text:
Alberto Giacometti che viveva a Paris turnava adina puspè en sia val Bregaglia. La glieud da la val al avevan gugent ed al numnavan: Nos Alberto. Ses maletgs e sias figuras na persvadevan dentant betg tuts. Co viva el e ses art en la regurdientscha da las Bregagliottas e Bregagliots? Ina tschertga filmica.
Susanna Fanzun
Cuntrasts (RTR)
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


c: text/html

text:
Mario Cavigelli mettia els sut squitsch e quai senza raschun, ha ditg il CEO da Kibag, Ueli Widmer al schurnal regiunal dad SRF.
La Kibag pretenda ch'ella na saja betg partizipada al cartel da construcziun, perquai ha ella era fatg recurs cunter il chasti dalla cumissiun da concurrenza WEKO.
Preistorgia cartel da construcziun:
Durant plirs onns han numerusas firmas da construcziun grischunas fatg giu pretschs. Cura che quai è vegnì a la glisch ha la WEKO dà multas. Il chantun Grischun è sa cunvegnÌ cun las pli bleras firmas sin ina restituziun, ina sort enclegientscha.
La Kibag na vul er betg pajar al chantun Grischun la summa sin la quala il chantun è sa cunvegnì cun autras firmas. Quest agir dil cantun seigi illegitim di Widmer.
Renfatscha dal maldiever d'uffizi
En il recurs da surveglianza renfatscha la Kibag a Mario Cavigelli concretamain, ch'el haja sistematicamain disavantagià ella. Per ina surdada da lavur n'haja ella survegnì nagin contract ed in auter project saja vegnì tratg a la lunga. Vitiers intimeschia Cavigelli vischnancas da betg surdar lavurs a la Kibag (per exempel Cuira e San Murezzan).
L'inculpà Mario Cavigelli sa dosta cunter las renfatschas, er sch'el na vul il mument anc dar naginas intervistas. Envers il schurnal regiunal ha el ditg ch'ins na possia betg discurrer d'in maldiever d'uffeci. Il motiv da la Kibag sajan ils daners, ses motiv saja da manar correctamein ses uffizi.
Il recurs da surveglianza vegn uss examinà da la regenza grischuna. Mario Cavigelli prenda recusaziun.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Il club da skis da Castrisch festivescha quest onn ses 50avel anniversari. Ord quest motiv ha il club organisà in suentermezdi da kino per ils commembers. Guardà han els il film «Eddie the eagle», il film sur da l'Englais Michael Edwards che ha fatg furora als gieus olimpics d'enviern 1988 a Calgary en la disciplina siglir cun skis. En quest film è il logo dal Club da skis Castrisch vesaivel sin ina maschina da pista, ina veglia maschina dal club.
Vendì la maschina 2014
Il club ha cumprà la maschina l’onn 1995 e puspè vendì ella 2014 a Cuira. La maschina che aveva il logo dal club da skis sin las portas, è lura sco i para vegnida vendida en Pologna, detagls n’èn dentant betg enconuschents. La maschina da pista è pia ida en emblidanza, enfin ch'in commember ha vis l’onn 2016 il film «Eddie the eagle»... ed en quest film ves'ins grond e bel la veglia maschina da pista cun il logo dal Club da skis Castrisch.


text:
A lur proxima radunanza generala ston ils uvestgs decider davart ina proposta severa. Lavurà ora quella ha in gremi d'experts davart abus sexual en il conturn da la baselgia.
Previs è che tuttas persunas che vulan lavurar en servetsch da la baselgia ston mussar in extract dal register penal cura ch'els s'annunzian.
Tar questa proposta vai per candidatas e candidats per il servetsch sacerdotal sco era per plevons che vulan midar lur plazza.
Il «cas Riehen»
- In spiritual avess gì da vegnir elegì entschatta favrer a Riehen sco nov plevon. Mez schaner aveva el dentant retratg surprendentamain sia candidatura.
- Paucs dis avant era in mandat penal da la procura publica da la Turgovia vegnì public. Ils eveniments menziunads là eran pli gravants che preschentà dal spiritual.
- Il spiritual catolic era vegnì sentenzià il 2012 pervi da acts sexuals cun giuvenils ad in chasti da daners e temp d'emprova.
- Pervi dal cas è er l'uvestg da Basilea, Alois Gmür stà en la critica. El aveva ditg sustegnì il spiritual.
In cas sco a Riehen na duai mai pli dar
Tuttina sch'insatgi entra da nov en ina claustra u sch'insatgi mida ina plazza entaifer la baselgia catolica – en avegnir ston ins mussar tiers in extract dal register penal. Il president dal gremi d'experts, Toni Brühlmann è persvas ch'ins po evitar uschia in ulteriur «cas Riehen».
«La renfatscha è stada blers onns ch'i na vegn betg controllà bain avunda e ch'infurmaziuns na vegnan betg dadas enavant», uschia Brühlmann. Fin favrer decida la conferenza dals uvestgs svizzers davart la proposta. Brühlmann è persvadì ch'ils uvestgs vegnan ad approvar questa mesira en il cumbat cunter l'abus sexual en la baselgia catolica.
RR novitads 08:00


text:
Iowa
L'Iowa a l'è un stat federal di Stat Ünii d'America. Al gh'ha una süperfiss de 145.743 km² e una pupulaziun de 2.954.451 abitant.
A l'è tacaa a nord al Minnesota, a ovest al Nebraska e al Dakota del Süd, a süd al Missouri, a est a l'Illinois e al Wisconsin.
La capital a l'è Des Moines (198.682 abitant), che l'è anca la cità püssee pupulada del stat. L'ünega altra cità cun püssee de 100.000 abitant a l'è Cedar Rapids.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'Iowa a l'è staa amiss in de l'Üniun in del 1846.
Urganizaziun pulitiga[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'Iowa al gh'ha 7 grand eletur in di eleziun presidenziaj de l'Üniun. Modell:Iowa


text:
Gronds moviments n'èn vegnids registrads nagins. In pitschen confiert per ils abitants da Bondo. La blera naiv ha però engrevgià las mesiraziuns. Perquai èn ulteriuras mesiraziuns durant la primavaira/stad fitg impurtantas per congualar cun las mesiraziuns da l'onn 2017.
La Val Bondasca resta zona da privel
La vischnanca da Bondo ha decis da scumandar l’access en la val Bondasca e quai segir enfin la fin dal 2018. La situaziun malsegira al piz Cengalo ed era la massa da crappa e terra falombra che sa chattia entasum la val èn stads ils arguments.
Ils abitants da Bondo èn era vegnids infurmads sur da las mesiras da segirezza tras il vitg. Qua datti pliras variantas che ston anc vegnir concretisadas e discutadas en detagl.
RR actualitad 12:00


text:
- In scandal da tgarn ida a mal scurlatta il pli grond pajais exportader da charn.
- Fin uss èn radund 20 persunas vegnidas arrestadas en quest connex.
- Ellas duajn avair organisà la vendita da charn veglia maschadada cun charn frestga.
- Tenor la regenza sajan be 21 dals 4'800 lieus da producziun pertutgads.
La regenza brasiliana emprova da quietar la situaziun suenter che plirs cas da charn ida a mal èn vegnids a la glisch. Sco il president brasilian Michel Temer ha ditg a l'inscunter cun plirs represchentants da pajais ch'importeschan charn brasiliana sajan be paucas interpresas responsablas per questas irregularitads.
Ed ils exports?
En connex cun las investigaziuns sajan 33 controlladers da victualias vegnids relaschads. Tenor indicaziuns dal ministeri d’agricultura èn fin ussa trais lieus da producziun vegnids serrads e 21 ulteriurs sajan sut observaziun speziala. Pertutgà saja er il pli grond producent da charn dal mund JBS.
Sche l’export è er pertutgà u betg, n’è il mument anc intschert. La regenza brasiliana ha suttastritgà ch’i na dettia nagins ristgs pli gronds per ils bunamain 160 pajais importaders da charn brasiliana.
L’ambassadur da la Svizra en Brasilia André Regli ha ditg che la situaziun saja alarmanta. Cun mangiativas na duaja betg vegnir giugà.
La polizia federala investighescha en chaussa. Radund 1’100 policists sajan en acziun.
RR novitads 06:00
Export da charn
Cun exportar charn gudogna la Brasilia mintg'onn passa 14 milliardas dollars. Ils Stadis Unids avevan suenter lungas discussiuns avert il martgà per charn brasiliana il fanadur 2016. En vista al scandal ha il president Michel Temer tegnì pliras sesidas da crisa.


text:
Tar la conferenza da medias da la Confederaziun la mesemna da mezdi, ha l'emprim Patrick Mathys da l'Uffizi federal da sanadad BAG dà ina nova survista dals cas en Svizra. Interessà han dentant era las novas davart la situaziun al cunfin cun l'Italia.
Cunfin Svizra – Italia
Dapi il cumenzament da l'emna fa la Svizra controllas als cunfins svizzers cun l'Italia, pia en il Grischun, en il Tessin ed en il Vallais. Las autoritads da la duana svizra han installà 83 posts da controlla al cunfin cun l'Italia. E per immediat serrian els 9 passagis dal cunfin vers l'Italia, ha aschuntà il directur da l'Administraziun federala da duana Christian Bock.
Serrads èn davent dad immediat ils suandants passagis: Pedrinate, Ponte Faloppia, Novazzano Marcetto, San Pietro di Stabio, Ligornetto Cantinetta, Arzo, Ponte Cremenaga, Cassinone ed Indemini. Passagis grischuns n'èn betg pertutgads.
Persunas che vulan vegnir da l'Italia en Svizra na pon las guardias da cunfin betg trametter enavos, era sch'ellas n'han nagina lubientscha da lavurar. Il mument n'haja la Svizra nagin instrument legal per tegnair enavos ina persuna che vul vegnir ord l'Italia en Svizra, ha Christian Bock punctuà.
Nova strategia dal cumbat
Dapi la fin d'emna haja il BAG midà sia strategia, punctuescha Patrick Mathys. Els n'emprovian betg pli d'identifitgar l'entira via da surdar il virus davent da mintga persuna testada positiv.
La finamira actuala da la Svizra saja – da procurar ch'il coronavirus sa derasia uschè plaun sco pussaivel en Svizra. Quai duai gidar ch'il sistem da sanadad na vegnia betg a ses cunfins.
Plirs puncts ch'èn d'observar
Persunas che na tutgan betg tar ina gruppa da ristg, na duain betg currer tar il medi – e gea betg tar ina staziun d'urgenza. Quest giavisch a la populaziun ha Patrick Mathys. Sche persunas han dubis davart lur sanadad, lura duain ellas telefonar a lur medi da chasa u ad in da las numers publitgads dals chantuns.
Tgi che haja sintoms da malsogna, possia senz'auter restar a chasa, ha aschuntà Patrick Mathys. Lura saja impurtant d'evitar ulteriurs contacts. E cura ch'ils simtoms han lura laschà suenter, saja anc da spetgar ina giada 24 uras.
Indemnisaziun per lavur curta
La Confederaziun vegnia a flexibilisar l'indemnisaziun per lavur curta, ha infurmà Marie-Gabrielle Ineichen-Fleisch dal Seco. Ils posts en ils chantuns possian reducir il termin da preannunzia da 10 sin 3 dis, ha ella precisà.
Annullar viadis en l'exteriur
Viagiaturs che pondereschan tge far, sch'els han gia cudeschà viadis en l'exteriur, ston contactar ils organisaturs da viadis e las assicuranzas. Quels decidan en atgna cumpetenza tge ch'els proponan, e sch'els surpiglian eventualmain ils custs tar annullaziuns.
Infurmà han a la conferenza da medias:
- Patrick Mathys, manader da la secziun «mesiras da crisas» e collavuraziun internaziunala, BAG/EDI
- Marie-Gabrielle Ineichen-Fleisch, secretaria statala, Seco/WBF
- Christian Bock, directur da l’Administraziun federala da duana EFD
- Hans-Peter Lenz, manader dal center per il manaschament da crisas, EDA


text:
La procuratura publica extraordinaria Esther Omlin duai er examinar las renfatschas cunter nunenconuschent, che Adam Quadroni ha inoltrà a la procura publica grischuna. La nominaziun dad Omlin sa basa sin in artitgel da la lescha da proceduras penalas che prevesa, che la regenza possia nominar – sche necessari – procuraturs publics dad ordaifer il chantun.
Uss: Procuratura publica extraordinaria per causa Quadroni
La procuratura publica extraordinaria per quai ch'è succedì enturn ils 15 da zercladur 2017 vegn a cumenzar immediatamain cun l'inquisiziun penala. Ella duai examinar, sch'i dat enturn quai ch'è capità e vegnì inculpà in agir ch'haja da vegnir punì tenor dretg penal.
Esther Omlin (43) è dapi il 2011 procuratura publica generala dal chantun Sutsilvania. Ella saja ina spezialista versada en l'inquisiziun penala cun rutina da tractar cumplex cas penals en auters chantuns, scriva la procura publica grischuna en sia communicaziun.
Vi da la lavur: Procuratur public extraordinari per causa Val
Avant in onn aveva la regenza gia nominà in auter procuratur public extraordinari per examinar in'acziun en Grischun: Ils 15 da zercladur 2017 aveva ella nominà a Beat Fehr da l'Uffizi d'inquisiziun dal chantun Son Gagl. El è incumbensà dad intercurir la vendita da la terma a Val S.Pieder.
Daco procuraturs publics externs?
I dettia differents motivs, daco che procuraturs dad auters chantun vegnian en acziun el Grischun, declera Claudio Riedi, emprim procuratur public dil Grischun.
RR novitads 15:00+


text:
En la dispita davart il Brexit instradescha la cumissiun da l'UE ussa pass giuridics cunter Londra. Quai pervia da la violaziun dal contract da sortida.
La raschun è la lescha dal martgà intern che la chombra dals deputads britannics aveva decidì il mardi. Quella vul tranter auter stritgar parts da la cunvegna da sortida che vala gia. Concret vai per las controllas da duana cun l'Irlanda dal Nord, la provinza da la Gronda Britannia.
La cumissiun da l'UE aveva dà in ultimatum a la regenza britannica! Enfin ier, mesesmna, avess quella stuì prender enavos la clausula dispitaivla en la lescha. Cunquai che quai n'è dentant betg capità ha l'autoritad a Brüssel tramess ina denunzia uffiziala a Londra. La presidenta da la cumissiun europeica, Ursula von der Leyen, dat uss in mais temp a la regenza britannica da prender posiziun. Igl è l'emprim pass dad ina procedura che pudess la finala finir davant il tribunal europeic.


text:
Derschaders independents
Cun sia iniziativa vul l'interprendider da Zug, Adrian Gasser sco el di procurar per «derschaders independents». Ozendi na dettia nagina separaziun da las pussanzas damai che derschadras e derschaders stoppian dar daners a las partidas per survegnir l'uffizi. Entras quai saja la giudicativa daventada il bratsch prolungà da la legislativa.
Sco Gasser di, vendian las partidas uschia in uffizi che na tutgia betg ad els. Percunter possian las partidas spetgar in sa cuntegnair pli favuraivel da la dretgira. Gasser, ch'è president da la gruppa Lorze da Zug ha budgetà passa in milliuns francs per l'iniziativa.
Cumissiun dal fatg duai decider candidats
L'iniziativa da giustia vul ch'ina cumissiun decida tgi che dastga far part a la procedura da trair la sort, tgi che ha las abilitads e la persunalitad per daventar derschader u derschadra federala. Actualmain vegnan ils derschaders federals elegids dal parlament che resguarda la fermezza da partida.
Co precis che uschè in proceder da trair la sort duai guardar ora n'è anc betg cler. L'iniziativa pretenda sulet che las linguas d'uffizi stoppian esser represchentadas a moda andanta.
RR novitads 16:00


text:
Prevenziun da medias
Buca in niev fenomen, denton lessel jeu entras il focus sil plan d'instrucziun ed il niev rom "medias ed informatica" nezegiar la caschun e far attents sin la prevenziun da medias per affons e giuvenils. Igl ir entuorn cun las medias novas ei per ils affons d'ozildi - ils schinumnai "digital nativs" - enzatgei dil pli normal. Per nus ch'essan schizun pli vegls ch'igl internet buca adina ina sempla situaziun. Schongleschan nos affons numnadamein entuorn cun applicaziuns nunenconuschentas e plaids che tunan savens pir che rumantsch grischun. Buca adina lev da sco genitur saver sco sedepurtar.
Il s'avischinar al mund digl agen affon, il dumandar suenter, demussar interess e setschintschar senza sentenziar ein segiramein ils emprems pass. Mintgaton sentan ins denton forsa ch'ins vegn als cunfins e sesenta surdumandaus co agir. Cun quest scriver lessel far attents sin ina purschida:
La plattafuorma "giuventetgna e medias" digl Uffeci federal per las assicuranzas socialas (UFAS) ha numnadamein publicau videos da prevenziun en connex cun las schanzas e las rescas da medias digitalas. Ils clips sedrezzan en emprema lingia a geniturs cun affons denter 7 e 12 onns e stattan a disposiziun sin lur canal youtube da giuventetgna e medias ni sin lur pagina web (semplamein clicar sil sutlingiau).


text:
Las datas che valan sco secretas èn vegnidas enconuschentas l’emna passada. Ils documents paran da derivar d’interrogaziuns che la milissa da terror ha fatg cun candidats.
Ils Svizzers ch’èn vegnids chattads en ils documents èn vegnids interrogads tranter l’avust 2013 ed il mars 2014. In dad els ha oz 32 onns ed abitava en il Vallais avant ses viadi tar il Stadi islamic en Siria. L’um è entant turnà enavos en Svizra e vegnì sentenzià a 600 uras lavur d’utilitad publica.
3 persunas èn para anc adina en Siria
Las 3 ulteriuras persunas dastgassan anc sa chattar en la regiun da cumbat. Ina da quellas deriva da la Svizra franzosa, ha 25 onns ed è burgais svizzer. In terz um da 45 onns è oriundamain da l’Egipta ed inditgescha da viver al lai da Genevra. Tar la quarta persuna sa tracti dad in um da 39 onns oriund dal Maroc. El ha para vivì per intgins mais en Svizra.
RR novitads 17:00


text:
A purs che ston vender dapli arments pervi da la stad sitga e la mancanza da pavel, dat Graubündenvieh la pussaivladad da preschentar lur muaglia als cumpraders e martgadants a Cazas. Uschia pon interessents s'infurmar sur da la purschida en in lieu central. Quella spierta è bainvesida tar ils purs. La vendita n'è betg simpla perquai ch'i dat dapli purschida ch'interess. Perquai èn ils pretschs bass. Per ina vatga survegn il pur 500 fin 600 francs pli pauc.
La stalla a Cazas resta averta fin la primavaira.
TR Telesguard 17:40


text:
Quest onn vegn sajettà scharf gia il matg. La chatscha speziala è per ils ins tradiziun necessaria – per ils auters ina tortura d’animals. Ils ins – quai èn politica, uffizis ed uniuns cun ina gronda campagna. Ils auters – quai èn singuls chatschaders cun in grond idealissem. Betg-chatschaders emprovan da fullar via tras la dschungla da placats e brevs da lecturs – senza spaventar adversaris u adherents ord las chaglias. Ed il resultat? Per ils ins è il NA da 54.2% in resultat cler – per ils auters in success remartgabel. E: La muniziun è sajettada ora. Ni daco èsi da sajettar tants tschiervs sco anc mai durant la chatscha speziala quest onn?
Impressum
Illustraziuns: Jon Bischoff
Selecziun: Flavio Bundi
Text: Nadja Cadonau
Elavuraziun: Ursin Cadisch/Carla Gartmann


text:
Igl è in novum en il Grischun: La cumbinaziun dad in albiert da giuventetgna cun in bogn cuvert en il medem bajetg. Ils 18 da december 2020 vegnan il wellness Hostel 3000 ed il bogn Aua Grava avert.
Il bogn ha fatg quitads
Dapi l’avrigl 2019 è il bogn cuvert Aua Grava serrà. Suenter han las lavurs cumenzà, e malgrà il virus progredeschian quellas tenor plan, ha il president communal da Laax Franz Gschwend ditg. Il mir, il tetg, las fanestras e la fatschada da lain fin la terza da sis auzadas èn fatgas. Uss suonda la construcziun interna.
Franz Gschwend è persvadì da la cumbinaziun respectiv da la collavuraziun tranter albierts da giuventetgna ed il bogn cuvert. Dad ina vart quinta el ch’i dettia dapli pernottaziuns per il vitg da Laax. Da l’autra hajan els stuì renovar il bogn, perquai ch'els n'hajan betg vulì serrar el.
Il bogn cuvert ha fatg quitads. El ha custà fitg bler e la tecnica na è betg stada moderna avunda pli.
Model da success a Saas-Fee
La cumbinaziun d’albiert da giuventetgna e bogn cuvert datti gia a Saas-Fee en il chantun Valleis. Sco la scheffa dals albierts da giuventetgna en Svizra Janine Bunte di, hajan els success cun quest model:
Nus essan plain speranza che nus pudain era manar l’albiert a Laax cun grond success.
Intginas cifras dal wellness Hostel 3000:
- 158 letgs
- lavur per 25 persunas (incl. bogn)
- ca. 27’000 pernottaziuns ad onn
- pliras saunas, bogns, fitness e restaurant
- manader è Reto Denneberg (fin uss ha el manà l’albiert a Lai-Valbella)


text:
Experts e cussegliaders da la scola da purs dal Plantahof admoneschan dentant da memia grond'euforia. Il privel da schelentadas saja tenor els, en ina regiun sco l’Engiadin’Ota, simplamain memia grond. Che quai saja er il motiv ch’ils babuns n'hajan betg cultivà tartuffels sin grondas surfatschas.
Pir dapi 200 onns en Grischun
La bulba da tartuffel, oriunda dal Peru ed il Chile, è pir enconuschenta en noss chantun dapi ils onns enturn il temp da la gronda fomina il 1817. En regiuns autas sco l’Engiadin’Ota na datti fin uss betg novas da gronds ers da tartuffels.
Mirveglias sch’i funcziuna tuttina
Las duas famiglias da pur Ratti e Gabriel hajan simplamain empruvà ord bunder e passiun e gì cletg che la stad è stada fitg bella e chauda. Ord ils tartuffels semnads saja resultada ina racolta ch'è var 5 giadas uschè auta.
Numnadamain han ils purs pudì emplenir satgs cun en tut in pais da 3,5 tonnas.
Pretsch pli aut
La vendita dals tartuffels haja entant gia cumenzà, ha declerà il pur da Madulain Ruet Ratti. Era sch’il pretsch per kilo na saja mai cumparegliabel cun quel ord producziuns da massa hajan els gia plirs interessents sco la scola media a Zuoz u er singulas gastronomias. Sut il stritg pajan quels per in kilo tartuffels indigens bunamain il dubel, vul dir tranter 1.80 e 2.00 francs.
Cuntinuaziun dal project
Sche la buna emprima racolta è simplamain il resultat dad optimalas cundiziuns meteorologicas questa stad u sch’il clima è sa midà en Engiadin’Ota vulan ils purs examinar sez. Quai cun repeter lur acziun ed implantar l'onn proxim anc dapli tartuffels.
RR actualitad / TR Telesguard 17:40


text:
Tut tar las votaziuns dals 23-09-2018
Grischun: Iniziativa per mo ina lingua estra en scola primara
Igl è stà in lung viadi tochen che l'iniziativa per mo ina lingua estra en scola primara è vegnida avant il pievel.
Vegnida inoltrada è ella avant bunamain 5 onns, ils 23 da november 2013. En la sessiun d'avrigl dal 2015 ha il Cussegl Grond - sin proposta da la regenza - declarà l'iniziativa sco nunvalaivla. La dretgira administrativa dil Grischun ed il Tribunal Federal han dentant curregì il parlament e la regenza.
Ils iniziants pretendan che la lescha davart las scola primaras dil Grischun vegnia midada uschia, che tut tenor regiun vegni instruì u tudestg ni englais sco suletta lingua estra ils emprims 6 onns da scola.
Danor la partida populara dal Grischun refusan tut las partidas grischunas l'iniziativa. La Partida Populara ha dentant decidì nagina parola, ella ha laschà liber a ses commembers co votar en chaussa, il medem vala per l'uniun grischuna d'artasinadi e mastergn dal Grischun.


text:
Eletrunegatività
L'eletrunegatività a l'è una misüra de la forza de atrassiun che la gh'ha un atum per i eletrun d'un ligamm cualent.
El cuncett de eletrunegatività l'aveva tiraa fö el Linus Pauling, che'l gh'aveva anca faa sü una scala che la gh'haa el sò nòmm.
Anca alter scensiaa hann prupost i sò scal: i püssee duperaa a hinn quij del Pauling e del Mulliken. In d'un ligamm cuvalent la diferensa de eletrunegatività la stabiliss la pularità del ligamm (la suma di vetür de dipòl la dà la pularità de l'intrega mulecula).


text:
La fin d'emna è la stagiun d'enviern da las pendicularas grischunas ida a fin pervia dal coronavirus. Blers manaschis ha perquai gì memia bleras mangiativas, surtut rauba frestga sco per exempel salata u latg.
Nus avain gì fortuna ed avain pudì dar ina buna part da nossa rauba frestga ad ina instituziun regiunala.
Sper las chasas da tgira u cantinas haja las pendicularas er vendì quellas mangiativas sur via, a fieras ubain regalà a collavuraturs e collavuraturas. Ma per part è la rauba frestga er vegnida dismessa. Las mangiativas betg duvradas èn per la pendicularas be in pitschen problem.
Noss gronds quitads èn la svieuta che manca ussa.


text:
Pervi da la situaziun actuala ha la citad da Cuira annullà l’uschenumnada «Maiensässfahrt». Il di tradiziunal nua che tut las scolas da Cuira van a culm. Quai ha communitgà il cusseglier da la citad Patrick Degiacomi. Per l'ina na saja betg cler sch’i fiss insumma pussaivel da far l’occurrenza sco usità, fin matg u entschatta zercladur. Per l’autra na saja il mument er betg pussaivel dad organisar tut uschia sco quai ch’i faschess da basegn.
L'annullaziun n'ha dentant nagin connex cun il cas mortal da l'onn passà. Là era in buob da 14 onns sa disgrazià durant il viadi. Da curt ha la procura publica sistì la procedura en quest cas.


text:
Zuoz spordscha düraunt tuot l'an ün'ota qualited da viver - cun fich bger sulagl ed üna bella vista süllas muntagnas sainza tschiera. Ün muond, inua cha miraculs pitschens e grands da la natüra creeschan üna culissa paradisica per sport, cultura, travasch e quietezza. La sanited publica in Engiadin'Ota garantescha ün provedimaint da medicinic fich ot. La spüerta dad ospidels, asils da vegls e da chüra, meidis independents scu eir apotecas es fich vasta.
Duonna dr.
Franziska Barta
Chesa Crasta
CH-7524 Zuoz
T +41 81 854 25 25
www.praxis-barta.ch
L'ospidel dal circul per tuot l'Engiadin'Ota as rechatta a Samedan e spordscha il provedimaint da basa schlargio. L'ospidel es respunsabel pel provedimaint da basa da la regiun Engiadin'Ota scu eir per las incumbenzas surregiunelas attribuidas dal chantun per l'Engiadina Bassa, Val Müstair, Puschlev e Bergiaglia. L'ospidel procura pel provedimaint acut staziunari da la populaziun scu eir pel provedimaint staziunari dals paziaints da la chirurgia. L'ospidel spordscha eir prestaziuns sül sectur da la ginecologia e da l'agüd da paglioulaintas. Impü spordscha l'ospidel eir funcziuns specialisedas per oters ospidels (impustüt illa radiologia).
Cun la clinica Gut dispuona San Murezzan d'üna clinica privata. La clinica posseda indrizs da sterilisaziun modernischems ed üna tecnica da localiteds sterilas fich sensibla. Que sun premissas decisivas per cundiziuns d'operer sterilas. La clinica modernischma cun duos selas d'operaziuns, egen MRI e plazza d'atterrer per l'elicopter posseda melgrô il confort modern ün scharm "famiglier" predscho da paziaints indigens ed esters.
Grazcha al servezzan da la spitex paun persunas pertuchedas da restricziuns persunelas, chaschunedas da malatias, accidaints, impedimaint, vegldüm, maternited u simil, rester a chesa in lur ambiaint üsito u ir a chesa pü bod zieva ün sogiuorn staziunari. Il böt da la spitex es da mantegner e da promouver l'independenza dals cliaints. Lotiers prouvan ils lavuraints da la spitex d'involver scha pussibel l'ambiaint persunel dals pertuchos i'l agüd e la chüra.
L'asil da vegls e da chüra Promulins es üna dmura da dret public per glieud attempeda u glieud chi ho bsögn da chüra. L'asil chüra a persunas da l'Engiadin'Ota e cuntuorns. "Promulins" s'inclegia scu lö d'inscunter, promouva scu instituziun publica il contact e collia la dmura e la societed.
La cussagliaziun da genituors es üna spüerta da sustegn per giuvnas famiglias e lö da contact tar dumandas da la naschentscha fin a l’eted da tschinch ans. La cussagliaziun es da libra volunted, gratuita e suottamissa a l’obligaziun da discreziun.
Cussagliaziun da genituors
Ospidel d’Engiadin’Ota
Via Nouva 3
CH-7503 Samedan
T +41 81 851 85 58
elternberatung@spital.net
www.spital-oberengadin.ch
Il post da cussagliaziun vegldüna e chüra infurmescha, güda, intermediescha e collia per chatter las persunas ideelas chi paun güder a persunas pü veglias, persunas chi haun dabsögn d'assistenza u da chüra da rester pü lönch pussibel a chesa. Uschè paun eir gnir schligerieus ils confamigliers e paraints.
Post da cussagliaziun vegldüna e chüra
Ospidel Engiadin'Ota
Karin Vitalini
T +41 81 850 10 50
info@alterundpflege.ch
www.alterundpflege.ch
La cussagliaziun sociela spordscha sustegn tar dumandas da sgüraunza, dumandas giuridicas, dumandas da finanziaziun e dumandas da la chascha d’amalos e d’accidaint. Bgers ans experienza ed üna vasta rait da contacts tar las autoriteds ed uffizis da cussagliaziun pisseran cha dumandas paun gnir elavuredas cumpetent ed effizient. Ils servezzans da la cussagliaziun sociela sun gratuits e sun suottamiss a l’obligaziun da discreziun.
Cussagliaziun sociela
Ospidel d'Engiadin'Ota
Via Nouva 3
CH-7503 Samedan
Gruppa-AA Engiadin'Ota
per alcoholikers anonims
T 0848 848 846
Agüd dad Aids Grischun
T +41 81 252 49 00
www.aidshilfe-gr.ch
AL-ANON-Gruppe Engadin
per confamigliers ed amihs dad alcoholikers
T +41 81 740 13 24
Assistenza professiunela Engiadin’Ota/Bergiaglia
Chesa Ruppanner
CH-7503 Samedan
T +41 81 851 18 88
Intermediaziun da lavur, RAV Regiunel
A l'En 4
CH-7503 Samedan
T +41 81 851 13 83
Cussgliaziun professiunela
Engiadina/Val Müstair/Samignun
A l'En 4
CH-7503 Samedan
T +41 81 851 13 97
Güdisch per protecziun d'alachs
Bezirk Maloja
CH-7503 Samedan
T +41 81 852 18 17
Il servezzan sociel sgüra l'existenza da persunas bsögnusas, promouva lur independenza economica e persunela e pissera per l'integraziun soziela e da manster. L'agüd sociel vain disferenzcho in agüd materiel (sustegn public) ed agüd persunel (cussagliaziun sociela).
Il servezzan sociel da la Regiun e las vschinaunchas partan las lavuors da l'agüd sociel. L'agüd materiel es lezcha da las vschinaunchas, la cussagliaziun sociela es ün incumbenza dal servezzan sociel regiunel. Quist spordscha agüd professiunel per persunas singulas, famiglias, giuvenils e persunas cun sfidas da vizi in seguaintas spartas:
Per persunas cun domicil a Zuoz es il servezzan sociel regiunel Engiadin'Ota/Bregaglia respunsabel.
Servezzan sociel, Engiadin'Ota/Bergiaglia
A l'En 2
CH-7503 Samedan
T +41 81 257 49 10
rsd.samedan@soa.gr.ch


text:
En ils tschintg ospitals a Samedan, Scuol, Val Müstair, Bregaglia ed il Puschlav è la situaziun actualmain quietta. Entant ch' ils ospitals a Samedan, Scuol e Poschiavo han intgins pazients staziunars, na datti en la Val Müstair ed en Bregaglia actualmain anc nagins cas ospitalisads. Letgs libers per pazients cun il coronavirus han actualmain anc tut ils tschintg ospitals.
Samedan è l'ospital central
Per ils ospitals è Samedan il lieu central. Tut ils pazients che duvrassan ina tgira intensiva vegnan numnadamain ospitalisads en l'Engiadin’Ota. Perquai vegnan là augmentads ils letgs cun respiraziun artificiala dad actualmain dus sin nov. Tenor Beat Moll, il directur da l’ospital regiunal a Samedan ha quai la consequenza che er il persunal ha da vegnir augmentà. Per mintga letg da respiraziun vul quai tschintg collavuraturs. Grazia ad ina buna collavuraziun cun la Clinica Gut a San Murezzan retschaiva l’ospital da Samedan però agid da spezialists da l’anestesia da la Clinica Gut.


text:
Il buio nella mente (Al scûr in dla mènt) 'l è 'n film dramàtic dal 1995 ad Claude Chabrol trat da 'n rumànś dla Ruth Rendell dal 1977, La mòrt la n sà minga lèśar (A Judgment in Stone).
Sunt
In un paiśèṅ dla Britàgna, la Sophie (Sandrine Bonnaire) la taca a lauràr cuma camaréra par la famìja burghéśa di Lelièvre d'l industriàl Georges (Jean-Pierre Cassel) e dla Catherine (Jacqueline Bisset) ch'la gh'à na boutique in sità, marè e mujér. Chi lōr i gh'àṅ dū fiōi abû da di matrimòni precedènt, la Melinda (Virginie Ledoyen), na śuvnòta impgnàda in di prim amōr, muróśa ad Jérémie e fióla ad Georges, e Gilles (Valentin Merlet) un risulèṅ śvéj fiōl ad Catherine.
Sophie la lavóra sôd, la sà far bèṅ da magnàr, lavàr śò, dar śò a la pólva e pulìr in cà ma a n gh'è vèrs ad far in manéra ch'la lèśa i bijitèṅ ch'i gh làsan, ma a gh'è na spiegasiòṅ: lì lē l'è diślèsica, la n è pròpria briśa bòna ad lèśar, minga par cólpa sua, ma la n vōl minga far savér a ninsòṅ ch'la gh'à cal prubléma lè, a sarév na vargóggna tròp granda par lē.
La camaréra la dvénta amìga dla pustìna dal paéś, la Jeanne (Isabelle Huppert).
Lèś la vóś ...


text:
- La scheffa da la Posta Susanne Ruoff ha declerà ch’ella sa retira da ses uffizi.
- Ruoff era vegnida sut squitsch en consequenza da l’affera d’auto da posta.
- Ella surpiglia l’entira responsabladad per las irregularitads, ha communitgà ina agentura responsabla.
- L’entschatta favrer era vegni enconuschent che l’AutoDaPosta SA aveva onns a la lunga fatg gudogns sin lingias subvenziunadas da la Confederaziun ni dals chantuns. Ils chantuns pretendan perquai indemnisaziuns da 78,3 milliuns da la posta.
La scheffa da la Posta Susanna Ruoff haja suenter ch’ella ha giu invista en ils documents da retschertga constatà che quai ha dà indizis per las irregularitads da cudeschaziun tranter ils onns 2007 e 2015 da l’AutoDaPosta SA, quai scriva l’agentura da communicaziun responsabla.
I na dettia betg indizis concrets che Ruoff haja giu enconuschientscha da las praticas. Ella accentuescha ch’ella na savevi nagut.
La Posta vegn ad infurmar glindesdi
Gia dapi venderdi passà è enconuschent ch’il president da la Posta Urs Schwaller e la cussegliera federala Doris Leuthard vegnian ad infurmar sur da l’affera tar l’AutodaPosta SA: Per la president da la cumissiun per traffic e communicaziun dal Cussegl naziunal Edith Graf-Litscher (PS/TG) na saja era cun la retratga da Ruoff l’affera anc betg serrada giu. Impurtant sajan ils rapports da la Posta e dal Uffizi federal da polizia, ha ditg Graf.
L’entschatta favrer era vegni enconuschent che l’AutodaPosta SA haja onns a la lunga survegnì subvenziuns per lingias che faschevan gudogn. Uss pretendan ils chantuns 78,3 milliuns francs enavos.
RR novitads 20:00


text:
Mesemna saira ha il suveran da Bregaglia approvà ils dus contracts necessaris. Tar omaduas decisiuns hai dentant dà bleras abstenziuns. Sut protecziun pli a lunga vista vegnan uschia il reservat da guaud natiral Ganda Rossa, Bondasca e dus reservats da guaud spezials Ciresc e Lera d'Zura.
Era ha la vischnanca vendì in terren da 1'705 m2 en la zona d'industria a Vicosoprano e quai a la panetteria-pasticceria Gonzalez SA.
Pe da taglia resta
Igl è era vegnì decidì ch’il pe da taglia resta per l'onn 2019 tar 90% sco enfin ussa. Plinavant han ils votants e las votantas da Bregaglia approvà il preventiv 2019 che quinta cun in surpli da bunamain 600'000 francs.
RR novitads 16:00


text:
A Roma engiran oz 34 gardists novs da proteger il papa Francestg. Tschintg da quels èn Grischuns. In è Max Albrecht ch'è naschì e creschì si a Roveredo. Gia ses bab Cristian è stà en servetsch tar la guardia papala il 1992 e 1993. El e l’entira famiglia, surtut era sia dunna Cristina e la feglia Eva, sajan loschs dal Max.
Per mai è quai in plaschair enorm ch’el cuntinuescha cun questa tradiziun
Curaschi e cardientscha
Sco Cristian Albrecht di, haja el adina puspè raquintà a ses figl dal temp sco gardist a Roma. El haja anc blers amis da quest temp, ed il Max saja creschì si en quest ambient. Ses figl haja gugent il militar, ma in mument decisiv dad ir a Roma saja bain stà cura che ses aug è mort da covid.
L’act festiv da la saramentaziun n'ha Cristian betg emblidà. Per el è quai stà ils 6 da matg 1992. I dovria curaschi e cardientscha da far quest pass.
Auzar ils trais dets encunter tschel ed engirar che ti es pront da dar la vita per il Papa tutga
Ina giada gardist, adina gardist
I saja in di impurtant, e perquai di dettia il proverbi: Ina giada gardist, adina gardist.
Ils 5 Grischuns che vegnan saramentads:
- Max Albrecht, Roveredo
- Gian Andrea Bossi, Tavau
- Curdin Klaas, Tavau (Saramentaziun per rumantsch)
- Fabian Luzio, Sursés
- Flavio Tomaschett, Trun


text:
Salari minim
El salari minim a l'è quell salari che ogni padron el gh'ha de pagà ai sò lavorator dipendent. La pupart di Stat la gh'ha 'na legg che la mett on salari minim: I sò sostenitor disen che 'l jutta a sbassà i desuguaglianz e a dàgh pussee ai lavorant menter che i contrari disen che 'l volza i cost e 'l lassa foeura i gent che hinn di apprendista senza esperienza. La pupart di economista a l'è a favor de 'n moderaa salari minim, bon de tutelà la pupart di gent senza però volzà tropp la disoccupazion.


text:
Las vairas chanzuns popularas n’èn betg quellas pli enconuschentas chantadas da noss chors tar festas ed occurrenzas. La chanzun populara è fitg veglia, savens tradida ad ina vusch ed ha existì ditg avant ils chors. L’autur mussa e chanta sez exempels da questa tradiziun che rimnaders e scienziads dal 19avel tschientaner han salvà da l’emblidanza definitiva.
Redacziun: Tumasch Dolf
Radioscola 13-3-1962
Numer d’archiv: 2056
(Per raschuns da dretg d’auturs è l’emissiun d’udir senza tut las parts musicalas.)


text:
Nachdem die 16-jährige Mia in der Liebe verletzt wird, entscheidet sie sich, mit Hilfe ihrer älteren Schwester Laura an einem Jungen zu rächen. Ihm soll das gleiche angetan werden, wie es Mia auch erlebt hat.
Peter Luisi
Spotlight Media Productions
Teleclub
Peter Luisi
Nicola Perot
Joëlle Witschi
Deleila Piasko
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
En sasez aveva il chantun Grischun quintà cun ina contribuziun da la Banca naziunala svizra da 15,9 milliuns francs. Cunquai che quella ha fatg in gudogn da 54 milliardas, paja ella uss dentant er ora dapli als chantuns: Enstagl dad ina milliarda francs survegnan chantuns e Confederaziun duas milliardas.
E perquai datti era quasi dubel uschè bler per il chantun Grischun, numnadamain 31,4 milliuns francs, uschia la cussegliera guvernativa responsabla Barbara Janom Steiner. Quai saja, sa chapescha, fitg legraivel.
Sch'jau poss terminar la lavur cun in resultat positiv er anc il 2018 fiss quai flot ed jau avess plaschair.
Deficit pli pitschen
Pervia da quels 15,5 milliuns francs supplementars sa sminuescha er il deficit dal budget. Tar quel èsi numnadamain anc calculada ina contribuziun da mo 15,9 milliuns francs, ed uschia in deficit da 22,8 milliuns francs. Cun ils milliuns supplementars sa sminuescha il deficit dentant sin 7,3 milliuns, ha declerà Barbara Janom Steiner envers RTR. E forsa dettia quai lura schizunt anc in quint cun in plus la fin da l'onn.
Chantun resta modest
Quella buna situaziun actuala na muntia dentant betg ch'ins budgetescha er ils proxims onns cun uschè blers daners. Er en il futur vegnia quintà cun radund 16 milliuns francs da la Banca naziunala, uschia la ministra da finanzas. Sch'i dettia lura dapli, sa sminueschia il deficit u creschia il gudogn – e da quai possian lura tuts profitar.
RR novitads 12:00


text:
Sunar davant autos senza propi vesair ils aspectaturs è stà per la band da 77 Bombay Street in’experientscha nova. Il chantadur Matt Buchli declera ch’i saja lur emprim concert suenter la crisa da corona. Il motiv principal per sunar qua, saja stà da finalmain puspè savair turnar sin la tribuna. L’idea saja stada interessanta e perquai hajan els acceptà l’invitaziun.
Ina giada tut insatge auter
Era ils aspectaturs èn stads fascinads. Cun tibas e las glischs da l’auto han els creà in’atmosfera bunamain sco tar in openair normal. Ina dunna da la Turgovia ha manegià: «Igl è insatge tut auter e betg da cumparegliar cun openairs normals e tuttina èsi in’experientscha unica.» In’autra famiglia da quatter persunas ha ditg ch’i saja fitg spezial, dentant manchia in zichel la pussaivladad d’interagir cun ils auters aspectaturs u la band.


text:
L'istorgia da la fabrica a Trun cumenza cun explotar fier. Uschia deva quai sisum il vitg da Trun ils furns per luentar il fier e las ferrarias e serrarias per elavurar il material. Quai era la ferraria da l’interpresa Bavier da Cuira a Trun e cun quella aveva la vischnanca in contract, nua ch'i vegniva fixà ch'i duai vegnir introducì in auter segment d’industria, cura che l’explotaziun e l'elavuraziun da fier na rendia betg.
Uschia è il 1863/65 vegnida fundada l’emprima fabrica da ponn a Trun, èsi da leger en il cudesch «Trun – vargau e present». Quella sto dentant paucs onns pli tard vegnir liquidada. La fabrica da ponn Trun è la finala vegnida refundada il 1912 da Gion Fidel Tuor e Fritz Staudenmann ed il 1926 surpiglia Tuor definitiv la direcziun.
Plirs onns da success
Ils proxims onns vegn la fabrica engrondida cuntinuadamain e po nudar plirs onns da grond success. Uschia vegniva producì surtut da lavureras e lavurers indigens e la devisa era che tut vegn producì a Trun – davent da la launa fin al vestgì.
Il 1931 vegn l’emprima filiala averta a Cuira, suenter datti er filialas a Turitg, Winterthur, Son Gagl, Soloturn, Bienna e Berna. Al punct culminant da la fabrica da ponn lavuran 440 persunas a Trun. Il 1962 po la fabrica festivar il giubileum da 50 onns – quai durant in temp, cura ch'i va bain cun l’interpresa.
Ils onns da digren
Ils onns 70 vegn la situaziun pli difficila. Uschia sto il maun public sustegnair la fabrica da ponn ed il 1985 vegni tar ina redimensiun dal manaschi e duas partiziuns ston serrar. Suenter novs sforzs da dar schlantsch a l’interpresa ils onns 90 sto la fabrica da ponn a Trun la finala serrar las portas ils 23 da schaner 2001. Sco motivs per il digren numna il cudesch da Trun, la situaziun geografica, la concurrenza dals stadis da l'ost e da l'orient, ma era sbagls dal cader e las numerusas midadas da direcziun. La marca cun si il Tschut da Trun resta dentant anc a blers en buna memoria.


text:
cuntegn
Stella Natalis da Jenkins
-
In crossover da musica classica
En quella Classica pudais Vus tadlar musica dal cumponist contemporan Karl Jenkins. Sias ovras sumeglian magari a musica da film, al pop orchestral u a musicals e magari dovra il cumponist da la Valisa er elements da musica mundiala.
Karl Jenkins è naschì l’onn 1944 en il sidvest da la Valisa. Il pli enconuschent è Jenkins oz grazia a ses project Adiemus. Il 1995 ha el publitgà in album «Adiemus. Songs of a Sanctuary». El descriva quella rimnada da chanzuns sco:
ovra extendida per musica da chors che sa basa bain sin la tradiziun da musica classica, dentant sumeglia il tun dal chant pli fitg a quel da musica etnica u musica mundiala.
En questa Classica udis vus ina chanzun or da quella rimnada, numnadamain «Adiemus», en ina interpretaziun sut la direcziun da Jenkin sez. En il center da l’emissiun stat però musica cun tempra da Nadal «Stella Natalis». En Stella Natalis raquenta Jenkins la nuvella da Nadal. I va per pasch, per bainvulientscha, per cumpassiun ed ina nova entschatta. El evochescha la fraternitad da l’entira carstgaunadad e quai senza cunfins.
Per tadlar tut ils moviments na basta in’emissiun d’ina ura betg. Tuttina pon ins constatar tratgs caracteristics da la moda e maniera da cumponer da Jenkins: Ils singuls moviments vivan cunzunt da motivs pregnants, dad in schlantsch, els han per il solit ina simpla structura ritmica che variescha strusch entaifer ina part. Cuntrasts cuntanscha Jenkins cun differenziar la colur dal tun. La musica na sa sviluppescha dentant betg propi entaifer in moviment. Senza vulair categorisar memia fitg pon ins dir che la musica ballantscha insanua tranter musica classica e pop, tranter etnofolk e tradiziuns da chorals europeics.
Survista da chanzuns
RTR La Classica 19:00


text:
Josef e Maria Sedlacek han emprendì d'enconuscher in l'auter a Turitg en ina bar. I saja stà amur sin l'emprima egliada. Ch'ella maridia in um da la Tschechia haja dà in pau da discutar a Sent, dentant be a l'entschatta, di Maria Sedlacek.
I dettia schon differenzas tranter las culturas. «Ils Tschecs san adina tut ed ils Rumantschs taschan pli savens», raquinta Josef Sedlacek. Sia dunna ha stuì sa disar, ch'ils Tschecs na fan betg tut las chaussas immediat, mabain spostan gugent sin damaun.
Ils Tschecs san adina tut ed ils Rumantschs taschan pli savens
Cu el ha gì finì da studegiar, han els vulì bandunar la citad ed ir a viver en la patria dad ella, Sent. Il fisicher Josef Sedlacek ha fundà là si'atgna firma che producescha regulaturs per l'industria.Da quest temp na devi strusch talas firmas en il Grischun.
El ha spert emprendì Rumantsch ed è s'engaschà en la cultura. Quai sco dirigent e chantadur en differents chors.
Josef e Maria Sedlacek van per ordinari ina ga ad onn a far vacanzas en Tschechia. El na posseda betg pli il pass tschech, mabain mo pli il pass svizzer. El haja dentant duas patrias, Prag e Sent.


text:
La suprastanza da la Partida populara svizra ha nominà Benjamin Fischer unanimamain. Definitiv decida la partida ils 7 da schaner tgi che duai suandar a Patrick Wick. Ina gronda schelta na datti dentant betg. Fischer è fin uss il sulet candidat per il post.
Er Fischer haja stuì ponderar bain sia decisiun:
Jau na sun betg ma stgarpà extrem per quest pensum.
Quai perquai ch'el saja stà gugent il president da la giuvna PPS svizra e ch'el fiss er gugent vinavant restà la intgins onns. Quest post vegn el dentant a dar giu per mancanza da temp.
Gronda lavur en las secziuns
Sche Fischer vegn elegì, vul el procurar che la PPS da Turitg survegnia puspè ina posiziun pli ferma en la PPS svizra. Els hajan ina responsabladad speziala da purtar en temas sin palc naziunal. Propi la lavur gronda spetgia dentant en las secziuns. Là haja la motivaziun laschà suenter. I saja pli grev da chattar glieud che s'engascha senza paja, ha ditg Fischer. Quai sur tut en las citads e l'aglomeraziun. Il dumber da commembers stoppia puspè crescher.
Lavur senza paja
Daners na survegn il nov president da la partida betg per ses uffizi. Il presidi da la partida è e resta in uffizi d'onur – er sche la tschertga per candidats resta greva. Sch'ins cumenzia a pajar tals posts, lura sa dumondian las persunas da la secziun daco ch'els duain tschentar si gratuitamain in stan ad ina festa, ha argumentà Alfred Heer.
Walder stà president ad interim
Fischer surpiglia il post da Patrick Walder. Lez è stà president ad interim. Suenter la schleppa tar las elecziuns naziunalas l'atun, n'ha quel dentant betg vulì manar enavant il post.
Anteriur president «regular», avant Walder è stà Konrad Langhart che ha stuì dar giu ses post suenter la schleppa tar las elecziuns chantunalas la primavaira. L'emna passada è Langhart passa or suenter 33 onns da la partida. Cun far quai n'ha el betg spargnà cun critica envers la direcziun da la partida. El na possia betg pli sustegnair il curs actual da la partida.
RTR novitads 06:00


text:
Era noss cussegliers guvernativs e nossa cussegliera guvernativa dastgan ir en las vacanzas da stad. Ma da tge han els propi il pli fitg basegn da vacanzas? E tgi dad els tschintg ha merità il pli fitg il temp da recreaziun.
Christian Rathgeb sa legra da durmir
Sin il durmir sa legra il minister da segirtad il pli fitg, ma era sin perscrutar ils culms en il Grischun.
Nus avain cumprà novs chalzers da viagiar e quels vali uss da disar.
Jon Domenic Parolini emprenda dad ir cun cajac
Parolini vul ir cun la dunna a viagiar en differentas regiuns en il Grischun, ma betg en Engiadina Bassa. Cumenzar en Surselva. Suenter il curs da cajac va il minister da finanzas a Hamburg a festivar il di naziunal svizzer igl emprim d’avust.
Durant las vacanzas na less jau betg desister da mia dunna, da mes uffants e da mia libertad da far quai che plascha a mai
Barbara Janom Steiner ha merità il pli fitg las vacanzas
Perquai ch’ella ha cun il presidi da la regenza in uffizi supplementar, manegian ils collegas ch’ella haja merità spezialmain las vacanzas.
Sport è la prioritad numer 1 durant las vacanzas, ma era far pausa e durmir bler. Il laptop ed igl i-phone na dastgan dentant betg mancar.
Sco adina haja ella anc betg gì il temp dad organisar las vacanzas. Ella va segir in pèr dis en l’Engiadina a visitar la mamma. Il rest è anc avert, ma ella vul ir sper in lai u sper la mar.
Martin Jäger fa gugent bogn
Il minister da cultura vegn a visitar diversas occurrenzas culturalas. Era in viadi a Berlin è sin il program. Quest viadi è dentant spustà pervia dals eveniments en ses departament.
Jau conusch Berlin dapi in mez tschientaner ed igl è adina interessant da mirar tge ch’è sa midà.
Mario Cavigelli sa legra sin il temp cun la feglia ed il fegl
Propi distanza da la lavur na dovria el betg. La pausa fetschia bain, ma el lavuria fitg gugent. Tuttina sa legra el sin il temp cun la famiglia.
En las vacanzas na poss jau betg desister dal telefonin, da las gasettas e segir vegn jau era a persequitar il turnier da tennis a Wimbledon.
RR actualitad 17:00


text:
Co organisar ina excursiun cun motor per ina persuna che sesa en ina sutga cun rodas? - Quai è stà la dumonda ch'ha fatschentà avant 10 onns Gioni Coluccello e ch'è la finala stà il punct da partenza per la sentupada da motors cun il num «Cor el motor». Spert è l'idea creschida e la finala ha el organisà ina excursiun cun motors gest per l'entira Casa Depuoz.
Discussiun al podium e chanzun speziala
L’aspect principal dal «Cor el motor» è l'integraziun e perquai ha Gioni Colucello organisà quest onn la sonda saira en il «Cinema sil plaz» a Glion ina discussiun al podium sur da quai tema. Suenter la discussiun dat la band indigena Satöry in concert e preschenta durant quai concert era in toc scrit spezial per il giubileum da 10 onns. Sa chapescha che quai toc ha num «Cor el motor».


text:
100 candidatAs van en la cursa per il Cussegl naziunal e sis per il Cussegl dals chantuns. Tgi pudess dumagnar da far il sigl en il parlament a Berna e tgi pudess perder ses sez? U resta forsa tut sco quai ch'igl è?
As participai a la retschertga che l'institut Sotomo fa sin incumbensa da RTR e Somedia.
Qua chattais la retschertga:
As participar pudais Vus anonim anc fin glindesdi, ils 17 da settember a las 06:00. La participaziun a questa retschertga è anonima. Vossas respostas vegnan tractadas da moda confidenziala.
Dossier elecziuns19
RTR elecziuns 2019


text:
Sòn a podrija facilment dëspieghesse con l'arconòssensa për avèj salvà Coni da la mnassa fransèisa: grinor për la person-a ëd Baron Litron, tut an "dësmentiand" che, 'd apress la cesa catòlica, chiel a l'era un eretich.
Eh ben, nò: la canson a arconòss legitim e a rëspeta che Baron Litron a l'é un "barbèt", e ansi, a buta an valor la libertà ëd consiensa dël comandant dla piassa ëd Coni. Contut che la cesa catòlica a mostreissa che un a podija sempe convertisse an pont ëd mòrt, e dven-e parèj "bon cristian", coj ch'a cantavo sa canson a chërdijo pitòst (a chërdo) ch'a sia moralment pì giust che viraun a viva soa fé 'd apress soa consiensa: "o bon barbèt o bon cristian".
Baron Litron a conten un ëspirit ëd toleransa e 'd overtura che già ant ël secol XVIII a dovij caracterisé ël sentiment piemontèis. A l'é un sentiment nassional basà ansima l'orgheuj ëd l'independensa e j'institussion ëd l'ëstat tan-me leu 'd identificassion comun, e nen basà dzora na confession religiosa ni un-a origin "etnica" (ël Baron von Leutrum a l'era alman!). A l'é nen tròp diferent da la definission ëd sitadinansa che an Fransa a sarà elaborà à travers ëd la revolussion e l'anstaurassion ëd la republica.
La preuva che ël sentiment 'd apartenensa à la nassion piemontèisa e a soe anstitussion a l'era nen gropà à na confession religiosa, e che l'esse protestant a l'era (e a l'é) nen diferent da esse piemontèis a peul esse trovà ant n'autra canson: La Chanson de l'Assiette. Euvra ëd David Michelin, un chansonnier valdèis, a dis ciair l'orgheuj 'd avèj savù, tan-me Piemontèis, arbrufé l'anvasion ëstrangera ch'a vorija pijene l'Assiëtta da sot ël nas.


text:
Tenor rapports da medias n’ha haja i enfin uss betg dà incidents. I saja dentant vegnì deponì material explosiv en vischinanza dal parlament. Avant tschintg dis avevan demonstrants naziunalists assaglì l’edifizi dal parlament. Almain diesch persunas eran vegnidas blessadas.
Crisa politica dapi il 2015
En la Macedonia regia dapli l’onn 2015 ina crisa politica. Era elecziuns dal parlament il december vargà na vevan betg savì quietar la situaziun. Dapi lura refusa il president Gjorge Ivanov da conceder al manader da l’opposiziun Zoran Zaev in mandat per la furmaziun da la regenza. Schebain che quel avess ensemen cun ils delegads albanais ina maioritad en il parlament.
RR actualitad 07:00


text:
Nino Schurter resta anc per almain dus onns fidaivel al sport d'elita. Il victur olimpic ed otgdubel campiun mundial dal mountainbike ha prolungà ses contract cun la squadra Scott fin il 2022. Entras questa decisiun è cler, ch'il mountainbiker na vul anc betg terminar sia carriera.
El saja tut auter che stanchel, i dettia anc bler da far vegn cità Schurter. Sco finamiras numna el ina quarta medaglia olimpica (suenter aur il 2016, argient il 2012 e bronz il 2008). Plinavant veglia el egalisar il record da 33 victorias en la cuppa mundiala. Il mument ha Schurter 32 victorias.


text:
I saja fair da reparter ils custs per la tgira ed il sustegn da fugitivs minorens senza accumpagnament, che sajan vegnids renconuschids, sin tut las vischnancas dal Grischun - quai è stà il tenor da las deputadas ed ils deputads dal Cussegl grond. Perquai ha el decidì unanimamain cun 116 vuschs d'agiuntar in artitgel en la lescha per il sustegniment da persunas basegnusas.
Reparter ils custs sin tuts
Quai vul dir che vischnancas cun blers fugitivs survegnan levgiament e na ston betg pli surpigliar tut ils custs. Vischnancas senza fugitivs perencunter pajan ina cumpart ord solidaritad. La nova finanziaziun saja pli faira e nagina vischnanca vegnia uschia surchargiada, garantescha il cusseglier guvernativ responsabel Jon Domenic Parolini. Entras questa gulivaziun sajan las vischnancas numnadamain protegidas e mintga vischnanca stoppia mo pajar tenor il dumber dals abitants.
Cun ils custs supplementars èsi da quintar davent da l'onn 2017, lura va la lescha cun l'artitgel revedì en vigur.
RR novitads 16:00


text:
cuntegn
Svizra
-
Burkhalter relativescha termin per realisar iniziativa da massa
Il Cusseglier federal Didier Burkhalter vesa la realisaziun da l'iniziativa d'immigraziun da massa sin buna via. Dentant relativescha el il termin da trais onns per realisar l'iniziativa, sco quai ch'el ha inditgà envers la gasetta «Blick».
I saja pli impurtant da chattar ina buna schliaziun che d'observar il termin d'exact trais onns. Ils 18 mais che restian per realisar l'iniziativa, stuessian en sasez tanscher. Sch'i saja dentant necessari da surtrair il termin per in mais, sche vegnia quai er a capitar.
RR novitads 07:00


text:
Ateismu
L'ateismu, in del sens püssee largh de la parola, a l'è l'assenza de fede int l'esistenza de Diu, o de realtà trassendent l'om. Questa definiziun la ciapa dent tant quij che a sustegnen che i dei a esisten minga (la definiziun püssee stregia d'ateismu), quant quij che gh'han nissüna credenza in sü l'esistenza di dei, inscì ciapand dent l'agnosticismu vers la religiun, che l'aferma che se pò minga dì vargot sü un argument del qual se gh'ha minga assee da cugnussenza.
Malgraa i ateista a hin despess di raziunalista e un bel poo de lur a hin scetich o ümanista, a l'è minga duma un'ideulugia che i ateista a spartissen.
Asca quest chí, una bona part di ateista a hinn nò antireligius, ma religius o spirtüal malgraa l'assenza de credenz in l'esistenza da Diu.


text:
Cariòside
En botànica, co la paròla cariòside se ìndica en fröt sèch indeiscènt (fröt che, apò a quan che 'l rìa a madürasiù compléta, el se dèrf mìa de per sò cönt per fà saltà fò la somésa) monospèrme (che g'ha dét apéna 'n granì de somésa) tìpich de la famìa de le Poaceae (graminàcee).
L'è l'evulusiù del ovàre sùpero, bi-tricarpelàr, sincàrpich. L'è ciamàt en tèrmegn mìa tècnich "grà". Dét endèla cariòside se svelöpa 'n òvulo apéna. Segónt sèrte stüdiùs de morfologìa botònica 'na mudificasiù de 'n achénio del qual el se diferènsia perchè 'l granì de somésa l'è saldàt ensèma ai tegumèncc del fröt (perecàrpe). Dàto che 'l g'ha 'l perecàrpe saldàt ensèma al epispèrma (séme) l'è cunsideràt en fröt-somésa. Dei ezèmpe clàsich de cariòside i è i grà de formét, de ris, e de furmintù.
La cariòside la se caraterìza per en albùme farinùs bel abondànte, con tat àmet, che 'l rìa a furmà 'nfìna al 90% del pézo del grà. L’albùme l'è a contàt dirèt col fröt per digestiù del tegumèncc seminài. L’albùme l'è amilàceo e 'l g'ha töt entùren 'na pursiù piö estèrna furmàda de 'n stràto de cèlule rìche de proteìne (strat aleurònich, presapóch el 5% del pèzo sèch). Apò a 'l granì de somésa 'l g'ha l'endospèrma con dét tat àmet. La part che rèsta (5%) l'è furmàda dei tegumèncc del fröt e del grà de somésa (pùla) e de sòlet l'è 'na part che vé eliminàda quan che se fà le farìne.
El fröt al g'ha fùrme diferènte; de sòlet l'è elìtica condèna fàcia convèsa e giöna piàna. Sö la fàcia piàna gh'è 'na depresiù ciamàda ilo. L'ilo 'l reprezènta el pùnto 'ndóche 'l funìcol de l'òvulo 'l se tàca a la parét intèrna de l'ovàre e 'l pöl véser rotónt, elìtich o lineàr. L'embriù l'è perférich e de sòlet se 'l conós de 'na gobèta sö la part dorsàl de la cariòside.
En sèrte càzi (ezèmpe: Hordeum, Triticum dicoccum) le glùme, cioè le bràtee che cuàrcia zó la spighèta de le Graminàcee, le rèsta bèle tacàde a la cariòside. En chèsto càzo la cariòside la vé definìda istìda. Se 'nvéce quan che 'l fröt l'è madür le glùme le se dèrf e le se destàca, la cariòside la vé definìda nüda.


text:
Imper Otoman
L’Imper Otoman, conesciü ince sciöche Imper türch (tl lingaz türch-otoman دَوْلَتِ عَلِيّهٔ عُثمَانِیّه) é sté n imper türch por 623 agn, dal 1299 al 1922, che á tut ite te süa perioda de maiú estenjiun la gran pert dl’Europa süd-orientala, dl'Asia oziedentala y dl Nord Africa. Al é sté un di impers maius dla storia y le plü gran de so tëmp dl XVII seco.
Dl 1453 á i otomans concuisté Costantinopolis y l’Imper Bizantin. Danter le XVI y le XVII seco á l’imper arjunt so podëi plü gran sot al rëgn de Soliman le Magnifich tolon ite i raiuns dai confins meridionai dl Sacher Imper Roman cina ales periferies de Viena y dla Polonia tl nord, cina al Yemen y al’Eritrea tl süd, dal’Algeria a vest cina al Azerbaigian a ost. Giulana ala colocaziun geografica dla capitala Costantinopolis é l’Imper Otoman sté tl zënter di raporc danter Oriënt y Ozidënt por cinch sechi.
Cun la nasciüda dla Republica dla Turchia é le sultanat otoman roé dl 1922.
Fontanas[mudé | muda l codesc]
- Emrah Safa Gürkan, Christian Allies of the Ottoman Empire, - European History Onlin-, Institute of European History, Magonza 2011, consultato in data 1º marzo 2013.
- Colin Imber, The Ottoman Empire. The Structure of Power, Palgrave MacMillan, Basingstoke-New York 2002.
- R. Mantran (a cura di), Storia dell'Impero ottomano, Argo, Lecce 2011 (I edizione 2009)


text:
En ses lavuratori a Rabius è tut pront per producir, inclusiv duas maschinas grondas. Ils skis novs sajan fatg fin la proxima stagiun d’enviern e vegnan a custar var 2'000 francs.
Il pass sur sasez
Avant passa in onn ha Simon Jacomet bandunà Anavon Ski, la firma successura da Zai. Uss producescha el puspè skis. Sch’ins fetschia insatge nov saja quai ina buna chaschun d’empruvar ora era novas chaussas.
Ord las experientschas ch’jau hai fatg avant hai jau ditg: Jau vuless far il pass da far tut sur mamez.
El haja dentant il cletg, ch’ina persuna sustegnia el da vegnir sur sasez, perquai che las maschinas sajan tuttina ina investiziun che dovrian agid a l’entschatta, di l’um da 57 onns che ha fatg la matura en il gimnasi a Mustér e studegià art a Firenza.
Part da ses lavuratori a Rabius fan duas maschinas grondas. Ina fa la lavur da pressar cun stgaudar (sin 130 grads) e sfradentar aua. Uss possia el lavurar sin il 100avel millimeter. El veglia producir skis per la pista e la naiv entira. La finamira saja ch’els tegnian uschè ditg sco pussaivel. Ses skis hajan cuvridas fitg grossas ed ils chantuns sajan pli lads e pli gross. Impurtant saja era la paisa, e là lavuria el cun lains novs. Sia marca nova da skis èn las inizialas da ses num: JS.
Ed alura sun jau endisà da lavurar cun las fibras da carbon, e qua emprov jau era novas chaussas.
Far ch'i tanscha da viver
Sch’ins fetschia insatge nov, giajan ins adina da quai anora ch’i funcziuneschia. Impurtant saja dentant ch’el n'haja betg pli il squitsch da quantitad (cun lavurar sur sasez) sco quai ch’el aveva avant.
Mia finamira: Jau vuless far ch’i tanscha per viver ed i sto gnanc esser dapli.


text:
Selva di Val Gardena
Selva di Val Gardena (en ladì: Sëlva; en todèsch: Wolkenstein in Gröden) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 2.524 abitàncc, 'na superfìce de 53 km² e 'na densità de 48 ab./km². El cunfìna coi cümü de Badia, Campitello di Fassa (TN), Canazei (TN), Corvara in Badia, San Martino in Badia, Santa Cristina Valgardena.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Situasiù linguìstica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Zét de Selva de la Al Gardena[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Ol Carlo Senoner campiun de sci
- Ol Karl Unterkircher scalatùr estrém
Colegamèncc estèrni[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
L’emprima cumpagnia dal battagliun 65 è vegnida clamada per in’incumbensa tut speziala. Il schluppet resta en stgaffa, enstagl vegn prendì enta man la pala da naiv. Drizzar en las saivs per ils giasts, las saivs da segirezza perlung la pista, bittar ora la naiv cun il catapult e rumir la pista da sissum fin giudim - la lavur da mintgadi.
Militar senza schluppet
Per ils umens cun vestgadira verda èn ils dis lungs. Da la damaun a las 04:00 enfin la saira èn els responsabels che las pistas en preparadas optimalmain.
Per els è quest curs da repetiziun però fitg interessant. Lavurar maun in maun cun ils organisaturs dal campiunadi mundial a San Murezzan è in sfida ed ina lavur cun gronda responsabladad.
RR actualiad 07:00


text:
- I dat adina dapli lieus nua che zeccas èn activas – uss vul la Confederaziun introducir la vaccinaziun cunter zeccas en tut la Svizra.
- Ina recumandaziun da laschar virolar en l'entir pajais obligass las cassas da malsauns da surpigliar ils custs.
- Quest onn han passa 340 persunas survegnì ina meningitis tras ina morsa d’ina zecca. Quai èn 30% dapli che l'entir 2017.
Sco reacziun sin questas passa 340 persunas che han survegnì meningitis tras ina morsa d'ina zecca vulan ussa la Confederaziun, ils Chantuns e la cumissiun da vaccinaziun federala schlargiar las recumandaziuns da vaccinar. Intenziuns che van en questa direcziun ha la Confederaziun gia dà enconuschent mez settember. Quai scriva la «NZZ am Sonntag».
Virolar cunter FSME en l'entira Svizra
Las recumandaziuns da vaccinar na duajan betg pli valair be per regiuns da ristg mabain per entirs chantuns u perfin per tut la Svizra. Ins vul uschia impedir ch'il proxim onn puspè uschè bleras persunas s'infecteschan cun FSME. Fin l’entschatta da l’enviern èn ils detagls sin maisa.
RR novitads 06:00


text:
Per la giuria è Lardi ida consequentamain ina lunga via, ella persvadia cun radicalitad e virtuositad. Dapi sia furmaziun a Berlin na saja ella betg mo in'appreziada actura da films, mabain era da chasa sin diversas tribunas da teater tudestgas. Il 2012 è Ursina Lardi daventada commembra fixa da la Berliner Schaubühne.
Onns da furmaziun
Ursina Lardi è naschida a Samedan e creschida si en il Puschlav. Suenter emprender da scolasta primara a Cuira, hai tratg ella il 1992 a Berlin. Fin il 1996 ha Lardi studegià a la Scol’auta per l’art da teater “Ernst Busch”.
Premi bain dotà
L'Anè Hans Reinhart è vegnì surdà a Lugano per la 60avla giada, quai en il rom da l’avertura per il quart inscunter da teater svizzer. Il premi è dotà cun 100’000 francs. El vegn surdà da la Societad svizra per la cultura dal teater.
RR novitads 22:00


text:
Festivar la festa naziunala er cun star a l’ester, quai han pudì far 42 mats e mattas che fan part dal champ internaziunal en il Scanvetg. Da la partida al champ èn giuvenils da quatter continents. En il Grischun central essan nus per ina giada betg stads sin in bain puril ad in brunch da l’emprim avust, a tadlar in dals numerus pleds ubain ad ina festa naziunala sin in alp, mabain avain nus fatg ina visita a Langwies, in lieu ch’è ina fracziun da la vischnanca d’Arosa. Leger vinavon: lq 2019 0802 2
05.08.2019 / Medien / /
En il cor en tuts Svizzers
Festivar la festa naziunala er cun star a l’ester, quai han pudì far 42 mats e mattas che fan part dal champ internaziunal en il Scanvetg. Da la partida al champ èn giuvenils da quatter continents. En il Grischun central essan nus per ina giada betg stads sin in bain puril ad in brunch da l’emprim avust, a tadlar in dals numerus pleds ubain ad ina festa naziunala sin in alp, mabain avain nus fatg ina visita a Langwies, in lieu ch’è ina fracziun da la vischnanca d’Arosa. Leger vinavon: lq 2019 0802 2


text:
L’idea da la suprastanza communala da la vischnanca Lumnezia, da reducir il dumber da suprastants da nov sin tschintg, vegn sustegnida da la populaziun lumneziana. Cun 91 cunter naginas vuschs ha la radunanza communala surdà a la suprastanza l’incarica d’elavurar propostas persuenter. «Quai è per nus in cler signal dad ir vinavant questa via e preschentar uschè svelt sco pussaivel ina proposta per laschar votar», commentescha il president communal Duri Blumenthal quest resultat. Sin il pli tard primavaira duai la votaziun esser, per che la regenza haja temp da tractar questa midada.
Betg tema ch’ils vischinadis vegnan a la curta
Il contract da fusiun prevesa che mintga anteriura vischnanca ha da tschentar in suprastant. Cun il president communal dat quai ina suprastanza da nov persunas. Gia tar las emprimas elecziuns avant trais onns n'èsi betg stà pussaivel da far quai. Il vischinadi da Vignogn n'è betg represchentà. Pli tgunsch giaja quai era betg en il futur, anzi il cuntrari, argumentescha la suprastanza actuala. Ch’ils vischinadis hajan forsa dischavantatgs sch’els na pon betg tschentar in suprastant, na crain ils lumnezians betg. Ils dumandads èn da l’opiniun ch’i saja pli impurtant dad avair glieud qualifitgada en suprastanza e quels guardian per l’entira vischnanca e betg sulettamain per in vischinadi.
Ulteriuras decisiuns
Approvà ha la radunanza communala er ils statuts per il cirquit dal register funsil Glion-Lumnezia ed in credit da 450'000 francs per l'installaziun da dumbraders d'aua. Vinavant è vegnì abolì las restricziuns existentas per vender immobiglias a persunas da l'exteriur e fixà la quota persuenter a 100% per l'entira vischnanca. La suprastanza ha era preschentà il quint per il plaz public Palius a Vella. Quel è stà en il rom dal credit concedì da 680’000 francs. Il quint è vegnì approvà.


text:
In temporal fitg intensiv ha procurà per bovas en Val Müstair venderdi saira. Pervia da la plievgia fitg intensiva è vegnì giu bler material dal Piz Daint. Quai tenor infurmaziuns dal president communal da Val Müstair, Arno Lamprecht.
Impediments e donns
Il material è parzialmain arrivà sin la via dal Pass dal Fuorn. Il pass è perquai stà serrà durant tut la notg. A Tschierv è il Rom per part passà sur la riva ora, ma n’ha betg chaschunà gronds donns. A Fuldera percunter ha l’aual da la Val Ruina stratg davent la punt che collia Fuldera cun Fuldera Daint.
Era la via da velos tranter Fuldera e Valchava è serrada perquai ch'ina punt è demolida. En la Val Vau ha l'aua da Vau chaschunà donns vid l'enchaschament da l'ovra electrica. A Müstair hai dà donns d’aua en 2 hotels.
Ina bova a Samignun
Er en Samignun è vegnì giu ina bova la notg da venderdi sin sonda. Quai ha la Polizia chantunala confermà sin dumonda dad RTR. Perquai è la via tranter Vinadi e Spiessermühle stada serrada per motivs da segirtad.
RR Novitads 12:00


text:
Resumaziun
- Credits transitorics fixads: Interpresas pon a partir da damaun, gievgia survegnir credits per cuvrir custs fixs.
- Cunfin tar maximal 20 milliuns, e maximal 10% da la svieuta annuala.
- Fin a 500'000 francs: Credits senza tschains a moda nunbirocratica ed entaifer cur temp. Ils credits èn garantids per 100% da la Confederaziun.
- Betg profitar da credits transitorics pon interpresas che han ina svieuta da dapli che 500 milliuns francs.
- La Banca naziunal metta a disposiziun a las bancas pussaivladads nunlimitadas da refinanziaziun. Er il plimatsch da chapital obligatoric po vegnir sbassà. La FINMA sustegna questa mesira.
- Il Cussegl federal saja pertschert ch'i na saja anc betg regulà tut, ha ditg Maurer. Sin il radar sajan er ils basegns da firmas grondas. Ulteriuras mesiras vegnian examinadas pass per pass.
Venderdi passà ha il Cussegl federal decidì in pachet da finanzas per franar las consequenzas dal coronavirus sin leconomia svizra. Cun credits transitorics duain interpresas garantir lur liquiditad, per tuttina pudair pajar ils custs fixs malgrà ch'ellas han pli pauca svieuta.
Vitiers vegnan las mesiras dal Cussegl federal per la lavur curta sco era per cuvrir las pajas. L'ordinaziun dal Cussegl federal prevesa in program per surmuntar stretgas tar la liquiditad en l'autezza da 20 milliardas francs.
Nunbirocratic e svelt
Interpresas pertutgadas pon dumandar credits da maximal 10% da lur svieuta annuala e fin maximal 20 milliuns francs da lur banca da chasa. Tscherts criteris minimals sajan da resguardar tenor il Cussegl federal, en spezial sto l'interpresa declerar ch'ella perda ina gronda part da sia svieuta pervi da la pandemia dal coronavirus.
Fin a 500'000 francs vegnan pajads nunbirocratic ed entaifer curt temp e la Confederaziun garantescha per 100% dals daners. Il tschains è tar 0%. Dumandar per in credit pon ins a partir da damaun sur in formular che la Confederaziun metta online.
Dumondas da credits per interpresas
Credits transitorics, che surpassan ils 500'000 francs, vegnan garantids per 85% da la Confederaziun. Las bancas sa participeschan cun 15% al credit. Tals credits pon las bancas dar fin a 20 milliuns francs per interpresa e ston perquai controllar a moda pli severa las interpresas. Tar quels credits datti in tschains da 0,5%. Interpresas cun ina svieuta da dapli che 500 milliuns n'èn betg cumpigliadas en quest program.
Lubientscha speziala per Postfinance
Damai che bleras interpresas pitschnas e mesaunas han sulet ina colliaziun tar la Postfinance, survegn quella per quest temp ina lubientscha speziala. Er ella po dar a ses clients credits fin a 500'000 francs. Quai saja dentant in'excepziun be en rom da la situaziun actuala. La Postfinance na po normalmain betg dar ora credits.
Ulteriurs puncts menziunads
- La FINMA beneventa che tuttas bancas da la Svizra sajan sa decididas da sistir lur programs da cumprar enavos aczias, quai tenor lur scleriments. La FINMA cusseglia plinavant als cussegls d'administraziun da bancas ed assicuranzas da ponderar bain quant autas che las dividendas duain esser quest onn. «Instituts ferms che limiteschan voluntariamain lur dividendas, vegnan a restar pli ditg fermas», uschia la FINMA.
- «Jau hai gia vesì bleras crisas. Quai che nus vesain oz surpassa dentant tut», ha ditg Martin Scholl da la ZKB. Da garantir grondas summas saja ina chaussa, ma da guardar che quellas arrivan al dretg lieu – e quai svelt, saja in'autra. «La Confederaziun ha empermess avant intgins dis ch'ella furnescha, e quai fa ella», uschia Scholl. Cun la decisiun dal Cussegl federal dettia ina schliaziun. La via ch'ins haja tschernì cun involver las bancas, saja endretga.
- Mark Branson engrazia sco pli emprim al persunal da sanadad che cumbatta il mument il pli davant encunter il virus. Vinavant ha el declerà che las mesiras da la Confederaziun per gidar l'economia fetschian senn. A las bancas dat el bunas notas, ellas sajan preparadas per la crisa. «Finanzial han ils instituts da finanzas buns plimatschs per garantir la liquiditad», uschia Branson. Quests plimatschs possian uss vegnir duvrads per minimar ils donns da la crisa.
- Il president da la Banca naziunala svizra, Thomas Jordan ha declerà la «facilitad da refinanziaziun Covid19 da la SNB» (SNB-Covid19-Refinanzierungsfazilität). Quest instrument duai rinforzar il provediment da credits da l'economia svizra, entras quai ch'il sistem da bancas survegn dapli liquiditad supplementara a disposiziun.
Respostas sin dumondas da schurnalists
- Bancas pon er refusar da dar credits, ston dentant avair ina buna raschun per far quai. Per exempel valia quai sche l'interpresa haja gia gì problems avant la crisa da corona. Damai che as interpresas duain ir tar la banca da chasa per in credit, èn quellas gia infurmadas davart la situaziun finanziala.
- Ils credits ston vegnir pajads enavos entaifer da tschintg fin set onns, cun l'opziun da prolungar il termin per dus onns. Uschè ditg garantescha la Confederaziun ils daners per las interpresas. Sa chapescha ch'i saja er pussaivel da pajar enavos pli baud ils daners.
- Il plimatsch da chapital ch'ils instituts da finanzas ston avair è oriund stà ponderà per pigliar si ils ristgs dal martgà d'ipotecas. Sch'ins deactiveschia uss quest plimatsch, lura hajan las bancas dapli spazi en ina fasa extraordinaria. Ins speria che las bancas nizzegian quest spazi a moda prudenta.
- Autras furmas da societads, sco uniuns stoppian sa drizzar tenor la lescha da la promoziun da cultura e da sport, ha ditg Maurer. Sch'i dettia dentant in'uniun che fetschia lavurs d'interpresa, possian ins segir chattar ina schliaziun.
- La Confederaziun prendia en cumpra ch'intginas interpresas giajan concurs e na possian perquai er betg pajar enavos ils credits, declera Maurer. Ma, la finala stettia bun la Confederaziun. Uss giaja persuenter da restar positiv e da far speranza.
- «Jau part dal fatg ch'il Cussegl federal sto anc prolungar las mesiras d'enfin uss, sche la situaziun na vegn betg meglra», ha ditg Maurer. «Jau sun cleramain da l'avis ch'igl è pli pauc nausch – er sche las finanzas da la Confederaziun vegnan uss strapatschads ferm – da mantegnair en moviment l'economia.» Bler pli nausch fiss da na far nagut e suenter stuair esser confruntà cun dieschmillis dischoccupads e concurs. «La Confederaziun è messa si uschia che nus stuain ans prestar quai».
- Martin Scholl respunda sin ina dumonda ch'i saja grev da schazegiar quantas dumondas che vegnan a vegnir. «Jau sun dentant persvas ch'interpresas precautas vulan segirar lur liquiditad e perquai er far diever da las mesiras.» Tar la ZKB sajan ins preparà per in assagl da dumondas.
Preschents a la conferenza da pressa èn stads:
- Cusseglier federal Ueli Maurer, parsura dal Departament federal da finanzas
- Thomas Jordan, il president da la Banca naziunala svizra
- Mark Branson, directur da la FINMA
- Martin Scholl, directur da la direcziun generala da la Banca chantunala da Turitg


text:
Il bloc 1 da l’ovra atomara da Beznau è cun 47 onns la pli veglia ovra atomara commerziala dal mund anc adina en acziun. Dapi il mars 2015 è quest bloc 1 ord funcziun. La stad 2015 èn alura vegnids chattads 925 sbagls da material. I sa tracta da pitschnas foras da tschintg fin a sis millimeters.
Replica ha confermà ils sbagls
Il concern Axpo ha laschà reconstruir ina part dal reactur pertutgà en ina replica e fatg tests cun quel. Durant la reconstrucziun èn sa mussads praticamain ils medems sbagls tar la construcziun sco tar l’original. Ils proxims mais vul uss l’interpresa testar vinavant la replica. Uschia saja cler ch’ils donns na sajan betg sa resultads entras il manaschi. Schebain quel vegn uss puspè mess en funcziun, decida alura l’autoritad per la segirezza nucleara Ensi.
RR novitads 17:00


text:
Cun As annunziar sin la plattafurma e-tandem.ch per TANDEMs linguistics® dal Forum da la bilinguitad giais Vus d'accord che Voss profil* vegn publitgà.
Il Forum da la bilinguitad regorda ils utilisaders che questa plattafurma stat a disposiziun exclusivamain a persunas che s'interessan per in TANDEM linguistic®.
Il Forum da la bilinguitad sa resalva il dretg da stizzar da tut temp profils che divergeschan da l'intent principal da questa plattafurma - metter en contact persunas da differentas linguas per furmar e pratitgar in TANDEM linguistic*.
Il Forum da la bilinguitad regorda las persunas annunziadas che questa e-plattafurma è accessibla publicamain e che l'utilisader è responsabel per las indicaziuns persunalas publitgadas. Il profil po per quest motiv era vegnir deactivà e reactivà da tut temp.
Igl è pussaivel da deactivar e reactivar il profil da tut temp.
*Il Forum da la bilinguitad na po vegnir fatg responsabel ni per la vardaivladad da las datas publitgadas ni per la correctadad da l'agir da las persunas inscrittas sin la plattafurma.
Profils che na respectan betg la finamira e l'intent da questa plattafurma ans pon vegnir annunziads da tut temp.


text:
Fieu e flomma per cumenzar
Nossa influenza
Sche ti utiliseschas Firefox, gidas ti a Mozilla da cumbatter dischinfurmaziun online, instruir l'inschign digital e render rubricas da commentaris pli umanas. Ve a savair tge che gida a crear in internet pli saun.
Nossas innovaziuns
Cun utilisar il web sco plattafurma creain nus technologias avertas ed innovativas che permettan als sviluppaders da lavurar independent dad ecosistems serrads u liads ad interpresas e da crear in web pli spert e pli segir per nus tuts.
-
-
Extensiuns
Persunalisescha Firefox cun tias funcziuns preferidas, p.ex. administraturs da pleds-clav, bloccadas da reclama u auter.
-
-
Carriera
Dapli davart ils avantatgs ch'igl ha da lavurar per Mozilla e las plazzas avertas en tut il mund.
-
-
Dovras agid?
Respostas a tias dumondas davart Firefox e tut ils products da Mozilla - da noss team d'agid.


text:
A San Murezzan hajan ins constatà plirs cas d'ina mutaziun dal virus. Quai scriva l'Uffizi chantunal da sanadad. En l'hotel Badrutt's Palace ed il Grand Hotel Kempinski des Bains hajan ins actualmain 12 cas positivs. Per ils dus hotels hajan ins ordinà quarantina e tests per tut il persunal ed ils osps.
Vinavant han chantun e vischnanca decidì las suandantas mesiras:
- En la vischnanca vala in obligatori da purtar mascrina.
- Las scolas, canortas d'uffants pitschens e scolas da skis vegnan perquai serradas. Scolaras e scolars cumenzan cun l'instrucziun a distanza. Cura che scolas e canortas pon puspè avrir n'è anc betg enconuschent
- Mardi, ils 19 da schaner, vulan ins far tests da massa per tut la populaziun. L'Uffizi da sanadad recumonda a tut la populaziun ed a tut ils osps da sa participar. Ils tests vegnan fatgs analog al project da pilot dal december passà.
Tests da massa per populaziun ed osps
Mardi, ils 19 da schaner, han lieu tests da massa per la populaziun e osps. L'acziun da test è gratuita e schabegia sin ordinaziun dal Uffizi da sanadad dal Grischun. Testà vegn en dus lieus: En la halla da gimnastica da la scola veglia ed en la halla da baiver dal bogn a San Murezzan Bad. Ils tests han lieu tranter las 08:00 e las 18:00 uras.
Annunziar sa pon ins sin la pagina d'internet da la vischnanca, il link avra en ina nova fanestra u er directamain al lieu. Per uffants tranter 5 e 12 onns èsi pussibel da far in test da spida en accumpagnament da lur. Giuvenils fin 18 onns dovran il consentiment dals geniturs sch'els cumparan persuls al test.
Las autoritads appelleschan da prender part al test. Resultats positivs vulan ins lura examinar sin la mutaziun.
Vinavant recumonda la taskforce a tut ils affars en Engiadin'Ota, da laschar testar lur persunal. Ils custs perquai surprendia la Confederaziun.
Territoris da skis restan averts
Per las scolas, hotels e purschidas turisticas en ils auters vitgs na datti naginas restricziun. Er tut ils territoris da skis en la val restan averts. Quai communitgescha la taskforce da corona en Engiadina. Las scolas da skis da Schlarigna e Samedan vegnan dentant serradas. Ellas tutgan numnadamain tar la scola da skis da San Murezzan.
Uffizi chantunal fa quitads
L'Uffizi chantunal fetschia quitads: La mutaziun dal virus saja pli contagiusa. Els recumondan perquai a la populaziun, da desister sin tut ils contacts nunnecessaris e da tegnair en las mesiras da distanza ed igiena. L'uffizi da sanadad saja en contact stretg cun la vischnanca. Sche necessari vegnan ins a prender ulteriuras mesiras.
Ils concepts da segirezza dals hotels sajan dentant vinavant buns. Quai di il manader da l'uffizi, Rudolf Leuthold. Mo perquai ch’ils hotels testeschian regularmain lur collavuraturs, sajan quels cas da mutaziun insumma vegnì uschè spert a la glisch. Co igl è stà pussibel ch’i haja insumma dà infecziuns, sajan ins anc vid sclerir.


text:
Cunzunt las novas e charas terapias d'immunitad vegnian a manar ad in cler auzament dals custs. Quai resorta d'in rapport actual da l'institut da perscrutaziun dal martgà IMS Health.
Tenor il rapport sajan tranter il 2011 e 2015 sajan passa 70 novas terapias per passa 20 furmas da cancer vegnidas introducidas.
Uschia s’augmentassan ils custs per medicaments cunter cancer fin il 2020 mintg'onn per 7,5 fin 10,5%. Cunzunt concerns sco Merck, Pfizer e Bayer èn sa spezialisads sin il svilup da tals medicaments e terapias.
Fin ussa quintavan ils experts cun in augment annual da tranter 6 ed 8% fin il 2018.
RR novitads 10:00


text:
La cifra è immensa. Passa 100 milliuns quints survegnan las cassas da malsauns mintg'onn. Quints per prestaziuns da medis, terapeuts ed ospitals. Il problem saja che mintga 10avel quint saja memia auts.
Quai mussia in studi, crititgescha il cusseglier naziunal da la pps e president da Santé Suisse, Heinz Brand. Savens sajan quai sbagls per negligientscha. Mo i dettia era auter, raquinta el:
Intgins medis tschentian pli savens che auters quint per il studi da las actas dal pazient ni ch’els tschentan quint per prestaziuns ch’els n’han betg fatg, nua ch’il pazient di ch’el na saja betg stà tar il medi.
Custs supplementars da 3 milliardas francs
Quai che para ina piculezza per il singul resulta la fin finala dentant ella summa considerabla da trais milliardas francs. «Quai èn diesch pertschient prestaziuns per ils quals ins ha tschentà quint senza necessitad. E qua pon ins spargnar senza far mal ad insatgi.»
Per cuntanscher quai dovria dentant squitsch. Squitsch tar quels che tschentian ils quints. Brand propona perquai al Cussegl federal da midar la lescha da las cassas da malsauns uschia ch'ins po chastiar quels che tramettan sistematicamain quints memia auts: Tar quels duajan vegnir tratgs giu diesch pertschient da la summa da quint e quai durant sis mais.
Medis na vesan nagin basegn d'agir
Ina proposta che na plascha insumma betg als medis. Urs Stoffel da la Federaziun dals medis svizzers FMH:
Primo dubitain nus quellas cifras e nus essan da l'avis ch’i dat avunda mesiras per pudair sancziunar talas nursas nairas sch’ellas existan.
Els hajan cifras da Santé Suisse che mussian che l’onn 2016 sajan mo 98 commembers stai confruntai cun ina procedura perquai ch'els hajan mess quints sbagliads. Tar passa 37'000 commembers sajan quai piculezzas.
Digitalisaziun duai gidar
Mo quai saja insatge tut auter, cas giuridics, respunda Heinz Brand. Ad el giaja en emprima lingia per megliurar la qualitad generala dals quints. Tar las apotecas per exempel funcziuneschia quai gia oz meglier. Lezzas hajan dentant er modernisà e digitalisà ina gronda part da lur process:
Gist tar ils ospitals ed ils medis pon ins pretender il medem. Numnadamain ch’els fan vinavant cun la digitalisaziun e ch’i dat il futur pli paucs sbagls tar la tschentada da quints.
La fin finala profiteschian lura tuts da quai. Las cassas da malsauns possian reducir uschia ils custs da controlla e pajar pli spert ils quints da medis ed ospitals. Ed ils pazients profiteschian da custs da sanadad pli bass.
RR actualitads 07:20


text:
Cédric Follador da Bever è mecanist dad autos. Sper la passiun per vehichels, per motors, per furmas da carossarias e per il svilup tecnologic ha Cédric Follador anc ina autra passiun – la passiun per la spertezza, per l’adrenalin al timun dad in bob. Dapi diesch onns va Cédric Follador cun bob. L’emprim ha el gidà sco stumplader en il bob dad in ami. Suenter in pèr fuadas ha el ditg a sasez: Quai sa jau far meglier. Follador ha prendì sez las cordas dal timun dal bob enta maun. El ha fatg la scolaziun da pilot en il mono-bob e dapi lura è il giuven da 26 onns pilot da bob.
Campiunadi mundial da juniors a chasa
Per mintga sportista e per mintga sportist è in campiunadi mundial a chasa, en patria, insatge tut spezial. Quai na capita betg uschè savens, ch'ins po far part ad ina occurrenza uschè gronda en l’atgna «stiva». Per il pilot da bob engiadinais Cédric Follador da Bever è quai dentant daventà realitad. Cun sia equipa da bob è el sa qualifitgà per il campiunadi mundial da juniors a San Murezzan. Sin la bobera, nua che tut ha cumenzà, po el mussar al mund interessà al sport da bob, tge che el sa.
Lavurar la stad per ir l’enviern cun bob
Sco quasi tut ils auters era na po Cédric Follador betg viver be sa ses sport. Durant ils mais da stad lavura er sco mecanist d’autos. Ils mais d’enviern po el lura prender congedi betg pajà per far ses sport. In pitschen sustegn survegn Cédric Follador da ses patrun, da la Federaziun svizra da bob e da ses club, il club da bob da la Svizra taliana. Il siemi dal pilot da Bever è da mussar bunas prestaziuns ed uschia da sa recumandar ina giada en il futur per Gieus Olimpics.


text:
Dapi che l’obligatori da mascras vala bunamain dapertut, vai mender cun la Sursilvana da 25 onns. Sch’ella ha da purtar ina mascra survegn ella savens in'attatga da panica.
Jau na tegn betg ora quai. Jau hai er schon stuì sortir dal tren.
La raschun: Tamara Carigiet ha pliras malsognas psichicas. Tranter auter ADHS, il sindrom borderline ed in disturbi da stress posttraumatic.
Egliadas nauschas ed aviras
Tamara Carigiet chapescha ch’ins mira sin ina persuna che na porta betg ina mascra. Las bleras persunas miran fitg nausch u claman perfin aviras, di ella. E damai che l’obligatori vala bunamain dapertut vegn ella trasora confruntada cun quai. Per evitar quellas situaziuns giaja ella strusch pli ord chasa. Uschia giavischa ella simplamain dapli solidaritad dals concarstgauns.
Il quart emprendissadi
La giuvna da Dardin en la Surselva fa uss il quart emprendissadi. Tschels trais ha ella stuì rumper giu pervi da sias malsognas psichicas. Quella giada duai dentant esser auter:
Uss hai jau finalmain miu emprendissadi che jau vi far, che jau fatsch gugent e lura schabegia quai (la pandemia). E lura han ins schon il sentiment: daco? Ma i va vinavant e quai dumagnain nus schon atras.
Era homeschooling ha l'entschatta fatg mal il venter a Tamara Carigiet. Uss haja ella dentant chattà in bun ritmus ed emprendì quant impurtant che pausas èn per ella.
Nagina stagiun da skis
Ir cun skis è in grond hobi da Tamara Carigiet. Ma ella di ch'ella na vegnia questa stagiun betg ad ir cun skis. Er en ils territoris da skis vala numnadamain en blers lieus in obligatori da mascras. Ils auters skiunz e skiunzas vegnian tuttina a mirar, sdiavlar e clamar aviras, manegia ella e per quai n'ha ella betg forza.
Jau ditg: Lura mo giai vus. Jau fatsch insatge auter. Jau hai mes animals.
Lur chaun e las vatgas da ses bab, ch'è pur, èn fitg impurtants per ella. Ils animals dattan forza a Tamara Carigiet – cunzunt en temps betg uschè simpels.


text:
Dapi dus onns abita e viva Curdin Orlik a Frutigen en il chantun Berna. Pervia da quai ha Curdin Orlik era midà da la federaziun da lutga grischuna tar la federaziun bernaisa. Uschia na capiti betg pli savens che gest omadus frars Orlik èn da vesair sin la medema plazza da lutga. Tar la lutga Grischun-Glarunaisa è quai dentant puspè il cas.
Nov lutgaders cun cranz federal ad Arosa
La glista da participants a la festa Grischun-Glarunaisa è uschia attractiva sco dapli ditg betg pli. Gest nov lutgaders cun cranz federal èn da la partida tar la lutga. Uschia sper ils frars Armon e Curdin Orlik era il victur da la lutga dad Unspunnen 2011 Daniel Bösch, il giuven Sämi Giger, ed il lutgader da record Nöldi Forrer.
Armon Orlik vul defender il titel
La stagiun vargada ha Armon Orlik pudì gudagnar la lutga Grischun-Glarunaisa a S-chanf en Engiadina, quai suenter sia pausa da ferida pervi dad in accident tar la lutga dal chantun Argovia a Brugg. La victoria da la lutga Grischun-Glarunaisa da l’onn passà era anc pli impurtanta, gist pervi ch’ella è reussida ad Orlik suenter diversas emnas pausa.
RR actualitad 11:00


text:
Roarbèla
Roarbèla (nòm uficiàl en Italià: Roverbella) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa. El g'ha 8 571 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]), 'na superfìce de 63 km² e 'na densità de 136 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Castèi, Marmiröl, Mozzecane (VR), Nogarole Rocca (VR), Pòrt Mantuàn, San Sòrs, Trevenzuolo (VR), Valeggio sul Mincio (VR).
Evulusiù demogràficaModifega
L'andamènt del nömer dei abitàncc de Roarbèla l'è mostràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
RiferimènccModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Il senat ed er la chombra da represchentants han approvà ina midada da l'uschenumnada lescha da «Dodd-Frank». L'emprim duain vegnir schluccadas las reglas per las bancas pitschnas e regiunalas.
Per exempel duain las bancas valair relevantas per il sistem ed uschia vegnir survegliadas pir a partir d'ina summa da bilantscha da 250 milliardas dollars. Fin uss era questa limita sin 50 milliardas dollars.
In «desaster» ...
Uss sto il president american Donald Trump anc suttascriver la midada da la lescha. El aveva numnà la lescha da «Dodd-Frank» in desaster. Questa lescha era vegnida introducida suenter la crisa da bancas dal 2007 cun la finamira d'evitar ch'il stadi stoppia anc ina giada spendrar bancas cun ils daners da taglia.
RR novitads 08:00


text:
A Filisur ha la radunanza communala da Bravuogn/Filisur concedì unanimamain in credit da 250'000 francs per sanar la staziun da trafo Clavadi. Ina staziun ch'era vegnida construida avant 50 onns.
Preventiv prevesa surpli «schuber» da 1,1 milliuns francs
Il suveran ha er approvà il prim preventiv da la vischnanca fusiunada. Quest quinta cun in surpli d'entradas da total 9'762'700 francs. Da quest munta la contribuziun da fusiun a 8'615'000 francs, uschia ch'i resulta in surpli d'entradas real da 1'147'700 francs. Il preventiv per l'ovra electrica Bravuogn Filisur è era deliberà. Lezza quinta cun in gudogn da 170'000 francs.
Purs na pajan betg pli per vias da funs
Cun mo 1 cuntravusch ha la radunanza communala stritgà in artitgel dal reglement da vias. L'artitgel da l'anteriura vischnanca Bravuogn preveseva contribuziuns da puras e purs per mantegnair vias da funs.
RR novitads 10:00


text:
- Sulettamain in terz dals jets da cumbat F/A–18 pon en il mument sgular
- Ord quest motiv reducescha l'Armada svizra ils trenaments dals pilots
- Motiv per la problematica èn las lavurs da mantegniment
Pilots da l'aviatica militara pon trenar pli pauc e far pli paucs excerzizis en l'exteriur, quai ha confermà il schef da l’aviatica militara Bernhard Müller envers radio SRF.
La raschun èn las lavurs da mantegniment dals jets da cumbat F/A 18. Pervi da quellas pon be pli in terz dals aviuns sgular il mument. Cunzunt pilots cun experientscha possian trenar pli pauc. Pilots en scolaziun possian trenar vinavant.
RR novitads 07:00


text:
Sia regenza vegnia a metter ils Stadis Unids adina davanttiers, ha ditg il president dals Stadis Unids da l'America Donald Trump. «America first» na manegia dentant betg America persula.
Mo tras in commerzi fair possian ins crear in sistem che funcziuneschia tant per ils Stadis Unids, sco era per tut las naziuns. El veglia exequir las leschas da commerzi americanas e restabilir l'integritad dal sistem da commerzi.
En quest connex ha Trump er offert als pajais involvids novs discurs davart la cunvegna da commerzi trans-pacifica (TPP). Pia na sclauda el betg pli da turnar a la cunvegna. Il Canada ed il Giapun avevan gia annunzià che la cunvegna tranter 11 stadis al Pacific vegnia suttascritta il mars.
Plinavant ha Donald Trump ludà en ses pled a Tavau la refurma da las taglias da sia regenza. Il mund vesia la renaschientscha d'ina America ferma e bainstanta.
RR novitads 16:00


text:
In augment dal pè da taglia stoppia esser tema hai num dal president communal sco era da divers commembers dal cussegl communal. Uss ch'ina cifra cotschna è realitad, stoppia quai vegnir discutà spert.
Motiv per questa situaziun saja surtut il fatg che las entradas da las impostas spezialas van enavos fermamain dapi il gea a l'iniziativa encunter segundas abitaziuns.
Il mument ha San Murezzan in pè da taglia da 60% e cunquai in dals pli bass en il chantun. Cun in augment da 10% giess ins ed direcziun d'in quint equilibrà, uschia il president communal Sigi Asprion. Questa discussiun vegn ad esser part da la segunda lectura dal preventiv ch'è ils 3 da november.
RR novitads 06:00


text:
Oz na dumogn jau betg da levar las tschintg. Las davosas notgs eran per mai simplamain memia curtas. Suenter la duscha vom jau puspè a messa.
En baselgia Sogn Martin n’èsi insaco betg pli uschè fraid sco ils dis avant. Forsa sco ch’jau hai ditg: Ins sa disa. Las 45 minutas van spert. Jau stun gist sper l’orgla e giaud anc ina davosa giada quest tun empernaivel e sias vibraziuns.
Tge munta viver en claustra per mai? Viver en claustra munta per mai d’avair fatg la greva decisiun: Desister sin las libertads ed il luxus da la vita «normala», da suttametter a las restricziuns claustralas e da viver en ina cuminanza cun dis reglads.
Jau m’hai decis per la vita libra e probabel hectica, la vita deliberada da las incumbensas religiusas, la vita cun spontanitad ch’è tenor mai exact perquai interessanta. Ma l’opziun da star en claustra na vev jau sowieso betg.
Ensolver mangel jau cun Remo, el è era giast ed è entrà il medem di sco jau e va era a chasa oz. Cun el discur jau sur las experientschas en claustra, nus lamentain l’urari ed oravant tut l’emprim’uraziun. Simplamain memia baud. El n’ha dentant mai fatg part da quella, also na sto el era betg tugnar :). Lura vegn tuttenina frater Murezi e ma dat ina medaglia benedictina. Era sch’jau na sun betg religius hai jau grond plaschair da quest act. Grazia fitg! Grazia a tuts per ils discurs e per l’amicabladad.
Enfin las diesch hai jau peda da bandunar mia chombra. Quai è fatg spert ed jau return a l’entrada da la claustra per dar enavos mias clavs, ina per la chombra, tschella per la clausura. Là cumpr jau era gist intgins regalins per quels che n’han betg gì il privilegi da passentar in’emna en la claustra a Mustér. Jau paj cun ina bancnota da 100.-, il rest va en cassa per la renovaziun da la claustra.
Cun la messa hai jau finì giu mes dis en claustra, cun il discurs live en il radio cun Tobia prend jau cumià da Mustér. Jau vom cun sentiments talmain maschadads ch’jau na realisesch gnanc propi ch’il discurs ha lieu. Simplamain discurrer vi e nà.
Finalmain sun jau en il tren, jau ma legrel d’arrivar a Cuira. Ed in gist uschè grond plaschair èsi che mes uregliers da bluetooth van puspè.
Ah, betg chapir fallà, il temp en claustra è stà in bel ed interessant, ma a chasa ma sent jau simplamain il meglier a lunga vista.
Jau ma legrel sin ina fin d’emna cun mes amis. Forsa hai jau anc la forza dad ir a teater oz, ma era sche betg è la fin d’emna planisada, activitads cun mes amis. E tuttina datti anc muments ch’ins po decider spontan tge far. Uschia hai jau gugent quai.


text:
Sche la citad veglia sortir dal contract na possia ella betg stritgar andetgamain las prestaziuns e las garanzias.
Il favrer 2009 era la citad sa cunvegnida cun l'uniun da schlargiar la purschida, sanar las localitads e da pajar ina contribuziun da basa. Vitiers ha Cuira dauzà il tschains da locaziun.
Il december 2013 ha la citad lura visà il contract sin fundament d'ina decisiun dal cussegl da la citad sin la fin da december 2014. La cunvegna che la citad ha lura suttamess a l'uniun da la canorta preveseva mo pli il sustegn prescrit da la lescha e nagina garanzia da deficit sco era nagina contribuziun da basa.
L'uniun da la canorta ha lura fatg recurs tar la Dretgira administrativa dal chantun e quai cun success. Ils derschaders a Losanna han uss confermà la decisiun da la dretgira adminstrativa. Tenor els haja la citad visà il contract memia andetg. Ina visada dal contract haja da succedir a moda pli pauc 'drastica'. Las prestaziuns e garanzias sajan da scursanir successivamain sur in temp definì.
RR novitads 12:00


text:
Odermatt ha battì tuts sur dus percurs en la cursa rapida. Il giuven da 20 onns da la Sutsilvania ha sco ultim occupà las plazzas 1, 2, 4 e 3 en il slalom gigant. En questa disciplina era Odermatt plinavant vegnì campiun mundial il 2016 a Sotschi. Plinavant aveva el gudagnà bronz en il super-G.
Danioth fa bronz en il slalom
Suenter aur en la cumbinaziun 2016 a Sotchi e quatter quartas plazzas, èsi reussì a la giuvna da 20 onns dad Andermatt, da survegnir sia segunda plazza en ils top 3. L'ultim Campiunadi mundial dals juniors ha Aline Danioth manchentà pervi d'ina ruptura dal liom cruschà.
RR novitads 15:00


text:
19’000 visitaders, quai è la bilantscha intermediara da visitas en il Parc Naziunal Svizzer tranter il 1 da zercladur enfin ils 20 da fanadur. Congualà cun la medema perioda da l’onn passà è quai in augment da 50%. In fatg allegraivel per ils responsabels. Oravant tut perquai che la maioritad da las visitas, èn novs giasts che visitan il parc per l’emprima giada.
Dapli giasts è dentant era collià cun dapli lavur
Per infurmar ils visitaders al lieu anc meglier davart las reglas dal parc e davart tut ils animals che vivan là, survegnan ils 8 guardians dapi dacurt sustegn dals praticants, sco era da dus voluntaris. Era sche la fulla en il Parc Naziunal Svizzer è actualmain gronda, il depurtament endadens il cunfin sto numnadamain correspunder. Dentant datti fin qua mo singuls cas, nua ch’ins haja stuì intervegnir. La maioritad dals visitaders sa tegnia vid las reglas, uschia ch’il cresch en las frequenzas saja supportabel ed allegraivel.


text:
A Tarasp è ier mort in uffant suenter ch'in iglu è crudà ensemen. Ensemen cun ses bab aveva il buob da 7 onns construì sez in iglu. Curt avant mezdi saja l'iglu crudà ensemen, scriva la Polizia chantunala. Il bab ha pudì sa deliberar da la naiv ed ha cumenzà cun agid da terzas persunas da tschertgar il buob. Quel è vegnì chattà suenter 15 minutas ed è vegnì reanimà.
La REGA ha sgulà l'uffant en l'Ospital chantunala a Cuira nua ch'el è mort malgrà tuttas stentas. La parentella survegn sustegn psicologic dal Care Team Grischun.