text:
A las 13:00 ha cumenzà la ceremonia nupziala. Silsuenter è il pèr sa mussà en ina charrotscha en il parc dal chastè da Windsor.
Per ils fans èsi stà per part in viadi stentus perquai ch'il traffic da viafier da Londra a Windsor è impedì da plirs plazzals . Pli che 100'000 aspectaturas e aspectaturs da l'entir mund han persequità la nozza a Londra e passa ina milliarda sin l'entir mund a la televisiun.
Tranter ils giasts èn dasper la prominenza or da las chasas roialas da l'Europa er divers ulteriurs prominents sco George Cloony e sia dunna Amal u er l'icona da ballape David Backham ed ils musicists Elton John e James Blunt.
Per sonda saira ha il bab da Harry, prinzi Charles, organisà ina gronda festa per ils spusads ed ils giasts envidads.
RR novitads 12:00 +


c: text/html

text:
Reussì e bain visità – uschia valitescha la Lia Rumantscha en lur communicaziun da pressa il program da giubileum. Dal prim fin ils 18 d'avust ha la Lia Rumantscha festivà ses giubileum da 100 onns. Il Plazzet da Zuoz è daventà in lieu d'inscunter e da barat, ma er la bell'aura ha contribuì a quest success.
«Tredeschin Retg»
In dals puncts culminants dal festival è stà il teater «Tredeschin Retg». Il teater inscenà cun musica e saut ha giudì gronda popularitad. Radund 5'000 persunas han visità la manifestaziun. Il teater «Tredeschin Retg» è stà vendì ora cumplettamain ed i ha schizunt dà duas preschentaziuns supplementaras.
Viv barat
Durant ils 11 dis tematics haja dà in viv barat tranter las Rumantschas ed ils Rumantschs da las differentas valladas, da la diaspora sco era tranter las cuminanzas linguisticas dal Grischun e da la Svizra. Uschia tira la Lia Rumantscha bilantscha ed ella constatescha:
- Ch'il focus na saja betg stà sin il passà. Mintga di hai dà occurrenzas che han dà in'egliada en il futur. Las discussiuns sajan stadas constructivas ed orientadas a soluziuns.
- Che la solidaritad naziunala cun la Rumantschia saja gronda. A la Lia èsi reussì da far attent tut las parts da la Svizra a las particularitads e las sfidas en connex. Igl è vegnì rapportà sur ils cunfins da las festivitads.
- Che la Rumantschia vivia. Ils Rumantschs han grond plaschair da discutar, barattar opiniuns e da star en cumpagnia.
RR novitads 11:00
«Buna reclama per Zuoz»: Sonda saira ha era Andrea Gilli fatg bilantscha positiva.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Benedet XVI
Papa Benedèt XVI o anca Papa Benèt XVI (Benedictus PP. XVI an latì, Benedikt XVI an tudèsc, nasìt con al nòm da Joseph Alois Ratzinger Marktl, 16 da Aprìl 1927) l'è papa emerìto da la Céza Catòlega. Elezìt an dal 19 da Aprìl 2005, l'è stàt vèscof da Roma anfìna 'n dal 28 da Febràr 2013, quànt al gh'à dàt le sò dimisiù an dal 11 da Febràr 2013; dòpo da che Papa Francèsch l'è dientàt al sò sücesùr.
L'è stàt al 7° papa da urìgin tudèsca 'n töta la stòria da la Céza.
Cüriuságen[Modifega | modifica 'l sorgent]
Mir sein Pospscht! (Nüm sem Papa): el Papa a l'è Südtiroles!!![Modifega | modifica 'l sorgent]
In del mes de Giügn del 2013 a l'è gnüü 'ncamò püblegh che 'l Benedèt 16° el gh'abbia 'vüü 'n avula (la mama de la mama de la sua mama) nassüda e chersüda a Mühlbach in de la Val Püstaria, in Südtirol.
L'avula del Ratzinger la se ciamava Elisabeth Maria Tauber e l'eva nassüda a Raas in Südtirol[1].
L'emeret Papa Benedèt XVI el 9 de Nuember del 2011 l'eva acujüü una delegassiun d'unur vegnüda de Natz-Schabs indua 'l Bürgermaister del cumün Peter Gasser el gh'ha ufrii la citadinansa unuraria del cumün.
Referiment[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
La pli gronda gruppa da passagiers europeics deriva da la Germania cun 1,8 milliuns giasts, quai èn 27,5% da tut ils passagiers. Lura suondan la Gronda Britannia e l'Irlanda cun ina cumpart al martgà da mintgamai 27,2%.
Passa 360'000 plazzas da lavur
La valur da las cruscheras per l'Europa munta tenor l'analisa da l'associaziun a bun 41 milliardas euros. Cumpiglià en quai n'èn betg mo las expensas directas da las societads da navigaziun, dals passagiers e da las equipas, mabain er las taglias ed effects indirects. Cunquai dat la branscha lavur a passa 360'000 persunas en l'Europa.
Ils pli gronds gudagnaders dal boom èn ils plazzals navals (Werft) ed ils furniturs. Actualmain han las societads da navigaziun empustà tar plazzals navals en la Germania 12 bastiments da cruschera cun ina valita totala da 8,9 milliardas euro. Da la branscha da cruschera profiteschan en l'Europa il pli fitg l'Italia cun 4,6 milliardas euros e la Gronda Britannia cun 3,3 milliardas euros. La Germania è sin plazza 3 cun ina svieuta directa da radund 3 milliardas euros.
RR novitads 08:00


text:
Novs commembers e commembras per ils gremis SRG.R
En il center da las fatschentas statutaras da la radunanza generala dals 10 d’october ad Andeer èn stadas las elecziuns. Ultra da la suprastanza èn era vegnidas elegidas las commembras ed ils commembers dal Cussegl dal public e dal Cussegl regiunal. Als commembers partents ha la radunanza generala engrazià per lur grond engaschi. In engraziament spezial per la lavur prestada ha il president Vincent Augustin drizzà a la vicepresidenta Beatrice Baselgia ed al suprastant Donat Nay. Omadus mettan a disposiziun lur posts suenter 12 onns pervi da limitaziun dal temp d’uffizi.
Roger Tuor ed Elena Luzio èn da nov en la suprastanza SRG.R
Er Roger Tuor da Mustér ha mess a disposiziun ses post sco president dal Cussegl dal public SRG.R suenter esser stà 12 onns en quest gremi, ils ultims 4 onns sco president. El è vegnì elegì da nov en la suprastanza da la SRG.R, ensemen cun Elena Luzio da Berna. Omadus entran en uffizi l’emprim da schaner 2021. A Roger Tuor suonda Carmen Dedual da Tumegl, ch’è stada vicepresidenta dal Cussegl dal public ils ultims 4 onns.
Premi SRG.R va a Tarcisi Hendry
Il Premi SRG.R 2020 è vegnì surdà durant la radunanza a Tarcisi Hendry, anteriur scolast e grond promotur da l’archiv cultural Tujetsch. Quai sco reconuschientscha per ses engaschi dapi passa 40 onns per l’archiv cultural Tujetsch ed era per sias activitads sin il champ da la cultura rumantscha. Il premi è dotà cun fr. 8’000.00. Ursus Brunold, l’anteriur archivar chantunal, ha fatg la laudatio, la musica da Mario Pacchioli ha dà il rom musical a la surdada dal premi.
Diese Beiträge könnten Sie auch interessieren:
Generalversammlung 2020 VERSCHOBEN
Die ausserordentliche Lage zwingt uns, die Generalversammlung vom 9. Mai 2020 in die zweite Jahreshälfte zu verlegen. Wenn es die Umstände erlauben, findet die GV am Samstag, 24. Oktober 2020, um ca. 10.00 Uhr im Volkshaus in Biel statt. Ihre persönliche Einladung erhalten Sie wie immer fristgerecht per Post.


text:
La cursa da maraton ha lieu quest onn per la 49avla giada. Sco mintg’onn vegnan singuls lieus preparads pir l’ultim mument, causa che vias cruschan ed il traffic ha da pudair circular uschè ditg sco pussaivel.
Senza trair ora skis na va quai betg
Sch’i giess tenor il plan da master da l’organisaziun «Loipas Engiadina» avess il passlungist a lunga vista d’avair ina loipa da Malögia fin a S-chanf, senza stuair trair or ils skis tranteren. Il mument è quai però in giavisch. Sper Segl e La Punt Chamues-ch, è er il traject da Punt Muragl adina puspè in lieu nua ch’ins ha da purtar naiv per garantir almain in traject da maraton intact.
1’000 cubics naiv sin reserva
La vischnanca da La Punt Chamues-ch producescha cun chanuns da naiv gia il december naiv per avair avunda per las trais cursas da passlung che passan tras la vischnanca. Tant per la cursa en il stil classic, «La Diagonela», per la «Cursa da dunnas», sco er per il «Maraton da skis engiadinais», han ins d’emplenir la via communala cun naiv. Sin ina lunghezza da 400 meters ed ina largezza da 5 meters daventa uschè ina loipa per ils passlungists. En tut sa tracti da 400 fin 600 cubics naiv la giada, declera Ralf Fluor, il responsabel per La Punt Chamues-ch.
Vias serradas e chaus cotschens
La gronda part da la glieud da La Punt Chamues-ch ed er ils giasts hajan chapientscha per las vias serradas durant ils eveniments. Auters na sajan betg infurmads bain avunda u na vesan betg che la via è serrada. Els sa lamentan alura ch’il traffic na possia betg pli circular tras la vischnanca.
Soluziuns betg anc sin maisa
Autras pussaivladads per traversar la vischnanca cun la loipa, na datti il mument naginas, ha declerà Ralf Fluor. Ins speria dentant ch’i dettia tut tenor ina soluziun cun la revitalisaziun da la Chamuera u era cun il sviament da La Punt Chamues-ch. Per entant hajan ils passlungists - gugent u navidas - da trair ora ils skis sch’els vulan cuntinuar lur viadi vers S-chanf u er vers Bever.
RR actualitad 07:00


text:
Cun 14 onns è ella vegnida a Cuira per ses davos onns da scola. In grev cumenzament en la segunda secundara.
Sch’ins na tschantschava betg da Cuira eran ins in trampel e vegniva er tractà uschia, sco in tabalori.
Suenter il seminari da scolastas e scolasts a Cuira, gist il di ch’ella ha survegnì la novitad d’avair passà l’examen final dal seminari, ha la futura moderatura da RTR era survegnì la novitad dad esser en speranza.
In schoc l’emprim mument – uss stoss prender ina decisiun co vinavant. Ma suenter avair prendì quella: bain, quai è flot che nus vegnin geniturs.
Dapi paucs dis è Marionna Lombriser pensiunada. En il Profil raquinta ella da sia vita e varts main enconuschentas al public da RTR.


text:
Alla sesida dils 12 da fevrer 2018 ha la suprastonza communala relaschau ina zona da planisaziun per igl entir territori da vischnaunca tenor art. 21 dalla lescha davart la planisaziun dil territori per il cantun Grischun (LPTGR). La finamira ei d'examinar ina reducziun dalla zona da baghegiar ordeifer il territori surbaghegiau tenor las prescripziuns egl art. 15 al. 2 LPT sco era el plan directiv cantunal pertuccont las parcellas indicadas concretamein els divers plans.
Alla sesida dils 13 d'uost 2018 ha la suprastonza communala concludiu ina extensiun dalla precedenta menziunada zona da planisaziun tenor art. 21 dalla lescha davart la planisaziun dil territori per il cantun Grischun (LPTGR). L'extensiun cumpeglia la parcella 14197, cudisch funsil Glion, ch'era per sbagl buca vegnida tschaffada. Il plan "Surfatschas da reducziun potenzialas 1:2'000, Siat / Pigniu" duei corrispundentamein vegnir cumpletaus.


text:
La chatscha da lajetg è ina chatscha d’enviern. Uschia èsi impurtant d’avair in bun lieu nua ch’ins po star. Ma er impurtant è la tgira da las vulps. Per avair success èsi impurtant d'observar bain ils fastizs en la naiv e d'interpretar quels correctamain. L'estga che Luis Schlosser dat, è surtut pavel da chauns. Quel bitta el da talas navadas sin la naiv e las vulps tschertgan el. Da talas navadas sco actualmain vegnian las vulps paucs dis suenter puspè a guardar sch’ellas chattassan pavel. Quai saja lura in indizi ch’ins pudess avair success, di l’um pensiunà.
Duas giadas l’emna vegn jau segir al lieu per guardar sch’ins vesa fastizs e per dar l’estga. Sch’ins vesa alura fastizs, alura èsi uschè lunsch da vegnir ina saira e guardar sch’ins ha la fortuna.
Ir en la schelentera per star a chaud
Luis Schlosser ha lavurà sco cuschinier. Uschia ha el pudì cumprar da ses anteriur patrun da lavur ina schelentera veglia e far or da quella ina chasetta da lajegiar la vulp. Quai saja ideal, perquai ch'il vent na possia betg en ed era na smarscheschia ina tala schelentera mai sco il lain e cun quai che tut saja vegnì colurà verd, na dettia la chasetta er betg en egl. Per el vegnia quai segir a tanscher e forsa era per in ulteriur chatschader che vegn in di suenter el, di il chatschader passiunà.
Finanzialmain na renda ina tala chatscha betg
Da l'aspect finanzial na rendia ina tala chatscha betg. Avant intgins onns pajava la gronda part da las vischnancas ina premia per vulp. Quai è sa midà ils ultims onns, uschia na paja la gronda part da las vischnancas actualmain betg pli ina premia. Era las pels da las vulps n’han betg pli gronda valita. Per ina pel fitg bella da vulp paja in martgadant almain 4,50 francs. Quai era avant 40 onns auter. Lura pajava la vischnanca ina premia e las pels pudevan ins vender per tranter 20 fin a 50 francs, di Luis Schlosser. Ma pervia dals daners na fetschian ins betg quella chatscha.
22 dunnas van a chatscha da lajetg en il Grischun
En il chantun Grischun è il dumber da chatschaders che van a la chatscha da lajetg pli u main constant ils ultims onns. Uschia han quest onn 897 chatschaders e chatschadras annunzià dad ir a la chatscha da lajetg. Da quai èn, tenor las indicaziuns da l'Uffizi da chatscha e pestga, 22 dunnas. Dad ellas è la gronda part chatschadras che van u a la chatscha auta u a la chatscha bassa. Be a la chatscha da lajetg èn quest onn ids 32 chatschaders e chatschadras.


text:
Il mardi suentermezdi suenter las quatter ha la polizia da Paris avertì la publicitad via il servetsch da novitads curtas Twitter da guntgir ils conturns da la baselgia Notre Dame pervi dad in'acziun da polizia.
Sco quai che la polizia ha confermà a l'agentura da novitads tudestga DPA haja in um attatgà in policist. En il fratemp è vegnì enconuschent tras pliras agenturas da novitads, che l'um haja sbragì tar si'attatga ad in policist «Quai è per la Siria». L'um era s'avischinà ad ina patruglia da trais policists ed haja blessà ad in dad els levamain cun in martè.
Var in'ura pli tard è seguì la proxima communicaziun, numnadamain che la situaziun saja sut controlla. In policist saja vegnì blessà. L’attatgader supponì saja vegnì neutralisà e purtà a l’ospital.
Ils radund 900 visitaders da la baselgia han stuì spetgar ed han suenter lura pudì sortir in ad in da Notre Dame.
Tranter ils visitaders da la baselgia Notre Dame a Paris era er l'anteriura cussegliadra da segirezza e politicra da l'exteriur Nancy Soderberg. Er ella è s'annunziada via twitter.
Sche l'attatga ha ragischs terroristicas n'è betg anc enconuschent. La partiziun anti-terror da la procura publica da Paris investighescha.
La Frantscha vegn scurlattada dapi radund dus onns amez dad ina seria dad attentats terroristics che han custà a radund 240 persunas la vita, scriva l'agentura da novitads svizra SDA.
Las forzas da segirtad eran gia pliras giadas en mira dad attatgaders. La mesadad d'avrigl era vegnì sajettà in policist a Paris sin las Champs-Elysées dad in attatgader.
RR novitads 18:00


text:
Tge partida ch'ils stgars 60’000 aspectaturs en l'enconuschent stadion Wembley a Londra han vis. Il patrun da chasa è partì meglier en la partida, l’emprim gol han dentant fatg suenter ina mes'ura ils Danais. Il giuven talent Mikkel Damsgard ha pudì trair in culp liber. Or da circa 25 meters ha el fatg il gol. Ils Englais n'han dentant betg da si. Suenter in curt mument da malsegirtad han els puspè prendì il scepter da la partia enta maun. Mo nov minutas suenter ha ina situaziun privlusa en quel da sedesch procurà ch'il capitani danais Simon Kjaer ha svià la balla en l'agen gol.
Cun buna speranza en la segunda mesadad
Suenter las bunas scenas da l’emprima mesadad è la partida ida en la segunda part. Qua ha l’Engalterra puspè empruvà da prender las mastrinas dal gieu en maun. Quai n'è dentant betg pli grategià sco en l’emprima mesadad. Ils Danais da l’autra vart han defendì uschè bain sco pussaivel ed èn sa salvads en la prolungaziun.
Penalti decida gieu
La scena decisiva e capitada gest al principi da la prolungaziun. L’arbiter ha tschivlà in penalti. Il capitani englais Harry Kane ha surprendì la responsabladad ed ha fatg il gol. Uschia è l’Engalterra, il pajais mamma dal ballape, per l’emprima giada dapi il champiunadi mundial dal 1966 puspè en in final dad in grond turnier. Per l’emprima giada en l’istorgia sa l’Engalterra cumbatter la dumengia cunter l’Italia per il titel da champiun d’Europa.


text:
Suenter investigaziuns da set onns ha la procura publica svedaisa sistì la procedura pervi da violaziun cunter il fundatur da Wikileaks, Julian Assange. Quai ha communitgà la procura publica a Stockholm.
Dapi il zercladur 2012 è Assange en l'ambassada da l'Ecuador a Londra perquai ch'el ha temì da vegnir surdà a la Svezia. Per Assange ha la procedura motivs politics. Il 2010 ha la plattafurma d'internet Wikileaks publitgà 250'000 documents confidenzials d'ambassadas americanas ed uschia distatgà in terratrembel politic.
In um liber n'è Julian Assange anc tuttina betg. La polizia da Londra ha numnadamain annunzià dad arrestar Assange, sch'el bandunia l'ambassada da l'Ecuador.
RR novitads 12:00


text:
Il comité d’organisaziun enturn Andrea Gutgsell e Lorenzo Pollin ha reducì l’eveniment en Engiadin’Ota sin anc trais dis. Quai surtut ord motivs organisatorics. D'ina vart saja ozendi adina pli difficil da chattar glieud che gida sin basa voluntaria, da l’autra vart possian ins sa concentrar meglier sin trais dis empè da porscher memia bleras occurrenzas.
Il pli difficil è da chattar glieud ch’è pronta da giugar teater sin in palc.
Da la vardad e dal dretg
Ina da las attracziuns dals 3. Dis da cultura Samedan è il teater da la Societad dramatica da Samedan. Ella preschenta sut tschiel avert il toc «Il vasch d’öli» da Luigi Pirandello, scrit l'onn 1923. Jachen C. Arquint aveva translatà il toc en vallader avant bun 40 onns. Mess en puter ha finalmain Andrea Urech il teater popular sicilian.
Art e vita – vita d’art
Sut quest motto ha il festival mess ensemen il program. Sper il teater datti er ina performance da saut cun e da Myriam Gurini. Per attrair er in public pli giuven datti ina prelecziun da Drauff ord il cudesch «Die drei ??? und die flüsternde Mumie». E la finiziun dal festival furma il comicher grischun Rolf Schmid cun ses program «ROLF XXL». Il budget da radund 80’000 francs rivan ils organisaturs da cuvrir surtut cun donaziuns da sponsurs, ha declerà Andrea Gutgsell.


text:
L’era da Avent, che vegnìa da Nadèl. E su per un mont desche chiò da nos per ejempio, l’era na familia de contadini: i aea n muge de vaces, e bistian e gialines e, i aea da fèr, e i aea na gran mascèra, grana, grossa. Te chesta cèsa l’era da vegnir la festes de Nadèl e l patron l se volea fèr n guant nef. Chi egn l sartor l lurèa apede banch, come l calighé. Infati vegnìa sù l sartor bel pian pian: l’era n picol sartor, se stentèa. L vegnìa sù a lurèr. E vegnìa la festes de Nadèl e l’era restà indò col vestito e, e na dì da doman bonora canche sonèa da l’“Orate” (perché chi egn i jia bonora a messa, da les sie) l’é levà, e inveze de jir a l’“Orate” 1 disc: «Oh, m’in vaghe sù, che é da fèr». Ei.
L’é jit sù e, bel pian pian, e i etres i era te stala, l patron e la mascèra, che lurèa. Un da fèr! E chest sartor se met apede banch, ensoma, a desmbastir chest guant, che l’èa i fii bienc e… I èa na picola lum, chi egn, a ele, l vedea ben, se ence che l’era pech dì. E cari, la mascèra, sta gran mascèra in prescia e in furia vegn ju de stala: «Ma» la disc, «cogne me studièr, che é da jir a scoèr la stua, che ven ence l sartor, noe!» Ei. Se tòl na gran garnaa de retes da chi egn e ite a scoèr. E se sà, l sartor l’arà ence fat ence bécoi, con chest guant a taèr via, ensoma, chi egn l’era roba grossa e... Scoa, e insoma, la é ben ruèda via vin chel banch del sartor, l’à ben sentù che l’é zeche che ten per mez, chest picol sartor l’arà ben dit «Òo, pian!», ma ela la ciantèa da doman bonora, alegra sta mascèra. Ciapa cà e scoa cà chest sartor e d’intorn chesta pezes e, e l’aea n gran còscol da la scoadìes da chi egn, de len. Ciapa ite, e insoma l’era na roba che no jìa ite, e la é jita amò con un pé a parèr ite chesta roba e se tol chest tatl su na spala e via vin zopa da la grascia insoma, noe. E bon!
Ven l patron ju de stala: «Ma, l disc, co éla che inché no rua l sartor, e volee l guant per Nadèl! Ma co sarèla, insoma?» Sta mascèra forin cèsa [da fech] che fajea jufa o papacei: se la ciantèa alegra ela, scì scì. E l patron: «No ven l sartor, no ven l sartor!» Insoma chest patron, l’é jit via e l’à vedù chest picol sartor te la zopa da la grascia e, e l l’à tirà sù e, e dapò i l’à derturà jù n pech e, dapò l l’à menà via e i ge à dat de bon café, e i l’à mingol rencurà sù e, e dapò l sartor l’é indò jit a lurèr. Ma l patron l disc: «Na na, tu no te vès più apede banch a lurèr, l sartor se l met apede desch». Dapò da enlouta in cà i sarti i é semper jic apede desch a lurèr. No come l calighé apede banch.
NB: Nella trascrizione si omette il frequente intercalare “l disc / la disc” che caratterizza il discorso diretto e i dialoghi della narrazione popolare


text:
Scupel (VC)
Scupel (nom ufizial in italian: Scopello) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de 396 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 18,6 km² e ona densità de popolaziun de 21 ab./km².
El paes el se tröva in de la Valsesia (anca se una part del teritori cumünal la finiss in la Valsessera) e 'l cunfina cun la Pruvincia de Biela (cumün de Cavril, Crevacör, Pecinengh, Trivee e Val San Niculaa). Inultra el gh'ha cinch fraziun, ciamaa Cà Pared, Cius, Frass, Urdarin e Rüà.
Al dì d'incö, Scupel l'è cunussüda per l'Alp de Mera, una famusa lucalità sciistiga.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Scupel l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Inn (distret)
El distrèt del Inn l'è giü dei öndes distrècc del Canton Grisun, en Svìsera.
El cunfìna a òvest coi distrècc de Prättigau/Davos e Malögia, a èst e a sud co l'Italia, al nòrt co l'Austria.
La superfìce totàl del distrèt l'è de 1196.56 km² e la popolasiù l'è de 9576 abitàncc (dàto del 2011).
Diviziù aministratìva[Modifega | modifica 'l sorgent]
El distret del Inn l'è dividìt en 4 cìrcoi e 13 cümü:
Cambiamèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
Al prim de zenér del 2009 i cümü de Tschierv, Fuldera, Lü, Valchava, Santa Maria Val Müstair e Müstair i s'è fundìcc e i g'ha furmàt el cümü de Val Müstair.
Situasiù linguìstica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ensèma col distrèt de Surselva, el distrèt de l'Inn el g'ha 'na magiurànsa de parlàncc el Romàncio.


text:
Illinois
L'Illinois a l'è un stat di Stat Ünii d'America. Al gh'ha una süperfiss de 149.998 km² e una pupulaziun de 12.713.634 abitant.
A l'è tacaa a nord al Wisconsin, a ovest a l'Iowa e al Missouri, a süd al Kentucky, a est a l'Indiana.
La capital a l'è Springfield (111.454 abitant); la cità püssee pupulada a l'è Chicago (2.896.016 abitant). Alter cità cun püssee de 100.000 abitant a hinn Rockford, Aurora, Naperville, Peoria e Joliet.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'Illinois a l'è staa amiss in de l'Üniun in del 1818.
Urganizaziun pulitiga[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'Illinois al gh'ha 21 grand eletur in di eleziun presidenziaj de l'Üniun. Modell:Illinois


text:
Teut ora dal liber „St. Ulrich in Gröden – Kirchen und Kirchengeschichte“, test y documentazion fotografica de Margreth Runggaldier Mahlknecht y Karl Mahlknecht
- RICHARD TROI de Col Santa Lizia – Fodom. Ël fova furmescere ta S. Cristina, ie ruvà tl ann 1653 a Urtijëi sciche Expositus. Do che Urtijëi fova deventeda tl ann 1655 na curazia iel ël deventà l prim curat a Urtijëi. Sciche tel iel ël restà per bën 41 ani fina tl 1696. Ël à lascià fé su la dlieja de S. Antone y ie mort do na vita plëina de lëur cun 90 ani.
- ANDREAS VERA de Penia. Ël ie unì mandà da Bula a Urtijëi l ann 1696 y ie restà tlo curat per bën 31 ani fina al ann 1727. Te chël ann al dat ite la demiscions, ajache l fova deventà vierc. Do che l se ova trat zeruch a Alba de Penia iel prësc mort.
- JOHANN ANTON RUNGGAUDIE (Runggaldier) de S. Cristina. Ël ie stat 19 ani curat a Urtijëi, dal 1727 fina ai 16 de merz 1746, ulache l ie mort. Sota d’ël ie unida frabicheda na dlieja nueva tla curtina de Urtijëi.
- DOMINIK PINEIDER de Urtijëi ie stat curat (dl prim nce provisor) dai 22 de merz 1746 fina al di de si mort ai 15 de lugio 1775. Ël ie nce suplì tla curtina de Urtijëi. La croniches conta che chësc pluan cheriova mo ala stries y che l ova suvënz da strité limpea.
- JOSEF LOHTSCHNEIDER (Lardschneider) da Sacun ie stat curat dal 1775 fina ai 22 de auril 1785, ulache l ie mort cun me 48 ani. Nce ël ie suplì tla curtina de Urtijëi. Sota d’ël an tëut la dezijion de fé su na dlieja nueva, ajache la vedla manaciova de tumé ndolauter.
- JAKOB VON CHIZZALI de Fodom. Ël ie me stat curat dai 14 de lugio 1785 ai 2 de jené 1788. N chël di al lascià Urtijëi per jì a fé l pluan a Sterzing. Mort iel sciche ex-digan a Feldthurns cun 79 ani. La cronica dij che l à abù a Urtijëi de gran cruzi dantaldut cun doi persones dl luech.
- KASPAR KOSTNER de Corvara, ie stat dant curat a Col S. Lizia. A Urtijëi iel stat curat dai 6 de auril 1788 ai 26 de lugio 1803; n chël di iel mort do na vita plëina de meric y bënudù dant al dut dai mëndri. L majer merit che l se à fat ie la costruzion dla dlieja de San Durich, ulache la ie mo ncuei cun di. Ël fova na persona drët istruida y nce n bon teologh.
- JOHANN EV. CASLIR de Vich ie stat dan ruvé a Urtijëi catechet a Dispruch y curat a Alba de Penia. A Urtjëi iel stat curat dai 10 de nuvëmber 1803 ai 9 de merz 1815. Do si demiscions se al trà zeruch tl benfiz de San Michiel dlongia Ciastel ulache l ie mort cun 76 ani ai 24 de lugio dl 1822. De d’ël se lecordun dant al dut l bon ejëmpl y si gran devozion.
- JOSEF ANTON ANDERLAN de Urtijëi ie stat dant curat a Alba de Penia. A Urtijëi iel stat curat dai 20 de merz dl 1816 ai 12 de dezëmber dl 1829. N chël di iel mort cun 57 ani y ie unì suplì tlo. Ël se à dat ju dant al dut cun i pueresc y cun i vedli y à metù su l prim „spedel“ ja Zitadela. L à ënghe cialà che la dlieja giape de bela paramëntes y d’autri njinies. Ël à nce petlà adum i mesums finanziei per pudei fé su na calonia nueva. Ma ël ne à nia plu abù la fertuna de pudei se la nuzé.
- JOSEF FRENES de La Val. Ël ie stat dant per 20 ani curat sa Bula. A Urtijëi iel stat curat dai 12 de auril 1830 ai 22 de juni 1839 canche l ie mort. Ël à fat su la prima calonia dlongia la dlieja y à nce njinià ite truep mesums per la dlieja.
- JOSEPH ANTON VIAN, nasciù a Pera de Fascia, ie stat caplan a Urtijëi dal 1831 al 1833, pona curat sa Bula y dai 9 de nuvëmber 1839 fina ai 20 de mei dl 1868 curat a Urtijëi. Pona se al trat zeruch tl Benefezium ja S. Antone, fajan per n cër tëmp l ann 1876 provisor dla curazia. Fina ai 23 de jené dl 1880 iel stat benefiziat ja S. Antone y à for mo judà pea tla cura d’anes. Ël se à dat ju cun i vedli y amalei y à lascià fé su n majer spedel jal Sartëur. Ël ie nce stat na persona che se à dat ju dassën cun la rujeneda ladina. Nce sce n ne po’ nia tlamé si lëur dl dut scientifich, al mpo lascià, tres si gramatica che l à metù adum, na bona fundamënta per pudëi studië inant sun chësc argumënt. La gramatica fej pert dl liber „Gröden, der Grödner und seine Sprache“ che ie unida data ora dala stamparia Wohlgemuth a Bulsan dl 1864. Dan ora te chësc medemo liber iel da abiné la prima monografia sun Gherdëina, che ie una dla funtanes plu riches per savëi coche n vivova nlëuta te Gherdëina. Tres chësc liber nes à lascià l curat Vian n documënt de aut livel culturel sibe per la rujeneda ladina che per duta Gherdëina. Ël nes à nce lascià na cronica dla dliejes de bën 198 plates y monce n prim articul de propaganda per l turism te Gherdëina dal titul „Förderung des Fremdenbesuches“ unit ora tl „Tiroler Bote“ dl 1864.
- FRANZ JOSEF COSTA-MAJOR de Rina ie ruvà l ann 1868 sciche curat a Urtijëi. Dant iel stat a Verona y te d’autri luesc tla diozeja de Persenon. Dl 1876 sen iel jit a Unieja sciche pluan y guardian de San Francesco della Vigna. Plu tert iel mo ruvà a Ierusalem, ulache l fova rector dl hospiz austriach y ulache l ie pona nce mort l ann 1892.
- JOSEF BRUNEL de Soraga-Val de Fascia ie sta curat dal 1876 al 1892. La cronica dij de d’ël che l fova n „vir sapiens, prudens et pius“ che ulëssa dì na persona sapienta, stimeda y devota. Do d’ël ie ruvà sciche provisor per n valgun mënsc Anton Perathoner de Sëlva, che ie pona deventà plu tert dutor dla teologia, caplan dla chëurt dl coser y retëur dl Prytaneum a Viena.
- FRANZ XAVER ANDERLAN nasciù via Nevel a Urtijëi ai 6 de juni dl 1852. Do che l ie stat caplan a Altrei, Urtijëi, S. Cristina y 8 ani curat a Buchholz iel unì tlamà ai 24 de agost dl 1892 sciche curat a Urtijëi. Tlo iel stat respunsabl per la cura d’anes per bën 38 ani. Dl 1902 ie Urtijëi deventà pluania y Franz Anderlan ie deventà l prim pluan de Urtijëi. Ël unirà lecurdà sciche chël che à ngrandì la curtina (1894-95) y ngrandì la dlieja de San Durich (1905-07) tres la doi capeles a man drëta y man ciancia dla dlieja. Mons. Anderlan ie stat n curatëur d’anes stimà y devot. Ël ie mort ai 15 de jené dl 1935 a Urtijëi cun 83 ani.
- ENGELBERT COMPLOI ie nasciù ta S. Cristina ai 7 de merz dl 1888. Ël ie ruvà sciche pluan a Urtijëi l di dla segra de Urtijëi dl ann 1930 do che l fova stat curat pra la prima gran viera y cin ani pluan sa Bula. Ël à lascià fé cumedures sibe pra la dlieja de San Durich che pra la dlieja de Sant’Antone. Ël à reativà la lies dla pluania, à metù su l „Vinzenzverein“ y la caritas dl’ëiles. Per i jëuni al lascià fé su n oratorio y per l mëune na cësa aposta. Ël à mudà ora la ciampanes y les à fates jì a strom. Ël à nce lascià mudé ora la tratura dl orgun da pneumatica a eletropneumatica. Ël à dassën sustenì chëi che jiva a studië da prevesc. Perchël al nce pudù festejé tla pluania de Urtijëi bën set iedesc na primiz. Ël fova dant al dut na persona da n bon cuer. Do 32 ani de atività a Urtijëi iel mort ai 18 de juni dl 1962. Per si meric al giatà l titul da Monsignore y dal chemun ti iel unì sëurandat l titul de zitadin de unëur. Do si mort à sëurantëut Seniëur Emmerich Kostner per trëi mënsc la pluania sciche provisor.
- JOSEF PAVLIC ie nasciù a Loke Kamnik tla Slovenia ai 22 de fauré dl 1918. Do l studium pra la Gregoriana a Roma y de plu ani sciche caplan a Eppan y Kaltern y sciche catechet a Bulsan iel stat plaun a Urtijëi dal 1962 al 1989 y dal 1973 mpo nce digan de duta Gherdëina. Do si pensionamënt l ann 1989 iel restà a Urtijëi cunlauran mo dassën cun la pluania. Dr. Pavlic ie stat n bon teologh y à for tenì perdiches da n gran cuntenut teologich. Ël à cialà de dé inant i valëures dl vaniele cun la rujeneda de nosc tëmps. Ël à dant al dut cialà de mëter ndrova tla pluania duta la nuviteies che l cunzil vatican II cunsiova de fé. Ma ël fova nce n bon aministradëur y ël ie stat bon fé su da nuef truepa frabighes che ne fova nia plu al’autëza di tëmps. Nscì al lascià fé su da nuef la cëses dl benefizium de S. Antone y de S. Ana. L à ngrandì la curtina y fat su da nuef la calonia cun dlongia de biei locai per la lies dla dlieja. Ël à nce derturà su la dlieja y l ciampanil dedite y dedora. Nscì ti à lascià l Dr. Pavlic al pluan che ie unit do a d’ël na pluania ulache dut fova unit metù al orden. Per si gran mpëni per duta la pluania ti à l chemun de Urtijëi sëurandat l ann 1984 l’unerificënza zitadin de unëur.
- Vitalis DELAGO ie nasciù sa Bula ai 2 de fauré dl 1935 y ie unì cunsacrà preve ai 3 de auril dl 1960 a Bulsan/Gries. Ti ani danter l 1960 y l 1972 iel stat caplan a S. Cristina, Sëlva, Neumarkt, Kaltern y Laifers. Tl 1972 iel pona deventà pluan a Laifers y ie stat iló nfin al 1989. Dochël iel deventà pluan de Urtijëi y digan dl decanat de Gherdëina. Dal 2006 al 1010 fovel nce pluan de Bula. Dal 2010 iel jit n pension y da chël mumënt se cruziel dla miscion pasturela sa Bula. Per 21 ani a Vitalis Delago menà la cumunità de pluania de Urtijëi, se dajan ca cun gran mpëni y dedizion per la cura dl anes. Ël che vën da na familia de mujiga, ti a for dat gran pëis y susteni ala mujiga ntan la funzions liturgiches, scì ie cun si sustëni unì a s’l dé tl 2009 l nuef orgun de dlieja. Chësc orgun ie unì fat su sun porica dessot y ie unì lascià fé dal costrutëur de orgni Pirchner de Steinach al Prëner. Sun si iniziativa ie nce inì fat tl 1996 l nuef mplant de sciaudamënt te dlieja y tl 2006 la nueva cësa dl mëune. Per si meric tla cura d‘ anes y per l mpeni tla mujiga de dlieja, ie Vitalis Delago unì unerà cun la bedaia de merit dl Land Tirol.


text:
Trais rundas avant la fin da la stagiun ha la squadra da Turin gudagnà cunter Sampdoria Genua cun 2:0. Quai suenter ils gols da Cristiano Ronaldo e Miralem Pjanic. Entras la victoria ha la squadra dal trenader Maurizzio Sarri duas partidas avant la fin gia 7 puncts avantatg sin Inter.
Strusch concurrenza
La squadra da Juventus n'ha betg adina persvadì suenter la pausa da corona è dentant stà pli constat ch'ils ulteriurs concurrents. Cunzunt Lazio Roma ch'aveva avant la crisa da corona sulettamain in punct pli pauc ha suenter la crisa trumpà.
Dapi l'AC Milan il 2011 n'è Juventus betg pli da detronisar. I n'emporta betg con bain che la concurrenza gioga a la fin ha la squadra da Turin simplamain las pli grondas resursas. Quai han er las ultimas emnas mussà.


text:
Vidora da iama
La vidora da iama á na storia lungia y é stada n stromënt dër popolar por döt le tëmp danter le XV y le XVIII secul, chël ó dí dal tëmp de Enrico VIII d'Inghiltera, che l'á sonada, cina a chël de Luigi XIV de Francia. So sonn duc é gnü paridlé te chësc tëmp cun chël dla usc de n ambasciadú da talënt.
Ajache ara vá da soné stromënc de mosöres desvalies él adaté sides por pice co por gragn. Chësc stromënt é ti paîsc dl'Europa dl Nord sovënz un di stromënc por l'educaziun musicala de basa adöm cun le fabló.
La leteratöra dla vidora da iama é dër ampla y tol ite toc por solisć, musiga da ciamena, musiga sacra cina a composiziuns contemporanees y pop. Chisc é n valgügn auturs de toc por la vidora: JS Bach, Marin Marais, Henry Purcell, François Couperin, William Byrd y Orlando Gibbons.
Pité da ...
Scora de musiga taliana "A. Vivaldi"
Eté
Dai 8 agn
Test d'amisciun
Nou


text:
Tar la visita da cusseglier federal Johann Schneider-Ammann en ils Stadis Unids èn las relaziuns commerzialas ed il sistem da furmaziun professiunala svizzer stads en il focus dals discurs.
A Washington è Schneider-Amman s'inscuntrà cun trais ministers e cun la figlia dal president Ivanka Trump che cusseglia ses bab. El haja il sentiment ch'il minister da commerzi american Wilbur Ross apprezieschia zunt fitg il principi da las fieras avertas, ha Schneider-Amman ditg suenter l'inscunter.
RR novitads 06:00


text:
La pli gronda sfida d’ina gruppa da teater n'è betg da giugar il toc, mabain da chattar persunas che vulan giugar teater. Quai conferma er il reschissur Peder Caviezel da Ramosch. Per pudair giugar insumma stoppian ins chattar in’istorgia che saja pussaivla da giugar cun paucas persunas.
A Valsot giogan Elena Hinden ed Annalea Stuppan ina rolla principala, malgrà ch’ellas n'han betg ina gronda experientscha. Ma per il reschissur rutinà Peder Caviezel, che ha sez giugà durant ils davos 30 onns, n’è quai nagin problem. La sfida saja da chattar per mintga persuna la dretga rolla, lura vegnia tut bun.
Las represchentaziuns han lieu en la sala polivalenta a Strada ils 6, 13 e 14 da mars a partir da las otg ed ils 8 da mars a las trais suentermezdi. Il consentiment causa il «coronavirus» ha il vitg da Valsot dà, sut la cundiziun che la situaziun na sa midia betg enfin tar las preschentaziuns.
RTR actualitad 11:00


text:
Emplenir la punt cun glieud stretg in dasper l’auter sco basa per mesirar il pais che la punt sto purtar, quai n’è betg la basa per dar la segirezza maximala, di Albert Mayer, l’inschigner da construcziun da Sent e realisatur da las duas punts en Val Sinestra.
La naiv e la mesira
Ins sto far quint cun radund 700 kg/m2 naiv sin questa autezza ed en questa regiun, quai è in multipel dal pais da las persunas. Las punts pendentas èn vegnidas fixadas cun ancras davant e davos la punt. Quels han ins stuì controllar cun ina pressa idraulica che segirescha che la punt vegn a purtar senza problems tut la naiv.
Segiras era tar suffels
Era sch'i n'avess betg fatg da basegn, è la punt vegnida segirada encunter eventuals suffels. Sugas a dretga e sanestra da la punt eviteschan che la punt sbalunzia.
Per radund in mez milliun èn vegnidas fabritgadas las punts. Per segirar ina lunga durada da quellas stoppian ins controllar ellas mintga tschintg onns, di l’inschigner Albert Mayer. Lura saja la segirezza garantida a lunga vista.


text:
Las vuschs dals aderents per l'iniziativa per in fond da vias munta a passa 1.5 milliuns. Ellas fan ora 61.9%. En tut ils chantuns è il fond vegnì acceptà.
Uschia duain star a disposiziun trais milliardas francs mintg’onn per il mantegniment e la construcziun da novas vias, l’eliminaziun da stretgas sin la rait existenta ch'è la raschun principala per las bleras colonnas, e projects da traffic en l’aglomeraziun. Ultra da quai duain vegnir integrads 400 km vias chantunalas en la rait da vias naziunalas.
Il Grischun di cun 60.27% «gea» al fond da vias (NAF). Quai èn 39'725 vuschs per e 26'190 vuschs encunter l'iniziativa.
RR votaziuns 6:00 +


text:
Tenor l'Uffizi federal da statistica è la quota creschida en cumparegliaziun cun il medem quartal dal 2015 da 4,4% sin 5%. Quai è il pli aut dumber dapi sis onns.
Uschia perda la Svizra la plazza trais en la glista dals pajais che publitgeschan las cifras da quartal en l’Europa, da nov è la Svizra sin plazza 5. Las pli paucas persunas senza lavur pajada han tenor la glista uffiziala dals stadis da l’UE e da l'EFTA, l’Islanda cun 3,2%, la Germania e la Tschechia cun 4,4% e la Malta cun 4,9%. Il pli aut dumber da persunas senza lavur pajada ha la Grezia cun bun 25%.
RR novitads 12:00


text:
El haja supplitgà il trenader naziunal Joachim Löw da betg pli resguardar el. Quai ha il giugader da 31 onns communitgà via il servetsch da novitads curtas twitter.
Schweinsteiger ha giugà blers onns per il club da Bayern München ed è engaschà actualmain tar il club englais Manchester United.
Per la naziunala tudestga ha el absolvì 120 gieus. Avant dus onns en la Brasilia è el daventà campiun mundial. Quest onn ha el cuntanschì cun la squadra naziunala il mezfinal da l'EURO en Frantscha.
RR novitads 12:00


text:
Cumbinar famiglia e carriera n’è betg adina simpel. Flurina Kaufmann è collavuratura scientifica tar la scola auta da pedagogia dal Grischun e fa anc il doctorat, quai en pensum dad 80%. Simon Kaufmann lavura 90% sco manager da products tar ina fatschenta a Buchs. Els han dus uffants, Amanda è 6 e va a scolina, Clà è 4 e va in di e mez en la canorta.
Ils recepts dals politichers
Famiglias nua che bab e mamma van a lavurar vegnan chastiadas, da quest avis èn omadus politichers. Sur tut fissi da rumper la progressiun da taglia e dad uschia far pli attractiv per las dunnas da lavurar vinavant. Quai gidass era da sminuir la mancanza da persunas qualifitgadas. Josias Gasser vuless cuntanscher quai cun ina taglia individuala. Valérie Favre Accola na vuless per nagin pretsch ina tala taglia. I dettia gia avunda leschas e reglamentaziuns.
Omadus candidats èn da l’avis, che tant la politica sco era la societad stoppia acceptar e gidar da promover tut ils differents models da viver da las famiglias. E quai saja anc ina lunga via, ils emprims pass sajan fatgs.
RR actualitad 11:00


text:
Berset sin il Güglia
Il minister da cultura e per l'intern, Alain Berset ha fatg ina visita en Grischun, sin il pass dal Güglia. El ha inaugurà la tur da Babilon dal festival cultural Origen. Il bajetg na saja nagut auter ch'ina metafra per la diversitad da la Svizra, per il barat cultural, per identitad ed urden, uschia Berset. Quai pervi dal lieu sin in pass che saja dapi tschientaners impurtants sco pass ed er pervi dal cunfin tranter plirs territoris linguistics en il chantun triling Grischun.
Il bajetg inspirà da la tur da Babilon stat en in lieu nua ch'i stuess en sasez reger ina confusiun totala da linguas, tenor il mitus babilonic. Uschia vegnian discurridas a Bivio al pe en il nord dal pass, trais linguas naziunalas e plinavant er anc quatter idioms u dialects. Auter che franzos saja tut da chattar. E tuttina funcziuneschia la convivenza bain. Quai saja represchentativ per l'entira Svizra.
Schneider-Amman ha scrit a Wilhelm Tell
Johann Schneider-Amma è stà quel che ha ponderà en ses pled ad Eschenz TG, tge ch'el schess a Wilhelm Tell davart la Svizra dad oz. En in e-mail fictiv al erox naziunal ha el ludà l'istorgia da success da la Svizra. Dentant ha el er avertì ch'insatge stoppia vegnir fatg per quai.
Nus avain enfin ussa dumagnà tut las midadas industrialas e nus vegnin era a dumagnar il proxim – la digitalisaziun.
El haja dentant era scrit a Tell che la Svizra vivia en pasch cun ses vischins. La Svizra haja suttascrit ina rotscha da contracts cun l'UE che sajan decisivs per la bainstanza dal pajais. Schneider-Ammann ha er accentuà da vulair ir enavant questa via a moda decidida: «Quai è la via independenta e suverana che collia nus sin la medema autezza sco noss pli impurtants partenaris da commerzi.»
Maurer: Pievel enstagl retg
D'in tut auter avis è stà Ueli Maurer, che ha pledà a Gluringen VS. El ha ludà la libertad da la Svizra e crititgà ils contracts internaziunals e l'UE. Fertant che la Constituziun cumenzia en Svizra cun Dieu il Tutpussant e giaja immediat vi tar il pievel Svizzer ed ils chantuns cumenzia il contract da Lissabon, in dals pli impurtants da l'UE, cun «sia maiestad, al retg dals Beltgs».
La libertad saja in grond privilegi, dentant er in'obligaziun, ha ditg il minister da finanzas. La Svizra n'haja betg be ina tradiziun veglia da proteger da libertad:
I dat en Svizra er ina tradiziun da cumadaivladad.
Uschia dettian vischnancas giu cumpetenzas al chantun, il chantun puspè a la Confederaziun. La Confederaziun suttascrivia contracts internaziunals – «pertge sch'insatge è reglà a moda internaziunala manegian ins ch'ins na sto betg pli purtar sez la responsabladad».
Leuthard: Nagin stadi è autonom
La presidenta da la Confederaziun, Doris Leuthard ha appellà en ses pled da discutar la dumonda da l'UE a moda moderada e realistica. Ella ha discurrì sin l'Europaplatz a Lucerna, gist a la riva dal lai davant il KKL. Ella è stada là sco osp d'onur – suenter decennis da pausa hai puspè dà ina festa naziunala a Lucerna.
Al di naziunal da la Svizra valia era d'interiurisar las valurs Svizras.
Nagin vul vender la Svizra a l'UE, sco quai ch'intgins pretendan adina puspè. Il Cussegl federal gist anc pli pauc.
Nagin stadi europeic saja abel da proteger il pajais ed il pievel ord atgna forza. Exact uschè pauc possia la Svizra manar a moda totalmain autonoma sia politica d'economia en vista a raits economicas internaziunalas. Il stadi saja uschia dumandà anc pli fitg da tgirar sias valurs, da proteger sia patria e da promover l'integraziun.
Sommaruga: Laud per la «Val ouvert»
La ministra da giustia, Simonetta Sommaruga ha discurrì en la Val-de-Travers. La val en il Jura Neuschatelais represchentia quai ch'ella charezzia vid la Svizra: «Burgaisas e burgais che s'engaschan per la cuminanza.» La Val-de-Travers possia er sa numnar «Val ouvert», val averta.
Burgaisas e burgais che s'engaschan per la cuminanza.
Lura ha Sommaruga fatg la storta tar la migraziun. Il suentermezdi haja ella visità in albiert per fugitivs a Couvet NE e discurrì cun migrants. Plinavant haja ella l'emna avant fatg part ad in inscunter da ministers. Là sajan ins stà d'accord: Las cundiziuns da viver stoppian vegnir meglieradas gia en ils pajais d'origin. Tgi che stoppia fugir da guerra u persecuziun stoppia chattar en Svizra portas avertas.
RR novitads 06:00


text:
La regenza da Trump ha argumentà la relaschada da Comey cun quai che l'FBI saja vegnì manà schlet. «Quai èn stadas manzegnas», ha ditg Comey durant l'audiziun la gievgia. El va da quai ora che l'affera cun la Russia saja stada il motiv principal per vegnir relaschà.
Comey ha plinavant rinforzà sia decleraziun che Trump haja empruvà da persvader el da terminar las investigaziuns cunter Michael Flynn, l'anteriur cussegliader da segirezza. Trump haja ditg ch'el speria che Comey vesia ina via da laschar crudar las investigaziuns cunter Flynn. Comey di ch'el haja chapì quai sco ordinaziun.
Plinavant ha Comey confermà ch'el haja da vinavant infurmaziuns davart quest discurs cun Trump a las medias. cun quai ha el vulì ch'in investigader spezial surpiglia las investigaziuns en l'affera davart la Russia.
Nagin dubi che la Russia haja influenzà las elecziuns
L'anteriur schef dal FBI ha nagins dubis che la Russia haja empruvà da far il hacken computers dad organisaziuns da la regenza. Quai hajan els fatg per pudair influenzar las elecziuns per il presidi american. Emprimas scuvertas haja quai dà gia la stad 2015.
Ils democrats rinfatschan a la regenza da Trump, ch'els hajan almain savì da las attatgas u ch'els sajan perfin stads involvids.
RR novitads 20:00


text:
Il temp da lavur annual è en Svizra en media tar 1'562 uras, quai mussa in nov studi da l'Institut da perscrutaziun da la conjunctura KOF. Uschia è quel mo pauc pli aut ch'en Frantscha cun 1'474 uras. La raschun per questa pitschna differenza è che bleras e blers en Svizra lavuran a temp parzial. L’onn 1950 lavuravan Svizras e Svizzers anc 2'400 uras ad onn. Quai era anc var la mesadad dapli ch'ozendi.
Blers pajais pli lavurus ch’ils Svizzers
En blers pajais lavuran emploiads en media dapli ch’en Svizra. Uschia per exempel en l’Austria (1608 uras), en Gronda Britannia (1674 uras) ed era en ils Stadis Unids da l’America (1770 uras). Sin las pli paucas uras da lavur vegnan ils tudestgs cun 1371 uras per onn.
RR actualitad 09:00


text:
La primministra britannica, Theresa May vul cumenzar sco planisà ils 19 da zercladur cun las tractativas per bandunar l'UE. Ella vegnia a furmar uss ina nova regenza, ha ella ditg venderdi a Londra suenter ina audiziun tar la regina Elisabeth la segunda.
Quella regenza vegn a purtar a nus tschertezza ed a manar nus tras las tractativas dal Brexit.
Per furmar ina nova regenza sto la partida da May ussa sa metter ensemen cun in'autra partida ed uschia survegnir in pli absolut. Sco favurit vala la partida da l'Irlanda dal nord, DUP. Tenor May sappian be la DUP ed ils conservativs porscher la segirezza necessaria al pajais.
Nus vegnin vinavant a lavurar ensemen fitg stretg cun noss partenaris, sur tut cun la DUP.
May na vul sco i para betg sa retrair. Quai rapportan differents meds da massa. Suenter las elecziuns en Gronda Britannia resta la partida conservativa bain la pli ferma partida, la maioritad absoluta ha ella dentant pers, rapportan las agenturas da novitads. Pretendì che May sa retira aveva il schef da la partida socialdemocratica da Labour, Jeremy Corbyn.
La primministra fa quest pass perquai che che sia partida conservativa ha pers la maioritad absoluta en il parlament. Ils Tories han actualmain 318 dals total 650 sezs – il resultat d'ina regiun manca anc.
Resultat è in debachel per la primministra May
Il venderdi a bun'ura è resultà da l'elecziun, ch'avess stuì rinforzar la partida conservativa da la primministra, in veritabel debachel. En las elecziuns da parlament anticipadas ha la partida conservativa pers cleramain la maioritad absoluta.
Labour ha gudagnà marcantamain
Gudagnà marcantamain sezs ha percunter la partida socialdemocratica da Labour. Suenter ch'ils emprims resultads eran vegnids enconuschents il venderdi a bun'ura aveva il sche da la partida socialdemocratica Jeremy Corbyn pretendì, che la primministra sa retiria.
RR novitads 12:00


text:
Dapi mez onn è Ralf Schläpfer president communal da Schluein. Venderdi saira, ils 14-12-2019 ha el manà per l’emprima giada la radunanza communala. Durant quella ha el preschentà la strategia per ils proxims 15 onns.
Schluein duai daventar pli attractiv
Per cuntanscher quai vul la suprastanza instradar differentas mesiras:
- Augmentar la purschida per il temp liber
- Optimar las pussaivladads per glieud pli veglia
- Stgaffir plazzas da lavur
- Sviluppar vinavant la zona d’industria e sport Isla
- Sbassar il pe da taglia
- Stgaffir ina zona da hotel
Sbassà il pe da taglia
In emprim pass ha la radunanza communala fatg cun sbassar il pe da taglia da 80% sin 70% da la taglia chantunala simpla. Uschia è Schluein ina da las pli favuraivlas vischnancas per abitar en Surselva.
RTR actualitad 11:00


text:
N'autonomia por trëi grups linguistics
Tl Südtirol virel plü co 520.000 porsones: le 69,4% fej pert dl grup linguistich todësch, le 26% alda pro le grup linguistich talian y le 4,5% pro chël ladin. Implü stál dötaurela tl Südtirol, dlungia i trëi grups linguistics storics, presciapüch 46.000 porsones forestes, 31.000 de chëstes vëgn da d'atri paisc dl'Uniun Europeica.
La majera pert dla popolaziun fej fora le grup linguistich todësch, che vá storicamënter derevers al tëmp dla migraziun cuntra süd canche popui germanics, alemans y baiuvars passâ tres le Südtirol d'aldedaincö y se lasciâ jö en pert chiló.
Le secundo majer grup linguistich tl Südtirol é chël talian. Dal punt de odüda storich-cultural él le grup plü "jonn" dl Südtirol. So numer s'á alzé tl tëmp dl fascism ti agn ‘20 y ‘30 dl Nücënt canche le rejim de Mussolini fajô gní adalerch da d'atres regiuns cotan de jënt taliana por alzé fora le "carater talian" dl Südtirol. La politica de nazionalisaziun vëgn testemoniada dai numeri: pro la cumpëda dl 1910 êl 7.339 talians tl Südtirol, dl 1961 nen êl 128.271. Sön le total dla popolaziun ê le grup linguistich talian chersciü te mez secul dal 2,9% al 34,3%.
Le grup linguistich ladin é chël plü vedl dla provinzia. Le ladin é n lingaz neolatin o romanich. Do che l'Imper Roman â tut ite les regiuns alpines tl 15 dan G.C. â la popolaziun locala surantut le latin popolar di aministradus y di soldas che se moscedâ insciö cun so lingaz. Insciö s'á svilupé le ladin dal latin popolar che les popolaziuns retiches, noriches y cernies de chësc raiun â surantut dai romans. Tla strotöra dl lingaz ladin él ince influsc celtics.
La particolarité dla provinzia de Balsan é che al convir trëi grups linguistics te n raiun relativamënter pice: dui terzi di 520.000 südtirolesc baia todësch, presciapüch n chert baia talian y le 4% ladin. La convivënza danter chisc grups n'é nia dagnora stada pazifica sciöche aldedaincö; pormó do da n prozes de tratatives plëgn de impedimënc y dificoltés (danter chisc ince atentac dinamitarg) duré dezens alalungia él gnü arjunt n ecuiliber danter i trëi grups linguistics.
N sistem iuridich comples mo prezis, che liëia adöm la rodaziun dles funziuns, la nominaziun paritetica ti organisms y la rapresentanza proporzionala de düc i grups linguistics garantësc na convivënza en pesc danter le grup linguistich todësch, talian y ladin. L'ecuiliber y la partiziun dl podëi danter i grups linguistics se basëia sön la partezipaziun de düc i grups etnics al prozes dezijional politich, sön n livel alt de autonomia por vigni grup linguistich dantadöt tla politica culturala y dl'istruziun, sön le prinzip dl proporz sciöche regola fondamentala dla rapresentanza politica, dl'assunziun dl personal tl sorvisc publich y dla destribuziun de ressurses publiches determinades (p. ej. finanziamënc por la cultura o le frabiché abitatif sozial) y sön le veto dla mendranza sciöche ultimo mesum por defëne i interesc fondamentai de so grup linguistich. La Costituziun taliana, l'Acordanza de Paris y le secundo Statut d'Autonomia é la fondamënta legislativa dl'autonomia dl Südtirol.


text:
Igl è l’emprim punct culminant da la stagiun sin ils passlunghists svizzers. A Tavau vegn cumbattì questa fin d’emna en in sprint ed en ina cursa da distanza.
Cologna e Livers partan pir dumengia
Il grond trumf svizzer a las cursas da chasa è Dario Cologna. Il Jauer ha gudagnà tut quai ch’i dat da gudagnar en ses sport. Sulet ina victoria a Tavau, quasi avant ses isch-chasa, manca anc en ses palmarès. Il sulet svizzer ch’ha triumfà ina giada al pe dal Flüela è Toni Livers, quai dentant avant passa 10 onns. Tant Livers sco er Cologna desistan sin il sprint e sa concentreschan sin la cursa da 15 kilometers en il stil liber.
Focus sin Laurien van der Graaff
Ina da las favuritas tar las dunnas en il sprint è Laurien van der Graaff. La mattadura locala ha gudagnà l’onn passà dus sprints da la cuppa mundiala e procurass uschia er gugent ina giada per in exploit avant ils fans da chasa.
Ils gronds favurits vegnan tant tar ils umens sco er tar las dunnas da la Norvegia. Johannes Hösflot Kläbo, Sjur Röthe, Didrik Tönseth, Martin Johnsrud Sundby, Emil Iversen u Therese Johaung, quai mo intgins favurits da l’armada norvegiaisa ch’ha dominà las emprimas cursas da la cuppa mundiala.
Program Tavau Nordic 2018
Sonda, ils 15 da december:
11.00 uras – qualificaziun sprint umens e dunnas
13.30 uras – finals sprint umens e dunnas
Dumengia, ils 16 da december:
90:30 uras – cursa da 10 km dunnas (stil liber)
11:30 uras – cursa da 15 km umens (stil liber)
RR actualitad 17:00


text:
Lavurar sco mecanist sin il plazzal da la Neat a Sedrun è stà spezial, sco Marc Maissen raquinta. 10 onns ha el lavurà en squadras da 10 fin 12 mecanists, 800 meters sut terra, cun temperaturas da fin 50 grads ed ina umiditad da l'aria da 90%. Ina lavur ch’ins na sappia betg cumparegliar cun la lavur da mecanist sin in plazzal normal.
El era in dals mecanists responsabels per reparar e mantegnair tut las maschinas dal plazzal, davent da camiuns, sur exchavaturs, fin la gronda maschina da furar, il Bohr-Jumbo. Entras questa lavur haja Marc Maissen emprendì bler sur da sistems idraulics e l’electronica da maschinas grondas. Las temperaturas e l’umiditad en il tunnel hajan dentant era gì ina influenza sin sia sanadad ed el senti mintgatant il dies ni la schanuglia. D’avair lavurà 10 onns en il tunnel da la NEAT n’è el dentant mai stà mal.


text:
Echarlens
Echarlens a l'è un cumün svizzer del distret de Gruyère, in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 4.61 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 734 abitant.
El cumün de Echarlens al se tröva a una altitüden de 716 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bulle, Corbières, Marsens, Morlon, Riaz, Villarbeney, Villarvolard, Vuadens.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Echarlens in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Quai malgrad che la cumissiun per ambient, planisaziun dal territori ed energia aveva approvà la moziun. Il Cussegl dals chantus ha refuà la moziun cun 26 cunter 17 vuschs.
Ils adversaris da la moziun han argumentà che la protecziun dals lufs saja gia vegnida schluccada. Las mesiras sajan sin buna via.
Dapi la stad passada dastgan p. ex. lufs giuvens d'in triep vegnir sajettads, sch'els sa chattan regularmain en la vischinanza da lieus.
Sustegn dentant er critica per la moziun ordavant
Plirs cussegliers dals chantuns avevan signalisà da sustegnair la moziun ordavant. Tranter auter er il cusseglier dals chantus Martin Schmid. I saja uras da far squitsch sin il Cussegl federal per che lez presenti finalmain ina proposta per ina lescha suenter che gia pliras moziuns sajan vegnidas acceptadas.
Per cusseglier dals chantuns Stefan Engler era la moziun dentant memia radicala. Tenor el saja da dar temp uss al Cussegl federal per realisar las moziuns gia acceptads. Tranter quellas è er ina moziun dad Engler sez ch pretenda da midar la lescha da chatscha uschia ch'i è pussaivel da reglar il dumber da lufs che vivan en trieps.


text:
Gia tar la partenza a Hamilton surpassà ses collega da Mercedes Nico Rosberg. Silsuenter ha l'Englais controllà la cursa, ed ha uschia gudagnà sco emprim pilot per la 5aval giada il Grond Premi da l'Ungaria sin il Hungaroring.
Rosberg daventa la finala segund e Daniel Ricciardo sin Red Bull terz. Sco en tut las cursas da questa stagiun èn ils dus pilots da Sauber restads senza puncts: Felipe Nasr sin plazza 17, e Marcus Ericsson sin plazza 21.
Cun sia victoria ha il campiun mundial Lewis Hamilton surpiglià per l'emprima giada en questa stagiun la testa dal campiunadi mundial. Hamilton è uss sis puncts avant ses collega d'equipa Nico Rosberg.
RR novitads 16:00


text:
Entant che la natira aveva fatg grond progress il cumenzament da la primavaira, è ella stada pli u main salda ils ultims 10 dis. Tenor il chau da l’Alp Barlas-ch, Curdin Duschletta da Zernez, haja quel svilup surtut gì da far cun las temperaturas fraidas la notg e la mancanza da plievgia.
Nus sperain uss, ch'i dettia ina plievgiada ils proxims dis, per che l’erva creschia anc in pau.
Auter sco per exempel en Engiadin’Ota, na saja il tema da conflict «vatgas mamma e turists» uschè actual en il territori enturn l’Alp Barlas-ch. Dentant haja quai er da far cun la pastriglia che vegn gia dapi onns adina puspè a lavurar e tgirar sin l’alp sin 2091 meters sur mar. Quella constanza saja er fitg impurtanta per ils purs che han auter da far durant la stad.


text:
di: Popolare
Firulì, firulà da bravi soldaa
Firulì, firulà da bravi soldaa
Firulì, firulà da bravi soldaa
la strada l’è longa ci tocca marciar.
Sèmm in vun, sèmm in duu,
sèmm amis tutt e duu
Sèmm in duu, sèmm in trii,
tutt e trii ‘stèss partii.
Sèmm in trii, sèmm in quatter
tutt e quatter ‘stèss caratter
Sèmm in quatter, sèmm in cinch
andèmm in gir a vend i stringh.
Sèmm in cinch, sèmm in ses,
me piàsen i scires.
Sèmm in ses, sèmm in sètt,
'ndèmm in gir a vend corsètt.
Sèmm in sètt, sèmm in vòtt,
me pias el risòtt.
Sèmm in vòtt, sèmm in noeuv,
'ndèmm in gir a vend i oeuv.
Sèmm in noeuv, sèmm in des,
tutt e des stèss paes.
La strada l'è longa, ci tocca marciar.
Sèmm in des, sèmm in noeuv,
'ndèmm in gir a vend i oeuv.
Sèmm in noeuv, sèmm in vòtt,
me pias el risòtt.
Sèmm in vòtt, sèmm in sètt,
'ndèmm in gir a vend corsètt,
Sèmm in sètt, sèmm in ses,
me piàsen i scires.
Sèmm in sés, sèmm in cinch,
'ndèmm in gir a vend i stringh.
Sèmm in cinch, sèmm in quatter,
tucc e quatter stèss caratter.
Sèmm in quatter, sèmm in trii,
tutt e trii stèss partii.
Sèmm in trii, sèmm in duu,
sèmm amis tutt e duu.
Sèmm in duu, sèmm in vun,
l'è pussee che nissun,
la strada l’è longa ci tocca marciar.
Firulì, firulà da bravi soldaa
Firulì, firulà da bravi soldaa
Firulì, firulà da bravi soldaa
la strada l’è longa ci tocca marciar.


text:
Na cherta d’identité ladina? Ok dala Junta (mo da Roma la resposta se fajarà aspeté)
Identité y cherta d’identité: la chestiun è debatűda y se tira inant da tröc agn. Forsc demassa. Do che le Stat Talian á metü man da dé fora les chertes d’identité eletroniches, i ladins – desco mendranza de Südtirol – se aspeta ince da podëi avëi so lingaz söl documënt nű. Cina sëgn è chësc “ma” por talian, todësch y inglesc. De ladin n’él ciamò nia lassura. “Co pa sozede val’ de te’?”; “Olá é pa i rapresentanc ladins?”, se damana (y se damana tres danü) i utënc söi social. Na petiziun online söla plata Change.org è gnűda firmada intratan da feter 760 porsones y la ghiranza te chisc ultims mëisc è gnűda afrotanda ince dala politica. Mo co stà pa sëgn les cosses? Gnaral veramënter ciamó mudé valch?
La sbűrla da Balsan
La Junta provinziala á aprové ai 28 de lugio da mené inant al Ministere di afars interns y al Commissariat dl Govern “na proposta dla cherta d’identité eletronica ti cater lingac” – ladin, todësch, talian y inglesc. En colaboraziun cun i parlamentars a Roma, i rapresentanc ladins a Balsan, le Commissariat dl Govern y le Ministere di afars interns él la Junta provinziala che porta inant le proiet dla cherta d’identité eletronica ince por ladin. Recordun che söl documënt eletronich nü él ince n chip cun dac registrá dl titolar, y la cherta pó gní adorada por i sorvisc digitai ziviii dles Aministraziuns Publiches. Aladô dl Statut de Autonomia dl Trentin-Südtirol é i lingac ofiziai le talian, todësch y ladin. Y le ladin é da adoré a usc y por scrit te düc i comuns ladins dla Provinzia de Balsan y te düc i ofizi dl’aministraziun che á da fá cun i ladins. “Insciö él ince important che al vëgnes adoré le ladin sön la cherta d’identité eletronica nöia. Chësc é na reconescënza importanta y ghirada por nosc grup linguistich” spliga le assessur Daniel Alfreider.
Püch suzes te chisc agn
Le ladin söla cherta d’identité foss por i ladins sambëgn n arichimënt y aumentass le prestisc por le lingaz dla uma. Indere, sce an ciara zoruch, spo s’intënun che le problem é bele gnű afronté deplü iadi, ince dala “SVP Ladina”. Zënza gran suzes. Al fo le 2010 canche l’assessur ladin da inlaota, Florian Mussner, incunda l’introduziun dl ladin söla cherta d’identité te Gherdëna y Badia. Passa 20 espresciuns ladines dla cherta fo gnüdes laurades fora dal Istitut Cultural Ladin Micurà de Rü. Cinamai l’avocatura dla provinzia a dé so bëgnsté. “Chësc ie n gran var inant per nosta populazion ladina ajache l ie n recunescimënt dla mendranza a livel aut, n documënt recunesciù a livel naziunel y nternaziunel” dijo Mussner. Diesc agn è passà. Y sozedü n’èl nia. La domanda è restada a Roma, stlüta te na lada. A ci moda? Degügn ne sà.
“Al vëgn lauré inant”
Jarala a finì ince chësc iade insciö, tla desmentianza? An spera de no, mo i segnai ne incorajëia nia. Do la dezijiun dla Junta gnará indo en iade la proposta menada inant al Comissariat dl Govern por che ince le Ministere di afars interns pois dé jö so arat y porté inant la chestiun. “Le proiet de na cherta d’identité de cater lingac vëgn porté inant da de plü perts adöm al presidënt Arno Kompatscher, al senator Meinhard Durnwalder y al assessur regional ladin Manfred Vallazza” dij Alfreider. La Ministra por i afars interns, Luciana Lamorgese, á respognü dan da püch a na interograziun tl Senat a Roma dijon che por la cherta d’identité te cater lingac “vëgnel lauré inant”.


text:
È il resultat da Voss test sin il coronavirus positiv?
- As rendai en isolaziun e spetgai il telefon dal Care team COVID Grischun.
- Ponderai, cun tge persunas che Vus avais gì in stretg contact fin 48 uras avant ch'ils sintoms han cumenzà tar Vus (resp. fin 48 uras avant la data dal test, sche Vus n'avevas nagins sintoms il mument dal test).
- Infurmai las persunas, cun las qualas Vus avais gì in stretg contact, davart la malsogna. Las persunas da stretg contact sa rendan immediatamain en quarantina.
- Persunas da contact (pli pauc che 1,5 meters durant dapli che 15 minutas senza protecziun adattada) vegnan contactadas entras la persuna d’index (persuna testada positiva) u il contact tracing chantunal. Ellas gidan essenzialmain da cumbatter la pandemia, sch’ellas infurmeschan tut lur contacts stretgs, en il cas ch’ellas èn vegnidas testadas positivas.
Restar en l'atgna stanza / l'atgna abitaziun durant 10 dis. Vus essas contagiusa u contagius. Sche Vus na restais betg en l'isolaziun, exponis Vus autras persunas al privel da s'infectar.
Cumond d'isolaziun dal UFSP Instrucziuns davart l'isolaziun (PDF, en tudestg)
Spetgais Vus anc il resultat dal test?
As rendai per plaschair en autoisolaziun (nagin contact cun autras persunas) fin ch'il resultat è avant maun. Nus As engraziain cordialmain per Vossa collavuraziun activa ed As giavischain bun meglierament!


text:
Marijuana
La Marijuana l'è 'na droga che la se toeu foeura di fior suciaa di pient de la fameja Cannabis. In tucc chi pient chi gh'è di sostanz, e la sostanza la pu importanta l'è 'l delta-9-tetrahydrocannabinol, ciamada anca THC (tii-èicc-sii). A l'è illegala in squasi tutt el mond, anca se gh'è di variedaa legai doperaa per esempi in la parfumazion o in di tesuu, cont on bass contegnuu de THC. In d'on quaj Stat a l'è anca possibil vend marijuana de fumà se la gh'ha no el THC, che l'è la sostanza dróganta de la marijuana.
Gh'è trè varietdaa cognossud de marijuana: Sativa, Indica e Ruderalis. La marijuana l'è considerada na droga lingera, che la da minga dependenza fisega.


text:
Las scolaras ed ils scolars svizzers han cuntanschì en il Studi da Pisa 484 puncts en leger. Quai èn trais puncts pli pauc che la media da tut ils pajais da l'OECD. Quai resulta da las novas cifras tar il Studi da Pisa ch'èn vegnidas publitgadas il mardi.
En matematica percunter èn ils scolars svizzers anc adina top. Uschia han els cuntanschì en il studi 515 puncts. La media da tut ils pajais da l'OECD è tar 489 puncts. Anc meglier ch'ils scolars svizzers èn surtut quels dals pajais asiatics sco er quels da la Estonia, dals Pajais Bass e da la Pologna.
Tar las enconuschientschas da scienza natirala han ils Svizzers cuntanschì 495 puncts. La media da l'OECD è tar 489 puncts. Sin ils rangs avant la Svizra sa chattan ils pajais Germania, Svezia, Belgia e Tschechia.
Studi da Pisa
Dapi l'onn 2000 vegnan examinads las cumpetenzas dals scolars e las scolaras da 15 onns. Al test per l'onn 2018 èn sa participads radund 600'000 scolars e scolara da 79 pajais. Plirs pajais èn stads da la partida per l'emprima giada, uschia l'Arabia Saudita, la Bielorussia, Bosnia-Herzegowina e l'Ucraina.
Pli schlets resultads dapi il 2012
Tenor il studi èn ils resultats dals scolars svizzers en general vegnids menders dapi il 2012 – e quai en tut las disciplinas. La differenza tar ils resultats dal 2018 munta tranter 16 puncts en matematica e 20 puncts en la scienza natirala.
La OECD menziunescha en ses studi er che la cumpart dad uffants cun biografia da migraziun saja creschida marcantamain tranter il 2009 e 2018. Per resguardar quest fatg èn ils resultats en la disciplina leger vegnids auzads per tschintg puncts.
RTR novitads 10:00


text:
La tiradura Nina Christen è la victura olimpica en sajettar cun la buis sur 50 meters, en trais differentas posiziuns. La dunna da 27 onns è sa messa tras encunter las duas Russas, Julia Sykowa e Julia Karimowa. Cun questa victoria è ella l'emprima tiradura svizra che gudogna aur olimpic. L'ultim aur olimpic en trais posiziuns, dentant sur 300 meters, aveva gudagnà Emil Grüning il 1948 a Londra per la Svizra.
En il final han las tiraduras gì da dar giu tschintg sajets en pe. Là ha Christen mussà gnervas d'atschal ed ha tutgà tut ils tschintg sajets cun sur 10,0. La finala ha ella gì dus entirs puncts avantatg.
Avant gnanc in'emna aveva Christen gia gudagnà bronz sur ils 10 meters cun la buis ad aria cumprimida e cun quai l'emprima da fin ussa 10 medaglias svizras.
Avant tschintg onns als gieus olimpics da Rio era ella vegnida 6avla en il match da trais posiziuns.


text:
L'attatgader Zlatan Ibrahimovic mida definitivamain da Paris Saint-Germain tar Manchester United. La midada en la Premier League tar il club da tradiziun saja definitiva, sco il Svedais da 34 onns ha communitgà via Facebook.
Sin la stagiun 2012/13 aveva Ibrahimovic midà dad AC Milan a Paris, nua ch'el ha silsuenter gudagnà 4 giadas en seria il campiunadi franzos.
Però ha Ibrahimovic terminà sia carriera tar l'equipa naziunala svedaisa suenter che lezza è crudada or al campiunadi europeic gia suenter la fasa da gruppa.
RR novitads 21:00


text:
Rassemblement National
El Rassemblement National (finna al 2018 Front National) l'è 'n partii politegh franzes de estrema destra, fondaa del 1972 del Jean-Marie Le Pen, restaa leader finna al 2011, quand che la fioeula Marine Le Pen l'è vegnuda leader del partii. Inizialment forza ai margin de la politega, l'è rivaa a on bon nivell in la politega francesa.
A nivell europee l'è part de l'Europa di Nazion e di Libertà, insemma a di alter partii nazionalista e de estrema destra comé el Partii de la Libertà Olandes de Geert Wilders e la Liga Nord de Matteo Salvini.


text:
chir istruturs Zipline dinamics y motivá! Nos damanun: na buna comunicaziun, predisposiziun ai raporc umans, capazités da lauré te n team, coraje, sentimënt de responsabilité y na buna orenté. I chiriun ince n istrutur che gestësc la Zipline tratan döta la sajun da d'isté! Le contrat de laur: é a tëmp determiné, dai pröms de ma cina ala fin de otober 2021. Le post de laur é a Al Plan de Mareo. Stay brave, stay high!
E-Mail:
info@adrenalineconstructions.com
Telefon: 0474506029
Tags #sonstiges #saisonal #tourismus
Inserat von Admin
online seit vor 7 Monaten
zuletzt aktualisiert vor 7 Monaten


text:
Las pli bleras unfrendas sajan commembers da la gruppaziun etnica Nuer. A quella appartegnan blers adversaris dal president dal Sudan dal Sid, Salva Kiir, tranter auter era il schef dals rebels Riek Machar. L'ONU ha appellà a Kiir da chastiar ils delinquents.
ONU n’ha betg pudì gidar la Siria sco giavischà
L’ONU ha ils davos dus mais mo pudì prestar ina pitschna part da l’agid umanitar prevesì per la Siria. Quai ha ditg l’expert da l’ONU per agid d’urgenza, Jan Egeland, a las medias a Genevra. Ins haja sperà da gidar 1,2 milliuns persunas. Ins n’haja però betg cuntanschì la mesadad. Plinavant ha Egeland tematisà la situaziun da la citad occupada Aleppo. Là èn 250’000 persunas circumdadas. Ins saja pront da trametter agid en la citad uschespert ch’ils cumbats vegnian interruts.
RR novitads 16:00