c: text/html

text:
Ils 13 da zercladur decidan ils da Flem sur da la revisiun parziala da la planisaziun locala e sur dal plan d’avertura da l’Arena tectonica Sardona.
Pitschnas midadas – gronds effects
En il plan da zonas datti midadas enturn la staziun da val da las pendicularas. Intginas parcellas vegnan assegnadas a la zona per bajetgs publics. Quai perquai che la staziun da val planisada da la nova pendiculara è pli gronda che l'actuala e perquai ch'igl è planisà in nov terminal da bus. Plinavant vegnan surpigliadas las zonas da privel en il territori da las staziuns da muntogna or dal plan da zonas da privel en la planisaziun d'utilisaziun.
En il plan d'avertura vegnan integrads il terminal da bus a Flem e la nova lingia da las pendicularas planisadas tranter Flem e Nagens, respectiv ils Cugns.
Pendiculara supermoderna
Cun la fin da la pendiculara Cassons, il 2015, n'è l'Arena tectonica Sardona betg pli stada colliada directamain per il turissem. Plans ed ideas co far quai, hai dà bleras. Cumenzà han ellas cun ina cabina da 250 persunas, pli tard ina mo da 150 persunas ed ussa è actuala la proposta da bajegiar ina pendiculara supermoderna cun cabinas da 10 persunas.
Gia avant ch'entrar en la cabina, duain ils giasts decider, nua ch'els vulan sortir. Uschia pon els restar en la cabina e na ston betg en mintga staziun sortir per cuntinuar il viadi. Plinavant curseschan las cabinas sulet, sch'igl ha er giasts. Uschiglio restan las cabinas en las staziuns.
Adattaziun da la lingia per las pendicularas
Oriundamain vuleva l'Arena Alva colliar l'Arena tectonica Sardona davent da Flem sur Foppa, Startgels e Nagens. Pervi da resistenza da las organisaziuns d'ambient durant l'exposiziun da cooperaziun publica, è la lingia anc ina giada vegnida adattada. Da nov va la lingia davent da Startgels sin il plaun da Segnas e davent da là d'ina vart a Nagens e da l'autra vart vers Ils Cugns. Cun quella proposta èn las organisaziuns per la protecziun da l'ambient stadas cuntentas.
Tar in Gea a la votaziun dals 13 da zercladur 2021, duain las pendicularas planisadas esser construidas enfin la fin dal 2023.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ferata (trasport)
La ferata ie na forma de trasport fata de un o na grupa de veiculi che va sun scines. Ferates vën dantaldut adurvedes per mené persones y marcianzia.
Ferates vën normalmënter sburdledes o trates da na locomotif che ie tacheda ite a vagons che mëina la persones o la marcianzia. L da aldidancuei ënghe uniteies de ferates che ne ie nia spartides su te na locomotif y vagons. Chësc vën suënz dant pra ferates a auta velozità. Ferates ie desseniedes per ji sun scines de na cërta larghëza (tudësch: Spurweite, talian: scartamento ferroviario). La larghëza plu adurveda al mond ie 1435mm.
Storia[mudé | muda l codesc]
Dl 1814 ova scumencià la storia dla ferata te l'Europa: la prima locomotif a tanf fova unida frabicheda dal inj. George Stephenson y fova furneda tl Nghiltiera (danter Darlington y Stockton). Tl’Austria fova la prima ferata furneda 20 ani do. La “Südbahn” da Bulsan a Verona fova unida giaurida dl 1859 y la ferata danter Dispruch y Bulsan dl 1867.
Ferates te la Ladinia[mudé | muda l codesc]
Te i raions ladins dajovel plu da giut n valguna ferates, ma aldidancuei ne ie deguna de chëstes plu n funzion. La ferates te i raions ladins fova:


text:
Cun la digitalisaziun en il cussegl grond vegn prendì en mira in parlament senza palpiri. In nov video da la chanzlia chantunala mussa co ch'il traffic da fatschenta electronic funcziuna en il cussegl grond.
La finamira dal traffic da fatschenta electronic en il cussegl grond è quella da render pli facil e pli efficazi il barat da documents tranter il parlament ed il secretariat dal cussegl grond. Las commembras ed ils commembers dal cussegl grond sco er las cumissiuns dal cussegl grond pon tscherner, sch'els vulan survegnir lur documents da lavur (invitaziuns a las sessiuns/a sesidas, protocols sco er ils ulteriurs documents da sesida/da lavur) ubain sin palpiri sin via postala u en furma electronica.
A las deputadas ed als deputads che retiran lur documents da lavur en furma electronica vegn mess a disposiziun in iPad configurà. Per il traffic da fatschenta electronic vegn duvrada la nivla digitala "dropbox". Gia oz lavuran 90 da las 120 deputadas e deputads dal cussegl grond cun in iPad e renunzian a la spediziun per posta dals documents da cumissiun e da sessiun.
Infurmaziuns:
- Domenic Gross, manader dal secretariat dal cussegl grond, tel. 081 257 22 32, e-mail: Domenic.Gross@staka.gr.ch
Gremi: chanzlia chantunala
Funtauna: rg chanzlia chantunala


text:
Situaziun linguistica en il chantun Grischun
En il chantun Grischun è la diversitad linguistica fitg preschenta tant sin plaun instituziunal sco er sin plaun individual. Tranter ils chantuns plurilings (BE, GR, FR e VS) è il Grischun l'unic chantun triling da la Svizra. Las linguas uffizialas tudestg, rumantsch e talian sa spartan ultra da quai en numerusas variantas dialectalas ed en differents idioms che vegnan er scrits.
Ensemen cun il chantun Tessin è il Grischun a medem temp er quel territori da la Svizra, nua ch'i vegnan discurridas las duas linguas naziunalas minoritaras talian (TI e GR) e rumantsch (mo GR).
Da las ca. 188'000 persunas che vivan actualmain en il chantun Grischun inditgeschan var dus terzs il tudestg sco lur lingua principala, q.v.d. sco lingua da lur pensar e sco lingua ch'ellas e ch'els san il meglier. 15 % inditgeschan il rumantsch, 10 % inditgeschan il talian sco lur lingua principala (dumbraziun dal pievel 2000). Cunzunt il rumantsch – ch'era represchentà fermamain anc avant 200 onns en grondas parts dal chantun (ca. 50 % da la populaziun enturn l'onn 1803) – ha pers bler terren en il decurs dal temp en cumparegliaziun cun il tudestg e sa chatta oz en ina situaziun periclitada che pretenda mesiras da protecziun e da mantegniment spezialas.
Cumpetenza en dumondas da lingua
Entaifer l'administraziun chantunala èn las cumpetenzas en il sectur da las «linguas chantunalas ed uffizialas» organisadas en moda decentrala (cf. survista). La Promoziun da linguas dal chantun Grischun è integrada en la Promoziun chantunala da la cultura. En vista a la situaziun speziala da la politica da linguas e da la cultura da linguas en il Grischun sustegna e sviluppa ella mesiras per mantegnair e per promover il rumantsch ed il talian sco er la trilinguitad chantunala. Sia basa legala è la lescha da linguas dal chantun Grischun ch'è entrada en vigur il 1. da schaner 2008 (cf. politica da linguas).
Secturs da la Promoziun da linguas:
- La Promoziun da linguas sustegna mesiras da terzas persunas en il sectur da la promoziun da linguas (cf. projects per promover las linguas).
- Medemamain sviluppa e tgira ella sezza projects per mantegnair e per promover il rumantsch ed il talian sco er la trilinguitad chantunala.
- La Promoziun da linguas è il post da contact cun il Cussegl da l'Europa, cun la Confederaziun, cun las instanzas chantunalas, cun las organisaziuns linguisticas sco er cun ils districts, cun ils circuls e cun las vischnancas (per dumondas generalas davart las linguas).
- Ultra da quai è ella il post da documentaziun e d'infurmaziun per la cuntrada linguistica grischuna sco er per la politica chantunala en il sectur da las linguas naziunalas ed uffizialas (cf. politica da las linguas).


text:
Donns ch'èn vegnids chaschunads da la natira e betg dad ina persuna, numnan ins donns elementars.
Donns elementars
Tranter quels donns elementars san ins distinguer:
- auas grondas
- inundaziuns
- stemprads
- granella
- lavinas
- pressiun da la naiv
- bovas
- crudada da crappa e grippa
- fieu
Assicuranzas en connex cun donns da malaura
Sche malauras chaschunan grevs donns èsi bun da savair, tge pussaivladads ch'ins ha sco pertutgada u pertutgà. Questas assicuranzas pon tut tenor situaziun pajar ils donns:
L'assicuranza d'edifizis
Donns ch'èn vegnids chaschunads vi dal bajetg paja l'assicuranza d'edifizis.
Sch'i dat in'inundaziun en il tschaler e las paraids èn tras quai donnegiadas, alura surpiglia l'assicuranza d'edifizis quest donn.
L'assicuranza d'edifizis ha tenor Frédéric Papp era ina franschisa, vul dir ina cumpart ch'il assicurà sto pajar sez. Tut tenor societad d'assicuranzas po quella summa dentant variar. Auter vesa quai ora tar donns chaschunads da terratrembels. Quels na vegnan betg surpigliads da l'assicuranza d'edifizis.
L'assicuranza da mobigliar
La televisiun, il mobigliar da curtin u la vestgadira èn vegnids donnegiads tras in'inundaziun u in fieu? Alura paja l'assicuranza da mobigliar quest donns. I vegn stimà la valita da la rauba da chasa ed uschia fixà la summa assicurada. Era tar quell'assicuranza datti ina part che l'assicurà sto surpigliar sez. Tenor l'expert munta la franschisa tar donns elementars normalmain a 500 francs.
En cas d'in donn total, per exempel sche tut la rauba da chasa è arsa pervia d'ina culpina d'in chametg, paja l'assicuranza da mobiglias la summa assicurada.
L'assicuranza da casco
Sch'igl auto è vegnì tutgà d'ina planta u donnegià da granella, lura paja l'assicuranza da casco quest donn. Damai ch'i sa tracta da donns chaschunads da la natira – pia donns elementars – tanscha in'assicuranza da casco parziala. In'assicuranza da casco cumplaina surpiglia vitiers anc ils donns ch'ins ha chaschunà sez.
Co ir avant?
L'impurtant è da directamain annunziar il donn a l'assicuranza. Plinavant èsi da fotografar l'object donnegià.
Sche l'auto ha in donn recumonda Frédéric Papp da spetgar sin l'avis da l'assicuranza, avant che ir cun el en garascha per laschar reparar. Uschiglio possia quai dar problems cun l'assicuranza.


text:
Oberkirch (LU)
Oberkirch a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Sursee, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 9.11 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 3746 abitant.
El cumün de Oberkirch al se tröva a una altitüden de 512 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Buttisholz, Eich, Grosswangen, Mauensee, Nottwil, Schenkon, Sursee. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Oberkirch l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1036 col nom de Ecclesia superior ma se trata de una copia del secul XIV de un docüment püsee antigh. In del 1052 inscambi l'eva staa menziunaa col nom de Obernkilch.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Oberkirch LU in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Modell:Commonscat:Oberkirch LU


text:
Acetun
L' acetun o prupanun a l'è un cumpost chimich de furmula chimiga CH3(CO)CH3, el püssee semplis de la fameja di chetun. A l'è un liquid senza culur, che l'evapura facilment, a l'è infiamabil e'l gh'ha un sò udur carateristich. Al se dislengua senza prublema in de l'aqua. A l'è un reatif chimich fundamental e l'è dupraa per la fabricaziun di plastich, di fiber e alter prudot de sintesi, e cume sulvent.
Numencladüra[Modifega | modifica 'l sorgent]
La numencladüra de l'acetun per la IUPAC a l'è prupanun. A'l vegn ciamaa anca dimetil chetun.


text:
Brèna
Brèna (nom ufizial in italian: Brenna) l'è on comun de la Provincia de Còmm de 2 133 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 4,9 km² e 'na densità de 435 ab./km². El se troeuva in quella part de la Brianza dent a la provincia comasca.
El comun a l'è gemellaa con quell spagnoeu de Láchar, in Granada.
El dialett[Modifega | modifica 'l sorgent]
El lombard parlaa a Brenna a l'è vesin ai olter dialett brianzoeu de la zona. Chì de sotta, on quai confront de prononzia cont el milanes.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Brèna l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Quest onn na datti nagin campiunadi mundial da curling en Svizra. Pervia da la pandemia da corona na possian ins betg realisar il turnier internaziunal da las dunnas ch'avess gì lieu dals 19 fin 28 da mars a Schaffusa. Quai han communitgà ils organisaturs.
Pervi da la situaziun epidemiologica hajan las autoritads localas betg lubì als organisaturs da manar tras il campiunadi. Tenor la Federaziun mundiala da curling WCF dettia actualmain discurs per manar tras il campiunadi en in auter lieu. Discuttà vegnia però er in turnier da qualificaziun alternativ. Tar quel vegnissan surdads ils plazs per ils gieus olimpics 2022 a Peking.
Il campiunadi mundial dals umens duai avair lieu tenor program a partir dals 9 d'avrigl a Calgary.
Ord l'archiv:


text:
A Savognin vegn construì per 340‘000 francs in provisori cun duas stanzas da scola dasper la scola Grava. La radunanza communala da Surses ha approvà cun 105 tar 1 vusch il credit per installar in quadrin. Quel duai esser pront gia il cumenzament dal nov onn da scola. El duai vegnir duvrà per circa quatter onns enfin ch‘i dat a Savognin in nov bajetg da scola u la scola existenta da Grava è renovada ed engrondida. La suprastanza communala examinescha il mument tge varianta ch‘è la meglra.
La resgia da Tinizong vegn privatisada
Cun 96 tar 7 vuschs ha la radunanza communala approvà il contract da dretg da bajegiar per l‘areal da la resgia communala cun la Uffer SA u ina societad che sto anc vegnir fundada. Sco proxim vegn la suprastanza communala ad elavurar in contract da dretg da bajegiar sco era far eventualas ulteriuras cunvegnas en connex cun realisar il project.
Nova deponia a Cunter
Plinavant è vegnida approvada la revisiun parziala da la planisaziun locala, quai cun 110 vuschs gea ed ina abstenziun. A Burvagn/Cunter duai vegnir fatg ina deponia da material da stgavament schuber cun in volumen da 150‘000 m3. La regenza sto anc approvar la fatschenta.
Vendita da terren a pèr indigen
Als conjugals Seraina e Pascal Murbach è vegni concedì il dretg da cumprar duas parcellas cun 949 m2 terren da bajegiar a Cunter, quai per 120 francs il meter quadrat.


text:
Sco abitaziuns secundaras valan en Svizra abitaziuns che na vegnan duvradas ni da persunas che han lur domicil en la vischnanca correspundenta ni per intents da professiun u da scolaziun. Abitaziuns secundaras vegnan per regla duvradas per far vacanzas e vegnan savens dadas en locaziun a terzas persunas.
n'abitaziun secundara n'è betg il medem sco in lieu d'abitar secundar. In tal serva per gronda part ad intents da professiun u da scolaziun e na vegn – giuridicamain – betg qualifitgà sco domicil, mabain sco lieu da dimora. Persunas che han in tal lieu d'abitar secundar vegnan savens tituladas sco «dimorantas durant l'emna».
Dapi il 1. da schaner 2013 è en vigur l'uschenumnada Ordinaziun davart las abitaziuns secundaras (perquai che l'iniziativa dal pievel «Per metter ina fin a la construcziun excessiva d'abitaziuns secundaras!» dal protectur da l'ambient Franz Weber è vegnida acceptada en la votaziun dals 11 da mars 2012).
Ella vala per la construcziun d'abitaziuns secundaras novas en vischnancas che han cuntanschì ina quota d'abitaziuns secundaras da dapli che 20 %. Talas vischnancas dastgan permetter la construcziun d'abitaziuns secundaras mo pli sut tschertas cundiziuns.
Ulteriuras infurmaziuns en connex cun la limitaziun d'abitaziuns secundaras incl. las vischnancas pertutgadas chattais Vus sin la pagina d'internet da l'Uffizi federal da svilup dal territori.
Abitaziuns secundaras vegnan tractadas fiscalmain en moda sumeglianta sco immobiglias d'abitar che vegnan duvradas permanentamain. Ulteriuras infurmaziuns chattais Vus sin la pagina d'internet da hausinfo.ch.
Persunas estras che vulan cumprar in'abitaziun da vacanzas u in'abitaziun secundara dovran ina permissiun. Ulteriuras infurmaziuns en chaussa chattais Vus sin la pagina correspundenta da ch.ch


text:
La regenza vul cuntinuar cun il program «graubündenVIVA». Ella ha perquai fatg ina cunvegna da prestaziun cun l’uniun graubündenVIVA per ils onns 2022 fin 2026, uschia hai num en ina communicaziun. Cun cuntinuar il program per ils temas regiunalitad e culinarica vul la regenza manar vinavant la lavur dals ultims onns per posiziunar il chantun Grischun sco da cultura alpina dal giudair. Quai ensemen cun organisaziuns partenarias.
Promover diversitad
En il sectur da l'economia alimentara dispona il Grischun d'in grond potenzial per crear valurs. Il chantun accentuescha uschia l'impurtanza dal champ tematic «alimentaziun regiunala e turissem». Tenor quel duai vegnir promovida la diversitad da l'economia, en spezial en ils secturs dal turissem e da la producziun da victualias. Il potenzial da la producziun è grond e la dumonda per tals products creschia anc adina.
Finanziaziun
Per realisar las finamiras resultan custs annuals da 990'000 francs per il chantun. Sin basa da la lescha chantunala per mantegnair e promover l'agricultura succeda la finanziaziun cun 792'000 francs per onn. Ina contribuziun cumplementara da 198'000 francs vegn concedida sin basa da la lescha per promover il svilup economic en il chantun.
Ord l'archiv
Il Grischun sco regiun turistica vul sa differenziar il pli ferm pussibel dad autras regiuns turisticas.


text:
Il project caritativ «Pump for Peace» da la firma grischuna Velosolutions da Flem ha schon construì varga 270 pumptracks, pistas asfaltadas dad ir cun velo sin tut il mund. L’idea davos quest project è da pussibilitar il sport da bike oravant tut ad umans en regiuns dischavantagiadas. Ses pumptracks èn per tuts e duain unir umans, independentamain da religiun, derivanza u generaziun.
Nus essan vegnids per far insatge qua. Jau na sun betg in che fa lavurs a mesas. Jau na sesent en privel, er sche i sfratga mintgatant.
Dapi l'entschatta matg lavura Claudio Caluori cun in team internaziunal da «Pump for Peace» vid dus novs pumptracks en la vischinanza da Tel Aviv en l’Israel. Amez las lavurs da construcziun tuns da sirenas, rachetas che sgolan tras l’aria ed explodeschan sur lur chaus. Il team fui en segirtad e mida albiert. La notg explodeschan anc pliras rachetas, tuts fuin en tschaler. Suenter ina notg turbulenta ed intscherta banduna il team il plazzal da fabrica dal pumptrack e sgola a chasa. Claudio Caluori ed in collega dals Stadis Unids restan, vulan finir quai ch’els han cumenzà.
Lissa Manetsch Dorokhin a Tel Aviv
Per la dunna cun ragischs en Surselva n'è quai betg l'emprima guerra ch'ella passenta en l'Israel. Ella raquinta co igl è da viver il mument cun sia famiglia en il pajais da conflict.


text:
Grauzone
Einzelheiten
GenerDrama
Eine mysteriöse Epidemie befällt die Schweiz. Die Symptome: plötzlicher Drang, ins Freie zu gehen, Melancholie und Hypersensibilität. Dadurch werden auch Alfreds und Julias Beziehungsprobleme plötzlich unwichtig.
Fredi M. Murer
Langfilm - Bernard Lang
Fredi M. Murer
Olga Piazza
Walo Lüönd
Janet Haufler
Mathias Gnädinger
Ernst Stiefel
Michael Massen
Giovanni Früh
Peter Siegenthaler
Meistgesehen in der Schweiz
La nova plattafurma da streaming da la Svizra
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Access nunlimità a las emissiuns da la SSR – senza custs supplementars
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Guardar televisiun a moda moderna sin Voss monitur preferì grazia ad in login
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Scuvri la Svizra senza barriera linguistica
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
Hypochaeris maculata
La Hypochaeris maculata l'è 'na piànta de la famìa botànica de le Asteraceae. Se la tróa 'n quàze töta la cadéna alpìna.
Descrisiù[Modifega | modifica 'l sorgent]
La H. maculata la pöl rià a 'na altèsa de 30 – 60 ghèi (de rar fìna a 1 méter). La fùrma biològica l'è H ros (emicriptòfita rosulàda), cioè piànte che g'ha böcc che pàsa la stagiù frèda al leèl del teré prutigìde del patös o de la néf, e co le fòie sistemàde 'n maniéra de furmà 'na rozèta bazàl.
Raìs[Modifega | modifica 'l sorgent]
La raìs l'è de tìpo a ficù.
Gamp[Modifega | modifica 'l sorgent]
I gamp i è cilìndrich, apéna apèna pilùs, piö gròs ensìma e i pórta apéna 'n capulì (de rar i pö portàn du).
Fòie[Modifega | modifica 'l sorgent]
Le fòie bazài i è 'ntréghe e le fùrma 'na rozèta de culùr vért maciàde de négher-viòla; le stà sö drìte e la fùrma l'è lanceolàda co la pónta acùta; l'òrlo l'è a capète spèse e la nervadüra centràl l'è bèla evidènt e la tìra quàze al rós. La superfìcie de la fòia l'è setulùza. La dimensiù de le fòie bazài la pöl rià a 'na larghèsa de 4 – 6 ghèi per 'na longhèsa de 8 – 13 ghèi.
Le fòie del gamp i è póche (de 1 a 3) de de dimensiù piö picinìna.
Enfiurescènsa e fiur[Modifega | modifica 'l sorgent]
La 'nfiurescènsa de la H. maculata l'è furmàda de capulì emisférich. La strütüra dei capulì l'è chèla tìpica de le Asteraceae: en pedùncol, en bris piö gròs sóta 'l capulì (méno de 5 mm de diàmetro), el té sö 'n invòlucro cilìndrich furmàt de divèrse squàme göse (i è pilùze e scüre endèla part apicàl) che fà de protesiù al resetàcol endóche se 'nserés i fiùr. El culùr l'è zalt limù (el tìra apéna apéna al rós envèrs l'èstèrno-bas del capulì). El resetàcol el se prezènta con divèrse paiète a la bàze dei fiur, 'nvéce l'invòlucro l'è furmùt de divèrse fìle de squàme sistemàde en maniéra 'mbricàda. El diàmetro dei capulì l'è de 4 –5 ghèi. L'invòlucro l'è larch 13 mm, alt 13÷18 mm. Le squàme i è lónghe dei 12 ai 17 mm.
I fiur i è ermafrudìcc, zigomòrf, tetra-cìclich (càles – coròla – androcèo – ginecèo) e pentàmer (a 5 elemèncc). En chèsta spéce, a diferènsa de i fiur tìpich de le Asteraceae, i fiur tübulùs intèrni al capulì i gh'è mìa.
- Fòrmula fiuràla:
- K 0, C (5), A (5), G 2 infer[1]
- Càles: i sépali i s'è rüdìcc apéna a 'na curunsìna de squàme.
- Coròla: i pétali a la bàze i è saldàcc a tübo. La lìgula la fenés con 5 décc (l'è la part final dei sich pétali che i s'è saldàcc ensèma). La dimensiù del tübo l'è de 12 mm. La lìgula l'è làrga 3 mm e lónga 15÷17 mm.
- Androceo: i stam i è sich e i g'ha dei filamèncc lìber, envéce le antere i è saldàde 'nsèma e le fùrma 'n manegòt che stà töt entùren al stil.
- Gineceo: l'ovàre l'è infer, unilocular, furmat de 2 carpèi; el stil l'è ünech ma bìfit.
- Fiuridüra: de magio a óst (depènt de l'altitüden), la somésa l'è a sègn entra löi e setèmber.
- Empulinasiù: per mès de le àe e de le mósche, ma apò a per vìa anemòfila (vènt).
Fröt[Modifega | modifica 'l sorgent]
El fröt l'è 'n achénio col bèch (i è dèle nùcule töte precìze 'ntra de lùre), con ensìma 'n pàpo uniseriàt (en ùrden de sétole ünech) co le sétole töte piümùze a la stèsa fòza. La dimensiù del fröt l'è de 10 ÷ 17 mm.
Distribusiù[Modifega | modifica 'l sorgent]
Se la tróa 'n töta la cadéna alpìna föra che 'ndèle pruìnce de Bèrghem e Cóm. Se la tróa sö töcc i sistémi de mucc de l'Euròpa (Pirenei, Masìcio Centràl, Giüra, Balcani e Carpàsi) e 'ndèle pianüre corespondènte. Se 'l tróa mìa 'nvéce endèle zòne piö setentriunài e meridiunài de l'Europa.
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ http://www.dipbot.unict.it/sistematica/Index.html Tàole de Botànica sistemàtica


text:
Dad Annatina Nay -
Ei dat tontas caussas ch'ein pendentas e ch'ins stuess atgnamein far, mo savens han ins insumma negina motivaziun. Las pendenzas accumpognan ins dis en e dis ora – fan mal il venter, lain buca ruaus, entochen ch'ins pren l'iniziativa ed entscheiva a luvrar giu ellas. Mo adina va quei buca aschi tgunsch. Tgei cletg ch'ei dat divers trics.
Ellas schain cheu avon mei, sin meisa. Ellas schain a mi sil magun – per propi, mias pendenzas! Admonend e pitgiv miran ellas sin mei, cun tun da reproscha malemperneivel cloman ellas: „Cura has ti atgnamein el senn da far a fin tia lavur? Ha?“ „Jeu sai, jeu sai!“, clomel jeu plein tema. Jeu vegnel nervusa e siuel. Gia daditg vess jeu da luvrar giu il mantun che daventa adina pli e pli aults – cun far nuot, semplamein aschia, da di tier di, automaticamein. Strusch ch'jeu hai luvrau giu ina pendenza, anflel sil mantun duas novas, in semultiplicar exponenzial. Las pendenzas accumpognan mei trasora. Ellas fan mal il tgau a mi. Sco sperts seschluetan ellas sper mei vi e fan endamen ch'ei fuss buc d'ir en sortida, ni a beiber caffè, ni a far bogn.
Na!
Ei fuss bein da star a casa e pagar en quens, scriver brevs, far a fin lavurs. Ei fuss da schubergiar la habitaziun, ni da finalmein purtar anavos las stivlas da gumma alla vischina visavis! Ei fuss da metter naven il dress da skis, ei fuss da telefonar al dentist e far giu in termin, ni da cumprar tenta pil squitschader, ni puorla da lavar resti!
Gl'emprem la lavur e suenter viver dolce vita!
Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:
Gl'ei buc ch'jeu vuless buc – gl'ei era buca ch'jeu emblidass, igl ei semplamein aschia ch'ei dat tontas caussas ch'ein bia pli interessantas! Mintgaton, en scarts muments damognel tonaton miu frein intern e semotiveschel. Tenor il motto: gl'emprem la lavur e suenter viver dolce vita. Jeu semettel alla lavur, sc'ina narra, sc'ina furmicla – lavurel giu toc per toc, fegl per fegl – rubas e strubas, entochen che tut ei en uorden. Jeu patratgel buc vid damaun e buc vid il mantun che vegn puspei a crescher e far mal il venter a mi. Jeu patratgel mo vid il glatsch da vaniglia cun puaunas cauldas ch'jeu vegnel a magliar sco pagaglia per mia lavur fatga e vid il niev t-shirt ch'jeu vegnel finalmein a cumprar cun buna cunsczienzia – quei tut hai jeu bein meritau, suenter tonta lavur!
Fotografia: absfreepic.com (CC0)
Text: A. Nay, Turitg
Emprima publicaziun sin latabla.ch: 13 d'avust 2016
Suonda LATABLA!
-
5 giadas quatter paraids Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Quai savain nus. Nossa lingua è noss da chasa, uschia in bonmot.…15 da december 20211151 giadas
-
5 giadas sco chaun e giat Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Quai savain nus. E ch’i dat nundumbraivlas locuziuns e proverbis cun animals, quai…04 da november 20211278 giadas
-
Ursina – ina vusch che connectescha corp ed olma Da Benedetto Vigne - La chantautura sursilvana sesenta a Turitg ans surprenda cun ses segund portatun cumplessiv, l’album «When I Let Go».…25 d'avust 20211544 giadas
-
5 bels nums dad umens Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Quai savain nus. E che nums rumantschs èn bels, quai san era…18 d'avust 20211622 giadas


text:
- Suenter il test da massa facultativ dal mardi passà vegn uss testà il persunal da tut ils hotels a San Murezzan ed a Schlarigna.
- Testar ston er tut ils magisters da skis e da sport da naiv che lavuran sin ils territoris da skis Corviglia e Corvatsch.
- Tests supplementars duain evitar duraivlamain ch'il virus mutà sa derasa.
- Gia testads il mardi passà, na ston betg sa laschar testar anc ina giada.
La nova retscha da tests en las duas vischnancas San Murezzan e Schlarigna saja ina mesira da segirezza – per prevegnir a novas infecziuns che pudessian puspè sfurzar da serrar manaschis, scriva il chantun. Betg far il test ston persunas che pon gia preschentar in resultat da test da PCR negativ, fatg suenter ils 17 da schaner. Deliberadas d’in test èn era persunas ch’eran s’infectadas cumprovadamain cun Covid-19. Ils resultats dals tests vegnian ad esser avant maun il pli baud la mesemna saira, scriva il chantun.
Manaschis duain s'engaschar
Il chantun Grischun recumonda a tut ils manaschis, da laschar testar lur persunal regularmain sin il coronavirus. El ha cumenzà da preparar in program da test per interpresas. Quel duai esser pront en var 10 dis.


text:
La Confederaziun dastga en il futur analisar ils telefonins da requirents d’asil. Suenter il Cussegl naziunal ha er il Cussegl dals chantuns approvà questa mesira. Quai cun 30 tar 12 vuschs. L’analisa da las datas electronicas duai gidar tar l’identificaziun da requirents d’asil. Questa opziun duai almain tenor la ministra da giustia, Karin Keller-Sutter, restar l’ultima opziun.
Il Secretariat da stadi per la migraziun ha fatg in project da pilot davent dal november 2017 enfin il matg 2018. En 15% dals cas hajan ins pudì chattar datas nizzaivlas sin telefonins u tablets.
Cura ch'il Cussegl federal metta en vigur la regulaziun n'è betg anc cler. Cler è ch'i dat in rapport trais onns suenter metter en vigur davart opportunitad, efficacitad e rentabilitad da la mesira.


text:
En sia carriera activa sco skiunz alpin ha Heini Hemmi gudagnà quatter cursas da la cuppa mundiala en la disciplina slalom gigant. Plinavant èsi reussì 9 ulteriuras giadas ad el da far il pass sin il podest. Dentant l'entschatta da sia carriera na gieva betg tut sco quai ch'el leva.
Davent dal «Sturzenegger» tar il campiun olimpic
Il skiunz da Churwalden vegniva ditg numnà «Sturzenegger», perquai ch'el gieva en gronds ristgs e crudava uschia or bler en la segunda cursa dal slalom gigant. En l'onn 1976 ha el alura savì metter ses potenzial en omaduas cursas dal slalom gigant sin pista – e quai gist tar ils gieus olimpics. Suenter l'emprim percurs anc terz, ha el mussà in formidabel segund percurs ed è daventà ils 10 da favrer 1976 campiun olimpic a Puntina.
Avant che jau sun ì il segund percurs era Ingemar Stenmark ì da la pista giuador, ed i era ina caneruna. Jau hai savì, uss è quel explodì. Lura vai jau ditg a mi: so, uss morder, morder, morder... e la fin finala èsi gartegià.
Dal campiun olimpic tar il vendider da salmun
Cun 30 onns ha Hemmi gia prendì cumià dal sport professiunal. L'onn 1984 ha el alura fundà la firma Heval, ina fatschenta che venda tranter auter raits da segirtad u pitgas da slalom. Las cursas da skis èn pia er stadas preschentas en la vita suenter la carriera da Heini Hemmi.
Sper la naiv ha dentant era l'aua fascinà l'um che stat uss a Valbella. Gia durant ses temps sco skiunz activ ha el entschet ad ir a pestga. Quella activitad ha accumpagnà el dapi lura ed uschia maina el uss ina stizun a Valbella da vender peschs, pli exact salmuns. Uschia va el er adina puspè ad Alaska a pestga ed importa il salmun ord la medema regiun en Svizra.
RR actualitad 17:00


text:
Dapi blers onns participescha Gina Camichel da Zuoz al Concours Hippique. L’occurrenza che festivescha quest onn il giubileum da 50 onns è per la chavaltgadra da Zuoz la concurrenza da chasa. Gia da mattetta guardava ella sin ils chavals dal turnier e gia da mattetta vuleva ella siglir sco las chavaltgadras che faschevan part al Concours Hippique.
Concurrenza a chasa è speziala
Gina Camichel sa participescha gist ad in pèr differentas concurrenzas dal Concours Hippique. Per gronda part siglia ella cun ses chaval preferì «Genius von Wichenstein», in chaval da 20 onns or da la stalla dal bab Claudio Camichel. Cun quest chaval ha la chavaltgadra engiadinaisa gia fatg part a numerusas concurrenzas. Ella ed il chaval sa conuschan fitg bain. Tuttina dovri in tschert trenament. Surtut la persuna che sesa sin il chaval sto far trenaments.
Ir a la partenza e dar tut
Per Gina Camichel cumenza il Concours Hippique da quest onn cun ina concurrenza sur obstachels dad in meter. La devisa tar tut las provas è clera. Ir a la partenza e dar tut. La fin finala van ins a la partenza per gudagnar ed exact quai emprova la chavaltgadra indigena quests dis a Zuoz.
RR actualitad 07:00


text:
Dé dl sport 2010/2011
Dé dl sport 2010/2011
Les scores altes da La Ila à tignì in mercui, ai 15 de jügn 2011 so dé dl sport. Tla palestra dla scora se à les studëntes y i studënć mosoré te deplü jüć y competiziuns, desmostran n gran impëgn y vëia da davagné. Nia mancé ne podôl la “classica” partida de volley danter les cuintes tlasses y i insegnanć, che à in chësc ann desmostrè na gran preparaziun y condiziun fisica. N bel dilan al insegnant d’educaziun fisica Sepl Zingerle por so gran laûr de organisaziun dl dé.


text:
La polizia regiunala haja sinaquai supplitgà las studentas e students da bandunar la plazza e dad ir en in auter lieu per pudair tegnair en las reglas da distanza.
Pli tard ha la polizia chantunala dentant schlià la party betg lubida. Set giuvenils, che hajan bittà chaussas en direcziun dals policists e policistas sajan vegnids arrestads. Donns da persunas e da material n'hai dà nagins.
Cas pli grond en Belgia
A Brüssel hai dà charplinas tranter la polizia e giuvenils. La polizia da la Belgia discurra da 5'000 giuvenilas e giuvenils, che sajan vegnids ensemen en in parc da la chapitala. Medias discurran percunter be da 2'000 persunas. Ils giuvenils n’hajan betg resguardà las reglas da distanza e d’igiena. La polizia haja duvrà gas lacrimogen e squittas d’aua. Ils giuvenils hajan bittà buttiglias ed envidà barricadas.
Motiv per l’inscunter saja stadas in’annunzia sin Facebook e l’aura primavauna. In motiv politic n’haja betg dà.
Co vai cun la giuventetgna?
L’onn da corona ha pretendì bler da la giuventetgna, ch’è en ina fasa da la vita, nua ch’il sa barattar cun collegas, amis ed amias è fitg impurtant. Co vai cun giuvnas e giuvens? Quella dumonda fan ils «Cuntrasts» da questa dumengia.


text:
Il traffic sur Pasca è stà survesaivel. Intgins kilometers colonna avant il tunnel dal Gottard è stà il maximum. Avant il portal dal Vereina a Sagliains èsi stà da spetgar maximal ina mes'ura.
In zic dapli è marschà als eroports. Svizras e Svizzers èn cunzunt sgulads vers destinaziuns suleglivas sco il Portugal, la Spagna e Dubai. Il dumber dals passagiers è dentant stà bler pli bass ch'ils onns avant la pandemia.
La bell'aura ha carmalà numerusas persunas en la natira - quai che ha gì per consequenza enturn 150 sgols da la Rega. Er quai na saja dentant betg nunusità per da quest temp.
Vias e traffic
Qua vai tar la situaziun actuala da las vias e dal traffic.
Passend zum Thema


text:
Tut en tut èn 954 persunas sa denunziadas l’onn passà. Quai èn 75 dapli che l'onn avant. Quai communitgescha l'administraziun da taglia dal Grischun. Chantun, vischnancas e Confederaziun incasseschan uschia ulteriurs 21 milliuns francs taglias.Tant sco anc mai. Da quels survegn il chantun 8,2 milliuns, las vischnancas 7,5 milliuns francs.
Amnestia vala dapi l'onn 2010
Dapi il 2010 pon pajataglias en Svizra declerar posteriuramain entradas e facultad ch'els han zuppentà ordavant. Grazia a quest'amnestia da taglia po mintga Svizzer uschia ina giada en la vita denunziar sa sez. Quai senza vegnir chastià.
Dasper las taglias ordinarias ston els numnadamain sulettamain pajar ils tschains da retard. Dapi che l'amnestia è en vigur hai dà radund 3’000 autodenunzias en il chantun Grischun.
RR novitads 17:00


text:
Dapi 4 fin 5 emnas bischia quai senza fin e chal. Uschia resumescha Victor Cajacob che viva cun sia famiglia a Filzmoos en il sid da Salzburg la situaziun actuala. Tar els en il vitg s'emplunia la naiv sin 5 fin 6 meters. Mintga damaun a las 4:00 stettia el si per far ora naiv cun la maschina e lura accumpagnar ses uffants a scola.
Situaziun precara
Betg be la naiv ma er ils vents procurian per ina situaziun precara. Il suffel fetschia che la situaziun saja fitg intscherta, ins na sappia betg cura ch'i vegnia giuadora naiv u ina planta derschia. Mintga pèr dis sto Victor Cajacob fa giu la naiv giu da ses tetg per che quel na dettia betg ensemen.
La situaziun en il vitg saja anc calma cunquai che la vischnanca lavuria bain. Er tranter ils abitants vegnia gidà dretg e sanester. Els sajan dentant leds, cura che la naiv tschessia in zic, raquinta l'um oriund da Mustér. Talas dimensiuns da naiv n'haja el anc mai vis – ni en Svizra ni ils davos 14 onns en l'Austria.
RR actualitad 07:00


text:
Ils lufs sa derasan er en il Principadi da Liechtenstein. Da Nadal è in luf nunenconuschent vegnì a Steg sper Malbun en ina trapla fotografica. Quai ha communitgà l'Uffizi per ambient da Liechtenstein. La trapla sisum la val da Samina era vegnida installada per survegliar lufs-tscherver. Sch'il luf da la val Samina è anc pli ditg en quest territori u saja sulet stà da passagi saja anc avert. Adina puspè hajan ins observà lufs en il Liechtenstein, quels na sajan fin uss dentant betg derivads da la rotscha da lufs dal Calanda.
RR novitads 18:00


text:
La regenza ha concedì ina contribuziun chantunala da 105'000 francs per in project digital en connex cun ils campiunadis mundials da cursa d'orientaziun che han lieu l’onn che vegn a Flem e Laax. La contribuziun vegn duvrada per il svilup dad in'app che cuntegna in servetsch da resultats, in program d’occurrenzas ed infurmaziuns davart ils atlets ed atletas.
L’entir project digital è budgetà cun radund 300'000 francs. Sco che la regenza scriva en in communicaziun, duai l'applicaziun star a disposiziun e vegnir administrada er suenter ils campiunadis mundials sco portal d'access per il sport da cursa d'orientaziun en Svizra.
Ils campiunadis mundials da cursa d'orientaziun han lieu dals 11 fin ils 16 da fanadur 2023.


text:
Suenter che la Controlla federala da finanzas EFK ha controllà l'emprim pass dal project da telecommunicaziun da l'armada n'è ella betg dal tut cuntenta: la cumpilaziun dals custs saja manglusa e quai maina ad intransparenza. Ed er il dumber da custs total manchia. Plinavant na vegnia betg prognostitgada la fin dal project. Perquai cusseglia la EFK al Departament da defensiun, protecziun da la populaziun e sport, ch'è responsabel per il project, da surlavurar la contabilitad.
Project da telecommunicaziun
Cun il nov project vul l'armada modernisar ed extender la tecnica d'informatica e telecommunicaziun. Per il mument han ins lantschà l'emprim pass dal project: L'acquist dals bains necessaris.
Il departament ha gia reagì sin la critica ed empermess dapli transparenza areguard ils custs.
Auter partenadi extern
Er tar il partenari extern, la Ruag, è l'EFK stada sceptica. Areguard la liada da la Ruag cun la Confederaziun duain ins metter an dumonda la tscherna e betg excluder ch'in auter spezialist pudess surprender la concepziun e la planisaziun dal project. Il departament aveva argumentà la tscherna uschia, ch'ins veglia che las infurmaziuns e las savida davart il project na bandunian betg la Svizra.
RR actualitad 10:00


text:
Antigua e Barbuda
Antigua e Barbuda a l'è un paes di Caraib.
La capital a l'è Saint John's.
El gh'ha una süperfiss de 442 km² e una pupulaziun inturna ai 83.000 abitant.
Fan part del paes dò isul impurtant, Antigua e Barbuda, e alter isul piscinin che hinn minga abitaa..
StoriaModifega
Antigua e Barbuda a l'è staa un pussediment del Regn Ünì fina al 1981, quand che l'è vegnüü indipendent.
Urganizaziun pulitigaModifega
Antigua e Barbuda la fa part del Commonwealth e el re a l'é el Carl III.
El Prim Minister a l'è el Gaston Browne (del 2014).


text:
Bellinzona
Bellinzona (franzos Bellinzone; antiquà rumantsch Blizuna?/i[1], franzos Bellence, tudestg Bellen(t)z, latin Bilitio) è ina vischnanca politica svizra en il chantun Tessin. Ella è situada en il circul da medem num en il district Bellinzona. Cun 18'008 abitants è ella davos Lugano la segund gronda citad dal chantun.
Geografia[modifitgar | modifitgar il code]
La citad è situada a l'ost dal flum Ticino. Bellinzona sa chatta quasi sin il limit tranter il Sopraceneri (Tessin dal nord) ed il Sottoceneri (Tessin dal sid). La citad s'extenda en la planira da la val dal flum, circumdada dal massiv dal Gotthard.


text:
Servetsch da mediaziun dal traffic public
Il servetsch da mediaziun è in servetsch independent e neutral, al qual mintga passagier po sa drizzar, sch'el n'è betg cuntent cun la qualitad d'ina prestaziun dal traffic public, sch'el ha divergenzas d'opiniuns u auters problems cun in'interpresa da transport. Il servetsch da mediaziun intervegn sulettamain sco mediatur, el n'ha naginas cumpetenzas da sancziun.
Ombudsstelle öffentlicher Verkehr
Postfach 374
3000 Bern 6
Tel. 062 296 94 25
E-Mail: info@ombudsstelle.ch


text:
Palösch
Palösch (Palosco in Italià) l'è ü cümü de la Pruinsa de Bèrghem. El g'ha 5 819 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), 'na superfìce de 10 km² e 'na densità de 560 ab./km². El se tróa vizì a l'Oi a 20 km de la sità e a 157 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Bólgher, Calsinàt, Seedàt, Martinènch, Mürnìgh, Palasöl (BS), Pontòi (BS) e Telgàt.
Endèla campàgna 'ntra Palösch e Pontòi, endèl 1156 gh'è stat combatìt öna di batàie piö violènte 'ntra chèle che 'ndèl Medioéf g'ha confrontàt Bresà e Bergamàsch. L'è stàda ciamàda "batàia de le Grumóre" e l'è finìda co la vitória dei Bresà.
Evulusiù demogràfega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andamènt de la popolasiù del cümü de Palösch l'è ilüstràda in de la tabela ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Las atletas ed atlets svizzers han superà las finamiras ch’els avevan per ils gieus olimpics a Tokio. Cun 3 medaglias d’aur, 4 d’argient e 6 da bronz è la Svizra sin plazza 24 cura ch’i va per il dumber da medaglias. 13 u dapli medaglias avevan Svizras e Svizzers purtà a chasa l’ultima giada dals gieus a Helsinki l’onn 1952.
Pliras clavs per il success svizzer
Adina puspè durant ils gieus olimpics a Tokio è vegnì ludà il grondius spiert da squadra en l’equipa svizra. Il schef da missiun Ralph Stöckli, che ha sez gudagnà ina medaglia tar ils gieus l’onn 2010 a Vancouver, ha pudì crear in'atmosfera stupenta tranter las varga 110 sportistas e sportists ch'eran questa giada da la partida. Per betg laschar vegnir si in uschenumnà coller da champ, ha Stöckli adina puspè organisà eveniments sper il sport. Uschia per exempel al di naziunal in concert virtual cun il musicist Aaron da Rapperswil. Dasperas trametta Stöckli adina puspè SMS a tut la delegaziun cura ch'i dat ina medaglia svizra, e da quellas ha quai dà numerusas.
Emprima medaglia – tun da partenza
In auter punct impurtant è per exempel er l’emprima medaglia da la tiradura Nina Christen en l’emprima da varga 330 decisiuns da medaglias. Quai è per uschè dir stà il tun da partenza en la campagna olimpica ch'è stada curunada d'in grond success. E per finir lura anc il svilup da l’entira equipa durant ils davos onns e l'avantatg che sportistas e sportists svizzers han pudì trenar durant la pandemia senza grondas restricziuns.
Viola Amherd engrazia per la prestaziun
La ministra da sport Viola Amherd ha per la finiziun dals gieus olimpics engrazià a las atletas ed atles per lur prestaziun. Els hajan fatg grond plaschair a la populaziun cun lur grondiusas prestaziuns, scriva la cussegliera federala en ina brev averta.
Anc mai han atletas svizras gudagnà uschè bleras medaglias. Ella saja stada mintga giada emoziunala ed avess il pli gugent branclà las atletas ed atlets, uschè Amherd. La cussegliera federala ha era onurà las persunas che sustegnan las sportivas e sportivs en lur mintga di, per exempel geniturs u la glieud en uniuns ed associaziuns.


text: Igl uffeci da catscha e pesca prepara per ses guardiaselvaschinas ina App d'alarm en connex cun la preschientscha d'animals da rapina gronds el cantun Grischun. Cheutras duei vegnir contonschiu ina megliera informaziun tier la publicitad. L'App vegn a remplazzar il sistem vegl d'alarm (SMS, Plantahof) per purs, responsables d'alps, apiculturs, etc. Leutier ei previu da publicar eveniments sin ina carta silla pagina d'internet digl uffezi (sco punct per mintga eveniment segir). L'App ei denton aunc buc installada, tut drova siu temps. Entochen ch'igl ei aschi lunsch lein nus informar vinavon la publicitad (ellas regiuns cun preschientscha dils lufs) sur la pagina d'internet dalla vischnaunca.


text:
La mesemna passada ha il Cussegl federal annunzià dad anc spetgar cun schlargiar l'obligatori dal certificat da Covid-19, perquai che la situaziun saja sa stabilisada sin aut nivel. Sur la fin d'emna saja la situaziun dentant vegnida mendra: Diversas staziuns intensivas dals ospitals svizzers vegnian ad ils cunfins. Uschia ha er il minister da sanadad Alain Berset mess en vista da prender eventualmain oz mesemna questa decisiun.
Quai n'avess betg mo consequenzas per la gastronomia, ch'è s'exprimida gia savens en quai connex, mabain era en auters secturs sco quel da la cultura u dal sport:
- Il directur dal teater da la citad da Cuira, Roman Weishaupt, avess gia l'emna passada quintà cun l'obligatori dal certificat. Sche quel vegnia uss probablamain tuttina, portia quai calma tar ses public che sappia lura finalmain tge che valia propi.
- Il manader dals indrizs da bogn e fitness Obere Au a Cuira, Sandro Staub, vesa quai in zic auter: El quinta cun dapli discussiuns e damain giasts. Era sch'els emprovian d'ademplir ils giavischs dals giasts, saja simplamain da metter enturn las reglas.
Ed era sch'ils dus manaders quintan cun differentas reacziuns da lur clientella, van els perina en in auter punct: In certificat munta dapli lavur per lur collavuraturas e collavuraturs. Quai muntia era consequenzas finanzialas. Ma la fin finala saja simplamain da restar pragmatic e flexibel.


text:
Blù 'd Prùsia
Al Blù 'd Prùsia (cgnusû anc cuma Blù 'd Berlîṅ o cuma Fèr-cianûr feróś, Preußisch Blau in tedésc) 'l è 'n pigmènt blù scûr druâ par far dal varnìś, par pituràr i vistî e, na vòlta, anc in mecàniga par far véd'r i punt minga para 'd un pès da cavàr via.
La gh'à dū fórmuli chìmichi:
- KFe(II)[Fe(III)(CN)6]
- Fe(III)4[Fe(II)(CN)6]3·6H2O
La prima dal dū l'è qvéla dal Blù 'd Prùsia ch'al s pōl dasfàr in dl'àqua.
C'l elemènt chè al pōl èsar druâ anc in madśìna par cumbàtar i vlenamènt 'd metài pēś cuma 'l cèśi radiuatìṿ o 'l tali (radiuatìṿ o no) ch'i ténd'n a tōr al pòst dal putàs in prucès biulògic dal còrp faghénd di dan murtài in dal gir ad pôc dè. Al Blù 'd Prùsia al sarvìs par far in manéra che chi mètai lè acsè periculóś i n végnan minga asurbî 'd nóṿ quànd i finìs'n in dal budèli.


text:
Les Contes d’Hoffmann
Les Contes d'Hoffmann l'è n'òpera ed fantaśìa scrìta in francéś da Jacques Offenbach, su librèt ed Jules Barbier, tgnend adrē a 'n èter só pês scrìt in dal 1851 con Michel Carré.
Ùna dal pochi òperi scrìti da 'l mìster, send che lò 'l scrivìva de più dagli operèti, la gniva mìsa sù a l’Opéra-Comique ed Parì al 10 ed fervêr dal 1881, dôp che 'l avtōr 'l era bèle mort, ann avènd-egh-la gnanc cavèda ed terminèr dal tùt ed scrìver soquànti só perti strumentèli.
L'òpera la gh'à 'n pròlog, tri ât e 'n epìlog.
Noti e referèinsi
Colegamèint estèren
- (FR) Les contes d'Hoffmann in sìm'a 'l youtube.


text:
Daveri
Daveri (nom ufizial in italian: Daverio) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 3 113 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 4 km² e 'na densità de 778 ab./km².
El comun el gh'ha vari frazion: Bòssa, Buggin, Dobbiaa, Marògna, Spazzacamin, Torr.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer di abitant del comun de Daveri l'è mostraa in la tabella chi de sotta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
La metoda sa basa sin 3 mesiras principalas:
- Uschia duain novs vadels be vegnir cumprads da purarias en vischinanza per reducir la ristga dals transports.
- Ils novs vadels duain suenter ir per trais emnas en ina sort quarantina nua ch'els vegnan era vaccinads cunter la puntga.
- Suenter vegnan tegnids maximalmain 10 vadels en ina gruppa.
Tar 19 purarias han perscrutadras e perscrutaders testà quest concept. Ils vadels han gì pli paucas malsognas ed i ha era dà pli paucs mortoris. Tar las purarias da congual, dovra mintga segund vadè antibiotica. Tar la metoda nova è quai be anc mintga sisavel.
La producziun da charn da vadels dovra bler antibiotica. Quai augmenta il ristg per bacterias resistentas. Quellas pon manar ad infecziuns tar uman ed animal ch'èn grevas da tractar.


text:
La radunanza da delegads a Lausen en il chantun Basilea Champagna ha decidì d'elavurar il text per l'iniziativa da restricziun, l'iniziativa che vul limitar l'immigraziun.
La lantschada da l’iniziativa è stada indiscutabla. Ils delegads eran perina che la libra circulaziun da persunas cun l’UE stoppi «ussa davent». Ils problems vegnian di per di pli gronds, hai gì num en in votum. Menziunà è vegnì il dumber dals dischoccupads. La Svizra na duai betg sfundrar en la mediocradad, hai gì num vinavant.
Planisà è che l'iniziativa vegn lantschada sin la fin da l'onn ensemen cun la AUNS, l'Acziun per ina Svizra independenta e neutrala.
RR novitad 15:00


text:
Senavra (pianta)
G’è diverse piante de senavra, qe le fa tœte part de la fameia de le “brassicaceae”. In certe province, per esempe a Bergem e a Bressa, se ciama anca “senaver” (senàer in ortografia unificada).
- Brassica nigra, l’è la senavra nigra, la prima qe l’è stada coltivada come spezie. I g’ha trovad de la somenza de senavra nigra qe la risal a l'etaa del bronz: l’era ind una abitazion su dei passon (“palafìta”) arent al lag de Bienne in Svizera e anca ind un'imbarcazion cinesa de la preistoria. La se doprava anc’pò indel’Antig Ejitt e la s’è spandida in tœta l’Europa e l’Asia. I Spagnœi i l’ha portada in America. Le so piante le pœl cresser olte infina a 3 meter e ‘l savor dei gran, qe i è plutost picinin, l’è fort e picant.
- Brassica alba (o Sinapis alba), l’è la senavra bianca (in America i la ciama “jalda”). La ven dal Mediterrane, è la s’è spandida indele rejon temperade. Le piante le ruva a vesser olte anca 0,6 meter e i so gran i è plussee grands de qei de i oltre varietaa de senavra.
- Brassica juncea, l’è la senavra mora, qe la se ciama anca “bruna” e “cinesa”. L’è un incrox tra la Brassica nigra e la Brassica rapa, e le so piante i è olte da vun a duu meter. I so gran i pesa el dope de qei de la senavra nigra e el so savor l’è picant istess. La ven dal Nord-Africa, da l'India e da l'Asia centrala.
- Brassica arvensis, l’è la senavra selvadega.
ConotatsModifega
Le piante de senavra le ruva de rar a vesser olte plussee de 2 meter, le g’ha le fœie de sota qe i è large e a forma de piœma de oxell (in latin se dix “pennatifidae”), qelle de sora i è picinine e slongade. I fior i è jalds e a forma de canon de melgot e i desvilupa i fruts, qe i g’ha dent un sac de arme picinine e redonde qe le se usa per fa la famosa salsa de condiment, col savor tipeg, fort e piccant.
DifusionModifega
La senavra la se cognoss in Europa fin dai temp de l’antiga Grecia. I Roman invece i cognossiva le so proprietaa per conservar la fruta, la verdura, i jus de fruta, el most del vin. In França la senavra la se dopra fess, in manera special in Borgogna (l’è famosa qella de Dijon), indove se cred qe i g’ha inventad la salsa de senavra, qe in realtaa l’è una mostarda de senavra.
MedexinaModifega
La senavra, la g’ha dent de le proteine particular qe le pœl far vegner a certe persone de le forme de alerjia. In certe zone de l'Europa orientala i gran de senavra i ven mes’ciads co la mel e i la doprava per far passar la toss. Anca in America (in particolar in Canada) i doprava la senavra per curar i polmon e la respirazion: se fava un mes’ciot con la farina e l’aqua e se ‘l metiva sul stomeg e su la s’cena, fin qe ‘l brusava un cicinin. Adess i fa anca dei cerots (varda la bibliografia qé sota). La senavra la fa ben anca a la circolazion.
BibliografiaModifega
- Black mustard. PDRHealth. Thomson Healthcare. Archived from the original on 2007-07-10. Recuveraa el 2007-07-16.
- Roger M. Grace (2005-02-17). Everything You Ever Wanted to Know About Mustard Plasters. Metropolitan News-Enterprise. Recuveraa el 2007-07-16.


text:
Il cunfin da vegetaziun vegn a sa stuschar ensi per 500 fin 700 meters. Pervi da setgiras e las temperaturas pli autas vegn era il privel per incendis da guaud a crescher ma er a promover dapli parasits en il guaud, quai scriva ils perscrutaders en quest studi.
Ils ultims 150 onns èsi vegni per 1,8 grads pli chaud
Las temperaturas en Svizra èn dapi 1864 s’augmentadas per radund 1,8 grads. Era sche finamiras da clima vegnissa realisadas èsi da quintar cun ulteriurs in ni dus grads pli chaud. Il medem mument vegnan las plievgias la stad a s’augmentar tut tenor model per tschintg fin 25%.
Da guauds da dascharina tar guauds da feglia
Uschia quintan ils experts che questa midada ha grondas influenzas sin las plantas. En regiuns da guauds da muntogna pli bassas vegn quai a dar en futur dapli plantas da feglia. Uschia saja per exempel il pign periclità. El saja pli periclitads dal bau da scorsa e na possia betg pli crescher en regiuns pli bassas. En questas regiuns vegnia a crescher en futur plantas che cumportian meglier la setgira, sco per exempel il ruver tardiv, scriva ils experts.
Guauds pudessan perder la funcziun da protecziun
Questa midada dal clima ma cunzunt la sveltezza che questa midada vegnia saja in privel per ils guauds da protecziun. Probabel n’è il guaud betg abels da dar dumogn a questas midadas senza l’agid dal uman, scrivan ils perscrutaders.
Il program da perscrutaziun «guaud e clima» è vegni lantschà il 2009 dal Uffizi federal d’ambient en collavuraziun cun l’institut federal per la perscrutaziun da guaud, naiv e cuntrada. Il project duai esser a fin il 2017. La finamira era da elavurar savida da basa sur da las consequenzas da la midada dal clima per il guaud e da elavurar strategias che pon dar in agid en la pratica.
RR novitads 15:00


text:
En il center da Zezras hai dà la sonda da mezdi in fieu en in'abitaziun. Cura ch'ils pumpiers èn arrivads aveva ina persuna privata gia salvà in avdant cun grevas arsentadas. Questa persuna è vegnida sgulada cun la REGA en l'ospital chantunal a Cuira e pli tard en l'ospital universitar a Turitg.La persuna privata ch'aveva salvà l'avdant è vegnì manà en l'ospital chantunal a Cuira pervi da suspect da tissientada da fim.
Impediment da traffic
La via è stada serrada durant il suentermezdi. Il traffic è vegnì manà per var duas uras e mez sur la via Vial e via Rang. Tenor il pledader da la polizia chantunala èn las abitaziuns vischinas vegnidas evacuadas. Per la notg han ils pumpiers indrizzà ina guarda da fieu.
Davart il motiv dal fieu na datti anc naginas indicaziuns.
RR novitads 14:00++


text:
Impressiuns al lieu - La glieud en violet gida tras las fullas
Dapi la mort da la Queen vegnan millis persunas di per di en il Green Park ed avant il Buckingham Palace per mussar il respect. Ils proxims dis spetga Londra grondas fullas cunquai ch'il vaschè vegn en la chapitala englaisa ed a partir da mesemna po la publicitad far visita en la Westminster Hall.
Il cumenzament da l'emna è stà in zic pli ruassaivel. Pli pauca glieud è pelegrinada avant il palaz, uschia hai dà pli paucas colonnas. Per che tuts chattian er adina la via gidan numerusas voluntarias e voluntaris. Els mussan la via e respundan dumondas da tut il gener.
audio
Londra: Voluntaria gida tar fullas da glieud
02:24 min, ord Actualitad dals 12.09.2022.
laschar ir. Durada: 2 minutas 24 Secundas.
La fin d'emna suenter la mort cun gronda truscha
Tgi che vul vegnir enfin avant il Buckingham Palace sto u far quai baud la damaun ubain spetgar ditg. Las colonnas èn lungas durant il di, fitg bleras persunas da Londra ma er d'ordaifer èn da viadi cun in puschel flurs per mussar il respect a la Queen. En las grondas fullas èsi pussaivel ch'ins vegn strusch vinavant ubain vesa pauc u nagut da las ceremonias, la musica ubain autras festivitads che succedan. L'atmosfera e calma e paschaivla.
audio
L'atmosfera a Londra è calma ma i ha extrem blera glieud
04:45 min, ord Actualitad dals 10.09.2022.
laschar ir. Durada: 4 minutas 45 Secundas.
Las flurs che vegnan plazzadas avant il Buckingham Palace restan là 12 uras, suenter vegnan ellas transportadas en in lieu al Green Park.
audio
Impressiuns da Londra a bun'ura
05:57 min, ord Actualitad dals 10.09.2022.
laschar ir. Durada: 5 minutas 57 Secundas.
Tgi che venda quels dis fluras fa ina buna fatschenta. Uschia han divers shops da souvenirs da nov fluras en il sortiment, er bandieras ed auters objects cun si la regina vegnan davent bain. Il stan da souvenirs avant il Green Park ha tut a dubel da far.


text:
Andelfingen (distret)
Coordinate: 47°37′N 8°40′E / 47.616667°N 8.666667°E El Distret de Andelfingen (en todèsch: Bezirk Andelfingen) l'è giü dei dùdes distrècc del Canton Zurigo, en Svìsera. La popolasiù l'è 'n magiurànsa de lèngua todèsca e 'ndèl Dicember 2011 l'ìa de 29 847 abitàncc.
El corespónt a la Zürcher Weinland (tèra del vì Zürighés), limitàda del Réno a nòrt e a òvest, del Canton Turgovia a oriènt, de Winterthur a sud e del Irchel a sudòvest.
Sudiviziù aministratìvaModifega
Andelfingen l'è dividìt endèi vintiquàter cümü elencàcc endèla tabèla riportàda ché sóta:


text:
Durant il campiunadi mundial da skis 2017 è il sistem da navigaziun IFR vegnì testà a la plazza aviatica da Samedan. Suenter bunas experientschas ed intginas correcturas vi dal sistem è quel uss vegnì introducì definitivamain.
Per Martin Binkert, manader dal project da l'Engadin Airport èsi la finiziun dad in project ch'ha cumenzà dal 2012. El è perquai cuntent da finalmain pudair introducir il sistem. Ed era il pilot e CEO dad Air Corviglia, Duri Joos, sa legra.
Dapli segirezza per giasts
Enfin da qua han aviuns be pudì atterar e partir cun buna vista. Perquai èsi adina puspè stà uschia che aviuns han bain pudì atterar, ma betg pli partir perquai che l'aura era vegnida pli trida. Cul nov sistem che nizzegia datas da satellit pon ins evitar quai.
Il sistem prenda squitsch da pilots e giasts, quai che maina ad ina tscherta calma en il manaschi.
Uschia n'è l'aura pli nagin u mo pli in pitschen factur che decida, sch'ins po vegnir en Engiadina cun l'aviun u betg.
Sgol tschorv betg pussaivel
Il sistem da navigaziun ha dentant cunfins. El maina bain ils aviuns era senza vista en la val, per atterar ston ils pilots dentant vesair la pista. Ed era tar la partenza sto esser dada ina tscherta vista.
Cun l'introducziun dal nov sistem na ston pilots betg pli avair ina permissiun speziala per atterrar sin la plazza aviatica a Samedan. Quai era fin uss ina premissa, pervia da la topografia e la termica.
RTR actualitad 12:00


text:
Jan Harbott ha emprendì falegnam e suenter fatg la scolaziun sco lavurer social. El ha 35 onns, è da la Germania e viva dapi 10 onns en Engiadina. Durant quest temp ha el era lavurà sco falegnam, magister da skis e magister da kite.
Dapi quatter onns lavura el tar la societad Girella a Bever, che gida tar l'integraziun professiunala e sociala da persunas cun problems psichics e socials. Uss succeda Jan Harbott ad Armin Heim e sia dunna Christa Inauen, ch'han manà la Chesa da giarsuns d'Engiadin'Ota durant ils davos 27 onns. Armin Heim ha decidì dad ir anticipadamain en pensiun.
Midament era en suprastanza
A la radunanza generala da gievgia saira è vegnì elegì Samuel Schäfli sco nov president da l'associaziun Chesa da giarsuns d'Engiadin'Ota. El surprenda l'uffizi da Lorenz Lehner, ch'è sa retratg suenter 24 onns da quest uffizi.
RR novitads 06:00


text:
Dulzàgh
Dulzàgh (nom ufizial in italian Dolzago in Italian) a l'è un cumün da 2 452 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 2,2 km² e ona densità de 1 115 ab./km² da la Pruvincia da Lecch.
L'è tacaa ai comun de Barzagh, Castell de Brianza, Ell, Ugiòn, Siron.
I sò abitant i g'hann el suranom da gussatei.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Dulzàgh l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Pecorara
Pecorara (en emilià: Pegurera) l'è 'n cümü de l' Emilia Romagna, en Pruvincia de Piacènsa.
El g'ha 771 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfis de 53,7 km² e 'na densità de 14 ab./km².
Al cunfìna coi comün de Bobbio, Nibbiano, Pianello Val Tidone, Piozzano, Romagnese (PV), Travo e Zavattarello (PV).
Dal prìm de genàr 2018 Pegurera la s'è ünida cun un referendum ai cumün de Caminà e de Nibiàn par dà vit al nou cumün de Alta Val Tidòn.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andamènt del nömer de abitàncc de Pegurera l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Terz Reich
Ol Terz Reich (todesc: Drittes Reich) l'è 'l nom de la Jermania sota 'l govern nazionalsoçalist, guidad del ditator Adolf Hitler.
Terz, perqè la Jermania nazista l'era considerada 'l sucessor del medieval Sacro Roman Impero (962-1806), fondad del Oton I, e del modern Impero Todesc (1871-1918), fondad del Gilielm I de Jermania.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
La conquista del poder[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ol 30 jenar del 1933 l'Hitler el g'ha havud del president Hindenburg la carega de Cancellier de la Republega de Weimar, ind un govern de minoranza guidad del partid nazionalsoçalist, qe ind i elezion del 1932 l'hiva ciapad la majoranza relativa. Subet al s'è dait de far per conquistar ol poder, e 'l bruxament del Reichstag l'è stait ol pretest perfet per tirar vià i libertaa civil. I länder e tuts i olter poder autonom i è stait piegads a la volontaa del govern central.
Con la mort de l'uneg ostacol restait, l'istess Hindenburg, l'Hitler l'ha ciapad anc la carega de president e ol comand suprem dei Forze Armade).
Ol rejim[Modifega | modifica 'l sorgent]
Tirad vià ol sindacalism liber, ol rejim l'ha inviad l'instaurazion de un controll total de la societaa, a travers de la jerarqizazion dei fabrege e dei lavorador, la propaganda capillara (organizada del Joseph Goebbels) e la persecuzion dei oposidor.
L'espansion territoriala[Modifega | modifica 'l sorgent]
Despò de l'ocupazion del Saarland ind el 1935, l'Hitler ind el 1938 l'ha completad l'Anschluss e la conquista dei Sudeti e del rest de la Cecoslovaqia. Con l'invasion de la Polonia (come prima part del projet de espansion a est) ind el 1939 l'è començada la Segonda Guerra Mondiala.
I persecuzion e la politega razista[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ol rejim l'è stait caraterizad de la persecuzion dei nemix politeg e dei raze inferior, çoè miga part de la raza ariana, sovertut i slav e i ebree. I so proprietaa i era confiscade, e i era deportads ind i camp de concentrament, per lavorar come s'ciav e despò vesser sterminads. Tut al faxiva part del projet de un nœv orden europee, basad in su i raze e guidad de la Jermania.
La fin[Modifega | modifica 'l sorgent]
Cond el rivar dei trupe sovietege a Berlin, l'Hitler l'ha cernid de suicidar-s ind el so bunker ind la citaa, per vesser miga ciapad dei so nemix. Ol Terz Reich l'ha firmad ofiçalment la resa incondizionada ol 8 de maj del 1945.
Cartografia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Bibliografia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferiments[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ L'ha refudad ol titol de Reichskanzler per qell de Leitender Minister ("minister guida") indel govern de Flensburg de Karl Dönitz.
- ↑ Leteralment "Marc del Reich".


text:
Missouri
El Missouri a l'è un stat federal di Stat Ünii d'America. Al gh'ha una süperfiss de 180.693 km² e una pupulaziun de 5.754.618 abitant.
A l'è tacaa a nord a l'Iowa, a ovest al Nebraska, al Kansas e a l'Oklahoma, a süd a l'Arkansas, a est a l'Illinois, al Kentucky, e al Tennessee.
La capital a l'è Jefferson City (39.636 abitant); la cità püssee pupulada del stat a l'è Kansas City (444.387 abitant). Alter cità cun püssee de 100.000 abitant a hinn Saint Louis, Springfield, e Indipendence.
StoriaModifega
El Missouri a l'è amiss in de l'Üniun in del 1821.
Urganizaziun pulitigaModifega
El Missouri al gh'ha 11 grand eletur in di eleziun presidenziaj de l'Üniun.


text:
Cumenzà ha atgnamain tut anc tenor plan per la squadra da Paris. L'equipa da Mauricio Pochettino è durant l'emprima mesadad da la partida cleramain stada la pli ferma equipa. Gia suenter 15 minutas èn ils Franzos ids en avantatg cun 1:0 suenter il gol dal defensur Marquinhos.
Suenter pausa èsi alura stà in cumplet auter maletg. Manchester City è vegnì pli ferm or da la garderoba, ha dentant duvrà in zic cletg per realisar il 1:1. Ina flanca malgartegiada da De Bruyne è sa tschentada suenter 64 minutas en il chantun lung. Alura n'ha la squadra da Pep Guardiola betg laschà suenter ed ha schizunt anc sajettà il 1:2 suenter in culp liber.
Real Madrid e Chelsea giogan pari
Gia il mardi saira han Real Madrid e Chelsea giugà a Madrid pari 1:1. En las emprimas minutas è l'equipa da Thomas Tuchel, il FC Chelsea, la squadra dominanta. Uschia è la squadra da Londra ida gia suenter 14 minutas entras Christian Pulisic en avantatg cun 1:0. Be 15 minutas pli tard ha Benzema dentant egualisà la partida per Real Madrid. La secunda mesadad è alura stada relativamain ruassaivla.
Las partidas da return han gia lieu l'emna proxima. City e Paris giogan il mardi, Chelsea e Madrid la mesemna.


text:
Per il mument saja la situaziun en ils ospitals anc da dumagnar, malgrà che dapli persunas ston vegnir tgiradas en l'ospital pervi da corona. Tut tenor staziuns datti dentant differenzas.
Sin las staziuns normalas e las staziuns dad isolaziun hajan ins anc avunda capacitads. Pli critic saja però la situaziun sin las staziuns intensivas, declera Reto Keller da la Federaziun chantunala per ospitals e chasas da tgiras.
Actualmain vegnan 18 persunas tgiradas en l'ospital pervi da corona. 4 da quellas sa chattan sin la staziun intensiva e 3 dovran agid da respirar (stan 1. settember),
Finamira: 800 vaccinaziun per di
En vista a l'enviern vulan ils responsabels dal chantun vaccinar radund 800 persunas a di per esser pront sin la stagiun d’enviern – cura ch’ils ospitals vegnan puspè ad esser pli plain pervi d'accidents.


text:
Suenter il success pudess seguir in debachel
Quant auta che la summa averta è anc è sulettamain cler per la sanaziun dal prà da Polo – quai èn radund 50’000 francs.
La vischnanca ha uss dà in ultimatum als organisaturs. Enfin la fin da quest mais ston ils quints esser pajads. Sche quai n'è betg il cas, na datti quest onn nagin CSI a San Murezzan. La vischnanca na dettia lura betg pli il permiss, ha ditg Sigi Asprion.
Schanza pudess vinavant procurar per discussiuns
Plinavant ha il cussegl communal da San Murezzan survegnì in’emprima infurmaziun davart la missiva per il credit supplementar dad 8,3 milliuns francs per la schanza da siglir. Il cussegl duai decider en la sesida da mars davart la missiva.
3 variantas pussaivlas per la schanza da siglir
Il cussegl communal ha 3 pussaivladads: laschar votar la populaziun davart il credit supplementar, ni ch'il cussegl deliberescha betg la missiva uschia ch'il project fiss mort. Ni ch’el deliberescha la missiva cun la proposta a la populaziun da refusar il credit. La votaziun duai esser il zercladur.
RR novitads 06:00


text:
Sis diplomats èn vegnids glindesdi en Engiadina Bassa per far attent sin lur lavur. Durant il di han els fatg duas discussiuns da podium, in referat en l'Institut Otalpin a Ftan e la saira er gì in inscunter cun la populaziun.
Las incumbensas d'ina ambassada
En l'ambassada lavuran differents collavuraturs e collavuraturas en differents secturs. Ils ins sa fatschentan cun l'economia e politica d'in pajais. Auters èn spezialisads sin la cultura. Anc auters lavuran en il consulat. Quai è quella partiziun ch'elavurescha per exempel in visum per ir en vacanzas en in pajais. Il schef da tut quels secturs è l'ambassadur.
Represchentar e preschentar
L'incumbensa centrala d'in ambassadur è da represchentar la Svizra. El declera tge interess ed opiniun che la Svizra ha. Vinavant s'engascha in ambassadur per far pli enconuschent la Svizra. El preschenta las tradiziuns, spezialitads e surtut las cumpetenzas da la Svizra e da sias firmas.
Sper represchentar ils agens interess èn er il sustegn e la cussegliaziun incumbensas impurtantas d'ina ambassada. L'exempel il pli prominent è l'agir umanitar che vegn er organisà da l'ambassada. In exempel – la democrazia.
Cun la democrazia ha la Svizra bleras experientschas ch'ella po empruvar dad introducir en auters pajais.
RR actualitad 06:00


text:
In'autezza da 46 meters ed ina circumferenza da varga 5 meters – ina planta da dimensiuns giganticas. La Panera da Luven era ina da las pli autas plantas da la Svizra. Lura è ella vegnida setga ed ha stuì vegnir schmerschada il december passa.
Restà è mo ina cuscha. Per proteger ella han ils lavurers forestals da Luven construì ina susta. In stabiliment, che duai evitar che las restanzas da la Panera smarscheschan.
Per pudair star er vinavant patgific tar la Panera na serva la susta betg be sco protecziun per la cuscha, ma er sco lieu per star da cumpagnia. Sonda en in'emna vegn il pitschen stabiliment en memoria dad ina gronda planta inaugurà cun ina festa da stad.
sil punct 17:40


text:
Rüssia
La Rüssia o Federaziun Rüssa (Poccийckaя Фeдepaция o dumà Poccия in rüss) a l'è un paes de l'Europa e de l’Asia.
A l'è tacada a la Nurvegia, a la Finlandia, a l'Estonia, a la Letonia, a la Bielurüssia, a la Lituania, a la Pulonia, a l'Ücraina, a la Georgia, a l'Azerbaigian, al Kazakistan, a la Cina, a la Mungolia e a la Curea del Nord.
La capital a l'è Musca.
A l'è el stat püssee grand del mund, cunt una süperfiss de 17.075.200 km², e una pupulaziun de pressapoch 142 miliun e mez d'abitant.
Urganizaziun pulitigaModifega
La Federaziun Rüssa (nom ufizial: Poccийckaя Фeдepaция) a l'è una repübliga federala.
El president a l'è 'l Vladimir Vladimirovič Putin (BлaдиMиp BлaдиMиpoBич ПyTиH) (del 2012).
El prim minister a l'è 'l Michail Vladimirovič Mišustin (Mиxaил BлaдиMиpoBич MишycTиH) (del 2020).


text:
Collin McMahon
La spada magica – Il misteri dalla piramida (sr)
Sursilvan
Lia Rumantscha, 2013, numer d’empustaziun 978-3-03900-109-5
Amiez la notg vegn Jannik destadaus dalla tarlischur misteriusa da Falibur, sia spada magica. Falrasia, la tiara fantastica, drova puspei siu agid! Strusch arrivaus vegn el attaccaus da treis meisters da dar spada inschignus che vulan prender naven ad el Falibur. Il davos mument pon Jannik e sia sora Lea sesalvar en ina piramida stermentusa. Cheu spetgan els numerusas traplas mortalas…


text:
Bainvgnü pro la chüra d’uffans per pitschens uffants da 0-5 ons.
Nus spordschain duos models da chüra cun ils quals pudain ir aint sün ils bsögns da famiglia individuals e spordscher la megldra chüra pussibla per lur uffants:
Famiglias da di – structura sumglainta a la famiglia cun uraris flexibels
Canorta – structura cumplementara a la famiglia cun uraris fixs
In nossa canorta vain minchün STIMÀ ed INTRETSCHÀ. Genituors, uffants ed il team da la canorta. Nus imprendain ün DA tschel da maniera ludica e ramassain ün CUN tschel experienzas e fuormain nos minchadi cumünaivel.
Nus chürain di per di üna relaziun amuraivla e cun respet. Lapro ans orientaina als bsögns ed al buonder natüral dals uffants. Els vöglian scuvrir e perscrutar, creschan tras arcugnuschentscha ed affecziun. E precis a quists bsögns importants dals uffants dain nus ün dachasa.
Per nus significha educar accumpagnar e sustgnair. Rituals cumünaivels ed üna clera structura da l’andamaint dal di.
Illa canorta vegnan chürats maximalmaing 16 uffants al di a partir da 3 mais fin pro’l cumanzamaint da scoulina.
Il team consista da quatter educaturas da professiun e da duos fin trais imprendistas.
Duos cuschinunzas ed üna nettiadra cumpletteschan il team.
Il persunal qualifichà fa stima, cha dasper il lung temp da giovar, possa mincha singul uffant eir imprender da maniera ludica adequata. Cun nossa sporta pedagogica lain nus accumpagnar e sustgnair da maniera adattada a l‘età il svilup social, emoziunal, linguistic, spiertal e corporal dals uffants.
Dasper üna gardaroba persunala chi invida da gnir aint, stan a disposiziun als uffants ün local per durmir separà, ün local per zambriar, büglins e tualettas, tuot adattà per uffants, sco eir üna chadafö.
Nus fain stima a materials da gös chi promouvan ils sens sco per exaimpel a paraids per palpar, maisas da tema, ufficina e chantuns per sfuar. Per pudair satisfar al grond bsögn da movimaint dals uffants, dovraina la sala da gimnastica da la scoula cunfinanta, la plazza da giovar chi’s rechatta güsta daspera e la natüra, saja quai god o pauraria, cun tuot lur aventüras be davant porta.
Per nus es mangiar daplü co be tour sü nudritüra: mangiar es giodimaint e dess far in prüma lingia plaschair. Il mangiar cumünaivel ans spordscha ün bun chomp d’exercizi per promouver il cumportamaint social. Per nus esa important chi saja ün’atmosfera locca a maisa. La cumposiziun dals pasts correspuonda ad ün nudrimaint san, equilibrà e stagiunal.
Nus preparain svess ils pasts ed involvain ils uffants. La preparaziun dess esser ün "ün PER tschel" ed il mangiar e rumir sü dessan esser ün "ün CUN tschel".
Il plan da l’eivna cun culazchun, marenda, giantar e marenda da las quatter penda adüna il principi da l’eivna vi da la paraid.
Cun nossas structuras daina a Lur uffant ün rom i'l qual el po esser creativ, scuvrir sias abiltats e far amicizchas.
7.00 - 9.00
temp per manar / temp da gö liber
7.30 - 8.00
püschain
9.00 - 9.30
rudè da chant e lura marenda
9.30 - 9.45
lavar ils mans / far süt
9.45 - 11.15
excursiun / plazza da giovar / zambriar o gö liber
11.15 - 11.30
rudè da chant / gös i'l rinch
11.20 - 11.30
temp da gnir per davo / temp per manar ils uffants
11.30 - 12.00
giantar cumünaivel
12.00 - 12.15
lavar ils daints ed ils mans / far süt
12.15
ils uffants pitschens van a durmir
12.15 - 12.45
ils uffants grond fan la posa
12.45 - 14.00
giovar quiet / pitturar vi da la maisa
13.00 - 14.00
temp da gnir per davo / temp per manar ils uffants
14.00 - 15.30
excursiuns / activitats manadas
15.30 - 16.00
marenda, per part i'l liber
16.00 - 16.15
lavar ils mans / far süt
16.15 - 18.00
gö liber
16.30 - 18.00
temp per gnir per davo ils uffants
Pels uffants esa üna gronda sfida da s’adattar al nouv minchadi e da fabrichar sü nouvas relaziuns cun persunas estras. Perquai dovraina Seis agüd sco persuna chi’d es statta fin uossa la persuna da referimaint. Per quel motiv vegnan ils uffants beneventats in ün möd fin e precaut. In üna fasa da s’adüsar da duos eivnas vain fabrichada sü be plan la relaziun cullas educaturas e la gruppa tenor il “model da Berlin“.
Il team da la canorta es quia pels pitschens da lündeschdi fin venderdi, adüna da las 07.00 fin a las 18.00. Eir dürant las vacanzas ufficialas, pigliond oura dürant duos jadas ün’eivna da vacanzas da gestiun in mai ed in lügl.
Per realisar üna rutina da minchadi pella gruppa e structuras adattadas als uffants, vain nus uraris da manar e da gnir per davo pels uffants, chi sun fixs. I’s po tscherner tanter dis da chüra inters, chüra d’avantmezdi o da davomezdi, cun o sainza giantar.
Eine Einsicht in unsere Tarifgestaltung sowie das Reglement erhalten Sie untenstehend.
Nus stain gugent a disposiziun per ün discuors in qual cha nus pudain preschantar la canorta e las collavuraturas.
Infuormaziuns plü precisas pon Els leger i'l formular d'annunzcha.
Canorta Villa Milla
Gabriela Greiser
Bagnera 171
7550 Scuol
Tel. 081 862 24 04
La chüra in üna famiglia da di fuorma ün’important segmaint illa chüra d’uffants supplementara a la famiglia. Quista fuorma da chüra es bainvissa, perquai cha’ls temps da chüra pon gnir fixats in ün möd fich flexibel e perquai chi vain fabrichà sü ün contact stret tanter la mamma da di e/o il bap da di. Els pon dvantar üna seguonda famiglia per Lur uffant.
Las famiglias vegnan examinadas minuziusamaing e dispuonan dad ün permiss chantunal per pudair chürar uffants. Ellas absolveschan üna scolaziun obligatorica da basa sco eir ün cuors da prüm agüd e d’accidaint dad uffants pitschens e s’oblieschan da far regularmaing scolaziuns da perfecziunamaint.
Sco patruna da lavur es la «Famiglias da di» respunsabla pell’intermediaziun, la paja sco eir pellas sgüranzas da las famiglias da di e survaglia la qualità da la chüra.
Ün’invista in nossa concepziun da cuosts sco eir i’l reglamaint as survegna suotvart.
Il reglamaint dals tarifs exista dischplaschaivelmaing intant be in lingua tudais-cha.
Genituors da di nu douvran insè üna scolaziun speciala. Il catalog da pretaisas muossa però, quant pretensiusa cha quista lavur es.
Cuosts: fr. 50.00 contribuziun d'annunzcha tenor reglamaint da tarifs.
Il formular d'annunzcha exista dischplaschaivelmaing pel mumaint be in lingua tudais-cha.
Famiglias da di
Tamara Meyer
Bagnera 171
7550 Scuol
Tel. 079 902 94 78


text:
Colur d'antracit
Las cellas solaras sin la fatschada èn en colur d’antracit. En collavuraziun cun la firma Soller da Domat ha la Tarcisi Maissen installà quellas. Sco Flurin Maissen di hajan els chattà questa schliaziun, perquai ch’els n'hajan betg pudì travestgir la part cun la stgala cun lamellas da lain pervia da la lescha da fieu.
Adattar la colur a la fatschada
In avantatg da las cellas solaras vid fatschadas è ch’ellas produceschan energia durant 12 mais l'onn. Quai conceda era il schef da la Soller, Robert Cavegn. Ultra da quai possian ins era adattar la colur a la fatschada, sch’ins haja ina paraid da lain ubain da crap. Sco Cavegn di saja la Casa Tuor ina da las emprimas en Surselva cun quest sistem innovativ.
RR Total local 11:45


text:
Curt e concis:
- 975 dals delegads da la CDU han vuschà per la coaliziun, 27 encunter
- l'ultim pled sch'i vegn tar la coaliziun gronda han ils delegads da la SPD
In'ultim obstachel resta però anc. Er ils delegads da la SPD ston anc approvar la nova cunvegna tranter las 3 paridas. Il resultat da la votaziun duai vegnir dà enconuschent la dumengia proxima. La CSU aveva gia approvà la cunvegna.
La dumengia aveva la chanceliera Angela Merkel preschentà ses cabinet futur. Cun l'elecziun è ella vegnida encunter a ses critichers interns. Tranter auter duai ses contrahent conservativ Jens Spahn (37) daventar nov minister da sanadad.
Suenter las elecziuns dal parlament dal settember avevan la CDU e la CSU l'emprim anc negozià cun ils liberals ed ils Verds davart ina regenza. Ils discurs avevan però fatg naufragi. En consequenza è l'uniun entrada en contractivas cun la SPD.
RR novitads 18:00


text:
Las temperaturas autas hajan bain retardà la furmada da glatsch, quai haja il mument dentant naginas consequenzas sin l’organisaziun dal turnier da polo. Quel ha lieu la fin da schaner.
Realisaziun dal turnier n'è betg periclitada
Mesiraziuns da la Seeinfra SA mussan, che la vetta crescha cuntinuadamain dapi la fin december. Tenor il CEO Christian Brantschen na dattan els betg enconuschent la grossezza dal glatsch, quella variescha tut tenor lieu. Per bajegiar si l'infrastructura dovra la Seeinfra 10 enfin 14 dis.
RR novitads 17:00


text:
En Svizra datti puspè dapli capricorns, portgs selvadis e tschiervs. Quai mussa la nova statistica da chatscha da l’Uffizi federal da l’ambient. Sco success vesa l’uffizi surtut il dumber da capricorns ch’è creschì. Anc mai hai dà en Svizra uschè blers capricorns – dapi ch’els èn vegnids reintroducids avant 100 onns. Ils capricorn han paucs giuvens. Tuttina sa sviluppian las colonias a moda positiva. Ina da las raschuns saja ch'il guaud saja daventà pli natiral.
Ord l'archiv
Avant 100 onns èn vegnids reintroducids ils capricorns en il Grischun. Quai cun engular capricorn da l'Italia. Avant eran quels vegnids extirpads.


text:
Las quatter magistras Andrea Kobler, Anna Jemmi, Karin Peng e Flavia Walder han gì tuttas il medem giavisch: realisar novas chanzuns, legras, divertentas, pfiffigas en rumantsch per il mintgadi en scolina, scola (stgalim bass) u per chantar a chasa en famiglia. Or da quest motiv han ellas translatà en rumantsch il med d'instrucziun tudestg d'Eva e Katrin Zihlmann numnà Hoppelihop e producì ensemen cun RTR in disc cumpact. Quels dis è il disc cun quellas 20 chanzuns per uffants da 4-8 onns cumparì ed è uss en vendita. En l'Artg musical preschenta Flavia Walder l'idea e realisaziun da quest project. Aposta per questas registraziuns fatgas la fin da fanadur si Sevgein en halla polivalenta ha ella dirigì ina gruppa pli pitschna (12 chantaduras ed in chantadur) da ses Chor d'affons da Sumvitg. Hoppelihop – in bel regal per Nadal!
Ils titels en l'emissiun
Tadlai nossas pli novas registraziuns, intervistas cun cumponists ed istorgias da davant e davos ils palcs da concert.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Il mund è plain d'autoritads anonimas. Nagin ha descrit quellas cun dapli passiun ed intuiziun che Franz Kafka. En ses texts scuntrain nus da tuttas sorts secretaris, chanzlists, guardians e servituras. Tuts para d'avair ina missiun, senza savair u tradir precis danunder che quella deriva.
Insatgi vegn cumandà en il lieu, chatta d'entant portas serradas e tut las emprovas da penetrar en il labirint dal reginavel restan invanas. Il pli radicalmain ha Kafka forsa descrit questa situaziun "kafkaesca" en ses roman "Das Schloss". In'ovra che renda nus perplex enfin al di d'oz.


text:
Tras questa decisiun po il Myanmar profitar suenter pli che dus decennis puspè da levgiaments da duana. Barack Obama ademplescha uschia ina empermischun fatga a la purtadra dal premi nobel Aung San Suu Kyi.
Durant decennis ha cumandà in reschim militar en il Myanmar ed provocà uschia sancziuns. En l’atun 2010 ha il reschim fatg ina midada surprendenta. Quella midada è sbuccada il november 2015 en las emprimas elecziuns parlamentaras libras. Victura da las elecziuns è stada la Liga Naziunala per Democrazia da Suu Kyi.
RR novitads 11:00


text:
In donn finanzial dad ina milliarda francs ha il Grischun probablamain pudì impedir l'enviern passà grazia a l'avertura controllada dals territoris da skis. Quai han las Pendicularas grischunas communitgà.
Mitschads cun in egl blau
La svieuta tar il transport da persunas è sa reducida per 15% cumpareglià cun l'onn avant. La gastronomia en ils territoris da skis ha fatg en tut 50% damain svieuta. Tuttina sajan las singulas pendicularas mitschadas cun in egl blau, di il mainafatschenta da las pendicularas grischunas, Marcus Gschwend:
A mai n'èn nagins problems existenzials d’ina interpresa da pendicularas enconuschents fin oz.
Guardà enavos, è la stagiun d'enviern 2020/2021 dentant cleramain stada la mendra dapi 20 onns.


text:
La regiun da vacanzas Arosa lantscha in agen center da test sin il cumenzament da la stagiun. A partir da damaun vegni fatg tests da Covid directamain en in container da test tar il center da sport e da congress, hai num en ina communicaziun.
Sin basa dal grond dumber da cas existia ina gronda dumonda da far tests. Perquai haja la destinaziun da vacanzas decis da metter en pe in agen center. Quai en collavuraziun cun l'ospital da Tusaun. I vegnia fatg tests da PCR, però er tests sperts. Per omadus datti in certificat.


text:
Betg mo politicras e politichers valiteschan la cunvegna da basa cuntradictoric, numnadamain era expertas ed experts. Quai è sa mussà a l'audiziun publica da la cumissiun per la politica exteriura dal Cussegl naziunal.
L'audiziun sco tala era fitg tecnica. Blers detagls da dretg èn vegnids discutads, dentant las conclusiuns n' èn betg stadas novas. Tranter auter causa che las politicras ed ils politichers han fatg las dumondas a quel expertA che suttastritgava lur posiziun. Dentant è la discussiun restada tatgada als fatgs e sa basada sin la cunvegna.
Ils proxims pass en chaussa cunvegna da basa èn gia da spetgar damaun. Tenor il delegads da la Svizra per las tractativas cun l'UE, Roberto Balzaretti, publitgescha il Cussegl federal damaun la cunvegna en lingua tudestga ed englaisa. Era duai vegnir lantschada ina consultaziun interactiva nua che pertutgads pon prender posiziun.
Ils experts e las expertas ch' èn stadas pled e fatg
- Carl Baudenbacher (Independent Arbitrator and Consultant, Monckton Chambers, London, Former President of the EFTA Court, Full Professor em. University of St. Gallen)
- Marc Bros de Puechredon (directur da la direcziun generala BAK Economics)
- Astrid Epiney (Professura per dretg internaziunal, dretg d'Europa e dretg public Svizzer a l'universitad da Friburg e directura da l'institut per dretg d'Europa, Rectura dal'Universitad da Friburg)
- Matthias Oesch (Incumbensà per l'instrucziun per dretg public, dretg d'Europa e dretg internaziunal economic a l'Universitad da Turitg)
- Christa Tobler (Professura per dretg d'Europa, Institut d'Europa da l'Universitad da Basilea)
- Paul Widmer (Incumbensà per l'instrucziun per relaziuns internaziunalas a la "School of Economics and Political Science" da l'Universitad da Son Gagl)
RR actualitad 17:00


text:
Oblast de Omsk
L'Oblast de Omsk (OMckaя oблacTb in russ) a l'è un oblast de la Russia con caploeugh Omsk, in pè del 7 dicember 1934. El so governator a l'è Aleksandr Burkov e 'l confina con Oblast de Tjumen', Oblast de Tomsk, Oblast de Novosibirsk, regione di Pavlodar e regione del Kazakistan Settentrionale.
El gh'ha 1903675 abitant e l'è grand 139700 chilometer quadrad.
I lengov parlade oltra al russ inn tàtaro siberian, Lenga Khanty e Lenga Selkup
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Alter proget[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su oblast' di Omsk
- Wikivoyage el gh'ha dent Informazzion turisteghe su oblast' di Omsk


text:
Avon (Bristol)
L'Avon (parnonzia: ['eɪvən]), ciamaa anca Bristol Avon o Lower Avon, l'è on fiumm de l'Inghilterra del sud-ovest.
L'è longh 117 km e 'l gh'ha on basin idrografegh de 2308 km quadraa. El traversa i contei del Gloucestershire, Wiltshire, Somerset e Bristol. El nass in de la region di coi Costworlds e 'l finiss denter a l'estuari del Severn arent a Avonmouth, arent a Bristol e al sò canal. El traversa anca i città de Chippenham, Malmesbury, Bradford on Avon e Bath.
El nomm[Modifega | modifica 'l sorgent]
Compagn de tucc i alter Avon spantegaa per el Regn Unii, anca quell fiumm chì el ciappa el sò nomm de ona parolla celtega (*abona), che la voeur dì proppi "fiumm": varda el galles afon, l'irlandes e scozzes abhainn e 'l manx awin.


text:
Plattafurmas da streaming estras duain en il futur stuair investir ina cumpart da lur entradas svizras per il film svizzer. Suenter il Cussegl dals chantun, ha uss er la cumissiun dal Cussegl naziunal responsabla approvà ina taxa da 4%.
Cun la taxa duain las plattafurmas da films, sco per exempel Netflix, Sky u Disney Plus, rinforzar il Film Svizzer. Ina minoritad ha argumentà adumbatten ch’ils abunaments da streaming vegnan pli chars entras questa mesira.
La revisiun da la lescha da film prevesa era cundiziuns per emetturs esters cun reclamas svizras. Betg pertutgada è la SSR.
Ord l'Archiv
Sarah Vettori, la giuvna da 28 onns ha cumenzà sia carriera sco illustratura ed artista a Cuira e lavura ussa tar Netflix animation. Co quai è da lavurar per il gigant da streaming ha ella raquintà a noss redactur Flavio Deflorin.


text:
Las partidas giuvnas da l'Allianza dal Center, dals Verdliberals, da la Partida evangelica, da la Partida socialdemocratica e dals Verds vulan in barat cun il Cussegl federal, sco igl ha num en il scriver ch'è vegnì publitgà il glindesdi en la rait. Tranter auter na duajan giuvenils betg vegnir discriminads, sch'i dat schluccadas en connex cun ina vaccinaziun. E per giuvenils cun problems psichics dovria ina purschida d'agid suffizienta.
La giuventetgna dovra perspectivas
Las partidas giuvnas s'engaschan per quai, che l'instrucziun da preschientscha daventia puspè pussaivla per tuts. Ina strategia rigurusa da testar e concepts da protecziun duajan pussibilitar quai. Grazia a tests da corona e contact tracing, duaja dar ulteriuras schluccadas per giuvens e giuvnas, uschè svelt che quai è giustificabel nà da la situaziun epidemiologica.
«Nossa generaziun dovra urgentamain puspè perspectivas», hai num en la brev averta. Adina dapli giuvenils na sa sentian betg pli chapids. L'augment dal dumber da persunas giuvnas cun grevs problems psichics, fetschia gronds quitads.
Violenza n'è betg la soluziun
Raschun per las pretensiuns da las partidas giuvnas èn ils acts da violenza da giuvenils da venderdi saira a Son Gagl.
Las partidas giuvnas condemnan cleramain la violenza. Ellas scrivan dentant er, che las vuschs da tut quels giuvenils che sa tegnian dapi in onn vi da las reglas da corona, giajan a perder en tut ils rapports davart ils eveniments a Son Gagl.
Adattà al tema:


text:
chattet el solum ün’amiaivla accoglienza et ün bun magiöl vin, dimperse eir üna plaschaivla giuvn’ustera e la seguainta originela incisiun vi alla parait della stüva, chi eir per si’ antiquited merita d’esser annoteda.
1574. Bartolomeus Federicus.
Festina lente
Tempora, tempore, tempora, —
chi significha in romauntsch circa il seguaint:
Chi vo plaun vo saun.
Il temp tres il temp moderescha
U lascha crescher erva suravi.
Ün’otra vota volaiva l’Engiadinais passer la montagna da Güglia per ir nella val Surset u Surses a tschercher abonnents per il „Fögl“, essendo cha eir in quaista val ais la lingua romauntscha da chesa. Que eira d’inviern e quelvoutas ais d’üna vart della montagna bell’ora e quiet, intaunt cha da l’otra ais vent e brüscha. Arrivand alla somited ta Güglia, chatted l’Engiadinais ün ferm e fraid vent, chi ’l boffaiva in fatscha e tempests da naiv düra ch ’l saglivan nels ögls e pizchaivan il nes. El passet tuottüna l’usteria della Veduta crajand d’arriver a Bivio taunt pü spert in üna stüva choda, pero arrivand el gio vers Nalac non podet el pü inavaunt. — A nos lectuors chi non sun contschaints con quaista montagna forsa, stovains remarcher cha Nalac ais üna pitschna filiela da Bivio, constitenta our da 6 — 8 chesettas, ün po suot streda et ün töch suot la somited da Güglia, circa lo, inua las vuolps e las leivras as dian la buna not. Il giuven passagier stordschet usche gio della streda vers Nalac, pero poch gugent e s’impissand cha que saja ün nosch segn per las fatschendas ch’el avaiva da fer sco supra indicho e sgüra ch’el avess interamaing pers il curaschi e füss l’oter di turno, sch’el non füss sto arvschieu in quaist pitschen vih usche amiaivelmaing e non avess l’otra damaun chatto nella chesa, chi ’l det albergo, il seguaint animant versin tudaisch, incis sur l’üsch della stüva:
Des Morgens denk’ an deinen Gott,
Des Mittags iss vergnügt dein Brod,
Des Abends denk’ an deinen Tod,
Des Nachts verschlafe deine Noth.
A sieu retourn dal Surset, inua el in tuot la valleda chattet ün sulet abonnent per il Fögl, clamet il giuven Engiadinais a Celerina in chesa d’ün amih, chi zieva l’avair sport ün bun magöl vin, il fet eir attet sün la seguainta inscripziun vi ad ün talvo in vicinanza della baselgia e chi fin ura non ais auncha steda comunicheda:


text:
Sin il plan da zonas vesais Vus, tge parcellas che pon vegnir duvradas sco terren da construcziun per ina chasa. Il plan da zonas da las vischnancas differenziescha en spezial zonas da construcziun, d'agricultura e da protecziun. Sche Vus vulais savair, sche Voss bain immobigliar po vegnir surbajegià tenor Voss giavischs, stuais Vus consultar ultra da quai l'urden da construcziun.
Il register funsil infurmescha tranter auter davart las dumondas, tgi ch'è proprietari d'in bain immobigliar, sche anc autras persunas han dretgs vi dal bain immobigliar (per exempel il dretg er da duvrar vias u access) e sch'il bain immobigliar è engrevgià cun dretgs da pegn. Las datas dal register funsil pon vegnir consultadas. Tgi che po cumprovar in interess, survegn er infurmaziuns detagliadas da l'uffizi dal register funsil cumpetent. Sco possessur futur d'in bain immobigliar stuessas Vus esser infurmà davart tut las inscripziuns en il register funsil.
Empustar in extract dal register funsil
Il register funsil cuntegna er ils plans da cataster. Ils plans da cataster vegnan fatgs da la mesiraziun uffiziala e cuntegnan tranter auter ils cunfins dals bains immobigliars ed ils puncts fixs planimetrics ed altimetrics. Las datas èn publicas e pon per part vegnir consultadas en l'internet. Extracts pon vegnir empustads. Per projects da construcziun duvrais Vus extracts cun ina conferma da l'uffizi da mesiraziun.
Quests plans survegnis Vus da l'uffizi da mesiraziun, ils custs dependan dal plan.
In bain immobigliar sto esser accessibel ed attatgà als conducts d'electricitad, d'aua e da gas per ch'in project da construcziun possia vegnir realisà. L'avertura è chaussa da la vischnanca. As infurmai tar la vischnanca davart il stadi da l'avertura e davart ils custs d'avertura futurs.


text:
HallA PER pegnas scalegl ed elavuraziun da crappa, Tarcisi Maissen SA
Gl’atun 2014 havein astgau prender en funcziun nies luvratori da crappa niev. Ella halla per elavurar crappa producin pegnas scalegl ord crap grischunes e divers products ord crap da Val ni granit. Quella halla nova porscha avunda plaz per tut nossas maschinas modernas.
Muort la humiditad dallas maschinas d‘elavurar crap ei il coc dil baghetg construius ord beton armau. Per las preits exteriuras e la construcziun tetg vein perencunter duvrau lenn stgein indigen. L’isolaziun termica consista ord cellulosa. La construziun purtonta ei fabricada ord ina construcziun da travs tradiziunala fetg satella cun colligiaziuns da guottas. Igl indrez fotovoltaic ch’ei intergaus el tetg furnescha bunamein tschun ga dapli electricitad che quei che nus duvrein per las maschinas d’elavurar crap.


text:
Oblast de Tomsk
L'Oblast de Tomsk (TóMckaя óблacTb in russ) a l'è un oblast de la Russia con caploeugh Tomsk, in pè del 13 agost 1944. El so governator a l'è Vladimir Mazur e 'l confina con Oblast de Tjumen', circondario autonomo degli Chanty-Mansi-Jugra, Oblast de Omsk, Oblast de Novosibirsk, Oblast de Kemerovo e Kraj de Krasnojarsk.
El gh'ha 1070339 abitant e l'è grand 316900 chilometer quadrad.
I lengov parlade oltra al russ inn Lenga Khanty e Lenga Selkup
RiferimentModifega
Alter progetModifega
- Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su oblast' di Tomsk
- Wikivoyage el gh'ha dent Informazzion turisteghe su oblast' di Tomsk


text:
Il comité d'organisaziun dal «Städtlifest» ha decidì da far la preparativas, uschia ch’i resta pussaivel da far la festa l'avust. Anc na vegni betg prendì daners enta pugn. I dettia avunda d'organisar che na chaschunia nagins custs, ha Manuel Montalta il president da l'organisaziun manegià. Dapertut vegn communitgà che las festas vegnan disditgas e quai haja motivà els da betg bittar la fautsch en chanvà gia ussa.
La festa vegn preparada sco adina, vul dir, ins spetga passa 10'000 visitaders e visitadras. Sa chapescha po quai sa midar sch'il Cussegl federal decida che mo 1'000 u 5'000 dastgan vegnir a talas festas. En uschia in cas fiss il comité pronts d'adattar la festa a las prescripziuns.
Il motto dal comité d’organisaziun è: «Simplamain dar si en nagin'opziun.»


text:
Las Alps, ils culms che sa chattan amez l’Europa u ditg auter, nua che nus essan da chasa, èn ils pli giuvens culms ch’i dat sin nossa terra. Avant che las Alps èn dentant naschidas èsi capità fitg bler.
Arena tectonica Sardona – in dals lieus ils pli spezials
Nagut n'è pli sco ch’igl era ina giada. Tut è sa midà. Là nua ch'igl aveva pli baud ina gronda mar èn uss nossas Alps. Sco è quai capità? Nus ans essan mess sin ils fastizs dal svilup dals continents e tut quai che tutga latiers. E nus essan stads en quel lieu, nua ch’ins vesa quest svilup uschè bain sco nagliur auter sin il mund.


text:
Educaziun
La parora educaziun vëgn dal verb latin educĕre (“trá fora”, “trá fora ci che é daite), che e meüt adöm da ē- (“da, fora da”) y dūcĕre ("condüje"). Al é ince la ipotesa che la parora vëgnes dal verb latin educare ("trá fora, trá sö").
L'educaziun é l’ativité che sostëgn le svilup y la formaziun de conoscënzes y abilités cognitives, soziales y de comportamënt de na porsona. Tres les periodes storiches á l’educaziun albü influsc da cultures desvalies.
La pröma sciënza soziala che á studié l’educaziun é stada la pedagogia, che s’á conzentré sön l’educaziun di pici. Tl tëmp él spo nasciü les sciënzes dla formaziun y dl’educaziun, che se dá ince jö cun formaziun di adulc.


text:
Hamas
Hamas (Ḥarakat al-Muqāwama al-Islāmiyya, in lombard "Moviment Islamegh de Resistenza") a l'è un'organizazzion politega palestinesa, organizada sia 'me partid politegh che 'me sociazzion paramilitar e recognossuda 'me organizazzion terroristega de 'n poo de Stat, compagn di Stat Unid, del Canada, de l'Egit e de l'Union europea, ma legal inveci in d'un quaj alter Pajes, compagn de la Svizzera o de la Norvegia. Fondada in del 1987 'me brasc palestines di Fredej Musulman, la governa in manera esclusiva la Striscia de Gaza e 'l gh'ha la magioranza al Consili Legislativ Palestines, che però l'è stad convocad no dopo de la rotura del 2007 in tra Fatah e Hamas, che l'ha menad el prim a governà in Cis'giordania e i segond a Gaza.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Alter proget[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikiquote el gh'ha dent citazzion de o su Hamas
- Wikinotizie el gh'ha dent notizzie in su Hamas
- Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su Hamas