text:
AL N'A MIGA MERITÉ 'D PÈRDOR
PARMA - JUVENTUS 0-1 Èmma pers anca incó, cme cóntra al Gennva, però coll Pärma chì al m'é pjäzù - I s' dan da fär, i loton, j én determiné, con 'na gran vója 'd vénsor... Purtrop la Vécia Sjòra l'à fat un goll, però a n'èmma miga meritè 'd perdor. Incó a n' gh'é njént da rimproverär aj crozè. Però, ragas, fermèmmos con chil sconfitti chì, se no la primma acua l'é néva...
Insomma, dopo questa seconda sconfitta consecutiva, assolvi tutti...
Dabón. J àn fat tutt al posibbil. Però a gh'é al solit problema: in tiron miga in porta... E nisón manda dil bali decénti ad Amauri... Là davanti l'é sperdù cme in-t-un dezèrt. Adésa a gh'é da färos su il manghi e cominciär a fär di pónt, eh?
Vabbè, dai, hai perso la scommessa con me anche oggi... ma mi dispiace di aver previsto la sconfitta: t'al sät, no?
A m' dispjäz anca a mi, però s'èmma pers an n'é miga colpa tovva, l'é colpa 'd coll goll sciagurè. Altrimenti arisson parzè, e con mérit.
Cambiamo argomento, dai: Mirante.
L'é la nostra sicurèssa in coll momént chì. Al s'à salvè da n'ätor goll. Arìsson pèrs du a zéro... Dagh sètt. Al s'al mérita.
La difesa?
Dónca, in generäl l'à miga demeritè. A m' sént miga 'd där l'insuficensa a nisón. Lucaréli séz e méz, Cassani e Mendes séz. Mendes in camp l'é stè 'na sorpreza, l'à ciapè al post 'd Felipe che po l'à sostituì.
Il centrocampo?
Biabiany in-t-al primm témp l'à zughè bén bombén, ala fén l'é calè un cicinén, però in definitiva al s' mérita un bél séz e méz. Medesim vót a Gargano, ch' l'à lotè cme un león e a Marchionni. Séz invéci aParolo, incó un cicinén in ombra e a Gobbi.
Là davant invece?
Séz e méz anca a Cassano e séz e méz ad Amauri, ch'al lota sémpor e l'é n'ezempi par tutti. Però l'é abandonè, lì, in méza a l'area 'd rigór.
Due ammoniti anche oggi...
Sì, Mendes e Gobbi e cossti j én il cozi ch'im fan rabir. S'i tirison in porta invéci 'd färos där al cartlén giäld...
Dunque, giudizio generale positivo, tutto sommato...
Dabón. Coll Pärma chì al m'é pjazù, sconfitta a parte.
Il migliore?
Gnan da dir: Mirante
Il peggiore?
Gnan da dir: nisón
E Donadoni?
Dagh séz e méz, l'à miss in camp la scuädra giussta. Però a gh'é sémpor al solit problema: al sta sémpor in silensi, non riesce a dare la carica ai suoi giocatori. Guärda Conte, guärda Mazzarri, guärda Mourinho: i sbrajón continvamént par där la carga aj so zugadór... Mo adésa at salut: vagh a magnär un bél pjat d'anolén... A t'arcordot cla publicitè 'd 'na volta? Se la vostra squadra del cuore ha vinto, brindate con... se ha perso consolatevi con.... Ecco, adèsa a l'ò cambiäda: se la scuädra dal vostor cór l'à pers consolatevi con un bél pjat d'anolén... 'Ta bén.
Mez
(Si ringrazia Giuseppe Mezzadri per la revisione delle parti dialettali)


c: text/html

text:
Il cumpliment
- Venderdi, 1.9.2017, 10:15
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 1.9.2017, 10:15, RTR
Cumpliments èn bels pleds cun grond effect. Adina puspè entaup'ins glieud ch'avessan merità tals pleds: la vendidra dal Volg che serva adina cun in surrir, l'amia che gida en il perchasa, il vischin che dat da magliar al giat u simplamain insatgi che merita daditg in cumpliment che fa bain al cor.
Il cumpliment dad oz vegn da Angela Carina Blumenthal e va al tat Gion Fidel e la tatta Angela Lombris a Vella. La beadia engrazia ad els dus per tut il bien ch'els fan per la famiglia, saja quai ils buns gentars u l'ir a spass cun il chaun Lucky.
Ma era sch'els consistan mo d'in pèr pleds, vegnan cumpliments savens a la curta. RTR rimna e surdat quests cumpliments e gida uschia da dar enavos insatge a la glieud ch'ans embellescha mintga di la vita.
Audituras ed auditurs pon annunziar ad RTR lur cumpliment. Mintga gievgia decida la moderaziun tgenin che vegn resguardà. La moderatura registrescha lura in curt discurs cun la persuna che fa il cumpliment ed il venderdi telefonescha ella a la persuna che survegn il cumpliment.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Curt e concis:
- Il Cussegl naziunal ha approvà la moziun da Silva Semadeni che pretenda ch'il Cussegl federal pussibilitescha in referendum per il sustegn finanzial dals gieus olimpics a Sion 2026.
- Il Cussegl federal vul be laschar decider las vischnancas ed ils chantuns pertutgads davart la candidatura per ils gieus olimpics 2026.
- Il Cussegl dals chantuns sto anc approvar la chaussa.
Il parlament pudess far in stritg tras il quint dal Cussegl federal. Il Cussegl naziunal ha approvà ina moziun da la cussegliera naziunala grischuna, Silva Semadeni. Quella moziun pretenda dal Cussegl federal da suttametter al parlament ina basa legala, per il sustegn finanzial da Sion 2026 ch'è po vegnir suttamessa ad in referendum.
Cussegl federal na vul betg laschar decider il pievel
Il Cussegl federal aveva decidì l'ultim atun da dar ora enfin ina milliarda francs sco garanzia da deficit en cas che la Svizra po realisar ils gieus olimpics a Sion 2026. Sco il minister da sport, Guy Parmelin ha ditg vul el preschentar il matg il messadi al parlament. I sa tractia d'ina decisiun simpla da la Confederaziun che na saja betg suttamessa al referendum facultativ, argumentescha el. Da preschentar il credit sco lescha na fiss betg confurm a las reglas e stgaffiss in cas da precedenza per autras subvenziuns.
Il minister da sport ha era argumentà cun ils termins: Ina candidatura per gieus olimpics stoppia vegnir inoltrada enfin il schaner 2019. Ina votaziun davart ils gieus olimpics possia vegnir fatga il pli baud ils 10 da favrer 2019. Per Semadeni dentant nagina stgisa. En cas ch'i dess in Na a l'urna pudess ins retrair la candidatura.
Cussegl dals chantuns sto anc decider
Il Cussegl naziunal ha approvà la moziun cun 92 cunter 87 vuschs, tar 7 abstenziuns. Sustegnì la moziun han sur tut las partidas sanestras e la PPS, che vul en general suttametter projects da finanzas al referendum. Per che l'incumbensa vegnia lianta sto era anc il Cussegl dals chantuns approvar la chaussa.
RR novitads 12:00


text:
Loranzè
Loranzè (en piemontés: Loransé) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Türì. El g'ha presapóch 1.003 habitantes. Segundo o célebre histórico da reigão do Canavese no século XIV Pietro Azario Laurenciacum ou Lorenzato atualmente Loranzè foi um feudo da família Consorcial Lorenzato Condes de San Martino e Senhores do Castelo Lorenzato, antigo Castrum Lorenzate.Estende-se por uma área de 4 km² e 'na densità de 251 ab./km². El cunfìna coi cümü de Fiorano Canavese, Salerano Canavese, Samone, Lugnacco, Colleretto Giacosa, Parella.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
Nods (BE)
Nods a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Giüra Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega francòfuna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 26.7 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 746 abitant.
El cumün de Nods al se tröva a una altitüden de 885 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Prêles, Diesse, Lamboing, Orvin, Corgémont, Cortébert, Courtelary, Cormoret, Villeret, Villiers, Lignières.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nods l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1255 col nom de Nos.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Media relaa a Nods su Wikimedia Commons


text:
Transports tutgan al mintgadi en il forestalesser svizzer. L'emprim transport suenter il tagl en il guaud succeda per camiun. Silsuenter pon ins savens chargiar la laina sin in vehichel pli grond. Cun lubir transports da 44 tonnas pudess la branscha spargnar custs, viadis ed emissiuns, ha argumentà il cusseglier naziunal Jean-François Rime (PPS) l'intenziun da sia moziun. Quella è ussa dentant giud maisa: Il Cussegl dals chantuns ha refusà ella unanimamain.
Da princip ina bun'idea per il Grischun
La proposta avess chattà sustegn en la branscha da laina dal Grischun. Natiralmain ch'ins na possia betg charrar dapertut cun camiuns da 44 tonnas, di Nina Gansner, mainafatschenta da la Selva, l'uniun dals proprietaris da guaud dal Grischun. Sin bleras vias saja pussaivel da charrar be cun chargias da 18 u 28 tonnas. E tuttina: Sch'i fiss pussaivel da spargnar custs en tscherts lieus, saja quai da beneventar.
Da quest avis è era Lüzzi Andri da la firma Reziaholz GmbH, che cumpra e venda laina radunda. Gist per il forestalesser en il Grischun sajan ils transports lungs e chars, cunquai che la gronda part da la laina vegnia exportada en l'exteriur. Perquai fissi bun da pudair far pli paucs, persuenter pli grevs transports.
«Quai chaschuna custs per mantegnair las vias»
Sco anteriur cusseglier guvernativ dal Grischun ha Stefan Engler (PCD) bain chapientscha per la pretensiun. Sco cusseglier dals chantuns haja el dentant stuì considerar avantatgs e dischavantatgs. Ed el saja vegnì a la conclusiun ch'ils donns ch'ils camiuns pli grevs chaschunassan sin las vias sajan memia gronds. Perquai refusa el la moziun.
Era il Cussegl federal è stà cunter l'idea d'auzar ils transports da laina da 40 sin 44 tonnas. El tema tranter auter ch'era ulteriuras branschas da transport pudessan far valair ils medems basegns.
RR actualitad 11.00


text:
Nicola Sturgeon
La Nicola Ferguson Sturgeon, cgnusùda méj cuma Nicola Sturgeon (Irvine, 19 ad Luj dal 1970) l'è na pulìtiga britànica dal partî nasiunalìsta scuséś (SNP) e prima minìstra dla Scòsia da 'l 20 ad Nuvémbar dal 2014.
Da 'l 2003 la Nicola la s è spuśàda cun Peter Murrell.
Biugrafìa
La Nicola, laureàda in léǵ a l'Università 'd Glasgow, la taca a lauràr cuma avucàt pò la s càndida a gl'elesiòṅ dal parlamènt scuséś in dal 1999 vgnénd elèta.
Al 19 ad Setémbar dal 2014 l'à pardû al referendum par dastacàr la Scòsia da 'l Régn Unî cun qvéi ch'i vlìv'n armàgnar ch'i aṅ purtâ a cà 'l 55,3% di vōt. Dòp al dimisiòṅ dal segretàri dal sò partî Alex Salmond l'à tòlt lē in maṅ al SNP al 14 ad Nuvémbar dal 2014. In dal 2016 la pòrta avànti la campàgna cóntar la Brexit vinsénd al referendum in cà sua c'n al 62% ma pardénd a livèl nasiunàł.


text:
Scöla
La scöla (del Grech σxoλή, ozi), ciamada anca scöra in lumbard ucidental e in certi zonn talianizaa cun scola, a l'è l'istitüziun induè che i stüdent poden imprent növ rop cunt i maester che ghe dann una man.
La püssee part di paes la gh'ha un sistema d'edücaziun che de solit l'è cumpulsori, ubligatori. In 'sti sistema chì el stüdent el stüdia in d'un insema de scör, che gh'hann nom diferent, per esempi scör primari, secundari, etc...
I scör poden vess del guern (ciamaa anca scör stataj) o privaa, e tücc e düü poden vess anca scör religius.


text:
Per proteger e preservar il spazi vital alla fauna e flora indigena restan las biaras vias d'uaul e dad alp serradas per tut traffic da vehichels a motor.
Partenent scamond e lubientscha da carrar sin talas vias san ins s'informar tier l'administraziun communala
Naven d’uonn exequescha ina firma externa ina cumpart dallas controllas sin las vias cun scamond da carrar. La carta da legitimaziun ei da deponer veseivlamein davos la finiastra digl auto naven dil mument che vegn carrau sin ina via cun signalisaziun „scamond da carrar per tut traffic“. Igl ei scumandau da copiar las cartas da legitimaziun. Scadina lubientscha vala mintgamai mo per ina via. Las cartas da legitimaziun dil di san vegnir retratgas en suandonts loghens:
Il surdiever dalla lubientscha sa haver per consequenza la privaziun permanenta ni temporara dalla carta da legitimaziun.
Sin quella carta anfleis Vus las vias che drovan ina lubientscha da carrar.


text:
Dumondas or dal chapè – Gino Clavuot alias Snook
- Sonda, 4.8.2018, 11:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 4.8.2018, 11:03, RTR
È Snook in stroli? Vesa el la terra sco ina spezia da mamma? Crai el che las olmas giajan magari a spass? Mangia el gugent dultsch? Ed ha el il sentiment che nus perdian zic a zic la controlla?
Durant la stad sa preschenta il Magazin da cultura en in auter vestgì: persunalitads or dal mund da la cultura grischuna respundan a dumondas insolitas dal duo d'artists Peter Fischli & David Weiss. Questa sonda cuntinuescha la seria cun il rappunz Gino Clavuot, alias Snook.


text:
L'armada vul cumprar material d'armament per 1,34 milliardas francs. Il Cussegl federal ha deliberà il program d'armament 2016.
Il pli grond post aveva il cussegl gia dà enconuschent pli baud: El vul cumprar in sistem da murters per 404 milliuns francs. Dasper il nov sistem da murters vul il Cussegl federal impunder 314 milliuns francs per camiuns e chars annex. 256 milliuns francs duain vegnir investids en armas polivalentas ch’ins porta sin la spatla.
Bartgas ed immobiglias
Il program d’armament prevesa era la cumpra da 14 novas bartgas da patruglia per 48 milliuns francs. Questas novas bartgas duain remplazzar bartgas che dateschan dal 1982.
In ulteriur post d’investiziun èn las immobiglias. Il Departament da defensiun ha dumandà il parlament per in credit da totalmain 572 milliuns francs. Quest credit cumpiglia er ils custs da 150 milliuns francs per in nov center electronic da calculaziun a Frauenfeld. Per la sanaziun cumplaina e la construcziun nova da la plazza d’armas Frauenfeld ha il Cussegl federal planisà 121 milliuns francs – quai en in’emprim’etappa.
Material da reserva per aviuns F/A-18
Plinavant ha il Cussegl federal fatg la dumonda per la cumpra da material da reserva per ils aviuns da cumbat F/A-18. Per quai intent èn previs 127 milliuns francs.
Questas investiziuns sajan ina consequenza dal na per la cumpra da l’aviun da cumbat Gripen, argumentescha il Departament federal da defensiun. Perquai ch’i na dettia nagins aviuns novs, vegnian ils F/A-18 duvrads pli fitg che fin qua. Ord quai motiv dovria quai material da reserva.
RR novitads 16:00


text:
Partida: PPS
Domicil: Claustra
Annada: 1955
Stadi civil: maridà
Uffants: ina figlia creschida
Professiun: giurist
Lavur actuala: cusseglier naziunal
Posts politics:
- 1991-2002 cusseglier communal Claustra-Serneus
- 1993-2002 president da la PPS Claustra-Serneus
- 2003-2007 vicepresident da la PPS Claustra-Serneus
- dapi 2012 president da la PPS Grischun
- cusseglier naziunal
Liom d'interess:
- commember dal cussegl d'administraziun dad immo suisse assets SA
- commember dal cussegl da fundaziun da la Fundaziun per promoziun da lavurs spezialas da l'assicuranza da malsauns sociala
- commember dal cussegl da fundaziun dal gimnasi da sport Tavau
- president da santésuisse
- commember dal cussegl d'administraziun da l'Associaziun svizra per incumbensas d'interess communabels da la cassa da malsauns


text:
L’engaschi per la coesiun sociala è necessaria oz pli che mai. I na creschan betg mo ils donns da l’ambient, mabain augmenta era la lutga per la bainstanza. Las differenzas socialas s’accentueschan, l’economia globalisada sfida ils stadis naziunals, i vegnan mess en dumonda schizunt ils dretgs umans e la constituziun federala. L’equiliber da la societad è en privel sche las forzas socialas vegnan marginalisadas. Per che tuts stettian bain è necessaria ina sanestra ferma che s’engascha per in sistem da paja e fiscal gist, per ovras socialas effizientas e transparentas, per l’integraziun da tut las persunas en la societad, curt e bain: per il bainstar public.
Intgins puncts da vista
È nossa democrazia en privel?
Betg propi, ma considerond ils svilups dals ultims onns tegn jau per inditgà ch’il tribunal federal possia verifitgar la constituziunalitad da las leschas decididas a Berna. Sia cumpetenza da giurisdicziun areguard ils chantuns vain valitada generalmain positiva. Il tribunal garantescha il primat da la constituziun sin las leschas e la coerenza da las leschas, dus aspects fundamentals per in stadi democratic modern.
Duai ins definir ina limitaziun per ils salaris dals managers?
Gea, perquai che las pajas adina pli autas dals managers èn malgistas ed ina provocaziun per persunas che lavuran cun in salari normal. Ils managers han sa prendì memia blera libertad ed èn in nausch exempel per la societad. I dovra reglas pli severas per limitar ils excess da pajas e da bunificaziuns. La politica fiscala duai respectar il princip da la taxaziun tenor la capacitad economica e na betg conceder privilegis als possedents. Il fraud fiscal sto esser perseguità coerentamain.
Il trist destin dals fugitivs
Lur destin paisa era sin nossa conscienza. Co ins duai reagir visavi quests millis e millis da fugitivs che populeschan las rivas dal mar mediterran? Co ins duai agir envers la guerra e la barbaria e la corrupziun en connex cun novas relaziuns colonialisticas che procuran per novas ingiustias e ch’èn la basa da l’actuala migraziun? Nus tuts, mintga pajais sto gidar e contribuir tenor ses agens limits. E la Svizra bainstanta na s’ingascha betg memia ferm sco che tscherts exponents conservativs pretendan. En il 2014 ha dat noss pajais il bainvegni a 6000 fugitivs (e nus essan 8 milliuns abitants). Impurtant è da s’occupar cun la causa da la migraziun. In exempel: L’iniziativa dal pievel per multinaziunalas respunsablas, lantschada da passa 60 organisaziuns dal sectur da l’agid al svilup, per ils dretgs umans, per ils dretgs da las dunnas, per la protecziun da l’ambient, da las baselgias ma era dals sindicats e dad acziunaris (http://konzern-initiative.ch). Sulettamain l’engaschament per in mund pli gist ha in avegnir e betg l’isolaziun egoistica.
Defender ils interess dals lavurants?
Gea, pervia che la lavur è – sper la famiglia – fundamentala per la vita da mintgin. Las pajas ston garantir il minimum d’existenza. Quai è il meglier instrument per cumbatter la povradad. La concurrenza nunloiala da quels che engaschan cunfinaris per pajas reducidas è inacceptabla e sto vegnir impedida cun mesiras e controllas effizientas. Eticamain dentant era economicamain inacceptabel è era il return al statut da stagiunaris u als contingents dals lavurants esters. Enstagl da recrutar lavurants a l’exteriur ins sto investir en la furmaziun e scolaziun da specialists ed abollir il numerus clausus per ils studi da medicina. Igl è plinavant necessari da promover l’integraziun da las dunnas, da las persunas sur 55 onns, da las persunas cun handicap e da fugitivs en il mund da la lavur. Quai permetta da cuntinuar a mantegnair bunas relaziuns cun noss vischins europeics.
È la paritad tranter um e dunna realitad?
Nus essan sin buna via, oravant tut quai che pertutga la paritad giuridica. I restan da superar dentant anc divers obstachels. La discriminaziun è oz pli subtila, pli difficila da verifitgar. I tanscha da pensar a l’inegualitad da pajas ch’è anc oz tar 19%. Per conciliar la famiglia, la lavur ed era la politica ston disponer las dunnas d’ina capacitad organisatorica enorma e d’agid effizient dals confamigliars e dal stadi. La lavur dubla o tripla daventa uschia savens memia pesanta.
Pertge tschantsch jau las quatter linguas naziunalas?
La convivenza da culturas differentas – che jau viv a la scola chantunala a Cuira di per di – è ina ritgezza ch’ins sto sviluppar cun premura, era sin livel federal. La stima per las minoritads è la premissa per la coesiun naziunala ed era in model per in’Europa democratica e federalista.


text:
Inhalt
Svizra
-
45'000 chametgs en Svizra
La gievgia suentermezdi e la saira hai danovamain dà ferms urizis en Svizra. Fin la saira las nov ha SRF Meteo dumbrà radund 45'000 chamegiadas. Vitiers hai dà granella ed inundaziuns. Sco quai che SRF Meteo rapporta hai dà ils emprims urizis en la Svizra franzosa.
Quels èn lura ids en direcziun Berna e Soloturn e la saira en direcziun regiun Basilea. In'autra lingia d'urizi hai dà en il chantun Argovia fin al lai da Turitg, quella è silsuenter sa muventada en direcziun Schaffusa e lura en la Germania.
RR novitads 22:00


text:
Cunturel Ladin Majon di Fascegn, l Istitut Cunturel Ladin Cesa de Jan per Fodom y Anpezo, la Union di Ladins de Fodom y Col, la Union Ladins de Anpezo y l Sorvisc ai Jogn Val Badia.
Cuncors de Poejia “Angelo Trebo” Ed. 2012 La Ila, Val Badia.
24 Mei 2012
Juria: Iaco Rigo - president dl’EPL (Mareo/Val Badia), Vigile Iori (Fascia), Moreno Kehrer (Istitut Cultural Ladin Cesa de Jan/Col), Paul Videsott - professour universitar Bulsan/ Persenon, Rut Bernardi - presidenta dla juria (Gherdëina). 1m pest 2t pest 3z pest Rafael Prugger Carlo Suani Elisabeth Oberbacher
L prum pest
La mutivazion per l prum pest fova chesta: “L scritour é sté bon de porté dant n contegnù modern dl di da encuei te na forma defin tradizionala. Les trei poejies (na sort de rondeau, da does strofes a 8 fersli, y doi sunec classics) mostra su na metrica belau defin regolara (anter 11 y 13 silbes), la rima classica y n lessich cherìs fora a puntin con paroles puech adoredes. Ence sce les poejies per a pruma vidleda ermetiches, ries da entene, pòssen lieje fora n fil cuecen che se tira tres dutes trei. Dalonc da la tematica tradizionala dl inchersciadum y dla natura végnel fora n sentiment trangujé (trist) dla persona moderna che se sent ingianeda dal sistem sozial, ma che fej pera l juech dl
1
mecanism te chel che ala é pieda y intrapuleda: ala va dla scienza nucleara, dles tentazions dl mond y dla sotmiscion. Demé na pitla lum de speranza lomina fora canche an liej fora chest segnificat: ‘i on da se palé dal mond che nes druca ju y i podon ti ester y mudé zeche tla vita cherscian da dedite fora’. Chestes tematiches é l scritour sté bon de trasformé te formes artistiches classiches y de juech.”L prim pest dl cuncors “Angelo Trebo” 2012 ti va a les poejies “De pierpul la crosa”, “La tentazion de Sant Antone (Salvador Dalì se mpand)” y “Scaramaic custumei” de Rafael Prugger d’ Urtijei.
L secont pest
Dles poejies dl secont pest à la giuria rujené plu giut. Nia pervia che ala fossa steda melsegura en cont dl pest, ma sun les poejies instesses che ti à plajù truep a duc cinch i comembri dla giuria.La mutivazion finela fova chësta:“L scritour é sté bon de taché adum o de fé n cercl de cater poejies con n fil cuecen (la centöna), ma ales podessa ence gnì lietes una per una. Ales mostra su n svilup dl nasce, dl andament y dl morì dl dejider dl amor, o miec dla pascion. Ales é sciche na ona d’amor: la pascion vegn su, vegn vivuda fora, muer y n vegn endò smachés ite tla vita da vigni di con sies delujions. Y la «centöna», centa grana y grossa de fer, che lieia les cater poejies, podessa a val’ maniera finamai fé alujion a n amor proibì.La rujeneda é laureda fora, con paroles crisses (che taca adum les poejies: edli, cör, …), con chedri che passeneia, y na gran musicalité. I fersli é ledi, con aliterazions (rimes internes), y artistics. La tematica é personala, jouna y moderna y passeneia defin con la forma.”L secont pest i va a les poejies “Centöna d’amur A – Aussënt”, “Centöna d’amur B – Belaìta”, “Centöna d’amur C – Cira”, “Centöna d’amur D – Delizies” de Carlo Suani d’Al Plan.
L terz pest
La giuria sourandà l terz pest con chesta motivazion:“Les poejies dla scritoura é gnudes scrites te fersli ledi, en pert con la rima a crousc, te n lingaz saurì da lieje y da entene, con n vocabolar da vigni di. Les poejies trata a na maniera deletoula tematiches tradizionales: la natura, momenc tla natura, la vita, dandaldut la vita che nes ingiana, y che resta tres la medema te chesta sozieté intossieda, y l sentiment de volei pié via da chest mond che nes pesa.”L terzo pest ti va a les poejies: “Desdita”, “Eghes”, “Routine”, “Gotes” y “Lidëza” de Elisabeth Oberbacher de Corvara.
*Tout ora da La Usc di Ladins 22 de jugn 2012, ed. 24/2012. Rejons sun la poejies:
Poejies pest Angelo Trebo 2012 is licensed under a Creative Commons Attribuzione - Non commerciale - Non opere derivate 3.0 Unported License. Nunzié l autëur, degun davani, no mudazions.
2
Rafael Prugger
De pierpul la crosa La piedies boia prò ntan che ie zape minove de udei de contra al surëdl deguni ne cherda tla fuera che aude mpò uei jì inant bazilan mo da tëurdl valguni me lauda pernanche ie scote brincà via l artën dal menedl da fortl i crëps curìi ite te n nibl cendrin ue udëi drët dalonc ma cële mé daujin. Me ov's mpermetù n ciel plu mujel inier, che rijoves ne t’fajan nia dainora y me ncunfertove sul frësch dl ruscel, ntantsce de pierpul la crosa romp ora la broda stemiëusa sun bandafurnel regor ju la gotes tachëuses da cola, Fukushima ilò, Deep Horizon inò l daunì es cuinà: ncunfortete pò!
3
Rafael Prugger
La tentazion de Sant Antone (Salvador Dalì se mpand) I ruva adalerch zapan sun n uluch, falëusc elafonc ala zibla sbingan semea aranies sun croces balanzan te linges pra troi sun sablon da paluch. Fii scialdi sutii cun sainsom ciampanii, mascin de marueia, penic dala mueia, alauta cialëde la ve cherda cun ueia: tortli salansei y chelesc da giuei. Ciavai drët da temëi cun na lënga lizia se mponta dan su al Sant bel’ desnut che mpo uel tlupé n ciof nia destlinà. Permez ala jënt che mé d’ëila se cruzia, puere pitli dalonc trabunii tl uet, l idealist ie, danz, purempò sprigulà.
4
Rafael Prugger
Scaramaic custumei T’es audì scaramaic custumei fin tl miol inò bater la mans a svaions dac inant. Fundamënc snuzei dant che mpifa tl col, bel fac it’cun daunì ma pitei via debant. T’es udù gran blasons sëura tëc y verzons, mefun viertles de drap de n mond bel’ passà. N reclam ntussià mustrà dant sun berdons, giaudiamënt jit mprëns bluché su nrassà. Stlù i uëdli mujel, te lascé cun biadum svatuië ncantëur, desleufà tl ngian; tu nevic, t’es mentì per pudei te nciasé. Ti pensier danterlums se mescëida adum, vëighes it’ che mé sce dedit’ora crescian na tel gran mudazion unirà a se l dé.
5
Carlo Suani
Centöna d’amur A
Aussënt Co ne poi pa nia indere avëi manćia chës ores smolades tl füch, les sëres dles vöies florides denant che la nöt les dlotiss? Y l’amur rogorü tles aices slaihades tles parores plajores cochemai pacirades te me sciöch’ stëres sternüdes tl scür? Mo dadoman él vigni som che mör. Süta surité d’aussënt me dô śëgn che tü edli â fat coa te mi cör.
6
Carlo Suani
Centöna d’amur B Belaìta Mi cör polerin rabësc te tü edli che sprinza belëza adorbënta y canche i te ćiari va ciarà l’emoziun che impormët paraîsc. No sonns no parores descür veritês tremorëntes. La pôra d’ podëi y d’ orëi dejidré inzolëia de chël püch les mans desliades mo l’ füch é rot fora y delega nüsc corps. Te chësc monn zënza forma lorënt y svarcè dui paoi dales ares lisieres iö y tö inciurnîs de plajëi fajun belaìta, adascusc.
7
Carlo Suani
Centöna d’amur C Cira Les ultimes stëres dla doman à dlotì la nöt y à incundé l’albié cun süa cira blancojina. Pëigra y frëida se desbrodora la cutra dl tëmp te so dormì y indô ressorì da dé a dé, da mé a té. Tl sonn ài boiü ala fontana de tü slef por me parè la sëi che assüiâ fora mi cör. Daplan m’ à tü slef damanè “ast’ ćiamò crëta ti soms?” Mo i soms t’en iade smarî tla chîta cira dl albié.
8
Carlo Suani
Centöna d’amur D Delizies Vijiuns desliades impelzades tl bochè dles delizies berloches tla nöt ala slondra sön to dansö scinché ca. Nainamënt de ones d’amur renovades tl pësalalćia de nüsc corps dejidrà.
9
Elisabeth Oberbacher
Eghes Eghes sarënes se nàina tl müstl, rogor dlun'baudian t'en let de giarìn; spo s'archîtles pasciüdes t'en gran gremo morjel... Tan bel destenüdes, aiciades dal vënt, stìzles stëres menüdes al pê gotes d'arjënt!
10
Elisabeth Oberbacher
Lidëza I mürs sfrogorà d'en vedl ćiastel incër me ia; alć y gaierć arvëni mi pinsiers derevers t'en tëmp da zacan smorjelan raîsc abramìdes dal rogor spazientus dles sajuns... Amez a chisc mürs, bajà dal brüm dl cil cun niores ch'se spaza jora lidëza mia söles ares d'en paôl tres plü alalt a ćiarćé l'dûć d'en bof de vënt ćialt!
11
Elisabeth Oberbacher
Gotes Aldest'les gotes de plöia ch'bala? L'isté à boiü, rogossies s'arjigna, inć i rüsc é pasciüs... Na odundra sorënta aspeta ert l'altonn y prô da abiné i nioi che sciampa... Aldest'ćiamò la ćiantia dles gotes? I tëmps s'à mudé. Taćià ési! Dal tosser dla trica y ćiarestîa d'umilté! Al sighìta da plovëi, aldest'?
12
Elisabeth Oberbacher
Routine Ligrëzes sofoiades se stracia plan plan dô te na realté deslissia che rogor dé por dé vigni dé y tres indô, deperpo che les sajuns se müda scufinan dô l'ritm dla natüra Routine slavatada, con tüa terdeca est'bona da spidicé les somënzes y i soms spizorà bel'dan l'rossié! Inc'l'amur ast'strabacè: al ê n zavalì capaze y smilënt śëgn: n ciüf flace y smarì! Routine...
13
Elisabeth Oberbacher
Desdita Desgôrt da na vita é l'pinsier ingianè y la fan de iustizia, d'en destin atochè... L'tëmp, chël te pësa y te smaca tla müsa na vita che bësa ćina che l'flé se destüda
14


text:
Tag Archives: Stos
Cuors da Fundaziun de Planta sun stos ün success
(anr/mfo) Il bilantsch generel cha Mario Pult, collavuratur regiunel da la Lia Rumantscha ed organisatur dals cuors intensivs da rumauntsch a Samedan, po trer, es positiv. Den ganzen Bericht lesen unter: La Quotidiana
Stos fitg cuntaints
(anr/gns) L’emda passada on las biatletas ed igls biatlets dalla Norvegia gia en camp da trenamaint a Lantsch. La delegaziun norvegesa è stada incantada dallas relaziuns optimalas per sa preparar sen igls gis olimpics a Sotschi. Den ganzen Bericht lesen


text:
Complotto di famiglia
Complotto di famiglia (Tragatèṅ ad famìja) l'è na cumèdia śala dal 1976 'd Alfred Hitchcock trat da 'n rumànś dal scritōr ingléś Victor Canning ciamâ The Rainbird Pattern.
Al film, 'l ùltim fat da 'l regìsta ingléś prima ch'al murìs, 'l è stâ preśentâ fóra cuncōrs a 'l 29śum Fèstival ad Cannes.
Sunt
In na sitadìna dla Califòrgna, la Blanche Tyler (Barbara Harris) la tira avànti faghénd la medium in un camarèṅ davśèṅ a la cuśìna ad cà sua faghénd finta ad mét'r-as in cuntàt c'n i spìrit di marè mòrt ad soquànti védvi. Al sò amìg George Lumley (Bruce Dern) invéci 'l è 'n atōr ch'al spèta sèmpar ch'un quàlc regìsta 'l al ciàma par lauràr ma in cal méntar al s adàta a far al taxìsta e a jutàr la Blanche a catàr sù dal nutìsi dal parsòni ch'i vaṅ da lē acsè la gh'à quèl da dir sénsa far di śbali.
Arthur Adamson (William Devane) al gh'à 'n negòsi ch'al vénd di giujèi ma 'l s pasa 'l tèmp muciànd sù di diamànt bèi grôs e 'l al fà rapénd di persunàǵ pîṅ ad bèsi par pò dmandàr a 'l sò famìji di diamànt in cambi. Chi lò al s è inśgnâ faghénd far na cambra lugàda dimóndi bèṅ darènt a 'l garàǵ dla sò vila. A gh dà na maṅ la sò amànta, la Fran (Karen Black). Cuma 'l à sèmpar dit anc al scritōr Edgar Allan Poe, Arthur al lōga i diamànt «… in dua tut i pōlan véd'r-i», in atri paròli fra 'l gósi ad cristàl dal lampadàri grôs ch'a s cata in dla sala ad cà.
Un dè na vècia puta pîna 'd bèsi e sénsa fiōi, la Julia Rainbird (Cathleen Nesbitt), la và a cà dla Blanche parchè la gh'à 'n pinsēr in tèsta ch'al n la fà minga punsàr a la nòt, qvél ad murìr sénsa savér a chi lasàr tut i sò avēr parchè la n gh'à piò di parènt. La sà però che sò surèla l'iva abû 'n putèṅ che però l'à pò dâ in adusiòṅ parchè la n éra briśa spuśàda e la n vliva minga avér di scàndai. La Julia la gh prumét déś-mila dòlar se lē l'è bòna ad catàr-al, dòp tant an, druànd i sò putēr ad medium.
La dóna la s mét a 'l lavōr insém a George e, dòp na quàlc litgàda, la taca a muciàr sù soquànti trasi. A pâr ch'al pìcul al sia stâ adutâ da i Shoebridge, na còpia ch'la vivìva in un paiśèṅ ad campàgna, ma pò ch'i fùsan mòrt in 'n inséndi quànd sò fiōl al gh'iva darsèt an.


text:
da pli Scolaziun...
Latiers vegnan las suandantas scolaziuns supplementaras: stgalim secundar I, stgalim supplementar, pedagogia curativa da scola, svilup da la scola
da pli Furmaziun cuntinuada...
La purschida da furmaziun cuntinuada a la SAPGR sustegna scolastas e scolasts en differentas fasas da lur vita professiunala e dat novs impuls per scola ed instrucziun.
da pli Perscrutaziun e servetschs...
La perscrutaziun applitgada e la realisaziun dals resultads e da las enconuschientschas en products cun gudogn direct per la scienza, la furmaziun cuntinuada e la pratica furman l’incumbensa principala da la partiziun perscrutaziun, svilup e servetschs.
da pli La SAPGR...
La Scola auta da pedagogia dal Grischun (SAPGR) procura per la scolaziun e la furmaziun cuntinuada da persunas d’instrucziun per il chantun Grischun e per ils chantuns cunfinonts. Cun radund 500 studentas e students tutga la SAPGR tar las SAP mesaunas da la Svizra.
Eingeloggt als
Qua chattais Vus ina collecziun da links impurtants.s.


text:
Transcripziuns classicas
- Mesemna, 18.4.2018, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 18.4.2018, 19:00, RTR
Ovras classicas n'èn betg mo reservadas ad orchesters ed autras furmaziuns da la classica.
Cun transcriver ed arranschar talas cumposiziuns s'avra la porta dal mund classic per exempel era per brass bands. Oz pudais vus tadlar ina selecziun cun musica or da la classica che tanscha davent da l'uvertura sur parts or dad operas e ballets enfin tar la polca, il valzer ed il marsch.
Redacziun: Christa Soliva


text:
Gilles Senn ch'ha 21 onns, è stà la stagiun passada en 44 partidas da la liga naziunala A en il gol dal club da hockey da Tavau. Vitiers ha el absolvì ses emprim gieu en il dress svizzer, ed il zercladur ha Senn fatg la matura cun success.
Senn ha contract fin il 2019
Sco il HCD scriva sin sia pagina d'internet, na quinta il club grischun betg che Senn bandunia gia uss la Svizra en direcziun America e NHL. D’ina vart na possia el strusch quintar da gia pudair giugar en la National Hockey League. E sco segund vegnian era ils Devils a savair, che far experientschas e progress saja meglier pussaivel en la liga naziunala A ch’en ina liga pli bassa en l’America dal Nord. E la finala haja Gilles Senn in contract cun Tavau fin il 2019, scriva il HCD.
RR novitads 06:00


text:
Titanic (film 1997)
Titanic (id.) 'l è 'n film dramàtic americàṅ dal 1997 ad James Cameron ch'l à vins ùndas Prèmi Òscar tulénd ispirasiòṅ da di fat sucès dabòn in sla naṿ Titanic ch'l'è andàda śò fra 'l 14 e 'l 15 'd Avrìl dal 1912 dòp avér piciâ cóntar 'n iceberg durànt al sò prim viàś da Southampton a New York. Di 2223 pasegēr, miténd-ag dènt'r anc gl'otsènt d'l equipàǵ, a s 'n è salvâ sōl 705. Par cla pelìcula chè la Céline Dion l'à cantâ My Heart Will Go On.
Quànd 'l è vgnû fóra 'l à fat sù da piò 'd un migliàrd e òt ad dòlar, in alóra al più grand incàs dla stòria dal cinéma, batû sōl dód'ś an dòp par 'n àtar film ad James Cameron, Avatar. In Itàglia la pelìcula l'à vdû la luś al 16 ad Śnar dal 1998. In siē méś ad prugramasiòṅ l'à muciâ utànt'òṅ migliàrd ad franc.
Sunt
In sal tranśatlàntic Titanic la Rose De Witt Bukater (Kate Winslet), na burghéśa americàna ad darsèt an, la cgnós al pitōr buletàri Jack Dawson (Leonardo DiCaprio) ch'al s divertìs a far di diségn. Chi lò 'l viàśa in tèrsa clas méntar lē in prima insém a 'l sò muróś pîṅ ad bèsi Cal Hockley (Billy Zane). La Rose e Jack i s inamóran ma tròp tard a s pōl dar parchè la naṿ la ciàpa cónt'r a 'n iceberg e la taca a impinìr-as 'd àqua.


text:
Inhalt
Regiunal
-
Cuira perda era il segund gieu da final
En l'emprima liga han ils Cuira Capricorns era pers la segunda partida dal final dals playoffs cunter Winterthur. Questa giada cun 1:2. A chasa n'èsi betg grategià als Grischuns d'egualisar la seria da best of five, uschia ch'i stat ussa 0:2 per ils Turitgais.
L’emprim gieu da la seria da final encunter Winterthur, ina da las fermas equipas da l’emprima liga, ha Cuira pers cun 0:2.
Partenz-Signuradi cumenza cun ina victoria
En l'emprim gieu dal final da playoff da la segunda liga ha Partenz-Signuradi gudagnà cunter Dürnten Vikings cun 6:2.
RR novitads 23:00


text:
Baristas experimenteschian gugent cun differents single origins – vul di cun fava da café che deriva be dad ina tiara, di la barista da café Badilatti, Diana Bassin. En pli vegnia utilisà be fava d'arabica, uschia ch'il café cuntegnia en emprima lingia aromas da fritgs sco per exempel acid da maila. «Ed en intgins cafés vegn er purschì be singulas scadiolas café da filter.»
Maschinas – responsablas per il schlet renum
Oz vegnia il café da filter fatg a maun e betg pli cun maschinas. Gist las maschinas èn tenor Diana Bassin il motiv per sia schleta reputaziun. «Per part vegn fatg il sbagl en ustarias, ch'ins cuschina per exempel dus liters café e lai lura quel sin la platta chauda.» Tala vegnia lura stgaudada sur lung temp e ferm, lura sa schlian las substanzas pitras en il café. Pli tard ch'ins baivia il café e menders ch'el saja. «Jau pos m'imaginar che la schletta opiniun davart il café da filter vegn da là», suppona Bassin. Ch'ins na sa betg propi co far bun café da filter ha pia ruinà sia reputaziun. Vitiers vegnia ch'el na saja betg fatg uschè spert – el dovria ses temp, declera Diana Bassin.
RR Co e cum 11:15


text:
Naiv n’è fin uss anc betg crudada dal tschiel e per producir naiv cun ils chanuns da naiv èn las temperaturas memia autas. Tut las installaziuns fissan prontas cun ils bun 200 chanuns e lantschas sin il territori da skis. Ed er l’aua è gia sin la muntogna.
Tut fiss pront
Cun il nov Lej Alv che las pendicularas Engiadina San Murezzan Mountains han realisà per 20 milliuns francs ils ultims dus onns èn era pronts 400’000 m3 aua per transmidar quella cun chanuns en naiv. L’unic che manca anc èn las temperaturas idealas d’almain -3 grads. Las previsiuns da l’aura annunzian uss per la fin d’emna naiv e temperaturas marcantamain pli bassas.
Mintga chanun ha in num
L’ennavada vegn manischada via computer davent da la centrala. Là surveglian ils responsabels di e notg la lavur da las maschinas. Ils radund 40 chanuns da la vart da Marguns han la particularitad ch’els portan mintgin in num feminin. Il num deriva da las partenarias u da las figlias d’ils emploiads sin la muntogna. Uschia poss'ins tranter en er sa lamentar senza offender la persuna, ha declerà Armon Godly, il manader da l’ennavada tar las pendicularas «Engiadina San Murezzan Mountains SA»
Spustà cumenzament da la stagiun per Marguns-Corviglia
Causa la mancanza da naiv han ins spustà l’avertura da la stagiun da skis per la regiun Corviglia Marguns per in’emna sin ils 28 da november. La stagiun è dentant gia lantschada dapi in mais cun la funiculara da la Diavolezza.


text:
Durant la stad scuvra RTR lieus pli nunenconuschents en il Grischun. Quest'emna Casaccia en Val Bregaglia.
Il sulet hotel a Casaccia il hotel Stampa
Ina visita en il bus d'emetter ha er Menga Negrini fatg, ella maina l'unic hotel a Casaccia, il hotel Stampa. Il num deriva da la famiglia Stampa ch'era ina giada fitg gronda en Bregaglia. Il lieu cun il num Stampa sa chatta dentant bun 10 kilometers davent da Casaccia. Uschia che in u l'auter giast va magari a Stampa e tschertga là il hotel da Menga Negrini. Ella possia cunzunt beneventar giasts da la Belgia en ses hotel. Actualmain è il hotel plain.
Casaccia in vitg da transit
Casaccia è ina vischnanca tipica da transit. Las chasas dretg e sanester da la via chantunala èn chasas che mussan dentant l'impurtanza d'ina giada da la vischnanca al pe dal pass dal Malögia e dal Set. Quels temps èn «tempi passati». Viturins sa ferman schon ina pezza betg pli. Per paina sa ferman ussa viandants che vulan far la via panoramica enfin a Soglio ni che vulessan traversar il pass dal Set enfin a Beiva.
Ils stgars 70 abitants da Casaccia han dus auters privilegis. Els han sco sulets Bregagliots ina vista directa sin il mir da fermada Albigna e la planira è la pli gronda da l'entira val.
Da fusiuns e fusiuns
Casaccia ha fusiunà il 1971 cun Vicosoprano ed il 2010 è la fusiun da Bregaglia stà il proxim pass. Ussa è Casaccia ina da las tschintg fracziuns da la vischnanca Bregaglia.
RR actualitad 12:00


text:
Tenor las cifras da Gastrosuisse e la firma d'incasso Creditreform, han total 2220 restaurants serrà, ed ulteriuras 684 han fatg concurs. Da l'autra vart ha quai dà 2048 restaurants novs en il register da commerzi svizzer. Uschia resulta ina «muria» da restaurants da 856.
Era regiuns urbanas pateschan
Cler è sin basa da las cifras che la periferia è pertutgada. Però surtut tar l'avertura da novs restaurants sa midia quai. Là èn pertutgads surtut chantuns sco il Tessin, Berna, Genevra, Lucerna e Turitg. Là vesan ils spezialists surtut anc potenzial en il sectur elevà da la gastronomia.
Purificaziun da las structuras
Tenor il president da Gastrosuisse Casimir Platzer datti pliras raschuns: D'ina vart il ferm franc svizzer, marschas pitschnas, investiziuns spustadas e la finala memia paucas reservas. Quai deplorescha Platzer bain, fa però era valair vers la «SonntagsZeitung» ina purificaziun da las sturcturas necessaria. Tendenzialmain dettia quai anc adina plitost memia blers restaurants, cumpareglià cun il potenzial sin il martgà.
Tuttina optimistic per l'avegnir
Per l'avegnir na vesa Gastrosuisse però betg fitg nair. Ins spera che la muria da restaurants sa calmia; quai surtut tras ils indicaturs che vegnian puspè pli positivs: Ils turists che turnian ed ils consuments che fetschian puspè dapli expensas laschian sperar, tenor la Gastrosuisse.
RR novitads 12:00


text:
Uschia avess l'organisaziun a disposiziun totalmain 230 milliuns francs per questa perioda. Il Cussegl federal aveva pretendì 220,5 milliuns francs. Per ils giasts europeics saja char da far vacanzas en la Svizra, uschia Stefan Engler, il pledader da la cumissiun. Perquai mitigiar quest effect stoppia "Svizra Turissem" adina elavurar dapli martgads.
Fatschenta va enavos en la chombra gronda
Il Cussegl naziunal aveva refusà d’augmentar ils daners per il turissem. La fatschenta va cunquai anc ina giada enavos en la chombra gronda.
RR novitads 14:00


text:
Che fine ha fatto Baby Jane?
Che fine ha fatto Baby Jane? (Che fiṅ à-la fat la Baby Jane?) 'l è 'n thriller psiculògic in biànc e négar dal 1962 ad Robert Aldrich trat da 'l rumànś umònim 'd Henry Farrell. 'L è stâ preśentâ a 'l Fèstival ad Cannes dal 1963 e 'l à pò vins al Prèmi Òscar p'r i custùm dla Norma Koch. Al gh'à abû àtar quàtar Nomination, c'n anc qvéla par l'atōra prutagunìsta, la Bette Davis, ch'la fava la part dla Baby Jane. Cal persunàǵ chè 'l è stâ mis in dal 2003, da 'l American Film Institute, a 'l 44śum pòst di sinquànta più catìṿ ad sèmpar dal cìnema americàṅ.
Al film al mét insém dū star 'd Hollywood di an pasâ, la Davis e la Crawford, ch'i gh'ìvan d'l òdi dabòṅ l'una cun cl'atra tant che la Bette la s éra misa a bévar sèmpar dla Coca-Cola in sal sét saénd ch'al marè dla Joan al fava 'l aministradōr delegâ dla Pepsi Cola. Quànd la Davis l'è stada numinàda p'r al Prèmi Òscar, la Crawford, ch'la sprava che lē la n vinsìs minga la statṿa, la s éra śibìda 'd andàr a tōr al prèmi a 'l pòst dl'Anne Bancroft, numinàda p'r al film Anna dei miracoli, ch'la n psiva briśa. Quànd pò l'è andàda pròpria acsè, la Crawford l'à dit a la Davis: “La gh'à da scuśàr-um, a gh'ò 'n Òscar da ciapàr”. La Davis, da 'l cant suo, la dgiva dla Crawford «L'à durmî cun tut al stéli dla MGM, a part la caggna Lassie» e quànd l'è mòrta in dal 1977 «Òṅ al n gh'à mai da dir di quèi brut in si mòrt, sōl di quèi bèi... La Joan Crawford l'è mòrta, che bèl!».
Par la cansòṅ I'm Written a Letter to Daddy (A-j-ò scrit na létra a 'l mè papà) cantàda a 'l inìsi dal film da la Baby Jane a s è tòlt spunt da 'l braṅ cantâ par la Marilyn Monroe in dla pelìcula Facciamo l'amore dal 1960, My Heart Belongs to Daddy (Al mè cōr 'l è 'n quèl dal papà).
In alóra 'l è custâ a 'l incìrca un migliòṅ ad dòlar e al 'n à purtâ a cà nóṿ.
In dal 1991 'l è stâ fat 'n arfacimènt ad cla pelìcula chè cun la Lynn e la Vanessa Redgrave.
Sunt
In dal 1917 la Jane Hudson (Bette Davis) l'è na putìna prudìgi ch'la gira i teàtar di Stat Unî par śibìr-as, insém a sò pàdar ch'al gh sòna al piàṅ, in spetàcui dal gènar vaudeville in dua lē la canta e la fà di balét, cun di fiòc e di nàstar in si cavìi biónd e risulèṅ. Al sò sucès l'è acsè grôs ch'i gh fàn'n anc dal bàmbuli sumiliànti. In cà però l'è visiàda e la fà i caprìs cuma na diva e la dà sèmp'r adòs a sò surèla timda, la Blanche (Joan Crawford).
Al ròbi però i càmbian, e dimóndi, soquànt an dòp. Dvintàda na baghéta granda, la Baby Jane la pèrd al frésc di an indrē e la gint la taca a daśmindgàr-'s ad lē. Par cóntar la Blanche la taca na caréra ad sucès in dal mónd dal cìnema quànd la dvènta na star in dla Hollywood di an Trénta. Purtròp par lē, in dal 1935 la patìs 'n incidènt minga ciàr quànd na màchina la gh và adòs śbragànd-ag la spina dursàla. La pòvra Blanche l'è acsè custréta a vìv'r in na scrana a rudèli p'r al rèst dla sò vita. A pōl èsar ch'a sia stada pròpria sò surèla a mét'r-la sóta quànd lē l'éra drē a vèrar al cansèl p'r andàr in cà.
Dimóndi an dòp, in dal 1962, al dū surèli i èṅ dvintàdi vèci e i vìv'n insém in dla vila granda dla Blanche. La Jane la gh'à da tgnir-'g a drē ma la l'òdia parchè la gh dà la cólpa 'd avér-ag fargâ al sucès, la gh'à di distùrub in dla tèsta e l'è da spés imbariàga. La Jane la gh fà patìr incòsa, un dè la gh fà catàr in dal piàt al sò canarèṅ mòrt e in séguit anc na póndga rustìda, dgénd-ag prima, in dal méntar ch'la gh dava la clasiòṅ, ch'l'a catâ di sórag in cantìna.
Cardénd ad psēr tiràr indrē al lanséti dal tèmp, la Baby Jane, ch'l'à pasâ i sinquànta, la ciàma in cà un śóvan pianìsta śbandâ, Edwin Flagg (Victor Buono), par turnàr a far i sò nùmar da na vòlta vistìda da putìna, cuma la canta ad I'm Written a Letter to Daddy. Vdénd-as a 'l spèć però lē la capìs ch'l'è 'n diśàstar, ch'la fà sōl rìd'r i pui e ch'l'è dvintàda bruta e vècia. Al magòṅ ch'la s pòrta dèntar al crés incóra, acsè cuma la sò matéria.
La Blanche, in cal méntar, la próa in tut al manéri a persuàdar la surèla a véndar la sò cà e a far-as curàr in na clìnica par malâ psichiàtric ma a n gh'è gnint da far, la Jane la dvènta incóra più catìva sèg, rivànd anc a cupàr a śmartlàdi la camaréra dla Blanche, l’Elvira (Maidie Norman), ch'la tulìva la sò part e ch'l'iva capî i quèi catìṿ ch'la gh fava patìr. Un dè, amprufitànd-as dal fat che sò surèla la fus fóra, la Blanche la fà 'l scali, traśànd-as par tèra, p'r andàr a telefunàr a 'l sò dutōr par dmandàr ajùt ma la n gh la cava minga parchè la Jane la fà in tèmp a turnàr e a bcàr-la méntar la dascurìva sèg. Dòp avér ciamâ lē al dutōr, dgénd-ag che sò surèla la 'n iva sarnî 'n àtar, la taca a dar di cals a la Blanche par far-'g-la pagàr e pò la la sèra in cambra sua, ligànd-la a lèt.
In un mumènt in dua la tórna putìna in dla tèsta, la Jane la decìd ad purtàr sò surèla a 'l mâr. L'è lè ch'la Blanche la gh cònta cuś'éra sucès dabòṅ al dè d'l incidènt. Cl'atra la n fà na piga, la gh śibìs un ślâ e la gh diś «Alóra in tut chi an chè a 'révan psû ès'r amìghi».


text:
Il nov project deditgà al teater mundial preschenta Netzer il di da Bumaun a Riom, quai communitgescha Origen. La chasa da teater duai mussar la caducitad cun structuras temporaras e suenter 5 onns duai il project alura esser a fin. Preschentaziuns duai dar l’entir onn da tuttas stagiuns.
Origen gia la segunda giada in il pass dal Güglia
Origen aveva gia manà si l'onn 2010 in teater sin il pass dal Güglia. Netzer è fascinà dal pass dal Güglia. Sco Origen scriva a las medias saja il pass in surpassadi da la transiziun dal metafisic. En nagin lieu saja la dumonda fundamentala da l’umanitad il «nua va la via?» e «danunder vegnin nus?» pli presenta. Sco er en nagin lieu sajan las stagiuns pli sensiblas.
RR novitads 16:00