text:
Educaziun sportiva
Il sectur da l'educaziun sportiva s'occupa da tut las dumondas specificas dal sport da scola.
Dis da sport chantunals
graubündenSport coordinescha ils dis chantunals da sport da scola e gida las organisaturas ed ils organisaturs a las administrar. En il decurs da l'onn cumpetan en tut var 2000 giuvenils als divers dis da sport en las disciplinas ballarait, unihockey, ballabasket, cursa d'orientaziun e ballape e cumbattan per la qualificaziun per il di da sport federal.
Mintga onn sa rendan pia var 100 represchentantas e represchentants da las scolaras e dals scolars grischuns al lieu da la concurrenza naziunala respectiva e cumpetan cun giuvenils d'auters chantuns.
Cussegliadras e cussegliaders da gimnastica
En il chantun Grischun è en vigur l'uschenumnà sistem da cussegliaziun da gimnastica. En tut sustegnan 38 spezialistas e spezialists las scolas da lur circul da cussegliaziun da gimnastica. Las cussegliadras ed ils cussegliaders da gimnastica cusseglian la magistraglia en dumondas da l'instrucziun da gimnastica e da sport sco er dal sport da scola voluntar. Ellas ed els han la scolaziun d'in coach da scola G+S ed èn pia er las persunas da contact per ils fatgs da giuventetgna + sport.
Examen da sport da scola
La cussegliadra u il cussegliader da gimnastica è cumpetent per l'organisaziun e per la realisaziun da l'examen da sport da scola a la fin dal 8. onn da scola. Circa 2000 scolaras e scolars exerciteschan las differentas disciplinas durant l'onn ed absolvan quest test da sport a la fin da l'onn.
L'examen da sport da scola è in med impurtant per controllar la qualitad da l'instrucziun da sport.
Dapi l'onn da scola 2012/13 vegn organisà en la 8. classa il nov examen obligatoric da sport da scola, dapi l'onn 2013/14 sin basa facultativa er l'examen en la 5. classa. Ils resultats dals dus examens vegnan endatads en il sectur da la banca da datas da sport ch'è protegì cun in pled-clav. Da quel sectur vegnan er emess ils diploms. Sin la pagina iniziala da la banca da datas da sport stattan a disposiziun en furma electronica ils documents d'examen per tut las persunas d'instrucziun interessadas.
Project "cupitgarola"
En il rom dal program chantunal d'acziun Es ti fit? che s'engascha per in pais saun tras dapli moviment e tras in nutriment saun, maina grischun sport il project "cupitgarola". Tras furmaziuns supplementaras praticas, tras in sustegn finanzial e tras inscunters da barat assistids vegnan las persunas d'instrucziun da scolina introducidas ed assistidas durant il temp dal project. Infurmaziuns detagliadas chattais Vus sin la pagina d'internet da Es ti fit?.
Furmaziun supplementara da las persunas d'instrucziun
In instrument impurtant per garantir la qualitad da l'educaziun sportiva è la furmaziun supplementara da las persunas d'instrucziun. graubündenSport organisescha e coordinescha differents curs da perfecziunament per persunas d'instrucziun en il sectur dal sport.
Dapi l'onn 2016 vala l'obligaziun da frequentar ina furmaziun supplementara d'in mez di per persunas d'instrucziun che instrueschan sport. Per ademplir questa obligaziun da frequentar ina furmaziun supplementara pon las persunas d'instrucziun frequentar tranter auter in curs regiunal.
Las cussegliadras ed ils cussegliaders da gimnastica organiseschan mintga onn in tal curs regiunal davart temas actuals dal sport en lur circul da cussegliaziun da gimnastica. Ils temas dals curs regiunals vegnan preparads mintgamai da las cussegliadras e dals cussegliaders da gimnastica sco er da spezialistas e da spezialists en in curs da 2 dis. La publicaziun dals curs regiunals vegn fatga adina directamain tras las scolas. Ultra da quai è ella er sin la pagina d'internet.
Sport da scola G+S
Curs da G+S e champs da G+S per uffants da 5 fin 20 onns pon vegnir annunziads tar sport da scola G+S. Per annunziar ina purschida sto la manadra u il manader avair la renconuschientscha G+S correspundenta. Las infurmaziuns chattais Vus sut jugendundsport.ch. La persuna da contact per las purschidas da G+S en scola è la u il coach da scola G+S ubain la cussegliadra u il cussegliader da gimnastica da la regiun en damonda. La noziun scola cumpiglia tut las scolas publicas e privatas dals stgalims primar e secundars I e II sco er tut las instituziuns spezialas da furmaziun e d'educaziun renconuschidas dal stadi.
Sport da scola voluntar
Il sport da scola G+S vegn promovì da graubündenSport cun cleras finamiras. Sche las scolas adempleschan las cundiziuns dal sport da scola voluntar, pon ellas annunziar lur purschida supplementarmain tar il sport da scola voluntar e vegnan sustegnidas finanzialmain dal chantun.


c: text/html

text:
Tge partida ch'ils stgars 60’000 aspectaturs en l'enconuschent stadion Wembley a Londra han vis. Il patrun da chasa è partì meglier en la partida, l’emprim gol han dentant fatg suenter ina mes'ura ils Danais. Il giuven talent Mikkel Damsgard ha pudì trair in culp liber. Or da circa 25 meters ha el fatg il gol. Ils Englais n'han dentant betg da si. Suenter in curt mument da malsegirtad han els puspè prendì il scepter da la partia enta maun. Mo nov minutas suenter ha ina situaziun privlusa en quel da sedesch procurà ch'il capitani danais Simon Kjaer ha svià la balla en l'agen gol.
Cun buna speranza en la segunda mesadad
Suenter las bunas scenas da l’emprima mesadad è la partida ida en la segunda part. Qua ha l’Engalterra puspè empruvà da prender las mastrinas dal gieu en maun. Quai n'è dentant betg pli grategià sco en l’emprima mesadad. Ils Danais da l’autra vart han defendì uschè bain sco pussaivel ed èn sa salvads en la prolungaziun.
Penalti decida gieu
La scena decisiva e capitada gest al principi da la prolungaziun. L’arbiter ha tschivlà in penalti. Il capitani englais Harry Kane ha surprendì la responsabladad ed ha fatg il gol. Uschia è l’Engalterra, il pajais mamma dal ballape, per l’emprima giada dapi il champiunadi mundial dal 1966 puspè en in final dad in grond turnier. Per l’emprima giada en l’istorgia sa l’Engalterra cumbatter la dumengia cunter l’Italia per il titel da champiun d’Europa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Luiśiàna
La Luiśiàna (Louisiana in Ingléś, a s lèś /luːˌiːziˈænə/ o anc /ˌluːziˈænə/, scólta'l chè e chè) 'l è 'n stat dal sud di Stat Unî ch'al s è unî a la federasiòṅ in dal 1812. Al sò mòt 'l è „Union, Justice, Confidence“ (Ugnòṅ, Giustìsia, Fēd) mént'r al sò scutmàj ufisiàł 'l è „Pelican State“ (Al stat dal Pelicàṅ), uśèl sìmbul dal stat chè ch'al s cata anc in dal sò scûd.
Al sò nóm al 'l à invintâ 'l espluradōr francéś René Robert Cavelier de La Salle ch'al vliva rénd'r unōr a 'l rè 'd Frància Gigét XIV, ciamànd cla tèra lè la Tèra 'd Louis. Prima ch'gl'americàṅ i la cumprìs'n in dal 1803, la Luiśiàna l'éra na culògna francéśa ch'la rivàva in fiṅ a 'l Cànada.
La sò capitàl l'è Baton Rouge ma la sò sità più granda l'è New Orleans. Àtar sènt'r impurtànt i èṅ, in d'l órdan, Shreveport, Metairie e Lafayette ch'i pàsan tut i sènt-mila abitànt. La Luiśiàna la gh'à ssanta-quàtar paròci (a 'l pòst da 'l cuntèi) e tarśènt-trî cumùṅ. Al stat al gh'à na superfìsi ad 135.382 km² méntar la sò pupulasiòṅ l'è 'd quàtar migliòṅ e siē 'd abitànt a 'l incìrca, divìśa fra 'n 62,6% ad biànc e 32,0% ad négar.
La cunfìna a nòrd c'n al Arkànsas, a èst c'n al Missisìpi, a sud c'n al Gōlf dal Mèsic e a òvest c'n al Tèxas. La sò tèra la s è furmàda c'n i scart dal pasàǵ dal fiùm Missisìpi e l'è pîna 'd padói e dimóndi sit vérd, c'n in mèś anc dal piànti magna-carna, in du i gh vìvan dal bèsti salvàdghi cuma 'l Ìbis, al rani e i sturiòṅ. A gh'è sèmpar paùra ch'in dal sò teritòri i pòsan rivàr di siclòṅ e di uragàṅ trupiucài, in mèdia a gh 'n è vint-sèt a 'l an, specialmènt da Śnar a Mars.
Cuma dimóndi stat dal sud la Luiśiàna l'è sèmpar stada da la banda di demucràtic in dgl'elesiòṅ p'r elèś'r al presidènt di Stat Unî di di an dla ricustrusiòṅ ma dòp la secónda guèra mundiàla 'l à tacâ a butàr 'l òć da la banda di republicàṅ o vèrs di candidâ 'd un tèrs partî. Da 'l 1980 in avànti però l'è pasàda decìśa p'r al partî cunservadōr a part quànd al candidâ demucràtic l'éra 'd un stat dal sud cuma Jimmy Carter dla Geòrgia in dal 1976 o Bill Clinton d'l Arkànsas in dal 1992 e in dal 1996. Al sò guvernadōr, da 'l 2016, 'l è però 'l demucràtic John Bel Edwards.
La sò ecunumìa la pōl cuntàr su i frut ad mâr, cuma i gàmbar ch'i quàć'n al 90% a 'l incìrca dal marcâ mundiàł, cutòṅ, sòja, bóv, cana da sùcar, pui, óṿ, derivâ dal lat e riś. L'indùstria invèci la lavóra i prudót chìmig, al petròli e 'l carbòṅ. Al turìśum al và fòrt in dal sircundàri 'd New Orleans. Al tasi su 'l stipéndi dla gint i vànan da 'l 2% a 'l 6% màsim méntar 'l iva la s férma a 'l 4%. A far data da 'l Setémbar dal 2014, al sò tas ad diśucupasiòṅ 'l è dal 5,8%.


text:
9ª partida de campionat rit.- Mareo
En fal fatal dla formaziun da La Val ti conzed la devënta al Mareo pro le derby de Rit.
Ince sce tramres formaziuns é matematicamënter bel salves, s’á les scuadres bele dî inconforté al derby de Rit, na partida intres sintida. En derby nia cotan grô, daulache La Val ó mostré na reaziun a les ultimes pordödes, mo se mët deperpo le bastun da gion amesa les giames pordon ince chësta.
Le Mareo mët man miú la partida y röia bel tosc al gol dl vantaje. Plö avisa al 12^, daulache l’atach ó passé le palé zeruch al portier, la passaja debla vëgn antizipada da Lukas Hochwieser che ti sciampa a Sepl y à ma plö bria de apogé le palé te rei. En fal fatal che ti custarà cêr ai ghesc. Püc menüc dedo röia indo Lukas y Robert dan porta, mo la trata vëgn desfantada dal’un da La Val. al 21^ se porta Alex E. da na pert jö y mët le palé amez por Franz, che pro la trata al jore de püch dlungia porta ia. Dan le pröm tëmp pro ciamó l’atacant dl Mareo Samuel la trata cuntra porta mo ince chësta ti fej le pulan al pé de porta.
Tla secunda pert é La Val al comane, cun de vigni sort de combinaziuns pro chisc de ruvé cuntra porta, daulache la defenjiun marora fej bun só laur rischian püch. Tosc anuzëia le Mareo la formaziun sbilanciada da La Val por costruí al miú val aziun da gol: al 71^ de porta Lukas da na pert y mët le palé al limit por Walter, süa trata é indere massa alta. Le medemo crossëia püch dedo amez po Ivan che pro la rebatüda de ce, Sepl é chiló reatif a devié le palé. Ti ultims menüc pro ciamó La Val cun vigni meso de chirí en gol, mo mëss tosc la zede. Le derby de Rît ti va in chësc iade al Mareo, che se porta ala terza posiziun de tlassifica, deperpo che La Val, do la cuarta pordüda de fila, resta al setim post de tlassifica a döes partides dala fin dl campionat.
Mareo – La Val 1-0
Formaziun La Val: 1. Sepl Kantioler, 2. Marco Sottara, 3. Werner Sottara, 4. Paolo Vallazza, 5. Marco Castlunger (dal 75^ Egon Frenes), 6. Christian Dapoz, 7. Michele Campei (dal 64^ Christian Terza), 8. Max Nagler (dal 74^ Felix Nagler), 9. Franz Tolpeit (dal 61^ Alexander Miribung), 10. Stefan Sottara – capitan, 11. Alex Elzenbaumer (dal 55^ Samuel Winkler)
Proscima partida: In dumenia dales 16:00 te ciasa cuntra la scuadra da Gais
Atri resultac:
Altherren (La Val): Rodenech – La Val 3-1
Juniores Pool (Mareo/Rina/La Val): Hochpustertal - Mareo 2-1
U-15 (La Val): La Val – Val Badia 0-4
U-12 (La Val): Team 4 Rot - La Val 6 - 0
U-9 (La Val): San Laurenz - La Val 7-1


text:
Fogliano Redipuglia
Fogliano Redipuglia (en bisiach: Foian-Ridipuja; en furlà: Foian; en todèsch: Radepolach; en slovéno: Sredipolje) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Friuli-Venesia Giulia, en Pruvìncia de Gorisia. El g'ha presapóch 2.694 abitàncc, 'na superfìce de 7 km² e 'na densità de 385 ab./km². El cunfìna coi cümü de Doberdò del Lago, Gradisca d'Isonzo, Ronchi dei Legionari, Sagrado, San Pier d'Isonzo, Villesse.
Redipuglia l'è cunusìda suratöt per el sò Sacràre Militàr, che l'è 'n cimitéro endóche gh'è sotràt 100 mila soldàcc italià mórcc endèle batàie söl Cars de la Prima Guèra Mondial.


text:
Beschreibung
Marlène Linder Lovis
Igl elefant Enguerran – L’éléphant Enguerran
Sursilvan, Deutsch, Italiano, Français, English
Lirekit, 2014, Bestellnummer 26102014
Il cudisch ei biling e vegn edius en romontsch sursilvan e tudestg.
Autras versiuns sco franzos, talian, engles ni portughes pudeis Vus empustar directamein tier Lirekit
Enguerran ei in bi pign elefant. Mo Enguerran ei in elefant che fa bia canera. Mintga ga ch’el fa giu la butschegna, spuenta el ils tucans ed ils orang-utans….
Ähnliche Beiträge


text:
Enier, ai 16 de jugn 2016, à la Union Generela di Ladins dles Dolomites sot a la presidenza de Milva Mussner, prejenté a Bulsan tl hotel Laurin la “Gran enconteda sun l jouf dl Sela” che gnirà tegnuda chest ann tl fin de edema da la sabeda, ai 16 de messel a la domenia, ai 17 de messel 2016. L program veid dantfora na corona de fuesc sun i banc dl Sela per recordé che nience do 70 agn ne ésen ruvés a na soluzion dla unité di ladins dl Sela. En plu gniràl descurì n monument nuef a recordanza che nience 70 agn de spidiciament ne à destudé via la volonté di ladins de arjonje na unité. L monument gnirà metù su dlongia la utia Salei, puech dancialà dal jouf dl Sela, avisa tl pré olàche na gran cumpeida de ladins de dutes les vals se ova enconté de messel dl 1946 per protesté contra la despartizion te does regions y sun trei provinzies dles valedes ladines y per la inclujion tla provinzia de Bulsan de dut l teritore storich ladin.
Andy Rossi de Fascia, Milva Mussner, presidenta, Elsa Zardini dla Union de Anpezo y Fernando Brunel dla Union de Fascia.
La presidenta dla Union Generela, Milva Mussner
En gaujion dla conferenza stampa à la presidenta, Milva Mussner, ence prejenté la declarazion dla posizion dla Union Generela di Ladins dles Dolomites a revert dla revijion dl statut dla Region Trentin-Südtirol.
Declarazion dla Union Generela di Ladins dla Dolimites (UGLD)
en cont dla revijion dl Statut dla Region Trentin-Südtirol
L’Union Generela di Ladins dla Dolomites y sies cinch sezions autonomes de Gherdëina, Val Badia, Fascia, Fodom, Anpezo, porta dant sies proponetes tl cheder dla reforma dl terz Statut d’autonomia dla Region Trentin-Südtirol.
1. L bujegn de n coordinament anter les Convenzions y l Forum dla Provinzia de Bulsan y la Consulta dla Provinzia de Trent
An manifesteia gran preocupazion per n prozes de reforma che reverda la Region y che va inant sun doi binars provinziai desvalifs, entant che, depierpul, messessa la popolazion regionala podei laoré fora deberieda sie Statut nuef.
An se damana che al vegne asseguré l coordinament anter i doi organisms dla Provinzia de Bulsan (Convenzion y Forum) y la Consulta dla Provinzia de Trent, souraldut sun la “chestion ladina”, acioche al vegne schivé desvalivanzes de tratament dl popul ladin dl Sela.
2. L resultat dl referendum popolar dl 28-29 de otober dl 2007 mess vegnì porté a compliment
La Region Trentin-Südtirol é l’entité politich-aministrativa che abina adum te sie intern la mendranza linguistica ladina dles valedes entourn l Sela. Per chest motif ghira la UGLD che al vegne dé garanzies per n tratament giuridich unitar y valif per l popul ladin, atualmenter despartí anter trei Provinzies y does Regions.
Per chesta gauja se damànen che, tl prozes de reforma per l Statut nuef d’autonomia, ti vegne dé atuazion al referendum popolar dl 2007 di Comuns de Fodom, Col y Anpezo.
Pervia che l Parlament ne porta nia inant l prozes referendar y enscì nia la volonté de agregazion di Comuns ladins de Souramont a la Region Trentin-Südtirol, ti damanonse ai conseieres regionai y provinziai, ai Presidenc dles does Provinzies Arno Kompatscher y Ugo Rossi y ai parlamentars de nosta Region che ai dae n impuls politich sterch a la ressoluzion dla chestion ladina.
Chesta chestion ne reverda nia demé les popolazions de Souramont, ma la mendranza ladina entiera, ajache ala nen va dl’unité di ladins.
L’UGLD se aoda de cuer che l prozediment de agregazion di trei Comuns ladins posse ruvé a na conclujion dant che al vegne sclut ju l prozes de reforma regionala, a na moda che la mendranza ladina posse vegnì trateda giuridicamenter te na maniera unitara tl Statut d’autonomia nuef.
3. L reconesciment che va de bujegn al lingaz ladin scrit unifiché
L’UGLD se damana che l Statut nuef dae reconesciment plen al lingaz ladin scrit unifiché acioche al posse deventé l lingaz ofizial tl’aministrazion publica.
Chest é de uega ai ladins acioche ai posse se entene anter ei con na medema varianta. Ben segur portassa chest ence a revaluté y auzé l prestije dl lingaz ladin en general.
4. L bujegn de n tratament giuridich unitar per la mendranza linguistica ladina
La despartizion atuala dla mendranza linguistica ladina é n enciamp pesoch per l tratament valif y unitar de chesta per cie che reverda i derc linguistics, culturai, soziai y politics.
Atualmenter él, tla Provinzia de Südtirol, l sistem dla “proporzionala etnica” anter i trei grups linguistics y la sconanza giuridica vegn assegureda tres les “normes de atuazion”; tla Provinzia de Trent él, dlongia chestes normes, vegnù aprové leges provinziales aposta coche sconanza di ladins dla Val de Fascia; ti Comuns de Fodom, Col y Anpezo é la sconanza di ladins demé assegureda tres la lege regionala n. 3/1994 y la lege statala n. 482/1999, perauter con pueces ressourses economiches a desposizion. Dut chest porta pro nia auter che a na desvalivanza de tratament per i componenc dla medema mendranza.
Demé coche ejempl, enfinamai anter les medemes Provinzies autonomes de Trent y Bulsan ne n’él nia n coordinament stabil y na colaborazion tl ciamp dla scola y dla educazion.
5. L bujegn de n renforzament dla reprejentanza politica ladina tles does Provinzies, tla Region y tl Stat
La mendranza linguistica ladina à da vegnì touta ite deplù tles dezijions politiches dla Region, dles does Provinzies y dl Stat, ajache l raion ladin é tl cuer dles “Dolomites, Patrimone dl’Unesco”, luech de relevanza particolara per l setour turistich-economich, sibe dal pont de veduda naturalistich y souraldut cultural.
Urtijëi, ai 11.04.2016
Per la UGLD
Milva Mussner – Presidenta
Al me plej(6)Al ne me plej nia(0)
16624 iadesc liet


text:
En il chantun Grischun duai er suenter las vacanzas da stad dar regularmain tests da corona en las scolas. Quai ha confermà il stab da crisa dal chantun envers RTR. Argumentà ha el questa decisiun cun la “varianta Delta” che saja pli contagiusa, ma er cun il fatg che bleras persunas turnian uss da las vacanzas. Per las scolaras ed ils scolars restian ils test da corona dentant vinavant facultativs. Fin la primavaira 2022 vegnan ils tests en las scolas cuntinuads en il chantun Grischun
Testà var 22'000 scolaras e scolars
Bunamain tut las scolas èn sa participadas als tests durant il semester passà. Durant l'onn da scola passà èn vegnids evaluads en media 1'800 pools per emna. Var 22'000 scolaras e scolars sco er persunas d'instrucziun han pudì vegnir testads mintga emna sin Covid-19.
136 cas singuls positivs
Fin ussa èn vegnids testads 27'000 pools. En quest connex èn vegnids eruids 136 cas singuls positivs. Las chadainas d'infecziun èn vegnidas interruttas. Tras ils vasts tests en las scolas èsi stà pussaivel da mantegnair da tut temp l'instrucziun da preschientscha.
L'obligatori da mascrinas per scolastas e scolasts aveva il Grischun laschà crudar l'entschatta fanadur - en las scolas popularas publicas e privatas.
Era auters chantuns testeschan vinavant
Plirs auters dals 20 chantuns che cumenzan la scola glindesdi han annunzià da cuntinuar cun la strategia e far ils tests da massa sin basa voluntaria. Uschia ils chantuns da Berna, Sursilvania ed Uri.
L'obligatori da mascrinas vulan ils chantuns per part era evitar. Uschia han tenor l'agentura da novitads svizra SDA ils chantuns Berna, Glaruna, Giura ed Uri annunzià d'abolir l'obligatori da mascrinas era per scolastas e scolasts – e quai independent dals tests da massa emnils. En il center stettia da pussibilitar l'instrucziun da preschientscha.
Magistraglia svizra cunter mascrinas e per tests
Mardi passà aveva la federaziun da la magistraglia svizra pledà per abolir l'obligatori da mascrinas era per scolastas e scolasts. Da l'autra vart è la federaziun s'exprimida en favur dals tests da massa sistematics - e dad envidar il persunal da scola da sa laschar vaccinar.


text:
Er sche Martin Wetten na po betg pli en sia veglia uniforma da la Swissair, ha el tuttina prendì ella per nus or da sia scaffa - ensemen cun insaquantas ragurdientschas. Durant il grounding da la Swissair avant 20 onns era Martin Wetten Maître de Cabine, ed el n'avess mai cartì, che quai possia chapitar. Anc oz ha el magari pel gaglina da patertgar vid il grounding.
Quai è stà per nus tuts in grond schoc, nagin na saveva sco quai va enavant.
Per Martin Wetten èsi ì enavant uschia: Suenter 30 onns tar la Swissair ha el sco emprim lavurà anc in temp per la Crossair, suenter lura per la successura, la Swiss. En tut ha el lavurà anc 5 onns per las novas patrunas avant ch'el e ì en pensiun, dentant i saja schont stà in zic auter che avant.
Quai era sco sche la viafier retica avess surprendì la viafier federala.
Passa 18 000 uras ha Wetten passentà en l'aria, quai èn, quintà ensemen, passa 2 onns da sia vita.


text:
Il Curtin da glatschers da Cavaglia
En il Curtin da glatschers da Cavaglia cun sia vegetaziun alpina tipica ed ina ritga flora chatt'ins mulins da glatscher fascinants.
Ils mulins da glatscher èn ovras miraculusas da la natira. Quellas èn sa furmadas durant ina glazialisaziun da plirs tschientaners. Ina visita è in eveniment unic e nunemblidaivel.
Il Curtin da glatschers da Cavaglia sa chatta en la Valposchiavo ed è cuntanschibel bain cun la Viafier retica (Patrimoni mundial da l'UNESCO). La staziun da Cavaglia n'è betg lunsch davent.
Dapi il fanadur 2021 porscha ina senda nova tras la chavorgia la pussaivladad da scuvrir ulteriurs mulins da glatscher e furmas erosivas bizaras.


text:
Il Gottard ha giugà ina rolla essenziala en il svilup da la schientscha naziunala svizra, e quai dal temp da fundaziun fin la defensiun spiertala dal 20avel tschientaner. Las relaziuns, politicas, da traffic e socialas en fluctuaziun sa manifesteschan er en ils ospizis sin il pass.
Timeline. La Svizra en transfurmaziun
Temp da guerra ed onns da boom, dumondas socialas ed ecologicas, la sfida da la globalisaziun… Il cudesch ‹La Svizra en transfurmaziun› preschenta l’istorgia dal pajais dals onns 1930 fin l’entschatta dal 21avel tschientaner – a moda cumpacta e tuttina en ina varietad tematica surprendenta.
Previsiuns da l’aura: mesirar per anticipar
En la broschura ‹Previsiuns da l’aura: mesirar per anticipar›, ch’è vegnida edida l’onn 2012, infurmescha l’Uffizi federal per meteorologia e climatologia co che MeteoSvizra gudogna ed elavura las datas meteorologicas e co che vegnan fatgas las previsiuns da l’aura.
En cuschina – Recepts da la Svizra
La varietad linguistica e culturala cumpiglia dapli che mo la lingua e las activitads en connex cun quella en las differentas regiuns. Tar questas caracteristicas culturalas variadas, savens betg verbalas e fitg impurtantas per l’identitad, tutgan er las numerusas spezialitads culinaricas da la Svizra.
Ir en pensiun
I dat chaussas che sa midan d’in cuntin ed autras che mantegnan lur muntada a lunga vista – quai vala er per il sistem da pensiun. Da las tematicas stablas en connex cun il pensiunament s’occupa la broschura ‹Ir en pensiun. Tips per sa preparar sin questa nova part da la vita›.
La Chanzlia federala – Attenziun, il film cumenza!
Dretgs politics, communicaziun, lavur da stab – las incumbensas da la Chanzlia federala èn multifaras, ma sa splegan savens in pau en la sumbriva da las politicras e dals politichers. En questa broschura sa drizza la glisch da reflectur per ina giada sin las persunas davosvart.
La rosa dals vents
La publicaziun ‹La rosa dals vents. Ina staffetta litterara da translaziuns tras la Svizra quadrilingua› è cumparida il 1998. Ella accumpogna in text original en mintgina da las quatter linguas naziunalas sin in viadi da translaziun tras las ulteriuras trais linguas ed enavos en la lingua d’origin.
Sistem da furmaziun svizzer
Ils fatgs da furmaziun cumpiglian ils suandants stgalims: stgalim primar (incl. scolina), stgalim secundar I, stgalim secundar II (furmaziun fundamentala professiunala e scolas medias), stgalim terziar (furmaziun professiunala superiura e scolas autas) e la furmaziun supplementara.
Reptils indigens
Il cudesch en format pdf preschenta tut las spezias da reptils ch’èn derasadas en Svizra. Ultra da quai porscha el in’introducziun generala en las caracteristicas e l’evoluziun dals reptils. Ed a la fin vegn mussà ch’era ils dinosaurs – ils reptils dal mesozoicum – eran da chasa en Svizra.
Epocas glazialas en Svizra
René Hantke vala sco in dals pli impurtants perscrutaders dal temp da glatsch en las Alps. En la versiun rumantscha d’in da ses texts – cumparida oriundamain en las ‹Annalas› – descriva Hantke las singulas epocas glazialas en Svizra durant l’ultim temp da glatsch dal quartar.


text:
Il reschissur è mort cun 91 onns. El lascha enavos ina grond'ovra da films renumads. Ils pli enconuschents èn «À bout de souffle» (1960), «Une femme mariée» (1964) e «Le Mépris» (1963). Cun «À bout de souffle» è el vegnì enconuschent quasi sur notg. Avant ha el er fatg in film davart il mir da fermada «Grand Dixence», «Opération Béton» durant ch'el ha lavurà sin il plazzal dal mir.
Ina gronda influenza sin la lingua dal film
Enstagl da filmar en il studio sco usità, ha Godard filmà ils cafés e las vias cun ina camera da maun en «À bout de souffle». Ses tagls da film n'avevan ni ritmus ni regla. I vegn attestà ad el ch'el haja revoluziunà la lingua dal film. Cun betg ademplir las spetgas dals aspectaturs haja el survegnì sia libertad artistica, ha el sez ditg.
Il stil da film da la «Nouvelle Vague» è lura vegnì memia convenziunal per el suenter in tschert temp. Ses stil è vegnì pli fragmentà, ed el ha chattà totalmain novas furmas da raquintar.
Godard ha fatg la scola a Nyon en il chantun da Vad. Suenter la separaziun da ses geniturs è el ì a Paris. Là ha el cumenzà sia lavur artistica cun fundar la gasetta critica da kino «Cahiers du Cinéma». A partir dal 1980 ha el vivì sper il Lac Léman.


text:
Circuls burgais vulan lantschar mardi in’iniziativa che vul abolir il scumond da bajegiar novas ovras atomaras. Il comité d’iniziativa ha confermà in rapport correspundent da la «SonntagsZeitung». Il scumond da novas ovras atomaras aveva il pievel svizzer decis avant 5 onns – ensemen cun la strategia d'energia 2050.
L'iniziativa na possia a curta vista betg schliar il problem actual cun la mancanza d'energia che smanatschia. A lunga vista saja la midada da l'energia però be pussaivla cun energia atomara, uschè il comité. Perquai duai il scumond da tecnologia atomara vegnir stritgà ord la lescha correspundenta. Fin la primavaira ston ils iniziants ramassar las 100'000 suttascripziuns necessarias.
Cuntravent sa furma svelt
Questa iniziativa na gidia betg da schliar problems en la realitad. Quai ha scrit in'allianza da politicras e politichers naziunals curt suenter ch’ils plans da l'iniziativa èn vegnids enconuschent. En Svizra na dettia actualmain nagina firma che vul investir en tecnologia atomara. Quai saja memia char ed il problem dal rument atomar na saja anc adina betg schlià.


text:
Canal de Suez
El Canal de Suez (in arab: قناة السويس, Qanāt al-Suways) a l’è un canal artifiçal qe al se trova in Egit e qe al permet a i nav de pasar dal Mar Mediteraneo al Mar Ross e de là a l’Ocean Indian senza far el jir de tuta l’Afrega.
El Ferdinand de Lesseps, diplomateg frances, al g’ha havud la concesion dal Said Pascià, Khedivè del Egit, de scavar el canal ind el 1854, insì a l’è nasida la Compagnie Universelle du Canal Maritime de Suez qe al ha tacad i laurar ind el 1859 e despœ, ind el 1869, i inn rivad a dervir-l.
El projet a l’è del Luigi Negrelli, un om del Trentin. El canal a l’è fait da du toc, un la part da Port Said sul Mediteraneo qe la riva fina al Gran Lach Amar ed el segond toc la part dal Gran Lach Amar e l'ria a Suez sul Mar Ross.
A l'è long 163 kilometer, larg da 300 a 365 meter e profond 22 meter (2010); in orijin a l'era larg doma 52 meter e profond 11.
El Canal de Suez a l’è stait d’esempi per el Canal de Panama.
Pajine correlads[Modifega | modifica 'l sorgent]
Alter projets[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikiquote el gh'ha dent citazzion de o su canale di Suez
- Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su canale di Suez


text:
Differents pajais sa chattan en la fasa suenter la grond'unda d'infecziuns. Las mesiras da protecziun vegnan plaunet schluccadas ed i vegnan fatgs ils emprims pass vers la normalitad. Betg uschia en l'America e la Gronda Britannia. Quels dus pajais sa chattan anc amez il «lockdown».
Avant set onns è Flavia Acosta Fox da Vattiz emigrada en l'America – e viva oz a Miami en la Florida. Atgnamain plascha il lieu ad ella. Ella vesa dentant pli e pli ils mancos en ils differents sistems dal pajais. Surtut uss en quella crisa vesia ella che nagut na funcziuna propi ed era – sco ch'ella di – ch'ils politichers na s'interesseschian betg propi per la populaziun. Uss è ella segira tant sco mai ch'ella na vul betg viver a lunga vista en ils Stadis Unids. Là haja ella da viver cun memia bleras malsegirtads e temas. Cunquai ch'ella e ses um na dastgan betg lavurar per il mument, vivan els actualmain da lur respargns. Cun lur respargns tutgian els tar ina minoritad ch'ha in zic raps da la vart. La gronda part dals Americans e da las Americanas vivia «from paycheck to paycheck» – vul dir «da paja a paja». E cunquai ch'ins na survegn en l'USA savens immediatamain nagins raps pli, sch'ins na lavura betg - sajan uss blers mal vidlonder.
Era Claudio Gienal realisescha en quel temp da crisa che la vita en la Svizra saja ina vita privilegiada e segira e nua ch'ils sistems funcziunan sco ch'i tutga. El haja grond cletg; El po lavurar vinavant davent da chasa ed uschia manar ses 10'000 emploiadas ed emploiads d'ina assicuranza gronda. El sa dentant era che blers Englais ed Englaisas han actualmain gronds problems e temas existenzialas. Quai – sumegliant sco en ils Stadis Unids – cun in sistem che n'è betg uschè stabil sco en Svizra.
Tuts dus fissan ussa pli gugent en Svizra - els san dentant era, ch'els na tutgan per cletg betg tar ils gronds perdents en lur segund dachasas.


text:
Ils resultats èn stads tut auter che cuntentaivels per Cuira 97 durant questa stagiun d'atun. Sulettamain 13 puncts ord 13 gieus, plaz 11 da 14 equipas. E quai per in'equipa che ha atgnamain la finamira da dar davanttiers en la 2. liga interregiunala.
Cumenzà ha la stagiun anc cun in success. En l'emprim gieu ha Cuira gudagnà cunter Amriswil cun 3:2. Ma suenter han las miserias cumenzà tar l'equipa da la chapitala. Quai sin il plaz sco er sper il plaz.
Puspè ina giada ina midada da trenader
Cun Maximilian Knuth han ins pudì pensar ch'ina tscherta constanza ha finalmain chattà la via tar Cuira 97. El ha surprendì il cumenzament 2019 la batgetta da l'emprima equipa. La stagiun da corona 2019/2020 era l'equipa perfin sin plazza 1, cura ch'il campiunadi è vegnì annullà. Era en la stagiun 2020/2021 ha Cuira mussà bunas prestaziuns ed è stà da chattar en l'emprim terz da la tabella. Suenter onns turbulents cun bleras midadads da trenader parevi uschia sco sch'il Tudestg vegn finalmain da stabilisar Cuira 97 e da dar ina tscherta ruassaivladad al club.
Ma il ballape è magari incalculabel. Gia la stad haja dà tschertas malruassaivladads tranter il giugadur-trenader e tscherts giugaders e la suprastanza, ha Tino Schneider, president dal club ditg envers RTR. Las prestaziuns flaivlas da l'emprima equipa sco era differenzas internas hajan manà che Maximilian Knuth è la fin finala vegnì relaschà mez october. Quai malgrà ch'el era popular tar ils aspectaturs.
Cun Alexandar Zarkovic (28) ha in giugader surpiglià il post sco trenader. El vegn sustegnì dal chapitani blessà, Carlo Bearth (31). Spezialmain lez haja las ultimas emnas fatg buna lavur da tegnair ensemen l'equipa, sco Tino Schneider raquinta. Carlo Bearth è gia dapi il 2016 en il club ed enconuscha l'uniun.
Tgi che vegn a manar l'equipa proxima primavaira n'è anc betg cler. Ina pussaivladad realistica saja dentant che Alexandar Zarkovic resta trenader da Cuira 97. In giugader-trenader na vegni dentant betg pli a dar, tenor Tino Schneider. Sche Zarkovic maina vinavant l'equipa, lura mo sco trenader fix. E plinavant èsi cler che l'equipa vegn puspè a vesair or auter che quest atun. Ils Sursilvans Rafael Deplazes e Marino Cavegn (omadus Schluein Glion) bandunan il club. I vegn era speculà che ulteriurs giugaders vegnan anc ad ir davent. I spetga pia in enviern plain sfidas sin il club da remplazzar quels giugaders da tschep.
Cler è che l'entir club giavischa ch'i turna finalmain ina tscherta ruassaivladad tar il meglier club da ballape en il Grischun.


text:
Vocabulari invers rumantsch grischun
Quest Vocabulari invers rumantsch grischun sa basa sin la banca da datas dal disc cumpact Pledari grond deutsch-rumantsch, rumantsch-deutsch cun conjugaziun dals verbs e grammatica, Lia rumantscha 2006. La versiun inversa è vegnida fatga da Chrisitan Eichenberger en il rom d’in project dal Fond naziunal svizzer per la perscrutaziun scientifica.
Per la tschertga:
Endatar il bustab final cun ina comma, p.ex. za, Lura va il cursur tar l’emprim pled che finescha cun za: aubiza.
Cun midar il text en ina tabella pon ins er al laschar ordinar tenor l’indicaziun grammaticala e far p.ex. ina glista da tut ils adjectivs.


text:
Statoa
Ona statoa (IPA: ['statua]; plural statov, ['statuf]) l'è on'oeuvera de scultura a tutt riliev.. Poeuden vess de vari materiai, compagn del bronz, del marmor e de la preja.
La pò representà on ogett, ona figura umana, on animal, o anca on queicoss de astratt e idealizaa.
Semm bon de scernì foeura e distingh i statov a segonda de la posizion del sogett representaa e de quell che 'l mostra.
I statov hinn vuna di oeuver d'art pussee antigh e spantegaa del mond, doperaa in tutt i coltur e religion, anca al dì d'incoeu.


text:
Grusaidas albas
Pac a pac la strasora's deira plachada i'l tschêl tuornà serain. Illa perfetta trasparentscha da l'ajer davo la plövgia, resortiva nettamaing mincha detagl eir il plü dalöntsch id un grandius arch San Martin stendaiva sa punt sur la val. Ils eisters stovaivan as impissar sul retuorn, siand amo ün brav stroffel fin al comün, ingio'Is spettaiva lur charozza per Nairs. Un dais signuors tuornà ün mumaint illa teja, gnit oura cun ün püschel da grusaidas, ch'el impalmet a la prinzessa. « Bun, uossa invlüdaivans amo las grusaidas, clettas cun tanta fadia! Sun fluors tant grazchusas. Chi sa schi da eir grusaidas albas? quellas am plaschessan amo ün toc plu bain! » Il cavalier fet sco ch'el nu vess dudi, sias cognuschentschas botanicas massa limitadas, nun per-mettand da dir ni schi, ni na. Dal reist stovaivan uossa tour id ir, sainza perder temp. Sco adiou darché un lung « Juhuhu! » al quai tuots respuondênn cun forza e'1 trop as perdet dalunga vi'id aval.
Causa la massaria da fatschendas tardivadas, per cuolpa da strasora e curants, il signun deira uossa zuond grittantà. Ün per sbrais trids, fettan ad imaint al trosseret, chi saja ura da surtour seis uffizi d'ajiidant-cuschinunz.
Quella saira cur tuots fuon a pôs, Clot avet lönch e più co lönch ant da rivar a tschüffer sön. Al paraiva d'un cuntin da verar sgolar per quai suot las sbrinzlas d'or dals chavés da la prinzessa. PrinzessaQuist nom tuornaiva suvenz illas tarablas, cha mammaduonna quintaiva las sairas d'inviern pro la pignia. Nom, cullià a tuot quai chi existiva da plu splenduraint e da plu müravglius. 1d uossa, vaiva'l damaja podii verar una prinzessa vaira, in charn id ossa. Cun manetschas lammas sco'l valu, ella vaiva glischà sas fatschas gruoglias, arsas dal vent e vaiva surris su per el, in dumperand co ch'el vess nom. Quai stovaiva portar fortuna!
Al gnit ad imaint cha la dama vess gnu jent grusaidas albas. El and savaiva una louera, pro 1a grossa tschütscha dasper'il lajet; siand lo sum-brivaint, deirna forsa amo in flur. Daspö cha'l signun det il permiss da podair ir in dumengia pro sa mamma ( sur stad al servezzan our'a Nairs ) seis pian fût subit fat. La dumengia bod ant di, nos Clot deira fingià pro 1a tschütscha da las grusaidas albas e podet rabagliar güst'amo ün püschelet. Plajà quel in müs-chel frais-ch, as mettet el in viadi, alejer e cuntaint. A pe, una vaira strichada! Cura cha'l mat rivet a Nairs, deirna tuots i'1 plü grand fatschögn, siand il mumaint da la posta. Tanter ils viagiatuors parderts per ir, Clot, cun una stretta al cour, vezet eir la prinzessa blonda, stupends püschels in man, dasper'ad una muntagna da coffras e prunas d'glioud gnüda a dir adiou. Clot as fet curadschin e tut las fluors our dal müs-chel, as sfuinet tras la fuolla per rivar davant a la dama. Quista, in muli anguoschas per sias coffras, büttet ün'ögliada distratta sün Clot e'l püschelet usché tmüchamaing offert. « Na, na, eu nu vögl otras fluors, eu n'ha fingià imbarazs avuonda! » Il pover mat, crajand cha la prinzessa stopcha sainzoter al recognuoscher dalunga e's deira allegra tuott'eivna sün quai, restet be smort. Per far lö, ün postigliun al tschüffet per ün bratsch e'1 stret davent grobamaing. Clot, cun il cour greivezzas e'ls ögls cregns, pigliet via sur la punt d'En. Ün portier chi privatamaing vendaiva fluors dal pajais als curants, sbrait da muossar sas fluors. Mo Clot nu dand ledscha, jet be inavant e's volvet pur immez la punt, gusta cha'l grand charozzun jelg as mettaiva in movimaint, sieui da trais otras vtüras plü pitschnas. Propi ili'ultima, el vezet la prinzessa, ün lung zindal vi dal chape, infatschendada a salüdar cun ils püschels in man. Clot stet guardand sün ella e sün 1a charozza, eir lönch davo cha tuot eira svani illa puolvra e las stortas dal stradun. Pass rimbombettan giosom 1a punt... quai deira il portier! Clot det amo ün tschüt a seis pover püschel, büttandlura quel plü dalöntsch ch'el podet aint il En. As sparpagliand, las grusaidas albas jênn subit as perder tanter buogls e crappa.


text:
Elm (GL)
Elm a l'è un cumün svizzer del Canton Glarona. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 90.73 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 626 abitant.
El cumün de Elm al se tröva a una altitüden de 977 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Andiast (GR), Betschwanden, Flims (GR), Laax (GR), Linthal, Luchsingen, Matt, Mels (SG), Pfäfers (SG), Pigniu (GR), Ruschein (GR), Schwanden, Siat (GR).
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Elm l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1344 col nom de Elme.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Elm in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
L'uschenumnada refurma da la viafier 1 entra en vigur il 1. da schaner 1999. Ella ha l'intent da liberalisar pass per pass il traffic da viafier sco en l'Uniun europeica. Da quai fa part dapli concurrenza, la transfurmaziun da las VFF en ina societad anonima, la separaziun da traffic e d'infrastructura sco er per il traffic da rauba l'access liber a la rait da viafier. La NVTA vegn realisada sut l'aspect da la refurma da la viafier. Sin la rait da las VFF pon ussa circular er trens d'autras societads.
« Las mesiras da l'economia da martgà e las mesiras ecologicas duain vegnir rinforzadas. »Niklaus Lundsgaard-Hansen, Agiunta tar la basa da decisiun per l'organ directiv da l'UFT, 24-02-1999


text:
La «Oberbaselbieter Ländlerkapelle», la furmaziun da Urs Mangold è ina da las chapellas da vaglia en Svizra. Els sunan en il stil grischun, savens er melodias che accumpognan sauts tradiziunals e gugent er polcas e mazucras, montferrines e galopps. Quest onn festiveschan els lur 50avel anniversari, e quai cun il disc «Apero riche» cun blers sauts novs. La «populara» preschenta lur disc nov ed Urs Mangold raquinta tge ch'e è tut capita durant ils ultims 50 onns.
ils tocs da l'emissiun
La musica populara dal Grischun e da la Svizra chatta ses lieu en questa emissiun.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Art. 1. Umens obligai de sitar pil militer et auters amitgs dil sitar noda della vischnaunca de Mustér, conforman in’uniun, cugl intent d’enamiez quell’uniun vegnir buns tiradurs e principalmein d’exequir sco perscret ils exercezis de sitar noda, tenor ordinaziun federala dils 16 de Mars 1883 e la lescha de sitar noda cantonala grischuna digl 1 de Schaner 1883.
Art. 2. Mintga burgheis ne vischin della vischnaunca de Mustér sa entrar en quell’ uniun suenter haver schau saver il comite et haver pagau per 1’entrada fr. 1. 50. Bucca Schvizzers vegnien bucca indemnisai pella muniziun e retillan nigins premis cantonals.
Art. 3. Mintga commember ha la libertat d’ entrar ord 1’ unniun alla fin digl onn. Quel ha lura nigin dretg sin la facultat dell’ uniun et ei obligaus de pagar eventualas restanzas.
Commembers, ils quals sesuttamettan buc allas ordinaziuns dil comite ne produzeschan sin autras manieras disuordens ell’uniun, san vegnir sclaus ord da quella. Tier in tal conclus drov’ ei il consentiment de 2/3 dils commembers entras votaziun secreta.
Art. 4. L’uniun regulescha giu sias fitschentas en sias redunonzas, tiellas quallas ils commembers vegnan clomai en dal Comite suenter basens,
La redunonza ha spezialmein de regular giu sequentas fitschentas;
1) La nomina dil comite e de ses revisors dils quens,
2) La destinaziun dil plaz de sitar noda.
3) La damonda, schebein in vegli entrar ell’ uniun cantonala de tiradurs ne buc.
4. La destinaziun della taglia anuala e de regular il quen anual.
5) Prender cussegl sur dil sclauder ora commembers.
Tiellas votaziuns valla, dano tiel punct 5. igl absolut pli dils votants. La nomina dil comite sto daventar secretamein.
Art. 5. Il comite consist’ ord: in president in cassier et in actuar.
Art. 6. Il president diregia las redunonzas et ils exercezis el sitar noda.
Il cassier ha de trer en ils danes d’ entrada e la taglia anuala. El procurescha sin quen della societat pella muniziun e paga ora als commembers l’ indemnisaziun federala et ils premis cantonals, sche l’ uniun vul bucca remetter quels alla cassa. El ei responsabels pil stand de quella.
Igl actuar mein’il protocoll dellas redunonzas et ils cudischs de sitar dils commembers sco era las tabellas de sitar federalas e cantonalas.
Ils commembers dil comite degien en cass d’ absenza d’ in ne lauter segidar ora denter els.
Art. 7. Las emprovas el sitar noda en de renschar en suenter las leschas federalas e cantonalas sur dil sitar noda.
Art. 8. Tiel sitar noda dei regier sequent uorden.
1) Ei astga vignir sitau mo cun buns carga davos e muniziun federala. Per las emprovas federalas astg’ ei vegnir duvrau mo buis d’ ordonanza.
2) ei sa vegnir sitau en mintga posiziun militerica.
3) avon mintg’ emprova deien las buis vignir inspectadas.
4) ils schutzs degien vegnir sitai en dretg uorden en serias de 5 schutzs.
5) per vegnir memia tard vegn ei pagau ina peina de 20 ct. e per muncar l’entira emprova 50 ct. sch’ins ha bucca stgisas sufficientas.
6) il sitar avon il signal „feuer“ e suenter il signal „feuer einstellen“ sco era tut far malurdau cun buis sil plaz de sitar vegn castiau cun 1—5 fr.
Art. 9. Las expensas dil di per evercezis el sitar noda en de portar ulivamein da tuts commembers.
Art. 10. Mintga commember, il qual ei obligaus de sitar pil militer ritscheiva per 30 schutzs ina indemnisaziun per muniziun de 1 fr. 80 ct., sch’ el ha fatg il minimum de precisiun, e mintgin dils auters commembers per 50 schutzs 3 fr. sut las mademas condiziuns.
Cun 60 schutzs han ils commembers il dretg de retrer premis cantonals per sitar noda.
Art. 11. Militers, che han de sitar de militer e semuossan ora, ch’ els segien commembers d’ in autra societat de tiradurs, san vegnir schai tier per specialas emprovas, sch’ els pagan lur part dellas expensas de quei di.
Art. 12. L’ uniun seslegia si aschi gleiti sco ella dumbra meins che 8 commembers ni sche quei vegn concludiu de 2/3 dils commembers. Il saldo della cassa astga en quei cass bucca vignir partius ora, sonder ei de duvrar per bien de sitar noda.
Art. 13. Quellas statutas crodan immediat en vigur.
Mustér, ils 8 de Mars 1885.
Il President: J. Meissen
Igl Actuar: A . Berther


text:
Dis da divertiment che appartegnan be a las pli giuvnas ed als pli giuvens: per tge uffant n’è quai betg in fervent giavisch? Sco chasa da medias per la Svizra rumantscha che porscha cuntegns audio, video ed online era per ils uffants na dastga RTR betg mancar durant quests dis spezials. Uschia è RTR suenter la festa d'uffants a Cuira e quella a Savognin ils 21/22 da fanadur a la festa d'uffants a Laax cun la finamira da divertir ils pli pitschens da ses public.
Cun RTR e la Lia Rumantscha a la festa d'uffants
L’ultim lieu d’acziun – nua che RTR e la Lia sa preschentan communablamain – è Laax. A la festa d’uffants dals 21 e 22 da fanadur è RTR da la partida cun ina staziun da fotografar. Là pon ils uffants sa travestgir en figuras fabulusas e far ina fotografia ch’els pon prender a chasa sco regurdientscha da quest di magic. Plinavant vegnan en la tenda da paraulas trais giadas al di raquintadas istorgias rumantschas e chantadas chanzuns d’uffants.


text:
Ślâ
Al ślâ (gelato in itagliàṅ) 'l è 'n magnàr dōls fat misćiànd insém di ingrediènt purtâ a 'l stat sòlid dòp avér-i ślâ e pò squasâ butànd-ag dèntar dl'ària. Òṅ di cumpunènt più impurtànt dal ślâ 'l è 'l sùcar.
Descrisiòṅ
A secónda dgl'ingrediènt druâ i ślâ i pōl'n èsar artigianài, c'n un “overrun” màsim dal 40%, o industriài (o ice-cream a l'ingléśa) c'n un “overrun” mèdi d'l 80%. S'in d'l impàst a s mét dèntar abàsta fruta, almànc al 15% o 10% par gl'argùm, a s trata 'd un ślâ a la fruta o sinò 'l è 'n ślâ a 'l lat.
Gl'ingrediènt più druâ in di ślâ i èṅ al lat, la pana, al sùcar, i óṿ, la fruta, la fruta séca, la ciuculàta, la nisōla e 'l cafè.
Al ślâ al pōl èsar magnâ lcand-al se mis insìma a 'n côṅ ad biscòt o sinò magnâ druànd un cuciarèṅ se sarvî in na cópa.


text:
Premissas per engrondir l'Ospital Engiadin'Ota avant maun
La Regenza ha approvà la revisiun parziala da la planisaziun locala che la vischnanca da Samedan ha concludì ils 19 da fanadur 2020. Cun quai èn stgaffidas las premissas da la planisaziun dal territori per renovar e per engrondir l'Ospital da l'Engiadin'Ota. Quai ha il chantun annunzià. Concret vegnan enzonads var 3'400 meters quadrat da la zona da tegnair liber, en la zona per edifizis e stabiliments publics. Percunter vegnan dezonadas ina surfatscha da var 1'190 meters quadrat en la zona d'agricultura ed ina surfatscha da var 2'200 meters quadrat en il «ulteriur territori communal».
Cun adattar ed engrondir il spazi da l'Ospital Engiadin'Ota vulan ils responsabels tranter auter optimar il lavurar.
Correcziun da la via da Lü
La Regenza ha approvà il project d'exposiziun per curreger la via da Lü tranter Lüsai e Pra da l'Aqua en la Val Müstair. Il traject ha ina lunghezza da circa 1,1 kilometers. Quel tschancun duai vegnir schlargià a 4,2 meters per permetter a vehichels da cruschar senza privel.
Facilitaziuns per regular las populaziuns da lufs
La regenza ha proponì adattaziuns per la revisiun planisada da l'Ordinaziun federala da chatscha per pudair garantir la coexistenza tranter ils umans, ils animals da rapina gronds ed ils animals da niz.
RTR ha gia rapportà:


text:
Il Cusseglier federal Alain Berset conceda en in’intervista, ch'el avess stuì metter en dumonda pli ferm la scienza, en spezial durant l'entschatta da la crisa da corona. Quai ha el declerà durant l'intervista en l'emissiun "Gredig direkt" dad SRF.
Gist l'entschatta saja stà fitg simpel per il Cussegl federal – da simplamain tadlar sin la scienza e realisar quai che lezza haja pretendì.
Nus avain pretendì, che purtar mascrina pudessia perfin esser nuschaivel.
Cun la distanza d’intgins mais stoppia el dir, ch’el avess stuì esser pli critic envers talas pretensiuns, ha Berset ditg.
La Svizra profitescha dals megliers vaccins
Percunter ha Alain Berset ludà en l’intervista la campagna da vaccinar svizra. I vegnian duvrads be ils megliers vaccins da mRNA – quai na possian betg blers auters stadis pretender.


text:
Gersau
Gersau a l'è un cumün e un distret svizzer, in del Canton Svit. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 23.70 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 2094 abitant.
El cumün de Gersau al se tröva a una altitüden de 435 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Arth, Beckenried (NW), Buochs (NW), Emmetten (NW), Ennetbürgen (NW), Ingenbohl, Lauerz, Vitznau (LU).
StóriaModifega
Gersau l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1064 col nom de Gersouwe.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Person ligaa a GersauModifega
- Walter Nigg (1903–1988), Teologh
- Josef Maria Camenzind (1904–1984), pret catolegh e scritur
- Benno Ammann (1904–1986), Diretur d'orchestra e cumpisidur
- Oskar Camenzind (1971– ), curidur en bici, campion del mond in de l'ann 1998
GaleriaModifega
Gersau, seen from the opposite shore of Lake Lucerne
Gersau Rathaus
RiferimentModifega
Ligamm de föModifega
- Gersau in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Spania
La Spania (spanuel: España, [esˈpaɲa] (scota su)), ufizielmënter l Riam de Spania (spanuel: Reino de España), ie n paesc dl'Europa meridiunela cun doi pitla esclaves tl'Africa dl Nord al cunfin cun l Maroch. La Spania ie na democrazia urganiseda coche monarchia parlamentèra. La zità capitela ie Madrid. La Spania ie n paesc svilupà cun la nona economia en orden de grandëza a livel mundiel. Adum cun l Portugal y Andorra fejela ora la Penijula Iberica. Ence l'Ijules Baleères tl Mer Mediteran, l'Ijules Canaries y na sfilza de pitla ijules disabitedes sun la pert mediterana dl strent de Jibiltiera cunesciudes coche La Plazes de Suvrania, fej pert dl terituer spanuel. L inuem Spania ie unì sëurantëut dal inuem dla region romana Hispania.
GeografiaModifica
StoriaModifica
EconomiaModifica
PuliticaModifica
Divijion aministrativaModifica
Cumuniteies autonomesModifica
Liej de plu tl articul: Cumuniteies autonomes de la Spania
Te la Spania ie la cumunità autonoma (spanuel: comunidad autónoma) l livel plu aut de la divijion aministrativa, da cunfrunté cun la regions de la Talia.
NR: numinà de la region
LD: Lità diretamënter
Ziteies autonomesModifica
LD: Lità diretamënter
ReferënzesModifica
Vocabolar dl ladin leterarModifica
Spagna 6 1833 Spagna (DeRüM, TütParecé1833-1995:255)
gad. Spagna Badia Spagna grd. Spania LD Spagna MdR Spagna
topon.
(gad. DLS 2002, grd. F 2002; DLS 2002, LD DLS 2002, MdR) a) Provunde mo na ota chëst vin de Spagna. Provunde mo ‘na óta quest viǹ de Spagna. DeRüM, TütParecé1833-1995:255 (MdR); b) I Mori - na spezie de türc, ch’â inlaota gran to’ de Spagna en süa potesté I Mori - na spezie de turc’, ch’ā ìllaota grang to de Spagna in sua potestè DeclaraJM, SantaGenofefa1878:7 (Badia).


text:
Tut tenor il tip e la vegliadetgna dal vehichel ha questa controlla lieu en intervals differents dad 1 fin 5 onns. Vus survegnis per quai ina invitaziun en scrit da l'uffizi chantunal per il traffic sin via.
Vus avais er la pussaivladad da laschar controllar in vehichel ordaifer ils intervals da controlla regulars. Quai po esser necessari tar la vendita d'in auto.
Midadas essenzialas dal vehichel ston vegnir annunziadas entaifer 14 dis ed in termin da controlla spezial sto vegnir fixà cun l'uffizi per il traffic sin via. Vus na dastgais betg duvrar Voss vehichel midà avant la controlla extraordinaria.
Vehichels importads ston er vegnir controllads avant ch'els vegnan admess per il traffic. Resguardai per plaschair las infurmaziuns sut. Tar vehichels novs vegn verifitgà enstagl d’in examen, sch’ils documents correspundan al vehichel en dumonda.


text:
Mardi saira ha la gruppa da project che prepara la fusiun elavurà a Donat ina proposta da lingua per il contract da fusiun. Cun quai che la lingua uffiziala duai vegnir definida cun rumantsch e tudestg, duai per exempel la pagina d’internet da la vischnanca e documents impurtants vegnir publitgads biling. Betg anc decidì è en tge lingua che la radunanza communala duess vegnir manada. La primavaira proxima decidan las vischnancas da Casti-Vargistagn, Donat, Lon e Maton davart la fusiun.
RTR actualitad 06:00


text:
Repower aveva gia annunzià il december passà da dequotar las aczias.
L'interpresa producescha electricitad, venda energia e gas e mantegna ina rait da provediment. En Svizra focussescha Repower cunzunt il commerzi d'energia e l'administraziun d'implants e servetschs d'energia.
Sustegn dal chantun
Il chantun Grischun sustegnia la nova strategia da Repower, aveva ditg il cusseglier guvernativ e minister d’energia Mario Cavigelli il december 2015. Il chantun è il pli grond acziunari da Repower cun 58% da las aczias. Las aczias vul il chantun salvar ed era sustegnair Repower en il futur.
RR novitads 12:00


text:
Grezia
La Grezia (grec Elláda, Eλλάδa u formalmain Ellás, Eλλάς ‹Hellas›) è in stadi situà en l’Europa dal Sidost. Cun sias costas ordvart vastas e las bleras inslas è la Grezia in tipic stadi mediterran. Ils stadis cunfinants èn l’Albania, la Macedonia dal Nord, la Bulgaria e la Tirchia. La Grezia fa part da l’Uniun europeica e da la zona da l’euro. Ella è commembra da las Naziuns unidas, da l’OECD, da la NATO, da l’OSZE e dal Cussegl da l’Europa.
Denominaziun[modifitgar | modifitgar il code]
Ils Grecs numnan sasezs per regla ‹Hellens› (grec Έλλnveς), schebain che er lur atgna denominaziun ha varià en il decurs dal temp. En la gronda part da las linguas da derivanza europeica cumenza il num da la Grezia cun ils bustabs ‹gr›. L’origin da tut questas furmas giascha en il term latin ‹Graecus›, il num d’in pievel oriund da la Beozia ch’aveva colonisà a partir dal 8avel tschientaner a.C. parts da l’Italia. Uschia è il num ‹Grecs› gia sa derasà en l’antica sco denominaziun generala per tut ils Hellens. Quai vala dentant be per l’Europa dal Vest. Ils Persians, Tircs ed auters pievels da l’ost dovran per regla il term ‹Yunan› da Iwvίa (Ionia), la denominaziun greca per la costa occidentala da l’Anatolia. En il 6avel tschientaner a.C. aveva la Persia victorisà il pievel dals Ions. Analog als ‹Graeci› dal vest è quest num alura vegnì duvrà per tut ils Hellens.
Geografia[modifitgar | modifitgar il code]
La Grezia giascha en la part orientala da la Mar Mediterrana. Geograficamain sa cumpona il pajais da la terra franca situada al sid dal Balcan e da la peninsla Peloponnes ch’è dentant vegnida spartida dal nordost tras l’erecziun da Chanal da Corint (1893). Vitiers vegnan numerusas inslas situadas en la Mar Egea e Mar Ionica, ma er en la Mar Libica.
Ils cunfins politics vers nord furman ils stadis Albania (282 km), Macedonia dal Nord (228 km) e Bulgaria (494 km), vers ost la Tirchia (206 km). En il vest furma la Mar Ionica in cunfin natiral vers la Peninsla taliana e la Sicilia, en il sid la Mar Libica vers il continent african. L’insla Gavdos en la Mar Libica furma il punct geografic situà il pli en il sid dal pajais ed a medem temp da tut l’Europa.
Il pajais ha ina surfatscha da 131 957 km²: 106 915 km² furman la terra franca, 25 042 km² (radund 19 %) sa repartan sin betg main che 3054 inslas, da las qualas 87 èn abitadas. Pervia dal grond dumber d’inslas han las costas da la Grezia ina lunghezza remartgabla da 13 676 km. In’ulteriura particularitad geografica furma la gronda extensiun dal pajais en relaziun cun sia surfatscha relativamain pitschna. La lingia directa da l’insla Othoni sper Corfu en il nordvest dal pajais enfin tar l’insla Kastelorizo en il sidost munta a betg main che 983 km. L’extensiun en direcziun ost-vest munta a 550 km.
Malgrà ses caracter maritim ha la Grezia ina cumpart da muntognas da 77,9 % e vala perquai sco pajais muntagnard. Il pli aut culm dal pajais furma il Mytikas (2917 m) che sa chatta en la chadaina da l’Olimp. Planiras pli grondas da muntada economica datti be paucas; quellas sa chattan sur tut en las regiuns Tessalia, Macedonia e Trachia situadas en il nordost dal pajais.
Er ils flums pli gronds che mainan l’entir onn aua sa chattan per gronda part en il nord dal pajais. En il sid percunter mainan ils flums be per temp aua. Durant la perioda da plievgia pon els dentant sa midar en currents ordvart furius.
Il clima en Grezia è per gronda part mediterran, cun stads sitgas e chaudas ed envierns umids e miaivels. A l’intern dal pajais crodan las temperaturas l’enviern in pau pli fitg che a las costas, uschia ch’i po er dar naiv.
Pervia da las bleras inslas sparpagliadas posseda la Grezia ina fauna e flora indigena ordvart variada. En diesch parcs naziunals e dus parcs da mar stat la natira sut protecziun speziala.
Populaziun[modifitgar | modifitgar il code]
Sper la populaziun ortodoxa da lingua greca datti en il pajais differentas minoritads religiusas e linguisticas sco er gruppas d’immigrants. Damai ch’il stadi resguarda tut las burgaisas ed ils burgais sco ‹Grecs› na datti naginas statisticas uffizialas davart questas minoritads.
97,4 % da la populaziun greca discurran il grec modern. Ma enfin tar ils stgomis da populaziun cun la Tirchia e la Bulgaria tranter il 1920 ed il 1925 – en consequenza dals contracts da Neuilliy (1919) e Losanna (1923) – era la Grezia facticamain in stadi multinaziunal. Suenter il 1925 è la cumpart da las persunas betg grecas crudada cuntinuadamain da 15 % a la quota odierna da main che 5 %. Surtut durant l’occupaziun tras la Germania naziunalsocialistica (1941–1945) e durant la Guerra civila greca (1946–1949) èn commembers da minoritads vegnids persequitads u stgatschads. Oz furman ils radund 500 000 Albanais la gronda minoritad. I suondan radund 60 000 Tircs, 40 000 Macedons e 40 000 Aromuns.[2]
A partir dals onns 1990 è la Grezia sa midada d’in pajais d’emigraziun en in pajais d’immigraziun. Ils immigrants derivan per gronda part da la diaspora greca (per exempel dals anteriurs stadis da l’Uniun sovietica) e dals vischins en l’Europa dal Sidost. In’emigraziun creschenta vers ils cunfins da l’Uniun europeica situads en Grezia succeda nà da l’Africa e da l’Asia.
Gist sco en l’Irlanda e la Pologna gioga l’appartegnientscha religiusa er en Grezia ina rolla centrala sco segn d’identificaziun naziunal. Pervia da quai èn il confess religius sco er la pratica ed ils rituals religius sa mantegnids en grondas parts da la populaziun. Radund 97 % da la populaziun inditgescha d’appartegnair a la baselgia ortodoxa. En pli è la Grezia il sulet stadi en l’entir mund ch’ha declerà questa confessiun dal cristianissem sco religiun statala.
Pir en il decurs dals davos decennis ha gì lieu ina tscherta secularisaziun. Uschia èn las nozzas en baselgia obligatoricas vegnidas abolidas il 1982. La fin dals onns 1990 è vegnida stritgada l’appartegnientscha religiusa en la carta d’identitad, ed il 2008 è vegnida abolida l’obligaziun da frequentar l’instrucziun da religiun ortodoxa.
Sco ulteriuras confessiuns cristianas existan en Grezia radund 121 000 catolics, 50 000 testimonis da Jehova e 30 000 evangelicals. La cumpart da muslimas e muslims era crudà suenter il stgomi dal 1923 sut 100 000. Oz vivan en Grezia radund 150 000 muslims autoctons (en spezial en Trachia), en pli radund 500 000 enfin 700 000 immigrants. Er il giudaissem è preschent da vegl ennà en Grezia. Anc il 1920 devi 25 cuminanzas gidieuas e 40 sinagogas be a Thessaloniki che furma la segund gronda citad dal pajais. Malgrà diversas acziuns da salvament duevan dentant be 14 % dals Gidieus en Grezia surviver il holocaust. Ed oz maridan blers gidieus grecs partenaris da confessiun ortodoxa, uschia ch’il dumber actual dals Gidieus munta a be 5000.[3]
Istorgia[modifitgar | modifitgar il code]
Da l’antica a la Revoluziun greca[modifitgar | modifitgar il code]
La Grezia antica tanscheva, ultra dal territori odiern, fin viaden en l’Asia Minura e vegn considerada sco la tgina da l’Europa. Quai surtut pervia da las prestaziuns civilisatoricas sin champs multifars sco la filosofia, las scienzas natiralas, l’istoriografia u la litteratura.
L’onn 146 a.C. è il territori da la Grezia odierna daventà ina provinza romana. Dapi la partiziun dal reginavel il 395 ha la Grezia fatg part dal Reginavel bizantin.
La conquista da Constantinopel en rom da la Quarta cruschada (1204) ha disfatg la pussanza dal stadi bizantin. Il territori è sa dividì en stadis da cruschaders (sco il Reginavel da Thessaloniki, il principadi Achaia ed intgins auters) ed en stadis da tempra bizantinica sco il Despotat Epirus. Auters territoris èn daventads colonias da la Republica da Vaniescha, pli tard era da Genua e da l’Urden dals johannits.
Suenter la reconquista da Constantinopel tras Michael VIII il 1261 ha la dinastia dals Palaiologs fundà danovamain il stadi bizantin. Igl è dentant be reussì da conquistar parts da la Grezia, entant che tscherts territoris èn vegnids sut il domini da l’Imperi serb ch’ha cuntanschì sia pli grond’extensiun enturn il 1350 sut Stefan Uroš IV Dušan.
Favurisadas tras la flaivlezza da l’Imperi bizantin han truppas da l’Imperi osmanic conquistà tranter il 1359 ed il 1451 grondas parts da la Grezia. En il decurs dals proxims tschientaners han ils Osmans schlargià lur stadi sin l’entir territori grec, cun excepziun da las inslas ionicas.
Il 1821 è prorutta la Revoluziun greca, a la quala intellectuals sco Rigas Velestinlis e la Filiki Eteria avevan fullà via. En la Battaglia da Navarino han forzas navalas europeicas battì la flotta osmanica. Il 1827 è sa furmada in’emprima regenza greca. Tras il Protocol da Londra dals 3 da favrer 1830, renconuschì tras l’Imperi osmanic ils 24 d’avrigl, èn la Grezia Centrala, il Peloponnes e las Cicladas vegnids declerads sco stadi grec independent. Ioannis Kapodistrias è daventà l’emprim schef dal stadi.
Da l’independenza a la Segunda Guerra mundiala[modifitgar | modifitgar il code]
Per evitar che la sbrinzla dal republicanissem sa derasia nà da la Grezia en tut l’Europa, han las pussanzas europeicas etablì d’ordaifer ina monarchia en Grezia. Cun far dependent il pajament da credits da quest svilup, è il prinzi bavarais Otto daventà il 1832 l’emprim retg da la Grezia. Il 1864 è suandà Georg I ed il 1913 Konstantin I, entant ch’il territori dal stadi ha pudì vegnir schlargià successivamain a la situaziun odierna.
Al cumenzament da l’Emprima Guerra mundiala tutgava la Grezia tar ils stadis neutrals. Suenter ch’ils Alliads han sfurzà retg Konstantin I d’abditgar, è la Grezia entrada en la guerra encunter las Pussanzas centralas, en spezial encunter la Bulgaria e l’Imperi osmanic. Suenter la guerra ha la Grezia empruvà – cun sustegn dals Alliads victorisants – da profitar territorialmain da la sconfitta da l’Imperi osmanic. La guerra tranter la Grezia e la Tirchia è dentant ida a fin il 1922 cun ina clera terrada da la Grezia. En il Contract da Losanna dal 1923 è vegnì concludì in barat da la populaziun. Tut ils Grecs che vivevan en Tirchia (cun excepziun dad Istanbul e d’intginas inslas) èn vegnids sfurzads d’emigrar (radund 1,5 milliuns persunas). Da l’autra vart han radund 0,5 milliuns muslims tircs da tut las parts dal pajais (cun excepziun da la Trachia) stuì bandunar la Grezia. La quota da fugitivs en Grezia muntava da quel temp a radund 25 %; en spezial la populaziun d’Athen è s’augmentada fermamain.
Durant la Segunda Guerra mundiala ha la Grezia sut il dictatur general Metaxas refusà in ultimatum da capitulaziun talian. Il di da quest ‹na›, ils 28 d’october 1940, vegn celebrà oz – sper ils 25 da mars (entschatta da la Revoluziun greca il 1821) – sco di da festa naziunala. Sinaquai ha l’Italia attatgà la Grezia cun in surpli da schuldads, ma ha stuì suttacumber a las truppas grecas e sa retrair fin lunsch davos ils cunfins albanais. Pir l’intervenziun da la Germania l’avrigl e matg 1941 nà da la Jugoslavia e Bulgaria è vegnida da rumper la resistenza greca.
L’Italia, la Germania e la Bulgaria han sinaquai erigì in reschim d’occupaziun ordvart sever. Da tut ils pajais occupads aveva la Grezia da pajar ils pli auts custs d’occupaziun. La mancanza da vivonda ha manà ad ina fomina ed in augment da la mortalitad d’uffants pitschens da sur 80 %. Er encunter il moviment da partisans èn las pussanzas d’occupaziun intervegnidas repetidamain a moda crudaivla. En tut han radund 70 000 enfin 80 000 persunas pers la vita en la guerra da partisans u en rom da mesiras da vendetga commessas tras truppas tudestgas, talianas e bulgaras.
Suenterguerra: guerra civila ed integraziun en il vest[modifitgar | modifitgar il code]
La Segunda Guerra mundiala è ida a finir en Grezia en ina guerra civila. En vastas parts dal pajais è sa furmà nà da la dretga (e tolerà dals republicans) in terrur encunter ils communists. Ils partisans communists avevan purtà il pli grond burdi en la resistenza encunter ils occupants ed èn uss puspè stads necessitads d’ir en la gueriglia. Sustegnids vegnivan els en emprima lingia da la Jugoslavia, per part er da l’Albania. Il cuntramoviment roialistic giudeva il sustegn da la Gronda Britannia e dals Stadis Unids. En il decurs da la guerra civila – ch’è vegnida manada da vart da la regenza cun gronda rigurusadad, er envers la populaziun civila – èn las furmaziuns communistas vegnidas stgatschadas enavos vers il nordvest dal pajais. La fin dal sustegn da vart da la Jugoslavia ha lura definitivamain fatg fin a lur pussanza militara. Il sustegn manglus da vart dals stadis realsocialistics è d’attribuir ad ina cunvegna davart las sferas d’interess sin il Balcan fatga l’october 1944 tranter Stalin e Churchill. Tenor quella muntava la relaziun d’influenza per la Grezia a «90 % vest e 10 % ost». Da vart dals communists grecs è quest cumpromiss politic vegnì resentì sco «tradiment sovietic».
En il senn d’in anticommunissem rigurus èn blers dretgs dals burgais e libertads stads restrenschids enfin ils onns 1960. Gia il 1952 era la Grezia s’associada a la NATO ed aveva uschia sigillà si’appartegnientscha strategica al vest. Cun agid dal Plan da Marshall e grazia a las entradas creschentas dal turissem è l’economia dal pajais sa restabilida en ils onns 1950/60.
Il 1955 han gì lieu en Tirchia pogroms ch’eran drizzads en emprima lingia encunter la minoritad greca ad Istanbul, Izmir ed Ankara. Sinaquai èn radund 100 000 Grecs emigrads en Grezia ed en auters pajais. Entant che la minoritad dals Grecs ortodox ad Istanbul dumbrava il 1945 radund 125 000 persunas, è quest dumber sa diminuì drasticamain en consequenza dals eveniments dal 1955. Il 1999 vivevan be pli 2500 Grecs en l’entira Tirchia.
Ils 21 d’avrigl 1967 ha ina gruppa d’uffiziers da la dretga extrema sut Georgios Papadopoulos fatg in culp dal stadi (l’uschenumnà putsch dals colonels). Ils putschists han vulì prevegnir a la victoria electorala da la partida socialistica Eniea Dimokratiki Aristera ed han endrizzà ina dictatura militara. Suenter arrestaziuns en massa èn commembers da l’opposiziun sanestra vegnids empraschunads, torturads ed assassinads; auters – sco per exempel il cumponist Mikis Theodorakis – èn vegnids sfurzads da sa render en l’exil. Ils 17 da november 1973 ha la junta abattì cun agid da chars armads la revolta da students ad Athen. Quest proceder ordvart brutal ha discredità il reschim tant a l’intern sco a l’exteriur. Silsuenter ha la junta fatg naufragi cun la tentativa da vulair unir il pajais cun la Republica Cipra. Suenter che truppas tircas èn arrivadas sin l’insla, è la dictatura militara en Grezia dada ensemen definitivamain. Il 1974 è il pajais returnà sut Konstantin Karamanlis a la democrazia. En ina votaziun è il pievel sa decidì cleramain per la furma dal stadi republicana ed encunter ina reintroducziun da la monarchia.
La Grezia dapi l’adesiun a la Cuminanza europeica d’economia[modifitgar | modifitgar il code]
Gia dapi il 1961 ha existì in contract d’associaziun cun la Cuminanza europeica d’economia (CEE, l’organisaziun antecessura da l’Uniun europeica dad oz). Pervia da la dictatura militara han las tractativas per l’adesiun dentant pir cumenzà il 1976. Il 1981 è la Grezia daventada il 10avel commember da la CEE. Dapi lura profitescha il pajais d’agid economic e d’infrastructura; da l’autra vart ha la Grezia stuì abolir las duanas d’import che protegivan ils producents indigens visavi la concurrenza da l’exteriur.
Suenter la fin da la Guerra fraida ha en spezial il declin da la Jugoslavia gì consequenzas per la Grezia. Enfin lura furmava la via da transit tras il Balcan (l’uschenumnada ‹Autoput›) la colliaziun principala tranter la Grezia ed ils alliads da l’Europa dal Vest. Per quest motiv è la Grezia s’opponida – senza success – ad ina renconuschientscha prematura da l’independenza da las novas republicas. Sper effects economics temevan ins er il privel da conflicts politics ed etnics ch’avessan pudì avair influenza sin la Grezia.
En il medem connex stat il conflict pervia dal num da l’anteriura republica parziala da la Jugoslavia Macedonia. Quest num aveva la Jugoslavia attribuì a la regiun l’onn 1945; l’independenza sco agen stadi sut il medem num ha la Grezia dentant resentì sco provocaziun. Or da la perspectiva da la Grezia pudess quest num svegliar pretensiuns territorialas envers la provinza greca da medem num. Il 2019 ha la dumonda pudì vegnir schliada en quel senn ch’il stadi vischin da la Grezia ha midà ses num en Macedonia dal Nord.
Ils svilups actuals en Grezia stattan sut l’ensaina da la crisa da finanzas e da debits dal stadi. Quella è vegnida enconuschenta en la publicitad il 2010 ed ha necessità il stadi da dumandar l’Uniun europeica sustegn finanzial per evitar il bancrut statal. Questa situaziun politicamain ed economicamain ordvart difficila ha chaschunà tumults a l’intern ed engrevgià la relaziun dal stadi tar l’Uniun europeica.
Politica[modifitgar | modifitgar il code]
Instanzas politicas[modifitgar | modifitgar il code]
La constituziun actuala da la Grezia è entrada en vigur il 1975 ed è vegnida revedida cumplettamain il 1986 ed il 2001. Tenor quella è il president il schef dal stadi e furma ensemen cun la regenza l’executiva. Cumbain ch’il president dal stadi ha plitost ina funcziun represchentativa, giauda el in grond sustegn en la populaziun. Quel è anc creschì en la crisa da finanzas actuala.
Il parlament grec sa cumpona d’ina chombra cun 300 represchentants e vegn elegì mintga quatter onns. 288 mandats vegnan elegids en 56 circuls electorals, 12 mandats sur glistas da partida naziunalas. In’atgnadad dal sistem electoral da la Grezia furma il proporz rinforzà: la partida cun la pli gronda cumpart da vuschs obtegna automaticamain 50 mandats supplementars en il parlament. Il parlament è l’organ legislativ; ultra da quai posseda el il dretg da proclamar in votum da disfidanza envers la regenza u singuls commembers da quella.
La regenza da la Grezia sa numna Cussegl dals ministers e consista dal primminister e dals singuls ministers. La lavur dal Cussegl dals ministers fundescha sin il princip da collegialitad. Malgrà quai ha la revisiun da la Constituziun schlargià il 1986 marcantamain las cumpetenzas dal primminister, uschia che la funcziun executiva giascha oz cleramain tar il schef da la regenza.
Sutdivisiun territoriala[modifitgar | modifitgar il code]
La lescha da Kallikratis dal 2010 ha decentralisà ils servetschs publics e simplifitgà la structura statala. Dapi lura furman 13 regiuns il nivel administrativ regiunal. Quellas han remplazzà las 54 prefecturas d’antruras ed èn vegnidas munidas cun cumpetenzas ch’eran pli baud situadas tar il stadi central. Mintga regiun ha in agen parlament e vegn manada d’in president regiunal.
Las regiuns èn sutdivididas en singulas vischnancas che furman il nivel administrativ communal. Il dumber da las vischnancas da bunamain 6000 è vegnì reducì successivamain sin 1033 (il 1997) e sin 325 (situaziun dal 2013). In cas spezial entaifer l’administraziun statala da la Grezia furma la republica monastica Athos situada sin la mes’insla Chalkidiki. Quella vegn administrada autonomamain e na fa er betg part dal territori fiscal da l’Uniun europeica.
Cultura[modifitgar | modifitgar il code]
Lingua[modifitgar | modifitgar il code]
La lingua greca ha in agen alfabet, il qual ha servì sco exempel per l’alfabet latin e l’alfabet cirillic. Il grec modern furma oz la lingua derasada en Grezia; il grec vegl vegn per part anc instruì en scola e duvrà da la baselgia ortodoxa en il servetsch divin (en ina furma pli nova, la coinea).
Litteratura[modifitgar | modifitgar il code]
Las emprimas perditgas da la litteratura greca – e da la litteratura europeica insumma – furman ils dus epos da Homer (enturn 850 a.C.): l’Illias e l’Odissea. Medemamain a questa fasa arcaica appartegnan Hesiod, emprima lirica ed ils filosofs da la natira.
La perioda classica da l’antica greca è lura colliada cun ils dramas dad Aischylos, Sophokles ed Euripides e cun la cumedia d’Aristophanes. Tar la classica greca tutgan er ils istoriografs Herodot, Thukydides e Xenophon ed ils filosofs Socrates, Xenophon, Platon ed Aristoteles.
Alura suondan las epocas dal hellenissem, la litteratura bizantina e la litteratura neogreca, pia scritta en grec modern. Dus auturs grecs èn enfin uss vegnids onurads cun il Premi Nobel da litteratura: Giorgos Seferis il 1963 ed Odysseus Elytis il 1979. Menziun speziala merita er Nikos Kazantzakis (1883-1957) ch’ha scrit cun ‹Alexis Sorbas› (1946) in roman da renum mundial. Il film ‹Zorba the Greek› cun Anthony Quinn che sa basa sin quest roman è vegnì premià il 1964 cun trais Oscars.
Musica[modifitgar | modifitgar il code]
La musica greca enconuscha ina gronda varietad regiunala. La musica populara ha pudì mantegnair enfin oz sia preschientscha, ed er la musica moderna è savens influenzada da la folclora. Tras fugitivs ed immigrants èn creschidas en il decurs dal 20avel tschientaner las influenzas orientalas en la musica greca. In enconuschent cumponist, scriptur e politicher furma Mikis Theodorakis (* 1925). El è vegnì enconuschent sur ils cunfins dal pajais ora cun numerusas chanzuns, sinfonias e musica da film.
Art figurativ[modifitgar | modifitgar il code]
L’art figurativ grec vegn per regla collià cun la sculptura da l’antica, per part er cun la pictura da vasas. En spezial las plasticas hellenisticas sco la Venus da Milo, la gruppa da Laocoon e las figuras d’Afrodite, Pan ed Eros han survegnì in caracter quasi archetipic.
Suenter l’art antic è suandada l’epoca bizantinica. Il pictur El Greco (1541–1614) è d’attribuir a l’art sacral da la Scola da Creta. A partir dal 19avel tschientaner è sa sviluppà in art academic che stat en stretga colliaziun cun las tendenzas internaziunalas, per exempel cun la Scola da Minca.
Architectura[modifitgar | modifitgar il code]
En l’entir pajais èn da chattar numerusas perditgas architectonicas da l’antica. Edifizis sco il Parthenon ad Athen u il teater dad Epidauros dattan in’impressiun da la qualitad dal construir en l’epoca classica.
Quasi in’ensaina da la Grezia èn daventadas las chasas e baselgias da las Cicladas cun lur furmas cubicas e lur colurs caracteristicas alv e blau.
Cuschina greca[modifitgar | modifitgar il code]
La cuschina greca fa part da la cuschina mediterrana. Pervia da las bleras inslas e costas giogan peschs e fritgs da la mar ina rolla centrala; da l’autra vart è la cuschina greca er influenzada da la topografia ordvart muntagnarda dal pajais. Tras quai datti plitost pauc allevament da muvel grond en Grezia, uschia che la charn-nursa e la charn-chaura giogan tradiziunalmain ina rolla fitg impurtanta en cuschina.
Sport[modifitgar | modifitgar il code]
En il context dals gieus olimpics da l’antica ha il nov moviment olimpic chattà en Grezia da l’entschatta ennà blers aderents e promoturs. Il 1896 han lura er gì lieu ad Athen ils emprims gieus olimpics dal temp modern, suandads 10 onns pli tard da gieus commemorativs. Dapi il 1936 vegn la flomma olimpica mintgamai envidada ad Olimpia e manada al lieu d’occurrenza en furma d’ina cursa da faclas. Il 2004 han ils gieus olimpics da stad medemamain gì lieu ad Athen.
Er las cursas da maraton modernas datti dapi ils onns 1890. Tenor la legenda antica era il mess Pheidippides currì la distanza da radund 40 kilometers da Maraton ad Athen per annunziar la victoria encunter ils Persians. La distanza che vegn currida oz è exactamain 42,195 kilometers.
Annotaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- ↑ "United Nations world population prospects"(PDF) 2015 Revision
- ↑ Cifras tenor: Christoph Pan: Die Minderheitenrechte in Griechenland, en: Christoph Pan e Beate Sibylle Pfeil: Minderheitenrechte in Europa, Segunda ediziun surlavurada (Handbuch der europäischen Volksgruppen, tom 2), Vienna 2006, ISBN 978-3-211-35307-3.
- ↑ Cifras tenor: World Christian Encyclopedia, 2001, Oxford University Press, vol. 1, p. 314.
Litteratura[modifitgar | modifitgar il code]
- Klaus Bötig: Griechenland: Festland und Peloponnes. DuMont, Köln 1996, ISBN 3-7701-3456-7.
- Wolfgang Josing: Griechenland Middlesex: Festland. Nelles Verlag, München 2004/2005, ISBN 3-88618-342-4.
- Cay Lienau: Griechenland: Geographie eines Staates der europäischen Südperipherie. Wissenschaftliche Länderkunden, Darmstadt 1989.
- Heinz A. Richter: Griechenland im Zweiten Weltkrieg 1939–1941. segunda ediziun augmentada, Franz Philipp Rutzen, Ruhpolding 2010, 530 p., ISBN 978-3-447-06410-1
- Eberhard Rondholz: Griechenland: Ein Länderporträt Links Verlag, Berlin 2011, ISBN 978-3-86153-630-7
- Steven W. Sowards: Moderne Geschichte des Balkans. Der Balkan im Zeitalter des Nationalismus. BoD 2004, ISBN 3-8334-0977-0.
- Pavlos Tzermias: Neugriechische Geschichte: eine Einführung. Francke, Basel 1999.


text:
Cussagliaziun per genituors
La cussagliaziun per genituors es üna sporta per sustegner famiglias. Ella es il prüm lö da contact in connex cun dumondas da tuot gener, i'l rom da la promoziun a partir da la naschentscha fin pro'l 5avel anniversari. Fin uossa gniva organisada la cussagliaziun per genituors (avant cussagliaziun per mammas e baps) central pro la KJBE. A partir dals prüms lügl 2020 ha l'uffizi da sandà Grischun tschernü ün'organisaziun regiunala. La sporta da la cussagliaziun per genituors vegn integrada illa sporta promoziun da sandà e prevenziun da la regiun e sgürada dals centers regiunals da sandà.


text:
Cun resguardar las frequenzas da passagiers sa mussa in zic in auter maletg. Uschia hajan gia 58% dals passagiers in access senza impediments als trens, conferma il responsabel da l’infrastructura da la Viafier retica Christian Florin.
Las prioritads èn per part sa midadas
La situaziun cun realisar las staziuns senza impediments è sa midada ils ultims onns. Il 2017 eran radund 40 staziuns bajegiadas enturn per persunas cun impediments. La finamira era da realisar sin il 2024 almain 50 staziuns. Ma cun il tact da mes’ura sajan las prioritads sa midadas e pliras staziuns stoppian vegnir adattadas, di Christian Florin. Tuttina sajan els en il plan – e possian ademplir las leschas cun alternativas sco in agid a l'access.
Sin il 2024 duai era Trun esser adattà
Las premissas nua adattar las staziuns sajan differentas. Uschia sajan las frequenzas segir il criteri principal. Ina rolla gioghia dentant per exempel era, sche instituziuns per persunas cun impediments sa chattan en la vischinanza d'ina staziun. Perquai vegn la staziun da Trun adattada tenor ils basegns per persunas cun impediments ils proxims onns. Quai duai sche pussaivel succeder anc avant il 2024, di Christian Florin.
Pro Infirmis vuless dapli discussiun
L’organisaziun Pro Infirmis Grischun s’engascha per pussibilitar l’access per persunas cun impediments al traffic public. Il manader Roman Brazerol attestescha ina buna lavur da la Viafier retica. Dentant na vegnian els betg savens integrads en la planisaziun u en la dumonda nua realisar ina ulteriura staziun. Qua pudessan els purtar bleras propostas, di Brazerol.
Ma el accentuescha era, che la lavur na saja betg fatga cun realisar ina staziun dal tren. Senza access senza barrieras en l’entira vischnanca na fetschia ina realisaziun betg senn. Uschia sajan per exempel era las vischnancas dumandadas – cun adattar fermadas d’auto da posta ni ils access ad infrastructura publica.


text:
Mintga dieschavel Svizzer u Svizra viveva l’onn passà en l’exteriur. En cifras èn quai 776'000 Svizras e Svizzers. Quai èn 0,7% dapli, cumpareglià cun l’onn avant, sco l’Uffizi federal da statistica annunzia. L’augment è però pli pitschen ch’ils onns avant. Bunamain dus terzs eran da chasa en l’Europa, ils pli blers en Frantscha.
Il pli fitg è la cumpart da persunas pensiunadas che vivan en l’exteriur creschida. Quai per 2,8%. La cumpart dals Svizzers a l'exteriur en l'Asia è sa reducida per 1%. Era en l'Africa (-2,9%) ed en l'America (-0,2%) vivevan l'onn passà damain Svizzers.
La Frantscha para d'esser popular
La pli gronda cumpart dals Svizzers a l'exteriur, pia 490'800 u 63%, vivevan il 2020 en l'Europa. 209'900, bunamain in quart, han tschernì la Frantscha so lieu d'abitar. I suonda la Germania cun bunamain 100'000 persunas, l'Italia cun 50'000, la Gronda Britannia cun 40'000 e la Spagna cun bunamain 25'000 Svizras e Svizzers.
Bleras persunas sur 100 onns
21,1% dals Svizzers en l'exteriur eran minorens (56,7%). La cumpart da persunas tranter 18 e 64 onns era tuttina gronda sco l'onn avant. Per l'augment han las senioras ed ils seniors procurà: 22,2% u 172'500 persunas che vivevan l'onn passà en l'exteriur eran pensiunads, quai èn 2,8% dapli che l'onn avant. 662 persunas, u 8 da 10'000, eran 100 onns u pli veglias. En Svizra vivan be 2 da 10'000 en questa categoria da vegliadetgna.


text:
Passa in tschintgavel da quellas 7 milliardas, vul dir 1,5 milliardas euros, han las assicuranzas gia pajà or als pertutgads. Quai ha il mainafatschenta da l'economia da segirada tudestga ditg en in'intervista cun il «Redaktionsnetwerk Deutschland».
Radund ina milliarda saja vegnida pajada or a privats, ina mesa milliarda a fatschentas - er bleras fatschentas pitschnas e masaunas. En tut sajan var 16'000 collavuraturs e collavuraturas d'assicuradas stads en acziun en la regiun pertutgada. Las assicuranzas hajan registrà passa 250'000 donns singuls, da quai be 50'000 autos demolids.
L'aua gronda en il vest ed il sid è stada la pli nauscha catastrofa da la natira dal pajais dapi decennis en Germania.


text:
Robert Burns
El Robert Burns (nassüü 'l 25 Sgenee del 1759, mort el 21 Lüj del 1796), anca cugnussüü cunt el nom de Robbie Burns,[1] Rabbie Burns, El faurii fiö de la Scossia, el pueta aradaur, Robden de Solway Firth, el Bard de l'Ayrshire e in Scossia cunt el nom de el Bard l'è staa un pueta e lericista scusses. A l'è cunsideraa 'l pueta nassiunal scusses e l'è celebraa in tüt el mund. El Burns l'è 'l pueta mej cugnussüü in tra tücc i pueta c'han mai scrivüü in de la lengua Scots, anca se la püpart di so scrit i ha scrivüü in ingles u un scusses "lingerin" insci de vess cumprendüü anca di minga scusses.


text:
La vischnanca da Laax ha tschernì il project victur per la rundella tar il quartier Marcau. Da l’entira Europa èn passa 94 dossiers vegnids inoltrads. La fin finala ha il project «Strietta» da l'artist da Siat, Livio Casanova, fatg la cursa. Quai communitgeschan la vischnanca ensemen cun la casa Cularta ch'han fatg la tscherna. La «Strietta» vegn installada sin la rundella en il decurs da la stad 2021.
Franz Gschwend, Marita Buchli, Augustin Calivers, Ester Vonplon ed Yvonne Gienal han fatg part da la giuria. Pliras ovras han evocà grondas discussiuns.


text:
Magàza
Magàza (nom uficiàl en italià: Magasa) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Brèsa. El g'ha 142 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]), 'na superfìce de 19,2 km² e 'na densità de 7 ab./km².. El cunfìna coi cümü de Bondù (TN), Tiarno di Sopra (TN), Tignàl, Tremùzen, Alvistì.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Magàza l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Sin l’alp «Pastira Sura» sur il vitg da Degen è in vadè vegnì attatgà d’in tschess cularin. Sco il pur pertutgà Gionin Caduff ha ditg, saja el vegnì contactà dal pastur che na chattava betg pli l’animal novnaschì. Pli tard han ins chattà l’animal anc viv ed il veterinari clamà ha stuì durmentar l’animal. Vis ils utschels u il singul utschè n’han ins betg, ma las blessuras vi da l’animal na possian betg vegnir decleradas auter che d’in tschess cularin, declera Gionin Caduff.
Co vai vinavant cun quels utschels?
Livio Rey, il pledader da medias da la Staziun ornitologica svizra da Sempach, è surstà dal cas actual e discurra vinavant d’in cas singular ed extraordinari. Uss stoppian ins sclerir pliras dumondas. Tenor il pur è quai l’emprim vadè da quella vatga, sche quai saja la raschun per questa sperdita na possian ins betg dir. Per el muntia quai ina sperdita da radund 3’000 francs, perquai che la vatga vegnia betg a dar latg l’enviern proxim ed il vadè na possia era betg vegnir vendì.


text:
Vign' ota, ch' iö avrà l' onur de rajonè con vos
Vign' ota, ch' iö avrà l' onur de rajonè con vos
Vign' ota, ch' iö avrà l' onur de rajonè con vos, vorunse pa dagnora baié talian.
Iö ne m' infidâ pa a ves preié de chëst favur.
O chëst feji dërt gën iö; porćì che con chëst m' ejerzitëi pö inće instës a rajonè.
Iö minasse d' ester fortuné iö, sce iö intenesse tant che vos.
In verité, vos rajonëis bele politamënter.
Iö stënte a le crëie; sce iö savesse chël che iö ne sà, podéssel bëin ester poscibl. Ël é vëi, iö intëne e capësce tüt ći che an dij, mo col baié ne pòi dërt gnì inant.
Col tëmp se daràl pa bëin. Iö sun massa malpaziënt. Por imparè valch él trëi cosses assolutamënter nezesciaries, cioè: la capazité, l' aplicaziun e la paziënza. La ultima me manćia le plü de tütes ëla. Por ater, mi Maester é ćiamò dagnora stè contënt de me.
Co à pa inom vost Maester?
So inom é Iaco, mo so cognom ne sai iö.
Ah, iö le conësci bëin, ël se scri B.
Oh chël é pa brau ël. Cotant d' ores de leziun ves dàle al' edema?
Ël vëgn trëi otes al' edema.
Olà stàl da ćiasa?
Iö mini ch' ël stais inte la contrada di becas, nia dalunc dala plaza dl Dom.


text:
Chi che el voeurariss iuttà passivament a l develupp de Lombardia Granda el poeud segutà i istruzion che vegnen per fà ona donazion in su l nost cunt Paypal. Chi che el donarà almanch 15€ (sbassaa a 10€ per i minoo de 24 agn) ind ona tranche el poeudarà, se el voeur, rezed la qualifega de Sostenidoo e vegh inscii la carta e l iscrizion a la newsletter reservada.
I Sostenidoo cont pussee de 20 agn che voeurarissen partezipà attivament a la vita del Movement gh ann la possibelità de giontass offizialment a l Associazion, e toeu inscii el dritt de elettoraa attiv e passiv. Per vegh pussee informazion, ve invidom a contattagh travers i adress de posta eletronega in su la pagena “Contatt”.


text:
Zwiespalt
Einzelheiten
GenerCrimi, Thriller
Nachdem ein in den Hafturlaub entlassener Täter nicht zurückkehrt und eine junge Frau stirbt, kämpft der mit dem Fall betraute forensische Psychiater Roman Mettler verzweifelt gegen die Konsequenzen an. Dabei hilft ihm eine Kantonspolizistin, die ihrerseits mit den Folgen ihrer Tätigkeit als Begleiterin bei Ausschaffungsflügen konfrontiert wird. - Ein differenziertes Drama von Regisseurin Barbara Kulcsar und Autorin Natascha Beller.
Barbara Kulcsar
Plan B Film GmbH
Natascha Beller
Martin Rapold
Isabelle Barth
Luna Wedler
Hans-Caspar Gattiker
Lale Yavas
Martin Hug
Carine Kapinga-Grab
Meistgesehen in der Schweiz
La nova plattafurma da streaming da la Svizra
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Access nunlimità a las emissiuns da la SSR – senza custs supplementars
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Guardar televisiun a moda moderna sin Voss monitur preferì grazia ad in login
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Scuvri la Svizra senza barriera linguistica
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
Las pendicularas da Sedrun-Andermatt e da Mustér crititgeschan la decisiun dals purtaders da Sedrun Mustér Turissem da fundar ina societad anonima senza depolitisar il cussegl d’administraziun. Uschia saja ina cooperaziun tranter las pendicularas, il Ressort Catrina e las ulteriuras interpresas turisticas periclitada, scrivan las duas pendicularas en ina communicaziun a las medias.
Decisiun nunponderada e memia svelta
Per las pendicularas na saja la decisiun da las duas vischnancas betg ponderada. Uschia vegnia la nova societad anonima controllada sulettamain da la politica e betg dals purtaders da las prestaziuns turisticas.
Il president da vischnanca da Mustér, Robert Cajacob, na lascha betg valair quai. La suprastanza da l’uniun Sedrun Mustér Turissem saja quasi identica cun il nov cussegl d’administraziun. Cunquai che l’instituziun appartegnia a las duas vischnancas saja era giustifitgà d’avair dus represchentants en il cussegl d’administraziun.
Las pendicularas possian metter in represchentant, tuttina sco l’uniun da gastronomia u da commerzi. Il 5avel sez saja per in represchentant dals proprietaris da segundas abitaziuns. Ils dus ulteriurs represchentants che fetschian cumplet la suprastanza da set, vegnian proponì da las vischnancas e na stoppian betg esser politichers, di Robert Cajacob.
Taxa turistica vegn taxada sco taglia
In punct da la critica è che la taxa turistica vegnia valitada da las vischnancas sco ina taglia e ch’ils daners vegnian uschia betg dabun als purtaders da las prestaziuns turisticas e l’infrastructura turistica. Quai na saja betg il cas, di Robert Cajacob. Ils daners da questas taxas turisticas vegnian repartids ed impundids tenor la lescha turistica.
La transparenza saja garantida e las pendicularas possian da tut temp prender invista en quellas cifras. Per las vischnancas da Mustér e Tujetsch saja dentant impurtant che Sedrun-Mustér Turissem guardia per il svilup turistic da «nossa» vart dal Pass da l'Alpsu, di il president da vischnanca da Mustér.
RTR novitads 18:00


text:
Wir Bergler in den Bergen sind eigentlich nicht schuld, dass wir da sind
Einzelheiten
GenerSocietad, Muntognas
In Göschenen, am Fuss des Gotthards, hat die Industrialisierung längst Einzug gehalten: aus den ehemaligen Bergbauern sind Angestellte und Arbeiter geworden. Im Schächental hingegen pflegt man noch die traditionelle Familien-Alpwirtschaft. Und das Dorf Bristen im Maderanertal findet sich mitten im Umbruch, man pflegt zwar noch die traditionelle Landwirtschaft, gleichzeitig aber verlassen täglich 250 Einwohner den Ort, um auswärts zur Arbeit oder zur Schule zu gehen.
Fredi M. Murer
Nemo Film GmbH
Meistgesehen in der Schweiz
La nova plattafurma da streaming da la Svizra
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Access nunlimità a las emissiuns da la SSR – senza custs supplementars
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Guardar televisiun a moda moderna sin Voss monitur preferì grazia ad in login
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Scuvri la Svizra senza barriera linguistica
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
Seser sin il sez aut, observar igl ur dal guaud, sa schluitar tras il chagliom e suandar als fastiz da l’animal per savair dar la fin finala il culp perfetg. Era en «Noss chors» hai bler chatschaders che dechantan la bellezza da quest temp e fan uschè tschaffen sin ils viadis lungs, sin il bel temp cun ils amis e fan speranza sin la gronda preda.
En noss archiv da musica èn da chattar nundumbraivlas registraziuns da chors - en spezial chors rumantschs e grischuns.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Jaques Guidon è naschì ils 22 da fanadur 1931, e sia uffanza ha el passentà a Zernez. Silsuenter ha el fatg il seminari a Cuira, e lura cuntinuà cun il studi da magister secundar a Turitg. Scola secundara ha Jacques Guidon lura dà durant 30 onns a Zuoz. A partir dal 1984 è el s'engaschà en incumbensa da la Lia Rumantscha sco collavuratur regiunal.
Dasper la professiun è Jacques Guidon era stà in pictur d'art fitg activ, là è el s'exprimì en in stil abstract. E sco autur ha el scrit dramas, raquints, aforissems, satiras e gieus festivs. Betg d'emblidar è la revista satirica «Il Chardun», che Jacques Guidon ha fundà il 1971. Passa 1'200 texts e caricaturas ha el scrit e dissegnà. La revista ha purtà bleras tematicas politicas, da dunnas, da l'ambient e dal turissem – ed è uschia stada ina plattafurma per vuschs criticas e persunas ch'èn s'exponidas cun lur posiziuns magari piztgantas.


text:
Invitaziun alla «oura da consultaziun per la populaziun da Cunter»
Per migliurar l’infurmaziun ed igl dialog cun la populaziun ò la suprastanza communala decidia gl’onn passo d’organisar scuntradas perdiodicas cun la populaziun dallas singulas vischnancas.
La suprastanza communala... Liger anavant
Protocol dalla davosa radunanza communala Surses - termin d’exposiziun
Igl protocol dalla radunanza communala digls 29 d’avost 2022 vign exponia per invista a parteir digls 22 da settember cun ed anfignen igls 21 d’otgover 2022 agl spurtegl dall’administraziun communala a Tinizong. Alla basa dalla... Liger anavant
Annullaziun digl scumond absolut da far fi
Igl scumond absolut da far fi è annulo dalla vart digl nord dallas Alps digl Grischun ed uscheia er an Surses.
Las plievgias casualas dallas davosas emdas e surtot la sminuziun dalla temperatura òn redutgia igl prievel... Liger anavant
Bloccada dalla Punt Mulegn / Parsonz - Salouf
Causa da lavours da ramplazzamaint dalla Punt Mulegn, vign igl passadi Parsonz-Salouf blocco per tot igl travagl motoriso, betg motoriso e per pedunzs a parteir digls 12 da settember 2022 anfignen igls 27 d’avregl 2023. En sviamaint per... Liger anavant
Votaziun all’urna digls 25 da settember 2022
Projects federals
Iniziativa digl pievel digls 17 da settember 2019 «Na agl allevamaint intensiv an Svizra (Iniziativa davart igl allevamaint intensiv)»;
Conclus federal digls 17 da december 2021 davart la finanziaziun... Liger anavant
Elecziun cumplementara per igl cunsegl da scola Surses
Igl termin per inoltrar propostas electoralas an connex cun l’elecziun cumplementara per igl cunsegl da scola è spiro igls 26 d?avost. D’occupar è en post. Alla basa dallas propostas inoltradas è neida fatga la... Liger anavant
Invitaziun a seira d’infurmaziun
La suprastanza communala ò elaboro igl sboz dalla lescha d’alps, pastgiras e prada tgi vala pigl cumegn da Surses. Per preschentar chel sboz vign orgnisada ena seira d’infurmaziun:
Data: mesemda,... Liger anavant
Decisiuns dalla radunanza communala Surses digls 29 d'avost 2022
La radunanza communala Surses digls 29 d’avost 2022 ò
delibero cun 88 cunter 26 vouschs igl affar davart igl credit supplementar da CHF 1'100'000.00 per relisar igl project « Arena da sport La Nars » per... Liger anavant
Approvaziun digl protocol dalla radunanza communala digls 27 da zarcladour 2022
Igl protocol dalla radunanza communala digls 27 da zarcladour 2022 è sto exponia digls
22 da fanadour cun ed anfignen igls 22 d’avost 2022 per invista agl spurtegl dall’administraziun communala a Tinizong. Ultra da chegl è... Liger anavant
Publicaziun decisiun d’approvaziun dalla Regenza davart la revisiun parziala dalla planisaziun locala
Cun la decisiun nr. 660/2022 digls 17 d’avost 2022 ò la regenza digl cantun Grischun, applitgond igl art. 49 dalla lescha cantunala davart la planisaziun digl territori (LPT/KRG), approvo la revisiun parziala dalla planisaziun locala... Liger anavant