text:
Faith No More
I Califurniàṅ Faith No More i èṅ un grup rock americàṅ fundâ in dal 1982. I èṅ stâ tra i prim a sunàr al nu metal/crossover, miténd insém 'l hard rock cun dal cantàdi rap.
Biugrafìa
Gl'Inisi
La prima versiòṅ dal grup l'è quéla dal 1982, sót al nóm ad Faith No Man, cun Mike Morris ("The Man" 'l è al sò scutmaj) a la vóś e chitàra, Roddy Bottum al tastéri, Bill Gould al bas e Mike Bordin a la baterìa.
I sarnìsan al nóm ad Faith No More quand Morris al và via e i tóśan Jim Martin a la chitàra mèntar i càmbian cantànt soquànti vólti, tulénd anc la Courtney Love (in séguit mujér ad Kurt Cobain, leader di Nirvana) e pò rivànd a Chuck Mosley.
Cun quést chè, i regìstran al pès We Care a Lot (A sém dimóndi interesâ) in dal 1985 (na tòlta in gir di cuncèrt ad beneficénsa cuma al Live Aid o dal cansòṅ cuma We Are the World di USA For Africa) e 'l àlbum Introduce Yourself (A s preśentém) in dal 1987.
'L arìṿ ad Mike Patton
In dal 1988 Chuck Mosley al s in và e al vèṅ rimpiasâ par Mike Patton.
Al 20 ad Śugn dal 1989 i Faith No More i faṅ gnir fóra The Real Thing (La ròba véra), prumós par mèś 'd un tour cun i Metallica. Al disc al vénd bèṅ (du migliòṅ ad còpi vindùdi) e al ciàpa anc un prèmi Grammy.
Al pès più famóś 'l è al rap metal Epic, mèntar i àtar sìngui i èṅ From Out of Nowhere e Falling to Pieces. Da nutàr anc la cover di Black Sabbath War Pigs e la rabìda, da bòṅ o da burla, Surprise! You're dead (druàda in dal film Gremlins 2).
In dal 1992 a véd la luś Angel Dust (Pólvra 'd Àngil), purtâ in élt (tri migliòṅ ad còpi vindùdi ma sól setsènt mila in di Stat Unî) cun 'l apòǵ dla cover di Commodores Easy misa in d'l àlbum in un secónd mumènt e gnuda fóra anc cuma sìngul insém a la spuraciòna Be Aggressive, in dua di putèṅ tòlt sù da la scóla in du 'l insgnàva al pàdar ad Patton i faṅ i côr. I àtar sìngui i èṅ Midlife Crisis, na canta scrita da Mike pinsànd a la cantànta Madonna, Everything's Ruined e A Small Victory.
Al declìn
Durànt la registrasiòṅ ad King for a Day... Fool for a Lifetime (Rè p'r un dè... Stùpid p'r al rèst dla vita, 1995), Jim Martin al i mòla. Al sò pòst a vèṅ tòlt Trey Spruance, ex chitarìsta di Mr. Bungle. 'L àlbum al dvénta disc 'd òr in dal Régn Unî, Austràglia, Ulànda, Germàgna e Nóva Śelànda ma al séggna un pas indrē vindénd sól un migliòṅ e mèś ad còpi a 'l incìrca. I sìngui i èṅ tri: Ricochet, Evidence e Digging the Grave, quést chè sarnî par la culòna sunóra dal film Jack Frusciante è uscito dal gruppo.
I cuncèrt ad sustégn dal disc i vèṅan suspéś dòp quàtar méś.
In dal 1997, cun Jon Hudson a la chitàra, i FNM i faṅ gnir fóra Album of the Year (L àlbum d'l an). Cun un migliòṅ ad còpi vindùdi, al sèst disc al gh'à un sucès discrèt in Europa (specialmènt in Germàgna) e in Austràglia, ma dimóndi più bas in di Stat Unî. In d'l Avrìl dal 1998, dòp avér publicâ i sìngui Ashes to Ashes, Last Cup of Sorrow e Stripsearch e la racòlta Who Cares A Lot? (A chi gh interésa un muć?, cun al sìngul I started a Joke, vècia b-side ad Digging the grave) al grup al s mòla uficialmènt.
Prugèt da par lōr
Dòp ch'i Faith No More i s èṅ mulâ, i cumpunènt dal grup i s èṅ mis a far quèl àtar.
Al cantànt Mike Patton specialmènt al s è dat da far dimóndi, sunànd par Mr. Bungle (cun quìst chè 'l à rigistrâ un disc ciamâ Disco Volante e àtar 2), Tomahawk, Lovage, Fantômas (quàt'r àlbum cun lì lór), The Dillinger Escape Plan e Peeping Tom. Da par lò 'l à fat gnir fóra tri disc: Adult Themes for Voice, Pranzo Oltranzista e Mondo Cane in dal 2010. Quést chè 'l è na racòlta ad cover ad canti itagliàni di an Sinquànta e Ssanta cuma Senza Fine e Il cielo in una stanza, prudóta par la nòstra regiòṅ. Mike al dascór dimóndi bèṅ in Itagliàṅ (al n par gnanc ch'al sia 'n americàṅ), anc parchè 'l è stâ spuśâ cun la bulgnéśa Titi Zuccatosta dal 1994 al 2001. 'L à anc prudót di àtar artìsta quài Sepultura e Melvins e fundâ na sò cà discugràfica.
Al baterìsta Bordin invéci al s è mis a sunàr par Ozzy Osbourne, Korn e Jerry Cantrell di Alice in Chains.
Al tastérista Roddy Bottum l' à dat vita al grup Imperial Teen, famóś par la canta Yoo Hoo dal 1999. In dal 1993 'l iva dit publicamènt 'd èsar un fnòć e minga par gnint al tèst ad Be Aggressive, scrit par schèrs in di cunfrònt ad Patton, 'l è suo.
Furmasiòṅ
Quéla 'd adès
- Mike Patton - vóś
- Jon Hudson - chitàra
- Bill Gould - bas
- Mike Bordin - baterìa
- Roddy Bottum - tastéri
Ex-cumpunènt
- Chuck Mosley - vóś
- Mike Morris - vóś e chitàra
- Jim Martin - chitàra
- Trey Spruance - chitàra
- Dean Menta - chitàra
- Wade Worthington - tastéri
Discugrafìa
Album in studi
- 1985 - We Care a Lot
- 1987 - Introduce Yourself
- 1989 - The Real Thing
- 1992 - Angel Dust
- 1995 - King for a Day... Fool for a Lifetime
- 1997 - Album of the Year
Album dal viṿ
- 1990 - Live at the Brixton Academy
Racòlti
- 1998 - Who Cares a Lot?
- 2003 - This Is It: The Best of Faith No More
- 2005 - Epic & Other Hits
- 2005 - The Platinum Collection
- 2009 - The Very Best Definitive Ultimate Greatest Hits Collection
Sìngui
- 1987 - We Care a Lot
- 1988 - Anne's Song
- 1990 - From Out of Nowhere
- 1990 - Epic
- 1990 - Falling to Pieces
- 1992 - Midlife Crisis
- 1992 - A Small Victory
- 1992 - Everything's Ruined
- 1993 - Easy
- 1993 - I'm Easy/Be Aggressive
- 1994 - Another Body Murdered
- 1995 - Digging the Grave
- 1995 - Ricochet
- 1995 - Evidence
- 1997 - Ashes to Ashes
- 1997 - Last Cup of Sorrow
- 1997 - Stripsearch
- 1998 - I Started a Joke
Videugrafìa
- You Fat Bastards: Live at the Brixton Academy
- Video Croissant
- Evidence
- Who Cares A Lot: Greatest Videos
- This Is It: The Best of Faith No More
- Introduce Yourself
Culegamènt estéran
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Faith No More


c: text/html

text:
La Spesia
La Spezia (en lìgure: A Spèza) l'è 'na cità italiàna, capolöch de la pruvìncia omònima, endèla regiù de la Liguria.
El g'ha 'na popolasiù de 94 535 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 51,7 km² e 'na densità de popolasiù de 1 829 ab./km².
La cunfìna coi cümü de Arcola, Follo, Lerici, Portovenere, Riccò del Golfo di Spezia, Riomaggiore, Vezzano Ligure. L'è 'l segónt cümü piö pupulùs de la regiù (la sò àrea urbàna la cönta 136.000 abitàncc), dedré apéna a Gènova
La cità la se tróa sö l'estremità orientàla de la Liguria, a póch chilòmetri del cunfì co la Toscàna, al cèntro de 'n golfo natüràl al qual la ghe dà nòm. Chèsto golfo l'è cunusìt apò a col nòm de Golfo dei Poeti, e l'è töt cunturnàt de 'na cadéna de culìne, la piö àlta de le quài l'è 'l mut Verrugoli, 749 m s.l.m., a òvest de la cità.
El teretóre del cümü el fà part de l'Autorità di Bacino Inter-regiunàla del Fiöm Magra e 'na part pesèna, custitüìda del bórch de Tramonti e la culìna töt entùren, la fà part apò a del Parco Nasiunàl de le Sich Tère.
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Spesia l'è 'nzemelàda co le cità de:
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de La Spezia l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
East is east
East Is East (’L èst 'l è 'l èst) 'l è na cumèdia ingléśa dal 1999 ad Damien O'Donnell, chè a la sò prima òpra. 'L à vins al prèmi p'r al film mijór dâ da l'urganiśasiòṅ dla British Academy of Film and Television Arts.
'L è stâ preśentâ a la Quinzaine des Réalisateurs a 'l 52śum Fèstival ad Cannes.
Sunt
George Khan (Om Puri) 'l è 'n pachistàṅ ch'al viṿ vindénd di frit a Manchester cun la sò famìja ad sèt fiōi (siē masć) e la mujér Ella (Linda Bassett) ch'la stà sèg da vint-sinc an. I prubléma par lōr i tàcan quànd al fiōl più grand, Nazir (Ian Aspinall), ch'al prév èsar fnòć, al n vōl minga spuśàr la ragasōla dal sò paéś sarnìda par lò diretamènt da sò pàdar. La serimògna la và acsè a raméngo. Par George 'l è na vargóggna ch'al n pōl briśa cumpatìr-as e alóra al decìd 'd a n vlér piò Nazir, in cal méntar scapâ via, cuma fiōl.
La vita la và avànti par la famìja e adès 'l è al tùran dal pìcul Sajit (Jordan Routledge) parchè i gh'aṅ da tajàr-ag la pèla dla capèla dal sò pistulèṅ p'r èsar circuncîś. Chi lò al próa ad mét'r-as a l'arvèrsa ma a n gh'è vèrs.
A gh 'n è anc par Tariq (Jimi Mistry) e Abdul (Raji James), incóra put. George al vōl far-i spuśar-i cun al fiōli minga tant bèli dal sgnór Shah. Ma Tariq, ch'al và anc a divertìr-as in discutéca, al gh'à in tèsta sōl na ragasōla biànca sò vśina ad cà.


text:
Piteşti
Piteşti (Pitesk en todesch stòrich; Pitešt in bulgar) a l'è on comun de la Romania cont ona popolazion de 168.958 abitant. L'è 'l capploeugh del distrett de Argeaş, in de la region stòriga de la Muntenia.
La città l'è famosa per vess stada el sitt de la preson indove tra el 1949 e 'l 1952 l'è staa condòtt on esperiment che l'Aleksandr Solženicyn l'ha ciamaa l'azion pussee orrenda del mond moderno[1]: in quella preson chì vegniven portaa di opposidor al regim comunista romen per vess rieducaa. De fatt, lor vegniven torturaa sia fisicament che mentalment, perchè se voreva fà sù di òmen noeuv, pussee resistent e invincibil: quij che faseven i tortur eren alter presonee (giamò rieducaa) che eren guidaa de vun de lor, l'Eugen Turcanu. Quand che hinn scominciaa a vegnì foeura notizzi de 'sta preson, Turcanu e tucc i alter esecudor materiai di tortur hinn staa coppaa, per evità che disessen ròbb sconvenient sora progett del governo.


text:
16 04
Ol dé 16 de bril l'è 'l 106 ( 107 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 260 dé a finí l'an.
Ul dí 16 de bril al è ul dí da pòost 106 ( 107 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 260 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1919 - Gandhi al nönsia ü dé d'orassiú e desdesü in resposta al Massàcher d'Amritsar (Índia) desfidant l'Impere Britànegh.
1943 - Ol dotur Albert Hofmann al descuvriss i efecc psicodélich de la dröga LSD.
1947 - Bernard Baruch, al ütilisa per la pröma ölta ol tèrmen Guèra fregja, per descri·í i relassiú intra Stacc Ünicc e la üniú Soviétega.
1963 - Valentina Tereshkova lansada in la càpsüla spassiala Vostok-6, de·entant la pröma dona astronauta.
1969 - Barcelona: ol scritur Jordi Rubió i Balaguer al utegn ol pröm Premi d'Honor de les Lletres Catalanes.
2003 - Atenes (Gréssia): se ghe signa ol tratat per ol qual Polònia, Ungària, la Repüblega Ceca, Slovàquia, Slovènia, Estònia, Letònia, Litüània, Malta e Síper, 10 stat, che la masöransa de i era de l'antiga Öròpa del Est, i de·enta osservadur de la Üniú Öropea. Chèst tratat al ghe permeterà da egní-n det a partí del 01 05 del 2004.
2004 - Madrid (Spagna): ol Congress al eles José Luis Rodríguez Zapatero president del Goèrn de Spagna.
2010 - La nìola de sènder che la é sö dal vülcà islandés che l'se tróa sóta ‘l giasèr Eyjafallajokull in Islanda l'è isé granda che l’è stai seràt fò pò 'nfina l’areopòrt de Enésia 'nsèma a chèi de gran part de l'Eüròpa e di 28.000 gùi giurnalìer che se fà ‘n Eüròpa i n’è partìcc dóma 11.000, i óter i è stai töcc scancelàcc.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1958 - Barcelona: Xavier Sardà, periodista.
1972 - Montsú (Aragó): Conxita Martínez, tenesta.
778 - Gironda (atüaal Fransa): Luís I ol Pietus, rei d'Aquitània e imperadur
1646 - Paris (Fransa): Jules Hardouin Mansart, architèt Franses
1844 - Paris (Fransa): Anatole France, scritur Franses e Premi Nobel de Literadüra.
1889 - Walworth (Londra, Regn Ünit): Charlie Chaplin, atur, diretur, copionesta e mösegh Britàneghh.
1921 - Svízzera: Peter Ustinov, atur de sínema Britànegh d'orísen Rössa.
1924 - Cleveland (Ohio, SÜA): Henry Mancini, mösegh compositur de bande sonore.
1927 - Marktl (Baviera, Zermania): Benedett XVI, Papa de Roma.
1940 - Copenhagen (Dinamarca): Margarida II de Dinamarca, reina de Dinamarca.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1973 - Villarrubio (Tarancón, Conca) -Luis Manuel Ferri Llopis, cognossit come Nino Bravo, cantant melòdich Valencià, d'assident de trànsit.
1972 - Kamakura (Zapú): Yasunari Kawabata, novelesta zapunes e Premi Nobel de Literadüra.
1991 - Londra (Regn Ünit): David Lean, diretur britànegh.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
E quaand te imparet a vèss lüserta el Sàss el sarà püssee gross ancamò
E quaand che'l ragn el tira la tela sia l'acqua che'l suu la faran brilà
Varda trii rundin che gülena roeda e s'cèpen la nigula de mila muschitt
L'è una lama de lüs rifletuda quella dell'unda che solta in söe l'oecc
E quaand te imparet a vèss el cavèden te imparereet a vardà in soel fuund
el puunt el se bagna se l'acqua la dunda e la breva mata la passa a sügà
Omen o dona cun't el sogn faa de paja varda con l'oecc ma impara a saràll
Impara la danza de la margherita impara a cürvass senza s'cepàss
RIT. Briisa de Néss, erba de Buffalöra, sabbia de Fuentes e un trönn de Culmenàcch.
Güla, güla... güla fina a Tresenda, gula sö in Valcavargna e al Pian del Tivàn
anej faa de fèrr che penden del mür el Re de ogni umbria ii a dupéra ancamò
El ghe lìga la barca cun deent la fuschiia e sgraffigna el cipress cun l'ungia a zig zag
El ghe lìga un tòcch della trezza rubàda ai cavèj de ogni alba e ai cavèj de ogni aurora
Lìè bon de desfà el garbii del gumitul che te gh'eet in del ventru quand riva la nocc
E quaand te imparet a vèss el merlu e a disegnà cun't el becch in del praa
te truvereet anca te el tò bersaglio cun la zampa che sgàrla e con l'ala che và
e scülta l cancell de la darsena antiiga che'l canta cun l'acqua che bagna i soo gaamb
E l'unda la rüzza e la pica la lengua ma la darsena la sa che po mea majà el laagh
RIT.
E quaand che poe vedareet un fantasma de foeja de urtiiga de ruggin e melma
Impara el suspiir trala riva e la prona
Impara el disegn ne la ruga del sass
Troeva la pioema che ha perdü la pujana
perchè gh'è deent el saangh del tramunt
El suu lassa in giir i penej che se incendia
Ma cun questa pioema tii podet smurzà
E quannd te imparet a vèss pipistrell a gulà senza schema e cürvà senza cürva
te pruvereet el tragitto impussibil del viagg che te feet senza moev gnanca un pàss
Cun't i aal incrusaa in soel disco de loena tra i ramm dii uliiv e'l glicin che dunda
pruvereet finalment anca te quela scrunza che proeven i foej nel fiasch de ogni veent
RIT.


text:
Prigionieri dell'oceano
Prigionieri dell'oceano (Parśunér d'l ucèan) 'l è 'n film dramàtic dal 1944 'd Alfred Hitchcock.
Sunt
In dal 1943, durànt la Secónda guèra mundiàla, a gh'è 'n scòntar fra dū nâṿ in d'l Ucèan Altàntic, una americàna e una tedésca. A gh'à la pèś quéla americàna ch'la và a fónd culpìda da 'n silûr naśìsta. In mèś a un burdèl ad c'l àtar mónd, cun di fój ad giurnàl, besi, carti da śóg e mòrt tut stramnâ lè 'd intóran, na giurnalìsta, Connie Porter (Tallulah Bankhead), cun na pelìcia adòs e la màchina da scrìvar e la sò valìś sèg, la s salva catànd na barchéta ad furtùna. 'N àtar scampâ al mónta sù sèg: l'è al cumunìsta inśgnēr dla sala màchini dla nâṿ John Kovac (John Hodiak). Chi dū lè i tàcan subìt a litgàr-as ma, in fîṅ di cònt, i s piàś'n anc.
Di àtar persunàǵ i rìvan da lè a pôc: la sgnóra Higgins (Heather Angel) cun al sò putèṅ, salvâ da Joe (Canada Lee), un camarēr ad culōr, 'n industriàl pîṅ ad bèsi e śugadōr ad poker, Sergio Rittenhouse (Henry Hull), un marinàr frî a na gamba ch'al fava al balarèṅ, Gus Smith (William Bendix, 'l uperadōr dla ràddio Stanley Garrett (Hume Cronyn) e l'infarméra Alice Mac Kenzie (Mary Anderson).
P'r ùltim a riva anc un tedésc, Willy (Walter Slezak). John al pénsa ch'al sia al cumandànt dal sumergìbil ch'al i à mandâ a fónd ma c'l àtar là al diś ad nò. A par ch'al sàppia sōl al Tedésc e l'è la giurnalìsta a far la tradusiòṅ quànd al dascór. I americàṅ i n sànan minga cuśa far ad lò: butàr-al śò in mar o dar-'g ajùt?
A la fîṅ i decìdan ad tgnir-al sèg anc parchè a gh vōl òṅ bòṅ a purtàr la barca in diresiòṅ dal Bermùdi in dua a s cata la baś di americàṅ e lò al diś 'd èsar un capitàṅ ch'al s 'n intént ad navigasiòṅ. 'L è acsè che lò al ciàpa al cumànd, anc se Kovac al gh dà còntar.
La vita lè insìma l'è dimóndi difìcila. La màdar la capìs ch'al sò putèṅ 'l è mòrt e, dastrùta da 'l dulōr, la s masa e pò la gamba ad Gus la marsìs e par lò a n gh sarés gnint da far s'a n fus p'r al tedésc ch'al fà 'l cirùsic in dla sò vita e al gh la cava via cun 'l ajùt dl'infarméra druànd un curtèl. In cal méntar la riva anc na timpèsta ch'la squàsa fòrt la barca faghénd-ag pèrdar al càrag dal magnàr e dal bévar. Fra i scampâ a mónta sù al narvóś e la tensiòṅ, tut i faṅ gnir fóra al sò caràtar e i sò pinsér, cuntànd anc di quèi dla lōr vita ad tut i dè. Par pasàr-'s al tèmp i śógan anc a carti druànd i fój dal nótes dla giurnalìsta. Chi lē, cun al pasàr dal tèmp, la dvénta sèmpar più bòna 'd ànim cun chi àtar, da la milurdìna ch'l'éra. La dà in prèst la sò pelìcia a la màdar daspràda ch'la gh'iva fréd e che pò la la purtarà sèg quànd la decìd 'd andgàr-as, la buta śò in mar la sò màchina par scrìvar parchè tròp péśa, la tira fóra dal paròli par tiràr sù al pòvar Gus e pò la dà al sò brasalét ad diamànt par pruvàr a ciapàr di pés.
'L elemènt ad cuntràst invéci al rèsta sèmp'r al tedésc. Quànd a s vèṅ a savér che al quèl che lò al guardàva da spés a n éra briśa al sò arlój ma na busla ch'al druàva par purtàr la barca da i naśìsta, che 'l à butâ śò Gus, ch'al capìs perfetamènt 'l Ingléś e ch'al tgniva na butìglia 'd àqua sōl par lò quànt tut i patìvan la sē, al grup al decìd ad cupàr-al.


text:
Tambur
Un tambur l'è un strüment müsegal ch'a l'è sunaa cunt i man o cunt i bachett (una bacheta per picàggh sora la membrana). Una culeziun de tambur e piatt l'è ciamada bataria. I tambur i henn druvaa per batt el temp in d'una canzun: i ghe dann a la müsega ritm. Per esempi, per fà devegnì una canzun svelta o lenta, i tambur sunen püssee pian o püssee svelt.
El tambur l'è un strüment de percüssiun, ch'al vör dì ch'al fa son in del culpìll. A gh'henn devers mudel de percüssiun 'me i piatt e i campan; anca un semplis tocch de legn al pö vess cunsideraa 'na percüssiun.
La bataria l'è un grup de tambur e piatt ch'i batten el ritm per la müsega. I baterij i henn druvaa in de la grand part de la müsega pupular e anca rock, jazz, country e blues, e tancc olter.


text:
Lod
Lod (Lodi in italiàn; Laus Nova in latìn; Lauden in tudèsch) l'è 'na cità italiàna de 44 529 abitant (dàto del Dic 2013 [1]) d'la Lumbardìa céntro-meridiunàl. La se tröva ind la basa Val Padana lungh el fiüm Ada. L'è la capitàl de l'umònima pruìncia, furmàda ind el 1992.
L'è stàia fundàda el 3 agùst dal 1158 da Federìch el Barbarùsa, dopu la distrüsión del burgh antìch de Laus Pompeia, bele municipium rumàn, sit vescuvìl e liber cumün. Ind el curs dal Rinasimént, la gh'ha avüd un perìud de grand splendùr artìstich e cultüràl, dopu che l'ha uspitàd ind el 1454 el storich tratàd tra i stat regiunài italiàn cunusüd cume la Pace de Lod.
Al dì d'incö, Lod l'è un impurtànt nöd stradàl e cénter indüstriàl (ind i setùr d'la cuzmézi, dell'artigianàd e d'la prudüsión de lat e furmài). L'è ancasì el punt de riferimént de un teritòri vutàd a l'agricultüra e a l'alevamént. Par mérit de quést, la cità l'è stàia scelta cume sit dal Parch Tecnològich Padàn, vün di cénter de ricérca püsè qualificàd a livèl européo ind el camp d'le biutecnulugìe agrualimentàr.
I èn svilüpàde anca atività ligàte al setùr tersiàri; dai an dümila, in particulàr, l'è in espansión el türìzm: Lod la fa part dal grüp d'le cità d'art d'la Pianüra Padàna, anca parchè la gh'ha d'impurtànt munümént, tra cui el Dom, el Témpi Civich de l'Incurunàda, la Céza de San Francesch e'l Palàs Mozzanica.
Cuntegnüü
Teritòri[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lod la se tröva ind la part céntro-meridiunàl d'la Lumbardìa, lungh l'Ada. El grüp püsè antìch dal cénter stòrich el nas sül col Eghesón, una muntagnéta de furma a trapési sü la riva destra dal fiüm; el rest d'la cità la se tröva in part süra un teràs murfològich creàd da l'òpera de eruzión dell'Ada, e in part ind l’àrea gulenàl.
Il teritòri dal cumün l'è 'traversàd da altor curs d'àcqua: el canàl d'la Müsa che ségna el cunfìn a ovest, la rògia Bertònega e la rògia Mülìna che ind el trat citadìn l'è incö quàzi dal tüt suterànea.
Dürànt l’età de méz la cità l'era tucàda dal Lagh Geründi: el teritòri l'era in gran part paludùz, ma gràsie ale òpere de ingegnerìa idràulica e al laurà di fra cistercéns e benedetìn, i terén i èn stai bunificàdi insì tant bén che i èn diventàdi i püsè fertil d'Euròpa. L'agricultüra l'è favurìda anca da le àcque irìgue d'le tante surgìve prezént ind el teritòri.
In del specìfich el terén l'è furmàd dai depòsit glaciài e flüviài che i han riempìd la Pianüra Padàna tra el Pleistocéne süperiùr e l'Olocéne, ind el curs de l'ültima glaciasión.
I litotip prezént i èn divèrs e distribüìd in mod iregulàr; generalmént i èn abastànsa rich de matrìz. Lòd la se tröva néla fàscia ciamàda "basa pianüra"; i terén i èn in magiùr part sabiùz e sabiùz-limùz.
El Dipartimént d'la Prutesión Civìl el diz che el teritòri ludezàn el gh’ha ‘na clasificasión sìzmica de Zona 4 ("sizmicità miga rilevànt").
Clima[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El clima dal teritòri Ludesàn, cume quél dal rest d'la Val Padana, el prezénta le particularità de l’aréa cuntinentàl: l’està l’è calda cun un imputànt fenòmen de afa (in baz a le infurmasión dal perìud de riferimént 1961-1990, la temperadüra màsima média d'la stagión estìva l’è de +29,7 °C); invéce l'invèrn l'è de solit frég (la temperadüra mìnima média l'è pari a -0,8 °C) e i èn difüse le fiucàde, raramént de granda purtàda.
El fenòmen par el quàl l’è famùza la zona de Lod , l’è la nébia che l’è frequént ind el curs dal perìud invernàl e che la pöd anca dürà püsè se gh’en miga i vént sinòtich a livèl dal terén. L'autün e la primavéra i èn le stagión cun le magiùr precipitasión. La clasificasión climàtica di cumün italiàn la mét Lod ind la Zona E, cun 2592 grad dì.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I urìgin de Lod i èn legàde a la distrüsión de Laus Pompeia, antìch vilàg abitàd dai Celt Boi e dopu municipium rumàn, ribatezàd ind el 89 a.c. in unùr dal cunsul Gnaeus Pompeius Strabo che propi in quél an l'eva dai el dirìt latìn ai abitànt d'le comünità in Galia Transpadàna.
Datu che la cità la se tröva sura l’incrùz d'le strade che da Placentia (Piazénsa) e da Acerrae (Pisighetón) purtèvun a Mediolanum (Milàn), e ind el punt de incrùz cun la strada che da Ticinum (Pavìa) l’andèva fin a Brixia (Brésa), Laus l'era un nöd stradàl de primària impurtànsa e par quést l’è diventàd un rich burgh cumerciàl e agrìcul.
Pasàda suta el cuntròl lungubàrd ind el sest sécul, el 24 mag 1111 Laus Pompeia l’è stàia distrüta dai milanéz dopu un lungh perìud d'asédi. I acòrd de pace i prevedèvun de recustrüì miga amò i palàs demulìd.
Quàzi cinquant'an dopu, el 3 agùst 1158, la cità l’è stàia rifundàda da l'imperadù Federìch I el Barbarùsa miga sura le ruìne de Laus Pompeia (indùe incö gh’è Lod vec) ma lungh le rive de l'Ada, par dagh 'na puzisión de cuntròl sül teritòri. L'imperadù l’ha dai a Lod straurdinàrie pusibilità, par ezémpi quéla de custrüì punt sü tüti i curs d'àcqua dal circundàri e de navigà par tüta la Lumbardìa sénsa pagà i tas.
Dürànt el Cuncìli de Lod, che’l s’è tegnüd ind el 1161 par vuluntà de l'antipapa Vitùr IV, Federìch el Barbarùsa l’ha numinàd arcivèsch de Magunza Curàd de Wittelsbach, par fa finì el scizma tra Rudùlf de Zähringen e Cristiàn de Buch.
Pürtròp, anca cun tante facilitasión la növa Lod l’è cresüda cun dificultà e ind el 1167 l’è stàia ubligàda dai milanéz a fa part d’la Léga Lumbàrda e a partecipà a la batàia de Legnàn dal 1176.
Ind el XIII sécul Lod l’ha cuntinuàd a svilüpàs gràsie a la prutesión de Federìch II. Dal 1251 l’è un seguitàs de signurìe dai Vistarini ai Turiani, par cuntinuà cun i Visconti, i Fissiraga e i Vignati che ligàrun Lod a Piazénsa, finché ind el XIV sécul Lod se tacò al Dücàd de Milàn, inisialmént suta i Visconti che i han fai tirà sü el maestùz castél de Porta Regàla (1355-1370) e dopu suta i Sforza che, cun Francèsch, i han ingrandìd e cunsulidàd el sistéma difensìu cun la costrüsión de dù furtificasión a l’inìsi e a la fin dal punt ins l'Ada. Dopu cal perìud chi, la cità l’è stàia cuinvòlta ind le guère cun la vizìna Repüblica de Venésia.
Ind el perìud rinascimentàl a Lod gh’en stai impurtànt avenimént stòrich: ind el 1413 l'antipàpa Giuàn XXIII e l'imperadù Sigismùnd i han cunvucàd dal Dom de Lod el Cuncìli de Custànsa, che l’avarés pö risulvìd el Scisma d'Ucidént. El 9 aprìl 1454, apùz al castél de Porta Regàl, sed lucàl d'la curt de Francèsch Sforza, i stat regiunài italiàn i han firmàd la Pace de Lod, che l’ha garantìd quàrant'an de stabilità pulìtica. Chel perìud chi l’è stai anca vün di püsè bei d'la stòria ludezàna dal punt de vista cultüràl, suratüt suta el vescuvàd de Carl Pallavicino (1456-1497).
Ind le età sücesìve Lod l’è stàia suta el dumìni spagnöl, ‘ustrìegh e francéz. Chel perìud chi l’ha segnàd un declìn ecunòmich e un ralentamént d'la crésida demugràfica, suratüt in épuca spagnöla, quànd la cità l’è stàia trasfurmàda in d'una véra furtésa.
El guèrn de Maria Teréza d'Austria l’ha segnàd l’inìsi d'la ripréza ecunòmica, gràsie suratut ala multiplicasión e a la riurganizasión rasiunàl di terén cultivàbil ind el circundàri.
El dumìni 'ustrìegh l’è finìd el 10 mag 1796, quand Napoleón l’ha batüd el maresciàl 'ustrìegh Beaulieu ind la batàia dal punt de Lod, che l’ha dervìd la strada par la cunquìsta de Milàn.
Chel avenimént chi el giüstìfica la prezénsa in tante cità, francéz de strade e piàse dedicàde al punt de Lod, par ezémpi ind el VI arrondissement de Parìz se tröva la Rue du Pont de Lod.
A l'Ünità d'Itàlia, Lod l'èra amò circundàda da i vec mür medievài. L’è stai in chi an lì che l’abitàd el s'è svilüpàd lungh i strad föra di mür par la crésida demugràfica che la gh’è stàia dopu l'apertüra d'la linea feruviària Milàn-Piazénsa dal 1861 e l'insediamént d'le prime indüstrie tra cui el Lanificio Varesi-Lombardo ind el 1868, el Linificio Canapificio Nasiunàl e la Polenghi Lombardo ind el 1870.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Lod l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Aministrasión[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Sindich de Lod el se ciàma Luréns Guerini, e el guida una lista de center-sinistra.
In de la cità a ghé un Uspedàl grand asé, la Stasión, e el Tribünál. Ghé anca tre Caserme: di Carabiniér, di Pumpiér e de la Pulisìa.
Gh'é el palási del vèsch (Giüsepp Merisi), ma ghé anca una cumünità Urtudósa, suratüt chi végnen de la Rumania e anca una cumünità Müsülmana.
Üniversità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ind el 2005 i han inaugüràd el Parch Tecnulògich Padàn specializàd in biutecnulugìe agru-alimentàr.
Bibliugrafìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Giovanni Agnelli, Lodi ed il suo territorio nella storia, nella geografia e nell'arte, Lodi, 1917. (ISBN miga dispunìbil).
- Beatrice Ambreck et al., Atlante della nuova Provincia di Lodi, Lodi, Il Giorno, 1996. (ISBN miga dispunìbil).
- Agenore Bassi, Storia di Lodi, Lodi, Edizioni Lodigraf, 1977. ISBN 8871210182.
- Agenore Bassi, Lodi fra storia e cronaca dal 1919 al 1945, Lodi, Il Pomerio, 1979. ISBN 8871210190.
- Agenore Bassi et al., Lodi - La storia, Lodi, 1989. (ISBN miga dispunìbil).
- Giorgio Bigatti, Il Municipio e la Città - Il Consiglio comunale di Lodi (1859-1970), Silvana Editoriale, 2005. ISBN 888215999X.
- Vittorio Bottini, Alessandro Caretta e Luigi Samarati, Lodi - Guida artistica illustrata, Lodi, Edizioni Lodigraf, 1979. (ISBN miga dispunìbil).
- Alessandro Caretta e Luigi Samarati, Lodi - Profilo di storia comunale, 1958. (ISBN miga dispunìbil).
- Ernesto Carinelli, Sandro De Palma e Giorgio Granati, Lodi Murata - Sistema difensivo e parti sotterranee, Lodi, Il Pomerio, 2006. ISBN 887121448X.
- Sergio Galuzzi (a cura di), Lodi in un giorno, Lodi, Giona, 2000. (ISBN miga dispunìbil).
- Bassano Martani, La buona indole dei lodigiani, Lodi, Il Pomerio, 1880. ISBN 8871210573.
- Gaspare Oldrini, Lodi nella musica e nella cultura. (ISBN miga dispunìbil).
- Andrea Timolati, Lodi nella storia e nell'arte. (ISBN miga dispunìbil).
- Cesare Vignati, Storia di Lodi e il suo territorio, Lodi, 1860. ISBN 8870722503.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Sevelen
Sevelen a l'è un cumün svizzer del distret eletural (Wahlkreis) de Werdenberg, in del Canton San Gal. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 30.34 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 4661 abitant.
El cumün de Sevelen al se tröva a una altitüden de 460 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Buchs, Grabs, Triesen (LI), Vaduz (LI), Walenstadt, Wartau. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sevelen l'è staa menziunaa in d'un docüment in de l'ann 1160 col nom de Sevellins.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial
- Sevelen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Bülciagh
Bülciagh o Bilciagh (nom ufizial in italian Bulciago in Italian) al è un cumün da la Pruvincia da Lecch. Al gh'hà 2 974 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 3,1 km² e ona densità de 959 ab./km².
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Bülciagh l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
This must be the place
This must be the place (Al pòst al gh'à da èsar qvést chè) l'è na cumèdia dramàtica dal 2011 ad Paolo Sorrentino, al prim film in Ingléś dal regìsta napulitàṅ. 'L è custâ vint-i-òt migliòṅ ad dòlar.
'L è stâ preśentâ a 'l 64śum Fèstival ad Cannes e 'l à vins siē Dàvid ad Dunatèl. Al tìtul ad cl'òpra chè la tōś al nóm da na canta dal 1982 di Talking Heads.
Sunt
John Smith, dit Cheyenne (Sean Penn), 'l è na rock star dal grup muśicàł di Cheyenne & The Fellows, na banda ch'la gh'à abû dimóndi sucès in di an Utànta. Adès al gh'à dâ 'n taj e al viṿ in na vila a Dublîn insém a sò mujér Jane (Frances McDormand) tgnénd a drē a qvél ch'a sucéd in bórsa. Anc s'al n fà piò al cantànt rock al cuntìnua listés a druàr al truc di tèmp indrē e al gh'à sèmp'r i làbar pîṅ ad rusét. La sò amìga mijóra l'è na ragasōla ch'la scólta la mùśica dark e ch'la s ciàma Mary (Eve Hewson).
Un dè i gh dìśan che sò pàdar, 'n ebrèi ch'al stà in di Stat Unî e che lò al n véd piò da trént'an, 'l è mis mâł e 'l è drē a murìr. Cheyenne al decìd acsè 'd andàr-'l a catàr ma quànd 'l è là al fà in sōl tèmp a tōr part a 'l sò funeràł anc parchè 'l iva sarnî na naṿ p'r al viàś e minga 'n aparéć par la sò paùra ad vulàr. In di ùlt'm an ad vita, sò pàdar al s éra mis a pascàr 'l uficiàł naśìsta ch'al gh 'n iva fat pasàr ad tut i culōr in di camp ad cuncentramènt durànt la secónda guèra mundiàla, Aloise Lange (Heinz Lieven). Cheyenne al decìd ad cuntinuàr al sò lavōr.


text:
Teurema da la divergenza
In càlcül veturiaal, ul teurema da la divergenza, apó cugnussüü cuma teurema da Gauss, teurema da Ostrogradsky, u teurema da Ostrogradsky–Gauss al è un resültaa ch’al lazza la divergenza d'un caamp veturiaal a la valuur da le integrale da süperfiis dal flüss definii pal caamp. Ul teurema da la divergenza al è un resültaa impurtaant par la matemàtica e la física, in particülaar in eletrustàtica e dinàmica da flüit.
Cuntegnüü
Definizziú matemàtica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al síes V un sübcungjuunt cumpatt da Rn (pensaant íntal caas n=3) e diferenziàbil a tocch. Si F al è un caamp veturiaal diferenziàbil cuntínü definii int una bula intuurn da V, alura a gh’emm
indúe S = ∂V al è la vora da V urientada par vetuur nurmaal in fö, e dS al è NdS, la nurmala in fö da la vora ∂V.
Al cuventa remarcá che ul teurema da Gauss al vé gjo dal teurema da Stokes plüü generaal, che generaliza ul teurema fundamentaal dal càlcül.
Esempi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Süpusaant che a vuremm evalüá , indúe S al è la sfera ünitaa definida par e F al è ul caamp veturiaal . Ul càlcül dirett da chesta integrala al è fisc difícil, però sa l pöö simplificá duvraant ul teurema da la divergenza:
Par simetría,
Alura,
par che la sfera ünitaa W la gh’a vulüm 4π/3.
Aplicazziú[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Eletrustàtica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aplicaa a un caamp eletrustàtich, al da la legg da Gauss: la divergenza al è una custanta par la densitaa da càrega dal vulümm.
Gravitaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aplicaa a un caamp gravitazziunal, al s’uteegn che la integrala da süperfiis al è -4πG par la massa da deent, quala-sa-síes la distribüzziú da massa, e le masse esterne.
Distribüzziú sférica simétrica da masse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Íntal caas da distribüzziú sférica simétrica da masses, sa l pöö cunclüüt che la forza dal caamp a una distanza r dal céntar a l’è interiuur cunt una magnitüda da G/r² par la massa tutala a una distanza petita, qual-sa-síes le masse a una distanza süperiuur. Par esempi, una sfera vöja la prudüiss mia da gravitaa a l'interiuur. Ul caamp gravitazziunal a l'interiuur al è l istess che si la sfera vöja ga la füdess mia.
Distribüzziú cilíndrica simétrica da masse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Íntal caas da una distribüzziú cilíndrica infinida simétrica da masse, sa pöö cunclüüt che la forza dal caamp a una distanza dal céntar al è interiuur cunt una magnitüda da 2G/r par la massa tutala par ünitaa da lunghezza a una distanza cürta, qual-sa-síes le masse a una distanza süperiuur.
Par esempi, un cilindre vöj infinii al prudüiss mia da gravitaa a l'interiuur.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ul teurema al è staa descoeert par Joseph Louis Lagrange ul 1762, e plüü taart redescueert independentameent par Carl Friedrich Gauss ul 1813, par George Green ul 1825 e ul 1831 par Mikail Vasilievich Ostrogradsky, che apó al dà la prima pröva dal teurema. Sübseguentameent, di variazziú dal teurema da la divergenza sa i nòmina teurema da Gauss, teurema da Green e teurema da Ostrogradsky.
Cheest artícul sa basa sül artícul GFDL da PlanetMath a http://planetmath.org/encycjopedia/Divergence.html t:Teurema da Divergênzia


text:
Stamp:Drit ëscadù
{{{Tìtol}}} Sta figura-sì a l'é stàita creà an Italia e adess a resta ëd domini pùblich, për via che sò drit d'autor a son scadù. Conforma a la Laj n.633 dij 22 d'Avril dël 1941, peui modificà da la Laj n. 128 dij 22 ëd Magg dël 2004, artìcoj 87 e 92, le fotografìe an general quand a resto nen artìstiche, le riprodussion d'euvre d'art figurativa e ij fotograma dle pelìcole dël cine a ven-o ëd domini pùblich a anandiesse dal prinsipi dl'ann solar ch'a-i ven dapress ai vint agn da 'nt la data ëd publicassion.


text:
Ebersecken
Ebersecken a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Willisau, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 8.57 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 422 abitant.
El cumün de Ebersecken al se tröva a una altitüden de 548 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Altbüron, Altishofen, Fischbach, Grossdietwil, Nebikon, Ohmstal, Reiden, Schötz, Zell. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ebersecken l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1274 col nom de Eberseche. In del 1275 inscambi l'è staa menziunaa col nom de Ebersegge.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ebersecken in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Ruèta
Ruèta l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa a 37 km de la sità e a 655 méter söl lièl del mar. L' se tróa sö la stràda che la mèna da la Al Seriana al Pas de la Presolana, isè l'è a matìna (èst) del la al Seriana e l'è, 'nsèma a Fì, l'öltem paìs del altipià de Cluzù a i pé de la Presolana.
El g'ha 'na popolasiù de 4 093 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 24,0 km² e 'na densità de popolasiù de 171 ab./km².
De ét[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol palàs di Fantù (sécol XVIII).
La céza parochiala de Ógne Sant con ün afrèsch del Tiepolo e i scültüre del Andrea Fantù.
La cézina di Disciplini fòrse del sécol XV co i afrèsch sö la fasàda co i scültüre di Fantù.
Pol Saoldèl[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Ruèta gh'è nasìt ol Pól Saoldèl ciclista che l'à enzìt dò ólte 'l Giro e che l'è suernominàt ol falch.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Ruèta l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
San Fiuràn
San Fiuràn (San Fiorano in Italian) l'è un cumün ad la Pruìncia ad Lod, cun 1 843 abitant (dàto del Dic 2013 [1]) .
I munüment dal paés i èn la césa, dedicada a San Fiuràn, màrtir del tèrs sécul; el castéll in facia a la césa e el Lazarétt, ciamàd anca Murturìn, in due gh'è di afrésc del sèttcent de la Via Crucis.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de San Fiuran l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Alter futugrafìi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Curiusitá[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In dal paes i èn nasüd:
- El marchés Giórg Pallavicino Trivulzio, sécul XVII
- I fradei Pédor e Pàul Polenghi, chi hann fundàd l'omonima indüstria casearia.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Bamir Topi
Bamir Myrteza Topi (Tirana, 24 de april del 1957), l'è on dottor e politigh albanes.
L'è staa eleggiuu President de l'Albania el 24 de luj del 2007, votaa con 85 vot. El sò predecessor a l'è staa l'Alfred Moisiu.
El scior Topi l'è staa per on bell poo de temp vun di capp del Partii Democratigh d'Albania (center-destra), per el qual l'ha faa on fracch de lavorà: l'è staa el vice primm minister per dò voeult e capp del grupp parlamentar. L'è staa on deputaa del Parlament per tre legisladur e Minister per l'Agricoltura.


text:
Reichenburg
Reichenburg a l'è un cumün svizzer del distret de March, in del Canton Svit. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 11.6 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 3134 abitant.
El cumün de Reichenburg al se tröva a una altitüden de 434 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Benken (SG), Bilten (GL), Schübelbach.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El paes l'è staa fundaa del fraa Gregorio de Moorlock in del ann 1403 in sü 'l sit de una font druvada dei pellegrin per lavas gio i pee.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1].
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Canton Schwyz Statistics (Todesch) Controlaa 'l 27 Agost del 2009


text:
Preśèpi
Al Preśèpi (presepe in Itagliàn) 'l è na rapreśentasiòṅ cun dal statvi pìculi dla vgnuda a 'l mónd ad Geśù Crist ch'la pògia al raìś in di tèmp antìg dal Mediuêv. La paròla la vèṅ da 'l Latìn praesaepe ch'la vōl dir grépia (literalmènt prae = in frònt e saepes = ricìnt). In particulàr, in dal Vangél ad San Luca a s cònta ch'la Madóna, dòp avér-al fat nàsar, l'à fat sù al putèṅ in na fasa e la 'l à mis in un "praesepe".
La Madóna la gh'iva 'd andàr a Betlèm par via dal Censimènt ma, a n catànd minga pòst in gnanc 'n albêrg, l'è stada custréta a mét'r a 'l mónd Geśù Bambèṅ dént'r a na spelònca.
In di preśèpi, par réndar l'idéa dl'èrba, a s dróa dal musć e in gènar ad sóta i ś métan dal luś. I s dróan tut i persunàǵ dal Nadâl: la Madóna, San Giuśèp, 'l àśan, al bō, i pastōr, i rè mâś, gl'agnèi, gl'àngii e via acsè.
A dir-la tuta però, in di quàtar Vangéi a n s dascór mai ad spilònchi, ad bō, 'd àśan e ad Mâś, ma la tradisiòṅ la gh i mét listés.
In Itâglia i èṅ dimóndi famóś i preśèpi napulitàṅ, bulgnéś e genuvéś mént'r a 'l èstar quéi catalàṅ, pruvensàl e tedésc.


text:
Brebbia
Brebbia (inscì anca in Italian) l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 3 364 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 6,3 km² e 'na densità de 534 ab./km².
El paes el se troeuva in sü i spond de sira del Lagh Maggior, e 'l confina coi comun de Besózz, Ispra, Malzess, Travedone Monaa e cunt quel piemontes de Belgiraa (provincia de Verbania).
Oltra al center comunal, Brebbia la gh'ha vari frazion: Bòzza de Lagh, Brebbia de Sora, Cassina Cucô, Cà Pian, Giggerima, Giardinett, La Gesoeula, Ronchee, Ronch, Usellera, Villagg Euròpa.
Brebbia l'è stada 'l center de voeuna di piev de l'arcidiòcesi de Milan.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Brebbia l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Cristòforo Colómbo
Cristòforo Colombo (nasìt entra i 25 de óst e i 31 utùer del 1451 endèla Repüblica de Gènova — mórt ai 20 de màgio del 1506 a Valladolid, Spàgna) l'è stat en navigadùr, colonizadùr, e esploradùr che coi sò viàs endèl océano Atlàntich el g'ha portàt a la conoscènsa Europèa del continènt Americà.
De fat l'è stat el prim òm de la stória modèrna a streersà l'océano Atlàntich e a troà 'na vìa per nà e turnà 'ndré de l'Euròpa a l'Amèrica.
El g'ha fat en töt quàter viàs come navigadùr al servìsio de i Rè Catòlich de Spàgna Izabèla I de Castiglia e Ferdinàndo II de Aragóna, che, prima de la sò prìma partènsa, i l'ìa numinàt, amirài, vice-rè de le Indie e goernadùr generàl de le ìzole e de le tère férme che g'harès scuprìt.
La scopèrta de le Izole dei Caràibi la sègna l'inìsio de la colonizasiù de l'Amèrica de la part dei europèi e la fà de Colombo 'na figüra principàl de le Gran Scopèrte dei sècoi XV e XVI, consideràde come tàpe fondamentài 'ntra 'l Médio Evo e l'Era Modèrna.
Urìgin e controvèrsie[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Amò 'ncö gh'è dei döbe sö l'urìgin del Cristòforo Colombo. La teorìa acetàda dei piö tacc dei stòrich l'è chèla de l'urìgin genoéza, bazàda sö le afermasiù de testemmoniànse che le la defenés isé zamò sö le fì del sècol XV.
Sèrte autùr però i la defenés apò a milanés, dàto che gh'ìa a l'época che l'è nasìt de le béghe de cunfì 'ntra 'l stat de Milà e la Repüblica de Gènova.
En piö, al dé d'encö, en quàch autùr i sosté dèle ótre ipòtezi sö la sò nàscita e i la cóloca chi 'n Portogàl (Pedro Diaz de Toledo 'ndèn lìber del 1486 el la ciamàa el portoghés), chi 'n Catalògna (dei stüde linguistich i dimustra che 'ndèl scrìer el doperàa divèrsi catalanìsmi), o 'ndèi Paés Basch, en Galìsia, en Còrsica, en Frància o adiritüra 'n Grécia. 'N ótra teorìa la ghe atreböés urìgin ebrèa e dàta la cundisiù delicàda dei ebrèi a chèla época lò, chèsta la spiegarès perchè lü 'l g'ha mai vülìt che se scriìes vergót de precìzo sö le sò urìgign.
Segónt la teorìa piö acetàda, Colombo l'ìa fiöl d'en tesidùr de séda genoés, en òm sèmpe del pòpol. Chèsta urìgin ùmile però la g'harès mìa 'pidìt de conóser dessa divèrse lèngue (compàgn del latì o del ebràich), ma paò a la matemàtica, la cosmografìa, la geometrìa, e töcc i strümèncc de navigasiù, al pónt de éser cunsideràt de vergö come 'l piö strüìt dei òm de mar de töta la Spagna.
El prim viàs e la scopèrta[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La séra del 3 de óst del 1492, Colombo l'è partìt de Palos de la Frontera con tre nàvi; 'na caràca, la piö grànda de le trè, de nòm Santa María, e scötömàda Gallega, e dò caraèle piö pesène: la Pinta (la pitüràda) e la Santa Clara, scötömàda Niña per vìa del nòm del sò padrù, Juan Niño de Moguer.
Columbo prìma 'l g'ha fat róta 'nvers le Izole Canàrie, endóche 'l g'ha fat rifurnimènt e fat 'na quach riparasiù. Ai 6 de setèmber l'è partìt de San Sebastián de la Gomera per chèl che 'l vegnarà a éser en viàs de sich setemàne en mès al Océano Atlàntich.
La tèra l'è stàda avistàda a le dò de matìna del 12 de utùer del 1492, de 'n marinàio de la Pinta de nòm Rodrigo de Triana (ciamàt apò Juan Rodríguez Bermejo). La tèra avistàda la se dimostrarà 'n ìzola (giöna de le ìzole che adès i è ciamàde Bahamas) che Colòmbo 'l batezarà San Salvador; i natìf i la ciamàa Guanahani. Quàla de precìzo la sàpes de le Bahamas l'è 'na quistiù gnemò risulvìda; se pènsa suratöt che le pödes véser o la Samana Cay o la Plana Cays, o l'Ìzola de San Salvador (ciamàda isé 'ndèl 1925 perchè cunsideràda pròpe la San Salvador de Colombo). La zènt natìva 'ncuntràda de Colombo l'ìa 'l pòpol dei Lucayan, Taíno o Arawak, i èra pacìfech e amichévoi.
Entàt che l'esploràa le ótre ìzole dei Caràibi, la Santa Maria l'è nàda a 'ncaiàs en mìra a le còste setentriunài de l'ìzola de Hispaniola e tocarà abandunàla.
Endèl viàs de ritórno en ótra tompèsta la obligarà Colombo a puntà sö Lisbona 'nvéce che 'na 'nvers la Spagna e 'l bötarà zó l'áncora endèla capitàl portoghéza ai 4 de mars del 1493. Dòpo 'na setemàna l'è ripartìt e l'è riàt a Palos ai 15 de mars.


text:
Còsta Masnaga
Còsta Masnaga (nom ufizial in italian Costa Masnaga) al è un cumün da la Pruvincia da Lecch cun 4 779 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 5,6 km² e ona densità de 853 ab./km². Al gh'hà daa i nataj al Carlo Bianconi, che al è staa un òm impurtaant par la storia Irlandesa.
L'è tacaa ai comun de Bülciagh, Garbagnaa Munastér, Lambrugh (CO), Meròn (CO), Multee, Nibiònn, Rògen.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Còsta Masnaga l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Viulun
El viulun l'è un strüment druvaa per sunà de la müsega che'l gh'ha quater cord, acurdaa a intervaj de quinta giösta. El nomm intregh al saria viuluncell, ch'al ven del talian violoncello, ma ind el parlà, la gent el ciama de solit viulun. El tö part ind la sutafameja de i viulin, anduve i fan part i strümencc ch'han quater cord, acurdaa a intervaj de quinta, che i figüren di taj a "eff" ins la tavula armonega. Chel lüü ch'el suna el viuluncell al se ciama "viuluncellista". El viulun l'è un strüment devera popular. Al fa part de la fameja de i strüment a corda. Al gh'ha tancc mester: cume strüment solo, ind la müsega de ciambra e anca in urchestra. L'è anca druvaa ocasiunalment de i müsicista pop, cume The Beatles, Björk e Jamiroquai.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El viulun l'è staa tacaa sö ind el XVI secul. A chel temp lé la gh'era una fameja de strümencc ciamaa i viol. I strümencc de la fameja del viulin i eren dré a fàss sö e i gh'eren un badalöcch de esmperimencc cunt strümencc de form e grandezz difarent. El violone a l'era popular cume bass. L'era simil al cuntrabass del dé d'incö. El nomm violoncello, al vör dì "violone picinin". El viulun al gh'ha anca 4 cord. El viulun l'è staa faa cume el strüment basso ind i grupp de strümencc ad arch (el cuntrabass l'è staa giöntaa püssee tard, e al pö sunà i not de l'utava de suta). A l'era druvaa per cumpagnà cume basso continuo, sunand l'istessa roba de la man sinistra del müsicista de clavicembalo. Quand che i cumpusitur han descumenciaa a scriv concerti grossi (pez per urchestra e grup picinin de sulista), i han descumenciaa a dàggh al viulun di solo picinin. In chel möd chì el viulun l'ha descumenciaa a vess druvaa debon cume strüment solo. El Johann Sebastian Bach l'ha scrivüü ses suite per viulun solo (senza cumpagnament, donca el müsicista al gh'ha de sunà depersè). Chij lé i henn ancamò cunsideraa i pezz püssee bej scrivüü per el viulun. Olter cumpusitur i han descumenciaa a scriv över per el viulun solo, cume el Joseph Haydn, el Mozart e 'l Beethoven. El viulun l'era nünch a l'istess nivell di olter strümencc ad arch, minga pö dumà sunand una semplis part de bass. Ind el XIX secul un fracch de cumpusitur famus l'ha scrivüü müsega per el viulun. Un fracch de lur i eren viuluncelista deperlur, cume el Carl Davidov, el David Popper e 'l Julius Klengel. Un quaj cumpusitur devera impurtant che l'ha scrivüü müsega per el viulun l'è staa: el : Mendelssohn, el Chopin, el Schumann, el Brahms, el Dvořák, el Fauré, el Saint-Saëns, el Elgar e 'l Sergei Rakhmaninov. Dü famus pezz scrivüü püssee de recent per viulun e urchestra i henn Cello Symphony del Benjamin Britten e The Protecting Veil del John Tavener.


text:
Bonn
La sità de Bonn, (313.605 abitàncc in del 2004), l’è öna sità extrasircondariàl de la Germania e la se tróa in del Land del Nort Reno-Westfalia.
L'è stacia la capitàl de la Repüblica Federàla de Germània dal 1949 al 1990, cioè 'nfina a quan che i dò Germànie i è turnàde 'nsèma e la capitàl l'è turnàda a ès Berlino. A Bonn gh'è restàt però ol goèrno todèsch 'nfina al 1998 giöst ol tép de paregià i palàs e i öfése de l'aministrasiù in de la nöa capitàl.
Dal 1994 Bonn l'ha ciapàt ol nòm de Bundesstadt (sità federàla), per regordà l'importànsa che la g'ha üt ai tép de la Repüblica Federàla.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Amtliche Bevölkerungszahlen. Landesbetrieb Information und Technik Nordrhein-Westfalen (IT.NRW), abgerufen am 4. Setèmber 2014. (Hilfe dazu)


text:
Emilio Morosini
L'Emili Morosini (Vares, 1831 - Roma, 30 giugn/1 luj 1849) l'è staa on patriòta talian.
Biografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Emili a l'era el fioeu de 'l nobil luganes Giambattista Morosini e de la tosa de l'ambassador svizzer in Francia, l'Emilia Zeltner, che a s'eren traduu da 'l Canton Tisin a Vares. Unich mas'c cont cinqu sorej (la Luigia, l'Anna, la Giuseppina, la Carolina e la Cristina, che gh'hann avuu 'me maester de musica el Giusep Verdi), l'ha studiaa a Milan a 'l licee de Brera, indue l'ha cognossuu i fradej Dandolo e 'l Lucian Manara.
Quij là a hinn staa fra i primm a sarì sui barricad di Cinqu giornad de Milan de 'l marz 1848 e poeu hann combattuu insema a l'esercit piemontes duranta la Prima guèra de indipendenza. Finida e persa la guera in Lombardia, hann refudaa de scappà in Svizra e hann segutaa a combatt longh el Pò, ai comand de 'l Manara. Quand che 'l Regn de Sardegna l'è staa battuu anca lì, el Morosini, insema a i sò amis, a l'è andaa a combatt per la difesa de la Repubblica Romana de 'l Giusep Mazzini. El 29 giugn, menter el difendeva el Gianicol de l'attacch di soldaa frances, el Morosini l'è staa colpii e l'è mòrt on para de dì dòpo.


text:
Acapûlc
Acapûlc (Acapulco de Juárez al sarés al nóm uficiàl in Spagnōl) l'è na sità dal Mèsic ad 673.479 abitànt (2010) ch'la s cata in dal stat ad Guerrero. L'è stàda misa in pē al 12 ad Mars dal 1550 p'r Antonio de Mendoza y Pacheco.
Al sìndac 'l è Luis Walton Aburto. Al sò nóm al daśvèṅ da 'l Aztêc Aca-pōl-co ch'a vōl dir «In dua i èṅ stadi śbragàdi o spasàdi via al cani».
Una dal sò sità śmèli l'è Nàpuli.
L'è òṅ di più impurtànt sèntar turìstic dal paéś, in s'l Ucéan Pasìfic. Al sò spiàgi più impurtànti i èṅ Revolcadero (ch'la gh'à da gl'óndi dimóndi élti, druàdi da i surfìsta), Condesa (cun i albèrg più impurtànt) e Pie de la Cuesta (cgnusùda p'r i sò tramònt).
Là a fà sèmpar cald tut 'l an parchè a s pasa da i 26,8° mèdi ad Śnar a i 28,7° ad Luj e Agóst.


text:
Ólmo
Ólmo (Olmo al Brembo in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la Al Brembana a 31 km de la sità e a 556 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 505 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 7,8 km² e 'na densità de popolasiù de 65 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Vréra, Cassèi, Mezóld, Piasa Brembana, Piasatür, Piassöl e Santa Brigida.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Ólmo l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text: 1Ñu̱xma rü tá pemaã nüxü̃ chixu i nachiga i ngẽma õnagü i ngẽma duü̃xü̃gü i tama Ngechuchuaxü̃́ yaxõgüxü̃ norü tupananetachicüna̱xãgüna uaxü̃güxü̃. Rü aixcüma nixĩ i wüxichigü i yixema i meãma nüxü̃ icuáxü̃ i ngẽmachiga. Natürü ngẽma nüxü̃ na icuáxü̃gagu rü ñuxguacü rü yigü namaã ítarüta. Natürü ngẽma na yigü ingechaü̃xü̃ rü tüxü̃ narüngü̃xẽẽ na yexeraãcü meã yaxõgüchigüxü̃. 2Rü ngẽxguma chi texé nagu rüxĩnügu na ṯacüxü̃ tacuáxü̃, rü name nixĩ i nüxna tacua̱xãchi na ngẽxguma rü ta tama aixcüma nüxü̃ tacuáxü̃ i guxü̃ma i ngẽma cua̱x i aixcüma ixĩxü̃. 3Natürü ngẽxguma texé aixcüma Tupanaxü̃ ngechaü̃gu, rü Tupana rü tüxü̃ nacua̱x ya yíxema. 4Rü ngẽma na nangṍxü̃ i ngẽma õnagü i tupananetachicüna̱xãgüna naxuaxü̃güxü̃ i duü̃xü̃gü, rü meãma nüxü̃ tacua̱x na taxuwama namexü̃ i ngẽma tupananetachicüna̱xãgü rü tama aixcüma Tupanaxü̃chi nixĩgü. Erü wüxixicatama nixĩ ya aixcüma Tupana ixĩcü, rü nataxuma ya naĩ. 5Rü togü nüxü̃ ixugügügu rü nangẽxma i muxũchixü̃ i tupanagü i daxũguxü̃ i naãnewa rü ñoma i naãnewa. 6Natürü yixema nüxü̃ tacua̱x na nangẽxmaxü̃ i wüxitama ya Tupana, rü yima nixĩ ya Tanatü ixĩcü. Rü nüma ya Tanatü nixĩ i naxüãxü̃ i guxü̃ma i ṯacü i ngẽxmaxü̃, rü naxca̱x nixĩ i imaxẽxü̃ i yixemax. Rü ngẽxgumarüü̃ ta nangẽxma i wüxitama ya tórü Cori ya Ngechuchu ya Cristu. Rü yimagagu nixĩ na nangẽxmaxü̃ i guxü̃ma, rü yimagagu nixĩ i tüxü̃́ nangẽxmaxü̃ i maxü̃. 7Natürü tama guxü̃ma i yaxõgüxü̃ nüxü̃ nacua̱x na nangẽxmaxü̃ i wüxitama ya Tupana rü wüxitama ya tórü Cori. Rü ñuxre i nümagü ga ü̃pa rü nüxü̃ nayapue na nüxü̃́ yaxõgüãxü̃ i ngẽma tupananetachicüna̱xãgü, rü ñu̱xma rü ta tama aixcüma nüxü̃ nacua̱xgü i ngẽma mexü̃ i Tupana nüxü̃́ naxwa̱xexü̃. Rü ngẽmaca̱x nixĩ i ñu̱xma i nagu naxĩnüẽxü̃ na chixexü̃ naxügüxü̃ i ngẽxguma nangõ̱xgüãgu i ngẽma naxü̃namachi i togü i duü̃xü̃gü norü tupananetachicüna̱xãgüna uaxü̃güxü̃ na nüxü̃ namaã yacua̱xüü̃güxü̃ca̱x. 8Rü yixema nüxü̃ tacua̱x na tama ṯacü rü namachi na ingṍxü̃gagu yiĩxü̃ na Tupana tüxü̃ dexü̃. Rü tãũtáma yexera time i nape̱xewa ega nangõ̱xgügu i ngẽma namachi. Rü tãũtáma yexera tichixe i nape̱xewa ega tama nangõ̱xgügu. 9Natürü i pema i nüxü̃ na pecuáxü̃ na tama pecadu yiĩxü̃ na nangṍxü̃ i ngẽma namachi, ¡rü pexuãẽgü erü ngürüãchi ngẽma na pengṍxü̃gagu chixexü̃gu tá penayixẽẽ i ngẽma peeneẽgü i tauta aixcüma meã nüxü̃ cua̱xgüxü̃ na ṯacü yiĩxü̃ i Tupana nüxü̃́ naxwa̱xexü̃! 10Erü cuma na meã Tupanaxü̃ cucuáxü̃, rü ngẽxguma chi cunangõ̱xgu i ngẽma namachi i ngextá tupananetachicüna̱xãgüxü̃ íyacua̱xüü̃güxü̃wa, rü ngürüãchi wüxi i cueneẽ i tauta meã Tupanaxü̃ cuáxü̃ tá cuxü̃ nadau. Rü ngürüãchi nüma rü tá ta nanangõ̱x i ngẽma namachi woo naãẽwa nagu naxĩnügu na wüxi i chixexü̃ yiĩxü̃ na nangṍxü̃ i ngẽma namachi. 11Rü ngẽmaãcü i cuma na meã Tupanaxü̃ cucuáxü̃, rü tá icuyanatauxẽẽ i ngẽma cueneẽ i Cristu naxca̱x yuxü̃ i tauta meã Tupanaxü̃ cuáxü̃. 12Rü ngẽmaca̱x i ngẽxguma chixexü̃gu cunanguxẽẽ̱xgu i ngẽma cueneẽ i tauta meã Tupanaxü̃ cuáxü̃, rü Cristumaã rü ta chixexü̃ cuxü. 13Rü ngẽmaca̱x i ngẽxguma ngẽma namachi i changṍxü̃gagu chixexü̃gu chananguxẽẽ̱xgu i chaueneẽ, rü narümemaẽ nixĩ i noxtacüma taguma namachi changõ̱x na tama pecadugu chananguxẽẽxü̃ca̱x i ngẽma chaueneẽ.


text:
Piccardia
La Piccardia (nom ufizial in frances: Région Picardie) l'è ona region de la Francia del nòrd. L'è dividuda in tre departement e'l sò capploeugh a l'è Amiens. I alter citaa important de la region hinn Saint-Quentin e Beauvais. In Piccardia, oltra al Frances l'è parlaa on'altra lingua d'oïl, el Piccard. Ghe viven 1880890 abitant. La fa part de la Francia del 843.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La region la confina cont el Nòrd-Pass de Calais, la Sciampagna-Ardenn, l'Île-de-France, l'Alta Normandia e la Vallònia (Belgi). L'è bagnada del Canal de la Manega.
Tel chì i trì departement:
- Aisne, con capploeugh Laon, indove l'è cressuu el Carlo Magn.
- Oise, con capploeugh Beauvais.
- Somme, con capploeugh Amiens, e indove el passa el fiumm con l'istess nòmm.
Origin del nòmm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La paròla Picardie la gh'hà minga ona soa origin geografega o linguistica: el vegn infatt de picard, che'l voeur dì "scavator". Quèst l'era el nòmm che i abitant de Paris daven aj abitant dij territòri sora el Valois (indove eren boschiroeu). A nòrd inveci ciamaven picard tucc quij che parlaven el fiammingh.


text:
Alsén
Alsén (ind la parlada piasentina Alsëin; en italiàn Alseno), l'è un cumün italiàn d'la región Emilia-Rumagna che'l se tröva en Pruincia de Piasensa.
Al gh'ha 4 839 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 55,5 km² e ona densità de 87 ab./km².
El paés el cunfina cun i cumün de Besensón, Busseto (PR), Castell'Arquato, Fidenza (PR), Fiorenzuola d'Arda, Salsomaggiore Terme (PR) e Vernasca.
I sò frassión i en Castelnuovo Fogliani, Chiaravalle della Colomba, Cortina e Lusurasco.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Alsén l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Curt Nöa
Curt Nöa (nòm uficiàl en italià: Cortenuova) l'è ü cümü de la pruìnsa de Bèrghem e l'è metìda 'n de la mèza pianüra bergamàsca tra la ria mans'na del Sère e 'l Oi.
El g'ha 'na popolasiù de 1 981 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 7,1 km² e 'na densità de popolasiù de 279 ab./km²
Ol paìs 'l se tróa a 24 km de la sità e a 133 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Cals, Seedàt, Cóv, Martinènch E Romà.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Curt Nöa l'è mostràt in de la tabela ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Aesch (ZH)
Aesch a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Dietikon, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 5.24 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1 088 abitant.
El cumün de Aesch al se tröva a una altitüden de 540 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Arni (AG), Birmensdorf, Bonstetten, Islisberg (AG), Oberwil-Lieli (AG), Wettswil am Albis. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aesch l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1184 col nom de Asche. Dopu 'l secul XV l'eva de spess menzionaa col nom de Esch ennend Albis.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Aesch Online Official website
- Aesch in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Baden-Baden
Baden-Baden l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land del Baden-Württemberg, endèl distrèt (Regierungsbezirk) de Karlsruhe. La g'ha 52 585 abitàncc (dato del 31. Dic 2012) e l'è übicàda 'ndèla part ucidentàla del sò Land, al màrzen ucidentàl de la Forèsta Négra.
Baden-Baden l'è la piö pesèna de le cità extra-circondariài (kreisfreie Städte) del Baden-Württemberg, ma adognimòdo la fà circondàre (Kreis) de per sò cönt. El circondàre rüràl (Landkreis) de Rastatt el circonda completamènt el teretóre de la cità de Baden-Baden ma la cità del pont de vìsta aministratìf la na fà mìa part.
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Menton, (Alpes-Maritimes, Francia)
- Moncalieri (Italia)
- Yalta (Ukraina)
- Karlovy Vary (Repüblica Céca)
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Bevölkerungsentwicklung in den Gemeinden Baden-Württembergs 2012 (Hilfe dazu)
- ↑ Statistisches Jahrbuch der Stadt Baden-Baden


text:
Grasse
Grasse (Grassa 'n ucità e 'n italià stòrech) l'è 'na citadìna del sud de la Frància de 51 631 abitàncc sitüàda 'ndèl dipartimènt de le Alpi Marìtime 'ndèla regiù de la Provence-Alpes-Côte d'Azur. L'è séde de sota-prefetüra e capolöch del circondàre (arrondissement) omònim.
L'è 'na stasiù climàtica a mìa tacc chilòmetri de la Costa azzurra e l'è cunsideràda la capitàl mondiàl dei profùmi atività che l'è stàda ambiàda là a Grasse zamò 'ndèl sècol XVI.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Grasse l'è mostràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Kazanlak, Bulgaria
- Ingolstadt, Germania
- Opole, Polònia
- L'Ariana, Tunizìa
- Carrara, Italia
- Murcia, Spàgna
- Marblehead, USA


text:
Magdeburgh
Magdeburgh a l'è una cità de la Germania de 232 364 abitant (dato del 31. Dic 2011).
A l'è la capital del Land Sassonia-Anhalt.
Cuntegnüü
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Magdeburgh a l'è in sül fiüm Elba.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Magdeburgh a l'era vüna di cità püssee impurtant de l'Età de Mez e l'ha avüü una pusiziun impurtant duranta el regn de l'imperadur Utun I el Grant, che l'è cunsideraa el prim ver imperadur del Sacher Ruman Imperi, che'l visitava suenz la cità, induè che la viveva la sua miee Editha. A l'era anca una sede arcivescuvil impurtanta. Magdeburgh a l'ha avüü di cuntrast cun la Gesa, tant che l'è stada vüna di prim cità che l'è vegnüda prutestanta, grazie a l'ativism del Martin Luter. La cità a l'è stada quasi tüta devastada duranta la Segunda Guera Mundiala e l'è stada fada sü de növ cunt un stil mudern.
Munüment püssee impurtant[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Catedral
- Monastee Unsere Lieben Frauen (Nostra Sciura Amada)
- Munüment a caval d'Oton I
- I rest de la furteza prüssiana
Gent de Magdeburgh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Otto von Guericke, om de scenza che l'aveva faa di stüdi impurtant del vöj cunt impurtant dimustraziun püblich (se regorden i emisfer de Magdeburgh)
- Georg Philipp Telemann, cumpusidur baroch
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sindich a l'è el Lutz Trümper.
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Magdeburgh a l'è gemelaa cun:


text:
Canton Apenzel de Dent
El Canton Apenzel de Dét (en todèsch: Appenzell Innerrhoden; en fransés: Appenzell Rhodes-Intérieures; en romàncio: Appenzell dadens) l'è giü dei vintisés cantù de la Svizzera. L'è 'l méno pupulùs de töcc e 'l segónt piö picinì come superfìce. L'è sitüàt endèla part nord-orientàla del paés. El cunfìna coi cantù de San Gal e Apenzel de Föra.
La popolasiù del cantù l'è de 15688 abitàncc (dàto del Dicember 2010) 'n magiurànsa de religiù cristiàna catòlica e de lèngua todèsca.
I teretóre de chèsto cantù i s'è ünìcc a la Confederasiù Svìsera endèl 1513 e zamò 'ndèl 1597 'l s'è dividìt del Apenzel de Föra per quistiù religiùze: l'Apenzèl de Dét l'è 'n magiurànsa catòlich e 'nvéce l'Apenzel de Föra l'è 'n magiurànsa protestànt.
La capitàl del cantù l'è la citadìna de Appenzell.
Südiviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'ìa cunsideràt en mès cantù (halbkanton, semicantone) ma adès chèsta denominasiù l'è mìa piö 'n vigùr.
L'unità aministratìva piö pesèna del cantù l'è 'l distrèt e mìa 'l cümü, e al momènt el Canton Apenzel de Dét l'è spartìt endèi 6 distrècc (Bezirk) elencàcc ché sota:


text:
Itagliàn
Artéccol in dialatt bulgnais
L'itagliàn (par scherz ciamè dal volti anca toscuiggno ; in itagliàn italiano) l'è 'na langua neolaténa uffizièla in Itâglia, a San Marén, in du cantòn d'la Svézzra e in di sît in Croazia e in Slovégna.
In tott la zänt ch'la cgnòss l'itagliàn i srénn in 60 migliòn. I la dscårren anca tott gl'itagliàn fora vì, chi sràn piò ed qui chi viven adès in Itâglia.
Artéccol in dialètt mudnés
L'italiàn (in italiàn italiano) l'è 'na léngua appartenèint al grópp dal léngui rumànzi, in dla faméja dal léngui indoeuropei. L'italiàn l'è léngua ufizièla dl'Itàlia, ed San Marèin, d'la Svézzra, e d'la Sitê dal Vaticàn.
L'è secända léngua, co-ufizièla insémm al Croét, in d'la Regiòun dl'Istria (Croàsia) e, insémm al sluvén, in dél sitê dla Slovènia datés dal cunfèin. I én anca bòun ed capìrel in dal Prinsipê ed Mònegh, a Màlta, in Còrsica (Frànsa) e, anca quelchidun in Albanìa.
Artìcol in dialètt rumagnòl
L'italièn (in italièn italiano) l'è una lengua neolaténa uffizièla in Itâlia, a San Marén, in du cantùn d'la Svézzra e in di post in Croazia e in Slovenia.
In tott la zènta ch'la cnòss l'italièn l'è zirca 60 milliùn. L'è énca parlèda una màsa in étar paìs abité par gli emigré italién, e una tra al piò insgnèda int al scòli.


text:
Pécs
Pécs (italian, in disüs: Cinquechiese; latin: Sopianae o Quinque Ecclesiae; cruat, sluen e busniach: Pečuh; tudesch Fünfkirchen; Pięciukościoły o Pecz in pulach; Beci in rumen; Pečuj in serb; Peçuy in türch; Pät'kostolie in sluach) a l'è una cità utonuma de l'Üngheria, a pressapoch 200 Km a süd de Budapest. El gh'ha pressapoch 160.000 abitant. A l'è la sede de vüna di üniversità püssee vecc del mund, fundada l'agn 1367, anca se la cità a l'è famusa per la fabrica de purcelana Zsolnay.
La cità l'hann fundada i ruman in del I secul, e la culonia la se ciamava Sopianae. Dopu trì secul l'era stada anca la capital aministrativa de la Pannonia.


text:
Cellular
Cellular (Telefunèṅ) 'l è 'n film thriller americàn dal 2004 ad David R. Ellis.
Custâ vint-sinc migliòṅ ad dòlar a 'l incìrca, al 'n à pò purtâ a cà da piò ad sinquànta-siē.
Sunt
La Jessica Martin (Kim Basinger) la viṿ a Los Angeles, l'è màdar ad famìja e insgnànta ad siénsi. Un dè la vèṅ purtàda via tut 'd un trat da 'n grup 'd óm, guidâ p'r Ethan Greer (Jason Statham), ch'i la sèran dènt'r a 'n tasèl mòrt e i gh śbràg'n al telefunèṅ par far in manéra che lē la n pòsa briśa ciamàr ajùt. Chi lōr i èṅ di pulisiòt curót, impgnâ in un tràfic ad dròga, e i péscan Craig (Richard Burgi), al marè dla Jessica, ad mistēr agènt ch'al vénd dal cà, parchè sénsa vlér lì lò 'l iva tòlt śò òṅ di lōr masamènt.
La mistra, miténd insém cum la pōl i fii dal telèfun, la gh la cava a far un nùmar e la dmanda ajùt a 'l prim ch'a rispónd, un śóvan surtìsta ch'al s ciàma Ryan (Chris Evans). Chi lò 'l è da pôc stâ dascargâ da la sò muróśa, la Chloe (Jessica Biel), e quànd al sènt qvél ch'a gh diś la Jessica al créd ch'a sia 'n schèrs. Sōl in un secónd mumènt al s impéggna dabòṅ par salvàr la famìja Martin prima ch'i sequestradōr i gh'àppian qvél ch'i vōlan e prima ch'i pòsan cupàr gl'ustàǵ.


text:
Quercus
El Quercus l'è 'l zèner de la famìa botànica de le Fagaceae 'ndóche gh'è dét le piànte che s'è üs ciamà rùer (in Bergamàsch róer - rùer - lùer; en Lombàrt Ucidentàl: rùgura).
Chèsto zèner l'è uriginàre del emisféro nòrt, e gh'è dét piànte che fa crödà le fòie 'n envéren e piànte che le fòie i a té sö. Le spéci de chèsto zèner se le tróa de le latitùdegn frède 'nfìna a l'Asia tropicàl e 'n America.
Endèl'Itàlia setentriunàl le spéci che i è piö fàcii de troà i è
la Q. pubescens,
la Q. robur,
la Q. petraea,
la Q. cerris.
Se tróa però apò a dèle spéci ezòtiche, doperàde come ornamentài e che adès i è dré a natüralizàs
la Q. ilex,
la Q. rubra ('mpó natüralisada),
e la Q. palustris ('mpó natüralisada).
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Endèl zèner Quercus gh'è dét divèrse spéci de piànte che vé sö spontànee 'n Itàlia. De spès el portamènt l'è de àlber gràncc ma gh'è apò a dèle spéci che g'ha portamènt de boscài (arbüstif). Le fòie, altèrne, de spès i è lobàde, a ólte capetàde e söndèna stèsa piànta se pöl troà fùrme de fòia diferènte, per vìa de la diferènsa che gh'è 'ntra le fòie zùine e chèle piö ècie.
Le piànte del zèner Quercus i è monòiche, (sö la stèsa piànta gh'è tat i fiùr mascc come i fiùr fèmina). I fiùr mascc i è reünìcc en amèncc de culùr zalt, chèi fèmina i è de culùr vért.
El fröt l'è 'na giànda, furmàda de 'na cùpola de scàie töt entùren a la bàze de la nus.
Sistemàtica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
En chèsto zèner gh'è dét presapóc 400 spéci. Le vé clasificàde en du sotazèner (Quercus e Cyclobalanopsis). El sotazèner Quercus l'è ac dividìt en sesiù: Quercus, Mesobalanus, Cerris, Protobalanus e Erythrobalanus (ciamàt apò Lobatae). Le spéci che se tróa piö facilmènt endèl'Itàlia del nòrt de sòlit le aparté al sotazèner Quercus, sesiù Quercus.
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Flora of North America - Quercus
- Flora of China - Quercus
- Flora of China - Cyclobalanopsis
- Americanredoak.info
- Quercus robur
- ADDENDA, flora de Spàgna y Portogàl
- Flora of North America - Quercus (en inglés)
- Flora of China - Quercus (en inglés)
- Flora of China - Cyclobalanopsis (en inglés)
- Foti de Nothofagus obliqua, el rùer del Cile e de l'Argentina
- Rùer del bosch de Bialowieza (inglés)


text:
Cümü Nöf
Cümü Nöf (ciamàt pò Cumi Nöf da la zét de Stesà; nòm uficiàl en italià: Comun Nuovo) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem e l'è 'n de la mèsa pianüra a matina (sud) de Bèrghem e a mut (nord) de la Strada Francesca.
El g'ha 'na popolasiù de 4 271 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 6,4 km² e 'na densità de popolasiù de 667 ab./km²
Ol paìs l' se tróa a 9 km de la sità e a 188 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Leàt (Cümü), Spirà, Stezà, Örgnà, Verdèl, Sànga.
La sò stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol cümü de Cümü nöf l’ nas ‘n de l’ólt medioéf, quando töta la zòna de Cümü Nöf, che la se troàa sö öna mòta, öna gobèta de tèra in de la pianüra, l’à tacàt a ès cultiada dòpo che i gh’à fai rià l’aqua con d’ü sistema de canài.
Per bagnà la tèra i à portàt fina a Cümü Nöf i aque de la Mórla che l'è stacia deviada apòsta.
A l’època Cümü Nöf l’éra sóta ‘l cümü de Sanga e l’è dientàt lìber cümü dóma ‘n del méla e quàter (1400), ma amò ‘ncö ol paìs, pò ‘l tòch piö ècc l’ gh’à amò i strade drécie che i se ‘ncrusia a perpendìcol che i regórda cóme l’è nasìt ol paìs, con d’öna rét de canài per l’aqua.
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La tur di Ghibelì del sécol
- La césa de San Salvadùr.
- Ol Palàs Benài che l'è pò 'l palàs del cümü del sécol XVI
- Ol Palàs Camera del sécol XV
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Cümü Nöf l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Castèi
Castèi (nòm uficiàl en Italià: Castelbelforte) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa.
El g'ha 3 187 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfis de 22,3 km² e 'na densità de 143 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Bigarèl, Erbè (VR), Roarbèla, San Sòrs, Sorgà (VR) e Trevenzuolo (VR).
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Castèi l'è mustrat endela tabèla ché de sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Triticum durum
El Triticum durum (o Triticum turgidum L. subsp. durum) l'è 'na piànta de la famìa de le Poaceae che la aparté al zèner Triticum. L'è cunusìt perlopiö col nòm de formét dür.
L'è 'n formét tetraplòide uriginàt de 'na ibridasiù 'ntra dò spéci selvàdeghe emparentàde, difundìde endèla "Mezalüna fèrtil": el Triticum urartu (2n=14, genòmi AA) e 'na spéce amò de identificà del zèner Aegilops sesiù Sytopsis condèl corédo cromosòmich 2n=14, genòmi BB. L'ìbrido spontàneo el g'ha dat urìgin a la spéce Triticum dicoccoides (2n=28, genòmi AABB), el progenitùr salvàdech del quàl l'òm del neolìtich el g'ha demestegàt el formét dür presapóch cóme che 'l conosóm al dé d'encö.
L'è giöna de le spéci de formét col piö alt valùr nütritìf, dàto che la g'ha en contenùto de glùtine alt e l'è furmàt de proteìne per el 12÷14%. L'è 'na piànta bèla rezistènta a la söta e a le malatìe, però a cultiàla la rènt de méno che sèrte ótre spéci de formét.
'Na caraterìstica che la permèt de ditìnguer el formét dür del formét tèner (Triticum aestivum, esaplòide, 2n=42, genòmi AABBDD) l'è che quan che i è madüre le cariòsidi i è vitrùze e mìa farinùze. Chèsto per vìa de la cumpuzisiù protèica particolàr del formét dür, che per chèsta rizù 'l dà per lo piö sémole e mìa farina.
Le proprietà de le proteìne del formét dür le fà che la màsa che se oté a 'mpastà le semole co l'àiva i è 'ndicàde suratöt per fà la pàsta. Perà endèl'Itàlia meridiunàla, de divèrsi sècoi le sémole, ri-masnàde per fàle piö fìne, le vé dopràde per fà dei pà tìpich, el piö famùs dei quài l'è 'l "Pà de Altamura". I pà de formét dür i g'ha 'na cunsitènsa particolàr, i è de culùr che tìra a 'l zàlt perchè i conté piö tacc carotenòidi, e ghe mèt piö tat a nì staladés, che nó chèi facc col formét tèner.


text:
Gornaa
Gornaa (nom ufizial in italian: Gornate-Olona) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 2 249 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 4,8 km² e 'na densità de 469 ab./km².
El paes, situaa in del Sever, el gh'ha quatter frazion, ciamaa Biciccera, Madonnetta, San Pancrazi e Torba.
El monastee de Torba, del VIII secol, l'è on monument che al dì d'incoeu l'è de proppietà del FAI.
L'è cognossuu anca 'me Gornaa de Sott, perchè gh'è on sitt ciamaa Gornaa de Sora che l'è ona frazion de Castion.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Gornaa l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Walter Veltroni
Artéccol in dialatt bulgnais
L'è stè prémma sénndic ed Råmma: i l'àn elèt par la prémma volta dal 2001 e dåpp i l'àn riconfermè int'äli eleziån d'la cmónna dal 2006 con 61,8% ed vûd, al s'è diméss al 13 ed febrèr dal 2008 par candidèrs ali eleziån puléttichi d'avréll.
Dal 14 d'utåbber 2007 l'è segretèri puléttic naziunèl dal Partîd democrâtic, elèt coli Eleziån primèri dal Partîd democrâtic col 76% ed quî che vudèven. Dåpp ch'l è caschè al guêren ed Romano Prodi, l'à stabilé ch'al só partîd al srè andè da par ló e al s'è candidè a advintèr Presidänt dal Cunsélli.
L'è stè vicepresidänt dal cunsélli e minîster dî bén culturè dal guêren Prodi II e segretèri dî Democrâtic ed Mancénna da utåbber 1998 a avréll 2001.


text:
19 11
Ol dé 19 de noèmber l'è 'l 323 ( 324 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 43 dé a finí l'an.
Ul dí 19 de noèmber al è ul dí da pòost 323 ( 324 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 43 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2004 - Madrid (Spagna): María Teresa Fernández de la Vega, vicepresidenta pröma ministra e portavus del goèrn Spagnöl, la recognuss la ünità linguístega de la lengua Catalana nomenant-la come la "lengua che se la cognuss come Valencià a la Comünità Valensiana, e che come tal la figura al sò Statüt d'Autonoméa, e che se la coness con la denominassiú de Català a la comünità sientífega e üniversitària".
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1828 - Viena (Àustria): Franz Schubert, compositur Austríach.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dé nassiunal de Mònaco
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Funziun merumorfa
In anàlisi cumplessa, una funziun merumorfa sü un sübcungjuunt deerf dal plan cumpless, a l'è una funziun ulumorfa sü tütt D maanch un cungjuunt da puunt isulaa, numenaa i pòol da la funziun. Chí sa dumanda che la síes ulumorfa e la vàrghes 0.
Cada funziun merumorfa sü D la pöö vess espressada cuma ul rapòort intra dò funziun ulumòorf (cun denuminaduur mia custaant 0) definiit sü D: i pòol alura i-ucüür a i ariis dal denuminaduur.
Intüitivameent alura, una funziun merumorfa a l'è la ratio da dò bunn funziun ulumoorf. Una taal funziun la sarà anmò "buna", eceet aj puunt intúe ul denuminaduur da la frazziun al è zero: chí la valuur da la funziun la sarà infinit.
Da un punt da vista algebràich, si D al è cuness, alura ul cungjuunt di funziun merumòorf al è ul caamp di frazziun dal dumini integraal dal cungjuunt di funziun ulumoorf, anàlugameent a la custrüzziun da a partí da .
Cuntegnüü
Esempi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Tüti i funziun razziunaal, cuma adess
-
- f(z) = (z3 − 2z + 1)/(z5 + 3z − 1)
- i-è merumòorf sül plan cumpless.
- I funziun
-
- f(z) = exp(z)/z and f(z) = sin(z)/(z − 1)2
- inscí cuma la Funziun Gamma e la Funziun Zeta da Riemann i-è merumòorf sül plan cumpless.
- La funziun
-
- f(z) = exp(1/z)
- a l'è definida sü . Da tüta manera, 0 al è mia un pòol da la funziun, plütòost una singülaritaa essenziala, par che al è mia ulumorfa a 0. Però f a l'è ulumorfa sü .
- La funziun f(z) = ln(z) a l'è mia merumorfa sül plan cumpless, par che la pöö mia ga vess definida. La cuntinuazziun anàlitica la da lööch a una funziun definida sü una süperfiis da Riemann.
Prupietaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gja che i pòol d'una funziun merumorfa i-è isulaa, ul sò cungjuunt al è al plüü cuntàbil. Ul cungjuunt di pòool al p8ö vess infinii, cuma mustraa da l'esempi:
- f(z)=1/sin(z).
Cul duvrá la cuntinuazziun analítica par eliminá i singülaritaa evitàbil, i funziun merumòorf i-pöö vess sumaat, sütraat, mültiplicaat e la frazziun f/g la pöö vess furmada, a maanch che g(z) = 0 sü una cumpuneent cunessa da D. Dunca, si D al è cuness, i funziun merumòorf i-furma un caamp, da fatt una estensiun di nümar cumpless.
Funziun merumòorf sura süperfiis da Riemann[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sü una Süperfiis da Riemann cada puunt al amett un intuurn deerf isumòrfich a un sübcungjuunt deerf dal plan cumpless. Dunca la nuzziun da funziun merumòrfa la pöö vess definida par tüti i süperfiis da Riemann.
Süra na Süperfiis da Riemann tuci i pönch li gà n'toren uvert ca le isomorfec a un sotensema d'ol pian compless. Par 'sta rasun chilò la nuzziun da funziun merumòrfa la po vess definida par tuci li Süperfiisi da Riemann.
Cura ca D a l'è l'intrega Sfera da Riemann, ul caamo di funziun merumòorf al è simplameent ul caamp di funziun razziunaal sura ul caamp cumpless, gja che sa pöö pruva che qual-sa-vöör funziun merumorfa sü la sfera a l'è razziunala. (Cheest-chí al è un caas spescjaal dal inscí cjamaa principi GAGA).
Par cada süperfiis da Riemann, una funziun merumorfa a l'è l'istess che una aplicazziun ulumorfa ch'a la mapa sü la sfera da Riemann , e ch'a l'è mia custaant . I pòol i curespuunt aj puunt mapaa sura .
Sü una süperfiis da Riemann mia cumpata cada funziun merumorfa la pöö vess realizada cuma un rapòort da dà funziun ulumòorf glubalmeent definiit. Par cuntra, sü una süperfiis da Riemann cumpata, cada funziun ulumorfa a l'è custaant, cura ca i-esiist sempru di funziun ulumòorf mia custaant.
I funziun merumòorf sü una cürva elítica i-è apó cugnussüüt cuma funziun elítich.
Dimensiun plüü olta[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In Divèers variàbil cumpless, una funziun merumorfa a l'è definida vess lucalameent un rapòort da dò funziun ulumòorf. Par esempi, f(z1,z2)=z1/z2 a l'è una funziun merumorfa sül spazzi cumpless afin dü-dimensiunaal. Chí al è mia plüü vera che una funziun merumorfa a l'è l'istess che una aplicazziun ulumorfa ch'a la mapa sü la sfera da Riemann: a gh'è un cungjuunt d'indeterminazziun da cudimensiun dü, íntal esempi, l'urígen (0,0).
Al cuntrari che in dimensiun vün, in dimensiun plüü olta i-esiist di varietaa cumpless sü che i-esiist no di funziun merumòorf mia custaant.
Refereenz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Lars Ahlfors, Complex Analysis, McGraw-Hill Education, ISBN 0-07-085008-9
- Serge Lang, Complex Analysis, Springer, 2003. ISBN 0-387-98592-1.


text:
Caseli Landi
Caséli Landi (o apéna Caséli, Caselle Landi in Italian) l'è un cumün d'el sud de la pruìncia de Lod, Lumbardia cun 3 111 abitant (dàto del Dic 2013 [2]). El se tröva in de la Basa Val Padana sü la spunda sinistra del Po.
L’è püsée visìn a Piasensa che a Lod. L'ativitá principal de laurá l'é l'agricultüra, ma gh'é ánca un quál artigián e un para de imprese d'edilìsia.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Prima de diventá pruprietá di Marchés Landi, in d'el 1262, el se ciaméva Caséli del Po, e prima amó Caséli Vécc.
L'è semper stái sü la spunda déstra del Po, ma a la fìn del 1500 i'hann deviáa el fiüm a causa d'i straripamént, e Caséli el s'è truá sü la riva sinistra, in teritóri lumbárd.
L'ha mantegnüd la Diocesi e l'Aministrasión piasentina fin al Cungréss de Viena, 1815.
Al center del paés, ghé dü castéi, ciamád Castell Vécc e Castell Nöu; quell vécc l'è decrépit e disabitád. Quell nöu, de pruprietá del Marchés Manfredi Landi, l'é abitád amá incö da tre famiglie.
La cesa l'é dedicada a la Madona Asunta, e l'è del secul XVII.
Demugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Àlter futugrafìi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligamm de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Termudinamica
La termudinamica l'è el brocch de la fisica e de la chimica (suratütt de la chimica fisica) che la descrif i trasfurmasiun che süceden in d'un sistema per i prucess de trasfurmasiun de calur in lauu e anca a l'incuntrari. La termudinamica la gh'ha almen trii brocch:
- termudinamica claśega;
- termudinamica statistica;
- termudinamica dij prucess ireversibil, che l'è un estensiun dij alter brocch de la termudinamica per i prucess che süceden in cundiśiun ch'a hinn luntan de l'equilibri.


text:
Uriah Heep
I Uriah Heep egl' în un grùp muśichèl ingléś ed heavy progressive metal mìs in pē a Londra in dal 1969, dòp 'd èsres ciamê The Stalkers e anca Spice dal 1967 al 1969, mèinter che 'l nòm nōṿ al tulìva ispirasiòun dal persunàġ leteràri 'dal David Copperfield ed Charles Dickens. I éren stê dimòndi cgnusû ai inìsi di àn '70.
Biugrafìa
In di prìm an Estànta al grùp al publichèva dimòndi dìsc cun dimòndi sucès, cuma Demons & Wizards (1972), The Magician's Birthday (1972), u Uriah Heep Live (1973), mo 'l só sucès al calèva già in di an 80, fend-i dvintèr na band apresèda sovertùt dai apasiunê, in di USA e anca in dl' Eròpa. I Uriah Heep i éren stê al prìm grùp ed l' osidèint a ès'r amìs in dla Rùsia sùviètica, anca gràsi a la pulètica 'd Gorbačëv, la glasnost'. In dla só caréra i an vindû 30 migliòun 'd dìsc in tùt al mònd.
Dòp tùt i cambiamèint sucès in dal tèimp in dla furmasiòun edla band, al chitarìsta Mick Box al resta 'l ònic armèś 'dal grùp fin 'dai inìsi e anca al leader.
Discugrafìa
- 1970 Very 'eavy... Very 'umble
- 1971 Salisbury
- 1971 Look at Yourself
- 1972 Demons and Wizards
- 1972 The Magician's Birthday
- 1973 Sweet Freedom
- 1974 Wonderworld
- 1975 Return to Fantasy
- 1976 High and Mighty
- 1977 Firefly
- 1977 Innocent Victim
- 1978 Fallen Angel
- 1980 Conquest
- 1982 Abominog
- 1983 Head First
- 1985 Equator
- 1989 Raging Silence
- 1991 Different World
- 1995 Sea of Light
- 1998 Sonic Origami
- 2008 Wake the Sleeper
- 2009 Celebration
- 2011 Into the Wild
- 2014 Outsider


text:
Sempervivum montanum
Sempervivum montanum l'è 'na piànta erbàcea suculènta de la famìa de le Crassulaceae.
L'è 'na piànta perène, erbàcea, cespitùza che trà fò dei stulù che fùrma de le rözète fiöle.
Le fòie i è ovài o elìtiche, pelùze, vérde, reünìde 'n rözète de 20-40 mm, che sènt de rézina. I fiùr i è a fùrma de stilìna, de 25÷30 mm de diàmetro, I pétali i è de culùr rós pórpora che fenés a pùta. La piantìna la mör dòpo ìga fiurìt, endèl momènt che la fà sö i fröcc. La fiurés 'n istàt. La crès 'ntra i 1.500 e i 3.100 méter sùra 'l leèl del mar. Del stès zèner fà part apò a 'l Sempervivum arachnoideum e 'l Sempervivum tectorum, spéci che se tróa bastànsa facilmènt endèla zòna alpìna.
Habitat[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El crès de preferènsa endèla gèra e 'n mès ai balòcc, de sòlet l'àma mìa tat i teré calcàrei.
Distribusiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Se 'l tróa sö le cadéne muntuùze de le Àlpi, söi Pirenei, söi Carpàsi e 'n Còrsica.
Sotaspéci[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sempervivum montanum subsp. burnatii Wetts. in Hegi 1922
- Sempervivum montanum subsp. carpaticum
- Sempervivum montanum subsp. montanum
- Sempervivum montanum subsp. stiriacum[1]
Oservasiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Le spéci de chèsto zèner en sèrte ocaziù i è mìa tat fàcii de discriminà 'ntra de lùre, suratöt quan che 'ndèna stèsa zòna se tróa ezemplàr de spéci diferènte. el fat de mìa ìga mecanìsmi de izolamènt reprodütìf o bariére genétiche 'ntra vergöne de chèste spéci, suratöt 'ntra Sempervivum arachnoideum, Sempervivum montanum e Sempervivum tectorum, el fà che 'l sàpe mìa difìcil troà dei fenòmeni de ibridasiù, e chèsto 'l pórta a fà nàser dei "sam de ìbridi", che i pöl dürà e slargà 'l sò areàl per vìa de la reprudusiù vegetatìva.[2]


text:
Osögna
Usogna (Osögna in tisines; ciamaa Onsögna in del dialet de Iragna; Oségna in del dialet de Biasca; Osogna in italian; Usonien in tudesch istoregh) a l'è un cumün del distret de Riviera. in del Canton Tesin. Al gh’ha 1 044 abitant (dato del 31 Dicember 2013[1]) e una süperfiss de 18,97 km², e al se tröva a una altitüden de 274 meter sura al livel del mar.
El cumün de Osogna a l'è tacaa ai cumün de Lodrino, Arvigo (GR), Cauch (GR), Biasca, Iragna.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statistik Schweiz – STAT-TAB: Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter


text:
Climatulugia
Climatulugia in general[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La climatulugia a l'è el studi del clima, definii cume i cundiziun del temp vardaa in sü i periud de temp lungh; i usservaziun del temp che 'l fà dì per dì a l'è el caamp de la meteurulugia. In sustanza, la climatulugia la varda la periudicità di fenomen che süceden a livel meteurulogich (che sarien i cicli climatich) e i fatur climatich, che sien natüraj upür artificiaj; el se capiss inscì che cunt i istrüment de la climatulugia el duvaria vess pussibil fà di previsiun per el fütür.
La climatulugia, in del stüdi de l'evulüziun del clima, la stüdia la circulaziun atmusferica, la cumpusiziun de l'atmusfera, la sitüaziun radiuativa tra la Tera e el Suu e el trasferiment de calur tra l'atmusfera e i cuntinent e tra diferent sit in sü la Tèra.
Al dì d'incö, ghe vör dìl, la climatulugia la pö vess ammò cunsiderada una scenza piuniera, vist che i ricercadur a hin desluntan dal truà di legg per spiegà in toto i mecanism che regulen el clima de la Tera; a l'è minga ammò pussibil, per esempi, fà di previsiun giüst in sül clima de una part del pianeta in d'un quaj periud fütür. A l'è generalment recugnussüü, a livel de ricerca, che el clima a l'è regulaa da equaziun diferenziaj basaa sü legg fisich, ma quaj hin quij legg chì l'a munan de descuvrill nissün; el clima a l'è cunsideraa un fenamen stucastich, e a stüdiàl ghe vör fà aprussimaziun vüna dopu l'altra, che fan vegnì föra un resültaa trop boz per vess afidabil.
Istrüment de la climatulugia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I climatolugh a duperen, per el stüdi del clima de adess, i seri de dat meteurulogich (temperadür, precipitaziun atmusferich, pressiun, e.v.i.); tüt quij dat chì a hin necessari per fà cur i mudej, duperaa per cugnuss e prevedè el clima in di periud fütür, che sien trii mes upür vint an; al dì d'incö, in tüt i modi, i mudej an munan de rivà a vess sücür e i previsiun che el fà un mudel a pöden vess anca fisc diferent da quij de un alter.
In manera diferenta a lavuren i stüdius del clima di an indree, segund i regul de la paleuclimatulugia.
Climatolugh famus[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Francis Galton
- Edmund Halley
- Wladimir Köppen
- Helmut Landsberg
- Hubert Lamb
- Milutin Milanković
- John Russell Mather


text:
Tever
El Tever (Tiber in Latin, Tudesch e Ingles; Tevere in Italian; Tibre in Frances e Purtughes; Tíber in Spagnö e Catalan) a l'è un fiüm de l'Italia central; lungh 405 km, el cata l'aqua de un basin de 17.400 km²; la sua purtada media a livel anüal l'è de 230 m³/s.
El nass in Emilia-Rumagna, arent al munt Fümirö a 1.286 meter de quota; dopu un quai centinee de meter el ghe va dent in Tuscana, e la taja per una trentena de chilometer in pruvincia de Arezz. Dopu che 'l và föra de la Tuscana el va dent in Ümbria, e la percur tüta quanta da nord a süd bagnand, tra i alter, i paes de Cità de Castel e Ümbertid e passand arent a Perügia, Tödi, Marscian. Dopu l'Ümbria al percur el Lazzi, dopu che l'ha marcaa per una quarantena de chilometer el sò cunfin.
In del Lazzi al bagna Ort, el traversa la Sabina prim de girà invers Ruma. El Tever el taja Ruma per intregh da nord a süd, el passa per i famus set runch de la Ruma antiga e 'l sa trà dent in del Mar Tiren in del toch de costa tra Fiümisin e Ostia.
El Tever, in del sò camin, el ciapa l'aqua de un muntun de fiümisei e turent, sò aflüeent: el Chiasc, el Néra, e l'Anien de la mancina, el Nèstur e ul Treja de la drita.
El Tever l'è semper staa el fiüm cunsacraa a Ruma, fin dai temp de Romul e Remu, che han fundaa la citaa propi in d'un punt favurevul in sül curs del fiüm (arent a l'isula tiberina); in di temp ruman, i barch e i nav a pudeven risalì el Tever propi fin a la zona di set runch, e barchet püssee piscinit a rivaven anca in Ümbria.


text:
Lürà
Lürà (Lurano in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la pianüra bergamasca a 14 km de la sità e a 147 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 2 713 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 4,0 km² e 'na densità de popolasiù de 678 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Àrsen, Brignà, Castèl Russù, Pognà e Spirà.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Lürà l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Stasiòun ed Rèz
Artécol in dialèt arzân
La stasiòun ed Rèz (stazione di Reggio Emilia in italiân) l'é 'na stasiòun dal ferovéi ed la lénia Milân-Bulògna. [1]L'é stêda inavgurêda int al 1859 e l'é caplénia dal trèi léni dal Ferovéi Arzâni:
La gestiòun di lochêl comercêl l'é ed la socetê Seintestasiòun mèinter i spâsi lighê a l'ativitê feroviâria în gestî da la Reda dal Ferovéi Italiâni 'na socetê dal Gróp Ferovéi dal Stêt
Indice
Architetûra[modifica | mudéfica la surzéia]
Al prém stâbil viazadōr uriginêl l'é stê cambiê int la secònda metê ed j ân trèinta da un nōv prugetê da l'architèt Angelo Mazzoni
Al nōv e-stâbil, dôp pôch ân, l'é stê tirê zò da i bumbardamèint ed la Secònda Guèra Mundiêla e cambiê cun còl ch' a gh'é adès prugetê da l'architèt Roberdto Narducci
Al fabrichêt l'é fât da trí côrp: côrp centrêl l'é fât da 'na fîla ed clòuni fât da ôt clòuni quacêdi ed mêlmer e tra ògni clòuna a gh'é na grôsa invedriêda ch' la dà lûş a i spâsi intêren, i dû fabrichêt a i lê a se şvilópen a la stèsa manēra rispèt al côrp centrêl e în vistî ed quadrē.
Al côrp centrêl al se şvilópa su trî piân (dóve sōl al piân tèra al vîn druvê p'r i viazadōr) mèinter i stâbil ed fînch în fât ed dû piân.
'Na tetòia in muradûra la quâcia j ingrès dal fabrichêt sia da la pêrt dal fèr sia da la pêrt ed la facêda mèinter i fabrichêt ed fiânch a gh' àn la tetòia sôl da la pêrt dal piasêl dal fèr.
La stasiòun la gh'à un setōr mêrci cun al magaşèin: incō (2010) al magaşèin l'é stê cunvertî in depôşit. L'architetûra da magaşèin l'é cumpâgn a còla dal j êtri stasiòun feroviâri italiâni.
La piânta di fabrichêt l'é fât a retângol.
Arnuvamèint[modifica | mudéfica la surzéia]
A mâg 2007 în finî i lavōr 'd arnōv ed la stasiòun. L'intervèin finansiê da Rêda dal Ferovéi Italiâni e da Seintestasiòun, l'é custê cîrca ûn miliòun e dû 'd euro. I lavō àn interesê quêşi tót al fabrichêt viazadōr: a s'ìécumincê a scartêr j elemèint ch' an centrêven mia fât dōp i bumabradmèint Ed la Secònda Guèra Mundiêla, muntâg di nōv inpiânt ed lûş, şlargamèint di spâsi per i servési comercêl, l'arnōv di bâgn e adatamèint a nôrma ed lèg ed j impiânt tètnich.
Impalcadûra e impiânt[modifica | mudéfica la surzéia]
Al piasêl da fèr l'é fât da sînch binâri: i binâri trî e quâter în insém percōrs gióst (al binâri 3 a 's fêrmen i trêno cun i nōmer pêra e al 4 chî dèsper) chiêter binâri în insém al percōrs deşviê e a vînen druvê per i trêno ch' a gh'àn cme caplénia cla tsasiòun ché o 'pr al precedèinsi.
Tót i binâri (fōra dal 2 ch' l' é un binâri ed servési) a gh'ân al marcapē, quacê da 'na tetòia e unî tr' a 'd lōr da un sotpasâg.
In pió a gh'é tânt êter binâri (sèinsa marciapē) ch'a vînen druvê p'r al depôşit di câr e p'r al servési mêrci.
Servési[modifica | mudéfica la surzéia]
La stasiòun la gh'à chi servési ché:
- Bilieteréia a sportèl: avêrta tót i dé da 6 ōr a 9 ōr ed sîra [2]
- Bilieteréia fà da tè in funsiòun 24/24 h[3].
- Parchèg mâchina[3] sia sòt tèra che dedsōver
- Sotpasâg
- Bâgn
- Bar-Ristorânt
- Edécola-Libreréia
- Caplénia di trâm [3]ACT
- Servési póblich
- Sêla 'd aspèt
- Parchèg bici[3]
Movimèint[modifica | mudéfica la surzéia]
Viazadōr[modifica | mudéfica la surzéia]
Al servési viazadōr l'é fât da Trenitâlia (controlêda dal gróp Ferovèi dal Stêt) insém a la lénia Milân-Bulògna mèinter insém [Ferovéi Arzâni| a còli ch'e gh' armâgn]] al servési l'é fât da Ferovéi ed l'Emélia-Rumâgna.
I trêno în ed trî gèner Regionêl, Esprès, Intercity, Intercity Nôt, Eurostar City e 'na cōpia ed Freciaròsa. In tót în cîrca 165[4][5] i trêno ch' a fân servési in cla stasiòun ché e i pôst dó vân în al stasiòun ed: Turèin, Pèrma, Bulògna Centrêla. Al nòmer di viazadôr che in ûn ân a frequèinten la stasiòun l'é 'd cîra 4 miliòun.
Mêrci[modifica | mudéfica la surzéia]
(Cla sesiòun ché l'é incòra vōda dâs 'na mân per scréverla)
Êter prugèt[modifica | mudéfica la surzéia]
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Stasiòun ed Rèz
Nôti[modifica | mudéfica la surzéia]
- ↑ RFI – Tóti al stasiòun in Emélia-Rumâgna
- ↑ Urâri 'd avêrta bilieteréi Trenitalia in Emélia-Rumâgna
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 [1]
- ↑ Urâri di trêno ch' a fân servési in cla stasiòun ché
- ↑ Al nòmer di trêno a 's arfà ai servési fât da Trenitâlia; però agh' in mia dèinter i trêno FER.
Colegamèin d'ed fōra[modifica | mudéfica la surzéia]
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da Stazione di Reggio Emilia trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
1024
Gh'è söcedìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Elegiüü Giuann XIX cuma Papa
- Insürezziun cuntadina a Pavia
- L'Islam sa al espaant pal nòort-òest da la Penísula Indiana
- Par la famm, i s'ciaaf négar d'Egitt sa i revölta cuntra ul califaa e i nòbil cun mutiif i fèest religjuus
- Guido d'Arezzo al finiss ul sò trataa sura la müsica
Chi gh'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Chi gh'è mórt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
20 06
Ol dé 20 de zögn l'è 'l 171 ( 172 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 195 dé a finí l'an.
Ul dí 20 de zögn al è ul dí da pòost 171 ( 172 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 195 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1705 - Zénua: Catalunya la signa ü pat secret (pat de Zénua) con i Britànegh in acorde a che chès·c i promet aida militara contra Felip V, assí come ol respet a Carl III e a i les Catalane (guèra de Süssessiú Spagnöla).
1931 - Núria (Queralbs, ol Ripollès): la Ponència Redactora de l'Avantprojecte de l'Estatut de Catalunya (comitat redatur del sboss de proset per ol statüt de Catalunya), presidida per Jaume Carner i Romeu la scumensa ol trabasch.
2006 - Dallas (Texas, SÜA): I Miami Heat i trà zò per 4-2 i Dalas Mavericks int i finals de la NBA.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1974 - l'Algher (Sardegna): Rafael Catardi i Arca, scritur Algheres.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.