text:
Metzerlen-Mariastein
Metzerlen-Mariastein a l'è un cumün svizzer del distret de Dorneck. in del Canton Suleta. Al gh’ha pressapoch 921 abitant e una süperfiss de 8.56 km², e al se tröva a una altitüden de 526 meter sura al livel del mar.
El cumün de Metzerlen-Mariastein a l'è tacaa ai cumün de Biederthal (FR-68), Blauen (BL), Burg im Leimental (BL), Dittingen (BL), Hofstetten-Flüh, Leymen (FR-68), Rodersdorf, Röschenz (BL).
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit Ufizial (Todesch)
- Mariastein Abbey website (Todesch)
- Metzerlen-Mariastein in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


c: text/html

text:
La donna lupo
La donna lupo (La dóna lóva) 'l è 'n film eròtic itagliàṅ dal 1999 'd Aurelio Grimaldi ch'al 'l à anc scrit insém a Michele Lo Foco. A 'l èstar 'l è cgnusû c'n al nóm ad The Man-Eater (La Magna-Óm).
In di tìtui a s ringràsia al pitòṅ “Gianduia”.
Sunt
Ad dè par tiràr avànti la Giulia (Loredana Cannata) la fà l'asistènta suciàla ma ad nòt la dvénta na malnéta ad prim órdan, la dóna lóva. C'n i nóm invintâ 'd Alessandra, Giuliana o Viviana la và in gir a catàr sù di masć da purtàr-'s a lèt, sōl par cavàr-as la vója inśgórda 'd far dal sès sénsa di ligàm particulàr.
La gh la cava acsè a far-as dū militàr napulitàṅ, 'n óm 'd afâr spuśâ e 'n studènt ad létri ch'al s ciàma Valerio (Arturo Paglia). Chi lò al s fà dar al sò nùmar dal telefunèṅ parchè al s è inamurâ dabòṅ ma quàla là la gh in dà òṅ invintâ.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nümar àuri
La resú àuria, sezziú àuria u divina prupurziú al è la relazziú intra düü segmeent a e b (u par estensiú, chela intra dò quantitaa a e b) si intra ul total e ul segmeent magjuur a gh’è la istessa relazziú che intra ul segmeent magjuur e ul segmeent minuur, u, in d’otre parole, si ul tütt al è al segmeent magjuur istess che ul magjuur al è al segmeent minuur. Cjamaant a ul segmeent (u nümar) magjuur e b ul minuur, la furmulazziú matemàtega da la definizziú sa la pöö scriif cuma:
Ul quozzieent da cheste dò quantitaa al resülta vess un nümar irazziunaal cugnussüü cuma nümar auri u nümar d'òor, e designaa abitüalameent par la lètera grega Φ (fi majüscula) in unuur al Fídia, scültuur e architett greech dal Partenú:
Le furme definide cun la resú àuria i è stade fisc da spess cunsiderade estéticameent agradàbile in la cültüra d'ucideent, da manera che la prupurziú divina al è stada duvrada da frequeent luungh la Stòria in l'aart e íntal disegn. Uviameent, apó al è staa duvrada la inversa da la resú àuria, da nurmaal representada par la lètera (fi minüscula) dal alfabett greech.
Però la resú àuria apó al è pussíbil la truvá in la natüra. Ul nümar d'òor al gh’a da plüü un bell puu da prupietaa cüriuse e interessante che i a faa inscí che la resú àuria l’àbies diventaa fascinanta par un bell puu da stüdiuus.
Cuntegnüü
- 1 Definizziú e prime prupietaa dal nümar d'òor
- 2 Urígen
- 3 Resú àurie in geumetría
- 4 Ul nümar d'òor
- 5 La resú àuria in le arte
- 6 Ul nümar d'òor in la natüra
- 7 Ligamm da fö
Definizziú e prime prupietaa dal nümar d'òor[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cuma al è staa definii in l'incapsülameent, dò quantitaa a e b (cun a > b) i è in resú àuria si la suva suma al è a la quantitaa magjuur istess che la magjuur al è a la quantitaa minuur, i.e.:
Da manera equivaleent (par vidé l'equivalenza noma al cuventa mültiplicá in cruus e reurdená), dò quantitaa a e b i è in resú àuria si intra la magjuur e la menuur a gh’è la istessa prupurziú che intra la menuur e la suva diferenza, i.e.:
Da la prima equazziú (u apó da la segunda), uperaant sa riva a la seguenta equazziú: , d'indúe sa l uteegn:
indúe la darera igualtaa s'efetua traant fö fatuur cumü da b. Finalameent, si sa dividiss a banda e banda par b (che al è mia nüll), s'i uteegn le dò seguente valuur par :
Ul nümar d'òor al è noma la valuur positiva gja che al gh’a mia sentüü da parlá d'una quantitaa negativa par la resú intra düü segmeent.
Le prime prupietaa dal nümar d'òor i è dò:
- Ul nümar d'òor al è l'ünich reaal pusitiif che al è esattameent una ünitaa par sota dal sò quadraa.
-
- Demustrazziú: Mültiplicaant la prima equazziú da chesta sezziú par a/b (u bé par (a-b)/b la segunda) sa l uteegn:
-
-
- , u bé, feent la süstituzziú
-
-
-
- , Q.E.D.
-
- Ul nümar d'òor al è l'ünich reaal pusitiif che al è una ünitaa par sura dal sò invers.
-
- Demustrazziú: Cuma che Φ al è difereent da zero, sa pöö dividí l'equazziú anteriuur par Φ, da manera che
-
-
- , Q.E.D.
-
Urígen[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Resú fisc pròssime a l'àuria s'i a truvaa in le pusizziú e prupurziú da le piràmide da Giza, inscí che al sembra vess che i primm a duvrá la resú àuria i è staa i andeegh egizzià. Al è mia inscí cjaar si i je duvrava cunscjameent par da le qualitaa estétiche da la resú u si la suva prima aparizziú al è früit d'otre resú u dal asaart.
In l’andega Grecja sa i cugnussea bé vargüne prupietaa geumétriche da la resú àuria, par la suva frequenta aparizziú in geumetría; epüür, al sembra mia ceert che i en pröves la valuur estética. Malgraa tütt, int un bell puu da munümeent, cuma íntal Partenú, sa al pöö ga truvarde le prupurziú divine u fisc pròssime a chela. Al è staa mia pruvaa che cheste relazziú i füdess espressameent cercade, però molta geent la creet che al pöö mia vess ünicameent una questiú d'asaart.
In l'architetüra rumana apó sa i pöö truvá resú àurie, però al è mia staa pruvaa che i füdess espressameent druvade int i diseegn.
Resú àurie in geumetría[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sezziú àuria d'un segmeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Daa un segmeent AB, sa diis che ul puunt S al custitüiss sezziú àuria dal segmeent AB (u al dividiss da furma àuria) si la paart plüü granda al è média geumétrica intra ul segmeent AB e la paart petita. Si la part petita a l’è SB, cuma in la figüra, matemàticameent vargott sa al diis:
Da manera equivalenta vargott al passa cura ca ul segmeent intreegh al è a la part granda cuma la paart granda al è a la petita, e.e.
L'equivalenza intra le definizziú sa la veet par esempi mültiplicaant in cruus la segunda espressiú.
Apó sa la veet l'equivalenza intra cheste definizziú e chela da càpsüla: in efett, si AS al misüra a e SB al gh’a una misüra b (e alura AB al gh’a una misüra a + b) e tütt cheest-chí sa l süstituiss in la segunda espressiú, sa l uteegn
La sezziú àuria dal segmeent int una paart granda e una petita la gh’a da plüü la prupietaa seguenta:
- La part petita al è segmeent auri da la paart granda, e.e.
- u bé
- Demustrazziú: si (par vess AS ul segmeent auri da AB), restaant a banda e banda sa l uteegn che
- Traant fö i fatuur cumü, e tegniint in cüünt che
- .
- Alura, , Q.E.D.
- Demustrazziú: si (par vess AS ul segmeent auri da AB), restaant a banda e banda sa l uteegn che
Custrüzziú da resú àurie cun riga e cumpass[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Divisiú àuria d'un segmeent daa. Una da le custrüzziú plüü sémplis al è la seguenta:
- Trazzée BC, perpendicülaar a AB par B e da lunghezza la metaa da AB.
- Cun céntar a C, traspurtée la distanza CB sura la iputenüsa CA. Sa l uteegn inscí ul puunt D.
- Cun céntar a A, traspurtée la distanza AD sura ul segmeent AB. La intersezziú da cheest aarch cul segmeent AB al definiss ul puunt S cercaa, ch’al custitüiss sezziú àuria d'AB.
- Custrüzziú dal segmeent taal che ul sò segmeent auri al è ul daa. Chesta al è una da le custrüzziú plüü famose cun la resú àuria:
-
- Trazzée SC, perpendicülaar a AS par S e da lunghezza iguala a AS.
- Truvée ul puunt medi M dal segmeent AS (par esempi cun la mediatriu).
- Cun céntar a M, trazzée l'aarch cun radi MC. La intersezziú B da cheest aarch cun la reta süpòort da AS la definiss ul segmeent cercaa AB, ul segmeent auri dal quaal al è AS.
Triàngul d'òor[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I triàngul d'òor i è chij triàngul isòscej i custaa di quaj i è in resú àuria. N'a gh’è da düü tiip: chij che , che i è acutàngul e i che , che i è utusàngul. Chiist darée da spess i è apó numenaa triàngul d'argeent, però i gh’a mia vargott a vidé cul nümar d'argeent (che al gh’a mia vargott a vidé cun φ, l'invers da Φ).
I triàngul d'òor i gh’a düü àngul da 72º e ü da 36º; i triàngul d'argeent i gh’a düü àngul da 36º e ü da 108º. Chiist i è i istess àngul ch’i pariss apó íntal Pentàgon regülaar e ul pentàcul, indúe al è mia surprendeent da retruvá i triàngul d'òor e la resú àuria.
- Demustrazziú: In la figüra da manzina, sa pöö vidé cuma ul triàngul ABD al è símil al triàngul BCA gja che i düü i è isòscej e i gh’a un àngul in cumü. Inscí, i àngul ABD e ACB i è iguaj. La resú da similitüda a l’è, par la custrüzziú di triàngul 1/&Phi. Alura, ul segmeent AD al misüra 1/Φ.
- Cuma che ul nümar d'òor al verifica la igualtaa
- ,
- ul segmeent DC misüra 1, da manera che ul triàngul BCD al è isòscel e i àngul DCB e DBC i è iguaj. Par taant, cuma che DCB e ACB i è iguaj, ABD e DBC i è iguaj e DB al marca la bisetriis dal àngul ABC. Cuma che la suma di àngul d'un triàngul la vaar 180°, le valuur di àngul al è da 36° paj plüü güzz (la quinta part d'un àngul plà) e da 72º paj plüü deerf, (dò quinte paart dal àngul plà u una quinta part d'un àngul cumplett).
Retàngul d'òor[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I retàngul d'òor i è chij retànguj i custaa di quaj i è in resú àuria.
La custrüzziú d'un retàngul d'òor cun cumpass sa la pöö fá fàcilmeent a partí d'un quadraa par la segunda custrüzziú chí-da-sura. Puntaant al céntar d'un di custaa e derveent fí a un di düü àngul upòost, noma al cuventa bassá l'aarch fí al prulungameent dal custaa indúe al è staa puntaa. Vöna da le prupietaa di retàngul d'òor al è che ul retàngul resültaant da l’eliminazziú dal quadraa da custaa b ch’al pöö generá (vidée la figüra), apó al è d'òor. Chesta prupietaa al è devüda al fatt che la resú àuria la cumpiss la prupietaa seguenta, gja vidüda in sezziú da prima:
- .
Ul pentàgon e ul pentalfa regülaar[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ul Pentàgon regülaar e le suve diagunale, che i furma un pentalfa (u pentacle) i suunt un mücc da prupietaa relazziunade cun la resú àuria. Vargü i creet che cheest-chí al pudaress vess ü di mutiif paj quaj cheest símbul al è staa scernii par Pitàgura par la fradelanza che al creaa e presidea: i pitagòrich.
Par tratá-ss da Pentàgon regülaar, s'i identífega dees àngul da 108º, ciinch íntal Pentàgon esteriuur e ciinch plüü íntal interiuur. A partí da chiist dees àngul s'i en pöö truvá ciinch plüü apó da 108º (par àngul upòost pal vèrtes) e dees àngul da 72º (par àngul süplementari. Da chesta manera, s'i identífega ciinch triàngul d'òor, ch’i furma le punte dal pentàcul. Apó s'i identífega 15 triàngul d'argeent (da dò misüre diferente). Noma a gh’è dunca trii tiip d'àngul: da 36º, 72º (ul dobi da 36º) e 108º (ul trípel).
Pal ch’al fa a la lunghezza di segmeent, s'usserva che a ghe n è noma da quàtar lunghezze diferente, però tüte in relazziú àuria cun vargüna otra:
-
- Demustrazziú Par demustrá cadascüna da cheste relazziú, al cuventa noma truvá un triàngul d'òor u d'argeent furmaa par custaa cun le lunghezze curespundeent. I triàngul i è efetivameent d'òor u d'argeent par che l’i pröva i söö àngul e la relazziú a l’è àuria par definizziú da triàngul d'òor u d'argeent.
Spiraj d'òor[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sa l pöö custruí, a partí d'una sequenza da retàngul d'òor e quadraa (vidée la figüra), una spirala trazzaant quaart da circumferenza in cada quadraa e tangeent a chel. Chesta spirala l’apròssima la'spirala d'òor, una spirala logarítmica da céntar la intersezziú da le dò diagunale indicade in la figüra e d'equazziú pulara:
Da la istessa manera, sa pöö custruí, a partí d'una sequenza da triàngul d'òor, una spirala aprussimada a la vertadera d'òor triangulara, apó spirala logarítmica però adess d'equazziú pulara:
Àngul d'òor[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sa l nòmina àngul d'òor chel àngul utegnüü par la partizziú d'un círcül (la circumferenza dal quaal al gh’a una lunghezza c) in düü setuur circülaar, ul plüü graant cunt un aarch da lunghezza a e ul minuur, cunt un aarch da lunghezza b, da manera che
e preneent par bú l'àngul petit (ul da lunghezza d'aarch b).
Cuma che sa trata d'una partizziú dal círcul, apó sa al gh’a che , e par taant, (vidée ul paraleliism cun la sezziú àuria d'un segmeent).
- L'àngul d'òor al misüra , u bé in radiaant, .
- Demustrazziú: Da l’equazziú , uperaant sa riva a l'equazziú , d'indúe, resolveent, sa l uteegn:
- Da chí, s'i uteegn le do seguente valuur par :
- Cuma che taant a cuma b i è pusitiif, sa l gh’a che u che . Süstitueent in , e reurdenaant sa l uteegn che:
-
- , d'indúe sa la uteegn la misüra angulara dal àngul: u .
Ul nümar d'òor[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Prupietaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gja che Φ al resülta da la sulüzziú d'una equazziú pulinòmica, al furma part dal cungjuunt di nümar algebràich. Al pöö vess demustraa apó che Φ al è un nümar irazziunaal.
- (vidée le prime 20000 scifre decimale dal nümar d'òor)
Vargüne espressiú cun le putenze da Φ:
Le putenze da Φ apó i cumpiss la seguenta prupietat:
-
- Demustrazziú: La prupietaa anteriuur sa la pöö utegní dal mültiplicá la igualtaa par .
- Inscí, le putenze natürale dal nümar d'òor i cumpiss la relazziú da recurenza da Fibonacci,
- Grazzia a chesta prupietaa, sa i pöö apó scriif espressiú indúe s'usserva la sequenza da Fibonaci:
- ,
- ,
- ,
- ,
- ,
- ,
- ,
- ,
- ,
- ,
- ,
Una otra prupietaa surprendenta relazziunada cun la recurenza da Fibonaci al è che ul quozzieent intra tèrmin cunsecütiif d'una sequenza definida cun chesta recurenza (intra cheste, la sequenza da Fibonaci) al teent al nümar d'òor. In efett, si a l’è una sequenza taal che , alura:
-
- Demustrazziú:
-
-
- Da , mültiplicaant par x, sa riva a:
- , una equazziú quadràtega gja cugnussüda cunt ariis e . La prima ariis a l’è la curespundeent a la part cresseent da la sequenza, Q.E.D. La segunda, al è la coresponeent a una iputética sequenza al indrée (cercaant ul límit .
Cuma che , sa pöö representá Φ in furma da frazziú cuntínua:
Cuma che , Φ sa pöö representá apó cunt una iterazziú infinida d'ariis quadrade:
Ul nümar d'òor al presenta apó prupietaa interessante si s'al dövra cuma basa d'un sistema da nümar (vidée basa d'òor).
In trigunumetría, ul nümar d'òor al è fisc relazziunaa cuj àngul ch’i pariss int un pentacle: (36º, 72º e 108º) e cun le suve metaa: 18º e 54º:
Ul nümar d'òor apó al paris in espressiú cuma
La resú àuria in le arte[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In 1509, Luca Pacioli al püblica Divina Proportione, indúe al tratava mia noma cun le cüriusitaa matemàteghe dal nümar d'òor, ma apó cul sò üüs in l'architetüra. Vargott al prupízzia l'acetazziú da la idea che un bell puu da artiist dal Renassimeent, ga i metess la resú àuria int i söö diseegn. Un bú esempi da chiist miit al è in le pitüre dal Leonardo Da Vinci, indúe, da la istessa manera che íntal Partenú, sa pöö truvar da le relazziú àurie, malgra ga síes mia da le pröve evidente ch’i cunfírmes che i füdess intrudüide espressameent pal istess autur.
Gja íntal sécul XIX, l’architett Svízzer Le Corbusier al püblica Le Modulor, indúe al tratava, intra d’òolt, cun la resú àuria in l’architetüra e suratütt in l’ürbaniism.
La resú àuria al a stada druvada in custrüzziú plüü recente cuma in scale, edifizzi e d’òolt, cuma par esempi in la misüra stàndard da carnet e carte da crédit ch’i s’apròssima a retàngul d’òor. Forsi l’edifizzi plüü emblemàtich al è la sò dal ONU a Növa York, un graant prisma cun vöna da le suve fasce in furma da retàngul d’òor.
La resú àuria apó al a stada druvada apó in müsica, tant par la dürada da le note (par esempi pal cumpusituur Ungarées Bela Bartok e ul francées Olivier Messiaen), cuma par l’urganizazziú da le parte d’un pezz (par esempi in vargüna övra dal cumpusituur Messicà Silvestre Revueltas) u apó in la relazziú intra le frequenze da növe note fö da la scala crumàtega (par esempi in For Ann (rising), da James Tenney).
A gh’è geent ch’a la creet che la resú àuria la gh’a prupietaa estétiche particülare. D’òolt i argümenta che qual-sa-vöör prupurziú cumpresa intra 1,4 e 1,8 en la gh’a.
Ul nümar d'òor in la natüra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Resú aprussimadameent d’òor sa i pöö truvá in la ramificazziú da determinade piante u in la dispusizziú di pétal da le dàlie e otre fluur. Apó sa i pöö truvá spirale e àngul d'òor in le pigne d'un pí. Cheste relazziú i pudaress s’esplicá par la presenza da la Sequenza da Fibonacci in chiist fenòmen, però cheest-chí al è un tema debatüü.
Par altra banda, una bona aprussimazziú da la spirala d’òor sa la pöö truvá in la cjosca dal nautilus u de le lümaghe da maar, però vargott sa l pöö mia esplicá sjentíficameent.


text:
Amici & vicini
Amici & vicini (Amìg & vśèṅ) 'l è na cumèdia americàna dal 1998 ad Neil LaBute ch'al l'à anc scrita. Custàda sinc migliòṅ ad dòlar a 'l incìrca, l'à dagnóra fat cònt para purtànd-'n a cà quàt'r e sèt.
In di tìtui ad cóa a s pōl sintìr, fra i àtar braṅ, la dla mùśica di Metallica sunàda par gl'Apocalyptica.
Sunt
Jerry (Ben Stiller) e la Terri (Catherine Keener) i viv'n insém a New York. Lò ad mistēr al fà 'l insgnànt ad teàtar, 'l è sèmpar precìś in di quèi e al pénsa sōl par lò, lē invéci l'è stufa e rabìda. I èṅ amìg dla còpia furmàda da Barry (Aron Eckhart), 'n óm 'd afâr ch'a s fà da spés dal pugnéti da par lò, e dla Mary (Amy Brenneman), na scritōra ch'a dir-la tuta a gh in ciàva gnint dal sès, ma sò marè al n sà gnint. Na sira, dòp ch'i quàtar i ìvan snâ insém, Jerry al dmanda a la Mary 'd andàr fóra sèg e lē, ch'la n in pōl piò, la diś ad sè, tacànd acsè na relasiòṅ.
In cal méntar la Terri la cgnóś la galerìsta 'd art lèśbica Cheri (Nastassja Kinski) e la s gh mét insém. Barry al gh'à 'n amìg in dal dutōr Cary (Jason Patric), òṅ ch'a gh piàś purtàr-'s a lèt dal dóni cun di prubléma emutìṿ par pò dascargàr-li p'r al piaśēr ad véd'r-li piànśar. Ma quànd al s véd in dal bagn tûrc cun chi àtar dū amìg al gh cunfèsa ch'la ciulàda più bèla ch'l à fat in dla sò vita l'è stada cun 'n óm.
A pasa 'l tèmp e la Mary la sa stufa anc ad Jerry che però al n sà minga cuma scuśàr-as cun Barry. In tut al manéri chi lò al vrév listés salvàr al matrimòni. Anc cun la Terri la decìd ad mulàr la Chery.


text:
Énden
Énden (Endine Gaiano in Italià) l'è ü cümü de la Pruinsa de Bèrghem. El g'ha 3 496 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), 'na superfìce de 20 km² e 'na densità de 175 ab./km². El cunfìna coi cümü de Fonté, Gandì, Monestaröl, Ranzanìch, Sólt e Sùer. El se tróa 'n de la Al Caalina, so la spónda setentriunàla del Lach de Spinù, a 32 km de la sità de Bèrghem e a 382 méter söl lièl del mar.
Frasiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Énden el g'ha divèrse frasiù sparnegàde:
Énden l'è 'l cèntro principàl, 'ndoe che gh'è la sede del cümü. Fànöf la se tróa a 1,61 km de Énden, Custitusiù a 0,86 km, la Roa a 3,08 km, Pura a 1,16 km, Figadei a 3,05 km, San Filìs a 3,43 km, Tirónega a 2,65 km, Val de le Fontàne a 4,93 km e Almaiù a 1,82 km).
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Énden l'è mustrat 'n de la tabela ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Cortell
On cortell (variant locai: [kor'tɛl], [kur'tel], [kur'te], [kur'til][1]) l'è on arnes doperaa per tajà a man on queicoss.
L'è faa su de 'na lama con scià ona ponta e almeno vun di bord afilaa, e missa sora on manegh pu o meno curt.
I cortei hinn vun di arnes pussee antigh mai doperaa de l'omm: i primm lamm eren faa de seles o de ossidiana, intant che poeu hinn staa doperaa vari metai (aramm, bronz, ferr e, al dì d'incoeu, l'azzal - o l'argent).
L'ha semper conservaa la soa forma, e l'è present in sui tavol de cusina insemma al piron e al cugiar a partì del Medioev.
A l'è doperaa soratutt in del cusinà, ma l'è anmò on'arma in dotazion a tucc i soldaa del mond. El cortell el ven doperaa anca in de l'artisanaa, per esempi per intajà el legn.
El nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La parolla cortell la riva del latin volgar cultellus, che l'è on diminutiv del classegh culter (in origin, la lama de l'araa). L'è doperaa in tutt i lengov romanz (aragones cuitiello, asturian cuchiellu, catalan cotell o coltell, cors cultedda, frances couteau, spagnoeu cuchillo, normann couoté, ocitan cotèl, romen cuțit, sicilian cuteddu, vallon coutea, piemontes cotel, ligur cotello, venet corteło, romanc cuntè, napoletan curtiello, sardegnoeu gurteddu). La parolla latina l'è rivada anca in alter lengov, compagn del breton kontell e 'l galles cylell. In forlan se dopera la variant curtisc, intant che in portoghes ghe disen faca.


text:
1Tɨ'ɨj hueica xɨcajretze tyauma'aca, saɨj pu huatyenyaɨchaca'a ajna a'ahua'a Galileeya, chajta'a tɨ ayan tyaja'arajtyahuaa tɨcɨn Caná. Ajta aɨn naanajra'an ɨ Jesús, aun a'utyavaaca'a. 2Majta aɨme ɨ mej ti'iyeste, aɨ mu raata'inee maɨjna ɨ Jesús, majta hua'uta'inee aɨme ɨ maj jamuan á'ujhua'anya'a, mej mi hua'a jamuan tyu'uyesten. 3Tɨ'ɨj huaxɨj aɨjna ɨ viinu, aj pu'i aɨn naanajra'an ɨ Jesús ayan tiraata'ixaa aɨjna tɨcɨn: ―Capu che'e urajmuaa ɨ viinu. 4Tɨ'ɨqui Jesús ayan tyu'utanyúu tɨcɨn: ―Naanaj, ¿a'ini peti'ijxe'eve'e inyeetzi jemi? Capuu xɨ ajna tyaja'ure'enye ɨ nyaj jetzen aɨme jemi huataseijre'en me nyeseíiraca aɨme ɨ tyaɨtye. 5Aj pu'i aɨn naanajra'an ayan tihua'uta'ixaa aɨme ɨ mej ti'ivaɨre'e tɨcɨn: ―Sata'aj seyan huarɨni a'ij tɨ aɨn tyajamuaata'ixaate'esin. 6Ajta aun vejli'i tya'uvaatɨma'acaa ɨ xa'ari. Ayaa pu tí'ipua'amuacaa a'achu cumu arájsevi tɨ tetej cɨme'e taavijhuaca'a. Ai pu aɨn pueen ɨ maj maɨjna cɨn tyu'uja'usi na'ari maɨjna jetze huaɨ'ɨhua aɨme ɨ mej Israel jetze ajtyama'acan mej mi meyan maɨjna cɨn aráurasten ɨ ruye'ira. Ayaa pu tya'uvejrica'a a'achu cumu seite liitru, na'ari seite liitru japuan tamuaamuata'a. 7Aj pu'i Jesús ayan tihua'utaij aɨme ɨ mej ti'ivaɨre'e. Ayan tɨcɨn: ―Sata'aj ra'ava'ɨstya'axɨ'ɨn ɨ jaj ɨ xa'ari tzajta'a. Matɨ'ɨj mi tya'ava'ɨstya'axɨ tyamua'a náa. 8Aj pu'i ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Sata'aj ru'itajanya'ɨn cɨj caj ɨ jaj tu'urajmuaa mɨ xa'ari tzajta'a. Sata'aj sajta raata'an saɨjna tɨ aɨjna cɨn antyujmua'aree mej ye ti'iyeste. Aj mu mi meyan raata'a. 9Ajta aɨn tɨ ayan antyujmua'aree, aɨ pu ra'anti'i aɨjna ɨ jaj tɨ huataujviinutaca'a. Aɨ pu cai ramua'areeraca'a a'u tɨ e'ema'acan aɨjna ɨ viinu. Ma majta aɨme ɨ mej ti'ivaɨre'e, aɨ mu xaa ramua'areeraca'a. Aɨj pu cɨn, aɨ pu raatajé aɨjna ɨ a'atɨ tɨ huatyenyaɨche. 10Ayaa pu tiraata'ixaa tɨcɨn: ―A'atɨ tɨ na'a ayaa tu ti'ijrɨ'ɨre. Anacai pu hui hua'ata'aca aɨjna ɨ viinu tɨ eitze'e re'en. Tɨ pua'a meri ta'aruu, aj pu'i aɨn hua'uta'asin ɨ tɨ cai re'en. Ma pajta muaa, ma'a pu a'ayaúche ɨ tɨ eitze'e re'en tɨj na'a tyaj autyajhuii tej tij ijii ra'antiye'en. ―Ayaa pu tiraata'ixaa. 11Ai pu aɨn pueenya'a ɨ tɨ anacai ayan ti'itɨ cɨn huarɨj aɨjna ɨ Jesús, ɨ maj cɨn rɨ'ɨ tira'utaseij. Ayaa pu huarɨj aujna u Caná, chajta'a tɨ aun a'utacá'a u Galileeya. Ayaa pu hua'a jemi huataseijre ɨ ti'imuare'eri'ira'ara'an ɨ tɨ cɨn rɨ'ɨ tihua'uta'a. Majta aɨme ɨ mej jamuan á'ujhua'anya'a, aɨ mu eitze'e rá'antzaahua. 12Tɨ'ɨjta'i, aun a'ucáanye aujna Capernaum aɨme jamuan ɨ naanajra'an, ajta ihuaamua'ame'en. Au mu e'etee a'achu pua'an xɨcaj. 13Tɨ'ɨj ari vejli'itaca ajna maj jetzen meyan ra'utamua'aree ajna xɨcajra'an tɨ jetzen Dioj tihua'utauni'iri'i aɨme ɨ mej Israel jetze ajtyama'acantaca'a, tɨ'ɨqui Jesús an a'ujnyéj auna Jerusalén. 14Au pu a'utyajrupi ta'utyeninyei ɨ teyuu tɨ a'utejvee. Aj pu'i aun huá'utyau aɨme ɨ mej ti'ityatu'araca ti'ityaɨn huaacasi nusu canya'axɨ ca'ɨn cucui'ise. Ajta seica pu huátyau ɨ mej an e'ijtyá'acaa meesa jetze mej mi tumin huapuáta'ata. 15Aj pu'i cuaarta huatyataahuaca'a caujnari cɨme'e. Tɨ'ɨqui aɨjna cɨn hue'iramuari naijmi'ica. Aɨme pu ajta huiiramuari ɨ canya'axɨ, ajta ɨ huaacasi. Ajta pu pɨ tyajhuá'axɨ ɨ tihua'ameesa aɨme ɨ mej japuan tumin tí'ipuata'ati'iraca. Ajta nainjapua ráahua'astɨ́raa ɨ tumin. 16Ayaa pu tihua'uta'ixaa aɨme ɨ mej cucui'ise tu'araca tɨcɨn: ―Sata'aj té'irá'an nain ɨ tɨ ayun ti'iseijre'e. Caxu che'e seyan ráruuráa niya'upua tɨ raatyeechi'i. Che'e cai ayan ti'ityava'ɨrihua'an tɨj chi'i ɨ maj tzajta'an tumin mue'itɨcɨ. ―Ayaa pu tihua'uta'ixaa. 17Majta aɨme ɨ maj jamuan á'ujhua'anya'a, aj mu mi meyan ra'utamua'areeri'i tɨ ayan te'eyu'usi'i tɨcɨn: “Na'anca'anyaacan nu yeehui cɨn neyan ya'asaca a'u pej a'utyeechi'i nyej ni muaatyaanajche.” 18Majta aɨme ɨ mej tihue'ijte'e ɨ mej Israel jetze ajtyama'acan, ayaa mu tirajhuaviiri'i tɨ ij aɨn ca'anyejri cɨn ti'itɨ hua'utaseijrate'en ɨ maj cɨn rɨ'ɨ tiraaseij. Meyan tɨcɨn: ―Pata'aj taataseijrate'en ti'itɨ ɨ tyaj cɨn avá'atajɨ'ɨsivi'iraxɨ'ɨn tyej ti tyaɨjna cɨn raamua'aree paj paɨjna cɨn anti'amua'aree pej peyan rɨcɨ. 19Jesús pu ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Tɨ pua'a seyan raatyáuuna seijna i teyuu, nyaa nu hueica xɨcaj tzajta'a nyajtahua'a ra'ajjájsin. 20Ajta aɨme ɨ Israel maj jetze ajtyama'acan, ayaa mu tityaatanyúu tɨcɨn: ―Ayaa pu hui a'atee a'achu cumu hua'apuate ninye'ira'a japuan arájsevi maj rá'ajtaahuaca'a. ¿Ni qui muaa peyan hueica xɨcaj tzajta'a pajtahua'a ra'ajtaahua? ―Ayaa mu tiraataihua'uri'i. 21Ma ajta aɨn Jesús, aɨ pu aɨjna cɨme'en tí'ixajtacaa ɨ teyuu tɨ jetzen seijre'e. Ai pu aɨn pueenya'a ɨ tevijra'an. 22Tɨ'ɨj Dioj ra'ajjáj ɨ Jesús hua'atzajta'a ɨ mej meri huacuii, aɨme ɨ mej jamuan á'ujhua'anya'a, aj mu mi ra'utamua'areeri'i a'ij tɨ tyu'utaxajtaca'a aɨjna cɨme'en. Ajta, ayan tihua'amityejtya'acaa tɨ ayan ti'ayajnaca'a a'ij tɨ te'eyu'usi'ihuaca'a ɨ hua'ayu'uxa jetze. Majta rá'antzaahua a'ij tɨ Jesús tyu'utaxajtaca'a. 23Tɨ'ɨj aun a'utyavaaca'a u Jerusalén ajna xɨcajra'an jetze matɨ'ɨj ti'iyestyajcaa aɨjna cɨme'e tɨ Dioj tihua'utauni'iri'i, eihua mu tyaɨte raaseij a'ij tɨ Jesús rɨjcaa aɨjna cɨme'e tɨ huapɨ'ɨ naa tihua'aseijrate'e. Aɨj mu cɨn mui'itɨ rá'antzaahua tɨ nu'u aɨn pueenya'a ɨ maj rachu'eva'acaa. 24Ma ajta Jesús, capu huataura'a tɨ huataujtuiire'en aɨme jemi, a'ini aɨ pu naijmi'ica mua'atyajcaa. 25Capu ayan ruxe'eva'acaa tɨ a'atɨ ayan raata'ixaate'en a'ij tɨ een ɨ tyaata'a, a'ini aɨ pu rusaɨj rú'umua'areeracaa a'ij tɨ eenya'a mua'atzajcaa ɨ tzajta'an ɨ tevi.
Copyright
Learn More


text:
Ada Negri
Ada Negri (Lod, 3 febrar 1870 – Milan, 11 genar 1945), l'è staia 'na pueta e scritura lumbarda. L'è anca ricurdada par es staia la prima dona a entrà ind i Academich d'Italia.
Cuntegnüü
Biugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ada l'è nassüda a Lod el 3 febrar dal 1870. I sò urigin i erun pupular: sò pà l'era un vetürìn e sò mà, Vittoria Cornalba, l'era da tessidura. Ada l'ha passad la sò giunessa ind la purtineria dal palass indue la nona, Peppina Panni, la laureva tame cüstòd par la nobil famiglia Barni, ligad un temp al famus mes supran Giuditta Grisi, fin a la mort de la qual l'era staia guernant Peppina.
In sü i fat tra la Grisi e la sò famiglia, Ada l'ha custrüìd el riferiment de la sò giuinessa. In de la purtineria la picinina l'era de solit da par lé e la guardeva le persune che passevun. Che'l fat chi l'è vüna d'i rob cuntad ind al rumans utubiugrafich Stella Mattutina dal 1921.
A un an da quand l'è nassüda l'è rimasta orfana dal pà che l'era miga in buni raport cun la mà: l'è stai grassie ai sacrifissi de questa, che l'è 'ndaia a laurà in fabrica, che Ada l'ha pudid stüdià a la Scola Nurmal feminin de Lod, indue l'ha ciapad el diploma de maestra elementar.
El sò prim laurà l'è stai al Culeg Feminin de Cudogn, ind al 1887. La vera esperiensa d'insegnament che l'ha segnad la sò vita e la sò prudüssión artistega l'è però inissiada ind al 1888, a la scola elementar de La Mott, paes in pruincia de Milan ind al quale Ada l'ha passad el mument püssè felis de la sò vita. Al mesté de maestra l'è ligada e cuntempuranea l'atività di pueta. L'è stai ind a cal mument lì che l'ha inissiad a püblicà i sò scrit ins al giurnal lumbard, Il Fanfulla di Lodi.
Chi l'ha cread le puesie pö püblicad ind al 1892 ind al libor Fatalità: la püblicassión la gh'ha avid insì tant sücèss che l'ha purtad Ada a ess insì famusa che sü inissiativa dal ministor Zanardelli, le gh'è stai dai el titul de insegnant ad honorem a l'Istitüt superiur "Gaetana Agnesi" de Milan. Insì la s'è trasferida cun la mà ind la capital lumbarda.
A Milan l'ha cunussid d'i membor dal Partid sucialista italian. L'è stai grassie a l'interess de un quaidün de lur che l'è riussida a andà avanti cun la cariera puetica. Tra i tant l'è stai imputant el giurnalista Ettore Patrizi, cun al qual la gh'ha avüd umpurtant relassion epistular. Ind a cal mument chi l'ha cunussid anca Filippo Turati, Benito Mussolini e Anna Kuliscioff, de la qual la se senteva surela ideal.
Ind al 1894 l'ha vensüd el Premi Milli par la puesia e ind el stess an l'è stai püblicàd el sò scund libor intitulad Tempeste. Tempeste el gh'ha avüd poch sücèss e l'è stai criticad suratüt da Luigi Pirandello. Ind a cal mument chi la sò prudüssión la s'è cuncentrada suratüt ins al sucial cun l'ubietiu de denüncià d'le sitüassión dificil. Par quest la s'è guadegnad la scumagna de Puetessa dal Quart Stat.
Ind al 1896 la s'è spusada cun Giovanni Garlanda, indüstrial tessil de Biela, dal qual la gh'ha avüd la fiöla Bianca, che la gh'ha ispirad tante puesie e Vittoria, che l'è morta a un mes de vita. La sò vita persunal de chel mument chi l'ha mudificad la sò puetica e le sò opere i en divegnüde püssè intruspetive e utubiugrafiche. Maternità l'è stai püblicàd ind al 1904, e Dal Profondo ind al 1910.
A la separassion dal marì dal 1913, Ada la s'è trasferida a Zürìgh indue l'è rimasta fin a l'inissi de la Prima guera mundial. Da Zürìgh l'ha scrit Esilio, opera con ciar riferiment utubiografich, püblicàd ind al 1914, e un grüp de nuele faie sü ind al libor Le solitarie, publicad ind al 1917. Le solitarie l'era un'opera incentrada in sü i prublema de la figüra feminil.
L'an dopu l'è 'ndai a le stampe Orazioni, insema de cant a la patria: i an de la guera i evun trasfurmad la passion civil in patriutism, cumpagnad a l'andà arent a le pusission de Mussolini.
Cun andà inans d'i an i argument de le sò puesie parlaran sempor püssè de sentiment e d'amarcord.
Ind al 1919, l'an ind al qual l'è morta la sò mama, da una növa storia d'amur el nasseva un nöu libor de puesie intitulad Il libro di Mara. L'opera l'era dificil da cumprend par la sucetà catolega e cunservativa de chel epuca lì.
Dü an dopu, ind al 1921, l'an dal spusalissi de la fiöla Bianca, el và a le stampe Stella mattutina, rumans utubiugrafich de gran sücess.
Ind al 1931 l'ha ciapad el Premi Mussolini a la cariera: i erun i an in d'i quai Benito Mussolini el gh'eva amò d'i ligam cun i cumpagn dal periud sucialista. El premi l'ha fai diventà Ada Negri cume un'inteletual de regim, tant che ind al 1940 l'è staia la prima dona a fà part de l'Accademia d'Italia. L'artista l'ha mai rinegad la sò adesion al regim.
Diventada vecia, la sò vita la sarà segnada dal pessimism, ma anca da 'na ritruada religiusità.
Influense de scola[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Influense persunai[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Gabriele d'Annunzio: mudel linguistich inevitabil in dal mument fascista, suratüt in quela che se ciameva prosa d'art.
- Arnaldo Fusinato: pueta facil, cunusüd e recitad da la mà Vitoria.
- Henrik Ibsen, cun la sò opera Cà de bambula, incentrada in sü la cindission d'la donna in dal votcent.
- Anna Kuliscioff: par l'ispirassion e la furmassion pulitica.
- Mario Rapisardi: Ada l'è inamudada d'la sò surtida popul e art.
- I Scapigliad: Iginio Ugo Tarchetti cun Fosca, in de la qual le prutaguniste al feminin i gh'an tant de pari a le Le solitarie; Arrigo Boito cun Dualism in dal qual ghe piaseva la vus che la parleva da par lé, la dissuciassion e la tendenza a l'antitesi.
- Verism (e Naturalism), dai quai Ada l'ha ciapad el stil indiret liber e cun al qual la gh'à in comün l'interess par le class suciai di püssè puaret.
- Walt Whitman, dal qual l'ha imparad el ligam tra natüra e anima, che'l gh'è suratüt in de le puesie.
Puesia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Fatalità, Milan, F.lli Treves, 1892
- Tempeste Milan, F.lli Treves, 1896
- Maternità, Milan, F.lli Treves, 1904
- Dal Profondo, Milan, F.lli Treves, 1910
- Esilio, Milan, F.lli Treves, 1914
- Orazioni, Milan, F.lli Treves, 1918
- Il libro di Mara, Milan, F.lli Treves, 1919, tradüssion in ingles, "The Book of Mara," de Maria A. Costantini, Italica Press, New York, (2011)
- I canti dell'isola, Milan, Mondadori, 1924 tradüssion in ingles, "Songs of the Island," de Maria A. Costantini, Italica Press, New York (2011)
- Vespertina, Milan, Mondadori, 1930
- Il dono, Milan-Veruna, A. Mondadori, 1936
- Fons amoris, 1939-1943, Milan, A. Mondadori, 1946, dopu la mort
- Le cartoline della nonna, Firenz, Giunti-Nardini, 1973, dopu la mort
- Pasqua di risurrezione, Milan, Mondadori
- Pensiero d'autunno, Milan, Fabbri (1997)
Racunt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Le solitarie, racunt, Milan, Castoldi, 1917
- Stella mattutina, Ruma-Milan, A. Mondadori, 1921
- Finestre alte, racunt, Milan, A. Mondadori, 1926
- Le strade, Milan, A. Mondadori, 1926
- Sorelle, Milan, A. Mondadori, 1929
- Di giorno in giorno, prose, Milan, A. Mondadori, 1932
- Erba sul sagrato, intermez de prose, 1931-9-1939-17, Milan, A. Mondadori, 1939
- Oltre, prose e novelle, Milan, A. Mondadori, 1946, dopu la mort
Püblicassion dopu la mort[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ada Negri, Poesie, cürad e cun l'intrudüssion de Silvio Raffo, Milan, Arnoldo Mondadori Editore, 2002
Bibliugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Anna Folli, La grande parola. Lettura di Ada Negri, in Penne leggère, Guerini 2000, pp. 111-173.
- Elisa Gambaro, Il protagonismo femminile nell'opera di Ada Negri, LED Edizioni Universitarie, Milano, 2010, ISBN 978-88-7916-457-3.
- Angela Gorini Santoli, Invito alla lettura di Ada Negri, Milan, Mursia ed, 1955.
- Dante Pastorelli, Ada Negri: Natale di guerra, www.toscanaoggi.it 22/01/2010.
- Dante Pastorelli, Ada Negri: Natale di guerra, in Una Voce dicentes, lüj-desember 2002.
- Elisabetta Rasy, Ritratti di signora. Grazia Deledda, Ada Negri e Matilde Serao, 1997, Milan, Rizzoli Editore, I ed.
- Silvio Raffo, introduzione ad Ada Negri, in: Ada Negri, Poesie, Arnoldo Mondadori Editore, 2002
- Pietro Zovatto, Il percorso spirituale di Ada Negri: con inediti a Silvio Benco, a Giulio Barsotti e a Giuseppe De Luca; Prefazione di Cristina Benussi, Centro Studi Storico-Religiosi del Friül-Venessia Giülia, Triest, 2009


text:
Binsan
Cul salüd "BINSAN" (Glückauf) Tils/Tillas bivgnantaina in nossa pagina d'internet. La "Fundaziun Schmelzra S-charl" exista fingià daspö l'on 1987. Ella es respunsabla per l'actività da la "Schmelzra S-charl" cullas interessantas excuriuns illas gallarias da Mot Madlain e culla fabrica e la gestiun dal Museum. In quel exista ün'exposiziun extaisa dals miniers da S-charl ed üna dal uors.
La "Società da miniers" es gnüda fundada l'on 1998. Ella es quia per seis commembers e preschainta uschè minch'on ün program attractiv. Dvantai subit commember e's portai aint ill'annunzcha suot commembranza.
Nus ans allegrain da Vossa visita illas minieras ed i'l museum. Ün cordial bainvgnü aint illa Val S-charl.
Il cussagl da fundaziun e la suprastanza dals Miniers da S-charl
Peder Rauch, Jon Duri Sutter, Beat Hofmann, Hermann Steck, Dominique Mayor e Lüzza Rauch


text:
Vicebsk
Vicebsk (Biцeбck in abecee cirilligh; Vitebsk/BиTeбck in russ; Vitebsk/וויטעבסק in yiddish) l'è ona città de la Bielorussia del nord cont ona popolazion de circa 347.000 abitant.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La città la se troeuva in del nord del Paes, minga lontan del confin con la Russia e con la Lettonia. L'è 'l capploeugh de la voblasc' con l'istess nomm e l'è la quarta città del Paes per numer de gent che ghe viv.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vicebsk la ciappaa el sò nomm del fiumm Vic'ba, che 'l passa lì arent, prima de buttàss dent a la Dvina occidental. El primm document che ne parla de la città a l'è del 1021, ma el par che la soa fondazion la poda vess portada al 974, quand che la Olga de Kiev l'aveva ordinaa de fà sù ona città là indove prima el viveva el popol di Kriviči.
Vicebsk la s'è sviluppada perchè la se trovava in sù la strada tra el Mar Baltigh e 'l Mar Negher. In del 1320 l'è entrada a fà part de la Lituania, in del 1659 del regn lituan-polacch. L'era la capital de on voivodad. In del 1697 la ciappaa i diritt de Brandeburgh, che ghe daven a lee on bell poo de libertà comunai. Rivaa el 1772, l'è passada sotta a la Russia: anca in quella occasion chì l'è stada el cappoloeugh de ona provincia.
In quell temp la popolazion giudea l'è cressuda de bon: al princippi del XX secol la metà di gent che viveven a Vicebsk l'era giudea: tra quei gent là podom cuntà el pittor Marc Chagall (Mark Zacharovič Šagalov).
L'ha segutaa la storia de la Russia fina a la fin de l'URSS: in del 1991 l'è passada in la Bielorussia. Tra el 1941-1944 l'è stada occupada di todesch, che hann coppaa quasi tucc i giudee che viveva in del ghetto.


text:
Cordial beinvegni!
Quei ei la pagina d’internet dil club da budo Mustér (budo disentis). Budo ei giapunes e munta „la via da cumbat“, vegn denton en general translataus cun „l’art da cumbat“. Budo subsummescha tuts ils sports da cumbat giapunes sco p.ex. judo, karate, aikido, kendo. Ju-jitsu, sco el vegn praticaus en Svizra, ei ina mischeida da judo, aikido e karate. Il club ei vegnius fundaus igl onn 1970 sco „Club da Judo Mustér“. Pli tard ein auters sports da budo vegnir vitier e nus havein midau il num en „budo disentis“. Oz purschin nus trenaments regulars da judo, ju-jitsu e tai-chi per affons, giuvenils e carschi.
Sin quella pagina anflas Ti tuttas informaziuns tier quella purschida. Ils trenaments vegnan menai suenter las directivas da Giuventetgna s sport (J+S) e nossas menadras e menaders era scolai leusuenter.
Budo disentis ei commember ell’Uniun tetgala dils sports da cumbat en Grischun (Bündner Judo Budo Verband BJBV) sco era ell’Uniun tetgala Svizra (Schweiz. Judo und Ju-Jitsu Verband SJV).
Judo / Kids judo / Tai chi / Ju jistu
club da
budo
Disentis / Mustér
- Judo per affons: Cumbatter ensemen e buc encunter l’auter
- Judo: Cumbat, disciplina e caracter
- Ju-jitsu: Sport e metoda da sedefender
- Tai-chi: Concentraziun e focus


text:
Il spiritual catolic che ha revoluziunà la cosmologia moderna
- Dumengia, 26.6.2016, 8:06
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 26.6.2016, 8:06, RTR
La baselgia catolica ha la reputaziun da duvrar bler temp per acceptar novas scuvertas da las scienzas natiralas, cunzunt sch'i sa tracta da dumondas cosmologicas. Copernicus e Galileo èn ils pli famus exempels negativs. Ch'i va però era auter, ha mussà l'exempel da Georges Lemaître: Sia teoria dal «sfratg primar» (ubain dal «atom primar», sco ch'el sez scheva) veva persvadì la baselgia catolica anc avant che persvader il mund scientific.
Co è quai stà pussaivel? Pader Theo Theiler da la claustra da Mustér, ch'è era scolast da scienza natirala, emprova da declerar pertge che la teoria dal «sfratg primar» va en sasez bain a prà cun la Genesis. El di però era nua ch'in scienzià religius pudess anc oz s'arder la detta.
Redacziun: Mathias Kundert
Contribuziuns
-
Predi da Rico Parli


text:
Nümar primm
number }
Ul cungjuunt di nümar primm al è un sübcungjuunt di nümar natüraj ch'al ingloba tücc i elemeent da cheest cungjuunt che noma i è divisíbil par luur istess e par la ünitaa. I primm vint nümar primm i è:
2,3,5,7,11,13,17,19,23,29,31,37,41,43,47,53,59,61,67,71.
Nutée ul fatt che tücc I nümar natüraj i è divisíbil par luur istess e par la ünitaa.
Ul nümar primm plüü piscí al è ul 2 (par cunvenziú, l 1 sa cunsidera mia nümar primm) e, da fatt, sa pöö demustrá che ul 2 al è l'ünich nümar primm pari.
Ul teurema fundamentaal da l'aritmética al stabiliss che qual-sa-vöör intreegh pusitiif sa al pöö representá sémpar cuma un prudüit da nümar primm, e chesta representazziú (faturizazziú) a l'è ünega. Ul Teurema d'Euclides al pröva che i esiist infinicc nümar primm. Da plüü sa sà che a gh'è mia límit par la distanza intra düü primm consecutiif, i.e., daa un nümar N, sa i pöö truvá düü nümar primm a e b taal che intra a e b a gh'è mia di òolt nümar primm e che la diferenza intra a e b a l'è süperiuur a N.
Sa al cungetüra, però gnamò s'a pruvaa, che i esiist infinicc nümar primm da la furma p1 = p2 + 2 (sent p1 e p2 primm) u primm gjümej. S'a pruvaa che i ünich primm trigémin (primm da la furma p1 = p2 + 2 e p2 = p3 + 2) i è 3, 5 e 7.
Demustrazziú da la infinitüüt di nümar primm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La prima demustrazziú da la infinitüüt di nümar primm la pruponn Euclides al líbar IX di söö Elemeent. Al è un clàssich esempi da demustrazziú par redüzziú a l'assüürt:
Süpusemm ch'al esiist un nümar finii da primm, e che P al è ul plüü graant da luur. Custrüíssum alura ul nümar (2·3·5·7·11·...·P) + 1, i.e. ul prudüit da tücc i nümar primm plüü 1. Cheest nümar al è mia divisíbil par 2, ni par 3, ni par 5, ni, in definitiva, par vargü nümar primm, gja che in tücc i caas la divisiú la dà 1 cuma resta. Par tant noma al pöö vess che P al síes primm u che al síes divisíbil par un òolt nümar primm intra P e (2·3·5·7·11·...·P) + 1; in qual-sa-vöör di düü caas a emm truvaa un nümar primm plüü graant da P, contradiseent la süpusizziú inizziala e, par taant, demostraant ul teurema.
Classes da primm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- nümar primm da Mersenne (da furma Mp = 2p - 1 indúe p és primm)
- nümar primm da Sophie Germain (un p primm tal che 2p + 1 és primm)
- nümar primm gjümej (p e p + 2 primm)
- nümar primm da Fermat (da forma )
Aplicazziú par la infurmàtega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L alguriitm RSA sa al basa sül utegní una cjaaf püblega par la mültiplicazziú da düü nümar graant (>10100) ch'i síes primm. La segürezza da cheest alguriitm la partiss dal fatt che a gh'è mia da le manere ràpide da faturizá un nümar graant int i söö fatuur primm druvaant un Urdinatuur tradizziunaal. La cumpütazziú quàntega la pudaress pruveetuna sulüzziú a cheest prublema da faturizazziú.


text:
Bèrs (BG)
Bèrs San Fìrem (nòm uficiàl en italià: Berzo San Fermo) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa sö ü teràs aluviunàl 'n de la Al Caalina a 21 km de la sità e a 350 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 1 362 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 5,8 km² e 'na densità de popolasiù de 235 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Dréra, Bórgh, Entràdech, Forèst, Grù e Vigà.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Bèrs l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Segunda letera de'l Giuan
Segunda Giuan[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Parola de'l nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l Növ Testament e vultada adess del test uriginal grech in del nost parlà Insübregh del didincö.
1L'anzian[1], a la signura scernida e a i so bagaj, che mi vöri bén in de la verità, e mi sull no, ma anca tücc che 'l sa la verità, 2segund la verità che la sta[2] in de nümm, e la sarà cun nümm per sémper. 3Grazia, misericordia e pas sarann cun nümm de Diu el Pader, e de Gesü Crist el bagaj del Pader, in de la verità e in del bén.
4Mi sun staa tant alegher che huu truaa un quaj di so fiö che caminen in de la verità, cume nümm èmm ricevüü un cumandament del Pader. 5E adess mi te dumandi, signura--no cume scrivendut un növ cumandament, ma chell che gh'èmm avüü del principi--che nümm se vörum bén vun cun l'alter. 6E chest l'è 'l bén: che caminum segund i so cumandament; chest l'è 'l cumandament, cume vialter avii sentii del principi, perchè en caminii. 7Perché hinn vegnüü föra in del mund tanti impustur che cunfessen no che Gesü Crist l'è vegnüü in de la carna: chest l'è l'impustur e l'anticrist. 8Vialter stí reguardaa, perchè nümm perdum minga quell che èmm faa, ma che ricevum una ricumpensa piena. 9Tücc che vann innanz e restann no in de l'insegnament[3] de Crist hann minga Diu. 10Se quajdün ven a vialter e porta minga chest insegnament, ricevíll no vialter a cà e salüdél no! 11Chi el ghe salüda, el partecipa a i so oper malign.
12Mi gh'huu tant de scrivuv, e huu vurüü no scrivel a carta e incoster, ma speri de vegnì a vialter e parlà facia a facia, perchè la nostra letizia la sia piena. 13I fiö de la tua surela scernida te salüden.


text:
Fabbrega del Domm
La Fabbrega del Domm de Milan l'è on istitut con la responsabilità de valorizzà, mantegn e restaurà el Domm de Milan, senza nagott de spartì in di affari de la Gesa. Come part di sò fonzion la gh'ha la responsabilità de costodì l'edifizzi del Domm, e de gestì el sò patrimoni.
La storia de la Fabbrega del Domm la scomenza del 1387, quand che l'è stada istituida dal Gian Galeazz di Viscont per tegn d'oeugg la costruzion del Domm, sostituend la Superstantia de Santa Maria Maggior che l'eva stada fundada on ann indree da l'arcivesch Antonio da Saluzzo. Da quell moment là, la Fabbrega l'è divegnuda responsabila de tutt i fonzion relativ a la realizzazion del Domm, compres el lavor de reperì i fond necessari, ona responsabilità che la gh'ha anmò al dì d'incoeu. L'è stada proppi la fabbrega del Domm che l'ha deciduu de abandonà el progett de la costruzion in cott, tipica di ges lombard del XIV secol, e de inspiràss inscambi al moviment gotich che l'eva adree a ciappà pee in del rest de l'Europa, e soratutt in Franza.
Coriosità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In milanes, e de conseguenza anca in tanta variant del lombard occidental, gh'è parecc moeud de dì che i se riferissen a la Fabbrega del Domm, con referenza al fatt che el sò lavorà el finiss mai:


text:
S-chanf: 20 onns gruppa da teater «Ratatuglia»
- Venderdi, 6.2.2015, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 6.2.2015, 11:45, RTR
Cun «la nozza dubla» ina cumedia da Helmut Schmidt en trais acts represchentan ils acturs da S-chanf e conturn puspè inistorgia divertenta che duai procurar bleras risadas in sala. La constellaziun da la gruppa da teater ha adina puspè sa midada in pau, tut tenor basegn da las rollas. Uschia giogan entant er acturs valladers teater cun la gruppa uschia ch'i dat in mix cun il puter. Sco pratic mintga societad ha er la gruppa da teater Ratatuglia difficultads da chattar glieud giuvna che è pronta da sengaschar durant mais intensivamain per il teater. Actualmain èn 11 acturs activs en la gruppa, fidels a la societad èn però restads tut quels che han giugà a teater ils ultims 20 onns e quai fin al di dad oz.


text:
Diesel (aziènda)
La Diesel l’è öna aziènda de estìcc de Molvena ‘n pruìnsa de Vicènsa. Nasìda ‘n del 1978, tiràda ‘mpé dal imprenditùr Renzo Rosso, la gh’à negòse ‘n töt ol mónt e l’è dientàda öna aziènda de lièl internasiunàl.
La fà sö tace tipi diferèncc de estìcc, per l’òm e per la dòna, a partì da i jeans e da i magliù per rià a l’intimo. In del 2008 l’è egnìda fò ach la Fiat 500 Design By Diesel, cioè dizegnàda da Diesel.
Cuntegnüü
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L’aziènda l’è stàcia tiràda ‘n pé in del 1978 da i dù imprenditùr Renzo Rosso e Adriano Goldschmied, che l’éra zamò tiràt ‘n pé prima la AG Jeans. In del 1985 ol Renzo Rosso la compràt la part del sò sòcio e in del 1988 l’è stài ciapàt cóme diretùr creatìf ol Wilbert Das. A fà data da i prim agn noànta del méla e nöf (1900), la Diesel la tacàt a dèrf fò di negòse ‘n töt ol mónt ad ezèmpe ‘n del 1996 l’è stài dervìt fò ü negòse Diesel a Nöa York. Dal fevrér del 2007 i à tacàt a fà sö pò l’intimo e i costöm de bagn per l’òm e per la dòna.
L’aziènda la gh’à piö o méno 2.200 dipendèncc, spandìcc in 17 stabilimèncc ‘mpó ‘n Eüròpa, ‘mpó ‘n Asia e ‘mpó ‘n Amèrica. I negòse che i vènt i estìcc e i acesòre de la Diesel i è 5000 e de chès-ce 300 i è negòse monomarca.
Ol faturàt l’è stacc in del 2005 ‘ntùren a 1,2 miliàrcc de eüro, calàcc a 0,95 miliàrcc de eüro ‘n del 2009. De chès-ce la piö part la è da i jeans e pò da i acesòre e da i estìcc per i s-cetì.
Reclàm in Bergamàsch[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In de l'estàt del 2010 la Deisel l'à bötàt fò öna reclàm in Bergamàsch, öna di tàte reclàm bazàde söl islògan 'nglés Be stupid. Sö i cartèlù 'n gir per la sità s'pödìa lès, scrìcc in róss sö fónt nìgher, la scrìcia
Stupid.
Ada che ghè ol negòse
de Disel a Oriosenter.
Pota.
In del tèst gh'è ü quach erùr de scritüra, la prìma paròla l'è ciapàda dall'islògan 'nglés e l'è mia Bergamàsch, de fati 'n Bergamàsch l' sarès mia stupid che l'è 'nglés, ma stüpèt, però l'è ü di póch ezèmpe de reclàm in Bergamàsch.
Intervistàt sö chèsto argomènt dal giurnàl de Bèrghem söl nömer del venerdè 9 de Löi del 2010, l'inzegnèr Gioancarlo Giaàss, ü di bergamàsch che piö l' se dà de fà per ol bé del Bergamàsch, l'à dicc de pensàn ü gran bé de chèsta reclàm, dezà che l'è la manéra piö balòsa per fà èt che la lèngua bergamàsca l'è amò ìa.
L'à pò spiegàt che chèsta l'è mia öna bröta pensàda, o mèi, l'è mia öna stüpidàda, dezà che chèi che i 'nvèst di sólcc i völ vèdega, cioè i völ guadegnà e i l'là fà mia per ol bù tép. Fò sura l'à troàt 'nteresànt che i è pròpe i aziènde de lièl 'nternasiunàl che i dóvra de piö la lèngua locàl in di reclam, fòrse dezà che in del tép de la globalisasiù i à capìt parlà la lèngua de la zét del pòst l'è la manére piö giösta per rià a i clièncc e l'à regordàt i ezèmpe de la Mars e de la Sans Souci che i à dovràt ol vèneto.
Reclàm in Milanés[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In de l'estàt del 2010 la Deisel l'à bötàt fò ach öna reclàm in Milanés, öna di tàte reclàm bazàde söl islògan 'nglés Be stupid. Sö i cartèlù 'n gir per la sità e 'nde la métro s'pödìa lès, scrìcc in róss sö fónt nìgher, la scrìcia
El fürb.
va a ciapà i rat
el stupid.
la topa
'ndóe pò chèsta ólta stupid l'è 'nglés e mia milanés, de fati ghe mànca la dièresi e l' sarès stüpid.
Marchi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Töte i colesiù de la Diesel, pò a chèle endìde sö licènsa Diesel, i è preparàde sóta la diresiù creatìa del Wilbert Das. I màrche piö cognusìde de l'aziènda i è Diesel e Diesel Black Gold, che l’è öna colesiù partìda ‘n del 2007 che la s’è ‘nfilàda ‘n del segmènt del casual da sciòre. La colesiù per i s-cetì l’è ciamàda Diesel Kid, denim col nòm Diesel Denim Gallery i è endìcc i jeans (ol 35 % del fatüràt) fài sö ‘n edisiù limitàda; gh’è pò l’intimo col nòm de Diesel Underwear, scarpe e i borsète de dòna,
I ögiài de sul i è fài sö ‘n licènsa da la Safilo, stès per i gioièi e i eròi fài sö da la Fossil menimà i proföm da L'Oréal.
In del 1994 ol Renzo Rosso l’à compràt öna aziènda agrìcola de 1.600 pèrteghe sö i còi de Marostica ‘n pruìnsa de Vicènsa e l’à fài nas la Diesel Farm, ‘ndó gh’è coltìàt l’öa, (Chardonnay, Merlot e Cabernet-Sauvignon) e i ölìe.
Proföm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Öna quàch di proföm fài sö da la Diesel.[1]
- 2003 - Zero Plus Feminine (per la dòna)
- 2003 - Zero Plus Masculine (per l’òm)
- 2004 - PLUS PLUS Feminine (per la dòna)
- 2004 - PLUS PLUS Masculine (per l’òm)
- 2007 - Fuel for Life men (per l’òm)
- 2007 - Fuel for Life women (per la dòna)
- 2008 - Fuel for Life men COLOGNE (per l’òm)
- 2008 - Fuel for Life women COLOGNE (per la dòna)
- 2008 - Fuel for Life Unlimited (per la dòna)
- 2009 - Only the Brave (per l’òm)


text:
Ṡanṡavrëin
Artìcol in dialët piaṡintëin
Al ṡanṡavrëin (num scientìfic Crataegus azarolus, in italian azzeruolo, ma a s' pöl ciamäl anca lazzeruolo ), l’é na pianta d’la famiglia dil rösli.
A s'sä mia ad precìs d' in dua l'è 'rivä, forsi da l'Asia Minùr. In Italia al gh'é in Ligüria, Piemònt, Lumbardia, Emilia-Rumagna e Sicilia.
La sò früta a l'é gròsa tant 'mé na balëina ad 3-4 cm e la g'ha a bòta Vitamëina C.
Num ragiunäi[modifica | mudéfica la surzéia]
Sicilia: anzarola
Piemònt: lazzarìn
Rèmin: pumbrièl


text:
Sco emprem archiv surveva ina chista da lenn cun ferradira da metal ed ina siara tut speciala. Ella porta l'annada 1783. Zacu ei igl archiv carschius ed il cantun ha fatg pretensiuns. Aschia ei igl archiv vegnius drizzaus en el pierti dalla baselgia da s. Vigeli a Sedrun. Cugl onn 1962 han las actas anflau in niev da casa en la nova casa da scola a Sedrun.
Cun l'erecziun dalla Tgesa communala vegn patertgau vid igl archiv. Tujetsch survegn in dils pli bials archivs dalla Surselva. La carschen dallas actas dils davos decennis ha sfurzau d'anflar ina ulteriura localitad per las actas. En in dils tschalers da schurmetg ella casa da scola ei quei stau bein pusseivel.
Igl archiv ei buca mo in arcun per las actas dalla administraziun communala. Na, oz ein ils archivs daventai arcuns dalla cultura da mintga vischnaunca. Aschia posseda nies archiv ina gronda retscha da cudischs e numerusas scatlas che cuntegnan acts culturals dall'entira vischnaunca.
Giachen Antoni Curschellas (1830-1910) cun sia dunna
Maria Giuanna Hendry (1833-1916)


text:
Istres
Istres l'è 'na citadìna franséza de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. L'è capolöch de dù cantù: Istres-Nord e Istres-Sud e del circondàre (arrondissement) de Istres. La fà part del dipartimènt de le Bouches-du-Rhône del qual l'è sotaprefetüra.
La g'ha 'na popolasiù de 42 943 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 113,73 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 0 méter a 'na altèsa màsima de 120 méter s.l.m.
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
Rüschlikon
Rüschlikon a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Horgen, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 2.94 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 5 392 abitant.
El cumün de Rüschlikon al se tröva a una altitüden de 406 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Adliswil, Kilchberg, Küsnacht, Langnau am Albis, Thalwil. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Rüschlikon in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial
- IBM Zurich Research Laboratory, Rüschlikon
- Zürcher Verkehrsverbund (ZVV), responsible for public transportation in Rüschlikon.
- Gottlieb Duttweiler Institut in Rüschlikon


text:
Il buio nella mente
Il buio nella mente (Al scûr in dla mènt) 'l è 'n film dramàtic dal 1995 ad Claude Chabrol trat da 'n rumànś dla Ruth Rendell dal 1977, La mòrt la n sà minga lèśar (A Judgment in Stone).
Sunt
In un paiśèṅ dla Britàgna, la Sophie (Sandrine Bonnaire) la taca a lauràr cuma camaréra par la famìja burghéśa di Lelièvre d'l industriàl Georges (Jean-Pierre Cassel) e dla Catherine (Jacqueline Bisset) ch'la gh'à na boutique in sità, marè e mujér. Chi lōr i gh'àṅ dū fiōi abû da di matrimòni precedènt, la Melinda (Virginie Ledoyen), na śuvnòta impgnàda in di prim amōr, muróśa ad Jérémie e fióla ad Georges, e Gilles (Valentin Merlet) un risulèṅ śvéj fiōl ad Catherine.
Sophie la lavóra sôd, la sà far bèṅ da magnàr, lavàr śò, dar śò a la pólva e pulìr in cà ma a n gh'è vèrs ad far in manéra ch'la lèśa i bijitèṅ ch'i gh làsan, ma a gh'è na spiegasiòṅ: lì lē l'è diślèsica, la n è pròpria briśa bòna ad lèśar, minga par cólpa sua, ma la n vōl minga far savér a ninsòṅ ch'la gh'à cal prubléma lè, a sarév na vargóggna tròp granda par lē.
La camaréra la dvénta amìga dla pustìna dal paéś, Jeanne (Isabelle Huppert), na dóna gréśa e a la bòna mandàda a lauràr da n'atra banda parchè soquànt an prima 'l iva masâ sénsa vlér la sò putìna ma i giùdas i n aṅ minga psû dir ch'la 'l is fat apòsta e par quàl lè l'è stada lasàda libra. Lì lē la gh'à anc un visi, quél ad vèrar la pòsta di sò cliènt p'r andàr a śbraghiràr in di fat ad chi àtar, par savér tut i petegulés. La sà anc da i giurnài che la Sophie l'iva dâ fōg in di an pasâ a la cà ad sò pàdar, un vèć invàlid ch'al s pisàva adòs, faghénd-al murìr. Érà'l stâ sōl 'n insidènt anc quàl lè?
L'amicìsia far 'l dū dóni la sa strinś sèmpar da piò. I s pàs'n al tèmp andànd in gir a catàr sù di vistî vèć da dar a 'l prevòstar o guardànd in dla cambra ad Sophie la televiśiòṅ vècia ch'i padròṅ i gh'aṅ dâ dòp che lōr i s 'n èṅ cumprâ una nóva ch'la tōś anc i canài furastér. Ma a Georges al fat che la sò camaréra la s purtìs a cà la pustìna al n gh và pròpria briśa śò, anc parchè lē la sà tut i sò tragatèṅ, anc che sò mujér la gh fà i còran purtànd-as di masć in butéga e la gh i à dit in facia franca durànt na litgàda a la pòsta.
Un dè la Sophie la scólta ad nascòst na telefunàda fra la Melinda e 'l sò muróś in du lē la diś 'd aspitàr un putèṅ ma ch'la n gh'à minga al curàǵ ad dir-al in famìja ma la n pōl gnanc aburtìr facilmènt parchè, esénd ad sóta di daśdòt an, al sò librét sanitàri al gh 'l à sò pàdar. La questiòṅ la par finìr lè ma na sira, méntar Sophie l'è drē a lavàr śò, la Melinda la s mét i sò uciài e la capìs acsè ch'i n èṅ minga da vista, che lē la n gh'à minga di prubléma a véd'r-ag ciàr ma ch'l'è diślèsica. A cal punt lè la camaréra la gh fà 'n ricàt: se cl'atra là la và a dir al sò segrét, lē la cuntarà a tut ch'l'è gravda, dand-ag dla malnéta.
Quànd Georges al al vèṅ a savér, al manda via la Sophie dand-ag na stmana incóra par catàr-as 'n àtar lavōr. La sira Sophie, turnàda a cà par tōr la sò ròba insém a la Jeanne, la véd i sćiòp da casadōr di Lelièvre pugiâ lè méntar i sò padròṅ i s gòdan al Don Śvan ad Mozart in dal salòṅ...
Arcgnusimènt
- Fèstival ad Venésia dal 1995:
- prèmi a la Sandrine Bonnaire e a l'Isabelle Huppert cuma mijóri atóri prutagunìsti;
- Prèmi César dal 1996:
- prèmi a la Isabelle Huppert cuma mijóra atóra minga prutagunìsta;
- Prèmi Lumière dal 1996:
- prèmi a la Isabelle Huppert cuma mijóra atóra minga prutagunìsta;


text:
1Natürü, Pa Chaueneẽgüx, rü ngẽma norü ngunexü̃ rü taunecü i tá nagu nangupetüxü̃ i ngẽma pemaã nüxü̃ chixuxü̃, rü taxuca̱xma pexca̱x chanaxümatü i ngẽmachiga. 2Erü pematama meã nüxü̃ pecua̱x rü ngẽma ngunexü̃ i taxúema nagu ínaṉg̱uxẽẽxü̃gu tá nixĩ i ínanguxü̃ ya tórü Cori ya Ngechuchu. Rü ñoma wüxi i ngĩ́ta̱xáxü̃ i ngürüãchi chütacü ínguxü̃rüü̃ tá nixĩ. 3Rü ngẽxguma duü̃xü̃gü nagu írüxĩnüẽgu na guxü̃ma na mexü̃ rü taxuü̃ma na nüxü̃ üpetüxü̃, rü ngẽma ngunexü̃gügu rü tá ngürüãchi nagu̱x i guxü̃ma. Rü ñoma wüxi i ngecü i ãxãcücü rü ngürüãchi ngĩxãcümaã ngu̱xnecacürüü̃ tá nixĩ na taxúema naxchaxwa iñaxü̃ i ngẽma. 4Natürü pemax, Pa Chaueneẽgüx, rü marü meãma nüxü̃ pecua̱x i ngẽmachiga. Rü ngẽmaca̱x taxuca̱xma ngürüãchi pexü̃ ínayaḇaixgü ya Cori ya Ngechuchu ñoma wüxi i ngĩ́ta̱xáxü̃ ngürüãchi duü̃xü̃güxü̃ íḇaixgüxü̃rüü̃. 5Erü guxãma i pema rü Tupanaãrü duü̃xü̃gü pixĩgü, rü ngẽmaca̱x ngóonexü̃wa pengẽxmagü rü meãma nüxü̃ pecua̱x na ñuxãcü meã pemaxẽxü̃. Rü yixema rü tama Chatanáãrü duü̃xü̃gü tixĩgü, rü ngẽmaca̱x tama ẽãnexü̃wa tangẽxmagü rü tama tanaxü i ngẽma chixexü̃ i ẽãnexü̃wa naxüxü̃. 6Rü ngẽmaca̱x tama tanaxwa̱xe i taechita ítamaxẽmare rü itarüchomare ngẽxgumarüü̃ i ngẽma duü̃xü̃gü i tama yaxõgüxü̃. Natürü tanaxwa̱xe i taxuãẽgü, rü meã taãẽgu ítarüxĩnüẽ. 7Erü ngẽma duü̃xü̃gü i naẽchitamare maxẽxü̃ rü ñoma duü̃xü̃gü i chütacü peexü̃rüü̃ nixĩgü. Rü ngẽma duü̃xü̃gü i axegüxü̃ rü chütacü nixĩ i nügü nangãxẽxẽẽxü̃. 8Natürü i yixema rü ngóonexü̃wa tangẽxmagü, rü ngẽmaca̱x tanaxwa̱xe i guxü̃guma taxuãẽgü. Rü tanaxwa̱xe i aixcüma meã Tupanaãxü̃́ tayaxõgü, rü yigü tangechaü̃gü, rü meã ítanaṉg̱uxẽẽ na Tupana tüxna naxãxü̃ca̱x i ngẽma maxü̃ i taguma gúxü̃. Rü ngẽxguma ngẽmaãcü imaxẽgu, rü ngẽmaãcü tá yigü ítapoxü̃ i ngẽxguma Chataná chixexü̃gu tüxü̃ yixẽẽchaü̃gu. 9Erü Tupana rü tama tüxü̃ nidexechi na tüxü̃ napoxcuexü̃ca̱x, natürü tüxü̃ nidexechi na tórü Cori ya Ngechuchu ya Cristugagu nayauxgüxü̃ca̱x i maxü̃ i taguma gúxü̃. 10Rü Ngechuchu ya Cristu rü taxca̱x nayu na wüxigu namaã imaxẽxü̃ca̱x i daxũguxü̃ i naãnewa. Rü nüẽ́tama ega woo marü iyuyane ínanguxgu rü e̱xna imaxẽyane ínanguxgu, erü daxũguxü̃ i naãnewa rü wüxiwa tá namaã tamaxẽ. 11Rü ngẽmaca̱x, Pa Chaueneẽgüx, rü name nixĩ i wüxichigü pegü petaãẽxẽẽgü rü pegü peporaexẽẽ i perü õwa ngẽxgumarüü̃ i ñu̱xma na marü ípenaxügüxü̃. 12Pa Chaueneẽgüx, pexü̃ taca̱a̱xü̃gü na nüxü̃ pengechaü̃güxü̃ca̱x i ngẽma taeneẽgü i petanüwa puracüexü̃ rü pemaã icua̱xgüxü̃ rü pexü̃ ngúexẽẽxü̃ i Cori ya Ngechuchuarü ore. 13Rü name nixĩ i namaã petaãẽgü rü aixcüma meã nüxü̃ pengechaü̃gü i ngẽma taeneẽgü, erü nümagü nixĩ i pexü̃ nangü̃xẽẽgüxü̃. Rü name nixĩ i pegü pengechaü̃güãcüma pemaxẽ. 14Rü pemaã nüxü̃ tixu ta na penaxucu̱xẽgüxü̃ i ngẽma duü̃xü̃gü i oexü̃ i tama pura-cüechaü̃xü̃. ¡Rü nüxü̃́ penangúchaü̃xẽẽgü i ngẽma duü̃xü̃gü i marü nüxü̃ rüxoechaü̃xü̃ na yaxõgüãxü̃! ¡Rü nüxü̃ perüngü̃xẽẽgü i ngẽma duü̃xü̃gü i turaexü̃ i norü õwa! ¡Rü name nixĩ i yaxna namaã pexĩnüẽ i guxü̃ma i ngẽma taeneẽgü! 15Rü ngẽxguma texé chixexü̃ pemaã ü̱xgu, rü tama name i chixexü̃maã penataeguxẽẽ. ¡Natürü name nixĩ i naxca̱x pedau na guxü̃guma mexü̃ pexügüxü̃ i pegütanüwa rü guxü̃ma i togütanüwa rü ta! 16Rü name nixĩ i guxü̃guma petaãẽgü. 17¡Rü guxü̃guma peyumüxẽgü! 18¡Rü woo ṯacü pexü̃ ngupetügu, rü Tupanana moxẽ pexãgü! Erü ngẽmaãcü nanaxwa̱xe ya Tupana na pemaxẽxü̃ i pema i Ngechuchu ya Cristuarü duü̃xü̃gü na pixĩgüxü̃. 19Rü tama name i nüxü̃ pexoe i Tupanaãẽ i Üünexü̃. 20Rü tama name i nüxü̃ pexoe i Tupanaãrü ore ega texéwa pemaã yadeaxgu ya Tupana. 21Natürü name nixĩ i meãma penangugü i guxü̃ma i oregü na nüxü̃ pecuáxü̃ca̱x rü ngoxi aixcüma yiĩxü̃ i ngẽma ore rü e̱xna tama. ¡Rü ngẽma ore i aixcüma mexü̃xĩcatama pixõgü! 22¡Rü nüxna pixĩgachi i nagúxü̃raü̃xü̃ i chixexü̃gü! 23Rü chanaxwa̱xe i nümatama ya Tupana ya tüxü̃ taãẽxẽẽcü pexü̃ imexẽẽ na aixcüma nape̱xewa pimexü̃ca̱x. Rü chanaxwa̱xe i guxü̃wama pexna nadau i peãẽwa rü pexenewa na nataxuxü̃ca̱x i ṯacü i perü chixexü̃ i ngẽxguma wenaxãrü núma naxũxgu ya tórü Cori ya Ngechuchu ya Cristu. 24Rü guxü̃ma i ngẽma rü tá pexca̱x nanaxü ya Tupana ya pexü̃ idexechicü, erü nüma rü aixcüma nayanguxẽẽ i ngẽma tamaã inaxunetaxü̃. 25Pa Chaueneẽgüx, ¡Toxca̱x peyumüxẽgü! 26Rü chanaxwa̱xe i chauégagu meã nüxü̃ perümoxẽgü i guxü̃ma i taeneẽgü. 27Rü Cori ya Ngechuchuégagu pexü̃ chamu na guxü̃ i taeneẽgüpe̱xewa na nüxü̃ pedaumatüxü̃ i ñaã popera i pexca̱x ngẽ́ma chamuxü̃. 28Rü chanaxwa̱xe i tórü Cori ya Ngechuchu ya Cristu pexü̃ narüngü̃xẽẽ i guxãma i pemax.
Copyright
Learn More


text:
Ruvigh
Ruvigh (en vèneto: Rovigo) l'è una citaa italiana, de la region del Vèneto, capolögh de la pruvincia omonima .
El cumün el gh'ha 52 099 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), una superfis de 108,6 km² e una densitaa de de 480 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Anguillara Veneta (PD), Arquà Polesine, Barbona (PD), Boara Pisani (PD), Bosaro, Ceregnano, Costa di Rovigo, Crespino, Lusia, Pontecchio Polesine, San Martino di Venezze, Vescovana (PD), Villadose e Villanova del Ghebbo.
Cuntegnüü
Evoluzion demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer dei abitant del cumün de Rovigo l'è mustra in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc
Urigin del nom[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ruvigh l'è cunussüü ancasì cun el nom de Cità di rös per causa d'una descrizion fata da Lüdvigh Ariosto int l' Urland furius, indè ch'el dis che el nom Ruvigh el vena zü dal latin Rhodigium e quindi da la parola greca pόδov (rhòdon), che la vör dì rösa
Quela derivazion chì però l'è cunsideraa una fantasia puetica da la magiur part di storich.
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Bedford, Gran Bretagna
- Tulcea, Romania
- Satonévri, Burkina Faso (cooperasiù 'nternasiunàla)
- Silàndro, Itàlia
- Viernheim, Germània
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Lengua frisona
El frison (nom nativ: frysk, ciamaa ancasì frison ucidental) l'è una lengua parlaa suratütt int la pruincia de la Frisia (Fryslân) al nord di Pajis Bass. De solit el Frison l'è cugnussüü cun el nom de frison ucidental (suratütt föra dai Pajis Bass) per distinguel dal frison setentriunal e dal frison de levant, che j'hinn so parent stret parlaa in Germania. A bon cünt, int i Pajis Bass l'è cugnussüü dumà cume frysk (frison).
El Pader Noster[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Us Heit yn 'e himel,
lit jo namme hillige wurde,
lit jo keninkryk komme,
Lit jo wil dien wurde
op ierde likegoed as yn 'e himel.
Jou ús hjoed ús deistich brea
en ferjou ús ús skulden
sa't wy ús skuldners ek ferjûn hawwe;
en lit ús net yn fersiking komme,
mar ferlos ús fan 'e kweade.


text:
Pedmelera
Pedmelera (nòm uficiàl in italian: Piedimulera) a l'è un cumün ussulan de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula
El gh'ha ona popolaziun de 1 548 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 7,6 km² e ona densità de popolaziun de 204 ab./km².
El paes l'è sitüaa in la bassa Val d'Ossula (per la precisiun in la Val Anzasca) e 'l gh'ha vari fraziun, trai quai a trövum Cimilera (cumün autonum fina al 1928). L'è tacaa ai cumün de Calasca-Castiun, Palanzén, La Pieu e Vugogna.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Pedmelera l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Queriêgh
Artécol in dialèt arzân
Evoluzione demografica
Queriêgh, o Quariêgh, (Cavriago in italiân) l’é un cmûn ed 9.229 (al 31/12/2004) abitânt ed la pruvîncia ed Rèz ad 8 km a sîra ed Rèz e tajê da la ferovéia Rèz- Ciân dal Ferovéi Arzâni.
Séndech unurâri ed Queriêgh l’é Vladimir Il'ič Lenin dal 1917 l’ân ed la Rivolusiòun Rósa, e ind la piâsa cun l’ istès nòm a gh’é (chêṣ curiōṣ mó mìa ònich in un paèiṣ ocidentêl) un bóst in só unōr.
Indice
Stòria[modifica | mudéfica la surzéia]
Urègin[modifica | mudéfica la surzéia]
Queriêgh al vîn numinê per la préma vôlta in un documèint ed l’Archévi Capitolêr ed Pèrma cun la dâta dal 1 dicèmber 996, dōve la cuntèsa Rolenda, fiōla mìa legètima d’ Ugo Re d'Italia la dunêva al castèl e la capèla ed “Covriaco” a un têl ciamê Paulone.
Certamèint, però, Queriêgh al gh’êra préma de stè chêrta bulêda, che bèle la pêrla ed costrusiòn impurtânti cme un castèl. L’é probâbil che la fundasiòun ed Queriêgh cme cèinter abitê a s’arfâga adiritûra a l’època rumâna e a la costrusiòun ed la via Emélia, ânca se per sfortûna an n’é mìa pusébil pruvêr sté fât. Còl ch’ l’ é sicûr l’é che al nòm al deṣvîn dal latèin curvus ager, in relasiòun al teritôri ed culèina in dōve l’é. Dal j êtri spiegasiòun, mēno credèbili, a dîṣen che al nòm al pōl deṣvgnîr dal latèin curviacum, opór da la parôla cuprum in relasiòun al culôr ed la tèra apûnt culôr râm.
Al medioēv[modifica | mudéfica la surzéia]
Paulone Bovini (Bruini secònd êter documèint), in virtó ed la dunasiòun ed la cuntèsa Rolenda, al dvèinta al prém fevdatâri ed Queriêgh, e ânca al patriêrca ed la râsa ch ‘la fà da padròuna per quâter sècol. Fîn al 1077, l’ ân dōve l’Imperadōr Enrico IV l’à chinê la tèsta a Canòsa. Queriêgh l’é armêṣ ed proprietê ed Matélda ed Canòsa. Pó, vêrs la fîn ed l’XI sècol i queriaghîn a s’în unî a j arzân ind la lôta cûntra l ‘Impêr, ch’ la finirà, int al 1167, ind la Lêga Lumbêrda.
La cûrta esperiĵnsa dal Cmûn indipendèint ed Rèz, al cumbîna però a un peréiod turmintê per Queriêgh: la só puṣisiòun, preciṣamèint al cunfîn tr’ al Sgnuréi ed Pèrma e Rèz l’é ritgnûda stratègica da tóti dō al pêrti e al fà dal paèiṣ teâter ed cunténov scuntêr armê. Queriêgh al vîn numinê in môd cêr cme pôst ed ‘na grôsa batâlia tra arzân e pramṣân int al 1215. De sté peréiod fân pêrta, môlt probabilmèint, i lavōr che dân al castèl dal mûri pió grôsi.
Tèra ed cunfîn, al paèiṣ al dvèinta pôst preferî da brigânt e criminêl ed tóti dō al sgnurèi. In sté peréiod, l’é probâbil, che nâs al dét popolêr (armêṣ in véta fîn al dé d’incô) : “A Qeuriêgh a piânten i fasō e nâsen i lêder”.
La situasiòun l’ an câmbia mìa gnân quând, a la fîn dal XIII sècol, Queriêgh al pâsa, insèm a Rèz, a j Este ed Frèra, che gvernerân sté tèri, ânca se mìa sèimper, fîn a l’Unitê d’Itâlia. L’època dal discôrdi civîli a Rèz an sèmbra mìa tirêr dèinter Queriêgh: bisògna spetêr al 1458 per vèder al paèiṣ numinê ed nōv inséma a un documèint uficêl. In cl’ ân, sóta al cmând ed Borso d’Este a Queriêgh a vîn fât al Canêl Duchêl, un sistêma per dacvêr che al miliōra l’agricultûra in tót al cuntêd. .
Int al 1465, in fîn, Queriêgh al vîn dunê da Borso d’Este a Teofilo Calcagnini, a ló a’s dêv la publicasiòun di Statût ed Queriêgh,’na racôlta ed lèg ch’ la metîva per scrét soquanti uṣânsi lochêli.
La trêda zò dal castèl e al Rinasimèint[modifica | mudéfica la surzéia]
Ûno di fât centrêl ed la stôria ed Queriêgh l’é sicûr quând àn trê zò al castèl. Tót al cumîncia int al 1482: Queriêgh l’é incòra ed Teofilo Calcagnini, mó Ercole I d’Este (Dóca ed Frèra, Mòdna e Rèz) l’é andê in guèra cûntra i venesiân jutê da i cûnt Rossi ed Pèrma e da Guido Torello ed Muntchiaróghel. Prôpria al Torello, prufitând ed ‘n’ erōr stratègich d’ Ercole I, al cunquésta e al sâcza Muntèc, pó al và a l’atâch ed Queriêgh. I queriaghîn, stóf dal tâsi êlti mési da j Este, a’s cunsègnen ed sô volontê a Torello, a fân gnîr la râbia a j arzân e a la Sgnuría ed Frèra. .
La sentèinsa dal céch senêt arzân, in dâta 7 dicèmer 1842, l’é ed tót: punîr Queriêgh cun al butêr zò al castèl. A’s trâta, quêṣi ed sucûr, ed ‘n’ûltma sulusiòun bèlo cunsidrêda, dal munmèint che Borso d’Este, gnû préma d’ Ercole I, soquânt ân préma l’îva dét dal paèiṣ: "La bicocheta qui de Cavriaco...sempre ribelle e cagione di molti danni".
Al 14 avrîl 1486 al castèl ed Queriêgh al vîn butê zò a canunêdi, mó j Este an s’fêrmen mìa che. La sèi ed vendèta l’é trôpa e acsé, dé dôp dé, un mjêr ed guastadōr ferarèiṣ a bóten a tèra tóti al cà dal paèiṣ. Al pôchi cà armêṣî in pē al 25 avrîl 1486 a vînen batzêdi “Vèla Nōva”, cun l’intensiòun ed canṣlêr per sèimper al ricôrd di odiê traditōr.
Dal castèl an gh’armâgn mìa un grân ché. Al fusòun al s’é vést, intōrna a la cêṣa ed Sân Terensiân, fîn al XVIII sècol, pó l’é sparî; Al dé d’incô, ed la costrusiòun medievêla a gh’armâgnen sōl dō tór, che dal rèst an sgnòsen mìa a côlp d’ôc, a câṣva ed dimòdi restâver subî ind i sècol. Òna l’é la bibliotêca dal dé d’incô (bèle pôst dal Municèpi), cl’êtra l’é ‘na cà privêda cgnusûda da j abitânt ed Qeuriêgh cme “ Al mulèin”.
Personâg famōṣ[modifica | mudéfica la surzéia]
Queriêgh l’é la sitê in dōve l’é nasûda Orietta Berti. In pió al paèiṣ l’é numinê in pió ed ‘na cansòun a j Offlaga Disco Pax, un gróp muṣichêl més insèm da pôch. In òna dal sō cansòun (Piccola Pietroburgo) j Offlaga a fân un sègn ed riguêrd al la sitê dōve în nasû piturând cun delicatèsa e rumanticîṣem i pôst pió impurtânt (cme piâsa Lenin) e al spîrit di sitadèin. Al stà e l’é ânca nasû a Queriêgh Luca Cantagalli, campiòun ed palavōlo.
Materiêl pr'andêregh in fònda[modifica | mudéfica la surzéia]
(manca):
- Luigi Guidetti, Il castello di Cavriago : la sua storia, i suoi signori, Bizzocchi, Reggio Emilia, 1979.
- Antonio Canovi, Cavriago ad Argenteuil : migrazioni, comunità, memorie, Istoreco e Comune di Cavriago, Reggio Emilia, 1999.
- Remo Davoli, Cavriago : nel primo centenario della fondazione del comune (a cura dell'amm. com.), Tecnostampa, Reggio Emilia, 1960.
- Cavriago : guida informativa, Noana, Reggio Emilia, 199
- Francesco Tarasconi, Primi appunti per una storia della chiesa di S.Terenziano di Cavriago, presso Tip. Bertani & C., Cavriago, 1987.
Albinèa · Bagnōl in Piân · Baîṣ · Bibiân · Bresèl · Burèt · Buṣâna · Cadelbôsch ed Sōver · Campagnōla · Campéṣen · Canòsa · Carpnèida · Caşalgrând · Caṣîna · Castelnōv di Mûnt · Castelnōv ed Sòt · Castlarân · Culâgna · Curèz · Fâbrich · Gatâtich · Gualtēr · Guastâla · Ligûnchi · Lusêra · Muntèc · Nuvalêra · Puvî · Quâter Castē · Queriêgh · Ramṣèit · Ré Salṣêr · Rèz · Rezōl · Rôl · Rubēra · Sân Martèin · Sânt'Ilâri · Sân Pôl · Scandiân · Toân · Véla Mnôs · Vèt · Viân · Vsân


text:
Aribert de Intimian
L'Aribert de Intimian (Intimian, 970 - Milan, 16 genar 1045) a l'è staa on arcivescov cattòlich italian.
La vita[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A l'è nassuu in Brianza del nòbil Gariard. Tra el 1004 e 'l 1005 l'ha faa fà sù de noeuv la basilica de Gallian, che l'esisteva del V secol e le consacra al San Vincenz.
In del 1018 a l'è staa nominaa arcivescov de Milan, cont el consens de l'imperador Enrich II, menter in del 1026 l'incoròna a Milan el Corrad II.
In del 1028 trupp ai sò dipendenz han conquistaa el borgh de Monfòrt d'Alba, che 'l gh'aveva 'me feudatari on osservant de l'eresia catara. La popolazion del paes l'è stada deportada a Milan e invitada a tornà cattòlica: la maggior part l'haa refudaa e donca l'è stada brusada viva in del loeugh che anca al dì d'incoeu el pòrta el nòmm del paes di vittimm: Cors Monfòrt.
In del 1035 l'imperador Corrad II l'ha capii che l'Aribert l'è vegnuu tròpp fòrt e potent e donca el scomincia a combàttel. L'arcivescov l'ha refudaa de piegàss al vorè imperial (che l'era sostegnuu di feudatari minor che eren staa cacciaa via de Milan) e per quest l'è staa sarraa in d'ona fortezza arent a Piasenza. Ma l'Aribert l'è riessii a scappà e a tornà a Milan, indove el gh'ha daa di armi a la popolazion e l'ha fortificaa la città. Milan l'è staa strengiuu d'assedi e 'l 26 de marz el sò arcivescov l'è staa scomunicaa del papa Benedett IX. L'è staa duranta l'assedi a Milan che l'haa faa la soa prima apparizion el Carròccio che poeu el sarà doperaa duranta la Battalia de Legnan (ma anca in alter occasion).
Dòpo la mòrt del Corrad II, l'Aribert l'ha conceduu ai nòbil minor el permess de tormà in città, ma inscì l'ha faa inrabì la popolazion che l'aveva combattuu insema a lù contra l'Imperi. Quand che poeu in del 1040 lù l'ha faa la pas anca cont el fioeu del Corrad, l'Enrich III, l'è staa mandaa via de la città dal pòpol insema a tutti i nòbil.
Cinch ann dòpo, vegg e malaa, l'ha domandaa de vess reportaa a Milan, indove l'è mòrt el 16 de genar. La soa tomba la se troeuva in del Dòmm de Milan.


text:
Beśamàṅ
Al beśamàṅ 'l è 'n gest ed salùt omagiōś ed dedicasiòun e 'd amirasiòun ch'n òm al pórś a na sgnóra, sìa per galanterìa in di só cunfròunt, che per reverèinsa vers na sgnóra dla nòbiltê o altolochèda. Al beśamàṅ 'l è la parvèinsa 'd un bêś, ślunghènd i làber dimòndi śvèin a la màn dla s'gnôra, mo però sainsa tuchèr-egh-la.
Na volta 'l éra cal bêś ed sòtamisiòun indirisê dal vasàl a 'l só sgnōr.
Èter progêt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Beśamàṅ
- Wikizionario contiene la voce di dizionario «Beśamàṅ»


text:
Gaby
Gaby (Goaby 'n dialèt aldostà; Gobi 'n lèngua walser) l'è 'n cümü italià, de la regiù autònoma de la Val d'Aosta. El g'ha 471 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 32 km² e 'na densità de 15 ab./km². El cunfìna coi cümü de Andorno Micca (BI), Brusson, Callabiana (BI), Gressoney-Saint-Jean, Issime, Piedicavallo (BI), Rassa (VC), Sagliano Micca (BI).
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
domm
Indice
Lombardo[modifica]
Sostantivo
domm m inv
- (architettura) duomo
- el domm de Milan: il duomo di Milano
Sillabazione[modifica]
- dòmm
Pronuncia[modifica]
IPA: /dɔm/
Etimologia / Derivazione[modifica]
Termini correlati[modifica]
Proverbi e modi di dire[modifica]
- gh'è scrivüü depuss al domm che una dona bela la tö un brütt omm: è scritto dietro il duomo che una bella donna sposa un uomo brutto
- longh cumè la fabrica del domm: lungo come la fabbrica del duomo (di un lavoro interminabile)
Francesco Cherubini, Vocabolario milanese-italiano, Volume 1, 1840, pag. 49


text:
Ronco Scrivia
Ronco Scrivia (en lìgure: Ronco) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Gènova.
El g'ha 'na popolasiù de 4 496 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 30,5 km² e 'na densità de popolasiù de 147 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Busalla, Fraconalto (AL), Isola del Cantone, Voltaggio (AL).
El cümü l'è sitüàt en val Scrivia söndèna piàna aluviunàla poch delóns de 'na dópia ànsa del torènt Scrivia e l'è seràt de le dò bànde del córs d'àiva de divèrsi mucc, el piö alt dei quài l'è 'l Mut Reale (902 m s.l.m.). El capolöch el se tróa a 33 km de Gènova.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Ronco Scrivia l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Cupenaghen
Cupenaghen (København in danes; Kopenhagen in tudesch; Copenhagen in ingles; Köpenhamn in svedes; Kaupmannahöfn in islandes; Kööpenhamina in finlandes; Hafnia in latin) a l’è la capital de la Danimarca.
A l’è anca la prima cità de la Danimarca per pupulaziun, cun 503.861 abitant (2008).
Geugrafìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità a l'è in de la part de urient de l'isula de Sjælland e, in part, in sü l'isula Amager, propi denanz al strecc de l'Øresund, che'l separa la Danimarca de la Svezia.
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Copenaghen a l'è gemelaa cun:


text:
26 02
Ol dé 26 de febrér l'è 'l 57 dé de l'an del calendare gregorià; manca 309 (310 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 26 de febrér al è ul dí da pòost 57 dal an dal calendari gregurian; i manca 309 (310 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1993 - Nöa York (SÜA): di terorist islamist i fa s·cjopá ü camiú pié d'esplosiif a la tur nord del World Trade Center ergot ch'al fa 6 mort e ü mier de fericc.
2005 - Tel Aviv (Israel): ün atentat, reindicat per la Jihad Islàmega, contra öna discotega al fa quàter mort e öna sinquantena de fericc.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1802 - Besançon (ol Franch Contaa, Fransa): Vitor Hugo, scritur Franses (m. 1885).
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1889 - Olesa de Montserrat (ol Baix Llobregat): Paula Montal, religjusa Catalana, fundadura di Escolàpies (n. 1799).
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
1Rü ngẽmaca̱x name nixĩ na ípememarexü̃ na ngúxü̃ pingegüxü̃ yexgumarüü̃ ga Cristu na ngúxü̃ yangexü̃. Erü yíxema ngúxü̃ ingexe rü marü nüxü̃ tarüxo i tümaãrü pecadu na guxü̃guma meã Tupana naxwa̱xexü̃ãcüma tamaxü̃xü̃ca̱x, rü tama i tümaxü̃ne naxwa̱xexü̃ãcüma na tamaxü̃xü̃ca̱x. 3Ü̃pa ga pemax, rü mucüma ga taunecü penaxüecha i ngẽma chixexü̃ i ñu̱xma i ngẽma duü̃xü̃gü i tama Tupanaxü̃ cua̱xgüxü̃ ügüxü̃. Rü yexguma ga pema rü pecadu pexügüãcüma pemaxẽ, rü penaxü ga pexeneãrü ngúchaü̃, rü pengãxẽ, rü peta ga nawa pexãũgatanüxü̃ pexügü, rü ṯacü i nguchia̱xgüxü̃ poraãcü pixaxcugü, rü tupananetachicüna̱xãgüxü̃ picua̱xüü̃gü i woo Tupana na pexna nachu̱xuxü̃ i ngẽma. 4Rü yema duü̃xü̃gü ga namaã pexãmücügüxü̃ ga yexguma chixri pemaxẽgu, rü ñu̱xma rü poraãcü nagu narüxĩnüẽ na ṯacüca̱x tama natanügu pexãgüxü̃ rü tama nawe perüxĩxü̃ i ngẽxguma norü chixexü̃ naxügügu. Rü ngẽmaca̱x nixĩ i ñu̱xma i chixri pechiga yadexagüxü̃. 5Natürü nümagü rü tá ta Cristupe̱xewa nangugü na namaã nüxü̃ yaxugüxü̃ca̱x na ñuxãcü namaxẽxü̃. Rü nüma ya Cristu rü ínamemare na nüxna yacachigüxü̃ca̱x i guxü̃ma i duü̃xü̃gü i maxẽxü̃ rü yuexü̃. 6Rü ngẽmaca̱x ya Tupana rü naxü̃pa na nayuexü̃ i duü̃xü̃gü rü marü nüxna nanaxuaxü̃ i maxü̃ i taguma gúxü̃. Erü nanaxwa̱xe na naxrüü̃ guxü̃guma mexü̃wa namaxẽẽchaxü̃ ega woo ñoma i naãnewa nayuegu i naxü̃negü. 7Rü marü ningaica na nagúxü̃ i ñoma i naãne rü guxü̃ma i ṯacü i nawa ngẽxmaxü̃. Rü ngẽmaca̱x name nixĩ na ípexuãẽxü̃ rü meã peãẽ ta ipexügüxü̃ rü guxü̃guma peyumüxẽgüxü̃. 8Rü guxü̃ãrü yexera i ngẽma pexü̃́ chanaxwa̱xexü̃ nixĩ na aixcüma pegü pengechaü̃güxü̃ i wüxichigü. Erü ngẽxguma aixcüma yigü ingechaü̃gügu rü ngẽmaãcü inayarüxo i muxü̃ma i pecadugü. 9¡Rü meã pegü peyauxgü i wüxichigü i pechiü̃wa! Rü tama name i tümamaã penuãẽãcüma tüxü̃ peyaxu. 10Rü wüxichigü i pemax, rü Tupana pexna nanaxã i perü cua̱x. Rü ngẽma perü cua̱xmaã rü name nixĩ i wüxichigü pegü perüngü̃xẽẽgü, na aixcüma Tupanaãrü ngü̃xẽẽruü̃ i mexü̃ na pixĩgüxü̃ca̱x rü meã namaã pepuracüexü̃ca̱x i guxü̃ma i ngẽma cua̱x i Tupana pexna ãxü̃. 11Rü ngẽxguma texé nüxü̃ ixuxgu i ore, rü name nixĩ i aixcüma Tupanaãrü orexü̃ tixu. Rü ngẽxguma texé togüxü̃ rüngü̃xẽẽgu, rü name nixĩ i Tupana tüxna ãxü̃ i poramaã tanaxü. Rü guxü̃ma i ngẽma pexüxü̃ rü name nixĩ i meãma penaxü na ngẽmaãcü Ngechuchu ya Cristugagu Tupanaxü̃ picua̱xüü̃güxü̃ca̱x. Erü nüma ya Tupana rü guxü̃guma namexẽchi rü naporaxüchi. Rü ngẽmaãcü yiĩ. 12Pa Chaueneẽgü ya Pexü̃ Changechaü̃güxex, ñu̱xma na taxü̃ i guxchaxü̃gü i perü ngu̱xẽẽruü̃ pexca̱x ínguxü̃, ¡rü tãxṹ i peḇaixãchiãẽgüxü̃, ñoma ṯacü i taguma nüxü̃ pedauxü̃ ngupetüxü̃rüü̃! 13Natürü narümemaẽ nixĩ i petaãẽgüama, erü yema Cristu ngúxü̃ na ingexü̃rüü̃ nixĩ i ngúxü̃ na pingexü̃ i ñu̱xmax na petaãẽgüxü̃ca̱x i ngẽxguma wena núma naxũxgu i nümax. 14Rü ngẽxguma Cristuaxü̃́ na peyaxõgüxü̃gagu texé pemaã guxchigagu, rü wüxi i perü taãẽ nixĩ i ngẽma. Erü ngẽmaãcü nüxü̃ pecua̱x na Tupanaãẽ i Üünexü̃ rü pewa na nangẽxmaxü̃. 15Rü ngẽxguma chi ngúxü̃ pingegügu, rü name nixĩ na wüxi i mexü̃ na pexügüxü̃gagu na yiĩxü̃ rü tama wüxi i chixexü̃gagu na yiĩxü̃, ngẽxgumarüü̃ i máẽta rü e̱xna ngíta̱a̱x rü e̱xna togüarü guxchaxü̃wa na pegü pengẽxmagüxẽẽxü̃. 16Natürü ngẽxguma texé Cristuaxü̃́ tayaxõxü̃gagu ngúxü̃ tingexgu, rü taxuca̱xma tü̱xcüü̃ ngẽmaca̱x taxãne. Natürü tanaxwa̱xe i ngẽmaca̱x Tupanaxü̃ ticua̱xüü̃. 17Rü ñu̱xma rü marü nawa nangu na Tupana ngúxü̃ tüxü̃ ingexẽẽxü̃ na ngẽmaãcü tüxü̃ iyanawe̱xãchixẽẽxü̃ca̱x i yixema na naxãcügü ixĩgüxü̃. Rü ngẽxguma ngẽmaãcü tamaã inaxügüãgu, rü ¿ñuxãcü tá nüxü̃ naxüpetü i ngẽma duü̃xü̃gü i tama Tupanaãrü ore i mexü̃ga ĩnüẽchaü̃xü̃? 18Erü Tupanaãrü ore i ümatüxü̃wa rü ñanagürü: “Ngẽma duü̃xü̃gü i mexü̃ ügüxü̃ rü guxchaãcüma nanayauxgü i maxü̃ i taguma gúxü̃. Rü ñu̱xma na ngẽmaãcü yiĩxü̃, ¿rü ñuxãcü tá nüxü̃ nangupetüxü̃ i ngẽma duü̃xü̃gü i chixexü̃ ügüxü̃ rü pecaduã̱xgüxü̃?” ñanagürü. 19Rü ngẽmaca̱x ya yíxema Tupana naxwa̱xexü̃ãcüma ngúxü̃ ingegüxe, rü name nixĩ na mexü̃ taxügüechaxü̃ rü Tupana ya tüxü̃ ücüme̱xẽgu na tanaxüxü̃ i tümaãẽ na nüxna tüxü̃́ nadauxü̃ca̱x. Erü nüma ya Tupana rü mecü nixĩ rü taguma texéxü̃ nawomüxẽẽ.
Copyright
Learn More


text:
Ulmaceae
La famìa de la Ulmaceae l'è 'na famìa de piànte che se càta suratöt endèle zòne temperàde de l'emisfér boreàl (Europa, Asia e Amèrica del Nòrt). Pupulasiù izolàde le se tróa apò a 'n Amèrica centràl, Amèrica del Sud, Nordàfrica e Indonésia, Envéce l'è mìa reprezentàda en Australàsia.
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La famìa la reönés piànte e arbùsti che g'ha fòie che cröda 'n envéren e che g'ha de le mucilàgini endèle fìbre de la fòia e de la scórsa. Le fòie i è sèmpe e le g'ha la bàze de fùrma mìa simétrica. I fiùr i è mìa tat sgargiàncc, i è ermafodìcc o unisesuài.
Sistemàtica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per tradisiù, le Ulmaceae i éra 'nserìde edèl ùrden d ele Urticales, e maò 'ncö gh'è 'na part dei stüdiùs i la mèt amò sóta chèsto ùrden (p.ez. Species2000 [1]).
Stüde piö modèrni, sö bàze filogenética (compàgn de chèi del APG) i reconós mìa 'na validità autònoma a l'ùrden de le Urticales, e i mèt chèsta famìa endèl ùrden de le Rosales.
La famìa de le Ulmaceae l'è furmàda de chèsti zèner:
- Ulmus, l'ùlem, zèner tìpic de la famìa;
- Ampelocera
- Chaetachme
- Hemiptelea
- Holoptelea
- Phyllostylon
- Planera
- Zelkova
I zèner ché sóta 'nvéce i vé 'nserìcc endèle Ulmacee apéna de vergü óter stüdiùs, p.ez. Kew [2], e 'n quac óter envéce, p.es. APG II [3], söla bàze de stüde filogénetic, i a mèt envéce endèle Cannabacee:
- Aphananthe
- Celtis, el bagolàro
- Gironneria
- Lozanella
- Parasponia
- Pteroceltis
- Trema


text:
1Nyatɨ'ɨj ni seij huaseij tɨ tajapua ti'ivaɨre'e. U ute'e pu áva'acáma'acaa. Aɨ pu ajta yaavi huáchuisima'a aɨjna tɨ cɨn te'ityaanan a'u tɨ e'etyacun tɨ huápɨ'ɨ a'ucatee. Aɨ pu ajta huapijsima'a ti'itɨ cadeena, tɨ vivéjmee. 2Aj pu'i raateevi'i aɨjna ɨ cu'ucu'u, aɨjna tɨ jajcua ɨmɨ huataseijre. Ai pu aɨn pueen ɨ tɨ ayan antyahuaa tɨcɨn tiyaaru'u, ajta Satanás. Aj pu'i ra'ijtápe tɨ ij a'ateevi'in a'achu cumu seivi'ira'a ninye'ira'a. 3Aj pu'i aun ya'ucajrai a'u tɨ e'etyacun. Ajta ra'atyaana. Ti'itɨ pu ajta ancaavi'ijte tɨ'ij cai che'e hua'acuanamua aɨme ɨ mej seij chuejra'a japua e'ema'acan asta na'a cai te'entipua'arite'en sei vi'ira'a ninye'ira'a. Aj pu'i xaa, ayan tyu'ujxe'eve'e maj rá'ijxɨjta tɨ'i a'atzu a'ateevi'in tɨ ruxaahua á'ucha'acanye'en. 4Nyatɨ'ɨj ni ɨpuari tyu'useij, nyajta nyaɨme ɨ mej jetzen acátye'etya'a. Ai mu aɨn pueen ɨ maj ra'ancura'a maj maɨjna cɨn antyujmua'aréera maj hua'uxɨjte'en ɨ tyaɨte. Nyajta e'eyan hua'axaijnyu'uca huaseij aɨme ɨ maj hue'ijveiichixɨ ɨ hua'amu'u jetze maɨjna cɨme'e maj tyu'utaxajtaca'a maɨjna jetze ma'acan ɨ Jesús, majta maɨjna cɨme'e maj ra'astijra'acaa maɨjna ɨ nyuucari tɨ cɨme'en raxaj ɨ Dioj. Majta aɨme, camu raatyanajchaca'a maɨjna ɨ ja'atɨ tɨ huapɨ'ɨ á'atyesi'ire'e, camu majta raatyanajchaca'a ɨ tɨ ravaɨre'e. Camu majta ra'ancura'a ɨ tɨ te'eyu'usi'ihuaca'a ɨ hua'acuaatze'e nusu ɨ hua'amuajca'a jetze a'ij tɨ ye'i antyahuaa aɨjna ɨ a'atɨ tɨ huapɨ'ɨ á'atyesi'ire'e. Aɨ mu majta huatarú jamuan ɨ Cɨriistu'u, majta maɨjna cɨn ti'ityavaaca'a matɨj tajtuhuaani tɨj na'a sei vi'ira'a ninye'ira'a cɨme'e. 5Ai mu aɨn pɨrɨcɨ ɨ maj anacai huatarujsin ɨ mej meri huacuii. Majta ɨ seica, ɨ mej meri huacuii, camu meyan majtahua'a huatarú asta na'a cai te'entipua'arite'en sei vi'ira'a ninye'ira'a. 6Rɨ'ɨ pu tiraata'a ɨ a'atɨ tɨ ayan ti'ijcɨ'ɨti, tɨ ajta huatarujsin hua'a jamuan ɨ maj anáatyá'a mu a'itaju'un hua'a tzajta'a ɨ mɨ'ɨchitye. Rɨ'ɨ pu tiraata'a a'ini Dioj pu ari huataura'ate ɨ rujemi aɨjna ɨ a'atɨ. Capu ajta che'e rɨ'ɨrista a'ame tɨ ajtahua'a huamɨ'ɨni tɨj na'a rusen cɨme'e, silu ayaa pu aɨjna cɨn te'entyaruti tɨ'ij ti'itɨ cɨn ti'ivaɨra'a ɨ Dioj jemi, ajta jemin ɨ Cɨriistu'u. Aɨ pu jamuan tyu'utaijta. Ayaa pu a'ateevi'i a'achu sei vi'ira'a ninye'ira'a. 7Tɨ'ɨj te'entipua'are ɨ sei vi'ira'a ninye'ira'a, aj pu'i ayan huatatuiihua aɨjna ɨ Satanás aujna a'u tɨ e'etyanami'ihuaca'a. 8Tɨ'ɨqui a'itamé tɨ'ij hua'ucuanamuan aɨme ɨ mej seij chuejra'a japua e'ema'acan, matɨj mana'a pua'amua yen seijre'e iiyan chaanaca japua, tɨj na'a Teijmata'a pujme'en, ajta Huaahuata pujme'en, ajta Cuameche, ajta Tzereemen. Aɨme pu tisaɨre'esin ɨ mej meyan huataujmua'a tɨcɨn Gog, ajta aɨme ɨ seica ɨ mej meyan huataujmua'a tɨcɨn Magog. Ayaa mu ara'ase a'achu tɨ caj tí'itej ɨ sej tɨ huaca a'utɨ avastɨmee ɨ jaj tɨ ve'e. Ajta aɨn ɨ cu'ucu'u hua'ajsaɨre'esin mej mi huatenya'use'en. 9Matɨ'ɨj mi nain japua á'ujhua'anya'a tɨj na'a caj tɨ auyauj ɨ chuej japua. Matɨ'ɨj mi rajnáj a'u mej tya'utyá'ɨnaamuaca'a aɨme ɨ maj rɨ'ɨ ti'iteseijre'e ɨ Dioj jemi, majta rajnáj maɨjna ɨ chajta'ana tɨ huapɨ'ɨ hua'araanajchi aɨme ɨ maj tyaɨtestyamua'ame'en pueen ɨ Dioj. Ajta, taij pu u e'icajve u tajapua. Ajta hua'utyaatai aɨme ɨ maj jamuan á'ujhua'anya'a ɨ tiyaaru'u. 10Ajta aɨn ɨ tiyaaru'u tɨ hua'ucuanamua, au pu e'etyériihuaca'a a'utɨ a a'alaguun a'u tɨ azufre a'ataa, a'u tɨ ajta e'eseijre'e aɨjna ɨ a'atɨ tɨ huapɨ'ɨ á'atyesi'ire'e, ajta aɨjna tɨ ravaɨra'acaa, aɨjna tɨ hue'itzi cɨn ti'ixaxa'ata'a aɨjna jetze ma'acan tɨ huapɨ'ɨ á'atyesi'ire'e. Au mu mi rajpueiitzi mua'aju'un nain xɨcaj tzajta'a, ajta nain tɨca'ari tzajta'a tɨj na'a rusen cɨme'e. 11Nyatɨ'ɨj ni ɨpuari huaseij tɨ ve'e. Naa pu ti'icueinara'a. Nyajta nyaɨjna huaseij ɨ tɨ acajca. Ajta ɨ chaanaca, ajta aɨjna ɨ tajapua, aa huaujpua'arixɨ maɨjna jemi. Camu che'e me'e e'eseijra'acaa. 12Nyatɨ'ɨj ni nyaɨme huaseij ɨ mej meri huacuii, ɨ mej vivejme'en cɨn títyatatyá'acaa, majta ɨ maj cɨle'enya'a cɨn ti'ivaɨra'acaa. Au mu a'are'evaacaa maɨjna jemi ɨ ɨpuari. Majta seica ra'utacuuraca'a ɨ yu'uxari. Majta seij autacuuraca'a ɨ yu'uxari tɨ jetzen te'eyu'usi'i a'ij maj antya'aruu ɨ mej meyan ruuri huatyaturaasin ɨ Dioj jemi. Dioj pu ajta hua'uxɨjte aɨme ɨ mej meri huacuii maɨjna cɨme'e a'ij tɨ te'eyu'usi'ihuaca'a ɨ yu'uxari jetze, ɨ tɨ jetzen ayan tya'axa a'ij maj huarɨj matɨ'ɨj mauj ruuricaa, saɨj ajta saɨj. 13Matɨj mana'a pua'amua ɨ maj aujamɨ ɨ jaj tzajta'a, aɨ mu huatarú. Majta ɨ seica, ɨ maj huacuii a'utɨ na'a, capu amɨn ti'itɨ pɨrɨcɨ ɨ tɨ hua'ucuii na'ari a'utɨ a'utyajturaa ɨ hua'axaijnyu'uca, naijmi'i mu majtahua'a huatarú. Ajta Dioj pu naijmi'ica a'uxɨ́jte aɨjna cɨme'e a'ij mej titetyújchaɨca'a matɨ'ɨj mauj ruuricaa. 14Cɨme'en pu'u hua'uxɨjte, aɨ pu ra'upua'ari naijmi'ica tɨ ti'ityacui'ica, ajta aujna a'u maj a'utyajturaa ɨ mej meri huacuii, ɨ tɨ ayan tyaja'arajtyahuaa tɨcɨn Hades. Naijmi'ica pu atyaahua'axɨ aɨjna jetze ɨ a'alaguun tɨ azufre cɨn á'ataaca'a. Ai pu aɨn pueen ɨ maj hua'apuacajretze huacui'ini, maj maun a'utyaturaasin maujna jetze ɨ a'alaguun tɨ azufre cɨn a'ataa. 15Tɨ pua'a cai ayan te'eyu'usi'ihuacajche'e a'ij tɨ saɨj antyahuaa aɨjna jetze ɨ yu'uxari tɨ jetzen te'eyu'usi'ihuaca'a a'ij maj antya'aruu aɨme ɨ maj ruuri huatyaturaasin ɨ Dioj jemi, ayaa pu ti'ijruuren aɨjna ɨ a'atɨ tɨ cai á'ayu'usi'ihuaca'a. Dioj pu ra'atyajraisin aɨjna jetze ɨ a'alaguun tɨ azufre cɨn a'ataa.
Copyright
Learn More


text:
H1 Titles:
FIN PugliaH2 Titles:
fotogallery, Cerca, Archives, Le Gare
federnuotopuglia.it - similar domain names
Common mispellings
efdernuotopuglia.it, efdernuotopugliait, fdeernuotopuglia.it, fdeernuotopugliait, feedrnuotopuglia.it, feedrnuotopugliait, fedrenuotopuglia.it, fedrenuotopugliait, fedenruotopuglia.it, fedenruotopugliait, federunotopuglia.it, federunotopugliait, federnoutopuglia.it, federnoutopugliait, federnutoopuglia.it, federnutoopugliait, federnuootpuglia.it, federnuootpugliait, federnuotpouglia.it, federnuotpougliait, federnuotoupglia.it, federnuotoupgliait, federnuotopgulia.it, federnuotopguliait, federnuotopulgia.it, federnuotopulgiait, federnuotopugila.it, federnuotopugilait, federnuotopuglai.it, federnuotopuglaiit, fwdwrnuotopuglia.it, fwdwrnuotopugliait, fsdsrnuotopuglia.it, fsdsrnuotopugliait, fdddrnuotopuglia.it, fdddrnuotopugliait, ffdfrnuotopuglia.it, ffdfrnuotopugliait, frdrrnuotopuglia.it, frdrrnuotopugliait, f3d3rnuotopuglia.it, f3d3rnuotopugliait, f4d4rnuotopuglia.it, f4d4rnuotopugliait, fedeenuotopuglia.it, fedeenuotopugliait, fedednuotopuglia.it, fedednuotopugliait, fedefnuotopuglia.it, fedefnuotopugliait


text:
Descripziun Prüm’eivna dal cuors (7-11 lügl 2014): Cuors I: Per quist cuors nu vegnan pretaisas üngüns cugnuschentschas preliminaras da rumauntsch. Mez d’instrucziun: In lingia directa, puter 1, lecziun 1. Cuors III: In lingia directa, lecziun 3. Cuors V: In lingia directa, lecziuns 6-7. Cuors VII: In lingia directa, puter 2 (prümas lecziuns). Cuors IX: Rinfras-ch e conversaziun. Seguond’eivna dal cuors (14-18 lügl 2014) Cuors II: In lingia directa, puter 1, lecziun 2. Cuors IV: In lingia directa, lecziuns 4-5. Cuors VI: In lingia directa, lecziuns 8-10. Cuors VIII: In lingia directa, puter 2, cuntinuaziun. Seminar culturel Modul 1: La catastrofa da Plür Ün seminari cun Lurench Degen Che es capito als 4 da settember 1618, cur cha tuot la vschinauncha da Plür/Plurs/Piuro giosom la Val Bergiaglia es svanida suot la grippa? Ho il Segner vairamaing chastio il cumün? E perche? Lündeschdi, ils 14 lügl, vulains nus incler perche cha Plür eira ün « cas speciel », nus vzains che funtaunas chi descrivan la bouda enorma. In speciel vulains nus ler ed analiser tschertas parts our dal cudesch « La ruina da Plür » dad Andri Peer ( Uniun dals Grischs, 1982). Mardi, 15 lügl, fains nus ün’excursiun cun tren ed auto da posta a Piuro. Nus giains sün las ruinas veglias e visitains il pitschen museum cun chats archelogics. Modul 2: Descripziuns dal Grand Hotel Ün seminari cun Valeria M. Badilatti « Ün hotel ha per uschè dir ün cheu ed ün chül » (Cla Biert) Il Grand Hotel fo part da l’Engiadin’Ota ed uschè eir da diversas ouvras litteraras scrittas in Engiadina. Ma cu vain el rapreschanto illa litteratura rumauntscha? Scu clap chaistun, trid mobel u pütost scu paradis? Insembel ans vulainsa dedicher ad ün corpus da texts rumauntschs per scuvrir differentas descripziuns dal Grand Hotel. Al listess mumaint dess mincha partecipantA pudair profiter per praticher ed approfundir sias cugnuschentschas da la lingua fand riassunts, traducziuns u baderledas. Grazcha a l’atmosfera familiera dal seminar culturel saro eir pussibel da resguarder giavüschs individuels. La visita d’ün tel palazi dess finelmaing cumpletter noss’eivna cumünaivla suot l’insaina dal Grand Hotel. Il seminar ho lö dals 15 als 17 lügl 2014. Spüerta 2014 Per indigenas ed indigens – ed oters chi discuorran e scrivan puter Cuors da trais sairas cun Chatrina ed Andrea Urech Chi da nus, chi drouva il puter in sieu minchadi, saja que per l’adöver privat u per la lavur, nun es adüna darcho confrunto cun melsgürezzas druvand nossa lingua? Bgers haun imprains pür zievatiers a discuorrer e scriver rumauntsch e varsaquauntas indigenas e varsaquaunts indigens nun haun daspö lur temp da scoula pü gieu occasiun da scriver puter ed haun già cò u lo penso cha füss bun da rinfras-cher l’ün’u l’otra regla! Tuot quistas persunas sun invidedas da’s parteciper a quist cuors chi vain organiso quist an düraunt trais sairas à duos uras. Spordschand differents impuls e mezs d’agüd vulessans musser cha la sfida da scriver e da discuorrer puter nun es üngün striögn! Las datas: marculdi, 9; gövgia, 10 e venderdi 11 lügl 2014; 19.00-21.00. Termin d’annunzcha: 14 gün 2014
1/--pages


text:
Attinghausen
Attinghausen a l'è un cumün svizzer del Canton Üri. Al gh’ha pressapoch 1579 abitant e una süperfiss de 46.83 km², e al se tröva a una altitüden de 469 meter sura al livel del mar.
El cumün de Attinghausen a l'è tacaa ai cumün de Altdorf, Bürglen, Engelberg (OW), Erstfeld, Isenthal, Schattdorf, Seedorf, Wassen.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Attinghausen l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1240 col nom de Attingenhusen.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]