text:
Proscima jites:
Speron de pudëi tosc inò jì ti crëps cun vo :)
Wochenende Val d'Ambiez - Brenta - 19-20.09.2020
Mitte September ging es für 9 GAG Mitglieder in die Brenta-Gruppe. Genauer gesagt ins Val d’Ambiez, ein südlich ausgerichtetes Tal,
welches sich von San Lorenzo in Banale bis zur Cima Tosa ausstreckt. Auf den Wänden rund um das breite Tal findet man die vielleicht schönsten Felsstrukturen der gesamten Dolomiten.
Nach einer spannenden Taxifahrt erreicht man in einer guten Stunde die Agostinini-Hütte. Idealer Ausgangspunkt für die umliegenden Wände, welche man allesamt von der Terrasse aus bewundern kann. Am ersten Tag gehen wir es gemütlich an und klettern an dem nicht weit entfernten Torre d’Ambiez und an der Cima Susat. Die Touren an der Torre verlaufen über wunderbare Verschneidungen und sind bestens geeignet sich an den rauen und griffigen Felsen zu gewöhnen. Der Felspanzer der Cima Susat bietet hingegen technisch anspruchsvolle Kletterei vom Feinsten.
Zurück auf die Hütte sind alle begeistert und genießen das angenehme Ambiente des Rifugio Agostini. Hüttenwirt Roberto und sein Team verwöhnen uns mit einem leckeren Abendessen. Mit vollem Magen wird noch gescherzt und gelacht und nebenher werden die Touren für den darauffolgenden Tag ausgemacht. Eine Tour auf der Cima d’Ambiez darf nicht fehlen und so fällt die Wahl für sechs von uns auf die Via Soddisfazione und Via Vienna. Janluca und Martin wollen es gemütlich angehen und entscheiden sich für eine kurze Tour an den Le Tose. Franziska will die Umgebung rund um die Hütte auskundschaften und sich einen feinen Tag ohne Anstrengung beim Klettern machen.
Die Kletterei an der Cima d’Ambiez gehöht zu etwas ganz Besonderem: Der herrliche Fels ist kompakt, griffig und lässt sich bestens mit mobilen Sicherungsmitteln absichern. Vierhundert Meter reiner Klettergenuss zeichnen diese wunderbare Wand aus. Wie so oft in den südlichen Ausläufern der Dolomiten klettert man teils im Nebel eingebettet, der sich jedoch immer wieder mal auflöst und fantastische Weitblicke preisgibt. Die Route Paese dei Balocchi an Le Tose fordert von Beginn an und bietet eine fantastische Kletterei auf einer zweihundert Meter hohen senkrechten Wand.
Fast gleichzeitig kommen alle wieder in der gemütlichen Hütte an, wo Franziska mittlerweile schon Bekanntschaft mit den Hüttenjungs und auch der Hüttenbibliothek gemacht hat. Wir gönnen uns noch eines der ausgezeichneten Tagesteller und beginnen den Abstieg zu Giorgio, der mit seinem Offroad-Taxi schon auf uns wartet.
Wir lassen das schöne Wochenende noch bei einer Pizza ausklingen und freuen uns schon auf den nächsten Ausflug der bestimmt bald stattfinden wird :)
Jita cun la peves sun Piz de la Varela - 07.03.2020
L fova mo una dl'ultima pusciblteies per jì cun la peves y pensan de reviers son cuntënc che son jic. Ajache te chësta enes ulache messon sté dedite per l bën de nosta sanità y sozietà ie uni lecort ala esperienzes ti crëps de gran mpurtanza.
Ntan l'ena ovel fat na beliscima nëif y la previjions dajova bel tëmp per n sada, perchël ie 14 unic pea ala jita cun la peves dl GAG. On fat ora de jì sun Piz de la Varela, na piza de 3000 metri
tl parch naturel de Fanes. Do feter cin ëura de fadia ons finalmënter arjont la piza, salvera y cun n bel panorama. Purtruep se al propi te chël mumënt trat ite, y l ie deventà feter da nibl y
tumé, nscì che l ne fova nia plu tan saurì a furné ju. Ma duc sl à caveda drët bën y daldò son mo jic duc adum a se maië zache. Ne assan mei pensà che l fossa stat l ultimo iede tl enes che
vën.
Sën on assé dlaurela per trainieren dedite forza ti braces y ti dëic, ajache i crëps aspieta pa bën.
Dut l Bon a duc, stajede nton y ala proscima!
Generela GAG - 04.01.2020
Der Tradition folgend fand auch heuer am ersten Samstag des Jahres die Generela dl GAG statt. Besonders schön ist es an diesem Abend anhand von Fotos das Erlebte des vergangenen Jahres Revue passieren zu lassen. Insgesamt wurden im letzten Jahr acht Ausflüge unternommen: von Skitouren im feinsten Pulver bis zum Klettern in der warmen Sonne war alles dabei. Gratualtion an Alea, Franziska und Armin denen wir mit Stolz den ciodo dl GAG überreichen konnten!
Wir freuen uns auf ein neues Jahr mit vielen Ausflügen in netter Gesellschaft! :)
Arco - Allerheiligen 2019
Anfänglich stand Anfang November Rissklettern rund um Cadarese auf dem Programm. Leider war das Wetter für das Allerheiligenwochenende alles andere als vielversprechend und so beschlossen wir kurzerhand zwei Tage nach Arco zu fahren. Auch dort ließ sich die Sonne nicht recht blicken, jedoch konnten wir sowohl am Freitag als auch am Samstag ohne Regen klettern.
Ein feines Wochenende mit einer sehr netten Gruppe :)
Sportklettern y Törggelen - 19.10.2019
No words needed - tradiziunela jita de jì a crëp y Törggelen :)
Jì a crëp alpin tl Vallon - 29.09.2019
Chësc fin dl ena ie
nuef jëuni dl GAG muec per jì a crëp alpin. Sun programm foa n post nia massa dalonc da cësa ulache truepsc ie mo nia stai. L Vallon tl cuer dl Sella pieta ngrum de vies tlassiches tl quinto grado y na bela cumpëida de vies a spit de dificulteies dal 6a al 7b. Perchël ne fovel nia rie de abiné na via adateda per duc. Doi cordates se a crì ora la Dorigatti sun l Piz da Lech, na via
scialdi bela sun crëp grove rich de bon grifes. L autra cordates a optà de jì sun
vies plu calmes a spit, una sun l Sas dles Diesc y l'autra sun l parei nord dl Vallon. Ënghe ilo n crëp da marueia y trac ërc de gran esposizion.
Do l jì a crëp son cherdi tla hutia Franz Kostner meneda dala Familia Agreiter. Manuel, l ost che va nstës scialdi a crëp, nes a fat n bon té y lepro al dat de bona teurtes. De gra per la ottima ospitalità!
Maltatal - 8-10.06.2019
Frühjahrsskitour Zufrittspitze - 20.04.2019
Der Frühling hat südlich des Alpenhauptkamms einiges an Schnee gebracht und die Verhältnisse für Skitouren könnten für die
Saison kaum besser sein. Am Ostersamstag stand eine Frühjahrstour auf dem Programm und so sind wir früh morgens nach Martell gestartet. Nach einem schnellen Caffe, der für einige stark von Nöten war,
gings weiter zu unserem Ausgangspunkt: dem Zufritt-Stausee.
Unser geplantes Gipfelziel - die Zufrittspitze 3439m - liegt nördlich des bekannten Skidreitausenders Monte Cevedale. Vom See gehts anfangs über einen Waldgürtel hinauf in ein breites Hochtal. Keine weiteren Skitourengeher haben sich in diese wunderbare Ecke des Marteller Hauptkammes verlaufen. Ein Genuss allein unterwegs zu sein!
Schon bald zündet die Gruppe der velocissimi den Turbo und war so für die hinteren veloci schon bald nicht mehr zu sehen. Gleich war klar, dass sich einige ein weiteres Gipfelziel ausgesucht haben und Titus sich die first line durch die Nordseite der Weißbrunnspitze nicht entgehen lassen konnte. Mit Stil zieht er seine Kurven in den unverspurten Hang und schreit laut auf als er unten ankommt. Eindeutig testo ai pazzi!
Alle zusammen nehmen wir den letzten Teil des Anstieges in Anspruch und gelangen über einen breiten Schneerücken zur Scharte unterhalb des Gipfelaufbaus. Vom Skidepot geht es über eine steile Rinne zum Gipfel. Das Dreigestirn mit Ortler, König und Zebru liegt direkt vor uns und wir genießen den wunderbaren Ausblick. Alle sind froh es geschafft zu haben und freuen sich auf den Weg nach unten… Die unberührten Schattenhänge des oberen Zufrittferners bieten eine gewaltige Abfahrt! Der Pulvertraum geht direkt in perfekte Firnhänge über.
Am Auto angekommen haben alle einen gehörigen Durst, der beim Mittagessen und später dann bei der Bierstube gestillt wurde.
Bel iel stat y ala proscima :)
Seekofel tla Pragser Dolomiten - 10.03.2019
Do l bon training de “Tanz der Vampire” che on fat dan trëi enes fans pronti per na bela tour tla Dolomites :)
Davia che puec dl cunsëi ie stai tla Pragser Dolomites cun la peves, ons pënsa de jì a fé na skitour daujin al lech de Prags. Muec sons per l ega dlaceda, che te chësta sajon ie mo assé grossa a tenì dut l gruppo de 14 persones. Passan tres l canal Nabiges Loch y pona sota la Ofenmauer sons ruvei sun la Ofenscharte. Da iló ons messu purté n toch i ski per ruvé sun l plateau che porta de viers dla piza. L vënt sterch nes a nia mpermetù a sté a maië i bon panini cun gheneda y nscila a duc metù le punte a valle y ie piei ju cun dut l sgores de viers dla bona pizza che nes aspitova dal K1.
Tanz der Vampire - 19.02.2019
Choche l ie dal GAG bele tradizion sons ënghe chëst ann jic te Vals per l Tanz der Vampire, na blota sëira n cumpania!
Generela 2018 y festa per i 60 ani dl GAG
de Aaron Moroder
Ai 5 de jené à l GAG - Grupa Alpinisc Gherdëina, coche uni ann tenì la senteda generela. Ma davia che n ova nrescì che la grupa fova unida metuda su l prim iede bele tl 1959 uloven festejé i sesant’ani de atività. Nscila à l cunsëi nvià duc i vedli presidënc y samben zënza ënghe duc i autri alpinisć y apasciunei di crëps de Gherdëina per cunëscer mpue miec la storia de chësta lia. L à fat gran plajëi che duc i vedli presidënc y presidëntes ie ënghe unic a chësta sëira y nscila an lascià cunté un n do l auter coche la fova ntan si periodo pra l GAG.
Scumencià à Edi, n gran meinacrëp che ie ënghe fundadëur di Catores. El à cuntà che do che fova unida metuda su la grupa di Catores tl ann 1956 uloven ti dé plu recunescënza a chëi che ne fova mo nia a chël livel. N à nscila metù su la grupa GAG - Grupa Alpinisc Gherdëina, n inuem che va ben te duta trëi la rujnedes. Chëi che ova fat n cer numer de vies giapova pona l ciodo dl GAG, na pitla prosce che vën for mo data ora y dëssa vester na pitla recunescënza. Chësc ann à l cunsëi lascià fé de nuef ciodi, davia che i vedli fova finei. De duc chëi che à giapà l ciodo veniel metù na pultreda te n album y a ti cialé a chësc ie for scialdi bel, davia che l ie laite belau duc chëi che va o jiva n iede a crëp te Gherdëina.
La lia ne fova ti ani do nia for ativa.
Gregor Demetz ova pona inò metù su la lia tl ann 1982. Chësc iede fova l’idea mpue n’autra. Do che doi jëuni dl post fova tumei ju y morc fajan l “Riss" sun Stevia uloven meter su na grupa dantaldut per fé scola, ulache chëi che scumencia possa mparé da chëi che sa bel deplù. L fova ani ulache se à mudà truep tl jì a crëp. I jëuni fova stai tl America ulache i à mparà a cunëscer l “Freiklettern” che ulëssa dì me se tenì pra l crëp y nia dai ciodi y chësta idea ulova ei purté ca da nëus. Dala Francia, n particuler dal Verdon, à ei purtà adalerch l’arpizeda sportiva, ulache i ciodi vën furei a mascin y n tol nscila demez l pericul de tumé ju, a na maniera che dut l pensier se cunzentrea me sul muvimënt y l ativitá sportiva dl jì a crëp. Un di pionirs de chësta mudazions te Gherdëina fova dessegur Stefan Stuflesser, mut de Edi y nstëss meinacrëp.
Ti ani otanta fovel dabestia truepsc che jiva gën a crëp te Gherdëina. Ti ani che Karl Vinatzer fova presidënt dla lia iel stat giaurides truepa nueva vies. Cun Karl jiva Adam Holzknecht, Gregor y Dieter Demetz y autri a giaurì chësta beliscima nueva vies che à auzà dassënn l livel de jì a crëp; mo aldidancuei ieles ratedes ries.
Canche Hubert fova presidënt ie stata fata la palestra de Iman, che fova una dla primes de dut Südtirol y l fova per ëi nia saurì abiné ca scioldi per la fé, te Gherdëina ulache l ie pu tan de posć per jì dedora.
Do Hubert se oven stentà a abiné tei che vën do y n ulova belau lascé vester. Per fertuna fova zapeda ite Silke Perathoner coche prima presidënta y ova trat inant la lia.
Do Silke fova ënghe mo Barbara Anvidalfarei deventeda presidënta dl GAG, se tulan su n gran lëur.
Ti ani daldò ne fovel te Gherdëina nia plu na tel gran cumpëida de jëuni che jiva a crëp coche ti ani 80. Purempò abinova l GAG for adum assé jënt che jiva pea ala jites fajan na bela atività cun la peves, a crëp y sun i dlacieres. Chisch jëuni à fat truep viaces per ejëmpel sun l Etna o tl Island che ova abù n gran suzes.
Mo zeche de bel ie che truepsc dl GAG ie daldò jic pra i Judacrëp, deventan nchinamei ënghe Catores. N possa dessegur dì che l GAG ie mpue na grupa per se anjinié ca per pudëi jì n di o l auter pra i Judacrëp y chësc dal tl rest de nosta pruvinza nia. Bonamënter per la gran storia y l inuem di Catores iel na grupa sciche l GAG, per arjonjer chësc travert. Ma povester ie la scuadra di Catores al mumënt tan granda y bela ajache l GAG à fat a na maneria che truepsc à arjont n livel tan aut tl alpinism.
Al mumënt à l GAG na bela atività y na gran cumpeida de jëuni che vën pea. Fajon truepa bela jites cun la peves y sui crëps, ënghe de livel plutosc aut, ma suvënz ënghe jites saurides ulache duc possa unì pea. Nscila ons fat viaces dala Liguria nchin a Lofer dlongia Salzburg, y ënghe viaces ora dl Europa tla Turchia y tl Marocco. Ma fajon nia me jites per se devertì, meton ënghe a jì sëires per se anjinié ca sun l pericul dla levines, cialon do gran pert dla palestres de arpizeda sportiva ala lergia (tl 2016 on baratà ora duc i vedli ciodi tla Cava) y n fajon ënghe de nueves. On ënghe metù a jì n valguna manifestazions drët garatedes: tl 2016 l Cavimänt revival, na gara per na hez tla Cava y tl 2017 l POOLDER tla nudadoia a Urtijëi. Y sciche bele ntlëuta ie ënghe dl ultima generazion dl GAG truepsc jic inant pra i Judacrëp, deventan Catores.
Sportklettern y Törggelen
Coche uni ann ons ënghe chësc autonn ino metu a jì la ormai leggendaria jita de Törggelen. Davia che l tëmp a nia permetù de jì nzaul dedeora on deciso de nes fé n blot dì tla palestra a Bruneck. Per vester plu in forma dal jì a crëp, ie vel un da duman pià via cun n caffè mpue plu sterch dl solito. Sce l a juà o nia, ne à deguni drë capì... Do che duc à trat dassën suvënz al limite, foa scialdi mpurtant che an mo asse forza de tenì l pier merita dala Bierstube a Kollmann. Ma tosc foa la fam tan granda che son sota la jeta sautei su dal Reatlhof ulache nes aspitoa na boniscima cëina. Che sun Saslonch nëvol ntan che l deventa for plu ciaut tl ciulè dl luech da törggelen foa tler…
Darì iel sta y sudon ala proscima plu bela :)
Jita alpin tl Ciadenac
Chësc autonn ne à mo nia drë moto de se lascé spië y nëus fan ënghe mo nia stufes de meter i Holbseile te n piz y perchël se on mo mpensà de meter a jì na jita alpin nzaul tla
Dolomites. Te na senteda ons pona cris ora l raion dl Ciadenac, cunesciù da ngrum ma n post ulache n ie mpo nia tan suënz. L di dant fova mo doi cumëmbri dl GAG a fé na proa di Judacrëp
propi ilo tl Ciadenac y nsci se ai mo n ied ciala ju l post ulache n ulova ji l di do.
Piei via sons pona bel abenëura de viers de Pera tla Val de Fascia y cialan it ti auti a furné via udoven che vel un sperova mo de tré it mpue de suenn. Ruvei pona a Pera ons tëut l bus su nchin pra la utia Gardeccia. Ilo se on teu mo n bon café per se descedé ora y per sparti su mpue la vies che uniun ova pensa de fé. Ala fin ons duc cris ora la Punta Emma, ma jan sun piza per plu vies, vel cordata su per la Steger, vel una su per la Piaz y l rest mo su per la Fedele. L tëmp fova bel y perchël fan purtruep ënghe nia i unici che ulova arjoner chësta piza, msan nsci ji plu cun calma y pazienza. Do che fan po do marenda via sun piza sons piei juvier, msan se calé per 25m ju te n pitl ciamin ruvan po te troi che va dala utia Vajolet ala utia Gartl. Da ilo sons ju pra la utia Preuss, ulache se on maià y bu zech, msan po belau se spazé mpue per arjoner mo l ultimo bus che se purtova ino ju a Pera.
L ie propi stat na jita garateda y se ncunferton bel sun la proscima jita, che sarà ala fin d utober!
Arpizeda sportiva tl Lofer
La temperatures deventa da di a di plu autes, i dis plu lonc y ënghe tla montes scumencia l’ansciuda. Chësc ie l tëmp dl’ann ulache a deguni ne ti ncrësc plu dla nëif y n muda gën ora i schi cun la scrapetes da jì a crëp. Vel un ie cun i pensieres bel te vel parëi dla Dolomites y scumencia a se njenië ca per vel projet che l ulëssa realisé d’instà. Ce dalpa tló plu de bel che jì trëi dis cun na blota grupa te n bel post a crëp.
Nëus dl GAG an avisa chësta idea y on riesc scumencià a urganisé na jita. Crì ora l dre post ne fova nia saurì: te truepsc fan bel, te autri fovel bel massa ciaut o ne abinà nia albierch per duc che ulova unì pea.
On pona mpo abinà na beliscima cësa nia dalonc da St. Johann tl Tirol ulache an lerch duc y da ulache n arjonsc riesc truep biei posc da jì a crëp. Pra na tel jita dl GAG, ulache fova pea ben 22 persones ne se tratla sanben zënza nia me dl jì a crëp y de fé l plu trac che la va: la dinamica dla grupa y l ste deberieda ie almanco medemo mpurtanta.
Ulësse tló nia jì plu tl detail y lasci cunté la bela pultredes che on fat ntan chisc dis.
Jita cun la peves sun l Turnerkamp
Tla storia dl GAG di ultimi ani toma uni ansciuda la proposta de jì cun la peves sun l Turnerkamp, ma nchin a mo ne se fovel mo mei unit a se l dé. Chëst'ann fova la situazion nia desfrënta y n ulova prué bel dan n doi enes a jì sun chësta beliscima piza danter la Val de Turesc y l Zillertal. Ma davia che la situazion dla nëif lasciova nia pro fans jic te Gschnitz. Ma per fertuna à nosc presidënt Aaron nia zedù y doi dis do fovel bel inò scrit ora che l vën pruà mo n iede a jì sun l Turnerkamp.
Chësta dumënia dala 3 daduman fovel pona tan inant y ënghe sce vel un se l' ova npue' durmida via iesun piei via cun n bel gruppo de 7 persones de viers dla Val de Turesc, plu avisa nchin a Weißenbach. Da iló son jic cër tòc a pe y cër tòc cun la peves do la valeda it, ruvan sun la montes de chësta valeda nia tan cunesciuda. Canch udan che l surëdl leva y toca bel la piza che ulan fé à duc mo metù su n var deplù y zënza se ferme giut a paussé sons ruvei riesc ai piesc de chësc crëp. L ultimo tòch fova l tòch rie de chësta jita, davia che l ie bendbo ërt y da jì cun i griffs y l pich. Ma dut l gruppo fova cunzentrà y tòsc do fan duc ntëur la crëusc it. Do che son pona inò ju per chësc tòch ërt pudan se goder na beliscima tola, davia che l surëdl ova ntant sciaudà su npue' la nëif. Tla pert dessot fovel però danz npue' plu na sbiaca, ma duc ova pea bon badli y l univa pa mpo mo fat uni sort de raides y sauc. Nsci sons ruvei bel da mesa la 11 pra auto, ulach son po piei de viers de cësa, sambën tlaman te vel ustaries a se maië y se bever ZECH, sciche tra l autr dal K1.
Fan propi cuntënc che son stai boni de jì a fé chësta piza che dijan bel tan d'ani y nsci se ncunferton bel a stlù ju i proscimi travierc, che de chëi ne ons mo ngrum.
Jita cun la peves te Gschnitz
Dumënia, 15.04.2018: l ie la cater dadudaman y ntan che gran per di jëuni de Gherdëina vën just a cësa da vel festa ie per n valguni dl GAG la nuet bel fineda. I pea via de viers dla valeda de Gschnitz do l Brenner per jì cun la peves sun l Habicht. Ma ruvei sun l post ne n’ie la cundizions nia la miëures: l ciel ie curì y la temperatures ie dabestia autes. Martin Dejori cunscidrea la nëif fician ju l fust y dij belsnel: “La ne tën nia tola“. Duc ie a una che cun chësta cundizions iel massa periculëus a jì sun l Habicht, ajache la prima pert ie for a sud y pernache l dà surëdl sun la nëif bele mola, se possa debota muever na levina.
Miëures ie la cundizions dal autra pert dla valeda, ulache n va su da nord. N chir ora de jì su de viers dla Schafkammspitze. L ie n post salver, lonc y lerch ne n’ iel deguna jënt y cialan ora per la valeda smea la prima cëses y la zeviltà dabestia dalonc. Ënghe l tëmp scumencia a se tré it y l fej vel floch de nëif. Chësta cundizions cëida l spirit dl alpinist te uni un dla grupa. Ma l pericul dla levines ie nce tló massa grant per jì sun piza y perchël se fermun sun la cresta dessot.
Pertruep ne n’an nia arjont la piza dl Habicht coche n ova sperà, la cundizions dla nëif fova massa stletes y l pericul dla levines fova massa grant. Ma mpo ti al a duc sapù bel y nteressant y a furné juvier oven monc n bel polver, tla prima pert, l ultimo toch fova sanbën meplu n smauz.
De gra a duc che fova pea y “auf a neies“
La raida de Antermoia y l mistero dl Valbon
Do doi ani de ciarestia de nëif on chest’ann inò n bon inviern. Chësta bona cundizions à ot bon alpinisć dl GAG ulù nuzé y ie piei via da na bona ëura n sada daduman cun la furnadoia de Mont Sëuc. Ruvei sa insom ai traversà la mont cun n bon var nchina sal Saltria y inant nchina dal Tirler. Iló se ai bu n bon café per recuperé inò l'energies che vel un à adurvà su l di dant dasëira te na bona betula te nosta valeda. L tëmp fova bon y ënghe la temperatures fova autes y de bona uëia ie i jëuni piei su de viers dl Tirscher Alpl. L café ti à fat bon y riesc à duc arjont l Jëuf dl Molignon ulache ti aspitova na beliscima ududa sun y crëps ntëur al Passo Principe. La nëif sun chësc prim toch ne fova nia l mascimo ma n po ie uni un stat bon de furné ju nchina sota la sciorta che porta su ala hutia sul Passo Principe ulache i jëuni ulova passé la nuet.
Puech dan la hutia à trëi dla grupa mo ulù slungé n puech l di, che a de gheneda ne fova deguni bon. Ajache i se stajova duc mo bon, l temp fova bon y i biei crëps de chësc raion ti à fat nprescion se ai pensà de furné ju per l Pitl Valbon. Furné ju cun n bon schi per chësta beliscima valeda, dastramp salvera, possa me fé bon. Gran emozions y nprescions ti à chësc post fat ai trëi jëuni dl GAG y nscila ie uni un stat bon de jì su de reviers per l Gran Valbon y do ju inò pra la hutia.
L bon ost, Sergio Rosi, nes à sanben vizià y fan snieures tl bel Rif. Passo Principe, che à daviert ënghe d’inivier uni fin dl’ena. Da cëina on giapà n bon taier de jopa, bona bales y bon "Golasch" y ala fin mo n bon toch de Linzer. Ce bel a pudëi sla ciaculé y cunté mo n puech pra n bon got te na blota hutia te nosta bela Dolomites.
De nuet à duc durmì saurì y do n bon gusté sons l sgondo di piei via per finé nosta bela riada. Dal Passo Principe sons jic su n toch y po' an na bela nëif a furné ora per la Val Antermoia y n beliscimo polver ju tla Val Duron. A meter su n ultimo iede la peves fova per jì su sui Eures de Fascia fova uni un mo bon. Ruvei ju dal Tirler se on mo maià n bon taier de pasta y domesdi sons jic de reviers sala furnadoia de Mont Sëuc y ju per la Pilat.
On fat na beliscima raida pian via da cësa y inò de reviers zënza messëi to ca l'auto.
Speron che chësc fin dl ena ti à a duc fat bon, stajëde bon, aussudëi y "auf a neies"
Grazie a Sergio (sito del Rif. http://www.rifugiopassoprincipe.com )
Generela GAG 2017
Ai 6 de jené on nëus, l cunsëi dl GAG – Grupa Alpinisć Gherdëina, tenì la senteda generela per l’ann 2017 tl Saut a Urtiëi.
L presidënt Aaron Moroder à pudù saludé l’ambolt Tobia Moroder, l’assessëur al sport Ivan Senoner, l presidënt dla Lia da Mont Gherdëina Tullio Mussner cun Valentin Lang, l’presidënt dla Nëus jëuni Gherdëina Christian Pescoll, la presidënta dl ASK Gherdëina Martina Obletter, l presidënt dl ASG Gherdëina Tobia Walpoth, per i Judacrëp Matthias Verginer y sambën duc i apasciunei di crëps y dla montes che ie ruvei.
Scumencia à le sëira cun la prejentazion dl atività fata ntan l’ann 2017, che ie stat scialdi n bon ann cun ngrum de jites garatedes y ngrum de jëuni che ie unic pea. N on fat 10 jites, n valgunes ënghe de plu dis, nscila che n dut ruon a 17 dis.
On ënghe mo cuntà n curt dla garejeda Poolder, metuda a jì dal GAG ai 12 de agost tla nudadoia a Urtijëi. Dessegur na manifestazion scialdi garateda.
Tobia Walpoth à prejentá l nuef cunsëi dl ASG, la lia che se cruzia dla palestres da jì a crëp dal Tennis y da Iman.
Coche uni ann ons ënghe chest’ann pudù spartì ora l ciodo dl GAG a chëi che à fat al manco 10 vies alpin o touren de schialpinism. I cater che à giapà chësta pitla recunescënza fova: Miran Mittermair, Alessia Sommavilla, Michael Mairamttinkhof y Ivan Goller. Bravi a vo y inant nscila.
Son jic inant cun na pitla cunteda dla bela vies fates dai alpinisć n privat tla Dolomites, tl Elps y tl rest dl mont. Ben trëi dl GAG ie stai tl Nepal tl 2017 y à arjont bela pizes de passa 6000 metri.
Per stlù ju ti ie mo stata data la parola al’autoriteies. Cun legrëza on udù che ënghe chëi che ne va nia da mont su per si cont ti à sapù bel a udëi la bela pultredes che purton de reviërs dai crëps canche ti jon do a nosta pascion.
L presidënt à mo rengrazià duc che nes sustën: i Judacrëp, i chemuns de Urtijëi, Sëlva y St. Christina, la provinzia de Bulsan, l Alpenverein, la Lia da Mont, la Nëus Jëuni, l Val Gardena Marketing y sambën duc y cumëmbri.
Stlut ju la pert ufiziela se on mo maià na bona pasta deberieda, ciaculà de bela esperienzes fates y bel pensà inant a ciunes che fossa la proscima pizes da fé.
Segurëza d’inviern
Ai 23 de dezëmber à l GAG urganisà na sëira sun la segurëza d’inivern sa la utia Juac.
Se muëver tla montes d’inviern cumporta sanben plu periculi che d’instà, l majer pericul ie dessegur la levines. Savëi co se astilé y co scivé chësc pericul se damanda n gran savëi y ngrum de esperienza. Sanben ne se lascia duta chësta tematica nia mparé te me una na sëira. Ma i doi mëinacrëp Martin Dejori y Alex Walpoth à spiegà scialdi ben la cosses plu mpurtantes che ie da savëi y daldò pudova mo duc prué a meter tla pratica la teoria che n à mparà. Chësc ie sta fat te pitla grupes y pra plu stazions.
Mbincion a duc n bon ann nuef cun ngrumon de bela touren.
De gra a Liuba dla Utia Juac che nes à fat na boniscima pasta ënghe sce la utia ne ova mo nia daviert.
Jita a Arco y daldò mo a Törggelen
Dumënia 26 de nuvëmber, Plaza San Antone, Urtijëi. L ie mo abenëura, ma bel plan ven do ca for plu arpizadëures che tol pert ala jita dl GAG a Arco: n bel di de arpizeda sportiva al ciaut sun de beliscimi parëis.
Ma riesc se rendi cont che un mancia. Davia, che chësc un, nen ie tl “Nighlife” de Urtijëi nia n scunesciù iel tler: l sarà mo tla plumes. Debota vai al cedé ora y l cëria te pulmino.
Do nianca doi ëures de viac iesi ruvei tla Val Sarca ulache i chir ora n bel parëi sëura Nago per jì a crëp. Ënghe sce vel un nen ie nia al mascimo dla forma ajache l à sprecà duta la forzes l di dant, ie mpo duc boni de fé de bela vies y ne se stufa nia tan debota de se arpizé.
Ma sambën che do n di ala lergia jan a crëp ie domesdi via la fam granda y ce dalpa iló plu de bel, che pudëi jì a Törrgelen. Dal Reatl-Hof a Kollman giapa i jëuni mo na boniscima cëina y va dopro monc abenëura a cësa.
De gra a duc chei che ie stai pea y ala proscima
Arpizeda sportiva al mer – Jita a FINALE LIGURE dai 01 ai 05 de nuvëmber
I primes de nuvëmber, a cësa frëit y scur: canche s’on ancuntà daduman abenëura a Urtijëi fova mo duc stanc y do che fan furnei ngrum de ëura cun l auto per ruvé a Finale Ligure fova la situazion mo piecia.
Ma udëi n valgun biei parëies se à bastà per scuvrì na gran mutivazion y nscì fova pa tosc duc che trajova dut chël che i fova boni. Nchinamëi per s’la giré mo mpue dassëira à bastà l’energies. L dì do, puech do l levé dl surëdl, n tufo tl mer y fan inò descedei. Son furnëi a Albenga ulache se on arpizà sun n beliscimo parëi, mpue plu ert y mancò lize de chëi che n abinà ntëur Finale Ligure. L terzo dì son jic a crëp sëura la zità de Monte Carlo, te n post spetaculer cun na ududa de marueia. Vel un ti cialova cun mpue de nvidia ala yachten de chi ricons, ntan che autri pretendova de n avëi bele cumprà una. Daldò sons jic a ti cialé a Monte Carlo y fan faszinei da tan de richëza, ma pensan ënghe a duc i cruzi che iepa dovia. N sada se on arpizà te n post alauta, dlongia l luech Alto: mpue lonc da ruvé permez ma cun beliscima vies. Dassëira, dan cëina, ulan jì a se to n aperitivo che à pona mpo durà mpue plu giut de chël che se on aspità, nscì che i se a purtà vel pizza y mo n valgun pier sëurampro.
L dì do, ulache an me planificà l viac a cësa, pluovel dassënn; a Finale l prim iede do sies mënsc sënza jeta. Ne messan nia se fé l pensier che l fossa mpo mo stat bel a fé vel trat y son furnëi a cësa pensan cun mpue de nostalgia, ntan che la gotes tumova sun i vieresc, al bel viac y ai mumënc plu da rì (de chëi al dat ngrumon).
Jì alpin sun la Tofanes - 21.10.2017
N sada ons inò n iede fat na jita cun carater alpinistich. De set sons piei via abenëura de viers dla Tofanes, ma dant ne pudan danz nia lascé ora la beliscima bar a La Ila…(chëi che fova pea sà ciuldi che la ie tan bela :)) Sun trëi vies desfrëntes se on pona tripà dut l di, plu avisa se on arpizà sun l prim pilastr y sun n parëi plu curt dla Tofana. Duc se a godù l beliscimo di d’autonn y fova po mo plu cuntënc l dì do, canche l à fat ju la nëif, savan de se avëi nuzà de un di ultimi biei dis.
Jita a Landro dl POOLDER-STAFF
Per rengrazië duc chëi che nes à judà dala garejeda Poolder tla nudadoia ai 12 de agost à l cunsëi orgnaisà na blota jita sala Drei Zinnen.
Daduman abenëura sons furnei nchina sala hutia de Auronzo. On metù adum la cordates a na maniera che per uni un fova velch de bel leprò.
Alex y Martin a menà la trëi mutans sun piza dla Gran Zinne. Miran, Matteo y Aaron se pudova godar la beliscima via “Gelbe Kante” sun la Pitla Zinne. Sun l medemo parëi messova Tobia y Janluca bel sfurzé n puech deplù i dëic per tenì i pitli “Griffe” tla via Grosse Mauer.
Do l arpizeda fata se à i cater alpinisć ancunta doi trac sota piza pra l prim “Abseiler” per piè ju deberieda. Nteressei dla storia dl alpinism dolomitan scutede su, ciche ve conti śën udrëis mo nunzià te ngrum de libri tl daunì. I cater jëuni Tobia Walpoth, Miran Mittermair, Matteo Vinatzer, Aaron Moroder y Janluca Kostner ie piëi ju cun n sgors y na professionalità coche deguni la à mo udù sun degun parëi. L fova na demonstrazion de velocità, cumpetënza y lëur de grupa zënza paragons. Riesc fovi nscila de reviers dala hutia dl AVS a Landro ulache i se à inò ancutà cun i autri y pudova se cunté la nueva esperiënzes fates tla montes n chësc bel di.
Ma me cunté, ne ti fova nia assé, do si minonga muessen tei mumënc ënghe festejé. L se trata de jënt che tol tla man na situazion y sce pona feji n lëur sciche l se toca. Avisa nscila iela po’ ënghe stata n chësta sëira. Nchina che duc ie jic a durmì al mpò durà n pez.
L di do fova l tëmp da pluei y ti à me cunzedù de fé na raida ntëur al Lech de Braies y nianca chël ntier.
L cunsëi rengrazia mo n iede duc che à judà pea pra la garejeda tla nudadoia y speron che chëi che ie stai pea a chësta jita se à devertì tant coche nëus.
Sportklettern a Landro cun i Jëuni dla Lia da Mont – 13-14.05.2017
Che duc n à bel plan assé de jì cui schi y se nuza plu gën i dis for plu lonc per jì te biei posc a crëp, se on ntendù dal gran numer de scric ite a chëst’ultima jita dl GAG. N ucajion dl Enes di Jëuni se on metù adum cun l’autra lia de jëuni alpinisc, i Jëuni dla Lia da Mont, y on fat ora de furné tla valeda de Landro: selvera, nteressanta y dastramb bela.
Purempò messan se fermé sun streda a bever n valgun cafeies, nscì che son ruvei a Landro cun na grandiscima motivazion. Chëla on pona propi adurvà per jì dut l di a crëp, dantaldut canche scumenciova a brujé i piesc y fé mel la mans. L fova propi vies per duc, la ries ie unides pruedes ngrum de iedesc, nia for cun suzes. La nibles scures nes fajova bën capì che l ëssa pa tosc jetà, ma monce sën univel mo jit a crëp. I 17 che fova pea ie pona jic via tla hitia dl AVS a Landro, se giaurian n prim pier. Uni sor de juesc a fat passé l tëmp y belau desmincé la fam; che fova però te n iede tlo pernanche l maië fova sun mëisa. Uni sor de juesc da rì y vel cassa de pier nes a judá a la tré ora mo n lonch, y coche for a i primes a jì a durmì messù se dessené mpue cun i soliti che ne à mei na fin.
L dì do o miec dit n valgun ëura do nes à n bon gusté y dantaldut na gran carafa de café zarà ora dl liet. On pona rumà su la hitia y daldò son jic ite tl Rienztal, la valeda ulache n veij su perfetamënter la Drei Zinnena: na ududa de marueia. Al bon ciaut son pona inò jic dut l dì a crëp. Ngalin se fajova ben sentì la stanchëza de i doi dis, po univel meplu ciaculà y petà ju fundamënc. De reviers pra auto ti savovel a duc sciod che n tel fin dl ena ie me tan curt, ma per fërtuna possen pu bele se ncunfurtè sun la proscima jita.
Fin dl ena cun la peves te Schnals - 22.-23.04.2017
Son ai 22 de auril 2017. Diesc jëuni de Gherdëina se anjënia ca per scrì n nuef capitul dla storia dl GAG. La se trata de furné tla valdeda de Schnals per passé l fin dl ena deberieda fajan bela Skitouren, arpizé de bela pizes y mpraré co se muever segures sun l dlacier.
Do avëi lascià l auto a Kurzras fova l dlacier cun la furnadoia tosc arjont. Me curt se à la grupa tenì su danter i atlec rabieusc de jì cun i schi y ie muceda de viers dl Hochjochferner che porta sun la Finailspitze. Sun l dlacier se ai tacà te trëi cordates y ënghe sce l fova plutosc da vënt iesi cun n bon var tosc ruvei sota la cresta che porta sun piza. Tlo se à duc trat sëura i grifs y tëut l pich tla man per fé ënghe l toch plu rie y ruvé sun piza. Bel fol ënghe a furné ju danter la bela montes dl Stubai, ënghe sce la nëif fova mpue buieda.
Do marënda iesi ruvei sala Schöne-Aussicht-Hütte, ulache i pudova mo se nuzé dla bela Sauna che vën piteda y se ncunfurté sun na bona cëina. Do n di tla montes fova la fam da duc granda y l aspité sun la cëina à fat plutosc ncazé vel un dla grupa ma sla cartan y cuntan fola tosc tan inant. La "chelnerin", che fova na muta defin da ulëi bon à ënghe judà pea a fé passé l tëmp plu aslune. Do avëi maià iesi jic tl “Loger” a durmì.
Per l sgondo di fova sul programm la Weißkugel, cun 3736 metri la piza plu auta sëura Kurzras. Da duman ne se ova l nibl dla sëira dant mo nia defin trat ora y l vënt al auta fova scialdi sterch. Do n bon gusté ie la grupa pieda via, ma tres chël che i ne abinova nia belsnel l dre jëuf per ruvé sun l Hintereisferner ai mo n iede pensà do sun l da fé. L vënt fova sterch, uni tant manaciovel belau de suflé demez vel un o vel una y nscila fovel la drëta decision de jì de reviers tla hutia. Vënt sterch da nord, temperaturs scialdi basses y na piza che ne ie dessegur nia danter la plu saurides se damandova na mudazion dl program. N à cris ora de jì sun l Jochkofel visavì dla hutia y daldò se goder la nëif mo bela nchina a Kurzras.
Trei à nia ulù la zeder y ie mpo jic sun la Weißkugel se dlacian via mans y piesc sun la cresta ulache la buiova dabestia.
Domsdi via fova pona duc inò de reviers pra auto te valeda. Purtruep ne se iela nia jita ora à fe tramdoi pizes coche l se an tëut dant, ma mpo fova duc cuntënc dla pizes arjontes y dl tëmp passà te na blota cumpania.
De gra a duc che ie unic pea y ala proscima.
Cun la peves tl Ahrntal - 25.03.2017
N sada ie l suredl levà te n ciel brum defin, ntan che 17 jëuni alpinisc dl GAG furnova de viers dl Ahrntal. Pervia dl gran ciaut che fova da se aspité sons piei via bele dala 5 daduman cun doi pulmini dla Nëus Jëuni.
Cun un grupo sons furnei su dala Stalliler Alm y da iló piei via tl tarënt defin cun i schi ciulei su sun l flucion. Ma bele tosc on udù la prima taces de nëif y se on trat sëura i schi. Ulan jì sun la piza dl Schwarzenstein, aut 3369m. Via per i prim ertons crepans mo ite uni tant ma pernan che an fat mpue de deslivel jan sun na beliscima tola. Son passei via dala vedla hitia y plu insù dala nueva hitia dl Schwarzenstein, che ie bele sën dan che i l’à fineda, scialdi cunesciuda per si architetura particulera. Sëuraite sons ruvei sun l dlacier, tlo a nord fovel ënghe mo mpue de polver. I ultimi metri on fat zënza i schi, sun piza pona on fat fotos spetaculeres y sambën se on godù l ududa y se ncunfertan sun l furné ju. Juvier ons urtà nchina 2000m na beliscima tola sciaudeda, se on devertì da stramp. Daldò crëpan danz ite y fajan na gran fadia ma duc fova bele cuntënc y oramai se tratovela meplu de ruvé ju inò pra auto.
Bel daduman sons cun l auter grupo furnei inant tl Ahrntal ulache on lascià l auto mpue do Kasern. La piza che se an cris ora fova l Schüttalkopf de ben 2773 metri de autëza. Per l purtoi da pudejè son piei ite nchina dala Jägerhütte y da iló su a manciancia de viers dla Tauern Alm. Lajù ova l surëdl sterch dl ansciuda bel dlegà via mpue massa nëif, ma trajan ora doi iedesc i schi sons tosc ruvei sun la bela costa che porta nchina sun sciorta. Sota l ciel sarëin, zënza na nibla lonch y lerch, menova l surëdl tan dassënn, che jan su me n malieta. Plu in su che ruan,udan for plu pizes, nscila che sla fajan nianca a pensé do ala fadies. Riesc son passei via sota la Krimmler-Tauern-Hütte y da iló, su per n cer ërton, sun la Tauernscharte. L ultimo toch nchina sun piza fova mo n iede beliscimo. Su per l ëur danter la Talia y l Österreich nchina a ruvé pra la crëusc su insom. Do na bona copa de te, velch da peslé y n blot pultrët ne aspitan l ëura de nes goder la bela tola. A furné ju on sanbenzënza mo messu cherdé n mumënt dala Jägerhütte nscì che l pudejé ora nchina pra auto jiva plu saurì.
Duc adum se on daldo inò ancuntà dal Restaurant Mausefalle a Sand, per nes cunté dla pizes che on fat y sambën se on parà la gran sëit. Son stac scialdi cuntënc cun la doi pizes che on cris ora y speron che duc à abu n bel dì ti crëps dl Ahrntal.
Schwarzenstein
Schüttalkopf
Tanz der Vampire - 28.02.2017
N merdi de carnescià sons furnei al Tanz der Vampire, na festa che vën fata n iede al ena sa la station a mont dl Gitschberg te Vals. Duc adum sons piei via per jì su per l purtoi daviert per chëi che va cun la peves. L atmosfera n chëla sëira fova beliscima davia che l nevoa de biei floc y do n ëura y mesa fova duc sa insom ulache se on maià na bona pizza. Belau duc che fova pea fova mascherei y nscila iel deventà na blota sëira ulache duc se à devertì.
Degra a duc che ie stai pea y ala proscima.
23.12.2016 Segurëza d' inviern
Proa cul piepser sala hutia Pramulin cun Adam Holzknecht
L GAG à metù a jì l di dan Nadel na sëira sun la segurëza d’inviern. 8 jëuni à nuzà chësta ucajion per mparé zeche de nuef, sëurampro fan mo 5 dl cunsëi. Se on ancuntà tla hitia Pramulin, ulache l mëinacrëp Adam Holzknecht nes à spiegà ngrum sun la levines, sun la drëta massaria che n tol pea a jì cun la peves y coche n dëssa se cumpurté sce l suzed la desdita. Daldò pudova duc dedora jì a crì „piepseri“ ascundui tla nëif (la puecia che ie). Duc à abinà sënza gran problems, nscì se on rendù cont che l plu rie ie nia l jì a crì un che ie jit n levina, ma vester boni de schivé de rué te na tel situazion.
Daldò on giapà na bona cëina y on mo pudù fé dumandes y discussions. Dessegur à duc pudù to pea ngrum y speron che se muev for n segurëza te nosc biei crëps.
26.11.2016 Jita a sportklettern y Törggelen
Na jita a "Sengio Rosso" scialdi garateda cun na gran hez...
N sada se on descedà sota nibles bases, l plujinova. Son mpo muec de viers dl sud, cun gran otimism y on propi abinà n bel post da jì a crëp, "Sengio Rosso" dlongia Affi. Per rué permez al parëi amesa l bosch son jic a spaz danter lëns de beliscimi culëures. Permò canche l fova bele scur à i plu mutivei fat l'ultima vies. La 15 lumes che jiva ju per l bosch, tl scur defin, ova zëche de meditatif, nia reél belau. Ma pernache fan dal Leitnkeller a Törggelen à prevalù la cumedia y n valguni l'à mo trata ora n lonch...
14.05.2016 Sportklettern a Bruneck
Pervia che la previjions dl tëmp a Arco ne fova nia dre bones ons fat ora de jì tla beliscima nueva palestra de Bruneck
N sada daduman sons muec, ndut de 16 persones, cun i doi pulmini dla NJG. Do n pitl stop a guste mo na piculëza sons tosc ruvei ora a Bruneck. Riesc on udù che la motivazion fova granda - duc fajova una na via tl autra! La paroles "vester stanc" cunesciova ala fin me chëi dl cunsëi che à fat l manco vies de duc...:)
L ie stat davëira n bel di n cumpania y nes ncunferton bel sun la proscima jita o miec dit sun l “Cavimänt Revival” ai 11. de juni ulache duc ie de cuer nviei!
10.04.2016 - Skitour Cevedale y Zufallspitze 3769m
Ce polver – Jita sun l Cevedale 3769m
Dumenia, ai 10.04.2016 se ons ancuntà dala 5 daduman sun Plaza San Antone per pië via de viers de Martell. Da via che i ultimi dis fova l temp scialdi burt on cris ora de jì sun l Cevedale speran de abinè mpue de polver all‘ auta. Do doi ëura cul auto, fans ruvei y on belsnel udù che ne fan nia i unici che ova chësta tour tl cë. Ënghe sce ala bassa ne fovel deguna nëif frescia, sons piei su de viers dla Zufallhütte y inant nchina sun l dlacier. I crëps che an nteurvia fova na marueia: König, Zebru y Ortler, i crëps plu auc dl Südtirol, iluminei dal prim surëdl dl di. Tl ciel brum ne fovel nianca na nibla da udëi, cun chësc bel tëmp fova duc cuntenc de vester levei bel tan abenëura y ajache duc fova de boni de jì fans tosc ruvei sota piza, ulache messan tre ora i schi y jì su l ultimo toch a pe. San ben zenza ne fans nia seui sun chesta piza cunesciuda, perchël ons tosc fa lerch all‘ autra jent che univa do. Ajache l dlacier sota l Cevedale ie me puech ërt on tëut la decision de jì via per la cresta sun la
Zufallspitze y furné ju da iló te Martell. Che chël fova na bona idea udëis sun la fotografies tlo dessot: beliscima nëif y beliscima raides.
Ruvei pra la Zufallspitze se ons mo fermá per bever zech y cialé su mo n iede sun la piza da ulache son furnei jù.
Bravi a duc chëi che ie unic pea y ala proscima.
26.03.2016 - Skitour Pelmo 3168m
Ënghe sce l ne fova nia na jita tlassica dl GAG ulon mpò ve cuntè n curt coche la nes ie jita a jì cun i schi sun l Pelmo.
Bel tl scur sons mueć de viers de Cortina y daldo inant a San Vito per ruè a Zoppè die Cadore. Pertruep fova la streda mo zareda y perchël se à la tour slungenda mpue. Nscila sons piei via a Villanova dlongia San Vito di Cadore, su per l bosch nchina al Rif. Venezia. Da iló pudan bel udëi ulache la jiva inant. Do na bocia de te y na piculëza da maië sons jic inant. Da tlo deventova l troi plu rie, per rué su tl anfiteatro messan dant traversé la Cengia di Ball. Chesc toch fova technicameter plu rie y se damanda n jì cun i grifs segur. Ala fin de chësc toch ans mo da fé n trat de III° tl crëp dan puedëi inò mudè sui schi. Te n ambiente spetacolare jiva la tour inant nchina sun la cresta nord dl Pelmo y per chëla nchina sun piza. Ilò pudan nes goder n beliscimo panorama cun la plu bela pizes dla Dolomites nteurvia.
Ënghe sce la giames fova bel plan stances se on mo gudù i 2000 metri de deslivel cui schi nchina che fan inò pra auto. Furnan a cësa per i pasc dla Dolomites pudan mo nes goder l surëdl che jiva do jù y ti cialé a ngrum de pizes y parëis che fossa mo da fé.
19.02.2016 - Slusé a Reinswald
Vënerdi, ai 19 de fauré ons inò fat na blota jita dassëira. Cun na curiera plëina nchin'al ultimo post (40 persones) sons furnei a Reinswald tl Sarntal ulache n tëmp de luna colma possen slusé dassëira. Cun la drëta cumpania y mpue de mujiga a duc abù na drëta hez y l à propi durà n pez nchina che duc fova stufs, acioche pudan inò furné de viers de Urtijëi.
Rengrazion duc canc che ie unic pea y speron de udëi vel un o vel una ënghe a la proscima jites!


c: text/html

text:
Grond plaschair per Margrith Raschein la presidenta communala da Churwalden: Avant in onn era en vischnanca mo planisada ina filiala dal center da seniors a Lai. Uss survegn Churwalden in center cumplet.
Ils burgais da Vaz han ditg Na
«Il Na dal burgais da Vaz è stà ina gronda frida» resumescha Karl Dudler, commember dal cussegl administrativ da l'Oase Holding SA, quella saira. Il mars avant in onn era planisà ch'ils investurs e responsabels da la Oase Holding SA preschentan il project per Lai. Sin proposta or da la radunanza dals burgais da Vaz èn las tractandas dentant vegnidas stritgadas ed il project è stà giud maisa.
Cun il Na da Vaz avain nus gì in nov punct da partenza.
Churwalden ha sin quai laschà calcular la situaziun per l'atgna vischnanca cunquai «che nus savevan ch'è dad investir en la chasa da vegls Lindenhof».
RR actualitad 07:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
La Svizra fa puncto corona in grond pass enavos en la normalitad: l’obligaziun da lavurar da chasa anora. I dat dentant restricziuns. Tgi che ha per exempel problems cun il cor u cun la circulaziun, ni dunnas en speranza – na ston vinavant betg returnar en il biro grond, di Luca Cirigliano da l’Uniun sindicala svizra.
Dapli controllas fan da basegn
Sche las interpresas ordineschan a lur persunal da returnar en ils biros, stoppian quellas garantir las mesiras da segirezza da corona, accentuescha Cirigliano.
Sche quai na saja betg il cas, possian lavurantas e lavurants annunziar quai. Ils inspecturats da lavur stuessan lura far controllas.
Igl n’è nagin secret ch’ils inspecturats da lavur svizzer han memia pauc persunal.
Il Secretariat da stadi per l’economia Seco ha ditg sin dumonda da SRF, che las mesiras da protecziun sajan vinavant obligatoricas. Controllas pli vastas na sajan dentant betg previsas.
Naginas grondas midadas spetga Fredy Greuter da l’Uniun svizra da las patrunas e dals patruns. Bain hajan ins spetgà ditg sin l’aboliziun da l’obligatori da homeoffice. Els na spetgian dentant betg ch’i dettia ina reducziun massiva da la glieud che ha lavurà fin uss da chasa anora.


text:
Arezzo
Arezzo (Arretium en latì; Arécio 'n portoghés; Aritim en etrùsco) l'è 'na cità italiàna, de la regiù de la Toscana, capolöch de la Pruvincia omònima. La g'ha presapóch 91 582 abitàncc, 'na superfìce de 386 km², per 'na densità de 237 ab./km².
El cümü de Arezzo 'l cunfìna coi cümü de Anghiari, Capolona, Castiglion Fibocchi, Castiglion Fiorentino, Città di Castello (PG), Civitella in Val di Chiana, Cortona, Laterina, Marciano della Chiana, Monte San Savino, Monte Santa Maria Tiberina (PG), Monterchi, Subbiano.


text:
Novas inscripziuns en il register da commerzi hai dà 917. Quai èn 3% pli pauc che l’onn passà.
2017: 4'709 concurs e 43'393 novas interpresas
Concurs da firmas han il 2017 prendì tiers en tut las regiuns da la Svizra per 5%, cun excepziun da las regiuns Turitg e Svizra Orientala. Là hai dà ina reducziun dad 1% respectivamain 5%. Auter en il chantun Tessin: là han ils concurs prendì tiers per 11% sin 408 cas.
Cun 794 cas èn il pli savens interpresas artisanalas idas en concurs. Dentant era firmas da restauraziun e commerzi a l'engrossa han stuì serrar lur portas. Quai tenor ina retschertga che Bisnode D&B ha publitgà venderdi.
El medem mument èn era vegnidas fundadas 43'393 novas interpresas, cumpareglià cun l'onn avant èn quai 5% dapli.
Survista fin november en Svizra
RR novitads 10:00


text:
Sebasond sin art. 48 alinea 4 dalla lescha cantunala da planisaziun (LPTGR) ha liug l'exposiziun da recuors pertuccont la revisiun parziala dalla planisaziun locala dalla vischnaunca Lumnezia decidida dalla radunonza communala dils 18 da zercladur 2021.
Project:
Revisiun parziala planisaziun locala
Acts d’exposiziun (mira sutvart):
- Midada dalla lescha da baghegiar, art. 45
- Plan da zonas 1:2000 Cumbel, Porclas
- Rapport da planisaziun e participaziun
Temps da publicaziun:
8 d’october 2021 entochen ils 8 da november 2021 (30 dis)
Liug e temps da publicaziun:
Canzlia communala Lumnezia, Vella
Duront las uras da spurtegl usitadas
Recuors da planisaziun/protestas:
Persunas cun in agen interess ch’ei digns da vegnir schurmegiaus dalla decisiun da planisaziun ni che ein legitimadas tenor il dretg federal ni il dretg special cantunal san inoltrar enteifer 30 dis suenter questa publicaziun in recuors viers la planisaziun locala en scret alla regenza dil cantun Grischun.
Organisaziuns digl ambient:
Organisaziuns per igl ambient fan valer lur dretg da recuors tenor art. 104 alinea 2 LPTGR, vul dir, ellas annunzian lur participaziun vid il proceder enteifer il temps da recuors agl uffeci cantunal per il svilup dil territori ed inoltreschan silsuenter ina eventuala posiziun


text:
Varōl
Al varōl 'l è stâ 'n brut mâł cauśâ da dū vìrus dal gènar Variōl (da 'l tard latìn variŏla derivâ da varius ch'al vōl dir “vari”, “a maci”), la Variola maior e la Variola minor, ch'i fànan part dal gènar Orthopoxvirus e dla famìja di Poxviridae. A difarénsa di àtar vìrus a DNA, ch'i s multìplican in dal nùccleo dla célula, al varōl 'l al fà diretamènt in dal cituplàśma. Al s traśmét vgnénd in cuntàt c'n al gósi 'd salìa dal parsòni malàdi.
A s pénsa che cal mâł chè 'l àppia fat murìr quatarsènt-mila parsòni tut i an tacànd da 'l XVIII sécul, 'l 80% di putèṅ e 'l 20/60% di grand cuntagiâ, anc s'in dal sōl 1967 i mòrt i èṅ stâ dū migliòṅ. I sugèt ch'i èṅ bòṅ ad scampàr i finìsan p'r armàgn'r uféś dapartùt in dla pèla cun dimóndi castròṅ, al 2-5% i dvènt'n anc òrub, ma i èṅ almànc imuniśâ in di cunfrònt ad tut i gèn'r ad varōl par tuta la vita.
A 'l dè 'd incō 'l è stâ scanślâ a livèl internasiunàł dòp na campàggna 'd inśdiramènt a tapē in tut al mónd, druànd al vìrus Vaccinia di bóv, purtàda avànti da l'Urganiśasiòṅ Mundiàla dla Salùt fra i an 1958 e il 1977. Adès al vìrus al gh'è sōl in soquànt laburatòri dla Rùsia e di Stat Unî par di mutìṿ ad studi[1].
Descrisiòṅ
Al varōl maior 'l è qvél più grâṿ parchè al pōl purtàr a la mòrt in dal 30% di caś a 'l incìrca a 'l cuntràri dla fórma minor ch'la n riva gnanc a cupàr 'l 1% ad qvéi ch'i gh l'ànan.
Quànd un sugèt 'l è cuntagiâ, i pàsan 12 dè prima ch'i prim ségn dal mâł i s fànan védar. Da la bóca al vìrus al pasa a i linfunōd e lè al taca a multiplicàr-as pasànd da na célula a cl'atra. Dòp al càmbia cumpurtamènt rivànd a sćiancàr-li e pò al sa spòsta in dal sangṿ. A vîṅ na févra ch'la pasa i 38.5 °C pò dulōr a i mùscui, ingòsa, gòmit e mâł a la schina. Dòp dū stmani la févra la sparìs ma in dla bóca i cumparìsan dal carpadùri e i vìrus i sa stràmnan in dla salìa e in dla pèl, tacànd da la frónt, faghénd prima di rush e pò dal grósti pîni 'd lìquid. Quànd al crósti i sàltan via, ad sóta i gh armàgnan di brut ségn par sèmpar.
Al fórmi dal varōl maior i èṅ quàtar:
- urdinària: 90% di caś dal parsòni minga inśdìdi;
- mudificàda: in gènar in dal parsòni inśdìdi e l'è dimóndi alśēra tant che praticamènt a s guarìs sèmpar;
- malìgna: da spés murtàla, a s pénsa ch'la ciulpìsa i sugèt cun dal diféśi imunitàri basi;
- emuràgica: 2% di caś, la n fà minga dal grósti ma di śbóc ad sangṿ dapartùt, la pèla la dvènta négra e a s mōr praticamènt sèmpar.
Da 'l inìsi di an Stanta in di Stat Unî, rivànd in fiṅ a 'l 1986 cuntànd al rèst dal mónd, a s è śmis 'd inśdìr i putèṅ ma sōl i siensiâ ch'i lavóran c'n al vìrus in laburatòri. Par far-'l a s dróa 'n diluènt, un bucét ad vacîn e na gùcia a dū punti.
Culegamènt estéran
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Varōl
Nòti
- ↑ Al vìrus dal varōl è'l da eliminàr? Focus, 20 Avrìl dal 2011


text:
Per Pietro Jacomet cumenza in di da lavur gia ina fin duas uras avant l'emprima lecziun. Accumpagnà da musica da jazz prepara el l'instrucziun e raquinta da ses mintgadi. Per el saja impurtant da pudair fascinar ses scolars e sias scolaras. Dapi sis emnas dat el scola al gimnasi da Mustér e finescha dasperas ses studi d'istorgia e geografia a l'universitad da Turitg.
Jau ma sun legrà ch'i vegn uss insatgi giuven.
Pietro Jacomet ch'ha 24 onns, raquinta ch'il fatg ch'el sa regorda anc da ses agen temp al gimnasi a Mustér simplifitgescha ad el da s'identifitgar cun ils giuvenils e las giuvenilas.
Jau sai ch'i dat anc ina massa auter che marscha sper la scola en quella vegliadetgna.
Schlantsch e motivaziun
Il giuven scolast raquinta ch'ils giuvenils e las giuvenilas sa participeschan bain, quai che motivescha era el da s'engaschar. Ils scolars e las scolaras din che las lecziuns sajan fitg variantas, per exempel entras gieus digitals sco Kahoot.
Perquai ch'il sistem da scola d'in scolast giuven è sumegliant a noss, sa el tge che gida nus d'emprender.
Inscuntrar scolast en temp liber
Tscherts scolars e tschertas scolaras da las classas pli veglias enconuschan Pietro Jacomet dal ballape. Il scolast di ch'el badia là ina differenza tranter el e persunas d'instrucziun pli veglias, cunquai che tals scolars e scolaras ditgian gugent «ti» ad el. Uschia saja el led d'instruir las classas bassas per avair ina differenza da vegliadetgna pli gronda.
Nus avain respect da tut las scolastas, tar in scolast pli giuven ristgan ins però plitost da far lumparias.
Pietro Jacomet manegia che la rutina vegnia pir cun dar scola per in pli lung temp. Uschia aveva el planisà memia bler per quest di e lascha ir ils giuvenils e las giuvenilas diesch minutas memia tard a gentar. Ils scolars e las scolaras raquintan ch'ils scolasts giuvens dumondan savens per in resun per savair tge ch'els possian meglierar. Far stim che la proxima lecziun fineschia in zic pli baud vegn segir betg mo Pietro Jacomet, mabain era ses scolars e sias scolaras.
Cun ils onns sa mida la relaziun
Christina Sedlacek e Fadri Guidon instrueschan gia dapi passa 20 onns. Tenor els saja sa midada en prima lingia la differenza da la vegliadetgna. Tuttina n'haja il respect da las scolaras ed ils scolars betg sa midà.
Respect tranter persunas è ina chaussa da caracter. Quai na dependa betg da la vegliadetgna. Sco magister giuven datti bunas relaziuns cun scolaras e scolars ch’èn pli vegls e viceversa.
Communicaziun è sa midada
Ina chaussa che saja midada fermamain durant ils onns saja la communicaziun. Quella haja numnadamain stuì s'adattar da la chadaina da telefon, sur e-mail ed oz cuntanschan ins tuts il meglier via chat.


text:
Il quart street art festival a Danis è a fin - quai cun novs maletgs vid la fatschada dal hostel «Autra Caussa». Puspè han artists da renum laschà lur fastitgs en il vitg sursilvan.
Ils artists vulan vegnir a Danis
Sco la possessura Bettina Seiser di, èn els il mument en la situaziun luxuriusa che las artistas ed ils artists vulan vegnir a malegiar. Uschia dovria era ina curatura che coordineschia in zic las annunzias. Ma da principi saja impurtant che las artistas ed ils artists sa sentian bain tar els, di Bettina Seiser che maina cun ses partenari il hostel.
Concept prevesa da far adina novs maletgs
Il concept che saja era coordinà cun la Promoziun da cultura dal Grischun prevesa ch’ils maletgs vegnan adina puspè remplazzads cun novs maletgs e quai saja il regl vid l’entira chaussa: Dar en egl, ma a moda simpatica, di Bettina Seiser. Ed ils maletgs carmalian era dapli giasts, cunzunt la stad hajan els sentì che bleras famiglias, ma era giuvenils vegnian tar els. Blers sulet pervi dal art, ma auters era pervi d’auters motivs, accentuescha Bettina Seiser.
Total local 11:45


text:
I na saja bain betg sia incumbensa da dar notas ad uvestgs, di Christophe Darbellay en in'intervista cun la «NZZ am Sonntag». I saja però inacceptabel da far tals pleds spretschonds vers omosexuals. Era sco persuna betg pertutgada sa sentia el offendì, continuescha il president da la PCD Svizra.
Sco cristian saja per el lionta plitost la tenuta da Papa Franzestg. Lez na sclaudia betg da la baselgia las persunas omosexualas.
Il fanadur aveva l'uvestg Huonder cità in pled da la bibla, nua che sex tranter umens vegn titulà sco atrocitad - che vegnia chastiada cun la mort. Pli tard aveva discurrì Huonder d'ina malentelgientscha ed era sa perstgisà.
RR novitads 06:00


text:
La procura generala da Schleswig-Holstein, en Germania vul surdar l'anteriur schef da regenza catalan, Carles Putschdemont a la Spagna. Quai saja il resultat da las examinaziuns da la dumonda d'extradiziun da la Spagna, communitgescha l'uffizi. La renfatscha da rebelliun saja giustifitgada. L'uffizi preparia il mument ils documents necessaris per pussibilitar l'extradiziun. Betg approvà ha la procura generala da metter Puigdemont en arrest d'extradiziun. Puigdemont sa chatta per il mument a Berlin.
RR novitads 12:00


text:
Burghnöv
Burghnöv (istéss ind la parlada piasentina; en italiàn Borgonovo Val Tidone), l'è un cumün italiàn d'la región Emilia-Rumagna che'l se tröva en Pruincia de Piasensa.
Al gh'ha 7 860 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 51,7 km² e ona densità de 152 ab./km².
El paés el cunfina cun i cumün de Agazzano, Castel San Giovanni, Gragnano Trebbiense, Nibbiano, Pianello Val Tidone, Rottofreno, Sarmato e Ziano Piacentino.
I sò frassión i en Agazzino, Bilegno, Breno, Castelnovo Val Tidone, Corano, Fabbiano e Mottaziana.
Persunàgg[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Eliseu Maria Coroli, vesc
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Burghnöv l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Il resultat schlet da vendita saja la consequenza dal pretsch stabil tar pli paucs cudeschs vendids, scriva l'associaziun svizra dals librarists ed editurs (SBVV). Il curs dal franc ferm na fetschia n'er na pli simpel la situaziun, damai ch'il martgà svizzer saja fitg collià cun las regiuns da l'Euro.
Fitg gronda saja la sminuziun tar cudeschs da giaglioffa (-10,3%) e cudeschs auditivs (-6,9%). La vendita da cudeschs liads resta relativamain stabil (-3,8%). In pau s'augmentada è la vendita da cudeschs d'uffants e da giuvenils (+0,9%).
Ils pretschs per cudeschs èn restads stabils. En la media custa in cudesch 20,25 francs. L'onn 2015 eran quai anc 19,85 francs. Dentant èn ils cudeschs gia vegnids bler pli bunmartgads grazia al curs da l'Euro. Il 2008 è la media anc stada rodund 20% pli auta.


text:
Viver a Zernez
Il Cumün da Zernez cun sias fracziuns Zernez, Brail, Susch e Lavin es üna regiun cun ota qualità da vita. El spordscha predschs onests dad abitaziuns, üna vasta sporta d'activitats da temp liber ed es ün lö per viver natüral cun pussibiltats idealas pel svilup dad uffants. La cumünanza cun üna vita da società intacta, la cultura engiadinaisa da plü bod, fascinescha amo hoz. Implü es il Cumün da Zernez accessibel da tuot las varts (Flüela, Vereina, Pass dal Fuorn, Engiadin'Ota, Engiadina Bassa). Facit: Ils cumüns Zernez, Brail, Susch e Lavin sun lös stupends per viver e lavurar.


text:
Cumünanza
Il Cumün da Zernez cun sias fracziuns Brail, Zernez, Susch e Lavin spordscha üna gronda variaziun d'activitats da temp liber. Chi chi'd es gugent illa natüra, chatta quia ün paradis: il parc naziunal svizzer, skis e snowboard, alpinissem, ir culs patins, ir cul velo in tuot sias variantas, far gitas, tennis ed oter plü - tuot es bod pussibel davant porta chasa.
Lapro vegn üna gronda sporta dad instituziuns culturalas. Ed il plü spezial landervia: indigens fan part activmaing tras lur collavuraziun in clubs e societats ed inrichan uschè la sporta da temp liber da Zernez. Güst per nouvarrivats üna pussibiltà ideala, per s'integrar svelt illa cumünanza.
- Glista da societats Zernez (PDF)
- Societats da sport Engiadina Bassa (PDF)
- Survista termin 2021 (in elavuraziun)


text:
Democrazia, dretgs umans e fundamentals sco er il dretg da mintgin sin ina faira procedura giudiziala stoppian vegnir respectads. Plinavant vegn fatg cler en la decleraziun che la Tirchia haja be lura vinavant ina perspectiva per in'adesiun a l'UE sch'ella desistia da reintroducir la paina da mort.
La paina da mort n'è betg giud maisa.
Malgrà la critica internaziunala vehementa n'è la paina da mort betg giud maisa per il president Recep Tayyjp Erdogan, quai ha el ditg envers l'emettur CNN. I dettia il cler crim dal tradiment, uschia Erdogan sin la dumonda davart reintroducir la paina da mort per tirafils probabels da l'emprova da putsch.
Il president ha plinavant annunzià che la regenza vegnia a far ils proxims dis la dumonda formala als Stadis Unids d'extradir il predicatur Fethullah Güllen. Per Erdogan è el il tira-fils dal putsch malgartegia da la fin d'emna.
RR novitads 23:00


text:
Ina da las persunas privatas che ha surpiglià da far mantegniment da trutgs è Baseli Lutz. El fetschia gugent da questas lavurs e cunquai ch’el saja pensiunà ed haja temp saja quai ina bun'occupaziun. Sper il segar èsi era da far ora vaus per che l’aua va davent dal trutg u tagliar tscha e là ina chaglia che disturba. Quai tut fa el ensemen cun sia dunna. Lezza saja responsabla da suflar or dal trutg il fain u la feglia, declera Baseli Lutz. Magari dettia quai era resuns dals viandants. Lez hajan plaschair ch’ils trutgs vegnian mantegnids.
Avunda lavur era per auters
Avant quatter onns ha la vischnanca da Mustér tschertgà cun in appel persunas privatas che surpiglian il mantegniment per in trutg u l’auter. Intginas persunas èn s’annunziadas ed uschia procuran quellas per il mantegniment da var 21,5 kilometers trutgs e sendas. Cun surdar inqual trutg a persunas privatas possian ins distgargiar ils lavurers dals servetschs tecnics, declera Ervin Maissen, il manader dals servetschs tecnics e l’uffizi da bajegiar. Ils lavurers da vischnanca na vegnissan betg dad ir atras tut ils trutgs uschia che la qualitad patiss.
Remuneraziun enstagl da paja
En tut paja la vischnanca rodund 10’000 francs per onn a quests gidanters. Mo sco Ervin Maissen manegia, saja quai plitost ina buna remuneraziun, dentant betg propi ina paja per la lavur. Era sch’i vegnia betg gist fatg reclama, sch’insatgi veglia, dettia quai avunda sendas sin il territori da la vischnanca da Mustér ch’ins pudessia surdar. Sco Ervin Maissen di, veglia la vischnanca era surdar la lavur da marcar las sendas.
RR actualitad 17:00


text:
Oblast de Sverdlovsk
L'Oblast de Sverdlovsk (CBepдлoBckaя oблacTb in russ) a l'è un oblast de la Russia con caploeugh Ekaterinburg, in pè del 17 genar 1934. El so governator a l'è Evgeny Kuyvashev e 'l confina con Kraj de Perm', Republega de Komi, circondario autonomo degli Chanty-Mansi-Jugra, Oblast de Tjumen', Oblast de Kurgan, Oblast de Čeljabinsk e Baschiria.
El gh'ha 4290067 abitant e l'è grand 194307 chilometer quadrad.
I lengov parlade oltra al russ inn mari orientale, Lenga bashkir e Lenga Mansi
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Alter proget[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikimedia Commons contiene immagini o altri file su oblast' di Sverdlovsk
- Wikivoyage contiene informazioni turistiche su oblast' di Sverdlovsk


text:
Dapi in mais na datti naginas partidas da hockey pli en las ligas pli bassas. Il Cussegl federal ha decis dad interrumper tut ils champiunadis, cun excepziun dal sport professiunal. Las equipas da hockey regiunalas na pon betg giugar ina cunter l'autra, ellas porschant dentant la pussaivladad da trenar.
En il hockey è l’inscunter cun ils amis fitg impurtant.
Situaziun difficila, dentant naginas temas existenzialas
La pausa da hockey en ils differents campiunadis è difficila. Forsa gest pervia da la situaziun actuala è la solidaritad tant per il EHC San Murezzan sco era per il Cdh Engiadina gronda. Tut ils sponsurs e donaturs han pajà lur imports. Per part han ils clubs perfin survegni dapli che fatg giu.
«Skateaton» en ina autra furma
Ina da las entradas las pli impurtantas dal EHC San Murezzan e dal Cdh Engiadina, èn mintga enviern ils uschenumnads «skateatons». Quai è ina occurrenza, nua che mintga commember dal club sa far durant in tschert temp rundas sin il glatsch. Per mintga runda datti in import che in sponsur/promotur metta a disposiziun. Il EHC San Murezzan planisescha da far l’occurrenza in mars, il Cdh Engiadina forsa en il rom dad in trenament.


text:
L'Uffizi federal d’agricultura ha decis da retrair la licenza per tals products, hai num en ina communicaziun. Memia autas restanzas da la substanza toxica en l'aua da baiver avevan procurà la stad per lingias grassas. Sinaquai aveva la Confederaziun instradà ina procedura per scumandar il fungicid.
Tenor l'uffizi federal è chlorothalonil da classifitgar sco substanza che po chaschunar cancer.
Tge è il fungicid?
Chlorothalonil è la substanza che l’agricultura dovra gia dapi ils onns 70 sco fungicid. Mintg'onn vegnan sprizzadas circa 300 tonnas sin ils funs svizzers. Quai surtut per proteger la granezza da numerusas malsognas. Tar examinaziuns da l’aua sutterrana èsi vegnì mesirà valurs dal fungicid fitg autas.
Dapi 40 onns en acziun
Ils ultims onns sajan vegnidas rinforzadas las pretaisas per duvrar meds per proteger plantas. Products che sajan stads lubids avant 20 onns na sajan oz betg exnum anc adina adattads da vegnir lubids, hai num en la communicaziun.
Scumond aifer l'UE a partir dal 2020
Il mars passà aveva l’autoritad europeica per la segirezza alimentara per l’emprima giada fatg attent ch’ils products restants da chlorothalonil possian esser in privel per la sanadad. Sinaquai ha l’UE scumandà la substanza a partir dal 2020.
RR novitads 08:00


text:
Las basas legalas regleschan la tgira da las relaziuns da la Del-I da l'Assamblea federala cun parlaments d'auters stadis.
Basas legalas
La basa legala da la Delegaziun per las relaziuns cun il parlament talian chatt'ins en artitgel 60 da la Lescha dal parlament (SR 171.10) ed en artitgel 4 da l'Ordinaziun da l'Assamblea federala davart las relaziuns internaziunalas dal parlament (ORInt) dals 28 da settember 2012 (SR 171.117).
Cumposiziun da la delegaziun
Tenor artitgel 6 alinea 2 da l'Ordinaziun davart las relaziuns internaziunalas (ORInt) (SR 171.117) sa cumpona la Delegaziun per las relaziuns cun il parlament talian da trais commembers dal Cussegl naziunal e da dus commembers dal Cussegl dals chantuns. Sco suppleants vegnan fixads trais commembers dal Cussegl naziunal e dus commembers dal Cussegl dals chantuns.


text:
L'Uffizi da chatscha e pestga dal Grischun prenda per enconuschientscha la decisiun dal suveran da betg reveder la lescha da chatscha ed uschia schluccar la protecziun dal luf, ha ditg Adrian Arquint envers RTR. Il manader da l'uffizi è dischillus, ch'i na dat betg dapli instruments per il chantun d'intervegnir. Il luf restia però vinavant in grond tema.
El avess sperà, ch'igl avess dà cun reveder la lescha da chatscha la basa per intervegnir pli ad ura ed era educar ils lufs. Ch'i vegn en futur puspè a vegnir fraudulà sco avant quatter onns en Tumleastga na sclauda l'inspectur da chatscha betg:


text:
Qua la survista dals cas confermads, il dumber da persunas mortas ed il dumber da las persunas ch'èn guaridas. Per pudair cumparegliar meglier las cifras tranter ils stadis avain prendì ensemen sut «cas confermads» per la Svizra la summa dals cas confermads dal labor da referenza a Genevra e dals cas testads positiv anc senza la conferma dal labor da referenza.
Cifras creschan en l'Europa
Da constatar è ch'il dumber d'infecziuns novas è sin tschessar en la China. En l'Europa però è'l vida crescher. L'Italia ha entant declerà per l'entir territori statal il stadi extraordinari cun mobilitad minimala.


text:
La gronda part da las tissientadas da bulieus en Svizra na capitan betg cunquai ch'i vegn mangià bulieus da tissi. Katharina Schenk, experta da bulieus tar il center da toxicologia svizzer declara ch'i vegnia fitg savens simplamain mangià bulieus ch'èn marschs u che fan miffa. In auter problem saja ch'els vegnan era cuschinads fallà.
Il tissi da bulieus chaschuna differents sintoms: Mal il venter, malesser u ch'ins sto render. Dentant datti er singuls bulieus che chaschunan pli gronds donns.
Amanita verda – il bulieu mortal
Quest bulieu è il pli privlus bulieu en Svizra. I ha gia dà mortoris tar persunas che han mangià el. El attatga numnadamain il dir. Il davos mortori en Svizra pervia d'in bulieu da tissi è dentant gia var 10 onns enavos.
Tenor Katharina Schenk èsi dentant impurtant ch'il tissi da bulieus na vegnia betg sutvalità. Perquai cusseglia ella:
Igl è fitg impurtant da laschar controllar tut ils bulieus. Ils controlladers èn sc'ina assicuranza da vita per tut quels che rimnan bulieus.
La fin finala èn numnadamein mo 3% dals bulieus mangiabels. Dal rest èsi da laschar la detta.
RR actualitad 11:00


text:
Agiut:Parlà locaj
La lenga piemontèisa a l'ha mila sfumadure locaj e contut che la pipart ëd la gent a la scriva an piemontèis comun, a-i son vàire person-e che a l'han pì car dë scrive a la meuda 'd sò pais. Ant un sistema anformativ coma cost-sì, andova un a scriv e vàire dj'àutr a passo a corege e antegré, sòn a peul esse na sorgiss ëd complicassion. I soma donca dapress a sperimenté un sistema che an daga la possibilità ëd caturé e fissé la varietà dël piemontèis, nopà che raboté via le diferense.
Ës sistema-sì i l'oma anventasslo nojàutri, i 'l l'oma mach noi, e quindi a-i é pa gnun-a esperiensa ch'i peulo dovré për regolesse. I l'oma tant da manca ëd l'opinion ëd la gent e ëd chi ch'a lo dòvra, për lòn ch'a toca soa praticità. A-i é gnun but polìtich ò ideològich, as trata mach dë fé n'utiss ch'a fasa belfé a travajé.
L'anvit a l'é a taché miraco dai tema locaj. A sarìa bel se minca comun piemontòfon a l'avèissa sò artìcol scrit ëdcò pròpe coma a parlo ant sël pòst. E midem a val për costume, travaj e coltivassion con na rèis teritorial precisa. Peui gnun a-j ampediss a gnun dë parte a scrive dj'artìcoj ëd chìmica an valsusin, për carità...
Limitassion[modìfica | modifiché la sorgiss]
Ch'as ten-a bin a ment che l'usagi djë stamp {{Prinsipi}} e {{Fin}} a l'é necessari mach quand che na vos a l'é scrivùa ant na variant diferenta da la koiné.
Purtròp ant ël passà a l'é assumusse che l'usagi ìd costi doi stamp a fussa obligatòri, e a son dovrasse praticament ant tute le vos.
Donca costi stamp a son mach da dovré quand che as fa la vërsion ëd na vos ant na variant diferenta da la koiné. Se un a veul, a peul gaveje da 'nt le vos che a l'han mach la vërsion an koiné.
La solussion técnica[modìfica | modifiché la sorgiss]
Le parlà locaj ant la wikipedia an lenga piemontèisa a son gestìe an fasend ëd jë spassi lenghìstich paralel a col prinsipal. A fa pì gnun-a manca dë buté jë stamp che a disìo che parlà ch'a fussa. Quand che un a bat con sò rat ansima al nòm dla parlà che a veul dovré ël sistema a-j organisa tut daspërchiel.
Ël programa ch'a gestiss tut sossì a l'é stàit fàit da la comun-a dla wikipedia an piemontèis e a l'é anco' an fase sperimental. Ambelessì as ten lë spiegon técnich general për chi a scriv an parlà locaj.
La lista dle parlà locaj[modìfica | modifiché la sorgiss]
N.B.: Ël sistem ëd gestion dle parlà locaj a l'era stait butà an pé dël 2008, a l'é stait otimisà dël 2012 e del 2020 a son staite definìe le "limitassion". Ij cangiament a son praticament trasparent për l'utent e, për tiré pi l'euj, a son për ël moment signà an verd.
A l'é staita faita na lista ëd parlà locaj bin andividuà da arserche e studi: Wikipedia:Portal:Variant locaj dël piemontèis#Antrodussion. L'usagi ëd coste parlà a l'é preferensial.
La lista dle parlà a l'é an fase sperimental e a l'ha gnun valor d'arconòssiment, nì sientìfich, nì polìtich. Sta solussion a l'ha 'l but dë creé djë spassi compatibij antra lor, ferm restand che soens le parlà locaj a son motobin variegà e a peul esse che për esigense pràtiche na parlà a ven-a s-ciapà an vàire tòch, ò pura che ëd vàire i finioma për fene në spassi sol. Për adess ël criteri a l'é al 100% pràtich, viaman che l'esperiment a tira anans i speroma ch'a sarà peui la gent midema a giutene con soe idèje e sugeriment a trové na quadra ch'a-j vada bin a tuti.
Për adess as trata comsëssìa 'd na situassion nen normà, ant ël sens che gnun deuit an mèrit a l'é stait fissà. Se a cheidun a-j ësmija che a-i sio dle parlà che a van giontà a la lista e a l'é pront a butesse volontari për scrive dël material a l'ha mach da lasseje 'n messagi a j'aministrator.
Lë stamp "Prinsipi"[modìfica | modifiché la sorgiss]
Tuti j'artìcoj dla wikipedia an piemonteis a son ciapà andrinta a doj ëstamp. An pràtica la strutura dël test a la resta:
{{prinsipi}} test normal {{Fin}} Categorìe e fin ch'a-i në j'é...
J'artìcoj an parlà locaj, però, a l'han dë manca ëd dat agiuntiv ant sò prim ëstamp:
- Tìtol: che a buta 'l tìtol dl'artìcol general an lenga piemontèisa stàndard.
La strutura dël test ëd n'artìcol an parlà local, comprèis col an piemontèis standard, quindi a la resta na frisa diferenta:
{{prinsipi|Tìtol=Tìtol_dla_pàgina_an_piemontèis_stàndard}} test normal {{Fin}} Categorìe e fin ch'a-i në j'é...
Sòn a riva përché dësnò 'l sistema a-i la fa nen a calcolesse an automàtich j'anliure che a men-o da 'nt na parlà a n'àutra.
An mia parlà lolì as dis ant n'àutra manera[modìfica | modifiché la sorgiss]
Che për na parlà local a-i sia da manca d'un tìtol diferent da col ch'a-i ven fòra n'automàtich a l'é 'n cas ch'a peul pro rivé, ma a-i é gnun problema. Ch'a fasa parej:
- a-i daga 'n colp col rat ansima al nòm ëd soa parlà e ch'a fasa l'artìcol col midem nòm ch'a- ven fòra n'automàtich (comprèisa la question dij dat adissionaj)
- ch'a lo salva
- ch'a-i daga 'n colp col rat ansima al tilèt dle discussion
- ch'a-j lassa 'n messagi a j'aministrator ën disend che nòm ch'a sia giust për la parlà local dont as agiss
- ch'a salva sò messagi
Se chiel a l'é n'aministrator a peul fé tut daspërchiel: a basta mach ch'as tramuda la pàgina ant ël nòm giust. Ën essend che comsëssìa a-i resta na ridiression da 'nt ël nòm vej tut l'ambaradan automàtich ëd j'anliure a travaja giust franch l'istess.
I veuj fé an mia parlà n'artìcol ch'a-i é anco' nen ant lë spassi comun[modìfica | modifiché la sorgiss]
'Cò sòn a peul rivé e a l'é previst. Ch'a fasa pura tut coma a farìa për creé n'artìcol ant lë spassi comun, e quand a riva ant l'editor ëd test ch'a buta coma test dl'artìcol mach sossì:
{{prinsipi|Tìtol=Tìtol_dla_pàgina_an_piemontèis_stàndard}}
{{da fé}}
{{Fin}}
e peui ch'a salva. As treuva con n'artìcol veujd che però a l'ha sò tìtol e a j'anliure ch'a men-o a soa parlà local, për fesse sò artìcol com a vorìa fé.
Për piasì, se 'l tìtol an piemontèis comun a resta diferent da col ëd soa parlà, ch'a taca a travajé an fasend la pàgina col tìtol bon për ël piemontèis comun! Peui ch'a buta pura sò tìtol diferent për soa parlà local, com al sòlit.


text:
Diversitad e qualitad
La purschida da la SSR s'orientescha als basegns multifars da la Svizra plurilingua e multiculturala. La diversitad dat perquai la tempra a nossas purschidas ed emissiuns e decida noss punct da vista.
Il vast spectrum da noss programs da radio e televisiun reflectescha la Svizra plurilingua e multiculturala. La Svizra multifara dat la tempra a noss formats, noss cuntegns e noss punct da vista – e quai sin l'entira paletta da l'infurmaziun, cultura e furmaziun sco er en il sport ed il divertiment. Noss service public cumpiglia tut ils aspects socials relevants da nossa convivenza.
La diversitad e l'independenza schurnalistica colliada cun auta qualitad garanteschan a nus ina posiziun a la testa dal martgà da medias.
Nossa purschida sa basa sin las valurs da noss maletg directiv:
- diversitad
- qualitad
- independenza
- responsabladad
- dialog
- creativitad


text:
Tge fa il pli bler quitads als avdants en in pajais? Quai vul l'institut da perscrutaziun GfK evaluar cun ses studi «Challenges of Nations 2016». En la Germania per exempel fatschenta la populaziun il mument cunzunt l'immigraziun e l'integraziun da persunas estras. Per 83% dals Tudestgs è quai il problem che la Germania sto schliar il pli urgent. Cumpareglià cun l'onn passà è quai in augment da passa il dubel.
Sin plazza dus da la rangaziun suonda cun distanza il tema dischoccupaziun. Quel decleran il mument però sulet anc 13% sco il problem il pli urgent.
RR novitads 15:00


text:
Plattafurmas online da l’exteriur che furneschan en Svizra, duain da nov pajar taglia sin la plivalur. Quai ha decis il Cussegl federal. Ellas duajan cun quai vegnir tractadas tuttina sco plattafurmas svizras. In’excepziun vala per organisaturs da viadis. Els na stoppian betg pajar taglia sin la plivalur, sch’els organiseschian viadis en Svizra.
Il Cussegl federal quinta cun entradas en la dimensiun da plirs diesch milliuns. I dettia era dapli lavur administrativa e la Confederaziun quinta da stgaffir otg novas plazzas.
Plinavant duajan interpresas pitschnas e mesaunas be pli furnir ina giada per onn in rendaquint da la taglia sin la plivalur. Sco proxim s’occupescha il parlament cun las midadas proponidas.


text:
Sàbio
Sàbio (en Italià: Sabbio Chiese), l'è 'n cümü de 3 905 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]) de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla Val Sàbia, a 31 km a Nordèst de la cità de Brèsa.
El teretóre del cümü de Sàbio l'è streersàt del fiöm Cés, a metà stràda 'ntra 'l lac de Gàrda e 'l Lac d'Ìder. L'è delimitàt de le dò stretòie söl Cés de Carpenéda a val e de Bàrghe a mut. L'abitàt piö antìc l'ìa custrüìt söle spónde del torènt Vrènda poc prìma de 'ndóche chèsto 'l se sböta 'ndèl Cés. El s'è svülüpàt de menemà entùren a la córna endóche gh'è 'l Santöàre de la Madóna de la Ròca.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Colegamèncc estèrni[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
En cas d'urgenza stoi ir svelt. N'emporta betg tgi ch'è pertutgà, Vus sezza u sez, ulteriurs confamigliars, uffants u pazientas e pazients – qua chattais Vus ils numers da telefon ed ils contacts ils pli impurtants
En cas d'urgenza
Situaziun d'urgenza, p.ex. en cas d'in privel acut da suicidi u d'in agir privlus senza senn per la realitad d'ina persuna
- 117 - clom d'agid da la polizia
- 144 - clom d'agid sanitar
- 118 - pumpiers
- 145 - tissientadas
- 112 - clom d'agid europeic
Ulteriurs posts da consultaziun impurtants en situaziuns d'urgenza
Cun in plan d'urgenza da Pro Aidants garantis Vus che la tgira ed assistenza vegnia surpigliada senza interrupziun, sche Vus na pudais tuttenina betg pli liquidar sezza u sez questas incumbensas.
Qua chattais Vus plinavant ulteriuras purschidas utilas da sustegn e da distgargia.
Agid en cas da surchargia
Prendai serius Vossa atgna sanadad! Sch'i dat indizis da problems da sanadad, contactai Vossa media u Voss medi. Per distgargia, pausa e regeneraziun datti differentas purschidas. Faschai diever da quellas. Pertge che sche Vus mancais, perquai che Vus sezza u sez vegnis malsauna u malsaun, na gida quai nagin.
Indizis che Vus stuessas en mintga cas prender serius:
- sentiments d'esser surdumandà ed insomnia
- pegiurament da malsognas e mals ch'eran fin ussa supportabels
- decuraschament, depressiun, gnervusada
- mancanza d'appetit u difficultad da mangiar saun
- problems dal dies u dolurs en las chommas
Sche Vus n'essas betg segira u segir en tge punct che Vus essas arrivada u arrivà, faschai in inventari da Vossas grevezzas.
Qua chattais Vus tips che As gidan vinavant en cas da surchargia da la plattafurma work&care.
Plinavant ina broschura utila da palliative GR per confamigliars da persunas grevamain malsaunas.


text:
Aesch (ZH)
Aesch a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Dietikon, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 5.24 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1 088 abitant.
El cumün de Aesch al se tröva a una altitüden de 540 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Arni (AG), Birmensdorf, Bonstetten, Islisberg (AG), Oberwil-Lieli (AG), Wettswil am Albis. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Aesch l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1184 col nom de Asche. Dopu 'l secul XV l'eva de spess menzionaa col nom de Esch ennend Albis.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Aesch Online Official website
- Aesch in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Langwies
Langwies a l'è un cumün svizzer del distret de Plessur. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 296 abitant e una süperfiss de 54.85 km², e al se tröva a una altitüden de 1377 meter sura al livel del mar.
El cumün de Langwies a l'è tacaa ai cumün de Arosa, Conters im Prättigau, Davos, Fideris, Klosters-Serneus, Peist.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Langwies l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1384 col nom de die lang Wise.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Sit ufizial (Todesch)
- Langwies in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Casalét
Casalét (Casaletto Lodigiano, Italian) l'è un cumün de la pruìncia de Lod, Lumbardia cun 2 994 abitant (dàto del Dic 2015 [1]) .
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'é stài pruprietà di Masserati e dopu ai cùnt Lurani. El teritòri cume l'é incö, l'é l'üniòn de tré frasion Casalét, Gügnán e Mairán, in del sécul XIV.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Casalèt l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Pervi da la situaziun speziala en connex cun il coronavirus e la situaziun economica tendida han ils sgols prendì giu marcantamain. Perquai ha l'eroport regiunal da Samedan era reducì sias uras da manaschi. Tenor communicaziun saja quai capità en cunvegnientscha cun l'Uffizi federal per aviatica civila BAZL. Sgols da salvament e per la segirezza publica sajan dentant er garantids en l'avegnir.
Davent dals 21 da mars valan ad interim per l'eroport da Samedan temp da sgol: 09:00 - 12:00 uras e 14:00 - 17:00 uras.
Ord l'archiv
Eroport da Samedan u plazza aviatica da Samedan? La plazza aviatica sin passa 1700 meters sur mar è omadus: Las fins d'emna d'enviern cura ch'il jetset arriva, plitost eroport.


text:
Lavurs
Els exequeschan suandantas lavurs:
Preparaziun dal plazzal
- examinar ils plans dals architects e suandar las instrucziuns dals capolavurers
- prender la mesira da la surfatscha da lavur e calcular la quantitad necessaria dal material
- organisar il transport dal material e dals guaffens e deponer tut precautamain sin il plazzal
- controllar il stadi da las paraids ed ils palantschieus sura e far emprimas lavurs da preparaziun en cas da necessitad (p.ex. isolar e stuppar)
- curclar parts da construcziun e palantschieus, p.ex. cun folia u crep da picturs
Sin il plazzal
- liar giu (surtrair) a maun u cun guaffens e maschinas pitschnas paraids internas e palantschieus
- eriger paraids da construcziun a sitg ord plattas da gip u auters materials
- montar roms da metal vid ils palantschieus e fixar londervi plattas da gip semtgadas ordavant
- montar revestgiments exteriurs vid las paraids exteriuras
- isolar paraids e palantschieus ed als proteger da fieu ed umiditad
- decorar las surfatschas cun stuccaturas (ornaments), p.ex. cun glistas, rosettas u curnischs
- allontanar liadiras u mirs da separaziun u pinar surfatschas e stuccaturas durant lavurs da renovaziun
- rumir il plaz da lavur, nettegiar ils guaffens e dismetter il material e rument restant adattà a l'ambient
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 22-7-2014
Durada
2 onns
Furmaziun en la pratica
En in manaschi da stuccatura
Furmaziun en scola
Curs da bloc en il center da scolaziun da l'Associaziun svizra dals interprendiders picturs ed interprendiders da stuccatura SMGV a Wallisellen ZH (10 curs da bloc da mintgamai in’emna per onn da scolaziun). Per emprendists che abiteschan lunsch davent stattan a disposiziun albierts.
Roms professiunals
- planisaziun, preparaziun e rapport da las lavurs
- smaultar e montar plattas da construcziun en gip
- garanzia da la segirezza da la lavur, da la protecziun da la sanadad e da la protecziun da l’ambient
Curs ordaifer il manaschi
Emprender ed exercitar la basa professiunala
Diplom
Attestat federal professiunal "practicist / practicista da stuccatura"
Premissas
Furmaziun preliminara
- temp da scola obligatoric terminà
Pretensiuns
- inschign manual
- enclegientscha pratica
- forza fisica
- conscienza da servetschs
- nagina tema d’autezza
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da scolas spezialisadas e professiunalas sco era da l'Associaziun svizra dals interprendiders picturs ed interprendiders da stuccatura SMGV
Stuccatur e construider / Stuccatura e construidra da materialias sitgas AFQ
Practicists da stuccatura AFP pon absolver ina furmaziun scursanida sco stuccatur e construider da materialias a sitgas AFQ (access al segund onn da la furmaziun). Suenter han els las medemas pussaivladads da furmaziun supplementara sco stuccaturs e construiders da materialias a sitgas AFQ .
Cundiziuns da lavur
Practicistas e practicists da stuccatura lavuran en manaschis da stuccatura. Quai èn savens manaschis pitschens e manaschis mesauns cun 2 fin 20 collavuraturs. La lavur po esser fitg strentga per il corp. Practicists e practicistas da stuccatura lavuran da tutt'aura dadens ed or en il liber.
En la branscha da construcziun èn persunas qualifitgadas fitg tschertgadas. Els han perquai bunas schanzas da chattar in plazza da lavur.
Ulteriuras infurmaziuns
Associaziun svizra dals interprendiders picturs ed interprendiders da stuccatura SMGV
Grindelstr. 2
Chascha postala 73
8304 Wallisellen
Tel: +41 43 233 49 00
URL: www.gipser-werden.ch


text:
Avant dus onns èn duas scolaras e sis scolars sa decidids da far questa matura bilingua. Sper il rom englais han els frequentà ils roms fundamentals matematica e chemia, il rom d’accent economia e dretg ed il rom cumplementar istorgia en englais (instrucziun immersiva). En tut ston ils scolars cumprovar ch’els han gì 800 lecziuns en instrucziun immersiva.
Schanzas creschan en la concurrenza (inter)naziunala
Cun questa cumpetenza linguistica creschian las schanzas en la concurrenza (inter)naziunala per ina plazza attractiva, scriva il gimnasi ed internat da la claustra da Mustér. Cun la matura bilingua tudestg-englais possian els preparar scolaras e scolars il meglier pussaivel sin las sfidas actualas e futuras dal studium che vegnia pli e pli internaziunals. E quai saja ina contribuziun per realisar la strategia da furmaziun: francar regiunal e crescher (inter)naziunal – Via Mustér a las meglieras universitads.
RR novitads 21:00


text:
Las 11,11 milliardas n'èn dentant tuttina anc betg fixas, ils proxims dis decida il parlament numnadamain davart il program da stabilisaziun. E las mesiras da spargn pudessan tutgar fermamain l'agid al svilup.
Ils daners per l'agid èn repartids sco suonda:
Repartiziun dals daners per l'agid
Focus sin la migraziun
Il cumbat cunter la paupradad è vinavant la finamira principala. Sper quella è era la migraziun in tema impurtont en la collavuraziun internaziunala da la Svizra. In das sis francs duai avair da far cun la migraziun. Directamain en furma d'agid d'urgenza ed indirectamain en furma d'engaschi a lunga vista per ils motivs da la migraziun.


text:
COVID-19 Svizra
Infurmaziuns davart la situaziun actuala, stadi dals 19 d’october 2021
Vaccinaziuns,
Giura
Cas da suspect d’effects nungiavischads dals vaccins (ENV)
Las datas publitgadas qua davart ils effects nungiavischads dals vaccins sa basan sin infurmaziuns che Swissmedic metta a disposiziun en furma d'in rapport emnil en format PDF. Swissmedic registrescha, verifitgescha e valitescha las annunzias d'effects secundars.
Per la registraziun lavura Swissmedic cun in uschenumnà sistem d’annunzia spontan. Quai vul dir che Swissmedic è dependent da las annunzias da cas da suspect d’effects nungiavischads dals vaccins. Perquai na pon vegnir fatgas naginas cumparegliaziuns directas tranter ils singuls vaccins.
Infurmaziuns detagliadas chattais Vus sin la pagina d'internet da Swissmedic.
Tar las annunzias sa tracti da cas da suspect d'effects nungiavischads dals vaccins (ENV). In ENV po avair in connex temporal cun la vaccinaziun. Quai na vul però betg dir che la vaccinaziun ha chaschunà quest effect. Las annunzias da cas da suspect a Swissmedic arrivan per part cun retard. Las infurmaziuns preschentadas qua sa refereschan perquai mo cun resalva a la summa da las vaccinaziuns injectadas. Pervia da quest retard vegnan las annunzias preschentadas qua tenor la data da la verificaziun da Swissmedic.
Svilup temporal
Cas da suspect d’effects nungiavischads dals vaccins (ENV), Giura, dals 23.03.2021 fin ils 12.10.2021
Effects secundars gravants èn effects ch'èn mortals u che mettan en privel la vita, che pretendan in'ospitalisaziun u ina prolungaziun da l'ospitalisaziun, che chaschunan in impediment u ina invaliditad permanenta u gravanta u che sa mussan en furma d'ina defurmaziun innata resp. d'ina menda da naschientscha. Ed ultra da quai effects secundars che vegnan valitads sco medicinalmain impurtants, perquai ch'els pericliteschan las pazientas ed ils pazients en moda acuta u perquai ch'els pretendan in tractament per evitar ina fin gravanta.
Tar ils effects secundars betg gravants tutgan tut ils auter effects secundars.
Demografia
Cas da suspect d’effects nungiavischads dals vaccins (ENV), Giura, dals 23.03.2021 fin ils 12.10.2021


text:
Ils proxims mais vegnian las prestaziuns surdadas a la Swisscom, scriva l'uffizi en ina communicaziun. Il pretsch per la partiziun da CMS munta ad 80,2 milliuns. Per ils pachets da software pretenda la Swisscom 65,6 milliuns francs. L'incumbensa da basa vala per 48 mais e po vegnir prolungada.
Raschuns per stuair excorporar las duas partiziuns sajan projects pli gronds e scursanidas dal preventiv. La firma che surpiglia las lavurs surpiglia er ils lavurers. En tut vegn l'uffizi da spargnar uschia 32 plazzas cumplainas.
RR novitads 12:00


text:
La politica d’expansiun da Hitler dals onns 1937 e 1938, l’appropriaziun da la Boemia e la Moravia e l’integraziun da l’Austria en l’Imperi tudestg chattan in relativ grond spazi. La perioda da la guerra effectiva davent dal september 1939, en l’Europa, l’Africa dal nord e l’Asia, vegn dentant tractada a moda curta e concisa. In dumber da documents sonors istorics cun las vuschs da Hitler, Goebbels, von Schuschnigg, De Gaulle, Churchill, Roosevelt, Eisenhower e Dönitz marcheschan muments decisivs da la guerra.
Redacziun: Risch Cadonau, Giaronas Cadonau
Radioscola 21-5-1975
Numer d’archiv: 2160


text:
Ensemble de chitares Oberek
L'Oberek Guitar Ensemble nasc por ti dé a che che stüdia n stromënt dantadöt solistich sciöche la chitara classica, l'ocajiun da soné deboriada y é gnü metü sö de dezëmber dl 2006.
La particolarité dla formaziun y di aranjamënc pîta, amplian les particolarités dl stromënt, na vijiun nöia dla chitara. L'idea che é ala basa de chësta formaziun é da soné zënza diretur adöm cun le personal insegnant y fá insciö n'esperiënza concreta dl laur de grup.
L'Oberek Guitar Ensemble vëgn coordiné dai professurs Giuseppe Carrer y Giuliana Loner. Le proes é n'iade al'edema da otober a jügn.
Repertore
Pité da ...
Scora de musiga taliana "A. Vivaldi"
Test d'amisciun
Sce


text:
Ernetschwil
Ernetschwil a l'è un cumün svizzer del distret eletural (Wahlkreis) de See-Gaster, in del Canton San Gal. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 10.26 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1436 abitant.
El cumün de Ernetschwil al se tröva a una altitüden de 575 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Gommiswald, Kaltbrunn, Sankt Gallenkappel, Uznach, Wattwil. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ernetschwil l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 885 col nom de Eidwarteswilare.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Sit ufizial
- Ernetschwil in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Giöedé
El Giöedé o la Giöbia (apò Zöbia) l'è giü dei dé de la setemàna, el vé dòpo del Mercoldé e prìma del Venerdé.
El nòm Giöedé el vé del Latì Iovis dies, che völ dì dé de Giòve che l'éra 'na divinità per i antìchi Romà. Quàze töte le lèngue neolatìne le derìa 'l sò nòm a la stésa maniéra: Jeudi 'n Fransés, Giovedì 'n Italià, Jueves en Spagnöl, Dijous en Català, Joi 'n Ruméno ecc, En Portoghés envéce l'è ciamàt Quinta Feira che significarès quint dé. Apò a 'n Galés (Dydd Iau) el nòm el vé del Giove latì.
Per le lèngue germàniche 'nvece, el nòm el derìa quàzi sèmper del dio Thor (norvegés antìc: Þórr; inglés antìc: Þunor) che a spàne 'l corespónt al Giòve dei Romà. Isé 'ndèle lèngue germàniche el Giöedé l'è ciamàt Thursday 'n Inglés modèrno e Þūnresdæg 'n Inglés antìc, Torsdag en Danés, Norvegés e Svedés, Donderdag 'n Olandés, Donnerstag en Todèsc, ecc.


text:
L’idea è simpla: Votantas e votants envidan candidatas e candidats per il Cussegl naziunal ad ina baterlada. Enturn maisa raquintan els dad ina sfida ch’occupa en lur mintgadi.
Co reageschan candidatas e candidats sin in ustier che lavura malgrà ch’el fiss pensiunà? Daco sto ina famiglia pajar adina dapli premias per la cassa da malsauns? Han els chapientscha che la giuventetgna fa squitsch da proteger il clima? Tge schliaziuns proponan els ad ina mamma per cumbinar lavur e famiglia? E tge sustegn empermettan els per promover il rumantsch en la Bassa?
Ils 5 inscunters
Mesemna 04-09 Ovras socialas
Ruodi Duschletta da Sent inscuntra Martin Candinas (PCD) e Jon Pult (PS).
Mesemna 11-09: Sanadad
Sandra ed Andri Baltermia da Salouf inscuntran Anita Mazzetta (Verda) e Martha Widmer-Spreiter (PBD).
Mesemna 18-09: Economia
Flurina e Simon Kaufmann-Henkel inscuntran Valérie Favre-Accola (PPS) e Josias Gasser (PVL).
Mesemna 25-09: Clima
Ina classa da la scola media a Glion inscuntra Vera Stiffler (PLD) e Heinz Brand (PPS).
Mesemna 02-10: Diaspora
Peter Vesti e Petra Camathias da Turitg inscuntran Carmelia Maissen (PCD) e Duri Campell (PBD).
RTR accumpogna quests inscunters cun camera e microfon. Da tadlar, leger e guardar dals 2 da settember enfin ils 3 d’october sin www.rtr.ch, al Radio Rumantsch, en il Telesguard e sin las medias socialas.
RR actualitad 11.00


text:
Il text da l’iniziativa pretenda cleramain che parcar vehichels sin plazzas da parcar uffizialas e marcadas duess daventar gratuit sin tut il territori da la vischnanca da Scuol.
La partenza per las suttascripziuns è stada ils 1 da zercladur 2016 e il termin da scadenza è ils 31 da mai 2017.
Betg deliberar cumplettamain
Sco che Guido Parolini, in dals iniziants, ha ditg saja la situaziun actuala exagerada, dapertut stoppian ins pajar per parcar. Dar liber dal tut na saja dentant er betg realistic, ma la finamira saja da chattar ina soluziun raschunaivla en favur dals indigens e dals giasts.
RR actualitad 07:00


text:
Tscherchais vus per ün di l’eivna ün surleivg tras la clinica da di o üna chüra illa clinica da not? Vulais vus gnir pro nus illa chasa da chüra per ün cuort temp per cha voss paraints han liber e pon gnir darcheu a forza?
I nun es adüna simpel d’avair ün bsögn da chüra, ni per vus ni per vossas persunas da contact. Per chi va bain a lunga vista a tuot ils pertoccats, sun necessaris cuorts temps da surleivg.
Nouv daja eir üna sporta da vacanzas cun chüra ed ün programm da vacanzas accumpagnà. Gugent Til/Tilla tramettain nus il flyer.
Contact:
Damaris Kosel
manadra da la chasa da chüra
Telefon: 081 851 61 85


text:
Vimercaa
Vimercaa (Vimercàt in Lumbàrd orientàl, Vimercate in Italià e Vicus Mercati in Latì) l'è ü cümü de la Pruìnsa de Munscia e Briansa.
Vimercaa l’se tróa a 8 km da Munscia e l'è in de l'ólta pianüra padana a i pé di còi de la Briansa, tacàt ai cümü de Agraa, Arcur, Bellusch, Bernaregg, Buragh, Carnaa, Concorezz, Ornagh, Sulbiaa e Usmaa. Per Vimercàt la pasa la Molgora che la scór a matina (èst) del paìs e la pasa sóta ‘l put de San Ròch.
Vimercaa l'gh'à 25 938 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]).
De èt[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ol put de San Ròch che l’è l’óltem put fortificàt che gh’è restàt in Lumbardéa.
La cà del nòbel.
La éla Sottocasa.
Ol palàs Trotti.
La frasiù de Urén col convènt di Francescà, la éla Borromeo e ‘l sò casìno de casa e sura de töt la éla Gallarati Scotti.
Ol cèntro comerciàl I Tur Bianche che i se tróa a la periferéa del paìs e i si à èt de luntà de tat che i è ólte.
Fére e sagre[Modifega | modifica 'l sorgent]
La sagra de Sant Antóne abàt che la se tè in del mis de zéner e la fenés ol dersèt col falò preparàt in del lècc de la Molgora pròpe sóta ‘l put de San Ròch.
La féra de Sant Istéen, patròno del paìs che la se tè ol 3 de agóst.
La Sagra de la patata che l’a se tè in de la frasiù de Oreno, a metà setèmber, ma dóma in di agn pari, ‘ndóe che s’ pöl comprà e maià i patàte de Oreno, che i è pròpe particolàr, e ‘n piö gh'è ü cortéo stòrech e i fà öna partìda a dama con di personàgi 'n cöstöm medieàl.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Vimercaa l'è mustraa in de la tabela chi desutta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
La Banca naziunala svizra ha scrit cifras nairas l’emprima mesadad da l’onn. Sut il stritg ha ella fatg in gudogn dad 800 milliuns francs, sco la SNB ha communitgà. Cunzunt il svilup dal pretsch da l’aur haja contribuì a quest resultat. L’emprim quartal saja stà fitg flaivel pervi da la crisa da corona. Là saja resultà ina perdita da 38,2 milliardas francs. Il segund quartal saja percunter stà positiv, là hajan ins pudì far in plus da 39 milliardas.
Ina prognosa per l’entir onn saja difficila, perquai ch’il resultat da la banca naziunala dependia en emprima lingia dal svilup als martgads d’aur, devisas e chapital.
L’onn passà ha la SNB fatg in gudogn da 49 milliardas francs.


text:
cuntegn
Grischun Central
-
Glatsch da Surava ha remplazzà il biscotg
Dapli che 100 onns vegniva fatg biscotg (Zwieback) a Surava en Val d’Alvra. L’onn 1999 è la fabrica vegnida serrada e la producziun è ida a Tusaun. Dapi intgins onns vegn fatg glatsch en la veglia fabrica da biscotg.
Fundada è la fabrica da biscotg vegnida l’onn 1886 dal pastizier Josef Laim. Ditg è la fabrica stada en ils mauns da la famiglia, enfin che Martha Eugster e ses um han surpiglià l’onn 1969 la fabrica. 30 onns han els manà la firma cun plaschair ed il 1999 è ina lung’era ida a fin.
Maletg
1 / 5
Legenda:
Ina fotografia da Martha Eugster or da l'archiv.
mad
Maletg
2 / 5
Legenda:
Fotografia or da l'archiv da Sigisbert Euster barmier e Martha Eugster.
mad
Maletg
3 / 5
Legenda:
Fotografia or da l'archiv da Sigisbert Eugster barmier.
mad
Maletg
4 / 5
Legenda:
Uschia sa preschentava la fabrica da biscotg enfin l'onn 1999.
mad
Maletg
5 / 5
Legenda:
Mintgatant gida Martha Eugster era anc oz en gelateria a far glatsch.
RTR, F. Belotti
Glatsch da spargias
Dapi quatter onns vegn uss fatg glatsch en la veglia fabrica da biscotg. Avant vegniva il glatsch Balnot fatg en l'Engiadina. Holger Schmidt il maina fatschenta dal «Glatsch Balnot» nizzegia latg da bio or da la regiun per ses glatschs. El è era avert per chaussas betg uschè usitadas. Uschia producescha el glatschs cun il gust da spargias u dad anis, ed era glatschs fatgs cun latg nursa tutga tar ina da sias spezialitads.


text:
A partir da las 14:00 èn 44 furmaziuns stadas da viadi tras la citad da Cuira. Punct culminant è stà il «concert da monster» sin il Kornplatz. Sco quai che la polizia da Cuira communitgescha, saja il concept da segirezza sa cumprovà, ed i haja dà naginas incaps. Il concept han elavurà la polizia da Cuira e l'associaziun da tschaiver da Cuira.
Per la polizia da la citad tutga il til da tschaiver tar ina da las pli grondas acziuns da l'onn. Per dumagnar il traffic è ella perquai er avisada sin servetschs da segirezza privats.
La notg è stada paschaivla
La polizia da la citad scriva ch'i saja stà ina fin d'emna ruassaivla e per pli paschaivla. I haja da nagins incaps pli gronds. En tut sajan ils policists da la citad en collavuraziun cun la polizia chantunala stads 14 giadas en acziun la fin d'emna, scriva la polizia da Cuira. Dasper persunas sturnas haja dà plirs delicts da traffic, sco laschar ir memia dad aut il motor e dus cas da charrar sut influenza da drogas respectiv d'alcohol.
RR novitads 18:00