text:
Menu principale:
Bad Bass Art84 pz.5
Bad Bass Attivatore Spray
Bad Bass Ball Float Fosfo 6pz
Bad Bass Bulky M 6pz
Bad Bass Colla Cianix 883 25ml
Bad Bass Keep Hole 12pz
Bad Bass Long Float Fosfo 10 pz
Bad Bass Micro Murphy 2pz
Bad Bass Mini Spinklink 6pz
Bad Bass MultiLink 4pz
Bad Bass Multilink con girella 4pz
Bad Bass No Link 6pz
Bad Bass Oval Float Colour 6 pz
Bad Bass Oval Fosfo Fresati 6pz
Bad Bass Pop up fosto 10 pz
Bad Bass Pop Up tubo fosforescente
Bad Bass Spinklink 6pz
Bad Bass Tavoletta pop-Up


c: text/html

text:
03 11
Ol dé 3 de noèmber l'è 'l 307 ( 308 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 59 dé a finí l'an.
Ul dí 3 de noèmber al è ul dí da pòost 307 ( 308 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 59 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1974 - Pontons (l'Alt Penedès): s'al funda ol sindicat Üniú de Contadí a la casa de colònie Pegnafort.
1903 - Incurasat per i Stacc Ünicc, Panamà al s'autoproclama independent de Colòmbia.
1986 - I Stacc Federacc de la Micronésia is'independisa di SÜA.
2000 - La cumensa a funziuná la Stassiú Spassiala Internassiunala.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hotel Waldhaus a Flem vegn vendì per 40 milliuns francs
- Mardi, 8.12.2015, 16:33
I n'ha dà naginas ulteriuras offertas per il hotel Waldhaus Flims Mountain Resort, communitgescha l’uffizi da concurs dal district Plaun. Ils 40 milliuns francs per l’hotel sajan en mintga cas dapli che spetgà.
Cun questa summa da cumpra sajan cuvertas tut las pretensiuns dals crediturs d'emprima e segunda categoria. Quai èn tranter auter las pajas dals collavuraturs dal hotel Waldhaus. Ils crediturs da la terza categoria pon quintar cun 80 fin 90% da lur dabuns. Il cumprader e nov possessur dal hotel Waldhaus a Flem n'è anc betg enconuschent. El sa preschenta al public il venderdi.
Betg en il pretsch da cumpra integrà en 12 parcellas da terren agricul . Quellas parcellas vegnan ingiantadas publicamain il schaner.


text:
Nov record svizzer per Neuenschwander
- Dumengia, 27.9.2015, 16:13
Maja Neuenschwander ha fatg in nov record svizzer dal maraton. Al 42avel maraton da Berlin è la Bernaisa vegnida 6avla. Ella è currida la distanza en 2:26:42 ed è uschia stada 55 secundas pli spert che Franziska Rochat-Moser, che ha il vegl record svizzer avant 21 onns.
Berlin vala sco il pli spert traject da maraton dal mund. Ils quatter megliers temps èn vegnids currids en la chapitala tudestga. Neuenschwander, che ha 35 onns, aveva renunzià sin il campiunadi mundial a Peking.
« Quai è stà datiers da la cursa perfetga »
Maja Neuenschwander
curridra da maraton
Cun ses temp è la curridra svizra sin plazza 9 tranter las meglras curridras da maraton da l'Europa.
Tar ils lumens ha Christian Kreienbühl dumagnà la limita per Rio.Il Turitgais da 34 onns è stà cun 2:13:57 per 3 secundas sut la limita per ils gieus olimpics da l'auter onn en la Brasilia.


text:
Scuol
Scuol (in tudesch e nom ufizial fina al 1943: Schuls) l'è un cumün sgüisser del distret de l'Inn, in del Cantun Grisun. El gh’ha pressapoch 2353 abitant e una süperfiss de 144.14 km², e 'l se tröa a una altitüden de 1290 meter sura 'l nivel del mar.
Scuol l'è colocaa in de l'Engadina Bassa, in sü la riva manzina del fiümm Inn, a 48 km da Davos, 59 km da Landeck, 61 km da Sankt Moritz e 104 km da Coira. L'è servüü da la Feruvia Retica Scuol - Tarasp, capulinea de la feruvia de l'Engadina. El cumün de Scuol l'è tacaa ai cumün de Ftan, Mals (IT-BZ), Sent, Tarasp, Val Müstair e Taufers im Münstertal (IT-BZ).
Cuntegnüü
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Scuol l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1095 col nom de Schulles.[1]
L'andament istoregh de la pupulassiun l'è indicaa in de la tabela chi desuta:[1]
Situazion linguistega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I lengh ufiziai al dì d'incö i henn el rumanc e el tudesch. La lengua parlada in urigin in del paes de Scuol però l'eva el Vallader, vün di dialet del rumanc. A scumenzà da la metà del secul XIX una minuranza de lengua tudesca le s'è istalada in del sit. Fina al prinzipi de la seconda guera mondial la percentual dei parlant tudesch l'è restada pütost bassa. In del 1941 el rumanc l'eva anmò parlaa 'me lengua mader dal 71 %. In di ültem ann però la percentual l'à calada in manera püssee evident. L'andament di ültem ann l'è mustraa in de la tabela chi desuta:
Üsanz e Tradiziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Hom Strom (l'Om (de) Paja, in Insübregh) l’è na vegia tradissiun de Scuol che la vegn trada inans tücc ij agn di scular del paes el prim sabet de fevree.
La matina del prim sabet de fevree, de bon ura, i bagaj de Scuol van in gir di vilan e buar de Scuol a catà sü paja. Pö la paja la vegn metüda insema in sü la “plazza” del paes inscí de fà sü un marcantoni de paja a regula d’art. A mezzdí pö l”Hom Strom” el vegn traa a Gurlaina (un sit in scima al paes) e lí ‘l vegn metüü in pe. Li i bagaj ghe fan la guardia finn a la bassura quand che pö, giuen e vegg, cumpagnaa del sun di cansun, van sü tücc insema a brüsà l’om de paja faa sü cunt tanta fadiga. In di agn di temp andaa quand che de paja ghe n’eva ‘ncamò assee, tücc i quartee del paes de om de paja ghe n’even el so, e tücc, l’è padifegh, vureven avegh el pü grand e ‘l pü bel. Despö de veghel metüü in pe in del propi sit, l’om de paja l’eva tegnüü ben sut’ögg, già che tücc i quartee se crüzziaven de pruà a pissà sü l’om de paja di olter prima del temp.
Al didincö hinn invidaa tücc, sia la gent del paes, sia i türista, a gnì a vardà la preparassiun de l’om de paja ‘l mezzdí e pö la sira a vardàl vegnì brüsaa[2]
Chel’üsansa chi l’è cumpagna del scascià sgenee lumbard.
La gent de Scuol la gh'ha 'na vegia tradissiun che la insegüra che tüt i tusann gh'abien semper un cavajee: la tradissiun del "Pan grond" (un pan bel grand cunt dent tuchelít de pera). L'urigen de chel'üsansa chi pürtrop l'è düra de definì e ij abitant de Scuol hinn dumà segür che l'è una tradissiun festegiada dumà a Scuol. El dí de San Steven, el 26 de Dezember, apena passaa 'l mezzdí, tücc i scular d'una class, van in gir per i cà del paes indua i tusann hinn dree a speciàj. Giamò delunsg di cà i bagaj scandissen el cor de "dà a mai, dà a mai!" (dàm a mí, dàm a mí!) e tüt i tusann hinn lí in de la sua cà che specen che rien i bagaj inscí de dagh, a quel che ghe pias püssee, el famus "pan grond", preparaa 'l dí inans. Pö, a la bassura, ai quatr'ur, tüta la class intrega, insem' al master, la se tröa in de la cà de vün di scular e lí tücc insema fann una bela marenda cunt Pan Grond e sciculàt. Una slitáda tücc insema per el paes la tra a fin el bel dí de festa. [3]
Dati climategh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Scuol el piöv o el fioca per 97.8 dì en media a l'an cont una media anuala de 693 mm de precipitazion total. I dati cumplet i henn mustraa in de la tabela chi desuta:
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ 1,0 1,1 Scuol in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- ↑ http://www.scuol.ch/de/navpage-CultureSCUOL-CultureTraditionSCUOL-183785.html.
- ↑ http://www.scuol.ch/de/navpage-CultureSCUOL-CultureTraditionSCUOL-183926.html
- ↑ Temperature and Precipitation Average Values-Table, 1961-1990 (German, French, Italian). Federal Office of Meteorology and Climatology MeteoSwiss. Recuveraa el 8 May 2009.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Scuol tourism office
- Scuol hospital
- Media relaa a Scuol al Wikimedia Commons
- Scuol in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Funcziunari da la Fifa vegn extradì
- Mesemna, 23.9.2015, 16:02
La Svizra extradescha in ulteriur funcziunari da la Fifa. L'Uffizi federal per giustia ha lubì da surdar l'anteriur president da l'associaziun da ballape venezolana, Rafael Esquivel, als Stadis Unids.
Rafael Esquivel ha uss 30 dis temp da contestar giudizialmain la decisiun dal Tribunal penal federal.
Esquivel era vegnì arrestà la fin da matg a Turitg ensemen cun 6 ulteriurs funcziunaris. Dapi lura sa chatta el en arrest d'extradiziun.
RR novitads 17:00


text:
Lantsch refusa credit da 7,6 milliuns per meglieraziun
- Actualisà Venderdi, 1.7.2016, 5:43
La radunanza communala da Lantsch ha refusà il credit per la meglieraziun generala, quai cun il resultat da 67 na cunter 45 gea.
La radunanza communala da Lantsch n'ha vul betg dar 7,6 milliuns francs per la meglierziun funsila. Quai cun in in cler resultat.
Plinavant ha il suveran da Lantsch approvà il quint annual da l'onn passà. Quel serra cun in surpli da passa 100'000 francs tar investiziuns totalas da bun 6,8 milliuns francs.
Il cashflow munta a 2 milliuns francs ed è cun quai 1 milliun sur il budget. Grazia a quest resultat positiv saja la basa finanziala da Lantsch danovamain vegnida meglierada, scriva la vischnanca.
RR novitads 23:00


text:
El Madrigal
El Madrigal l'è ü stàde de fùbal che 'l se tróa 'n de la sità de Villarreal, 'n de la pruìnsa de Castellón che l'è 'n de la Comunidad Valenciana 'n Spàgna. L'è stài fài sö 'n del 1923, in de stàde i ghe stà 'n 25.000 e in del Madrigal la zóga i sò partìde de cà la squàdra piö 'mportànta de la sità che l'è 'l Villarreal Club de Fútbol.
Nòm e suernòm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per i prim dù agn chèst istàde l'è stài ciamàt adóma Campo del Villarreal, menimà dal 1925 l'è dientàt El Madrigal dal nòm che 'l gh'éra 'l tòch de tèra 'ndóe l'è stài fài sö. El Madrigal l'è ach suernominàt El feduo amarillo che 'l völ dì ol féudo zàlt.


text:
Fin da la navigaziun principala
Entschatta dal navigatur
Chienbäse
Descripziun
L'emprima dumengia da curaisma, la dumengia suenter la mesemna da la tschendra, han lieu en il chantun Basilea-Champagna numerus cortegis da tschaiver e da faclas. A Liestal, en la chapitala chantunala, è il cortegi da faclas sa sviluppà durant ils onns 1930 – sin iniziativa d'ina gruppa da l'uniun da gimnastica – ad in immens spectacul da fieu. Il cortegi dals «Chienbäse» vegn organisà oz dal Comité da tschaiver da Liestal per incumbensa da la citad da Liestal. A quest cortegi vegnan purtadas grondas faclas ardentas («Chienbäse») e tratgs tras la citad var 20 chars en flommas. Ils «Chienbäse» vegnan producids dals participants sezs or da laina da tieu. Er ils chars en flommas preparan ils «Füürwägeler» sezs per il cortegi. La laina – mintga onn da quai da 90 sters – vegn messa a disposiziun da la vischnanca burgaisa. Avant il spectacul da fieu ha lieu il cortegi da laternas. Accumpagnadas da schumbers e da fiffas, portan las cliccas laternas picturadas tras la citad.
Gallaria d'illustraziuns
Documents da video
Il cortegi dals «Chienbäse» è in usit da fieu fitg impressiunant dal tschaiver da Basilea-Champagna, 2011 © Telebasel
Referenzas e dossier
- Publicaziuns
Hanspeter Meyer: Fasnacht Liestal. Liestal, 1993
Eduard Strübin: Jahresbrauch im Zeitenlauf. Kulturbilder aus der Landschaft Basel. Liestal, 1991
Dominik Wunderlin: 50 Mool s’Stedtli ab. 50 Jahre FKL Fasnachtskomitee Liestal (1956-2005). Liestal, 2005
- Dossier
- Chienbäse
Ausführliche Beschreibung Ultima modificaziun: 05.09.2012
Dimensiun: 232 kb
Tip: PDF
- Chienbäse


text:
Abadía De Leonardo Del St Manfredonia Puglia Italia
Imágenes De Stock
25 resultados
Abadía de Leonardo del St. Manfredonia. Puglia. Italia.Abadía de Leonardo del St. Manfredonia. Puglia. Italia.Abadía de Leonardo del St. Manfredonia. Puglia. Italia.Abadía de Leonardo del St. Manfredonia. Puglia. Italia.Abadía de Leonardo del St. Manfredonia. Puglia. Italia.Abadía de Leonardo del St. Manfredonia. Puglia. Italia.Abadía de Leonardo del St. Manfredonia. Puglia. Italia.Abadía de Leonardo del St. Manfredonia. Puglia. Italia.Abadía de Leonardo del St. Manfredonia. Puglia. Italia.Abadía de Leonardo del St. Manfredonia. Puglia. Italia.Abadía de Leonardo del St. Manfredonia. Puglia. Italia.Abadía de Leonardo del St. Manfredonia. Puglia. Italia.Abadía de Leonardo del St. Manfredonia. Puglia. Italia.Abadía de Leonardo del St. Manfredonia. Puglia. Italia.Abadía de Leonardo del St. Manfredonia. Puglia. Italia.Abadía de Leonardo del St. Manfredonia. Puglia. Italia.Abadía de Leonardo del St. Manfredonia. Puglia. Italia.Abadía de Leonardo del St. Manfredonia. Puglia. Italia.Abadía de Leonardo del St. Manfredonia. Puglia. Italia.Abadía de Leonardo del St. Manfredonia. Puglia. Italia.Abadía de Leonardo del St. Manfredonia. Puglia. Italia.


text:
Tantalio
El tantàlio l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol Ta. El g'ha nömer atòmich 73, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de tantàlio el g'ha 73 prutù. En natüra se 'l tróa sóta fùrma de 'n izòtopo stàbil, el 181Ta, e giü radioatìf, el 180mTa. Chest'öltem el reprezènta en càzo töt particolàr: l'è 'n izòmer nucleàr de l'izòtopo 180Ta, endel qual el se trasfùrma conden tép de smezamènt de alméno 1015 agn, envéce el 180Ta el tép de smezamènt de presapóch òt ùre. El rezültàt l'è che el 180Ta l'è l'ünech izòtopo a éser prezènt en natüra apéna enden stat ecitàt.
El g'ha caraterìstiche che se 'nsomèa a chèle del niobio. 'Ntra le ótre aplicasiù indüstriài, giöna de chèle piö 'mportànte l'è 'ndèla prudusiù de componèncc eletrònich, suradetöt condensadùr.
El sò nòm el l'ha ciapàt de Tantalos, figüra de la mitulugìa gréca. L'è stat scuprìt del chìmich svedés Anders Ekeberg endel 1802, e izolàt endel 1824 de Jöns Berzelius.


text:
Annunzchas ed avis da sortida
Annunzcha a Zuoz
Per plaschair s'annunzcher persunelmaing infra 14 dis tar la controlla d'abitants e mner cun se la seguainta documainta:
Svizras e Svizzers cun domicil a Zuoz
- Attest d'origin, cudaschet da militer
- Taxa: fr. 20.-
Svizras e Svizzers cun domicil düraunt l'eivna
- Certificat d'origin/Attest da domicil da la vschinauncha da domicil
- Taxa: fr. 20.-
Esters
- Legitimaziun d'esters, passaport valabel u carta d'indentited valabla, formuler da dumanda
- Taxa: ils cuosts vegnan miss in quint da la pulizia d'esters dal chantun Grischun pür al mumaint cha'l permiss riva
Per ün'annunzcha definitiva es da cumparair persunelmaing al fnestrigl da nossa controlla d'abitants
Pulizia d'esters dal chantun Grischun
Ulteriuras infurmaziuns davart ils formulers da dumanda (A1, A2, B1, B2) as chatta sülla pagina d'internet da la pulizia d'esters dal Grischun www.apz.gr.ch. Tuot ils formulers paun gnir implieus oura directamaing: Formulers e fögls d'infurmaziun.
Avis da partenza da Zuoz
Per plaschair s'annunzcher persunelmaing infra 14 dis tar la controlla d'abitants e mner cun se la seguainta documainta:
Svizras e Svizzers cun domicil a Zuoz
- Quittaunza da la documainta depositeda, cudaschet da militer
Svizras e Svizzers cun domicil düraunt l'eivna
- Quittaunza da la documainta depositeda
Esters
- Legitimaziun d'esters
Avis da partenza a l'ester
Scha qualchün decida dad ir definitivmaing a l'ester: per plaschair contacter adura la controlla d'abitants e l'uffizi d'impostas.
L'avis da partenza po eir gnir inoltro a nos fnestrigl online. Per plaschair trametter a nus la documainta bsögnaivla per posta. Cur cha l'avis da partenza es effetuo tramettains nus inavaunt la documainta necessaria a Lur nouva vschinauncha da domicil.


text:
1462
Gh'è söcedìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 12 02 - Calaf (l'Anoia): i i sa revölta cuntra i auturitaa
- 03 05 - Salvatierra (Àlaba, al Paees Baasch): Joan II e Lluís XI da Francja i sa reüniss par scumenzá a neguzzia vargott ch'al finirà cuma ul trataa da Bajona
- 9 05 - Baiona (Lapurdi, al Paees Baasch): i representaant da Joan II e Lluís XI i-s'acòrda sül trataa da Bajona
- 21 05 - Saragossa (l'Aragó): Joan II ga signa ul trataa da Bajona
- 9 06 - Catalunya: ga scumenza la guera civila intra Joan II e la Diputació del General.
- 15 06 - Chinon (la Vall da la Lòira, Francja): Lluís XI de Francja ga signa ul trataa da Bajona.


text:
Perugia
Perugia (en latì Perusia; en fransés Pérouse; en spagnöl Perusa) l'è 'na cità italiàna, capolöch de la pruvìncia omònima e de la regiù de l'Umbria. El cümü de Perugia el g'ha presapóch 166.253 abitàncc (dàto ISTAT, del més de bril del 2009), 'na superfìce de 449 km² e 'na densità de 369 ab./km². El cunfìna coi cümü de Assisi, Bastia Umbra, Corciano, Deruta, Gubbio, Magione, Marsciano, Panicale, Piegaro, Torgiano, Umbertide, Valfabbrica.
Perugia la g'ha dat el nòm al pitùr famus Perugino (che denòm el fàa Pietro Vannucci), che 'l g'ha vivìt e lauràt en chèsta cità. Pò a 'n óter pitùr famùs en töt el mónt, el Pinturicchio, el g'ha ach vivìt a Perugia,
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Perugia la compàr la prìma ólta 'ndèla stória col nòm de Perusia) e la fàa part de le dùdes cità confederàde de l'Etruria. Lüminàda 'na prima ólta per vìa de la guèra del an 310 o 309 prima del Signùr entrà i Etruschi e i Romani.
L'è mìa tat mensiunàda dei geografi antìch enfìna ale metà del sècol VI, quan che l'è stàda ciapàda de Totila dopo de 'n lónch asédio.
Endèl perìodo dei Longobàrdi l'è lüminàda compagn de giöna de le cità principài de la Tuscia. Endèl sècol IX, co l'auturizasiù de Carlo Magno e de Ludovìch el Pio, l'è restàda sóta le giürisdisiù dei papi ma per divèrsi sècoi la cità l'è nàda aànti a ìga 'na vìta 'ndependènta e la g'ha portàt aànti le sò guère co le cità vizìne - Foligno, Assisi, Spoleto, Todi, Siena, Arezzo, ecc.
En divèrse ocaziù i papi i g'ha troàt acogliènsa al intèrno de le sò müre, e l'è stàda séde dei conclàvi dei quài gh'è stat iligìt Papa Onòrio II (1124), Papa Onòrio IV (1285), Papa Celestino V (1294) e Papa Clemente V (1305).
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Perugia a l'è 'nzemelàda co:
- Aix-en-Provence, Francia
- Bratislava, Slovachia
- Grand Rapids, Stàti Ünìcc
- Potsdam, Germania
- Seattle, Stàti Ünìcc
- Tubinga, Germania
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Collavuraturs da SFS ston lavurar dapli
- Venderdi, 6.3.2015, 12:25
Ils collavuraturs da l'elevatura da metal SFS Group a Son Gagl ston lavurar en l'avegnir 44 uras l'emna pervi dal ferm franc svizzer. Quai sajan duas uras dapli ch'enfin qua communitgescha il concern.
Plinavant vegnian las vacanzas scursanidas da 6 sin 5 emnas ed i vegnia introducì in stop d’occupar persunal nov. La direcziun dal concern desistia en pli da 10% da sia paja.
Transferir producziun a l’exteriur
Gia il schaner aveva la SFS Group annunzià da transferir a l'exteriur tschertas producziuns, quai pli spert che planisà.
RR novitads 12:00


text:
par Werner Wild
Il grond terratrembel da Basilea da l’onn 1356 ha ina posiziun-clav en la perscrutaziun da terratrembels istorics. A basa da las numerusas funtaunas scrittas pon ils experts perscrutar singuls edifizis donnegiads da quel temp. Igl è però grev d’insumma anc chattar fastizs precis suenter 650 onns, durant ils quals igl è vegnî construî e laschà ir en decadenza bler. Savens resta il grad da devastaziun exact nunenconuschent. È in chastè vegnî abandunà perquai che las paraids eran sa derschidas u perquai che la reparatura dal tetg fiss stada memia chara? A Basilea pon ins constatar differents grads da devastaziun. Singuls edifizis èn restads intacts malgrà il terratrembel ed il grond incendi. Resultats impurtants preschenta in studi interdisciplinar che vegn realisà actualmain da la Scola politecnica federala.
Sch’igl existan mo funtaunas scrittas superfizialas u insumma naginas, èsi grev d’eruir ils donns da terratrembels. Problems statics, l’erosiun, demoliziuns, lavurs da spazzada e la decadenza natirala fan ch’ils mirs sa derschan u survegnan sfessas. Quels donns sumeglian surprendentamain ils donns seismics. Per als pudair eruir segiramain è indispensabla la collavuraziun cun ils experts dal Servetsch seismic svizzer da la Scola politecnica federala Turitg.
Translaziun: Lia Rumantscha, Cuira/Chur
, Werner : Auf der Suche nach archäologischen Spuren von Erdbebenkatastrophen
Mittelalter – Moyen Age – Medioevo – Temp medieval, Zeitschrift des Schweizerischen Burgenvereins, 11. Jahrgang 2006, Heft 3, .


text:
par Reto Marti
La ruina dal chastè da Birseck sper Arlesheim BL è vegnida segirada a moda cumplessiva, suenter che parts dal mir da tschinta eran sballunadas. Sco basa ha servì in′analisa detagliada da la substanza architectonica fatga da l′Archeologia dal chantun Basilea-Champagna. Durant questas lavurs - sco era durant las sanaziuns sequentas - han ins empruvà da midar uschè pauc sco pussaivel las structuras originalas. Per il medem motiv han ins desistì da far sondagis en il terren.
Malgrà questas restricziuns èsi stà pussaivel d′obtegnair datas impurtantas davart l′istorgia da construcziun dal cumplex: il plan orizontal dal chastè cun il mir da tschinta e la tur radunda va enavos sin il temp da l′uvestg Lüthold da Basilea. Tenor datas dendrocronologicas han ins cumenzà a construir il chastè enturn il 1243/44. Il terratrembel da Basilea dal 1356 ha destruì ina gronda part dal cumplex. La tur para d′esser il sulet element ch′è vegnì donnegià mo levamain. Tenor ina singula data dendrocronologica ha gì lieu la reconstrucziun enturn u curt suenter il 1373: quel onn ha l′uvestg dà en pegn il chastè per mancanza da daners als signurs da Ramstein sut la cundiziun d′al reconstruir. Ils signurs da Ramstein han impundì ils onns sequents la summa considerabla dad 800 flurins per ina reconstrucziun ch′ins po datar a moda vaira exacta. Il 1435 ha Johann von Fleckenstein cumprà liber il chastè che ses successur Friedrich zu Rhein ha puspè modernisà. Il chastè è daventà la sedia da la podestataria, ma savens serviva el era sco residenza dals uvestgs. L′istorgia da construcziun pli recenta vegn documentada meglier tras vistas contemporanas dal chastè che tras perscrutaziuns limitadas da la structura architectonica. Il 1679 ha il chapitel catedral da Basilea dischlocà ad Arlesheim, in pass che ha franc anc ina giada augmentà la valur dal chastè da Birseck. Ma l′onn 1762 n′ha il podestat Franz Karl von Andlau betg pli vulì star en il chastè decadent. Durant ils embrugls da la Revoluziun è il cumplex gia bandunà daventà la victima da las flommas ed è vegnì utilisà suenter sco crappera. Varsaquants onns pli tard è la ruina vegnida integrada en il parc da la "Eremitage".
(Lia Rumantscha, Cuira/Chur)
, Reto : Die Birseck bei Arlesheim BL - Bischofsresidenz, Erdbebenburg, Landvogteisitz
Mittelalter – Moyen Age – Medioevo – Temp medieval, Zeitschrift des Schweizerischen Burgenvereins, 13. Jahrgang 2008, Heft 4, 137 -158.


text:
par Jürg Schweizer
En il 15avel ed il 16avel tschientaner ha midà maun in considerabel dumber da pitschens dominis da l’aristocrazia ministeriala (aristocrazia bassa) a famiglias arrivisticas da la citad da Berna. Per demonstrar lur pussanza politica ed economica han ils citadins laschà transfurmar ed amplifitgar ils chastels medievals en ruina a residenzas modernas. Igl ha dà differentas soluziuns architectonicas. En l’emprim cas han ins laschà pli u main visibel la substanza da construcziun medievala e circumdà quella cun edifizis d’abitar confurms al temp. En il segund cas han ins per part stratg giu las construcziuns medievalas ed integrà ellas en ils edifizis d’abitar. En il terz cas è l’antecessur medieval svanì cumplettamain ed a sia plazza è vegnì erigì in edifizi nov. En il quart cas han ins construì il nov chastè sper il stabiliment medieval ch’ins ha simplamain laschà en ses stadi oriund. Sco nov element substanzial vegn introducì da lez temp en l’architectura signurila la curt interna circumdada dad edifizis da dus u da trais varts (Burgistein).
Enturn il 1500 han ins cumenzà a construir en furma d’in unic plaun d’abitar che consistiva dad in local d’abitar rectangular. Quel era accessibel sur ina tur da stgala che remplazzava las stgalas stippas oriundas erigidas a l’intern da l’edifizi. Areguard la posiziun da la tur en confrunt cun l’edifizi, sia furma ed autezza devi diversas variantas. Era la structura interna dals edifizis d’abitar (accessibels tras corridors) ed il furniment da las stanzas (tavlegià, stuc, pictura) s’han midads considerablamain. Enturn il 1530 chatt’ins a Spiez per exempel l’emprima pigna da Fayence da la Svizra.
A la fin da l’Ancien Régime devi var 50 podestatarias. Sco sedias da quests pitschens "signurs feudals a temp limità" servivan per regla vegls centers da domini, chastels ed anteriuras claustras. Berna ha adattà cun l’ir dal temp quels edifizis al sentiment da confort ed al gust dal temp. La part centrala da l’abitaziun dal podestat furmava la stiva gronda e la cuschina per il sectur privat. Las veglias salas principalas da plirs chastels, las "salas da chavalier" per propi, han ins mantegnì ed amplifitgà per occurrenzas ed intents represchentativs; las "salas da vopna" decoradas cun ils emblems dals podestats che residiavan mintgamai là, appartegnevan tar l’equipament da standard da las podestatarias.
Tut questas midadas vegnan preschentadas en la contribuziun cun numerus exempels da la regiun da Berna.
(Lia rumantscha, Cuira/Chur)
, Jürg : Schlösser und Landsitze in der Landschaft Bern
Mittelalter – Moyen Age – Medioevo – Temp medieval, Zeitschrift des Schweizerischen Burgenvereins, 14. Jahrgang 2009, Heft 2, 42 - 57.


text:
Pendiculara Sedrun – Cuolm da Vi: In pass enavant
- Gievgia, 11.1.2018, 9:10
La regenza grischuna ha approvà la revisiun parziala da la planisaziun locala. Quella era vegnida concludida da la vischnanca da Mustér ils 24 da settember 2017.
Cun questa approvaziun vegnan stgaffidas las premissas da la planisaziun dal territori per construir la pendiculara da Sedrun sin il Cuolm da Vi. La gronda part dal territori per quest project appartegn a la vischnanca da Tujetsch. Sia planisaziun d'utilisaziun per quest project è gia vegnida approvada cun il conclus da la regenza dals 7 da november 2017.
Instanzas politicas ston anc decider
Sco proxim stuessan il cussegl da vischnanca e la radunanza communala da Tujetsch conceder in emprest da 2.5 milliuns francs ed ils dretgs da passadi e da passar cun conducts. I n`è dentant betg anc cler cura che las instanzas politicas en Tujetsch decidan.
RR novitads 09:00


text:
3 blessads tar incendi en la citad veglia da Steckborn (TG)
- Glindesdi, 21.12.2015, 7:19, actualisà a las 14:24
A Steckborn en il chantun Turgovia hai dà in incendi. En la citad veglia han ars pliras chasas fabritgadas ensemen. Ils motivs per il fieu n'èn anc betg enconuschent. 3 persunas èn vegnidas blessadas levamain. Ils abitants da las chasas vischinas han stuì vegnir evacuadas.
L'alarm era vegnì dà vers in quart da las trais oz a bunura. Dapi las 8:30 è il fieu sut controlla. Las lavurs da stizzar posteriuras duran probabel anc fin dus dis.
Las persunas ch'èn vegnidas evacuadas han il mument lur dimora en la chasa communala. Il motiv dal fieu sto anc vegnir sclerì. Il motiv dal fieu n'è anc betg enconuschent.
RR novitads 07:00


text:
Economia svizra: BIP stagnescha
- Mesemna, 1.6.2016, 9:35
L'economia svizra è praticamain stagnada l'emprim quartal 2016. Il product naziunal brut BIP è creschì per 0,1%. Quai ha communitgà il Secretariat da stadi per l’economia SECO.
En cumparegliaziun cun il medem quartal da l'onn passà è il BIP creschì per 0,7%. Quest cumparegl è dentant mo in zic relevant, damai ch'il curs minimal da l'euro è vegnì abolì l'emprim quartal dal 2015.
Rinforzà il BIP ha il consum privat, quai cunzunt la spartas sanadad, abitar ed energia, entant che Svizras e Svizzers han impundì damain per vestgadira e chalzers. Las expensas dal stadi èn sa reducidas, uschia il SECO vinavant.
RR novitads 09:00


text:
Fin da la navigaziun principala
Entschatta dal navigatur
Chant choral a Friburg
Descripziun
Quels da Friburg paran dad esser uschè intgantads da la vusch umana ch'i dat en il chantun sin 35 abitants almain in chantadur «organisà». Chors spirituals e profans, chors maschadads u betg maschadads, luschainas giuvnas u pli veglias, chantadurs da professiun u amaturs: En la Federaziun friburgaisa da chors èn represchentads passa 7'200 chantaduras e chantadurs da 234 differentas cumpagnias e chors – senza resguardar las furmaziuns ad hoc per eveniments spezials, e senza las cumpagnias ed ils chors inuffizials che chantan ordaifer las structuras federativas.
Questa spessezza extraordinaria po vegnir declerada cun ina tradiziun da blers tschientaners ch'è francada fermamain en l'istorgia regiunala. Il moviment da chors è sa sviluppà en tut ils chantuns catolics da la Svizra, ma a Friburg – ina societad rurala, determinada fermamain da la pussanza clericala – ha el chattà in funs spezialmain fritgaivel. Ils chors èn pia naschids en in context puramain religius, ma èn lura sa sviluppads pli tard independentamain da quel milieu – u mintgatant schizunt sco cuntrareacziun. Grazia a l'Abbé Joseph Bovet (1879-1951), ina spezia da general Guisan friburgais, regnava sut tut ils zains da las baselgias dal chantun vinavant in'unanimitad, e ses effect carismatic ha determinà blers onns a la lunga l'entira vita chorala da la regiun. En il 20avel tschientaner è il repertori daventà pli varià e l'intschess dals chors è daventà pli grond, uschia che la tradiziun dal chantar en l'atgna pravenda ed en il ritmus da la vita locala ha pers sia posiziun absoluta.
Gallaria d'illustraziuns
Documents sonors
Le vieux chalet de J. Bovet par le chœur des Armaillis de la Gruyère, tiré de: Ecoute Gruyère © Choeur des Armaillis de la Gruyère
Referenzas e dossier
- Publicaziuns
Patrice Borcard : Religieuses, musicales et patriotiques. Les Céciliennes fribourgeoises. In: Cahiers du Musée gruérien. Bulle, 1992, p. 42-59
Patrice Borcard : Joseph Bovet 1879-1951. Itinéraire d’un abbé chantant. Fribourg, 1993
- Multimedia
Nouthra Dona di Maortsè
Chanson d'ici. L'Accroche-Choeur, Fribourg; Direction: Jean-Claude Fasel; DISQUES OFFICE; 65309
L'Accroche-Choeur singt «Nouthra Dona di Maortsè»
Ref. Schweizerische Nationalphonothek:
CD28501 Tr. 14
E herrliche Stärn
Jodlerklub Alphüttli Plaffeien: As liedet...;
PHONOPLAY INTERNATIONAL; 7834
Der Jodlercklub «Alphüttli" von Plaffeien singt «E herrliche Stärn"
Ref. Schweizerische Nationalphonothek:
CD32823 Tr.13
- Dossier
- Le chant choral des Fribourgeois
description détaillée Ultima modificaziun: 27.08.2012
Dimensiun: 234 kb
Tip: PDF
- Le chant choral des Fribourgeois


text:
20 11
Ol dé 20 de noèmber l'è 'l 324 ( 325 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 42 dé a finí l'an.
Ul dí 20 de noèmber al è ul dí da pòost 324 ( 325 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 42 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1490 - València: se la pöblega la pröma edissiú de "Tirant lo Blanc".
1932 - Barcelona: s'al pöblega ol "Diccionari general de la llengua catalana", dirisit per Pompeu Fabra.
1964 - Sants, Barcelona: i fonda di Comissiú Operare a la gesa de Sant Medir.
284: Dioclessià proclamat Imperadur Romà.
1910 - Mèssich: la scomensa ofissialament la sölevassiú armada del moviment sossial, polítegh e cültüral nomenat "Revolüssiú Messicana" ch'al transformaress ol Mèssich del sécol XX.
1945: Al scumensa ol Züdissi de Nüremberg contra 24 criminals de guèra nazzi.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1602 - Magdeburgh (Zermania): Otto von Guericke, físegh Todèsch.
1975 - Budapest:Timea Vagvölgyi - atura de film pornogràfegh
==Necrolòse==
1936 - Alacant: José Antonio Primo de Rivera, polítegh Spagnöl, föselat a la presó per ol seu söport a la sölevassiú del 18 07.
1936 - Madrid (Spagna) - Bonaventura Durruti, anarchesta e mémber de l'esèrsit repüblicà, al mör in defesa de la sità de Madrid.
1975 - Madrid (Spagna) - Francisco Franco, Ditadur Fassesta e militar Spagnöl, cap del stat; al podria èss mort tri dé pröma, in realtà.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Offensiva da marketing per DAB+
- Mesemna, 18.3.2015, 15:54
La branscha da radio planisescha in'offensiva da marketing per DAB+. Represchentants da la SRG e da radios privats han suttascrit ina cunvegna che definescha la midada dal radio analog UKW al radio DAB+ digital.
Per ils auditurs ha la midada la consequenza ch'els ston cumprar apparats novs u tadlar radio sur l'internet. Tenor il directur general da la SRG, Roger de Weck, haja la glieud differentas relaziuns tar la televisiun ed il radio. Entant ch'els midan savens la televisiun, tegnian els in radio durant decennis.
RR novitads 16:00


text:
«Eurovision Song Contest 2018»: a la tschertga da la contribuziun svizra
A partir dal 1. da settember 2017 èn musicistas e musicists interessads envidads dad inoltrar lur chanzuns per il «Eurovision Song Contest» 2018 a Portugal.
La selecziun da las chanzuns
Auturas ed auturs da chanzuns duain avair la schanza dad inoltrar lur song era senza vusch finala. Per che quai saja pussaivel metta la SRG SSR sin quest emprim stgalim sco novum il focus sin la selecziun da la chanzun. Suenter l'ultim termin d'annunzia ils 22 da settember 2017 tschernan ina giuria independenta cun var 20 commembers e la SSR las probablamain sis chanzuns per la show da decisiun naziunala. La giuria sa cumpona da persunas da la scena da musica e da las medias, da fans da l'ESC e dad aspectaturas ed aspectaturs da televisiun. Ella taidla tut ils songs inoltrads che correspundan a las reglas ed elegia en pliras rundas da discussiun e decisiun da tut las annunzias las finalistas u ils finalists. Las chanzuns na vegnan betg ad esser accessiblas a la publicitad.
L'attribuziun da las vuschs
Ils songs qualifitgads per il final, presumadamain sis en tut, vegnan empruvads cun differentas vuschs. Quai garantescha ch'ins chatta per mintga titel l'interpretaziun perfetga. Per quest motiv croda il livecheck cun quest nov modus da selecziun.
«ESC 2018 – La show da decisiun» dumengia, ils 4 da favrer 2018, sin SRF dus
Las artistas ed ils artists che han cuntanschì il final preschentan lur songs a la show en directa naziunala dumengia, ils 4 da favrer 2018. L'emissiun vegn transmessa live dal studio da televisiun Turitg naziunal. A la fin decidan per 50 pertschient il public davant la televisiun via televoting e per 50 pertschient ina giuria d'experts internaziunala tgi che duai represchentar la Svizra il 2018 al «Eurovision Song Contest» a Portugal.


text:
L'altro uomo
L'altro uomo (’L àt'r óm) 'l è 'n film noir americàṅ dal 1951 'd Alfred Hitchcock trat da 'l rumànś Furastēr in sal trên dla Patricia Highsmith. 'L è stâ girâ in biànc e négar. In Itâglia 'l è vgnû fóra anc cun al nóm ad “Delitto per delitto” (“Delìt par delìt”).
Cun sèt migliòṅ ad dòlar purtâ a cà, al film 'l è stâ un sucès cumerciàl p'r Hitchcock e la Warner Bros, esénd custâ sōl un migliòṅ e dū.
Sunt
Al śóvan tenìsta Guy Haines (Farley Granger), divìś da sò mujér Miriam (Laura Elliot), una ch'la gh'à mis i còran, al s mét insém a l’Ann Morton (Ruth Roman), fiōla 'd un senadōr, avénd in prugèt qvél ad spuśàr-la quànd al gh'arà al divòrsi. Un dè, durànt un viàś in trên, chi lò al cgnós al milurdèṅ Bruno Anthony (Robert Walker) 'd Arlington (Virgìgna) ch'al gh diś 'd èsar un sò amiradōr, faghénd védar ad savér dimóndi quèi su lò e la sò famìja.
Dòp avér-ag pagâ al pranś, Bruno al gh śibìs òṅ di sò tragatèṅ, qvél ad far un scambi 'd umisìdi fra lōr dū, in manéra che la pulisìa la n prév rivàr minga a la véra, parchè i masamènt i n gh'arévan mia di mutìṿ vàlid. Lò al s farév càr'g ad cupàr cla dunàsa daśgustóśa dla Miriam, lasànd-ag camp lìbar par tōr in mujér l’Ann, mént'r al tenìsta al gh'arév ad far fóra sò pàdar, che cal visiâ ad Bruno pròpria al n s cumpatìs briśa. Guy al créd che lò 'l àppia dit incòsa par burla ma a n è minga acsè.
Na sira Bruno al tîṅ adrē a la Miriam méntar lē la và a divertìr-as a 'l Luna Park cun dū amìg sèg. Imprufitànd-as 'd un mumènt in dua la dóna la rèsta da par lē in un buschét, chi lò al la stròsa e pò al gh pòrta via gl'uciài śbragâ par far-i védar a Guy, dmandànd-ag ad rénd'r-ag al favōr ma lò 'l al para via uféś.
Bruno al n céd minga e al taca a far-as védar da spés in di pòst in dua al và anc Guy, dvintànd al sò arbgàt.


text:
Léon Bonnat
Al Léon Bonnat 'l è stê 'n pitōr francéś (Bayonne 1833 - Monchy-Saint-Eloi, Oise, 1922). 'L ìva imparê a piturèr da 'l Federico Mandrazo in Spaggna e pò da 'l Léon Cogniet a Parì. A 'l inìsi al piturèva dal grandi cumpuśisiòun 'd religiòun, cuma l'Asunsiòun in dla céśa 'd Sant Andréa a Bayonne, e al Crìst in dla cort 'd asìś ed Parìś. Dòp 'd un viàś in dl Uriĵnt dal 1870, al pasèva a di tema diferèint. Al fèva anca dimòndi artràt, p'r esèimpi a 'l Victor Hugo, a 'l Adolphe Thiers, a 'l Dominique Ingres. 'L era anca andê a decorèr al Pantheon ed Parì (Martìri 'd San Dionìś). 'L intrèva ind l'Acadèmia ed Bèli Ert in dal 1881. Al lasèva la só importànt colesiòun 'd disègn un pòc al Muśéo 'd Bayonne e 'n èter pòc al Muśéo dal Louvre.
Èter prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Léon Bonnat


text:
3 Svizras e 3 Svizzers en ils quartfinals dal sprint a Tavau
- Dumengia, 13.12.2015, 10:05, actualisà a las 12:23
Trais Svizzers èn sa qualifitgads per ils quartfinals dal sprint da passlung liber a Tavau. Roman Schaad, Gianluca Cologna e Jovian Hediger. Manchentà mo per nair da l'ungla la runda da k.o. dals 30 megliers ha Dario Cologna.
Sportissimo: Tavau Nordic - mezfinal umens
3:18 min, Sportissimo dals 13.12.2015
A Tavau na cuntanscha Dario Cologna puspè betg ils finals dal sprint da la cuppa mundiala. A Cologna han mancà sulettamain 35 tschientavels. El è dentant stà pli sperts ch'il victur dad ier Martin Johnsrud Sundby da la Norvegia.
Era 3 Svizras èn sa qualifitgadas per ils quartfinals a Tavau. Sper l'indigena Laurien van der Graaff era Nadine Fähndrich e Heidi Widmer. Ils quartfinals da Tavau Nordic cumenzan a las endisch. Il Radio Rumantsch rapporta live.
RR novitads 10:00


text:
11 05
Ol dé 11 de magio l'è 'l 131 ( 132 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 235 dé a finí l'an.
Ul dí 11 de magio al è ul dí da pòost 131 ( 132 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 235 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1245 - Corbeil (Ísola de Fransa, Fransa): i representanc de Jaume I e de Luís IX de Fransa i signa ol Tratat de Corbeil, in acorde a che Fransa la recognuss la piena independensa di Cuntà Català, in cambi de la renúnsia a la Provença.
330 - Costantinobla (atüala Istanbul, Türchia): sa la consagra chèsta sità che l'imperadur romà Costantí I ía fat costrüí sura i ruine de l'antiga Bisansi.
1977 - Spagna: ol goèrn al ratífega i pat internassiunaj signacc ol dé 30 04.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Festa locala de Badalona, a la comarca del Barcelonès
Festa locala de Tordera, a la comarca del Maresme
Sant Anastasi, Festa piö granda de Lleida
Memorial Internassiunal de la Sida: segond di du dé dedicacc a fá omas ai persone afetade per la sida, la pandémia plö graf del sécol XX.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Il podest
- 1. Kjetil Jansrud (Norvegia) 1:21,66
- 2. Aksel Svindal (Norvegia) +0,17
- 3. Dominik Paris (Italia) +0,41
Ils Svizzers
- 4. Carlo Janka +0,44
- 6. Beat Feuz +0,71
- 23. Ralph Weber +1,59
- 24. Patrick Küng +1,75
Ils atlets svizzers han mussà ina ferma prestaziun al cumenzament da la cuppa mundiala da skis. Carlo Janka ha sco quart manchentà il podest per be trais tschientavels.
Beat Feuz, il victur da l’ultim super-G al final da la cuppa mundiala a San Murezzan, è suandà sco sisavel. Patrick Küng è partì sut circumstanzas pli grevas: Il december aveva el rut giu sia stagiun pervi da problems cun il schanugl. Il Glarunais è vegnì 24avel, gist suenter ses collega da squadra Ralph Weber.
Il nov modus
A Val d’Isère è per l’emprima giada vegnida duvrada la nova procedura da reparter ils numers da partenza per cursas rapidas. Ils 10 megliers atlets da la glista da start da la cuppa mundiala han pudì eleger in dumber spèr tranter 1 e 19.
Il program che suonda
La sonda suonda a Val d’Isère l’emprima cursa rapida da l’enviern. La dumengia datti lura il segund slalom gigant da la stagiun. Quel era oriundamain planisà a Beaver Creek, ha uss dentant er lieu a Val d’Isère.
RR novitads 14:00


text:
La petission popolar “Piemontèis ufissial!” a l’ha pijà la scampa an passand le 10.000 sotëscrission.
Sa petission, dëdlà ‘d ciamé dun-a la dëscussion ëd le vàire propòste ‘d lej deposità da ‘mpess, a-j ciama a la Region Piemont ëd desse da fé “apreu ‘d tute j’institussion afin ch’a chita la discriminassion contra la lenga piemontèisa e che costa a peussa avèj ij vantagi dl’arconossiment dij drit costitussionaj arzervà a le lenghe minoritarie dla Repùblica italian-a”, tant për ancaminé an giontand ël piemontèis ant la Lej 482/99.
Costa inissiativa a ven apress la manifestassion dij 26 d’otóber passà (vëdde la galarìa fotogràfica) cand, an facia al Consej regional, ij Piemontèis a l’avìo ciamaje a la Region ëd fé rispeté sò drit fondamental a la lenga e a l’identità.
A ven a taj memorié che la particolarità dla lenga piemontèisa a l’é ben armarcà dai filòlogh ij pì avosà dj’Università ‘d tut ël mond e che ‘l piemontèis a l’é arconossù an tan che “lenga autònoma” da l’UNESCO e dal Consej ëd l’Europa (za dël 1966 a l’Università d’Harvard ël professor Einar Haugen, un dij pì grand sociolinguista ‘d sèmper, a fortìa esse ‘l piemontèis, “da tute le mire linguìstiche na lenga separà da cola italian-a da na banda e da cola fransèisa da l’àutra”).
Comben ch’i sio rivà al but la cujìa dle signature a va anans, séguit a le solecitassion ch’a rivo da tute le provinse piemontèise.
Le prime 10.000 signature i-j armëttroma a la Region ant ij di ch’a vniran.
IJ RANDEVÒ PËR LA CUJÌA DLE SIGNATURE
“La lòta antra ‘d grup dominant e ‘d grup dominà për ël drit a survive a conten lòn che mi i ciam “l’ecologìa dla lenga”. Con s’espression i veuj dì che goerné la lenga a fà part ëd l’ecologìa uman-a.”
Einar Haugen (1906 – 1994)


text:
Les 5 bales plü granes dla politica de Südtirol y ladina— 20 September 2013
1. Nos viun te na democrazia. Nos savun che sura döt le monn y porchël incö te Südtirol vëgn i gragn (economicamënter) tres maius y i pici tres mëndri. Che i mëndri é cotan deplü co i gragn, chël é püch mo sigü. Sce la politica ne fej nia por oje dl ater vers chësta tendënza o ne le vëiga nia desche problem prinzipal de nosta sozieté, spo pon zënzater dì che i ne sun nia te na dërta democrazia, gnanca te Südtirol.
2. La SVP é en partì de racoiüda cun strotöra democratica. Sce chësc foss vëi, spo fóssel jü ales prelîtes por le candidat da Presidënt dla Junta almanco trëi o cater candidac, un por ara politica, de en partì che se detlarëia instës de racoiüda. Deperpo él gnü presentè un su en dërt candidat y un de stran, por che la lita ne sides nia dl döt por nia. I iscrić al partì é spo düć saltà a lité, desche en tlap de bisces cherdades adöm dal famëi. Ester na biscia po inće avei sü vantaji mo chësc n’à nia da fà cun democrazia interna.
3. La SVP é le partì de racoiüda di todësc y di ladins. Sce la SVP foss tan bëgn le partì di ladins co di todësc, spo messéssel ester sön süa lista di candidac por les lîtes provinziales almanco 2 ladins. Fajun pa dui cunć. I ladins te Südtirol é le 4,5%. Tignin cunt che tl partì n’él degügn taliagn é la prozentuala di iscrić ladins de sigü plü co le 6%. Chël ô dì che sön 35 candidac messéssel almanco ester 2 ladins. Dantadöt sce la basa ladina sal damana (Les ëres dla SVP ladina s’à damané n post sön lista). Sce chësc n’é dô le statut dl partì nia poscibl, spo ti dijun a val’ de té descriminaziun.
4. Ladins Dolomites é le partì de racoiüda ladin. Le Presidënt de Ladins Dolomites scrii sön la Usc dl 16 d’agost, che i candidac ladins sön atri partîs ti tol usc al partì de racoiüda ladin. Che Ladins Dolomites cun za. le 20% dles ûsc ladines dales ultimes lîtes provinziales se mëte sciöche travert da gnì le partì de racoiüda ladin, n’é dl döt nia realistich.
5. I ladins adora en partì de racoiüda (etnich) che i raprejentëie. En partì etnich é l’idea plü vedla, che an po avei te na comunité che ô ester moderna, daverta, dinamica, tecnicamenter svilupada, cun degügn problems de comunicaziun sides a livel tecnich co dandadöt a livel de lingaz. I ladins dess tignì adöm y ciafé na forma por lauré deboriada (indipendentemënter dai partîs politics) y rové a soluziuns democratiches sön les chestiuns che reverda ma i ladins ( p. ej. lingaz, cultura, scora, informaziun yii.) y por le rest dess düć avei la liberté de jì dl vers che ai arata dërt. La crisa economica, la defenüda dl ambiënt, la mancianza de democrazia, la sanité yii. n’é nia problems ma ladins. Na poscibilité por mëte impé na té strotöra é la plataforma de democrazia direta che le Movimënt 5 Stëres ladin é tl laûr da cherié. N „Parlament Ladin“.
Josef Pedevilla, Movimënt 5 Stëres


text:
Emprova generala per la Cuppa Spengler betg gartegiada
- Actualisà Gievgia, 24.12.2015, 6:40
En la davosa runda dal campiunadi da hockey dal 2015 gudogna Lugano il duel cunter il HCD. Las duas equipas cumbattan lura tranter Nadal e Silvester puspè per il titel a la Cuppa Spengler.
Il HC Lugano è sper il Club da hockey da Tavau la segunda equipa svizra che gioga quest onn il turnier tradiziunal a Tavau. Omaduas equipas vulan natiralmain era terminar l’onn da campiunadi cun ina victoria, e quai fiss bunamain gartegià al HCD. Enfin las davosas 5 minutas manava el anc cun 2:1. Il finish da Lugano è però stà memia ferm, uschia ch'ils Tessinais han gudagnà cun 3:2.
Puspè han blers giugaders mancà al HCD. Per la precisiun: 12. Els han mancà per part pervi da blessuras e per part pervi dal champiunadi mundial da juniors.


text:
Emprima cumprova d’in luf en il chantun Glaruna
- Mardi, 13.9.2016, 14:57
Durant la chatscha en il chantun Glaruna ha in chatschader pudì observar in luf ord da curta distanza ed el ha era gist fatg in video dal luf. Quai l’emprima cumprova d’in luf en il chantun vischin.
Venderdi passà ha in chatschader pudì observar sur Mollis en il territori dal Nüen in luf. Tenor ils represchentants dal Uffizi da chatscha glarunais saja cleramain da vesair in luf masculin sin quest video.
Quai è l'emprim mussament cun maletg d'in animal da rapina en la Glaruna dapi ch'ils lufs èn puspè sa chasads en Svizra avant var 20 onns. Uss vegn examinà sch’ina nursa mazzada en la vischinanza è vegnida mazzada dal luf. Quai duai vegnir cumprovà cun ina analisa da DNA.
RR novitads 14:00


text:
Verdee de Sura
Verdee de Sora (Verderio Superiore in Italian; Verdé de Süra in Brianzoeu) l'è on comun de la Provincia de Lecch con Erùr: Còdice sbagliàt097 088 abitant (dàto del Dic 2015 [1]), 'na süperfis de 2,64 km² e 'na densità de Errore nell'espressione: operatore < inatteso, ab./km². Al se troeuva in del territòri de Meraa e'l faseva part del vegg comun de Verdee, del qual al s'è destacaa intel 1905. El so territori el cunfina cun quel dei cumün de Cornaa (MI), Padernu, Robbiaa e Verdee de Sott.
Evulüzziun demugrafica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Verdee de Sora l'è mustraa in de la tabela chi desutta:
Abitàncc censìcc
Vôs correlaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Scuol ha puspè ina disco
- Actualisà Glindesdi, 18.12.2017, 6:54
Sonda saira è stada l'avertura da la nova disco CULT en l'areal da Trü. 500 persunas han visità la sairada d'avertura.
-
Scuol ha puspè ina disco
2:52 min, Telesguard dals 18.12.2017
-
Avertura dal local CULT a Scuol
2:15 min, Actualitad video dals 17.12.2017
La disco CULT ha avert sias portas sonda saira. Il suentermezdi han anc vischins dal quartier da Trü fatg la visita. Ils iniziants vesan in bun contact cun ils vischins sco element impurtant per il success da la nova disco. Era mesiras per reducir la canera enturn l'entrada da la disco CULT duain gidar a crear ina buna situaziun enturn la disco che è amez in quartier abità da Scuol.
Premiera gartegiada
La prima sairada è stada in success. Ils organisaturs han quintà cun 500 visitaders. Els han udì 2 concerts - per exempel da Who's Panda. En pli han divers dj's procurà per la musica sper ils concerts.
RR actualitad 06:00


text:
Francòt, pitor e poeta
Parlé dël dotor Ernest Francòt, mòrt ël 4 agost dë st’ann [1968] a Busca, për mi a l’é mach pì un dolor. Da tròpi ani a durava la nòstra amicissia përchè i peussa rassegneme a pì nen parleje, a pì nen gòde la chiete dël sò studieul stracarià ‘d quàder e ‘d lìber, o ant ël silensi ëd na stra ‘d campagna, cole ore soav ëd conversassion e ‘d meditassion sl’art e sla vita, ch’a tornëran mai pì. Mai pì, an picand a la pòrta dla soa ca, da la faciada così delissiosament gozanian-a, i lo vëdrai a cavei ancutì comparì sla seuja e guarderne prima con un pò dë stupor, e peui con un crij d’alegra maravìa, ambrasseme përdù come se i fusso pì nen vëdusse da chi sà che temp. Mai pì ant ël sò pèilo, pien d’ombre dosse e sugnante, për n’invit afetuos impossìbil da arfudé, im fërmrai a fé con chiel un-a ‘d cole sin-e modeste e dlicà, pien-e d’un anciarm squasi da monësté, gnanca dëstorbà da tòta Lussìa, da pì ‘d sinquant’ani soa fedela cusinera, che, con ël pass ëd fèlter e pressà, an sërvìa atenta e precisa. Mai pì ant le neuit d’otonn, mentre na lun-a enòrme e bianca a viagia campand giù sle vigne tant ëd col ciàir, tanta ‘d cla pas da fé vnì fòj, mai pì ant la sala ‘d mùsica dël Mèist Romagna, a fnestre duverte sla colin-a ancantà, i sentrai con chiel surtì dal cheur dël violin o da la tastera dël piano un caprissi ëd Paganini o un preludi ëd Chopin. Mai pì. E as dis pro che ‘l ricòrd ëd na gòj a l’é sempe na gòj, ma, quand as fica ‘d mes l’ombra dla mòrt, a l’é già tant se, nompà dl’angossa, at antërvuja la malinconìa. Così ora a l’é grev për mi rilese le soe poesìe për dene un giudissi crìtich, e a l’e dcò difìcil përchè, mentre për afession i vorrìa laudé tuta la soa euvra, për amor dla vrità i devo distingue e buté ‘d lìmit.
E i dirai sùbit che tra ij sò doi libret, un an italian: «Tremule foglie», e l’àutr an piemontèis: «Ël nòstr cioché», ël pì genit e convincent a l’é lë scond. Nen che an Tremule foglie a-i sio nen ëd bele stròfe e ‘d bej vers da tnì a ment e conservé come na richëssa. […] Ma la soa lingua italian-a a riess nen a trové na mùsica përsonal e, ant l’impacc, a casca soens ant la pròsa o ant la pressiosità. E dcò ant Ël nòstr cioché a comparisso ij ton dla poesia pascolian-a e crepuscolar, e dcò lì ël mond a l’é ristret e familiar, ma ël piemontèis […] a lo giuta a buté an lus cola ch’a l’é la soa originalità, l’inchietùdin e la paura che a mnasso e a ofendo la pas che chiel a serca. Ché ‘d sicur la soa aspirassion pì profonda a l’era cola ëd vive sempe an tranquilità, fòra dla guèra dj’òmini, lontan da le përfidie dl’ambission e dl’avarissia. Ij batibuj a-j piasìo nen, e findi ant le discussion la soa vos, ël sò acent pasi e rijent a l’era un continuo invit a la moderassion, a la prudensa o a la comprension. ─ Përchè scaudesse tant? ─ a smijava dì. ─ Le còse giuste, se a son pròpi giuste, a trionferan. E ancomensoma, pitòst, a fé ‘l nòstr dover! ─.
E, an efet, quand ël dover a lo ciamava, chiel a sentìa e a capìa pì nèn d’àutr che l’arciam dla soa cossiensa àuta e polida. E, se as tratava d’andé an guèra, come a l’é tocaje ant ël 1915, chiel a partìa: e drinta la pàuta dla trincera ansangonà, a l’é stait un médich eròich (sensa avèj na midaja, naturalment) ; e quand a l’ha otnù la condota a Busca, për quarant’ani, sensa mai na vacansa, a l’é stait esemplar për spìrit ëd carità. Basta dì che, për le soe vìsite, a l’ha mai mandà ‘d parcele: e chi a lo pagava a l’era ringrassià, e chi a lo pagava nen a l’era pì nen dëstorbà. É-già, i conto ‘d còse che a smijo ëd fàule e anvece a son vere. Tant vere che am ven veuja’d dì che ël sò ciadeuvra a l’é stàita la soa longa vita. E tuti a lo san, e a l’ha arconossulo dcò ël Sìndich ëd Busca, che për la soa mòrt a l’ha proclamà ël deul sitadin.
Ma ‘d tuta sa legenda strasordinaria, squasi gnente a parëss ant la soa poesìa: për umiltà, prima ‘d tut; ma dcò për tnì lontan ij ricòrd ëd tante fatighe, ëd tanti dolor, ëd tante ingiustissie ancontrà e soportà: che, però, come i l’oma dit, a manco nen ëd ferilo con dë slussi inchietant. E na vòlta sola ël sò cheur a l’é lassasse andé: mach na vòlta (e fasend parlé al sò pòst na pòvra veja) a l’é s’cionfà an në sfògh, e a l’ha scrit la soa poesìa pì àuta e bela: «Ël piat ëd cisi». Poesia fàita con le paròle pì comun-e e sempie, come la mnestra ‘d cisi a l’é la pì comun-a e sèmpia dle mnestre. E a conta ëd còse grande, ma, për gavé ògni sospet ëd blaga, a dà ai sò vers l’andi ëd na filastròcola con rime sempe uguale e con le quartin-e che a finisso sempe con l’istess vers. E pura la poesìa a pija l’incant e ‘l sospir ëd na confession religiosa.
L’hai ruscà për tanti ani
për provëde al mè avnì;
son vansame sto piat ‘d cisi
e a l’é tut lòn ch’i l’hai mi.
E sorele d’umiltà a sa lìrica a son tute j’àutre, che a canto ël cioché: («Lo saluto da davzin, / lo saluto da lontan / coj ch’a ven-o, coj ch’a van…»); la vos («dël biarlòt ch’a va a conté / e segret e drolarìe / a le fior ch’a son fiorìe / pì ch’an pressa al sò passé»); e ‘l ciàir dla lun-a, e ij parpajon dla fiòca, e la róndola che «tuta fòla ‘d lus, ‘d sol» a voltegia e a crija ant ël cel. Donca, ël mond ëd Pascoli? Si, ma con queicòs ëd neuv. Ché mentre ël Pascoli con gòj a canta la gòj ëd le fior, dj’oslin, dle ciovende, Francòt an tute le gòj a sent na paura, na mnassa, na malinconìa. Così se ‘l Pascoli a peul canté «I canarini cantano la sera / per la mia cena piccola e canora» për Francòt l’oslin an gabia, bele che a canta,«chiel sol, sarà, a l’é n’afann ch’a canta». E l’arsigneul an libertà, drinta la boschin-a, ëd neuit a canta «la blëssa ‘d vive» e ij seugn dl’amor, ma dcò «la violensa / che tuti quanti an piega / dël dolor».
Tant che, quand dòp ël di fatigà, a riva la neuit o la fiòca e a pòrta pas a le ròbe stanche, chiel a prega e a ciama a tut ëd fé silensi, ché «veulo deurme le còse, nen esse dësvià», e, come ant na nina-nana a-j canta:
Deurme, deurme, pòvre còse,
tuti quanti l’oma bzògn
dòp la vita ëd fé un bel sògn…
Deurme, deurme, pòvre còse!
E a l’é an cost sentiment inchiet ëd gòj sempe mës-cià a la paura e d’incant sempre ligà al dolor («onde il mio canto / è gioia / ed è dolore / senza posa»), che a anfonga le rèis ëdcò la soa pitura: che a l’é, second mi, la manifestassion pì lìbera e fòrta dël sò spirit. Ché mentre ant la poesìa chiel a manca ‘d col rigor, che a veul che ij vers a coro (come a dis ël Boileau) «de merveille an merveille» e soens a casca an ripetission e stanchësse e ingenuità, con el pënel e ij color a sà ampinì tut ël quàder sensa sfòrs e riempitiv. […]
Tant a l’ha fàit ant la prima stagion dla soa pitura Ernest Francòt; ma n’àutra granda aventura chiel a l’ha vivù peui an cola che i podoma ciamé la soa sconda stagion. E a l’é stait ël sò aussesse ant ël regn misterios e miracolos dla lus, dzora tuti j’abiss, për dëscurvine e tochene la sorgent e la potensa: e lassù, novel ìcaro pì fortunà, a l’é nen brusasse j’ale, a l’ha nen përdù la soa ànima e ‘l sò linguagi e […] a l’ha contane ‘l sò viagi fantàstich e ùnich. Ché tanti pitor, prima ‘d chiel, a l’han rapresentà lus e tempeste, ma sempre an relassion a l’òm e a le soe còse, che ant ël quàder a resto ij përsonagi prim: Francòt anvece a fa dventé uniche «dramatis personae» j’orissi, le fiòche, le luci. E an efet, ant coste soe piture l’òm a compariss mai; lòn ch’a lo interessa a l’é la vicenda, ël misteri, la bataja e la vitòria o la dësfaita dle lus e dle selve, dij vent e dla tèra: e as fa chiel istess vent e lus, fiòca e bòsch për dene, an color, tut ël segret e la violensa, tut ël silensi o l’uch, tut l’anciarm o lë sparm dla natura primordial. […]
Cost, ël pitor che a l’ha duvert ëd mostre përsonaj a Turin e Milan, naturalment sensa che ij crìtich a në capièisso nèn; cost ël pitor e’l poeta, che mi l’hai avù ‘l boneur ëd conòsse e ‘d conservé amis për tuta la vita. E sì i duvrìa rendje grassie për ël grand agiut che a l’ha dame quand mi, giovnòt ëd vint ani e peuj òm ëd tranta e quarant’ani, i sercava la mia stra ant la poesia e ant ël teatro e dëspërtut i trovava arfud e incomprension e chiel, chiel sol, a scotava da mi la letura dij mè travaj (come mi i scotava ij sò), e am dasìa ‘d consej e incoragiament, e ant ël sò salòt, tra declamassion e discussion, da la sèira i la mnavo magara fin a tre bòt dla matin. Ma tut so-sì a l’é còsa che a riguarda pì mi che chiel, e i taso. E për nen cede a l’angossa, i seugno: i seugno Busca che, a st’ora, ant la pas dla matin, a l’é là chieta e ciàira ai pé dla colin-a, ch’a-j fà sercc dantorn con le soe vigne, ij ciabòt, ij bòsch e ‘l castel dël Ròcol, e lassù, sël brich, bianch e solitari, l’Éremo. E ‘l dotor Francòt […] a l’é già për lì a fé vìsite. Guardelo! A l’é pròpi come i l’hai vistlo ant na mia poesìa e come i lo vëdrai fin che i vivo:
Testa un pò chin-a, cavej già un pò gris,
sla boca, ant j’euj sempre tranquij na fin-a
sapiensa alegerìa da un soris:
lo vëddi?, a seurt adess da na portin-a,
fà silensios le stra dël sò pais…
Silvio Einaudi
Musicalbrandé | N. 40 – Dzèmber 1968


text:
Pischa sa concentrescha sin sports d’enviern alternativs
- Gievgia, 26.2.2015, 17:18
Las pendicularas Pischa SA s'orienteschan da nov ed avra puspè mintgadi las pendicularas.
Quai ha decidì il cussegl d'administraziun ensemen cun l'acziunari grond las pendicularas Tavau Claustra suenter in'analisa dal manaschi.
Davent da l'enviern 2015/2016 sa concentrescha Pischa sin il sport d'enviern alternativ ed avra las pendicularas puspè mintgadi. Sco quai che las pendicularas communitgeschan, saja Pischa fitg popular tar ils viandants d'enviern, ils freeriders e gianelladers. L'analisa haja mussà che Pischa n'attiria betg ils skiunzs classics, perquai veglian ins en l'avegnir sa concentrar sin ils sports d'enviern alternativs.


text:
Clutger baselgia da Trun ha patì dal stemprà «Niklas»
- Mesemna, 1.4.2015, 11:12
Il stemprà «Niklas» ha buffà davent ina part dal tetg dal clutger baselgia da Trun. Las parts dal tetg èn sa tschentadas sin plazza Cadruvi.
I sa tracta da radund 30-40 meters quadrats arom ch’èn suflads davent. Ch’i n’haja dà nagins blessadas saja in grond cletg, ha il president da vischnanca Dumeni Tomaschett ditg. Ussa emprovian ins da segirar il tetg restant. Sche quai na gartegia betg, stoppia il santeri vegnir serrà sur Pasca.
Dersch 1000 meters cubic laina
En il cirquit forestal da Valsot en l'Engiadina Bassa ha l'orcan Niklas dersch entaifer paucas minutas enturn 1000 meters cubic laina. Quai ha ditg il selvicultur Antonin Hugentobler a l'agentura da novitads rumantscha ANR.
Per consequenza stoppian ins probabel stritgar in u l'auter dals tagls planisads per quest onn. En sasez vulev'ins tagliar en cirquit forestal da Valsot prest 10’000 meters cubic.


text:
WEF - Forum mundial d'economia
- Mesemna, 22.6.2016, 10:30
Mintg'onn il davos da schaner datti a Tavau blera truscha e canera. Il WEF, il Forum mundial d'economia vegn organisà là. Il WEF datti dapi il 1972, ma tge è il WEF insumma?
Mintg'onn il davos da schaner datti a Tavau blera truscha e canera. Il WEF, il Forum mundial d'economia, egn organisà dapi il 1972. Al Forum mundial d'economia vegnan mintgamai bleras persunalitads da la politica, da l'economia, da la cultura e da la scienza. Mo tge fan tut questas persunas a Tavau, tge vegn discutà e tge è il WEF insumma?
Tavau vegn protegì da saivs
Amez Tavau è l'enconuschent center da congress, il lieu nua ch'ils gronds dal mund s'entaupan al WEF. Quest bajetg vegn serrà giu dal tuttafatg. Senza lubientscha n'ha nagin la schanza da vegnir pli datiers. Er il rest dal vitg da Tavau ha saivs da giatter enturn ed enturn. Nus mussain co che Tavau sto vegnir protegì durant il WEF.
Controlla dal spazi d'aria
Per la controlla dal spazi d'aria è l'aviatica militara responsabla. Co vegn quai controllà? L'aviatica militara garantescha la segirtad al WEF e grazia al radar pon ins vesair nua ch'ils aviuns sgolan. E durant il WEF na dastga nagin aviun sgular sur Tavau senza lubientscha.
Situaziun extrema per politichers ed economs
Mintg'onn sa scuntran intginas da las pli impurtantas persunalitads da l’economia e da la politica a Tavau al WEF. Quellas persunas s’entaupan per discutar davart problems dal mund, sco per exempel da la crisa da finanzas. Tranter quellas persunas renumadas vegnan era da quellas da l’Asia, da l’Africa u dal Mexico. Persunas che n’han anc mai vis naiv e ch’èn il bler disads cun temperaturas agreablas, chaudas.


text:
Mertesc, 28.11.2017 da les 20.50-21.01
Sëlva
Le paisc de Sëlva tla Val Gherdëna é a 1563 metri sura le livel dl mer y al é deventé n post turistich renomé. Dlungia gragn hotí él ciamó da odëi valgönes ciases vedles che á mantigní la strotöra originala, che nes cunta dla storia dla popolaziun de Sëlva. La dlijia de Santa Maria de Sëlva é n post de pelegrinaje da secui inca y ite en Val él na capela, che é n iuvel dl'ert sacrala, la capela de San Salvester.
Program de Erika Castlunger
camera y tai Hans Peter Karbon
a cura de Alessandro Dapunt


text:
Oklahoma City
Oklahoma City (a s lèś /oʊkləˈhoʊmə ˈsɪtɪ/ in ingléś), cgnusùda anc cun la siggla «OKC», l'è na sità di Stat Unî ad siesènt-trentamìla abitànt a 'l incìrca (dat dal 2015), sèntar più impurtànt e capitàl dal stat d'l Oklahoma.
La s cata in dal cuntèi 'd Oklahoma, Canadian, Cleveland e Pottawatomie e in mèś a gh pasa l'autostràda Route 66. Al sò clima 'l è subtrupicàł ùmid.
Tgnénd adrē a 'l censimènt dal 2010 la sò pupulasiòṅ la s divìd in un 62,7% ad biànc, un 15,1% ad négar, un 3,5% ad natìṿ americàṅ, un 4,0% 'd aśiàtic, al rèst atri rasi o rasi misći.
Al 19 'd Avrìl dal 1995 in sità a gh'è stâ un brut atintâ ch'l à fat 168 vitmi. Al respunsàbil, ch'l à tirâ śò 'n palàs faghénd scupiàr un càmion, 'l è stâ 'n espunènt dla dèstra pēśa americàna, Timothy McVeigh.
Da 'l 2004 al sò sìndig 'l è 'l republicàṅ Mick Cornett. 'L è da 'l 1987 ch'la sità la gh'à di sìndig dal GOP méntar prima, da 'l dòp guèra in avànti, 'l iva elèt sèmpar di espunènt demucràtic.


text:
Ina vusch unida da Rumantschas e Rumantschs
- Sonda, 5.9.2015, 11:25
Johannes Flury, l'anteriur directur da la scol'auta da pedagogia dal Grischun ed anteriur president dal cussegl d’administraziun da l’Institut Otalpin a Ftan duai succeder a Duri Bezzola ch'ha demissiunà suenter be 3 onns en uffizi. El è l’emprim e fin uss unic candidat per quest post.
Unir ils Rumantschs
Avess Johannes Flury da vegnir il nov president da la Lia Rumantscha, lura vuless el en emprima lingia manar e betg mo esser ina persuna da represchentaziun, sco quai ch’el ha ditg envers RTR. Sper simplifitgar la structura da la Lia Rumantscha vuless el era sustegnair ils Rumantschs en la Bassa e quels che vulan s'integrar, quels ch'han sco el, emprendì rumantsch. La pli gronda sfida vesa el dentant d’unir puspè ils Rumantschs suenter l’entira dispita dal rumantsch grischun.
Emprim betg Rumantsch al timun
Vegn Johannes Flury president, lura è quai en mintga cas in novum. I fiss numnadamein l'emprima giada ch'in betg Rumantsch, in che n’è betg creschì si en ina famiglia rumantscha, mabain ch'ha emprendì rumantsch, timunass la Lia Rumantscha.
Davart la successiun da Duri Bezzola decida la radunanza da delegadas e delegads da la Lia Rumantscha, ils 31 d'october 2015 a Mustér.
RR novitads 12:00


text:
Carimaa
Carimaa (nom ufizial in italian: Carimate) a l'è on comun de la Provincia de Còmm de 4 485 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 5,2 km² e 'na densità de 863 ab./km². El se troeuva al confin con la Provincia de Monza e Brianza (comun de Lentaa).
El comun a l'è situaa in de la Vall del Seves. Pròppi in del sò territòri comunal el torrent Serenza a l'entra indel fiumm Seves. Carimaa l'è lontan de Còmm domà 15 chilòmeter.
I frazion del paes a hinn tre: Cassina Vall (1616 ab.), Munzurè (500 ab.) e la stazion.
A Carimaa, intorna al 1010, l'è nassuu el Sant'Ariald (m. 27 giugn 1066) e anca on vescov de Bergom, l'Adalbert (894-929).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Carimaa l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Rivêlta l'é óna dal j antîghi Véli ed Rèz, l' a 's câta a mezdé e a 7 chilômeter cîrca dal cèinter insém a la Statêla 63 dal Srèj. Adèsa la fà pêrt ed la Circoscriziòun "Sud" e la cûnta pió o mēno 6.000 abitânt.
A parèir ed soquânt al nòm Rivêlta al deşvîn da "Ripa Alta" nòm dê a cól pôst lé perché l'ēra mésa insém a 'na rîva êlta fâta, ind i tèimp antîgh, dal Cròstel ch' al pâsa a matèina ed la frasiòun. Secònd Fernando Fabbri al nòm al gniré sèimper da "Ripa Alta" mó al sré al nòm 'd un Castèl ch' l' ēra da st' al pêrti. Cól Castèl al fêva pêrt ed 'na Cōrt Imperiêla ch' la vîn pó dêda al Viscûnt Ingelberto ed Pèrma, ch' la dvèinta pó proprietê dal Vèschev ed Rèz ch' la pâsa pó in mân a i Cûnt De Palude fîn a quând la vîn divîşa tra i divêrs sgnurôt dal pôst.
Al sît al rişûlta, dôp che în stê catê di rèst antîgh, abitê da fîn da l'etê da fèr. In un documèont ed l' '857 a 's pêrla che insté zôna a gh'é 'n' "ecclesia Ripa Alta", in 'n êter documeint dal 902 a 's pêrla ed 'na "Ripa Curtis", in 'n êter ed 'na "Pieve" e in ûn dal 1059 'd un "Castrum" (castèl).
Dôp èser stêda sòta al gvêren Imperiêl Rivêlta la dvèinta proprietê di Canônich ed Rèz.
Int al 1315 la dvèinta un Comûn léber dôp la dvèinta frasiòun ed Rèz.
Int al 1316 al Castèl, ed proprietê di Da Palude, al vîn bruşê da 'n' incèndi.
Int al 1723 a cumîncen i lavōr, finî pó int al 1750, ed la grôsa Vèla Duchêla fâta fêr da Francesco III e Carlotta Aglae d'Orléans só mujêra.
Int al 1869 l'é stêda óna dal prémi Véli arşâni a 'd arlbêres a la tâsa dal maşnê dal 7 ed lój dal 1868 andêda in vigōr al prém de znêr dal 1869.
Int al 1873 a Rivêlta a 's fònda la préma coperatîva ed la pruvîncia: la "Società anonima cooperativa di consumo e di risparmio fra i lavoratori". Int al 1879 al vènditi de sté coperatîva a rîven a la bèla céfra ed 14.000 frânch. Int al 1880 al magaşèin, fîn alōra riservê a i 400 sôci, al vîn cambiê in un spâc ed gèner alimentêr avêrt al póblich e a vîn avêrt al dō sucursêli ed la Baragâla e di Canêl che int al 1882 al dvèinta indipendèint.
Int al 1874, da un gróp 'd 80 sôci quêşi tót muradōr, a nâs la "Società di mutuo soccorso tra i lavoratori".
Ind j ûltm' ân la Véla l'à subî di grôs e modêren cambiamèint, al cèinter l'é quêşi tót arnuvê, la s'é şvilupêda lòngh a i dû âs stradêl che la travêrsen: la Statêla 63 e via Sant'Ambrōş ch' la pôrta a Muntchêvel.
La cēşa
La cēşa ed Sant'Ambrōş, bèle numinêda ind i documèint al tèimp dal vèschev Sigifredo (vèschev ed Rèz da l' 844 a l' 857) l'é arcgnusûda cme Pēv sōl int al 1144.
Int al 1302 la dà al dècimi a la cēşa dal cunvèint ed Sant'Ilâri ed Pôrta Castèl a Rèz.
D' atōrna al 1832 la préma cēşa la vîn tirêda zò e int la 1848 a 's cumîncia a tirêr só còla nōva só prugèt ed Giuseppe Fontana controlê da Domenico Taddei sòta la diresiòun ed l'inzgnêr Luigi Croppi
La facêda l'è divîşa in trèi pêrt cun un fruntespési a teriângol ch' al côpia al soverpôrta dal purtòun d'ingrès. Ind al dō néci a i fiânch ed l'ingrès a gh' êren dō stâtvi ch' a fêven vèder, in un môd un pô grēz, Sant'Ambrōş e San Zidōr fâti da Don Gaetano Stefani curê ed la cēşa. L'arlòj ed la tòra, a la fîn ed l' '800 l'êra spustê pió in bâs sòta la cèla dal campâni. Dèinter a la cēşa în tgnû da cât quêder d'altêr ed Francesco Camuncoli (1745-1825): ûn cun la Madòna cun al Bambèin, Sânta Luséia, Sânta Giólia, Sân Flép Neri e Sânta Liberêda e 'n êter cun Sân Juşef cun al Bambèin, Sân Luîg, Sânt'Eurosia e Sân Zvân. A gh'é ânca dō tèili dal '500 cun Sân Francèsch e Sân Girôlem. Al côro in lègn al deşvîn da la cêsa dal cuvèint ed Sant'Ilâri ed Pôrta Castèl tirêda zò a la fîn ed l' '800. I dû côro în ôpra dal şvéser Antonio Bernasconi.


text:
Alghero
Alghero (L'Alguer en català; S'Alighera en lèngua sàrda; Alguer o Alguero 'n spagnöl; Algaria 'n latì) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, en Pruvìncia de Sassari. El g'ha presapóch 43.387 abitàncc, 'na superfìce de 224 km² e 'na densità de 176 ab./km². El cunfìna coi cümü de Olmedo, Putifigari, Sassari, Uri, Villanova Monteleone.
Part de la sò popolasiù l'è uriginària dei cunquistadùr català de la fì del médio évo, época 'ndèla quàla la Sardégna l'ìa par del Regn de Aragóna. Per chèsta rizù, 'na part significatìva de la popolasiù locàl la pàrla amò l'algherés, en dialèt de la lèngua catalàna. El régn de Aragóna el g'ha ìt apò 'na 'nflüènsa fondamentàla endèl'architetüra de la cità.
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
Albrecht Dürer
Albrecht Dürer (Norimbèrga, 21 de màgio del 1471 - Norimbèrga, 6 de bril del 1528) l'è l'artìsta piö famùs del Rinascimènt todèsch, cunusìt en töt el mónt per i sò quàder, dizègn, inciziù e scrìcc de teorìa de l'art. Le sò òpere le g'hará 'na 'nflüènsa profónda söi artìsti del sècol XVI todèsch ma apò sö chèi olandés.[1]
Gh'è restàt 'na gran quantità de 'nformasiù personài, 'ntra le quàle gh'è lètere, scrìcc e desègn che 'l compagnàa con anotasiù acüràde, Tot chèsto materiàl el g'ha pirmitìt de rià a 'na comprensiù bastànsa profónda de la sò òpera. La sò braüra de pitùr l'è stàda 'l rezultàt de 'n laurà dür, e 'ndèl setùr de le arcc gràfiche les arts gràfiques el g'ha mìa ìt riài.
L'è riàt a otègner che apò a l'imperadùr Maximilian I stès el se 'nteresès a la sò òpera, enfìna al pónt de cumisiunàga divèrsi ritràcc.
Endèi sò öltem agn l'è stat empegnàt suratöt endèla realizasiù de tratàcc sùra la mizüra e le prupursiù umàne. En chèste òpere, püblicàde dòpo che l'ìa mórt, el sercàa de stüdià e ragiunà sö la sò maniéra de 'nquadrà l'art, sö la bàze dei stüde italià sùra la teoria de l'art.[1]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- albrecht-durer.org, 350 pintures de l'artista.
- Enllaços al museu en línia amb imatges de tots els gravats d'Albrecht Dürer
- Albrecht Durer a l'"Història de l'Art"
- Albrecht Dürer a l'Enciclopèdia
- Obres per Albrecht Dürer al Projecte Gutenberg
- Albrecht Dürer: Vier Bücher von menschlicher Proportion
- Albrecht Dürer


text:
Ungaria engrevgescha leschas cunter immigrants
- Venderdi, 4.9.2015, 17:19, actualisà a las 19:38
En ina procedura sperta ha l'Ungaria fatg pli severas sias leschas cunter ils immigrants. A Budapest ha il parlament deliberà in pachet da leschas da la regenza da Viktor Orban.
Tranter auter prevesa il pachet ch'ina entrada illegala en il pajais po vegnir chastiada cun fin 3 onns praschun. Vitiers po l'armada vegnir en acziun al cunfin.
L’Ungaria è il mument confruntada cun ina fulla maidudida da fugitivs che van da la Grezia tras il Balcan dal vest e viagian lura vinavant da la Serbia sur ils cunfins. Da l’Ungaria emprovan ils fugitivs da vegnir en Germania u en auters stadis en l’Europa dal vest.
Al cunfin cun la Serbia ha Orban entant laschà eriger ina saiv da filfier cun spinas. Tgi che surmunta quella sto quintar en il futur cun fin a trais onns praschun.
RR novitads 17:00


text:
Stat de la materia
I stat de la materia a hinn i maner che la materia la pö interagì per fa sü di fas umugeni e macruscopich. I esempi püsee cumün chì sü la Tera a hinn i solid, i liquid e i gass ma in del ünivers quel püssee cumün a l'è el plasma. Quij ch'a hinn cugnussüü e familiar de men a hinn: el plasma quark-glüon, el cundensaa de Bose-Einstein, el cundensaa fermiònich, la materia degenerada, la materia strana, i süperflüid, i süpersòlid e prubabilment anca i string-net liquids.
Solid
In del stat solid atum o mulecul a hinn ligaa bej stret intra de lur per furmà un reticul cristalin rigid o una strütüra amorfa isòtrupa (anca se minga tücc cunsideren i solid amorf di solid). I solid a hinn incumprimibil (se puden minga schiscià) e gh'hann una sua furma definida.
Liquid
In del stat liquid i mulecul a hinn ligaa intra de lur in manera debula e se poden möf. I liquid gh'hann un vulüm ma minga una sua furma definida.
Gass
In di gass i mulecul interagissen dumà in manera propi fiaca e a hinn quas indipendent in di muiment; dunca poden ucüpà tüt el volüm del sò cuntenidur. I gass a hinn cumprimibil e gh'hann minga una sua furma.


text:
New York (stat)
Al stat ad New York (a s lèś /n(ɪ)u ˈjɔ(ə)ɹk/ in ingléś, scólta'l chè) 'l è 'n stat di Stat Unî ch'al s cata in dla còsta èst dla nasiòṅ. Al s è unî a la federasiòṅ in dal 1788.
Al cunfìna a nòrd c'n al Cànada, a èst c'n al Vermònt, c'n al Massachusetts e c'n al Connecticut e a sud c'n al New Jersey e cun la Pennsylvania. Al spartìs un bōrd marìtim su 'l Ucéan Atlàntic c'n al Rhode Island a èst ad Long Island. 'L è divìś in ssanta-dū cuntèi e in nuvsènt-nuantaquàtar cumùṅ.
Al mùcia sù dagnóra vint migliòṅ 'd abitànt (c'n un 65,8% ad biànc, un 7,3% 'd aśiàtic e 'n 15,9% ad négar, stand a i dat dal 2010) par na superfìsi ad 141.205 km². Al ciàpa 'l sò nóm in unōr dal duca 'd York 'd in alóra che pò al sarév dvintâ rè c'n al nóm ad Jàcum II, marè dl'ultma regìna catòlica 'd Inghiltèra, la Marìa ad Mòdna. Gl'ingléś i ìvan cambiâ nóm a la culògna dòp avér-la tòlta da gl'ulandéś ch'i ìvan fundâ la sità 'd New York ciamànd-la Nieuw Amsterdam.
La capitàl l'è Albany ma la sò sità più impurtànta 'l è New York ch'la mùcia sù òt migliòṅ e mèś 'd abitànt a 'l incìrca. Àtar sènt'r impurtànt i èṅ, in d'l órdan, Buffalo, Rochester, Yonkers e Syracuse ch'i pàsan tut i sènt-quarantamìla abitànt. Lung al cunfìn canadéś a gh'è dū lâg bèi grôs, al lâg Erie e 'l lâg Untàri, culegâ fra lōr par via dal fiùm Niagàra, qvél ch'al dà vita a 'l cascàdi dal Niagàra (spartìdi c'n al Cànada), dimóndi famóśi da 'n punt ad vista turìstic acsè cuma la piàsa Times Square e 'l parc Central Park.
Al sò mòt in latìn 'l è „Excelsior“ (Più in élt) mént'r al sò scutmàj 'l è „The Empire State“ (Al stat impēr). Da 'l 1810 in avànti al stat ad New York 'l è sèmpar stâ 'l più pupulâ dla federasiòṅ ma c'n al pasàr dal tèmp 'l è stâ pasâ prima par la Califòrgna (in di an Ssanta) e pò da 'l Tèxas (in di an Nuànta).
In dgl'elesiòṅ p'r elèś'r al presidènt di Stat Unî in fiṅ a 'l 1984 al stat al vutàva demucràtic o republicàṅ a secónd di caś ma pò 'l è pasâ decìś da la banda di demucràtic tant ch'in di ultmi sinc vutasiòṅ al GOP chè 'l à ciapâ di distàc ch'i andàvan da 'l 25% a 'l 30% a 'l incìrca. Al sò guvernadōr, da 'l 2011, 'l è 'l demucràtic Andrew Cuomo.
La sità 'd New York la fà la vóś grôsa in d'l ecunumìa dal stat esénd al sèntar bancàri, finansiàri e dal cumunicasiòṅ più impurtànt di Stat Unî, cun la bórsa americàna ch'la s cata a Manhattan in dla Wall Street. Al sò PIL 'l è 'l tèrs dla nasiòṅ dòp qvél dla Califòrgna e dal Tèxas. In agricultùra in dal stat ad New York a s sòna sù di póm specialmènt.


text:
Putsch militar a Burkina Faso
- Gievgia, 17.9.2015, 12:56
En il stadi vest-african Burkina Faso ha il militar surpiglià la pussanza. Il president e la regenza sajan mess giu, ha ditg in responsabel da la garda dal president a la televisiun statala.
La mesemna avevan commembers da la garda dal president attatgà il parlament e prendì ostagis. Sinaquai aveva il secretari general da las Naziuns Unidas appellà da laschar liber ils commembers da la regenza.
Ils 11 d'october avessi da dar elecziuns novas a Burkina Faso. La garda dal president vala sco loiala envers il president cupitgà Blaise Compaoré. L'october passà aveva quel stuì dar si ses post, suenter ch'el era stà 27 onns a la testa.
RR novitads 12:00


text:
San Ròc
Artìcol in dialët piaṡintëin
San Ròc (San Rocco al Porto in Itagliàn) l'é un paès ad 3.249 abitant in Pruvincia d' Lôd. L'è al prìm paès ch'as trova da Piasëinsa, a fà al pònt dal Po
Storia[modifica | mudéfica la surzéia]
Al sa ciamarës adsä parchè as dìs ca San Ròc, quant al s'era malä ad pèst, al sa sarës farmà in di sò campagni. Quant al Porto, in dl'antichitä a gh'era un pòrt ca purtava a Piasëinsa.
All'è al paés indua all'è nasìd monsignor Domenico Mezzadri, véscuv ad Chioggia dal 1920 al 1936.
Ligamm ad föra[modifica | mudéfica la surzéia]


text:
Baranzaa
Baranzaa (Baranzate) l'è on comun de la Provincia de Milan che 'l cunta 11824 abitant. El comun l'è nassuu in del 2004 per separazion de Bollaa.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El paes de Baranzaa el ven citaa per la prima vòlta in d'on còdes longobard del 994 cont el nòmm de Balanziate. In del 1235 l'è documentada l'esistenza del Comun de Baranzaa: molti terren partegnen al Monastee Maggior de Milan e al Monastee de Sant'Ambroeus. In del secol XIII la se cita l'esistenza de la gesetta de San Vincenz.
In quell period chì del Medioev Bass l'economia del paes l'è tutta basada su l'agricoltura: el paes l'è costituii de on nucli central circondaa de camp. In del 1450 el contròll de la zòna el passa a la famiglia di Sfòrza, che l'introduss la coltivazion del gels cont el scòp de prodù seda, attività che la restarà fiorent fina al princippi del secol XX.
Dòpo la dominazion di Sfòrza, in del 1530 el feud de Des, del qual el fa part Baranzaa, el ven elevaa a marchesaa e 'l resta proprietà di cont Gallaraa fina al 1580, quand finissen i eredi de la famiglia e donca el passa in di man di fradei Manriquez.
In del secol dòpo la ven costruida, sora i ruvinn de l'antiga gesetta, ona gesa noeuva dedicada a la Natività de la Vergin Maria.
Dòpo el domini austriach e la nassida del Regn d'Italia, Baranzaa la ven taccada al comun de Bollaa (1869). Dòpo el referendum propòst in del 1997 e attuaa in del 1999 l'è staa deciduu de divid de noeuv i duu comun, division che l'è stada fada definitivament in del 2004.


text:
Altenburg
Altenburg (Starograd in lusazian inferior; Starohród in lusazian superior; Starohrad in cech stòrigh; Altenburgo in spagnoeu; Altenbourg in frances) a l'è ona città de la Germania centro-oriental. El territori aministraa de la città l'è abitaa de 32 992 personn (dato del 31. Dic 2013)
La città la se troeuva in de la Turingia, in del circondari de l'Altenburger Land.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La città l'è stada abitada a longh de popolazion slav: la prima citazion de la città la ven de on document de l'imperador Otton II (976). El Barbarossa el n'ha faa vun di centri pussee important del sò regn.
In del 1256 l'ha ciappaa el titol de città.


text:
Mortuary - Obitorio
Mortuary - Obitorio (Ubitòri) 'l è 'n film ad scarésa dal 1983 'd Howard Avedis.
Sunt
La Christie (Mary McDonaugh) l'è in lut par la mòrt ad sò pàdar, al dutōr Parson (Danny Rogers), andgâ in dla pisìna ad cà. Sò màdar Eve (Lynda Day George) la pénsa ch'la sia stada na daśgràsia a difarénsa ad sò fiōla ch'l'è sicùra ch'al sia stâ cupâ.
Soquànt an dòp Josh (Denis Mandel) al và, insém a Greg Stevens (David Wysocki), muróś dla Christie, a purtàr via soquànti gumi a cà dal becamòrt dla sità, al sgnór Hank Andrews (Christopher George), cuma riśarcimènt p'r al fat che lò al 'l iva licensiâ sénsa di mutìṿ vàlid. Rivâ in sal pòst, chi lōr dū i védan Hank e l’Eve impgnâ in na sintàda p'r arciamàr i spìrit, pròpria quànd 'n óm cun la fàcia śbiàvda e cun un tabàr nég'r adòs al masa Josh e pò al s al pòrta via.
Greg, jutâ da la sò muróśa, al taca a pascàr-al ma a n gh'è vèrs. Chi lē pò, da soquànti stmani, l'à tacâ a 'vér di arbgàt a la nòt, insugnànd-as 'n óm cun un capùs in cô ch'al gh cur adrē cun un spróc p'r imbalsamàr i cadàvar. La n è gnanc più bòna ad far 'l amōr c'n al sò muróś parchè la gh'à in mènt sèmpar sò pàdar, ch'al vliva in alóra métar la mujér (Donna Garrett) dal pruprietàri d'l ubitòri in manicòmi parchè l'éra ciucàda in dla tèsta, acsè cuma sò fiōl Paul (Bill Paxton), inamurâ dla Christie a sò vòlta.
P'r andàr-'g a fónd e par savér la véra, la ragasōla la dmanda ajùt a 'l sierìf Duncan (Bill Conklin).


text:
Grezia sto preschentar glista da refurmas immediatas
- Venderdi, 20.3.2015, 8:10
La Grezia survegn anc in zichel dapli temp per preschentar refurmas. Senza concretas refurmas n’èn ils crediturs internaziunals betg pli pronts da dar daners a la Grezia.
Suenter tractativas da pliras uras èn il primminister grec Alexis Tispras ed ils represchentants da l'UE sa cunvegnids ad ina decleraziun communabla en la dispita da debits. Quella oblighescha la Grezia da preschentar ils proxims dis ina glista da refurmas che sa laschan realisar immediat.
Ils crediturs internaziunals dovrian ina conferma dals plans avant ch'ins possia dar liber novs daners al pajais, uschia la chanceliera tudestga, Angela Merkel. Las tractativas han gì lieu a l'ur da l'inscunter suprem a l'Uniun Europeica a Brüssel.
RR novitads 06:00


text:
In pass pli datiers da relaschar president da Venezuela
- Sonda, 11.6.2016, 10:42
Per il president venezolan Nicolas Maduro pudess la situaziun bainbaud daventar anc pli stretga. L’opposiziun che vul relaschar Maduro da ses uffizi ha numnadamain fatg in ulteriur pass vers sia finamira.
Per realisar il referendum cunter il president Nicolas Maduro dovra quai uss la conferma persunala da las 200’000 suttascripziuns tras ils signataris, ha annunzià la presidenta dal cussegl electoral naziunal. Quai duai succeder tranter ils 20 ed ils 24 da zercladur e tras verificaziun da l'identitad cun l'impronta dal det.
Ella ha dentant avertì da vulair bloccar immediat il proceder sch'ils protests violents cuntinueschian. L'opposiziun vul stgatschar il president Nicolas Maduro. En ses egls porta quel la culpa per la gronda crisa economica en la Venezuela.
Gia il matg aveva la coaliziun d’opposiziun surdà al cussegl electoral radund 1,8 milliuns suttascripziuns per cumenzar in referendum. Pir il mardi eran 1,3 da questas suttascripziuns lura vegnidas decleradas sco valaivlas. Duvrà avessi 200’000.
RR novitads 11:00


text:
Cussegl dals chantuns da principi per refurmar l’armada
- Mardi, 10.3.2015, 14:14
Il Cussegl dals chantuns di da principi gea a la refurma da l'armada planisada. Cun 35 encunter 3 vuschs ha el decis d'entrar en la debatta davart il svilup da l'armada svizra.
Davart ils detagls vul el sa cussegliar gievgia en in'emna. La basa da la refurma furma tranter auter la decisiun dal parlament da reducir l'armada sin 100’000 schuldads ed in budget annual da 5 milliuns francs l'onn. Vi da quai vul ina maioritad en il Cussegl dals chantuns midar nagut pli.
Gea ad aviun da transport militar
Il Cussegl dals chantuns ha plinavant decis che la Confederaziun dovria in aviun da transport militar. La chombra pitschna ha approvà 2 moziuns correspundentas cun il consentiment dal Cussegl federal. Sco quai ch'il minister da defensiun Ueli Maurer ha ditg, saja l'administraziun federala dapi l'atun vidlonder d'examinar la dumonda. Il Cussegl federal dastgass uschia sa fatschentar ils proxims mais davart la fatschenta.
RR novitads 15:00


text:
Sport regiunal Premiera grategiada da Luca Tavasci als campiunadis mundials
- Gievgia, 16.2.2017, 15:40
L'atlet da 23 onns ch’è naschì be cun in maun ha realisà quest resultat a Finsterau en Baviera en la cursa da 20 kilometers classic. Tavasci è vegnì sin l'indeschavla plazza.
Luca Tavasci è in atlet polisportiv. La stad participescha il sportist da Samedan a cursas da mountainbike, l’enviern fa el passlung. Per ordinari sa mesira el cun sportists na impedids. Pir quest enviern è el parti per l’emprima giada en la cuppa mundiala paralimpica ed uss l’emprima giada als campiunadis mundials.
Paralimpics a PyeongChang èn la gronda finamira
Sia gronda finamira è da sa qualifitgar per ils gieus paralimpics 2018 a PyeongChang en la Corea dal sid. Cun sia indeschavla plazza a sia premiera als campiunadis mundials ha Luca Tavasci gia fatg in grond pass en direcziun PyeongChang.
RR novitads 15:00


text:
Cumond d'arrest internaziunal cunter oligarch russ Chodorkowski
- Mesemna, 23.12.2015, 13:03
Ina dretgira russa ha decretà in cumond d'arrest internaziunal encunter l'anteriur oligarch Michail Chodorkowski. Quai rapporta l'agentura da novitads russa «Ria Nowosti» che sa referescha a l'autoritad responsabla.
Mardi era vegnì enconuschent che las autoritads russas hajan perquirì biros da la fundaziun «Open Russia» da Chodorkowski. Questas novas acziuns da la giustia èn en connex cun in cas da privatisaziun dal 2003. Tenor il stadi russ ina privatisaziun illegala dad in'interpresa da miniera e ladim.
L'entschatta december aveva la polizia reprendì in cas pli vegl. I duai dar cumprovas che Chodorkowski haja instradà il mordradetsch dal burgamester da la citad sibira Neftejugansk.
Chodorkowski refusescha tut las reproschas. Quellas sajan politicamain motivadas. El viva dapi il 2013 en Svizra.
RR novitads 12:00


text:
Ils novs vischins da Laax (1. part)
- Dumengia, 27.12.2015, 17:25
Suenter che la vischnanca aveva cumbattì durant quasi trais onns cunter il center transitoric per requirents d’asil, èn ils emprims fugitivs arrivads il favrer 2015 a Laax. Là han els prendì dimora en l’anteriur hotel da trais stailas «Rustico». Turists e fugitivs! Per quels da Laax insatge nunpussaivel. Il cas ha bittà undas fin avant dretgira federala. E la finala han ils da Laax stuì capitular.
Co sa preschenta la situaziun oz?
En il «Rustico» vivan var 100 persunas dad 11 naziuns. Per il pli umens giuvens da l’Eritrea e da la Siria. In dad els è Hadi, in medi d’anestesia da la Siria. Da sia stanza en il «Rustico» observa el in accident da traffic. Immediat decida el da gidar, e quai agid spontan mida sia vita. In’autra surpraisa, il pèrin da l’Etiopia spetga in uffant.


text:
Temporars gudognan dapli
- Glindesdi, 23.3.2015, 14:15
Las pajas d'emploiads che lavuran temporarmain èn creschidas ils ultims 4 onns en Svizra.
Passa in terz da questas persunas ha survegnì l'onn passà ina paja da passa 30 francs l'ura. Il 2010 eran quai tenor il studi da l'associaziun Swissstaffing anc pir bun in quart.
La cumpart da la lavur temporara è en general creschida ils ultims onns. La raschun per quest augment haja surtut da far cun l'intschertezza e las midadas aifer il sistem economic global.
RR Novitads 12:00


text:
Bolli prepara il menu per Shaqiri e collegas
- Gievgia, 9.6.2016, 17:43
Il success da la naziunala svizra a l’EURO 2016 en Frantscha sa cumpona ord plirs facturs. Tranter auter sto era il nutriment, pia la cuschinar constar.
Responsabels per quai che vegn sin il taglier dals giugaders da la naziunala Svizra è Emil Bolli. El è dapi dus decennis il schef cuschinier da la naziunala. Mintgamai la damaun procura el per in grond e lartg buffet da solver. Bun quatter uras avant mintga gieu metta Bolli sin maisa in menu che duai cuntentar mintgin. En emprima lingia vegn mangià bler idrats carbonics, quai che dat era forza cura ch’i va per la liongia. Cura ch’il gieu è a fin vegnan ils giugaders puspè servids cun ina tschavera, ina da las pli impurtantas tenor Emil Bolli.
En cumparegliaziun cun il davos grond turnier da ballape, il campiunadi mundial il 2014 en la Brasilia, saja en Frantscha in zic pli simpel da survegnir products frestgs, di Emil Bolli. Blers products cumpra el direct tar ils purs en la vischinanza da Montpellier o lura sin las fieras en la citad.


text:
Cameron vul smetter suenter duas periodas
- Mardi, 24.3.2015, 16:51
Il primminister da la Gronda Britannia David Cameron desista sin ina terza perioda d'uffizi, quai anc avant ch'el ha entschet sia segunda perioda.
Il politicher conservativ ha ditg a la BBC ch'i dettia in mument nua ch'ina nova regenza saja al plaz. Per el na vegnia ina terza perioda d'uffizi betg en dumonda. Cameron è dapi il 2010 primminister brit. L'entschatta matg èn las elecziuns per ina segunda perioda da Cameron sco primminister.
RR novitads 18:00


text:
La Bibia piemontèisa/Testament Vej/Salm/Salm 45
45. Na bela canson a dësborda da mè cheur[edit]
-
- Ël Salm 45 a l'é 'n poema romàntich ch'a celebra le nòsse d'un re davìdich a na bela principëssa. Ël poeta a làuda 'l re për soa valentìa militar e angagg për la giustissia. A esorta la sposa a esse fidel al re, e a varda con spetativa 'l dì che 'l mariagi a sia benedì con na fiolansa regal. Ël Testament neuv a lo interpreta 'd manera spiritual coma prefigurassion dël trionf dël Crist e 'd sò "mariagi" con ël pòpol ëd coj ch'a saran salvà.
1Per ël diretor dla mùsica, conforma 'l ton "Liri", dai Koraita, na poesia bin scrita, un cant d'amor. Na bela canson a dësborda da mè cheur. Mi i adressa costi vers a 'n re; mia lenga a l'é tanme na piuma[1] d'un scriba an gamba. 2Ti't ses l'òm pì bel ch'a-i sìa. Paròle 'd grassia a son stàite versà an sij tò làver: për sòn Nosgnor at acòrda 'd benedission ch'a finìran mai. 3Sangia ai tò fianch toa spa, ò gajard guerié[2]; fate vëdde an tut tò splendor maestos. 4Fate vëdde an tuta toa majestà e sie vitorios! Cavalca anans për fé trionfé la vrità e la giustissia, parèj che toa man drita a compissa dj'at potent. 5Toe flecie a son molà e a intro drint' ai cheur dij nimis dël re. Ëd nassion a dròco ai tò pé.
6Nosgnor! Tò tròno a sarà mai campà giù[3]. Toa cavija regal a l'é na cavija 'd giustissia. 7Ti 't l'has a cheur la giustissia e 't l'has an ghignon la malissia. A l'é për lòn che Nosgnor, tò De, a l'ha onzute con l'euli[4] dla gòj e a l'ha butate pì àut che tùit ij tò compagn. 8Toe vestimenta a son tute ampërfumà 'd mira, àloe e canela. Dai palass spatussant a ven na musica d'ëstrument a còrda ch'at fà avèj-ne gòj. 9Antrames ij tò òspiti a-i é 'd principësse. Toa sposa a sta a tòa drita e a l'ha adòss giojera pressiosa fàita dl'òr ch'a ven da l'Ofir.
10Scota, ò principëssa, varda e fà atension! Dësmentia dël tut ël paìs d'andoa ch'it ven-e e toa famija! 11Antlora 'l re a sarà anciarmà da toa blëssa. Dòp tut, chiel a l'é 'l tò signor. Sie sogetà a chiel! 12Dij sgnor da Tir a sërcheran tò favor e at porteran un cadò. 13La principëssa a compariss an tut sò splendor: a l'ha adòss colan-e ëd perle e a l'é vestìa 'd brocard ornà d'òr. 14Con ëd veste brodà chila a l'é scortà anvers ël re. Le damisele d'onor che la cudisso ven-o dapress a chila e at la pòrto. 15L'argioissansa dla procession a l'é granda: adèss a intro ant ël palass dël re. 16Ij tò fieuj a daran séguit a la dinastìa dij tò vej. Ti ij faras dij prinsi për tut ël paìs
17Mi i proclamraj tò grandeur da generassion a generassion: antlora le nassion at laudran për sèmper.


text:
Gronda fora en la cassa da l'AVS
- Gievgia, 26.3.2015, 12:36
L’assicuranza per vegls e survivents ha dà ora l’onn passà 320 milliuns francs dapli per rentas che quai ch’ella ha generà entradas, quai ha communitgà il fond da cumpensaziun da l'AVS, l'AI, e l'EO.
Sulet il bun resultat d’investiziuns haja pudì evitar ina perdita. Ils retgavs da facultad han muntà il 2014 ad 1,75 milliardas francs, quai ch’è bunamain 3 giadas dapli che l’onn avant.
Vitiers vegnian ils tschains da 275 milliuns che la Confederaziun haja paja sin ils debits da l’Assicuranza d’invaliditad AI. Grazia a questas entradas serra il resultat da las assicuranzas socialas cun in plus da 1,707 milliardas francs.
AI ed OE cun resultats positivs
L'AI vegn sin in resultat positiv da 922 miliuns francs, l'urden da cumpensaziun dal gudogn OE serra cun in plus da 170 milliuns francs.
RR novitads 12:00


text:
Steve Guerdat n'è betg culpant
- Glindesdi, 28.9.2015, 11:16
Il victur olimpic Steve Guerdat e la chavaltgadra Alessandra Bichsel èn liber da tuttas rinfatschas da cumportament sbaglià u negligientscha en la procedura d'anti doping. La federaziun mundiala dal sport da chavals FEI ha renconuschì tut ils mussaments che Guerdat ha preschentà.
Davent l'entschatta da la procedura da doping è vegnì supponì che la contaminaziun da pavel saja il motiv per ils resultats positivs da doping. Guerdat ha pudì cumprovar questa supposiziun uschia ch'ils 3 chavals (Nino des Buissonnets e Nasa da Steve Guerdat, e Charivari da Alessandra Bichsel) èn puspè libers.
Las emprovas da doping èn derivadas dal turnier a La Baule en Frantscha. Steve Guerdat aveva gudagnà il Grond premi cun ses chaval Nino des Buissonnets. Il di avant er'el chavaltgà cun il chaval Nasa.
RR novitads 12:00


text:
Conferenza da clima: Emprima cunvegna per basa da tractativas
- Sonda, 5.12.2015, 13:54
A l'inscunter davart il clima a Paris èn ils delegads sa cunvegnids sin ina nova basa da tractar: Els han acceptà il nov text sco basa per ils discurs sin nivel da ministers che cumenzan glindesdi.
Il text da basa saja in segn da vulair chattar ina schliaziun l'emna che vegn, ha ditg la delegada franzosa Laurence Tubiana. Dumondas centralas, sco per exempel l'agid finanzial per pajajis en svilup, restan dentant anc adina dispitaivlas.
Il sboz per in contract saja vegnì reducì sin 20 paginas, resguardont midadas e dubis da singuls stadis. La finamira da la conferenza da l'ONU cun represchentants da 196 stadis è da chattar ina cunvegna, co limitar la midada dal clima sin in nivel supportabel. Il contract duai esser pront fin venderdi che vegn.
RR novitads 14:00
Emissiun tar quest artitgel
-
30.11.2015, 8:40 Dapi 08:40
COP 21
Il chavazzin dal di dals 30.11.2015