text:
La liberaldemocrata da 56 onns propona che la PLD tessinaisa nomineschia in um ed ina dunna per la cursa interna. Veglia la direcziun da la partida dentant mo ina candidatura, lura duai quai esser il schef da fracziun da la PLD, Ignazio Cassis, uschia Laura Sadis vinavant.
Laura Sadis è dapi il 2007 en il Cussegl naziunal. Fin il 2015 è ella stada commembra da la regenza tessinaisa. Dapi il 2015 è l'experta da taglia er en il cussegl d'administraziun da la Alp Transit Gottard SA e da l'assicuranza Mobiliar.
Sper Laura Sadis ed Ignazio Cassis vegn era anc Chirstian Vitta numnà sco pussaivel candidat. Christian Vitta è dapi 2015 directur d'economia e da finanzas dal chantun Tessin. Plinavant è el vicepresident da la PLD Svizra, commember dal cussegl da banca da la Banca naziunala svizra e president da la conferenza da las regenzas dals chantuns alpins. Cun be 44 onns è el il pli giuven dals trais candidats pussaivels.
Anc nagins candidats uffizials
Las secziuns chantunalas da la PLD han anc temp fin ils 11 d'avust da far propostas per la successiun da Cusseglier federal Didier Burkhalter. La fracziun vul decider il prim da settember davart la candidatura uffiziala. L'elecziun dal nov cusseglier federal u da la nova cussegliera federala è lura ils 20 da settember.
RR novitads 08:00


c: text/html

text:
Ativites
XXIII CONGRES NAZIONAL A ASSISI
Les prenotaziuns vëgn tutes sö te ufize cina ai 15.09.2014
CONGRESS NAZIONAL APCAT A RIVA DL GARDA (TN)
INTERCLUB
Incuntada di clubs de Südtirol a Milland/Porsenú . Al gnará partí fora i diploms pur i agn de astinënza. Le dr. Edmund Senoner tignará n discurs sura l tema dl dé.
CONGRES NAZIONAL A ASSISI
Jöbia, ai 12 de má, el pié ia le pice bus de Taxi Vico tla direziun de Assisi. 18 porsones, plënes de aspetatives y döt cuntëntes salüda la patria. Sura nöt starai tl Hotel Country House Treesse y vigni dé jarai spo sö dala Cittadella a en congress da en programm dër interessant: cun i jogn tl Club y tla comunité, chësc é l titul dl congress.
...düc endo de revers tla patria... dër cuntënc! =) Al é sté na bela esperiënza, che an podess fa en ater ann indo danü.
Chësc Congress vëgn tigni vigni ann, tres a Assisi, plü o manco a mez má. Sce valgügn el interesc pur en ater ann esi periá da se contaté.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Teater a Rueras
La dumengia e mesjamna vargada ha la Cumpignia da mats Tujetsch representau a Rueras il drama «ll zenn cuescha» da Kurt Werner, translataus da signur Sigisbert Giossi, Rueras. Quei toc dattescha digl onn 1653 ord la historia roiala dall’Engheltiara.
Cun grond plascher e deletg san ins mirar co giugadura e giugadurs dattan a quella producziun la vera tempra. In spezial laud mereta la valerusa Elisabet, che capescha entras heroissem e malezia da spindrar la veta a siu car bab «Lord Bridgeforth» il qual ei stateivels a sia cardientscha era sch’il stat fa aurtas pretensiuns.
Igl ei in bien toc cultural, ed ina affera d'amur fa el tuttavia marveglius ed interessants. Ils acturs capeschan da dar lur rollas endretg, en special la giuvna Elisabet, sco era il protectur dall'Engheltiara cun siu caracter materialistic e renitent. Siu fegl d’ina autr’opiniun muossa en ina moda admirabla co la carezia duei victorisar. Ina figura aparti simpatica ei il vegl caluster dalla cuort. Ensemen cun treis buobets orfens representa el entginas scenas veramein comuentontas e plascheivlas.
Tgi che vul guder in mument da bi aspect e recreaziun serendi dumengia a Rueras a teater.
In grond engraziament al premurau regissur per la buna interpretaziun sco era ad actura ed acturs per lur grondas stentas.
All'entschatta san ins udir in‘oreifra prducziun dalla musica instrumentala, dirigida dil valent instructer, scolast Teofil Schmid. In laud spezial mereta l'uvertura "Brautraub", il toc da pag per la proxima fiasta de musica.
Che la Cumpignia da mats Tujetsch dat il recav da sura teater allas missiuns catolicas demuossa il bien spert e mereta tut sustegn ed engraziament.
A tuts collaboraturs in grond Dieus paghi.
In aspectatur
Il zenn cuescha 1961
Teater a Rueras


text:
Punct central da la revisiun è la collavuraziun da las plaivs, per ch'i dettia ina purschida pli varianta. Plirs puncts da la revisiun avev'ins dentant stuì stritgar, perquai che l'emprima versiun era memia extrema.
Oriundamain era la revisiun pli gronda
Ins vuleva sminuir il dumber da plaivs sin 19 ed unifitgar il pe da taglia da tut las plaivs. Quai emprim sboz dal 2011 n'aveva però gì nagina schanza. Tenor la decana Cornelia Camichel Bromeis era quel fitg visiunari ed ils cussegliers n'eran betg pronts per quellas ideas. Uschia han ins eliminà quai da la revisiun.
Grond plaschair per la decana
Per Cornelia Camichel Bromeis èsi ina gronda satisfacziun ch'il Cussegl grond evangelic ha ditg gea a la revisiun, suenter blers onns e bleras discussiuns. Specialmain plaschair ha ella, ch'i n'ha dà naginas cuntravuschs.
Sco proxim ha il suveran da decider. La populaziun refurmada decida tgunsch il zercladur 2018 davart la revisiun da la constituziun.
RR novitads 17:00


text:
L’aviun «Solar Impulse 2» è partì per la davosa etappa da ses viadi enturn il mund. Dumengia a bun’ura è il pilot Bertrand Piccard sa mess sin via da Cairo en direcziun dad Abu Dhabi. Ad Abu Dhabi aveva l'aventura cumenzà il mars 2015.
Piccard aveva stuì spustar la partenza per la davosa etappa pervi dad ina grippa e pervi da schlett’aura per in’emna. Il sgol duai cuzzar tranter dus e trais dis. La davosa saja er la pli difficila da las totalmain 17 etappas. Quai ha communitgà la squadra da «Solar Impulse 2». La raschun sajan cunzunt las diversas zonas cun scumond da sursgular e l’aura.
RR novitads 06:00


text:
Sco il minister da defensiun american Ashton Carter ha ditg na dastgia quai betg pli dar barrieras per pudair far militar en ils Stadis Unids. Sco transgender valan persunas che s'identifitgeschan betg u betg mo sur la schlattaina ch'è vegnida registrada a la naschientscha. Fin ussa pudevan talas persunas vegnir sclausas dal militar sin fundament da lur identitad.
Avant tschintg onns ha l'armada americana abolì la regla che persunas omosexualas na dastgan betg far servetsch militar.
RR novitads 06:00


text:
Imboden (distret)
El distrèt de Imboden (en todèsch: Bezirk Imboden; en rumanc: District dal Plaun) l'è giü dei öndes distrècc del Canton Grisun, en Svìsera.
El cunfìna a nòrt col distrèt de Sarganserland (Canton San Gal), a nordèst col distrèt de Landquart, a èst col distrèt de Plessur, a sudèst col distrèt de Hinterrhein, a sudòvest col distrèt de Surselva, e a nordòvest col canton Glaruna.
La superfìce totàl del distrèt l'è de 203.81 km² e la popolasiù l'è de 18993 abitàncc (dàto del 2011).
Diviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distret de Imboden l'è dividìt en 2 cìrcoi e 7 cümü:


text:
Ettore Tenchio era oriund da Roveredo ed ha represchentà il chantun Grischun, per ils critsiandemocrats davent il 1947 enfin il 1971 sco Cusseglier naziunal, dal 1950 enfin il 1959 è el medemamain stà Cusseglier guvernativ dal Grischun. Il 1962 è Tenchio stà candidat uffizial per il Cussegl federal, ha alura stuì suttacumber al Vallesan Roger Bovin.
Dasper sias numerusas activitads ha el presidià l’uniun da traffic dal Grischun davent dal 1960 enfin il 1976 ed è stà dal 1971 enfin il 1980 president central da la SRG SSR.


text:
Oberriet
Oberriet a l'è un cumün svizzer del distret eletural (Wahlkreis) de Rheintal, in del Canton San Gal. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 34.51 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 8351 abitant.
El cumün de Oberriet al se tröva a una altitüden de 420 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Altach (AT-8), Altstätten, Balgach, Diepoldsau, Eichberg, Koblach (AT-8), Mäder (AT-8), Marbach, Meiningen (AT-8), Rebstein, Rüte (AI), Rüthi. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Oberriet l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 891 col nom de Cobolo. Inturen a l'ann 1290 l'eva menziunaa col nom de Chobilwalt e in del 1417 el compar per la prima völta col nom de Oberriet.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial
- Oberriet in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
"Anlora j’undes dissépoj a son andass-ne an Galilea, an sù la montagna andoa Gesù a l’avìa comandaje ‘d portesse. Quand ch’a l’han vëddulo, a l’han a adoralo, ma quejdun ëd lor a l’era dobios. E Gesù, avzinandse, a l’ha dije: “A l'é stàit dàit a mi tùit ël podèj an cel e an sla tèra. Andé, donch, e fé ‘d dissèpoj ‘d tute le nassion, batiéje ant ël Nom dël Pare, e dël Fieul e dl’Ëspìrit Sant, e mostreje a scoté tut lòn ch’ i l’hai comandave. E arcordeve ch’i son sèmper con vojàutri fin-a ‘l compiment dij temp” (Maté 28:16-20).
Ël De gènit e ij de fàuss. Ël poeta a ansiga ‘l pòpol ëd De a laudé ‘l Signor përché Chiel a l’é ‘n De ch’as peul paragonesse a gnun d’àutri. De a l’é sovran an sùl mond e a fà ‘d cose maravijose për Israel.
(1) Laudé ‘l Signor! Laudé ‘l nòm dël Signor! Ufrì 'd làude, vojàutri servidor dël Signor (2) ch’i steve ant ël templ dël Signor, ant le cort dël templ ëd nòst De. (3) Laudé ‘l Signor, përché ‘l Signor a l’é bon! Canté ‘d làude a sò nòm, përché a l’é agreàbil. (4) Sensa dubi ‘l Signor a l’ha sernù Giacòb për sè medèsim, Israel për esse Soa proprietà particolar. (5) È, mi i sai che ‘l Signor a l’é grand e che nòst De a l’é pì grand che tùit ij de. (6) Chiel a fa tut lòn ch’a-j pias, an cel e an sla tèra, ant ij mar e ant le profondità dj’océan. (7) Chiel a fa che le nìvole as levo ai confìn dla tèra, a fa che la lòsna a compàgna la pieuva e a tira fòra ‘l vent dai Sò depòsit. (8) Chiel a l’ha frapà ij prim nà dl’Egit, comprèis òm e bestie. (9) A l’ha fàit d’euvre maravijose e d’assion èd giudissi antrames ti, ò Egìt, contra ‘l Faraon e ij sò servidor. (10) Chiel a l’ha butà ‘n dèsrota motobin ëd nemis e massà dij re potent - (11) Sihon, èl re dj’amorita e Og, èl re ‘d Basan e tùit ij regn ëd Canaan. (12) A l’ha dàit an ardità le Soe tère, com’ an ardità a Sò pòpol Israel (13) O Signor, Tò nòm a l’é pèr sèmper, Toa reputassion a resta ‘d generassion a generassion, (14) pèrché l’ Signor a dà a Sò pòpol l’arvangia e a l’ha compassion dij Sò servidor. (15) Ij boracio religios dij pòpol a son mach d’argent e d’òr: a l’han faje ‘d man dj’òm (16) A l’han la boca, ma a peudo nen parlé, a l’han dj’euj, ma a peudo nen vëdde.
(17) A l’han dj’orìje, ma a peudo nen sènte, sensa dubi a peudo nen fiatì. (18) Coj ch’a-j fan a faran l’istèssa fin, parèj coma coj ch’a-j fan fèj. (19) O famija d’Israel, laudé ‘l Signor! O famija d’Aaron, laudé ‘l Signor! (20) O famija ‘d Levi, laudé ‘l Signor! Vojàutri ch’i séguite ‘l Signor, laudé ‘l Signor!* (21) Ël Signor a merita la làude an Sion - chiel ch’a sta ‘d cà a Gerusalem.Laudé ‘l Signor!
Sìmbol nissen-costantinopolitan
I chërdoma ant un sol De, Pare tut-potent, Creator dël cel e dla tèra, ëd tut lòn ch’as ved e ch’as peul nen vëdde.
I chërdoma ant un sol Signor Gesù Crist, unigènit Fieul ëd De, generà dal Pare prima ‘d tùit ij sècoj, lus da lus, De gènit da De gènit, generà nen fàit, dl’istèssa sostansa dël Pare. A l’é stàit Chiel ël mojen dla creassion ëd tute le còse Për nojàutri e për la nòstra salvëssa a l’é calà giù dal cel, a l’è fasse carn për ël mojen dl’Ëspìrit Sant e ‘d Marìa vèrgin; a l’é fasse òm e a l’é stàit butà ‘n cros për nojàutri ant ël temp ëd Pònsio Pilat; a l’ha patì; a l’é stàit sotrà e a l’é arsussità ël ters dì conforma le Scriture; a l’é montà su al cel andoa a l’é setasse a la drita ‘d De; a l’ha torna (na sconda vira) da vën-e an glòria për giudiché ij viv e ij mòrt, e sò regn a l’avrà mai na fin.
I chërdoma ant l’Ëspìrit sant, ël Signor, Col ch’a dà vita, Col ch’a l’é mandà dal Pare e dal Fieul; Col che, con ël Pare e con ël Fieul, a l’é adorà e glorificà; Col ch’a l’ha parlà për ël mojen dij profèta.
I chërdoma ant na sola Cesa, santa, catòlica (universal) e apostolica.
I confëssoma ‘n sol batèisim për la remission dij pecà.
I spetoma l’arsuression dij mòrt e la vita dël sécol ch’a vnirà. Amen.
1
I chërdoma an Gesù Crist, Sò Fieul, nòst ùnich Signor. An Chiel i l’oma ‘l përdon dij pecà e la vita eterna.
I chërdoma ant l’Ëspìrit Sant, Spìrit ëd vrità e d’amor. Chiel an trasforma tanme creature neuve.
I chërdoma ant la comunion ëd coj che ‘l Salvator a l’ha riscatà e ch’arsèiv për ël mojen da sòa Paròla ant la Cesa, dont Chiel a l’é ‘l sol Cap
I chërdoma ant la vënùa dël Regn ëd De e i spetoma, conforma Soa promëssa dij neuv cel e na neuva tèra, andoa a-i sarà la giustissia.
2.
I chërdoma che De a l’é spìrit. A venta che coj ch’a-j rendo l’adorassion, a l’adoro an ëspirit e an vrità. I chërdoma che De al l’é amor. Tùit coj ch’a l’han l’amor a son nà da De e a conòsso De. I chërdoma che Gesù a l’é la Paròla ‘d De. Nosgnor a l’ha dane la vita eterna e costa vita a l’é an sò Fieul. I chërdoma che i soma fieuj ‘d De e che De a l’ha dane Sò Spìrit. I chërdoma che, s’i confëssoma nòstri pecà, De a l’é fedel e giust e a-j përdonrà. I chërdoma che ‘l mond a passa con soa concupissensa, ma che chi ch’a fà ‘l volèj ‘d De a resta për sèmper.


text:
Il Departament federal da l'intern (DFI) s'occupa principalmain da temas sco la AVS ed ils fatgs da sanadad. Manà vegn el dapi il cumenzament da l'onn 2012 dad Alain Berset.
Cusseglier federal Alain Berset
Alain Berset è naschì ils 9 d'avrigl 1972 a Friburg. A l'Universitad da Neuchâtel ha el studegià scienzas politicas ed economicas. El ha terminà ses studi l'onn 1996 cun il licenziat respectivamain l'onn 2005 cun il doctorat. Berset è maridà e bab da trais uffants.
Durant sia lavur da doctorat ha el lavurà sco assistent e collavuratur scientific a l'Institut da retschertgas economicas e regiunalas da l'Universitad da Neuchâtel. Suenter è el stà perscrutader ospitant a l'Institut da perscrutaziun economica a Hamburg, avant ch'el è daventà cussegliader strategic dal Departament d'economia publica dal chantun Neuchâtel. L'onn 2006 è el daventà independent sco cussegliader da strategia e da communicaziun independent.
Elecziun en il Cussegl federal
L'onn 2003 è Alain Berset vegnì elegì per il chantun Friburg en il Cussegl dals chantuns ed el ha presidià la Chombra pitschna l'onn 2008/2009. Ils 14 da december 2011 ha l'Assamblea federala plenara elegì il socialdemocrat en il Cussegl federal. Dapi il 1. da schaner 2012 è Alain Berset schef dal Departament federal da l'intern (DFI).
Il Departament federal da l'intern (DFI)
Il DFI è in departament fitg varià. Sut ses tetg èn reunids secturs zunt differents sco las assicuranzas socialas, ils fatgs da sanadad, la statistica u l'egualitad da las schlattainas. Latiers vegnan ils secturs da la cultura e da l'aura, pia la meteorologia. Actualmain èn centralas per il DFI cunzunt la prevenziun per la vegliadetgna ed ils fatgs da sanadad.
Cifras pertutgant il DFI
En il DFI lavuran circa 2700 emploiadas ed emploiads federals.
Tenor il preventiv quinta il DFI per l'onn 2015 cun custs da 16,870 milliardas francs.
Ultima midada 13.03.2018


text:
Mississippi
El Mississippi a l'è un stat federal di Stat Ünii d'America. Al gh'ha una süperfiss de 125.546 km² e una pupulaziun de 2.902.966 abitant.
A l'è tacaa a nord al Tennessee, a ovest a l'Arkansas e a la Louisiana, a la Louisiana e a l'Ocean Atlantigh (Gulf del Messich), a est a l'Alabama.
La capital a l'è Jackson (184.256 abitant), che l'è anca la cità püssee pupulada del stat e l'ünega cun püssee de 100.000 abitant.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Mississippi a l'è staa amiss in de l'Üniun in del 1817.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Mississippi al gh'ha 6 grand eletur in di eleziun presidenziaj de l'Üniun. Mudel:Mississippi


text:
La Corea dal Nord ha smanatschà als Stadis Unids ed a la Corea dal Sid cun in «cuntraculp concret». Quai suenter ch'ils dus pajas eran sa cunvegnids l'emna passada da staziunar in sistem per la defensiun da rachetas en la Corea dal Sid.
Uschè prest ch'i vegnia enconuschent nua che quest implant saja planisà vegnia la Corea dal Nord a reagir, hai num en ina communicaziun.
Il sistem da defensiun è ina reacziun sin ils tests d'atom e da rachetas cuntinuants dal pajais communistic. La Corea dal Sid ha valità la smanatscha dal vischin en il nord sco ridicula. La Corea dal Nord stoppia admetter ch'ella sez pericliteschia la pasch e la stabilitad sin la peninsla coreana. Quai ha ditg in pledader dal ministeri da defensiun sidcorean.
RR novitads 11:00


text:
Diocesi de Cremuna
La Diocesi de Cremuna (Dioecesis Cremonensis in Latin) l'è una circuscrisiòn d'la cesa catòlica italiana, che la dipènd da la pruìncia d'la Lumbardia, da la diocesi metrupulitana de Milan e la fa part d'la Cunferensa Episcupàl Italiana.
Teritòri[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La diocesi lè strutürada in 224 paròchie e la va da Casalmagiùr, a est, fin a Casàn, quasi visìn a Milan.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bèle in del 55 gh'era di cristiann in del teritòri. Vün di vesch püsee famùs de Cremuna l'è stài Liutprando.
Dal 1962, la Madòna de Caravàgg l'è stai numinada co-patrona dla diocesi, dal vesch Danio Bolognini.


text:
Staldenried
Staldenried a l'è un cumün svizzer del distret de Visp, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 14.30 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 552 abitant.
El cumün de Staldenried al se tröva in de la Vispertal (Val de Visp) a una altitüden de 1052 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Eisten, Stalden e Visperterminen.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official website (Todesch)


text:
Il chantun Grischun haja intimà da cumenzar, grazia al bun progress da las activitads per recaltgar ils daners, gia in onn pli baud cun la restauraziun da la baselgia da S. Martin. Cumenzà vegn cun la fatschada sid da la baselgia da S. Martin, ch’è dapi l’october 2014 enzugliada cun in palancà. Questa emprima etappa custa 2,3 milliuns. Il chantun e la confederaziun sustegnan questa part cun 800’000 francs. Il rest vegn finanzià cun daners rimnads aposta per la renovaziun.
Las lavurs da restauraziun cumenzan cun crear in access al plazzal e l’installaziun da quel. En in emprim pass vegn la liadira ch’è vegnida donnegiada entras aua e glatsch allontanada. Silsuenter vegn la fatschada schubregiada. Cura che quai è fatg vegn cumenzà cun la restauraziun sco tala. Sco ultim vegnan lura las lavurs da stagner fatgas.
Ulteriuras etappas
En ina secunda etappa vegnan las fatschadas ost e nord restauradas. Las lavurs persuenter duain cumenzar l’auter onn. La restauraziun interna da la baselgia è la terza etappa e quella vegn realisada 2018/2019. En tut quintan ins cun 15 milliuns francs per la renovaziun da la baselgia da S. Martin.


text:
Dapi la dumengia a bun’ura è l’implant «Doel 3» puspè en funcziun. Cumplaina capacitad duai il reactur puspè cuntanscher en il decurs dal di, rapporta l’agentura da novitads Belga.
Il lieu Doel sa chatta radund 150 kilometers dal cunfin beltg-tudestg. La Germania pretenda che la Belgia deactiveschia l’implant, perquai ch’il recipient da pressiun dal reactur ha millis pitschnas fessas.
Medemamain pertutgà da quests problems è il reactur «Tihange 2» che sa chatta 70 kilometers davent d’Aachen. L’autoritad da surveglianza atomara beltga ha però classifitgà ils reacturs sco segir, ina deactivaziun na saja betg necessaria.
RR novitads 11:00


text:
La successiun en l'emissiun
En la claustra da renum mundial San Jon a Müstair entschaiva il viadi da Maria Victoria Haas. Là dastga ella visitar las mungias da clausura. Suenter in trekking cun lamas riva ella en il God da Tamangur, in lieu mistic cun ina gronda forza simbolica per ils Rumantschs. A S-charl emprenda Maria Victoria a far in sgraffito, avant che ses viadi cuntinua en direcziun da Tarasp. Là sa scuntra ella cun Snook alias Gino Clavuot. Il rapper rumantsch n`è betg vegnì cun mauns vids, mabain cun sia nova chanzun «Las valischs». Co ch'ins tegna quacras è il tema a S-chanf, avant ch’igl è lura dad ir en l’aria.
L'emprim d'avust
- las 20:10 sin SRF1
- las 20:35 sin RTS Un
- las 20:45 sin RSI – LA1


text:
Il motiv per l'impestaziun è ina manipulaziun sbagliadas tar la serenera Saxon. Ils collavuraturs hajan remartgà il sbagl la gievgia enturn las 08:00. Lura era il donn già capità, ha ditg Pierre Mange da l'Uffizi d'ambient dal Vallais. Il product toxic è culà ora perquai ch'in sclusaduir n'era betg serrà. Il product vegn duvrà per tractar la lozza da serenera.
Actualmain vegn manà aua schubra d’in’ovra electrica en il chanal. Quai duai gidar da schlunganar il tissi. Mesiras da sanaziun offensivas n'èn betg necessarias tenor las autoritads, cunquai che la limita d'impestaziun n'è betg vegnida surpassada. L'aua en il chanal cula fin il Rodan. Fin là saja il product sa schlià, quai dian las autoritads.
RR novitads 06:00


text:
Cun quella app che port’il num: «Romontsch Sursilvan-Aussprache» pon ins chattar pleds e translatar dal rumantsch sursilvan en tudestg ed era il cuntrari.
Ils pleds èn sortids tenor igl alfabet. Ins chatta en questa applicaziun passa 10'000 pleds, 7’000 sinonims e 3’500 antonims. Il spezial è ch’ins po smatgar sin scadin pled rumantsch ed alura pronunzia ina vusch il pled correctamain. Quai duess gidar da meglierar la pronunzia. L’applicaziun è pia in bun gidanter per persunas che vulan emprendan rumantsch sursilvan.
Cun 39 francs è il pretsch da l’applicaziun acceptabel – quai cumpareglià cun cudeschs u programs da computer. Cumprar san ins quest’applicaziun per ils dus sistems IOS ed Android.
RR actualitad 07:00


text:
Frontaliers
Frontaliers l'è una trasmission televisiva da rid dal canal tri svisser de la RSI[1], inissiada cume emission radiufonica in dal 2006.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La trasmission, pensada in urigin cume una serie de racunt per la radio [2], l'è pö diventada un insema de curtumetragg girad in italian e lengua lumbarda.
Frontaliers la cunta la storia dàl Rubert (Roberto) Bussenghi, un fruntalier de la fantasiusa cità de Üsmà Carà, in pruvincia de Com, che'l laura in del canton svisser del Tesin.
Matina, par andà a laurà a Lügan, e dubass, par turnà a cà a Üsmà, el pendular el passa la fruntera a la dugana de Brüsada-Bizzaron (visin a Ciass), indue tüti i volt l'è fermad da la guardia de cunfin elvetica Loris J. Bernasconi, de solit insema al G.T. Verunell.
I dü i metun semper in pé di ridicul discüssion in di quai i cercun de dimustrà parchè la Svissera, o l'Italia, i siun mei. Quel che pö el vegn föra i en le sumijansi tra i du part de la fruntera, a partì da le lengue, lumbarda e italiana, parchè una dugana la basta minga a spartì du cultüre ch'i stan a des chilometer de distansa l'üna da l'oltra.
Prutagunista[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I prutagunista d'le püntade i en Flavio Sala che'l fà la part sia del Bussenghi sia del Verunell e che l'ha stüdiad ritratistica e fümettistica al’Academia de bele art de Brera, e Paolo Guglielmoni che l'è la guardia Bernascun.[3]
La regia l'è de Chris Guidotti e Barbara Lehnhoff.
I püntad dal Youtube[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1a serie
2a serie
3a serie
- Un'auto su dieci
- Ul rambo de Bisarun
- Natale a Bizzarone
- Un cane... azzurro
- Il ritorno della turista francese
- La tecnica "di barselett"
- Verunell
- La perquisa
- Attenti a quei due
- La zia del Bussenghi
- Arriva il Quotidiano
- V per Vendetta
- V per Vendetta 2
- Problemi di cuore
- La Rosy da Biasca
- Pesce d'aprile


text:
Facebook, Whatsapp, Twitter – i dat blers motivs per adina esser online. La retschertga represchentativa da Comparis mussa: Mintga terz Svizzer vuless bain gugent tschentar giu pli savens il telefonin per esser in mument offline – ma i na gartegia betg.
Il fenomen da consumar permanentamain e d'esser permanentamain online è dentant betg mo derasà tar ils giuvens – el sa tira tras tut las generaziuns e tut las regiuns linguisticas svizras.
Squitsch s'augmenta – Ins na vul manchentar nagut
Jean Claude Frick, expert da digitalisaziun da Comparis, punctuescha ch'il squitsch d'adina esser online saja s'augmentà ils ultims onns. Ins na veglia betg manchentar insatg: saja quai ils resultats da sport, e-mails u il nov che vegn tramess via social media.
In emprim pass per cuntanscher dapli libertad ed esser pli pauc online saja da deactivar la funcziun «breaking news», scriva l'expert.
RR novitads 12:00


text:
Contignü prinzipal
Descuscion
La regula generela dl dërt parlamenter ie la descuscion. Rujené deberieda de n problem, se rujené ora, lascé pro che duta la minonghes y prupostes de soluzion vënie purtedes dant y metudes a cunfront una cun l'autra, cialan tl medem tëmp de abiné ora cun ciuna la majera pert ie a una, chësc ie na regula y garanzia fundamentela de uni istituzion parlamentera. La descuscion o plu avisa se rujené ora ie un di mumënc de majera mpurtanza tl pruzedimënt che porta pro a tò la dezijion. Ma per avëi n bon sistem muessel nce vester l balanz danter lascé pro de jì plu sot te n argumënt y l bujën de ruvé ngalin nce a na dezijion. Acioche i lëures vede inant regularmënter y porte a n bon fin iel de bujën che la rejons de uniun vede a una cun la funzionalità dl organn: n parlamënt mé ciaculon y che ne ruva a deguna contlujion ne n'ie segur de no n sëni de efizienza dla istituzions reprejentatives. I regulamënc che uni istituzion se dà, y nsci nce chël dl Cunsëi dla Provinzia autonoma de Bulsan, scrij dant coche n miena de ruvé a una l plu saurì danter i nteresc cuntreres numinei dessëura dajan dant n valgun prinzips n generel y regules avisa per la descuscion dantaldut n cont de tan giut che n rejona y chësc aldò dla cuestion che n à da traté. Coche bele dit iel udù danora avisa per uni cuestion tan giut che n possa rujené ntan la descuscion, che muda aldò dla mpurtanza dla cuestion nstëssa (p. ej. plu giut per n dessëni de lege che per n documënt che cuntën na dezijion sun la direzion pulitica a chëla che n à da se tenì sciche na mozion o n orden dl di) y de tan inant che n ie tla descuscion (p. ej. plu giut per la descuscion generela de n dessëni de lege che no per la descuscion sun uni articul o per mudé n articul). Per uni cunselier/cunseliera vëija perchël l regulamënt dl Cunsëi danora de rujené da 3 menuc sce la va de na mozion, nchin a 60 menuc per la descuscion generela dla leges dl bilanz.
N auter aspet che auza ora la defrënzes danter la sortes de descuscion ie ciuna persones o tan de persones che possa rujené pea. Sëuraprò a chëla persona che à purtà ite la cuestion possa de regula uni cunselier/cunseliera y la Jonta provinziela tò la parola ntan la descuscion. Ma l ie nce caji ulache l possa tò la parola mé un n reprejentant/una na reprejentanta per uni grupa dl Cunsëi (p. ej. canche n à da fé ora i ponc al orden dl di) y l vën fat nsci na descuscion sciche de dì limiteda. Te chisc caji - l ie belau for per cuestions sun la pruzedura - possa mé na pitla cumpëida de cunselieres tò la parola, un/una o doi/doves, che ie a una y la medema cumpëida che ie contra la pruposta n descuscion. Degun cunselier/deguna cunseliera possa rujené zënza ti avëi damandà dant la parola al presidënt/ala presidënta y l'avëi giapeda. L presidënt/la presidënta ti dà la parola aldò de canche i se à nunzià tres l sistem eletronich. I/la cunselieres rejona stajan mpe y cialan de viers dl presidënt/dla presidënta, i cumëmbri/la cumëmbres dla Jonta provinziela rejona ntant sce for stajan mpe y cialan de viers dla nduneda. Sce l cunselier/la cunseliera che à giapà la parola ne n'ie nia a una, possen nia finé via o spusté l ntervënt per jì inant te n'autra senteda.


text:
Carlo Porta
El Carlo Porta o pussee antigament Carla[1] (Milan, 15 de giugn 1775 - 5 de genar 1821) l'è staa on poetta milanés. L'è consideraa el pussee grand poetta dialettal de Milan e, anca se l'è minga el pader de la lengua (titol ch'el speccia al Bonvesin de la Riva), el sò milanés l'è quell ch'el se droeuva per scrivv ancamò al dì d'incoeu.
Cuntegnüü
La vida[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fioeu del Giusepp Porta e de la Violant Gottieri, el Porta l'ha studiaa a Monscia finn al 1792 e poeu al seminari de Milan. In del 1796, quand che hinn rivaa i franzés, el sò pader l'ha perduu el lavorà e l'ha mandaa el Carlett a lavorà a Venezia in del fradell, in dove el s'è fermaa finn al 1799. Del 1804 a la mort, che l'è stada el 5 de sgenee del 1821, el Porta l'ha lavoraa come impiegaa statal primma sotta i franzés e poeu sotta el Lombardo Veneto. In del 1806 l'hà toeu la Vincenza Prevosti in miee.
La fama de gran poetta la gh'è rivada gemò in sui ann 1805-1806, quand l'ha convertii in milanés la Divina Cumedia del Dant Ligher, ma la prima stampa ofizial di so oeuver l'è del 1817 — in coa a la Collezione delle migliori opere scritte in dialetto milanese del Francesco Cherubini. Semper in del 1817, el goern dij Asburg l'interoga per la Prineide, ona satira anonima che la circolava a l'epoca de la mort del Giuseppe Prina. Anca se minga riconossuu colpevol, l'è facil che'l Porta l'ha vutà el so amis Tommas Grossi in de la stesura de l'oeuvra.
A la mort, in del 1821, l'ha lassaa on quadern de so poesij dedicà al fioeu, per testament. El confessor de fameja, però, l'ha pensaa che l'era on regal trop immoral per on fiolin e l'ha scancelaa ona part importanta di poesij, in de la qual ghe n'era pussee de voeuna inedita.
L'oeuvra
[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Porta l'ha taccaa su a scriv poesij in del 1792: la so prima opera cognossuda l'è l'almanacch El lavapiatt del Meneghin ch'è mort. L'è rivà fin a numm domàa ona part dij do in de la qual l'era spartida.
La soa oeuvra la pò vess spartida in trè categorij: i poesij contra la superstizziôn e l'ipocrisia religiosa; quij che descriven i popolan milanes; e i satir politegh.
Intra i sò oeuver pussee important se regòrden I desgrazzi del Giovannin Bongee scrivuu in del 1810, Olter desgrazzi del Giovannin Bongee del 1814, El lament del Marchionn di gamb avert del 1816, e La Ninetta del Verzee del 1815, el ritratt-confession d'ona loeuggia, che l'è consideraa de la grand part di critegh el sò tocch maister.
In tra i sò poesij "religios" i pussee bej e regordaa hinn Fraa Zenever del 1813, On Miracol del 1813, Fraa Diodatt del 1814 e La mia povera nonna la gh'aveva... del 1810.
Anca se el Carlo Porta el se tegniva foeura officialment de la politega, el gross de la sò oeuvra l'è essenzialment satira politega: come i sonett Paracar che scappee de Lombardia del 1814, E daj con sto chez-nous, ma sanguanon del 1811, Marcanagg i politegh secca ball del 1815, Quand vedessev on pubblegh funzionari del 1812. Ma el Porta l'ha ridicolizzaa anca la noeuva aristocrazia milanesa in La nomina del cappellan del 1819, in del parodià l'episodi de la "vergine cuccia" in Il Giorno (Il Mezzogiorno), de Giusepp Parini (che l'eva anca quella ona satira). In del 1816 el Porta el s'è mettuu cont el noeuv moviment litterari del Romanticismo (Sonettin col covon), ovviament a la sò manera.
El pussee grand espert e critegh del Porta l'è staa el professor Dant Isella.
Oeuver prinzepaj[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Brindes de Meneghin all'Ostaria (1810)
- La mia povera nonna la gh'aveva (1810)
- Dormiven dò tosann tutt dò attaccaa (1810)
- Epitaffi per on can d'ona sciora marchesa (1810)
- E daj con sto chez-nous, ma sanguanon (1811)
- Desgrazzi de Giovannin Bongee (1812)
- Quand vedessev on pubblegh funzionari (1812)
- I paroll d'on lenguagg, car sur Gorell (1812)
- Fraa Zenever (1813)
- On Miracol (1813)
- Fraa Diodatt (1814)
- Paracar che scappee de Lombardia (1814)
- Olter desgrazzi de Giovannin Bongee (1814)
- La Ninetta del Verzee (1815)
- Marcanagg i politegh secca ball (1815)
- El lament del Marchionn di gamb'avert (1816)
- El sarà vera fors quell ch'el dis lu (1817)
- La nomina del Cappellan (1819)
- Offerta a Dio (1820)
- Meneghin biroeu di ex monegh (1820)
Curiositaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è staa in onôr del Carlo Porta che el Lissander Manzôn l'ha mettuu insemma i soll quater vers in lengoa lombarda de la sò produzziôn: On badee ch’el voeur fà de sapientôn / el se toeu subet via per on badee; / ma on omm de coo ch’el voeur parè minciôn / el se mett anca luu in d'on bell cuntee.
L'Henri Beyle, dì Stendhal, che l'era amis del Carla Porta, ghe diseva le charmant Carline, el simpàtegh Carlìn.


text:
U10 Gherdėina - Bulsan Academy 1:8
La Under 10 ą jugą n sada n cėsa contra l Bulsan Academy. L Gherdėina ova nce n valgun jugadėures dla Under 8. Purtruep ąi perdł chėsta partida per 1:8. L gol per l Gherdėina ie unģ fat da Matteo Senoner.
U12 Turnoi a Kaltern
N turnoi cun auc y basc iel stat n dumėnia ai 17 de jené a Kaltern per i juagadėures dla Under 12. I mutons ą jugą scialdi bėn, ma unitant fajovi nce vel gran fal. Purempņ ąi dat dut y vencił cun merit l turnoi. La scuadra ruva śėn tl drė mumėnt n forma, bravi a duc! La partides ie jites ora nsci: Kaltern-Gherdėina 0:2; Gherdėina-Kaltern 2:3; Vinschgau-Gherdėina 0:1; Gherdėina-Vinschgau 2:1. Per l Gherdėina ąl fat i goi Ben Linder, Matthias Perathoner, Marc Kasslatter, Lukas Ausserhofer, Nicolas Hofer, Davide Macaluso y Marvin Kasslatter.
U14 Kaltern - Gherdėina 3:8 (2:2, 0:2, 1:4)
Na bela vėnta a purtą a cėsa la Under 14 n sada ai 16 de jené. I mutons ą jugą scialdi bėn, se ą purvą nchin ala fin y se ą meritą deplėn chėsta vėnta. Na gran legrėza ova dantaldut Leo Rabanser che ą fat si prim gol. Per l Gherdėina ąl fat i goi Markus Mair (4), Leo Rabanser, Tobias Fill, Julian Senoner y Tobias Moroder.
U16 Pieve - Gherdėina 5:2 (2:2, 2:0, 1:0)
N dumėnia 17 de jené ą la Under 16 jugą a Pieve y riesc ąla butą a jģ danora de n gol. I mutons ą tl prim tėmp cumbatł y tenģ pea drėt bėn y nsci stlut ju l tėmp sun l 2:2. Tl segondo tėmp ne ąla nia plu drė butą y do che n jugadėur dl Gherdėina ą giapą doi plus diesc menuc de straufonga ie l moral dla scuadra jita dojł y i mutons ne ną plu ndrezą ora nia. Diesc menuc alalongia ne fova l Gherdėina nia plu bon de jģ ora de si pert dl ciamp dala dlacia. L Pieve ą cumbatł mpue deplł y ie stat bon de vėncer la partida per 5 a 2. La va de jģ plu cun i jadins, de jughé plu deberieda y cumbater sambėn deplł. Per l Gherdėina ąl fat i goi Tim Linder y Anton Perathoner.
U18 Gherdėina - Fascia 8:5 (0:3, 6:1, 2:1)
Cumplet durmģ via l prim tėmp se ą la scuadra dla Under 18 n sada ai 16 de jené. I mutons ą cialą pro mpede jughé y nsci ti iel garatą al Fascia 3 goi bele tl prim tėmp. Do la craunia da pert dl trainadėur dl Gherdėina Marcel Skokan ą i mutons tl segondo tėmp dat dut y cumbatł ti fajan bėn 6 goi ai averseres. Tl terzo tėmp iel pona stat l Fascia a fé inņ gol y la stajova 6:5, sun na tla pudņvela mo unģ bėndebņ ciauda, ma per fertuna ą l Gherdėina mo fat doi goi y vencił chėsta partida scialdi nteressanta nce per chėi che ie unic a cialé pro. Per l Gherdėina ąl fat i goi Damian Bergmeister (3), Lukas Mair (2), Juri Runggaldier, Florian Moroder y Bean Schmalzl.
U20 Gherdėina - Pergine 0:4 (0:2, 0:1, 0:1)
Bėn la plu stleta partida de chėsc campiunat ą fat la Under 20 n mierculdi ai 13 de jené te Sėlva contra l Pergine. I mutons ne ą nia jugą cun legrėza y ne ą nia cumbatł nce sce l averser fossa dessegur stat da bater. Sciot per chėsta partida trata via.
U20 Gherdėina - Valpellice 5:2 (1:1, 2:1, 2:0)
Bele scialdi miec iela jita n dumėnia ai 17 de jené contra l Valpellice. I mutons ą desmustrą ueia y mpėni y ne se ą nia lascią pruvoché plu che n tant dala truepa azions falėuses di averseres. L ie tumą truep menuc de straufonga, ma l Gherdėina ne se ą nia plu lascią tņ chėsta vėnta y ą mo fat l cuinto gol a cassa ueta canche i autri ą tėut ora l verdiaporta. Bravi mutons inant nscila! Per l Gherdėina ąl fat 2 goi prun Damian Bergmeister y Patrick Nocker y un n gol Samuel Moroder.


text:
Privacy policy y cookie policy
Chestes informaziuns vëgn dades aladô dl art. 13 dl D.lgs. 196/03 (“Codesc sön la proteziun di dac personai”), sciöche ince dla Racomanaziun n. 2/2001, adorada dales Autorités Europeiches por la proteziun di dac personai, y descrí les modalités de gestiun dl sit por ci che reverda le tratamënt di dac personai di utënc. Implü ti vëgneres ince dades a chi che interagësc cun i sorvisc web de bistro dl’Academia Europeica de Balsan (denominada dedô ince Eurac Research), a chi che an ti röia pormez por via telematica pian ia dala misciun http://bistro.eurac.edu che ti corespogn ala pröma plata dl sit bistro.
Chestes informaziuns vëgn dades ma por le sit bistro y nia ince por d’atri sic web a chi che l’utënt pó ti ciaré tres links, de chi che Eurac Research ne surantol nia la responsabilité.
Aladô dla lege dada dant (ref. art. 2 – Finalités) garantësc le titolar dl tratamënt che i dac personai vëgn laurá fora tl respet di dërc y dles libertés fondamentales, sciöche ince dla dignité dla porsona interessada, tignon dantadöt cunt dla resservatëza, dl’identité personala y dl dërt de proteziun di dac personai. La responsabilité da lí chësta Privacy policy é dles utentes y di utënc dl sit, che mëss la lí avisa denanco lascé alsavëi val’ sort d’informaziun/dat personal y/o scrí fora n formular eletronich sön le sit.
Le titolar dl tratamënt di dac personai é l’Academia Europeica de Balsan cun sënta a 39100 Balsan, Alea Druso 1.
Post y modalités dl tratamënt di dac
I tratamënc coliá ai sorvisc web de chësc sit vëgn fac tla sënta de Eurac Research y vëgn laurá fora ma da personal tecnich inciarié dl tratamënt o da porsones inciariades eventualmënter de laurs de manutenziun ocajionai, che á ciafé na formaziun aposta sön la sconanza dla resservatëza.
Le tratamënt vëgn fat tres stromënc automatisá y/o manualmënter y ma por le tëmp che vá veramënter debojëgn por arjunje i fins por chi che i dac é gnüs coiüs adöm y/o surandá dal utënt, y a vigni moda aladô dles desposiziuns varëntes en materia. Les mosöres de segurëza spezifiches vëgn tignides ite por che al ne vëgnes nia pordü dac, por che ai vëgnes adorá sciöche al alda y al ne ti röies nia pormez porsones nia autorisades.
Comunicaziun y difujiun di dac
Degun dat che vëgn dal sorvisc web vëgn lascé alsavëi o dé inant.
I dac personai podará gní lasciá alsavëi al estern por l’ademplimënt di dovëis preodüs dala lege o do avëi ciafé le consëns ti limic preodüs dai artt. 43 y 44 dl D.lgs. n .196/2003.
Sort de dac tratá y fins dl tratamënt
Les sorts de dac personai tratá é da ciafé sö ti dac de navigaziun, ti dac dá jö de süa bona dai utënc dl sit y dai cookies.
1. Dac de navigaziun
I sistems informatics y les prozedöres software che chësc sit adora por funzioné cöi adöm n valgügn dac personai, che vëgn ortiá inant implizitamënter adoran i protocoi de comunicaziun de internet. Chëstes informaziuns podess conzede da ciafé sö i utënc (por ej. misciun IP, inom de domine dl computer adoré dal utënt che se coliëia al sit) tres assoziaziuns y elaboraziuns cun dac de terzi. Chisc dac vëgn ma adorá por informaziuns statistiches (y é porchël anonims), sciöche ince por controlé che le sit funzionëies sciöche al alda. I dac podess gní adorá por azerté la responsabilité tl caje de reac informatics che danejëia le sit. Degun dat che vëgn dal sorvisc web gnará lascé alsavëi o dé inant. Sce la polizia postala y dla comunicaziun, l’autorité iudiziara y la polizia iudiziara i damana ti vëgni indere sambëgn lasciá alsavëi.
2. Dac dá jö de süa bona dai utënc
Sce i utënc dá inant, canche ai se coliëia a chësc sit, sü dac personai por ti rové pormez a certi sorvisc, cöi adöm Eurac Research la misciun dl mitënt y/o d’atri dac personai che gnará ma laurá fora por pité le sorvisc. I dac personai dá jö dai utënc gnará ma lasciá alsavëi a terzi sce al vá debojëgn por ademplí les domandes di utënc. I dac ne gnará nia lasciá alsavëi a terzi por fins promozionai y de profilaziun comerziala.
3. Cookies
Le sit internet http://bistro.eurac.edu adora tresfora cookies (files de test che vëgn metüs sön le computer dl utënt) por memorisé le lingaz dl utënt y podëi ti propone la verjiun dl sit (ladina, taliana, todëscia o inglejia) aladô de sües preferëzes de navigaziun y ti conzede tl medemo tëmp da mantigní les impostaziuns d’inrescida (por ej. lingaz de partënza chirí fora por la inrescida scëmpla, filtri adorá denant por la inrescida ampliada). Le sit internet http://bistro.eurac.edu adora ince Google Analytics, n sorvisc de analisa web pité da Google, Inc. Google Analytics che adora cookies por ti conzede ai operadus de Eurac Research da analisé sciöche i utënc adora le sit. Les informaziuns che vëgn dai cookies sön l’adoranza dl sit web di utënc (cun lapró süa misciun IP) gnará dades jö sön i server de Google ti Stac Unis. Google adorará chëstes informaziuns por registré y ejaminé te na forma anonima y agregada l’adoranza dl sit web http://bistro.eurac.edu di utënc, scrí fora relaziuns sön les ativités dl sit web por i operadus de Eurac Research y forní d’atri sorvisc por ci che reverda les ativités dl sit web y l’adoranza de internet. Google pó ince dé inant chëstes informaziuns a terzi, sce al é preodü dala lege o sce ai laora fora les informaziuns scrites dessura por Google. Google ne metará nia adöm la misciun IP di utënc cun d’atri dac de Google.
L’utënt pó se refodé da adoré i cookies chiron fora l’impostaziun aposta sön so browser, mo chësc podess ne ti lascé nia adoré dötes les funzions dl sit web http://bistro.eurac.edu. Adoran le sit web http://bistro.eurac.edu ti conzedon a Google da lauré fora i dac por les modalités y i fins dá dant dessura.
Responsabilités
I dac de navigaziun pó gní adorá por podëi ciafé sö la responsabilité tl caje de delic-IT a ciaria dl sit web de Eurac Research.
Sorts de dac personai particolars
Eurac Research ne cöi nia adöm da ion dac sensibli y/o iudiziars tres le sit web. Al vëgn aconsié da ne lascé nia alsavëi dac sensibli y/o iudiziars tres le sit web.
Dërc dles porsones interessades
Aladô dl art. 7 dl D.lgs. 196/03 á les porsones, a chëres che i i dac personai se referësc, te vigni momënt le dërt da ciafé la confermaziun che ai é danman y da conësce so contignü y süa origina, verifiché sce ai é dërc o damané da i integré, ajorné o ratifiché. Aladô dl medemo articul á chëstes porsones le dërt da damané che i dac, laurá fora zënza se tigní ales desposiziuns de lege, vëgnes straicá, trasformá te na forma anonima o blocá, sciöche ince da se refodé a vigni moda por rajuns legitimes che ai vëgnes laurá fora.
Les domandes por eserzité chisc dërc ti mëss gní dades jö al titolar di dac personai tres e-mail a: info@eurac.edu.


text:
Tut las decleraziuns da taglia van quest onn al chantun
- Glindesdi, 20.2.2017, 11:15
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 20.2.2017, 11:15, RTR
Il chantun less che tut las decleraziuns da taglia vegnian tschiffadas electronicamain. Pia ston ins trametter ellas l'emprim al chantun a Cuira, lez digitalisescha ellas, e suenter survegnan las vischnancas ellas en furma digitala.
Digitalisar tut en in lieu spargni custs, di il chantun. Vitiers saja quai d'avantatg sche mo paucas persunas fetschian quella lavur, pervi da l'experientscha. Per las singulas vischnancas na para quai dentant betg dad esser in problem. Sur dad experientschas cun il nov sistem possian ins dentant pir discurrer en in pèr mais.


text:
Picea abies
Ol Picea abies (in Bergamàsch: Peghér o Peghéra 'n Al Brembana, Paghér o Paghéra 'n Al Seriana o Pighér o Pighéra; en Bresà: Paghér[1]; in Insübregh: Pescia, u Pesc ), l'è öna Gimnosperma de la faméa di Pinaceae, l'è öna pianta de prim ùrden, cioè ólta fina a 40 - 50 méter, che la é da l'Euròpa del nòrd e da l'Euròpa orientàl e la crès selvàdega in di montagne de sólet da i 900 méter a i 1.900 ma la pöl rià fina a i 2.300 méter.
Fòie[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I fòie, come 'n quase töte i Gimnospèrme, i è di gógie, lónghe da 1,5 fina a 3 ghèi, érde scüre, i spóns, i è tacade öna per öna sö i ramècc, metide in manèra radiàl isè de cuarcià zó bé töt ol ramèt e 'ndóe i se tàca gh'è sèmper öna séa picinina.
Fiùr[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol paghèr l'è monòich, cioè 'l gh'à i fiùr dóma mas·cc e di fiùr dóma fèmina sö la stèsa pianta. Piö che de fiùr mas·cc gh'è de parlà de 'nfiurescènsa mas·cc, ön insèma de tace fiùr mas·cc. La 'nfiurescenza del paghèr l'è ü còno a furma de öf che 'l crès sö la pónta di ram de ün an, l'è lónch 1 ghèl e prima l'è rós pò l'diènta zalt.
I 'nfiurescènse fèmina i crès invece sö töt ol ramèt e prima i varda 'n sö, pò de manimà che i marüda i se ulta 'n zó, i pènt e i diènta de lègn: i è i pigne, lónghe fina 15 ghèi, in del Paghér i trèca zó da la pianta töte 'ntréghe.
Somésa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I Gimnospèrme i gh'à mia i fröcc, ma i fà dóma la somésa che l'è dèt in de la pigna.
L'Àes[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol Paghèr l'è mia de confónt col Àes, ol Abiès alba, ach se 'mpó i ghe sömèa, e gnà con töcc i paghér e àes ornamentài.
Sinònim[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Pinus abies L.
- Pinus excelsa Lam.
- Abies picea Mill.
- Picea excelsa Link
- Picea vulgaris Link
- Picea alpestris Stein
- Picea montana Schur
- Picea rubra A.Dietr.
- Picea obovata Ledeb.


text:
Las autoritads han rapportà en ina conferenza da medias da las investigaziuns e l’arrestaziun dal assassin presumtiv.
Tar il delinquent sa tracta i dad in um da 33 onns, in student svizzer che abitescha a Rupperswil. El n’haja betg gì ina relaziun cun sias victimas.
Naginas relaziuns cun las victimas - interess finanzials e sexuals
Las raschun per il murdraretsch sajan finanzialas e sexualas, ha Philipp Umbricht, il procuratur public suprem, infurmà.
En il decurs da l’infurmaziun a las medias han las autoritads detg, ch’il assassin presumtiv haja gì in interess sexual vi dal mat pli giuven da la famiglia ed haja perquai tschernì sias victimas. L’um haja planisà concretamain, da mazzar tut las persunas en la chasa e da dar suenter fieu a quella.
L'um arrestà haja planisà ulteriurs malfatgs
Enpli haja l’um gia planisà ulteriurs malfatgs. Pervi che quai è vegnì enconuschent a la pulizia ha quella sa decis dad agir uschia svelt co pussibel. In gievgia è el vegnì arrestà. Avant quest malfatg na saja el ni dà en egl a la pulizia, ni haja el debits u deficits psichics.
Las investigaziuns cuntinuan - dentant betg en la publicitad
Na betg respundì han las autoritads al mument la dumonda, schebain il assassin presumtiv haja agì sulet. Ellas na vegnian betg a respunder tut las dumondas or da raschuns tacticas.
RR novitads 16:00


text:
Pervi dals incendis da guaud desastrus en il Sid da la Frantscha han radund 10'000 persunas stuì bandunar lur chasas la notg passada. Quai communitgeschan ils pumpiers. Il fieu è sa derasà sin ina surfatscha da 600 hectaras datiers da Vormes-les-Mimosas en il departament da Var.
Las evacuaziuns han pertutgà ina regiun nua che la populaziun sa dublegia u sa tripla durant la stad, uschia in pledader dals pumpiers. Il lieu giaschia a la costa tranter Hyères ed il lieu da bogn da luxus St. Tropez. La regiun è in lieu preferì per vacanzas. Persunas èn dentant naginas vegnidas blessadas.
RR novitads 09:00


text:
Dapi 5 onns en in'abitaziun en il center da Schiers. El e sia famiglia sa senta bain, ha dentant la brama da pudair returnar in di.
Fugida è la famiglia Youssef perquai ch'ils Curds en la Siria vegnan persequitads. El haja cumenzà a far plans per fugir cunquai che la polizia siriana haja adina dumandà suenter pli stedi. Tenor il bab da famiglia da 42 onns saja en Siria tut quai dals Curds scumandà, lur lingua, lur cultura, lur musica. I saja vegnì pli e pli privlus ed uschia sajan els sa decis per la fugia.
Ich hoffe diese Krieg dann fertig, alle müssen zurück gehen in ihr zuhause und dann mache wieder Syria gut. Das ich hoffe, das ich bruucha.
Els han prendì sut ils pes la via en la Tirchia ed en Grezia. Davent d'Athen hajan els prendì il bastiment a Venezia e lura sajan els viagiads vinavant cun tren fin a Chiasso. La dunna era lu en speranza da la figlia Fidan. Il 2009 èn els arrivads en il Grischun, l'emprim en il center da requirents d'asil a Cuira e pli tard en il Löwenberg a Schluein.
Dapi la decisiun positiva ch'els astgan star en Svizra abitescha la famiglia a Schiers. Il figl va en la tschintgavla classa, ha blers collegs e dat era ballape cun ils juniors da Landquart. Il bab lavura actualmain en sia professiun d'origin sco chalger d'ortopedia. El lavura a Panaduz. La mamma è dunna da chasa e la figlia Fidan va en scolina.
Els sa sentian bain e sajan fitg engraziaivels, ma lur pli grond giavisch fiss da pudair returnar en la Siria.


text:
Tenor Berset è la revisiun da la tariffa da medis Tarmed in regulatur pussaivel. En cas ch'ils partenaris da tariffa na vegnan betg perina, po el ordinar midadas. Berset ha gia annunzià ch'el veglia far quai tar las prestaziuns da spezialists nua ch'i exista il privel da perder la controlla. I dettia adina dapli cas nua che spezialists vegnan clamads.
Mirar co auters pajais van enturn cun quai
Il minister da sanadad ha plinavant annunzià da vulair examinar models da l'exteriur per diriger il creschament da tals cas da spezialists. Tranter auter vul el dar in'egliada sin il sistem en Germania ed en ils Pajais Bass. Ils Pajais Bass han per exempel in sistem da sanadad fermamain centralisà. Vul dir, las cassas da malsauns na ston betg pajar las prestaziuns da tut ils medis. Ultra da quai è la gulivaziun da ristgs bler pli differenzià en ils Pajais Bass. Il medem vala er per la Germania, nua ch'ils singuls cass vegnan administrads bler pli stretg.
Gruppa d'experts examinescha
Alain Berset ha engaschà ina gruppa d'experts, surtut cun persunas da quests dus pajais europeics. En il decurs dad in onn vul el preschentar propostas concretas. Per sminuir ils custs stoppian dentant er las autras partidas da discussiun far in pass.
RR novitads 11:00


text:
Novitês
Presenté al Museum Ladin l'proiet "Strumenti musicali effimeri dalle vallate ladine dolomitiche“
L‘Museum Ladin Ciastel de Tor à tl 2009 invié ia na inrescida por documentè tres filmać les metodes da fà sciüri tles cinch valades ladines dles Dolomites. Impromadedöt jôra de ciafè fora tan inant che jënt sà ćiamò da fà chisc strumënć, che an dij de cörta dorada, esi pö do püch temp nia plü da adorè. Plü inant êl spo preodü da filmé te vigne valada les desvalies manieres da fa sciüroć.
L‘proiet de inrescida cun l’titul „Strumenti musicali effimeri dalle vallate ladine dolomitiche“ ti é gnü surandè a Paolo Vinati, etnolog de mujiga che vir a La Val. La tradiziun de snizlé sciuri é gnüda dada inant da generaziun a generaziun, (stadaodëi da tan di bele) plü che ater da famëis: dai mituns y jogn che jô d‘aisciöda a vardè y snizlâ chisc pići fablos por fà passè l‘tëmp. Propi d‘aisciöda y tl mëter man dl‘isté (aladô dl‘ altöra) vara da fà i sciüri. Tl temp olache les plantes é tl crësce éle linfa danter la rama y la scorza, sënza chësc soft se destaca la scorza nia dala rama, naota che la linfa é sëćia ne lasci nia plü aldì so sonn.
Interessant tan desvalia che la denominaziun di scüri é tles cinch valades: tla Val Badia éle i sciüri o sciuroć, tla Val Gherdëna scibloc, te Ampez ti dijun subiote, sigoloc tla Val de Fascia y scioloc te Fodom.
17 porsones dl raiun dla Ladinia é gnüdes intervistades y filmades intratan che ai scorza les rames y les snizla, fajon udëi süa metoda, spligan ći plantes che an tôl y dan tröpes d’atres informaziuns. Al é gnü constatè na varieté de tecniches tles fases de realisaziun, val öna anfat te döt l‘raiun, d‘atres indô desvalies nia ma da valada a valada, mo ćinamai tla valada instëssa. Te tëmps olache les tradiziuns va a perde, éle dër important documentè chësc savëi denant che al vais a perde y scomparësces, sciöche l‘sciüre che perd do püć dis so sonn. Les desvalies formes de sciüri é tignis sö tl Museum Ladin.
Ala inrescida à tut pert Paolo Vinati, Erika Castlunger por les intervistes (tl lingaz ladin), Sara Ellecosta por i sottitui tl talian y tl todësch (düć i films à sottitui sides talians che inće tudësc).
In l’Dé Internazional di Museums“ à Paolo Vinati presentè tl Museum Ladin l’proiet y l’publich á podü odëi na cerna di films tuć sö.
Por l‘ momënt é i films ma da udëi tl Museum Ladin, mo al é preodü da fa n DVD.


text:
04 06
Ol dé 4 de zögn l'è 'l 155 ( 156 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 211 dé a finí l'an.
Ul dí 4 de zögn al è ul dí da pòost 155 ( 156 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 211 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1355 - València: Pröma prosessiú del Corpus a València.
1976 - Palma (Mallorca): s'al signa ol Pat Autonòmich di ísole Baleare.
1977 - Nederland (Colorado, SÜA): Supertramp i resitra, a Caribou Studios, Even in the Quietest Moments, che conté ol sò sössess Give a Little Bit.
1989 - Pequín (la Sina): seguint órden de Li Peng, öna colòna de car de combat la va det a la plassa de Tiananmen indóe gh'i era concentracc miér de sitadí, la masöransa Stödénc, ch'i demanàa l'avertüra del résim comünesta; intra 3.000 e 5.000 i en resölta morc, 10.000 fericc e sentenér arrestacc (facc de la plassa de Tiananmen (1989)).
2004 - l'Iraq: al mör ol soldat Stadünindench nümar 600 intat ch'i cress i crítegh contra Bush.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1975 Los Angeles (Califòrnia, SÜA): Anzelina JoliI, atura Stadünidenca.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
En ina brev publitgada en la «New York Times» e la gasetta spagnola «La Opinión» pretendan las 300 dunnas da la branscha da divertiment che deliquents e patruns na vegnan chastiads en cas da mulesta u violenza sexuala. E quai betg mo a Hollywood mabain er an branschas che vegnan pajadas pir.
Daners e pretensiuns
Part da l'iniziativa «Times Up» è er in fond d'assistenza giudiziala per unfrendas da mulesta sexuala a la plazza da lavur. Las iniziantas han gia pudì rimnar 13,4 milliuns dollars. Plinavant pretendan las dunnas ina pli auta quota da dunnas en posiziuns da manaschi e pajas egualas per um e dunna.
L'iniziativa è la consequenza dal scandal enturn il producent da Hollywood Harvey Weinstein che duai avair mulestà u perfin violà passa 100 dunnas.
RR novitads 17:00


text:
Informatega
L'informatega l'è la scenza che la studia el doperà del computer, l'organizzazion di dacc per mezz del computer e la scriccura e l'esecuzion di algoritm. La parolla l'è de origin todesca, ma l'è vegnuda famosa grazia al franzes Philippe Dreyfus. In sostanza l'informatega la respond a la domanda "comé poeudom elaborà con efficenza i dacc?" e la gh'ha dent di element de matematega ed elettronega.
L'informatega l'è dividuda in du tocch: Vun teoregh, che 'l definiss i concett de la scenza e vun prategh, ch'i mett a l'oeuvra.
Camp de studi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Algoritm
- Crittografia
- Database
- Bioinformatega
- Calcol parallel
- DNA Computing
- Intelligenza artifiziala
- Computer quantegh
- Informatega ottica
- Informatega quantistega
- Informatega forense


text:
Las suandantas persunas han inizià il manifest ed èn s'engaschadas per che quest'acziun vegnia realisada:
Claudia Cadruvi, Uznach
«Jau sun mamma da trais uffants gronds, lavur sco schurnalista ed hai scrit dus cudeschs per creschids ed in crimi d'uffants en rumantsch grischun.»
Maria Cadruvi, Ruschein
«Jau sun schurnalista cun cor, chau e mauns. Dasperas dun jau lecziuns da Feldenkrais, fatsch seminaris e porsch cussegliaziuns logoterapeuticas.»
Gion-Andri Cantieni, Sagogn
«Jau sun student d'electrotecnica a la SPF/ETH a Turitg ed in dals translaturs da Firefox per rumantsch.»
Silvia Demarmels-Candreia, Salouf
«Jau sun mamma da trais uffants gronds, lavur en l’affar cun mes um, dun curs da rumantsch surmiran ed insatge scola.»
Gian Peder Gregori, Domat
«Jau sun linguist e magister e m’occup dapi l’entschatta cun plaschair dal project rumantsch grischun. Suenter debattas engaschadas davart il rg prend jau mes chaun e vom a chaminar cun el en il guaud. Quai è ina grondiusa recreaziun ed ella è nunverbala.»
Reto Pedotti, Ftan
«Eu sun assistent social, president cumünal, paur, rumantsch, engiadinais, grischun e n'ha amo otras paschiuns!»
Romano Plaz, Savognin
«Sur 30 onns va ia dastgea manar l'agentura dalla Banca Cantunala Grischuna a Savognin. Dasper l'economia am interessava er fitg la cultura sociala e sia istorgia. Chellas infurmaziuns èn oz per me la basa, da ma santeir bagn scu rumantsch ed esser avert per visiuns futuras.»
Hans-Peter Schreich, Val Müstair
«Jau sun dapi 36 onns reverenda en la Val Müstair e translatesch ed edesch meds d’instrucziun da religiun en rg.»
Per dumondas pertutgant la pagina d'internet u indicaziuns faussas sin la glista dal manifest pudais vus ans contactar sur l'adressa contact@prorumantsch.ch. Nus na pudain dentant betg pledar per tut ils signataris dal manifest e perquai betg dar scleriment tematic.
Nus schain «grazia fitg» a tut las persunas ch'han sustegnì nus e ch'èn sa gidadas cun nus.


text:
Perquai ha la cumissiun da furmaziun dal Cussegl dals chantuns refusà 2 iniziativas parlamentaras da la cumissiun equivalenta dal Cussegl naziunal.
Segunda lingua naziunala en scola primara
La cumissun da furmaziun dal Cussegl naziunal vul francar en la lescha da linguas che l'instrucziun en in segunda lingua naziunala ha da cumenzar il pli tard 2 onns avant la fin da la scola primara. Vitiers pretenda in'iniziativa era che l'emprima lingua estra stoppia esser ina lingua naziunala.
Ils chantuns èn obligads d'armonisar
La cumissiun dal Cussegl dals chantuns na vesa perquai nagina raschun d’agir. Ella saja però pronta da discutar la dumonda da las linguas estras danovamain, sche ulteriurs chantuns na suondian betg a las prescripziuns d'armonisaziun.
RR novitads 06:00


text:
Il film cun in budget da 14 milliuns francs raquinta l'istorgia da dus umens vegls da bunamain 80 onns, in cumponist/dirigent englais pensiunà ed in reschissur da films, che passentan lur vacanzas en in hotel da luxus en las Alps. Fred, il cumponist, na vul betg diriger pli, survegn dentant ina dumonda da la Queen per diriger in concert d’anniversari. Mick, il reschissur, lavura cun ses team vi dal script da ses proxim film, che duess daventar ses chau d’ovra. Il film dal reschissur Paolo Sorrentino cun ils acturs principals Michael Cane e Harvey Keitel, è vegnì filmà avant bunamain in onn e mez per gronda part en las localitads dal hotel Waldhaus. Davent dals 10 da settember vegn il film mussà en ils kinos svizzers.
Surselva Pre-premiera dal film «Youth» en hotel Waldhaus a Flem
A Flem en il hotel Waldhaus ha il film «Youth – ewige Jugend» da Paolo Sorrentino gì pre-premiera. Il film è vegnì filmà per gronda part en il hotel da luxus.


text:
La SBB sto optimar il tip da pendulin ETR 610 ch'ha gì bleras pannas en il passà. La punctualitad sin la lingia dal Gottard saja cun 82% sut la finamira. La finamira sajan 85% ha communitgà l'SBB. Ils trens valan sco punctuals sch'els n'han betg dapli che trais minutas retard.
Il grond problem dal pendulin saja il mument ch'il modus da pendenza e la tracziun funcziunan a moda insuffizienta. In ulteriur problem saja dentant che blers trens che vegnan si da l'Italia cuntanschian gia cun retard la Svizra.
RR novitads 12:00


text:
In vitg cun giassas, clavads e chasas patrizianas che mussan l’impurtanza che Valendau aveva ina giada. Dapi l'onn 2004 è Valendau Impuls l'uniun che reactivescha il vitg, ch'emprova da mantegnair el.
La cussegliera federala Evelin Widmer Schlumpf, era ella è ina part dal svilup da quai vitget, e quai betg mo perquai ch'ella tegn il pled d’emprim d’avust a Valendau.
La cusseglier federala Evelin Widmer Schlumpf è la madritscha dal «Gasthaus am Brunnen», il pli grond project da Valendau Impuls.
Sco il num da quest'uniun di, dat l'uniun impuls. Cumenzà ha quai l'onn 2004 cun in cudesch che mussa las atgnadads dal vitg. Lura hai dà differents projects concrets, sco il furn da far paun. Dentant era il sensibilisar la populaziun da Valendau per Valendau è sta ina chaussa, per la quala l’uniun è s'engaschada.
Il president da l'uniun Valendau Impuls è sez in zic surstà, con bler che l'uniun ha vairamain muentà. Dal vitg bandunà tar il vitg tschertgà, entras in'uniun che dumbra uss 250 commembers.


text:
Favale di Malvaro
Favale di Malvaro (en lìgure: Favâ) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Gènova.
El g'ha 'na popolasiù de 478 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 16,7 km² e 'na densità de popolasiù de 29 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Lorsica, Moconesi, Neirone, Rezzoaglio.
El cümü l'è sitüàt endèla val de Malvaro, 'na lateràl de la val Fontanabuona. L'è postàt ai pè del mut Pagliaro endèla piàna del trut Malvaro, a 42 km de Genova. El sò teretóre el fà part de la Comunità Montana Fontanabuona.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Favale di Malvaro l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
La Confederaziun ed ils chantuns duain survegnir megliers instruments per salvar terren da cultira ch'è da gronda valur. Ins stoppia surtut pudair giuditgar la qualitad dal terren tenor criteris unifitgads, proponan ils experts al Cussegl federal.
Dapi il 1992 datti en Svizra in plan davart la surfatscha cun midada da cultivaziun. Quai è terren ch'è da gronda valur per nutrir la populaziun en temp da crisa. Questas surfatschas suttastattan ad ina protecziun rinforzada. La sfida saja da tuttina laschar als chantuns spazi d'agir per lur svilup economic, manegian ils experts. Dapli infurmaziuns davart la qualitad lubeschia er da realisar a moda pli flexibla las mesiras da protecziun.
RR novitads 16:00


text:
Da las 102 abitaziuns da 1,5 enfin 4,5 stanzas èn 74 abitaziuns administradas e 28 abitaziuns secundaras. Ils pretschs da las abitaziuns varieschan tranter ca. 0,5 ed 1 milliuns francs.
Tut ils possessurs ni locaturs d’ina da las abitaziuns san profitar dal service e da la purschida dal hotel da 4*, dentant mo cun custs supplementars. En tut ha l’investur HRS Real Estate SA investì rodund 70 milliuns francs.
Abitaziuns secundaras anc da cumprar
Tenor il president e possessur da la HRS Real Estate SA, Martin Kull, èn pir circa la mesadad da las 28 abitaziuns secundaras vendidas.Ozendi saja i pli grev da vender talas abitaziuns. Ils clients veglian l’emprim vesair las abitaziuns finidas e forsa era passentar vacanzas sco locatur en ina da las abitaziuns, avant da cumprar ina. L’interess saja dentant dà e la finamira saja da vender tut las abitaziuns secundaras aifer ils proxims 2 onns.


text:
Suvlaki, Gyros e Capretta – «Curanto en Hoyo», la rusna en la terra
- Gievgia, 13.7.2017, 10:15
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 13.7.2017, 10:15, RTR
Maeggie Della Valle è vegnida avant passa 23 onns per l'emprima giada en Svizra ed a Trun. I saja stà simpel da s'integrar a Trun. La dunna ch'è oriunda dal Chile ans preschenta quest mais spezialitads culturalas e culinaricas da ses pajais nativ.
Maeggie Della Valle ha emprendì d'enconuscher ses um Renato Della Valle sin las inslas da Chiloé, en il Chile dal Sid. Là datti regiuns, nua che las chasas èn construidas sin travs per pudair transportar ellas en cas d'inundaziuns ed auters privels da la natira. Las chasas vegnan transportadas cun agid dals vischins, pia cun lavur cumina. Cura che la lavur cumina è a fin, datti in past da festa per tuts: «Curanto en Hoyo».


text:
250 persunas avessan pudì s'annunziar, mo 55 han fatg quai enfin uss. Quai è dentant en urden per ils organisaturs. Els vulan entschaiver pitschen e simpel ed uschia ramassar experientschas. La finamira saja dentant cleramain da sviluppar vinavant il product «La Diagonela», ha ditg Ramun Ratti dal comité d’organisaziun.
Collavuraziun cun il maraton ?
Ina dumonda ch’ins po far è sche la gruppa d’organisaziun enturn la cursa populara La Diagonela vul uss surpigliar ina rolla en l’organisaziun dal maraton da skis engiadinais. Quai suenter che la suprastanza da quest ha decidì da sa retrair suenter l’ediziun dal 2016. Per Ramun Ratti na è quai dentant absolutamain nagina opziun e discussiun. Els ston en emprima lingia guardar per lur product, ina collavuraziun pli stretga fiss dentant giavischada. Il comité d’organisaziun da La Diagonela è avert per discussiuns, uschia Ratti.


text:
La regenza grischuna sto s'occupar da la dispita en Val Son Pieder. Cun in recurs da surveglianza vul in abitant da Val laschar sclerir las circumstanzas da la vendita da la Therme a l'interprendider Remo Stoffel d'avant 3 onns.
Quai rapporta la «NZZ am Sonntag». Rinfatschà vegn tranter auter il pretsch da vendita memia bass e che l'interpresa 7132 da Stoffel na sto, cuntrari al producent da l'aua da Val, betg pajar il tschains d'aua.
Il president da Val, Stephan Schmid refusa questas rinfatschas. Tut quai che saja vegnì fatg, saja stà legitim.
RR novitads 11:00


text:
Quai per evitar ina maioritad da la Partida populara svizra cun la Partida liberaldemocratica.
Ils socialdemocrats hajan gia fatg quai 2 giadas e nagut discurria encunter da far quai era ina terza giada, ha ditg Levrat en in’intervista en la gasetta «Le Temps».
Punctuà ina segunda giada
Levrat ha punctuà ina segunda giada da vulair evitar per tut pretsch ina maioritad burgaisa en il cussegl federal. Sche la PPS u la PLD haja mo in cusseglier federal na fetschia tenor el dentant nagina differenza.
(RR novitads a las 7:00)


text:
A l'emprima egliada na ves'ins nagut dals donns: Ils chanasters verds sin il stan da fiera dals Gislers a Cuira èn emplenids cun stgatlas d'apricosas, primblas ed ampuaunas. Però – la perdita saja stada fitg gronda, declera Selina Gisler.
Tar las primblas n'han bleras plantas insumma nagins fritgs. Quellas che creschan èn persuenter pli grondas.
Tar las apricosas na saja ina sort insumma betg creschida. La segunda haja gì enturn 20% dals fritgs usitads, e la terza e quarta sorta hajan gì pli u main fritgs. La raschun saja che las sorts madireschian e flureschian mintgamai da differents temps.
Naginas mesiras spezialas
Mesiras encunter las scheliras n'hajan els prendì naginas. «Nus n'avain pudì far nagut. Las plantas èn memia autas. Quai n'è betg sco tar las vignas. Il davos onn avain nus empruvà da simplamain ir enturn cun il tractor, quai n'aveva er betg gidà.» La vendita sin la fiera funcziuneschia anc, di Selina Gisler, ma la glieud saja bain conscienta ch'i haja paucas apricosas.
RR actualitad 07:00


text:
Il Departament federal da finanzas (DFF) s'occupa spezialmain da las finanzas publicas e da dumondas da taglia. El vegn manà dapi il cumenzament da 2016 dad Ueli Maurer.
Il cusseglier federal Ueli Maurer
Ueli Maurer è naschì il 1. da december 1950 ed è creschì si a Hinwil (ZH). Suenter ses emprendissadi da commerzi ha el lavurà en il sectur agricul ed è stà durant 20 onns il mainagestiun d'ina associaziun agricula. Dal 1994 fin il 2008 ha el manà l'Uniun purila da Turitg. Signur Maurer è maridà ed ha sis uffants. L'onn 1983 è Ueli Maurer vegnì elegì en il Cussegl grond dal chantun Turitg. L'onn 1991 ha el midà en il Cussegl naziunal. Dal 1996 fin il 2008 è signur Maurer stà president da la PPS svizra.
Elecziun en il Cussegl federal
Ils 10 da december 2008 ha l'Assamblea federala plenara elegì Ueli Maurer en il Cussegl federal. Da 2009 fin 2015 ha el manà il Departament federal da defensiun, protecziun da la populaziun e sport (DDPS). Ils 5 da december 2012 ha l'Assamblea federala plenara elegì il cusseglier federal Ueli Maurer sco president da la Confederaziun per l'onn 2013. Dapi il 1. da schaner 2016 dirigia el il Departament federal da finanzas.
Il Departament federal da finanzas (DFF)
Il DFF sa deditgescha ad in grond dumber d'incumbensas. Da quellas fan part il preventiv federal, dumondas da finanzas, da valutas e da taglia dal sectur naziunal ed internaziunal, la controlla da duana e da rauba e la realisaziun da la legislaziun davart l'alcohol. Vitiers vegnan servetschs per l'entira administraziun federala, da l'informatica al persunal fin via a l'infrastructura ed a la logistica.
Cifras pertutgant il DFF
En il DFF lavuran circa 9500 emploiadas ed emploiads federals.
Tenor il preventiv quinta il DFF per l'onn 2015 cun custs da 16,229 milliardas francs e cun in retgav da 65,684 milliardas francs.
Ultima midada 19.01.2018


text:
Tujetsch: Fin da l'uniun da dunnas?
- Gievgia, 12.1.2017, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 12.1.2017, 11:45, RTR
Dapi 4 onns tschertga luniun da dunnas Tujetsch ina presidenta. Quest tema, respectiv l'avegnir da l'uniun, è sin la glista da tractandas sonda a la radunanza generala.
Sa gidar, dentant betg star en suprastanza
Dapi blers onns hajan ellas miseria da chattar ina presidenta, di la vicepresidenta ed actuara Sabina Albin. Ella manegia che las dunnas giuvnas n'hajan betg temp da surprender quest uffizi perquai chellas lavuran, e las dunnas pli passadas fetschian valair che las giuvnas stuessan sa metter a disposiziun. Bleras dunnas sajan prontas da sa gidar, dentant betg da star en suprastanza.
Reducì la lavur
Là hajan ellas pudì reducir la lavur, perquai che las assessuras sa gidan. Ellas organiseschian anc regularmain (ina giada il mais) dar troccas cun ils seniors, plinavant loraziun mundiala, las chandailas da Pasca ubain la via d'Advent. Perquai che linteress manchia, hajan ellas dentant mo pli organisà paucs curs da zambregiar ni da computer euv.
Temp d'uffizi da l'actuara va a fin
Il mument gidan trais assessuras lactuara Sabina Albin e la cassiera Jeannette Derungs a far la lavur en suprastanza. En in onn sa retira Sabina Albin. Alura restass anc la cassiera. Ellas stuessan dentant avair almain duas suprastantas per pudair manar luniun, di la vicepresidenta.
Fin da l'uniun?
Uss sonda, ils 14 da schaner, vegn il problem tractà. Forsa surprenda ina da las ca. 150 commembras la finala tuttina anc il presidi, uschiglio pudess listorgia da luniun ch'exista dapi 1966 esser a fin.


text:
Di dal chant da chors svizzer a Grono (2. part)
-
Glindesdi, 5.3.2018, 14:03
Ils radios da la SSR SRG han organisà in di dal chant da chors svizzer en la Mesolcina.
Legenda da maletgs:
I Cantori delle Cime Lugano cun maestro M. Rigamonti
MAD
Ensemen cun l'Uniun svizra dals chors USC ha la gruppa interregiunala Folclora da la SSR SRG realisà ils 24-02-2018 a Grono (Mesolcina) diversas emissiuns cun chant da chors.
Quatter chors da l'entira Svizra han chantà là per SRF Musikwelle, RTS Kiosque à Musiques, RSI Finestra popolare e RTR Artg musical: I Cantori delle Cime (TI), Chant de la Ville dEstavayer-le-Lac (FR), NoName-Chor Ballwil (LU) ed il Chor da giuvenils grischun. Divers represchentants da l'USC han dà pled e fatg. L'Artg musical porta la secunda part da quest inscunter chantic.
Ils titels en l'emissiun
Autur/a: Giusep G. Decurtins


text:
“Ancheuj la fèj a l’é an crisi” as dis. As podrìa consideresse na consolassion ch’a sìa an crisi ëdcò la fèj ant la siensa, la fèj ant l’òm, la fèj ant la politica o la fèj ant ël progress. A parëss ch’a sìa restane mach pì la dësperassion e antlora la rispòsta, ëd sòlit, a l’é: “Pensomje nen e tiroma anans ël mej ch’i podoma”.
Ël fàit a l’é che tuta sta crisi ëd fej a l’é nen na ròba neuva. S’i penseve che ij dissépoj ëd Gesù a fusso stàit “d’eroe dla fej” i vë sbalieve. Lor a j’ero pròpi tanme nojàutri. Malgré ch’a l’ero testimòni dle còse strasordinarie che Gesù, ël magìster, a fasìa, soa fej ëd lor a l’era soens motobin fiaca, tant da fé anrabié Gesù midem, ch’a-j disìa: “Gent ëd pòca fej!”.
Ël test dl’Evangeli ch’i lesoma ancheuj a comensa pròpi con j’apòstoj ch’a-j ciamo a Gesù: “Mostrane la manera për fé chërse nòstra fej”. La rispòsta ch’a-j dà Gesù, coma ‘d sòlit, a l’é nen ch’a-j dìa peui tanta sodisfassion... A l’é un pò dròla - a la superfice. Gesù a-j dà nen ëd rispòste fàcij, ma ‘d rispòste ch’a son për feje pensé, për feje cambié, prima ‘d tut, soa manera ‘d pensé ‘d lor. E sossì a val ëdcò për nojàutri. Lesoma lòn ch’a-i é ant ël vangeli ‘d Luca, al capìtol dissèt, dal vers sinch:
“Antlora j’apòstoj a l’han dije al Signor: “Mostrane la manera për fé chërse nòstra fej”. E ‘l Signor a l’ha dije: “S’i l’avèisse na fej pcita tanme na grana ‘d smens ëd senëvra, a sarìa bin pro për dì a col moré: ‘Dësreis-te e vate a piantete ant ël mar’ e col èrbo av ubidrìa!”. “Chi é-lo col ëd vojàutri che s’a l’ha un sërvent a lavoré o a pasturé jë strop, e ch’a-j disa sùbit quand che chiel a torna dai camp: ‘Ven sì e butëte a tàula con mi’? Nò, a-j dirà pitòst: ‘Pront-me quajcòsa da mangé e butëte an òrdin për servìme fin-a ch’i l’àbia mangià e beivù. Apress ëd lòn it mangeras e it beivras ti”! Përchè ‘d lòn, ha-lo fòrsi d’obligassion a col sërvent për avèj fàit lòn ch’a l’avìa comandaje? I chërdo che ‘d nò. Parèj, vojàutri l’istess, quand ch’i l’avreve fàit tut lòn che Nosgnor a l’ha comandave, dì: ‘I soma ‘d sërvidor ch’a mérito gnun-e làude: i l’oma mach fàit lòn ch’i l’avìo da fé” (Luca 17:5-10).La prima ròba da dì ambelessì a l’é che na fej genérica, astrata, a l’ha gnun sens gnanca a considerela. La fèj a l’ha da fé arferiment, da pogesse an sù quajcòsa o, për dila mej, an sù Quajdun. I l’oma da domandesse se col “quajcòsa” o quajdun nòstra fiùsa a la mérita opura no. Se nòstra fèj as apògia ans n’idol, a na divinità fàussa, nòstra fèj “a fonsionrà mai” o a l’é na tromparìa. Nòstra fèj a l’ha da pogesse al Dé ver e viv ch’a l’e arvelasse an Gesù Crist. A l’é mach Chiel ch’a mérita nòstra completa fiusa. Antlora i podoma bin “butelo a la preuva”, ma ch’a sia a le condission che Chiel a l’ha stabilìje an soa Paròla, nen a le nòstre. Che lolì a sìa bin ciàir. Costa lession dai vangel a seurt franch bin.
La sconda ròba che Gesù a dis ambelessì a l’é che la fej as peul nen mzuresse. La fej o ch’it l’has o ch’it l’has pa nen. Da na certa mira, a l’é nen quajcòsa ch’a peul chërse o fesse chërse. A l’é vera ch’i podoma avèj d’esitassion, d’indecision, ma la decision i l’oma bin da pijela. Gesù a dis: “Col ch’a l’é nen con mi, a l’é contra ‘d mi, e col ch’a travaja nen con mi a travaja an efet contra ‘d mi” (Luca 11:23). Cora ch’i l’oma pijala cola decision, fin-a na fej ch’a podrìa disse “pcita” a podrìa “fé” ‘d còse strasordinarie, second ël paragon che Gesù midem a fà dla smens ëd senëvra. Lolì a l’é përchè a l’é nen nòstra fèj ch’a “dësreìsa j’erbo”, ch’a l’abia na fòrsa an chila medésima, ma a l’é Nosgnor ch’a cambia le còse se Chiel a decid ëd felo e che noi i na sio ij mojen e ij testimòni. É-lo ch’is fidoma ‘d chiel o nò? É-lo ch’i chërdoma ch’ij sò propòsit as compisso an Gesù Crist? É-lo ch’i vorsoma che sò volèj as compissa an nojàutri e con nojàutri, coma ch’a dis l’orassion dël Pàter?
La tersa ròba ch’a seurt bin da la paràbola “drola” che Gesù a dis an st’ocasion-sì a l’é ch’i l’oma da comprende bin chi ch’a soma nojàutri e, dzurtut, chi ch’a l’é Chiel.
An efet, anans ëd rësponde a la question dla fèj a-i é d’arzolve un problema pitòst seri e ch’a l’ha da fé con nojàutri. I l’oma n’opinion tròp àutra ‘d noi medésim: chi pensom-ne d’esse! Tante vire i pensoma che Nosgnor Dé a sìa a nòstra disposission e ch’a l’abia Chiel da esse nòst servitor! Is ëspetoma ch’a sìa chiel a mostresse - ai nòstri tèrmin. Soens i andoma da chiel coma ch’i andèisso da la serva con la lista dla spèisa, dle còse che chila a l’ha da caté e da fé - për nojàutri! Rendomse cont che Dé a l’é ‘l Creator e Signor dl’univers, ël Ré dij ré e ‘l Signor dij signor. S’a l’é da parlesse ‘d servitor, ij servitur i soma nojàutri, e pa nen Chiel!
Dëdnans a Nosgnor Dé chi som-ne nojàutri? Ëd creature ch’a dipendo da chiel an tut e për tut. Tuìt ij respir ch’i foma e tùit ij bati ‘d nòst cheur a dipendo da soa compiasensa! I l’oma gnun drit an nojàutri ch’i podoma pretende ch’a sio divers da coj che chiel medésim a l’ha stabilì për nojàutri an Soa lej e convension. E peuj, vardoma bin, i podoma spetess-ne ancora men-o ‘d lòn, përchè j’uman - nojàutri - a son ëd creature arvirose ch’a pretendo d’esse ëd dio an lor istess e ch’a veulo esse lor a decide coma ch’a l’han da vive! Magara a fan finta d’esse religios cora ch’as buto an pé ‘d dio e ‘d religion, ma ch’a son cole ch’a-j fan pì còmod! “I vorsoma nen che ‘l Signor, ël Dé ver e viv, a regna an sù nojàutri e i decidoma nojàutri a chi sogetesse!”.
Vera, j’uman a l’han fàit na “guèra d’indipendensa” contra ‘l Signor dl’univers e a chërdo d’avèjla vinciula. A son dësbarassasse ‘d Dé e a l’han dit “I soma nojàutri ij padron an ësto mond e i foma lòn ch’i vorsoma”. ...e peuj quajdun a l’ha fin-a ‘l coragi ëd pretende che ‘l Signor a-j “dimostra soa esistensa” e ch’a scota soa preghiere!? “Ma ndandevla a pijé ant la giaca!”, a podrìa dì Nosgnor Dé - e an efet a lo dis. An efet, tut lòn ch’i meritoma da Chiel a l’é sò giudissi ‘d condan-a!
L’apòstol Pàùl a scriv ant la letra ai Roman: “La flin-a 'd Nosgnor as manifesta dal cél contra minca impietà e ingiustissia dj'òm ch'a craso la vrità e a fan lòn ch'a l'é nen giust. Lor a conossrìo la vrità a rësguard ëd Nosgnor përchè Chiel a l'ha rendujla ciàira, përchè fin-a da la creassion dël mond tùit a l'han vëddù la tèra e 'l cel. A l'é pròpi an considerand lòn che Nosgnor a l'ha fàit ch'as peudo vëdde ciàire Soe qualità invisìbij - Soa potensa eterna e Soa natura divin-a. A l’é për lòn ch’a l'han gnun-a scusa! Éh, a conosso Nosgnor ma 's arfudo 'd rendje onor e 'd dije grassie coma ch'a meritrìa. Bin al contrari, as angagio ant ëd rasonament sensa criteri an sù coma che Nosgnor a dovrìa o a dovrìa nen esse. A n'arzulta che soa ment ëd lor a dventa nebiosa e confusa. A l'han la presunsion d'esse 'd savant, ma a son dventà 'd fòj. Al pòst ëd rende l'adorassion al Dé glorios e inmortal, a adoro 'd buracio ch'a smijo a dj'òm mortaj, a dj'osej, a 'd bestie o a 'd serpent. A l’é për lòn che Nosgnor a l'ha bandonaje a fé tute le còse vërgoniose dont a l'han l'anvìa. A n'arzulta ch'a finìsso për fé 'd còse ignòbij e degradante an tra 'd lor. A l'han dësbaratà la vrità 'd Nosgnor con ëd fandònie e a l'han adorà e servì la creatura al pòst dël Creator, ch'a sarìa da benedì për sèmper. Amen!” (Roman 1:18-25).Se la situassion a l’é parèj - e a l’é parèj, fomse gnun-e ilusion - antlora as peul bin comprende coma Gesù, ant la paràbola ch’i na foma nòstra rilession ancheuj, a dis: “ Përchè ‘d lòn, ha-lo fòrsi d’obligassion a col sërvent për avèj fàit lòn ch’a l’avìa comandaje? I chërdo che ‘d nò”.
Nosgnor Dé a l’ha gnun-e obligassion anvers a nojàutri. “Crisi ‘d fej? Fé pitòst lòn ch’i l’avrìe da fé e ciuto, ch’a sarìa bin mèj!”.
La paròla che Gesù an dis ancheuj a ciapa drit al cheur tùit j’arogant ch’as chërdo d’esse e ch’a l’han mach ëd pretèise, ma, ant l’istess temp, a l’é nen fàita për dëscoragé coj che, con un cheur ùmil a son vnùit da ‘l Signor Gesù Crist coma sò Salvator e Signor con ëd pentiment e fidandse ‘d Chiel. A son vnùit da Chiel përchè Chiel a l’ha ciamaje con amor quand ch’a l’ha dije: “Vnì da mi tùit vojàutri ch'i seve strach e carià, e mi iv daraj arpòs. Buteve an sël còl mè giov e amprendi da mi, ch'i son gentil e ùmil ëd cheur, e i trovreve l'arpòs che vòstr' ànime a l'han da manca, përchè mè giov a l'é 'n belfé a portelo e mè càrich a l'é nen ëd pèis" (Maté 11:28-30).
A l’é parèj che Nosgnor a-j dà soa grassia, la grassia ‘d seurte fòra da sta umanità arvirosa e condanà për fé part dël Regn ëd Nosgnor, un regn ëd pas e d’armonìa, anté che ciaschëdun a stà al pòst ch’a l’é ‘l sò: Nosgnor a l’é Dé e a l’é degn - a l’ha tùit ij drit ëd sovrastansa, e nojàutri i soma soe creature, cole ch’a treuvo ‘l sens ëd soa vita ‘d lor giusta ant ël sërvissi ‘d Chiel, ch’a l’é un Rè bon e giust. Quand ch’i pijeroma ‘l pòst ch’a l’é ‘l nòst, coma ‘d servitor ëd col Rè, antlora i l’avroma ‘dcò la goj ëd sente ch’a l’é vera për nojàutri lòn che Gesù a disìa ai sò dissépoj:
“A-i é nen n'amor pi grand che dé la vita pr' ij sò amis. Vojàutri i seve ij mè amis s'i feve tut lòn ch'iv comando. Iv ciamo pi nen sërvent përchè 'l sërvent a sa nen lòn ch'a fà sò padron, ma i l'hai ciamave ij mè amis përch' i l'hai fave conòsse tut lòn ch'i l'hai sentì da mè Pare. I seve nen stàit vojàutri a serne mi, ma i son stàit mi a serne vojàutri e i l'hai fidave la mission d'andé daspërtut e dé 'd frut, e 'n frut ch'a dura për sèmper” (Gioann 15:13-16).A l’é costa-sì la religion génita. Coma ch’a disìa un magister cristian temp fà: “La forma e l’essensa dla religion a l’é ant ël conòsse, arconòsse e fé part con tut ël cheur a costa obligassion, visadì ëd vive an permanensa an fonsion ëd Nosgnor Dé an tut lòn ch’i soma e ch’i soma bon a fé. A l’é parèj përchè Chiel a l’é Dé: a l’é për motiv ëd Soa natura che sossì a l’é dovuje e ch’a n’é degn. A l’é për sòn che nojàutri is consacroma e is sacrificoma bin volenté a Nosgnor butandse a sò servissi. I lo fasoma përchè Chiel a l’é Nosgnor, përchè a Chiel a l’é quajcòs ëd dovù, e i lo foma con piasì. Serve Nosgnor con tut ël cheur, volenté e con piasì, a l’é nen na ròba ch’a la peussa e ch’a la veuja fé l’òm corompù e dëscadù ant ël pëccà. Përchè costi sentiment-sì a seurto an chiel a l’é dabzògn dl’assion misericordiosa dlë Spirit Sant, quand ch’a argenera na përson-a e a la porta a Crist” W. à Brakel (1635-1711).
N’òm o na fomna ch’a ciama a Nosgnor ëd fé l’esperiensa ëd tut sossì, l’esperiensa dla grassia, a l’avrà pù gnun-a “crisi ‘d fèj”, përchè a trovrà coma ch’a-i é gnente ‘d mèj ant la vita che fidesse an Nosgnor.
2 d’Otóber - Domenica apress Pancòsta ch’a fà 22
Test biblich da lese: Lamentassion 1:1-6; Salm 137; 2 Timòt 1:1-14; Luca 17:5-10
Orassion: Nosgnor tut-potent e etern! Ti ‘t ses sèmper pì dispòst a sente che nojàutri ‘d preghé, e a dé pì che nojàutri i veulo o i mérito; Arversa an sù noi l’abondansa ‘d toa misericòrdia, an perdonandne lòn che nòstra cossiensa a n’ha tëmma, e an donandne cole bon-e ròbe che nojàutri i soma nen degn d’arsèive, s’a fussa nen për ij mérit e la mediassion ëd Gesù Crist, nòst Salvator; ch’a viv e regna con Ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé, ora e për semper. Amen.


text:
Langenthal
Langenthal a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Oberaargau, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 17.2 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 14938 abitant.
El cumün de Langenthal al se tröva a una altitüden de 481 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Aarwangen, Bleienbach, Lotzwil, Obersteckholz, Roggwil, Thunstetten e Pfaffnau (LU).
El prim de ginee del 2010 el cumün fina alura independent de Untersteckholz l'è staa agregaa a Langenthal[1].
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Amtliches Gemeindeverzeichnis der Schweiz, Mutationsmeldungen 2009 / Répertoire officiel des communes de Suisse, Mutations 2009 / Elenco ufficiale dei Comuni della Svizzera, Mutazione 2009 [1]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial del cumün
- Website of the higher schools in Langenthal
- Website of the local 2nd division ice hockey team


text:
Francesco Hayez
El Francesco Hayez (Venessia, 10 febràr 1791 – Milàn, 26 nuembor 1882) l'è stai un pitùr d'urigin venessiana[1], cunsideràd cume el massim espunént dal rumanticìsm storich italiàn.
Cuntegnüü
Biugrafìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Francèsch l’è nassüd ind una familia d’urigin pupulàr. El pador Giuàn l'era de urigin francés; la mador Chiara Torcella l’era de Müràn.
El picul Francèsch l’era ültim de cinch fiöi, cressüd da la surela d'la mador che l'eva spusàd Giovanni Binasco, armadü e mercànt d'art, prupietàri de 'na buna culessión de quador.
Bele da picinìn el mustreva bune qualità de diségn e par quést el ziu l’ha indirissàd a un restauradù par imparà el mesté.
Dopu l’è diventàd garsón dal pitùr Francesco Magiotto cun el quàl l’è stai par tri an. L’ha fai el prim curs de nüd ind el 1803 e ind el 1806 l’ha inissiàd a frequentà i curs de pitüra d'la Növa Academia de Bele Art indùe el gh’eva cume prufessùr Teodoro Matteini.
Ind el 1809 l’ha vinsüd un cuncùrs de l'Academia de Venessia[2] par entrà ind un curs a l'Academia de San Lüca a Ruma. A Ruma l’è stai guidàd dal Canova che’l gh’ha fai da prutetùr ind i an rumàn.
Ind el 1814 l’ha lassàd Ruma dopu un'agressión par fat de cör, e’l s’è trasferìd a Nàpuli indùe gh’è stai cumissiunàd da Gioacchino Murat el quador Ülìss a la curt de Alcinoo.
Ind el 1822 l’è stai ciamàd a insegnà a l'Academia de Bele Art de Brera, cume 'iüt de Luigi Sabatelli. L’è stai prufessùr a l'academia cume giünt fin al 1850, quand, ala mort de Sabatelli n’ha ciapàd la cadrega che l’ha tegnüd fin al 1879[3]. L’è mort a Milàn el 21 disembor 1882 a l'età de 91 an.
Òpere[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La sò migliùr prudussión artìstega la cunsìst ind una culessión de ritràt che l'ha fai ai om e a le done püssè famùs d'i sò temp: Gioacchino Rossini, Ugo Foscolo, Alessandro Manzoni, Antonio Rosmini, Massimo d'Azeglio, Cavour, ecc[4].
Un elénch cumplét d’le so òpere l'è miga facil parchè el pitùr el firmeva e’l dateva miga i so quador. De solit la data indicada ind i libor l'è miga quela de prudüssión, ma l'è quela de dunassión. Ancasì el Francèsch l’era solit de pitürà püssè d’una volta i stess sugèt cun pìcule mudìfiche o anca sensa variassión.
L'è quest el casu de El Bas, la sò òpera püssè famusa, che l'è staia pitürada in quator versión.
La prima, cumpletada ind el 1859, l'è cunservada a Milàn ind la Pinacuteca de Brera, menter la variànt triculùr che l'è stata realisada ind el 1861 per la familia Mylius, in bianch, russ e verd in ucasión de l'ünità d'Italia, l'è staia vendüda a l'asta da Sotheby's a Lundra, el 12 nuembor dal 2008.
Crìtica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La sò art l’è basada sü bune capacità de disegnadù. La magiùr crìtica che la vegn faia ai sò mesté, l’è che i en fred e artificiùs. Par quest el so rumanticìsm l'è sempor stai cunsideràd furmàl e miga sustansiàl.
Galerìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
-
Ritràt de familia (1807)
Müsé Luigi Bailo, Trevìs
-
Aristotel (1811)
Galerìa de l'Academia, Venessia
-
-
-
-
I vespor siciliàn, Scena 1 (1821-1822)
Culessión privada, Milàn
-
-
-
L'ültim bas de Rumeo e Giülieta (1823)
Vila Carlotta, Tremèss
-
La Madalena penitént. (1825)
Cìvica Galerìa d'Art Muderna, Milàn
-
Ritràt de Carolina Zucchi (1825)
Müsé Civich d'Art Antiga de Türìn
-
-
Venere ch'la schersa cun dù culumbe (Ritràt d'la balerina Carlotta Chabert) (1830)
Müsé d'Art Muderna e Cuntempuranea de Trent e Ruverét, Trent
-
-
-
El bagn d'le Ninfe (1831)
Culessión privada, Lügàn
-
I profugh de Parga (1831)
Pinacuteca Tosio Martinengo, Bressa
-
-
-
Betsabea al bagn (1834)
Culessión privada, Lügàn
-
Ruth (1835)
Culessión Cumünàl d'Art Antiga, Bulogna
-
L'asedi de Gerüsalèm (1838-1850)
Palass Reàl, Türìn
-
Udalisca sdraiada (1839)
Culessión privada, Milàn
-
La scarcerassión de Vettor Pisani. (1840)
Vila Carlotta, Tremèss
-
-
Ritràt de l'imperadù d'Austria Ferdinando I d'Asburgo. (1840)
Müsé dal Rissurgimént, Milàn
-
Ritràt de Alessandro Manzoni (1841)
Pinacuteca de Brera, Milàn
-
I dü Foscari (1842)
Galerìa d'Art Muderna, Firénss
-
-
-
Sansón e'l León (1842)
Galerìa d'Art Muderna, Firénss
-
-
I vespror siciliàn, Scena 3 (1846)
Galerìa Nassiunàl d'Art Muderna, Ruma
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Ritràt de Massimo d'Azeglio (1860)
Pinacuteca de Brera, Milàn
-
-
Ritràt de Camillo Benso Cunt de Cavour (1864)
Pinacuteca de Brera, Milàn
-
-
-
-
I ültim mumént dal doge Marin Faliero (1867)
Pinacuteca de Brera, Milàn
-
-
-
Ritràt de Gioacchino Rossini (1870)
Pinacuteca de Brera, Milàn
-
-
Un vas de fiùr sü la finestra de un harem (1881)
Pinacuteca de Brera, Milàn


text:
Teater a Sedrun
(Correspondenza) Ir a teater, mirar teater, far teater. Quels plaids audan ins oz per mintga via e streglia. Gie, ir a teater! O sche jeu dumandass il pievel sursilvan il meini, 90 % sche buca dapli fussen persuenter. Gie, ir a teater dueigien ins! Mo tgei teater dueigien ins mirar? Plai forsa a ti leu, nua ch'ils sabels vegnan smanatschai, revolvers smenai e buis cargadas naven dall'entschattta tochen alla fin. Leu nua che smaledicziuns e giavels roclan sco ina bova. Jeu creiel strusch. Tut cun mied e mesira. Denton, vas ti pli bugen leu a teater nua che ti sas che acturs e acturas da num e pum passan sin la tribuna? Franc e segir! O lu senezegia d'enzacontas bialas uras e va a teater a Sedrun, va e mira il toc: "Ils frars Taverna".
Cheu vesas ti buca stilets, revolvers e buis, na, in schabetg ord la veta purila sepresenta avon tes egls. Sa ei buca dar en nossas famiglias material per tals tocs. Va e mira e ti smarveglias. Denton sco gia detg, cheu passan sin tribuna acturs ed acturas da num. Sas Ti forsa seregurdar ch'ils buns Tujetschins han inagada buca menau si siu toc cun tutta cuntentientscha per ils aspectaturs? Na, jeu crei buc! Al signur regissur Toni Hendry nies cumpliment per la biala translaziun e per sia beingartiada lavur. In special cumpliment a Telli e bab Taverna. Giavischein da cor per las proximas producziuns ina sala fulanada.
In aspectatur
Mias paginas da Tujetsch:
» Genealogia
» Historia
» Forum cultural
» Archiv communal
» Vic Hendry
Historia dall’emigraziun tuatschina ell’America: Na, na, anora mass ju per de biè bétga plé. - cumpariu 2011 America
Contact
Tarcisi Hendry
Via Dentervitgs 3
7188 Sedrun
Diese E-Mail-Adresse ist vor Spambots geschützt! Zur Anzeige muss JavaScript eingeschaltet sein!


text:
Venèzia
Venezia (Venexia in Venezian; Venice in ingles; Venise in frances; Venedig in todesch; Venecija in di lengov slav; Vignesie in forlan; Benátky in cech; Venecia in spagnoeu; Venetiæ in latin; Venetië in olandes; Venedik in turch; Velence in ungheres; Vaniesa in istriòt) l'e ona cità de 260.000 abitant, capital della provincia cont l'istess nòm e dèla region Vènet. L'è diventada ona putenza comerciàl in del quell de des secol e l'haa stabilii el contròll sora de cità e territòri bej distant come l'isola de Ròdi e quèla de Candia. La flòta de la repùblica Serénisima la gh'ha avuu minga dij par per un mucc de secoj in del Mediterrani, tant che el storich Fernand Braudel l'ha definii Venèzia la prima capital econòmica del capitalìsm. Dòpo de un period de decadenza la republica l'è finida cont el trataa de Campoformio che in del 1796'l dava el sò territòri al Govern austriach.
Tra i sò momument pussee famos a gh'hinn la catedral de San March e el pont de Rialt, faa su in del 1588 cont un progett de Antoni del Pont che l'haa vinciuu on concors che l'aveva partecipaa anca el Michelangiol. Finna al 1854 el Rialto l'è staa l'unich pont a pasaa dessoravia al Canal Grand.
Carateristica principal de Venèzia l'è el fatt che l'hann fada su in suj isol coligaa de canaj che la fann vuna cità romantica e tra i sitt che piasen pussee al mond per i lùn de mèl.


text:
Acumulasiòun inisièla
L’ acumulasiòun inisièla, ciamèda anc primitìva, originària (accumulazione originaria in itagliàṅ) l'è la manéra druèda da soquànt filòśuf p'r indichèr i bési e 'l richèsi mucèdi sù da soquànt capitalìsta a 'l inìsi, prìma 'd fèr incòr frutèr l'acumulasiòun dal capitêl ch'la gh'deśgnìva da 'l só fàbrichi, in dla socetê capitalìstica di ùltem sécol a gnìr in sà.
A in descòr dimòndi Karl Marx in dal XXIV capìtol dal prìm liber dal só "Capitêl" „Die sogenannte ursprüngliche Akkumulation“ ("Quèla ch'i ciàmen acumulasiòun inisièla"), indû 'l pinsadōr Marx al tōś el distànsi da 'l spiegasiòun in sìm'a cl'idèa chè ch'i 'n iven dê soquànt economìsta clasic gnû poc prìma cuma anc Adam Smith. Difât chilōr i vliven fèr intènder che i bési servî ai capitalìsta per tachèr el só indùstri i gh'sarèven deśgnû da di sparagnamèint virtuōś che sōl dla gint minga stremnèda (cuma chièter) la gh'l'ìva cavèda 'd mèter da pèrt.
Marx al stùddia dabòun al śvilùp edla stòria ingléśa per contrabàter che i sparagnamèint i gh'éren stê sè, ma sòta forma 'd espropriasiòun del só tèri ai cuntadèin, ai camarànt, ala povra gint, ch'la scampèva col magnèr e la lègna tolta sù in del tèri cumùn. Chi commons chè i éren stê tolt vìa ai puvrèt per fèr-egh gnìr sù l'erba da dèr a 'l pégri, ch'i fìsen dimòndi lana per l'indùstria di pan ch'l'andèva acsè tant bèin in dl'Inghiltèra 'd cal tèimp lè.
Vōś lighèdi
Noti e referèinsi
Colegamèint estèren
- (DE) Al XXIV capìtol dal prim liber dal Capitêl ed Marx in dla réda.


text:
Fin da la navigaziun principala
Entschatta dal navigatur
Abazias vadaisas
Descripziun
En il chantun Vad pon ins daventar president d'abazia («Abbé-président») senza ch'ins ha da far insatge cun la baselgia - sch'ins è numnadamain president d'ina da las 183 uniuns da tiradurs. Las abazias vadaisas èn numnadamain confraternitads che organiseschan grondas festas popularas cun concurrenzas da tir. Ultra da tiradurs avanzads pon sa participar a questas festas er purs principiants. Questas festas nua ch'il vin cula en abundanza duran mintgamai quatter dis ed han lieu tranter matg e settember. Per il solit vegn organisà in cortegi, in banchet u in bal da tiradurs. Las vias vegnan decoradas en moda pumpusa e festiva cun dretgas fluras u cun fluras faudadas da palpiri. A la surdada dals premis vegnan ils megliers tiradurs savens premiads cun vaschella da zin e cun ina rosa, ils auters participants giaudan la cumpagnia. Las emprimas confraternitads d'abazia èn vegnidas fundadas dal temp autmedieval, la pli veglia datescha da l'onn 1381. Lezza giada discurrivan ins dal tir da papagagl («Tir au Papegai»). Ins sajettava numnadamain propi sin in papagagl giagl da lain, da strom u da taila che vegniva montà sin in fist da var 50 meters autezza. Las abazias, stgaffidas dals conts da Savoia, ademplivan da quel temp er funcziuns paramilitaras, per exempel da mantegnair l'urden public e da defender ils territoris. Pir il 19avel e 20avel tschientaner è questa rolla vegnida messa en dumonda e silsuenter èn las abazias daventadas concurrenzas da sport vi e pli paschaivlas per celebrar la fraternitad ed il patriotissem.
Gallaria d'illustraziuns
Documents da video
L'abazia da Goumoens-la-Ville, 2008 © Quelle: http://www.youtube.com/watch?v=waNCsfw6u_Q
Referenzas e dossier
- Publicaziuns
AAVV : Le Tir et les Abbayes. In : Encyclopédie illustrée du Pays de Vaud (tome 11). Lausanne, 1984, p. 195-209
Frédéric Amiguet : Les Abbayes vaudoises, histoire des sociétés de tir, leurs origines, leur développement. Lausanne, 1904
Jean-Jacques Fiechter (Ed.) : Les Abbayes vaudoises. Yens-sur-Morges, 1991
Gilbert Marion : Les fêtes de tir. L’Abbaye de la Milice bourgeoise de Grandcour. In : Présences. L’esprit de la fête populaire no. 35, octobre 1988, p.125-129
- Dossier
- Abbayes vaudoises
description détaillée Ultima modificaziun: 27.06.2012
Dimensiun: 278 kb
Tip: PDF
- Abbayes vaudoises


text:
Fin da la navigaziun principala
Entschatta dal navigatur
Tir champester
Descripziun
Mintg’onn porscha il tir champester en numerusas vischnancas svizras ina bella occasiun per gronds inscunters da tiraduras e tiradurs svizzers ed esters, dad amaturs da schluppets e buis e da persunas interessadas. Durant ina fin d’emna datti ina concurrenza schluppettond sin schibas en distanza da 300, 50 u 25 meters. Tschertas schibas èn destinadas als tregants da schluppets, las autras a distanza pli curta, al tir da pistola. Mintga giada vegnan sajettads 18 culps en seria.
La Festa federala da tir da l’onn 2012 è stada cun passa 130 000 participantas e participants la pli gronda occurrenza sportiva en Svizra e perfin la pli gronda festa organisada da tir dal mund. Durant la segunda mesadad dal 19avel tschientaner è vegnì sviluppà or d’ina activitad oriundamain limitada al militar il tir champester sco activitad sportiva dal temp liber per sustegnair l’armada svizra e per garantir ils exercizis federals da tir. Il tir champester è daventà en Svizra ina activitad fitg populara e tipica che permetta a la generaziun pli veglia da mussar a la generaziun giuvna co ch’ins dovra las armas da tir. Dapi ch’il Cussegl federal ha abolì l’onn 1996 l’obligatori per tut las persunas che fan servetsch militar d’esser commembers en ina societad da tir, sa diminuescha il dumber da commembers da Federaziun svizra da tir.
Gallaria d'illustraziuns
Referenzas e dossier
- Dossier
- Tir fédéral en campagne
description détaillée Ultima modificaziun: 05.09.2012
Dimensiun: 255 kb
Tip: PDF
- Tir fédéral en campagne


text:
Gro grèin
Al gro grèin (anca dìt caneté) al s ciàma acsè dal francéś gros-grain ciuè "gràna gròsa": 'l è na versiòun ed tisû cun n' armadûra a tela in dû a s' vèd dimòndi de piò l' urdî che la trâma, e quèst perchè in dal tès'r-el, a s dròva un fîl reśistèint mo dimòndi sutîl e anca lùcid in dl' urdî, cun dimòndi densitè 'd pasàģ, ch' al va a quacèr i pasàģ méno frequèint di fîl piò gròs druê per la trâma. Cal tîp chè 'd tesidûra la rend al gro grèin lùcid da guardèr e tuchèr, mo cun 'na spéci ed rigadûra duùda a cla trâma lè 'd fîl gròs ed sòta a l' urdî lùcid; cal sistéma chè al s capìs intuitivamèint s' a s guèrda el cimōśi, vìst che pròpi lè i s vèden i fîl gròs ed la trâma ch' i fàn al gîr in dla rìga dòp, gnènd fôra da l' urdî.
Per l' urdî a s druarà un filê 'd séda, 'd rayon, u 'd polièster ch' al gh' dà l' aspèt lùcid, e per la trâma a gnarà druè un filê gròs ed cutòun. In di negòsi al s càta in del pèsi, druèdi in dla sarturìa per fèr di vistî, del vésti e dal giàchi, mèinter ch' al s' càta anc' cunfesiunê in ruślèini 'd nàster per cuśîr di rinfòrs, del guarnisiòun e di blimèint in dla sarturìa in generêl.


text:
Als acziunaris plascha l’ustaria ch’è vegnida renovada. Renovà è vegnida l’entira cuschina ed il buffet d’autoservetsch. Dasperas datti da nov ina ustaria cun ina bellezza survista sin ils culms. En questa ustaria cun bler lain e plaz per 70 persunas, vegn servì. Ina purschida che mancava tenor l’acziunari principal Marcus Weber anc en il territori da skis da Mustér. Era el è cuntent cun il resultat: «Igl è vegnì sco quai che nus avain giavischà».
Auzament cundiziunà dal chapital d’aczias
Ils acziunaris han reelegì Marcus Weber, Vincent Augustin, Paul Christen, Martin Kreiliger e Francestg Cajacob en il cussegl d’administraziun. Il president dal cussegl d’administraziun Heinz Schumacher ed il vicepresident Thomas Bieger n’èn betg stads a disposiziun vinavant per il cussegl d’administraziun.
President è da nov Marcus Weber e vicepresident è Vincent Augustin. La radunanza generala extraordinaria ch’è stada avant la radunanza ordinaria, ha decidì ch’il chapital d’aczias po vegnir auzà aifer ils proxims dus onns per var 2,8 milliuns. Quai dovri per uschia savair realisar la colliaziun da Sedrun en il territori da skis da Mustér. Vinavant è vegni decidi da midar las aczias al purtader sin aczias nominalas.