text:
Repóblica Cispadâna
Artécol in dialèt arzân
La Repóblica Cispadâna (Repubblica Cispadana in italiân) l'êra un stêt ed Êlta l'Itâlia nê int al 1796 sóta al cuntròl ed l'esêrcit napoleònich. Ind l 'ân dôp l'é andêda a finîr int la Repóblica Cisalpèina.
Stòria[modifica | mudéfica la surzéia]
Subèt dôp l'entrêda ed Napoleòun in Itâlia al 10 avrîl 1796, al trópi francèiṣi àn ocupê i teritôri sòta la doméni avstrìach osèja al Duchêt ed Milân, e al Duchêt e Mântva; i teritôri dal Duchêt ed Mòdna e Rèz e quî che fêven pêrt dal Stêt ed la Cēṣa, ed Bològna e Frêra. Al 16 utòber 1796 a s'é tgnû a Mòdna un cungrès cun i rapresentânt dal pruvînci ed Mòdna e Rèz e dal vèci delegasiòun dal Stêt ed la Cēṣa ed Bològna e Frêra ch'l'à riunî al quâter sitê in còla ch' l'à ciapê al nòm ed “Confederasiòun Cispadâna”. Al cungrès l'é stê urganiṣê, mìa uficialmèint, da Napoleòun, ch'al só esêrcit l'îva traversê l'Itâlia setentrionêla a l'inési ed l'ân, e al gh'îva la necesitê ed fermê la situasiòun in Itâlia e riunîr nōvi trópi per 'na nōva ufensîva cûntra l'Avstrìa. In dicèmber al cungrès al dichiâra che al quâter pruvînci arén fât la “Repóblica Cispadâna” e l'à invidê chi êter popôl italiân a unîres a lôr. A vîn fât 'na guêrdia cèvica, cumpôsta da casadōr e artiliêr. Al 17 znêr 1797, ind la Sêla dal Triculôr (alōra l’êra la sêla ed l’Archèvi Duchêl), al cungrès l’à decîṣ ed fêr un gvêren; la bandêra siēlta l’é stêda un triculôr pr’al lòungh, cun strési ròsi, biânchi e vèirdi, al cèinter, ‘na figûra fâta da un portafrèci, inséma a di trofèi ed guèra, cun dèinter quâter frèci cme sègn dal quâter pruvînci uriginêli, a l’têren ed ‘na curòuna ed lâver. Napoleòun Bonaparte al 19 mâg 1797l’à urdnê che la Rumâgna (utgûda cun al Tratêt ed Tolentino) la s’unés al la Repóblica Cispadâna e che da lê se stachésen Mòdna, Rèz, al Mâsa e Carēra per mètres insèm a la Repóblica Transpadâna. Al 19 lòj 1797 la Repóblica Cispadâna la s’é unîda cun la Repóblica Transpadâna.
Vōṣ corelêdi[modifica | mudéfica la surzéia]
- Napoleòun
- Gioacchino Murat
- Impêr francèiṣ
- Guèri napoleônichi
- Campâgna d'Itâlia
- Repóblica Subalpèina
- Repóblica Transpadâna
- Repóblica Cisalpèina
- Repóblica Rumâna (1798-1799)
- Repóblica Napoletâna
- Règn ed Nàpoli
- Règn ed Sicélia
- Règn ed Sardègna
- Repóblica Italiâna (1802-1805)
- Règn d'Itâlia (1805-1814)
- Stêt italiân preunitâri
- Cungrès ed Vièna


c: text/html

text:
Vuisternens-devant-Romont
Vuisternens-devant-Romont a l'è un cumün svizzer del distret de Glâne, in del Canton Friburgo.
La süperfiss del teritori del cumün l'è de 24.09 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 2024 abitant.
El cumün de Vuisternens-devant-Romont al se tröva a una altitüden de 791 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Grangettes, La Verrerie, Le Flon, Massonnens, Mézières, Sâles e Siviriez.
Evoluzion de la popolazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Viulin
El viulin l'è un strüment müsegal de la fameja di arch, cunt quater cord intunaa a intervaj de quinta.
Semm dré a parlà del strüment püssee picinin e cunt la tessidüra püssee güzza in tra i member de la so fameja. La corda püssee bassa (e donca la nota püssee bassa che se pö tö) l'è el sol2 , el sol sübit de suta al do central (do3); i olter cord i henn, in orden cressent, el re3, el la3 e 'l mi4.. I part per viulin druven la ciav de viulin (ciav de sol). Quand che i gh'han de vess sunà di not e passagg debon güzz se druva un'indicaziun ch'a la dis de trà sö i not interessaa a l'utava de sura. Fina al XVIII secul, tütavia, a segond de la tessidüra del specifegh bindell o frament müsegal, al l'era druvaa un grand nümer de ciav segundarii: ciav de bass a l'utava de sura[1], cuntralt, mezusuvran, suvran e ciav de viulin frances [2].
El Violinista l'è chel lü che'l suna el viulin; l'omm de mester che 'l fà sö o 'l mett a post l'è el liüter.
El püssee cugnussüü viulinista de tücc i temp l'è staa el Niccolò Paganini, nassüü a Genua ind el 1792 e mort a Nizza ind el 1840. Anca un fracch in tra i liüter püssee celeber e piasüü ind el mond i henn lumbard: tra chest, l'Antonio Stradivari, el Giovanni Paolo Maggini, apus de i famej storegh di Guarneri e Amati.
Riferimencc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Cuncert per viulin e urchestra del Vivaldi e 'l Telemann; per esempi, el Georg Philipp Telemann, Cuncert in sol minur, 3° mövement (Alegher), 1ª ed. Wolfenbüttel, Möseler Verlag, 1963.
- ↑ La prima, per esempi, a l'è druvada in di över del Johann Jakob Walther (Scherz musegaj, Hortulus Chelicus), i olter tre in Mudel:Cita liber
Apus de una grand part di sunaa frances de la prima part del XVIII secul, la ciav de viulin francesa l'è de spess druvada del Johann Sebastian Bach, tra l'olter anca in de la celeber Ciaccona de la Partida n.2 in re minor, BWV 1004.


text:
Ueberstorf
Ueberstorf a l'è un cumün svizzer del distret de Sense (in frances: District de la Singine), in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 16.13 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 2382 abitant.
El cumün de Ueberstorf al se tröva a una altitüden de 658 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Albligen (BE), Heitenried, Köniz (BE), Neuenegg (BE), Sankt Antoni, Wahlern (BE), Wünnewil-Flamatt.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit Ufizial (Todesch)


text:
Lot (dipartiment)
Lot l'è 'n dipartiment fransés, sitüàt endèla regiù de Midi-Pyrénées, che g'ha 174 754 abitancc, 'na superfìce de 5 217 per 'na densità de 33 Ab./km².
El dipartimènt de Lo (nömer identificatìf: FR-46) l'è furmàt de 3 circondàre (en fransés: arrondissements), 31 cantù e 340 cümü. I circondàre i è: Cahors, Figeac, Gourdon. La prefetüra l'è: Cahors.
Turìsmo[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El turìsmo, per la regiù del Lot l'è 'na atività aconòmica de prìma 'mportànsa. La gròta de Pech-Merle a Cabrerets con dele pitüre rupèstri e l'òrido de Padirac i è de le atrasiù natüralìstiche e stòriche.
I paés de Autoire, Loubressac, Saint-Cirq-Lapopie e Carennac i è 'nserìcc endèla lista dei pio bèi paés de la Francia . Rocamadour (1 miliù de vizitadùr a l'an) l'è 'l segont pòst de pruvìncia pio vizitàt de töta la Francia dòpo mont Saint-Michel.
Viticültüra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sudòvest del dipartimènt (la àl del Lot) l'è giöna de le regiù vitìcole piö antìche de la Francia. I vì de Cahors i è cunusìcc en töt el mónt.


text:
1Rü yexguma nüxna itaxĩãchi ga yema yaxõgüxü̃, rü wapurugu tichoü̃. Rü Cochu ga capaxũca̱x noxtacüma tichaetaxü̃. Rü moxü̃ãcü rü Rodawa taxĩ. Rü yéma itaxĩãchi, rü Pátarawa tangugü. 2Rü yexma nüxü̃ tayangau ga wüxi ga wapuru ga Peníchiawa ũxü̃ne. Rü nagu tichoü̃, rü itaxĩãchi. 3Rü yixcamaxü̃ra nüxü̃ tadaugü ga Chipre. Rü torü ṯoxwecüwawaama naxü, rü nüxü̃ tachopetü. Rü itiñaxwetaxü̃ ñu̱xmata Chíriaanewa tangugü. Rü Tiruwa ítachoü̃, yerü yéma nixĩ ga ínanuü̃ãcuxü̃ ga guma wapuru. 4Rü yexma nüxü̃ tayangau ga yémacü̱̃ã̱x ga yaxõgüxü̃, rü 7 ga ngunexü̃ yéma natanüwa tayexmagü. Rü Tupanaãẽ i Üünexü̃ nayadexagüxẽẽ ga yema yaxõgüxü̃, rü Pauruxü̃ ñanagürügü: —¡Tãxṹ i Yerucharéü̃wa cuxũxü̃! —ñanagürügü. 5Natürü yexguma nangupetügu ga yema 7 ga ngunexü̃gü, rü itaxĩãchi. Rü yema yaxõgüxü̃ rü towe narüxĩ. Rü naxma̱xmaãchigü rü naxãcügümaãchigü toxü̃ ínixümücügü ga guxü̃ma ñu̱xmata guma ĩãnechipenüwa tangugü. Rü yexma naxnücügu tacaxgüã́pü̱xü, rü tayumüxẽgü. 6Rü yexguma ga toma rü nüxü̃ tarümoxẽgü, rü tichoü̃ ga wapuruwa. Rü nümagü rü napataca̱x nawoegu. 7Rü toma rü Tiruwa itaxĩãchi rü Turemáĩdawa tangugü. Rü yéma ítachoü̃, yerü yexma nayacua̱x ga wapurugu na taxĩxü̃. Rü nüxü̃ tarümoxẽgü ga yema yaxõgüxü̃ ga yéma yexmagüxü̃, rü wüxi ga ngunexü̃ natanügu tarücho. 8Rü moxü̃ãcü itaxĩãchi ga yéma, rü Checharéawa tangugü. Rü Piripi ga Tupanaãrü orearü uruü̃patawa taxĩ. Rü nüma rü yema 7 ga ngü̃xẽẽruü̃gü ga tupaucana daugüxü̃tanüxü̃ nixĩ. Rü yexma naxü̃tagu tapegü. 9Rü nüma nüxü̃́ iyexma ga ãgümücü ga naxãcügü ga taguma ixãtecü ga Tupanaãrü orexü̃ ixugüecü. 10Rü yexguma marü ñuxre ga ngunexü̃ yéma tayexmagügu, rü Yudéaanewa ne naxũ ga wüxi ga Tupanaãrü orearü uruü̃ ga Agabugu ãẽ́gaxü̃. 11Rü yexguma toxü̃tawa nanguxgu ga Agabu, rü nanayaxu ga Pauruarü goyexü̃. Rü namaã nügü nina̱ĩ̱xgücutü, rü nügü nináĩme̱x, rü ñanagürü: —Tupanaãẽ i Üünexü̃ marü chomaã nidexa rü ñanagürü: “Rü ñaãcü tá nayana̱ĩ̱xgü i Yudíugü i Yerucharéü̃wa i ñaã goyexü̃ãrü yora. Rü ngẽma duü̃xü̃gü i tama Yudíugü ixĩgüxü̃na tá nanamugü”, ñanagürü. 12Rü yexguma yema orexü̃ taxĩnüẽgu, rü toma rü yema Checharéacü̱̃ã̱xgümaã Pauruxü̃ taca̱a̱xü̃gü ga tama Yerucharéü̃wa na naxũxü̃ca̱x. 13Natürü nüma ga Pauru rü toxü̃ nangãxü̃ rü ñanagürü: —¿Tü̱xcüü̃ pexauxe rü choxü̃ pengechaü̃xẽẽ? Choma rü íchamemare na chináĩxü̃. Rü ngẽxgumarüü̃ ta rü marü íchame na Yerucharéü̃gu chayuxü̃ naxca̱x ya Cori ya Ngechuchu —ñanagürü. 14Rü yexguma marü taxuacüma tanachu̱xugu, rü tachianemare, rü ñatarügü: —¡Ẽcü yangu i Cori ya Tupanaãrü ngúchaü̃! —ñatarügügü. 15Rü yemawena rü togü tamexẽẽgü, rü Yerucharéü̃wa taxĩ. 16Rü towe narüxĩ ga ñuxre ga yaxõgüxü̃ ga Checharéacü̱̃ã̱xgü, rü Machṍũpatawa toxü̃ nagagü. Rü nüma nixĩ ga wüxi ga Chíperecü̱̃ã̱x ga ü̃pamama woetama yaxõxü̃. Rü naxü̃tagu tapegüxü̃. 17Rü yexguma Yerucharéü̃wa tangugügu, rü yema yaxõgüxü̃ rü taãẽãcüma toxü̃ nayauxgü. 18Rü moxü̃ãcü ga Pauru rü tomaã Chaü̃tiáguxü̃tagu nanaxũãne. Rü yéma nangutaque̱xegü ga guxü̃ma ga yaxõgüxü̃ãrü ãẽ̱xgacügü. 19Rü nüxü̃ narümoxẽ ga Pauru, rü ñu̱xũchi meãma namaã nüxü̃ nixu ga guxü̃ma ga yema Tupana üxü̃ ga yexguma yema tama Yudíugü ixĩgüxü̃maã nüxü̃ yaxuxgu ga Tupanaãrü ore. 20Rü yexguma Pauruarü orexü̃ naxĩnüẽgu ga nümagü, rü Tupanaxü̃ nicua̱xüü̃gü. Rü ñanagürügü Pauruxü̃: —Dücax, Pa Toeneẽx, cuma nüxü̃ cucua̱x rü nangẽxma i muxũchixü̃ i Yudíugü i yaxõgüxü̃. Rü guxü̃ma i nümagü rü nanaxwa̱xegü na nagu naxĩxü̃ i ngẽma mugü ga Moĩché ümatüxü̃. 21Natürü ga togü ga tama yaxõgüxü̃ rü marü namaã nüxü̃ nixugügü na cuma rü cunangúexẽẽxü̃ i guxü̃ma i Yudíugü i togü i nachiü̃ãnewa ngẽxmagüxü̃, na tama naga naxĩnüẽxü̃ca̱x i ngẽma mugü ga Moĩché ümatüxü̃. Rü marü namaã nüxü̃ nixugügü na cunangúexẽẽxü̃ na tama tüxü̃ ínawiü̃cha̱xmüpe̱xechiraü̃xü̃ca̱x ya nanegü, rü na tama naga naxĩnüẽxü̃ca̱x i tacümagü ga Moĩché tüxü̃ muxü̃. 22¿Ṯacü tá ixüexü̃ i ñu̱xmax? Erü ngẽma Yudíugü i yaxõgüxü̃ rü aixcüma tá nüxü̃ nacua̱xgü na marü nuã cunguxü̃. 23¡Rü ngẽmaca̱x name nixĩ na cunaxüxü̃ i ngẽma tá cumaã nüxü̃ tixuxü̃! Nuã totanüwa nangẽxma i ãgümücü i yatügü i yanguxẽẽchaü̃xü̃ i wüxi i uneta i Tupanamaã nüxü̃ yaxuxü̃. 24¡Ngẽ́ma tupauca ya taxü̃newa nagagü, rü wüxigu namaã yanguxẽẽ i ngẽma tacüma ga Moĩché tüxna ãxü̃, rü Tupanape̱xewa pegü peyamexẽẽgü! ¡Rü nüxü̃́ naxütanü i ñuxregu nüxü̃́ naxãtanü na yadüpü̱xüerugüxü̃ca̱x i ngẽma yatügü na ngẽmaãcü yanguxẽẽgüãxü̃ca̱x i norü unetagü ! Rü ngẽmawa rü guxü̃ma i ngẽma Yudíugü rü tá nüxü̃ nacua̱xgü na aixcüma cuma rü ta naga cuxĩnüxü̃xü̃ i ngẽma mugü ga Moĩché ümatüxü̃ rü tama aixcüma na yiĩxü̃ ga yema ore ga cuchiga ga nüxü̃ yaxugüexü̃. 25Rü ñu̱xũchi ngẽma yaxõgüxü̃ i tama Yudíugü ixĩgüxü̃, rü marü naxca̱x tanaxümatü ga torü ore na tama nangõ̱xgüãxü̃ca̱x i ṯacü i namachi i marü togü norü tupananetachicüna̱xãgüxü̃ namaã icua̱xüü̃güxü̃, rü tama na nangõ̱xgüãxü̃ca̱x ya nagü, rü tama nangõ̱xgüãxü̃ca̱x i naẽxü̃gü rü e̱xna naxü̃nagü i wẽxnaãxü̃, rü tama naĩ i ngemaã rü e̱xna naĩ ya yatümaã inapexü̃ca̱x —ñanagürügü. 26Rü yexguma ga Pauru rü yéma tupauca ga taxü̃newa nanagagü ga yema ãgümücü ga yatügü. Rü moxü̃ãcü rü Tupanape̱xewa nügü namexẽẽ ga Pauru wüxigu namaã ga yema yatügü. Rü ñu̱xũchi guma tupauca ga taxü̃negu namaã naxücu na paimaã nüxü̃ yaxuxü̃ca̱x na 7 ga ngunexü̃gu tá yiĩxü̃ na yanguxẽẽgüãxü̃ ga yema norü uneta ga Tupanamaã nüxü̃ yaxugüxü̃, rü yemawena rü tá na inaxãmaregüãxü̃ ga norü ãmaregü ga Tupanaxü̃ namaã yacua̱xüü̃güxü̃ ga wüxichigü. 27Rü yexguma marü nagúxchaü̃gu ga yema 7 ga ngunexü̃, rü ñuxre ga Yudíugü ga Áchiaanecü̱̃ã̱xgü rü Pauruxü̃ nadaugü ga tupauca ga taxü̃newa. Rü yema Yudíugü rü duü̃xü̃güxü̃ nanuẽxẽẽ na Pauruxü̃ yayauxgüxü̃ca̱x. Rü yemaca̱x Pauruna nayuxgü. 28Rü tagaãcü aita naxüe ñaxü̃maã: —Pa Tomücügü Pa Yudíugüx, ¡Paxa toxü̃ perüngü̃xẽẽx! Ñaã nixĩ i ngẽma yatü i guxü̃wama yangúexẽẽchigüxü̃ i duü̃xü̃gü na taxchi naxaiexü̃ca̱x i yixema i Yudíugü, rü naxchi na naxaiexü̃ca̱x i ngẽma mugü ga Moĩché ümatüxü̃ rü daa tupauca ya taxü̃ne. Rü naẽ́tüwa i ñu̱xmax rü nuxa daa tupauca ya taxü̃negu nanamucu i ñuxre i duü̃xü̃gü i tama tacümagu ĩxü̃, rü ngẽmaãcü nanaxüxaxẽẽ i ñaã nachica i üünexü̃ —ñanagürügü. 29Rü yema ñanagürügü yerü ü̃paacü Yerucharéü̃wa Paurumaã nüxü̃ nadaugü ga Turuquínu ga wüxi ga Epéchiucü̱̃ã̱x ga tama Yudíu ixĩxü̃. Rü nüxü̃ nacua̱xgügu rü Pauru marü yexma nanaxücuxẽẽ ga tupauca ga taxü̃negu. 30Rü guxü̃ma ga yema ĩãnecü̱̃ã̱xgü rü poraãcü nanuẽ. Rü tupauca ga taxü̃neca̱x nibuxmü, rü Pauruxü̃ niyauxgü, rü tupaucaarü ĩã̱xtüwa nanatúchigügü. Rü yexguma paxa nanawãxtagü ga guma tupauca ga taxü̃neãrü ĩã̱xgü. 31Rü yexguma Pauruxü̃ yama̱xgüchaü̃gu ga duü̃xü̃gü, rü Dumacü̱̃ã̱x ga churaragüarü ãẽ̱xgacüxü̃tawa nanguchiga ga ore na guxü̃wama ga Yerucharéü̃wa rü na nanuẽxü̃ ga duü̃xü̃gü. 32Rü yexgumatama ga guma churaragüarü ãẽ̱xgacü rü nanangutaque̱xexẽẽ ga yema norü capitáü̃gü namaã ga norü churaragü, rü paxa yema duü̃xü̃gü íyexmagüxü̃wa naxĩ. Rü yexguma guma ãẽ̱xgacüxü̃ rü yema churaragüxü̃ nadaugügu ga duü̃xü̃gü, rü ínayachaxãchigü ga na Pauruxü̃ yama̱xgüxü̃. 33Rü yexguma ga guma ãẽ̱xgacü rü Pauruca̱x nixũ rü nayayaxu. Rü nanamu na taxre ga cadenamaã na yana̱ĩ̱xgüãxü̃ca̱x. Rü nüxna naca na texé yiĩxü̃, rü ṯacü naxüxü̃. 34Natürü yema muxü̃ma ga duü̃xü̃gü rü toxica ga oremaã aita naxüe ga wüxichigü. Rü yexguma taxuacüma meã nüxü̃ nacua̱xgu ga ṯacüca̱x na nanuẽxü̃, rü guma ãẽ̱xgacü rü nanamu na churaragüpatawa Pauruxü̃ nagagüxü̃. 35Rü yexguma churaragüpataarü toxõnewa nanguxgu ga Pauru, rü churaragü nayangetaü̃gü naxchaxwa ga yema muxü̃ma ga duü̃xü̃gü, yerü nanuẽxü̃chi rü nawe nicaetanü rü ñanagürügü: —¡Yama̱xü̃chi! —ñanagürügü. 37Rü yexguma marü churaragüpatagu yamucuchigüchaü̃ãgu rü Pauru rü Griégugawa guma ãẽ̱xgacüna naca rü ñanagürü: —¿Cuxü̃́ namexü̃ na cumaã nüxü̃ chixuxü̃ i wüxi i ore? —ñanagürü. Rü nüma ga ãẽ̱xgacü nanangãxü̃ rü ñanagürü: —E̱xna nüxü̃ cucua̱x na Griégugawa quidexaxü̃. 38¿Tama e̱xna cuma yiĩxü̃ i Equitucü̱̃ã̱x ga ü̃paxüra rü duü̃xü̃güxü̃ cunuẽxẽẽxü̃ na ãẽ̱xgacümaã nügü naḏaixü̃ca̱x rü dauxchitawa ga taxúema íxãpataxü̃wa cunagagüxü̃ ga 4000 ga yatügü ga máẽtaxü̃gü? —ñanagürü. 39Rü yexguma ga Pauru rü nanangãxü̃, rü ñanagürü: —Choma rü Yudíu chixĩ, rü Tarsucü̱̃ã̱x chixĩ. Rü Chiríchiaanewa rü yima nixĩ ya wüxi ya ĩãne ya taxüchine. Rü ngẽxguma curü me yixĩgu, rü cuxna chaca na duü̃xü̃gümaã chidexaxü̃ca̱x —ñanagürü. 40Rü yexguma ga guma ãẽ̱xgacü rü: —Ngü̃ —ñanagürü. Rü nüma ga Pauru, rü churaragüpataarü toxõnegu nachinagü, rü naxunagüme̱xẽ na nachiãchixü̃ca̱x ga duü̃xü̃gü. Rü yexguma nachiãchiegu, rü Yudíugawa nidexa, rü ñanagürü nüxü̃:
Copyright
Learn More


text:
Deux-Sèvres
Deux-Sèvres l'è 'n dipartiment fransés, sitüàt endèla regiù de Poitou-Charentes, che g'ha 370 939 abitancc, 'na superfìce de 5 999 per 'na densità de 62 Ab./km².
El nòm (che 'n lombàrt el signìfica le Dò Sèvre) l' vé dei du fiöm che se ciàma töcc du Sèvre: La Sèvre nantaise (cioè: Sèvre de Nantes), öltem grant aflüènt de la Loira, e la Sèvre niortaise (cioè: Sèvre de Niort), fiöm che se sböta 'ndèl Océano Atlàntico de le bànde de l'ansa de l'Aiguillon.
I abitàncc de le Deux-Sèvres en fransés i è ciamàcc i "Deux-Sévriens".
El dipartimènt de le Deux-Sèvres (nömer identificatìf: FR-79) l'è furmàt de 3 circondàre (en fransés: arrondissements), 3 cantù e 30 cümü. I 3 circondàre i è: Niort, Bressuire e Parthenay. La prefetüra l'è: Niort.


text:
Hildesheim
Hildesheim (Hilmessen in bass todesch; Hildesia in latin) l'è ona città de la Germania central, cont ona popolazion de 99 390 abitant (dato del 31. Dic 2013).
La gh'ha el titol de Große selbständige Stadt ("granda città indipendenta").
Cuntegnüü
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Hildesheim la se troeuva in del Land de la Bassa Sassonia. L'è foeura di distrett e l'è 'l capploeugh del circondari con l'istess nomm.
L'è traversada del fiumm Innerste, che l'è on affluent piscinin del Leine. A l'è a 30 km a sud-est de Hannover.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Hildesheim l'è voeuna di città pussee vegg de la Germania del nord.
La città l'è vegnuda ona sede vescovil in del 815. In del 872 gh'è staa faa el primm domm, tutt in preja. In del 983 l'imperador Otton III el gh'ha daa el diritt de 'vèggh on mercaa. Per on bell poo de ann el capp de la città a l'è staa el vesch, fina a quand l'è staa faa sù on municippi. In del 1249 l'ha ciappaa el status de città. In del 1367 Hildesheim l'ha tolt part a l'Hansa. In del 1542 l'è passada a la Reforma Protestanta.
Duranta el Medioev (1235-1803) l'è stada on Principiaa vescovil, denter al Sacher Roman Imperi. per poeu vegnì part del Regn de Vestfalia. Dopo di guerr napoleonegh (1815) l'è entrada a fà part del Regn de Hannover, e l'è restaa inscì fina al 1866, quand che l'è passada a la Prussia.
El sò center storegh, vun de quei pussee conservaa de tutta la Germania, l'è staa traa giò del tutt di bomb che gh'hann tiraa addoss i Ingles el 22 de marz del 1945. Dopo la guerra l'è staa faa sù anmò compagn de prima.
Gemellagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Angoulême, Francia.
- Al Minya, Egitt.
- Regn Unii:
- Padang, Indonesia.
- Halle (Saale), Germania.
- Gelendžik, Russia.
- Pavia, Italia.


text:
Martedé
El Martedé l'è giü dei dé de la setemàna. El vé prìma del Mercoldé, e dòpo del Lönesdé.
Endèle lèngue neo-latìne, la paròla « Martedé » la derìa del latì martes dies che signìfica dé de Marte. Dimòdo che se dis martedi 'n Italià, martes en Spagnöl (Castillan), dimars en Ocità, Mart,i 'n Ruméno, ecc. En portoghés envéce la se ciàma Terça Feira cioè tèrs dé
Apò a le lèngue cèltiche le dopèra la derivasiù del latì: isé 'n Irlandés se dis dé máirt, en Brétone se dis Meurzh, en Galés se dis dydd Mawrth e 'ndèl gaélic scosés se dis Dimàirt.
L'inglés e le lèngue scandìnave le derìa 'l nòm del martedé de la divinità nòrdica Týr (Inglés antìc: Tiw), isé g'hóm: Tirsdag per el Danés e 'l Norvegés, Tuesday per l'Inglés modèrno, Tisdag per el Svedés e Týsdagur en Islandés.
La paròla todèsca Dienstag e chèla olandésa Dinsdag se pènsa che le vègne de 'na interpretasiù de dies judicii (dé del thing, la asemblèa 'ndoche se ciapàa le deciziù 'ndèi pòpoi germànic). 'N ótra posibiltà l'è 'na dervasiù dirèta de la divinità che i Romà i ciamàa Mars Thingsus, el dio del thing, che facilmènt l'éra ac amò Tyr.


text:
Ombrèla (botànica)
Endèla terminulugìa botànica, l'ombrèla l'è 'na sórt de 'nfiurescènsa recemùza (cioè de strütüra a gràta) endèla quàl töcc i fiùr i g'ha 'n pedùncol de longhèsa presapóch precìza.
L'ombrèla la pöl véser de du tìpi:
- sèmpia, quan che ògna ràgio de l'ombrèla de la 'nfiurescènsa la fenés condèn fiùr sul. 'N ezèmpe de chèsto tìpo de 'nfiurescènsa l'è chèla del ligabósch.
- compunìda quan che 'nvéce ensìma a ogna ràgio gh'è 'n óter umbrilì picinì de fiurilì. Chèsta l'è la strütüra tìpica de le piànte che fà part de la famìa de le Apiaceae (ciamàda pròpe per chèsta rizù apò Umbelliferae).
Le ombrèle de spès le g'ha a la bàze 'n envòlucro furmàt de bràtee.
Ezèmpe de ombrèle sèmpie[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
-
Fiùr del ligabósch (Hedera helix)
-
-
-
Ezèmpe de ombrèle cumpunìde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
-
-
-
-
Fiùr de le caròte (Daucus carota subsp. carota)
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Dimitri, M. 1987. Enciclopedia Argentina de Agricultura y Jardinería. Editorial ACME, BsAs.
- Rec. M. BOTANICA 1969. Rebelais.
- Font Quer, P. 1953. Diccionario de botánica. Barcelona, Editorial Labor.


text:
300
Gh'è success[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Primm esperienz eremitigh de Sant Antoni in del desert egizzian.
- Costruzion del Palazz de Dioclezian a Spalato.
- Concili de Elvira.
Chi gh'è nassuu[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Macari el Grand, sant egizzian (m. 390)
- Paolin de Trevir, vescov (m. 358)
- Zen de Verona, vescov (m. 371)
Chi gh'è mort[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- San Teona de Lissandria, vescov (n. ...)
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
Luis Durnwalder
Luis Durnwalder (nom ufizial Alois Durnwalder; nassüü 'l 23 de setember 1941 a Pfolzn, in Südtirol) a l'è 'l President de'l Südtirol e un member de la Südtiroler Volkspartei.
La Vida[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Despö vess 'ndaa a scöra a Pfalzen e a Barsenun ed avè bandunaa l'ideja de üniss al Cor Ugüstin int la Badia de Neustift vesin a Barsenun, 'l Luis l'ha scerníi de stüdìa de aucat e de agrari a Viena. In chi agn chí l'ha anca scumenzaa a interessass de pulitega e l'è devegnüü president de la Liga di Stüdent Südtirules (fin al 1965), e l'è devegnüü anca member de l'Üniun dij Stüdent Catolegh.
Int 'l 1969 a l'è devegnüü Sindegh de'l so cumün de nassida (Pfolzn), int'l 1973 depütaa int la cambra regiunala Südtirulesa e assessur de la regiun Trentin-Südtirol. In chi dí chí a l'ha lauraa a l'istess temp anca 'ma diretur de la Liga di buirö Südtirules e l'ha pö faa sanmartin a Bulsan, indua a l'è 'ncamò al didincö de cà. De'l 1989 inanz a l'è 'l president de'l Südtirol.
Int i eleziun de'l 1998 e de'l 2003 l'è staa vudaa de püssee de cent mila Südtirules che pertucaven a tücc e trii i grüp lenguistegh Südtirules (Tudesch, Talian, e Ladin).


text:
Nufenen
Mudel:See also Cuurdinàde: 46°32′N 9°14′E
Nufenen (Nueinas in rumanc; Nufena in italian storich) a l'è un cumün svizzer del distret de Hinterrhein. in del Canton Grisun|. Al gh’ha pressapoch 159 abitant e una süperfiss de 28.03 km², e al se tröva a una altitüden de 1569 meter sura al livel del mar.
El cumün de Nufenen a l'è tacaa ai cumün de Hinterrhein, Mesocco, Safien, Splügen, Vals.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Nufenen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
(DE)


text:
Africa
L'Africa a l'è el segund cuntinent per pupulaziun e grandeza. La gh'ha una süperfiss de 30.065.000 kmq e una pupulaziun de pressapoch 800 miliun de gent. I sò cunfin a hinn: el mar Mediterani a nort, a ovest l'ucean Atlantich, a süd l'ucean Antartich e a est l'ucean Indian e'l mar Russ.
L'Africa a l'è traversada del Equatur e la gh'ha un frach de clima diferent.
La scima püssee vólta a l'è el munt Kilimanjiaro, in Kenya. I fiüm püssee important a hinn el Nil, el Congo, el Niger e'l Zambesi. I isul principaj a hinn el Madagascar, i Mauritius, i Seychelles, Socòtra (Yemen), Cap Verd, São Tomé e Príncipe, Fernando Poo e la Sant'Elena.


text:
Centre
La Centre (nòm uficiàl en fransés: Centre-Val de Loire) l'è giöna de le 22 regiù de la Francia. La popolasiù totàl de la regiù l'è de 2,480,000 abitàncc (dato del 2004) distribüìcc söndèn'area de 39,151 km², per 'na densità de 62 ab./km².
Sudiviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La regiù de Centre l'è dividìda 'ndei dipartimèncc de Cher, Eure-et-Loir, Indre, Indre-et-Loire, Loir-et-Cher, Loiret che i ragrùpa 20 circondàre (en fransés: arrondissements) e 842 cümü. La capital de la regiù l'è Orléans.


text:
Purtrets da professiun
-
SchurnalistA
Scriver e rediger texts, far contribuziuns ed intervistas per radio, televisiun, online e multimedia.
-
RedacturA radio
Esser là nua che l’actualitad capita ed avair il nas per istorgias.
-
RedacturA televisiun
Rapportar or da las regiuns las istorgias actualas cun pleds e purtrets.
-
RedacturA musica
Redacturas e redacturs da musica creeschan di per di ils differents programs musicals.
-
RedacturA novitads
Adina esser al puls da l’actualitad, avair la survista da quai che capita e resumar curt, cler e chapibel.
-
ModeraturA radio
Las vuschs che accumpognan, diverteschan ed infurmeschan audituras ed auditurs tras ils differents programs.
-
ModeraturA televisiun
Las fatschas - la carta da visita regiunala e naziunala.
-
RedacturA multimedia
Nizzegiar tut las pussaivladads dal internet, raquintar istorgias che tutgan il gust ed ils interess da la giuventetgna.
-
DocumentalistA ed archivarA
La documentaziun e l’archiv èn la memoria da RTR ed èn in impurtant servetsch public.
-
Um/dunna da camera
L’egliada per il dretg e bun purtret rinforza e fa part da mintga istorgia e novitad televisiva.
-
EditurA da video
Il ritmus da tagl è decisiv per la dramaturgia da mintga producziun da video.
-
TecnicistA dal tun
L’ureglia fina e l’affinitad per la tecnica cumpletteschan mintga producziun da radio e televisiun.


text:
Goldingen
Goldingen a l'è un cumün svizzer del distret eletural (Wahlkreis) de See-Gaster, in del Canton San Gal. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 22.11 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1124 abitant.
El cumün de Goldingen al se tröva a una altitüden de 705 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Eschenbach, Fischenthal (ZH), Mosnang, Sankt Gallenkappel, Wald (ZH), Wattwil. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Goldingen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Thalheim an der Thur
Mudel:Other places3 Cuurdinàde: 47°35′N 8°45′E
Thalheim an der Thur a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Andelfingen, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 6.44 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 877 abitant.
El cumün de Rheinau al se tröva a una altitüden de 385 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Adlikon, Altikon, Dägerlen, Dinhard, Neunforn (TG), Ossingen. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Thalheim an der Thur in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Céch Muril
Cech Muril (Ciach Moril in Piemuntes; Ceppo Morelli in Italian) a l'è un cumün ussulan de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula.
El gh'ha ona popolaziun de 335 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 40,0 km² e ona densità de popolaziun de 8 ab./km².
El paes el se tröva in la Val Anzasca e 'l cunfina sia cun la Pruvincia de Vercei (cumün de Carcofur) e cul Cantun Vales (cumün de Saas Almagell). A l'è nassüü in del 1865 da la füsiun di cumün de Prequartera e de Burgun.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Céch Muril l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Pussy Riot
Al Pussy Riot (Pèpi arvèrsi) i èṅ un grup rus punk ad fémni rabìdi impgnàdi in pulìtica a Måssca, cgnusû p'r al sò manifestasiòṅ ad prutèsta fati cun di flash mob e eśibisiòṅ ad tant in tant. I dascóran dla situasiòṅ pulìtica in Rùsia e dla vita dal dóni là, dand anc còntra gl'elesiòṅ presidensiàli dal 2012, cun al pasàǵ a cap dal Stat ad Vladimir Putin che, in alóra, 'l éra prim minìstar.
In dal méś ad Mars dal 2012, tri dóni dal grup i èṅ stadi misi in arèst cun l'acùśa ad cumpurtamènt viulènt e ultragiōś p'r avér fat n'eśibisiòṅ còntra Putin sénsa parmés in dla Catedràla ad Crist Salvadōr. Che lōr, dòp ésar-'s fati al ségn dla cróś, i aṅ tacâ a sunàr na canta par dmandàr a la Madóna ad mandàr via Putin e puntànd al dî anc còntra Cirillo I parchè, a lōr giudìsi, lì lò al créd più a Putin che a Dio. Al guàrdi, in gnanc un minùt, i i aṅ paràdi fóra subìt.
A s trata ad:
- Maria Alyokhina, studénta ad 24 an a 'l quàrt an ad Giurnalìśum, la s dà da far par Greenpeace e in dal vuluntariâ. La gh'à 'n putèṅ;
- Yekaterina Samutsevich, prugramadōra ad computer ad 30 an, diplumàda in futugrafìa e in multimedia;
- Nadezhda Tolokonnikova, studénta ad 22 an, la stùddia filuśufìa a l'Università ad Måssca. L'è spuśàda cun Pyotr Verzilov e la gh'à na fiōla ad quàt'r an.
Da la lōr banda i s èṅ dit: Kate Nash, Red Hot Chili Peppers, Sting, Cornershop, Faith No More, Peter Gabriel, Jarvis Cocker, Pete Townshend, The Joy Formidable, Madonna, Björk, Neil Tennant di Pet Shop Boys, Alex Kapranos di Franz Ferdinand, Beastie Boys, Patti Smith, Genesis, Corinne Bailey Rae, Courtney Love, Paul McCartney, Yōko Ono, Refused, Elio e le Storie Tese, Zola Jesus, Billie Joe Armstrong di Green Day, Die Antwoord, Genesis, Tegan and Sara, Johnny Marr e àt'r incóra. L'Ugnòṅ Europea, par bóca ad Catherine Ashton, la s è dita in pinsēr p'r al cundisiòṅ duri ad detensiòṅ e par la manéra ad purtàr avànti al prucès.
I gh daṅ invéci adòs al Patriàrca dla Cèsa Urtudòsa, Cirillo I, e al regìsta Nikita Mikhalkov ch'al s è dit prònt fiṅ da subìt a firmàr na létra avèrta cònt'r ad lōr.
Dòp che la cantànta Madonna l'iva dâ al sò apòǵ a 'l grup durànt un sò cuncèrt in Rùsia, faghénd védar la scrita "Pussy Riot" in sla sò schina, al premier in secónda rus Dmitrij Rogozin al gh rispónd acsè: «Tut qvéli ch'i èṅ stadi dal r... ad sòlit i téndan a far in gir dal lesiòṅ su cuma a s fà a star a 'l mónd, specialmènt quànd la s cata a 'l èstar in tournée»[1]. Di asuciasiòṅ dla sità ad San Pirèṅbùrg i aṅ pò fat càuśa a lē e a gl'urganiśadōr dal cuncèrt, dmandànd-ag déś migliòṅ 'd euro p'r avér dascórs in favōr di gay e dal "Pussy Riot", andànd acsè, a sò dita, còntra la léǵ dla sità e a i sentimènt dal pòpul[2].
Mandàdi a giudìsi, dòp ch'i éran stadi tgnùdi dèntar par dagnóra tri méś sénsa ch'a fus depuśitâ furmalmènt 'l at 'd acùśa, al 17 'd Agóst dal 2012 i giùdas rus i aṅ cundanâ al Pussy Riot a dū an ad parśòṅ par „TEPÌŚUM RELIGIŌŚ“[3]. In cal méntar al vèć campiòṅ ad scac Garry Kasparov, mémbar dal fòrsi 'd upuśisiòṅ ch'l éra preśènt ad fóra da 'l tribunàl par prutestàr, 'l è stâ farmâ par la pulisìa[4].
-
-
-
-
-
-
Al regìsta Nikita Mikhalkov
Culegamènt estéran
Nòti
- ↑ Madonna: dòp Pussy Riot i fnòć. L'arlìa ad Mósca: "l'è na rója" Agenzia Giornalistica Italia, 10 'd Agóst dal 2012
- ↑ L'à uféś i sentimènt di fedèi, San Pirèṅbùrg al fà càuśa a la Madonna repubblica.it, 17 'd Agóst dal 2012
- ↑ Pussy Riot culpévuli ad tepìśum religiōś, cundanàdi a dū an ad parśòṅ corriere.it, 17 'd Agóst dal 2012
- ↑ Rùsia: Pussy Riot, davànt a 'l tribunàl farmâ Kasparov Agenzia Giornalistica Italia, 17 'd Agóst dal 2012


text:
Mùsla
La mùsla l' è 'n tisû ad armadûra tela cun 'na tramadûra piotòst rèda, 'd cutòun alśér, u anca 'd làna u 'd lèin. A gh' è pò anca la mùsla 'd rêś, ch' l' è 'd séda e la gh' à 'na fàcia ch' la lûśa cuma 'n rêś.
D' in dû la deśvîn
Già i grèc antîg i 'mparèven a cgnùser la mùsla dai merchè 'd Mossul (arèint al fiùm Tigri), anca s' la s' tisìva già incòri piò antigamèint in dl' Uriĵnt ed l' India. Marco Polo in dal sô Miliòun al la descrivarà cuma 'na cumpunèinta di vistî di musulmàṅ.
In dû la s' drôva
Incō la mùsla la s' drôva in di tindàģ, in soquànt vistî dimòndi alśér e in 'na quèlc camiśèta. Alśéra e vapurôśa, la mùsla la s' dróva despès anca in di tutù 'dla dànsa clâsica, in dùa l' infìa al 'd sòta di svùj di volàṅ.


text:
Provincia de Venezia
- Süperfiss: 2.460 km²
- Pupulazziun (2001): 809.586 ab.
- Densitaa: 329 ab./km²
- Nümer de cumün: 44
- Capitaal (pup. 2004): Venezzia (271.251 ab.)
La pruvincja de Venezzia l'è tüta custitüida da pianüür; la purta via la magjuur part de la costa del Veneto, e l'è ucüpada per la metaa meridiunaal da la lagüna veneta; ul tocch püssee setentriunaal (cumprendüü tra i fiümm Piaaf e Tajameent) l'è staa bunificada in dii ann indree. In del sò teritori sa trann in del Maar Adriatich i fiümm Adiss, Siil, Tajameent, Piaaf, Bachijum, Brenta.
La cunfina cunt i pruvinz de Üdin e Purdenun (a nurdest), de Ruviich a S, Padua a O e Treviis a nurdovest.
Ul teritòri l'è bèn pupulaa, cunt cuncentrazziun in de la zona de la tèraferma de Venezzia (cunürbazziun Venezzia-Treviis); i center principaj a inn, föra che ul cumün de Venezzia, Chiògja, Portugrüaar, San Micheel al Tajameent, San Dunaa de Piaaf.
La pruvincja, anca se suratütt ul sò tocch setentriunaal bunificaa, l'è zona de agricultüra specjalizada e intensiva (cereaj, bietul da zücher) e alevameent buvin. Un'oltra resursa a l'è uviameent ul türiism, vista la presenza de la citaa de Venezzia e del lituraal adriatich (Jesul, Caorle, Eraclea). L'indüstria la sa basa sü i stabilimeent piscinitt u artigianaj (ünica ecezziun a inn i stabilimeent petrulchimich de la zona de Marghera).


text:
Danis-Tavanasa: Cumenzà cun las preparativas per l’exposiziun
- Mesemna, 7.1.2015, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 7.1.2015, 11:45, RTR
Danis e Tavanasa en lieus ch'ins va il pli savens mo sperasvi u atras. Il fanadur duai quai dentant esser auter. Danis-Tavanasa festivescha lura il giubileum da 1250 onns. Part da quellas festivitads che stattan sut il titel "Oh Tavanasa" è in teater musical en il liber ed ina exposiziun. Entant che las emprovas per il teater cumenzan pir il schaner èn ins gia dapi in temp londervi da far ponderaziuns co lexposiziun duai vesair ora.


text:
Rachiv
Rachiv (PaxiB in abecee cirillegh; PaxoB/Rachov in russ; Rahó in ungheres; Rahău in romen; PaxoBo/Rachovo in ruten; Rachov in cech e slovacch; ראחוב/Rachev in yiddish; Rachów in polacch; Rauhau in todesch storegh) l'è ona città de l'Ucraina cont ona popolazion de squasi 15.000 personn.
La città la se troeuva in l'Ucraina occidental, minga lontan del confin con la Romania. La partegn a la region storega de la Rutenia, dent a la region de la Transcarpazia. L'è 'l capploeugh del distrett con l'istess nomm.
La soa frazion de Dilove l'è vun di quei sitt che on quai geogref el pensa che 'l sia el center geografegh de l'Europa.
Segond el censiment del 2001 ghe viven 14.969, spartii in quella manera chì:
- Ucrain: 83,8%
- Ungheres: 11,6%
- Romen: 3,2%
- Ruten: 0,8%
- Alter: 0,6%


text:
Saint-Bardoux
Saint-Bardoux l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Romans-sur-Isère-1, del circondàre (arrondissement) de Valence e del dipartimènt de la Drôme.
El g'ha 'na popolasiù de 577 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 10,63 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 159 méter a 'na altèsa màsima de 310 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
'Abitàncc censìcc


text:
Basic Instinct
Basic Instinct (Istìnt primàri) 'l è 'n thriller eròtic dal 1992 ad Paul Verhoeven preśentâ a 'l 45śum Fèstival ad Cannes. 'L à ciapâ dū nomination a i Prèmi Òscar e a i Golden Globe ma al n à minga purtâ a cà gnint.
Al film 'l à muciâ sù dimóndi bèsi a i butghèṅ dal 1992, piasànd-'s in di prim duśènt pòst dla clasìfica dal pelìculi cun più incàs dla stòria (da piò ad tarśènt-sinquànta migliòṅ ad dòlar), e l'à fat cgnós'r in tut al mónd l'atōra prutagunìsta Sharon Stone, anc par via dna séna durànt al sò interugatòri quànd la prila al gambi faghénd védar la pèpa ad sóta la stanlìna parchè la n gh'iva mia al mudàndi adòs.
A gh'è anc un séguit dal 2006: Basic Instinct 2 girâ par Michael Caton-Jones.
Sunt
'L ex muśicìsta rock Johnny Boz (Bill Cable) al vèṅ catâ mòrt in dla sò cambra da lèt masâ cun un śbragagiàs mént'r 'l éra drē a ciulàr. Al tîṅ a drē a 'l caś al detective Nick Curran (Michael Douglas) ch'al s pòrta adrē al scutmàj ad "Giustisēr". Pinsànd ch'a gh pòsa entràr-ag la scritōra e psicòluga Catherine Tramell (Sharon Stone), ch'la s catàva sèg la nòt d'l umisìdi, al và a catàr-la a cà sua insém a 'l sò culéga Gus (George Dzundza) par far-ag dal dmandi. Rivâ là al cata invéci la sò amànta, la Roxy (Leilani Sarelle), ch'la gh diś che la sò murōśa l'è in dla sò vila in sla spiàgia ad Stinson Beach ma ch'l'è sicùra ch'la n gh'èntra minga. Purtàda in dal cumisariâ, la Catherine la rispónd sèmpar franca e pò, sintàda cun sōl na stanlìna curta adòs, la prila 'l gambi faghénd véd'r a i pulisiòt la sò pasra e lōr i pèrd'n al fîł, tàcand a sudàr fréd.
Cla sira lè pò Curran al s litga in un bar cun l'agìnt di afâr intèran Nielsen (Daniel von Bargen) e pò al cumpàgna a cà la sò ex, la psicòluga Beth Gardner (Jeanne Tripplehorn), e sèg al gh'à 'n rapòrt sesuàł dimóndi viulènt.
Nick al pésca anc ad far cōlp su la bèla Catherine ma chi lē invéci la s dà da far par catàr sù dal nutìsi su 'd lò dasfrutànd al sò sex-appeal. In cal mént'r a vèṅ cupâ Nielsen e Curran al pasa di guàj parchè i 'l ìvan vdû quistiunàr-as sèg.


text:
Südafrica
El Südafrica a l'è un paes de l'Africa meridiunala.
A l'è tacaa a la Namibia, al Botswana, al Zimbabwe, al Muzambich, al Swaziland e al Lesotho e 'l a bagnen l'Ucean Atlantich e l'Ucean Indian.
Al gh'ha trì capitaj: Pretoria, Bloemfontein e Cità del Cap.
Al gh'ha una süperfiss de 1.221.037 km² e una pupulaziun de pressapoch 48 miliun d'abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del secul XVII a hinn rivaa in Südàfrica culon ulandes, i Buer. In del secul XIX a hinn rivaa anca i ingles, che hann tacaa a ucüpaa el tòch de süd del paes.
In di agn 1880-1881 e 1899-1902 a hinn staa cumbatüü dò guer intra i Ingles e i Buer, e a la fin i ingles hann ucüpaa tüt el paes.
In del 1910 a l'è stada fundada l'Üniun Südafricana, che l'era un dominion del Regn Ünì.
In del 1948 el Partii Naziunal (National Party) l'ha vingiüü i eleziun e l'ha tacaa cunt el sistema de Apartheid.
El Südafrica al s'è pruclamaa una repübliga in del 1961 e a l'è sürtii del Commonwealth.
In quij agn chì i Naziun Ünii aveven vutaa un bel poo sanziun cuntra el guern südafrican.
Dopu d'una lota lunga, sota la guida del Nelson Mandela, in del 1994 a l'è finii el sistema de Apartheid.
Lenguv e nom[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Südafrica al gh'ha 11 lenguv ufiziaj e 11 nom ufiziaj:
- Afrikaans: Republiek van Suid-Afrika
- Ingles: Republic of South Africa
- Ndebele: IRiphabliki yeSewula Afrika
- Xhosa: IRiphabliki yaseMzantsi Afrika
- Zulu: IRiphabliki yaseNingizimu Afrika
- Sotho setentriunal: Rephaboliki ya Afrika-Borwa
- Sotho meridiunal: Rephaboliki ya Afrika Borwa
- Tswana: Rephaboliki ya Aforika Borwa
- Swati: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika
- Venda: Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe
- Tsonga: Riphabliki ra Afrika Dzonga
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Südafrica a l'è una repübliga.
El president a l'è el Jacob Zuma (del 2009).


text:
Acid sulforich
L'acid sulforich (ciamaa anca Vedriol, nom IUPAC diidrossid de diossisulfer) a l'è un cumpost chimich cun furmula chimiga H2SO4. El sò nümer CAS a l'è 7664-93-9. El par un oli un frach viscus senza culur. A l'è vün di acid püssee fort e l'è dunca un fort curusif. El sò cumpost püssee cugnussüü a l'è el gess, che l'è el carbunaa de calci.
L'acid sulforich el gh'ha un frach de aplicaziun e l'è vün di prudot pussee impurtant del indüstria chimiga. In del 2001 la prudüziun in del mund l'è stada de 165 miliun de tunelat, per un valur de pü o de men de 8 miliard de dolar.


text:
Mahilëŭ
Mahilëŭ (cirilligh: Mariлëў; in russ: MorилëB/Mogilëv; in polacch: Mohylew; in ucrain: MorилboB/Mogyl'ov; la pronuncia lombarda l'è pù o manch Mahiliòu per el bieloruss e Maghiliòff per el russ) a l'è ona città de la Bielorussia oriental.
La città la se troeuva longh i spond del fiumm Niper e la cunta ona popolazion de 360.000 abitant. Mahilëŭ l'è capital del voblasc' omònim.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Come tant alter città bieloruss, la s'è trovada sòtta i domini del Principaa de Smolensk, de la Lituania e de la Polònia, prima de tornà de noeuv in de l'Imperi Russ (in del 1772, pòcch prima de la spartizion de la Polònia).
Duranta el XIX secol l'è vegnuda ona città importanta in de la ministrazion de la Bielorussia. Duranta la Segonda Guerra Mondial l'è stada occupada di todesch, che hann coppaa quasi tucc i giudee che ghe viven, che eren pròppi tant.
A Mahilëŭ (che l'è anca molto conossuda col sò nòmm russ) l'è nassuu el composidor american Irving Berlin (nassuu 'me Izrail' Bejlin) e gh'ha studiaa a l'Università el president de la Bielorussia Aleksandr Lukašenko.


text:
16 11
Ol dé 16 de noèmber l'è 'l 320 ( 321 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 46 dé a finí l'an.
Ul dí 16 de noèmber al è ul dí da pòost 320 ( 321 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 46 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1354 - l'Algher (Sardegna): Pere III ol Cerimoniós al conchesta definitivament la sità.
2003 - Catalunya: se gh'i sélebra di elessiú al Parlament; CiU la adagna con 46 ses, seguida del PSC (42), ERC (23), PP (15) e ICV (9).
2004 - La Viquipèdia en Català la ría a 10.000 artícoj!
2005 - Brüssèl: Ol President de la Generalitat de Catalunya, Pasqual Maragall, e de la Generalitat Valenciana, Francesc Camps, i parla ofissialament per la pröma ölta in Català al Comitat di Resú d'Öròpa, gràssia al acorde signat l'istess dé con l'ambassadur Spagnöl a la ÜÖ.
2005 - Girona: Ol vèscuf de Girona, Carl Soler, al denöncia int ü comünicat, col söport del Consej presbiterial che i emisiú de l'emissora de ràdio de la COPE, i denigra ol pòpul Català.
1904 - Londra (Anglatèra): John A. Fleming al patenta ol díode d'incandessensa o vàlvula termojònica ch'al ía inventat basant-as in l'efet Edison, che Wiliam J. Hammer, ü di inzegner d'Edison, al ía descobert ol 1883; chèst fat s'al considera l'inissi de l'eletrònica.
2004 - Washington (i Stacc Ünicc): George Bush al nòmena Condoleezza Rice, fí alura cunsejera de següressa nassiunala, nöa secretària de stat in süstitüssiú de Colin Powel, ch'al ía dimissiunat ol dé pröma.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2004 - Barcelona: Joan Ramon Mainat, periodesta e produtor televisif Català.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Pennsylvania
La Pennsylvania a l'è un stat federal di Stat Ünii d'America. Al gh'ha una süperfiss de 119.283 km² e una pupulaziun de 12.406.292 abitant.
A l'è tacaa a nord al stat de New York e al Lach Erie, al cunfin cunt el Canada, a ovest a l'Ohio, a süd a la Virginia Ucidentala, al Maryland e al Delaware, a est al New Jersey.
La capital a l'è Harrisburg (48.950 abitant). La cità püssee pupulada del stat a l'è Philadelphia (1.492.231 abitant). Alter cità cun püssee de 100.000 abitant a hinn Pittsburgh e Allentown.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Pennsylvania al gh'ha 21 grand eletur in di eleziun presidenziaj de l'Üniun.


text:
PHILIPPE LE GUILLOU
PARIS INTÉRIEUR Récit
L’Arpenteur Colléction cÈÈé pà GÈàd Boûàdié diiÈé pà Lûdovic Escàndé
Philippé Lé Gûilloû
P A R I S I N T É R I E U R
récit
© Éditions Gallimard, 2015.
« Jé sàis bién qûé dés joûnàûx sont pàtis s’Ètàbli àilléûs, màis lé cénté dû pàpié impimÈ ét ciÈ, c’ést là ûé dés JéÛnéûs, là ûé dû Coissànt, là ûé Sàint-Joséph, ét toûs cés totillons dé ûés qûi déssinént lé ciél én fomé dé lÈzàd, c’ést là ûché dé cé coin dé là ûé Mont-màté qûi sént éncoé lés Hàllés… »
LÈon-Pàûl Fargue, Les vingt arrondissements de Paris.
Séntié : lé nom dÈàé jé né sàis qûoi dé chàmpêté, dé foéstié, màis il dÈsiné pààdoxà-lémént ûn qûàtié tès minÈàl énfoûi dàns lé viéûx cœû dé Pàis. Sàns doûté ést-cé lâ là pàt é là plûs sécèté, là plûs pittoésqûé dû II àon-dissémént, ûn domàiné écûlÈ, â l’histoié mà-qûÈé pà lé téxtilé ét lé pàpié noici, ûné pàt pimitivé ét àchàïqûé dû béàû Pàis, àvànt lés àttéintés dé là modénitÈ àvàéûsé ét dés modés Èàlisàticés. Qûélqûés films Ècénts, qûélqûés histoiés fàcilés liÈés àû tissû ét â son commécé ont àsso-ciÈ â cé qûàtié ûné imàé nÈàtivé qûi én fàit poû béàûcoûp lé liéû pivilÈiÈ dés àffàiés, dés méntéiés ét d’ûné cétàiné vûlàitÈ. Aûtànt dié qûé cé n’ést pàs l’àppoché qûé j’én ài. Aûtànt dié àûssi, d’émblÈé, qûé là béàûtÈ dé son nom
11
én fàit, â més yéûx, qûélqûé chosé commé é l’émblèmé ét lé poûls dé cé II àondissémént qûi, màlÈ là poÈsié dé son chiffé, n’ést jàmàis qû’ûné séméntàtion àdministàtivé, ûné pàcéllé ûbàiné dàns lés toût pémiés ànnéàûx dû sé-pént pàisién ét qûi, àinsi, dàns cétté àiditÈ dé càdàsté, né dit ién. Bién dÈfini énté lés Gànds Boûlévàds ét là ûé RÈàûmû, là ûé Montmàté ét lé boûlévàd é SÈbàstopol, lé Séntié n’ést pàs lé II àondissé-mént, qûi l’éxcèdé làémént, màis il én consti-tûé lé noyàû, àvéc sés ûés Ètoités, sés fàçàdés ànciénnés qûi ont ÈchàppÈ â là sàpé ét â l’ûnifo-misàtion dés tànsfomàtions hàûssmànniénnés ; ûné Èsévé indûstiéûsé, màûdité, péû ÈclàiÈé, pésqûé màlfàmÈé, loin dés àxés, dés imméûblés lûxûéûx, dé toût cé qûi ûtilé ét sinàlé là pûissàncé. Sàns doûté, àlos qûé j’Ècis cés linés, n’ést-ilplûstoûtâfàitcéqûéjésûèéétlàisséénténdé. Sàns doûté lés dénièés ànnÈés, àvéc là fémétûé dé nombé dé boûtiqûés dé téxtilé, ont-éllés vû Èvolûé cé qûàtié â ûn ythmé vé-tiinéûx, lûi fàisànt pédé cé qû’il àdàit d’oi-inél, dé pimitif, àvéc cé commécé si vivàcé, si inscit dàns lé dÈdàlé dé sés ûéllés ét dé sés
12


text:
Fiurinsöla
Fiurenzöla (en emilià: Fiurinsöla; en italià Fiorenzuola d'Arda) l'è 'n cümü de l' Emilia Romagna, en Pruvincia de Piacènsa.
Al gh'ha 15 394 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 59,7 km² e ona densità de 258 ab./km².
Al cunfìna coi comün de Alseno, Besenzone, Cadeo, Carpaneto Piacentino, Castell'Arquato, Cortemaggiore.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Fiurinsöla l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Mendris (distret)
El distrèt de Mendris (nòm uficiàl: Distretto di Mendrisio) l'è giü dei òt distrècc del Canton Ticino, endèla Svìsera italiàna. El capolöch del distrèt l'è la cità de Mendris.
La superfìce totàl del distrèt l'è de apéna 101 km² cge völ dì che l'è 'l piö pesèn dei distrècc del Cantù, ma l'è 'l tèrs piö popolàt coi sò 50 357 abitancc (dato del 31 Dicember 2013[1]).
El töl dét la pónta piö meridiunàla del Cantù e de töta la Svìsera, el cunfìna col distrèt de Lugano a nòrt e co l'Italia (Lombardia, pruvìnce de Com e Varés) a sud.
Diviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distrèt de Mendris l'è spartìt en 5 cìrcoi e 14 cümü:


text:
Al cunfin vest dil vitg da Trun sesanfla in dils pli bials ed imposants edifecis historics dalla Surselva, ch’ei vegnius eregius ils onns 1774-79 digl avat Adalbert II da Medell. Quella cuort claustrala ed anteriura casa-cumin dalla Ligia Grischa ha la claustra da Mustér vendiu ord motivs finanzials igl onn 1859 a Gion Giachen Cavegn da Dardin, emigraus en Spagna. Siu frar e ses vegnentsuenter (Cavegn, Demont, Pajarola) ein stai ils migiurs. Els han denton buca pudiu mantener quei edifeci d’impurtonza historia ed atistica ed han entschiet a vender objects custeivels digl interiur. Per impedir che tut mondi giu la Bassa ei in comité d’iniziativa cun representants dil cantun, dalla vischnaunca e dalla Viafier retica s’engaschaus ed ha saviu cumprar 1932 igl edifeci cun sustegn dalla confederaziun, dil cantun e dallas vischnauncas. Suenter sia renovaziun eis el vegnius surdaus alla Fundaziun Cuort Ligia Grischa. Lezza ha endrizzau en las localitads historicas in museum d’historia locala e regiunala, da cultura populara e d’art. 1934 ha quei Museum Sursilvan saviu vegnir aviarts ed igl onn 2009 ha el saviu festivar siu 75avel anniversari.
La Cuort Ligia Grischa a Trun, in dils pli bials ed imposants edifecis dalla regiun, ei in’attracziun per indigens e turists. Quella casa patriziala en stil baroc ei vegnida costruida el 17avel tschentaner sco cuort claustrala, ei daventada la sedia dalla Ligia Grischa ed ei oz in museum da historia locala e regiunala.
La sala da dertgira ei ornada culs uoppens dils Landrechters dapi la fundaziun dalla Ligia Grischa 1424 e dapi 1803 cun quels dils magistrats ord il territori dall’anteriura Ligia Grischa.
La stiva digl avat ha in marviglius tabliau, ina excellenta lavur cun intarsias da differents lenns indigens.
Igl art dat oz in impurtont accent alla Cuort Ligia Grischa.
Per ils dus pli enconuschents artists da Trun, ils picturs Alois Carigiet e Matias Spescha ha la Cuort mintgamai endrizzau ina stiva permanenta cun da lur ovras originalas.
La gallaria d’art presenta 3-4 exposiziuns temporaras ad onn.
Il museum cumpeglia era collecziuns da cultura populara e da cudischs.
dils 16 d’avrel – 31 d’october
gliendisdis, mesjamna, sonda e
la 2. e 4. dumengia dil meins,
14.00 – 17.00 uras
Visetas da gruppas e sentupadas privatas ein era pusseivlas ordeifer quei urari
Dora Candinas
Tel. 081 943 11 39
Giusep Decurtins-Deplazes
Tel. 081 943 33 88
giusepdecurtins@kns.ch


text:
Carugaa
Carugaa (nom ufizial in italian: Carugate) l'è on comun brianzoeu de la Provincia de Milan che 'l gh'ha ona popolazion de 13.979 abitant.
El paes el se troeuva al confin con la Provincia de Monscia e Brianza (comun de Agraa, Brughee e Caponagh) e l'è denter ai territori de la Martesana e del Vimercates.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'etimologia del nomm l'è minga ciara.
Segonda la tradizion, Santa Marcellina, sorella de Sant Ambroeus e San Satir, l'è vivuda a Carugaa.
Ai temp di piev, Carugaa el faseva part de la Piev de Vimercaa.
In di primm del Noeuvcent, a Carugaa el lavorà principal l'era la seda.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Carugaa l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc


text:
Dialett bustocch-legnanes
El bustocch-legnanes l'è on insemma de dialett ocidentai del lombard parlaa a cavall in tra la Provincia de Milan e quella de Vares.
Se diferenzien del rest di dialett ocidentai (milanes e varesott) per ona serie de caratteristegh fonetegh particolar, che fann parè la region quasi tant 'me on'isola lenguistega.
Cuntegnüü
- 1 Difusion e variant
- 2 Caratteristegh
- 3 Esempi de lengua
- 4 Bibliografia
- 5 Ligamm de foeura
Difusion e variant[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El grupp el ciappa el sò nomm di dialett bustocch (localment: [bys'toku]) e legnanes, parlaa rispettivament in di comun de Bust Grand (VA) e Legnan (MI). El sò domini lenguistegh, marcaa de on rosc de isogloss bei precis, el tira denter anca alter comun:
- Provincia de Milan: Legnan, Villa Cortesa, Arconaa, San Giorgg, Canegraa, San Vitor, Casorezz ([kazu'esu]), Buspiccol ([bys'pikwal]), Magnagh, Rescaldina, Dairagh ([da'jɔgu]), Casten.
- Provincia de Vares: Bust Grand, Olgiaa, Fagnan, Cairaa, Gorla Magior, Gorla Minor, Castellanza, Marnaa.
Anca dialett tant 'me quell de Cugionn, Parabiaa o de Cassan Magnagh poeuden conservà di tratt compagn de quell del bustocch. Respett al bustocch, el dialett de la città de Legnan l'è on zicch pussee vesin al modell milanes.
Ona quai caratteristega compagna de quei del bustocch-legnanes je troeuvom anca in di dialett de Gajaa e Trecaa, in del borbanell e in del dialett de Turaa.
Caratteristegh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fonetega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I caratteristegh pussee important del pont de vista fonetegh a hinn:
- Conservazzion di vocai atonegh finai (ma minga denanz a m, n, l, gn, j). A Legnan el fenomen l'è on poo pussee sfumaa.
- CORP: mil. ['kɔːrp], bust. ['koːrpu].
- CRED: mil. [kreːt], bust. ['kreːdi].
- DRIZZ: mil. [dris], bust. ['dritsu].
- GATT: mil. [gat], bust. ['gɑtu].
- VESS: mil. [vɛs], bust. ['(v)ɛsi].
- Lenizzion de la [r] intervocalega
- MORÌ: mil. [mu'ri], bust. [mu'i].
- TIRÀ:_ mil. [ti'ra], bust. [ti'ɑ].
- Lenizzion de la [v] intervocalega e in princippi de parolla.
- VEDÈ: mil. [ve'dɛ], bust. [e'de].
- Passagg de [ɛ] a [a] tonega (a Dairagh e Buscaa):
- GUERRA: mil. ['gwɛra], dair. ['gwara].
- Velarizazzion de A tonega (soratutt a Dairagh)
- GRAMM: mil. [gram], bust. [grɑm], dair. [grɔm].
- Palatalizazzion de A denanz a nasal. Quell lavorà chì l'era bell present in del Bustocch fina al Vottcent, anca se adess l'è on poo balcaa.
- TANT 'ME: mil. ['tame], bust. ['tɛme].
- Passagg de [i] a [e] in posizzion nasal (minga a Legnan):
- VESIN: mil. [ve'zĩː], bust. [vi'zeŋ]
- Passagg de [y] a [ø] in posizzion nasal (minga a Legnan):
- VUN: mil. [vỹ:], bust. [vøɲ].
Comparazzion fonetega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vegnen mettuu a confront i pernonzi de vari comun e paes de l'area:
- Milan, el center lenguistegh de la Lombardia ocidental
- el Cason, paes a ovest de Milan, in su la strada in vers l'Olt Milanes
- Legnan, Bienaa (frazzion de Magnagh), Buscaa e Dairagh, in provincia de Milan
- Busti, Solbiaa e Gorla Magior, in provincia de Vares
- Vares, capploeugh provincial
Morfologia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La grammatega bustocca e legnanesa la cambia minga tropp de quella del rest del lombard. Chì de sotta vegnarann marcaa apena quei lavorà che se slontanen del lombard ocidental "standard", e che fann vegnì on poo pussee particolar 'sto dialett.
I articoi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'articol determinativ masculin a l'è, in tutta l'area ol [ul] (compagn del brianzoeu e del varesott). In certi cas el se pò scurtà aradittura in [u].
L'articol determinativ feminin de norma a l'è a (cf. varesott [ra]). In del bustocch però l'articol o l'è doperaa per tucc duu i gener, se la parolla la scomincia per vocal (es. o omm, o aqua).
El sostantiv[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- I sostantiv che finissen in -o e -a, gh'hann el plural in -i.
- GATT: ['gɑtu], pl. ['gɑti].
- GATTA: ['gɑta], pl. ['gɑti].
- I sostantiv che finissen con alter vocai o in /n/, /m/, /j/ e /gn/ resten invariaa
- AJ: [aj], pl. [aj]
- BALLA: ['bɑla], pl. [bal]
- CAZZUU: [ka'tsyː], pl. [ka'tsyː].
- COEUR: [køi̯], pl. [køi̯]
- CORAMM: [ku'ɑm], pl. [ku'ɑm].
- LEGN: [lɛɲ], pl. [lɛɲ]
- MAMMA: ['mɑma], pl. [mam].
- MOSTER: ['mustar], pl. ['mustar].
- PEDRIOEU: [pi'drjøː], pl. [pi'drjøː].
- ROGNA: ['roɲa], pl. [roɲ].
- I nomm che finissen in /l/ se comporten tant 'me in del milanes. In d'on quai cas a resten anmò di testimoni del vegg plural metafonetegh.
- CAVELL: [ka'el], pl. [ka'ej]/[ka'iː].
- I nomm che finissen in /on/ e /in/ gh'hann di plurai particolar:
- CAGNIN: [ka'ɲeŋ], pl. [ka'ɲiti].
- LUMAGON: [lyma'goŋ], pl. [lyma'guni].
El verb[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La diferenza pussee grossa che gh'è l'è la terminazzion -o per la prima persona singolar de l'indicativ present e imperfett. Per el rest, el verb bustocch el ghe va dree ai regol generai di coniugazzion del lombard ocidental.
Verb vess[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Indicativ present: me a som, ti a ti see, lu/lee a l'é, noeugn a semm, violtar a sii, loi a hinn
- Indicativ imperfett: men a seo, ti a ti séi, lu/lee a l'éa, noeugn a seam, violtar a sii, loi i ean,
- Indicativ futur: men a saoo, ti a ti saee, lu al saà, lee a la saá, noeugn a saemm, violtar a saii, lùi i saàn.
- Infinii present: vessi.
- Particippi passaa: stèi.
Verb avèggh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Indicativ present: men a g'hoo, ti a ti g'hee, lu al g'ha, lee a la g'ha, noeugn a g'hem, violtar a g'hì, loi i g'han
- Indicativ imperfett: men a g'heo, ti a ti g'héi, lu al g'héa, lee a la g'héa, noeugn a g'héam, violtar i g'hì, loi i g'héan
- Indicativ futur: men a g'haaoo, ti a ti g'haaee, lu al g'haaà, lee a la g'haaà, noeugn a g'haaemm, violtar a g'haaì, loi i g'haaàn.
- Infinii present: vègghi
Prima coniugazzion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Indicativ present: men a mangio, ti a ti mángi, lu al mangia, lee a la mangia, noeugn a mangiam, violtar a mangii, loi i mángian.
- Indicativ imperfet: men a mangéo, ti a ti mangéi, lu al mangéa, lee a la mangéa, noeugn a mangéam, violtar a mangìi, loi i mangéan.
- Indicativ futur: men a mangiaoo, ti a ti mangiaé, lu al mangiaà, lee a la mangiaá, noeugn a mangiaèm, violtar a mangiaì, loi i mangiaán.
- Infinii present: mangià
Segonda coniugazzion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Indicativ present: men a édo, ti a ti édi, lu al védi, lee a la édi, noeugn a édam, violtar a idì, loi i édan.
- Indicativ imperfet: men a idéo, ti a ti idéi, lu al vidéa, lee a la idéa, noeugn a idéam, violtar a idì, loi i vidéan.
- Indicativ futur: men a edaoo, ti a ti edaee, lu al vedaá, lee a la vedaà, noeugn a idaemm, violtar a idaì, loi i vidaàn.
- Infinii present: edé
Terza cuniügaziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Indicativ present: men a perdo, ti a ti perdi, lu al perdi, lé a la perdi, noeugn a perdam, violtar a perdii, loi i perdan.
- Indicativ imperfet: men a perdéa, ti a ti perdéi, lu al perdéa, lé a la perdéa, noeugn a perdéam, violtar a perdìi, loi i perdéan,
- Indicativ futur: men a perdaoo, ti a ti perdaee, lu al perdaá, lé a la perdaá, noeugn a perdaemm, violtar a perdaìi, loi i perdaán.
- Infinii present: pèrdi
Quarta coniugazzion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Prima class:
- Indicativ present: men a doeurmo, ti a ti doeurmi, lu al doeurmi, lé a la doeurmi, noeugn a doeurmam, violtar a dormii, loi i doeurman.
- Indicativ imperfet: men a durmiéu, ti a ti dormiéi, lu al dormiéa, lé a la dormiéa, noeugn a dormiéam, violtar a dormii, loi i dormiéan.
- Indicativ futur: men a dormaoo, ti a ti dormaee, lu al dormaà, lé a la dormaà, noeugn a dormaèmm, violtar a durmaì, loi i dormaàn.
- Infinii present: dormì
Segunda class:
- Indicativ present: men a finisso, ti a ti finissi, lu al finissi, lé a la finissi, noeugn a finissam, violtar a finissì, lùi i finissan
- Indicativ imperfett: men a finiéo, ti a ti finiéi, lu al finiéa, lé a la finiéa, noeugn a finiéam, violtar a finissì, lùi i finiéan
- Indicativ futur: men a finissaoo, ti a ti finissaee, lu al finissaá, lé a la finissaá, noeugn a finissaèm, violtar a finissaì, lùi i finissaán.
- Infinii present: finì
Lessegh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El lessegh l'è compagn de quell de tucc i alter dialett de la Provincia de Milan e de quella de Vares, senza di idiotism particolar.
Esempi de lengua[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Del Setcent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ah, sgienti, che disgrazia l'è mai chesta!
Morosà chi tente tempo con curè
ch'hò l'avarevi sgià toeuj s'ess vu i danè
e mò ch'ha trovo voeun cha ma jo impresta
cha poss falla cercà fena demèn
pientamm on pòr in mèn!
L'oltrer famm bella ciera
e in jeri baronamm da sta manera!
Ma còss ho mai da fà!
Se men sto chilò a Busti ho da crepà!
Andà a Varzì o Casall,
al voeur parè che sia in criminall!
Sicchè, a vegninn a voeuna
poss'andè a Roma en men cercà forteuna.
Sì, sì, vu 'ndà a informamm
ù da chi che vigni a Cà
in che manera l'ho da pratigà
e dienzen che tra tugg abbien vanzà
on chai strasc d'on bordon e d'on collà
parchè 'l sarav pu ben
che vaga vistì da pilligren
ch'a dilla, chi sta ben
hin ch'j fa da lòcco
e n'hen mia da vargògna a fa 'r pitòcco,
se par sorti n'hin bon
de casciass con di loggi a far frizzon.
Chi m'amarav mai di
ch'ess da vegni a sto stato
che, par no ventà mato
e morì da desgusti
hess da bandonà Busti
on paès inscì bon
che, cont i sò danè
conscian gròss i rognon
parfena i forastè.
Traa de Mommena bustese del canonigh Biagio Bellotti (1714-1789).
Del Votcent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Antigamenti, fena amó di temp dul pröm da Zipro, 'pena fäi che finii a guera da Tera Sänta, una grän sciuazza franzesa ca la turnea indree dul Säntu Sepolcar, giüst in püntu a Zipro la va imbatasi in d'una cumpagnia da balossi ca ga n'hän fäi da tüt i sorti. 'Sta poa sciua la podea non dàssi pas; e 'sa gh'é vegnüü in menti? L'ha pensaa ben d'andà dul re a sbarguà 'rgossu. Sciursì ca gh'é mò stäi genti ca gh'hän dii da trà nän' via ul fiaa, parchè ul re l'ea un merlu ca sa pudea fagan da tüt i razzi, ca 'l disea nänca trii: "La vedi non 'ma fän chi ca gh'a da braguà par un caicossa? Ga fän da chii robi da fà 'ventà rossu chissassia; ma lü, mò, ca la guarda lee sa 'l vöi casciàssi pai robi di oltar; nen pa insögn!". Ma lee, inscämbi da smaìssi, sciurnon, l'ha vulzüü andàghi istessu "parchè" la disi "almäncu, sa gh'è propi manea non da cavàgan caicossa, ma scudaó ul güstu da dìghi ca l'è un grän lurdu". E inscì ben l'ha fäi. Metas a piängi e la va dul re e la ga disi: "Men, ul mè car re, a vegnu non par cercà giüstizia da chel ca m'han fäi, nagut afaciu! A vegnu dumà par dìvi da fà piasè a insegnàm cuma l'è ca fee vü a purtà pascenza da tüti i dispressi ca va fän, ca ma disan ca va 'n fän di grossi; sa sa mai da pudè imprendi abè men a mandà giù chesta, ca la ma vöi propi passà non! Almäncu ca pudessi dàvala a vü an' lee, ca gh'hii ul canaüzzu inscì largu ca ga passan tüci!".
'Sa vuissi mò dì? Chel lüganeghin da chel re l'ha fäi tänt 'mé darsedàssi; l'ha cumenzaa d'inlua a vuè fà giüstizia da chela sciua là e, sa ti vedi, 'ma l'ha saüü fà! E pö, porcu sa ga fean vöna a lü! Chel al stea maa da cà!
Giovanni Papanti, Parlari italiani in Certaldo, 1875, pag. 283-284
Bibliografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Luigi Giavini. Al lìssi al füssi al sìssi - grammatica della lingua bustocca - vocabolario italiano-bustocco. Büst Grand: Centro Culturale San Michele, 1996.
- Preghém, a cüra de Michele Crespi, Büst Grand, Arti Grafiche Bertarelli, 2000.
- Gianni Fusetti, I dì dul coeui (i giorni del cuore), Grafiche Casbot, 2002.
- Dizionario legnanese, a cura de Giorgio D'Ilario, ed. Famiglia Legnanese, Legnan, 2003.
- Ul Vangèli tème lu cönta ul San Marcu (tradüziun de Clara Mochetti).
- Mario Candiani, ... tià sia a lumbria, Büst Grand, Freeman Editrice, 2007.
- Ginetto Grilli e Mariolino Rimoldi, Zibaldone Sinaghin-Bustocco, Büst Grand, Nomos Edizioni, 2007.
- Walter Cervi, Dairago: una parlata, Dairagh, 1982.


text:
L'altro uomo
L'altro uomo (’L àt'r óm) 'l è 'n film noir americàṅ dal 1951 'd Alfred Hitchcock trat da 'l rumànś Furastēr in sal trên dla Patricia Highsmith. 'L è stâ girâ in biànc e négar. In Itâglia 'l è vgnû fóra anc cun al nóm ad “Delitto per delitto” (“Delìt par delìt”).
Cun sèt migliòṅ ad dòlar purtâ a cà, al film 'l è stâ un sucès cumerciàl p'r Hitchcock e la Warner Bros, esénd custâ sōl un migliòṅ e dū.
Sunt
Al śóvan tenìsta Guy Haines (Farley Granger), divìś da sò mujér Miriam (Laura Elliot), una ch'la gh'à mis i còran, al s mét insém a l’Ann Morton (Ruth Roman), fiōla 'd un senadōr, avénd in prugèt qvél ad spuśàr-la quànd al gh'arà al divòrsi. Un dè, durànt un viàś in trên, chi lò al cgnós al milurdèṅ Bruno Anthony (Robert Walker) 'd Arlington (Virgìgna) ch'al gh diś 'd èsar un sò amiradōr, faghénd védar ad savér dimóndi quèi su lò e la sò famìja.
Dòp avér-ag pagâ al pranś, Bruno al gh śibìs òṅ di sò tragatèṅ, qvél ad far un scambi 'd umisìdi fra lōr dū, in manéra che la pulisìa la n prév rivàr minga a la véra, parchè i masamènt i n gh'arévan mia di mutìṿ vàlid. Lò al s farév càr'g ad cupàr cla dunàsa daśgustóśa dla Miriam, lasànd-ag camp lìbar par tōr in mujér l’Ann, mént'r al tenìsta al gh'arév ad far fóra sò pàdar, che cal visiâ ad Bruno pròpria al n s cumpatìs briśa. Guy al créd che lò 'l àppia dit incòsa par burla ma a n è minga acsè.
Na sira Bruno al tîṅ adrē a la Miriam méntar lē la và a divertìr-as a 'l Luna Park cun dū amìg sèg. Imprufitànd-as 'd un mumènt in dua la dóna la rèsta da par lē in un buschét, chi lò al la stròsa e pò al gh pòrta via gl'uciài śbragâ par far-i védar a Guy, dmandànd-ag ad rénd'r-ag al favōr ma lò 'l al para via uféś.
Bruno al n céd minga e al taca a far-as védar da spés in di pòst in dua al và anc Guy, dvintànd al sò arbgàt.


text:
Sempervivum arachnoideum
Sempervivum arachnoideum l'è 'na piànta erbàcea, perène, sempervérda e suculènta de la famìa de le Crassulaceae. El sò areàl de difuziù l'è l'Euròpa sudocidentàl. El nòm specìfech el fà riferimènt ai péi lónch che 'l g'ha sö le fòie che i fà pensà a 'na talamóra de 'n ragn. Chèsta piànta l'è stàda discriìda la prìma ólta 'ndèl 1753 del Linèo.
Fùrma Biologica: Ch succ - Camèfite suculènte.
La prezènta dei stulù che g'ha 'nsìma de le rüzitìne (diàmetro de rar de piö de 2,5 ghèi) de fòie, bèle compàte de fùrma subsferoidàla che g'ha tendènsa a tapesà le préde 'ndóche la se fà dét; i gamp dei fiùr i stà 'n pé bèi dricc, con tàte fòie, alcc 6-10 ghèi.
Le fòie le g'ha 'ndèla part vizì a la pùta de le ghiàndole che böta fò 'na sostànsa filamentùza che, quan che la rözèta la se dèrf, la fùrma 'na sórt de talamóra de ragn. Endèle rözète piö grànde la talamóra l'è méno spèsa.
I fiùr i è ermafrudìcc, de fùrma regolàr, pétali de culùr ròza \ pórpora. I stam i è 'n nömer de 10-20, i g'ha 'l filamènt culùr pórpora e le antére i è zàlde. I è reünìcc en curìmbi che pöl portàn de 3 a 8. La fiuridüra 'l la fà 'ndèi més càlcc, 'ntra zögn e óst.
El fröt l'è a fulìcol.
Habitat: el crès en mès a le préde, en pòsti sèch e picàcc al sul, 'ntra i 300 e 2900 méter s.l.m. El preferés i teré silìcei.
Oservasiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Le spéci de chèsto zèner en sèrte ocaziù i è mìa tat fàcii de discriminà 'ntra de lùre, suratöt quan che 'ndèna stèsa zòna se tróa ezemplàr de spéci diferènte. el fat de mìa ìga mecanìsmi de izolamènt reprodütìf o bariére genétiche 'ntra vergöne de chèste spéci, suratöt 'ntra Sempervivum arachnoideum, Sempervivum montanum e Sempervivum tectorum, el fà che 'l sàpe mìa difìcil troà dei fenòmeni de ibridasiù, e chèsto 'l pórta a fà nàser dei "sam de ìbridi", che i pöl dürà e slargà 'l sò areàl per vìa de la reprudusiù vegetatìva.[1]


text:
Scülpér
Scülpér (nòm uficiàl en italià: Schilpario) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem in de la ólta Al de Scalf.
El g'ha 'na popolasiù de 1 201 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 63,9 km² e 'na densità de popolasiù de 19 ab./km².
Ol paìs l' se tróa a 65 km de la sità e a 1124 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Vilminùr, Sù (BG), Bùren (BS), Servé (BS), Lós (BS), Òsem (BS), Paìsch Loé (BS) e Tei (SO).
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1) Öna còrna istoriada a Pià Sèrsegn che la gh'èra de ès ü altàr di Drüidi del méla 'nacc Crist.
2) Sö sö i montagne chèl che l' rèsta di garite de la prima guèra mondiàl, desà che se i Austriaci i ghe födès riàcc a sfondà sö 'l Adamèl ol frónt l' sarès pasàt pròpe di bande de Scülpér.
3) I belèse natüralistéghe de la al che co i sò bèle peghére la s'è conservada bé e l' è restada érda e piéne de natüra.
4) A Scülpér l'è praticàt ol sci de fónt desà che gh'è di bèle piste lónghe 'n di bósch de peghér.
Ol Cardinàl Angelo Mai[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Scülpér l'è nasìt ol cardinàl Angelo Mai (1782 - 1858).
I miniére[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Scülpér zamò 'n de la preistòria l'éra abitàt per i sò miniére de fèr che i gh'à dacc de laurà per tace sécoi a la zét del paìs suradetöt tra 'l méla e sich e 'l méla e sés (1500 -1600).
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Scülpér l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Vërruáin
La vërruáin (Borago officinalis L.) è na chianda ë la famiglia ë lë Boraginaceae. Në vè faštima da gl Lëvand e z'è spasa a na bbòna part ë l'Auròpa, andó cresc fin a 1.000 m/n.l.m.
Dëscrëzzion[càgna | càgna surgente]
Chianda èrvácëa chë pò mësëruà 80 cm. Tè lë frunn (chell sott a tutt longh 10-15 cm, chell attaccat a gl fušt suo cchiù pëccërell) oval-allíttëchë, verd scur, chë ciert pir fut. Gl sciuor bblù zë tròvanë mbonda a tutt, appis a crammòlla e dúrënë puoch. Gl frutt suo achènië chë tiev pòca sëmènda dend.
Us[càgna | càgna surgente]
Frunn[càgna | càgna surgente]
Viev addëprat dend a lë mënièštr marëtiat, rëchin pë raviòl e cavësun, frëttiat. Zë fav fritt comm a gl sciuor ë cëcozz. La còtta cë tògl gl pir.
È mègl a nën la magnà cruda pëbbía ë la prësènza ë chëmbuošt pirrëlizzëdínëcë chë pëtéssënë èss tuóssëcë pë gl fécatë.
Sciuor[càgna | càgna surgente]
Zë mágnënë ammišchiat dend a lë nzalat.
Dav në bbiegl chëlor a l'acit.
Sëmènda[càgna | càgna surgente]
Da puoch tiemb šta pë avé në ruoss ndërèss cummërcial. Nfatt, l'uogl chë zë në caccia fòr (uogl gamma 3 lënolénëchë) è addëprat pë lë magnà, lë mmëdëcin e gl chësmétëcë.


text:
Malawi
El Malawi (Malaŵi in lengua chichewa) a l'è un paes de l'Africa center-meridiunala.
A l'è tacaa al Zambia, al Muzambich e a la Tanzania.
La capital a l'è Lilongwe.
Al gh'ha una süperfiss de 118.484 km² e una pupulaziun de pressapoch 13 miliun d'abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Malawi a l'è staa un pussediment del Regn Ünii (cunt el nom de Nyasaland) del 1891 al 1964, quand che l'ha utegnüü l'indipendenza.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Malawi (nom ufizial: Dziko la Malaŵi / Republic of Malawi) a l'è una repübliga.
El president a l'è el Peter Mutharika (del 2014).


text:
Abriga
L’Abriga (nom ufizial in talian: Aprica) a l’è un cumün italian, de la regiun Lumbardia, in Pruincia de Sundri. Al gh’ha 1 588 abitant (dato del Dic 2015 [1]), 'na superfis de 20,5 km² e 'na densità de 77 ab./km². A l’è tacaa a Cùrten (BS), Tej, Vila de Tiran. L'abitaa el se tröva al pass umonim tra la Val Camonega e la Valtelina. L'è un sit atrezzaa per la pràtega di sport invernal.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Biev
Biev (ciamaa anca la Biev[1][2]; Blevio in Italian; Blef in Insubregh) l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l cunta 1 187 abitant (dato del Dicember 2015[3]), 'na süperfis de 5,9 km² e 'na densità de 201 ab./km².. Biev l'è situada in sul Lagh de Còmm e l'è taccada al sò capploeugh.
L'è famosa per vess stada la cà de cantant comè l'Ivana Spagna o la Milva, e anca del giugador de ballon ucrain Andrij Ševčenko quand che el giugava anmò al Milan.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Biev l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Dante Olivieri, Dizionario di toponomastica lombarda, Milan, Famiglia Meneghina, 1931.
- ↑ T. Capello, C. Tagliavini, Dizionario degli etnici e dei toponimi italiani, Pàtron ed. Bulógna, 1981
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Kazakistan
El Kazakistan (ҚaзaқcTaH in kazach) a l'è un paes de l'Asia.
A l'è tacaa a la Rüssia, a la Cina, a l'Uzbekistan, al Kirghizistan e al Turkmenistan.
La capital a l'è Astana.
Al gh'ha una süperfiss de 2.717.300 km² e una pupulaziun de pressapoch 15.200.000 abitant.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Kazakistan (nom ufizial: ҚaзaқcTaH Pecпyблиkacы) a l'è una repübliga.
El president a l'è el Nursultan Nazarbaev (del 1991).
El prim minister a l'è el Karim Masimov (del 2007).


text:
Honduras
L' Honduras a l'é un paes del'America centrala.
Al cunfina cunt el Guatemala, El Salvador e'l Nicaragua. L'Ucean Pacifich e l'Ucean Atlantich (Mar di Caraib) bagnen i sò cost.
La capital a l'é Tegucigalpa.
Al gh'ha una süperfiss de 112.492 km² cunt una pupulaziun de quas 7.500.000 abitant.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del sò quart viacc el Cristofur Culumb l'è rivaa ai cost del Honduras.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Honduras (nòm ufizial: Repübliga del Honduras) a l'é una repüblica.
El president a l'é el Juan Orlando Hernández (del 2014).


text:
Categuria:Taula periòdica
Vus in de la categuria "Taula periòdica"
In quela categuria chì gh'è i 45 paginn indicaa de 45 che gh'hinn in tutal.
C
E
G
- Gas nòbil
- Grupp 10 de la taula periòdica
- Grupp 11 de la taula periòdica
- Grupp 12 de la taula periòdica
- Grupp 3 de la taula periòdica
- Grupp 4 de la taula periòdica
- Grupp 5 de la taula periòdica
- Grupp 6 de la taula periòdica
- Grupp 7 de la taula periòdica
- Grupp 8 de la taula periòdica
- Grupp 9 de la taula periòdica
- Grupp de l'azòt
- Grupp de la taola periòdica
- Grupp del bòr
- Grupp del carbòni


text:
Il caso Paradine
Il caso Paradine (Al caś Paradine) 'l è 'n film dramàtic dal 1947 'd Alfred Hitchcock trat da 'l lìb'r umònim ad Robert Smythe Hichens. Al prudutōr 'l è David O. Selznick.
Al film, girâ in biànc e négar, 'l è custâ da piò ad quàtar migliòṅ ad dòlar, ma al 'n à pò purtâ a cà sōl dū in tut al mónd.
Sunt
L’Anna Maddalena Paradine (Alida Valli), na dóna ad clas, bèla e pîna ad mistēr, l'è suspetàda 'd avér masâ sò marè, un vèć culunèl lundinéś òrub e cun di bèsi, śuntànd-ag dal vlèṅ in dal vèṅ.
Al sò avucàt Anthony Keane (Gregory Peck), un prìnsip dal fōr, al fà incòsa par tiràr-la fóra di guàj anc quànd a pâr ch'al giudìsi a sia bèla scrit. Chi lò, spuśâ da ùnd'ś an cun la Gay (Ann Todd), al taca però a inamuràr-as piàn piâṅ dla sò cliénta e al pénsa anc ad mulàr al caś par salvàr al matrimòni ma sò mujér la gh diś 'd andàr avànti parchè la sà che s'la védva Paradine la finìs impicàda dabòṅ a sarés un brut cōlp listés par la cunsìnsia ad sò marè ch'al n al prév mai daśmindgàr al fat.
Keane al taca alóra a tōr-'s-la cun al camarēr e stalēr dal culunèl, André Latour (Louis Jourdan), sprand acsè 'd avér catâ al culpévul giùst par salvàr la sò amàda. 'L avucàt al decìd 'd andàr-'l a catàr in dla vila di Paradine e chi lò al dipìnś la Maddalena cuma na parsòna catìva e marsa, 'd un mars ch'a s taca adòs anc sōl sfriśànd-la. Quànd pò André al fà al sò ingrès in tribunàl, par dir la sua, la sgnóra Paradine la 'l sènt rivàr da la pusa 'd ciûś e 'd aldàm ch'al s pòrta adrē, 'n udōr che lē la cgnós bèṅ esénd lò al sò amànt.
Par l’Anna, ch'la gh'à cónt'r al giùdas Lord Thomas Horfield (Charles Laughton), un budlòṅ sénsa cōr, unt, biśùnt e spurcaciòṅ, i quèi i s métan mâl quànd Latour al s masa in parśòṅ.


text:
Vinsaj
Vinzaj (nom ufizial in italian: Vinzaglio) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de 582 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 15,5 km² e ona densità de popolaziun de 38 ab./km².
El paes el se tröva in sü la riva mancina del fiüm Sesia, al cunfin di pruvincc de Pavia (Cunfienza e Palester) e de Vercej (El Burgh, Vercej). L'è quas un'exclave de la pruvincia nuvaresa, tantu che per rivàgh bisogna surtìn.
In del 1859 a Vinzaj la gh'è stada una bataja de la segunda guera de indipendenza, in d'un möd cumpagn a quel de la püssee famusa Bataja de Palester.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Vinsaj l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
1Rü ngẽmaca̱x, Pa Duü̃xü̃x, rü woo texé quixĩgu rü taxuacüma Tupanape̱xewa cugüétüwa cuchogü, ega togüxü̃ quixuechagu. Erü ngẽxguma togüxü̃ quixuechagu na nachixexü̃ rü cugütama cupoxcu, erü cuma na cumücüxü̃ quixuechaxü̃ rü cuma rü ta cunaxü i ngẽma chixexü̃ i cumücüxü̃ naxca̱x quixuechaxü̃. 2Rü nüxü̃ tacua̱x rü Tupana tá nanapoxcue i ngẽma duü̃xü̃gü i namücügüxü̃ ixugüechaxü̃. Rü ngẽxguma napoxcueãgu, rü tama chixexü̃ naxü ya Tupana, erü ngẽma duü̃xü̃gü rü norü chixexü̃gagutama nixĩ i napoxcueãxü̃. 3Rü dücax, Pa Duü̃xü̃x, rü ngẽxguma togüxü̃ quixu-echagu, natürü cuma rü ta cunaxü̱xgu i ngẽmatama chixexü̃ i nüma naxüxü̃, ¿rü ñuxũcürüwa tá i nagu curüxĩnüxü̃ na Tupanachaxwa iquicúxü̃ na tama cuxü̃ napoxcuxü̃ca̱x? 4¿Rü tü̱xcüü̃ tama nagu curüxĩnü i ngẽma mexü̃ i Tupana cuxca̱x üxü̃? Nüma rü poraãcüxüchi cumaã namecüma rü yaxna cumaã naxĩnü rü tama paxa curü chixexü̃ca̱x cuxü̃ napoxcuchaü̃. ¿Rü ñu̱xma rü tü̱xcüü̃ nüxü̃ cuxo? ¿Tama e̱xna nüxü̃ cucua̱x na Tupana ngẽmaãcü cumaã mecümaxü̃ na nüxü̃ curüxoxü̃ca̱x i curü chixexü̃ rü naxca̱x na cumaxü̃xü̃ca̱x ya Tupana? 5Natürü cuma rü tama Tupanaxü̃ cucuáxchaü̃ rü tama nüxü̃ curüxoxchaü̃ i curü chixexü̃. Rü ngẽmaãcü cugüca̱xtama cunayexeraxẽẽ i curü poxcu i tá cuyaxuxü̃ i ngẽma ngunexü̃ i nagu Tupana napoxcuexü̃ i ngẽma chixexü̃ ügüxü̃. Rü ngẽma ngunexü̃gu rü Tupana tá aixcüma ngẽma duü̃xü̃gümaã nanaxuegu na ñuxãcü tá na napoxcueãxü̃. 6Rü ngẽxguma tá nixĩ i Tupana nüxü̃́ yaxügütanüxü̃ i wüxichigü i duü̃xü̃ naxca̱x i ngẽma naxügüxü̃. 7Rü maxü̃ i taguma gúxü̃maã Tupana tá tüxü̃́ nanaxütanü ya yíxema guxü̃guma mexü̃ taxügüãcüma naxca̱x daugüxe na Tupana tümamaã taãẽxü̃ rü naxca̱x daugüxe na aixcüma Tupanaxü̃tawa tangugüxü̃. 8Natürü Tupana tá tümamaã nanu rü tá tüxü̃ napoxcu ya yíxema tügüguxicatama rüxĩnüẽxẽ rü tama naga ĩnüẽchaü̃xẽ i ore i aixcüma ixĩxü̃ rü naxca̱x daugüxe na ngẽma chixexü̃ taxügüxü̃. 9Rü guxü̃ma i ngẽma duü̃xü̃gü i chixexü̃ ügüxü̃ rü tá ngúxü̃ ningegü rü poraãcü tá chixexü̃ nüxü̃ naxüpetü. Rü ngẽma Yudíugü i chixexü̃ ügüxü̃xĩra tá nixĩ i Tupana inapoxcuexü̃. Rü ngẽmawena rü tá nanapoxcue i guxü̃ma i ngẽma togü i duü̃xü̃gü i chixexü̃ ügüxü̃. 10Natürü ngẽma duü̃xü̃gü i mexü̃ ügüxü̃, rü Tupana tá namaã nataãẽ, rü tá nanatachigaxẽẽ, rü tá nanataãẽxẽẽ. Rü ngẽma Yudíugü i mexü̃ ügüxü̃ca̱xira tá nixĩ i ngẽma. Rü ngẽxgumarüü̃ i guxü̃ma i togü i duü̃xü̃gü i mexü̃ ügüxü̃ca̱x rü tá ta nixĩ. 11Erü Tupanape̱xewa rü nawüxigu i ngẽma duü̃xü̃gü i Yudíugü ixĩgüxü̃ rü ngẽma togü i duü̃xü̃gü i tama Yudíugü ixĩgüxü̃. Rü guxãma ya texé ya chixexü̃ ügüxe rü tá tanayaxu i tümaãrü poxcu, natürü guxãma ya texé ya mexü̃ ügüxe rü tá Tupana tümamaã nataãẽ. 12Rü guxü̃ma i duü̃xü̃gü i pecadu ügüxü̃ i tama nüxü̃ cua̱xgüxü̃ i ngẽma mugü ga Moĩché ümatüxü̃, rü tá inayarütauxe. Rü ngẽxgumarüü̃ ta i guxü̃ma i ngẽma pecaduã̱xgüxü̃ i nüxü̃ cua̱xgüxü̃ i ngẽma mugü ga Moĩché ümatüxü̃, rü ngẽma mugü nüxü̃ ixuxü̃ãcüma Tupana tá nanapoxcue. 13Erü Tupanape̱xewa rü taxuwama name i ngẽma duü̃xü̃gü i nüxü̃ ĩnüẽmarexü̃ natürü tama nagu maxẽxü̃ i norü mugü. Natürü ngẽma duü̃xü̃gü i Tupanaãrü mugüga ĩnüẽxü̃ nixĩ i aixcüma Tupanape̱xewa imexü̃. 14Dücax, i ngẽma duü̃xü̃gü i tama Yudíugü ixĩgüxü̃. Nümagü rü tama nüxü̃ nacua̱xgü i Tupanaãrü mugü. Natürü ngẽxguma nüẽchamatama naxügümareãgu i ngẽma Tupana tüxü̃ muxü̃, rü tüxü̃ nüxü̃ nadauxẽẽ na nüxü̃ nacua̱xgüxü̃ i ṯacü na yiĩxü̃ i mexü̃ rü ṯacü na yiĩxü̃ i chixexü̃, woo tama nüxü̃ na nacua̱xgüchiréxü̃ i Tupanaãrü mugü. 15Erü nacümagüwatama nixĩ i tüxü̃ nüxü̃ nadauxẽẽxü̃ na nüxü̃ nacua̱xgüxü̃ na ṯacü yiĩxü̃ i mexü̃ rü ṯacü na yiĩxü̃ i chixexü̃. Rü ngẽma duü̃xü̃gü rü ngẽxguma chixexü̃ naxügügu, rü naãẽwatama nixĩ i nüxü̃ nacua̱xgüxü̃ na nachixexü̃ i ngẽma naxügüxü̃. Rü ngẽxgumarüü̃ ta i ngẽxguma mexü̃ naxügügu, rü naãẽwatama nixĩ i nüxü̃ nacua̱xgüxü̃ na namexü̃ i ngẽma naxügüxü̃. 16Rü ngẽma ngunexü̃ i nagu Tupana Cristuxü̃ namuxü̃ na guxü̃ i duü̃xü̃güxü̃ yacagüxü̃ca̱x i norü maxü̃chiga, rü ngẽma duü̃xü̃gü i tama Tupanaãrü mugüxü̃ cua̱xgüxü̃ rü naãẽwa tátama nixĩ i nüxü̃ nacua̱xgüxü̃ na chixexü̃ naxügüxü̃ rü e̱xna mexü̃ naxügüxü̃. Rü ngẽxguma tá nixĩ i nangóxü̃ i guxü̃ma i ngẽma chixexü̃ i cúãcüma naxügüxü̃ i duü̃xü̃gü, rü ngẽma chixexü̃ i nüxĩcatama nagu naxĩnüẽxü̃. Rü Tupanaãrü ore i pemaã nüxü̃ chixuxü̃ nixĩ i tüxü̃ nüxü̃ cua̱xẽẽxü̃ i ngẽma. 17Natürü pema Pa Chaueneẽgü i Yudíugüx, rü ñaperügügü: “Toma rü Yudíugü tixĩgü rü meãma nüxü̃ tacua̱x i Tupanaãrü mugü ga Moĩché ümatüxü̃”, ñaperügügü. Rü ngẽmaãcü nagu perüxĩnüẽ na Tupanape̱xewa pimexü̃ erü meãma nüxü̃ pecua̱x i ngẽma Tupanaãrü mugü ga Moĩché ümatüxü̃. Rü ngẽmaãcü Tupanamaã pegü picua̱xüü̃gü erü nagu perüxĩnüẽ na Tupana pexü̃ nangechaü̃xü̃ erü Yudíugü pixĩgü. 18Rü nüxü̃ pixu na meãma nüxü̃ pecuáxü̃ i ṯacü nixĩ i Tupanaãrü ngúchaü̃ rü ṯacü nixĩ i mexü̃ rü ṯacü nixĩ i chixexü̃. Rü Tupanaãrü mugüwa naxca̱x pengúe na naxca̱x pedauxü̃ i ngẽma aixcüma mexü̃ ixĩxü̃. 19Rü pema rü ñaperügügü: “Toma rü meãma nüxü̃ tacua̱x na tanaxucu̱xẽxü̃ i ngẽma togü i duü̃xü̃gü i tama Tupanaxü̃ cua̱xgüxü̃. Rü meãma nüxü̃ tacua̱x na itayanawe̱xãchixẽẽxü̃ i ngẽma togü i chixexü̃wa ngẽxmagüxü̃”, ñaperügügü. 20Rü pema nagu perüxĩnüẽgu rü nüxü̃ pecua̱x na ñuxãcü penaxucu̱xẽxü̃ i ngẽma togü i duü̃xü̃gü i tama Tupanaxü̃ cua̱xgüxü̃ rü ñuxãcü penangúexẽẽxü̃ i ngẽma duü̃xü̃gü i ngexwacax yaxõgüxü̃. Rü ngẽmaãcü nagu perüxĩnüẽ na togüarü ucu̱xẽruü̃gü pixĩgüxü̃, erü Tupanaãrü mugüwa pengúe rü ngẽmaca̱x meãma nüxü̃ pecua̱x i ṯacü nixĩ i mexü̃ rü ṯacü nixĩ i ore i aixcüma ixĩxü̃. 21Rü dücax, Pa Chaueneẽgü i Yudíugüx, pema na togüxü̃ pengúexẽẽxü̃, ¿rü tü̱xcüü̃ tama pegütama pengúexẽẽ? Pema nüxü̃ pixu na tama namexü̃ na ingĩ́xü̃, ¿rü tü̱xcüü̃ i pema ipengĩ́ẽxü̃? 22Rü pema nüxü̃ pixu na tama namexü̃ na naĩ i ngemaã ipexü̃, ¿rü tü̱xcüü̃ i pema i ngẽmaãcü pemaxẽxü̃? Rü pema na naxchi pexaiexü̃ i togüarü tupanagünetachicüna̱xãgü, ¿rü tü̱xcüü̃ i naxca̱x pengĩ́ẽxü̃ i norü tupaucagüarü ngẽmaxü̃gü? 23Pema nüxü̃ pixu na namexü̃ i Tupanaãrü mugü i ümatüxü̃, rü petaãẽ erü meã nüxü̃ pecua̱xgü i ngẽma mugü. Natürü Tupanamaã chixexü̃ pexüe, erü tama naga pexĩnüẽ i ngẽma pexü̃ namuxü̃ i norü mugüwa. 24Rü ngẽmaca̱x i Tupanaãrü ore i ümatüxü̃wa rü ñanagürü: “Rü pegagu nixĩ na chixri Tupanachiga yadexagüxü̃ i ngẽma duü̃xü̃gü i tama Yudíugü ixĩgüxü̃”, ñanagürü. 25Pema rü pegü ípewiecha̱xmüpe̱xechiraü̃gü na Tupanaãrü duü̃xü̃gü pixĩgüxü̃ca̱x. Rü name nixĩ na penaxüxü̃ i ngẽma, ega aixcüma naga pexĩnüẽgu i Tupanaãrü mugü. Natürü ngẽxguma chi tama naga pexĩnüẽgu i Tupanaãrü mugü, rü woo Yudíugü pixĩgügu, natürü Tupanape̱xewa rü taxuwama pexü̃́ name i ngẽma na pegü ípewiecha̱xmüpe̱xechiraü̃güxü̃. 26Rü ngẽma togü i duü̃xü̃gü i tama nügü íwiecha̱xmüpe̱xechiraü̃güxü̃, rü woo tama ngẽma naxügügu, natürü Tupanaãrü duü̃xü̃gü tá nixĩgü ega naga naxĩnüẽgu i norü mugü. 27Rü dücax, Pa Chaueneẽgü i Yudíugüx, rü ngẽma duü̃xü̃gü i tama íwiecha̱xmüpe̱xechiraü̃güxü̃ natürü naga ĩnüẽxü̃ i Tupanaãrü mugü, rü ngẽma duü̃xü̃ rü tá Tupana-pe̱xewa pexü̃ nixu na ñuxãcü pechixexü̃. Rü ngẽmaãcü tá pexü̃ naxüpetü erü tama naga pexĩnüẽ i Tupanaãrü mugü i woochire̱x na nüxü̃ pecuáxü̃ i ngẽma mugü, rü woochire̱x na ípewiecha̱xmüpe̱xechiraü̃güxü̃. 28Rü dücax, rü tama ngẽma na Yudíuxacügü pixĩgüxü̃ca̱x nixĩ na aixcüma Tupanaxãcügü pixĩgüxü̃. Rü tama ngẽma na ípewiecha̱xmüpe̱xechiraü̃güxü̃ca̱x nixĩ na Tupanaãrü duü̃xü̃gü pixĩgüxü̃. 29Erü yíxema aixcüma tümaãrü maxü̃newa Tupanaga ĩnüxẽ tixĩ ya aixcüma Tupanaxãcü ixĩxẽ. Rü ngẽxguma aixcüma taãẽwa yaxõ̱xgu nixĩ i aixcüma Tupanaãrü ixĩxü̃. Rü Tupanaãẽ i Üünexü̃ nixĩ i tüxü̃ rüngü̃xẽẽxü̃ na yaxõxü̃ca̱x, rü tama ngẽma mugü ga Moĩché ümatüxü̃gagu nixĩ. Rü yíxema aixcüma Tupanaãrü ixĩxẽ, rü Tupana rü tümamaã nataãẽ woo duü̃xü̃gü tama tümamaã taãẽgügu.
Copyright
Learn More


text:
Acaia
L'Acaia (Axaΐa/Achaía in Grech, sia antigh che mudernu; Achæa in Latin; Achaïe in Frances) l'è una prefetüra de la Grecia ucidentala. La cunfina a est cun la Curinzia, a süd cun l'Arcadia e a ovest cun l'Elid. A nord l'è bagnada dai aqui del Gulf de Curint. El sò caplögh l'è 'l port de Patrass. L'è dunca sitüada in de la penisula del Pelupunes.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La regiun l'è ciamada inscì perchè antigament se credeva che 'l popul di Achee el gh'avess chì la sua urigin. In epuca antiga, i pupulaziun achee hin staa trai primm de la Grecia a culunizà l'Italia, cun la fundaziun de la cità de Sibari.
Al temp di Crusad, la s'è truvada in del Principaa de Acaia (1210-1432), vün di stat creaa dai Venezian in upusiziun a l'Imperi Bizantin.
I cumün[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aigeíra, Aígio, Akráta, Aroánia, Diakoptó, Dúmē, Erineós, Fárres, Kalabrúta, Laríssos, Leukásio, Messátida, Móbrē, Ōlenía, Paíōn, Paralía, Patrass, Río, Sumpoliteía, Tritaía, Brachnaíika.


text:
Albrecht Dürer
Albrecht Dürer (Norimbèrga, 21 de màgio del 1471 - Norimbèrga, 6 de bril del 1528) l'è l'artìsta piö famùs del Rinascimènt todèsch, cunusìt en töt el mónt per i sò quàder, dizègn, inciziù e scrìcc de teorìa de l'art. Le sò òpere le g'hará 'na 'nflüènsa profónda söi artìsti del sècol XVI todèsch ma apò sö chèi olandés.[1]
Gh'è restàt 'na gran quantità de 'nformasiù personài, 'ntra le quàle gh'è lètere, scrìcc e desègn che 'l compagnàa con anotasiù acüràde, Tot chèsto materiàl el g'ha pirmitìt de rià a 'na comprensiù bastànsa profónda de la sò òpera. La sò braüra de pitùr l'è stàda 'l rezultàt de 'n laurà dür, e 'ndèl setùr de le arcc gràfiche les arts gràfiques el g'ha mìa ìt riài.
L'è riàt a otègner che apò a l'imperadùr Maximilian I stès el se 'nteresès a la sò òpera, enfìna al pónt de cumisiunàga divèrsi ritràcc.
Endèi sò öltem agn l'è stat empegnàt suratöt endèla realizasiù de tratàcc sùra la mizüra e le prupursiù umàne. En chèste òpere, püblicàde dòpo che l'ìa mórt, el sercàa de stüdià e ragiunà sö la sò maniéra de 'nquadrà l'art, sö la bàze dei stüde italià sùra la teoria de l'art.[1]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- albrecht-durer.org, 350 pintures de l'artista.
- Enllaços al museu en línia amb imatges de tots els gravats d'Albrecht Dürer
- Albrecht Durer a l'"Història de l'Art"
- Albrecht Dürer a l'Enciclopèdia
- Obres per Albrecht Dürer al Projecte Gutenberg
- Albrecht Dürer: Vier Bücher von menschlicher Proportion
- Albrecht Dürer


text:
Taiwan
Republega de Cina o Taiwan a l'è on paes de l'Asia orientala.
A l'è faa de l'isola de Taiwan (ciamada anca Formosa) e de alter isol pussee piscininn in de l'Ocean Pacìfigh, denanz a la costa cinesa.
La capital a l'è Nanchin, ma vist che l'è in de la Cina popolara, el govern l'è a Taipei.
Al gh'ha ona superfiss de 35.980 km² e una popolazion de pressapoch 23 milion d'abitant.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 1949, quand che i comunista del Mao Zedong i hann ocupaa tuta la Cina e hann fondaa la Republiga Popolara Cinesa, el govern nazionalista del Kuomintang del Chiang Kai-shek a l'è scapaa via a Taiwan per fondaa la Republega de Cina.
Incoeu Taiwan a l'è recugnussuu domà de 23 govern.
Organizazion politiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Taiwan (nom ufizial: 中華民國 = Republega de Cina) a l'è ona republega.
El president a l'è el Ma Ying-jeou (del 2008).
El prim minister a l'è el Mao Chi-kuo (del 2014).
Rapport con la Cina[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La costituzion taiwanesa dis che la Republega de Cina l'è sovrana de:
- L'isola de Formosa
- La Cina continentala
- La Mongolia
- La Republega de Tuva, in Russia.
Al di d'incoeu, el govern taiwanes el reclama no el territori costituzionalment assegnaa.
L'ONU, fin ai primm agn '70, diseva che 'l rappresentant de la Cina l'è la ROC (Taiwan), ma poeu l'è pasaa a la RPC (Cina).
Incoeu 23 govern recognossen Taiwan 'me govern legittim del intera Cina. Probabilment el ricognossiment pussee important el vegn dal Vatican. De facto, tucc i olter govern i gh'han di relazion con Taiwan.
Vista la noeuva legg anti seccession cinesa, di cambiament costituzionai a Taiwan che tajen i dichiarazion de possess de la Cina podarien portà a l'invasion militar da part de la RPC.


text:
Bornholm
Bornholm (nors antigh: Burgundaholmr, cioè isola di Burgund) l'è on'isola del Mar Baltegh.
La se troeuva a 160 chilometer a est de Copenaghen e a 37 a sud de la costa svedesa. Insemma a l'isola de Christiansø, l'è 'l pont pussee oriental de la Danimarca.
Se cred che la sia stada la patria de la tribù germanega di Burgund che, partii per l'Europa, a la fin hinn rivaa fina in Gallia, indove hann fondaa la Borgogna.
Del pont de vista ministrativ, l'isola la partegn a la region de Hovestaden. I paes de l'isola toeuven part a on'unega municipalità. El paes pussee important a l'è Rønne.
A Bornholm se parla on dialett danes puttost conservativ.


text:
Sorbus aucuparia
El Sorbus aucuparia (en Bresà: Marözen; ciamàt apò éghen endèn quàch dialèt), l'è 'na piànta de la famìa de le Rosaceae uriginària de la l'Euròpa (föra che l'estrémo sud). A nòrt el rìa 'nfìna a Caponòrt en Norvégia. L'è giü dei póch àlber autòctoni de l'Islànda.
Cuntegnüü
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El marözen l'è 'na piànta de média grandèsa, la pöl rià al piö 'nfìna ai 15-20 méter, ma 'n àlta montàgna de sòlet la rèsta 'n arbùsto. L'è 'na piànta che scàmpa mìa tat e de sòlet el trónch l'è piötòst pesèn, aisebé che 'n quach ezemplar, chèi piö vigurùs, el pöl rià 'nfìna ai 50 ghèi de diàmetro. La scórsa del trónch l'è lìza e grìza ma quan che la piànta la é ècia la scórsa la tènta de dientà piötòst négra e fesüràda. El lègn l'è bastànsa bù per brüzà 'ndèla stüa.
Le fòie le cröda 'n envéren e i è compòste, imparipenàde e del ràm le vé fò alternàde (giöna de 'na bànda e giöna de l'ótra). I è furmàde de 9 a 15 fuiulìne che quan che i è zùine i è 'n bris peluzète e dòpo le diènta lize, en pó bislónghe, col òrlo a capète. I è de culùr vért scür de la bànda de sùra e piö ciàre de la bànda de sóta. La nervadüra centràl la pöl véser en brìs peluzèta.
I fiùr, i è tacàcc ensèma a furmà 'na 'nfiurescènsa vistùza a fùrma de curìmp che g'ha 'n diàmetro de presapóch 15 ghèi, i è picinì (8 mm) e i g'ha sich pétali biànch, 20 stam e 3-4 stìi. I fiorés de Màgio a Löj.
I fröcc i è mìa bù de maià per l'òm ma i ghe piàs ai ozèi che isé i àidia a sparnegài atùren. I vé a madürà 'ntra setèmber e utùer ma i rèsta sö la piànta per en bèl pó e isé i vé a reprezentà 'n elemènt importànte per l'alimentasiù dei anemài quan che l'è envéren.
Difuziù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El marözen se 'l tróa en pó 'n töta Euròpa, föra che 'ndèla Penìzola Ibérica centràl e meridiunàl. 'N Itàlia se 'l càta 'ndèi bósch de mut en quàze töta la penìzola. En Sardégna 'l gh'è mìa.
Ecologìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El marözen 'n Itàlia el crès dei 600 ai 2400 m s.l.m. Ghe despiàs mìa 'l sùl ma la vé sö bé apò a l'ómbra. El sopórta bé tat i teré acìdi che chèi calcàrei però i g'ha de éser piötòst ömecc.
Üzo[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La vé piantàda de spés endèle pòste dei casadùr perchè i fröcc i è resercàcc de i ozèi .


text:
Èinsa
Artécol in dialèt arzân
L' Èinsa (Enza in italiân e Incia in latèin) l'é un fióm ed l'êlt' Itâlia, ch'al và a dêr a dréta dal Po. Al gh'à al surzéi ind la zôna pió luntâna e difécila da rivêregh ed l'Apenèin arzân. Al sègna al cunfîn tr' al teritôri ed Rèz e Pêrma; ind la stôria l'é stêda la côsta dal Tèri Matéldichi e 'dla Vâl di Cavalêr.
Cōrs dal fióm[modifica | mudéfica la surzéia]
Al nâs da l'Êlp ed Sucîş, int l'Apenèin arzân, al fà a 1.157 mêter d' altèsa al Padòl o lêgh dal Lagastrèl, al şvilópa al só cōrs ed 93 km cun al divéder la pruvîncia ed Rèz da la pruvîncia ed Pêrma. Ind al trât in pianûra al se şlêrga un bèl pô e al cór cun divêrs râm in un lèt lêregh pîn ed giaròun. Al 's bóta in Po aşvèin a Bresèl.
Principalmèint al cōrs dal fióm as divéd in dō pêrti dal tót divêrsi òna da cl'êtra sìa cme natûra sìa cme stôria, a 's pōlen arcgnòser in dû trât che vînen ciamê normalmèint Êlta Vâl d' Èinsa al prém trât ch' al 's fà dal bacîn dal Lagastrèl e as bóta a bêsa bôga tr'al parèidi a péch e al forèsti ed l' Apenèin fîn a un pô pió zò ed Sân Pôl e al secònd trât al se dvâna ind la pêrta meridiunêla ed la Pianûra Padâna ciamê Vâl d' Èinsa ch' al và da Muntèc fîn al Po.
Andamèint dal j âchev[modifica | mudéfica la surzéia]
Da cōrs d' acqua ed l'Apenèin l' Èinsa al sèint dimòndi dal piuvûdi che dân al furiōşi pîni ed l'avtûn (ânca bèin d'ed sōvra a i 1.000 m3/sec) e al mêgri, dimòndi pèişi, ed l'istê (al cōrs bâs al pōl armânger a sèch).
In premavèira però al ghà 'n ajót céch dal desfêres ed la nèiva ind al muntâgni.
Al dà al Po 'na mèdia ed cîrca 12 m3/sec.
Spòrt[modifica | mudéfica la surzéia]
Ind al só trât ed mèz l'é un pûnt d'arîv cgnusû per i pasiunê ed rafting, canoa e kayak.
Al travêrsa[modifica | mudéfica la surzéia]
- Mûnchi dal Cōrt,
- Ramṣèit,
- Palansân,
- Vèt,
- Neviân d' j Arduini,
- Canòsa,
- Sân Pôl,
- Traversedél,
- Muntèc,
- Muntchiaróghel,
- Sânt'Ilâri,
- Gatâtich,
- Sôrbel,
- Mzân,
- Bresèl
Êter progèt[modifica | mudéfica la surzéia]
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Èinsa


text:
Bagnàdega
Bagnàdega (Bagnatica in italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem, l' se tróa a 8 km a matina (èst) de la sità e a 220 méter söl lièl del mar.
El g'ha 4 292 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na superfìce de 6,3 km² e 'na densità de popolasiù de 681 ab./km²
L’è ü cümü de l’ólta pianüra e l’ se tróa a i pé de ü sistèma colinàr isolàt in de la pianüra e destacàt, ma mia luntà, dal sistèma de coline de la Al Caalìna.
El cunfìna coi cümü de Albà Sant Alisànt, Bólgher, Brüsa, Calsinàt (BG), Costamesàt, Montèl, Seriat.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Bagnàdega l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La céza romànega dedicàda a San Piéro che la se tróa a Mezàt, frasiù de Bagnàdega; la céza l'è del sécol X, dezà che zamò 'n del 1014[2] l'è lüminàda 'n d'ü docümènt de l'època.
Referènse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.
- ↑ Moris L., Pellegrini A., Sulle tracce del romanico in provincia di Bergamo, Prov. Bergamo, Bergamo, 2003, p. 244.


text:
Ecser
Ecser (sluach: Ečer) a l'è un paes de la Cuntea de Pest, che'l fa part de l'area metrupulitana de Budapest, Üngheria. El gh'ha una pupulaziun de 3.471 abitant (2007) cunt una minuranza de pupulaziun sluaca.
Ecser al se tröa a süd-est de Budapest, arent al Ferihegy International Airport. A l'è arent a i paes: Maglód, Vecsés, Gyömrő e Üllő, e a la utustrada MO. Ecser a l'è anca in sü la linea di treni 120a (Budapest-Újszász-Szolnok).
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ecser a l'è gemelaa cun dü paes:
- Zlaté Klasy, (Sluachia)
- Kumbağ, (Türchia)


text:
Disoccupato
I primi tempi, anca mò anca mò vün se cunsula, un quei coss truerò al brütt a l'è dopu, quand ghe nient de fa e a sa cumencia a magunà. Passano i giorni e i mes a van, ti semper li, cui man in man cunt un pinsè, piantà de denter: “ Furse sun minga un om cume i alter”! A sa fa svelt a di disoccupato ma prova a chiederlo a chi c'è passato l' amar e il tosic dei brüt mument che un om sa sinta da varè pü nient da cüntà pü nient. Dent in sacocia, gnanca un franchin par la partida, par al grapin par fa la SISAL e sugnà i miliun niente lavoro, più niente evasiun Gent che te schiva, amis che sparissan e i to de cà, và ma te guarden pü dris in facia, ma de travers scrulàndo al co' par cumpasiunat. A sa fa svelt a di disoccupato ma prova a chiederlo a chi c'è passato l' amar e il tosic dei brüt mument che un om sa sinta da varè pü nient da cüntà pü nient. Cürand al fioeu, in due che lasa al pachett par pö de nocc rubag i sigarett e al so inrabis giürà e spergiürà che ti tan se nient e mandal a cagà. La miè che in lett, se ta ga v'è visin la ta tegn luntan cul so cüsin e la barbota:” Lasam a stà che duman matina mi a vö a laurà”. A sa fa svelt a di disoccupato ma prova a chiederlo a chi c'è passato l' amar e il tosic dei brüt mument che un om sa sinta da varè pü nient da cüntà pü nient. E dì par dì, vidè e capì che li in famiglia la tua potesta a va a finì regularment e ti come padre te cüntet pü nient E che fadiga par fas pasà quela gran vöia de 'ndà a nigà. Sta vida inütil, lasagala lì ai “buoni cristiani” dopu avei maledì. A sa fa svelt a di disoccupato ma prova a chiederlo a chi c'è passato l' amar e il tosic dei brüt mument che un om sa sinta da varè pü nient da cüntà pü nient.
ilDeposito.org non fornisce file o audio o registrazioni dei canti presenti ma ci limitiamo a segnalare altri siti dove è possibile ascoltare e/o scaricare i canti.
Link per ascoltare e/o scaricare il canto:
Informazioni
Da registrazione del Collettivo Ticino Riva Sinistra su audiocassetta. (Fiorenzo Gualandris)
Indicazioni bibliografiche
Fiorenzo Gualandris
Condividi
Strumenti
Scheda del canto
Lo staff de ilDeposito.org non condivide necessariamente il contenuto, che viene inserito nell'archivio unicamente per il suo valore storico, artistico o culturale (maggiori informazioni).


text:
Ulteriuras novitads Ulteriur Grischun
-
Posthotel ad Arosa vegn stgarpà giu
Las examinaziuns dals ultims dis hajan mussà, che l'hotel saja donnegià uschè fitg ch'i na dettia nagina alternativa.
-
Accident mortal a Domat
Mesemna a bun’ura hai dà sin la via principala tranter Domat e Favugn ina collisiun frontala. Ina dunna giuvna è morta.
-
Marcel Friberg banduna Grischun Vacanzas
Friberg è dapi il 2012 president da l'organisaziun turistica. Il matg duai ses successur vegnir elegì.
-
Opposiziun cunter iniziativa «Montana» a Claustra
Be in na pussibiliteschia in svilup turistic andant da la vischnanca, argumenteschan ils adversaris da l'iniziativa.
-
L’Outlet a Landquart è cuntent cun il 2016
L’onn passà ha il Landquart Fashion Outlet fatg 11% dapli svieuta e registrà 6% dapli visitaders.
-
Approvà project per novs magazins da muniziun sin il Rossboden
Il Departament federal da defensiun ha approvà il project, recurs èn dentant anc pussaivels ils proxims 30 dis.
-
Bolgen Plaza e Bolgen Chalet: «Uschia è quai ina sgnocca»
Suenter la decisiun dal Tribunal federal vegn serrà il Bolgen Plaza a Tavau las 19:00. Lura ha la glieud da midar local.
-
Cussegliers naziunals e «Members of Parliament» sin pista
L'emna vargada ha gì lieu a Tavau la 61avla British-Swiss Parliamentary Ski Week.


text:
28 06
Ol dé 28 de zögn l'è 'l 179 ( 180 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 187 dé a finí l'an.
Ul dí 28 de zögn al è ul dí da pòost 179 ( 180 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 187 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1931 - Catalunya: a i elessiú zenerale Spagnöle la trionfa la coalissiú de Esquerra Republicana de Catalunya e sossialis·c.
2002 - Catalunya: S'i apröa i scücc de Salomó (Tarragonès) e Albatàrrec (Segrià).
1389 - Kosovo: L'esercit Otomà al trà zò l'esercit cristià d'Öròpa, permetent la conchesta del süd-est d'Öròpa.
1519 - Carl V al de·enta imperadur del Sàcher Impere romà Germànich.
1593 - Fransa: Se decreta che nissöna dona ni forestér i pö setá al tron.
1914 - Sarajevo (Bòsnia-Herzegovina): i sassina l'eré de la corona Austro-Ungaresa, ergot ch'al descadenarà la Pröma Guèra Mondiala.
1930 - Tuva: Promülgassiú de la sò tersa Costitüssiú.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1813 - Maria Antònia Paris, religjusa Catalana fundadura del órden de le Religjuse de Maria Imacölada Missionere Claretiane.
1712 - Jean-Jacque Rousseau, scritur e pensadur Franses.
1875 - Henri Léon Lebesgue, matemàtegh Franses ch'al a fat ü grant trabasch in la teoria de le integrale.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Festa locala a Olopte, a la comarca de la Cerdanya.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.