text:
Sarònn
Sarònn (nom ufizial in italian: Saronno in Italian) al è un cumün da la Pruvincia da Varés cun 39 401 abitant (dato del Dicember 2015[1]), ona süperfis de 10,86 km² e 'na densitaa de popolazion de 3 628 ab./km².
L'è tacaa ai comun de Scerian, Caron e Pertüsela, Cogliaa, Gerenzan, Origg, Rovell, Soree e Übold.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Sarònn l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


c: text/html

text:
Juventus
La Juventus Football Club S.p.A. (dal latin iuventus che'l vör dì giuinessa), ciamada anche Juventus, o püssè amichevulment Juve, l'è 'na sucetà de balon fundada a Türin ind al 1897 cume Sport Club Juventus da un grüp de stüdent d'un liceo turines. La squadra l'e anca cunissida cun le scumagne de Vecia siura e de La göba.
La Juve l'è el ters clüb italian püssè vecc de quei che i en amò in vita e, insema al Türin, l'è vün d'i dü ch'i rapresentun ind al folbal prufesuinistich la capital piemuntesa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
16 luglio 2014 Swisscom amplia la propria offerta di canali come segue Alice cartoonito Class TV Moda ClassNews MSNBC DMAX Italia Fine Living Frisbee Giallo K2 Rai 5 Rai Movie Rai Premium Rai Yoyo Super! Top Crime Rai NETTUNO Pacchetti: Swisscom TV start, basic, plus, 2.0 plus, (Solo per clienti con profilo linguistico italiano), Pacchetti Italiano+ Lingua: it BFM CH TV HD Pacchetti: Swisscom TV start, basic, plus, 2.0 plus Lingua: fr Canal Alpha JU HD Pacchetti: Swisscom TV light, start, basic, plus, 2.0 light, 2.0 plus Lingua: fr Canal Alpha NE HD voyage HD Pacchetti: Swisscom TV light, start, basic, plus, 2.0 plus Pacchetti: Teleclub Premium Lingua: fr Lingua: fr 5+ HD Pacchetti: Swisscom TV light, start, basic, plus, 2.0 light, 2.0 plus Lingua: de
1/--pages


text:
Barzanò
Barzanò o Barzenò (Barzanò in Italian) l'è on comun de 5 140 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 3,6 km² e ona densità de 1 428 ab./km² de la Provincia de Lecch.
L'è on center industrial e agricol situaa a 20 km del capploeugh in direzion sud-òvest, in su i còll tra l'Adda e 'l Lamber, in del Merates. L'è miss a ona distanza quasi egual tra Còmm, Monza e Lecch, in d'ona zòna verd de la Brianza alta. Chì la gh'è la tomba del Luciano Manara, eròe di Cinqu Giornad de Milan e chì hinn nassu i fradei Carlo e Guerino Besana, partisan de la Resistenza.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Barzanò l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Quercus
El Quercus l'è 'l zèner de la famìa botànica de le Fagaceae 'ndóche gh'è dét le piànte che s'è üs ciamà rùer (in Bergamàsch róer - rùer - lùer; en Lombàrt Ucidentàl: rùgura).
Chèsto zèner l'è uriginàre del emisféro nòrt, e gh'è dét piànte che fa crödà le fòie 'n envéren e piànte che le fòie i a té sö. Le spéci de chèsto zèner se le tróa de le latitùdegn frède 'nfìna a l'Asia tropicàl e 'n America.
Endèl'Itàlia setentriunàl le spéci che i è piö fàcii de troà i è
la Q. pubescens,
la Q. robur,
la Q. petraea,
la Q. cerris.
Se tróa però apò a dèle spéci ezòtiche, doperàde come ornamentài e che adès i è dré a natüralizàs
la Q. ilex,
la Q. rubra ('mpó natüralisada),
e la Q. palustris ('mpó natüralisada).
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Endèl zèner Quercus gh'è dét divèrse spéci de piànte che vé sö spontànee 'n Itàlia. De spès el portamènt l'è de àlber gràncc ma gh'è apò a dèle spéci che g'ha portamènt de boscài (arbüstif). Le fòie, altèrne, de spès i è lobàde, a ólte capetàde e söndèna stèsa piànta se pöl troà fùrme de fòia diferènte, per vìa de la diferènsa che gh'è 'ntra le fòie zùine e chèle piö ècie.
Le piànte del zèner Quercus i è monòiche, (sö la stèsa piànta gh'è tat i fiùr mascc come i fiùr fèmina). I fiùr mascc i è reünìcc en amèncc de culùr zalt, chèi fèmina i è de culùr vért.
El fröt l'è 'na giànda, furmàda de 'na cùpola de scàie töt entùren a la bàze de la nus.
Sistemàtica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
En chèsto zèner gh'è dét presapóc 400 spéci. Le vé clasificàde en du sotazèner (Quercus e Cyclobalanopsis). El sotazèner Quercus l'è ac dividìt en sesiù: Quercus, Mesobalanus, Cerris, Protobalanus e Erythrobalanus (ciamàt apò Lobatae). Le spéci che se tróa piö facilmènt endèl'Itàlia del nòrt de sòlit le aparté al sotazèner Quercus, sesiù Quercus.
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Flora of North America - Quercus
- Flora of China - Quercus
- Flora of China - Cyclobalanopsis
- Americanredoak.info
- Quercus robur
- ADDENDA, flora de Spàgna y Portogàl
- Flora of North America - Quercus (en inglés)
- Flora of China - Quercus (en inglés)
- Flora of China - Cyclobalanopsis (en inglés)
- Foti de Nothofagus obliqua, el rùer del Cile e de l'Argentina
- Rùer del bosch de Bialowieza (inglés)


text:
Prigionieri dell'oceano
Prigionieri dell'oceano (Parśunér d'l ucèan) 'l è 'n film dramàtic dal 1944 'd Alfred Hitchcock.
Sunt
In dal 1943, durànt la Secónda guèra mundiàla, a gh'è 'n scòntar fra dū nâṿ in d'l Ucèan Altàntic, una americàna e una tedésca. A gh'à la pèś quéla americàna ch'la và a fónd culpìda da 'n silûr naśìsta. In mèś a un burdèl ad c'l àtar mónd, cun di fój ad giurnàl, besi, carti da śóg e mòrt tut stramnâ lè 'd intóran, na giurnalìsta, Connie Porter (Tallulah Bankhead), cun na pelìcia adòs e la màchina da scrìvar e la sò valìś sèg, la s salva catànd na barchéta ad furtùna. 'N àtar scampâ al mónta sù sèg: l'è al cumunìsta inśgnēr dla sala màchini dla nâṿ John Kovac (John Hodiak). Chi dū lè i tàcan subìt a litgàr-as ma, in fîṅ di cònt, i s piàś'n anc.
Di àtar persunàǵ i rìvan da lè a pôc: la sgnóra Higgins (Heather Angel) cun al sò putèṅ, salvâ da Joe (Canada Lee), un camarēr ad culōr, 'n industriàl pîṅ ad bèsi e śugadōr ad poker, Sergio Rittenhouse (Henry Hull), un marinàr frî a na gamba ch'al fava al balarèṅ, Gus Smith (William Bendix, 'l uperadōr dla ràddio Stanley Garrett (Hume Cronyn) e l'infarméra Alice Mac Kenzie (Mary Anderson).
P'r ùltim a riva anc un tedésc, Willy (Walter Slezak). John al pénsa ch'al sia al cumandànt dal sumergìbil ch'al i à mandâ a fónd ma c'l àtar là al diś ad nò. A par ch'al sàppia sōl al Tedésc e l'è la giurnalìsta a far la tradusiòṅ quànd al dascór. I americàṅ i n sànan minga cuśa far ad lò: butàr-al śò in mar o dar-'g ajùt?
A la fîṅ i decìdan ad tgnir-al sèg anc parchè a gh vōl òṅ bòṅ a purtàr la barca in diresiòṅ dal Bermùdi in dua a s cata la baś di americàṅ e lò al diś 'd èsar un capitàṅ ch'al s 'n intént ad navigasiòṅ. 'L è acsè che lò al ciàpa al cumànd, anc se Kovac al gh dà còntar.
La vita lè insìma l'è dimóndi difìcila. La màdar la capìs ch'al sò putèṅ 'l è mòrt e, dastrùta da 'l dulōr, la s masa e pò la gamba ad Gus la marsìs e par lò a n gh sarés gnint da far s'a n fus p'r al tedésc ch'al fà 'l cirùsic in dla sò vita e al gh la cava via cun 'l ajùt dl'infarméra druànd un curtèl. In cal méntar la riva anc na timpèsta ch'la squàsa fòrt la barca faghénd-ag pèrdar al càrag dal magnàr e dal bévar. Fra i scampâ a mónta sù al narvóś e la tensiòṅ, tut i faṅ gnir fóra al sò caràtar e i sò pinsér, cuntànd anc di quèi dla lōr vita ad tut i dè. Par pasàr-'s al tèmp i śógan anc a carti druànd i fój dal nótes dla giurnalìsta. Chi lē, cun al pasàr dal tèmp, la dvénta sèmpar più bòna 'd ànim cun chi àtar, da la milurdìna ch'l'éra. La dà in prèst la sò pelìcia a la màdar daspràda ch'la gh'iva fréd e che pò la la purtarà sèg quànd la decìd 'd andgàr-as, la buta śò in mar la sò màchina par scrìvar parchè tròp péśa, la tira fóra dal paròli par tiràr sù al pòvar Gus e pò la dà al sò brasalét ad diamànt par pruvàr a ciapàr di pés.
'L elemènt ad cuntràst invéci al rèsta sèmp'r al tedésc. Quànd a s vèṅ a savér che al quèl che lò al guardàva da spés a n éra briśa al sò arlój ma na busla ch'al druàva par purtàr la barca da i naśìsta, che 'l à butâ śò Gus, ch'al capìs perfetamènt 'l Ingléś e ch'al tgniva na butìglia 'd àqua sōl par lò quànt tut i patìvan la sē, al grup al decìd ad cupàr-al.


text:
Diocesi de Fidensa
La Diocesi de Fidensa (Dioecesis Fidentina in Latin) l'è una circuscrisiòn d'la cesa catòlica italiana, che la dipènd da la pruìncia d'la Emilia-Rumagna, da l' arcidiocesi metrupulitana de Mòdna e la fa part d'la Cunferensa Episcupàl Italiana.
Teritòri[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La diocesi l'è stài cutitüida in del 1601 e in del 2008 la gh'eva 73.473 abitànt e 72.973 batsàd.
L'è un po' in d'la pruìncia ad Parma e un po' in d'la Pruìncia ad Piasensa; i teritòri de Fidensa, Salsmagùr, Pelegrìn, Büsé, Pulésin e Zibèll, in d'la pruincia ad Parma, e de Mundséi, Castelvédar e Vilanöva in d'la pruincia ad Piasensa.
La g'ha 70 paròchie e 4 vicariàd: Urbano-Suburbano, Salsomaggiore Terme-Pellegrino Parmense, Busseto-Bassa Parmense e Bassa Piacentina.
El patròn d'la diocesi l'è San Dunìn (San Donnino in Italiàn, che l'è stai decapitàd propi a Fidensa in del 296; el sò corp el riposa in d'la cripta d'la catedràl.


text:
L' idrôgen l'è l'elemèint chìmic piò elementèr, perchè al gh' à un sôl prutòun in dal nùclev e un sôl eletròun ins l' orbitèl 1s.
Al gh' a trî isòtop: al pròti, quèl piò cumùn, al deutéri (cun anca un neutròun in dal nùclev, quìndi màsa atômica 2, ch' al se pôl anca scrìver 'D') e 'l trìti (cun anca 2 neutròun in dal nùclèv, màsa atômica 3, scrìt anca 'T'). In dla natûra al deutéri al s' càta 6.000 vòlti in méno ch' al pròti, mèinter che invéce al trìti al ne se càta brîśa in natûra e al vìn sôl fàt artifisièlmèint: incòri al trìti bśògna dîr ch' l' è radiatîv, e mèinter ch' l' emèt 'na partisèla ß, al se trasfôrma in 'n iśòtop dl' êli.


text:
1Rü Ngechuchuca̱x naxĩ ga ñuxre ga Parichéugü rü ngúexẽẽruü̃gü ga ore ga mugüwa ngu̱xẽẽtaegüxü̃ ga Yerucharéü̃wa ne ĩxü̃. Rü Ngechuchuna nacagü, rü ñanagürügü: 2—¿Tü̱xcüü̃ i curü ngúexü̃gü rü tama nagu naxĩ i nuxcümaü̃güxü̃ i tórü o̱xigücüma? ¿Rü tü̱xcüü̃ tama nayanguxẽẽgü i ngẽma nacüma na Tupanaca̱x nayauxme̱xgüxü̃ naxü̃pa na nachibüexü̃? —ñanagürügü. 3Natürü ga Ngechuchu rü nüxna naca ga yema Parichéugü rü ngúexẽẽruü̃gü, rü ñanagürü nüxü̃: —¿Rü tü̱xcüü̃ i pema rü nüxü̃ pexo i Tupanaãrü mu na nagu pexĩxü̃ca̱x i pecümagütama? 4Erü Tupana rü norü orewa rü ñanagürü: “¡Tüxü̃ nangechaü̃ ya cunatü rü cue!” ñanagürü. Rü ngẽma orewa rü ñanagürü ta: “Rü texé ya tümanatümaã rü e̱xna tümaẽmaã guxchigaxe rü name nixĩ i noxtacüma ngẽmaca̱x tüxü̃ tayuxẽẽ”, ñanagürü. 5Natürü pema rü ñaperügügü: “Marü name ega wüxi ya yatü nanatüxü̃ rü naẽxü̃ ñaxgu: ‘Taxucürüwa chorü ngẽmaxü̃maã cuxü̃ charüngü̃xẽẽ erü guxü̃ma i chorü ngẽmaxü̃ rü marü Tupanana chanaxã’,” ñaxgu. 6Rü ngẽxguma texé ngẽma ñagügu rü pexca̱x rü marü namexü̃ na tama tümanatüxü̃ rü tümaẽxü̃ tarüngü̃xẽẽxü̃. Rü ngẽmaãcü ipeyanaxoxẽẽ i Tupanaãrü mu na nagu pexĩxü̃ca̱x i pecümagütama. 7Pema nixĩ i duü̃xü̃gü i togüpe̱xewa rü meã pemaxẽnetaxü̃, natürü peãẽwa rü chixexü̃gu perüxĩnüẽ. Rü aixcüma nixĩ ga yema ore ga nuxcümaü̃cü ga Tupanaãrü orearü uruü̃ ga Ichaía pechiga ümatüxü̃ ga ñaxü̃: 8“Ñaã duü̃xü̃gü rü naã̱xmaãmare choxü̃ nicua̱xüü̃gü. Natürü naãẽwa rü tama aixcüma chaugu narüxĩnüẽ. 9Rü taxuwama name na ngẽmaãcü natüca̱xma choxü̃ yacua̱xüü̃güxü̃. Rü guxü̃ma i norü ngu̱xẽẽtae rü yatügüarü mugümare nixĩ rü tama aixcüma chorü mu nixĩ”, ñaxü̃. 10Rü ñu̱xũchi ga Ngechuchu rü duü̃xü̃güca̱x naca, rü ñanagürü nüxü̃: —¡Meã iperüxĩnüẽ i ñaã chorü ore, rü nagu perüxĩnüẽ! 11Ngẽma õna i duü̃xü̃gü ngṍxü̃ rü tama ngẽma nixĩ i napecaduã̱xẽẽgüxü̃. Natürü ngẽma ore i chixexü̃ i nüxü̃ yaxuxü̃, rü ngẽma waxi nixĩ i napecaduã̱xẽẽgüxü̃ —ñanagürü. 12Rü ñu̱xũchi ga norü ngúexü̃gü rü naxca̱x naxĩ, rü ñanagürügü nüxü̃: —¿Pa Corix, tama e̱xna nüxü̃ cucua̱x na Parichéugüãẽwa nangúxü̃ i ngẽma ore i namaã nüxü̃ quixuxü̃? —ñanagürügü. 13Natürü nüma ga Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —Guxü̃ma i duü̃xü̃gü i tama Chaunatüarü ixĩgüxü̃, rü nüma rü tá nüxü̃ naxo. 14Rü nüẽ́tama i ngẽma Parichéugü, erü namaãrü cua̱xruü̃gü i ngexetüxü̃rüü̃ nixĩgü. Rü ngẽxguma wüxi i ngexetüxü̃ rü naxrüü̃ ngexetüxü̃maã inacua̱xgu rü ngürüãchi ngẽma taxre rü wüxi i ãxmaxü̃gu tá nügümaã nayayicu —ñanagürü. 15Rü ñu̱xũchi ga Pedru rü Ngechuchuna naca, rü ñanagürü: —¡Tomaã meã nango̱xẽẽ na ñuxũ ñaxü̃chiga yiĩxü̃ i ngẽma ore i tomaã nüxü̃ quixuxü̃! —ñanagürü. 16Rü Ngechuchu nanangãxü̃ rü ñanagürü: —¿E̱xna pema rü ta tama nüxü̃ pecua̱xgüéga i ngẽma ore? 17¿Tama e̱xna nüxü̃ pecua̱x rü guxü̃ma i ngẽma õna i duü̃xü̃gü ngṍxü̃ rü naãnüwa naxũ, rü yixcama rü ñu̱xũchi ínaxũxũ? 18Natürü guxü̃ma i ngẽma ore i duü̃xü̃gü nüxü̃ ixuxü̃ rü naãẽwa nixĩ i ne naxũxü̃. Rü ngẽma ore i chixexü̃ waxi nixĩ i napecaduã̱xẽẽgüxü̃ i ngẽma duü̃xü̃gü. 19Erü naãẽwa nixĩ i chixexü̃gu naxĩnüẽxü̃ i duü̃xü̃gü. Rü ngẽ́ma ne naxũ na namáẽtaxü̃, rü to i ngexü̃ i ãtexü̃maã na inapexü̃, rü na nangẽãẽmarexü̃, rü na nangĩ́xü̃, rü na yadorata̱xáxü̃, rü na naguxchigawa̱xexü̃. 20Rü guxü̃ma i ngẽma chixexü̃ waxi nixĩ i duü̃xü̃güxü̃ pecaduã̱xẽẽxü̃. Natürü ngẽma na tama nayauxme̱xgüxü̃ naxü̃pa na nachibüexü̃, rü ngẽma rü tama nanapecaduã̱xẽẽ i duü̃xü̃gü —ñanagürü. 21Rü yexguma yéma inaxũãchigu ga Ngechuchu, rü Tiruane rü Chidã́ũãneãrü ĩãnegüwa naxũ. 22Rü Ngechuchuxü̃tawa ingu ga wüxi ga ngecü ga Canácü̱̃ã̱x ga Tiruanegu ãchiü̃cü. Rü tagaãcü ngĩgürügü nüxü̃: —Pa Cori Pa Dabítanüxü̃x, ¡cuxü̃́ changechaü̃tümüü̃! Erü chauxacü rü wüxi i ṉg̱oxo ngĩwa nangẽxma i poraãcü ngĩxü̃ chixewexü̃ —ngĩgürügü. 23Natürü ga Ngechuchu rü tama ngĩxü̃ nangãxü̃. Rü düxwa ga norü ngúexü̃gü rü naxca̱x naxĩ, rü Ngechuchuxü̃ naca̱a̱xü̃gü, rü ñanagürügü: —Pa Corix ¡Ngĩmaã nüxü̃ ixu i ngẽma nge rü íyaxũ, erü tawe iyacaechigü! —ñanagürügü. 24Rü yexguma ga Ngechuchu rü ñanagürü: —Tupana núma choxü̃ namu na Yudíugü i pecaduã̱xgüxü̃ca̱xicatama na chadauxü̃ca̱x —ñanagürü. 25Natürü ngĩma ga yema nge ga tama Yudíu ixĩcü rü Ngechuchuca̱x iyaxũ. Rü nape̱xegu iyacaxã́pü̱xü, rü ngĩgürügü nüxü̃: —Pa Corix ¡choxü̃ rüngü̃xẽẽ! —ngĩgürügü. 26Natürü Ngechuchu rü ñanagürü: —Tama name i taxacügüna tanapu i norü õna na airugüna naxãxü̃ca̱x —ñanagürü. [Rü yema ñanagürü yerü nümagü ga Yudíugü rü nügü nixugüe na Tupanaxãcügüxüchi yiĩgüxü̃ rü yema togü rü ñoma airugürüü̃ na yixĩgüxü̃.] 27Natürü ngĩma ga yema nge rü ngĩgürügü: —Rü aixcüma nixĩ i curü ore, Pa Corix, natürü airugü rü ta norü yoraarü õnatüchi nangõ̱x —ngĩgürügü. 28Rü yexguma ga Ngechuchu rü ñanagürü ngĩxü̃: —Pa Ngecüx, aixcümaxü̃chi cuyaxõ. Marü tá chanaxü i ngẽma cuma cunaxwa̱xexü̃ —ñanagürü. Rü yexgumatama ngĩxca̱x nitaane ga ngĩxãcü. 29Rü yemawena ga Ngechuchu rü inaxũãchi ga yema naãnewa, rü naxtaxa ga Gariréacutüwa naxũ. Rü ñu̱xũchi wüxi ga ma̱xpǘnewa ínaxü̃ãchi, rü yéma nayarüto. 30Rü muxü̃ma ga duü̃xü̃gü naxü̃tawa nangugü. Rü yéma naxü̃tawa nanagagü ga duü̃xü̃gü ga ichixeparagüxü̃, rü ngexetügüxü̃, rü tama idexagüxü̃, rü chixechacüügüxü̃, rü muxü̃ma ga togü ga iḏaaweexü̃. Rü Ngechuchupe̱xegu nayamugü, rü nüma ga Ngechuchu rü nanameẽxẽẽ. 31Rü ga duü̃xü̃gü rü poraãcü naḇaixãchiãẽgü ga yexguma nüxü̃ nadaugügu ga ñuxãcü yema noxri tama idexagüxü̃ rü marü na yadexagüxü̃, rü yema noxri chixechacüügüxü̃ rü marü naxca̱x na yataanegüxü̃, rü yema noxri chixeparagüxü̃ rü marü na nameparagüxü̃, rü yema noxri ngexetügüxü̃ rü marü na yadauchigüxü̃. Rü yemaca̱x ga duü̃xü̃gü rü Tupanaxü̃ nicua̱xüü̃gü. 32Rü ñu̱xũchi ga Ngechuchu rü norü ngúexü̃güca̱x naca, rü ñanagürü nüxü̃: —Choxü̃́ nangechaü̃tümüü̃gü i ñaã duü̃xü̃gü, erü marü tomaẽ̱xpü̱x i ngunexü̃ nuã chauxü̃tawa nangẽxmagü, rü nüxü̃́ nataxuma i norü õna. Rü taxuacüma ngẽmaãcümare nachiü̃wa chanamugü, erü ngürüãchi namagu tá nayaturae —ñanagürü. 33Rü norü ngúexü̃gü rü ñanagürügü nüxü̃: —¿Natürü ngextá tá tanayaxu i õna naxca̱x i guxü̃ma i ñaã duü̃xü̃gü? Erü taxúema nuxma taxãpata i nuã —ñanagürügü. 34Rü Ngechuchu nüxna naca, rü ñanagürü: —¿Ñuxre i pãũ pexü̃́ nangẽxma i pemax? —ñanagürü. Rü nanangãxü̃gü, rü ñanagürügü: —Toxü̃́ nangẽxma i 7 i pãũ rü noxretama i choxnixãcügüxicatama —ñanagürügü. 35Rü ñu̱xũchi ga Ngechuchu rü duü̃xü̃güxü̃ namu na ñaxtüanewa natogüxü̃ca̱x. 36Rü nanade ga yema 7 ga pãũ rü yema choxnigü. Rü Tupanana moxẽ naxã. Rü ñu̱xũchi inanabücu. Rü norü ngúexü̃güna nanana na duü̃xü̃güxü̃ yanuãxü̃ca̱x. 37Rü guxü̃ma ga duü̃xü̃gü rü meãma nachibüe. Rü yemawena rü 7 ga pexchigü nanapagüamatama namaã ga yema pãũ rü choxnichipe̱xegü ga íyaxügüxü̃. 38Rü yema yéma chibüexü̃ rü 4,000 ga yatügü nixĩ, natürü ga ngexü̃gü rü buxü̃gü rü tama nayaxugü. 39Rü yemawena ga Ngechuchu rü duü̃xü̃güxü̃ ínimugü. Rü ñu̱xũchi wüxi ga nguegu nixüe, rü Magadáarü naãnewa naxũ.
Copyright
Learn More


text:
Müsega eletroniga
In general, la müsega eletroniga a l'è la müsega che la se fa cunt i istrüment eletronich ma, vist che adess per quas tüta la müsega a hinn dupraa di afar eletronich (almen sequencer hardware e software), la definiziun müsega eletroniga la va ben suratüt per quij över che ghe vör propi l'istrümentaziun eletroniga per faj e nò dumà per registraj. Ad esempi: campiunadur, sintetisadur (hardware o software), baterij eletronich (drum machine),... Ancamò, la definiziun la tegn dent gener de müsega che poden vess diferent un frach.
Dopu di prim speriment de la fin del votcent e del scuminci del nöfcent, la müsega eletroniga la nass cunt i sperimentaziun in di agn '50 e '60 de la müsega cuntempuranea e de l'avangüardia. I cumpusidur eren: Luciano Berio, John Cage, Franco Evangelisti, György Ligeti, Bruno Maderna, Gino Marinuzzi jr., Luigi Nono, Henri Pousseur, Steve Reich, Pierre Schaeffer, Pietro Grossi, Karlheinz Stockhausen, Edgar Varèse, Iannis Xenakis, Slain Sun,... La müsega eletroniga de 'sta gent chì a l'è ciamada anca müsega eletruacüstiga. El sò laurà l'aveven purtaa inanz in di stüdi di radiu perchè dumà là se pudeven truà i istrümentaziun eletronich necessari. In di stüdj de la RTF de Paris a la fin di agn quaranta el Pierre Schaeffer e i sò culaburadur hann desvilüpaa la müsega cuncreta. Anca i prim usciladur hann avüü impurtanza per questa müsega.
In chij agn là i stüdi püssee impurtant a eren:
- el stüdi de funulugia de la Rai de Milan: el prim che'l gh'aveva nöf usciladur. Chì l'aveva faa i sò prim lauu el Pietro Grossi, che in del 1963 l'aveva anca fundaa a Firenz el stüdi S 2F M, ciamaa anca Studio di Fonologia Musicale di Firenze (stüdi de funulugia müsicala de Firens). Quest stüdi chì el gh'aveva 16 usciladur analogich e un generadur de frecass bianch. Lü a l'era anca staa el prim in Italia a insegnà la müsega eletroniga, propi al cunservatori de Firenz;
- i stüdi del Groupe de Recherche Musicale al RTF de Paris. L'istitüt IPEM de Gand;
- el stüdi de la WDR de Culonia;
- i stüdi Columbia-Princeton de New York;
- el Siemens Studio de Monach;
- el stüdi de la Polskie Radio de Varsavia;
- el stüdi NHK de Tokio.
A bun cünt a scumincià dij agn sessanta la müsega eletroniga la gh'ha avüü un sò desvilüp anca föra de la müsega classega cunt un frach de artista 'me i Tangerine Dream o i Kraftwerk fina a rivaa a la müsega techno. In Itàlia Jean Ven Robert Hal.


text:
22 01
Ol dé 22 de zenér l'è 'l 22 dé de l'an del calendare gregorià; manca 344 (345 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 22 de zenér al è ul dí da pòost 22 dal an dal calendari gregurian; i manca 344 (345 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Nomm dal dí in difereent dialett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Gjuntée un nomm!
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1670 - Prats da Motllun (ul Vallespir): i abitaant sa i revölta cuntra la duminazziun Francesa (Revölta dal Vallespir).
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 2000 - Barcelona: Xavier Turull e Creixell, violinista e cumpusituur Catalan (n. 04 03 dal 1922).
Fèest[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Festa lucala da Cabrera da Mar, a la comarca dal Maresme.
Festa lucala da Navas, a la comarca dal Bages.
Festa lucala da Vallrumanes, a la comarca dal Vallès Oriental.
Festa lucala da Gualba, a la comarca dal Vallées Oriental.
Festa lucala da Guils da Cerdanya, a la comarca da la Cerdanya.
Festa lucala da Músser, frazziun da Lles da Cerdagna.
Festa lucala da Viliella, frazziun da Lles da Cerdagna.
Festa lucala da Sant Vicenç da Castellet, a la comarca dal Bages.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Uriah Heep
I Uriah Heep egl' în un grùp muśichèl ingléś ed heavy progressive metal mìs in pē a Londra in dal 1969, dòp 'd èsres ciamê The Stalkers e anca Spice dal 1967 al 1969, mèinter che 'l nòm nōṿ al tulìva ispirasiòun dal persunàġ leteràri 'dal David Copperfield ed Charles Dickens. I éren stê dimòndi cgnusû ai inìsi di àn '70.
Biugrafìa
In di prìm an Estànta al grùp al publichèva dimòndi dìsc cun dimòndi sucès, cuma Demons & Wizards (1972), The Magician's Birthday (1972), u Uriah Heep Live (1973), mo 'l só sucès al calèva già in di an 80, fend-i dvintèr na band apresèda sovertùt dai apasiunê, in di USA e anca in dl' Eròpa. I Uriah Heep i éren stê al prìm grùp ed l' osidèint a ès'r amìs in dla Rùsia sùviètica, anca gràsi a la pulètica 'd Gorbačëv, la glasnost'. In dla só caréra i an vindû 30 migliòun 'd dìsc in tùt al mònd.
Dòp tùt i cambiamèint sucès in dal tèimp in dla furmasiòun edla band, al chitarìsta Mick Box al resta 'l ònic armèś 'dal grùp fin 'dai inìsi e anca al leader.
Discugrafìa
- 1970 Very 'eavy... Very 'umble
- 1971 Salisbury
- 1971 Look at Yourself
- 1972 Demons and Wizards
- 1972 The Magician's Birthday
- 1973 Sweet Freedom
- 1974 Wonderworld
- 1975 Return to Fantasy
- 1976 High and Mighty
- 1977 Firefly
- 1977 Innocent Victim
- 1978 Fallen Angel
- 1980 Conquest
- 1982 Abominog
- 1983 Head First
- 1985 Equator
- 1989 Raging Silence
- 1991 Different World
- 1995 Sea of Light
- 1998 Sonic Origami
- 2008 Wake the Sleeper
- 2009 Celebration
- 2011 Into the Wild
- 2014 Outsider


text:
Pusian
Pusian (nom ufizial in italian: Pusiano in Italian) l'è on comun de la Provincia de Còmm brianzoeu de 1 367 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 3,2 km² e ona densità de 427 ab./km², ch'el se troeuva visin al lagh ch'el gh'ha el sò istess nòmm. El paes el confina con la Provincia de Lecch (San Fermo)
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Pusian l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Arvgär
Rivergaro (en emilià: Arvgär) l'è 'n cümü de l' Emilia Romagna, en Pruvincia de Piacènsa.
El g'ha 7 018 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfis de 43,8 km² e 'na densità de 160 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Gazzola, Gossolengo, Podenzano, Travo e Vigolzone.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc de Rivergaro l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
San Daniel (CR)
San Daniel (nòm uficiàl en Italià: San Daniele Po) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Cremùna. El g'ha 1 387 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), con de 'na superfìce de 22,7 km² e 'na densità de popolasiù de 61 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Cela, La Mòta, Pief d'Ulmi, Roccabianca (PR), Suspir e Zibello (PR).
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de San Daniel l'è mostràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Pont Niza
Pont Niza (nom ufizial: Ponte Nizza) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia.
Al gh'ha 807 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 23,1 km² e ona densità de 35 ab./km².
L'è int l'Ultrepò Paves, int la vala Stafura al nivel indè che el Niza el va drent int la Stafura. Al cunfìna coi comün de Bagnèra, Sésma, Gudiass, Gremiasch (AL), Montsegal, Val Nisa e Vars.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al cumün de Pont Niza l'è stà custitüìi int 'l an 1928 cunt l'ünion di cumün de Piscòren, Trebian Niza, San Ponz Semola e Sésma.
Chèst'ültima però la g'ha recüperàa la sò utunumìa int 'l an 1956.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Pont Niza l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Ligamm da fö[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Carèn
Carèn (nom ufizial in italian Carenno) l'è ü cümù de 1 466 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) 'n de la pruinsa de Lèch e l' se tróa 'n de la Al Sàn Martì', al cunfì con la pruinsa de Bèrghem dè la quàl l'hà fàj pàrt fin àl 1992, cun la quàl adès la cunfina (cümù de Còsta Imagna e Alsèca). In chèsto pais l'è mòrt el Davide Albertario, presbiter e giornalista del Osservatore Romano.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Carèn l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Vares
Varés (tajan: Varese; latin: Baretium; frances: Varèse; piemuntes: Varèis; tudesch storich: Väris) a l'è ‘n comùn de la Lumbardia de 80 799 abitant (dato del Dicember 2015[1]), capital de la pruìncia cunt l'istess nomm. Ul sò nomm ul par che 'l riva sü de la paròla celtiga, var (aqua), per via d' ul fat che 'l sa tröa arent a un lagh, che 'l gh'à l'istess sò nomm. La zona de l'interland l'è ciamaja Varesòtt.
Giugrafìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La citàa de Varés la sa tröa a i pé dul Sacher Munt de Varés, che l'è 'n tòcch de la cadéna de munt dul Camp di Fiur. La cità la varda giò sül lagh de Varés. Ul sò territori ul sa tröa de sotta i Alp e l'è furmàj de bricch (par ul 46%) e de munt (32%). I sa tröen anca di fiüm (Tesin e Olona) e sètt lagh: tri hinn grand (lagh Magiur, lagh de Lügan e lagh de Varés) mentar quater hinn püssee pinitt (lagh de Cümabi, lagh de Munàa, lagh de Ghirla e lagh de Gana). Ul teritori meridiunal de la pruìncia l'è un tòcch da la pianüra padana.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Vares l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Amministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ul sindich da Vares l'è Attilio Fontana, da la Lega Lumbarda, dul 2006
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
San Barnaba
El San Barnaba (Barnabas in grech antigh e latin; Cipro, intorna al I secol - Salamina de Cipro, 61) l'è on sant di ges cattòliga e ortòdossa, oltra che 'l primm vescov de Milan. La soa festa l'è 'l vundes de giugn. Per el sò impegn de predicazion l'è ciamaa anca apòstol, anca se come 'l San Paol el feva minga part del grupp di Dodes.
Cuntegnüü
Biografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sò nòmm giust l'era Giusepp de Cipro e l'era on giudee de famiglia levitiga che la viveva in sù quell'isola. Vist che i sò av eren di levita, l'andava despess a Gerusalemm. Segond i Att di Apòstol l'è vegnuu cristian on poo dòpo la Pentecòste: l'ha venduu tutt i sò ròbb e 'l gh'ha daa i danee a la Gesa, appena nassuda. Dòpo del battesim l'è staa ciamaa Barnaba che 'l voeur dì "fioeu de la consolazion". L'è staa lù a sostegnì la conversion del San Paol denanz ai Apòstol.
Insema al Paol l'è staa vun di capp de la comunità cristiana de Antiòchia, la prima comunità con gent cristiana che però prima l'era nò giudea. De chì, dòpo avè defenduu i resultaa de la soa predicazion denanz a la Gesa de Gerusalemm (che l'era minga tant sigura che la fudess ona bòna idea convertì i pagan), hinn partii insema vers occident per segutà i conversion. Insema a lor el gh'era anca el March, futur evangelista, che per ona reson che se sa nò a on certo pont l'ha lassaa el grupp, col fà inrabbì el Paol. On quai ann dòpo, menter lor duu eren de noeuv a Gerusalemm per on Concili (sora la quistion se i pagan convertii gh'avessen de vess circoincis o nò), el Barnaba l'ha scernii de partì in viagg pròppi col March, on sò parent: el Paol l'era minga d'accòrd e inscì el s'è separaa de lù.
Barnaba, March e 'l Sila hinn partii per Cipro: l'era el 53. De 'sto moment i Att parlen pù de quell lì, e 'l saria staa quest chì el moment del viagg in Italia.
Font bizantinn del VII-VIII secol disen che 'l Barnaba l'è passaa per Ròma cont el Peder; poeu l'è andaa sù fina a Milan, indove l'ha fondaa la prima gesa. I leggend cunten sù che l'è rivaa a Milan el tredes de marz del 53 e quand che l'è passaa la nev l'ha lassaa spazzi ai fior. A Milan el fonda la diòcesi milanesa. Quand che 'l part, el sò successor l'è l'Anatalon, sò compagn de viagg.
On'altra leggenda la dis che 'l Barnaba l'è partii de Milan e l'è rivaa fina a Salamina (minga l'isola greca, ma la città cipriòta), indove l'è staa coppaa a sassad de on grupp de giudee. Se pensa che 'l sia staa coppaa in del 61. I Att del Barnaba (test apòcrif) disen che l'è staa brusaa viv.
Òper[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El someja che 'l Barnaba l'abbia scritt giò on poo de ròbb, che vegnen però consideraa apòcrif. El Clement Lissandrin el dis che l'è soa la Lettera del Barnaba, menter di alter biblista ghe attribuissen la Lettera ai Giudee (test canònigh de tradizion paolina - per quest l'è possibil che l'abbia fada sù el Barnaba). Esisten anca on Vangel del Barnaba, che però probabilment l'è staa scritt in Spagna in del XVI secol de part de on quai musulman, e i Att del Barnaba, del V secol.
Tradizion popolar[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Milan el 13 de marz l'è staa a longh consideraa el ver princippi de la primavera; in del 1396 l'è staa deciduu che quell dì là se doveva lavorà minga, e in del 1583 el San Carlo l'ha deciaraa dies festibus. El Tredesin de Marz l'è staa fina a pòcch temp fa ona festa tradizional milanesa, che anca al dì d'incoeu la ven regordada di autorità comunai.
La via dedicada al sant l'era ciamada popolarment Santa Barnaba, come se la fudess ona dònna.


text:
Ass
Ass (nom ufizial in italian: Asso in Italian) on comun de la Provincia de Còmm (el gh'hà 3 587 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 6,46 km² e 'na densità de 555 ab./km². che ghe viven). L'è el capploeugh de la Valassina. La stazion pussee apress l'è quella de Canz.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Ass l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Mudel:Demografia/Asso (Italia) (CO)
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
IUPAC
La IUPAC (in inglees, International Union of Pure and Applied Chemistry, Üniun Internazziunaal de la Chímica Püra e Aplicàda) a l'è una urganizazziun minga guvernatíva dedicàda a i prugrèss de la chímica; l'è l'ünica auturità recugnussüda a livèll internazziunaal per ul desvilüpp de standard per i nòmm dii cumpòost chímich (numencladüra chimica).
La IUPAC a l'è un mèmber del Cunsíli Internazziunaal per la Scénza (ICSU, da l'inglees International Council for Science).
Ul sítt üficiaal (in lengua inglésa) a l'è chí.


text:
Umberto Bossi
Umberto Bossi nassüü in del 1941 a Casan Magnagh (Pruvincia de Varees) l'è on omm pulitegh, fundadur del muiment politegh da la Lega Nord, senadur e minister dij Reform e de la Devuluziun de la Repüblega. A l'è maridàà cunt la Manuela Marrone e el g'ha trii bagaj de la sò dona: el Eridano Sirio, el Roberto Libertà e el Renzo. De la sò prima mjee, la Gigliola Guidali, el g'ha avüü el prem bagaj ch'el se ciama Riccardo.
Cuntegnüü
- 1 Biugrafia e carera pulitega
- 2 Lega Nord
- 3 Prucedür giüdiziarij
- 4 Not e alter prugett
- 5 Bibliugrafia
- 6 Vus culegaa
- 7 Ligamm da föra
Biugrafia e carera pulitega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Diplumaa cunt la madüridaa sentifega, 'l s'è iscriüü a l'universidaa int la Facültà de medesina a Pavia, ma l'ha bandunaa ij stüdi inanz de la fin del cors de laurea, in prinzipi dij agn utanta, e 'l s'è dedegaa dumà a la pulitega.
El sò impegn in de la pulitega l'è scumenzaa in dij agn '70, despö che l'eva incuntraa el federalista Bruno Salvadori, che l'era el cap de l'Union Valdôtaine, muiment utonomista de la Val d'Aosta, crepaa 'pena un quaj mes despö int un incident de maghina.
In del prinzipi dij agn utanta l'ha fundaa insema ai varesit Roberto Maroni e Giuseppe Leoni la Lega autonomista Lumbarda, e el devegn segretari naziunal.
El se presenta aij elezion pulitegh del 1983 in Lumbardia insema ad olter "leghista" suta 'l simbol de la Lista per Trieste, senza vess elegiüü (int la sircoscriziun Vares-Com-Sundri 'l tö 157 preferenz).
A la fin dij agn utanta, na völta che la Lega la nava inanz a nivel regiunal, el porta inanz el sò pruget pulitegh de met insema tücc i muiment pulitegh utonomista de l'Italia setentriunala (Lega Lumbarda, Liga Veneta, Arnassita Piemonteisa, Partito del Popolo Trentino-tirolese, Union Ligure, Lega Padana Emilia, Alleanza Toscana), che inscí devegnen l'Alleanza Nord, pö devegnüda Lega Nord. El devegn Segretari Federal a l'adünada de Puntida (Berghem), ciamaa de'l partii "Giürament" inscí de regurdass de'l püssee famus Giürament de Puntida de'l 1167 a la Badía de San Giacum in tra i vint cità de la Lega Lumbarda istorega.
El devegn senadur de la X legisladüra (e inscí tachen sü a ciamal in "lumbard", el "Senatur") e l'è numinaa Minister per i Riform Istituziunaj e de la Devoluzion del II gouerna Berlusconi; l'è staa ben quater völt depüdaa int 'l parlament talian (XI, XII, XIII e XIV Legisladüra) e anca parlamentar uropee.
Lega Nord[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Aleanza cunt Forza Italia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In de l'istess ann 'l fà a'l Nord cunt Forza Italia (partii pulitegh fundaa int 'l 1994 de l'imprendidur milanes Silvio Berlusconi) la cualiziun eleturala ciamada Polo delle Libertà, che insema a Alleanza Nazionale la veng i eleziun e la guerna el paes fina al 22 dezember 1994. In chela ucasiun chí 'l Bossi 'l lassa la cualiziun e 'l vuda la "mozione di sfiducia" cuntra 'l prim guern Berlusconi (l'hal faa quel ch'i giurnalista ciamen el ribaltun).
La secessiun de la Padania[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El 15 setember 1996, dopu che la Lega l'eva ciapaa 'l 30% in Veneto e el 25% in Lumbardia, el decid de urganizà la secessiun dij regiun del Nord de l'Italia (indipendenza de la Padania). Inscí l'urganiza una manifestaziun in sü'l Po che la finiss a Venezia, in Riva dij Schiavon, in duè dopu avè traa giò la bandera triculur taliana, el fà met sü quela cunt el Suu dij Alp verd sü bianch, e 'l pruclama l'indipendenza de la "Repüblega federala de la Padania" in del mument che 'l leng 'na diciaraziun che la dis «Noi Popoli della Padania, solennemente proclamiamo: la Padania è una Repubblica federale, indipendente e sovrana...»[1].
Int l'istess temp el derv a Mantua 'l "Parlament del Nord" (e de lí a poch 'l Parlament de la Padania) e l'ann che vegn el porta püssee de 6 mijun dij person a vudà suta i gazebu inscí de eleg el Prim guerna de la Padania.
El derv anca el giurnal La Padania, Radio Padania e Tele Padania. A l'è ancamò incö 'l diretur pulitegh del giurnal.
A l'opposizion quant che gh'era el guerno de centro-manzina (Prodi 1996-98; D'Alema I e bis 1998-2000 e Amato 2000-2001), el derviss la porta al Polo in occasion dij elezion regiunai del 2000, e l'ann dopu el fà una nova coalizion ciamada "Casa delle Libertà", che la venc i elezion del 13 de magg (la Lega nel prupurziuanl però la pasa dal 10% al 3,9%). Dal 2001 al 2004 a l'è Ministro per i Riformi e la Devoluzion.
La maladia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La matena del 11 de marz del 2004 (che l'è anca el dì di attach terroristegh ai stazion ferroviari de Madrid) a l'è stà ricuverà in uspedal in condizion asèè gravi. Infati l'eva ciapà un ictus; la riabilitazion l'ha custringiù a una longa degenza in uspedal in Svizera e anca a una cunvalescensa asèè pesanta, e pò dopu a una longa interuzion de l'atività pulitega.
Anca se i sò condizion de salut ij eren menga bon, a l'è stà candidà coma capolista al Parlament europeo aij elezion de giogn, e l'è stà elegiù in dò circoscrizion del nord, cunt aprusimativament 285 mila voti. Per tegnì el segio de Strasburgo l'ha lasà la carica de parlamentar italian.
L'è più iscrivù, insema ai oltri parlamentari dela Lega, al grupp di euroscettich Indipendenza/Democrazia e, dal 27 de april 2006 a l'è denter al gupp dij membri non iscritti. In del marz del 2006, infati "Indipendenza/Democrazia" l'eva cascià fò pruvisoriament i parlamentari dela Lega per una question de danèè del grupp e per ij provocazion del Roberto Calderoli dopu la publicazion dij fùmett del Maometto sul Jyllands-Posten che l'hann fà dà ij dimision del guerno.
El Bossi 'l vegn anmò 'ndree in sü la sena pulitega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bossi a l'è turnà sula scena pulitega el 11 de genaar del 2005 a Lugan (Tisìn), dopu 306 dì del ricover in uspedal, per una manifestazion vorùda de lù a l'ultima cà del federalista lumbard Carlo Cattaneo, manifestazion che l'ha fà discut asèè in Tisìn. Ala manifestazion el gh'eva anca el ministro furzista Giulio Tremonti (cunt el Bossi l'eva stringiù un patt de culaboraziun ciamà dij giurnaij "Asse del Nord") e una delegazion dela Lega dei Ticinesi (un moviment pulitech lucalista cantunal svizer) guidada de l'imprenditur lùganes Giuliano Bignasca. Quel dì lì el Bossi el parla contra de "L'Europa dij Framasòn".
In dela primavera del 2006, in del periodo dij elezioni politiche, el fà cumizi per sostegné i candidà leghisti al Parlament e anca aij elezion dij comùn. A l'è elegiù capolista dela Lega Nord Padania-Movimento per l'Autonomia, ma el rifùda el post per restà al Parlament europeo.
Manifestaziun leghista[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El 17 de setember del 2006 in Riva dij Schiavon a Venezia, in ucasion dij dees agn dela dichiarazion d'indipendenza dela Padania, el tira fò l'idea de dervè amò el Parlament del Nord, per avech un culegament fra la gent e istituzion centrai, e el regorda la necesità de renuà la class dirigent leghista per pugià i giuen.
El 2 de febraar del 2007 el partecipa ai laurà per la prima riunion del Parlament del Nord a Vicenza. L'assise padana la turna a truass ogni mees nela città veneta. Vers la fin de Agost del 2007, a l'è turnà a fa parlà de lue quant che l'ha dì a pruposit del prutesta fiscala che gh'è semper la prima volta per ciapà in man el fuesil ("C'è sempre una prima volta per prendere in mano i fucili"), ma anca che se la Lumbardia la paga minga, l'Itaglia la moer in cinq dì ("Se la Lombardia non paga, l'Italia muore in 5 giorni".)
El 5 de genaar del 2008, Bossi el ciapa l'ucasion de incuntrà el president cantunal dela Lega dei Ticinesi, el Giuliano Bignasca, dopu una visita al cardiocentro de Lùgan, per parlà dij question pulitech de l'area insùbra. La riunion a l'è al Grott dal Prévat de Bosch Lùganes, insema anca al Cunsiglier de Stato ticines Marco Borradori e el depùtà Norman Gobbi. Per la Lega Nord al gh'è el President dela pruvincia de Comm, Leonardo Carioni. I parlen suratòtt dij trasporti e in particular de slungà la NTFA dopu la fruntera e dij prugett per l'aeroporto lumbard de Malpensa. I svizer i deciden de partecipà cunt ùna delegazione dela lor Lega ala manifestazion federala dij Lumbard prugramada per el 10 de febraar contra la pusibilità de declassà l'aeroporto per la vendita de l'Alitalia ala cumpagnia de bandera frances Air France.
El 20 de lüj 2008, intant ch'el parla al Cungress dela Liga Veneta a Padua, el diis che l'inno de Mameli - in dué se diis Ché s'ciava de Ruma - l'è de cunsiderà inscì e 'l tirà sù el dì mediu per fà vedè che l'è cuntra dela s'ciavizzia dela Padania. El diis anca che l'è necesari fà 'na rifurma dela scòla dopu chela federalista, che la disa che i prufesuri al Nord ij gh'hann de vèss del Nord.
Prucedür giüdiziarij[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
ENIMONT[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ul 5 de genar 1994, al prucess ENIMONT[2], l'Ümbert Bossi ha recugnusüü la culpa de l'amministradur dul muviment Alessandro Patelli[3] per un finanziament minga lecit recevüü dal Carl Sama[4] de la Montedison. Dopu avè daa indree la soma de 200.000 mila franch, catada-sù dij militan leghist, e dopu l'alüntanament dal partii del Patelli, ul Bossi a l'è staa sentenziaa cunt una sentenza definitiva da la Casaziun a 8 mes de galera per viulaziun dela legg sura el finanziament pübligh al partii, cundana definitiva[5].
Fatt de Via Bellerio[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per i fatt de Via Bellerio del 18 setember dul 1996, inquand i leghist hann upunüü resistensa aij agent de pulisia che cercaven ducumentasiun in dela sed dela Lega sura urdin dela magistradüra de Veruna, Bossi a l'è staa sentenziaa a 4 mes, 20 dì de men respett al Rubert Marun[6].
Vilipendij a la bandera[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vilipendij al coo dul Staa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bossi a l'è staa prucesaa per giüdissi sora 'l cunt de l'Oscar Luigi Scalfaro dii in del 1993; a l'è staa assolvüü el 7 de utuber 1998 dal tribünal de Milan, che ha recugnusüü l'insidacabilità dij upiniun dii[6].
A l'è staa pöö cundanaa a 18 mes dal tribünal de Bergum in del 2015 per insült al president Giorgio Napolitano, dii a la festa invernala del Carociu[7].
Difamaziun dij magistraa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bossi a l'è staa cundanaa a cinq mes de reclüsiun in del nuvember 1995 da tribünal de Bressa, per difamaziun plüriagravada in dij resgüard dul sustitüü prucüradur de Vares, Agustin Abate insültaa in ucasiun d'un quaj cumizi. In del setember dul 1996 a l'è staa iscrivüü in del register dij indagaa da la prucüra de Padua per ij minacc revultaa a la magistratüra in un cumizi. Ij caus, anca civij, intentaa al Bossi dij magistraa a hinn tant[6].
Atentaa aj diricc pulitigh dij citadin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ul 7 de magg 1999, i giüdes de la Curt d'Apell de Bressa l'hann cundanaa a un ann per istigaziün a delinqu aij dagn dul Gianfranco Fini e de alter espunent de l'Aleanza Naziunala. I fatt 'l se riferissen al 4 de agust 1995 inquand ul Bossi, nel curs de düü cumizi a Brembaa e a Alban San Lissander aveva invitaa i leghist a cercà "cà per cà i fassist" e aveva anca dii che, per lüü, i fassist a eren anca i esponent de Aleanza Naziunala (che aveva ciamaa "ul fetur pegiur dul Parlament")[6].
100.000 bergamasch armaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per avè dì che 100.000 bergamasch a eren prunt cont i füsil a fà la secessiun, Bossi a l'è staa sentenziaa a on ann de reclüsiun in prim grad[6].
Scandul dij rimburs eleturaj[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del magg 2012, ul Bossi a l'è staa iscrivüü in del register dij indagaa da la prucüra de Milan cunt l'acüsa de trüfa aij dagn dul Staa a caüsa dul scandul dij rimburs eleturaj, ciuè i danee püblich duperaa per fin personaj (ne l'ambit de l'inscì ciamaa scandul Belsito)[8][9][10].
El 5 febrar 2015, la Prucüra de la Republica pasmà el tribünal de Genua ha chiedüü de rinvià a giüdizi ul Bossi e 'l Belsito per trüfa sura i rimburs eleturaj aij dagn dul Staa (40 miliun de euro). L'incesta, da Milan, a l'è stada tradüda a Genua per cumpetenza terituriala[11].
Not e alter prugett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ [1]
- ↑ ENIMONT colpevoli Bossi, Forlani, La Malfa. Corriere della Sera. Archivio Storico. 8 giugno 1997.
- ↑ Patelli ammette tutto. Repubblica. Archivio. 9 dicembre 1993.
- ↑ Tangente alla Lega. Corriere della Sera. Archivio Storico. 8 dicembre 1993.
- ↑ ENIMONT condanne definitive. Corriere della Sera. Archivio Storico. 30 maggio 1998.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Lega, da Enimont al vilipendio della bandiera. Le inchieste e le condanne – Il Fatto Quotidiano
- ↑ Bossi condannato a 18 mesi per vilipendio a Napolitano
- ↑ «Bossi e i figli indagati a Milano». LeNovae, 16 maggio 2012. Indiriss Internet de la nutissia in data 16 maggio 2012.
- ↑ Fondi della Lega, Bossi indagato "Ai figli una paghetta del partito"
- ↑ Umberto Bossi e i figli indagati a Milano
- ↑ Lega, chiesto il rinvio a giudizio per Umberto Bossi e Francesco Belsito
Bibliugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- (cunt el Daniele Vimercati) Vento dal Nord: la mia Lega, La mia vita, Sperling & Kupfer, 1992
- (cunt el Daniele Vimercati) La Rivoluzione. La Lega: storie e idee, Sperling & Kupfer, 1993
- Tutta la verità. Perché ho partecipato al governo Berlusconi. Perché l'ho fatto cadere. Dove voglio arrivare, Sperling & Kupfer, 1995
- Il mio progetto: discorsi su Federalismo e Padania", Sperling & Kupfer, 1996
- (cunt el Daniele Vimercati) Processo alla Lega. Le accuse di magistrati e giornalisti L'autodifesa del leader padano. Un duello ad armi pari, Sperling & Kupfer, 1998
- La Lega: 1979 - 1989, Editoriale Nord, 1998


text:
Monday Night Synergy (Wolfnam)
Credits & Info
- Uploaded
- Jun 16, 2010 | 11:07 PM EDT
- File Info
- Song
- 4.5 MB
- 4 min 54 sec
- Score
- 4.48 / 5.00
Related Content
Heard in 2 Entries!
View all submissions featuring this audio file.
You might also enjoy:
Licensing Terms
You may not use this work for commercial purposes without making specific arrangements with the artist.
- Score:
- Rated 4.48 / 5 stars
- Plays & Downloads:
- 11,346 Plays | 1,238 Downloads
- Share Links:
- Genres:
- Electronic - Drum N Bass
- None
Author Comments
Reviews
PsyenceOG
Rated 5 / 5 stars
Hmm.
Exactly.
Mmmmmmm
ObliviouslySadistic
Rated 5 / 5 stars
I can't even understand it.
And I'm not talking about the words, it's more the feeling this song gives me.
It's such a great hype song, the build up at first had me a bit nervous that it was gonna be generic. But you kept me entertained and hyped through the whole song, I think I might go to a few bars and get a few scars of my own now.
I think it's still generic, and it's still in the works
I'm getting rid of a lot of the repetitiveness and adding in some new stuff I've had in mind since the fall...and that string section is annoying me haha
Hang in bars, NO SCARS
cam155
Rated 5 / 5 stars
bass
bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bassbass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass was very nice at the beginning
From the makers of Subwoofer AC
finnishguy101
Rated 5 / 5 stars
dis will work
That's a nice bass you have there, sssssssssssshame if something happened to it...
Not my bass!
1ds2ds3ds
Rated 5 / 5 stars
INTRO BASS!
god that first 10 seconds was pure bass loved that jesus christ this is worth downloading
Yessssssssss the bassssssssssssss


text:
Mende
Mende l'è 'na citadìna franséza de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. L'è séde de prefetüra e dóca l'è capolöch del dipartimènt de la Lozère. L'è capolöch apò a dei cantù de Mende-Nord et Mende-Sud e del circondàre (arrondissement) de Mende.
El cümü de Mende el g'ha 'na popolasiù de 12 163 abitàncc[2], dato agiurnàt al ginee 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 36,56 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 691 méter a 'na altèsa màsima de 1236 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Mende l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Jun
In física e chímica, sa ciàma jun un àtum u una mulécula cunt una càrga elétrica, ca la pö vèss pusitíva (catiún) upüür negatíva (aniún); ul prucèss de pèert u ciapà eletrúni a l'è la junizazziun.
I iuni sa rapreséntenn cunt ul símbul de l'àtum curespundeent cunt un segnètt + u - a segunda de la càrga ca gh'è: per esémpi, ul sòdi al pèert un eletrún, al diventa un catiún e al sa scriff Na+, quant invéci l'ussígen, de eletrúni, na ciàpa dü e al vègn O2-.
La paròla jun la vègn, giüüst per cambià, dal greech ion, particípi passaa de iénai (andà).
L'è staa ul Michal Faraday ca l'à prupòost, in del 1830, l'esisténza dii iuni, anca sa l'è staa l'Arrhenius ca l'à desvilüpaa la teuría: per quèst, l'à ciapaa ul Prémi Nòbel per la chímica in del 1903.
L'energía ca ga vöör per strepàch vía un eletrún a un àtum ga dísenn putenziaal de iunizazziun, ca inn dii custaant físich caraterístich per i difereent àtum.
De sòlit, i valuur dii putenziàj de iunizazziun sa sbàssenn de menemàn ca sa va (in de la taula periòdica) dal vóolt al bàss: istèss sa sa va da drita a manzína. L'andameent de chii valuur chí a l'è prupurziunaal al cuntràri a i valuur del racc atòmich; a l'è natüraal, vist ca in d'un àtum piscinín i eletrúni a inn püssee areent al nücli e dunca a séntenn püssee fórta la fòrza de atrazziun.
Ul primm putenziaal de iunizazziun a l'è quèll ca ga vuraría per strepà vía ul primm eletrún de un àtum; ul seguunt valuur al diss l'energía per strepà vía ul seguunt, e.v.i. I difereenz tra i putenziàj sücesiif a inn gròss (vàrda la taulèta chí de suta), dunca i àtum a fúrmenn dumè puch tiip de iun, quii ca pödenn furmàss cunt dii energii nurmàj.


text:
Aktuelle Position
Televisiun
La SSR porscha set programs da televisiun ed emissiuns rumantschas:
- trais programs tudestgs da Schweizer Radio und Fernsehen (SRF)
- dus programs franzos da Radio Télévision Suisse (RTS)
- dus programs talians da Radiotelevisione svizzera (RSI)
- emissiuns rumantschas da la Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR) sin SRF 1
Part al martgà
La part al martgà dals programs da televisiun da la SSR munta en las trais regiuns linguisticas a tranter 30,3 e 37,9 pertschient (2013), en il meglier temp (primetime) - da las 18.00 a las 23.00 - a tranter 36,7 e 45,7 pertschient (2013). Sch'ins cumpareglia ils singuls programs, lura cuntanschan ils emprims programs da la SSR en tut las regiuns linguisticas cun distanza la pli gronda part al martgà.
Ils programs da televisiun da la SSR èn en concurrenza cun numerus programs esters da la medema lingua. Envers ils organisaturs da l'exteriur ha la SSR dentant l'avantatg ch'ella porscha programs da televisiun che mettan las particularitads svizras en il center. Las Svizras ed ils Svizzers - da lingua tudestga, franzosa, taliana u rumantscha - èn aderents fidaivels dals programs indigens, surtut en dumondas d'infurmaziun e magazins, da sport e films dramatics. Soaps, talks e serias guardan els plitost er ina giada tar la concurrenza estra.
Datas d'utilisaziun da la televisiun
La part al martgà da las emissiuns da televisiun è in indicatur impurtant per il success dals programs. Admeira SA che commerzialisescha la reclama en ses programs publitgescha mintga di sin sia pagina d'internet las parts al martgà da las diesch meglras emissiuns (betg mo dals programs da la SSR). I po vegnir tschertgà tenor las categorias perioda da temp, regiun, gruppas en mira e tip d'emissiun.


text:
Guardamèi
Guardamej (Guardamèi in ludesan e piasentin, Guardamiglio in italian) l'è on comun de la Provincia de Lòd con 2 718 abitant (dàto del Dic 2015 [1]).
Se troeuva al confin con la Provincia de Piasenza, con la qual el gh'ha avuu on gran numer de rappòrt duranta la stòria.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Guardamèi l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Savend ch'il martgà da lavur n'enconuscha nagins cunfins chantunals, èn las autoritads dal martgà da lavur dals chantuns Argovia, Appenzell dadens, Appenzell dador, Glaruna, Grischun, Schaffusa, Son Gagl, Turgovia, Turitg e Zug s'unidas a l'autoritad dal martgà da lavur communabla AMOSA.
AMOSA sviluppa mesiras per integrar svelt e persistentamain persunas che tschertgan ina plazza en il martgà da lavur. Per quest intent vegnan registradas ed analisadas scientificamain infurmaziuns che sa refereschan a la pratica. Sin basa da questas infurmaziuns vegnan elavuradas mesiras ensemen cun differents partenaris da project (autoritads chantunalas dal martgà da lavur, partenaris socials, federaziuns, ulteriuras autoritads).
AMOSA lavura en moda relativa al project e s'occupa da differents secturs dal martgà da lavur. Il martgà da lavur en il sectur dals servetschs finanzials, da la dischoccupaziun da giuvenils, dal martgà da lavur en la hotellaria, da la dischoccupaziun da lunga durada sco er las schanzas da persunas pauc qualifitgadas èn stads ils temas dals projects da fin ussa. En il project actual analisescha AMOSA la dischoccupaziun repetida.
Qua chattais Vus ulteriuras infurmaziuns.


text:
Gelendžik
Gelendžik (ГeлeHджиk in abecee cirillegh; Xъyлъыжbый in adighè) l'è ona città de la Russia europea del sud. Ghe viven 50.000 personn.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La città la se troeuva in del territori de Krasnodar, minga lontan de la cadena del Caucas. L'è bagnada del Mar Negher.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del territori arent a Gelendžik a gh'è semper stada la vita: prima i Grech, poeu i Roman, poeu i Genoves.
La città però a l'è stada fada sù domà in del 1831, duranta voeuna di tanti guerr che l'ha vist combattes i Russ e i Turch. I Russ hann miss in pee on mercaa che l'ha ciappaa el sò nomm de ona parola de la lengua adighè che la voeur dì praa piscinin. El mercaa poeu l'è vegnuu on fortin, dopo 'na città di cosacch, che l'hann ciamada Stanica Gelendžiskaja. In del 1864 l'ha ciappaa el status de città, in del 1915 l'ha tolt el nomm del dì d'incoeu.


text:
Television
Television l'è na parola noeuva ciappada d'el gregh, che la voeur dì "vision delonsg". L'è vun di sistema de comunicazion pussee cognossuu e drovaa in del mond, e la consist in de la trasmission e recezion a distanza de imagen e de son. L'è anca vun di mezz de comunicazion de massa pussee important.
La vegn considerada ona evoluzion de la radio, che la podeva transmett domà i son, e l'è stada desveluppada in disparaa paes a l'istess temp anca per fin militar intra i dò guerr mondiaj. Dopo de la segonda l'è stada mettuda a desposizion de on gran publegh.
El so vess sempliz, e anca el sò cost inscì bass (in di sti dì chi) l'hann portada a mettes in su 'l medemm nivell di giornaj e la radio per quell ch'el revarda l'informazion e particolarment per quell ch'el gh'ha de fà cont el temp liber, per via dj sò film, telefilm e de tucc i programma de varietà che vegnen trasmettuu.


text:
Fulminànt
I fulminànt i én di ugèt còmed per impièr dal fógh in na manéra sicura: i én di bastunsèin ed lègn, cutòun o chèrta, cun la punta pìna d'na sostànsa cla cièpa fógh a sferghèrel. Quànd un fulminànt l'è stê bèle druvê, a-s dìs cl'è scruchê.
I fulminànt ed sicurèssa i én di fulmànt ch'i s'impìen sól a sferghèrel su un lavór apòsta, che ed sòlit l'è sul fiànch dal scatlòt..
I zirèin i én di fulminànt cun al fóst ed cutòun o 'd chèrta avòlta, imbibî ed zira.
Provérbi e fàt curiós
- I fulminànt i s pólen sferghèr na vòlta sól (a s pól ferghèr la gìnta sól na volta, zógh cun al paròli sferghèr e ferghèr)
- Al spàca i fulminànt in quàter acsè i dùren ed pió' (as dìs ed chi l'è grécc')
Al Fulminànt l'éra anch al scutmài ed Enrico Stuffler (1863-1923), un di pió importànt poéta dal dialètt mudnés.
Èter prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Fulminànt
- Wikizionario contiene la voce di dizionario «Fulminànt»


text:
Cavriàt
Cavriàt San Gervàs (nòm uficiàl en italià: Capriate San Gervasio), l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem. El' se tróa 'n de la basa pianüra de l’Isola che l’è chèl tòch de pianüra bergamasca tra ‘l Brèmb e l’Ada. El g'ha 'na popolasiù de 8 066 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 5,8 km² e 'na densità de popolasiù de 1 391 ab./km²
Ol cümü che l' se tróa a 17 km de la sità e a 188 méter söl lièl del mar l’è furmàt da dù paìs: Cavriàt e San Gervàs che i fàa cümü desperlùr fina al 1928.
Per Cavriàt la pasa l’autostrada A4 Bèrghem – Milà, casèl de Cavriàt.
El cunfìna coi cümü de Botanüch, Brembàt, Calòniga, Filàch, Trezz (MI) e Aer (MI).
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Cavriàt San Gervàs l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Ol patròno[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol patròno de Cavriàt l'è Sant Alisànt che l'è ach ol patròno de Bèrghem e la sò fèsta l'è 'l 26 de Agóst.
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol bórgh indüstiràl de Crèspi che l’Unesco l'à dichiaràt patrimòne de l’Ümanità.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Vilanöva
Vilanöva (Villanova del Sillaro in italian) l'è un cumün de 1 830 abitant (dàto del Dic 2015 [1]) de la pruìncia de Lod.
El se tröva circa a 10 chilometri a ovest de Lod.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Vilanöva l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Sofia
Sofia (Coфия in bülgar; Sofya in türch; Serdica in latin) a l’è la capital de la Bülgaria.
A l’è anca la prima cità de la Bülgaria per pupulaziun, cun 1.376.742 abitant (2006).
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sofia a l'è in de la Bülgaria ucidentala, propi sota al mont Vitoša e arent al cunfin cun la Serbia. A Sofia al passa el fiüm Isker.
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sofia a l'è gemelada cun:
- Ankara, Türchia
- Atene, Grecia
- Paris, Francia
- Pittsburgh, Stat Ünì d'America
- San Peterburgh, Rüssia
- Tel Aviv, Israel


text:
Böi
Böi (nom ufizial in talian: Buglio in Monte) a l’è un cumün italian, de la regiun Lumbardia, in Pruincia de Sundri. Al gh'ha 2 016 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 27,8 km² e ona densità de 73 ab./km².
A l’è tacaa a Ardenn, Berbenn, Sgesa, Culurina, Furcula, La Tur e Val Màsen.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Böi l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Mauritània
La Mauritània, o Republega Islamega de Mauritània (in Àrab الجمهورية الإسلامية الموريتانية, - Al-Jumhūriyya al-Islāmiyya al-Mūrītāniyya, in francees République Islamique de Mauritanie) l'è on paes intel nòrd-òvest de l'Afrega. La limita al sud-òvest cont el Senegal, a est e a sud-est cont el Mali, al nòrd-est cont l'Algeria e al nòrd-òvest cont el territòri del Sahara Ocidental, ch'el fà part del Maròch. La capitala - e citaa pussee popolada - l'è Nouakchott, che la se troeuva su la còsta atlantega.
Stòria moderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Mauritania a l'è stada on possediment de la Francia fina al 1960, quand che l'ha otegnuu l'indipendenza.
Organizazion politega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Mauritania (nòm ofizial: لجمهورية الإسلامية الموريتانية / République Islamique de Mauritanie) a l'è ona republega.
Al 6 d'agost del 2008 i militar hann faa on colp de stat e hann depòst el president Sidi Ould Cheikh Abdallahi.
El president de la giunta militar (Consèj Alt del Stat) a l'è el Mohamed Ould Abdel Aziz. El sò primm minister a l'è Moulaye Ould Mohamed Laghdaf.


text:
Tge è la Posta Rumantscha?
La Posta Rumantscha è ina glista da radund 600 adressas dad e-mail. Mintgin che ha registrà sia adressa, ha abunà la Posta Rumantscha. Quai vul dir: Ella u el po leger ils e-mails che auters scrivan a la glista e po sez scriver a tut ils abunents da la glista.
Quai è simpel, bun, rumantsch e gratuit!
Tge far per retschaiver ils e-mails da la Posta Rumantscha?
Registrescha tia adressa dad e-mail cun quest formular:
Co scriver e-mails a tut ils abunents da la Posta Rumantscha?
Sche ti vul communitgar insatge, scriva in e-mail a
posta-rumantscha@giuru.ch. E-mails a la Posta Rumantscha pon be vegnir tramess dad adressas d'e-mail che retschaivan era la Posta Rumantscha. Per plaschair betg trametter e-mails pli gronds che 2 MB.
Per evitar e-mails nungiavischads (spam) vegn mintga e-mail controllà manualmain. Perquai cuzzi in pèr uras fin che l'e-mail arriva tar ils abunents.
Co sortir da la Posta Rumantscha?
Quai è exact uschè simpel sco s'annunziar. Simplamain scriver l'adressa dad e-mail en quest formular:
Tecnica
Deplorablamain èn ils e-mails d'administraziun mo avant maun en ina versiun tudestga. La tecnica è da mailman (list.org). Sche ti has quaidas da translatar: T'annunzia!


text:
Vercèj
Vercej (Italian: Vercelli; Piemontes: Vërsèj; Vercelles: Varséj; Frances: Verceil; Latin: Vercellæ) l'è ona citaa de 46.000 abitant che la se troeuva a medà strada in tra Milan e Turin. L'è la capital de la soa provincia, famosa per l'agricoltura e per i bellezz de la Valsesia.
L'è ona città antiga con di ges famos; in particolar la Basilica de Sant Andreja, del dusent, e la Cattedral de Sant Usebi.
L'è el pussee important center in de l'Euròpa per la coltivazion e la comercializzazion del ris, e in de la provincia se produss on vin famos, el Gattinara, che 'l se recava di ugh de tip Nebbiolo che localment vegnen ciamaa Spanna.
La specialità gastronòmica de la città l'è on piatt de ris cont i fasoeuj ch'el se ciama Panissa.


text:
Cavèss
Artéccol in dialètt mudnés
Evoluzione demografica
Cavés (Cavezzo in italiàn, 7.135 abitànt) 'l è un paiśèṅ in provinsa ad Mòdna ch'al fà part di nóṿ cumùn dl'Uniòun cumùn Mudnési Area Nord. Al dista 27 km da Mòdna.
A s pènsa ch'al nóm al pòsa daśgnìr da 'l latìn cavaedium ch'al vōl dir "spasi sarâ da mur" par la forma cavaediciu.
A Cavés a s cata 'l uservatòri astrunòmic "Geminiamo Montanari". A gh'è al marcâ a la Dménga.
Cavés 'l à patî in manéra dimóndi fòrta i taramòt dl'Emìglia dal 2012 ch'i aṅ tirâ śò praticamènt incòsa (al 75% dal cà i èṅ crudàdi a tèra) e fat anc dū mòrt.
Ardundlà · Bastìa · Bumpòrt · Campgaiàn · Campsànt · Chèrp · Castelfrànch · Castelnóv · Castelvéder · Cavèss · Fanàn · Finèl · Fiumèlb · Fiuràn · Furmézen · Frasnùr · Gùia · La Cuncòrdia · La Miràndla · La Sèra · Làma · Maranèl · Maràn · Medòla · Mòdna · Muntecrê · Muntfiurèin · Muntés · Nonàntla · Nóv · Palàghen · Pavóll · Pergnàn · Pivpélegh · Pulinègh · Ravarèin · San Felìz · San Gèr · San Pussidòni · San Pròsper · Sasól · Savignàn · Sèstla · Suléra · Spilambèrt · Vgnóla · Zòca


text:
Sargans
Sargans a l'è un cumün svizzer del distret eletural (Wahlkreis) de Sarganserland, in del Canton San Gal. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 9.48 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 5450 abitant.
El cumün de Sargans al se tröva a una altitüden de 480 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Balzers (LI), Fläsch (GR), Mels, Vilters-Wangs, Wartau. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sargans l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 765 col nom de de Senegaune.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Sargans in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- (Todesch) Sit ufizial


text:
UK garage
El gener UK Garage el fa riferiment a un bel poo de stil de müsega eletroniga nassüda in del Regn Ünì in de la metà dij agn '90 cume evulüssiun de la müsega house. La parola garage la gh'ha un sens diferent per i USA perchè là la fa riferiment a la müsega house de New York dij agn '80. Quest gener chì a l'è de spess mes'ciaa cunt el hip-hop e cunt el R&B.
I artista UK Garage cugnussüü in Regn Ünì a hinn: Sillo, The Artful Dodger, So Solid Crew, Heartless Crew, The Streets, Shanks & Bigfoot, DJ Luck and MC Neat, Sunship (Ceri Evans), Oxide, Neutrino,... 'Sti artista chì a hinn cunsideraa mainstream perchè hann faa cugnuss la UK Garage al püblich.
Una racolta de müsega UK garage a l'è la serie Pure Garage.


text:
Vischnancas, regiuns e chantun vulan collavurar pli stretg per il svilup economic. RTR guarda en ils detagls.
En l’Agenda Grischun 2030 è la regiun Viamala partida en ensemen cun il Grischun central. Ina sfida per las regiuns.
Urs Marti ha dà in sguard en il futur tar la strategia economica per las regiuns grischunas «Agenda 2030».
1:33 min, Telesguard dals 3.6.2015
Il chantun Grischun ha elavurà ina agenda che duai mussar co ch'il Grischun sa sviluppa fin l'onn 2030.
Vischnancas, regiun ed il chantun vulan agir communablamain davart il svilup economic.
3:01 min, Telesguard dals 3.6.2015
Co vesa il Grischun ora l'onn 2030, e quai ord vista da l'ospital regiunal Surselva.
L’agenda Grischun 2030 vesa plitost nair per il svilup da la Surselva.


text:
Rieti (Reate 'n latì; Riete 'ndèla parlàda locàl) l'è 'na cità italiàna, de la regiù del Làsio, capolöch de la Pruvincia omònima.
El cümü de Rieti 'l g'ha 47 912 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 206 km² e 'na densità de 233 ab./km². El cunfìna coi cümü de Belmonte in Sabina, Cantalice, Casperia, Castel Sant'Angelo, Cittaducale, Colli sul Velino, Concerviano, Contigliano, Greccio, Longone Sabino, Micigliano, Monte San Giovanni in Sabina, Montenero Sabino, Poggio Bustone, Rivodutri, Roccantica, Stroncone (TR), Terni (TR), Torricella in Sabina.
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Müra
Müra (nom uficiàl en italià: Mura) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Brèsa. El g'ha presapóch 796 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]), 'na superfìce de 12 km² e 'na densità de popolasiù de 66ab./km². El cunfìna coi cümü de Cast, Pèrtega Àlta e Vistù.
Endèl medioévo el teretóre del cümü de Müra el fàa part de la piéf de Sànta Marìa de Saàl che en urìgin la ciapàa dét töt el teretóre de le quàter vài minùr furmàde dei torèncc Tùer, Degnù, Abiòcol e Nòza, cioè 'n sostànsa del teretóre dei cümü del dé d'encö de Müra, Cast, Pèrtega Bàsa e Pèrtega Alta.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Pruvincia de Lecch
- Süperfiss: 816 km²
- Pupulazziun (ISTAT 2001): 311.452 ab.
- Densitaa: 381 ab./km²
- Nümer de cumün: 90
- Capitaal (pup. 2001): Lecch (45.501 ab.)
La Pruvincia de Lech la se tröva in de la Lumbardia ucidental, sübit a urient del lagh de Com; la tegn dent dunca i Prealp de la spunda est del lagh (tajaa da la Valsassina e la Val Varun) insema cunt un tocch di culin de la Brianza setentriunal.
La densitaa de pupulaziun l'è alta; ghe vör dì però che in del süd (la Brianza e la zona de Lech) la densità la se met inturna ai 1000 ab./km², quand inveci i muntagn a hin poch pupulaa. De cunseguenza, in di muntagn a suraviven anca di cantun sügestiv, poch tucaa da la man de l'om. In de la pruvincia, in del Parch regjunal de Muntavegia e de la Val del Cürun a l'è prutegiüü el paesagg de vün di ültim toch poch ürbanizaa restaa in de la pianüra/culina lumbarda.
In de la pruvincia ghh'in nò citaa gross: Lech la riva nanca a 50.000 abitant, e i alter citadin a hinn un poo de suravia a i 10.000: Mandel, Valmadrera, Meraa, Casanöv.
L'ecunumia a l'è basada in sü l'indüstria, cunt aziend medi e piscinit cume in quasi tüta la Lumbardia; ghe resta ammò un poo de agricultüra (üga de vin, agricultüra in sera). El setur dii servizzi l'è semper püssee svilüpaa.
L'ecunumia muntana tradiziunal la gh'è quasi pü; i gent di muntagn e del lagh adess a scampen quasi tüt de türismu.
La Pruvincia de Lech l'è nassüda in del 1992 e la cünta nuvanta cumün: de quest chì, vutantaquater prima faseven part de la Pruvincia de Com, i alter ses (Calolz, Vercüragh, Mont Marenz, Tur di Büs, Erv e Caren) de la Pruvincia de Bergum.
La lengua[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La lengua ufizial l'è l'italian.
La lengua lucal l'è 'l lumbard, per la precisiun di dialet ucidentai. La Brianza lechesa l'è un poo el cör, strengiüü tra Lamber e l'Ada, del brianzö; anca el dialet de la cità de Lech el gh'ha pü o manch i istess carateristegh del brianzö, anca se in de l'ültem secul el s'è vesinaa un brisinin püssee al mudel milanes. In de la Valsasna e in de la Val Varun (per esempi a Prumana) se parlen di dialet ucidentai cun di carateristegh uriginai, e di carater de transiziun cunt el lumbard uriental. In de la Val San Martin, inscambi, se parla propi un dialet bergamasch, anca per via del ligam secular cun la Pruvincia de Bergum.


text:
Rosalba Pippa
Rosalba Pippa (ma lē l'à sarnî fin da subìt al nóm d'art 'd Arisa, acrònim fat miténd in fila gl'inisiàli di nóm di sò parènt) l'è na cantànta itagliàna nada a Génuva al 20 'd Agóst dal 1982 anc s'la s pōl cunsideràr dla Lucàgna, regiòṅ in du la s è stablìda a na stmana ad vita (preciśamènt a Pignòla).
Biugrafìa
Da baghéta la tóś al diplòma a 'l licèo pedagògic ma pò la ś mét a far un pò da tut, sarnénd di mistér cuma la camaréra, la cantànta ad piano bar, la baghéta ch'la tèṅ a drē a i putèṅ, la paruchéra, la dóna dal pulisìi e l'estetìsta.
La vins pò soquànt prèmi minór faghénd la cantànta (in di an 1998 e 1999) e na bórsa ad studi mèntar la stava a 'l CET ad Mogol in dal 2007.
In dal 2009 la và a Sanremo in dla categurìa dal propòsti nóvi cantànd Sincerità, na cansòṅ ad Giuseppe Anastasi (al sò muróś), Maurizio Filardo e Giuseppe Mangiaracina. Arisa la s fà cgnósar bèṅ (cun du ucialòṅ négar in si òć, un rusét ròs viṿ in si làbar e un look ch'al fà gnir in mènt i an Vint) e la vins fra i śóvan e anc al prèmi dla crìtica didicâ a Mia Martini.
Sèmpar in dal 2009 a vèṅ fat n'àlbum umònim par la Warner, cun déś canti dèntar, ch'al riva al quìnt pòst in clasìfica. I àtar sìngui i èṅ Io sono (Mè a sòṅ) e Te lo volevo dire (Mè a t al vliva dir).
'L an dòp la tórna a Sanremo purtànd-as sèg al grup di travistî dal Surèli Marinetti par cantàr Malamorenò (Mabriśalamór). Anc al secónd disc, gnû fóra in cal mèntar, al pòrta al tìtul dla canta ad Sanremo.
In dal 2011 l'è turnàda a cantàr in dla sità lìgura par cantàr in dla sira didicàda a i 150 an dl'Unità d'Itàglia, faghénd un duét cun Max Pezzali p'r al braṅ Mamma mia dammi cento lire (Màdar mìa dà-'m sènt franc).
Discugrafìa
Album
- 2009 - Sincerità
- 2010 - Malamorenò
Sìngui
- 2009 - Sincerità
- 2009 - Io sono
- 2009 - Te lo volevo dire
- 2010 - Malamorenò
- 2010 - Pace


text:
23 10
Ol dé 23 de utùer l'è 'l 296 ( 297 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 70 dé a finí l'an.
Ul dí 23 de utùer al è ul dí da pòost 296 ( 297 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 70 dí a finí l'an.
Avenimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 42 a.C. - Guèra civìl romàna: segónda batàia de Filippi - L'ezèrcit de Bruto el vé batìt en maniéra decizìva de Marco Antonio e Ottaviano. Bruto 'l se còpa.
- 1086 - Batàia de az-Zallaqah: l'ezèrcit del Yūsuf Ibn Tāshfīn el bat lezèrcit de re Alfonso VI de Castiglia
- 1863 - Quintino Sella el fónda el Club Alpino Italiano
- 1864 - Guèra de secesiù americàna: batàia de Westport (de le bànde de Kansas City) - Le fórse de l'Üniù del Generàl Samuel R. Curtis le bat le trüpe confederàde del Generale Stirling Price,
- 1911 - Se dopèra per la prìma ólta l'aparèchio endèna guèra: en pilòta italià el part de la Lìbia per 'na ricugnisiù sö le lìnee türche endèla guèra Italo-Türca
- 1915 - Sufragio feminìl: a Nöa York, 25.000-33.000 fómne le màrcia sö la Fifth Avenue per domandà el dirìto de votà
- 1929 - Gran depresiù: dopo d'en declìno costànt del mercàt azionàre, dòpo 'l pic de setèmber, la Bórsa de New York la àmbia a dà a éder dei sègn de pànico
- 1941 - Segónda Guèra Mondiàl: Georgy Zhukov el ciàpa 'n mà 'l comàndo de l'Armàda Rósa e 'l se mèt a lotà per fermà l'avansàda dei todèsch en Rüsia.
- 1942 - Segónda Guèra Mondiàl: cumìncia la segónda batàia de El Alamein - A El Alamein, en Egìto, le fórse britàniche le àmbia là 'na grant ofensìva cùtra le fórse de l'Asse
- 1944 - Segónda Guèra Mondiàl: Cumìncia la batàia del Gólf de Leyte - La piö gran batàia navàl de la stória la àmbia endèl Gólf de Leyte. Söl frónt orientàl, l'Armàda Rósa, la pènetra 'n Ungheria
- 1956 - Mièr de dimostràncc ungherés i protèsta cùtra le 'ngerènse e l'ocupasiù soviètica de la sò nasiù (la Revulusiù Ungheréza la vegnarà stroncàda ai 4 de noèmber)
- 1965 - Guèra del Vietnam: Operasiù Silver Bayonet - Cumìncia 'na nöa operasiù cumbinàda 'ntra le fórse Americàne e chèle del Vietnam de sud, per sercà de anientà le fórse del Vietnam del nòrt prezènte 'ndèla Pruvìncia de Pleku
- 1973 - Scàndol Watergate: el presidènt americà Richard Nixon l'acèta de consegnà le registrasiù àudio de le conversasiù fàde 'ndèla sàla Ovàl che riguàrda 'l scàndol
- 1983 - Guèra civìl libanéza: la cazèrma dei Marines americà a Beirut la vé culpìda de 'n camion-bómba. L'atentàt el fà 241 mórcc. Apò a la cazèrma franséza la vé culpìda la stèsa matìna, e ché i mórcc i è 58
- 1992 - Akihito el deènta 'l prim dei Imperadùr del Giapù a mèter pè sö la tèra cinéza
- 1998 - Cunflìt Israelo-Palestinés: El Prim Minìster israelià Benjamin Netanyahu e 'l Presidènt palestinés Yasser Arafat i rìa a 'n acórde söl progràma "tèra 'n càmbe de pace"
- 2002 - Crìzi del Teatro Dubrovka a Mósca (Rüsia): Dèi ribèi cecéni i atàca 'l teàtro de la Cà de la Cültura a Mósca, e i ciàpa 'n ostàgio de piö de 800 persùne
Chi che gh'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1844, Sarah Bernhardt, atura de teàter Fransesa.
1989, Gregory P. Finley II, atur da cinema american.
Chi che gh'è mórt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fèste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Gondiswil
Gondiswil a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Oberaargau, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 9.4 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 710 abitant.
El cumün de Gondiswil al se tröva a una altitüden de 660 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Huttwil, Auswil, Madiswil, Reisiswil, Melchnau, Grossdietwil (LU), Fischbach (LU), Zell (LU) e Ufhusen (LU)..
El teritori del cumün de Gondiswil al ciappa dent anca le frazzion de Brüggenweid, Freibach, Haltstelle, Staldershaus e Schwendi
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Article on Gondiswil in the Historical Dictionary of Switzerland.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Gondiswil in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Nümar trascendeent
Un nümar trascendeent al è chel ch’ al è mia ariis da vargü pulinomi intreegh. Cada nümar trascendeent al è da plüü irazziunaal, però la prupusizziú inversa al è mia vera: mia töcc i irazziunaj i è trascendeent . I irazziunaj che i è mia trascendeent s'i nòmina algebràich. Al 1873 sa al demustrava che ’’’e’’’ al è trascendeent , e al 1882 che π apó al è . In scambi sa l saa mia si ee al è trascendeent u simplismeent irazziunaal. Da fatt, la pröva che π al è trascendeent la demustra la impussibilitaa dal famuus prublema da la quadradüra dal círcul.
La manca d'una régula general par pudé determiná si un nümar al è trascendeent u mia, a l’a purtaa ul David Hilbert a mett deent cheest prublema in la suva lista da 23 prubleem. Una sulüzziú parzial la dà ul teorema da Gelfond, ch’al pruponn una régula generala par determiná si in ceert caas spescjaj aB al è trascendeent : in cuncrett, al sa passa cura ca a al è algebràich e B al è irazziunaal e algebràich.
Vargü nümar trascendeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- e: demustraa par Hermite (1873).
- π: demustraa par Lindemann (1882).
- eπ: demustraa par Gelfond (1934).
- sin 1: demustraa par Ardy e Wright (1979).
- ln 2: demustraa par Ardy e Wright (1979).


text:
Funiculàar Comm-Brünàa
La Funiculàar Comm-Brünàa l'è stada inaugurada in del 1894 e culega insemm i düu cumün lumbaart.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fin a l'inizi del XIX secul Brünàa l'era praticament ün sit isulàa; sulament in del 1817 han fàa'l sentee che da Comm vegn sü fin al paés e pussee tard, in de la segunda metà del secul, hann fàa sü i du stradi strett e pien de curvi che vegnen sü da Comm e da Taverneri. Ma la situaziùn l'era minga tant cambiada.
La famiglia Bonacossa, che gh'ha anca amò ün villùn a Brünàa, la vuleva far sü üna fünicular che da Comm la vegniva fin sü al paés per levàl del tücc da la süa situaziùn d'isulament.
Inscì, dopu gnanca ün an de lavuràa, il 11 nuvember 1894, la Funiculera la vegn inaugurada; tra i olter, l'era present anca'l Cardinaal Andrea Carlo Ferrari, che l'èra da poch temp vescuv de Milàn.
La costruziùn de la funiculàar l'ha fàa sì che'l turism a Brünàa l'è aumentàa ün frach, anca perchè menter se fà'l viagg se poeu vedè ün gran bel panurama sü Comm e sül lach.
La Funiculàar[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Funiculàar la gh'ha i staziùn de partenza e de arivi in piazza A. De Gasperi a Comm e in piazza A. Bonacossa a Brünàa; gh'hin olter düu fermadi: vüna a Comm Vôlta, l'oltra a Caresciùn (fraziùn de Brünàa).
La Funiculàar, che l'ha gh'hàa ün binari ed ün scambi in duvè che s'incuntran il vagùn che va sü cun quel che va giò, la va sü per üna diferenza de livell de 500 meter, cun pendenza media del 50% e massima del 55%.
El viagg el düra 7 minüt e'l servizi cumincia ai 6 e finiss ai 22,30 (in estàa fin a mezzanot), cunt partenzi ogni mezz'ura, oppür ogni quart d'ura in di mument quant gh'hin ün frach de persuni.
A metà del tracciàa gh'è ün spingardìn, rimetüu a noeuf in del 1990, che tücc i mezdì'l dà üna s'ciupetada a salv.


text:
Nibiàn
Nibiàn (nòm uficiàl en italià: Nibbiano; en emilià: Nibiàn o Nibièn) l'è 'n cümü de l' Emilia Romagna, en Pruvincia de Piacènsa.
El g'ha 2 218 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfis de 44,0 km² e 'na densità de 50 ab./km².
Al cunfìna coi comün de Borgonovo Val Tidone, Caminata, Canevino (PV), Golferenzo (PV), Pecorara, Pianello Val Tidone, Ruino (PV), Santa Maria della Versa (PV), Volpara (PV), Zavattarello (PV), Ziano Piacentino.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc de Nibiàn l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Carpané
Carpané (istéss ind la parlada piasentina; en italiàn Carpaneto Piacentino), l'è un cumün italiàn d'la región Emilia-Rumagna che'l se tröva en Pruincia de Piasensa.
Al gh'ha 7 612 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 63,2 km² e ona densità de 120 ab./km².
El paés el cunfina cun i cumün de Cadé, Castél Arquà, Fiurenzöla, Gruparél, Lügagnàn, Puntnür e San Giorg.
I sò frassión i en Badagnano, Celleri, Chero, Cimafava, Ciriano, Magnano, Montanaro, Rezzano, Travazzano e Zena.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Carpané l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Mezdé (pêrt dal giōren)
Artécol in dialèt arzân
Al mezdé (mezzogiorno ânca mezzodì o meriggio in italiân) l'é còla dal dòdeş dal j ōri ed la giurnêda int al fûş urâri ed riferimèint, e la divéd la matèina dal dopmezdé. L'urâri cuntrâri l'é la mezanôt.
Carateréstichi[modifica | mudéfica la surzéia]
Int al sistēma ed la numerasiòun dal j ōri inglèiş, pugê insém a dû gîr ed 12 ōri, l'é cumpâgn al 12:00 pm (post meridiem, dal dopmezdé). Da un pûnt ed vésta astronômich, tgnû fōra i cambiamèint fât da l' ōri normêli, da l' ōra leghêla e da l' equasiòun dal tèimp, al mezdé al cumbîna cun al mumèint dal dé in dōv' al Sōl l'é pió atâch al zenit (mezdé dal Sôl). In teoréia mezdé l'é l'ōra in dōv' al Sōl l'é insém al Zenit; purtrôp, a câşva dal muvimèint a côno ed l'âş ed la Tèra ( precessione degli equinozi) in italiân) e al şlargamèint dal gîr ed la Tèra, l'é sèimper pió luntân dal Sōl, cl'ōra ché l'é ògni giōren un miliardèişem ed secònd pió in ritêrd: adès al Sōl l'é pió êlt intōren al j ōri 12:25 - 12:26.
Vōs coleghêdi[modifica | mudéfica la surzéia]
Êter prugèt[modifica | mudéfica la surzéia]
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Mezdé (pêrt dal giōren)
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed Mezzogiorno trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
Brèsa
Brèsa (en Lombàrt Ucidentàl: Bressa o Brèscia; en Cremunés: Brésa; en Italià: Brescia; Latì: Brixia; en verunés: Bressia; en todèsch stòrech: Wälsch-Brixen), l'è 'na cità dèla Lombardia e la g'ha 196 480 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]). L'è 'l capolöch de la sò pruvincia.
Cuntegnüü
Geografìa fìsica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità la se tróa endel'àlta Pianüra Padàna a la bóca de la Val Trómpia, ai pè del Mut de la Madaléna e del còl Cidneo. El teretóre — delimitàt a nòrt de le Preàlpi Bresàne, a est de le Preàlpi Gardezàne e a òvest dei teretóre de la Franciacürta — l'è perlopiö de pianüra però töta la còsta meridiunàla del mut de la Madaléna (e pò a la séma) i è dét endèl teretóre del cümü , isé che 'l cümü de Brèsa el se tróa a ìga 'n escursiù altimétrica de 770 méter.
El centro stòrich el rèsta al intèrno dei rèscc del sércol de le müre de l'época medievàla, e l'è sormontàt del còl Cidneo endóche l'è bèl en móstra 'l castèl. El rèst de la cità el se svelöpa sö töt el teretóre 'ntùren, enfìna a sfiorà le còste de le preàlpi, compàgn del mut de la Madaléna (a est), e 'l mut de Sant'Onòfre che però 'l rèsta zò sóta i cümü de l'hinterland Boès, Consés e Nàe.
El rés•cio de teremòt segónt chèl che gh'è riportàt endèl'ordinànsa PCM 3.274 del 20 de mars del 2003 l'è clasificàt cóme zona 3, cioè de bàsa sismicità, aisebé che a póca distànsa ghe sàpe la zòna del Lach de Gàrda che l'è clasificàda come rés•cio médio.
Ecunumìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità la se tróa 'n mès a la tèrsa zòna 'ndüstriàl piö grànda de töta Itàlia, gràsie prim de töt a la sò 'ndüstria mecànica e dèle màchine utènsili. Le aziènde iè de sòlit médie o pesène e a gestiù familiàr. Pò a la finànsa la g'ha 'na cèrta 'mportànsa e ànche 'l turìsmo l'è mìa de póch per vìa del Lach de Gàrda, del Lach d'Izé e del turìsmo invernàl endèle zòne de mut de la pruvìncia (Val Camònega, Val Trompia e Val Sàbia).
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Brèsa l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
De la Fondasiù al dücàt Longobàrt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Se sa mìa de precìzo chi che sàpes stàcc a fondàla e quàndo; a parte 'na quàt legènda de póch crèdet, chèla che sömearès vìga 'na bàze piö séria la völ che Brèsa la sàbes stàda fondàda de Cìdno, el re dei Liguri, che 'ndèla tàrda età del bróns, riàt endèl teretóre 'ndóche adès gh'è Brèsa, el garès fortificàt el culmèt del còl Cidneo, là 'ndóche adès gh'è 'l castèl.
Endèl sècol IV prima de Cristo, i Celti Cenòmani i g'ha 'nvadìt le tère a oriènt del Àda e i g'ha fat de Brèsa la sò capitàl. Brèsa la cumìncia isé a guadegnà 'n pó de 'mportànsa, ma l'è suratöt dòpo véser stàda ciapàda dét endèl'òrbita Romàna (dòpo la vitòria söi cèlti dèla Gallia Cisalpina) che Brèsa la cumìncia adilbù a vìver en perìodo de pàce e splendùr, endóche la cità la crès e la diènta giü dei cèntri piö 'mportànti de l'Italia del Nòrt.
Al desfantamènt del Impero Romano, l'Itàlia la g'ha cuminciàt a patéser le invasiù dei barbari, e Brèsa la s'è troàda isé a véser mitìda al sach prìma dèi Gòti de Alarico, pó dòpo dèi Unni de Attila (452 d.C.).
Endèl 476 d C., Odoacre el ciàpa 'l contròl de la pianüra a nort del Pò, ma pò a lü 'l vé batìt e casàt vià, méno de vint agn dòpo, dèi Ostrogòti de Teodorico, che 'l farà de Brèsa (ensèma a Verùna) giöna de le sò cità piö 'mportanti.
Endèl 568 l'è la ólta dei Longobàrdi, che i farà deentà Brèsa la séde de giü dei sò dücacc che cöntàa de piö. I restarà padrù de Brèsa e del Nort de l'Itàlia per de piö de duzènt agn, enfina a quànche 'ndèl 774 el Re Desiderio l'è stat asediàt a Pavìa e a la fì batìt e fat prizunér de Carlo Magn. Isé Carlo 'l g'ha püdìt fas encurunà Re dei Longobardi e dòpo, 'ndèl 800, Imperadùr del Sacro Romano Impero.
De chèsto perìodo val la péna regordà en pér de figüre che g'ha ìt 'na part centràl endèla stória del medioevo 'n Itàlia:
- El duca Ròtari, che l'è stat en rè dei Longobàrcc e Re d'Itàlia (dèl 636 al 652), famùs per el sò Edito (22 de noèmber del 643) che 'l g'ha cudificàt el Dirìto Longobardo, che 'nfina a chèl momènt lé l'éra nat en nàcc per tradisiù a bóca. Con chèsto Edito, 'ntra i óter laùr, gh'è stat sustitüìt l'antica lége de la vendèta privàda (Fàida) condèn rizarcimènt en sólcc (ciamàt Guidrigildo).
- El Rè Desiderio, uriginàre de Brèsa, che l'è stat l'öltem dei rè dei Longobarcc (del 756 al 774), difàti Desiderio l'è stàt batìt de Carlo Magn e 'l régn dei Longobardi l'è stat desfàt fò 'na ólta per töte 'ndèl 774.
Desiderio l'è de regordà pò a perchè l'è stat el fondadùr, endèl 753, ensèma a sò moér Ansa, del Monastér de San Salvadùr (dòpo ciamàt Sànta Giulia).
De l'Época Carulìngia al Cümü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La scunfìta de Re Desiderio la g'ha significàt la fì dei Longobàrcc e 'l prensépe de l'época Carulìngia 'n Itàlia. Se conós póch fés de le facènde che g'ha 'nteresàt Brèsa 'nde chèl perìodo lé. Endèl 888 Brèsa l'è stàda el teré dèle prìme batàie 'ntra Guìdo duca de Spoleto e Berengàre del Friuli. Guido 'l mörarà 'ndèl 894, e isé Berengàre el pödarà ambiàs dré a mèter a pòst 'n pó le ròbe 'n Itàlia, ma la presiù dei Ungari ai cunfì orientài la ghe 'mbroiarà i progècc. Endèna batàia söl Brènta, Berengàre 'l vegnarà batìt e isé 'l perdarà töta la stìma e la autorità che 'l gh'ìa guadegnàt dei sò feudatàre. Endèl sècol X, dele ótre scuribànde dei Ungari e le béghe 'ntra Berengàre e i sò feudatàre le farà vìver en perìodo 'n gran bröt 'n pó a töta l'Itàlia, e isè, per difindìs i siòr de Brèsa e dei paés entùren i g'ha 'ncuminciàt a fa sö castèi 'n pó 'mpertöt. Pò a 'l Castèl de Brèsa, söl Cidnèo, l'è stat furtificàt en chèsti agn ché e per difènder la popolasiù, i Bresà i g'ha 'ncuminciàt a mèter en pé 'na milìsia che la sarà la somésa per l'autonomìa de la Brèsa comünàl.
l'Época del Cümü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El cümü de Brèsa 'l nas endèl 1090, có la istitusiù dei Cònsoi che i éra dèle autorità politico-militàr che le gh'éra 'l doér de goernà 'l cümü. Endèl 1182 i Cònsoi i vegnarà süstituìcc del Podestà.
Come töcc i óter cümü lombàrcc, pò a chèl de Brèsa 'l ga fat i sò prim pas en cunflìt cól potére del vèscof e cónde 'na 'mpostasiù aristocràtica che giràa 'ntùren a la potènsa che i representàa i convèncc de S.Giulia e de S.Benedèt de Lé.
Cól crèser e 'l madürà del cümü, gh'è 'ncuminciàt a le guère de espansiù cùtra le comunità rürài, che i éra amò sóta i siòr che i éra i padrù del teretóre.
Le milìsie de Brèsa le g'ha ambiàt a sercà de slargà i cunfì del cümü zà 'ndèl 1121, envèr la Gardezàna. De lé a póch ambiarà pò a le béghe cón Bèrghem per el contròl de tré castèi de cunfì (Qualì, Vulpì e Seredèl), béghe che le fenesarà 'ndèl 1156 có la vitória de Brèsa, 'ndèla batàia dèle Grumóre combatìda 'ndèle piàne 'ntra Palósch e Pontòi.
Aisebé che 'nde chel perìodo lé, l'éra 'na guèra dré a l'ótra, i cümü de la Lombardìa i è stacc bù de meter en bànda le béghe, quan che 'n bèl momènt s'è fat aànti 'n perìcol che 'l ghe fàa póra 'n pó a töcc. Endèl 1154, Federico I de Svevia, dit el Barbarósa, rè de Germania e dei Romani, l'è nit zó 'n Itàlia per fas encurunà Sacro Romano Imperadùr e per fàga capì ai cümü che chi che comàndàa l'éra l'Imperadùr. I cümü però i éra mìa piö i fèudi de Carlo Magno e Ottone I, e i gh'èra nösöna edèa de öbedéser.
Brèsa la g'ha aidiàt a Milà quan che chèsta la g'ha pröàt a rezìster ai fonsiönàre todèsch. El Barbarósa isé 'l g'ha ìt l'ocaziù de fa éder la sò severità per la prìma ólta. A tö sö de mès i è stacc i cümü de Asti, Chieri (1154) e Tortóna (1155). Dópo de véser stat encurunàt Imperadùr del Papa Adriano IV, 'ndèla Bazilica de San Piéro a Róma (més de Zögn del 1155), el Barbarósa 'l riturna 'n sö 'n Germània. Ma 'ndèl 1158 ghe tóca turnà a nì 'n zó 'n Itàlia, en pó per vìa de le béghe teològiche che 'l ghéra 'n bal col Papa, ma 'n pó apò a perchè Milà la gh'éra turnàt a ciapà tròp tànta autonomìa. Brèsa e Piacènsa, che le gh'éra fat aleànsa ensèma a Milà, i éra prónte a rezìster.
La vanguàrdia todèsca, menàda del re de Boémia Ladislào, la g'ha asediàt Brèsa e la g'ha sbatìt pelària el teretóre töt entùren. Dòpo de 15 dé de asédio, 'l cardinàl de Brèsa, Ottone, per schiàga la distrusiù total, el g'ha domandàt al Imperadùr 'na réza con unùr. El Barbarósa 'l g'ha acetàt en càmbe de 'n sègn de sotomisiù e de 60 ostàgi. L'imperadùr isé 'l g'ha fat la sò entrada trionfàl 'ndèla cità e pò dòpo 'l g'ha proseguìt per Milà che la se arendarà dòpo d'en més de asédio (setèmber 1158).
Chèsta ólta, la vitória cùtra le cità che s'éra riultàt la gh'è mìa sirvìt a gran chè, difàti, póch dòpo i cümü lombarcc i g'hà tacàt tùrna a rügà.
Piacènsa la s'è rüfüdada de sbater zó i sò mür, Crèma e Milà le g'ha casàt vià i fonsiönare todèsch, e iséni l'Imperadùr el g'ha turnàt a ciamà i sò soldàcc en Itàlia per sistemà le ròbe.
Endèl més de Löj del 1159 cumincia l'asédio de Crèma che 'l dürarà òt més, enfìna a la fì zenér del 1160.
El Giöedé Sànt del 1160 el Papa Lisander III (Alessandro III) el scomünica l'Imperadùr amò per vìa de le béghe che i söghéta a vìga 'n bal le dò autorità del tép. Chèsta nutìsia la fa óter che scaldà amò de piö el spìrit dei Milanés che i prufìta dei póch soldacc che gh'éra restàt ensèma al Imperadùr per atacàl a San Romà, ma 'l Barbarósa 'l se tìra 'ndré. Alùra i Milanés i decìt de nà a atacà 'l castèl de Carcà, de le bànde de Cóm. E ché vé 'n bal tùrna pò a i Bresà, che i cór a dàga 'na mà ai Milanés a asedià 'l castèl.
El Barbarósa per taiàga la stràda ai ezèrcicc de Milanés e Bresà, el càta sö 'n pó de òm de Pavìa, Vercèlli, Cóm e Novàra e 'l ia mànda cutra a chèi de Brèsa e Milà. L'8 de óst del 1160, s·ciòpa 'na batàia che la vét alcc e bass per töte dò le parcc, ma a la fì, Milanés e Bresà i ghe rìa adòs al càmp del Imperadùr e i bat el sò ezercit e a lü, 'l Barbarósa, ghe tóca de scapà a gàmbe leàde per mìa fa 'na bröta fì.
Pò a staólta però la sarà mìa 'na vitória definitìva e difàti du agn dòpo (1162) Milà la vegnarà asediàda e a la fì scunfigìda e completamènte desfàda fò del Imperadùr e de le milìsie de chèi cümü che i cuàa nimicìsia envèrs Milà (Lodi, Cremùna, Cóm, Pavìa, ecc.).
Dòpo la batòsta de Milà, pò a Brèsa (sò aleàda) gh'è tocàt de sbasà 'l có e acetà le cundisiù del Imperadùr che fra le ótre ròbe el g'ha comandàt de sbàter zó töte le tór e i mür de la cità.
L'imperadúr Federìco 'l dientàa sèmper piö potènte e prepotènt, e chèsto 'l g'ha cuminciàt a spaentà pò a chèi cümü che i l'éra sèmper aidiàt.
Endèl 1166 el Barbarósa 'l túrna a ègner en Itàlia, staólta per mèter sö 'n Papa che 'l ghe nàes bé a lü. Dré a la stràda, zà che 'l gh'éra dicidìt de pasà per la val Camònega, quanche l'è stat de le bànde de Brèsa, per fa sènter la sò presènsa, el g'ha sbatìt pelària en pó la contràda.
Entàt che 'l Barbarósa l'éra 'n Itàlia centràl, i cümü del Nort i se aleàa 'ntra de lur e i se acordàa per difindìs de giü con l'óter. La tradisú la öl che i pàcc de aleànsa i sàpe stacc züracc endèl convènt de San Giàcom de Puntìda el 7 de Bril del 1167. El cümü de Brèsa l'è giü de chèsti, ensèma a Cremùna, Màntoa, Bèrghem e Milà.
A Róma, entàt, endèl'istàt del 1167, l'ezèrcit del imperadùr el vé decimàt de la pèste. En chèle cundisù lé l'Imperadùr el decìt che l'è mìa 'l momènt de fa guère e 'l se ritìra 'n Germània. Endèl pasà de Sùza però gh'è mancàt póch che Federìco I el fàes 'na bröta fì. Sicóme che 'l gh'éra fat empicà 'n nòbil Bresà, che 'l gh'éra dré come ostàgio, la zént la s'éra 'nversàda cùtra de lü, e gh'è tocàt de scapà de nòt traistìt de servidùr, per mìa fenéser mal.
L'Imperadúr, el turnarà a vègner en Itàlia per la quinta ólta endèl 1174, ma la batàia finàl la vegnarà combatìda a Legnà a le fì de Màgio del 1176. El Barbarósa el gh'éra 'n ezercìt en pó mal trat ensèma, perché el s'éra ustinàt a ülì ciapà Alesàndria (che l'éra stàda custrüida póch agn prìma da le fórse dei cümü de la Lega) ma gh'éra tocàt lasà pèrder perchè la cità la cidìa mìa e l'éra dré a pèrder trop tancc òm.
La rezistènsa de Alesàndria l'éra guidàda dal sò podestà Rodòlf de Consés, en nòbil bresà.
A Legnà, dopo de 'na batàia füriuza, Federìco I el vé batìt e 'l sò ezercìt el vé desfàt quàzi del töt.
Al Barbarósa ghe tóca céder, e có la pàce de Costànsa (1183) ai Cümü Lombàrcc ghe egnarà ricunusìcc i sò posedimèncc e i sò dirìcc che i pritindìa.
Brèsa la na prufitarà per engrandéser le müràie, mèter a pòst le stràde e fa sö i palàs che ucurìa, cóme 'l Broletto.
El 15 de Löj del 1184 n'incèndio 'l gh'à brüzàt 'na tèrsa part de la cità; le fiàme le gh'à sorpasàt a le müraie ècie e le gh'à tacàt föch pò a la pórta che minàa a Milà, che de alùra la vegnarà ciamàda Pórta Brüzada.
Pörtròp, 'na ólta finìt el perìcol del Imperadùr, i Cümü i s'è ambiàcc dré tùrna a fas la guèra 'ntra de lur, 'ntra guèlf e ghibilì.
El 17 de Löj del 1191 'na guèra sciopàda tra Brèsa e Milà de 'na bànda e Bèrghem e Cremùna de l'ótra per el contròl de Sàrnech, la vegnarà a có 'ndèla batàia de Pontòi, ciamàda ànche batàia de la Malamórt. El 'carroccio' cremunés el vegnarà portàt a Brèsa e mitìt en móstra 'ndèl Dòm.
Monümencc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La "piasa dèla Lòza", l'è 'l complès architetònich piö omogèneo de Brèsa. L'è 'n gran bèl ezèmpe de piàsa seràda del Rinascimènt. El palàs piö 'mportànte l'è "la Lòza", che 'ncö l'è a pò a la séde del Cümü. L'è stat ambiàt là 'ndèl 1492 sóta la diresiù de Filippino de' Grassi. El làto a sud l'è delimitàt dèla curtìna del "Mont de Pietà". Per defènder le butìghe 'n lègn, söla sinìstra de la piàsa, dei incèndi che sciopàa ogni tàt de spèss, endèl sécol XIV gh'è stat tiràt sö 'na 'ntramèza de mür. Per fàla sö gh'è stat dopràt pò a dèle préde de urìgen romàna, che i g'ha troàt 'ntàt che i éra dré a scaà per fa sö le fondamènte. En chèsta piàsa, el 28 de màgio del 1974, i neofasisti i g'ha mitìt zó 'na bomba che gà fat òt mórcc e 94 ferìcc.
- La "piasa dèla Vitòria" l'è stàda fàda sö 'ndèl trènta (sècol XX) e la se reciàma a chèla part del rasionalìsmo italià tìpica del architèt Piacentini. Prima de sbàter zó töt per fa sö la piàsa, en chèla zòna lé, gh'éra 'n quartér popolàr compàgn de chèl del Càrmen del dé de 'ncö. En chèsto quartér gh'éra ànche la Curia Ducis. Adès envéce gh'è stat fat sö dei palàs che tra le ótre ròbe gh'è dét i ufìci centrài dèla Pòsta. Sòta la piàsa gh'è 'n parchègio per le màchine, che pò l'è chèl piö centràl de töta Brèsa.
- En "piaza Paolo VI" (i bresà i la conós töcc amò cóme Piàsa del Dòm) gh'è:
- el "Dòm vècc" o "Rotónda" che l'è stat fat sö 'ndèl sècol XI e 'ndóche gh'è dét en quat capolavóro de Palma il giovane, del Moretto e del Romanino;
- el "Dòm Nöf" pò a chél pié de capolavori. En particolar, la mérita amirasiù l'"Arca dei Sancc Apolóne e Filàster" del 1510 e la cúpola che pò l'è la tèrza piö granda de töta Italia dòpo de chèla de San Piéro a Roma e chèla de Santa Maria del Fiùr a Firenze;
- el Brolètto, che l'è l'antìco palàs del Cümü, có la Tór dei Mèrli (cunusìda ànche cóme el Pégol) e la Loggia delle grida (ricostrüida endèl otsènt);
- La "Piàsa del Foro", che l'è 'l complès de rèscc de l'época romàna piö 'mportante de töta la Lombardìa, endóche se pöl véder amò i rèscc del Capitolium";
- el "Convènt de la Sànta Giulia" e la basílica de "S. Salvadur" l'è giü dei piö bèi ezèmpe de l'architetüra altomedioevàl del'Itàlia del Nort. Endèi öltem agn l'è stat dopràt per fà 'na quat móstre de quàder tra le piö 'mportanti d'Itàlia.
- La faciada de "Sànta Mària dèi Miràcoi", progetàda de l'architèt Giovanni Antonio Amadeo;
- La céza romanico-gotica de "San Fransèsc": en "bassorilievo de màrmor" sö l'altàr magiùr el represénta "el Presépio" e 'l pórta i ségn dèla scöla del Amadèo;
- La céza dei "Sancc Nazaro e Celso": la pàla de l'altàr l'è ciamàda ànche "Polittico Averoldi" e l'è stàda fàda dèl Tiziano Vecellio.
- La cizulìna del "Bu Pastùr".
- La céza de "San Clemente", endóche gh'è dét en quat quàder de Alessandro Bonvicino, ciamàt anche Morètto.
- La céza de "San Gioàn", cól refetóre pitüràt per metà dèl Morètto e per metà dèl Girolamo Romanino.
- El Mostasù dèle Cosére.
- La Stasiù de Brèsa che l'è 'na custrusiù en stile neoromànico, fàda sö 'ndèl 1854.
Galerìa de fóti[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Brèsa l'è 'nzemelàda co:
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.
- ↑ Town Twinnings and international relations (from the official city website. Accessed 2008-08-11.)