text:
An ësto mond a-i è tante fòrse, busiarde e sassin-e, ch'a mach ëspantio 'd confusion për ten-e la gent da leugn da la vrità. A-i é tanti servent ëd la busiarderìa ch'a veulo nen ëscoté rason e ch'a sarìa mach ëd temp ësgairà sté lì a contesteje. Gesù a rëspondìa nen a tuti coj ch'a-j fasìo 'd domande. A rëspondìa a la gent sincera, e pa nen a cola an malafej e ostinà. I lo vëdoma ant ël pass dl'Evangel d'ancheuj: March 11:27-33. Lòn ch'a podrìa mostrene?
L’autorità ‘d Gesù. "A son tornass-ne a Gerusalem e, mentre che Gesù a marciava ant ël Templ, a son andàit da chiel ij gran sacerdòt, ij magister ëd la Lej e j’ansian dël pòpol, e a l’han dije: “Con che autorità fas-to ste còse? Chi é-lo col ch’a l’ha date st’autorità për fé le còse ch’it fas?”. E Gesù a l’ha rësponduje: “A l’é mi ch’i veuj feve na domanda, s’im rësponde, iv dirai për che autorità ch’i faso ste còse. L’autorità ch’a l’avìa Gioann ëd batesé a vnisìa dal cél o ch’a l’era mach uman-a? Rëspondme”. Antlora coj-lì a l’han rasonà an tra ‘d lor an disend: “S’i disoma ‘Dal cél’ chiel an dirà: ‘Përchè donca ch’i l’eve nen chërduje?’ E s’i disoma che l’autorità ‘d Gioann a l’era mach uman-a, i l’oma da tëmme ‘l pòpol, përchè tuti a chërdo che Gioann a l’era stàit un profeta génit”. Antlora, për rispòsta, a l’han dije a Gesù: “I lo savoma nen”. E Gesù a l’ha rësponduje: “Donca, gnanca mi iv dirai për che autorità i faso ste còse” (March 11:27-33).An cost pass dël vangel i vëdoma Gesù ch'a l'era andass-ne a fé doi pass për ij pòrti ch'a 'nserciavo le cort dël templ ëd Gerusalem. Ij gran santuari dël catolicèsim-roman a jë smijo. Për chiel a l'era nen mach na manera për "pijé 'n pò d'aria", ma n'ocasion për parlé a la gent ch'a-i era e fé 'd conversassion con ij sò dissépoj, ròba ch'a l'é sempe bon-a për amprende quaicòsa 'd neuv da chiel, ël Magister. Ij magìster ëd religion d'antlora a lo fasìo 'dcò. Gesù a savìa bin parlé a la gent, ch'a l'era 'nciarmà da lòn ch'a disìa. L'interesse che Gesù a tirava e soa popolarità, contut, a-j piasìa pròpi për gnente ai prèive dël templ, përchè chiel a l'era nen un prèive tanme lor e gnanca 'n magister "autorisà" al servissi dl'istitussion. A j'ero gelos ëd Gesù e lòn ch'a disìa nen ëd ràir a lo consideravo d'eresìe, ëd dotrin-e nen "an lìnea" con ël magisteri ofissial. Costi prèive, donca, a van da chiel e a-j diso: "Chi ch'a l'ha date l'autorisassion për fé lòn ch'it fase, për fé 'l magìster? Mostrane le carte! Chi ch'a l'ha date cost ' autorità? N'has-to la facoltà?". An efet, Gesù a l'era pa 'n prèive, a l'avìa nen ëstudià a dë scòle teològiche ch'as conossìo; ch'as savèissa, a l'era nen un dissépol ëd quai magìster arconossù e a fasìa pa part ëd grop religios "ëd tendensa" coma ch'a-i na j'era 'dcò tanti an coj temp-là. Gesù a l'avìa gnun-a patènta 'd magister.
Gesù a-j rëspond con n'àutra domanda: "L’autorità ch’a l’avìa Gioann ëd batesé a vnisìa dal cél o ch’a l’era mach uman-a? Rëspondme”. An efet, ëdcò Gioann Batista a l'era gnanca chiel un prèive o un profeta "autorisà", ma gnun a l 'era ancalasse a buté an question soa ciàira e génita autorità moral e spiritual. Vera, a l'era stàit butà an përzon e fin-a fàit massé dal rè Eròde, ma mach përchè lòn che Gioann a predicava a l'era dësconvenient për ël podèj dël rè e për soa polìtica coròta. Chi é-lo ch'a l'avìa daje a Gioann l'autorisassion a prediché e a batesé? Chi a l'avìa mandalo, Gioann? Ai prèive 'd Gerusalem a convenìa pa 'd rëspònde ciàir a la domanda 'd Gesù, përché, compiasent anvers al podej polìtich coma ch'a l'ero, a l'avìo pensà dë sté ciuto a riguard ëd la tràgica mòrt ëd Gioann e fé finta 'd nen. A vorìo gnanca feje 'n dëspiasì al pòpol parlandje contra a Gioann, përchè la gent a chërdìa che Gioann a fussa stàit un profeta genit. Antlora për ij prèive a l'era bin mej lassé le còse ant l'ambiguità e nen pijé na posission a riguard. Tìpich dj'ipòcrita e dla gent servil. A l'é parèj che soa ipocrisìa 'd lor a meritava gnun-a rëspòsta gnanca a propòsit dla "autorisassion" ch'a-j ciamo a Gesù. Lòn ch'a l'avrìa servì 'd deje na rëspòsta? A sarìa stàit mach na scusa e n'ocasìon për fé 'd ciacòt. La domanda ch'a l'avìo faje a l'era nen sortija da 'n ver interesse për Gesù. Ëd sicur, a sarìo nen ëstàit a scotelo për amprende da chiel përchè a pensavo 'd savèj già tut lor, d'esse lor "ij magister", d'avej gnente da 'mprende da un "paisanòt" tanme Gesù, ch'a l''era gnanca "andàit a scòla". La "patènta" a l'avìo mach lor!
A peul capité 'dcò 'ncheuj d'ancontré 'd përson-e ch'a fan part ëd quai religion, gesia o seta 'd gran pretèise, ch'a vorìo discute con ti ch'it ses un cristian lìber e bìblich, toe dotrin-e o posission, opura ch'at ciamo 'd giustifiché lòn ch'it fase o dise coma cristian professant. Val-ne la pen-a dë sté lì a discute? Soens nò, përchè, an realità, ëd gent ëd cola sòrta at pijerìo nen an sël sério. Për lor it ses ti d'esse an eror e lor a son "da la banda dla rason". A veulo mach buté an question toa fede, ëd critiché toe përsuasion e a spero 'd podèj "convertite" a soa manera 'd lor ëd vardé la fede. A val pa la pen-a, parèj, dë sgairé 'd temp a bate e dibate, ëd tenté 'd vinc-je o convinc-je con toa dialética, ëd "buteje an dirota". Tut lòn ch'it disèisse a sarìa dësqualificà ai sò euj, a lo varderìo nen an sël sério. A son lor ch'as chërdo "ij magister" e për lor it ses ti a dovèj esse dotrinà e ch'it l'has da cangié. Antlora it deuve savèj disserne se soe domande 'd lor a sio sincere o nò, s'a son ispirà da n'interesse genit e lor at jë fan nen mach për fete antrapé. S'a son ëd gent sincera, it peudes bin rende rason ëd la speransa ch'a l'é an ti, testimonié 'd toa fede, mostreje toe përsuasion.
An tùit ij cas, për lòn ch'a riguarda costi "gran sacerdòt, magister ëd la Lej e ansian dël pòpol", lor a l'avrìo deuvù comprende che l'autorità 'd Gesù a vnisìa da Nosgnor Dé, che chiel a savìa 'd pì che tute lë scòle dë sto mond përchè lòn ch'a savìa chiel a l'avìa arseivùlo diret da sò Pare dël cél, e che gnun d'àutri a l'avìa mai fàit o ancalasse 'd dì lòn che Gesù a fasìa o a disìa. Ch'a spetèisso ancora mach dontré dì e sua arsurression a l'avrìa bin dije chi ch'a l'avìa daje soa autorità, përchè l'arsurression a l'avrìa diciarà con potensa che Gesù a l'é 'l Fieul etern ëd Dé e lor, s'a l'avèisso seguità a 'rfudelo, a sarìo stàit diciarà 'd nemis ëd Nosgnor Dé.
PREGHIERA
Nosgnor! Dame la saviëssa 'd savèj disserne se e coma rësponde a chi ch'am fà 'd domande a riguard ëd mia fede o posission. Giutme, an col cas-lì, a rësponde con rispet, calma e competensa. Dame 'dcò l'umiltà necessaria për fé n'esame 'd mie përsuasion mideme o 'd lòn ch'i faso, për amprende 'd còse neuve o për modificheje, s'it ses ti, Signor, ch'it veule parleme për sò mojen ëd lor. Amen.
28 dzèmber 2018 - Prima duminica apress Natal
Leture bibliche: Isaia 61:10-62:3; Galat 3:23-25; 4:4-7; Gioann 1:1-18; Salm 147.
Nosgnor tut-potent! I l'has arvërsà an sù nojàutri la neuva lus ëd toa Parola fàita carn: arcòrdane che costa lus, anviscà ant ij nòst cheur, a peussa splende an nòstra vita; për Gesù Crist, nòst Signor, ch'a viv e regna con Ti, ant l'unità dlë Spirit Sant, un sol Dé, ora e për sèmper. Amen.
28 dzèmber 2018 - Prima duminica apress Natal
Leture bibliche: Isaia 61:10-62:3; Galat 3:23-25; 4:4-7; Gioann 1:1-18; Salm 147.
Nosgnor tut-potent! I l'has arvërsà an sù nojàutri la neuva lus ëd toa Parola fàita carn: arcòrdane che costa lus, anviscà ant ij nòst cheur, a peussa splende an nòstra vita; për Gesù Crist, nòst Signor, ch'a viv e regna con Ti, ant l'unità dlë Spirit Sant, un sol Dé, ora e për sèmper. Amen.


c: text/html

text:
Malgrà las dispitas en l'equipa d'organisaziun partenta è stada la 48avla ediziun dal maraton in success cumplain. L'organisaziun ha ina giada dapli survegnì blers cumpliments e per la terza giada en roda èn passa 13'000 curriders sa participads. Uschia haja el lura tuttina resentì ina tscherta tristezza dumengia suenter la cursa, ha ditg Ivo Damaso.
Il nov tira il chapè
Menduri Kasper ha er persequità dumengia il maraton ed er el ha be ludà l'oranisaziun:
Quai eveniment è organisà en tuts cas fitg fitg bain.
Kasper na vesa er nagin problem da surprender il timun da l'eveniment suenter ch'i ha dà dispitas en l'equipa d'organisaziun partenta. El n'haja gi da far nagut cun tut quai e be persequita ils rapports en las medias. Uschia possia el cumenzar sainza ch'el saja stà involvà.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Port (Cornaa)
Port (Porto d'Adda) l'è ona frazion del comun brianzoeu de Cornaa, in de la Provincia de Monscia.
El paes el se troeuva a nord-est del centro comunal, arent al fiumm e al Navili de Paderno. A l'è spartii in duu tocch, cioè Port de Bass e Port de Sora.
El se ciama inscì perchè, fina a quand hann minga faa sù el Navili (in del Settcent), a l'era proppi on port, perchè l'era lì che i robb vegniven de noeuv mittuu in sui barcon dopo vess passaa a pee tra Brivi e Port: de fatt in quella zona l'è impossibil passà per l'Adda con di barcon, perchè l'è streggia e piena de scoeuj.
L'è staa on comun indipendent infina al 1870: al temp di piev el partegniva a la Piev de Pontiroeu.


text:
Cun questa midada vul il Cussegl federal procurar per dapli segirezza sin via. Il risico d’accidents sa reduceschia numnadamain, sch’i dettia dapli viadis accumpagnads. En il parlament haja dà opposiziun cunter il permiss d'emprender dad ir cun auto gia cun 17. Ina moziun è dentant vegnida retratga. Plinavant ha il Cussegl federal era adattà las prescripziuns per la furmaziun supplementara. Quella vegn en futur a durar be pli in di empè da dus dis. Il curs da set uras sto vegnir absolvì l'emprim onn suenter l'examinaziun dal manischunz.
La midada va en vigur l’entschatta dal 2021.
RR novitads 16:00


text:
di: G. Mangano
Col sô e con la luna
fee vedè di gibigiann
col sô e con la luna
a nassen i penser.
Paròll che se diseven ona vòlta
e situazion che adèss se viven pù,
ma proeuva tì a sentì dent ona scòla
gh’è nanca vun che parla milanes
se senten i bagai on poo in difètt
a gh’è nissun che ghe insègna el sò dialètt.
Nel mè coeur gibigiann
verità de Milan
verità de Milan
nel mè coeur gibigiann.
Per vun ‘me mì nassuu a Pòrta Cicca
e milanes de sètt generazion
a l’è normal de vèss innamoraa
del gran Milan, sì de la mia città
del dì come de nòtt però se sa
andà in gir bisògna vèss assicuraa.
Nel mè coeur gibigiann
verità de Milan
verità de Milan
nel mè coeur gibigiann.
La Sisal, el Totip e l’Enalotto
i lotterii e tanti alter ròbb
la vita toa la pò cambià in on bòtt
l’è assee ch’ el vègna on numer giust al lòtt
e, all’improvvis, l’è tutt on brascià sù
parent e amis mai vist nè conossuu.
Nel mè coeur gibigiann
verità de Milan
verità de Milan
nel mè coeur gibigiann.
Quanti paròll, promèss, proponiment,
iniziativ de solidarietà
in cèrti dì de l’ann per bòna sòrt
Natal, Epifania e dì di mòrt
magnen i poveritt e i senza tècc
per ricordà i nòst’ mòrt, i nòster vègg;
se smòrza el sô, gh’è andaa via la luna
anca i penser hinn stracch vann a dormì
sparissen per on poo i gibigiann,
ma tornerann a parlà del nòst’ Milan.
musica
Ròbb che vègnen e che vann
hinn domà gibigiann.


text:
A partir dad oz ston er tut ils passagiers da la Swiss purtar mascrinas. La societad aviatica introducescha l'obligatori. Fin uss devi be la recumandaziun da purtar mascras. Las novas ordinaziuns da las autoritads svizras prevesian in obligatori tar tut ils meds da transport publics, perquai vegnia er introducì in tal a bord dals aviuns da la Swiss, communitgescha la Swiss tenor las gasettas da Tamedia. Dapi che la Swiss recumondia da purtar mascras portian entant gia 95% dals passagiers ina.
Traffic aviatic Er la Swiss introducescha l'obligatori da mascrinas
RTR novitads 06:00


text:
Il schef da la protecziun civila, Fabrizio Curcio, ha ditg che quai saja la stimaziun actuala. Prioritad saja uss da guardar che las radund 2'500 persunas pertutgadas possian bandunar las tendas provisoricas tant pli spert. Fin l’autra primavaira duain vegnir construids bungalows per dar in suttetg als pertutgads.
L’avust ha in ferm terratrembel en la regiun da Lazio procurà per 297 unfrendas – quai surtut en las vischnancas d’Amatrice ed Accumoli.
Terratrembels posteriurs
La regiun da Lazio ch`è stada pertutgada l'avust d'in grev terratrembel en l'Italia centrala na vegn betg a ruaus. La notg sin mardi èsi danovamain vegnì registrà in terratrembel cun la fermezza da 4,1. Quai rapporta l'institut talian per geologia e vulcanologia. Silsuenter haja quai dà plirs terratrembels posteriurs. L'epicenter è stà tranter las vischnancas d'Amatrice ed Accumoli ch'èn vegnidas destruidas dad in terratrembel l'avust. 297 persunas eran mortas.
Las novas stremblidas han procurà per panica tar las radund 850 persunas che vivan anc adina en in champ da tendas provisoric. A partir da la fin da questa emna duai quest champ vegnir demontà per motivs da segirezza. Quai han communitgà las autoritads localas.
Blers abitants d’Amatrice na vulan però betg bandunar lur vischnanca. Auters abitants èn sa declerads pronts da star provisoricamain en hotels fin che bungalows vegnan construids la primavaira proxima.
RR novitads 14:00


text:
Radund 170 ambassadas, consultats e represchentaziuns pitschnas ha la Svizra sin l'entir mund. Cumpareglià cun auters pajais ha la Svizra uschia ina rait da represchentaziuns fitg stretga en l'exteriur. Gist durant il temp da crisa da corona saja sa mussà, che questa rait stretga saja sa cumprovada, scriva il Cussegl federal en ses rapport da politica exteriura.
Perquai reagescha la Confederaziun uss cun in schlargiament. Sin dumonda da Radio SRF scriva il Departament federal d'affars exteriurs (EDA), ch'i saja planisà da spustar durant ils proxims quatter onns 35 plazzas da lavur da la centrala da l'EDA en la rait da l'exteriur. En l'entir mund ed en la centrala da l'EDA lavuran actualmain var 6'000 impiegads.
Las represchentaziuns da la Svizra en l'exteriur sajan sa cumprovadas durant la crisa da corona, cur ch'i saja ì per repatriar divers abitants da la Svizra la primavaira passada. Ma er sch'i giaja per agid umanitar, nua che las consequenzas da la pandemia sajan fitg grevas, sajan las represchentaziuns svizras al lieu in bun agid, argumentescha il departament.


text:
Il login SSR
Il login SSR As dat en futur access a las purschidas ed als servetschs da la SRG SSR e da sias unitads d'interpresa (RSI, RTR, RTS, SRF, SWI) che dovran in conto d'utilisader. Il login SSR cumpiglia in'adressa dad e-mail, in num d'utilisader ed in pled-clav. Per tut las purschidas da la SSR pudais Vus utilisar en futur il medem login.
A partir dal 2021 vegn il login SSR collià cun ulteriuras purschidas ed auters servetschs da la SSR e da sias unitads d'interpresa RSI, RTR, RTS, SRF e SWI. Grazia al login SSR ston las utilisadras ed ils utilisaders mo pli memorisar in num d'utilisader ed in pled-clav e pon nizzegiar cun quels pli facilmain tut las purschidas ed ils servetschs da la SSR. Plinavant vegnan memorisads centralmain parameters dal profil sco l'adressa dad e-mail, il pled-clav ed il num d'utilisader. Uschia pon quels vegnir administrads per tut ils products enina.
Pertge dovri in login SSR?
Las purschidas ed ils servetschs da la SSR pon vegnir utilisads per regla senza login. Per tschertas funcziuns, sco per exempel per commentar ina novitad sin las plattafurmas online da las unitads d'interpresa da la SSR, dovri gia daditg in login. La SSR dumonda in login mo nua ch'igl è necessari per metter a disposiziun purschidas per motivs tematics, tecnics u giuridics.
Vegnan elavuradas datas persunalas en connex cun il login SSR e las purschidas ed ils servetschs colliads cun quel?
Cun utilisar il login SSR e las purschidas ed ils servetschs colliads cun quel vegnan elavuradas datas persunalas. Datas persunalas èn datas, cun las qualas Vus pudais vegnir identifitgà/identifitgada persunalmain. Davart l'elavuraziun da datas chattais Vus infurmaziuns detagliadas en las dumondas e respostas (FAQ) qua.


text:
Beschreibung
Divers AuturAs
OSL 1955 – L’hom chi ho imprains il pozzamaun
Puter
OSL, 1992, Bestellnummer 101955
Imaginescha’t: Che füss, scha …qualchün avess avuonda dad ir adüna a pè?… mardi füss insè marcurdi?… sar R. inscuntress a sar R.?… üna mattina avriss da nouv ils ögls ad ün vegliet?… la maschina da scriver füss ün gigant d’üna maschina da scriver?… la duonna da las giazettas nu mness pü la giazetta? Ses dumondas na da minchadi. Ses respostas na da minchadi, ses istorgias na da minchadi. Bun divertimaint cun ler!
Ähnliche Beiträge


text:
I obietives de la neva cordanza, che ge va dò ai protocoi internazionèi en cont de sostenibilità e de stravardament de l’ambient, i é sacotenc. Dandaldut, bensegur, l smendrament di gasc che i muda l tempram, aldò di obietives del Green Deal europeèn, engaissan la doura de mesi che no entesseea, la creazions de fermèdes de barat anter mesi de trasport privac e publics, e en generèl smendran l numer di auti sui jouves e ti paìjes. L nef sbunf resservà a la creazions de neves sistemes de mobilità integrèda zenza emiscions cognarà ence miorèr la calità de la vita e de l’ambient a favor de la jent che vif te la valèdes enteressèdes, ma ence portèr ejic postives per i sacontenc vijitadores, che i podarà se goder dassen la carateristiches e la mareves del raion.
Per arjonjer chest resultat fèsc besegn de na gran volontà de integrazion strategica e operativa de duc chi che tol pèrt. La cordanaza che l’é stat arjont anter i sotscritores del Protocol l’à apontin chest obietif. Chesta cordanza la perveit anter l’auter de meter sù n endrez anter la provinzies, per meter a jir l Pian de più egn per la mobilità sui jouves de la Dolomites e controlèr i svilupes, binèr sù dac en cont del trafich di auti, a na moda da valutèr con atenzion no demò l’intensità e la frequenza del trafich, ma ence sia carateristiches tras la 12 stazions de control en esser, e enjignèr la documentazion de ùtol per domanèr i finanziamenc nazionèi e europeegn.
La Provinzies autonomes, la Region del Venet, la Provinzia de Belun, i Comuns de Selva de Gherdena, Corvara, Cianacei e Fodom i se tol sù l’encèria ence de:
- Troèr fora te na pruma fasa soluzions per l 2021-2022 per engaissèr la mobilità ativa (per ejempie: smaorament de la perferida de trasport publich dal post, enjignèr biliec integré e endrezèr campagnes de comunicazion);
- Troèr fora i intervenc de projetazion enjegneristica su la strèdes en esser tel trat de temp 2023-2024 (strèdes per la rodes enlongia i jouves de la Dolomites, piac dai auti resservé te ogne una de la cater valèdes);
- Analisèr la possibilitèdes tecniches e giuridiches per otimisèr e endrezèr l trafich;
- Troèr fora n sistem de informazion per duc en cont di movimenc del trafich de la cater valèdes;
- Endrezèr n sistem digitèl de gestion e control del trafich dintorn i cater Jouves;
- Engaissèr la prejentazion de domanes dessema a livel politich-aministratif nazionèl co l’obietif de arjonjer cofinanziamenc europeegn per meter a jir l projet.
I sotscritores i dezidarà delaìte di 60 dis che vegn, n Pian de atività per doi egn, olache vegn metù dant avisa la ativitèdes per i prumes 6 meisc, e i cognarà troèr fora la strutures da tor ite te la desvaliva ativitèdes, estra che i referenc tecnics e aministratives per meter en doura l Protocol, con regnèda de doi egn che sencajo se pel renovèr.
Traduzion di Servijes Linguistics e Culturèi del Comun general de Fascia
(Traduzione a cura dei Servizi Linguistici e culturali del Comun general de Fascia)
Fonte: Ufficio Stampa


text:
Carta dil di dalla vischnaunca
Cun la «carta dil di dalla vischnaunca» prendeis Vus il proxim tren ed haveis via libra sin varga 23'000 km che fan part dalla reit dallas Viafiers federalas e da biaras viafiers privatas. Plinavon saveis Vus ir gratuitamein cun auto da posta, bastiment, tram e bus ella gronda part dils marcaus e dallas aglomeraziuns svizras.
La carta dil di cuosta CHF 44.00.
Enteifer treis dis ston ins ir per las cartas dil di empustadas tier l'administraziun communala. Per in supplement da spesas da CHF 5.00 dat ei la pusseivladad da schar tarmetter las cartas incl. quen per posta. Il brat ni la restituziun dil prezi da cumpra dallas cartas dil di cumpradas ein exclus.


text:
Uniun
La SSR è in'uniun. Quella sa cumpona da quatter societads regiunalas cun var 22 500 commembras e commembers. Daventar commember po mintga persuna che s'interessescha per las medias.
Las societads regiunalas francheschan la SSR en la societad cun intimar e manar ina debatta publica davart il service public audiovisual. A medem temp rimnan las societads regiunalas ils giavischs dal public, inoltreschan quels a la SSR ed influenzeschan l'orientaziun e la qualitad da las purschidas da la SSR.
L'artitgel 4 dals statuts da la SSR descriva las incumbensas da las societads regiunalas. La strategia da l'uniun dals 5 da december 2014 concretisescha questas incaricas.
L'organ suprem da l'uniun è la radunanza da delegads. Il cussegl d'administraziun da la SSR è la suprastanza da l'uniun. Ils presidents da las quatter societads regiunalas èn a medem temp commembers dal cussegl d'administraziun e commembers da la radunanza da delegads.
4 societads regiunalas
En mintga societad regiunala garantescha il cussegl dal public il barat tranter il public ed ils responsabels per il program. Il cussegl dal public sustegna uschia la lavur da program da la chasa da medias SSR. In servetsch da mediaziun prenda encunter reclamaziuns che pertutgan la purschida da la SSR e fan or da quellas recumandaziuns per las redacziuns.


text:
La citad da Cuira e la Tgira da monuments chantunala avessan vesì gugent, ch'ils possessurs avessan remplazzà ils 39 barcuns verds cun da quels da lain. Tenor il cusseglier da la citad Tom Leibundgut valian en la citad veglia prescripziuns pli severas per la sanaziun d'edifizis.
I va per evitar in Disneyland nua che tut è mo pli artificial.
Il Tribunal federal ha ussa dentant valità ils arguments dals proprietaris pli aut, e sustegnì ina decisiun da la Dretgira administrativa dal Grischun.
Chasa n'è betg protegida
La chasa dispitaivla sa chatta bain gist dasper la chasa da la regenza en la citad veglia da Cuira. L'object sez n'è dentant betg in edifizi istoric, e betg taxà sco degn da vegnir protegì.
En pli saja la differenza tranter ils barcuns da lain e d’aluminium a curta distanza strusch da vesair, ed ils barcuns da lain sajan 20’000 francs pli chars. Plinavant saja il mantegniment da barcuns d’aluminium bler pli simpel.
Nus essan satisfatgs che tuttas duas dertgiras han surpiglià nossa argumentaziun.
RR novitads 12:00


text:
Furmaziuns da musica populara èn savens ina chaussa d’umens. I dat però er furmaziuns da dunnas e chapellas cun musicantas. En la populara dad oz udis musica da: Vreny Ulrich, Handorgelduett Esther & Edith, Husistein-Musik, Oesch's die Dritten, Willi's Wyberkapelle e da la chapella Via Spluga.
Ils tocs da l'emissiun
La musica populara dal Grischun e da la Svizra chatta ses lieu en questa emissiun.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Pordenon
Pordenon, pr: Purdenùn (inscì anca in lengua Veneta e Forlan; Portus Naonis in Latin; Pordenun in Sloven; Portenau in Todesch stòrich) l'è on comun forlan che 'l cunta 51.517 abitant, capploeugh de l'omònima provincia.
StòriaModifega
In epoca romana el nucli urban se trovava in sul cors alt del fiumm Noncell, pressapòcch in del loeugh indove incoeu la gh'è la frazion de Torr, come l'è staa dimostraa del ritrovament di rest de ona villa romana. El sitt l'è staa scernii probabilment per la presenza pussee a nòrd de on passasg in sul fiumm puttòst largh.
Cont el princippi del period del Medioev Alt, i strad fluvial hann ciappaa on'importanza maggior e 'l nucli de la città el s'è spostaa, de conseguenza, vers la vall, in d'ona posizion che la permettess el rivà de barch pussee gròss. La città la s'è sviluppada donca in su la sponda destra del Noncell, arent on golf. La soa vocazion de pòrt l'è testimoniada anca del sò vegg nòmm latin: Portus Naonis, var a dì Pòrt in sul Noncell.
Tutt el temp che 'l va de l'epoca romana fina a circa el X secol l'è, a bon cunt, pòcch documentaa. Retrovament recent in l'area del dòmm de San March, e in particolar in l'area denanz el municipi e sòtta el Palazz Ricchieri, fann vedè che Pordenon l'era abitada, duranta elregn del Berengrari, de popolazion che vegniven de la Carinzia, che al temp l'era de coltura slava.
Dòpo, duranta el XI e 'l XII secol, la cort l'è stada in di man di duca e marches de Austria, Carinzia e Stiria. El castell de Torr, cont on territòri pinin intorna l'era, inveci, de proppietà di patriarca de Aquileia, che dòpo l'avarien conceduu in feud ai nòbil de Prada. El paes de Valnoncell inveci el partegniva al vescov de Salisborgh.
Tra 'l XIII e 'l XIV secol la frammentazion politiga de la zòna l'è aumentada anmò pussee perchè el comun de Còrva (che al dì d'incoeu l'è ona frazion de Azzan) l'è stada dada ai de Prada, che poeu hann ciappaa anca di territòti che adess hinn de Fiumm Veneto.
In del 1282 Pordenon l'è 'gnuda patrimòni personal di Asborgh, cont el diventà on'exclave de l'Arciducaa d'Austria in del territòri del Patriarcaa de Aquileia.
El 23 agost del 1318 on incendi furios l'ha traa giò i cà de legn de la città. In del 1347 l'è staa inauguraa el campanil, faa sù arent al dòmm de San March.
La città l'ha subii - come quas tutt i città del temp - anca sossenn pestilenz ed epidemii (in del 1444, in del 1485, in del 1556 e in del 1576), ma quella peggior l'è stada quella del 1630, quand che l'è mòrta quas la medà de la popolazion.
In del XIV secol Pordenon la s'è slargada grazie ai commerz portaa del fiumm e in del 1314 el status de città.
El 20 april 1508 el capitan Bartolomeo d'Alviano l'è entraa a Pordenon per cunt de Venezia, e l'ha tòlta via ai Asborgh. Venezia l'ha mantegnuu la città domà per on ann, perchè in del 1509 Pordenon l'è tornada a l'Austria. A bon cunt, in del 1514 el Bartolomeo d'Alviano l'ha reconquistada. Venezia l'ha minga governaa direttament la città, ma l'ha dada pròppi al d'Alviano. A la soa mòrt (1515) gh'è succeduda la miee Pantasilea Baglioni, e poeu el fioeu Liviano, fina al 1537.
In quell ann Pordenon e i sò territòri aproeuv hinn passaa sòtta el contròll dirett de la Repubblica de Venezia e gh'hinn restaa per pussee de duu secol e mezz. La Serenissima l'ha mantegnuu i statut de la città e la n'ha reconossuu i privilesg che Pordenon l'aveva ciappaa sòtta l'Austria e l'ha faa in moeud che l'economia pordenonesa la fioriss, cont el realizzà on pòrt noeuv e cont el rend pussee fòrt l'artisanaa.
Con la borlada de Venezia, Pordenon l'ha vist on primm retorna a l'Austria, segutaa de la parentesi napoleòniga. Dòpo el Congress de Vienna, Pordenon l'ha faa part del Regn Lombard-Venet, fina al 1866, quand che l'è passada al Regn d'Italia.
Dòpo l'Unità d'Italia, Pordenon l'è diventada ona città industrial.


text:
Il Premi Nobel da la pasch va quest onn a la schurnalista Maria Ressa da las Filippinas ed al schurnalist Dmitri Muratow da la Russia. Quai ha communitgà il comité da nobel norvegiais. Els vegnan undrads per lur cumbat per la libertad d’opiniun. Entras il premi veglia il comité suttastritgar l’impurtanza da la libertad d’opiniun e la libertad da las medias.
Maria Ressa
La dunna da 58 onns ha fundà il portal online «Rappler», che crititgescha tranter auter la politica da drogas dal president filippin Rodrigo Duterte. Ella vala sco pli enconuschenta schurnalista filippina ed è gia vegnida arrestada in per giadas pervia da disfamaziun. Avant la fundaziun da «Rappler» ha ella manà ils biros da CNN a Manila ed a Jakarta.
In mund senza facts munta in mund senza vardad e fidanza.
Dmitry Muratov
El ha fundà la gasetta «Nowaja Gaseta» ed è era schefredactur da quella. Muratov vala dapi decennis sco simbol per la libertad da l'opiniun en Russia. Ensemen cun ils schurnalist da sia gasetta rapporta el da la corrupziun, nepotissem ed autras situaziuns insupportablas per exempel en Tschetschenia. Anna Politkowskaja lavurava era per la «Nowaja Gaseta».
Il Premi Nobel da la pasch vegn sco sulet Premi Nobel betg surdà a Stockholm, mabain ad Oslo. El vala sco premi politic il pli renomà dal mund. 329 candidats e candidatas, 234 persunalitads e 95 organisaziuns èn stadas nominadas quest onn per il premi. Ils nums dals nominads restan secrets per 50 onns.


text:
Il Cussegl dals chantuns vul metter a disposiziun almain 28 milliardas francs per la perscrutaziun e furmaziun durant ils proxims quatter onns. Quai èn 188 milliuns francs dapli ch'il Cussegl federal. En general era la chombra pitschna dentant cuntenta cun la direcziun che la regenza vul ir.
Il Cussegl federal aveva proponì en tut 27,9 milliardas francs per la furmaziun e perscrutaziun. La chombra pitschna ha uss auzà questa summa sin var 28,1 milliardas francs. Quai è en total bunamain 2 milliardas francs dapli ch'ils ultims quatter onns. Il Cussegl federal ha argumentà l'augment da la summa cun il svilup tar la digitalisaziun.
Part principala per universitads e scol'autas
Las scol'autas duain tenor il Cussegl federal survegnir sustegn da 16,6 milliardas francs, in plus da 5,9% en cumparegliaziun cun la perioda actuala. La perscrutaziun ed innovaziun vul la Confederaziun sustegnair cun 7 milliardas francs. La furmaziun professiunala duai survegnir radund 4,3 milliardas francs - in plus da 8,3%.


text:
Humulus lupulus
El Humulus lupulus (en Bresà Luertìs, en Insübregh: Lu(v)ertìs[1][2]), l'è giöna de le trè spéci de piànte del zèner Humulus, de la famìa de le Cannabaceae. Uriginària de Euròpa, Asia ucidentàla e Amèrica setentriunàla.
CaraterìsticheModifega
La vé de spès cunsideràda 'na piànta rampicànta ma la g'ha mìa gnè barbìs gnè nisü óter aparàcc per sta tacàda a 'n qualsiés sostègn, defat per stà sö drìta la g'ha 'n gamp gaiàrt asé per tignìla sö. Chèsto gamp el g'ha dei pelöm ultàcc en zó. L'è 'na piànta erbàcea perène che la pöl rià 'nfìna a òt méter de altèsa, co le fòie palmàde-lobulàde de 3 a 5 lòbui dentàcc. L'è 'na spéce diòica, che völ dì che i fiùr fèmina e màs·cc i se fà sö 'n piànte diferènte. I fiùr fèmina i vércc ciàr i se reönés en amèncc e i è dopràcc per dàga saùr e per fà dürà de piö la bìra. I fiùr màs·cc, zaldì virdizì, i fùrma 'na panucìna. El fröt l'è 'n achénio.
El luertìs e la bìraModifega
L'àcit del luertìs (àcidi a) el g'ha 'n lezér efèt antibiòtich cutra i batéri Gram puzitìf, e 'l favorés l'atività del leàt per la fermentasiù del móst de bìra. Per chèsto üzo se dopèra 'l fiùr fèmina mìa fecondàt. A la bàs de le sò brateöle, gh'è dele ghiàndole che le g'ha dét la lupulìna, che l'è l'ingrediènt che 'l ghe dà a la bìra 'l sò saùr amàr caraterìstich.
SinònimModifega
- Humulus lupulus var. lupulus L.
- Lupulus scandens Lam.


text:
Contignü prinzipal
- Contignü de chësta plata
Funziuns
Le Consëi provinzial é na sort de laboratore olache al nasc idees y propostes por mioré la vita dles zitadines y di zitadins, olache al vëgn fat discusciuns y aprovè leges y olache al vëgn surandè inćiaries importantes.Porchël él oportunn aprofondì les conescënzes de chësc organn politich-rapresentatif important analisan i aspeć de süa composiziun, dla dorada dl'inciaria, dla manira de lité y dles funziuns che al à.
Composiziun y dorada dl'inciaria
Le Consëi provinzial é formè da 35 aconsiadësses y aconsiadus. Do la lege é la dorada dl'inćiaria dl Consëi de cinch agn. Le Statut de autonomia regolëia i caji olache le Consëi po tomè dan tëmp. Inćina śëgn tla storia dl Consëi regional y dl Consëi provinzial n'é val' de te ćiamò mai gnü dant.
Funziun legislativa
La funziun prinzipala che le Statut d'autonomia assegnëia al Consëi, avisa sciöche la Costituziun assegnëia al Parlamënt, é l'eserzize dla funziun legislativa: al Consëi ti speta la competënza d'aprovè cun na prozedöra stabilida avisa leges provinziales che regolëia les chestiuns desvalies de competënza dla Provinzia. Dlungia chësta funziun che po gnì definida tlassica y tipica de n parlamënt, à le Consëi na ligna de d'atres funziuns avisa tan importantes, che vëgn spligades chilò dessot.
Funziun de creaziun
N'atra funziun che ti speta al Consëi provinzial, deache al é le su organn dla Provinzia autonoma de Balsan lité diretamënter dal popul, è la lîta, la formziun, la creaziun (porchël baion de funziun de creaziun) di atri dui organns dla Provinzia odüs danfora dal Statut: la presidënta o le presidënt dla Provinzia y la Junta provinziala
Funziun de control
Le Consëi provinzial á inće la funziun de controlé l'ativité dl organn esecutif, chël ô dì dla Junta provinziala. La funziun de control vëgn eserzitada da döt le Consëi y dales singules aconsiadësses y dai singui aconsiadus tres stromënć preodüs dal regolamënt intern dl Consëi.
Funziun de cooperaziun
Inće sce - aladô dl prinzip dla separaziun di podëis - le Consëi provinzial y la Junta provinziala á funziuns en ligna de prinzip desvalies, po le Consëi influenzè l'ativité dla Junta, y ti dè indicaziuns politiches, ...
Atres funziuns
- Nominaziun y designaziun
- Tutes de posiziun
- Contestaziuns dan la Curt costituzionala
- Lege-aodanzes y dessëgns de lege-aodanzes ortiades al Parlamënt
- Iniziatives por modificaziuns dl Statut d'autonomia
Descuscion y dezijion tl Cunsëi provinziel
Dan vigni deliberaziun vëgnel de regola fat na debata, te chëra che i singui aconsiadus por portè dant sü punć de odüda en cunt dla chestiun da tratè, se dè jö cun les minunghes di atri aconsiadus y laurè tl vers de na dezijiun sostignida da poscibilmënter tröc. La debata é porchël la pert zentrala dl parlamentarism.
situazion dezëmber 2004


text:
Aria
L'aria o argia l'è'l messedament de gass che furmen l'atmusfera de la Tera, che ia tegn ferm cun la forza de gravità.
La cumpusiziun de l'aria la cambia cun l'altitüdin: a tera a l'è al 78% de azot, al 21% de ussigen e al 1% de argon e alter cumpunent. Quand che l'aria l'è ümida la pö tegnì dent fina a un 7% de aqua.
L'atmusfera de la Tera la prutegg la vita de la Tera perchè la surbiss i radiaziun UV del Suu e la fà sbasà i estrem de temperadüra de la nocc e del dì.
1 ppm = (part per miliun) = 0,0001 %


text:
Il project
Fin il 2018 duai vegnir construì in quartier da museums a Losanna. Il project cun il num «Pôle Muséal» prevesa trais novs bajetgs da museum e custa 180 milliuns francs.
Ils responsabels dal project «Pôle Museal» sajan vegnids infurmads oz da la sentenzia dal Tribunal federal, communitgescha il Chantun Vad. La construcziun dal nov museum d'art era dispitaivla.
Tenor il cusseglier guvernativ Pascal Broulis èn ils contrahents ids 6 giadas avant dretgira. Il Tribunal federal tiria cun la sentenza in stritg final sut radund 40 mais, uschia Broulis envers l’agentura da novitads SDA.
La fin da schaner possian ins cumenzar cun la demoliziun da la halla da locomotivas. A medem temp sto era vegnir fatga ina sanaziun d’asbest. Tenor Broulis duain questas lavurs esser a fin il settember 2016.
RR novitads 20:00


text:
Cavèss
Artéccol in dialètt mudnés
Evoluzione demografica
Cavés (Cavezzo in italiàn, 7.135 abitànt) 'l è un paiśèṅ in pruìnsa 'd Mòdna ch'al fà part di nóṿ cumùn dl'Uniòun cumùn Mudnési Area Nord. Al dista 27 km da Mòdna.
A s pènsa ch'al nóm al pòsa daśgnìr da 'l latìn cavaedium ch'al vōl dir "spasi sarâ da mur" par la forma cavaediciu.
A Cavés a s cata 'l Uservatòri astrunòmic Śamiàṅ Muntanàr. A gh'è al marcâ a la Dménga.
Cavés 'l à patî in manéra dimóndi fòrta i taramòt dl'Emìglia dal 2012 ch'i aṅ tirâ śò praticamènt incòsa (al 75% dal cà i èṅ crudàdi a tèra) e fat anc dū mòrt.
Ardundlà · Bastìa · Bumpòrt · Campgaiàn · Campsànt · Chèrp · Castelfrànch · Castelnóv · Castelvéder · Cavèss · Fanàn · Finèl · Fiumèlb · Fiuràn · Furmézen · Frasnùr · Gùia · La Cuncòrdia · La Miràndla · La Sèra · Làma · Maranèl · Maràn · Medòla · Mòdna · Muntecrê · Muntfiurèin · Muntés · Nonàntla · Nóv · Palàghen · Pavóll · Pergnàn · Pivpélegh · Pulinègh · Ravarèin · San Felìz · San Gèr · San Pròsper · San Pussidòni · Sasól · Savignàn · Sèstla · Suléra · Spilambèrt · Vgnóla · Zòca


text:
Il prim da favrer aveva Tina Boetsch cumenzà ses uffizi sco CEO da la destinaziun turistica d'Engiadin'Ota. Uss banduna ella dentant l’interpraisa sin agen giavisch. Il motiv sajan differentas ideas ed opiniuns davart la collavuraziun tranter la dunna da 45 onns e l’organisaziun turistica.
Nus avain gì differentas aspectativas davart tematicas, las rollas e las responsabladads en il team. Uschia n’era betg avant maun ina basa per lavurar ch’è necessaria per sviluppar vinavant l’interpraisa.
Suenter otg mais a la testa da l'organisaziun haja ella pia decis per il bain da la chaussa e tratg in stritg. Tuttina saja ella cuntenta d'avair lavurà ensemen cun il team vid la nova posiziun strategica da l’interpresa. Il midament da persunal na pericliteschia betg il process instradà areguard la nova strategia da la destinaziun fin il 2023.
Sco Kurt Bobst, il president dal cussegl administrativ ha ditg ad RTR saja er stada ina raschun ch’i na saja betg grategià da furmar in team en la direcziun cun finamiras cuminaivlas. La direcziun operativa vegnia entant manada sco gia avant che Tina Boetsch aveva cumenzà, da Marijana Jakic, Jan Steiner e Thomas Rechberger. Il sez da CEO na vegnia fin tar la proxima radunanza generala, la primavaira da l’onn che vegn betg occupà, uschè Kurt Bobst.
Il proxim temp ans focussain sin ils projects instradads, furmain las structuras internas necessarias e decidain alura co vinavant.


text:
Utilisader discussiun:Sciking
passando per il grigioneEdit
ciao, come va?? anche tu qua sei :) --SurdusVII 19:34, 12 Settember 2015 (CEST)
repassada dils artechelsEdit
Car Sciking,
Jeu hai emprovau da curreger enzacons sbagls en ils artechels Puschlavin, Dellino Farmer e Pulenta che ti has scret. Mo jeu capeschel buc tut, per exempel la frasa "e num è eligiu". En igl artechel davart la pulenta capeschel jeu buc "segale, haida, far". Nua has ti cattau quels plaids?
En ils auters artechels che ti has scret dat ei er'aunc in per sbagls. Ti sas probablamein ch'el dat fetg paucs utilisaders romontsch ch'essan activs cheu, e ch'el ei in problem da laschar artechels cun sbagls da lungatg senza correctura. Jeu sez sai deplorablamein buc avunda bien il romontsch per curreger quests artechels. Sas ti per plascher dumandar ad ina persuna da lungatg materna romontsch da repassar tius artechels?


text:
Il podest
- 1. Beat Feuz 1:55,39
- 2. Vincent Kriechmayr (AUT) + 0,18
- 2. Dominik Paris (It) + 0,18
Vincent Kriechmayr e Dominik Paris, ch'èn stads medem sperts, eran en la part sura pli sperts che Feuz. Cunzunt en l'ultim sectur ha Beat Feuz fatg la differenza e realisà in temp che nagin da ses concurrent n'ha pudì batter.
Ils ulteriurs Svizzers
- 17. Mauro Caviezel + 1,25
- 23. Urs Kryenbühl + 1,64
- 25. Gian Luca Barandun + 1,81
- 30. Gilles Roulin + 1,92
Seria da Feuz
Suenter duas victorias ed in ulteriur plaz da podest en las davosas trais cursas po Feuz sgular cun in bun sentiment als gieus olimpics d'enviern en la Corea dal Sid.
Per Feuz èsi stà la 10avla victoria da sia carriera. Grazia a sia terza victoria en la cursa rapida da questa staziun surpiglia il Svizzer er la testa dal classament en questa disciplina. Quai dal Norvegiais Aksel Lund Svindal ch'ha terminà la cursa rapida a Garmisch sco quart.
RR novitads 14:00


text:
Atualità
-
Ejams de Stat tla scora alta: Les materies dla secunda proa scrita
Le Departimënt Educaziun y Cultura Ladina á publiché incö les materies di Ejams de Stat dles scores altes ladines che reverda la secunda proa scrita.
-
Controi a caje Ofize Cultura ladina y Jonëza: estraziun ai 4 de forá
Vigni organisaziun dla Provinzia che dá contribuc mëss fá, aladô dla lege, controi a caje sön altamo le 6% dles scomenciadies sostignides.
-
Contribuc Cultura ladina: ancuntedes a Santa Cristina y a Picolin
L Ufize Cultura ladina y Junëza lascia al savëi che la dumandes per n contribut provinziel per l’atività culturela 2020 muessa unì dates ju nchina ai 31 de jené 2020.
-
Ressurses implü por valorisé la scora y cultura ladina
De plü proiec y investimënc é gnüs finanziá cun le bilanz de assestamënt 2019 tl ciamp dla scora y cultura ladina.
-
Scores altes, da indoman pón se scrí ite online
Da indoman él poscibl da se scrí ite online tles scores altes ladines, todësces y talianes dla Provinzia de Balsan por l’ann de scora 2020/21.
-
Scolines ladines: Iscriziuns por l'ann de scolina 2020/2021
Dai 13 ai 17 de jená dl 2020 sarál poscibl da fá les iscriziuns dles mitans y di mituns tles scolines dles valades ladines por l’ann de scolina 2020/21.
-
Cripele ladina tl Quirinale: Mattarella y Alfreider ala daurida
Le vizepresidënt dla Provinzia Daniel Alfreider á incunté tratan la daurida dla mostra dla cripele tl Palaz dl Quirinale le Presidënt dla Republica taliana, Sergio Mattarella.
-
Stude PISA 2018: Resultac che ti fej gran unëur ala scola ladina
La scola ladina y tudëscia à arjont drë de bon resultac pra l stude nternaziunel PISA 2018. I resultac ie unii prejentei inier tla Università a Bulsan.
-
Ejam de ladin dl’Intendënza ladina: Iscriziuns cina ai 10 de jená
Cina ai 10 de jená 2020 pó les candidates y i candidac se scrí ite al ejam de ladin dl’Intendënza ladina.
-
Stüde PISA, ai 4 de dezëmber la presentaziun di pröms resultac
Pröms resultac por le stüde PISA sön le livel de preparaziun di studënc y dles studëntes de Südtirol. Ai 4 de dezëmber él la presentaziun cun Alfreider, Achammer y Vettorato


text:
Il president american Donald Trump è da l'avis ch'ils Stadis Unids pajan als Palestinais plirs 100 milliuns ad onn senza da retschaiver renconuschientscha u respect. Ils palestinais na veglian gnanc negoziar davart d'ina cunvegna da pasch cun l'Israel. Uschia na vesia el betg pertge ch'ils Stadis Unids avessan en futur anc da sustegnair ils Palestinais finanzialmain.
Enfin ch'ils Palestinais na sajan betg pronts da negoziar duain quels vegnir stritgads, ha l'ambassadura dals Stadis Unids tar las Naziuns Unidas declerà a New York. I sa tracta dals passa 300 milliuns dollars cun quels ch'ils Stadis Unids sustegnan in'autoritad da las Naziuns Unidas che s'engascha per fugitivs en il territori palestinais.
Trump smanatscha er al Pakistan
Il glindesdi aveva Trump smanatschà al Pakistan da sistir ils 225 milliuns dollars daners d'agid. Els n'ageschian betg rigurus avunda cunter terrorists. En ses messadi da Bumaun aveva Trump renfatschà al Pakistan da dar refugi a terrorists.
RR novitads 06:00


text:
Gia avant set onns han archeologs chattà ina sensaziun en Val Tasna, numnadamein ina tegia d'alp ch'è rodund 3000 onns veglia. Ina sensaziun perquai ch'ins aveva fin lura anc mai chattà insatge sumegliant, uschia Thomas Reitmaier l'archeolog chantunal dal Grischun. Uss han ins dentant schizunt chattà sin stgaglias rests da grass da latg. Quai munta che latg è vegnì cuschinà e ch'i è forsa schizunt già vegni producì chaschiel. Per quai tschantschì cunzunt er che chaschiel è pli simpel da conservar e pli simpel da transportar.
Betg il pli vegl chaschiel insumma
Che quai è uss dentant il pli vegl chaschiel da muntagna insumma na crai Thomas Reitmaier betg. Archeologs da las alps vegnian uss segiramain ad intercurir tut las stgaglias sin rests da grass da latg. Uschia ch'i saja probabel ch'il chat en Val Tasna è pir l'entschatta e ch'i vegn probabel anc chattà chaschiel pli vegl en las alps.
RR Actualitad bunura 08:00


text:
L’Aigheuja
L’Aigheuja en lìgure (en italià Laigueglia) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Savona. El g'ha presapóch 2.159 abitàncc, 'na superfìce de 2 km² e 'na densità de 1080 ab./km². El cunfìna coi cümü de Alassio, Andora.
El paés de L’Aigheuja l'è stat inserìt endèla lista dei Borghi più belli d'Italia.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Laigueglia l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Co sa preschenta la cumpetenza e la pratica linguistica en il Grischun a nivel individual e collectiv? Tge tenutas èn avant maun en la societad envers las differentas linguas (tudestg, rumantsch e talian) e co èn las relaziuns da las differentas gruppas linguisticas tranter pèr?
‹Das Funktionieren der Dreisprachigkeit im Kanton Graubünden› sa numna in’ovra voluminusa ch’è resortida d’in project da perscrutaziun realisà da l’Institut grischun per la perscrutaziun da la cultura e sustegnì dal Fond naziunal svizzer per la perscrutaziun scientifica. Il cudesch ch’è cumparì il 2008 sa cumpona da las suandantas contribuziuns: ‹Die drei Sprachen Graubündens aufgrund der Volkszählungsergebnisse› (Matthias Grünert), ‹Orte des traditionellen rätoromanischen Sprachgebietes› (Regula Cathomas), ‹Regioni del territorio di lingua italiana› (Mathias Picenoni), ‹Casi particolari dell’italofonia› (Mathias Picenoni), ‹Orte des deutschen Sprachgebietes› (Thomas Gadmer), ‹Chur – Hauptstadt des dreisprachigen Kantons Graubünden› (Regula Cathomas, Mathias Picenoni, Matthias Grünert) e ‹Die Sprachen auf institutioneller Ebene› (Matthias Grünert). Sin il viertgel davos dal cudesch resumeschan ils editurs la dumonda da partenza da lur lavur da perscrutaziun ed ils temas centrals che vegnan tractads sco suonda:
«Co coexistan las linguas tradiziunalas dal sulet chantun triling da la Svizra, il tudestg, il rumantsch ed il talian, che sa distinguan ferm areguard lur status? En vista a la marginalisaziun cuntinuanta da las duas linguas minoritaras, il rumantsch ed il talian, daventa la dumonda davart il funcziunament da la trilinguitad grischuna particularmain brisanta. Quest studi sociolinguistic s’occupa dal diever individual da las linguas, da las cumpetenzas linguisticas e da las tenutas envers las linguas sco er da la pratica linguistica da las instituziuns.»
La prefaziun (Bruno Moretti), l’introducziun e la conclusiun (Matthias Grünert) èn er cuntegnidas en il cudesch en versiun rumantscha. Questas parts èn vegnidas unidas qua ad in pitschen e-book che dat invista en il resultats principals da las retschertgas e che far forsa gust da s’approfundar pli a fund en l’ovra scientifica da radund 460 paginas. Quai vala surtut per la ‹Conclusiun› che correspunda en sia structura a las singulas parts dal cudesch menziunadas survart e che resumescha a moda concisa il cuntegn ed ils resultats dals singuls chapitels.
Il cudesch furma in’ovra da referenza centrala entaifer la perscrutaziun da la situaziun linguistica en il Grischun, e quai betg il davos per ils suandants motivs:
1. Las singulas contribuziuns sa basan sin la litteratura sociolinguistica la pli nova e s’avischinan a la tematica a moda dal tuttafatg scientifica. Tras quai sa distinguan ils texts a moda positiva da bleras descripziuns popularas e per part idealisantas da l’‹unicum› da la trilinguitad chantunala.
2. Entant che autras retschertgas scientificas tractan savens aspects parzials, sa stenta l’ovra da dar in maletg cumplessiv da la situaziun dal tudestg, dal rumantsch e dal talian en il Grischun. Quai fan l’autura ed ils auturs a moda differenziada e cun preschentar resultats ch’èn tut auter che unilaterals. Uschia resortan tant las sfidas ed ils privels dal svilup actual sco er las schanzas ed ils aspects positivs.
3. La basa per scriver ils singuls artitgels han furmà intervistas e questiunaris ch’èn sa drizzads a tuttas parts da la populaziun e ch’han cumpiglià l’entir intschess dal Chantun. Questa material pussibilitescha in’invista profunda en il cumportament sociolinguistic fin ‹a la basa› e po er servir en avegnir sco spievel da la situaziun mumentana a l’entschatta dal 21avel tschientaner.
Da quest ultim punct resorta però er quai che l’ovra na sa e po betg porscher: Ella ha in focus explicitamain sincron, vul dir ch’ella approfundescha la situaziun il mument ch’èn vegnidas fatgas las retschertgas (ca. 2005). Ins na chatta pia en il cudesch nagina descripziun diacrona dal svilup da las linguas atras l’istorgia. Ed er areguard il svilup pli nov, suenter ch’èn vegnidas fatgas las enquistas, na po l’ovra strusch dar scleriment. Quai ha per consequenza che la data da publicaziun da l’ovra (2008) sto vegnir prendida cun precauziun: Davart la muntada ed ils effects da la Lescha da linguas chantunala ch’è entrada en vigur precis quel onn na po l’ovra anc far naginas indicaziuns; ed er las discussiuns animadas ch’han precedì la votaziun dal pievel dals 17 da zercladur 2007 n’han strusch pudì vegnir resguardadas.


text:
Grazia a las cundiziuns favuraivlas en il Parc naziunal èn tschiervs immigrads davent da l’Austria. E da l’absenza bunamain totala avant 100 onns èsi vegnì tar ina surpopulaziun gia enturn 1950. Las consequenzas negativas per la flora ed eventualas mesiras vegnan giuditgadas ord differentas disciplinas e perspectivas.
Participants: Jon Roner, Lüzza Rauch, Peider Ratti, Gion Denoth, Simon Luzi, Oswald Toutsch, Mario Duschen, Chasper Buchli
Redacziun: Ernst Denoth
Scuntrada 18-10-1978
Numer d’archiv: 500054


text:
Poales
Poales l'è 'l nòm d'en taxón de piànte colocàt edèla categoría taxonómica de ùrden, doperàt endèi sistémi de clasificasiù modèrni compàgn del APG II del 2003 endèi quài l'è definìt en fùrma àmpia en confrónt ai sistémi de clasificasiù tradisiunài
Segónt chèsta definisiù, l'ùrden el reönés 16 famìe con piö de 18.000 spéci, 'ntra le quàle gh'è la famìa de le Poaceae (èrbe de ciós, cereài, bambú), che l'è la famìa de le angiospèrme cha g'ha la piö grànda 'mportànsa econòmica, ma apò a le Typhaceae (la famìa del papìr), le bromeliáceas (la famìa del ànanas e de le tillandsie), de le ciperáceas (la famìa de la piànta del papìr) e pò amò. Le Poales le g'ha portamènt de èrbe, divèrse con método pulinizasiù anemòfila (per mès del vènt). En piö le se caraterìza per vìga dei còrp de silice endèla epidèrmide, per vìga pirdìt i cristài de ràfide, e vìga fiùr col pereànse dividìt en maniéra bèla nèta en càles e coròla, e col stil bel svelöpàt e ramificàt.


text:
Avant dus onns, ils 19 da favrer 2019, è la chasa dals dus frars Alois e Zarli Carigiet brischada. Il fieu e l’aua han chaschunà gronds donns. La chasa veglian ins reconstruir. Sco Lisa Schmidt-Candinas da l’Uniun Trun Cultura di, saja in studi da realisabladad inclusiv planisaziun e finanziaziun sin maisa. Quest studi saja la basa per recaltgar daners. La cumissiun dal fatg quinta cun tranter 5 e 6 milliuns francs per reconstruir la Chasa.
La visiun saja dentant d’integrar en il project anc dus auters objects istorics: la Casa Desax, nua che famiglias noblas han vivì, ed ina part da l’anteriura fabrica da ponn, che duai dar suttetg al relasch da l'artist Matias Spescha.
Cumenzar la primavaira a rumir la chasa
Uschè spert che corona lubescha, veglian ins preschentar il project a la populaziun, di Lisa Schmidt-Candinas. La pandemia haja retardà el. Sche tut va sco previs duai quel esser terminà fin 2024 – punctual per il giubileum da 600 onns da la Lia Grischa. Las festivitads per quai han lieu a Trun.
La primavaira vulan ins cumenzar a rumir la Casa Carigiet e suenter – pass per pass e sco che las finanzas lubeschan –reconstruir ella. L'Uniun Trun Cultura ha pajà 170'000 francsper la Casa Carigiet ed ha impundì 100'000 francs per il studi.


text:
Sco quai che la polizia communitgescha, haja dà en l'Argovia sulet il venderdi 20 annunzias da cugliunaders al telefon che sajan sa dads ora sco policists. Il proceder saja adina il medem. Oravant tut persunas pli passadas survegnan in telefon d'ina persuna che discurra tudestg da scrittira che sa dad ora sco policist. Cun l'avis che criminals vulan cugliunar, intimescha ils fauss policist da retrair ils daners e da dar ils raps ad el.
Polizia avertescha
La polizia avertescha ina giada dapli da questas emprovas da cugliunaria al telefon. Ella cusseglia da betg sa fidar sch'insatgi vul intimar al telefon da consegnar daners u objects da valurs. La «vaira» polizia na fetschia mai tals telefons.
RR novitads 14:00


text:
La dretgira administrativa dal chantun Grischun ha renvià il recurs che la gruppa d’interess ha fatg, perquai che la vischnanca ha refusà l’iniziativa. Ils 6 milliuns ch’ils iniziants vulevan immediat ha la 7132 pajà gia la stad 2016. Pia avant che la vischnanca ha refusà l’iniziativa.
Quai èn stads ils daners restants ord la cumpra da l’hotel Therme. Remo Stoffel aveva cumprà là il hotel Therme per 7,7 milliuns. 1,7 milliuns ha el pajà direct. Per ils 6 milliuns restants aveva la vischnanca concedì ad el in termin da pajament da trais onns. Quai termin ha la vischnanca prolungà, perquai che la vendita era vegnida avant dretgira ed aveva retardà las investiziuns che la 7132 vuleva far.
La gruppa d’interess da Val na vuleva betg mo ils 6 milliuns mabain era ils tschains da retard da 300’000 francs per ils 6 milliuns. Ina pretensiun che la dretgira administrativa ha era renvià. Tschains da retard na pon betg vegnir pretendids entras ina iniziativa. Per quai dessi la pussaivladad dal dretg civil argumentescha la dretgira.
In daivet ha Stoffel anc
Il daivet che Stoffel ha anc envers la vischnanca da Val ha da far cun la halla polivalenta. La 7132 desista sin il diever da la halla polivalenta, paja dentant tuttina 4,5 milliuns vid quella halla. Quai è sta ina empermischun da Remo Soffel vers la giuventetgna da Val che ha sustegnì el tar la cumpra da l’hotel Therme l’onn 2012. Stoffel paja 1,5 milliuns pli pauc ch'empermess, perquai ch’el desista dal tuttafatg sin il diever da la halla. Quests 4,5 milliuns n’èn anc betg pajads. La vischnanca po incassar els, cura che la halla polivalenta vegn bajegiada e quai è anc quest onn.
Tar la cronica dals eveniments.
RR actualitad 12:00


text:
450 milliuns francs vul il Cussegl federal investir en ils aviuns da cumbat F/A 18. Il process per la cumpra da novs aviuns da cumbat stat suenter il na dal pievel davart il Gripen il 2014 a l’entschatta.
A la preschentaziun dal messadi a Payerne ha il minister da defensiun Guy Parmelin ditg ch'i saja impurtant da mantegnair il bun nivel da l'equipament da l'armada. I saja d'impedir ch'i dettia rusnas da segirezza en il spazi d'aria e guardar ch'i dettia dapli spazi per cumprar novs eroplans militars.
RR novitads 18:00


text:
Per entant restan il minister da sanadad Alain Berset ed il Cussegl federal tar la recumandaziun da purtar ina mascrina en il traffic public, sch'igl ha blera glieud e la distanza na po betg vegnir tegnida en. Ma tar las mascrinas dettia anc ulteriuras discussiuns che spetgian els. Tenor il president dals directurs da sanadad chantunals, Lukas Engelberger da Basilea-Citad, na funcziuneschia quai anc betg bain avunda.
Coordinaziun permanenta
Ils chantuns possian decider in obligatori da purtar mascrinas. La situaziun speziala dad uss lubeschia quai. Dapi la fin da la situaziun extraordinaria è questa cumpetenza puspè tar ils singuls chantuns. Mesiras ston dentant vegnir discutadas cun l'Uffizi federal da sanadad. Plinavant duai dar decisiuns be en coordinaziun cun auters chantuns. Confederaziun e chantuns han perquai decidì da s'inscuntrar ina giada il mais, ha declerà Berset davant las medias.
La taskforce da Covid-19 cusseglia er gia dapi l'emna passada da far obligatoric il purtar mascrinas en il traffic public – ed er en il spazi public nua ch'i vegn grev da suandar las chadainas d'infecziun, sco quai ch'igl è gia obligatoric tar demonstraziuns.
35 novs cas
Ina rolla centrala gioga anc adina il contact tracing, pia da pudair suandar las chadainas d'infecziun. Gidar duai qua er la SwissCovid app. Tenor Berset hajan fin uss radund 10% da la populaziun telechargià l'app.
Glindesdi ha il BAG annunzià 35 novas infecziuns cun il coronavirus. En tut hai dà fin uss 31'652 infecziuns confermadas cun il virus. Mortas èn fin uss 1'682 persunas ch'eran testadas positiv sin il virus.


text:
Per l'Arena Alva na munta quai dentant betg la fin. Reto Gurtner tegn vinavant ferm vi da quella idea da producir electricitad cun vent per sia atgna interpresa.
Sche i dat ussa propi in parc da vent cun 6 rodas sco i era planisà ensemen cun l'ovra electrica da Berna è anc betg cler. Ma che Reto Gurtner e sia Arena Alva persequiteschan vinavant l'energia da vent è segir.
Era senza la BKW vesa Reto Gurtner la schanza da realisar il parc da vent. In impurtant partenari è la Flem Electric SA, che è anc adina da la partida.
Gia dapi 6 onns retira l'Arena Alva mo energia regenerabla per l'entira interpresa. Era gia dapi intgins onns producescha l'Arena Alva energia regenerabla en furma d'energia solara. Il davos exempel è la nova pendiculara gest inaugurada da Son Martin sin La Siala, là nua ch'i vegn bajegià nov, vegn era nizzegià il sulegl. Uschia pudess l’Arena Alva daventar forsa schizunt l’emprima interpresa da skis, che producescha sia atgna energia.


text:
Portal talk:Lmo
Cambiament del nom local de la lengua de "Lumbaart" a "lombard"
In di conligament interlinguistegh el nom local de la lengua lombarda l'è anmò indicad come "lumbaart". Desgià che el nom local l'è "lombard" in tute i ortografie panlombarde serom 'dree a pensà de ciamàgh a Wikimedia Fondation de cambiàgh el nom. Se 'n pensii? (lmo)/ In the interlingual links the local name of the Lombard language is still reported as "lumbaart". Since "Lombard" is the local name of the language in all the pan-Lombard ortographies, we was thinking of asking Wikimedia Fondation to change the name. What do you think? (en)--Salvemm el lombard (talk) 20:14, 18 May 2021 (UTC)
A favor (change the local name from Lombard to Lumbaart)
- --Salvemm el lombard (talk) 20:14, 18 May 2021 (UTC)
- ...
Contra (leave it as it is)
- ...


text:
Pli pauc che duas emnas suenter che l'Israel ha cumenzà a vaccinar cunter Covid-19 èn gia bunamain in milliun burgaisas e burgais vaccinadas. Il minister da sanadad Juli Edelstein ha communitgà, che 950'000 israelianas ed israelians hajan survegnì l'emprima dosa dal vaccin , quai è dapli che 10% da la populaziun da radund 9,3 milliuns abitants. La mira saja da vaccinar 5,5 milliuns persunas per pudair franar la pandemia.
Nagin auter è uschè spert
Dapli che 40% da las persunas sur 60 onns han survegnì il prim vaccin da BionTech-Pfizer. Tenor experts da l'universitad dad Oxford n'è nagin auter pajas usché spert cun vaccinar sco l'Israel.


text:
La Svizra duaja evitar ina dispita davart in obligatori da vaccinar en il cumbat encunter corona. Quai ha ditg il commember da la taskforce da corona da la Confederaziun, Marcel Tanner. Quai fiss la faussa discussiun. I vegnia a dar glieud che na veglia betg sa laschar vaccinar. Quai stoppian ins respectar, uschia l'epidemiolog envers las gasettas da Tamedia.
Sche 80% da la glieud sa laschia però vaccinar dumognian ins ina immunitad collectiva. Tanner avertescha er da memia grondas spetgas envers in vaccin. Quel da l'emprima generaziun na saja savens anc betg ideal e protegia be per part.
Impurtant è ch'i dat spert in product duvrabel.
Moda da proceder
La Svizra duai far part tar il svilup d'in vaccin cunter il coronavirus. Pli datiers ch'els sajan, tant meglier èsi. Ins stoppia collavurar internaziunal, ha l'expert accentuà. La Svizra duai proceder sin plirs champs e betg be sa concentrar sin ina activitad. El na quinta dentant betg d'avair en curt in vaccin.


text:
Beschreibung
Cornelia Funke
Aventuras si surchombras
Rumantsch Grischun
Lia Rumantscha, 2013, Bestellnummer 978-3-03900-103-3
Has gia udì ina giada insatge d’in magliacudeschs? Anc mai? Lura èsi nairas uras! Quest purschè pailus tragutta numnadamain ina grondiusa istorgia suenter l’autra. Surtut sch’ellas savuran d’aventuras e spierts, da misteris e pel-giaglina …
… sco las tschintg istorgias da Cornelia Funke per lecturs giuvens. L’enconuschenta autura raquinta a moda charina e divertenta da cumprovas da curaschi privlusas, da vairs chatschaspierts e d’in magnific bal da clerglina.
Ähnliche Beiträge


text:
La Ova Chamuera a La Punt Chamues-ch duai survegnir il label «Wild Rivers». La suprastanza da la vischnanca sustegna la candidatura. L'aual saja zunt degn da vegnir protegì, scriva la vischnanca.
La gronda part dals custs per survegnir il label surpiglia en la fasa da pilot l'organisaziun per la protecziun da l'ambient, il WWF. Uschia finanziescha quel las examinaziuns preliminaras e l'elavurar da la candidatura. Per la vischnanca restan lura anc custs da 7'500 francs per la candidatura e suenter custs annuals da 2'200 francs per la commembranza.
Ultra da quai ha la suprastanza da La Punt Chamues-ch decis da sustegnair la proxima stad in simposi da vin cun 30'000 francs. Ils daners survegn l'organisatura dentant mo, sch'il simposi ha lura propi lieu.


text:
La cumissiun administrativa è l’executiva da la Baselgia catolica dal Grischun. Ella represchenta la populaziun catolica visavi las autoritads ecclesiasticas e burgaisas e sa cumpona da tschintg commembers. Il president e trais commembers vegnan elegids dal Corpus catholicum mintgamai per ina durada d’uffizi da quatter onns. L’ulteriur commember tscherna l’Ordinariat episcopal.
La cumissiun administrativa è responsabla per l’execuziun da las leschas da la Baselgia catolica, sco era da las ordinaziuns e decisiuns dal Corpus catholicum. Ella prepara las fatschentas dal Corpus catholicum, administrescha las finanzas da la Baselgia catolica dal Grischun e surveglia ils cumins-baselgia.
Il secretariat e l’administraziun da finanzas mainan las fatschentas da la cumissiun administrativa. Tuts dus organs vegnan elegids da la cumissiun administrativa.
Thomas M. Bergamin
president
Nüniwandstrasse 5
7205 Zizers
t 058 357 06 01 (f)
T 081 322 17 70 (p)
thomas.bergamin@allianz-suisse.ch
Silvia Casutt-Derungs
vicepresidenta e scheffa dal departament da finanzas
Via Manduns 7
7153 Falera
t 081 921 44 88
silvia.casutt@bluewin.ch
Generalvikar Jürg Stuker
delegà episcopal
Hof 19
7000 Chur
t 081 258 60 00
f 081 258 60 01
stuker@bistum-chur.ch
Filip Dosch
schef dal departament dals secturs spezials
Stradung 5
7452 Cunter
t 081 637.12 58 (p)
t 081 254 56 35 (f)
filip.dosch@bluewin.ch
Rodolfo Fasani
schef dal departament da giustia
Via Leso 230
6563 Mesocco
091 831 13 05
rodolfo.fasani@gmail.com


text:
Plain tensiun vegn spetgà en Gronda Britannia sche la regenza da la primministra Theresa May po mussar resultats or da la discussiun cun la partida d'opposiziun Labour. Las discussiuns tranter las duas partidas eran sco ultim stadas fitgadas. Plinavant vai er per la dumonda sche la sortida da la Gronda Britannia or da l'UE vegn anc ina giada spustada u betg. Stan actual è che la Gronda Britannia duai bandunar l'UE quest venderdi. In Brexit caotic cun consequenzas gravantas per l'economia, vul la pluralitad dal parlament dentant evitar.
May vul spustar fin ils 30 da zercladur
Mesemna duai Theresa May cumparair a l'inscunter spezial da l'UE a Brüssel. Là duain ils stadis che restan en l'UE sa cunvegnir, sch'els vulan spustar la sortida da la Gronda Britannia. La primministra vul spustar la data fin ils 30 da zercladur. Il president dal cussegl da l'UE, Donald Tusk ha proponì da spustar il Brexit fin per 12 mais – cun l'opziun da bandunar pli baud l'UE sch'ins chatta gia avant ina cunvegna.
Parlament vul decider sez davart data
I pudess dentant esser che May sto surlavurar anc ina giada sia dumonda per spustar la data. Glindesdi decida il parlament britannic davart ina nova lescha. Quella duai dar al parlament il dretg da decider quant ditg ch'il Brexit vegn spustà. Sche la lescha va anc a temp en vigur, po l'autra chombra dal parlament vuschar davart la durada da la prolungaziun. Quai avant che May va mesemna a l'inscunter suprem a Brüssel.
Trais giadas Na
Il parlament britannic ha gia trais giadas vuschà Na davart la cunvegna da Brexit che May ha elavurà cun l'UE. Discurs tranter la regenza da May e l'opposiziun duain uss muventar l'entira discussiun. May vul tuttina anc dumagnar tras sia cunvegna cun agid da la Labour. Dentan van lur opiniuns lunsch ina ord l'auter. Las opiniuns tanschan da l'avis da bandunar l'UE senza cunvegna fin a l'avis da laschar votar anc ina giada il pievel davart la sortida da l'UE.
RR novitads 06:00


text:
La sonda ha pulvra ord la Sahara turblà il tschiel en tschertas regiuns en Svizra. Tenor SRF Meteo deriva la pulvra cunzunt da pajais en il nordvest da l'Africa, Mauretania, Mali ed Algeria. Là saja la pulvra s'auzada dus fin tschintg kilometers en l'aria, quai en consequenza da l'aura e las temperaturas chaudas. Il vent dal sid haja purtà la pulvra enfin en Svizra. Per l'uman n'è la pulvra da Sahara nagin problem e per plantas ha la pulvra schizunt ina funcziun da ladim.
Pulvra da Sahara Dal desert african enfin al tschiel grischun
RTR novitads


text:
En ina cursa quasi perfecta è Patrick Küng vegnì pli e pli spert - da temp intermediar tar temp intermediar. La finala ha'l gudagnà aur ed il titel 0,24 secundas avant l'american Travis Ganong. Mo 7 tschientavels suenter l'american suonda Beat Feuz ch'ha gudagnà bronz.
Küng: "Igl è stà in siemi"
In siemi saja quai stà ha ditg Küng curt suenter l'arrivada. El è l'emprim campiun mundial da cursa rapida da la Svizra dapi Bruno Kernen il 1997. En tut èsi il 12avel titel da campiun mundial per la Svizra.
Era il bronz per Feuz è stà ina surpresa
Suenter liunga tensiun ed las cursas dal tschech Ondrej Bank e l'american Andrew Weibrecht, eri lura cler, che Beat Feuz da l'Emmental ha bronz. Feuz ha adina puspè gì problems cun il schanugl. A Beaver Creek ha Feuz però adina puspè festivà success ed è gia 3 giadas stà là sin il podest dal cup mundial.
Ils ulteriurs Svizzers: Carlo Janka 9avel, Didier Defago 11avel.
RR novitads 21:00


text:
Manuela Schädle e Bernd Klöpper, uschia sa numnan ils dus possessurs e producents dal «Tiny House» ch'è installà pel mument a Bos-cha. La finamira dal pèrin tudestg è da promover quest trend anc plitost alternativ. Quai cun betg mo duvrar sez la chasina per far lur vacanzas, mabain era cun dar a fit ella a giasts interessads. E sco i para cun success. Dapi trais onns produceschan els questas chasinas per in e scadin. Lur clientella: Per gronda part dunnas sur 50 che na vulan betg pli avair da pulir ina chasada gronda.
Cun questa furma d’abitar pudess ins colonisar entirs tetgs plats en las citats.
Questa moda da viver haja tenor Manuela Schädle e Bernd Klöpper divers avantags. Viver en in tal dachasa rinforzia numnadamain il patratg ecologic. Quai cun viver pli simpel, reduci e savens era pli en accord cun la natira. Dentant betg mo l’aspect ecologic profitia, mabain era quel finanzial. Viver en in «Tiny House» muntia numnadamain era adina custs da vita pli bass che normal.


text:
A la radunanza communala dals 14 d’october elegian ils convischins da Vuorz la nova suprastanza communala e las commembras ed ils commembers da las differentas cumissiuns. Enfin ils 23 da settember, il termin uffizial d’abdicaziun, han suandantas persunas demissiunà:
- Annalisa Halter – vicepresidenta suprastanza communala
- Regula Grischott – cumissiun da gestiun
- Wilhelm Pfister – cumissiun da bajegiar
Candidatas ni candidats per remplazzar las persunas partentas n’èn anc betg enconuschentas. Tenor la lescha electorala da Vuorz pon talas e tals anc vegnir proponidas la saira da la radunanza.


text:
Sin placats han els pretendì da revocar la decisiun dal Brexit e da betg desister da l'UE. La pretensiun sa drizza al parlament britannic. Ils organisaturs dals protests annunzian var 40-milli participants - indicaziuns da la polizia n'èn anc betg avant maun.
Avant 10 dis avevan stgars 52 pertschient dals Brits vuschà per il Brexit. Dapi lura han gia passa 4 milliuns burgais e burgaisas britannicas suttascrit ina petiziun-online per in segund referendum.
Il comité responsabel da la vart da la chombra da deputads ha dentant dubis, sche tut las suttascripziuns sajan valaivlas.
Era tut ils politichers decisivs a Londra punctueschan al mument ch’i na dettia nagina via enavos. Il votum dals Brits stoppia vegnir mess enturn.
RR novitads 16:00


text:
Betg mo ils dretgs da l'opposiziun èn uschia restrenschids. Il militar e la guardia civila, ch'è s'alliada cun ils socialists, survegnan dretgs spezials per reglar e segirar il provediment cun victualias. La regenza da Nicolas Maduro rinfatscha numnadamain ad interpresas privatas d'esser, ord raschuns ideologicas, en ina guerra economica cunter sia regenza. Las interpresas reduceschian da gugent la producziun da victualias, di Maduro. Tranter auter è la producziun da paun limitada pervi dal manco da granezza.
I manca tut
Davant las butias datti grondas colonnas. Il numer final sin la carta d'identitad decida tgi che po far cura sias cumissiuns. Savens na datti dentant gnanc ils products dal mintgadi ils pli necessaris, per exempel la vivonda da basa. Ultra da quai mancan products dad igiena e medicaments.
La Venezuela, in pajais cun grondas reservas dad ieli, patescha actualmain da la pli auta inflaziun dal mund. I dat er adina dapli repressiuns cunter adversaris politics e schurnalists.
RR novitads 9:00


text:
Appiano sulla Strada del Vino
Appiano sulla Strada del Vino (Eppan an der Weinstraße) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 12.643 abitàncc, 'na superfìce de 59 km² e 'na densità de 214 ab./km². El cunfìna coi cümü de Andriano, Bolzano, Caldaro sulla Strada del Vino, Fondo (TN), Malosco (TN), Nalles, Ronzone (TN), Sarnonico (TN), Senale-San Felice, Terlano, Vadena.
Situasiù linguìstica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc


text:
La moziun vuleva cuntanscher che las premias da la cassa da malsauns na surpassian betg 10% da las entradas d'in tegnairchasa. Las premias sajan creschidas ils ultims onns bler pli fitg che las pajas, ha ditg Liliane Maury Pasquier da la PS dal chantun Genevra ch'ha inoltrà la moziun. Tscherts tegnairchasas impundian oz dapli che 20% per las cassas da malsauns e quai saja da memia. Ultra da quai dettia differenzas da chantun a chantun quai che pertutga la reducziun da las premias. Ord motivs finanzials desistian adina dapli persunas da consultar in medi, ha punctuà Pasquier. La fin dals quints vegnia quai pli char per la sanadad publica.
Moziun chatta amis mo tar PS
Sulettamain la Partida socialdemocrata ha sustegnì la moziun da Pasquier. Malgrà che quai vegnia a chaschunar custs supplementars da radund duas milliardas francs saja quai giustifitgabel.
Er il Cussegl federal aveva cusseglià da refusar questa moziun.
La decisiun è crudada cun 31 cunter 13 vuschs.
RR novitads 12:00


text:
Il Hostel «Autra Caussa» a Danis organisescha questa stad per la segunda giada in festival da Street Art. Tschintg fin otg artists che fan graffitis vegnan a dissegnar lur ovras vid las fatschadas dal hostel. I sa tracta d’artists ch’èn enconuschents en la scena da Street Art e che derivan da la Svizra, Germania e da la Gronda Britannia. Sco quai che la possessura dal Hostel «Autra Caussa» ed organisatura dal «Autra Art Festival», Bettina Seiser, ha ditg, hajan els 1/3 dapli reservaziuns dapi ch’ils artists han dissegnà sin lur fatschadas ils purtrets.
Strategia da marketing per il hostel
La stad passada aveva Bettina Seiser organisà per l’emprima giada in festival e laschà dissegnar sin la fatschada da ses hostel ed era sin il mir da la via gist giusut. Quai aveva procurà per reclamaziuns. Ella aveva fatg quai senza lubientscha. Perquai aveva la vischnanca pretendì ch’ils dissegns stoppian vegnir allontanads. Quai vegnan quels era. Bettina Seiser è dentant sa cunvegnida cun la vischnanca da Breil. Damai ch’i sa tractia d’ina strategia da marketing per il hostel pon las fatschadas – dentant mo quellas da la chasa – vegnir curcladas cun dissegns.
Mintga onn in festival – ni nagins maletgs vid il hostel
La premissa è che quai vegn mintga onn fatg da nov. Sch’i na dat nagina cuntinuaziun dal festival, lura ston las fatschadas puspè avair ina suletta colur. Ils purtrets sin il mir giusut il hostel ston dentant vegnir allontanads. Cun questa soluziun è Bettina Seiser cuntenta. Avant ch’ils artists vegnan l’avust vegnan las fatschadas puspè coluradas da nov e preparadas uschia ch’ils artists pon puspè cumenzar cun lur lavur. Avant ston dentant vegnir inoltradas skizzas dals maletgs a la vischnanca per che lezza possia dar glisch verda.
Artists preschentan lur art per albiert e dunsena
Naschida è l’idea da far in festival da Street Art entras il contact cun Gabriela Domeisen ch’è stada giast en il hostel. Ella fotografescha Street Art e curetescha era tala art per sia galaria a Baden. Uschia enconuscha ella fitg bain la scena e curetescha era ils artists per il festival a Danis.
Il festival ha in budget da 20’000 francs. La gronda part da quels vegn duvrada per la colur ch’ils artists dovran u lura era per puntanadas per vegnir vidlonder tar la fatschada. Ils artists survegnan albiert e dunsena en il hostel. Finanzià vegn il festival da sponsurs, fundaziuns e cun daners da marketing dal hostel.
Il festival è cunzunt dals 17 fin 22 d’avust. Lura vegnan las fatschadas visiblas da la via anora dissegnadas ed i dat era ina bar, lavuratoris per uffants e concerts en il Hostel Autra Caussa. Dissegnà vegn dentant durant l’entir mais, perquai che betg tut ils artists pon vegnir ils dis dal festival a Danis.
RR actualitad 08:00
Street Art
Street Art deriva dal graffiti. Igl art è naschi ils onns 70/80 cura ch’i vegniva dissegnà il pli savens illegal vid mirs purtrets da tut gener. Ils artists vulan mussar ch’els na lavurian betg mo sin via ed illegal, mabain ch’els èn buns artists. Ozendi creeschan quels artists era ovras sin incumbensa e vegnan era pajads persuenter.


text:
Cravegia
Cravegia (nòm uficiàl in italian: Craveggia) a l'è un cumün ussulan de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula
El gh'ha ona popolaziun de 730 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 36,5 km² e ona densità de popolaziun de 20 ab./km².
L'è vün di burgh püssee pituresch de tüta la Val Vigezz. El paes el cunfina cunt el Cantun Tisin (cumün de Unsernun e de Vergelet). I sò abitant hin ciamaa craugiaign. Se pò rivà a la fraziun de Bagn (un temp Aqua Calda) dumà da la Svizzera. I alter fraziun a hinn Prestinun, Siberia e Vucogn.
Evoluzion demografegaModifega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Cravegia l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Véla Mnôs
Artécol in dialèt arzân
Evoluzione demografica
Véla Mnôs (Víla o Víla de' Mnôc in dialèt dal pôst) (Villa Minozzo in italiân) l'é un cmûn ed 4.020 abitânt ed la pruvîncia ed Rèz, a 54 chilômeter tra mezdé e mateina dal cèinter ed Rèz.
Al teritôri comunêl l'é tra i pió lêregh d' Itâlia, s' es tînen fōra i cèinter principêl dal pruvînci. A gh'é la stasiòun siéstica ed Fèbi e la muntâgna pió êlta ed la pruvîncia, al Mûnt Cùşna (2121 i.l.m.). Atravêrs Civêgh e al Pâs dal Fôrbiş a 's rîva in Grafagnâna.
Al teritôri l'é quêṣi dal tót dèinter al Pêrch dal Gigânt.
Stòria[modifica | mudéfica la surzéia]
Fra i prém sègn ed la preṣèinsa ed l'òm ind al teritôri comunêl a gh'é i rèst ed l'etê ed mèz ed la prêda catê in localitê Lama Lite, a pió ed 1.700 mêter i.l.m. Atâch a l'abitê ed Sân Bertlamè, lòngh al fiòm Sècia é stê catê un simitèri ed l'època rumâna. Atâch al cèinter ed Vèla Mnôs, é stê catê 'na fébia gâlica. Tito Livio int al 187 p.C. al dîṣ che al consōl Marco Emilio Lepido , ind la guèra fâta cûntra i Légor Friniates e Apuani che astêvenin chi teritôri ché potrebbe avere attraversato gli Appennini passando per il territorio del comune di Villa Minozzo, "da o per" la Garfagnâna (dal Pâs Pradarèina o dal Fòrbis o Raîṣ). [1]Secònd la stôria popolêra la nâsita dal cèinter abitê la s'arfà a di fugitîv e deportê rumân. Al nòm Véla al deṣvîn da la parôla véla, che vôl dîr cà padronêl o gróp ed cà campagnôli, mèinter Mnôs a sré 'd unîr a Minucium nòm dal padròun dal fònd in dōve gh' êra la vèla. Opór al nòm Mnôs al pōl deṣgnîr dal nòm ed la Rôca ciamêda dal Melocio ch' l' êra in localitê Mnôs (ind al dialèt lochêl Mnòcc). Un ât ed l'imperadōr Ottone I dal 963 e un'êter 'd Ottone II int al 980, a cunfermên al pusès ed la cortem de’ Melocio cum plebe a la cēṣa ed Rèz. D'atōrna al 1000 l'é documentê un archpresbyter Melocii e dop un prêt ciamê Antonio de Menotio. Int al 1092 l'abite l'é citê in 'n bòla ed l'antipêpa Clemente III. La cuntèsa Matélda int al 1102 la cîta un ricôver per puvrèt in Campo Melasio e int al 1106, la fa riferimèint a un êrem in San Venerio ind la frasiòun dal dé d'incô ed Carù. Int al XIII sècol al cmûn ed Rèz l'îva coloniṣê la muntâgna e vêrs al 1240 dimòndi localitê dal cmûn dal dé d'incô a gh'àn giurê fedeltê (Ceré, Costabòuna, Curiân, Santòni, Sèc e la cumunitê d'Asta). Tr'al famèj che fêven valèir l'avtoritê ind la zôna a vân arcurdê i Dalli, che deṣgnîven da la Garfagnâna e amîgh di estèins, i Fogliani, i Malvasia, in pió râsi fiurintèini, j Arnaldi, e mudnèiṣi i Rocchi. Int al XV sècol a gh'é stê dal quistiòun cun i pastôr garfagnîn ed Soraggio per l'ûs di pâscol d'atōrna a Gazân[2]: ed la quistiòun l'é stê invistî al Dóca, che, dôp rcōrs e cûntra ricōrs, l'à dê ragiòun a i tuscân in câmbi ed 'n ôrs vîv a l'ân da purtêr al Dóca[3] dôp quêlch ân cambiê in cinghiêl. Int al XVI sècol la muntâgna arzâna l'à cgnusû un pegioramèint dal brigantâg; tra i brigânt pió famōṣ Domenico Amorotto, prutèt da la cória rumâna e ricerchê da Francesco Guicciardini, al gh'îva la cà ânch in sta pêrta ed l'Apenèin, tra Gaṣân e Civêgh, ind la localitê ed la Tòr ed l'Amorôt, che da ló l'à ciapê al nòm. A la Repóblica arzâna a gh'àn dt ed sé, int al 1796, i cèinter d'âsta, Fèbi, e Sèc. Ind al peréiod napoleònich é stê fât al "distretto 22 di Minozzo", dal dipartimèint dal Cròstel. Dôp la Restarvasiòun estèins, Véla Mnôs, l'à cuntinvê ad avèir 36 "comunelli". Dal 1815 l'é stê dichiarê pôst comunêl e l'é armêṣ anca dôp l' Unitê d' Itâlia: int sté peréiod l'é stê per pōch tèimp cmûn indpendèint anca Gaṣân, pió têrdi turnê insèm a Véla Mnôs. Ind al tèimp ed la préma guèra mundiêla é ste fât in vâl d'Asta un câmp ed lavōr per perṣunêr ed l'esêrcit àustro-ungârich, ònich eṣèimpi ind la pruvîncia ed Rèz. I perṣunêr lavurêven a la costrusiòun ed 'na ferovèia a scartamèint ridòt, , fâta int al 1918 fra Reparotònda, mìa luntân da Fèbi, e Quâra ( 16 chilômeter ed lughèsa cun 'na râta mâsima dal 3%). La ferovéia l'êra stêda fâta per purtêr a vâl l' algnâm tajê da i fiânch dal Mûnt Cùşna, che in chi tèimp là l'êra tânt necesâri; atâch a Gôva lòungh un piân in calêda i trûṣ finîven int al turèint Dôl, d'ed ché int al fiòm Sècia, e a gnîven tót só a Sân Michēl di Mucèt atâch a Sasôl. Purtrôp bèle int al 1920 la ferovèia la vîn ṣmuntêda. Un diṣastrōṣ teremôt al 6 setèmber 1920 l'à trê zò dimòndi cà e fât dimòndi môrt. Al tèimp ed la secònda guèra mundiêla, al 20 ed mêrs 1944 la frasiòun ed Cervarôl l'é stêda butêda zò per rapreṣâlia da i tedèsch , che àn masê 23 persòuni. Tót al teritô comunêl l'à pó fât pêrt ed la Repóblica partigiâna ed Muntfiurèin e al cmûn a gh'é stê dê l'amdaja d'argînt al valōr militêr cun al segvèint mutîv:
Sottoposta a fiera rappresaglia nemica non piegò sotto il tallone Tedesco ed ogni cittadino fu combattente sorretto dall'amore dei vecchi, delle donne e dei fanciulli. Con le fiamme distrussero le sue case si elevarono al cielo l'ardore e la passione che hanno santificato il martirio dei suoi figli caduti Cervarolo di Villa-Minozzo, 8 settembre - 25 aprile 1945»
La "Rôca dal Melocio"[modifica | mudéfica la surzéia]
I studiōṣ àn, in di tèimp indrê, fât divêrs pinsêr só al j urègin de sta strutûra ed difèiṣa: secònd al Milani [4], pr'al sistēma druvê per tirêrel só la pré èser un'ôvra têrd-imperiêl, pôch prubâbil che sién stê i rumân a tirêrla só. Secònd al stôrich Andreotti [5]l 'urègin ed la Rôca de Mnôs la deṣgniré dal pasâg ed 'n' antîga strêda per la Garfagnâna, ch' la pasêva dal Pâs ed la Pradarèina, prubabilmèin arfâta insém a la strêda rumâna tra Pèrma e Lóca[6]Lòngh sté strêda a's câten dimòndi rôchi e castē, che sègnen la só impurtânsa in època medievêla e gh'é stê catê, in localitê Gâta-Sân Bertlamè, tòmbi rumâni pinsêdi cme sègn ed la preṣèinsa 'd un grupèt ed cà, in pió ché a gh'ēra un ospitale, més lòngh al Sècia, tr'al vâl S'cèl e Lócla [7]. 'Na secònda strêda la se stachêva da còsta, l'andêva só al mûnt Prâmpa e l'andêva zò dòunca fîn a Muntcâgn, Casalèin, e Piôl, dōve la s'unîva cun la strêda per Ligûnchi[8].[9] La strutûra ed difèia la 's câta al cunfîn naturêl, fât dal Sècia, tra i teritôri bizantèin e l'esarchê ed Ravèna, quî longobêrd: pêrt dal teritôri ed l'êlt e mèdi Apenèin arzân, cun la ruvîna dal Castrum Bismanto ind la préma metê dal VII sècol l'ēra paê in mân di Longobêrd, mèinter al rèst l'armagnîva in mân di bizantèin tra quî i teritori di cmûn ed Toân, Véla Mnôs, e Ligûnchi che a ghîn armêṣ fîn al 728. Al teritôri, insèm a l'antîga strêda rumâna ciamêda Bibulca o via Imperiêla, ch' la metîna in colegamèint i teritôri bizantèin int al mudnèiṣ cun la Garfagnâna, l'êra difèiṣa da un Castrum Verabulum, arcgnusû cun Sân Vitêl ed Carpnèida, opór cun 'na localitê atâch a Bulògna atâch a còla che incō l'é Cresplân. A' s trâta ed 'n' ôpra impurtânt, cun di mûr êlt tra i 20 e i 30 mēter e prutèta al spâli dal mûnt Prampa. Al difèiṣi a s' égh zuntêven dō tòri ed guêrdia incòra incō in pē in diresiòun Bişmântva (ind al localitê ed Castèiln e 'd Trélia) êter dû turiòun o rôchi ( ind al localitê Srògn e Carniâna), sègn 'd antîgh castē ch'an 's cgnòs mìa la dâta ind al localitê Piôl, e Toân, ch'la tîn dacât in pió 'n cēṣa rumânica ed 'n' època dôp, e 'n' êter, d'època longoberda, insém al turèint Dôl, atâch a la localitê ed Quâra.
Stòria ministratîva[modifica | mudéfica la surzéia]
Fîn al 1815 al pô dal cmûn de sté teritôri l'ēra ind la frasiòun de Mnôs, ind la Rôca dal Melocio. Ind al peréiod napoleònich, int al 1805, ind al mèter apôst al dipartimèint dal Cróstel (Rèz), còst l'é stê divîṣ in cantòun dóve al n.8 l'ēra col de Mnôs, fât da sèt cmûn o cmûn céch, cun la divişiòun di cèinter ved Vèla e Mnôs.[10] In sègvit a la divişiòun tra Vèla e Mnôs, è nasû la cuncurènsa tra i dû cèinter per al pôst dal cmûn. Int al 1810 al gvêren l'à stabilî che al pôst comunêl al fós Mnôs (cun Sunrêt, Razôl, Valbciâna, Muntfléch, Garfagnân), mèinter Véla Mnôs l'é stê cunsidrê cmûn unî. L'ân dôp n'êtra curesiòun: al cantòun de Mnôs al gh'îva 5 cmûn (Véla Mnôs cun Mnôs, Toân, Gaṣân, Ligûnchi, Fèbi). Int al 1812 i cmûn dvintêven quâter Mnôs, (cun 2074 abitânt, Toân cun 2193 abitânt, Gaṣân o Asta cun 2548 abitant e Ligûnchi cun 1458 abitânt). Cun la caschêda ed Napoleòun s'é turnê a mèter só la situasiòun ed préma: al pôst dal cmûn l'é stê turnê a purtêr a Mnôs, ind la Rôca dal Melocio: al séndech l'a scrét però a Rèz che al sît l'andêva mìa pió bèin per al pôst ed l'aministrasiòun comunêla e cun al permès dal Dóca ed Mòdna, al municèpi l'é stê turnê a purtêr ed nōv a Vèla Mnôs al 15 ed mêrs dal 1815 [11].
Materiêl pr'andêregh in fònda[modifica | mudéfica la surzéia]
(manca):
- Francesco Milani. Minozzo negli sviluppi storici della pieve e podesteria - Reggio Emilia : Nironi e Prandi, 1938
- Villa Minozzo: Guida turistica. - Villa Minozzo : Amministrazione Comunale, 1994.
(manca):
- ↑ Al pâs an n'é mìa cêr véste che Tito Livio an dîs mìa da dōve l'é gnû al pasâg e gnân se se còst l'é stê da la Tuscâna e l' Emélia o invicivêrsa la ragiòun la sugerés che al pasâg al sia gnû da l'Emélia e pó in Tuscâna vést che int la stôria ed Tito Livio préma a vîn sgnê i nòm di mûnt Ballistam (Valèstra) e Suismontiumqe (Biṣmântva) e pó a vín arpurtê ch' l' é avgnû al pasâg di Apenèin, in pió, sèimper la ragiòun l' a's pôrta a scartêr che al pasâg al sia cuntinvê vêrsa la Lunigiâna, vést che al 'stès Tito Livio a' s dîṣ che l'ân dôp int al 186 p.C. i Rumân àn subî int la vâl dal fiòm Mêgra (Lunigiâna), ch'an cgnusîve mìa bèin, 'na batôsta a ôvra di Lègor Apuân ind la batâlia arcurdêda cun al nòm ed "Saltus Marcius",
- ↑ Al pâs ch' l' unîva al teritôri dal cmûn cun la Garfagnâna l'à ciapê al nòm ed Lama Lite
- ↑ Da sté fât é nasû al dét: Mnêr l'ôrs a Mòdna per spieghêr un' imprèiṣa dificultōṣa mó sèinsa riṣultê prâtich
- ↑ Francesco Milani, Minozzo negli sviluppi storici della pieve e della podesteria, Reggio Emilia 1980, p. 151
- ↑ R. Andreotti, Le comunicazioni di Parma col Tirreno, in Bullettino della Commissione Archeologica Comunale, LV, 1928, pp.241-242.
- ↑ L'Itinerarium Antonini", l'arcôrda 'na strêda ch' la traversêva l ' Apenèin emiliân ocidentêl (item a Perme Laca M.P.C I). Secònd Andreotti la Pèrma-Lóca la gnîva fôra da la pôrta orientêla ed Pèrma e, int al tajêr ed travêrs al màj ed la centória, la puntêva vêrs la vâl ed l' Èinsa, ch'la turnêva só per pasêr pó in còla dal Sècia. Pasê acsé l' Apenèin pr'al Pâs Pradarèina, la strêda l' andêva zò in Garfagnâna e, int al pasêr da la pêrta a dréta del Sêrch, l'arivêva finalmèint a Lóca. La strêda l'é incòra citêda da Lodovico Ricci ind la Dei Territori di Modena, Reggio e degli altri Stati appartenenti alla Casa d'Este, 1788, dóve al spieghêva al percōrs ed la strêda duchêla per la Lunigiâna, l'arpôrta che: "giunge a Fellina. Qui vi trova un ramo di strada al Mezzodì, che passando la Secchia alla Gatta corre per Menozzo e Ligonchio a Sillano, e cala in Garfagnana. Da questo stretto ramo se ne stacca un altro, che volgendosi anche più a mattina stendesi per Quara, Gova, Romanoro, Pietravolta, S. Pellegrino, e scende pure a Castelnuovo di Garfagnana".
- ↑ Francesco Milani, Minozzo negli sviluppi storici dela pieve e della podesteria,Reggio Emilia 1980.
- ↑ Sta strêda, cg nusûda per èser druvêda per al trasferimèint di brânch a l'êlta la vîn ânca numinêda ind l'ât tgnû dacât ind l'Archévi Capitolêr ed Rèz datê a Pavèia al 25 ed mâg dal 781 ed la dunasiòun ed la livella di Nasseta al vèschev ed Rèz Apollinare ed Carlo Magno, dōve a's cîta 'na strêda che dal Sècia la và insém al mûnt Palaredo e la rîva al cunfîn cun la Tuscâna al Pâs Pradarèina.
- ↑ Guêrda ânca chè: [1]
- ↑ L'uniòun l'êra fâta cun i cmûn: Mnôs (2815 abitânt), Véla Mnôs cun Bedògn, Cadigôb (fōrsi còla d'incō Cà Zòbi), Carniâna, Puiân, Carù, Slògn, Cerè Castlêr(?), Premavōr (2033 abitânt), Toân cun Cerè Marabèin (915 abitânt), Ligûnchi cun Piôl, Vâgli, Sincsèr, Câmp e Cavrîl, (1654 abitânt), Fèbi cun Curiân, Asta, Deusi e Rèparotònda (1418 abitânt), Guêra (prubabilment Quâra) cun Gôva, Sèc, e Costabòuna (1000 abitânt) e Gaṣan cun Civêgh, Cervarôl, Mursiân, e Nvlân(?) (1762 abitânt)
- ↑ Al procuradōr ed Rèz l'à scrét al Dóca a Mòdna cun sté lètra: "Sua Altezza Reale, benché in passato la residenza della Comunità di Minozzo sia sempre stata a Villa di Minozzo, nulla di meno si è sempre annunziato come capoluogo del comune Minozzo. Ora che, stando alla lettera del sovrano decreto 12 gennaio 1815 scorso, si è realmente stabilito la residenza in Minozzo, mi viene esposto esser ciò molto incomodo e pregiudizievole alla comunità perché non avendo fabbricati comunali soffre di uno stipendio di fiorini 140 annuali per affitto della residenza. Manca una Locanda ove in tempi rigidi riconversarsi e non avvi concorrenza di popolo. Il contrario, in Villa Minozzo avvi una casa comunale ove collocare la residenza, avvi mercato ogni giovedì e avvi stabilmente una Locanda, [...]". La rispôsta dal Dóca ed Mòdna Francesco IV, dal 4 ed mêrs 1815 ("Considerate le circostanze esposteci dal primo consultore e vice Governatore nostra città e provincia Conte Antono Re mediante del primo corrente e ritenuto che da lui si riconosca utile il proposto cambiamento, concediamo che venga la traslocazione della comune di Minozzo in Villa Minozzo. [...]") l'à dê al permès de spustêr al minicèpi a Véla Mnôs
Nôta: I nòm di pôst e di paèiş în tradòt in arzân ed Rèz.
Albinèa · Bagnōl in Piân · Baîṣ · Bibiân · Bresèl · Burèt · Buṣâna · Cadelbôsch ed Sōver · Campagnōla · Campéṣen · Canòsa · Carpnèida · Caşalgrând · Caṣîna · Castelnōv di Mûnt · Castelnōv ed Sòt · Castlarân · Culâgna · Curèz · Fâbrich · Gatâtich · Gualtēr · Guastâla · Ligûnchi · Lusêra · Muntèc · Nuvalêra · Puvî · Quâter Castē · Queriêgh · Ramṣèit · Ré Salṣêr · Rèz · Rezōl · Rôl · Rubēra · Sân Martèin · Sânt'Ilâri · Sân Pôl · Scandiân · Toân · Véla Mnôs · Vèt · Viân · Vsân


text:
La situaziun finanziala da las duas vischnancas en val d’Alvra saja displaschaivlamain deplorabla, omaduas vischnancas vegnian sustegnidas finanzialmain gia dapi onns pervi dals gronds debits, ha ditg Barbara Janom Steiner, la scheffa dal Departament da finanzas e vischnancas.
«Schins vul propi dar la pussaivladad ad ina nova vischnanca da cumenzar cun ina basa finanziala acceptabla, lura èsi da diminuir ils debits e perquai è l’import uschè aut, nua che nus diminuin ils debits per otg milliuns», uschia la cussegliera guvernativa.
Reducir ils debits grazia offerta generusa
Tenor in rapport da la regenza grischuna ston ils otg milliuns francs vegnir duvrads per sminuir ils debits. Quels gidan a sminuir ils debits suenter la fusiun per 30%.
Era suenter quest pass èn ils debits per persuna anc adina tar in cunfin critic da 5’000 francs, stat scrit en il rapport da la regenza. Ed er suenter ina fusiun vegn la nova vischnanca anc ad esser sut la surveglianza dal chantun.
In sbassament dal pe da taglia ch’è actualmain sin 130% da la taglia chantunala simpla n'è era suenter la fusiun betg pussaivel.
Co sa cumpona il sustegn dal chantun?
La contribuziun da fusiun consista or d’ina promoziun da 615’000 francs, 8 milliuns per sbassar ils debits, 75’000 francs per sanar l’archiv da Bravuogn, 150’000 francs per installar uras d’aua a Filisur.
RR actualitad 11:00
«Fin oz n'avain anc mai sustegnì tar ina fusiun ina diminuziun dals debits.» Barbara Janom-Steiner


text:
La fundaziun d'ina partida giuvna saja atgnamain ina consequenza logica dals resultats ch'ils giuvens Verd-liberals hajan cuntanschì a las elecziuns dal Cussegl naziunal 2015, scriva la partida.
Enfin uss eran ils giuvens Verd-liberals organisads sco rait aifer la partida mamma. Entant haja la partida numerus novs commembers giuvens. Ultra da quai saja in terz da tut quels ch'elegian ils Verd-liberals sut 35 onns. Quai saja sa mussà a las elecziuns 2015. En ils chantuns Turitg e Lucerna sajan ils giuvens Verd-liberals stads la partida giuvna cun il pli bler success.
RR novitads 11:00


text:
Cun la quota datti per annada mintgamai radund 3'600 schuldads che fan il servetsch a lunga durada. Els absolvan lur entir servetsch militar en 300 dis, senza interrupziun. Questa pussaivladad na datti dentant betg tar tut ils geners da truppas ed er betg per tuttas funcziuns.
La Controlla federala da finanzas ha examinà ils custs e l'efficacitad dal model tenor las perspectivas da l'armada, per quels obligads da far il servetsch ed economia. Tut en tut vegn la controlla da finanzas a la conclusiun ch'il model saja in'agiunta che fetschia senn ensemen cun la scola da recruts ed ils curs da repetiziun. Quels che fan il servetsch al toc, segireschian la prontadad da l'armada a curta vista. Plinavant surpiglian els ina rolla tar la scolaziun da las truppas e garanteschan prestaziuns permanentas.
Servetsch pli lung
En ina enquista haja la controlla da finanzas eruì che la dumonda per far il servetsch al toc saja bain gronda avunda. Ella vegn dentant franada in zic entras quai che persunas che fan il servetsch a lunga durada, prestan radund 55 dis da militar dapli che quels che fan ils curs da repetiziun. Quai va dentant be anc fin che l'armada 2023 vegn realisada. Lura è la differenza anc tar 35 dis.
Raschuns per far il servetsch a lunga durada èn savens ch'i va si meglier cun la professiun u la scolaziun, sco er il giavisch da simplamain gist avair rugalà la chaussa. L'enquista haja er mussà che la motivaziun durant quest servetsch saja gronda, malgrà ch'ina gronda part na vesia betg il senn en il servetsch militar.
Metter en dumonda la quota
Dapi radund 10 onns è la cumpart da quels che fan servetsch al toc tar ils 15% ch'èn maximalmain pussaivels. Durant onns cun pli paucs recruts, han ins perquai dentant pudì engaschar pli paucs che fan tras il servetsch.
Co la relaziun ideala tranter schuldads che fan servetsch al toc e quels che fan curs da repetiziun duai esser, na possia la controlla da finanzas betg giuditgar. Ma, quels che han fatg servetsch al toc, crodan or da l'inventari dal militar, er sch'els pon anc vegnir engaschads ils proxims quatter onns per acziuns.
Per questas raschuns è la controlla da finanzas da l'avis ch'i saja d'examinar sch'ins veglia laschar crudar la quota fixa u laschar ella. Quai dess dapli flexibladad a l'armada.
Ord l'archiv: