text:
Amaranthaceae
Le Amaranthaceae i è 'na famìa botànica che aparté al ùrden de le Caryophyllales. L'è furmàt de presapóch 160 zèner e 2.400 spéci. Le piö tàte de chèste i è èrbe o subarbùsti. I mèmber de chèsta famìa i è distribüìcc endèle regiù tropicài e subtropicài, suratöt en Africa tropical e Amèrica setentriunàla. Divèrse piànte de chèsta famìa i è cunusìde come piànte onamentài de giardì, compàgn de le Alternanthera, Amaranthus, Celosia e Iresine. Mìa póche spéci de le Amaranthaceae i è halofite, cioè le crès bé 'ndei teré salì.
Le clasificasiù modèrne bazàde sö la filogenìa, compàgn de le Clasificasiù filogenética APG, le mèt le Chenopodiaceae dét endèla famìa de le Amaranthaceae col ranch de sotafamìa. Spéci popolàr de chèsta sotafamìa i è la Beta vulgaris (le raibiéde), Chenopodium quinoa (la quinoa), Chenopodium bonus-henricus (le coméde), Chenopodium album (le farinèle) e Spinacia oleracea (le spinàse).
Le diferènse principài 'ntra Amaranthaceae e Chenopodiaceae i è i pétali membranùs e i stam de soèsa ünicc a fùrma de anèl. Prima de la ünificasiù de le Chenopodiaceae co le Amaranrthaceae, la circuscrisiù ècia d ele Amaranthaceae la cuntignìa apéna piö o méno 65 zèner e 900 spéci.
Le Amaranthaceae le fùrma 'n gràpo monofilétich, che pò l'è chèl che reprezènta 'l nömer piö granr de spéci endèl ùrden de le Caryophyllales.
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Le fòie i è sèmpe, opòste o alternàde, coi òrli 'ntréch o dentàcc de gròs e sènsa stìpole.
I fiùr i è solitàre i reünìcc en gràte spighète o panòcie, de sòlet bisesuài e atinomòrf. I g'ha de giü a sich stam e ovàre sùpero de 3 a 5 sépali tacàcc ensèma.
El fröt el pöl véser en utrìcul, 'na nus o 'na cápsula circoncìza, de rar 'na bàca.


c: text/html

text:
Drüidi
I Drüidi (Druides in latì; Draoithe in irlandés) i ére di sacerdòti di populassiù cèltech pre-romane.
I Drüidi còme filòsef[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La paròla prét l'è mai stàda dovràda per segnà i drüidi da part di scritùr classègh; buna part de grégh e romà per segnài i dovràa la paròla filòsef. Ol Diù Crisostum (bóca d'ór) a 'l distinguìss fò de nèt tra drüido e prét.
Stàela in cosè la filosoféa di drüidi? Nóter a m'sé in càs de trà a mà ergüna di sò dutréne principài? La Nora Chadwick, indel sò sagio The Druids l'à oservàt:
Ol Diodòr Sicül a l'dìs issé che:
A l's'è parlàt tàt fèss de la filosoféa moràl di drüidi. A ülì sircà de ritröà chèsta filosoféa ché in di àres, a s'pölerèss mia tègnì in considerassiù l'abregé d'ol Diogèn Laèrs, che per lü la régola principàl de la dutréna di drüidi l'ìa che la zét la gh'à de:  >.
'Nsóma, de tàte àres a l'sàlta fò che i drüidi i credìa che s'gh'à de vìv in bù decórde co la natüra, e ressegnàs al fato che ol dulùr e la mórt a i è mia ol màl, ma che i fà pàrt de la proidènsa divìna, quàd l'önègh màl l'è la debolèssa moràl.
Di libèr in irlandés antìch a l'se èd comè i drüidi a i fodèss interessàt, specialmét, a la Verità, e i predichèss  > (la verità invèrsa al mónd).
Ol Myles Dillon a l'sosté che:  >. Ol Dillon a 'l ghe fà a mét:
La piö ciàra indicassiù del putér de la Verità, tàmen, la pöl fórbe èss oservàda indel audacht, o "testamét" del famùs zödes Brehon, Morann Mac Cairbre, che l gh' à dàcc di iströssiù al Gran Re Feradach Finn Fachtnach (95 - 117 d.C.), riportàde indel Leabhar na Nuachonghbala (Libèr del Leinster):
Tàncc concècc lenguestèch che i fà có a chèsta idéa de verità a i gh'è amò adèss.
L' imortalità de l' anima[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I Celti i è stàcc tra i prém popolassiù de l' Öropa a svilüpà la dutréna de l'imortalità del spìret e a möves in chèl sens. L' Amià Marselì l'oservàa :  >.
E ol Löcà, indel sò puema Farsalia, a'l ghe dìs issé a i drüidi :
I scritùr de la Scöla de Alesandria i s' è spartìcc sircumsìrca la quistiù di prensépe de chèsta dutrena celtìca. Ergü a'l credìa che lé la fodèss stàcia ü laorére indipendèt di celti; di oltèr i sostegnìa che la rièss di grègh, e specialmèt d' ol Pitagora.
Ol grègh Sandro Curneli Polìstur (105 prima de Crést, staghela lé) a'l representàa l'àres principal de informassiù a propòset d'ol Pitagora, e la sò testimoniànsa l' è stàcia dövràda del Diogen Laers, del Pline ol Vècc e del Steven de Bisansio. Indel sò tratà in sö la filosoféa d' ol Pitagora, 'ntitolàt De Symbolis Pythagoricis, lü 'l disìa de üsà "scartafàss pitagorègh" trasmetìcc di scolar d' ol Pitagora del quart secól prìma de Crést. L' aötentisità de chèste nàves d' ol Polìstur l' è matéria di discüssiù. In töcc i manere ol Polìstur, che 'l scrìia a i stèss tépp d' ol Timagen, a'l dövràa di nàves ch' i pàr piö ege rispèt al Posidóne. Perdepiö ol sò libèr l' è stàcc almanca üna di àres d' ol Mento de Alesandria, ön ateniés nassìt 'dré al 150 d.C., e che pö dopo l' è deentàt ol capo de la scöla catechìstica de Alesandria, e crapàt fö 'dré a i agn 211-216. Ol fato che ol Polìstur a'l sées ön àres d' ol Mento l' è comproàt dal fato che ol Ciril de Alesandria, arsièscov tra ol 412 e ol 414, a'l cita di pass compagn de chèi üsacc d' ol Mento indela sò övra Contra Julianum e a'l sigüra precisamét che lùr i ne vé di libèr d' ol Polìstur e ch' i rearda ol Pitagora. Ol Pitagora, indel sest secól prìma de Crést, l' insegnàa la dutrena de la reincarnassiù o trasmigrassiù de l' anima. Lü a'l disìa de èss istàcc in d' öna passàda reincarnassiù, ol troià Eüforb, copàt fö a Troia. Segónd ol Diodor Sicül, l'è stàcc ol Polìstur ol prìm a dì che tra i Gài la dominàa "la dutrena pitagorìca" che la 'nsegnàa l' imortalità de l' anima. Pò a 'l Timagene par che 'l sèes istàcc de chèst' idéa, e l'Amià Marselì, quad che 'l fà riferimét al Timagene, a'l dìs isé:
Ol Löcà per la sò part ghe fà éco a l' oservassiù de militar indiferét fàda d'ol Cesare per la qual chèsta dutrena l' era decisiva per ol fìdech di Celti in bàtaia. Ol Mento a'l trà 'n pé öna sarabotada co 'l dì ch' i era mia stàcc i drüidi a 'cetà d' ol Pitagora la dutrena de l' imortalità de l' anima, ma piötost ol Pitagora a regòi la dutrena di drüidi.
I prìm filosef cristià[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per sarà sö ol discórs in sö la filosoféa di drüidi a'm gh 'à de regordàss ol fato che i Celti i à prodüsit tàcc di piö importàcc tra i prìm filosèf cristià. L'è assé pensà al celta de Gàlia Ilario de Poitiers (315-367 d.C., che l' è consideràt ü di piö löstressem teologi de la cesa cristiana di prìm tépp, e che tra i sò övre se regorda ol De Trinitate; opör a l Eriögena (810 - 880 d.C.) ciamàt ach Gioann Scot stimàt ol piö importàt filosèf del mónd ucidental in tra ol tép d' ol Güstì de Ipuna e ol Tumas de 'Quì.
Tra chès-ce dù importàcc filosèf de rassa celtica, pösta, a'l salta fö ön ólter personagio, che, significativamét, l' è stàcc cüsàt di sò nemìs de sircà de fà ressüsità la "Filosoféa Natüral di drüidi".
A'm sè 'dré a parlà d' ol Pelas (354 - 420 d.C), ü celta che 'l vegnìa ciamàt d' ordinare "Brito", che 'l segnerèss che l' era ü britanègh, ach se ü scritùr di sò tépp a'l la calöfàa co 'l dì che lü l' ìa pié de porridge irlandés, roba che l'à rösàt sertedü stödius a pensà che lü a'l rièss de l' Irlanda, giöstopónt.
In bùna sostàssa ol pelagianismo l' istàa in chèsto: omègn e dóne i è responsabèl de töcc i sò acc, e acassibé i ghe sèes di fatùr de condissionamét al de fó de lùr, l' è prope a lùr che ghe pertöca ciapà l'öltema decisiù. A'l gh' è mia, e gnach 'l pöl èsga pecàt indoe la olontà l' è mia libera del töt, indoe ol sogèt l' è mia in cas de cattà föra tra bé e mal.
Per ol Güstì de Ipuna la olontà le domà de Dio e mia de l'òmen; che ergü a'l fodèss bù o catìv l' era zamò stabilìt e domà de la olontà de Dio a'l deriàa l' inviamét de mèt in cas la olontà de l' omèn de acetà e üsà l' aiöt e la grassia del Spirèt Sant. A's pölerèss dì che indel negà "l' inflüènsa divina" al proposèt, ol Pelas 'ntindìa sögerì che la dutrena cristiana de la "Grassia" l' era rimpiassàda de chèla de la "Natüra", per quant, al parè, lü l' abie mia rüsat ol sò resonamét infena a la cunclüsiù logica, che l' arèss ülìt dì refüdà l"espiassiù". Indel Pelas, comè in ólter filosef celti de chèl tép lé (ol"Britanno de Sicilia" e ol Fastidius, presempe) a's pölerèss descuergì ön' éco, féss fórt, di concesiù filosofeghe di drüidi. Adèss la salta fö öna contradissiù: nóter a'm sà che i Celti i ere famùs per i sò professée; per i sò preisiù fondàde in söl gul di ósei e sö óter sistemi; per la sò capassità de preèd ol domà. La mitulugea e ol fulclùr celtegh i è pié de drüidi ch 'i mèt in piassa ol destì di persone, e i sfórs de chèsce persone de scampà al sò destì de solet i depéns la via stèssa indoe a la fì lùre a i se tröa upunìde a lü.
La quistiù l' è mia issé fassèl de definì. A's pöl sostegnì dù proposissiù. Chèla piö resoneula, e piö sèmples, l' è che tàte fàce de öna visiù filosoféga a i pölèss saltà fò e in efècc i è saltàde fò, dezà che chèla che 'm s' è 'drè a considerà l'è öna civiltà sparsa in töta l'Öropa e per ün arch de tép inguàl a mela e sinquesento agn. L'è forbe piö zöst parlà de filosofée di drüidi che gnach de üna filosofèa di drüidi: sertedüne i acetàa ol destì e la predestinassiù, di óter no.
Fóncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Peter Berresford Ellis, "Il segreto dei druidi"
- Anonyme, Le Dialogue des deux Sages présenté et annoté par Christian-Joseph Guyonvarc'h, Bibliothèque scientifique Payot, Paris, 1999, ISBN 2-228-89214-9
- Jean-Louis Brunaux, Les druides : Des philosophes chez les Barbares, Éditions du Seuil, Paris, 2006, ISBN 978-2-02-079653-8
- Gerhard Herm, "Die Kelten. Das Volk, das aus dem Dunkel kam" (München, 1984) Trad. it. "Il segreto dei Celti" (Bompiani, Milano).
- E. Malaspina,P.Pagliani,R.Alosi,A.Buonopane,R.Ampio,A.Balbo Antico Presente Storia e testi della letteratura italiana edizione Petrini

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mera
La Mera (in Svizzera Maira) a l'è on fiumm italo-svizzer longh 50 km.
La nass del Pizz Duan, in del Canton Grison, la traversa tutta la Val Bregaja in direzion est-òvest e la va dent in de la Provincia de Sondri subit dòpo Castasegna. La passa per Ciavenna e la gira vers sud, indè che la fa sù ael Lagh de Mezzoeula, per poeu finì in del Lagh de Còmm arent a Soeurich. I sò affluent principai a hinn el Lir e 'l Bòggia.
Fina al 1858 a l'era on affluent de l'Adda.
Comun traversaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Svizzera: Bregaja (frazion de Vich Sovran, Stampa, Bond, Soeuj e Castasegna).
- Italia: Villa de Ciavenna, Ciavenna, Menaroeula, Gordòna, Novaa Mezzoeula, Verceia, Dubin, Soeurich, Gera.


text:
Dialet
Un dialet (da la parola greca διάλektoς, diálektos) l'è una variant d'una lengua che l'è particulara d'un grüp de parlant. La categurizazion de dialet la s'aplica de suvent ai carateristich di parlad regiunal, ma un dialet el pö vess definii anca da alter fatur, cume la class sucial o el gener sessüal.
Int el parlà pupular, la parola "dialet" l'è druvaa de spess cume riferiment a una lengua meno cugnussüü (püssee da tüt per i lenguv regiunal, presempi in Italia o in India), suratüt quand che quej lenguv chì j'hinn no scrivüü o j'hinn no standardizaa. De suvent, quela manera chì de druvà la parola "dialet" la gh'ha una cunutazion pegiurativa perchè sturicamenet l'era cumpagnaa da un credo che i lenguv minuritari i gh'aven mia d'impurtanza, e adritüra che i gh'aven no un lessich o una strutüra sintatica. Per evità cunfüsion, i lenguista i dröven de suent 'l termin varietà linguistega o semplicement varietà.
Un dialet el se distingua da j'alter per lessich, gramatica e parnonzia (funulugia e prosudìa) Int i cas induè che se pö fa una distinzion dumà dal pont de vista de la parnonzia, se dröva el termin "acent" inveci che "dialet", anca se di volt int el parlà cumün de la gent i termin "dialet" e "acent" j'hinn druvaa cume sinonim.
Un dialet che l'è tacaa a una class sucial particular el pö vess ciamaa suciulet.


text:
Róssa (VC)
Róssa (nom ufizial in italian: Rossa) a l'è un cumün valsesian de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de 182 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 11,6 km² e ona densità de popolaziun de 16 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Balmücia, Buciulèi, Cervàt, Cravajan-a, Fubeli, Rimasch.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Róssa l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Mudel:Demografia/Rossa (Italia)
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Ronagh
Ronagh (nom ufizial in italian: Ronago) l'è on comun de la Provincia de Còmm che'l gh'hà 1 748 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 2,1 km² e ona densità de 832 ab./km².
El confina con la Svizzera (comun de Ciass e Novazzan).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Ronagh l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Rùsc
Al rùsc 'l è tut cal materiêl che, in post diferèint, al ne s dróva piò, e alòra a bśògna desfèr's-en e śbàt'r-el vìa; a s ciàma rusc anc'al só cuntenidōr (in del cà la s ciàma ruscarōla).
Mèinter che na vòlta a n'se śbatìva vìa quèśi gnìnt, ch'a gh'era dla miśéria e a s tgnìva da cat de tut, mo invéci in dal śgònd Novsèint a s è śbatû vìa in cósa e in dal manéri piò sparpajèdi e indiferèinti, ch'a gh'era 'l bum econòmic, mucènd acsè in di sircundàri di paéś, dop ch'a s era tolt sù 'l rùsc ed lung el stredi e 'l cà c'n al só càmion, soquànt cùmul ed rùsc a forma 'd culèini (cun soquànt dan p'r al colamèint di só liquàm śò 'd lung a l'aqua ch'a stà sòt tèra).
Mo però in di ùltem tèimp invéci, a s è guardê de piò a calèr i diśàster per 'l ambînt, che 'l tròp rùsc mucê diśurdnê al pōl cavsèr: alóra, cun soquànti arcmandasiòun, in piò Cumùn a s è decîś ed cucêr vers ai inisiatìvi per la racòlta diferensièda dal rùsc, d'in dû al stès rùsc, diferensiê per qualitê in dal mumèint ch'a 'l s fica vìa e dòunca śbatû in diferèint casunèt divìś apòsta, al gh'la chèva 'd gnìr śmaltî piò in fuga e cun meno dàn per 'l ambînt dintórna.
Vóś lighèdi
Èter prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Rùsc


text:
Carpané
Carpané (istéss ind la parlada piasentina; en italiàn Carpaneto Piacentino), l'è un cumün italiàn d'la región Emilia-Rumagna che'l se tröva en Pruincia de Piasensa.
Al gh'ha 7 612 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 63,2 km² e ona densità de 120 ab./km².
El paés el cunfina cun i cumün de Cadé, Castél Arquà, Fiurenzöla, Gruparél, Lügagnàn, Puntnür e San Giorg.
I sò frassión i en Badagnano, Celleri, Chero, Cimafava, Ciriano, Magnano, Montanaro, Rezzano, Travazzano e Zena.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Carpané l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
A revair alura
Il date
Traplas per uffants
Ina fin cun consequenzas
In char regal
Il test d'intelligenza
Ina bella surpraisa
Il problem
Regurdientschas digitalas
Raits betg codadas
Las «Istorgias da l’internet» èn il resultat d’in partenadi insolit da divers posts da la Confederaziun e dals chantuns. Cun las istorgias en furma da comic lessan nus pussibilitar ad uschè bleras persunas che pussaivel en Svizra da reflectar e discutar las atgnas experientschas cun l’internet e da schlargiar lur savair. Nossa finamira cuminaivla è da rinforzar la segirezza e la confidenza da la populaziun en l’utilisaziun da las tecnologias d’infurmaziun e communicaziun odiernas.
Communicaziun a las medias 16.11.2010 (PDF 238KB)
La publicaziun «Istorgias da l’internet» è ina da las mesiras per realisar il concept «Segirezza e confidenza» dal qual il cussegl federal è stà orientà ils 11 zercladur 2010. Quest concept preschenta diversas mesiras per sustegnair la populaziun e las interpresas pitschnas e mesaunas (IPM) en ina utilisaziun segira e confurma a la lescha da las tecnologias d’infurmaziun e communicaziun. Las mesiras vegnan realisadas sut l’egida dal post da coordinaziun da la societad d’infurmaziun dal UFCOM en collavuraziun cun diversas organisaziuns spezialisadas.


text:
Edward mani di forbice
Edward mani di forbice (Edward maṅ ad fòrbśa) 'l è 'n film fantàstic dal 1990 ad Tim Burton, al prim di tant girâ da lò cun Johnny Depp.
'L aspèt dal persunàǵ 'd Edward, specialmènt in di cavìi e in dal truc, al tōś ispirasiòṅ da 'l cantànt di The Cure, Robert Smith. Tim Burton al gh'iva anc dmandâ ad scrìvar la culòna sunóra dal film ma lò 'l éra impgnâ in alóra in dla registrasiòṅ dal disc Disintegration e al n à briśa psû far-la.
Sunt
Un već inventōr dimóndi straṅ (Vincent Price), ch'al viṿ da par lò in un castèl insìma a na muntàgna, al decìd ad dar vita a 'n putòć ch'al pâr un ragasōl e 'l al ciàma Edward (Johnny Depp), insgnànd-ag anc a star a 'l mónd. Purtròp chi lò al mōr prima ad finìr-al dal tut, e Edward al s cata acsè dal fòrbśi "pruviśòri" a 'l pòst dal maṅ.
Dimóndi an dòp na dóna ch'la vénd di cuśmètic a cà dla gint, la Peggy Boggs (Dianne Wiest), la finìs là e la 'l cata. Pasâ 'l spavènt d'l inìsi, chi lē la decìd ad purtàr-'s-'l a cà sèg. Al ragàs al cgnós acsè sò marè Bill (Alan Arkin) e sò fiōl Kevin (Robert Oliveri) e al taca a far al giardinēr par lōr dasfrutànd al fat 'd avér-ag dal fòrbśi còmdi par tajàr al sēv e anc dimóndi fantaśia in dal far-al, dand vita a dal figùri e dal statṿi dimóndi bèli fati ad fój e èrbi. Anc al vśini i èṅ cuntènti 'd lò parchè 'l è bòṅ ad tajàr anc i cavìi e far incòsa.
Ad ritóran da 'l campéǵ, la fiōla ad Peggy, la Kim (Winona Ryder), la gh'à subìt paùra 'd lò e pò anc vargóggna. Invéci al sò muróś Jim (Anthony Michael Hall), fiōl 'd òṅ pîṅ ad bèsi, al al sfruta par far-ag far un furt in dla sò cà, a n esénd lò minga tant śmalisiâ. Quànd la pulisìa la 'l ciàpa, la gint la gh vòlta 'l spali tut 'd un cólp, batśànd-al cuma 'n móstar e òṅ minga nurmàl.


text:
Murist
Murist a l'è un cumün svizzer del distret de Broye, in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 8.20 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 584 abitant.
El cumün de Murist al se tröva a una altitüden de 662 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bollion, Châbles, Chavannes-le-Chêne (VD), Cheyres, Les Montets, Nuvilly, Seiry, Treytorrens (VD).
L'è staa menziunaa per la prima volta in de l'ann 1228 col nom de Muris.
In del ann 1981 al so teritori gh'è staa agregraa i ex cumün de La Vounaise e Montborget, e in del 1992 l'ex cumün de Franex, che prima i eva independent
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Murist in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Aròld I de Danimarca
L'Aròld I Gormson Dentbloeu de Danimarca (ingles: Harald Bluetooth Gormson; danes: Harald Blåtand; Nors Antich: Haraldr blátönn; Norveges: Harald Blåtann), l'è nassuu in del 935, fioeù del Re Gorm el Vegg e de Thyra (ciamada anca Thyre Danebod).
L'Aròld I se pò ciamà Arald Dencbloeù in version lombarda. El soranòmm Denc bloeù el vegn de dò paroi danes: blå, ch'el voeur dì: de pell scura, e tan, òmm grand e gròss. Insema sònen: Blåtand, denc bloeù, perché in del paes di vichingh, biond de cavei e ciar de pell, on òmm scur compagn de l'Harald el pareva pròppi compagn de on denc de color bloeù. On'altra manera de spiegà el sò soranòmm l'è ch'el fudess golos de mirtill.[1] El soranòmm denc bloeù el pò vegnì foeura anca de la constatazion che lù el gh'aviss minga voeuia de fà la guerra, ma ch'el preferiss giugà de diplomazia.[2]
L'Aròld el s'è convertii a la religion cristiana insema a tut el sò pòpol. L'è anca regordaa per vegh unificaa (anca se per pòcch temp) el Regn de Danimarca con quell de Norvegia e Svezia sotta on unica corona.[3]
Lù l'è mort in del 985 (o fòrsi in del 986). L'ha governaa come Re de Danimarca a partì del 958 e come Re de la Norvegia e Svezia domà per on pò de ann intorna al 970.
Ona quai font stòrega la dis che el Sweyn, el sò fioeù, l'ha traa giò del sò tròno in manera violenta[4].
Referenz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ de la Wikipedia toscana
- ↑ de la Wikipedia inglesa
- ↑ L'è per ch'el motiv chì che la tecnologia Bluetooth l'è stada ciamada compagn de lù (http://en.wikipedia.org/wiki/Harald_Bluetooth)
- ↑ Anderson Poul, "The Mother of the Kings" el tratta del Re de Norvegia Enrich Ascia-de-Sangu (Erik Bloodaxe in ingles) e de la sò fameia, ma ona sezion del liber la parla anca de la Danimarca. L'Aròld I l'è descrivuu compagn de on giovin ambizios che l'ha mettuu diversi fazion vichingh in guerra l'ona con l'altra.


text:
Därstetten
Därstetten a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Frutigen-Niedersimmental, region aministrativa del Oberland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 32.8 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 849 abitant.
El cumün de Därstetten al se tröva a una altitüden de 757 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Blumenstein, Diemtigen, Erlenbach im Simmental, Oberstocken, Oberwil im Simmental, Pohlern, Rüeggisberg, Rüschegg.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Därstetten l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1228 col nom de Tarenchat.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Därstetten in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Categuria:Calendari
- Al è necessari anmò un mínim sfòorz da standardizazziun da la strütüra dij artícuj: fasii PP i vòost prupòost a la pàgina da discüssiun da chesta categuría: tegnii cüünt par piasé che l'intrudüzziun al dí sa la pöö fá in fisc plüü dialett, magara faseent-en parí noma düü u trii ogni dí (par adess la gh'è noma in Bergamasch e Koiné uçidentala).
incöö l è Merculdí 4 də Marz 2015
Sót-categurii
Quela categuria chì la gh'ha 3 sota-categurij chì de sota, sü un tutal de 3.
Vus in de la categuria "Calendari"
In quela categuria chì gh'è i 200 paginn indicaa de 314 che gh'hinn in tutal.(precedent 200) (pròssim 200)(precedent 200) (pròssim 200)


text:
Forbes (arnes)
Ona forbes (o forves, forvesin, forvesina, forbesetta, foresin, foresetta[1]) l'è on arnes che 'l serviss a tajà materiai suttil compagn de carta, carton, tessuu, cord, cav, foeuj de metall e plastega, fil, cavei, ong.
Al contrari del cortell, i forbes gh'hann dò lamm, che poeuden rodà intorn'a on perno fiss. L'isforz el nass de l'azion mecanega fada in su l'impugnadura, formada de duu anei in di quai se infilen i did.
Vegnen doperaa soratutt a scoeula, di sartor, di barbee. Esisten anca di forbes per la cusina, doperaa per esempi per tajà la carna. De norma hinn mai tropp tajent, soratutt perchè despess vegnen doperaa anca di fiolitt.
I forbes a gh'hann ona longa storia, e vegniven doperaa giamò di Egizzi. In Lombardia gh'è duu gross center de produzion de forbes, cioè Promana (in Val Varon) e Canz (in Vallassina).
El nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La parolla forbes (e i sò variant) la riva del latin volgar forbicem, evoluzion del classegh forfex. L'è doperada anca in venet (forfe, fòrfexe, fòrbaxe), forlan (fuarpis), napoletan (fuorvece), sicilian (fòrficia), in romanc (forsch o forbesch), italian (forbici) e romen (foarfece).


text:
Castelnöu
Castelnöu Buca d'Ada (o apéna Castelnöu, Castelnuovo Bocca d'Adda in Italian) l'è un cumün d'el sud de la pruìncia de Lod, Lumbardia cun 1 651 abitant (dàto del Dic 2013 [1]) . El se tröva in de la Basa Val Padana. El se ciama insì perché in sül só teritóri l'Ada la vá in del Po, quasi a furma de una gran buca.
Cuntegnüü
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Castelnöu el se tröva a circa 40 km a süd de Lod, la sá capital, e el g'ha semper vìd una pusisiòn strategica, perché l'é a metá strada tra Piasensa e Cremuna. L'ha cuminciáa a vés abitada dai Galli Insübri e in del 223 a vés furtificada dai Ruman.
Munüment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Gh'é un belìsim castell d'i Visconti, che in dell 1705 l'é pasàd a la famiglia Stanga.
- La cesa, cunsacrada el 14 de lüi 1471 a la Madona, dal vesch Carlu Pallavicino, che pö l'hann restaürada in del 1976 e in dell 2006.
- La cesina de la Madona de la Campagna (denáns al cimiteri) (1797), che anticament l'era la tumba própi de la famiglia Stanga.
- La cesina de Sant'Antòni, in de la frasión umonima.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Castelnöu l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Àlter futugrafìi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligamm de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Lengua scuzzesa
El Gaelich Scusses (Gàidhlig) l'è una lengua che la fa part del grüp Guidelich de la familia celtica. Cul grüp chi l'inclüda incasì l'irlandes e el Manx, ma l'è divers dal grüp Britonich de la familia celtica induè che gh'è drenta el gales, el curnuvajes e el breton. In ingles, el gaelich scusses l'è ciamà "Scottish Gaelic" e d'una quaj part el se tröva anca "Scots Galic" anca se la par una cuntradissiun, degià che la lengua Scots l'è bela difarenta [1].
El Pader Noster in Gaelich Scusses[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ar n-Arthair a tha nèamh,
gu naomhaichear d'ainm,
thigeadh do rìoghachd,
gun dèanar do thoil air thalamh,
már a nithear air nèamh.
Tabhair dhuinn an-diugh ar n-aran làitheil,
agus maith dhuinn ar fiachan,
mar a mhaiteas sinne dar luchd-fiach.
Agus na leig ann am buaireadh sinn,
ach saor sinn on olc, amen.


text:
02 01
Ol dé 2 de zenér l'è 'l 2 dé de l'an del calendare gregorià; manca 364 (365 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 2 de zenér al è ul dí da pòost 2 dal an dal calendari gregurian; i manca 364 (365 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Nomm dal dí in difereent dialett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Gjuntée un nomm!
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1902 - Barcelona: sa al püblega ul primm nümar dal setmanari "Cu-Cut", ch'al passarà a la Stòria paj "fets dal Cu-Cut".
- 1492 - Granada (Andalusia): l'ucüpazziun da la citaa par i trupp Castejann la ponn fin a la cunchista dal regn da Granada.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1920 Isaac Asimov
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1997 - Pineda da Mar (ul Maresme): Joan Coromines, linguista Catalan.
Fèest[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Acid
Un àcid a l'è un cumpost chimigh che'l gh'ha di prupietà acid in acordi ai diferent definiziun de "acid" che gh'hinn staa in del temp.
Cuntegnüü
Acid segund la teuria de l'Arrhenius[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per l'Arrhenius del 1887[1] a hinn acid i cumpost che liberen per dissuciaziun in de l'aqua jun H+. A l'incuntrari, una bas a l'è el cumpost che'l libera i OH-. Burlen dent in quela definiziun chì tücc i cumpost che nurmalment ja ciamum acid per i prupietà curusiv e iritant: acid fort 'me quel cluridrigh o debuj 'me quel acetigh.
Esempi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Acid segund la teuria de Brønsted-Lowry[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El chimigh danes Johannes Nicolaus Brønsted e l'ingles Thomas Martin Lowry, in del 1923, aveven pübligà in manera indipendenta una teuria sura el cumpurtament di acid buna per tücc i sulvent, minga dumà per l'aqua.[2]. La definiziun de acid a l'è divegnüda: "un acid a l'è una sustanza che la pö ced un prutun a una bas". E la bas a l'è dunca el cumpost che'l ciapa 'l prutun.
Esempi de acid in diferent sulvent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Acid cluridrigh in acid acetigh
Clurür d'idrogen amuniaca al stat gassus
Cun la teuria de Brønsted-Lowry el cuncent d'acidità al vegn estendüü anca a cumpost che nurmalment ne paren minga di acid, cumè per esempi la reaziun intra el metanol (che'l fa l'acid) e'l idrür de sodi (la bas).
- CH3OH + NaH → CH3O-Na+ + H2
Acid segund la teuria del Lewis[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ancamò, la teuria de Brønsted-Lowry a l'è minga larga assee per tirà dent tücc i cas de cumpurtament acid perchè a l'è limitada a l'interscambi di prutun. La dis nigota di sustanz senza prutun 'me l'anidrid carboniga CO2, o el triossid de sulfer, SO3, che se cumporten de acid in presenza d'ossid 'me ossid de calci, CaO, o l'ossid de sodi, Na2O, in assenza del sulvent, dunca senza trasferiment d'un quaj prutun in mezz, per furmà i saa carbunaa de sodi, CaCO3 e sulfaa de sodi, Na2SO4, per esempi.
In de la teuria del Gilbert Newton Lewis, enunziada l'ann [[1923][3] e desvilüpada in del 1938, un acid a l'è "una sustanza buna de acetà un dubiet eletronigh d'un'altra sustanza chimiga che l'è la bas. De l'üniun de l'acid cun la bas la gh'è la furmaziun d'un ligam cuvalent
L'esempi classegh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'esempi püssee cumün de cumpurtament basigh in acordi a la teuria del Lewis a l'è la reaziun intra el trifluorür de bor e l'amuniaca.
- H3N: + BF3 → H3N→BF3
Referenz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Arrhenius Svanta August, On the Dissociation of Substances Dissolved in Water. Zeitschrift fur physikalische Chemie, I, 1887 p.631 [1]
- ↑ {{Johannes Nicolaus Brønsted, Some Remarks on the Concept of Acids and Bases. Recueil des Travaux Chimiques des Pays-Bas, 42, 1923 pg. 718-728 [2]}}
- ↑ Mudel:Gilbert Newton Lewis, ''Valence and the Structure of Molecules''. The Chemical Catalogue Co, 1923


text:
Emis Killa
Emiliano Giambelli, meij cugnusüü cunt ul pseudonim da Emis Killa (Vimercaa, 14 nuvembar dal 1989), l'è un rapper italian.
Cuntegnüü
Biugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al ven de una fameja prublematega e apus de var prublema i genitur i han traa in l'ari. La mader, de urigin de Palermo, l'ha semper lavuraa 'me fabrizera metalmecanega; inscambi el pader, de urigin de Vimercaa, a l'era un sunatur de piano in di grüpp brianzöö. Chest chì l'era malaa de distürb bipular, e a l'è mort in del 2009 de crepacör. Al gh'ha anca un fredelaster püssee grand de part del pader cunt ch'el gh'ha mai vivüü insema. Apus de i scör medi in pais, el rapper l'ha frequentaa un istitüt tecnegh e apus un albergher senza tö un diploma, perchè l'ha lassaa perd prima i stüdi per fà sö di lavur, 'me chel de magütt. A la fin al s'è descantaa in sö la via de la müsega, suratüt freestyle. In chel temp lé, el Giambelli al tö el nomm d'art de Emis Killa.
Discugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Album[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Mixtape[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Singul[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 2012 - Cashwoman
- 2012 - Parole di ghiaccio
- 2012 - Dietro front (feat Fabri Fibra)
- 2012 - Cocktailz
- 2012 - Se il mondo fosse (feat J-Ax, Club Dogo, Marracash)


text:
Castèl ed Canòsa
Artécol in dialèt arzân
Al Castèl ed Canòsa (Castello di Canossa in italiân) a’s câta ind al cmûn ed Canòsa in pruvîncia ed Rèz, ind l'Apenèin arzân.
Urégin
La rôca l’é stêda tirêda só vêrs l'ân 940 da Azzo Adalberto, fiōl ed Sigifredo ed Lóca, prîncip ed râsa longobérda. In pió ed la cà dal Sgnōr, insém a la prēda, al castèl al gh’îva dèinter un cunvèint in dó stêven ed sôlit dodéṣ frê benedetèin cluniacèins e la cêṣa dedichêda a S. Apollonio. L’êra difèiṣa da un trépel gîr ed mûri e fr’ al prém e al secònd, pió bâs, a gh’êren al cà pr’ j armê e pr’ i sêrev, i fabrichêt che fêven i bôregh.
Ind al tèimp dal Medioēv la rôca l’an s’ prîva mìa ciapêr e dèinter la gh’à ‘vû rifûg sicûr la regîna Adelaide, vèdva ed Lotario II rè d'Itâlia, che int al 950 la s’é lughêda a Canòsa per difèndres dal marchèiṣ d'Ivrea, Berengario II, che per pió ed trî ân l’à asediê, sèinsa risultê, la rôca.
L'andêda a Canòsa d’ Enrico IV
Al fât principêl dal perché l’é famōṣa Canòsa l’é còl ed quând a s’ é més d’acōrdi l'Imperadōr Enrico (o Arrigo) IV cun al pêpa Gregorio VII ind l’ân 1077,in dó la Cuntèsa Matélda l’é stêda prutagonésta.
Dôp Matélda
Dôp la môrt ed la Gran Cuntèsa a Bundèin ed Runcōr, al 24 lój 1115, a s’é impiê ‘na grôsa lôta per l'ereditê dal patrimòni matéldich, dôp che, quând incòra l’êra in véta, l’îva prumés i sō bèin a la cēṣa. Cun divêrsi vicèndi al castèl l’é stê ed quî gnû dôp ed Matélda, pó di Arzân, che l’àn butê zò fîn ai fundamèint int al 1255, pó ed nōv di Canòsa, dôp ed Giberto da Curèz, môrt int al 1321. Vêrs la fîn de sté ân al castèl al tōrna al Cmûn ed Rèz ch’ al l’à tgnû fîn al 1402, dōve Simone, Guido e Alberto Canòsa n’àn turnê a tôr al pusès; cuisché ind l’ân 1409 àn cedû la rôca per sèimper a j Estèins, che sâlvo quêlch céch peréiod tribulê (int al 1557 da Ottavio Farnese, Dóca ed Pèrma) l’àn tgnû fîn al 1796.
Int al 1502 Ercole I l’à numinê capitân ed la rôca Ludovico Ariosto ch’ al gh’é stê per quêṣi sē mèiṣ ûn a drê cl’êter, e int al 1593 al castèl l’é dvintê fèdev di cûnt Rondinelli.
Int al 1642 al Dóca Francesco I l’à invistî ed Canòsa la faméja Valentini ch’ l’ à tgnû al fèdev fîn al 1796.
In cl'ân lé j abitânt ed Canòsa a s’în arblê e s’în més insèm a la Repóblica ed Rèz e Napoleòun I, cun decrêt 8 giugno 1805 al fêva al Cmûn ed Canòsa che int al 1809 l’é stê unî a còl ed Quâter Castē.
Int al 1815, dôp la restaurasiòun, al Cmûn ed Quâter Castē la fât pêrta ed Sân Pôl e int al 1819 i cûnt Valentini àn utgnû dal Dóca ed turnêr in pusès dal fèdev di Canòsa. N’ în armêṣ padròun fîn al 1878, l’ân in dó al Stêt l’à cumprê la rôca, e l’à dichiarêda Monumèint Nasiònêl.
Vōṣ coleghêdi
Nôti
Pêrt ed vōṣ l’é trât da la "Guida dell'Appennino Reggiano del Club Alpino Italiano, dal 1930"
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed Castello di Canossa trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
Prèmi Oscar
L'Acadèmia Award (in Ingles Acadèmia Award) [1], cunusüda cume Oscar, l'è forse el premi de cinema püsè impurtànt al mùnd, e sicüramèn el püsè vecc, perchè l'ha cumenciàd in del 1929
I Prèmi i'enn dài da l'Academy of Motion Picture Arts and Sciences, un'urganisasiòn de cultüra de gent che l'ha fài tüta la vita l'atùr, el regista e i'enn semper restài in del camp del cinema: in del 2007 i'èren püsè de 6.000 a vutà per l'Oscar.[2].
La famusìsima Nòtt d'i Oscar l'è una cermonia elaburàda indùe riva tütt i atùra candidàd al Prèmi, e la pàsa in sü le television de tütt el mund. La prima volta l'è stai el 16 de màgg del 1929 e l'ültima el 26 de febràr del 2012. Dal 1934 i'enn candidàd al Prèmi i film che i'enn stài püblicàd l'ann prima.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Academy Award l'è pròpi el nùm de l'Academia che dà el Prèmi Oscar.
- ↑ Cfr. Academy Awards Voting Members


text:
Azerbaigian
L'Azerbaigian (Azərbaycan in azer; Azerbajdžan in rüss) a l'è un paes de l'Asia arent al Caucas.
A l'è tacaa a la Rüssia, a la Georgia, a l'Armenia, a l'Iran e a la Türchia, e l'è in sül mar Caspi.
La capital a l'è Baku.
Al gh'ha una süperfiss de 86.600 km² e una pupulaziun de pressapoch 9.165.000 abitant (2011).
Urganizaziun pulitiga a[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Azerbaigian (nom ufizial: Azərbaycan Respublikası) a l'è una repübliga.
El president a l'è l'İlham Əliyev (del 2003).
El prim minister a l'è l'Artur Rasizade (del 2003).


text:
Trapése (geometrìa)
Ol trapése l'è öna figüra geomètrica piàna, l'è ü polìgon e l'è ü quadrilàter e 'n piö 'l gh'à dù làti opòs-cc che i è paraléli tra de lur e per chèsto l'è ach ü paralelogràm. I dù làti paraléli i è ciamàcc bàzi e de chèste chèla piö lónga l'è ciamàda bàze magiùr e l'ótra bàze minùr, menimà i óter dù làti i è ciamàcc làti sbiès.
La sóma di quàter àngoi dét in d'ü trapése l'è de 360 gradi.
La famèa di trapése[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Se ciàma trapése scalé chèl trapése che l' gh'à töi quàter i àngoi diferèncc e töi quàter i làti diferèncc.
Se ciàma trapése izòscel chèl trapése che l' gh'à i dù làti sbiès lónch istès e cioè i dù àngoi de la bàze magiùr che i è grancc istèss, i dù àngoi de la bàze minùr che i è grancc istèss e pò ach i dò diagonài che i è lónghe stèse.
Se ciàma trapése retàngol chèl trapése che l' gh'à i dù àngoi d'ü làto che i è de 90 gradi.
Ol perìmeter d'ü trapése[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per troà 'l perìmeter d'ü trapése s'pöl adóma fà la sóma di qùater làti.
L'àrea d'ü trapése[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per troà l'àrea d'ü trapése m'è fà la sóma di dò bàzi, moltiplicà 'l rizültàt per l'altèsa e dividì töt per 2
'ndóe B l'è la bàze magiùr, b la bàze minùr e h l'altèsa.


text:
13 04
Ol dé 13 de bril l'è 'l 103 ( 104 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 263 dé a finí l'an.
Ul dí 13 de bril al è ul dí da pòost 103 ( 104 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 263 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1976 - València: se la cositüiss la Taula de Forse Políteghe e Sindicale del Paes Valencià.
1978 - València: ol Consej del Paes Valencià ghe sélebra la pröma sessió, öna ölta restaürada la Generalitat Valenciana.
2002 - Venessöela: ün ampe moviment popülar al trà zò la ditadüra instaürada du dé pröma e al forsa la recüperassiú de la istitüssionalità democràtega.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1469 - Rai Bhoeki Talwandi, incö Nankana Sahib (ol Panjab): Nanak Dev Ji, guru fondadur del sikhesm.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1983 - Girona: Mercè Rodoreda, scritura Catalana.
2003 - Sant Andreu de Sureda (ol Vallespir): Jean Petit, defensur di lengüe minorisade al stat Franses.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vaisakhi (o Baisakhi): e debòt vint miliú de sikh del mont i sélebra l'an nöf ol dé in che s'al passa l'aniersare del nassiment, ol 1469, de Nanak Dev Ji, ol fondadur e pröm di deu guru sikhs.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Beaumont
Beaumont el pöl vìga chèsti significàcc:
- Beaumont, cümü fransés del dipartiment de l'Ardèche
- Beaumont, cümü fransés del dipartiment de la Corrèze
- Beaumont, cümü fransés del dipartiment del Gers
- Beaumont, cümü fransés del dipartiment de Haute-Loire
- Beaumont, cümü fransés del dipartiment de Meurthe-et-Moselle
- Beaumont, cümü fransés del dipartiment de Puy-de-Dôme
- Beaumont, cümü fransés del dipartiment de la Haute-Savoie
- Beaumont, cümü fransés del dipartiment de la Vienne
- Beaumont, cümü fransés del dipartiment de la Yonne


text:
1921
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1 genar - Nicaragua: Diego Manuel Chamorro ghe el scumenza el mandaa presidenzial, caraterizaa da una custanta agitaziun.
Nassiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Türin: Giovanni Agnelli, impresari, patriarca del grüp Fiat.
- 16 april - Svizzera: Peter Ustinov, cineasta Britanegh d'urigin rüssa.
- 22 otober: Georges Brassens, cantant frances.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Philadelphia (film)
Philadelphia (id.) 'l è 'n film dramàtic americàṅ dal 1993 ad Jonathan Demme. 'L è stâ candidâ a sinc Prèmi Òscar, vinsénd qvéi par 'l atōr prutagunìsta (Tom Hanks) e par la canta più bèla (Streets of Philadelphia ad Bruce Springsteen).
Custâ vint-siē migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à pò purtâ a cà da piò ad duśènt-siē.
Sunt
Andrew Beckett dit "Andy" (Tom Hanks) e Joseph Miller dit "Joe" (Denzel Washington) i èṅ dū avucàt ad Philadelphia. Al prim al lavóra p'r al studi famōś Wyant & Wheeler, 'l è brilànt e i sò cap i gh vōlan bèṅ; al secónd al lavóra in televiśiòṅ e al sarnìs sèmpar di caś pìcui ch'i n gh dànan mia l'ucaśiòṅ ad far caréra. Andy 'l è 'n fnòć e al viṿ da soquànt an insém a 'l sò muróś Miguel Alvarez (Antonio Banderas), Joe invéci 'l è spuśâ cun la Lisa (Lisa Summerour) e al gh'à anc na putìna pìcula, la Larice.
Un dè òṅ di sò cap al véd che Andy al gh'à 'n taj in sla frònt e pò 'l è sèmpar pèś parchè al gh'à 'l AIDS. Al studi al decìd acsè ad lasàr-'l a cà faghénd-al pasàr p'r un deficènt in sal lavōr. Andy al n gh stà minga e al decìd ad far-ag càuśa tulénd cuma avucàt Joe dòp che dimóndi sò culéga i s éran tirâ indrē e quànd anc lò 'l iva dit ad sè malvluntéra. Durànt al prucès Andy al s sènt mâł e al vèṅ purtâ in fiṅ 'd vita a 'l uśdàł.


text:
UMTS
L'Universal Mobile Telecommunications System (UMTS) a l'è la tecnulugia di telefun celülar de terza generaziun (3G), che la vegn dopu del GSM. Questa tecnulugia chì la dupra el standard base W-CDMA cume interfacia de trasmissiun, a l'è cumpatibil cunt el standard 3GPP e'l rapresenta la resposta europea al sistema ITU per i telefun celülar 3G. L'UMTS l'hann metüü in sül mercaa anca cun la sigla 3GSM per fà vidè la cumbinaziun de la tecnulugia 3G e'l standard GSM (e pöö l'UTMS al ghe ciaparà el sò post cume standard).


text:
394
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ol 6 de setèmber - Bataia del Frigido 'ndóe l'imperadùr romà Teodosio I l' vèns e l' fà copà l'usurpatùr Flavio Eugenio e 'l sò generàl franch Arbogaste.
- 'l imperadùr Teodosio I l' serà fò i zöch ulìmpech e l'oràcol de Delfi.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Guṇabhadra, monaco budhista e tradutùr indià, mórt in del 468.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Arbogaste, generàl romà.
- Libanio, filòsof sirià, nasìt in del 314;
- ol 6 de setèmber ol Flavio Eugenio;
- ol 6 de setèmber ol Virio Nicomaco Flaviano, gramàtech e storico romà.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
Chuncheon
Chuncheon (Hangul: 춘천시; Hanja: 春川市) a l'è la capital de la pruvincia de Gangwon in de la Curea del Süd. La gh'ha circa 265,000 abitant.
Cuntegnüü
Simbul[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Fiur: Forsythia
- Üsel: Garrulus glandarius
- Pianta: Gingko biloba
- Animal: tiger
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità l'è dividüda in de 15 distret (dong; 동), vün eup (읍) e növ myeon (면).
Cità Gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Cuntea de Higashichikuma, Nagano, Giapun
- Hōfu, Yamaguchi, Giapun
- Anaheim, California, Stat Ünii d'America
Cità de Amicizia


text:
Anniviers
Anniviers a l'è un cumün svizzer del distret de Sierre, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 243.15 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 2611 abitant.
El cumün de Anniviers al se tröva a una altitüden de 1202 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Agarn, Chippis, Oberems, Sierre e Mont-Noble.
L'è staa istitüii in del Ginee del 2009, resültaa de la fusion dei ex-cumün de Ayer, Chandolin, Grimentz, Saint-Jean, Saint-Luc e Vissoie, e inscì l'è vegnüü a ess el terz cumün püssee grand per estension de tüta la Svizzera.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
An lüce
L’an lüce, a diferènsa de chèl che ‘l pöl fà crèt ol nòm “an”, l’è öna ünità de mizüra de longhèsa e mia de tép e l’è, per ès piö precìs, la stràda che la lüce la ghe rià a fà ‘n d’ün an de tép in del ispàsio öt.
Dezà che la lüce la viàgia ‘n del vöt a 299.792.458 méter al segónt, cioè quàze 300.000 km al segónt, in d’ün an la ghe rià a fà 9.461 miliàrcc de km. Ün an lüce l’è lónch 9.461 miliàrcc de km e l’è öna ünità de mizüra che l’è dovràda adóma ‘n astronomìa sura de töt per i còrp celès-cc che i è fò dal sistéma sulàr, dezà che chèsta mizüra l’è tròp grànda per ès dovràda in di óter ragiunà di òmegn, de fati per rià a fà ün an lüce ghe sarès de ‘ndà dal sul a la Tèra per 63.241 ólte.
Al contràre in del ispàsio l’an lüce l’ diènta ‘nfìna picinì, de fati se la stèla piö vizìna a la tèra, che la se ciàma Proxima Centauri, l’è a 4,2 agn lüce, l’è normàl per i astrònomi parlà de miliù e pò ach de miliàrcc de agn lüce ad ezèmpe adóma la Stràda de San Giàcom la gh'avrès ü diàmeter che 'l và da 70.000 a 100.000 agn lüce.
Cóme m’à zamò dicc l’an lüce l’è mia öna ünità de mizüra del tép, ‘n tóte i manére la ghe permèt però de “viagà ‘ndré” ‘n del tép, dezà che l’ ghe pórta a ragiùna bé sö la velocità de la lüce che l’è pròpe granda adóma se m’ragiùna col có del òm, ma che l’è pròpe picinìna se ‘m pènsa a quat l’è grant l’ünièrs. De fati, se cóme m’à dicc la Proxima Centauri l’è metìda a 4,2 agn lüce de nóter, la lüce che l’è dré a sprigiunàs adès sö sö la stèla la ghe tegnerà 4,2 agn a rià ‘nfìna a la tèra, cioè ghe sarà bizògn de spetà 4,2 agn per vèdela; alùra chèl che l’ söcet ‘n chèsto momènt sö la Pròxima Centauri me l’ vederà adóma tra 4,2 agn, menimà se de nòcc m’ gh’è àrda sö ‘n cél a chèsta stèla me la ét cóme l’éra 4,2 agn fà. Con chèsto ragiunamèt m’ pöl “turnà ‘ndré” ‘n del tép per miliù e miliàrcc de agn, de fati se m’vàrda i galàsie e i elemèncc celès-cc piö de luntà de nóter che i stà a miliù o miliàrcc de agn lüce, mi ét come i éra miliù o miliàrcc de agn fà, me èt che céra ch’i gh’éra miliù o miliàrcc de agn fà.
Ótre mizüre astronòmeghe[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Insèma a l’an lüce i astrònomi i dóvra ach ol Parsec che l’ compàgn de 3,26 agn lüce.


text:
Carvìch
Carvìch (Carvico in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de l'ólta pianüra del l'Isola chèl tòch de pianüra bergamasca tra Ada e Brèmb a 17 km de la sità e a 287 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 4 632 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 4,4 km² e 'na densità de popolasiù de 1 053 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Calösch, Püntìda, Sóta 'l Mut, Téren, Éla d'Ada.
L'è de Carvìch ol campiù de motociclìsm Robèrt Locadèl.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Carvìch l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Pruvincia de Milan
- Superfiss: 1.620 km²
- Popolazion (ISTAT 2008): 3.045.822 ab.
- Densitaa: 1.911 ab./km²
- Numer de comun: 139
- Capital (pop. 2004): Milan (1.308.311 ab.)
- President: Guido Podestà (PDL; del 2009)
La Provincia de Milan (Italian: Provincia di Milano) a l'era ona provincia de la Lombardia che la cunta pussee de trii milion de abitant e per quèst motiv a l'era la terza provincia pussee popolada de tuta l'Italia.
La confina a nòrd con la Provincia de Vares e la noeuva Provincia de Munscia e Brianza, a est con la Provincia de Bergom, la Provincia de Cremona e la Provincia de Lòd, a sud con la Provincia de Pavia e a òvest con la Provincia de Noara. La gh'hà anca on'exclave, el comun de San Colomban al Lamber, che se troeuva intra i Provincc de Lòd e Pavia. L'è nassuda in del 1797 del vegg ducaa de Milan (al temp sòtta el domini dij Austriach) cont el nòmm de Departement de l'Olòna. In del 1815, quand l'è nassuu el Règn Lombard-Vènet la gh'è stada ona division de la Provincia de Pavia. In del 1862, subit dòpo l'Unitaa d'Italia i Savòja gh'hann giontaa la Provincia de Lòd, che l'è stada tacada fina al 1992. Infin, in del 2004 l'è nassuda la Provincia de Monscia e Brianza, che l'è diventàa ona realtaa in del 2009.
A partì dal primm de sgenee 2015, la pruincia a l'è stada sopressa e 'l sò post a l'è staa ciapaa da la cità metropolitana de Milan.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Provincia de Milàn la se troeuva in de la Lombardia del nòrd-òvest, in de la zòna de l'Alta Pianura situada intra el Tisin a òvest e l'Ada a est. El primm el nass in Svizzera e'l finiss in del Pò arent a Pavia; l'alter el vegn del Lagh de Còmm e'l finiss in del Pò intra i provincc de Lòd e Cremona.
Alter fiumm important hinn el Lamber, che'l passa a est de Milàn (quartee de Lambraa) e'l confluiss (finiss dent) in del Pò a Òri Litta (LO), e 'l Seves, che inveci el vegn di colinn del Comasch e poeu el riva drent a la Martesana.
On important aspett de la idrografia milanesa hinn i Navili, canai ch'i hann faa i Duch de Milan duranta l'Etaa de Mezz e anca dòpo per podè trasportà i prei per fà sù el Dòmm (che l'è anmò in costruzion). Anca se la pussee part l'hann sarada, resten anmò in vida el Navili Grand, el Navili Paves e la Martesana. Ma gh'hinn anca alter canai, comè el Villoresi.
In de la Provincia de Milan a gh'è on gran numer de parch, e regordom el Parch Ada Nòrd e 'l Parch de la Val del Tisin.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La stòria de la Provincia de Milan l'è ligada a quèlla del capploeugh, che l'ha avuu i istess sòrt.
Abitada prima di Insuber e poeu di Gall, la zòna l'è stada ciapada di Roman arent al 200 prima de Crist. Vers la fin de l'Imperi roman, Milàn l'è diventada la capital de l'Imperi. L'è stada poeu invaduda di Visigòtt, di Longobard (di quai el vegn el nòmm "Lombardia") e di Franch. L'è stada donca sòtta el Sacro Roman Imperi ma l'ha vist la nassida de on gran numer de comun indipendent.
Dòpo el period comunal, tutt el teritòri l'è staa ciappaa di Signor de Milan, che l'hann governaa fina a la rivada di Frances e di Spagnoeu. Per dusent ann el Ducaa de Milan l'è staa rett di Asburgh de Spagna, fina a quand, dòpo la Guerra de Succession Spagnoeula, el domini l'è passaa a l'Imperi d'Austria che l'ha tegnuu (a part duranta i invasion del Napoleon) per alter cent'ann. La Lombardia occidental l'è staa loeugh de on gran numer de batali duranta la Segonda Guerra de Indipendenza (1859), a la fin de la qual l'è stada unida al Regn de Sardegna, che duu ann dòpo (1861) l'è diventaa el Regn d'Italia. De chì, la stòria l'è compagna de quella italiana.


text:
Robinia pseudoacacia
La Robinia pseudoacacia (en Bresà: Rübì; en Bergamàsch: Rübinia), l'è 'na piànta de la famìa de le Fabaceae, uriginària de l'Amèrica setentriunàl
Cuntegnüü
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El rübì l'è 'na piànta che rìa 'nfìna a 20 o 30 méter de altèsa. De spès la trà fò dèle casàde de le raìs e la fùrma dei boscài che i pöl dientà 'nvazìf. El trónc l'è gris-maròn conde 'na scórsa spèsa e rügùza 'n diresiù longitüdinàl. Le casàde e i ram zùegn i g'ha i spì.
Fòie[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Le fòie le cröda 'n envéren, i è lónghe 'nfìna a 30-35 cm có 11-21 fuiulìne a fùrma de öf, mìa capetàde, lónghe 'nfìna a 6 cm. Del dé le rèsta deèrte e de nòt le tènta de seràs giöna sö l'ótra.
Fiùr[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I fiùr i è biànc o crèm, i è lónc piö o méno 2 cm e i se 'nsömèa a chèi del roaiòt, i fùrma dèle gràte che pindùla.
Fröcc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I fröcc i g'ha la fúrma d'en cornazèl, prìma i è vércc e dòpo i diènta maròn, i è lónc piö o méno 10 cm. Quan che i è madür i sbàt a tùren i giandì.
Difuziù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El rübì l'è uriginàre de l'Amèrica setentriunàl, endóche la fùrma dei bósc pür. L'è stada portàda 'n Euròpa endèl 1601 de Jean Robin, el botànic del re de Frància. 'N Euròpa l'è cunsiderada 'na spéce che 'mpèsta per via de la velocità con che la crès e per via de le sò raìs che i è isé grànde che le fenés per stofegà le piànte de le spéci nostràne, compàgn de la rùer o la castègna. En piö, la sò grànda capacità de adatàs la fa che le se tróes bé tat sö le spónde del mar 'tat cóme 'ndèi mucc, enfìna ai 1000 méter. La conseguènsa l'è che se và 'ncùtra a 'na üniformasiù del patrimònio vegetàl e a la pèrdida de le diferènse ambientài, che 'nvéce se sérca de protèger suratöt endèl'Euròpa meridiunàl.
Al dé d'encö el rübì se 'l tróa en pó 'n töta Itàlia, suratöt en Piemónt (endóche i bósc pür e mes•ciacc de rübì i cuàrcia zó 'na àrea de alméno 85.000 ètari) en Lombardìa, en Veneto, e 'n Toscàna.
Per contrastà la difuziù del rübì 'ndèi bósc endóche 'l s'è fat dét, l'è mèi lasà nì ècie le piànte, perchè le scàmpa mìa tat e le vé ècie a la svèlta. Suratöt ghe sarès mìa de soncà vià le casàde perchè chèsto 'l farès óter che dàga vigùr a la piànta.
Ecologìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El rübì l'è 'na piànta che ghe piàs a stà al sul, e che la se rifùrma mìa facilmènt quan che l'è cuarciàda zó de le ótre piànte. La preferés i teré mìa 'npacàcc e che fà pasà bé l'àiva, apò a se i è poarì de nütrimèncc. Ghe à bé i teré a reasiù subàcida, e la se adàta mìa tat bé ai teré tròp argilùs. Compàgn de töte le ótre leguminùze, le sò raìs i è 'n simbiózi cónde microrganìsmi fisadùr de l'azóto e isé l'è bùna per migliurà la qualità del teré. Töt ensèma, el rübì l'è 'na spéce piuniéra, che però (per lo méno de föra del sò habitat natüràl) la g'ha 'na éta cürta (60-70 agn) e isé, 'ndèle zòne piö gràse l'è 'na spécie che pöl véser piàno piàno sustitüìda con dele spéci che scàmpa de piö.
Üzo[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Protesiù de le scarpàde: Le sò raìs grànde è gaiàrde i è bùne per consolidà 'l teré 'ndèle scarpàde, suratöt chèle artificiài, compàgn de chèle de la ferovìa.
- Ornamentàl: Per i sò fiùr a gràte, biànc e profümàcc.
- Per fa la mél: Le àe che ghe à dré ai sò fiùr le fà 'na mél delicàda e de bùna qualità (chèla che vé ciamàda mél de acàcia en realtà l'è fàda coi fiùr del rübì)
- Legnàm: el lègn, de culùr zalt, coi anèi bèi en evidènsa, dür e gréf (p.s. 0,75), l'è 'l legnàm europèo che düra de piö en ambiènt estèrno. L'è bù de brüzà e se 'l dopèra per mestér de custrusiù gaiàrde, per i puntù dele miniére, per fa sö i pài (a lasà 'l trónc endel'àiva per en quac més en autunno e 'n envéren i diènta bèi dür e gaiàrcc), per fa sö la mubìlia de estèrno e per i parquet.
- Per migliurà i teré: compàgn de töte le leguminùze se la dopèra per fisà l'azóto 'ndèl teré.
- I fiùr i è bù de maià, De sòlit se i mèt en pastèla e se i fa sfrìzer. Bizògna stà atènti però perché i fiùr i è bù, ma 'l rèst de la piànta l'è vilinùs.


text:
Piu XII
Pio XII, (Roma, 1875-1958) nasù coma Eugenio Pacelli a l'è stait el 260° Papa d'la Cesa Catolica. L'era nait en Roma subit dòp l'ario dj Piemontejs, a la creasiun d' l'Itaja. An t'el 1939 a l'è stait elesù coma Papa dop esi stait prima Arcivòsco d'Monaco d'Baviera e pòi Segretari de Stat sota el sò predecesor Pio XI. N't la II guera mondial a l'ha salvà tanti Ebrej e l'ha cercà d'riportè la pas en t'el mond. Dop la guera l'è schierase contra i comunistj 'n t'la guera freida. Mòr el 8 d'otober a Castel Gandolfo.


text:
Campdulscin
Campdulscin o Candulscin (nom ufizial in talian: Campodolcino; in tudesch storich: Gampolschin) a l’è un cumün italian, de la regiun Lumbardia, in Pruincia de Sundri.
Al gh'ha 981 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 48,3 km² e ona densità de 20 ab./km².
A l’è tacaa a Madésan, Piür, San Giacum e Mesocco (CH-GR).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Campdulscin l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Furmai
El furmài (anca furmagg o formai) l'è un mangià ricavad da la cuagulassion dal lat intregh, parsialment o tutalment scremad o anca da la panera cun d'i ferment e sal da cüsina.
Laurassion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Par fà el furmài, el lat el vegn versad ind üna caldera verta, indue l'è scaldad fin a 'rivà a la temperadüra dal stumogh dal vitel, a 35-38 °C. Pö se met el cagg: un cumpost ensimatich tirad föra dal stumogh di mamifer latant. Al post dal cagg se pöd anca druà un prucess de furmassion d'la cagiada cun una sbrüfada acida, cunseguensa dal fà metabolich d'i bater dal lat natüralment present in del liquid se miga pasturisad, miss inden cume inissiadù.
El cagg l'è bon de rump in tanti toch la caseina present in dal lat, e de fà donca cuagulà la massa grassa miga püssè sulübil in de l'acqua, che la và ins al fund a furmà 'na crema pastusa che la s'ciama cagiada.
Da la cagiada pödun vegn föra tri famije de furmai:
- Furmai fresch, utegnüd s’cepand la cagiada in gross toch che vegnun spremüd e impastad. Chi, la part d'acqua la riman granda. I furmai insì utegnüd i gh'an da es cunsümad sübit e cunservad in frigurifer (strachin, mozzarella, mascarpon, quark...).
- Furmai semidür, utegnüd s’cepand la cagiada in toch miga tant picul, che vegnun schissad e lassad stagiunà (pruvulon, caciot...).
- Furmai dür, utegnüd s’cepand la cagiada in toch picinìn che vegnun cot a 50-60 °C e mis'ciad in cuntinuassion; l'impast che'l se furma el vegn schissad, salad e lassad stagiunà par un temp variabil da un qual mes (pegurin, emental) a un qual an (furmai grana, ragüsan...).


text: 1Rü ñu̱xũchi ga yema orearü ngeruü̃ rü choxü̃ nüxü̃ nadauxẽẽ ga wüxi ga natü ga metacüchiüxü̃ rü ichipetüchiüxü̃ ga dexá ga maxẽẽruü̃. Rü yema tochicaxü̃ ga nawa natogüxü̃ ga Tupana rü Nane ga pecaduarü ütanüca̱x yucü, rü nawa nixĩ ga ne nadaxü̃ ga yema natü. 2Rü guma ĩãneãrü ngãxü̃wa dapetüxü̃ ga cayearü ngãxü̃gu nida ga yema natü. Rü norü guxü̃cutüwa narüxügü ga naĩgü ga maxẽẽruü̃. Rü yema naĩgü rü wüxicanatama naxo ga wüxichigü ga tauemacügu rü yemaãcü 12 e̱xpü̱xcüna naxo ga wüxi ga taunecügu. Rü naãtügü ga yema naĩgü, rü guxü̃ i nachiü̃ãnecü̱̃ã̱x i duü̃xü̃gü i yaxõgüxü̃ãrü taãẽxẽẽruü̃ nixĩ. 3Rü ngẽ́ma rü nataxutáma i ṯacü i Tupana chixexü̃ namaã naxuxuchixü̃. Rü yima ĩãnewa tá nangẽxma i norü tochicaxü̃ ya Tupana rü Nane ga pecaduarü ütanüca̱x yucü. Rü norü duü̃xü̃gü rü tá nüxü̃ nicua̱xüü̃gü. 4Rü ngẽma norü duü̃xü̃gü rü tá nachiwexüchixü̃ nadaugü, rü tá naẽ́gamaã nixãẽ́gacatü. 5Rü ngẽ́ma rü tagutáma nachüta. Rü ngẽma norü duü̃xü̃gü, rü taxuca̱xtáma nanaxwa̱xe i daparina rü e̱xna üa̱xcü na nangóonexü̃ca̱x. Erü nümatama ya tórü Cori ya Tupana rü tá nüxü̃ nabaxi. Rü nümagü i ngẽma duü̃xü̃gü rü guxü̃gutáma wüxigu Tupanamaã ãẽ̱xgacügü nixĩgüecha. 6Rü ñu̱xũchi ga yema Tupanaãrü orearü ngeruü̃ rü ñanagürü choxü̃: “Ñaã ore rü aixcüma ixĩxü̃ nixĩ, rü ñaã nixĩ i ore i mexü̃ na yaxõxü̃. Rü nüma ya tórü Cori ya Tupana ga nuxcüma norü orearü uruü̃gümaã nüxü̃ ixucü ga ṯacü tá na ngupetüxü̃, rü nümatama nixĩ i ñu̱xma inamuãxü̃ i norü orearü ngeruü̃ i daxũcü̱̃ã̱x na norü duü̃xü̃güxü̃ nüxü̃ nadauxẽẽxü̃ca̱x na ṯacü tá paxa nangupetüxü̃”, ñanagürü. 7Rü nüma ya tórü Cori ya Ngechuchu rü ñanagürü: “Paxa tá íchangu. Rü tataãẽ ya yíxema naga ĩnüxẽ i ngẽma Tupanaãrü ore i ñaã poperagu ümatüxü̃”, ñanagürü. 8Rü chomatama i Cuáü̃ rü nüxü̃ chaxĩnü rü nüxü̃ chadau i guxü̃ma i ngẽma nüxü̃ chixuxü̃. Rü yemaxü̃ chaxĩnüguwena rü nüxü̃ chada̱u̱xguwena, rü yema orearü ngeruü̃ ga yemaxü̃ choxü̃ dauxẽẽxü̃pe̱xegu chacaxã́pü̱xü na nüxü̃ chicua̱xüü̃xü̃ca̱x. 9Natürü ga nüma rü ñanagürü choxü̃: “¡Tãxṹ i ngẽma cuxüxü̃! Erü choma rü ta Tupanaãrü duü̃xü̃ chixĩ, ngẽxgumarüü̃ i cuma rü cueneẽgü i Tupanaãrü orexü̃ ixugüxü̃ rü ngẽma duü̃xü̃gü i naga ĩnüẽxü̃ i ngẽma ore i ñaã poperagu ümatüxü̃. Rü name nixĩ i Tupanaxü̃ quicua̱xüü̃”, ñanagürü. 10Rü ñanagürü ta choxü̃: “Tama name na icuyacúxü̃ i ngẽma Tupanaãrü ore i ñaã poperagu ümatüxü̃, erü marü ningaica na yanguxü̃ i ngẽma ore. 11Natürü ngẽma chixexü̃ ügüxü̃, rü chixexü̃ tá naxügüecha. Rü ngẽma Tupanape̱xewa chixri maxẽxü̃, rü chixri tá namaxẽẽcha. Natürü yíxema mexü̃ ügüxe, rü name nixĩ na mexü̃ taxügüechaxü̃. Rü yíxema Tupanape̱xewa ixüünexẽ, rü name nixĩ na Tupanape̱xewa tixüüneẽchaxü̃”, ñanagürü. 12Rü ñanagürü ga Ngechuchu: “Dücax, paxa tá íchangu namaã i ngẽma ãmare i wüxichigüna tá chaxãxü̃ ngẽxgumarüü̃ na ñuxãcü tanaxüxü̃ i tümax. 13Choma nixĩ i norü ügü i guxü̃ma, rü chowa nixĩ i yacuáxü̃ erü nataxuma i ṯacü i choweama üxü̃. 14Rü tataãẽgü ya guxãma ya yíxema yima pecaduarü ütanüca̱x yucügüwa tügü iyauxgüchiruxe na Tupanape̱xewa timexü̃ca̱x na yima ĩãneãrü ĩã̱xwa tichocuxü̃ca̱x rü nüxü̃ tangõ̱xnetagüxü̃ca̱x i ngẽma norü o i ngẽma naĩ i maxẽẽruü̃. 15Natürü tãũtáma yima ĩãnewa nichocu i ngẽma tama yaxõgüxü̃, rü ngẽma iyuüxü̃ rü ngṍxwa̱xegüxü̃, rü ngẽma naĩ i ngemaã ipegüxü̃, rü ngẽma máẽtagüxü̃, rü ngẽma tupananetachicüna̱xãxü̃ icua̱xüü̃güxü̃. Rü ngẽxgumarüü̃ ta i ngẽma idorata̱a̱xgüxü̃ i norü me ixĩxü̃ na togüxü̃ nawomüxẽẽgüxü̃, rü tãũtáma nawa nichocu ya yima ĩãne. 16Rü choma i Ngechuchu, rü guxãma i pema i yaxõgüxü̃tanüwa chanamu i chorü orearü ngeruü̃ na pemaã nüxü̃ yaxuxü̃ca̱x i guxü̃ma i ngẽma chorü ore. Rü choma nixĩ i Dabítaa chiĩxü̃. Rü choma nixĩ ya yima woramacuri ya pa̱xmama poraãcü nangóonexẽẽcürüü̃ chiĩxü̃”, ñanagürü. 17Rü Tupanaãẽ i Üünexü̃ rü guxü̃ma i yaxõgüxü̃, rü Ngechuchuxü̃ ñanagürügü: “¡Nuã naxũ!” ñanagürügü. Rü yíxema nüxü̃ ĩnüxẽ i ñaã ore, rü: “¡Nuã naxũ!” ñatagügü. Rü yíxema iṯawáxe rü tüxü̃́ nachixégaxe, rü name nixĩ i nuã taxũ rü tüxü̃́ nangetanüãcüma nawa taxaxe i ngẽma dexá i maxẽẽruü̃. 18Rü guxãma ya yíxema irüxĩnüẽxẽ i ñaã Tupanaãrü ore i ñaã poperagu ümatüxü̃, rü tümamaã nüxü̃ chixu rü ngẽxguma chi texé íyatóxẽẽgu i ngẽma Tupanaãrü ore i ñaã poperagu ümatüxü̃, rü Tupana rü tá tümaca̱x nanayexeraxẽẽ i ngẽma poxcuruü̃gü i ñaã poperawa nachiga naxümatüxü̃. 19Rü ngẽxguma chi texé nüxü̃ üpetügu i wüxitama i ñaã Tupanaãrü ore i ñaã poperagu ümatüxü̃, rü Tupana rü tãũtáma tüxü̃ nüxü̃ nango̱xnetaxẽẽ i ngẽma norü o i ngẽma naĩ i maxẽẽruü̃ i ñaã poperawa nachiga naxümatüxü̃. Rü ngẽxgumarüü̃ tá ta tãũtáma tüxü̃ nimucuchi nawa ya yima ĩãne ya üünene i ñaã poperawa nachiga naxümatüne. 20Rü yima nüxü̃ ixucü i ñaã ore, rü ñanagürü: “Ngẽmáãcü, paxa tá íchangu”, ñanagürü. Rü ngẽmaãcü yiĩ. Rü choma i Cuáü̃ rü ñacharügü: “¡Nuã naxũ Pa Cori ya Ngechuchu!” ñacharügü. 21Rü chanaxwa̱xe i tórü Cori ya Ngechuchu ya Cristu poraãcü pexü̃ narüngü̃xẽẽ i guxãma i pemax. Rü ngẽmaãcü yiĩ.


text:
Guillem de Cabestany
Guillem de Cabestany (1162–1212) l'è stat en troadùr de lèngua catalàna uriginàre de Capestany endèl Roussillon. El sò nòm en Ocità l'è Guilhem de Cabestaing, Cabestang, Cabestan, o Cabestanh.
Segónt la legènda, l'è stat l'amànte de Seremónda (o Soremónda), spùza de Raimon de Castel Rossillon. Al nincurzìs de la relasiù, Raimon el g'ha scortelàt sö 'l Cabestanh e 'l g'ha dat el sò cör de maià a Seremónda. Quan che lé l'è nìda a saì de chèl che gh'ìa sücidìt, la s'è sbatìda zó de la finèstra e la s'è copàda. Chèsta legènda la compàr piö tàrde 'ndèl Decameron del Boccàccio e 'ndèi Cantos de Ezra Pound.
Fóncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- The Vidas of the Troubadours. Margarita Egan, trans. New York: Garland, 1984. ISBN 0-8240-9437-9.


text:
897
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 11 08 - la Vall d'Ora (Navès, ul Solsonès (Catalunya), Catalunya): in acordi a la legenda, ul rei Fraanch al disegna i quàtar barr cul saangh da Guifré el Pilós, malferii al sò lett da mòort.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 11 08 - la Vall d'Ora (Navès, ul Solsonès, Catalunya): Guifré el Pilós, mòort lütaant cuntra i sarassin.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
Diamant
Ul diamant a l'è una furma alòtrupa del carbòni, caraterística dii pressiun volt. Dent in del diamant un àtum a l'è ligaa sü cunt quater ólter; la strutüra l'è l'istèssa del silíci e del germàni, e grazzia a la fórza dii ligàm carbòni-carbòni a l'è la sustànza püssee düra ca gh'è in natüra (10 in sü la scàra Mohs).
Ul diamant al cünta quater eletrúni in dii urbitàj sp3; cunt ul temp, al tend a trasfurmàss in grafit, anca se a temperadüra ambient al prucèss a l'è lunch. Un óltra furma del diamant a l'è la lunsdalèit, una spéci de diamant cunt una strutüra esagunal.


text:
Pròsper Grech
Pròsper Grech, O.S.A. (Vittoriosa, Malta 24 de dicèmber 1925) l'è un cardinàl e arcivésch catòlich maltès.
Biugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nasüd a Vittoriosa el 24 de dicèmber 1925, l'è stài urdinàd pret in del Urdin di Frà Agustiniàn el 25 de màrs del 1950. L'è stài per tanti ann prufesùr de Teulugia in tante Üniversità.
El vòtt de febràr del 2012 l'è stài cunsacràd arcivèsc da Mons. Pául Cremona, e el desdòtt de febràr, cardinal dal Papa Benedètt XVI; l'è èl prìm calrdinàl maltès dòpu 168 ann[1] dal 1843, quànt l'è mort el cardinal Sceberras Testaferrata.
Stema e mótt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
« In te, Domine, speravi » (« Ho speràd in tì, o Signùr »)


text:
Letizia Moratti
Letizia Brichetto Arnaboldi spuzàda Moratti (Milà, 26 de noèmber del 1949) l'è 'na pulìtica e manager italiàna; l'è stàda sìndech de Milà 'nfìna a la primaéra del 2011 e mèmber del PDL 'nfìna al dezèmber del 2011. Tra le ótre ròbe l'è stàta apò la prìma fónna a éser numinàda presidènt de la RAI.
Cóme manager la g'ha lauràt endèl setùr de le asügürasiù e de le telecumunicasiù. 'Ntra 'l 1994 e 'l 1996 l'è stàda la presidènta de la aziènda de televiziù statàl italiàna (la RAI). Endèl 1999-2000 la g'ha colaboràt có Rupert Murdoch, magnàte de le cumunicasiù, söl progèt de espansiù 'n Euròpa de le atività del sò grùpo.
Del 2001 al 2006 l'è stàda Minìster de l'Edücasiù, endèl segónt e tèrs goèrni Berlusconi.
Endèl 2006 la s'è prezentàda come candidàt sìndech de Milà per el Pòpol de la Libertà/Fórsa Itàlia e la g'ha insìt con de piö del 52% dei vóti.
Endèl 2011, la g'ha turnàt a prezentàs come candidàda del PDL e de la Lega Nord, ma al balotàgio la g'ha ciapàt apéna el 44,9% dei voti e isé l'è stàda batìda de Giuliano Pisapia, candidàt del centrosinìstra, che de vóti 'l n'ha ciapàcc el 55,1%.


text:
Goumoëns
Goumoëns a l'è un cumün svizzer del distret de Gros-de-Vaud. in del Canton Vaud. Al gh’ha pressapoch 888 abitant e una süperfiss de 13.9 km², e al se tröva a una altitüden de 618 meter sura al livel del mar.
El cumün l'è staa istitüii in del mes de lüi del 2011 in cunseguensa de l'union dei cumün de Eclagnens, Goumoens-la-Ville e Goumoens-le-Jux[1].
El cumün de Goumoëns a l'è tacaa ai cumün de Oulens-sous-Echallens, Bavois, Echallens, Penthéréaz, Saint-Barthélemy e Villars-le-Terroir.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Amtliches Gemeindeverzeichnis der Schweiz püblicàt del Ufìcio Federal Svìser de Statìstica, vizitàt ai 17 de febrér del 2011


text:
Diocesi ad Carmona
Artìcol in dialët piasintëin
La diocesi ad Carmona o diocesi ad Cremona]] in piaṡintëin muderan (Dioecesis Cremonensis in latëin) l'é ‘na circuscrision ad la ceṡa catòlica italiana, ch' la dipëind da la pruvincia ad la Lumbardìa, da la diocesi metrupulitana ad Milàn e la fa pärt ad la Cunferëinsa Episcupäla Italiana.
La diocesi la g'ha 224 paròchi, e la va da Casalmagiùr fëin quäsi ai cunfëin ad la pruvincia ad Milàn.
La diocesi a l'é antiga a bota: bèle in dal 55 a gh'era di cristian in chi post lé, e al véecuv a l'era Liutprando. Incö l'è guernä dal véscuv Mons. Dante Lafranconi dal 2001.


text:
Porto Venere
Portovenere (en lìgure: Pòrtivene) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de La Spesia.
El g'ha 'na popolasiù de 3 763 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 7,7 km² e 'na densità de popolasiù de 489 ab./km².
El cunfìna coi cümü de La Spesia.
Del an 1997 Porto Venere, ensèma a le ìzole Palmaria, Tino, Tinetto e a le Sich Tère l'è stat enserìt endèl Patremóne de l'umanità de l'UNESCO.
El paés el vé sö sö la pónta meridiunàla de 'na penìzola, che la fùrma la spónda ucidentàla del Golfo de la Spesia. A la fì de chèsta penìzola gh'è tré ìzole picinìne: la Palmaria, el Tino e 'l Tinetto; apéna l'ìzola Palmaria, postàda pròpe 'n mìra a l'abitàt de Porto Venere l'è abitàda.
El teretóre del cümü de Portovenere l'è 'l piö pesèn de la pruvìncia.
Evulusiù demogràfica
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Porto Venere l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Riferiment
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Splüga
Splüga (Splügen in tudesch; Spluga in italian; Spleia in rumanc) a l'è un cumün svizzer del distret de Hinterrhein. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 395 abitant e una süperfiss de 60.49 km², e al se tröva a una altitüden de 1475 meter sura al livel del mar.
L'abitaa de Splüga el se tröva a 1450 meter sura al nivel del mar, in de la Rheinwald, arent al fiüm principal de la val, el Renu Posteriur, e al bivi di strad che van al Pass del Splüga e al San Bernardin.
Al prim de ginee del 2006, el cumün de Medels im Rheinwald che prima l'eva indipendent, l'è staa agregaa a Splüga. Medels el se tröva in mes tra Splüga e Nufenen e l'eva el cumün püssee pissen tant per superfiss che per nümer de abitant de tüta la val.
El cumün de Splüga a l'è tacaa ai cumün de Madésan (IT-SO), Mesocco, Nufenen, Safien, Sufers.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Splüga l'è menziunaa per la prima volta inturen a l'ann 840 col nomm cella in Speluca.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Situazion linguistega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Anca se la zona l'eva in urigin abitada de gent de lengua rumancia, el teritori de Splüga l'è staa colonisaa giamò a la fin del secul XIII da popolaziun de lengua Walser ciuè Germanofune. El tudesch l'è l'ünega lengua ufizial del cumün. L'andament registraa dei censiment in di ültem ann l'è mustraa in de la tabela chi desutta:
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
(DE)
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official Web site
- Media relaa a Splügen al Wikimedia Commons
- Kurt Wanner: Splüga in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
1500
De Wikipedia
Gh'è söcedìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 30 genar L'espluradur Vicente Yáñez Pinzón el descuvriss la surtida al mar dal Riu di Amazon.
- 11 nuvember - Granada: el Luis XII de Francia e 'l Fedinrand II d'Aragona signen el Trataa de Granada per divides el Regn de Napul.
- El Cesar Borgia a l'è numinaa Capitan Generaal de la Gesa.
Chi gh'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Chi gh'è mórt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sassinaa Alfuns d'Aragona, spus de la Lucrezia Borgia, istigada dal fradel Cesar Borgia.


text:
Ascoli Piceno
Ascoli Piceno l'è 'na cità italiàna de presapóch 50.135 abitàncc, capolöch de la pruvìncia omònima, endèla regiù de le Marche.
La cuàrcia zó 'n àrea de 160 km² per 'na densità de 313 ab./km². El cümü de Ascoli Piceno 'l cunfìna coi cümü de Acquasanta Terme, Ancarano (TE), Appignano del Tronto, Castel di Lama, Castignano, Castorano, Civitella del Tronto (TE), Colli del Tronto, Folignano, Maltignano, Roccafluvione, Rotella, Sant'Egidio alla Vibrata (TE), Valle Castellana (TE), Venarotta.


text:
Corvèc
Corvècc (Cornovecchio in Italian) l'è un cumün de 227 persune (dàto del Dic 2013 [1]) sü la spunda dèstra de l'Ada. El sé tröva póch distant da dùe l'Ada la sé trà in del Po.
In sül sò teritóri gh'é dü traturìe, un negósi e la cesìna cun el funt batesimàl dal '500 e una statua d'la Madòna dal 1750.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Corvècc l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Ìzula
Isola (Ìzula in Cremones; Isola Dovarese in Italian) a l'è on comun de la Provincia de Cremona con 1 206 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 9,4 km² e ona densità de 128 ab./km².
L'è tacaa ai comun de Canneto sull'Oglio (MN), Casalromano (MN), Drissuna, La Pessina, Torre de' Picenardi e Ulònch.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nomer de abitant del comun de Isola l'è mostraa in de la tabela chi de sota:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Virtual DJ
El VirtualDJ a l'è un prugrama per DJ (mixing console) che'l serviss per mixà i canzun. El Virtual DJ l'ha desvilüpaa la Atomix Productions e l'è surtii el 1 de giügn del 2003. A l'è el sücessur del AtomixMP3, che l'era surtii el 25 setember 2000[1].
Ediziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El VirtualDJ a l'è dispunibil in dò versiun, cun carateristich diferent:
- Home Edition — che la fa in manera utumatiga l'analisi del ritm de la müsega e la vüta in del missacc di canzun.[2]
- Professional Edition — che la giunta alter rop a l'interfacia e la dà anca la pussibilità de trà giò di plugin.[3]


text:
Lengua walser
El walser (nomm local: titschu, titzschu, titsch, töitschu) l'è ona lengua germanega del grupp de l'inscì ciamaa altissem alemann, parlada in tutt l'arch alpin, ma soratutt in Svizzera, Italia ocidental e Austria.
L'ha conservaa on mucc de caratteristegh arcaegh respett ai alter parlà germanegh.
In Italia l'è parlada a Gressoney, Issime, Alagna, Rimella, Macugnaga e Formazza. Al dì d'incoeu l'è a ris'c de estinzion, sostituida di lengov regionai (lombard, piemontes, arpitan, svizzer todesch) o, soratutt, de quei nazionai.
Cuntegnüü
El nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La parolla "walser" l'è ona coruzion del termen Walliser, che 'l voeur dì "del Valles" (in todesch Wallis). De fatt i walser se ciamen inscì perchè hinn i discendent di popolazion germanegh migraa in del XIII secol del Canton Valles in alter zonn in gir per i Alp.
El nomm local titschu (e variant) inveci el vegn d'ona parolla germanega bella antiga, cioè *theodisk, che la corespond anca al todesch deutsch ("todesch") e a l'ingles dutch ("olandes"), al zimber tautsch, e anca al romand tuche ("svizzer todesch").
In particolar el walser l'è ciamaa localment:
- Titzschu a Alagna.
- Titsch a Gressoney e Macugnaga.
- Töitschu a Issime.


text:
La bambola assassina
La bambola assassina (La bàmbula ch'la cópa) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 1988 ad Tom Holland scrit insém a àtar dū mìstar dal gènar, Don Mancini e John Lafia. Custâ nóṿ migliòṅ ad dòlar, al 'n à pò purtâ a cà 44, dand vita anc a quàtar séguit: La bambola assassina 2 dal 1990, La bambola assassina 3 dal 1991, La bambola assassina 4: La sposa di Chucky dal 1998 e La bambola assassina 5: Il figlio di Chucky dal 2004. 'N àtar film 'l è drē a rivàr in dal 2013: La bambola assassina 6: Curse of Chucky.
Par far al film a gh'è stâ biśógn ad druàr déś mudèi ad bàmbuli difarénti. Gl'efèt speciài i èṅ ad Kevin Yagher.
Sunt
Al straguladōr ad Chicago, Charles Lee Ray (Brad Dourif), al gh'à i pulisiòt ad Mike Norris (Chris Sarandon) a i calcàgn. Insém a 'l sò cumpàr Eddie Caputo (Neil Giuntoli), al próa a scapàr via frî a na gamba ma 'l sò amìg al taja la còrda lasànd-al là da par lò. Dasprâ, al s lóga in un negòsi ad śugàtui ma chè Norris al gh tira un cólp ad pistòla. Prima ad murìr però Charles al gh la cava a purtàr a cumpimènt un rit voodoo su 'n putòć rós ad cavî dla sèrie "Bèl Facèṅ" e al sò spìrit e la sò anma i finìsan acsè dènt'r a 'l bambulòt. Subìt dòp i partìsan dal silti ch'i dànan fōg a 'l negòsi.
Al dè dòp un putèṅ ad siē an, Andy Barclay (Alex Vincent), al dmanda a sò màdar Karen (Catherine Hicks) ad cumpràr-ag un bambulòt Bèl Facèṅ p'r al sò cumpleàn. Esénd in buléta sparàda, la dóna la 'l cómpra uśâ da 'n vagabónd e a s trata pròpria dal putòć cun dèntar Charles. Qvést chè 'l è bòṅ ad dascórar da par lò sénsa 'l pili da drē ma ninsòṅ a sà gnint. Al diś a Andy ad ciamàr-as Chucky: tut al bàmbuli Bèl Facèṅ i èṅ difàti difarénti l'una cun cl'atra.
Chucky al gh'à sōl un quèl in dla sò suca: turnàr a vìvar in un còrp da cristiàṅ arbaltànd 'l incantéśum ch'l iva fat, rubànd al còrp a qualchidòṅ àtar e al n gh'à minga di scrùpui. Cla sira lè al fà fóra la babysitter Maggie Peterson (Dinah Manoff) tirànd-ag na śmartlàda in tèsta e butànd-la śò par la fnèstra. Andy al véd incòsa ma quànd al diś a 'l detective Norris ch'l è stâ al bambulòt a masàr-la, ninsòṅ a gh créd, tut àtar, al ciàpa la cólpa lò.


text:
Bilten
Bilten a l'è un cumün svizzer del Canton Glarona. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 15.86 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 2001 abitant.
El cumün de Bilten al se tröva a una altitüden de 420 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Benken (SG), Niederurnen, Reichenburg (SZ), Schänis (SG), Schübelbach (SZ).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bilten l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1050 col nom de Billitun.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Bilten in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Fin Mornasch
Fin Mornasch (nom ufizial in italian: Fino Mornasco) l'è on comun brianzoeu de la Provincia de Còmm che 'l cunta 9 782 abitant (dato del Dicember 2013[1]) cont ona süperfis de 7,3 km² e 'na densità de 1 340 ab./km².
El paes el gh'ha dò frazion: Andraa e Sòcch, oltra ai duu centri principai. A Fin gh'è nassuu el Giovanni Battista Scalambrini, vescov de Piasenza e beaa de la Gesa Cattòlica.
Origin del nòmm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- El nòmm fin el che 'l vegna del Latin finis che 'l voeur dì "confin, limit".
- El nòmm Mornasch l'è staa giontaa dòpo de l'Unità d'Italia (per la precision in del 1862), per fà minga confusion cont el comun de Fin in Provincia de Bergom. A bon cunt, "Mornasco" el ven del Comasch mornee, che 'l voeur dì "molin", a testimonianza de la longa tradizion de molin a acqua: Mornasch prima a l'era domà voeuna di frazion del comun, unida a Fin in del 1757.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Fin (CO) l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Gardù
Gardù (pronunciàt [garˈdu] endèl dialèt del pòst. En Italià: Gardone Val Trompia) l'è 'n cümü de 11 779 abitàncc (dàto del Dic 2013 [1]) (dàto del dezèmber del 2009) de la Pruvìncia de Brèsa. El se tróa endèla média Val Trompia, a 18 km a nort de la cità de Brèsa. L'è cunusìda suratöt per via de le sò fàbriche de àrmi. La Berèta (en italià Fabbrica d'armi Pietro Beretta) fra chèste l'è giöna dèle piö importanti del mónt.
Gardù 'l g'ha dò frasiù principài: Magn, colocàt a 580 méter de altèsa söi mùcc a la dèstra orogràfica de la Mèla, indipendènt enfìna al 1927 e Inzì, frasiù de fónt de àl e séde de 'na piéf antìca arènt a'n put romànich che scaàlca la Mèla, colocàda a nòrd de Gardù, prìma de rià a Marché.
Ai 17 de setèmber del 2001, Gardù l'è stat unuràt de del tìtol de cità, asegnàt del presidènt de la Repüblica Italiana, Carlo Azeglio Ciampi, per vìa de la sò 'mportànsa stòrica e civìl. Del 2002 difàti al stèma del cümü gh'è stat zontàt la curùna mürària con sich tór che reprezènta 'l tìtol de cità.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
L'inondasion dël Pò
Për che rason ël Pò a l'è anrabiasse a l'ha ampinì soe val con dl'aqua àota dësbland i pont, le strà, le cà, le piasse quatand sità e campagne con soa pàota? La rason l'è che ël Pòa l'ha vist rivé coj dla Lega che an man tnisìo 'd le ampole pëe porteje via l'aqua al Pian dël Re e a l'ha tacà a criè: Chi a son 'ste ciole? "Che, tute vestìe ëd vèrd, con l'armadura gieugo aij babacio, senssa fé 'na piega! Esse balengo sì, ma con misura, picio va bin, ma nèn com coj 'd Lega! Coj òmo vèrd son mnù sota ël Monvis con an testa na fissa, coma un ciò: cola ëd pijesse mia aqua a la sorgis për fe la sirimonia dël dio Pò. Prèive ëd na veja religion pagan-a son tramudase ëd colp tuti in crosià; fin la Ciesa Catòlica Roman-a për lor a l'è venduse ai fieuj d'Allah! Adess për lor combate l'Alcoran, a l'è na fissasion, a l'è na smania: contra moschee, Maométte maometan son cissà coi gadan ëd la Gadania. Mi, parland come Pò, bin pì ëd na vòta j'eu vist gènet d'ògni sòrta, sie sle mie arvere: imperador, tiran e patriòta, prinssi, baron, soldà 'd tute bandiere. Tuti i mnisìò con spa, fusil e lansa për pianté arlongh mie sponde ël sò drapò, d'Austria, d'Italia, Almagna, Spagna e Fransa col but -për drit divin- ëd pijesse ël Pò. Ma, cristo, i ero ëd gent ch'i avìo i cojon quàich vòlota ëd lasaron, ma sempe svicio: Visconti, Este, Gonzaga, Napolion... senssa confront con costa banda ëd picio!". L'è për Iòn, brava gent, ch'a l'è nen vera che ël Poò l'abia anlagà la soa pianura për quistion riguardant tuta la tera ch'a l'è bele antossià, l'è pì nen pura, pëerché a i è tròp dë mniss ant l'aqua e ant l'aria, e i montagnin bandon-o le soe baite, fium e torent son mach na dëscaria e ij euvre ëd protession a son malfàite. Se tanta provra gent a l'è trovase coatà d'aqua e d' paciòch soa cà e botega, la rason l'è che ël Pò a l'è anrabiasse mach për copa ëd coi picio frust 'd la Lega.
ilDeposito.org non fornisce file o audio o registrazioni dei canti presenti ma ci limitiamo a segnalare altri siti dove è possibile ascoltare e/o scaricare i canti.
Link per ascoltare e/o scaricare il canto:
Per il presente canto sono disponibili le seguenti traduzioni:
Indicazioni bibliografiche
Amodei Fausto, CD Per fortuna c'è il cavaliere, Nota, 2006
Condividi
Strumenti
Scheda del canto
Lo staff de ilDeposito.org non condivide necessariamente il contenuto, che viene inserito nell'archivio unicamente per il suo valore storico, artistico o culturale (maggiori informazioni).


text:
Genthod
Genthod a l'è un cumün svizzer del Canton Ginevra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 2.87 km² e in del Lüi 2013 al gh'eva una popolazion de 2765 abitant.
El cumün de Genthod al se tröva a una altitüden de 405 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bellevue, Collex-Bossy, Versoix. La popolaziun l'è in magioranza de lengua francesa.
Demografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial
- Genthod in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Südtirol
El Südtirol, (definiziun üfiziai: Tudesch: Autonome Provinz Bozen–Südtirol; Talian: Alto Adige, u Provincia Autonoma di Bolzano–Alto Adige; Ladin: Provinzia Autonòma de Balsan–Südtirol), l'é part de la pruvinzia taliana püssée a nord e insema a la pruvinzia de Trent la fa sü la Regiun Ütonuma Trentino-Südtirol. Grazia 'l "Pachet de Ütonumía" ("Südtirol-Packet") del 20 de Sgenee del 1972, el Südtirol el gh'ha un bèl puu de driss speciaj. La capital del Südtirol l'è Bulsan.
Püssée de düü terz de la pupulaziun la parla el Tudesch, un cicinin püssée de un quart la parla Talian, e un tuchelin de la pupulaziun che la viv int i Dulumit, la parla Ladin. I Ladin fan sü el 4% de la pupulaziun del Südtirol.
El Südtirol el fa part de l'Üroparegiun Tirol-Südtirol-Trentino, che la ocüpa l'area istorega del vegg Tirol.
Cuntegnüü
El Nom[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Segund el Hans Heiss (2000) han tacaa sü a druà el nom Südtirol in del designà 'l toch de Tirol a süd del pass del Brenner per la prima völta int el 1762 („Tirolis pars meridionalis“).
El nom talian Alto Adige (che in Lumbard el vör dì "Ades Volt") l'è staa faa sü del naziunalista talian Ettore Tolomei che l'ha vultaa, inscí cuma l'era, el nom franzes "Haut-Adige": per tri agn (1810–1813) di toch del Südtirol eren staa part del Regn Italegh de Napuleun. La denuminaziun del Tolomei, ciuè Alto Adige, che l'è stada rendüda ufiziala del Stáa Talian dürant el fascism, l'è mai piasüda a la pupulaziun ütòctuna e la resta una parola cuntruversiala.
Pö gh'è 'l prublema, 'ncamò al didindicö, di ültranaziunalista sía d'una part che de l'oltra: i naziunalista talian vören sentì dumà 'l nom "Alto Adige" (Ades Volt) perchè veden tüt quel che l'è tudesch cuma 'l füm int i ögg, menter ch'i naziunalista südtirules insisten in de'l refütà minga dumà 'l termen "Ades Volt", ma anca "Südtirol", già che pensen che dumà 'l nom "Süd Tirol" u "Süd-Tirol" el faga capì a la gent che 'l Südtirol 'l duaría fà part de'l Bundesland Tirol in Austria, e minga de la Regiun Trentin-Südtirol in Italia. I südtirules muderaa sía talian che tudesch che ladin, al cuntrari, hin cuntent de ciamà la sua tera "Südtirol" e se ufenden no se la gent de lengua taliana quand che parlen intra de lur, le ciamen "Alto Adige" (Ades Volt).
Di völt i mass media talian dröen el nom "Sudtirolo" e "Sudtirolesi" inscambi de "Alto Adige" e "Altoatesini". I termen "Tirolo del Sud" e "Tirolo meridionale" se senten propi de rar.
El nom ladin l'è „Sudtirol/Südtirol“, e a nivel üfizial in Ladin se dis Provinzia Autonòma de Balsan – Südtirol.
La Pupulaziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I Lengh e i Dialet[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tudesch e Talian hin i düü lenguagg üfiziaj de tüta la regiun. El Ladin, inscambi, a l'è dumà int un quej tuchelin de la regiun una lengua üfiziala.
Int el Südtirol el se parla un cuntinuum dialetaa de püssée de 40 dialet. Chi patuaa Bavares chi gh'han tücc di parol e di strütür gramategaj ünegh ma vegnen cunprendüü senza gran prublema e in Nordtirol e in Osttirol. Despess el gh'è anca un bel puu de parol talian ch'hin staa germanisaa (per es. "Patent" - Tudesch: "Führerschein") e un bel puu de parol talian ch'hin staa vultaa in Tudesch ("Erste Hilfe" - Tudesch: Notaufnahme).
La püpart di Talian la viv int i zità püssée grand: Bulsan, Meran, Barsenun, e.i.v. e pö anch int i cumün püssée a süd cuma Bransol, Salurn, e.i.v. Menter che la püpart di Tudesch e di Ladin la viv int i paesit püssée piscinit.
Föra che a Bulsan, Laif e Salurn, i cartej stradaj e i cartej püblegh (bilengh) gh'han la part tudesca u sura u inans de quela Taliana. I növ cartej di staziun di tren gh'han despess dumà 'l Tudesch anca quand ch'i cartej püssée vegg gh'even tücc e düü i lenguagg. Tücc i lauradur püblegh gh'han de cognuss sía 'l Tudesch che'l Talian, e int i cumün Ladin gh'han de cugnuss anca 'l Ladin (almanch in teuría, pö int la pratega la püpart di Talian di zità el Tudesch el capissen poch, e tanc Tudesch che viven int i paesit a fan anca lur la so fadiga a cunprend el Talian).
Spartiziun etno-lenguistega de l'an 1880 fin a l'an 2001
Spartiziun etno-lenguistega a segunda de la Parpurziunal Etnegh
La Religiun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I Südtirules de tücc i grup lenguistegh hin per la püpart Catolegh e pertuchen al Vescuváa de Bulsan-Barsenun (a la fin de l'ann 2004, chel Vescuváa chí el cüntava 461.184 person batesáa. El Vescuv l'è stáa, fin al dí de la so mort, el 16 de Avust 2008, el Wilhelm Egger.
La cumünidáa de la Gesa Evangelega Lüterana de Bulsan l'è la püssée forta in Südtirol e la cünta 600 fedej, una gesa e un Pastur. Anca quela de Meran l'è assée granda. El gh'è anca un prugrama Evangelegh a la TV trasmetüü de la RAI de Bulsan.
La Geugrafía[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I Territori Vesin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Spartiziun Cumünala Distretüala[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- I Distret Cumünaj
- I Zità Püssée Grand
(Al 31 de Dezember 2006)
Vardée anca: Lista di Cumün Südtirules
I Muntagn e i Val[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Scernì föra i muntagn püssée bej int una tera inscí bela e piena de muntagn cuma 'l Südtirol l'è minga na roba fazil. Se pò però dì che l'Ortles cunt i so 3905 meter l'è 'l munt püssée volt del Südtirol. Fin al 1918 l'era 'l munt püssée volt de l'Imper Asbürgegh. I Dulumit, in generáa, hin cugnussüü in tüt el mund e reciamen tücc i agn una mota de türista d'asquas tücc i cantun d'Üropa, sía in invern cunt i so pist neváa de prima categuria, e sía in istáa cunt i so sentée amáa d'escürsiunista de tücc i nivej.
I Vallad püssee grand hin: Val de l'Ades, Val Isargh, Val Venosta und Val Püstaría.
I Fiüm e i Lagh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I fiüm püssee impurtant in Südtirol hin: l'Ades, l'Isargh, el Riensa, el Passiri, e 'l Talvara.
I lagh püssee cugnussüü hin: El Lagh de Resia (a Cüren in Val Venosta a 1520 meter in sül nivel del mar), el Lagh de Coldee (a Coldee in sü la Straa del Vin), el Lagh de San Valentin (a Cüren in Val Venosta arent a San Valentin), el Lagh de Caressa (Lagh Alpin in de Val d'Ega arent a Nöa Ladina), e 'l Lagh de Brajes (a Brajes, a 1494 meter in sül nivel del mar).
El Clima[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In Südtirol el clima 'l va de sübartegh in sü i scim di munc e int i val püssee volt, fin a temperáa int i valad püssée bass.
L'Istoria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'om l'ha vivüü int la zona inturn a l'Ades, Isargh e Riensa fin de l'edáa de la preja. A chi temp chi la püpart de la gent in istáa la viveva in sü i munc desura de l'area buschiva. Chess chi l'è pruáa di tanc repert archeulogegh truáa in chela zona chi. Vers la fin de l'edáa de la preja, l'omm l'ha scumenzáa a viv anca püssee in bass, ciuè in lögh indua gh'era di gran pasquee erbus, e indua vün el pudeva cultivà la tera. De chel temp chí gh'è'l repert archeulogegh püssee famus de tüt' Üropa: Ötzi, l'Om vegnüü del Giazz. Pö in de la prima edáa del bruns, el gh'è stáa un bel desvilüp ecunomegh, grazia ai miner de ram. A la fin de l'edáa del bruns e vers el prinzipi de l'edáa del fer, el Südtirol l'è stáa abidáa de gent de la cultüra de Laugen-Melaun. I pupulaziun Retegh (ciamáa Retii di Ruman), riváa in Südtirol a la fin de l'edáa del fer, hin cunsideráa i prim pupulaziun di Alp centráj. De la lengua e de la cultüra Retega, en sèm minga trop, föra d'un quej nom e d'un quej repert de chi e de lá, e del "sübstráa" lenguistegh ch'han lassáa drée.
De l'an 59 denans Christ fin ai Migraziun Germanegh el Südtirol l'è stáa part del Imperi Ruman. In chel'epuca chi, hin minga stáa fáa sü di gran robb, föra di prej mijar lungh la via che la purtava de la Penisula Talina al Nordüropa. Dumà int el quart secul despö Christ, l'è stada fáa sü una Vila Rumana d'una quej impurtansa: chela cà chi, cunt musaegh ruman de valur, a l'è stada descuvrida vesin ad Appian in sü la Stráa del Vin.
Intra 'l 6° e 'l 9° secul, la zona del Südtirol d'incö l'è 'gnüda abitada di Bavares, che s'hin messedáa ai pupulaziun Celtegh-Retegh che s'eren giamò messedáa cunt i Ruman. I Bavares s'hin spingiüü pö giò fin a la Strècia de Salurn indua s'hin incuntráa cunt i Lumbard: chichinscí i düü popuj Germanegh s'hin svardáa, s'hin üsmáa, ma pö han decidüü de fermass lí e fass minga la guera. La Strècia de Salurn la resta, anmò al didincö, el cunfin lenguistegh e cultüraa intra l'area Lumbarda e l'area Bavaresa.
Vers la fin del prim mileni, cunt el fà part del regn di Franch prima e pü tard del Sacher Ruman Imperi, el Südtirol l'ha utegnüü un impurtansa strategega minga de poch, perchè i so stráa purtaven int la Penisula Italega. Int el 1004 e int el 1027 di toch bej grand de tera hin stáa regaláa ai vescuv de Trent e de Barsenun.
Despö ch'i sò vassaj, i cunt de Tirol, even tráa la tera suta 'l sò dumíni, chela zona chi, insema ai valad a nord del Brener, la ciapàa 'l nom de "Tirol". Al didincö, el Südtirol l'è vün di sit cunt el püssée volt nümer de furtificaziun in Üropa, e chi furtificaziun chi, gh'è di castej ben famus: el Castell de Tirol, el Castel de Rúnchel, el Castel de Cúira, el Castel de Apian, el Castel de Türes, e'l Castel de Curnéd.
Infin, int el 1363, graza a la Margherida de Tirol, la Cunteja de Tirol l'è gnüda int i man de la Cà dij Asbürgh e lí gh'è restada fin al vündes de Nuember del 1918, quand che ij Asbürgh han perdüü tüt el sò pudè e tüc i sò dumíni.
Bögna anca menziunà che int l'an 1810 un toch de Südtirol, insema a tüt el Trentin, l'è crudáa int i man di Napuleun e de la Repüblega Italega. Però giamò int el 1813 sía 'l Südtirol che 'l Trentin hin turnáa aj Asbürgh.
Bibliugrafía[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Gottfried Solderer (Hrsg.): Das 20. Jahrhundert in Südtirol, 5 Bde., Edition Raetia, Bozen 1999-2003.
- Rolf Steininger: Südtirol. Vom Ersten Weltkrieg bis zur Gegenwart. Studienverlag, Innsbruck/Wien/Bozen 2003.
- Rolf Steininger: South Tyrol: a minority conflict of the twentieth century, New Brunswick, NJ, Transaction Publishers 2004. ISBN 0-7658-0800-5
- Benedikt Erhard (Red.): Option, Heimat, Opzioni: eine Geschichte Südtirols, Bozen: Tiroler Geschichtsverein 1989.
- Anton Evelyn Alcock: Geschichte der Südtirolfrage. Südtirol seit dem Paket 1970-1980, Wien: W. Braumüller 1982. ISBN 3-7003-0328-9
- Hans Heiss (unter Mitarbeit von Gustav Pfeifer): „Man pflegt Südtirol zu sagen und meint, damit wäre alles gesagt.“ Beiträge zu einer Geschichte des Begriffs „Südtirol“. In: Tirol - Trentino. Eine Begriffsgeschichte (= Geschichte und Region 9/2000). Folio-Verlag, Wien/Bozen. ISBN 3-85256-149-3


text:
Wonju
Wonju (Hangul: 원주시; Hanja: 原州市) a l'è una cità in del südest de la pruvincia de Gangwon in de la Curea del Süd. La gh'ha circa 300,000 abitant.
Cuntegnüü
Simbul[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Fiur: Rosa
- Üsel: Phasianus colchicus
- Pianta: Gingko biloba
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità l'è dividüda in de 16 distret (dong; 동), vün eup (읍) e vott myeon (면).
Cità Gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Roanoke, Virginia, Stat Ünii d'America
- Edmonton, Alberta, Canada
- Yantai, Shandong, Cina
- Hefei, Anhui, Cina
- Ichikawa, Chiba, Filipinn


text:
San Barnaba
El San Barnaba (Barnabas in grech antigh e latin; Cipro, intorna al I secol - Salamina de Cipro, 61) l'è on sant di ges cattòliga e ortòdossa, oltra che 'l primm vescov de Milan. La soa festa l'è 'l vundes de giugn. Per el sò impegn de predicazion l'è ciamaa anca apòstol, anca se come 'l San Paol el feva minga part del grupp di Dodes.
Cuntegnüü
Biografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sò nòmm giust l'era Giusepp de Cipro e l'era on giudee de famiglia levitiga che la viveva in sù quell'isola. Vist che i sò av eren di levita, l'andava despess a Gerusalemm. Segond i Att di Apòstol l'è vegnuu cristian on poo dòpo la Pentecòste: l'ha venduu tutt i sò ròbb e 'l gh'ha daa i danee a la Gesa, appena nassuda. Dòpo del battesim l'è staa ciamaa Barnaba che 'l voeur dì "fioeu de la consolazion". L'è staa lù a sostegnì la conversion del San Paol denanz ai Apòstol.
Insema al Paol l'è staa vun di capp de la comunità cristiana de Antiòchia, la prima comunità con gent cristiana che però prima l'era nò giudea. De chì, dòpo avè defenduu i resultaa de la soa predicazion denanz a la Gesa de Gerusalemm (che l'era minga tant sigura che la fudess ona bòna idea convertì i pagan), hinn partii insema vers occident per segutà i conversion. Insema a lor el gh'era anca el March, futur evangelista, che per ona reson che se sa nò a on certo pont l'ha lassaa el grupp, col fà inrabbì el Paol. On quai ann dòpo, menter lor duu eren de noeuv a Gerusalemm per on Concili (sora la quistion se i pagan convertii gh'avessen de vess circoincis o nò), el Barnaba l'ha scernii de partì in viagg pròppi col March, on sò parent: el Paol l'era minga d'accòrd e inscì el s'è separaa de lù.
Barnaba, March e 'l Sila hinn partii per Cipro: l'era el 53. De 'sto moment i Att parlen pù de quell lì, e 'l saria staa quest chì el moment del viagg in Italia.
Font bizantinn del VII-VIII secol disen che 'l Barnaba l'è passaa per Ròma cont el Peder; poeu l'è andaa sù fina a Milan, indove l'ha fondaa la prima gesa. I leggend cunten sù che l'è rivaa a Milan el tredes de marz del 53 e quand che l'è passaa la nev l'ha lassaa spazzi ai fior. A Milan el fonda la diòcesi milanesa. Quand che 'l part, el sò successor l'è l'Anatalon, sò compagn de viagg.
On'altra leggenda la dis che 'l Barnaba l'è partii de Milan e l'è rivaa fina a Salamina (minga l'isola greca, ma la città cipriòta), indove l'è staa coppaa a sassad de on grupp de giudee. Se pensa che 'l sia staa coppaa in del 61. I Att del Barnaba (test apòcrif) disen che l'è staa brusaa viv.
Òper[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El someja che 'l Barnaba l'abbia scritt giò on poo de ròbb, che vegnen però consideraa apòcrif. El Clement Lissandrin el dis che l'è soa la Lettera del Barnaba, menter di alter biblista ghe attribuissen la Lettera ai Giudee (test canònigh de tradizion paolina - per quest l'è possibil che l'abbia fada sù el Barnaba). Esisten anca on Vangel del Barnaba, che però probabilment l'è staa scritt in Spagna in del XVI secol de part de on quai musulman, e i Att del Barnaba, del V secol.
Tradizion popolar[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Milan el 13 de marz l'è staa a longh consideraa el ver princippi de la primavera; in del 1396 l'è staa deciduu che quell dì là se doveva lavorà minga, e in del 1583 el San Carlo l'ha deciaraa dies festibus. El Tredesin de Marz l'è staa fina a pòcch temp fa ona festa tradizional milanesa, che anca al dì d'incoeu la ven regordada di autorità comunai.
La via dedicada al sant l'era ciamada popolarment Santa Barnaba, come se la fudess ona dònna.


text:
Eurodance
L'Eurodance a l'è un sota-gener de la müsega eletroniga dance di agn '90 che la mes'cia element de House, Hip-Hop e Hi-NRG. A l'è cugnussüda anca 'me Dance agn nuanta. I sò carateristich a hinn vus meludius o anca rap, sintetisadur, un ritm munutòn fort e melodich del bass e de la bateria eletroniga in 4/4. I test a hinn quas tücc in ingles - anca se despess l'è minga la maderlengua del cantan - e canten la pas, l'amur, la festa, el bal e'l divertiss, o anca situaziun cumplicaa ligaa al amur.


text:
Roncell
Roncell (nom ufizial in italian: Roncello) l'è on comun de la Monza e Brianza de 4 263 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 3,1 km² e ona densità de 1 375 ab./km².
L'è tacaa ai comün de Bellusch, Busnagh, Ornagh, Trezzan, Basian.
Roncell el se troeuva in del territòri de la veggia Piev de Pontiroeu.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Roncell l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Lema da Bézout
Ul lema da Bézout, numenaa a partí dal matemàtegh Francees Étienne Bézout al cuncerniss una equazziun diufàntega lineara. Al afirma che, se a e b i-è di nümar intreegh (di quaal vün almaanch non zero), cun màssim cumün divisuur d, alura i esiist di intreegh x e y taal che
- ax + by = d.
I x e y s'i-pöö determiná cun l'alguriitm d'Euclídes generalizaa, però i-è mia determinaa ünivocameent. Chiist para da nümar x e y s'i-nòmena nümar da Bézout.
Par esempi, ul màssim cumün divisuur da 12 e 42 al è 6, e a pòdum scriif:
- (−3)·12 + 1·42 = 6
e apó
- 4·12 + (−1)·42 = 6.
Ul màssim cumün divisuur d da a e b al è. da fatt, ul mínim intreegh pusitiif ch'a sa pöö scriif da la furma ax + by.
Ul lema da Bézout al è vàlid mia noma al anell di intreegh, si-da-no apó in qual-sa-vöör dumini a ideaal principaal. (DIP)
Liamm da fö[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Calculador en línia de la identitat de Bézout (en anglès).
- La identitat de Bézout a MathWorld (en anglès).