.
RTR novitads 11:30


text:
Cun il project «San Murezzan 2030» aveva la populaziun da San Murezzan gia elavurà ils puncts centrals per l’avegnir da la vischnanca. Pais duai vegnir mess ils proxims onns sin differents areals. Quels vegnan preschentads en in questiunari ch’ils votants duain valitar e respunder. En tut sa tracti da 17 tematicas:
Areals e puncts centrals per San Murezzan
- Augment da la populaziun
- Spazi d’abitar per indigens
- Svilup dal center
- Centers laterals (p.ex. Champfèr)
- Lai da San Murezzan
- Lieus d’inscunter
- Areal da la staziun
- Areal Signal
- Plazza Rosatsch
- Renovaziun da l’abitadi
- Lieus per hotels
- Grossists en in lieu concentrà
- Parcadis collectivs
- Parcadis sur terra
- Rait da sendas
- Reschim da tempo
- Concept da traffic general
Ils abitants da San Murezzan han temp da dar resposta sin las dumondas fin ils 25 da settember. Sco il vicepresident da San Murezzan, Reto Matossi ha ditg ad RTR, duain ils resultats dal questiunari furmar la basa per preparar la revisiun da la planisaziun locala da San Murezzan.


text:
Il dumber da clients creschia cuntinuadamain era en las regiuns periferas, dentant bler pli plaun ch'en ils centers urbans, declera Alain Barmettler, pledader da medias da Mobility. 1'200 clients da Mobility datti momentan en il Grischun; la mesadad da quests èn a Cuira.
Daventa strusch in «boom»
«Dad onn tar onn pudain nus registrar in augment da clients. Il dumber da clients dal Grischun crescha perfin pli spert che per exempel en il Vallais u en il Tessin.» Mobility saja oravant tut ferm en las regiuns cun ina buna rait da traffic public. Il client tipic è tenor Barmettler numnadamain sin via cun il traffic public. «Cura ch'el dovra in auto, ha el ina schliaziun cun mobility.» In boom na daventia il prender a fit autos aschia betg en regiuns periferas.
Potenzial è avant maun
Dasper Mobility datti anc in auter purschider da Car-sharing: la plattafurma d'internet Sharoo. Sur questa pon privats dar a fit lur autos. Tut capita online. Clavs na dovri naginas, perquai ch' ins po avrir l'auto cun agid dal telefonin. I haja era schon vehichels dal Grischun u dad autras regiuns periferas sin la plattafurma, ha declerà il manader da finanzas, Bernhard Städler. Potenzial per il Car-sharing hajan era las regiuns periferas, constatescha el. I dovria be ina persuna che na dovria betg trasoras l'agen auto. Sche questa persuna partia ses auto cun auters, lura vegnia el dovrà pli savens ed ins possia era anc gudagnar insatgé. «Cun quai che Sharoo na posseda betg sez autos, na stuain nus era betg finanziar tals per 100%.» Sch'ina persuna privata possia dentant dar a fit ses auto duas giadas al mais, lura saja quai tuttina lucrativ - era en regiuns periferas. Era sch'ins na po il mument anc betg discurrer d' in trend da Car-sharing en il Grischun, la purschida ed il diever creschian plaunet.
RR actualitad mezdi


text:
Napoleun Bonaparte
Nepoleun Bonaparte, sco imperatur enconuschent sco Napoleun I (frz. Napoléon Bonaparte resp. Napoléon Ier, * 15 d'avust 1769 ad Ajaccio en Corsica sco Napoleone Buonaparte; † 5 da matg 1821 a Longwood House sin l'insla St. Helena en l'Atlantic dal sid), è stà in general, um dal stadi ed imperatur franzos.
Bonaparte che derivava oriundamain dad ina famiglia corsa è avanzà durant la Revoluziun franzosa en autas posiziuns entaifer il militar. La è el sa sviluppà ad in talent militar d'emprima rangaziun. Oravant tut ses campagnas militaras en l'Italia dal nord ed en l'Egipta l'han rendì fitg popular e chaschunà grondas speranzas tar ils Franzos. Quai ha pussibilità ad el da surpigliar la pussanza en Frantscha suenter ses culp da stadi ils 18 da Brumaire. Tranter il 1799 ed il 1804 sco emprim Consul da la Republica Franzosa ed en successiun fin il 1814 sco Imperatur dals Franzos ha el manà in reschim mez dictatoric cun elements plebiscitars.
Las midadas chaschunadas entras Napoleun han influenzà las structuras statalas da la Frantscha fin ozendi. Tranter quellas èn per exempel da numnar ils midaments en il sistem d'administraziun sco era quels en il sistem da giustia entras il Code Civil. Tge che concerna la politica exteriura ha el cuntanschì cun l'agid da l'armada temporarmain il domini sur grondas parts da l'Europa continentala. Durant quel temp è el era stà retg da l'Italia (dapi 1805) e protectur da la Confederaziun dal Rain (1806 enfin 1813). Entras la schliaziun dal Sontg Imperi roman, ch'è vegnida iniziada da Bonaparte, è l'urden statal da l'Europa centrala sa midada considerablamain. Quai ha manà tar in dals gronds problems dal 19avel tschientaner. Malgrà che Napoleun aveva purtà l'idea da stadi naziunal ord la Frantscha en auters pajais vischinants ha l'interpretaziun diversa da quest'idea, influenzada dad in spiert conservativ, engrevgià il mantegniment da l'urden napoleonic en ils pajais pertutgads, uschia en Spagna, ils pajais germans ed il davos era en Russia.
La finiziun catastrofala da la campagna militara encunter la Russia, la quala è vegnida titulada là sco Guerra per la patria, ha la finala manà a la crudada da Napoleun. Suenter ina curta fasa da bandischun sin l'insla Elba è il Cors returnà per tschient dis enavos a la pussanza. Tar la Battaglia da Waterloo è el alura vegnì superà definitivamain. Sin quai è el vegnì bandischà fin sia mort sin l'insla St. Helena en l'Atlantic.


text:
Concret pretenda la cumissiun da sanadad da stgaffir la basa legala per che malsauns cronics possian retrair cannabis dal medi. Cannabis possia gidar cunter dolurs, malesser e convulsiuns – uschia l’argumentaziun. Ozendi èsi difficil da survegnir ina lubientscha excepziunala.
L'onn passà èn radund 3'000 persunas vegnidas tractadas cun products da cannabis. Savens èn quai persunas pli veglias u persunas che pateschan da malsognas nuncurablas sco sclerosa multipla u cancer en il stadi final. Cannabis po qua mitigiar las dolurs.
Per mintga tractament dovri dentant ina lubientscha excepziunala. Quai vul il Cussegl federal uss midar ed ha incumbensà il departament federal da l'intern da preschentar enfin la stad 2019 ina revisiun da la lescha correspundenta.
Sco proxim sto il Cussegl dals chantuns s’occupar cun la fatschenta.
RR novitads 11:00+


text:
Il Club da hockey da Tavau ha pers l'emprim gieu da la nova stagiun cunter Lugano, quai cun 1:3. Ils emprims dus gols ha Lugano sajettà (J. Lajunen 13'/Walker 28'). Grazia a Pestoni ha Tavau lura pudì scursanir en la 36avla minuta. Il terz gol ha Lugano sajettà en l'ultima minuta.
Ils ulteriurs resultats
- Ambri-Piotta – Zug 1:2
- Bienna – Genevra-Servette 3:0
- Friburg – Losanna 1:5
- SCL Tigers – SCRJ Lakers 5:2
- ZSC Lions – Berna 1:2 (suenter prolungaziun)
Tabella Liga naziunala
RR novitads 22:00


text:
Senza las 100 persunas che han lavurà quests dis vi da tendas, podests u en las zonas da VIP, na fiss il final dal circus da skis a San Murezzan betg da realisar.
Mo per ils indrizs da televisiun e per la mesiraziun dal temp dovra quai 24 kilometers cabels. E per la forza electrica han ils organisaturs perfin tratg 48 kilometers cabels.
Dentant poi era capitar ch’ins na chatta betg pli quest urden. E perquai ha Guido Mittner, il schef da l’infrastructura, magari d’improvisar, sco el ha ditg a Radiotelevisiun Svizra Rumantscha.


text:
La cunvegna da commerzi liber tranter l'Uniun europeica ed il Canada è acceptada dal parlament da l'UE a Strassburg. 408 deputads han vuschà per la cunvegna Ceta, 254 han ditg na. Cun questa decisiun valan questas parts da la cunvegna per las qualas l'Uniun europeica è suletta responsabla, probablamain davent da l'avrigl.
Per che l'entira cunvegn da commerzi liber tranter l'UE ed il Canada entra en vigur dovri anc il consentiment da tut ils parlaments naziunals dals pajais commembers.
RR novitads 15:00


text:
Curt avant che cumenzar il gieu en il Brügglifeld èn las glischs idas ora in'emprima giada. Suenter var mes'ura han Aarau ed il FCZ lura pudì cumenzar a dar. Dentant mo 26 secundas suenter il tschivel han las glischs puspè disditg. La finala han ils responsabels stuì dir giu definitivamain il gieu suenter trais quarts d’ura.
Ina simpla raschun
Ils transfurmaturs n'hajan betg lavurà en urden, ha infurmà il president dal FC Aarau Alfred Schmid. Fastizs da sabotascha u manipulaziun n’hajan els betg chattà.
Consequenzas anc betg cleras
Anc n'ha la Federaziun svizra da ballape betg decidì, co quintar il gieu. Pussaivla fiss ina victoria da forfait da 3:0 per ils da Turitg. Il president dal club indigen spera dentant sin ina repetiziun dal gieu. Il reglament prevesa ina tala, sche ‘ina partida na po betg vegnir giugada a fin, senza ch’ina u tschella da las equipas èn la culpa’.
RR novitads 22:00


text:
Il fiore del mio segreto
Il fiore del mio segreto (Al fiōr dal mè segrét) 'l è 'n film dramàtic dal 1995 ad Pedro Almodóvar. 'L è stâ numinâ a sèt Prèmi Goya dal 1996 ma al n à mia purtâ a cà gnint.
Sunt
La Betty (Carme Elías) la fà la psicòluga a Madrìd e l'è amìga dla Leo Macías (Marisa Paredes) na scritōra 'd rumànś róśa ch'la fà druànd al pseudònim segrét 'd Amanda Gris. Chi lē l'è spuśàda c'n un militàr dla NATO ch'l è sèmpar via, Paco (Imanol Arias), ma a cuntàr-la giùsta la véra l'è ch'al sò matrimòni 'l è drē a 'ndàr a raméng.
La Betty la gh fà cgnós'r al diretōr dal giurnàl El Paìs, Ángel (Juan Echanove), e chi lò al gh admànda 'd scrìv'r un pès su la Gris a n saénd briśa ch'l'è sèmpar lē. La Leo la gh và śò péśa e la in diś ad tut i culōr dla Gris che, fra 'l àtar, la n è più bòna 'd scrìvar di rumànś alégar cuma na vòlta par via dal magòṅ ch'la gh'à dèntar anc parchè Paco, ch'al s è mis cun la Betty, al vōl al divòrsi.
La Leo la và a catàr sò màdar Jacinta (Chus Lampreave) e sò surèla Rosa (Rossy de Palma) a Almàgro, pò la và a véd'r un spetàcul dla sò camaréra Blanca (Manuela Vargas), èx stéla ad flaméngo. Sò fiōl Antonio (Joaquín Cortés) al gh cunfèsa ch'al gh'à fargâ òṅ di sò rumànś, ch'l'iva butâ in dal rusc, par ciapàr di bèsi. Cl'òpra lè l'è finìda in dal maṅ ad Bigas Luna ch'al gh'iva da far-'g un film.


text:
BASIC
El BASIC l'è 'n lenguagg de programmazion a volt nivell desviluppaa in di primm agn 1960 a l'Università de Dartmouth. L'even progetaa i professor John George Kemeny e Thomas Eugene Kurtz e 'l primm programma BASIC l'è staa faa partii ai or 4:00 del 1 de magg del 1964.
L'è staa el lenguagg pussee important e famos del mond di home computer, e vist che tucc i cà faseven la sò version gh'even on mucc de dialett del BASIC.
El BASIC l'è restaa squasi compagn de quell del 1964 finna ai prim agn del 1990, quand che la Microsoft l'ha faa sortii foeura el Visual Basic, indova la GUI l'era definida cont el Drag and Drop, e 'l lenguagg el serviva domà a dì cossa fà quand che 'l succedeva vergòtt.


text:
A Nicolas Sarkozy vegn rinfatschà dad avair surpassà durant ses cumbat electoral l'onn 2012 massivamain la limita da daners che dastgan vegnir duvrads per in cumbat electoral. La limita è tar 22,5 milliuns euros.
Per zuppentar il malfatg duai sia partida - la partida conservativa - avair creà in sistem da quints fauss. Tras quel sistem duai ella avair pajà radund 15 milliuns euros vi dal cumbat electoral.
Nicolas Sarkozy accusà cun 13 auters
Il derschader Serge Tournaire ha accusà a Sarkozy e 13 autras persunas. Tranter dad ellas èn anteriurs responsabels da la partida, organisaturs dal cumbat electoral e collavuraturs da l’interpresa da communicaziun Bygmalion.
Penelopegate: L'autra affera ch'occupa la partida republicana
Sarkozy era svanì il november passà dal palc politic, suenter avair fatg naufragi en il process da candidatura per il presidi franzos.
La pre-elecziun tar la partida conservativa dals republicans aveva gudagnà François Fillon. Fillon è vegnì en il fratemp sut squitsch pervi dad in’affera da pseudo-occupaziun, enconuschenta sut il num Penelopegate.
RR novitads 11:00
Affera 1: Bygmalion
En Frantscha è l’affera vegnida enconuschenta sco affera Bygmalion. Il biro da communicaziun Event and Cie. entretschà en las transacziuns finanzialas è ina firma-figlia da l’interpresa da communicaziun Bygmalion.
Affera 2: Penelopegate
La gasetta da satira franzosa Le Canard enchainé aveva publitgà da curt pajaments da radund 800’000 euro, che Fillon haja fatg a sia dunna Penelope per lavurs sco assistenta parlamentara. Tgeninas lavurs ch’ella ha fatg per quels raps n’è anc betg vegnì mussà si.


text:
Sin viadi en ils culms vid ina funtauna frestga, en in lai alpin, sper la mar, u in urizi frestgentond suenter in di da chaliras. L’aua vegn giudida ed appreziada en tuttas furmas. Natiralmain dechantan ed onureschan ins l’aua en bleras chanzuns rumantschas. Siemiai ensemen cun la Ligia Grischa sper il Rein, observai ensemen cun ils scolars da Zuoz la roda mulin e mai cul chor viril da Trun viers la riva.
En noss archiv da musica èn da chattar nundumbraivlas registraziuns da chors - en spezial chors rumantschs e grischuns.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
La Fundaziun provediment da sanadad Engiadin’Ota mussa en ses rendaquint da l’onn passà in resultat legraivel. Il gudogn è s’augmentà sin 53,5 milliuns francs. L’onn avant aveva quel muntà a 53,1 milliuns francs. Il resultat da gestiun munta a 4,2 milliuns francs.
Sco la «Suedostschweiz» scriva vinavant, haja la Fundaziun provediment da sanadad Engiadin’Ota er augmentà la cumpart d’assicurads cumplementars sin 26 pertschient. Vinavant haja la fundaziun generà retgavs supplementars cun far servetschs a terzs – sajan quai servetschs medicinals, da finanzas u dad informatica.
Difficil onn 2020
En connex cun l'onn current discurra la fundaziun dad in onn difficil. La pandemia da corona saja stada ina gronda sfida per tut ils pertutgads. Sulettamain fin la fin d'avrigl hajan els tractà 60 pazients da Covid-19. Be grazia a la collavuraziun cun la Clinica Gut ed ils ospitals da la regiun saja stà pussibel da surmuntar la crisa.


text:
Al campiunadi mundial da mountainbike a Nvoe Mesto en la Tschechia han ils Svizzers gudagnà la medaglia da bronz. En ina cursa plain tensiun ha il quartet svizzer cun Filippo Colombo, Vital Albin, Sina Frei e Lars Forster pers 37 secundas sin ils victurs ord la Frantscha, ch’han uschia defendì lur titel cun success. Sin il segund plaz suondan ils mountainbikers da la Tschechia.
4 medaglias aifer 2 dis
Per la Svizra è quai gia la quarta medaglia il segund di dal campiunadi. La mesemna han las dunnas svizras gudagnà en la disciplina betg olimpica «Eliminator» gist tuttas 3 medaglias. La defensura dal titel, Linda Indergand ha gudagnà avant Kathrin Stirnemann e Ramona Forchini.
RR novitads 21:00


text:
Lòn ch’a l’é scrit an vòstra carta d’identità? Ëd sicur nen tut lòn ch’a podrìa disse ‘d vojàutri, ma mach ël minim për podèj rivé a ‘n vòst arconossiment precis. Ëd la përson-a ‘d Gesù Crist i l’oma nen mach dontré indicassion, ma na plétora, n’abondansa d’anformassion ch’an diso precis chi ch’a l’é Gesù e përchè ch’a l’é d’importansa vital për nojàutri.
Orassion: Pare etern, Ti tl’has daje a Tò Fieul ancarnà ‘l Nòm sant ëdd Gesù coma ‘n segn ëdd nòstra salvëdssa; pianta an minca cheur, it pregoma, l’amor ëdd col ch’a l’é ‘ò Salvator dël mond, Nosgnor Gesù Crist; ch’a viv e regna con Ti e con lëd Spirit Sant, un sol Dé, ant la glòria eterna. Amen.
Abresé: Përchè vojàutri l’evene arseivù ‘l nòm ch’i l'eve? Përché Nosgnor Gesù Crist a l’ha arseivù a soa nassensa pròpi ël nòm Gesù? Ant ël nòm “Gesù” a l’é stërmà quajcòsa ch’an parla ‘d soa mission, quajcòsa ch’a l’é important për mincadun ëd nojàutri uman. Vëddoma.
Përchè l’evene arseivù ‘l nòm ch’i l'eve? Vost pare e vostra mare a l’han dave ‘l nòm che pì a-j piasìa, o përchè ch’a l’era ‘l nòm ëd quaj sò parent ëd lor dont a vorìo codìne la memòria, o për na tradission ëd famija. La sernùa d’un nòm a l’é ‘d soens fàita për cas, sensa un motiv ëspecifich. Podrìa-la - la significassion d’un nòm - indiché ‘l caràter o la mission ch’a l’avrà cola përson-a ant la vita? Ëd ràir, bele s’a podrìa esse n’auspissi, un presagi. Collì a podrìa pitòst esse la funsion ëd në stranòm ch’as dà a na përson-a chërsùa, nen a na masnà. A l’era ‘l cas dl’apostol Pé, Pero. Chiel as ciamava nen parèj, ma Simon. “Pero” a l’era lë stranòm ch’a l’avìa daje Gesù për cisselo a dventé “tanme na pera”, visadì sòlid, fedel. përchè a l’era nen parèj! A podrìa ‘dcò desse, quaj vòta, che la significassion d’un nòm a rapresenta na sòrt ëd misteriosa professìa.
Tut sossì a l’é nen ël cas ëd Gesù. Ël nòm ch’a l’avìa arseivù ‘l Bambin, Gesù, a l’era l’arzultà dël comand ëspecifich che Giusèp, l’òm ëd Marìa, a l’era stàje dàit da Dio, quand che n’àngel a l’era comparije an seugn.
Ël vangel scond Maté a dis: “N’àngel ëd Nosgnor a l’é comparije ant ël seugn e a l’ha dije: “Giusep, fieul ëd David, àbie nen tëmma d’arsèive Marìa coma toa fomna an toa ca, përchè lòn ch’a l’é stàit concepì an chila, a l’é da lë Spirit Sant. Chila a butrà al mond un fieul e ti tl’has da deje ‘l nòm Gesù, përchè chiel a salvërà sò pòpol dai sò pëccà” (Maté 1:20-21).
A Gesù a j’era stàje dàit col nòm përché “...chiel a salvërà sò pòpol dai sò pëccà”. Concentroma l’atension an su costa pressiosa vrità.
A l’é vnù për salvé
Ël nòm “Gesù” a ven da la lenga ebràica e a podria rendse an piemontèis con “Salvator”. Ës nòm a corispond a col dël përsonagi biblich ëd Giosué. Giosué a l’era col ch’a l’avìa guidà ‘l pòpol d’Israel a intré e a stabilisse ant la tèra che Nosgnor a l’avìa promëttuje. Gesù o Giosué a l’era antlora ‘n nom bin ëspantià. Mach për ël fieul ëd Marìa ‘d Nasaret, contut, ës nòm a l’avrìa avù ‘n valor ùnich.
Ël mëssagi dl’àngel a riguard dël nòm “Gesù” a fortiss che la mission ëd Gesù a sarìa stàita cola ‘d “salvé”. La significassion ëd salvé a l’é: liberé da ‘n perìcol, tiré fòra da na situassion arzigosa, asardosa, anté ch’a-i é ‘l privo ‘d fesse mal o ‘d meuire; salvé da la përzon, da na condan-a. A l’é lòn ch’a fà la squadra dël pront intervent o dla cros rossa, o ‘n bagnin dal nié: salvé na përson-a an perìcol. Salvene da la përdission
La mission ëd Gesù, donca, a sarìa stàita cola ‘d salvé, ma da còsa? A lo dis ciàir ël test ch’i consideroma: Gesù a l’é vnù për salvé le creature uman-e dai sò pëccà. Lòn che la Bibia a ciama pëccà, o pecà, a sta a la rèis ëd tùit ij maj, ëd tute le dësfunsion dë sto mond, tant a livel përsonal che coletiv.
Ël pëccà a l’é lòn ch’a pregiudica, ch’a ruvin-a, ch’a vasta, ch’a compromèt, nòstra relassion con Nosgnor, ch’a l’é la sorgiss ëd nòstra vita e salute; a l’è lòn ch’an fà - nojàutri - meritèivol d’esse campà vìa, campà vìa, as podrìa disse, ant la mnisera d’univers. La Paròla ‘d Nosgnor a dis bin ciàir che ‘l pëccà a l’é lòn ch’a buta an rìsigh séri nen mach nòstra salute ‘d tute le manere, ma ‘dcò nòstra vita.
La question a l’é tant séria che fin-a l’espression “buté a risigh” a l’é ancora nen pro fòrta për fé la dëscrission dle tràgiche conseguense dël pëccà për nòstra esistensa. A l’é quajcòsa che la pì part ëd la gent as na rend pa nen bin cont e ch’a tend a sotvaluté, a sotëstimé. A l’é la condission che le Scriture Sante a dëscrivo coma ‘d perdission, ëd danassion. Ël fàit a l’é che nojàutri - parèj ch’an fà savèj l’arvelassion bìblica - i soma ‘d creature condanà sensa apel, përdùe, ch’as peudo pì nen arcuperesse, ch’a l’han pì gnun-a chance ëd riabilitassion, ëd reintegrassion, ëd salvesse.
A sarìa bin parèj, contut, s’a fussa nen che Nosgnor, për motiv ëd Soa misericòrdia, sensa che gnun a lo meritèissa, a l’ha pijà l’inissiativa d’anterven-e, diret, për buté armedi a nòstra situassion, për comodela. Pròpi sossì Nosgnor a l’ha falo quand ch’a l’ha mandà an ësto mond Sò Fieul ùnich, Gesù Crist, che soa mission a l’era e a resta cola ëd salvene dai nòstri pecà e da soe afrose conseguense.
La vrità dla situassion ëd condan-a ch’i na soma sogetà, contut, a tanti a smija nen vera e a l’arfudo. Për lòn a deuvro d’alegassion e dë scuse ‘d vària natura. An efet, l’idèja ch’a l’han dla giustissia ‘d Nosgnor e, dzurtut, l’idèja ch’a l’han ëd lòn ch’a sìa ‘l pëccà, a corespond nen a lòn che Nosgnor an dis ant la Bibia. A venta dislo ciàir, contut, ch’a l’é lòn ch’a dis Nosgnor ch’a conta, nen le idèje ch’i l’oma nojàutri. A l’é për lòn ch’i l’oma da arcuperé, da pijé an sël sério lòn che la Bibia an dis a propòsit ëd la giustissia ‘d Nosgnor e ‘d lòn ch’a l’é ‘l pëccà e chërdje. A l’é nen na question d’opinion, ma na question ëd vita e ‘d mòrt. A l’é mach quand ch’ i pijeroma an sël sério lòn ch’a dis la Paròla ‘d Nosgnor an rësguard ëd nòstra situassion ëd condan-a e ‘d perdission ch’i podroma apresié përdabon lòn che ‘l Salvator Gesù Crist a l’é e a l’ha fàit. Na ròba ch’i podoma nen pijela për n’àutra
Ël concet ëd pëccà a l’ha da andé ansema a col dla lej moral che ‘l Creator, ch’a l’é sovran, a l’ha sogetà le creature uman-e. Le Scriture a fortisso: “Chionque a fà 'n pecà a contravniss a la lej 'd Nosgnor, përchè 'l pecà a l'é lòn ch'a l'é contra la lej” (1 Gioann 3:4). Pëccà a l’é tut lòn ch’as conforma nen a la lej ëd Nosgnor, ch’a l’é na lej ëd giustissia e vita, la lej compendià ant ij Des Comandament. Nen conformesse a la Lej ëd Nosgnor a càusa inevitàbil ëd dësfunsion e ‘d mòrt, “...përchè la paga ch’a dà ‘l pecà a l’é la mòrt” (Roman 6:23). La “mòrt” ambelessì i l’oma da comprendla an tute soe acession, an tùit ij sò significà.
Nòstra società e tuta nòstra esistensa, an efet, a l’é caraterisà da ‘d dësfunsion, ëd maladìe e mòrt a tùit ij livel. Ël pëccà, pì ‘d lòn, an fà dël tut incompatibij, intoleràbij, inacetàbij për Nosgnor. Nojàutri i j’ero stàit creà për Chiel, e s’ is ëslontanoma da Chiel, nòstra vita a vniss dël tut dësùtil. Nosgnor a l’ha an òdio tuti coj ch’a fan lòn ch’a l’é mal. A diso lë Scriture: “A l’é për lòn che j’arogant a peudo nen sté an toa presensa; it l’has an òdio tùti coj ch’a fan ël mal” (Salm 5:5). A l’é për lòn che j’uman a son sogetà a Sò giust giudissi ëd condan-a, lòn che la Scritura a ciama “l’ira” o “la flin-a” ëd Nosgnor,.
Ël vers ch’i l’oma mensionà anans da la letra ai Roman, contut, an l’arvers ëd la midaja, a dis, complet: “Përchè la paga ch’a dà ‘l pecà a l’é la mòrt, ma ‘l don che Nosgnor Dé an fà an Gesù Crist, nòst Signor, a l’é la vita eterna” (Roman 6:23). Nosgnor a l’é nen mach giustissia, ma ‘dcò amor e misericòrdia e a l’é dispòst a acordé la grassia dla salvëssa për ël mojen ëd la përson-a e l’euvra ‘d Gesù Crist - përchè ch’a l’ha mandalo coma col ch’a paga ‘l pressi ëd nòst riscat e ch’an buta an pas con Chiel. Ant Soa vita, mòrt e arsurression, Gesù “a salda ij débit” dël pecator pentì ch’as fida an Chiel e - sèmper për Sò mojen - dj’òm e ‘d fomne argenerà da la mira spiritual as ancamin-o për la stra dla santificassion, cola che a sò temp a rivrà ant l’eterna comunion ëd salvëssa con Nosgnor. Gesù a dis: “Iv diso la vrità: coj ch'a dan da ment a mia Paròla e ch'a chërdo a Col ch'a l'ha mandame, a l'han vita eterna e quand ch'a-i sarà 'l Giudissi a saran nen condanà, përchè già a son passà da la mòrt a la vita” (Gioann 5:24).
Ël mëssagi dël Testament Neuv a l’é ciàir e a fà nen ëd compërmess: “La salvëssa as peul trovesse an gnun d'àutri, përché, sota 'l cel, a l'é nen dàit a j'òm d'àutri nòm ch'a peusso salvene" (At 4:12), e ‘dcò: “Aringreteve e che mincadun ëd vojàutri as fasa batesé ant ël nòm ëd Gesù Crist për l'assolussion dai vòsti pecà e i arseivrè 'l don dlë Spìrit Sant” (At 2:38).
Sò pòpol
A-i é sì ancora n’ùltim punt da consideresse. Nòst test a fortiss: “Chila a butrà al mond un fieul e ti tl’has da deje ‘l nòm Gesù, përchè chiel a salvërà sò pòpol dai sò pëccà” (Maté 1:21). As dis ëd sòlit che ‘l Crist a l’é vnù për salvé ‘l mond, ma cost vers a dis che Chiel a l’é vnù për salvé “sò pòpol”, nen tut ël mond. Lòn ch’a veul dì sossi?
Con l’espression: “Sò pòpol” as s’ha da comprende nen ël pòpol ebràich coma ch’a stà. Vera, Gesù a l’era n’ebréo e a l’é nassù an mes al pòpol ebréo coma ‘l Messìa, ël Salvator che lor a spetavo. Contut, a l’é ciàir da tut lòn ch’a l’ha mostrà, che Chiel a l’é nen mach vnù për la nassion ebràica, ma për ëd gent ëd tut ël mond, gent ëd tute le nassion. Tanti ebréo a l’han chërduje, a son andaje dapress a Gesù, e a l’han arseivùne ‘l benefissi d’esse salvà dai sò pëccà ‘d lor, ma nen mach dj’ebreo! Për “sò pòpol” a l’é da comprende, pitòst, tuti coj ch’a son fidasse a Chiel për arsèive la grassia dla salvëssa, tuti coj ch’a lo séguito coma sò Signor e Salvator, a-i n’anfà nen ëd che nassion ch’a sìo! Gesù a l’ha predicà prima a dj’ebréo për la salvëssa ëd tuti coj ch’a l’han seguitalo, ma a l’ha ‘dcò dit: “I n’hai d’àutre fèje ch’a son nen dë sto strop. A venta ëdcò che mi i-j vada a sambleje e porteje ambelessì. Lor a scotran mia vos, e a-j sarà ‘n sol strop e ‘n sol bërgé” (Gioann 10:16).
Ël pòpol che Gesù a salva dai sò pëccà ‘d lor a l’é tuta la gent - a-i n’anfà nen ëd che nassion ch’a sìa - che da l’eternità Nosgnor Dé a l’ha fidà, dàit, a Sò Fieul Gesù Crist përchè ch’arsèiva la grassia dla salvëssa për ël mojen ëd soa euvra ‘d redension. Gesù a pregava parèj: “Pare, mè desideri për coj ch’it l’has dame a l’é che andoa ch’i son mi, a sio ‘dcò lor, parèj che lor a vëddo mia glòria, cola ch’it l’has dame motobin anans la creassion dël mond” (Gioann 17:24).
Ël pòpol ëd Gesù a son ëdcò ciamà “soe feje”, coj ch’a chërdo an chiel. Gesù a l’ha dit: “Ma vojàutri i-j chërde nen, për motiv ch’i seve nen dle mie fèje. Mie fèje a scoto mia vos, e mi i-j conòsso e lor am ven-o daprèss. I-j dago la vita eterna e mai a andran a perdse. Gnun a sarà bon a gavèmje d’ant le man” (Gioann 10:26-28). Ëd ësto pòpol l’apòstol pé a dis: “...ch’a son ëstàit sernù scond la preconossensa ‘d Dé ‘l Pare, butà da part da lë Spìrit për l’ubidiensa a Gesù Crist e për l’aspersion ëd sò sangh” (1 Pé 1:2). Ël pòpol che Gesù a l’é vnùit a salvé dai sò pëccà ‘d lor a son tuti coj ch’as fido an Chiel, “ànima e còrp”.
Un nòm pressios
Lòn ch’a-i é-lo ëd stërmà, donch, ant ël nòm ëd Gesù? A-i é stërmà ‘l don ël pì pressios ch’as peussa arsèive: për sò mojen i arseivoma da Nosgnor ël përdon dij nòstri pëccà e l’arconciliassion con Chiel, visadì na vita neuva. A l’é costa-sì la rason përchè i soma ciamà (mi e vojàutri) al pentiment e a la fej an Chiel. A l’é costa-sì la rason përchè ‘l mëssagi dl’Evangel, la Bon-a Neuva, a travërsa ij sécoj për cheuje ansema tuti coj che Nosgnor a veul ch’a faso part ëd Sò pòpol, apress d’avèje ciamà a seurte da l’umanità përdùa për acordeje la grassia dl’arconciliassion con Chiel. L’Apòstol a dis: “I soma donca dj'ambassador ëd Crist, e a l'é coma se Nosgnor medésim a fèissa n'apel për nòst mojen. A l’é për lòn ch’iv suplicoma da part dël Crist: sie arconcilià con Nosgnor. Përché Nosgnor a l'ha fàit che 'l Crist, ch'a l'avìa gnun pecà, a fussa carià chiel dij nòstri pecà përché grassie a sò sacrifissi nojàutri i fusso butà ant la giusta relassion con chiel” (2 Corint 5:20-21).
Ch’a peussa esse parèj ëdcò për vojàutri ch’i më scote.
Orassion: Nosgnor! Ti’t an fase content con la festa, ch’a ven tùti j’ann, dla nassensa ‘d tò Fieul ùnich Gesù Crist. Acòrda che nojàutri, ch’i l’arseivoma con gòj coma nòst Redentor, i peuda con fiusa frema contemplelo quand che chiel a artornerà për esse nòst Giudes; ch’a viv e regna con Ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé, ora e për sèmper. Amen.
Leture bibliche për Duminica 18 ëd Dzèmber 2016 - Quarta Duminica d’Advent
Ant un temp coma ‘l nòst anté ch’as dùbita e ch’as fà dë schergne ‘d tut lòn ch’i l’oma gnun-a esperiensa e che an paress inpossibil, ël parlé dël concepiment ëd na masnà da part ëd na fomna ch’a sìa vèrgin, a l’é pitòst malfé da tratesse.Collì a l’é stàit ël cas ëd Marìa, la mare ëd, Nosgnor Gesù Crist. Për lòn a-i era na rason bin specìfica e i l’oma da considerela bin sensa ‘d pregiudissi. Le leture bibliche dë sta Duminica, quarta d’Advent an na parlo.
Orassion: Nëttia nòstra cossiensa, ò Dé tut-potent, quand che Ti an fà vìsita minca dì, përchè Tò Fieul Gesù Crist, a soa vnùa, a peuda trovene ant na ca prontà për chiel; ch'a viv e regna con Ti, ant l'unità dlë Spirit Sant, un sol Dé, ora e për sèmper. Amen.
Leture për la Tersa Duminica d’Advent, - L’11 ëd Dzèmber 2016 - L’Advent a l’é un period dël calendari cristian andoa ch’as mës-cio, ant le leture bibliche, doe realità, cola dla prima vnùa dël Crist, e la sconda vnùa dël Crist. Tut’ e doe a l’han ëd professìe ch’a na parlo, le antiche e j’istèsse promësse fàite da Gesù medésim. Tute le doe vnùe a compòrto dj’efèt an sël mond, d’efèt spirituaj e d’efèt materiaj. A-i son d’efet, ëd rilevansa, për coj che ancheuj a arsèivo Gesù coma sò Signor e Salvator, ma coj-lì a saran sèmper d’efèt parsiaj, ëd conseguense ch’as compiran pien-e mach a la sconda vnùa ‘d Gesù. A l’é për lòn che as parla dël temp d’ancheuj coma dël “già e pa nen ancora”. Vëddoma.
Duminica 11 ëd Dzèmber 2016 - Tersa Duminica d’Advent
Orassion: Nosgnor! Dësvija Tò podèj, e con gran potensa ve an tra ‘d nojàutri; e, përchè i soma tant ambarassà da nòstri pëccà, che Toa generosa grassia an giuta lesta e ch’an lìbera; për Gesù Crist, nòst Signor, che con Ti e con lë Spirit Sant sìa onor e glòria, ora e për sèmper. Amen.


text:
Ina fin da l'exodus n'è tenor il rapport betg en vista. La raschun: Actualmain èn passa 50 pertschient da las persunas giuvnas greccas senza lavur.
Bleras persunas giuvnas emigreschan
L’unda d’emigraziun saja dentant differenta da quella dals onns 60 e 70 dal tschientaner passa. Da lez temp eran radund in mez milliun Grecs emigrads sco lavurers d’industria, cunzunt en Germania e Belgia.
Questa giada sa tractia quai en spezial da medis ed inschigners sco er d’autras persunas giuvnas cun buna furmaziun. Tenor il studi van ils blers en la Gronda Britannia, en la Germania ed en ils Emirats Arabs Unids.
RR novitads 14:00


text:
Il minister da l'exteriur tirc Mevlüt Cavusoglu vul s'inscuntrar per discutar, tge rolla che l'UE duai giugar aifer las proceduras penalas da la Tirchia suenter l'emprova da putsch. Il medem mument ha il minister Cavusoglu però era exprimì critica : L'UE n'haja betg mussà fitg gronda solidaritad cun la Tirchia suenter la prova da putsch.
Signals paschaivels da l'UE hai dà. Tenor il minister da l'exteriur tudestg Frank-Walter Steinmeier è e resta la Tirchia in stadi clav en tut ils graus, tranter auter tar la migraziun.
Exteriur Tirchia ed UE s'avischinan
Las tensiuns tranter la Tirchia e l'Uniun Europeica paran da sa schluccar.
Il minister da l'exteriur tirc Mevlüt Cavusoglu vul s'inscuntrar per discutar, tge rolla che l'UE duai giugar aifer las proceduras penalas da la Tirchia suenter l'emprova da putsch. Il medem mument ha il minister Cavusoglu però era exprimì critica : L'UE n'haja betg mussà fitg gronda solidaritad cun la Tirchia suenter la prova da putsch.
sda/mc


text:
Elizabeth Short
L’Elizabeth Ann Short (Boston, 29 ad Luj dal 1924 - Los Angeles, 15 ad Śnar dal 1947), cgusùda méj c'n al scutmàj ad La Giurgìna Négra (Black Dahlia in ingléś) parchè a gh piaśìva 'l film La dalia azzurra e la s vistìva 'd négar, l'è stada na vitma 'd un caś famóś minga risòlt ad masamènt dal XX sécul in di Stat Unî.
Su la sò vita i èṅ stâ scrit soquànt rumànś cuma Verità confessate ad John Gregory Dunne dal 1977 e Dalia Nera ad James Ellroy dal 1987 e girâ soquànt film cuma L'assoluzione, pelìcula dal 1981 cun Robert De Niro e Robert Duvall, e Black Dahlia ad Brian De Palma.
Biugrafìa
L’Elizabeth Short la nas in di an Vint in un quartēr ad Boston, Hyde Park, ma da baghéta la spatìna a Medford (Massachusetts) insém a sò màdar, la Phoebe Mae, e a 'l sò quàtar surèli méntar sò pàdar Cleo 'l iva mulâ la famìja p'r andàr a star in Califòrgna.
Malàda 'd aśma l’Elizabeth la pasàva 'l Invèran in Flòrida par curàr-as, pò dvintàda śuvnòta, a daśnóṿ an, la và a star cun sò pàdar a Los Angeles. A séguit dna litgàda sèg l’Elizabeth la và via 'd cà catànd lavōr in 'n ufìsi pustàł a Camp Cooke e pò la và a star a Santa Bàrbara in dua, al 23 ad Setémbar dal 1943, la finìs in arèst parchè catàda ciùca. La pulisìa la la spedìs pò da sò màd'r incóra a Medford. La ragàsa la taca a lauràr in dla ménsa dl'università 'd Harvard pò la và a star in Flòrida in du la cgnós al magiōr dl'aeronàutica Matthew M. Gordon Jr. ch'al gh admànda ad spuśàr-al prima 'd murìr in 'n incidènt in aparéć in dal 1945.
L’Elizabeth la mòla incòsa e la và a star incóra in Califòrgna in du la próa a catàr pòst a Hollywood in dal mónd dal spetàcul ma la gh la cava sōl a giràr di film pòran, in alóra pruibî da la léǵ in di Stat Unî.
Al 15 ad Śnar al sò còrp al vîṅ catâ nûd e tajâ a mèś lung la vita in un parc bandunâ a Leimert Park, un quartēr a sud ad Los Angeles. Prima 'd murìr l'è stada turturàda e la gh'iva i cavìi tint ad rós e la bóca tajàda da 'n uréć a c'l àtar a la manéra dal Glasgow smile. Al sò còrp l'éra stâ lavâ par scanślàr al maci 'd sangṿ.
L'è stada saplìda in dal Mountain View Cemetery 'd Oakland (Califòrgna) e 'l sò sasèṅ al n è mai stâ catâ anc s'i suspetâ dal masamènt i èṅ stâ dimóndi.


text:
Il post da marenda sa chatta tar l’acla da Heidi. I sa tracta d’ina chasina da lain. L’energia per la frestgera deriva da forza d’aua che vegn producida al lieu. Per auters lieus futurs pon era vegnir installads panels solars sin il tetg. Plinavant è il post da marenda segir da l’urs. Il kiosc è vegnì construì da la Uffer SA da Savognin sin incumbensa dal Parc Ela.
Grischun Central Post da marenda è segir da l’urs
Sin l’alp Falein sur Filisur è vegnì avert l’emprim «Post da marenda». En in kiosc da self service datti products da la regiun e bavrondas, scriva il Parc Ela en ina communicaziun.
RTR/fb/li


text:
Senza ina unica victoria en il temp regular da 90 minutas sa qualifitgescha il Portugal per il mezfinal. Il siemi da l’emprim grond titel en l’istorgia dal ballape portugaisa po uschia cuntinuar. Sch’il Portugal gudogna il proxim gieu alura stat l’equipa en il final. Sco l’onn 2004 tar il turnier en l’agen pajais nua che il giuven Cristiano Ronaldo e sia equipa han pers encunter la Grezia.
L’adversari da mezfinal dal Portugal vegn eruì venderdi saira en la partida tranter il Wales e la Belgia. La partida cumenza a las 21.00 uras a Lille.
RR actualitad 07:00


text:
Vedeséta
Vedeséta (nòm uficiàl en italià: Vedeseta) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la ólta Al Taègg a 41 km de la sità e a 820 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 204 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 19,8 km² e 'na densità de popolasiù de 10 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Barz (LC), Brömà, Cassèi, Füipià, Moggio (LC), Murterun (LC), Taècc e Altòrta.
Evulusiù demogràfega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Vedeséta l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Suenter retschertgas da passa 5 ½ onns hajan las autoritads franzosas decis da purtar plant cunter la banca. Quai ha communitgà UBS. La banca gronda refusia però vinavant las reproschas.
Tenor la gasetta «JDD» da dumengia na saja la banca svizra betg stada pronta da pajar 1,1 milliardas euros per terminar la dispita. Quai aveva la procura publica proponì.
Las autoritads franzosas renfatschan a UBS d'avair gidà a clients franzos ritgs da zuppentar daners dal fisc. La dispita è ina da las pli grondas dispitas giuridicas anc avertas per la banca svizra.
RR novitads 12:00


text:
Bandera nazionala
La bandera nazionala l'è una bandera qe la rapresenta una nazion.
I palaz publeg e i palaz privads, come i scœle o i tribunai, de spess i g'ha esponida qesta bandera. Ind una qualc nazion la bandera nazionala l'è metida adoma in sui palaz militar ind i dé prestabilids.
G'è tre tipolojie diferente de bandere nazionai per ol dovrar a terra e tre per ol drovar in mar, anc se tante nazion i dovra i stesse per diverse (o tœte) i version.
Bandere nazionai de terra[Modifega | modifica 'l sorgent]
A terra, g'è una distinzion intra bandera civila (FIAV ), bandera de Stat () e bandera de guerra (). La bandera de Stat l'è qella dovrada d'ofiçal dei ajenzie governative, inscambe la bandera civila la pœl vesser esponida de ognun. La bandera de guerra (ciamada anc bandera militara) l'è qella dovrada del esercet.
Bandere nazionai de mar[Modifega | modifica 'l sorgent]
Come ind el cas dei bandere nazionai, ge n'è de tre tipolojie: bandera navala mercantila (), esponida dei unitaa privade; la bandera navala de stat ), dei nav governative; e la bandera navala de guerra ).


text:
Cürésc
Cüresg (nom ufizial in italian: Curegg in Piemuntes; Cureggio in Italian) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de 2 653 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 8,4 km² e ona densità de popolaziun de 316 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Boca, Burbané, Cavaliri, Funtanei, Magiura.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Cürésc l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Ina giada che la forza electrica è puspè turnada, han ins vesì chi ha dà donns. Las televisiuns ed ils computers ch'eran colliads cun la forza electrica han per part gì donns irreparabels. Annunzias da disturbis hai dà en la regiun da Glion, Sursaissa ed en Lumnezia.
Reparar na funcziuna betg adina
La fatschenta da radio e televisiun Expert Surselva a Glion ha gì var 15 annunzias da disturbis ch'els han pudì schliar direct per telefon cun declerar a las persunas co installar da nov las apparaturas. Auters sajan vegnids cun la televisiun direct en fatschenta, ha ditg l'electricist da multimedia Carlo Tuor. Las televisiuns purtadas hajan els per part pudì reparar. Autras sajan stadas irreparablas.
Tgi paja?
Donns chaschunads vi da televisiuns e computers entras chametgs sajain en il cas normal segirads tar la assicuranza mobigliara. Quai è dentant d'assicuranza ad assicuranza talmain different, che da dar in parairi general, tge chi saja da far, è betg pussaivel. Mintgin stoppia atgnamain sclerir per sasez, tge che si'assicuranza paja. Quai ha in expert da segiradas che na vul betg vegnir numnà, ditg ad RTR.
«Jau dovr l'internet»
La visita tar Leo Derungs – in pur a Camuns che ha dapi il venderdi betg telefon, televisiun ed internet – ha mussa che'i va grev senza quels meds. Leo Derungs ha tradì ch’el fetschia sia atgna prognosa da l’aura cun consultar pliras paginas da meteo en l'internet. Sa laschar sin las prognosas sco pli baud, quai na ristga el betg pli. E senza internet – nagina prognosa. Ussa è Leo Derungs sin la glista da spetga da la Swisscom. I vegn franc anc a cuzzar in per dis fin ch’el è puspè online.


text:
La Terma a Val Son Pieder plain tuns classics e sferics, quai è Purple Nights. In concert en atmosfera unica, inizià da la SRG e preschentà dad RTR.
Flavio Tuor
RTR
Lukas Schnider
Sara Bigna Janett
Mariella Bachmann
Marc Lordan
Reto Senn
Nick Gutersohn
Herbert Kramis
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
Na colaboraziun che döra da plü co diesc agn
Nosc raport cun Ciasa Salares, n post da sté saurí danter i plü conesciüs dla Val Badia, döra bele da dadî incá. Cun le passé di agn s’unse dé jö cun le corporate y dantadöt dl 2019 unse cherié l’imaja coordinada nöia, pian ia dal dessëgn nü dl logo dla Ciasa y de sü sis restoranc. Por i cater restoranc y por les döes ciamenes de golosités assolutes, cheese y chocolate room, unse ciafé fora l’inom da bato, sambëgn ma por ladin: n’ativité de naming dala saú onomatopeica y universala che nes á dé la poscibilité da ti sciampé al problem dla traduziun te düc chi lingac che vëgn adorá te na strotöra dal’aria internazionala.


text:
Wt/lmo/Help:Grafie acetade
El titol d'una pagina (che la sia nò una redirezzion) te seet invidad a fall con vueuna di grafie panlombarde soratut la "Noeuva Ortografia Lombarda" o la "Scriver Lombard"; a fà su una pagina con l'"Ortografia moderna" l'è sconsiliad per via de la soa scarsa utilizazzion al dì d'incoeu, a caosa del fad che l'è minga pratica de vesser scrivuda con la tastera del compiuter italiana. Coi alter grafie se poden fà poeu di pagine de redirezzion vers la pagina unega scrivuda con voeuna di grafie panlombarde, te podet drovà tut al pù i alter grafie se te see minga bon de drovà quei panlombarde acetade ma te gh'heet de segnalàll cont el scriver " {{G}} " in alt in del codes de la pagina, un quaivun el gh'avarà de passà denter a voltà la vos che th'hee scrivud in voeuna di ortografie panlombarde acetade.
Denter in de la pagina te podet insegnà anca i ortografie locai:
- Wt/lmo/Vos scrivude con la Noeuva Ortografia Lombarda
- Wt/lmo/Dialet brianzoeul
- Wt/lmo/Dialet bustoch-legnanes
- Wt/lmo/Dialet comasch
- Wt/lmo/Dialet milanes
- Wt/lmo/Dialet laghee
- Wt/lmo/Dialet lecches
- Wt/lmo/Dialet lodesan
- Wt/lmo/Dialet lumelin
- Wt/lmo/Dialet noares
- Wt/lmo/Dialet oltrepadan
- Wt/lmo/Dialet paves
- Wt/lmo/Dialet trezzes
- Wt/lmo/Dialet varesot & verbanes
- Wt/lmo/Dialet vigevanes
- Wt/lmo/Dialet valtelines
- Wt/lmo/Dialet valassines
- Wt/lmo/Dialet ticines
- Wt/lmo/Dialet bergamasch
- Wt/lmo/Dialet bressan
- Wt/lmo/Dialet cremasch
- Wt/lmo/Dialet cremones
- Wt/lmo/Dialet trentin ocidental
- Wt/lmo/Dialet de passagg infra cremasch e cremones
- Wt/lmo/Pagine de ajut
- Wt/lmo/Linee guida


text:
Lavurs
Spezialistas e spezialists da giaglinom èn experts per l’allevament, la tegnida e la pavlada da giaglinom. Els s’occupeschan dal cuaditsch, dals animals giuvens, da giaglinas che ovan e dals animals d’engrasch. Els lavuran en manaschis agriculs ed en manaschis da cuaditsch sco era sin farmas da giaglinom. Là èn els responsabels per la tegnida d’animals adequata a lur natira e la producziun ecologica dals ovs e da la charn da giaglinom.
Spezialists da giaglinom elavuran las cundiziuns optimalas per l’allevament da giaglinom. Ils ovs vegnan cuads en grondas cueras che ston avair constantamain la medema temperatura. Ils spezialists da giaglinom mettan ils ovs en caums che vegnan vulvids mecanicamain e controlleschan suenter intgins dis cun agid da lampas spezialas, sch’els èn fructifitgads. Suenter ch’ils pulschains èn sortids da l’ov, vegnan els sortids tenor schlattaina. Ils spezialists als mettan en ina stalla prestgaudada ed als provedan cun aua e pavel. Las pulschainas mettan els suenter in temp da la stalla d’allevament en la stalla per las giaglinas che ovan.
Tut tenor il manaschi vegnan ils animals tegnids en stallas climatisadas u – quai ch’è spezialmain adequat a la natira dals animals – al liber tenor l’ordinaziun da l’agricultura biologica. Ils animals vegnan savens pavlads cun agid d’indrizs automatics che ston vegnir programmads e controllads. Cun reglar il clima en stalla, la glisch ed il pavel dirigian ils spezialists da giaglinom las pausas da metter ovs e la paliranza.
Tar ils pensums dals spezialists da giaglinom tutgan er il mantegniment dals edifizis e dals indrizs e la reparatura da pitschens donns. I dovra bler temp da rumir, nettegiar e dischinfectar las stallas ed ils indrizs. Uschia eviteschan las persunas dal fatg malsognas ed epidemias. Ultra da quai observan ils spezialists da giaglinom exactamain ils animals, per ch’els possian identifitgar e schliar fitg baud eventuals problems.
En lur mintgadi resguardan spezialists da giaglinom las prescripziuns davart la protecziun da l’ambient e davart la segirezza da lavur e protegian, p.ex. tras la vestgadira da lavur adequata, era lur atgna sanadad. Els magasineschan ed elavuran a moda professiunala ils products e garanteschan uschia lur qualitad. Els rimnan ils ovs, als assorteschan tenor la grondezza e qualitad, als bullan ed als emballeschan per la vendita.
Spezialists da giaglinom s’occupeschan era savens da la commerzialisaziun e la vendita dals ovs e da la charn. Occasiunalmain cusseglian els era purs davart dumondas co tegnair e pavlar giaglinom u lavuran en gremis professiunals.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 8-5-2008 (stan 1-3-2017)
Durada
3 onns
Furmaziun en la pratica
En almain dus manaschis da giaglinom
Furmaziun en scola
- 1. + 2. onn: 1-2 dis l’emna a la scola professiunala
- 3. onn: 16-20 emnas da bloc en l’Aviforum ed a la scola agricula
Roms professiunals
cultivaziun da plantas, tegnair animals, mecanisaziun ed indrizs tecnics, conturn da lavurar, rom d’elecziun
La furmaziun da basa po era vegnir absolvida cun il rom d’accent agricultura biologica.
Curs ordaifer il manaschi
segirezza a la lavur, protecziun da la sanadad, drizzar e mantegnair maschinas, igiena, garanzia da la qualitad, utilisaziun da vehichels idraulics, transport segir d’animals, intervenziuns al giaglinom
Maturitad professiunala
La furmaziun en scola vegn absolvida en curs da bloc e perquai vegn la scola da maturitad professiunala frequentada en general pir suenter la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "spezialist / spezialista da giaglinom AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada
- in fufragnadi d’ina u duas emnas vegn cusseglià
- cun in attest federal professiunal (AFP), in attestat federal da qualificaziun (AFQ) en in’autra professiun u in examen da maturitad vegn la furmaziun per ordinari scursanida a 2 onns.
- cun in attestat federal da qualificaziun (AFQ) en in’autra professiun agricula po la furmaziun vegnir scursanida a 1 onn.
Pretensiuns
- plaschair da lavurar cun animals
- dun d’observar, attenziun durant il contact cun ils animals
- sentiment per la lavur pratica ed intervenziun corporala
- fidadadad e perseveranza
- enclegientscha tecnica
- sanadad robusta, naginas allergias (pulvra)
- prontadad da far lavurs malnettas
- prontadad da lavurar era durant la fin d’emna
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da l’Aviforum e da centers da furmaziun agricula
Furmaziun supplementara
suenter avair terminà la furmaziun da basa po vegnir absolvida ina furmaziun da basa scursanida (1 onn) en in’autra professiun agricula
Examen professiunal (EP)
mainagestiun economia da giaglinom cun certificat professiunal federal u in’auter examen professiunal sin il champ professiunal da l’agricultura
Examen professiunal superiur (EPS)
maister / maistra da l’economia da giaglinom u in’auter examen professiunal superiur en il champ professiunal da l’agricultura
Scola spezialisada superiura (SSS)
agrotecnicher / agrotecnicra SSS, commerziant agricul / commerzianta agricula SSS
Scola auta spezialisada (SAS)
Bachelor of Science (SAS) en agronomia (p.ex. cun approfundaziun en la scienza d’animals da niz)
Cundiziuns da lavur
Spezialists da giaglinom lavuran sco experts u manaders da gestiun sin bains da giaglinom ed en manaschis da cuaditsch. Cun experientscha correspundenta pon els era lavurar sco cussegliaders en la producziun da pavel, en manaschis da la construcziun da stallas, en manaschis dal commerzi d’ovs u en manaschis d’engrasch. In’alternativa è p.ex. er il sectur da victualias sco era la tgira d’animals en zoos e negozis d’animals.
Ils temps da lavur èn per il solit regulars, dentant cun servetschs da remplazzament la dumengia ed ils dis da festa. Persunas interessadas han bunas schanzas da chattar ina plazza d’emprendissadi. Quest emprendissadi vegn absolvì mo da var 6 emprendists ad onn. Spezialists da giaglinom han bunas perspectivas da chattar ina plazza. La branscha spetga sfidas multifaras: products da giaglinom ston ademplir autas pretensiuns da qualitad e la concurrenza internaziunala è gronda.
Ulteriuras infurmaziuns
OdA AgriAliForm
c/o Uniun purila svizra
Laurstr.10
5201 Brugg AG
Tel: 056 462 54 30
URL: www.agri-job.ch
Aviforum
Burgerweg 22
3052 Zollikofen
Tel: 031 915 35 35
URL: www.aviforum.ch
Revista professiunala:
"Schweiz. Geflügelzeitung"


text:
Pasteurizasiù
La pasteurizasiù l'è ön tratamét che sa ga fà a quach lìquegg, de sòlet destinàcc a éser cönsömàcc de l'òm come alimèncc, per copà i micrurganìsm patògegn; la pasturizasiù la permèt mia però de copà le spòre, ma dóma i urganizm eèncc sensìboi al calùr, le fùrme egetatìe cumpagn de batér, fóns e leàcc; col fàl, bòa sercà de mantègner le carateristeghe fizeghe, chìmeghe e urganulèteghe del alimènt. L'è deèrsa de la sterilizasiù, che sa oté a temperadüre pö ólte, e per ön tép pö lónch, e de la termizasiù, döpràda de spès per ol lat e i sò dereàcc, söratöt per la düràda del tratamét.
StóriaModifega
La pasturizasiù l'è stada fàda la prüma òlta ol 20 de Avrìl 1864 del chìmegh francés Pasteur e la sò coléga, la Claude Bernard. Pasteur l'è stat ol prüm a döprà chèla procedüra ché, che isé l'è stada ciamàda "pasteurizasiù" an sò unùr, e al vé döpràt amò al dé d'ancö cume nòrma de igéne bàsega. Al dé d'ancö, apò se gh'è foze piö nöe de cuntrulà i alemencc e le materie prüme, sa pasteuriza amò, però con d'öna finalità deèrsa: ol sèns l'è piö microbiulògich, chèl che sa öl fà l'è slongà la éta média di prödöcc che sa pasturìza. Defàti gh'è stat ön period che le aziende i lasàa tat tép fes le robe a scaldàs, ma i prödöcc i sa indìa mia perchè pirdìa töte le pruprietà. La pasteurizasiù la ghe càmbia ol saùr al làt.
FunsiunamétModifega
Ol funsiunamènt l'è fàcil fes: chèl ca sa fà l'è copà i micrurganìsmi e se 'l fà per mès de la temperadüra. L'è ampurtànt però fà balà l'öcc an sö le deèrse temperadüre e 'n söl tép che an làsa lé le ròbe, che sedenò an s'rès-cia de deznatürà töcc i cumpunencc sensìbii al calùr. S'è svelöpàt deèrse maniére de Pasteurizà, tri i'è chèle döpràde al dé d'ancö:
- la pasteurizasiù VAT o "a belàze";
- la pasteurizasiù a ólte temperadüre an d'ön perìot brév (HTST, High 'Temperature/Short Time);
- e la pasteurizasiù a temperadüre ólte fes (UHT: Ultra-High Temperature )
Pasteurizasiù VATModifega
An de la pasteurizasiù a belàze sa mèt chèl che gh'om de pasturizà an d'ön tanch, a temperadüra de 68°C per 15 minücc. An de chèla fòza ché sa manté le etamine, le pruteine e le ótre molecule che dà nütrimènt. Ol problema prinsipal de chèla fòza de Pasteurizà ché, l'è che stà lé a vödà e ampenéser i tanch töte le ólte fà pèrt tàt tép fes, e l'è mia tat cunvegnènt per 'na ampreza.
Pasteurizasiù HTSTModifega
La Pasteurizasiù a ólte temperadüre la sa fà a 72°C per 15 segóncc. Gh'è dèle plàche cólde an de che ga scór dét ol lat (o óter lìquit), e l'è pö funsciunala indüstrialmènt perchè sa stà dré manch tép. Del pónt de ésta microbiulògich l'è mia che ga sapes gròse diferense.
Pasteurizasiù UHTModifega
An de la pasteurizasiù a temperadüre ólte fes ol lìquit al pàsa de 74°C a 140°C, e al tùrna a 74°C an 5 segoncc. L'è stàda anventàda dei Stacc Ünìcc che i l'à prupugnida cum' la piö giösta, però an realtà la g'ha mia vantàgi de bù. Chèsta a dì la eretà l'è mia propes öna pasteurizasiù, ma pötòst öna sterilizasiù