text:
Dialet büstoch
El dialet büstoch (nom nativ: büstocu) l'è una variant ucidental de la lengua lumbarda, parlada a Büst Grand e in di teritori inturna (cumpagn de Dairagh, Büst Picul, Büscaa, Casurezz, Parabiagh e San Giorg). Per el sò lessigh, la funetiga e la gramatiga a l'è un poo diferent di alter dialet de l'Insübrigh, ma anca di qui di paes arent a Büst.
Insema al dialet legnanes el furma un sotagrüp del Lumbard ucidental.
Cuntegnüü
- 1 Carateristigh
- 2 Gramatiga essenziala
- 2.1 I articul
- 2.2 I sustantiv (i sustantii)
- 2.3 I prepusiziun (i prepusizion')
- 2.4 I agetiv (i agetii)
- 2.5 I prunom
- 2.6 Agetiv e prunom pussessiv
- 2.7 I avverbi
- 2.8 I cungiünziun
- 2.9 El verb (Ul verbu)
- 2.10 I nümer (I nümar)
- 3 Esempi de lengua
- 4 Bibliugrafia
- 5 Ligam de föra
Carateristigh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El büstoch l'è un dialet busin cunt un fort sübstraa ligür, che le rend cumpagn assee ai parlà genuves del dì d'incö, anca se l'è bela ciara la sua partenenza a la lengua lumbarda.
I sò carateristigh funetigh a hin la dürezza e la semplicità. La forza espiratoria de l'acent l'ha pruvucaa, rispet al Milanes, un poo de semplificaziun.
- Cunservaziun de la vucal atona final (föra che in di terminaziun in L, M, N e pö, meniman che se sluntanum de Büst, anca in alter terminaziun).
- Spariziun quasi tutal del son /r/ (cumpagn de Uona per dì Ulona, perchè un temp se diseva Urona).
- Spariziun del son /v/ denanz ai vucai (per esempi üstu inscambi de vist).
- Sparizion quas tutal del sòn /l/ (compagn de Uóna per dì Olona).
- Cume che se po' vedè in de la nuvela pruposta chì de sota (che l'è del Votcent), una quai A toniga l'è müdada in E averta (marcada chichinscì cume 'na /ä/). El fenomen a l'era püssee spantegaa un temp, ma el se cunserva in d'un quai participi passaa (fäi, stäi, andäi: suratüt a Büst Picul e Casurezz) e in de la parola täme (che la vegn de tänt 'me).
- I /ü/ in pusiziun nasal diventen /ö/ (fenomen cumpagn de alter parlà de l'Alt Milanes e del Leches).
- I /i/ in pusiziun nasal diventen una /e/ stregia.
- Tanti /e/ atonigh divenne di /a/, cumpagn de quel che 'l süced anca in Brianzö, Nuvares, Cumasch, Varesot, bass Milanes e Tisines.
Un giögh de parol in Büstoch el dis: dü öi indüii in du aqua d'Uona ("dü öv indürii in de l'aqua de l'Ulona").
Difüsiun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El dialet büstoch e 'l dialet legnanes furmen un grüp dialetal de l'Insübrigh pütost particular: quei dò paes e 'l sò circundari gh'han tüta una serie de carater cunservativ che in del rest de la zona (el cunfin tra i pruvincc de Milan e de Vares) se tröven minga, per l'inflüenza bela forta del dialet milanes. I carateristigh principai de 'stu sotagrüp, cume em dii püssee sura, hin la cunservaziun di vucai atonigh e la spariziun de la R intervucaliga.
I paes che gh'han tücc dò 'sti carateristigh, cun variant diferent, hin Casurezz (Casuessu), Vila Curtesa, Büst Picul (Bispicual), Arcunaa, Vanzagh, Bienaa, Dairagh (Daiogu), Ulgiaa, Sulbiaa Ulona, Fagnan, Gorla Magiur, Gorla Minur, Pruspian, Marnaa, Cairaa, Castelanza, Büscaa, Cügion e Sulbiaa Arnu.
Anca in alter zonn del Lumbard a gh'è di fenomen cumpagn de quest: per esempi in la zona de Burbanee e in Valsesia, ma anca a Türaa.
Gramatiga essenziala[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I articul[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'articul determinativ u l'è druvaa se 'l sustantiv el scumincia cun la vucal, sia al maschil (u om) che al feminil (u aqua).
I sustantiv (i sustantii)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- I nom maschil che al singular finissen in -u, al plüral finissen in -i (ul gatu > i gati);
- I nom masculin che al singular finissen in -ui, al plüral finissen in de l'istessa manera (ul pitui > i pitui = el pitur);
- I nom masculin che al singular finissen in -l, al plüral finissen in -i (ul cavel > i cavei);
- Gh'è di eceziun: ul taul > i taul;
- I alter nom maschil resten invariaa:
- u om > i om;
- ul pidriöö > i pidriöö;
- ul cazzüü > i cazzüü;
- ul legn > i legn;
- ul mustar > i mustar;
- ul can > i can;
- I nom in -on, -én al plüral müden dumà se hin di nom alteraa:
- ul cagnen > i cagniti;
- ul lümagon > i lümaguni;
- I nom feminil che al singular finissen i -a, al plüral finissen in -i (la cadrega > i cadreghi);
- A quella regola chì fann eccezion di cas:
- Nom in -la: a bála > i bál
- Nom in -na: a dóna > i dón
- Nom in -ma: a mama > i mam
- Nom in -gna: a rogna > i rogn
- A quella regola chì fann eccezion di cas:
- I nom feminil che al singular finissen in cunsunant, al plüral müden minga (a man > i man);
I prepusiziun (i prepusizion')[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Prepusiziun sempliz
- Prepusiziun articulaa
I agetiv (i agetii)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La declinaziun (A declinazion)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In general, la declinaziun di agetiv l'è cumpagna de quela di sustantiv. Per quel che inveci el pertuca i agetiv derivaa di participi passaa di verb, la roba la funziona inscì:
- Maschil: indurmentaa > indurmentai; imbesüii > imbesüii;
- Feminil: indurmentaa > indurmentai: imbesüia > imbesüii;
I grad (i gradi)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Cumparativ de magiuranza: püssee ... dul ...
- Cumparativ de minuranza: menu ... dul ...
- Cumparativ de iguajanza: tème/'me ...
- Süperlativ: ul püssee ...
Per el süperlativ assulüt, che l'esista minga 'me furma propia, se duperen perifrasi cumpagn de stracu 'me un vilan, biancu 'me un patel, upür el vegn dubiaa l'agetiv a l'andea adasi adasi.
I prunom[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I prunom persunai[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Prunom persunai suget
- Prunom persunai cumplement
Prunom indefinii[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Agetiv e prunom pussessiv[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I prunom pussessiv hin cumpagn di agetiv pussessiv, ma hin semper intrudot de un articul o 'na prepusiziun e poden avegh funziun de suget o de alter cumplement. In Büstoch, i prunom persunai a hin:
- Ul mé/a mia; i mé;
- Ul tó/a tua; i tó;
- Ul só/a sua; i só;
- Ul nòstu/a nòsta; i nòsti/i nòstar;
- Ul vòstu/a vòsta; i vòsti/i vòstar;
- Ul só/a sua (da lui); i só (da lui);
Alter prunom e agetiv (oltar prunom e agetii)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Prunom relativ: ca; dué/indué; tül chel
- Prunom e agetiv demustrativ: chel/chèla; chi tái
- Prunom interugativ: chi (persònn); che (còss); 'sa
- De lögh: dué, indué
- De quantità: tül chel (quant)
- De temp: candu
I avverbi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- De lögh: dua/indua/indué/indughé; chì; là; scià; sü; giù; den'/dentar; föa; sua; visen; luntan; dananzi; dadree; dapartütu;
- De temp: iéi; incö; candu/quandu; duman; dopuduman; prima; dopu; prestu; bunùa; tardi; mó; pö; stamatina; stumesdì; stabassua; stassìa; stanòci; adreaman/sübitu; sémpar; mái; in chèla; anmó/ancamó; munanca/munan; sü pa 'l dì; passá; ch'i vegn; spessu; miatantu; uamái; tüt'in un botu;
- De quantità: tantu; pocu; assé; tropu; naguta; pü o mènu; dumá;
- De möd: cumé; tème/'me; bén; má/malamenti; vulantéa; forti; pian; inscì; pulidu; pagamentu; almenu/almancu; pütostu; a cön da...; cumpagn; adré!; in gná; apréssa;
- De afirmaziun e negaziin: sì; nó; sigüu; gnanca; nemènu;
- De dübi: andabén; magái/magáa; chissá; dabon;
I cungiünziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
E; O; CHA; ANCA; MA; PERÓ; SICHÉ; DONCA; QUINDI; ALÚA; PARTANTU;
El verb (Ul verbu)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Verb vess (Verbu vessi)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Indicativ present: me a sum, ti a ti sé, lü/lé a l'é, nögn a sèm, violtar a sì, lùi a inn,
- Indicativ imperfet: men a séu, ti a ti séi, lü/lé a l'éa, nögn a séam, violtar a sii, lùi i éan,
- Indicativ passaa prossim: men a sum stéi, ti a ti sé stèi, lü/lé a l'é stèi, nögn a sèm stèi, violtar a sì stèi, lùi a inn stèi,
- Indicativ fütür: men a saó, ti a ti saé, lü al saá, lé a la saá, nögn a saèm, violtar a saì, lùi i saán.
Verb avègh (Verbu 'vèghi)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Indicativ present: men a g'ho, ti a ti g'hé, lü al g'ha, lé a la g'ha, nögn a g'hem, violtar a g'hì, lùi i g'han
- Indicativ imperfet: men a g'héu, ti a ti g'héi, lü al g'héa, lé a la g'héa, nögn a g'héam, violtar i g'hì, lùi i g'héan
- Indicativ passaa prossim: men a g'ho 'ü, ti a ti g'hé 'ü, lü al g'héa 'ü, lé a la g'héa 'ü, nögn a g'hém vü, violtar a g'hì 'ü, lùi i g'han vü
- Indicativ fütür: men a g'haaó, ti a ti g'haaé, lü al g'haáa, lé a la g'haáa, nögn a g'haaém, violtar a g'haaì, lùi i g'haáan.
Prima cuniügaziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Indicativ present: men a mángiu, ti a ti mángi, lü al mángia, lé a la mángia, nögn a mángiam, violtar a mangì, lùi i mángian,
- Indicativ imperfet: men a mangéu, ti a ti mangéi, lü al mangéa, lé a la mangéa, nögn a mangéam, violtar a mangìi, lùi i mangéan,
- Indicativ passaa prossim: men hu mangiá, ti a t'hé mangiá, lü/lé a l'ha mangiá, nögn hem mangiá, violtar hì mangiá, lùi han mangiá,
- Indicativ fütür: men a mangiaó, ti a ti mangiaé, lü al mangiaá, lé a la mangiaá, nögn a mangiaèm, violtar a mangiaì, lùi i mangiaán.
- Infinii: mangià
Segunda cuniügaziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Indicativ present: men a édu, ti a ti édi, lü al védi, lé a la édi, nögn a édam, violtar a idì, lùi i édan,
- Indicativ imperfet: men a idéu, ti a ti idéi, lü al vidéa, lé a la idéa, nögn a idéam, violtar a idì, lùi i vidéan,
- Indicativ passaa prossim: men hu 'üstu, ti a t'hé 'üstu, lü/lé a l'ha 'üstu, nögn ham vüstu, violtar hi üstu, lùi han vüstu
- Indicativ fütür: men a edaó, ti a ti edaé, lü al vedaá, lé a la vedaá, nögn a idaèm, violtar a idaì, lùi i vidaán.
- Infinii: edé
Terza cuniügaziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Indicativ present: men a pèrdu, ti a ti pèrdi, lü al pèrdi, lé a la pèrdi, nögn a pèrdam, violtar a perdì, lùi i pèrdan,
- Indicativ imperfet: men a perdéa, ti a ti perdéi, lü al perdéa, lé a la perdéa, nögn a perdéam, violtar a perdìi, lùi i perdéan,
- Indicativ passaa pròssim: men hu perdü, ti a t'hé perdü, lü/lé a l'ha perdü, nögn ham perdü, violtar hi perdü, lùi han perdü
- Indicativ fütür: men a perdaó, ti a ti perdaé, lü al perdaá, lé a la perdaá, nögn a perdaèm, violtar a perdaìi, lùi i perdaán.
- Infinii: pèrdi
Quarta cuniügaziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Prima class:
- Indicativ present: men a dörmu, ti a ti dörmi, lü al dörmi, lé a la dörmi, nögn a dörmam, violtar a durmì, lùi i dörman
- Indicativ imperfet: men a durmiéu, ti a ti durmiéi, lü al durmiéa, lé a la durmiéa, nögn a durmiéam, violtar a durmìi, lùi i durmiéan
- Indicativ passaa prossim: men hu durmì, ti a t'hé durmì, lü/lé a l'ha durmì, nögn ham durmì, violtar hi durmì, lùi han durmì,
- Indicativ fütür: men a durmaó, ti a ti durmaé, lü al durmaá, lé a la durmaá, nögn a durmaèm, violtar a durmaì, lùi i durmaán.
- Infinii: durmì
Segunda class:
- Indicativ present: men a finissu, ti a ti finissi, lü al finissi, lé a la finissi, nögn a finissam, violtar a finissì, lùi i finissan
- indicativo imperfet: men a finiéu, ti a ti finiéi, lü al finiéa, lé a la finiéa, nögn a finiéam, violtar a fignissì, lùi i finiéan
- Indicativ passaa prossim: men hu finì, ti a t'hé finì, lü/lé a l'ha finì, nögn ham finì, violtar hi finì, lùi han finì
- Indicativ fütür: men a finissaó, ti a ti finissaé, lü al finissaá, lé a la finissaá, nögn a finissaèm, violtar a finissaì, lùi i finissaán.
- Infinii: finì
I nümer (I nümar)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Vön
- Dü
- Trì
- Quatar
- Cénchi
- Sési
- Sèti
- Vótu
- Nöi
- Dési
- Vündas
- Dudas
- Trèdas
- Quatòrdas
- Quindas
- Sèdas
- Darsèti
- Dasdótu
- Dasnöi
- Vénti
Esempi de lengua[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Del Setcent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ah, sgienti, che disgrazia l'è mai chesta!
Morosà chi tente tempo con curè
ch'hò l'avarevi sgià toeuj s'ess vu i danè
e mò ch'ha trovo voeun cha ma jo impresta
cha poss falla cercà fena demèn
pientamm on pòr in mèn!
L'oltrer famm bella ciera
e in jeri baronamm da sta manera!
Ma còss ho mai da fà!
Se men sto chilò a Busti ho da crepà!
Andà a Varzì o Casall,
al voeur parè che sia in criminall!
Sicchè, a vegninn a voeuna
poss'andè a Roma en men cercà forteuna.
Sì, sì, vu 'ndà a informamm
ù da chi che vigni a Cà
in che manera l'ho da pratigà
e dienzen che tra tugg abbien vanzà
on chai strasc d'on bordon e d'on collà
parchè 'l sarav pu ben
che vaga vistì da pilligren
ch'a dilla, chi sta ben
hin ch'j fa da lòcco
e n'hen mia da vargògna a fa 'r pitòcco,
se par sorti n'hin bon
de casciass con di loggi a far frizzon.
Chi m'amarav mai di
ch'ess da vegni a sto stato
che, par no ventà mato
e morì da desgusti
hess da bandonà Busti
on paès inscì bon
che, cont i sò danè
conscian gròss i rognon
parfena i forastè.
Traa de Mommena bustese del canonigh Biagio Bellotti (1714-1789).
Del Votcent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Antigamenti, fena amó di temp dul pröm da Zipro, 'pena fäi che finii a guera da Tera Sänta, una grän sciuazza franzesa ca la turnea indree dul Säntu Sepolcar, giüst in püntu a Zipro la va imbatasi in d'una cumpagnia da balossi ca ga n'hän fäi da tüt i sorti. 'Sta poa sciua la podea non dàssi pas; e 'sa gh'é vegnüü in menti? L'ha pensaa ben d'andà dul re a sbarguà 'rgossu. Sciursì ca gh'é mò stäi genti ca gh'hän dii da trà nän' via ul fiaa, parchè ul re l'ea un merlu ca sa pudea fagan da tüt i razzi, ca 'l disea nänca trii: "La vedi non 'ma fän chi ca gh'a da braguà par un caicossa? Ga fän da chii robi da fà 'ventà rossu chissassia; ma lü, mò, ca la guarda lee sa 'l vöi casciàssi pai robi di oltar; nen pa insögn!". Ma lee, inscämbi da smaìssi, sciurnon, l'ha vulzüü andàghi istessu "parchè" la disi "almäncu, sa gh'è propi manea non da cavàgan caicossa, ma scudaó ul güstu da dìghi ca l'è un grän lurdu". E inscì ben l'ha fäi. Metas a piängi e la va dul re e la ga disi: "Men, ul mè car re, a vegnu non par cercà giüstizia da chel ca m'han fäi, nagut afaciu! A vegnu dumà par dìvi da fà piasè a insegnàm cuma l'è ca fee vü a purtà pascenza da tüti i dispressi ca va fän, ca ma disan ca va 'n fän di grossi; sa sa mai da pudè imprendi abè men a mandà giù chesta, ca la ma vöi propi passà non! Almäncu ca pudessi dàvala a vü an' lee, ca gh'hii ul canaüzzu inscì largu ca ga passan tüci!".
'Sa vuissi mò dì? Chel lüganeghin da chel re l'ha fäi tänt 'mé darsedàssi; l'ha cumenzaa d'inlua a vuè fà giüstizia da chela sciua là e, sa ti vedi, 'ma l'ha saüü fà! E pö, porcu sa ga fean vöna a lü! Chel al stea maa da cà!
Giovanni Papanti, Parlari italiani in Certaldo, 1875, pag. 283-284
Bibliugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Luigi Giavini. Al lìssi al füssi al sìssi - grammatica della lingua bustocca - vocabolario italiano-bustocco. Büst Grand: Centro Culturale San Michele, 1996.
- Preghém, a cüra de Michele Crespi, Büst Grand, Arti Grafiche Bertarelli, 2000.
- Gianni Fusetti, I dì dul coeui (i giorni del cuore), Grafiche Casbot, 2002.
- Dizionario legnanese, a cura de Giorgio D'Ilario, ed. Famiglia Legnanese, Legnan, 2003.
- Ul Vangèli tème lu cönta ul San Marcu (tradüziun de Clara Mochetti).
- Mario Candiani, ... tià sia a lumbria, Büst Grand, Freeman Editrice, 2007.
- Ginetto Grilli e Mariolino Rimoldi, Zibaldone Sinaghin-Bustocco, Büst Grand, Nomos Edizioni, 2007.


c: text/html

text:
1763
De Wikipedia
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 15 febrar: Fin de la Guèra di Sètt Ann (scomenzada in del 1756).
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 3 genar: Joseph Flesch, cardinal frances, zio del Napoleon Bonaparte.
- 15 genar: François-Joseph Talma, attor teatral frances.
- 17 genar: Franz von Walsegg, nòbil austriach.
- 21 genar: Agostin Robespierre, politigh frances, fradèl del Massimilian Robespierre.
- 9 febrar: Ludwig I von Zähringen, Granduca de Baden.
- 21 marz: Jean Paul, scrittor e pedagogista todesch.
- 9 april: Domenico Dragonetti, contrabbassista e composidor italian.
- 7 magg: Józef Antoni Poniatowski, militar polàcch.
- 16 april: Louis Nicolas Vauquelin, chimigh e farmacista frances.
- 15 magg: Kobayashi Issa, poetta e pittor giappones.
Necrulògi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 27 genar: Antòni Ulrich de Wettin, duca de Sassònia-Meninga.
- 31 marz: Marco Foscarini, duca de Venezia.
- 5 ottober: August III de Wettin el Gròss, Re de Polònia.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Inghiltèra
L’Inghiltèra (inglés: England) l’è öna di 4 nasiù (co la Scòsia, ‘l Gàles e ‘l Nord Irlanda) che metide ‘nsèma a i fà ol Regn Ünìt.
Cuntegnüü
Ol nòm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L’Inghiltèra la ciapa ‘l nòm dal pòpol di Angli, ü pòpol germanegh che, ‘nsèma a di óter pòpoli germanegh (Sasoni, Juti, Friśi) i è riàcc sö i còste a mesdé (sud) in del sécol V e l' völ dì tèra di Angli. In Inglés antìch l'è Englaland che pò l'è dientàt England.
La bandéra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La bandéra ‘ngléśa, a partì dal sécol XIII, l’è chèla di cruśiàcc, bianca co la crus rósa, la crus de San Śórs, stèsa a chèla de la Lumbardéa, de Milà, de Gènoa e de tate ótre sità.
Per dovrala sö i naf ‘ngléśe ol rè de l’Inghiltèra l’à pagàt ü tribüt al Dòge de Gènoa e mèt la bandera de San Śórs l’ völìa dì che i naf ‘ngleśe ‘n del Mar Mediteraneo i éra sóta la protesiù de i Genovés.
I fiöm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I fiöm piö ‘mportàncc
Regiù e contée[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L’Inghiltèra l’è facia da nöf regiù che i è face da 35 contée


text:
Mauro Codussi
Ol Mauro Codussi (Lèna, 1440 - Venésia 1504) l'è stacc ün architèt e ü pìcapréda bergamàsch, che riàt a Venésia in del 1468 l'è dientàt ol piö 'mportànt architèt del Rinascimènt venesià, tat de i lasàt ol sò sègn ach in Piàsa San March 'ndóe l'è sò 'l progèt per la Tur del Leròi e l'è fòrse sò ach ol progèt di Procüratìe Ège.
In del sécol XV, Venésia l'éra öna di sità piö 'mportànte del mónt, ma 'n fàto de architetüra l'éra restàda 'n dré lìgàda cóme l'éra al stil gòtich, o' stil di palàs piö 'mportàncc de la sità, compàgn de Palàs Dücàl e de la Cà d'Óra; l'è pròpe gràsie al laurà del Codussi, ma ach a chèl di architècc Piero Lombardo e di sò s-cècc riàcc in lagüna piö o méno in di stès agn, che Venésia l'à bandunàt ol gòtich, per inviàs sö la stràda del Rinascimènt.
I sò laurà[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tra i sò laurà e i sò progèt s'regórda:
- ol Palàs Zorzi a Venésia (1480),
- ol Palàs Loredan Vendramin Calergi a Venésia (1481),
- ol campanìl de la cèza de San Piéro 'n Castèl a Venésia (1482 - 1490),
- la cèza de San Michél in Ìzola a Venésia (1468 - 1479),
- la cèza de San Zacarìa a Venésia (1483 - 1500),
- la scöla de San March a Venésia (1490 - 1495),
- la cèza de Santa Maria Formosa a Venésia (dal 1492),
- la Tur del Leròi in Piàsa San March a Venésia,
- la cèza de San Gioàn Crizòstomo a Venésia (dal 1497),
- la scàla grànda de la scöla de San Giuàn Evaglésta a Venésia (1498).
Sèmper del Codùsi l'è la céza de San Giàcom de Sedrìna in pruìnsa de Bèrghem.


text:
Vergiaa
Vergiaa (nom ufizial in italian Vergiate) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 8 950 abitant (dato del Dicember 2013[1]), 'na süperfis de 21 km² e 'na densità de 426401 ab./km² abitant.
El paes el se troeuva in la zona occidental de la provincia, arent al Lagh de Comabbi e in del territori de l'Alt Milanes, minga lontan del Sever.
Oltra al center comunal a gh'è quatter frazion: Cimber, Corgen, Cuiron e Sesona.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Vergiaa l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Mönchaltorf
Mönchaltorf a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Uster, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.62 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 3 442 abitant.
El cumün de Mönchaltorf al se tröva a una altitüden de 442 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Egg, Gossau, Maur, Seegräben, Uster, Wetzikon. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Evoluzion de la popolazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
The following table shows the population development of Möchaltorf.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Mönchaltorf in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Offizielle Website der Gemeinde Mönchaltorf
- Statistische Daten des Kantons zur Gemeinde Mönchaltorf
- Mönchaltorf in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Gemeinde Mönchaltorf im GIS des Kantons Zürich


text:
Famiglia (matematica)
In matematica, famiglia a l'è un termin generich sinonim de culeziun u de sübcungiunt. El termin famiglia el gh'ha minga da definiziun furmal, però el gh'ha sentüü, in acordi al cuntest. Una famiglia a l'è 'l püssee despess assimilabil a un cungiunt.
Famiglia indessada[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Una culeziun nutada la cusitüiss una famiglia (indessada da un cungiunt ) d'element d'un cungiunt . Ogni element de la famiglia a l'è liaa a un element de . L'element de a l'è l' indes o de . Questa famiglia a l'è un element de e la curespund dunca al datu d'una aplicaziun de manera tal che . La quistiun de l'ucürenza mültipla d'element de in la famiglia al è malauradament indeterminada e la depend dal cuntest.
La se ciama sequenza una tala famiglia cura che a l'è cüntabil. Videe anca famiglia finida e famiglia infinida.
Cungiunt di part d'un cungiunt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El termin famiglia a l'è da spess druvaa, in particülar in infurmatica teorica e in logica matematica, per designà un cungiunt de part d'un cungiunt ; questa roba chì al fin d'evità la cunfüsiun intra i düü nivei de cungiunt. La se retröva la nuziun de famiglia indessada (in ) grazie a la funziun carateristega da . De tüta manera i dò nuziun i se upunen in misüra tal che i element de la famiglia i partegnen a per la famiglia indessada, a per el cas present.
Famiglia generatris[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Se dis che una famiglia (x1,x2,...,xn) d'element d'un spazi veturial E a l'è una famiglia generatris de E se e dumà se el süb-spazi da E generaa da (x1,x2,...,xn) a l'è 'l spazi veturial E tüt intregh.


text:
Saint-Gingolph (VS)
Saint-Gingolph a l'è un cumün svizzer del distret de Monthey, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 14.4 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 932 abitant.
El cumün de Saint-Gingolph al se tröva a una altitüden de 386 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Corseaux (VD), Novel (FR-74), Port-Valais, Saint-Gingolph (FR-74), Vevey (VD), Vouvry.
El cumün el ciapa dent la porzion svizzera de la citaa de San Gingólf, che l'è spartida 'ntra la Francia e la Svizzera del fiüm Morge. La part francesa (ucidentàla) l'è cugnussüda col nom de Saint-Gingolph, Haute-Savoie.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official website (Franzés)
- Swissinfo map


text:
Dante Alighieri
Artéccol in dialatt bulgnais
Dante Alighieri al nass al 29 ed mèrz dal 1265 a Fiuränza int'una famajja guélfa biänca. L'é stè al piò grand poéta d'la langua itaglièna. Al muré in esélli a Ravänna dal 1321. L'è l autåur d'la Divénna Cumêdia, un chèplavåur ch'al dscårr d'un viaz a l'inféren, po al purgatòri fén al paradîs. Al fén ed 'sta poesî épica l'é ch'al n è brîsa pusébil arrivèr da par sé al paradîs. Nuèter tgnän dmandèr sänper l'aiût ed Dio e avän da èser sänper mudèst. L'era al scritåur dal "dolcestilnovo" e l'era apasionè d'la scola siziglièna. Al scress anch la Vita nova, un lîber ed poesî e prôsa dedichè al so amåur, Beatrice.


text:
Assedi de Genova (1800)
L'Assedi de Genova l'è staa on fatt militar di guerr napoleonigh.
Quand, in del 1799, i Frances eren staa scasciaa foeura de la Repubbliga Cisalpina di Austriegh, hann segutaa a resist in de la Repubbliga Ligur, sotta el comand de l'Andrea Massena, ancamò per on ann.
In del mes de april del 1800 i Austriegh hinn riessii a strengg el Massena in de l'area del port de Genova, che lù e voreva difend fina a l'ultim omm, anca perchè 'l saveva che 'l Napoleon l'era 'dree a tornà in Italia.
Però el gh'eva minga de reforniment, anca perchè la flotta inglesa la bloccava el port e, in sul princippi de luj, l'è staa costringiuu a trattà la resa, con la qual l'ha ottegnuu de podè retiràss cont i sò omen in del territori controllaa di Frances e con l'onor di armi.


text:
ETL
L' Extract, Transform, Load (ETL) (Estraziun, Trasfurmaziun, Carga) l'è un prucess che 'l tö insema data che vegnen de Database cunt strütür difarent e i met in d'un olter Database ('l Database final, de solet un Data-Warehouse - Magazzin de Data) indua la strütüra l'è dumà vöna.
Estraziun
di data relevant de funt difarent
Trasfurmaziun
di data in de la strütüra del Database final
Cargadüra
di data in del Database final.
Chel prucess chi l'è druaa suratüt in de la gestiun d'un Data-Warehouse (Magazzin de Data) indua gh'è besogn de cunsulidà di gran quantidaa de data, che vegnen de funt cunt strütür difarent, inanz de metj in del Data-Warehouse.


text:
Castelnöu
Castelnöu Buca d'Ada (o apéna Castelnöu, Castelnuovo Bocca d'Adda in Italian) l'è un cumün d'el sud de la pruìncia de Lod, Lumbardia cun 1 651 abitant (dàto del Dic 2013 [1]) . El se tröva in de la Basa Val Padana. El se ciama insì perché in sül só teritóri l'Ada la vá in del Po, quasi a furma de una gran buca.
Cuntegnüü
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Castelnöu el se tröva a circa 40 km a süd de Lod, la sá capital, e el g'ha semper vìd una pusisiòn strategica, perché l'é a metá strada tra Piasensa e Cremuna. L'ha cuminciáa a vés abitada dai Galli Insübri e in del 223 a vés furtificada dai Ruman.
Munüment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Gh'é un belìsim castell d'i Visconti, che in dell 1705 l'é pasàd a la famiglia Stanga.
- La cesa, cunsacrada el 14 de lüi 1471 a la Madona, dal vesch Carlu Pallavicino, che pö l'hann restaürada in del 1976 e in dell 2006.
- La cesina de la Madona de la Campagna (denáns al cimiteri) (1797), che anticament l'era la tumba própi de la famiglia Stanga.
- La cesina de Sant'Antòni, in de la frasión umonima.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Castelnöu l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Àlter futugrafìi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligamm de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Garbagnaa (MI)
Garbagnaa (Garbagnate Milanese) l'è on comun de la Provincia de Milan cont ona popolazion de 27 152 abitant.
El paes el se troeuva a nord-ovest del capploeugh, al confin con la Provincia de Vares (comun de Caronn Pertusella). Inoltra el gh'ha dò frazion, ciamaa Bariana e Santa Maria Rossa. L'è traversaa del Canal Villoresi.
Ai temp di piev el partegniva a la Piev de Bollaa.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Garbagnaa l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc


text:
Werdenberg (distret)
El Distret de Werdenberg l'è giü dei òt distrecc eleturài (en todèsch: Wahlkreis) del Canton San Gal, en Svìsera, L'è stat istitüìt endèl més de zögn del 2001.
El distrèt de Werdenberg l'è sitüàt endèla part orientàl del cantù, sö le spónde del Réno. El cunfìna a nòrt col distrèt de Rheintal, a èst col principàt del Liechtenstein, a sud col distrèt de Sarganserland, a òvest col distrèt de Toggenburg, e a nordèst col Canton Apenzèl de Dét.
Cümü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distret de Werdenberg el g'ha 'na popolasiù de 36 091 abitàncc (dato del Dicember 2011), repartìcc en 6 cümü:
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Media relaa a Werdenberg al Wikimedia Commons


text:
Trescùr Balneàre
Trescùr Balneàre (Trescore Balneario in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la bàasa Al Caalina a 15 km de la sità e a 271 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 9 906 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 13,3 km² e 'na densità de popolasiù de 745 ab./km²
Ol pais l'è famus per i tèrme. El cunfìna coi cümü de Albì, Caròbe, Cenàt Sura, Cenàt Sóta, Credér, Entràdech, Gandòss, Gorlàgh, Lössàna, San Pól d'Àrgon e Zandòbe. .
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Trescùr Balneàre l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Ruscaceae
Le Ruscaceae i è 'na famìa de piànte monocotilédone che, isé come che l'è definìda al dé d'encö (en sèns piö larc che nó 'ndèla definisiù tradisiunàl), l'è distribüìda 'ndèle regiù temperàde e tropicài. I è erbàcee o arborescènte, a le ólte le g'ha 'na créscita segondària anòmala, a le ólte i ram i è piacc e i fa la fotosìntezi (i vé ciamàcc filoclàdi). I fiùr i è piötòst pesègn, bisesuài e a simetrìa radiàl. I g'ha 6 stam e 'n Ovàre sùpero. El fröt de sòlit l'è 'na baca con pón granì de somésa. En quat verü dei mèmber de chèsta famìa i se 'nsömèa a chèi de le Asparagaceae, famìa emparentàda strèta, ma la mancànsa de fitomelanìne endèla somésa de le Ruscaceae (che le fa mìa sö 'na grösta négra come le Asparagaceae) la testemógna de la apartenènsa a chèsta famìa.
La famìa l'è stàda recunusìda dei sistémi de clasificasiù modèrni come 'l sistéma de clasificasiù APG II del 2003, aisebé che l'APG II el làsa come opsiù de mitìla dét endèna famìa de Asparagaceae sensu lato ensèma con dele ótre famìe emparentàde. Endèla descrisiù del dé d'encö, per mantègner la monofilia, la famìa la g'ha duzìt ciapà dét divèrsi zèner che prìma i fàa part de le Liliaceae ma che adès l'è cunsideràda en grant polifilética (per ezèmpe 'l sistéma del Cronquist 1981,
Dei óter sistémi i dividìa chèsta famìa en Ruscaceae y Convallariaceae, Dracaenaceae, Nolinaceae, Eriospermaceae (compàgn de Watson e Dallwitz, 1992 en aànti), ma le anàlizi molecolàr del DNA le stabelés el contràre.
Tasonomìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La famìa de le Ruscaceae la g'ha dèt 28 zèner e 500 spéci. I zèner piö reprezentàcc i è Dracaena (80 spéci), Polygonatum (50 spéci), Sansevieria (50 spéci), Maianthemum (33 spéci), Ophiopogon (30 spéci), e Nolina (25 spéci).
Zèner:
- Aspidistra
- Beaucarnea
- Calibanus
- Campylandra
- Comosperma
- Convallaria
- Danae
- Dasylirion
- Disporopsis
- Dracaena
- Eriospermum
- Gonioscypha
- Heteropolygonatum
- Liriope
- Lourya
- Maianthemum
- Nolina
- Ophiopogon
- Peliosanthes
- Polygonatum
- Reineckea
- Rohdea
- Ruscus
- Sansevieria
- Semele
- Smilacina
- Speirantha
- Theropogon
- Tricalistra
- Tupistra


text:
Arbon (TG)
Arbon a l'è un cumün svizzer del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 5.9 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 14012 abitant.
El cumün de Arbon al se tröva a una altitüden de 402 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Egnach, Roggwil, Berg (SG), Steinach (SG), Horn (SG).
Evouluzion demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Galeria de foto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- http://www.arbon.ch
- City of Arbon
- Arbon in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Notes[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Fraubrunnen
Fraubrunnen a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Berna-Mittelland, region aministrativa del Mittelland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.7 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1774 abitant.
El cumün de Fraubrunnen al se tröva a una altitüden de 495 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Aefligen, Bätterkinden, Büren zum Hof, Etzelkofen, Grafenried, Kernenried, Limpach, Lyssach, Rüdtligen-Alchenflüh, Schalunen, Zauggenried.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fraubrunnen l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1267 col nom de Frouwenbrunnen.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Fraubrunnen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Saint-Alban-d'Hurtières
Saint-Alban-d'Hurtières l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància sud-orientàla. El fa part del cantù de Aiguebelle, del circondàre (arrondissement) de Saint-Jean-de-Maurienne e del dipartimènt de la Savoia.
El g'ha 'na popolasiù de 324 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 19,4 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 341 méter a 'na altèsa màsima de 2069 méter s.l.m.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Mudel:Demografia/Saint-Alban-d'Hurtières (FR-73)
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Lengnau (AG)
Lengnau a l'è un cumün svizzer del distret de Zurzach. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 2 541 abitant e una süperfiss de 12.67 km², e al se tröva a una altitüden de 415 meter sura al livel del mar.
El cumün de Lengnau a l'è tacaa ai cumün de Baldingen, Böbikon, Endingen, Freienwil, Obersiggenthal, Schneisingen, Unterehrendingen, Unterendingen, Wislikofen.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Lengnau in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Bagg
Bagg (Baggio) l'è on quarter de Milan, situaa in la periferia occidental del capploeugh lombard (zòna 7).
Bagg la se troeuva arent a vun di parch milanes pussee important, var a dì el Parch di Cav.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I primm testimonianz stòrich de Bagg hinn de insediament molto antigh, che partegniven a popolazion celtich. L'origin del sò nòmm l'ha dividuu i studios: quaivun el pensa che 'l vegna de ona torr romana militar ciamada Badalocum, che la gh'aveva dominà i campagn e la strada per Novara; alter inveci le fann derivà de on'abbadia denominada badia aggeris, nòmm che poeu el s'è evoluu in Badagio, Badaglo, Badaxio e al nòmm attual.
In del 221 prima de Crist, tutt el territòri identificaa in di center de Trenn, Quart (MI)|Quart, Quint e Segur l'è staa conquistaa di Roman. De 'sto temp la gh'avaria de vess la torr che fòrsi l'ha daa el nòmm al loeugh.
Tra i primm notizzi che a gh'emm de Bagg ghe n'è voeuna del 881, quand che 'l nòbil Tazon l'ha promòss la recostruzion del borgh (dòpo i distruzion di Barbar) sora i ruvinn de l'antiga torr de guardia (trada giò del tutt). Duranta l'epoca longobarda l'è stada sed de ona fara, cioè de ona cort agricola fortificada; in del 1162 l'ha ospitaa a on quai milanes scappaa de la città invaduda del Federich Barbarossa. In quell period l'è staa faa sù, arent a la gesa de Sant'Apollinar, on monastee.
El moment pussee radios per Bagg l'è staa pròppi tra el IX e 'l XII secol, quand che la famiglia de Bagg n'ha faa on center politich e militar important. Vun di member de la famiglia l'è staa quell Anselmo che poeu l'è diventaa papa cont el nòmm de Lissander II.
Bagg, in del cors de la soa stòria, l'è semper stada indipendenta de Milan e la gh'aveva on'economia soratutt agricola. Con l'introduzion in Italia del gels, in la segonda metà del XV secol, i Bagges s'hinn specializzaa in l'allevament di bach de seda.
Dòpo l'Unità d'Italia Bagg l'è vegnuda on comun, cont ona superfiss de circa 400 ettar e ona popolazion de oltra 1200 abitant. In del 1869 gh'hinn staa taccaa a Bagg di paes del circondari; Sella Noeuva, Muggian, Quart e Quint. A causa de la rivoluzion industrial, Bagg l'è cressuda molto.
El 2 settember del 1923, cont on regio decrett, Bagg, insema ad Affer, Ceravall, Crescenzagh, Gòrla, Precòtt, Grech, Lambraa, Musòcch, Ninguarda, Trenn, Vigentin e Rogored l'è stada unida a Milan.


text:
Mortuary - Obitorio
Mortuary - Obitorio (Ubitòri) 'l è 'n film ad scarésa dal 1983 'd Howard Avedis.
Sunt
La Christie (Mary McDonaugh) l'è in lut par la mòrt ad sò pàdar, al dutōr Parson (Danny Rogers), andgâ in dla pisìna ad cà. Sò màdar Eve (Lynda Day George) la pénsa ch'la sia stada na daśgràsia a difarénsa ad sò fiōla ch'l'è sicùra ch'al sia stâ cupâ.
Soquànt an dòp Josh (Denis Mandel) al và, insém a Greg Stevens (David Wallace), muróś dla Christie, a purtàr via soquànti gumi a cà dal becamòrt dla sità, al sgnór Hank Andrews (Christopher George), cuma riśarcimènt p'r al fat che lò al 'l iva licensiâ sénsa di mutìṿ vàlid. Rivâ in sal pòst, chi lōr dū i védan Hank e l’Eve impgnâ in na sintàda p'r arciamàr i spìrit, pròpria quànd 'n óm cun la fàcia śbiàvda e cun un tabàr nég'r adòs al masa Josh e pò al s al pòrta via.
Greg, jutâ da la sò muróśa, al taca a pascàr-al ma a n gh'è vèrs. Chi lē pò, da soquànti stmani, l'à tacâ a 'vér di arbgàt a la nòt, insugnànd-as 'n óm cun un capùs in cô ch'al gh cur adrē cun un spróc p'r imbalsamàr i cadàvar. La n è gnanc più bòna ad far 'l amōr c'n al sò muróś parchè la gh'à in mènt sèmpar sò pàdar, ch'al vliva in alóra métar la mujér (Donna Garrett) dal pruprietàri d'l ubitòri in manicòmi parchè l'éra ciucàda in dla tèsta, acsè cuma sò fiōl Paul (Bill Paxton), inamurâ dla Christie a sò vòlta.
P'r andàr-'g a fónd e par savér la véra, la ragasōla la dmanda ajùt a 'l sierìf Duncan (Bill Conklin).


text:
Duront treis dis presentan rodund 90 exposituras ed expositurs – per gronda part dalla Surselva – lur purschida all’EX14. L’exposiziun da commerci e professiun a Mustér ha liug uonn per la dieschavla ga.
mehr...
(anr/gv) Ch’ils cussegls communals en vischnauncas pin-tgas seigien buca effectivs, vulan Donat Nay da Trun e René Epp da Tujetsch buca schar valer. En ina intervista cun l’anr defendan ils dus cussegliers lur gremi.
mehr...
(anr/abc) Ella scena da chors dalla Surselva ei dabia en moviment ed ins constattescha ina situaziun cuntrastonta. Dapertut aud’ins las medemas lamentaschuns:
mehr...
(anr/fa) L’ouvra idraulica Tasnan tira a nüz l’aua da la Val Tasna chi fuorma il cunfin tanter ils territoris da Ftan ed Ardez. I’s tratta d’üna ouvra idraulica ad ota pressiun chi fa forz’electrica per 4400 chasadas.
mehr...
(anr/ld) Dapi entgin temps ein il cussegl federal ed il parlament vidlunder da reveder la lescha davart il dretg dalla famiglia e digl affon. Gia reglai ni sin buna via ein la responsabladad dalla tgira digl affon ordeifer la lètg che vegn messa silla schuiala da mumma e bab e la finanziaziun che sedat ordlunder.
mehr...
(anr/hh) La suprastonza communala da Mustér ha laschau elavurar in studi da project per ina punt sur Raveras vi. Ella duess colligiar la staziun da viafier ed il center dil vitg cun Salaplauna.
mehr...


text:
Sachseln
Sachseln a l'è un cumün svizzer del Canton Obwalden. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 53.86 km² e in del Dicember 2009 al gh'eva una popolazion de 4752 abitant.
El cumün de Sachseln al se tröva a una altitüden de 483 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Giswil, Kerns, Lungern, Sarnen. La popolaziun l'è in magioranza de lengua tudesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sachseln l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1173 col nom de Saxhslen.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1][2]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ 1,0 1,1 Sachseln in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- ↑ Municipality of Sachseln website - Sachseln in numbers. (Todesch) accessed 3 September 2009
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sachseln in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Media relaa a Sachseln al Wikimedia Commons


text:
Vigentin
El Vigentin (Vigentino) l'è on quarter de Milan, situaa in del sud de la città, in la zòna de decentrament 5.
La soa via principal l'è la via Giuseppe Ripamonti.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è on antigh centro rural. L'è staa ciamaa Vigentin perchè l'era lontan vint (viginta in latin) miglia de Pavia.
L'è staa on comun indipendent per molto temp, foeura de la zòna milanesa e che 'l partegniva a la Piev de San Donaa. Voeuna di pòrt di Bastion de Milan la se ciamava Pòrta Vigentina, situada longh la strada per Pavia, che la passava anca per Vigentin.
Come tant alter paesitt l'è staa unii a Milan sòtta Napoleon, per poeu tornà indipendent al temp di Austriach.
In del 1869 Vigentin l'è vegnuu pussee gròss perchè gh'hinn staa taccaa i comun de Quint Sô e Vaian. Grazzie a la vesinanza con Milan, in del cors del XIX secol el comun l'ha vist vengì pussee grand la soa popolazion e la soa importanza. In del 1923 l'è staa unii al capploeugh lombard insema a alter des comun.


text:
Tisin (fiüm)
El Tisin o Tesin (alter parnunzi: [u ta'ziŋ] a Bidree, [al ta'ʒiɲ] a Iragna e Biasca, [al tsik] a Gajaa, [ul ti'zeŋ] a Dairagh, [ul ti'zẽː] a Bienaa; italian: Ticino; tudesch e frances: Tessin; latin: Ticinus; spagnö Tesino) l'è un fiüm de la Svizzera e de l'Italia del nord; el quata un basin de 7.230 km². El toch che 'l passa in mez a Pavia l'è ciamaa anca Canal in la tradiziun lucal, menter che in certi zonn de la Leventina l'è ciamaa la Fim.
El nass arent al Pass de la Nuvena, al cunfin tra 'l Cantun Tisin e la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula, dopu de che 'l traversa la Val Bidree, la Val Leventina e 'l Pian de Magadin prima de bütàss in del Lagh Magiur. Ne vegn föra a Sest e 'l cur in direziun süd-est marcand el cunfin Lumbardia-Piemunt; arent a Pavia (4 km inver val) el cunflüiss in del Po, dopu 248 km de curs, cunt una purtada media anüal de 350 m³/s (che ne fan el püssee rich de aqua tra i aflüent del Po).
El fiüm al gh'a granda impurtanza ecunomica; in Svizera l'è duperaa per fà 'ndà i centrai idrueletrich, inveci in Italia l'è duperaa per irigaziun de la pianüra padana (el Navili Grand el part dal Tisin).
L'ambient natüral del fiüm l'è, al cuntrari de quasi tücc i fiüm italian, ben tegnüü: i sò spund italiann a hin prutegiüü da dü parch natürai regiunai (Parch natüral de la val del Tisin, quel lumbard e quel piemuntes) cunt una süperfis tutala de püssee de 97.000 ha, che ne fan l'area natürala de fimm püssee granda in Europa.
Cumün traversaa dal Tisin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Cantun Tisin
- Distret de Leventina: Airö e Bedret, Quint, Praa, Faid, Anzonegh, Chironegh, Personegh, Böid, Pulesg.
- Distret de Riviera: Biasca, Iragna, Usogna, Ludrin, Crescian, Cree.
- Distret de Belinzona: Molen, Pronz, Gnosca, Gurdün, Arbed-Cagion, Belinzona, Munt Carass, Giübiasch, Sementina, Güd.
- Distret de Lucarnu: Cügnasch-Gera, Lucarnu.
- Piemunt
- Lumbardia:


text:
Pavóll
Artéccol in dialètt mudnés
Pavóll (Pavullo nel Frignano in italiân, 14.913 cristiân) l'è una zità d'l'Emélia-Rumàgna c'la-s càta in d'la pèrta meridiunèla d'la Pruvèinsa ed Mòdna.
La zità l'a-s càta in d'al sènter d'un eltipien, sircundèda da i crinèl ed dvérs altaz sóver i quêl i suvrâsten j'altóri ed Mountcócchel e Gajà, l'è situèda in d'al culin ch'i fân da spartiâqua tr'al vàl d'i fiómm Panêr e Sáccia, a sód d'al capolôgh.
Ardundlà · Bastìa · Bumpòrt · Campgaiàn · Campsànt · Chèrp · Castelfrànch · Castelnóv · Castelvéder · Cavèss · Fanàn · Finèl · Fiumèlb · Fiuràn · Furmézen · Frasnùr · Gùia · La Cuncòrdia · La Miràndla · La Sèra · Làma · Maranèl · Maràn · Medòla · Mòdna · Muntecrê · Muntfiurèin · Muntés · Nonàntla · Nóv · Palàghen · Pavóll · Pergnàn · Pivpélegh · Pulinègh · Ravarèin · San Felìz · San Gèr · San Pussidòni · San Pròsper · Sasól · Savignàn · Sèstla · Suléra · Spilambèrt · Vgnóla · Zòca


text:
Diemtigen
Diemtigen a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Frutigen-Niedersimmental, region aministrativa del Oberland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 130.0 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 2154 abitant.
El cumün de Diemtigen al se tröva a una altitüden de 609 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Adelboden, Boltigen, Därstetten, Erlenbach im Simmental, Frutigen, Oberwil im Simmental, Reichenbach im Kandertal, Sankt Stephan, Wimmis, Zweisimmen.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Diemtigen l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1257 col nom de Diemtingen.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial
- Diemtigen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Cervàt
Cervat (inscì anca in Piemuntes; Cervatto in Italian) a l'è un cumün valsesian de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de 50 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 9,3 km² e ona densità de popolaziun de 5 ab./km².
El paes el se tröva in de la Val Mastalun. L'è tacaa ai cumün de Cravajan-a, Fubeli e Róssa.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Cervàt l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Cumpost chimigh
Un cumpost chimigh a l'è una sustanza fada de dü o püssee element. I gh'hann una strutüra chimiga ünega e definida, i sò element a hinn in d'un raport fiss de cumpusiziun ('me l'aqua che l'è fada de dü atum d'idrogen e vün d'ussigen) e hinn ligaa intra de lur per ligam chimigh. A hinn cumpost chimigh i saa tegnüü insema per ligam jonigh, i cumpost metaligh tegnüü insema per ligam metaligh o i cumpless tegnüü insema per ligam cuvalent.
Una carateristiga fundamentala del cumpost chimigh a l'è la sò furmula chimiga che la descriv el raport del nümer di atum in de l'ünità minima de la sustanza. Per esempi, la furmula H2O (aqua) la fà vidè che gh'è dü atum d'idrogen per ogni atum d'ussigen.
A ogni cumpost chimigh che l'è staa truaa e descriüü in de la literadüra scientifiga che vegn daa un nümer d'identifigaziun ünivuch, che l'è el nümer CAS.


text:
01 02
Ol dé 1 de febrér l'è 'l 32 dé de l'an del calendare gregorià; manca 334 (335 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 1 de febrér al è ul dí da pòost 32 dal an dal calendari gregurian; i manca 334 (335 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1881 - Barcelona: pöblegat ol pröm nömer de la stòria del diare La Vanguardia.
1984 - Mequinensa (ol Baix Cinca): ü gröp de síndech i signa la Declarassiú de Mequinensa, ü docüment in che i recugnuss che la lengua Catalana, parlada a la Franja de Ponent, la partegn al patrimone cültüral de l'Aragó.
1979 - Teherà (l'Iran): l'ajatolah Ruholah Kòmini al ghe ría de Paris, indóe al viéa esiliat.
1881 - ol Panamà: ghe i scumensa i övar del Canal.
2003 - Texas (SÜA): ol trasbordadur spassial Columbia, con set persone d'equipagg a bord, al se desíntegra in del vegní det a l'atmosfera poch menücc agual d'aterá.
2004 - Darwin (ol Teritore del Nord, Austràlia): al ghe ría, vegnint d'Adelàida ol tren The Ghà, ol pröm de viasadur che al percór la nöa línia de 2.979 km intra cheste dò sità; ol 15 de zener ghe sírculal pröm tren de mercansé·e.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1886 - Lons-le-Saunier (ol Jura, Fransa): Rouget de LislI, compositur, autur de la Marsejesa, inn statal de Fransa.
1932 - El Salvador: Farabundo Martin, líder popülar salvadorench, al mör föselat.
Feste:[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Alma mater
Alma mater l'è öna manéra de dì latina che la öl dì màder che la ghe dà de mangià.
Chèsta manéra de dì l'éra zamò dovràda a i tép de l'antìga Róma per lüminà i Dèe Màder o Gran Màder compàgn de Cerere o de Cibele, pò col Cristianézem i l'à dovràda per lüminà la Madóna, ciamàda per ezèmpe Alma Redemptoris Mater. In del medioéf chèsta manéra de dì l'è stàcia dovràda pò da la Üniersità de Bológna, la piö ègia üniersità del mónt, che 'l l'à cambiàda 'n Alma Mater Studiorum che 'l völ dì che l'Üniersità l'è compàgn d'öna màder che la dà de mangià, ma per ès precìs l'è öna màder di stode che la dà de mangià ol saì.
Al dé de 'ncö Alma mater l'è dovràt de spès per ciamà la scöla, 'l colégio o l'üniersità, 'ndo che s'è stödiàt de zùegn.


text:
Àder
Àder (en Italià: Adro), l'è 'n cümü de 7 125 abitàncc (dàto del Dic 2013 [1]) de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla regiù geogràfica de la Franciacürta a 25 km a Èst de la cità de Brèsa e a 6 del Lac d'Izé.
El teretóre de Àder l'è sitüàt endèna zòna ondulàda en pàrt custitüìda de le culìne moréniche del Lac d'Izé, ai pè del Mut Àlt.
De vocasiù contadìna per tradisiù, el g'ha svilüpàt n'importànte specializasiù endèla cültüra de la icc, al pónt che apò a 'l stèma del paés el g'ha resprezentàt la A de l'inisiàl con entùren de le bèle gràte de ùa. I teré de prudusiù de la icc de la zòna i rièntra endèl consòrse del Franciacürta D.O.C.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Ramones
I Ramones eren un grüp american cunsideraa de spess el prim grüp punk.
El grüp el s'è furmaa a Forest Hills, Queens, New York, in del 1974. Tücc i member dupraven el cugnòm "Ramone" 'me suranòm, anca se nissün de lur al se ciamava inscì. In tüta la cariera hann faa 2263 cuncert in 22 agn. In del 1996, dopu d'un tour al festival Lollapalooza, hann desmetüü de sunà. Tüc i member fundadur, el Joey Ramone, el Johnny Ramone e'l Dee Dee Ramone a hinn mort.
I Ramones hin staa i prim a tacà sü a sunà canzun e toch de müsega bei cürt, lungh dumà vün - düü mignüü, trii mignüü al pü. In quij temp lá l'eva in voga sunà toch de müsega che finissen pü, 'ma peresempi, Stairway to Heaven, Bohemian Rhapsody, e.i.v.
Gh'han faa anch un film in del 1979 ciamaa Rock 'n' Roll High School indua gh'è i Ramones che suna.
Anca se hinn staa vün di grüp püssee impurtant e inflüent de semper, hann minga avüü un grant sücess cumercial in di USA: dumà la racolta Ramones Mania l'ha vingiüü el disch dor.
El 18 mars del 2002 i Ramones i hann metüü in de la Rock and Roll Hall of Fame.
Cuntegnüü
Discografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Album[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Videugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Rock 'n' Roll High School (1979)
- Lifestyles of the Ramones (1990)
- We're Outta Here! (1997)
- Ramones - Around the World (1998)
- End of the Century: The Story of the Ramones (2003)
- Ramones: Raw (2004)
- Too Tough to Die: a Tribute to Johnny Ramone (2006)
- It's Alive 1974-1996 (2007)


text:
Elena Dement'eva
L’Elena Vjačeslavovna Dement'eva (Mósca, 15 'd Utóbar dal 1981, ciamàda in Rus EлeHa BячecлaBoBHa ДeMeHTbeBa, [jɪˈlʲenə dʲɪˈmʲentʲjɪvə]) l'è stada na tenìsta rusa prufesiunìsta da 'l Agóst dal 1998 a 'l Utóbar dal 2010. L'è stada la nùmar tri dal mónd al 6 'd Avrìl dal 2009. In dla sò caréra la s è misa in bisàca quìndas migliòṅ ad dòlar a 'l incìrca. Adès la s è stablìda a Mòntcàrul.
L'è élta 180 cm e la péśa 64 chilo. La dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs a dū maṅ.
Caréra
In dla sò caréra l'à vins dū mdaj a gl'ulimpìadi par la Rùsia, una 'd argìnt a Sydney in dal 2000 (2-6 4-6 da l'americàna Venus Williams) e una 'd òr a Pechîn (3-6 7-5 6-3 a cl'atra rusa, la Dinara Safina).
L'à śugâ dū finàli dal Gran Slam a 'l Roland Garros e a gl'US Open in dal 2004 ma la i à pardùdi tuti. I sò tìtui WTA in singulàr i èṅ quìndas (3 WTA Premier Mandatory) e siē qvéi in dópi.


text:
Categuria:Calendari
- Al è necessari anmò un mínim sfòorz da standardizazziun da la strütüra dij artícuj: fasii PP i vòost prupòost a la pàgina da discüssiun da chesta categuría: tegnii cüünt par piasé che l'intrudüzziun al dí sa la pöö fá in fisc plüü dialett, magara faseent-en parí noma düü u trii ogni dí (par adess la gh'è noma in Bergamasch e Koiné uçidentala).
incöö l è Venerdí 31 də Utuber 2014
Sót-categurii
Quela categuria chì la gh'ha 3 sota-categurij chì de sota, sü un tutal de 3.
Vus in de la categuria "Calendari"
In quela categuria chì gh'è i 200 paginn indicaa de 314 che gh'hinn in tutal.(precedent 200) (pròssim 200)(precedent 200) (pròssim 200)


text:
Camillo Benso di Cavour
Camil Benso, cont de Cavour (Turin, 1810 - 1861) l'è staa el politich pussee important del Risorgiment italian. Fioeu del Michee e de l'Adele de Sellon l'ha cominciaa a studià per diventà offizial, ma in del 1831 l'ha deciduu de dedicàss a l'agricoltura e a l'economia.
L'era de idei liberai e in del december 1847 l'ha fondaa "El Risorgiment", on giornal indove l'ha sostegnii el besogn de conced el statut e de fà guèrra a l'Austria per liberà el Regn Lombard-Venet. In del 26 de giugn del 1848 l'è staa eleggiuu per la prima volta al parlament, e in del 1850 l'è staa faa minister de l'agricoltura in del Governo D'Azeglio. In del 1852 l'ha formaa el sò primm governo.
In del 1855 l'ha faa sì che 'l Regn de Sardegna el deciarass guerra a la Russia insema cont i frances, i ingles e i turch e l'ha mandaa in Crimea on esercit de 15.000 omen. El Piemont el gh'aveva nagott contra a la Russia, ma in 'sta manera chi el Cavour l'ha poduu toeu part al congress de Paris di vincidor e cercà de sviluppà di alleanz.
In del 1858 l'ha firmaa a Plombières di accord cont el Napoleon III che 'l se impegnava a intervegnì in d'ona eventual guerra tra l'Austria e 'l Piemont per dagh man fort a quest ultim. I piemontes taccaven a provocà l'Austria fina a che questa la desideva de fà s'cioppà la Segonda guerra d'indipendenza in de l'april del 1859, ma quand che l'è staa firmaa l'armistizzi de Vilafranca che 'l dava la Lombardia al Piemont. El Cavour el s'è dimetuu per protestà contra el fatt che 'l se lassava el Venet a l'Austria.
In del 1860 però, quand el Giuseppe Garibaldi l'ha conquistaa con la spedizion di milla l'Italia dal sud, el Cavour l'è tornaa al governo per invad i territori del Papa e mett insema inscì tutt el paes.
Con la proclamazion del Regn d'Italia, in del 17 de marz del 1861 in del senad a Turin, el Cavour l'ha dii che dopo de avè fada l'Italia a gh'era de fà i Talian, ma el 6 de giugn de l'ann medemm l'è mort a l'improvvis.


text:
Brebbia
Brebbia (inscì anca in Italian) l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 3 364 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 6,3 km² e 'na densità de 534 ab./km².
El paes el se troeuva in sü i spond de sira del Lagh Maggior, e 'l confina coi comun de Besózz, Ispra, Malzess, Travedone Monaa e cunt quel piemontes de Belgiraa (provincia de Verbania).
Oltra al center comunal, Brebbia la gh'ha vari frazion: Bòzza de Lagh, Brebbia de Sora, Cassina Cucô, Cà Pian, Giggerima, Giardinett, La Gesoeula, Ronchee, Ronch, Usellera, Villagg Euròpa.
Brebbia l'è stada 'l center de voeuna di piev de l'arcidiòcesi de Milan.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Brebbia l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Gironegh
Gironegh (Gironico) l'è ona frazion del comun comasch de Colverd.
El gh'ha ona popolazion de 2.038 abitant. El se troeuva a sud di paes de Drezz e Parè, i alter duu center del comun.
In del vegg territori comunal de Gironegh a gh'è i frazion de Gironegh al Mont e Salvadonega.
Storia e tradizion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El document pussee antigh che 'l testimonia l'esistenza del paes l'è del 962.
La parocchia, dedicada ai sant Nazar e Cels, l'è stada fondada in del 1455 cont el contribuu de la famiglia Rusca, che l'ha ottegnuu per quest el diritt de nomina del curaa. In l'Historia della Famiglia Rusca se legg: presso di me Gio Paolo Stoppano Notaro de Como vi è memoria del 1495 della fondatione e donatione fatta dalli signori Conti Ruschi della chiesa di San Nazario di Geronico. La gesa l'è stada consacrada el 29 settember 1775.
In del period napoleonegh (1809-1816) el comun l'è staa unii a Parè, Drezz e Montan. Tornaa indipendent cont el tornà di Austriegh, Gironegh l'è restaa on comun indeperlù fina al 2014.
De granda importanza l'è la festa de Gesù Bambin (ciamada ol Bambin da Gironegh), che la se tegn la segonda domenega dòpo l'Epifania e che la reciama on mucc de persònn con la soa procession.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Gironegh l'è mostraa in de la tabella chi de sotta
Abitant censüü


text:
Budweiser
Budweiser l'è una bira lager americana in urigin prudota in de la citaa de Saint Louis, Missouri da la sucietà Anheuser-Busch Company.
L'è una bira poch curpusa, cun la particularità de vess prudota cunt una percentüal bela alta de ris. La prudüziun de questa bira l'è stada cumenzada giamò in del 1876. Ul nom el fa riferiment a la cità buema de Budvar (Budweis in tudesch), famusa per la sua produzion de bira, ciapada cume riferiment da la Anheuser-Busch, dal 2008 sa ciama Anheuser-Busch InBev.


text:
Marian (CO)
Marian (nom ufizial in italian Mariano Comense) l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l cunta 24 054 abitant (dato del Dicember 2013[1]), 'na süperfis de 13,7 km² e 'na densità de 1 756 ab./km². L'è vun di center pussee important de la Brianza. La se troeuva al confin con la Provincia de Monza (comun de [Giussan], Lentaa e Seregn) e tra i fiumm Seves e Lamber.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I primm abitant de Marian fòrsi hinn staa òmen del Paleolitich anca se i proeuv hinn esigov. L'ipòtesi l'è supportada de vari retrovament archeològich e de ona necròpol.
La diffusion del Cristianesim l'è rivada in quij zònn chì domà in del V secol. De fatt in del 386 el Sant'Agostin, in d'on sò scritt l'ha minga parlaa de la presenza de cristian intorna a Cassagh, indove che se trovava in quell moment. A bon cunt, in del Medioev la diòcesi de Milan l'è stada spartida in quattòrdes piev, trai quai troeuvom quella de Marian. La piev la cattava dent Cabiaa, Carugh, Brenna, Aroeus, Olgelasca, Inverigh, Gattee, Paina e Bigonsc. A la fin de l'età romana, dòpo i invasion barbarich, la stòria del borgh la se sviluppa sòtta i dominazion longobarda e franca, cont el diventà adasi adasi voeuna di piev pussee ricch de tutta la Lombardia.
In del Bass Medioev, la città l'era molto importanta sia del pont de vista religios (la cuntava ben vintquatter ges in tutta la piev), sia de quell politich e civil. El borgh de Marian de fatt el gh'aveva on castell e on fossaa profond, che al dì d'incoeu esisten pù. Inoltra, duranta l'epoca di comun, Marian e Cantù hinn staa legaa a Milan contra Còmm (guerra del 1118-1127) e contra l'imperador Federich Barbarossa. Duranta la guerra, i Comasch hann saccheggiaa la città.
A partì del XIV secol, Marian l'ha segutaa i sòrt del ducaa milanes. Sòtta la dominazion austriaca, Marian l'è diventada sede de ona pretura e de on cancellieraa. Duranta el Risorgiment, a Marian l'è staa formaa ona Guardia Nazional Repubblicana che l'ha partecipaa a la Battaglia de San Fermo, senza cuntà poeu che trai Milla che hann segutaa el Garibaldi in Sicilia, trii eren pròppi de Marian.
In del 1945 a Marian l'è stada fada la prima Festa de l'Unità. Marian l'è stada nominada città in del 1986.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Marian l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Castellammare del Golfo
Castellammare del Golfo l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Trapani. El g'ha presapóch 14.577 abitàncc, 'na superfìce de 127 km² e 'na densità de 115 ab./km². El cunfìna coi cümü de Alcamo, Buseto Palizzolo, Calatafimi-Segesta, Custonaci, San Vito Lo Capo.
El cümü de Castellammare del Golfo 'l töl dét apò a le frasiù de Balata di Baida, Scopello, Guida Loca, Fraginesi e Lu Baruni.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
09 01
Ol dé 9 de zenér l'è 'l 9 dé de l'an del calendare gregorià; manca 357 (358 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 9 de zenér al è ul dí da pòost 9 dal an dal calendari gregurian; i manca 357 (358 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1863 - S'ignaugura ul metró da Lundra, ul primm cami da fer suterani dal muunt, da sett chilòmetar da longitüda.
- 1923 - Juan da la Cierva al fa ul primm guur in autogir par Madrid.
- 1988 - Sientífich da l'Institut Whitehead, da Boston, i riess a isulá ul geen respunsàbil dal sess üman (TDF), lucalizaa íntal cromusoma Y, dumà preseent int i òman.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1821 - Francisco Bilbao, scrituur e filòsuf Cilées.
- 1902 - Barbastre (l'Aragó) - Josepmaria Escrivà da Balaguer, saant Spagnöö, fundaduur da l'Opus Dei.
- 1913 - Richard Nixon, presideent di Statt Ünii.
- 1941 - Joan Baez, cantant Nòort-americana.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Humulus lupulus
El Humulus lupulus (en Bresà Luertìs, en Insübregh: Lu(v)ertìs[1] [2]), l'è giöna de le trè spéci de piànte del zèner Humulus, de la famìa de le Cannabaceae. Uriginària de Euròpa, Asia ucidentàla e Amèrica setentriunàla.
Caraterìstiche[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La vé de spès cunsideràda 'na piànta rampicànte ma la g'ha mìa gnè barbìs gnè nisü óter aparàt per sta tacàda a 'n qualsiés sostègn, difàti per stà sö drìta la g'ha 'n gamp gaiàrt asé per tignìla sö. Chèsto gamp el g'ha dei pelöm ultàcc en zó. L'è 'na piànta erbàcea perène che la pöl rià 'nfìna a òt méter de altèsa, co le fòie palmàde-lobulàde de 3 a 5 lòbui dentàcc. L'è 'na spéce diòica, che völ dì che i fiùr fèmina e màs•cc i se fà sö 'n piànte diferènte. I fiùr fèmina i vércc ciàr i se reönés en amèncc e i è dopràcc per dàga saùr e per fà dürà de piö la bìra. I fiùr màs•cc, zaldì virdizì, i fùrma 'na panucìna. El fröt l'è 'n achénio.
El luertìs e la bìra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'àcit del luertìs (àcidi a) el g'ha 'n lezér efèt antibiòtic cutra i batéri Gram puzitìf, e 'l favorés l'atività del leàt per la fermentasiù del móst de bìra. Per chèsto üzo se dopèra 'l fiùr fèmina mìa fecondàt. A la bàze de le sò brateöle, gh'è dele ghiàndole che le g'ha dét la lupulìna, che l'è l'ingrediènt che 'l ghe dà a la bìra 'l sò saùr amàr caraterìstic.
Sinònim[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Humulus lupulus var. lupulus L.
- Lupulus scandens Lam.
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- artìcol de l'università de Purdue
- böcc de luertìs Hallertau
- Botanical.com - informasiù sö la piànta del luertìs e i sò üzi antìc e atüài


text:
Nur
El Nur (Nure in Italian) a l'è on fiumm de l'Emilia-Romagna che 'l scorr quas completament in de la Provincia de Piasenza, a part 1200 meter in de la Provincia de Lòd (Lombardia).
El Nur el nass in de l'Appennin Ligur, in del grupp del Mont Maggiorasca. Dòpo on percors de circa 75 chilòmeter (che 'l passa anca in de la vall omònima, el finiss in del Pò in del comun de Caors, pussee precisament in de la frazion de Roncaroeu.
I comun traversaa a hinn El Ferree, I Farin, Bettola, El Pont de l'Òli, Vigolzon, San Giòrg, Podinzan, Pontnur, Piasenza, Casei Land (LO) e Caors.
El Nur el gh'ha vari affluent, che però hinn riaa de pòcca importanza 'me la Lardana.


text:
1903
De Wikipedia
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 23 03 - Kitty Hawk (Carolina del Nord): Orwille e Wilbur Wright i dumanda la pateent (ul brevett) dal primm aviun ch'al reussirà a vulá.
- 17 12 - spiagja da Kitty Hawk (Carolina del Nord: Orwille e Wilbur Wright i riess a fá vulá par 59 secuunt ul Flyer (pilutaant Orwille), ul primm aviun da la stòria.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 08 02 - Sagua la Grande (Villa Clara, Cuba): Antonio Abad Lugo Machín, cugnussüü cuma Antonio Machín, cantaant cuban, m. 1977).
- 04 03 - Santoña (Cantàbria, Spagna): Luis Carrero Blanco, pulítich e militaar Spagnöö (m. 1973).
- 24 04 - Madrid (Spagna): José Antonio Primo de Rivera, pulítich Spagnöö (m. 1936).
- 03 05 - Tacoma (Washington, USA) - Harry Lillis Crosby, cugnussüü cuma Bing Crosby, cantaant e atuur da cinema (m. 1977).
- 28 12 Ungària John von Neumann (nasüü János Lajos Neumann), matemàtich.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 25 11 - Sukarrieta (Biscaja, ul Paees Baasch): Sabino Arana, pàder dal nazziunalismu baasch.
- Ul matemàtich Anglées Sir Gabriel Stokes, cugnussüü in anàlisi matemàtica e geumetria pal Teurema da Stokes


text:
Düdingen
Düdingen a l'è un cumün svizzer del distret de Sense (in frances: District de la Singine), in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 30.86 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 7383 abitant.
El cumün de Düdingen al se tröva a una altitüden de 596 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Barberêche, Bösingen, Friburgo, Granges-Paccot, Gurmels, Kleinbösingen, La Sonnaz, Schmitten, Tafers.
Demografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sir Ufizial (Todesch)
- Düdingen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Svézzra
La Svésra, cun i sō 7.200.000 abitânt, l'é un stêt européo 'ch al cunfîna a mezdé cun l'Itâlia, a sîra cun la Frância, a nôt cun la Germâgna e a matèina cun l'Austria e al Liechtenstein; l’ é ‘na cunfederasiòun ed 23 cantòun e 3 ed quisché în divîs in 6 mèz cantòun. La capitêla l'é Berna. Dal j ètri sitê impurtânti în Zurîg, capitêla comercêla e sît ed la bōrsa e Ginevra, sît ed dimòndi urganiṣasiòun internasionêli.
In Svésra a pêrlen quâter léngui: tedèsch, francèiṣ, italiân e rumânc'.
Stòria
La stòria ed la Svésra l’é cumincêda cun l'ât ed la só fundasiòun. Trî cuntadèin ed Svétt, Unterwald e Uri s'incûntren a Grütli, un sît a tâch al Lêgh di quâter cantòun al prémm d'agòst dal 1291. De st' època l'é ânca la fôla ed Guglielmo Tell.
La stòria modêrna ed la Svésra la tâca ind al 1848 cun l'adosiòun ed la costitusiòun modêrna e cun al stabilîr i cunfîn vâlid incòra al dé d’incō.
Albania Andorra Austria Belgio Bielorussia Bosnia-Ezegovina Bulgaria Cipro Croazia Danimarca
Estonia Finlandia Francia Germania Grecia Irlanda Islanda Italia Lettonia Liechtenstein
Lituania Lussemburgo Macedonia Malta Moldavia Monaco Montenegro Norvegia Polonia Portogallo
Regno Unito Repubblica ceca Romania Russia San Marino Serbia Slovacchia Slovenia Spagna
Svezia Svizzera Turchia Ucraina Olanda Ungheria Città del Vaticano


text:
Marañón
El Marañón a l'è un fiüm che'l nass in Perù a 5800 meter sura el nivel del mar in del giazaa de Nevado de Yapura, in di And (Perù uriental), a pressapoch 160 km a nord-est de Lima. A l'è lunch pressapoch 1600 km.
Dopu che l'ha faa 1600 chilometer, al se giunta insema al Ucayali e fan nass el Rio di Amazun.
I sò aflüent püssee impurtant a hinn, el Crisnejas, el Chamayo, el Cenepa, el Santiago, el Moroña, el Pastaza, el Huallaga e'l Tigre. Vist che l'è pien de cascad e de rapid, a l'è un fiüm poch navigabil.


text:
23 02
Ol dé 23 de febrér l'è 'l 54 dé de l'an del calendare gregorià; manca 312 (313 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 23 de febrér al è ul dí da pòost 54 dal an dal calendari gregurian; i manca 312 (313 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1983 - Olesa de Montserrat (ol Baix Llobregat): ün insende al trà zò ol Gran Teàter de la Passió d'Olesa de Montserrat.
1987 - Barcelona: fondassiú de l'organisassiú polítega Iniciativa per Catalunya.
1981 - Spagna: s'al passa l'intent de colp de stat cognossit come ol 23-F: a Madrid ü gröp de guàrdie sivil i sequestra i parlamentare al Congress di Depütacc Spagnöj e a València i car de combat del esèrsit i va fò per i íe de la sità.
1997 - Edimburgh (Scossia): ü gröp de genetist de l'Istitut Roslinde, dirisicc per Ian Wilmut, i nönsia che ol 05 07 de 1996 i conseguiss de fá nass ol pröm mamífer clònich, öna feda (pégra) nomenada Dolly.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1685 - Hale an der Saale (Turínza, Zermània): Georg Friedrich Händel, compositur Todèsch.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1821 - Roma (Itàlia): John Keats, pueta Angles.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Südafrica
El Südafrica a l'è un paes de l'Africa meridiunala.
A l'è tacaa a la Namibia, al Botswana, al Zimbabwe, al Muzambich, al Swaziland e al Lesotho e 'l a bagnen l'Ucean Atlantich e l'Ucean Indian.
Al gh'ha trì capitaj: Pretoria, Bloemfontein e Cità del Cap.
Al gh'ha una süperfiss de 1.221.037 km² e una pupulaziun de pressapoch 48 miliun d'abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del secul XVII a hinn rivaa in Südàfrica culon ulandes, i Buer. In del secul XIX a hinn rivaa anca i ingles, che hann tacaa a ucüpaa el tòch de süd del paes.
In di agn 1880-1881 e 1899-1902 a hinn staa cumbatüü dò guer intra i Ingles e i Buer, e a la fin i ingles hann ucüpaa tüt el paes.
In del 1910 a l'è stada fundada l'Üniun Südafricana, che l'era un dominion del Regn Ünì.
In del 1948 el Partii Naziunal (National Party) l'ha vingiüü i eleziun e l'ha tacaa cunt el sistema de Apartheid.
El Südafrica al s'è pruclamaa una repübliga in del 1961 e a l'è sürtii del Commonwealth.
In quij agn chì i Naziun Ünii aveven vutaa un bel poo sanziun cuntra el guern südafrican.
Dopu d'una lota lunga, sota la guida del Nelson Mandela, in del 1994 a l'è finii el sistema de Apartheid.
Lenguv e nom[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Südafrica al gh'ha 11 lenguv ufiziaj e 11 nom ufiziaj:
- Afrikaans: Republiek van Suid-Afrika
- Ingles: Republic of South Africa
- Ndebele: IRiphabliki yeSewula Afrika
- Xhosa: IRiphabliki yaseMzantsi Afrika
- Zulu: IRiphabliki yaseNingizimu Afrika
- Sotho setentriunal: Rephaboliki ya Afrika-Borwa
- Sotho meridiunal: Rephaboliki ya Afrika Borwa
- Tswana: Rephaboliki ya Aforika Borwa
- Swati: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika
- Venda: Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe
- Tsonga: Riphabliki ra Afrika Dzonga
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Südafrica a l'è una repübliga.
El president a l'è el Jacob Zuma (del 2009).


text:
23 05
Ol dé 23 de magio l'è 'l 143 ( 144 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 223 dé a finí l'an.
Ul dí 23 de magio al è ul dí da pòost 143 ( 144 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 223 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1808 - València: se la passa öna reölta contra l'ocüpassiú Fransesa (guèra del Franses).
1618 - Praga (Céchia): di protestanc Cech i defenestra di funsionare Impereaj de la sità, in chel che s'al considera l'inissi de la Guèra di Trenta Agn.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1729: Giusepp Parin, poeta e abaa italian (m. 1799).
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Tiefenbach
Tiefenbach el pöl vìga chèsti significàcc:
- Tiefenbach (DE-BW), cümü todèsch del circondàre de Biberach, stat federàl del Baden-Württemberg;
- Tiefenbach (Landshut), cümü todèsch del circondàre de Landshut, stat federàl de la Baviera:
- Tiefenbach (Passau), cümü todèsch del circondàre de Passau, stat federàl de la Baviera;
- Tiefenbach (Cham), cümü todèsch del circondàre de Cham, stat federàl de la Baviera;
- Tiefenbach (DE-RP), cümü todèsch del circondàre de Rhein-Hunsrück-Kreis, stat federàl de la Renania-Palatinato.


text:
Pruvîncia ed Rèz
Artécol in dialèt arzân
La Pruvîncia ed Rèz (Provincia di Reggio Emilia in italiân) l’è ‘na pruvîncia ed l' Emélia-Rumâgna ed quêsi 490 méla abitânt.
La cunfîna a sira cun la Pruvîncia ed Pèrma ( al cunfîn l’é al fiòm Èinsa) a matèina cun la Pruvîncia ed Mòdna (al cunfîn l’é al fióm Sècia), a l’abaṣèin cun la Lumbardìa (Pruvîncia ed Mântva ) e a mezdé cun la Tuscâna (Pruvîncia ed Massa-Carēra e Pruvîncia ed Lóca ).
Indice
Viabilitê[modifica | mudéfica la surzéia]
La pruvîncia l’è traversêda p'r al lêregh da la Via Emélia, fâta da i rumân, che a's gh’é més ed fiânch int al XX sècol l' Avtostrêda dal Sōl e, préma incòra, la lénia feroviâria Milân - Bològna. A gh’în ânca presèinti al léni lochêli dal Ferovéi Arzâni. P'r al lòngh, da mezanôt a mezdé, la pruvîncia l’é traversêda da la Strêda Statêla dal Pâs dal Cerêto(SS 63)
I cèinter abitê[modifica | mudéfica la surzéia]
Da un pûnt ed vèsta dal teritôri e sitadèin la pruvîncia l’é carateriṣêda da la preṣèinsa ed divêrs cèinter pió céch che a fiânchen al cèinter pricipêl, Rèz, da la stòria despès vîva e indipendèinta. Ind la bâsa arzâna l’é storicamèint impurtânt Guastâla, lòngh al Po, e al sitadèini ed Nuvalêra e Curèz. A i pē ed la culèina a’s câta Scandiân, al secònd cèinter pió impurtânt ‘d la pruvîncia, mèinter al cèinter pió significatîv ed l' Apenèin arzân l’é Castelnōv di Mûnt.
L'ambijnt[modifica | mudéfica la surzéia]
L’é cumprèiṣa fra al fióm Po a mezanôt e al crinêl ed l'Apenèin Tòsch Emiliân a mezdé. Mèinter la zôna ‘dla pianûra la presèinsa ed l’òm l’é dimòndi fôrta, l' Apenèin arzân al presèinta incòra un livèl ed naturalitê êlt, ch’al crês mân mân es se spôsta a mezdé vêrs al crinêl. Fra i magiōr arciâm ‘dla muntâgna a gh’é la Prêda ed Bismântva, ind al comûn di Castelnōv di Mûnt e ch’ l’ as vèd dal zôni ed dimòndi comûn ed la muntâgna. Al prufîl nèt ed la muntâgna l’à impresiunê Dante Alighieri ch' al la nômina int al Purgatôri ed la Divina Cumèdia.
La pianûra e al muntâgni ed la zôna[modifica | mudéfica la surzéia]
La pruvîncia l’é divîsa in dō pêrt: ‘na zôna ed pianûra e òna ed muntâgna, la zôna ed pianûra la va dal cunfîn a l’abaṣèin fîn a ‘na lénia quêsi drèta, da sîra a matèina, a 6-7 km. a mezdé da Rèz in dóve cumîncen al culèini che vân pôch a la vôlta in crèser fîn a cambiêres in vèiri e prôpri muntâgni fîn al crinêl. La pianûra, esènd lighêda al cōrs dal Po, la va naturalmèint in calând in altèsa da sîra a matèina. I dû cò în i 19 mêter i.l.m. al cunfîn pruvincêl tra l’albaṣèin e matèina e i 2121 mēter dal Mûnt Cùşna. Al j-êtri sémi impurtânti în: l’Êlp ed Sucîş (2017 m.), al Mûnt Caṣarōla (1979 m.) e al Mûnt Êlt (1904 m.). Da nutêr al fât ónich e uriginêl ed la Prêda ed Bismântva, ch’la se stâca cun la só séma piâta e al só parèidi dréti tânt che s’arcgnòsen subét ind al tânti vidûdi ed l' Apenèin arzân. I pâs ed muntâgna pr’ al mâchini al cunfîn cun la Tuscâna, în, da sîra a matèina: al Pâs dal Lagastrèl (1200 m.), al Pâs dal Cerēto (Strêda Statêla dal Pâs da Cerēto(SS63), 1261 m., al Pâs ed la Pradarèina (1572 m.) e al Pâs dal Fôrbiṣ (1574 m.).
Al j-acvi[modifica | mudéfica la surzéia]
Trî în i principêl cōrs d'âcva che bâgnen la pruvîncia: al Po a mazanôt per circa 20 km., l' Èinsa a sîra, dal surgînt fîn al sbòch int al Po, sgnând al cunfîn cun la pruvîncia ed Pèrma per circa 85 km. e al Sècia ch’al sègna al cunfîn a matèina cun la pruvîncia ed Mòdna da Srèdel a Rubēra; d’ed ché al va ind la pruvîncia ed Mòdna fîno a dêr int al Po, dôp un cōrs ed pió ed 170 km. Dimòndi în i turèint, spêce in muntâgna: al pió impurtânt l’é sèins êter al Cròstel, lòungh 55 km. ch’al nâs pôch sōvr a Caṣîna e al s’ bóta int al Po, atraversând al comûn ed Rèz. Turèint pió céch în al Dôl, al S’cèl e al Treṣnêr, che dân int al Sècia, pó al Rodên, la Mudlèina e al Quarèiṣem che bâgnen al burghêdi ed Rèz.
Pôch i lêgh naturêl: ûn sōl in pianûra, al Lêgh ed Gruma int al comûn ed Campéṣen, e in muntâgna i trî lêgh dal Cerêto (ûn principêl e dû pió cèch) e al lêgh Calamòun, ciamê ânca lêgh dal Vintâs, in côsta a l’istès mûnt.
Bacîn artificêl ed ‘na cêrta importânsa în a Ligûnchi, al Pâs dal Lagastrèl e a Gazân ed Véla Mnôs, mèinter la bâsa l’é tajêda da canêl sculadōr, da canêl per dacvêr e da bonéfichi che vân a dêr int al Po o diretamèint o atravêrs al Cròstel o l' Èinsa. Da l’Êlt Mediēv e fîn al Setsèint ind la periferéia a l’albaṣein ed Rèz es s’ imbarchêva int al canêl Navéli per rivêr, ind al môd pió svêlt e sicûr, a Fréra e a Venèsia.
Vèini termêli impurtânti în a Cervarèṣa, int al comûn ed Buṣâna, mèinter còli ed Quâra ed Toân, cgnusûdi dal tèimp di rumân e fîn al medioēv, în stêdi bandunêdi e quêsi sughêdi cōlpa dal salatêdi e di taramôt che a n’ àn stumpê al cōrs. Al fûnti ed Puiân ed Véla Mnôs, ch’în dimòndi bundânti, aspèten d’èser sfrutêdi.
Cunuméia[modifica | mudéfica la surzéia]
Ind la provîncia, in tóta la zôna ed la pianûra, a gh’è un fôrt distrèt mecânich. La zôna a matèina, ind i comûn ed Castlarân, Casalgrând e Scandiân a gh’è ânca un impurtânt distrèt ed produsiòun dal cerâmichi, in uniòun ânca cun i comûn confinânt ed la provîncia ed Mòdna, in particolêr Sasōl. Tóta la provîncia, ânca la zôna muntanêra, l’è cgnusûda per la produsiòun dal Grâna (Parmigiano Reggiano). Ed valōr l’é ânca la produsiòun agrécola e zotètnica, préma ed tót per còl che riguêrda l'alevamèint di nimêl. Per sti motîv la provîncia l’è dimòndi svilupêda e la disocupasiòun l’an gh’è mìa.
Stòria[modifica | mudéfica la surzéia]
La cunquésta rumâna l’à purtê a la costrusiòun dal filòun ‘d la provîncia e ‘d la regiòun, la Via Emélia fâta fêr da Marco Emilio Lepido. In pruvîncia i rumân j-àn fât ânca la via ch’ la colêga Rèz a Bresèl (Brixellum). Sant'Ambrogio, ind al só viâg in Emélia, l’à ciamê Rèz "cadavere di città" per spieghêr la sèria decadèinsa per cōlpa dal j-invasiòun furastêri. L' Apenèin arzân al gh’à ‘vû al só mumèint ed masîm spiandōr int al XI sècol, con al paèiṣ ed Canòsa al cèinter ed la polética europèia ed Enrico IV e Matélda ed Canòsa protagonésta ed la lôta fra al Papêt e al Sacro Romano Impero. A la môrte ed Matélda al só properietê in muntâgna pôch a la vôlta a s’în tôti ed nōv l’indipendèinsa fevdêla, pr’ andêr pó sòta al comûn ed Rèz. Ânca divêrs sitadèini ed la pianûra, bèle pôst ed côrt cme Scandiân o Curèz în stêdi unîdi sòta al doméni ed la faméja d'Este, per formêr al Duchêt ed Mòdna e Rèz. Fîn a la fîn dal XVI sècol al duchê a gh’êra unî, politichamèint, ânca la sitê ed Ferêra. Int al XIX sècolo, dôp la parénteṣi napoleônica cun l’istitusiòun dal Dipartimèint dal Cròstel, dôp la restaurasiòun, per uniòun ed râṣa, al duchêt al gh’à ‘vû ânch un sbòch int al mêr cun al pruvînci estèins ed Mòdna, Rèz, Guastâla, Frignân, Garfagnâna, Lunigiâna, Mâsa e Carēra. Dôp l'uniòun al Règn d'Itâlia la stòria ed la pruvîncia la va a drê al vicèndi dal rèst d’ Itâlia.
Aministrasiòun pruvincêla[modifica | mudéfica la surzéia]
J-urganîṣem che dirègen la Pruvîncia a gh’àn avû, a partîr da l'unitê d'Itâlia, divêrs nòm: Cunséli Pruvincêl guidê da un presidèint dal 1860 al 1923 e dal 1951 ad dé d’incô. Al tèimp dal fâsio agh’è stê un Comisâri prefetési ed l'Aministrasiòun pruvincêla e dal 1945 al 1951 a s’gh’à la Deputasiòun pruvincêla, ch’ la gh’êra bèle dal 1889 dipendèint dal Cunsèli, cme incô la Giûnta.
Cun al j-elesiòun dal 13 zógn 2004 l’è gnûda elèta Sonia Masini, préma dòna d’avèir st’ incâregh.
Ed sègvit a gh’è l’elèinch di divêrs presidèint subeintrê e la dâta ed l’ elesiòun.
- Vedriani Giulio Cesare - 21/03/1860
- Chiesi Luigi - 02/09/1861
- Gorisi Antonio - 02/09/1867
- Chiesi Luigi - 07/09/1868
- Fornaciari Giuseppe - 11/08/1884
- Levi Ulderico - 02/12/1889
- Borciani Alberto - 11/08/1902
- Morati Giovanni - 15/03/1906
- Cottafavi Vittorio - 22/06/1906
- Ruffini Enrico - 17/09/1910
- Sichel Adelmo - 21/12/1910
- Fabbrici Giovanni - 04/06/1923
- Muzzarini Mario - 05/12/1927
- Bertoldi Pellegrino - 06/04/1936
- Colitti Michele - 10/10/1940
- Ramusani Alberto - 31/03/1942
- Scolari Giuseppe - 31/03/1944
- Ercelli Alfonso - 12/09/1944
- Ferrari Camillo - 08/05/1945
- Montanari Dante - 16/07/1951
- Ferrari Franco - 23/12/1964
- Parenti Vittorio - 20/06/1972
- Cusi Guglielmo - 18/07/1980
- Bertani Ascanio - 01/01/1982
- Ruini Roberto - 13/06/1999
- Masini Sonia - 22/06/2004
I pôst ed la giustésia[modifica | mudéfica la surzéia]
A Rèz a gh’é al Tribunêl e la Cumisiòun Tributâria ed prém grêd; la Côrt d’Apèl relatîva l’è a Bologna, al Tribunêl Aministratîv Regionêl e la Cumisiòun Tributâria ed secònd grêd relatîvi în a Pèrma.
J-ufési finansiâri[modifica | mudéfica la surzéia]
Dû în j-ufési ed l’Agenséia dal j-Entrêdi,ûn a Rèz e ûn Guastâla.
I comûn principêl[modifica | mudéfica la surzéia]
- Rèz - 155.191 abitânt
- Scandiân - 23.332 abitânt
- Curèz - 21.953 abitânt
- Casalgrând - 15.933 abitânt
- Guastâla - 14.400 abitânt
Materiêl pr'andêregh in fònda[modifica | mudéfica la surzéia]
(manca):
- Antonio Aleotti - Storia della citta' e provincia di Reggio Emilia - Bologna : Atesa, 1984.
- Ugo Bellocchi - Reggio Emilia, la provincia "lambrusca" : venti secoli di vitivinicoltura fra Enza e Secchia; presentazione di Walter Sacchetti. - Reggio Emilia : Tecnostampa, 1982
- I campanili della Provincia di Reggio Emilia : le genti ed un poco della loro storia. - Reggio Emilia : EETAbit, 1996
- Alcide Spaggiari - Guida Turistica della Provincia di Reggio Emilia. - A cura dell'Ente Provinciale per il turismo. - Reggio Emilia : Stabilimento Tipo-litografico f.lli Rossi, 1959
- Touring Club Italiano - Reggio Emilia e provincia : i centri della pianura, il Po, le rocche dell'Appennino - Milano : Touring club italiano, 2000
- Antonio Saltini - Dove l'uomo separò la terra dalle acque, Storia delle bonifiche in Emilia Romagna - Diabasis Reggio Emilia
Albinèa · Bagnōl in Piân · Baîṣ · Bibiân · Bresèl · Burèt · Buṣâna · Cadelbôsch ed Sōver · Campagnōla · Campéṣen · Canòsa · Carpnèida · Caşalgrând · Caṣîna · Castelnōv di Mûnt · Castelnōv ed Sòt · Castlarân · Culâgna · Curèz · Fâbrich · Gatâtich · Gualtēr · Guastâla · Ligûnchi · Lusêra · Muntèc · Nuvalêra · Puvî · Quâter Castē · Queriêgh · Ramṣèit · Ré Salṣêr · Rèz · Rezōl · Rôl · Rubēra · Sân Martèin · Sânt'Ilâri · Sân Pôl · Scandiân · Toân · Véla Mnôs · Vèt · Viân · Vsân


text:
Las differenzas
En mintga testament pon vegnir fatgs legats e definids ertavels. Legats èn valurs da facultad determinadas cleramain (valurs materialas u imports en daner contant) che vegnan attribuidas ad ina persuna u ad in’organisaziun definida (per exempel Pro Patria) avant che ha lieu la partiziun da l’ierta per propi. Impurtant en connex cun l’attribuziun da legats è che las parts obligatoricas legalas na vegnian betg violadas.
Ils benefiziads da legats na ston betg star buns per debits dal testader. Ils ertavels obtegnan a chaschun da la partiziun tut l’ierta, q.v.d. tut quai ch’il testader lascha enavos: tut la facultad inclus ils debits, ils giaschoms ed il mobigliar.
Ins po far donaziuns era gia durant la vita.


text:
Meuse (dipartiment)
La Mosa (en fransés: Meuse) l'è 'n dipartiment fransés, sitüàt endèla regiù de Lorena endèla Frància Nord-orientàla. El dipartimènt el g'ha 193 557 abitancc, 'na superfìce de 6 211 per 'na densità de 31 Ab./km². El ciàpa 'l nòm del fiöm omònim che 'l la streèrsa de sud a nòrt.
El dipartimènt de la Mosa (nömer identificatìf: FR-55) l'è furmàt de 3 circondàre (en fransés: arrondissements), 31 cantù e 498 cümü. I circondàre i è: Bar-le-Duc, Commercy e Verdun. La prefetüra l'è: Bar-le-Duc.


text:
30 07
Ol dé 30 de löi l'è 'l 211 ( 212 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 155 dé a finí l'an.
Ul dí 30 de löi al è ul dí da pòost 211 ( 212 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 155 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1930 - Barcelona: Hans-Max Gamper Haessig, cognossit come Joan Gamper, fondadur del Futbol Club Barcelona.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Cynodon dactylon
La Gramègna róssa (ach: fenaröl; nom latì Cynodon dactylon (L.) Pers.) l'è öna pianta erbàcea de la faméa di Poaceae (Graminacee) che la düra co 'n d'öna raìs che la stréssa féss tàt, ramificada e che a i grópp la gh 'à raìs e cassàdene ch ' i fa sö i borèi impé o bütàcc zó a i pé e che pó dopo i leà sö; chèsti, ramificàcc in bàss, i ria a tocà i 20 - 30 ghei.
Cuntegnüü
Fòie[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I fòie, öna sè e öna no 'dré al borèl, i è spartìde in dù: la guàina che la sara dét ol borèl e la làmina che la partìss de chèsto piö o meno bütada zó; chèsta l' è prope debù drìssa, piata e la se ristrens demenemà indela pónta gössa; öna fira de pìi la sègna la separassiù tra guàina e làmina, la banda de chèstaché l' è segnàda de pìi lóngh, specialmèt 'drè al pé.
Fiùr[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol fiùr l' è fà de 3/7 spighe, francàde a la pönta d' ol borèl, ognöna formàda de tàte spighète; chèssce i gh' à al pé comè dù fòietene modificàde ciamàde glüme e i è formàde de ü pér de fiùr che però ne crèss sö domà ü, ol fiùr l' è seràt dét in dú de chèle fòietene modificàde lè, öna co la pansa che la arda in fò e chèl' ótra co la pansa che la arda in dét, che i ciàpa ol nóm de glümete.
Fröcc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol fröt l'è öna baléna sèca che gnàch quànd che l'è bèl marüt a'l se dervìss per lassà borlà fó i gré de sömessa. l' è seràt dét tra di glümete margnöche.
Indoe l' è[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Impö de per töt del mar a la culéna in di prà pié de èrba, in campagna e in di löch lassàcc indà.
La dróga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La raìs
Quànd la se cata[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La raìs 's pöl catàla töt l' an (mèi, però, in setèmber-utùer o in mars-avrìl), la se nèta de la tèra e i se trà vià i raìsine de banda.
Come la se té lé[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I raìs a i se fà secà in pià sitìl al sùl o i se teca sö a fassècc mia tròp strècc. Pò dopo se ras'-cia vià la pelesina per tö zó la rösca sberlüsenta che la quarcia e i se fà zó i raìs a tochèi. I se mèt via in sachèi de carta o tila.
Propietà[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
diüreteghe, depüratìe, antifiamatòrie, refrescàcc, disetàcc
Prensépe atìv: möcilagìni, söchèr, amìdi, sostàsse co 'l fà de saù, ü glücosìde de la anilìna. La gramègna róssa la vé dövrada, di erborare, comè dróga al post d' ol Dèt Canì (gramègna), üsàt de sèmper per i sò vertü diüreteghe e südurifere.
L' infüsiù de gramègna róssa l' è ü ècc reméde tradissionàl per pörgàss in primavéra. L' è bùna per cürà i 'nfiamassiù di reni e de la sgiunfèrla, per la góta artètica e i reümatismi, e pò a per sircà de eliminà di calcói pissenì de la cistifelèa e del sistéma ürinare.
Ün üs curiùs de la gramègna róssa l' è chèl de fà öna bira a bù mercàt e refrescàt.
I raìs tostàde i è ü bù sostitüt d' ol cafè sensa i sò magagne.
Per migliurà ol saùr d' infüsiù de gramègna róssa se sögeréss de scogà i raìs per ü menüt, pó dopo cambià l' aqua, e dövrà chèst' öltema infüsiù.


text:
Keane
I Keane i è öna band müzicàla britànega che l’è nasìda in del 1997 a Battle in del East Sussex contéa del Inghiltèra.
I è ‘n trì: ol compositùr e pianista Tim Rice-Oxley, ol cantànt Tom Chaplin e ‘l baterista Richard Hughes.
I à catàt fò Keane cóme nòm, dezà che al prensépe, quando i éra gnamò mia cognusìcc, nisù l'pensàa che i pödès fà cariéra, fò che öna amiza de la màder del Tom, la sciura Cherry Keane, e alura ‘n sò onùr i s’è ciamàcc prima Cherry Keane e pò dóma Keane.
La muzéga de i Keane l’è pròpe particolàr e dièrsa da chèla de töte i ótre band, dezà che i Keane i gh’à mia ol chitarista e gnà 'l basista, isé la müzèga l’è bazada sö la pianöla: per chèla rezù ché i è ciamàcc “la band sènsa chitara”.
In gh’à üt cóme basista ol Dominic Scott fina al Löi del 2001, ma dòpo che chèsto ché l’à lasàt la band, i n’à piö sircàt ün óter e i à facc a méno del basista/chitarista.


text:
03 07
Ol dé 3 de löi l'è 'l 184 ( 185 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 182 dé a finí l'an.
Ul dí 3 de löi al è ul dí da pòost 184 ( 185 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 182 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2006 - València: Ü descarrejament a la stassiú de Jesús, al metro de la sità de València, al provoca piö d'öna quarentena de morcc e fericc.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1971 - Paris (Fransa): Jame Douglas Morrison, cognossit come Jim Morrison, mösegh, cantant de The Doors.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Libia
La Libia (ليبيا in arab) a l'è un paes de l'Africa setentriunala.
A l'è tacada a l'Egit, al Sudan, al Ciad, al Niger, a l'Algeria e a la Tünisia e l'a bagna el Mar Mediterani.
La capital a l'è Tripul.
Al gh'ha una süperfiss de 1.759.840 km² e una pupulaziun de pressapoch 5.700.000 abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Libia a l'era stada un pussediment di Türch fina al 1912, quand che l'Italia l'ha faa la guera a la Türchia e l'ha ucüpaa el paes. In del 1952, dopu d'un periud piscinin de aministraziun francesa e inglesa, la Libia l'ha utegnüü l'indipendenza cunt el [Idris de la Libia|Idris]].
In del 1969 un grüp d'ufiziaj, cunt a guida el Gheddafi, l'ha esiliaa el rè e l'ha pruclamaa la repübliga.
Quela sitüaziun chì l'è dürada fina al 2011, quand che una guera civil a l'ha purtaa a la fin del regim de Gheddafi e a la sua mort. Al dì d'incö gh'è un guvernu de transiziun.
El cap de stat a l'è Muṣṭafā ʿAbd al-Jalīl (del 2011).
El prim minister a l'è Ali Zeidan (del 2012).
Ecunumia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Libia a l'è el terz paes prudütur de petroli de l'Africa.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Libia (nom ufizial: الجماهيرية العربية الليبية الشعبية الاشتراكية العظمى = Grand Jamahiriya araba e sucialista de la Libia) a l'è una repübliga.
El cap del stat l'éra fina al 2011, minga in manera ufiziala ma "de facto", el Muammar Gheddafi.
Dopu la guera civil del 2011 el paes l'ha cambiaa regim, ma la sitüaziun pulitega l'è gnamò sicüra, perchè la guera la va inanz in manera minga ufizial.
Al dì d'incö el president a l'è 'l Nuri Busahmein (del 2013).
El prim minister l'è l'Abdullah Theney (del 2014).


text:
26 12
Ol dé 26 de dezèmber l'è 'l 360 ( 361 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 6 dé a finí l'an.
Ul dí 26 de dezèmber al è ul dí da pòost 360 ( 361 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 6 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2003 - Bam (Kerman, l'Iran): ü fort teratrémul de 6.3 degrée a la scala de Richter provoca la destrüssiú de la sità e la mort de plö de 20 mil persone.
2004 - Osseà Índich: ü teratrémul marí de magnitüden 9.2 a la scala de Richtercon l'episénter sitüat apröf l'ísola de Sumatra al provoca ü grant tsunami che al tra zò buna part di coste de chèst Osseà e al causa la mort o desaparissiú de bé 300.000 persone (tsunami de l'Osseà Índich).
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1893 - Shiangtà (Hunan, la Sina): Mao Zedongh (毛澤東: nom apó adatat a i lengue ossidentale come Mao Tse-Tung), polítegh Sines, president del paes (m. 1976).
1963 - Gentofte (Dinamarca): Lars Ulrich, mösegh de rock Danes, mémber fondadur e bateria de Metallica, gröp de heavy metal Stadünindench.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Taiwan
Taiwan a l'è un paes de l'Asia urientala.
A l'è faa de l'isula de Taiwan (ciamada anca Formosa) e de alter isul püssee piscininn in de l'Ucean Pacìfigh, denanz a la costa cinesa.
La capital a l'è Taipei.
Al gh'ha una süperfiss de 35.980 km² e una pupulaziun de pressapoch 23 miliun d'abitant.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 1949, quand che i cumünista del Mao Zedong i hann ucüpaa tüta la Cina e hann fundaa tuta la Repübliga Pupulara Cinesa, el guern naziunalista del Kuomintang del Chiang Kai-shek a l'è scapaa via a Taiwan per fundaa la Repübliga de Cina.
Incö Taiwan a l'è recugnussüü dumà de 24 guern.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Taiwan (nom ufizial: 中華民國 = Repübliga de Cina) a l'è una repübliga.
El president a l'è el Ma Ying-jeou (del 2008).
El prim minister a l'è el Jiang Yi-huah (del 2013).


text:
Setèmber
Artécol in dialèt arzân
Setèmber (settembre in italiân) l' é còl di nōv di mèiş ed l'ân secònd al Lunâri Gregoriân, al cûnta 30 dé e l'é int la secònda metê 'd un ân civîl.
I sègn dal strèli ed setèmber în la Vêrgin e la Balânsa (dal 23 ), mèinter al stagiòun în l' îstê e l'avtûn (dal 22 o 23), difâti setèmber l'é l' ûltem mèiş ed l' istê e al prém ed l'avtûn.
Al nòm al deşvîn dal latèin "september", che a só vôlta al deşvîn da"septem", sèt, perché l'ēra al sètim mèiş dal lunari rumân, ch' al cumincêva cun al mèiş ed mêrs. Int al 37 l'imperadōr Caligola l'à cambiê al nòm dal mèiş cun "Germanico" in unōr ed só pêder ch' al gh' îva cól nòm, mó dôp la môrt ed l'imperadōr, al vîn masê, al nòm dal mèiş al tōrna còl uriginêl.
Ind l' 89 al nòm l'é stê cambiê incòra cun "Germanico", stà vôlta per festegêr 'na vitôria ed l'imperadōr Domiziano insém a i Chatti, mó ânca Domiziano al mōr, ânca ló masê, e al nòm dal mèiş l'é turnê còl ed è préma.
'Na véta cûrta l' à 'vû la rifōrma dal lunâri fâta da Commodo, dóve a setèmber a 'gh gnîva dê al nòm "Amazonius". Int al Lunari ed rivulusiòun francèişa l'ân al finîva a cavâl dal mèiş ed setèmber: fîn al 16/17 ed setèmber a 's ēra int al mèiş ed "Fruttidoro", pó a gh'ēra sînch dé ciamê "Sanculottidi", sê ind j ân bişestîl, dal 22 ed setèmber a la fîn dal mèiş a 's caschêva int al prém mèiş dal lunâri ed la rivulusiòun: "Vendemmiaio"
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da Settembre trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Setèmber
Gennaio | Febbraio | Marzo | Aprile | Maggio | Giugno | Luglio | Agosto | Settembre | Ottobre | Novembre | Dicembre


text:
Le Coteau
Le Coteau l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Perreux, del circondàre (arrondissement) de Roanne| e del dipartimènt de l'Loira|.
El g'ha 'na popolasiù de 6 871 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 4,89 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 265 méter a 'na altèsa màsima de 317 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Le Coteau l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
{{Dipartiment de Loira|}}


text:
Diocesi de Lod
La Diocesi de Lod (Dioecesis Laudensis in Latin) l'è una circuscrisiòn d'la cesa catòlica italiana, che la dipènd da la pruìncia d'la Lumbardia, da la diocesi metrupulitana de Milan e la fa part d'la Cunferensa Episcupàl Italiana.
Teritòri[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La diocesi lè strutürada in tüta la pruìncia d'Lod, e in d'un quall paèsìn d'le pruìnce de Pavia, Milan e Cremuna.
La g'ha 126 paròchie.
Persunalità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Le persunalità famùse ch'i g'hann a che fà cun la diocesi ienn: Santa Francesca Cabrini, San Gualtèr (XIV sècul), i sant Giüliàn, Ciriaco e Tisiàn (primi vesch de Laus Pompeia), el beàt Vincèns Grossi, i serv de Diu Antonia Maria Belloni (Clarissa de Cudogn secc. XVII-XVIII) e mons. Pèder Trabattoni (arciprèt de Malée a la fìn del '800, amìs de Papa Giuànn XXIII), el beàt don Carlu Gnocchi, don Lüìs Savarè.


text:
Hashish
El Hascisc, ciamaa anca füm u sciculat, l'è na pasta düra, i püvölt de culur marun, fada cunt i tuchelít feminij de la canuv pressaa insema. Un toch de hascisc, grand u piscin che'l sia, 'l vegn anca ciamaa "cioch".
El Hascisc, cunt e'l so efet sedativ, l'e vöna d'inscí ciamaa "drogh linger". El vegn fümaa in chilom, bongh, u anca faa sü in di palpee de sigaret. Gh'è anca quij che'l Hascisc 'l maien messedaa in galet, turtit, e.i.v.
La püpart de'l hascisc cunsümaa in Üropa 'l vegn de'l Maroch, ma gh'è in gir anca 'l Libanes, che l'è püssee russaster, e 'l negher Afgan che l'è cunsideraa 'l füm püssee fort in sü'l marcaa.


text:
Horatio Nelson
L' Orazzi Nelson (Burnham Thorpe, 1758 - Trafalgar, 1805), viscont e ammiraj ingles, el s'è miss in mostra in di guerr contra la Francia revoluzionaria e contra el Napoleon.
In del 1798 l'ha traa giò la flotta francesa al largh de Abukir, poeu l'è andaa a Napoli a comandà la repression contra i omen de la Repubbliga Partenopea, creada di Frances in del 1799.
In del 1803 l'è staa nominaa comandant de la flotta inglesa del Mediterrani e, in del 1805, al largh de Trafalgar, l'ha battuu ancamò el Napoleon, col lassàggh però la pell a la fin de la battalia.


text:
DLa la la la la la la la la Am7la la la la GmLa la la la la la la la la la la Dla la DLa la la la la la la la la Am7la la la la GmLa la la la la la la la la la la Dla la HDow will I know, D7M if I'd arrived iD7n time to kGnow you GmIf you'd have taken the time to Dshow me EmAh F♯mAh GAh AAh A7I wouldn't be Dlonely DWhere will I goD7M, who will I have to D7lie beside Gme GmIs it something that's inDside me EmAh F♯mAh GAh AAh A7I Feel So Dlonely A7Tried so hard each time, each time I just can't make it(G--A7 Feelin' fast vibrations and I just can't take it GmLiving from day to day,D7M chasin' a dream EmAh F♯mAh GAh AAh -- EmAh F♯m Ah GAh AAh A7I'm, Dleavin DLa la la la la la la la la la laAm7 la la GmLa la la la la la la la la la la Dla la A7Tried so hard each time, each time I just can't make it(G--A7 Feelin' fast vibrations and I just can't take it GmLiving from day to day,D7M chasin' a dream Em F♯m G A Em F♯m G AAh Ah Ah Ah -- Ah Ah Ah Ah A7 D I'm, leavin DLa la la la la la la la la Am7la la la la GmLa la la la la la la la la la la Dla laD Am7 La la la la la la la la la la la la la GmLa la la la la la la la la la la Dla la Em F♯m G A Em F♯m G AAh Ah Ah Ah -- Ah Ah Ah Ah A7 D I'm, leavin DLa la la la la la la la la Am7la la la la GmLa la la la la la la la la la la Dla laD Am7 La la la la la la la la la la la la la GmLa la la la la la la la la la la Dla la Gm 355333 or 003333 Dmaj7 002222 Submitted By Neville CourtStandard guitar tuning:EADGBENo capo
Terms and Privacy | API | Just Added Tabs | Tags | How to Read Guitar Tab | Music Theory | Contact/Support
© 2014, Songsterr.com.
© 2014, Songsterr.com.