text:
La situaziun actuala saja fitg dischfavuraivla e fetschia quitads, uschia Patrick Mathys, manader da la secziun supperaziun da crisas e collavuraziun internaziunala tar l'Uffizi federal da sanadad (BAG). Er sch'il dumber d'infecziuns novas saja sa reducì levet en cumparegliaziun cun l'emna passada, sa movian las ciffras sin in nivel sco durant la terza unda.
Er tar las ospitalisaziuns sa mussa tenor ils experts il medem maletg. Sulettamain tar ils mortoris na saja anc betg sa midà bler. Actualmain sajan bun trais quarts da las plazzas da tgira intensiva occupadas, in quart da quellas cun pazientas e pazients da Covid. La situaziun sin las staziuns intensivas saja tendida. Ils blers dals pazients e da las pazientas ospitalisadas cun Covid na sajan betg vaccinads. Sche pli blers fissian vaccinads, pudessian ins responsar pli autas cifras d'infecziun. Il vacccin prevegnia numnadamain da decurs grevs da la malsogna. Ma perquai ch'il dumber da vaccinaziuns stagneschia il mument, na vesa Mathys anc betg che la situaziun sa normaliseschia proximamain.
Er dunnas en speranza, giuvenils e guerids duajan laschar vaccinar
La Cumissiun federala per dumondas da vaccinaziun cusseglia da novamain a giuvenils a partir da 12 onns da sa laschar vaccinar. Quai cun l'argument che gia passa nov milliuns giuvenils sajan vaccinads e la nova varianta delta dal coronavirus saja fitg contagiusa. Er a dunnas en speranza e persunas guaridas cusseglia la cumissiun da sa laschar vaccinar. Era cun l'argument ch'il vaccin prevegnia a decurs grevs da la malsogna.
Tuts chantuns pertutgads fermamain
Entant sajan tut ils chantuns pertutgads fermamain, er quai che pertutgia las ospitalisaziun, uschia Rudolf Hauri, il president da la Federaziun dals medis e medias chantunalas. Ins stoppia pli e pli savens puspè gidar or in l'auter tranter ils ospitals pervi da la capacitad. Bleras da las persunas ospitalisadas sajan turnadas da las vaccanzas u betg vaccinadas. 40% da las infecziuns actualas cun il coronavirus derivian da persunas che turnan da l'exteriur. Ultra da quai vegnian ospitalisadas persunas adina pli giuvnas. I dettia blera lavur tar il contact-tracing. Savens manchian er infurmaziuns davart persunas da contact u davart ils sintoms. Er na vegnian mesiras sco tegnair distanza e purtar mascra betg pli resguardadas uschè bain. In agir prospectiv, decidia uss davart la situaziun da l'atun. Rudolf Hauri ha appellà a la populaziun da cooperar.


c: text/html

text:
Stimei cumëmbri,
Ve nvion de cuer ala senteda generela n
sada ai 16 de fauré dala 20.00h tl sotët tla Cësa de Cultura de Urtijëi.
Orden dl di :
Salut dl presidënt
Relazion n curt sun l’atività di ultimi 2 ani
Rendicont de cassa
Veles dl cunsëi nuef
Dé pro l statut nuef
Fotos dla jites
La parola ti va ai prejënc
L sarà per duc zeche da pesslé y da bever.
Pervia che nosta Lia ulëssa deventé ONLUS (no profit), fossel de mpurtanza che truep scric ite fossa prejënc per de pro l statut nuef, perchël prion bel che unieis de n grum ala senteda.
L nuef statut ie da liejer sun nosta homepage, pra l pont: Statut
Ntan la senteda generela pudreis ënghe paie ite l cuntribut per l 2013 che ie de €15. Rengrazion bele danora per Vosc sustëni.
Sun Vosc unì se ncunforta l cunsëi dla Lia per Natura y Usanzes
Karl Vinatzer, Doris Perathoner, Simon P. Moroder, Engelbert Mauroner, Manuela Piazza y Inge Perathoner
N.B. : Sce vel un/a ëssa ueia de se meter sun lista per fé pea te cunsëi iel l bënunì. Prion bel de ti fé al savëi a zachei dl cunsëi o pra la generela.
Son for davierc a vel cunsëi o critica, pudëis ënghe nes mandé na e-mail al adres: info@liapernaturayusanzes.it

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Viola arvensis
Viola arvensis, l'è 'na piànta erbàcea anöàla de la famìa botànica de le Violaceae.
La pöl rià a 20÷40 ghèi de altèsa, ciclo vegetatìf autùno-envéren-primaéra, col gamp che stà sö drit e ramificàt zà 'ndèla par bàsa. I fiùr i è pedunculàcc biànch (quach vólte la stèsa piànta la pöl vìghen sö apò a de culùr celèst) condena màcia zàlda 'n mès. El fröt l'è 'na càpsula deiscènta. 'Na piànta sùla la pöl fà sö 2500 granì de somésa.
Colegamèncc estèrni[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Jepson Manual Treatment
- USDA Plants Profile
- GRIN Species Profile
- AgroAtlas Economic Plants
- Washington Burke Museum
- Galería de fotos


text:
Castelfrànch
Castelfrànch (Castelfranco Emilia in italiàn, Castel in bulgnés) l'è un cumùn ed circa 35.000 cristiàn in d'la pruvèinsa ed Mòdna. Prémma dal 1929 l'éra söta la pruvèinsa ed Bulägna.
L'è stèda tirèda só in dal 1226 dai Bulgnés, cun al nömm uriginàri ed "Bòrgh Frànch"; al nóv paés l'éra l'ùltem sèinter petruniàn atàch al cunfèin cun i nimìgh zemiàn e al-s druvèva da avampòst ed difésa.
D'alóra, sta sitê l'è stèda tèra d'cunfèin tr'él nimìghi Mòdna e Bulägna, ch'i s'la s'én cuntésa in tótt e per tótt. Adèsa, la gh'à dimòndi influèinsi da tótt e dô al pèrti: al dialètt dal lógh l'è 'na variànt dal dialètt bulgnés, mèinter l'architetùra l'è cla tipica di Este dal mudnés.
Castelfrànch al gh'à la paternitê dla pió cgnusùda pasta emiliàna: i turtlèin. Infàti l'è chè ch'i én stèdi fàti per la prémma volta, cun l'ispirasiòun a l'umbréghel dla bèla dea Venere.
Ardundlà · Bastìa · Bumpòrt · Campgaiàn · Campsànt · Chèrp · Castelfrànch · Castelnóv · Castelvéder · Cavèss · Fanàn · Finèl · Fiumèlb · Fiuràn · Furmézen · Frasnùr · Gùia · La Cuncòrdia · La Miràndla · La Sèra · Làma · Maranèl · Maràn · Medòla · Mòdna · Muntecrê · Muntfiurèin · Muntés · Nonàntla · Nóv · Palàghen · Pavóll · Pergnàn · Pivpélegh · Pulinègh · Ravarèin · San Felìz · San Gèr · San Pròsper · San Pussidòni · Sasól · Savignàn · Sèstla · Suléra · Spilambèrt · Vgnóla · Zòca


text:
Ustìlia
Ustìlia (Ostiglia in itagliàṅ) 'l è 'n cumùṅ ad siemìla-siesènt abitànt dla pruìnsa 'd Mantṿa, in Lumbardìa a 'l cunfîṅ c'n al Vènet. Al sò nóm 'l è fàcil ch'al daśvéggna da 'l latìn ostium ch'a vōl dir „fōś 'd un canàł“. Al sò sìndig da 'l 2014 'l è Valerio Primavori.
Un dōls tìpic ad cal bandi chè 'l è la Tórta Ustìlia, fata cun di ciàr 'd óṿ, mandli e śabajòṅ.
P'r Ustìlia a gh pasa la statàl 12 dal Canalét ch'la culéga Veróna cun Mòdna e la feruvìa che da Bulógna la và a Bulsàṅ.
Culegamènt estéran
Aquanégra · Àzula · Bagnöl · Bigarèl · Borchfòrt · Bòsul · Bufrànch · Cané · Carbunèra · i Castèi · Castiù · Castlàr · Castlücc · Cavriàna · Cazalmòr · Cazalòlt · Cazarimà · Cumsàch · Cürtatùn · Dözul · Felònica · Gazòlt · Gasöl · Ghidisöl · Gùit · Gunzàga · Magnacavàl · Màntua · Marcarìa · Mariàna · Marmiröl · Médule · la Mòja · Mosambàn · Munticiàna · la Ólta · Pegügnàga · la Péf · Piübega · al Pós · Pónti · Pòrt Mantuàn · Pumpunésch · Quingéntuli · Quistèl · Redundèsch · Réar · Rivaröl · Roarbèla · Rödegh · Roncafrèr · Sabiunèda · San Banadèt · San Giuàn dal Dòs · San Iàcum dli Sgnàdi · San Martèn · San Zòrs · Sarezére · Schivnòia · Sèrmad · Seravàl · Sulfrì · Süstinént · Süsèra · Viadàna · Ustìlia · Vergìli · Vìla Póma · Vilimpénta ·


text:
Fin dumengia suentermezdi ha il chantun registrà en il ravugl da la scola da Malans 26 persunas testadas positiv sin il coronavirus. Da quai èn 25 uffants da la scola primara. Plirs resultats mancan anc.
Sinaquai ha l’Uffizi chantunal da sanadad relaschà mesiras, en discussiun cun glieud da la vischnanca e da la scola da Malans. Il glindesdi datti ina segunda runda da tests singuls da corona.
Plinavant scroda l’instrucziun en scola fin mardi saira. Ed ad interim vala en l’intern da tut ils bajetgs da scola da Malans in obligatori da purtar mascrina. Il mardi cura ch’ils resultats dals segunds tests èn avant maun, veglian els evaluar da nov la situaziun, scriva l’Uffizi chantunal da sanadad.


text:
ambientà
Lombard[modifega]
Verb
ambientà - scrivud con la Noeuva Ortografia Lombarda- dialet: MI-
→ Verb de la 1^ coniugazzion - regolar -transitiv - ausiliari: havé (in lombard ocidental e alpin)/havégh (in lombard oriental)
- Coniugazzion ►►► varda Come coniugà i verb regolar
- meter denter in d'on cert ambient
- (fig.) (de storia imaginaria cuntada su) logà in tra di circostanze specifeghe anca con riferiment al period storich
Variant
Sillabazzion
- am | bien | tà
Parnonzia
IPA: /ã:bjẽ:'ta/ (dialet: MI- )
Etimologia / Derivazzion
la gh'è nò l'etimologia; se te voeuret, tàcheghela
Termen correlad
ambient, ambiental, ambientament
Traduzzion
- italian: (1-2) ambientare
Riferiment
- Circolo Filologico Milanese (2018). Dizionario Milanese. Antonio Vallardi, pag. 8. ISBN 978-88-6987-846-6. MI-


text:
Giasts ed indigens da l’Engiadin’Ota han la pussaivladad da sa laschar cussegliar a moda speziala. Numnadamain vegn testà dapi bunamain in mais ina infurmaziun turistica virtuala en trais differents lieus.
Plivalur per la regiun
Ils giasts pon entrar en ina boxa nua che in visur cun ina camera sa chatta. Quel vegn collià cun ina cussegliadra u in cussegliader da la destinaziun en furma d’ina conferenza da video. Il giast survegn uschia tut las infurmaziuns giavischadas. Tenor Jan Steiner, il brandmanager da la destinaziun turistica d’Engiadin’Ota è l’infurmaziun turistica virtuala ina plivalur per la regiun. Ella na duai betg remplazzar en emprima lingia ils biros d’infurmaziun mabain possia prolungar ils uraris d’avertura ed er porscher ina cussegliaziun directa en lieus nua ch’i na dat actualmain nagin fanestrigl. Ina bilantscha intermediara dal project demussa ch’i vul anc pitschnas adattaziuns, ch’il project pudess però far scola – na betg be en Engiadin’Ota, uschia Jan Steiner.


text:
Il mir da fermada Solas è en funcziun dapi l'onn 1986 sco accumulatur da di per las ovras electricas da Seglias e da Giuvaulta. L'EWZ prevesa da far inspecziuns e sanaziuns vi dal mir da fermada, particularmain da la protecziun cunter corrusiun dals sculs da basa e da la svidera al funs dal lai sco er dals tumbins, nua che l'aua turbinada entra en las galarias.
Ultra da quai duai vegnir augmentà il conduct d'aua da dotaziun, per evitar ch'el vegnia bloccà cun sediments fins. Per far questas lavurs èsi necessari da svidar il lai. Las lavurs èn previsas per il favrer e mars 2019. Sco quai che la ewz ha ditg sin dumonda, muntan ils custs per questas lavurs a radund 1.5 milliuns francs.
RR novitads 09:00


text:
L'indio l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol In. El g'ha nömer atòmich 49, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de indio el g'ha 49 prutù.
En natüra se tróa apéna en izòtopo stàbil: 113In ma el reprezènta apéna el 4,3% del totàl del indio che se tróa, difàti el 95,7% se 'l tróa sota fùrma de 115In che formalmènt l'è mìa stàbil, ma 'l g'ha 'n perìot de decadènsa de 4.41×1014 agn, dóca quàter ùrdegn de grandèsa piö lónch de l'età stimàda de l'ünivers, e per chèsta rizù se pöl cunsiderà stàbil pò a chèl.


text:
L'abominevole dottor Phibes
L'abominevole dottor Phibes (’L abuminévul dutōr Phibes) 'l è 'n film ad scarésa britànic e americàṅ dal 1971 ad Robert Fuest. Par cla pelìcula chè, ch'la gh'à abû 'n séguit 'l an dòp da 'l tìtul Frustrazione, al prutagunìsta Vincent Price 'l è stâ premiâ cuma atōr mijór a 'l Fèstival ad Sitges.
Par mét'r in òpra i sò masamènt, Phibes al cata ispirasiòṅ in dal Déś Piàghi 'd Egìt acsè cuma cuntàdi in dal Vèć Testamènt.
Sunt
Al sunadōr 'd òrgan e dutōr in mùśica e teulugìa Anton Phibes (Vincent Price), cardû mòrt in 'n incidènt in màchina, 'l è invéci incóra viṿ ma 'l è armàś uféś in dla ghigna tant che par lugàr al sò fridi ch'i faṅ scarésa al pòrta na mascra e na pirùca in cô. Inólt'r al stà sèmpar sarâ in dla sò vila insém a la sò asistènta Vulnavia (Virginia North) e 'l pōl dascórar sōl tacànd un tub a la góla culegâ a 'n gramòfun.
Quànd sò mujér Victoria Regina (Caroline Munro) la mōr sóta i fèr durànt 'n intervènt a 'l uśdàł, Phibes al dà la cólpa a i cirùśìg dal staff mèdag e a la sò infarméra Allen (Susan Travers). Par vindicàr-'s ad lōr, al decìd ad far-'g-la pagàr cupànd-i òṅ a òṅ tgnénd a mènt al piàghi 'd Egìt cuntàndi in dla Bìbia.
Dòp i prim tri masamènt, druànd dal béghi e di papastrèi e lasànd al dr. Longstreet (Terry-Thomas) sénsa sànguv, 'l ispetōr Trout (Peter Jeffrey) al s mét finalmènt in mòt e 'l fà a mènt che tut tri i lauràvan p'r al dr. Vesalius (Joseph Cotten).


text:
Quest indriz duai furnir current electric e vapur per pliras interpresas da la chemia a Leverkusen en la Germania. E l’indriz duai sa cunfar cun las finamiras energeticas da la regenza tudestga.
Sco la Repower communitgescha, vegniss il project realisà cun turbinas producidas en Frantscha, e la construcziun faschess in concern spagnol. La planisaziun generala fiss en ils mauns da la Repower.
La decisiun finala sche questa ovra vegn realisada, duai succeder anc quest onn, scriva la Repower.
RR novitads 15:00


text:
Suenter ils enguladitschs aveva la polizia chantunala fatg controllas da notg ensemen cun il corp da la guardia da cunfin e las autoritads talianas.
In vischinanza dal cunfin talian hajan ins uss pudì arrestar dus umens da 25 onns, oriundamain da la Romania. Ina ulteriura persuna saja vegnida da scappar a pe. Per la populaziun en la Val Bergiaglia è l’arrestaziun in pitschen surlevtg. Per la presidenta communala dal comune di Bregaglia, Anna Giacometti, è dentant cler che la criminalitad s’augmenta dapertut e na schanegia era betg la val taliana.
RR Actualitad la saira 17:00


text:
Il permiss da manischar internaziunal è ina «translaziun» d'in permiss da manischar naziunal per manar vehichels a l’exteriur. Perquai è el mo valaivel ensemen cun in permiss da manischar naziunal. Vus stuais pia adina mussar omadus documents valaivels.
Vus avais in permiss da manischar svizzer
Il permiss da manischar internaziunal vegn recumandà per manar vehichels en tut ils pajais ordaifer la UE e la AECL. Blers pajais e blers locaturs d'autos pretendan schizunt il permiss da manischar internaziunal.
As infurmai – avant che cumenzar il viadi – tar il biro da viadi, tar il consulat responsabel u tar in’uniun per il traffic sin via, tge documents da viadi che Vus duvrais per il pajais correspundent.
En ils pajais da la UE e da la AECL basta il permiss da manischar en il format da carta da credit. En cas che Vus possedais anc in vegl permiss da manischar blau, pudais Vus simplamain barattar quel tar l'uffizi per il traffic sin via da Voss chantun.
Vus avais in permiss da manischar da l’exteriur
En cas che Vus abitais a l’exteriur, duvrais Vus in permiss da manischar internaziunal per manar vehichels en Svizra mo, sche las categorias da vehichels da motor, che Vus dastgais manischar, n’èn betg inditgadas en scrittira latina sin Voss permiss da manischar da l’exteriur.
Sche Vus abitais en Svizra, stuais Vus barattar en tscherts cas Voss permiss da manischar cun in permiss da manischar svizzer.
Vus pudais empustar il permiss da manischar tar l’uffizi per il traffic sin via da Voss chantun da domicil.
En intgins chantuns pudais Vus empè da quai er As drizzar a l’Automobil Club da la Svizra u al Touring Club Svizra. Là vegnis Vus er a savair, tge documents che Vus stuais inoltrar.
Il permiss da manischar internaziunal vala per trais onns, dentant betg pli ditg che la durada da valaivladad dal permiss da manischar naziunal.
Il permiss da manischar na po betg vegnir prolungà. Suenter la scadenza da sia valaivladad pudais Vus dentant empustar in nov.
Ils custs dal permiss da manischar internaziunal varieschan da chantun a chantun. Quintai cun ina summa da duas cifras.
As drizzai a l'uffizi per il traffic sin via da Voss chantun.
Sin ch.ch chattais Vus er ina pagina davart il barat dal permiss da manischar.


text:
Malgrà che la Svizra ha exportà en general damain l'onn passà: ils exports d'armas èn s'augmentads. Quai per 24%, sco il Secretariat da stadi per l'economia communitgescha che lubescha quests exports da material da guerra.
Nov record
Cun la lubientscha da la Confederaziun èsi vegnì exportà material da guerra en la valita da passa 901 milliuns francs e quai en 62 pajais. Il plus da 173 milliuns francs è surtut d'attribuir a fatschentas pli grondas cun il Danemarc, l'Indonesia, ma er la Botswana e la Rumenia.
Guardà sur tut ils exports svizzers è la cumpart dals exports d'armas creschida l'onn passà sin in nov stan da record.


text:
Dus facturs èn centrals per ils custs bass en il Grischun, tenor Markus Haltiner da l'Uffizi da migraziun chantunal. Per l'ina vegnan ils requirents d'asil tgirads da collavuraturs dal chantun e betg da fatschentas externas. Quai saja pli favuraivel. Per l'autra èn las uschenumnadas «structuras collectivas» decisivas. Tras quellas vegnan requirents d'asil en centers pli gronds sco per exempel a Laax, e betg en abitaziuns singulas che custan dapli.
Reservas duain restar en il sectur d'asil
Las reservas duain gidar da finanziar il center per l'emprima registraziun da requirents a Meiersboden. Ultra da quai vesi il mument ora uschia sco sch'il deficit en il sectur d'asil muntass il 2016 circa 210'000 francs. Era quels duain vegnir pajads ord las reservas, di Markus Haltiner.
Reservas n’èn betg liadas
Las reservas ord il sectur d'asil n'èn dentant betg liadas. Quai vul dir ch'il Cussegl grond pudess per exempel decider da duvrar ils 8,2 milliuns francs en auters secturs.
RR actualitad 17:00


text:
Suenter il Cussegl dals chantuns è uss er il Cussegl naziunal s’exprimì per ina cuntraproposta indirecta a l'uschenumnada iniziativa da burca. In’allianza da la PS, il center, la PLD ed ils verd-liberals è sa messa tras.
La cuntraproposta indirecta a l'uschenumnada iniziativa da burca
Tenor la cuntraproposta stuess per l'ina il contact cun tschertas autoritads succeder cun fatscha visibla. E per l'autra duess mintga sforz da cuvrir la fatscha, vegnir chastià. Sco fin ussa duessan però ils chantuns decider sez davart in scumond en il spazi public.
L'iniziativa enturn in comité dal cusseglier naziunal da la PPS Walter Wobman pretenda in scumond general da sa cuvrir la fatscha en Svizra. Il parlament vul però laschar tals scumonds en la cumpetenza dals chantuns. Cun la cuntraproposta indirecta proponida dal Cussegl federal duai vegnir introducida ina obligaziun da mussar la fatscha, sch'ina persuna sto vegnir identifitgada, per exempel tar la controlla da bigliets.
Ord l'archiv:
RR novitads 10:00


text:
2019
Flurin Bisig (*1982) viva e lavura actualmain a Glaruna. Suenter ses studi a la scola auta d’art da Lucerna ed a l’universitad dals arts a Berlin ha el vivì per pli ditg a Brüssel. Bisig n’è fin ussa quasi betg enconuschent sco artist en Svizra. Sia participaziun a l’exposiziun annuala a Lucerna ha però gì per consequenza ch’el è sa participà al Swiss Art Award. Il museum d’art dal Grischun dat a l’artist l’occasiun da mussar sias ovras sculpturalas autonomas ad in public pli grond.
Per il museum d’art dal Grischun vegn Flurin Bisig a crear ina nova gruppa d’ovras. Las sculpturas che vegnan stgaffidas aposta per l’exposiziun vegnan fatgas or da tola ondulada. Ellas confruntescha Flurin Bisig cun ina sculptura da marmel. La lavur cun marmel è in vegl giavisch da Bisig. Ils divers materials premettan modas e manieras da lavurar ch’èn differentas ed uschiain auter tractament da la sculptura e dal spazi. Questa tensiun è il punct da partenza da l’exposiziun.
Bisig lavura en moda abstracta ed intercurescha co che furmas sa sviluppan ed influenzeschan sco sculpturas nossa percepziun e noss sentiment per il spazi. El s’orientescha als constructivists, integrescha però er bleras influenzas da l’art dal temp modern e da l’architectura. Sper la lavur sculpturala ha Flurin Bisig sviluppà durant blers onns in cumplex d’ovras da lavurs da palpiri da colur ch’el numna faudaziuns. Las serias che tiran endament dissegns e ch’èn per gronda part enramadas, èn in transferiment dal pensar sculptural en ina furma bidimensiunala. En il museum d’art dal Grischun mussa Flurin Bisig tuttas duas parts ensemen en ina preschentaziun che sa referescha al local d’exposiziun.


text:
La dumonda cardinala saja, sch' il persunal da segirtad dad auters pajais haja immunitad u betg, declera Bardo Fassbender, professer per dretg internaziunal da l'universitad da Son Gagl. «L'immunitad protegia ina persuna dal dretg internaziunal da persecuziun penala en in auter pajais.» Pli enconuschent è quai tar diplomats u emploiads d'ambassada. Tar talas persunas saja quai reglà precis en contracts dal dretg internaziunal.
Medemamain reglà en detagl saja l'immunitad per conferenzas d'organisaziuns internaziunalas. Il Forum mundial d'economia saja dentant in'occurenza «quasi privata». Uschia dettia nagins contracts dal dretg internaziunal che regleschian sche persunal da segirtad dad auters pajais saja immun u betg.
Cunvegnas singulas cun regenza dad auters pajais
Sch'ils agents dal secret service èn immuns u betg dependa pia da cunvegnas singulas tranter la Svizra e la regenza americana. «En vista a la visita da president Trump vegn jau da quai anora, ch' i saja vegnì fatg ina detga massa da quellas cunvegnas da la vart dal Cussegl federal u dal departament federal da l'exteriur.»
Sch'i dess naginas cunvegnas d'immunitad stuessan questas persunas sa giustifitgar avant ina dretgira svizra. Ch'agents sajan pli spert pronts da duvrar armas per proteger lur president che la polizia svizra, na craja Bardo Fassbender betg. A Washington sajan ins bain conscient ch'ins stoppia agir fitg precaut cun armas en l'exteriur, ès el persvas.
RR actualitad 08:00


text:
Patrizio Bianchi
Patrizio Bianchi (Cupàr, 28 ad Maǵ dal 1952) 'l è 'n pulìtig itagliàṅ, minìstar dl'istrusiòṅ da 'l 2021 in dal guèr'n ad Mario Draghi.
Biugrafìa
Uriginàri dal Fraréś, Patrizio al s làurea in siénsi pulìtighi a l'università 'd Bulógna in dal 1976 par pò ciapàr na specialiśasiòṅ a Lóndra.
In séguit al taca a far al prufesōr universitàri a Bulógna par pò pasàr a Frara laurànd anc par 'l UNESCO.
In dal 2010 al fà 'l asesōr p'r al pulìtighi européi p'r al śvilùp, scōla, furmasiòṅ, risérca, università e lavōr in dla regiòṅ Emìglia-Rumàgna p'r i presidènt Vasco Errani e Stefano Bonaccini.
In dal 2020 al lavóra par la task force ministeriàla dla Lucia Azzolina par strulgàr dal sulusiòṅ par far partìr incóra la scōla durànt al COVID-19. 'L an dòp al vîṅ sarnî par Mario Draghi par far al minìstar dl'istrusiòṅ in dal sò guèran.
Culegamènt estéran
- Wikiquote contiene citazioni di o su Patrizio Bianchi
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Patrizio Bianchi


text:
L'hotel Acla da Fontauna vegn spazzà ed il material puspè duvrà per in nov project. Quai ha il manader da fatschenta da la societad Mathis Störi (el sviluppa era projects tar la Brandis Investment SA a Maiavilla) ditg a RTR.
Mo els na vegnian betg a realisar in grond project. Els hajan fatg persenn ch’in project che custass da quai da 100 milliuns francs fiss in numer memia grond per la gronda part dals investiders.
Project pitschen en etappas
Perquai veglian els realisar in project pitschen en etappas. Dapli n’ha Störi anc betg pudì tradir. Ma el manegia ch’i fiss pussaivel da construir in hotel, abitaziuns, ubain in project en connex cun sport, perquai ch’ins pudess nizzegiar sinergias cun il center da sport e cultura. La finala haja la regiun sisum la Cadi in grond potenzial.
Fin 90'000 pernottaziuns
L'hotel Acla da Fontauna a Mustér è vegnì construì al cumenzament dals onns 1970. El appartegneva a l’Intersoc (ina interpresa da la Belgia) e generava ils megliers onns 80’000 – 90’000 pernottaziuns. L'onn 2000 n'ha l’Intersoc betg pli prolungà ils contracts da locaziun cun l'hotel ed uschia n’eran betg pli emplenids ils 550 letgs.
2004 ha la Banca Chantunala Grischuna cumprà l’hotel. Ils ultims onns ha l’interpresa Due Sentieri SA da Franz Hidber empruvà da realisar in project. Uss tschertga ella ensemen cun las interpresas Brandis Investment SA e Miro Immobilien SA ina schliaziun.
Ord l'archiv:
RR actualitad 17:00


text:
da Marcel Köhle
«Misericordia» e «perdun» ein dus cavazzins centrals egl evangeli da questa dumengia. Silla damonda da Pieder rispunda Jesus ch’ins dueigi perdunar a moda generusa ed illustrescha quei cun ina semeglia.
Mo tuttina tschentan biars la damonda: «Daco duei jeu insumma perdunar, tgei porta quei?» – Sch’ins vesa con crudeivel ch’ils carstgauns tractan in l’auter e cons ch’emprendan nuot ord lur sbagls e puccaus, gie, lu san ins bein sedumandar daco ch’ins duei perdunar generusamein.
Tier il perdunar va ei buca mo per igl act, mobein era per la tenuta. – Misericordia e perdun entscheivan en nos cors. Sche nus sentin conta misericordia che Dieus schenghegia a nus, lu eis ei era pli sempel dad esser misericordeivels culs concarstgauns e da perdunar in a l’auter. – Perquei eis ei impurtont da rugar Diu ch’el detti a nus in cor misericordeivel e la forza da perdunar (sco el perduna adina puspei a nus). Aschia sa ei dar ina nova entschatta, e mintgin survegn ina schanza sch’el ha falliu. E quella schanza drova mintgin da nus adina puspei.
Mt 18,21–35
21Lu ei Pieder vegnius neutier ed ha detg: Segner, contas ga hai jeu da perdunar a miu frar, sch’el fallescha encunter mei? Forsa tochen siat ga? 22Jesus ha rispundiu ad el: Jeu ditgel a ti, buca tochen siat ga, mobein tochen siatonta ga siat ga.
23Il reginavel da tschiel ei numnadamein semeglionts ad in retg che leva far quen cun ses survients. 24Havend entschiet a far quen, han ins menau tier el in ch’era culponts ad el dieschmelli talents. 25Cunquei ch’el era buca buns da pagar, ha il patrun cumandau da vender el, sia dunna, ses affons e tut sia facultad per pagar il deivet. 26Cheu ei il survient sefretgs avon ses peis ed ha rugau el: Hagies pazienzia cun mei, e jeu vi pagar tut. 27Il patrun ha lu giu cumpassiun da quei survient, ha dau liber el e relaschau tut siu deivet ad el. 28Mond giuadora, ha quei fumegl entupau in da ses confumegls ch’era culponts ad el tschien denars. El ha cargau quel pil cavez e detg: Paga quei che ti eis culponts! 29E siu confumegl ei sefretgs avon ses peis ed ha rugau el: Hagies pazienzia cun mei, e jeu vi pagar tut. 30Mo l’auter ha buca vuliu, mobein el ius ed ha fatg metter el en perschun, tochen ch’el hagi pagau il deivet. 31Vesend quei ch’era daventau, ein ses confumegls stai tut indignai. Els ein i ed han raquintau a lur patrun tut quei ch’era capitau. 32Quel ha fatg vegnir il survient ed ha detg ad el: Ti miserabel cumpogn! L’entira summa che ti eras culponts a mi, hai jeu relaschau a ti, perquei che ti has rugau mei. 33Vesses buca era ti stuiu ver cumpassiun da tiu confumegl, sco jeu hai giu cumpassiun da tei? 34E plein gretta ha il patrun surdau el als sbiers, tochen ch’el hagi pagau igl entir deivet. 35Aschia vegn era miu Bab celestial a far cun vus, sche scadin da vus perduna buca da cor a siu frar.


text:
La Banca chantunala grischuna ha fatg l'onn passà in gudogn da concern da prest 181 milliuns francs. Cumpareglià cun il 2019 ch'è stà in onn da record ha la banca uschia fatg 2,5% damain gudogn. Tuttina è la banca cuntenta cun il resultat dal 2020. Sa cumprovà saja er durant l'onn da pandemia il model da fatschenta cun ina vasta diversificaziun.
Surtut la sparta d'investiziuns haja purtà gronds retgavs, er sche quels na cuntanschian betg il nivel da l'onn avant, scriva la banca en la communicaziun a las medias.
Pudì augmentar ha la banca durant il 2020 ils emprests a la clientella. Quels èn creschids per 3,2% u 647,5 milliuns francs. Creschida è er la facultad da la clientella – quai per passa 5% sin 38,1 milliardas francs.
Credits da Covid-19
Credits da Covid-19 ha la banca fin la fin dal 2020 concedì per 161,7 milliuns francs. Tenor la banca hajan 1'349 firmas survegnì sustegn. Mo tar paucas hajan ins stuì refusar la dumonda. La gronda part dals credits èn ids en la gastronomia.
La garanzia per ils credits surpiglia il Chantun e la Confederaziun.
Dividenda resta tar 40 francs
Grazia a quest resultat da fatschenta po la banca sco gia l'onn avant pajar or ina dividenda da 40 francs. Per il chantun ed ils participants datti tut en tut 100 milliuns francs. Il chantun Grischun survegn uschia inclusiv l'indemnisaziun per la garanzia statala 87,3 milliuns francs. Al fondo da contribuziuns per projects betg commerzials dals secturs sport, cultura, societad e turissem paja la banca 3,7 milliuns francs.
Filialas pitschnas sut la marella
Tar filialas pitschnas vul la Banca chantunala grischuna examinar, sche quellas rendan anc, uschia Daniel Fust, il CEO da la banca envers RTR. Pertutgadas saja filialas pitschnas ch'hajan per exempel sulet avert dus suentermezdis ad emna e nua che persunas cun in pensum parzial sajan engaschadas, sco Daniel Fust declera.
La banca veglia dentant rinforzar ils centers regiunals, sco per exempel a Scuol u a Glion. En 10 lieus haja la banca renovà e cumplettà ils davos onns las filialas. Per il mument datti en 49 lieus in spurtegl da la Banca chantunala grischuna.


text:
Programa Voyager
El programa Voyager l'è 'n programa scentìfich americà che g'ha portàt endel 1977 a spedéser dò sonde spasiàle, ciamàde Voyager 1 e Voyager 2, a esplorà el Sistema Solar esterno.
Endela prìma fàze del progràma, töte dò le sonde le g'ha vizitàt i pianeti Giove e Saturno. La sonda Voyager 2 la g'ha püdìt rià a vizità pò a Urano e Netuno gràsie a 'n alineamènt planetàre vantagiùs che s'è verificàt a la fì dei agn setànta del sècol XX. Amò 'ncö (2015) la sónda Voyager 2 l'è l'ünica a ìga vizitàt Urano e Netuno.
Töte dò le sónde le g'ha mandàt sö la Tèra 'na gran quantità de 'nformasiù söi giganti gasùs del Sistema Solar. En particolàr i dati che la Voyager 2 la g'ha catàt sö a mèret de la màsa de Netuno i g'ha pimitìt de mèter fì a le ipòtezi de ezistènsa de pianéti de dimensiù 'mportànte en colocàcc aldelà de l'orbita de Plutone.
A diferènsa de le sónde del Programa Pioneer, che oramài le funsiùna mìa piö, le dò sonde Voyager i è 'n funsiù amò 'ncö (2015) e le trasmèt amò le sò rilevasiù a la stasiù sö la tèra entàt che le vàgia 'nvèrs l'estèrno del Sistema Solar. Le baterìe termoelètriche a izòtop radioatìf che le mónta le permèt amò diversi agn de funsiunamènt (se fà cönt alméno 'nfìna al 2025), però divèrsi strümèncc i è stacc de menemà smorsàcc per cönsömà amò méno energia. A cumnincià de la fì del 2003, la sonda Voyager 1 la g'ha ambiàt a streersà l'eliopauza. La Voyager 1 l'è riàda a 'na distànsa de 100 Unità Astronomiche (UA) del Sul ai 15 de óst del 2006. Endel 2013 l'è riàda a 'na distànsa de presapóch 125 UA del Sul. La Voyager 2 la g'ga ragiungìt le 100 UA del Sul ai 7 de noèmber del 2012.
Le dò sónde i è stàde fàde sö del Jet Propulsion Laboratory, strütüre finansiàda de la NASA. Sö ognöna dele dò gh'è 'na còpia del Voyager Golden Record, en disch registràt con sö imàgini e suòni de la Tera ensèma a 'na selesiù müzicàla.


text:
See-Gaster (distret)
El Distret de See-Gaster l'è giü dei òt distrecc eleturài (en todèsch: Wahlkreis) del Canton San Gal, en Svìsera, L'è stat creàt endèl 2003 e 'l corespónt precizamènt ai ex-distrècc See e Gaster.
L'è sitüàt endèla part ucidentàl de cantù, sö le spónde dei lach de Zurìgo e de Walensee, entrmès entrà le preàlpi Apezeléze e le Alpi Glarunéze. El cunfìna a nordèst col distret de Toggenburg, a sudèst col distrèt de Sarganserland, a sud col Canton Glaruna e coi distrècc de March e Höfe (Canton Svit), a òvest col distrèt de Meilen (Canton Zürigh), e a nordèst col distrèt de Hinwil (Canton Zürigh).
CümüModifega
El distret de See-Gaster el g'ha 'na popolasiù de 63 106 abitàncc (dato del Desember 2011), repartìcc en 14 cümü:
RiferimènccModifega
- Media relaa a See-Gaster (distret) su Wikimedia Commons


text:
Raduond 120 uffants da la scoulina fin terza primara da Scuol han giodü in venderdi passà il concert da Martin Bezzola ed Ursina Giger. Els sun stats l’eivna passada sün turnea illas scoulas da l’Engiadina Bassa ed han preschantà las chanzuns d’uffants da Clo Duri Bezzola chi sun gnüdas ramassadas i’l nouv cudesch da chant cun disc compact «Il lung viadi». «Il prüm n’haja gnü respet da chantar davant tants uffants», ha dit la chantadura Ursina Giger. Però ils uffants s’han laschà tour sül viadi musical ed han accumpagnà chantond ils duos musicists tras mincha chanzun. «Quai fa bain il cour da dudir ils uffants e da badar lur plaschair per las chanzuns», ha dit Martin Bezzola. Per el esa insomma stat ün mumaint fich emoziunal, da pudair preschantar las chanzuns cha seis bap vaiva scrit dals ons 80. Da badar uossa, cha eir ils uffants d’hozindi cugnuoschan quistas chanzuns til ha fat grond plaschair. Il concert a Scuol es gnü organisà da las respunsablas da la Biblioteca a Scuol sco alternativa per la «not da las istorgias» chi nun ha pudü gniar realisada quist on.
Ün agen stil per mincha chanzun
Dürant la pandemia ha Martin Bezzola realisà il proget dal cudesch da chant cun illustraziuns da Pia Valär. Causa cha Clo Duri Bezzola vaiva scrit las chanzuns cul clavazin e sainza arrandschamaints, es statta la sfida per Martin Bezzola da dar a mincha chanzun ün agen stil. El s’ha laschà influenzar dals texts per chattar il stil da musica per mincha chanzun. Ed uschè han ils uffants dudi chanzuns cun ritems da l’America latina, musica da reggae o da rock. Insembel cun Ursina Giger ha Martin Bezzola savü inchantar ils uffants a Scuol. Però cha las chanzuns nu plaschan be als uffants, han ils duos chantadurs muossà d’incuort eir als Dis da litteratura a Domat. Là s’han els preschantats cun üna band cumpletta, e per ün mumaint s’han eir il creschüts laschats tour sün ün viadi fantastic.
Cuntinuar il viadi musical
Illa cumbinaziun tanter concerts per creschüts ed uffants, chattan Martin Bezzola ed Ursina Giger gronda satisfacziun. Perquai han eir els grond plaschair da pudair cuntinuar cul lung viadi in differents lös e per ün public d’uffants e restants uffants da tuot las etats.
Text, fotografia e video: Nicolo Bass


text:
Keith Emerson
Keith Noel Emerson (Todmorden, 2 ad Nuvémbar dal 1944 - Santa Monica, 10 ad Mars dal 2016), 'l è stâ 'n cumpuśidōr e tasterìsta ingléś, cgnusû p'r avér dâ vita in di an Stanta a 'l grup ad rock progressive di Emerson Lake & Palmer.
'L è stâ òṅ di prim a druàr a la sò manéra 'l òrgan Hammond e i sintetiśadōr Moog.
Biugrafìa
Carsû a Worthing, in dal Sussex, Keith al crés cun la pasiòṅ p'r al piàṅ tgnénd adrē a gl'òpri ad Johann Sebastian Bach, ad Sergej Prokof'ev, ad Dave Brubeck e 'd Art Tatum.
Dòp 'n inìsi c'n al grup di The Nice, Emerson al dà vita in dal 1970 a 'l grup di Emerson Lake & Palmer insém a 'l chitarìsta, cantànt e basìsta di King Crimson Greg Lake e a 'l baterìsta di Atomic Rooster Vincent Crane. Sèg al riva a 'l sucès e 'l fà vgnir fóra déś àlbum in studi.
In di an Utànta al taca na caréra da par lò faghénd anc dal culòni sunóri par soquànt film ad scarésa 'd regìsta itagliàṅ cuma Inferno ad Dario Argento (1980), Murderock uccide a passo di danza ad Lucio Fulci (1984) e La chiesa ad Michele Soavi (1989).
In dal 1986 al tórna a lauràr cun Lake dand vita a 'l prugèt Emerson, Lake & Powell in dua 'l èx baterìsta di Black Sabbath Cozy Powell al tulìva 'l pòst ad Carl Palmer ma pò in di an Nuànta al mét in pē incóra i Emerson Lake & Palmer.
In dla nòt fra 'l 10 e 'l 11 ad Mars dal 2016, a 71 an, Emerson al s tira na sćiuptàda in cô in dla sò cà 'd Santa Monica darènt a Los Angeles. 'L éra dimóndi śò parchè al gh'iva 'n brut mâł a 'l maṅ ch'al gh dava di prubléma a sunàr e 'l éra destinâ a 'ndàr sèmpar pèś.


text:
Ils 16 da November 2002, pia avant 15 onns, en las bovas idas a val dapertut en la Surselva: A Schlans, Trun, Tersnaus e Rueun han ellas fatg grondas devastaziuns. A guardar ils purtrets da quella giada èsi strusch betg da s'imaginar, ch'igl n'ha dà nagins morts.
A Rueun eran vegnidas trais persunas en la bova e tuts trais eran maschinists ch'avevan gist cumenzà da rumir l’emprima bova cun lur baggers. Durant lur lavurs eran els vegnids surprais da la segunda bova.
L'istorgia anc betg raquintada
Qua entschaiva l'istorgia dal maschinist portugais Paolo Marques Rodrigues:
El haja gì trais anghels protecturs: Dus requirents d’asil da l'Eritrea, ch'avevan vesì co ch'el era vegnì en la bova e Michel Simmen. Simmen lavurava en il center da requirents d’asil a Rueun ed era vegnì alarmà da quels dus requirents. Communablamain han els savì spendrar Paolo Marques Rodrigues.
L'emprim mument han els pensà che l'um saja mort. Pir cur che Michel Simmen haja deliberà la bucca da Paolo Marques Rodrigues da pitschens craps e glera haja el cumenzà a tusser.
Tuttafatg n'è el mai sa revegnì da quest accident. Anc oz na sa el betg lavurar.
Salvavita
Fin avant intginas emnas aveva Paolo Marques Rodrigues quasi emblidà, che Michel Simmen aveva salvà la vita ad el. Lura èn els s’entupads casualmain. Ord da quella emprima sentupada ha igl dà la finala er ina secunda, nua che RTR ha pudì accumpagnar els.
Ord l'archiv
RR actualitad 08:00


text:
L'uniun dal Parc Ela vul che la regiun profiteschia dapli dals products da l'agricultura locala. L'idea da coc saja che products agrars producids en la regiun, vegnian elavurads e vendids anc pli intensiv en il territori dal parc.
Tranter auter haja la retschertga online mussà ch'ils purs da la regiun giavischian ina pussaivladad da far batgaria ed elavurar la charn en il territori dal Parc Ela. Ma er projects per elavurar latg, verdura, fritgs e gran vegnan examinads.
Products indigens d'auta qualitad
Finamira èsi da schlargiar la producziun da mangiativas d'auta qualitad en il Parc Ela. Ina nova plattafurma digitala duai lura colliar producents en la Val d'Alvra ed en il Surses cun la gastronomia regiunala.
Il project dal Parc Ela survegn sustegn federal da 20'000 francs. E la medema summa mettan mintgamai a disposiziun il post per il svilup da la regiun e l'uniun Parc Ela.


text:
Jon Semadeni
Jon Semadeni è naschì l'onn 1910 a Vnà. El ha frequentà il seminari da scolasts a Cuira ed ha alura studegià litteratura tudestga ed istorgia en diversas citads.
A Ziràn, Andeer ed a Scuol ha Jon Semadeni instruì a las scolas secundaras. Dapi l'onn 1960 ha el medemamain instruì a la scola media a Samedan ed al gimnasi a Zuoz. Jon Semadeni è stà activ en la partiziun da teater. Plinavant ha el scrit texts dramatics e prosa. Dus enconuschents texts da prosa en La jürada ed Il giat cotschen.
Ovras principalasEdit
- Cudesch da lectüra per las classas otas da las scoulas ladinas. Cuoira: Administraziun chantunala da mezs d`instrucziun, 1947
- La s-chürdüm dal sulai. Drama in 3 acts. Cuoira: T.Murk, 1953
- Ün quader chi nu quadra. Cumedgia in 3 acts. Cuoira: T.Murk, 1959
- Il bal da la schocca cotschna. Gö dramatic cun chant, musica e sots. Cuoira: T.Murk, 1960
- L'uman derschader. Drama in 3 acts. Cuoira: T.Murk, 1964
- La jürada/Der Bannwald. Romanisch und deutsch. Aus dem Engadiner Romanischen übertragen von Huldrych Blanke. Samedan: Eigenverlag, 1967. Neuübersetzung von Chasper Pult und Claire Hauser-Pult. Zürich: Edition Howeg, 2012.
- Il giat cotschen. Samedan: M.Semadeni, 1980. Zweisprachige Ausgabe. Die rote Katze/Il giat cotschen. Zürich: Limmat Verlag, 1998.
- Ouvras dramaticas. Samedan: Chesa Gensler, 1980
"Svoul aint in l'univers" sco exempelEdit
Quest text da 1980/1981 tracta d'in astronaut che è sgulads sin la glina. El raquinta da quai ch'el vesa, e vi da tge ch'el pensa durant ses viadi extraordinari. Sco emprim descriva el co el sa dasda e fa ils emprims pass el sablun sin la glina. El sa regorda vi da ses temps da mattatsch, cura ch'el giugava cun artg e paliet. Lura prenda el cun ina sonda sablun dal terren, fertant che milliuns persunas suondan sia lavur cun meds electronics. Ses patratgs cuntinueschan. El vesa guauds, cuntradas ed animals. Era s'imaginescha el dad esser en la Africa. El pensa vi da liuns, gnus ed anc bler auters animals. Tuttenina survegn el puspè in cumond dil terren, che dasda el or da ses patratgs. El sa concentrescha puspè sin sia lavur. "In pitschen pass ch'in astronaut fa sin terren ester è in grond pass per la umanitad," sche quai è bain era uschia en quai raquint?
FuntaunaEdit
- Deplazzas, G., Funtaunas, Istorgia da la litteratura rumantscha per scola e pievel, tom 4, Lia rumantscha, Cuira, 1993


text:
Il suveran ha decidì ils 21 da favrer da vulair restar en il Parc Ela. La ferma opposiziun haja dentant fatg cler ch'i saja er en avegnir d'avair quità dal territori da skis e las pendicularas sco center turistic.
La TSBA aveva vulì restar en il parc, be sch'il territori da skis vegniss exclus dal Parc Ela. Sa chapescha ch'els acceptian dentant la decisiun dal suveran da vulair restar. Malgrà ch'ella ha pers, vul ella dentant che l'opposiziun survegnia ina vusch en chapitel.
Peder Plaz sco nov suprastant
Nagin tema è stà ch'il president da l'organisaziun turistica, Luzi Thomann duai sa retrair. La suprastanza communala ha proponì Peder Plaz sco successur da Carmen Dedual per la suprastanza da l'uniun Parc Ela. Questa proposta sustegna er la TSBA. Quai sur tut pervi da ses connex cun l'economia. Entras el fissan er ils interess da mastergnanza ed economia represchentads en la suprastanza dal parc.
La TSBA ed er la suprastanza communala Surses hajan manà in discurs avert. Malgrà las differenzas vegnian las pendicularas a restar en la TSBA ed er a pajar vinavant lur contribuziun annuala a favur dal marketing. L'avegnir e la bainstanza da la regiun sajan quai che collia e che la TSBA sco er la vischnanca hajan en mira.


text:
Il cussegl communal da Claustra ha approvà a l’unanimitad il rempar «Gruobenwald». Cun quest rempar vul la vischnanca proteger la via naziunala sco er il trassé da la Viafier retica da crudada da crappa. Concret vai per nov raits novas cunter crudada da crappa e tschitg rempars.
Damai ch'il rempar «Gruobenwald» nizzegia il pli ferm a la Confederaziun ed al chantun stuess la vischnanca da Claustra pajar bundant 235'000 francs dals total 4,6 milliuns francs.
En in proxim pass ston ins ussa spetgar la decisiun dal departament responsabel areguard l’approvaziun e recurs cunter il project.


text:
In nossa canorta vain minchün STIMÀ ed INTRETSCHÀ. Genituors, uffants ed il team da la canorta. Nus imprendain ün DA tschel da maniera ludica e ramassain ün CUN tschel experienzas e fuormain nos minchadi cumünaivel.
Nus chürain di per di üna relaziun amuraivla e cun respet. Lapro ans orientaina als bsögns ed al buonder natüral dals uffants. Els vöglian scuvrir e perscrutar, creschan tras arcugnuschentscha ed affecziun. E precis a quists bsögns importants dals uffants dain nus ün dachasa.
Per nus significha educar accumpagnar e sustgnair. Rituals cumünaivels ed üna clera structura da l’andamaint dal di.


text:
Meggen
Meggen a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Lüzerna, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 13.93 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 6697 abitant.
El cumün de Meggen al se tröva a una altitüden de 479 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Adligenswil, Greppen, Horw, Küssnacht (SZ), Lüzerna (Luzern), Stansstad (NW), Weggis. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Meggen l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1226 col nom de Meken, ma in d'una copia del secul XIV de un docüment pü antich (1160) l'è menziunaa come in Acta Murensia.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Meggen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Edinbûrg
Edinbûrg (a s lèś [ˈɛdɪnbʌrə] o [ˈɛdɪnbrə] in ingléś, ciamàda Dùn Èideann in scuséś) l'è na sità dal Régn Unî, la sò sètma più granda, e capitàl dla Scòsia.
La s cata su sèt còi (Arthur's Seat, Castle Rock, Calton Hill, Corstorphine Hill, Braid Hills, Blackford Hill e Craiglockhard Hill) in dla sò còsta urientàla, a la fiṅ dla riva dal Firth of Forth, e la fà quatarsènt-ssantasincmìla abitànt a 'l incìrca. In dal 1995 al sò sèntar stòric (Old e New Town) e 'l sò castèl i èṅ dvintâ Patrimòni dl'umanità d'l UNESCO.
Tut i an i èṅ dū migliòṅ i turìsta ch'i gh vaṅ in vacànsa e 'l turìśum 'l è difàti dimóndi impurtànt par la sò ecunumìa e i sò abitànt i èṅ i più ric par PIL dal régn dòp Lóndra, ciapànd in mèdia 40.700 euro a crani. I diśucupâ i n rìvan gnanc a 'l 3%. La sità l'è arcurdàda anc p'r i sò servìsi finansiàri, l'educasiòṅ e la risérca.
Al sò clima 'l è uceànic-temprâ, 'd invér'n a s fà fadìga a 'ndàr sóta śèt e 'd istâ a pasàr i vint-i-òt grâd.
In sità, da 'l 2004, a s cata 'l parlamènt scuséś. Al sò aministradōr 'l è Donald Wilson.
Persunàǵ ligâ a Edinbûrg
- Tony Blair, pulìtig
- Sean Connery, atōr
- Iain Glen, atōr
- Alexander Graham Bell, invintōr dal telèfun
- Graeme Souness, èx śugadōr ad fólbar


text:
Kde domov můj
Kde domov můj a l'è l'inn nazional de la Cechia, doperaa de l'independenza de la Nazion del 1993 e prima 'me prima strofa de l'inn nazional de la Cecoslovacchia. La musica a l'è stada scritta in del 1834 del 'me part de l'oeuveretta "Fidlovačka aneb žádný hněv a žádná rvačka" del František Škroup e 'l test del Josef Kajetán Tyl.
Test[Modifega | modifica 'l sorgent]
El test el gh'ha pussee de 'na strofa ma domà vuna a l'è offiziala.
Lengov di minoranz[Modifega | modifica 'l sorgent]
Dal 1918 al 1938 eren doperaa anca di version offiziai per todesch e ongares:
Todesch[Modifega | modifica 'l sorgent]
Wo ist mein Heim?
Mein Vaterland?
Wo durch Wiesen Bäche brausen,
Wo auf Felsen Wälder sausen,
Wo ein Eden uns entzückt,
Wenn der Lenz die Fluren schmückt:
Dieses Land, so schön vor allen,
Böhmen ist mein Heimatland.
Böhmen ist mein Heimatland.
Ongares[Modifega | modifica 'l sorgent]
Hol van honom, hol a hazám?
Hol patak zúg a hegyháton,
Csörgedez a rónaságon.
Üde virág a kertben,
Mint egy földi édenben.
Ez az istenáldotta föld,
Cseh föld a hazám,
Csehszlovák föld a hazám.
Slovacch[Modifega | modifica 'l sorgent]
Kde domov môj,
kde domov môj.
Voda hučí po lučinách,
bory šumí po skalinách,
v sade skvie sa jari kvet,
zemský raj to na pohľad!
A to je tá krásna krajina,
krajiny česká ',' domov môj,
krajiny česká ',' domov môj!
Latin[Modifega | modifica 'l sorgent]
Que patria?
Que patria?
Fluunt aquae inter prata,
strīdent silvae rūpe lāta.
Hortō ridet iūge vēr
paradīsus dēsupēr.
Ecce terra pulcherrima,
Bohemia patria,
Bohemia patria.
Registrazion[Modifega | modifica 'l sorgent]
Version strumentala offiziala
Version offiziala cantada de l'Orchesta del Teater Nazional
Version offiziala mascolina
Version offiziala femminina
Version del 1908


text:
categoria
Lombard[modifega]
Nom
categoria f (pl:categorie) - scrivud con la Noeuva Ortografia Lombarda - dialet: MI-
- (est.) grup de persone o robe che i gh'hann di aspet o qualità comune
- (filos.) indes de livell qualitativ d'on insiema omogenov de robe
- (filos.) capacità de astrazzion, tipica de la natura de la ment umana svilupada in su la Terra, de prodù di idee come risposte a on stimol ricevud di sens
- (est.) principi o assont del qual, de poeu de havé ciapad sgiamò conoscenza per mez de l'esperienza, se oten per deduzzion un modell de riferiment a travers d'ona profonda analisi foeura de l'esprienza
- (gram.) la gh'è nò la definizzion; se te voeulet, tàcheghela
- (mat.) compless di operazioni conligade in fra de lore
Variant
Sillabazzion
- ca | te | go | rì | a
Parnonzia
sing: IPA: /kateɡuˈria/ (dialet: MI- )
pl: IPA: /kateɡuˈrii/ (dialet: MI- )
Etimologia / Derivazzion
la gh'è nò l'etimologia; se te voeuret, tàcheghela
Traduzzion
Riferiment
- Circolo Filologico Milanese (2018). Dizionario Milanese. Antonio Vallardi, pag. 37. ISBN 978-88-6987-846-6. MI-


text:
Il 2016 ha Gion Tscharner edì ils cudeschs istorics dal Nov Testament (Evangelis da Matteus, Marcus, Lucas e Joannes, Fatgs dals Apostels). La publicaziun cumpiglia er in’introducziun en ils tschintg cudeschs istorics, in pèr fatgs da l’istorgia dal Nov Testament ed in disc cumpact.
En il pled sin via scriva l’autur: «Ils cudeschs istorics dal Nov Testament hai jau translatà ils onns 2006–2014. Hans-Peter Schreich, reverenda refurmà da la Val Müstair, ha publitgà sin in DC mias traducziuns ensemen cun novas versiuns da la Bibla en puter ed en vallader da reverenda Gion Gaudenz.» Quai à stà il 2014. Gia avant, il 2006, avevan Gion Tscharner (translaziun) e Hans-Peter Schreich (lectorat) edì l’Evangeli tenor Marcus en furma stampada. La versiun dal 2014 sa differenziescha da quest’emprima ediziun tras in’ulteriura repassada (correctorat); e sper il text integral dals quatter Evangelis e dals Fatgs dals apostels cuntegna il DC dal 2014 er las trais sinopsas dals Evangelis da Marcus, Matteus e Lucas. Davart la muntada da las sinopsas vegn ins a savair il suandant: «Il Nov Testament cuntegna quatter Evangelis (Matteus, Marcus, Lucas e Joannes). Ils emprims trais sa sumeglian en lur structura e per part er areguard la formulaziun. Probabel han Matteus e Lucas fatg diever da differentas funtaunas, ma surtut da l’Evangeli da Marcus. Perquai numn’ins ils emprims trais ‹Evangelists sinpotics›. Tuts quatter Evangelis rapportan da l’operar da Jesus. Matteus e Lucas cumenzan cun la naschientscha da Jesus, Marcus e Joannes pir cun la cumparsa da Joannes Battista.»
Uschia èsi tuttavia giustifitgà che precis l’Evangeli da Marcus è cumparì il 2006 sco emprim en stampa: I sa tracta da l’Evangeli il pli curt e (probablamain) il pli vegl, il qual ha furmà in’impurtanta basa per l’elavuraziun da dus ulteriurs Evangelis.
La versiun dals texts cumparida il 2016 en furma da cudesch correspunda areguard il lectorat precisamain al DC dal 2014. Per la stampa è percunter vegnì adattà il layout (duas colonnas per pagina, quai ch’è surtut d’avantatg consultond la versiun digitala). Il DC agiuntà a la publicaziun dal 2016 cuntegna il cudesch sco tal en format pdf, en pli las trais sinopsas sco sin il DC dal 2014 e, sco nov document, ina preziusa ‹Glista da parallelas dals quatter Evangelis›.
Areguard la lavur da translaziun e lectorat scriva Gion Tscharner en l’ediziun dal 2016: «Questa versiun sa basa surtut sin il text original grec, ma er sin las differentas versiuns rumantschas, las versiuns tudestgas da Turitg, l’uschenumnada ‹Einheitsübersetzung›, alura ‹La Bible reformée da Neuchtel› e ‹La Sacre Bibbia, Versione Nuova Riveduta› 2000 da Roma.»
Gion Tscharner, ch’abita a Zernez, è naschì il 1933 a Sched. Suenter avair frequentà il seminari da magisters a Cuira ha el dà scola en divers lieus. Alura è el sa decidì per ina nova via ed è s’inscrit a la facultad da teologia a Turitg. Suenter avair terminà il studi è el vegnì elegì reverenda a S-chanf, pli tard a Fuldera. Bainbaud è el puspè returnà tar sia veglia professiun: el ha surpiglià la plazza da magister da rumantsch al Liceum Alpinum a Zuoz, nua ch’el ha lavurà fin sia pensiun. Sper diversas autras activitads entaifer il moviment rumantsch, è Tscharner surtut vegnì enconuschent sco cumpilader dals pledaris vallader e puter.


text:
En la 2 liga interregiunala gudogna Cuira 97 ordaifer cunter l'FC Widnau cun 2:0. Cuira resta uschia a la testa da la tabella cun 6 puncts suenter 2 gieus. L'equipa grischuna è ida en avantatg en la 61avla minuta entras in gol da Ridvan Kardesoglu. La decisiun è pir crudada en la 93avla minuta. Lura ha Lorenzo Cazzato sajetà il 2:0. Ils dus giugaders rumantschs Carlo Bearth e Rafael Deplazes han omadus dà davent da l'entschatta per Cuira 97.
L'emprim gieu aveva Cuira 97 gudagnà gist cun 17:1 cunter Turitg United. Proxima sonda retschaivan ils Grischuns a chasa l'FC Uzwil.
RR novitads 21:00


text:
Ina saira durant star avant chamona e baterlar ha Mattia Mani constatà ensemen cun in collega ch'els hajan il medem problem. Numnadamain in problem da tualetta. Colliar l'anteriura stalla cun ils indrizs ch'èn avant maun n'era betg lubì pervia da las premissas dal chantun. Spert era decidì ch'els fetschian insatge.
Senza indrizs tecnics e vanzadiras
Mattia Mani ha cumenzà a s’infurmar tgenins sistems per schubregiar aua duvrada ch'i dat insumma e tge che fiss adattà per l'acla. Ils blers sistems lavuran cun indrizs tecnics e dovran electricitad. Quels n'en betg adattads per in'acla senza access a la rait d'electricitad. Vinavant datti tuttina anc vanzadiras che ston vegnir manadas a val e dismessas en la serenera communala. Bainspert è el vegnì en contact cun la serenera biologica da plantas. Quella funcziunescha senza electricitad, cun nizzegiar la differenza d'autezza. Las substanzas solidas che restan daventan cumpost uschia na datti nagut per charrar a val e dismetter.
Ina schliaziun cuminaivla
Fitg impurtant per ils dus iniziants era da chattar ina schliaziun che tut quels che vulan, pon sa participar e colliar lur chamonas. La fin finala èn set chamonas colliadas cun la serenera biologica da plantas. Cun quai ch'els avevan a disposiziun maschinas da lur manaschis e la gronda part dals participants è talentada artisanal han els construì sez la serenera da plantas. Quantas uras da lavur ch'igl ha duvrà na san els betg dir. Ils custs da circa 40'000 francs han els partì.
Tras quest project hai jau survegnì tut in'autra relaziun tar fecalias
Visiun per il futur
Per Mattia Mani, in dals iniziants da la serenera biologica è la tgira da la serenera daventà in hobi ils davos trais onns. El sa giavischass, che la glieud havess impà dapli cunscienzia per il rument ch'ella producescha mintga di. Sia visiun per il futur è che tuttas chamonas da Bavugls fissan in di colliadas cun la serenera biologica.


text:
Luvratori „graun, frina e paun“ a Morissen
La gievgia, ils 8 d'october, essan nus dall’emprema e secunda classa da Rabius serendi a Morissen per visitar il luvratori „graun, frina e paun“ che vegn purschius dil museum regiunal.
All’entschatta havein nus gidau da purtar neutier lenna per far fiug en fuorn. Silsuenter havein nus fatg la pasta da paun. En la pasta s’audan las suandontas ingredienzas: frina, sal, levon ed aua. Suenter che la pasta ei turschada flot e bein sto quella ruassar e levar in dètg mument. Cunquei ch’ei dat gentar pizza essan nus tuts i a far cumissiuns el Volg da Morissen. Cu nus essan returnai havein nus tuts formau in paun e preparau il sgarabriec (paun empleniu cun meila). Duront ch’il paun coi el fuorn, havein nus fatg ina viseta el mulin. Igl ei stau fetg impressiunont da veser co il graun vegneva mulaus pli baul. Ussa freda ei propi bein da paun cotg. Tgei bellezia pauns che vegnan tratgs ord il fuorn. Per finir astga mintgin aunc metter sin la pasta da pizza quei ch’el ha bugen. Suenter cuort mument el fuorn havein nus magliau ina buontad pizza. Bien appetit!
Cun buna luna essan nus tuts returnai a casa. Igl ei stau in bellezia di plein surpresas e plascher. Nus havein viu bia caussas novas ed havein saviu emprender ina massa.
Engraziel da cor a Bettina, Jacobina ed al muliner Toni che han accumpignau nus a moda fetg simpatica e cumpetenta tras quei di.


text:
Ils 31 da schaner 2015 I sa tracta d'in accident da lavinas la fin da schaner 2015 al Vilan. Ina gruppa da skiunz era vegnida en ina lavina, 5 da las 9 persunas d’ina gruppa ord il chantun Argovia eran mortas. Vigur legala n’ha la decisiun anc betg.
Manà la tura gratuitamain
L’accident era tenor la procura publica durant ina tura ch’il manader manava gratuitamain per il Club alpin svizzer (CAS). Tut ils participants da la gruppa eran alpinists versads e commembers dal CAS. Il manader da la tura ch’è partì sco emprim n’era betg vegni sut la lavina, sco sulet da la gruppa da nov persunas.
Dus experts dal Institut da naiv e lavinas a Tavau
Per pudair sclerir exact l’accident da lavina ed il cumpartiment dal manader da turas ha la procura publica dumandà cussegl dus experts dal Institut da naiv e lavinas a Tavau. Il rapport era vegni inoltrà l’avrigl 2017. Era èn pliras persunas ch’eran s’annunziadas sco perditgas e datas da GPS sco fotos vegnidas examinadas da la procura publica.
RR novitads 12:00


text:
Tenor l'Uffizi federal da sanadad hai dà quest onn 257 cas da la «Meningoenzephalitis FSME». Da l'onn 2000 fin il 2017 ha l'Uffizi da sanadad registrà mintga stagiun tranter 52 e 257 cas. Er l'october da quest onn era il dumber d'infecziuns pli auts ch'usità. Cun 36 cas è quai schizunt il pli aut dumber dal mais october dapi l'entschatta dal nov millenni. Sco l’Uffizi da sanadad communitgescha variescha il dumber dentant fitg sch’ins cumpareglia ils mais in cun l’auter.
Cunter la malsogna «FSME» san ins laschar virolar. L’Uffizi da sanadad recumonda la virola cunzunt per persunas che abiteschan en territoris da risico.
RR novitads 14:00


text:
Da las 14 propostas èn restads be anc trais lieus per realisar ina halla da glatsch en Engiadin'Ota. In'opziun pussaivla fiss l'arena da glatsch Ludains a la riva dal lai da San Murezzan. Er en dumonda vegniss tenor il studi l'areal Promulins Ost a Samedan. Là avess dentant anc da vegnir sclerì il possess dal terren. La segunda varianta a Samedan sa chatta sin l'areal Pitent en la vischinanza da la plazza aviatica. Er quel lieu fiss ideal ed er grond avunda per ina halla da glatsch ch'ha ina capacitad per radund 1'500 persunas. La dumonda dal terren fiss però er qua anc da schliar.
A partir da la fin da quest mais survegn la populaziun da la regiun Malögia invista en il studi. Sco proxim duess lura vegnir lavurà concret vi d'in project per ina halla da glatsch nova en Engiadin'Ota – quai l'empermischun da la sesida dals presidents.


text:
La pedagogia speziala s'occupa d'uffants e da giuvenils cun in basegn da furmaziun spezial. Quests uffants e quests giuvenils vegnan sustegnids cun mesiras spezialas en lur furmaziun (a partir da la naschientscha fin al 20. onn da la vita accumplì). Els han il dretg d'ina scolaziun speziala e d'in sustegn tras persunal spezialisà en l'educaziun prescolara pedagogic-curativa, en la pedagogia curativa da scola, en logopedia u en terapia da psicomotorica. In basegn da furmaziun spezial vegn constatà, sch’in uffant u in giuvenil è restrenschì u periclità en ses svilup u sch’el na po betg pli suandar l’instrucziun da la scola regulara senza sustegn specific. La pedagogia speziala s’occupa plinavant d’uffants e giuvenils che han cumprovadamain grondas difficultads en lur cumpetenza sociala ed en lur capacitad d’emprender e da prestaziun. Per la scolaziun d'uffants e da giuvenils cun in basegn da furmaziun spezial èn cumpetents ils chantuns.
Per ils scleriments, per las diagnosas, per las cussegliaziuns e per ils tractaments datti en ils chantuns posts correspundents (tranter auter ils Servetschs psicologics da scola). Ina scolaziun speziala ha lieu suenter ina dumonda, suenter scleriments e suenter ina decisiun d'assegnaziun. Las dumondas pon vegnir fatgas en emprima lingia da persunas d'instrucziun, da medias e da medis, da servetschs spezials (p.ex. dals Servetschs psicologics da scola), d'autoritads da scola, d'autoritads tutelaras.
En quasi tut ils chantuns vegnan ils scleriments fatgs dals Servetschs psicologics da scola, dals Servetschs psicologics d'uffants e da giuvenils u d'autras spezialistas e d'auters spezialists.
La dumonda, sch'in uffant che ha in basegn da furmaziun spezial duai frequentar ina scola regulara (scolaziun integrativa) u ina scola speziala, vegn eruida tras ina Procedura d'evaluaziun standardisada (PES). La procedura duai gidar a registrar sistematicamain differentas infurmaziuns da l'uffant. En quest connex na duai ina mesira betg vegnir effectuda tras singuls caracteristicums (p.ex. in donn), mabain il basegn effectiv vegn eruì sin basa da finamiras da svilup e da furmaziun transparentas. Il scleriment vegn fatg en dus pass da process standardisads (evaluaziun da basa ed evaluaziun dal basegn). Quests pass èn puspè repartids en singuls elements e duain gidar a rimnar indicaziuns da differentas funtaunas d'infurmaziun.
Tras la Procedura d'evaluaziun standardisada pon las applitgadras ed ils applitgaders (Servetsch psicologic da scola, post da scleriment) far in giudicament cumplessiv e multidimensiunal e furma l'emprima basa per ina promoziun intenziunada en ils conturns ch'èn previs per quai.
La Procedura d'evaluaziun standardisada vegn applitgada, sche las resursas da la pedagogia speziala ch'èn avant maun localmain na bastan betg e sche resursas supplementaras ston vegnir messas a disposiziun per la furmaziun e per l'educaziun. Questa procedura è primarmain ina basa da decisiun per ils chantuns per ordinar mesiras rinforzadas da pedagogia speziala.
Cun l'introducziun da la Procedura d'evaluaziun standardisada (PES) vegnan bandunads ils criteris da la AI che s'orientavan fin ussa en emprima lingia a limitas. Da nov vegn la prioritad messa sin las finamiras da svilup e da furmaziun dals uffants e giuvenils cur ch'i vegn sclerì il basegn.
En Svizra è la scolaziun adequata d'uffants e da giuvenils che han in basegn da furmaziun spezial u che han in impediment francada en la lescha. Dapi l'onn 2008 è la pedagogia speziala sulettamain l'incumbensa dals chantuns. Quai vul dir che la cumpetenza professiunala, giuridica e finanziala da la scolaziun speziala è chaussa dals chantuns. Pervia da questa nova repartiziun da las incumbensas è mintga chantun obligà da definir en in concept da pedagogia speziala sia purschida concernent la pedagogia speziala e las mesiras.
Educaziun prescolara pedagogic-curativa
En l'educaziun prescolara pedagogic-curativa vegnan tractads uffants che han in impediment u che pateschan d'in svilup retardà, restrenschì u periclità. Da las mesiras da sustegn, che vegnan fatgas en in context famigliar, pon profitar uffants a partir da lur naschientscha fin maximalmain 2 onns suenter l'entrada en scola.
La scolaziun integrativa consista da l'integraziun cumplaina u parziala d'uffants u da giuvenils che han in basegn da furmaziun spezial en ina classa da la scola regulara:
- cun profitar da las mesiras da pedagogia speziala che la scola porscha e/u
- cun ordinar mesiras rinforzadas che sa basan sin la Procedura d'evaluaziun standardisada (scolaziun speziala integrativa).
Classas spezialas: En classas spezialas vegn admess mo in dumber reducì da scolaras e da scolars che han in svilup periclità e che na pon – cun gronda probabilitad – betg suandar l'instrucziun en la scola regulara pervia da lur difficultads (p.ex. difficultads da cumportament u d'emprender). Las classas spezialas èn in gener da scolaziun tranter la scola regulara e la scola speziala. Classas spezialas existan però mo pli en singuls chantuns.Scola speziala
La scola speziala è ina part dal stgalim da furmaziun obligatoric ed è spezialisada sin tschertas furmas d'impediment u sin difficultads d'emprender e da cumportament. La scola speziala accepta mo uffants e giuvenils che han – sin basa da la Procedura d'evaluaziun standardisada – in dretg cumprovà sin mesiras rinforzadas. Ella è suttamessa ad ina procedura chantunala da permissiun. Ella po esser cumbinada supplementarmain cun ina purschida staziunara da collocaziun u cun ina purschida d'assistenza en structuras dal di.Purschidas pedagogic-terapeuticas sco logopedia e terapia psicomotorica
Purschidas pedagogic-terapeuticas sco logopedia e terapia psicomotorica: En la logopedia vegnan diagnostitgads e tractads disturbis da la lingua, da la pronunzia, da la vusch e da la communicaziun. La terapia psicomotorica s'occupa da l'effect reciproc tranter recepir, sentir, pensar, muventar e cumportament sco er da sia expressiun corporala. Tar tuttas duas purschidas terapeutic-pedagogicas vegnan planisadas, realisadas ed evaluadas las mesiras da terapia correspundentas.
Las finamiras da l'instrucziun e las pretensiuns per uffants e per giuvenils che han in basegn da furmaziun spezial èn concepidas en moda individuala, uschia ch'ellas correspundan a las abilitads da las scolaras e dals scolars pertutgads. En spezial dependan ellas dal gener da l'impediment: Ina deblezza sensorica u fisica na chaschuna betg a priori ina restricziun da l'emprender cognitiv. En quest cas stattan a disposiziun meds d'instrucziun spezials ed agids per ademplir las pretensiuns e las finamiras da la scola regulara.
En l'auter cas, sch'il svilup da l'abilitad d'emprender d'ina scolara u d'in scolara è restrenschì e na permetta betg da s'orientar vi dals plans d'instrucziun da la scola regulara, han las finamiras da l'instrucziun fixadas l'intent da cuntanscher ina independenza uschè gronda sco pussaivel ed ina integraziun sociala uschè buna sco pussaivel.
En tuts dus cas vegni empruvà da chattar – tras las finamiras da l'instrucziun – l'equiliber optimal tranter il svilup maximal dal potenzial (sin plaun cognitiv ed en general) da mintga uffant u da mintga giuvenil cun promover il medem mument la realisaziun da sasez. Mintga furma da scola (scola speziala u scolaziun integrativa) emprova da cuntanscher quest equiliber.
Ils cuntegns e las finamiras da l'instrucziun ed il svilup vegnan fixads adina pli savens en Plans da svilup individuals (PSI) che vegnan elavurads d'ina gruppa interdisciplinara d'expertas e d'experts che han da far cun l'uffant u cun il giuvenil. Questa moda da proceder pretenda ina buna coordinaziun e collavuraziun tranter las differentas parts involvidas. Quellas sa scuntran regularmain per valitar da nov e per adattar las finamiras.
La procedura da giudicament preferida da la pedagogia speziala e curativa è in giudicament cuntinuant e formativ che pussibilitescha in feedback regular per las scolaras e per ils scolars sco er per ils geniturs. Il svilup da l'uffant u dal giuvenil vegn protocollà en in rapport sin la fin da l'onn da scola u sin la fin dal semester. Examens u notas per la fin da l'onn da scola èn plitgunsch l'excepziun. Quellas scolaras e quels scolars ch'èn integrads en la scola regulara e che vegnan scolads tenor il plan d'instrucziun normal vegnan valitads sco lur conscolaras e lur conscolars. Scolaras e scolars cun ina deblezza pon dumandar mesiras da cumpensaziun per lur dischavantatgs (per ex. prolungar il temp dal examen; accumpagnament d’ina terza persuna [per ex. d’in translatur da la lingua da segns durant in examen oral tar in ‘impediment d’udida]; adattaziun da las medias dals examens u er da la furma da l’examen).


text:
Gudagnar quest premi saja sco la curunaziun da l'ovra da la vita, di Claudia Caviezel. Ella survegn quai premi cun 38 onns, per sias tailas e creaziuns che fan furora sur ils cunfins svizzers. Quai saja ina gronda onur ed ella haja nunditg tschaffen.
Influenza sin il design textil svizzer
Claudia Caviezel saja talentada ed haja ina gronda influenza sin il design textil svizzer actual, scriva la cumissiun federala da design. Era renumads designers sco Louis Vuitton e Vivienne Westwood han gia duvrà tailas da Caviezel per crear vestgadira extraordinaria.
Ina lavur multifara
Tailas, plimatschs, tarpuns, canapés, las lavurs da Caviezel èn multifaras. Quai è quai che fascinescha la designra vi da sia lavur.
Ella possia lavurar cun designers da moda, cun architects, cun designers da products. Impurtant saja, che las textilas sajan da buna qualitad e plain colurs. Textilias vivian da la materialitad.
Tailas pon raquintar istorgias
Fascinada è la designra da textilias veglias, tradiziunalas da l'entir mund, textilias che raquintaun in’istorgia.
Claudia Caviezel creescha per l'ina tailas per la fatschenta Akris a San Gagl. Ella fa dentant era products per Atelier Pfister, plimatschs, resti da letg, canapés. Questas ovras portan tuttas in num grischun, Riom, Marmorera, Mathon. Rumantsch na sa la designra betg pli, malgrà ch'il bab è da Tumegl e la mamma da Sagogn. Ella chapeschia rumantsch, na possia dentant betg pli discurrer.


text:
Pià invariabil
El pià invariàbil de 'n sistema planetàre, ciamàt apò pià invariabil de Laplace, l'è el pià che pàsa per el sò baricèntro (cèntro de masa) perpendicolàr al vetùr del sò momènt angolàr. Endel nòst Sistema Solar, presapóch el 98% de chèsto efèt l'è pruducìt dei momèncc angolàr de l'òrbita dei quàter pianéti gigàncc (Giove, Saturno, Urano e Netuno). El pià invariabil l'è inclinàt de 0.5° en rapórt al pià orbitàl de Giove, e 'l pöl véser cunsideràt come la média ponderàda de töte le òrbite planetàrie e dei pià rotasiunài.


text:
Quel pomeriggio di un giorno da cani
Quel pomeriggio di un giorno da cani (Cal dòpmèśdè 'd un dè da caṅ) 'l è 'n film dramàtic dal 1975 ad Sidney Lumet ch'al tōś ispirasiòṅ da 'n fat sucès dabòṅ al 22 'd Agóst dal 1972 a New York, na rapìna tintàda da tri rapinadōr, pò dū, a Brooklyn quànd Sonny Wojtowicz, insém a 'l sò cumpâr Salvatore Naturile, i aṅ tgnû in ustàǵ i dipendènt dna banca.
Al film, custâ un migliòṅ e òt ad dòlar, al 'n à pò fat sù sinquànta e 'l à vins al Prèmi Òscar dal 1976 par la senegiadùra mijóra ad Frank Pierson, cun atri sinc nomination. Pacino al s è vist purtàr via invéci 'l Òscar da Jack Nicholson par la sò part ad prutagunìsta in Qualcuno volò sul nido del cuculo.
Al tìtul itagliàṅ dal film 'l è stâ tradót mâl parchè Dog Day a vōl dir Cald da carpàr e i caṅ chè i n gh'èntran gnint.
Sunt
Tri rapinadōr, in un dòpmèśdè 'd un cald da carpàr, i mét'n in at al sò cólp: i vànan dènt'r a na banca prima ch'la sarìs e i tînan sòdi al persunàl par far-as dar tut i bèsi, ma 'l più śóvan, Stevie (Gary Springer), al s caga sóta e al i mòla lè parchè al n s la sènt briśa. Chi àtar dū, Sonny Wortzik (Al Pacino) e Salvatore Naturile dit Sal (John Cazale), invéci i cuntìnuan da par lōr.
Quànd 'l è al mumènt ad védar cuś a gh'è in dla casafòrt, a salta fóra na surpréśa minga tant bèla: i gh'èṅ armàś sōi soquànt miàr ad dòlar. La caséra la gh diś che pôc tèmp prima 'l éra pasâ da 'd lè al purtavalōr par far sù al bancunòti. Mantgnénd la calma, i dū i faṅ sù incòsa ma, pròpria quànd i èṅ drē a 'ndàr fóra, i védan quéi dla pulisìa lè 'd intóran ch'i i tînan 'd òć.
Sonny al decìd ad tōr in ustàǵ tut i dipendènt par tacàr pò a tratàr da par lò cun al fòrsi d'l órdan e al dascór persunalmènt cun Eugene Moretti (Charles Durning) dla pulisìa dal munisìpi. In cal méntar quéi dla televiśiòṅ i rìvan lè par tōr śò incòsa da 'l viṿ e anc dimóndi gint la s mùcia lè da na banda, tulénd la sò part, e lò al stramna śò par tèra di bluchét ad bèsi par lōr dòp èsar gnû fóra par ciapàr dal pizzi da magnàr.
Quànd al capìs che scapàr via 'l è impusìbil, Sonny al dmanda a Moretti 'n aparéć par vulàr a 'l èstar insém a Sal, ma na squàdra specialiśàda la s insfìlsa dèntar par ciapàr-i. Sonny al spara 'n cólp parànd-i via.
Sonny a cà al gh'à na mujér, Angie (Susan Peretz) e dū fiōi ma anc 'n amànt chichèṅ, Leon (Chris Sarandon), "spuśâ" 'l an prima. Chi lò al gh'à biśógn ad dumìla dòlar par pagàr-as l'uperasiòṅ par dvintàr dóna ma al n gh i à minga. Moretti al capìs acsè al mutìṿ dla rapìna e al próa a cunvìnsar Leon a dascórar sèg a 'l telèfun ma chi lò al diś ad nò parchè a gh strica 'l cûl cardénd acsè ad vgnir incriminâ anca lò.


text:
Il di da la visita èn set giuvens en classa. Lur derivanza è differenta. Els èn vegnids da Venezuela, da la Spagna, da l'Italia ed era quatter giuvens da l'Eritrea èn en la classa dal scolast Vitus Dermont. Ensemen emprendan els pleds, emprendan da communitgar e discurran da la cultura da lur pajais.
Tudestg è la lingua ch'els dovran era per discurrer ensemen. Quai na saja betg adina simpel, dian els. Dentant era il contact cun ils auters scolars da la scola pussibiliteschia dad exercitar la lingua. Grev da chapir saja dentant il dialect.
Tuts scolars raquintan che la finamira saja da chattar ina plazza d'emprendissadi – ubain en la construcziun, sco mecanist ubain era en la tgira. Senza lingua na va quai dentant betg. E perquai sajan els fitg motivads, di il scolast Vitus Dermont.
RR actualitad 12:00


text:
Ils Russ èn campiuns olimpics en il hockey sin glatsch. Els han gudagnà cunter ils Tudestgs cun 4:3 suenter prolungaziun. Fin la davosa minuta dal temp regular manavan ils Tudestgs anc cun 3:2. 55 secundas avant la fin han ils Russ pudì egualisar al 3:3. Quai cun in um pli pauc sin il glatsch.
Il gol decisiv per la Russia ha fatg Kirill Kaprisow en la 10avla minuta da la prolungaziun durant ina fasa da powerplay. Per la «Sbornaja» èsi l'emprim titel da campiun olimpic dapi l'onn 1992 ad Albertville ed il novavel insumma. La Germania ha gudagnà l'emprima medaglia dapi bronz il 1976 ad Innsbruck. Tranter auter han ils Tudestgs eliminà ils Svizzers, ils Svedais ed ils Canadais.
RR novitads 08:00


text:
Michael Scherrer (6avel) e Jonas Bösiger (8avel) gudognan tar la premiera da Big Air dus diploms per la Svizra. Schärer è sa legrà dal diplom olimpic. Bösiger pudess dentant sa grittentar ch'el ha manchentà la schanza sin ina medaglia.
Ils snowboardists da freestyle svizzers bandunan la Corea dal Sid damai senza medaglias.
L'emprim titel va al Canada
La medaglia d'aur è ida a Sebastian Toutant. Il Canadais è damai l'emprim campiun olimpic en questa disciplina, ch'ha la sonda gì sia premiera a Pyeongchang. Cun el sin il podest van dus da lingua englaisa: l'american Kyle Mack ed il Brit Billy Morgan.
RR novitads 06:00


text:
Toponims: Cun Urtijëi vëniel stlut ju n gran lëur de nrescida scientifica
La Chertes toponomastiches dl Chemun de Urtijëi y dla Mont de Sëuc ie unides prejentedes ai 12 de dezëmber tla Cësa de Cultura de Urtijëi
Cun la publicazion dla chertes ortofoto cun i toponims ladins dl chemun de Urtijëi, de Sureghes, Runcadic, Bula y de Mont Sëuc iel unì stlut ju n gran lëur de nrescida scientifica y de documentazion grafica di toponims y microtoponims de Gherdëina y dla Val Badia. Tl raion ladin vën i inuemes di luesc belau duc dant per ladin. La prejentazion dla documentazion scientifica ie unida a se l dé ai 12 de dezëmber a Urtijëi. “Cun la culezion di toponims ladins de Urtijëi y Mont Sëuc vëniel stlut ju n lëur scientifich de gran valor per la comunità ladina”, à dit l assessëur per la cultura ladina Florian Mussner. I toponims dla doi valedes ladines restarà sciche bën imateriel per duta nosta culetività; chësc ie un di proiec plu mpurtanc di ultimi 20 ani”, nsci Mussner. “La nrescida sun i toponims ie de gran mpurtanza per na mendranza linguistica, dantaldut per si identità culturela. Nce per cie che reverda l logo “Dolomites – Gardena” sons dla minonga che l fossa mpurtant adurvé l inuem ladin Gherdëina”, nsci Mussner.
Cun chësta chertes à l Istitut Ladin Micurá de Rü pudù finé via l gran proiet culturel Toponomastica ladina de Gherdëina y Val Badia, che và a arichí la proiet "Flurnamen in Südtirol". La nrescida ie unida fata te duta la provinzia, ma mé di chemuns ladins de Gherdëina y dla Val Badia iel nce unì stampà chertes toponomastiches.
Leander Moroder y Alexander Prinoth à pona prejentà la chertes y à mustrà su coche l ie unì a se l dé l’ abiné adum i toponims. Sun la cherta de Urtijëi da 1:5.000 iel da udëi ntëur 490 inuemes, sun chëla da 1:10.000 de ndut 867 inuemes y sun chëla de Mont Sëuc de ndut 628 inuemes (de chisc iel 216 toponims che scumëncia cun “p”, de chisc ie 93 prei). Tla cherta de Mont Sëuc ie duc i toponims ladins, mé scialdi na pitla pert ie per tudësch.
Pra la nrescida se an stizà sun la cherta dl chemun de Urtijëi data ora tl 1985 dala Lia Natura y Usanzes y cuordineda da Meinrad Demetz, Albert Moroder y Siegfried Comploj y sun chëla de Mont de Sëuc data ora tl 2001 da Edgar Moroder y dala Lia Natura y Usanzes. Truepa persones à judà pea. La georeferenziazion ie unida fata da Elmar Irsara. L ambolt de Urtijëi Tobia Moroder à auzà ora la gran mpurtanza dl proiet n generel, ma dantaldut l fat che l Istitut Ladin à nscila finà via n proiet de documentazion di toponims dla doi valedes ladines dl Südtirol.
La chertes ie unides stampedes cun l contribut dla Fundazion Cassa dl Sparani de Südtirol, dl Assessorat per la scola y cultura ladina dla Provinzia Autonoma de Bulsan y di Chemuns de Urtijëi y Ciastel. L Istitut Ladin Micurà de Rü à giapà la ncëria per duta la ot chertes dala Provinzia.


text:
Metropolitana de Francofort in sul Meno
La metropolitana de Francofort in sul Meno a l'è, a dispet del nom, un sistema tranviari al servizzi de Francofort in sul Meno. Insema a la red di tram de Francofort in sul Meno e a la S-Bahn del Reno-Meno a l'è la spina dorsal del straport publegh de la cità del Stat de l'Assia.
L'è ciamada metropolitana (U-Bahn in todesch) perchè, in del center de la cità, la corr sota terra, con trè tunnel, menter che foeura la corr a nivell de la strada, ma isolada. In pè del 1968, incoeu la gh'ha 86 stazzion, in su 64,85 km de percors.
L'è fada su de noeuv linie e de trè trate: la trata A, trata B e trata C.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Alter proget[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su metropolitana di Francoforte sul Meno


text:
Urobi
I Urobi, in latin Orumobii o Orumbovii che adóma in del medioéf l'è dientàt Orobi, a i eren una pupulazion che in dela preistoria i staven in dela bergamasca e in dell cumasch.
Plini Vecc el riporta i paroll de Caton Censur ch'el diseva che i eren staa lur a fundà Comm, Bergum, Licini Forum e Parre[1]:
.
I storich classich, insema a Plini Vecc, i interpreten l'etimulugia del nomm dal grecch "Opwv Bιov" e i pensen che i sien uriginari dela Grecia [2]. Però l'interpretazion muderna a l'è diferenta. Una analisi püsee aprufundida, la rimanda a una urugin prubabilment Ligür: or a l'è una parola preindoeuropea che la voo dì acqua e bo a l'è una parola indoeuropea che la voo dì abitazion. Cunsiderandu che el nomm Orumbovii i Romani a l'hann imparaa di Gai, se pudaress interpretall cumè cüü che stann sü l'acqua [3].
In Lumbardia in dell primm mileni a. C. la s'è svilüpada quela che in archeulugia la se ciama la cultüra de Gulaseca. I "Gulasechian" i staven sü una teritori de 20.000 km²,dai Alp fina al Po, dala Valsesia al Sère.
La cultüra de Gulaseca la s'è dunca svilüpada in de 'n ambient pitost diferent, sia cumè teritori che cumè datazion: la incumencia in dell XIII secul a. C. cun la cultüra de Canegraa e la finiss cun i invasion di Gai.
I Urobi dunca, insema a oltri pupulazion che i staven su quell teritori chì, cuma i Leponzi, i Moesiates, i Insubres e i Laevi Ligures a i henn cunsideraa di archeologi e di glutologi una pupulazion de Ligür celtizaa o Celto-Ligür nasüü dopu la penetrazion de gent che i vegneven dela region tudesca dell Renu e dell Danübi[4], a i henn rüaa in Italia nord-ucidental in etaa püsee antiga di invasion celtich del IV secul a. C.[5] e i s'henn stanziaa tra l'Òi e 'l Tisin.
Nutazion[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Gaius Plinius Secundus, Naturalis Historia, III, 124-125.
- ↑ Tra tücc: C. Cantù, Storia di Como e sua provincia, Comm 1859
- ↑ P. Pensa, Noi gente del Lario, Cairoli editore, Comm 1981.
- ↑ M. Gianoncelli, Vecchie e nuove ipotesi sulla stirpe degli Orobi, in Oblatio, A. Noseda ed, Comm 1971.
- ↑ R. de Marinis, La civiltà di Golasecca, in La Lombardia, Jaka book, 1985.


text:
L’onn passà ha la corporaziun Regiun Surselva cumprà in agen bajetg a Glion e centralisà ina gronda part dals biros da las differentas partiziuns ch’eran sparpagliads en plirs bajetgs per Glion enturn. Era la scola da musica Surselva ha uschia survegnì novas stanzas d'emprova en il plaunterren dal bajetg, en in anteriur magasin. Quellas stanzas èn dentant betg vegnidas realisadas sin moda e maniera classica cun trair en mirs en il magasin. Ellas èn moduls da lain prefabritgads, ch’èn simplamain vegnids stuschads viaden en il magasin.
Containers da lain
Dador vesan ils moduls or sin l'emprima egliada sco containers da transport, simplamain ch'els èn da lain. Ina differenza che croda en egl èn las grondas rusnas davant e davos, nua ch’i vegn bajegià pli tard ina fanestra ed ina porta. Cun excepziun da las rusnas èn las stanzas d'emprova gia drizzadas en cun bischlas, chazzolas e schizunt ina pigna sut la fanestra. Las paraids dals elements èn fatgas or da plattas da lain pign da 80 millimeters grossezza e mintga element paisa 2,5 tonnas. Tranter ils elements sco era sut ils elements vegn installà supplementar in’isolaziun speziala per diminuir il tun, betg ch’i rebattia en las boxas u en il magasin.
RR Total local 11:45


text:
Séf
Séf (localmènt prunuciàt apò a Héf; nòm uficiàl: Cevo) l'è 'n cümü de la Al Camònega, en Pruvincia de Brèsa, endèla regiù de la Lombardìa.
El g'ha 898 abitàncc (dàto del Desember 2015[1]), condena superfìce de 35,2 km² e 'na densità de popolasiù de 26 ab./km²
El se tróa en Val de Saviùr, 'na lateràl mansìna de la Al Camònega, sö le còste del mut Pian della Regina, a 1100 méter de altèsa söl leèl del mar, a 90 km tat de Brèsa come de Bèrghem. Del sò teretóre comünàl fà part apò a le frasiù de Andrista a ovest e part dei abitàcc de Ìzola e Frézen (spartìcc col cümü de Saviùr) a est. El pónt piö alt del sò teretóre l'è 'l mut Rè de Castèl (m 2819).
El sò teretóre al fà part del Parch regiunàl de l'Adamèl e 'l cunfìna coi cümü de Bèrs Dém, Sedégol, Sét, Simbèrch, Daù (TN), Saviùr e Sónech.
L'è lüminàt 'ntra i cümü che fàa part de la Al Camònega zamò 'ndel 1493, al prensépe del sècol XVII l'ìa discriìt come furmàt de dò tère, chèla de Séf e chèla de Andrista (Da Lezze 1610). Endel 1765 l'ìa lüminàt come giü dei cümü del pievàdech de Sém (Elench dei cümü de Al Camònega, 1765).
Endel 1928 l'ìa stat agregàt al cümü denuminàt Valsaviùr, ma 'ndel 1954 l'è stat destacàt e 'l g'ha turnàt a fà cümü de per sò cönt.
La sò céza parochiàla l'è dedicàda e S. Vigilio e l'è stàda custrüìda endel sècol XV. La fà funsiù de paròchia a pàrter del 1536. Prìm de alùra, la funsiù de paròchia l'ìa fàda de la céza de S. Nazaro e Cèls, zamò de quan che l'ìa stàda destacàda de la piéf de Sém (sècol XII). Chèsta cizulìna la g'ha dét òpere de valùr artìstich e stòrich a testemognànsa de 'na cumunità cristiàna antìca e l'è giöna de le póche céze de la Al Camònega che la g'ha amò 'l cimitéro tacàt ai sò mür.
Cuurdinade[Modifega | modifica 'l sorgent]
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Il settember 2017 han 54 votantas e votants e 5 partidas dal Grischun inoltrà in recurs tar il Tribunal federal. Ils recurrents, tranter quels la Partida socialdemocratica, la Partida verd-liberala e La Verda, avevan crititgà che betg mintga vusch haja la medema valur cun il sistem da maiorz. Uss ha il Tribunal federal acceptà per part quest recurs.
Ils dus sistems electorals
- Maiorz: las persunas cun las bleras vuschs vegnan elegidas
- Proporz: ils sezs vegnan repartids tenor fermezza da la partida
La sentenzia
Il Grischun dastga da principi era en l'avegnir eleger tenor il sistem da maiorz. Quel haja dentant ses cunfins e na funcziunia betg per circuls pitschens e gronds, constateschan ils derschaders a Losanna:
- Il circul d'Avras cun ses 160 abitants è memia pitschen.
- Ils sis circuls da Cuira, Tschintg Vitgs, Engiadin'Ota, Razén, Tavau e Glion èn memia gronds.
- Per ils ulteriurs 32 circuls funcziuna il sistem da maiorz.
Per l’elecziun dal Cussegl grond 2018 aveva la regenza grischuna repartì ils 120 sezs sin ils 39 circuls:
Repartiziun dals sezs
Las consequenzas
La regenza grischuna ha uss duas opziuns: Adattar la grondezza dals circuls ubain introducir in sistem d'eleger maschadà, quai vul dir: laschar eleger en ils circuls pitschens vinavant tenor maiorz – en ils gronds tenor proporz.
Sco la regenza scriva en ina communicaziun, veglia ella uss analisar la sentenzia e pir lura decider co vinavant. Cler saja ch'i dettia ina midada per las proximas elecziuns dal Cussegl grond l'onn 2022. Medemamain cler è ch'il pievel dastga decider a l'urna, cunquai ch'i dovra ina midada da la constituziun grischuna.
Las reacziuns
- La Partida socialdemocratica, ina da las partidas ch'ha fatg recurs, sa senta confermada. Uss stoppia la regenza agir.
- Cuntenta da la sentenzia è er La Verda. I sa tractia d'ina decisiun impurtanta per instradar in sistem electoral fair en il Grischun.
- Beneventada vegn la decisiun era da la Partida verd-liberala. Ella è da l'avis ch'il sistem da proporz fissi meglier per il chantun.
- Era la Partida populara è cuntenta cun la decisiun: I saja temp per ina revisiun totala dal sistem d'eleger.
- La PCD percunter è surstada. Ella deplorescha la sentenzia dal Tribunal federal - annunzia dentant da vulair elavurar propostas per in sistem electoral per l'avegnir.
- La Partida liberaldemocratica è consternida e prenda per enconuschientscha la sentenzia.
- La PBD è da l'avis ch'il sistem haja funcziunà bain fin uss.
Sper il Grischun elegia mo il chantun Appenzell Dadora ses parlament chantunal tenor il sistem da maiorz. Ils auters 24 chantuns tschernan tenor sistem da proporz u tenor in sistem d'eleger maschadà.
Diversas emprovas d'introducir proporz han fatg naufragi a l'urna
RR novitads 12:00


text:
Sulettamain tar las dunnas en plazzas a temp cumplain èn las pajas s’approximadas a quellas dals umens. En media èn quellas creschidas per 1’300 francs tar las dunnas et 800 francs tar ils umens. Tuttina – er tar las plazzas a temp cumplain han ils umens en media gudagnà 13’000 francs dapli che las dunnas.
En biro è il nivel relativamain confurm
Il pli bler han gudagnà en media persunas en posiziuns da manar che lavuran cumplain, cun cnap 123'000 francs en media – tar dunnas 105'700 francs, tar umens 130'000 francs. Tar pajas autas eran dunnas che lavuran en biros cumpareglià cun ils umens anc vidlunder il meglier, ellas gudognan «be» 9,2% pli pauc ch'ils umens. Tar academicras era la differenza tar 11%.
Il pli pauc gudognan dunnas che lavuran sco lavurants auxiliars, cun en media 19'400 francs, prendì ensemen lavur cumplaina e lavur parziala. Là saja er la differenza tranter um e dunna stada il pli aut. Umens gudognan en media trais giadas dapli che dunnas en questa sparta – cnap 58'000 francs. Cun quai ch'ins possia almain vegnir tras per nutrir la famiglia. Per dunnas ch'educheschian sulettas ils uffants e lavurian en questa sparta, saja quai nunpussaivel.


text:
Radio Gherdëina à sciche sëul Radio privat ladin na posizion dassënn mpurtanta tla valedes ladines. L Radio ie na forza de suzes per publiché retlames y promozions tla valedes ladines de Gherdëina, Badia, Fascia, Fodom, Col y Ampëz. Nosc cunlauradëures Ve cunsieià gën sun la puscibiliteies y manieres de retlamisé vosta manifestazion, azienda o lia. Fermé l retlam per sparanië scioldi ie coche fermé l'eura, per sparanië tëmp!
L da plu manieres y puscibiliteies da cri ora:
Scrì ora y manda demez l formuler per giaté n preventif persunel per anjenië ca al miec che son boni ti campania de retlam. Cialeron de respuender a ti dumanda pernan che la va!
Radio Gherdëina, vosc radio numer un tla Dolomites, cun n bel program rich de mujiga, la ultima nutizies atueles dl luech y nternaziuneles y trasmiscions y ntervistes de uni sort.
Nosc radio ie unì metù su tl ann 1979 per pité ala jent de vester for nfurmeda sun dut chel che suzed te nosta valedes. Dala mujiga ladina al pop al rock, veniel lascia ji na gran vela de hits y trasmiscions, per pie via cun energia y mutivazion tl nuef di.


text:
2022-04-30
Author:首页-LOL竞技赛事_竞猜投注-全球总决赛
动力的话 ,这个我还真欠好说 .由于这车是我的第一辆车,我以前是没有开过其他甚么车的,以是非要问我说动力做的怎么样 ,我还真的欠好随意就说好照旧欠好.我本身体验过来的觉得是,由于自己就是在市区开,市区的车流量是比力年夜的 ,以是在这么年夜的车流量的环境下,觉得车子在加快另有减速方面,做的还算是比力自若的,都是在我的节制规模内 ,动力不会说有出格年夜的问题吧 !恬静性的话,可能对于于我来讲,恬静性照旧以及空间挂钩的 ,在驾驶这车的时辰,我就会较着感触感染到这车给我的空间很是的充实,以是我一点也不消担忧说驾驶空间不敷.以是有时辰开车开累了的话 ,伸个懒腰甚么的,这车的空间都是有前提给我提供如许的需求的 .以是总体的恬静性是比力切合我的需求的.外不雅上,我是感觉选择比亚迪唐的人 ,多几多少都是有冲着这车的外不雅去的吧,由于这车的整个外不雅长短常的优异的,属因而整个前面部分设计的出格的威风 ,然后车身的设计又是比力精美的,细节的部门处置惩罚的很不错,以是不会给人感觉出格的粗鄙的觉得.真的是很年夜方的那种外不雅,彻底切合我的审美啊!
dòng lì de huà ,zhè gè wǒ hái zhēn qiàn hǎo shuō .yóu yú zhè chē shì wǒ de dì yī liàng chē ,wǒ yǐ qián shì méi yǒu kāi guò qí tā shèn me chē de ,yǐ shì fēi yào wèn wǒ shuō dòng lì zuò de zěn me yàng ,wǒ hái zhēn de qiàn hǎo suí yì jiù shuō hǎo zhào jiù qiàn hǎo .wǒ běn shēn tǐ yàn guò lái de jiào dé shì ,yóu yú zì jǐ jiù shì zài shì qū kāi ,shì qū de chē liú liàng shì bǐ lì nián yè de ,yǐ shì zài zhè me nián yè de chē liú liàng de huán jìng xià ,jiào dé chē zǐ zài jiā kuài lìng yǒu jiǎn sù fāng miàn ,zuò de hái suàn shì bǐ lì zì ruò de ,dōu shì zài wǒ de jiē zhì guī mó nèi ,dòng lì bú huì shuō yǒu chū gé nián yè de wèn tí ba !tián jìng xìng de huà ,kě néng duì yú yú wǒ lái jiǎng ,tián jìng xìng zhào jiù yǐ jí kōng jiān guà gōu de ,zài jià shǐ zhè chē de shí chén ,wǒ jiù huì jiào zhe gǎn chù gǎn rǎn dào zhè chē gěi wǒ de kōng jiān hěn shì de chōng shí ,yǐ shì wǒ yī diǎn yě bú xiāo dān yōu shuō jià shǐ kōng jiān bú fū .yǐ shì yǒu shí chén kāi chē kāi lèi le de huà ,shēn gè lǎn yāo shèn me de ,zhè chē de kōng jiān dōu shì yǒu qián tí gěi wǒ tí gòng rú xǔ de xū qiú de .yǐ shì zǒng tǐ de tián jìng xìng shì bǐ lì qiē hé wǒ de xū qiú de .wài bú yǎ shàng ,wǒ shì gǎn jiào xuǎn zé bǐ yà dí táng de rén ,duō jǐ duō shǎo dōu shì yǒu chōng zhe zhè chē de wài bú yǎ qù de ba ,yóu yú zhè chē de zhěng gè wài bú yǎ zhǎng duǎn cháng de yōu yì de ,shǔ yīn ér zhěng gè qián miàn bù fèn shè jì de chū gé de wēi fēng ,rán hòu chē shēn de shè jì yòu shì bǐ lì jīng měi de ,xì jiē de bù mén chù zhì chéng fá de hěn bú cuò ,yǐ shì bú huì gěi rén gǎn jiào chū gé de cū bǐ de jiào dé .zhēn de shì hěn nián yè fāng de nà zhǒng wài bú yǎ ,chè dǐ qiē hé wǒ de shěn měi ā !首页-LOL竞技赛事_竞猜投注-全球总决赛
上一篇:开着唐出去嬉戏一圈 下一篇:外不雅美丽驾驶感也很好


text:
Tòra dal Burdèl (Rèz)
Artécol in dialèt arzân
Per restarvêr la pêrta a matèina dal palâs in dó ēren j Ansiân ed la Cumunitê Arzâna, (j asesōr dal dé d’incō), al 28 nuvèmber 1478 àn incarichê Opizone Ruggeri, Aliprando Arlotti, Paolo Tamaroni, Grisanto Scapoli, Ugolino Falconi e Prospero Pratonieri de studiêr al lavōr, j incarichê àn fât un progèt che al gh'î dèinter la costrusiòun ed ‘na nōva Tòra destinêda cme l’archévi dal Cmûn. Mó sōl int al 1489 în stê apaltê i lavōr, incarichê ed la costrusiòun l’é stê Girolamo Casotti che, a i prém dal 1490, l’à butê zò i fundamèint a la profunditê ed nōv brâs rispèt al piân ed la véia. L’altèsa de sté préma costrusiòun l’ēra ed 38 mēter e l’é incòra facilmèint viṣébil ind al spîgh tra mezanôt e sîra sgnê da ‘na prêda ed sâs côch ed Canòsa. Int al XVI sècol l’é stêda tirêda só a l’altèsa dal dé d’incō (51 mēter) in dû mumèint; al prōven i sègn dal merladûri ch’ a’s vèden apèina d'ed sōver dal fnèstri pió grândi. Int al 1663 la campâna ed l’antîga Tòra dal Cmûn (còla che al dé d’incō le la Tòra ed l’arloj dal Palâs dal Mûnt) l’é stêda spustêda ind la Tòra ed l’archévi. Int al 1677 la campâna la s’é ròta e l’é stê necesâri turnêrla a fònder. Incarichê ed l’ôvra în stê Francesco Capelli e Dionigi Filippi, al stèma ed la Comunitê e i Sânt Prutetōr Grisanto e Daria în stê mudlê da Giacomo Carboni. Sta campâna l’é còla ch’ a gh’é incòra adès. Al teremôt ed l’ 11 e 12 mêrs 1832 cun divêrsi scôsi l’à danegê la Tòra in môd sèri, la Comunitê l’îva decîṣ de sbasêrla, mó l'architèt Luigi Groppi l’à dimustrê, e al tèimp égh darà ragiòun, ed prèir mantgnîr só la Tòra in tóta la só altèsa. Ind al tèimp dal dō guèri mundiêli la Tòra l’é stêda druvêda cme oservatōri per la cuntraêrea. Tr’al 1986 e al 1989 l’inz. Daniele Pecorini l’à arnuvê la costrusiòun.
La Tòra la ciâpa al nòm da ‘na costrusiòun aṣvèin e che al prém de znêr 1469 j Ansiân infōrmen ed la costrusiòun al Dóca Borso d’Este cum sté parôli: …un casteleto nel quale avessero a stare ed habitare le meretrici. L’é curiōṣ arcurdêr che la gestiòun de sté póblich eṣercési, pôch sèri, l’êra al monopôli dal Cmûn. La stradlèina ch’ l’ unés via Toschi e Piâsa Caṣôt l’à mantgnû al nòm ed Vécol dal Burdèl (Vicolo del Bordello in italiân) fîn al 1851. In ch’l’ân lé l’Arsiprêt dal Dôm l’à invitê l’aministrasiòun Comunêla a cambiêr al nòm ed la viasôla. La só richièsta l’é stêda acetêda e la véia l’à ‘vû al nòm pió onorèvol ed Vécol ed l’Arsipretûra (Vicolo Arcipretura in italiân)


text:
Armagn
Armagn (inscì anca in piemuntés; Armen, parnunziaa [a'rmeŋ][1] in del dialet de Intra; Armeno in Italian) a l'è un cumün de la Pruincia de Nuara.
El gh'ha ona popolaziun de 2 196 abitàncc (dàto del Dicember 2013[2]), cunt ona superfis de 31,6 km² e ona densità de popolaziun de 69 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Amén, Brovello-Carpugnino (VB), Culassa, Gignese (VB), Massin, Miasin, Nebiün, Omegna (VB), Pitnasch e Pisan.
El se tröva in di munt sura el Lach d'Orta (ciamaa anca Cüsi) e l'è el cumün püsé setentriunal de la sua pruincia (ultra a vessen vün di püsé estes). El cunfina dunca cun la Pruincia de Verbania.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Armagn l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Diziunari intres-italian pag. 14
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Immobiglias, valütaziun dad immobiglias e cussagliaziun
Nus eschan ingaschats illa valütaziun dad immobiglias ed illa cussagliaziun davart la pussibiltà da realisaziun. Nus racumandain che realisar. Jent cumbinaina Lur ideas cun nossas experienzas. Uschigliö nun eschna activs sül marchà dad immobiglias. I capita però adüna darcheu cha nus gnin a savair dad immobiglias vacantas. Ch’Els fetschan il bain da’ns dar ün clom, sch’Els sun in tschercha da talas; nus intermediain jent. La missa in practica da la ledscha da las seguondas abitaziuns occupa a nossa squadra permanentamaing. Eir in quist cas Tils cusgliaina jent davart las pussibiltats da realisar sco eir davart ils scumonds. In Engiadina Bassa pertocca quai pustüt il mantegnimaint da la substanza istorica.


text:
Cusseglier naziunal Martin Candinas vul salvar il clima cun in’offensiva pil traffic public. En Svizra vegn mo fleivel ina tiarza dils kilometers da viadi fatga cun tren, bus ni tram e quei malgrad ch’il traffic public ei specialmein favoreivels pigl ambient. Plirs politichers da traffic pretendan perquei ussa dil cussegl federal in’offensiva en favur dil traffic public. Leger vinavon: LQ201219
20.12.2019 / Medien / /
Traffic public en favur dil clima
Cusseglier naziunal Martin Candinas vul salvar il clima cun in’offensiva pil traffic public. En Svizra vegn mo fleivel ina tiarza dils kilometers da viadi fatga cun tren, bus ni tram e quei malgrad ch’il traffic public ei specialmein favoreivels pigl ambient. Plirs politichers da traffic pretendan perquei ussa dil cussegl federal in’offensiva en favur dil traffic public. Leger vinavon: LQ201219


text:
Dapi il glindesdi suentermezdi è il Lai grond da Laax accessibel per viandar e per ir cun scursalets. Quai pon ins dentant far mo sin atgna responsabladad. Cun placats fa la vischnanca attent che tuts stoppian duvrar la medema entrada per vegnir sin il lai. Là nua che l’entrada sa chatta è il glatsch vegnì tractà cun aua uschia ch'el è pli segir. Ils urs dal lai èn adina il pli sensibel da rumper en.
Nus avain vulì porscher ina attracziun per osps ed indigens durant il temp che bleras chaussas èn restrenschidas.
La davosa giada è il glatsch dal Lai grond da Laax stà avert avant dus onns – quella giada dentant be per in sulet di. Questa emna cun fradaglias empermetta porbabel ina avertura pli lunga. I dovra numnadamain blera fradaglia e pauca naiv per pudair tegnair avert il glatsch natiral sin il Lai grond.


text:
Varasdin
Varasdin (Varaždin in croatt; Varasdino in italian; Warasdin in todesch; Varasd in ungheres; Varasdinum in latin) l'è ona città de la Croazia de tramontana.
La se troeuva arent al fiumm Drava, a 81 chilòmetri de Zagabria e arent al confin sloven. L'è 'l capploeugh de la region omònima.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
La prima voeulta che la città l'è stada nominada l'è in del 1181, in d'on document legal el re ungheres Béla III l'ha scritt giò anca de on sitt ciamaa Garestin.
On alter re ungheres, l'Andrea II, el gh'ha daa a la città el titol de borgh in del 1209: ben prest la città l'è vegnuda el centro economigh e militar de la Croazia del nord, anca per podèss difend di invasion di Turch, in del Renassiment.
Chichinscì gh'è rivaa i Cavalier Ospedalee (Ivanovci in croatt), che gh'hann faa sù on monastee e ona gesa. Ai temp de la reforma cattoliga la città l'è stada impienida de ges barocch e de scoeul de Gesuita.
In del 1756, Varasdin l'è stada nominada capital de la Croazia (al temp ona region del Regn Ungheres), ma vint ann dopo on incendi l'ha trada giò quasi del tutt; la capital donca l'è stada spostada a Zagabria, indove l'è anca al dì d'incoeu. A bon cunt, in del XIX secol Varasdin l'ha conossuu on alter moment de splendor.
Ai temp de la Guerra de Indipendenza Croata (1991) Varasdin l'ha patii proppi pocch.


text:
Vertemaa cont Minoeubra
Vertemaa con Minoeubra (nom ufizial in italian: Vertemate con Minoprio in Italian; Bardomagum in Latin) l'è on comun brianzoeu de la Provincia de Comm che 'l cunta 4 076 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 5,77 km² e 'na densità de 706 ab./km²..
El paes l'è nassuu quand che i duu centri hinn staa unii in del 1928. I abitant de Vertemaa hinn ciamaa anca sciatt, quei de Minoeubra inveci pescaluna.
Evoluzion demografegaModifega
L'andament del numer de abitant del comun de Vertemaa con Minoeubra l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
La scheffa dal Departament federal da defensiu Viola Amherd ha empustà in terz rapport supplementar per il project da cumpra dals nova aviuns da cumbat. Quest rapport sa fatschenta co la cumpra d'armas a l'exteriur po vegnir cumpensada. Il Departament federal da defensiun ha confermà in artitgel en la Neue Zürcher Zeitung da la sonda.
Investiziun da milliardas
Per cumprar ils novs aviuns e rachetas ha il Cussegl federal previs da dar ora otg milliardas francs. E tenor ils princips da la politica d'armaziun vul il Cussegl federal laschar cumpensar en regla 100 pertschient dal pretsch da cumpra en Svizra. En il passà ha la Controlla federala da finanzas adina puspè reclamà che las cumpensaziuns tar cumpras d'armas na succedian betg avunda bain.
RR novitads 16:00


text:
Vincent van Gogh
Vincent Willem van Gogh (Zundert, 30 de marz del 1853 – Auvers-sur-Oise, 29 de lüj del 1890) a l'era un pitur postimpressionista ulandes.[1] L'ha pitüraa pressapoch 900 quader (27 uturitrat) e püssee de mila dissegn. Un geni ma poch nient recugnussüü in vita (inscambi d'incö, che i sò quader hinn vendüü per un frach de danee), al s'era furmaa cun l'esempi del realism di paesagg del Barbizon e del messagg etigh e sucial del Jean-François Millet. Dopu l'esperienza de l'Impressiunism, l'ha aderii a una cunceziun rumantiga de l'art, indue che l'imagin de la pitüra e la cuscenza de l'artista, l'art e l'esistenza, se mes'cen. Inscì, l'inflüenza övra del Van Gogh l'ha miss la bas de l'Espressiunism.
La figüra centrala de la sò vita a l'era el sò fredel Theo, che ghe mandava leter e ghe dava un vüt finanziari. El raport intra de lur a l'è ducümentaa in di tant leter che s'hinn scriüü.
Referenz[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Rewald, John. Post-Impressionism: From van Gogh to Gauguin, Secker & Warburg, 1978. ISBN 0-436-41151-2