text:
Frédéric Wandelère
Premis federals da litteratura 2012
Frédéric Wandelère
è naschì dal 1949, viva e lavura a Friburg sco essaist ed editur, in «homme de lettres» dals tuns fins. El ha publitgà lavurs deditgadas a la musica, per exempel davart Hugo Wolf, ed el ha translatà en franzos texts da chanzuns da Schumann, Wolf, Mahler e Schubert. Dal 1988 è apparì sia collecziun da poesias «Leçons de Simplicité», e quest titel pudess esser il program poetologic per la gronda part ch’el ha publitgà en sias collecziuns liricas. Ses plaschair per las chanzuns e per la vusch l’ha intimà da vulair reabilitar la pli enconuschenta chantadura dal 20avel tschientaner, Bianca Castafiore, l’eroxa da las aventuras da «Tim und Struppi».
«La Compagnie capricieuse»
Genève, La Dogana, 2012
ISBN 9782940055715
L’emprima qualitad da questas poesias curtas è ch’ellas èn ligeras sco l’aria, la segunda è la precisiun dals tratgs caracteristics e la terza è la musicalitad. Salips e libellas, peschs, crabs ed octopus surprendids en lur ballets sutmarins, vischins, vischinas e passants e lura ils morts testards: tuts èn discrets ed efemers e sflureschan en ina minuziusa scienza poetica e cun ina gravitad che fa star tut, mintgatant divertaivla, scritta d’in poet che tschertga stgaglias divertentas che pon salvar in di entir.
Prelecziun da l'autur
Frédéric Wandelère legia ina passascha or da sia ovra premiada „La compagnie capricieuse“.
Premis
2012 : Premi federal da litteratura per «La Compagnie capricieuse», Genève, La Dogana.


c: text/html

text:
Asti
Asti (en lombàrt ucidentàl e 'n piemontés: Ast; en italià: Asti; en latì: Hasta Pompea; en fransés: Aste) l'è 'na cità italiàna, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Asti.
El sò cümü 'l g'ha 76 135 abitàncc (dàto del Dic 2013 [1]), 'na superfìce de 151 km² e 'na densità de 504 ab./km². El cunfìna coi cümü de Azzano d'Asti, Baldichieri d'Asti, Calliano, Castagnole Monferrato, Castell'Alfero, Castello di Annone, Celle Enomondo, Chiusano d'Asti, Cinaglio, Cossombrato, Isola d'Asti, Monale, Mongardino, Portacomaro, Refrancore, Revigliasco d'Asti, Rocca d'Arazzo, San Damiano d'Asti, Settime, Tigliole, Vigliano d'Asti.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
"Municipium" romano cunusìt col nòm de Hasta Pompeia o apò apéna Hasta, l'è stat séde del Dücàt de Asti, de la Neustria Longobàrda. Cümü lìber endèl medioévo col dirìt de "bàter monéda", l'è stat giü dei cèntri comerciài piö 'mportancc 'ntrà i sècoi XII e XIII, i sò mercàncc i g'ha svelöpàt el comèrcio e 'l crèdet en töta l'Europa.
Endèl 1312 el cümü de Asti el s'è sotamitìt de sò volontà a la protesiù del Re de Napoli Roberto d'Angiò. Endèl 1349 la cità la g'ha aclamàt Gioàn II el Paleologo marchés del Monferàt e 'ndèl 1379 la pasarà sóta Giangaleazzo Visconti, che 'l la farà deentà 'na contèa e 'ndèl 1387 sóta i dùchi de Orleans, come dòte per la sò fiöla Valentina Visconti, ensèma a 'n sentenér de tère, castèi e paizì che custitüìa la sò antìca Repüblica, che de alùra la vegnarà definìda con orgòi "Patria Astese"
Endèl 1531 la Contèa de Asti la vegnarà cidìda de l'Imperadùr Carlo V ai Savoia come dòte de spùze per la sò chignàda, Beatrice del Portogàl che la g'ha spuzàt el duca Carlo III de Savoia. De alùra 'n aànti la cità la g'ha seguìt le sórcc dei Savoia.
Manifestasiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è cunusìda 'n töt el mónt me i sò vì, en particolàr l'Asti spumante e töcc i agn, endèl més de setèmber, se organìza a Asti giü dei concórs enologich piö 'mportàncc de töta Itàlia, ciamàt la Douja d'Or.
Rinomàt l'è apò 'l sò Palio stòrich, manifestasiù 'ntra le piö antìche d'Italia, che la se té 'ndèl més de setèmber e che la g'ha 'l sò momènt piö significatìf co la gàra dei caài montàcc "a pél" (sènsa la sèla).
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Asti l'è nzemelàda co le cità de:
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
La Biblioteca provinziela ie na biblioteca de magasin: ora che i libri che ie tla sala de letura (ntëur n 9000 operes de cunsultazion y enziclopedies) ie dut nosc patrimone de libri y d'autra media te doi magasins sota tiera. A nosc libri ti ruven permez tres l catalogh dla biblioteca.
Pruspet dl catalogh (tudësch) (I un n program de gestiun dla biblioteca nü. I sun tl laur da mudé y ajorné i tesć)
Pudëis apusté dal magasin l liber che ulëis a doi manieres:
Te tramedoi i caji ti vën l liber apustà mandà ala purtina de mprëst ulache l ie a vosta despusizion.
Metëde verda: zënza la prejentazion dla tessera dla biblioteca y la registrazion sun vosc cont dla biblioteca ne iel nia mesun mpresté ora zeche.
L ie puscibl se mpresté ora alplù 20 pec de media. L tëmp de mprëst ie de n mëns, ma n possa slungë l tëmp dan la destumeda dl terminn, sce l ne ie deguna prenutazion per chël pez.
Pra la purtina de mprëst giapëis na zedula cun l terminn che ve lecorda la data de destumënza dl liber o dl pez mprestà y la spëises de amunimënt per l cajo che ne purtëis nia de reviers a tëmp y ëura l liber.
N valgun dis dan che l tëmp de mprëst toma ve lecorda na nutizia e-mail automatica che la data de retuda ie daujin. Acioche chësc servisc funzionëie muessa vosta adres e-mail unì data ite pra vosc dac de adurvanza. Jide perchël prëibel pra la purtina de nfurmazion.
I un n program de gestiun dla biblioteca nü. I sun tl laur da mudé y ajorné i tesć.
Canche chirëis tl catalogh dla biblioteca pudëis udëi tl ciamp "ejempleres de seniadura" sce y tan giut che l titul che ulëis ie bele mprestà ora, sce l ie prenutà o sce l ie te na luegia speziela (sala de letura, Intranet: lueges de lëur cun computer tl raion de ntreda, magasin destacà y nsci inant).
Nia da mpresté ora ie:
Slungiamënt dl tëmp de mprëst
- La operes tla sala de letura
- L patrimone antich y de valor
- I media audiovisuei (CDs, DVDs y nsci inant) che ie unic ora dan manco che 18 mënsc
- La publicazions cun plates liedies o njontes
- La zaites
- La revistes
- La grafiches
Sce adurvëis i libri sëura l tëmp de mprëst ora, pudëis slungë l terminn, sce l ne ie deguna prenutazion da pert de n auter utënt.
Nuzëve dla puscibltà de slungiamënt dl mprëst tres vosc cont de mprëst o cuntatëde la cunlaurantes pra la purtina de mprëst sota l numer de telefonn +39 0471 471815.
L ie puscibl slungë l tëmp de mprëst alplù doi iedesc. L slungiamënt dl mprëst muessa unì fat al plu tert n l ultim di dl tëmp de mprëst..
Prenutazions
Sce n titul che n chir ie bele mprestà ora o permò apustà pra i furnidëures de libri, pudëis l prenuté.
I un n program de gestiun dla biblioteca nü. I sun tl laur da mudé y ajorné i tesć.
- Co fé na prenutazion canche n ie tla biblioteca:
L sistem ve damanda l numer "N.utënt" (dé ite nsci l numer de vosta tessera dla biblioteca: 210.555) y la password (dé ite nsci vosta data de nasciuda: dd.mm.aaaa). Tlichëde śën doi iedesc ndolauter "OK" per fé la prenutazion.
Pernan che l liber prenutà ie tla biblioteca, giapëis na comunicazion per e-mail. Pudëis unì a ve tò l liber o auter pez de media apustà tl tëmp de 10 dis pra la purtina de mprëst.
- Co fé na prenutazion da cësa demez:
Pudëis nce bele fé vosta nrescida o vosta prenutazion sun nosta plata internet da vo a cësa y po' unì a ve tò l pez apustà tl tëmp de 10 dis diretamënter pra la purtina de mprëst.
I un n program de gestiun dla biblioteca nü. I sun tl laur da mudé y ajorné i tesć.
Do che ëis cris ora cun "mostra frasa" l titul dala lista di resultac, tlichëde sun l ciamp "Prenutazion". Ruverëis pra la registrazion y messëis po dé ite vosc numer de tessera y vosta password y tliché sun l buton "registrazion ". L sistem ve mostra l titul cris ora. Tlichëde prëibel mo n iede sun l buton "Prenutazion" per mandé demez la prenutazion. Giaperëis dadedò per e-mail na cunfërma cun la nfurmazions sun l pez prenutà. Deplù nfurmazions ie da giapé tla istruzions per l Cont de mprëst.


text:
1Rü ngẽmaca̱x i ñu̱xma na Tupana tamaã ixunetaxü̃ na nügüxü̃tawa tá tüxü̃ yachocuxẽẽxü̃ na ngẽxma rüngü̃ẽxü̃ca̱x, rü tanaxwa̱xe i taxuãẽgü, na tama ngürüãchi wüxie i tatanüwa tama ngẽxma taxücuxü̃. 2Erü ñu̱xma i yixema rü marü nüxü̃ taxĩnüẽ i Tupanaãrü ore i mexü̃, yexgumarüü̃ ga yema nuxcümaü̃güxü̃ ga duü̃xü̃gü nüxü̃ na naxĩnüẽxü̃. Natürü nümagü ga yema duü̃xü̃gü rü taxuwama nüxü̃́ name ga nüxü̃ na naxĩnüẽxü̃ ga yema ore yerü tama yema naga ĩnüẽxü̃rüü̃ aixcüma nüxü̃́ nayaxõgü. 3Natürü i yixema na yaxõgüxü̃, rü tá aixcüma Tupanaxü̃tawa tichocu na ngẽxma rüngü̃ẽxü̃ca̱x. Rü wüxiwa i Tupanaãrü ore i ümatüxü̃wa rü ngü̃xchigaarü ngunexü̃chigaxü̃ nixu, rü ñanagürü: “Rü 6 ga ngunexü̃gu nixĩ ga nagu̱xẽẽãxü̃ ga norü puracü ga Tupana. Rü yexguma norü 7 ga ngunexü̃wa nanguxgu rü guxü̃ma ga norü puracüna narüngü̃”, ñanagürü. Rü nuxcüma ga Tupana rü nanaxwa̱xe na nangü̃ẽxü̃ ta ga yema nuxcümaü̃güxü̃ ga tórü o̱xigü ga Moĩchéwe rüxĩxü̃. Natürü ga nümagü rü tama nüxü̃́ nayaxõgüchaü̃ rü tama naga naxĩnüẽ. Rü yemaca̱x ga Tupana rü norü ore i ümatüxü̃wa rü ñanagürü: “Yema duü̃xü̃gü rü tama choxü̃́ nayaxõgü rü yemaca̱x namaã chanu rü aixcümaxü̃chi namaã nüxü̃ chixu na tãũtáma yema naãne ga namaã ichaxunetaxü̃wa nangugüxü̃ na ngẽxma nangü̃ẽxü̃ca̱x”, ñanagürü. 5Rü yemaãcü ga yema duü̃xü̃gü ga nüxĩra nüxü̃ ĩnüẽxü̃ ga Tupanaãrü ore i mexü̃, rü tama nawa nichocu ga yema nachica ga Tupana namaã nüxü̃ ixuxü̃, yerü tama naga naxĩnüẽ. Rü ngẽmaca̱x nixĩ i Tupanaãrü ore i ümatüxü̃wa i ñaxü̃: “Ngẽma duü̃xü̃gü i tama chauga ĩnüẽxü̃ rü tãũtáma ngẽma nachica i namaã ichaxunetaxü̃wa nichocu na ngẽxma nangü̃ẽxü̃ca̱x”, ñaxü̃. Natürü ñu̱xma rü ta nangẽxma i nachica i tümaca̱x ya yíxema ngẽxma Tupanaxü̃tagu chocuchaü̃xẽ na ngẽxma tarüngü̃ẽxü̃ca̱x. 7Rü ngẽma nachica i ngextá nagu nangü̃ẽxü̃ i duü̃xü̃gü rü tama yema naãne ga nuxcümaü̃güxü̃ ga tórü o̱xigüxacügü tümaãrü ãẽ̱xgacü ga Yochuémaã tayauxgüxü̃ nixĩ. Yerü yexguma chi yema naãne yixĩgu, rü Tupana rü tãũ chima wenaxãrü nüxü̃ naxuneta ga to ga ngunexü̃ na nagu naxü̃tawa yachocuxü̃ca̱x na ngẽxma nangü̃ẽxü̃ca̱x i duü̃xü̃gü. Rü yemaca̱x ga Tupana rü wenaxãrü nüxü̃ naxuneta i wüxi i to i ngunexü̃ na naxü̃tawa yachocuxü̃ca̱x i duü̃xü̃gü na ngẽxma nangü̃ẽxü̃ca̱x. Rü ngẽma ngunexü̃ rü ñu̱xma nixĩ. Rü yemaca̱x ga Tupana rü mucüma ga taunecü ga Moĩchéwena rü Dabímaã nüxü̃ nixu ga yema norü ore ga ümatüxü̃ i ñaxü̃: “Rü ñu̱xma na nüxü̃ pexĩnüẽxü̃ i ngẽma Tupana pemaã nüxü̃ ixuxü̃, rü tama name na nüxü̃ pexoexü̃”, ñaxü̃. Rü yematama nixĩ ga ore ga marüchire̱x pemaã nüxü̃ chixuxü̃. 9Rü ngẽmaca̱x i ñu̱xma rü ta nangẽxma i wüxi i nachica i üünexü̃ i nagu tá aixcüma nangü̃ẽxü̃ i ngẽma Tupanaãrü duü̃xü̃gü ixĩgüxü̃. 10Rü yíxema Tupanaxü̃tawa ichocuxe na ngẽxma tarüngü̃ẽxü̃ca̱x, rü nüxna tarüngü̃ẽ i guxü̃ma i tümaãrü puracügü yexgumarüü̃ ga Tupana rü nüxna na nangü̃xü̃ ga norü puracügü ga yexguma naãne naxü̱xguwena. 11Rü ngẽmaca̱x tanaxwa̱xe i meã tayaxõgü rü naga taxĩnüẽ na ichocuxü̃ca̱x i ngextá Tupana tüxü̃ írüngü̃ẽxẽẽxü̃wa. Erü tama tanaxwa̱xe na texé ngürüãchi yema nuxcümaü̃güxü̃ ga duü̃xü̃gü ga tama Tupanaga ĩnüẽxü̃rüü̃ norü orexü̃ na taxoxü̃. 12Erü Tupanaãrü ore rü namaxü̃ rü naporaxüchi. Rü wüxi i tara i guxü̃cüwawa meã waixmaguxü̃ãrü yexera nixĩ na natéxü̃. Erü ngẽma ore rü tawa nixücu ñu̱xmata taãẽwa nangu, rü ñu̱xmata nawa nangu i ngẽma wüxichigü nagu rüxĩnüxü̃. Rü ngẽmaãcü meãma nanango̱xẽẽãma i guxü̃ma i ngẽma yixicatama nagu rüxĩnüxü̃ rü tüxü̃́ ngúchaü̃xü̃. 13Rü nataxutáma i ṯacü i Tupana üxü̃ i tá naxchaxwa nügü icúxü̃ erü nape̱xewa rü guxü̃ma meã nango̱x. Rü guxü̃xü̃ nadau rü guxü̃xü̃ nacua̱x ya yima tá tüxna c̱acü na namaã nüxü̃ ixuxü̃ca̱x i tórü maxü̃chiga. 14Ngechuchu ya Tupana Nane rü mecüxüchi ya tórü ngü̃xẽẽruü̃ nixĩ i Nanatüpe̱xewa. Rü ñu̱xma rü daxũguxü̃ i naãnewa i Nanatüxü̃tawa nangẽxma na ngẽ́ma taétüwa nachogüxü̃ca̱x. Rü ngẽmaca̱x tanaxwa̱xe i guxü̃guma nüxü̃́ tayaxõgüecha rü taguma nüxü̃ tarüxoe. 15Rü nüma ya Ngechuchu rü aixcüma nüxü̃ nacua̱x na tüxü̃ nangü̃xẽẽxü̃ erü nüxü̃ nacua̱x na ñuxãcü tüxü̃́ naguxchaxü̃ i ngẽxguma Chataná tüxna ĩnügu rü pecadugu tüxü̃ nanguxẽẽchaü̃gu, yerü nüxna rü ta naxĩnü ga Chataná, ngẽma tüxna na naxĩnüxü̃rüü̃. Natürü nüma ga Ngechuchu rü taguma chixexü̃ naxü. 16Rü ñu̱xma na tüxü̃́ nangẽxmaxü̃ ya tórü ngü̃xẽẽruü̃ ya Ngechuchu, rü name nixĩ i tama imuü̃ẽãcüma nüxna tangaicamagü ya tórü ãẽ̱xgacü ya Tupana ya tüxü̃ ngechaü̃cü. Rü tanaxwa̱xe na ngẽmaãcü nüxna ingaicamagüxü̃ na nüxü̃́ ingechaü̃tümüü̃güxü̃ca̱x rü tüxü̃ nangechaü̃ãcüma tüxü̃ nangü̃xẽẽxü̃ca̱x i ngẽxguma guxchaxü̃gü tüxna ngaicamagu.
Copyright
Learn More


text:
Diocesi ad Màntua
Artìcol in dialët piaṡintëin
La diocesi ad Màntua (Dioecesis Mantuana in Latén) l'è ‘na circuscrisiòn d'la cëisa catòlica italiana, che la dipènd ad la pruìncia d'la Lumbardìa, da la diocesi metrupulitana ad Milàn e la fa part ad la Cunferëinsa Episcupàl Italiana.
Ad là diocesi i fann part 168 paròchi, e la cumprëind al 80% ad la Pruvincia ad Màntua, al rèst a l'è in diocesi ad Cremùna.
Al vèsc a l’è Mons. Gianmarco Busca, dal 2016.
Tradisiòn[modifica | mudéfica la surzéia]
As dìs ca la diocesi la sia nasìda in dal III sècul, dopu una visita pasturala dal Papa Liòn III.


text:
Brianza
La Brianza o anca Briansa (Italian: Brianza; Latin: Brigantia) l'è ona region stòrega de la Lombardia del nòrd-òvest, che la se troeuva intra Milàn e'l Lagh de Còmm. Al dì d'incoeu, a l'è in di provinc de Monscia e Brianza, Còmm e Lecch. Chì viven pussee de on milion de gent.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Brianza l'è fada in duu grand tòcch, vun meridional e in pian e on olter a nòrd e intra i colinn, vers i Prealp. La primma zòna la ciapa dent la part pussee setentrional de tutta la Pianura Padana. La pianura de la Brianza la va dij 160 meter sora el nivell del mar a Monscia ai 360 de Cantuu; Fin Mornasch, l'è a 334 meter sora el nivell del mar. Quèsta zòna de la Pianura Padana l'è ciamada Alta Pianura, in opposizion a la Bassa. Vist che la pianura brianzoeula l'è assee a nòrd, in di giornad cont el Sô l'è possibil vedè anca di montagn lontan, comè el Mont Roeusa, oltra al Resegon e aj Prealp oròbegh.
La seconda part inveci l'è quella di collin e la se troeuva in de la Provincia de Lecch e in de la zòna nòrd-est de quèlla de Còmm. I montagn de la Brianza hinn in general intorna aj 500-600 meter, ma gh'è anca di eccezion, comè el Corniscioeu (1241 m), el mont Bolleton (1317), el Palanzon (1436 m) superaa domà del Mont San Primm, e i Coronghei, ciamaa anca Coronghei ò Colonghei (1371). De quèsta zòna la risulta staccada quèlla del Còl de Brianza, che la gh'hà comè pont pussee important el Mont Crocion (877 m), el Mont San Genesi (832 m), indove che nassen el Molgora e'l Mont Regina (817 m). I mont brianzoeui pussee a sud hinn quij arent a Montaveggia che pòden vess vist anca del Dòmm de MIlan, se'l gh'è el Sô. Intra el Còl de Brianza e i Prealp la gh'è la Piana d'Erba.
La Brianza l'è anca drent a la region italiana di lagh. A confin cont el Comasch e'l Lecches el gh'è el grand Lagh de Còmm (ò Lari), che però l'è minga el lagh principal de la Brianza. El lagh pussee grand l'è el lagh de Annon che l'è profond domà 11 meter e l'è dividuu del lagh de Oggiònn de ona penisola piscinina ciamada Isella. A l'è famos el lagh Pusian, o Eupili, grazie ai descrizion del Giuseppe Parini, che l'era nassuu lì arent. Alter lagh hinn quell de Garlaa, de Olginaa, de Alseri, del Segrin e de Sartirana. Tucc sti lagh se troeuven o in de la Provincia de Còmm o in quella de Lecch.
El fiumm pussee grand e important l'e l'Ada (on temp el confin intra el Ducaa de Milan e la Repubbliga de Venezia), ma bisògna minga desmentegàss el Lamber el Seves e'l Molgora.
On'altra division de la Brianza l'è quella tra la Brianza Milanesa (la noeuva provincia de Monscia e Brianza) e quella a nòrd, in di provincc de Lecch e Còmm. La prima l'è ciamada inscì per duu motiv: l'è stada a longh ona part de la Provincia de Milan e el sò dialett l'è pussee compagn de quel milanes respett ai dialett del nòrd de la Brianza.
Popolazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Brianza, giamò de l'Etaa de Mezz, l'è voeuna di zòn del Mond pussee densament abitada. El motiv de quèsta cosa l'è che la terra chì l'è assee grassa e in pian. In del period del boom econòmich la gh'è stada ona grand immigrazion del Sud de l'Italia, pròpri perchè la Brianza l'è inscì ricca e fèrtil. A partì poeu di ultim desen de agn hinn rivaa di migrant anca de paes del Terz Mond, che hann poduu trovà chì on fracch de lavorà, anca se a vòlt (comè el pò succed in sti cas) hinn sfrutaa di lor capp ò anca vist mal de on quai de personn del loeugh.
L'industria l'è sviluppada su tutt el teritòri, per la maggior part costituida da aziend medi e piscinitt (a voeult anca dumà aziend a livell familiar) che lavoren on poo in tutt i settor anca se 'l tessil, i arredament e la meccanica hinn on poo pussee present. Come in tutt i economii modern, fin daj ann '70 l'è dree a sviluppàss el process de terziarizzazion; donca, insema a l'industria fòrta, in dii ultimm trent'ann al s'è sviluppaa on settor terziari, fin a rivà al terziari avanzaa (marketing, reclàm, servizzi informatich, ricerch e svilupp, comunicazion).
El tass de disoccupazion l'è pròppi bass,e quell de la Provincia de Lecch l'è el pussee bass de tuta l'Italia. El 98,9% di brianzoeui (seconda i convenzion di Nazion Unii) el viv in di città, contra la media taliana del 67%. Monscia l'è el comun pussee grand, menter el pussee piscinin l'è Longon. Monscia l'è anca el comun con pussee de abitant (121506 abitant) , menter quèll che'l ghe n'ha de manch l'è Proserpi (933 abitant), in Provincia de Còmm.
El dialett del loeugh l'è el brianzoeu, che'l gh'ha come variant el monsciasch, e quij parlaa in del Comasch e in del Lecches.
A bon cunt la Brianza l'è diventaa voeuna di zòn pussee ricch de la Lumbardia , e per quest l'è diventaa on center de attrazion per l'immigrazion interna, ma anca per la coltura e l'industria. e la sua tradizzion (briantitudin , briantitudine )
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El nòmm Brianza per i stòregh roman el vegniva del celta Briantee, che'l sariss staa vun di general de quell Belloves che l'aveva fondaa Milàn, òpur del pòpol celta di Brigant. De segur la Brianza l'è stada abitada prima di Insuber (comè se pò vedè di nòmm de paes che finissen in -aa ) e poeu di Roman. A sto temp l'esisteva giamò Monscia, ciamada di Roman Modicia.
Alter nòmm de paes brianzoeui che vegnen del latin a hinn:
- Vedugg, che'l vegn de Abetuculum;
- Cassagh, che'l vegn de Cassiciacum;
- Vimercaa, che'l vegn de Vicus Mercati;
- Verdee, che'l vegn de Viridarium (varda anca el milanes verzee);
- Dees, che'l vegn de Decium;
- Giussan, che'l vegn de Gluxianum;
- Canz, che'l vegn de Cantium;
- Arcor, che'l vegn de Arculi;
- Cantuu, che'l vegn de Canturium;
- Intimian, che'l vegn de Anthemianum;
- Figin, che'l vegn de Figlinus;
- Erba, che'l vegn de Herba;
Vers la fin de l'Imperi roman, grazie a l'òpera del Sant'Ambroeus e del Sant'Agostin (che prima de convertìss l'ha passaa del temp a Cassagh), la Lombardia l'è diventada vun di center del cattolicesem. In de l'Etaa de Mezz l'è stada ona terra de comun indipendent e pròpri de Giussan el vegniva el famos Albert, vun di capp de la Lega che l'ha battuu l'imperador Federich I de Hohenstaufen a Legnan (29 mâgg del 1176).
Dòpo la battaglia de Des (21 sgenee 1277) tutta la Brianza l'è finida sòtta al domini de Milàn, del qual l'ha seguii i sòrt, prima sòtta i Spagnoeu e i Frances, poeu sòtta i Austriach.
Quand l'Italia l'è stada unificada, i tass hann portaa on fracch de brianzoeui a la poertaa e l'è staa pròpri a Monscia che'l re Umbert I l'è staa faa foeura del Gaetano Bresci (29 luj 1900).
La Brianza l'è stada anca sòtta l'influenza de la gesa de Milan e per quèst in de la magior part de la region (a eccezion fada de Monscia e de olter sitt situaa pusee vers el nòrd, in di provinc de Còmm e Lecch) el ritt l'è quell ambrosian, tipich de tutta la diòcesi de Milàn.
Personagg famos[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Albert de Giussan
- Aribert de Intimian
- Papa Pio XI
- Egidio Brugola
- Cesare Cantù
- Piero Corti
- Luigi Giussani
- Paolo Mantegazza
- Giuseppe Parini
- Giovanni Battista Scalabrini
- Luigi Talamoni
- Filippo Turati
- Eugenio Villoresi
- Bartolomeo Zucchi


text:
Per regla pon las meteorologas ed ils meteorologs prognostitgar ina pressiun bassa da stemprà. En il temp che resta èsi impurtant da prender tschertas mesiras preventivas vi da la chasa, sin il balcun ed en l'iert. Er sch'i vegnan mo prognostitgads vents d'ina fermezza moderada, ston ins adina quintar localmain cun bufs ferms.
Las consequenzas pussaivlas ed ils nivels da privel da vent chattais Vus qua.
Recumandaziuns da cumportament avant vents ferms:
- observar il svilup local da l'aura, s'infurmar ed adattar il cumportament a las relaziuns.
- resguardar las annunzias push da l'app da MeteoSvizra.
- resguardar ils alarms da stemprads sin ils lais.
- fixar objects libers enturn la chasa, sin il balcun u en l'iert u metter quels en in lieu protegì (vaschs da flurs, mobiglias d'iert e.u.v.).
- laschar si las storas da sulegl, serrar las fanestras e las portas.
- betg parcar l'auto sut in bostg.
- laschar controllar mintga onn l'edifizi (fixaziun da las antennas, dals implants solars e.u.v., stabilitad da tetgs, da penslas e da fatschadas).


text:
Marüd
Marüd (Marudo in Italian) l'è un cumün de la Pruìncia de Lod, Lumbardia cun 1 655 abitant (dàto del Dic 2015 [1]) .
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è stai pruprietà dopu el secul 10° ai Munastér de Santa Cristina de Ollona e pü de San Péder de Lod. Invecem, in del secul 18 l'é stai prupietà de la famiglia Archinto e dopu di Marchés Cusani (1731).
Cultüra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cesa de San Gervàsi e Prutàsi l'è del 1790 l'hann custrüida sü le rüìne de un uratori.
Ecunumia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sül teritòri i cultiven el rìs, e gh'è anca tanti alevament de vàche. Gh'è anca un qual artigian; ma el 50% de le persune ienn pendular.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Marüd l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Giuseppe Mezzadri
In-t-il storij ch’a s' cóntäva in-t-la stala gh'era sémpor anca còlli di famì. I famì, o famì da fagòt, j éron ragasén che la so famija la tribuläva a mantgnìria e alóra, par socuant ani, j gnävon «imprestè» a dilj ältri famìji 'd paizàn par jutäria in-t-i lavór di camp in cambi dal magnär e dal dormir. A s' pól imaginär al magón e la tristèssa äd chi povor ragas lontàn da ca e lasè, dil volti, indò miga sémpor i gnävon tratè con umanitè. Podäva anca capitär ch’ja fisson dormir in-t-la stala. Cuand éra ragas mi, me pedor, cuand al me vräva fär paura, al me dzäva: «Guärda ch’a t' mand par famì!». I famì j éron la categoria pu povrètta, j éron propria a l’ultom post. In-t-la realtè j éron sól che di povor ragas, mo in-t-il storiéli che i vec', d’inveron, i cóntävon in-t-la stala, j éron coj ch’a la spontäva sul padrón ch’al sarcäva 'd färia lavorär bombén e därogh poch da magnär.
Galateo Un famì, dop aver lavorè tutt al dì, al s'éra miss a tävla insèmma al so padrón par snär. Dop la mnéstra, par sécond a gh'era un piat con do bistècchi, vunna a tésta.
Al famì ch’l'äva magnè ala zvelta al tira zo par prìmm e 'l tira zo la bistècca pu grosa. Al padrón, la coza la 'n gh'era miga tant piazuda e alóra al ghé spiega ch’an n'è miga «galateo» tirär zo la pu grosa. Al ragas alóra al ghé dmanda: «Vu cò arisov tòt ?» - «Mi ariss tòt la pu picén'na».
Alóra sèmma a post: gh'é restè propria la pu picén'na.
La fiera Gh'éra un famì che tutt al santo gióron al lavoräva cme un mat p'r un paizàn ch’al la sfrutäva sénsa reputasjón. Al ne vdäva l’ora ch’a riviss al giór'n äd la féra spérand che, finalmént, l’arìss avù un po 'd divartiment.
Al so padrón però al ne la pénsäva miga acsì e cuand è rivè al giór'n äd la féra, par fär in manéra ch’al ghé podìss miga andär, al l’äva carghè äd lavór.
Po, ala féra, al gh'era andè lu. Al famì però al gh'äva tropa vója äd divartir's un po sul giostri e tutt al rést, acsì, piantè lì i lavór, l’éra andè ala féra anca lu.
Par cólm 'd la scaloggna, dop poch, al s'imbata propria in-t-al so padrón che, con 'na facia scura, al ghé dmanda: «At bélle fnì tutt i lavór ch’a t'äva dè da fär?».
»No», a gh' rispónda zvelt al ragas, "Éra gnu par dmandär: cuand ò fnì chi lavór là, cò faghia?»
Famigli e padroni Éra d’inveron, a nväva e gh'era propria, cme zdäva me nòn, un frèdd cagón.
Un famì al s'era presentè ala ca d’un paizàn a dmandär sa gh'éra dal lavór par lu.
Mo al paizàn al gh'rispónda: «Vèddot chill falùppi äd néva ch’a vén zo? J én tant famì».
Al famì, sconsolè, al va via. In primavera, quand a s'prézenta la necesitè äd fär tant lavór in-t-i camp, coll paizàn al manda a ciamär al famì par dirogh ch’al podäva gnir a lavorär da lu. Al famì al se prézenta subìtt miga par lavorär mo par caväros 'na sodisfasjón par la manéra che al paizàn l’äva drovè par dirgh äd no in inveron. Alóra al ghé diz: «Vèddol chill margarìtti lì? J én tant padrón!».
Il famiglio furbo Gh'éra un famì furob, con poca vója 'd lavorär, che in-t-la stagión indò l’éra pu granda la dmanda 'd man d’opra, al spétäva ch’a fis cuäzi mézdì, po al s'prezentäva a 'na ca e 'l dmandäva: «Rezdóra gh'iv bizzògna äd famì?». «Mo sì, cuand a pót gnir?» - «Mo anca adés».
«Alora vén déntor ch’è bélle vóra äd magnär».


text:
Castel Vittorio
Castel Vittorio (scriìt ale ólte pò a töt tacàt ensèma: Castelvittorio) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Imperia.
El g'ha 'na popolasiù de 315 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 25,7 km² e 'na densità de popolasiù de 12 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Apricale, Bajardo, Isolabona, Molini di Triora, Pigna, Triora.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Castel Vittorio l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Aktuelle Position
SWI swissinfo.ch
SWI swissinfo.ch, il servetsch internaziunal da la Societad svizra da radio e televisiun (SRG SSR), sa drizza ad in public internaziunal che s'interessa per la Svizra ed a las Svizras ed als Svizzers a l'exteriur.
SWI swissinfo.ch rapporta di per di da la Svizra davart ils temas politica, economia, cultura, societad e scienza. La plattafurma infurmescha en diesch linguas e porscha sco unica pagina d'internet svizra sper tudestg, franzos, talian ed englais istorgias d'emprima qualitad ed analisas multimedialas en spagnol, portugais, chinais, giapunais, arab e russ. swissinfo.ch cuntanscha cun quai passa 80 % dals utilisaders d'internet en tut il mund.
SWI swissinfo.ch infurmescha sur multimedia cun contribuziuns da text, maletg, audio e video. Reportaschas pli lungas, galarias da fotografias ed audioshows moviblas ed er emissiuns selecziunadas da radio e televisiun cumpletteschan la purschida.


text:
Cingol
El Cingol (Pizzo Cengalo) l'è ona scima di Alp Retegh. A l'è volt 3.367 meter.
El ghe partegn al sottagrupp di Alp del Bernina, e 'l se troeuva al confin in tra l'Italia (Val Masen) e la Svizzera (la Val Bondasca).
A se presenta tant 'me on massiv bell grand con la forma de ona piramide senza la ponta. In sù la scima a gh'è on bell cupolon de nev. Arent al Cingol el se troeuva on alter mont ben cognossuu, el Badii.
De la scima vegnen giò tre crest: quella de mezzdì la va vers la Val del Porscelicc; quella de ovest e de est vann giò al coll del Cingol (3.057 meter) e al coll di Gemei (3.106).
L'è on mont che l'è meta de tanti escursion. In Val Masen, ai pee del mont, la se troeuva la Capanna Gianetti (2.534 meter); in Val Bondasca inveci se troeuven la Capanna Sciora e la Capanna Sass Foraa.
El someja che 'l nomm el vegna del bregajott chenghel.


text:
La Pré
Artìcol in dialètt rumagnòl
La Pré o anch Predàpi (Predappio in italièn) l'è un cumòn ad 6.395 abitìnt.
Artéccol in dialatt bulgnais
Predâpi, in rumagnòl La Pré o Predàpi l'è 'na cmónna ed 6.395 abitànt atais a Furlé indóvv ai éra nèd Benito Mussolini, al ditatåur itagliàn dî ténp dal Fâsio.
Bagn d’Rumàgna · Bartnóra · I Burch · Castruchèra · Zisèna · Ziznatic · Zivitéla · Dvèdla · Furlé · Frampùla · Gaglièda · E Bósch · Gatì · Lunzèn · Mèidla · E Marchè · Mugiäna · Muncèn · E Pòrgh · La Pré · Premaicùr · La Ròca · Runfrèd · San Mävar · Santa Sfia · Sèrsna · Savgnèn · Suyèn · Tardózi · Vergheréto ·


text:
Calasca-Castiun
Calasca-Castiun (nòm uficiàl in italian: Calasca e Castioj in Piemuntes; Calasca-Castiglione in Italian) a l'è un cumün ussulan de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula
El gh'ha ona popolaziun de 662 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 57,6 km² e ona densità de popolaziun de 11 ab./km².
El paes, sitüaa in la Val Anzasca, l'è nassüü in del 1928 da l'üniun di dü cumün che furmen el sò nom. El cunfina cun la Pruvincia de Vercei (cumün de Rimela).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Calasca-Castiun l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Pruvincia de Lissandria
- Süperfiss: 3.560 km²
- Pupulazziun (2001): 418.231 ab.
- Densitaa: 118 ab./km²
- Nümer de cumün: 190
- Capitaal (pup. 2001): Lissàndria (85.438 ab.)
La Pruvincia de Lissandria l'è una pruvincia del Piemunt che la cünta 438.383 abitant. La se tröva in del süd-est de la regiun, al cunfin con la Pruvincia de Vercei a nord, a ovest con la Pruvincia de Türin e cun la Pruvincia de Ast, a est cun la Lumbardia (Pruvincia de Pavia), a süd con la Ligüria (Pruvincia de Genuva e Pruvincia de Savona) e a süd-est cun l'Emilia-Rumagna (Pruvincia de Piasenza).
La se tröva dunca in d'una pusiziun centrala tra i vari pruvincc del nord-ovest de l'Italia, e per quest la gh'ha avüü l'inflüenza da tüt i cultür regiunal de la zona.
El teritori e i lenguv[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Pruvincia de Lissandria la ven dividüda de norma in ses teritori, che hin culegaa ai cità püssee impurtant de la pruvincia.
- L'Aques, cun caplögh Aqui e in direziun de Ast e Cuni, indè che se parla un dialet de tipu piemuntes.
- El Lissandrin, inturna a Lissandria, indè che se parla un dialet de tipu piemuntes uriental.
- El Casales, inturna a Casal Munferaa, indè che se parla un dialet de tipu piemuntes munfrin.
- El Nuves, inturna a Növ Ligür, indè che se parla un dialet de tipu ligür.
- L'Uvades, inturna a Uvada, indè che se parla un dialet de tipu ligür.
- El Turtunes, inturna a Turtona, indè che se parlen dialet de transiziun tra el Lumbard e l'Emilian.


text:
Barbé
El Barbé l'è el mesté de quel che'è taia i cavei, rasa la barba e met a post barbis e sintiglion.
El barbé el laura ind una butega (de solit ciamada salon) ma, al bisogn o su dumanda dal client, el pöd anca andà a cà. Un barbé el diventa perüché par l'om, quand l'artigian l'è anca specialisad ind una petenadüra püssè elaburada e a la moda. Quele ch'i taiun i cavei d'i don i en püssè de suent ciamad parüchére.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Quel del barbé l'è un mesté ben antich. In Egit i henn staa retruvaa di rasù intra i relit de l'età del bronz (circa 3500 p.del S.). In temp indree, e fin al principi del XX secul i barbé i fevun anca di laurà de chirürgia. Per esempi, i rancavun i dent guast, e i fevun salass per la töta del sangh.


text:
Saint-Sulpice
Saint-Sulpice a l'é 'l nòm:
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment dl'Ain
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment dla Savòja
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment dël Puy-de-Dôme
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment ëd l'Àuta Saône
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment ëd Lot
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment ëd Maine e Lòira
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment ëd Mayenne
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment ëd Nièvre
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment ëd l'Oise
Ambelessì a-i son tute cole pàgine che a-j giuto a la gent a gavessla quand che a-i son vàire artìcoj che a fan arferiment a n'istess nòm.


text:
Ladislao Biro
László József Bíró, cunusüd ànca cume Ladislao Biro, (Budapest, 29 de setémber 1899 - Buenos Aires, 24 de nuémber 1985) l'è stài un giurnalista e inventùr nasüd in Ungheria, ma natüralizàd Argentìn.
L’è stài quell che l’ha cambiàd cumpletamèn la manèra de scrìv in d’el mùnd, perché l’ha inventàd la pèna muderna a sfera, che in Itagliàn parlàd, la vegn ciamàda anca Biro, in ricord pròpi de lü.
Da i’ann ’30 nisün l’ha pü scrìtt cun la pena d’oca, ma i’hann cumenciàd a druà propi la növa pèna inventàda da lü.


text:
09 08
Ol dé 9 de óst l'è 'l 221 ( 222 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 145 dé a finí l'an.
Ul dí 9 de óst al è ul dí da pòost 221 ( 222 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 145 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1713 - Barcelona: Antoni Berenguer, depütat militar de la Generalitat de Catalunya, al conseguiss de s·cepá ol blochés naval de la sità a che i la sotametéa i borbònich.
1992 - Barcelona: S'i sara sö i Zögh de la XXV olimpíada.
1945 - Nagasaki (Zapú): ü bombarder B-29 (batesat Bock's Car) de l'esèrsit di Stacc Ünicc al lansa la Segonda bomba atòmega (Fat Man) sura la sità de Nagasaki provocant 40.000 morc e 60.000 fericc.
2004 - Zapú: ün assident a la sentrala nöcleara de Mihama al provoca sich mort e des fericc.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Lusia
Lusia (en vèneto: łusia) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Rovigo.
El g'ha 'na popolasiù de 3 552 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 17,7 km² e 'na densità de popolasiù de 201 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Barbona (PD), Lendinara, Rovigo, Sant'Urbano (PD), Villanova del Ghebbo.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Lusia l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
La cumissiun per economia, taxas e politica da stadi (CETPS) ha
predeliberà la missiva concernent las revisiuns parzialas da la lescha
da vischnancas e da la lescha davart la gulivaziun da finanzas dal
chantun Grischun en preschientscha da cusseglier guvernativ Hansjörg
Trachsel. La fatschenta vegn tractada dal cussegl grond en la sessiun da
december.
Sco quai che la regenza scriva en sia missiva, han ils dus projects
differents puncts cuminaivels. Els servan a realisar la constituziun
chantunala, la sanaziun da las finanzas ed il program da la regenza. Il
numnader cuminaivel il pli impurtant è la promoziun da la collavuraziun
intercommunala e da fusiuns da vischnancas. Cun mesiras da promoziun
correspundentas e cun l'eliminaziun d'impediments vuless la regenza dar
la direcziun per ina refurma da las structuras territorialas.
En la lescha da vischnancas dal chantun Grischun vegnan actualisadas
las disposiziuns davart la collavuraziun intercommunala e quellas davart
la fusiun da vischnancas. En connex cun la fusiun da vischnancas èn
vegnidas fatgas cumplettaziuns en ils secturs da la promoziun e dal
sforz. Tras la revisiun da la lescha da vischnancas vegn ultra da quai
stgaffida la basa legala per reorganisar las corporaziuns regiunalas.
Tras la nova lescha davart la gulivaziun da finanzas e tras
l'ordinaziun executiva respectiva duain vegnir rinforzads ils impuls per
fusiuns da vischnancas ed eliminads impediments existents. En la missiva
propona la regenza per quest intent in nov model per la gulivaziun da la
forza fiscala ed ina nova regulaziun en connex cun la resalva persunala
per contribuziuns ad ovras publicas.
Entant che la CETPS va d'accord cun tut ils puncts che la regenza
propona en la missiva tar la lescha davart la gulivaziun da finanzas e
tar l'ordinaziun executiva respectiva, fa ella differentas propostas da
midar la lescha da vischnancas. Uschia vuless la CETPS midar ils statuts
da las corporaziuns regiunalas e da las corporaziuns da vischnancas en
quel senn ch'il referendum da las vischnancas sco er da las votantas e
dals votants na duess betg mo esser pussaivel cunter tscherts conclus da
la radunanza da delegadas e da delegads, mabain er cunter conclus da la
radunanza regiunala. Cunquai che mintga vischnanca sto appartegnair ad
ina corporaziun regiunala, vuless la cumissiun plinavant ch'ina
vischnanca duess pudair s'associar mo en cas excepziunals cun in'autra
corporaziun regiunala per ademplir tschertas incumbensas. Ina minoritad
da la cumissiun propona ch'ils statuts da las corporaziuns regiunala
stoppian prevair stringentamain che la suprastanza regiunala vegnia
elegida da la totalitad da las abitantas e dals abitants da la
corporaziun cun dretg da votar. In'autra minoritad da la cumissiun
vuless che l'artitgel che prevesa da pudair far votaziuns consultativas
en il rom da projects e da tractativas davart ina fusiun da vischnancas
vegnia stritgà senza cumpensaziun. Dal rest è la cumissiun suandada per
gronda part las propostas da la regenza ed ha la finala deliberà la
missiva da la regenza per mauns dal cussegl grond.
Gremi: cumissiun per economia, taxas e politica da stadi
Funtauna: rg cumissiun per economia, taxas e politica da stadi


text:
Lega Nord
La Lega Nord (nom ufizial Lega Nord per l'Indipendenza della Padania, Lega Nord per l'Indipendenza de la Padania) a l'è una federaziun de muviment autunumista regiunaj italian ativ suratüt in del nord de l'Italia (ciamaa anca Padania). I ubietiv pulitegh de la Lega a hinn cambiaa in di agn ma a bun cünt quel principal a l'è la rivendicaziun d'una quaj furma d'utunumia per i teritori padan.
El president l'è l'Umberto Bossi. El segretari l'è el Matteo Salvini. El 7 de dicember del 2013 l'è staa eleggiuu segretari de la Lega Nord (el terz, despoeu Umberto Bossi e Roberto Maroni), cont el 82% di preferenz.
In del 1996 l'ha pruclamaa la secessiun de la Padania ma incö el sò pruget a l'è la trasfurmaziun de l'Italia in d'un stat federal. In del 2006 un referendum per una mudifiga custitüziunala prupost de la Lega insema ai sò soci de la cualiziun de Center-Drita a l'è staa respingiüü.
Alter argument pulitegh leghista a hinn l'upusiziun a l'imigraziun clandestina, l'atenziun a la sigüreza, el taj d'i tass e la prumuziun de la cultüra e de le lengue lucale. La Lega a l'è anca un partii euro-scetich che l'è semper staa cuntra l'ingress de la Türchia in de l'Üniun Eurupea.
In del temp e cunt i ültem sücess eleturaj la Lega l'ha dervii seziun del partii semper püssee a süd e anca in Sardegna.
Cuntegnüü
Strütüra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Lega Nord a l'è una federaziun fada de 13 muviment pulitegh, ciamaa naziunaj perchè riferii a la Padania.
- Liga Veneta (member fundadur)
- Lega Lombarda (member fundadur)
- Lega Nord Piemont (member fundadur 'me Piemont Autonomista)
- Lega Nord Emilia (member fundadur 'me Lega Emiliano-Romagnola)
- Lega Nord Liguria (member fundadur 'me Uniun Ligure)
- Lega Nord Toscana (member fundadur 'me Alleanza Toscana)
- Lega Nord Friuli-Venezia Giulia
- Lega Nord Valle d'Aosta
- Lega Nord Sud Tirolo
- Lega Nord Trentino
- Lega Nord Romagna
- Lega Nord Marche
- Lega Nord Umbria
- Lega Nord Sicilia
Curent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Lega la gh'ha l'ubietiv principal che l'è l'autunumia di regiun padann. I sò pulitegh furmen però di curent diferent:
- Sucialdemucrategh e manzina pupulista, forta in Lumbardia e in general perchè a l'è l'ideulugia uriginaria e di fundadur de la Lega: l'Umberto Bossi (ex PCI), el Rubert Marun (ex Democrazia Proletaria e Verd), la sindacalista Rosi Mauro e'l Matteo Speroni;
- Liberaj centrista, fort in Venet: Giancarlo Giorgetti, Manuela dal Lago e alter.
- Liberaj: Roberto Castelli, Rossana Boldi, Daniele Molgora (ex PLI)
- Libertarian: Gianfranch Miglio, Giancarlo Pagliarini, Gilberto Oneto (gent che per la püssee part l'ha mulaa la Lega).
- Cristian demucrategh: Giuseppe Leoni (cap di Catolegh Padan), Andrea Gibelli e alter.
- Cunservadur: Mario Borghezio (Padania Cristiana, ex munarchegh del PDIUM e ex MSI), Matteo Braganti, fort in Venet e Lumbardia, defensur de la leanza cunt el Silvio Berlusconi
- Independentista in general: Carlo Speroni e Erminio Boso


text:
Bollodingen
Bollodingen a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Oberaargau, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 2.0 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 205 abitant.
El cumün de Bollodingen al se tröva a una altitüden de 476 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bettenhausen, Hermiswil, Oberönz, Ochlenberg, Steinhof (SO), Thörigen.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bollodingen l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1266 col nom de Bolathingen.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Bollodingen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Muntalt
Muntalt (nom ufizial: Montalto Pavese) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia. Al gh'ha 890 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 19,1 km² e ona densità de 47 ab./km². L'è cunussüü per la sua prodüzion de vin.
L'è int una pusizion che la domina i culen de sura da Castegg e l'è ciamaa anca la "regina de l'Ultrepò".
Al cunfìna coi comün de Burgh Pariö, Burgh Rat, Crëvgnan, Lir, Muncalv, Murnigh, Uliva, Préda di Giorg, Roca di Giorgi e Arvén.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Muntalt l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
La centrala da cumond da la rait da binaris Viafier retica survaglia e dirigia l’entir traffic da viafier sin la rait da 384 kilometers. Sco manader dal traffic da trens essas Vus respunsabel per la segirezza e la punctualitad.
Sco accumpagnader dal tren avais Vus quità che noss giasts possian giudair lur viadi. Vus represchentais la Viafier retica e procurais a noss giasts in eveniment da tren nunemblidaivel.
Sco administratur d’immobiglias tgirais Vus las immobiglias da la Viafier retica e da terzas societads e gidais a sviluppar l’utilisaziun dals edifizis. Vus cumpilais ils quints da stgaudament e dals custs secundars ed essas cumpetent per la surveglianza dals locataris.


text:
Depeche Mode
I Depeche Mode (in francéś a ś diś /dəˌpɛʃ ˈmoʊd/) i èṅ un grup ad rock letrònic ingléś, uriginàri ad Basildon, mis in pē in di prim an Utànta. In dal lōr caréra i aṅ vindû da piò ad 100 migliòṅ ad disc.
Biugrafìa
Gl'inìsi
In dal 1976 Vince Clarke e Andrew Fletcher i métan sù na banda cun al nóm ad No Romance in China ma i n gh'aṅ minga furtùna.
'L è par qual lè ch'in dal 1979 Vince al s unìs a Martin Lee Gore di Norman and the Worms par dar vita a i French Look e pò a i Composition of Sound quand anc Andrew al và sèg.
'L an dòp al pòst da cantànt al vèṅ tòlt par David Gahan (par tut Dave) e chi lò al prupòṅ cun sucès ad cambiàr al nóm dal grup in Depeche Mode (Buletèṅ ad Moda e briśa Mòda par la présia cuma dimóndi gint la créd śbaliànd, faghénd dal caśèṅ cun al vèrb francéś se dépêcher ch'al vōl dir Dar-'s na mòsa/Far in présia).
I Depeche Mode i faṅ al sò debùt in manéra uficiàla a la fiṅ d'l an quand i dànan al sò braṅ Photographic a la compilation ciamàda Some Bizzarre ch'la gh'iva dèntar dal canti anc di àtar grup nóṿ, cuma The The e Soft Cell. In séguit, sóta 'l òć dal prudutór Daniel Miller, i regìstran Dreaming of Me (57śum pòst in dla clasìfica dal Régn Unî) e pò New Life (11śum pòst), dū braṅ ch'i gh'aṅ la furtùna ad pasàr dimóndi da spés a la ràddio e ch'i gh parmétan al 5 'd Utóbar dal 1981 ad far gnir fóra 'l àlbum Speak & Spell, scrit praticamènt tut da Vince Clarke a part Tora! Tora! Tora! e la strumentàla Big muff fati da Martin Lee Gore ch'al canta pò in Any Second Now (Voices). I sìngui tirâ fóra i èṅ la bèla cgnusùda New Life ma specialmènt al martèl Just Can't Get Enough, sunàda dimóndi in dal discutéchi.
Al sucès, rivâ tut 'd un cólp, al mét al grup in dal cundisiòṅ ad tacàr a far na vita on the road, un quèl ch'al n stava minga tant bèṅ a Vince ch'al decìd ad mulàr-i, fundànd subìt al grup di Yazoo insém a la Alison Moyet e pò quél di Erasure insém a Andy Bell.
I prim sucès
Andâ via Vince Clarke, 'l ùnic mémbar armàst in grâd ad scrìvar di pès cuma cumpiśidór 'l è Martin Gore. P'r al secónd lavōr dal grup, A Broken Frame (Na vampa śbragàda) dal 1982, Martin al tōś di sò pès fat soquànt an prima, quànd al 'n iva sédas. La cupertìna dal disc la véd na vècia ch'la lavóra in un camp ad grâṅ cun na mśóra. La canta ad punta l'è The meaning of love. P'r al tour ch'al gh'à da gnir, al grup al gh'à biśógn ad 'n àtar tasterìsta e acsè a vèṅ tòlt Alan Wilder ch'al dvénta acsè un mémbar nóṿ.
Cun cla furmasiòṅ lè, e cun un Gore ispirâ sèmpar da piò (i èṅ tut suo i pès, incóra na vòlta), i Depeche Mode i faṅ gnir fóra Construction Time Again (Cantér in córs) in dal 1983. Al disc al gh'à in cupertìna un frap śóvan ch'al dróa na masa in muntàgna e dèntar òṅ di sìngui dal grup più cgnusû, Everything Counts.
In dal 1984 i gh la càvan a sfundàr anc in d'l Amèrica dal Nord cun al sìngul People Are People, òṅ di braṅ dal furtunâ disc Some Great Reward (Soquànt premi bèi grand) insém a Master and Servart e Somebody (cantàda da Gore).
In dal 1985 a vèṅ fata na racòlta di sìngui di prim disc, The Singles 81-85 (Catching Up with Depeche Mode p'r al marcâ americàṅ), cun dèntar dū canti nóvi, Shake the Disease e It's Called a Heart.
Mùśichi p'r al masi
In dal 1986 la taca na faś nóva p'r al grup quand in Mars a véd la luś Black Celebration (Selebrasiòṅ négra, ùnic tìtul dla lōr discugrafìa cun al nóm di òṅ di sò braṅ), un lavōr dimóndi più madûr, ma anc più scur e malincònic di precedènt. I sìngui i èṅ Stripped, A Question of Lust, A Question of Time.
Cun al braṅ Here Is the House Martin (che chè al canta quàtar vòlti) al tōś incóra a sunàr la chitàra, mulàda lè in dal primi òpri dla banda ch'iva sarnî un sòṅ più letrònic.
Al 28 ad Setémbar dal 1987 cun la gnuda fóra dal sèst disc dal grup, Music for the Masses (Mùśica p'r al masi), i Depeche Mode i càtan la cunsacrasiòn in di Stat Unî definitivamènt, cun tut i sìngui ad c'l an lè (Strangelove, Never Let Me Down Again e Behind the Wheel) ch'i s fànan pòst in dla clasìfica ad Billboard. Al cuncèrt dal Rose Bowl ad Paśàdina (in frònt a 60.000 parsòni a 'l incìrca) al sarà tirâ śò par far-an na caséta vìddeo, 101, e un disc dal viṿ dòpi.
Al tìtul dal disc al nas da n'idéa ad Gore mèntar 'l éra drē a viśiunàr di disc e al séra imbatû in òṅ ad quéi cun un tìtul blèṅ, Music for the Millions.
Al sucès mundiàl
Al sètim lavōr in studi al véd la luś in dal 1990 e al s ciàma Violator (Traśgresōr), al disc più vindû ad tut cun da piò ad trédas migliòṅ ad còpi. Gore (ch'l à scrit tut i braṅ e ch'al canta in Sweetest perfection e Blue dress) al taca a druàr la chitàra cum al n iva mai fat prima, cuma in dal sìngul Personal Jesus gnû fóra siē méś prima d'l àlbum e druàda pò anc da Marilyn Manson par la sò racòlta dal 2004 Lest We Forget. Enjoy the Silence (secónd sìngul) invéci l'è la cansòṅ di Depeche Mode più vindùda ad tuti e l'è cumpagnàda p'r un vìddeo in dua Gahan, vistî da rè, al s pòrta sèg da drē da lò un scranèṅ e pò al s mét a sédar in mèś a un prâ ad muntàgna da par lò a gustàr-as al paiśàǵ e al silénsi. I àtar sìngui i èṅ Policy of Truth e World in My Eyes, quésta chè cantàda in séguit anc p'r i The Cure.
Al tour seguènt (The World Violation Tour) al fà al pîṅ: in siē óri i vènan vindû 40.000 bijét p'r al Giants Stadium dal New Jersey e 48.000 p'r al Dodger Stadium ad Los Angeles. A la fiṅ dal tour però a taca un perìud ad criśi par via dal stress ad 'n an intér ad lavōr e ad cuncèrt sénsa dal pàuśi. In dal 1991 Dave al cgnóś na dóna nóva (Theresa Conway) e al mòla lè la sò famìja e al grup par spatinàr a Los Angeles.
Al 23 ad Mars dal 1993 i Depeche Mode, dòp tri an ad silénsi, i faṅ catàr in di negòsi Songs of Faith and Devotion (Canti ad fêd e devusiòṅ) al lōr disc più rock, anc se la letrònica la n vèṅ minga mulàda lè. Incóra na vòlta, tut i pès i èṅ firmâ par Martin ch'al dà la vóś anc a Judas e One caress, mèntar David al canta in di sìngui I Feel You, Walking in My Shoes, Condemnation (la canta ch'la gh piàś da piò) e in dla trista In Your Room.
Alan Wilder al taca a druàr na baterìa véra dabòṅ anc se pò al sistetiśadōr al n vèṅ minga mis da na banda.
'L àlbum 'l à vindû sinc migliòṅ ad còpi a 'l incìrca in tut al mónd, dvintànt anc di disc 'd òr e ad plàtin in Europa e in di Stat Unî.
La criśi
I Depeche Mode i partìsan par na tournée ciamàda The Devotional Tour al 19 ad Maǵ dal 1993 e i s pòrtan sèg 18 parsòni, 80 adét a la manutensiòṅ e 'n cunsiliér spirituàl. Al tour al tóca al nòstar cuntinènt e quél americàṅ ma 'l è lè che Dave 'l è sèmpar più stuf e sfinî par via dl'eruìna e dal speedball ch'al tōś. Durànt la tapa ad New Orleans, al 5 'd Utóbar dal 1993, Dave al patìs 'n infàrt esénd in overdose e al vèṅ ricuverâ a 'l uśdàl p'r èsar rianimâ.
A la fiṅ di cuncèrt in dal Régn Unî, i Depeche Mode i s férman p'r un méś e mèś prima ad turnàr a sunàr dal viṿ in Àfrica, Àśia, Amèrica Latìna e in di Stat Unî in d'l àmbit di tour ciamâ The Exotic Tour e Summer Tour '94. In cal mèntar Alan Wilder al và in di Windmill Lane Studios ad Dublìn par mixàr i braṅ d'l àlbum Songs of Faith and Devotion Live dal 1993, la versiòṅ dal viṿ dal disc precedènt, e quéi dla caséta vìddeo Devotional, dirèta par Anton Corbijn.
P'r al grup i èṅ di mumènt brut. I èṅ divìś fra lōr e fóra di cuncèrt i vaṅ tut par sò cònt (Martin e Alan i n s pōlan minga védar). Mèntar Alan Wilder al pénsa ad mulàr-i lè, Martin Gore al s taca a la butìglia e al patìs dal criśi epilètichi e Andrew Fletcher al finìs dèntar a la depresiòṅ (par cal mutìṿ lè al sarà pò rimpiasâ par Daryl Bamonte in dla tapa braśiliàna d'l Avrìl dal 1994 a San Paolo). Dal cant suo, Dave Gahan al và in a risć ad murìr soquànti vòlti, cun di mumènt dimóndi dificìi da pasàr, al sa śbraga anc dū custajóli butànd-as śò in dal pùblic durànt 'l ùltim cuncèrt dal tour a 'l Deer Creek Music Center. Al cantànt di Primal Scream Bobby Gillespie al dirà pò 'd avér ciapâ un spaghét guardànd tut la dròga ch'la prilàva 'd intóran a Dave.
Al tour al finìs a Indianapolis 'l òt ad Luj dal 1994 dòp 154 cuncèrt e 14 méś in gir p'r al mónd, lasànd i quàtar sprufundâ sò in na crìśi ad c'l àtar mónd. A 'l inìsi dal 1995 Dave al próa a dar-as la mòrt tajànd-'s al véni dòp avér tòlt dal sustànsi lucinógeni ma al la scampa. In séguit però al mòla sò mujér.
In c'l ambiènt lè malsàṅ Alan al n gh la cava piò ad andàr avànti e acsè al prim ad Śugn dal 1995 al mòla definitivamènt al grup, lasànd a bòca vèrta Martin e Fletcher che però i decìdan ad cuntinuàr in tri sénsa pascàr-an 'n àtar al sò pòst. In dal Nuvémbar dal 1995 i dū i s càtan pò in studi par lavuràr a dal materiàl nóṿ insém a 'l prudutōr Tim Simenon ch'al s éra purtâ sèg al baterìsta Christian Eigner. Al registrasiòṅ i vaṅ avànti bèṅ ma 'l è Dave ch'al gh'à di prubléma parchè 'l è mis mâl, drugâ pódag cum 'l è, e al n gh la cava minga a cantàr gnanc na canta.
Par cal mutìṿ lè 'l è custrét a turnàr a Los Angeles par curàr-as ma al 28 ad Maǵ dal 1996 al patìs n'overdose ad speedball (un mix d'eruìna e cucaìna) e par tri minùt 'l è mòrt clinicamènt ma par furtùna i gh la càvan a rianimàr-al. Gnû fóra da 'l uśdar, al finìs drit in parśòṅ parchè al suicìdi in Califòrgna 'l è un reàt, acsè cuma tgnir sèg dla dròga. Dave al finìs pò in un sèntar specialiśâ par tiràr-as via la dipandénsa dla dròga. Finî al tratamènt, al cantànt 'l è prònt par turnàr in studi cun i sò cumpàgn par registràr al disc nóṿ.
La ripréśa
I Depeche Mode i pàran finî ma quànd al 14 'd Àvrìl dal 1997 a véd la luś Ultra (Da 'd là), un lavōr più madûr e nutùran di precedènt cun di braṅ trist e dark cuma The Love Thieves, a s capìs che la pensiòṅ l'è là da gnir, tant ch'l àlbum al finìs al prim pòst in dal clasìfichi ingléśi, spagnōli, śvedéśi e tedéschi, al secónd in quéli dal nòstar paéś e al quint in quéli americàni.
I prim dū sìngui tirâ fóra, prima ch'a gnis fóra al disc, i èṅ Barrel of a Gun e It's No Good, mèntar Gore al canta in dal tèrs Home, un braṅ dimóndi sintî, a und'ś an dal precedènt A Question of Lust. A gh'è anc al tèmp ad far gnir fóra un quàrt sìngul in Utóbar, Useless, cun un riff ch'al gh vèra al pòrti dal discutéchi.
Al disc al finìs cun un braṅ lugâ, al dudicéśum, Junior Painkiller.
P'r al fat che Gahan al n s éra minga armìs a pòst dal tut, par cla vòlta lè i Depeche Mode i n vaṅ minga in tour ma i faṅ sōl dū cuncèrt: òṅ a Lóndra e òṅ a Los Angeles, cun Dave Clayton a 'l sistetiśadōr e Christian Eigner a la baterìa. I gh turnàran pò a la granda 'l an dòp (ssanta dati in tri méś) par la prumusiòṅ dla racòlta The Singles 86-98 cla fà sù i sìngui gnû fóra in di ùltim tréd'ś an in mèś a i quài a gh'è anc al braṅ nóṿ Only When I Lose Myself.
Dòp na pàuśa ad tri an, al grup ingléś al tórna in dal 2001 cun al dècim disc in studi, Exciter, e chè a s sènt un puchinèṅ la mancànsa di arangiamènt 'd Alan. I sìngui i èṅ la sugnànta Dream on, al braṅ dance I Feel Loved, la balàda Freelove e al gòspel ad Goodnight Lovers.
In dal 2003 Gahan al fà gnir fóra 'n àlbum da par lò, Paper Monsters, mèntar 'l an dòp 'l è la vòlta dna racòlta ad remix, Remixes 81-04.
Playing the Angel al capulavōr
A òt an da Ultra, cun dū racòlti in dal mèś e un disc piàt cuma Exciter a impinìr al vōd sénsa cavàr-gh-la dal tut, i sustenidōr i s dmàndan cum al sarà al disc nóṿ di Depeche Mode. Playing The Angel (Recitàr la part d'l Àngil) al vèṅ fóra in d'l Utóbar dal 2005 e 'l è un capulavōr séns àtar, cun un pachét ad canti da nuànta sparàdi tuti subìt, i sìngui A pain that I'm used to, la martlànta John the Revelator, Suffer well (prìm braṅ scrit par David Gahan sarnî cun cal còmpit lè) e Precious, cun in mèś na canta dark parfèta fata a la sò manéra, The sinner in me. Anc la secónda part dal disc la s difénd bèṅ, cun di giujèi cuma la stranìda Nothing's impossible o al pès cantâ par Gore, Damaged people. A la fiṅ a s riva a The darkest star, 'n àtar braṅ dark ch'al sèra al lavōr lasànd 'l amàr in fónd a la góla.
La cupertìna dal disc, ch'al dascór dal rapòrt fra 'l bèṅ e al mâl, Àngil (paròla dita in di braṅ Suffer Well, John the Revelator, Precious e The Darkest Star) e Diàvul, al véd un putòcio in prim piâṅ fat ad plumi e péni ciamâ Tubby Goth (Ciciòṅ gòtic) p'r al grup e Mister Feathers (Sgnór plumi) par la cà discugràfica e i fans. Martin Lee Gore in cal perìud lè 'l éra drē a lasàr-as cun sò mujér.
Par la prima vòlta, al cantànt Gahan al dà al sò cuntribùt in faś ad scritùra, cumpunénd i tèst ad Suffer Well, I Want It All e Nothing's Impossible mèntar la mùśica l'è fata par Christian Eigner e Andrew Phillpott. Tut chi atri canti, cum al sòlit, i èṅ farìna dal sac ad Martin Lee Gore.
Dal punt ad vista dal vénditi, al disc al riva dagnóra a sinc migliòṅ ad còpi, tucànd al prim pòst in clasìfica in dimóndi paéś dal nòstar cuntinènt, anc in Itâglia in dua al dvénta disc ad plàtin dòpi, quàrt marcâ p'r al grup ingléś. 'L è anc al disc dl'etichéta Mute Records più vindû di prim an Dumìla.
Dòp la publicasiòṅ d'l àlbum, i Depeche Mode i partìsan p'r un tour in gir p'r al mónd, cun 124 tapi in tut. I rìvan anc in Itâglia, al 18 e 19 ad Favràr dal 2006 a Milàn (cun al Forum pîṅ stóp), al 16 ad Śugn dal 2006 dal nòstri bandi a Iómmla a 'l Heineken Jammin' Festival e al 17 ad Luj dal 2006 a 'l stadi ulìmpic ad Róma insém a i scuséś Franz Ferdinand in frónt a 40.000 parsòni.
In ucaśiòṅ dla tapa lumbàrda, i regìstran un DVD dòpi fat bèṅ, Touring the Angel: live in Milan, cumpagnâ anc par na selesiòṅ su CD muśicàl 'd òt braṅ, tut tirâ fóra da Playing the Angel.
I an 'd adès
Al 13 ad Nuvémbar dal 2006 al grup al s tōś dal tèmp faghénd gnir fóra na racòlta ad daśdòt cansòṅ intitulàda The Best of Depeche Mode - Volume 1 cun al braṅ inèdit, scart dal disc precedènt, Martyr.
In cal mèntar a vèṅ dada na secónda vita a i prim déś lavōr in studi, cun al canti rimixàdi e cun un bonus DVD dèntar cun di eśibisiòṅ dal viṿ, filmâ râr e di intervìsti 'd in alóra.
In dal 2007, Fletcher e Gore i s daṅ da far faghénd i deejay in soquànti tournée mèntar Gahan al dà in past a i negòsi al sò secónd lavōr da sulìsta, al disc Hourglass.
P'r avér un disc nóṿ, al grup al fà spétar al 17 'd Avrìl dal 2009 quand Sounds of the Universe (I sòṅ d'l Univèrs) 'l è a dispuśisiòṅ in di negòsi dū méś dòp al sìngul Wrong ch'al fà gnir in mènt al vèć braṅ Barrel of a gun. Al vìddeo dla canta al fà gnir al magòṅ dabòṅ: 'n óm in camìśa e cravàta ligâ e cun na mascra in sal grugn 'l è custrét a giràr ad nòt in màchina a cûl indrē in séns cuntràri p'r al stradi ad Los Angeles, dal tut imputènt, miténd sóta tut quél ch'a cata in cal mèntar e stablénd-as a la fiṅ atàc a un furgòṅ.
I braṅ dal disc i èṅ a firma ad Martin Lee Gore a part Hole to Feed (àtar sìngul insém a Fragile Tension e Peace), Come Back e Miles Away/The Truth is fat, incóra na vòlta, par David Gahan insém a Christian Eigner e Andrew Phillpott. Al disc 'l à vindû da piò ad tri migliòṅ ad còpi in tut, restànd al prim pòst in Itâglia par dū stmani.
Al 14 ad Maǵ dal 2009, prima 'd un cuncèrt ad Aténe, a Dave a gh vèṅ catâ un càncar a la psiga dl'urìna. Uperâ in présia, al s rimét a pòst e al pōl cuntinuàr al tour mundiàl dal grup, rivànd anc a Bulógna al 25 ad Nuvémbar.
Al 3 ad Śugn dal 2011 al grup al fà gnir fóra la sò secónda racòlta ad remix, Remixes 2: 81–11, in dū versiòṅ, quéla nurmàla cun trédas braṅ dèntar, e quéla speciàla cun 37 cansòṅ in tri disc.
Furmasiòṅ
Quéla 'd adès
- Dave Gahan - vóś (1980 - incō)
- Martin Gore - tastéri, chitàra, percusiòṅ e vóś (1980 - incō)
- Andy Fletcher - tastéri e percusiòṅ (1980 - incō)
Ex cumpunènt
- Vince Clarke - tastéri e chitàra (1980 - 1981)
- Alan Wilder - tastéri, piâṅ e percusiòṅ (1982 - 1995)
Discugrafìa
Àlbum
- Speak & Spell (1981)
- A Broken Frame (1982)
- Construction Time Again (1983)
- Some Great Reward (1984)
- Black Celebration (1986)
- Music for the Masses (1987)
- Violator (1990)
- Songs of Faith and Devotion (1993)
- Ultra (1997)
- Exciter (2001)
- Playing the Angel (2005)
- Sounds of the Universe (2009)
dal Viṿ
- 101 (1989)
- Songs of Faith and Devotion Live (1993)
- Recording the Angel (2006)
- Touring the Angel: Live in Milan (2006)
- Recording the Universe (2009)
- Tour of the Universe : Barcelona 20/21.11.09 (2010)
Racòlti
- People Are People (1984)
- The Singles 81→85 (1985)
- Catching Up with Depeche Mode (1985)
- Greatest Hits (1987)
- The Singles 86>98 (1998)
- The Singles 81>98 (2001)
- Remixes 81–04 (2004)
- The Best of – Volume 1 (2006)
- The Complete Depeche Mode (2006)
- Remixes 2: 81–11 (2011)
Sìngui
Vìddeo
- The World We Live In and Live in Hamburg (1985)
- Some Great Videos (1985)
- Strange (1988)
- 101 (1989)
- Strange Too (1990)
- Devotional (1993)
- The Videos 86>98 (1998)
- Some Great Videos 81>85 (1998)
- One Night in Paris (2002)
- Videos 86>98 (2002)
- Touring the Angel: Live in Milan (2006)
- The Best of - Volume 1 (2006)
- Tour of the Universe : Barcelona 20/21.11.09 (2010)
Tour
- 1980 Tour 1980
- Speak and Spell Tour 1981
- UK Tour 1981 1981
- 1982 Tour 1982
- See You Tour 1982
- A Broken Frame Tour 1982-1983
- Construction Time Again Tour 1983-1984
- Some Great Reward Tour 1984-1985
- Black Celebration Tour 1986
- Music For The Masses Tour 1987-1988
- World Violation Tour 1990
- Devotional Tour 1993
- Exotic Tour/Summer Tour '94 1994
- The Singles 86-98 Tour 1998
- Exciter Tour 2001
- Touring the Angel 2005-2006
- Tour of the Universe 2009-2010
Culegamènt estéran
- (EN) Al sit uficiàl
- (IT) Tut i tèst dal grup in ingléś cun la tradusiòṅ in itagliàṅ
- (EN) Al vìddeo 'd A pain that i'm used to in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd A question of lust in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd A question of time in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Barrel of a gun in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Behind the wheel in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo dal viṿ ad Boys say go in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Condemnation in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Dream on in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd Enjoy the silence in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd Everything counts in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Fragile tension in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Goodnight lovers in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd Home in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd I feel loved in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd I feel you in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd In your room in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd It's no good in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad John the revelator in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Just can't get enough in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd Only when i lose myself in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Martyr in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Master and servant in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Never let me down again in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Peace in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Personal Jesus in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Policy of truth in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Precious in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Route 66 in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Strangelove in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Stripped in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Suffer well in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad The meaning of love in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo dal viṿ ad The sinner in me in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd Useless in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Walking in my shoes in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad World in my eyes in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Wrong in sal Youtube


text:
La Confederaziun infurmescha ed avertescha la populaziun, las medias e las autoritads en cas da privels da la natira smanatschants. Ils posts spezialisads federals per privels da la natira sa coordineschan en il Comité directiv Intervenziun privels da la natira LAINAT e collavuran stretgamain en tut las situaziuns.
Comité directiv Intervenziun privels da la natira LAINAT
Il secretariat LAINAT promova la prevenziun en cas d'eveniments da la natira extraordinaris e coordinescha las incumbensas che resultan dal Conclus dal Cussegl federal davart la "Optimaziun da l'alarm e da l'avertiment" (OWARNA). En il LAINAT èn s'unids l'Uffizi federal d'ambient UFAM, l'Uffizi federal per meteorologia e climatologia MeteoSvizra, l'Uffizi federal da protecziun da la populaziun UFPP, l'Institut federal per la perscrutaziun da guaud, naiv e cuntrada WSL cun il WSL Institut per la perscrutaziun da la naiv e da las lavinas SLF ed il Servetsch seismologic svizzer SSS. Al secretariat LAINAT è affilià il secretariat da la Plattafurma d'infurmaziun cuminaivla davart privels da la natira (GIN).
Uffizi federal da protecziun da la populaziun UFPP
Il UFPP è responsabel sin plaun federal per proteger la populaziun svizra da catastrofas e da situaziuns d'urgenza. En cas da gronds eveniments da la natira maina la Centrala naziunala d'alarm dal UFPP il Center d'annunzias e d'analisa da la situaziun CAAS. Il CAAS rimna infurmaziuns, resumescha quellas e las metta a disposiziun als partenaris da la protecziun da la populaziun.
Uffizi federal per meteorologia e climatologia MeteoSvizra
Sco servetsch naziunal per l'aura ed il clima garantescha MeteoSvizra il provediment da basa cun infurmaziuns davart l'aura ed il clima en Svizra e presta uschia ina contribuziun impurtanta per la societad, la politica, l'economia e la scienza. Staziuns da mesiraziun terrestras, radars da l'aura, satellits, radiosondas ed auters instruments registreschan l'aura. MeteoSvizra surveglia l'aura, fa prognosas da l'aura ed avertescha las autoritads e la populaziun da malauras. Ultra da quai analisescha MeteoSvizra datas che permettan da trair conclusiuns davart la midada dal clima e davart eveniments extrems da l'aura e che servan sco basa per scenaris davart il svilup dal clima en Svizra.
Uffizi federal d'ambient UFAM
L'Uffizi federal d'ambient (UFAM) ha l'incumbensa da garantir l'utilisaziun duraivla da las resursas natiralas sco il terren, l'aua, l'aria ed il guaud. El è responsabel per la protecziun cunter privels da la natira, protegia l'ambient e la sanadad dals umans da grevezzas excessivas, procura per il mantegniment da la biodiversitad ed è cumpetent per la politica d'ambient internaziunala. En il sectur dals privels da la natira è il UFAM responsabel per far prognosas idrologicas sco er per avertir la populaziun davart auas grondas, davart moviments da massa e davart il privel d'incendis da guaud.
Servetsch seismologic svizzer SSS
Il Servetsch seismologic svizzer (SSS) da la Scola politecnica federala Turitg è il post spezialisà federal per terratrembels. Per incumbensa da la Confederaziun surveglia il SSS l'activitad seismica en Svizra sco er a l'exteriur vischin e giuditgescha la periclitaziun tras terratrembels en Svizra. En cas d'in terratrembel infurmescha il SSS la publicitad, las autoritads e las medias davart il lieu, la fermezza e las consequenzas pussaivlas.
WSL Institut per la perscrutaziun da la naiv e da las lavinas SLF
Il SLF è in center interdisciplinar da perscrutaziun e da servetschs per il secturs naiv, lavinas, schelira permanenta e sistems ecologics alpins. El appartegna a l'Institut federal da perscrutaziun WSL ed uschia tar il sectur da las Scolas politecnicas federalas. Il SLF giuditgescha il privel da lavinas en las Alps svizras e publitgescha durant l'enviern mintga di il bulletin da lavinas. Il Servetsch operaziunal idrologic nival (OSHD) dal SLF analisescha cuntinuadamain la repartiziun da las resursas d'aua che derivan da la marschauna e sustegna il UFAM tar l'avertiment en cas d'auas grondas.


text:
Aua gronda è in stadi, nua che territoris – ch'èn normalmain al sitg – vegnan inundads da l'aua.
Auas grondas (aut nivel da l'aua da lais, auals e flums) ed inundaziuns (auas che van suror las rivas) datti tranter auter, sche lais sco er auals e flums mainan blera aua, sch'i defluescha blera aua suenter ina ferma precipitaziun (plievgia, naiv) e/u suenter ina ferma marschauna u sch'igl arriva dapli aua sutterrana che usità a la surfatscha da la terra (p.ex. funtaunas).
Auas grondas en ils lais duran per il solit pli ditg, han per regla dentant ina forza destructiva main directa che auals che van suror. Auals che van suror han per il solit grondas sveltezzas e pon uschia entaifer curt temp chaschunar donns enorms.


text:
Coca-Cola
La Coca-Cola (cugnüssuda anca cume Coca) l'è una spüma minga alcuolega. Dent gh'è un culurant sintetegh ciamaa "caramel" per fà ciapaa sö un culur iscür a la bevanda.
El biter, el püssé vendüt in tüt el mund, al se ciama inscì perchè in dela sò composiziun gh'è dent anca d'estracc de nuss de cola e de föj de coca.
Cunt l' istess nom a se ciama anca la cà prudütris de la bevanda: The Coca-Cola Company
La "Coca-Cola" l'è stada inventada dal spizier John Stith Pemberton l' 8 de Magg del 1886 ad Atlanta, in urigin dumà 'me medisin.
Ingrediencc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La composiziun la ven scriüda ins l'etichettta dela bevanda. I ingrediencc i henn scriüü vön dopu l' olter in orden de pes, anca se cume la grand part dele aziend alimentar, l'ha méa püblicaa i propurziun giöst di ingrediencc e nianca la riceta.
- Aqua
- Nidrid Carbonega
- Sücher (e dulzificancc)
- Culurant sintetegh ciamat "caramell" (E150d)
- Acid Fosforegh
- Aruma natüraj
- Cafeina 100mg/l


text:
23 09
Ol dé 23 de setèmber l'è 'l 266 ( 267 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 100 dé a finí l'an.
Ul dí 23 de setèmber al è ul dí da pòost 266 ( 267 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 100 dí a finí l'an.
Avenimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 490 a.C. - Batàia de Maratona; l'è a l'urìgin de la gàra de córsa a pè che pórta 'l stès nòm
- 480 a.C. - Batàia de Salamina vinsìda dei Gréci. la fàa part de le guère persiàne.
- 1122 - Vé stipulàt el Concordàt de Worms che 'l metarà fì a la Làta per le 'nvestidüre
- 1459 - Batàia de Blore Heath. Prima gran batàia de la Guèra de le dò Röze, combatìda a Blore Heath, endèl Staffordshire (Inghiltèra)
- 1529 - Cumìncia l'asédio de Vièna: Solimà 'l Magnìfic el cumìncia 'l sò atàc a la cità
- 1846 - L'astrònomo fransés Urbain Jean Joseph Le Verrier e l'astrònomo britànic John Couch Adams i scòpre 'l pianéta Nettuno; la scopèrta l'è stàda verificàda del todèsc Johann Gottfried Galle
- 1868 - Porto Rico el deciàra la sò 'ndependènsa de la Spàgna
- 1889 - Fondasiù de la Nintendo a Kyoto da Fusajiro Yamauchi.
- 1932 - El Regn de Hejaz e Nejd el vé rebatezàt Regn de l'Arabia Saudita
- 1941 - Prim esperimèncc coi gas endèl camp de concentramènt de Auschwitz
- 1943
- Segónda guèra mondiàl: Nas uficialmènt la Repüblica de Salò
- Segónda guèra mondiàl: Benito Mussolini el ritùrna 'n Italia, a la Rocca delle Caminate
- Segónda guèra mondiàl: Salvo d'Acquisto el se ezebés come prizunér en càmbe de la vita de 22 civìi restrelàcc dei todèsc per vendèta per en atentàt dei partigiàni del dé prìma. El vegnarà füzilàt a Roma.
- 1991 - L'Armenia (che la s'ìa deciaràda 'ndependete zà 'ndèl més de óst del 1990) la deènta uficialmènt 'na nasiù 'ndependènta
- 2007 - La Ducati la vèns el tìtol de campiù del mónt d ela MotoGP dopo de 33 agn de domìnio giapunés.
Chi che gh'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Chi che gh'è mórt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1241: Snorri Sturluson, letteraa islandes (n. 1179).
- 1939: Sigmund Freud, fondador de la psicoanalisi (n. 1856).
- 1967: Giovanni Barrella, poeta milanes (n. 1884).
- 1968: san Pio da Petrelcina (nassuu Francesco Forgione), mej cognossuu 'me Padre Pio, religios e sant italian (n. 1887).
- 1973: Pablo Neruda (nassuu Ricardo Eliezer Neftalí Reye Basoalto), poeta cilen (n. 1904).
Fèste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Castèl
Castèl (nòm uficiàl en italià: Castel Goffredo) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa. El g'ha 12 547 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]), 'na superfìce de 42,2 km² e 'na densità de popolasiù de 297 ab./km². El cunfìna coi cümü de Acquafrèda (BS), Àsula, Carpenédol (BS), Casalmòr, Casalòlt, Castiù, Ceresàra, Médule.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Castèl l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Paés enzemelàcc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.
- ↑ aiccrelombardia.files.wordpress.com, http://aiccrelombardia.files.wordpress.com/2010/09/lista_aiccre_lombardia.pdf .


text:
Al compâgno Don Camél (félm)
Al compâgno Don Camél (Il compagno Don Camillo in italiân) l’é l'ûltem epiṣôdi ed la sèria ed félm dōve i prutagonésta în Don Camél e Pepòun, trât da i racûnt ed Giovannino Guareschi, e dirèt da Luigi Comencini.
Stòria
- Al paèiṣ dal séndech Pepòun e Don Camél l’é imparentê, fra mél polèmichi, cun ‘na sitadèina rósa.Quând Pepòun e i cumpâgn a decèden ed fêr un viâz in Rósia, Don Camél al tèinta ed partîr sêgh.A gh’la chêva a partîr sōl cun la minâcia ed dîr a tót ed ‘na scapêda sentimentêla dal séndech.Don Camél a’s procûra di documèint fêls: al srà al Compâgno Tarocci, sōl Pepòun e j êter só cumpâgn a sân chi l'é in realtê, al giurnalésta ch’j a cumpâgna al sà gnînt ed la vèira identitê dal "Magnaprēt" Tarocci.In Rósia a spetêri a gh’é dal j ativitê de scâmbi culturêl: balèt, ôpra, gâra ed pèsca al sturiòun, fèsti. In cól peréiod Nikita_Khruščëv al vîn casê via e lōr a vînen bluchê. Ind l' albêregh a discóten e a stân in pèina:
"D'altronde capo, se ha liquidato Crushov, questo si butta subito coi Cinesi"
"Bene, cala la Cortina di Ferro, come ai bei tempi!"
"Sì, solo che adesso ci siamo dentro noi!".
- A decéden acsé de scapêr, dôp èsres divîş al Lambrósch e al Grâna, i dòun ch’îven purtê in Rósia. Per furtûna, egh câten la rêva e i “compâgni Italiân” a cuntènven a èser tratê bèin.
- Al Brósch, al gh’à un fradèl dispêrs in guèra mó ló a’s vergògna perché só fradèl l’ēra ‘na Camiṣa Nîgra, mèinter al Brósch l’é 'd fèida cumunésta. Al Brósch l’à prumés a la vècia mêdra ed piêr ‘na candèila insém a la tòmba dal fradèl môrt: al srà Don Camél a dêregh ‘na mân a catêr al pôst gióst. Mumèint mosiunânt dal félm.
- Al prēt dal paèiṣ al stà lughê, perché al gh' à pavûra dal séndech dal paeşèin rós, cumunésta ed fèr: dèinter a la cēşa a gh’é stê més un granêr. Al srà incòra Don Camél a intervgnîr e a ublighêrel a cunfesêr la mêdra dal séndech e a batzêr i tânt fiō. Un gajêrd alenamèint ed bòcs, dêda da l' istès Don Camél, a 'gh permetrà ed fêr frûnt cun al ‘stèsi êrmi al manèsch séndech.
- Al giurnalésta ch’al cumpâgna la trêga l’imbastés ‘na relasiòun cun la Nadia, bèla tradutōra rósa: l’ûltma sîra ed permanèinsa, l’intervèint dal sôlit Don Camél l’impedès che i dû a cunclóden cun l’andêr a lèt insèm. A srà prôpria sta mancânsa ed la conclusiòun che la cunvisrà al giurnalésta de smuntêr zò, a l’ ûltem mumèint, da l’aparèc che j arè purtê a cà in Itâlia per stêr cun la ragâsa, che dôp a la spuserà e al la purterà in Itâlia.
- Per impidîr al séndech rós ed turnêr a cà dôp l’Ôpra (e rivêr adôs a Don Camél e al prēt rós mèint'r ēren a drê a fêr al fusiòun religōşi), Pepòun al sfîda al séndech rós a la “gâra ed la vodka”: Pepòun al vîns mó l’à 'dbû acsé tânt ch’ a’s sèint mêl e a dêv èser ciamê al dutōr rós ch’ égh dà dal pastéli e a 'gh fà firmêr ‘na dmânda ed ricôver. Pepòun l’à ciapê ‘na bâla trésta: al piânş perché al vôl mìa èser: lasciato solo a morire come un cane, lontano da casa mia l’ingògna per còst tót al bustèin dal pastèli. Al dé dôp a’s partés per turnêr in Itâlia mó Pepòun al vîn fermê dal dutōr: l’é rivêda l’ambulânsa pr’ al ricôver :
"Partito nuon vuole responsabilita'"
"Ma io ora sto bene"
"Qui dice che nuo ( égh sègna al fòi firmê da Pepòun), cuompagno Buottazzi, da questa parte prego!"
- E acsé Pepòun al vîn ricoverê.Mèinter l' ambulânsa la se şluntâna, Don Camél al tōş in gîr al funsionâri rós e cunvînt che chiló an cgnòsa mìa l'italiân, al dîş:
Sì... E quando capisce, questo?!;
mó al funsionâri al rispònd:
Sempre, reverendo! Ho sempre capito tutto quello che dicevi. Nostro servizio informazioni migliore di tutto il mondo: sapevamo chi eri da prima che tu partissi. Ma non abbiamo segreti, per nessuno. Dillo al Papa. Digli che da noi non si sta così male. Digli che venga a farci visita! Buon viaggio!
- Don Camél, armêş sèinsa parôli e spavintê, al scâpa ed cōrsa vêrs l'aparèc. Al gróp, sèinsa Pepòun e al giurnalésta, al tōrna in Itâlia.
- A pâsen al stmâni, da la Rósia arîven dal cartulèini ed Pepòun: lavâg dal rēne, e dintêra nōva în dō dal cûri ch’ égh fân. Pó ânca al cartulèini an rîven pió, ed Pepòun an sà pió gnînto. A la fîn dal félm, al vèschev al ciâma Don Camél per guidêr ‘na cumitîva ed prēt in Amèrica, dal gróp a fà pêrta ânca Pepòun, vistî da munsgnōr, cun i şbâfi tajê e documèint fêls. Don Camél al ghe dmânda cme al pèinsa ed cunvînsrel ed fêres purtêr in América dâto che ló al pōl mìa èsser ricatê per facèndi matrimuniêli, dâto ch’an n’é mìa spuṣê. Pepòun al ghe ṣlòunga ‘na fôto, scatêda in Rósia, dōve a s’ vèd Don Camél cun in mân ‘na spéla cun la figûra ed la “fâlce e martèl” e ‘na bèla ragâsa rósa ch’ al la bêṣa in sém a la bòca:
"Cosa ne direbbe il vescovo di questa foto? Potete tenerla, ne ho altre 5 copie... e trentamila sono al paese, pronte per un lancio pubblicitario".
- Don Camél al cêd e al pôrta sêgh Pepòun.
- Al félm al finés cun Don Camél e Pepòun (vistî da prēt) che vân vêrs l'aparèc... prôpria mèinter al giurnalésta e Nadia, apèina spuşê, a tōrnen da la Rósia, i dû zōven, mèinter a guêrden vêrs al pésti dóv' a gh'é j aparèc, armâgnen de stóch quând arcgnòsen i dû cumunésta vistî da prēt.
J atōr
- Fernandel: Don Camél
- Gino Cervi: Pepòun
- Saro Urzì: Brósch
- Gianni Garko: Scamògia
- Marco Tulli: Smîls
- Silla Bettini: Bîṣ
- Jean Rougeul: Al vèscov
- Graziella Granata: Nadia
- Paul Muller: Al prēt rós
- Alessandro Gottlieb: Ivan
- Riccardo Cucciolla: Vōṣ cla cûnta
Chiêter ed la sèria
- Don Camél, 1952;
- Al ritōren ed Don Camél, 1953;
- Don Camél e l'onorèvol Pepòun, 1955;
- Don Camél munsgnōr... mó mìa trôp, 1961.
Colegamèint d'ed fōra
- Al muşèo ed Don Camél e Pepòun
- Mondo piccolo Tót al mònd ed Guareschi
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da Il compagno don Camillo (film) trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
Joseph Fouché
Joseph Fouché (Le Pellerin (Loire-Atlantique), 1759 - Triest, 1820) l'è staa on politigh frances.
L'era on deputaa giacobin a la Convenzion e l'è staa protagonista in del period del Terror. In del 1799 l'ha poggiaa el colp de statt del Napoleon e l'è staa faa minister de la polizia fina al 1810, e ancamò duranta i Cent Dì.
Dopo che l'è tornaa el Luis XVIII l'è restaa al sò post, ma in del 1816 l'è staa scasciaa foeura in esili, in quant el vegniva consideraa in tra i responsabil morai de l'assassin del re Luis XVI. Nissuna cort europea l'ha voruu, inscì l'è mort pover e soll.


text:
20 07
Ol dé 20 de löi l'è 'l 201 ( 202 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 165 dé a finí l'an.
Ul dí 20 de löi al è ul dí da pòost 201 ( 202 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 165 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1810 - Colòmbia: ol paes al de·enta independent de Spagna.
1944 - Berlin: Al faliss l'intet de sassiná Hitler con öna bomba, portat a tèrmen per Stauffenbergh. :ASTRONÀUTEGA
1969 - mar de la Tranquilitat (la Lüna): ol mòdul lünar "Eagle" de la naaf Apollo 11, lansada per la NASA, al atera con ésit con du di tre guidadur; per la pröma ölta l'òm al fà di pass sö ün àster distint de la Tera.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1984 - Alzira (Ribera Alta): Josep Antoni Villaescusa i Martín, cognossit come Toni Villaescusa, militant Català de Terra Lliure.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Colòmbia - Dé de la Independensa.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Châtel
Châtel' l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància sud-orientàla. El fa part del cantù de Abondance, del circondàre (arrondissement) de Thonon-les-Bains e del dipartimènt de l'Alta Savoia. El g'ha 'na popolasiù de 1 183 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 32,19 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 1053 méter a 'na altèsa màsima de 2432 méter s.l.m.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Mudel:Demografia/Châtel' (FR-74)
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
21 11
Facc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1344 - A Praga (Repüblica Céca) i se àmbia dré a fa sö la Catedral de Sant Vit.
1921 - Dumìnica de sanc a Dublìno (Bloody Sunday): entàt che i éra dré a zügà 'na partìda de fóbal gaélic 'ndèl stàdio Croke Park, i repàrcc inglés del Black and Tans i vé dét söl teré de zöc e i ghe trà adòs a zögadùr e a chèi che àrda la partìda. A la fì se cöntarà 12 mórcc.
1943 - Stràge de Pietransieri. L'è stàda giöna de le stràgi cumitìde dei nazisti durante 'l perìodo de ucupasiù 'n Itàlia: 128 mórcc, dei quài 60 fónne
1969 - Creasiú de la prìma maja ARPANET, precürsura de l'Internet.
2004 - Ucraina: Viktor Janukovič, el canditat filo-goernatif e pro-Russo, el vèns le ilisiù presidensiàj che, el 3 de Dezèmber, el Tribünal Suprémo el dichiararà fraudulènte e l'asegnarà la vitória al candidat de l'upuzisiú, Viktor Juščenko.
Gh'è nasìt...[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
François-Marie Arouet, mèj cunusìt col scötöm de Voltaire.
Gh'è mórt...[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Castion (CO)
Castion o la Torr (prononzia local: [kaʃ'tjuŋ]; nom ufizial in italian: Castiglione d'Intelvi) l'è on comun de la Provincia de Còmm de 1 182 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 4,3 km² e 'na densità de 275 ab./km².
La scormagna di abitant a l'è goss.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Castion l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Languedoc-Roussillon
La regiù Languedoc-Roussillon (nòm uficiàl en fransés: Région Languedoc-Roussillon) l'è giöna de le 22 regiù de la Francia. La popolasiù totàl de la regiù l'è de 2,458,000 abitàncc (dato del 2004) distribüìcc söndèn'area de 27,376 km², per 'na densità de 90 ab./km².
Sudiviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La regiù de Languedoc-Roussillon l'è dividìda 'ndei dipartimèncc de Aude, Gard, Hérault, Lozère e Pyrénées-Orientales che i ragrùpa 14 circondàre (en fransés: arrondissements) e 1.545 cümü. La capital de la regiù l'è Montpellier.


text:
Putèṅ Ìndag
Putèṅ ìndag (Bambini indaco in itagliàṅ, indigo children o indigos in ingléś) 'l è un cuncèt sientìfic o śò da 'd lè nâ in d'l àmbit dla cultùra New Age ch'al figùra na generasiòṅ ad putèṅ ch'i sarésan bòṅ ad far dal ròbi speciàli, da 'd là dal naturàl.
Al fenòmen, descrìt da soquànt autōr bèla in riferimènt a i an Ssanta, al sarés carsû da i an Nuànta a stà banda, ségn dl'evulusiòṅ dla spéce umàna davśèṅ a gnir, tgnénd a drē a i pinsēr New Age. Chi lōr i crédan ch'i putèṅ ìndag i purtaràṅ a un mónd nóṿ sénsa guèri e sénsa inquinamènt.
L'espresiòṅ Putèṅ ìndag l'è stada pinsàda in di an Stanta par la parapsicóluga Nancy Ann Tappe ma l'à muciâ sù d'l interés dòp la publicasiòṅ dal lìbar The Indigo Children scrit par Lee Carroll e Jan Tober in dal 1999. Par lōr, la generasiòṅ ch'la gnarà dòp ad lōr la sarà quéla di Putèṅ ad cristàl.
I putèṅ ìndag i vènan descrìt cuma putèṅ ch'i gh'aṅ un caràtar particulàr, pîṅ 'd empatìa e vója 'd èsar creatìṿ, cun na fórsa 'd anìm dimóndi élta. I gh'aṅ anc di putēr paranurmài cuma la telepatìa e 'l èsar bòṅ ad védar di quèi, avenimènt, pòst e śavàj luntàṅ, in dal tèmp o in dal spasi, o anc lugâ. I pōlan mét'r-as in cuntàt cun i àngil e i èṅ curiōś, inteligìnt, intuitìṿ e purtâ p'r al spirituàl.
Carroll e Tober i vaṅ còntra 'l idéa di dutōr che chi putèṅ chè, ch'i gh'aṅ la Sìndrum dal deficit 'd atensiòṅ e dal diav'l adòs cuma la cantànta Britney Spears, i sìan malâ dabòṅ, ma sōl biśugnōś d'atensiòṅ in sal piàṅ spirituàl e briśa ad curi mèdichi.
I siensiâ i gh daṅ però còntra parchè i dìśan ch'i n gh sìan minga dal próvi véri in apòǵ a cal pinsēr lè. Soquànt autōr, cum al psicòlug Russell Barkley, i àṅ pò fat nutàr che dimóndi ad chi caràtar lè, mis insém a i putèṅ ìndag, i èṅ acsè genèric ch'i pōlan andàr bèṅ praticamènt a tut.


text:
18 09
Ol dé 18 de setèmber l'è 'l 261 ( 262 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 105 dé a finí l'an.
Ul dí 18 de setèmber al è ul dí da pòost 261 ( 262 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 105 dí a finí l'an.
Avenimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 96 - Marco Cocceio Nerva 'l deènta Imperadùr de Róma
- 324 - Costantino I el bàt 'na ólta per töte el Licinio endèla batàia de Crisopoli, e isé 'l deènta l'ünic Imperadùr de l'Impér romàno
- 1454 - Endèla Batàia de Chojnice, per la Guèra dei trédez'àgn, l'ezèrcit polàc el vé batìt dei Cavaliér Teutònec
- 1739 - Firma del Tratàt de Belgrado, la cità de Belgrado la vé cidìda al Impér Otomà
- 1759 - I britànic i ciàpa Quebec City
- 1810 - Prima Junta de goèrno en Cile. Aisebé che l'ìa prevista per goernà apéna se gh'ìa vià 'l Re, l'è stàda de fat el prim pas vers la 'ndependènsa de la Spagna e la vé regordàda come tal
- 1850 - El congrgès dei Stàti Ünìcc l'apröa 'l Fugitive Slave Act
- 1851 - ENew York Times l'àmbia le püblicasiù
- 1872 - Re Oscar II 'l va söl tròno de Svesia-Norvégia
- 1914 - Fì de la Batàia del Aisne
- 1931 - Incidènt de Mukden. Scuza co la qual el Giapù l'òcupa la Manciuria
- 1970 - Vé troàt a Londra el cadàer de Jimi Hendrix
- 1973 - La Repüblica Federal Todèsca (Germania Ovest) e la Repüblica Democràtica Todèsca (Germania Est) le vé amitìde 'ndèle Nasiù Ünìde
- 1985 - Steve Jobs el se dimèt de la Apple Computer
- 1997 - I eletùr del Gàles i vóta Sé (50,3%) al referendum sö l'autonomìa galéza
Chi che gh'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
53 - Itàlica (la Bètica, Impere Romà): March Ülpi Trajà, imperadur romà de 98
1923 - Stockton-on-Tees (Durham, Anglatèra): Peter Smithson, architèt
1952 - Fort Les (Virginia, SÜA): Douglas Colvin, cognossit come Dee Dee Ramone, mösegh de rock Stadünindench, bassesta de The Ramones
1971 - Plano (Texas, SÜA): Lance Armstrongh, siclesta Stadünindench.
Chi che gh'è mórt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1970 - Barcelona: Eduard Fontserè i Riba, meteoròlegh e sismòlegh Català
2004 - Los Angeles (Califòrnia, SÜA): Russ Meyer, produtor e diretur de sínema eròtegh Stadünindench
Fèste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Vughera
Vughera (Voghera in Italian; Iria in Latín) l'è un cumün ad 39 421 abitant (dàto del Dic 2015 [1]) in pruincia ad Pavia. L'è al centar principal dl'Oltrepò Paves. La nassa ins i spond dla Stafura, che la riva zü da una valada di Apenen. Vughera l'è pusiziunaa tra dü lini feruviari principal: la Milan-Genua e la Türín-Piasensa.
Al cumü de Vughera al cunfìna coi comün de Casé, Sëvsèina, Cudvila, Curäna, Lungavila, Mumbèl, Pancaräna, Al Pissà, Pontecurone (AL), Al Turbi, La Riva, Silvän.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Vughera l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Munüment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I monüment impurtant i henn al Dom ad Vughera (17esim secul) dedicaa a San Lurenz; la cesa ad San Giüsep, ch'la gh'à una bona faciada baroca; la ciesa dal Carmin, che la rapresenta un pasagg tra al rinasiment e al baroch; Piaza dal Dom, con la cà d' Nava e al palazz Gounela, indè ch'a gh'è al municipi; al castee di Viscont, fat sü tra al 1335 el 1372. Gh'è incasì un picul müseo muderen indè ch'a gh'è la "A 112" del General Dala Chiesa, e un s'ciop che i disan ch'lè cul ch'j'hann druaa da cupà el Mussolini.
Cüriusitaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Un grüp de citadin vugheres l'ha lanciaa l'idea de candidà la cità per i Ulimpiad del 2020[[1]]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Paura in palcoscenico
Paura in palcoscenico (Paùra in sal palc) 'l è 'n film śal ingléś dal 1950 'd Alfred Hitchcock trat da 'l rumànś Man Running ad Selwyn Jepson.
In dal film la Marlene Dietrich, prutagunìsta in dal film 'd un flashback fals dimóndi criticâ, la canta 'l pès The Laziest Girl In Town.
Sunt
Al film al taca cun un flashback in dua Jonathan Cooper (Richard Todd) al cònta a la sò muróśa Eve Gill (Jane Wyman), stand sintâ in dla sò màchina, un fat ad scarésa ch'a gh'è sucès da pôc. L'atōra e cantànta Charlotte Inwood (Marlene Dietrich), na dunàsa ch'l'à fà cascàr i óm a i sò pē, cum 'l è sucès pò anc a lò, la gh s éra butàda in di sò bras cun na stanèla ad sira adòs tuta maciàda ad sangṿ, dgénd-ag 'd avér cupâ sò marè in un scat 'd arlìa, druànd un stisarōl p'r al fōg. Par jutàr-la lò al s éra śibî 'd andàr-'g a tōr 'n àtar vistî pulî par parmét'r-ag 'd andàr a lauràr in teàtar. Durànt al viàś però a chi lò a gh'è pars ch'la camaréra, la Nellie Goode (Kay Walsh), la 'l àppia vdû sénsa però arcgnós'r-al bèṅ. Però adès di pulisiòt i èṅ drē a pascàr-al.
L’Eve la decìd ad jutàr listés al sò muróś, daśmindgànd-'s i còran, purtànd-'l a cà ad sò pàdar. Méntar lò 'l è lugâ là, la dóna la decìd 'd indagàr par cònt suo e la taca faghénd dal dmandi a 'l ispetōr ad pulisìa Wilfred Smith (Michael Wilding), dit Ordinary da lē, in dal bar in dua 'l éra andâ par far clasiòṅ. Sénsa dar a mènt che 'l óm al s è inamurâ ad lē, l’Eve la s imprufìta 'd un mâl dla camaréra Nellie par tōr al sò pòst in cà dla Charlotte, faghénd finta 'd èsar sò cuśìna, la Doris.
Stand-ag adrē, l’Eve la s persuàd dabòṅ ch'l'atōra l'àppia pinsâ bèṅ ad cupàr sò marè, cun 'l ajùt dal sò impreśàri.


text:
Sineddoche
La sinèddoche (dal Grech Antich σuvekδoxή, «ciapà insema») l'è quand as dröba in sens figürà una parola al post d'un altra, slarganda o strinsenda al sens uriginaal. Presempi:
Una part per riferiss a la roba intrega ("la vela" al post ad "naav");
Una qualità per riferiss a la roba intrega ("al feer" al post ad la "spada")
La roba intrega per riferiss a una part ("una bursa ad serpent" al post de "una borsa ad pel ad serpent");
Al singular per sustitüì al plural e viceversa ("Al lumbard in Svisra" intees cume "I person lumbard in Svisra");


text:
Macchina de scriv
Ona macchina de scriv l'è on meccanism con di tast che, a dàggh on colpett dessora, imprimen di caratter su on quaicoss, normalment on foeuj de carta. On brascin de la macchina el scatta innanz e 'l va a sbatt sù de on naster inciostraa che 'l sta dessora del foeuj.
L'invenzion de la primma macchina meccanega l'è stada in di ann Sessanta del secol XIX, e de quell ann lì i macchin de scrivv hann scominciaa a fàss strada in di offizzi, lassandegh a la scrittura a man con penna e incioster domà i corrispondenz pussee privaa.
Apos de la Segonda Guerra Mondial hinn staa inventaa i macchin de scriv elettregh, e poeu anca quei elettronegh. A partì di ann Settanta i sistema de videoscrittura primma, e poeu i personal computer han faa svelt a cascià via i macchin meccanegh de tucc i post indè ch'eren drovaa.


text:
Nik Novecento
Nik Novecento, (Bulógna, 19 de febrár 1964 - Ruma, 15 utùber 1987) l'é stái un atùr italián de cinema e televisión.
L'é mort a Ruma per una malfurmasión al cör el 15 utùber 1987.
El só num ver a l'era Leonardo Sottani.
Cuntegnüü
Biugrafìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nasüd a Bulógna el 19 de febrár 1964, in de la sò brév esistensa l'é diventád sübit pupulár per la só simpatia.
Televisiòn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'ha laurád in televisión al Maurizio Costanzo Show, a Hamburger Serenade de Pupi Avatie a Jeans.
Film[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del cinema l'é stái vün di atùr preferìd própi de Pupi Avati.


text:
Emilio Morosini
L'Emili Morosini (Vares, 1831 - Roma, 30 giugn/1 luj 1849) l'è staa on patriòta talian.
Biografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Emili a l'era el fioeu de 'l nobil luganes Giambattista Morosini e de la tosa de l'ambassador svizzer in Francia, l'Emilia Zeltner, che a s'eren traduu da 'l Canton Tisin a Vares. Unich mas'c cont cinqu sorej (la Luigia, l'Anna, la Giuseppina, la Carolina e la Cristina, che gh'hann avuu 'me maester de musica el Giusep Verdi), l'ha studiaa a Milan a 'l licee de Brera, indue l'ha cognossuu i fradej Dandolo e 'l Lucian Manara.
Quij là a hinn staa fra i primm a sarì sui barricad di Cinqu giornad de Milan de 'l marz 1848 e poeu hann combattuu insema a l'esercit piemontes duranta la Prima guèra de indipendenza. Finida e persa la guera in Lombardia, hann refudaa de scappà in Svizra e hann segutaa a combatt longh el Pò, ai comand de 'l Manara. Quand che 'l Regn de Sardegna l'è staa battuu anca lì, el Morosini, insema a i sò amis, a l'è andaa a combatt per la difesa de la Repubblica Romana de 'l Giusep Mazzini. El 29 giugn, menter el difendeva el Gianicol de l'attacch di soldaa frances, el Morosini l'è staa colpii e l'è mòrt on para de dì dòpo.


text:
05 09
Ol dé 5 de setèmber l'è 'l 248 ( 249 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 118 dé a finí l'an.
Ul dí 5 de setèmber al è ul dí da pòost 248 ( 249 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 118 dí a finí l'an.
Avenimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 476 - Cröda 'na ólta per töte l'Impér Romà de Ucidènt: Romolo Augusto, ciamàt apò "Augustolo", el vé sbatìt zó de Odoacre, re dei Longobàrdi
- 1395 - Gian Galeazzo Visconti l'è 'nvestìt del tìtol de Düca de l'imperadùr Venceslao. Nas el Dücàt de Milà, entità statàl che la dürarà 'nfìna al 1797.
- 1836 - Sam Houston el vé iligìt a prim presidènt de la Repüblica del Texas
- 1839 - En Cina s•ciòpa la prìma guèra de l'òpio
- 1877 - Guère indiàne: el càpo de i Sioux Oglala, Ta-Sunko-Witko, (piö cunusìt en inglés come Crazy Horse e 'n Italià Cavallo Pazzo), el vé copàt a baionetàde de 'n soldàt americà, dòpe de ìga upunìt rezistènsa al cunfinamènt a Fort Robinson, endèl Nebraska
- 1914 - Prima guèra mondiàl: Àmbia la Prima batàia de la Marna - a nord-est de Parigi, la 6a Armàda Franseza, del generàl Michel Joseph Maunoury, la atàca le fórse todèsche che gh'ìa dré a avansà vers la capitàl.
- 1937 - Guèra civìl spagnöla: Réza de la citadìna de Llanes
- 1939 - Segónda guèra mondiàl: I Stàti Ünìcc de America i se deciàra neütrài
- 1943 - Segónda guèra mondiàl: El 503° Regimènt de Paracadutìsti dei Stati Ünìcc, guidàt del Generàl Douglas MacArthur, l'òcupa Nazdab, a est de la cità portuàl de Lae, endèl nord-est de la Papua Nuova Guinea
- 1944 - Segónda guèra mondiàl: L'Üniù Soviètica la ghe deciàra guèra a la Bulgaria
- 1946 - A Parigi vé firmàt l'acórde De Gasperi-Gruber.
- 1957 - Vé püblicàt per la prìma ólta 'l romàns On the road de Jack Kerouac
- 1960 - Cassius Clay el véns la medàia d'óra del pugilato ai Zöv Ulìmpic de Roma
- 1970 - Guerra del Vietnam: Àmbia l'Operasiù Jefferson Glenn - La 101a Diviziù Aviotrasportàda americàna e la 1ª Diviziù de Fanterìa Sudvietnamìta, le cumìncia 'n ótra operasiù 'ndèla Pruvincia de Thua Thien (l'operasiù la fenesarà 'ndèl més de utùer del 1971)
- 1972 - Mànaco, Germania: en comàndo de terurìsti palestinés el fa irusiù 'ndèl vilàgio ulìmpic, el còpa du componèncc de la squadra ulìmpica israeliàna e 'l na ciàpa 'n ostàgio amò nöf. El tentatìf de liberà i ostàgi de la part de le fórse de l'ùrden todèsche 'l fenés endèn bagn de sanc.
- 1975 - A Sacramento (California), Lynette "Squeaky" Fromme, 'na seguàce de Charles Manson, la tènta de copà 'l presidènt americà Gerald Ford, ma la vé blocàda de 'n agènt dei sevìsi segrécc.
- 1977 - Progràma Voyager: La sonda Voyager 1 dòpo 'n bris de ritàrdo la vé lanciàda
- 1978 - Accordi di Camp David: Menachem Begin e Anwar Sadat i àmbia là 'l procès de pàce a Camp David, endèl Maryland
- 1980 - Dèrf la galerìa stradàl del San Gotàrt (en Svìsera. L'è 'l trafóro autostradàl piö lónc del mónt condèna longhèsa de 16,918 km, de Göschenen a Airolo
- 2000 - Tuvalu la diènta mèmber de le Nasiù Ünìde
- 2001 - El procuradùr generàl del Perù, el dèrf 'na pràrica per 'na acüza de omicìdio cùtra l'ex-presidènt Alberto Fujimori
- 2002 - 'Na auto-bomba la còpa 30 persùne a Kabul, Afghanistan, somèarès co l'obietìf de copà 'l presidènt del Afghanistan Hamid Karzai
- 2003 - Dino Meneghin l'è 'l prìma zögadùr italià de palacanèstro a véser inserìt endèla prestigiùza Basketball Hall of Fame
Chi che gh'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1942 - Münich, Zermania: Werner Herzogh, diretur, documentalesta, atur e produtor Todèsch.
1946 - Stone Town (Zanzíbar): Farrokh Pluto Bulsara, cognossit come Freddie Mercury, cantant Britànegh component de The Queen.
Fèste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Lufingen
Lufingen a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Bülach, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 5.22 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1 828 abitant.
El cumün de Lufingen al se tröva a una altitüden de 459 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Embrach, Kloten, Oberembrach, Winkel. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lufingen l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1157 col nom de Luvingin.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]


text:
Tèxas
Al Tèxas (Texas in Inglés, a s lèś /ˈtɛksəs/) 'l è 'n stat di Stat Unî nâ al 29 ad Dicémbar dal 1845 ch'al s cata in dal sud, a 'l sèntar, dal paéś. 'L è cgnusû cuma Lone Star State (Al stat dla stéla da par lē) e al sò mòt 'l è Friendship (Amicìsia).
La sò capitàla l'è Austin cun Houston, Sant Antóni, Dallas, Fort Worth e El Paso atri sità impurtànti. La sò siggla pustàla l'è TX. La paròla Texas la daśvèṅ da 'l Táysha, ch'in dla léngua druàda da gl'indiàṅ Hasinai a vōl dir “da la stésa banda” o anc “amìg”.
La sò ecunumìa la pōl cuntàr su 'l alevamènt dal bèsti, l'indùstria dal petròli e in sla tecnulugìa élta.
Geugrafìa
Davśèṅ a lò i s càtan: al Mèsic Nóṿ a nòrd-òvest, 'l Oklahoma a nòrd, 'l Arkànsas a nòrd-èst, la Luiśiàna a èst e al Mèsic a sud. Cun na superfìsi ad 696.241 km² 'l è al stat più grand dòp l'Alàska.
Al paéś al s cata a nòrd dal fiùm Rio Grande e al gh'à dal piàni, di deśèrt, dal furèsti, dal palùdi, dal muntàgni e di pòst séc.
Pupulasiòṅ
La pupulasiòṅ texàna l'è dimóndi misćia, ma dagnóra tut i èṅ o biànc o négar. P'r al cinsimènt dal 2006 la ś divìd acsè:
- 82,7% biànc
- 11,9% afroamericàṅ
- 3,4% aśiàtic
- 1,2% misć
- 0,7% indiàṅ americàṅ
- 0,8% hawaiàṅ e àtar pòpui dal Pasìfic
C'n i sò óltar vint-siē migliòṅ 'd abitànt (dat dal 2012), al Tèxas l'è al stat americàṅ cun più abitànt ad tut dòp la Califòrgna.
Pulìtica
Al Tèxas 'l è 'n stat ch'al strica 'l òć a la dèstra da dimóndi tèmp (specialmènt da i tèmp dgl'elesiòṅ dal presidènt Ronald Reagan ch'l à vìns lè in dal 1980) ma prima i ér'n i demucràtic a cmandàr là, difàti sōl quàtar vòlti i texàṅ i ìvan sarnî di presidènt republicàṅ in dla stòria lōr. Al guvernadōr 'd adès, da 'l 2000, 'l è Rick Perry dal Partî Republicàṅ.