text:
Traktate
Prof. Dr. Werner Gitt
Romanisch: Wie komme ich in den Himmel?
Co vegn’ins enta parvis?
Die grundlegende Frage, die suchende Menschen sich stellen, wird hier von Prof. Dr. Werner Gitt beantwortet. "Wie findet man den Himmel?" Auf jeden Fall nicht durch eigene Anstrengungen oder Konzepte. "Was aber bringt uns wirklich in den Himmel?" Gott hat die Einladungen für den Himmel schon verteilt wie im Gleichnis des Menschen, der zu einem großen Fest Einladungen verschickte. Doch viele Menschen redeten sich heraus.
Prof. Dr. Gitt ruft dazu auf, nicht so "kurzsichtig" wie diese Leute zu sein. Jesus will uns vor der Hölle erretten und diese wird kein Vergleich zu der sogenannten "Hölle von Auschwitz" sein. Er hat am Kreuz für unsere Schuld bezahlt, wir müssen diese Einladung nur annehmen, dann ist ein Platz im Himmel "gebucht". Ein Entscheidungsgebet soll den Lesern dabei helfen.
Dieses Traktat eignet sich besonders gut zur Weitergabe an suchende Menschen!
8 Seiten, Best.-Nr. 120-46, Kosten- und Verteilhinweise | Eindruck einer Kontaktadresse
Co vegn’ins enta parvis?
Biars stauschan naven la damonda dalla perpetnadad. Quei san ins perfin constatar tier tals che sefatschentan cul patratg dalla mort. L’actura americana Drew Barrymore ha giugau sco affon el film da fantasy “E.T.” ina rolla principala. Cun 28 onns ha ella declarau a siu contuorn: “Sch’jeu mierel avon che miu giat, sche lu dei ad el mia tschendra da magliar. Lu viv’jeu silmeins vinavon en miu giat.” Ei quei buca stermentus: ina tala nunenconuschientscha e cuorta vesta pertuccont la mort.
Dil temps da Jesus ein biars carstgauns vegni tier el. Quasi adina desideravan els caussas terrestras:
- Diesch leprus levan vegnir medegai (Lucas 17,13).
- Tschocs levan puspei veser (Mattiu 9,27).
- In auter spitgava agid tier ina dispeta dad ierta (Lucas 12,13-14).
- Ils farisès levan metter Jesus sill’emprova cun la damonda sch’ei stoppien dar giu la taglia agl imperatur ni buc (Mattiu 22,17).
Mo paucs carstgauns ein vegni tier Jesus per dumandar el, co ins vegni enta parvis. In um giuven e reh ha dumandau el: “Bien mussader, tgei stoi jeu ver fatg per gudignar la veta perpetna?” (Lucas 18,18). A quei giuven ha Jesus detg da vender tut quei che siu cor setegni vidlunder e silsuenter suandar el. Damai ch’el era fetg rehs ha el buca suandau il cussegl ed aschia desistiu dalla beadadad perpetna. Ei deva era lu carstgauns, che gnanc encurevan il parvis. Mo entras la sentupada cun Jesus ein els vegni pertscharts dalla via enta parvis ed han immediat priu quella caschun.
Zacheus desiderava da veser Jesus. Anflau ha el dapli che quei ch’el encureva. Jesus ha visitau el a casa. Ed entras la cuminonza cun el ha el anflau la via enta parvis. Jesus ha constatau: “Oz ha questa casa retschiert spindrament” (Lucas 19,9).
Co anfl’ins la via enta parvis?
Suenter ils fatgs menziunai sura savein nus resumar il suandont:
- Ei dat in cert di, ch’ins anfla il reginavel da Diu. Quei ei bien da saver, pertgei aschia eis ei era per Vus, preziada lectura e preziau lectur, pusseivel d’anflar la veta beada gest oz.
- Per survegnir la veta perpetna ston ins buca prestar enzatgei special.
- Il reginavel da tschiel san ins anflar nunpreparadamein.
Nos concepts da gudignar la veta perpetna ein dil tuttafatg falli, sche nus risguardein buca quei, che Diu di. Ina cantadura populara ha cantau en ina canzun sur d’in um, ch’ei staus biars onns el circus sco clown cul suandont text: “El vegn segiramein enta parvis, pertgei el ha legrau biars carstgauns.” Ina fundatura reha ha schau baghegiar ina casa pauperila, nua che 20 dunnas vevan dimora gratuita. La cundiziun era da far mintga di in’ura oraziun per il salit dall’olma dalla fundatura.
Tgei denton meina nus veramein enta parvis?
Per rispunder claramein a quella damonda ha Jesus raquintau ina semeglia. Egl evangeli da Lucas, el capetel 14,16, plaid’el d’in carstgaun (quel stat en quella semeglia per Diu) che vul far ina gronda fiasta (quella simbolisescha ella historia il parvis). Gl’emprem envida el mo certins alla fiasta. Las rispostas dils envidai ein tuttas fetg trumpontas. Igl emprem sestgisa suandontamein: ”Jeu hai cumprau in toc prau ...”, il secund rispunda: “Jeu hai cumprau tschun bos”, il tierz: “Jeu hai gest maridau. Perquei sai jeu buca vegnir”. Jesus finescha la semeglia cun la sentenzia da quel che ha envidau alla fiasta: “Pertgei jeu ditgel a vus: Buc in da quels umens che fuvan envidai vegn a gustar mia tschavera” (Lucas 14,24).
Cheutras semuoss’ei, ch’ins sa gudignar ni piarder il parvis. Il punct decisiv ei d’acceptar ni da renviar quella invitaziun. Dat ei aunc ina via pli sempla? Segir buc. Sche biars carstgauns vegnan inaga ad esser sclaus dil parvis, sche vegn quei buc ad esser perquei ch’els enconuschevan buca la via, mobein perquei ch’els han renviau l’invitaziun.
Las treis persunas menziunadas ella semeglia ein buca in bien exempel per nus, pertgei negina dad ellas accepta l’invitaziun e vegn tier la fiasta! Dat ei ussa negina fiasta, senz’ellas? Bein! Suenter che tuts ein seperstgisai tarmetta il patrun-casa danovamein invitaziuns, denton dapertut entuorn. Ussa dat ei buca pli bialas cartas cun in ur dad aur. Ussa vala mo pli il clom: “Vegni!” Mintgin che selai envidar, ha in plaz segir alla fiasta. Tgei schabegia ussa? La glieud vegn, gie, schizun en grondas fuolas. Igl envidader fa bilanza e vesa ch’ei ha aunc plaz. El tarmetta ses survients per la tiarza ga sin viadi culs plaids: “Mei puspei viado! Envidei vinavon!”
Ussa lessel jeu transmetter quella semeglia sin nus, pertgei ella tucca gest la situaziun d’ozildi. Ei dat aunc plazs libers enta parvis e Diu lai saver tei: “Neu, reserva tiu plaz enta parvis! Seigies prudents e franchescha quel per la perpetnadad! Fai ei oz!”
La bellezia dil parvis savein nus buca s’imaginar e perquei cumpareglia Jesus quel cun ina gronda fiasta. Ell’emprema brev als fideivels da Corint, capetel 2,9 stat ei scret leutier: ”Quei che buc in egl ha viu e buc in’ureglia udiu, quei ch’ei buca vegniu endamen ad in cor da carstgaun, tut quei ha Dieus preparau per quels che carezan el.” Lidinuot sin quest mund san ins cumparegliar cun la bellezia dil parvis. Aschi nundiscriviblamein bi eis’ei leu! Il parvis astgein nus en mintga cass buca munchentar, pertgei el ei zun custeivels. In sulet ha aviert la porta dil parvis per nus. Quel ei Jesus, il fegl da Diu! Ad el havein nus d’engraziar ch’igl ei aschi sempel da contonscher il parvis. Ei dependa ussa mo pli da nies vuler. Sulettamein tgi che ei aschi tschocs sco ils treis umens en la semeglia, suonda buc l’invitaziun.
Il salvament capeta entras il Segner Jesus
El capetel 2,21 dils fatgs dils apostels legin nus in fetg impurtont vers: “Scadin che invochescha il num dil Segner Jesus vegn a vegnir spindraus”. Quei vers circumscriva il cuntegn central dil Niev Testament. Cu che Paulus era en perschun a Filippi ha el menziunau quei punct central el discuors cul guardian: “Crei el Segner Jesus, e ti vegns spindraus, ti e tia casada” (Fatgs 16,31). Quella nuviala ei cuorta e pregnanta, sa denton midar vetas. Aunc duront la medema notg ei il guardian seconvertius tier Jesus.
Ei dat enzatgei, che nus stuein dispet saver: Jesus less menar nus naven dalla via che meina nus alla condemnaziun, egl uffiern. Sur dil parvis e digl uffiern menziunescha la Bibla, ch’ils carstgauns vegnan a passentar en in da quels loghens la perpetnadad. In liug ei grondius, l’auter plein sgarschur. In tierz dat ei buc. Tschun minutas suenter la mort vegn negin pli a dir, che tut seigi finiu cu ins mieri. Vid la persuna da Jesus sedecida tut. Nua che nus vegnin a viver la perpetnadad dependa d’ina singula persuna, da Jesus – e da nossa relaziun tier el!
Duront mes viadis ella Pologna vein nus visitau igl anteriur camp da concentraziun dad Auschwitz. Duront la secunda uiara mundiala ein sgarscheivlas caussas schabegiadas leu. Da 1942 entochen 1944 ein 1,6 milliuns carstgauns, ils biars Gedius, vegni stinschentai cun gas e silsuenter barschai. Ella litteratura discuor’ins digl „uffiern dad Auschwitz“. Quei num ha fatg patertgar suenter mei duront che nus essan vegni menai atras ina stanza, nua che 600 carstgauns alla ga vegnevan assassinai da gliez temps. Quei ei stau sgarscheivel. Ei quei denton propi stau igl uffiern?
Sulettamein ord il motiv che las crudeivladads ein a fin dapi 1945, vein nus saviu visitar quels baghetgs. Ozildi san ins inspectar ils indrezs, negin vegn pli mudergiaus ni stinschentaus. Las cellas da gasificaziun dad Auschwitz ein stadas en funcziun mo duront in cert temps, igl uffiern dalla Bibla denton cuoza en perpeten.
All’entrada dil museum ha mia egliada fixau in maletg ch’in perschunier haveva sgrifflau ella preit cun ina guota. Quel muossa ina crusch cul tgierp da Jesus, che significava per el la speronza sin la veta perpetna. Era quei um ei morts en ina cella da gasificaziun. Denton el enconuscheva Jesus, il Salvader. El ei bein morts en in liug sgarscheivel, denton ad el ei il parvis staus aviarts. Ord igl uffiern denton, dil qual il Segner Jesus avertescha nus ferventamein el Niev Testament (p.ex. Mattiu 7,13; 5,29-30; 18,8), dat ei negin mitschar e negin spindrament. Cuntrari ad Auschwitz sa igl uffiern mai mo vegnir visitaus, pertgei quei uffiern ei adina ed en perpeten en funcziun.
Era il parvis ei perpetens. E quei ei il liug, nua che Diu vul che tuts carstgauns passentien la veta perpetna. Perquei seschei envidar, invochei il num dil Segner e reservei aschia in plaz enta parvis! Tut agitada ha ina dunna dumandau mei suenter in referat: “San ins insumma reservar il parvis? Quei tuna fetg sco en in biro da viadi!”. Jeu hai affirmau: “Tgi che reserva buc, contonscha buca la finamira. Sche Vus leis ir a Hawai, sche duvreis Vus era in bigliet valeivel.” Lu ha ella dumandau: ”Denton il bigliet, lez sto tonaton vegnir pagaus, ni buc?” – “Gie, segir, il bigliet enta parvis era. Quel ei denton aschi cars, che negin da nus sa pagar el. Igl ei nies puccau, che stat enta peis a nus. Diu tolerescha negin puccau enta parvis. Tgi che vul passentar suenter questa veta terrestra la perpetnadad enta parvis tier Diu, sto gl’emprem vegnir deliberaus da sia cuolpa. Quei ha mo ina persuna saviu far, ina persuna innocenta – numnadamein Jesus Cristus. Sulettamein El sa pagar quella! Ed El ha pagau cun Siu saung, cun Sia mort vid la crusch.”
E tgei stoi jeu uss far per vegnir enta parvis? Diu drezza sia invitaziun da spindrament era a mintgin da nus, persunalmein. Il plaid da Diu envida nus ferventamein da dar suatientscha a Siu clom:
- “Fagei tut sforz d’entrar dalla porta stretga!” (Lucas 13,24)
- “Midei patratg e seconverti, pertgei il reginavel da tschiel ei dameneivel!” (Mattiu 4,17)
- “Entrei dalla porta stretga. Pertgei largia ei la porta e lada la via che meina alla perdiziun, e biars van per quella. Mo stretga ei la porta e graschla la via che meina alla veta, e paucs anflan ella.” (Mattiu 7,13-14)
- “Pren possess dalla veta perpetna, alla quala ti eis vegnius clamaus!“ (1. brev a Timotheus 6,12)
- “Crei el Segner Jesus e ti vegns spindraus.“ (Fatgs 16,31)
Quellas invitaziuns van afuns e muentan nies cor. Quels texts muossan che la situaziun ei seriusa, decisiva ed urgenta. La consequenza logica ei da rispunder all’invitaziun da Diu cun in’oraziun che sa vegnir fatga en fuorma libra en ina moda semeglionta:
“Segner Jesus, jeu hai legiu oz, che jeu sai mo entras Tei vegnir enta parvis. Jeu less passentar la perpetnadad tier Tei. Perquei liberescha mei digl uffiern, il qual fuss miu destin pervia da mia cuolpa. Denton Ti carezas mei aschi fetg, che Ti eis morts per mei vid la crusch ed has pagau leu il castitg che vess giu da tuccar mei. Ti vesas tut mes puccaus – naven da mi’affonza. Ti enconuschas tut mes falliments, tut quei che jeu sun pertscharts, denton era tut, quei che jeu hai gia daditg emblidau. Ti enconuschas mintga sentiment da miu cor. Avon Tei sun jeu sc’in cudisch aviert. Pucconts, sco jeu sun, sai jeu buca entrar en Tia gloria perpetna. Jeu roghel Tei, Jesus, perduna a mi mes puccaus. Jeu stun mal dad els. Neu Ti ussa en mia veta e fai nova ella. Gida mei da dismetter las caussas en mia veta ch’ein buca bunas en tes egls e schenghegia novas perspectivas a mi che stattan sut Tia benedicziun. Arva mes egls e miu cor per Tiu plaid, per la Bibla. Gida mei da capir tgei che Ti vul dir a mi e dai a mi in cor obedeivel, per ch’jeu fetschi quei ch’ei a Ti plascheivel. Seigies Ti naven dad ussa miu signur e patrun. Jeu vi suandar Tei, muossa a mi la via ch’jeu duei ir, en tuttas situaziuns da mia veta. Engraziel che Ti has exaudiu mei e ch’jeu astgel ussa esser in affon da Diu, che vegn inaga ad esser cun Tei enta parvis. Amen.”
directur e professur ord survetsch
Dr.-Ing. Werner Gitt


c: text/html

text:
En la Venezuela rapporta il president Nicolas Maduro ch'i haja dà in'attatga da helicopter sin il tribunal suprem en la chapitala Caracas. I sa tractia qua d'ina emprova da putsch terroristica. El haja perquai mobilisà l'entira armada, uschia Maduro.
Tenor Maduro hajan dissidents rapinà in helicopter da la polizia e nizzegià quel per l'attatga. Paucas uras avant aveva il president smanatschà a ses adversaris cun in cumbat armà. La refurma da la constituziun planisada vegnia sche necessari realisada cun la forza d'armas.
Maduro planisescha per ils 30 da fanadur ina votaziun per ina refurma constituziunala. Finamira da questa refurma fiss tenor Maduro da surmuntar la crisa dramatica en la politica ed economia dal pajais. Cunter questa refurma datti però protests. Tar tals protests e tumults èn dapi l'entschatta avrigl mortas 77 persunas.
RR novitads 06:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
New Hampshire
El New Hampshire a l'è un stat federal di Stat Ünii d'America. Al gh'ha una süperfiss de 24.239 km² e una pupulaziun de 1.299.500 abitant.
A l'è tacaa a nord al Canada, a ovest al Vermont, a süd al Massachusetts, a est al Maine e, per un toch cicinin inturna a Portsmouth, a l'Ucean Atlantigh.
La capital a l'è Concord (40.687 abitant); la cità püssee pupulada del stat a l'è Manchester (107.006 abitant), che l'è anca l'ünega cun püssee de 100.00 abitant.
L'Üniun[Modifega | modifica 'l sorgent]
El New Hampshire a l'è vün di tredes stat uriginari de l'Üniun.
Urganizaziun pulitiga[Modifega | modifica 'l sorgent]
El New Hampshire al gh'ha 4 grand eletor in di eleziun presidenziaj de l'Üniun.


text:
Dapi il Na da la populaziun svizra cunter la revisiun da la lescha da chatscha federala, na datti per puras e purs nagin’autra schelta che d’installar mesiras da protecziun. E quai vegn era fatg. Betg anc dapertut, dentant adina dapli – e tgi che n’ha anc fatg nagut, cun la speranza da mitschar dal luf, sto uss as metter sin las chommas davos.
Tge munta quai precis, stuair installar mesiras da protecziun? Quanta lavur, tge custs dat quai? E gida quai insumma insatge? U è quai in trottar senza fin?
Deficit na fa l’alp betg
A la tschertga da respostas essan nus sco emprim ids sin l’alp Sot Gôt en Surses. L’onn passà devi là anc naginas mesiras da protecziun. Lura, la fin d’avust èn vegnids ils lufs – 18 stgarps entaifer mo in’emna. Per Marco Willi, il nov pastur quest onn, è il luf in rowdy sin via ed el il policist che na possia far nagut, era sch’el traplia quest rowdy. L’inscunter cun il pastur mussa che la gronda lavur che las mesiras da protecziun chaschunan, ha el da prestar, il pastur. Ses di da lavur ha 12-14 uras.
Deficit na fa l’alp dentant betg. 20’000 francs han els stuì investir per cumprar saivs ed auter material sco er per engaschar gidanters per il pastur. Vitiers vegnan custs per il veterinari, la paja dal pastur ed auter pli. Tut en tut ina summa da 55'000 francs. I va pli u main si, sch’ins ha da l’autra vart entradas da 66'000 francs che sa cumponan da contribuziuns per l’alpegiaziun en general, per la qualitad da cuntrada, la biodiversitad ed auter pli. L’auter onn sa quai dentant gia vesair or tut auter. Fin là dovri u ina nova tegia u ina via d’access per ina moto u in quad. Custs che l’alp sto purtar.
Bilantscha: Funcziunan las mesiras da protecziun?
La quintessenza da Batist Spinatsch, manader dil post da cussegliaziun dal Plantahof: «Quest sistem funcziunescha. El vegn dentant er a ses cunfins. Nus avain tuttina stgarps, er sin alps ch’èn protegidas. Quai mussa ch’il luf u quel triep chatta adina puspè insanua ina rusna en il sistem che nus mettain si. E tge faschain nus? Nus stuppain anc ina giada quella rusna ed il luf chatta ina proxima.»
E tut quai ha tranter auter er consequenzas per puras e purs da vatgas, per possessurs dad asens, pulieders o lamas. Ston els quintar da stuair instradar las medemas mesiras da protecziun sco per las nursas? E tge spetga abitants e turistas che vivan u fan vacanzas en il territori da las alps? Dacurt ha ina gruppa gì in inscunter cun in triep che n’ha betg gì la tema giavischada.
Co far per chattar ina convivenza cun il luf?
Nus vain tschentà las dumondas che nus vain rimnà tar purs e pasturas e tar experts sin il champ agrar, a Sara Wehrli da la Pro Natura che tutga cun ses 170'000 commembras e commembers tar las vuschs relevantas en quella discussiun.
Qua la versiun lunga da l’intervista cun ella:
Adrian Arquint, il manader da l'Uffizi da pestga e chatscha, ha ina sort funcziun da scharnier tranter la Confederaziun, las puras ed ils pasturs. Cun tge che el cumbatta il pli fitg, udis Vus en l’intervista agiuntada:


text:
En collavuraziun cun differents orchesters, il «Zürcher Kammerorchester», «Sinfonieorchester Basel» u il «Tonhalle-Orchester Zürich», ha Linard Bardill era empruvà d'intermediar ad uffants e lur famiglias la musica classica e la musica d'orchester.
Il chantautur grischun ha survegnì divers premis e distincziuns: Il 1989 il «Deutscher Kleinkunstpreis» ed in onn pli tard il «Salzburger Stier». L'onn 2005 il «Premi CRR» ed ils 2009 il «Preis der deutschen Schallplattenkritik» per l'album «Caffè Caflisch», realisà ensemen cun il chantautur sicilian Pippo Pollina.


text:
Tar la PPS datti uss ponderaziuns da cumbatter ina da las parts da la cunvegna da clima, numnadamain la lescha da CO2, cun in referendum.
Il president da la PPS, Albert Rösti, n’è betg sa mussà surstà da la decisiun dal president american Donald Trump da sortir da la cunvegna da Paris. Quai saja vegnì annunzià uschia.
Supponind, ch’ils gronds vegnian a star da la vart, n’hajan els betg ditg «gea» a la ratificaziun en il Cussegl naziunal e hajan er sa posiziunà uschia en vista a la debatta l’emna che vegn, ha ditg Rösti sin dumonda da l’agentura da novitads svizra SDA.
In referendum cunter la cunvegna da Paris n’haja la partida betg discutà, ma en connex cun la lescha da CO2 dettia quai avunda potenzial da discussiun, ha ditg Rösti.
RR novitads 16:00


text:
Naturalissem
Il naturalissem ei ina tendenza dalla litteratura, dil teater, dalla filosofia e digl`art naven digl onn 1870 entochen igl onn 1900. L`expressiun va anavos sin il filosof Jean-Jaques Rousseau, che leva render attents ils carstgauns all`impurtonza dalla natira. El center dil naturalissem stat ina copia exacta dalla realitad, ins emprova da dar neu la realitad aschi objectiv sco pusseivel. Il tema principal dalla litteratura ein ils problems socials. Ils stils da scriver da quella epoca ein la lirica, l`epica e la dramatica.


text:
Calsinàt (BS)
Calsinàt (en Italià: Calcinato), l'è 'n cümü de 12 924 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla bàsa Bresàna nordorientàl. L'è postàt a ridòs de la part estèrna de le culìne moréniche del Lach de Gàrda e l'è streersàt del Cés. El centro de Calsinàt el se tróa a 19 km a èst de la cità de Brèsa. El sò teretóre el cunfìna co la pruvìncia de Màntoa e 'l ciàpa dét apò a le frasiù de Calsinadèl e Put San March.
El cèntro principàl de Calsinàt el se tróa sö la culìna morénica piö meridiunàl, Calsinadèl envéce, che 'na ólta l'ìa ciamàt Bórch de là del Cés, l'è sitüàt endèla piàna che se tróa söndel'ótra spónda del fiöm Cés.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Sur emnas èn differentas cifras da corona idas enavos. Uss quinta l'Uffizi federal da sanadad cun ina stabilisaziun da las novas infecziuns, quai sin relativamain aut nivel. Ch'il squitsch sin las instituziuns da sanadad laschia vinavant suenter en il medem tempo, na saja però betg da spetgar, ha ditg Patrick Mathys dal BAG avant las medias a Berna. Da princip saja la situaziun relativamain buna. En intgins chantuns muntagnards creschia il dumber da las infecziuns novas dentant gia puspè. Vitiers ha Mathys ditg che l'occupaziun da las staziuns intensivas restia auta.
Qualitad da tests na cuntenta betg dapertut
Controllas entras las autoritads ed er resuns ord la populaziun hajan mussà mancos tar purschidas da tests. I saja impurtant che las purschidas adempleschian las perscripziuns, ha ditg Linda Nartey, vicepresidenta da l'Uniun da las medias ed ils medis chantunals. Er ils concepts da schurmetg en quest connex e la scolaziun dal persunal na sajan betg da negligir.


text:
Newsletter
Wenn Sie im KonsumentInnenschutz auf dem Laufenden sein wollen, abonnieren Sie kostenlos das Verbrauchertelegramm als Newsletter.
Dijede la osta!
Al momënt laurunse cun d’atres Zentrales di Consumadus a n proiet de digitalisaziun. Sce i ëis interes podëise tó pert chiló: https://www.umfrageonline.com/c/digitalisierung-vzs n na picia inrescida sön chësc tema. Dër bel dilan!
Arjigné ca früc da cose – co desson pa fá?
Früc da cose seciá é plëgns de proteines vegetales, sostanzes minerales y sostanzes de balast bunes por la sanité, ara vá da fá derzades desvalies impara, ai tëgn dî y costa püch. Al paia porchël la mëia da mëte plü sovënz sön mësa fajöis, linses y arbëies zizer– ion ince impede la cern.
Denanco i mangé vál debojëgn da i cöje. Por che an ne mësses nia i cöje tan dî y ara vais plü saurí da i digerí, dess i früc da cose gní lasciá sura nöt t’ega. Naota dessi gní lavá t’ega, spo scorá y ala fin metüs te na copa da tröpa ega frëida. Pro les linses tlechel da les lascé n’ora t’ega denanco les cöje. Linses y arbëies monades pó gní cötes zënza gní metüdes denant t’ega.
I früc da cose vëgn scorá, ciamó n iade lavá sciöche al alda y cöc te 3 iadi tan d’ega sarada o te jopa da verzöra. Ajëi o limone desson impormó ajunté ala fin, ajache scenó vëgn la scüscia di früc da cose tan döra.
Lavé sciöche al alda – ince früc da cose fora de bossl – denanco i arjigné ca, i cöje dî, adoré saus sciöche anes, senefle, ciarí, satureja o mesaronn dëida se stravardé dala flautolënza. Sce an fej pirê cun i früc da cose ési plü lisiers y al é plü saurí da digerí.
Dovëi da mëte sö i montli da d’isté
Él n te dovëi? Da can velel pa?
Mëte sö i montli da d’isté n’é nia n “dovëi” preodü dala lege. La lege dij che dai 16 de ma ai 14 d’otober ne pón nia mete sö montli M+S cun n indesc dla velozité plü bas co chël dé dant tl liber dl auto (cossa che an pó fá da otober a ma, ajache le Codesc dla strada conzed te chësc tëmp da desvié da chësc indesc).
Sce l’indesc dla velozité vá a öna cun le montl chël ó dí cun chël sön le liber dl auto (o é maiú), n’án nia bria da baraté fora i montli.
I montli cun de mëndri indesc mëss deperpo gní mudá dai 15 d’aurí te 30 dis, scenó vëgnon straufá.
L’indesc dla velozité é l’ultima lëtra dla sigla dl indesc dl montl; ti tests di montli da sëgn él sovënz montli dla classa „R“ (cina 170 km/h) o „V“ (cina 240 km/h).
Stay connected but protected
La ZCS sostëgn la scomenciadia metüda a jí tla Talia y te döta l’Europa por n’adoranza plü cosciënta dl 5G y internet.
Dan da püch él gnü metü a jí te döta l’Europa n’aziun de racoiüda de sotescriziuns dala scomenciadia dles zitadines y di zitadins europeica Stop (((5G))) - Stay Connected but Protected (EBI), metüda a jí da organisaziuns de consumadus y de paziënc de set Paisc europeics. Al vëgn insciö ghiré dala Comisciun europeica da organisé la telefonia mobila y la digitalisaziun a na moda da sconé l’ambiënt, la sanité y la democrazia. Por ci che reverda le 5G él bele danman tröpes tutes de posiziun dla sciënza independënta che se ghira na proibiziun da implementé chësta tecnologia. Ara nen vá da schivé na majera ciaria eletromagnetica, che peiorëia la vita de tröpes zitadines y tröc zitadins y che porta en pert al svilup de ipersensibilité. Implü ó 5G dí ciamó na sbürla sön le tru devers dla digitalisaziun zënza se tigní ai dërc de basa, sciöche la sconanza dla privacy.
An pó sotescrí sides online che ince por scrit. Döt le material sön la scomenciadia é da ciafé sot https://signstop5g.eu/de. Sce al vëgn coiü adöm te döta l’Europa passa 1 miliun de sotescriziuns mëss la Comisciun europeica traté les 23 propostes dla scomenciadia dades jö y tó dezijiuns basades sön la lege y la sciënza.
Co vëgnel pa fat da trá zoruch n alimënt?
Al sozed tres indô che n alimënt vëgnes trat zoruch. Sovënz vëgnel fat ajache al é laite toc de plastica o de spidl o al podess ester baters patogens laite sciöche la salmonela o la listeria.
Aladô dl dërt dl’EU á les impreses di alimënc la responsabilité dla segurëza de sü produc. Pornanche n’impresa s’intënn – tres controi fac da d’ëra instëssa, tres controi dles autorités o segnalaziun de cliëntes y cliënc – che n alimënt n’é nia sigü, mëssel atira gní tut mosöres decuntra y informé les autorités competëntes sön l’alimënt malsigü y les mosöres tutes.
Sce le produt atoché ne é nia ciamó gnü dé inant, ghira l’impresa da sü partner comerziai da tó demez la marcianzia dales corones y dai magazins.
Sce le produt prigorus ti é deperpo bele gnü venü ala jënt, vára debojëgn da le cherdé zoruch ofizialmënter: sovënz vëgnel lascé alsavëi tacan sö l’avis tles botëghes, te internet o ti media, che an ne dess nia mangé le produt prigorus sce an l’á bele cumpré y le dé zoruch tla botëga olache an l’á cumpré y che al vëgn retü i scioldi.
Tla Talia mëss les impreses de alimënc ti lascé alsavëi al Minister dla sanité che ai á trat zoruch n alimënt. Chësc publichëia i alimënc trac zoruch te na seziun aposta sön süa plata internet.
Desdí a usc ne tleca nia ...
Dagnora desdí i sorvisc de telefon por scrit
Da ativé n sorvisc tlechel püc clics. Mo da gní lëdi de n sorvisc él cotan plü ri.
Insciö ti éra ince jüda a G. che orô desdí süa linia ADSL, ajache al â stlüt jö n contrat cun n ater pitadú dla fira otica. Le sorvisc por la clientala de süa aziënda ti â garantí che al tlecâ na telefonada por desdí y che al foss ciamó gnü döes fatures y spo foss döt sté fat.
Impaca êl dedô gnü ciamó döes fatures. G. é spo jü dala ZCS.
I savun pö: I sorvisc dess gní desdic por scrit, por lëtra racomanada cun avis de recioiüda, ajuntan la copia de n documënt d’identité. A chësta moda n’él degügn dübi sön ci che an ó, l’identité de che che scrí y la data dla desdita.
Sce i ëis dübi él chiló ince cotan plü saurí da ghiré zoruch les somes scudides zënza rajun, tres na prozedöra d’apajamënt.
Model da scrí, misciuns di pitadus, informaziuns y consëis ciafon pro la ZC y les portines foradecá.
Ci é pa l’amarant pordërt?
I pici graní dl amarant ciara fora sciöche graní de bla y pó gní adorá ince sciöche chisc. A livel botanich toca l’amarant pro les plantes de coda de olp y nia sciöche les dërtes sort de bla pro l’erba ducia.
Por l’alimentaziun é l’amarant interessant por döes rajuns. I pici graní á cotan de sostanzes nudritives y é dër na bona fontana de de bones proteines, aji grasc nia saturá, calzium, magnesium, fer y zinch. Implü n’á l’amarant nia glutin y pó porchël ince gní mangé da porsones che á la maratia dla farina. Da fá patüc te furn ne vá la fariana de amarant nia bun, ajache ara n’á nia proteines che liëia.
L’amarant vëgn cujiné avisa sciöche le mëi: i graní vëgn lavá te n scoradú da dër de pici büsc cun ega cialda y cöt 30 menüc alalungia te trëi iadi tan d’ega. L’amarant cöt pó gní metü pro verzöra cöta, pro la cern o al pó gní fat impara flan duc o sará. I graní crüs mëna fora saurí. Amarant slunfé sö é bun pro i moscedoc de müsli o biscoti integrai. Les fëies dla planta pó gní cujinades sciöche verzöra, ares á feter la medema saú co le spinot.
Cualité dla mobilité publica tl zënter
La Zentrala di Consumadus dl Südtirol vá a ti ciaré al Zënter de informaziun y sorvisc de südtirolmubiltà
Al é le pröm post da jí, sce an á domandes sön la mobilité publica, sce an ó se lascé sö o sce an ó lascé alsavëi val’ che reverda le Südtirol Pass: le Zënter de informaziun y sorvisc ZIS. La Zentrala di Consumadus dl Südtirol (ZCS) é jüda dan da püch a ciaré sciöche al vëgn lauré iló.
Avisa tl ciamp dla mobilité publica é le dërt di passajiers y dles passajieres da ciafé informaziuns amples, prezises y puntuales sön döta l’oferta fondamental, de chësc é la direturia dla ZCS Gunde Bauhofer sigüda. “Tl medemo momënt él important da ti pité ales cliëntes y ai cliënc la poscibilité da dé jö dejiders, domandes o lamentanzes. Chisc punc zentrai é inultima gnüs scric tla Cherta di dërc di passajiers, che é gnüda sotescrita dan da feter n ann y mez dala Provinzia de Balsan y dala Zentrala di Consumadus“. Le compit dla Zentrala di Consumadus é da mosoré tresfora la cualité dla mobilité publica a bëgn dla jënt che s’un anüza. Por chësta rajun á la STA - Strotöres dl trasport dl Südtirol SA, che á süa sënta tl Zënter de sorvisc y informaziun, fat fora cun la Zentrala di Consumadus dl Südtirol, da se baraté fora regolarmënter.
Al momënt se crüzia 8 colaboradësses y colaboradus tl Zënter de informaziun y sorvisc dles chestiuns de che che s’anüza di mesi publics. Ma l’ann passé él gnü lauré fora 27.000 domandes. “Indicaziuns y impulsc sön la mobilité publica é dër importanc por nos, por i mëte da öna na pert a desposiziun de d’atres porsones che vá cun i mesi publics sön la plata internet südtirolmubiltà o sön l’app, y dal’atra pert por mioré inant le standard de cualité“, spliga Joachim Dejaco, diretur general dla STA - Strotöres dl trasport dl Südtirol SA. La maiú pert dles domandes che le ZSI ciafa, chël ó dí feter 18.000 l’ann passé, reverda le Südtirol Pass. “Sciöche i savun vëgnel de setëmber tröc geniturs da nos che oress arlungé le abo+ de sü mituns y sües mitans che vá a scora”, á dit Dejaco. Pornanche i un ciafé l’informaziuns te ciasa o da nüsc partner dla mobilité publica ciafa che che á damané do la resposta por scrit.
Tl Zënter de informaziun y sorvisc ZIS pón cherdé sö dal lönesc al vëndres (dales 8.00 ales 18.00) al numer de telefon 0471/220880 o an pó ti ortié na e-mail ala misciun: contact@suedtirolmobil.info.
De plü informaziuns sön la mobilité dl Südtirol é da ciafé sön la plata web www.suedtirolmobil.info o sön l’app südtirolmubiltà.
La portina mobila dla ZC
Le sorvisc de informaziun y consulënza mobil dla ZC
Dal 1998 incá mët la ZC y i Comuns dl Südtirol a desposiziun na portina de informaziun mobila dlungia ala jënt. Tröpa jënt á podü se lascé daidé y aconsié te chisc ultimi 24 agn.
La portina mobila dla ZC stá chita te feter düc i comuns dl Südtirol y ti condüj le material d’informaziun dla Zentrala di Consumadus dl Südtirol diretamënter ala jënt, che ciafa chiló ince les prömes consulënzes sön temesc importanc che reverda le consum. Pro chësc sorvisc d’informaziun pól ince gní mosoré la sconanza dai UV di odlá da sorëdl, sciöche ince le valur de radiaziun de fonins y an pó ti ciaré ai ultimi tests fac sön la marcianzia.
Les fermades da sëgn dl sorvisc mobil dla ZC é sön la plata internet dla ZCS (https://www.consumer.bz.it/de/verbrauchermobil-der-aktuelle-kalender). Chësc sorvisc pó gní damané do pro la Zentrala di Consumadus ince por posć nüs.
Por mirit dla jënt che ti dá, canche ara scrí fora la detlaraziun dl davagn, le 5 promile ala Zentrala di Consumadus dl Südtirol, éra jüda da baraté fora le vedl veicul di consumadus y pité inant chësc sorvisc. Che che paia les cutes pó ti dé dal 2005 le 5 pormile dles cutes sön le davagn a organisaziuns che laora tl ciamp sozial y pro chëstes toca ince la ZC. Chësta soma vëgn trata jö dala soma de cutes che vëgn a vigni moda paiada y ne costa porchël nia deplü. Al tleca na sotescriziun sön le CUD, 730 o UNICO, sciöche ince l’indicaziun dl numer dl codesc fiscal dl’organisaziun chirida fora dal ciamp sozial (por ej. ZCS 94047520211). De plü informaziuns ciafon sot https://www.consumer.bz.it/de/5-promille-fuer-die-stimme-der-verbraucherinnen.
Cun l’aiüt de dötes les porsones pó la Zentrala di Consumadus dl Südtirol defëne miú y cun plü forza üsc dërc a düc i liví y ves aconsié sce i ëis debojëgn d’aiüt!


text:
A partir da quest glindesdi datti mintga di differentas activitads en il liber. E schon tar l’emprim curs è l’interess grond. Indesch dunnas fan la damaun ensemen sport sin il Kornplatz a Cuira. Musica da motivaziun resuna dal autpledader: in maletg ch’ins n’ha ha uschia betg anc vesì. A la testa da la gruppa è l’instructura Alice Schmid che dat normalmain ils curs en «Fitnesstower» a Cuira. Plain energia e cun grond gust suondan las dunnas als exercizis che l’instructura mussa avant.
In sentiment ch’ha muncà
Surveglià vegn il curs da Peter Bänziger, il manader da la partiziun sport da Cuira. Il cussegl da citad haja dà a ses team l’incumbensa d’organisar tals eveniment l’entir matg ora. Gia ussa sajan 700 persunas s’annunziadas per ils curs. Ins vesia ch’il interess da far sport è gist ussa gronds. Blera glieud na veglia betg pli restar a chasa.
Durant la pandemia è ils musculs vegnids fraids. I vala puspè d’activar els.
Il regl da sa mover gist creschì en la pandemia – quai cunzunt per las activitads da gruppa ch’èn enfin ussa betg stads pussaivels. Tar tut las activitads vala in maximum da 15 participants, uschia ch’ins po avair avunda distanza e pussibilitar da far il sport senza la mascra da protecziun.


text:
Albioeu
Albioeu (nom ufizial in italian: Albiolo) a l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l cunta 2 739 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na superfis de 2,9 km² e 'na densità de 944 ab./km². I sò abitant hinn ciamaa curbatt.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Albioeu l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Censo poblacional
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Duas grondas portas grischas s'avran cun in sumsurar ed il praschunier dastga bandunar la praschun. Las portas sa serran puspè. Quai è il tipic maletg d'in praschunier che dastga bandunar la praschun suenter ch'el ha sesì giu ses chastì.
En Svizra na correspunda quest maletg però betg a la realitad. «La liberaziun da persunas ch'han vivì durant passa 20 onns en praschun na succeda betg dad in di sin l'auter», di Vera Camenisch manadra dal servetsch social da la praschun Realta. Er Marco Camenisch vegnia probabel ad avair fatg atras differentas fasas.
La liberaziun na succeda betg dad in di sin l'auter.
La finamira principala saja adina ch'i na vegnia betg a novs delicts. In'autra finamira saja dentant era da cuntanscher ina resocialisaziun. «Ozendi vegn la resocialisaziun gia tematisada baud», declera Camenisch. I dettia dentant tuttina in tschert privel ch'ils arrestads n'èn en tscherts secturs betg sin il stan actual, uschia per exempel quai che pertutga la nova tecnologia.


text:
En il mund cristian vegn Son Niclà festivà ils 6 da december. En bleras vischnancas va l’um sontg cun sia suita da chasa tar chasa per visitar uffants e creschids. Entadim la Val Lumnezia aveva la Televisiun Rumantscha filmà ils 2004 il Sontgaclau durant sia visita en ina ustaria.
Car Sontgaclau, dad esser ina pulita hai jeu sespruau, mo quei has ti bein emblidau.
Son Niclà gida a schliar problems da famiglia
Il Son Niclà è surtut in ami dals uffants e da las famiglias. El porta regals a chasa per ils uffants. En il Surmeir aveva el gì l’onn 1972 anc in’autra incumbensa: schliar problems da famiglia. Il balcun tort da la Televisiun Rumantscha aveva inscenà ina visita dal Son Niclà tar ina famiglia ch’aveva uffants che rebellavan.
Pertge rebellescha la giuventetgna? Ella tschertga la finamira da la vita.
Tgenin è il vair Son Niclà?
Quai che dat en egl magari schizunt als uffants: i na dat betg mo in Son Niclà, mabain plirs. Els sa differenzieschan era cun lur vestgadira. Ma tgenin è propi il vair? Quai avevan ils Cuntrasts da la Televisiun Rumantscha empruvà dad eruir il 2003 a Glion.
I dat mo in Sontgaclau. Jeu hai denton plirs vestgius cun differentas colurs.
Difficultads da pudair mantegnair l’usit da Son Niclà
Blers usits en vitgs e vischnancas èn ids a perder ils davos decennis. Tar l’usit da Son Niclà èsi pli e pli problematic da chattar persunas che vulan giugar la figura sontga. Da l’autra vart è era la dumonda suenter il Son Niclà tschessada ils davos onns. Il Telesguard aveva purtretà il 2016 duas vischnancas nua che l'interess per il Son Niclà è tschessà ils davos onns: Sent e Mustér.
L’interess per il Son Niclà è tschessà radical ils davos onns.
Versets e chanzuns da Son Niclà
Bleras regurdientschas da pli baud dal Son Niclà stattan en connex cun ils versets che vegnan recitads dals uffants. Plinavant regordan era las chanzuns per il Son Niclà enavos en il temp d'’uffanza. Il Radio Rumantsch aveva laschà recitar il 1970 uffants da las differentas regiuns rumantschas poesias per il Son Niclà. Plinavant avevan ils uffants chantà chanzuns tradiziunalas per l’arrivada da Son Niclà.
Sontgaclau vegn bim bim bim, Sontgaclau vegn cun stgalin. Cun piziultas e biscuits, pils affons che fan pulit.


text:
Cunter il Danemark han ils Svizzers gudagnà cun 9:7. Ils Danais enturn skip Rasmus Stjerne è probablamain l'equipa ch'è la pli greva da valitar. Ils ultims quatter onns èn els duas giadas crudads or da la cuppa europeica, da l'autra vart èn els il 2016 stads en il final dal Campiunadi mundial a Basilea.
Ils Svizzers han pudì notar ils pli impurtants puncts en il quart end, cun ina chasa da trais craps. Ed en il 7avel end cun ina chasa da dus ed in avantatg da trais puncts sin 7:4. Cun in'ulteriura chasa da dus en il 9avel end han els pudì decider il gieu per els.
Sco proxim gioga la Svizra il venderdi cunter il Giapun. La sonda dattan els cunter ils Norvegiais.
RR novitads 10:00


text:
Rapperswil (BE)
Rapperswil a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Seeland, in de la region aministrativa omònima, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 18.2 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 2111 abitant.
El cumün de Rapperswil al se tröva a una altitüden de 521 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Scheunen, Bangerten, Zuzwil, Deisswil bei Münchenbuchsee, Münchenbuchsee, Schüpfen, Grossaffoltern, Wengi, Ruppoldsried e Messen (SO).
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Aerial photos (Todesch)
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
La fin d'emna ha l'Uffizi da construcziun bassa rumì tenor Dumeng Schreich, il geolog da l'uffzi, var 100 meters cubic crappa, quai ch'èn var 10 chargias da camiun.
La regiun suenter Calantgil /Innerferra curt avant il tunnel Sterlera è enconuschent sco zona instabila. Adina è crudà crappa. Avant dus onns hai dà ina crudada pli gronda.
L'Uffizi da construcziun bassa controllescha regularmain quella zona. Suenter la plievgia dals davos mais aveva quai puspè dà moviment. Per il mument saja la situaziun ruassaivla, ins stoppia dentant discurrer e decider mesiras. Quai pon esser raits da fier u schizunt gallarias.
Via è stada serrada plirs dis
En la Val d'Avras èn plirs 100 meters cubic crudads sin la via chantunala. Davant il tunnel da Starlera èn radund 50 meters cubic grip ids a val, ha communitgà l’Uffizi da construcziun bassa. Perquai è la via stada serrada durant plirs dis. Ina firma spezialisada ha schubregià la via, quai era cun far siglientadas. Las vischnancas han gì organisà ensemen cun la protecziun civila ina punt aviatica per il transport urgent da persunas.


text:
Signuradi
Il Signuradi (tud. Bündner Herrschaft) respectivamain il Circul da Maiavilla è la part la pli settentriunala dal chantun Grischun en la Val dal Rain da Cuira. Ella è situada a la spunda dretga dal Rain tranter il flum Landquart en il sid, il Rain e la Part Sura Songagliaisa cun Ragaz Bogn en il vest, il Reticon cun Vilan e Falknis en l'ost ed il St. Luzisteig e Liechtenstein cun Balzers en il nord.
Il Signuradi cumprenda las quatter vischnancas da Fläsch, Maiavilla, Jenins (ist. Gianin) e Malans. Ellas furman il circul da Maiavilla en il district dal Landquart che dumbran ensemen radund 5'800 abitants. Il lieu il pli impurtant è Maiavilla cun var 2'400 abitants.
Il num ch'ozendi vegn anc duvrà per il circul datescha dal temp cura che las dretgiras da Maiavilla e Malans eran regiuns subditas a las Trais Lias, la Lia Grischa, la Lia da la Chadé e la Lia da las Diesch Dretgiras. Sco part da la Lia da las Diesch Dretgiras eran ils dal Signuradi dominaturs e dominads a medem temp.
Il Signuradi è la pli gronda regiun da viticultura dal Grischun cun ina posiziun climaticamain favuraivla. Pertutgant il traffic è ella accessibel tras las lingias Cuira-Turitg e Cuira-Son Gagl da la SBB cun la staziun a Maiavilla, la lingia Cuira-Landquart-Claustra-Tavau da la Viafier retica cun la staziun a Malans sco era tras la autostrada A13 cun las sortidas a Bad Ragaz (per Fläsch), Maiavilla (per Maiavilla e Jenins) e Landquart (per Malans).


text:
La SRG SSR reorganisescha sia producziun e creescha in center da cumpetenza digital
Il cussegl d’administraziun da la SRG SSR ha l'intenziun da transferir il persunal ed ils meds da producziun da la tpc AG sin il 1. da schaner 2020 en l’unitad d’interpresa SRF. Ultra da quai vul el crear in center da cumpetenza per l’infrastructura ed ils servetschs dad IT, la producziun digitala e la distribuziun che vegn manà da la societad affiliada Swiss TXT AG. La reorganisaziun da quests servetschs centrals fa part dal program da refurma e da respargn current e pussibilitescha ensemen cun autras mesiras da spargnar diesch milliuns francs ad onn. La realisaziun succeda cun resalva d’ina procedura da consultaziun.
La SRG SSR realisescha actualmain in program per 100 milliuns francs per augmentar l’effizienza e pussibilitar reinvestiziuns. Il motiv èn las cundiziuns da basa novas sco la reducziun ed il plafonament da la part da las taxas, in martgà da reclama regressiv, restricziuns en il martgà da reclama digital sco er investiziuns en l’avegnir.
Per schanegiar tant sco pussaivel l’offerta da programs examinescha la SRG SSR primarmain mesiras da spargn en ils secturs da las immobiglias, da l’infrastructura, da la tecnica, dals process da producziun e da l’administraziun. Emprimas mesiras vegnan gia realisadas da preschent. Il cussegl d’administraziun da la SRG SSR ha decidì en sia seduta dad ier d’instradar ulteriurs pass.
Il center da producziun tecnica tpc fa part da nov da SRF
Il cussegl d’administraziun da la SRG SSR ha decidì sin recumandaziun dal comité directiv da la SRG SSR d’integrar da nov il center da producziun tecnica tpc en SRF. Quest pass duai simplifitgar l’organisaziun e la coordinaziun da la producziun tranter las unitads d’interpresa. Cun la restructuraziun èsi pussaivel da spargnar custs surtut sin il stgalim dal management. Il cussegl d’administraziun ha incumbensà il comité directiv da la SRG SSR d’elavurar in concept detaglià. Cun resalva da la procedura da consultaziun prescritta legalmain prevesa la SRG SSR da realisar la nova structura sin il 1. da schaner 2020.
Sin fundament da l’integraziun da tpc en SRF han Nathalie Wappler, directura SRF, e Detlef Sold, CEO tpc, decidì en enclegientscha vicendaivla che Detlef Sold bandunia l’interpresa l’entschatta da fanadur. Christoph Gebel, Senior Advisor en la direcziun da SRF, surpiglia la direcziun dal project d’integraziun da tpc ed è responsabel – ensemen cun la direcziun da tpc – per il concept detaglià. A partir dal fanadur e fin che la nova organisaziun cumenza il schaner 2020 vegn Christoph Gebel a surpigliar era la direcziun da tpc.
Ils Business Services naziunals vegnan integrads il pli tard a partir dal 1. da schaner 2020 medemamain en SRF. Quests servetschs spezialisads cumpiglian var 70 plazzas a temp cumplain en la coordinaziun, la planisaziun d’incumbensas, en ils Solution Desks sco er en la transmissiun operativa da tuns, maletgs e datas.
Nov center da cumpetenza tar Swiss TXT
Il cussegl d’administraziun ha ultra da quai decidì da crear in center da cumpetenza per l’infrastructura ed ils servetschs dad IT, la producziun digitala e la distribuziun. Quest center da cumpetenza duai cumpigliar la societad affiliada Swiss TXT AG (179 collavuraturas e collavuraturs) cun sedia a Bienna sco era l’INIT, l’unitad dad IT e d’infrastructura interna da la SRG SSR (100 collavuraturas e collavuraturs). En pli è e resta Swiss TXT AG il center da cumpetenza per ils Access Services da la SRG SSR. Cun resalva da la procedura da consultaziun prescritta legalmain èsi era previs da realisar quest pass sin il 1. da schaner 2020.
Consequenzas per il persunal
Las mesiras decididas duain pussibilitar da spargnar en total diesch milliuns francs ad onn. Igl è da quintar cun ina reducziun da circa 40 plazzas cumplainas, da quellas vegnan var 20 plazzas reducidas cun disditgas e pensiunaments anticipads. Per las persunas pertutgadas datti in plan social che prevesa differentas mesiras mitigiantas.
La direcziun generala sa concentrescha sin la funcziun da management strategica
En il rom da las refurmas ha il cussegl d’administraziun approvà ina retscha d’ulteriuras mesiras che permettan a la direcziun generala da far respargns supplementars.
Il directur general da la SRG SSR Gilles Marchand explitgescha: «Nus refurmain la SRG SSR vinavant a moda fundamentala per optimar la flexibladad e l’effizienza e per maximar a medem temp l’offerta da program. Cun la restructuraziun actuala sbassa la SRG SSR ses custs, optimescha ses process da producziun e reducescha la direcziun generala per pudair sa concentrar cumplainamain sin la funcziun da management strategica.»
Tenor Jean-Michel Cina, il president dal cussegl d'administraziun da la SRG SSR, è quai il dretg pass: «Cun questas decisiuns enchaminain nus consequentamain la via da las refurmas annunziadas ils 4 da mars 2018.»
Post da medias SRG SSR
Edi Estermann
medienstelle.srg(at)srgssr.ch | tel. 031 350 95 95


text:
God Save The King
El God Save The King (in lombard Che 'l Signoriddio salva el Re) l'è l'inn nazional del Regn Unii. Quand che el sovran l'è 'na donna, l'inn el se ciama "God Save the Queen" (in lombard Che 'l Signoriddio salva la Regina).
L'è anca l'inn real di on bell poo de paes del Commonwealth e anca del Liechtenstein ma cont on test different. Finn ai agn 60 l'era anca l'inn de la Sguizzera, quand che l'è gnuu sostituii del Salmo Svizzer.
Test inglès[Modifega | modifica 'l sorgent]
God save our gracious King!
Long live our noble King,
God save the King!
Send him victorious,
happy and glorious,
long to reign over us,
God save the King!
O Lord, our God, arise,
scatter his enemies,
and make them fall.
Confound their politics,
frustrate their knavish tricks,
on thee our hopes we fix,
God save us all.
Thy choicest gifts in store
on him be pleased to pour,
long may he reign!
May he defend our laws,
and ever give us cause
with heart and voice, to sing
God save the King!
Traduzion lombarda[Modifega | modifica 'l sorgent]
Che 'l Signor el proteggia el nost misercordios Re
Longa vita al nost re
Che 'l Signor el proteggia el Re!
Che 'l mena vincenta
feliz e glorios
Per regnà a longh sora de numm
Che 'l Signor el proteggia el Re!
O Signor, nost Deo, volzes su
desperd i sò nemis
E fai borlà sgiò.
S`ceppa i sò ingagn
Mettegh i tarej in tra i roeud ai so baloss gàbol
Numm se mettom in di toeu man,
Signor proteggen tucc.
I talent, i pu prezios, che te gh'heet in saccoccia
Daghi a luu
che 'l fagga cunt de regnà a longh!
Che 'l fagga cunt de defend i nost lesg,
e che semper el ne daga 'na reson
de cantà cont el coeur e la vos,
che 'l Signor el proteggia 'l Re!
Alter progett[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su God Save the King


text:
Ils territoris periferics en il chantun Grischun èn confruntads dapi onns cun in regress da la populaziun, da plazzas da lavur e da servetschs (posta, banca, serrada da chanzlias communalas pervia da fusiuns), per numnar mo in pèr sfidas. Malgrà quai han ils territoris rurals tuttina lur attracziuns. Gist la pandemia actuala da COVID-19 ha mussà ch'il lavurar da chasa anora n'è betg mo pussaivel, mabain è vegnì ordinà dal Cussegl federal dapi ils 18 da schaner 2021 dapertut là, nua che quai è pussaivel sin basa da l'activitad e realisabel cun relativamain paucs custs. Questas experientschas han mussà ch'in lavurar independentamain da lieu è pussaivel ed attractiv. Il medem mument ha il chantun Grischun sbassà cleramain l'imposiziun da prestaziuns da chapital per il 1.da schaner 2021, uschia che nus avain en quest reguard da nov ina plazza a la testa. E gia avant la pandemia da COVID-19 èsi sa mussà ch'il territori da muntogna ed en spezial er il territori periferic daventa adina pli interessant per la concepziun dal temp liber. Gist quests conturns vali da trair a niz per il territori da muntogna cun procurar intenziunadamain che persunas spostian lur domicil ed interpresas lur sedia en il Grischun.
Ch'igl è actualmain attractiv da lavurar e da prender domicil en il chantun Grischun, ha er consequenzas directas per la realisaziun actuala da la Lescha davart la planisaziun dal territori 1 (LPT 1). Tenor quella ston las zonas da construcziun vegnir fixadas uschia, ch'ellas correspundan al basegn probabel per 15 onns, e zonas da construcziun surdimensiunadas ston vegnir reducidas. Entant ch'il chantun era parti da svilups cleramain pli positivs per la perioda da contemplaziun dals onns 2030 e 2040 cun calcular las prognosas demograficas, èn questas prognosas vegnidas curregidas ultimamain vers engiu. Vischnancas cun in svilup da la populaziun positiv fin l'onn 2030 han, tenor las calculaziuns pli novas, tuttenina ina prognosa negativa. Quai vul dir che talas vischnancas ston reducir cleramain pli ferm lur reservas da zonas da construcziun che tenor las prognosas oriundas. Tenor il nov mussavia per eruir il basegn da zonas da construcziun dastgan uschenumnadas vischnancas C cun in svilup negativ da la populaziun avair ina plazza da construcziun per 100 abitantas ed abitants e vischnancas pitschnas maximalmain 4 plazzas da construcziun. Quest dumber minimal da plazzas da construcziun po esser exaurì gia entaifer in onn e na tegna betg quint d'ina dumonda dinamica da terren da construcziun. Cun calcular las reservas da terren da construcziun n'èn betg vegnids resguardads ils svilups actuals da la pandemia da COVID-19.
Per che la spirala negativa descritta en l'introducziun per il territori da muntogna na vegnia betg rinforzada, mabain per ch'i possia vegnir prendì en mira in svilup positiv per ils territoris periferics en il chantun Grischun e per ch'i possian uschia er puspè vegnir mussadas perspectivas per ils umans e per las interpresas en quests territoris, incumbenseschan las sutsegnadras ed ils sutsegnaders la Regenza d'elavurar in plan d'acziun per il territori da muntogna.
Il plan d'acziun sto cuntegnair mesiras per augmentar l'attractivitad da prender domicil en il Grischun ed en nossas regiuns perifericas. Plinavant stoi vegnir examinà, sche e nua ch'i pon vegnir stgaffidas zonas d'utilisaziun speziala cun cundiziuns generalas che favuriseschan spezialmain la domiciliaziun da persunas e d'interpresas, e tge plazzas chantunalas che pon vegnir domiciliadas directamain en moda decentrala en las regiuns. Las prognosas demograficas per las vischnancas en il chantun Grischun ston vegnir curregidas vers ensi en correspundenza cun ils novs svilups e sut l'aspect dal Plan d'acziun Territori da muntogna.
Tavau, ils 16 da zercladur 2021
Crameri, Hug, Kienz, Alig, Berther, Berweger, Bettinaglio, Bondolfi, Brandenburger, Brunold, Buchli-Mannhart, Caluori, Casutt-Derungs, Censi, Clalüna, Danuser, Deplazes (Rabius), Derungs, Dürler, Ellemunter, Epp, Fasani, Favre Accola, Felix, Föhn, Gort, Grass, Hardegger, Hefti, Hitz-Rusch, Holzinger-Loretz, Jochum, Kasper, Koch, Kohler, Kunfermann, Lamprecht, Loepfe, Maissen, Märchy-Caduff, Michael (Castasegna), Michael (Donat), Müller (Susch), Natter, Niggli-Mathis (Grüsch), Papa, Paterlini, Ruckstuhl, Sax, Schmid, Schneider, Schutz, Thomann-Frank, Tomaschett (Breil), Tomaschett-Berther (Trun), Ulber, Weber, Weidmann, Wellig, Widmer (Favugn), Widmer-Spreiter (Cuira), Zanetti (Landquart), Bürgi-Büchel, Patzen


text:
Val d'Imagna
La Val d'Imagna (Valle Imagna in italian) l'è ona vall di Prealp Bergamasch.
L'è traversada del riaa Imagna, e la se troeuva a la destra de la Val Brembana. A l'è minga tant lontana de Bergom, e la confina a est con la Valzasna e la Val San Martin.
In tra i sò montagn pussee important a vedom l'Albenza e 'l Resegon.
In de la vall a se troeuven in comun de Almenn San Bartolomee, Almenn San Salvador, Barzana, Bedolita, Berbenn, Bruman, Capizzon, Corna, Costa, Fuipian, Locadell, Palazzagh, Roncola, Roeuda, Sant Imbon, Strozza e Valsecca.


text:
Molibdeno
El molibdéno l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol Mo. El g'ha nömer atòmich 42, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de molibdeno el g'ha 42 prutù. El sò nòm el l'ha ciapàt del gréco "molybdos" che völ dé "che se 'nsomèa al piomp".
L'è 'n metàl de tranzisiù de culùr biànch arzentàt. L'è 'n metàl dür fés e 'ntra töcc i elemèncc l'è 'ntra chèi che g'ha 'l pónt de fuziù (2896 K) e de bói (4912 K) piö alcc. L'è dopràt endèle léghe metàliche en quantità pesène come per ezèmpe endel aciàio per fà che 'l deènte amò piö dür o che 'l rezìste a temperadüre amò piö àlte.
El molibdeno el g'ha 'mportànsa apò per el nütrimènt de le piànte e 'ndèi sistémi biològich el compàr en sèrte enzìm, compàgn de la xantina osidazi.


text:
Detectivs duain dastgar observar persunas suspectadas da retrair renta d'invaliditad per maldiever – e quai era cun sondas da GPS. La cumissiun sociala dal cussegl naziunal pretenda però, ch'i dovra per quai la lubientscha da la dretgira d'assicuranzas chantunala. Ella suonda uschia da principi la cumissiun sociala dal cussegl dals chantuns. Quai cun ina differenza: Lezza vul ina lubientscha obligatorica da la dretgira mo per emetturs da GPS. La cumissiun sociala dal cussegl naziunal percunter vul quella per tut las observaziuns.
Observaziuns era en sfera privata
Uschia duai quai esser pussaivel da far registraziuns da tun e maletg, però era duvrar instruments per localisar persunas. Las observaziuns na duain era betg esser limitadas sin terren public sco vias e parcs, mabain era en la sfera privata, sco per exempel sin il balcun.
Localisaziun via GPS tenor cussegl federal betg commensurà
Il Cussegl federal n'aveva betg vulì lubir instruments per localisar persunas. Tenor il cusseglier federal Alain Berset fiss quai ina intervenziun memia gronda en la sfera privata, che na saja betg commensurada.
RR novitads 20:00


text:
Corsia d'emergenza
La corsia d'emergenza a l'è on tocch de la strada ch'a l'è reservaa per la fermada in emergenza di veicoi in avaria e, di voeult, per el transit di servizzi d'emergenza, anca se despess in d'on poo de legislazion a l'è previst che i veicoi se sposten per fà on varch, tant'me in Germania. Hinn present soratutt in autostrada e in superstrada.
De solit a hinn minga vert al traffigh ma gh'è di eccezion: In d'on quaj Paes gh'è di strad con di pannej a messagg variabil che pòden dervì la corsia se 'l gh'è de besogn, menter che in d'on quaj àlter sistema pòden vèss doperaa per favorì la sortida di vittur se gh'è tant traffigh.


text:
Na prinzëssa ova l pudëi de se trasfurmé te na derjola. N ciavalier che abitova te na ruina sota l Saslonch se ova inamurà te si cianté y tres n vedl Salvan ovel ntendù che l ucel fova per davëira n’ ëila. Su na tela ie la derjola muceda y l ciavalier ie mort dal duel, aspitan debant che la unisse de reviërs.
Perchël ova la derjola perdù l pudëi de se trasfurmé inò te na persona y à messù resté n ucel per for si ciantia melodiëusa y desgrujënta che n aud mo datrai daujin ala ruina nes lecorda si destin cruvel.
Inant Zeruch
HOME
© düc i dërc resservá


text:
Unterlangenegg
Unterlangenegg a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Thun, region aministrativa del Oberland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 6.81 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 896 abitant.
El cumün de Unterlangenegg al se tröva a una altitüden de 831 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Buchholterberg, Fahrni, Homberg, Horrenbach-Buchen, Oberlangenegg, Wachseldorn.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
20% da las emploiadas ed emploiads vesan lur plazza da lavur en la situaziun actuala sco betg segira. L'avrigl eran quai be 12%.
La tema da perder la plazza da lavur è creschida fermamain dapi il cumenzament dal monitoring. Han il mars 21% da las persunas activas temì da perder la plazza da lavur, èn quai uss gia 31%.
Plazzas intschertas e relaschadas spetgadas sa chattan savens surtut en ils secturs da turissem, restauraziun ed hotellaria, sco era en il sectur dad art e cultura. Qua èn var 40% da las plazzas pertutgadas.
Ma er plazzas en secturs che n'èn betg pertutgads directamain da la pandemia ed il lockdown èn periclitadas. Uschia er collavuraturs da medias u da las spartas creaziun e communicaziun.
Remartgabel è oravant tut il ferm augment da persunas en lavur curta. Pli ditg che la situaziun cuntinuescha, mendra che la perspectiva dad in di returnar en relaziuns da lavur normalas è.
Vinavant drastic è la situaziun dals independents. Malgrà schluccadas vastas èn 20% dad els confruntads cun in deficit cumplain. Ulteriurs 37% han pli pauca lavur ch'anc avant la crisa.
La retschertga
Per questa quarta retschertga ha la SRG SSR incumbensà l'institut da perscrutaziun Sotomo. La retschertga è vegnida fatga dals 5 fin ils 8 da zercladur en tuttas parts dal pajais. Igl èn vegnids resquardads ils questiunaris online da 31'011 persunas. La quota da sbagls munta a +/- 1,1 puncts procentuals.


text:
Brot-Dessous
Brot-Dessous a l'è un cumün svizzer del distret de Boudry, in del Canton Neuchâtel. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 4.95 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 97 abitant.
El cumün de Brot-Dessous al se tröva a una altitüden de 857 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Boudry, Brot-Plamboz, Val-de-Travers, Rochefort. La popolaziun l'è in magioranza de lengua francesa.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Brot-Dessous l'è mustraa in de la tabela chi de sutta[1]:
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ "Evolution de la population des communes 1850-2000", archivi descargàbil söl sit de l'Office fédéral de la statistique (Ufìcio Federàl de Statìstica Svìser). Vizitàt ai 13/01/2009
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Brot-Dessous in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Custanta da Chinčin
In teuría di nümar, Aleksandr Jakovlevič Chinčin al a demustraa che par dabot töcc i nümar reaj x, l'infinitaa da denuminaduur dal desvilüpameent da la frazziú cuntínüada da x la gh'a una prupietaa sürprendenta : la suva média geumétrica a l'è una custanta, cugnussüda sota ul nomm da custanta da Khinchin, ch'a'è independenta da la valuur da x.
I.e., par
al è dabot sémpar veer che
Intra i nümar x ch'i gh'à di desvilüpament in frazziú cuntínüade ch'i gh'a mia chesta prupietaa sa i tröva i nümar razziunaj, i sulüzziú di equazziú quadràteghe à cuefizzient razziunaj (e.g. ul nümar àuri ), e la basa di lugariitm natüraj e.
Intra i nümar ch'i gh'à di desvilüpament in frazziú cuntínüade ch'i gh'à aparentameent chesta prupietaa (cungetüra basada sü una evidenza nümérica) i gh'è , (la custanta d'Euler-Mascheroni, e la custanta da Khinchin sí-istess. Mia-da-maanch cheest-chí al è mia demustraa, par che malgraa dabot töcc i nümar reaj i è savüü par iga chesta prupietaa-chí, l'è mia stada demustrada par qual-sa-vöör nümar reaal.


text:
Il congedi survegn ina persuna da la famiglia e quai sut la cundiziun che l'uffant è pli giuven che quatter onns. Las duas emnas a disposiziun pon era vegnir retratgas en singuls dis durant l'emprim onn d'adopziun da l'uffant.
En il parlament è il project stà per gronda part incontestà. In'emprova da la sanestra da prolungar il congedi sin 14 emnas, analog al congedi da maternitad, n'ha betg survegnì sustegn da la maioritad. Differents chantuns enconuschan gia in tal congedi. Quai èn per exempel Turitg, Son Gagl u Friburg. L'idea per ina soluziun naziunala era vegnida lantschada il 2013.


text:
#19 Tar il tgil sto er esser l'autra sortida
Co vesan or chautschas d'in centaur? Tge fa vegnir las tomatas en Grezia uschè bunas e daco datti anc tatgaders da Panini? Per surmuntar ils ultims dis da vacanzas filosofeschan ILS DUS DA NUS davart ils gronds misteris da la vita e sa regordan da las pli bellas u nauschas festas d'anniversari.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Luins
Luins a l'è un cumün svizzer del distret de Nyon, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 2.69 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 592 abitant.
El cumün de Luins al se tröva a una altitüden de 457 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Burtigny, Vinzel, Bursins, Dully, Gland, Begnins.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Luins in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
La Svizra na vegnia betg da evitar ina quarta unda da corona. Ma i vegnia a dar ina autra – che las emprimas trais. Quai ha il minister da sanadad Alain Berset ditg en ina intervista cun la «Südostschweiz am Wochenende».
Alain Berset ha era menziunà la rolla dal chantun Grischun en connex cun ils test da massa. Quai saja stà per els da gronda impurtanza. Ins haja vis «en vivo» sche e sco quai project funcziuneschia. Ed i haja sa mussà, che quai possia manar sin la dretga via. Sch'ins guardia enavos, stoppian ins dir, ch'i saja stà absolut gist quai ch'il Grischun haja fatg.
Ord l'archiv
Impurtant da sa laschar vaccinar
La quota da vaccinar tar la generaziun pli veglia e cunquai las persunas las pli periclitadas saja sur 80%. Uschia saja la situaziun da partenza in'autra. Impurtant saja dentant ch'anc dapli persunas sa laschan vaccinar. Oravant tut persunas sut 50 onns. Actualmain saja la situaziun sut controlla. Il proxim temp vegnian las contagiuns dentant a s'augmentar. Sche persunas vaccinadas dovrian ina terza virola u betg, na vegnia betg decidì da firmas da farma. La Confederaziun vegnia ad examinar quai ensemen cun spezialists. I saja imaginabel ch'ina terza virola portia insatge, oravant tut a persunas attempadas.


text:
Suenter bunamain 13 onns tar la SSR, da quai sis sco directura da Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR) e dus sco vicedirectura generala SSR, ha Ladina Heimgartner decis da bandunar la SSR: «Jau hai gì in temp grondius tar la SSR e RTR. Ma oramai ch’jau hai passentà quasi mia entira vita professiunala tar la SSR ed en vista a mes 40avel anniversari, l’onn che vegn, sun jau pronta per ina midada», di Heimgartner.
Natiralmain bandun jau la SSR, RTR ed il Grischun cun malavita. Jau m’allegrel dentant era sin mia nova incumbensa tar la Ringier SA
Cumenzà sia carriera tar la SSR ha ella en la vegliadetgna da 27 onns sco redactura dal Radio Rumantsch. Suenter trais onns a la testa dal ressort Reflexiun e vice-schefredactura ha ella midà tar la direcziun generala da la SSR, nua ch’ella ha organisà e manà la partiziun «Martgads e Qualitad». Il 2014 è ella vegnida elegida sco directura RTR, il 2017 è ella daventada vicedirectura generala SSR. Gilles Marchand, il directur general SRG SSR deplorescha zunt fitg questa sperdita.
Cun Ladina Heimgartner perdain nus ina directura premurada, fidaivla, stimada ed engaschada che ha dà a RTR ed er a tut la Rumantschia ina fatscha visibla en l’entira Svizra. Quai cunzunt sche nus pensain vid sia rolla en connex No Billag
Tar la chasa da medias Ringier vegn Heimgartner a far part dal comité directiv sco manadra dal nov «Corporate Center». «Cun Ladina Heimgartner gudagnain nus ina da las pli interessantas manageras da medias en l’Europa da lingua tudestga. Sia bilantscha da prestaziun, a la fin sco vicedirectura generala, è impressiunanta», di il CEO da Ringier Marc Walder.
Sut il presidi da Vincent Augustin vegn la suprastanza da la SRG.R a lantschar la tschertga d’ina nova directura u d’in nov directur. Ladina Heimgartner banduna RTR sin l’entschatta 2020.
RR novitads 11:00


text:
Sot a Durnwalder é la toponomastica gnuda trateda plu outes, mo an ne é nia ruvés anencef. Permó ti ultims agn de sia legislatura án laoré con plu scerieté ence da pert di talians che boicotova zenza vigni proposta che ne tigniva nia cont de duc i toponims
metus ju tl talian da Tolomei. Dl 2012 él nasciù na lege sun la toponomastica che ne parova nia damat. Ma contra chesta á l govern zentral fat recurs dant a la Court Costituzionala; chesta ess dan puec dis audì da traté chest problem, mo l senatour Palermo á bloché dut, davia che al parova che la lege fossa gnuda refudeda. En San Matie ( 21.09.2016) se á la Comiscion di 6 aposta abiné a Bulsan, mo ai á tizé legna verda che al é ju su n fum fosch y perchel messei tost endò se abiné per aprové defin na norma de atuazion che dijará che na Comiscion paritetica dess ti fé les propostes a la provinzia per partorí la lege de toponomastica definitiva.
2682 iadesc liet


text:
TESTO
A l'han trovàa distes in mezz a i orti
i oeucc a eren ross e un poo sversàa
me piasaria savè chi l'è quel ostia
che al me gatt la panscia al g'ha sbusàa.
L'era insci bell, insci simpatich
negher e bianch, propri on belée
se ciapi quel che l'ha copàa
mi a pesciàa ghe s'ceppi 'l dedrée.
I amis m'han dit «L'è stada la Ninetta
quella cont la gambetta sifolina
l'emm vista in mezz a i orti ier matina
che la lumava 'l gatt cont on cortel».
L'è malmostosa, de bruta cera,
e l'ha g'ha on nas svisser e gross
vedella in gir fa propi péna
e tucc i fioeu ghe dann adoss.
Incoeu a l'hoo spetada in via Savona
dopo mezzdì, quand lee la torna a cà
ghe sont rivàa adrée a la barbona
e su la gamba giusta giò legnàa.
Ho sentù on crach de ossa rott
l'è 'ndada in terra come on fagott
lee la vosava «oi mamma mia»
me sont stremì, sont scapàa via
Stasera voo a dormì al riformatóri
in quel di Filangieri al numer duu
m'han dàa del teddy-boy, del brutt demoni
mi sont convint istess d'avegh reson.
Se g'hoo de divv, o brava gent
de la Ninetta me frega niént
l'è la giustissia che me fa tort
Ninetta è viva, ma el gatt l'è mort,
l'è la giustissia che me fa tort
Ninetta è viva, ma el gatt l'è mort.
ALBUM E INFORMAZIONI
La canzone El me gatt si trova nell'album Ringhera uscito nel 1973.
---
L'articolo Ivan Della Mea - El me gatt testo lyric di Ivan Della Mea è apparso su Rockit.it il 2010-03-09 00:00:00


text:
L’entschatta fa Roland Kaiser, il star da schlagher cun ses 30avel album «Perspektiven». Plinavant tadlain nus nova musica da Marie Reim, dad ella tadlain intgins tocs da ses 2 album «Bist Du dafür bereit ?». Alura avain novas dal schlagher popular e quai da die Jungen Zillertaler. Il 22avel discs dals 3 Tirolais cun il num «Tiroler Luft».Per finir tadlain anc intgins tocs dal disc «Herzanziehungskraft», l’album nov da nossa Monique, la chantadura da schlagher dal chantun Berna.
Musica da la sparta schlagher e schlagher popular. Cun ina preschentaziun da musica nova, semperverds e bler dapli.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
A las davosas elecziuns avant 4 onns avevan ils Verds pers 5 dals 20 sezs en il Cussegl naziunal.
I bastia, ha ditg la co-presidenta e Cussegliera naziunala da Berna, Regula Rytz. La partida vul gudagnar sezs en il Cussegl naziunal ed en il Cussegl dals chantuns.
Pertutgant il Cussegl federal duai dar tenor Rytz ina “concordanza tematica”. Be cun uschè ina coaliziun possian ins chattar soluziuns solidas per ils problems urgents da noss temp. Plinavant pudess Rytz era s'imaginar in Cussegl federal senza la Partida populara svizra PPS.
Na ad iniziativa da PCD
Per las votaziuns dals 8 da mars han ils Verds decidì in cler na a l'iniziativa da la PCD vul deliberar da la taglia ils supplements d'uffants.
(RR novitads a las 15:00)


text:
- Pervi dal coronavirus valitescha il Cussegl federal la situaziun mumentana sco «speziala» tenor la lescha d'epidemia.
- Occurrenzas grondas cun dapli che 1'000 persunas vegnan scumandadas. Il scumond vala fin ils 15 da mars.
- I n'è betg previs da recumpensar ils donns economics che la mesira chaschunia.
- Entant èn 15 persunas s'infectadas cun il virus e passa 100 sa chattan en quarantina. Ed i saja da quintar cun anc dapli cas.
- Ils chantuns beneventan la decisiun dal Cussegl federal. La mesira procuria per clerezza er tar els.
- La situaziun saja sut controlla, ma ella sa sviluppia fitg svelt.
- Fin uss n'hai anc nagin cas en Svizra nua ch'ins ha pers la chadaina d'infecziun. Plinavant èn fin ussa tuttas persunas s'infectadas ordaifer la Svizra.
La protecziun da la populaziun haja la prioritad la pli auta per il Cussegl federal. Perquai che la situaziun vegn valitada sco speziala ha il Cussegl federal, en discurs cun ils chantuns, la pussaivladad da prender mesiras che fissan normalmain en la cumpetenza dals chantuns. Igl è l'emprima giada ch'il Cussegl federal fa diever da questa lescha.
Occurrenzas grondas scumandadas
Il Cussegl federal scumonda occurrenzas publicas e privatas nua che passa 1'000 persunas fissan al lieu. Il scumond vala per immediat fin almain ils 15 da mars. Tar occurrenzas cun pli pauc che 1'000 persunas ston ils organisaturs valitar il ristg ensemen cun las autoritads chantunalas. Betg pertutgads èn per exempel bajetgs da lavur nua ch'i ha era dapli che 1'000 persunas. Là saja il persunal abel da resguardar las mesiras d'igiena. Ed i saja la finala pussaivel da suandar la chadaina d'infecziun.
Stgalims da situaziun
Tenor la lescha d'epidemia
Situaziun normala
Qua sa tracti dad in mintgadi cun cun epidemias (prevenziun, surveglianza, cumbat)
Chantuns han la responsabladad. Els ordineschan las mesiras ed èn responsabels per cumbatter las malsognas transmissiblas. La Confederaziun ha mo la cumpetenza d’infurmar u da cussegliar. Ma la Confederaziun decida er davart la situaziun als cunfins. Davart l’entrada e la sortida en il pajais.
Situaziun speziala (situaziun actuala)
Qua sa tracti dad ina situaziun d’urgenza epidemiologica
En ina situaziun speziala survegn il Cussegl federal dapli cumpetenzas. Quellas fissan en ina situaziun normala en la cumpetenza dals chantuns. Quai succeda dentant mo suenter ch’ins ha discurri cun ils chantuns.
Questa situaziun po vegnir proclamada sche:
- la malsogna sa derasa svelta e la pussaivladad da s’infectar è auta
- la sanadad publica è periclitada spezialmain
- i pudess dar grondas consequenzas per l’economia
Ma era sche la WHO, l’Organisaziun mundiala da la sanadad ha proclamà ina situaziun d’urgenza en il rom da las prescripziuns da sanadad mundialas.
Situaziun extraordinaria
Qua sa tracti dad ina situaziun da smanatscha naziunala. D'ina periclitaziun da la segirezza ordaifer ed entaifer il pajais.
En ina situaziun extraordinaria po il Cussegl federal decider mesiras senza che quellas han ina basa legala. En ina tala situaziun nua che la segirezza dal pajais saja periclitada stoppian ins pudair agir svelt.
Occurrenzas stritgadas en il Grischun
Il chantun Grischun ha gia la gievgia decidì mesiras. Sin basa da quellas han ils organisaturs dal Maraton da skis engiadinais decidì da desdir quel.
Plinavant n'han er ils tils e las festas tradiziunalas da Chalandamarz en l'entira Engiadina e Val Müstair betg lieu.
Franar derasaziun
Il Cussegl federal scriva ch'el saja bain pertschert che questa mesira haja grondas consequenzas per la populaziun svizra. Ella empermettia dentant da proteger a moda effizienta la populaziun en il pajais. En spezial persunas ch'èn flaivlentadas. Entras questa mesira duai la derasaziun dal coronavirus vegnir franada. Ella correspundia er a quai che l'Organisaziun mundiala WHO cusseglia. Plinavant haja questa mesira er gia mussà effect en auters pajais, ha declerà la presidenta da la conferenza dals directurs e las directuras chantunalas da sanadad Heidi Hanselmann.
Infurmaziuns per la populaziun
- I, il link avra en ina nova fanestraavrir en il browsernfoline davart vaccinaziuns 058 377 88 92
(mintga di 06:00 – 23:00)
- Infoline per dumondas frequentas - betg medicinalas 058 463 00 00
(mintga di 06:00 – 23:00)
- Infoline per persunas che viageschan en Svizra 058 464 44 88
(mintga di 06:00 – 23:00)
Ulteriuras infurmaziuns:
- Pagina d'internet dal chantun:
www.gr.ch/coronavirus, il link avra en ina nova fanestraavrir en il browser
- Pagina d'internet da la Confederaziun:
www.bag-coronavirus.ch, il link avra en ina nova fanestraavrir en il browser
RTR novitads 11:00


text:
Con clar fan insumma baus cazzola e co envidan ins spert tut las candeilas en ina gronda sala? Co vesa in daguot da plievgia propi ora? Co as poja prodüer curraint oter co cun roudas da vent o cun tets solars? Ins sogl construeir ena bartga da palpieri gigantica e perfign nudar cun chella sen l’ava? Egn octopus â otg bratschs lùngs a quels san easser pulit nizevels. Partge?
Questas ed anc bler autras dumondas vegnan respundidas en ils videos da la mieur. Enconuschais Vus l'emissiun da cult «Sendung mit der Maus» dal WDR? A partir dals 24 d'avust 2022 realisescha RTR tschuncanta episodas per rumantsch. Ils videos vegnan preschentads en ils 5 differents idioms e tschertas episodas era per rumantsch grischun.
Nus giavischain gia oz bun divertiment.


text:
Cumissiun d'examen Engiadina / Grischun dal Sid
La Cumissiun d'examen Engiadina / Grischun dal Sid ademplescha las incumbensas d'ina cumissiun d'examen tenor las Directivas davart las proceduras da qualificaziun en la furmaziun fundamentala professiunala per ils examens en l'intschess da las scolas professiunalas spezialisadas da Samedan, Sta. Maria V.M. e Poschiavo per las professiuns che na vegnan betg instruidas en scolas professiunalas spezialisadas commerzialas en il chantun Grischun.
Commembers da la cumissiun


text:
Vlad III de Valacchia
El Vlad III (Sighiṣoara, 2 november 1431 - dicember 1476) l'è staa on voievod de la Valacchia e per on poo de vòlt (1448; 1456-1462; 1476), anca el sò princip. L'è cognossuu amca comè Vlad Ṭepeṣ ("Impalador") per el sò vess crudel contra i nemis, qualità che l'ha permettuu al sò paes de restà indipendent di Turch. L'alter soranòmm, per el qual l'è famos, l'è quell de Dracula ("Dragh piscinin"). La soa stòria l'è stada poeu romanzada e l'ha daa via a on filon letterari e del cinema assee grand.
La vita[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'era el fioeu del Vlad II Dracul e de la Cneanja de Moldavia. El sò pader l'è diventaa princip de Valacchia in del 1436 e donca la famiglia la s'è spostada de Sighiṣoara a Târgoviṣte, la capital del regn. El Vlad e 'l sò fradel Radu hinn staa consegnaa ai Turch, per motiv diplomatigh, in del 1442. Vlad l'è tornaa al sò paes intel 1448, perchè el sò pader e'l sò fradel magior Mircea i aveven coppaa on sò nemis de lur, el Ladislaa II, che 'l voreva diventà el noeuv princip de la Valacchia. Donca, el Vlad l'ha cercaa, cont l'ajutt di Turch, de ciappà el pròppi regn, ma el Ladislaa l'ha sconfigiuu dòpo duu mes de battali. Inscì el Vlad, diventaa ormai Vlad III, l'ha dovuu spettà fina al 10 agost 1456, quand l'ha poduu avègh la possibilitaa per fà foeura el sò nemis. L'ha donca regnaa per ses mes, duranta i quai l'ha combattuu sia contra i sò nemis de dent, comè i nòbil e i popolazion sasson, sia contra quei de foeura, 'me i Turch, che cercaven de giontà el sò territòri al sò grand imperi. La guerra contra de lor l'è finida in del 1462, quand el Vlad, intant che'l combateva i Turch rivaa a Târgoviṣte, l'è staa tradii del re ungares Mattia Corvin, che l'ha faa 'ndà in preson. Duranta quèsta guèrra l'ha faa foeura praticament tucc i sò presonee, comè a Sibiu, in del 1460, quand che l'ha faa impalà ben 10000 Turch.
La mòrt[Modifega | modifica 'l sorgent]
Dòpo 13 ann, Steven III de Moldavia l'ha liberaa e l'ha portaa in sul sò trònn, ma l'ha voruu on quijcòss in cambi. El Vlad el gh'aveva de sposà la tosa del re ungares, de diventà cattòlich (l'era ortodòss) e de fà ona noeuva guerra contra i Turch, che eren semper pussee dent a l'Euròpa. Dòpo ona quai vittòria, in del 1476, in d'ona battalia arent al Danubi, l'è staa circondaa di nemis, tradii di leaa e l'è mòrt combattend. Se sa minga indove el sia finii el sò còrp. Vargun el dis a Costantinòpol, alter a Snagov (ma in questa città, in de la soa tomba, hinn staa trovaa domà di òss de cavall).
Curiositaa[Modifega | modifica 'l sorgent]
- L'era parent de on'altra famosa killer del temp, la Elisabeta Báthory.
Alter progett[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikiquote el gh'ha dent citazzion de o su Vlad III di Valacchia
- Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su Vlad III di Valacchia


text:
Alles hat ein ENDE
Tut ha ina FIN
Preziadas visitadras, preziai visitaders dalla pagina da tiraduras e tiradurs
da VIAL Sumvitg.
Sco menziunau sura: tut ha ina FIN, aschia sun sedecidius da schligiar la pagina dalla societad da tir VIAL Sumvitg.
In grond engraziamet a tuttas visitadras ed a tuts visitaders. In special engraziament a quels tals che han dau a mi il tschaffen d’adina puspei actualisar quella pagina cun tut il niev pertucont resultats ni era autras occurrenzas.
Cun cordials salids e restei sauns.
7173 Surrein, ils 06 d’avrel 2022 Eugen Giger


text:
Landiuna
Landiuna (nom ufizial in italian: Landiona) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de 553 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 7,2 km² e ona densità de popolaziun de 77 ab./km².
El paes l'è al cunfin cun la Pruvincia de Vercej. L'è tacaa ai cumün de Arbö (VC), Mandèl, Scilavengh e Vidlunch.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Landiuna l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Lara Gut-Behrami n'è betg da franar. La skiunza tessinaisa ha gudagnà a Garmisch Partenkirchen er il segund Super-G. Per ella è quai gia il quart en roda e la 30avla victoria en la cuppa mundiala.
Gut-Behrami ha gudagnà cun in avantatg da 28 tschientavels sin la Slovaca Petra Vlhova. Terza è l'Austriaca Tamara Tippler e segund meglra Svizra, Corinne Suter sin plazza tschintg.
La cula da cristagl pitschna dal Super-G va tant sco segir a Gut-Behrami ed en il classament general è la Svizra anc 42 puncts davos Petra Vlhova.


text:
Da differenziar d'ina reacziun allergica – èn ils effects secundars che bleras da las persunas vaccinadas sentan suenter la virola. La media chantunala Marina Jamnicki explitgescha: «Talas èn be in segn, che la reacziun intenziunada dal sistem d'immunitad è era vairamain iniziada.»
Schi vegnia tar ina reacziun allergica, lura na saja quai betg la reacziun usitada dal sistem d'immunitad – il corp surreageschia per uschè dir. La furma la pli severa d'ina reacziun allergica saja il schoc anafilactic. Enfin qua n'haja dentant anc betg dà in tal en il Grischun, causa a la vaccinaziun cunter corona, sco Marina Jamnicki ha ditg. Adina puspè vegnia dentant tar reacziuns allergicas miaivlas, sco friessens, cotschnurs u murdims.
Impedir reacziuns allergicas cun medicaments
En general hajan ins vesì, che tar var 80% da las reacziuns allergicas hajan las persunas correspundentas schon ina giada reagì allergic avant la vaccinaziun cunter Covid-19. Perquai vegnia er dumandà mintga persuna, sch'ella haja gia gì ina giada reacziuns allergicas avant ina virola. «Tut tenor tge che la persuna respunda, survegn ella gia ordavant medicaments ch'impedeschan ina reacziun allergica», ha ditg Marina Jamnicki.


text:
Il presidi sco er la fracziun dal Cussegl grond da la nova partida duai vegnir manà mintgamai dad in duo da PCD e PBD en furma d'in co-presidi e quai fin il 2024. Tgi che vegn a surpigliar il timun, n'è dentant anc betg enconuschent. Plinavant duajan mintgamai dus represchentants dals cristiandemocrats e dals burgaisdemocrats far part al vicepresidi. En quest senn ha la gruppa da project preparà il contract da fusiun da las duas partidas grischunas.
Ils statuts per la nova «Allianza dal Center Grischun» sa basan sin ils statuts da la PCD Grischuna. Quels sajan dentant cumplettamain vegnids surlavurads, scrivan las partidas en ina communicaziun.
Votaziun definitiva ils 7 da zercladur
Ils statuts sco er il contract da fusiun èn actualmain en consultaziun tar differentas delegadas e delegads da la partida. Quels han anc fin ils 6 da matg temp per prender posiziun. Suenter dastgan tut las commembras e commembers prender posiziun davart ina versiun netta dals documents.
Il Gea definitiv ston las delegadas ed ils delegads da la partida dar ils 7 da zercladur. Perquai dovri ina maioritad da trais quarts. Tar in Gea vala la fusiun a partir dad immediat.
La decisiun da principi è crudada gia il november da l'onn passà: En ina retschertga è la gronda maioritad dals commembers e las commembras da la PCD e PBD s'exprimida per fusiunar a la nova partida «Allianza dal Center».


text:
Lexicon Istoric Retic (LIR)
A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z
Usits
L'intschess linguistic rum. è ritg da vegls usits savens ingenius da provegnientscha pajauna, rom. u vegl cristiana che vegnan cultivads anc oz en las differentas valladas (p.ex. las Mantinadas).
Bavania
Festa da la giuventetgna dal vitg en l'Engiadina Bassa (era: Babania), a Domat (Buaneia) ed en la Val dal Rain Anteriur (Buania) che cuntegna sco element central il "trar oura las marusas" (Engiadina), las "bugadeias" (Domat), "las signuras" (Riein, Pitasch). En la plipart da las vals suttamettevan las cumpagnias da mats tut las mattas ad in avugà ch'era responsabel per lur cumportament moral. Ad Ardez tiravan ora las mattas da Bavania lur marus, l'uschen. marus da la zecla. Er a Domat vegnivan furmads ils "pèrs per in onn" tras la sort. L'usit è sparì bunamain dapertut en il decurs dal 20. tsch., sco era il "ir a mattauns" da quel di. Ad Ardez percunter vegn cultivà anc oz da Bavania il Bal da la schocca cotschna: il suentermezdi dals 6 da schan. tiran ora las mattas lur "char"; vers saira visitescha mintgina ses marus per dar enconuschent ad el la sort. Sco simbol da la praschunia imperativa metta ella al mat in bindel cotschen enturn culiez; quai oblighescha quel da procurar che sia "marusa" possia sautar savens la saira da bal.
Chalandamarz/Calonda mars
En vitgs cat. ha lieu da Bavania il "ir cun la steila". Trais mats, travestids sco ils retgs Chasper, Meltger e Baltasar, portan sin ina stanga ina gronda staila cun ina laterna tras il vitg e chantan (escortads magari d'in chor u d'ina suita) chanzuns dals Trais Retgs, per las qualas els vegnan recumbensads cun in regal (daners e.a.). Ina furma prob. pli veglia da quest usit è quella ch'ils mats gievan cun stgellas d'ina chasa a l'autra e clamavan "Buania, Buania", ed or da fanestra vegnivan bittadas nuschs, tschareschas e paira tosta.
Dretgira nauscha
Festa da la giuventetgna derasada pli baud en l'Engiadina (Chalandamarz) ed en il Grischun Central (Calonda mars). Il Chalandamarz vegn attribuì a la gruppa fitg veglia dals cortegis da canera ch'avevan oriundamain tr.a. era il scopo da svegliar la fritgaivladad. Tenor il chalender rom. valeva il 1. da mars (Calendae Martii) sco entschatta da l'onn. Quel di va la giuventetgna da scola cun plumpas, zampugns e stgellas, decoradas per part cun flurs da palpiri da tuttas colurs, tras las vias e giassas e stgatscha l'enviern cun chanzuns da primavaira. La saira ha alura lieu il Bal da Chalandamarz. Quest usit ha survivì mo pli sco festa d'uffants en l'Engiadina, la Val Müstair, la Bergiaglia, il Puschlav, il Surmeir e la Val d'Alvra. Cun «Uorsin» han Selina Chönz ed Alois Carigiet rendì enconuschent il Chalandamarz sin l'entir mund. L'usit vegn ultra da quai dechantà en numerusas chanzuns rumantschas.
Hom strom
Instanza morala parastatala convocada antruras a moda veglia u formala sin fundament da la pratica giudiziala ordinaria da la Veglia Republica (Dretgira nauscha), numnada era dretgira dals mats. Da questa dretgira èn naschidas en Surselva las "dertgiras nauschas denter Tscheiver e Cureisma" che rendevan public a moda ironica surpassaments morals e narradads commessas en vischnanca (Dretgira nauscha en la litteratura rumantscha). Sco giustia arbitrara (giustia da Lynch), l'emprim spontana, alura pli e pli reglada, ha la dretgira dals mats exercità fin a sia aboliziun en il 18. tsch. (Engiadina, Puschlav) resp. a ses scumond chant. il 1856 quasi dapertut pura giustia populara senza basa legala. Ella furmava l'instanza morala en vischnanca era là nua che las leschas n'avevan nagina vigur (nauschas disas, dispitas matrimonialas, afferas d'amur). Cun far star mal ils "putgants" davant il public, bagnar els en il bigl u stgellar ora els vegnivan ils vischins savens tirannisads. Questas dretgiras eran structuralmain fitg diversas. Ellas vegnivan tegnidas durant tscherts dis da l'onn sut tschiel avert (Cadi, Lumnezia), a chaschun dad accusaziuns (Panaduz) u ina giada l'emna/il mais. Reactivada a Mustér il 1989.
Veglia isanza pratitgada a Scuol. La damaun da l'emprima sonda da favrer van ils mats da Scuol tar ils purs a ramassar strom che vegn alura entretschà cun art ad in um da strom. Il suentermezdi vegn l'Hom strom transportà a l'anteriur lieu da dretgira (Gurlaina) ed ars la saira. Oriundamain (ed enfin l'entsch. dal 20. tsch.) vegnivan ars trais umens da strom (per mintga terzal in) en lieus determinads (Vi, Clozza, Praem/Scuol Sot). I n'è betg sclerì sche quest usit signifitga la stgatschada simbolica da l'enviern u sch'el va enavos sin l'usit oriund da l'aduraziun dal sulegl. .
Parada
La parada dals giuvens, il pli savens en unifurma militara e cun arma, manava - e maina per part anc adina - las processiuns a l'occasiun da festas ecclesiasticas cat., suandada da las bandieras da las uniuns dal vitg. La furma la pli festiva e tradiziunala da quel usit vegn anc tgirada a Domat. En il Puschlav ed il Surses è la parada vegnida remplazzada sut pressiun dals chaputschins tras confraternitads. A quellas appartegna prob. era la Processiun dals confrars, in usit lià a la baselgia e cultivà il Di da las olmas (2 da nov.) en il Surses. Las confraternitads religiusas vegnivan cultivadas anc fin a l'entsch. dals onns 1960, oz sa preschentan ellas dentant mo anc a Sur.
Plaz da filar/filadè
Sairada da trategniment, a la quala las dunnas sa radunavan cun lur filadè. Numnà era Tramagl da filar u Tramagl da filadè. A quest "ir a plaz/plazzin" en stiva da filar ha Tumasch Dolf deditgà ses famus gieu cun chant «La stiva da filar» (1924).
Punschadurs/Puntgadurs
Schlitteda/Schlittada
Purtaders d'in vegl usit pajaun deditgà a Bacchus, il dieu dal vin. Quest usit vegniva tgirà en il 16. tsch. en la regiun da sur il guaud da Flem (Surselva).
Usit da la giuventetgna engiadinaisa d'origin betg enconuschent. Festa da divertiment senza fund istoric. Ina dumengia da schaner bardigliavan ils giuvens ils chavals per ir cun ina giuvna en schlitta d'in vitg a l'auter. En ina ustaria passentav'ins alura cun spaisa, bavronda e chant in pèr uras allegraivlas. Oz sa participeschan era pèrs maridads a la Schlitteda/Schlittada ch'è daventada o.t. en l'Engiadin'Ota in'attracziun turistica.
Silvester/Bumaun
En il Grischun rum. chattan ins differentas furmas dad usits da Silvester e Bumaun. A Tinizong en il Surmeir p.ex. festageschan ins ina sort da chant da Silvester. Mats elegids van vers mesanotg da S. Silvester tras il vitg, chantond la chanzun "paclanga" (patlauna) ed exprimind giavischs. La damaun da Bumaun (Bumang) van alura ils mats da chasa en chasa a giavischar in bun onn nov. En Surselva gievan (e van per part anc oz) tut ils scolars da Bumaun da chasa en chasa a "cattar bienmaun": els giavischan in "bien niev onn" e survegnan per quai intgins raps. En la Val Tujetsch vegnivan figliols e figliolas envidads da lur padrins e madritschas tr. l'entschatta da december e Bavania (Buania) al "bienmaun" ("ir per bienmaun") - in past ordvart festiv, suandà da divertiment e terminà vers saira cun la surdada dal regal als figliols ed a las figliolas.
Stapfer/Stopfer
Trair paliats
Quest usit gia daditg sparì vegniva cultivà en Surselva almain en il 16. tschientaner. El vegniva tgirà da comm. d'in tschertgel cultic, ina sort da mastergnanza da nars che festegiava en cuirass vegls usits da primavaira e da tschaiver che finivan en ina sort d'extasa.
Trair schibettas
Usit cultivà en Surselva anc en ils onns 1950 dals mattatschs a l'entschatta da la bunatscha/marschauna. D'in lain senza roma vegniva taglià in paliet (ina frizza) da 20-30 cm lunghezza cun in piz davantvart, ina pala davosvart ed ina crenna al punct da gravitaziun. Il paliet vegniva tratg cun ina "giaischla" (ina corda vi d'in bastun, omadus da ca. 50 cm lunghezza). Cun quel usit vegniva stgatschà l'enviern.
Quest usit deriva dal temp precristian. El vegn anc cultivà sco "usit da l'amur" a Danis-Tavanasa ed a Dardin sco era a Vaz Sut. La saira da l'emprima sonda suenter mesemna da la tschendra tiran ils mattatschs e giuvens umens cun in lung bastun las schibettas ardentas (rudellas da lain) d'ina collina sur il vitg giuador en la val. Las schibettas vegnan deditgadas mintgamai ad ina mattatscha u giuvna ("Oh, tgei biala schibetta per la Maria"). Alura van ils buobs a puschegn tar lur adurada.
Tschaiver
Usit da l'ir cun mascras per las giassas, cultivà tradiziunalmain en las regiuns cat. dal Grischun rum., celebrà dapi la mesadad dal 20. tsch. (sche insumma) mo pli sco tschaiver dals scolars la gievgia grassa. La cursa da mascaradas - in usit pajaun per scurrentar l'enviern - aveva a Domat fin avant paucs onns in caracter tradiziunalmain particular (cun las renumadas mascras d'Albert Willi), ed il Tschaiver finescha là cun la gievgia grassa e betg cun la mesemna da la tschendra. Ils muments culminants dal Tschaiver èn, ultra da la gievgia grassa, il "margis bel". Quest usit vegn per part puspè vivifitgà - sco attractivitad turistica - u reintroducì (p.ex. en vitgs protestants).
Funtaunas:
Decurtins, Crestomazia 15 (reg.: 123, Chalandamarz; 128, Dreikönigsbräuche; 133, Fastnacht; 165, Mantinadas; 174, Neujahr/Neujahrs-; 179, Pfeilspiele; 192, Scheibenschlagen).
Litteratura:
G. Barblan, Costüms, üsanzas, modas e festas popularas in Engiadina bassa, en: Annalas, 14/1899, 159-200; E. Bezzola, Las Mantinedas, en: Chal. ladin, 1926; A. Ribi, Die Stopfer, Zeugnisse über einen alten Volksbrauch im Bündner Oberland, en: Volkshochschule des Kantons Zürich, 7/1938, 88-94; DRG 2, 1-6 (Babania); 3, 166–72 (Chalandamarz); G. Gadola, Las mantinadas lumnezianas, en: Il Glogn, 1947, 54-59; M. Bearth, U. es isonzas d'Advent e Nadal, en: Ischi, 1985, nr 25, 52-54; Tujetsch: igl andament da sia historia, 1987, 577-90; O. Carisch, Rückblick auf mein Leben, 1993, 14 s.; LQ, 4- e 5-2-2008.
Adolf Collenberg


text:
L’analisa da bunamain 3’200 tests da corona a San Murezzan mussa, che radund 1% da la populaziun è s’infectada cun il coronavirus – quai correspunda pli u main a la quota da positivitad dals tests da massa dal december. Quai scriva la regenza grischuna.
Tar ils collavuraturs e giasts dals dus hotels en quarantina sajan 4% dals tests stads positivs. Dals 53 cas identifitgads, sa tractia tar 31 d’ina mutaziun dal coronavirus. Ina repetiziun dals tests na saja il mument betg necessaria, cunquai ch'ins haja uschia pudì isolar ils cas positivs.
Il virus mutà han ins mo constatà tar il persunal, e betg tar ils giasts. Quai mussia ch'ils concepts da segirezza dals hotels funcziuneschian, e ch'i saja ina mesira raschunaivla d'adina puspè testar ils collavuraturs, scriva la regenza grischuna vinavant.
Hotels restan en quarantina – scolas avran
L'analisa dals resultats mussa tenor il chantun, che la mutaziun dal virus N501Y n'è betg derasada surproporziunalmain a San Murezzan. Perquai pon las scolas puspè avrir a partir da venderdi, e medemamain las canortas e las scolas da skis a San Murezzan. Ils dus hotels pertutgads restan en quarantina fin ils 27 da schaner.
Medemamain abolescha San Murezzan il scumond da far trenaments ed activitads d'uniuns cun giuvenils, sco era l'obligatori da purtar mascrina sin l'entir territori da vischnanca.
L'Uffizi da sanadad avertescha però la populaziun da vinavant star attent, tegnair distanza, evitar contacts socials betg necessaris e sa tegnair vi da las reglas d'igiena. Er tar be levs sintoms saja da laschar far in test da corona per proteger ils conturns socials.


text:
Suenter che Marc Wieser ha manà il HCD en avantatg en la 27avla minuta cun ses segund gol, han ils Lakers mussà ina ferma reacziun. L'anteriur giugader da Tavau Mando Eggenberger ha scursanì be 32 secundas pli tard sin il 1:2. En la 31avla minuta ha il defensur Daniel Vukovic lura egualisà sin il 2:2.
En la 37avla minuta ha Enzo Corvi lura sajettà il 3:2. Sinquai n'ha la squadra ospitanta betg pli chattà ina resposta. Il cuntrari: Yannick Frehner ha anc sajettà il 4:2 en la 48avla minuta. Malgrà ils trais ulteriurs puncts reta Tavau sin plazza 8 da la tabella.
Las ulteriuras partidas:
- Fribourg – Losanna: 2:1 suenter penaltis
- Lugano – Ambri-Piotta: 6:4
- SCL Tiger – Zug: 4:5
- Berna – ZSC Lions: 2:3 suenter penaltis


text:
Istorgia
L'uniun grischuna d'art è vegnida fundada l'onn 1900. Ella ha cumenzà cun furmar ina collecziun d'art e cun organisar regularmain exposiziuns, il pli en il Bündner Volkshaus, l'actual Hotel Chur. Ella vegn finanziada da contribuziuns da las commembras e dals commembers sco er da subvenziuns da la citad e dal chantun. Uschia è vegnida creada la basa per il museum d'art dal Grischun.
La fundaziun da l’uniun grischuna d’art va enavos sin l’idea da trais cussegliers guvernativs, da trais professurs, d’in architect e d’in maior che han sviluppà or da l’uniun da citad da Cuira ina visiun: L’exposiziun da turnus da l’uniun svizra d’art che aveva lieu mintga onn dueva vegnir preschentada a Cuira per sensibilisar la populaziun per l’art e per facilitar uschia l’access a l’art.
En l’emprim protocol da l’uniun d’art stat che l’intent principal da l’art «è l’evocaziun dal daletg estetic» e l’intent accessoric «il perfecziunament spiertal, moral e religius da l’uman». Ed ins aveva gia al cumenzament ina chapientscha fitg interdisciplinara da l’art. Ultra dals secturs sculptura, pictura, decoraziun ed architectura è l’attenziun er vegnida dada a la musica, a la poetica ed a la retorica.
La villa che ha ses num dal patrun da construcziun Jacques Ambrosius von Planta è vegnida construida ils onns 1874–1875 da l’architect Johannes Ludwig sco chasa d’abitar privata. Curt avant sia mort ha von Planta vendì l’onn 1898 la chasa a la Viafier retica che l’ha dada en locaziun dapi l’onn 1919 al chantun Grischun per intents culturals.
Co è la Villa Planta vegnida endrizzada l’onn 1919?
I vegnivan mussadas ovras da la collecziun d’art, che l’uniun d’art aveva stabilì gia dapi l’onn 1900. Uschia n’ha l’uniun grischuna d’art betg mo tschentà la basa per la collecziun e per il museum, ella aveva er ina rolla centrala en quel tschientaner per il svilup dal museum d’art dal Grischun. Fin l’onn 1929 era l’uniun d’art cumpetenta per la collecziun e per las acquisiziuns. Alura è la fundaziun Collecziun grischuna d’art vegnida fundada e l’uniun d’art pudeva sa concentrar exclusivamain sin l’incumbensa d’intermediaziun.
L’onn 1957 ha il chantun Grischun cumprà la Villa Planta. La collecziun da la scienza natirala è vegnida transferida l’onn 1927 al museum da la natira e dal parc naziunal ch’è vegnì construì da nov da l’architect Walther Sulser directamain sper la Villa, entant che la “chasa d’art” è vegnida adattada als basegns d’in museum d’art.L’onn 1981 ha il museum da la natira fatg midada en in agen edifizi nov.
Restauraziun e transfurmaziun
Perquai ch’il stadi architectonic da la Villa Planta è stà alarmant, èsi vegnì decidì da la restaurar. Dals onns 1987 fin 1989 han ils architects Peter Calonder, Hans-Jörg Ruch, Urs Hüsler e Peter Zumthor restaurà e restructurà l’edifizi. Suenter la restructuraziun è l’anteriur museum da la natira, l’uschenumnà “edifizi Sulser”, vegnì collià sur ina passarella cun la Villa Planta e duvrà per exposiziuns temporaras. L’onn 1990 ha il museum d’art dal Grischun puspè pudì vegnir avert. Igl è però sa mussà che la Villa Planta n’aveva betg plazza avunda per la collecziun che creschiva ad in crescher e per las exposiziuns temporaras che survegnivan adina dapli impurtanza.
Grazia ad ina donaziun generusa da Henry C. Bodmer da 20 milliuns francs ha pudì vegnir publitgada l’onn 2011 ina concurrenza d’architectura internaziunala ch’il biro d’architectura Estudio Barozzi/Veiga da Barcelona ha gudagnà.
Center per l’art en il Grischun e dal Grischun che ha in’attracziun internaziunala
Cun l’engrondiment (2014-2016) è il museum d’art dal Grischun daventà per il public in lieu cun calamita en la cuntrada spezialmain attractiva da museums svizzers. El sa chapescha sco center per l’art en il Grischun e dal Grischun che ha in’attracziun internaziunala. La Villa Planta signurila istorica e l’engrondiment modern da Barozzi Veiga furman architectonicamain ina cumbinaziun fitg interessanta che vala la paina da visitar.
Distincziun RIBA 2918
L’engrondiment dal museum d’art dal Grischun ha survegnì il matg 2018 la distincziun per excellenza internaziunala dal RIBA (royal institute of british architects / institut roial d’architects britannics). L’engrondiment rinforza il museum d’art dal Grischun sco instituziun d’art la pli impurtanta dal Grischun. Sia collecziun profilada e las exposiziuns temporaras d’auta qualitad han ina impurtanza ed in’attracziun naziunala.
100 onns Museum d’art dal Grischun
Il 1919 ha l’Uniun grischuna d’art transferì sia collecziun en la Villa Planta – quai è stà l’ura da naschientscha dal Museum d’art dal Grischun sco che nus al enconuschain oz.
Es begann mit drei Zimmern im Parterre (Terra Grischuna 1/2019)