text:
Per nus RumantschAs muntan chant e musica identitad. Promover, tgirar e collectar quai è in dals pensums da RTR. Dapi 36 onns fa RTR quai en atgna reschia. Bain in motiv da mirar enavos? E gist quai fa il «Artg musical». Sut il titel NOSTALGIA porta el en ina terza part registraziuns fatgas da RTR tranter 1992-99 e quai cun furmaziuns pitschnas, gruppas e cun solistas e solists.
Nus udin: il Cerchel musical dalla Surselva, Quartet dubel da la Scola chantunala Cuira, Semi-Dixie-Band, Capella Vorab Flem, Soras Scherrer Trun e Las lodolas San Murezzan. Lura ils solists/solistas: Carli Elvedi e Gion Antoni Derungs, Alice Darms, Mario Pacchioli e Clau Scherrer, Philip Gschwend & Rinaldo Camathias cun Gion Balzer Casanova, Stefania Huonder ed Ute Stöcklin, Mario Camartin cun Leo Simonet e Peder Rizzi cun sia flauta da pan.


c: text/html

text:
Tavau saja il lieu, nua ch’il mund vegnia ensemen, ha il cusseglier federal Ignazio Cassis ditg tar l’avertura da la nova chasa. Cun il House of Switzerland haja la delegaziun svizra uss er in lieu, nua che manaders da fatschenta svizzers possian s’inscuntrar cun auters schefs da concern – e quai davos ischs serrads. Ils discurs bilaterals en il House of Switzerland duain avair lieu en in ambient patgific e vegnir suttastritgads cun spezialitads culinaricas svizras.
Sper Cassis èn er stads preschents a l'avertura il president da la Confederaziun Ueli Maurer, il minister d’economia Guy Parmelin ed il minister da l’intern Alain Berset. Il House of Switzerland vegn manà dal departament federal d’affars exteriurs – quai cun in budget da 100'000 francs. Planisadas èn quatter occurenzas uffizialas.
RR novitads 06:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Il scribent, ch'era dapi il 1970 cunzunt enconuschent sco autur da crimi, è mort. Sco quai che sia famiglia ha communitgà è Sam Jaun gia mort il venderdi passà.
Jaun era studegià germanist e filolog classic. Per sia lavur è el vegnì remunerà il 1987 cun il premi Friedrich-Glauser. «Die Brandnacht» sa numna l'ovra premiada ch'è er vegnida filmada. Ed il 2001 han ins lura onurà ses roman «Fliegender Sommer» cun il premi da crimis tudestg.
Dal scolast, tar il scribent
Il scriptur bernais aveva sias ragischs en l'Emmental. Suenter il studi era Jaun lura ì en la citad da Berna, nua ch'el aveva lavurà sco scolasts ed incumbensà per la cultura. Dapi il 1977 aveva el lura midà sia passiun en sia professiun ed aveva cumenzà a lavurar sco scriptur independent e translatur.
RR novitads 11:00


text:
Stratocumulus lenticularis
El stratocumulus lenticularis (abbreviadura Sc len) a l’è ‘na nivola del gener stratocumulus de l'aspètt de ‘na lenta (de la quàl la n’è sortida la designazion lenticularis) o a armandola.
CaratteristichModifega
On stratocumulus lenticularis a l’è in gener fàa su de nìvol in deporlo che gh’hànn ‘na forma piatta e slongada che la regòrda la forma tipica d’ona lenta o d’ona somèza compagn de l’armandola. A hinn tipich in di region polar o di zòn temperàd in del cor se l’invèrna. A pòden vèss ingeneràd anca di vent che passen sora i collìn o i rilién montagnos, compagn che in del caso del favòni, che hinn desponnùu d’ona manera molto regolàr.


text:
Sin ina plattafurma religiusa kath.net (guarda box) è s'exprimì l'uvestg auxiliar Marian Eleganti cunter las mesiras da prevenziun che la conferenza dals uvestgs ha decidì e publitgà. En il video s'exprima el critic vers il fatg ch'ils bogns al lieu da pelegrinadi Lourdes èn serrads preventivamain. I na saja betg enconuschent ch'insatgi saja ina giada s'infectà là e pretenda che quai saja capitulaziun da la cretta. Era la recumondaziun da desister da la communiun en bucca crititgescha Eleganti la recumondaziun dals uvestgs. Ins na possia betg spetgar contaminaziun u privel cun retschaiver la sontga communiun. Ed il privel che l'aua sontga pudessia transmetter malsognas taxescha Eleganti sco irresponsabel e superstitziun privlusa.
Critica da pliras varts
- La conferenza dals uvestg svizzers sa distanziescha da l'opiniun dad Eleganti. I sa tractia da l'opiniun persunala dad Eleganti. «Quai che l'uvestg auxiliar Marian Eleganti di è da natira puramain persunala ed oblighescha quatras mo el sez», ha ditg Encarnación Berger-Lobato, la pledadra da la conferenza, a l'agentura da novitads kath.ch (guarda box). La conferenza dals uvestgs restia tar las recumondaziuns ch'ins haja decidì.
- La direcziun da sanadad da Turitg crititgescha era l'agir dad Eleganti. I saja bain bun da far endament a cartentas e cartents, tge ch'el tratgia da la communiun e l'aua sontga, di il pledader Marcel Odermatt. Il ristg da s'infectar cun il coronavirus restia però.
- Pli vehementa è la reacziun dal cussegl sinodal dals catolics da Turitg. Vers kath.ch di la presidenta dal cussegl sinodal Franziska Driessen-Reding: «Resguardond las unfrendas da la pandemia da corona, è ses discurrim da 'chasti da Dieu' mo cinic.»
kath.ch uffizial – kath.net privat
- Kath.ch è l'instituziun dals servetschs da medias da las baselgias catolicas svizras. I sa tracta d'in'uniun cun l'incumbensa d'infurmaziun da la conferenza dals uvestgs svizzers.
- Kath.net è ina plattafurma d'infurmaziun privata che infurmescha tenor atgnas indicaziuns da temas relevants da la baselgia roman-catolica e s'orientescha tenor la ductrina. La conferenza dals uvestgs austriacs è sa distanziada da kath.net che n'haja nagina incumbensa e nagina finanziaziun da la baselgia catolica uffiziala.
Baselgia catolica pren era mesiras da prevenziun
L'emna passada era la conferenza s'exprimida cleramain per respectar las directivas e recumondaziuns statalas per franar la derasaziun dal coronavirus ed aveva publitgà recumondaziuns era per la liturgia., il link avra en ina nova fanestra Tranter auter da betg dar il maun tar il salid da pasch, da svidar ils craps da l'aua sontga e tar l'eucharistia retschaiver la hostia en il maun e betg direct en la bucca (quel che reparta ha da desinfectar ils mauns ordavant).
Era l'uvestgieu da Cuira ha reagì sin las mesiras da prevenziun. , il link avra en ina nova fanestraTranter auter dispensa da la messa, per il mument nagina celebraziun da l'emprima communiun e da craisma e da laschar avert pli ditg las baselgias per uraziuns persunalas.


text:
En ses tractat dal 2010 porscha Georges Darms, da quel temp professer da rumantsch a l’Universitad da Friburg, ina survista dal cuntegn e dal svilup tant da las ‹Annalas› sco er da la Societad Retorumantscha tranter il 1885 e l’entschatta dal 21avel tschientaner.
L’onn 2010 è cumparida la 123avla annada da las ‹Annalas da la Societad Retorumantscha›. La part introductiva da quest numer è stada deditgada al giubileum da 125 onns da la Societad Retorumantscha 1885–2010. En trais contribuziuns èn vegnidas tematisadas las entschattas da la Societad (Cristian Collenberg), l’impurtanza da las ‹Annalas› per l’istorgia grischuna (Adolf Collenberg) e l’impurtanza da la SRR e da las ‹Annalas› per la retoromanistica (Georges Darms).
Il tractat da Georges Darms da bundant 20 paginas porscha quai ch’il titel empermetta – ed anc bler dapli: el sa lascha leger sco in veritabel cumpendi dal cuntegn dals singuls numers da las ‹Annalas› da ses origin fin l’entschatta dal 21avel tschientaner. Il text analisescha il svilup dal cuntegn en successiun cronologica. A moda acribica ed er munì cun commentaris critics dilucidescha l’autur co che las singulas redacziuns, co ch’ils singuls gusts ed il spiert dal temp, ma er co ch’ils singuls accents ch’èn mintgamai vegnids mess entaifer il moviment rumantsch han influenzà cuntegn e structura da las ‹Annalas›. U formulà autramain: la tavla da cuntegn dals singuls numers da las ‹Annalas› resp. il register cumplessiv da tut las annadas (cf. online) sa lascha er leger sco spievel da la Renaschientscha rumantscha e dals svilups entaifer la Rumantschia fin il temp preschent.
Ord questa perspectiva èsi per exempel interessant d’analisar:
- tge rolla che l’ediziun da funtaunas e monuments da la litteratura rumantscha ha giugà e gioga;
- co che las contribuziuns èn repartidas – areguard lur auturas ed auturs, ma er tematicamain – sin las differentas regiuns rumantschas;
- tge pais che vegn dà als aspects linguistica, litteratura, istorgia, cultura e.a. e co ch’ils accents sa midan en il decurs dal temp;
- tge rolla che las ‹Annalas› e la Societad Retorumantscha han giugà en connex cun l’avischinaziun dals idioms e las differentas emprovas da standardisaziun da la lingua rumantscha.
E l’impurtanza da las ‹Annalas› per la retoromanistica sco tala? Areguard quella concluda Georges Darms a moda vaira pragmatica:
«Gion Deplazes ha scrit a chaschun dal centenari da la SRR davart quellas: «Ei dat buc ina scrutaziun romontscha e grischuna seriusa senza consultar las Annalas. (…)» Quai po bain valair per in dumber restrenschì d’artitgels. Ma pli datiers da la realitad è bain la valitaziun da Jachen Luzzi, president da la SRR a chaschun dal 50avel anniversari da la SRR: «Pür admettand chi ais gnü stampà eir bler ballast, as das-cha dir, cha las Annalas sun ün rich s-chazzi da literatura rumantscha (…)». E quai ch’è ballast per l’in po forsa tuttina anc interessar in auter.»
Precis quest’ultima constataziun po valair sco clav per ina chapientscha cumplessiva da la muntada da las ‹Annalas› – e furma la garanzia ch’i vegn er a valair en avegnir la paina d’adina puspè sfegliar en numers pli vegls. Quai tant pli che l’entir stgazi è accessibel en furma digitala sut www.e-periodica.ch.


text:
cuntegn
Naziunal/Internaziunal
-
Austria parta cun victoria
L'Austria è partida bain en la qualificaziun per il campiunadi mundial da ballape il 2018 en la Russia. L'equipa naziunala austriaca cun il trenader svizzer Marcel Koller ha gudagnà l'emprim gieu da gruppa ordaifer cunter la Georgia cun 2:1.
Martin Hinteregger (16.) e Marc Janko (42.) han sajettà ils gols per l'Austria gia en l'emprima mesadad. Jano Ananidze ha pudì scursanir sin il 1:2 en la 78avla minuta. - En la medema gruppa, la gruppa D, dattan Wales cunter la Moldavia e la Serbia cunter l'Irlanda.
RR novitads 21:00


text:
Ils Svizers han dimena en media pudì cumprar in pau pli pauc cun lur paja. Quai mussan las novas cifras da l'Uffizi federal da statistica.
La paja reala è schon il segund onn en segua sa sbassà, scriva l'uffizi da statistica – l'onn 2017 per 0,1%. Dentant è era la paja s'augmentada en ils ultims tschintg onns en media per 0,6%.
Grondas differenzas en las branschas
En il sectur industria è la paja nominala s'augmentà per 0,3% l'onn 2018. Collavuraturs ils secturs chemia e farmazia han survegnì var 1,7% dapli raps, collavuraturs en l'industria da palpiri, laina e stampa però 0,4% pli pauca paja.
En il sectur finanzas, medias e telecommunicaziun sco era informatica èn s'augmentadas las pajas per var 1,5%. Ils collavuraturs en las suandantas spartas han stuì quintar cun 0,1% pli paca paja: Transport da pachets e servetschs scientifics, tecnologics e a professiun libra.
RR novitads 10:00


text:
Al French Open a Paris ha ina giugadra da tennis da 19 onns declassà il numer dus dal mund. Simona Halep da la Rumenia ha pers l’otgavel final cunter la polacca Iga Swiatek cun 1:6 e 2:6 e quai en 68 minutas. Simona Halep n’ha strusch gì schanza.
La statistica da la giuvna polacca, ch'è actualmain il numer 54 dal mund , mussava a la fin 30 cunter 12 winners. En la proxima partida frunta Swiatek sin la qualifitganta taliana Martina Trevisan. Lezza ha gudagnà cunter il numer otg dal mund Kiki Bertens.


text:
Che Guevara
Ernesto Guevara, numnà Che Guevara [t͡ʃe ɣeˈBaɾa] u simplamain Che (* uffizialmain ils 14 da zercladur 1928, forsa gia ils 14 da matg 1928 a Rosario en Argentina; † ils 9 d'october 1967 a La Higuera en Bolivia) era in politicher marxistic, manader da guerilla sco era autur.
El era in manader impurtant (comandante) da la armada dals rebels en la Revoluziun cubana durant ils onns 1956–1959 ed era sper Fidel Castro la pli impurtanta figura simbolica per la revoluziun. Guevara deriva d'ina famiglia burgaisa da l'Argentina. Gia durant ses studi da medischina ha el scrit differents diaris da viadi cun qualitad litterara, ch'èn era vegnids publitgads sco films. Differentas publicaziuns e pleds dad el han influenzà ils moviments revoluziunars ordaifer la Cuba. Sia vita e sias ideas, sco era il cult enturn sia persuna èn vegnids tractads a moda fitg varianta en differents films, cudeschs ed autras medias.
La revista americana Time Magazine l'ha nominà il 1999 tranter las 100 persunas da grond'influenza dal 20avel tschientaner. La fotografia da ‹Che› dad Alberdo Korda cun il titel Guerrillero Heroico vala sco pli enconuschenta illustraziun d'ina persuna.
Survista[modifitgar | modifitgar il code]
Ils perdavants da Guevara eran burgais gronds argentins. Gia durant ses studi da medischina ha Guevara fatg differents viadis, ils quals el ha documentà cun diaris. Durant ses viadis ha el emprendì d'enconuscher la inegualitad economica e la malgiustia sociala en l'America dal Sid. A Guatemala ha el emprendì d'enconuscher si'emprima dunna. Ella era emploiada tar la regenza ed ha preschentà Guevara a differents activists politics. Suenter la cupitgada da la regenza mexicana entras ils USA è Guevara sa rendì a Mexico ed ha entupà là Fidel Castro.


text:
Il capricorn Giugiu banduna ses geniturs per ir en il grond mund. Là fa el l’experientscha dad intoleranza e refusa. El è quasi la victima da mobbing.
In bel di entaupa el l’urs Roro. Quel viva sulet, ma na sa senta betg solitari. Adina puspè chatta el novs amis che al gidan. Giugiu e Roro fan amicizia e stiman in l’auter. Per Roro è Giugiu spezialmain bel cun sia colur unica.
L’autur David Friedli e l’illustratur Martin Oesch han creà in cudesch atmosferic cun in messadi impurtant. Il text en rumantsch sursilvan è da Gino Carigiet che furma la gruppa DUS ensemen cun David Friedli. Sin lur pagina d’internet pon ins chattar chanzuns per uffants che tematiseschan l’istorgia da «Giugiu & Roro».


text:
Ils delegads da la PLD grischuna han elegì a Gian Donatsch da Malans sco nov commember da la direcziun da la partida. Donatsch represchenta ils Liberals giuvens. La direcziun da la partida bandunan Rudolf Kunz e Dario Wellinger.
Ils ulteriurs commembers da la direcziun da la partida restan sco fin qua. Quai èn il president Bruno Claus, cusseglier guvernativ, Christian Rathgeb, cusseglier dals chantuns, Martin Schmid, presidenta da fracziun Vera Stiffler e plinavant Urs Marti, Tarzisiuns Caviezel, Anna-Margreth Holzinger, Angela Casanova Maurizio Michael, sco era il schef da pressa Silvio Zuccolini.
RR novitads 14:00


text:
Il sulet gol svizzer al pari 1:1 intermediar, ha sajettà Gaëtan Haas. La Svizra sa ranghescha uschia sin plazza 6 da quest campiunadi mundial.
In duel nordic en ils mezfinals
En ils mezfinals frunta ina giada la Svezia sin la Finlanda. Ils Finlandais èn sa qualifitgads cun ina victoria cunter ils Stadis Unids. La defensiun finlandaisa è stada stabila, e fin il 2:0 dals Finlandais en la 47avla minuta èn ils Americans mo vegnì da sajettar 15 giadas sin il gol.
En il segund mezfinal gioga la Russia cunter il defensur dal titel il Canada. La Russia ha battì il suentermezdi la Tschechia cun 3:0. E la saira n'han ils Tudestgs betg nizzegià l'avantatg da pudair giugar a chasa, ed han pers cunter ils Canadais cun 1:2.
Sonda suondan ils mezfinals
Ils dus mezfinals han lieu la sonda. Il suentermezdi è la partida Canada - Russia, la saira sa duelleschan lura la Svezia e la Finlanda.
RR novitads 23:00


text:
Iniziativa dal pievel «Per in'economia duraivla ed effizienta areguard la gestiun da las resursas (economia verda)»
Ils 25 da settember 2016 la populaziun ha votà davart l'iniziativa dal pievel «economia verda» .
Resultats
Da tge sa tracti?
L’iniziativa pretenda che la Confederaziun, ils chantuns e las vischnancas prendian mesiras, per che l’economia dovra las resursas en moda effizienta e schanegia tant sco pussaivel l’ambient. Fin l’onn 2050 duai la Svizra reducir il consum da resursas uschè fitg, ch’el na surpassa tenor la calculaziun stimada betg pli la capacitad natirala da la Terra.
La dumonda da votaziun
Vulais Vus acceptar l’iniziativa dal pievel «Per in’economia duraivla ed effizienta areguard la gestiun da las resursas (economia verda)»?
Recumandaziun a las votantas ed als votants
Il Cussegl naziunal ha refusà l’iniziativa cun 128 cunter 62 vuschs e 2 abstenziuns, il Cussegl dals chantuns cun 31 cunter 13 vuschs senza abstenziuns.


text:
Il vitg da Preda ha gnanc diesch abitants – tuttina marscha il mument ina massa. Sin il plazzal dal nov tunnel da l'Alvra vegn lavurà di e notg – ed il plazzal occupa bler plaz. Quai n'influenzescha betg mo la cuntrada, mabain er la hotellaria en vischinanza.
L'hotel Preda Kulm, gist sper il plazzal, haja tras il plazzal pli paucs giasts che stettian sur notg. Els possian dentant cumpensar quel deficit cun ils lavurants da construcziun che mangian lur gentar en il restaurant. Quai pretendia da l'hotel dentant era – auter che normal – in manaschi durant l'entir onn. E quai vul era dir custs da persunal durant l'entir onn. La fin finala saja il quint dimena pli u main equilibrà.
Era l'albiert Sonnenhof, ch'è in pau plinenvi dal plazzal, senta in effect. Lur giasts regulars – amaturs da la natira – sajan numnadamain nagins fans da tals plazzals gigantics. Uschia na vegnan era betg tants sco usità. Er il Sonnenhof possia dentant cumpensar quai cun lavurants che pernotteschian mintgatant en l'albiert.
Telesguard 17:40


text:
Sco quai che Giatgen Augustin, suprastant da la vischnanca Albula/Alvra ha ditg sin dumonda da RTR, haja la vischnanca chattà nagin medi che vuleva affittar la chasa per avrir ina pratica. Era ils ospitals da Tusaun e Savognin na sajan betg stads interessads vid ina collavuraziun, gnanc per singuls dis.
Ina chasa da famiglia ed in affar
Uss vul la vischnanca dar a fit omadus bajetgs, che cumpiglian ina chasa d’ina famiglia cun 5 ½ stanzas, sco era ina chasa per affars da 5 stanzas. Pussaivel saja per exempel da duvrar la chasa d’affars per in atelier ni per auters affars. Er per in dentist saja l’immobiglia adattada. Avant che laschar vid il bajetg, vegnia però er en dumonda da dar a tschains mo la chasa d’abitadi, uschia Giatgen Augustin. Da vender il bajetg na vegnia dentant betg en dumonda.
Immobiglia è vida suenter il 2013
Dapi l’atun 2013 è la chasa da medis vida. Suenter ina dispita da plirs onns cun l’anteriura vischnanca da Casti aveva il medi Bernd Hausmann bandunà Casti. Ses successur Dr. Stefano Bonazzi ha desditg la plazza anc durant il temp d’emprova l’atun dal 2014. Tenor infurmaziuns da Giatgen Augustin da la vischnanca Albula/Alvra, n’haja il medi gnanc entschet a pratitgar.


text:
La pratica da medi sa chatta da manaivel da la staziun – e la possessura da l’immobiglia è la vischnanca Albula/Alvra. Il president communal Daniel Albertin ha ditg ch’i saja fitg cuntentaivel ch’ins haja pudì reavrir la pratica.
I saja in grond basegn da pudair porscher servetschs medicinals a Casti, quai surtut per quels ch’il viadi ad Alvagni è memia grond.
Il medi Harald Jung ha ditg ad RTR ch’el vuleva l’emprim sa viver en ad Alvagni. Uss, suenter esser en la val dapi bun in onn e mez, saja el pront da surpigliar er la pratica da Casti. Cun quai ch’i na deva nagina infrastructura pli a Casti, haja el stuì far intginas investiziuns. Radiografias stoppia el vinavant far ad Alvagni, tut il rest saja pussaivel era a Casti.
Ils davos medis ch'han lavurà en la pratica da medi a Casti èn stads Bernd Hausmann e Stefano Bonazzi.
RR Total local 11:45


text:
Schegea ch’ils aderents èn per il mument en avantatg cun 21%, quintan ils politologs che l’iniziativa vegnia refusada piz a cup – quai en vista a la participaziun. Las opiniuns n'èn anc betg fatgas perquai che mo 43% dals burgais cun dretg da vuschar fissan ids a l’urna.
Polarisaziun è gronda
La polarisaziun da las partidas è considerabla. A la basa da la partida Verd-liberala èn 95% per l’atgna iniziativa, be 5% èn cunter. Er tar la PS dominescha il gea cleramain cun 70% cunter 16%. Tar la PCD è er il gea en la maioritad cun 58%, resistenza datti là da 35%.
Tar la PLD e la PPS èsi la maioritad da las persunas che vulan ir a votar cunter l’iniziativa. Tar la partida populara è la refusa gia considerabla, tar la basa dals Burgais-democrats sa mussa la situaziun però anc dividida.
Tge vul l'iniziativa?
L'iniziativa «Per l'abandun da l'energia nucleara» pretenda che las ovras atomaras vegnian tschentadas giu il pli tard suenter 45 onns en funcziun. Vegniss l'iniziativa acceptada, lura stuessan Beznau I e II sco er Mühleberg vegnir tschentads giu il 2017. Gösgen giess il 2024 da la rait, Leibstadt il 2029. En votaziun va l'iniziativa ils 27 da november 2016.
Ils arguments dals adversaris
Per ils adversairs da l'iniziativa è il termin memia resolut. Uschia vegniss gia il 2017 a mancar radund in terz da l'energia nucleara che vegn producida oz. Quai correspunda al diever d'energia annual da radund 1,6 miliuns chasadas. Questa cumpart na po tenor ils adversaris betg vegnir remplazzada spert avunda cun energia regenerabla indigena. Uschia stuess la Svizra importar bler dapli energia da l'exteriur - e quai fiss energia d'ovras atomaras e da charvun, uschia ils adversaris.
Ils arguments dals adherents
Per ils iniziants è il manaschi d'ovra atomaras memia privulus, in super-GAU na saja er betg da sclauder en Svizra. Il provediment da l'energia betg periclità cun abandunar l'energia nucleara. Cun energia indigena, e cun importar energia da l'aua, dal sulegl, dal vent e da biomassa pudess l'energia atomara vegnir remplazzada favuraivel al clima. Cun in gea a l'iniziativa survegnissan las interpresas ed il maun public segirezza quai che pertutga il planisar e las investiziuns da las energias regenerablas. La midada da l'energia stgaffetschia plazzas e saja uschia er ina schanza economia, punctueschan ils iniziants.
RR novitads 17:00


text:
Quels èn instruments impurtants per la planisaziun da la chatscha. Els gidan ad auzar localmain effectivs da selvaschina flaivels, a meglierar la structura natirala dals effectivs sco er a proteger spezias da selvaschina periclitadas cunter ils disturbis da la chatscha.
Asils da selvaschina sin ina surfatscha da 1114 km²
En il rom da la nova regulaziun concludida è il dumber d'asils da selvaschina generals vegnì augmentà da 215 a 230, il dumber d'asils da chatscha auta da 19 a 22 ed il dumber d'asils da chatscha bassa da 44 a 53. Tar las autras categorias d'asils èn vegnids determinads sco fin ussa 1 asil da chavriels e 22 asils da muntanellas. Il dumber d'asils da lieurs è vegnì reducì per 8 a 46. Il dumber d'asils d'utschleglia è vegnì augmentà a 21 ed il dumber d'asils d'utschleglia da l'aua a 46.
Ensemen cun il parc naziunal svizzer e cun ils sis asils da selvaschina federals resulta en il chantun ina surfatscha totala d'asils da selvaschina da 1114 km².
RR novitads 10:00


text:
Trais fatschentas per la consultaziun:
- ratifitgar la cunvegna dal clima da Paris
- la revisiun totala da la lescha da CO2, nua che finamiras e mesiras vegnan francadas,
- la cunvegna cun l'UE per colliar il commerzi d'emissiuns
La consultaziun davart las trais fatschentas dura enfin ils 30 da november 2016.
Parlament sto ratifitgar las finamiras dal clima da Paris
Ils terms eran gia enconuschent. Il december passà ha la cuminanza dals stadis deliberà la cunvegna dal clima cun la finamira da tegnair ils stgaudament global cleramain sut 2 grads. La cunvegna oblighescha tut ils stadis da decider mesiras per reducir ils gas da serra. Ella va en vigur uschespert che almain 55 stadis ch'èn responsabels per 55% da las emissiuns da gas da serra ratifitgeschan la cunvegna. En la Svizra sto il parlament federal far quai.
Rinforzar las mesiras fin ussa
Per realisar la cunvegna duai vegnir revedì la lescha da CO2. Il Cussegl federal vul cuntanscher entaifer il pajais ina reducziun d'almain 30%, quai entras mesiras. Ils ulteriurs 20% pudessen vegnir dal commerzi d'emissiuns u entras ina reducziun d'emissiuns en l'exteriur. Ils instruments ord la lescha da CO2 actuala duain restar e vegnir rinforzads.
Era l'agricultura è pertutgada
Il Cussegl federal vul fixar finamiras intermediaras. Da nov pertutgan las finamiras betg mo il sectur da bajetgs, traffic ed industria, mabain era l'agricultura. Lezza duai er prestar sia cumpart a la reducziun entras la politica agrara.


text:
La Rega ha salvà l'alpinista grevamain blessada e transportà ella en l'ospital chantunal a Cuira. L'accident saja capità suenter che l'alpinista e dus ulteriurs alpinists da la Germania avevan ascendì il Piz Kesch. Durant la descensiun saja la dunna vegnida tschiffada d’ina lavina e tratga en la profunditad. Ils dus accumpagnaders na sajan betg vegnids blessads ed hajan pudì alarmar las forzas da salvament.
Chantun Alpinista grevamain blessada al Piz Kesch
Ier avantmezdi ha ina lavina tschiffà ina alpinista al Piz Kesch. Quai ha communitgà la polizia chantunala.
cdm/sc


text:
A partir dal fanadur po la publicitad ir en il parc avant il bajetg d’administraziun da la Viafier retica a Cuira. A quai èn la RhB e la Citad da Cuira sa cunvegnids suenter ina fasa da test ch’ha cuzzà trais onns e mez. Il mument vegn il parc plantà per part da nov ed i dat er novs bancs.
Il parc istoric sa chatta dasper la via da la staziun en il center da Cuira. Il futur è la citad responsabla per il diever e la cultivaziun da quel parc. Avert è il parc tranter la bun'ura las 06:00 e las 20:00 uras.


text:
ina classa memia aulta
Trun/Rabius entscheiva curaschus la partida e va gia ella 7. minuta en avantatg suenter in penalti da Patrizio Decurtins. Mo quei eisi lu era gia stau cun la gloria quei di el cantun S. Gagl. Silsuenter surpren Eschenbach dil tuttafatg il dictat dil giug. Ella 17. minuta arva Kaan Polat la cuppa da Pandora cun igl emprem gol per Eschenbach. Paucas minutas pli tard il secund gol suenter ina situaziun da standard entras Nicola Brunner – ed ella 32 minuta il 3:1 entras Javier Bolliger. Quei che munta lu era il resultat suenter 45 minutas.
Tut il prender avon da pausa da tener il resultat schi ditg sco pusseivel gida nuot. La lontschetta gronda dall’ura ei buc ida duas ga entuorn che Kaan Polataulza sin 4:1. Quei gol gia schi baul ei naturalmein tissi per la morala dall’equipa dalla Cadi. Denter la 60. e 65. minuta vegn ei aunc mender per il CBTR; Robert Stojanov, Mentor Gojani e Sandro Vigini midan il resultat sin 7:1. Legreivlamein anfla Trun/Rabius silsuenter puspei meglier el giug e vegn entras Livio Janka e suenter danovamein in penalti tier il secund gol. Mo Eschenbach vul dispet sittar il davos gol dalla partida, quei che gartegia era ella 90. minuta entras Robert Stojanov. Cunquei ha Eschenbach sittau els davos dus giugs 15 (!) gols e mussau instantamein lur ambiziuns da turnar immediat puspei en 2. ligia. En tuts graus – spertadad, atletica, automatissems, tecnica – ei l’equipa da S. Gagl stada ina classa memia aulta quei di per Trun/Rabius. Per igl aspectatur neutral bellezia ballapei da suandar, per il cronist cun saung da Trun/Rabius denton ina tortura.
informaziuns: 3. ligia – gruppa 1; FC Eschenbach - CB Trun/Rabius 8:2 (3:1); Eschewies, Eschenbach – 130 aspectaturAs
gols: 7. Patrizio Decurtins (penalti) 0:1, 17. Kaan Polat 1:1, 24. Nicola Brunner 2:1, 32. Javier Bolliger 3:1, 47. Kaan Polat 4:1, 60. Robert Stojanov 5:1, 61. Mentor Gojani 6:1, 65. Sandro Vigini 7:1, 81. Livio Janka (penalti) 7:2, 90. Robert Stojanov 8:2
Trun/Rabius: Mauricio Cathomas; Damian Schmed, Livio Janka, Mathias Flepp, Sandro Orlik; Beat Cadruvi (46. Fabio Caduff), Denis Monn (72. Silvan Muoth); Remo Alig (46. Clau Berther), Patrizio Decurtins (68. Daniel Pfister), Salvatore Stagliano; Gianin Derungs (72. Remo Alig)
Eschenbach: Raffael Riger; Timon Keller, Nicola Brunner, Ramon Grob, Silvan Aranda; Javier Bolliger, Dominik Hinder, André Hefti; Mentor Gojani, Kaan Polar, Sandro Vigni
remarcas: Trun/Rabius senza Orlando Monn, Ramon Orlik, Mirco Pfister


text:
Il parlament pretenda dal Cussegl federal ina strategia cun questa finamira. Era duai la collavuraziun tranter chantuns e vischnancas vegnir meglierada. Latiers ha il Cussegl dals chantuns inoltrà ina moziun da la cussegliera naziunala Silvia Schenker (PS Basilea-Citad).
Sustegn nuninterrut el center da la moziun
Schenker aveva argumentà che quella moziun veglia cunzunt in sustegn cuntinuant da las persunas giuvnas tar la midada da la scola en la vita professiunala. Il Cussegl federal è stà d’accord cun la moziun.
RR novitads 17:00


text:
Far l'enconuschientscha da la plattafurma d'emprender Moodle, in'introducziun en la biblioteca, ina visita d'ina interpresa ed era in eveniment da cuschinar ensemen èn tranter auter stads sin il program quest'emna per ils novs students da l'economia da manaschi. Davent da glindesdi fin gievgia han els gì program obligatoric e quai l'emna avant ch'il studi entschaiva lura vairamain ils 17 da settember. Ma era autras direcziuns da studi han gì in program pulpì.
Pertge uschè in grond program?
La Scola auta da tecnica ed economia a Cuira metta gronda paisa sin ils dis d'introducziun. Usità è tar las scolas autas ed universitads atgnamain in, dus dis da preparaziun per ils novs students. A Cuira datti, sco menziunà, per insaquantas direcziuns da studi schizunt in'emna da preparaziun. Martin Studer, prorectur da la HTW, è dentant persvadì che quell'emna fa bain als novs students ed è necessaria:
I dat simplamain chaussas ch'ins sto explitgar als novs students. Uschiglio – senz'emna d'introducziun – stuess tut quai vegnir fatg en l'emprima emna da studi ed ils docents avessan pli pauc temp d'instrucziun.
E sper las chaussas administrativas e las infurmaziuns da basa ch'èn necessarias, hai tar inqual direcziun da studi era gia dà eveniments che duajan mussar, nua ch'ins po in di lavurar cun quest studi u eveniments ord motivs socials, sco il cuschinar ensemen.
«L'occurrenza da Kick-Off»
In punct fix dal program da l'emna d'introducziun è stà la gievgia suentermezdi. Lura ha gì lieu in'occurrenza da sentupada per tut ils novs students da tut las direcziuns da studis. Igl è vegnì dividì ils students en gruppas ed els èn vegnids manads tras la citad veglia da Cuira. Cuira turissem ha infurmà là ils novs students davart l'istorgia da Cuira ed er organisaziuns da students èn sa preschentadas. A la fin da l'uschenumnà di da Kick-Off hai dà in apero en il Palazzo.
Reacziuns da students positivas
En general èn las reacziuns dals students stadas positivas. Schebain che inqual manegia ch'ins pudess reducir il program, èn ils blers stads cuntents cun la purschida. Cunzunt students ch'èn anc mai stads a Cuira, han gì gugent ch'il studi na cumenza betg directamain cun la materia, ch'ins haja anc peda da s'acclimatisar. L'emna d'introducziun saja uschia betg mo per l'introducziun en ils utensils da studi e per emprender ad enconuscher la scola d'avantatg, mabain er per vesair la citad e las fatschas che vegnan ad accumpagnar ils novs students ils proxims semesters.
RR actualitad 07:00


text:
Suenter avair observà lungs onns la guerra dal lontan, eran sa chattads ils Engiadinais vers la fin da la guerra en ina mez lien. Durant ina fasa dad intginas emnas èn fugids tschients da las pli differentas persunas da la guerra sur il cunfin da Martina en l'Engiadina.
Er sche bler da quai ch'è succedì quella giada n'è anc betg enconuschent, datti tuttina perditgas. Lur notizias, regurdanzas e fotografias dal mintgadi èn oz funtaunas preziusas dal passà.
Il pitschen stgazi dad Erwin Gruber en l'archiv statal
Durant ch'ils fugitivs arrivan di per di en Engiadina ha er l'appuntà Erwin Gruber servetsch al cunfin. En l'Archiv chantunal dal Grischun èn ina notizia e fotografias dad el, che mussan quanta glieud e quanta glieud differenta ch'è arrivada be durant quatter dis via Vinadi e Martina en Svizra:
Sias fotografias mussan lingiadas da persunas, civilists, bler umens, schuldada la pli diversa. Els spetgan al cunfin per vegnir en, fan pausa cun lur rauba, discuteschan cun il militar svizzer e chaminan enavant da l'Engiadina si vers Scuol, en la naiv da la primavaira 1945.
Inscunter cun l'escorta da Mussolini a Scuol ...
A Scuol era sa furmada in'organisaziun voluntaria da dunnas per gidar als fugitivs. En sasez n'hajan ellas betg fatg quint da stuair vegnir en acziun, scriva ina dad ellas, Erika Gaudenz-Bifrun, suenter en il Chalender Ladin.
Quai è sa midà per intginas emnas vers la fin da guerra, cura ch'ils fugitivs arrivan si dal dazi da Martina a Scuol. En Engiadina èn arrivads dentant er passants en autra direcziun, da l'Italia vers la Germania. La Svizra neutrala accogliava er a quels – ed uschia sa chattan Erika Gaudenz e las dunnas da Scuol confruntadas ina dumengia a mezdi cun l'alimentaziun dad ina gruppa da schuldada da la SS e la Wehrmacht tudestga.
Ella na paran dad esser stada ni amiaivla, ni mudesta:
Cun tun impertinent as ha ün permiss da dumandar café, ma veritabel e pan alb pro. Cha da quaist pan nair el nu mangia! Els as postettan là sülla plazza in fuormaziun e lingia dretta, sco tratta cun la corda ed ün uffizial da l’SS ils annunzchat ad ün uffizial svizzer cul salüd hitlerian. Quist etern salüd da Hitler, in nossa libra Svizra ans faiva fotta!
Quant dischagreabla che la cumpagnia brina è stada, haja sa mussà suenter gist dador cunfin. Apaina arrivada sur l’En en territori austriac haja ella assaglià in pur, stratg dus purschels ed in vadè or da sia stalla, e mazzà e mangià quels be direct.
E questa truppa na saja betg stada ix ina gruppa tudestga, cuntinuescha Erika Gaudenz:
Pür plü tard gnittan nus a savair cha quaista culuonna as cumponiva dad homens schelts our da l’SS e ch’els avaivan condüt al duce Mussolini, travesti in üna da lur unifuormas, infin al cunfin svizzer, per il far passar per ün dals lurs in cuntrabanda.
L'escorta da Mussolini - propi?
Eran quests tudestgs veramain l'escorta da Mussolini? Quai n'è betg sclerì e resta forza adina en il stgir. Fact è: Ils 28 d'avrigl era il duce Benito Mussolini en viadi cun ina truppa da schuldada da SS e Wehrmacht si lung il Lai da Como. Be intgins kilometers davent dal cunfin grischun è il convoi dentant vegnì tschiffà da partisans taglians. Quels han laschà ir ils tudestgs, ma tegnì a Mussolini – ed al sajettà il di suenter.
Ils 28 d'avrigl 1945 era ina sonda. Tenor Erika Gaudenz è arrivada la SS ina dumengia da mezdi a Scuol. Dal Lai da Como a Scuol en in mez di - pussaivel. La schuldada è arrivada en ina dumengia ed ils 29 d'avrigl 1945 era ina dumengia. Simpla coincidenza da datas u tuttina dapli? Quai n'è betg sclerì.
Il «Fögl Ladin» en mintga cas rapporta ils 8 da matg 1945 er da l'assagl al pur sur cunfin. La gasetta engiadinaisa vesa quel dentant sco mussament per la mentalitad da la schuldada tudestga, che na sa suenter 5 onns, 8 mais e 7 dis guerra betg pli tge ch'è dretg e tge betg:
«Be ils ultims dis ans pudettan persvader da que, cur cha üna culuonna dad SS, passand l’Engiadina bassa, rivada sur Punt Martina in Tirol, entret in üna chasa dad ün brav paur, pigliet oura üna sterla e dus pors per far bacharia. Tuot las protestas dal paur nu güdettan inguotta, que ais la mentalità s-chaffida tras la guerra, ed infin cha quella sarà extirpada vögliaraja amo ans ed ans.»
Da la dimensiun istorica, dimena sch'igl sa tracta propi da l'escorta da Mussolini, na scriva il Fögl Ladin dentant nagut.
... e curt suenter cun survivents dad Auschwitz
Ironia dal destin, anc en la proxima notg, era la gruppa da dunnas vegnida confruntada cun la barbaria da tut in'autra vart. Amez la notg fraida eran arrivads diesch camiuns da la Crusch cotschna dal cunfin sin plazza da scola a Scuol. Lur chargia: Survivents dals champs da concentraziun da Mauthausen ed Auschwitz.
En ses raquint, publitgà en il Chalender Ladin, scriva Erika Gaudenz dals schnuizis da quella notg:
Las dunnas han flià e gidà, tuttina – intgins dals survivents moran anc là sin plazza da scola, auters curt suenter en l'ospital. A lur destin regorda anc oz ina fossa sin il santeri da Scuol.
Er Erika Gaudenz constatescha en il Chalender Ladin, quant differenta che la fulla dals fugitivs era.
I rivettan vegls, menduoss, pitschens infants, i gnittan sudats, i rivet üna duonna ultim-portanta cun ün poppin sün bratsch, i gnittan tradituors da la patria e retscherchats malfattuors.
Uschia – per restar en il tun dal temp – aveva buffà il vent criv da la barbaria en pajais lontans enfin en Engiadina sin vamporta.
Radund 92'000 fugitivs – a la fin da la guerra
Vers la fin da la guerra, cura ch'il squitsch da las truppas alliadas chatschava millis e millis da fugitivs cunter ils cunfins svizzers, aveva ordinà il Cussegl federal ils 22 d'avrigl, da serrar ils cunfins svizzers vers l’ost – dad Altenrhein fin a la Luziensteig pro Maiavilla.
Sco il dazi a Martina eran restads averts er intgins auters surpassadis en Svizra. Quanta glieud ch'è propi fugida en Svizra durant quels dis mussa bler pli tard, il 2007, in artitgel da la gasetta NZZ. Ils ultims 20 dis da la guerra haja la Svizra prendì si var 92’000 fugitivs – ed ils blers sajan arrivads sur la Svizra orientala.


text:
En la qualificaziun per la cursa da dumegnia ha il Brit ditg giu da cumbatter – l'ultima runda dal pilot da McLaren è dentant stada pli svelta dal di. Er davent l'emprima retscha parta damaun il Spagnol Carlos Sainz en il Ferrari. Terz è vegnì sensaziunalmain il pilot da Williams George Russell.
Sper Russell parta damaun Lewis Hamilton en la cursa. Il campiun mundial ha manchentà cleramain il podest. Quai suenter ch'el ha donnegià l'ala davant da ses auto e pli tard anc fatg ina piruetta sin il cirquit. Ses collega da Mercedes Valtteri Bottas è vegnì 7avel.
Verstappen a la fin dal classament
Il leader dal campiunadi actual, Max Verstappen, sto damaun parter davent da l'ultim plaz. El ha gia survegnì per la quarta giada questa stagiun in nov motor – lubì èn trais. Ord quest motiv ha il pilot oz er desistì da propi far rundas sin il cirquit da Sotschi. En il classament general ha el 5 puncts avantatg sin Hamilton. Sper Verstappen partan er il pilot da Ferrari Charles Leclerc ed il pilot da Williams Nicholas Latifi – er els omadus pervia da la midada da motor.
Ils pilots dad Alfa Romeo èn omadus gia crudads or suenter l'emprima part da la qualificaziun. Räikkönen, ch'aveva manchentà las ultimas duas cursas pervia da corona, parta damaun sco 14avel – Antonio Giovinazzi sco 16avel.


text:
L'economia svizra funcziuneschia il mument anc, ha ditg Heinz Karrer da la federaziun tetgala da l'economia Economiesuisse. Quai era sche las mesiras actualas sajan pli severas. Heinz Karrer avertescha dentant en in'intervista cun il «Tagesanzeiger» da proclamar in scumond da sortir, quai fissi tenor el exagerà.
Actualmain funcziuneschian anc 80 pertschient da l'economia svizra, di il president da Economiesuisse. Da la politica pretenda el che la lavur curta stettia er a disposiziun per persunas che lavuran independent e patruns.
Heinz Karrer è dentant era pertscherts ch'i savessi dar sperditas per l'entira economia da almain 100 milliardas francs.


text:
2002
AvenimeentModifega
1 de genaar - Europa: in vündes di qúindes paees de l'Üniun eurupea al cumencja a vecch valuur l'Euro.
18 01 - ul cap da Creus (l'Alt Empordà) e i illes Medes (ul Baix Empordà): l'UNÜ la catàluga chiist indrecc cuma "zona spezzialameent prutegjüda".
01 03 - Europa: i muneet e bijett da i valüüt lucaal ga i desmett da circülá: l'euro al n'è l'ünega muneda da cuurs legaal.
14 04 - Figueres (l'Alt Empordà-Catalunya): l'Orquestra da Cambra da l'Empordà ga la manda inaanz la fundazziun da l'Orquestra Filharmònica da Catalunya.
16 06 - 'l vé canunizàt 'n San Pietro ol Padre Pio da Pietrelcina.
17 06 - Barcelona: sa ga la püblica la "Gramàtica dal català contemporani", dirigida par Joan Solà.
05 12 - els Hostalets de Pierola (l'Anoia-Catalunya): un grup da paleuntòlegh da l'Institut Paleontològic Miquel Crusafont, dirigjüü par Salvador Moyà-Solà, ga i tröva i primm oss dal Pau, ul 'Pierolapithecus catalaunicus'.
11 09 - Barcelona - Lluís Maria Xirinacs, in un att revindicatiif al Fossar di Moreres, al fa un pulémich discuurs pal quaal ul 25 10 dal 2005 al sarà detegnüü.
11 09 - Ul lööch web da la Generalitat de Catalunya al adota ul dumini .net [1].
03 03 - la Svízzera: i vutaant i aceta in referéndum l'entrada da cheest paees a l'UNÜ.
01 07 - Owingen (Baden-Württembergh, Germània): ul cjoch intra un Boeing 757 da càrega e un Tupolev Tu 154 bielurüss da passagée ch'al faseva ul tragett Muscova-Barcelona ga al causa plüü da 140 moort.
175 km al NE da Qandahar (l'Afganistan): l'aviazziun da la cualizziun intrenazziunala la mitraja un casameent e ga la causa almaanch 120 vítim intra moort e ferii.
17 07 - isulott da Perejil (ul Maroch) al ucüpa un escamot dal esèrcit Spagnöö, e l'abandunarà mia fin aldia 20, gràzzia a la mediazziun dal Segretari da Statt di SÜA, Colin Powell.
13 11 - Ucean Atlàntich: la scumenza a sa fundá la petrulera Prestige.
17 12 - Pretòria (Süüt-àfrica): ul guveern dal Congo e i upusituur ch'i al cumbateva i firma un acordi da paas ch'al ponn fin a quàtar agn da guèra civila, cun aprööf da 2 miliun da personn moort.
NassimeentModifega
NecrulogiModifega
05 06 - Los Angeles, (Califòrnia, SÜA): Douglas Colvin, cugnussüü cuma Dee Dee Ramone, müsich da rock Noort-american, bassista da The Ramones (n. 1952).


text:
Davos il ressort Catrina è vegni construì entaifer in mez onn ina pista da trenament per ir cun mountainbike. Uschia datti ina pista d’ascender il crest e trais rutas da differentas fermezzas da descender. Il parc duai esser ina attracziun ed ina pussaivladad da pudair trenar tecnica, di Marcus Weber, l’investur dal ressort Catrina.
La Surselva dovra purschidas la stad
L’idea saja surtut da posiziunar la destinaziun da Mustér, ma era l’entira Surselva sco destinaziun per mountainbike. Ils ultims onns na saja betg vegnì fatg bler e perquai dovri era impuls sco in tal parc da trenament, di Marcus Weber. Las investiziuns actualas en quest skillsparc muntan a radund 250'000 francs.
Per ils osps – ma senza portas
La purschida è vegnida construida surtut per ils osps dal ressort. Ina porta per entrar en quest parc na vegnia dentant betg a dar, sulet reglas per garantir la segirtad sajan necessarias, di Marcus Weber. Uschia saja il parc era avert per indigens, ma la responsabladad stoppia lura mintgin purtar sez.
TR Telesguard 17:40 / RR actualitad 07:20


text:
Era Real Madrid ha gudagna cun 2:0 cunter la Coruña e resta uschia sin il segund plaz, 1 punct pli pauc che Barcelona.
Spagna
Il FC Barcelona è per la 24avla giada campiun spagnol da ballape. Per il club èsi il 6avel titel aifer ils ultims otg onns. En la davosa runda ha Barça mantegnì ses avantatg minimal d’in punct sin il rival etern Real Madrid e gudagnà a Granada cun 3:0.
Luis Suarez ha sajettà tuts trais gols. Cun 40 gols è l’Uruguaian er il caposajettagols dalla Primera Division. Cristiano Ronaldo ha sajettà 35 gols, ils ultims dus tar la victoria da 2:0 cunter Deportivo La Coruña.
Italia
Per in nov record da gols ha procurà Gonzalo Higuain en il campiunadi talian. Er quel è ì a fin la sonda. L’argentin ha sajettà trais gols tar il 4:0 da Napoli cunter Frosinone. Cun 36 gols en ina stagiun ha Higuain battì il vegl record da gols. Quel aveva persistì per 66 onns. En la stagiun 1949/50 aveva il Svedais Gunnar Nordahl sajettà 35 gold per Milaun.
Grazia a la victoria da la sonda ha Napoli pudì segirar il segund plaz da la tabella, gist davos il nov e vegl campiun Juventus Torino. Juve e Napoli giogan en la Champions League. Il terz, l’AS Roma, dat la qualificaziuns per questa liga.
Frantscha
La fin da la stagiun da la Ligue 1 en Frantscha è stada en l’ensaina dal cumià da Zlatan Ibrahimovic. Il Svedais ha gudagnà ses quart titel da campiun franzos en seria cun Paris Saint-Germain. E quai cun in avantatg da betg main che 31 puncts sin Lyon e Monaco.
Tar il 4:0 da PSG cunter Nantes ha Ibrahimovic sajettà dus dals gols. Il caposajettagols banduna Paris cun 152 gols durant 178 gieus. Nua ch’il giugader da 34 onns cuntinuescha sia carriera n’è anc betg cler. L’emprim dat el anc il final da la cuppa franzosa cun PSG, lura cun la Svezia durant l’Euro en Frantscha.
RR novitads 20:00 / Sportissimo 12:00


text:
Las davosas uras avant l’avertura da l’ILHGA 2016 èn las pli stressantas per ils expositurs. Drizzar en a fin il stan, tschitschapulvrar e preparar ils prospects tuts ch’han anc da far insatge. Ils ins èn quasi pronts, auters stans sumeglian anc in plazzal ni èn insumma anc deserts. Differents stils da planisaziun han per consequenza differents livels da hectica.
Preparativas sin buna via
Tenor il schef dal ressort infrastructura da l’ILGHA 2016, Corsin Coray, èn las preparativas per l’exposiziun da quest onn dentant sin buna via. Bain dettia anc dapertut pitschnas chaussas da reglar, dar in zic colur qua ni montar ina latta là, en general saja dentant tut sin buna via. Corsin Coray è persvas che tut è pront per l’avertura da l’ILGHA 2016.
Avir maletg en lightbox.
RR actualitad 17:00


text:
Il Beltg Greg van Avermaet gudogna la medaglia d’aur en la cursa da velo sin via sur 237,5 kilometers a Rio. Sin il segund plaz suonda il Danais Jakob Fuglsang. Terz daventa il Polac Rafal Maijka. En la davosa descensiun è il leader da fin qua, il Talian Vincenzo Nibali, cupitgà.
Svizzers senza schanzas
Il quartet svizzer Cancellara, Albasini, Morabito e Reichenbach ha mussà ina cursa engaschada. A la fin han dentant auters cumbattì per las medaglias. Meglier Svizzer è stà il Vallesan Sebastien Reichenbach sco 19avel cun bun 3:30 minutas retard. Cancellara suonda sin il 34avel plaz. Steve Morabito ha stuì dar si la cursa pervi da problems tecnics. Medemamain betg finì la cursa ha Michael Albasini. Er il victur dal Tour de France e co-favurit Chris Froome da la Gronda Britannia n’ha gì naginas schanzas sin medaglias ed è vegnì 12avel.
Ultims gieus olimpics per Cancellara
Per Fabian Cancellara è quai gia stà la quarta participaziun a gieus olimpics en sia carriera. En la cursa cunter l'ura l'autra mesemna ha il Bernais la schanza da gudagnar sia terza medaglia a gieus olimpics. La fin da questa stagiun terminescha el sia lunga carriera sco profi.
Fabian Cancellara aveva gudagnà il 2008 a Peking aur en la cursa sin via ed argient en la cursa cunter l'ura. Als gieus olimpics 2012 a Londra è el cupitgà en la cursa sin via cura ch'el è stà a la testa. Silsuenter ha el stuì dar si la cursa.
RR novitads 21:00


text:
clara victoria per trun/rabius el derbi
Da bellezia aura d’atun ed avon ina grondiusa culissa a Pustget surpren Trun/Rabius immediat la bitgetta el derbi sursilvan e va gia suenter gnanc duas minutas en avantatg entras Patrizio Decurtins. Il proxim gol lai buc spitgar ditg; Gianin Derungs vegn lantschaus cun in bi pass liung da Sandro Orlik e setta il 2:0 per l’equipa da casa. Gnanc duas minutas pli tard il proxim gol; Clau Berther semetta atras ed aulza il resultat sin 3:0 cun in ferm e plazzau siet. Puh, uss stuein nus trer flad inaga! Igl ei pia gnanc giugau 15 minutas e schon meina Trun/Rabius 3:0 el derbi! Ideala entschatta per l’equipa dalla Cadi ed ina pulitta frida per ils Lumnezians. Il CBTR pren uss anavos empau il tempo, controllescha denton vinavon la partida e va ella 37. minuta schizun cun 4:0 en avantatg entras Damian Schmed. Da pausa dat ei pia dabia da discussiunar per ils numerus aspectaturs.
Suenter il te da pausa croda il nivel dalla partida. Trun/Rabius sto buc pli e Lumnezia ha miserias da vegnir tier dapli. La megliera schanza per ils Lumnezians sedat entras in culp liber da Matias Alig che Mauricio Cathomas parescha denton. Ed aschia eis ei plitost in spitgar tochen che l’ura muossa 90 minutas. Cuort avon la fin tuttina aunc in ulteriur gol per il CBTR; Patrizio Decurtins setta siu secund gol da quei di aschia ch’il resultat final munta à 5:0. Trun/Rabius gudogna pia clar il derbi sursilvan grazia a cunzun ina ferma prestaziun ell’emprema mesadad.
informaziuns: 3. ligia gruppa 1; Trun/Rabius - Lumnezia 5:0 (4:0); Pustget, Trun – 310 aspectaturAs
gols: 2. Patrizio Decurtins 1:0, 11. Gianin Derungs 2:0, 13. Clau Berther 3:0, 37. Damian Schmed 4:0, 85. Patrizio Decurtins 5:0
Trun/Rabius: Mauricio Cathomas; Damian Schmed, Livio Janka, Ramon Orlik, Sandro Orlik; Daniel Pfister (60. Remo Alig), Mathias Flepp (62. Denis Monn), Salvatore Stagliano, Clau Berther (75. Silvan Muoth); Patrizio Decurtins, Gianin Derungs (71. Fabio Caduff)
Lumnezia: Martin Mark; Danilo Blumenthal, Tizian Casanova, Manuel Casanova, Mauro Cadonau; Matias Alig, Pascal Marc Derungs, Andriu Alig, Gion Alig, Dario Capaul; Dino Blumenthal
remarcas: Trun/Rabius senza Beat Cadruvi, Orlando Monn, Mirco Pfister


text:
Communicaziun a las medias dals 7 zercladur 2021
Nagina participaziun activa da collavuraturas e collavuraturs dal chantun tar las cunvegnas da submissiun
Commembers da la Regenza e collavuraturas e collavuraturs da l'administraziun n'èn betg stads participads activamain a las cunvegnas da construcziun en il chantun Grischun. Quai mussa il segund rapport parzial ch'è vegnì preschentà oz da la CPI Cartel da construcziun. El mussa però er ch'i eran vegnidas supponidas cunvegnas en ils fatgs da cuvrida gia il cumenzament dals onns 2000. Plinavant n'han singulas collavuraturas e singuls collavuraturs da l'Uffizi da construcziun bassa betg mo supponì ch'i dettia cunvegnas da submissiun, mabain adina pli savens savì da talas. Schebain che A.Q. aveva infurmà l'october 2009 l'Uffizi da construcziun bassa, ha il chantun prendì mesiras pir suenter il cumenzament da las investigaziuns da la CUMCO l'onn 2012. L'ipotesa ch'è vegnida derasada en las medias suenter l'emprim rapport parzial, tenor la quala la Polizia chantunala ed auters posts sajan vegnids instrumentalisads da persunas involvidas en il cartel da construcziun, n'ha la CPI betg pudì confermar.
La CPI Cartel da construcziun n'ha chattà nagins indizis che commembers da la Regenza u collavuraturas e collavuraturs da l'administraziun chantunala eran involvids activamain en las cunvegnas da submissiun. Ed ella n'ha er betg chattà indizis ch'i fissan vegnids concedids avantatgs (p.ex. regals, invitaziuns, lavurs gratuitas) a collavuraturas e collavuraturs da l'administraziun ed a commembras e commembers da las autoritads, per proteger las cunvegnas da submissiun. Quai èn duas da las constataziuns principalas dal segund rapport parzial tar las cunvegnas da construcziun en il chantun Grischun, che la CPI ha preschentà oz.
Da l'evaluaziun dal material d'inquisiziun voluminus e da las interrogaziuns èsi però resultà che collavuraturas e collavuraturs da l'administraziun chantunala e ch'il schef da quella giada dal departament avevan supponì gia baud cunvegnas da submissiun en ils fatgs da cuvrida. Ultra da quai avevan collavuraturas e collavuraturs en il Departament da construcziun, traffic e selvicultura (DCTS, oz DIEM), numnadamain en l'Uffizi da construcziun bassa (UCB), supponì cunvegnas da submissiun gia avant l'onn 2009, tscherts savevan schizunt da questas cunvegnas.
Persunas directivas da l'Uffizi da construcziun bassa han violà obligaziuns da servetsch
Il pli tard suenter las deposiziuns dad A.Q. il cumenzament d'october 2009 envers il UCB èn stads avant maun indizis detagliads là davart cunvegnas da submissiun tranter ils impressaris da l'Engiadina Bassa. Ma pir suenter l'avertura da las investigaziuns da la CUMCO l'onn 2012 ha il chantun reagì adequatamain. Tenor l'opiniun da la CPI avessan però ils posts surordinads e las persunas surordinadas ed – en ina furma adequata – er las collavuraturas ed ils collavuraturs da l'administraziun chantunala ch'eran incumbensads cun las submissiuns, stuì vegnir infurmads resp. instruids gia l'onn 2009. La CPI giuditgescha questas omissiuns da differentas persunas directivas entaifer il UCB sco violaziuns da las obligaziuns da servetsch.
Il chantun ha facilità las cunvegnas da submissiun
Il rapport mussa però er che – en l'Engiadina Bassa – il chantun ha creà circumstanzas che han facilità a las interpresas da far cunvegnas da submissiun. Latiers tutgan en spezial las infurmaziuns activas a chaschun da radunanzas regiunalas da la Pro Engiadina Bassa e da las radunanzas d'atun da la secziun Engiadina Bassa/Val Müstair da la Societad grischuna dals impressaris constructurs. Questas infurmaziuns han eventualmain pussibilità als impressaris, da preparar ad ura lur cunvegnas.
Per la CPI èsi probabel che las cunvegnas da submissiun da l'industria da construcziun grischuna han chaschunà pretschs excessivs e ch'igl è resultà in donn finanzial d'ina dimensiun nunenconuschenta per il chantun pervia da las cunvegnas.
Contribuziun impurtanta dad A.Q. per la scuvrida e per la sensibilisaziun
Ina rolla impurtanta en connex cun l'investigaziun ha giugà A.Q. El è sta quel ch'è daventà activ l'onn 2009 cunter il cartel da construcziun. E pli tard – sco quai che la Cumissiun da gestiun (CdG) ha explitgà en sia proposta al Cussegl grond l'onn 2018 – è el stà participà «decisivamain al fatg che las proceduras èn vegnidas instradadas», cunquai ch'el «ha surdà indizis correspundents a la CUMCO». Pertutgant las acziuns da la polizia e pertutgant il cumportament d'ulteriurs posts involvids envers A.Q. renviescha la CPI a ses emprim rapport parzial dals 5 da november 2019. L'ipotesa ch'è vegnida derasada en las medias suenter l'emprim rapport parzial, tenor la quala la Polizia chantunala ed auters posts sajan vegnids instrumentalisads da persunas involvidas en il cartel da construcziun, n'ha la CPI betg pudì confermar. Independentamain da quests resultats concrets da l'investigaziun undrescha la CPI che A.Q. ha mess en moviment las differentas investigaziuns en connex cun il cartel da construcziun ed ha uschia prestà ina contribuziun impurtanta per scuvrir las cunvegnas da submissiun inadmissiblas e per sensibilisar per quest tema.
CPI fa propostas e recumandaziuns
Sin basa da las enconuschientschas obtegnidas en il rom da l'investigaziun giuditgescha la CPI en moda positiva il pachet da mesiras che la Regenza ha lantschà l'onn 2013 per constatar cunvegnas da submissiun. Ella renconuscha las stentas engaschadas da la Regenza d'elavurar quests fatgs e fa ina retscha da propostas e da recumandaziuns per l'avegnir. Quellas concernan indesch champs tematics e van d'ina meglra documentaziun da l'agir da l'administraziun sur in post da consultaziun per whistleblowers, scolaziuns e cumparegliaziuns dals pretschs fin al rinforzament da las cumpetenzas d'ina CPI. «Cun quest rapport terminain nus la lavur intensiva da trais onns ch'è vegnida fatga cun quità ed en moda cumplessiva», ha ditg il deputà Michael Pfäffli, che presidiescha la CPI Cartel da construcziun. «Nus sperain che nossas investigaziuns e ponderaziuns vegnian a promover noss chantun e che l'elavuraziun fundada gidia a recuperar la confidenza da la populaziun».
Per ulteriuras infurmaziuns
Michael Pfäffli, president da la CPI Cartel da construcziun, tel. 079 681 33 51
Davart la CPI Cartel da construcziun
Ils 13 zercladur 2018 ha il Cussegl grond dal chantun Grischun concludì unanimamain d'installar ina cumissiun parlamentara d'inquisiziun (CPI) per sclerir las cunvegnas da cartel en l'industria da construcziun grischuna colportadas ed il cumportament da differents posts envers il whistleblower A.Q. En l'emprim rapport parzial dals 5 da november 2019 èn stadas las acziuns da la polizia envers A.Q. en il center. En il segund rapport parzial dals 11 da matg 2021 è il focus vegnì mess sin las cunvegnas da construcziun.
La CPI vegn presidiada da Michael Pfäffli (PLD, San Murezzan). Vicepresidenta è Beatrice Baselgia-Brunner (PS, Domat). Ulteriurs commembers èn Thomas Gort (PPS, Küblis), Walter Grass (PBD, Urmagn) e Livio Zanetti (PCD, Landquart).
www.pukbaukartell.ch
Communicaziun a las medias dals 7 settember 2020
Jan Koch sa retira da la CPI Cartel da construcziun
Cunquai che Jan Koch (PPS, Cuira) lavura a partir dal cumenzament da l'onn proxim per il manaschi da puntanadas da la famiglia da sia partenaria, ha el declerà ch'el sa retiria da la CPI Cartel da construcziun.
Cun la brev dals 6 da settember 2020 ha Jan Koch (PPS, Cuira) declerà ch'el sa retiria a partir d'immediat da la Cumissiun parlamentara d'inquisiziun (CPI) Cartel da construcziun. «Il 1. da schaner 2021 surpigl jau ina plazza en il manaschi da famiglia da mia partenaria», ha declerà Koch. «Cunquai ch'i sa tracta d'in manaschi da l'industria secundara da construcziun, sun jau da l'avis ch'i na saja betg opportun da far part vinavant da la CPI. L'independenza da la CPI è ina premissa centrala e perquai vali d'evitar gia in'eventuala impressiun dad esser implitgà. Quai vuless jau impedir cun ma retrair a temp.»
A chaschun d'ina discussiun il glindesdi en damaun ha la CPI Cartel da construcziun prendì enconuschientscha ed acceptà la demissiun. Latiers ha ditg Michael Pfäffli, il president da la CPI: «La commembra ed ils commembers da la CPI Cartel da construcziun deploreschan fitg la demissiun da Jan Koch. Cun el avain nus collavurà dapi passa dus onns en moda intensiva e constructiva. Nus – la commembra ed ils commembers che restan en la cumissiun – essan dentant persvadids che la decisiun è buna. Nus engraziain a Jan Koch per il grond engaschament en la CPI Cartel da construcziun ed al giavischain tut il bun per ses futur professiunal.»
Sche e co ch'il sez vacant en la cumissiun vegn puspè occupà, decidan ils gremis responsabels.
La CPI Cartel da construcziun ha publitgà ils 26 da november 2019 il rapport parzial davart las acziuns da la polizia cunter il whistleblower dal cartel da construcziun A.Q. Actualmain sa fatschenta ella cun la segunda part da sia incumbensa. Là vegn examinada la rolla da commembers da la Regenza e da collavuraturs da l'administraziun en connex cun ils cartels da construcziun grischuns. Las interrogaziuns respectivas n'èn anc betg terminadas. Il sboz dal rapport cumpara previsiblamain durant l'emprima mesadad da l'onn 2021.
Per ulteriuras infurmaziuns
Michael Pfäffli, president da la CPI Cartel da construcziun, tel. 079 681 33 51
Davart la CPI Cartel da construcziun
Il Cussegl grond dal chantun Grischun ha concludì unanimamain ils 13 zercladur 2018 d'installar ina cumissiun parlamentara d'inquisiziun per sclerir las cunvegnas da cartel en l'industria da construcziun grischuna ed il cumportament da differents posts chantunals envers il whistleblower A.Q.
La CPI vegn presidiada da Michael Pfäffli (PLD, San Murezzan). Vicepresidenta è Beatrice Baselgia-Brunner (PS, Domat). Ulteriurs commembers èn Walter Grass (PBD, Urmagn) e Livio Zanetti (PCD, Landquart).
Communicaziun a las medias dals 26 november 2019
La CPI Cartel da construcziun ha preschentà ils resultats da las investigaziuns da las acziuns da la polizia cunter il whistleblower dal cartel da construcziun A.Q.
La cumissiun parlamentara d'inquisiziun (CPI) dal chantun Grischun ha publitgà ses rapport parzial davart las acziuns da la polizia cunter il whistleblower dal cartel da construcziun A.Q. En sias investigaziuns n'ha la cumissiun pudì constatar nagin connex cun il cartel da construcziun – percunter mancanzas en la chapientscha directiva sco er numerus sbagls formals tar la polizia chantunala dal Grischun. La CPI ha fatg ina retscha da propostas e da recumandaziuns.
Malgrà investigaziuns voluminusas n'ha la cumissiun parlamentara d'inquisiziun CPI Cartel da construcziun dal chantun Grischun betg pudì constatar che la polizia chantunala ed auters posts da servetsch, ch'èn stads involvids en las acziuns da la polizia cunter A.Q., sajan vegnids instrumentalisads tras collavuraturs d'interpresas che appartegnevan al cartel da construcziun en l'Engiadina bassa. Quai è in'enconuschientscha or dal rapport davart l'acziun da la polizia cunter A.Q. Quest rapport è vegnì preschentà oz da la CPI a Cuira.
Acziuns sproporziunadas da la polizia
La CPI ha investigà trais acziuns da la polizia dals onns 2016 e 2017 cunter A.Q. che vala sco whistleblower en il cartel da construcziun grischun. La CPI arriva al resultat ch'igl haja dà ina intervenziun illegala ed intervenziuns per part sproporziunadas en la libertad persunala dad A.Q. e da sia sora. Illegal èsi stà da liar A.Q. per il transport en la clinica, perquai ch'i mancava ina basa legala per quai. Per part sproporziunadas èn stadas las acziuns da la polizia, perquai ch'ellas sa basavan per gronda part sin la valitaziun d'in unic polizist e perquai che questas infurmaziuns n'èn betg vegnidas verifitgadas. La CPI attribuescha quai al fatg che la surveglianza necessaria e la responsabladad directiva n'èn betg vegnidas ademplidas suffizientamain. Plinavant ha la CPI chattà surprendentamain blers sbagls formals en quest cas: tranter auter n'èn acziuns betg vegnidas documentadas, e rapportaziuns èn vegnidas fatgas memia tard u manglusamain. En il decurs da l'investigaziun ha la polizia chantunala concedì ch'i saja vegnì lavurà manglusamain en quest connex e ch'i dettia in basegn da meglieraziun.
Critica er envers auters posts da servetsch
Critica ha la CPI er exprimì envers il medi che aveva ordinà il plazzament per motivs da provediment. Ord vista da la CPI n'era quel betg pli en cas da far in giudicament nunpartischant ed independent. El era numnadamain stà durant blers onns il medi da chasa dad A.Q. e da sia dunna, ed avant l'arrestaziun era el vegnì involvì da differents posts. La dumonda, sch'in auter medi nunpartischant avess decidì autramain en la medema situaziun, sto vegnir laschada averta.
Envers l'autoritad responsabla per la protecziun d'uffants e da creschids (APUC) crititgescha la CPI ch'i n'è mai vegnida averta ina procedura formala, cumbain ch'ina persuna da la APUC era vegnida involvida repetidamain.
La CPI ha fatg ina retscha da recumandaziuns
Sin basa da sias enconuschientschas ha la CPI fatg ina retscha da propostas e da
recumandaziuns tar ils suandants temas:
Il cussegl grond dal chantun Grischun vegn a tractar ils 2 da december 2019 il rapport parzial davart las acziuns da la polizia.
La CPI Cartel da construcziun sa fatschenta vinavant cun la segunda part da sia incumbensa. Là vegn examinada la rolla da commembers da la regenza e da collavuraturs da l'administraziun en connex cun il cartel da construcziun.
Per ulteriuras infurmaziuns
Beatrice Baselgia-Brunner, vicepresidenta da la CPI Cartel da construcziun, 078 602 18 56
Davart la CPI Cartel da construcziun
Ils 13 da zercladur 2018 ha il cussegl grond dal chantun Grischun decidì unanimamain d'installar ina cumissiun parlamentara d'inquisiziun per laschar investigar las renfatschas envers differentas autoritads e differents posts da servetsch en connex cun las cunvegnas da submissiun en la branscha da construcziun sco er las acziuns da la polizia ed il cumportament d'ulteriurs posts envers A.Q.
Da la CPI fan part Michael Pfäffli (PLD, San Murezzan, president), Beatrice Baselgia-Brunner (PS, Domat, vicepresidenta), Walter Grass (PBD, Urmagn), Jan Koch (PPS, Igis) e Livio Zanetti (PCD, Landquart). En il decurs da l'investigaziun da las acziuns da la polizia ha il president da la CPI Michael Pfäffli prendì recusaziun.
Communicaziun a las medias dals 24 zercladur 2019
In onn CPI: il rapport parzial stat curt avant sia finiziun
La cumissiun parlamentara d'inquisiziun (CPI) davart il cartel da construcziun è dapi in onn vi da la lavur. Las inquisiziuns en connex cun l'acziun da la polizia cunter A.Q. èn terminadas. Parallelamain a quai vegn examinada la rolla da commembers da la regenza e da collavuraturs da l'administraziun en connex cun il cartel da construcziun.
Avant in onn ha la CPI Cartel da construcziun cumenzà cun sia lavur: Ils 22 da zercladur 2018 ha gì lieu l'emprima sesida. Dapi lura è la CPI sa radunada en passa 40 ulteriuras sesidas ed ha fatg gia var 80 uras d'interrogaziun. Quai en spezial tar in dals dus puncts centrals da sia incumbensa: l'inquisiziun en connex cun l'acziun da la polizia cunter A.Q.
Tar quest tema èn las interrogaziuns e las autras acziuns d'inquisiziun terminadas en il fratemp. Durant la stad vegn redigì il rapport parzial. Suenter pon las persunas involvidas prender posiziun davart il rapport d'inquisiziun per pudair defender lur interess en il rom da l'uschenumnada attenziun giuridica. Il rapport parzial duai vegnir suttamess al cussegl grond en la sessiun da december 2019.
Parallelamain a quai sa fatschenta la CPI cun il segund punct central da sia incumbensa: la dumonda, sche commembers da la regenza u collavuraturs da l'administraziun han surpiglià lur responsabladad en connex cun las proceduras da submissiun en ils fatgs da construcziun e sch'il controlling e la surveglianza interna han lavurà correctamain.
Tgi che ha infurmaziuns che pudessan esser impurtantas per la lavur da la CPI è vinavant supplitgà da s'annunziar tar la CPI via la pagina d'internet www.pukbaukartell.ch. Impurtant: L'urden d'organisaziun e da procedura prevesa che infurmantas ed infurmants pon vegnir protegids tras confidenzialitad (anonimisaziun).
Persuna da contact:
Michael Pfäffli, president da la CPI Cartel da construcziun, tel. 079 681 33 51
Davart la CPI Cartel da construcziun
Il cussegl grond dal chantun Grischun ha concludì unanimamain ils 13 zercladur 2018 d'installar ina cumissiun parlamentara d'inquisiziun per sclerir las cunvegnas da cartel en l'industria da construcziun grischuna ed il cumportament da differentas varts envers A.Q.
La CPI vegn presidiada da Michael Pfäffli (PLD, San Murezzan). Vicepresidenta è Beatrice Baselgia-Brunner (PS, Domat). Ils ulteriurs commembers èn Walter Grass (PBD, Urmein), Jan Koch (PPS, Igis) e Livio Zanetti (PCD, Landquart).
Communicaziun a las medias dals 21 d'avust 2018
La CPI cartel da construcziun cumenza sia lavur
La CPI cartel da construcziun ha nizzegià la stad per s'organisar: ella ha tschernì in secretariat ed elavurà il reglament d'organisaziun e da procedura. La pagina-web www.pukbaukartell.ch serva a l'infurmaziun transparenta – porscha dentant era pussaivladads da contact per persunas che pon far indicaziuns.
La cumissiun parlamentara d'inquisiziun CPI cartel da construcziun, che sa cumpona da tschintg persunas, ha prendì las ultimas emnas pliras decisiuns impurtantas: cun il biro d'advocatura turitgais Rudin Cantieni Rechtsanwälte AG ha ella tschernì in secretariat da cumissiun che garantescha l'independenza e che po sustegnair la CPI a moda cumpetenta grazia a sia gronda experientscha en inquisiziuns. La cumissiun ha ultra da quai dà a sasezza in reglament d'organisaziun e da procedura che observa la decisiun dal parlament, la legislaziun dal chantun Grischun e las reglas legalas generalas. La CPI ha gia dumandà las actas davart l'inquisiziun e fixà per l'october ils emprims termins d'interrogaziun.
Cun la pagina-web www.pukbaukartell.ch vul la CPI crear transparenza e pussaivladads da contact. Perquai èn ils documents centrals e las infurmaziuns impurtantas vegnids publitgads sin la pagina-web e vegnan cumplettads cuntinuadamain en il decurs da la lavur. La pagina-web porscha dentant era diversas pussaivladads da contact – persunas che pon far indicaziuns che pon esser relevantas per la lavur da la CPI, èn envidadas da s'annunziar tar la CPI. Impurtant: il reglament d'organisaziun e da procedura prevesa che las persunas che fan indicaziuns pon vegnir protegidas tras confidenzialitad (anonimisaziun).
Per ulteriuras infurmaziuns
Michael Pfäffli, president da la CPI cartel da construcziun, tel. 079 681 33 51
Davart la CPI cartel da construcziun
Il Cussegl grond dal chantun Grischun ha decis unanimamain ils 13 da zercladur 2018 d'incaricar ina cumissiun parlamentara d'inquisiziun per sclerir las cunvegnas da cartel colportadas en la branscha da construcziun grischuna ed il cumportament da differents uffizis visavi il whistleblower A.Q.
La CPI vegn presidiada da Michael Pfäffli (PLD, San Murezzan), Beatrice Baselgia-Brunner (PS, Domat) è la vicepresidenta. Ulteriurs commembers èn Walter Grass (PBD,
Urmein), Jan Koch (PPS, Igis) e Livio Zanetti (PCD, Landquart).


text:
L’internet e plain cun pornografia. E quella tutga per blers era tar il mintgadi sexual. Nina ha dentant tema che pornos pon far donn a lur relaziun. Tant pli cur che Gian-Marco raquinta da sias experientschas fatgas en quel connex. In pèr vias da soluziun datti lura era anc da la sexologa Dania Sch
Scolastas e scolasts restan per regla per blers onns fidaivels a lur job. Passa 80% dad els instrueschan era anc suenter 5 onns da lavur. Tuttina chalan blers da dar scola oravant tut en il decurs dals emprims onns en scola. La raschun: il job cumpiglia dapli lavur che quai ch’ins po pensar.
Cannabis, Cocain, heroin ed LSD: Cumenzà cun las drogas ha quai ord spira marveglia da guardar co las drogas influenzeschan la party, l’agen art u schizunt la vita. Ma fertant ch’Alessio Schmed chatta che las experientschas sin drogas hajan midà sia vita en il positiv, è Fabian Florin crudà en ina
Las drogas: ellas èn part da nossa societad – sche quai plascha a nus u betg. La dumonda è be: co giain nus enturn cun ellas?
En la seria «sin drogas» raquintan trais consuments da lur relaziun cun las drogas.
La spirala da dependenza maina Fabian Florin en praschun, e quai pliras giadas. Alessio Schmed raquinta, pertgè ch’el n’haja anc mai gì in «horror-trip» e Michael Alexander Campbell chattà experientschas allucinogenas sin ina autra via che cun las drogas. Has mirveglias co?
Alessio Schmed senta, che na tut la glieud ha chapientscha per sia via cun las drogas e raquinta pertge ch’el va tuttina quella via. E Fabian Florin cumbatta durant dus onns per vegnir davent da las drogas. Ma cun success?
En l'emprima visita da la nova seria avain accumpagnà il manischunz Christian Christoffel da Pitasch durant sia tura da Val a Glion e retour.
Gia dapi 19 onns va el cun auto da posta ed anc adina fa el quella lavur cun cor.
La seria dat invista en lavurs ch'han lieu sin viadi e persunas che stat
Suenter ina tura tras la natira cun la camera vai per elavurar las fotografias. Ch’i na saja betg ina scienza exacta mabain in prozess creativ mussa Corina Bässler-Clopath. Er Fadri Muoth struvegia vid la clerezza.
Fadri Muoth e Corina Bässler-Clopath tschiffan cun lur cameras l’atmosfera d’atun, mintgin sper l’aua e tuttina mintgin en ses stil. Entant che Corina survegn visita animala inscenescha Fadri gieus d’aua.
I marscha gist bler en iert. Blers legums e fritgs èn madirs ed i è il temp da la raccolta. Per quai vlog ha Nina visità Carmen Blumenthal da Vella. Ella fa gia l'entira vita iert ed ha raquintà a Nina, pertge ch'ella ha cumenzà gia cun tschintg onns a far iert.
Suenter pli pauc che 2/3 dal onn avain nus gia duvrà tut las resursas che fissan stadas prevesidas fin la fin dal onn. Nus consumain pia memia bler. Quai forsa savens senza esser conscient che quai che nus cumprain po far in grond donn a noss ambient.


text:
Late Night Talk a San Murezzan - live cun Vus!
La televisiun svizra da lingua tudestga SRF producescha mintga saira dals 6 enfin e cun ils 18 da favrer 2017 in uschenumnà Late Night Talk sur dal Campiunadi mundial da skis a San Murezzan. Igl è in’emissiun da discurs cun ina legenda da skis - da Bernhard Russi enfin a Franz Klammer, da Marie Theres Nadig enfin a Sonja Nef - e cun in giast prominent interessà al sport – da Christian Stucki enfin a Francine Jordi. Ils temas èn actuals quel di, ma sa dattan era dal curs da la vita da la legenda da skis preschenta. In accordeonist grischun procura per il rom musical da l’emissiun.
Il svilup da l’equipament dad ir cun skis vegn preschentà e tematisà ed in actur scuvra San Murezzan ed il Campiunadi mundial da skis. Ina rubrica empermettenta sa numna “Rumantsch per Unterländlers”: Ina legenda da Samedan instruescha il public a la fin da mintg’emissiun intginas frasas rumantschas nizzaivlas per turists.
L’emissiun vegn registrada mintga saira a las 19.30 en in lieu tut spezial dasper la staziun da San Murezzan. Sur l’emettur va ella ca. a las 22.30 da la medema saira durant ca. 40 minutas. Il lieu dal’ emissiun è unic en l’istorgia da SRF e porscha lieu a 40 - 50 aspectaturs ed aspectaturas. In’occasiun singulara da far part al mund dals gronds skiunzs e da las grondas skiunzas, da televisiun e dal divertiment sportiv en Engiadina!
Vulais era vus esser da la partida? S’annunziai anc oz tar SRF Sport sut http://www.srf.ch/sport/ski-alpin/st-moritz-2017/tickets-fuer-die-ski-wm-talkshow-bei-srf.
Annunzias pon vegnir resguardadas uschia lunsch ch’igl a plaz. N’emblidai betg da prender cun vus vestgadira chauda! En il lieu èsi permanentamain null grads. Gia in’idea tge che quai pudess esser? Engiavinai!
RTR live dal campiunadi mundial da ski alpin 2017
Radio Rumantsch: mintga di, 11:00-12:00 e 15:00-18:00
Televisiun Rumantscha: Telesguard live da San Murezzan: 06-02-2017 e
17-02-2017, 17:40 sin SRF1 unbain sin Play RTR
Al lieu ed online: Ensemen cun SRF3 è RTR preschent amez il vitg da San Murezzan. Faschai era Vus ina visita en noss studio tranter las 08:30-18:00.
E per tut quels che restan a chasa: Sin rtr.ch chattais Vus tut quai che capita durant il campiunadi mundial da ski alpin ed anc bler auter.


text:
Dapi il 2010 ha la Val Müstair il label da l'UNESCO Biosfera Val Müstair Parc Naziunal. Gia dapi lura eri dentant enconuschent che la zona da tgira enturn il Parc sto vegnir engrondida. Dapi 4 onns han il cussegl da Biosfera e las vischnancas pertutgadas lavurà vi d'ina soluziun. Quella fiss stada in contract da cooperaziun cun il Parc Naziunal, la Val Müstair e las vischnancas S-chanf, Zernez e Scuol. Il venderdi saira (12-6) ha S-chanf ditg na al contract cun 22 cunter 18 vuschs ed oz (14-6) ha Zernez medamain ditg na cun 280 cunter 243 vuschs. Scuol perencunter ha ditg gea cun 788 cunter 211 vuschs.
RR novitads 12:00


text: Tü Ka'laira (alijunaiki: Tigre, Jaguar) shiia aipirüakaa mürruüt supüshii tü eepeeyüikai (aapüshii Felidae) sunainjeejatü Panthera. Antünüsü nee anain chaa mma Asiajejatü; eküii asaala jee siia shiia mürrutkaa mioukaa'main, eesü supülaa sumioushe ayaatüin shipüsee ka'laira miokaa'main. Eesü aipiruuüa sukuwaitpaa tü ka'lairaka, kanainjeeka tü ka'laira wenkalaa (tigre Bengala), maimaka'main soou mmaka, shiiairrua antüsü pejee sünain 80% soou supüshuwalee mürrutkalirü; eesü chayaa India, Bangladés, Bután, Birmania jee siia Nepal. Tü ka'lairaka joolü ajat'tematüsü kaa jamüin soou süpaa mmakat tü ka'lairaka ataüjünüsu jee siia asürrutnüsü. Ka'lairaka sümülüin sünain sukuwaitpaa India jee siia Bangladesh


text:
L'annunzia aveva procurà ils ultims dus dis per lingias grassas: A l'ur da l'inscunter dals G20 avant dus emnas en l'Argentina era il president american Donald Trump s'inscuntrà cun il president tirc Recep Tayiip Erdogan. Tar quel inscunter haja el annunzià da vulair prender en mira dad extradir il predicatur Fetullah Gülen a la Tirchia.
Quai na saja betg uschia, citeschan las agenturas da novitads in represchentant da la regenza americana, che na vegn betg numnà pli precis. Il represchentant di che Trump na saja betg sa lià en l'inscunter cun Erdogan da surdar Gülen a las autoritads tircas.
Fethullah Gülen – l'um en il center da la cuntraversa
Gülen vegn fatg responsabel da la Tirchia per il putsch militar cunter la regenza Erdogan il 2016. Il predicatur, che viva dapi il 1999 en ils Stadis Unids en l'exil, ha refusà questas renfatschas. El vala sco inimi il pli pussant dal president tirc Erdogan.
RR novitads 06:00


text:
Sin ina surfatscha pli gronda ch’ina plazza da ballape, vegn il mument preparà l’areal davos la scola. Nua ch’i deva avant in prà, è ussa da vesair blera crappa, ch’è circumdada da laina morta. Dus chavaterras èn vi d'installar in lajet da 250 meters quadrat, nua che blers amfibis e rustgs vegnan a chattar in dachasa. Per ils avieuls selvadis che fan il gnieu sin il terren, vegn creà in agen abitadi.
20 abitadis da biodiversitad per avieuls selvadis, ha la firma Wildbiene & Partner gia realisà. Quel a Seglias è il pli grond enfin oz. Ils custs: radund 180'000 francs.


text:
Ungaria - Belgia 0:3
Nagina schanza per l'Ungaria. Ditg è la Belgia stada en avantatg cun 1:0. Encunter la fin dal gieu ha la Belgia lura anc sajettà 2 goals e gudagnà il gieu cun 4:0.
Germania - Slovachia 3:0
La Germania dominescha la Slovachia dad A enfin Z. Malgrad che Özil na tutga in penalti al cumenzament dal gieu gudogna la Germania a la fin il gieu cun 3:0.
Nagina schanza per l'Ungaria. Ditg è la Belgia stada en avantatg cun 1:0. Encunter la fin dal gieu ha la Belgia lura anc sajettà 2 goals e gudagnà il gieu cun 3:0.
La Frantscha gudogna encunter l'Irlanda 2:1
En la segunda minuta han ils Irlandais pudì ir en avantatg entras in penalti. Il favorit per questa partida ha dentant savò volver il gieu entras 2 gols da Griezmann.
RR novitads 23:00


text:
Ikurriña
La Ikurriña l’è la bandéra del pòpol basch: L’è stacia ‘nventada in del 1894 da i fradèi Luis e Sabino Arana e l’è dientada a la svèlta ‘l sìmbol di Paìs Basch (Euskal Herria in basch) sia francés che spagnöi.
La bandéra l’à gh’à ü fónt rós, che l’è ‘l culùr de la Biscaia, con sura öna crus vérda de Sant Andrea che l’è ‘l sant patróno de la Biscaia e öna crus bianca che l’è ‘l sègn da la religiù catòlega.
La regórda ‘mpó la bandera del Règn Ünìt, ma fòrse i fradèi Arana i à ciapàt esèmpe piö da la Scòsia e da la sò bandére che la gh’à öna crus de Sant Andrea stèsa dezà che i éra pròpe ‘namuràcc de la Scòsia.
Ach la paròla Ikurriña l’è stacia ‘nventada da i fradèi Arana e la öl dì sìmbol e l’è dovrada ‘n basch per tradüs bandèra.
La Ikurriña l’à ciapàt a la svèlta ‘l pòst di sìmboi tradisiunai di Paìs Basch e sura de töt de l’aquila nigra del Règn de Pampluna. In del 1934 l’è dientada la bandéra del Partìt Nasiunalista Basch, PNV, fondàt dal Sabino Arana e in di agn ’70 del méla e nöf l’è dientada la bandéra üficiala de i Paìs Basch spagnöi.
La Ikurriña l’è ü di sìmboi che se l’ tróa pò ‘sö la bandéra de Saint-Pierre et Miquelon cümünità franséza e brétone che la gh’à di legàm istòrech e cültürai coi Paìs Basch, de fati sö la bandéra de Saint-Pierre et Miquelon se tróa pò la Gwenn Ha Du brétone e la bandéra de la Normandia.


text:
Csesznek
Csesznek (todesch: Zeßnegg, croatt: Česneg e slovacch: Česnek) l'è on paes in de la contea de Veszprém, in Ungheria. El comun a l'è conossuu comè perchè l'òspita, in sul sò territòri, el castell medieval de Csesznek.
El castell medieval de Csesznek l'è staa costruii intorna al 1260 del baron Jakab Cseszneky che l'era el scudee del re Béla IV. El baron e i sò discendent hann ciappaa el nòmm del castell. Tra el 1326 e 'l 1392 l'è staa on castell real, fina a quand el re Sigismond el gh'ha daa a la famiglia Garai inscambi del Banaa de Macsó.
In del 1482 la discendenza maschil di Garais la s'è spengiuda e 'l re Mattia Corvin l'a donaa el castell a la famiglia Szapolyai. In del 1527 l'è staa occupaa del baron Bálint Török. Duranta el XVI secol i famili Csábi, Szelestey e Wathay gh'hann avuu el possess de Csesznek. In del 1561 el Lőrinc Wathay l'ha respingiuu con success l'assedi di Turch. Tuttavia, in del 1594 el castell l'è staa occupaa di trupp turch, ma giamò nel 1598 i ungheres l'aveven recuperaa.
In del 1635, el Dániel Esterházy l'ha acquistaa el castell e 'l paes e a partì de quel temp Csesznek l'è restada proprietà de la famiglia Esterházy (fina al 1945).


text:
Tenor il post d'observaziuns sirian per dretgs umans haja gì almain sis attentaders. Plirs dad els sajan sa siglientads davant las sedias da la segirtad naziunala e dal servetsch secret militar. Quai ha rapportà il schef dal post d'observaziun, Rami Abdel Rahman.
Il post d'observaziun retira sias infurmaziuns d'activists en Siria, lur indicaziuns èn strusch pussaivlas da verifitgar ord vista independenta. La televisiun statala ha era rapportà dals attentats, dentant senza numna ina cifra d'unfrendas.
La segirezza naziunala ed il servetsch secret èn renumads e temids. Homs è la terz gronda citad en Siria e chapitala da la provinza cun il medem num. Ella è lung temp stada sut la pussanza da rebels, ma uss puspè regida da truppas da la regenza.
Homs ha ils ultims onns patì fitg d'attentats dal Stadi Islamic (SI). Avant in onn eran mortas 64 persunas d'in attentat dubel. Ils blers da quels èn stads civilists.
RR novitads 09:00


text:
Las bestgas da rapina èn definitavamain sa chasadas en Grischun. Quai ch'è gia enconuschent dapi in temp, mussan uss las fotografias dal guardiaselvaschina Ueli Jörimann da maniera impressiunanta.
Il luf-tscherver – bler pli timid che urs e luf
Fertant che urs e luf èn adina puspè preschent cun ina u l’autra escapada, n’è el strusch visibel: Il luf-tscherver. Il terz grond animal da rapina sa senta bain en Grischun.
Er sch’ins vesa u auda nagut dad el, sa mova el oravant tut en Surselva di per di tras ils guauds. Actualmain quint’ins cun radund diesch enfin 15 exemplars, che vivan en Grischun.
Observaziuns grazia a traplas fotograficas
Enfin uss han mo paucs gì il cletg, da pudair observar il luf-tscherver. In dad els è il guardiaselvaschina Ueli Jörimann. El ha tant ina gronda fascinaziun per quels animals, sco er, en sia funcziun da guardiaselvaschina, l’incumbensa da guardar da tut la selvaschina. Perquai ha Jörimann cumenzà ad installar traplas da fotografia per chattar ora dapli da quel animal spuretg.
Bravamain: Ils davos onns ha Ueli Jörimann pudì ramassar diversas fotografias dals lufs-tscherver da la Surselva. Oravant tut ha el scuvert in lieu tut spezial. In bostg, nua ch’ils lufs-tschervers passan adina puspè. Uschia è vegnida ensemen ina vasta documentaziun da quels giats selvadis.
Pudair fotografar urs, luf e luf-tscherver al medem lieu è quasi sco in seser en il lotto.
Ma betg mo els èn vegnids fotografads là da las traplas fotograficas dad Ueli Jörimann. Era il luf ed il urs èn stads la sin visita ed èn vegnids filmads.
Enfin uss n’è betg enconuschent in singul lieu en l’entira Svizra, nua ch’ins è stad bun da filmar tuttas trais bestgas rapazias grondas che han cruschà via.


text:
cuntegn
Engiadina
-
Ina sfessa sco simbol per midament
1'300 meters quadrat è l’intervenziun. Damai in maletg da 130 sin 10 meters sin ina taila che vegn montada vi dal mir da serra. In’acziun sin 2161 meters sur mar. Il motiv d'ina sfessa duai mussar che tut exista mo per in tschert temp.
Maya Lalive è in’artista ed alpinista che viva e lavura en la Val Bregaglia, a Turitg ed a Linthal.
Ses project actual vegn betg a restar per adina - el è be da vesair tranter ils 5 e 29 avust. In maletg che penda vi dal mir da serra Albigna en Val Bregaglia. Sin 1300 meters quadrat duai el mussar quai che caracterisescha la Bregaglia: spelm, aua, aria.
Far pensiers sur da l'agen esser e la instabilitad
La finamira da Lalive è che la glieud sa fa pensiers pertge ch'ella ha gist tschernì ina sfessa sco motiv, tge ch'ina tala vul dir per in savess. Fa'la tema perquai ch'ella simbolisescha insatge che va dapart, ni è ella insatge positiv perquai ch’igl po dar insatge nov or d'in tagl, ina sfessa.
Maletg
1 / 6
Legenda:
Senza helicoter fissi betg stà pussibel da transpurtar il maletg da 750 kilos
RTR, V.Rominger
Maletg
2 / 6
Legenda:
Il motiv sa mussa per l'emprima giada al public
RTR, V.Rominger
Maletg
3 / 6
Legenda:
L'installaziun durant il trair si dal helicopter
RTR, V.Rominger
Maletg
4 / 6
Legenda:
Il motiv è ina sfessa en furma d'ina fotografia sin 1300 meters quadrat
RTR, V.Rominger
Maletg
5 / 6
Legenda:
Suenter radund 10 minuts aveva l'helicopter tratg si il maletg
RTR, V.Rominger
Maletg
6 / 6
Legenda:
L'artista Maya Lalive vegn dal mir surengiu
RTR, V.Rominger


text:
Il ministeri da l'intern egipzian rapporta d'ina attatga sin policists. I na saja dentant anc betg cler tgi ch'è responsabel per l'attentat. L'attatga saja capitada la damaun radund 35 kilometers en il sid da la chapitala Kairo. Quatter persunas armadas sajan siglidas or d'in auto, hajan franà il bus dals polizists ch'eran en civil e cumenzà a sajettar.
Dapi la cupitgada dal president islamistic Mohammed Mursi entras il militar il 2013 han extremists rinforzà lur attatgas e mazzà tschients da persunas. Las attatgas sa drizzan tant cunter schuldads e policists sco er cunter civilists.
RR novitads 7:00


text:
Il Cussegl federal na di ni gea ni na a la cunvegna da basa negoziada cun l'Uniun europeica (UE). El ha decidì da spetgar la debatta sin plaun naziunal. En la procedura da consultaziun pon prender posiziun chantuns, partidas, partenaris socials ed organisaziuns pertutgadas. Senza tal sustegn avessia la cunvegna paucas schanzas en la votaziun dal pievel.
Anc adina craps da stgarpitsch
Il text da la cunvegna mussa ch'i dat pliras differenzas, e che lingias cotschnas dal Cussegl federal vegnan surpassadas. Per exempel quai che pertutga la protecziun da pajas cun mesiras flancontas, ubain era ch'i vegniss pli simpel per persunas da l'UE da retrair agid social.
Per l'Uniun europeica è la proposta finala
L’UE haja però punctuà cler e bain da betg esser pront da negoziar vinavant. E sche quai fissia tuttina necessari, lura gist l'entira cunvegna, cun in nov mandat e betg avant la stad 2020. Il Cussegl federal vul restar en discussiun cun l'UE.
Entant datti gia las emprimas reacziuns
Las associaziuns d’economia speran ch’ins possia schliar ils puncts da dispita. L’access al martgà da l’UE stoppia vegnir segirà, uschia EconomieSuisse.
Las partidas percunter beneventan la decisiun da betg suttascriver. Quai dentant per differentas raschuns. La PLD e la PCD sustegnan la decisiun da laschar consultar differentas gruppas il sboz. La PS punctuescha da vulair nagina reducziun tar la protecziun da las pajas – La PPS na vul insumma nagina cunvegna.
RR novitads 17:00


text:
Il Grischun GIDA
Pervia dal coronavirus datti actualmain d'ina vart numerusas persunas che dovran agid, da l'autra vart persunas che vulessan gugent gidar. Nus vulain porscher questa pagina d'internet sco plattafurma, per che questas persunas u gruppas chattian ina l'autra.
Mintga furma da sustegn è bainvegnida ed impurtanta, p.ex.:
- in'uniun locala che organisescha ina tgira d'uffants en il vitg
- scolaras e scolars che fan las cumissiuns per persunas isoladas u per persunas da gruppas da ristga
- persunas spezialisadas qualifitgadas dals secturs medischina, sanadad e tgira che porschan lur agid professiunal
- persunas che guardan dals animals da chasa
- e.u.v.
Informationen und Merkblätter
Tips pratics per cumpras, servetschs da transport e servetschsda pertgirar
Gidar persunas attempadas en Vossa vischinanza
Beobachter: Kurzer Überblick zu rechtlichen Fragen zur Nachbarschaftshilfe
Verband Kinderbetreuung Schweiz: Merkblätter zum Umgang mit Corona in der Kinderbetreuung


text:
La diversitad da mainis e purschidas en las medias electronicas vegnissi restrenschida fermamain e quai cuntradì a la tenuta mediapolitica dal Cussegl federal. Pertutgadas spezialmain fissan las regiuns francofonas, italofonas e rumantschas da la Svizra. Gia en ses rapport davart il Service Public, publitgà avant dus mais, era il Cussegl federal vegnids a la conclusiun che la Svizra dovri en tuttas regiuns linguisticas ina purschida da radio e televisiun independenta e da buna qualitad e quella stoppia vegnir finanziada.
El propona perquai al parlament da refusar l'inizativa senza cuntraproposta.
L'iniziativa «No Billag» ch'era vegnida lantschada da represchentants da las partidas giuvnas dals liberaldemocrats e da la pps era vegnida inoltrada il december passà cun varga 112'000 suttascripziuns. Ella pretenda che las taxas da radio e televisiun vegnan abolidas e scumonda a la Confederaziun da finanziar talas offertas.
RR novitads 15:00


text:
Il Cussegl dals chantuns vul schluccar la protecziun dal luf ed auters animals protegids. La fatschenta va uss enavos en il Cussegl naziunal. Dispitaivla è la dumonda, tge cundiziuns che stoppian esser ademplidas per dastgar sajettar il luf. Il Cussegl dals chantuns pretenda per exempel ch’el dastgia er vegnir sajettà en territoris nua che la chatscha è scumandada.
Organisaziuns per la protecziun d’ambient e dals animals, sco er ils Verds han annunzià da far in referendum cunter la nova lescha da chatscha.
Ord l'archiv:
RR novitads 11:00


text:
Ortigaralefre – Fascia 1 – 0
Formazion del Fascia: Colusso Alessandro, Bernard Manuel, Debertol Cristoforo, Deflorian Giovanni, Cincelli Patrick, Lorenz Matteo, Rasom Sebastiano, Riz Gianni, Toma Nicolas (25’ p.t. Zanoner Dimitri), Cigolla Patrizio (30’ s.t. Riz Gabriele), Kola Pietro.
Se aon lascià la setemèna passèda dijan che l Fascia, te la partida contra l Verla, aea fat n burt vèrech endò e che te la domenia che vegnia, i joegn ladins aessa cognù troèr da nef l giust troi. Emben, vardan l resultat se podessa pissèr che l troi no l’é stat troà, ampò no l’é coscì. Enceben che l resultat de un a nia per i valsuganoc de Grigno lascia i fascegn amò zenza ponc, chel che se à vedù te ciamp enstouta l’é dut auter a respet de chel fat veder set dis dant.
No passa nience diesc menuc che l Fascia ciapa l gol de gra a na bela jièda del fort atacant de cèsa che, se cogn dir, à dat desvalives cruzies ai defensores del Fascia tei prumes carantacinch menuc dant de se chietèr mingol via tel secondo temp. Partida donca sobito sun erta per i bec del President Ghetta, che ampò no i se à petà jù e pian pian à proà a meter ensema vèlch jièda ence se i aversaries no i à mai molà palesan de no esser belche sunsom la clasifica per nia.
Enstouta la gaissa e la voa de se dèr jù no la é mencèda, alincontra l’é stat proprio la gran voa de no molèr mai che à portà l joen da Vich, Matteo Lorenz, a se ciapèr doi cartelins śai te cinch menuc, giusta dant de la fin del prum temp. Doi fai no catives ma che l diretor de jech à valutà de sanzionèr. Na dezijion mingol rigorousa ma fosc no deldut falèda. Da man de Matteo mingol de pecia esperienza te chesta ocajion, ampò l’é da chisc picui erores che se empèra.
Chest à però portà l Fascia a cogner se jièr dut l secondo temp con n om de manco. Ma l’é proprio da coche l grop à jià chesta seconda pèrt de partida che ne fèsc dir che l troi giust l’é stat troà ajache enceben de diesc contra unesc, i fascegn no à molà nia, coran dutintorn e se didan un co l’auter. Sessaben che vèlch tedò se à ence risćià, ma Colusso à fat semper bona vèrda, e con mingol de bona sort en più, se aessa podù e fosc vadagnà ence l gol de la parità. De fat, te i ultimes diesc menuc, soraldut de gra a la svelteza de Gabriele Riz, i nesc atacanc à abù dotrei bela ocajions per trèr l balon te usc ma l’é semper stat zachei che de n vers o de l’auter à rebatù la trates.
L moment no l’é segur sorì e ge vel prest fèr mingol de ponc ampò se chest l’é l spirit del grop da chiò inant, no se pel esser che fidenc.
Chesta domenia contra l’Auta Anaunia sul ciamp de Vich da mesa les cater, l Fascia se jiarà na endesfida dassen emportanta contra na formazion de medemo livel.
Mingol de fadìa l fin de setemèna passà i l’à fatta ence la i Arleves e la Juniores che à perdù per 4a1 contra Telve e Verla. Alincontra bie suzesc per Giovanissimi, 2a0 contra l Mezzocorona e Esordienc “A” e “B” contra Garibaldina e Fiem.
Chesta sabeda la Juniores jia a Vich contra l’Albian da mesa les set, i Giovanissimi a Pancià contra l Fiem da les cinch e a la medema ora i Esordienc “A” a Masen di Giovo contra l Verla. N’ora dant, da les cater sa Vich i Esordienc “B” jia l derby contra la Dolomitica. A serèr sù la partides de la squadra mendres, i Arleves che domenia da doman da mesa les unesc, jia a Villa Agnedo contra l’Ortigaralefre.


text:
La butia da chaschiel a Savognin vegnia serrada gia la fin d’october 2016, quai ord motivs da persunal, stat scrit en la brev. Il maina fatschenta da la Bergsenn SA, Marcel Singer, na vuleva betg pigliar posiziun en chaussa il mument.
Ils purs da la Cooperativa chascharia Savognin e conturn han gia suttascrit in contract cun la Bergsenn SA: A partir da l’auter onn va tut il latg a Mustèr, nua ch’el vegn elavurà da la Sennaria Surselva SA. Actualmain èn ils purs vi dal sclerir il futur da la chascharia ed ina successiun per la butia da chaschiel.
RR actualitad mezdi 11:00


text:
Pleiv Sagogn
Cordial beinvegni tier nus. La pleiv da Sagogn ei buca la gronda, denton la veglia dallas quater cuminonzas pastoralas. Ella ei documentada dapi il 6avel tschentaner cun sia baselgia da Nossadunna. Tochen viaden il 16avel tschentaner fuva Sagogn la pleiv-mumma cun in miez tozzel caplanias (Laax, Castrisch, Sevgein, Riein e Pitasch). Schluein ei sesligiada sco davosa gl’onn 1860. Tuttas cuminonzas han encuretg l’autonomia. Actualmein succeda il cuntrari: la tendenza da secolligiar s’auda tiel 21avel tschentaner – e quei ei bien aschia.


text:
Dapi onns fan els ragischs, creschan e flureschan mintga primavaira alv-rosa en in iert en Val Müstair. Numnadamain trais tschareschers vegls en l'iert da la Tessanda a Sta. Maria. Quels arbers vegls ston ussa però ceder – per fabritgar 3 parcadis per la Tessanda.
Ma smerscher els fiss donn, perquai ha Maya Repele da la Tessanda tschertgà il contact cul museum dad arbers Enea a Rapperswil-Jona.
Museum è unic
Quel museum tgira sin ina surfatscha da 75’000 meters quadrats passa 3'000 differents arbers – ils trais tschareschers da la Val Müstair èn per ils responsabels dal museum era insatge spezial. Perquai han els decis da far il transport delicat e da regalar als arbers jauers ina segunda vita.
Tgira intensiva
Era sche la primavaira, n’è betg il meglier temp per far midada èn ils responsabels da buna speranza, ch’ils arbers s’acclimatiseschan bain a Rapperswil-Jona sin var 400 meters sur mar.


text:
Enfin uss è la summa totala per auzaments da paja dals emploiads dal chantun creschida mintg'onn per 1%. Quai na vul betg dir che mintga emploià ha survegnì mintga onn 1% dapli paja, mabain la summa totala è creschida ed ils daners èn lura vegnids repartids sin tut ils emploiads. «Quels daners èn cunzunt ids als emploiads giuvens, ils vegls n'han betg pli in auzament cura ch’els èn sin il maximum da la paja», di Barbara Janom Steiner, la ministra da finanzas durant la debatta. Quai automatissem è uss dentant passé. Mintg'onn decida il Cussegl grond da nov e sin fundament da las finanzas e dal budget sco er da la situaziun economica e da la cumpetitivitad dal chantun quant aut che quai auzament duai esser – sche insumma.
Babs pon star pli ditg a chasa
Ils blers babs prendian uschia ni uschia vacanzas cura ch’il pop naschia, di la deputada dal Cussegl grond da la PLD, Vera Stiffler. Dentant da nov na ston els betg prender pli tantas vacanzas. Ils deputads e las deputadas han prolungì il congedi da paternitad dals emploiads dal chantun da 3 sin 5 dis. E betg mo per la naschientscha, er per l’adopziun d'in uffant valia il medem.
RR novitads 18:00


text:
La Corea dal Nord ha smanatschà als Stadis Unids ed a la Corea dal Sid cun in «cuntraculp concret». Quai suenter ch'ils dus pajas eran sa cunvegnids l'emna passada da staziunar in sistem per la defensiun da rachetas en la Corea dal Sid.
Uschè prest ch'i vegnia enconuschent nua che quest implant saja planisà vegnia la Corea dal Nord a reagir, hai num en ina communicaziun.
Il sistem da defensiun è ina reacziun sin ils tests d'atom e da rachetas cuntinuants dal pajais communistic. La Corea dal Sid ha valità la smanatscha dal vischin en il nord sco ridicula. La Corea dal Nord stoppia admetter ch'ella sez pericliteschia la pasch e la stabilitad sin la peninsla coreana. Quai ha ditg in pledader dal ministeri da defensiun sidcorean.
RR novitads 11:00


text:
Exact 22 mais suenter il grond di d’avertura dals Campiunadis mundials il favrer 2017 ha la societad «Save Edy» chattà ina soluziun per Edy – u almain per il chau dad Edy. Il corp ha stuì vegnir dismess.
Dus firmas da Samedan acquistan il chau
Andri Freund da Samedan è il stgaffider da la sculptura dad «Edy». Ensemen cun l’impressari Gian Andrea Duttweiler è el i en tschertga dad in lieu a Samedan. Actualmain sa rechatta il chau tar la firma F. Duttweiler SA a Samedan.
Il lieu exact, nua ch'il chau dad «Edy» vegn lura definitivamain plazzà, n’è dentant anc betg enconuschent – ma enfin il pli tard la primavaira 2019 vegn quel ad esser enconuschent.
La societad «Save Edy» vegn schliada
Radund 100’000 francs ha ramassà la societad per pudair salvar «Edy». La gronda part è vegnida duvrada durant ils 22 mais passads per transports, giurists e blers scleriments.
Dal rest dals raps ha la societad anc da decider definitivamain. Tenor il president da la societad datti duas variantas da duvrar quels raps: Sustegnair l’idea dals dus affarists u dar enavos ils raps als fauturs – e suenter vegn la societad schliada per dal bun.
RR actualitad 17:20


text:
La reducziun da la chareschia sa resulta tenor l'Uffizi federal da statistica da plirs facturs. La chareschia è sa reducida per 0,3% sin total 101,8 puncts. Per l'entir onn sa resulta ina chareschia da 0,9%. Ils economs èn surprais. Els avevan quintà cun in augment da la chareschia annuala sin almain 1,0 fin 1,2%.
Tranter auter han ils viadis pauschals en l'exteriur custà pli pauc e las chombras en hotels. Pli char è percunter vegnì il diesel. Cumpareglià cun il mais avant è la rauba importada (-0,6%) vegnida pli bunmartgada che la rauba indigena (-0,1%).
RR novitads 10:00


text:
Las trais organisaziun han appellà in mardi a la populaziun svizra, da vegnir activa e scriver ina charta a Doris Leuthard, la ministra responsabla. La charta è ina charta da muster e po er vegnir suttascritta online. Ella duai funcziunar en il segn dad ina petiziun, communitgeschan las uniuns entretschadas.
«Di per di millis dad autos da diesel novs»
I vegnia numnadamain anc adina importà mintgadi millis d'autos da diesel novs che sajan da viadi cun valurs da svapur bler memia autas, argumenteschan las organisaziuns lur acziun.
Ils consuments vegnissan cugliunads e na possian strusch sa dustar cunter concerns gronds sco VW, cunquai ch'il sistem giuridic mettia fitg auts obstachels. Quai na saja betg fair, di la represchentanta da l’organisaziun da consuments.
RR novitads 12:00


text:
Trais da ses amitgs commemoreschan Armon Cantieni, mort prematuramain avant 10 onns. Victor Stupan skizzescha sia biografia. Nuot Vonmoos al regorda sco ami e cumponist. Benedetg Dolf descriva e caracterisescha sia ovra. Chanzuns ed in toc per orgla or da la plima dad Armon Cantieni enrameschan las singulas contribuziuns.
Participanta: Victor Stupan, Nuot Vonmoos, Benedetg Dolf
Redacziun: Clemens Pally
Il patnal 3-9-1972
Numer d’archiv: 6026
Infurmaziun
Per motivs da dretg na pon ins betg tadlar qua la contribuziun giavischada. Vus pudais dentant empustar quella tar rtr sur il formular da contact ubain dumandar scleriment directamain da l’archivar sut 081 255 75 75.


text:
Ils davos quatter onns èn ils implants turistics da San Bernardino SBIT (San Bernardino Impianti Turistici SA) cun la pendiculara, la sutgera e dus runals stads salda. La famiglia Ghezzi dal Tessin ha tratg il frain per spargnar. Ussa vuless ins puspè empruvar.
Tenor ils possessurs duess il territori esser avert en spezial per freeriders l'enviern 2016/2017. Mo ina pitschna part da las pistas duessan vegnir preparadas. Uschia possia vegnir spargnà.
Ina soluziun per repartir ils custs cun la vischnanca da Mesocco e cun il turissem vegn anc tschertgada.