text:
Costansa (DE-BW)
Costansa (Konstanz en todèsch; Konschdanz en alemà; Costanza 'n italià; Constance 'n fransés e 'nglés; Constanza 'n spagnöl; Constança 'n portoghés e català; Constantia 'n latì; Kostnice 'n céco) l'è 'na cità todèsca del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Fribùrgo. L'è 'l capolöch del circondare rüràl (Landkreis) de omònim. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 55.65 km² e 'ndel Dic 2012 la gh'ìa 'na popolasiù de 79 645 abitàncc.
Costansa la se tróa a 'na altèsa de 405 méter sura 'l leèl del mar e la se tróa sö le spónde del lach omònim sitüàt al cunfì co la Svìsera.
Cuntegnüü
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
En chèsta cità gh'è stat firmàt la Pace de Costansa 'ndèl 1183 'ntra l'Imperdùr Federico Barbarósa e i reprezentàncc de la Lega Lombarda.
Entrà 'l 1414 e 'l 1418 s'è tignìt el Concilio de Costànsa che tra i sò prim acc se regórda l'acüza de erezìa de Jan Hus e la sò ezecusiù brüzàt vif 'ndèla piàsa de Costansa 'ndèl 1415.
Persùne famùze[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Costansa gh'è nasìt el cont Ferdinand von Zeppelin, custrutùr dei i dirigìbii Zeppelin.
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Fontainebleau - Francia
- Lòdi - Italia
- Richmond-upon-Thames, Inghiltèra
- Tábor, Repüblica Céca
- Suzhou, Cina
Galeria de foto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
-
-
Panoràma de la Seestraße vésta del Inselhotel (Löi del 2006)
-
-
-
-
-
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


c: text/html

text:
Mèn
Ul Mèn l'è un fiümm de la Germània, aflüeent de drita del Renu; cunt 524 km de lünghèzza (574 sa sa cunsidera anca la püssee lünga dii sò dü bròch surgentifer) l'è ul püssee graant tra i sò tribütee; Al nass in del staat federaal de la Bavaria e al travèrsa anca ul Baden-Württemberg e l'Assia.
Al sa furma da l'üniun de dü fiümisèj püssee piscinitt, cjamaa Mèn Russ (50 km) e Mèn bianch (41 km), areent al paesòtt de Kulmbach; da lì, al taja la regjun cjamada Francònia cunt un andà a zigzag. In del sò cuurs al bagna, tra i olter, citaa cumé Würzburg, Offenbach, Francufòort in sül Mèn; al sa büta deent in del Renu tra Mainz-Kostheim (quarter de la sità de Wiesbaden) e Gustavsburg, propi pressapoch in mira a la cità vegia de Magunza.
Ul fiümm l'è de granda impurtanza per ul trafich cumercjaal in Germània: 384 km primm de la sò buca in del Renu al sa destaca un canaal de cumünicazziun c'al culega ul Renu cunt ul Danübi (cjamaa defatt Canaal Renu-Mèn-Danübi). Per permètt a i naff de rivach, a quèll pünt lì, in dii ann inn staa fà gross lavurà de sistemazziun idraülica del fiümm.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Germignaga
Germignaga (inscì anca in Italian) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 3 880 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 6,2 km² e 'na densità de 626 ab./km².
El paes se troeuva longh i spond del Lagh Maggior e 'l confina con la Provincia de Verbania (comun de Canner). Inoltra l'ha faa part, duranta el Fascismo, del comun de Luin.
Germignaga la gh'ha cinqu frazion: Cà Mòro, Fornas, Mirandola Noeuva, Ronchett e Ronch.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Germignaga l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
I un n program de gestiun dla biblioteca nü. I sun tl laur da mudé y ajorné i tesć.
Cun le sorvisc „Cunt d’imprëst" ti dunse la poscibilité a nüsc utilisadus scrić ite da ti ćiarè, do la registraziun, a so cunt d’imprëst, da arlungé le terminn d’imprëst y da prenotè libri.
L’archirida po gnì fata sides dai utilisadus scrić ite co dai utilisadus nia scrić ite.
L’utilisadù fej les archirides tl catalogh dla biblioteca. Tla visualisaziun menüda di media singui pol apostè y prenotè n liber tres le botun „Prenotaziun“. Mo por fà chësc mëss l’utilisadù se registré.
Iscriziun (login, registraziun)
I utilisadus po da śëgn inant se registré cun so numer de letur (numer dla tessera dla biblioteca) y süa password.
Metede averda: i podëis ma se registré tres le web sce i ëis bele na tessera dla biblioteca. La tessera dla biblioteca ves vëgn ma dada te biblioteca. La biblioteca mëss porchël bele conësce l’utilisadù y sü dać mëss bele ester tla banca dać.
Scriede fora i dui ćiamps odüs danfora „Numer dla tessera dla biblioteca“ (le numer é da dè ite avisa sciöch’al é scrit sön la tessera dla biblioteca) y „Password“ (dede ite osta data de nasciüda te chësta forma: dd.mm.aaaa o la password che I ëis ciafè o che I ëis chirì fora).
Sce chëstes döes informaziuns stimenëia tla banca dać, vëgnel ćiarè do sce i ëis bele dè dant na misciun e-mail. Sce ara ne foss nia insciö, ves vëgnel damanè da dè ite osta misciun e-mail. A chësta misciun ves gnaràl menè dötes les comunicaziuns dla biblioteca Teßmann.
Desmentié la password
Sce n utilisadù che s’à bele registré ess da se desmentié la password, pol s’la damanè danü sön la homepage („Cunt d’imprëst“). Por fà chësc dàn ite le numer dla tessera dla biblioteca y an drüca spo sön le botun „Desmentié la password“, an dà ite ćiamò n iade le numer dla tessera dla biblioteca y drüca sön le botun „Menè demez“. La password nöia ti vëgn menada ala misciun e-mail dl utilisadù y po, do la registraziun ti “Dać di utilisadus”, gnì mudada canchessî.
Ćiarè do tl cunt d’imprëst
L’utilisadù à dagnora la poscibilité da ti ćiarè tres le www a sü dać de utilisadù, ai libri ch’al à imprestè fora, ales prenotaziuns ch’al à fat y ales tarifes.
Mudaziun di dać dl utilisadù
La password y la misciun e-mail memorisades po gnì mudades dal utilisadù instës. Al vëgn ghiré che i dać nüs vëgnes dà ite dui iadi a na moda da filtré i fai de batüda. A düć i atri dać dl utilisadù pon ma ti ćiarè tres le www; chisc dać po ma gnì mudà dal personal dla biblioteca.
Ti ćiarè ales registraziuns y arlungé
Al basta n clich sön le botun „Registraziuns d’imprëst“ por ciafè na lista di media imprestà fora. Döt ći che é gnü imprestè fora dal utilisadù po gnì arlungé dal utilisadù instës tl cheder di terminns d’imprëst dà dant dala biblioteca.
Fà na prenotaziun
Pornanche le utilisadù s’à registré pol fà na prenotaziun. Scenò - sce l’utilisadù ne s’à nia registré - odaràl n botun che le ortia inant ala registraziun.
Vigni medium, che é gnü cuntrassegné dala biblioteca sciöche da imprestè, po gnì prenotè dal utilisadù y al po gnì a se le dô tl tëmp de 10 dis pro la portina d’imprëst. Chësta informaziun ti vëgn inće menada por e-mail al utilisadù.
Sce zacai à bele imprestè fora le medium o sce al é impormò gnü apostè te na botëga dai libri, vëgnel fat automaticamënter na prenotaziun sce an drüca sön le botun „Prenotè“: l’ utilisadù ciafa, do ch’al à prenotè, na e-mail cun les informaziuns corespognëntes. Pornanche le medium röia te biblioteca ciafa l’utilisadù automaticamënter na comunicaziun por e-mail. Al po gnì a se dô le medium tl tëmp de 10 dis pro la portina d’imprëst.
Ti ćiarè ales prenotaziuns
Tres le botun „Prenotaziuns“ pon ti ćiarè ales prenotaziuns personales; chëstes po gnì straihades dal utilisadù instës sce la biblioteca ne ti les à nia ćiamò metüdes a desposiziun. Do che l’utilisadù à straihé la prenotaziun ciàfel na e-mail cun les informaziuns corespognëntes.
Cont de mprëst online (tudësch) (I un n program de gestiun dla biblioteca nü. I sun tl laur da mudé y ajorné i tesć.)
Spediziun ales biblioteches che tol pert al imprëst interbibliotecar danter les biblioteches dl Südtirol
I utilisadus de chëstes biblioteches po se lascè ortié i media dala Biblioteca provinziala te chëstes biblioteches: Eppan, Türesc, Toblach, Porsenù, Bornech, Egna (Biblioteca comunala todëscia y Biblioteca comunala Endidae), La Ila, Lana, Laives (Biblioteca Don Bosco), Malles, Maran, Ortijëi, Solaneres y Sterzing. I dëis jö la domanda te öna dles biblioteches nominades dessura, che prenotëia le medium che i orëis tres osc cunt d’imprëst pro la Biblioteca provinziala.
I utilisadus scrić ite tla Biblioteca provinziala à, canche ai prenotëia n medium, la poscibilité da se le lascè ortié a öna dles biblioteches che é daimprò da d’ëi. Por fà chësc messëise, canche i apostëis y denant che menè demez la prenotaziun, chirì fora la biblioteca corespognënta.
Ales biblioteches che tol pert al imprëst interbibliotecar danter les biblioteches dl Südtirol ti vëgnel ma ortié i media dan man. La spediziun vëgn fata vigni edema.
Por les prenotaziuns che röia adalerch ćina al dedolönesc, vêlel tles biblioteches chisc dis de spediziun:
vëndres: Porsenù, Malles, Maran, Solaneres/Schlanders, Sterzing, Urtijëi
sabeda: Eppan, Türesc, Bornech, Toblach, Egna (Biblioteca comunala todëscia y Biblioteca comunala Endidae), Laives (Biblioteca Don Bosco), Lana
Mertesc: La Ila
Pruspet "Imprëst interbibliotecar danter les biblioteches dl Südtirol"


text:
1Rü ñu̱xma i ngẽma tá pemaã nüxü̃ chixuxü̃, rü bexmana pexca̱x rü wüxi i ngẽãẽ nixĩ, natürü chanaxwa̱xe i choxü̃́ iperüxĩnüẽmare rü yaxna chomaã pexĩnüẽ. 2Erü Tupana pexü̃ inuxũxü̃rüü̃ pexü̃ chinuxũ. Erü chaugagu nixĩ i Cristuaxü̃́ peyaxõgüxü̃, rü marü Cristuna pexü̃ chaxuaxü̃ na noxrüxicatama pixĩgüxü̃ca̱x. Rü ngẽmaca̱x chanaxwa̱xe i ngearü chixexü̃ãẽ Cristuxü̃ pexü̃ chawe̱x ñoma wüxi i pacü i taguma yatüxü̃ cua̱xcürüü̃. 3Natürü chaxoegaãẽ rü yema ãxtape norü doramaã Ebaxü̃ na womüxẽẽxü̃rüü̃, ngürüãchi tá ta texé pexü̃ tawomüxẽẽ, na nüxü̃ perüxoexü̃ca̱x na Cristugu perüxĩnüẽxü̃ rü naxca̱xicatama na pemaxẽxü̃. 4Erü pema rü tauxchaãcü nixĩ na pexü̃ nawomüxẽẽgüxü̃. Rü ngẽxguma ínangugügu i duü̃xü̃gü i pemaã nüxü̃ ixuxü̃ i to i Ngechuchuchiga ya tama yima toma nüxü̃ tixuchigacü, rü pema rü nüxü̃́ peyaxõgü i ngẽma duü̃xü̃gü. Rü pema rü taãẽãcüma penayaxu i to i naãẽ i tama Tupanaãẽ i Üünexü̃ ga marü peyaxuxü̃ ixĩxü̃. Rü peyaxõgü i to i ore i tama Tupanaãrü ore i mexü̃ ga noxri peyaxuxü̃ ixĩxü̃. 5Dücax, rü woo nawe perüxĩxgu i ngẽma togü i orearü uruü̃güneta, natürü chauxca̱x rü taxuwama choxü̃ narüyexeragü. 6Rü woo tama choxü̃́ nangẽxmagu i tauxcha na duü̃xü̃güpe̱xewa chidexaxü̃, natürü aixcüma meã nüxü̃ chacua̱x i ngẽma nachiga chidexaxü̃. Rü ngẽma rü guxü̃ma i torü puracüwa marü pexü̃ nüxü̃ tadauxẽẽ i guxü̃guma. 7¿Pexca̱x rü chixexü̃ pemaã chaxü ga yexguma chaugü ícharüxíragu na pexü̃ chataxẽẽxü̃ca̱x rü cho̱xme̱xmaã chapuracügu na ngetanüãcüma pemaã nüxü̃ chixuxü̃ ga Tupanaãrü ore i mexü̃ na yemaãcü penayaxuxü̃ca̱x ga maxü̃ i taguma gúxü̃? 8Rü aixcüma yema togü ga yaxõgüxü̃ choxna ngĩxü̃ ãgücü ga dĩẽru ngĩxü̃ chayaxu na yemamaã petanüwa chapuracüxü̃ca̱x rü pexü̃ charüngü̃xẽẽxü̃ca̱x. 9Rü yexguma petanüwa chayexmagu rü aixcüma choxü̃́ itaxu ga dĩẽru, natürü taguma texéna ngĩxca̱x chaca. Rü taeneẽgü ga Machedóniããnewa ne ĩxü̃ rü choxna ngĩxü̃ naxãgü ga yema choxü̃́ tau̱xcü. Rü yemaãcü tama pexü̃tawa ngĩxca̱x íchaca ga yexguma. Rü ñu̱xma rü ta tagutáma ṯacüca̱x pexna chaca. 10Rü yema na ngetanüãcüma pemaã nüxü̃ chixuxü̃ ga yema ore, rü wüxi i chorü taãẽxü̃chi nixĩ. Rü ngẽma taãẽ rü taxuacüma texé choxna tanayaxu. Rü ngẽxgumarüü̃ na aixcüma Cristuxü̃ chacuáxü̃, rü ngẽxgumarüü̃tama guxü̃ i Acayaanewa tá chataãẽxü̃chi naxca̱x na ngetanüãcüma pemaã nüxü̃ chixuxü̃ ga yema ore. 11¿Rü ṯacüca̱x yiĩxü̃ i ngẽmaãcü chidexaxü̃? ¿E̱xna pexca̱x rü tama pexü̃ changechaü̃xü̃ca̱x yiĩxü̃ i ngẽmaãcü chidexaxü̃? Dücax, pemaã nüxü̃ chixu rü Tupana nüxü̃ nacua̱x na ñuxãcü aixcüma pexü̃ changechaü̃xü̃. 12Natürü ngẽma na ngetanüãcüma pemaã nüxü̃ chixuxü̃ i ngẽma ore, rü ngẽmaãcü tá chanaxüecha na taxucürüwa chixri chauchiga yadexagüxü̃ca̱x i ngẽma togü i orearü uruü̃güneta i nügü ixuxü̃ na toxrüü̃ naxügüãxü̃ i Tupanaãrü puracü. 13Nümagü rü aixcüma orearü uruü̃güneta nixĩgü, rü duü̃xü̃güxü̃ nawomüxẽẽgü. Rü nümagü rü togu nügü nicu̱xgü, rü nügü nixugü na Cristu yamugüxü̃. 14Rü ngẽma rü taxuca̱xma namaã peḇaixãchiãẽgü. Yerü woo ga Chataná rü ta yexgumarüü̃ Tupanaãrü orearü ngeruü̃ ga daxũcü̱̃ã̱x ga ngóonexẽẽruü̃gu nügü nicu̱x. 15Rü ngẽmaca̱x woetama ngẽmaãcü nixĩgü i ngẽma duü̃xü̃gü i Chatanáãxü̃́ puracüexü̃. Rü nümagü rü duü̃xü̃gü i mexü̃ ügüxü̃gu nügü nicu̱xgü. Natürü ngẽma ngẽmaãcü ixĩgüxü̃, rü Tupana tá nanapoxcue naxca̱x i ngẽma chixexü̃ i naxügüxü̃. 16Rü wena pemaã nüxü̃ chixu rü tama chanaxwa̱xe i nagu perüxĩnüẽ na wüxi i ãũãẽxü̃ chiĩxü̃. Natürü ngẽxguma chi ngẽmaãcü chomaã nagu perüxĩnüẽgu, rü tama chanaxwa̱xe i choxna penachu̱xu na ñoma wüxi i ãũãẽxü̃rüü̃ chaugüétüwa chidexaxü̃, na ngẽmaãcü choma rü ta írarüwa chaugütama chicua̱xüüxü̃ca̱x. 17Rü ñu̱xma na chaugüétüwa chidexaxü̃ rü ngẽma rü tama tórü Coriarü mu nixĩ. Natürü ñoma wüxi i ãũãẽxü̃ nügü icua̱xüüxü̃rüü̃ nixĩ i chidexaxü̃. 18Rü ñu̱xma na nangẽxmaxü̃ i muxũchixü̃ i duü̃xü̃gü i ñoma i naãnewa nügü icua̱xüü̃güxü̃, rü choma rü tá ta írarüwa chaugü chicua̱xüü̃. 19Pema rü nagu perüxĩnüẽ rü nüxü̃ cua̱xüchigüxü̃ pixĩgü. Natürü taãẽãcüma yaxna namaã pexĩnüẽ i ngẽma duü̃xü̃gü i tama naãẽxü̃ icuáxü̃. 20Rü yaxna namaã pexĩnüẽ i ngẽma duü̃xü̃gü i nügüxü̃́ pexü̃ puracüexẽẽxü̃, rü ngẽma ngetanüãcüma pexü̃ puracüexẽẽmarexü̃, rü ngẽma pexü̃ womüxẽẽgüxü̃, rü ngẽma chixri pexü̃ yauxgüxü̃, rü ngẽma pemaã guxchigagüxü̃. 21Rü woo wüxi i ãnexü̃chi nixĩ na pemaã nüxü̃ chixuxü̃, natürü chauxca̱x rü tama aixcüma pexü̃ nüxü̃ tadauxẽẽ ga torü pora ga yexguma petanüwa tayexmagügu. Natürü ñu̱xma na tama namuü̃ẽxü̃ na nügü yacua̱xüü̃güxü̃ i ngẽma togü i duü̃xü̃gü, rü choma rü ta taxuca̱xma chamuü̃ na chaugüétüwa chidexaxü̃ woo pexca̱x rü taxuwama namexgu i ngẽma nüxü̃ chixuxü̃. 22Nümagü rü nügü yaxugügu rü Yudíugü nixĩgü. Natürü choma rü ta Yudíu chixĩ. Rü nümagü nügü yaxugügu rü Iraétanüxü̃gü nixĩgü. Natürü choma rü ta rü Iraétanüxü̃ chixĩ. Rü nümagü rü nügü yaxugügu rü Abráü̃tanüxü̃ nixĩgü. Natürü choma rü ta Abráü̃tanüxü̃ chixĩ. 23Nümagü rü nügü yaxugügu rü Cristuaxü̃́ napuracüe. Natürü choma rü norü yexera Cristuaxü̃́ chapuracü. Rü ngẽma ñachagürü pexü̃ woo pema nagu perüxĩnüẽgu na ñoma wüxi i ãũãẽxü̃rüü̃ chidexaxü̃. Rü ngẽma duü̃xü̃güarü yexera poraãcü Tupanaãxü̃́ chapuracü. Rü norü yexera chapoxcu, rü norü yexera choxü̃ nac̱uaixgü ga duü̃xü̃gü. Rü muẽ̱xpü̱xcüna rü ãũcümaxü̃chixü̃wa chayexma rü wixguxüchi taa̱x choxü̃ nima̱xgü. 24Rü 5 e̱xpü̱xcüna nixĩ ga 39 ga c̱uaximaã choxü̃ napoxcu-güxü̃ ga chautanüxü̃gü ga Yudíugü. 25Rü tomaẽ̱xpü̱xcüna nixĩ ga naĩmaã choxü̃ nac̱uaixgüxü̃, rü wüxicana ga nutamaã choxü̃ ínamuxũchigüxü̃. Rü tomaẽ̱xpü̱xcüna nixĩ ga guma wapuru ga nagu chixũxü̃ne rü chomaã inanguxü̃. Rü wüxicana ga yexguma chomaã inanguxgu ga wapuru rü wüxi ga chütaxü̃ rü wüxi ga ngunexü̃ chinge na taxü̃ ga taxtüarü ngãxü̃tügu mürapewaétügu chatunagüãcüma chiwẽxẽxü̃. 26Rü poraãcü nu ne chanaxũ, rü poraãcü ãũcümaxü̃wa chayexma yerü natügü ga ãũcümaxü̃gu chixũgü, rü ngĩ́ta̱a̱xgüxü̃ rü chixexü̃ chomaã naxügüchaü̃. Rü woo chautanüxü̃gü ga Yudíugütanüwa, rü woo yema duü̃xü̃gü ga tama Yudíugü ixĩgüxü̃tanüwa, rü woo ĩãnegüwa, rü woo namagüwa, rü woo taxtü i taxü̃wa rü ãũcümaxü̃wa chayexma. Rü yema duü̃xü̃gü ga chomücügüneta ixĩgüxü̃tanüwa rü ta ãũcümaxü̃wa chayexma. 27Rü poraãcü chataarü puracüã̱x, rü muxũchixü̃ ga guxchaxü̃gü choxü̃ nangupetü. Rü muẽ̱xpü̱xcüna rü tama chape, rü chataiya, rü chiṯawa. Rü muẽ̱xpü̱xcüna rü tama chachibü, rü choxü̃ nanadeyu, rü choxü̃́ nataxu ga chauxchiru. 28Rü naẽ́tüwa i guxü̃ma i ngẽma, rü guxü̃ i ngunexü̃gu rü chaxoegaãẽ naxca̱x i guxü̃ma i ngẽma yaxõgüxü̃ i guxü̃ i ĩãnewa ngẽxmagüxü̃. 29Rü ngẽxguma chi texé tama poragu, rü choxü̃́ rü ta nangu̱x. Rü ngẽxguma chi wüxie texéxü̃ pecadugu nguxẽẽgu, rü chauãẽwa nangu̱x i ngẽma. 30Natürü ngẽxguma chi chaugü chicua̱xüü̃chaü̃gu, rü tá chaugü chicua̱xüü̃ naxca̱x na duü̃xü̃gü choxü̃ dauxü̃ na taxuwama chamexü̃. 31Rü Tupana ya tórü Cori ya Ngechuchu ya Cristunatü ya mecü na guxü̃guma nüxü̃ icua̱xüü̃güxü̃, rü nüxü̃ nacua̱x na aixcüma yiĩxü̃ i ngẽma nüxü̃ chixuxü̃. 32Rü yexguma Damacuwa chayexmagu, rü guma ĩãneãrü ãẽ̱xgacü ga Aretaarü ngü̃xẽẽruü̃, rü norü churaragüxü̃ namu na nüxna nadaugüxü̃ca̱x ga guma ĩãneãrü poxeguxü̃ãrü ĩã̱xgü na choxü̃ yayauxgüxü̃ca̱x ga yexguma chi yéma íchaxũũxgu. 33Natürü yema ĩãneãrü poxeguxü̃ãrü ĩã̱xãcüwa rü wüxi ga pexchigu choxü̃ ínarüc̱ẖüxüetaü̃gü ga chomücügü. Rü yemaãcü chiña naxchaxwa ga yema ãẽ̱xgacü.
Copyright
Learn More


text:
Partizion del Belgi
La partizion del Belgi o dissolozion del Belgi, consist ind la separazion dei region de Fiandre, de lengua olandesa, e Valonia, de lengua francesa. La tension intra le do comunità l'è nassuda per via dei profonds conflits culturai e economeg, originad dal fait che la pruma region l'è plussee arent ai Paes Bass e la segonda a la Francia.
A star a le stime, el 60% de la popolazion belga la parla olandes (ciamad coloquialment flameng o fiameng), inscambi el 40% la parla frances. La plupart dei 6.23 milion de parlants de olandes i viv ind la region setentrionala dei Fiandre, inscambi i 3,32 milion de francoparlants i se concentra ind el sud, ind la region de Valonia. La region de Brussel-capital, l'è oficialment bilingue, però el 85% de la popolazion la parla frances. Pœ, 73 mila persone al est de Valonia i forma la comunità de lengua todesca.
Grazie al poder politeg e economeg de l'aristocrazia francesa, el frances l'è staid catad fœ come lengua oficial de tœt el Belgi ind el 1898. Ancasiben qe g'è stad œna reazion forte de la popolazion de le Fiandre, l'olandes l'è miga staid deciarad ofiçal de qella region qe infina al 1921. En plu g'è stad anca la francesisazion de Brussel, cità indoe che l'olandes l'eva la lengua de la plupart de la popolazion, e qe al dé d'incœ l'è parlada noma del 15% de la jent.
Al dé d'incœ, la destra estrema del Vlaams Belang (interes flameng) e la conservadora Nieuw-Vlaamse Alliantie (N-VA, Nœva Alleanza Flamenga), le suporta la independenza de le Fiandre
In prencepe la independenza l'è miga contemplada ind i tratads de la Union Europea, e i representants i g'ha afermad qe quand œn toc d'œn Stat member de la EU el riva a l'indipendenza, e al stes temp el vœl restar dent ind la Union, el g'hares de tornar a sollicitar el so ingress a unir-s, compagn che se el fœdess œn paes nœv[1] No-obstant qest, olter analists legai i opina qe i Staits resultants de la secession o dissoluzion d'œn Stait member i pœdares sœgetar a vesser Staits member de la Union Europea. [2] [3] Ind el 2012 l'è staid presentad œn sollicit a la Union Europea a lejislar sora qell lavor qé.[4]
Vista la diferenza cultural de la popolazion belga e i so afinità cont i paes tacads, g'è stad vergun che g'ha proponid la dissoluzion del Belgi e l'integrazion ind i paes arents: Fiandre ind i Paes Bass, Valonia ind la Francia e la comunità jermanofona cont la Germania. En qest cas, la cità de Brussell la deventares œn sojet federal diretament aministrad de la Union Europea, qe la fage la funzion de capital.


text:
Bascén
Bascén (nòm uficiàl in italian: Baceno) a l'è un cumün de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula.
El gh'ha ona popolaziun de 904 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 68,7 km² e ona densità de popolaziun de 13 ab./km².
L'è tacaa ai cumün italian de Crö, Furmassa, Prem, Varsc ma 'l se tröva anca al cunfin cun la Svizera: (cumün de Binn e Grengiols in del Cantun Vales).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Bascén l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Límit (matemàtega)
La noziun da límit l'è bèla-e-intuitiva, malgraa la suva formülaziun astrata. Per dànn una introdüzziun sémplis, a-parlaremm chí dumà dal cas di sequenz(i) da nümer reaal e da chel di funziun reaal a una variàbil reaal.
Cuntegnüü
- 1 Límit d'una sequenza
- 2 Límit da funziun
Límit d'una sequenza[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Introdüzziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I sequenz(i) a-inn i funziun cun dumini da definiziun , u, di voeult (suratütt in analisa da Fourier). Chí a-tra(c)taremm dumà ul prim cas. Cunsideraa che ogni nümer inter l-è isulaa, là sa cunsídera nò l’idéa da límit da la sequenza: l'esist, da fatt, dumà la suva valur. Ind altri paroll, sa-poeu nò acustàss a per mezz da diferent punt in . Cunsideremm dunca dumà la noziun da límit per ; le cjamaremm -bell'e sémplis- « límit da la sequenza».
Definiziun, cunvergenza, desvergenza[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Cas dal límit finii : per ogni « descart da toleranza » al-esist un « nümer inter da cunfidenza » tal che, per püssee graant che , la valur l-è vesina a per manch da :
Sa-scriif alura , e sa-dis che al-tend (u anca cunverg) a .
Una sequenza a(d)metent un límit finii l'è cjamada cunvergent. Al-var ul teorema seguent: Ogni sequenza convergent l'è limitada.
- Cas dal límit infinii: destinguem düü cas:
A) e B) . Per ogni «söja da toleranza» al-cuventa che al sia pussíbil truvà un « nümer inter da cunfidenza » a partí dal qual i valur da síen püssee grandi che e i se mantègnen positiif -int ul cas A)- e negatiif -int ul cas B)-:
-
- per
- per .
Al cuventa anca, int ul cas A) e, int ul cas B) .
Sa-dis alura che al-tend (u diverg) a: A), B) .
NB: Sa-parla da sequenza convergent dumà quaand chela sequenza-lí l'a(d)met un límit finii, da sequenza divergent int i cas A) e B), da sequenza indeterminada in tücc i òlter cas.
NB: Sa-poeu anca parlà da límit quaand . Ches-chí al-resüm i cas A) e B) e, anca ben, ul cas e però i pòden cambià segn da manera arbitrària.
Süb-sequenz(i)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sa-parla da süb-sequenza, u da sequenza extracta, da la sequenza quaand sa-scerníssen "dumà di" element da : inscí sa-cunsídera dumà una part da l'informaziun. L'esempi ul püssee clàssic l-è chel di süb-sequenz(i) di tèrmin da sitt pari, e di tèrmin da sitt díspari. Püssee generalment, sa-designa cunt ul tèrmin « estrazziun » ogni aplicaziun stregjament cressent. Alura una süb-sequenza l'è una sequenza da la forma .
Una proprietaa important l'è che una sequenza a(d)met límit (finii u infinii) si e dumà si ogni süb-sequenza a(d)met l'istess límit.
L'operaziun da passagg al límit l-è linear int ul sentüü seguent : si e a-inn di sequenz(i) reaal convergent, tal che e , alura anca la sequenza l'è convergent e la gh-ha per límit . Si l-è un nümer reaal, alura la sequenza l’è convergent cun límit . Inscí, ul conjunt??? C da tüti i sequenz(i) reaal convergent l-è un spazi vectorial reaal e l'operaziun da passagg al límit l-è una forma linear reaal sura C. Anca, la sequenza l’è convergent cun límit LP. Dunca ul spazi ve(c)torial C l-è da fatt un'algebra reaal. Si P l-è nò 0, alura sa-poeu truvà tal che la sequenza l'è ben definida e cunvergent cun límit .
Ogni sequenza cunvergeent l'è limitada, cunsideraa che tücc i tèrmin (salvaa un nümer finii), a-inn deent un interval intorn al límit. Si (xn) l'è una sequenza da nümer reaal, limitada da sura e cresseent -u anca limitada da bass e decresseent-, alura l-è necessariament convergeent.
Ogni sequenza da Cauchy da nümer reaal l'è convergeent, u, püssee sémplis: ul conjunt??? di nümer reaal l-è cumplet.
Esempi:[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La sequenza (1/1, 1/2, 1/3, 1/4, ...) da nümer reaj l'è convergeent, cun límit 0.
- La sequenza (3, 3, 3, 3, 3, ...) l’è convergeent cun límit 3.
- La sequenza l’è nò convergeent, però i soeu süb-sequenz(i) e sí.
- La sequenza (1, -2, 3, -4, 5, ...) la gh-ha límit .
- La sequenza (1/2, 1/2 + 1/4, 1/2 + 1/4 + 1/8, 1/2 + 1/4 + 1/8 + 1/16, ...) l'è convergeent, cun límit 1. Chesta sequenza-chí l'è un esempi da série geométrica.
- Si a l-è un nümer reaal cun valur absolüda |a| < 1, alura la sequenza da tèrmin generaal an la gh-ha límit 0.
- Si a >0, alura la sequenza da tèrmin generaal a1/n la gh-ha límit istess che 1.
- La sequenza la-converg a e e, per ogni nümer reaal (da fatt cumpless) x, la sequenza la-converg a .
Límit da funziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al cuventa descerní ul cas dal límit ind un punt reaal finii e chel dal límit a l'infinii ("positiif" u "negatiif").
Límit d'una funziun ind un punt a[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Límit finii[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Si l'è una funziun reaal da variàbil reaal e un punt dal dumini da definiziun da f, sa-dis che l-è ul límit da in si :
- intuitivament : la s'acòsta a in la mesüra che s'acosta a ;
- cun püssee da rigur, per ogni « descart da toleranza » sa-poeu truvà un « descart da cunfidenza » tal che, quaand l-è vesin a per manch da , alura l-è vesin a per manch da .
In símbul:
-
-
- (illüstraziun 1)
-
Ind altri paroll, sa-poeu fà tant vesin a quaand sa-voeur, sura un interval -si assee piscin-, intorn a .
In chest cas-chí, sa-scriif .
Límit infinii[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A poeu anca süced che, int ul punt , la funziun la gh-hàbja nò límit finii, ma infinii. Ches-chí a-voeur dí che, acustand-u-s a la valur da "s'acosta" a u a id est, al-deventa graant quaand sa-voeur in valur absolüda e sa-mantegn da segn positiif (cas da ) u negatiif ().
La formülaziun matemàtica l'è alura la segueent : per ogni «söja da toleranza» sa-poeu truvà un « descart da confidenza » tal che, quaand l-è vesin a per manch da , alura l-è püssee graant che e sa-mantegn da segn costant: e: pel cas dal límit , pel cas dal límit .
-
-
- (illüstraziun 2)
-
Ind altri paroll, sa-poeu fà tant vesin a che sa-voeur, sura un interval -si assee piscin-, intorn a .
In chest cas-chí sa-scriif (u ).
NB: Anca per i funziun da variàbil reaal, sa-poeu parlà da límit , quaand . Ches-chí al-resüm i cas e, anca ben, ul cas che però la-poeu cambià segn da manera arbitrària. Ches-chí a-poeu minga süced per funziun contínui in .
Límit a manzina, a drita[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A-poeu süced anca che ul cumportameent (/kumpòrta'ment/???) local da la funziun al-sia difereent « a manzina » da (i.e. per i ) e « a drita » da (i.e. per i ). Per esempi, una funziun la-poeu a(d)mett un límit a drita e minga a manzina, u anca a(d)mett düü límit difereent da ogni coté.
-
-
- (illustraziun 3)
-
A-semm dunca portaa a introdü(r) i noziun da límit a drita e a manzina ; l'ünica diferenza cunt i límit « normaj » l'è che la prossimitaa da cun u l-è dumandada dumà per un coté da . I definiziun e notaziun curespundeent devénten dunca :
- pel límit a manzina :
- quaand
- quaand
- pel límit à drita :
- quaand
- quaand
I noziun da límit a drita e a manzina a-inn manch resrictiif che la noziun clàssica da límit « bilateraal » : una funziun la-poeu avègh un límit a manzina e un límit a drita senza avègh un límit bilateraal. Da fatt la-var la propietaa :
Una funziun la-gh-ha un límit in un punt si e dumà si la-gh-ha un límit a manzina , un límit a drita e i düü a-inn istess :
Límit d'una funziun in [Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Adess cunsideremm ul cumportameent d'una funziun f -definida per ogni x assee graant in valur absolüda- « ai límit » dal dumini da definiziun, sia quaand al-cress indefinidament (límit in ), sia quaand al-decress indefinidament (límit in ).
Sa-poeu notà che, in chest cuntest-chí, la noziun da límit a drita u a manzina la-gh-ha minga sentüü; da fatt i límit in a-inn sempru di límit à manzina e i límit in a-inn sempru di límit à drita.
Límit finii[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A-diremm che la funziun a(d)met ul límit finii in si s'acosta a in la mesüra che al-deventa püssee grand (u « al-tend a »).
Matematicament, ches-chí al-sa-tradüss per mezz dal fatt che, per ogni « descart da toleranza » sa-poeu truvà una «söja da confidenza» al da là da la qual la nostra funziun la-toeu valur deent l'interval da toleranza, da centru e radi :
-
-
- (illustraziun 4)
-
Ind altri paroll, sa-poeu fà tant vesin a che sa-voeur, a partí d'una söja convenieent, i.e. assee graant.
In chest cas-chí sa-scriif .
Tütt ches-chí al-s'ada(p)ta facilment al cas dal límit in : sa-dis che al-tend a quaand al-tend a si per un descart sa-poeu truvà una söja tal che : e sa-scriverà .
Límit infinii[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Diremm che la funziun a(d)met ul límit in si al-deventa arbitrariament graant in la mesüra che al-deventa püssee graant (u « al-tend a »). Da püssee, resta da segn positiif () u negatiif () per sti x . La permanenza dal segn l'è minga dumandada si sa-parla dumà da límit .
Matematicament, ches-chí sa-tradüss per mezz dal fatt che, per ogni «söja da toleranza» sa-poeu truvà una «söja da confidenza» dopu ul qual la nostra funziun prenderà valur dent l'interval da toleranza, i.e. (cas ), (cas ) u (cas ).
-
-
- (illüstraziun 5)
-
Ind altri paroll, sa-poeu fà tant vesin a (u ) che sa-voeur, a partí d'una ??? convenieent, i.e. assee graant.
In chest cas-chí sa-scriif u .
Tütt ches-chí s'ada(p)ta facilment al cas dal límit in : diremm che la funziun a(d)met ul límit in si al-deventa arbitrariament graant in la mesüra che al-deventa püssee graant in valur absolüda, ma al-gh-ha segn negatiif (u « al-tend a »). Da plüü, la-resta cun segn positiif () u negatiif () per sti x. La permanenza dal segn l'è minga demandada si sa-parla dumà da límit .
Matematicament, ches-chí sa-tradüss per mezz dal fatt che, per ogni «söja da toleranza» sa-poeu truvà una «söja da confidenza» prima dal qual la nostra funziun prenderà valur deent l'interval da toleranza, i.e. (cas ), (cas ) u (cas ).
-
-
- (illustraziun 6)
-
Ind altri paroll, sa-poeu fà tant vesin a (u ) che sa-voeur, a partir d'una söja convenieent, i.e. assee graant.
In chest cas-chí sa-scriif u .
L'operaziun da passagg al límit (u al límit a drita/manzina) l'è linear anca per i funziun da variàbil reaal, ind ul sentüü seguent: al-sia x0 un punt da la re(c)ta reaal cumpletada, i.e. un nümer reaal finii u . Si f e g a-inn di funziun da variàbil reaal che a(d)meten límit L e P a x0, alura anca la funziun f+g í a(d)met límit, e chest límit-chí l-è L+P. Si a l-è un nümer reaal, alura la funziun a f a(d)met límit a x0, e chest límit l-è aL. Inscí, ul conjunt???
K da tüti i funziun che a(d)meten límit in x0 l-è un spazi ve(c)torial reaal e l'operaziun da passagg al límit l-è una forma linear reaal sura K.
Si f e g a-inn di funziun da variàbil reaal che a(d)meten límit L e P a x0, alura anca la funziun fg í a(d)met límit, e chest límit l-è LP, inscí ul spazi ve(c)torial K l-è da fatt un'algebra reaal. Si P l-è minga 0, alura sa-poeu truvà un interval intorn a x0 indúa f/g l-è ben definida; ul sò límit a x0 l-è L/P.
Esempi:[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ul límit da quaand x al-tend a l-è istess che 0. Ciaav da la demostraziun per : si , alura .
- Ul límit a drita da quaand x al-tend a 0 (0+) l-è .
Ciaav da la demostraziun: si , alura .
- Ul límit a manzina da quaand x al-tend a 0 (0-) l-è .
- Ul límit da quaand x al-tend a 0 (0+) l-è .
- Ul límit da quaand x al-tend a 3 l-è istess che 9 (In chest cas-chí la funziun l-è definida e contínua in chest punt-chí, e la valur da la funziun l-è istess chel límit). Ciaav da la demostraziun: si , alura .
- Ul límit da quaand x al-tend a 0 l-è istess che 1.
- Ul límit da quaand x al-tend a 0 l-è istess che 2a.
- Ul límit a drita da quaand x al-tend a 0 l-è istess che 1; ul límit a manzina l-è igual à -1.
- Ul límit da quaand x x al-tend a 0 l-è istess che 1.
- Ul límit da quaand x al-tend a 0 l-è istess che 0.
- Ul límit da quaand x al-tend a 0 l-è istess che 1/2.
- Ul límit da quaand x x al-tend a 0 l-è istess che 2.
- Ul límit da quaand x x al-tend a 0 l-è istess che 1.
Lligam??? tra i límit da sequenz(i) e da funziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sa-poeu pruvà che per ogni sequenza tal che , i.e. per ogni sequenza convergeent a .


text:
Obfelden
Obfelden a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Affoltern, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.54 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 4 761 abitant.
El cumün de Obfelden al se tröva a una altitüden de 430 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Affoltern am Albis, Hünenberg (ZG), Maschwanden, Merenschwand (AG), Mettmenstetten, Ottenbach. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Obfelden l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1246 col nom de Bickewilare. In del 1257 l'è staa menziunaa col nom de Lundenerun and Lunderun inferioris, in del 1311 col nom de Wolunsun e in del 1325 col nom de Tunsen.[1]
Infina al 1847 l'eva part del cumün de Ottenbach.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]


text:
Baviera
La Baviera u Bavaría (Bayern in bavares e tudesch; Bavaria in latin e ingles; Bavière in frances; Bavorsko in cech) a l'è vün di 16 stat federaj (Bundesländer) de la Germania.
La gh'ha 12.483.000 abitant (2006) e la gh'ha una süperfiss de 70.551,57 km².
La sua capital a l'è Münegh.
Cuntegnüü
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Baviera a l'è tacada a nord-est a la Sassonia, a nord a la Türingia, a nord-ovest a l'Assia, a ovest al Baden-Württemberg, a süd a l'Austria e a est a la Repüblica Ceca.
Cità püssee impurtant[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Südiviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Distrècc aministratìf[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Baviéra l'è spartìda 'n sèt distrècc aministratìf (en todèsch: Regierungsbezirke):
- Bàsa Francònia (Unterfranken) (che g'ha per capitàl Würzburg)
- Àlta Francònia (Oberfranken) (che g'ha per capitàl Bayreuth)
- Francònia Central (Mittelfranken) (che g'ha per capitàl Ansbach)
- Svévia (Schwaben) (che g'ha per capitàl Augùsta)
- Alt Palatinàto (Oberpfalz) (che g'ha per capitàl Ratisbóna)
- Alta Baviéra (Oberbayern) (che g'ha per capitàl Mònaco)
- Bàsa Baviera (Niederbayern) (che g'ha per capitàl Landshut).
Circondàre e cità extra-circondariài[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I cìrcoi aministratìf i reönés 71 circondàre (Landkreise) e 25 cità extracircondariài (kreisfreie Städte):
Le 25 cità extracircondariài i è: Amberg, Ansbach, Aschaffenburg, Augùsta, Bambèrga, Bayreuth, Cobùrgo, Erlangen, Fürth, Hof, Ingolstadt, Kaufbeuren, Kempten, Landshut, Memmingen, Mònaco, Norimbèrga, Passau, Ratisbóna, Rosenheim, Schwabach, Schweinfurt, Straubing, Weiden e Würzburg.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statistische Ämter des Bundes und der Länder
- ↑ Arbeitslosenquoten im September 2010 - Länder und Kreise. In: arbeitsagentur.de. Bundesagentur für Arbeit, abgerufen am 30. Setèmber 2010.


text:
Untitled 3
Completed: 2011
Details: found objects and mixed media
Image by jumpinjimmyjava.
Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset.
Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset.
Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset.


text:
Rendsburg
Rendsburg (Rendsborg in danes, che 'l se pronuncia istess che in todesch) l'è ona città de la Germania del nord, cont ona popolazion de quasi 30.000 personn.
Cuntegnüü
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Rendsburg la se troeuva pù o manch in del mezz del Land del Schleswig-Holstein. L'è 'l capploeugh del circondari de Rendsburg-Eckenförde e l'è traversada del Canal de Kiel.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Se sa nò quand l'è che l'è stada fondada, fatto sta che la prima volta che la ven nominada in d'on document l'è giamò el 1199. Ona forma veggia del sò nomm a l'è Reynoldsburgh, cioè "el borgh de Reynold".
In del secol quell de tredes la faseva part del Schleswig, ma in del 1460 l'è passada a l'Holstein. La città l'è stada contenduda despess tra Danes e Todesch: la contesa l'è finida in del 1864, quand l'è passada ona volta per tutt sotta el domini de la Germania.
In del 1895, quand che hann finii el Canal de Kiel, Rendsburg l'è vegnuda bella importanta per i commersc in sul mar, anca se la se troeuva in sù la terra ferma.
Gemellagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Lancaster, Regn Unii.
- Vierzon, Francia.
- Aalborg, Danimarca.
- Haapsalu, Estonia.
- Kristianstad, Svezia.
- Skien, Norvegia.
- Rathenow, Germania.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2013 (XLS-Datei) (Fortschreibung auf Basis des Zensus 2011) (Hilfe dazu)


text:
Diamant
Ul diamant a l'è una furma alòtrupa del carbòni, caraterística dii pressiun volt. Dent in del diamant un àtum a l'è ligaa sü cunt quater ólter; la strutüra l'è l'istèssa del silíci e del germàni, e grazzia a la fórza dii ligàm carbòni-carbòni a l'è la sustànza püssee düra ca gh'è in natüra (10 in sü la scàra Mohs).
Ul diamant al cünta quater eletrúni in dii urbitàj sp3; cunt ul temp, al tend a trasfurmàss in grafit, anca se a temperadüra ambient al prucèss a l'è lunch. Un óltra furma del diamant a l'è la lunsdalèit, una spéci de diamant cunt una strutüra esagunal.


text:
Corneli Valerian
El Publi Corneli Licini Valerian, mej conossuu 'me Corneli Valerian (Publius Cornelius Licinius Valerianus in Latin; fl. 250-258) l'è staa on ceser de l'Impero Roman. Ona quai tradizion storiga le ciama Valerian II.
Biografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Corneli Valerian l'era el fioeu maggior de l'imperador roman Gallien e de la Cornelia Salonina, oltra che nevod de l'imperador Valerian. De fatt l'ha ciappaa el nomm Valerian in onor del nonno. Quand in del 255 el sò pà e 'l sò av hinn vegnuu imperador, lù l'ha ciappaa el titol de ceser: inscì i duu imperador voreven fà vengì pussee forta la noeuva dinastia ai oeugg del popol e di soldaa, cosa che l'era molto ricercada ai temp de la crisi del III secol.
Inscì, menter el Gallien l'era a combatt a ovest, el Valerian a est, lù e 'l fradell Corneli Salonin se trovaven a vardà i spond del Danubi, vun di confin de l'Impero Roman. Vist che i duu eren anmò puttost giovin, gh'emm de pensà che insema a lor ghe fudess on tutor (forsi el futur usurpador Ingenov, governador de voeuna di dò provincc pannonigh). La presenza del Corneli Valerian in de la zona l'è testimoniada di iscrizion che parlen de lù 'me vun che 'l faseva sù i pont e i strad e che l'era ciamaa princeps iuventutis, con l'intent ciar de parlà ben de la dinastia valeriana.
I font letterari disen nagott sora la mort del Corneli Valerian. I storigh fann vedè 'me la soa monetazion la finiss in del 258, ann de la rivolta de l'Ingenov: donca quest chì l'avria coppaa el giovin ceser, che inscì el gh'avria avuu ona sort compagna a quella del sò fradell on quai ann dopo in Germania.
Bibliografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- John Gray, Gallienus, Wakefield Press.


text: Mots clés : Regarder Chicago Pd en streaming ,Voir Chicago Pd ,Voir Chicago Pd en Streaming ,Voir Chicago Pd Gratuitement ,Chicago Pd Youwatch ,Chicago Pd youtube ,Chicago Pd Stream Complet ,Chicago Pd Exashare ,Chicago Pd Complet ,Chicago Pd Sans Coupure ,Chicago Pd Sans Limite ,Chicago Pd VF ,Chicago Pd en VF ,Chicago Pd VOSTFR ,Chicago Pd en VOSTFR ,Chicago Pd VK ,Chicago Pd Netu ,Chicago Pd SpeedVideo ,Chicago Pd Gratuit ,Chicago Pd DPstream ,Chicago Pd Full-Stream , Chicago Pd Stream HD qualité, Regarder Chicago Pd sur iPhone, Regarder Chicago Pd sur iPad


text:
Breó
Breó, (prununciàt [breˈo]; en Italià: Brione) l'è 'n cümü de piö o méno 714 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]) de la pruvìncia de Brèsa.
El se tróa sö l'altipià che fa de spartiàive 'ntra la bàsa Val Trompia, la Franciacürta e la part bàsa del Lac d'Izé.
Dal 1928 al 1948 l'è stat agregàt al cümü de Óme, al quàl le colegàt per mès de 'na stràda che pàsa pèer la frasiù de San Gioàn de Polàen. L'è colocàt a 18 km de Brèsa a la quàl l'è colegàt per mès de la stràda pruvinciàl SP-BS 10 (Brèsa-Gösàch-Breó).
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Francufort sül Men
Franchfort sül Men (Frankfurt am Main in tudesch) a l'è una cità de l'Assia, in Germania.
La gh'ha 701 350 abitant (dato del 31. Dic 2013), e pressapoch 1.800.000 abitant se cuntum tüta l'area metrupulitana.
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Franchfort al passa el fiüm Men.
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sindich a l'è Peter Feldmann (dal Lüj del 2012).
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Franchfort a l’è gemelaa cun:
- Birmingham, Regn Ünì
- Bùdapest, Üngheria
- Canton, Cina
- Cracovia, Pulonia
- Granada, Nicaragua
- Lion, Francia
- Milan, Italia
- Praga, Repüblica Ceca
- Tel Aviv, Israel


text:
Republica Ligura
La Republica Ligura l'è stada formada del Napuleoon el 14 de giugn del 1797 in sul territòri de la vegia Republica de Gènoa. Quand che ij francees hinn staaa casciaa foeura de l'Italia in del 1799, la republica Ligura l'haa continuaa a vess governada de lor grazzia anca a la soa difesa organizada del General Massena, ma in del luj del 1800, a la fin de la Bataja de Genoa, anca lee l'è staa costringiuda a capitolà per vess riformada dòpo de pochi mes. In del giugn del 1805 la republica l'è stada unida a la Francia.
Dòpo dij sconfitt dij trupp francees in Italia in de la primavera del 1814 i familij pusè important de Genoa, incoragiaa del rapresentant ingles Lord William Bentinck hann proclamaa ancamò la republica, ma el Congress de Vièna l'aveva deciduu ch'el territòri el fudess daa al Règn de Sardegna e inscii, in del disember del 1814, i trupp ingles scancelaven la republica per fàla annett a la Sardegna el 3 de genar del 1815.
La bandera de la republica Ligura l'era la stèssa de la Republica de Gènoa: una cròss rusa in d'un camp bianch.


text:
Wikipedia:Avertèinsi generèli
A n's garantìs minga che i cuntgnû i sìen valid!
A n'se gh'la cheva minga 'd garantìr el verìfichi o i contrôl dal paśni ed cal sit chè da pert ed sogêt ch'i sìen legalmèint abilitê o ch'i gh'àpien el competèinsi ch'a servìs in di camp ch'a s descòr, mèinter che s'i gh'fùsen, l'informasiòun la sarèv sicùra e da tōr più ala lettra.
Nisùn avtōr, cuntribudōr, sponsor, aministradōr, sistemìsta, o 'n ètra pert lighèda ala Wikipedia, la pōl dìr-es responsàbil s'a s cata na quelc infurmasiòun mìa curèda, ofensìva, e gnanc che quelchidùn al dróva cagli infurmasiòun lè, e gnanc ed na quelc ruèina gnuda fóra per cal druamèint lè.
Incòr, la Wikipedia la nn'è minga reviśiunèda in manéra uguèla; anc s'a s s egh próva, a coréger di erōr, mo a n s'egh'la cheva minga ed fèr-el sèimper e anc a n'gh'n è minga al cmànd: 'd in manéra ch'a n'gh'è minga la certèsa che tùti el scrìti i sìen véri.
Per di cunsìli più precîś (p'r eśèinpi ed Medśèina, ed Lēś, in sìm'ai Rìsć) a gh'è da descòrer-'n a 'n profesionìsta ch'al gh'n àpia al tìtol.


text:
Medulàch
Medulàch l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem l'è sö la ria mansina del Ada 'n de la pianüra de l'Isola che l'è chèl tòch de pianüra bergamasca tra Ada e Brèmb.
El g'ha 'na popolasiù de 2 332 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 3,8 km² e 'na densità de popolasiù de 614 ab./km²
Ol paìs l' se tróa a 16 km de la sità e a 251 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Calösch, Chignöl (BG), Cornaa (MI), Padernu (LC), Sólsa, Süìs e Téren.
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol palàs Medolago - Albani de gran valùr istòrech - artistèch: nasìt cóme castèl in del médioéf, tat che l' gh'à 'ntùren amò 'l fosàt, l'è stài trasfurmàt in del méla e sés/méla e sèt(1600/1700) in d'öna residènsa de campagna.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Medulàch l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Battaja de Lipsia
La battaja de Lipsia l'è stada voeuna de quei di guerr napoleonigh; l'è staa on sconter tra i pussee grand de tucc i temp, inscì important che l'è staa ciamaa anca "la Battaja di Nazion".
I Frances, cont i sò leaa, gh'aveven 200.000 omen e settcent cannon, ma contra de lor gh'era i esercit de Svezia, Austria, Prussia e Russia, fort, tucc insema, de 400.000 omen e 1500 cannon.
El problema principal per l'Imperador l'era el fatt ch'i sò nemis rivaven de depertutt, de manera che lù el gh'aveva de divid i sò forz.
El primm attacch el gh'è staa faa a lù de part di Austriegh del Schwartzenberg, la mattina del 16 de ottober 1813 a sud de Lipsia, ma l'è minga riessii a passà e, in gir de ona quai ora, i Austriegh hinn tornaa in sù i posizion de partenza.
A nord el Blücher l'ha tentaa l'attacch a la testa di sò Prussian, ma anca quell lì l'è staa respingiuu di omen de l'Auguste Marmont.
El dì dopo l'è staa on dì de reorganizzazion; el desdott i Leaa, mej organizzaa respett ai dì prima (anca grazzie al fatt che l'era rivaa el Bernadotte cont i sò Svedes e 'l Levin August von Benningsen coi sò Russ), hann taccaa, con 350.000 soldaa.
Per ona desenna de or la battaja l'è stada pussee dura che mai, ma i Frances hinn riessii a tengì i sl posizion; però poeu el numer l'ha faa la soa part, e 'l Napoleon l'è staa costringiuu a ordinà la retirada, col passà per on pont (l'unigh che 'l gh'era). La saria stada ona retirada da manual, ma a on bell moment on colp de cannon l'ha traa giò el pont, che l'è crodaa e l'ha lassaa inscì 20.000 omen isolaa. Ghe n'è staa on quaivun che l'ha provaa a nodà per scappà via, ma on bell poo de lor hinn staa coppaa intant ch'eren dree a fàll.


text:
Sónech
Sónech (nòm uficiàl: Sonico) l'è 'n cümü de la àlta Al Camònega, en Pruvincia de Brèsa, endèla regiù de la Lombardìa.
El g'ha 1 264 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), condena superfìce de 60,3 km² e 'na densità de popolasiù de 21 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Bèrs Dém, Séf, Édol, Malòn e Saviùr.
L'abitat el se tróa a 650 meter d'altèsa sùra 'l leèl del mar.
L'è lüminàt zamò 'ndel 1233 come cümü preprezentàt de du cònsoi al zuramét de fedeltà al vèscof Guala (Valetti Bonini 1976), el cümü l'ìa furmàt de tré tère: chèla de Sónech, chèla de Re e chèla de Garda.
Endel 1928 l'ìa stat agregàt al cümü de Édol ma 'ndel 1948 l'è stat tùrna destacàt e l'è turnàt a fà cümü de per sò cönt.
La sò céza parochiàla l'è dedicàda a San Lorèns e l'è almeno del sècol XV, l'è però stàda recustrüìda endel sècol XVI. Piö antìca amò l'è la cizulìna de S.Andrea, de fùrme romàniche, che la par véser uriginària del sècol XI.
Cuurdinade[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evulusiù deomgràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Muotathal
Muotathal a l'è un cumün svizzer del distret de Schwyz, in del Canton Svit. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 172.15 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 3561 abitant.
El cumün de Muotathal al se tröva a una altitüden de 606 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Braunwald (GL), Bürglen (UR), Glarus (GL), Illgau, Innerthal, Linthal (GL), Luchsingen (GL), Morschach, Oberiberg, Riemenstalden, Spiringen (UR), Svit, Unteriberg, Unterschächen (UR).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Muotathal l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1246 col nom de Muthathal e Mutetal.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Muotathal in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Cadelbôsch ed Sōver
Artécol in dialèt arzân
Evoluzione demografica
Cadelbôsch ed Sōver (Cadelbosco di Sopra in italiân) l’è un cmûn in pruvîncia ed Rèz cun pió ed deṣméla abitânt (al 2013). As câta a 8 chilômeter da Rèz insém a la statêla 63 vêrs Mântva.
Al j urégin
La stôria dal Tragatèin
Piò ed quâter-méla ân fà la zôna ‘d la bâsa arzâna l’ēra in grând pêrta quacêda dal padóli e dòunca salvâdegh. Grâsia a i depôṣit purtê a la bâsa dai fióm e dai turèint al padóli a tachén ad arculêr mò a duvrà pasêr dimóndi ân prèma che l’ óm al pôsa mèter só cà in cla tèra ché. La préma preṣèinsa ed l'óm ind la zôna ed Cadelbôsch l'é testimunièda da 'na teramêra ed l'etê dal brónz (XVII - XII sècolo a. C. ) catêda ind al 1890 al Tragatèin, i schêv ân purtèr incòra a la lûṣ, tra chiêter lavōr, di bagàj ed teracôta e 'd crêta, 'na cà in séma al gòci ch' la ‘s é deṣfâta a cuntât cun l'âria. 'Na pêrt di rêst catê în tgnû da cât int al muṣèo ed Piasèinsa. L'època Rumâna an à mìa lasê particulêri testimuniânsi dal só pasâg ed i pusébil rêst în ed sicûr suplî sòta a di móc ed depôsit ed ripôrt. Cun al cròl ed l'impēr Rumân, int al 476 d. C. cîrca, al campâgni în stêdi bandunêdi e i fióm e i canêl, mìa pió tgnû a drê, a j ân ròt j êrṣen e a j ân mandê sót àcva tót da la via Emélia fîn al Po. L'é stê alōra che int la zôna ed Cadelbôsch a's în mési insèm al grandiōsi distèisi buschîvi (trêdi zó in môd precîs mél ân pió têrdi) che ân dê al nóm al Cmûn. Int l' època ed l'invasiòun longobêrda (VII-VIII sec. d. C .) dal céchi comunitê a's êren fermêdi tr'al fési buscâj e îven cumincê a lavurêr la tèra. Ûn di prém cèinter l’è gnû só pròpria al Tragatèin, béle ocupê a l'etê dal brònz, fōrsi perché la zôna l’êra dmèj difèiṣa dal j acvi. Al sît ocupê l’è cgnusû cun al nòm caşamèint Ruvariolo in un documèint ed l'ân 853 e al nòm Ruvariolo (al deṣvîn dal tedèsch Rohr) al stà, jostapûnt, a spieghêr un pôst pantanōṣ pîn ed valsâna e câni ch' êren atâch al casamèint. Dôp l'invasiòun ed j ungherèiş ind i ân 899 e quî gnû dôp, dintōrna al caṣamèint è stê tirê só un castèl. Al castèl ed Ruarōl (Ruarolo), al gh’ēra bèle int al 1054, l’ēra dal famèj fevdêli dal pôst pó l’é pasê, int al 1219 o pôc dôp, sòta al cunvèint ed Sân Zvân Evangelèsta ed Pèrma. La só véta l’è stêda, a tóti al manêri cûrta, e int al 1305 a gh’armagnîven sōl i rèst del mûri e del cistêrni. I frê Benedetèin, ind al pôst dal castèl, ân tirê só ‘na grancia, osèja ‘n’ aṣiènda agrécola cmandêda da ‘na cōrt principêla. Stà cōrt la srà arfâta e cambiêda da còla dal dé d’incō int al peréiod 1586-1619. Vêrs la metê dal XV sècol davânti a la cōrt é stê fât pasêr al Cròstel, al cunvèint ed Sàn Zvân, per andêr da ‘na rîva a cl’êtra, l’à més só un traghèt apôsta béle cnusû alōra, al 1517, cme al Tragetìn. Al parôli Tragatèin e Ruarōl a srân druvêdi a piēt int al cōrs dal XVI sécol a sgnêr l’istès sît, pó Tragatèin al vinsrà. Al d' ed dèinter dal castèl ed Ruarōl a gh' êra la cêṣa ed S.Zvân, cgnusûda fîn dal 1095, ch' la dvintrà proprietê dal cunvèint ed S.Zvân int al 1219. Scampêda al castél, l'êra incòra in funsiòun ind la secònda metê dal XIV sécol mó dôp la srà cambiêda da l'uratôri ed S. Mâver tirê só al d'ed dèinter ed la cōrt. Fōra dal castél l'êra gnû, só atâch al Mél, 'na secònda cêṣa intitulêda a S Faustèin, arcurdêda cme proprietê dal cunvèint ed Canósa int al 1116, e ch’ a ‘s perdrà in sègvit al sègn. Dôp l'invasiòun di j-Ōngher ânca Vicozoaro, 'na burghêda atâch al Tragatèin, al 's cambierà in furtèsa. Al castèl, sgnê in un documèint del 1025, l'êra ed divêrs personâg, ciaschedûn cun 'na pêrt pió o mēno sustgnûda. (Gherârdo dal Bôsch a 'gh n' îva ad esèimpi un otêv). Ind al cōrs di sécol XII - XIII al cunvèint ed S Prôsper ed Rèz, pr'avèirel cumprê o da 'na dunasiòun, al dvintrà al pió grand properietâri dal castèl. Int al 1320 a 's fà avânti la necesitê de ṣlarghêr ed dû mêter i fusòun per 'na pió grânda sicurèsa ed qui che gh' ân dà stêr insèma a la tòr. Tachêda al castèl (butê zó ind al XIV sècol) a gh'êra la cêṣa ed S. Celestèin, numinêda int al 1025 cme 'na comûna capèla. Tra la fîn del XIV e l'inèsi del XV sècol, la gînta l'à bandunê Vicozoaro e la s'é spustêda a circa dû chilômeter a matèina in dōve l'à tirê só, ind la pusisiòun dal dé d'incō, 'na nôva cêṣa ed S. Celestèin.
Da Vico Zoario a Cadelbôsch
L’urégin ed la zôna cumunêla dal dé d’incō l’a s’ arpôrta al 900-950 circa, peréiod in dōve a nasîva al bōregh ciamê Vico Zoario, dal latèin Vicus ch’a vōl dîr vilâg ed Zearius da zea ch’al vōl dîr spelta (in dialèt fariōl), êrba alōra dimòndi comûna ind la zôna. Al pió antîgh documèint in dōve a s’ arcôrda dal bōregh a risûlta éser al rôgit dal 6 Avrîl dal 1032 in dō a ’s documèinta la dunasiòun del Castèl ed Vico Zoario. Int al 1215 risûlta padròun dal Castèl e ‘d la grand pêrt dal trèin arèint, Gherardo del Bosco, dal só nòm deṣvîn (acsé a cûnta la legénda), al nóm dal dé d'incō ed Cadelbôsch. Vêrs al 1219 i trèin in dōve i padròun êren i Benedetèin ed Canòsa (Boschetto e Roarolo) a pasén in properietê di frê Benedetèin dal cunvèint ed S.Zvân ed Pèrma. Chilōr a cumîncen un grôs lavôr ed bunéfica del tréin e àn dê véta al mzadréj ed Roarolo e dal Boschetto. La mzadréia dal Boschetto l'êra mésa tr'al teriângol cuntgnû da la strêda ch' la pôrta a Runsês, da la pruvinciêla fîn al pûnt nōv dal Cròstel, cun al só cèinter ind l'antîga Ustaréia-Albêregh ciamêda Begarola, in ségvit ed properietê dal Marchèis Gherardini. Ed frûnt al véc magaṣèin dal Cunsôrsi Agrâri, ch' l’ é stê trê zò, a gh'é, ânca adès, un antîgh fabrichêt ch'al pécia ind l'ôc pr' i sō trî êrch. An 's cgnós mìa al fîn e al perché l'é stê fât, fōrsi l'êra la préma canônica ‘d la cêsa o 'na quêlch centrêla ed 'n ôrden religiōṣ che ind al véci chêrti al gnîva ciamê Le Delizie, nóm incòra adès arcurdê dai nóster véc, per quânt an ‘s în cgnòsa mìa al fundamèint. Dèinter, ind l’intrêda, a’s câta ‘na pitûra a frèsch intachêda, epór interesânt, ôvra ‘d un pitôr del Quâtersèint, in dō ghé piturê quâter sânt; fra lôr al dmèj tgnû l’è còl ch' l’arvîṣa a un Pêpa, S. Celestèin I, al prutetōr dal cēsi ed Cadelbôsch.
Int al Rinasimèint
Vêrs la fîn del XIV sec., tr’al 1350 e al 1400, al nóm ed Vicozoaro al sparés dal véci chêrti e al vîn cambiê da còl ed “Domus de Bosco (Cà del Bosco)” ânch pr' al spustamèint ed la gînta pió a matèina (in dō al dé d'incō a ghé al cèinter ed Cadelbôsch ed Sōver). Ché l'é stêda tirêda só la césa intitulêda, cme béle préma còla ed Vicozoario, a S. Celestèin. Al fabrichêt al srà dal tót arfât int al peréiod 1755-64. Int al 1515 a gnîva pó tirêda só, pr' ôvra dal Príncip Ercole d'Este sgnōr ed Sân Martèin in Ré, la Césa a Cadelbôsch ed Sóta, cun la divisiòun ed Cadelbôsch ed Sōver da tóta la gînta ‘d la bâsa. Al Rinasimèint l'é stê un peréiod ed grând spiandōr e ‘d grôsi batàli. Cadelbôsch, cme tót l' arṣân l'êra alōra sóta a la râsa 'd j Este. Cme dét, còst l'é stê un peréiod ed grândi ôvri. D'intōrna, difâti, al 1570 a vînen inviê impurtânt lavōr idrâvlich ed bunéfica, al fîn de 'n sparpagnêr mìa al j acvi di turèint che da j Apenèin a gnîven zò e bagnêven la padusa (al vâli ed Nuvalêra e Guastâla). Al teriângol fât a l’albaṣèin ed Cadelbôsch ed Sót e ‘d la Sèida dal Cròstel e dal Canalâs l’armagnîva , però, quacê dal j acvi e dòunca, per avrîr ‘na vìa ânca a sté acvi, as è fât lònga la vìa “Bresciana” – l’êra la strêda vécia préma dla Strêda Statêla 63 - al schêv che l’à ciapê al nóm ed la vìa, purtànd acsé al j acv fîn a la Pramsâna, da pôch tirêda só paralēla al Po. La grôsa pèsta del 1630, còla ch’la impî al pagîni di Promessi Sposi dal Manzoni, la ciâpa ânca Cadelbôsch; în môrti 60 persòuni. Per dmandêr la Grâsia Celèsta a's é més zó, atâch a la cêṣa ed S.Celestèin, i fundamèint ed l' Oratôri ciamê da la gînta al Ceṣulèin , dedichê a la Beâta Vêrgin ed la Gêra e a i S.S. Sebastiân e Rôch. L’è stê trê zó int al 1940 per fêr pôst al nôv imbòch ed Via Muns. Sacân. L’è còst al sécolo in dō, per un peréiod mìa precisê, Cadelbôsch l’è stêda al pôst e la cà ‘d un Capitân (l’êra cme un Maresciêl di Carabinêr dal dé d’incô) ch' al gh’îva sót ed ló l’Èrṣen, Cadelbôsch ed Sòt, la Sèida, Sèss, Mancaṣêl e S.Prôsper. Cadelbôsch a 's pōl fêres grând per óna dal prémi scōli campagnôli fâti mìa a benefési di réch, di nôbil o dal clâs pió fortunêdi mó di pió pôver. Fundêda int al 1679 cme Scōla Péja da don Pelegrèin Da Oglio, pâroch ed Cadelbôsch ed Sōver, l’à dê alôg in magiurânsa a i ragasō dal clâs mêno benestânt ch' a 'gh gnîva insgnê al prémi cgnusèinsi dal calcôl, ed luchêla e 'd gramâtica. Per incuragêr la frequèinsa don Pelegrèin al dêva a i pió biṣognōs 'na quêlch munèida cgnusûda da la gînta cme ferlèin. Al vacânsi estîvi, fât curiōṣ, an gnîven mìa fâti a benefési di sculêr mó per fêr arpunsêr al mèister. La Scōla Péja, dvintêda dôp Seminâri Celestiân, la cuntinvê la só ativitê ânca ind i sécol dôp e la srà sarêda dal tót ind al 1961.
Vêrs l’unitê d’Itâlia
L’è ind al mèz dal 1700 che a 's méten zó i fundamèint ed la nōva Cēşa dal Cèinter (còla dal dé d’incō) nêda int al 1769. La cēşa vécia, cumprèis la tòra dal campâni, l’è stêda pó mésa dèinter a còla nōva dimòndi pió lònga e pió lêrga. A la fîn dal 1700, cun lèg 19 Messidoro ân VI ed la Repòblica Francèisa a gnîva fât al distrét ed Gualtēr ch’al gh’ îva la gînta ed Gualtēr, Pēve Salṣêr, S.Vitôria e Cadelbôsch. Int al 1810 in conseguèinsa d’j ôrden napoleônich che urdnêven l'ôbligh ed fêr i simitèri luntân da la burghêda, l’è gnû só a mezanôt ed la Cêṣa dal Cèinter al simitèri ciamê ed S. Francèsch. Tr’al 1800 e al 1830 ‘na sfîlza ed diṣâster a 's botén adôs a la zôna cadelboschèiṣa, tra còsti al pió dulōroṣi j-în: ‘na pideméia ed tîfo, un taramôt dimòndi fôrt e ‘n’ inundasiòun dimòndi grôsa. L’é còst ânch al peréiod in dō la gînta la cumîncia arblêres al preputèint gvêren duchêl fîn a rivêr a la costitusiòun del Gvêren pruvisôri ed Rèz del 1848, nê a sègvit ed la fûga del Dóca, Francèsch IV spavintê dal nutèsi ed la rivolusiòun ed Vièna e dal 5 giurnêdi ed Milân. Tra i vuluntâri êren preṣèint ânca sèt cunsitadèin ed Sèida, ‘d l’ Èrṣen, e ’d Cadelbôsch. Int al 1859 a’s cumbât la grând batâlia ed Solferèin e S. Martèin e al 19 d ‘agóst, la gînta ed Cadelbôsch l’à picê al mân a Giuseppe Garibaldi ch’al pasêva d’ ed lé. Al 4/12/1859 per decrēt dal Guvernadôr Farini, a vîn més insèm al Cmûn ed Cadelbôsch ed Sōver ind la giuriṣdisiòun dal dé d’incō. Int al nōv cmûn ed Cadelbôsch a vînen tôti só £ 203,57 per la sotoscriòun Pro spedisiòun ed Garibaldi in Sicélia . In di dêṣ ân dal 1860 al 1870 al prém Sendéch, Enrico Terrachini, al mèt in pē al scōli elementêri pòblichi, per mas'c e fèmni, ind al quâter frasiòun dal Comûn. Int al 1876 a vîn mésa insèm ‘na regulêra cundòta médica dal Cmûn. Int al 1889 a nâs la préma Societê Coperatîva ciamêda: Associazione Operai Braccianti . A l’ j-elesiòun aministratîvi dal 1899 i socialésta ed i radichêl unî cunquésten per la préma vôlta al Cmûn, fîn alōra amministrê da i monarchîch-liberêl.
Dal ‘900 al dé d’incô
A i prém dal 1900 a vîn fundê a Cadelbôsch la préma Coperatîva ed Cunsóm, a vîn inavgurê ânch un salòun per spetacôl ciamê: Teatro Catellani, ṣlarghê pó ind al 1953. La préma Guêra mundiêla la fa di môrt ânca tra i cadelboschèiṣ, 150 sitadèin dal Cmûn a mōren, tra quisché dō mdaj d'argînt: Luigi Panini e Alpenore Melli. Pr’ arcurdêr i môrt in guéra ind al 1922 a vîn scuacê in Municépi ‘n târga ed mêlmer cun scrét i nóm. A la fîn dal 1920 a’s tîra só al fabrichêt ed la scōla davânt al Municépi. Int al 1925, al 13 Dicèmber a l’Èrṣen a 's tîn clandestinamèin al têrz Cungrès ed la Federasiòunn Arṣana dal Partî Cumunésta. Tr’ al 1919 e al 1926 a vîn fâta la grôsa Bunéfica Pramsâna-Molia ch’l' interésa ânca al cmûn ed Cadelbôsch inséma i trèin a matèina dal Cròstel. Int al 1936 a vîn inavgurê al Palâs Comunêl ôvra ed l' Inz. De Sanctis. Int al 1939 la Bânca Agrécola Comercêla ed Rèz l’arvés al prém spurtél a Cadelbôsch ed Sōver, in sté peréiod a’s fân i prém impiânt ed lûṣ elètrica. Int al 1940 a scòpia la secònda Guéra mundiêla. J ân tr’ al 1941 e al 1945 în j ân ed la Resistèinsa e la gînta cadelboschèşa l’è intrevgnûda in môd gajêrd cun bèin 232 óm e 27 dóni. Al dóni cadelboschèiṣi în stêdi ânca còli ch' ân dê l’ideja ‘d la famōṣa Adunêda Sedisiòsa ‘d l' Otobér 1941, óna dal manifestasiòun pió grândi ‘d la rivôlta al fâsio ch' l’à més insèm, davânti al Municépi, pió ed 1.000 dòni. Finî la guéra ind la sêla dal Municépi è stê numinê al Cumitêt ed Liberasiòun e la Giûnta ch’ l’è nasûda cun Marastòun séndech, l’è stêda apruvêda dal Perfèt ed Rèz cun al Decrêt dal 12 ed lój 1945. In ricôrd ed tót i Môrt in guéra dal peréiod ed la Resistèinsa a vîn inavgurê al 26 Setémber 1965, int la Piâsa ‘d la Libertê, al monumèint dedichê a la Resistèinsa, ôvra impurtânta ed valōr artéstich dal scultôr Marino Mazzacurati. Per unurêr i Môrt in guéra ind al cōrs ed la lôta per la Liberasiòun, a Cadelbôsch a vînen tirê só di pilastrèin ind i divêrs pôst in dōve é gnû di masamèint. La brōta aluviòun dal Po dal 1951 la fa véder la solidarietê di sitadèin ind i confrûnt ed la gînta dla bâsa arṣana. Int al 1958 a vîn inavgurê l'eşîlo comunêl a Cadelôsch intitulê a i Môrt ed la Liberasiòun. Al 1959 l’é l'ân ed l' inavgurasiòun ed la Bibliotêca Comunêla ind la sêla Rotonda dal Municépi. Int al 1961, a l’ Èrṣen, a vîn inavgurê al ricôver pr’ j-ansiân e inâbil ciamê Casa della Carità.
La Cēşa ed S. Celestèin
La gh’à ‘n elegânt facêda in stîl têrd sesèint e un intêren a tréi navêdi cun al sufét a vôlta e sînch altêr. I quêder di trî altêr laterêl în stê piturê da Lorenzo Franchi (1565-1632) e arfân al figûri ed S. Âna, la Madòna dal Rusâri e la B.V. ed Lorêto; insèm al quêrt altêr laterêl, intitulê a la Madòna ‘d la Véta, gh’ è ‘na pitûra a frèsch dal XVI sècol ch’ l’é stêda ind i sècol pasê elemèint ed duvisiòun e ‘d ufêrti vutîvi. D‘impurtânt valōr artéstich în ânch: al côro ed lêgn ed l'âbsida, intajê e cun dû ōrden ed bânc, dal secolo XVII, l'ôrghen dal setesèint dal famōṣ Traeri més int al côro ed mansèina e l'antîgh Altêr Magiōr, in lègn intajê ed per intêr indurê dal XVII sécol. Int la sagrestèia l’è tgnû da cât un altêr cun ‘na figûra sâcra in lègn dal sècol XVI, ch’al deṣvîn da l'uratôri dla Côrte del Tragatèin; int al mûr d'ed sōver ‘na pitûra a frèsch dal rinascimèint bèin fâta l’arfà la figûra ed Michēl, S. Luséia e S. Andrèa. A tâch a la cēşa ed S. Celestèin a gh’êra l’uratôri tirê só int al 1632, per schivṣêr j-efèt ed la pèsta che gh’êra alōra. L’é stê tirê zó int al 1940 per fêr al pôst al nōv imbòch ed la strêda per Castelnōv ed Sòt.
La stôria dal frasiòun
A tâc al distrèt ed Ruarōl, sòta al cunvèint ed S. Zvân e al distrèt ed Vicozoaro, sòta al cunvèint ed S Prôsper, a gh’êra int l’ època medievēl un têrz distrèt ciamê Cōrt Mantvâna, cun ‘na grandèsa ed circa 40.000 biōlchi, al ciapêva grân pêrt la zôna ed l’ Èrṣen, Cadelbôsch ed Sòt e ‘d la Sèida. Al fèdev l’é stê: ind al 1141 di Malaprèisa da Gès, int al 1142 dal comûn ed Rèz, int al 1143 di Da Curès e int al sécol dôp ed nōv dal comûn ed Rèz. Al cèinter aministratîv dal fèdev l’êra int al castèl ed l’Èrṣen, sgnê int al 1141 e trê zò da l'esêrcit ed la Cêṣa int al 1329.
Véla Èrṣen
Véla Èrṣen la ciâpa al nòm da la fôrt arznadura lasêda dal Cròstel dôp al só pasâg sucès in zôna (via Mazzini) tr’al VII e al IX sécol d.C. Via Mazzini l’ è incòra incō sgnêda da un lòngh mó sensébil sêlt (da i 29 mêter i.l.m. ed la Rôca as pâsa a i 24 in via Cantòun Mèli) che fân da testimòni ed l'antîgh cōrs dal turèint. Al sît ed Véla Èrṣen l’é numinê in un diplôma dal 963 ed Utòun I Imperadōr; al gh’îva al tetól ed Cōrt e a gh’êra un castèl di Malprèisa che l’ân vendû int al 1142 al cmûn ed Rèz. Còst ocupê da l’esêrcit ed la Cêṣa, l’é stê probabilmèin butê zò perché an ghé armagnés memôria. La cêṣa ed S.Giustèina e S.Sipriân, mèsa in urègin in via Vialêt, l’è sgnêda in véta int al 1149, la srà arfâta a sincsèint mêter ed distânsa tr’ al 1448 e al 1451, l'é numinêda tra còli ed S.Prôsper in un documèint dal vèschev Berto. Arfâta in manêra grēc-rumân int al 1681 insèm a la tòra dal campâni e a la canônica dal Retōr Fiurèinsa, só disèign ed l’ architèt Pietro Ferretti di Cavasôl e finîda dal priōr Fonso Tedèsch. La cēşa l’é badzêda ai Sânt Giustèina e Siperiân. Al d' ed dèinter a gh’é ‘na stimêda pitûra a frèsch dal 1400 arviṣânt la Madòna Dal Cârmine.
Cadelbôsch ed Sòt
A sèmbra che al vèiri "Cà dal bôsch", ch' ân dê al nòm al Cmûn, a n’ êren mìa a Vicozoaro (incō Cadelbôsch ed Sōver) mó a Cadelbôsch ed Sòt. Mési int i bôsch ed la Cōrt Mantvâna a l'j în numinêdi a partîr dal 1141, la "Véla Domorum de Boscho" l' a’s vèd, cme impurtânsa secònd la lèg, bèin spièghêda in 'na scritûra dal 1267. La cêṣa ed la SS. Nunsiêda la srà tirêda só int al 1513. Al prîncip Ercole d’Este fevdatâri ‘dla Cōrt Mantâna, cun ‘n scritûra dal 1513 fâta int al cunvèint ed S.Prôsper, l’à fundê un benefési sòt al tetòl ed la SS. Nunsiêda per la fabricasiòun ed la cēşa ind al sît ed “Cà ed Mèister” Cadelbôsch ed Sòt dal dé d’incō. La costrusiòun ed la parôchia ed Cadelbôsch ed Sòt l'é sucèsa al 2 d'avrîl dal 1515. Ind l’istès 1515 l’é avgnûda la divisiòun di parochiân ed la zôna da la parôchia ed S. Celestèin. La cêṣa la gh’à incòra l’impalcadûra uriginêla dal sec. XVI, a pêrt pôchi mudéfichi, mèinter in câmbi dl’ antîga canônica, n’é stê fâta ‘na nōva cun al concōrs dal Cmûn e di parochiân.
Véla Sèida
Al nòm Sèida (Seta) al duvrè deṣvgnîr da “Salisetam" (bôsch ed sâleṣ).Al prémi infurmasiòun che dân nutèsia dal sît a’s câten ind al 1265 che zibesèn un sègn che ind la zôna a gh'êra un fôs o un câmp ciamê “La Sèida ed l'Èrṣen”, In 'na chêrta dla préma metê dal XV sèc. a gh'êra sgnê un bôsch ciamê “ Sèida int la Véla” ed Véla l'Èrṣen. Tra i bôsch dla Cōrt Mantvâna la catarà al sît, int al 1450, ânca la cēṣa ed S.Bernardèin ed Véla Sèida. In zôna an gh'êra mìa né cêṣa o uratôri préma ed còla ed S.Bernardèin ch' l'é stêda cunsacrêda int al 1454, la cēṣa dòunca l'à ‘vû urègin dôp st' època. Difâti, insém a soquânt scrèt dal 1466, ind l'archévi veschvêl né stê catê cunfèirma. La cēṣa le dimòndi mudèsta; dènter a 's pōl amirêr 'na bèla pitûra, ôvra ed valōr figurànt S. Cecèlia. In urégen, la cēṣa, l'êra girêda in sèins cuntrâri a còl dal dé d'incō cun la facêda a mezdé e cun al fònd ed la navêda ed mèz a l'albasèin. Al fabrichêt dal dé d'incō l' é stê finî ind la secònda metê dal XVII sècol; la campâna pió grânda, ciamêda “Bernardèina" in unōr dal sânt prutetôr, l’ê dal 1682.
La Côrt Mantvâna
La Cōrt Mantvâna, dal XV sècol e fîn a la Rivolusiòun francèisa, l’armâgn int al mân di marchèis ed S.Martèin in Ré, râm pió cèch d’ j-Estèins, i marchèis ed S.Martèin in Ré, int al XVI sécolo, ân tirê só a la Madunèina ed Cadelbôsch ed Sót ‘na véla sgnurîl, da destinêr a cà estîva, cun di fabrichêt destinê a la racôlta di prodòt che ògni afitvâri l’êra tgnû a dêr (generalmèint un quêrt dal racôlt). La véla l’êra circundêda da di fusòun, pêrch e giardèin mèinter dō stâtvi a grandèsa umâna, mési insèma a la pôrta d'ingrès, salutêven cun la mân avêrta j invidê che arivêven. La tradisiòun popolêr la ‘s fêrma insèma al credér che a 'gh sia dal galèrei sòt tèra che partirèn da la cà indivêrsi diresiòun e ‘d un ”pòs raṣōr” o "di mél taj", pîn ed lâmi, in dōve égh gnîven fâti caschêr al persòuni melvésti.
La nâsita dal Cmûn
Al 4 dicèmber dal 1859, cun decrêt dal governadôr Farini, l’é stê fundê al cmûn ed Cadelbôsch ed Sōver, unènd j antîgh distrèt ed Ruarōl, Vicozoaro e la pêrt d’ed sōver dla Cōrt Mantvâna. La pêrt d’ed sòta, de stà cōrt, incō l’as pōl arcgnòser cun al zôni ed S.Rôch e S.Bernardèin, ch’êren bèle stê, da tèimp, tôt al cmûn ed Rèz e dê ai sgnōr ed Guastâla e ai Gunṣêga ed Nuvalêra. Al prém sendéch l'é stê Enrico Terrachini , ch' l'é armês in cârica dal 1864 al 1866. Al fabrichêt dal nōv Municépi, fât da l' Inzgnēr Raffaele De Sanctis, l'é stê inavgurê int al 1936
Materiêl pr'andêregh in fònda
(manca):
- Ferdinando Arlotti - Produzione ai primi studi ginnasiali in Cadelbosco Sopra per il conte D. Ferdinando Arlotti - Reggio Emilia : Tip. Bondavalli L., 1868.
- Edifici rurali sul territorio di Cadelbosco Sopra. - Cadelbosco Sopra : Comune, 1990
- Mariapia Notari Trevisan - Il seminario celestiniano di Cadelbosco Sopra - Reggio Emilia : G. Bizzocchi, 1998.
Albinèa · Bagnōl in Piân · Baîṣ · Bibiân · Bresèl · Burèt · Buṣâna · Cadelbôsch ed Sōver · Campagnōla · Campéṣen · Canòsa · Carpnèida · Caşalgrând · Caṣîna · Castelnōv di Mûnt · Castelnōv ed Sòt · Castlarân · Culâgna · Curèz · Fâbrich · Gatâtich · Gualtēr · Guastâla · Ligûnchi · Lusêra · Muntèc · Nuvalêra · Puvî · Quâter Castē · Queriêgh · Ramṣèit · Ré Salṣêr · Rèz · Rezōl · Rôl · Rubēra · Sân Martèin · Sânt'Ilâri · Sân Pôl · Scandiân · Toân · Véla Mnôs · Vèt · Viân · Vsân


text:
Dumini Internet de prim nivel
I Dumini Internet de prim nivel (in ingles Top-Level Domains TLD) a hinn l'ültima part d'un dumini internet. Per esempi, in lmo.wikipedia.org, el domini a l'è org. I domini poden vess terituriaj (de stat o de teritori cume Gibiltera o Aruba) o generich, cume i domini .org, .com, .net.
In del setember 2005 hann assegnaa el prim TLD riferii a una cumünità che l'è minga anmò indipendenta: el domini .cat de la Catalogna. Al utuber 2008 a gh'è minga un dumini per la cumünità lumbarda.


text:
novs commembers per la suprastonza ed ils ulteriurs posts
A caschun dalla radunonza generala dils 4 da november ha ei dau entginas midadas en suprastonza, el comite d'organisaziun, sco era els ulteriurs posts.
Suenter sis onns en funcziun han il president Salvatore Staglianó, il cassier Sandro Tomaschett ed il commember dil comite d'organisaziun Kevin Albin demissiunau communablamein. En quei senn dèscha ei d'engraziar ad els grondamein per lur lavur prestada duront quei temps.
Pils proxims dus onns ein vegni eligi sco president igl Iso Tambornino, sco cassier igl Andri Nay ed el comite d'organisaziun igl Ivo Albin. Ad els giavischein nus bien success en lur posts ed in bien maun per la giuventetgna da Trun.
Sco revisur da quen remplazza igl Andriu Tambornino igl Andri Nay, il qual ha funghiu duront dus onns en quei post. Plinavon ha il Sandro Tomaschett abdicau sco webmaster. Quei post vegn surprius digl Andri Nay. Cordial engraziament pigl engaschi!
Pil post da scheffas da material ein Lisa Maria Decurtins e Marlis Della Valle vegnidas eligidas per in'ulteriura perioda da dus onns. Cordial engraziament era ad ellas per lur promtadad ed engaschi.


text:
Nicole Minetti
Nicole Minetti l'è na pulìtica, balarìna e show-girl itagliàna, nada a Rèmin 'l 11 ad Mars dal 1985.
Biugrafìa
Nicole Minetti la tóś al diplòma clàsic in dla sò sità e la stùddia par dèś an i balét in dla scóla ad sò màdar e pò la sa stablìs a Milàn par tór na specialiśasiòṅ a 'l uśdàl San Raffaele ad Don Verzè in pulidùra ad dènt. La gh la cava in dal Nuvémbar dal 2009 cun i vōt più élt e l'è anc brava a druàr al léngui, specialmènt 'l ingléś p'r al fat che sò màdar la daśvéggna da 'l Régn Unî, ma dal vòlti la sa śbàlia anca lē cuma cla vòlta in dua l'iva scrit ad catàr-'s a Miami Bitch (ch'a vōl dir Putàna) invéci ch'a Miami Beach (ch'a vōl dir Spiàgia)[2].
In cal mèntar, sèmpar in dal 2009, la fà un pruvèṅ p'r al casting dla traśmisiòṅ televiśìva Colorado Cafè e la vèṅ tòlta par far soquànt balét cuma Hit Models. L'à laurâ anc a Rai 2 in dal prugràma Scorie in du la fava, cavàda śò, la baghéta dla plinga.
Dòp soquànt méś la vèṅ duciàda par Silvio Berlusconi mèntar la fava 'l hòstess in dal stand ad Publitalia e la dvènta la sò pulidóra di dènt e, a dita ad lē, anc sò amìga.
Durànt gl'elesiòṅ regiunàli dal 2010 la viṅ misa in dal listòṅ (blindâ parchè l'éra in di prim òt pòst) ad Roberto Formigoni, candidâ a dvintàr al presidènt dla regiòṅ Lunbardî p'r al Pòpul dla Libertà. La sópia al pòst a Patricia Kieran, quéla ch'l'iva invintâ l'Oasi dal Parpaji. Al 21 'd Avrìl dal 2010 la dvènta acsè cunsiliéra regiunàla e la riva diretamènt al Pirelòṅ sénsa far dla gavéta.
Al sò ślógan 'l è: La pulìtica in mèś a la gint.
Al 27 ad Maǵ dal 2010, mandàda da Silvio Berlusconi, la và in questùra a tōr in afidamènt Ruby Rubacuori na baghéta maruchìna ad 17 an ch'l'éra stada farmàda p'r un furt. Al presidènt dal cunsìli al s éra tòlt a cōr al caś parchè al la cgnusìva e par telefòn 'l iva fat inténdar ch'i gh'ìvan dit che Ruby l'éra l'anvōda dal presidènt egisiàṅ Hosni Mubarak.
In dal Śnar dal 2011 la sò culéga ad partî Sara Giudice la decìd ad catàr sù dal firmi par dmandàr-ag ad lasàr libra la sò scrana ma al presidènt Formigoni a n è mia 'd acòrd e al diś ch'i prucès i n fànan minga in si giurnài.
Al 30 ad Śnar dal 2011 la vèṅ scultàda par tri óri da i magistrâ pùblic Ilda Boccassini, Pietro Forno e Antonio Sangermano in d'l àmbit dal caś Rubygate in du la gh à da difénd'r-as dl'acùśa ad dar 'n apòǵ a la prustitusiòṅ.
Al 27 ad Setémbar dal 2011, subìt dòp ch'al sò cumpagn ad partî e sìndic ad Róma Gianni Alemanno al la bèca dgénd «Mai piò dal Minetti in di cunsìli regiunài»[3], lē la và tuta śgualsìda a 'l matrimòni ad sò surèla dgénd «A la fag mè la Pippa», pinsànd a la Pippa Middleton[4].
Dòp ch'al segretàri dal sò partî Angelino Alfano al gh'iva dmandâ ad dimét'r-as da cunsiliéra regiunàla[5], lē la diś invéci ad vlér andàr avànti listés[6].
In cal mèntar la fà savér 'd èsar puta e ch'l'à pasâ na nòt a Madrid insém a Cristiano Ronaldo ma che chi lò 'l è stâ 'n flop. Adès la spéra ad mét'r-as insém a 'n napuletàṅ[7].
Culegamènt estéran
- (IT) Artìcul dal giurnàl Corriere della Sera ch'al dascór dal dè in dua la Minetti la tóś in afidamènt Ruby
- (IT) La paǵna uficiàla di cunsiliér lumbàrd in du a gh'è anc la Minetti
- (IT) La sò paǵna in dal sit dal pòpul dla libertà di cunsiliér regiunài lumbàrd
Nòti
- ↑ La Nicole Minetti a “Dméndga da 'l viṿ”: «Par far pulìtica a n gh'è minga da èsar preparâ» huffingtonpost.it, 7 'd Utóbar dal 2012
- ↑ La Minetti a Miami BITCH? Èpic. Al l'à scrit al sò subconscio libero-news.it, 28 ad Dicémbar dal 2012
- ↑ Mai piò dal Minetti in di cunsìli regiunài ilfattoquotidiano.it, 25 ad Setémbar dal 2011
- ↑ Dà n'uciàda a la Nicole in versiòṅ testimòni spurcaciòna libero-news.it, 27 ad Setémbar dal 2011
- ↑ Alfano: la Minetti la daga al dimisiòṅ ilsole24ore.com.it, 15 ad Luj dal 2012
- ↑ Fiṅ dal turmintòṅ dl'Istâ: la Nicole Minetti la n mòla briśa la sò scrana gazzetta.it, 4 ad Setémbar dal 2012
- ↑ Ronaldo, flop a lèt cun la Minetti. Diva e Donna la fà savér: Nicole delùśa da CR7 messaggero.it, 27 ad Dicémbar dal 2012


text:
Brësa
Artìcol in dialët piaṡintëin
Brësa (Brescia in italian) l'é un cumoin d' la Lumbardia ad 192.165 abitant, capitäla d' la so pruvincia. A l'é la seconda citä lumbärda dop Milan par nümar d'abitant. Il la ciaman Leunësa d'Italia, num ca g'äva dat al pueta Giosuè Carducci. La citä l'é pusisiunä in dua la Val Trompia la finisa e la s' vèra in s' la Pianüra Padana.
La so "area urbana" (i dinturan cun i cumoin tac a la citä) la 'riva a avigh tra i 350.000 e i 500.000 abitant, a seconda d' la manera da msürä


text:
San Biàs
Biás de Sebaste l'era un dutùr armén del 3° e 4° sécul. L'é diventái vesc de la só citá.
L'ha minga vursüd rinegá la césa católica, e quindi l'é stai turtürá e cundaná a mort in del 316.
L'é venerád cume sant de la césa católica e anca de quela utrtudósa.
La sò festa lé el 3 de febrár in Ucidént e el 11 de febrár in Uriént. In de la Basa Ludesana l'é Patrón de Cudógn e de Cor Giùn. Ind el rest dla Lumbardia l'é patrón de Aquafrèda (BS), Cavrìn, Casàl Lita, i Castèi, Cavriana, Isan, Milsan, Mungüss, Müss, Saresére, Süséra, Tröv e del cumün nuarés de Gnün.
Tradisòn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cume dutùr, la tradisón la dìs che l'ha guarìd tantisima gent. Per quest l'é invucád per prutegg le malatie, e suratüt quele del mal de gula.
San Biás l'é stái turtürád cun di péten de fer, per petená le pégure; per quest, truémm semper di péten in de le scultüre de San Biás.
Per el dì de San Biás se dìsun vari pruerbi:
Alter futugrafìi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
-
-
La césa de San Biás di Armén, a Ruma
-


text:
Gesü de Nazaret
Gesü de Nazareth (nom pupular: 'l Signur, cugnussüü anca 'me Gesü Crist o dumà Gesü, in milanes antigh Iesüss o Esüss, in cremasch Iésös o Iözös[1] in bergamàsch Jösös e Giösos[2],[3]), a l'è la figüra centrala del Cristianesim: a l'è el Fiö de Diu e Diu incarnaa. Per i Cristian, a l'è el Messia che parlen in de l'Antigh Testament; el Giüdaism al refüda questa visiun. Per l'Islam Gesü a l'è un prufeta e l'è anca una figüra, d'una quaj impurtanza, de alter religiun.
I funt principaj de infurmaziun de la vita e i insegnament de Gesü a hinn i quater Vangej canonigh, anca se gh'è di stüdius che disen che alter test pudarien vess impurtant anca lur per capì la sua vita e i sò insegnament.


text:
Andeer: Siemis vegnan realisads
- Glindesdi, 8.2.2016, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 8.2.2016, 11:45, RTR
Il construider da ghitarras Werner Schär porscha en ses lavuratori ad Andeer curs da construir sez ina ghitarra tenor agen giavisch. Per blers in siemi.
Ad onn ha Werner Schär 20 fin 30 participants. Svizzers, Austriacs e Tudestgs fin tar participants dal Canada u da la Brasilia emprendan tar Werner Schär a far l'atgna ghitarra.
Ils participants dal curs han la pussaivladad da construir lur ghitarra en in curs da duas emnas. Per construir las ghitarras dovra Werner Schär per gronda part laina indigena. Werner Schär sez di : «Il grond art è dad avair l'abilitad da construir la ghitarra che tuna er bain».
Davent da lentschatta dals onns 80 tschertga Werner Schär il tun perfetg pli baud a Tumein, uss ad Andeer en Val Schons.


text:
Ucean Artich
L'ucean Artich (ciamaa ancaucean Glacial Artich), arent al pol Nord, a l'è el püssee piscinin di ucean. A l'ocüpa una cunca a furma pressapoch de serc che la quata un'area de pressapoch 14.090.000 km². L'ucean a l'è arent ai mass terester de l'Europa, de l'Asia, de l'America del Nord de la Gruenlandia e d'un bel poo de isul, inscì 'me mass d'aqua 'me el mar de Barents, el mar de Beaufort, el mar de Gruenlandia, el mar de Laptev, el mar de Lincoln, el mar de Nurvegia, el mar de la Siberia Urientala e i mar di Txuktxis. A l'è ligaa a l'ucean Pacifich per el stret de Bering e a l'ucean Atlantich per el mar de Gruenlandia.


text:
1970
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Invenziun da l'àlgebra relazziunala par Edgar Frank Codd, ul diretuur da recerca dal céntar IBM da San José
05 03 - Moond: al entra in viguur el Trataa de mia proliferazziun nücleara dapress de vess ratificaa par 43 staa.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
18 09 - Barcelona: Eduard Fontserè i Riba, meteoròlegh e sismòlegh Catalan (n. 1870).
02 02 - Penrhyndendraeth (el Galles): Bertrand Arthur William Russell, cognossüü coma Bertrand Russell, matemàtich e filòsuf Anglées, Premi Nobel de Literadüra de 1950 (n. 1872).
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Lunèri
Artéccol in dialatt bulgnais
Al lunèri (dal vòlt mo manch anch calandèri) l'è un sistema druvè dai cristiàn par divîder, contèr e dèr i nomm ai tant period ed tänp. Sti nomm én ciamè dé dal lunèri.
La parola lunèri la s riferéss anch'al libretén druvè par conter i dé (pr'esänpi un lunèri da mûr o da tèvla).
La parola «lunèri» la vén dal latén lunarium ch'al vôl dîr i zîr d'la lonna[1] (donca i mîs).
Squèsi tott i lunèri i én fundè såura däli unitè 'd tänp fundamentèl:
Totti äl nazión al droven un lunèri ufizièl par definîr i dé 'd festa e identifichèr i dé int'al stèss môd:
- Squesi tott i pajîs dal månd, cme anch äli urganizazión såura naziunèl, i droven al lunèri gregoriàn.
- In dî pajîs musulmàn as drova al lunèri islâmic.
- L'Èndia la drova al lunèri naziunèl indiàn.
- Israêl al drova al lunèri zudî.


text:
Soeurich
Soeurich (nom ufizial in italian: Sorico) l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l gh'ha ona popolazion de 1 246 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 23,3 km² e ona densità de 53 ab./km².
Cuntegnüü
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Soeurich la se troeuva in scima al Lagh de Còmm, a la fin del fiumm Mera e al confin con la Provincia de Sondri (comun de Dubin, Novaa, Samolach e Verceia). Inoltra el comun (che 'l ciappa el nòmm de on riaa che 'l se ciama inscì) el gh'ha tre frazion, var a dì Albònich, Bugiall e Dasc.
Soerich l'è 'l terz comun pussee grand de la Provincia de Còmm.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Soeurich, insemma a Gravedòna e Dongh, la faseva part de la Conteja di Tre Piev Superior del Lari. Come member de la lega di Tre Piev la gh'ha avuu el contròll de la banda settentrional del Lagh de Còmm. El titol de piev l'è del 1432, quand che la veggia piev de Olòni, borgh de la fin de l'età antiga situaa in del Pian de Spagna, l'è finida in ruvina per i continov inondazion de l'Adda.
In del 1515 Soeurich l'è staa loeugh de ona battaglia tra i Frances (che al temp dominaven el Ducaa de Milan) e i Grison, che l'ha saccheggiada e brusada. Per quella soa posizion chì de confin tra el ducaa milanes e 'l canton svizzer (che per tanto temp l'ha dominaa tutta la Valtellina), Soeurich l'è stada a longh on sitt de commerz de frontera e on avampòst militar.
In del 1587 el s'è staccaa de la giurisdizion de Soeurich el comun de Gera, e prima del XVII secol anca Piantee (che adess l'è in la provincia de Sondri) l'è andada via de la Piev de Soeurich.
Duranta el XVIII secol e per bòna part del Vòttcent. Soeurich l'ha conossuu on period de decadenza lenta e inesorabil, caratterizzada de la perdida quas total del sostentament agricol, derivaa de la coltivazion del Pian de Spagna. Quella cosa chì l'è dovuda semper ai inondazion de l'Adda. La situazion l'è migliorada domà in del 1858.
In del 1929 Soeurich l'è staa unii a Buggiall, che ancamò l'è ona frazion del comun. In del 1951 el paes l'è staa colpii de l'inondazion del torrent Soeurich.
De vedè[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Gesa de San Mir, che la se troeuva in sul còll San Michel, a 300 meter de altezza. La contegn, sòtta l'altar, el còrp del San Mir, oltra che di affresch.
- Fòrt d'Adda, che adess l'è dopraa per us agricoi, l'è ona fortificazion spagnoeula legada al Fòrt de Fuentes situaa a Còlich.
- Palazz Giulin
- Oratòri de San Fedel
- Pont del Pass
Abitant legaa a Soeurich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- San Mir
- San Fedel de Còmm, che l'è staa martirizzaa pròppi a Soeurich.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Soeurich l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Scrivia
La Scrivia (inscì anca in Piemuntes e Italian; Scrèivia in Ligür; Olubria in Latin) a l'è un fiüm del nord Italia, che 'l traversa i regiun de la Ligüria, Piemunt e Lumbardia.
El percurs[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El fiüm el nass da la cunflüenza di riaa Laccio e Pentemina, che vegnen del munt Prelà (Penin Ligür). Dopu avè traversaa i munt peninigh e vess rivada in de la Pianüra Padana, la Scrivia la scurr in de la Pruvincia de Lissandria, per pö finì in del Pò in de la Lumelina. Tra i sò aflüent a trövum anca l'Ussona e 'l Grüe, curs d'aqua rilevant del Turtunes.
Cumün traversaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ligüria (Pruvincia de Genuva): Torriglia, Montoggio, Casella, Savignone, Busalla, Ronco Scrivia, Isola del Cantone.
- Piemunt (Pruvincia de Lissandria): Arquata Scrivia, Vignole Borbera, Serravalle Scrivia, Novi Ligure, Cassano Spinola, Vila Vernia, Turtona, Castelnöv, Mülei di Tort.
- Lumbardia (Pruvincia de Pavia): El Curnal.


text:
Ći mësson pa avisa fà?
Sogeć oblià
Le editur o le responsabl dla publicaziun mëss se cruzié dla deponüda legala. Sce chësc ne n’é nia, mëss la ćiasa edituria se cruzié dla deponüda legala.
Terminn
L’opera mëss gnì dada jö tl tëmp de 60 dis do la publicaziun.
Surandada
Por l’Archif nazional
Cuntrassëgn
Aladô dla lege mëssel ester scrit sön vigni ejemplar: „esemplare fuori commercio per il deposito legale agli effetti della legge 15 aprile 2004, n. 106
“. Le medemo test y la misciun dl mitënt mëss inće gnì metüs sön les copertes. Por alisiré chësc laûr metunse a desposiziun sön la homepage dla biblioteca modì de etichëtes
.
Lista
Ala spediziun él da ajuntè na lista te döes copies
, cun chëres che an po ciafè fora zënza dübi i ejemplars dà jö y les istituziuns che i dà jö. Inće te chësc caje ùnse arjigné ca n model por alisiré y unifiché, y i Ves periun bel de adorè ma chësc model. Le model é da ciafè sön la plata internet y po gnì desćiarié tl format PDF o WORD. Do le control fat dala biblioteca corespognënta ciafëise derevers öna na copia dla lista firmada; chësta é da tignì sö sciöche vidimaziun de azetaziun.
Folieć y revistes
I folieć y les revistes
po inće gnì dades jö te un n iade. Prëibel fajede fora la prozedöra cun la porsona competënta.
Folieć y revistes todësc y ladins:
Ester Turbiani pflichtexemplare@tessmann.it
; depositolegale@tessmann.it
Folieć y revistes talians:
Monica Marcon pflichtexemplare@bpi.claudiaugusta.it
; depositolegale@bpi.claudiaugusta.it
Informaziuns
Informaziuns plü menüdes é da ciafè pro chëstes porsones responsables:
Ester Turbiani, Biblioteca provinziala Dr. Friedrich Teßmann,
Tel. 0471 / 47 18 28, pflichtexemplare@tessmann.it
Monica Marcon, Biblioteca provinziala taliana Claudia Augusta,
Tel. 0471 / 26 44 44, depositolegale@bpi.claudiaugusta.it
Informaziuns en cört da desćiarié:
Pdf
Word


text:
02 02
Ol dé 2 de febrér l'è 'l 33 dé de l'an del calendare gregorià; manca 333 (334 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 2 de febrér al è ul dí da pòost 33 dal an dal calendari gregurian; i manca 333 (334 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2004 - Barcelona: Josep-Luís Carod-Rovira al sa dimet de cunsejée sensa cartera al goèrn de la Generalitat de Catalunya.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1980 - Sabadel: Oleguer Presas, futbolesta.
1926 - Fransa: Valéry Giscard d'Estaing, president de la Repüblega Fransesa.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1970 - Penrhyndeudraeth (ol Paes de Gales): Bertrand Russel, matemàtegh e filòsof Angles, premi Nobel de Literadüra de 1950.
1979 - Nöa York: Sid Vicious, cantant e bassesta del gröp Sex Pistols
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Candelera, festa piö granda de l'Ametla de Mar (ol Baix Ebre).
Dansa del Tortel a Esponela, a la comarca del Pla de la stany.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Padernu
Paderno (nom ufizial in italian Paderno d'Adda in Italian) a l'è on comun de la Provincia de Lecch con 3 907 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 3,6 km² e ona densità de 1 085 ab./km². Vist che a l'è in sul fiumm Adda, el comun el confina con la Provincia de Bergom (Calösch e Medolagh) e anca con quella de Monscia e Brianza (Cornaa).
Loeugh d'interess[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Paderno se troeuva el famos Pont de Paderno, ò Pont San Michel, che 'l sta sora l'Adda. L'è staa costruii tra 'l 1887 e 'l 1889 di officinn Savian de Cuni e sòtta la direzion del svizzer Julius Rothlisberger (1851-1911). El pont l'è longh 315 meter e alt, in sul fiumm, circa 80. In sul pont la passa anca la ferrovia Milan-Carnaa-Bergom.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Padernu l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Zinasch
Zinasch (nom ufizial: Zinasco) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia. Al gh'ha 3 262 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 29,5 km² e ona densità de 111 ab./km².
Al cunfìna coi comün de Bastida, Carbunèra, Cava, Sëvsèina, Curäna, Düran, Grüpél, Msäna Rabatón, Pancaräna, Piev d'Albignö, Sum, Vilanöva.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Zinasch l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Giüssàn
Giüssàn (nom ufizial in italian: Giussano in Italian, Gluxianum in Latin) l'è un cumün de la pruvincia de Munza e Brianza cun 25 529 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 10,3 km² e ona densità de 2 479 ab./km².
Famus l'Albert de Giüssàn, condotier de la battàja de Legnan (1176).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Giüssàn l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
08 11
Ol dé 8 de noèmber l'è 'l 312 ( 313 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 54 dé a finí l'an.
Ul dí 8 de noèmber al è ul dí da pòost 312 ( 313 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 54 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Samedan
Samedan (Samedano o Samada in italian storich; Samaden in tudesch storich) a l'è un cumün svizzer del distret de Malögia. in del Canton Grison. Al gh’ha pressapoch 3019 abitant e una süperfiss de 113.97 km², e al se tröva a una altitüden de 1721 meter sura al livel del mar.
El cumün de Samedan a l'è tacaa ai cumün de Bergün/Bravuogn, Bever, Celerina/Schlarigna, Lanzada (IT-SO), La Punt-Chamues-ch, Pontresina, Sankt-Moritz, Sils im Engadin/Segl, Silvaplana.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Samedan l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1139 as Samaden.[1]
L'andament storegh de la popolazion de Samedan l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Pulinègh
Artìcol in dialët piaṡintëin
Pulinègh (Polinago in Itagliàn) l'é 'na sitê italiana ad 15.315 abitant in Pruvincia ad Mòdna.
In sal sò teritòri a gh'e d'i Agriturismi e Castëi a bota, e al 16 d'agust a gh'è la bèla Festa ad San Ròcc.
Futugrafìi[modifica | mudéfica la surzéia]
-
-
La cesëina ad Maria Bambina
Ligamm ad föra[modifica | mudéfica la surzéia]
Ardundlà · Bastìa · Bumpòrt · Campgaiàn · Campsànt · Chèrp · Castelfrànch · Castelnóv · Castelvéder · Cavèss · Fanàn · Finèl · Fiumèlb · Fiuràn · Furmézen · Frasnùr · Gùia · La Cuncòrdia · La Miràndla · La Sèra · Làma · Maranèl · Maràn · Medòla · Mòdna · Muntecrê · Muntfiurèin · Muntés · Nonàntla · Nóv · Palàghen · Pavóll · Pergnàn · Pivpélegh · Pulinègh · Ravarèin · San Felìz · San Gèr · San Pussidòni · San Pròsper · Sasól · Savignàn · Sèstla · Suléra · Spilambèrt · Vgnóla · Zòca


text:
Tirolo (BZ)
Tirolo (Tirol) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha 2 464 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 25,59 km² e 'na densità de 96 ab./km². El cunfìna coi cümü de Caines, Lagundo, Merano, Moso in Passiria, Parcines, Rifiano, Scena.
Situasiù linguìstica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Muhammad ibn Mūsā al-Khwārizmī
Abu Ja'far Muhammad ibn Musa Khwarizmi (nasìt a Corasmia presapóch endèl an 780 – mórt presapóch endèl an 850) l'è stat en matemàtich, astrònomo, astròlogo e geògrafo persià.
L'ìa natìf de la regiù de la Corasmia (Khwārezm, o 'n presià Kharazm) e 'l g'ha vivìt a Baghdad, a la córt del calìfo al-Maʾmūn, che 'l l'ìa numinàt responsàbil de la sò bibliotéca, la famùza Bayt al-Hikma, "Bàita de la Sapiènsa", de Baghdad. Sóta la sò diresiù divèrse de le òpere matemàtiche principài de l'antichità i è stàde traducìde 'n lèngua àraba.
L'è l'autùr del al-Kitāb al-mukhtaṣar fī ḥisāb al-ǧabr wa al-muqābala, el prim lìber che g'ha tratàt la sulusiù sistemàtica de le equasiù lineàre e de segónt gràdo. L'è cunsideràt per chèsto 'l pàder de l'àlgebra, L’àlgebra de al-Khwārizmī l'è cunsideràda 'l fondamènt e la préda de cantù de la scènsa.
La paròla stèsa "algebra" la vé del àrabo al-jabr (ripristinà) , giöna de le dò operasiù piö dopràde per resòlver le equasiù de segónt gràdo come discriìt endèl sò lìber. El lìber Algoritmi de numero Indorum, tradusiù latìna de giü dei stüde piö 'mportàncc söl sistéma de nömerasiù indià, el g'ha 'ntruducìt la notasiù puzisiunàla e 'l nömer zéro 'ndèl mónt ucidentàl, endèl sècol XII. La paròla algoritmo e la sò variànt méno dopràda algorismo la vé de Algoritmi, la latinizasiù del sò nòm.
Contributi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I sò stüde i è stacc suratöt fondamentài per l'algebra, la trigonometrìa, l'astronomia/astrologia, la geografìa e la cartografia. El sò ategiamènt sistemàtich e lògich endèl resòlver le equasiù lineàre e de segónt gràdo lel g'ha dat fùrma a la disciplìna de l'algebra; el stès vocàol algebra el vé del nòm de 'na operasiù, cuntignìt apò 'ndèl tìtol del sò lìber al-Kitāb al-mukhtasar fī hisāb al-jabr wa 'l-muqābala (الكتاب المختصر في حساب الجبر والمقابلة), scriìt endèl an 825 e traducìt en latì endèl sècol XII secolo col tìtol “Algoritmi de numero Indorum”, fórse la prìma òpera compléta söl sistéma de nömerasiù indià.
Vergöne de le sò riflesiù i è fondàde söi stüde atronòmich de la Pèrsia antìca, de la Babilònia, de l'India e de la scènsa greco-elenìstica.
L'al-Khwārizmī el g'ha apò sistematizàt e curigìt i dati geogràfich de Tolomèo riferìcc a l'Africa e al medio Oriènt. 'N óter test de 'mportànsa fondamentàl l'è 'l Kitāb surat al-ard ("Lìber sö la fùrma de la tèra ", traducìt come Geografia), che 'l prezènta le cuurdinàde de località de la part del mónt cunusìda e 'n particolàr de chèla part mensiunàda endèl òpera geogràfica de Tolomeo, ma co valùr migliuràcc per chèl che riguàrda la longhèsa del Mar Mediteràneo e l'übicasiù de 'na quach cità de l'Àzia e de l'Àfrica.
El g'ha ìt 'na part apò 'ndèla realizasiù de 'na càrta geogràfica del mónt per el Calìfo al-Ma’mūn e 'l g'ha partecipàt al progèt per la determinasiù de la circonferènsa de la Tèra, co la coordinasiù del laurà de 70 geògrafi empegnàcc a mèter zó 'na màpa del “Mónt cunusìt” a l'época. [1]
L'al-Khwārizmī el g'ha apò elaboràt 'na série de tàole astronàmiche, de derivasiù persiàna antìca, che i è restàde 'n üzo per sich sècoi. L'è stat l'enventùr del "quadràt de le ómbre" ciamàt apò "scàla altimétrica", en strümènt de doprà 'nsèma al astrolàbe per mizürà altèse e distànse.
Àlgebra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L' al-Kitāb al-mukhtaṣar fī ḥisāb al-ǧabr wa-al-muqābala l'è 'n lìber de matemàtica scriìt envèrs l'an 820 dòpo del Signùr. El lìber el pórta 'n nacc i stüde dei matemàtich indià Brahmagupta e del matemàtich elenìstich Diofanto sö le equasiù algébriche e 'l se traàta de 'n tratàt dotàt de sitematicità che pò l'è deentàt en pónt de riferimènt per el svelöp de l'algebra modèrna[2] gràsie a la tradusiù en latì col tìtol de Liber algebrae et almucabala fàda del Roberto de Chester a Segovia, 'ndel 1145,[3] e a chèla de Gerardo de Cremùna.
Aritmètica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El lìber ciamàt Algoritmi de numero Indorum ("al-Khwārizmī söi nömer indià") l'è scampàt endèna tradüsiù latìna, ma l'uriginàl en lèngia àraba l'è nat pèrt. La tradüsiù l'è stàda fàda 'ndèl zenér del 1126 de Adelardo de Bath, che 'l gh'ìa traducìt apò a le tabèle astronòmiche 'ndèl 1126. El tìtol uriginàl en àrabo facilmènt l'ìa Kitāb al-Ǧamʿ wa al-tafrīq bi-ḥisāb al-Hind.[4] ("Lìber sö l'adisiù e la sotrasiù segónt el càlcol dei Indià").
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Enciclopedia Britannica on-line, al-Khwārizmī
- ↑ [1] Silvio Maracchia, Algebra – al-giabr, Treccani-Scuola
- ↑ O'Connor, Abraham bar Hiyya Ha-Nasi
- ↑ Julius Ruska, Zur ältesten arabischen Algebra und Rechenkunst. ISBN 3-533-03817-3.
Bibliografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ali Abdullah al-Daffa, The Muslim contribution to mathematics, Londra, 1978.
- Barnabas Hughes, Robert of Chester's Latin translation of al-Khwarizmi's al-Jabr: A new critical edition, F. Steiner Verlag, Wiesbaden, 1989, ISBN 3-515-04589-9.
- Fredrick Rosen, The Algebra of Mohammed Ben Musa, Kessinger Publishing, 2004, ISBN 1-4179-4914-7
- (DE) Fuat Sezgin, Geschichte des arabischen Schrifttums, E. J. Brill, Leiden, 1974.
- Jan P. Hogendijk, "al-Khwarizmi", Pythagoras, 38 (1998), no. 2, pp. 4-5 (disponibile anche qui)
- Jeffrey A. Oaks, Was al-Khwarizmi an applied algebraist?. The University of Indianapolis.
- (EN) Abraham bar Hiyya Ha-Nasi, biografia in MacTutor
- John J. O'Connor, Edmund F. Robertson, Arabic mathematics: forgotten brilliance? in MacTutor
- Nito Verdera, South America on ancient, medieval and Renaissance maps.
- R. Rashed, The development of Arabic mathematics: between arithmetic and algebra, Londra, 1994.
- Salomon Gandz, "The sources of al-Khwarizmi's algebra", Osiris, i (1936).
- Rosen, Fredrick (2004-09-01). The Algebra of Mohammed Ben Musa. Kessinger Publishing. ISBN 1-4179-4914-7.


text:
Republica Transpadana
Quand i frances de Napuleoon hiin entraa en Lombardia in del 1796 (Milàn l'è stada ciapada el 15 de magg) haan unii ed Ducà de Milan cont quel de Mantua in d'una republica che la s'è ciamada Transpadana. El di 11 de otober Napuleoon el confermava el triculur ch'el saria divegnuu la bandera taliana come bandera de la noeva republica. L'ann dopu, al 17 de luj, la republica Transpadana la s'è unida con la Republica Cispadana per formaa la Republica Cisalpina che la saria divegnuda in del 1802 Republica Taliana e in del 1805 Regn d'Italia.