text:
En il schlagher popular datti bleras chanzuns che derasan buna luna cun lur melodias e texts che fan bain a corp ed olma: «Es lebe Volksmusik» interpretà da die Grubertaler, «So a schöner Tag» da la band Die Jungen Zillertaler u era «Schnuderwibli» da la Miss Helvetia. En tutta cas ina Stailalva che procura per curturella.
Musica da buna luna
Ina rimnada da chanzuns che laschan sa sentir in e scadin allegher e cuntent.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


c: text/html

text:
Cun la plazza 2 è Büchel sa qualifitgada directamain, il temp da 2:00,25 minutas n’è betg pli stà impurtant. Tuttina n’è la Svizra betg stada cuntenta cun sia cursa, ella n’haja mai cuntanschì la posiziun ch’ella avess gì gugent.
En las cursas d’eliminaziun han gia 7 curridras cuntanschì in temp sut 2 minutas. Uschia hai num per Büchel da currer pli u main uschè spert sco tar ses record svizzer da 1:57,95 per cuntanscher il final. Ils mezfinals sur 800 meters cun Selina Büchel han lieu la gievgia da las 2 suentermezdi (temp svizzer).
RR Novitads 06:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ils 13 da fenadur, in di sco ord ils cudisch da bellezia aura han
9 commembers segau e rugalau il trutg. Corsin, Damian, Gian-Luca e Franco han rugalau il malpas dalla Val da Tgauras.
Daniel, Ivan, Rinaldo, Vital e Pauli cun Fabian e Lea han segau e rischlau ora il trutg. Suenter la lavur prestada havein saviu guder in bien cafè cun spatergnai sil mises da Damina Sac il qual ei vegnius survius dalla Lydia. En num dalla secziun lessan engraziar grondamein alla Lydia ed al Damian persunenter.
Era als commember in grond engraziament per la lavur prestada.
vies cassier
Pauli


text:
Schanza da far revantscha
Al campiunadi mundial en il Trentino survegn Nino Schurter er la schanza da far revantscha per la terrada al davos campiunadi mundial il 2020. A Leogang en l’Austria veva el stuì sa cuntentar cun il 9avel plaz. Revantscha vul Schurter er far per il quart plaz als gieus olimpics. Auter che a Tokyo nua ch’el ha manchentà be piz a cup ina medaglia duai quai uss sa midar a Val di Sole. In dals gronds concurrents en il cumbat per il titel è ses cumpatriot Mathias Flückiger. Perencunter manca l’Ollandais Mathieu van der Poel che patescha da problems cun il dies.
Bunas regurdientschas da Val di Sole
A Val di Sole ha Nino Schurter gia festivà blers success. Il 2008, tar l’emprim campiunadi mundial en questa regiun, è Schurter daventà campiun mundial en la categoria dals umens sut 23 onns. Silsuenter ha el gudagnà tschintg giadas ina cursa da la cuppa mundiala a Val di Sole. Sin quest percurs sa sesenta il campiun olimpic da Rio bain. I saja ina cursa fitg tecnica e moderna, uschia Nino Schurter.
Perquai ch’jau n’hai pli probabel betg grondas schanzas en la cursa da short track èsi meglier da metter il focus cumplainamain sin la cursa roiala da cross country.
Focus total sin cursa roiala
Nino Schurter va be ina suletta giada a la partenza a quest campiunadi mundial a Val di Sole. El sa concentrescha cumplainamain sin la cursa roiala da cross country ed ha perquai dà forfait tant per la cursa da staffetta, il Team Relay, sco er per la cursa da short track che festivescha sia premiera a campiunadis mundials. Il short track saja ina cursa explosiva che vegnia savens decidida en in sprint final, ed en il sprint na s’audia el betg pli tar ils megliers. Uschia na vessi quai betg fatg grond senn dad ir a la partenza a quai format da cursa, uschia il mountainbiker grischun ch’è cun ses 35 onns in dals seniors a quest campiunadi mundial.


text:
Damai che la producziun d'in vaccin cunter la grippa dovra fin ad in mez onn, na datti naginas novas furniziuns dal vaccin pli. Tenor il BAG a la Svizra retratg per quest enviern 1,2 milliuns dosas dal vaccin cunter la grippa.
Sin recumandaziun da l'Organisaziun mundiala da la sanada WHO vegn il vaccin producì mintg'onn da nov. Motiv è ch'il virus da la grippa sa mida adina puspè in zichel. En in campagna fa il BAG attent sin ils avantatgs da la vaccinaziun. Ils 9 da november, il di internaziunal da vaccinaziun, han surproporziunal blera glieud sa laschà vaccinar.
RR novitads 09:00


text:
Sco gia ier è la giuvna grischuna sa plazzada gist dasper il podest. Questa giada en il super-G, ier en la cursa rapida a Val Gardena. Per dumagnar sin il podest ha mancà a la giuvna da 25 onns da San Murezzan be 1 tschientavel. Tar l'ultim temp intermediar aveva ella anc manà. Sin la victura da la cursa, la slovena Ilka Stuhec han mancà be 6 tschientavels.
L'austriacca Tina Weirather e Nicole Schmidhofer dal principada da Liechtenstein èn stadas tuttina sveltas e partan cunquai il segund plaz.
RR novitads 14:00


text:
Ina da las emprimas chasas d'albiert ch'i ha dà a Mustér è probabel il «Gasthaus zum Löwen». La chasa exista anc oz – è dentant enconuschenta sco «Stiva Grischuna». Sco il possessur Norbert Maissen di, quintan ins che la miraglia da la chasa dateschia dal 1700.
La chasa sezza ha survegnì sia cumparsa actuala suenter il brischament da 1799 entras ils Franzos enturn 1800. Dapi che Norbert Maissen ha cumprà la chasa, na vegnan dentant naginas chombras pli laschadas a tschains.
1877 è vegnì bajegià il «Hotel Disentiserhof». In hotel da cura per persunas noblas. 1967 è quel dentant vegnì serrà e 1978 è il bajetg vegnì siglientà da l'armada. 1886 è il «Gasthaus zum Oberalp» vegnì construì. Il hotel datti anc oz, dentant cun il num rumantsch «Hotel Alpsu».
Enturn 1910 ha la famiglia Giger bajegià il «Hotel Lukmanier». Quel è vegnì manà da la famiglia fin il 2001. El è vegnì spazzà. En quest lieu è la Banca Chantunala Grischuna. Uschia pudess'ins anc cuntinuar cun il «Hotel Belevue» respectiv avant «Hotel Berther» u cun il «Gasthaus Central», ni il «Hotel Post» ed auters.
Nov schlantsch ils onns 70
Ils onns 1970 ha lura il turissem d'enviern cumenzà. Quai cun l'hotel «Acla da fontauna» e la construcziun da las pendicularas. Suandads èn per exempel il «Hotel Cucagna», u lura era il nov «Hotel Disentiserhof». Il turissem d'enviern è stà en cumplaina fluriziun.
2001 ha lura il «Hotel Acla da Fontauna» serrà sias portas, 2015 il «Hotel Cucagna» e 2016 il «Hotel Disentiserhof». Entant ch'i ha dà ord dal «Hotel Cucagna» abitaziuns, vul ins construir sper ils bajetgs existents dal «Disentiserhof» cun sias 150 abitaziuns ina hotel da cura. Pli concrets èn ils plans per il «Hotel Acla da fontauna»: Là datti gia investiders; ins spetga la dumonda da bajegiar il proxim temp.
RR actualitad 07:00


text:
Orsières
Orsières a l'è un cumün svizzer del distret de Entremont, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 165.0 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 3072 abitant.
El cumün de Orsières al se tröva a una altitüden de 887 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bagnes, Bourg-Saint-Pierre, Bovernier, Chamonix-Mont-Blanc (FR-74), Courmayeur (IT-AO), Liddes, Martigny-Combe, Saint-Rhémy-en-Bosses (IT-AO), Sembrancher, Trient.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Official website (Franzés)


text:
Brunner und Brunner dattan l’entschatta e quai cun lur grond hit «Wir sind ein Feuerwerk» Plinavant tadlain nus la Francine Jordi ensemen cun Gilbert, lu Semino Rossi & Rosanna Rocci, il duo Fantasy, la Laura Wilde e Christoff ed anc blers auters duos preschentan lur hits.
Redacziun: Christa Soliva
Ils titels en l'emissiun
Musica da la sparta schlagher e schlagher popular. Cun ina preschentaziun da musica nova, semperverds e bler dapli.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Da religiun e baselgias na aud’ins betg bler positiv. Ils ins manegian ch’i va er senza. Auters deploreschan la digren da la cardientscha che sa chapiva ina giada da sasez. A la vigilgia da Pasca sa deditgescha pader Clau Lombriser a la dumonda sche il temp saja vairamain uschè nausch per la religiun – ed el vegn a la conclusiun surprendenta: Igl èn buns temps per esser cristians.
Il forum 2007-2008 Buns temps per esser cristians?
Da religiun e baselgias na aud’ins betg bler positiv. Ils ins manegian ch’i va er senza. Auters deplorschan la digren da la cardientscha che sa chapiva ina giada da sasez.


text:
Acziun da padrin
Gotten und Göttis gesucht für die Restaurierung von Objekten
Güdè a mantegner ed a conserver la collecziun incumparabla da valur naziunela a reguard la cultura da viver ed abiter engiadinaisa dal 16evel al 19evel tschientiner per l’avvenir. Per üna bella tscherna dad ogets tschercha la Fundaziun Museum Engaidinais padrins e madrütschas chi surpiglian ils cuosts per la conservaziun e restoraziun d’ün oget u d’üna gruppa dad ogets.
Contact: Charlotte Schütt, Mnedra dal museum charlotte.schuett@museum-engiadinais.ch
Wie werde ich Götti/Gotte?
Scu padrin u madrütscha haun Els üna cunvegna culla Fundaziun Museum Engaidinais davart ils cuosts da restoraziun ch’Els surpiglian per ün tschert oget tenor Lur schelta. Ils cuosts paun gnir dedüts da las impostas.
Zieva cha las lavuors saron glivredas clappan Els ün documaint ed ün rapport da restoration. Els clapparon ün invid exclusiv per padrins e madrütschas ad ün’occurrenza chi varo lö i’l ram da la reavertüra dal museum. Sch’Els giavüschan que, vegnan Els numnos scu padrin u madrütscha sün nossa pagina-web. E natürelmaing Als tramettainsa da temp in temp eir infurmaziuns düraunt la fasa da renovaziun dal museum ed eir zieva.
Üna glista cumpletta dals ogets da padrin chi vegnan in dumanda pel mumaint as chatta suot www.engadiner-museum.ch/goettiaktion. Eir aint il museum sto a dispusiziun üna mappa cun tuot ils ogets. Sper üna descripziun dettaglieda da l’oget vegnan eir descrittas las imsüras previsas per la conservaziun e restoraziun. Nus ans rechattains pür al cumanzamaint. Düraunt ils prossems mais vegnan fattas expertisas dad oters ogets, la lavur necessaria vain stimeda e zieva vain il dossier publicho i’l internet. Sper numerusa otra mobiglia e pü pitschens ogets pertuchand la cultura d’abiter esa eir da chürer uras cun pè, ün orgel, üna granda collecziun da tessieus müravglius ed eir üna collecziun da scienza natürela. Gugent Als tramettainsa eir las descripziuns dad ogets specifics. Ch’Els ans infuorman davart Lur giavüschs – eir sch’Els as interessan per ün oget chi nun es auncha sülla glista.


text:
Suenter ch’ils emprims dus en la cursa cun partenza singula, Jason Rüesch e Dajan Danuser, han dà forfait per la cursa da persecuziun ha Livio Bieler dastgà parter sco emprim en la cursa da 15 kilometers stil classic. Il currider da Panaduz è partì cun in avantatg da 10 secundas, ha silsuenter da runda tar runda augmentà ses avantatg a la testa e la finala triumfà cun in avantatg da 40 secundas sin Cédric Steiner da Tavau. Cumplettà il podest sco terz ha Marino Capelli, er el da Tavau.
Resultats umens e dunnas – cursas da persecuziun
Per Livio Bieler che na fa betg pli part ad in cader da Swiss Ski in bel success e la meglra reclama envers il responsabels da Swiss Ski. Il passlungist da Panaduz ha trenà la stad passada tut sulet e sin agens custs en la Norvegia, quai cun la finamira da puspè pudair turnar enavos al success ed uschia er da puspè dastgar ir a la partenza en la cuppa mundiala.
Cla-Ursin Nufer puspè dasper il podest
Danovamain manchentà in plaz da podest be per pauc ha Cla-Ursin Nufer da Sedrun. Il mattadur local è vegnì en la cursa da persecuziun dals umens U18/U20 sur 10 kilometers stil classic 6avel. Per in plaz da podest a quest campiunadi svizzer sin sia loipa da chasa han sulet 10 secundas mancà. Gia en la cursa cun partenza singula aveva Cla-Ursin Nufer manchentà ina medaglia be piz a cup.
Proxim titel per Alina Meier
Tar las dunnas è Alina Meier stada la gronda figura a l’emprima part dal campiunadi svizzer da passlung en questa stagiun. L’atleta da 24 onns da Tavau ha suenter ses triumf en la cursa cun partenza singula er gudagnà la cursa da persecuziun sur 10 kilometers stil classic. Meier ch’ha dastga parter sco emprima ha gudagnà questa cursa cun in avantatg da bun 9 secundas sin sia collega Désirée Steiner da Tavau. Cumplettà il podest sco terza ha Nadja Kälin da San Murezzan.
Tut en tut èn anc radund 150 atletas ed atlets partids la dumengia a las cursas da persecuziun a Sedrun. La segunda part dal campiunadi svizzer suonda lura la fin mars. Tranter ils 26 ed ils 28 da mars vegn cumbattì sin las loipas tujetschinas per las medaglias en las cursas da sprint, las cursas da distanza ed en las cursas da staffetta.


text:
Dapi la fin settember 2017 saja l'artitgel constituziunal per la segirtad alimentara en vigur. Quel era vegnì approvà sco cuntraproposta d'ina iniziativa dal pievel da l'uniun dals purs. Realisà na saja quel dentant anc betg vegnì, scriva la controlla da finanzas. Tenor quel duessan products agrars e proceduras da producziun che n'èn betg persistentas vegnir promovidas main fitg u insumma betg. Quai pertutgia per exempel products che sajan avisads ferm sin imports. Tenor la controlla da finanzas duai quai avair consequenzas sin las subvenziuns.
Concret vai per sustegnair la producziun da charn. Quella saja per part dependenta da imports da pavel, argumentescha la controlla da finanzas. Tenor lezza possian ins spargnar subvenziuns tar la tratga d'animals, producziun da muvel e controllas da maz. Concretas cifras na datti dentant betg.
Examinaziun singula
L'uffizi federal d'agricultura refusa las reproschas ed argumentescha che mintga artitgel en la Constituziun saja equivalent: pia n'haja il nov artitgel constituziunal (104a davart la segirezza alimentara) nagina prioritad visavi auters artitgels, sco per exempel visavi l'artitgel d'agricultura 104. Perquai dovria mintga giada in'examinaziun singula.
RR novitads 11:00


text:
1. superiura: Viadi d'atun
Viadi da scola dall’emprema superiura
Nus essan parti allas 8 uras ed essan i naven da Trun tochen Glion cul tren. Suenter essan nus carrai cugl auto da posta si Andiast. Leu ha nies viadi a pei entschiet. Igl emprem tschancun ei staus tochen Pigniu. Leu havein nus magliau gentar. Nus havein grillau spel lag da fermada e sut la Bargia dil tschéss. Suenter gentar essan nus serendi a Siat. Leu essan nus stai sur notg ella Casa sentupada. Suenter haver cuschinau communablamein havein nus aunc fatg entgins giugs ed essan stai da cumpignia. Quei ei stau in prima di. La sera essan nus i staunchels a letg. La damaun suenter haver siult, essan nus suandai la Senda sursilvana tochen Laax. Naven da Laax essan nus carrai cun auto da posta e tren a casa.
Quei ei stau in fetg bi viadi da scola.


text:
Il tschancun è l'avaina principala dal traffic da transit tras la Surselva. A Marcau, il territori tranter Murschetg e Laax-Vitg, cruscha questa via cun las duas vias communalas da Cons e da Salums. Omaduas mainan en quartiers d'abitar ed en zonas da mastergn. Igl è in punct neuralgic cun bler traffic. Ils ultims 6 onns hai tranter auter dà 9 accidents en quest lieu.
La suprastanza communala era gia dapi in temp vidlonder da tschertgar ina schliaziun. Tenor l'Agentura da novitads rumantscha na sa mussia il chantun dentant betg cooperativ. El na sa participescha betg da finanziar ina rundella. Er per il giavisch da la vischnanca da limitar en quest lieu il tempo maximal sin 60 km/h n'ha il chantun nagina udida.
Pli char che quintà
Sco quai che la suprastanza communala aveva scrit en il messadi per mauns da la radunanza communala da mesemna, ils 29 da settember 2016 era previs en il preventiv 2016 ina summa da var 480’000 francs. Pervi da las pretensiuns ch’il chantun fa en connex cun vias rundellas sin vias chantunalas ston vegnir fatgas adattaziuns vi dal sutpassadi e vid differents access a la via.
Cun tge summa ch'il chantun vegn a sustegnair la rundella n’è anc betg cler. Sco quai ch'il manader da l’uffizi da construcziun bassa, Reto Knuchel ha ditg, vegn per ordinari sustegnì in tal giavisch cun la summa ch'è uschia ni uschia planisada per il tschancun da la via chantunala che vegn fatgs da nov cun la rundella. Fin ussa n’haja la vischnanca da Laax dentant anc betg fatg la dumonda al chantun.
RR novitads 6:00


text:
Sper la construcziun da la nova schanza olimpica eran era planisadas duas schanzas pitschnas ed ina da 60 meters.
Suenter il na la dumengia passada stat tut en l'aria. Tenor la vischnanca da San Murezzan vul ins refar las duas schanzas pitschnas per questa stagiun d'enviern. Per la schanza da 60 meters duvrassi in nov project. La balla è uss tar il club da skis Alpina e la cumissiun da la schanza.
Sche, lura quella da 60 meters
I dovra la schanza da 60 meters. Quai è il tenor tar il club da skis Alpina ed era da la Scola Sportiva a Champfèr. Fatg saja numnadamain che mo ils pitschens da l'emprima e segunda classa siglian sin las schanzas da 15 e 30 meters. Suenter dovri dapli per garantir in bun trenament. Quai surtut era sch'ins vul attrair champs per uffants ni concurrenzas da juniors etc. Per quai dovri almain la schanza da 60 meters. Cler è dentant era che construir insatge mo per quels pèr che siglian anc en Engiadina fiss exagerà. Che per quai na fissan ils custs betg giustifitgads dian tant il president dal club da skis Alpina Marco Pool sco era Reto Matossi, magister da sport tar la Scola Sportiva a Champfèr.
RR actualitad 07:00


text:
Atgnamain èsi era d’engraziar als autos che la Svizra ha ozendi ina vasta rait da sendas da viandar. Cura ch’ils autos èn vegni pli e pli stedis davent dals onns 1920, faschevan quels ina portgaria cun pulvra e svapurs. Tar in’excursiun cun sia classa ha il scolast Jakob Ess gì l’idea da crear vias mo per viandants. Gia 1934 hai dà l’uniun federala dal moviment da viandar a Turitg. E davent da l’entschatta èsi stà cler, ì dovra ina signalisaziun unifitgada en l’entira Svizra.
Prevegnir a l’inimi
Ils mussavias mellens èn stads in grond success davent da l’entschatta. Sulet durant la segunda guerra mundiala ha l’armada gì tema, che l’inimi possia vegnir en Svizra e s’orientar memia bain cun ils mussavias. Uschia hai dà nagut auter che da demontar tut ils mussavias.
Viandar en cifras
- 65’000 kilometers sendas da viandar tgiradas en Svizra
- 11’000 kilometers sendas tgiradas en il Grischun
- 43’000 mussavias en il Grischun
- 120 francs custa in mussavia massiv grischun
- 50 onns tegna quest mussavia
- 34 mainadistricts controlleschan en il Grischun sendas e mussavias
- rodund 800 francs custa il mantegniment d’in kilometer senda da viandar
Grischun cun mussavias unics
En il Grischun datti rodund 43’000 mussavias per marcar ils 11’000 kilometers sendas da viandar tgiradas. E malgrà ch’ils mussavias èn unifitgads èn Svizra, èn quels dal Grischun tuttina unics. Ils mussavias grischuns èn massivs, betg sco en il rest da la Svizra, nua ch’ils mussavias èn d’aluminium.
Quai è in segn da qualitad da la signalisaziun grischuna. Quels èn fatgs per l'eternitad. Radund 50 onns dovr'ins in mussavia en media.
34 mainadistricts controlleschan tant las sendas sco era ils mussavias. Mintga mainadistrict sto controllar 200 enfin 300 kilometers senda da viandar en 2 onns. En media custa 1 kilometer senda da viandar 800 francs ad onn per il mantegniment.
N’èn ils mussavias betg antiquads?
Na, ils mussavias tradiziunals sajan anc adina fitg populars, quai demussian differentas retschertgas. Bun dus terzs da tut ils viandants e da las viandantas s’orienteschian anc oz cun agid dad el, malgrà ch’i dettia chartas sin ils telefonins, uschia Stephan Kaufmann. E prendi il cas che la battaria dal telefonin disdescha, ils mussavias èn adina avant maun.
Viandar senza preparaziun è privlus
Il boom da viandar carmala era persunas senza experientscha da viandar en ils culms.
Sche ti vas cun auto ni cun moped sin via, lura stos ti emprender la teoria. Quai na datti natiralmain betg sch’ins vuless viandar. Mintgin e mintgina po viandar, ins sto dentant savair ina u l’autra chaussa.
Impurtant èsi d’avair bun equipament, da planisar la ruta ordavant e da savair, tge ch’ils mussavias muntan. In mussavia mellen mussa ina via normala. In cun in piz alv, cotschen ed alv mussa ina senda muntogna. E quels cun in piz alv, blau ed alv mussan sendas alpinas, che mainan magari sur naiv e glatsch, magari ston ins schizunt raiver.


text:
Il politicher cristian-democrat saja mort ier en ina chasa d'attempads a Lucerna - ha confermà sia famiglia.
Alphons Egli era stà cusseglier federal dal 1983 fin il 1986. Durant quels onns aveva el manà il departament da l'intern. L'onn 1986 era Egli ultra da quai president da la Confederaziun.
Tranter auter aveva Egli cumbattì per la protecziun da l'ambient. Per part ha el era prendì mesiras nunpopularas, sco per exempel cun scumandar benzin normal cun plum e reducir ils tempos sin autostradas e vias principalas.
RR novitads 10:00


text:
- La basa legala per l'ordinaziun tras regenzas chantunalas èn suffizientas, per pudair franar la derasaziun dal coronavirus.
- Quai ha il Tribunal federal decidì en trais sentenzias dals chantuns Sviz e Friburg.
- Las relaschadas mesiras tar occurenzas e l'obligaziun da purtar mascrina eran en proporziun.
Il Tribunal federal ha refusà trais recurs cunter las mesiras da corona chantunalas. I sa tracta da dus recurs or dal chantun Sviz cunter restricziuns tar occurrenzas e dad in recurs or dal chantun Friburg cunter l'obligatori da purtar mascrina en butias per persunas sur 12 onns. Tenor il Tribunal federal eran questas mesiras commensuradas ed ellas avevan ina basa legala sufficienta. Las ordinaziuns chantunalas n'èn entant betg pli en vigur, ni mo pli en in'autra furma.
Ord l'archiv


text:
August
August (lat. augustus; grec. σeBaσtός sebastós - il venerabel, il maiestus, il sublim) ei in tetel da honur dils imperaturs romans. Il tetel d‘august ei vegnius attribuius per l’emprema gada agl imperatur Octavian egl onn 27 a. Cr. entras il senat. En sia successiun ei quest tetel vegnius utilisaus da quasi tut ils imperaturs romans. Duront il temps dalla tetrarchia romana vegneva igl Imperi roman guvernaus da dus augusts e da dus cesars. En quei temps han era las consortas ni datier parentas dils imperaturs retschiert il tetel d’augusta.
Egl Imperi bizantin ei quest tetel vegnius surprius per ils imperaturs en la fuorma greca da sebastós. Entuorn igl onn 629 substituescha igl imperatur bizantin Heraclius I. il tetel cun basileus.
Cun l’encorunaziun ha Carli il Grond era surpriu il tetel d’august. Quest tetel ei vegnius salvaus dils imperaturs dil Sogn Imperi roman.


text:
Relazion de equivalenza
Se dis che ona relazion a l'è 'na relazion de equivalenza se l'è al contemp riflessiva, simmetrica e transitiva.
On esempi el pò vess, daa i abitant de Milan, "el abita in del midemm rion": L'è riflessiva, degià che 'na personna la viv in del midemm rion de lee midemma, simmetrica, degià che se el Peder el viv in del midemm rion de l'Alberigh anca l'Alberigh el viv in del midemm rion del Peder e transitiva, degià che se la Luisa la viv in del midemm rion del Bias e 'l Bias el viv in del midemm rion de la Delaida la Luisa la viv in del midemm rion de la Delaida.
L'insemma de tucc i rion de Milan el saria l'insemma quozient de 'sto insemma.


text:
Dialet maiurchin
El mallorquì (majurchin) a l'è el dialet del catalan che l'è parlaa in de l'isula de Majorca. La sua carateristega principala a l'è la presenza de parol vecc (arcaich), cume anca in de l'Algheres e in tücc i alter dialet catalan di isul. A l'è un dialett derivaa di parlad catalan centraj, e che l'è rivaa in de l'isula dopu di emigraziun e culunizasiun di gent de la Penisula Iberega. Intra i sò diferenz carateristigh a gh'hinn:
- i articui es/sa (plüral: ses), derivaa del latin ipse/ipsa inscambi del nurmal el/la (plüral: els), derivaa del latin ille/illa. Questa carateristiga l'è present anca in del Sardagnöö (singülar: su/sa; plüral: sos/sas)
- in del paes de Pollença l'articul mas'c a l'è u, l'/la (plüral: us/les).
- denanz a la prepusiziun amb (= "cun(t)") i articuj mas'c a hinn so al singülar e sos al plüral.
- semper a Pollença, denanz a l'amb al singülar se mett o u o lo e al plüral los.
- a gh'hinn, in de la murfulugia numinala, i prunom noltros/naltrus//noltrus e voltros.
- in de la prima persona singülara del present la va via la o (esempi: jo pens inscambi de jo penso).
- in di parol in a cun l'acent che'l burla in sü la terza silaba, la va via la a (esempi: histori inveci de historia).
El Pader Noster in MajurchinModifega
Pare nostre, que estau en el cel,
sigui santificat el vostre nom.
Véngui a nosaltres el vostre regne,
es faci la vostra voluntat,
aixi a la terra com es fa en el cel.
El nostre pa de cada dia donau-nos el dia d'avui,
i perdonau les nostres culpes,
aixi com nosaltres perdonam els nostres deutors.
I no permeteu que nosaltres caiguem a la temptació,
ans alliberau-nos de qualsevol mal, amen.
(vardii chì)


text:
Per segirar la via suenter la crudada da crappa il mars, aveva il chantun prendì mesiras immediatas. Il chantun ha stuì rumir la crappa sco era segirar la spunda sur la via. Ils custs totals dal project han muntà a radund 400'000 francs.
Crudada da crappa il mars
Ils 16 da mars 2019 hai dà ina gronda crudada da crappa tranter Martina e Vinadi. Crappa da radund 1'600 meters cubics èn vegnidas giu sin via ed han bloccà quella sin in traject da radund 20 meters ed in'autezza dad 8 meters. Dasper ils donns vi da la via ha la crudada er chaschunà donns vi dal mir che segirescha la via, sco era vid in cabel da fibra da vaider ed ina lingia da tensiun media per Samnaun.
Ord l'archiv:
RR novitads 09:00


text:
Dapi il cumenzament da december èn ils restaurants en Grischun serrads. Per blers lavurers va questa situaziun vi da la substanza. Els lavuran numnadamain tut il di e tar mintg’aura dadora. Ina pussaivladad per mangiar gentar a chaud na datti betg.
Flexibilitad è dumandada
Gudench Camichel lavura sco toler a Zuoz. Durant quests dis tutga il spalar or ils tetgs tar sia lavur principala. Da la damaun fin la saira van el e ses collegas da lavur da chasa a chasa e spaleschan la naiv giu dals tetgs. La pausa da gentar han els da far sco i va. Mintgatant han els la pussaivladad dad ir a mangiar en la buda, autras giadas mangian els simplamain en l'auto u en il liber. Gronds menus na dettia quai però betg. Dapi ch’ils restaurants èn serrads, datti tar Gudench Camichel numnadamain in gentar fraid.
L’ultima giada che jau hai mangià gentar en in restaurant era la fin da november. Dapi là datti gentar fraid.


text:
L' areal da festa vegn, suenter las lavurs da construcziun en il coc da la citad, engrondì fin tar l' Alexanderplatz. Là sa preschenta la «Freestyle Academy Laax» cun in trampolin ed in satg da siglir. Sin la via da la staziun datti da nov ina cabina da fotografar.
Suenter il sablun da la plazza da ballarait da l’onn passà, datti quest onn sin la plazza Arcas in cirquit da cursa ed in stan da sajettar cun buis da laser – per manar tras in biatlon.
Enconuschentas chaussas sco ils concerts en il Stadbaumgarten, la tombola ni il paradis d’uffants cun paraid da raiver vegnan vinavant a restar. Era culinaricamain vegn la festa da Cuira a resta sco usità.
Nov èn ils bindels che vegnan vendids avant e durant la festa da Cuira. Dapli tar ils bindels datti qua.


text:
Desposizions en cont de co meter a jir i ejames antigenics te la speziarìes
La speziarìes olache vegn fat ejames antigenics asvelc les cognarà manèr ite n messaje de enscinuazion tel Protocol nazionèl a la Apss a chesta direzion e-mail: abilitazioneesterni@apss.tn.it. La speziarìes olache vegn jà fat chest ejam les podarà seghitèr sia atività e les vegnarà conscidrèdes enscinuèdes tel nef protocol.
Partezipazion del publich a evenc/garejèdes sportives e spatacoi te impianc e strutures daìte e a l’averta
Tel respet de l’obligh de aer la zertificazion verda covid, vegn confermà che la strutures no pel tor ite più che l 50% de sia capazità.
Evenc o ativitèdes te lesc gregn e no ensevié ite
No l’é de besegn de aer la zertificazion verda covid per i evenc e la ativitèdes che vegn fac te lesc gregn e no ensevié ite, che no abie entrèdes spezifiches e dedichèdes, olache pel esser ence persones che no les é aló aposta per tor pèrt a chisc evenc e donca no i é destiné a n publich definì dantfora e no i vegn porté dant te lesc dediché demò a chel event o chela atività.
Resta enveze en doura chel che l’é stat pervedù per sègres e fieres, schecondir l’azess demò con zertificazion verda covid e l’obligh per i organisadores de meter en consaputa l publich tras tabeles aldò; se vegn fat n control, ciaparà na multa demò la persona zenza zertificazion verda e no i organisadores, se i à respetà i oblighes de informazion.
Impianc portamont per l turism da d’istà
Vegn confermà che se pel fèr montèr sù no più che l 50% de la capazità; estrapede, per arsegurèr n endrez mior e più segur tel jir e vegnir de la persones che doura i impianc, vegn mudà l calcol del tet de pruma entrèdes che se pel arjonjer vigni dì, semper ampò tel respet de l’obligh de no fèr montèr sù più che l 50% de la capazità.
Zertificazions verdes covid e prozess de control te la scoles e te la istituzions del sistem educatif provinzièl e ti servijes educatives per fantolins
Vegn slarià fora l met de durèr i etres strumenc de control de la zertificazion verda covid che se jonta apede l’aplicazion per fonins App “VerificaC19” ence da pèrt di sorastanc de la istituzions de scola e formazion del sistem educatif provinzièl, di responsaboi di servijes educatives per fantolins, di sorastanc de la scolines provinzièles e ence di responsaboi de la scolines equiparèdes.
Amò apede se deschiaresc che l’obligh de la zertificazion verda covid vèl ence per l personal scolastich, tant ensegnanc che no ensegnanc, e ence per l personal che laora ti servijes educatives per fantolins, te la istituzions de scola e formazion per ativitèdes outes a l’inclujion scolastica, enceben che i sie dependenc de enc privac e convenzioné con chesta istituzions, e tinultima ence per dut l personal che sibie en servije con funzions che pel vegnir conscidrèdes desche cheles portèdes dant dal personal de scola.
Indicazions de endrez per l’atività di istituc del sistem educatif provinzièl e di servijes sozio-educatives per fantolins e per la istituzions de scola e formazion de la socles populères, mesènes e autes
L’atività didatica e formativa, col prum de setember, la cognarà vegnir metuda a jir tel respet de la neva Indicazions de endrez provinzièles.
Menses aziendèles e locai duré per l servije de restorazion per i dependenc publics e privac
I lurieranc pel jir ite te la mensa aziendèla o ti locai duré per l servije de restorazion demò se i à la zertificazion verda.
Se pel troèr l’ordenanza e la enjontes a chest link: https://www.ufficiostampa.provincia.tn.it/CORONAVIRUS-Aggiornamenti-e-comunicazioni


text:
La blera naiv dal schaner ha purtà furniziuns da sal da record. Las salinas svizras han registrà la pli gronda dumonda en l'istorgia e furnì il schaner als chantuns ed a las vischnancas radund 135'000 tonnas sal. Sco quai che las salinas communitgeschan è quai 12 giadas dapli ch'il schaner 2020.
En l'entir enviern 2020/21 han las salinas fin uss furnì radund 220'000 tonnas sal ed en ils magasins haja anc 100'000 tonnas.
Ord l'archiv
La fatschenta «Salinas Svizras SA» producescha mintga onn circa 600'000 tonnas sal.


text:
In giuven da 14 onns che mava cun in moped è mort dumengia tar in accident sin la via naziunala H28 datiers da Landquart. In automobilist da 62 onns che charrava en direcziun da l'access a l'autostrada A13 è vegnì sin il vial oppost. Là saja el collidà cun dus autos e cun dus mopeds, scriva la Polizia chantunala. Entant ch'in dals manischunzs da moped è mort anc al lieu ha la Rega sgulà il segund cun grevas blessuras en l'Ospital chantunal a Cuira. L'um da 62 onns è sa blessà levamain. La via naziunala è stada serrada durant quatter uras.
Grev accident a Malans Giuven da 14 onns mora e duas persunas vegnan blessadas
RTR novitads 16:00 ; CDM / Selina Chistell


text:
Eurobus porscha a partir dals 10 da zercladur trais lingias da bus a lunga distanza en Svizra: Da Cuira a Sion, da Son Gagl a l'eroport da Genevra e da l'eroport da Turitg via l'eroport da Basilea a Lugano.
Eurobus tutga tar gruppa Knecht
Tenor atgnas indicaziuns è Eurobus la pli gronda interpresa privata da bus en la Svzra. Il 2017 ha ella fatg ina svieuta da 125 milliuns francs. L'interpresa ha radund 500 collavuraturas e collavuraturs ed ina flotta cun totalmain 260 differents bus.
Las concessiuns per quests viadis ha il Cussegl federal surdà il favrer a la Domo Swiss Express. Da lezza ha Eurobus surpiglià l'avrigl la maioritad d'aczias. Sin ils trajects numnads dovra Eurobus sis bus da standard en cotschen-alv. Sin la midada d'urari il december vegn la flotta cumplettada cun sis novs bus da duas auzadas.
RR novitads 14:00


text:
Engler na saja betg il tip cosmopolit che va per il mund enturn. El saja lià cun la patria e veglia s'engaschar vinavant per il Grischun en il Cussegl dals chantuns. E las renfatschas pertutgant il cartel en l'Engiadina na sajan betg la raschun per sia decisiun cunter la candidatura, accentuescha Engler.
Nums grischuns
Auters nums che circuleschan gia per la successiun da Doris Leuthard èn tranter auter era nums ord il chantun Grischun. Uschia èn quai Mario Cavigelli ch'ha dentant ditg envers RTR da betg candidar per il post, u Martin Candinas che lascha anc avert sia decisiun. Tar ils parlamentaris vala Candinas sco politicher giuven e dinamic ed el è er enconuschent en l'entira Svizra, i dat perfin simpatias tranter las partidas ora.
Contrahents per Candinas
Sche Martin Candinas candidass per il post en il Cussegl federal, avess el divers adversaris. I vegn ditg, ch'era il cusseglier naziunal Gerhard Pfister (Zug) saja in candidat, lez refusa dentant l'idea. Auter è quai tar il cusseglier dals chantuns Pirmin Bischof (Soloturn) e las cusseglieras naziunalas Viola Amherd (Vallais) Elisabeth Schneider-Schneiter (Basilea-Champagna) – els valan era sco candidats pussaivels.
RR actualitad 12:00


text:
Quatter terradas en roda ha Tavau stuì magunar suenter che Arno Del Curto ha bandunà l'equipa. A Friburg è la seria uss ida a fin. En l'emprim gieu cun il nov trenader letton, Haris Witolinsch han ils Grischuns uss gudagnà cun in ferm segund terz cun 3:2. Malgrà la victoria dad oz è il HCD anc adina cun 18 puncts sut il stritg da la tabella.
Il ulteriurs resultats:
- Ambri-Piotta – Berna 4:1
- Bienna – Genevra 5:3
- Losanna – ZSC Lions 4:3
- SCL Tigers – Lugano 0:3
- Zug – Lakers 5:1
Tabella Liga naziunala
RR novitads 23:00


text:
Lavurs
Construidras e construiders da gìas restaureschan e reparan gìas ed auters instruments ad artg, sco per exempel violas da bratsch, cellos, cuntrabass. Tut tenor atelier, nua ch’els lavuran, s'occupan els era d’instruments da trair sco ghitarras e lautas. Tut tenor atelier sa differenziescha era lur lavur principala: ils ins èn spezialists per restaurar instruments vegls, entant ch’ils auters s’occupan oravant tut cun la vendita, la locaziun ed il mantegniment d’instruments ad artg e da lur accessoris. En ils blers ateliers da construcziun da gìas è la construcziun da gìas sco tala mo ina pitschna part da la lavur.
Construidras da gìas reparan instruments ad artg: ellas remplazzan giufs ed accordaders, drizzan las claviaturas, restaureschan turnigls e collan urs. Collar sfessas, remplazzar culiezs u retuschar la vernisch dovra bler temp. Ina lavur da service frequenta è era quella da remplazzar ils chavels da l’artg.
Gìas, violas da bratsch, cellos e cuntrabass vegnan savens anc construids a maun. Maschinas vegnan utilisadas oravant tut en la fabricaziun industriala. Construiders da gìas elavuran il lain cun differents utensils: cun resgias, splaunas e cuntels, cun fiers d’entagliar chavs e plats da tut las grondezzas sco era cun raspas, glimas e nizzas da trair.
Il material da lavur il pli impurtant per construidras da gìas è il lain, cunzunt lain d’ischi da muntogna e lain da pign. Il lain d’ischi da muntogna vegn duvrà per il fund, las rischlas, il culiez ed il giuf, il lain da pign per la cuvrida cun las foras da resonanza, l'accordader e la trav dal bass. La claviatura è fabritgada or da lain d’eben.
La cuvrida ed il fund èn ad arvieut. Ils construiders da gìas als dattan la dretga grossezza e suenter als splaunan e nettegian els cun nizzas da trair. Las rischlas –las paraids lateralas dal corp da resonanza – vegnan stortas en la vapur cun agid da schablonas. Construiders da gìas collan la singula tocca cun colla chauda idrosolvibla. Uschia pon ins puspè prender dapart instruments che basegnan ina reparatura.
Construiders da gìas san sunar in instrument ad artg uschè bain ch’els pon giuditgar la qualitad acustica e tecnica d’in instrument.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 25-10-2016 (stadi dals 1-1-2018)
Durada
4 onns
Furmaziun en la pratica
A la Scola da construiders da gìas a Brienz (scola professiunala a temp cumplain) u en in atelier da construcziun da gìas
Furmaziun en scola
- enconuschientschas professiunalas: a la Scola da construiders da gìas a Brienz (instrucziun en blocs)
- furmaziun generala: a la Scola da sculpturs d’objects da lain a Brienz (instrucziun en blocs)
- instrucziun instrumentala: tar musicists qualifitgads
Roms professiunals
- scienza da materials
- scienza d'iseglia
- construcziun da gìas
- mecanica
- acustica
- istorgia da la musica e da la construcziun da gìas
- scienza generala d’instruments da musica
- teoria da musica
- instrucziun instrumentala
- dissegn professiunal
Curs ordaifer il manaschi
Davart differents temas, tranter auter restauraziun, mantegniment d'artgs, applicaziun da maschinas e basa da la fotografia.
Maturitad professiunala
Fitg bunas prestaziuns da scola permettan da frequentar la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "construider / construidra da gìas da professiun"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada cun pretensiuns mesaunas u autas
La Scola da construiders da gìas a Brienz pretenda che persunas interessadas absolvian ina procedura d’admissiun. La part pratica cumpiglia la lavur manuala cun lain, il dissegn ed il modellar. Ultra da quai ston ins savair sunar in instrument (da preferenza gìa, viola da bratsch u cello). Plinavant ston las persunas interessadas far ina controlla da l’udida e da la vesida, ina lavur en scrit ed in discurs d’examen.
La Scola da construiders da gìas a Brienz organisescha mintgamai il settember e l'october dis d'infurmaziun. Las datas exactas pon ins vesair sin la website da la scola.
Tgi che s’interessa per ina furmaziun da basa duala (furmaziun cun ina pratica professiunala en in atelier da construcziun da gìas) sto contactar la Scola da construiders da gìas a Brienz (purschidra da l’instrucziun professiunala e dals curs ordaifer il manaschi) avant che suttascriver il contract d’emprendissadi.
Pretensiuns
- inschign manual
- moda da lavur exacta
- imaginaziun spaziala
- senn per furmas e colurs
- musicalitad e bun’udida
- abilitad da sa concentrar
- pazienza e perseveranza
- buna demananza
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da la Scola da construiders da gìas a Brienz sco era da l’associaziun professiunala SVGB u da purschiders a l’exteriur
Examen professiunal superiur (EPS)
Maister / maistra da construcziun da gìas
Cundiziuns da lavur
Sper l’occupaziun en in atelier da construcziun da gìas pon construiders e construidras da gìas era lavurar en ina fatschenta da musica. Cun experientscha professiunala correspundenta pon ellas ed els er far expertisas e giudicats.
Las schanzas d’avrir in agen atelier da construcziun da gìas dependan fitg da la conjunctura.
Ulteriuras infurmaziuns
Associaziun svizra dals construiders da gìas e d’artgs SVGB
Schauenburgerstr. 37
4052 Basilea
Tel: +41 61 508 25 21
URL: www.geigenbauer.ch
Scola da construiders da gìas a Brienz
Oberdorfstrasse 94
3855 Brienz
Tel: +41 33 951 18 61
URL: www.geigenbauschule.ch


text:
Ohio
'L Ohio (a s lèś /oʊˈhaɪ.oʊ/ in ingléś, scólta'l chè) 'l è 'n stat di Stat Unî ch'al s cata in dla regiòṅ di Lâg Grand e ch'al s è unî a la federasiòṅ in dal 1803. Al mùcia sù ùndas migliòṅ e siē 'd abitànt a 'l incìrca par na superfìsi ad 116.096 km². La sò capitàl l'è Culùmbus cun Cleveland, batśàda cuma 'l sèntar mundiàł più impurtànt par la prudusiòṅ dal gumi p'r al màchini, e Cincinnati atri sità impurtànti. Al sò mòt 'l è „With God, all things are possible“ (Insém a Dio, tut al ròbi i èṅ pusìbli).
Al cunfìna a nòrd c'n al Cànada, a nòrd-òvest c'n al Mìchigan, a òvest cun l'Indiàna, a sud c'n al Kentucky, a èst cun la Pennsylvania e a sud-èst cun la Virgìgna d'l Òvest. 'L è divìś in utànt'òt cuntèi.
Al stat 'l è dimóndi industrialiśâ, 'd arcurdàr specialmènt qvéla dal carbòṅ, anc s'in di ùlt'm an 'l à patî dimóndi la criśi.
In di elesiòṅ par numinàr al presidènt di Stat Unî da 'l 1980 in avànti 'l Ohio al s è guadagnâ 'l scutmàj ad Swing state (Stat balarèṅ) parchè republicàṅ e demucràtic chè i èṅ praticamènt sèmpar para dònca i èṅ abàsta pôc vōt par spustàr i sò daśdòt delegâ da na banda o da cl'atra. 'L è da 'l 1964 che chi vins chè pò 'l vins anc gl'elesiòṅ (in tuta la stòria americàna sōl dū vòlti, in dal 1944 e in dal 1960, vìnsar chè a n à briśa vlû dir dvintàr presidènt). Al sò guvernadōr, da 'l 2010, 'l è John Kasich dal partî republicàṅ. Chi lò al s è preśentâ a 'l primàri dal sò partî in dal 2016 par dvintàr al candidâ presidènt di Stat Unî ma al li à pardùdi da Donald Trump.
Persunàǵ ligâ a 'l Ohio
- Neil Armstrong, astrunàuta
- Charles Manson, criminàl e masadōr
- Tracy Chapman, cantànta
- Marilyn Manson, atōr e cantànt
- Dean Martin, atōr e cantànt
- Doris Day, atōra e cantànta
- Halle Berry, atōra
- Clark Gable, atōr
- Paul Newman, atōr
- Benjamin Harrison, 23śum presidènt di Stat Unî
- Steven Spielberg, regìsta e prudutōr
- Wes Craven, regìsta
- Ted Turner, padròṅ dla CNN


text:
Las persunas sajan vegnidas pendidas dal 2011 fin il 2015 en ina praschun militara datiers da la chapitala Damascus. Las execuziuns sajan succedidas senza procedura legala. La gronda part da las unfrendas sajan stadas persunas civilas.
Supprimer parairis betg giavischads
La finamira dals malfatgs descrits en il rapport saja stà, da destruir en la populaziun siriana mintga parairi betg confurm a la lingia da la regenza, sco Amnesty International scriva. I sa tractia da tortura, violaziun u da privar nutriment, aua e provediment medicinal. Ed AI va da quai anora che la regenza siriana cuntinuescha cun talas praticas fin uss.
Communitad internaziunala duai agir
Il rapport da Amnesty International sa basa sin intervistas cun 84 perditgas. Discurrì ha AI tranter auter cun praschuniers, survegliaders, derschaders ed advocats. L’organisaziun per ils dretgs umans pretenda da las Naziuns Unidas da betg targlinar d’intercurir quests crims sgrischaivels.
RR novitads 06:00


text:
En bun la mesadad dals cas annunziads èsi tenor il studi la finala vegnì tar ina mesira.
Mesiras tar uffants
Tenor il studi è cunzunt decisiva la «cassaziun da la tgira dals geniturs», tar la quala in uffant alloschà ordaifer da l’atgna famiglia, per exempel en ina famiglia da tgira u en ina chasa d’uffants. En passa 1’500 cas èsi vegnì retratg als geniturs la tgira dals uffants. En 30% da quests cas èn ils geniturs ids d'accord cun la mesira.
Mesiras tar creschids
Ina ferm’intervenziun tar creschids saja l’uschenumnà «alloschament preventiv». Qua vegnan persunas messas per motivs da l’atgna segirezza en in endrizzament staziunar, per exempel ina clinica psichiatrica. Questa mesira è vegnida ordinada 1’116 giadas en l’entira Svizra.
RR novitads 15:00


text:
En blers lieus dal Grischun ha il turissem d’enviern ditg dominà quel da stad. El ha procurà per las grondas renditas. In turissem da stad rentabel resta ina sfida permanenta per ils turistichers. A la tschertga da novas purschidas per giasts pli numerus han ins scuvert er il golf, in gieu tradiziunalmain associà cun l’auta societad, glieud ritga e VIPs.
Ils onns 80/90 sa manifestescha il trend vers la popularisaziun. Er en il Grischun n’han ins betg spitgà ditg cun sviluppar projects per novas plazzas da golf .
Las cuntraversas eran programmadas pervi da considerabel terren necessari, preoccupaziun per il puresser, creschenta sensibilisaziun ecologica e l’image elitar da quest sport.
En l’archiv dad RTR chattain nus divers documents audio e video che dattan perditga da la promoziun e progressiun dal golf en nossas cuntradas.
Ils lieus
L'Engiadin'Ota ha preparà la via - l'istorgia dal golf en il Grischun
Turissem da golf è turissem da qualited.
Projects per novas plazzas da golf 1988 - 2000
Ils projects Flem e Sursaissa n'en la finala betg vegnids realisads.
Golf en il Grischun l'onn 2000
Rentabilitad e persistenza: ina sfida
Giugaders e giugadras da golf
Co vegnir admess en il circul dals golfists?
L'etichetta ei in auter plaid per reglas ch'ei drova per dar golf.
Ina giuvna Sursilvana mussa e declera ses hobi golf


text:
Pervi da la blera naiv da l'ultim temp na dettia naginas capacitads persunalas pli da preparar la pista aifer las proximas trais emnas. Suenter che las cursas da l'onn passà eran er gia daventadas unfrendas da la blera naiv, han ils organisaturs decis da desister en l'avegnir da las cursas. La planisaziun saja memia malsegira, hai num vinavant.
Las cursas da chavals ad Arosa datti gia dapi il 1911. Ellas tutgan uschia tar las pli veglias en Svizra. L'uniun da las cursas ad Arosa duai dentant restar activa. Forsa ch'ins possia en avegnir vegnir activ en autras occurenzas, ha ditg la presidenta da l'uniun, Martina Luzi.
RR novitads 09:00


text:
La via Fletg maina tras ina zona da protecziun che sa chatta en la zona S1, quai munta la pli auta protecziun per l'aua e la fin per quella via.
Quella via na vul il chantun betg persequitar vinavant. Ussa va i tranter las duas variantas che restan, la via Sorts e la pli nova proposta Via Pleun Larisch.
Per Sagogn sez munta la varianta via Sorts che tut il trafic vegn entadim il vitg e sto traversar l'entir vitg. Las vias stretgas entadim il vitg da Sagogn ston uschia dumagnar il dubel traffic.
La nova varianta Via Pleun Larisch sbucca da surengiu amez il vitg da Sagogn ed il traffic vegn uschia spartì, pia mo la mesadad sin mintga vart dal vitg. Quai in grond avantatg da quella varianta. Hans Peter Casutt, il president da vischnanca, preferiss per quai motiv era plitost quella varianta. Igl è dentant memia baud da decider, manegia el, perquai che la via Pleun Larisch na datti anc betg sco project cun ils fatgs e detagls. Quel vegn pir elaborà.
Proximamain vegnan preschentadas la duas variantas che restan a la populaziun, numnadamain la via Sorts e la via Pleun Larisch. Tar omaduas variantas sa tracti da l'access a la via principala, H19 via Sursilvana.
RR actualitad 06:00


text:
Bainbaud procuran las schluccadas da las reglas da corona per in zic dapli normalitad en il mintgadi da nus tuts. Oravant tut per la gastronomia, il turissem e la scena da cultra nairas uras! Dentant, las reglas da distanza valan anc vinavant. Restaurants e salas da teater na dastgan anc adina betg vegnir emplenidas. E co statti cun la relaziun tranter tema dal virus e gust sin cultura tar l’auditori? Trais branschas che miran positiv en il futur, dentant cun ina tscherta sceptica.
Vista positiva Reacziuns sin il lockup
RTR Telesguard 17:40


text:
Jita a ciaré le planetar a Cortina d'Ampëz
Ai 16 de otober 2019 é jü le grup dla Spona a Cortina d'Ampëz a ti ciaré al planetar. Chësc á podü gní fat, ciodí che Fridl Pescoller se á invié y ciodí che ël conësc dër bun i manajadus dl planetar. En chësc de se ái splighé y se ái lascé odëi les stëres y i planëc che se stá plö dlungia. I assistis á desmostré gran interesc y metô dër averda a ci che gnê cunté dant.
Gara dles liöses a Terenten
Le mertesc, ai 7 de forá 2017 á la strotöra La Spona fat para ala gara dles liöses a Terenten organisada dai cater salf protezioná de Puster. Diesc assistis á tut pert ala gara y ai é gnüs acompagná da trëi assistënc. Martin, Ivo y Elisa á arjunt le secundo plazamënt y á ciafé la copa. Günther é rové penultim y á porchël ciafé le pest da pozer ciafan na preza cun liagnes sfomiades. Düc i atri partezipanc á podü pié do na medaia. A düc ti al salpü dër bel y s’inconforta bele sëgn ala proscima gara dles liöses.
Jita sön Plan de Corones
Ai 15 de setëmber 2016 sun jüs sön Plan de Corones a ciaré al "Messner Mountainmuseum" y ala ciampana dla pesc Concordia. Chësta jita é gnüda proponüda dai assistis te na sentada de düc y porchël éla jüda da la realisé. Cina sön Ju de Furcia uns tut l’auto y spo le lift che porta sön Plan de Corones. Do la vijita al museo y ala ciampana sun jüs deboriada a marëna tl rifugio iló dlungia. A düc ti al salpü dër bel y de chësc dé ti restaral na bela recordanza.
Fabrich dala lana Hugo Jordan
Ai 10 de má 2016 é jü n grup, fora dla tesciaria y dla stüa da cují dla Spona, a Breitenbach tl Austria a ti ciaré ala fabrich dla lana. Cun chësta lana de cualité fajunse ince nos i tapec a La Spona. I proprietars dla fabrich nes á tut ite dër bun y nes á condüt fora por i locai por nes mostré sciöche al vëgn laoré sö la lana. Denant che jí düc deboriada a marëna nes ái fat odëi süa botëga daolache al ê de vigni sort de tapec metüs fora da vëne. Dales dües domisdé sunse indô piá ia da gní zoruch dl revers de nosta strotöra. Al é sté n de dër interessant por döt le grup che á podü odëi chësta gran fabrich.
Invit da jí sön Boé
Le mercui 30 de merz sun gnüs inviá dala familia Dapunt da jí sö dala ütia de Boé a marëna. Dala mesa les ünesc danmisdé sun piá ia da Pidrô demez, valgügn cun le auto dla Spona, atri cun la coriera, por jí a Corvara a tó l'ovovia che porta sön le Boé. Grana ê l'emoziun da podëi jí cun la coriera mo dandadöt da jí cun les condles sön Boé. De cör giulan ala familia Dapunt por la bona marëna y ala sozieté di lifc por les chertes che ëi á dé cá debann.
Invit da jí a marëna sö dala ütia "Cir" sö Jú
Ai 23 de merz 2016 é le grup dl salf laur protezioné "La Spona" jü a Piculin por tó l’ovovia che porta sö Jù. Lassö á düc podü amiré la cornisc de munts incëria y les contrades. Do avëi fat n valgügn varesc a pe ánse podü jí ia tla ütia Cir a marëna; chësta s’é gnüda ofrida dala familia de Herbert Videsott a chëla che i dijun de cör giulan. N gran giulan i vá ince a Pepi Dejaco che se á sponsorisé les chertes por le lift.
Festa di lëgns 2015
Da La Spona por Striscia la notizia
Sciöche ti ultimi dui agn, á ince en chësc ann indô i assistis dl salf protezioné podü fá para ala trasmisciun „Striscia la notizia“ adüm al „Mago Casanova“. La trasmisciun é gnüda registrada tl salf dles manifestaziuns da La Ila. I assistis é gnüs acompagná dal responsabl dla strotöra y da na assistënta. Düc é gnüs tuc sö dër bun dal strium che se recordâ ciamó avisa l´inom de vigniun, ince sce al é bel passé n ann, dal ultimo iade, ch’ai s´â encunté. Denant co mëte man cun la registraziun, ti á le striun mostré a valgügn assistis l'ert dl striné, dedô ai podü porvé fora i strinac dan la telecamera. Chësc ti á dër plajü, ai ê motivá y al parô che ai fos nasciüs por sté sön paladina. I assistis á ince raprejensté na picia scena da Nadé cun Santa Maria, Sant Ujöp y i famëis. Pudëi tó pert a chësc evënt, che vëgn lascé udëi sura düta la Talia é dessigü stada na beliscima esperiënza pür düc i assistis dla Spona“.
En Nadé, ai 25.12.2014, dales 20.40 vëigun sön “Canale Cinque” chësta trasmisciun, olache an podará ince odëi i assistis dla Spona.
Vacanzes al mer
De messé é n grup de assistis dla Spona jü adüm a valgügn assistënc y n volontar a Jesolo al mer. Un dormí te n hotel a trëi stëres. Por chi che ne orô nia jí vigni de fora söla spona êl ince la poscibilité da sté tla nodadoia dl hotel. Da sëra unse fat de vigni sort de ativites, sun jüs a balé, al zircus, al cinema 6D. Bel êl ince da ji düc adüm a se bër val' o a mangé n dlacin. Na sëra sunse rodá te cité cun la roda. Un ince fat amizizia cun porsones tl medemo hotel. Al s'á salpü a düc dër bel.
Markus Videsott
Na chidlada deboriada
Ai 16.04.2014 á i assistis adöm ai assistenc dla Spona da Pidrô invié en grup de ghesć dla Ciasa de Palsa da San Martin da jí empara a fá na chidlada deboriada tla chidlara da Runcac a Al Plan. Düc adöm s’á devertí dassënn. Al é sté na iniziativa dër plajora co gnará porchël fata ince endô en ater iade pa val’ ocajiun.
Jita sön Fanes
Le grup dl salf protezioné á azeté atira le invit da pert dl comitê dl K.V.W. d'Al Plan pur jí impara sön Fanes. N grup é jü da Pederü sö cun le iat dala nëi, i plö sportifs é jüs sö a pé. Al ê ai 25, n bel de de merz, la contrada novüda pro trasmetô pêsc y armonia. Na vijita te capela ne podô gnanca falé. Dô ch' un albü marné in compagnia tla ütia da munt „Lavarella“ unse fat n bel rait cun la liösa indô zoruch tla val.
Giulan de cör dl invit, al é sté bel.
Na scincunda da Nadé particolara (19.03.2014)
Do na vijita al marcé da Nadé nes á Augustin y Jolanda Clement invié sö Ju a marëna. Ai 18 de merz era spo stada tan inant. Cun les chertes che Pepi Dejaco nes á metü a desposiziun sunse jüs sö Ju cun l' implant portamunt Piculin-Ju. Ruvá sö, á düc podü amiré i bi crëps curîs de nëi che ti fej da cornisc ala bela tëmpla da Jù. Incër les dodesc gnô la fan grana y an tofâ bele n bun tof da pizza. Pro la ütia de Augustin á düc podü se mangé la pizza che ti savô buna. Dedô âl dé ca na bela sbalinada y düc se á devertí tiran y se ciafan cotan de nëi. Le tëmp é passé dër snel y defata el sté indô da gní de revers dla "Spona". A düc chi che á porté pro che chi dla "Spona" podess passé n te bel de oressun ti dí de cör en gran dilan.
Jöbia grassa ai 27 de forá 2014
N chësc ann á i assistis dla „Spona“ da Pidrô, acompagná da sü assistënc y da sües assistëntes, passé la jöbia grassa sön Piz Sorega.
I sun bele piá ia dadoman por rové spo sö S.Ciascian olach’ i sun jüs cun l’implant portamunt fina sö Piz Sorega. Dailó unse podü nes gode na contrada de morvëia. Por en valgügn dl grup é sté chësc n momënt dër particolar, acompagné da n gröm de emoziuns. Dedô se á le grup despartí; en valgügn é jüs a fá na bela spazirada tratan che i atri á albü l’ocajiun da fá n bel rait jö por la pista „Foram“.
Do avëi passé le danmisdé a na mainira ativa y sana for tl’aria frësca unse azeté cun plajëi l’invit da jí a marëna tla ütia „Piz Sorega“. N bel dilan ti va ai proprietars.
Do marëna se á le grup indô despartí. En valgügn é jüs de revers a S.Cascian cun l’implant portamunt y i atri ne aspetâ nia l’ora de podëi ciamó se fá n ultim rait cun la liösa y stlü jö ensciö chësc bel de deboriada.
Dilan ince ai gesturs dl implant portamunt de nes avëi lascé jí sö y jö debann.
Gran chidlada di salfs de laur protezioné dla comunité comprensoriala dla Val de Puster
L' ativité sportiva é na cossa fondamentala por stimolé l' integraziun soziala. Le salf de laur protezioné "La Spona" da Pidrô á organisé l' prüm tornê da chidlé, ai 23 d' otober tl' ostaria "Riposo al Bosco" a Al Plan de Mareo, n' esperiënza nöia y plëna d' emoziuns. A chësta ativité á tut pert i cater salfs de laur protezioné dla Val de Puster, ola ch' al fej pert le grup "Bidenegg" da Toblach, le grup "Trayah" da Bornech le grup da Türesc y le grup dla "Spona" da Pidrô, che á organisé l' evënt. I cater grups, vignun formé da set assistis y da dui acompagnadús á motü man la gara. Tratan che la motivité y l' ambiziun di sogadús chersciô tres de plü, ne falâ nia le entusiasm da pert di spetaturs. Vigni grup á dé le plü de sè instëss, y al é sté en bel divertimënt che á rendü le tornê plü interessant. Do en gran sforz y impëgn da pert di chidladús, á le grup "La Spona" davagné cun 251 chidli dan dal grup "Biedenegg" da Toblach cun 247 chidli, dal grup "Trayah" cun 218 chidli y dal grup da Türesc cun 194 chidli. L' miú chidladú dl dé é sté Guido Sottara da La Val cun 53 chidli.
Jita a Maran a ti ciaré ai Urc de Trauttmansdorff
Gita del laboratorio protetto „La Spona“ ai Giardini di Trauttmansdorff
Il martedì mattino del 4 giugno 2013 siamo partiti con due pulmini da Pederoa verso Merano. Il tempo era stupendo. Arrivati nei pressi di castell Trauttmansdorff abbiamo fatto i biglietti d'ingresso e poi siamo entrati nei giardini di Trauttmansdorff. Sui pendii si snodava un sentiero. Lungo il sentiero del giardino si vedeva il falso gelsomino e il caprifoglio. Sui prati crescevano papaveri, uva e ogni varietà di fiori .Poi ci siamo incamminati verso il sentiero panoramico e verso la voliera. Nella voliera cerano due pappagalli. Una passerella sospesa nel vuoto ci à offerto panorami sui monti circostanti e sulla città di Merano. Verso mezzogiorno abbiamo fatto picnic vicino al lago delle ninfee. Nel laghetto vivono tanti pesci. Vicino alla statua di Sissi abbiamo scattato una foto di gruppo, poi abbiamo visitato il Touriseum. Nel castello ci sono le sale dedicate a Sissi.
Per me è stato molto bello vedere tante varietà di fiori e spero di poter ritornare ancora una volta a visitare questo bell giardino.
Guido Sottara (assistito del laboratorio protetto „La Spona“)
Jita sö La Crusc
Ai 5 de merz 2013 é l'grup dla "Spona" jü cina sön Badia por tó l'lift che porta sö La Crusc. Rová sö La Crusc sun jüs te dlijia a dí sö n'oraziun y a cianté val' ciantia. Dedô sun stá inviá ia dal Erwin y dala Pia a marëna. Ai se á arjigné na pasta, n bun pössl cun śulza, l'dessert y ince l'café. Dô marëna á düc tut indô l'lift che s'á porté jö a val. Al Erwin y ala Pia ti dijun nos dla Spona de cör giulan. Giulan ince al ombolt de Badia Iaco Frenademetz che s'á lascé jí debann cun l'lift.
Festa di jüc y dl sport 2012
Ince en chësc ann, ai 16.05.2012, éle gnü organisé, da pêrt dla scora pur profesciuns soziales “Hannah Arendt“ y dala assoziaziun dla “Lebenshilfe“, la festa dl sport y di jüc a Kaltern. I assistis dla Spona á tut pêrt cun entusiasm a tröc jüc de aziun y abilité y ince a d’ atres disciplines schiöche: salté (50m), trá l vortex y tra la corda, olache ai á arjunt l pröm post. Por düc chi che ne á nia tut pêrt ales gares éle gnü pité ativites creatives desvalies y de intrategnimënt.
Via Crucis
Jubileum dl salf protezioné da Pidrô
Ai 7 de otober 2011 á le salf protezioné da Pidrô festejé i 25 agn de ativité. Por chësc avenimët él gnü organisé n bal tl salf dles manifestaziuns a San Linert. Le comun de Badia nes á motü a desposiziun l salf debann, de chësc i dijun n gran giulan al ombolt Iaco Frenadenetz. I invic é gnüs realisá da Dumëne Comploi, i dessëgns él sté i assistis dla "Spona" che á fat. I cosć por stampé i invic é gnüs surantuc dala cassa Raiffeisen dla Val Badia, che nes dëida dagnëra canch'i adorun valch. Por la organisaziun dl bal se á cruzié Konrad y Robert. Franz Posch y só grup nes á acompagné tratan la sëra cun de bela musiga. La serada é gnüda moderada dal dot. Lois Ellecosta. Por fá garaté la prejentaziun di assistis y por la daurida dl bal á fistidié la maestra Cristina Rubatscher. Por vigni assistí y por vigni assistida él gnü chirí fora na balarina o n balarin. Ringraziun la Cristina, dütes les balarines y le balarin. Por la buna cëna á ponsé Arthur Frenes dl Hotel Posta cun sü colaboradus y sües colaboradësses. Nicòle y Annelies á partí ite i posć da senté jö y á fistidié por la decoraziun. I assistënc dla "Spona" y ince volontars se á motü a desposiziun tratan les vacanzes da d'isté por rové da fá i invic y i prosc. Ringraziun Taxi Richi, les assistëntes dl salf protezioné da Toblach, Hans Kirchler, i stödafüch de Badia y Luis Lerchegger por süa desponibilité. Tratan le bal él gnü incoroné la reìna y le re dl bal. Le plü rises á ciafé Elisa Crepaz y le plü prosc Arnold Willeit. Düc á podü festejé te na bela atmosfera y chi dla "Spona" ponsará ciamò gonot zoruch a chësc bel avenimët. I colaboradus y i assistis dla "Spona" rengraziëia de cör düc chi ch'é gnüs a fá festa cun nos y ince düc chi che á ciamó a val' maniera porté pró a fá garaté le iubileum.


text:
La staziun da l'eroport da Turitg è stada ord funcziun enfin radund las 08:30 la bun'ura. La raschun eran la plievgia intensiva e la granella dad ier saira. Tut tgi che vul sgular sto dentant vinavant quintar cun dapli temp per arrivar a l'eroport.
En la Bassa ed en il vest da la Svizra saja vegnì tar bler impediments dal traffic pervia da las malauras. Pertutgà ferm da malauras èn il Giura bernais e Basilea-champagna. En il chantun da Basilea-champagna sajan bleras vias vegnidas inundadas e serradas sco consequenza. Ils servetschs da salvament han survegnì varga 1'000 telefons.


text:
La Svizra vesa grond potenzial en la collavuraziun cun l’Ucraina. Quai ha ditg oz la presidenta da la Confederaziun Simonetta Sommaruga, a chaschun da l’inscunter cun il president ucranais Wolodymyr Selenskyj. Omaduas varts han accentuà il potenzial dad ina collavuraziun cunzunt tar il barat economic, ha communitgà il Departament federal per ambient, traffic, energia e communicaziun.
La Svizra è en il mument in dals pli gronds donaturs en l’Ucraina è tutga er tar las investiziuns privatas tranter las top tschintg. L’inscunter è l’emprima visita presidiala da la Svizra en l’Ucraina.
Cumbatter corrupziun
La presidenta da la Confederaziun ha tenor communicaziun er ludà las refurmas fatgas enfin uss en Ucraina, che duain cumbatter la corrupziun. La Svizra vegnia er en avegnir a sustegnair l'Ucraina en quest cumbat. Cun in program da cooperaziun per ils onns 2020 fin 2023 vul la Svizra sustegnair vinavant l'Ucraina en ses process da refurma per chattar schliaziuns paschaivlas.
Quatter cunvegnas
Mardi han la Svizra e l'Ucraina suttastritgà quatter cunvegnas.
- In memorandum general davart la collavuraziun,
- in protocol cumplettant tar la cunvegna da reacceptaziun da burgais,
- ina decleranza d'intenziun da realisar la conferenza da refurmas da l'Ucraina il 2022 en Svizra,
- sco era ina cunvegna per sustegnair il cumbat cunter la corrupziun.


text:
Il ballapedist Renato Steffen sto desister dal campiunadi europeic en Frantscha. L’attatgader dal campiun FC Basilea è sa blessà en l’ultim gieu cunter YB a la chomma dretga ed ha ina stratga d'ina cella musculara en la coissa. Perquai era el gia vegnì remplazzà en la 13avla minuta.
Steffen croda ora per pliras emnas. Il trenader da l'equipa naziunala Vladimir Petkovic desista da nominar in auter giugader per Steffen.
Actualmain absolva il team naziunal svizzer a Lugano las preparativas per la runda finala dal campiun europeic. Planisads èn er dus gieus internaziunals; la sonda a Genevra cunter la Belgia (16:15) ed il venderdi, ils 3 da zercladur, a Lugano cunter la Modavia (18:00).
RR novitads 20:00


text:
Apple Lisa
L'Apple Lisa a l'è staa on personal computer faa de la Apple e venduu dal 1983 al 1985. Primm PC cont la GUI, l'ha però avuu pocch success per el sò cost de 10'000$, circa 24'000$ d'incoeu.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
El progett el scomincia in del 1978 e l'è deventaa, in su ispirazion di prodott de la Xerox, el primm computer grafich dedicaa a l'utenza professionala.
El Steve Jobs a l'è staa casciaa via, in del 1980, del progett, perchè retegnuu tropp separativ, e l'ha deciduu de entrà in del progett Macintosh del Jef Raskin, che l'era no direttament derivaa del Lisa, 'me creden tanc, ma el gh'eva in comun domà l'ideja al principi.
Origin del nomm[Modifega | modifica 'l sorgent]
Offizialment el nomm el deriva de Local Integrated System Architecture, ma in realtà a l'è on acronim invers inventaa del Steve Jobs per ciamà el computer comé la soa fioeula illegittima Lisa Brennan-Jobs.
Caratteristich[Modifega | modifica 'l sorgent]
El Lisa a l'è retegnuu on computer assee avanzaa per la soa epoca, cont on processor Motorola 68000, 1 MB de RAM e dò floppy che ciappaven data finna ai 871 kB. El sistema, LisaOS, l'era dotaa de memoria virtuala e de multitasking cooperativ, che in del sistema di Mac riven domà agn dopo ma che de 'n altra banda han determinaa 'na certa lentezza del sistema.
Version[Modifega | modifica 'l sorgent]
In del 1984 sortiss, insemma al primm Macintosh, el Lisa 2, che 'l gh'aveva on floppy compatibil cont quell del Mac e l'era venduu in dò version: El Lisa 2/5, cont on disch Apple ProFile esterno de 5 MB e 'l Lisa 2/10, cont on disch interno de 10 MB. A l'era possibil 'n upgrade a gratis dal Lisa 1 al Lisa 2/5 per on quaj mes.
Per doperà el success commercial del Macintosh on Lisa 2 cont on emulator de Macintosh a l'era venduu 'me Macintosh XL.
Resultaa[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'Apple Lisa a l'è retegnuu el falliment pussee important de la Apple. Per el sò volt cost de facc la pupart de l'utenza la andava in sui PC IBM, anca se tecnicament el Lisa a l'era pussee avanzaa.
Cont el rivà del Macintosh l'utenza l'ha trovaa no 'na superiorità in del doperà el Lisa inveci del Macintosh, e donca a l'è offizialment mort.


text:
Sco quai ch’il president communal da Surses Leo Thomann ha ditg, hajan las novas directivas da Surses che valan dapi ils 16 da matg, chaschunà differentas reacziuns. Quellas vegnian ussa rimnadas, uschia ch’i pudess en in mez onn magari dar midadas vi da las uras d’avertura.
Las mesiras
Impurtant saja, ch’ils lieus da dismessa da rument sajan survegliads, perquai che sin deponias senza surveglianza na vegnia la rauba savens betg zavrada endretg. Cun limitar las pussaivladads da dismetter rauba, ins possia ultra da quai lavurar pli effizient. A persunas che n’èn betg mobilas, gidia la vischnanca sin dumonda a dismetter il chartun ed il palpiri.
RR actualitad 06:00


text:
Luiśiàna
La Luiśiàna (Louisiana in Ingléś, a s lèś /luːˌiːziˈænə/ o anc /ˌluːziˈænə/, scólta'l chè e chè) 'l è 'n stat dal sud di Stat Unî ch'al s è unî a la federasiòṅ in dal 1812. Al sò mòt 'l è „Union, Justice, Confidence“ (Ugnòṅ, Giustìsia, Fēd) mént'r al sò scutmàj ufisiàł 'l è „Pelican State“ (Al stat dal Pelicàṅ), uśèl sìmbul dal stat chè ch'al s cata anc in dal sò scûd.
Al sò nóm al 'l à invintâ 'l espluradōr francéś René Robert Cavelier de La Salle ch'al vliva rénd'r unōr a 'l rè 'd Frància Gigét XIV, ciamànd cla tèra lè la Tèra 'd Louis. Prima ch'gl'americàṅ i la cumprìs'n in dal 1803, la Luiśiàna l'éra na culògna francéśa ch'la rivàva in fiṅ a 'l Cànada.
La sò capitàl l'è Baton Rouge ma la sò sità più granda l'è New Orleans. Àtar sènt'r impurtànt i èṅ, in d'l órdan, Shreveport, Metairie e Lafayette ch'i pàsan tut i sènt-mila abitànt. La Luiśiàna la gh'à ssanta-quàtar paròci (a 'l pòst da 'l cuntèi) e tarśènt-trî cumùṅ. Al stat al gh'à na superfìsi ad 135.382 km² méntar la sò pupulasiòṅ l'è 'd quàtar migliòṅ e siē 'd abitànt a 'l incìrca, divìśa fra 'n 62,6% ad biànc e 32,0% ad négar.
La cunfìna a nòrd c'n al Arkànsas, a èst c'n al Missisìpi, a sud c'n al Gōlf dal Mèsic e a òvest c'n al Tèxas. La sò tèra la s è furmàda c'n i scart dal pasàǵ dal fiùm Missisìpi e l'è pîna 'd padói e dimóndi sit vérd, c'n in mèś anc dal piànti magna-carna, in du i gh vìvan dal bèsti salvàdghi cuma 'l Ìbis, al rani e i sturiòṅ. A gh'è sèmpar paùra ch'in dal sò teritòri i pòsan rivàr di siclòṅ e di uragàṅ trupiucài, in mèdia a gh 'n è vint-sèt a 'l an, specialmènt da Śnar a Mars.
Cuma dimóndi stat dal sud la Luiśiàna l'è sèmpar stada da la banda di demucràtic in dgl'elesiòṅ p'r elèś'r al presidènt di Stat Unî di di an dla ricustrusiòṅ ma dòp la secónda guèra mundiàla 'l à tacâ a butàr 'l òć da la banda di republicàṅ o vèrs di candidâ 'd un tèrs partî. Da 'l 1980 in avànti però l'è pasàda decìśa p'r al partî cunservadōr a part quànd al candidâ demucràtic l'éra 'd un stat dal sud cuma Jimmy Carter dla Geòrgia in dal 1976 o Bill Clinton d'l Arkànsas in dal 1992 e in dal 1996. Al sò guvernadōr, da 'l 2016, 'l è però 'l demucràtic John Bel Edwards.
La sò ecunumìa la pōl cuntàr su i frut ad mâr, cuma i gàmbar ch'i quàć'n al 90% a 'l incìrca dal marcâ mundiàł, cutòṅ, sòja, bóv, cana da sùcar, pui, óṿ, derivâ dal lat e riś. L'indùstria invèci la lavóra i prudót chìmig, al petròli e 'l carbòṅ. Al turìśum al và fòrt in dal sircundàri 'd New Orleans. Al tasi su 'l stipéndi dla gint i vànan da 'l 2% a 'l 6% màsim méntar 'l iva la s férma a 'l 4%. A far data da 'l Setémbar dal 2014, al sò tas ad diśucupasiòṅ 'l è dal 5,8%.


text:
Restituziun da contribuziuns vid cuosts da transports da scola
La scola Ilanz/Glion vegn a pagar la restituziun dils transports da scolars sulettamein a scolaras e scolars che frequentan il temps da scola obligatoric enteifer la vischnaunca Ilanz/Glion. Cunquei che la vischnaunca survegn neginas subvenziuns per scolaras e scolars che frequentan in gimnasi, san negins cuosts da transports vegnir restitui per quels affons.
Frequenta ina scolara ni in scolar la scola populara obligatorica enteifer la vischnaunca Ilanz/Glion e Vus sco geniturs leis cumprar per vossa feglia ni vies fegl in abunnament general (BüGA ni GA), saveis Vus pretender anavos dalla vischnaunca/scola la cumpart da cuosts ell’altezia maximala dalla summa subvenziunada dil cantun. Quei succeda cun il formular creaus per quei intent (colligiar per cargar giu directamein), il qual Vus haveis da dar giu ad uras ensemen cun la quittanza da cumpra per il BüGA/GA al secretariat da scola.
La damonda per restituziun da cuosts sa sulettamein vegnir pretendida enteifer igl 1. da zercladur – 20 d’uost directamein al secretariat da scola. Aschigleiti che nossa reservaziun per ils transports da scola cun AutoDaPosta ei terminada (20 d’uost), san neginas restituziuns vegnir pagadas. Nus supplichein per enconuschientscha e capientscha.


text:
cuntegn
Ulteriur Grischun
-
Elita Florin-Caluori vinavant presidenta communala da Panaduz
Sper la presidenta communala ha Panaduz era elegì oz la suprastanza, la cumissiun da construcziun, cussegl da scola e la cumissiun da gestiun.
A Panaduz è Elita Florin-Caluori vegnida reelegida sco presidenta communala. Medemamain reelegids per la suprastanza communala èn vegnids Anton Bearth, Marcus Votobel e Stefan Herger. Sco nov commember da la suprastanza han ils da Panaduz elegì a Rico Caratsch.
Nov en la cumissiun da gestiun è vegnì elegì Marcel Bieler, en il cussegl da scola Bettina Pinchera e Remo Flütsch ed en la cumissiun da construcziun Silvan Camenisch.
Elecziuns communalas Panaduz
RR novitads 13:30


text:
La cumissiun sa basa sia decisiun sin il svilup da l'index maschadà che sa cumpona ord l'index da paja e l'index da pretschs. Almain mintga dus onns examinescha il Cussegl federal sin fundament da quest index maschadà, sch'ina adattaziun da las rentas d'AVS e d'AI è necessaria. L'ultima giada ha la regenza svizra adattà las rentas il 2015.
Tematica resta vinavant actuala
La decisiun davart in’eventual auzament da las rentas sin il 2017 vegn il Cussegl federal a prender en il proxim temp. La renta cumpletta minimala munta a 1175 francs per mais, la cumpletta maximala a 2350 francs.
La prevenziun per la vegliadetgna vegn er a fatschentar la politica ed ils votants en il proxim temp. L’iniziativa «AVSplus» che va a l’urna ils 25 da settember pretenda in augment da 10 pertschient da las rentas d’AVS.
RR novitads 16:00


text:
La bova ha ina largezza da fin 400 meters e cuvra bun 130 meters da l’emprima gallaria lung la via dal Gall en direcziun Livigno. Sin l’emprim’egliada na saja la gallaria betg donnegiada. Ch’ins saja dentant pir vi da las lavurs d’allontanaziun dal material, ha declerà il president communal da Livigno, Damiano Bormolini ad RTR. In inschigner saja actualmain vi da mesiraziuns davart la statica da la gallaria.
Coincidenza allegraivla
Cletg han ins gì che nagins autos eran en viadi cura che la bova è rivada da sur engiu. Causa lavurs da sanaziun e mantegniment en il tunnel da las Ovras Eletricas Engiadina (OEE) era quel serrà dapi la saira las 8. Tuttina saja la preoccupaziun stada gronda, ha agiunt Bormolini. Entant poss ins dentant excluder ch’ina persuna fiss restada sut las massas da crappa en la galaria.
3 maschinas en acziun sin il lieu
La via tras la galaria saja entant libra. Uss sajan trais maschinas vi dal chavar ed allontanar il material. Era quel sur e sut la galaria, cunquai ch’ins vul evitar ch’i dat problems durant l’enviern.
Cuntanschibel è il lieu talian actualmain be sur il pass da La Motta. La colliaziun tras il tunnel Punt dal Gall da las OEE e cun quai era la colliaziun da Livigno a Zernez, resta serrada almain fin damaun suentermezdi.
RR actualitad saira


text:
L'emprim di da la chatscha 2019 ha cumenzà gia baud la bun'ura per il giuven chatschader. Gia avant las 04:00 èsi stà da sa semtgar per pudair sa metter en viadi a las 04:30 davent da Plattatschas. Plattatschas sa chatta sur Sta. Maria en Val Müstair, radund 4,5 km en direcziun dal Pass dal Umbrail.
Accumpagnà vegn Cedric Grond quest emprim di da chatscha anc da ses frar. Sin il post va el però sulet. Il territori ch'el han en mira è pulit stip ed il post porscha plazza per maximalmain duas persunas. Cunquai che la colliaziun da telefonin è plitost ina chaussa da cletg en quest territori, avain nus discurrì cun il chatschader da 27 onns curt avant la partenza a las 04:10.
A las 11:15 ha noss moderatur Rafael Müller anc ina giada pudì telefonar cun il chatschader, Cedric Grond. Quel ha gì in bun emprim avantmezdi da chatscha e curt avant il telefon anc fatg preda, tadlai tge ch'el raquinta:
RR actualitad 06:00+


text:
Omadus prestan lavur d’auta qualitad, analog al circus da skis tutgan els sin il podest. Els èn possessurs da restaurants cun renum internaziunal. Il restaurant Schauenstein GR d'Andreas Caminada posseda 19 puncts da Gault-Millou, il Moosegg BE da Daniel Lehmann 16.
A chaschun dal campiunadi mundial da skis a San Murezzan en els dus s’inscuntrads en il «House of Fans». Andreas Caminada è sez in sportist activ, ma betg sin ils skis. El va cun snowboard, persequitescha però cun plaschair las cursas alpinas.
Il mument ch'ils skiunzs vegnan giu da la pista è el en cuschina, ma pli tard persequitescha el las prestaziuns dals Svizzers en la televisiun ed en las medias socialas.
RR actualitad 17:00


text:
Las bancas grondas Credit Suisse, UBS, Deutsche Bank e Barclays han para fatg lur pensums. Las autoritads americanas han acceptà ils plans d'urgenza – era numnads «testaments». Tenor ils controlladers da finanzas da la banca naziunala americana FED e garanzia d’apport FDIC hajan ils plans bain anc flaivlezzas, però betg talas che pretendessan cundiziuns supplementaras.
Ils plans han las bancas stuì preschentar a las autoritads americanas per mussar, co las bancas pudessan reglar lur affars en in cas d’urgenza - senza basegn dad agid statal. Suenter il crash da la banca Lehman Brothers (2008) avevan las autoritads americanas pretendì tals plans il 2012.
RR novitads 07:00


text:
Artemisia vulgaris
La Artemisia vulgaris (en Bresà: Èrba lègn, in Milanes medeghett[1]) l'è 'na piànta de la famìa de le Asteraceae. uriginària de l'Europa, de l'Asia, e de l'Africa setentriunàla. La crès facilmènt söi teré mìa cultiàcc e 'n bànda a le stràde e ai sentér.
Descrisiù[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'è 'na piànta erbàcea che g'ha le fòie che düra divèrsi agn (perennifolia). La vé grànda 'nfìna a 'n méter o dù (de rar enfìna a 2,5 m) e la g'ha le raìs lignùze.
Le fòie i è lónghe de 5 a 20 ghèi, i è vérde scüre, penàde, condèi pilizì biànc e spès söl roèrs. El gamp l'è drit e 'l tìra al rós pórpora.
I fiùr i è picinì (5 mm de longhèsa) co simetrìa radiàl e divèrsi pétali zalcc o rós scür. La fa sö nömerùs capulì bèi strècc che i se dèrf en gratilìne. La fiorée endèi més de löi a setèmber (endèl emisfér boreàl).
Pusìbol cunfuziù[Modifega | modifica 'l sorgent]
El zèner Artemisia el g'ha nömerùze spéci, tra le quàle, chèle che se 'nsomèa de piö i è:
- Artemisia douglasiana
- Artemisia glacialis
- Artemisia norvegica
- Artemisia stelleriana
- Artemisia verlotiorum
La A. verlotiorum en particolàr l'è fàcil fés de sconfónder. La g'ha dei cauplì bislónc che tìra al rós o maròn. El gamp l'è vért méno culuràt e le fòie i è piö grànde. L'udùr de le fòie l'è piö fòrte e bù che nó chèl de la A. vulgaris (che 'nvéce l'è piö dèbol). La fiorés piö tàrde 'n istàt e la se 'ngènera tràmite stulù dimòdo che la fùrma dei boscài bèi spès. La A. verlotiorum e la A. vulgaris le crès piö o méno endèi stès hàbitat e i è töte dò comùni fés.
Colegamèncc estèrni[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Vocabolario milanese-italiano: ad uso della gioventu, Giuseppe Banfi, 1857.


text:
Ch'ils raps na tanschan betg pli per finanziar tut ils eveniments sco pli baud, haja da far cun il midament da la finanziaziun tras la destinaziun turistica Engiadina San Murezzan. Fertant che quella aveva pli baud a disposiziun 1 milliun francs per eveniments, stat uss anc a disposiziun la mesadad.
Cun quest mez milliun francs vegnan sustegnids regularmain ils pli gronds e pli enconuschents eveniments da sport e cultura sco per exempel il Maraton da skis engiadinais ed il Festival da Jazz – ils uschenumnads eveniments da diamant.
La tema da la cumissiun culturala è che las vischnancas, che duain surprender la differenza da 500’000 francs vulan promover pli gugent occurrenzas en las vischnancas che occurrenzas regiunalas. Ma ils arguments da la cumissiun na persvadan betg ils presidents da la Regiun Malögia.
RR actualitad 18:00


text:
6 Svizzers èn morts en Svezia tar ina collisiun d’in camiun cun in bus pitschen. In ulteriur Svizzer è vegnì blessà. Quai ha confermà il Departament federal d’affars exteriurs EDA en ina communicaziun.
L’accident è capità la notg sin sonda sin in stradun en il sidost da la citad Kiruna en il nord da la Svezia. Las circumstanzas da l'accident eran la dumengia anc betg enconuschentas. Tenor emprimas enconuschientschas sa chattavan ils giuvens Svizzers – tuts naschids en ils onns 1990 – sin via a chasa da lur vacanzas dad ir cun skis.
Sco l’EDA scriva vinavant, ha il minister da l’exteriur, Ignazio Cassis, condolà als confamigliars.
RR novitads 14:00


text:
Memia bler traffic è lunsch ora la pli impurtanta raschun ch'i dat colonnas sin las autostradas svizras. E bunamain 10% da las colonnas derivan d'accidents, cunzunt durant il traffic suenter la lavur. Plazzals percunter èn responsabel be per 1,5% da las colonnas.
Gia oz maina la problematica da las colonnas ad accidents, stress, retards e custs massivs economics da milliardas. Era l'ambient patescha pervi da las emissiuns nuschaivlas perquai ch'il traffic va «Stop-and-go», pia cun trasora stuì star airi e puspè ir.
Per quests motivs vul l'ASTAG, l'Associaziun svizra dals transports stradals che la regenza fetschia uschè svelt sco pussibel vinavant cun Il NAF, il fond per las vias naziunalas ed il traffic d'aglomeraziun. Per che stretgas sin las vias vegnian eliminadas e las capacitads da las vias auzadas.
RR novitads 15:00


text:
Mdóla
Artéccol in dialètt mudnés
Evoluzione demografica
Mdóla (Medolla in italiàn, 6.265 abitant) 'l è un paiśèṅ in Pruìnsa ad Mòdna ch'al gh'à la séd di nóṿ cumùn dl'Ugnòn Cumùn Mudnéś Àrea Nòrd, asuciasiòṅ in du a gh'è anc Mdóla. La dista 29 km da Mòdna.
Avenimènt stòric
Al primi nutìsi ad Mdóla i eṅ ad 'l an 776 quànd Carlo Magno 'l iva dunâ la pēṿ ad Camurana a l'abasìa ad Nunàntla. Al nóm dal paéś al daśvèṅ da 'l latìn Medulla (sturpiadùra ad Midolla) ch'a s druàva p'r indicàr al camàti ad paja ad chi pòst lè pîṅ ad palùdi. Da 'l 1355 la stòria ad Mdóla la và a bras cun qvéla ad Mòdna e di Estensi. In dal 1629 i Lanzichenecchi i aṅ purtâ la pesta in dal cumùn. In dl Agóst dal 1859 Mdóla la pasa a 'l Régn ad Sardéggna dòp na cunsultasiòṅ referendàra.
Mdóla 'l à patî in manéra fòrta i taramòt dl'Emìglia dal 2012 ch'i aṅ fat di brut dan a 'l cumpàrt industriàl, faghénd anc siē mòrt. Na scòsa ad magnitùdo 5.8 l'è gnuda pròpria lè al 29 ad Maǵ.
Àtri nutìsi
Al teritòri ad Mdóla 'l è dimóndi bòṅ da cultivàr e cal lavór chè 'l à fat in manéra ch'a gh sia n'aśiénda agrìcula ógn 33 abitànt. A gh s cultìvan specialmènt i pir e la vida par la produsiòṅ dal Labrùsc DOC. A Mdóla a gh s cata anc di aśiéndi artiśàni e biomedicàli. Da 'd lè a gh pasa la statàla 12 cgnusùda cuma Canalét, la strada che da Mòdna la pòrta a Veróna.
Ardundlà · Bastìa · Bumpòrt · Campgaiàn · Campsànt · Chèrp · Castelfrànch · Castelnóv · Castelvéder · Cavèss · Fanàn · Finèl · Fiumèlb · Fiuràn · Furmézen · Frasnùr · Gùia · La Cuncòrdia · La Miràndla · La Sèra · Làma · Maranèl · Maràn · Medòla · Mòdna · Muntecrê · Muntfiurèin · Muntés · Nonàntla · Nóv · Palàghen · Pavóll · Pergnàn · Pivpélegh · Pulinègh · Ravarèin · San Felìz · San Gèr · San Pròsper · San Pussidòni · Sasól · Savignàn · Sèstla · Suléra · Spilambèrt · Vgnóla · Zòca


text:
Regiun Malögia
Cun 77.55 % din votantas e votants da la regiun Malögia GEA a l'iniziativa per in center da sport sin glatsch. L'iniziativa pretenda che la regiun piglia per mauns da construir e gestiunar il center – damai che las singulas vischnancas na pon betg far quai. Las 11 vischnancas da l'Engiadin'Ota han ditg GEA e be la Bregaglia ha refusà l'inziativa. Per realisar il project dovri dentant anc ulteriuras decisiuns: Almain ina votaziun dovri per determinar il lieu ideal per la halla ed in'autra davart la gestiun ed ulteriurs credits necessaris.
Vaz
Cun 71% ha il suveran da Vaz cleramain ditg NA a la modernisaziun da la plazza da sport en il center da Lai. Il project avess pretendì in credit da 5,9 milliuns francs per realisar in nov bajetg a l’ur da la plazza da sport, ch'avess servì l’enviern sco glatsch e la stad sco plazza da ballape e per currer. La partizipaziun a la votaziun giascha tar 52,5 %. Atgnamain era la votaziun gia planisada il schaner. Damai che betg tut las abitantatas ed ils abitants avevan survegnì la documentaziun necessaria è ella vegnida spustada.
Claustra
Ils votants e las votantas da Claustra han ditg GEA ad ina nova chasa da parcar cun circa 430 parcadis. Quai cun 990 cunter 546 vuschs. Var in terz dals parcadis duain esser reservads per il ressort da famiglia «Ober Ganda» – in project ch’ils da Claustra han gia approvà il november passà. Lura ha la vischnanca dentant emblidà da metter en votaziun era la chasa da parcar. Plinavant è la lescha communala davart las segundas abitaziuns vegnida acceptada cleramain cun 63%. Tala sto Claustra anc adattar pervia da l’iniziativa per restrenscher segundas abitaziuns e las leschas federalas latiers.
Tavau
A Tavau dovri in segund scrutini: Nagin dals dus candidats per il parlament communal è elegì. Ni Claudio Rhyner da la PLD (734 vuschs) ni Hans Vetsch ch'è senza partida (673 vuschs) han cuntanschì l'absolut pli. Tal giascha tar 736 vuschs.
Val Müstair
Per il post vacant en la suprastanza communala è Daniel Pitsch da la fracziun da Tschierv elegì. El remplazza Cla Filip Pitsch ch'è sa retratg il november passà. Plinavant han ils Jauers acceptà cun 61% la lescha da turissem. Da nov vegnan las taxas da cura na betg pli incassadas tenor pernottaziuns, mabain tenor capacitads d'alloschi. Cun quai vegn la lescha adattada a las pretensiuns dal dretg chantunal.
San Murezzan
In cler GEA da 79% hai dà dal suveran da San Murezzan per la cunvegna cun la destinaziun Engiadina San Murezzan. Tala reglescha co finanziar eveniments d'impurtanza regiunala – uschenumnads top-events. La cumpart da San Murezzan munta ad in mez milliun francs ad onn. Anc pli cler – numnadamain cun 81% ha la vischnanca decidì da reducir il sustegn finanzial per tractaments da dents: Be pli scolars che vivan en famiglias finanzialmain en las stretgas duain survegnir contribuziuns. E la cumpart dals custs che la vischnanca surpiglia, duai muntar a maximalmain 50% dals custs totals. La vischnanca vul spargnar, surtut perquai che questas contribuziuns èn sa dublegiadas aifer 10 onns.
Grono
Ils da Grono han tschernì la nova vopna communala: Cun 184 vuschs ha la «Legame armonico» gudagnà. Grono, Leggia e Verdabbio han fusiunà sin l’emprim da schaner 2017. La nova vopna è caracterisada tras ils trais fegls d’ischi da Grono e las colurs mellen e cotschen da Leggia e Verdabbio. La proposta cun il num «Tre identità in un unico scudo» ha survegnì 16 vuschs damain. Ella dueva unir en ina vopna in element da mintga vopna da las trais vischnancas avant la fusiun.
Bregaglia
La constituziun communala da la vischnanca Bregaglia vegn revedida parzialmain. 338 votants e votantas han acceptà la revisiun e be 48 han refusà quella. La revisiun parziala duai simplifitgar la procedura da las elecziuns: Il president (sindaco) e la suprastanza communala vegnan da nov elegids il medem di l’avust ubain il settember. Fin uss eran quellas tschernas separadas.
Tusaun
Il suveran da Tusaun ha cun 91% cleramain decidì in credit da 1,6 milliuns francs per sanar la segunda etappa da la Via Compogna. La radunanza communala aveva approvà il november passà unanimamain il credit. La part da Roza fin la Werkallee e gia vegnida sanada il 2018. Per il 2019 èsi previs da sanar il tschancun da la Werkallee fin la chasa da vegls. I sa tracta d'in tschancun da 400 meters.
Flem
La vischnanca da Flem ha approvà l’adattaziun dal contract da concessiun cun las ovras idraulicas Zervreila. Quai cun 89% GEA. Premess che era las ulteriuras vischnancas da concessiun din GEA a l'adattaziun dal contract, pon ellas vender autonom l'energia da participaziun davent dal 2023. Era tar la cunvegna che reglescha las valurs restantas dals implants electrics han ils votants e las votantas ditg GEA (cun 497 cunter 62 vuschs). Las midadas valan fin ils 31 da december 2037. Lura scadan numnadamain ils contracts existents.
Chantun Votaziuns ed elecziuns en Grischun
Ina survista dals resultats da las elecziuns e dals projects da votaziun en las vischnancas grischunas.


text:
Oz èsi uschia che persunas suspectadas pon vegnir survegliadas mo en il spazi public ed en connex cun ina procedura penala. Cun la lescha nova duai era esser lubì da survegliar ina persuna a moda preventiva.
Il servetsch d’infurmaziun da la Confederaziun duai lura astgar tadlar giu telefons, installar microfons en abitaziuns e localitads privatas e perfin penetrar en computers da persunas suspectadas. Plinavant duai el era pudair survegliar l'entira communicaziun en l'internet. Quai per scuvrir persunas che pudessan esser in privel per la segirtad da la Svizra ni d'autras tiaras.
Per il cusseglier naziunal Balthasar Glättli dals verds va quai memia lunsch.
Il servetsch d’infurmaziun sa transfurmescha tar in servetsch secret che dastga spiunar a l’engronda. Pertutgads n’èn betg mo persunas suspectadas mabain l’entira populaziun.
Glättli fa endament a l'affera da fischas che ha fatg stremblir la Svizra avant gnanc 30 onns. Durant plirs decennis avevan las autoritads federalas e chantunalas surveglià da quai da 700'000 persunas ed organisaziuns.
A quai cuntradì la cussegliera naziunala liberaldemocrata Corina Eichenberger. La situaziun saja oz in'autra che avant 30 onns.
Ins po mo viver a moda libera, nossa societad resta mo lura averta sch’ella resta era segira!
«En noss temp cun quellas attatgas sgarschaivlas èsi impurtant ch’era il servetsch d’infurmaziun da la Confederaziun survegn ils meds per pudair agir a moda preventiva» uschia Eichenberger.
En acziun vegnia il servetsch d’infurmaziun mo en cas da terrorissem, da spiunadi, da la derasaziun d'armas da destrucziun da massa ni sche infrastructura impurtanta, per exempel ovras atomaras, è periclitada.
Per evitar ch'il servetsch d’infurmaziun sviluppeschi activitads nunlubidas ston tut las acziuns vegnir lubidas dal Tribunal administrativ federal e dal minister da defensiun. Plinavant stoppian els dar pled e fatg a la delegaziun da gestiun dal Parlament federal ed ad in'ulteriura instanza da surveglianza.
La Svizra na saja nagina insla, di Eichenberger. Era tar nus possian schabegiar talas attatgas terroristicas sco els pajais vischins. «I fiss bler mender sch’ins avess pudì impedir in’attatga tras infurmaziuns mo che nus n’avain betg gì las pussaivladads da far quai.»
Quai na lascha Balthasar Glättli betg valair. «Tgi che engrondescha il mantun da fain na chatta la guglia betg pli lev.» Malgrà leschas severas e cumpetenzas anc pli extendidas na haja la Frantscha betg pudì evitar las attatgas. «Da proteger la sfera privata da persunas integras, quai duess esser nossa finamira. E quai malgrà che auters pajais na fan betg quai.» Enstagl dal servetsch d’infurmaziun fissi da rinforzar la polizia e la procura publica. Quai fiss pli transparent ed effectiv.


text:
Suenter ina operaziun dal dies, bleras uras reabilitaziun e fisioterapia è Nevin Galmarini puspè enavos sin las pistas da la cuppa mundiala da snowboard. En sasez vuleva il campiun olimpic dal 2018 turnar gia a Cortina d’Ampezzo en il circus da la cuppa mundiala. Per il comeback en las Dolomitas n’ha quai dentant betg tanschì. Persuenter ha il snowboardist da professiun anc gì in'emna peda. Il return è alura gartegià ils 17 da december tar las cursas da Carezza – quai perfin cun in resultat remartgabel. Nevin Galmarini ha terminà la cursa da comeback sin plaz set.
Enavos en patria
Gia per la quarta giada organisescha la regiun da Scuol cursas da la cuppa mundiala da snowboard. L’onn 2018 ha Nevin Galmarini festivà sin sia pista da chasa il pli grond success. Curt suenter ch’el aveva gudagnà il titel da campiun olimpic, è Galmarini vegni a Scuol terz ed ha uschia gudagnà il classament general da la cuppa mundiala da snowboard. Quella stagiun era il snowboardist dad Ardez il pli constant, il meglier dal mund.
Focus adina sin la proxima cursa, a lunga vista dentant sin ils Gieus Olimpics il 2022
Durant sia lunga fasa da return as ha Nevin Galmarini adina puspè motivà cun il siemi da vulair defender ses titel da campiun olimpic tar ils proxims gieus, l’onn 2022 a Beijing. En bun in onn s’entaupa l’elita dal sport d’enviern en China per ils proxims gieus olimpics. Alura vuless era Galmarini anc ina giada esser da la partida. E tgisà forsa garnir sia collecziun da medaglias cun ina ulteriura medaglia olimpica. Ina dad argient ed ina dad aur ha il sportist gia en sia collecziun.


text:
Audrey Hepburn
Audrey Hepburn ( *4 da Matg 1929 ad Ixelles/ Elsene, Belgia; + 20 da Schaner 1993 a Tolochenaz, Svizra; atgnamein Audrey Kathleen Hepburn-Ruston) era ina actura da derivonza engles-hollandesa e valeva els onns 1950 e 1960 tier ils impurtonts stars feminins. Per sias prestanziuns artisticas eis' ella vegnida premada denter auter cun igl Oscar, treis Golden Globes, in Emmy, dus Tony Awards ed il Grammy. Els onns pli tards da sia veta ha ella sededicau oravontut a sia lavur sco ambassadura extraordinaria per UNICEF.
La veta els onns 1929 -1952[modifitgar | modifitgar il code]
Hepburn ei naschida 1929 sco Audrey Kathleen Ruston, feglia dil bancier engles beinstont Joseph Victor Anthony Ruston (1889 - 1980) e sia dunna hollandesa Ella Baroness van Heemstra (1900 - 1984) ella Belgia ed ha obteniu la naziunalitad englesa. (1) Il num da famiglia ei per pli tard vegnius midaus en Hepburn-Ruston, suenter ch' il bab da Audrey ha anflau il num Hepburn sin documents da ses antenats. (2) Hepburn haveva dus miez frars, Jonkheer Arnoud Robert Alexander Quarles van Ufford (1920 - 1979) ed Jonkheer Ian Edgar Bruce Quarles van Ufford (*1924) orda l' emprema letg da sia mumma cun il nobel hollandes Jonkheer Hendrik Gustaaf Adolf Quarles van Ufford. (3) Cura ch' ella era sis jamnas ha ella survegniu talmein ferm tuoss tgaun, che la respiraziun ha calau si ed ella ha stuiu vegnir reanimada. Referiu a quei eveniment ha Hepburn detg pli tard: " Sche jeu scrivess ina biografia, entschavess jeu suandontamein: Jeu sun naschida a Brüssel, Belgia ils 4 da Matg 1929...e sun morta sis jamnas pli tard." (4) Il bab ha bandunau la famiglia, cura che Audrey haveva sis onns (5) (6), ed ella ha piars mintga contact cun el. Per dus decennis pli tard eis ei vegniu tier ina revesida denter bab e feglia. Quei cun sustegn dalla Crusch Cotschna. Malgrad dalla relaziun emoziunalmein distanziada tier siu bab ha ella susteniu finanzialmein siu bab tochen tier sia mort. (7) Naven da 1935 tochen 1938 ha Hepburn visitau ina scola da mattatschas a Kent, Engeltiara. Cura che la 2. Uiara Mundiala ei rutta ora, ha ella midau casa cun sia mumma e ses dus miez frars tier siu tat ad Arnheim en la Hollandia, nua ch' ella ha viu el Matg 1940 l' occupaziun tudestga che haveva entschiet. (8) Per mascar las ragischs britannicas da sia feglia ha la mumma midau siu num en Audrey Edda. Ella ha era smess il num dil bab e haveva num da quei temps Edda van Heemstra. (9)
Fontaunas[modifitgar | modifitgar il code]
- Sean Hepburn Ferrer: Audrey Hepburn – Melancholie und Grazie, 6. Auflage, Henschel Verlag 2007, S. 16
- Sean Hepburn Ferrer: Audrey Hepburn – Melancholie und Grazie, 6. Auflage, Henschel Verlag 2007, S. 15
- Baroness Ella Van Heemstra Geni.com, abgerufen am 15. Juli 2011
- Sean Hepburn Ferrer: Audrey Hepburn – Melancholie und Grazie, 6. Auflage, Henschel Verlag 2007, S. 29
- Sean Hepburn Ferrer: Audrey Hepburn – Melancholie und Grazie, 6. Auflage, Henschel Verlag 2007, S. 13
- Walker, Alexander: Audrey: Her Real Story. Weidenfeld & Nicholson, 1994, ISBN 978-1857973525.
- Sean Hepburn Ferrer: Audrey Hepburn – Melancholie und Grazie, 6. Auflage, Henschel Verlag 2007, S. 34-36
- Sean Hepburn Ferrer: Audrey Hepburn – Melancholie und Grazie, 6. Auflage, Henschel Verlag 2007, S. 30
- Sean Hepburn Ferrer: Audrey Hepburn – Melancholie und Grazie, 6. Auflage, Henschel Verlag 2007, S. 40


text:
En Svizra datti radund 85'000 chauras. Quantas da quellas ch'èn exact scornadas na pon ins betg eruir. Dentant vegn la cumpart da chauras scornadas e geneticamain senza corna schazegiada sin in terz.
Scornar ansiels è pli pretensius che scornar vadels
La Societad da veterinaris svizra sustegn la moziun dad Irène Kälin. Sco emprim survegnan ils ansiels ina narcosa cumplaina, uschia ch'els dorman e na percorschan nagut. Silsuenter vegn dà ina anestesia locala tar la corna. Allura po la corna vegnir brischada ora. L'ansiel survegn in medicament per il mal e dorma anc in zic.
Delicata saja cunzunt la narcosa, damai ch'in ansiel saja lev e la narcosa stoppia vegnir dosada tenor la paisa. Betg mintga ansiel reagescha tuttina sin la narcosa, uschia ch'ins stoppia esser fitg attent en cas d'urgenza. La corna da las chauras è fitg datiers dal tscharvè perquai saja da far dapli attenziun da brischar che tar las vatgas.
Er purs scornan chauras
Actualmain dastgan veterinaris sco era purs, che han frequentà in curs e passà in examen, scornar ansiels. Sch'in curs basta per far quell'intervenziun tar las bestgas saja dispitaivel.
En Svizra han bun 70 purs da quellas licenzas da scornar ansiels. Tenor la Societad da veterinaris svizra n'hajan purs che han frequentà il curs betg avunda cumpetenza en cas d'urgenza.
En las blessuras da cornas ina dumonda dal plaz?
Il motiv principal per scornar sajan cunzunt las blessuras che las chauras possian far ina a l'autra. Tenor ils adversaris dal scornar capitian quellas blessuras savens er pervia da la mancanza da plaz e da structuras en las stallas. Per aderents percunter saja cler: cun stgaffir avunda plaz e structura na saja il problem da las blessuras betg schliads.
RR actualitad 07:00


text:
Il matg da l'onn passà ha il chantun decidì da spustar la centrala dal clom d'agid 144 davent da Glion a Cuira. La centrala, che sa chatta dapi la stad 1999 en las localitads dal Spital regiunal Surselva, duai vegnir integrada en la nova centrala d'alarm da la Polizia chantunala.
La cunvegna ch'il chantun ha cun l’ospital a Glion, da manar la centrala dal clom d'agid 144, scada atgnamain pir la fin 2017. Gia cun l'annunzia ch'il 144 vegni transferì a Cuira, aveva la regenza dentant menziunà da sclerir, sch'i fiss pussibel far quella midada pli baud, anc en il 2017. Tenor il cusseglier guvernativ e schef dal departament da giustia, segirezza e sanadad Christian Rathgeb è quai uss il cas. In termin definitiv n’è anc betg enconuschent, la midada saja dentant planisada per il segund semester 2017.
RR novitads 17:00


text:
La populaziun da San Murezzan ha ditg gea cun 809 encunter 378 vuschs al credit da planisaziun da radund dus milliuns francs. Il credit cumpiglia passa 500'000 francs per la planisaziun da l'areal e passa 1,4 milliuns francs per la planisaziun da la chasa da tgira.
Il credit da planisaziun per la chasa da tgira munta totalmain a 2,3 milliuns francs. Il rest dals custs vegnan scumpartids sin las vischnancas partenarias per il project. Segl ha gia ditg gea a sia part dals custs. Puntraschigna percunter ha ditg na. Ussa manca anc la decisiun da Silvaplauna che decida ils 22 da zercladur davart il credit.
Signal per cuntinuaziun dal project
Il gea da San Murezzan è in signal per cuntinuar cun il project sin l'areal Du Lac, malgrà il na da Puntraschigna da glindesdi passà. Sigi Asprion, il president communal ed era president da la conferenza dals presidents da vischnanca da l'Engiadin'Ota, ha ditg envers RTR ch'ins veglia cuntinuar cun la planisaziun dal project sche era Silvaplauna di gea al credit da planisaziun ils 22 da zercladur.
Il gea da San Murezzan saja in signal cler che la populaziun da San Murezzan veglia ina segunda chasa da tgira.


text:
La regenza grischuna decida proximamain tgi che survegn l’incumbensa da manar davent da 2018 la centrala dal clom d’urgenza 144. Sco Rudolf Leuthold, il manader da l'Uffizi da sanadad dal Grischun ha ditg a Radiotelevisiun Svizra Rumantscha dettia quai duas offertas. Urs Kellenberger, il manader dal Spital regiunal Surselva ha confermà ch’ina da questas offertas saja dal spital a Glion. Tenor el è l’experientscha ch’ins haja fatg dapi 1999 a Glion cun manar la centrala dal clom d’urgenza in avantatg per lur offerta. I saja dentant in disfavuraivel mument per la crisa actuala tar la centrala. Il manader da la centrala dal clom d’agid e sia substituta han numnadamain visà lur plazzas. Quai pudessi avair influenza per la decisiun da la regenza, tgi che survegn la finala l’incumbensa dal chantun.
Spital e chantun ston intervegnir
Il clom d'agid 144 a Glion è en privel dad esser bainprest senza timun. Sch’il Spital regiunal Surselva a Glion ed il chantun n'intervegnan betg, na funcziuna il servetsch betg pli la fin dal mais.
Tenor la gasetta Südostschweiz hajan las visadas da plazza da far tranter auter cun la structura d'organisaziun dal clom d'agid.
Ils servetschs da salvament, ch'ageschan a moda autonoma en il chantun, ed ils medis da servetsch na sa tegnian savens betg vid las ordinaziuns da la centrala operativa, uschia che quella na possia far nagut.
Chantun è infurmà
In ulteriur motiv per las desditgas èn era discharmonia cun ils responsabels dal chantun, quai tenor insiders. Rudolf Leuthold, il manader da l'uffizi da sanadad dal Grischun ha declerà ch'els sajan infurmads davart la situaziun da persunal tar il clom d'agid 144. El ha era fatg attent ch'en emprima lingia saja l'ospital regiunal a Glion responsabel per il manaschi da la centrala. Els sajan dentant era activs. «Nus stain en contact permanent cun l'ospital a Glion ed examinain mesiras effectivas», ha ditg Leuthold envers la gasetta.
RR novitads 7:30/11:00