text:
Antipartisèla
In física, ga dísenn antipartisèla a una partisèla ca la g'à l'istèssa màssa e spin de un óltra, dumè ca la g'à càrica elétrica, interazziun fórta e débul al cuntràri.
Tütt i partisèj g'ann la sò antipartisèla assuciàda (es., ul pusitrún e l'eletrún); anca i partisèj cumpòost, cumè i prutúni, ga i ann. G'inn però dii caas (cumè ul futún) de partisèj ca inn anca la sò antipartisèla.
Sa sa incúntrenn una partisèla e una antipartisèla, sa dèsfenn e finíssenn in energía upüür in d'una quaj partisèla püssee lingéra; al cuntràri, un pàra de partisèj (partisèla+antipartisèla) a l'è pussíbil ca sa fúrmenn da un s'ciòpp assee energétich.


c: text/html

text: 1Pa Yaxõgüxü̃ i Guxü̃wama Ngẽxmagüxü̃x, choma i Yuda nixĩ i pexca̱x chanaxümatüxü̃ i ñaã popera. Rü choma nixĩ i Chaü̃tiágueneẽ chiĩxü̃, rü Ngechuchu ya Cristuarü duü̃xü̃ chixĩ. Rü pexca̱x chanaxümatü i pema na Tanatü ya Tupana pexü̃ idexechixü̃ rü pexü̃ ngechaü̃xü̃ rü Ngechuchu ya Cristu pexna dauxü̃. 2Rü pexca̱x chayumüxẽ na guxü̃guma Tupanaãxü̃́ pengechaü̃tümüü̃güxü̃ca̱x, rü pexü̃ nataãẽxẽẽgüxü̃ca̱x, rü pexü̃ nangechaü̃xü̃ca̱x. 3Pa Chaueneẽgü ya Pexü̃ Changechaü̃güxex, noxri rü poraãcü choxü̃́ nangúchaü̃ na pexca̱x chanaxümatüxü̃ nachiga i ngẽma maxü̃ i taguma gúxü̃ i tüxü̃́ ngẽxmaxü̃. Natürü ñu̱xma na petanügu nachocuxü̃ i ñuxre i duü̃xü̃gü i íyatoxẽẽgüchaü̃xü̃ i Tupanaãrü ore, rü ngẽmaca̱x chanaxwa̱xe na pexca̱x chanaxümatüxü̃ na pexü̃ chaxucu̱xẽxü̃ca̱x rü ípenapoxü̃xü̃ca̱x i ngẽma ore i aixcüma ixĩxü̃ ga nuxcüma wüxicanatama Tupana norü duü̃xü̃güna ãxü̃. 4Rü ngẽma duü̃xü̃gü i pexü̃ nawomüxẽẽãcüma petanügu chocuxü̃ nixĩ i pexü̃ ngúexẽẽxü̃ rü ñaxü̃: “Tupana rü namecümaxü̃chi rü ngẽmaca̱x tãũtáma pexü̃ napoxcue ega woo chixri pemaxẽgu”, ñaxü̃. Rü ngẽxgumarüü̃ ta tama nüxü̃ nacua̱xgüchaü̃ ya tórü Cori ya Ngechuchu ya Cristu ya tórü yora ixĩcü. Natürü ngẽma duü̃xü̃gü i ngẽmaãcü maxẽxü̃, rü woetama nuxcümama Tupanaãrü ore i ümatüxü̃wa rü marü nüxü̃ nixu na Tupana tá napoxcuexü̃. 5Rü woo na marü nüxü̃ pecuáxü̃ natürü pexna nüxü̃ chacua̱xãchixẽẽchaü̃ na ñuxãcü namaã nangupetüxü̃ ga yema nuxcümaü̃güxü̃ ga Yudíugü ga Moĩchéwe rüxĩxü̃. Rü tórü Cori ya Tupana rü poraãcü nüxü̃ narüngü̃xẽẽ na Equituanewa ínanguxü̃xü̃ca̱x, natürü yixcama rü nanadai ga yema tama naga ĩnüẽchaü̃xü̃. 6Rü ngẽxgumarüü̃ ta pexna nüxü̃ chacua̱xãchixẽẽ na ñuxãcü namaã nangupetüxü̃ ga yema daxũcü̱̃ã̱x ga orearü ngeruü̃gü ga noxri ixüünechiréxü̃ natürü yixcama nagagutama pecadu ügüxü̃. Rü yemaca̱x ga Tupana rü ẽãnexü̃wa nanawogü, rü ngẽxma nanapoxcue ñu̱xmatáta nawa nangu i ngẽma ngunexü̃ i nagu tüxü̃ yacagüxü̃. 7Rü yexgumarüü̃ ta nüxü̃ nangupetü ga guma ĩãnegü ga Chodoma rü Gomora rü guma ĩãnegü ga norü ngaicamagugüne. Yerü guma ĩãnecü̱̃ã̱xgü, rü poraãcü chixri nügümaã namaxẽ, rü yemaca̱x ga Tupana rü üxümaã ínanagu. Rü yemaãcü inayanaxoxẽẽ ga guma ĩãnegü na yemawa tüxü̃ nüxü̃ nacua̱xẽẽxü̃ca̱x na nangẽxmaxü̃ i wüxi i poxcu naxca̱x i guxü̃ma i ngẽma chixexü̃ ügüxü̃. 8Natürü woo ngẽmaxü̃ na nacua̱xgüxü̃ i ngẽma idoraexü̃ i petanügu chocuxü̃, natürü norü chixexü̃gu narüxĩnüẽãma. Rü poraãcü chixri nügümaã namaxẽ, rü tama tórü Cori ya Tupanaga naxĩnüẽchaü̃, rü chixri Tupanaãrü orearü ngeruü̃gü i daxũcü̱̃ã̱xchigagu nidexagü. 9Rü ngẽma duü̃xü̃gü rü naẽchitamare nidexagü rü tama Tupanaãrü orearü ngeruü̃ ga Miguérerüü̃ nügüna nadau i norü orewa. Rü guma Miguére rü woo guxü̃ i Tupanaãrü orearü ngeruü̃gü i daxũcü̱̃ã̱xãrü ãẽ̱xgacü na yiĩxü̃, natürü tama ṉg̱oxo ga Chatanámaã naguxchiga ga yexguma Moĩchéxü̃neca̱x yéma nügümaã yaporagatanücüüxgu, na nüxü̃ nacua̱xgüxü̃ca̱x na texéarü tá yiĩxü̃ ga Moĩchéxü̃ne. Natürü nüma ga Miguére rü ñanagürümare: “Cori ya Tupana tá cuxü̃ naxoregü”, ñanagürümare. 10Natürü ngẽma duü̃xü̃gü i doramaã i petanügu chocuxü̃, rü tama Tupanaxü̃ nacua̱xgüãcüma chixri nachiga nidexagü, rü chixri norü orearü ngeruü̃gü i daxũcü̱̃ã̱xchiga nidexagü. Rü ñoma naẽxü̃gürüü̃ naxü̃neãrü ngúchaü̃wemare narüxĩ, rü ngẽmaãcü namaxẽ. Natürü ngẽma chixexü̃ i naxügüxü̃ca̱x, rü Tupana tá nanapoxcue. 11Rü wüxi i ngechaü̃xü̃chi nixĩ naxca̱x i ngẽma duü̃xü̃gü erü ngẽmaãcü namaxẽ. Rü Caĩ́ ga naẽneẽxü̃ imáxü̃rüü̃ nixĩgü. Rü ãẽ̱xgacü ga Baráü̃rüü̃ dĩẽruca̱x chixexü̃ naxügü. Rü Corérüü̃ tama Tupanaga naxĩnüẽchaü̃, rü ngẽmaca̱x Tupana tá nanapoxcue. 12Rü ngẽxguma tupaucawa tórü Coriarü õnaca̱x pengutaque̱xegügu, rü wüxi i ãnexü̃chi nixĩgü. Erü narücutanüxü̃, rü poraãcü nachibüe rü naxaxegü, rü nügüguxicatama narüxĩnüẽ. Rü ñoma caixanexü̃ i ngearü pucüã́xü̃ i paanexü̃ẽ́tüwa üpetüxü̃ natürü tama nanetüxü̃ ixaiyagüxü̃rüü̃ taxuwama nime. Rü ngẽma nanetügü i ngẽxguma norü owa nanguxgu rü tama ixoxü̃rüü̃ nixĩgü. Rü ñoma naĩgü i guxü̃ma i naxchúma̱xãmaã napuxü̃ rü yuxuchixü̃rüü̃ taxuwama nime i ngẽma duü̃xü̃gü. 13Rü ñoma yuape i taxü̃ i norü chixixü̃ i ãũãchixü̃ naxãnacüwa yataxü̃rüü̃ nixĩgü, erü poraãcü chixexü̃ naxügü. Rü ñoma woramacurigü ya nu ne naxĩmarecürüü̃ nixĩgü. Natürü Tupana rü marü namaã nanaxuegu na ngẽma waanexü̃chixü̃wa guxü̃gutáma nawogüãxü̃. 14Rü nuxcümaü̃cü ga Enó ga Adáü̃taa ixĩcü rü ngẽma duü̃xü̃güchiga nidexa ga yexguma Tupana yadexaxẽẽgu, rü ñanagürü: “Rü nüxü̃ chadau ya Cori ya Tupana na muxũchixü̃ i norü orearü ngeruü̃gü i daxũcü̱̃ã̱xmaã núma ũcü na duü̃xü̃güna nac̱axü̃ca̱x i norü maxü̃chiga rü napoxcueãxü̃ca̱x i guxü̃ma i ngẽma duü̃xü̃gü i chixexü̃ ügüxü̃ rü namaã guxchigagüxü̃”, ñanagürü. 16Rü ngẽma duü̃xü̃gü rü ṯacüca̱x idexagüwa̱xexüchixü̃ nixĩgü, rü ṯoguã̱xü̃ ixuxwa̱xegüxüchixü̃ nixĩgü. Rü noxrütama ngúchaü̃ca̱x daugüxü̃ nixĩgü. Rü nügü icua̱xüü̃güxü̃ nixĩgü. Rü nümaxü̃ meã tümachiga nidexagüneta ya duü̃xẽgü, na tümaxü̃tawa ṯacü na nayauxgüxü̃ca̱xmare. 17Pa Chaueneẽgü ya Pexü̃ Changechaü̃güxex, ¡nüxna pecua̱xãchie ga yema ore ga pemaã nüxü̃ yaxugügüxü̃ ga tórü Cori ya Ngechuchu ya Cristuarü ngúexü̃gü ga imugüxü̃! 18Rü nümagü rü ñanagürügü pexü̃: “Ngẽxguma nagúxchaü̃gu i naãne rü tá nangẽxma i duü̃xü̃gü i tá nüxü̃ cugüexü̃ i Tupanaãrü ore rü noxrütama ngúchaü̃ i chixexü̃gumare maxẽxü̃”, ñanagürügü pexü̃. 19Rü ngẽma duü̃xü̃gü nixĩ i pexü̃ itoyexü̃ na tama wüxigu perüxĩnüẽxü̃ca̱x rü tama meã peyaxõgüxü̃ca̱x. Rü nümagü rü naxü̃neãrü ngúchaü̃we narüxĩ, rü tama nawa nangẽxma i Tupanaãẽ i Üünexü̃. 20Natürü pemax, Pa Chaueneẽgü ya Pexü̃ Changechaü̃güxex, ¡rü pegü perüngü̃xẽẽ̱x na guxü̃guma yexeraãcü nagu pexĩxü̃ rü peyaxõgüxü̃ i ngẽma ore i üünexü̃ i marü peyauxgüxü̃! ¡Rü guxü̃guma Tupanaãẽ i Üünexü̃ãrü ngü̃xẽẽmaã peyumüxẽgü! 21¡Rü meã pegüna pedaugü na Tupana naxwa̱xexü̃ãcüma pemaxẽxü̃ca̱x rü pexü̃ nangechaü̃ãcüma pexü̃ nangü̃xẽẽxü̃ca̱x! ¡Rü meã ípenaṉg̱uxẽẽx i ngẽma ngunexü̃ i nagu tá núma naxũxü̃ ya tórü Cori ya Ngechuchu ya Cristu na nüxü̃́ ingechaü̃tümüü̃güãcüma tüxna naxããxü̃ca̱x i maxü̃ i taguma gúxü̃! 22¡Rü pexü̃́ nangechaü̃tümüü̃gü i ngẽma tama aixcüma yaxõgüxü̃, rü nüxü̃ perüngü̃xẽẽgü na meã yaxõgüãxü̃ca̱x! 23Rü togü, ¡rü paxa norü pecaduwa ípenayaxuchi na namaxẽxü̃ca̱x rü tama yima üxü ya Tupana mexẽẽ́negu yanatauxexü̃ca̱x! Rü woo ngẽma tama yaxõgüchaü̃xü̃, ¡rü pexü̃́ nangechaü̃tümüü̃gü! ¡Natürü pegüna pedaugü na tama norü chixexü̃gu pey̱ixü̃ca̱x! Rü ngẽma norü chixexü̃ i pexca̱x mexcüraxü̃xü̃, ¡rü nüxü̃ pexo! 24Rü yima wüxitama ya Tupana ya tórü Maxẽxẽẽruü̃ ixĩcü, rü nüxü̃́ nangẽxma i pora na pexna nadauxü̃ca̱x na tama pecadugu pey̱ixü̃ca̱x. Rü nüxü̃́ nangẽxma i pora na iyanaxoxẽẽãxü̃ca̱x i guxü̃ma i perü chixexü̃gü na petaãẽgüãcüma nügüpe̱xewa pexü̃ nagagüxü̃ca̱x i ngextá ãẽ̱xgacü íyiĩxü̃wa. Rü ngẽmaca̱x tanaxwa̱xe i tórü Cori ya Ngechuchu ya Cristuégagu Tupanaxü̃ ticua̱xüü̃gü, erü nüma rü guxü̃ãrü yexera name rü napora, rü guxü̃ẽ́tüwa nangẽxma, rü guxü̃maã inacua̱x. Rü yemaãcü nixĩ ga nuxcümaxü̃chima, rü ngẽmaãcü nixĩ i ñu̱xmax, rü guxü̃gutáma ngẽmaãcü yiĩ.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Catalògna
Catalògna (in Catalàn: Catalunya; Spagnoeu: Cataluña), l'è ona comunità autonoma del Regn de Spagna. L'area de la comunità autonoma de la Catalògna l'é 32,114 km² e la populazion ufiziala l'é 7,210,508, al 12.3% hinn imigraa. La confina con la Francia e Andorra a nord, Aragona a ovest, con la comunità de Valensia a sud, e cont elmar Mediterani a est.
I lengov ofiziai hinn Catalan, Spagnoeu, Aranes e Ocitan. La capital l'è Barcelona.
El president de la Catalògna l'è Artur Mas, e l'inn l'è Els Segadors.
Cuntegnüü
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Politica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Catalogna la fa part del Regn de Spagna.
El statut de la nazion definiss el paes 'me "nazion", donca da di possibilità indipendentist o, almanch, autonomist.
Parlament e govern[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- El Parlament de Catalunya l'è el parlament catalan. El pò avegh da 100 a 150 parlamentar.
- La Presidència de la Generalitat l'è el president del paes, el gh'ha el poder esecutiv, e l'è el pussee volt rappresentant de la Spagna in Catalogna.
- El Consell Executiu el gh'ha on tocc del poder esecutiv.
Partit[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I partit catalan hinn:
- Convergència i Unió
- Esquerra Republicana de Catalunya
- Partit dels Socialistes de Catalunya
- Partit Popular Català
- Iniciativa per Catalunya Verds - Esquerra Unida i Alternativa
- Ciutadans - Partit de la Ciutadania
- Candidatura d'Unitat Popular
Ai elezion del 2012, el parlament l'era componuu inscì:
- CiU: 50 segg
- ERC: 21 segg
- PSC: 20 segg
- PPC: 19 segg
- ICV-EUiA: 13 segg
- C's: 9 segg
- Candidatura d'Unitat Popular: 3 segg
Giustizia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Polizia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In Catalogna, el servizzi de Polizia l'è principalment de la comunità: In tuta la Catalògna gh'è el corp di Mossos d'Esquadra.
Indipendentism catalan[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El moviment indipendentista catalan l'è vun di pussee grand d'Europa, e al di d'incoeu la Catalogna la voeur diventà ona nazion indipendenta cont el nom de Republega Catalana.


text:
Berna: Dossier dal Gripen resta tar Maurer
- Gievgia, 26.4.2012, 18:03
Il dossier davart la cumpra da l'aviun da cumbat Gripen resta en ils mauns dal departament federal da defensiun ed uschia tar Ueli Maurer. Quai ha decidì il cussegl federal.
En ina interpellaziun vuleva il cusseglier naziunal Luc Barthassat che la ministra da finanzas Evelyne Widmer Schlumpf surpiglia il dossier dal Gripen. En la resposta sin l'interpellaziun scriva il cussegl federal era ch'ina nova concurrenza per la cumpra da l'aviun da cumbat vegnia betg en dumonda. (aw/sda)


text:
Secol
On secol l'è on period de temp che 'l corespond a cent agn de fila.
In d'on secol a gh'è des desenni e vint luster. Des secoi fann su 'n millenni.
In del lenguagg religios cristian el pò vess doperaa anca per indicà el mond laich e mondan ("secolar"): quell secol chì l'è in oposizion al secol che 'l vegnarà, cioè quell despoeu el Giudizzi Universal e la fin del mond.
La parolla secol l'è on prestit colt ciappaa del latin saeculum per mezz de l'italian "secolo". La parolla l'esista in tutt i lengov romanz (frances siècle, spagnoeu siglo, aragones sieglo, catalan segle, ocitan sègle, portoghes século, romen secol, sicilian sèculu)


text:
Categuria:Cumün del Canton Zürigh
Sót-categurii
Quela categuria chì la gh'ha 11 sota-categurij chì de sota, sü un tutal de 11.
C
- ► Cumün del distret de Affoltern (14 P)
- ► Cumün del distret de Andelfingen (24 P)
- ► Cumün del distret de Bülach (21 P)
- ► Cumün del distret de Dielsdorf (22 P)
- ► Cumün del distret de Dietikon (11 P)
- ► Cumün del distret de Hinwil (11 P)
- ► Cumün del distret de Horgen (12 P)
- ► Cumün del distret de Meilen (11 P)
- ► Cumün del distret de Pfäffikon (12 P)
- ► Cumün del distret de Uster (10 P)
- ► Cumün del distret de Winterthur (21 P)
Vus in de la categuria "Cumün del Canton Zürigh"
In quela categuria chì gh'è i 170 paginn indicaa de 170 che gh'hinn in tutal.


text:
752
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Batalia de Burford: Mercian e Sasson combatten tra lor in de l'Oxfordshire.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Irene de Bisanzi, imperadris e santa per la Gesa Ortodòssa (m. 803).
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 22 03: Papa Zaccaria.
- 26 03: Papa Stefan (consideraa minga Papa perchè mòrt prima de vess consacraa).
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
Erölanöa
Erölanöa (en Italià: Verolanuova), l'è 'n cümü de 421 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]) de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla Bàsa Bresàna a 25 km a Sud de la cità de Brèsa e 22 km a nòrt de la cità de Cremùna.
El teretóre de Erölanöa l'è töt pià e l'è streersàt del Strù, che l'è 'n fiöm che 'l nas endèl cümü de San Pàol e 'l va a sbötàs endèl Òi a Puntìc. El Strù 'l pödarès véser a l'urìgin o 'ndèna quat maniéra ligàt al nòm de le dò Eröle (Erölanöa e Erölaècia) perchè en urìgin el se ciamàa Verrone.
Del cümü de Erölanöa fa pàrt apò a le frasiù de Bréda e Cadignà. Chèsta öltema la g'ha fàt cümü de per sò cönt enfìna al 1928.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Puntagùci
Al puntagùci (Puntaspilli in Itagliàn) 'l è cal cusèin cìc cìc in dû a s fìca i gucîn e 'l gùci, in manéra da psér-i sàimper avér pròunt da tôr sù, sàinsa pèrd'r-i o avér-egh da punś'r-es.
A gh' è i puntagùci da tèvel, da pōls, e da cuêrć edla stèsa scatlèina dal gùci.
El sèrti i s i pògen anca in sìm'a 'l stòmegh ed manca mèinter ch' i fan dal próvi 'd sartorìa, in manéra che la só màṅ drìta la i cata lè sàimper pròunt subìt.
Vôś lighèdi
Culegamèint estèren
Èter prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Puntagùci


text: 1Rü ñu̱xma ya Cristu rü marü tüxü̃ ínanguxü̃xẽẽ na tama ngẽma mugütüü̃wa ingẽxmagüxü̃ca̱x. Rü ngẽmaca̱x name nixĩ i pegüna pedaugü na tama wena natüü̃wa pegü pengẽxmagüxẽẽxü̃ca̱x i ngẽma mugü. 2¡Rü choxü̃́ iperüxĩnüẽ! Rü choma i Pauru rü pemaã nüxü̃ chixu, rü ngẽxguma chi nagu pexĩxgu na pegü ípewiecha̱xmüpe̱xechiraü̃xü̃ na ngẽmaãcü penayaxuxü̃ca̱x i perü maxü̃, rü ngẽxguma ya Cristu rü chi taxuwama pexü̃́ name. 3Rü wena pemaã nüxü̃ chixu rü ngẽxü̃rüü̃ i yatü i nügü íwiecha̱xmüpe̱xechiraü̃chaü̃xü̃ na ngẽmaãcü Tupanape̱xewa namexü̃ca̱x, rü name nixĩ i nüxna nacua̱xãchi na taxucürüwa ngẽmaãcü na nayauxãxü̃ i norü maxü̃ ega tama aixcüma naga naxĩnügu i guxü̃ma i togü i mugü. 4Rü guxãma i pema i nagu rüxĩnüẽxẽ na Tupanape̱xewa pimexü̃ ega nagu pexĩxgu i ngẽma mugü, rü pemaã nüxü̃ chixu rü marü Cristuna pixĩgachi i ngẽxgumax. Rü ngẽxgumarüü̃ ta pegü nüxna peyaxü̃xẽẽ i ngẽma ngechaü̃ ga noxri Tupana namaã pexü̃ ngechaü̃xü̃. 5Natürü Tupanaãẽ i Üünexü̃ nixĩ i tüxü̃ rüngü̃xẽẽxü̃ na yaxõgüxü̃ca̱x. Rü ngẽmaca̱x nixĩ i ínaṉg̱uxẽẽxü̃ na Cristugagu Tupanape̱xewa imexü̃. 6Rü ngẽmaca̱x i ñu̱xma na Ngechuchu ya Cristuarü duü̃xü̃gü ixĩgüxü̃, rü nüẽ́tama nixĩ ega woo íiwiecha̱xmüpe̱xechiraü̃gu rü e̱xna tama, erü tama ngẽma nixĩ i Tupanape̱xewa tüxü̃ mexẽẽxü̃. Rü ngẽma Tupana naxwa̱xexü̃ i ñu̱xma nixĩ na aixcüma yaxõgüxü̃ rü ngẽmaãcü yigü na ingechaü̃güxü̃. 7Pema rü meãma ipenaxügü na Cristuwe perüxĩxü̃. ¿Rü texé e̱xna pexü̃́ nüxü̃ taxoo̱x na tama naga pexĩnüẽãmaxü̃ca̱x i norü ore i aixcüma ixĩxü̃? 8Rü pemaã nüxü̃ chixu, rü tama Tupana ga noxri pexca̱x c̱acü nixĩ ya yima pexü̃́ nüxü̃ oócü. 9Rü name nixĩ i nüxna pecua̱xãchie rü wüxitama i duü̃xü̃ i chixexü̃ üxü̃, rü nanachixexẽẽ i guxü̃ma i togü i natanüxü̃gü, ñoma wüxi i íraxü̃ i pãũãrü puxẽẽruü̃ rü wüxi i taxü̃ i pãũchara ipuxẽẽxü̃rüü̃. 10Choma rü chayaxõ na tórü Cori tá pexü̃ rüngü̃xẽẽxü̃ na choma nagu charüxĩnüxü̃rüü̃ nagu perüxĩnüẽxü̃ca̱x. Natürü Tupana tá nanapoxcu i ngẽma duü̃xü̃ i pexü̃ chixeãẽxẽẽxü̃, rü nüẽ́tama nixĩ ega woo texé tixĩgu. 11Rü nümaxü̃ i duü̃xü̃gü rü chauchiga nidexagü, rü nüxü̃ nixugüe na choma rü duü̃xü̃güxü̃ changúexẽẽxü̃ na nügü ínawiü̃cha̱xmüpe̱xechiraü̃xü̃ca̱x rü mugü na yanguxẽẽgüxü̃ca̱x na ngẽmaãcü nüxü̃́ nangẽxmaxü̃ca̱x i maxü̃ i taguma gúxü̃. Natürü, Pa Chaueneẽgüx, rü ngẽxguma chi ngẽmaãcü duü̃xü̃güxü̃ changúexẽẽgu, rü tãũ chima chowe ningẽxü̃tanü i Yudíugü, erü tãũ chima naãẽwa nangu̱x i ngẽma ore i nüxü̃ chixuxü̃ nachiga ya Cristu ga curuchagu taxca̱x yucü. 12Natürü ngẽma duü̃xü̃gü i pexü̃ chixeãẽgüxü̃ rü pexü̃ ucu̱xẽgüxü̃ na pegü ípewiü̃cha̱xmüpe̱xechiraü̃xü̃ca̱x, rü ¿tü̱xcüü̃ e̱xna i nümagü i tãũ noxtacüma nügü yacaugüpüxücharexegüxü̃ ta? 13Natürü pemax, Pa Chaueneẽgüx, rü Tupana pexca̱x naca na ngẽma mugüna ípenguxü̃xü̃ca̱x. Natürü ñu̱xma na nüxna ípenguxü̃xü̃, rü tama name i ngẽmaca̱x pexeneãrü ngúchaü̃ pexügü. Natürü name nixĩ na pegü pengechaü̃güxü̃ rü ngẽmaãcü pegü perüngü̃xẽẽgüxü̃ i wüxichigü. 14Erü guxü̃ma i Tupanaãrü mugü rü wüxi i muwatama nango̱x rü ñanagürü: “¡Rü nüxü̃ nangechaü̃ i cumücü na cugütama cungechaü̃xü̃rüü̃!” ñanagürü. 15Natürü name nixĩ i pexuãẽgü erü ngẽxguma chi pegümaã penuẽgu rü pegüchi pexaiegu, rü ngürüãchi tá pegü pewoone rü tá ipeyanaxoxẽẽ i Tupanaãrü ore i pewa ngẽxmaxü̃. 16Pemaã nüxü̃ chixu, rü name nixĩ i Tupanaãẽ i Üünexü̃ naxwa̱xexü̃ãcüma pemaxẽ. Rü ngẽxguma ngẽmaãcü pemaxẽgu, rü tãũtáma pexeneãrü ngúchaü̃ pexügü. 17Erü ngẽma taxüneãrü ngúchaü̃ rü tama Tupanaãẽ i Üünexü̃ãrü ngúchaü̃maã nawüxigu. Rü ngẽma Tupanaãxẽ i Üünexü̃ãrü ngúchaü̃ rü tama taxüneãrü ngúchaü̃maã nawüxigu. Erü ngẽma taxre i ngúchaü̃gü, rü nügüchi naxaie erü wüxichigü i ngẽma rü tamaã inacuáxchaü̃. Rü ngẽmaca̱x i pema rü taxucürüwa penaxü i ngẽma pematama penaxwa̱xexü̃. 18Natürü ngẽxguma Tupanaãẽ i Üünexü̃ pemaã icua̱xgux, rü marü tama ngẽma nuxcümaü̃güxü̃ i mugütüü̃wa pengẽxmagü. 19Rü meãma nango̱x na ñuxãcü namaxẽxü̃ i ngẽma duü̃xü̃gü i naxü̃neãrü ngúchaü̃ ügüxü̃, rü naĩ i ngemaã maxẽxü̃, rü airugürüü̃mare ixĩgüxü̃. Rü tama naxãneẽ na ṯacü rü chixexü̃ naxügüxü̃. 20Rü tupananetachicüna̱xãgüxü̃ nicua̱xüü̃gü, rü nayuüe rü nangṍxwa̱xegü, rü aigu narüxĩnüẽ, rü nachoxü̃gawa̱xegü, rü togüchi naxaie norü ngẽmaxü̃güca̱x, rü nanuxwa̱xegü, rü duü̃xü̃güxü̃ naxucu̱xẽgü na to i ngu̱xẽẽtaegu naxĩxü̃ca̱x, rü ngẽmaãcü nayatoye i duü̃xü̃gü na tama wüxigu naxĩnüẽxü̃ca̱x. 21Rü togüarü ngẽmaxü̃güca̱x nixãũxãchigü, rü nangãxẽwa̱xegü, rü peta naxügüecha, rü nanaxügü i muxü̃ma i togü i chixexü̃gü i ngẽxgumarüü̃ ixĩxü̃. Rü ngẽmaca̱x, wena pemaã nüxü̃ chixu rü guxü̃ma i ngẽma duü̃xü̃gü i ngẽmaãcü maxẽxü̃, rü nataxutáma i nachica i ngextá Tupana ãẽ̱xgacü íyiĩxü̃wa. 22Natürü ngẽxguma Tupanaãẽ i Üünexü̃ tamaã icua̱xgu, rü nüma nixĩ i tüxü̃ nangü̃xẽẽxü̃ na yigü ingechaü̃güxü̃ca̱x, rü itaãẽgüxü̃ca̱x, rü meã yigümaã imaxẽxü̃ca̱x, rü yaxna namaã ixĩnüẽxü̃ca̱x i togü, rü togümaã imecümagüxü̃ca̱x, rü togüxü̃ rüngü̃xẽẽgüxü̃ca̱x, rü aixcüma yanguxẽẽxü̃ca̱x i ngẽma nüxü̃ ixuxü̃. 23Rü ngẽxgumarüü̃ ta Naãẽ i Üünexü̃ tüxü̃ narüngü̃xẽẽ na tama chixexü̃maã nataeguxẽẽxü̃ca̱x ega togü chixexü̃ tamaã ü̱xgux. Rü tüxü̃ narüngü̃xẽẽ na meãma yigünatama idauxü̃ca̱x na tama chixexü̃gu iy̱ixü̃ca̱x. Rü nataxuma i mugü i nachu̱xuxü̃ na naxüxü̃ i ngẽma mexü̃gü. 24Rü ngẽma duü̃xü̃gü i aixcüma Ngechuchu ya Cristuarü duü̃xü̃gü ixĩgüxü̃, rü marü nüxü̃ narüxoe ga yema nuxcümaü̃xü̃ ga norü maxü̃ ga chixexü̃, rü yema naxü̃neãrü ngúchaü̃gü ga chixexü̃, rü guxü̃ma ga ṯacü ga to ga ngúchaü̃ ga tama mexü̃. 25Rü ñu̱xma na Tupanaãẽ i Üünexü̃ tüxna naxãxü̃ i tórü maxü̃, rü name nixĩ i nüma tórü maxü̃maã na inacuáxü̃. 26Rü tama name i yigü ítarüta rü togümaã tanuãẽ, rü bai na ṯacüca̱x ixãũxãchixü̃.


text:
Ivan Della Mea
Ivan Della Mea (Lucca, 16 utùbor 1940 – Milan, 14 giügn 2009), l'è stai un cantànt, scritùr e giurnalìsta italiàn.
Biugrafìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è nasüd a Lucca el 16 utùbor 1940 ma el s'è trasferìd da picinìn a Milàn, due l'è diventàd un cantànt e autùr milanés anca par scèlta lenguistìca. So, i èn tra le püssè bèle balàde cuntempuranée én dialèt milanés, tame El mè gatt, Ringhèra, Mio dio Teresa tu sei bella e La ballata dell'Ardizzone. Prutagunìsta d'la növa cansòn pulitìca italiana dai an sesànta, ha avüd par cumpàgn de strada Fausto Amodei, Michele Straniero, Sandra Mantovani, Giovanna Daffini, Rudi Assuntino, Gualtiero Bertelli, Alfredo Bandelli, Paolo Pietrangeli, Giovanna Marini, Sandra e Mimmo Boninelli.
In del 1956 s'è iscrìt al Partìd Cumunìsta Italiàn. Prima de ucupàs de müzica l'ha fai tanti mesté: uperàri in fabrìca, barìsta, fachìn, faturìn cun e sénsa biciclèta, redatùr, revizùr e scrutùr de rumànz. L'ha cumincìad a scriu cansón in del 1957; in del 1962 l'incùnter cun Gianni Bosio l'ha segnàd un mumént impurtànt néla so vita de militànt e cantànt.
All'1:30 dal 14 giügn 2009 l'è mort all'Uspedàl San Paul de Milàn, indùe l'èra stai ricuveràd d'urgénsa dopu un malùr seguìd a un lungh témp de grama salüd.


text:
Luar
Lùar (nom uficial an Itaglian: Lovero) L’è an cumün italian, de la regiun Lumbardia, an Pruincia de Sundri.
Al gh'ha 672 abitant (dato del Dicember 2013[1]), e na grandezza de 13,4 km² e 'na densità de 50 ab./km².
Al cunfina cun Édul (BS), Sèran, Tuff (i sò abitant i vegn ciamaa cun la scurmagna matt da la papa) e Verv.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Lùar l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Robi impurtanti da vedè[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Luar gh'è na quantità de robi che li sa pöl vedè.
Sa pöl cumincià cul dì che 'sti agn an ree an scime al Doss de Sant Alisciandru gh'era sü an castel: pürtrop adess al reste pü nigót.
Sota al doss del castel al gh'è amò la gese de Sant Alisciandru, che l'è stacia facia sü le prime volte an del 800 dopu la vignüde del Signur. Inizialment l'era minga cume l'è adess: l'era pü piscena e girade da l'otre part (la porte principale l'era la purtine che gh'è amò adess sota li volti).
Al campanil al g'ha sü quatru campani che, sa dis, li suna talment bee che li tegn luntani li tempesti dal pais. Visin a le gese gh'è amò an ussari cun int tücc i oss di mort.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
innocent e sul. Il sennatuntschi
dals 9 d'october 2015 fin ils 21 da favrer 2016
Ina represchentaziun ospitanta dal museum d'art dal Grischun en il museum retic davart la figura mitica da la poppa-signun. La figura da lain ch'ins ha chattà l'onn 1978 en la Val Calanca vala sco unic exemplar real enconuschent d'ina poppa-signun, vul dir d'in «sennatuntschi». Quest object sul dal museum retic vegn confruntà cun la seria da maletgs «Baby» da Klodin Erb e d'Eliane Rutishauser che deriva da la collecziun dal museum d'art dal Grischun. En lur ovras multimedialas creeschan las artistas scenas viventas or d'ina atgna idea da la realitad.
Programm accumpagnant sin tudestg >
Digitaler Flyer >


text:
Tacchi a spillo
Tacchi a spillo (Tac a gùcia) 'l è 'n film dal 1991 ad Pedro Almodóvar prudót par sò fradèl Agustín.
La pelìcula, ch'la mìsćia insém cumèdia, śal e drama, l'à vins in dal 1993 al Prèmi César cuma mijór film furastēr.
Sunt
La Rebecca (Victoria Abril) la lavóra lśénd al nutìsi a 'l telegiurnàl par na televiśiòṅ ad sò marè Manuel (Féodor Atkine) ch'l è stâ na vòlta anc 'l amànt ad sò màdar, la cantànta Becky del Páramo (Marisa Paredes). 'L óm al n sà minga però che una l'è la fiōla ad cl'atra.
Dòp quìnd'ś an pasâ in Mèsic, la Becky la tórna a Madrid par recitàr e par risólvar soquànt prubléma lasâ in suspéś in alóra cuma al sò rapòrt cun la Rebecca. Rivàda in Spaggna, la cantànta la và a snar cun sò fiōla e cun sò śéndar e pò i vàn'n a védar un spetàcul dal travistî Femme Letal (Miguel Bosé), in dla vita ad tut i dè al giùdas Domínguez, ch'al la ìmita. La Rebecca la gh diś che quànd la sintìva la sò mancànsa, la 'l andàva a védar da par lē.
Ma 'l ròbi fra i dū spōś i n vànan minga tant bèṅ e Manuel al gh próa incóra cun la Becky, dgénd-ag ch'al vrév divursiàr da la Rebecca, ma lē la n gh astà mia.
Na nòt però Manuel al vèṅ catâ mòrt in dal sò chalet. Domínguez al s fà càrag dal caś quànd la Rebecca la s tōś tuta la cólpa lē cunfesànd-al da 'l viṿ in televisiòṅ. Ma chi lò, ch'l à fat anc sès sèg vistî da fémna, al n ag créd briśa.


text:
Veronica Lario
Veronica Lario, nóm 'd art ad Miriam Raffaella Bartolini, (Bulógna, 19 ad Luj dal 1956) 'l è n'atrìs itagliàna cgnusùda anc p'r èsar la mujér ad Silvio Berlusconi. I du i èṅ adès separâ in frònt a la léǵ.
Veronica l'è anc na sòcia impurtànta dal giurnàl Il Foglio dirèt par Giuliano Ferrara.
Caréra in dal cìnema e in dal teàtar
La Lario la fà al sò debùt in dal mónd dal spetàcul in dal 1979 cumparénd in du senegiâ par la televiśiòṅ, Bel Ami (tìtul in francéś ch'al vól dir Bèl Amìg) ad Sandro Bolchi e La vedova e il piedipiatti (La védṿa e al śbir) ad Mario Landi.
In dla Nuvémbar dal stés an Enrico Maria Salerno la la sarnìs par far-ag far la part dla prutagunìsta in dla cumèdia teatràla Il magnifico cornuto (Al magnìfic curnû) ad Fernand Crommelynck.
In dal 1982 la rècita in dal sò prim film Tenebre ad Dario Argento. A s trata dna pelìcula dal terór in du la fà la part dna dóna ch'la fà i còran a sò marè e la vèṅ masàda da òṅ ch'al gh taja un bras cun na manàra. In di pasàǵ in televiśiòṅ, cal sèni lè i èṅ stadi tiràdi via da Mediaset, al grup mediàtic ad sò marè. Dal quèl, al mìstar d'l urór al s è lagnâ in n'intervìsta al canàl Roma T9.[1]
Du an dòp la lavóra insém a Enrico Montesano in dal film Sotto... sotto... strapazzato da anomala passione ad Lina Wertmüller.
Dòp ch'l'à incuntrâ Silvio Berlusconi, Veronica la gh dà un taj e la śmét ad recitàr.
La famìja
Miriam Raffaella Bartolini l'è la fióla ad Flora Bartolini. L'éra stada rigistràda in cumùṅ cun al cugnóm ad sò màdar parchè al pàdar l'éra bèla spuśâ e al n l'à minga arcgusùda. Al nunòṅ matèran ad Miriam, Raffaele Bartolini, l'éra un barusàr nâ in dal 1907 e masâ par i naśìsta in dal 1944 insém ad àtar 14 itagliàṅ in dal masàcar ad Rio Conco di Vizzano, davśèṅ a Al Sâs.[2]
Mèntar l'éra drē a recitàr in dal teàtar Manzoni ad Milàn in dal 1980, la cgnós Silvio Berlusconi, proprietàri dal teàtar, e la s gh mét insém, andànd a vìvar a villa Borletti a Milàṅ.
'L òt 'd Utóbar dal 1985, dòp che Berlusconi 'l à divursiâ da la sò prima mujér, Veronica la và a vìvar sèg e i sa spóśan in cumuṅ al 15 ad Dicémbar dal 1990, cui i tri fiói Barbara (1984), Eleonora (1986) e Luigi (1988) bèla nâ.
Prima ch'la nàsis Barbara, in dal 1982 l'è stada custréta a far 'n abòrt terapèutic al sètim méś parchè al putèṅ ch'la gh'iva in grémb al gh'iva di prubléma grav.
Anc s'l'éra la mujér dal Presidènt dal Cunsìli, l'à sèmpar fat in manéra da star p'r al sò cant, sénsa andàr a 'd incóntar pùblic e anc andànd pòc sèg durànt gl'incóntar uficiài.
Dichiarasiòṅ e pulèmichi
In dal sò dichiarasiòṅ pùblichi, Veronica l'à fat védar da spés na sèrta indipendénsa culturàla da sò marè.
In dal Mars dal 2003, intervistàda da MicroMega par savér al sò giudìsi su la guèra in Iraq, l'à tòlt dal puśisiòṅ ad simpatìa in di cunfrònt di muvimènt par la paś. L'à anc diféś i partigiàṅ da i atàc dal partî ad sò marè, Forsa Itàglia, ch'al vliva arbaltàr la cólpa dal masàcar ad Marzabòt su 'd lór invèci che su i naśìsta, inviànd na létra a Dante Cruicchi, presidènt dal Cumitâ par gl'unurànsi a i cadû ad Marzabòt.[3] 'L argumènt 'l è stâ tratâ in dal film L'Uomo che verrà girâ par Giorgio Diritti in Emigliàn.[4]
In d'l Utóbar dal stés an l'à dit ch'l'éra 'd acòrd cun al fat ch'la cumèdia Anomalo Bicefalo ad Franca Rame l'andìs in ónda anc s'la gh'iva dèntar dal crìtichi còntra sò marè.
In d'l Avrìl dal 2005, intervistàda p'r al Corriere della Sera a riguàrd dal referéndum su la fecundasiòṅ asistìda, l'à dit ch'la sarév andàda a vudàr ad sè parchè "andàr minga a vudàr al vól dir afruntàr minga al prublèma. Èsar ciamâ al vōd, invèci, a vól dir infurmàr-as anc dand a mènt al sò cunvinsiòṅ religióśi, filuśófichi o pulìtichi. Quél ch'l è impurtànt 'l è minga far finta ch'al prubléma al n gh sia minga". Faghénd acsè la s éra misa còntra a sò marè e a la Cēsa ch'i vlìvan ch'al referéndum al falìs (ròba che pò l'è andàda in pòrt).[5]
Al 31 ad Śnar dal 2007, la manda na létra al giurnàl la Repubblica par dmandàr a sò marè ad scuśàr-as sèg in pùblic parchè in pùblic lì lò al gh'iva mancâ ad rispèt faghénd di cumplimènt esplìcit a la soubrette Mara Carfagna durànt la traśmisiòṅ di Telegat. «S'a n fus minga spuśâ a ta spuśarév subìt!» 'l è quél che Berlusconi, ch'al gh'iva da piò ad stant'an, 'l à dit a la showgirl che pò la sarév dvintàda un sò minìstar. «Mè a 'ndrév dapartùt vòsc!» l'è stada la rispòsta ad la Carfagna. 'L epiśòdi 'l à fat scalpór in tut i giurnài dal mónd.[6]
Al 28 'd Avrìl dal 2009, prima di elesiòṅ europèi, la manda p'r e-mail un sò cuntribùt a na discusiòṅ s'al velìni in pulìtica vèrta da la fundasiòṅ Farefuturo, davśèṅ a 'l presidènt dla Cambra Gianfranco Fini.[7]
Quést chè in sima 'l è al sò punt ad vista rispèt al fat ch'al partî ad sò marè, al Pòpul dla Libertà, al vliva mètar in lista dal velìni e dal soubrette e p'r al fat che Berlusconi 'l era andâ a festegiàr al cumpléan ad la śóvna Noemi Letizia, na ragasóla ad Casoria.[8]
Du dè dòp, al diretór dal giurnàl Libero, Vittorio Feltri al gh rispónd cun 'n artìcul in prima paǵna cun al tìtul «Veronica velina ingrata» in du al tira fóra da i casét dal sò foto cun al téti ad fóra durànt un lavór a teàtar ad vint an prima e al scriv «Un pregiudìsi che la madame la n gh'arév minga 'd avér parchè pròpria lē la vèṅ dal mónd dal spetàcul e 'd arcurdàr i èṅ al sò eśibisiòṅ sensa regipèt in sal palc dal teàtar Manzoni in du l'à cgnusû Silvio, inamurànd-as».[9]
Al 3 ad Maǵ dal 2009 i più impurtànt giurnài nasiunàl i fan gnir fóra la nutìsia dla dmanda ad separasiòṅ ad Veronica Lario in di cunfrònt ad Silvio Berlusconi e lē la cunférma tut a l'Ansa.
La sò biugrafìa uficiàla, Tendenza Veronica l'è scrita par Maria Latella par la Rizzoli e l'è gnuda fóra na prima vòlta in dal 2004 e pò incóra in dal 2009 cun di agiurnamènt.
Filmugrafìa
- 1979 - La vedova e il piedipiatti, regìa ad Mario Landi senegiâ par la TV
- 1979 - Bel Ami, regìa ad Sandro Bolchi senegiâ par la TV
- 1980 - La mano indemoniata, regìa ad Marcello Aliprandi film par la TV
- 1982 - Tenebre, regìa ad Dario Argento
- 1984 - Sotto... sotto... strapazzato da anomala passione, regìa ad Lina Wertmuller
Nòti
- ↑ Artìcul sul film Tenebre deagostiniedicola.it
- ↑ Létra ad Veronica Lario repubblica.it, 25 'd Avrìl dal 2003
- ↑ Intervìsta a Dante Cruicchi corriere.it, 26 'd Avrìl dal 2003
- ↑ Recensiòṅ ad FilmTV film.tv.it
- ↑ Intensiòṅ ad vót ad Veronica Lario salute.aduc.it, 14 'd Avrìl dal 2005
- ↑ Létra ad Veronica Lario repubblica.it, 31 ad Śnar dal 2007
- ↑ A basta cun al velìni in pulìtica repubblica.it, 27 'd Avrìl dal 2009
- ↑ Ciarpame senza pudore corriere.it, 28 'd Avrìl dal 2009
- ↑ Veronica velina ingrata siciliainformazioni.com, 30 'd Avrìl dal 2009


text:
Casale Monferrato
230 px|left|thumb|Piazza Mazzini Casale Monferrato (en piemontés: Casal Monfrà) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Alessandria. El g'ha presapóch 36.581 abitàncc, 'na superfìce de 86,32 km² e 'na densità de 424 ab./km². El cunfìna coi cümü de Balzola, Borgo San Martino, Camagna Monferrato, Candia Lomellina (PV), Coniolo, Conzano, Frassineto Po, Morano sul Po, Motta de' Conti (VC), Occimiano, Ozzano Monferrato, Pontestura, Rosignano Monferrato, San Giorgio Monferrato, Terruggia, Villanova Monferrato.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
Turitg: Freitag en il museum
- Gievgia, 5.4.2012, 8:00
Las tastgas da la firma Freitag èn enconuschentas dapertut en la Svizra. L'exposiziun "Freitag - Out of the Bag" emprova d'eruir co design ed in bun nas da far fatschentas giogan cun success ensemen. En siat boxas che fan allusiun a cars annex da camiuns mussa l'exposiziun l'istorgia da Freitag, dat in'invista en la producziun da las tastgas, mussa co products vegnan sviluppai e co Freitag venda las tastgas. Dasperas mussan projecziuns da video differents pass da lavur tar Freitag. Davent dal tagliar dapart las blatgas enfin tar il pachetar las tastgas finidas.
Ina relaziun speziala han ils dus frars e fundaturs da Freitag, Markus e Daniel Freitag tar il lieu da l'exposiziun. Omadus han studegià a la scola d'artisanadi da Turitg a la quala il museum tutga. Markus Freitag è perquai loschs da survegnir ina tala exposiziun da la scola nua ch'els han studegià. In'istorgia da success Entschet ha tut il 1993 a Turitg cura ch'ils dus frars han tschertgà ina tastga robusta che protegia lur skizzas e dissegns da la plievgia. Inspirads dals camiuns che charravan mintga di sper lur WG ora han els lura sviluppà ina tastga or da las blatgas veglias da camiuns. Dapi lura è l'expansiun da Freitag ida vinavant a moda spectaculara. Oz lavuran dapli che 130 persunas per Freitag. En la fabrica nova ad Oerlikon lavan e taglian els da quai da 390 tonnas blatgas mintg'onn. En las nov atgnas stizuns en la Svizra, la Germania, a Vienna, New York e Tokyo, en l'internet e sur passa 400 stizuns partenarias vendan els dapli che 300'000 products mintg'onn, tendenza ensi viers. (aw/aca/rtr)


text:
Straubing
Straubing l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land de la Baviera, 'ndèl distret de la Bàsa Baviéra (Niederbayern).
Straubing l'è 'na cità extra-circondariàl (kreisfreie Städt) che völ dì che la fà circondàre (Kreis) de per sò cönt. L'è la capitàl del circondàre de Straubing-Bogen ma del pont de vìsta aministrtìf de chèst öltem la na fà mìa part.
La cità l'è postàda sö le spònde del Danùbio e l'è 'l cènter piö 'mportànte del Gäuboden, 'na zòna de teré fèrtii, sitüàda a mesdé de la Forèsta Bavaréza.
L'è cunusìda perchè l'è séde del segónt fèstival fulclurìstich piö 'mportànt de la Baviera (dòpo de l'Oktoberfest de Mònaco), ciamàt Gäubodenvolksfest e che 'l vé celebràt töcc i agn endèl més de óst.
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Bayerisches Landesamt für Statistik – Tabelle 12411-001: Fortschreibung des Beölkerungsstandes: Bevölkerung: Gemeinden, Stichtage (letzten 6) (Hilfe dazu)


text: 1Aɨj nu cɨn neyan tyaja'amue'ihua'u. ¿Ni qui ari ma hua'uhua'axɨ ɨ Dioj aɨme ɨ maj tyaɨtestyamua'ame'en pueen? Capu xaa nya'u, a'ini capu ma nuurai inyeetzi, i nyaj nyajta Israel jetze ajtyama'acan, a'ini aɨj nu jetze airáanye ɨ Abraham tyaacan, nyajta hua'a jetze ajtyama'acan aɨme ɨ mej airaujneijte maɨjna jetze ɨ Benjamín. 2Ee xaa nya'u, capu ayan ma hua'uhua'axɨ ɨ Dioj aɨme ɨ rutyaɨtestyamua'a ɨ tɨ jajcua ɨmɨ hua'antihuau. ¿Ni sacai seyan ramua'aree a'ij tɨ te'eyu'usi'i ɨ yu'uxari jetze tɨ aɨjna cɨn ayan tya'axa a'ij tɨ aɨn Elías ayan tiraatyajhuau ɨ Dioj jemi tɨ ij aɨn pueijtzi hua'uta'an? Ayan tɨcɨn: 3“Casi'i, nyavastara'a, mu'uri hua'ucuii aɨme ɨ mej mueetzi jetze ma'acan ti'ixaxa'a. Majta meyan tyu'utauunaxɨ maɨjna ɨ tyajcua ɨ mej japuan ti'imuaɨ'ɨvajtaca. Nyaa nu'u ni ya huatyejvee. Capu che'e maa a'atɨ. Majta meri nyaje'icatacu.” Ayaa pu'u tyu'utaxajtaca'a aɨjna ɨ Elías. 4Ma ajta aɨn ɨ Dioj, ayaa pu tyu'utanyúu tɨcɨn: “Ayaa nu hua'utyajtuaa mej mi meyan huatyaturan inyeetzi jemi a'achu cumu arahua'apua vi'ira'a ɨ tyaɨte, ɨ maj cai a'anaj ranajchaca'a maɨjna ɨ Baal.” Ayaa pu tiraata'ixaa. 5Ayaa pu che'eta na'a seijre'e ijii aɨme ɨ maj tyaɨtestyamua'ame'en pueen. Dioj pu ruxé'evi'ira'a cɨn hua'antihuau. 6Ajta tɨ pua'a Dioj ayan hua'antihuau ruxé'evi'ira'a cɨme'e, capu che'e rɨ'ɨri mej meyan ti'itɨ cɨn te'entyarute ɨ jemin aɨjna cɨme'e mej meyan ti'itɨj cɨn ra'ara'astijren. Na'ari cai, capu ti'itɨ a'ij ti'ityava'ɨri tɨ Dioj ayan hua'antihuau ɨ ruxé'evi'ira'a cɨme'e. 7¿A'ini na'aqui? Aɨjna ɨ maj a'ujca'anyaacan cɨn rahuauca'a aɨme ɨ maj Israel jetze ajtyama'acantaca'a, camu ra'ancura'a maɨjna. Ma majta, aɨme ɨ tɨ Dioj hua'antihuau, aɨ mu xaa ra'ancura'a. Majta aɨme ɨ seica, Dioj pu ayan ca'anijra'a hua'uta'a mej mi antaujnaamɨn ɨ ruxaijnyu'uca ɨ jemin. 8Ayaa pu'u na'a, a'ini ayaa pu te'eyu'usi'i tɨcɨn: “Dioj pu ayan hua'uruu mej mi meyan tyu'ujtɨmue'ira ɨ rumu'u jetze. Ayaa pu hua'uruu tɨ ij cai a'ij tihua'amityejtya'a ɨ maj rasise'ij, mej mi majta cai yau'eitaa mua'ara'ani ɨ maj ranamuaj. Ayaa pu'i eenya'a ja'araa tɨj na'a tɨ yu e'ire'enye.” 9Ajta aɨn ɨ David tyaacan, ayaa pu tyu'utaxajtaca'a tɨcɨn: Miche'e cai che'e meyan rutyamua'ava'a maɨjna cɨme'e tɨ eihua tihua'ucɨ'ɨ, silu miche'e seica tihua'ari'i nain cɨme'e, majta hua'antipua'arite'en. Che'e ayan hua'a japua rajveti a'ij tɨ tiraavijte'e aɨjna cɨme'e mej auta'ɨtze ɨ Dioj jemi. 10Che'e cai ayan tihua'amityejtya'a a'ij tɨ ti'itɨ tihua'ucɨ'ɨti. Miche'e meyan tyaujca'anihua'an tɨj na'a tɨ yu auca'itɨ a'ame maɨjna cɨme'e maj ca'anyejri cɨn ti'imuare'e. 11Nyajta nu neyan tyaja'amue'ihua'u. ¿Ni qui meyan nain cɨn auta'ɨtze tɨ ij ayan hua'a japua rajveti mej rajpueiitzi mua'ara'ani tɨj na'a rusen cɨme'e, tɨ ij cai che'e rɨ'ɨristan tɨ Dioj hue'irajtuaani? Capu xaa nya'u a'atzu, silu ayaa pu eenya'a a'araa. A'ini aɨ mu autyajturaa ɨ Dioj jemi, Dioj pu ayan rɨ'ɨ tihua'uta'a aɨme ɨ mej seij chuejra'a japua e'ema'acan mej mi meyan ruuri huatyaturan ɨ jemin. Ayaa pu een cɨn huarɨj ɨ Dioj tɨ ij ayan hua'uruuren aɨme ɨ maj Israel jetze ajtyama'acan mej mi chueera'a mua'ara'ani. 12Ajta, tɨ pua'a Dioj ayan eihua huapɨ'ɨ rɨ'ɨ tihua'uta'a aɨme ɨ mej seij chuejra'a japua e'ema'acan aɨjna cɨme'e ɨ mej meyan huamue'itɨche ɨ jemin aɨme ɨ mej Israel jetze ajtyama'acantaca'a, eihua pu eitze'e huapɨ'ɨ tihua'uta'asin naijmi'ica ajna xɨcaara'an tɨ jetzen hua'anaijmire'en aɨme ɨ mej Israel jetze ajtyama'acan. 13Ayaa nu tyaja'amue'ixaate'e mɨ sej seij chuejra'a japua e'ema'acan, a'ini Dioj pu ayan tinaataij nyej neyan tyajamuaata'ixaate'en muejmi, ayaa nu tyu'utanca'anyej nyej ni nain cɨn jamuaatyavaɨre'en a'ij tɨ tiraavijte'e. 14Ayaa nu een cɨn rɨcɨ nyej nyaɨjna cɨn ca'anijra'a hua'uta'an nyaɨme ɨ nyaxa'aj tyaɨte tɨ pua'a rɨ'ɨristan mej mi chueera'a mua'ara'ani nyej ni je'icaca antimué'itɨn mej meyan rá'antzaahuate'en. 15Ayaa pu'u, tɨ'ɨj aɨn Dioj ayan ma hua'uhua'axɨ aɨme ɨ mej Israel jetze ajtyama'acantaca'a, aj pu i aɨn hua'ancure'evi'itɨ aɨme ɨ mej seij chuejra'a japua e'ema'acantacaa. ¿A'ini te'eme icu, tɨ'ɨj Dioj ajtahua'a hua'ancure'evi'itɨn aɨme ɨ mej Israel jetze ajtyama'acan? ¿Ni cai ayan seira'a a'ame tɨj tɨ pua'a Dioj ayan hua'ajjájpua hua'a tzajta'a ɨ mej meri huacuii? 16Niche'e seij nyuucari jamuaata'ixaate'en nyaɨjna cɨme'e ɨ cueijtzi ɨ maj pan huátaahuan. Tɨ pua'a Dioj huataura'ate'en aɨjna ɨ cueijtzi ɨ maj anacaican raatamuaɨ'ɨvejte, aɨ pu ajta huataura'ate'esin nain ɨ pan ɨ maj raataahuaca'a. Ajta, tɨ pua'a Dioj ayan huataura'ate aɨjna ɨ naana'a tɨ jetzen ajtanyéj ɨ cɨye, aɨ pu ajta huataura'ate naijmi'i ɨ pi'ista tɨ jetzen ajta'upu'u ɨ cɨye jetze. Ayaa pu che'eta na'a een muejmi jemi. 17Tiche'e teyan raataxaj tɨ Dioj ayan ra'antina'axɨ jetzen ɨ aceituuna je'icaca ɨ pi'ista. Aj pu ij seij antivi'ite ɨ pi'ista tɨ seij jetze ma'acantaca'a aceituuna tɨ rusaɨj ajnyej. Sajta muan, ayaa xu saɨjna jetze ajtyama'acantaca'a ɨ aceituuna tɨ rusaɨj ajnyej. Ajta ijii, muan xu seri saɨjna jetze ajtyama'acan tɨ Dioj jetze ra'antivi'ijte aɨjna ɨ pi'ista. Pu'uri amú'uca'anisti'i aɨjna tɨ a'ara'ara'an pɨrɨcɨ aɨjna ɨ aceituuna. 18Aɨj xu cɨn, caxu seyan a'ujtzaahuatya'a saɨjna cɨme'e ɨ tɨ Dioj ari ra'antina'axɨ aɨjna ɨ pi'ista. Tɨ pua'a seyan a'ujtzaahuatya'a sata'aj seyan tyu'umua'ati saɨjna jetze ɨ nyuucari tɨ ayan tɨcɨme'en yee “capu ayan muejmi jetze araujca'anye ɨ naana'ara'an aɨjna ɨ cɨye, silu muan xu saɨjna jetze araujca'anye ɨ naana'ara'an.” 19Tɨ pua'a seyan ti'ixajta tɨcɨn: “Ayaa pu ra'antina'axɨ aɨjna ɨ pi'ista tɨ ij ayan ta'antivi'ijtya'axɨ'ɨn ityejmi ɨ cɨye jetze.” 20- 21Ee xaa nya'u, ayaa pu ti'ayajna. Capu amɨn a'ij. Ayaa pu een cɨn hua'uruu aɨjna cɨme'e maj cai rá'antzaahua. Ma sajta muan, ayaa xu'u sana'a saɨjna jetze ajtyama'acan saɨjna cɨme'e sej seyan tya'atzaahuate'e. Caxu seyan a'ujtzaahuatya'a, silu sata'aj seyan ti'itzɨɨnya'a, a'ini Dioj capu ayan tiraatauuni'iri'i aɨjna ɨ pi'ista tɨ ajtanyajxɨ ɨ cɨye jetze tɨ re'en. Capu ajta tyajamuaatauuni'ira muejmi. 22Sata'aj seyan saɨjna jetze tyu'umua'ati ɨ tɨ cɨn Dioj amua'ancu'uvajxɨ muejmi, ajta ɨ tɨ cɨn muare'eri hua'uta'a aɨme. Aɨ pu muare'eri hua'uta'a aɨme ɨ maj autyajturaa ɨ jemin. Aɨ pu ajta amua'ancu'uvajxɨ muejmi. Ajta, ayaa pu auj á'amuaruuren tɨ pua'a seyan a'atyeevi'in saj saɨjna jetze araujca'anye tɨ cɨme'en Dioj rɨ'ɨ tyajamuaata'a. Na'ari cai, aɨ pu ajta ma amúuhua'axɨjsin muejmi. 23Ajta aɨme, tɨ pua'a macai che'e a'ateevi'in maj cai meyan tya'atzaahuatya'a, Dioj pu ayan ajtahua'a hua'antivi'ijte'esin a'ini aɨ pu raayɨ'ɨtɨ tɨ ayan huarɨni. 24Ayej xaa nya'u ti'ayajna, Dioj pu raayɨ'ɨtɨ tɨ ayan huarɨni a'ij tɨ cai ti'irɨnyaca a'anaj tɨ na'a iiyan. Aɨ pu amua'antina'axɨ aɨjna jetze ɨ cɨye tɨ ɨtzitá huanyej tɨ ij ayan amua'antivi'ijte'en jetzen ɨ saɨj ɨ mej ra'atyahuii. Ma ajta, aɨme ɨ mej Israel jetze ajtyama'acan, a'ini aɨme anacai mu ajtyama'acantaca'a maɨjna jetze ɨ cɨye, capu a'atzu muare'erista a'ame tɨ Dioj ajtahua'a hua'antivi'ijtya'axɨ'ɨn aɨjna jetze, mej mi majtahua'a tyaɨtestyamua'ame'en pueenya'a mua'ara'ani. 25Ayaa nu ti'ijxe'eve'e, nye'ihuaamua'a, sej si yau'eitaa xa'ara'ani tyamua'a naa a'ij tɨ huataujmua'a aijna tɨ ru'avaa ɨ Dioj jemi, sej si cai a'ujtzaahuatya'a ti'itɨ cɨme'e. Ayaa nu tyaja'amue'ixaate'e mej meri antaujnaamɨ mui'itɨ aɨme ɨ maj Israel jetze ajtyama'acan. Mauche'e mu meyan huatyaturaasin asta mana'a cai meyan ara'astɨ mua'ara'ani a'achu maj pua'amua tɨ Dioj ayan hua'uxa'apɨ'ɨntare mej tya'antzaahuate'en aɨme ɨ mej seij chuejra'a japua e'ema'acan. 26Aj pu i xaa Dioj hue'irajtuaani naijmi'ica aɨme ɨ mej Israel jetze ajtyama'acan. Aɨj pu cɨn ayan te'eyu'usi'i tɨcɨn: Mu pu a'uve'ema'a a'ame aujna u Sión, aɨjna ɨ a'atɨ tɨ hue'irajtuaani. Ayaa pu rɨ'ɨ hua'aruuren aɨme ɨ mej Jacobo jetze airáanye mej mi cai che'e a'ij pua'a titetyújchaɨ ɨ Dioj jemi. 27Nyajta nu neyan tya'atanratziiri'i aɨme jemi nyej neyan hua'uruuren nyajna xɨcaara'an nyej jetzen tihua'uta'uuni'ira ɨ maj cɨn autyajturaa nyeetzi jemi. 28Aɨ mu rájchaɨre'e ɨ Dioj maɨjna cɨme'e maj raatityaca'a maɨjna ɨ nyuucari ɨ tɨ cɨn Dioj hue'irajtuaani. Ayaa mu maɨjna cɨn huarɨj, ayaa pu tyajamuaacɨ́'ɨ muejmi sej si sajta raanamua saɨjna ɨ nyuucari. Ma ajta, aɨn ɨ Dioj, auche'e pu hua'axe'eve'e aɨjna cɨme'e tɨ jajcua ɨmɨ hua'antihuau, ajta aɨjna cɨme'e tɨ ti'itɨ cɨn tya'ataujratziiri'i aɨme jemi ɨ hua'ahuaacɨxa'astyamua'acɨ'ɨ. 29Ee xaa nya'u, auche'e pu hua'utyavaɨre'esin a'ini Dioj pu cai ra'urauuna aɨjna ɨ nyuucari tɨ ti'itɨj cɨn tya'ataujratziiri'i. Capu ajta yá'uhua'ana aɨjna tɨ cɨn hua'utajee. 30Sajta muan, ajna'ɨmɨ xu cai sajta ra'astijra'acaa. Ma ajta aɨn Dioj pu ayan amua'ancu'uvajxɨ muejmi, a'ini aɨme ɨ mej Israel jetze ajtyama'acan, camu ra'astijra'acaa. 31Ajta ijii, ayaa mu een cɨn autyajturaa ɨ Dioj jemi tɨ ij ajta Dioj hua'ancu'uvajxɨ'ɨn aɨjna cɨme'e tɨ ari amua'ancu'uvajxɨ muejmi. 32Ayaa pu Dioj hua'uxɨjte naijmi'ica ɨ maj cɨn autyajturaa ɨ jemin, tɨ ij ajta hua'ancu'uvajxɨ'ɨn matɨj mana'a pua'amua meyan seijre'e. 33Ee xaa nya'u, ayaa pu ti'ayajna. Eecan pu huapɨ'ɨ tyu'uyɨ'ɨtɨ aɨjna ɨ Dioj. Nain pu cɨn ru'umua'aree. Capu a'atzu amiteere a'ij tɨ ti'itɨ cɨn ayan ti'ixa'apɨ'ɨntare'e. Capu rɨ'ɨri tyej teyan yau'eitaa ta'ara'ani a'ij tɨ Dioj ayan ruxé'evi'ira'a cɨn hua'aruure ɨ tyaɨte ɨ maj yan japuan seijre'e ɨ chaanaca japua. 34“¿A'ataani ramua'aree a'ij tɨ een ɨ mua'atziira'ara'an ɨ Dioj? ¿A'ataani ayan raatavaɨ ɨ Dioj tɨ ij ayan tiraata'ixaate'en aɨjna ɨ Dioj a'ij tɨ ye'i huarɨni? Capu a'atɨ xaa nya'u. 35¿A'ataani ari ayan ti'itɨ tiraatapueijve ɨ Dioj tɨ ij ayan ruxe'eva'a a'ara'ani tɨ aɨn Dioj ajta ti'itɨ cɨn ayan tira'achaɨre'e aɨjna ɨ a'atɨ? Capu a'atɨ xaa nya'u.” 36Ayaa pu'u, a'ini naijmi'i pu jemin ma'acan. Aɨ pu nain tyu'utaahuaca'a. Nain pu aɨjna cɨn ayan ti'iseijre'e tɨ ij ayan rɨ'ɨ tiraata'an. Tyajta ityan, tiche'e tyajta rɨ'ɨ tiraata'an tɨj na'a rusen cɨme'e. Che'e ayan tyaja'ure'enyen.


text:
Mudànti
El mudànti egl'în cl indumèint ed sòta ch'al cuàcia (o anc al véla, in soquànt chêś) chel perti dal noster corp ch'i stan sàimp'r a l'ôra. Al nòm "mudànti" al deśvîn da 'l latèin mutanda, a dìr ch'l è 'n quêl ch'al s'rèv da cambièr despès. A s pōl catèr dal mudànti 'd cutòun, ed lana (mudantòun o mutandòun), ed séda, ed pìs, ed lycra, e 'd tùl.
El mudànti egl'în abàsta diferèinti prìma 'd tùt s'egl'în per cal dòni o p'r i òm, sovertùt per dal necesitê 'd contenimèint e 'd protesiòun dal rispetìvi diferèinti perti genitêli.
El mudànti da dòna i s pólen catèr in soquànti formi diferèinti, c'm' al ślìp, al tanga, al periśòma, la braśigliàna e la culotte; mèinter che chi òm i pólen druèr i ślìp, i boxer, al periśòma o i mudantòun ed lana.
El mudànti 'd lung al tèimp
A nn'è mìa dimòndi tèimp che 'l òm al dróva 'l mudànti, a quêl ch'a s pōl cavèr dal fòunti antìghi, e soquànti paróli i s càten p'r eśèimpi in dal stòric Paolo Diacono, ch'al còunta che Alahis, dùca 'd Trèint, al vlìva che 'n ambasadōr edl arsivèscuv al psìs ciacarèr sēg si munda femoralia habet, a dìr a cundisiòun ch'al gh'ìs avû el mudànti pulìdi.
In dal pasê el mudànti i éren druèdi più da chi òm che da 'l dòni perchè chilōr i druèven piutôst na camìśa. Sōl a partìr da 'n pèra 'd secol indrē, el mudànti i tachen a èser druèdi da cal dòni, prìma lunghi 'd lung a 'l gambi e anca sustgnùdi c'm'i mudantòun, p'r el dòni piò rìchi, pò 'n pò ala volta, più pràtichi e curti anca per tùti chegli ètri dòni infîn a dvintèr cl indumèint ch'a cgnusòm anch'incō.
Manéri 'd dìr
- (EGL) An stèr più in dal mudànti per quêl, (IT) (lett.) Non stare più nelle mutande per qualcosa, (fig.) Essere impazienti per qualcosa.
- (EGL) Mèt'r-es al mudànti 'd laméra[1] - o 'd fêr (s'a s duìva descòrer c'n un fnôć)[2], (IT) (lett.) Mettersi le mutande di lamiera - o di ferro, (fig.) Prepararsi per prova difficile.
Vôś lighèdi
Èter progêt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Mudànti
- (IT) La vóś in sìm'a 'l it.Wikisiunàri
Colegamèint estèren
- (IT) D'indû a deśvìn al só nòm in sìm'a etimo.it.
- (EGL) La canta Al valzer di Mudant dal Trietto in sìm'a 'l YouTube.


text:
Süstinént
Süstinént o Süstgnént (nòm uficiàl en Italià: Sustinente) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa.
El g'ha 2 168 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfis de 26,3 km² e 'na densità de 82 ab./km².
El cunfìna coi cümü de San Vito Bagnöl, Gazzo Veronese (VR), Quingèntuli, Quistèl, Roncafrèr, San Benedét, Seravàl e Vilipénta.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Süstinént l'è mustrat endela tabèla ché de sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Minisguard dals 09-03-2013
Equal Pay Day
Las dunnas gudognan era anc oz pli pauc ch'ils umens per la medema lavur. Cun l'Equal Pay Day emprovan las dunnas da far attent e da meglierar questa situaziun. Il Minisguard declera pertge che las dunas gudognan pli pauc per la medema lavur ch'ils umens.
Ina entira classa da scola va al Maraton da skis engiadinais 2013
Il Minisguard visita ina entira classa da scola che participescha al Maraton da skis engiadinais 2013. A chaschun dal davos trenament avant la cursa guardain nus sur las spatlas.


text:
Amstetten
Amstetten (Aumstettn o Amschteen in bavares) l'è una cità austriega de 23.046 abitant. L'è 'l caplögh del distret umonim in del Land de l'Austria de Sota.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Anca se 'l sit l'è abitaa da l'età del brunz, i prim nutizzi de cità chichinscì hin del 995, quand che se parla del paes de Ulmerfeld. El tuponim de Amstetten inveci l'è del 1111. Recentement Amstetten l'è vegnüda famusa per el cas de croniga negra che l'ha vist el sciur Josef Fritzl sarà sü la sua fiöra per 24 agn e fàgh insema a lee alter set bagai.


text:
28 12
Ol dé 28 de dezèmber l'è 'l 362 ( 363 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 4 dé a finí l'an.
Ul dí 28 de dezèmber al è ul dí da pòost 362 ( 363 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 4 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1871 - Barcelona: l' Ajuntament (mönissipe) al è ol pröm del paes ch'al instaura ol sistema métrich decimal al cumeers de la sità.
1895- Paris: projessiú de la pröma pelícöla per i fradéj Lumière.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1736 - Viena (Àustria): Antonio Caldara, compositur Italià, ol pröm a representar öna òpera italiana a Barcelona.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Édol
Édol (nòm uficiàl: Edolo) l'è 'n cümü de la Al Camònega, en Pruvincia de Brèsa, endèla regiù de la Lombardìa. El g'ha 4 559 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 89,2 km² e 'na densità de popolasiù de 51 ab./km². El cunfìna coi cümü de Córten, Incüzen, Luàr (SO), Malòn, Mòn, Put de Lègn, Saviùr, Sernio (SO), Sónech, Temù, Tuv (SO), Èza e Viù.
L'abitàt l'é sitüat a 720 méter d'altèsa sura 'l leèl del mar, endel pónt de conflüènsa de la Al de Córten co la alta Al Camònega e dóca el reprezènta apò 'n pónt de colegamènt 'mportànt 'ntra la Al Camònega e la Al Telìna via el Pas de l'Aprica.
Le frasiù de Vich e Cortenédol le se tróa endela part bàsa de la Al de Corten envéce la frasiù de Mö la se tróa sö la spónda mansìna de l'Òi e la fùrma 'n abitàt ünech col cèntro de Édol.
Par che 'ndel 1450 Édol l'ìes 'na stasiù de pagamènt del pedàgio come pòst de cunfì. Chèsta colocasiù la g'ha valìt en perìot de prosperità, testemognàt de divèrse demóre nòbii endel cèntro stòrich, concentràde perlopiö en via Battisti, dedré de la piàsa che g'ha 'n mès el stèma de la Val Camònega. En chèsta stèsa vìa gh'è apò Casa Zuelli, monümènt nasiunàl, che a stà a l'aspèt se stéma che 'l pöde éser stat fat sö endel sècol XVI, ma che 'ndel part piö bàsa l'ezebés dei detài architetònich piö antìch. En particolàr en capitèl con tré figüre che le somèa barbàriche e 'na iscrisiù en caràter quàze gòtich, endoche par de lèzer la dàta 1350.
Evulusiù deomgràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Fénis
Fénis l'è 'n cümü italià, de la regiù autònoma de la Val d'Aosta. El g'ha 1 808 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 68 km² e 'na densità de 27 ab./km². El cunfìna coi cümü de Chambave, Champdepraz, Champorcher, Cogne, Nus, Saint-Marcel, Verrayes.
L'atrasiù türìstica piö 'mportànte de Fénis l'è 'l sò castèl, monümènt nasiunàl italià. I crìtich i pènsa che 'l sàpe 'n sìmbol 'ntra i piö reprezentatìf del medioevo de la Val d'Aòsta. La sò fàma l'è duzìda apò a la 'mpnènsa de la custrusiù.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Svevia
La Svévia (en todèsch: Schwaben) l'è giü dei sèt distrècc aministratìf (en todèsch: Regierungsbezirk) del Land de la Baviera, 'n Germània. La capital del distret l'è la cità de Augùsta.
Südiviziù aministratìve[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distrèt de la Svévia l'è dividìt en 10 circondàre (en todèsch: Kreise) e 4 cità extra-circondariài (Kreisfreie Städte) che aparté a nisü circondàre.
- Circondàre (Kreise):
- Aichach-Friedberg
- Augùsta
- Dillingen
- Donau-Ries
- Günzburg
- Lindau
- Nöa-Ulma
- Oberallgäu
- Ostallgäu
- Unterallgäu
- Cità extra-circondariài (Kreisfreie Städte):


text:
Dispita per in segund uvestg a Cuira
- Gievgia, 19.8.2010, 17:35
En la dispita per in segund uvestg auxiliar en l'uvestgieu da Cuira, tschertga la baselgia chantunala dal Grischun il discurs cun l'uvestg Vitus Huonder.
La baselgia reagescha uschia sin ina brev averta nua che Huonder aveva crititgà las baselgias chantunalas. Per numerusas persunas valia la reputaziun dad auters pli pauc che las atgnas finamiras da la baselgia, aveva Huonder ditg la fin d'emna. Vitus Huonder stat vinavant davos ses candidat sco segund uvestg auxiliar Martin Grichting che vegn crititgà da las baselgias chantunalas. (pb)


text:
Il mattino dopo
Il mattino dopo (’L admàṅ matìna) 'l è 'n thriller girâ in dal 1986 par Sidney Lumet. 'L à fat sù da piò ad vint-sinc migliòṅ ad dòlar in tut a frònt 'd un cóst ad trédas. La Jane Fonda l'è stada candidàda par vìns'r al Prèmi Òscar par l'atōra prutagunìsta.
La Kathy Bates la fà 'n cammeo faghénd la part dna pasànta.
Sunt
L’Alex Sternbergen (Jane Fonda) l'è n'atōra in sal viâl dal tramònt e l'è anc n'imbariagòsa. Al sò matrimòni cun Joaquin Manero (Raul Julia), ad mistēr paruchēr, al và mâł parchè qvést chè, dòp déś an ad vita insém, al s è mis a tgnir a drē a l’Isabel (Diane Salinger), fiōla dal giùdas Harding (Michael Prince), e adès al vōl al divòrsi. Anca lē però la gh mét dal suo andànd a lèt cun di óm péna cgnusû.
Na matìna la s darséd cun darènt a lē al cadàvar 'd un futógraf ch'la n s arcòrda briśa, anc parchè la sira prima l'iva alvâ dimóndi al gòmat. Lì lò 'l è stâ masâ cun un curtlàs insfilsâ in dal pèt. È-la stada lē ma adès l'à daśmindgâ incòsa o è-la na trapla? Daspràda l’Alex, dòp avér pruâ a scanślàr tut, la taca a scapàr via par tōr 'n aparéć ma tut i vōi par San Francisco i èṅ pîṅ. Lung la via 'l incróśa 'n ex pulisiòt, Turner Kendall (Jeff Bridges), ch'al créd a qvél ch'la gh diś e al gh dà 'l sò ajùt. A s vèṅ a savér ch'al futógraf al s éra mis a far di ricàt a l’Isabel.


text:
Siria: Armistizi para d'esser periclità
- Dumengia, 8.4.2012, 14:59
L'armistizi empermess en la Siria, para d'esser periclità. Dus dis avant che l'armistizi duess ir en vigur, pretenda la regenza da Baschar al-Assad garanzias a scrit da Kofi Annan, ch'era ils rebels desistan da violenza.
Ils rebels en tut il pajais hajan da dar giu tut las armas, uschia la pretensiun da la regenza da Baschar al-Assad, derasada da l'emettur da novitads Sana. Interpretaziun fallida Ultra da quai hajan stadis sco l'Arabia Saudita, la Tirchia ed il Katar d'empermetter da na betg pli sustegnair ils rebels cun daners. Ch'i dettia en mintga cas in armistizi a partir da mardi saja in'interpretaziun fallida da Kofi Annan. (fc/sda)


text:
Piemont
El Piemont l'è ona region de l'Italia del nòrd; la confina a sud con la Liguria, a est con la Lombardia, a nòrd con la Svizzera e a òvest con la Franza. El gh'ha ona superfis de 25.399 km2 e ona popolazion (al dicember del 2011) de 4.464.399 abitant. L'è spartii in vòtt provinz e 1.206 comun. El president l'è 'l Sergio Chiamparino.
El Piemont l'è faa su del tòcch pussee occidental de la Pianura Padana, tajaa dal Po. Tutt intorna gh'è i montagn, i Apenin al sud, pussee bass (sòta i 2.000 meter) e i Alp a òvest e a nòrd (che inveci riven a toccà i altitudin maggior de). In Piemont gh'è minga una zenta de montagn bass e de ronch come i Prealp de la Lombardia e del Veneto, e pròppi per quella reson chì la region la gh'ha quell nòm chì, ch'el voeur dì a i pè di montagn.
I fiumm pussee important hinn el Po, ch'el nass in de la region, e i sò tributari de drizza e de mancina: i pussee gròss hinn la Dòra Baltea, el Sesia, el Tesin (ch'el scusa de confin con la Lombardia), el Tanaro. La fà part del Piemont la riva occidentala del Lagh Maggior.
El capp-loeugh l'è Turin, voeuna di città pussee important d'Italia; la gh'ha on poo manch de on milion de abitant, anca se in dij agn indree l'è rivada anca a superàll; a cuntà anca i paesòtt intorna, la riva à toeu dent asquas la mità de la popolazion piemontesa intrega. Gh'è minga alter città gròss, vist che i capp-loeugh de provincia (Novara, Vercej, Cuni, Lissandria, Ast, Verbania) gh'hann di 30.000 a i 100.000 abitant; alter paesòtt hinn Civass, Ivreja, Alba, Bra, Mondovì, Fossan, Pineroeu.
Situazion lingovistega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In Piemont l'è parlaa comè lingova regionala el Piemontes (nòmm nativ: Piemontèis) che l'è voeuna di lingov galloitàlegh (comè el Lombard), ma gh'è anca di territòri indoe hinn parlaa olter dialett: in de la Provincia de Noara e in quela de Verbania e Versèj se parla dialett insùber, in vargoeuj comun de la Provincia de Cuni se parla el ligur e in di vallad de la provincia turinesa inveci l'arpitan, el frances e l'occitan. Bögna desmentegà no poeu la comunidaa di Walser (che l'è on dialett del Todesch) sù a Alagna (Provincia de Versèj). Ma la lingova pussee parlada l'è l'Italian.
Galerìa de foto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bibliografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Istituto Geografico De Agostini. Enciclopedia geografica, edizione speciale per il Corriere della Sera, vol. 1. RCS Quotidiani s.p.a., Milano, 2005. ISSN 1824-9280.


text:
Apartheid
Artéccol in dialètt mudnés
Apartheid ("separaziòun", in d'la léngua afrikaans) l'è la pulética ed segregaziòun rażiêl istituìda d'al guvéren d'i biànch in d'al Sudafrica in d'al dopguêra e armèsta in vigôr fîn al 1990. La paròla "apartheid" l'è stèda usèda in sèins pulétich par la prémma vòlta in d'al 1917 d'al prémm minìster sudafricân Jan Smuts. L'apartheid l'avìva dô manifestaziòun: la separaziòun d'i biànch d'i négher in d'i pòsti abitê da tót e dô (pr'esèimp rispêt a l'ûs d'i mêż póbblich) e l'istituziòun d'i bantustan, i teritòri quèsi indipendèint in d'i quêl di mòndi négher i gh'ân avû d'andêr a vìver. L'apartheid l'è stê aplichê d'al guvéren sudafricân anca a la Namibia, ch'l'era aministrèda d'al Sudafrica fîn al 1990.
L'apartheid l'è stê ciamê cmé crémin internażiunêl da 'na convenziòun d'le Naziòuni Unî, vutèda da l'Assemblea Generèla in d'al 1973 e entrèda in vigôr in d'al 1976 (International Convention on the Suppression and Punishment of the Crime of Apartheid) ed è stê méss da pòch in d'la lésta d'i crémin còunter l'umanitê pr'i quèli la Côrt pnèla internażiunèla la pôl cundanêr.
Indice
L'apartheid in d'al Sudafrica[modifica | mudéfica la surzéia]
I uréggin[modifica | mudéfica la surzéia]
In Sudafrica, mèinter i négher i éren l'80% circa d'i cristiân, i biànch i-s dvidìven in culòni d'uréggin inglês e afrikaner. Gli afrikaner, ch'i éren la magiurèinża d'la gìnta biànca,i éren da sèimper a favôr d'na puléttica razzésta.
Cun i eleziòuni d'al 1924 i sun stèdi fâti in d’al paês i prémm elemèint ed segregaziòun rażiêl. Mo in d'al 1939 Jan Smuts (ex chèp d'al guvéren africân) l'è turnê al putêr e al nazionalìsem afrikaner l'an n'à mia pssû cuntinuêr al sô prugêt pulétich.
In d'im tèimp d'la scánda guêra mundièla un grópp d'i inteletuêli afrikaner influenzèdi d'al nazìsem i ân cumpletê la teorizażiòun d'al prugêt d'l'apartheid. La filosufî d'l'apartheid la dgîva d'vulêr dêr ai vèri grópp etnich la pusibilitê d'condùrr al pròpri svilópp suciêl in armunia cun i propri tradiziòuni. Cmé a-s srèvv vést, sta giustificaziòun chè l'a-n n'éra èter ch’un paravèint pa adfènder 'na pulética razzésta. La vîn crièda 'n'organizażiòun sgréta par prumôver j'interês d'i afrikaner.
L'istituziòun d'l'apartheid[modifica | mudéfica la surzéia]
In d'al 1948 l'apartheid l'à ciapê definitivamèint fórma.
Al léżi prinżipèli ch'i ân méss in pê al sistèma i én stèdi:
- proibiżiòune d'i matrimòni inter-rażièli;
- léż scánd la quèla avêr d'i rapòrt sesuèli cun un cristiân ed raża advérsa dvintèva 'na cùlpa penalmèint perseguìbil;
- léż c'la cmandèva ai cristiân ed argistrèrsi cmé biànch o négher;
- léż c'la dèva al permês ed bandîr tótt le oposiżiòuni ch'i gnìssen etichetèdi d'al guvéren cmé "comunésti" (usèda par mètter fórilêż in d'al 1960 l'African National Congress (ANC), la pió grènda organizażiòun pulética d'i négher, ed stâmp socialésta, ma ménga comunésta);
- léż c'la pruibìva a la gìnta négra d'intrêr in di mòndi "aree urbane";
- léż c'la pruibìva a biànch e négher ed druvêr al stèssi strutûr pùbblich (funtàni, dutôr, etc.);
- léż c'la rindìva dûr pr'i négher l'acês a l'istrużiòun;
- léż c'la sancìva la discriminażiòun rażièla in àmbit lavuratîv;
- léż c'la istituìva i bantustan, 'na sòrta ed "risèrvi" pr'i cristiân négher, numinalmèint indipendèinti ma in realtê sòta al cuntrôl d'al guvéren sudafricân;
- léż c'la privèva d'la cittadinèinża sudafrichèna e d'i dirétt culeghèdi j'abitèinti d'al risèrvi.
In d'al 1956 la pulética di apartheid la fù slunghèda a tótt i żitadèini ed culôr cumprês j'asiàtich. In d'i ân 60 3,5 miliòun ed négher, ciamê Bantù, i én stèdi cażê cun la fòrsa da cà lôr e méss in d'le "homeland of the south". A i négher i furen tôt tótt i dirétt pulétich e civîl. I pssìven frequentêr sôl l'istitużiòn d'i scóli agrécol e cumerżèli. I negoż i dvìve servîr i biànch prémma d'i négher. I dvìven anca avêr d'i pasapòrt speżièli intéren pr'andêr in d'al zòni d'i biànch, péna èser arestèdi o picèdi.
La lòta còunter l'apartheid[modifica | mudéfica la surzéia]
In d'un prémm tèimp sia i négher ch'i biànch, i ân fât d'i prutésti còunter l'apartheid, chi gnìven puntualmèint sofuchèdi cun brutalitê d'la pulizìa afrikaner. In d'al 1960 l'ANC insìma a un grópp d'i sôl négher, al Pan-African Congress of Azania, utiliżò par la prémma vòlta la fòrsa; l'ANC, c'l'avìva 'na sòlida tradiżiòun pacifésta, a-s limitò a i ubietîv stratègich cmé spachêr al żentrèli elêtrich (mutîv d'arêst d'al futûr presidèint Nelson Mandela) ed ètri strutùri, mèinter il Pan-African Congress a-s dedicò al terorìsem.
In d'al 1975, i guvernànti decìser ed fêr rispetêr 'na léż sminghèda da tèimp: tót i fój ufiżièli i dvìven èser scrétti in léngua afrikaans. Sta léż che la-s slungò in tótt al scóli, in d'i quèli di mòndi mìstri e studèint i féser resistèinsa i gnìren butê fóra d'al scóli Sta chè l'éra sôl ónna d'i fiumàni ed léż cmandèdi a-l quèli di mònd négher i-s opunìven par fêr acsè c'al guvéren al caschèss.
Fîn d'l'apartheid[modifica | mudéfica la surzéia]
Cun la liberażiòun ed Nelson Mandela in d'i ân '90 agh fù la fîn d'l'apartheid: i ùltem eleżiòuni i ân vést la schiasèint vitòria d'l'ANC, ch'l'à prumôs 'na nóva costitużiòune totalmèint democràtich c'la guvérna ininterottamèint d'alóra al paês, prémma cun Nelson Mandela. La Truth and Reconciliation Commission ("Cumisiòun per la Veritê e la Riconciliaziòun"), istituìda in d'al 1995, la s'è è occupèda ed catêr testimunièinżi sóvra al violażiòuni d'i dirétt umân e ha cuncês l'amnistî a chi l'à cunfesê spuntaneamèint e totalmèint i crémin fèdi sóvra i órden d'al guvéren. La Comisiòun l'à anca stabilî l'amuntêr d'i risarcimenti ch'il guvéren l'è tgnû a versêr a chi é-l stêato vìtima d'al vec' argîm. Al Sudafrica d'al dòp-apartheid l'à ażûnt nôv léngui africhèni a l'ulandês-afrikaans e a l'inglês, cmé léngui ufiżièli, purtànd al tutêl a óndes. Un èter gést d'al nôuovov guvéren l'è stê l'abatimèint d'l'arsenêl sudafricân. Atualmèint al Sudafrica al gh'à ancòra da lutêr pr'arivêr a la cumpléta ugualitê d'i biànc cun i Bantù.


text: 1Rü ñu̱xma na Tupanaãrü ngü̃xẽẽruü̃ tixĩgüxü̃, rü pexü̃ taca̱a̱xü̃ na tama nüxü̃ pexoexü̃ca̱x ga yema pemaã na namecümaxü̃ ga yexguma nayu̱xgu ga Nane. 2Erü Tupana rü norü ore i ümatüxü̃wa, rü ñanagürü: “Rü yema ngunexü̃ ga nagu namexü̃gu na choxü̃ peyaxuxü̃, rü yexguma nixĩ ga pexü̃ chaxĩnüxü̃. Rü yexguma pexna chanaxuãxü̃gu ga maxü̃ i taguma gúxü̃, rü yexguma nixĩ ga pexü̃ charüngü̃xẽẽxü̃”, ñanagürü. Rü ñu̱xma nixĩ i ngẽma ngunexü̃ i nagu namexü̃ na Tupanaxü̃ peyaxuxü̃, rü ñu̱xma nixĩ i ngẽma ngunexü̃ i pexna naxuaxü̃ãxü̃ i maxü̃ i taguma gúxü̃. 3Rü toma rü guxü̃guma naxca̱x tadau na guxãpe̱xewa meã tamaxẽxü̃ na taxuca̱xma texé chixri torü puracüchiga idexaxü̃ca̱x. 4Rü guxü̃wama duü̃xü̃güxü̃ nüxü̃ tadauxẽẽchaü̃ na aixcüma Tupanaãrü duü̃xü̃gü tixĩgüxü̃. Rü ngẽmaca̱x yaxna namaã taxĩnüẽ i ngẽxguma woo ngúxü̃ toxü̃ ngupetügu, rü e̱xna ṯacü toxü̃́ tau̱xgu, rü e̱xna ṯacü rü guxchaxü̃ toxü̃́ ngẽxmagu, rü e̱xna toxü̃ yac̱uaixgügu, rü e̱xna toxü̃ napoxcuegu, rü e̱xna naxi̱xãchiãẽtanügu rü tomaã nanuẽgu. Rü poraãcüxüchima tapuracüe, rü ñuxguacü rü tama tapee, rü ñuxguacü rü taiya toxü̃́ nangu̱x. Natürü yaxna namaã taxĩnüẽ i guxü̃ma i ngẽma. 6Rü duü̃xü̃güxü̃ nüxü̃ tadauxẽẽ na aixcüma namexü̃ i torü maxü̃, erü aixcüma Tupanape̱xewa meã tamaxẽ, rü meã Tupanaxü̃ tacua̱x, rü yaxna duü̃xü̃gümaã taxĩnüẽ, rü namaã tamecüma. Rü nüxü̃ nüxü̃ tadauxẽẽ na towa nangẽxmaxü̃ i Tupanaãẽ i Üünexü̃ rü aixcüma guxü̃ i duü̃xü̃güxü̃ tangechaü̃xü̃. 7Rü duü̃xü̃güxü̃ nüxü̃ tadauxẽẽ na aixcüma namexü̃ i torü maxü̃, erü namaã nüxü̃ tixu i ngẽma ore i aixcüma ixĩxü̃, rü itanawe̱x i Tupanaãrü pora i towa ngẽxmaxü̃. Rü ngẽma toxne ixĩxü̃ rü ngẽma nixĩ i torü maxü̃ i aixcüma mexü̃ i Tupanape̱xewa. Rü ngẽmamaã nixĩ i togü ítapoxü̃xü̃ i torü uwanügüpe̱xewa. 8Rü ñuxguacü i duü̃xü̃gü rü toxü̃ nicua̱xüü̃gü, rü ñuxguacü rü ṯacü tomaã nixugüe. Rü ñuxguacü rü meã tochiga nidexagü, rü ñuxguacü rü chixri tochiga nidexagü. Rü woo aixcümachire̱x yixĩgu i ngẽma ore i nüxü̃ tixuxü̃, natürü dorata̱a̱x toxü̃ nawogüe. 9Rü woo meã toxü̃ nacua̱xgüchire̱xgu, natürü ñoma tama toxü̃ nacuáxü̃rüü̃ tomaã nixĩgü i duü̃xü̃gü. Rü ñuxguacü rü wixgutaa̱x tayue, natürü naẽ́tüwa tamaxẽãma. Rü toxü̃ napoxcue, natürü tama toxü̃ nadaixichi. 10Rü woo tangechaü̃gügu, natürü guxü̃guma tataãẽgüama. Rü woo ñoma i naãnewa tama tamuãrü ngẽmaxü̃ã̱xgügu, natürü muxü̃ma i duü̃xü̃na tanaxã i taxü̃ i mexü̃ erü togagu nanayaxu i maxü̃ i taguma gúxü̃. Rü woo taxuü̃ma toxü̃́ ngẽxma̱xgu i ñoma i naãnewa, natürü daxũ-guxü̃ i naãnewa rü toxü̃́ nangẽxma i guxü̃ma. 11Pa Chaueneẽgü i Corĩ́tiucü̱̃ã̱x, dücax aixcüma pemaã nüxü̃ tixu rü pexü̃ tangechaü̃güxüchi. 12Rü toma rü tama pexü̃ taxoe, natürü pema waxi nixĩ i tama petoxwa̱xexü̃. 13Rü dücax, Pa Chaueneẽgüx, rü ñoma wüxi i papa naxãcügüxü̃ ca̱a̱xü̃xü̃rüü̃ pexü̃ chaca̱a̱xü̃ na choxü̃ pengechaü̃güxü̃ca̱x ngẽma choma pexü̃ changechaü̃xü̃rüü̃. 14¡Rü tãũtáma namaã pexãmücü i ngẽma duü̃xü̃gü i tama yaxõgüxü̃! Erü ngẽxguma chi ngẽmaãcü penaxü̱xgu rü tãũtáma guxã wüxigu perüxĩnüẽ. ¿Rü ñuxãcü nawüxiguxü̃ i ngẽma mexü̃ namaã i ngẽma chixexü̃? ¿Rü ñuxãcü nawüxigu i ngóonexü̃ namaã i ẽãnexü̃? 15¿Rü ñuxãcü nawüxiguxü̃ ya Cristu namaã i Chataná? ¿Rü ñuxãcü nawüxiguxü̃ i wüxi i duü̃xü̃ i yaxõxü̃ namaã i wüxi i duü̃xü̃ i tama yaxõxü̃? 16¿Rü ñuxãcü Tupanapatawa nangẽxmaxü̃ i tupananetachicüna̱xãgü? Erü yixema rü Tupana ya maxü̃cüpata tixĩgü, rü tawa namaxü̃ i nümax. Rü Tupana rü pechiga nidexa ga yexguma ñaxgu: “Rü ngẽma duü̃xü̃güwa tá chamaxü̃, rü natanügu tá chayarüxũũxü̃. Rü norü Tupana tá chixĩ, rü nümagü rü tá chorü duü̃xü̃gü nixĩgü”, ñaxgu. 17Rü yemaca̱x ñanagürü ta ga tórü Cori: “¡Rü ípechoxü̃ i natanüwa i ngẽma duü̃xü̃gü i tama chorü duü̃xü̃gü ixĩgüxü̃! ¡Rü tãxṹ i nüxü̃ pingõgüxü̃ i ngẽma chope̱xewa chixexü̃! Rü choma rü tá pexü̃ chayaxu. 18Rü choma rü Penatü tá chixĩ, rü pemagü rü tá chauxacügü pixĩgü”, ñanagürü ya tórü Cori ya Tupana ya guxü̃ãrü yexera poraxüchicü.


text:
Vittorio Emanuele Orlando
El Vittorio Emanuele Orlando (Palermo, 1860 - Roma, 1952) l'è staa on giurista e omm politigh italian.
S'ceraa cont i liberai, l'è staa minister on bell poo de voeult e l'è vegnuu capp del governo in del 1917, dopo de la desfada de Caporett. L'ha conservaa la cariga fina al 1919, col toeu part a la Conferenza de Versailles in tra i podenz ch'even vinciuu la Prima Guerra Mondial.
Oppositor del Fascismo, el s'è dimettuu del Parlament e del sò mestee de professor per minga giuràggh fedeltà al regimm.


text:
Giuliano Pisapia
El Giuliano Pisapia (Milan, 20 magg 1949) l'è on avvocatt e politich italian. A partì del 30 magg 2011 l'è 'l noeuv sindech de Milan.
Biografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è fioeu de l'avocatt Gian Domenico Pisapia e ultim de sett fradei. El s'è laureaa in Giurisprudenza e in Scienz Politigh e l'ha toeu su el studi legal de sò pader. L'è sposaa con la giornalista Cinzia Sasso (del 2011)
Quand l'era giovin, l'era visin al moviment d'estrema sinistra Democrazia Proletaria.
In del 1996 l'è staa eleggiuu al Parlament (Camera di Deputaa) come indipendent con Rifondazion Comunista. In la XIII legislatura l'è staa president de la Commission Giustizia de la Camera. In del 1998, contrari a la linea tegnuda del capp del sò partii (Fausto Bertinotti), l'ha votaa la fiducia al governo Prodi.
Pisapia l'è staa eleggiuu anca in la XIV legislatura (II e III governo Berluscon, 2001-2006), e anca in 'sto cas l'ha faa part de la Commission Giustizia de la Camera. In del 2006 el s'è minga candidaa, ma el vegn nominaa dal Ministeri de la Giustizzia president de la Commission de Studi per la Reforma del Codes Penal.
Sindech de Milan[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del giugn 2010 l'è 'l primm esponent del centersinistra a candidàss ai primari per el sfidant de la Letizia Moratti per la cariga de sindech. I primari s'hinn tegnuu in del november 2010: Pisapia, sostegnuu a l'inizzi domà de SEL e FdS, l'è riessii a batt i alter sfidant, cioè l'architett Stefano Boeri (el candidaa del PD), el costituzionalista Valerio Onida e l'ambientalista Michele Sacerdoti.
Inscì l'è cominciada la campagna elettoral de Pisapia, che l'ha vist per la prima volta del 1997 el centersinistra rivà al ballottagg a Milan (per de pù in vantagg de sett pont sora el candidaa del centerdestra). Al ballottagg del 29-30 magg 2011, Pisapia el vegn el sindech quell de cinquantasett de Milan, cont el 55,1% di vot contra el 44,9% de la Moratti.
In tra i sò primm att a gh'è la revoca del PGT (Pian de Governa del Territori) aprovaa de la gionta precedenta, e inscì se promoeuven di lign noeuv per la politega urbanistega milanesa. Sotta la soa ministrazzion inoltra scomincen i lavorà per dò lign noeuv de la metropolitana. Pisapia inoltra el ghe da on gran spazzi a la quistion di "diritt civil": in del 2012, dopo 'na consoltazzion ben longa con la soa magioranza, el derviss el register di union civil. In del 2014 poeu el trascriv in sul register comunal i matrimoni de sett coppi de l'istess sess che s'eren sposaa foeura de l'Italia.
Sotta la soa ministrazzion se tegna l'Expo de Milan, e scomincen i lavorà per dò lign noeuv de la metropolitana milanesa.
El 22 de marz del 2015 l'ha nonziaa che 'l se saria minga candidaa per on segond mandaa.


text:
Fer
El Fèr l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol Fe. El g'ha nömer atòmich 26, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de fèr el g'ha vintisés prutù.
L'è 'l metàl che bónda de piö sö la Tèra, tat che 'l rìa a costetöéser el 34,6% de la màsa del nòst pianéta. Sö la grösta terèstre l'è prezènte endèla pursiù del 4,75%.
En natüra se 'l tróa mìa pùro ma sèmper ligàt a óter elemèncc. El fèr pùro el g'ha aspèt arzentàt. L'òm el g'ha 'mparàt zamò de l'antichità a caàl fò dei minerài e dopràl per fà sö i sò strümèncc, tat che töta 'n éra de la nòsta evulusiù l'è ciamàda età del fèr.
L'è 'n componènt primàre de 'na gran varietà de léghe, 'ntra le piö 'mportànte gh'è l'aciàio e la ghìza.
L'è apò 'n elemènt principàl endèl cìclo vitàl de quàze töcc i éser vivèncc (föra che póch batéri).


text:
John Lindley
John Lindley (8 de febrér del 1799 — 1 de Noèmber del 1865) l'è stàt en botànic inglés.
Vìta e òpere[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lindley l'è nasìt a Catton, arènt a Norwich, 'n Inghiltèra, endóche sò pàder, George Lindley, autùr de A Guide to the Orchard and Kitchen Garden, el gh'ìa 'n vivàio. El g'ha cuminciàt a stüdià a la Norwich Grammar School. La sò prìma püblicasiù, 'ndèl 1819, l'è stàda 'na tradusiù de l'Analyse du fruit de L. C. M. Richard. L'an dòpo 'l g'ha püblicàt la Monographia Rosarum, con dét 'na descrisiù de spéci nöe, coredàda de dizègn che 'l gh'ìa fàt lü stès. Endèl 1821 'l püblica amò dò òpere: Monographia Digitalium e Observations on Pomaceae come contribùta a la Linnean Society. Póc dòpo 'l và a stà a Lóndra, edóche 'l vé töt dét de John Claudius Loudon cól còmpet de scrìer la part descritìva de l'Encyclopaedia of Plants.
Endèl lauràga dré a chèsta òpera, che la sarà completàda 'ndèl 1829, e dòpo ìga stüdiàt i mòdei descritìf dei caràter distintìf, el se convèns de la süperiorità del sistéma "natüràl" de Antoine Laurent de Jussieu, cioè 'n sistéma che 'l riflitìa 'l gran desègn de la natüra en contrapuzisiù col sistéma "artificial" chel 'l Linèo 'l dopràa endèl'Encyclopaedia. Le sò edèe le vegnarà aplicàde 'ndèl A Synopsis of British Flora, arranged according to the Natural Order (1829) e 'ndèl in An Introduction to the Natural System of Botany (1831).
Endèl 1829 Lindley, che zà del 1822 l'ìa stat segretàre asistènt de l'Horticultural Society, l'è stat numinàt titulàr de la càtedra de botànica de l'University College de Lóndra, tìtol che 'l g'ha mantignìt enfìna al 1860; el g'ha apò ambiàt a tègner dèle conferènse sö quistiù botàniche a pàrter del 1831 al Royal Institution, e del 1836 al Chelsea Physic Garden.
Lindley el g'ha discriìt le piànte che Thomas Livingstone Mitchell el gh'ìa catàt sö 'ndèle sò spedisiù del 1838, e 'l g'ha scriìt 'na apendìce al Botanical Register del 1839 endóche 'l g'ha discriìt le piànte troàde del James Drummond e de la Georgiana Molloy de la Swan River Colony endèl'Australia ucidentàla. El g'ha ìt 'na part importànta endèla asegnasiù a Charles Moore de la Diresiù del Sydney Botanical Gardens.
Come profesùr el g'ha scriìt divèrse òpere scintìfiche e popolàre, e pò 'l g'hà apò contribüìt mìa póc al Botanical Register, del quàl l'è stàt editùr per divèrsi agn, e al The Gardeners' Chronicle, endèl qual el g'ha ìt l'encàric de cürà 'l deartimàt orticültüràl a pàrter del 1841. L'è stàt sòcio de la Royal Society, de la Linnean Society e de la Geological Society. L'è mórt endèla sò cà a Bedford Park arènt al Turnham Green.
L'è cunsideràt giü dei pàder de la clasificasiù de le orchidèe.
Sò fiöl Nathaniel Lindley el g'ha ciapàt la cariéra de giüdes e 'l g'ha utignìt el tìtol de Barù.
Selesiù de scrìcc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
En bànda a chèle zà mensiunàde, tra le sò òpere se g'ha de cità:
- An Outline of the First Principles of Horticulture (1832)
- An Outline of the Structure and Physiology of Plants (1832)
- Nixus Plantarum (1833)
- The Genera and Species of Orchidaceous Plants (1835)
- A Natural System of Botany (1836)
- The Fossil Flora of Great Britain (with William Hutton, 1831-1837)
- Flora Medica (1838)
- Theory of Horticulture (1840)
- The Vegetable Kingdom (1846)
- Folia Orchidacea (1852)
- Descriptive Botany (1858).
- Appendix to the first twenty-three volumes of Edwards's botanical register (1839)
- Collectanea botanica (1821-1826) With Richard and Arthur Taylor.
- Edwards' botanical register (1829-1847) With James Ridgway. Vol. 15-33.
- Einleitung in das natürliche System der Botanik (1833)
- The genera and species of orchidaceous plants /by John Lindley. (1830-1840)
- Medical and oeconomical botany /by John Lindley (1849)
- Monographie du genre rosier, traduit de l'anglais de J. Lindley ...par M. de Pronville (1824) With Auguste de Pronville.
- Paxton's flower garden /by Professor Lindley and Sir Joseph Paxton (1853) Et al. Three volumes.
- Sertum orchidaceum:a wreath of the most beautiful orchidaceous flowers /selected by John Lindley. (1838)
- Ladies' Botany (6th ed. 1865).[1]
Endèl 1841, ensèma a Joseph Paxton, Charles Wentworth Dilke e William Bradbury el g'ha fondàt el Gardeners' Chronicle e l'è dientàt el prim editùr.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Ladies' Botany; or, A familiar introduction to the study of the natural system of botany. London: H. G. Bohn, 1865.
External links[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- John Lindley John Lindley's work on orchids
- Books by John Lindley at the Biodiversity Heritage Library


text:
PLD: Philipp Müller nov president
- Sonda, 21.4.2012, 15:49
Ils delegads da la PLD han elegì unanimamain il cusseglier naziunal da l'Argovia a chaschun da la radunanza da delegads a Berna. Müller, che ha 59 onns e ch'è stà il sulet candidat, succeda a Fulvio Pelli che ha presidià la PLD durant 7 onns. Suenter sia elecziun ha Müller ditg, che suenter las sperditas tar las davosas elecziuns giaja ussa puspè ensi cun la PLD. Tenor Müller è la PLD "too big to fail".
Cumià cun grond applaus per Pelli Ils delegads da la PLD han dentant prendì cumià dal president scadent, Fulvio Pelli, cun grond applaus. Il Tessinais ha manà la partida durant 7 onns. Il cusseglier federal, Didier Burkhalter, ha onurà Pelli sco construider da punts passiunà e sco vaira persuna liberala. Novas parolas per la PLD Ultra da quai han ils delegads da la PLD era prendì parolas oz: La PLD approvescha il model da managed-care. Ils delegads èn uschia suandads lur cusseglier federal Didider Burkhalter. Lez ha anc ina giada fatg reclama per il model da managed-care oz a Berna. Na han ils delegads da la PLD dentant ditg a l'iniziativa da l'acziun per ina Svizra independenta e neutrala AUNS. L'iniziativa pretenda, che contracts internaziunals vegnan avant il pievel. Ils dus projects van en votaziun ils 17 da zercladur. (sd/sda)


text:
La Punt-Chamues-ch
La Punt - Chamues-ch (in italian storich, e nom ufizial fina al 1943: Ponte-Campovasto) a l'è un cumün svizzer del distret de Malögia. in del Canton Grison. Al gh’ha pressapoch 748 abitant e una süperfiss de 62.3 km², e al se tröva a una altitüden de 1687 meter sura al livel del mar.
El cumün de La Punt - Chamues-ch a l'è tacaa ai cumün de Bergün/Bravuogn, Bever, Madulain, Pontresina, Samedan, Zuoz.
El cumün l'è furmaa de du center abitaa principai, al dì d'incö asquas tacaa insema. La Punt la se tröva in de la part setentriunal de la val, a una altitüden de 1697 meter sura el livel del mar, inde che finiss el pass de l'Albula. L'e straversaa del fiüm Inn e propi sül fiüm Inn gh'eva el pont che g'ha daa el nom a l'abitaa. Chamues-ch inscambi l'è colocaa in de la part meridiunal de la val a una altitüden de 1708 meter, a la fin de la val Chamuera ai pé del Piz Mezzaun.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Chamues-ch l'eva cognossüü giamò ai temp dei Roman col nom de Camogascum. La Punt-Chamues-ch l'è menziunaa in di ducüment de l'ann 1137-39 cont el nomm de Campolovasto e püssee tard, in del ann 1244 cont el nomm de Ponte.[1]
L'andament storegh de la popolazion de La Punt - Chamues-ch l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1][2]
Situazion linguistega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al dì d'incö i lengh ufiziai i henn el tudesch e el rumanc ma lengua parlada dai abitant uriginari del post e ancamò insegnada in di scöl l'è el dialet del Rumanc parlaa in de l'Engadina Volta, ciamaa "Puter". Fina a prima che nassìes l'indüstria del türism, l'eva anca l'ünica lengua parlada in del post. L'ha scumenzaa a calà in percentuaàl giamò in del secul XIX e in del 1880 i lengua mader rumanc i eva devegnüü el 71,6%. Percentual che l'è restada cumpagna pressapoch fina a prima de la seconda guera mondial. Dopo l'ha turnaa a calà e in dei an setanta. L'andament dei ültem an l'è mustraa in de la tabela ripurtada chi desuta.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ 1,0 1,1 La Punt-Chamues-ch in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- ↑ Graubunden in Numbers visitaa el 21 de setember del 2009


text: 1Rü 6 ga ngunexü̃guwena rü Ngechuchu ínayagagü ga Pedru rü Chaü̃tiágu rü Cuáü̃ ga Chaü̃tiágueneẽ. Rü nüxĩcatama wüxi ga ma̱xpǘnewa noxrüwama namaã naxũ. 2Rü yéma yema ngúexü̃güpe̱xewa rü naxüchicüü ga Ngechuchu. Rü üa̱xcürüü̃ nixĩ ga nachiwe ga na yay̱auracüüxü̃ . Rü naxchiru rü ta üa̱xcüemarüü̃ nixĩ ga na nangóonexẽẽãxü̃. 3Rü ngürüãchi yéma naxca̱x nango̱xgü ga Moĩché rü Ería. Rü Ngechuchumaã yéma nidexagü. 4Rü yexguma ga Pedru rü ñanagürü Ngechuchuxü̃: —Pa Corix, name nixĩ nuã tangẽxmagü. Rü ngẽxguma cunaxwa̱xegu rü tá tanaxü ya tomaẽ̱xpü̱x ya düxenü, rü wüxi ya cuxca̱x, rü náĩ ya Moĩchéca̱x, rü náĩ ya Eríaca̱x —ñanagürü. 5Rü yexguma íyadexayane ga Pedru rü wüxi ga caixanexü̃ ga nangóonexẽẽxü̃ rü natanügu nayangaixema. Rü yema caixanexü̃wa inanaxũ ga wüxi ga naga ga ñaxü̃: —Daa nixĩ ya Chaune ya nüxü̃ changechaü̃xü̃chicü rü namaã chataãẽxü̃chicü. ¡Rü naga pexĩnüẽ! —ñanagürü. 6Rü yexguma yemaxü̃ naxĩnüẽgu ga yema ngúexü̃gü, rü ñaxtüanegu nanangücuchiãchitanü, yerü poraãcü namuü̃ẽ. 7Natürü ga Ngechuchu rü naxca̱x nixũ, rü nüxü̃ nayarüngõgü, rü ñanagürü nüxü̃: —¡Ipechigü rü tãxṹ ipemuü̃ẽxü̃! —ñanagürü. 8Rü yexguma wenaxãrü nadaunagütanügu, rü Ngechuchuxü̃xĩcatama nadaugü rü taxúema ga toguexü̃ nadaugü. 9Rü yexguma ínaxĩgügu ga guma ma̱xpǘnewa, rü Ngechuchu nayaxucu̱xẽgü ga taxúemaãma na nüxü̃ yaxugüexü̃ca̱x ga yema yéma nüxü̃ nadaugüxü̃, ñu̱xmatáta yuwa ínadaxgu rü wena namaü̃xgu. 10Rü ñu̱xũchi ga yema ngúexü̃gü rü Ngechuchuna nacagü, rü ñanagürügü: —¿Tü̱xcüü̃ i ngẽma ngúexẽẽruü̃gü i ore i mugüwa ngu̱xẽẽtaegüxü̃ rü ñanagürügü: “Ería tá nixĩ ya nüxĩra cuxü̃pa nuã ũcü?” ñanagürügü. 11Rü Ngechuchu nanangãxü̃, rü ñanagürü: —Aixcüma nixĩ i Ería na nüxĩra tá núma naxũxü̃ na chauxü̃pa Tupanaca̱x yamexẽẽãxü̃ca̱x i duü̃xü̃gü. 12Natürü choma pemaã nüxü̃ chixu, rü Ería rü marü núma naxũ, natürü duü̃xü̃gü rü tama nüxü̃ nacua̱xgü na texe yiĩxü̃. Rü yemaca̱x chixri namaã nachopetü. Rü ngẽxgumarüü̃ tá ta nixĩ na chixri tá chomaã nachopetüxü̃ i duü̃xü̃gü —ñanagürü. 13Rü yexguma ga yema ngúexü̃gü rü nüxü̃ nicua̱xãchitanü ga Cuáü̃ ga baiü̃xẽẽruü̃chiga na yiĩxü̃ ga yema Ngechuchu namaã nüxü̃ ixuxü̃. 14Rü yexguma duü̃xü̃gü íyexmaxü̃wa nangugügu, rü wüxi ga yatü Ngechuchuca̱x nixũ. Rü nape̱xegu nayacaxã́pü̱xü rü ñanagürü nüxü̃: 15—Pa Corix, ¡nüxü̃ nangechaü̃ ya chaune rü naxca̱x yataanexẽẽ! Erü muẽ̱xpü̱xcüna rü naxãũãẽxü̃, rü poraãcü nüxü̃́ nangu̱x. Rü muẽ̱xpü̱xcüna rü üxüxetügu nayanguxẽẽ, rü e̱xna dexágu. 16—Rü nuã curü ngúexü̃güxü̃tawa chanaga, natürü nümagü rü tama nüxü̃ nacua̱xgü na namexẽẽgüãxü̃ —ñanagürü. 17Rü yexguma Ngechuchu nanangãxü̃, rü ñanagürü nüxü̃ ga yema duü̃xü̃gü ga yéma yexmagüxü̃: —Pa Duü̃xü̃gü i Tama Yaxõgüxü̃ rü Chixexü̃güx, ¿ñuxguratáta i pemaã chanuxmaxü̃ rü yaxna pemaã chaxĩnüxü̃? ¡Nuã penaga ya yima bucü! —ñanagürü. 18Rü Ngechuchu nananga ga yema ṉg̱oxo ga guma bucüwa yexmaxü̃. Rü yemaãcü ínanata̱xüchi ga yema ṉg̱oxo. Rü yexgumatama naxca̱x nitaane ga guma bucü. 19Rü yemawena ga norü ngúexü̃gü rü noxrüwama Ngechuchumaã nidexagü. Rü nüxna nacagüe, rü ñanagürügü nüxü̃: —Pa Corix, ¿tü̱xcüü̃ i toma rü taxuacüma ítanata̱xüchi i ngẽma ṉg̱oxo? —ñanagürügü. 20Rü Ngechuchu nanangãxü̃, rü ñanagürü nüxü̃: —Pema rü taxuacüma ípenata̱xüchi erü tama aixcüma peyaxõgü. Rü aixcüma pemaã nüxü̃ chixu, rü ngẽxguma chi woo írarüwatama peyaxõgügu, rü chi daa ma̱xpǘnemaã nüxü̃ pixuxgu na yaxũgachixü̃ca̱x, rü chi pega naxĩnü. Rü taxuxü̃ chima pexü̃́ naguxcha ega aixcüma peyaxõgügu. 21—Natürü ñaãrüü̃ i ṉg̱oxo rü tama ínaxũxü̃ ega tama ixaureãcüma iyumüxẽgu —ñanagürü. 22Rü yexguma norü ngúexü̃gümaã Gariréaarü naãnegu yaxũxgu ga Ngechuchu, rü norü ngúexü̃gümaã nüxü̃ nixu, rü ñanagürü: —Choma ya Tupana Nane na duü̃xü̃xü̃ chiĩxü̃, rü chixri tá chomaã nachopetü rü ãẽ̱xgacügüna tá choxü̃ namugü i duü̃xü̃gü. 23—Rü tá choxü̃ nima̱xgü, natürü tomaẽ̱xpü̱x i ngunexü̃guwena rü wena táxarü chamaxü̃ —ñanagürü. Rü yexguma yema orexü̃ naxĩnüẽgu ga norü ngúexü̃gü, rü poraãcü nangechaü̃gü. 24Ngechuchu rü norü ngúexü̃gümaã Capernáũãrü ĩãnewa naxĩ. Rü yexguma yéma nangugügu rü Pedruxü̃ ínayadaugü ga yema yatügü ga tupauca ga taxü̃neca̱x dĩẽru ngĩxü̃ yauxgüxü̃. Rü Pedruna nacagüe rü ñanagürügü: —¿Yima curü Cori rü tama e̱xna ngĩxü̃ naxütanü i ngẽma dĩẽru i tupauca ya taxü̃neãrü ixĩcü? —ñanagürügü. 25Rü Pedru nanangãxü̃, rü ñanagürü: —Ngẽmáãcü nanaxütanü —ñanagürü. Rü yixcama ga yexguma ĩxgu naxücuxgu ga Pedru, rü Ngechuchuxira Pedrumaã nidexa, rü ñanagürü nüxü̃: —¿Ñuxũ ñacuxü̃ i cumax, Pa Pedrux, rü ngextá nixĩ i nayauxgüãxü̃ i norü dĩẽru i guxü̃ i nachiü̃ãneãrü ãẽ̱xgacügü? ¿Cuxca̱x i nügütanüwatama rü e̱xna togü i duü̃xü̃gütanüwa? —ñanagürü. 26Rü Pedru nanangãxü̃, rü ñanagürü: —Maneca togü i duü̃xü̃gütanüwa nixĩ i nayauxgüãxü̃ —ñanagürü. Rü ñu̱xũchi Ngechuchu nanangãxü̃ rü ñanagürü: —Rü ngẽxguma ngẽmaãcü yixĩgu, rü yixema na Tupanaãrü ixĩgüxü̃ rü taxuca̱xma tanaxütanügü. 27—Natürü ngẽma na taxúema tamaã nuxü̃ca̱x, rü chanaxwa̱xe i cuyaxütanü i ngẽma dĩẽru. ¡Rü yéa naxtaawa naxũ, rü ngẽ́ma yapoxwaxe! ¡Rü ngẽma nüxĩraü̃xü̃ i choxni i cunapoxwaü̃xü̃ rü naã̱xwa tá nüxü̃ icuyangau i wüxi i dĩẽru i nagu mexü̃ na yangutanüxẽẽxü̃ca̱x i chauxca̱x rü cuxca̱x rü ta! ¡Rü tupauca ya taxü̃newa nange i ngẽma dĩẽru, rü yaxütanü! —ñanagürü.


text:
14 01
Ol dé 14 de zenér l'è 'l 14 dé de l'an del calendare gregorià; manca 352 (353 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 14 de zenér al è ul dí da pòost 14 dal an dal calendari gregurian; i manca 352 (353 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Nomm dal dí in difereent dialett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Gjuntée un nomm!
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1968 - Miami: Green Bay Packers i veenc la II Superbowl traant gjo Oakland par 33-14.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1994 - Tolosa da Lenguadoc (Francja): Frederica Montseny, dirigenta anarchista.
Fèest[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Santa Lüzia
Santa Lüzia (Saint Lucia in ingles) a l'è un paes di Caraib, che l'è furmaa dumà de l'isula de Santa Lüzia.
La capital a l'è Castries.
La gh'ha una süperfiss de 620 km² e una pupulaziun de pressapoch 160.000 abitant.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Santa Lüzia a l'è stada un pussediment del Regn Ünì del 1814 fina al 1979, quand che l'è vegnüda indipendenta.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Santa Lüzia a l'è un regn del Commonwealth.
La regina a l'è Elisabeta II del Regn Ünì.
El prim minister a l'è el Kenny Anthony (del 2011).


text: 1Rü yemaca̱x nixĩ ga tama wena pexü̃tawa chaxũxü̃, yerü tama chanaxwa̱xe ga pexü̃ na changechaü̃xẽẽxü̃. 2Erü ngẽxguma chi pexü̃ changechaü̃xẽẽgu, ¿rü texé tá choxü̃ tataãẽxẽẽ? Erü pexicatama nixĩ i choxü̃ petaãẽxẽẽxü̃. ¿Rü ñuxãcü tá choxü̃ petaãẽxẽẽ, ega pexü̃ changechaü̃xẽẽgu? 3Rü yemaca̱x nixĩ ga yemaãcü pexca̱x popera chaxümatüxü̃ na penamexẽẽgüxü̃ca̱x i perü guxchaxü̃gü naxü̃pa na pexü̃tawa chaxũxü̃. Yerü tama chanaxwa̱xe ga yexguma chi yéma chaxũxgu na choxü̃ pengechaü̃xẽẽxü̃. Erü pema nixĩ i chanaxwa̱xexü̃ na choxü̃ petaãẽxẽẽgüxü̃. Rü aixcüma nagu charüxĩnü rü ngẽxguma choma chataãẽxgu rü pema rü tá ta petaãẽgü. 4Rü yexguma pexca̱x chanaxümatügu ga yema popera, rü poraãcü chanaxi̱xãchiãẽ, rü düxwa yema chorü ngechaü̃maã chaxaxu. Natürü tama pexca̱x chanaxümatü na pexü̃ changechaü̃xẽẽxü̃ca̱x, natürü pexca̱x chanaxümatü na nüxü̃ pecuáxü̃ca̱x na ñuxãcü poraãcü pexü̃ changechaü̃xü̃. 5Natürü yema yatü ga choxü̃ ngechaü̃xẽẽxü̃, rü tama choxü̃xĩcatama nixĩ ga nangechaü̃xẽẽxü̃. Natürü maneca meãrüwa pexü̃ rü ta nangechaü̃xẽẽ. Rü: “Meãrüwa” ñacharügü erü tama chanaxwa̱xe na poraãcü nüxü̃́ nangúxü̃. 6Rü yema poxcu ga nüxna pexãxü̃ ga yexguma pengutaque̱xegügu, rü chauxca̱x rü marü name na ngẽxĩcatama na yiĩxü̃. 7Rü ngẽmaca̱x i ñu̱xma rü chanaxwa̱xe i nüxü̃́ nüxü̃ pengechaü̃ i norü chixexü̃ rü nüxü̃ perüngü̃xẽẽ na tama yexeraxü̃ i chixexü̃wa nagaãxü̃ca̱x i ngẽma norü ngechaü̃. 8Rü ngẽmaca̱x chanaxwa̱xe i wenaxãrü noxrirüü̃ nüxü̃ nüxü̃ pedauxẽẽ na aixcüma nüxü̃ pengechaü̃xü̃. 9Rü yemaca̱x nixĩ ga yemachiga marü pexca̱x chanaxümatüxü̃, yerü pexü̃ chaxüxchaü̃, rü nüxü̃ chacuáxchaü̃ ngoxi marü aixcüma chauga pexĩnüẽ. 10Rü ñu̱xma pemaã nüxü̃ chixu rü yíxema pema tüxü̃́ nüxü̃ pengechaü̃xẽ i tümaãrü chixexü̃, rü choma rü tá ta tüxü̃́ nüxü̃ changechaü̃. Rü ngẽxguma chi ṯacü rü chixexü̃xü̃ tüxü̃́ changechaü̃gu, rü pegagu nixĩ i Cristupe̱xewa tüxü̃́ nüxü̃ changechaü̃xü̃ i ngẽma. 11Rü ngẽmaãcü chanaxü na tama nayoxniẽxü̃ca̱x i Chataná na chixexü̃gu tüxü̃ nayixẽẽxü̃ca̱x. Erü yixema rü meãma nüxü̃ tacua̱x i nacüma i Chataná na ñuxãcü chixexü̃gu tüxü̃ nayixẽẽchaü̃xü̃. 12Rü yexguma Túruaarü ĩãnewa changuxgu na nüxü̃ chixuxü̃ca̱x ga Cristuarü ore, rü poraãcü choxü̃́ natauxcha na yéma tórü Coriaxü̃́ chapuracüxü̃. 13Natürü tama aixcüma chataãẽ ga yéma, yerü tama yexma nüxü̃ chayangau ga taeneẽ ga Titu. Rü yemaca̱x nüxü̃ charümoxẽ ga yémacü̱̃ã̱x ga duü̃xü̃gü, rü ichaxũãchi, rü Machedóniããnewa chaxũ. 14Rü Tupanana moxẽ taxãgü erü norü duü̃xü̃güxü̃ toxü̃ nixĩgüxẽẽ. Rü ñu̱xma na Cristuarü duü̃xü̃gü tixĩgüxü̃, rü nüma ya Tupana rü guxü̃guma tomaã nanaxũpe̱xe. Rü nüma nixĩ i toxü̃ namuxü̃ na duü̃xü̃güxü̃ nüxü̃ tacua̱xẽẽxü̃ca̱x i norü ore. Rü ngẽma norü ore rü guxü̃wama nangu rü guxü̃guma nipuema ñoma wüxi i pumara i yixichixü̃rüü̃. 15Rü ñu̱xma i toma i Cristugagu Tupanape̱xewa na timexü̃, rü guxü̃wama toxü̃ nadawenü i ngẽma duü̃xü̃gü i marü nayauxgüxü̃ i maxü̃ i taguma gúxü̃ rü ngẽma duü̃xü̃gü i tama nayauxgüxü̃ i ngẽma maxü̃. 16Rü ngẽma duü̃xü̃gü i tama yaxõgüxü̃ca̱x rü ñoma wüxi i ore i nayuexẽẽxü̃ãrü ngeruü̃gü tixĩgü. Natürü ngẽma yaxõgüxü̃ca̱x rü ñoma wüxi i ore i namaxẽxẽẽxü̃ãrü ngeruü̃gü tixĩgü. ¿Rü ngẽmaca̱x texémaã nanguxü̃ i ñaã puracü na nüxü̃ tixuxü̃ i ngẽma ore? 17Rü yíxema toxrüü̃ ixĩgüxexicatama tixĩ ya tümamaã nanguxü̃́xẽ. Rü toma rü tama Tupanaãrü oregu dĩẽru ngĩxü̃ tayaxu ngẽma muxü̃ma i togü na naxügüxü̃rüü̃. Natürü Tupanape̱xewa rü aixcüma meã nüxü̃ tixu i ngẽma norü ore, erü nüma toxü̃ nimugü rü Cristuarü tixĩgü.


text:
Antivirus
I antivirus a hinn prugrama che servissen per cercà, cuntrulà e scancelà i virus infurmatich e alter prugrama cumpagn cume per esempi i malware.
I antivirus dupren dò tecnich diferent per el sò laurà:
- cuntrolen cunt una scansiun i file,... per vidè se curispunden a virus che hinn cuntegnüü in d'una lista de virus cugnussüü;
- cuntrolen che i prugrama se cumporten minga in d'una manera strana, che la fà vegnì el suspet d'un infeziun. Quest laurà chì a l'è ciamaa analisi euristiga e'l pöö tirà in bal la catüra di dat, el cuntrol (monitoring) di port, e alter metud.
De solit i antivirus cumerciaj dupren tücc e dü i metud.
Esisten anca di olter tecnich, me la sandbox o el controll del codes, ma hinn quasi semper druvà dai cas dei Antivirus per descuvrì se on file el gh'ha denter on virus.
Al dì d'incö, i Antivirus i gh'han denter di funziun cunter alter robb brütt me i spyware, el spam, i keylogger e el phising.
'Me l'antivirus tröva i virus[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Firme[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I firme hinn di tuchei del codes eseguibile del virus, se 'l antivirus tröva vün di questi tuchei dis che el file l'è infett.


text:
1992
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 15 03 - Catalunya: sa i célebra i elezziun al Parlameent da Catalunya; CiU la veenc-i cun magjuranza assulüda.
- 16 01 - Citaa da Mèssich (Mèssich): di representaant dal guvèern salvadureench e dal FMLN ga i signa i Acòort da Chapultepec, ch'i ponn fin a una guèra civil ch'a l'era drée a dürá da dúdas agn.
- 11 09 - ul Pakistan i ul nòort da l'Índia: fòort tempèest munsònich ga i causa la mòort d'un para da mila da personn.
- 28 09 - Katmandú (ul Nepal): sa al fracassa un Airbus-300 pakistanées i en möör e 167 passagée e l'equipacc.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 21 06 - Sueca (l'Horta de València): Joan Fuster, scrituur valencià.
- 23 03 - Fribuurgh da Brisgòvia, Germania: Friedrich Hayek, ecunumista austríach, Premi Nobel d' Ecunumía da 1974.
- Gianni Brera, giurnalista e scritùr italiàn.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Piu XII
Pio XII, (Roma, 1875-1958) nasü me Eugenio Pacelli a l'è stàa el 260° Papa de la Cesa Catolica. L'era nasü a Roma subit dòp l'ario di Piemontes, a la creasiun de l'Italia. An t'el 1939 a l'è stàa elesù coma Papa dop che l'è stàa prima Arcivèsc de Monaco d'Baviera e pòi Segretari de Stat sota el sò predecesor Pio XI. In de la II guera mondial a l'ha salvà tanti Ebrej e l'ha cercà d'riportàa la pas en in del mond. Dop la guera l'è schierase contra i comunisti in dela guera freda. Mör el 8 d'otober a Castel Gandolfo.