text:
Wikipedia:Líbar da stiil
Quest lìber de stil a'l gh’ha cume ubietiv che i rob i se faghen in manera símila. I norm repurtaa chìinsìchì i henn mia indiscütíbil. Di völt un mètud a l’è bón cume un oter, però se töcc i agissen l'istessa manera la Wikipedia la sarà püssee fàcila da legg e da druvá, dónca anca püssee fàcila da scriv e da mudifegà. In quel cuntest chì la seguent citazión dal Manüaal de stil de Chicago la pö fà da ciariment:
- I norm e i regülazión cuma questa, per la natüra del cas, i pören mia vess assegnaa cun la rigidezza d’una legg. I henn pensaa per 'l cas 'standard' e i henn da vess aplicae cunt un cert grad d’elasticità.
Una scritüra ciara, infurmativa e imparziala a l'è sémpar püssee impurtanta che la presentazión o la strütüra. Vün 'l se speta mia che i scritur i van adree a vüna o a nissüna de 'sti régul. I wikipedist ch’i éditen i se pören referíss a quel manüaal chì per netà i artícuj e i pàginn in acord cun 'sta guida chì.
Vardée PP Wikipedia:Cume mudificà una pagina per infurmazión sura cuma druvá i istrüzión d’ipertest -a gh’è un bel poo de pussibilità a part 'l negret e 'l cursiv. Quest artícul chì 'l se cuncentra in quand i druvá, apó se vargün esempi 'l mustra l’ipertest. I pören vess ütil anca i Cunvenzion di nom per i norm de stil per da 'l nom a artícul e categurij.
Nomm d’artícul[modifica 'l sorgent]
Scumenzand un artícul növ, scernii 'l nom adeguaa a l'è essenzial par assicüráss che dop se ghe pudarà metegh di ligam. L'è poo impurtaant cumpruvá, prima da scumenzá l'artícul, che l'esist mia giamò un articul cunt un nomm símil o equivalent. In quel cas lì, gh'avii da fàgh un redirect, cun 'l cumand: #redirect[[ ]].
Stil general de l'artícul[modifica 'l sorgent]
'L stil e cuntegnüü di artícul i gh'hann de vess enciclupédich, e donca i gh'hann de tratà cun detaj e ubietività 'l cuncet che 'l curespund al títul de l' artícul. I artícul da la Wikipedia i gh'hann mia de vess di definizión de diziunari, né manüaj d'instrüzión, panegírich, recumandazión de prudut, crítich d'art, e.i.v. (vidée Cusè che l’è mia la Wikipedia).
Alter rob che gh'è da tegn in ment[modifica 'l sorgent]
- Druvée un lenguagg "impersunal", mai in prima persona, o indirizaa diretament al letur.
- Tachée sémper cunt un primm paràgraf che 'l descrív in manera cürta 'l cuncett principal de l'artícul, in manera che qualsesìa letur 'l se pöda fá una idea ciara del cuntegnüü che ' vegn dop. Giuntègh mai denter di infurmazión secundàri o anèdut.
- Se esiisten di artícul imparentaa (presempi, série da paes, münicipi, spèci biulògich, e.i.v.) assicürev ch’i gh’àbien un stil e furmaa cunsistent (suratütt par taul e imàginn).
- Druvée un lenguagg curet e furmal, e tegnii d'ögg l'urtugrafia, la gramàtega e 'l vucabulari. Se a fasii di traduzión da alter lenguv, stii al'ögg de fà mia di calch sintàtich o di traduzión furzaa. I traduzión utumàtich senza revisión manüala i henn mia acetàbil.
- Fasii mia di artícul ch’i gh'hann denter dumà del test senza furmaa. I ligam e 'l furmaa i henn essenziaj.
Liamm[modifica 'l sorgent]
Liamm líbar[modifica 'l sorgent]
Recumanemm l’üüs di inscí numenaa “liamm líbar” veers un òolt artícul, par esempi, [[Ramon Lul]] . Druvée i liamm par tüte le parole e espressiú che sa i tröva al vòost artícul par le quale al pudaress vess interessaant da legí l’artícul liaa. Mia-da-maanch, esagerée mia. Liée mia tüte le aparizziú d’una parola; nurmalameent noma liée la prima völta che la pariss la parola. Par le date, cuma 25 03, druvée ul furmaa nümerich, a causa da la framentazziú dialetala da la nosta lengua: a la pàgina da calendari sa i truvarà apó i nomm.
I liamm ch’i seguiss le cunvenziú par rapòort aj nomm i gh’a un bell puu plüü da pussibilitaa da liá cun di artícuj ch’i esiist e, si a gh’è gnamò un artícul sura ul tema, i bú liamm i farà inscí che la creazziú d’un nööf artícul la síes fisc plüü fàcila par i fütüür scrituur.
Al è pussíbil da liá da le parole che i è mia esatameent le istesse che l’artícul liaa, par esempi [[Wikipedia:Benvegnüü a la Wikipedia|messagg da benvegnüü]] . Mia-da-maanch assürée-v-as ch’al è cjaar a vargott al fa referenza ul liamm senza iga da ná-gh.
Intentée liá cun cura. Pruvée i liamm cun cüra. Si un artícul ch’a vurii liá al esiist gnamò, fasii una cerca ràpida par assürá-ss ch’al síes da bú inscí: l’artícul al pöö iga un nomm un zich difereent dal nomm che vuu pensée.
Druvée mai “fasii clich chí” cuma teest pal liamm - al aporta nissü tiip d’infurmazziú. Ul teest dal liamm al aress da vess l’assüünt sura ul quaal al porta ul liamm.
Liamm da fö[modifica 'l sorgent]
La Wikipedia a l’è mia una culezziú da liamm e descunsejemm i artícuj cun noma di liamm, però al è adeguaa da pusá referenze a infurmazziú cumplementària ch’i gh’ àbies al Internet. Vargott al è spescjalameent ceert cura ca vuu ii druvá una pàgina web cuma impurtanta fuunt d’infurmazziú.
Sura le pulítiche e norme, vidée Wikipedia:Liamm da fö.
La sintassi par fá referenza a di URL al è sémplis. Pusée intra claudatuur (paréntesi quadre):
- [URL teest upziunaal lassaant un spazzi]
La URL la gh’ a da scumenzá par http:// u di òolt prutucoll WWW cuma ftp:// u news://.
Títul di liamm[modifica 'l sorgent]
A pudii gjuntá un títul a un liamm da fö ga meteent un teest da drée a la URL lassaant un spazzi. Par esempi, si a la URL seguent:
- [http://ca.wikipedia.org]
ga vuremm gjuntá un títul, a scriaremm:
- [http://ca.wikipedia.org Viquipèdia Catalana]
e al parissarà inscí:
Vargüne URL i è brüte e par nagott infurmative; alura, al è mej che la parísses mia la URL, plütòost un títul infurmatiif. Par esempi:
sa l lees fisc plüü fàcilmeent che mia
- http://cultura.gencat.net/llengcat/cds/index.htm
e si la URL sa la mustra, fasii-l da la manera la plüü sémplis ch’a la pruponn la pàgina desiderada, par esempi, posée mia index.html La versiú imprimíbila d’una pàgina la mustra la URL intrega cun deent chele a che sa l ponn títul, inscí che sa perd mia da l’infurmazziú.
URL cuma note[modifica 'l sorgent]
Senza ul teest upziunaal, una referenza da fö sa la mustra cuma una nota: par esempi,
- [http://ca.wikipedia.org]
al pariss inscí:
Pusizziú al artícul[modifica 'l sorgent]
A la plüpaart da caas, al è preferíbil trá insèma i liamm da fö al a fí dal artícul sota la càpsüla:
- ==Liamm da fö ==
Propi cuma sa fa cun le otre càpsüle principale, i düü seegn d’iguaal sa i gh’a da druvá par segnalá la càpsüla di liamm da fö (vardée ‘’Càpsüle’’ plüü sota).
Apó al è pussíbil da mett deent una referenza URL al còorp d’un artícul. Par esempi:
- Un bú esempi da cumünitaa online cooperativa al è la [http://lmo.wikipedia.org Wikipedia, l'enciclupedia líbera] .
sa l mustra inscí:
- Un bú esempi da cumünitaa online cooperativa al è la Wikipedia, l'enciclupedia líbera
Pàgine in otre idiomes[modifica 'l sorgent]
Indichée in quaal idioma al è scrivüda la pàgina intra paréntesi. Par esempi:
- Le Monde, diari (in Francées).
Al segueent liamm a gh’è una lista cumpleta da le buete d'indicazziú d'idioma:
Tiip da archivi (file)[modifica 'l sorgent]
Si ul liamm al è mia un archivi html plütòost par esempi un archivi pdf u jpg, una indicazziú par rapòort la saress ütil par jütá l’üsüari a decidí si al preferiss derví-ll u catá-ll gjo.
Misüra dal archivi[modifica 'l sorgent]
Si ul liamm va a un archivi gross (in caas d’html: cun deent le imàgen) una nota par rapòort la saress ütil. Vargü cunt una cunessiú lenta al pöö decidí da mia druvá-ll.
Càpsüle[modifica 'l sorgent]
Druvée la indicazziú == par le càpsüle, mia ’’’ (negrett). Esempi:
- ==Vargott al è la càpsüla==
ch’al prudüiss:
Vargott al è la càpsüla
Cunsiderée che cura ca sa l dövra ==Vargott al è la càpsüla== la cuventa nissüna línia sota la càpsüla. Le línie in biaanch estra sa i gh’aress da scancelá, gja che la strütüra a l’è una questiú dal föj da stiil da la Wikipedia, mia la manera cuma sa scriif l’artícul.
Si vuu indichée le càpsüle da chesta manera, alura una taula da cuntegnüü sa la genera autumàticameent a partí da le càpsüle dal artícul (a partí da tré càpsüle), le sezziú i pöö vess autumàticameent nümerade paj usuari cun chesta preferenza selezziunada; a le parole deent le càpsüle segnalade da manera upurtüna sa dà plüü d’impurtanza in le cerche. Le càpsüle apó i jüta i letuur separaant ul teest e prufilaant l’artícul.
- Pusée in majüscule la prima parola e i nomm propi a le càpsüle però lassée ul reste in minúscule.
- Evitée i liamm a le càpsüle. In acordi a le upziú, vargü usuari i pöö mia vidé-j clarameent. Al è fisc mej pusá ul curespundeent liamm a la prima frasa sota la càpsüla.
- Duvrée mia tropp le sübcàpsüle gja che al pöö fá che l’artícul sa vídes cunfüüs. Paràgraf cüürt e frase sémplis nurmalameent mia i gjüstifica la suva pròpia sübcàpsüla.
- In cheste circustanze, che a gh’è mia assée da teest par gjüstificá una sübcàpsüla, al pöö vess preferíbil da druvá teest in negrett u separá par puunt in una sezziú che da druvá da le sübcàpsüle.
Stiil scentífich[modifica 'l sorgent]
Ünitaa da misüra[modifica 'l sorgent]
Par ünitaa da misüra, druvée ünitaa dal SI (sistema internazziunaal).
Separaduur da mila e decimaj[modifica 'l sorgent]
Int i nümar cardinaj (cura ca sa referíssum a euro, métar, etc...), al cuventa separá i mila cunt spazzi u puunt e i decimaj cun le còme (vírgüle).
- Curett;
- 2.000.500,80
- 2 000 500,80
- Incurett
2000500,80I è separaa mia i mila 2'000'500,80Mila separaa cun di òolt símbuj 2,000,500.80Nutazziú anglusàssuna 2 000 500.80Nutazziú anglusàssuna
-
Scriveent curdenade u vetuur sa l druvarà l'apòstruf par separá i decimaj;
- Curett;
- (1 234'5, 2 345'6, 3 456)
- (1.234'5, 2.245'6, 3.456)
- Incurett
(1234'5, 2345'6, 3456)I è separaa mia i mila (1234,5 , 2345,6 , 3456)I è separaa mia i mila e nutazziú cunfüsa (1'234.5, 2'345.6, 3'456)Nutazziú anglusàssona (1,234.5, 2,345.6, 3,456)Nutazziú anglusàssona (1 234.5, 2 345.6, 3 456)Nutazziú anglusàssona
-
Sezziú[modifica 'l sorgent]
Intrudüzziú[modifica 'l sorgent]
Töcc i artícul i g’aress da iga ul títul u l’assüünt in negrett a la prima línia e da le völte in cursiif si chesta frasa u parola nurmalameent al è apó in cursiif (par esempi, par parole int idiomm furestée). Ul títul u assüünt dabott sémpar al pöö sa pusá a la prima frasa, però vargü artícul i gh’a simplismeent di nomm. Esempi:
- Ul Teurema da Pitàgura al gh’a ul nomm da, e sa l tribüiss al filòsuf greech dal segle VI a.C. Pitàgura.
Si l’assüünt dal artícul al gh’a plüü d’un nomm, cada növa furma dal nomm la gh’aress da vess in negrett a la prima aparizziú.
- L’Idròssid da sodi (NaOH), apó cugnussüü cuma soda càustega u candegina.
Al è preferíbil clarí ul cunteest a le prime parole. Par esempi,
- In física quàntega, ul Principi d’Incertezza da Heisenberg...
Sezziú inizziala[modifica 'l sorgent]
La sezziú inizziala a l'è la sezziú prima da la prima càpsüla. Al è mustrada da sura a la taula da cuntegnüü (par pàgine cun plüü da tré càpsüle). La lunghezza gjüsta la depeent da la lunghezza dal artícul, però in qual-sa-vöör caas l’aress mia da vess plüü larga da trii paràgraf.
Sezziú "Vidée apó/vidée anca" e "Questiú relazziunade"[modifica 'l sorgent]
Cura ca i artícuj i è cüürt e i gh’a mia da le càpsüle, le referenze infurmale a di artícuj relazziunaa che i è mia staa liaa cun liamm líbar al teest sa i pöö incurpurá a “Vidée apó/Vidée anca” cun düü para d’apòstruf, par esempi:
- ''Vidée apó'': [[Eculugía]], [[medi ambient]]
ch’al prudüiss
- Vidée apó: Ecologja, medi ambient
Cura ca i artícuj i è laargh e i gh’a da le càpsüle, si la sezziú “Vidée apó” sa la referiss al artícul intreegh e mia noma a una sezziú, l’aress da vess una càpsüla da manera che la pariss a la taula da cuntegnüü. La sezziú “Vidée apó” l’aress da parí sémpar prima da la sezziú “Liamm da fö”. Gjuntée mia di liamm a “Vidée apó” che gjamò i síes al teest dal artícul.
- ==Vidée apó ==
- *[[Eculugía]]
- *[[Medi ambieent]]
Che al parissarà inscí
Vidée apó
Da le völte, le referenze i pöö vess nümerade d’una manera plüü furmala:
Teem relazziunaa
Da le völte, al pöö vess ütil da iga da le referenze crusade esplízzite al teest, par esempi, cura ca una sezziú larga da teest al a stada muvüda a una otra paart u a gh’è un artícul impurtaant int un sübtema. In chiist caas-chí, pusée ul liamm in negrett da manera che la suva importanza al è fàcil da recugnuss. Esempi:
- La situazziú legala par vargot ch’al fa a la circunzisiú la depeent dal paees (vidée Status legaal da la circunzisiú).
Metalenguagg[modifica 'l sorgent]
Pusée le parole in cursiif cura ca sa parla da luur int una frasa in cüünt da duvrá-le nurmalameent. L’istess par le lètere.
- La parola pare la vegn dal latí pater
- La lètera E al è la plüü cumüna in Anglées.
Imàgen[modifica 'l sorgent]
I artícuj cunt noma una imàgen i gh’aress da la iga al principi dal artícul a la dreta. I retraa cul cuu miraant a la drita i gh’aress da ná a manzina (miraant veers l’artícul).
Tüte le imàgen i gh’aress da “flotá” - i.e., ul teest al gh’aress da ga vess intuurn. Malgraa che vargott (e d’otre coses) al pöda vess faa cun HTML, al è preferíbil ul wikifurmaa cura ca al síes pussíbil. Le imàgen i gh’aress da iga un 200-300 pixel d’ampiezza. Ul teest da la imàgen e i òolt teest i è sémpar benvegnüü, spescjalameent par imàgen che sa i capiss mia fàcilmeent. Int un artícul d’una biugrafía sa l süponn che ul retraa al è da la persona dal artícul inscí che ul teest al è mia necessari. Teest da la imàgen
Le futugrafíe e otre gràfiche i gh’aress da iga teest a maanch che la pròpia imàgen la gh’àbies deent dal teest taal cuma al söö passá a le cuverte da líbar u àlbüm da müsica u cura ca ul gràfich al representa senza ambigüitaa l’assüünt dal artícul.
Mediawiki[modifica 'l sorgent]
Mediawiki al è ul sistema che sa l dövra par generá i messagg da la Wikipedia. Vargott apó al gh’a deent una séria da messagg persunalizaa che sa i pöö druvá par generá vargü tiip da teest autumaticameent int i artícuj. Vargot al è ütil, par esempi, par generá i messagg adeguaa in le pàgine cunsiderade sbozz, u suspetade da mia vess neutrale. Duvrée chiist messagg cura ca al síes necessari.
Categuríe[modifica 'l sorgent]
Vidée Wikipedia:Líbar da stiil da categurizazziú.
Calendari d'avenimeent[modifica 'l sorgent]
A gh’è un Líbar da stiil dal calendari d'avenimeent e da le taule anüale, che al cuventa iga in cüünt par gjuntá date aj artícuj relazziunaa cul calendari d'avenimeent e i agn.
Lenguàgg[modifica 'l sorgent]
Generaal[modifica 'l sorgent]
Cura ca vuu parlii da la Wikipedia, fasii-l inscí, pusaant l'artícul davaant al nomm.
Majüscule[modifica 'l sorgent]
Al cuventa fá una menziú spezziala par chel ch’al fa a le càreghe. Vargü cuma president, rei u imperaduur, sa i posa in majüscula cura ca sa i dröva cuma càreca (següida d’un nomm), inscí ch’al sarà “Presideent Bush” e mia “presideent Bush”. Cura ca sa i dröva da furma genèrica, i gh’aress da vess in minüscule: “Bush al è ul presideent americà”. I agetiif da nazziunalitaa i va in majüscula: Lumbaart, Francées/Franzées/Fransées, Català, Anglées/Inglées evi…
Puntuazziú[modifica 'l sorgent]
In la plüpaart da caas, sa i seguirà le norme da puntuazziú in Lumbaart. A gh’è mia d’indicazziú sura si lassá un u düü spazzi in bianch dapress d’un puunt: al è mia impurtaant, gja che la diferenza sa mustra noma in la finestra d’edizziú. La pròpia pàgina noma mustrarà un spazzi.
Variaant linguístiche / dialett[modifica 'l sorgent]
Vidée la pàgina da cuurdinazziú di dialecc/dialett. In generaal, al è ’’’benvegnüda’’’ töcc i variaant dialetal dal Lumbaart, ’’’specifichée-la’’’, par piasé cuma spiegaa chí!
Tegní anca cüünt PP da vargot al seguiss:
- adressée-v-as al üsüari cul vuu. Par esempi: Vidée apó/anca.
- in generaal, tentée da druvá un regístar furmaal. Duvrée mia da le espressiú u vucabülari che forsi i è mia abitüaj u cugnussüü, particülarmeent in chele pàgine cumüne, cuma le buete.
- una völta scumenzaa l'artícul, tentée da mantegní l istess stiil in tütt l'artícul.
- artícul da temàtica "lucala": una quistiú fisc delicada! Vuu pudii scriif di artícuj in qual-sa-vöör dialett sü qual-sa-vöör temàtega: al saress impurtaant che cada temàtega la gh’aress un artícul íntal dialett curespundeent.
- Par esempi: la citaa/sità da Grömèl la gh’aress da iga un artícul in la varietaa da Lombart oriental parlada là, però a pudii anca scriif l’artícul Grümell in Cumaasch. ’’’Fasii un bell puu d’atenziú’’’ ch’al è un ’’’caamp minaa’’’.
- I artícuj ch’i cumpartissi un istess tema ma in dialett difereent ’’’i aress da vess liaa l’ü a l’òolt’’’, cuma spiegaa a la pàgina da cuurdinazziú di dialecc.
- si i esiist da le diverse upziú pal nomm d'un artícul (par esempi, nomm da plante e d'animaal, u da citaa/sità: Bèrghem/Bèrgum, Milà/Milan), tentée da druvá chela in del dialett currispundent. Par tüte le otre fasii le pàgine da redirezziú necessàrie.
- ’’’Indichée al principi dal artícul che dialett e che urtugrafía vuu sii drée a druvá, cuma spiegaa chí!’’’ Si vuu truvii una pàgina senza chesta spezzificazziú, gjuntée al inizzi ul còdas {{nodial}}: la parissarà la taula:
e l’artícul al sarà gjuntaa autumaticameent a la categuria di artícuj senza spezzificazziú da dialett. A pudii anca
- fa sü una bueta semplificada pal vòost dialett e la vosta urtugrafía
- dumandá a vargü ch’al faga.


c: text/html

text:
Il Cussegl grond ha tegnì ina minuta da silenzi per las unfrendas dal coronavirus. Silsuenter ha il president Alessandro Della Vedova engrazià a tut quellas persunas che han cumbattì la pandemia: Medis e persunal da tgira – dentant era persunas che han garantì il provediment dal mintgadi, sco vendidras, policists, postins, schuldads e bleras autras persunas.
Il cristiandemocrat oriund dal Puschlav ha dentant era fatg attent sin las differenzas tranter sid e nord – regiuns che na sajan betg pertutgadas tuttina da la crisa. El saja dentant persvadì ch’il Grischun dumognia questa crisa – communablamain.
Ina sessiun da 5 dis
La sessiun da zercladur dal Cussegl grond vegn stricta per las deputadas ed ils deputads, il programm prevesa numnadamain numerusas moziuns, revisiuns e debattas. E tut quai en nov ambient – la sessiun ha lieu en la Stadthalle a Cuira e betg en il bajetg dal Cussegl grond. Quai per pudair garantir la distanza tranter las persunas.
Autras mesiras da segirtad durant la sessiun èn, che mintga deputada e mintga deputà ha in dischinfectant sin ses pult, purtar mascra na ston ils deputads betg, san dentant sch'els giavischan quai. A pazients da risico vegn recumandà da trametter per questa giada il substitut a la debatta. Plinavant na dat quai er nagina tribuna per aspectaturs, tgi che vul guardar las debattas pofar quai cun in livestream sin la pagina dal chantun.
Corona er en il program
Ils emprims dus dis da la sessiun èn deditgads al tema corona. Vul dir: approvar tut las ordinaziuns d'urgenza che la regenza ha decidì ils ultims mais. En tut vai per radund 93 milliuns francs, saja quai per garanzias solidaricas, per cas gravants en l'economia, agid per canortas u ospitals. Las partidas na mettan betg en dumonda d'approvar quels credits uschia che quai vegn probablamain a dar ina clera decisiun, dentant betg senza discussiun.
Crimi da dretgira cuntinuescha
Suenter tractar corona è in'ulteriura tractanda interessanta sin il plan da lavur: la dispita entaifer da la dretgira chantunala. Las deputadas ed ils deputads han en quai connex da decider davart in rapport da la cumissiun da giustia pertutgant betg far la procedura da relaschar derschader Peter Schnyder da ses uffizi e davart d'ina dumonda da recusaziun envers la cumissiun da giustia tschentada dal president da la dretgira Norbert Brunner.
Brunner e Schnyder èn dapi passa in onn en dispita – Schnyder ha accusà Brunner d'avair sfalsifitgà ina sentenzia. Er en il Cussegl grond vegn quai probablamain a dar dispita tranter la PBD che stat davos ses derschader Peter Schnyder e la PCD ch'è da la vart da ses derschader Norbert Brunner. Schebain el ha sfalsifitgà il document u betg n'è dentant anc betg sclerì, la sentenzia na datti anc betg.
41 moziuns e 3 leschas
Il program ordinari, pia far revisiuns e tractar moziuns suonda lura en ils ultims dis da la sessiun. Planisà è, da tractar il rapport da gestiun ed il quint 2019. Lura reveder parzialmain la lescha da guaud e la lescha sur da la promoziun dal svilup economic en il Grischun. Ina terza impurtanta lescha è quella sur da la promoziun da la transfurmaziun digitala en il Grischun nua che quai va persuenter, da far ina reserva da 40 milliuns francs per investiziuns en projects digitals. Plinavant èn anc 41 moziuns sin il plan da lavur.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bewegung verändert Hirn, Psyche und den ganzen Körper. Die Forschung entdeckt gerade das «Wundermittel Bewegung»: Der Muskel ist unsere körpereigene Apotheke und Ausdauersport lässt die besten Hirnzellen spriessen. Kein Wunder, sucht die Industrie nach der Sportpille.
Tobias Müller
Sandra Odermatt
Simon Joller
Einstein (SRF)
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
Per tgi e cun tge? Questa fin d’emna – ils 9 e 10 da mars - ha lieu a Cuira ina dieta che sa fatschenta cun la producziun litterara sut las cundiziuns d’ina lingua minoritara. Il Forum emetta il referat d’entrada da Clà Riatsch, professer da litteratura a l’università da Turitg. Co emprend’ins a scriver, tge e co duess ins promover quai che vegn scrit, tge vul dir lectorar in text e datti propi in critica litterara en Rumantschia? Clà Riatsch dat in invista critica da la scena litterara rumantscha e presenta sias tesas.
Il forum 2007-2008 Cunter il stritg – promover litteratura rumantscha
Co emprend’ins a scriver, tge e co duess ins promover quai che vegn scrit, tge vul dir lectorar in text e datti propi in critica litterara en Rumantschia?


text:
Colzin
El colzin (anca calzin) l'è 'n tocch de la biancheria intima de tesuu che 'l quatta el pee e almen 'n tocch de la caviggia. Tradizionalment eren doperaa di omen e di tosann preadolescent, vist che poeu i donn doperaven i colz. Al dì d'incoeu 'sta differenza chì l'è dré a slontanàss, e i donn doperen i colzitt despess, anca se in di occasion pussee formai l'è doperaa anmò la calza tradizionala o 'l collant.
In d'on poo de coltur l'è tradizion mett on colzin che l'è impienii di cadò e di dolz da la Befana o dal Bobà Nedal. In Russia inveci se doperaven no i colzitt, e anca i soldaa finna ai agn 1970 gh'aveven i pezz de pee. Vist che in Russia l'è comun cavàss i scarp prima de entrà in d'ona cà eren doperaa di sciavatt de legn ciamaa lapti.


text:
San Basàn
San Bassan (San Bassano in Italian) a l'è on comun de la Provincia de Cremona che 'l gh'ha 2 186 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 13,9 km² e ona densità de 157 ab./km². Al se troeuva arent al Seri Mòrt.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de San Bassan l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
A Tavau èn s’inscuntradas ils ultims dis pli che 50 persunas per discutar sur da la capacitad da noss tscharvè. La finamira principala dad els, èsi da chattar il «Brain Code», pia co funcziunescha noss tscharvè e daco funcziunescha noss tscharvè uschia.
Sviluppar cuminaivlamain prototips
Talents ord l'entir mund, vegnan en contact cun expertas ed experts da la perscrutaziun dal tscharvè e da l'intelligenza artifiziala. En gruppas pli pitschnas vegnan alura sviluppads prototips da maschinas ch'èn uschè intelligentas sco umans. La finamira è da sviluppar vinavant quels prototips era tranter ils inscunters planisads.
Inscunter decentral sco schanza
L'inscunter è concepì sapientivamain decentral a Tavau e betg en ina universitad. Tut la savida vegn rimnada ed a las participantas ed als participants vegn garantì che lur cumpart dal project vegn era cumprovada en protocols – uschia che nagin sto temair, sch'el u ella porta la schliaziun ultimativa, che auters van cun las arbajas.
Planisads èn 10 missiuns
Ils iniziants numnan il project ina missiun. Uss ha cumenzà la missiun 1 ed en radund in mez onn è planisada la missiun 2. En tut vulan ils iniziants manar tras 10 da talas missiuns fin il 2021 cun la finamira da chattar l'intelligenza artifiziala e dad effectiv pudair duvrar quella. La finanziaziun è il mument garantida tras la fundaziun «Mindfire». Quella fundaziun ha sia sedia en Svizra e na vul far nagin profit.
RR Actualitad 17:00


text:
Dapi tschintg mais han entschet las lavurs da perforaziun per il project sur cunfin tranter las ovras electricas d’Engiadina e las ovras electricas dal Tirol. Sche tut va sco planisà vessan ils dus taraders da perfurar en gnanca dus onns in traject da radund 23 kilometers lunghezza. Il Magliadrun, enfin tar la tschiffada d’aua ad Ovella sin territori Svizzer, il Zauberbohrer, la segunda maschina da perfuraziun, enfin pro la centrala tranter Ried e Prutz en l’Austria.
Tut en tut vegn l’ovra electrica a custar bunamain ina mesa milliarda euros. Ella vegn prendida en funcziun il pli baud l’onn 2018 e producescha lura forza per bundant 90’000 chasadas.
Inauguraziun dal Magliadrun en avust dal 2015 a Mariastein en l'Austria
Il Magliadrun en cifras
- Pressiun: 1'000 tonnas
- Prestaziun: 4'000 forzas-chaval
- Lunghezza radund: 200 meters
- Pais: 1'000 tonnas
- Avanzament: ca. 20 meters per di per maschina
- Material da stgavament: total 1’000’000 meters cubic ubain 54’000 chargias da camiun


text:
Maria Elena Boschi
La Maria Elena Boschi, (Montevarchi, 24 de genàr 1981) l'è 'na politega e avocata italiana, deputada e ministra per i reform e i rapport cont el Parlament del Governo Renzi, che l'ha giuraa el 22 de febrar del 2014, e sottosegretaria del Governo Gentiloni dal 12 de dicember del 2016, cont la fin formala del govern del Renzi, dimissionari per el referendum costituzional.
De fioeula l'andava ben sossenn a scoeula: L'è sortida del licee con 100/100. L'è stada educada in la fed cattolega: L'ha faa la chierichetta e l'ha partecipaa anca a la Giornada Mondial de la Gioventù.
L'è laureada in giurisprudenza e l'è entrada in politega comé organizzatriss de la Leopolda. L'è entrada squasi subit in la corrent di rottamador del sindegh Matteo Renzi e ai primari del PD del 2012 a l'è elegiuda a la Secreteria nazionala cont la delega ai reform istituzionai. In del 2013 l'è elegiuda a la Cambra di Deputaa in la circoscrizion Toscana.
In del settember 2019 la molla el Partii Democrategh per entrà in Italia Viva.


text:
Psyco
Psycho (id.) 'l è 'n film thriller dal 1960 'd Alfred Hitchcock trat da 'n rumànś ad Robert Bloch d'l an prima. La pelìcula l'è stada candidàda a i Prèmi Òscar dal 1961 par la regìa, par l'atōra minga prutagunìsta (Janet Leigh), par la futugrafìa (John L. Russell) e par la senugrafìa, sénsa però vìns'r-an gnanc òṅ. La Janet Leigh la s è pò arfàta vinsénd invéci al Golden Globe par cal film chè.
'L è òṅ di più grand sucès cumerciài dal „mìstar dal śgriśōr“, cun tri séguit (Psycho II ad Richard Franklin dal 1982, Psycho III 'd Anthony Perkins dal 1986 e Psycho IV ad Mick Garris dal 1990), un remake girâ cumpàgn a 'l uriginàl ma a culōr (Psycho ad Gus Van Sant dal 1998) e 'n spin off (Il motel della paura ad Richard Rothstein dal 1987).
Al persunàǵ ad Norman Bates al tōś ispirasiòṅ da Ed Gein, al Killer dal Wiscònsin dit anc al Maslàr ad Plainfield.
Sunt
La Marion Crane (Janet Leigh), na segretària ch'la tîṅ a drē a i cònt dn'aśiénda ad Phoenix (Ariśòna) ch'la vénd dal cà, la ruba i 40.000 dòlar ch'la gh'iva da purtàr al dè dòp in banca par cònt dal sò cap George Lowery (Vaughn Taylor) e la scapa via in màchina cun i bèsi sèg.
Dòp un dè e mèś ad viàś, tòlta da la stufìśia, la s férma a punsàr in dal motel ad Norman Bates (Anthony Perkins), un stangòṅ put ch'al viṿ da par lò insém a sò màdar, na dóna scarabùtica e bòna sōl a dar-ag di órdan, in na vila lè atàc.
Cla sira lè, méntar la Marion l'è drē a far-as na dócia, na dóna ch'la par la sgnóra Bates la s insfìlsa dént'r al bagn dla sò cambra e la la scurtèla a mòrt. Quànd più tard Norman al la véd, tòlt da paùra e scarésa, par diféndar sò màdar, al decìd ad scanślàr tut al trasi e ad lugàr al sò cadàvar, faghénd sparìr incòsa ma sénsa savér che lē la gh'iva da na banda cal muć ad bèsi là.
Soquànt dè dòp, a n catànd-la piò, la surèla dla puvréta, Lila (Vera Miles), la và a dmandàr nutìsi da 'l amànt ad chi lē, Sam Loomis (John Gavin), ma gnanc lò al sà gnint.
In pinsēr par la Marion chi dū lè i tàcan a pascàr-la, pròpria cuma 'l detective privâ Milton Arbogast (Martin Balsam) pagâ da Lowery ch'al vliva indrē i sò bèsi.
Rivâ a 'l Bates Motel 'l investigadōr al capìs subìt che lè a gh'è quèl ch'a traśa e al decìd 'd andàr a dascórar cun la sgnóra Bates parchè Norman al gh s éra mis còntar. Ma quànd al và in cà, la dóna ch'l'iva cupâ la Marion la gh dà adòs tirànd-ag na scurtlàda in sal grugn, faghénd-al strabucàr śò da 'l scali, par pò masàr-al.
Subìt dòp Sam e Lila, ch'i ìvan dascórs a 'l telèfun cun Arbogast prima ch'al murìs, i rìvan là anc lōr e i dmàndan na cambra faghénd finta 'd èsar marè e mujér. Méntar Loomis al pèrd dal tèmp in dla hall cun Norman, Lila la và in dla vila par pascàr la véra ma Norman al capìs incòsa e al cur in cà anca lò par farmàr-la. La dóna la s lóga subìt in cantìna e lè la véd na vècia sintàda in sna pultróna. Quànd la prila la scrana però la véd ch'a s trata 'd un cadàvar mumificâ.


text:
Tge effect ha la qualitad da l'aria en stanzas da scola sin las infecziuns da corona? Per eruir questa dumonda ha il chantun lantschà in project da pilot. L'apparat mesira tranter auter quant CO2 ch'è en l'aria, l'umiditad u er la temperatura.
Per il project da pilot vegnan installads a partir dad immediat 300 apparats da mesiraziun en 59 scolas, respectivamain en 150 stanzas en il Grischun. Ils apparats communitgeschan permanentamain las datas a l'Institut federal da controlla da material e da perscrutaziun. Cun emprims resultats fa il chantun quint la fin da l’onn.


text:
Carlo Portner è mort mesemna en la vegliadetgna da 72 onns suenter greva malsogna. L'anteriur deputà da la PCD è stà divers onns president communal da sia vischnanca da domicil Haldenstein. Creschì si è Portner a Domat, el aveva perquai ina ferma colliaziun cun il rumantsch.
20 onns president da la cumissiun da cultura
Carlo Portner è stà passa 20 onns president da la cumissiun da cultura dal chantun Grischun. Fin la stad passada è el stà parsura da la fundaziun dal teater da Cuira ed d’autras fundaziuns sco per exempel Benevol u la fundaziun Duri Sialm.
Sper quai engaschi sin il sectur cultural è l'advocat da Haldenstein er stà durant plirs onns manader da fatschenta da la Societad grischuna da dentists e da l’Uniun grischuna da medis.
RR novitads 09:00


text:
Tar las elecziuns per il Landtag en la Germania da l'ost ha la partida da la dretga AfD gudagnà massivamain vuschs. Bain resta la partida regenta SPD a la testa a Brandenburg, quai dentant mo cun 26% da las vuschs, suandada da la AfD cun 23,5%.
A Sachsen resta la CDU davanttiers cun bun 32%, entant che la AfD vegn sin 27,5%. En domadus stadis han ils Verds gudagnà vuschs, dentant betg tantas sco spetgà. Els pudessan giugar ina rolla decisiva per furmar las novas coaliziuns da regenza.
Il success da l'AfD irritescha l'economia
Remartgas dad auts represchentants da l'AfD possian far empaglia il bun num d'interpresas activas internziunalmain, hai num davart dals patruns da lavur en Germania. L'institut per perscruttaziun economica IWH manegia ch'il clima cunter ils esters impedeschia che glieud qualifitgada da l'exteriur vegnia natiers.
La correspundenta da SRF, Bettina Ramseier, davart il success da la AfD:
RR novitads 06:00


text:
La presidenta u il president da la Confederaziun sa scuntra savens cun scheffas e schefs d'auters stadis. Ella u el represchenta ils interess da la Svizra sin il plaun guvernamental il pli aut. Il servetsch presidial da la Chanzlia federala sustegna tant la titulara u il titular da quest uffizi sco er il departament correspundent cun ademplir questas incumbensas. Il servetsch presidial cusseglia en dumondas da la diplomazia e da la communicaziun. En Svizra mida il presidi da la Confederaziun mintga onn. Il servetsch presidial procura per cuntinuitad e per effizienza. Grazia a quest servetsch po mintga presidenta e mintga president da la Confederaziun profitar da las experientschas, da las enconuschientschas e dals contacts dals onns precedents.
ContactChanzlia federala Servetsch presidial
Chasa federala vest
3003 Bern
Svizra
Charta


text:
Jonen
Jonen a l'è un cumün svizzer del distret de Bremgarten. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 1 866 abitant e una süperfiss de 5.70 km², e al se tröva a una altitüden de 401 meter sura al livel del mar.
El cumün de Jonen a l'è tacaa ai cumün de Affoltern am Albis (ZH), Arni, Hedingen (ZH), Oberlunkhofen, Ottenbach (ZH), Rottenschwil.
L'andament storegh de la popolazion de Jonen l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
RiferimentModifega
- ↑ Jonen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föraModifega
- Jonen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
- Tranter Cazas e Rehanau stagnescha il traffic direcziun nord.
- Tranter Mesocco-Nord ed il tunnel dal San Bernardino stagnescha il traffic vers nord.
- Al Gottard hai il mument 9km colonna al portal dal sid.
Er quels ch'han spetgà fin il mardi per turnar dal sid n'han betg savì evitar da star en colonna: La polizia chantunala dal Tessin ha annunzià puspè l'avantmezdi 9 kilometers colonnas en il sid dal tunnel dal Gottard. Quai suenter che las ultimas colonnas eran pir sa schliadas la notg passada suenter las duas.
La fin d'emna sin las rutas da transit en km:
- Il venderdi sontg – 15 km colonna vers il sid
Suenter la gievgia han blers automobilists gì er il venderdi sontg ina mala sort sin via en il sid. Fin a trais uras han els stuì spetgar davant il tunnel dal Gottard – fin sin 15 kilometers è la colonna creschida il suentermezdi.
Cun guntgir il Gottard, han ils automobilists era chaschunà colonnas sin l'autostrada A13 en direcziun San Bernardino. Sur uras èn ils autos stads airi tranter Cuira e Panaduz e per part er sin la via chantunala.
- La sonda – 8 km vers il nord
Strusch che las colonnas en direcziun sid eran stadas schliadas stevan ils autos en colonna en tschella direcziun – en direcziun nord. Sonda suentermezdi era sa furmada ina colonna en direcziun nord cun ina lunghezza maximala da 8 kilometers. En il Grischun era il traffic sin l'autostrada A13 culà senza problems pli gronds.
- La dumengia da Pasca – 10 km vers il nord
Pervi d'in vehichel da panna era il tunnel dal Gottard vegnì serrà en omaduas direcziuns. Per part avevi dà fin 10 kilometers colonna en direcziun nord cun quai ch'ina part da la glieud vuleva era sa messa sin via gia la dumengia vers chasa.
- Il glindesdi da Pasca – 16 km e 15 km vers il nord
La lunghezza maximala che la colonna en direcziun nord aveva cuntanschì en il decurs dal di era 16 kilometers avant il tunnel dal Gottard – e 15 kilometers tras il Mesauc en direcziun San Bernardino.
RR novitads 06:0


text:
Ditamolla
Per ditamolla (del portoghes ditamole, ispirad al spagnoeu dictablanda) se intend un regim minga democrategh che però el gh'ha un rispet di dirit di citadin pussee volt de quell de 'na classega ditadura.
El termen l'è stad doperad per riferìss al regim spagnoeu de Dámaso Berenguer, pussee moll de quell del predecessor Miguel Primo de Rivera y Orbaneja, e di sostenitor del Francisco Franco per parlà del so regim, al governo messican del Partid Revoluzzionari Istituzzional e de l'Augusto Pinochet per parlà del so governo. Un quajvun l'ha parlad de ditamolla anca per la ditadura militar del Brasil.


text:
Tramûnt
Artécol in dialèt arzân
Al tramûnt (tramonto in italiân) l'é al mumèint in dóv' al Sōl al sparés sòta l'urizûnt vêrs sîra.
CarateréstichiModifica
In tót al manēri dal pûnt ed vésta astronômich, al pûnt insém a l'urizûnt da dōve al tramûnt a pâsa al cèinter dal désch dal Sōl al cumbîna gióst cun la diresiòun ed sîra sōl int al dâti di dé quând al giōren l'é cumpâgn a la nôt: difâti al se spôsta, ind la pêrt ed la Tèra in dó sòm, rispetivamèint tra nôt e matèina int i mèiş ed la premavèira e 'd l' istê (cun al rivêr al pûnt pió a nôt int al giōren quând, int l'istê, al dé l'é pió lòngh ed la nôt e tra mezdé e sîra int i mèiş ed l'avtûn e'd l' invêren (int l'istèsa manēra, cun al rivêr al pûnt pió a mezdé int al giōre quând la nôt l'é pió lònga dal dé. La zôna ed l'urizûnt ch' la va tr'al pûnt pió a nôt e còl pió a mezdé l'é ciamêda zona occasa.
Dal vôlti, apèina dôp al tramûnt o apèina préma ed l'alvêr dal Sōl, as pōl vèder un râg vèird.
Tramûnt insém a êter pianētaModifica
Al tramûnt al gh'é ânch insém a chiêter pianēta, mó le diferèint per la distânsa dal Sōl e la cumpoşisiòun ed l'âria.
Insém a Mêrt, dal mumèint che al pianēta l'é pió luntân dal Sōl che la Tèra, al Sōl as vèd sōl ed 'na grandèsa ed 2/3 rispèt a còl ed la Tèra; a câşva ed l'âria mêgra, in pió, al tramûnt al cēl al dvèinta ed culōr bló e mia ed ròs.
Vōş coleghêdiModifica
Êter prugètModifica
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Tramûnt
Collegamèint d'ed fōraModifica
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed Tramonto trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
Foeugh arz
I foeugh arz (o fogazzoeu, foeugh senza foeugh, fiammei, fiamminn, fana[1]) hinn di fiamm piscininn, de norma de color bloeu, che solten foeura al nivell del terren in sit compagn de cimiteri, i palud e i stagn in di brugher. El moment pussee giust per doggiài a l'è la fin de agost, vers sira.
'Sti fiammei deriven de la combustion del metan e del fosfan, che la riva giò de la decomposizzion di rest organegh. A bon cunt, l'origin de quell lavor chì a l'è gnamò ben ciara.
I stori e i panzanegh intorna ai foeugh arz hinn proppi tant: in di temp antigh se credeva che l'era la manifestazzion de l'anima che la 'gniva foeura de la tomba. In di popoi del nord Europa se diseva che a 'ndàggh adree se podeva trovà el proppi destin.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ LSI - Lessico dialettale della Svizzera Italiana, Belinzona/Lugan, 2004.


text:
Suenter 8 ediziuns dal City Race cun cursas da skis, concerts live sin plaz (Gotthard 2015), gastronomia e shows da moda ha il cussegl communal da San Murezzan refusà da sustegnair vinavant l’eveniment cun 250’000 francs l’onn. Quai malgrà che la suprastanza da San Murezzan e la cumissiun da turissem avevan recumandà da sustegnair l’eveniment. La societad City Race ha perquai decis da desister sin in’ulteriura ediziun da l’eveniment tradiziunal mintgamai al cumenzament da december.
Alternativas betg realisticas
Il parlament da San Murezzan n’è era betg persvas dal lieu da l’eveniment entamez la vischnanca da San Murezzan ed ha giavischà da surlavurar il concept dal City Race. Lieus alternativs per realisar l’eveniment en in auter lieu, hajan ins examinà, ha declerà Patrik Wiederkehr ad RTR, el è commember da la societad City Race e manader da la scola da skis Suvretta Sports. Per attrair la glieud en vischnanca e lantschar la stagiun d’enviern na vegnia dentant betg en dumonda per la societad da realisar in tal eveniment sin la muntogna u en la periferia da San Murezzan.
Surlavurà concept invan
Sin giavisch da las instanzas politicas hajan ins surlavurà pliras giadas il concept dal City Race, tuttina n’hajan las novas versiuns betg pudiì persvader ils politichers, ha suttastritgà Wiederkehr.
Discussiun controversa
Sco che la societad scriva en sia communicaziun, accepta ella la decisiun politica ed ha chapientscha ch’ins na vul betg dar or ils raps communals cun la pala. Tuttina duessi dar in’alternativa al City Race per che San Murezzan possia lantschar la stagiun d’enviern 2017/17 era cun in eveniment. Surtut en vista a las mastranzas mundialas da skis che han lieu proxim onn en Engiadin’Ota.


text:
So beginnt die Metamorphose des Tessiners in sein Idol Elvis Presley: Nino Zucca gewinnt einen Wettbewerb als bester Imitator des King of Rock 'n' Roll und wird zum offiziellen Elvis-Doppelgänger der Schweiz gekürt.
Olmo Cerri
Storie (RSI)
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
Curt
Curt (istéss ind la parlada piasentina; Cort ad Bergnèl en bubiés; en italiàn Corte Brugnatella), l'è un cumün italiàn d'la región Emilia-Rumagna che'l se tröva en Pruincia de Piasensa.
Al gh'ha 631 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 46,3 km² e ona densità de 14 ab./km².
El paés el cunfina cun i cumün de Bobbio, Brallo di Pregola (PV), Cerignale, Coli e Ferriere.
I sò frassión i en Brugnello, Carana, Casaldrino, Confiente, Lago, Marsaglia, Montarsolo, Ozzola, Pietranera, Pieve di Montarsolo e Rossarola.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Curt l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
I buglia davos las culissas. Suenter il naufragi da la revisiun da la lescha da chatscha a l’urna èn tut ils involvids vid discussiunar per chattar soluziuns per la convivenza cun il luf.
Nizzegiar la lescha dad oz
Ils purs da la Surselva han dà ad in biro extern la lezia d'analisar la lescha existenta. Quest rapport duai mussar sch'igl è en il rom dad oz gia pussaivel da proteger meglier las muntaneras dal luf. Cura ch'il rapport è pront na san ins dentant anc betg.
Sin quest rapport spetga er il president dals purs grischuns Thomas Roffler. Ins vul spetgar giu per l'ina quest rapport, dentant er la proposta da las organisaziuns da la natira e d'animals che han empermess da vegnir cun emprimas propostas la fin d'october. «Suenter guardain nus co la situaziun guarda ora e tge pass che nus faschain sco proxim», di Roffler.
Il president da la Gruppa svizra dal luf conferma ch'ins è cun tutta forza londervi da discurrer cun politicras e politichers sco era cun expertas ed experts, per pudair preschentar la fin october co ins vul agir.
En in emprim pass sto la protecziun da la scossa vegnir rinforzada.
Tge ch'è per els dentant gia ussa cler, è ch'in focus duai giaschair sin las mesiras da protecziun da las scossas, quellas vulan ins rinforzar.
Enavos a l’origin
La problematica dal luf è il tema principal tar la Gruppa svizra per las regiuns da muntogna (SAB), di il vicepresident e cusseglier naziunal Martin Candinas. Dentant en la proposta spetgada da las uniuns da l'ambient e d'animals na metta el betg grondas speranzas. Durant il cumbat da votaziun hajan ins fatg nauschas experientschas.
La SAB na vul era betg dar ord maun las mastrinas tar il tema. Tranter auter studegian els vid ina soluziun sin basa da las ordinaziuns. Sch'ins pudess per exempel reducir il dumber d'animals ch'il luf sto stgarpar avant ch'ins po sajettar quel, fiss quai gia in meglierament. Dentant quai èn ideas a curta vista, pia per proxima stad, sche tut va tenor plan. Ins studegia era vid in ulteriura revisiun da la lescha da chatscha.
Uss stuain nus ans focussar be sin il luf. Proxima stad sto la situaziun esser meglra.
Candinas è persvas che la revisiun davart quella lescha che nus avain votà, era surchargiada. El pensa ch'i na saja betg las regulaziuns enturn il luf che han chaschunà il naufragi, numnadamain auters puncts. Perquai vul la SAB er elavurar ina revisiun che sa focussescha be sin il luf. Quasi enavos tar la moziun Engler, di Candinas – l'origin da la debatta enturn il luf. Era qua pon ins anc spetgar avant la sessiun d'enviern emprimas propostas.
Ina soluziun vulan era ils adversaris
Era gia per la proxima sessiun vulan ils adversaris da l’ultima revisiun preschentar propostas uschia di Sandra Locher-Benguerel.
Nus vulain avair ina discussiun gia en la sessiun d'enviern.
Inquals dis suenter la votaziun hajan ins gia cumenzà a discutar, en ina gruppa ord il comité encunter la lescha da chatscha. Els hajan empermess ch’ins vul agir svelt sche la revisiun vegn sbittada a l’urna. Uss vulan ins tegnair l’empermischun. Per communitgar detagls saja quai dentant anc memia baud, di Locher-Benguerel.
Il chantun stat vinavant «sin ils pes»
Il cusseglier guvernativ Mario Cavigelli beneventa ch'i dat ideas e propostas da tut las varts. La lezia dal chantun vesa el uss en emprima lingia da star vinavant sin ils pes a la Confederaziun e da far vinavant attent sin la problematica. Ins saja dentant era en il departament vid debattar davart las opziuns.


text:
Ils organisaturs hajan elavurà in concept da traffic stupent, di Michael Pfäffli. Quest experiment saja tenor el be stà pussaivel grazia als campiunadis mundials.
Bainbaud be bus electrics a San Murezzan?
Bus electrics n'eran fin uss anc mai en acziun en ina regiun alpina sco San Murezzan. Incaps n'hai dà nagins.
Malgrà temperaturas bassas, naiv e fitg blera glieud haja tut funcziunà, uschia Pfäffli. In success che pudess avair influenza sin il futur: Tenor el stoppian ins uss persequitar l'idea da bus electrics a San Murezzan.
RR actualitad 17:00


text:
Ostilian
L'Ostilian (Caius Valens Hostilianus Messius Quintus in Latin; 230 - november 251) l'è staa on imperador roman in del 251.
La vita[Modifega | modifica 'l sorgent]
Lù l'era el fioeu de l'imperador Decio e fradell del co-imperador Erenni Etrusch. La soa mader la se ciamava Erennia Cupressenia Etruscilla. In del 250 l'ha ciappaa el titol de Ceser e in del 251 anca quell de princeps iuventutis. Menter el pà e 'l fradell andaven in gir a combatt i nemis de l'Impero, l'Ostilian el restava a Roma con la mader, perchè l'era 'nmò tropp giovin per andàggh adree a lor.
Inscì, quand che i duu imperador hinn andaa in sul Danubi a frontà i Gott del Cniva, lù el gh'era nò. E l'è staa mej inscì, vist che 'l sò pà e 'l fradell hinn mort in de la Battaglia de Abritt.
L'esercit del Danubi l'ha nominaa imperador el general Trebonian Gall, che l'è tornaa a Roma e l'ha adottaa l'Ostilian, per parè fedee a la veggia famiglia imperial e per respingg i accus che diseven che lù l'eva minga aiuttaa el Decio in de la battaglia per podè ciappà el poder. A bon cunt, a Roma la gh'era la peste e l'Ostilian, che l'era appena staa nominaa imperador insema al Trebonian, l'è mort. L'è staa el primm imperador dopo 40 ann a morì senza vess staa mazzaa.
Bibliografia[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Aureli Vittor, Vitt di Ceser
- Giacom de Antiochia
- Zosim, Storia noeuva


text:
Il fond statal da la Norvegia vul purtar plant encunter il concern da Volkswagen. Quai en connex cun las manipulaziuns da las valurs da svapur. Ina pledadra dal fond ha confermà in rapport correspundent da la gasetta «Financial Times».
La Norvegia posseda grazia a quest fond statal participaziuns da radund 9’000 interpresas en l’entir mund. Perquai che l’aczia da VW è sfundrada pervi dal scandal ha er il fond statal norvegiais fatg perditas. I sa tracta dal pli grond fond statal dal mund.
Situaziun nunclera en Corea dal Sid
Il ministeri da l'ambient a Seoul aveva annunzià da purtar plant cunter il schef local da VW. Il november passà aveva la Corea dal Sid sentenzià VW da pajar in chasti da radund 11 milliuns euros.
RR novitads 10:00


text:
La primavaira dal 1799 han l'armada franzosa ed austriaca fatg guerra en Grischun. Suenter lur victoria han ils Franzos prendì 61 Grischuns sco ostagis. Quests exponents ed amis da la partida austriaca han els manà a Salins en Frantscha. In bun mais pli tard han ils Austriacs reconquistà il Grischun e deportà da lur vart 85 exponents da la partida franzosa. Ils amis da las ideas propagadas da la revoluziun franzosa – libertad, egualitad e fraternitad – ha il Austriacs internà a Puntina/Innsbruck. L'istoricher Adolf Collenberg accumpogna la prominenza politica e spirtala grischuna en ses exil.
Il forum 2007-2008 Ostagis e deportaziuns en Grischun - part 1
La primavaira dal 1799 han l'armada franzosa ed austriaca fatg guerra en Grischun. Suenter lur victoria han ils Franzos prendì 61 Grischuns sco ostagis.


text:
La procedura cunter AstraZeneca ha cumenzà davant in tribunal en Belgia. Quella succedia era en il num dals 27 pajais commembers da l’UE – ha ditg in pledader da la cumissiun da l’UE. Pli baud aveva la cumissiun gia instradà ina procedura da mediaziun cunter l’interpresa svedais-britannica.
AstraZeneca era s’obligada l’avust 2020, da furnir a l’UE en tut 300 milliuns dosas da vaccinaziun enfin il zercladur che vegn. Ils davos mais aveva il concern dentant adina puspè reducì sias furniziuns dal vaccin, senza discurrer cun l’UE. L’emprim quartal ha AstraZeneca furnì sulet 30 millliuns dosas, enstagl da las 120 milliuns fixadas.
Entant dovran intgins pajais da l’UE il vaccin da AstraZeneca mo pli precaut, damai ch’el vegn mess en relaziun cun rars cas da trombosas dal tscharvè.
Sa tegnì vid las cunvegnas
AstraZeneca ha reagì sin il nov pass da la cumissiun da l’UE, e di ch’els hajan sa tegnì vi dal contract cun l’UE. Els vegnian a sa defender avant dretgira.
AstraZeneca scriva en sia communicaziun, ch’els vegnian a furnir als stadis da l’UE tenor las prognosas radund 50 milliuns dosas da vaccin. Ed els sajan vidlonder d’augmentar vinavant la producziun uschè spert sco pussaivel.


text:
Enfin ils 30 da mars reducescha l'interpresa da transport AutoDaPosta Grischun en trais pass l'offerta. D'ina vart reagescha l'interpresa uschia sin la mancanza da persunal che sa mussa e per l'autra dovrian gia massiv pli paucas persunas ils autos da posta.
Per vesair l'urari actualisà:
Pli paucs curs
Da principi va l'auto da posta là nua ch'igl ha gì fin uss in tact da 15 minutas, be pli en tact da mes'ura e là nua ch'ins ha gì in tact da mes'ura datti uss be pli mintg'ura ina posta. Ils emprims curs la bun'ura ed ils ultims la saira èn garantids, er per pudair segirar ils servetschs baud e tard per il persunal da sanadad. Là nua ch'i ha fin uss dà in tact dad in'ura, restan quels er vinavant.
Stritgà cumplet
Stritgà han ins las lingias per scolars e per destinaziuns da temp liber ed excursiuns. Ina prioritad fitg auta han ils ospitals, quels èn era en l'avegnir cuntanschibels fitg bain. AutoDaPosta Grischun supplitgescha tuts da consultar l'urari online.


text:
Tenor l’Axpo saja stà l’avrigl 2010 l’ultima giada ch’ins haja vis la punt en il lai da fermada S. Maria sin il pass dal Lucmagn. Ussa èsi puspè uschè lunsch. En il lai ha quai actualmain uschè pauca aua, che la punt romana, che manava avant passa 50 onns il traffic sur il Rain da Medel, è da vesair. Gist dasperas eran da lez temp era ina chaplutta e l’ospizi S. Maria cun ulteriurs bajetgs. Quels na ves’ins betg, perquai ch’els èn vegnids disfatgs avant ch’il lai è vegnì emplenì 1968.
Giu cheu sut l’aua haiel jeu luvrau ed ussa eis ei mo aua.
L'ospizi era fitg vegl
L’emprim ospizi da S. Maria ha la claustra da Mustér laschà construir 1374 (Val Medel, 1996). Ils bajetgs ch’eran sco ultims en quest lieu var 2 kilometers sut l’aut dal pass dal Lucmagn èn dentant betg stads uschè vegls. La part nova datava dal 1918. Mariuschla Derungs (83) che ha lavurà sco camariera durant intgins onns fin 1962 en l’ospizi sa regorda: «I era fitg simpel, per betg gist dir primitiv.» Tut eri fitg vegl, ma ella lavuravi gugent là. I eri sco ina famiglia.
Maridà a S. Maria
Mariuschla Derungs ha era emprendì d’enconuscher a S. Maria ses um. Lez lavuravi a Stgegia sco chauffeur da camiuns. L’october 1962 ha ella lura maridà ses Felix e quai sa chapescha en la chaplutta da S. Maria e lura fatg la festa en l’ospizi. Nua ch’els dus èn lura era stads sur notg. Ma las chombras eran veglias e letgs in sper l’auter quai n’avevi betg, raquinta Mariuschla Derungs cun in surrir.
1965 è l’ospizi nov sin l’aut dal pass vegnì avert. Lura han ins era cumenzà cun la construcziun dal lai da fermada. Quel è stà a fin 1968. L'ospizi vegl, la chaplutta ed ils bajetgs datiers èn vegnids spazzads. Il sulet ch’è restà è la punt e quella dat, sco quest onn, anc perditga dals blers tschientaners che l’ospizi era anc en quest lieu.
RR actualitad 12:00


text:
Castelgeründ
Castelgeründ l'è un cumün nöu de pàca d'el sud de la pruìncia de Lod, Lumbardia, nasüd üficialmènt el prìm de genàr del 2018 da la füsiòn de Camiràgh cun Cavacurta. El se tröva in de la Basa Val Padana sü la spunda destra de l'Ada, e 'l g'ha 1.489 abitànt. [1]
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
S'è cumenciàd a parlàn dal 2016 e el 22 d'utùber 2017 gh'è stài un referendum in di dü cumün. Circa el 80% l'ha dìtt sì a la füsiòn, e el 28 de nuèmber la Region Lumbardia l'ha apruvàs en nùm.[2]
La sèd del nöu cumün l'è stài stabilìda a Camiràgh.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Sco quai che la Regiun Alvra scriva en ina communicaziun bandunia Tatjana Horvath la plazza, per sa focusar sin sia cumpetenza-clav, l’economia da manaschi. Per la Regiun Alvra haja ella pudì furmar e bajegiar si las structuras fundamentalas da la nova plazza. Ils responsabels deploreschan la desditga. Sco quai che Roman Bergamin, il manader da la Regiun Alvra ha ditg sin dumonda da RTR, vegnia la plazza scritta ora da nov.
La plazza vegn finanziada per ina mesadad cun daners da la nova politica regiunala che l’Uffizi per economia e turissem dal Grischun AWT metta a disposiziun, sco la regiun Alvra scriva. L’autra mesadad surpiglia il parc natiral regiunal Parc Ela.
RR actualitad 17:00


text:
Cun las novas reglas per il dretg d'armas reagescha l'UE sin las attatgas terroristicas dals davos onns. Ils pajais commembers ston dentant anc approvar las midadas. La Svizra sto, sco commembra dal spazi da Schengen surpigliar las novas reglas da l'UE. Quellas vulan tranter auter che las armas e lur tocca vegnan marcadas meglier. Er armas mez-automaticas che pon sajettar dapli che 20 patronas duain vegnir scumandadas. Excepziuns duai dar per museums, collecturs e tiradurs da sport.
Gronda resistenza en Svizra
Pliras associaziuns da tir svizras han annunzià da vulair cumbatter las novas reglas. Las associaziuns vulan metter en acziun in referendum en cas che la Svizra surpiglia las relas. Fa la Svizra dentant betg quai, vegn ella en il pli extrem cas exclusa dal contract da Schengen.
RR novitads 18:00


text:
En guauds svizzers vegnan duvrads insecticids da tissi. Tenor l’Uniun «Medis svizzers per la protecziun da l’ambient» èn var 700 kilos da quests tissis vegnids squittads l’onn passà sin plantas derschidas. Quai per proteger ils truncs dal baus scorsa.
Duas da las substanzas duvradas sajan toxicas per l’uman, scriva l’uniun. Sche las plantas vegnissan transportadas subit or dal guaud, na fiss il tissi betg necessari.
L’Uffizi federal da l’ambient da sia vart di, ch’ils possessurs da guaud svizzers cultiveschian lur guauds a moda durabla e fitg ecologica.
RR novitads 14:00


text:
Glion
liug da scola
Il scalem primar a Glion cun rodund 230 affons secumpona da 11 classas e 4 partiziuns da scoletta.
Igl onn da scola 2021/22 vegn la «scola bilingua» menada cun 2 classas cumbinadas (2./3. e 5./6.) e duas classas singulas (1. e 4.). Era en scoletta vegn la bilinguitad vivida. Ei vegn instruiu en duas partiziuns romontschas e duas tudestgas.
Ils scolars serepartan cun las classas sin dus tracts. Il scalem primar fa diever persuls dil tract C, il tract A vegn partius cun il scalem superiur.
historia
Las partiziuns dil liug da scola Glion sesanflan en duas casas da scola. Ei dat dus differents models linguistics (la partiziun tudestga e bilingua).
Las scolaras ed ils scolars vegnan da Glion e da Schnaus/Strada.
scoletta
Sco quei ch'igl ei menziunau el sutregister, porscha il liug da scola Glion duas partiziuns linguisticas. Quellas valan secapescha era per la scoletta.
Ils geniturs ston decider denter la scoletta tudestga e romontscha. Sco agid da decisiun meina la scola mintgamai atras ina sera d'informaziun. Ils geniturs pertuccai vegnan envidai entras la scola.
classas
El liug da scola Glion vegnan las partiziuns tudestgas menadas en classas singulas. Ella scola bilingua perencunter vegnan ils affons instrui en classas cumbinadas. Cheutras seresultan 17 partiziuns (incl. las partiziuns da scoletta).
Tier la planisaziun digl urari vegn observau ch'ils affons dallas differentas partiziuns vegnan instrui communablamein en singuls roms (p.ex. religiun, engles, ATT).
Scola bilingua
Il lungatg quotidian dil liug d'instrucziun Glion ei per gronda part il tudestg. Sper il tudestg vegn denton era discurriu romontsch sco era ulteriurs lungatgs. Igl anteriur marcau da Glion valeva sco territori linguistic da cunfin. Sco tal vegn aunc oz instruiu romontsch sco secund lungatg. Naven da l'emprema entochen la sisavla classa primara vegneva e vegn aunc adina instruiu romontsch duront duas lecziuns ad jamna. Per rinforzar las cumpetenzas dil lungatg romontsch, ha il pievel da Glion decidiu igl onn 2005 l'introducziun d'ina partiziun bilingua (scola bilingua). Igl onn 2008 ha l'emprema classa dalla scola bilingua entschiet sia carriera. Dapi lu han ils geniturs dils affons che habiteschan a Glion, Schnaus e Strada la pusseivladad da sedecider per ina u l'autra via linguistica (scola bilingua ni partiziun tudestga).
Cun il contract da fusiun digl onn 2013 ei la scola bilingua vegnida francada ella nova vischnaunca Ilanz/Glion. Il medem temps ei la fasa da pilot dalla scola bilingua ida alla fin. Quella ei vegnida evaluada d'ina gruppa da lavur che consista orda representants dil cussegl scola, persunas d'instrucziun ed in menader da scola. Las conclusiuns da quest'evaluaziun ein stadas la basa per l'elaboraziun dil niev concept da menaschi dalla scola bilingua.
Da tal concept sa vegnir priu investa sut suandont link:
concept da menaschi dalla scola bilingua Ilanz/Glion
Cun l'introducziun dil plan d'instrucziun 21 ha ei dau midadas ella dotaziun da lecziuns. Quellas midadas ha la scola Ilanz/Glion era stuiu applicar tier la scola bilingua (p.ex. etica, M+I). Cheu anfleis Vus la tabella da lecziuns actuala per la scola bilingua.
team
Qualitad da scola
Valetaziun e promoziun 2015 - 2019 (inspectorat da scola)
Rapport clima da scola ed instrucziun
Sustegn da leger
Cuntegn essenzial: Sebasond sin il fundament dalla pretensiun da qualitad correspundenta vegn mintgamai valetau summativ in sectur ni in attribut entras datas trianguladas.
Clima/cultura da scola
Il clima da scola dil scalem primar a Glion ei buns tochen fetg buns. El ei caracterisaus entras in ault beinsesentir ed il sustegn vicendeivel enteifer il team da scola.
Las scolaras ed ils scolars van fetg bugen a scola. Era ils geniturs ein cuntents cun la scola e laudan il grond engaschi dallas persunas d’instrucziun. Las persunas d’instrucziun instrueschan cun grond tschaffen en lur scola e sesentan bein el team da scola. La collaboraziun vegn resentida sco sustegn ed engaschi. Quei semuossa per exempel en las cuminonzas d’emprender professiunalas ed en la collaboraziun denter las pedagogas curativas e las persunas d’instrucziun da classa. Ultra da quei dat ei projects varionts en scola nua che la scoletta vegn denton integrada plitost pauc.
Las persunas d’instrucziun apprezieschan fetg il sustegn dalla direcziun da scola. Ord vesta dils interrogai ein las localitads ordeifer las stanzas da scola pauc attractivas.
Instruir/emprender: Direcziun dalla classa
Nus giudichein la direcziun dalla classa alla scola primara Glion sco fetg buna.
Las persunas d’instrucziun meinan lur classas consequent, e quei cun saver revegnir a process etabli e segirs sco era ad in’organisaziun cun clara finamira. Ellas lecziuns visitadas han rutinas e rituals sco era ina harmonia da tenutas, acziuns e consequenzas influenzau il cumportament dalla classa. Las scolaras ed ils scolars enconuschan las reglas, normas e spetgas e respectan quellas. Quei possibilitescha in luvrar ruasseivel e concentrau e contribuescha che las scolaras ed ils scolars vegnan buc disturbai duront la lavur e san profitar d’ina aulta cumpart da temps da lavur effectiv.
Instruir/Emprender: Clima d'instrucziun
L’instrucziun ha liug en in clima d’emprender fetg stimulont ed en in clima da relaziun beinvulent.
Las scolaras ed ils scolars laudan la moda amicabla e gesta dallas persunas d’instrucziun. Igl emprender succeda en in’atmosfera lucca che sustegn igl emprender. Sbagls nezzegian las persunas d’instrucziun sco schanza da promover il process d’emprender. Ellas lecziuns visitadas havein nus constatau in’atmosfera d’emprender fetg emperneivla e senza tema, quei ch’ei era vegniu affirmau dils pertuccai.
Instruir/Emprender: Structuras/Evidenza
Las lecziuns ella scola primara da Glion ein structuradas bein. Las finamiras ein mo per part transparentas e controlladas.
Las persunas d’instrucziun formuleschan correct e bein capeivel las incaricas el lungatg d’instrucziun. Ina buna ritmisaziun contribuescha bia ad ina structura clara dallas lecziuns e procura per in’instrucziun varionta. En duas tiarzas dallas lecziuns visitadas havein nus viu fetg buns exempels da finamiras d’emprender. En in tierz dallas lecziuns ein las finamiras e spetgas da prestaziun vegnidas explicadas memia pauc transparent. Era in’examinaziun da finamiras sapientiva e raschuneivla, che dat allas scolaras ed als scolars sco era allas persunas d’instrucziun preziusas informaziuns pertuccont il svilup d’emprender, mauncan per part.
Instruir/Emprender: Activaziun cognitiva
L’activaziun cognitiva alla scola primara da Glion ei en general buna.
Ei reussescha fetg bein allas persunas d’instrucziun da crear las premissas necessarias per che las scolaras ed ils scolars separticipeschien activamein. Duront l’instrucziun vegn excercitau savens e cun senn. Incumbensas aviartas, pretensiusas sco era mieds d’instrucziun e visualisaziuns motiveschan las scolaras ed ils scolars d’emprender cun success. La pratica da feedback ei etablida different bein ell’instrucziun. Las persunas d’instrucziun dattan savens feedback currigend e specific d’in pensum resp. product. Da l’autra vart retscheivan las scolaras ed ils scolars pli pauc savens ina reacziun specifica da lur agen process d’emprender. En las lecziuns visitadas han las scolaras ed ils scolars mo per part giu la pusseivladad da reflectar sez lur emprender e lavurs. Il feedback dils scolars che duei dar allas persunas d’instrucziun in resun sur da lur instrucziun vegn buc rimnaus sistematicamein.
Instruir/Emprender: Pratica cun heterogenitad
La promoziun dallas scolaras e dils scolars cun basegns specials e la collaboraziun denter las persunas d’instrucziun da classa e la pedagoga curativa ein sviluppai bein ella scola primara a Glion. Ellas lecziuns visitadas han ins saviu percorscher differentas praticas da realisaziun cun l’utilisaziun dalla varietad ellas classas e la differenziaziun.
Cun mesiras da promoziun specialas vegn teniu bein quen dallas scolaras e dils scolars cun basegns specials. Sebasau sin cunvegnas funcziunescha la collaboraziun denter persuna d’instrucziun da classa e pedagoga curativa pil pli aschia, ch’in engaschi efficazi dalla persuna d’instrucziun ei garantius.
Ell’instrucziun visitada havein nus entupau plitost paucs pensums da differentas difficultad. Era quei che pertucca il quantum da pensums ni il tempo d’emprender ei vegniu differenziau memia pauc.
Igl emprender in da l’auter ni in cun l’auter dependa tenor nossas observaziuns fetg dalla persuna d’instrucziun. Las fuormas d’emprender classicas cooperativas havein nus entupau plitost pauc ell’instrucziun visitada.
contact
Scola Ilanz/Glion
scola primara
Paradiesgärtli 9
7130 Glion
telefon 081 925 28 29
Scola Ilanz/Glion
scoletta
Schulstrasse 4
7130 Glion
telefon partiziun A 075 434 83 21
telefon partiziun B 075 434 83 22
telefon partiziun C 075 434 83 23
telefon partiziun D 075 434 83 24
menadra da ressort scoletta/scalem primar Glion: Isa Cavelti
mail coordinatur local: isa.cavelti@scola-ilanz.ch


text:
L'index dals pretschs da consum è cun quai stà il fanadur 2020 tar 101,2 puncts. En cumparegliaziun cun il fanadur 2019 è la chareschia sa reducida per 0,9%. En cumparegliaziun cun il zercladur per 0,2%. Motiv per quest svilup è tenor il BfS tranter auter la vendita a pretschs reducids per vestgadira e chalzers.
Pli favuraivel èn dentant er stads ils pretschs per la telecommunicaziun sco er per fritgs, sco per exempel ivas e melonas. Pli char èn dentant stads viadis en l'exteriur ed il traffic aviatic.


text:
Dominic Stricker, il numer 1 dal turnier a Claustra, perda il mezfinal cunter Nicolas Moreno de Alboran en dus sets cun 5:7 e 3:6. Il Bernais da 18 onns aveva gudagnà l’onn passà il French Open dals juniors, ed è arrivà quest onn tar ils turniers ATP a Genevra e Stuttgart ils mezfinals.
Cun il giuven atlet da Cuira Jakub Paul è er il segund Svizzer crudà or en il mezfinal. El ha pers cunter il Talian Francesco Forti cun 2:6 ed 1:6.
Ina victoria svizra a Claustra è dentant anc adina pussibla. La giuvna Ylena In-Albon fatg il pass en il final – ella frunta la dumengia sin la Rumena Andreea Prisacariu.


text:
L’acziun da protest dals activists dal clima sin la Plazza federala duai vegnir schliada. Quai pretendan la presidenta dal Cussegl naziunal, Isabelle Moret, ed il president dal Cussegl dals chantuns, Hans Stöckli.
En il num da la delegaziun administrativa han els scrit ina brev a las regenzas da la citad e dal chantun da Berna. Quellas stoppian tant pli spert garantir ch’il dretg vegnia resguardà. Tenor quel na dastgan numnadamain durant ina sessiun en la Chasa federala naginas occurrenzas avair lieu sin la Plazza federala.
La demonstraziun vegnia il mument tolerada, ha communitgà la citad da Berna. Las autoritads sajan en dialog cun ils activists e las activistas dal clima. Er la polizia sa tegnia il mument enavos. Ella è preschenta. I haja dà contacts cun tut ils participads ha ella communitgà via twitter.
In pèr tschient activists dal clima han construì in champ da protest sin la Plazza federala ed annunzià da vulair restar l’entira emna per far attent sin lur pretensiuns.


text:
ACF Fiorentina
L'ACF Fiorentina, pussee semplicement Fiorentina, l'è 'na squadra de folber de Firenz, fondaa in del 1926.
Stòria[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ciamada cul nòmm Associazione Calcio Fiorentina, la società la nas 29 de Agóst del 1926 quando i squadre de la PGF Libertas e de la CS Firenze i s'è metide 'nsèma. La prima partida l'è staa zögada ol 3 de ottèmber del 1926, in Prima Division.
Jogadors e Alenadors[Modifega | modifica 'l sorgent]
Jogadors e Alenadors de la squadra scrivudi in lombard:
Jogadors
- Stefano Pioli (1989-1995)
- Luis Muriel (2019)
Alenadors
- Giovan Trapattoni (1998-2000)
- Cesare Prandelli (2005-2010)
- Stefano Pioli (2017-2019)
Palmarèss[Modifega | modifica 'l sorgent]
Titoi nazionai[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Campionad italian - 2 titoi
- Coppa Italia - 6 titoi
- Supercoppa italiana - 1 titol
- Campionad italian de Serie B - 3 titoi
Titoi internazionai[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Coppa di Copp - 1 titol


text:
Ils ultims trais onns è il return dals urs daventà ina realitad. Ils ins han in grond plaschair ed auters vesessan il pli gugent, sche quests animals restassan là nua che els èn. Quest return d'in animal oriundamain indigen è per tuttas dus varts ina sfida.
D'ina vart sto ins empruvar d'evitar ils privels d'in inscunter urs-uman e da l'autra vart duess l'uman conceder a l'urs ses spazi vital, ils conflicts èn programmads. Cun ir dals onns vegn quai però segir a dar ina tscherta disa e quai che procura oz per discussiun emoziunalas, vegn magari ad esser en futur la normalitad.


text:
Portugal è out
Il campiun europeic dal 2016 è crudà or da la EURO 2020 en l'emprima runda da k.o. L'equipa dal superstar Cristiano Ronaldo ha pers l'otgavelfinal cunter la Belgia cun 0:1. Il sulet gol ha Thorgan Hazard, il giugader defensiv che dat tar Borussia Dortmund, fatg trais minutas avant la pausa.
Per la Belgia cuntinuescha il grev program: En il quartfinal fruntan ils Belgiais il venderdi sin l'Italia.
Tschechia en quartfinal
La naziunala da la Tschechia ha dumagnà la surpraisa. Il campiun europeic dal 1976 ha surprendentamain gudagnà cunter ils Pajais Bass cun 2:0. L'emprim gol ha Tomas Holes fatg en la 68avla minuta, il segund Patrik Schick en la 79avla minuta.
En il quartfinal frunta la Tschechia sin il Danemarc.
Carta cotschna per Pajais Bass
La scena ch'ha decis preliminarmain quest gieu è stada en 52avla minuta. Matthijs de Ligt era l'ultim defensur. Sulet cun in hands ha el pudì evitar che Schick giaja persul direcziun gol. Suenter ch'il arbiter da video ha intervegnì hai dà la carta cotschna per il ballapedist dals Pajais Bass.
Suenter quella partida è il campiunadi europeic a fin per ils Pajais Bass.


text:
L'index da la luna da consuments a lunga vista è sin -9 puncts. Dapi l'enquista dal fanadur 2015 resta l'index pia sut quai. Per ils proxims 12 mais spetgan las 1'200 persunas dumandadas pretschs pli auts ch'anc l'avrigl.
Pessimissem pertutgant situaziun economica
Las respostas sin las quatter dumondas decisivas per l'indez èn restadas quasi tuttinia tranter l'avrigl e fanadur 2016. Anc adina giuditgeschan las persunas dumandadas la situaziun generala da l'economia sco pessimistica. Er èn ellas dal maini che lur situaziun finanziala sa mida betg ils proxims 12 mais. Per pudair spargnar daners vesan las persunas dumandadas in zic damain potenzial.
RR novitads 08:00
Index da la luna da consuments
Ils mais schaner, avrigl, fanadur ed october vegnan dumandadas ca. 1'200 persunas elegidas tenor casualitad davart lur maini subjectiv pertutgant la situaziun economica, lur situaziun finanziala, il svilup da pretsch e la segirtad da lur plazza da lavur.


text:
Gia baud, il 1904, intimescha cusseglier naziunal dr. Bühlmann da fundar ina gronda zona da protecziun. Suenter examinaziuns minuziusas sa demussi che la regiun enturn il Pass dal Fuorn è la pli adattada, pervi da sia isolaziun e pervi da sia ritgezza da flora e fauna.
Il 1909 pon ils piuniers da la protecziun da l’ambient prender a fittanza la Val Cluozza da la vischnanca da Zernez, e quai per 25 onns. Per pudair finanziar quest fit, fundeschan els la Lia svizra per la protecziun da la natira, la Pro Natura dad oz.
Pervi da la zoppina na po la vischnanca da Zernez betg pli chargiar sias alps cun muvel da l’Italia. Quai maina a grondas perditas finanzialas e favurisescha las tractativas per integrar ulteriuras regiuns en in Parc Naziunal.
L’onn 1913 visita ina cumissiun parlamentara da Berna la Val Cluozza ed è immediat intgantada da l’idea dal Parc Naziunal. In onn pli tard vegn fundà uffizialmain l’emprim Parc Naziunal da las Alps.
Il 1. d’avust 1914 vegn fundà il Parc Naziunal Svizzer. Ses emprim survegliader è l’Engiadinais Steivan Brunies da Cinuos-chel.


text:
Prangins è ina vischnanca sper Nyon ed è registrà en l'inventari naziunal sco maletg dal lieu da muntada naziunala. Sco spezialmain degns da vegnir protegids vala il chastè ch'è er la sedia dal Museum naziunal en Svizra franzosa. Er il center dal vitg istoric ha speziala valur.
Svilup cun valurs istoricas
La vischnanca da Prangins haja decis da promover lur svilup entras e cun las valurs istoricas e da sviluppar vinavant quellas, ha communitgà la Lia svizra per la protecziun da la patria. La finamira saja da colliar il svilup demografic cun in'auta qualitad da viver.
En favur dal maletg da la vischnanca, la cuntrada ed ils parcs n'haja Prangins betg giu tema da desister sin terren cultivabel.
Il premi vegn surdà ils 27 da zercladur a Prangins.
Victurs dal premi Wakker ils ultims 10 onns
- 2021 Pragnins
- 2020 Baden (AG)
- 2019 Langenthal
- 2018 Fundaziun culturala Origen, Riom
- 2017 Sempach
- 2016 Rheinfelden
- 2015 Bregaglia
- 2014 Aarau
- 2013 Sion
- 2012 Köniz
- 2011 Losanna
Ord l'archiv da SRF:


text:
La Suva ha spargnà 80 milliuns francs custs cun far controllas da quints. L’assicuranza d’accidents ha controllà l’onn passà passa 2,5 milliuns quints da medis ed ospitals. Tras quai ha ella chattà 300’000 pretensiuns che n’eran betg giustifitgads. Quai sajan stgars 12% da tut ils quints, uschia la Suva.
La gronda part dals quints sajan dentant corrects. E la gronda part dals quints ch'ins haja refusà na sajan betg vegnids fatgs ord nauscha veglia. Els sajan vegnids tramess ord sbagl duas giadas. I dettia dentant auters che hajan vulì cuglinuar.


text:
Missouri
Al Missouri (a s lèś /mɪˈzɜːri/ o /məˈzɜːrə/ in Ingléś, scólta'l chè e chè) 'l è 'n stat di Stat Unî dal Midwest ch'al s è unî a la federasiòṅ in dal 1821. Al sò mòt in latìn 'l è „Salus populi suprema lex esto“ (La salvésa dal pòpul la gh'à da èsar la léǵ più impurtànta) mént'r al sò nóm al daśvîṅ da na tribù 'd indiàṅ.
La sò capitàl l'è Jefferson City ma 'l sità più grôsi i èṅ Kànsas City, St. Louis e Springfield. Al Missouri al gh'à sènt-quatórdas cuntèi e nuvsènt-sinquànt'òṅ cumùṅ. La sò pupulasiòṅ l'è 'd siē migliòṅ 'd abitànt a 'l incìrca par na superfìsi ad 180.633 km².
Al cunfìna a nòrd cun 'l Iowa, a èst cun 'l Illinòis, a sud-èst c'n al Kentucky e c'n al Tennessee, a sud cun 'l Arkànsas, a sud-òvest cun 'l Oklahoma, a òvest c'n al Kànsas e a nòrd-òvest c'n al Nebràska. Al sò guvernadōr, da 'l 2009, 'l è 'l demucràtic Jay Nixon.
L'indùstria dal paéś la s è specialiśàda in d'l àmbit aerospasiàł e dla luś, su i traspòrt, la trasfurmasiòṅ dal magnàr, dla bira e di prudót chìmic. Al bèsti tiràdi sù par la sò carna i èṅ i nimài (sèst pòst in dla federasiòṅ) méntar l'agricultùra la prudùś riś (quàrt pòst) e scménsa dla sòja.


text:
L'onn nov vegn ad esser per la gronda part dals umans in sigl en l'aua fraida – per blers millis dentant è quai propi il cas: Ellas ed els beneventan l'onn nov cun in sigl en l'aua u schizunt cun ina nudada.
Per il pli è da chattar quest usit en l'emisfera dal nord da la terra u là, nua ch'i dà tradiziuns europeicas sco per exempel en l'Africa dal Sid u en l'Australia.
Pertge fan ins quai insumma?
Nudar en l'aua fraida duai far vegnir pli sanadaivel, purtar sanadad en l'onn nov, servir sco preparaziun al sport, gidar per arder calorias o far svanir promils suenter ils dis da festa, esser ina tradiziun pli lucca suenter ils dis festivs e steris, vegnir fatg en onur da festas religiusa u simplamain far spass.
Sche Vus avais uss er gust ...
Il sigl en l'aua fraida n'è nagut per ils buglialatgs: Igl è da s'endisar ordavant a las temperaturas quasi arcticas da l'aua, proteger mauns e pes, guardar dad esser en cumpagnia e betg sulet e cun avantatg betg star dapli che 5 minutas en l'aua.
Idealmain prepar'ins gia avant vestgadira chauda per suenter il bogn – u ins fa sco quels da Schweningen en ils Pajais Bass: Quels survegnan suenter il bogn fraid ina schuppa dad arveglia chauda.


text:
Alarm da corona en il Vatican. Gist quatter commembers da la guardia papala èn testads positiv sin corona ed hajan sintoms. Quai ha confermà il pledader dal Vatican, Matteo Bruni. Ils quatter gardists infectads sajan isolads ed i vegn examinà las persunas da contact.
Pervi dals cas da corona valian a partir d'immediat novas mesiras per la guardia. Tut ils commembers da la guardia ston restar en lur chombras u abitaziuns, il quartier vegnia quasi serrà giu. Da nov valia er per l'entir areal da la caserna in obligatori da mascras ed i dat ina bloccada da vacanzas.
Tenor il correspundent da SRF, Philipp Zahn, sa tschentia sur tut la dumonda pertge che la Guardia svizra reageschia pir uss cun in obligatori da mascras entaifer il quartier. A Roma vala quel gia dapi l'entschatta dal mais ed dapi gievgia en l'entira Italia.
Saramentà 38 novs gardists
La saramentaziun da 38 novs recruts per la Guardia svizra ha gì lieu ils 4 d'october, malgrà la pandemia da corona. Per ils gardists vala bain d'esser precaut cura ch'i sa chattan enturn il papa, cun mascras e tegnair distanza. Ma in gardist ha ditg envers la gasetta online «Vatican News», ch'el haja tuttina pudì dar il maun al papa.
Italia sa prepara per segunda unda
En l'Italia crescha il dumber da las novas infecziuns da corona puspè a moda rasanta. A Roma ed en la regiun vischina Latium datti dapi dis colonnas da kilometers davant las staziuns da test.
La regenza taliana sa cusseglia il mument dad anc restrenscher pli fitg festas privatas ed er las fullas da glieud, che s'inscuntran la saira davant bars ed ustarias pudessan vegnir scumandadas. Quai rapportan medias localas. Plinavant smanatschian restricziuns per il sport d'amatur.
Ord l'archiv:
L'onn passà en il «chavazzin dal di» ha RTR tematisà l'unifurma da la Guardia svizra papala.


text:
El lavura tar la Polizia chantunala – dentant senza unifurma. Ursus Sonder è il schef logistica ed uschia responsabel betg mo per las unifurmas, ma er per las finanzas, la tecnica e l’IT. En il Profil guardain nus davos las culissas e vegnin a savair pertge che lain al plascha en ses temp liber meglier che fier, er sch’el ha passentà sco uffant bler temp en la fuschina da ses bab. Pertge ch’el sto adina esser en moviment e na sa betg far nagut e tge ch’il «princip da Pareto» ha da far en sia lavur ed en ses temp liber.
Ursus Sonder Far nagut na va betg
Unifurmas na plaschan betg ad Ursus Sonder, il schef logistica da la Polizia chantunala. El n'ha er nagina cunquai ch'el è impiegà sco persuna privata e civila. Daco ch'el ha midà da l'economia privata tar la polizia e pertge che lavur manuala cun lain al plascha uschè bain raquinta el en il Profil.
RTR Profil 09:00


text:
Taoudénit (Regiuun)
Det Taoudénit Regiuun (üüb Bambara: ߕߊߎߘߋߣߌ ߘߌߣߋߖߊ Taudeni Dineja, üüb Fraansöösk: Région de Taoudénit) as sant 2016 en regiuun uun de aafrikoons stoot Maali. At regiuun leit uun a nuurd faan't lun. Uun a nuurd leit Algeerien, uun a uast lei dön Gao an Kidal Regiuunen, uun a süüd leit det Timbuktu Regiuun an uun a waast Mauretaanien. At hoodsteed faan't regiuun as Taoudénit.
Geografii[Bewerke | Kweltekst bewerke]
Indialing faan Ferwalting[Bewerke | Kweltekst bewerke]
At regiuun hee seeks kreiser:


text:
Ina turta vegana cun ina paisa da varga 430 kilos. Record mundial. Uschia che quest record dumogna en il cudesch da record da Guinness.
Ina turta vegana – gnanc uschè simpel
Ovs, groma u paintg è stà scumandà per far questa turta. Sco quai ch’il schef, Roni Merz di, saja quai stà la gronda sfida. I saja vegni empruvà ed experimentà avant ch’il recept adattà è stà avant maun. Ma, la fin finala saja l’entir team led, ch’i haja funcziunà.
La sonda è questa turta gigantica vegnida repartida a passants a Cuira.
Intginas cifras da la turta
paisa: 433,556 kg
lunghezza: 4,55 m
ladezza: 2,53 n
1,4 milliuns calorias


text:
La suprastanza communala da Samedan haja surlavurà anc ina giada las dumondas en connex cun l’utilisaziun da las sendas per viandar tras bikers en la regiun Padella. Quai suenter avair gì in inscunter a la maisa radunda cun pertutgads ed interessads, scriva la vischnanca da Samedan en ina communicaziun.
Chattà soluziun che cuntenta a tuts
Als bikers stettia uschia a disposiziun durant il Panorama Trail Padella era in traject che saja tecnicamain pli pretensius. Dentant renda la vischnanca da Samedan attent, ch’ils scumonds da velos sin las autras sendas resta vinavant. Durant la stagiun da stad 2016 vul ins ramassar experientschas per decider ils proxims pass a reguard adattaziuns e mantegniment da las sendas.
Il cussegl communal da Samedan saja persvas ch’ins possia proteger cun questas duas alternativas era vinavant la senda ecologica «La Senda» e garantir al medem mument ina purschida per viandants e bikers al pè dal Piz Padella.


text:
cuntegn
Grischun Central
-
Surses: approvà tut ils quints communals
La radunanza communala da la vischnanca da Surses ha approvà tut ils quints annuals da las 9 anteriuras vischnancas. Cun excepziun da Salouf serran tut ils quints cun in surpli d'entradas. La raschun per quests reusltats sajan surtut entradas extraordinarias communitgescha la vischnanca fusiunada.
Grazia a quests gudogns ed a la contribuziun da fusiun chantunala da 8,8 milliuns è la facultad da la nova vischnanca creschida marcantamain.
La radunanza communala ha er approvà il quint annual 2015 da la meglieraziun totala da Sur.
Ils ultims quints communals da las anteriuras vischnancas
RR novitads 06:00


text:
Enfin ch’ils trens regulars charreschan tras il tunnel da basa da la Neat dura quai anc pli ch’in onn. L’AlpTransit Gotthard SA ha dentant envidà las medias per infurmar davart il stan actual da las lavurs, e quai cun laschar far il viadi fin amez il tunnel ed enavos. Quai è l’ultim viadi fin l’avertura uffiziala il 1. da zercladur 2016. A partir da l’october fin il matg vegn numnadamain testà il tunnel. Quai vegn fatg cun laschar charrar atras trens adina pli svelt atras il tunnel e far mesiraziuns. I vegn dentant era testà il sistem da diriger il traffic ubain ils sistems da segirtad. Tut sto vegnir protocollà per uschia pudair mussar si ch’i funcziunescha. Durant quest temp na po il tunnel betg vegnir visità.
En funcziun il december 2016
Davent dal zercladur 2016 cumenzan las Viafiers federalas lura a laschar cursar trens tras il tunnel, dentant betg il traffic regular. Uschia vegnan trens da vitgira sviads da la ruta usitada via il tunnel da basa. Il medem po era capitar cun trens da persunas. Ils passagiers vegnan lura infurmads ch’i vegnian manads tras il tunnel da basa. Tenor l’ApTransit Gotthard SA vegnan las Viafiers federalas era a porscher la pussaivladad dad ir explicit tras il tunnel. Co questas purschidas vesan ora n’è betg cler. Las Viafiers federalas han uschia temp da rimnar emprimas experientschas e d’emprender d’enconuscher il tunnel e tut ils sistems, avant ch’el vegn prendì en funcziun cun la midada d’urari il december 2016.


text:
Suenter avair preschentà a las bun 350 persunas en sala a Malögia ina retrospectiva da projects ed ideas dals davos 30 onns, ha il cusseglier guvernativ Mario Cavigelli preschentà la varianta la pli actuala «Cz». Quella prevesa in tunnel en la muntogna sur ina lunghezza da dus kilometers e custs da radund 204 milliuns francs.
Bun mument
In tal project haja bunas schanzas da vegnir realisà actualmain, ha declerà Cavigelli. D'ina vart sa tractassi d’in project chantunal, nua ch’il pass cun integrar la Confederaziun crudass davent. Da l’autra vart saja il mument er ideal per integrar la pli gronda investiziun ch’il chantun faschess en il sectur da vias, cunquai che auters projects hajan retard.
I vul pazienza
L’Uffizi chantunal da construcziun bassa survegnia uss l'incumbensa d'elavurar in project general per la varianta «Cz». Quella pudessan er acceptar las organisaziuns per la protecziun da l’ambient, uschia l’infurmaziun a la sairada a Malögia.
Quint hajan ins da far cun in temp da planisaziun da 7 fin 10 onns, senza problems giuridics e recurs che sajan adina pussibels. Tenor Mario Cavigelli pon ins dentant quintar che realisar il project giaja pli svelt che la planisaziun.
RR actualitad 07:00


text:
Interlingua
La Interlingua l'è 'na lèngua aüziliària internasiunàla nasìda 'ndel 1951 dòpo de piö de quìndez'agn de stüde de lèngua de la 'suciasiù IALA ('n inglés, "International Auxiliary Language Association", asuciasiù de la lèngua aüziliària internasionàla).
La Interlingua la g'ha 'n lèsich natüràl fés, perchè l'è tiràt fò de chèi de sich lèngue ìe: le quàter lèngue romànze piö parlàde (italià, spagnöl, purtughés e fransés) e l'inglés. A chèle lèngue ché, gh'è stat zontàt ön pó de todèsch e de rüso, che i aìda a troà la paròla giösta quan che le ótre sich i è mìa decórde.
La Interlingua l'è facil da 'mparà en quàter més apéna. Öna ròba che la la rènd speciàl l'è chèla che l'è l'ezèmpe piö riissìt de lèngua artificiàl tiràda 'mpé sö gramàtica e paròle 'n cümü có dele ótre lèngue natürài, tant che töcc chèi che pàrla 'na lèngua romànza e la grand part de chèi ch'i pàrla l'inglés i pöl rià a capìla sènsa stüdiàla.
L'è la lèngua artificiàla piö parlada al mónd dòpo de l'Esperanto.


text:
Ils clerics a Jerusalem tschernan ina via pli pauc usitada per far protest: Els serran la baselgia da la sontga fossa per in temp illimità. Il protest sa drizzà cunter in sboz da lescha ch'i pussibilitescha al stadi d'expropriar la baselgia da ses territori sche quella na paja betg las impostas, hai gì num en il scriver. Els discurran d'ina lescha «discriminanta e rassistica».
Ina cumissiun da ministers avess la dumengia da decider davart il sboz che vegniss lura avant il parlament avant che la lescha giess an vigur.
Emprova «da reducir la preschientscha cristiana»
Cun il protest vulan las baselgias plinavant far encunter a las impostas en Jerusalem. La pretensiun d'ina obligaziun da taglia saja cuntradictorica a la posiziun istorica da las baselgias a Jerusalem. Ad els paria ch'i quai saja in'emprova dad indeblir la preschientscha cristiana en Jerusalem. L'administraziun da la citad ha giustifitgà las impostas uschia, ch'ins na chastiescha betg las localitads per far uraziun, mabain interpresas e hotels che sajan en possess da las baselgias.
La regenza israeliana n'ha fin uss betg prendì posiziun.
Baselgia d ala sontga fossa
La chaplutta en la baselgia stat sin il lieu nua che Jesus è vegnì sutterrà tenor la cardientscha cristiana. Ils dretgs sin la baselgia èn repartids sin sis confessiuns: catolics, grecs ortodox, armens, copts, sirs ed etiops.
RR novitads 17:00


text:
Gronds plans amez la vischnanca: Tavau ponderescha da spustar la staziun da Tavau Vitg per 400 meters en direcziun center. Quai annunzian la vischnanca da Tavau, la Viafier retica e las pendicularas Tavau Claustra SA en ina communicaziun cuminaivla sut il titel:
Project da generaziuns staziun Tavau Vitg – perspectivas per l'avegnir da Tavau ed il turissem.
Tenor communicaziun purtass il spustament differents avantatgs. Tranter auter circulass il traffic meglier e Tavau Vitg e Tavau Plaz creschiss ensemen pli ferm. Vinavant duai la staziun en ils proxims onns insumma prest vegnir sanada ed adattada als basegns da persunas cun impediments.
Ussa vulan la vischnanca da Tavau, la Viafier retica e las pendicularas sclerir ils detagls e cunzunt ils custs dal project.
La populaziun da Tavau vegn infurmada l'entschatta december.


text:
20 tonnas d'ovs contaminads cun fipronil èn vegnids en il Danemarc. Tenor la segirezza per victualias derivian ils ovs dal Pajais Bass e sajan vegnids vendids sur tut a gastronoms. Er en l'Austria han grossists vendì ovs contaminads. Per precauziun han els cumenzà a clamar enavos ils ovs.
Uschia è il scandal da fipronil s'extendì sin 12 pajais europeics. Las autoritads germanas supponan il mument almain 10,7 milliuns ovs contaminads. Quai rapporta la gasetta «Rheinische Post».
Inscunter da l'UE
En il scandal d’ovs contaminads cun Fipronil vul l’Uniun europeica s’inscuntrar svelt per discutar la crisa, quai ha il cumissari da sanadad da l’UE Vy-tenis An-driu-kai-tis proponi als ministers responsabels. Cura che tut ils fatgs sajan sin maisa possian ins discutar ed analisar la situaziun ma i na portia nagut da far il vischin responsabel per il scandal, ha ditg il minister.
RR novitads 06:00


text:
Tenor emprims resultats da l'elecziun ha Nicola Zingaretti obtegnì bler dapli ch'ils 50 pertschient da las vuschs necessarias. Ses dus concurrents han gratulà a Zingaretti. El è stà fin uss il president da la regiun Lazio – nua che er la chapitala da l'Italia, Roma è.
Avant in onn aveva la partida democratica da l'anteriur primminister Matteo Renzi stuì magunar ina gronda terrada a las elecziuns dal parlament. Dapi il zercladur passà regia ina coaliziun da la Lega da la dretga ed il moviment ch'è critic envers l'Uniun europeica tschintg stailas en l'Italia.
RR novitads 07:00