text:
Stat Unid d'America
I Stat Unid d'America (United States of America in ingles) inn una federazzion de l'America del Nord, cont anca di territori in l'Oceania, che la confina a Nord cont el Canada e a Sud cont el Messich
Stòria[Modifega | modifica 'l sorgent]
La prima colonia inglesa che l'ha tolt poeu part ai Stat Unid a l'è fada su in del 1621. In del 1776 i 13 Colonie deciaren l'independenza contra el tratament dispotich del Re de Gran Bretagna e riessen a vincer e a fass recognosser in del mond, con la Maderpatria hann fad poeu una guerra in del 1812 ma dopo i raport inn stad assee boni.
In tra el 1861 e 'l 1865 i Stat del Sud formen la Confederazzion e la gh'è donca una guerra civil che a la fin la mena a la vitoria del Nord e a la fin de la s'ciavituu in tuta la federazzion. I problema razziai però fornissen no li e ghe resten di formi de segregazzion fina ai agn '60 del secol quell de XX.
I Stat Unid toeuven part a la prima guerra mondial tardivament e a la segonda guerra mondial quand che i giapones bombarden Pearl Harbor e inn vuna di forze guida di Liad. Quand che la s'ciopa la guerra freggia inn in tra i dò superpotenze insema a l'Union sovietega e guida del bloch ocidental.
In tra i do guerre la gh'è l'inscì ciamada Granda Depression che l'ha menad el president Franklin Delano Roosevelt a fà un grand pian de spesa publega ciamad New Deal.
El 11 de setember 2001 i Stat Unid inn tacad di terrorista e donca tachen a fà una guerra contra el teror che la mena a l'invasion de l'Afghanistan e de l'Iraq.
Coltura[Modifega | modifica 'l sorgent]
Inn e bandera[Modifega | modifica 'l sorgent]
La bandera di Stat Unid d'America l'è fada de 13 righe, che representen i 13 colonie originai, e de 'n numer de stelle pari ai Stat de l'Union, incoeu 50. L'inn, The Star-Spangled Banner l'è propi dedicad a la bandera e l'è stad scrivud 'me dedica a la guerra in tra i Stat Unid e 'l Regn Unid del 1812.
Politega[Modifega | modifica 'l sorgent]
El sistema statunitens l'è fondad in su trii ram del governo: l'esecutiv - guidad del President di Stat Unid -, el legislativ - cioè el Congress di Stat Unid - e 'l giudizziari, cont a capo la Cort Suprema di Stat Unid. El Paes l'è una federazzion e tucc i poder che inn no dad esplicitament al governo federal inn garantid al Stat e al Popol, inscì 'me che l'è scrivud in l'emendament quell de noeuv de la Costituzzion di Stat Unid.
El Congress, fad su de la Cambra di Representant e del Senad l'è elegiud in manere diferent: la Cambra l'è elegiuda cont el sistema uninominal ogni 2 ann menter che in del Senad ogni Stat el gh'ha 2 senator che inn elegiud a nivell de Stat e l'è renoeuvad del tut ogni 6 agn, cont un renoeuv de 1/3 ogni 2 agn. El sistema el gh'ha un bipartitism de facto in tra i Republegan e i Democrategh.
El president, incoeu el democrategh Joe Biden, l'è elegiud ogni 4 agn indiretament: ogni Stat - e 'l Distret de Colombia - el gh'ha un tot de grand eletor che voten per el President e che inn assegnad, in 48 di 50 Stat, a quell che l'ha otegnud pussee de vot in del Stat.
I giudes de la Cort Suprema e de tut i Cort Federai inn nomnad del President, cont el consens del Senad, e resten in carega a vita. 'Sti Cort dependen de l'articol III de la Costituzzion, ma gh'è anca di cort ciamad "de l'articol I" che inn istituid con lesg del Congress e indova che, de solit, el mandad l'è no a vita.
Oltra ai Stat gh'è i territori, che poden vesser organizzad o men, cioè havégh o no un so governo autonom fondad in su 'na lesg organega, e incorporad o minga incorporad, definizzion ligada a l'aplicazzion de la Costituzzion, completa in del prim, parziala in del segond, limitada ai dirizz fondamentai e a quell che 'l scerniss el Congress.
Incoeu i territori abitad organizzad e minga incorporad inn el Puerto Rico, Guam, i Samoa Americane, i Isole Marian del Nord e i Isole Verdin American. I Isole Minor Esterne di Stat Unid inn inveci minga abitad, minga organizzad e nanca incorporad, foeura che per l'Atoll de Palmyra, indova che la Costituzzion la var pienament e indova che, paradossalment, vun che 'l nass lilinscì el saria citadin di Stat Unid grazzia a l'emendament quell de quatordes.
Sigurezza[Modifega | modifica 'l sorgent]
Forze de polizzia e de intelligence[Modifega | modifica 'l sorgent]
In general el compit de garantì la sigurezza l'è in man ai Stat, che gh'hann una soa polizzia, e che deleghen part de quell poder chì ai contee - indova che 'l gh'è el sceriff - e ai cità, cont i dipartiment de polizzia.
A nivell federal la gh'è una quaj forza de polizzia che la fa respetà soratut la lesg federala:
- Federal Bureau of Investigation, che 'l indaga in sui riat federai
- United States Marshals Service, impegnada soratut 'me forza penitenziaria federal
- Drug Enforcement Administration, per la guerra a la droeuga
- United States Secret Service, che 'l protegg el president, i VIP e la investiga i riat valutari
- Naval Criminal Investigative Service, che 'l investiga i riat fad de la Marina e di Marines
Per l'intelligence gh'è do principai agenzie:
- Central Intelligence Agency, che la investiga foeura del Pajes
- National Security Agency, che la investiga dent e foeura del Pajes
Forze armad[Modifega | modifica 'l sorgent]
El President di Stat Unid l'è 'l comandand in capo di forze armad, che inn fad su de:
- Armada di Stat Unid (forza de terra)
- Corp di Marines (fanteria de marina)
- Marina di Stat Unid (forza de mar)
- Aeronautega di Stat Unid (forza d'aria)
- Forze Spazziai di Stat Unid (spazziai)
- Guardia Costera di Stat Unid (coste)
Gh'è anca varie unità de riserva, i pussee important quei de la Guardia Nazzional di Stat Unid, che inn organizzad a nivell statal e dependen del governator del Stat se inn no ciamad de la Federazzion. I Stat poden havégh anca di forze statai de difesa, che dipenden semper del governator.
Stat de l'Union[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Alabama (1819)
- Alaska (1959)
- Arizona (1912)
- Arkansas (1836)
- Califòrnia (1850)
- Carolina del Nord (1788)
- Carolina del Sud (1788)
- Colorado (1876)
- Connecticut (1788)
- Dakota del Nord (1889)
- Dakota del Süd (1889)
- Delaware (1787)
- Florida (1845)
- Georgia (1788)
- Hawaii (1959)
- Idaho (1890)
- Illinois (1818)
- Indiana (1816)
- Iowa (1846)
- Kansas (1861)
- Kentucky (1792)
- Louisiana (1812)
- Maine (1820)
- Maryland (1788)
- Massachusetts (1788)
- Michigan (1837)
- Minnesota (1858)
- Mississippi (1817)
- Missouri (1821)
- Montana (1889)
- Nebraska (1867)
- Nevada (1864)
- New Hampshire (1788)
- New Jersey (1787)
- New York (1788)
- Növ Messich (1912)
- Ohio (1803)
- Oklahoma (1907)
- Oregon (1859)
- Pennsylvania (1787)
- Rhode Island (1788)
- Tennessee (1796)
- Texas (1845)
- Utah (1896)
- Vermont (1791)
- Virginia Ocidental (1863)
- Washington (1889)
- Virginia (1788)
- Wisconsin (1848)
- Wyoming (1890)
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]


c: text/html

text:
Albenga
Albenga (en lìgure: Arbenga) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Savona.
El g'ha 'na popolasiù de 24 211 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 36,5 km² e 'na densità de popolasiù de 663 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Alassio, Arnasco, Ceriale, Cisano sul Neva, Ortovero, Villanova d'Albenga.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Albenga l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Cremee
Cremee, Cramee o Cremen (nom ufizial in italian Cremeno) l'è on comun de la Provincia de Lecch, in Valsassina, che 'l cunta 1 522 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 13,2 km² e ona densità de 115 ab./km².
L'è tacaa ai comun de Ballabi, Barz, Cassina in Valzasna, Morteron, Pastur.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Cremen l'è mostraa in la tabella chi de sotta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Matemâtica
La paróla matemâtica, dal grîg uάθnua (mathema): cgnusänza fundamentèl par vîver (a la lettra: i quî ch'as à da savair par tirèr avänti intìla vétta), vré dîr al stûdi dî mudêl ed strutûra, ed trasformaziån e 'd spâzi.
Al dé d'incû l'è la rizairca ed strutûr astrâti definé cun dî asiôm druvand al pänsir fén cme lavurîr. Äl strutûr zarchè spèss àn uréggin int'äl siénz naturèli, cme int'la fîsica. I cònt én interen a la matemâtica e serven par aiudèr al calcol.
Al cminzéppi, la matemâtica l'era druvè int'al cumêrzi, par misurèr la tèra e par truèr ali ecléss e èter abinamént astronômic.
Al stûdi dî mudèl cminzéppia coi nómmer, prémma ed tott coi nómmer naturèl. Äl régol präli operazión ed tott i dé fàn pèrt d'l aritmética elementèr. L'algebra l'è fundè såura stäl régol. Al stûdi däl superfézzi al fà pèrt d'la geometrî elementèr.
La stòria d'la matemâtica la nass coi babilunîs e i grîg cåun dî parsunagg' cme Euclîd, Archimêd e Pitàgora. Dåpp al Mediuêv, as svilóppa l'introduziån dî nómmer areb, grâzia a Fibonacci, dal 1200.


text:
La polizia chantunala dal Grischun ha duas novas polizistas e trais novs polizists. A la festa da brevetaziun, venderdi avantmezdi en la sala dal cussegl grond a Cuira, han ellas ed els prestà l'empermischun. Suenter ina scolaziun intensiva cumenzan ellas ed els immediat lur servetsch en il corp da polizia dal chantun.
Las collavuraturas ed ils collavuraturs acceptads da nov en il corp da polizia ston prestar ina empermischun envers il cumandant da polizia, uschia prescriva l'artitgel 25 da l'ordinaziun da polizia. Walter Schlegel, il cumandant da la polizia chantunala dal Grischun, ha recità – per introducir la brevetaziun – l'empermischun: "Jau empermet da respectar la constituziun e las leschas, da far obedientscha a la regenza dal chantun sco er a las superiuras ed als superiurs, d'ademplir mias obligaziuns senza resguard da la persuna, senza ma laschar corrumper e tenor meglier savair e pudair, da ma tegnair strictamain a la vardad, da resguardar e da proteger ils dretgs da las burgaisas e dals burgais, da restar discreta u discret davart funcziuns e davart percepziuns da servetsch e d'impunder tut mia forza per liquidar mias incumbensas." Sur la bandiera sbassada han las novas commembras ed ils novs commembers dal corp respundì: "Jau empermet".
Colliaziuns impurtantas èn naschidas
Walter Schlegel ha evocà en ses discurs il mintgadi da scola en la scola da polizia da la Svizra orientala ad Amriswil: "Vus essas ids a scola ensemen cun Vossas collegas e Voss collegas d'auters corps da polizia. Da quai èn naschidas colliaziuns che Vus na vulais betg manchentar. Quai facilitescha er la lavur transcunfinala." La finala adempleschia quai er in giavisch central dal concordat da polizia da la Svizra orientala, ha cumplettà Schlegel. El ha appellà da demussar ina buna tenuta er en situaziuns difficilas e da reagir en moda sincera e persvadenta. L'agir e la demananza da las polizistas e dals polizists furmian decisivamain il maletg da la polizia, di Schlegel.
"Ina professiun tut speziala"
Il president da la regenza Christian Rathgeb ha accentuà en sia allocuziun la professiun da polizista u polizist sco professiun tut speziala cun obligaziuns e dretgs spezials. Il schef dal departament da giustia, segirezza e sanadad ha renvià a las retschertgas, da las qualas resulta mintga onn che la polizia saja l'instituziun statala en Svizra, envers la quala la populaziun haja la pli gronda fidanza. "Nus pudain mantegnair questa fidanza mo, sch'i regia ina cultura correspundenta en il corps", ha ditg Rathgeb ed ha cumplettà: "Jau spetg che Vus ageschias cleramain, consequentamain, e nua ch'igl è necessari cun direzza, dentant adina correctamain e loialmain envers Voss superiurs." Ina tenuta professiunala signifitgia dentant er da scuntrar tuts cun dignitad umana e da tractar tuts cun egualitad giuridica, ha accentuà Rathgeb.
A la festa èn sa participadas las confamigliaras ed ils confamigliars da las brevetadas e dals brevetads sco er numerusas represchentantas e numerus represchentants da la politica, da l'administraziun e d'organisaziuns partenarias. La festa da brevetaziun è vegnida enramada musicalmain – sco ch'igl è tradiziun – da la musica da la polizia dal Grischun.
Las novas polizistas ed ils novs polizists da la polizia chantunala dal Grischun cun lur emprims lieus da staziunament:
Alessandra Tomaschett, post da polizia Martina
Andreas Pilatti, post da polizia Samedan
Samantha Lippuner, post da polizia Silvaplauna
Adriano Caviezel, basa da la polizia da traffic Silvaplauna
Roger Janett, basa da la polizia da traffic Silvaplauna
Las duas novas commembras ed ils trais novs commembers dal corp avevan cumenzà lur scolaziun l'october 2015 a la scola da polizia da la Svizra orientala ad Amriswil. Ellas ed els tuts han reussì cun success l'examen professiunal federal il settember 2016. La proxima scola da polizia cumenza il 1. d'october 2016.


text:
Léngua di ségn
La Léngua di ségn l'è na léngua che, invéci ad druàr i sòṅ dla bóca, la dróa i ségn dla maṅ, al faci e i muimènt dal còrp par cumunicàr cun chi àtar. L'è druàda specialmènt da la gint sórda.
In dal mónd a n gh'è minga na léngua sōla ch'la vaga bèṅ dapartùt ma tut i paéś i gh'aṅ la sua. Tant par dir-'n una, in di Stat Unî a s dróa la léngua di ségn americàna (ASL) mént'r in dal Régn Unî a s dascór cun la léngua di ségn britànica (BSL). In Itâglia invéci a gh'è la léngua di ségn itagliàna (LIS).
Vóś ligàdi
- Léngua di ségn itagliàna
- Léngua di ségn francéśa
- Léngua di ségn tedèsca
- Léngua di ségn americàna
- Léngua di ségn neośelandéśa
- Léngua di ségn avstrìaca
- Léngua di ségn britànica
- Léngua di ségn quebechéśa
- Léngua di ségn venesuelàna
- Léngua di ségn brasigliàna
- Léngua di ségn purtughéśa
- Léngua di ségn nigeriàna
- Léngua di ségn 'd al Kegnya
- Léngua di ségn sudafricàna
- Léngua di ségn indo-pakistàna
- Léngua di ségn cinéśa
- Léngua di ségn 'dla Coréa
- Léngua di ségn giapunéśa


text:
Coreja de trasmission
La coreja o corenja de trasmission[1] (ciamada anc zenton)[2] l'è un component mecaneg dovrad per collegar in manera lijerment elastega, ma l'istess solidala, do arbor, col dovrar dei poleje, de solet cond un interass plœtost elevad.
De solet i è componide de anei serrads, con o senza junzion, de cœram, fibre tessile e fil de nylon gomads. Per i coreje plœ performante i è inserids dei rinforz per meiorar la rijideza lonjitudinala, ad esempe dei corde de açal, fibra de veder, kevlar, etc.
Per i aplicazion indove l'è necessare una modesta potenza e la stabilitaa de la trasmission l'è miga 'l lavor plu important (çoè se la coreja la g'ha una valenza cinematega e miga dinamega), come per esempe i mecanism de vertura dei letor oteg dei CD e DVD, s'pœl dovrar semplix anei de goma e guarnizion toroidale o-ring.
Tipolojie de corejeModifega
Coreja dentada o sincrona
RijidezaModifega
La rijideza assiala de un jenerig toc (de lungeza e sezion ) d'una coreja l'è calcolada comè:
con modul de Joung (qe al depend dei materiai cond i quai l'è faita) e rijideza specifega de la coreja, d'ordinare daita del produtor.
RiferimentsModifega
- ↑ Cherubini (corénsgia) (coreggia l'è un arcaism per cinghia in italian)
- ↑ Angiolini (ṡentôn) e Cherubini (zentón) (cigna l'è un arcaism per cinghia in italian)
Olter projetsModifega
- Media relads a Coreje de trasmission su Wikimedia Commons


text:
L’euforia era gronda avant radund diesch onns, cura che la Societad da lutga engiadinaisa è vegnida fundada. In zichel er or dal success da la lutga da buobs, ha ins decidì da fundar questa societad. Spert aveva la societad 180 commembers, ed inqual uffant ni giuvenil aveva cumenzà da trenar quest sport. Cun ir dal temp è l’interess vi da la lutga en Engiadina dentant sa calmada. Ils davos dus onns n'ha quai betg pli dà in trenament regular en il resgim.
Cotschen da la damaun en Engiadina Bassa
Il sport tradiziunal passenta actualmain gist ina renaschientscha. En Engiadina Bassa han l’emprim be in per paucs amis da la lutga puspè cumenzà da trenar. Cun ir dal temp èn vegnids anc dapli vitiers. Actualmain s’entaupan diesch giuvenils sin il campadi da Sur En da Sent per trenar ina giada l’emna ils divers «griffs» e «schwungs» da la lutga. Sut la batgetta da l’anteriur lutgader e trenader Jon Fadri Carpanetti emprendan ils giuvens tge ch'è in «Kurz», in «Gammen» ni in «Hüfter».
Finamira da pudair trenar era durant ils mais d’enviern
Perquai èn ils amis dal sport da lutga en Engiadina Bassa a la tschertga dad in local da trenament, nua ch'els pon far lur sport era ils mais pli fraids. Per il mument è dentant la plazza da lutga a Sur En il dachasa dals lutgaders en Engiadina Bassa. Cun bler premura ed anc dapli plaschair han els drizzà en a l’ur dal campadi lur plazza.


text:
Comacchio
Comacchio (endèla parlàda locàl: Cmâc) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Ferràra. El g'ha presapóch 19.887 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 283 km², per 'na densità de 70 ab./km². El cunfìna coi cümü de Argenta, Codigoro, Lagosanto, Ostellato, Portomaggiore, Ravenna (RA).
Custrüìda 'nsìma a 13 ìzole de la lagùna de la Al de Commachio l'economìa del paés l'è bazàda sö la pèsca e sö le salìne. De le bànde de Comacchio, 'ndèl 1922, gh'è saltàt fò le ruìna de la cità estrùsca de Sina.
Vus curelàa[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
da Marcel Köhle
Igl evangeli da questa dumengia tematisescha la fin dil mund cun maletgs stermentus. Era sche nus savein che las steilas crodan buca semplamein aschia giu da tschiel, fa quei text tuttina endamen che tut vegn inaga ad haver ina fin, era nossa veta humana.
A quei maletg da finitadad vegn in auter cunterponius: il maletg dil «Fegl dil carstgaun» che vegn en nies mund finit e porta cheu salvament als carstgauns.
Malgrad tut ils maletgs apocaliptics eis ei in evangeli da speronza: en tut il stgir da nies mund cun sias temas, malsegirtads e catastrofas, ha Dieus dau a nus ina glisch da speronza ch’ei vegnida veseivla en Jesus Cristus. Tenor igl evangelist eis el il garant che tut anfla in buna finiziun.
Mc 13,24–32
24Mo lezs dis, suenter quella tribulaziun, vegn il sulegl a sestgirentar, la glina vegn a piarder siu clar, 25las steilas vegnan a curdar giu da tschiel, e las forzas dil tschiel vegnan zaccudidas. 26E lu vegn ins a veser il Fegl dil carstgaun a vegnend sin las neblas cun gronda pussonza e maiestad. 27E lu vegn el a tarmetter ils aunghels e rimnar ses eligi dallas quater varts dil mund, dil cunfin dalla tiara al cunfin dil tschiel.
28Dil figher emprendei la semeglia: Cura che sia roma ha schit e sia feglia catscha, saveis vus che la stad ei damaneivel. 29Aschia era vus: Cura che vus veseis quei, saveis vus ch’El ei damaneivel, gest avon porta. 30En verdad, jeu ditgel a vus: Questa generaziun vegn buc a svanir, avon che tut quei daventi. 31Tschiel e tiara vegnan a svanir, mo mes plaids vegnan buc a svanir.
32Gliez di ni lezz’ura negin ch’enconuscha, ni ils aunghels dil tschiel, ni il Fegl, sulettamein il Bab.


text:
Il chantun Tessin è dapi la notg sin Bumaun danovamain sut ina cuverta da naiv e quai per la terza giada dapi l'entschatta da december. Fin mesanotg saja da quintar cun retards e trens che scrodian tranter Chiasso e Milaun. Quai ha communitgà la SBB.
Privel da lavinas
Ils meteorologs averteschan d’in privel da lavinas considerabel – stgalim 3. Tranter 10 e 20 centimeters naiv nova datti probabel en regiuns bassas e fin a 40 centimeters en regiuns sur 1’000 meters. Pir il glindesdi quintan ils meteorologs puspè cun aura sulegliva.


text:
El Fèr l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol Fe. El g'ha nömer atòmich 26, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de fèr el g'ha vintisés prutù.
L'è 'l metàl che bónda de piö sö la Tèra, tat che 'l rìa a costetöéser el 34,6% de la màsa del nòst pianéta. Sö la grösta terèstre l'è prezènte endèla pursiù del 4,75%.
En natüra se 'l tróa mìa pùro ma sèmper ligàt a óter elemèncc. El fèr pùro el g'ha aspèt arzentàt. L'òm el g'ha 'mparàt zamò de l'antichità a caàl fò dei minerài e dopràl per fà sö i sò strümèncc, tat che töta 'n éra de la nòsta evulusiù l'è ciamàda età del fèr.
L'è 'n componènt primàre de 'na gran varietà de léghe, 'ntra le piö 'mportànte gh'è l'aciàio e la ghìza.
L'è apò 'n elemènt principàl endèl cìclo vitàl de quàze töcc i éser vivèncc (föra che póch batéri).


text:
Quatter dis suenter il 1:0 cunter l'Engalterra ha il team dal trenader Mauro Lustrinelli pers il segund gieu da gruppa. Avant l'ultim gieu da gruppa, ch'è mesemna cunter Portugal, è per la Svizra anc tut avert, dal prim plaz en la fasa da gruppa enfin l'eliminaziun.
Ballape U21 Svizra perda 2:3 cunter Croazia
Al campiunadi europeic en la Slovenia e l'Ungaria ha la naziunala U21 pers il segund gieu da gruppa cunter Croazia, quai cun 2:3. Uschia ha la naziunala U21 manchentà da far in grond pass direcziun dals quartfinals.
RTR novitads 20:00


text:
Enstagl da construir ina chasa da parcar duai Claustra-Serneus realisar in parcadi temporar per ils paucs dis cun grond basegn. Quest cussegl dat in studi che la vischnanca ha laschà far, en vista al grond traffic dal temp liber e dal turissem en il vitg durant tscherts dis. Il parcadi temporar cun almain 180 parcadis pudess vegnir realisà tenor il studi a Selfranga – quai pretendess lura dentant ch'i vegniss er realisà in bus da shuttle davent da là a Claustra Plaz.
La schliaziun temporara vegniss tenor il studi almain 10 giadas pli bunmartgà ch'ina nova chasa da parcar. Il cussegl communal da Claustra-Serneus lascha uss examinar pli profund la proposta, senza metter ad acta la chasa da parcar.


text:
Collegi Elettoral di Stat Unii
El Collegi Elettoral di Stat Unii l'è l'orghen che 'l elegg el President e 'l Vicepresident di Stat Unii. Ogni 4 agn i Stat e 'l District of Columbia eleggen 538 reppresentant, ossia el numer total di sò reppresentant al Congress di Stat Unii. 48 Stat eleggen i grand elettor con criteri maggioritari, 2 proporzionalment. La costituzion la da mia el vincol de mandaa, ma on quaj Stat (28 pussee el District of Columbia) sì, cont di sò lesg.
I Grand Elettor voten in la capital del sò Stat, e 'l 6 de genar el Congress el derva i documenti e 'l elegg el President. Se gh'è no ona maggioranza, el President l'è elegiuu de la Cambra e 'l Vicepresident del Senad.


text:
Nossa idea: Mantegnair l'internet avert ed accessibel per tuts.
A partir dal prim di è Mozilla stà al timun dad in moviment per construir in internet pli saun. Quai che ha cumenzà sco alternativa a la dominanza da concerns globals è ussa ina pussanza che s'engascha per il bain da l'internet.
Cun il nov Firefox navigheschas ti cun sveltezza impressiunanta e sustegnas a medem temp l'idea da Mozilla da mantegnair l'internet saun, magic ed accessibel per tuts.
Read about our vision for the Web and how we intend to pursue that vision.
En il podcast da Mozilla preschenta il moderatur Manoush Zomorodi istorgias realas da la vita en la rait e dal futur dal web.
Mozilla pensa a las persunas, betg al profit cun tut quai che nus schain, creain e faschain. Ed effectiv è ina fundaziun senza finamira da profit il coc da nossa interpresa.Ulteriuras infurmaziuns davart la Mozilla Foundation
Ils princips che nus avain scrit l'onn 1998 ans guidan anc oz. E l'onn 2018 avain nus creà ina agiunta per accentuar l'inclusiun, la protecziun da datas e la segirezza per in e mintgin en l'internet.Leger il manifest
2000 visitaders (betg emploiads) beneventads mintga onn
mintga onn 500 participants a la seria da preschentaziuns
800 buttiglias da café fraid consumadas per onn.


text:
La gronda part dals giuvenils entra – suenter il stgalim secundar I – en la furmaziun fundamentala professiunala. Ins po tscherner tranter var 250 emprendissadis. Bleras qualificaziuns professiunalas vegnan acquistadas en Svizra sin il stgalim secundar II, entant che las medemas qualificaziuns vegnan acquistadas en auters pajais sin il stgalim terziar. Uschia sa differenziescha il sistem svizzer da la gronda part dals sistems da la furmaziun professiunala da l'exteriur che sa basan bler pli fitg sin la scola. La furmaziun fundamentala professiunala vegn fatga per gronda part tenor il sistem dual: ina scolaziun pratica professiunala durant 3 fin 4 dis per emna en in manaschi d'emprendissadi vegn cumplettada da l'instrucziun teoretica (roms da la furmaziun professiunala e roms da la furmaziun generala) durant 1 fin 2 dis per emna en la scola professiunala spezialisada. Supplementarmain frequentan las emprendistas ed ils emprendists curs intermanaschials, nua ch'ellas ed els approfundeschan abilitads praticas professiunalas.
La furmaziun fundamentala professiunala po er vegnir absolvida en ina purschida da scola a temp cumplain. En la Svizra franzosa e taliana è la part da purschidas da scola a temp cumplain pli auta ch'en la Svizra tudestga.
Scolaras e scolars che han terminà il stgalim secundar I e che han cumplenì il 15. onn da vegliadetgna pon candidar per ina plazza d'emprendissadi en in manaschi d'emprendissadi u – eventualmain suenter avair absolvì in examen d'admissiun – entrar en ina purschida da scolaziun a temp cumplain. Il manaschi d'emprendissadi decida davart la procedura da selecziun. Per survegnir la plazza d'emprendissadi èn per regla decisivas las prestaziuns ch'èn vegnidas cuntanschidas al stgalim secundar I, ils documents d'annunzia sco er in discurs da preschentaziun. Differents manaschis d'emprendissadi pretendan supplementarmain che las candidatas ed ils candidats fetschian in test da qualificaziun.
La furmaziun fundamentala professiunala porscha las suandantas scolaziuns:
Furmaziun fundamentala professiunala da 2 onns cun attest federal da furmaziun professiunala
La furmaziun fundamentala professiunala da 2 onns cun attest federal da furmaziun professiunala (AFP) porscha a giuvenils pli debels in diplom professiunal renconuschì da la Confederaziun ed als garantescha ina colliaziun en il sectur da la furmaziun. Ella prepara per ina professiun cun pretensiuns pli simplas.
Furmaziun fundamentala professiunala da 3 u 4 onns cun attestat federal da qualificaziun
La furmaziun fundamentala professiunala da 3 u 4 onns cun attestat federal da qualificaziun (AFQ) prepara per ina tscherta professiun.
La furmaziun fundamentala professiunala cumpiglia la furmaziun en la pratica professiunala sco er la furmaziun generala e la furmaziun en scola davart la professiun. Las finamiras da prestaziun specificas, ils cuntegns da la furmaziun e lur repartiziun sin ils trais lieus d'emprender (scola professiunala spezialisada, manaschi d'emprendissadi, curs intermanaschials) vegnan fixads en l'Ordinaziun davart la furmaziun fundamentala professiunala per las professiuns respectivas sco er en ils plans da furmaziun correspundents. Plans da furmaziun èn concepts davart il cuntegn e davart la pedagogia da la furmaziun fundamentala professiunala. L'instrucziun da la furmaziun generala en las scolas professiunalas spezialisadas vegn reglada tras l'Ordinaziun dal SEFRI davart las prescripziuns minimalas per la furmaziun generala en la furmaziun fundamentala professiunala e tras il plan d'instrucziun general correspundent per l'instrucziun da la furmaziun generala en la furmaziun fundamentala professiunala.
Las ordinaziuns respectivas davart la furmaziun fundamentala professiunala reglan las proceduras da giudicament en il manaschi d'emprendissadi ed en l'instrucziun da scola.
Manaschi d'emprendissadi
La furmatura u il furmatur da la professiun en il manaschi d'emprendissadi discuta il success d'emprender cun las emprendistas ed ils emprendists e constatescha lur stadi da furmaziun en in rapport. Mintga semester vegn fatg in tal rapport da furmaziun. Quest rapport cuntegna cunvegnas da finamiras tranter las emprendistas ed ils emprendists e las furmaturas ed ils furmaturs da la professiun, che vegnan examinadas periodicamain. Giuditgadas vegnan las cumpetenzas professiunalas, metodicas, socialas e persunalas sco er las prestaziuns cuntanschidas en la scola professiunala spezialisada ed en ils curs intermanaschials. Las emprendistas ed ils emprendists nodan en la documentaziun d'emprender sistematicamain tut las lavurs essenzialas, las abilitads e las capacitads acquistadas sco er las experientschas fatgas. La documentaziun d'emprender da las emprendistas e dals emprendists dat a las furmaturas ed als furmaturs da la professiun scleriment davart l'andament da la furmaziun, davart ils interess per la professiun e davart l'engaschament persunal da las emprendistas e dals emprendists.
Scola professiunala spezialisada
En la scola professiunala spezialisada vegnan giuditgadas las prestaziuns ch'èn vegnidas cuntanschidas da las emprendistas e dals emprendists per ils singuls roms mintga semester en in attestat (6 = meglra nota; 4 = suffizient; sut 4 = insuffizient). Sche las prestaziuns da scola mettan en dumonda il success da la furmaziun fundamentala organisada dal manaschi u sch'il cumportament da las emprendistas e dals emprendists è insuffizient, entra la scola professiunala spezialisada en contact cun il manaschi d'emprendissadi per prender mesiras correspundentas. En cas da prestaziuns insuffizientas sto eventualmain vegnir repetì l'entir onn da scolaziun u interrutta la scolaziun.
La furmaziun fundamentala professiunala da 2 onns terminescha cun in attest federal da furmaziun professiunala. Tut tenor il champ professiunal po vegnir absolvida – suenter l'attest da furmaziun professiunala – ina furmaziun fundamentala professiunala scursanida da 3 u 4 onns. La furmaziun fundamentala professiunala da 3 u 4 onns terminescha cun in attestat federal da qualificaziun.
Persunas creschidas pon obtegnair il diplom d'ina furmaziun fundamentala professiunala er senza stuair percurrer ina furmaziun fundamentala professiunala. La Lescha federala davart la furmaziun professiunala (LFPr) permetta pliras pussaivladads per cumprovar las cumpetenzas. I dat quatter vias per cuntanscher in attestat federal da qualificaziun AFQ u in attest federal da furmaziun professiunala AFP. Duas da quellas mainan sur la furmaziun formala cun in contract d'emprendissadi, e quai sur ina furmaziun fundamentala professiunala scursanida u regulara. Las duas autras mainan sur ina furmaziun betg formala senza contract d'emprendissadi, e quai sur ina validaziun da prestaziuns da furmaziun u sur l'admissiun directa a l'examen final.
La maturitad professiunala federala cumplettescha la furmaziun fundamentala professiunala cun attestat federal da qualificaziun (AFQ) tras ina furmaziun generala extendida e prepara per l'admissiun ad in studi d'ina scola auta spezialisada. Las finamiras, la dimensiun e las pussaivladads d'approfundaziun vegnan regladas en l'Ordinaziun davart la maturitad professiunala federala (Ordinaziun davart la maturitad professiunala) ed en il plan d'instrucziun general per la maturitad professiunala.
La maturitad professiunala po vegnir fatga en differentas modas:
Durant la furmaziun fundamentala professiunala (MP1): En il manaschi u en ina scola professiunala spezialisada a temp cumplain cun frequentar las scolaziuns correspundentas. Per l'admissiun valan per regla cundiziuns supplementaras, sco notas dals attestats, examens d'admissiun e.u.v. Ultra da quai dovri il consentiment da la patruna u dal patrun. L'instrucziun supplementara per la MP1 premetta normalmain in ulteriur mez di d'instrucziun. Quella cumenza en general durant l'emprim onn d'emprendissadi.
Suenter la finiziun da la furmaziun fundamentala professiunala (MP2): Cun frequentar scolaziuns per glieud da professiun qualifitgada. La scolaziun a temp cumplain dura dus semesters, variantas a temp parzial duran trais fin tschintg semesters. Intgins instituts porschan curs preliminars per l'admissiun a las scolaziuns da maturitad.
Cun far directamain ils examens federals da maturitad professiunala, suenter ina preparaziun individuala. Quests examens han lieu ina giada per onn (fanadur/avust). Per l'admissiun ston ins avair in attestat federal da qualificaziun.
Tgi che ha fatg ina maturitad professiunala ha il dretg da cumenzar – en ina scola auta spezialisada SAS – senza examen cun ina direcziun da studi ch'è parentada cun la professiun. Ultra da la premissa d'admissiun formala pon valair ulteriuras cundiziuns d'admissiun, sco praticums, tests da qualificaziun e.u.v. Sche la furmaziun fundamentala na correspunda betg al champ da studi giavischà, èsi pussaivel d'absolver in praticum da qualificaziun dad 1 onn per cuntanscher l'admissiun.
Tgi che ha – sper l'attestat federal da maturitad professiunala – reussì l'examen cumplementar da passarella, po s'immatricular en ina scola auta universitara svizra SAU u en ina scola auta da pedagogia SAP. Per l'examen da passarella pon ins sa preparar ubain en moda autodidactica ubain cun in curs da passarella.
Per la maturitad professiunala èn il giudicament da la prestaziun e la promoziun reglads en l'Ordinaziun davart la maturitad professiunala. Sche las prestaziuns èn insuffizientas, è la promoziun en il proxim semester mo provisorica. Quai è pussaivel mo ina giada durant l'entira scolaziun. Vers la fin da la scolaziun fan u creeschan las emprendistas ed ils emprendists ina lavur da project interdisciplinara. Quella è ina part integrala da l'examen da maturitad professiunala e stgaffescha ils connexs cun il mund da lavur e cun almain dus roms da l'instrucziun da la maturitad professiunala.
La furmaziun da maturitad professiunala vegn terminada cun in attestat federal da maturitad professiunala. Supplementarmain survegnan las absolventas ed ils absolvents in attestat federal da qualificaziun.


text:
Il manifest da Mozilla
Introducziun
L'internet daventa ina part adina pli impurtanta da nossa vita.
Il project Mozilla è ina communitad mundiala da persunas ch'èn da l'avis che l'avertadad, l'innovaziun e l'egualitad da las schanzas èn las clavs per la vitalitad da l'internet. Nus collavurain dapli l'onn 1998 per garantir che l'internet sa sviluppia en favur da tuts. Nus essan surtut enconuschents grazia a noss navigatur Mozilla Firefox.
Il project Mozilla fa diever dad in model da collavuraziun basà sin ina communitad per crear programs open-source d'emprima qualitad e sviluppar novas furmas da collavuraziun. Nus creain communitads da persunas che s'engaschan en favur dad ina meglra experientscha en l'internet per nus tuts.
Sco resultat da questas stentas avain nus elavurà ina seria da princips che nus tegnain per decisivs per che l'internet cuntinueschia a servir tant a l'interess public sco era ad aspects commerzials da la vita quotidiana. Quests princips èn enumerads qua sutvart.
Las finamiras dal manifest èn las suandantas:
- formular ina visiun per l'internet – tenor las idas dals participants da Mozilla – che la Mozilla Foundation duai tschertgar da realisar;
- communitgar cun las persunas, independentamain dal fatg sch'ellas èn tecnicamain versadas;
- far daventar loschs ils contribuents a Mozilla da nossa lavur ed ans motivar da cuntinuar; e
- porscher ad autras persunas in rom per manar vinavant nossa visiun da l'internet.
Quests princips na sa realiseschan betg da sasez. I dovra persunas che fan daventar l'internet avert e participativ – persunas che ageschan individualmain, che collavureschan en gruppas e persunas che mainan auters. La Mozilla Foundation s'engascha per la promoziun da quests princips definids en il manifest da Mozilla. Nus envidain auters da collavurar cun nus e da far da l'internet in lieu anc meglier per in e scadin.
Princips
- L'internet è ina part integrala da la vita moderna — ina cumponenta fundamentala en l'educaziun, la communicaziun, la collavuraziun, l'economia, il divertiment e la societad en general.
- L'internet è ina resursa globala e publica che duai restar averta ed accessibla.
- L'internet sto enritgir la vita da mintga esser uman.
- La segirezza e la protecziun da datas da mintga persuna en il internet è fundamentala e betg facultativa.
- Mintga persuna duai avair l'abilitad da modellar l'internet e las experientschas cun l'internet.
- L'efficienza da l'internet sco resursa publica dependa da ses caracter da cumpatibilitad (protocols, formats da datas, cuntegn), innovaziun e da la participaziun mundiala decentralisada.
- Software libra ed open-source promova il svilup da l'internet sco resursa publica.
- Process transparents basads sin la communitad promovan la participaziun, la responsabladad e la confidenza.
- La participaziun economica al svilup da l'internet porta blers avantatgs; in equiliber tranter gudogn commerzial ed interess public è decisiv.
- Accentuar l'util public da l'internet è ina finamira impurtanta ed i vala la paina dad impunder temp, attenziun ed engaschi per quest intent.
Purtar vinavant il manifest da Mozilla
I dat bleras manieras differentas da promover ils princips dal manifest da Mozilla. Nus beneventain in vast spectrum dad activitads e spetgain la medema creativitad che participants da Mozilla han mussà en autras domenas dal project. Mintgin che n'è betg involvì directamain en il project Mozilla po era sustegnair il manifest a moda e maniera simpla e fitg effizienta cun duvrar Mozilla Firefox ed auters products che represchentan ils princips dal manifest.
L'empermischun da Mozilla Foundation
La Mozilla Foundation empermetta da sustegnair il manifest da Mozilla cun sia lavur. En spezial vegnin nus a:
- crear ed activar las tecnologias open-source e las communitads che sustegnan ils princips dal manifest;
- crear e metter a disposiziun software d'emprima qualitad che correspunda als princips dal manifest da Mozilla;
- utilisar la capacitad e las resursas da la Mozilla Foundation (proprietad intellectuala sco dretgs d'autur e la marca, l'infrastructura, la facultad e noss num) per che l'internet restia ina plattafurma averta;
- promover models per crear valur economica en favur da l'interess public; e
- s'engaschar per ils princips dal manifest da Mozilla en il discurs public ed en l'industria da l'internet.
Tschertas activitads da la fundaziun – actualmain la creaziun, la distribuziun e la promoziun da software – vegnan realisadas principalmain da la Mozilla Corporation, ina filiala che appartegna entiramain a la Mozilla Foundation.
Invitaziun
La Mozilla Foundation envida tuts che sustegnan ils princips dal manifest da Mozilla da collavurar cun nus e chattar novas vias per far da questa visiun da l'internet ina realitad.


text:
La Polizia chantunala grischuna lantscha in project da pilot per far frunt a la cugliunaria en l'internet. Ils ultims onns haja dà adina dapli denunzias pervia da transacziuns finanzialas fraudulentas, hai num en ina communicaziun. Sulet il 2020 hajan tals cas da cugliunaria en il Grischun chaschunà donns da radund 3,5 milliuns francs.
Interrumper gia baud las transacziuns
Per far frunt a las cugliunarias va la Polizia chantunala uss ina nova via. Punct central dal project da pilot èsi da persequitar ed interrumper gia baud la transacziuns da daners ch'èn vegnidas intimadas da fraudaders – quai cun agid d'ina banca da datas. Per realisar quest project da pilot ha la Polizia chantunala fatg ina cunvegna da collavuraziun cun ina firma spezialisada.
Savens emprovian ils cugliunaders numnadamain da bajegiar si ina relaziun da confidenza cun lur unfrendas, per che quellas transfereschian daners. Per carmalar la glieud dettia savens gudogns virtuals ed en singuls cas vegnian tals er pajads or. Ils donnegiads vegnian uschia animads da transferir anc dapli daners, fin ch'els n'han nagut pli sin il conto. En questa fasa saja per il pli memia tard per intervegnir, ils daners sajan lura gia pers, scriva la polizia.


text:
20% da las interpresas pitschnas e mesaunas han stuì relaschar persunal l’ultim onn pervi da la pandemia da corona. Quai malgrà la pussaivladad per collavuraturas e collavuraturs da far lavur curta. Quai mussa in studi da la ZHAW, la Scola auta turitgaisa per scienzas applitgadas, ch'ella ha fatg cun 250 interpresas pitschnas e mesaunas.
Cunzunt en gastronomia e hotellaria
Fitg pertutgadas èn stadas firmas da la gastronomia e hotellaria. Areguard ils credits da corona è mintga tschintgavla interpresa da l’avis ch’ella na saja probablamain betg buna da pajar enavos quels cumplettamain.


text:
La Svizra duaja evitar ina dispita davart in obligatori da vaccinar en il cumbat encunter corona. Quai ha ditg il commember da la taskforce da corona da la Confederaziun, Marcel Tanner. Quai fiss la faussa discussiun. I vegnia a dar glieud che na veglia betg sa laschar vaccinar. Quai stoppian ins respectar, uschia l'epidemiolog envers las gasettas da Tamedia.
Sche 80% da la glieud sa laschia però vaccinar dumognian ins ina immunitad collectiva. Tanner avertescha er da memia grondas spetgas envers in vaccin. Quel da l'emprima generaziun na saja savens anc betg ideal e protegia be per part.
Impurtant è ch'i dat spert in product duvrabel.
Moda da proceder
La Svizra duai far part tar il svilup d'in vaccin cunter il coronavirus. Pli datiers ch'els sajan, tant meglier èsi. Ins stoppia collavurar internaziunal, ha l'expert accentuà. La Svizra duai proceder sin plirs champs e betg be sa concentrar sin ina activitad. El na quinta dentant betg d'avair en curt in vaccin.


text:
Straubing
Straubing l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land de la Baviera, 'ndèl distret de la Bàsa Baviéra (Niederbayern).
Straubing l'è 'na cità extra-circondariàl (kreisfreie Städt) che völ dì che la fà circondàre (Kreis) de per sò cönt. L'è la capitàl del circondàre de Straubing-Bogen ma del pont de vìsta aministrtìf de chèst öltem la na fà mìa part.
La cità l'è postàda sö le spònde del Danùbio e l'è 'l cènter piö 'mportànte del Gäuboden, 'na zòna de teré fèrtii, sitüàda a mesdé de la Forèsta Bavaréza.
L'è cunusìda perchè l'è séde del segónt fèstival fulclurìstich piö 'mportànt de la Baviera (dòpo de l'Oktoberfest de Mònaco), ciamàt Gäubodenvolksfest e che 'l vé celebràt töcc i agn endèl més de óst.
Colegamèncc estèrni[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Braida Pinggera lavura dapi 12 onns tar la Viafier Retica, actualmain en Engiadina Bassa. Là nua chella ha gia fatg lemprendissadi, sa sentia la Sentinra simplamain bain. La figlia da purs è colliada ferm cun sia famiglia ed ama sia patria. Quella giauda ella er faschond differents sports ora en la natira.
En la vegliadetgna da 22 onns è sa sviluppà tar la dunna sportiva in disturbi da nutriment, luschenumnà «Binge Eating Disorder
«Ti has attatgas nua che ti mangias senza fin. Ti na sas betg pli cura che ti has fom u cura che ti has avunda.»
Suenter avair fatg pliras terapias senza success, è ella sa decidida da soccupar sezza dal disturbi. Quel ha ella entant superà ed ha instradà silsuenter ina scolaziun da trais onns sco cussegliadra e terapeuta da nutriment.
«Pir cura che jau era propi or dal disturbi, hai jau empermess a mai sez da vulair gidar a persunas che èn en la medema situaziun sco che jau era.»
Dapi quest onn lavura Braida Pinggera cun in pensum da 70% tar la Viafier Retica. Daspera ha ella inatgna pratica en Engiadina Bassa chella maina ensemen cun inamia che porscha tractaments dipnosa.


text:
Comun de la Cechia
I comun de la Cechia (in cech obcí, al singolar obec), inn la partizzion de segond nivell del Pajes, despoeu di Region, fina al 2003 de terz nivell, despoeu di Distret, che de quell ann lì inn domà di partizzion statisteghe e inn sostituid di comun con di competenze pussee (obce s rozšířenou působností).
Un comun el po vesser titolad 'me cità, incoeu ghe n'è 592 e tucc i caploeugh distretuai l'inn, 'me cità statutaria, incoeu ghe n'è apena 27 e inn i cità pussee storeghe e important del Pajes, e 'me comun mercad, che ghe n'è 206.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Alter proget[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su comune ceco


text:
Anières
Anières a l'è un cumün svizzer del Canton Ginevra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 3.85 km² e in del Lui 2013 al gh'eva una popolazion de 2502 abitant.
El cumün de Anières al se tröva a una altitüden de 400 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Corsier, Hermance, Mies (VD), Tannay (VD), Veigy-Foncenex (FR-74), Versoix. La popolaziun l'è in magioranza de lengua francesa.
Demugrafia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Anières in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Il trio Rosset Meyer Geiger è sa preschentà cun in concert unic, dal qual els sezs n'han gnanc exact savì, nua ch’il viadi va a finir. Igl è stà in concert improvisà – in gieu ristg e liber, en il qual nagut era scumandà e tut ha pudì capitar. Igl è stà in eveniment che ha vivì da la situaziun mumentana live al lieu.
Rosset Meyer Geiger
Dapi 20 onns furman ils trais musicists Josquin Rosset al clavazin, Gabriel Meyer al bass, e Jan Geiger a la percussiun lur trio da jazz. En la scena valan els sco in vair caliber dal jazz liber. Gia lur emprim album il 2010 aveva recaltgà renconuschientscha fin en il Giapun – quai che valeva sco pitschna sensaziun per ina furmaziun svizra. Suenter plirs albums e preschentaziuns tar staziuns da radio internaziunalas turnan els uss puspè enavos a Cuira en la sala dal Marsöl per far ensemen cun nus ina ulteriura registraziun per in album live.
«Le disque blanc» ina coproducziun da JazzCuira ed RTR
Ensemen cun l’uniun che marca il jazz en nossa chapitala avain nus realisà l’idea da porscher communablamain la pussaivladad ad ina furmaziun ubain in project da jazz per far registraziuns per in album live. L’interpret survegn la pussaivladad da sa preschentar trais sairas en roda davant public, mintgamai cun il medem program musical. Ils trais concerts vegnan registrads e silsuenter mess a disposiziun per crear ordlonder in live album. Tut quai tenor l’exempel da las registraziuns legendaras fatgas en il club da jazz «Blue Note» ils onns 50 e 60 a New York.


text:
2005
Mariano Tschuor daventa schefredactur da RTR, resta dentant manader da la TvR. Al schefredactur suttastat l'entir sectur da l'infurmaziun d’actualitad da RTR. Cun quella decisiun vul RTR unir las redacziuns d'infurmaziun da RR e TvR – e rinforzar la posiziun publicistica RTR sco chasa da medias ferma en il Grischun.
En il rom d'in nov plan da structura da SF ha la TvR da midar il temp d'emissiun dal Telesguard da las 18.45 sin las 17.45 uras. Da l'autra vart datti danovamain pliras repetiziuns sin SFinfo, in augment dal temp d'emissiun per mintga ediziun (almain 10 minutas) ed ina ediziun supplementara la sonda.
In eveniment spezial ed in'emprima producziun cuminaivla da RR e TvR è stà il Raiffeisen Festival da Chors. Per l'emprima giada en sia istorgia ha la TvR producì e realisà in'emissiun live da 90 minutas or dal studio 1 a Turitg, ils 29 da matg 2005. La concurrenza da chantar organisada da RTR e da la Lia Rumantscha ha durà 5 mais ed ha procurà per salas polivalentas plainas en l'entir chantun Grischun.
2004
En il decurs da l’emprim mez onn vegn l’offerta dal RR restructurada cumplettamain. L’infurmaziun ed il program accumpagnant vegnan mess ensemen, las squadras da lavur cumponidas da nov, il program dal di regruppà en trais blocs. Differentas emissiuns han novas furmas e novs cuntegns. Las emissiuns d’infurmaziun vegnan amplifitgadas («Oz a las ...»), la moderaziun modernisada, il program da musica adattà. «Echo der Zeit» dad SR DRS vegn integrà ed emess a partir da las 18:30.
La direcziun generala da la SRG SSR sancziunescha il project per in augment dal RR. La finamira per ils proxims onns: realisar RR 24, in program da radio da 24 uras.
La primavaira vegn mess il crap da fundament per il nov center da medias SRG SSR/RTR.
Redesign dal logo RTR cun ina grafica che marchescha l’unitad dad RTR, RR e TvR.
2003
L’Engiadina vegn elegida da la SRG SSR sco regiun da pionier per introducir la distribuziun da televisiun digitala DVB-T.
RTR decida da realisar ina atgna infrastructura tecnica per la producziun da televisiun. Fin uss vegniva la producziun fatga dad interpresas ordaifer RTR.
La partiziun IT dad RTR crescha uschia considerablamain.
Emprimas paginas rumantschas sin teletext TXT.
2002
Sin proposta dad RTR decida il directori CRR ina reorganisaziun da las structuras organisatoricas e da program dad RTR.
RTR lantscha «TGI CHE SA RUMANTSCH SA DAPLI» sco nov slogan.
A partir da l’avust ha la Televisiun Rumantscha TvR per l’emprima giada in correspundent stabel per l’Engiadina e la Val Müstair ed in studio da correspundent a Scuol. Armon Schlegel è l’emprim «videojournalist» da la TvR. El filmescha, taglia, sonorisescha e transmetta la producziun finida a Cuira.
L’october vegn plazzà in correspundent dal RR a temp cumplain en il Grischun central cun sedia a Savognin.
Peter Egloff, dapi 1996 manader ed innovatur da la TvR, banduna RTR. Mariano Tschuor mida dad SF tar RTR sco nov manader da la TvR a partir da 2003.
2001
L’emprim da settember 2001 surpiglia Bernard Cathomas la direcziun da Radio e Televisiun Rumantscha. Quest onn vegn era lantschà la planisaziun da la nova Chasa RTR.


text:
Philip era vegnì operà avant in per emnas vid il cor ed ha suenter passentà pliras emnas en l'ospital. Mez mars era el lura turnà a chasa nua ch'el è mort. Il zercladur fiss el vegnì 100 onns vegl.
Il prinzi ha maridà il 1947, da quai temp anc la princessa Elisabeth, tschintg onns avant ch'ella è vegnida regina. El è stà il consort che ha servì il pli ditg en l'istorgia britannica, scriva la BBC. El era sa retratg cun 96 onns da ses uffizis. El ha valì sco il pli impurtant support per la Queen.
La queen ed il prinzi han gì ensemen quatter uffants (prinzi Charles, princessa Anne, prinzi Andrew e prinzi Edward) ed han total 8 biadis e biadias e 10 sutbiadias e sutbiadis.
Il prinzi Philip ha ils ultims onns adina puspè patì da divers problems da sanadad. Il cor ha fatg problems ad el ed er la vaschia. Plinavant ha el stuì vegnir operà vid la chanvella e cun 96 onns ha el anc survegnì ina nova giugadira dal chalun.


text:
Marcel Hug ha gudagnà la medaglia d'aur sur 5000 meters sutga cun rodas als paralimpics da Tokyo. En si'entira carriera ha Hug gia gudagnà 9 medaglias a paralympics, trais da quellas dad aur. Igl è stà la curunaziun da la prestaziun da Hug. Gia durant la qualificaziun dad ier è Hug stà il pli ferm atlet.
Anc n'èn ils paralimpcs dentant betg a la fin per Hug. El vegn anc a prender part en la classa T54 sur 800 meters, 1500 meters ed en il maraton.
Schär gia cun argient
Oz en damaun aveva Manuela Schär gudagnà l'emprima medaglia per la Svizra als paralimpics da Tokyo – argient en la medema disciplina.


text:
Reussì e bain visità – uschia valitescha la Lia Rumantscha en lur communicaziun da pressa il program da giubileum. Dal prim fin ils 18 d'avust ha la Lia Rumantscha festivà ses giubileum da 100 onns. Il Plazzet da Zuoz è daventà in lieu d'inscunter e da barat, ma er la bell'aura ha contribuì a quest success.
«Tredeschin Retg»
In dals puncts culminants dal festival è stà il teater «Tredeschin Retg». Il teater inscenà cun musica e saut ha giudì gronda popularitad. Radund 5'000 persunas han visità la manifestaziun. Il teater «Tredeschin Retg» è stà vendì ora cumplettamain ed i ha schizunt dà duas preschentaziuns supplementaras.
Viv barat
Durant ils 11 dis tematics haja dà in viv barat tranter las Rumantschas ed ils Rumantschs da las differentas valladas, da la diaspora sco era tranter las cuminanzas linguisticas dal Grischun e da la Svizra. Uschia tira la Lia Rumantscha bilantscha ed ella constatescha:
- Ch'il focus na saja betg stà sin il passà. Mintga di hai dà occurrenzas che han dà in'egliada en il futur. Las discussiuns sajan stadas constructivas ed orientadas a soluziuns.
- Che la solidaritad naziunala cun la Rumantschia saja gronda. A la Lia èsi reussì da far attent tut las parts da la Svizra a las particularitads e las sfidas en connex. Igl è vegnì rapportà sur ils cunfins da las festivitads.
- Che la Rumantschia vivia. Ils Rumantschs han grond plaschair da discutar, barattar opiniuns e da star en cumpagnia.
RR novitads 11:00
«Buna reclama per Zuoz»: Sonda saira ha era Andrea Gilli fatg bilantscha positiva.


text:
- La Svizra perda malgrà ina ferma prestaziun il final pitschen a Vancouver.
- Cun la terrada da 2:5 cunter la Russia manchenta la squadra naziunala sia segunda medaglia suenter l'onn 1998.
Al campiunadi mundial dals juniors perda la Svizra il final pitschen cunter la Russia cun 2:5. Quai malgrà ina ferma prestaziun. Uschia manchenta la squadra dal trenader Christian Wohlwend la segunda medaglia da bronz dapi bun 20 onns.
Finlanda gudogna aur
La Finlanda è nov campiun mundial dal hockey dals juniors. En il final a Vancouver han ils Finlandais gudagnà cunter ils Americans cun 3:2. 86 secundas avant la fin ha Kaapo Kakko da TPS Turku fatg il gol decisiv a favur dals Finlandais. Avant avevan ils Americans pudì egualisar in 0:2.
Ils Finlandais gudognan quest onn per la terza giada entaifer tschintg onns il titel. En il mezfinal han ils juniors da la Finlanda gudagnà cunter la Svizra cun 6:1. La Svizra ha terminà il turnier sin il quart plaz. Ella ha pers il final pitschen cunter la Russia cun 2:5.
RR novitads 06:00+


text:
(1) Al laur ti röion pormez:
- tres concurs publich cun ejams, cun titui y ejams, cun curs-concurs o seleziun sön la basa de proes por azerté la profescionalité damanada o cun n test d’idoneité;
- dal pröm al cuinto livel funzional ince sön la basa de proes d’idoneité, se tignon a na gradatöra aposta ajornada periodicamënter y metüda adöm sön la basa de na valutaziun ma de titui, olache al pó ince gní tigní cunt de criters de carater sozial;
- por le personal insegnant y le personal ecuiparé a d’ël dles scores provinziales tres concurs publich, ince cun proes pratiches te classa; les candidates y i candidac vëgn inviá ales proes dl concur stres bandides aposta y tl respet de na gradatöra publica por titui; 18)
- sön la basa dles desposiziuns a bëgn dles categories sconades;
- tres le lernerat.
(2) Da fá fora le numer di posć da scrí fora pón tigní cunt, dlungia i posć desponibli canche al vëgn scrit fora le concurs, ince de chi che podess gní lëdi te n ann dala bandida. Les nominaziuns por la curida di posć, che n’é nia dan man canche al vëgn scrit fora i posć, vëgn surandades canche ai vëgn lëdi o ince cina a trëi mëisc denant, sce al vá debojëgn da garantí la continuité regolara dl sorvisc.
(3) Cun regolamënt d’esecuziun vëgnel determiné:
- le numer, la sort y les modalités de tignida di ejams; la poscibilité da porté ite pro i ejams di concursc la conescënza dl inglesc o de d’atri lingac dlungia le talian y le todësch, pian ia dai profii por l’azes, por chi che al vëgn preodü n diplom de scora alta; 19)
- la previjiun de n tëmp de laur sotmetü a valutaziun danter l’ejam d'amisciun y la proa finala dl concurs;
- i criters generai por la valutaziun di titui; la valutaziun eventuala, tl cheder di concursc, de ciamó d’atri titui, cun lapró i titui post-laurea, sce iustificá dai bojëgns dl’Aministraziun; la valutaziun eventuala dl posses da pert di candidac y dles candidates dles competënzes de relaziun y de comportamënt che ó ester por eserzité i dovëis istituzionai, che pó gní constatades ince, mo nia ma, cun le sostëgn de esperc y espertes; 20)
- la composiziun y le funzionamënt dles comisciuns d’ejam, tignin cunt dla presënza de tramidui i sesc, dla rapresentanza proporzionala di grups linguistics, dla presënza de comissars y commissaries dl grup linguistich ladin, tl caje de posć scric fora ma por le grup linguistich ladin, y la poscibilité por chësc grup da gní rapresenté tles comisciuns ti atri caji; te chisc ultimi caji ti zed le grup linguistich maioritar tl cheder raional dl ënt n post te comisciun al grup linguistich ladin;
- l’assunziun de porsones che alda pro les categories sconades tl respet di prinzips stabilis dales normes statales;
- les modalités d’azes al laur por les aspirantes y i aspiranc che á i titui de stüde o na formaziun profescionala che ti corespogn ales condiziuns d’azes preodüdes por i singui profii profescionai y che é gnüs arjunc te n Stat mëmber dl’Uniun Europeica o ecuiparé a d’ël o ince te n Stat che ne fej nia pert dl’Uniun Europeica;
- les modalités y i criters dla reamisciun en sorvisc;
- l’assunziun de personal a tëmp determiné y i limic che alda lapró, tl respet di prinzips generai dl ordinamënt iuridich; 21)
- les modalités d’azes a n lernerat o a n tëmp de formaziun o de pratica profescionala y so desfiramënt;
- l’inserimënt de desposiziuns de coordinamënt dles fontanes de dërt che é bele sön la mobilité danter i ënc y la regolamentaziun dl tratamënt iuridich y economich dl personal che passa da n’aministraziun a n’atra; 22)
- l’eliminaziun graduala dles gradatöres por assunziuns a tëmp determiné basades ma sön titui, che ne mëss nia assolutamënter ester, y l’aboliziun dles gradatöres basades sön titui por trasferimënc de personal danter i comuns; 23)
- les limitaziuns y les proibiziuns d'azes al sorvisc provinzial, danter chëstes ince chëres por rajuns disciplinares, por valutaziun negativa dl tëmp de proa, por presentaziun de documënc falc, por condanes penales, por n'avëi nia tut sö o avëi desdit inciaries, por n'avëi nia tut pert o n'avëi nia superé prozedöres de concurs; les limitaziuns y les proibiziuns pó ince ester de de plü agn o permanëntes. 24)
(3/bis) I ejams orai, scric y pratics di concursc publics por l'assunziun de personal pó ince gní tignis a destanza cun l'aiüt de stromënc tecnics adatá. 25)
(3/ter) Por garantí na maiú flessibilité da s'adaté ai bojëgns d'organisaziun dl laur él poscibl da s'anuzé dles gradatöres dles candidates y di candidac adatá di concursc ince por curí posć istituis o trasformá do l'indiziun dles prozedöres de concurs. Les domandes relatives vëgn motivades dales porsones a ce dles repartiziuns interessades cun referimënt ales previjiuns dl plann trienal dl bojëgn de personal o a situaziuns ogetives liades ala funzionalité di sorvisc. 26)
(4) Tles scores, ti sorvisc soziai y tl’Aziënda sanitara dl Südtirol pón arlungé temporaneamënter i contrac de laur a tëmp determiné sura i limic preodüs dal ordinamënt iuridich fora, mo ma por garantí la curida di sorvisc. 27)
(5) Le raport de laur cun n orar de laur, che é mënder co chël a tëmp plëgn, vëgn conscidré por dötes les faziuns raport de laur a tëmp parzial.
(5/bis) La regolamentaziun preodüda dal coma 5 vëgn aplicada a düc i raporc de laur dl personal preodüs dal articul 1 dan la jüda en forza de chësta lege, tl respet di provedimënc bele adotá. 28)
(6) L’assunziun dl personal dirigenzial vëgn regolamentada cun provedimënt de lege spezial.
(7) Aladô dl articul 3 dl decret dl Presidënt dla Republica di 19 d’otober dl 1977, n. 846, ne n’é l’atestat de bilinguism, cun referimënt a chisc profii profescionai, nia na condiziun d’azes por l’assunziun tl sorvisc provinzial, tl respet dles desposiziuns particolares por le personal de lingaz ladin y por l’insegnamënt dl secundo lingaz:
- personal pedagogich dles scolines;
- personal insegnënt dles scores profescionales y dles scores de musiga dla Provinzia;
- colaboradusc y colaboradësses por integraziun. 29)
(8) Tles gradatöres por l’assunziun dl personal rapresentëia indere l’atestat de bilinguism por i profii profescionai preodüs dal coma 7, n dërt de prezedënza o é relevant por l’atribuziun di punc. 30)
(9) Por realisé le prinzip dl insegnamënt tl lingaz dla uma vëgnel ince damané, por i profii profescionai preodüs dal coma 7, la documentaziun o la detlaraziun che atestëia che le lingaz d’insegnamënt dla scora alta frecuentada o dl livel de formaziun atira dessot ti corespognes al lingaz a chël che la gradatöra relativa por l’assunziun dl personal fej referimënt. Sce ara n’é nia insciö mëss le personal interessé passé n ejam de lingaz aposta; sües modalités vëgn stabilides dala Junta provinziala. L’atestat de bilinguism preodü dal decret dl Presidënt dla Republica di 26 de messé dl 1976, n. 752, y mudaziuns suandëntes ne sostituësc nia chësc ejam de lingaz. Al resta impé les desposiziuns particolares por le personal de lingaz ladin y por l’insegnamënt dl secundo lingaz. 31)
(10) Al é ince da fá l’ejam de lingaz preodü dal coma 9 sce le lingaz dla uma detlaré dal personal ne corespogn a degun di lingac a chi che les gradatöres por l’assunziun dl personal fej referimënt. 32)
La lëtra c), dl art. 9, coma 1 é gnüda sostituida insciö dal art. 14, coma 1 dla l.p. di 25 de setëmber dl 2015, n. 11.
La lëtra a) dl art. 9, coma 3 é gnüda sostituida insciö dal art. 3, coma 5 dla l.p. di 11 de messé dl 2018, n. 10.
La lëtra c) dl art. 9, coma 3 é gnüda sostituida insciö dal art. 3, coma 6 dla l.p. di 11 de messé dl 2018, n. 10.
La lëtra h) dl art. 9, coma 3 é impröma gnüda sostituida dal art. 2, coma 1 dla l.p. di 7 d’agost dl 2017, n. 12, y dedô éra gnüda mudada insciö dal art. 2, coma 1 dla l.p. di 20 de dezëmber dl 2017, n. 22.
La lëtra j) dl art. 9, coma 3 é gnüda ajuntada dal art. 3, coma 7 dla l.p. di 11 de mesé dl 2018, n. 10.
La lëtra k) dl art. 9 coma 3 é gnüda ajuntada dal art. 3, coma 7 dla l.p. di 11 de mesé dl 2018, n. 10.
La lëtra l) dl art. 9, coma 3 é gnüda ajuntada dal art. 18, coma 1 dla l.p. di 11 de jená dl 2021, n. 1.
L'art. 9, coma 3/bis é gnü injunté dal art. 18, coma 2 dla l.p. di 11 de jená dl 2021, n. 1.
L'art. 9, coma 3/ter é gnü injunté dal art. 5, coma 3 dla l.p. di 23 de messé dl 2021, n. 5.
Ciara ince l’art. 9, coma 1, dl d.p.p. di 26 de jügn dl 2017, n. 21.
L'art. 9, coma 5/bis é gnü injunté dal art. 11, coma 2 dla l.p. di 23 de dezëmber dl 2015, n. 18.
L'art. 9, coma 7 é gnü ajunté dal art. 3, coma 8 dla l.p. di 11de messé dl 2018, n. 10.
L'art. 9, coma 8 é gnü ajunté dal art. 3, coma 8 dla l.p. di 11de messé dl 2018, n. 10.
L'art. 9, coma 9 é gnü ajunté dal art. 3, coma 8 dla l.p. di 11de messé dl 2018, n. 10.
L'art. 9, coma 10 é gnü ajunté dal art. 3, coma 8 dla l.p. di 11de messé dl 2018, n. 10.


text:
30-7-2022. El rom dil pass da vacanzas dalla Pro Junior Cadi survegnin nus viseta da rodund 30 affons dalla regiun. Duront in entir di mussein nus ad els la lavur …
All posts by Gion
Absolvier cun success cuors da maschinists
18-6-2020. Luca Cajacob e Darius Flepp han absolviu cun success il cuors da maschinists a Tusaun. Cordiala gratulaziun!…
Auto croda sur plaunca teissa giu
KAPO 6.6.2022. Am Pfingstmontagmittag ist auf der Oberalpstrasse in Tujetsch ein Auto ein steil abfallendes Wiesland hinuntergestürzt. Der Fahrzeuglenker erlitt dabei leichte Verletzungen.
Am Montag kurz vor 12.15 Uhr fuhr …
Fiug egl uaul
4.6.2022. Vischins da Segnas annunzian in fiug sur il vitg agl ur digl uaul da protecziun. Ina gruppa da giuvenils festivescha la recepziun da novs commembers. 5 pumpiers ein en …
Fiug el trer tetg
4.6.2022. Tgunsch caschunau entras lavurs vid il tetg peglia quel fiug. Il possessur emprova all’entschatta sez da stizzar, denton senza success. Cun allontanar la cuvrida dil tetg vegnan ils pumpiers …
Novs assistents da commando
21-5-2022. Manuel Flepp ed Ursin Venzin han absolviu cun success il cuors dalla GVG per assistents da commando. Uss ein els prompts per seracass gronds. Cordiala gratulaziun!…
Oldtimer in Brand
In der Nacht auf Dienstag ist am Oberalppass ein Veteranenfahrzeug in Brand geraten. Dabei entstand grosser Sachschaden.
9.5.2022. Der Lenker des Veteranenfahrzeugs fuhr in der Nacht auf Dienstag nach 03.45 …
Dismessa illegala
18-3-2022. Muort dismetter chemicalias illegalmein ella canalisaziun vegnan pumpiers, polizia, uffeci d’ambient e survetschs specials clamai sil plaz. 50 uras da lavur drova ei per schubergiar la canalisaziun ed igl …
Nos confirmands sin viseta
19-2-2022. Sut il moto „En survetsch per nossa segirtad“ han 17 confirmands dalla Surselva vistau nus. Duront la cuorta viseta vein nus mussau ad els co nies corp da pumpiers …
Incendi d’ina ventilaziun da tgamin
27-12-2021. Entras in defect brischa ina gronda ventilaziun da tgamin. Pliras habitaziuns ed in restaurant sempleinen cun fem aschia ch’il baghetg sto vegnir ventilaus.…


text:
Il persunal dals hotels pon persequitar direct, tge giasts che nizzegian cura tge spiertas. Vul dir, sch'ina persuna va cun pedalo, nizzegia las pendicularas, va en in museum u a far bogn cun la carta, sa il persunal d'in hotel, tut tenor interess, persequitar questas activitads e po uschia controllar il giast. Quai han pliras emploiadas confermà envers Blick.ch.
Per l'incumbensà per la protecziun da datas dal Grischun, Thomas Casanova è questa situaziun delicata.
I fa surstar che questas datas èn accessiblas a tantas persunas.
El è da l'avis che sulet la glieud che dovria las datas, dastgian er avair access a quellas. La recepziunista u il recepziunist da l'hotel na tutgia betg latiers. Medem vesa quai er ina pledadra da l'incumbensà federal per la protecziun da datas. Plinavant dastgian questas datas mo esser accessiblas per in curt temp ed ils giasts stoppian vegnir infurmads davart questa procedura.
Carta da giasts digitala
La carta digitala per Arosa vala sco avraporta per la regiun. Entras ella pon giasts ir gratuit a far bogn, sin il glatsch e survegnan ina massa rabats.
La carta vegn mintgamai tschentada ora entras ils hotels. Entras la carta vul la regiun da turissem registrar meglier las datas da lur giasts, per uschia er pudair adattar lur purschida tenor giast. Fitg sumegliant al Coop cun la supercard u il Migros cun la carta da cumulus.
Directur da turissem na vesa nagin problem
Il directur da turissem da la regiun, Roland Schuler, ha confermà envers il Blick ch'ils hoteliers han access a las datas da lur giasts. Dentant mo da lur giasts e betg dals giasts dad auters hotels.
El na vesa dentant nagin problem tar la pratica actuala. Mo las datas da l'emprima utilisaziun da la carta e l'ultima utilisaziun dad in di vegnian arcunadas. En pli sajan hoteliers uschè u uschia obligads da registrar las datas da lur giasts.


text:
Il Cussegl federal ha inoltrà plant pervi da indiscreziun en vista a sia decisiun en connex cun la cunvegna da basa cun l’UE. Quai ha confermà il pledader dal Cussegl federal envers l’agentura da novitads Keystone-SDA. Ordavant aveva la «Schweiz am Wochende» rapportà surlonder.
En la fasa finala dals discurs èn adina puspè documents interns vegnids publitgads. La Procura publica federala haja avert ina procedura penala cunter nunenconuschent pervi dal suspect da violaziun dal secret d’uffizi.
Cassis: «NA fiss stà mender»
Suenter che la cunvegna da basa cun l’UE ha fatg naufragi, èn las consequenzas per la Svizra intschertas. Aderents ed adversaris cumpareglian la decisiun dal Cussegl federal cun il Na dal pievel a l’adesiun al pazi economic europeic EWR il 1992.
Il minister da l’exteriur, Ignazio Cassis, cuntradi en la «Samstagsrundschau» da Radio SRF: Il Cussegl federal haja precis vulì evitar in Na a l’urna. In Na avess numnadamain gì consequenzas pli gravantas per las relaziuns tranter la Svizra e l’Uniun europeica che da rumper giu ils discurs.


text:
La primavaira 2021 ha il post spezialisà Adebar alarmà, perquai che adina dapli uffants e giuvenils dal chantun Grischun vesan violenza sexualisada/cybergrooming sur las medias socialas.
«Il fenomen cybergrooming exista, sche persunas creschidas entran en contact cun giuvenils u uffants en raits socialas, forums da discussiun ubain sin paginas d'internet da gieus da video per preparar da far in abus pli tard. La finamira da las persunas pedosexualas (groomers) è quella da cuntanscher ch'il giuvenil u l'uffant fetschia acts sexuals vi da sasez per als suenter metter sut squitsch cun il material fotografic intim, als constrenscher u schizunt intimar ad in inscunter real per abusar sexualmain la victima.» (Definiziun tenor PSC, Prevenziun svizra da la criminalitad)
Perquai ch'i n'exista actualmain (anc) nagin causal penal respectiv, sa fa in delinquent che sa baratta cun in uffant en in chat mo lura chastiabel, sch'el confrunta l'uffant cun illustraziuns u texts pornografics, sch'el intimescha l'uffant da far acts sexuals vi da sasez e sch'el guarda quels – per exempel cun agid d'ina livecam, sch'el integrescha l'uffant en in act sexual cun far acts sexuals davant l'uffant resp. che l'uffant s'accorscha, senza ch'i vegnia latiers tar in contact fisic tranter delinquent e victima, ubain sch'i suondan fatgs concrets suenter la proposta da s'inscuntrar, per exempel sch'il delinquent cumpara al lieu fixà (emprova da far acts sexuals cun uffants u da far registraziuns da pornografia cun uffants).
Il post spezialisà Adebar fa attent ch'i NA vegn BETG realisà ina protecziun d'uffants e da giuvenils en il mund digital en tala maniera sco quai che nus enconuschain quai en il mund analog. Persunas minorennas èn perquai expostas ad ina periclitaziun speziala. Adina dapli persunas delinquentas nizzegian l'anonimitad en la rait per s'avischinar ad uffants da maniera sexuala, cun la finamira d'instradar resp. da realisar in act sexual.
La protecziun cunter violenza sexuala sto s'orientar pli fitg a la realitad effectiva dals uffants e dals giuvenils e perquai includer il mund digital. Quai è impurtant per che uffants e giuvenils possian far diever en moda segira da las pussaivladads multifaras en la rait e las valitar endretg, per ch'els daventian conscients da las ristgas existentas e per ch'els possian valitar las consequenzas da l'agen agir en la rait. En cas d'incidents èsi ultra da quai impurtant, ch'ils uffants ed ils giuvenils possian sa laschar cussegliar svelt ed en moda nuncumplitgada, senza stuair avair tema da consequenzas.
A chaschun da l'occurrenza da podium dals 8 da november 2021 «Nus discurrin da quai – Il delinquent sexual da vis-à-vis» èsi sa mussà, ch'ils incidents en connex cun cybergrooming vegnan denunziads en ils pli paucs cas. Uschia èn registrads en la statistica respectiva da la Polizia chantunala dal Grischun per ils onns 2020 e 2021 mo dus cas per onn. Perquai èsi da partir dal fatg ch'il dumber zuppà è fitg grond en quest sectur.
En il cumbat cunter cybergrooming vegni engrevgiantamain vitiers, ch'igl è fitg cumplex e cumbinà cun gronds custs d'ir suenter als fastizs dad uschenumnads «groomers», da far investigaziuns e d'obtegnair las cumprovas cunter tals. Per pudair generar success dovri l'engaschament da teams polizials d'investigaziun che sa cumponan da spezialists da cybercrime, d'analists da criminalitad sco er d'investigaders polizials spezials. Ultra da quai è necessaria ina stretga collavuraziun cun la procura publica.
Er il Parlament grischun da mattas è gia vegnì activ quest onn ed ha inoltrà a la Regenza ina petiziun correspundenta concernent maletgs erotics nungiavischads e grooming.
- È la Regenza pronta da stgaffir in post d'annunzia nunbirocratic, nua ch'er incidents anonims pon vegnir endatads online, saja quai da persunas pertutgadas, da scolas, da servetschs socials da las scolas, da servetschs da cussegliaziun sco Adebar, da la lavur cun giuvenils u sumegliants?
- La lavur da sensibilisaziun è enormamain impurtanta, tuttina na disponan betg tut las vischnancas da scola d'ina atgna lavur sociala da scola u incumbenseschan (alternativamain / supplementarmain) il post da cussegliaziun Adebar cun questa lavur. È la Regenza pronta da sensibilisar tut las vischnancas da scola per questa lavur impurtanta ed è ella er pronta d'incumbensar quellas da definir entaifer la vischnanca da scola in post da consultaziun nunbirocratic correspundent (p.ex. lavur sociala da scola e.u.v.) ed er da far enconuschent quel a las scolaras ed als scolars, per che uffants e giuvenils possian sa laschar cussegliar en cas d'incidents?
- Gist pervia da las resursas da persunal limitadas paran cooperaziuns interchantunalas d'esser necessarias en quest fitg cumplex ambient da la criminalitad da cyber. Tge cooperaziuns actualas datti ed è la Regenza pronta d'examinar ulteriuras cooperaziuns sco er l'augment da quellas cun resursas e cun know-how extern?
- È la Regenza pronta d'examinar l'augment da las resursas persunalas tar la Polizia chantunala, en cas ch'igl avess da sa mussar – sin fundament dal dumber da las annunzias (anonimas) che vegnan fatgas al post d'annunzia davart cybergrooming e.u.v. – ch'igl è necessari da rinforzar il proceder per cumbatter la violenza sexualisada cunter giuvenils ed uffants en il mund virtual?
Cuira, ils 8 da december 2021
Favre Accola, Gugelmann, Rettich, Berther, Brandenburger, Cahenzli-Philipp, Casutt-Derungs, Danuser, Degiacomi, Della Cà, Dürler, Ellemunter, Gartmann-Albin, Gort, Grass, Hartmann-Conrad, Hefti, Hofmann, Hohl, Holzinger-Loretz, Hug, Koch, Loepfe, Märchy-Caduff, Müller (Favugn), Niggli-Mathis (Grüsch), Noi-Togni, Papa, Preisig, Salis, Schmid, Schwärzel, Tanner, Thomann-Frank, Thür-Suter, Tomaschett (Breil), Tomaschett-Berther (Trun), Ulber, von Ballmoos, Widmer (Favugn), Conrad-Roner, Costa, Fasani-Horath, Pajic, Renkel, Stocker, Tomaschett (Cuira)


text:
Servetschs: datas, infurmaziuns e cussegliaziun
Retratga da datas: simpel e direct
Las geodatas digitalas disponiblas da l'administraziun federala pon vegnir retratgas directamain sur l'uffizi federal respectiv. Metadatas survegnis Vus gratuitamain sur Geocat, il catalog da...
Cussegliaziun e coordinaziun: realisaziun da la strategia
Qua chattais Vus sustegn tar la realisaziun da la strategia per geoinfurmaziun entaifer l'administraziun federala. Sut geo.admin.ch vegnan purschidas cussegliaziun e coordinaziun en il sectur dals...
RSS & Social Media
Geo.admin.ch infurmescha constantamain per social media davart novitads da l'infrastructura federala da geodatas IFGD. Cumpilai Voss menu da novitads tenor tema u tenor speditur(a)
Geoservetschs: render accessiblas e colliar infurmaziuns
Geoservetschs èn servetschs d'internet che concernan il territori e che rendan accessiblas geodatas en furma structurada. Grazia a geoservetschs pon infurmaziuns geograficas vegnir colliadas sur...


text:
Il chantun Grischun sto ponderar co sustegnair destinaziuns turisticas che pateschan spezialmain da la pandemia da corona. Surtut destinaziuns da congress (sco per exempel Tavau) ubain destinaziuns cun giasts da fatschentas (sco per exempel Cuira) dovrian sustegn. Quellas nodian per part enfin 70% damain pernottaziuns il mais. Il Cussegl grond ha surdà al minister d’economia Marcus Caduff l'incumbensa da realisar in tal program per stabilisar il turissem. Deputadas e deputads han acceptà l'incumbensa cun 57 cunter 39 vuschs (tar duas abstenziuns).
Cusseglier guvernativ Marcus Caduff è sa dustà adumbatten. El ha fatg attent ch'i na dettia enfin uss insumma anc nagin program d'impuls per il turissem.
Plinavant sto la regenza grischuna elavurar ina strategia turistica, che duai esser in’orientaziun per tut ils acturs dal turissem. Era quest’incumbensa ha il Cussegl grond surdà a Caduff. La regenza vul dentant formular questa strategia a moda averta – senza relaschar directivas che pertutgan las strategias da destinaziuns ed organisaziuns turisticas.


text:
Lengoa Veneta
El Venet anca ciamà Venezian (nomm nativ: Vèneto) l'è ona lengua neolatina parlada de 8 milion de personn in de l'Italia oriental e in d'on quai sitt de l'America.
Diffusion e variantModifega
La lengua veneta la s'è spantegada in tucc i territori de la veggia Repubbliga de Venezia, ma anca foeura di sò confin.
In Italia l'è parlada in tutt el Venet (foeura che in de la Transpadana Ferraresa, in del Cador, arent a Portogruaro e in sù l'Altopian de Asiago), in Friul (a Pordenon), in la Venezia Giulia (foeura che la zonna de Gorizia e in la Slavia Veneta) e in del Trentin oriental.
Foeura de l'Italia l'è parlada in Slovenia e in Croazia, in tutt quei sitt che gh'even ona forta presenza italiana fina ai Ann '50 del secol passaa (Istria e Dalmazia, fina giò al Montnegher), oltra che in quei loeugh in gir per el mond indove s'hinn spantegaa via i Venet.
I lenguista gh'hann pussee de on'idea per fà sù ona division dialettal Venet: ghe n'è voeuna che la spartiss el Venet inscì:
- Venet central (dialett visentin, dialett padovan, dialett polesan)
- Venet lagunar (dialett venezian, dialett ciozzott)
- Venet occidental (dialett verones, dialett gardesan)
- Venet center-settentrional (dialett trevisan, dialett de Conegliano, dialett de San Donà, dialett liventin e dialett pordenones)
- Venet settentrional (dialett feltrin, dialett bellunes)
- Venet oriental o da mar (dialett bisiach, dialett istrian, dialett triestin, dialett grades, dialett fiuman, dialett maranes)
Alter inveci gh'hann daa quella division chì:
- Dialett bellunes
- Dialett trevisan pedemontan
- Venet oriental (dialett trevisan center-oriental, dialett venezian oriental, dialett liventin, dialett pordenones)
- Venet lagunar
- Venet central (dialett visentin, dialett verones bass, dialett padovan, dialett rovigott, dialett trevisan occidental, dialett venezian occidental)
- Dialett verones
- Dialett istrian
- Dialett trentin
L'emigrazionModifega
StoriaModifega
La lengua véneta la s'è desviluppada del latìn parlaa in del Tard Impér Romàn in di región in dove che primma se parlava el venètich (la lingua de la popolazzión di Veneti). In di sécol, a l'è vegnuda su me ona lengua letteraria a bastanza formada e l'è stada drovada me lengua uffizzial de la Serenissima Repùblica de San March. Nel sécol XIX l'era anchmò la lengua de comand in de la Marina Aostro-Ungarés. Ona forma de la lengua véneta, el vénet colonial, l'era diffonduda largament in de l'Adriàtegh in d'ona situazzión de bi- e trilingoism (l'altra lengua l'era on quai dialett del crovatt). On scritór comè l'Enz Bettiza, nassuu e cressuu a Spàlat, el parlava correntament el vénet colonial. Fra i lengov regional de l'Italia, el vénet l'è vunna di quei che han resistii mèj a l'espansión de l'italian.
CaratteristighModifega
La litteraduraModifega
El statusModifega
La grafiaModifega
Esempi de lengua: el Pader Noster in VenezianModifega
Pare nostro che ti xe nei ciei,
sia santificà el to nome,
vegna el to regno,
sia fata ła toa vołontà,
Come nei ciei così in tera
Dane ancuo el nostro pan quotidian,
e rimeti a nialtri i nostri debiti,
Cussì come nialtri i rimetemo ai nostri debitori.
E no sta portarne in tentasion,
Ma łiberane dal mal, Amen.
Vos correlaaModifega
Ligamm de foeuraModifega
- Carta Europea di Lengov regionai o minoritari
- Sitt sora la lengua veneta, dedicaa al patrimoni lenguistigh e coltural del popol venet
- Manual grammatical general de la lengua veneta e di sò variant, de Michele Brunelli
- Dizionari general de la lengua veneta e di sò variant
- Raixe Venete, jornałe in léngoa veneta
- Istituu Lengua Veneta
- el dialett venet
- Sitoveneto
- Quatro Ciàcoe - Mensil in venet de coltura e tradizion venet
- Caorlotti.com - Dizionari italian - dialett caorlott
- El Sito del Mestro - Vocabolari, proverbi, moeud de dì e alter
- Grammatiga veneta
- Scheda sora la lengua "Veneta" nel sito di Ethnologue
- Sitt sora i lengov romanz e minoritari
- 40.000 paroll venet con traduzion in Ingles
- Cors de Talian cioè 'l Venet parlaa in Brasil
- Streaming de ona radio brasiliana che tutt i domenigh dai 14:30 ai 16:30 la trasmett ona trasmission in lengua veneta
- etimologia d'ona quai parolla in istrovenet
- Dizionario tascabile del dialetto veneziano, come viene usitato anche nelle province di Padova, Vicenza e Treviso, Padova, 1847


text:
Filusufia
La filusufia a l'è una scenza (u disciplina) che la dupera la logica u el
ragiunament per cercà de dà una spiegaziun del mund, de la natüra e del post de l'om
in del mund (e, in manera püssee estesa, in de l'Ünivers); l'è stada anca definida cume el stüdi dii cuncètt fundamentaj ingabulaa cunt el pensee, l'aziun, la realtà. In general la filusufia la gh'hà no un metud rigid, vist che anca quel che rapresenta la filusufia el cambia a segunda de la cultüra de riferiment.
El termin filusufia l'è staa cataa dal grech: "Φιλoσoφίa" (filosofía) al vör dí amur per la cunuscenza.
La filusufia l'è no, uviament, una scenza esata, vist che i quistiun filusofich se poden minga tratà cunt un metud empirich, ma l'è gnanca cumè la religiun perchè l'è minga nassüda da una rivelaziun. Una definiziun la vegn dal Diziunari Oxford de Filusufia, che la definiss la riflesiun filusofica cume derivada diretament da la pratica nurmal de tutt i camp de ricerca inteletüal. In di ann indree, defat, la fisica l'era inscì ligada al cuncett filusofich che l'era ciamada filusufia natüral; prima ammò, al temp di grech antich, la filusufia l'era cunsiderada semplicement cume desideri de cunuscenza e dunca cume stüdi, cume usservaziun del mund, spartii da i rob materiaj cunsideraa roba "bassa".
Ghe vör dì che, generalment, in del parlà de tütt i dì, se dupera la parola filusufia de indicà tütt i credenz e i maner de vedè la vita di diferent persun.
Broch de la filusufiaModifega
La filusufia la gh'ha tanti broch diferent, vist che se pò truà una "filusufia" per tütt i rob ca vegnen stüdiaa; in particular, però, gh'è una quaj broca che la gh'ha püssee impurtanza di alter:
- Epistemulugia: la parla de la filusufia de la scénza; segund un'altra manera de vedèla, però, la sa pò riferì anca a la filusufìa de la cunuscenza (gnuseulugia);
- Estetica: el stüdi de quistiun cume l'art e ul bel;
- Etica: sa sforza de vedè se una quaj aziun a l'è giüsta u sbajada, e de cume se pò duperà per remedià a prublem de cuscenza;
- Metafisica: dal prefiss grech metà, el stüdi de tütt i rob föra del dumini del percepibil;
- a gh'hin pö anca tütt i filusufii di diferent scenz che se stüdien, che vàrden el ben e el mal del stüdi scentifich e cerchen de dà una man a remedià a i prublem che nassen de meneman che se va inanz cunt el stüdi: se stüdien dunca la filusufia de la pulitica, la filusufia de la storia, la filusufia de la biulugia, e.v.i..


text:
Piogn sur il Rain a Vaz Sut
Ils 17 da november 2020 vegn avert per il traffic betg motorisà il nov tschancun da la via da velos da Vaz Sut che fa part da la rait da vias per velos per lung dal Rain.
Ils onns 2018 fin 2022 vegn remplazzada la traversada da l’autostrada a l’entrada ed extrada da la via naziunala N13 a Vaz Sut – Zezras. En il rom da questas lavurs da construcziun datti er ina midada dal traject per il traffic da velos sin il tschancun da la punt sur il Rain. Il piogn sur il Rain, realisà da l’Uffizi da construcziun bassa dal Grischun per incumbensa da la vischnanca da Vaz Sut, meglierescha massivamain la purschida per il traffic betg motorisà. Cumpareglià cun la circulaziun dal traffic da fin qua cun in trottuar stretg senza vial per velos augmenta il nov trassé separà da la via fermamain la segirezza.
Ulteriuras infurmaziuns en l'actual Info UCB.


text:
Curt e concis
- La via tranter Rueun e Tavanasa ha entant puspè pudì vegnir averta.
- Samignun n'è betg pli cuntanschibel pervia dal privel da lavinas.
- L'Engiadina Bassa è mo cuntanschibla sur il Veraina.
- La Val Müstair è sulet accessibla via il Tirol dal Sid.
Suenter in discurs cun la polizia chantunala da glindesdi en damaun regian cundiziuns invernalas sin las vias grischunas, quai vala era per la A13. Accidents plitost pitschens èn vegnids annunziads – cun donns da material. Tenor la polizia n'haja dentant dà nagins ferids.
Surselva
La via tranter Rueun e Danis ha entant puspè pudì vegnir averta. Il glindesdi a mezdi era la Surselva be pli da cuntanscher fin a Rueun. A Mustér n'èn pliras fracziuns betg cuntanschiblas. Territori abità è ni a Mustér ni en Tujetsch periclità.
La via tranter Mustér e Sumvitg è vegnida averta il glindesdi suenter las 16:00 fin las 18:00. Ord raschuns da segirtad vegn la via serrada durant la notg. La situaziun vegn il mardi a bun'ura evaluada da nov. La part sura da la Surselva è stada isolada dapi la dumengia saira. Anc adina serradas èn las vias da Rueun a Pigniu, tranter Versomi e Stussavgia ed en il Tujetsch il tschancun tranter Rueras e Dieni.
Lavina Matergia
Glindesdi a las 15.51 è la lavina da Matergia ida a val (video da Gerold Lutz).
Engiadina
En l'Engiadina Bassa, la Val Müstair ed il Samignun restan las vias fin almain mardi serradas. Uschia èn serradas las vias da Vinadi a Samignun, da Martina fin al cunfin cun l'Austria, dad Ardez a Ftan, tranter Brail e Susch sco er tranter Cinuos-chel e Brail. En l'Engiadina Bassa arrivan ins mo pli tras il tunnel dal Veraina e la Val Müstair è sulet accessibla via il Tirol dal Sid. Zernez è dentant puspè cuntanschibel.
Grischun central
En il Grischun central hai bain er dà ina massa naiv. Las vias han ins dentant betg stuì serrar.
Ulteriur Grischun
Era en l'ulteriur Grischun datti restricziuns da traffic; pliras vias èn serradas, il link avra en ina nova fanestraavrir en il browser. Tranter auter è era la regiun da Tavau pertutgada. En il Partenz è la via d'access da Pany a St. Antönien serrada, sco era pliras vias localas.
Meds da transport publics
Causa il privel da lavinas na curseschan er ils trens da la Viafier retica per il mument per part betg. Uschia na datti tranter Glion e Mustér nagins trens. Da Glion fin Sumvitg van bus da reserva, fin Mustér n'è quai dentant betg pussaivel. Tranter Scuol e Cinuos-chel Brail resta ils traject vinavant serrà, bus da reserva van tranter Scuol e Sagliains, dentant be fin las 19.30. Tanter Landquart e Claustra curseschan ils trens tenor urari. Anc fin las 19.30 datti per viagiaturs en l'Engiadina ina colliaziun tras il Vereina fin a Saglians. Ils trajects da Filisur a Tavau sco er da Cuira ad Arosa restan serradas tut il di. Sco la Viafier retica communitgescha pon quests dus trajects puspè vegnids averts il mardi a bun'ura. Viagiants ston en mintga cas far quint cun gronds retards.
Svizra - Anc dapli naiv en las Alps
Pervi da la blera naiv e la situaziun tendida da lavinas n'è suenter Zermatt dapi dumengia saira era Andermatt betg pli cuntanschibel ni sin via ni cun la viafier.
La vischnanca da Zermatt appellescha a tut las persunas da restar pervi dal privel da lavinas en lur chasas u da betg bandunar il center dal vitg. Il mument desist'ins era da sgols da helicopter en ils lieus betg cuntanschibels sin via u cun la viafier. Ils sgols da transport sajan stritgads pervi da la schletta vista e lavinas da pulvra, hai num sin la pagina d'internet da Zermatt Turissem.
Tenor il responsabel per privels da la natira dal Vallais spetgan els oz in di privlus per il chantun.
Fin mardi en damaun quinta SRF Meteo cun anc bler dapli naiv en las Alps. Il Vallais e las regiuns en il nord da las Alps ston spetgar 50 fin 80 centimeters. En intgins territoris hai dà fin uss gia fin a trais meters naiv. Entant crescha en la Bassa il privel d'inundaziuns e da bovas.
RR novitads 06:00


text:
Tenor il text d’iniziativa duain mo pli manaschis purils survegnir subvenziuns che pon mussar si, ch'els produceschan tenor criteris ecologics. Ils criteris cumpiglian la biodiversitad, ina producziun senza pesticids e da tegnair mo il dumber d'animals che po vegnir pavlà sulettamain cun nutriment producì sin il bain puril.
Manaschis purils che dovran antibiotica regularmain e sco mesira profilactica, na duain era betg pli survegnir subvenziuns. Il medem duai valair per la perscrutaziun, cussegliaziun ed educaziun agrara. I duai mo pli dar subvenziuns per quels che promovan in'agricultura persistenta.
Tenor ils iniziants «aua netta per tuts» fetschia quai prescha. Perquai che l’utilisaziun intensiva da pesticids, d'antibiotica e da bler pavel dad animals che vegn importà da l'exteriur smerdia l'aua, destrueschia la biodiversitad, fetschia donn als funs e promovia bacterias resistentas a l'antibiotica.
RR novitads 15:00


text:
Dapi onns è la creaziun d'in local per consumar drogas cun in post da contact e da consultaziun in basegn da las persunas a l'ur da la societad sco er da las persunas spezialisadas en noss chantun. Il Cussegl grond ha medemamain surdà ils 30 d'avust 2019 a la Regenza grischuna ina incumbensa correspundenta cun 99 cunter 0 vuschs. Fin ussa na vegn questa mesira dentant betg persequitada vinavant da vart dal departament d'economia responsabel. E quai schebain che la stabilisaziun d'in local per consumar drogas è resortida dals scleriments dal chantun sco recumandaziun d'agir.
L'urgenza vegn betg sco ultim cumprovada tras il fatg ch'il Cussegl communal da Cuira ha surdà ils 18 da november 2021 unanimamain ina incumbensa parlamentara al Cussegl da la citad cun la supplica d'examinar da stgaffir in local per consumar drogas ed ulteriuras mesiras, er sche quai sa chatta en la cumpetenza dal chantun. Gist la citad da Cuira patescha spezialmain dal svilup da la scena da drogas pervia da sia funcziun da center. Il commerzi ed il consum sa concentreschan en la chapitala, er sche bleras persunas participadas e pertutgadas derivan da vitgs e da valladas dal chantun e da la Val dal Rain. La problematica è s'engrevgiada ils ultims onns. La prostituziun d'acquisiziun e dapli persunas giuvnas grevamain dependentas èn oz la dira realitad. Che la citad da Cuira fa ussa frunt activamain a quest problem, è in impurtant pass. Tuttina fiss quai l'incumbensa dal chantun. Il chantun ha planisà e per part gia realisà pass impurtants cun la midada da la chasa da l'Uniun per l'agid da survivenza en infrastructuras pli centralas sco er cun la surpigliada dal streetwork. Ma tenor l'avis da las persunas spezialisadas na tanschan quels pass betg per survegnir sut controlla sveltamain il problem.
Per tut las persunas spezialisadas èsi cler che mesiras per franar la scena da drogas èn oravant tut alura efficazias, sch'ellas èn accordadas ina cun l'autra uschè bain sco pussaivel. Quai vala en spezial per il post da contact e da consultaziun, per il streetwork e per in local accumpagnà per consumar drogas (cun drug checking e cun commerzi pitschen al lieu). Las sutsegnadras ed ils sutsegnaders tschentan las suandantas dumondas a la Regenza:
- Tge mesiras ha il chantun planisà concretamain e co guarda ora l'urari da las mesiras planisadas dal chantun?
- Co funcziuna la coordinaziun da las differentas mesiras da chantun e da la citad? Ston ins far quint che las duas parts collavurian stretgamain e coordineschian lur mesiras ina cun l'autra, sche per exempel il chantun maina il post da contact e da consultaziun sco er il streetwork e la citad vul avrir in local per consumar drogas en il senn d'ina prestaziun preliminara?
- Sustegna il chantun la citad da Cuira, sche quella planisescha per exempel in local accumpagnà per consumar drogas cun drug checking e sch'ella vul permetter il commerzi pitschen en quest local?
- Gida il chantun las acturas ed ils acturs participads (posts spezialisads e citad) tar la tschertga d'immobiglias adattadas per in local accumpagnà per consumar drogas cun in post da contact e da consultaziun?
Cuira, ils 8 da december 2021
Rettich, Rutishauser, Pajic, Atanes, Baselgia-Brunner, Brandenburger, Cahenzli-Philipp, Caviezel (Cuira), Degiacomi, Gartmann-Albin, Hofmann, Hohl, Holzinger-Loretz, Horrer, Marti, Niggli-Mathis (Grüsch), Perl, Preisig, Thomann-Frank, Wilhelm, Conrad-Roner, Fetz, Spadarotto, Stocker, Tomaschett (Cuira)


text:
Il podest
- 1. Matthias Mayer (Ö) 1:24,44
- 2. Beat Feuz (Sz) + 0,13 secundas
- 3. Kjetil Jansrud (No) + 0,18 secundas
Suenter bronz en la cursa rapida gudogna Beat Feuz surprendentamain sia segunda medaglia entaifer 24 uras. En il super-G vegn el segund davos l'Austriac Matthias Mayer. Ses ultim plaz da podest en questa disciplina ha il Schangnauer festivà avant passa in onn, numnadamain sco terz a Kitzbühel il schaner 2017.
En questa stagiun èn stads ses resultats ils plazs 12, 25, 10 e 6. Gist sin il punct culminant da la stagiun èsi dentant gartegià a Beat Feuz da daventar pli e pli ferm en il super-G. I sa tracta da la quarta medaglia per Feuz tar eveniments gronds. En il super-G èsi però ina premiera.
Ils ulteriurs Svizzers
Ils ulteriurs Svizzers n'han betg pudì persvader en il super-G. Sco gia en la cursa rapida gievgia èsi be reussì a Beat Feuz da mussar ina ferma prestaziun.
- 21. Gilles Roulin + 1,76 secundas
- 26. Thomas Tumer 2,08 secundas
- Out: Mauro Caviezel
In' èra va a fin
Hermann Maier è stà il 1998 il davos campiun olimpic en il super-G che na deriva betg da la Norvegia. Ils ultims 20 onns han mintgamai triumfà ils Norvegiais Kjetil André Aamodt (2002, 2006), Aksel Lund Svindal (2010) e Kjetil Jansrud (2014).
Mayer campiun olimpic dubel
A Matthias Mayer èsi uss gartegià da surmuntar questa dominanza. L'Austriac da 27 onns è grazia a sia victoria campiun olimpic dubel. Avant quatter onns ha el gudagnà aur en la cursa rapida a Sotschi.
RR novitads 06:00


text:
Hubert Giger (*1958 a Matergia/Medel) viva a Mallorca e Medel. El ha studegià istorgia a l'universitad da Turitg, ha lavurà sco redactur tar RTR e ha scrit texts per differentas publicaziuns. L'onn 2011 è cumparì ses roman «La stria da Dentervals» (Chasa Editura Rumantscha), ch'el ha transfurmà en libret per in teater en il liber a Mustér dal 2019. Dapi l'onn 2022 scriva el per l'emissiun «Impuls» da RTR.
«La socca svanida» da Hubert Giger
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Da Fadrina Hofmann - Chi nu cugnuoscha il mumaint da schoc scha’l telefonin es dandettamaing davent? Ed il sentimaint surleivgià cur ch’el cumpara darcheu? Il telefonin es dvanta nos cumpogn permanent – e quai ha consequenzas.
„Serrai üna jada giò üna fin d’eivna il natel e tgnai oura la temma da mancantar alch sün What’s App“. Quista frasa n’haja dudi d’incuort ad üna discussiun da podi davart il tema omnipreschaint „digitalisaziun“. E quista frasa es gnüda our da la bocca d’üna persuna dal tuottafat radschunaivla. Schurnalista illa Svizra tudais-cha pro üna gazetta da renom, duonna giuvna attractiva, apparentscha suverana. E lura quinta quista persuna che cumbat ch’ella haja pel mumaint güsta cunter sai svessa. Ch’ella saja dependenta dal telefonin. Ch’ella haja – per controllar l’adöver dal smarthone – installà üna app per masürar quant temp ch’ella passainta cun dovrar il telefonin. Schoccada saja ella statta chi d’eiran in media trais uras e mez al di. „Ed eu n’ha cret ch’eu tocca amo pro quella part da la populaziun chi ha üna relaziun normala cul telefonin“, ha’la exclomà davant il public. Schi’s resguarda cha la norma vain masürada adüna vi da quai cha la majorità da la populaziun fa, lura constatta quai dafatta.
Trais uras e mez be telefonin
Trais uras e mez! In trais uras e mez as poja far roba bainschi bler plü bella co verer sül telefonin. Giovar culs uffants, per exaimpel. Leger ün cudesch interessant. Far üna spassegiada cul chan. Far l’amur. Ir a tschaina culla megldr’amia. Insomma: as recrear, chürar relaziuns, verer da sai svessa. Invezza sun quai trais uras e mez al di cun respuonder telefons, e-mails e messagis, cun surfar aint il internet, cun tscheccar tschient jadas sch’inchün vess forsa scrit alch, cun far fotografias da nügliarias o selfies. Blera glieud consultescha seis account da Facebook sur il telefonin. Ed eir quai para da far dvantar dependent. „Sch’eu survegn daplü da 50 likes per ün da meis posts am sainta importanta, survegna arcugnuschentscha, lessa daplü da quai. Ma apaina cha be pacs o dafatta ningün nu reagischan sün meis cuntegns n’haja dubis invers mias capacitats, am saint miserabla, survegn depressiuns“, ha quintà quista duonna dad apaina 30 ons. Depressiuns pervi da massa pacs likes? Quai chi tuna bod comic es para per blers propi ün problem plü gravant.
Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:
Il telefonin in tualetta
A dudir ils problems da mia collega schurnalista am sainta directamaing moderata a quai chi reguarda l’adöver da meis telefonin. Lapro n’haja eir fingià dudi critica ch’eu dessa tantüna metter d’vart quist s-cherp. D’incuort m’es crodà meis i-phone in tualetta. Il classiker. Eu til vaiva miss in s-charsella davovart e vaiva fat giò las chotschas sainza pensar landervia. Plup, haja fat. Il telefonin d’eira najantà. Adonta ch’eu n’ha miss l’apparat be subit in ün sach plain ris per retrar l’ümidità nun ha l’iphone survivü. Capità es tuot quist eir amo a l’ester. Ün mumaint d’eira propi persa. E che sch’inchün am tschercha? E che sch’eu survegn ün messagi important? Basta, eu n’ha survivü las 24 uras sainza telefonin. E quai sainza ün don perdüraivel, sainza temmas profuondas o mumaints da panica.
Mumaints da pasch
Rivada a chasa n’haja però subit tscherchà meis telefonin vegl – ed uossa m’agita mincha di sur d’ün display s-chür chi nu reagischa subit sün mias pivatellas, sur da fotografias da noscha qualità e sur d’ün akku chi sto gnir chargià sü mincha saira danouvmaing. Ün nouv i-phone nu possa güsta cumprar. L’opziun da laschar davent dal tuot il telefonin n’haja ponderà be ün batterdögl. Sainza telefonin nu gessa plücofacil propi na plü illa vita da minchadi. Ma eu n’ha decis da laschar l’apparat a chasa dürant las vacanzas, da til sbandir adüna da la chadafö dürant ils pasts, ed a partir da las 20h nu sto ningün plü scriver o telefonar a mai. Là penda meis telefonin vegl vi dal cabel da chargiar ed es serrà giò. Uschea n’haja temp per m’occupar dals uffants, per far üna spassegiada cul chan, per leger ün bun cudesch etc. – e quai in tuotta calma.
Text e fotografia: F. Hofmann, Scuol
Prüma publicaziun: Favrer 2018
*In "La columna" descriva Fadrina Hofmann mincha mais quai chi occuppa e movainta ad üna schurnalista e mamma in Engiadina.
Suonda LATABLA!


text:
AIDS
LAIDS (de l'ingles Acquired Immune Deficiency Syndrome, in lombard Sindrome de l'Imunodeficienza Aquisida, donca breviad anca SIDA) a l'è una malatia dovuda al virus de l'imunodeficienza umana che la taca el sistema imunitari e la mena a 'n sbassàss di defes del corp che donca el po vesser tacad pussee fazilment di alter patogen che de solet inn inofensiv o menen a di malagn linsger e anca del cancher.
La sindrome la se desvilupa de 'n quai mes fina a 15 agn de l'infezzion cont el virus e, se minga tratada, l'è semper letal in d'un period de 6 a 18 mes. Cont i tratament l'è inveci possibel tengìll sota controll 'me malatia cronega e rivà fina a l'impercetibilità del virus in di fluid del corp, ma l'è no possibel curàll debon e 'l gh'è nanca un vacin.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Alter proget[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikiquote el gh'ha dent citazzion de o su AIDS
- Wikinotizie el gh'ha dent notizzie in su AIDS
- Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su AIDS


text:
Mandell
Mandell (nom ufizial in italian Mandello del Lario) a l'è un cumün da la Pruvincia da Lecch cun 10 425 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 41,8 km² e ona densità de 249 ab./km².
L'è tacaa ai comun de L'Abadia, Balabi, Isen, Lecch, Lierna, Olivee, Pastur, Valbroeuna (CO), Valmadrera.
Alter futugrafiiModifega
Ligamm de foeuraModifega
Evoluzion demografegaModifega
L'andament del numer de abitant del comun de Mandell l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.