text: 1Tɨ'ɨj Jesús raatapua'ajtaca'a tɨ nain tyu'utaxajtaca'a eijna i nyuucari, aj pu i ayan tihua'uta'ixaa aɨme ɨ maj jamuan á'ujhua'anya'a. 2Ayan tɨcɨn: ―Xu'uri ramua'aree tɨ ari vejli'i ajna maj ti'iyesten maɨjna cɨme'e tɨ Dioj tihua'utauuni'i. A'atura auche'e hua'apua xɨcaj. A'atɨ pu ajta tyu'utatuiire'esin ɨ nyacɨme'en i nyaj nyajta tyaata'a jetze a'iraanye mej mi ná'utatan curuu jetze. ―Yaa pu'u tihua'uta'ixaa. 3Majta maɨn ɨ maj tihue'ijte'e teyujta'a, majta aɨme ɨ mej tyu'ujmua'ate ɨ nyuucari cɨme'e tɨ ti'ijta, majta ɨ hua'avaujsi ɨ maj Israel jetze ajtyama'acan, au mu e'etyujsaɨj chi'ira'an aɨjna tɨ nain cɨn antyujmua'aree u hua'ateyujta'a. Ayaa pu antyahuaa aɨjna tɨcɨn Caifás. 4Aɨ mu tyú'umua'atziitya'aca'a a'ij mej ye'i huarɨni mej mi hue'itzi cɨn raatyeevi'i maɨjna ɨ Jesús mej mi raaje'ica. 5Majta meyan tyú'urixaatya'acaa tɨcɨn: ―Catu raatyévi'ira matɨ'ɨj ti'iyestya ɨ tyaɨte mej mi cai huatanínyu'ucacu. Tɨ pua'a teyan huarɨni, aɨ mu taaténya'usi'ite'esin. 6Meenti aɨjna ɨ Jesús, au pu a'utyavaaca'a u Betania a'u tɨ e'eche aɨjna ɨ a'atɨ tɨ ayan antyahuaa tɨcɨn Simón. Ai pu aɨn pueen ɨ maj majta meyan ratamua'amua tɨcɨn Tɨ Ca'atzaj. 7Aj pu i saɨj a e'ire'enye jemin aɨjna ɨ Jesús. Jɨita'a pu pɨrɨcɨ tɨ limeeta huatɨsima'acaa. Tete limeetajra'a pu pueenya'a. Ti'itɨ pu ava'ɨstica'a tɨ naa tyáará'i, tɨ ajta huapɨ'ɨ ti'ijnajchi. Tɨ'ɨj Jesús huatyacáica meesa jetze, aɨn jɨita'a an pu yá'ajtuaa an múutze'en. 8Majta maɨn ɨ maj Jesús jamuan á'ujhua'anya'a, matɨ'ɨj raaseij a'ij tɨ huarɨj, eecan mu huatanínyu'ucacuca'a ɨ jɨita'a jemi. Aj mu mi meyan tyu'utaxajtaca'a tɨcɨn: ―¿A'ini een cɨn á'uvej amɨjna ɨ aceiti? 9Rɨ'ɨrístache'en pu maj ráatuaaniiche'en mej mi raamué'itɨnche'e eihua ɨ tumin mej mi hua'uta'an aɨme ɨ maj cai a'ij ti'ijviicue'i. 10Ajta aɨn ɨ Jesús, aɨ pu raamua'areeri'i a'ij mej ye'i tí'ixajtacaa. Aj pu i ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―¿A'ini een cɨn seyan rájaaxaijvi'i seijna i jɨita'a? A'ij tɨ naaruu, tyamua'a pu náa i'i xa'apɨ'ɨn. 11Ayaa nu tyaja'amue'ixaate'e. Aɨme ɨ maj cai a'ij ti'ijviicue'i, mauche'e mu muejmi jemi seira'a mua'aju'un tɨj na'a rusen cɨme'e. A'anaj tɨ na'a pu i i'irɨ'ɨriista a'ame sej seyan tihua'utavaɨre'en. Me nyajta inyaa, canu che'e muejmi jemi seira'a na'ame. 12Ayaa pu'u, tɨ'ɨj ain jɨita'a na'ave'emeijri'i inyeetzi, ayaa pu een cɨn ayan naaruu aɨjna cɨme'e tɨ na'ava'anan. 13Ayaa nu tyaja'amue'ixaate'e tɨ ayan ti'ayajna, iiyan chaanaca japua, a'u tɨ na'a mej tihua'uta'ixaate'en ɨ tyaɨte a'ij tɨ Dioj hue'irajtuaani aɨ mu majta hua'uta'ixaate'esin a'ij tɨ huarɨj aijna i jɨita'a mej mi eihua ra'utamua'aree. 14Meenti saɨj tɨ hua'a jetze ajtyama'acan ɨ maj tamuaamuata'a japuan hua'apua ara'ase, aɨjna tɨ ayan antyahuaa tɨcɨn Judás Iscariote, aɨ pu ajtáraa hua'a jemi. Au pu á'uraa tɨ ij tyu'uxáj hua'a jamuan ɨ mej ti'ijta teyujta'a. 15Ayaa pu tihua'utaihua'uri'i tɨcɨn: ―¿A'achuni seti'inyanajchite'en tɨ pua'a nyajamuaatatuire'en nyaɨjna ɨ Jesús? Maraatye'itáa ɨ tumin. Majta raata'a a'achu cumu seite japuan tamuaamuata'a ɨ tumin, rumua'atɨ plaata. 16Ajta iya'uraa aɨjna ɨ Judás. Tɨj na'a ajna'ɨmɨ, aɨ pu autyejche tɨ raahuauni a'anaj tɨ i'i xa'apɨ'ɨn tɨ ij hua'utatuire'en. 17Tɨ'ɨj tyaja'ure'enye ajna xɨcajra'a ɨ ta'anajca mej jetzen ti'iyestyahua'a matɨ'ɨj pan cua'acara'a tɨ cai cujchira'a, aj mu mi a e'ire'enye ɨ Jesús jemi aɨme ɨ maj jamuan á'ujhua'anya'a. Ayaa mu tiraataihua'uri'i tɨcɨn: ―¿A'uni jetze mua'araanajchi tyej a'uju'un tej ti rɨ'ɨ tyaja'uruuren ɨ paj raacua'ani ɨ pan tyaj cɨn ra'utamua'aree ajna xɨcajra'a tɨ jetzen Dioj tihua'utauuni'iri'i ɨ tayaujmua'a ɨ maj anáatyá'a muaanúnue'ihuaca'a? 18Aj pu i ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Sericu muan sajna chajta'a. Aa xu a'atɨ e'etyauni. Sata'aj seyan tiraata'ixaate'en yee: “Yaa pu ti'ixa ɨ maestru tɨ cɨn pu'uri ajna tyaja'ure'enye nyej nain cɨn raanaijmi'ire'en, nyajta nyaj ra'utamua'aree ajna xɨcajra'a tɨ jetzen Dioj tihua'utauuni'iri'i ɨ tayaujmua'a maj anáatyá'a muaanúnue'ihuaca'a.” 19Majta maɨn ɨ maj Jesús jamuan á'ujhua'anya'a, ayaa mu huarɨj a'ij tɨ Jesús tyu'utaijtaca'a. Nain mu rɨ'ɨ tyu'uruu ɨ maj ti'icua'ani. 20Tɨ'ɨj huachúmua'ancaa, Jesús pu aujcáica ɨ meesa jetze hua'a jamuan ɨ maj tamuaamuata'a japuan hua'apua mua'ara'axcaa. 21Mu'uri ti'icua'acaa, tɨ'ɨj ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Ayej xaa nya'u ti'ayajna, saɨj tɨ a'amua jetze ajtyama'acan, aɨ pu nyacɨme'en tyu'utatuiire'esin hua'a jemi ɨ mej ti'ijta teyujta'a. 22Aj mu mi huataujxaamɨste ɨ rutzajta'a. Ma'utyajhuii maj raataihua'u maɨjna ɨ Jesús, seij ajta seij. Meyan tɨcɨn: ―¿A'ataani aɨn pueen? ¿Ni qui inyaa? Ajtahua'a seij ayan tɨcɨn: ―¿A'ataani aɨn pueen? ¿Ni qui inyaa? 23Jesús pu ayan tyu'utanyúu tɨcɨn: ―Aijna tɨ pan cua'a eijna jetze i tuxa'a nyaa jamuan, ai pu aɨn pueen ɨ tɨ nyacɨme'en tyu'utatuiire'esin. 24Ayaa pu tyaja'ure'enyejsin inyeetzi jemi i nyaj nyajta tyaata'a jetze a'iraanye a'ij tɨ tye'eyu'usi'i ɨ yu'uxari jetze. Ma ajta, aɨjna jemi tɨ nyacɨme'en tyu'utatuiire'esin, eitze'e pu raatyavá'ɨrihua'acache'e tɨ cai huanú'eihuanche'e a'ini rajpueijtzi pu a'ame huapɨ'ɨ. Che'e aɨn huataujxaamɨjte'en. 25Ajta aɨn ɨ Judás, ɨ tɨ hua'utatuiira'amɨ'ɨca'a, ayaa pu tiraataihua'uri'i tɨcɨn: ―Maestru, canu xaa nyaɨn pueen, ¿ni qui nyacai? Jesús pu ayan tiraata'ixaa tɨcɨn: ―Muaa paj asaɨj raataxajtaca'a. 26Mauche'e mu ti'icua'aca tɨ'ɨj Jesús pan tyɨ'ɨj. Rɨ'ɨ pu tiraata'a ɨ Dioj, ajta ra'antitaaraxɨ. Aj pu i hua'uraɨ'ɨpɨ'ɨ. Ayan tihue'ixaatya'a tɨcɨn: ―Sa'ancuraɨ'ɨpɨ'ɨ. Xaacua'a. Ai pu aɨn pueen i nyahue'ira'a. 27Ajta e'eyan, vaasu tijáj. Tɨ'ɨjta'i rɨ'ɨ tiraata'a ɨ Dioj, aɨ pu hua'ure'ite. Ayan ti'ixaata tɨcɨn: ―Xa'anti'i, naijmi'i muan. 28Aijna tɨ urajmuaa, ai pu aɨn pueen i nyaxuure'e nyaj ra'iraxɨre'esin nyaɨjna cɨme'e nyej ni raanaijmi'ire'en aɨjna tɨ cɨn Dioj rusaɨj ayan tya'ataujratziiri'i ɨ jajcua ɨmɨ. Aɨj nu cɨn hua'a japua nyuuni mui'icaca tɨ ij Dioj ayan tihua'utauuni'i. 29’Ayaa nu tyaja'amue'ixaate'e. Ayej xaa nya'u ayan ti'ayajna, ijii tɨj na'a tɨ yu auca'itɨ a'ame, canu che'e ra'anti'isin nyeijna i ja'ara'a uuva jetze tɨ ma'acan silu ajna xɨcajra'a tɨ Dioj jetzen huataura'ate'esin nainjapua ɨ chaanaca. Aj nu xaa a'amua jamuan ra'anti'isin nyajtahua'a rujajcuatze'en. 30Aj mu mi seij tyu'utachuiicaca'a ɨ maj cɨn rɨ'ɨ tiraata'a ɨ Dioj. Aj mu mi a'ucɨj. Au mu a'ará'a Aceituunajremi, ɨrij tɨ a'utáca. 31Aj pu i Jesús ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Ijii, tɨ tɨca'aren, ma xu nuujɨsin. Setyu'utatyévi'ira'ata nyeetzi jemi. Ayaa pu te'eme tɨj tye'eyu'usi'i tɨ Dioj ayan tyu'utaxajtaca'a tɨcɨn: “Nyaa nu i nyej i'i Dioj, aɨj nu e'icatan ɨ canya'axɨ tɨ tiseíj. Majta maɨn a'ucɨ́jxɨ'ɨsin ɨ canya'axɨ.” 32Me nyajta inyaa, nyatɨ'ɨj huatarun, aa nu a'uma'aj na'ame u Galileeya. Anacai nu a'aráiixa, sajta e'eyan muan. 33Ajta aɨn ɨ Pedro, ayaa pu tyu'utanyúu tɨcɨn: ―Capu amɨn a'ij tɨ pua'a naijmi'i metyu'utatyévi'ira'ata mɨ seica mueetzi jemi. Canu a'anaj neyan rɨni inyaa. 34Aj pu i Jesús ayan tiraata'ixaa tɨcɨn: ―Ayaa nu ti'imue'ixaate'e tɨ ayan ti'ayajna, ijii tɨca'a, tɨ'ɨj cai xɨ huajiihuan ɨ tyacuaara'i, hueica paj peyan tyu'utyaahue'ita yee pacai nyamua'ate. 35Ma ajta aɨn Pedro, ayaa pu tiraata'ixaa ca'anin cɨme'e tɨcɨn: ―Tɨ pua'a ayan tyu'ujxe'eve'e nyaj a jamuan huamɨ'ɨni, capu amɨn a'ij. Canu a'anaj neyan tyu'utyaahue'ita yee nyacai muamua'ate. Majta maɨn ɨ seica, ayaa mu che'eta mana'a tyu'utaxajtaca'a. 36Aj pu i á'uraa aɨjna ɨ Jesús, majta maɨn ɨ maj jamuan á'ujhua'anya'a. Au mu a'ará'a, huastari, cɨye tɨ e'ere'evee tɨ ayan tyaja'arajtyahuaa tɨcɨn Getsemaní. Ayaa pu tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Ya xu tite'en muan, iiyacui. Nyajta inyaa, maa nu vejli'i a'atanyejsin nyej ni raatyahuauuni ɨ Dioj jemi. 37Aj pu i á'uraa. Huaja'uvi'itɨ aɨme, aɨjna ɨ Pedro, ajta aɨme ɨ maj hua'apua, ɨ maj yaujmua'ame'en pueen aɨjna ɨ Zebedeeyu. Ajta e'eyan a'ij pua'a raata'a ɨ tzajta'an. Eecan pu huatáujxaamɨjte. 38Aj pu i ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Eecan pu cai nu'uca'anisti'i yu nyatzajta'a. Huapɨ'ɨ nu nyaxaamɨjte'e. Cu xuee nyaj cuj mɨ'ɨni. Yá xu huatyaturan muan iiya. Sauche'e atanyéjnye'eri nyaa jamuan. 39A'atzu pu ɨmɨ ajca'i yee a'uré'enye, tɨ'ɨj i á'ajtunutaca'a a chuaata'a. Aj pu i ayan tirajhuaviiri'i ɨ Dioj tɨcɨn: ―Dioj pej ni'iya'upua, naijmi'i pu rɨ'ɨri mueetzi jemi. Tɨ pua'a peti'ita'acare'en tɨ cai ayan tinaacɨ'ɨti aijna tɨ a'ij pua'a een, ɨ nyaj cɨn rajpueitzi na'ame. Na'ari cai, che'e cai ayan eenye'en nyatɨj ti'ijxe'eve'e inyaa, silu patɨj muaa ti'ijxe'eve'e. 40Aj pu i a e'ire'enye a'u maj a'utyáuuca'a ɨ maj jamuan á'ujhua'anya'a. Mu'uri i'icu'utzuca'a. Tɨ'ɨj hua'ujɨste, aj pu i ayan tiraataihua'uri'i aɨjna ɨ Pedro tɨcɨn: ―¿Ni tzaa pacai te'eviicue'i paj atányeeri nyaa jamuan a'achu cumu sei oora? 41Sauche'e xu atanyéjnye'eri, sajta sata'aj raatyajhuauni ɨ Dioj jemi tɨ'ij cai tyajamuaacɨ'ɨti ti'itɨ ɨ saj cɨn autyaturan ɨ Dioj jemi. Ayaa nu tyaja'amue'ixaate'e. Muan xu xaa huataujca'anyen ɨ rutzajta'a. Ma ajta cai, capu á'amuaca'anisti'i. 42Ajta á'uraa. Ajtahua'a ayan tirajhuaviiri'i ɨ Dioj tɨcɨn: ―Dioj pej ni'iya'upua, tɨ pua'a cai a'ij ti'irɨ'ɨri tɨ i cai ayan tinaacɨ'ɨti aɨjna ɨ nyaj cɨn rajpueitzi na'ame, che'e ayan éenye'en patɨj ti'ijxe'eve'e muaa. 43Tɨ'ɨjtahua'a a e'ire'enye. Ajtahua'a pu huá'utyau, macú'utzuca'a, a'ini eihua pu hua'amue'itɨjcaa ɨ cutzi. 44Aa mu a'utyajturaa aɨme ɨ maj cu'utzuca'a. Hueicacajretze pu ajtahua'a u á'umej ɨ Jesús. Ajtahua'a pu raatyahuau ɨ Dioj jemi. Ayaa pu che'eta na'a tirajhuaviiri'i a'ij tɨ anacaican tiraatahuaviiri'i. 45Tɨ'ɨj ajtahua'a a e'ire'enye a'u maj a'utyáuuca'a aɨme ɨ maj jamuan á'ujhua'anya'a. Ayaa pu tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Pu'uri ijii, saj huapɨ'ɨ rucu'utzive'e. Pu'uri ijii saj huacu'utzu, sajta huaujsa'upe'en. Casi'i, pu'uri auche'e. Pu'uri ajna tyaja'ure'enye tɨ ij aɨn hua'utátuiire'esin ɨ nyacɨme'en, i nyaj nyajta tyaata'a jetze a'iraanye mej mi naateevi'i aɨme ɨ mej a'ij pua'a rɨcɨ. 46Xa'ajhuiixɨ'ɨ. Che'eré ticu. Pu'uri a'ave'eme aɨjna tɨ nyacɨme'en tyu'utatuire'esin. 47Auche'e pu ti'ixáatacaa tɨ'ɨj aɨn Judás a e'ire'enye. Aɨjna ɨ Judás, aɨ pu hua'a jetze ajtyama'acan aɨme ɨ maj tamuaamuata'a japuan hua'apua mua'ara'axcaa. Eihua mu tyaɨte jamuan huaju'uncaa. Seica mu tyu'ɨsima'a ɨ nahuaa tɨ ruxa'ajta'a ajcámɨɨmɨjmee, majta seica cɨye tyuɨ'ɨj ɨ maj cɨn hua'ucui'ini. Naijmi'ica mu huataijtyaca'a aɨme ɨ maj ti'ijta teyujta'a, majta ɨ hua'avaujsi ɨ tyaɨte. 48Ajta aɨn tɨ hua'utatui aɨjna ɨ Jesús, anacai pu ti'ihuaujmua'atzii a'ij tɨ ye'i huarɨni mej mi raamua'aree a'atɨ tɨ aɨn pueen ɨ Jesús. Ayan tɨcɨn: ―Aɨjna nya'u, ɨ nyaj ru'ityévisiitɨmua'asin nyatɨ'ɨj raatataujte'en, ai pu aɨn pɨrɨcɨ. Sata'aj hui raatyeevi'i. 49Cɨme'en pu'u a'ará'a, aj pu i ajtyáxɨɨraca'a a'u tɨ a'utya vaaca'a aɨjna ɨ Jesús. Ayaa pu tiraatataujte tɨcɨn: ―¿A'iní pana'a, Maeestru? Ajta ru'ityévisiitɨmua. 50Aj pu i ayan tiraata'ixaa aɨjna ɨ Jesús tɨcɨn: ―Nya'amiincu, ¿ni paɨjna cɨn peyan ye ve'eme? ―Yaa pu'u tiraataihua'uri'i. Majta maɨn ɨ seica, aɨ mu ajtyáxɨɨraca'a jemin. Matɨ'ɨj mi raateevi'i. 51Matɨ'ɨj raatyeevi'i, aj pu i saɨj tɨ Jesús jamuan á'ucha'acanya'a, aɨ pu ruijcupi ɨ runahuaa tɨ ruxa'ajta'a ajcámɨɨmɨjmee. Aj pu i ru'ityejtze aɨjna ɨ tɨ ravaɨre'e aɨjna tɨ tihue'ijte'e u teyujta'a. Tɨ'ɨqui ra'ajtavéijchaca'a ɨ naxaira'an. 52Ajta Jesús ayan tiraataij aɨjna ɨ a'atɨ tɨcɨn: ―Ucarujte'e mɨ a'anahuaa, a'ini tɨ pua'a peyan ruijcuta mɨ a'anahuaa, aɨ mu majta muaaje'icatan nahuaa cɨme'e. 53¿Ni ayan timua'amitejte'e mueetzi tɨ ayan ruxe'eve'e pej peyan huarɨni? Casi'i, tɨ pua'a neyan raatahuavii ɨ tɨ ni'iya'upua, aɨ pu raayɨ'ɨtɨ tɨ hua'utaijte'en aɨme ɨ mej ti'ijvaɨre'e u tajapua mej mi ava'acanyén naatavaɨre'en. Majta maɨn, aɨ mu meyan a'ará'axcan a'achu cumu hueicate vi'ira'a. 54Aru tɨ pua'a hui neyan huarɨni, capu che'e huatarɨ'ɨriistari tɨ ij ayan aráurasten a'ij tɨ te'eyu'usi'i ɨ yu'uxari jetze tɨ nu'u ayan ruxe'eve'e mej meyan nyaruuren. 55Aj pu i Jesús ayan tihua'utaihua'uri'i ɨ tyaɨte tɨcɨn: ―¿Ni seyan ya va'aju'un saɨjna cɨme'e ɨ nyej neyan hua'ura'asaɨre'esin ɨ tyaɨte mej mi huatyénya'use'en ɨ u'uvieernu jemi? ¿Ni saɨjna cɨn tyuɨ'ɨsin ɨ nahuaa tɨ ruxa'ajta'a ajcámɨɨmɨjmee, sajta cɨye tyuɨ'ɨsin sej si naatyeevi'i? Nain tujca'ari tzajta'a tɨ yu e'ire'enye, au nu a'utyavaaca'a teyujta'a. Netyajá'amuamua'atyahua'a nu na'aye'i. Ma sajta muan, caxu a'anaj naatyeevi'i saujna. ¿A'ini een cɨn seyan rɨcɨ ijii? 56Ayaa pu nain tyuju'uma'a a'ame tɨ i ayan aráurasten a'ij mej mejmi'i ra'uyu'uxaca'a ɨ yu'uxari jetze aɨme ɨ mej Dioj jetze ma'acan ti'ixaxa'ata'a. Majta maɨn ɨ maj tamuaamuata'a japuan hua'apua ará'axcaa, naimi'i mu ma ayáurai. Matɨ'ɨj mi huatauruu. 57Majta maɨn ɨ maj raatyeevi'i maɨjna ɨ Jesús, au mu ya'uvi'itɨ maɨjna jemi ɨ Caifás, aɨjna tɨ nain cɨn antyujmua'aree teyujta'a. Majta maɨn ɨ maj tyu'ujmua'ate ɨ nyuucari tɨ tie'ijta, majta maɨn ɨ hua'avaujsi, au mu majta e'etyujsaɨj a'utɨ a'utyavaaca'a aɨjna ɨ Caifás. 58Ajta aɨjna ɨ Pedro, a'atzu pu ɨmɨ raavájrajma'a aɨjna ɨ Jesús. Au pu vejli'i a'ará'a a'u tɨ e'ita'a a'aráyaujta'a, a'u tɨ e'irajca aɨjna tɨ nain cɨn antyujmua'aree teyujta'a. Au pu ajta a'utyajrupi. Aj pu i hua'a jamuan a'ujyeijxɨ aɨme ɨ mej tí'icha'ɨ tɨ ij raamua'aree a'ij tɨ tyajauuma'a a'ame. 59Majta maɨn ɨ mej ti'ijta teyujta'a jamuan naimi'i ɨ hua'ajueesi, aɨ mu rahuauca'a ɨ hue'itzi ɨ maj cɨn Jesús jetze tya'ujpuá'ajte'en tɨ ayan hua'uta'an mej mi raaje'ica. 60Mui'itɨ mu á'ujca'anyajca'a mej hue'itzi cɨn tya'antzaahuate'en. Capu amɨn a'ij. Camu ti'itɨj huátyau ɨ maj cɨn jetzen tya'ujpuá'ajte'en. A'atzu a'atyeevi'ica tɨ ayan ti'irɨcɨ. Aj mu xaa maɨn ɨ maj hua'apua mu a e'ire'enye. 61Ayaa mu tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Ayaa pu yeehui tyu'utaxajtaca'a amɨjna mɨ tevi aɨjna cɨme'e yee: “Nyaa nu raayɨ'ɨtɨ nyaj raatyáuuna aijna i teyuu tɨ chi'ira'an pueen ɨ Dioj, ajta nu'u ajta ra'ajtaahua hueica xɨcaj tzajta'a.” 62Aj pu i saɨj ajche. Ai pu aɨn pueenya'a ɨ tɨ nain cɨn autyujmua'aree u teyujta'a. Ayaa pu aɨn tyu'utaihua'uri'i ɨ Jesús tɨcɨn: ―¿Ni cai mu nu'u hua'a? ¿Ti'itajni pueen aijna ɨ maj cɨn tya'antzaahuate'e mueetzi jemi? 63Ajta aɨn ɨ Jesús, capu ti'itɨj a'ij tyu'utaxajtaca'a. Ajta aɨn tɨ nain cɨn antyujmua'aree ɨ teyujta'a, ayaa pu tiraata'ixaa tɨcɨn: ―Ayaa nu ti'imueijcate'e nyuucajtze'en ɨ Dioj pata'aj taata'ixaate'en a'atɨ paj pueen. ¿Ni muaa paɨn pɨrɨcɨ aɨjna ɨ i'iyaujra'an ɨ Dioj? 64Jesús pu ayan huatanyúu tɨcɨn: ―Muaa paj peyan raataxajtaca'a. Me nyajta inyaa, ayaa nu tyaja'amue'ixaate'e tɨ ayan tyajauuma'a a'ame. Muan xu nyeseira'a xa'aju'un inyeetzi i nyaj nyajta tyaata'a jetze a'iraanye nyatɨ'ɨj an antiyeijxa ɨrɨɨta'an aɨjna tɨ nain cɨn antyujmua'aree u tajapua, sajta nyeseira'a xa'aju'un nyatɨ'ɨjtahua'a ye va'acáanyen ɨ aiitɨri jetze. 65Ajta aɨn tɨ nain cɨn antyujmua'aree ɨ teyujta'a, aɨ pu ra'antisujtza'an ɨ rusiicu'u mej mi raamua'aree tɨ aɨn huatanyu'ucaca'a. Ayan tɨcɨn: ―A'ij pu pua'a ti'ixa ɨ Dioj jemi. Capu che'e ruxe'eve'e mej mi seica tya'antzaahuate'en jemin. ¿Ni cai ayan ti'ayajna? Casi'i, xu'uri raanamuajri'i tɨ ayan a'ij pua'a ti'ixa ɨ Dioj jemi. 66¿A'ini tyajamua'amitejte'e muejmi? Majta maɨn ɨ seica, meyan tɨcɨn: ―Ayaa pu tiraavijte'e tɨ huamɨ'ɨni aɨjna cɨme'e. 67Aj mu mi ra'arátzi'itzica'imua'axɨ neerima'ara'an jetze, majta ra'ityaavajxɨ ɨ rumuajca'a cɨme'e. Seica mu majta ru'ityavá'ara'a. 68Majta meyan tiraata'ixaa tɨcɨn: ―Taata'ixaate'e muaa mɨ paj nu'u i'i Cɨriistu'u, ¿a'ataani mui'ityejvee? 69Meenti aɨn ɨ Pedro, au pu anu'uhuátacatii e'ita'a tɨ a'aráyaujta'a ɨ chi'ita. Ajta saɨj utyajrupi, ɨ tɨ ravaɨre'e aɨjna ɨ teyujta'a tɨ antyujmua'aree. Jɨita'a aɨjna. Aj pu i a e'ire'enye jemin. Ayaa pu tiraataihua'uri'i tɨcɨn: ―Muaa paj pajta á'ucha'acanya'a paɨjna jamuan, tɨ Galileeya e'ema'acan. 70Ajta aɨn Pedro, saɨque pu tiraata'ixaa mej seiraca ɨ seica, ayan tɨcɨn: ―Canu ramua'aree a'ij pej ye'i ti'ixa. 71Aj pu i ajchá. Pu'uri huiiramá'aca ta'apueerta. Aa pu a'utyeechaxɨ. Ajtahua'a seij raaseij jɨita'a. Aj pu i ayan tihua'uta'ixaa ɨ tyaɨte ɨ maj aun a'ure'etya'acaa tɨcɨn: ―Amɨjna mɨ tevi, aɨ pu xaa á'ucha'acanya'a jamuan aɨjna ɨ Jesús, Nazaret tɨ e'ema'acan. 72Ajtahua'a pu saɨque tyu'utaxajtaca'a aɨjna ɨ Pedro. Nyuucajtze'en pu cɨn ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Canu ramua'ate nyaɨjna ɨ tevi. 73A'atzu a'atyeevi'ica, majta maɨn ɨ mej e'ere'etya'acaa, aɨ mu a e'ire'enye vejli'i jemin. Ayaa mu tiraata'ixaa tɨcɨn: ―Muaa paj xaa hua'a jetze ajtyama'acan. Tu'uri ramua'aree tyaɨjna cɨme'e a'ij pej ye'i tya'anrú'u. 74Ajta e'eyan Pedro ayan autyejche tɨ ayan rájhuavii ɨ Dioj tɨ nu'u Dioj ayan pueijtzi raata'an tɨ pua'a cai ayan ti'ayajna. Aj pu i ayan tihua'uta'ixaa nyuucajtze'en ɨ Dioj tɨcɨn: ―Canu ramua'ate nyamɨjna mɨ tevi. Cɨme'en pu'u ayan tyu'utaxajtaca'a, aj pu i huajijhuaca'a aɨjna ɨ tyacuaara'i. 75Tɨ'ɨqui Pedro ayan ra'utamua'areeri'i a'ij tɨ Jesús anacai tiraata'ixaa tɨ cɨme'en yee: “Tɨ'ɨj nu'u cai xɨ huajijhua'a ɨ tyacuaara'i, ayaa paj nu'u hueica peyan tyu'utyaahue'ita yee capej nyamua'ate.” Aj pu'i huirájraa. Eecan pu a'ij pua'a raata'a. Tyujyéinyajraa huapɨ'ɨ.


c: text/html

text:
Gros
Gros (nom ufizial in talian: Grosio) a l’è un cumün italian, de la regiun Lumbardia, in Pruincia de Sundri. Al gh’ha 4 541 abitant (dato del Dic 2013 [1]), 'na superfis de 127 km² e 'na densità de 36 ab./km². A l’è tacaa a Grosut, Mòn (BS), Sondel, Val de Dint, Val de Sot, Èza (BS).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
29 11
Ol dé 29 de noèmber l'è 'l 333 ( 334 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 33 dé a finí l'an.
Ul dí 29 de noèmber al è ul dí da pòost 333 ( 334 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 33 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1291 - Monteagudo (Sòria, Spagna): ol rei Jaume II al signa la pas con Sanç IV de Casteja (concòrdia de Monteagudo).
2004 - monastér de Montserrat (Monistrol de Montserrat, ol Bages): ol fond docömental de la biblioteca del monastér al de·enta assessíbel de l'Internet.
1947 - sé di Nassiú Ünide (Nöa York): l'Assemblea Zeneral la vota a faur de la partissiú de Palestina intra àrab e zödé.
1977 - sé di Nassiú Ünide (Nöa York): i Nassiú Unide i sermiss chèsta data come Dé internassiunal de solidarità con Palestina.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1848 - Lancaster (Anglatèra): John A. Flemingh, físegh e inzegnér elètrich Angles.
1946 - San Antonio de los Baños (l'Havana, Cuba): Silvio Rodríguez, cantant cubà.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2001 - Los Angeles (Califòrnia, SÜA): George Harrison, mösegh Angles, component de The Beatles.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Friburgh (CH-FR)
- Per vidè la pagina de la cità tudesca Friburg in Brisgovia, vardii Friburgh (DE-BW)
Friburg (inscì anca in rumancc; Fribourg o Fribourg en Nuithonie in frances, Freiburg o Freiburg im Üechtland in tudesch; Friburgo in italian) a l'è una cità in de l'ovest de la svizera, la capital del cantun de Friburgh. Al se tröa arent al fiüm Sarine.
La cità la gh'ha una pupulaziun de 32.000 abitant (94'867 se cunsiderum l'aglumeraa ürban) e l'è una cità suratüt francofuna e de religiun catoliga.
La cità l'ha fundada el duca Berthold IV de Zähringen in del 1157 e la fa part de la Svizera del 1481.
La sua üniversità (1889) la gh'ha 10.000 stüdent, cunt un insegnament in frances e tudesch.


text:
Alcol
In chimiga, un alcol a l'è un cumpost urganigh induè che al post d'un atum idrogen al gh'è ligaa un grüp funziunal idrossid -OH. Un alcol al gh'ha dunca la furmula bruta CnH(2n + 2)O se la cadena a l'è verta.
I alcol püssee leger a hinn - a la temperadüra ambient - liquid vulatij senza culur, cunt un udur carateristigh e che se mes'cen cun l'aqua.
A bun cumand, se mes'cen ben in aqua i alcul che gh'hann fina a 4 atum de carboni per atum de ussigen. El fat che i alcol se mes'cen ben in de l'aqua e che gh'hann un punt de büjziun volt rispet ai alter cumpost urganigh de dimensiun e strütür cumpagn se'l mustra ben cun la furmaziun de ligam a idrogen intra l'idrogen del grüp OH e l'ussigen di mulecul arent (semper de l'alcol, o de l'aqua,...).
I alcol se utegnen de la nadüra o per sintesi.
Alcol cumün a hinn el metanol (CH3-OH) e l'etanol (CH3-CH2-OH). Quest chì a l'è pö quel che ciamum alcol tücc i dì, e'l s'utegn de la fermentaziun di zücher e l'è dent in del vin, in de la bira e l'altra roba de bev alcoliga.
Classifigaziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La classifigaziun di alcol basada sü la strütüra chimiga ja spartiss in alcol "primari", segündari" e "terziari" in funziun del nümer de grüp alchiligh ligaa a l'atum de carboni cun tacaa el grüp -OH:
Alcol primari;
- CH3OH (metanol)
- CH3-CH2-OH (etanol)
Alcol segundari;
- (CH3)2CH-OH
Alcol terziari;
- (CH3)3C-OH


text:
Repüblica Demucratica del Congo
La Repübliga Demucratiga del Congo a l'è un paes de l'Africa centrala.
A l'è tacada al Congo, a la Repüblica Centrafricana, al Sudan, a l'Uganda, al Ruanda, al Burundi, a la Tanzania (cunt el cunfin che l'è el lach Tanganica), al Zambia e a l'Angola, e 'l la bagna l'Ucean Atlantich (Gulf de Guinea).
La capital a l'è Kinshasa.
La gh'ha una süperfiss de 2.344.858 km² e una pupulaziun de pressapoch 63.655.000 abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Repübliga Demucratiga del Congo a l'è stada un pussediment privaa del rè del Belgi Leopold II del 1870 al 1908 e pöö una culonia belgi fina al 1960, quand che l'ha utegnüü l'indipendenza.
Del 1971 al 1997 l'ha müdaa el sò nòm in Zaire.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El nom ufizial de la Repübliga Demucratiga del Congo a l'è (in frances) République Démocratique du Congo.
El president a l'è el Joseph Kabila (del 2001).
El prim minister a l'è l'Augustin Matata Ponyo (del 2012).


text:
San Lureenz
El Sant Lureenz (Inglees: Saint Lawrence river; Francees: fleuve Saint-Laurent) l'è un fjüm də l'Amèrica dəl Noort, spartii in fra el Canadá e i Staad Ünii; l'è lungh cumplessivameent in süi 3.800 km, dəl Laagh Süperiuur (inturna a la citaa də Duluth) al sò estuvari in də l'Ucean Atlàntich. A vèss preciis, però, el Sant Lureenz l'è dumá el tocch də 1.200 km in tra el laagh Ontari e l'ucean. El sò basin imbrìfer l'è grand circa 1.600.000 km².
L'è un fjüm də grossa impurtanza ecunòmica pər i düü pajees cə el traversa (in absulüt, vün dii püssee impurtant dəl muund); l'è inscì impurtant cə in dii an g'han cunstruvii in tütc el sò curs un muntun də strutüür pər süperá i deslivej cə sə encuntren.
L'è staa anca prezziuus aj teemp də la culunisazziun dəl cuntineent, viist cə i culòni el druvaven pər ná invers l'interna dəl cuntineent də l'ucean.
I citaa püssee impurtaant cə sə encuntren in də la sò cursa hin Quebec e Montreal.


text:
I delitti del gatto nero
I delitti del gatto nero (I masamènt dal gat négar) 'l è 'n film ad scarésa fat a epiśòdi dal 1990 ad John Harrison.
Sunt
La stria Betty (Deborah Harry) la tórna a cà, dòp ès'r andàda a far dal còmpri, par magnàr-as Timmy (Matthew Lawrence), un putèṅ mis in cadéni in dla sò cuśina. Chi lò, par far in manéra ad śluntanàr da lò l'óra dla mòrt, al gh cònta dal stòri ad scarésa, lèti da 'n lìbar ch'al gh'à sèg, ciamâ “Tales from the Darkside”, par far pasàr al tèmp e spràr acsè ad far-la franca.
In dal prim epiśòdi (Lot 249) Bellingham (Steve Buscemi), un studènt universitàri, al fà turnàr incóra in vita na mùmmia par vindicàr-as ad dū di sò culéga, la Susan (Julianne Moore) e Lee (Robert Sedgwick) ch'i gh'ìvan fat un tòrt. Al móstar al pòrta a cumpimènt i pinsēr catìṿ dal sò padròṅ tirànd fóra al sarvèl p'r al naś ad Lee e scurtlànd a la schina la pòvra Susan. Sò fradèl Andy (Christian Slater) al vèṅ però a savér incòsa e par Bellingham al ròbi i ś métan mâl.
In dal secónd epiśòdi (Cat From Hell), Drogan (William Hickey), un vèć pîṅ ad bèsi ardùt a vìvar in sna scrana a rudèli, al mét sóta paga, par sènt-mila dòlar, Halston (David Johansen) par masàr un gat négar ch'al viṿ lè 'd intóran. Cla bistiàsa lè, al diś al ricàstar, 'l arév bèla masâ tri dla cà, sò surèla Amanda (Dolores Sutton), faghénd-la strabucàr śò da 'l scali, la sò amìga Carolyn (Alice Drummond), rubànd-'g al fiâ, e al magiurdòṁ dla famìja Richard Gage (Mark Margolis), faghénd-ag far 'n incidènt in màchina. Tut i masamènt i èṅ sucès a meśanòt e Drogan al créd che la bèstia, purtàda a cà pròpria da sò surèla, 'l al vója punìr parchè la śò aśiénda 'l à masâ sinc-mila gat par far gnir fóra un fàrmag nóṿ. Halston al ś mét acsè 'd inśégn par cupàr-al ma a n è briśa un quèl fàcil. 'L è pròpria al gat négar invéci a vindicàr-as e 'l al fà insfilsànd-as ad dèntar dla sò bóca, fin in fónd a 'l magòṅ. Quànd pò al péndul al sòna la meśanòt, la bistiàsa la vèṅ fóra da 'l grugn 'd Halston p'r andàr incónt'r a 'l vèć ch'al n pōl far àtar che carpàr par la paùra, cun al sò cōr ch'al gh mòla.
In dal tèrs epiśòdi (Lover's Vow), un pitōr piutòst vilî dla vita ch'al s ciàma Preston (James Remar) al véd un masamènt fat da 'n móstar ch'al par un gargoyle. Qvést chè al gh diś ch'l al lasarà in vita se lò al n cuntarà mai a ninsòṅ quél ch'l à vdû. Dòp avér dâ la sò paròla, Preston al cgnós na dóna dimóndi bèla ad nóm Carola (Rae Dawn Chong) e al la spóśa, avénd anc sèg dū fiōi. Dèś an dòp, a n psénd piò tgnir dènt'r al sò segrét, 'l óm al cònta a sò mujér quél ch'l éra sucès in alóra. A cal punt lè, Carola la càmbia pèl dvintànd incóra al gargoyle dna vòlta e l'è custréta a cupàr-al.


text:
Idaho
L'Idaho a l'è un stat federal di Stat Ünii d'America. Al gh'ha una süperfiss de 216.632 km² e una pupulaziun de 1.393.262 abitant.
A l'è tacaa a nord al Canada, a ovest al stat de Washington e a l'Oregon, a süd al Nevada e a l'Utah, a est al Wyoming e al Montana.
La capital a l'è Boise (211.830 abitant), che l'è anca la cità püssee pupulada del stat.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Idaho a l'è staa amiss in de l'Üniun in del 1890.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Idaho al gh'ha 4 grand eletur in di eleziun presidenziaj de l'Üniun. Mudel:Idaho


text:
Cariòside
En botànica, co la paròla cariòside se ìndica en fröt sèch indeiscènt (fröt che, apò a quan che 'l rìa a madürasiù compléta, el se dèrf mìa de per sò cönt per fà saltà fò la somésa) monospèrme (che g'ha dét apéna 'n granì de somésa) tìpich de la famìa de le Poaceae (graminàcee).
L'è l'evulusiù del ovàre sùpero, bi-tricarpelàr, sincàrpich. L'è ciamàt en tèrmegn mìa tècnich "grà". Dét endèla cariòside se svelöpa 'n òvulo apéna. Segónt sèrte stüdiùs de morfologìa botònica 'na mudificasiù de 'n achénio del qual el se diferènsia perchè 'l granì de somésa l'è saldàt ensèma ai tegumèncc del fröt (perecàrpe). Dàto che 'l g'ha 'l perecàrpe saldàt ensèma al epispèrma (séme) l'è cunsideràt en fröt-somésa. Dei ezèmpe clàsich de cariòside i è i grà de formét, de ris, e de furmintù.
La cariòside la se caraterìza per en albùme farinùs bel abondànte, con tat àmet, che 'l rìa a furmà 'nfìna al 90% del pézo del grà. L’albùme l'è a contàt dirèt col fröt per digestiù del tegumèncc seminài. L’albùme l'è amilàceo e 'l g'ha töt entùren 'na pursiù piö estèrna furmàda de 'n stràto de cèlule rìche de proteìne (strat aleurònich, presapóch el 5% del pèzo sèch). Apò a 'l granì de somésa 'l g'ha l'endospèrma con dét tat àmet. La part che rèsta (5%) l'è furmàda dei tegumèncc del fröt e del grà de somésa (pùla) e de sòlet l'è 'na part che vé eliminàda quan che se fà le farìne.
El fröt al g'ha fùrme diferènte; de sòlet l'è elìtica condèna fàcia convèsa e giöna piàna. Sö la fàcia piàna gh'è 'na depresiù ciamàda ilo. L'ilo 'l reprezènta el pùnto 'ndóche 'l funìcol de l'òvulo 'l se tàca a la parét intèrna de l'ovàre e 'l pöl véser rotónt, elìtich o lineàr. L'embriù l'è perférich e de sòlet se 'l conós de 'na gobèta sö la part dorsàl de la cariòside.
En sèrte càzi (ezèmpe: Hordeum, Triticum dicoccum) le glùme, cioè le bràtee che cuàrcia zó la spighèta de le Graminàcee, le rèsta bèle tacàde a la cariòside. En chèsto càzo la cariòside la vé definìda istìda. Se 'nvéce quan che 'l fröt l'è madür le glùme le se dèrf e le se destàca, la cariòside la vé definìda nüda.


text:
Stierva
Stierva (Seturius in latin; Stürvis in tudesch storich) a l'è un cumün svizzer del distret de Albula. in del Canton Grison. Al gh’ha pressapoch 132 abitant e una süperfiss de 10.54 km², e al se tröva a una altitüden de 1375 meter sura al livel del mar.
El cumün de Stierva a l'è tacaa ai cumün de Alvaschein, Mon, Mutten, Salouf, Tiefencastel, Vaz/Obervaz, Zillis-Reischen.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Stierva l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 841 Seturiuo.[1] Fina a l'ann 1943 Stierva l'eva cognussüü 'me Stürvis[2].
L'andament storegh de la popolazion de Stierva l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ 1,0 1,1 Stierva in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- ↑ Amtliches Gemeindeverzeichnis der Schweiz published by the Swiss Federal Statistical Office accessed 23 September 2009


text:
Fara Gera d'Ada
Fara d'Ada (Fara Gera d'Adda in Italià) l'è ü cümù de la pruìnsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la bàsa pianüra bergamàsca sö la ria a drécia de l'Ada, che 'n chèl tòch ché l' fà de cunfì tra la pruìnsa de Bèrghem e la pruìnsa de Milà. I cümü tacàcc i è: Calòniga, Puntiröl e Treì 'n pruìnsa de Bèrghem e Casà e Àer en pruìnsa de Milà. Ol paìs 'l se tróa a 20 km de la sità e 131 a méter söl lièl del mar.
El cönta 8 016 abitàncc (dàto del Dic 2013 [1]), distribüìcc sö 'na superfìce de 10,62 km² per 'na densità de 755 ab./km².
Ol nòm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol nòm üficiàl dovràt da la Repüblica Italiana l'è Fara Gera D'Adda, 'ndóe
- Fara, l'è öna paròla che la é dal la lèngua longobàrda, de fati la Fara l'éra öna insèma de famèe longobàrde piö o méno 'mparentàde tra de lùre che i stàa a la bàze de l'organizasiù sociàl e militàr del pòpol Longobàrt pròpe per chèsto l'è sigür che Fara l'é stacc ün insediamènt Longobàrt.
- Géra, paròla che la é dal Latì glarea e l'è chèl insèma de sàs picinì e redundì de fiöm mia piö gràncc de 6 ghèi e mia piö picinì de 0,4 ghèi, che i è dovràcc, ad ezèmpe, per fà 'l calceströs. Géra l'è öna di tànte paròle lumbàrde che pari pari i'è stàce ciapàde per bùne 'n de la denominasiù üficiàl italiàna, ach se i è mia italià.
'l andamènt del nömer di abitàncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
'n de la tabèla ché sóta, s'pöl vèt 'l andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Fara d'Ada:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Diocesi ad Màntua
Artìcol in dialët piasintëin
La diocesi ad Màntua (Dioecesis Mantuana in Latén) l'è ‘na circuscrisiòn d'la cëisa catòlica italiana, che la dipènd ad la pruìncia d'la Lumbardìa, da la diocesi metrupulitana ad Milàn e la fa part ad la Cunferëinsa Episcupàl Italiana.
Ad là diocesi i fann part 168 paròchi, e la cumprëind al 80% ad la Pruvincia ad Màntua, al rèst a l'è in diocesi ad Cremùna.
Al vèsc a l’è Mons. Rubèrt Busti, dal 2007.
Tradisiòn[modifica | mudéfica la surzéia]
As dìs ca la diocesi la sia nasìda in dal III sècul, dopu una visita pasturala dal Papa Liòn III.


text:
Àlgebra relazziunala
L'àlgebra relazziunala a l’è un cuncet matemàtich da relazziú da la teuría di cungjuunt.
L'àlgebra relazziunala al è stada inventada in 1970 par Edgar Frank Codd, ul diretuur da recerca dal céntar IBM da San José. La è custitüida d'un cungjuunt d'uperazziú furmale sü i relazziú. I uperazziú relazziunale i permett da creá una nuvela relazziú (table ) a partí d'uperazziú elemeentare sü d'otre table (par esempi l'üniú, l'intersezziú , u amò la diferenza).
I prinzipi da l'àlgebra relazziunala i è fisc druvaa al dí d’incöö paj SGDB par la gestiú da le base da daat infurmàteghe cuma ul SQL, DBase, etc.


text:
Macedònia Urientàla e Tràcia
La Macedònia Urientàla e Tràcia (Avatoλιkή Makeδovίa kaι Θpάkn/Anatoliké Makedonía kai Thrákē ‘n lèngua gréca; Doğu Makedonya ve Trakya 'n lèngua türca; ИзToчHa MakeдoHия и Tpakия/Iztočna Makedonija i Trakija 'n lèngua bülgara) l’è öna di regiù o periferée de la Grécia e la sò capitàl l’è Komotēné (Kouotnvή ‘n lèngua gréca).
L’è bagnada dal Mar Egéo a mesdé (süd), la ghà a la sò matìna (èst) la Türchia, a mut (nord) la gh'à la Bülgaréa e a sìra (ovest) la Macedònia Sentràla che l'è ön ótra regiù de la Grécia.
I prefetüre[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Macedònia Urientàla e Tràcia l’è fàcia sö da sich prefetüre:
trì i è ‘n Tracia
- Xanthi
- Rodopi (capitàl: Komotēné)
- Evros (capitàl: Lisandròpol)
e dò in de la Macedonia Uriental
In de la Tracia ol 28% de la zét l’è de religù müsülmana.


text:
Matsuo Bashō
Matsuo Basho (in giapunes, 松尾 芭蕉) o, de nassita, Matsuo Kinsaku (Ueno, 1644 - Osaka, 28 de nuembar del 1694) a l'è el pueta püssee famus del periud Edo del Giapun. Düranta la sò vita, Basho a l'era staa recugnussüü per i sò haiku, una furma literaria de puesia de trì vers, cunt el prim e'l terz de cinch silab e'l segund de set. El sò stil a l'era essenzial e cunt una cumpunent spirituala.
La sò puesia a l'è famusa minga dumà in Giapun, che i sò puesij a hinn reprudut anca in munüment e sit tradiziunaj, ma anca in tüt el mond e la sò inflüenza la s'è sentüda de bun suratüt in del '900 cunt artista 'me l'Ezra Pound e quij de la Beat Generation.


text:
Vicebsk
Vicebsk (Biцeбck in abecee cirilligh; Vitebsk/BиTeбck in russ; Vitebsk/וויטעבסק in yiddish) l'è ona città de la Bielorussia del nord cont ona popolazion de circa 347.000 abitant.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La città la se troeuva in del nord del Paes, minga lontan del confin con la Russia e con la Lettonia. L'è 'l capploeugh de la voblasc' con l'istess nomm e l'è la quarta città del Paes per numer de gent che ghe viv.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vicebsk la ciappaa el sò nomm del fiumm Vic'ba, che 'l passa lì arent, prima de buttàss dent a la Dvina occidental. El primm document che ne parla de la città a l'è del 1021, ma el par che la soa fondazion la poda vess portada al 974, quand che la Olga de Kiev l'aveva ordinaa de fà sù ona città là indove prima el viveva el popol di Kriviči.
Vicebsk la s'è sviluppada perchè la se trovava in sù la strada tra el Mar Baltigh e 'l Mar Negher. In del 1320 l'è entrada a fà part de la Lituania, in del 1659 del regn lituan-polacch. L'era la capital de on voivodad. In del 1697 la ciappaa i diritt de Brandeburgh, che ghe daven a lee on bell poo de libertà comunai. Rivaa el 1772, l'è passada sotta a la Russia: anca in quella occasion chì l'è stada el cappoloeugh de ona provincia.
In quell temp la popolazion giudea l'è cressuda de bon: al princippi del XX secol la metà di gent che viveven a Vicebsk l'era giudea: tra quei gent là podom cuntà el pittor Marc Chagall (Mark Zacharovič Šagalov).
L'ha segutaa la storia de la Russia fina a la fin de l'URSS: in del 1991 l'è passada in la Bielorussia. Tra el 1941-1944 l'è stada occupada di todesch, che hann coppaa quasi tucc i giudee che viveva in del ghetto.


text:
Lunà
Nota: chest articol ché l'è scritt en del Bresà che 'l se parla en dela banda de sóta del lac de Garda.
Lunà (Lonato del Garda en Italià; Lonàt en Bresà) l'è 'n cümü de la pruincia de Brèsa vizì al lach de Garda. El g'hà 16 064 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), che i se ciama lonatés. A Lunà g'hè 'n castèl ciamàt la Rocca Viscontea e en divèrse céze, fra le ótre la Bazìlica de San Gioàn e la céza de Sant'Antóne.
A Lunà la g'ha sede 'na squadra de curidùr diletàncc, la Feralpi-Pool Cantù, e 'na squadra de fobal, la Feralpi Calcio.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Lunà l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
-
-
-
-
Cà del Podestà
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Pac-Man
Al Pac-Man (cgnusû in Giapòṅ cun al nóm ad Pakkuman, パックマン) 'l è 'n śōg vìddeo invintâ par Tohru Iwatani prugramadōr dla Namco e publicâ par la prima vòlta da la Midway Games al 22 ad Maǵ dal 1980 in dal furmâ arcade p'r al sali. In séguit 'l è dvintâ dimóndi famóś in tut al mónd, gnénd fóra par console e computer.
Règhli
Al śugadōr al gh'à purtàr in gir, a 'l intéran 'd un labirìnt, un putòć rutónd ad culōr śal, ciamâ Pac-Man, faghénd-ag magnàr tut i puntèṅ stramnâ lè 'd intóran, stand bèṅ atènti 'd a n tucàr briśa i quàtar fantaśmèṅ ch'i s móvan lè sèg curénd-'g a drē. S'a sucéd cal fat lè, al śugadōr al pèrd una dal sò viti.
Par gnir-'g incòntar, in di quàtar cantòṅ dal parcórs i s càtan dal madśìni particulàri più grandi, diti "power pills", ch'i arbàltan la situasiòṅ faghénd in manéra che, se magnàdi, i sìan i fantàśma, dvintâ in cal méntar blù, a 'ndàr in a risć 'd èsar mandâ śò par soquànd secónd ad tèmp. Quànd quést a sucéd, al śugadōr al mùcia sù di punt e quél ch'a gh rèsta di fantaśmèṅ (sōl i sò dū òć) al tórna indrē in présia a la baś, ch'la s cata in dal sèntar dal schérum, par turnàr in vita ad nóṿ e dar acsè incóra adòs a 'l Pac-Man.
In dal sèntar dal labirìnt, da 'l dū bandi, a gh'è 'n andavèṅ ch'al parmét a Pac-Man, e sōl a lò, ad pasàr subìt da cl'atra banda, un quèl dimóndi ùtil par scapàr via quànd a s è mis mâl.
Quànd tut al magnàr dal labirìnt al finìs, a taca 'n livèl nóṿ.
Puntéǵ
Durànt al śōg, tut quél ch'al Pac-Man 'l è bòṅ ad magnàr al gh dà di punt. Al bucìni stramnàdi in dal parcórs i vàlan 10 punt (in dal labirìnt a gh 'n è 240, p'r un tutàl ad 2.400 punt) mént'r al power pills i gh śòntan 50 punt (200 in tut, esénd quàtar). S'a s fà fóra i fantàśma, a s pòrta a cà 200 punt p'r al prim, 400 p'r al secónd, 800 p'r al tèrs e 1.600 p'r al quàrt, muciànd sù a 'l màsim 3.000 punt par vòlta ch'i dvèntan 12.000 punt a dispuśisiòṅ cuntànt al quàtar madśìni. Durànt al śōg a pōl sucédar ch'in dal mèś dal labirìnt i végnan fóra par pôc tèmp di magàr speciài (in gènar dla fruta): s'al Pac-Man al gh la cava a far-i suo prima ch'i sparìsan da par lōr, al s pōl purtàr in bisàca ch'i punt chè 'd sóta:
- Sréśa, 150 punt
- Fràgula, 300 punt
- Purtugàl, 500 punt
- Póm, 700 punt
- Ua, 1.000 punt
- Sìmbul dal śōg vìddeo Galaxian, 2.000 punt
- Campàna, 3.000 punt
- Ciàṿ, 6.000 punt
Quànd a s mùcia sù almànc 10.000 punt, a s pòrta a cà na vita.
Al puntéǵ più grand ch'a s pōl rivàr a far 'l è quél ad 3.333.360 (dit perfect score) parchè a gh'è 'n bug in dal śōg ch'al n parmét minga ad pasàr al 256śum livèl (la variàbila dal livèl la gh'à sōl 1 byte): par far-al a gh'è da magnàr sèmp'r incòsa. Al prim a far-al 'l è stâ Billy Mitchell in dal 1999, 'l ùltim invéci David Race al 4 ad Śnar dal 2012, ch'al gh'à mis 3 óri, 33 minùt e 12 secónd.
I quàtar fantaśmèṅ
I quàtar fantaśmèṅ prutagunìsta dal śōg i èṅ:
- Blinky ad culōr rós: 'l è al piò rabî ad tut, sémpar prònt a dar la casa a 'l Pac-Man;
- Inky ad culōr celèst: al s dà da far par mét'r-as ad travèrs stupànd al tunnel ad pasàǵ;
- Pinky ad culōr ròśa: l'è la fémna dal grup, la gira dimóndi in présia e l'è catìva quàśi cuma Blinky;
- Clyde ad culōr aràns: 'l è al piò insiminî, imbambî e minciòṅ dal grup, al và in gir piàṅ faghénd anc di parcórs a caś.


text:
Limbiaa
Limbiaa (nom ufizial in italian: Limbiate) l'è on comun de la Provincia de Monza e Brianza, in del territòri de la veggia Piev de Seves.
El paes el cunta 35 417 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 12,4 km² e ona densità de 2 856 ab./km². El se troeuva al confin con la Provincia de Milan (Paderno Dugnan, Senagh, Solee).
El gh'ha vari frazion, trai quai troeuvom Ceresoeu, Mombell, Pinzan.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Limbiaa l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Canton Grisun
El Canton Grisun (tudesch: Graubünden; rumanc: Grischun; frances: Grisons, talian Grigioni), l'è el püssee grand e el püssee uriental di 26 canton de la Svizra. Insema al Tisin, l'è vün di dü canton induè che se la parla la lengua lumbarda.
Cuntegnüü
Lengua[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El cantun Grisun a l'è l'ünegh cantun svizer che 'l gh'ha trì lenguf ufiziaj: el tudesch, el rumanc e 'l talian. El lumbard l'è la quarta lengua, ma l'è mia recugnussüü ufizialment. El Grisun a l'è l'ünegh cantun de lengua rumancia.
I dialet tudesch del Grisun fan part de dü grüp principaj:
- el tudesch svizer che'l se parla in de la capital Coira e in de la püssee part del cantun;
- el tudesch walser, che'l se parla in di enclav e isul lenguistich walser che gent del Vales i aveva fundaa in del temp medieval.
El dialet de Samignun, l'ünegh dialet svizer che'l fa part del grüp di dialet tirules (bavares-austriach).
Cinch dialet principaj (ses cunt el Jauer) fan part de la lengua rumancia: el Sursilvan, el Sutsilvan, el Surmiran, el Puter e'l Vallader. El rumanc al gh'ha anca una furma standard cumüna, ciamada rumantsch grischun.
In del teritori con lengua ufiziala taliana, se parlen di dialet lumbard alpin.
Statistich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitant e maderlengua (2000):
- tudesch: 127'755 (68%)
- rumanc: 27'038 (14%)
- talian: 19'106 (10%) (al tira dent anca el lumbard)
- alter: 13'159 (8%)
-
Lenguf ufiziaj in Grisun in del 1860
-
Lenguf ufiziaj in Grisun in del 2000
-
Distribüziun di lenguf ufizial in Grisun in del 2000
Distret[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El cantun a l'è dividüü in 'sti distret chì:
- Albula
- Bernina
- Hinterrhein
- Imboden
- Inn
- Landquart
- Malögia
- Moesa
- Plessur
- Prettigovia/Davos (Prättigau/Davos)
- Surselva


text:
Giacobinism
I giacobin hinn staa on grupp politich de la rivoluzion francesa. I eren member de l'associazion cont l'istess nòmm nassuda a Paris a l'epoca de la rivoluzion. Han ciappaa el nòmm del convent di Giacobin, in dove che se trovaven i monarchich costituzionalista, ma in de l'estaa del 1791 hinn passaa cont i repubblican sòta la guida del Maximilien Robespierre e del Pétion. Casciaa i fojant e i girondin, i giacobin aleaa cont i montagnard eren staa el sostegn del Robespierre. La reazion del Termidòr (27 de luj del 1794) la segna la soa sconfitta.


text:
Villars-Bramard
Villars-Bramard a l'eva un cumün svizzer del distret de Broye-Vully, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'eva de 3.20 km² e in del 2010 al gh'eva una popolazion de 116 abitant.
In del mes de giügn del 2010 gh'è staa faa un referendum inde che i cumün de Cerniaz, Combremont-le-Grand, Combremont-le-Petit, Granges-près-Marnand, Marnand, Sassel, Seigneux et Villars-Bramard han acetaa de fundiss per furmà un cumün ünegh ciamaa Valbroye. La decision le vegnüda efetiva el prim de lüi del 2011[1].
L'abitaa de Villars-Bramard al se tröva a una altitüden de 734 meter sura al livel del mar e quand che l'eva desperlü, l'eva tacaa ai cumün de Cerniaz, Dompierre, Romont (FR), Rossens, Sédeilles, Seigneux e Villarzel.


text:
Oder
L'Òder (Todesch: Oder; Polacch e Cech: Odra; Latin: Viadrus) l'è on fiumm de l'Euròpa central ch'el passa in Republega Ceca, Germània e Polònia e'l finiss in del Mar Baltich, vesin a la cittaa polonesa de Świnoujście (tod.: Swinemünde).
Cont el sò affluent Neisse (Polacch:Nysa Łużycka) el segna ona granda part del confin tra le Germania e la Polònia (del 1945 in poeu). L'è el segond fiumm pussee longh de la Polònia dòpo la Vistola (886 km).
El nass del mont Fidlův Kopec (tod.: Liesenberg) in de la region dij Sudee e traj citaa pussee important che'l traversa gh'hinn Ostrava (CZ; tod.: Ostrau; pol.: Ostrawa) e Francofòrt su l'Òder (D; tod.: Frankfurt; lusazian: Frankobrod nad Wódru).


text:
Còrna
Còrna (nòm uficiàl en italià: Corna Imagna) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n Al d'Emagna ,‘ndóe l'è cognussìt come Sant Simú, al se tröa a 27 km de la sità e a 750 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 945 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 4,5 km² e 'na densità de popolasiù de 210 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Blèl, Brembila, Füipià, Gerusa, Locadèl, Röda, Sant Imbù.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Còrna l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Streamers
Streamers (id.) 'l è 'n film dramàtic dal 1983 ad Robert Altman ch'l à vins la Cópa Volpi a 'l Fèstival ad Vènesia dal stés an par 'l interpretasiòṅ ad tut gl'atōr.
Al film, trat da 'n òpra teatràla ad David Rabe replicàda a Broadway par 476 vòlti, 'l è anc stâ preśentâ fóra cuncōrs a 'l 36śum Fèstival ad Cannes.
I Streamers, in dal linguàǵ militàr, i èṅ chi suldâ chi sa spàplan par tèra parchè gl'umbrèi di sò paracadû i n s vèran briśa.
Sunt
In na caśèrma americàna, durànt i an Ssanta, soquànt suldâ paracadutìsta i spètan 'd èsar ciamâ p'r andàr a far la guèra in Vietnam. A gh'è Roger (David Allan Grier), un śóvan ad culōr bòṅ ad cōr, Billy (Matthew Modine), 'n inteletuàl ch'al daśvèṅ da 'l Wisconsin, e Ritchie (Mitchell Lichenstain) un fnòć che par schèrs al fà al daśnumóś sèg. Par pasàr-'s al tèmp i càntan, imbariàg pódag, al braṅ Beautiful streamers ad Grant Lee Phillips ch'al cònta la stòria 'd un suldâ ch'in vōl al s rénd cònt ch'al sò paracadû al n s vèra minga e ch'a n gh rèsta gnint àtar da far ch'aspetàr al mumènt in dua lò al sa stablirà par tèra cum un ciòld.
Quànd a riva in mèś a lōr anc Carlyle (Michael Wright), 'n àtar suldâ négar, i quèi i tàc'n a 'ndàr mâl parchè lò al n s cumpatìs mia la guèra e la vita di militàr. Dal tut fóra ad tèsta, chi lò al scurtèla a mòrt un sergînt imbariàg e anc Billy al patìs i sò cólp.


text:
Cardinal
-
- Zoom
- Vopna d'in archuvestg en la posiziun da cardinal (Keystone)
Il titel da cardinal vegn surdà dal papa: ils cardinals vegnan “creads” dal papa. Perquai numn’ins questa nomina entras il papa era “creaziun”. L’incumbensa principala dals cardinals: eleger il nov papa. Quest privilegi han tut ils cardinals da main 80 onns. Els portan cunresponsabladad enten manar e guvernar la baselgia universala. Blers cardinals lavuran en l’administraziun centrala da la baselgia a Roma ed auters èn archuvestgs sin l’entir mund.


text:
Gioner
El Gioner (cognossuu anca tant 'me Casgnon, Calvagion o Generos; italian: Monte Generoso) l'è ona montagna di Prealp Luganes.
El gh'ha dò scimm: la ponta Cadola (1704 meter) e 'l Baraghett (1701 meter).
El se troeuva al confin in tra l'Italia (Lombardia) e la Svizzera (Canton Tesin). Per vess pussee precis, el confin a l'è in tra i comun de San Fedee (Val d'Intelvi) e de Roeuv (Valmara).
De la soa scima se poden vedè 'l lagh de Lugan, ma anca i montagn intorna al Lari.
In di grott intorna hann trovaa i oss d'on ors di cavern e fossil de alter besti, oltra che oggett de l'omm de Neanderthal. L'è ona meta de escursion e camminad.


text:
Vulpes vulpes
La Vulpes vulpes (en Bergamàsch ólp; en Bresà: vólp o bólp; en Lumbard ucidental: gulp o anca vulp) l'è 'na spéce de mamìfer de la famìa dei Canidae. L'è la spéce de vólp che se tróa piö de spès 'n Eurasia, 'n Amèrica del Nòrt, en Africa del Nòrt e 'n Australia 'ndoche però l'è stàda portàda de l'òm.
L'è 'n mamìfer carnìvor col müs a pùta, le orècie drìte e la cùa gròsa de péi bèi spès. De sòlet la g'ha 'l pél rós. La vif endèle tàne scaàde dei tas o de le légor o sedenò 'ntrà le préde. La màia suratöt surighì, légor e conécc salvàdech, pès e frocc. La pöl mìa de rar rià apò a atacà le bès·cie demèsteghe compàgn de le galìne e per chèsta rizù l'òm el sérca de tignìla delóns.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Macdonald, D.W. & Reynolds, J.C. 2008. Vulpes vulpes. IUCN 2010. Lista Rósa de Spéci Minaciàde IUCN. Versiù 2010.1.  . Vizitàt el 20 de bril del 2010.


text:
Dialet de la feruvia
La Koinè ticinesa o püssè pupularment Dialet de la feruvia[1] l'è 'na varietà de la lengua lumbarda ucidentala parlada in del Canton Tesin e druvada anca di parlant di dialet lucai (in particular quei che a divergen de l'istessa koinè, per esempi el dialet de la val Leventina), quand che i cumunichen cun parlant de olter dialet del Tesin, di Cantun Grisgiun, del Piemunt o de l'istessa Lumbardia.
La parlada l'è 'na spece de lengua franca nassüda a la fin dal 1800, quand l'è staia dervüda la linea feruviaria dal San Gutard. I feruvié, ca i gh'even bisogn de capì e de fass capì da tüti, i han finì par creà 'na lengua cumün fra Airö e Ciass, 'na mistüra fra le parlade dei center magiur dal Tesin cume Lügan, Belinzuna e Lucarn, che la murbidiva tüte le particularità lessical dai dialet lucal.[2] In de la koiné ticinesa l'è forta anca l'inflüensa dal dialet meneghin e suratüt de quel cumasch[3].
El dialet de la feruvia l'è a la bas dal ticines mudern druà in de le trasmission in dialet de la television de la Svissera taliana, in particular da Yor Milano. La koinè l'è staia anca druada par dupià en lumbard el film de John Ford, The Searchers, con el titul de Se ta cati ta copi[4].
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ I dialetti e le lingue delle minoranze di fronte all'italiano: atti dell'XI Congresso internazionale di studi, Cagliari, 27-30 maggio 1977, Volume 2, Società di linguistica italiana, Federico Albano Leoni, Bulzoni, 1979
- ↑ Dizionario dell'Italiano Ticinese, Grigionese e "federale" by Tabasio
- ↑ Ottavio Lurati, Dialetto e italiano regionale nella Svizzera italiana
- ↑ John Wayne tradotto in dialetto ticinese da Ilgiornale.it
Bibliugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Centro di dialettologia e di etnografia, LSI – Lessico dialettale della Svizzera italiana, Bellinzona 2004.
- Comrie, Bernard, Matthews, Stephen and Polinsky, Maria: The Atlas of Languages: The Origin and Development of Languages Throughout the World. Rev. ed., New York 2003.
- Grimes, Barbara F. (ed.): Ethnologue: Languages of the World. Vol. 1, 2000.
- Lurà, Franco: Il dialetto del Mendrisiotto, Mendrisio–Chiasso 1987.
- Lurati, Ottavio: Dialetto e italiano regionale nella Svizzera italiana, Lugano 1976.
- Petrini, Dario: La koinè ticinese: livellamento dialettale e dinamiche innovative (Romanica Helvetica vol. 105), Bern 1988.
- VSI – Vocabolario dei dialetti della Svizzera italiana, Lugano / Bellinzona 1952–.


text:
Alès
Alès l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. L'è sotaprefetüra del diaprtiment del Gard, capolöch de 3 cantù e del circondàre (arrondissement) omònim.
El g'ha 'na popolasiù de 40 851 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 23,16 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 116 méter a 'na altèsa màsima de 356 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Alès l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Abitàncc censìcc


text:
Giuàn Batista Nasalli Rocca
Giuàn Batista Nasalli Rocca (al cugnùm cumplët a l'era Nasalli Rocca di Corneliano, Piasëinsa, 27 d'agùst 1872 - Bulogna 13 ad màrs 1952) l'è stä un Cardinäl e Arcivèsc católic, Arcivèsc ad Bulogna dal 1921 al 1952.
Biugrafia[modifica | mudéfica la surzéia]
Nasìd a Piasëinsa al 27 d'agùst 1872, l'è dvantä prèt a Ruma, in dal 1895. Da prèt giùn, l'ha urganizä l'Asiòn Catòlica rumana cul vèsc piasintein Radini-Tedeschi.
Vèsc[modifica | mudéfica la surzéia]
Cunsacrä vèsc ad Gubbio al 10 ad febràr dal 1907, l'è dvantä arcivèsc in dal 1916 quant l'è stä trasferìd a Ruma, tàme elemusinièr dla carità dal Papa.
Trasferìd a l'Arcidiocesi ad Bulogna al 21 ad nuëinbar dal 1921.
Cardinäl[modifica | mudéfica la surzéia]
Pruclamà Cardinäl da papa Pio XI in dal cuncistòri dal 23 ad màgg dal 1923, l'è mort al 13 ad màrs dal 1952.


text:
Donat (GR)
Donat a l'è un cumün svizzer del distret de Hinterrhein. in del Canton Grisun|. Al gh’ha pressapoch 7392 abitant e una süperfiss de 4.67 km², e al se tröva a una altitüden de 1043 meter sura al livel del mar.
El cumün de Donat a l'è tacaa ai cumün de Casti-Wergenstein, Clugin, Lohn, Mathon, Pignia, Zillis-Reischen.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Donat l'è menziunaa la prima volta in de l'ann the middle 12th Century col nom de ad Anede.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
(DE)


text:
Luréa
Lurea (nòm uficiàl in italian: Loreglia) a l'è un cumün de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula
El gh'ha ona popolaziun de 254 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 9,3 km² e ona densità de popolaziun de 27 ab./km².
El paes el gh'ha una fraziun ciamada Ches. L'è tacaa ai cumün de Cäsàal dlä Cort Cèrä, Germagn, Urnavass, Quarna de Sura, Struna.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Luréa l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Freddie Mercury
Freddie Mercury (Zanzibar, 5 ad Setémbar dal 1946 – Lóndra, 24 ad Nuvémbar dal 1991), nóm 'd art ad Farrokh Bulsara, 'l è 'n cantànt e cumpuśidōr Rock ingléś, leader dal grup di Queen.
Cuma cantànt 'l è cgnusû par la sò vóś dimóndi fòrta e par la sò manéra ad star in sal palc, dimóndi stravagànta. Cuma cumpuśidōr invéci 'l à scrit soquànt di pès più famóś dal grup cuma «Bohemian Rhapsody», «Killer Queen», «Somebody to Love», «Don't Stop Me Now», «Crazy Little Thing Called Love» e «We Are the Champions». In śunta a 'l sò impégn c'n i Queen, in di an Utànta 'l à dâ vita a na caréra da par lò faghénd dū àlbum in studi, Mr. Bad Guy dal 1985 e Barcelona dal 1988, qvést chè cun 'l ajùt dal suprâna spagnōla Montserrat Caballé. Al sìngul umònim 'l è stâ la canta uficiàla di Śōg Ulìmpic ad Barcelóna dal 1992.
Biugrafìa
Farrokh al nas a 'l uśdàl Shangani Govt. Hospital ad Śànśibar, in alóra pruteturâ britànic, adès part dla Tanśàgna, al 5 ad Setémbar dal 1946. I sò genitōr Bomi e Jer Bulsara, 'd etnìa parsi, i daśvgnìvan da Gujarat, un stat dl'Ìndia ucidentàla, e i ìvan spatinâ in Àfrica par lavōr. In dal 1952 a nas sò surèla Kashmira Cooke.
A òt an al taca a 'ndàr a la scóla St. Peter's Boys School, un culéǵ britànic a Panchgani davśèṅ a Bombay. 'L è chè ch'i al tàcan a ciamàr Freddy. Al baghét, brav in diségn e anc in di spòrt cuma 'l hockey in sal prâ, la córsa, al pugilâ e al tènis da tàvul, al taca a studiàr piàṅ, faghénd anc dal cover ad Cliff Richard e ad Little Richard in un grup ciamâ The Hectics mis in pē insém a àtar quàtar sò cumpàgn, prima ad cambiàr scóla pasànd a la St. Mary's School ad Bombay.
'L arìv in Inghiltèra
A darsèt an Freddy e la sò famìja i gh'aṅ da bandunàr Śànśibar par via dla rivulusiòṅ in at. I vàn'n a star a Feltham in Inghiltèra. Chè al s iscrìv a 'l pòlitècnic 'd Isleworth faghénd in cal mént'r anc di lavursèṅ p'r al servìsi dal magnàr 'd 'n aeropòrt e al magaśinēr in un sèntar cumerciàl. Dòp avér tòlt al diplòma, a Ealing al cgnós Tim Staffell, sò cumpàgn 'd università e cantànt e basìsta 'd al grup di Smile, banda ch'la vdiva in di sò rang anc al chitarìsta Brian May e al baterìsta Roger Taylor. Freddy al gh dmanda ad far part anc lò dal grp, cuma secónd cantànt, ma al n gh la cava briśa e alóra al s śònta invéci a 'n grup ad Liverpool, gl'Ibex, ma al gh rèsta pôc parchè al ròbi i vànan mâl e la banda l'è custrèta a dasfàr-as in dal 1970.
A séguit dal fiàsc dal prim sìngul di Smile, Earth/Step On Me, Staffell al mòla 'l grup e al fà acsè pòst a Freddy. Chi lò al sarnìs un nóm nóṿ p'r al grup, Queen (Regìna), e anc par lò, Freddie Mercury, in unōr dal dio Mercùri. Adès a gh'è sōl da catàr al basìsta giùst. A vèṅ sarnî John Deacon in dal 1971 e al grup al partìs par na série ad cuncèrt in Curnuvàglia. In cal méntar Freddy al cgnós la Mary Austin, na ragàsa ch'la viv'rà sèg par sèt an.
Discugrafìa
da par lò
- Mr. Bad Guy (1985)
- Barcelona (1988)
c'n i Queen
- Queen (1973)
- Queen II (1974)
- Sheer Heart Attack (1974)
- A Night at the Opera (1975)
- A Day at the Races (1976)
- News of the World (1977)
- Jazz (1978)
- The Game (1980)
- Flash Gordon (1980)
- Hot Space (1982)
- The Works (1984)
- A Kind of Magic (1986)
- The Miracle (1989)
- Innuendo (1991)
- Made in Heaven (1995)


text:
Verùna
Verùna (Verona 'n italià e 'n latì; Vérone 'n francés; Verone 'n furlà; Bern, Dietrichsbern o Welschbern en todèsch; Bearn en cìmbro) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Verùna. El g'ha presapóch 256.110 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 206,63 km², per 'na densità de 1182 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bussolengo, Buttapietra, Castel d'Azzano, Grezzana, Mezzane di Sotto, Negrar, Pescantina, Roverè Veronese, San Giovanni Lupatoto, San Martino Buon Albergo, San Mauro di Saline, San Pietro in Cariano, Sommacampagna, Sona, Tregnago, Villafranca de Verùna.
L'è strersàda del fiöm Adige e la rèsta a 'an trentìna de chilòmetri del Lach de Garda.
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità de 'Verùna, somèa che la sàpe stàda fondàda dei Galli Cenòmani söndèn sit del neolìtich so le rìe del Adige. Dòpo l'è deentàda 'na colònia romàna (endèl an 49 prìma del Signùr ai verunés ghe vé dat la citadinànsa romàna), col nòm de Augusta. Piö tàrde amò, l'è stàda sóta i Ostrogòti, sóta l'impéro bizantì, e dòpo la conquìsta dei Longobàrdi l'è deentàda la séde de 'n dücàt importànte.
Sèmper a Verùna, 'ndèl an 774, Carlo Magno el g'ha mitìt fì a l'öltema rezistènsa dei Longobàrdi, minàda del Adelchi, fiöl del re Desiderio. Adelchi 'l sercarà de rifügiàs a Verùna ma a la fì ghe tocarà scapaà con cèsto feneserà 'l Régno dei Longobàrdi.
Monümèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità l'è stàda deciaràda patremóne de l'umanità de l'UNESCO per vìa de la sò strütüra urbàna e per la sò architetüra: Verùna l'è 'n bèl ezèmpe de cità che s'è svelöpàda de menemà e sènsa 'nterusiù per dumìla agn, e isé la g'ha 'ntegràt elemèncc artìstich de gran qualità de perìodi stòrich diferèncc.
'Ntra i monümèncc piö 'mportànti gh'è:
Archivi:
- Anfiteatro romano
- Catedràl gàtica (séc X)
- La céza romànica de San Zén
- Divèrsi palàs, come 'l Palazzo del Consiglio
- Castel Vècc
- Put Scalìger (1354)
Curiozità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Verùna gh'è stat ambientàt giöna de le piö famùze tragédie teatrài de William Shakespeare, el Romèo e Giulièta. En cèntro a la cità gh'è amò la cà 'ndóche, segónt la stória, stàa la Giulièta.


text:
DJ BoBo
Peter René Baumann, cugnusüü cumè DJ BoBo (Kölliken, 5 genar 1968) l'è 'n cantànt, cumpusitùr e balarìn svizzer.
L'è vün dij poch cantànt del gener Eurodance che fìn a incöö gh'han publicàa cunt succèss dij disch vün adree a l'olter. Per 'sta resùn chì l'è ciamàa daj sò fan "King of Dance", anca se i sò canzùn in dij ültim temp gh'han denter anca müsica pop e rock. In de la sò müsica mèt insèmm pop e dance.
Cuntegnüü
- 1 Cariera
- 1.1 I primm temp
- 1.2 1992-1994: Somebody Dance With Me
- 1.3 1994-1996: There Is a Party e Just for You
- 1.4 1996-1997: World in Motion
- 1.5 1998-1999: Magic
- 1.6 1999-2000: Level 6 e Mystasia
- 1.7 2001: Planet Colors
- 1.8 2002: Celebration
- 1.9 2002-2004: Chihuahua e Visions
- 1.10 2005: Pirates of Dance
- 1.11 2006: Greatest Hits
- 1.12 2007: Eurofestival
- 1.13 2008: Vampires
- 1.14 2010: Fantasy
- 2 Vita privàda
- 3 Premi
- 4 Spetàcul
- 5 Disch
- 6 Video e DVD
- 7 Liber
- 8 Film e spetàcul televisìif
- 9 Varij
- 10 Funt
- 11 Culegament de föra
Cariera[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I primm temp[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In dij ànn Vutanta Peter René Baumann gh'ha scuèrt la sò passiùn per la müsica e in del 1985 l'è nàa a fà 'l DJ in de la cà dij giùvin "Tuchlaube" de Aarau. El sò nòmm d'art l'era la sò firma che'l duperàva quand fasèva i disègn sül mür: a sentì lüü se gh'ha ispiràa da persunàgg dij fümètt "Bobo, el re dij evasiùn".
Gimò l'an dopu l'è rivàa segund in del campiunàa svizzer de DJ.
El gh'èva anca la passiùn per la breakdance, che gh'ha imparàa in d'üna discoteca dal sò manager d'incöö Oliver Imfeld.
In dij ànn dopu l'è diventàa DJ de mestee in dij discotech "Don Paco" de Wohlen (1986 e "Hazyland" (incöö "The Loft") de Lucerna (1990-1991).
In quej temp lì gh'han fàa la pruposta de fà el sò primm CD singul. In del 1989 l'è venüü föra in dij negòzi ca canzùn I Love You: la vùs de dòna l'èra de Sandra Studet, che dopu la gh'ha lauràa in de la televisiun cumè muderatrìs. Oltri düü canzùn hin venüü föra in del 1991: Ladies in the House e Let's Groove on.
Intant DJ BoBo laurava cumè DJ resident in de la discoteca "Oxa" de Zurigh e 'na quaj vòlta nàva in olter discotech cunt i sò canzùn. In quej temp lì gh'eran anca insèmm a lüü in dij seràdi i balarìn Kurt Burger ("Curtis") e Daniel Burkart ("Dani"), che anca incöö fan part del corp de bal de DJ BoBo e prugèten i turné, Burger aj cureografij e Burkart a la realisaziùn de la grafica e dij scenografij.
1992-1994: Somebody Dance With Me[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La canzùn dopu, Somebody Dance With Me, l'è stàda fàda per la prima vòlta in d'ün stüdi de registaziùn prufesiunàal, insèmm al famùs ingegnèr del sùn Axel Breitung, che anca incöö el culàbura a scriif e fà canzùn. Gimò a la prima esibiziùn in de la discoteca "Oxa" la gh'ha avüü succèss e l'è nàda in gir per tütta la Svizzera. El 10 genar 1993 la canzùn l'è nàda denter in de la hit parade svizzera a la 36ª pusiziùn e'l 14 marz 1994 l'è rivàda al nümer 1. I apariziùn de DJ BoBo insèmm a Curtis, Dani ed a la cantànt Emel Aykanat (la vùs de dòna de la canzùn) in dij olter discotech svizzer eren diventàa ün frach.
La cà discugrafica tedesca "EAMS" la gh'ha purtàa la canzùn anca in Germania, in duvè l'8 giügn 1994 l'è entràda al nümer 32 de la hit parade. L'interèss per DJ BoBo l'èra cresüü e l'era suvent in sü giurnàj cumè "Bravo" e "Popcorn".
In de l'estàa 1993 la cà discugrafica del cantànt americàn Rockwell gh'ha fàa causa perchè segund lee el riturnèll de Somebody Dance With Me l'èra quasi l'istèss de la canzùn Somebody's Watching Me. A la fin i se gh'han metüü d'acordu föra dij tribunaj.
In de l'autün 1993 l'è vegnüü föra anca el primm album, Dance With Me, fàa in 200 ur insèmm ad Axel Breitung; gh'han pigliàa part anca Gutze Gautschi e Mark Wyss, de la casa discugrafica "Fresh Music". 'St'album chì gh'aveva denter anca i canzùn Keep on Dancing!, Take Control ed Everybody, che gh'ha avüü succèss in de l'estàa 1994.
El tour "Mega Dance Festival" gh'ha purtàa DJ BoBo in gir per la Germania insèmm ad olter artist de la müsica Eurodance cumè Haddaway ed i Culture Beat. Dürant 'sti cuncert chì Baumann gh'ha cugnusüü la sò miee d'incöö, Nancy Rentzsch, che la cantàva per Haddaway e che la culaburàva cunt el prugèt müsicàal 3-o-matic.
1994-1996: There Is a Party e Just for You[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Giamò in de l'autün 1994 l'è vegnüü föra el segund album, There Is a Party; la prima canzùn tiràda föra l'è stàda Let the Dream Come True; in pü gh'èren denter anca Love Is All Around, There Is a Party e Freedom.
In de l'autün 1995 DJ BoBo gh'ha tacàa a girà in Europa per la prima vòlta cunt ün tour tücc sò; i cuncert èren fàa in strutùri de 2.000-4.000 post e al'inizi gh'era l'esibiziùn dij Backstreet Boys, che in quij temp èren minga cugnusüü.
Semper in de l'autün 1995 l'è stàa publicàa el terz album, Just for You, che gh'aveva denter quaj remix dij sò canzùn e la sò prima balàda, Love Is the Price, publicàda anca cumè singul e presentàda in de la trasmissiùn televisiva "Wetten, dass...?".
In del setember 1996 el nòmm de DJ BoBo l'èra in del prugrama d'avertüra dij cuncert de l'"HIStory Tour" de Michael Jackson fàa a Praga, Budapest, Bucarest, Musca e Varsavia: 'sti cuncert chì èren stàa seguìi anca da 150.000 persuni.
1996-1997: World in Motion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In utuber 1996 DJ BoBo gh'ha publicàa el sò quart album, World in Motion, cunt i canzùn Pray, Respect Yourself, It's My Life e Shadows in the Night (insèmm a la Vienna Symphonic Orchestra Project). De 'st'album chì gh'ha vendüü 300.000 disch cunt la cupertina tridimensiunàal, fàda in del Musée dij Egizi de Berlìn da Igor Tillmann, fotograf specializàa in 'sti rob chì.
Prima de fa vegnì föra el disch, DJ BoBo gh'ha tacàa a lìt cunt la "Fresh Music" e l'è nàa via per creà la sò növa cà discugrafica, la "Yes Music". Dopu Gutze Gautschi e Mark Wyss gh'hann fàa dij publicaziùn cunter el succèss de DJ BoBo (növa ediziùn de Dance with Me e'l liber Die vergessene Jahre, che'l vör dì "I ànn desmentegàa").
El tour "World in Motion" l'è partìi in de l'autün 1996 cunt adree quater camion a rimorchi e 50 persùni; in pü, in del prugrama d'avertüra, cantàven i *NSYNC de Justin Timberlake, ch'i èren cugnusüü gnanca amò. El primm cuncert in Svizzera l'è stàa fàa in del stàdi cuvèrt de Zurigh-Oerlikon; el 20 utuber 1996 tücc i post hinn stàa vendüü: per i artist svizzer el sucedeva minga dal cuncert dij Krokus del 1982. Dopu quel dì tücc i tour de DJ BoBo se fèrmen almanch üna vòlta in quel sitt lì.
1998-1999: Magic[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El quint album, Magic l'è vegnüü föra in de l'april 1998, e gh'aveva i singul Where Is the Love e All Around the World. In de l'autün 1998 l'è iniziàa el tour "Magic", che gh'aveva ün palch cumè ün paes ed üna pedana de 15 meter che la nàva in mèzz a la gent.
In quel temp lì l'è stàa publicàa anca el CD "Tour Edition" de Magic, che gh'aveva denter anca la növa canzùn Celebrate.
In del marz 1999 l'è vegnüü sül mercàa el disch www.djbobo.ch - The Ultimate Megamix '99, cunt denter vint canzùn ligàa insèmm.
In del giügn 1999 gh'è stàa la versiùn a l'avert del tour "Magic" in cinch sitt.
1999-2000: Level 6 e Mystasia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Quand l'èra adree a fà el sò tour "Magic" DJ BoBo lauràva gimò al sò nööf album, Level 6, publicàa in de l'utuber 1999. Gh'hann tiràa föra i singul Toghether e la balàda Lies. Per la prima vlta gh'ha culaburàa cunt oltre prudutùr: trìi canzùn (Last Dy of 1999, Best of My Life e Nightfly) hinn stàa registràa a Goteborg cunt Jonas Berggren dij Ace of Base. La cà discugrafica vurèva Nightfly cumè prima canzùn de Level 6, ma DJ BoBo gh'ha dìi de no; Nightfly l'è stàda inscì tiràda via da la tracklist de Level 6 e publicàda dumà in del 2002 cumè bonus track de l'album Celebration.
El tour "Mystasia" l'è iniziàa in del dicember 1999 e gh'aveva cinch scenari diferent.
2001: Planet Colors[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La preparaziùn de 'st'album chì l'è iniziàda gimò in del magg 2000, quand l'èra stàa dumandàa ai fans dal sò sitt internet qual canzùn de succèss dij ann Vutanta vurèven in del nööf disch. A la fin la canzùn l'èra What a feeling, che l'è stàda registrada cunt la cantànt uriginàal, Irene Cara. Insèmm a lee DJ BoBo gh'ha presentàa la canzùn in del prugrama "Wetten, dass...?".
L'album Planet Colors l'è stàa publicàa in del febrar 2001 e gh'aveva denter anca i canzùn Hard to Say I'm Sorry e Colors of Life.
El tour "Planet Colors", che gh'aveva quater scenugrafij diferent, gh'ha purtàa DJ BoBo in gir per i pussee grand palazzètt de la Germania e de la Svizzera. In del prugrama d'avertüra gh'èren i No Angels e Marque.
2002: Celebration[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 2002 DJ BoBo festegiava i sò des ann de cariera a grand livèll. In de l'album Celebration gh'èren denter la növa versiùn de la canzun dij Kool & The Gang cunt l'istess nomm ed olter toch de DJ BoBo in part refàdi da olter cantànt cumè Melanie Thornton, Gölä, Emilia ed ATC. Ün pàr de canzùn cumè Somebody Dance With Me e Pray hinn vegnüü föra cunt üna "versiùn 2002".
El spetacul "Celebration" l'è stàa fàa in de l'april 2002 a l'Arena de Oberhausen, in Germania; i èren stàa invitàa ün frach de cantànt e dopu 'stu cuncèrt chì gh'è minga stàa ün tour.
El segund cuncèrt del 2002 l'è stàa fàa a Ulan Bator, in Mungolia, in duvè DJ BoBo l'è stàa el primm artista ucidentàal a cantà in del stàdi centràa de la cità, dinànz a'n frach de spetadùr. Anca se DJ BoBo gh'aveva minga publicàa i sò CD in Mungolia, el sò succèss l'èra rivàa anca lì cunt la difusiùn dij "bootleg".
2002-2004: Chihuahua e Visions[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Coca Cola Spagna vurèva 'na canzùn per la sò rèclame de l'estàa 2002, a cundiziùn che la füss prunta in des dì e mandàda in furmàa MP3; DJ BoBo gh'ha mandàa la canzùn mambo Chihuahua, che dopu l'è stàda dàda ai radio: in poch temp l'è rivàda al primm post dij classifich spagnöö e messicàn.
In quel temp lì DJ BoBo l'èra adree a preparà el sò nööf album Visions. A l'inizi de genar 2003 l'è vegnüü föra el primm singul, I Believe, che l'èra denter in del disch inèmm a Let's Come Together (We Are Family) ed a la canzùn uficiàal dij Campiunàa Mundiaj de Sci Alpìn 2003, fàa a Sankt Moritz.
El tour "Visions" l'è cuminciàa in del magg 2003 e gh'aveva trìi scenari diferent. La roba növa del tour l'èra la "band": per la prima vòlta sunàven dal vif la part pussee granda dij canzùn cunt strument musicaj cumè chitàra, baterìa, percussiùn, tastèri e bass; la vùs de dòna l'era anca amò in playback, ma i vùs de òm èren dal vif da la fìn dij ànn Nuanta.
El segund singul l'è stàa anca in Svizzera Chihuahua, che l'è diventàda la canzùn pussee vendüda e la hit de l'estàa 2003. Anca in Francia Chihuahua l'è stàda duperàda cumè canzùn de la rèclame Coca Cola, la hit de l'estàa 2003 e la canzùn pussee vendüda (750.000 disch) per vündes setimànn. Chihuahua gh'ha avüü succèss anca in Italia e in de la Republica Ceca, in duvè l'è rivàda in segunda pusiziùn in tücc düü i sitt. In de l'autün 2003 l'è stàda publicàda anca in Gran Bretagna (36m post) e Irlanda (11m post), e dopu anca in Australia e Giapun. In Svizzera l'è vegnüda föra 'na versiùn techno-remix ed anca 'n'album ciamàa Chihuahua, cunt denter i succèss d'estàa de DJ BoBo.
In de l'autün 2003 l'è stàa publicàa el disch Live in Concert, el primm album dal vif de DJ BoBo.
In del 2004 DJ BoBo se gh'ha ritiràa a preparà el sò nööf disch.
2005: Pirates of Dance[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gimò a fìn de nuvember 2004 DJ BoBo gh'ha preparàa quaj canzùn növa e anca i scenugrafij del sò tour quand gh'èra ün showcase a Engelberg: l'argument del tour l'èra i piràa, e alura el palch pareva 'na nàaf dij piràa cunt quatter sceni diferent; la "nàaf", lunga 32 meter e larga 10, la nàva in mèzz a la gent.
L'album Pirates of Dance l'è stàa publicàa in del febrar 2005 e gh'aveva denter la canzùn cunt l'istèss nòmm ed anca Amazing Life.
El tour "Pirates of Dance" l'è iniziàa in de l'april 2005 e l'è nàa in gìr per la Svizzera, la Germania e la Pulonia; düü cuncèrt hinn stàa fàa in Francia a Disneyland Paris. In del prugràma d'avertüra gh'èren Nicole da Silva e i Virus Incorporation, che fasèven part anca del spetàcul principàal cumè grüpp acrubatich.
2006: Greatest Hits[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Anca se DJ BoBo gh'aveva gimò publicàa ün CD de remix e ün disch per festegià i sò des ànn de cariera, in del febrar 2006 l'è vegnüü föra el sò primm Greatest Hits. Cumè primm singul l'è stàa tiràa föra Secrets of Love, cantàa insèmm a Sandra, che l'è stàda anca a l'ultim cuncèrt del tour "Pirates of Dance".
El 1 agust 2006, dì de la festa naziunàal svizzera, DJ BoBo gh'ha fàa ün cuncèrt speciàal "Greatest Hits"; i bigliètt per 'stu spetàcul chì èren vendüü dumà insèmm a l'album Greatest Hits, e alura l'è stàa ciamàa anca el "cuncèrt del ringraziament". DJ BoBo vureva che la gent la venìss vestìda de russ in de la part sura, perchè 'l palch pareva 'na crùs bianca: inscì tücc insèmm fasèven la bandera svizzera.
2007: Eurofestival[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Quand l'èra nàa in ün prugràma de la televisiùn svizzera in de l'utuber 2006 DJ BoBo gh'ha dìi che vurèva presentàss cumè rapresentant de la Svizzera a l'Eurofestival 2007 de Helsinki. I Svizzer gh'hann dìi de sì e DJ BoBo gh'ha presentàa 'na canzùn a la giuria.
A la metà de dicember 2006 la giuria la gh'ha ametüü la sò canzùn Vampires Are Alive a l'Eurofestival 2007 cumè rapresentant de la Svizzera. El singul l'è vegnüü föra in Svizzera el 9 marz 2007 e in del rest d'Europa el 20 april 2007, ma l'è stàa buicutàa da quaj radio[1]. L'Aleansa Evangelica gh'ha dumandàa de müdà el test de la canzùn u de ritiràla adiritüra perchè periculusa per i giùvin; cunt üna petiziùn i cristiàn preucupàa e l'Uniùn Demucratica Federàal gh'hànn tiràa sü 49.083 firmi per fà ritirà la canzùn; in pü i se gh'ha apelàa al Cunsili Federàal per salvà la pàas püblica[2] [3]. Ma 'l 25 marz 2007 la canzùn l'è rivàda al segund post de la clasifica svizzera[4]. El Cunsili Federàal per rispùnd a la petiziùn se gh'ha riferìi a la libertà d'opiniùn, a l'autonomia de la giuria e a la libertà dij operi de la ment: alura se pudèva minga ritirà la canzùn[5].
Üna giuria inglesa la pensava che Vampires Are Alive la rivàss al segund post de l'Eurofestival, ma la canzùn le rivàda dumà ventesima e l'è stàda eliminàda in dij semifinaj[6]. DJ BoBo gh'ha cumentàa l'eliminaziùn cunt la pruposta de müdàa el regulament de la gara[7].
2008: Vampires[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'album Vampires l'è stàa publicàa el 11 magg 2008 e gh'aveva denter i singul Vampires Are Alive, We Gotta Hold On e Because of You.
Gimò a la fin de nuvember 2007 DJ BoBo gh'ha presentàa el sò nööf tour a l'Europa-Park de Rust; el tour "Vampires Are Alive" l'è iniziàa a la fin de april 2008 e gh'aveva in del prugràma de avertüra i Room2012 e in quaj sitt anca i Magic Artists.
La prima part del tour l'è finìda a Erfurt el 29 magg 2008 perchè iniziàven i campiunàa d'Europa de balùn in Svizzera e Austria.
La segunda part l'è cuminciàda a Ginevra el 6 setember 2008. Dal 25 utuber al 2 nuvember DJ BoBo l'è nàa a l'Halloween Festival, in duvè gh'hann fàa vedè i imàgin pussee impurtant del cuncèrt a l'Europa-Park. L'ultim sitt del tour l'è stàa a Berna ai primm de nuvember 2008, in duvè gh'ha festegiàa la fìn del tour e l'inauguraziùn de la "PostFinance Arena". Per 'stu tour chì gh'ha vendüü pussee de 150.000 bigliètt.
In de l'april 2008 l'è stàapublicàa el singul Olé Olé, tiràa föra de l'album Olé Olé - The Party. El singul gh'aveva minga 'n videoclip ma l'è rivàa l'istess a la 12a pusiziùn de la hit parade svizzera e a la 58a de quèla tudesca.
2010: Fantasy[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del febrar 2010 l'è vegnüü föra l'album Fantasy, cunt denter el singul Superstar. Per presentà el sò disch, DJ BoBo l'ha fàa dij cuncert riservàa a poca gent: a Speyer, Lipsia, Berlin, Amburgh e Zurigh in febrar 2010, a St. Anton e Monach de Baviera in marz 2010.
El tour "Fantasy" - el 12m de DJ BoBo - l'è cuminciàa in de l'estaa 2010 e l'è nà in gir per la Germania e la Svizzera; la gh'èra stàda l'anteprima el 21 e'l 28 nuvember 2009 a l'"Europa-Park" de Rust, in duvè l'è stàa fàa el videoclip de Superstar. In mezz al palch - granda 14,5 X 12,5 meter - gh'èra üna statua gigantesca de Buddha cunt sès brasc. Da questa tournée la canta dal viif Jane Bogaert.
Vita privàda[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Peter René Baumann l'è cresüü a Kölliken, in del Cantùn Argovia, dumà cunt la sò mama: el so pà l'è turnàa in Italia (el sò Paes) quand lüü l'èra gnanca amò nasüü. Quand l'era ün giuvinòt giugava al balùn e l'è stàa anca el capitàn de la sò squadra. I sò primm danee i gh'ha guadagnàa a cürà el camp de balùn de l'FC Kölliken, danee che dopu faseva föra in discotech e muturètt. In del 1984 gh'ha iniziàa a fà la scöla de ofelee e prestinee, che gh'ha finìi cunt succèss.
El gh'ha cugnusüü el sò pà dumà in del 2001; anca incöö gh'hann dij rapòrt.
DJ BoBo gh'ha la cà in del Cantùn Lucerna, in duvè el vìif insèmm a la sò segunda miee Nancy Renztsch, che la laùra in del sò staff e che in dij ànn Nuanta gh'ha cantàa in del prugètt 3-o-matic. I gh'hann düü bagaj.
Da l'utuber 2006 DJ BoBo l'è ambasciatùr del Prugrama Alimentàar dij Naziùn Ünìi, e per 'stu prugètt chì gh'ha fàa el sò primm viàgg in Etiopia in de l'april 2007 e in Kenya in de l'utuber 2009.
Premi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
DJ BoBo gh'ha vingiüü pussee de 260 disch de or e 28 disch de plàtin in tücc el mund, gh'ha fàa nà 31 canzùn in dij hit parade e l'è stàa premiàa des vòlt cunt el "World Music Award" cumè "Artista svizzer che gh'ha vendüü pussee disch in del mund".
In de la metà dij ànn Nuanta gh'ha vingiüü ün frach de "Bravo Otto" cumè cantànt pussee bràaf o spetàcul pussee bèll; in del 2002 gh'hann dàa l'"Ehren-Otto" ("Otto d'Unur") cumè artista de l'ànn[8].
In del 2006 i gh'hann dàa ün disch de diamànt perchè gh'ha vendüü ün miliùn de CD in Svizzera. In de la sò cariera DJ BoBo gh'ha vendüü pussee de 14 miliùn de disch.
Spetàcul[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I tour de DJ BoBo vègnen fàa cunt ün frac de atenziùn e ghe vöör 'n annètt bun per prugetàj. I vègnen semper fàa 'n ànn sì e 'n ànn no. A cumincià dal tour "Visions" del 2003, suna dal viif ün grupp de musicist. La formaziùn l'è furmàda da Alex Vesper (bateria), Andreas Sigrist (chitara), Pierangelo Crescenzio (bass) e Thomas J. Gyger (tastée); üna völta gh'èren Phil Dankner (tastée), Zlatko Perica (chitara) e Hilko Schomerus (percussiùn). Dal 1998 insèmm a DJ BoBo cantava in dij cuncert dal viif Anthony "Tone" Moriah; dopu che l'è mort, in del 2009, l'è stàa rimpiazzàa da Jane Bogaert, che la cantava giamò in quaj cuncert de DJ BoBo.
Disch[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Singul[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- I Love You (1989)
- Ladies in the House (1991)
- Let's Groove On (1991)
- Somebody Dance With Me (1992)
- Keep on Dancing (1993)
- Take Control (1994)
- Everybody (1994)
- Let the Dream Come True (1994)
- Love Is All Around (1995)
- There Is a Party (1995)
- Freedom (1995)
- Love Is the Price (1996)
- Pray (1996)
- Respect Yourself (1996)
- It's My Life (1997)
- Shadows of the Night (1997) cunt la Vienna Symphonic Orchestra Project
- Where Is Your Love (1998)
- Around the World (1998)
- Celebrate (1998)
- Together (1999)
- Lies (1999)
- What a Feeling (2001) cunt Irene Cara
- Hard to Say I'm Sorry (2001)
- Way to Your Heart (2001)
- Colors of Life (2001)
- Celebration (2002)
- I Believe (2003)
- Chihuahua (2003)
- One Vision One World (2003)
- Pirates of Dance (2005)
- Amazing Life (2005)
- Secrets of Love (2006) cunt Sandra
- Vampires Are Alive (2007)
- We gotta Hold On (2007)
- Because of You (2007)
- Olé Olé (2008)
- Superstar (2010)
Album[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Dance with Me (1993)
- There Is a Party (1994)
- Just for You (1995)
- World in Motion (1996)
- Magic (1998)
- The Ultimate Megamix '99 (1999)
- Level 6 (1999)
- Planet Colors (2001)
- Celebration (2002)
- Visions (2003)
- Chihuahua (2003)
- Live in Concert (2003)
- Pirates of Dance (2005)
- Greatest Hits (2006)
- Vampires (2007)
- Olé Olé - The Party (2008)
- Fantasy (2010)
Video e DVD[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Das Live Video (1994)
- Live on Stage (1995)
- World in Motion (1997)
- Magic - The Show (1998)
- Mystasia (1999)
- The Videos & Making of (2000)
- Planet Colors - The Show (2001)
- Celebration - The 10th Anniversary Show (2002)
- Visions - Live in Concert (2003)
- Remember Hazyland (2003)
- Pirates of Dance - The Show (2005)
- Greatest Hits (2006)
- Vampires Alive - Making the Show (2008)
- Vampires Alive - The Show (2008)
- Fantasy - Making the Show (2010)
- Fantasy - The Show (2010)
- Publicàa cunt la sò cà editrìis
- Specials Volume 1 (2006)
- The Videos & Making of Part 2 (2006)
Liber[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- DJ BoBo - Gestatten, René Baumann (2000, biugrafia uficiàal)
- DJ BoBo - Die vergessenen Jahre (publicàa dai prudutùr del prìmm album)
- DJ BoBo - Der Star mit der Mega-Power
- DJ BoBo - Magic Moments ("EarBook" cunt 4 CD/DVD)
Film e spetàcul televisìif[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Handyman (Svizzera, 2006): DJ BoBo va al casting de "Be a Star" cumè "René Baumann de l'Argovia" e'l canta la sò canzùn There Is a Party; ma el ciàpen minga
- In de la versiùn tudesca del film Beverly Hills Chihuahua DJ BoBo dùpia el càn chihuahua Montezuma
- In de l'estàa 2009 DJ BoBo presenta el sò prugràma televisìif "Germany's Next Showstars" sü Pro7. DJ BoBo l'è in de la giuria insèmm a Verona Pooth e Elton. La canzùn d'avertüra l'è Take Me to the Top de DJ BoBo.
Varij[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In de la part dedicàda a la Svizzera del "Miniatur-Wunderlands" de Amburgh l'è stàa fàa in piscinìn ün cuncèrt del tour "Vampires Are Alive"[9].
Funt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ http://www.blick.ch/sonntagsblick/sounds/artikel57340
- ↑ SF-Tagesschau: 28'000 Unterschriften gegen DJ Bobo - 21 marz 2007
- ↑ http://www.netzeitung.de/entertainment/music/574391.html
- ↑ http://hitparade.ch/showitem.asp?interpret=DJ+Bobo&titel=Vampires+Are+Alive&cat=s
- ↑ 20 Minuten: Leuenberger: BoBo darf weiter Vampir sein - 7 magg 2007
- ↑ Risultàa dij semifinaj de l'Eurofestival 2007 sü eurovision.de
- ↑ Stern: DJ Bobo nach Grandprix aus – Die türkische Flagge hätte gereicht - 11 magg 2007
- ↑ http://www.bravo-archiv.de/auswahl.php?link=ottosieger.php
- ↑ http://www.miniatur-wunderland.de/anlage/abschnitte/schweiz/highlights/open-air-konzert-dj-bobo/


text:
Randa (VS)
Randa a l'è un cumün svizzer del distret de Visp, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 54.53 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 447 abitant.
El cumün de Randa al se tröva a una altitüden de 1406 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Ayer, Oberems, Saas Fee, Sankt Niklaus, Täsch, Zermatt.
In del 1819, el paés l'è staa quasi cumpletament desfaa fö de una valànga.[1]
In del 1991, una part del paés l'è staa alagaa dòpo de una fràna.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Lane, F.W. The Elements Rage (David & Charles 1966), p. 83


text:
Marmorera
Marmorera (Marmoraria in latin; Murmarera in rumanc; Marmels in tudesch storich) a l'è un cumün svizzer del distret de Albula. in del Canton Grison. Al gh’ha pressapoch 38 abitant e una süperfiss de 18.99 km², e al se tröva a una altitüden de 1720 meter sura al livel del mar.
El cumün de Marmorera a l'è tacaa ai cumün de Bever, Bivio, Mulegns, Sur.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Marmorera l'è numinaa la prima volta in de l'ann 840 col nomm de ad Marmoraria.[1]
L'andament storegh de la popolazion de Marmorera l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Situazion linguistega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tradizionalment, el paes de Marmorera l'ha semper parlaa in sürmiran, una varietà del rumanc. Fina a la Segonda Guera Mondial l'eva sostanzialment monolingua, ma a scumenzar de alura la lengua tudesca l'ha pian pian ciapaa pè e giamò in del 1970 la percentüal de gent che parlava el rumanc l'eva calada al 78% e in del censiment del 1980 el tudesch l'eva giamò devegnü magiuritari. L'evoluzion de la situazion linguistega dei ültem agn l'è mustrada in de la tabela chi sott:


text:
Bastìa
Artéccol in dialètt mudnés
Evoluzione demografica
Bastìa (Bastiglia in Italiàn) l'è un cumùn ed 3.781 abitant in dla pruvèinsa ed Mòdna.
Ligàm ed fóra[modifica | mudéfica la surzéia]
Ardundlà · Bastìa · Bumpòrt · Campgaiàn · Campsànt · Chèrp · Castelfrànch · Castelnóv · Castelvéder · Cavèss · Fanàn · Finèl · Fiumèlb · Fiuràn · Furmézen · Frasnùr · Gùia · La Cuncòrdia · La Miràndla · La Sèra · Làma · Maranèl · Maràn · Medòla · Mòdna · Muntecrê · Muntfiurèin · Muntés · Nonàntla · Nóv · Palàghen · Pavóll · Pergnàn · Pivpélegh · Pulinègh · Ravarèin · San Felìz · San Gèr · San Pussidòni · San Pròsper · Sasól · Savignàn · Sèstla · Suléra · Spilambèrt · Vgnóla · Zòca


text:
Aosta
Aosta (en fransés Aoste; en valdostà: Aoûta, Aousta, Ohta o Veulla; en piemontés: Osta; en latì: Augusta Prætoria; en walser: Ougschta) l'è 'na cità italiàna, capolöch de la regiù autònoma de la Val d'Aosta.
La g'ha 34 901 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 21 km² e 'na densità de 1 662 ab./km². El cunfìna coi cümü de Charvensod, Gignod, Gressan, Pollein, Roisan, Saint-Christophe, Sarre.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Tuborg
Tuborg l'è un'azienda danesa prudütris da bira. La fabrica l'è stada fundada in dal 1873 da Carl Frederik Tietgen e Philip Wulff Heyman a Hellerup a nord de Copenaghen[1] e l'ha cuminciaa a prudü una bira de tipo lager ciara.
In del 1894 l'azienda la s'è fundida insema cun la United Breweries e dopu de un quai ann l'ha firmaa un acord de divisiun di benefis cun Carlsberg. In del 1970 la United Breweries (o en danés De forenede Bryggerier) l'è stada cumprada da la Carlsberg e inscì la Tuborg de alura l'è part del Grüp Carlsberg.
Al didincö la Tuborg vendüda in Italia l'è fabricada a Linaa.
Ul nom[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ul post indua gh'era staa mitüü in pee la fabrega l'era un teren indua in dal XVII secul ul sciur Jonar Thua al gh'eva un palass furifegaa ciamaa Thuesborg (Borg in danes el vör dì palass furtifegaa in scim' a un col). L'è da lì che la sucietà da Heyman e Tietgen la gh'ha ciapaa ul nom par la fabrega e par la sò bira. Ul nom l'è pö staa cambiaa da "Thuesborg" a "Tuborg".
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ http://www.tuborg.dk Sit Ufizial de la Tuborg


text:
1509
De Wikipedia
Gh'è söcedìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- L'Eràsmu de Rotterdam el scrìf el sò lìber püssee famùs, el Stultitiae Laus (italiàn: Elogio della Follia)
- A Santo Domingo el rìa 'l prim càrich de s'ciàf négher. Tresént agn dòpu i abitànt de l'ìsula de urìgin africàna saràn votcentmìla.
- 2 de febràr: batàia de Diu, in Ìndia.
- 21 d'aprìl: l'Enrìch VIII el vègn re d'Inghiltèra.
- 14 de macc: batàlia de Gnidèl.
- 8 de giügn: i fiurentìn cunquìsten Pìsa per sémper sòta 'l cumànt de Antonio da Filicaja.
- 11 de giügn: matrimòni tra l'Enrìch VIII e la Caterìna d'Aragòna.


text:
Pedesina
Pedesina (nom ufizial in talian: Pedesina) a l’è un cumün italian, de la regiun Lumbardia, in Pruincia de Sundri.
Al gh'ha 36 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 6,3 km² e ona densità de 6 ab./km².
A l’è tacaa a Bema, Sgeröla, Premana (LC), Resüra, Rugul.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Pedesina l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.
Pruverbi in del dialet de Pedesina[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Se 'l truna el dì de San March, 'l turna indree l'invernu quaranta dì.
- Se 'l fioca russ, l'istaa l'è fusch.
- A sta a cà sua s'è sciur e nu s'ul sa.
- El pan di otri el gh'ha sü set crusti e un crostun.
- Un tartüful al dì, ma a sua cà!
- I nigui i va in giù, se l'aqua la va in sü.
- Füm in giù, cabri in sü.
- Ul ris el nass in de l'aqua, el gh'ha de murì in del vin!
- El mis d'agust, giù 'l sul l'è fusch.
- Ogni cà la gh'ha 'l sò spazzacà.
- A prumet, el fa miga maa la schena.
- Scuva növa la scuva bee.
- Se 'l sul el turna indree, 'n gh'ha aqua fina ai pee.
- Fin che ghe n'è, viva el re; quand che ghe n'è piü, amen por Gesü.
- Al 31 de ginee l'è fö l'urs de la tana.
- I cürius i van fö a ciapà fregg.
- Sach tancc macc; Resüra, tera scüra; Pedesina, aria fina; Gerula parasciula.


text:
Guinea-Bissau
La Guinea-Bissau (Guiné-Bissau in purtughes) a l'è un paes de l'Africa ucidentala.
A l'è tacada al Senegal e a la Guinea e 'l'a bagna l'Ucean Atlantich.
La capital a l'è Bissau.
La gh'ha una süperfiss de 36.125 km² e una pupulaziun de pressapoch 1.600.000 abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Guinea-Bissau a l'è stada un pussediment del Purtugal fina al 1973, quand che l'ha cunquistà l'indipendenza dopu d'una lunga guera de liberaziun.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Guinea-Bissau (nom ufizial: República da Guiné-Bissau) a l'è una repübliga, che al dì d'incö l'è sota al cuntrol de una giünta de suldaa.
El president a l'è el José Mário Vaz (del 2014).


text:
Ulmus minor
L' Ulmus minor Mill. (en Bresà: ùlem, in insübrich ùlem o ulma), l'è 'n àlber del zèner Ulmus, de la famìa de le Ulmaceae. L'è 'na spéce che crès de sòlit a altèse modèste e sö teré calcàrei e sèc. I ezemplàr piö ècc i è stàcc sterminàcc de 'na malatìa ciamàda grafiósi, cauzàda d'en fóns de urìgin aziàtica, riàt en Euròpa 'ndèl 1920,
Cuntegnüü
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fòie[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Le fòie i è piötòst pesène (de 4 a 9 cm de longhèsa per 2 a 5 cm de larghèsa), rüvide, de culùr vért scür, alternàde e dìstiche, simples et pennivernées. La làmina de la fòia l'è mìa simètrica e la fenés condèna puta gösa. I òrli i è dò ólte dentàcc, la fàcia de sóta l'è peluzèta.
Fiùr[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I fiùr i è ragrüpàcc en enfiurescènse de 'nfìna a trènta fiùr. El se fùrma prèst endèla stagiù isé che 'l fröt el madüra e 'l sparnéga la somésa prìma che le fòie le sàpes furmàde del töt.
Fröcc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I fröcc i g'ha fùrma de sàmara schisàda fò, conden'àla orbicolàr che la ghe à dré töt entùren al granì de somésa, e i rèsta ragrüpàcc. En prensépe i è de culùr vért ciar, de spès tinzìcc de rós, suratöt arènt a la somésa, e i diènta marunsì-zaldì prìma de crödà; i è lónc de 7 a 9 mm.


text:
Ré Salṣêr
Artécol in dialèt arzân
Evoluzione demografica
Ré Salṣêr (Rio Saliceto in italiân) l'é un cmûn ed 5.706 ed la pruvîncia ed Rèz l'é tra mezanôt e matèina e a 27 chilômeter cîrca dal cèinter ed Rèz.
Indice
Urègin dal nòm[modifica | mudéfica la surzéia]
Al nòm al tōṣ urègin dal canêl ciamê Rio ch ' l'andêva e al và a drê, incō cun al nòm Treşnêr, a i cufîn cun Chêrp, dôp al dvèinta Sân Zôrz in Ré, al nòm Ré Salṣêr al dvèinta uficêl int al 1864, la zûnta ed Salṣêr a 's dêv a i sâleṣ ed padòl che vînen só ind al só teritôri. I só abitânt però al ciâmen, incora incō, sōl Ré.
Stôria[modifica | mudéfica la surzéia]
La stôria antîga ed Ré la cumîncia cun la préma bunéfica fâta da i rumân. În, difâti, ed cl' època lé soquânt rèst catê ind la zôna, tra quisché un leòun in mêlmer, ch' al fêva pêrt ed 'na tòmba, adèsa tgnû da cât int al curtîl dal Palâs di Prîncip a Curèz, i rèst 'd un pavimèint a muṣâich catê in véia Cà di Frê int al 1912 e un quadrèl ciamê manoberiê per l'incavadûra ch' al gh'îva insém, catê mèinter a 's fêva un schêv ind l' istèsa zôna int al 1969, adèsa tgnû da cât ind la Bibliotêca Comunêla. Al teritôri comunêl d'adèsa al vîn cuntê cme fât da terra, ronchi e prati e cun pôchi persòuni in un documèint da rè longobêrd Desiderio int al 772. Pêrt dal teritôri ed Ré al figûra cme pusès ed la Cēṣa ed Rèz int al 907 ch' al pâsa pó a Bonifâcio ed Canòsa, pêder ed Matélda, ch' al la dà indrê incòra a la Cēṣa. Al nòm ed Ré a 's vèd la préma vôlta int al 1093 in 'na bòla ed l'antipêpa Gilberto. Int al Léber di Fôgh dal distrèt ed Rèz tr' al XII e XII sècol Ré al riṣûlta cun 20 faméj ed cuntadèin padròun e 7 de mzêder. L'é sòta a la Sgnuréia di Da Curèz, la Zèca dal Principê l'ēra a Vèla Caprì ed Ré. Per sècol Véla ed Curèz int al 1859, cun un plebisît, l' utîn l'indipenèinsa aministratîva dal Cmûn ch' la và in vigôr al prém de znêr 1860. Cun l'eṣèimpi dê da Rèz e Nuvalêra al 18 avrîl 1881 nâs a Ré la Socetê Operâia ed Mótva Asistèinsa, cun la mîra ed purtêr asistèinsa a j operâi in dificultê. Int al 1899 cun la 'stèsa mîra Alfredo Ansaloni al fònda la Socetê ed Fradlânsa di Militêr in Cungêd. Cun la mîra ed dêr valōr al carateréstichi e a comercialiṣêr al vèin dal pôst al 23 agòst 1901 a 's fònda la préma Socetê Coperatîva ciamêda L'Enologica.
Al palâs dal Municépi[modifica | mudéfica la surzéia]
Al Municépi al vîn inavgurê al 23 otòber 1889, préma l'êra, dal 1860, in soquânt lochêl ed la canônica. Prugetê da l'architèt Giuseppe Aimi ed Curèz in stîl dal '700 al gh'à 'na piânta a fōrma ed T. Ôt mdajòun che figûren i fundadōr dal Cmûn: don Giovanni Battista Branchetti, Luigi Brunetti, Luigi Carbonieri, Fortunato Galantini, Luigi Nicolini, Sante Santachiara, Tomaso Terrachini, Frumenzio Bernini în j elemèint decoratîv ed la dubadûra in tèra côta urdnê dal Séndech Pier Giacinto Terrachini al fiōl ed Bruto.
Al Teâter Comunêl[modifica | mudéfica la surzéia]
Ciamê ind j ân indrê Cinema Teatro Montanari, dal nòm dal prém padròun, l'é stê tirê só al tèimp ed l'imbisiōṣ piân ed la sitê ed l'izgnêr Pier Giacinto Terrachini, ind i prém ân dal sècol pasê, quând Ré al s'é richî de stâbil póblich e privê. L'8 fervêr 1911 la cumpagnìa G.Zannini cun la cumèdia Il Cardinale ed G.Parker l' inâvgura al Teâter. Dôp che per un lòng tèimp l'é stê sarê, al stâbil dal dé d'incō, l'é stê inavgurê al 31 znêr 1993 dal tót arnuvê Luigi Pillitu l'à curê al decorasiòun dal balaóstri di logê.
Palâs Diamanti[modifica | mudéfica la surzéia]
L'ēra, fîn al 1935, al palâs dóve gh'ēra L' Enologica al prém èint a sistêma coperatîva ch' la s'é dêda la mîra ed prudór e vendér al vèin. Còl vèin ed Rè da la gradasiòun pió fôrta ed l'intêr circundâri, che Pier Giacinto Terrachini prém séndech al gh'à dedichê un munumèint cgnusû cme Il Bacco, fât da 'na stâtva ed Noè insém a 'na grôsa bòta, l' é pó stê butê zò al tèimp dal fâsio. Lòngh i mûr dal fabrichê în stê més, cme adôb, i vēder ed sintunêr ed butéli da vèin, urdnêd in môd che a l'estêren a 's vèden sfalsêd i fònd e al bòchi a testimuniânsa ed la vucasiòun dal vèin ed la coperatîva. 'Na târga comemoratîva cun la figûra ed Sân Zôrz, prutetōr ed Ré, l'é stêda mèsa zò al 23 agòst 2001 in ucasiòun di sèint ân ed la fundasiòun.
Cēṣa ed Sân Zôrz Mârtir[modifica | mudéfica la surzéia]
Int al 1070 in un elèinch di bèin che deşgnîven da la Cēṣa ed Rèz l'é numinêda per la préma vôlta 'na mudèsta cappella Sancti Georgii cum centum juges bèle pusès dal marchèiṣ Bonifacio, pêder ed la Cuntèsa Matélda ed Canòsa. Int al 1238 la nômina 'd un prêt la fà pinsêr che, fîn d'alōra, gh'ēra a Ré 'na capèla o 'na cēṣa. Bèle in ruvîna e mìa pió in grêd ed sudisfêr al necesitê ed 'na popolasiòun in cunténov avmèint, la préma cēṣa l'é stêda dal tót arfâta só prugèt ed l'inz. Raffaele Villa da Curèz e turnêda a cunsacrêr al 23 avrîl 1879. La cēṣa dal dé d'incō, ch' la preṣèinta 'na piânta a crōṣ latèina cun 'âbsida mèza rotònda, la gh' à al d'ed dèinter divîş da pilâster quadrê in trèi navêdi. D'ed sōver a l'altêr magiōr un bòun quêder d'altêr cun 'na tèila, fōrsi 'na côpia d'un quêder ed Antonio Allegri ciamê al Curèz (1498 – 1534) ch' al figûra la Madòna cun al Bambèin e Sân Zvanèin, in pió la Madòna ed Loreto sostgnûda e incurunêda da ânzel e Sân Rôch in galêra côpia dal têrd Sesèint ed 'n' ôvra ed Guido Reni tgnûda ind la Galeréia Estèins ed Mòdna. Mèinter a 's fêva un schêv atâch a la cēṣa, a l'inési dal XVIII sècol, é stê catê 'na grôsa tòmba prubabilmèint d'època rumâna fâta da 'na câsa da môrt, ed quâter leòun ed mêrmel e dō ûrni mési a i cò ed la câsa. Incō a gh'é armêṣ sōl ûn di quâter leòun còl cun la scréta:C. Fuficius Hilario, adèsa tgnû da cât al Palâs di Prîncip a Curèz, chiêter trî înt stê sbraghê per fêr ed la calsèina. Dôp al teremôt ed l'otòber 1995 l'é stê necesâri rinfursêr al tèg e al restâver dal decorasiòun, inavgurê int al 2000.
Materiêl pr'andêregh in fònda[modifica | mudéfica la surzéia]
(manca):
- Oscar Battini - Rio Saliceto : materiali per la storia di un paese - a cura di Angelo Attolini. - Rio Saliceto : Comune, 2002.
- Alfredo Gianolio - Storia popolare di Rio Saliceto - Reggio Emilia : Tecnocoop, 1980.
- Rio Saliceto: Guida informativa. - Reggio Emilia : Noana, 1991
Albinèa · Bagnōl in Piân · Baîṣ · Bibiân · Bresèl · Burèt · Buṣâna · Cadelbôsch ed Sōver · Campagnōla · Campéṣen · Canòsa · Carpnèida · Caşalgrând · Caṣîna · Castelnōv di Mûnt · Castelnōv ed Sòt · Castlarân · Culâgna · Curèz · Fâbrich · Gatâtich · Gualtēr · Guastâla · Ligûnchi · Lusêra · Muntèc · Nuvalêra · Puvî · Quâter Castē · Queriêgh · Ramṣèit · Ré Salṣêr · Rèz · Rezōl · Rôl · Rubēra · Sân Martèin · Sânt'Ilâri · Sân Pôl · Scandiân · Toân · Véla Mnôs · Vèt · Viân · Vsân


text:
San Sir (CO)
San Sir (nom ufizial in italian San Siro) l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l cunta 1 757 abitant (dato del Dicember 2013[1]).
El comun l'è nassuu in del 1999 de la fusion di duu vegg paes de Sant'Abbondi (Sant'Abbondio) e de Risciònich (Santa Maria Rezzonico), cont on decrett del Ministeri di Finanz. San Sir la confina con la Provincia de Lecch (comun de Bellan, Derv e Perled) e la se troeuva longh i spond del Lagh de Còmm.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Categuria:Comarche de Catalunya
Chesta categoréa la contegn di artícoj sö i comarche de Catalunya.
- I nomm i è in Català, in tat che lengua afina al Lombart (in acorde a la pàgina principala e a Purtaal:Catalunya)
- Al pöl dáss che al sies restat ergot in Català: sif benriacc de finí sö la tradüssiú.
- I nom di archive (file) d'imaàgen i à stacc lassacc in Català perchè i sarà mandacc sö al Wikimedia Commons.
- A gh'è apó de finí l'importassiú/tradüssiú d'ergöna bueta: i se tröa töte a Template:Alt_Empordà
Per adess, a gh'è gnamò negota, per piasér però, trii mia éa sta Categoréa
Sót-categurii
Quela categuria chì la gh'ha 4 sota-categurij chì de sota, sü un tutal de 4.
A
- ► Alt Empordà (5 P)
B
- ► Baix Camp (1 P)
M
- ► Maresme (1 P)
P
- ► Pallars Jussà (1 P)