text:
455
Rumantsch è ina lingua naziunala, ma ina lingua parzialmain uffiziala da la Confederaziun, numnadamain en la correspundenza cun persunas da lingua rumantscha. La translaziun d'in decret federal serva a l'infurmaziun, n'ha dentant nagina validitad legala.
Lescha federala davart la protecziun dals animals
(LPAn)
dals 16 da december 2005 (versiun dal 1. da matg 2017)
1. chapitel Disposiziuns generalas
Art. 1 Intent
L'intent da questa lescha è quel da proteger la dignitad ed il bainesser da l'animal.
Art. 2 Champ d'applicaziun
1 La lescha vala per vertebrads. Il Cussegl federal fixescha per tge invertebrads ch'ella è applitgabla en tge dimensiun. Per quest intent s'orientescha el a las experientschas scientificas davart la sensibilitad dals invertebrads.
2 Resalvadas restan la Lescha da chatscha dals 20 da zercladur 19861, la Lescha federala dal 1. da fanadur 19662 davart la protecziun da la natira e da la patria, la Lescha federala dals 21 da zercladur 19913 davart la pestga, la Lescha federala dals 13 da december 20024 davart la furmaziun professiunala sco er la Lescha federala dal 1. da fanadur 19665 davart epidemias d'animals.
Art. 3 Noziuns
En questa lescha signifitgan las suandantas noziuns il sequent:
- a.
- dignitad: l'atgna valur da l'animal che sto vegnir respectada cun tractar l'animal. La dignitad da l'animal na vegn betg respectada, sch'ina grevezza da l'animal na po betg vegnir giustifitgada cun interess predominants. Ina grevezza è avant maun, sche l'animal sto subir oravant tut dolurs, suffrientschas u donns, sch'el vegn tementà u umilià, sche sia apparientscha u sias abilitads vegnan midadas radicalmain u sch'el vegn instrumentalisà memia fitg;
- b.
- bainesser: il bainesser dals animals è particularmain dà, sche:
- 1.
- la tegnida ed il nutriment dals animals èn uschia, che lur funcziuns dal corp e lur cumportament n'èn betg disturbads ed uschia, che lur abilitad da s'adattar n'è betg dumandada en moda excessiva,
- 2.
- els han la pussaivladad da sa cumportar en moda confurma a la spezia entaifer lur abilitad biologica da s'adattar,
- 3.
- els èn clinicamain sauns,
- 4.
- i vegnan evitads dolurs, suffrientschas, donns e tema;
- c.
- experiment cun animals: mintga mesira, tar la quala vegnan utilisads animals vivs per:
- 1.
- examinar ina ipotesa scientifica,
- 2.
- constatar l'effect d'ina tscherta mesira vi da l'animal,
- 3.
- examinar ina substanza,
- 4.
- gudagnar u examinar cellas, organs u liquids corporals, danor sche quai vegn fatg en il rom da la producziun agricula, d'ina activitad diagnostica u curativa vi da l'animal ubain per cumprovar il stadi da la sanadad da populaziuns d'animals,
- 5.
- mantegnair u reproducir organissems esters a la spezia,
- 6.
- servir a l'instrucziun sco er a la scolaziun ed a la furmaziun supplementara.
Art. 4 Princips
1 Tgi che s'occupa d'animals, sto:
- a.
- tegnair quint il meglier pussaivel da lur basegns; e
- b.
- procurar per lur bainesser, uschenavant che l'intent da lur utilisaziun permetta quai.
2 Nagin na dastga chaschunar nungiustifitgadamain dolurs, suffrientschas u donns ad in animal, tementar l'animal u betg resguardar sia dignitad en in'autra moda. Igl è scumandà da maltractar, da negliger u da stanclentar animals nunnecessariamain.
3 Il Cussegl federal scumonda ulteriuras praticas vi d'animals, sche quellas violeschan lur dignitad.
Art. 5 Scolaziun ed infurmaziun
1 La Confederaziun po promover la scolaziun e la furmaziun supplementara da quellas persunas che s'occupan d'animals.
1bis Il Cussegl federal po prevair che tschertas scolaziuns e furmaziuns supplementaras vegnian renconuschidas da la Confederaziun e dals chantuns.1
2 La Confederaziun procura per l'infurmaziun da la publicitad en dumondas da la protecziun dals animals.2
2. chapitel S'occupar d'animals
1. secziun Tegnair animals
Art. 6 Pretensiuns generalas
1 Tgi che tegna u ha quità d'animals, als sto nutrir e tgirar adequatamain, als conceder l'occupaziun e la libertad da sa mover ch'èn necessarias per lur bainesser sco er - sche quai fa da basegn - in alloschi.
2 Suenter avair consultà ils circuls interessads decretescha il Cussegl federal - resguardond las experientschas scientificas e tegnend quint dal stadi da l'experientscha e dal svilup tecnic - prescripziuns davart la tegnida d'animals, particularmain pretensiuns minimalas. El scumonda geners da tegnair animals che cuntrafan als princips da la protecziun dals animals.
3 El po fixar las pretensiuns a la scolaziun ed a la furmaziun supplementara da las possessuras e dals possessurs d'animals sco er da quellas persunas che scoleschan u che tgiran animals.1
1 Versiun tenor la cifra I da la LF dals 15 da zer. 2012, en vigur dapi il 1. da schan. 2013 (AS 2012 6279; BBl 2011 7055).
Art. 7 Obligaziun d'annunzia e da dumandar ina permissiun, scumonds1
1 Il Cussegl federal po suttametter a l'obligaziun d'annunzia u da dumandar ina permissiun tscherts geners da tegnair animals, la tegnida da tschertas spezias d'animals sco er tschertas tgiras d'animals.2
2 Il commerzi cun sistems ed indrizs da stallaziun che vegnan producids en seria per animals da niz dovra ina permissiun federala. La permissiun vegn concedida mo, sch'ils sistems ed ils indrizs correspundan a las pretensiuns d'ina tegnida d'animals confurma a lur natira. Il Cussegl federal regla la procedura da permissiun e determinescha per tge animals da niz ch'ella è applitgabla. Per tscherts geners da tegnair animals po el prevair excepziuns da l'obligaziun da dumandar ina permissiun.
3 La tegnida professiunala e privata d'animals selvadis, che fan pretensiuns spezialas a la tegnida d'animals ed a la tgira d'animals, basegna ina permissiun. L'import da delfins e d'autras spezias da balenas (cetacea) è scumandà.3
4 Il Cussegl federal po declerar sco obligatoric da dumandar ina permissiun per il commerzi e l'utilisaziun da meds auxiliars e d'apparats che chaschunan suffrientschas e che vegnan duvrads per instruir e per controllar animals u als po scumandar.4
1 Versiun tenor la cifra I da la LF dals 15 da zer. 2012, en vigur dapi il 1. da schan. 2013 (AS 2012 6279; BBl 2011 7055).
2 Versiun tenor la cifra I da la LF dals 15 da zer. 2012, en vigur dapi il 1. da schan. 2013 (AS 2012 6279; BBl 2011 7055).
3 Integrà la segunda frasa tras la cifra I da la LF dals 15 da zer. 2012, en vigur dapi il 1. da schan. 2013 (AS 2012 6279; BBl 2011 7055).
4 Integrà tras la cifra I da la LF dals 15 da zer. 2012, en vigur dapi il 1. da schan. 2013 (AS 2012 6279; BBl 2011 7055).
Art. 8 Protecziun da las investiziuns
Ils edifizis ed ils indrizs che vegnan permess tenor questa lescha per animals da niz pon vegnir duvrads - suenter lur construcziun - almain durant la durada ordinaria d'amortisaziun.
Art. 9 Persunal per la tgira d'animals
Il Cussegl federal po determinar en tge secturs ordaifer l'agricultura che l'engaschament da tgiradras e da tgiraders d'animals è necessari.
2. secziun Tratga d'animals e modificaziuns geneticas
Art. 10 Trair e producir animals
1 L'applicaziun da metodas da tratga e da producziun natiralas sco er artifizialas na dastga betg chaschunar - als animals geniturs ed a lur descendents - dolurs, suffrientschas, donns u disturbis dal cumportament che vegnan chaschunads u ch'èn liads a la finamira da tratga; resalvadas restan las disposiziuns davart experiments cun animals.
2 Il Cussegl federal decretescha prescripziuns davart la tratga e davart la producziun d'animals e fixescha ils criteris per giuditgar l'admissibladad da las finamiras da tratga e da las metodas da reproducziun; per quest intent resguarda el la dignitad da l'animal. El po scumandar la tratga, la producziun, la tegnida, l'import, il transit e l'export sco er il commerzi cun animals che han tschertas caracteristicas, en spezial abnormitads dal corp e dal cumportament.1
1 Versiun da la segunda frasa tenor la cifra I da la LF dals 15 da zer. 2012, en vigur dapi il 1. da schan. 2013 (AS 2012 6279; BBl 2011 7055).
Art. 11 Obligaziun da dumandar ina permissiun per animals modifitgads geneticamain
1 Tgi che producescha, tira, tegna, dovra u fa commerzi cun animals modifitgads geneticamain dovra ina permissiun chantunala. Tgi che producescha, tira, tegna u fa commerzi cun tals animals per intents da perscrutaziun, da terapia e da diagnostica, dovra ina permissiun chantunala tenor l'artitgel 19 alinea 1. En ils auters cas sa drizza la procedura da permissiun tenor las disposiziuns davart experiments cun animals e tenor la Lescha dals 21 da mars 20031 davart la tecnica genetica.
2 Suenter avair consultà ils circuls interessads, la Cumissiun federala d'etica per la biotecnologia en il sectur betg uman, la Cumissiun federala spezialisada per la segirezza biologica e la Cumissiun federala per ils experiments cun animals fixescha il Cussegl federal criteris che permettan da considerar ils interess cun producir, cun trair, cun tegnair e cun duvrar animals modifitgads geneticamain sco er cun far commerzi cun tals animals.
3 Il Cussegl federal regla las pretensiuns als instituts, en ils quals vegnan realisadas activitads tenor l'alinea 1 segunda frasa, en spezial las pretensiuns a l'infrastructura, al persunal, a la surveglianza ed a la documentaziun.
4 Il Cussegl federal po prevair excepziuns da l'obligaziun da dumandar ina permissiun ubain simplificaziuns en la procedura da permissiun particularmain, sch'igl è cler, ch'i na resultan betg dolurs, suffrientschas, donns u disturbis dal cumportament tar ils animals, pervia da las metodas da producziun u da tratga, e sch'i vegn tegnì quint da la dignitad da l'animal en in'autra moda.
1 SR 814.91
Art. 12 Obligaziun d'annunzia
1 Ils animals modifitgads geneticamain che subeschan dolurs, suffrientschas, donns u disturbis dal cumportament pervia da la producziun u pervia da la tratga, ubain dals quals la dignitad na vegn betg resguardada en in'autra moda ston vegnir annunziads a l'autoritad chantunala.
2 L'autoritad chantunala transferescha questas annunzias a la Cumissiun chantunala per experiments cun animals e decida - sin fundament da la proposta da tala - davart l'admissibladad da la tratga.
3 Il Cussegl federal regla ils detagls da l'annunzia.
3. secziun Circulaziun d'animals e da products d'animals3
Art. 131Obligaziun da dumandar ina permissiun e d'annunzia
1 Il commerzi professiunal cun animals e l'utilisaziun d'animals vivs per far reclama dovran ina permissiun.
2 Il Cussegl federal po declerar occurrenzas surregiunalas cun animals sco suttamessas a l'obligaziun d'annunzia e po dumandar ina permissiun.
1 Versiun tenor la cifra I da la LF dals 15 da zer. 2012, en vigur dapi il 1. da schan. 2013 (AS 2012 6279; BBl 2011 7055).
Art. 14 Cundiziuns, restricziuns e scumonds1
1 Per motivs da la protecziun dals animals e da la protecziun da las spezias po il Cussegl federal liar a cundiziuns, restrenscher u scumandar l'import, il transit e l'export d'animals u da products d'animals2. Resalvà resta l'import da charn koschra e da charn halal, per garantir il provediment suffizient cun tala charn da las communitads gidieua ed islamica. Il dretg d'importar e da retrair tala charn è reservà a las commembras ed als commembers da questas communitads sco er a lur persunas giuridicas ed a lur societads da persunas appartegnentas.
2 Scumandads èn l'import, il transit e l'export da fols da giat e da chaun e da products da tals sco er il commerzi cun tals fols e cun tals products.3
1 Versiun tenor la cifra I da la LF dals 15 da zer. 2012, en vigur dapi il 1. da schan. 2013 (AS 2012 6279; BBl 2011 7055).
2 Versiun tenor l'agiunta 1 cifra 2 da la LF dals 16 da mars 2012 davart la circulaziun cun animals e cun plantas da spezias protegidas; en vigur dapi il 1. d'oct. 2013 (AS 2013 3095; BBl 2011 6985).
3 Versiun tenor la cifra I da la LF dals 15 da zer. 2012, en vigur dapi il 1. da schan. 2013 (AS 2012 6279; BBl 2011 7055).
4. secziun Transports d'animals
Art. 15 Princips1
1 Ils transports d'animals ston vegnir fatgs cun schanetg e senza in retard nunnecessari. La durada dal viadi importa maximalmain 6 uras a partir da la plazza da chargiada. Il Cussegl federal decretescha las disposiziuns excepziunalas.
2 Suenter avair consultà las organisaziuns da branscha regla el las pretensiuns a la scolaziun ed a la furmaziun supplementara dal persunal incumbensà cun il transport professiunal d'animals.
1 Integrà tras la cifra I da la LF dals 15 da zer. 2012, en vigur dapi il 1. da schan. 2013 (AS 2012 6279; BBl 2011 7055).
Art. 15a1Transports internaziunals d'animals
1 Tgi che organisescha professiunalmain transports internaziunals d'animals dovra ina permissiun.
2 Il Cussegl federal po determinar tge normas internaziunalas che ston vegnir observadas tar transports internaziunals d'animals.
3 Il transit tras la Svizra d'arments, da nursas, da chauras, da portgs, da chavals da maz e da giaglinom da maz dastga vegnir fatg mo cun la viafier u cun aviuns.
1 Integrà tras la cifra I da la LF dals 15 da zer. 2012, en vigur dapi il 1. da schan. 2013 (AS 2012 6279; BBl 2011 7055).
5. secziun Intervenziuns vi d'animals
Art. 16
Las intervenziuns che chaschunan dolurs dastgan vegnir fatgas mo cun ina suppressiun generala u locala da las dolurs che vegn exequida d'ina persuna cumpetenta. Il Cussegl federal fixescha las excepziuns. El determinescha tge persunas che valan sco cumpetentas. Resalvadas restan las disposiziuns da questa lescha concernent ils experiments cun animals.
6. secziun Experiments cun animals
Art. 17 Restricziun a la dimensiun indispensabla
Ils experiments cun animals che chaschunan dolurs, suffrientschas u donns als animals, che als tementeschan, che pregiuditgeschan considerablamain lur stadi general u che na resguardan betg lur dignitad en in'autra moda ston vegnir restrenschids a la dimensiun indispensabla.
Art. 18 Obligaziun da dumandar ina permissiun
1 Tgi che vul far experiments cun animals dovra ina permissiun da l'autoritad chantunala cumpetenta.
2 Las praticas tenor l'artitgel 11 alinea 1 ultima frasa han il medem status da procedura sco ils experiments cun animals.
3 L'autoritad chantunala cumpetenta suttametta las dumondas da permissiun per experiments cun animals tenor l'artitgel 17 a la Cumissiun chantunala per experiments cun animals.
4 Las permissiuns ston vegnir limitadas. Ellas pon vegnir colliadas cun cundiziuns e cun pretensiuns.
5 Ils instituts ed ils labors che fan experiments cun animals sco er las tratgas d'animals d'experiment ston tegnair ina controlla dal dumber d'animals.
Art. 19 Pretensiuns
1 Il Cussegl federal fixescha las pretensiuns als instituts ed als labors, en ils quals dastgan vegnir fatgs experiments cun animals, a la scolaziun ed a la furmaziun supplementara dal persunal sco er a la permissiun da tegnidas, da tratgas e da negozis d'animals d'experiment.
2 Il Cussegl federal determinescha ils criteris per giuditgar la dimensiun indispensabla en il senn da l'artitgel 17.
3 Il Cussegl federal po declerar sco inadmissibels tscherts intents d'experiments.
4 In experiment cun animals è en spezial inadmissibel, sch'el chaschuna dolurs, suffrientschas u donns memia gronds a l'animal en cumparegliaziun cun il gudogn d'enconuschientschas ubain sch'el tementescha memia fitg l'animal.
Art. 20 Execuziun dals experiments
1 Dolurs, suffrientschas u donns dastgan mo vegnir chaschunads ad in animal, u in animal dastga mo vegnir tementà, sche quai è inevitabel per ademplir l'intent da l'experiment cun animals.
2 Ils experiments dastgan vegnir fatgs mo cun animals d'in stgalim superiur da la scala da l'evoluziun, sche l'intent na po betg vegnir cuntanschì cun animals d'in stgalim inferiur da la scala da l'evoluziun e sch'i na dat naginas metodas alternativas adattadas.
3 Il Cussegl federal fixescha las ulteriuras pretensiuns a l'execuziun dals experiments.
Art. 20a1Infurmaziun da la publicitad
1 Suenter la terminaziun d'in experiment cun animals publitgescha l'Uffizi federal da segirezza alimentara e fatgs veterinars (USAV)2 las suandantas indicaziuns:
- a.
- il titel ed il sectur spezial da l'experiment cun animals;
- b.
- l'intent da l'experiment;
- c.
- il dumber d'animals duvrads da mintga spezia d'animals;
- d.
- il grad da grevezza, al qual ils animals involvids èn stads suttamess.
2 Il Cussegl federal po prevair ch'i vegnian publitgadas ulteriuras indicaziuns, sche nagins interess publics u privats predominants degns da vegnir protegids na s'opponan a quai.
3 El regla ils detagls, en spezial il grad da precisaziun da las indicaziuns che ston vegnir furnidas da las persunas responsablas per in experiment cun animals. En quest connex resguarda el ils interess publics u privats predominants degns da vegnir protegids.
1 Integrà tras la cifra I da la LF dals 15 zerc. 2012, en vigur dapi il 1. da matg 2014 (AS 2012 6279, 2013 3707; BBl 2011 7055).
2 La designaziun da l'unitad administrativa è vegnida adattada per il 1. da schan. 2014 applitgond l'art. 16 al. 3 da l'Ordinaziun dals 17 da nov. 2004 davart las publicaziuns uffizialas (RO 2004 4937). Questa adattaziun è vegnida fatga en tut il text.
6a. secziun4 Sistem d'infurmaziun en il sectur dals experiments cun animals
Art. 20b Intent e cuntegn
1 La Confederaziun maina in sistem d'infurmaziun en il sectur dals experiments cun animals per sustegnair las incumbensas legalas da la Confederaziun e dals chantuns.
2 Il sistem d'infurmaziun cuntegna las suandantas datas da persuna:
- a.
- datas davart persecuziuns e sancziuns administrativas e penalas;
- b.
- datas davart permissiuns e davart surveglianzas dals experiments cun animals;
- c.
- datas davart permissiuns e davart surveglianzas da las tegnidas, da las tratgas e dals negozis d'animals d'experiment;
- d.
- datas per annunziar lingias u tscheps d'animals engrevgiads;
- e.1
- datas davart la scolaziun e davart la furmaziun supplementara;
- f.
- datas ch'èn necessarias per publitgar la statistica d'experiments cun animals;
- g.
- datas ch'èn necessarias per administrar las applicaziuns ed ils sistems.
1 Versiun tenor la cifra 20 da l'agiunta da la LF dals 20 da zer. 2014 davart il perfecziunament, en vigur dapi il 1. da schan. 2017 (AS 2016 689; BBl 2013 3729).
Art. 20c Dretgs d'access
1 En il rom da lur incumbensas legalas dastgan las suandantas persunas elavurar datas da persuna, datas da persuna ch'èn spezialmain degnas da vegnir protegidas sco er profils da la persunalitad, ed avair access a questas datas:
- a.
- las collavuraturas ed ils collavuraturs da l'Uffizi federal veterinar (UFV) che adempleschan incumbensas che stattan en connex cun la surveglianza suprema;
- b.
- las collavuraturas ed ils collavuraturs da las autoritads chantunalas da permissiun, en lur champ da cumpetenza;
- c.
- las commembras ed ils commembers da las cumissiuns chantunalas per experiments cun animals, en lur champ da cumpetenza;
- d.
- las collavuraturas ed ils collavuraturs dals instituts, dals labors sco er da las tegnidas, da las tratgas e dals negozis d'animals d'experiment, en lur champ da cumpetenza.
2 Las collavuraturas ed ils collavuraturs da las autoritads chantunalas da permissiun ed ils commembers da las cumissiuns chantunalas per experiments cun animals dastgan - en ina procedura d'invista - prender cogniziun da datas d'auters chantuns davart dumondas e decisiuns da permissiun, sche quai è necessari per ademplir lur incumbensas legalas.
Art. 20d Taxas
La Confederaziun incassescha taxas dals chantuns per l'utilisaziun dal sistem d'infurmaziun. Il Cussegl federal fixescha las taxas.
Art. 20e Regulaziuns cumplementaras
Il Cussegl federal regla:
- a.
- la collavuraziun cun ils chantuns;
- b.
- il catalog da datas;
- c.
- las responsabladads per l'elavuraziun da las datas;
- d.
- ils dretgs d'access, particularmain la dimensiun dals access en la procedura d'invista;
- e.
- las mesiras organisatoricas e tecnicas ch'èn necessarias per garantir la protecziun da las datas e la segirezza da las datas, particularmain las premissas per conceder l'access;
- f.
- l'archivaziun;
- g.
- il termin da tegnair en salv e da stizzar las datas.
7. secziun Mazzar animals
Art. 21
1 Ils mammals dastgan vegnir mazzads mo, sch'els èn vegnids sturnids avant che cumenzar a trair il sang.
2 Il Cussegl federal po suttametter il mazzament d'auters animals a l'obligaziun da sturnir.
3 El determinescha las metodas da sturnir admessas.
4 Suenter avair consultà las organisaziuns da branscha regla el las pretensiuns a la scolaziun ed a la furmaziun supplementara dal persunal dals stabiliments da maz.
3. chapitel Perscrutaziun
Art. 22
1 La Confederaziun maina e sustegna la perscrutaziun scientifica e relevanta per la protecziun dals animals.
2 En collavuraziun cun las scolas autas e cun l'industria promova ella cunzunt il svilup, la renconuschientscha e l'applicaziun da metodas che pon remplazzar ils experiments cun animals u che pon reducir il dumber d'animals d'experiment ubain la grevezza che quels ston supportar. En spezial promova ella ils projects da perscrutaziun spezials che han la finamira d'eliminar las dolurs, las suffrientschas u las temas en cas d'intervenziuns tenor l'artitgel 16.
4. chapitel Mesiras administrativas e recurs d'autoritads
Art. 23 Scumonds da tegnair animals
1 L'autoritad cumpetenta po scumandar per in temp limità u illimità a las suandantas persunas da tegnair u da trair animals, da far commerzi cun animals u da s'occupar professiunalmain d'animals:
- a.
- a las persunas ch'èn vegnidas chastiadas pervia da cuntravenziuns repetidas u grevas cunter las prescripziuns da questa lescha e da ses decrets executivs u cunter disposiziuns;
- b.
- a las persunas ch'èn per auters motivs inablas da tegnair u da trair animals.
2 In tal scumond pronunzià d'in chantun vala en l'entira Svizra.
3 L'UFV maina in register dals scumonds pronunziads. Da quest register pon ils posts chantunals spezialisads prender invista tenor l'artitgel 33 per ademplir lur incumbensas legalas.1
4 Il Cussegl federal po concluder contracts internaziunals concernent il barat vicendaivel d'infurmaziuns davart scumonds pronunziads. El po prevair che scumonds ch'èn vegnids pronunziads a l'exteriur sajan applitgabels en Svizra.2
Art. 24 Intervenziuns da l'autoritad
1 L'autoritad cumpetenta intervegn immediatamain, sch'i vegn constatà che animals vegnan negligids u tegnids sut cundiziuns totalmain inadequatas. Ella po sequestrar preventivamain ils animals ed als collocar en in lieu adattà a quint da la possessura u dal possessur; sche necessari lascha ella vender u mazzar ils animals. Per quest intent po ella dumandar l'agid dals organs da polizia.
2 Il retgav d'ina utilisaziun da l'animal pervegn a la possessura u al possessur, suenter avair deducì ils custs da procedura.
3 Sch'i vegnan constatadas cuntravenziuns chastiablas cunter las prescripziuns da questa lescha, fan las autoritads ch'èn cumpetentas per l'execuziun ina denunzia penala.1
4 En cas levs po l'autoritad ch'è cumpetenta per l'execuziun renunziar da far ina denunzia penala.2
Art. 251Recurs d'autoritads
1 Cunter disposiziuns da las autoritads chantunalas concernent experiments cun animals ha l'UFV ils meds legals dal dretg chantunal e federal.
2 Las autoritads chantunalas communitgeschan lur decisiuns immediatamain a l'UFV.
1 Versiun tenor la cifra I da la LF dals 15 da zer. 2012, en vigur dapi il 1. da schan. 2013 (AS 2012 6279; BBl 2011 7055).
5. chapitel Disposiziuns penalas
Art. 26 Maltractament d'animals
1 Cun in chasti da detenziun da fin a 3 onns u cun in chasti pecuniar vegn chastià tgi che fa intenziunadamain il suandant:1
- a.
- maltracta, negligescha, stanclenta nunnecessariamain in animal u na resguarda betg sia dignitad en in'autra moda;
- b.
- mazza animals en moda crudaivla u da levsenn;
- c.
- organisescha cumbats tranter u cun animals, tar ils quals ils animals vegnan maltractads u mazzads;
- d.
- chaschuna dolurs, suffrientschas u donns ad in animal u al tementescha cun realisar experiments, nun che quai saja inevitabel per la finamira persequitada;
- e.
- lascha ir u lascha enavos in animal domestic u in animal tegnì en in manaschi cun l'intenziun da sa deliberar d'el.
2 Sche la delinquenta u il delinquent agescha per negligientscha, vegn ella u el chastià cun in chasti pecuniar da fin a 180 taxas per di.2
Art. 271Cuntravenziuns en la circulaziun d'animals e da products d'animals
2 Cun ina multa da fin a 20 000 francs vegn chastià tgi che na resguarda intenziunadamain betg - en la circulaziun d'animals u da products d'animals - las cundiziuns, las restricziuns u ils scumonds tenor l'artitgel 14. L'emprova, la cumplicitad e l'instigaziun èn chastiablas. Sche la delinquenta u il delinquent agescha per negligientscha, vegn ella u el chastià cun ina multa.
Art. 28 Ulteriuras cuntravenziuns
1 Nun che l'artitgel 26 saja applitgabel, vegn chastià cun ina multa da fin a 20 000 francs tgi che intenziunadamain1:
- a.
- na resguarda betg las prescripziuns davart la tegnida d'animals;
- b.
- tira u producescha animals cuntrari a las prescripziuns;
- c.
- producescha, tira, tegna, fa commerzi u utilisescha animals modifitgads geneticamain cuntrari a las prescripziuns;
- d.
- transporta animals cuntrari a las prescripziuns;
- e.
- fa intervenziuns vi da l'animal u experiments cun animals cuntrari a las prescripziuns;
- f.
- mazza animals cuntrari a las prescripziuns;
- g.
- fa autras praticas vi d'animals, ch'èn scumandadas per lescha u per ordinaziun;
- h.2
- fa professiunalmain commerzi cun animals cuntrari a las prescripziuns;
- i.3
- utilisescha animals vivs per intents da reclama cuntrari a las prescripziuns.
2 L'emprova, la cumplicitad e l'instigaziun èn chastiablas. Sche la delinquenta u il delinquent agescha per negligientscha, vegn ella u el chastià cun ina multa.4
3 Cun ina multa vegn chastià tgi che cuntrafa intenziunadamain u per negligientscha ad ina prescripziun executiva, da la quala la violaziun è vegnida declerada sco chastiabla, u ad ina decisiun ch'è drizzada ad el e che cuntegna la smanatscha da chasti tenor quest artitgel.5
1 Versiun tenor la cifra I da la LF dals 15 da zer. 2012, en vigur dapi il 1. da schan. 2013 (AS 2012 6279; BBl 2011 7055).
2 Integrà tras la cifra I da la LF dals 15 da zer. 2012, en vigur dapi il 1. da schan. 2013 (AS 2012 6279; BBl 2011 7055).
3 Integrà tras la cifra I da la LF dals 15 da zer. 2012, en vigur dapi il 1. da schan. 2013 (AS 2012 6279; BBl 2011 7055).
4 Versiun tenor la cifra I da la LF dals 15 da zer. 2012, en vigur dapi il 1. da schan. 2013 (AS 2012 6279; BBl 2011 7055).
5 Versiun tenor la cifra I da la LF dals 15 da zer. 2012, en vigur dapi il 1. da schan. 2013 (AS 2012 6279; BBl 2011 7055).
Art. 29 Surannaziun
La persecuziun penala surannescha en 5 onns, il chasti en 4 onns.
Art. 30 Persunas giuridicas e societads commerzialas
L'artitgel 6 da la Lescha federala dals 22 da mars 19741 davart il dretg penal administrativ è applitgabel.
1 SR 313.0
Art. 311Persecuziun penala
1 La persecuziun ed il giudicament d'acts chastiabels èn chaussa dals chantuns.
2 Tenor l'artitgel 27 alinea 2 persequitescha e giuditgescha el cuntravenziuns che vegnan constatadas dals posts da controlla da cunfin admess a chaschun da l'import, dal transit e da l'export d'animals e da products d'animals. Sch'igl exista a medem temp ina cuntravenziun cunter la Lescha da duana dals 18 da mars 20052 u cunter la Lescha dals 12 da zercladur 20093 davart la taglia sin la plivalur, persequitescha e giuditgescha l'Administraziun federala da duana las cuntravenziuns.
3 Sch'igl exista en cas da l'import, dal transit e da l'export d'animals e da products d'animals ordaifer ils posts da controlla da cunfin renconuschids a medem temp ina cuntravenziun cunter la Lescha da duana dals 18 da mars 2005 u cunter la Lescha dals 12 da zercladur 2009 davart la taglia sin la plivalur, persequitescha e giuditgescha l'Administraziun federala da duana las cuntravenziuns.
4 Sch'ina cuntravenziun represchenta a medem temp ina cuntravenziun tenor ils alineas 1, 2 u 3, ch'è drizzada cunter la Lescha federala dals 16 da mars 20124 davart il traffic cun spezias d'animals e da plantas protegidas, cunter la Lescha da duana dals 18 da mars 2005, cunter la Lescha dals 12 da zercladur 2009 davart la taglia sin la plivalur, cunter la Lescha da victualias dals 20 da zercladur 20145, cunter la Lescha dal 1. da fanadur 19666 davart epidemias d'animals, cunter la Lescha da chatscha dals 20 da zercladur 19867 u cunter la Lescha federala dals 21 da zercladur 19918 davart la pestga, e che sto vegnir persequitada da la medema autoritad federala, vegn applitgà il chasti smanatschà per la cuntravenziun la pli greva; quest chasti po vegnir augmentà adequatamain.9
1 Versiun tenor la cifra I da la LF dals 15 da zer. 2012, en vigur dapi il 1. d'oct. 2013 (AS 2012 6279; BBl 2011 7055). Vesair er art. 45a qua sutvart.
2 SR 631.0
3 SR 641.20
4 SR 453
5 SR 817.0
6 SR 916.40
7 SR 922.0
8 SR 923.0
9 Versiun tenor la cifra II 2 da l'agiunta da la Lescha da victualias dals 20 da zer. 2014, en vigur dapi il 1. da matg 2017 (AS 2017 249; BBl 2011 5571).
6. chapitel Disposiziuns finalas
1. secziun Execuziun
Art. 32 Execuziun tras la Confederaziun ed ils chantuns
1 Il Cussegl federal decretescha las prescripziuns executivas. El po autorisar l'UFV da decretar prescripziuns executivas da caracter tecnic.1
2 L'execuziun è chaussa dals chantuns, nun che la lescha prevesia insatge auter. Ils chantuns pon regiunalisar l'execuziun.
2bis Il Cussegl federal po obligar ils chantuns d'infurmar la Confederaziun davart las mesiras executivas ch'els han prendì e davart ils resultats da las controllas e da las examinaziuns ch'els han fatg.2
3 Il Cussegl federal determinescha en tge dimensiun ch'ils manaschis che tegnan animals ston vegnir controllads e co che la realisaziun dals experiments cun animals sto vegnir survegliada. La controlla dals manaschis che tegnan animals e la registraziun correspundenta da datas ston vegnir coordinadas cun las controllas che vegnan pretendidas en la legislaziun davart l'agricultura, las epidemias d'animals e las victualias.
4 Il Cussegl federal regla la scolaziun e la furmaziun supplementara da las persunas che adempleschan funcziuns en connex cun l'execuziun da questa lescha.3
5 Tenor l'artitgel 7 alinea 2 èn l'execuziun da la procedura da permissiun e la surveglianza da l'import, dal transit e da l'export d'animals e da products d'animals als posts da controlla da cunfin admess chaussa da la Confederaziun.4
1 Versiun da la segunda frasa tenor la cifra I da la LF dals 15 da zer. 2012, en vigur dapi il 1. da schan. 2013 (AS 2012 6279; BBl 2011 7055).
2 Integrà tras la cifra I da la LF dals 15 da zer. 2012, en vigur dapi il 1. da schan. 2013 (AS 2012 6279; BBl 2011 7055).
3 Versiun tenor la cifra I da la LF dals 15 da zer. 2012, en vigur dapi il 1. da schan. 2013 (AS 2012 6279; BBl 2011 7055).
4 Versiun tenor la cifra I da la LF dals 15 da zer. 2012, en vigur dapi il 1. d'oct. 2013 (AS 2012 6279; BBl 2011 7055). Vesair er l'art. 45a qua sutvart.
Art. 32a1Collavuraziun internaziunala
Il Cussegl federal po far contracts internaziunals davart la scolaziun, la realisaziun da controllas ed il barat d'infurmaziuns sin il champ da la protecziun dals animals.
1 Integrà tras la cifra I da la LF dals 15 da zer. 2012, en vigur dapi il 1. da schan. 2013 (AS 2012 6279; BBl 2011 7055).
Art. 32b1Protesta
1 Las disposiziuns da l'UFV pon vegnir contestadas cun ina protesta.
2 L'effect suspensiv po vegnir privà da la protesta.
3 Il termin da protesta dura 10 dis.
1 Integrà tras la cifra I da la LF dals 15 da zer. 2012, en vigur dapi il 1. da schan. 2013 (AS 2012 6279; BBl 2011 7055).
Art. 33 Post chantunal spezialisà
Ils chantuns installeschan mintgamai in post spezialisà che stat sut la responsabladad da la veterinaria chantunala u dal veterinari chantunal; in post ch'è adattà per garantir l'execuziun da questa lescha u da las prescripziuns ch'èn vegnidas decretadas sin basa dad ella.
Art. 34 Cumissiun chantunala per experiments cun animals
1 Ils chantuns nomineschan mintgamai ina Cumissiun per experiments cun animals che sa cumpona da spezialistas e da spezialists, ch'è independenta da l'autoritad da permissiun ed en la quala èn represchentadas adequatamain las Organisaziuns per la protecziun dals animals. Plirs chantuns pon instituir ina cumissiun cuminaivla.
2 La Cumissiun per experiments cun animals examinescha las dumondas e fa ina proposta a l'autoritad da permissiun. Ella vegn consultada per controllar la tratga d'animals d'experiment e l'execuziun dals experiments cun animals. Ils chantuns la pon delegar ulteriuras incumbensas.
Art. 35 Cumissiun federala per experiments cun animals
1 Il Cussegl federal instituescha ina Cumissiun per experiments cun animals che sa cumpona da spezialistas e da spezialists. Questa cumissiun cusseglia l'UFV e stat a disposiziun als chantuns per dumondas da princip e per cas contestads.1
2 La Cumissiun federala per experiments cun animals collavura cun la Cumissiun federala d'etica per la biotecnologia en il sectur betg uman.
1 Versiun tenor la cifra I da la LF dals 15 da zer. 2012, en vigur dapi il 1. da schan. 2013 (AS 2012 6279; BBl 2011 7055).
Art. 35a1Cumissiuns d'examen
1 Il Cussegl federal po nominar cumissiuns d'examen che organiseschan examens da persunas che adempleschan funcziuns en connex cun l'execuziun da questa lescha.
2 Las cumissiuns d'examen communitgeschan ils resultats dals examens en furma d'ina disposiziun.
3 Il Cussegl federal po delegar als chantuns l'organisaziun dals examens.
1 Integrà tras la cifra I da la LF dals 15 da zer. 2012, en vigur dapi il 1. da schan. 2013 (AS 2012 6279; BBl 2011 7055).
Art. 36 Statistica d'experiments cun animals
L'UFV publitgescha annualmain ina statistica davart tut ils experiments cun animals che vegnan realisads en Svizra.1 La statistica infurmescha la publicitad davart dumondas concernent ils experiments cun animals e concernent las modificaziuns geneticas vi d'animals.
1 Versiun tenor la cifra I da la LF dals 15 da zer. 2012, en vigur dapi il 1. da schan. 2013 (AS 2012 6279; BBl 2011 7055).
Art. 37 Cunvegna da finamiras
Cun ils chantuns po il Cussegl federal concluder cunvegnas da finamiras davart secturs parzials da l'execuziun da questa lescha.
Art. 38 Cooperaziun d'organisaziuns e da firmas
1 La Confederaziun ed ils chantuns pon consultar organisaziuns e firmas per l'execuziun da questa lescha u crear organisaziun adattadas per quest intent.
2 Els surveglian la cooperaziun da questas organisaziuns e da questas firmas. L'autoritad cumpetenta descriva en ina incarica da prestaziun las incumbensas e las cumpetenzas che vegnan surdadas a questas organisaziuns ed a questas firmas. Davart lur gestiun e lur contabilitad ston ellas render quint a questa autoritad. La controlla parlamentara en la Confederaziun ed en ils chantuns resta resalvada.
3 Il Cussegl federal ed ils chantuns pon autorisar las organisaziuns e las firmas incumbensadas da metter a quint taxas per lur activitad.
Art. 39 Dretg d'access
Las autoritads ch'èn incumbensadas cun l'execuziun da questa lescha han access als locals, als indrizs, als vehichels, als objects ed als animals; per quest intent han ellas la qualitad d'organs da la polizia giudiziala.
Art. 40 Surveglianza suprema da la Confederaziun
La surveglianza suprema da la Confederaziun davart l'execuziun da questa lescha tras ils chantuns è chaussa dal Departament federal da l'intern1.
1 Expressiun tenor la cifra I 14 da l'Ordinaziun dals 15 da zer. 2012 (nova structuraziun dals departaments), en vigur dapi il 1. da schan. 2013 (AS 2012 3655). Questa midada è vegnida resguardada en l'entir decret.
Art. 41 Taxas
1 Nun che la lescha disponia insatge auter, è sia execuziun libra da taxas.
2 Ils chantuns èn autorisads d'incassar taxas per:
- a.
- permissiuns e disposiziuns;
- b.
- controllas che han chaschunà reclamaziuns;
- c.
- servetschs spezials che han chaschunà lavur che surpassan l'activitad administrativa usitada.
3 Il Cussegl federal fixescha il rom per las taxas chantunalas.
Art. 42 Prescripziuns chantunalas
1 Uschenavant che questa lescha basegna dretg chantunal cumplementar per sia execuziun, èn ils chantuns obligads da far las prescripziuns correspundentas.
2 Ils chantuns communitgeschan las prescripziuns executivas al Departament federal da l'intern.
2. secziun Aboliziun dal dretg vertent e disposiziuns transitoricas
Art. 43 Aboliziun dal dretg vertent
La Lescha federala dals 9 da mars 19781 davart la protecziun dals animals vegn abolida.
1 [AS 1981 562, 1991 2345, 1995 1469 art. 59 cifra 1, 2003 4181 4803 agiunta cifra 3, 2006 2197 agiunta cifra 45]
Art. 44 Disposiziun transitorica tar l'art. 16
A partir dal 1. da schaner 2009 èsi scumandà da chastrar chirurgicamain purschels senza supprimer las dolurs. Sch'i n'è betg avant maun per quest termin ina metoda alternativa ch'è adattada per la pratica, po il Cussegl federal suspender l'entrada en vigur da quest scumond maximalmain per 2 onns.
Art. 45 Disposiziun transitorica tar la protecziun giuridica
Fin a l'entrada en vigur da la Lescha dals 17 da zercladur 20051 davart il Tribunal administrativ federal vegn reglada la protecziun giuridica cumplementarmain a las disposiziuns generalas davart l'Organisaziun giudiziala sco suonda: La Cumissiun da recurs dal Departament federal d'economia giuditgescha ils recurs cunter disposiziuns da l'UFV.
1 SR 173.32. Questa lescha è entrada en vigur il 1. da schan. 2007.
Art. 45a1Disposiziun da coordinaziun
Independentamain dal fatg, sche la Lescha federala dals 16 da mars 20122 davart la circulaziun da las spezias da fauna e da flora protegidas (LFCITES) u sche la midada dals 15 da zercladur 2012 da la LPAn entra en vigur sco emprima, vegnan midads ils artitgels 27 alinea 1, 31 sco er 32 alinea 5 LPAn - cun l'entrada en vigur da la lescha che entra pli tard en vigur sco er sche omaduas leschas entran en vigur a medem temp - sco suonda:
…3
3. secziun Referendum ed entrada en vigur
Art. 46
1 Questa lescha è suttamessa al referendum facultativ.
2 Ella vegn publitgada en il Fegl uffizial federal, sche l'iniziativa dal pievel «per ina protecziun dals animals confurma al temp (Gea a la protecziun dals animals!)» vegn retratga u refusada1.
3 Il Cussegl federal fixescha l'entrada en vigur.
1 L'iniziativa dal pievel è vegnida retratga (vesair BBl 2006 355).
Data da l'entrada en vigur: 1. da settember 20085
Per propostas e per communicaziuns: Center da las publicaziuns uffizialas
Tar il cumenzament da la paginaDavosa actualisaziun: 20.10.2018


c: text/html

text:
La Russia - è in pajais gigantic ch'è 414 giadas uschè grond sco la Svizra. Insumma ha la Russia blers records curius. Uschia datti en Russia per exempel il pli grond McDonald's dal mund che porscha plaz a 700 persunas, plinavant ha ella ils pli blers milliardaris dal mund ed è er ses arsenal da bumbas atomaras è il pli grond insumma.
La metro è IL med da transport
Er la metro a Moscau è ina metro da la superlativa. Mintga 90 secundas parta in da ses trens bels e pompus. E sch'ins less cuntanscher las attracziuns da la chapitala russa sco per exempel la catedrala Basilius sche fan ins era quai il meglier sin via sutterrana.
RR actualitad 17:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Inhalt der Website: Bainvegni sin la pagina d'internet dal museum da la natira dal Grischun! Igl ans fa plaschair che Vus ans visitais. Nossa pagina d'internet As mussa tge che Vus pudais tut scuvrir ed experimentar en il museum da la natira. Laschai As surprender! Il museum grischun da la natira è in center d'infurmaziun per l'etnografia da la scienza natirala. Cun sias activitads variadas preschenta el ad in vast public la natira dal chantun Grischun e sias tipicas caracteristicas. Cun quai gida el a derasar ina furmaziun da la natira e da l'ambient ed a proponer l'utilisaziun da lunga durada da las resursas natiralas. Il medem mument vegn er tschertgà da declerar en moda enclegentaivla fenomens generals sco per exempel la furmaziun da las muntognas u l'evoluziun. Ina pitga impurtanta da la lavur da museum è la documentaziun da la natira dal chantun Grischun e da sias midadas. A quai servan las ritgas collecziuns e l'atgna activitad da perscrutaziun.
Hinweis: Sie haben die von uns definierten Style-Sheets (CSS) abgeschaltet oder Sie nutzen leider einen älteren Browser, daher wird diese Seite anders dargestellt.
Hinweis: Weitere Informationen über die Darstellung dieser Website finden Sie in den Besucherinfos
Per restar en contact cun in vast public respundan collavuraturas e collavuraturs dal museum grischun da la natira mintga mesemna suentermezdi respostas davart temas actuals da la natira. Las dumondas van da 'insects en chasa' sur 'l'analisa dals excrements d'abitants dal palantschin nungiavischads' fin a la 'classificaziun da craps prezius-briclants'.
Avais er Vus chattà insatge dal chomp da la flora, fauna u geologia che Vus emprendessas gugent ad enconuscher pli detagliadamain? Alura passai la mesemna suentermezdi tar nus cun Voss objects chattads, ans dai in telefon u ans tramettai in e-mail.
Las dumondas las pli frequentas chattais Vus respusas sut la rubrica FAQ.


text:
Suenter 60 minutas stevi 2:2. Sulet 41 secunda en la prolungaziun ha Gianni Donati da San Murezzan duvrà per marcar il gol decisiv, ses segund en quest gieu. Uschia statti en la seria da playoff tranter l'EHC San Murezzan e l'EHC Illnau-Effretikon 1:1.
Partenz-Signuradi cun segunda victoria
Er l’equipa da Partenz-Signuradi gudogna ordaifer cunter Bellinzona e quai cun 2:1. En la seria statti uss 2:0 per l'equipa da la Partenza.
Lai-Valbella perda perencunter
L'EHC Lai-Valbella perda er ses segund gieu da playoff cunter Dürnten cun 4:6. En la seria da best off 5 statti 2:0 per Dürnten.
RR Novitads 23:00


text:
Mostra virtuela per l di dlėila8 de merz 2016
Cheder a cassėta cun gherlanda de ciavėi de Aloisia Jirasek, nasciuda Agostini
Chėsc cheder ie unit crią per lecurdé Aloisia Jirasek, nasciuda Agostini (1864−1898). Aloisia se ova maridą cun l moler Franz Jirasek, che l ann 1880 fova ruvą dala Moravia a sté a Urtijėi. Ėila fova la oma de Hans Jirasek senior nascił dl 1897, un di prionieres dl ski alpin te Gherdėina. La ie morta de pert cun mé 34 ani pra l segondo pop che ne ą nia sėuravivł.
L cheder a cassėta mostra tl zėnter na fotografia de Aloisia tacheda sun na tofla de lėn, ntėurvia si inuem y la dates de vita, na gherlanda davierta de ciofs y pleces fata de ciavėi dla persona morta, l monogram de Gejł cun i pustoms IHS y la iscrizion Sie ruhe in Frieden (che la pausse tla pesc).
Ora che cun santes da mort univa tl 19ejim secul la persones mortes nce lecurdedes cun de pitli chedri cun na curnisc y decurazions de ciavėi. I ciavėi ova n senificat emoziunel particuler y n i cunscidrova sciche zeche de vif, nce do la mort dla persona. Unida ie chėsta forma de lecurdanza dala Nghiltiera ala fin dl 700. Chisc chedri univa fac da artisć, munighes y nce da diletanc. Ntėur l 1850 univel publicą tla revistes feminiles istruzions per la produzion de lecurdanzes fates cun ciavėi.
L cheder a cassėta cun gherlanda de ciavėi de Aloisia Agostini Jirasek ą l Museum Gherdėina pudł pie do l ann passą, cun mo n valgun dautri pec dert, coche scincunda testamentera dal sėul nepot Hans Jirasek iunior (1924-2015), suplķ a Urtijėi.
Mesures dl cheder: 51,5 x 49 x 11 cm


text:
Anguis fragilis
L' Anguis fragilis (en bergamàsch: Signòrbola; en bresà: Sebórgola) l'è 'na spéce de rètil de la famìa dei Anguidae. A leèl popolàr l'è cunsideràt en bis, ma del pont de vìsta genétich l'è 'na lözèrta che gh'è sparìt le sànfe (àpoda). De le sànfe al estèrno rèsta pròpe negót, ma 'l schèletro 'l consèrva amò 'n quach tràse. I ezemplàr adùlti i rìa a 30 o 40 ghèi de longhèsa, la fèmina la pöl rià a ólte 'nfìna a mès méter. El còrp l'è quarciàt zó de schìde gròse e löstre. El culùr el pöl nà del gris löster enfìna al celèst.
La colonìza pràcc e ambièncc ömecc de l'Euròpa 'nfìna a l'Asia Orientàla. Dificilmènt se la tróa en ambièncc sèch. L'è 'na bès•cia perlopiö crepuscular a la piö notùrna, dàto che la preferés el scür e 'l frèsch.
Tasonomìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Anguis fragilis Carl von Linné, 1758
- Anguis fragilis fragilis Carl von Linné, 1758
- Anguis fragilis colchicus (Alexander von Nordmann, 1840)
La sotaspéce Anguis fragilis fragilis se la tróa n' töta Europa, la sotaspéce Anguis fragilis colchicus la tróa endèl'Europa sudorientàla, endèl Càucazo e 'n Iràn.


text:
Vigni caje de plüra rapresentëia por chi che resta indô dër n gran pëis emozional.
Por Ves tó jö poscibilmënter dötes les formalitês Ves stunse dlungia cun n gröm de consëis lià a dötes les chestiuns.
Do che al é antergnü la mort désses atira contatè n dotur, che scrî fora le zertificat de mort. Por chësc adôron, tan inant che al é dan man, n documënt personal dl defunt. Te ospedal o tla ćiasa de palsa o te na te’ istituziun vëgnel fat sön le post.
Do che al é gnü constatè la mort, prëibel tolede sö contat cun nos, Sorvisc dai Morć Alfreider. I sun dagnora da d’abiné sot al numer de telefonn 0471-836260 o sön le fonin 335 7874082 y le fonin 335 450810. Le medem vel sambëgn inće sce la mort é antergnüda te öna dles istituziuns dades dant chilò dessura.
Por podëi se damanè le zertificat de mort mësson naôta dè jö chisc documënć - aladô dla situaziun de familia dl defunt:
● nia maridà: zertificat de nasciüda
● maridà: zertificat de matrimone o zertificat dla situaziun de familia
● devorzià: zertificat de matrimone o zertificat dla situaziun de familia, zertificat de devorz varënt
● vëdui: zertificat de matrimone, zertificat de mort dl partner
Sce I n’ëis nia chisc documënc Ves daidunse sambëgn ion da Ves i fà avëi.


text:
Bob Dylan, evangelist modern u fauss profet?
- Dumengia, 4.12.2016, 8:06
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 4.12.2016, 8:06, RTR
Spluntar vi da la porta dal parvis «Knockin' on Heavens Door» – quai è ina da las pli renumnadas chanzuns da Bob Dylan. Dylan vegn undrà ils 10 da december cun il premi Nobel da litteratura.
Passa 500 chanzuns ha Dylan fatg ils davos 50 onns, blers semperverds. Inspiraziun per ses texts èn era stads la bibla, l'evangeli, ils psalms.
Vita e cretta preschenta intginas da questas chanzuns inspiradas da l'evangeli ed er la vart religiusa da Bob Dylan.
Redacziun: Gabriela Desax
Pled sin via: avat Vigeli Monn
Contribuziuns
-
Pled sin via da avat Vigeli Monn


text:
Tge porta la Swiss ID?
- Gievgia, 14.12.2017, 11:15
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 14.12.2017, 11:15, RTR
La Swiss ID duai esser ina charta d'identitad digitala. Ella duai gidar en l'internet tar cumpras, tar l'e-banking ed auters lieus nua ch'ins dovra in pled clav.
Davos la Swiss ID stattan differentas firmas grondas sco per exempel l'UBS, la Raiffeisen, la Swisscom, La Posta ni era las Viafiers federalas. Ellas han fundà la SwissSign che stat lura per propi davos la SwissID. Il mument datti la Swiss ID sco fasa da pilot cun 3'000 clients tar la posta. Per proxima stad ha il Cussegl federal planisà ina lescha per quella identitad digitala che duai lura er vegnir renconuschida e controlla da la confederaziun.


text:
Ad Alvin Muoth per ils 50
- Mardi, 29.12.2015, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 29.12.2015, 19:00, RTR
El è creschì si en ina famiglia fitg musicala. Tar els a chasa vegnivi adina fatg musica; il bab sunava e dirigiva, la mamma ed ils uffants chantavan, ils uffants sunavan era instruments a flad e clavazin. Sia emprima chanzun ha Alvin Muoth scrit cun 9 onns, ed oz datti passa 400 cumposiziuns dad el. Nus laschain chantar «noss chors» ina schelta da las bellezza chanzuns dad Alvin Muoth.
Redacziun: Rosvita Barenius


text:
Il deputà Maurus Tomaschett da la PCD aveva dumandà la regenza, sch’il turissem grischun saja avunda digital. D’ina vart las destinaziuns turisticas, ed alura era ils possessurs d’abitaziuns. Quai en vista a las plattafurmas da reservaziuns che daventian adina pli impurtantas.
Las destinaziuns decidan sezzas
Per la regenza grischuna è la digitalisaziun ina schanza per il turissem grischun. Ed i saja da nizzegiar ils avantatgs da questas midadas nua che pussaivel. Mintga destinaziun decidia, cun tge interpresas e cun tge plattafurmas da reservaziuns ch’ellas lavurian ensemen.
Ina dumonda da la strategia
Ina decisiun strategica stoppian era las interpresas d’alloschament prender, cun eleger las vias per offrir lur abitaziuns e chombras. E tgi che guntgeschia d’esser online, desistia d’in chanal da distribuziun global. Quai scriva la regenza grischuna en sia resposta a la dumonda dal deputà Maurus Tomaschett.
RR novitads 12:00


text:
Gas nòbil
I gas nòbil a hinn i element chímegh del grupp 18 de la taula periòdica, quei metüü püssee a dríta:
Tütt quei element chí a g'hann ul livèl eletrònegh estèrn cumplet: al vör dí che i reagiss minga cunt i ólter element (da chí ul nòmm de gas nòbil), specialment quei che g'hann ul nümer atomegh püsee bass, e in natüra se presenten cumè gas monuatòmich. Per fai reagí ghe vörenn cundiziun de energía elevada, cumè per esémpi suta bumbardament de eletrún o sedenò cunt curent elétregh. I primm cumpost de gas nòbil a hinn staa descuvert in del 1962, in particular l'esafloruro de xeno (XeF6, cumpost da xeno e fluoro); in dei ültimm ann s'hinn truvaa anca cumpost de argon, kripton e xenon cunt l'üràni.


text:
Thal (SG)
Thal a l'è un cumün svizzer del distret eletural (Wahlkreis) de Wahlkreis Rorschach, in del Canton San Gal. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 9.58 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 6302 abitant.
El cumün de Thal al se tröva a una altitüden de 415 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Fußach (AT-8), Gaißau (AT-8), Heiden (AR), Höchst (AT-8), Horn (TG), Lutzenberg (AR), Nonnenhorn (DE-BY), Rheineck, Rorschacherberg, Wasserburg (Bodensee) (DE-BY), Wolfhalden (AR). La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Thal l'è menziunaa la prima volta in d'un docüment de l'ann 1163 col nom de curtis tale.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Fin uss deva quai ina gronda dumonda areguard la sanaziun da la deponia a Kölliken (AG): Quant profund è il tissi penetrà en il grip? Uss datti ina resposta: numnadamain plirs meters profund.
Crap da sablun è spezialmain permeabel
Atgnamein han ins supponì che circa 1 meter dal terren da la deponia a Kölliken sto vegnir allontanà. Radund 200 sondagis mussan dentant in auter maletg. Tenor il manader da fatschenta da la deponia da rument spezial Benjamin Müller ston ins chavar pli profund. Percunter èn pertutgads be 20% da l’entira surfatscha.
En tschertas parts è il grip praticamain restà serrà. En auters lieus datti ina contaminaziun fin ina profunditad da 5 meters. Pertutgadas èn cunzunt parts cun crap da sablun. Sco Müller declera, ha il grip en quels lieus survegnì ina colur naira; atgnamain duess el esser brin.
Pli profund fiss problematic
In auter problem è la statica da la halla da demontascha. Ins na dastga numnadamain betg exchavar pli profund che 5 meters, uschiglio pudess la halla crudar ensemen. Sch’il grip fiss contaminà pli profund, lura stuess el vegnir sanà pli tard. Ina pussaivladad fiss d’emplenir il foss cun terratsch, da demontar la halla e da suenter exchavar il grip contaminà cun agid da perfuradas.
RR novitads 08:00


text:
Era en la seria dals quartfinals n’ha Partenz mai pers. L’equipa grischuna è cun 2:0 en avantatg encunter Chiasso e sa far questa saira tut clar. Cun in’ulteriura victoria encunter Chiasso fiss Partenz Signuradi da la partida en il mezfinal.
San Murezzan cun l’emprima victoria ad Uzwil?
I dat en egl. San Murezzan, la segund’equipa grischuna che è anc en ils playoffs da la segunda liga, gudogna adina las partidas da chasa. Almain en ils playoffs da quest on è quai uschia. San Murezzan ha gudagnà encunter Illnau las partidas da chasa, e lura er la partida decisiva en la halla dad Illnau.
Ed era encunter Uzwil ha San Murezzan puspè gudogna la partida da chasa. Questa saira ha l’equipa engiadinaisa ina ulteriura schanza da gudagnar ina giada or da chasa ad Uzwil
Playoff 1/4 final segunda liga ost
Program
Las partidas tranter Uzwil e San Murezzan, sco era il gieu tranter Partenz Signuradi e Chiasso èn questa saira a partir da las 20:00. Reacziuns datti damaun bun’ura en l’emissiun d’actualitad.


text:
Lunsch sur la media, numnadamain per bunamain in quart, èn creschidas las cumpras online en l'exteriur. Da la svieuta totala èn 1,6 milliardas francs ids ad interpresas en l'exteriur. Quai annunzia la federaziun dal commerzi da spediziun – l'interpresa da retschertgas GfK e la Posta svizra.
Cumpras online vegnan anc a crescher
Cumprà online ha la clientella svizra cunzunt products d'electronica (2,01 milliardas francs), rauba da moda e chalzers (1,66 milliardas francs). En la sparta dals products d'electronica vegn cumprà in terz da la rauba betg pli en butias mabain online. E la prognosa è che cumprar online en l'exteriur vegn vinavant a crescher. Quai cunzunt en la China.
Nus quintan che quest svilup cuntinuescha fin il 2020 e vegn a purtar supplementarmain ina pressiun sin il pretsch dal martgà
RR novitads 12:00


text:
Il gremi consista da 15 experts e tschertga vias per pussibilitar l’access tar provediment medicinal d’auta qualitad per pretschs pajabels. Dreifuss parta il presidi cun Festus Mogae l’anteriur president dal stadi african Botswana.
Il gremi duai far si’emprima sesida il december 2016. In mez onn avant vul Ban Ki-Moon preschentar ina seria da recumandaziuns per la sanadad publica.
Ruth Dreifuss è stada l’onn 1999 l’emprima presidenta da la Confederaziun. Ella s’engascha gia dapi onns per dumondas da sanadad.
RR novitads 09:00


text:
OPATCH - Open Platform for Access to and Analysis of Textual Documents of Cultural Heritage
Le proiet d’inrescida de dui agn é gnü gestí tl scomenciamënt dl 2014 cina la fin de merz dl 2016 dal Istitut de comunicaziun spezialistica y plurilinguism dl’EURAC. Al proiet á ince tut pert, dlungia l’EURAC y la Biblioteca provinziala Dr. Friedrich Teßmann, l’Istitut por Corpora linguistics y Tecnologia testuala dl’Academia Austriaca dles Sciënzes de Viena sciöche partner assozié.
Le proiet é gnü finanzié dala Repartiziun 34. Inovaziun, Inrescida y Université aladô dla l.p.14 dla Provinzia Autonoma de Balsan.
Linguisć computazionai dl’EURAC, bibliotecars dla Biblioteca provinziala Teßmann y inrescidus dl Istitut por Corpora linguistics y Tecnologia testuala dl'Academia Austriaca dles Sciënzes de Viena á ejaminé deboriada sciöche les tecnologies de linguistica computazionala, statistica y visualisaziun d’informaziun pó gní adorá y svilupá por mioré y amplié portai d’inrescida por racoiüdes de tesć. Aladô di bojëgn di utënc desvalis jôl naota debojëgn da cherié n sistem por curí düc i vari de laur: dal'estrapolaziun di dac a süa elaboraziun, cina ala presentaziun sön le portal di utënc. Tla racoiüda digitala dla Biblioteca Teßmann él bele dan man na desëna de foliec storics todësc dl raiun alpin dl tëmp che vá dal 1910 al 1920 (http://digital.tessmann.it
). I dac de test integrai rapresentëia por storics, cronisć y genealogisć manires nöies da ti rové pormez ai dac y percursc d’inrescida d’öga.
Dlungia l'archif digital de foliec, él ince n portal nü por l'analisa linguistica de romans, articui de foliec o rezetes, racoiüdes tl “Korpus Südtirol” (plataforma de racoiüda, archiviaziun y elaboraziun linguistica de tesć südtirolej). Cun chësc stromënt pó i linguisć analisé ci parores che vëgn adorades sovënz y coche le lingaz se müda tl tëmp. Sön chisc stüdi él dan man de plü grafics linears y diagrams a lëgn che mostra la frecuënza d’adoranza y i contesć tipics, olache na certa parora vëgn dant. Sön chësc link vára da ti rové pormez ai dui portai d’inrescida: http://commul.eurac.edu/opatch/
.
Cuntat Eurac:
Verena Lyding
+39 0471 055 127
verena.lyding@eurac.edu
Cuntat biblioteca provinziela Dr. Friedrich Teßmann
Johannes Andresen
+39 0471 471811
johannes.andresen@tessmann.it


text:
- Ils pilots tudestgs da la societad aviatica fan chauma il venderdi.
- Clamà a la chauma ha il sindicat «Vereinigung Cockpit».
- Er ils pilots en Belgia, l'Ollanda, l'Irlanda e la Svezia vulan far chauma.
La chauma dals pilots ha cumenzà il venderdi las 03:01 e duai cuzzar enfin sonda las 2:59. La societad aviatica irlandaisa ha annunzià da stritgar radund 400 dals totalmain 2'400 sgols en l'entir'Europa, da quai 250 en Germania. Tenor Ryanair èn radund 55'000 passagiers pertutgads directamain da la chauma dals pilots. Ils pilots pretendan dapli paja e meglras cundiziuns da lavur.
Sgols en Svizra
En Svizra sgola Ryanair da Basilea a Dublin, Londra e Palma de Mallorca. I sa tracta da diesch sgols per emna. Sche quels sgols èn er pertutgads da la chauma actuala, n'è betg cler. Ils passagiers pertutgads vegnian infurmads persunalmain via e-mail u sms.
Segunda chauma aifer curt temp
Gia avant duas emnas aveva la societad aviatica stuì stritgar tschients da sgols. Quai pervi dad ina chauma dals flight attendants en Spagna, il Portugal e la Belgia.
RR novitads 15:00


text:
Il parlament tracta il cas «AutoDaPosta» anc en la sessiun da primavaira. Il biro dal Cussegl naziunal ha declerà sco urgent set interpellaziuns, tranter questas era quella da tractar la pratica da finanzas d'Auto da Posta. Previs è la discussiun ils 14 da mars. La decisiun da declerar l'interpellaziun sco urgenta è crudada unanimamain.
L'entschatta favrer aveva l'Uffizi federal per traffic constatà - che la Auto da Posta SA ha fatg gudogns en il traffic subvenziunà ed ha cudeschà quests gudogns en autras spartas. Quai ch'è scumandà. Auto da Posta SA sto ussa pajar enavos als chantuns total 78 milliuns francs.
RR novitads 12:00


text:
Recupero 8° part. campionat 2012/13 por La Val
In mercui ai 07 de Novëmber él gnü sughé le recupero (sburalda por nëi) dla 8° partida dl campionat 2012/2013 de 3° categoria por La Val. La partida é gnüda sugada te ćiasa cuntra la scuadra da Percha, che é ultims te tlassifica. Mo ai á davagné cuntra Prettau.
Ince sce al ê en pü frëit y le campo en pü da broja el gnü zughé in chësc iad. La pala ê dër ria da tigni sot a control. Porchël él gnü dit bel dan partida dal alenadú da sughé io bas y nia fá lanci lusc.
Bel da met man dla partida è Percha che mëss bel fá le prüm cambio, sön en burt contrast de cé, salta adüm Paolo y le atacant. Le sogadú da Percha á la sfortüna y se fesc en gran tai sura l'edl y mëss insciö lascè le campo.
Insciö á ince metü man La Val cun beles combinaziuns bases danter düć i sogadusc. Mo al mancia ćiamò le ultimo passaggio por jí al tiro te porta. La prüm ocajiun da gol é spo bugn i sogadusc da La Val da sfruté. Al vëgn fat en bel passaggio cros ite a mez dala fascia Alexander. La pala pê pordüda, mo Adrian chrëi ćiamò sön la pala y vá cuntra le portier. Le portier vëgn fora y cun en rimpalo en pü fortuné röia inant Adrian, che mëss ma plü apogé te porta. Cun so prüm gol te campionat chësc ann porta Adrian in vantaje La Val por 1 a 0.
Püch dedô el spo Freddy cun en bel passaggio a Alexander che le porta dan le portier. Mo al se arlungëia massa inant le pal, insciö é ćiamò bun le defensur da stlü y devié la pala demez. Le Percha ne é mai prigorusc, ma sön pales inantives proi da sfrutè la grandëza de sü sogadusc. Mo i defensursc da La Val é tres bel conzentrá y ne ti lascia nia la pala.
Ala fin dl prüm tëmp é La Val che mët man da sughé cun pales altes, insciö ne röi nia plü a de beles ocajiuns. Le prüm tëmp se stlüsc jö sön le 1 a 0 por La Val.
Tl secundo tëmp é le Percha che vëgn cun plü grinta te campo. La Val mëss en pü se stlü ia, mo porchël esi bugn cun de beles aziuns veloces de contropiede da ester dër prigorusc. Deplü pales slizia demez por via dl campo lize, scno fosi i atacanć ruvá te porta.
A mesa le scundo tëmp é Ivan che se porta cuntra le portier sön en bel passaggio de Florian. Al é bun da driblé le portier mo la pala sclizia indô demez, insciö röiel massa jö sön le fondo y ne é nia plü bun da trá te porta. La pala röia ite a mez, mo dailó ne él degun compagn.
Ince Alexander röia cuntra le portier, al prô en palonetto mo le portier stá in pé y é bun da parè. Püch dedô é spo Ivan che röia le secundo iade cuntra porta, mo le tiro bas ti röia bel avisa ados al portier.
Percha é ince prigorusc cun poniziuns al limite, mo les pales röia sura porta fora o che Sepl é bun da parè.
Ala fin dla partida é ćiamò Lukas che á dös gran ocajiuns mo i dui tiri röia sura fora.
La partida se stlüsc jö sön le 1 a 0 por La Val.
Cun chisc 3 punć davagná se porta La Val al 6° post.
Proscima y ultima partida de campionat é in dumënia ai 11.11.2012 te ćiasa cuntra Prettau. Dopo saral ćiamò le retorno ai 17.11.2012 cuntra Gsiesertal.
La formaziun titolara: Kantioler Sepl, Valentin Elmar, Alton Alex, Vallazza Paolo, Castlunger Marco, Miribung Adrian, Sottara Freddy, Sottara Stefan, Miribung Alexander, Tschaffert Ivan y Rubatscher Florian.
Sostituziuns:
Frenes Egon por Miribung Adrian
Valentin Lukas por Miribung Alexander
Steinhauser Elmar por Rubatscher Florian
Por udëi i atri resultać drüca (ince di atri campionać ulache sogadusc da La Val süga para) drüca: resultać


text:
Las muntanellas èn animals da steppa.
Nossas muntanellas vivan sin pastgiras d’alp e sin pastgets subalpins. En quest conturn bain survesaivel èn las muntanellas dependentas da lur taunas per sa proteger dals inimis. En cas da privel svaneschan ellas sco il chametg en lur tauna u en in dals tunnels da fugia dad 1 fin 2 m lunghezza. Savens dovran las muntanellas la stad e l’enviern differentas taunas.
Ultra da nossa muntanella datti sin l’entir mund 12 ulteriuras spezias da muntanellas che prefereschan, cun excepziun d’ina spezia, cuntradas da steppa senza plantas.
Las taunas da muntanella pon avair ina dimensiun da fin a 20 m e tanscher fin ad ina profunditad da 3 m.
Ils contacts socials giogan ina rolla centrala en la vita da las muntanellas.
Ils animals enconuschan in l’auter vi da l’odur da lur glondas da gauta. Il mastgel marca ils cunfins dal revier cun sia odur.
Las muntanellas vivan en ravugls da famiglia. Muntanellas che na tutgan betg tar la famiglia vegnan chatschadas davent. Ina famiglia cumpiglia per il solit in mastgel creschì ed ina femna e plirs animals giuvens. La muntanella na po betg avair mintg’onn pitschens, uschia che betg tut las annadas èn represchentadas en ina famiglia.
Las muntanellas giuvnas ston emprender da sa pertgirar dad inimis. En la vegliadetgna da trais onns vegnan ellas sfurzadas da bandunar lur famiglia.
Il sien d’enviern da las muntanellas è in’ovra magistrala da la natira
Ins ha constatà cun far studis ad Avras che las muntanellas na maglian betg simplamain pastg, mabain sa concentreschan sin tschertas plantas. La vivonda principala è il traifegl alpin. Fitg impurtant per crear las reservas da grass per l’enviern è la cumposiziun da la vivonda - cunzunt il cuntegn dad acids da grass nunsaturads.
Vers la fin da settember sa retiran las muntanellas en lur taunas d’enviern bain pulstradas per far in veritabel sien d’enviern, durant il qual las funcziuns dal corp sa reduceschan ad in minimum. Circa mintga 2 emnas sa dauza la temperatura dal corp per 3 - 6 grads fin a 38 grads e resta 2 dis sin quest nivel. La raschun exacta per quest augment vegn anc retschertgada. Ins suppona ch’el duai impedir che las cellas da la gnerva inactivas morian.
Durant il sien d’enviern na dovran las muntanellas ni vivonda ni bavronda.


text:
La stizun da la MoorStore Swiss SA a Rabius è serrada dapi passa in onn. Vendids vegnivan là tes, ielis cun ervas ed auters products cosmetics. Gia il 2010 aveva la MoorStore chaschunà per discussiuns. L’iniziant Jörg Löser vuleva realisar a Trun ed a Rabius fabricas per vender products cosmetics per la medischina e products cun ervas. Mo quai n'è betg reussì e la finala ha il figl uffizial da commerzi annunzià che la firma saja concurs. Quai n'è dentant betg sa verifitgà, tuttina han ils confundaturs da la firma Faustin Carigiet da Breil e ses figl bandunà il cussegl d’administraziun.
Project betg realisà
Löser ha era gì plans per bajegiar a Rabius duas chasas cun nov abitaziuns. Era quests plans n'èn betg vegnì realisads. Perquai vul la vischnanca da Sumvitg laschar metter en urden puspè il plaz.
RR novitads 12:00


text:
Ch'i dovra ina refurma, da quai èn tut las partidas conscientas. Martin Candinas (PCD) è fitg trumpà dal resultat da la votaziun davart la refurma da rentas. Il pievel haja però decidì e quai saja d'acceptar. A partir da damaun hajan els il pensum da chattar ina nova refurma. Candinas spetga ussa dals adversaris ch'i sajan pronts da sa gidar per chattar in propi bun cumpromiss svizzer.
Heinz Brand (PPS) da la PPS è levgià che la refurma è ida da l'aua giu. Il resultat cler en il Grischun mussia quant gronda che la disfidanza envers la refurma da rentas 2020 saja stada. La PPS è da l'avis ch'il suveran svizzer veglia ina schliaziun durabla per segirar las rentas, senza far crescher ils daivets tar la proxima generaziun.
Ils aderents spetgan schliaziuns dals adversaris
La PCD svizra scriva che la balla saja ussa en ils mauns dals adversaris. Els stoppian ussa vegnir cun in nov project. La situaziun saja acuta. La PCD n'acceptia nagin project da votaziun che bajegia giu las prestaziuns. Il pievel saja gia pliras giadas s'exprimì cunter ina tala refurma.
La «coaliziun grischuna per ina renta segira» deplorescha il na tar la refurma da rentas 2020. I giaschia uss en ils mauns da las partidas che han gudagnà la votaziun, da vegnir cun novas propostas per in project. Cler saja ch'il nivel da las rentas stoppia er en in nov project restar stabil, las prestaziuns stoppian vegnir finanziadas a moda solida e solidarica e stoppian cuntentar ils basegns da la societad. Da bajegiar giu prestaziuns ed il medem mument auzar la vegliadetgna da rentas, na funcziunia betg.
Er il comité burgais per in «gea» a la refurma da rentas deplorescha la decisiun. Ina nova refurma saja urgentamain necessaria per spendrar las rentas. I na dettia anc adina nagina resposta sin las sfidas ch'il svilup demografic chaschuna.
Co vinavant?
La PPS ha surtut crititgà l'augment da 70 francs il mais per persunas che fissan idas da nov en pensiun. Ella s'engaschia per ch'ils puncts betg dispitaivels da la refurma, sco p. ex. la vegliadetgna da rentas da 65 tar las dunnas u l'augment da la taglia sin la plivalur da 0,3%, vegnian suttamess immediatamain al parlament per la votaziun.
En in segund pass saja era d'examinar seriusamain sch'i fetschia senn da scursanir las prestaziuns da l'AVS.
RR novitads 15:00


text:
Dacurt haja insatgi ditg ad ella ch’ella vegnia a chattar in mantun stgaglias. Mo quai saja ina dumonda da la perspectiva. Là nua ch'insatge na giaja betg sco ins giavischia dettia quai pli bleras pussaivladads da far funcziunar quai. Sche quai na gartegia betg, stoppian ins forsa laschar ir tut da l’aua giu.
Ed ins haja era gia fatg prognosas e ditg che suenter in onn bittia el tut dal tempel en. Mo Corinne Staub manegia ch’ella na veglia betg ceder suenter in onn, dentant insacura possia quai alura esser da memia da mo schliar dispitas etc.
Adatg da l'eco
Sco spezialista da communicaziun cun in'atgna firma a Turitg sa ella dentant, co ins po evitar dispitas. I dependia co ins discurra cun la glieud e co ins sa preschenta ed agescha. U ditg cun auters pleds: Sco ins clomia viaden en il guaud, saja l’eco. Ins stoppia dentant ponderar, tgi che clomia.
Furmar in team
Ina da sias emprimas lavurs sco nova presidenta da Sedrun Mustér Turissem (sch’ella vegniss elegida) fiss da furmar in team. Ins sto era eleger novas persunas en suprastanza a la radunanza extraordinaria dals 18 da schaner. E pli tard sto lura anc vegnir elegì in nov directur. Furmar in team saja surtut ina lavur davos las culissas, ed ella possia s’imaginar che quai na cuntentia betg la populaziun: SMT haja ina organisaziun nova, dentant na marschia nagut. Staub cumpareglia la lavur da furmar in team cun in trenader en il sport, per ex. en il ballape. Sch’ins haja ina equipa nova na sappian ins betg anc, tge fermezza che mintga persuna haja.
Pensar regiunal
Sco sportista (che va tranter auter cun velo e cun skis) e sco persuna che è regularmain a Mustér – ella posseda ina abitaziun secundara a Faltscharidas dapi 2013 – enconuschia ella la regiun e chapeschia era bain rumantsch. Ella veglia ch’ins patratgia en l’avegnir surtut era regiunal, vul dir per ex. sch’ins haja ina loipa da pass lung a Sedrun ubain in center da sport e cultura a Mustér, duai quai avair in effect fin a Glion. E sch'ina strategia na funcziunia betg, haja ella en quests cass era in plan B e C.
RR actualitad 12:00


text:
Inhalt
Svizra
-
Svizzers mangian adina dapli charn
La populaziun svizra ha mangià l’onn passà en media 52,4 kilos charn, quai è bun in mez kilo dapi ch’il 2013, scriva l’organisaziun Provande. Charn portg è vinavant la charn la pli dumandada. Bun la mesadad da la charn consumada era charn portg.
In veritabel boom hai dà tar il consum da charn pulom. Mintga abitanta e mintga abitant ha mangià radund 12 kilos charn pulom, quai è in augment da 4,3%. La populaziun svizra consumescha cunzunt charn indigena. 4 da 5 tocs charn derivan da la Svizra.
RR novitads 18:00


text:
Ella ha empermess che la regenza e las autoritads tudestgas fetschian tut il pussaivel per sustegnair las inquisiziuns. Cunquai che betg tut ils fatgs sajan enconuschents, saja fitg impurtant che mintga aspect vegnia intercurì a moda minuziusa. Merkel ha engrazià a las autoritads franzosas per lur engaschi.
Dumber da las unfrendas tudestgas crescha sin 75
Tar la crudada da l'aviun da Germanwings en las Alps franzosas èn morts 75 burgais tudestgs, quai tenor las novas infurmaziuns dal ministeri da l'exteriur. Enfin ussa era vegnì discurrì da 72 turestgs. Tut en tut èn mortas 150 persunas.
Confamigliars èn arrivads al lieu da disgrazia
Entant en 40 confamigliars da las unfrendas arrivadas en la vischinanza dal lieu da crudada. Tenor la polizia sa chattian ils confamigliars a Seyne-les-Alpes. Ordavant era quels vegnids sgulads cun sgols specials da Düsseldorf e Barcelona en Frantscha.
RR novitads 17:00


text:
En il proxim gieu da qualificaziun frunta l’equipa da Vladimir Petkovic il venderdi a Torshavn sin las Inslas Feroe, il numer 80 da la rangaziun mundiala da la FIFA. Cun bun 50’000 abitantas ha il pajais dal Nord betg bler dapli abitants che Cuira e Domat ensemen. E sin las Inslas Feroe vivan il dubel nursas che persunas.
Tuttina spetga sin la Svizra ina dira nusch, er perquai che las Inslas Feroe dattan in gieu fitg defensiv e discplinà.
En l’emprim duel en questa qualificaziun per il proxim grond turnier aveva la Svizra battì il november las Inslas Feroe a chasa cun 2:0.
Eren Derdiyok ed il capitani Stephan Lichtsteiner avevan sajettà ils gols a Lucerna. Er a Torshavn, la citad principala da las Inslas Feroe, quinta sulet ina victoria. Tut igl auter fiss ina trumpada ed ina terrada sin via al campiunadi mundial en Russia.
A Petkovic mancan ils defensurs centrals
Rumpatesta al trenader naziunal Vladimir Petkovic fa il mument sia defensiun centrala. Nico Elvedi ha stuì dar forfait per quest gieu da qualificaziun pervia da problems cun ina coissa, Fabian Schär è serrà, Léo Lacroix blessà e Johan Djourou n’ha para er betg dad esser top fit.
Petkovic ha stuì reagir sin questa miseria ed ha tranter auter nominà per l’emprima gia Manuel Akanji, il giuven talent dal FC Basilea.
RR actualitad 08:10


text:
Di da Son Valentin
Il di da Son Valentin che ha mintgamai lieu ils 14 da favrer vala en blers pajais sco di da l’amur. Las ragischs da questa festa èn da chattar en la liturgia ecclesiastica: il di da Son Valentin festivav’ins en inqual baselgia l’arrivada da Jesus sco spus da las nozzas celestialas.
Popular è il di daventà entras il commerzi cun flurs ed oravant tut pervi da la reclama correspundenta dals flurists. Uschia vegnan maschedads elements tradiziunals e moderns, sumegliant sco quai è il cas tar l’usit da Halloween (ch’è vegnì importà da l’Irlanda via ils Stadis Unids en il decurs dals onns 1990).
La legenda[modifitgar | modifitgar il code]
La tradiziun dal di da Son Valentin vegn oz per il pli manada enavos sin l’uvestg Valentin da Terni ch’è mort sco martir. Plirs lieus en la Germania pretendan ch’els tegnian en salv sias reliquias, tranter auter la citad Krumbach en il circul da Günzburg (Bavaria). Era la baselgia da Sontga Maria in Cosmedin a Roma manegia che las reliquias da Son Valentin sajan exponidas là.
En il terz tschientaner suenter Cristus è Valentin daventà uvestg da la citad taliana Terni (antruras Interamna). Tenor la ditga ha el ensinà cristians inamurads, tranter quels era schuldads cha’avessan gì da restar nunmaridads tenor cumond da l’imperatur. Vinavant raquinta la ditga che Valentin regalavia als pèrs maridads flurs or da ses curtin. Las lètgs ch’el ha ensinà sajan stadas sut ina buna ensaina. Sin cumond da l’imperatur Claudius II è el vegnì stgavazzà ils 14 da favrer 269 pervia da sia cardientscha cristiana.[1]
In’amplificaziun da la ditga collia la mort da Valentin cun ils 15 da favrer, il di da la festa Lupercalia. Quai era il firà da la dieua romana Juno (grec: Hera), la dunna da Jupiter (grec: Zeus) e protectura da la lètg. Las mattas gievan quel di en il tempel da Juno a retschaiver in orachel d’amur che dueva gidar a chattar il dretg partenari; ed ils umens giuvens tiravan in cedel cun il num dad ina giuvna nunmaridada. Ils pèrs che sa furmavan uschia gievan ensemen en sortida – per guardar sche Amor als tutgia cun sias frizzas. Tar blers aristocrats valeva quest usit popular percunter sco immoral. Per sa distanziar dal pievel cumin regalavan els a lur dunnas flurs. Uschia èn veglias tradiziuns plaun a plaun sa maschedadas cun l’istorgia dal martir cristian.
La ditga da l’uvestg da Terni sa differenziescha da quella da Valentin da Rezia (Grischun). Lez n’ha betg manà ensemen pèrs inamurads, mabain vala sco patrun cunter malsognas sco per exempel epilepsia u svaniment.
L’usit[modifitgar | modifitgar il code]
La gronda popularitad da la data dals 14 da favrer en la regiun anglosaxona deriva d’ina poesia da Geoffrey Chaucher, Parlement of Foul(e/y)s (‹Parlament dals utschels›). Questa poesia è probabel vegnida scritta per ina festa da Son Valentin a la curt dal retg Richard II l’onn 1383. En questa poesia vegn descrit co ch’ils utschels sa radunan il di da Son Valentin enturn la dieua da la natira per che mintgin chattia in partenari.
En l’Engalterra vegn furmà dapi il 15avel tschientaner pèrs che dattan in a l’auter pitschens regals u deditgeschan in a l’auter poesias. La colliaziun cun il regalar flurs pudess ir enavos sin la dunna dal poet Samuel Pepys. L’onn 1667 aveva ella reagì sin ina brev da ses um cun regalar in matg flurs. Dapi lura è la colliaziun da brev e flurs vegnida imitada da la societad britannica.
Emigrants englais han prendì cun els quest usit en ils Stadis Unids. Entras schuldada americana è’l sa derasà suenter la fin da la Segunda Guerra mundiala en Germania. L’onn 1950 è vegnì organisà a Nürnberg l’emprim bal dals 14 da favrer. Uschia è il di da Son Valentin vegnì introducì uffizialmain.
Propi enconuschent è il di daventà entras la reclama dals flurists e da l’industria da dultscharias. Ozendi datti confect, cartas, parfums e blers auters products commerzials da Son Valentin. Il pli impurtant regal èn e restan dentant las flurs. Oravant tut ils pretschs da las rosas creschan correspundantamain a chaschun da questa festa.
En ils differents pajais èn sa furmads da tuttas sorts usits. En Finlanda per exempel vegn il di da Son Valentin festivà sco di da l’amicizia. Quest di vegn surdà a quels ch’èn simpatics ad ins ina charta u in pitschen regal, e quai per il pli anonim. En las regiuns tudestgas da l’ost ed en las regiuns slavas dal vest datti enturn il di da Son Valentin ina festa che vegn numnada ‹nozzas dals utschels›. Tar quella festa tutga era la chanzun populara Die Vogelhochzeit. Sumegliant al Parlement of Foul(e/y)s vegn descrit en questa poesia co ch’ils utschels sa radunan il di da Son Valentin enturn la dieua da la natira per che mintgin chattia in partenari.
En il fratemp è l’usit er sa derasà sin auters continents e furma ina part da la cultura globala. En il Giapun èsi usit che las dunnas regalan ils 14 da favrer a lur umens, lur collavuraturs e schefs tschigulatta. Perencunter retschaivan ellas ils 14 da mars, a chaschun da l’uschenumnà White Day u era St. White’s Day, tschigulatta alva dals umens. Entant fascinescha l’usit era adina dapli glieud da la Republica populara da la China che viva tenor il stil da viver dal vest. En Brasilia – per finir cun ina particularitad da l’emisfera sid – vegn la festa da Son Valentin festivada ils 12 da fanadur.
Vesair era[modifitgar | modifitgar il code]
- Quixi – il pendant chinais tar il di da Son Valentin
- White Day – usit giapunais sco reacziun sin il di da Son Valentin
- Picknick am Valentinstag – film australian da Peter Weir
Annotaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- ↑ Mario Steinebach: Der Valentinstag ist keine Erfindung der Blumenhändler Report zur Theorie über den Bischof von Terni, en: Informationsdienst Wissenschaft, cumparì tar innovations-report.de, ils 8 favrer 2001
Litteratura[modifitgar | modifitgar il code]
- Josef Kurz: Recherchen und Gedanken zum Valentinstag, favrer 2007
- Manfred Becker-Huberti: 14. Februar – Wenn der Valentin mit der Valentine – Hintergrund zur kirchlichen Figur des Heiligen Valentin, Cologna, favrer 2005
- Hannelore Vonier: Luperkalien und Valentinstag – Valentinstag aus heidnischer Sicht, sin matriarchat.info, 2005
Colliaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- Usits en autras terras – survista d’usits en autras terras che stattan en connex cun il di da Son Valentin


text:
L’orcan Vivian ha devastà l’onn 1990 il guaud da protecziun sur il vitg da Curaglia (Val Medel). Perquai ha il Project guaud da muntogna (Bergwaldprojekt) dumandà sch’i dastgan sa gidar cun gidanters voluntaris. L’emprima sceptica dal bostger communal, Corsin Flepp è spert stada davent cura ch’el ha vis la buna lavur ch’ils voluntaris prestan.
Mintg'onn duas emnas a Curaglia
Dapi lura vegn il Project guaud da muntogna mintg'onn duas emnas a Crap Stagias per far lavurs vid trutgs, tgirar il guaud ed era sa gidar cun far protecziuns per ils pegns. Renato Ruf ch’è in dals fundaturs dal Project guaud da muntogna è losch da quai ch’ins ha cuntanschì e che quai ha funcziunà uschè bain cun ils gidanters voluntaris.
Il Project guaud da muntogna è ina fundaziun che s'engascha en Svizra, Germania, Austria, Catalugna e l'Ucraina per il mantegniment dals guauds da protecziun. Il Project guaud da muntogna è vegnì lantschà 1987 ed è dapi 1990 ina fundaziun.


text:
Quests resultats demussa in studi da Moneypark ch'è vegnì publitgà il glindesdi. L'intermediatur d'ipotecas ha analisà radund 2'000 finanziaziuns e 10'000 dumondas da finanziaziun dals onns 2013 fin 2017.
Els han constatà ch'en 80% dals cas ch'èn vegnids finanziads cun daners or da la cassa da pensiun, avessan ils pertutgads stuì desister da la cumpra senza quest sustegn. Uschia avessan 500 da las 2000 cumpras d'immobiglias analisadas, betg savì vegnir realisadas.
La tendenza da finanziar la cumpra cun daners dalla cassa da pensiun è creschenta. En ils davos 4 onns è questa s'augmentada per 10%. Er la summa vegn adina pli auta. Ella è creschida da 56'000 sin 62'000 francs en media. Il motiv per quest svilup èn ils pretschs d'immobiglias. Numnadamain creschan quels bler pli spert che la facultad generala.
RR novitads 14:00


text:
La revisiun parziala da la lescha da chatscha federala che prevesa tranter auter da schluccar la protecziun dal luf vegn crititgada da bleras varts. Las organisaziuns da l'ambient e la sanestra refusan quella. Per la PPS, ils adversaris dal luf, ils purs ed il chantun Vallais va quella però memia pauc lunsch.
Decimar la populaziun dals animals duai esser lubì
Il Cussegl federal propona, tranter auter, da reducir il dumber da tscherts animals selvadis protegids sche quels fan gronds donns u pericliteschan l'uman. En la lescha èn menziunà il capricorn e da nov era il luf.
En princip betg cunter la reducziun da las rotschas
La PS e las organisaziuns per la protecziun da l’ambient Pro Natura, WWF e BirdLife Schweiz n’èn en princip betg cunter ina reducziun da la rotscha da lufs sch’i dat problems cun tscherts individis. Ma ins stoppia garantir ina populaziun dal luf capabla da surviver. La proposta da lescha n’accumpleschia betg questa cundiziun. Quai è la critica da las organisaziuns per la protecziun da l’ambient.
Ir a chatscha da lufs
Da tut in auter avis èn, tranter auter, la PPS, l’Uniun purila svizra ed il Chantun Vallais. Els vulan stritgar il luf da la glista dals animals periclitads e vulan ir a chatscha dad els sco quai ch’els fan tar chavriels, chamutschs u tschiervs. En Svizra cun sias regiuns fitg populadas na dettia nagin plaz per animals da rapina gronds
Sustegn datti sulet da la PLD, PBD e l'associaziun Chatscha Svizra. La proposta adempleschia las premissas per ina meglra convivenza tranter il luf e la populaziun.
RR novitads 15:00


text:
Surpassian las entradas in tschert cunfin, sche pudess ina part vegnir duvrada per promover indirect las medias. Ses successur elegì Gilles Marchand haja fatg questa proposta. Quai ha Roger de Weck ditg envers la gasetta «NZZ am Sonntag». Tals models sajan bler megliers che limitar las reclamas da la SRG.
Reducziun d’emetturs
Damain cuntent è de Weck cun la pretensiun da chasas da medias privatas da sminuir la SRG. Tranter auter menziunescha el che la SRG n’haja ils davos 10 onns betg pli expandì. Ils davos onns sajan cun apps, paginas da web, social media e smart tv era vegnids tiers novas vias da transmissiun. En paucs onns na vegnia betg pli discurrì da chanals mabain sur da la megliera pussaivlada da las sis vias da transmissiun per cuntanscher il public.
RR actualitad 10:00


text:
Tschients dad Eritreans che vivan en Svizra cun ina permissiun da dimora transitorica han ils ultims dis survegnì posta da la Confederaziun cun l'infurmaziun che lur status vegnia examinà da nov. Las autoritads implementeschan uschia ina sentenzia dal Tribunal administrativ federal.
Quel era vegnì l'avust dal 2017 a la conclusiun che Eritreans che returnian en lur patria na sajan betg periclitads da vegnir clamads en l'armada, sch'els hajan gia prestà il servetsch militar. In returnar en lur patria na saja pervi da quai betg en general insupportabel.
Las autoritads federalas ston tenor lescha examinar regularmain ils status da las persunas cun ina permissiun transitorica. Perquai ha questa sentenzia era consequenzas per la pratica d'asil envers Eritreans ed Eritreanas en Svizra. Actualmain vegnan uschia examinads 3'200 dossiers. En tut vivan actualmain 9'400 Eritreans cun in status transitoric en Svizra.
RR novitads 06:00


text:
Runda exclusiva a San Murezzan: enfin ils 19 da schaner s'inscuntran exponents dal mund finanzial digital durant l'emprima conferenza internaziunala da Crypto Finance, en l'hotel Suvretta House. In dals iniziants è l'Engiadinais Andrea Franco Stöhr. El ha ditg envers RTR che la finamira da la conferenza saja da declerar ad investurs tradiziunals ils mechanissems dal mund da finanzas digital. Blers investurs sappian enfin oz be pauc sur dal mund da Bitcoins e Blockchains. A la conferenza a San Murezzan arrivan era nums enconuschents da la scena sco per exempel Bobby Lee ch'ha lantschà las valutas digitalas en China.
Runda exclusiva
A la Crypto Finance Conference na po betg participar mintgin. La conferenza è limitada sin 250 participants che pajan mintgin passa 4000 francs entrada. La conferenza na saja dentant betg clandestina, ha ditg Stöhr envers RTR. Ins veglia simplamain garantir in'atmosfera privata als investurs da l'entir mund. Che la conferenza ha lieu gist in'emna avant il cumenzament dal WEF a Tavau n'è nagina casualitad. Ils organisaturs fan quint che divers participants restan in pèr dis en Engiadina per lura ir vinavant a Tavau.
RR actualitad 17:00


text:
E per ina pitschna surpraisa procura il FC Thun ch'è stà giast tar il FC Sion. Cun nizzegiar in grond sbagl da Sion marca Thun en la 90avla minuta anc il gol che maina a la victoria da 2:1.
GC declassescha il FCZ
Ils Grasshoppers han declassà en il derbi turitgais il FCZ cun 5:0. Da pausa stevi be anc 1:0 per GC suenter il gol da Dabbur en la 15avla minuta. En la segunda mesadad han ils Grasshoppers dentant fatg tut cler cun trais ulteriurs gols aifer 13 minutas. En il temp supplementar ha lura anc Kallström sajettà l’ultim gol da la partida per GC al 5:0.
Sportissimo 17:00


text:
Il cas dals dus Australians ha chaschunà ina dispita diplomatica tranter l’Indonesia e l’Australia. Quai rapportan medias. Ils dus umens èn vegnids sentenziads a la mort pervi da cuntrabanda cun drogas.
Els eran ils schefs da la banda da drogas «Bali nov» ch’è vegnida sentenziada perquai ch’ella ha vulì far cuntrabanda cun heroin. I vegn supponì ch’ils dus Australians vegnan executà communabel cun ulteriurs commerziants da drogas. Involvidas èn era cuntrabandists da la Frantscha e la Brasilia.
RR novitads 12:00


text:
Blers utilisaders han reclamà perquai ch'els èn quasi vegnids sfurzads da midar lur sistem operativ sin Windows 10. Anc quest'emna vul Microsoft publitgar ina versiun optimada ch'offrescha cleras opziuns per midar sin Windows 10 u betg, sco il concern american scriva.
Blers utilisaders avevan reclamà, perquai che l'upgrade aveva cumenzà fin uss automaticamain - quai cun smatgar sin il X da la fanestra dal menu. Davent da l'avust 2016 duai l'upgrade sin Windows 10 custar var 120 francs.
Il mais passà ha Microsoft paja 10'000 dollars ad in'utilisadra americana per reglar ina dispita giuridica. La dunna ord la California aveva purtà plant cunter Microsoft, perquai che ses computer n'ha betg pli funcziunà durant plirs dis suenter ch'ella aveva stuì far in upgrade. Microsoft ha però suttastritgà che quest pajament na saja betg stà ina confessiun da culpa davart il concern.
RR novitads 12:00


text:
Fin da la navigaziun principala
Entschatta dal navigatur
Martgà da taurs ed exposiziuns da muvel en la Svizra centrala
Descripziun
Dal temp medieval tardiv fin ditg en la moderna eran la pasculaziun e l'economia da latg en il territori (pre)alpin las furmas da cultivaziun predominantas da la Svizra centrala. En il center stevan las vatgas, ils vadels ed ils bovs. Martgads locals d'arments giugavan ina rolla impurtanta en quest sistem. Tras las associaziuns regiunalas e localas per l'allevament da la razza brina, ch'èn naschidas a la fin dal 19avel tschientaner, è sa sviluppada l'occurrenza da l'exposiziun da muvel. Quella n'aveva betg mo la funcziun d'in martgà d'animals e da martganzia, mabain serviva er sco concurrenza per ils megliers exemplars da razza. Er sche l'agricultura ha pers dapi ils onns 1950 ina gronda part da sia impurtanza, èn las exposiziuns da muvel restadas lieus d'inscunter bainvesids, surtut en ils territoris rurals da la Svizra centrala. Ed entant n'attiran ellas betg mo ils purs, mabain er auters circuls da la populaziun. Il martgà da taurs da razza il pli grond da la Svizra è il «Stierenmarkt» da Zug cun var 250 arments venals. El vegn organisà dapi l'onn 1898 da la Federaziun per l'allevament da la razza brina ed ha mintgamai lieu la mesemna e la gievgia da l'emprima emna cumplaina da settember. Il public, ils martgadants ed ils cumpraders vegnan natiers da tut las parts dal pajais e da l'exteriur vischin. Tras l'introducziun da l'inseminaziun artifiziala durant ils onns 1960 ha il martgà da taurs pers sia impurtanza funcziunala per ils allevaturs. Ma per millis abitants da Zug – che quai saja commerziants, banchiers, mastergnants u schizunt purs – è el in termin fix en il chalender d'occurrenzas.
Gallaria d'illustraziuns
Referenzas e dossier
- Publicaziuns
Chantal Desbiolles: "Wo die Braunen begutachtet werden", In: Neue Zuger Zeitung. Zug, 11. September 2008, p. 17
Damian Gisler: Miss Haldi verteidigt den Titel. In: Neue Urner Zeitung. Altdorf, 27. September 2011, p. 22
Heinz Herzog, Monika Herzog: 100 Jahre Zuger Stierenmarkt. In: Zuger Neujahrsblatt. Zug, 1991, p. 106-107
Paul Küchler: Die Viehzüchter sind wetterbeständig. In: Neue Obwaldner Zeitung. Sarnen, 8. Oktober 2011, p. 23
Naturmuseum Luzern (Ed.): Rindvieh. Begleitbroschüre zur Ausstellung «Viehschau». Natur-Museum Luzern, 3. April bis 17. Oktober 2004. Luzern, 2004
Josef Niederberger: Viehzuchtverband Nidwalden. 50 Jahre. 1962-2012. 2012
Heiri Scherer: Muni - Der Zuger Stierenmarkt. Zürich, 2016
- Dossier
- Stierenmarkt und Viehschauen in der Zentralschweiz
Ausführliche Beschreibung Ultima modificaziun: 31.05.2018
Dimensiun: 241 kb
Tip: PDF
- Stierenmarkt und Viehschauen in der Zentralschweiz


text:
Segir è ch'il Mundaun na stat betg airi pervi da quai na da Glion. La regiun enturn il Mundaun vegn dentant franada bravamain da quai na.
Glion n'è anc betg pront per la collavuraziun turistica. Quai para curius. Èsi quels dals vischinadis sco Rueun, Ruschein, Ladir u Siat che han cundiziuns spezialas en il territori da skis da l'Arena Alva – ed èn uschia colliads cun gliez territori? N'han quels betg vis la necessitad che la vischnanca fusiunada fiss finalmain vegnida colliada cun in territori da skis. L'entira vischnanca da Glion vess pudì esser indigens en il territori da Sursaissa Mundaun.
Danunder ch'il na è vegnì – è el propi vegnì da quels vischinadis menziunads? – fiss en questa chaussa fitg interessant da savair.
Hai mancà vi da la solidaritad tranter ils vischinadis? U èsi simplamain il spargnar che ha manà tar quest na? Glion avess stuì investir 1,38 milliuns e dar ina garanzia per 3,6 milliuns per la Infra mundaun SA. Daners ch'els na han betg, ha il suveran decidì.
Spargnà en il fauss lieu, pertge era Glion viva dal turissem – e betg mo da quel da Flem, Laax e Falera.
La surpraisa ch'i ha dà in na è da sentir da tuttas varts. Fatg insatge per in gea n'han ins dentant era betg. Las campagnas per in gea n'hai simplamain betg dà. E campagnas encunter la Infra Mundaun SA n'er betg. Las opiniuns èn vegnidas fatgas a chasa en stiva ed entras paucas brevs da lecturs e duas sairas d'infurmaziun.
Per l'avegnir sto esser cler: Quai na tanscha betg cu i va per l'avegnir d'ina entira regiun. La chaura ch'è crappada è era la chaura che dat latg a l'entira regiun enturn il Mundaun. Il latg vegn a mancar.
RR novitads 17:00


text:
Munticiàr
Munticiàr (en Italià: Montichiari), l'è 'n cümü de 25 198 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla Bàsa Bresàna Orientàl a 20 km a Sudèst de la cità de Brèsa e 47 km a Nordòvest de Màntoa. El teretóre de Munticiàr l'è streersàt de Nort a Sud del Cés.
El presidènt de la Repüblica Italiàna Francesco Cossiga, ai 27 de Dezèmber del 1991 al g'ha decretàt che 'l cümü de Munticiàr el püdìa fregiàs del tìtol de Cità.
El Cèntro Fére de Munticiàr (Centro Fiere del Garda) l'è giü dei piö 'mportàncc de la Pruvìncia de Brèsa e l'è suratöt cunusìt per la féra del bes•ciàm (Fiera Agricola Zootecnica Nazionale) che l'è la segónda per emportànsa a lièl nasiunàl.
Munticiàr l'è apò a séde de l'Aeropórt Brescia-Montichiari entitulàt a Gabriele D'Annunzio. Inuauguràt ai 15 de Mars del 1999, el fa part del Sistéma Aeropórcc del Garda de proprietà al 85% del Aeropórt de Verùna-Vilafrànca Valerio Catullo.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Las 2 vischnancas da Mundaun e Sursaissa han decidì da fusiunar. Davent il prim da schaner datti mo pli ina vischnanca. Tgi che vegn a manar la nova vischnanca n’è anc betg cler. Elegì vegn ils 29 da november, e gia uss, pli ch'in mais avant las elecziuns, datti gia 2 candidats uffizials per il post da president communal.
Ils candidats èn la presidenta da la vischnanca Mundaun Irene Schneider ed il president da la vischnanca Sursaissa Ernst Sax.
Enfin ils 29 d’october pon ulteriuras anc annunziar lur candidatura. Ils 30 d’october pon lura tut las candidatas e candidats sa preschentar al pievel ad ina discussiun da podium. La votaziun per da la presidenta u dal president e da la suprastanza da la nova vischnanca succeda ils 29 da november.


text:
Avant dus onns èn duas scolaras e sis scolars sa decidids da far questa matura bilingua. Sper il rom englais han els frequentà ils roms fundamentals matematica e chemia, il rom d’accent economia e dretg ed il rom cumplementar istorgia en englais (instrucziun immersiva). En tut ston ils scolars cumprovar ch’els han gì 800 lecziuns en instrucziun immersiva.
Schanzas creschan en la concurrenza (inter)naziunala
Cun questa cumpetenza linguistica creschian las schanzas en la concurrenza (inter)naziunala per ina plazza attractiva, scriva il gimnasi ed internat da la claustra da Mustér. Cun la matura bilingua tudestg-englais possian els preparar scolaras e scolars il meglier pussaivel sin las sfidas actualas e futuras dal studium che vegnia pli e pli internaziunals. E quai saja ina contribuziun per realisar la strategia da furmaziun: francar regiunal e crescher (inter)naziunal – Via Mustér a las meglieras universitads.
RR novitads 21:00


text:
En il plant argumentescha TransCanada che la refusa da terminar la pipeline na saja betg giustifitgada tenor la cunvegna da comerzi liber nordamericana, Nafta.
La pipeline Keystone XL avess gì da transportar ieli criv davent dal stadi canadais Alberta entras ils Stadis Unids enfin las raffinarias texanas sper il Golf da Mexico.
Il president american Barack Obama aveva decidì il november passà ch'il plan na saja betg en interess dals Stadis Unids e quai pervi da dubis davart la protecziun dal clima. Obama revegn uschia ad in project ch’el aveva gia tematisà en ses cumbat electoral l’onn 2012.
RR novitads 06:00


text:
Quests daners pertutgan però be ils donns vid objects u terren public. Tut ils donns da persunas privatas n'èn betg cumprais.Sper ils donns gia reparads datti anc divers donns ch'ins n'ha fin ussa anc betg pudì reparar.
Per exempel il passadi en Val S-charl nua ch'il militar ha plazzà ina punt d'urgenza. Quella po anc restar enfin zercladur 2016. Enfin lura sto Scuol elavurar in project per refar il passadi. Cun tge custs che Scuol sto anc quintar per refar tut ils donns n'è enfin ussa anc betg enconuschent. I sa tractia dentant da summas remartgablas, ha ditg Fanzun.


text:
Als 23 settember elegia Scuol ils gremis politics. La glista cun candidats chi’s mettan a disposiziun es gnüda publichada. «Üna tscherna sainza tscherna», s’agitan blers, tanter quels eir Not Carl. Intant sun gnüts cuntschaints nouvs candidats.
La glista cun candidatas e candidats dal comitè electoral independent es gnüda scumpartida in mincha chasada da las fracziuns dal cumün da Scuol. Quista glista cuntegna per exaimpel per la suprastanza cumünala ün nom per fracziun. Be a Guarda exista üna tscherna cun duos candidats. Uschè nu’s poja propcha discuorrer d’üna tscherna. «Adonta da la glista uffiziala pon candidar eir ulteriuras persunas fin pro l’elecziun dals 23 settember», declera Leta Steck-Rauch chi presidiescha il comitè electoral independent.
In lündeschdi davomezdi sun gnüdas cuntschaintas a cuorta vista eir amo las candidaturas dad Andri Planta da Sent ed Andrea Matossi da Scuol per la suprastanza cumünala. Uschè chi existan eir a Sent e Scuol duos candidats per üna tscherna. Ils seguaints candidants per la suprastanza cumünala sun fin uossa cuntschaints: Reto Barbüda Ardez, Fadri Blanke Ftan, Gian Reto Franziscus Guarda, Fadri Häfner Guarda, Arthur Schlatter Scuol, Andrea Matossi Scuol, Andri Planta Sent, Aita Zanetti-Stalvias Sent, e Daniel Stecher Tarasp. La suprastanza cumünala da Scuol as cumpuona dal capo cumünal e da ses ulteriurs commembers, ün da mincha fracziun. Elegibla es mincha persuna cun dret da vuschar.
Daplü da las elecziuns a Scuol, inclus ün commentar «Ün muond d’indifferenza» illa Posta Ladina da mardi, ils 4 settember.
Text e commentar: Nicolo Bass


text:
Lara Gut è en furma avant Nadal. Suenter ch’ella ha gudagnà il venderdi la supercumbinaziun ed ier sonda la cursa rapida a Val d'Isère, cuntanscha ella era a Courchevel in plaz da podest en il slalom gigant. Igl è pia il terz plaz da podest en trais dis.
Manchentà tripletta
Per la tripletta, pia da gudagnar trais cursas en seria, han be 17 tschientavels mancà a la skiunza tessinaisa. Ella maina persuenter ussa il classament general cun 558 puncts: 58 puncts avant l’Americana Lindsey Vonn ch’è be vegnida 13avla en il slalom gigant dad oz dumengia. Dasper Lara Gut è mo in ulteriura Svizra sa qualifitgada per il segund percurs. Wendy Holdener è daventada 22avla.
Segunda victoria per Brem
Eva-Maria Brem, la victura dal slalom gigant a Courchevel, era gia en l’emprim percurs stada la sperta – lura dentant be 9 tschientavels pli sperta che Gut. L’Austriaca n’ha dentant betg laschà irritar da la buna prestaziun da Lara Gut ed è era stà en il segund percurs pli sperta che la Svizra.
Per Brem è quai stà la segunda cursa da la cuppa mundiala ch’ella gudogna. Ina victoria che porta ella era a la testa dal classament da disciplina dal slalom gigant. Suenter 4 da 9 slaloms gigants maina l’Austriaca 42 puncts avant Lara Gut.
RR novitads 15:00


text:
Tar ils da Cuira è ella probabel bain enconuschenta - la stizun da launa sin la plazza d’Alexander amez la citad. Dapi bun 80 onns tutga ella tar il maletg da la citad. Yvonne Magnin ha fatg l'emprendissadi avant 50 onns en il Wollenhof. Suenter 10 onns è ella daventada possessura da la butia da launa. Uss va Yvonne Magnin dentant en pensiun e cunquai serra e la stizun sias portas.
La famiglia da far chaltschiel
Tar la clientella dal Wollenhof tutgan principalmain dunnas. En quest 50 onns haja ella sulet gì dus umens sco clients, di Magnin. Il pli fitg vegnia ella a laschar encrescher per la clientella. Ins saja stà sc'ina pitschna famiglia da far chaltschiel.
RR actualitad 11:00