text:
Avant bun dus onns ha il giuven defensur da 19 onns dà ses emprim gieu en la Super League cun il FCZ. Dapi la stagiun 2014/2015 è Nico Elvedi da chasa tar il club da la Bundesliga, Borussia Mönchengladbach. Ses emprim gieu davent da l’entschatta cun Gladbach ha el giugà l’entschatta december 2015 encunter il campiun da record, il FC Bayern München. Borussia Mönchengladbach aveva gudagnà quest gieu cun 3:1. Cun Gladbach ha Elvedi er gia fufragnà l’aria da la Champions League.
Svelta carriera
Suenter avair giugà cun las equipas naziunalas svizras U17, U19 ed U21 è Nico Elvedi vegnì nominà curt avant il campiunadi d’Europa per la naziunala svizra dals gronds. En il gieu da test per l’Euro la fin matg a Genevra encunter la Belgia ha el dà sias emprimas minutas cun l’equipa da Vladimir Petkovic. Silsuenter è el er vegnì nominà per il campiunadi d’Europa en Frantscha nua che Elvedi è dentant sulet giugader da reserva.
Ragischs a Cumbel
Nico Elvedi è creschì si en il chantun Turitg. Ses emprim club da ballape è stà il FC Greifensee. Silsuenter ha el midà tar ils juniors dal FCZ. Sias ragischs ha il giuven da 19 onns dentant a Cumbel en la Val Lumnezia. Relaziun cun la Surselva ha Nico Elvedi dentant tant sco nagina.
RR actualitad 17:00


c: text/html

text:
A propos
Vossa istorgia quinta: quellas che raquintan Vossas fotografias persunalas e quellas or da l'album da famiglia, Voss videos ed ils films sin bindels d'antruras, las registraziuns e natiralmain Voss raquints scrits. Cun parter Vossa istorgia sin questa plattafurma participais Vus ad in project unic – dar vita a l'istorgia dal Grischun cun Vossa atgna istorgia.
Quest project sa drizza a persunas, uniuns ed instituziuns dal patrimoni cultural che vulan parter lur documents e lur interess, barattar commentaris, enritgir ils cuntegns publitgads cun lur savida, dar anim a l'activitad editoriala – e quai cun l'accumpagnament ed il sustegn d'in curatur.
nossaistorgia.ch preschenta era ina vasta selecziun dals archivs da radio e televisiun da RTR. Ils documents che cuvran plirs decennis da nossa istorgia cuminaivla èn era qua per revelar Voss documents. Tenor il princip participativ da nossaistorgia.ch pudais Vus acceder als archivs da RTR e crear collecziuns tematicas ensemen cun auters documents.
nossaistorgia.ch han ins lantschà il 2017 cun agid da FONSART (Fondation pour la sauvegarde du patrimoine audiovisuel de la RTS) en collavuraziun cun RTR. La plattafurma è averta per tuts: persunas singulas, instituziuns, uniuns, medias. Ins po consultar ed utilisar nossaistorgia.ch gratuitamain. Per telechargiar, commentar e cumplettar cuntegns e per crear collecziuns tematicas ston ins sa registrar.
Suenter che noss commembers han avert in conto telechargian els sin nossaistorgia.ch fotografias scannadas, films, videos, audios sco era raquints scrits u autras funtaunas istoricas. Els publitgeschan lur documents sin la plattafurma ed als collecteschan en collecziuns tematicas ensemen cun auters documents. Grazia a quellas pon ins cumparegliar funtaunas ed approfundar ils temas istorics dal Grischun.
Las collecziuns promovan la dimensiun participativa impurtanta per la plattafurma. Ils commembers èn ils editurs da lur agen conto e da lur atgnas colleczuiuns tematicas ch'els han lantschà u a las qualas els participeschan.
Ils medems projects sco nossaistorgia.ch en il Grischun existan era en Svizra romanda cun notreHistorie.ch ed en il Tessin cun lanostraStoria.ch.
Impressum Editura: Fondation pour la sauvegarde du patrimoine audiovisuel de la RTS (FONSART), secretari general: Françoise Clément – editur-web responsabel: David Glaser – moderaziun: Albin Salamin – partenadis: Claude Zurcher – scheffa da project: Patricia Herold – assistenta: Cindy Betances – cussegliader tecnic: Ian Prince – design e navigaziun: High On Pixels, Novateam, Odoma, lundimardi Contact info@nossaistorgia.ch
L’istorgia dal chantun Grischun...

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
La candidata democratica Hillary Clinton ha sclaus ch'ils Stadis Unids tramettian insacura puspè l’infantaria en l'Irac per cumbatter la milissa terroristica SI. Sut sia direcziun na vegnian er betg tramess truppas da terra en la Siria.
Il candidat republican, Donald Trump, è s'engaschà per ina armada americana pli ferma. El augmentass marcantamain las expensas per il militar, uschia Trump. El ha pretendì dapli aviuns, bastiments e sutmarins ed in sistem modernisà per sa defender cunter rachetas.
RR novitads 06:00


text:
Il coronavirus occupa vitgs e valladas. Sa tegna la glieud vid las prescripziuns actualas? E tge fa la glieud cun lur temp liber?
Ils correspundents da RTR dattan pled e fatg
Dapi la sonda èn gruppas da dapli che tschintg persunas en publicitad scumandadas. Quai ha decidì il Cussegl federal. Sco era la situaziun en Engiadina sur la fin d'emna, as tegna la glieud vi da las prescripziuns?
A Zuoz è Anna Caprez stada en acziun. La glieud sa tegnia bain vi da las reglas e stettia a chasa. I crodia en egl che blers turists talians sajan en lur abitaziuns da vacanzas. Plinavant dettia er gruppas pli grondas che fetschian turas cun skis.
Sco Federico Belotti rapporta, sajan a Savognin blers ids a spass, dentant betg grondas gruppaziuns. Gruppas pli grondas sajan be stadas famiglias. Er uschiglio sa tegnia la glieud era bain vid las reglas, la distanza da dus meters vegn adina resguardada. La solidaritad è gronda: Avant scola è vegnì montà ina taila nua ch'ins ha pudì leger: «Esser da part per restar ferms.»
En Surselva ha Linus Livers lavurà sur la fin d'emna. Per evitar blers contacts ha el fatg las intervistas per telefon. Per far fotografias è el dentant stà sin il recicladi a Rueun. La situaziun che blers han liber pervia dal corona ha chaschunà là per bler traffic e manaschi.
Resun ord las regiuns: gievgia, 19-03-2020
Anna Caprez lavur oz davent da Zuoz. Per pudair raquintar istorgias actualas da la regiun è ina buna planisaziun essenziala. Sco dapertut ston er ils reporters en l'Engiadina resguardar las reglas dal «social distancing» tar intervistas etc.
En Surselva fa noss reporter Linus Livers oz home-office. Davent da Camuns planisescha el ils temas da la fin d'emna. En vista al coronavirus è quai ina gronda sfida. Er en il Grischun Central dominescha il coronavirus la planisaziun.
Resun ord las regiuns: mesemna, 18-03-2020
En l'Engiadina sa fatschentan noss reporters actualmain cun las situaziuns dals scolars. Fertant che las scolas primaras ston anc elavurar in concept per la scolaziun sin distanza, funcziunescha quai gia per ils scolars pli vegls. Lur lavur fan ils redacturs da l'Engiadina per part er davent da chasa. Cunquai che las raits dad internet n'èn betg adina tuttina fermas, pretenda quai dad els er flexibilitad.
Noss correspundent a Glion, Linus Livers, è oz mesemna turnà dal home-office a Camuns puspè a Glion en biro. El ha entupà ina citad tut vida cun parcadis libers e naginas colonnas avant la barriera dal tren – in pau sco sch'i fiss dumengia.
Ed er a Savognin èsi vegnì pli quiet ils ultims dis. Federico Belotti è stà en il Volg dal vitg ed ha constatà che las curunas èn puspè emplenidas. Igl haja er a Savognin dà che tscherts products eran vendids ora ils ultims dis, ha la vendidra ditg ad el.


text:
S‘imaginein in um che crei buca pli, ni el bien dil mund ni dil carstgaun. El vegn menaus sin in viadi – sin in viadi da fantasia ni magari era ina meditaziun. Quei viadi vegn a ver treis fasas: uffiern – purgatieri – parvis.
Igl um va tras in uaul stgir, desperaziun el cor. El crei buca pli ella carstgaunadad, el ha viu memia bia dil mal. El ha stuiu studegiar maletgs plein pornografia d‘affons per gidar las medias socialas da saver sclauder tals maletgs. Crudeivladad mintga di, era videos da violenza ha el stuiu categorisar. Violenza encunter carstgauns, violenza encunter animals. Ils maletgs e videos eran adina avon siu egl intern, schevan buca pli liber el. El ei sedestadaus, ha realisau che quei fuva mo in viadi da fantasia ed ei sepreparaus per il proxim viadi.
Igl um ei sedestadaus. Ord siu viadi da fantasia resta il sentiment da refrestgament dad olma e spért. El sesenta promts dad ir sia via. El sa, el ha anflau ina fontauna ch‘el sa adina puspei turnar, seigi quei sin in viadi da fantasia ni era sin ina viandada cun amitgs.
El ei anavos en scola, sco da sias uras sco giuvenil. Ses conscolars mudregian e mulestan el tras las medias socialas. Per cletg empren el da sedustar, aschia ch‘ei calan plaunsiu e lain en ruaus el. El s‘encorscha, che fleivlezzias ein cheu per emprender. El gida auters da sedefender encunter vilentem ,da surmuntar la gretta ed anflar pasch, cuntentientscha e segirtad. Aschia anfla el veras amicezias. Ensemen arvan els differents canals ellas medias socialas che gidan auters giuvenils d ‘anflar segirtad ella communicaziun ed el passar si. Cu el sededesta ord siu viadi da fantasia ei el cuntents e plein bunas regurdientschas. El s‘encorscha ch‘il tierz viadi spetga aunc. Nua vegn lez a menar? El senta leva legria e marvigliusadad en sesez.
El ei ella catedrala natirala da Bargis sut l‘aua frestga dalla cascada, il grep glischs freda levamein da tiara e pastg verd. Il tun sonor dalla cascada rebatta en siu cor, cun in pass lev va el vi tier ses amitgs che han rasau ora il picnic. Ensemen gaudan els la buna maglia, la splendur dil sulegl, il ruaus ellas muntognas. Ils peis gaudan l‘aua frestga che refrestgenta buca mo ils peis mo era l‘olma sco quei che la marenda refrestgenta ils viandonts.
Igl um ei sedestadaus. Ord siu viadi da fantasia resta il sentiment da refrestgament dad olma e spért. El sesenta promts dad ir sia via. El sa, el ha anflau ina fontauna ch‘el sa adina puspei turnar, seigi quei sin in viadi da fantasia ni era sin ina viandada cun amitgs.


text:
Lech (AT-8)
Chela vus chi la parla del cumün del Vorarlberg - olter signifegaa i truee chinsci: Lech (desambiguassiun)
Lech l'è on comun austriegh, del land del Vorarlberg. El fa part del distrett de Bludenz e el se troeuva a ona altituden de 1 444 meter sora del nivel del mar e l'è vun de pu renomaa sit sportiv invernaj internassiunaj di Alp. El se troeuva ai pee de l'Arlberg.
El gh'ha 1,532 abitant (dato del Magg 2015[1]) e ona superfis de 89,97 km² per ona densità de popolazion de 0 ab./km².
El sò codes statistegh l'è 80113.
Geugrafia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Lech la se tröva a 1.444 meter in sü 'l nivel del mar, in Vorarlberg. El 14,1% de la sua süperfis l'è buschìf, menter che 'l 58% l'è faa sü de munc e còj. A nivel geugrafegh ed istoregh Lech la partegn al Tannberg, però pö a nivel türistegh la partegn a l'Arlberg.
El cumün l'è faa sü del scirö del paes e di so tuchelit püssee piscinit, ciuè Zürs, Zug, Oberlech e Stubenbach.
Arent a Lech se giunten insèma i funt del riaa Formarinbach (anca funt del Lagh de Formarin) e del riaa Spullerbach, che'l vegn föra del Lagh de Spuller e 'l finiss sgiò a Lech, per l'apunt.
L'istoria del Paes[Modifega | modifica 'l sorgent]
Lech l'è stada fada sü in del 13./14. secul de di gent Walser rivaa li de la Sgüissara Tudescòfena e la s'è ciamada finn al 19. secul Tannberg (ciuè Munt di Abièss), e pö, del mom „Tannberg am Lech“, l'è gnüü föra 'l nom, püssee sempliz, Lech. El paesitt 'l s'è revitalizzaa in di ültem agn grassia 'l türism che l'è bel ficc, tant d'inverna 'me d'istaa.
In de l'Aust del 2005 di gran toch del paes hin staa spazzaa via de l'alüviun traa la di gran rusciad vegnüü gio a la finn de l'istaa.
Pulitega[Modifega | modifica 'l sorgent]
- La Setáda cumünala l'è fada sü de quindes assessur. Ij elessiun vegnen faa per vurè pupular e minga per partii pulitegh, una manera de fà pulitega tipega di cumünidad Walser. In di elessiun del 2005 han pruaa si a vudà i partii pulitegh però pö in del 2010 hin vegnüü ancamò bun ij elessiun a scerna pupulara.
- El Bürgermeister, ciuè 'l sindech a l'è 'l Ludwig Muxel.
El Scüd del Paes[Modifega | modifica 'l sorgent]
El scüd del cumün l'è staa metüü insèma in de l'ann 1968 suta 'l prusgèt de l'artista e stüdius de eraldega Konrad Honold. A l'è staa iningüraa el desdòt de Fevree del 1969 del guerna del Vorarlberg: dividüü de 'na stanga grisa; denans un suu giold a sfund blö, e dedree un abiezz negher in sü 'n col a tri pizz a sfund russ. L'abiezz l'è un simbul cumün a tücc i paes de la Furesta de Bregenza.
Cultüra e Rob de Vedè[Modifega | modifica 'l sorgent]
- La Gesa Parauciala St. Nikolaus: La Gesa l'è stada fada sü la prima völta in del 1390 in stil gotegh e pö l'è stada renuada tüt' intrega de la scima ai pee in del 1987. La Gesa uriginaria rumanega la se pò 'ncamò vedè in di fresch. El dedent de la Gesa l'è staa trasfurmaa in del 1791 in stil Rokokò. De particülar interess l'è 'l chignö de la tur a furma de schigula che l'è volt ben 33 meter e la camara campanaria cunt i so ses campan de brunz, di quaj vüna l'e del 15. secul.
- El müsee Kästle-Mountain: In del Dezember del 2008 in de l'edifizzi de la füniculara del Rüfikopf l'haa dervii ij üss el Kästle Mountain Museum. EL müsee permanent el fa amirà l'istoria de la marca de scí Kästle e la so strecc repòrt cunt el paes de Lech am Arlberg.
- El Müsee Huber-Hus: La Huber-Hus (ciuè Cà Huber in del dialet alemanegh del Vorarlberg), fada sü in del 1590, la invida i visitadur punt prim al pian tera a dagh una svardada a i cà e a i mestee de muntagna, e indua la cüsina la representa 'l scirö storegh de la cà. Roba campiunaria e svariaa barlafüss de l'etaa baròca al didincö vegnen di prupretari inizziaj, ciuè la fameja Huber. Bej de vardà hinn anca i svariaa arnes in de "cambara del brentee", ciuè l'ufesina del butee, vegg de püssee de düsent agn. In de la cantina de la cà gh'è l'archif del cumün de Lech am Arlberg. El pian de sura, inscambi, l'è dervii ai türista do völt a l'ann per fer campiunari et similia.
- El parch natüral Naturschutzgebiet Gipslöcher: sü in scima sura Lech am Arlberg gh'è un toch de tera prutegiüü ciamaa „Gipslöcher“ che 'l scüsa de mini parch natüral.
- L' Oper im Schnee (l'Opera in la fioca): un grup uperistegh de Bregenz, i Bregenzer Festspiele vegnen chinsci tücc i sgenee a fà i pröf de teater.
Istrüssiun e Scöra[Modifega | modifica 'l sorgent]
In paes gh'è una scöra süperiura cunt 75 scular, e una scöra elementara cunt 74 scular (insci in del Sgenee del 2005), e pö anch un asil.
Sit Gemej[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Kampen (Sylt), un paes in sü l'isulòt de Sylt in del Schleswig-Holstein in Germania: un cadó de la gent de Lech am Arlberg al cumün de la Frisia del Nord l'è stada una gòndula de vüna di fünicular de Lech che 'dess l'è setada sgiò in sü la riva del mar a Kampen. In iscambi i Frisian gh'han da la cà de legn a la fermada del büs che se ved in de la sumejansa sü de sura in che la pagina chi.
- Beaver Creek Resort in Colorado USA: el Beaver Creek Resort l'è 'l sit türistegh de sport invernaj, el pü grand, de tüt' intrega l'America e l'è tüt privaa.
- Hakuba in Giapun: el paes de Hakuba l'è la cüna di sport invernaj giapunes e 'l sit di giögh ulimpegh inveraj del 1988 a Nagano.
Olter Rob (un puu cürius)[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ai türista regular del cümun, despö de 10, 15, 25, 35, 45 e 55 agn cunt permanens de almanch set dí, ghe dan di spilèt cumemuratif.
Ligam in sü la red[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Materials dalla Regiun per la Regiun.
Enragischai en Surselva secapescha ei per nus da sez d’utilisar en emprema lingia materials ch’ins anfla en nies contuorn. Quei ei per l’ina il lenn, per l’autra il crap. Cun duvrar, sche pusseivel, sulettamein plontas e crappa ord nossa regiun per nossas ovras, semettein cumplettamein el survetsch d’ina creaziun da valur persistenta.
Nus produzin sez l’energia per la producziun da nos products. Igl indrez fotovoltaic ch’ei intergaus en nos tetgs producescha bunamein il dubel da nies agen diever d’electricitad. Il surpli da ca. 220’000 kWh spisgentein ella reit d’electricitad.
Lenna da nossa Regiun.
Lenn ei ina materia neutrala al clima, che crescha suenter cuntinuadamein. Mintga meter cubic che vegn baghegiaus arcunescha CO2 ord l’atmosfera e gida aschia, da stabilisar il clima. Sch’il lenn vegn buca pli duvraus san ins dismetter el a moda neutrala al clima ed el survescha lu era aunc sco purtader d’energia. Nus duvrein sapientivamein differentas sorts lenna per nos products. Quella lenna vegn raccoltada ord uauls da nossa regiun che vegnan cultivai a moda persistenta.
E Crappa da nossa Regiun.
Per la crappa vala il medem sco per la lenna – nus cumprein negina crappa da tiaras lontanas, era sche quei fuss bia ga pli bienmarcau. Nus elavurein sulettamein biala crappa da nossa regiun. Crappa che nus explotein era ord nossa atgna cava da scalegl.
10 buns Arguments per lenn svizzer.
Lenn svizzer…
- ei la fontauna d’entradas principala per l’economia forestala
- possibilitescha prestaziuns multifaras digl uaul svizzer
- producescha diversitad biologica entras la tgira dils uauls
- munta protecziun da prighels dalla natira entras la tgira dils uauls da protecziun
- scaffescha uauls per sport e recreaziun
- ei la pli impurtonta materia prima che crescha suenter en Svizra
- protegia il clima entras l’utilisaziun per baghegiar
- scaffescha plazzas da lavur en l’economia forestala svizzra
- munta cuorts transports sco material per baghegiar e purtader d’energia
- drova pauca energia grischa sco material per baghegiar
Maletgs dalla raccolta da lenna cun lubientscha amicabla da graubünden holz


text:
Il project independent da partidas «Helvetia cloma» ha la finamira da purtar dapli dunnas en il Parlament federal. Il team enturn la co-presidenta dad Alliance F, Kathrin Bertschy, ha entant pudì evaluar radund 90% da las glistas principalas. Ed els vegnan a la conclusiun che marcantamain dapli dunnas candideschan.
En media saja la cumpart da las dunnas sin las glistas creschida per 5 puncts procentuals – cumpareglià cun avant quatter onns. En tut sajan 39% da las persunas che candideschan dunnas, ha declerà Kathrin Bertschy envers SRF.
La Verda e la PS a la testa
La Verda e la Partida socialdemocratica promovan gia pli ditg las dunnas. Actualmain han quellas duas partidas cun 55% respectiv 51% schizunt dapli dunnas che umens sin lur glistas principalas.
Però er tar las ulteriuras partidas cun fermezza da fracziun candideschan dapli dunnas: Tar la Partida liberaldemocratica è creschida la cumpart da candidatas per 9 puncts procentuals, tar la Partida verd-liberala per 11 puncts procentuals e tar la Partida burgais-democratica per 6 puncts procentuals. Tar la PLD e la PBD èn uss radund 40% dals candidats dunnas, e tar la PVL 44%.
Cumpart da dunnas sin las glistas da las partidas
RR novitads 08:00


text:
Suenter pliras emnas da cumbat è l’organisaziun terroristica Stadi islamic sa retratga or da la citad Manbidsch en il nord da la Siria. Tenor la gruppa da rebels «Forzas democraticas sirianas» ch’han deliberà la citad, hajan ils cumbattants dal SI prendì ostagi bundant 2’000 persunas. Cun bundant 500 autos sajan els scappads en direcziun nord.
Confermà quai ha il post d’observaziun sirian per ils dretgs umans cun sedia a Londra. L’emna passada avevan ils rebels chatschà davent ina gronda part dals cumbattants da l’organisaziun terroristica ord la citad Manbidsch.
RR novitads 20:00


text:
di: Aurelio Barzaghi
E canti ona canzon a ligera
e canti ona canzon domà per mì
e canti in depermì anca stasera
con la ghitara in man ai mè vint ann.
I mè vint ann i hoo perduu a pòcch a pòcch
on poo de chì, on poo de là
in ona strada de Lambraa
i mè vint ann hinn borlaa in tèrra a tòcch a tòcch
dedree a on car che va a Musòcch
ona mattina de primavera
i mè vint ann: ona torta coi candel
che on quaidun che vola in ciel prepara pù.
El mè penser el va in de l’aria ciara
el se mètt dree a volà insèma a ona foeuja
e canti ona canzon perchè gh’hoo voeuja
de ricordass on poo di mè vint ann.
I mè vint ann i hoo perduu a pòcch a pòcch
on poo de chì, on poo de là
in ona strada de Lambraa
i mè vint ann hinn borlaa in tèrra a tòcch a tòcch
dedree a on car che va a Musòcch
ona mattina de primavera
i mè vint ann: ‘na bestèmma e on orazion
tre pesciad in sul porton e poeu chissà…
i mè vint ann: ‘na bestèmma e on orazion
e ona fètta de pan pòss anmò in del gòzz.


text:
Candelora
La Candelora (o Madonna de la Zerioeula, o Madonna Scendiroeula) l'è ona festa cristiana celebrada el duu de febrar.
La Candelora in Lombardia e in Tesin[Modifega | modifica 'l sorgent]
La Candelora l'eva ona festa importanta, ligada a la fin de l'inverna e al vesinàss de la primavera. El concett l'era renduu anca cont ona serie de proverbi, per esempi:
A Fracisc[Modifega | modifica 'l sorgent]
El duu de febrar, dì de la Candelora, a la sira se usava trovàss tucc quei de la cà e i parent insemma a dì la corona.
Se faseva su 'na specie de oltarin a trii scalitt, se 'l fodrava de carta argenta e se 'l metteva sul tavol. In mezz al scalin pussee olt se metteva la statoina de la Madonna; de part e in di scalitt pussee bass, se metteva i candir che 'l preved l'aveva beneditt a fonzion.
Dopo d'avè pizzaa i candir, se smorenzava la lus e se diseva la corona.
Finii la corona, quand i candir a eren quasi consumaa, i olter fioeu tiraven su la scila e faseven di broccol che drovaven de dà sotta ai schi per minga fàggh taccà sotta la nev[1].


text:
Gieri Venzin è creschì si a Sedrun. Suenter la matura a la Scola claustrala da Mustér studegia el istorgia svizra, politologia e litteratura tudestga a Berna e Freiburg im Breisgau.1985 entschaiva el tar Radio Rumantsch sco stagiaire, dasperas fa el la scola da schurnalissem al MAZ a Lucerna. Dal 1986 enfin 1992 lavura Gieri Venzin tar Radiotelevisiun Svizra Rumantscha, a l’entschatta per il radio silsuenter per la televisiun nua ch’el realisescha contribuziuns per la Svizra Rumantscha e Muschkito. Il 1993 sa renda el a Turitg tar la Televisiun Svizra (SF) e lavura per las redacziuns Time Out, Netz Natur e Schweiz Aktuell. 2002 fundescha Gieri Venzin sia firma da producziun monte films cun sedia a Sedrun. Dapi lura lavura el parzial per l’emissiun DOK a Turitg e sco cineast independent fa el films per RTR, SRF, ARTE e Spiegel TV.
Il 2003 enfin l’avertura da la NEAT 2016 ha Gieri Venzin observà ed accumpagnà filmicamain las lavurs ed ils midaments en la val Tujetsch. Il resultat en 5 films, «la ruosna 1-5» per RTR ed il film documentar «Unten durch – die Sedruner und der Gotthardtunnel» per SRF.
Gieri Venzin ha dus figls e viva a Turitg, Trun e Sedrun.


text:
Ils organisaturs da festivals fan cleras pretensiuns e spetgan er cleras perspectivas. I dovria urgentamain ina strategia per la stad 2021 e quella stoppia fundar sin ina collavuraziun constructiva cun las autoritads. Ma i dovria er in pachet da finanzas per proteger tut quai e sur tut er directivas che valian per l'entira Svizra, scrivan ils organisaturs en ina communicaziun.
L'onn 2020 hajan ins pudì surmuntar cun agid d'in pachet d'agid finanzial, scriva l'uniun tetgala Swiss Music Promoters Association. Per dentant pudair garantir tanta segirezza da planisar sco pussaivel dovria ina schliaziun fin la fin favrer. Ils promoturs scrivan vinavant che la strategia duain vegnir sviluppada vinavant ensemen cun las autoritads. I saja impurtant da far diever dal know how da la branscha.
I giaja per il surviver dals festivals sch'i na dettia betg bainbaud ina garanzia che 100% dals custs sajan cuvrids en cas ch'ils festivals na pon betg avair lieu. Plinavant dovria er in concept da segirezza che fetschia senn. Senza quai vegnia la planisaziun ina missiun al suicidi.


text:
Vrin
Vrin ina vischnaunca independenta svizra en il chantun Grischun. Ella ei situada en la Val Lumnezia ed appartegnava entochen 2015 al circul Lumnezia dal district Surselva.
Vrin ei in vitg della Vischnaunca da Lumnezia ed situada 1448 meters sur mar e dumbra cirka 251 abitants. Ina gronda part dals abitonts ein purs. En il vitg datti ina filiala da la posta, ina mazlaria, ina pasternaria ed ina casa da scola, fusiunada cun la scola da Lumbrein e Vella. Ei vegn discurriu il idiom rumantsch sursilvan. Grazia a la cuntrada muntagnarda cun la Greina ed il Piz Terri po la vischnaunca era profitar dal turissem (oravant tut da stad).


text:
Sminà han ins quai gia daditg, ussa han ins era la conferma. En il Lai dals Quatter Chantuns, datiers da la citad da Lucerna, ha il servetsch archeologic dal chantun chattà restanzas dad in vitg da palissadas dal temp da bronz. Ina sensaziun. La scuverta munta numnadamain che la regiun, là nua che la citad da Lucerna sa chatta, era gia populada avant 3'000 onns.
Equipads cun in vestgi da neopren ed ina buttiglia cun aria svanescha in sfunsader en l'aua. Amez il bassin da Lucerna sfundra el circa quatter meters ella profunditad e suenter curt mument turna el cun in toc lain e dat quel ad Andreas Mäder da l’archeologia subaquatica dal chantun da Turitg che spetga en la bartga. El e ses team sustegnan lur collegas da Lucerna tar la perscrutaziun da quai chat. E cun si'egliada scolada vesa el immediat che quai pal è gia daditg en l’aua. Ins vesia ch’il pal da ruver è vegnì gizzà, probabel cun ina sigir da bronz.
Quai è quella sort laina che nus enconuschain era d'abitadis preistorics.
Chattà grazia lavurs da bajegiar
Tar la sfunsada dad oz san gia tuts nua ch'els ston tschertgar. Scuvert ils fastizs archeologics han els numnadamain gia l'onn passà. Lura aveva la EWL, la Energie Wasser Luzern, chavà in foss en il lai, quai per ina lingia d'aua nova. Gia lura da la partida l'equipa dals archeologs da Turitg. Quai cun la speranza da chattar dapli che mo buglia e glera. «En la pala dal chavaterra avevi fitg blers pals ch’en vegnids stgarpads ord il terren.»
Scriver da nov l'istorgia da Lucerna
Ins aveva gia ditg supponì ch'i stoppia avair dà qua el bassin dal lai datiers da la citad da Lucerna in vitg da palissadas. Ils prest 30 pals e las tschintg stgaglias da terracotga confermian ussa finalmain quella tesa, di Anna Kienholz dal servetsch archeologic dal chantun da Lucerna.
Quai è l’emprima tala scuverta en il bassin da Lucerna. Suenter 30 onns perscrutaziun avain nus ussa per l’emprima giada in cler mussament.
Ils tests ch'ins ha fatg cun ils pals mussian ch'il vitg da palissadas datescha da la fin dal temp da bronz. Pia d’avant circa 3'000 onns. E quai midia inqual chaussa, di l'archeologa Anna Kienholz. L’istoria da la civilisaziun enturn la citad da Lucerna saja bler pli lunga e la scuverta mussia ch’il lai saja da lez temp stà bler pli bass.
Gia avant 3'000 onns in lieu strategic
Gia dal temp dal vitg da palissadas saja la cuntrada stada in bun lieu per sa chasar. D'ina vart il lai cun tut ses avantatgs, da l'autra vart la situaziun geografica che ha fatg pussaivel il commerzi sur il Gottard en direcziun sid ed en il nord via il flum Reuss.
Quai ch'ins haja chattà enfin ussa sajan mo ils emprims fastizs. L'archeologa è persvadida ch'i dat qua al funs dal lai anc bler auter da scuvrir. La gronda part dals pals resta dentant en il lai. Quai na saja nagin problem, la lozza e la glera conserveschian quels a moda ideala. Anna Kienholz è dentant segira che la perscrutaziun dal funs dal Lai dals Quatter Chantuns n’è anc ditg betg terminada.


text:
Gia pitschnas schimgias ston tschertgar sez lur pavel, mo mintgatant retschaivan ellas ina paletscha u in pèr sems da lur mamma. Il psicolog Michael Tomasello perscrutescha dapi onns l’agir social d’uffants pitschens e da schimgias. En tgenina moda e maniera sa distingua l’uman da ses pli stretg parent la schimgia?
Ses facit fa a prima vista surstar: Tomasello è persvas che nus umans essan intelligents, generus e gentils. E quai na saja betg il resultat da nossa educaziun, mabain part da la natira umana.


text:
Empè che tut riva en il satg da rument ha la regiun contactà ina firma che producescha ina sort granulat cun il plastic rimnà. Ord quai granulat fan els alura puspè novs materials da plastic sco per exempel bischens, canisters e per part perfin buttiglias. La qualitad da plastic main buna riva tar l’industria da cement. Là vegn il granulat duvrà per brischar e producir il cement.
Per animar la populaziun da sortir il plastic prevesa la regiun da vender satgs per in pretsch pli bunmartgà congualà culs satgs da rument. Gratuitamain na saja betg pussaivel, tenor il mainagestiun Rico Kienz. Cun las entradas saja previs da cuvrir tut l’organisaziun da transport.
Sche tut vegn a funcziunar sco previs, lura vegn ad avair mintga vischnanca divers lieus per ramassar plastic, ma betg tants sco per il rument.


text:
La participaziun a l'urna tar questa votaziun è stada in record: Bunamain 80 pertschient da las votantas e dals votants da la Svizra èn stads a votar. Quai è la pli auta quota dapi ch'i dat il dretg da votar per las dunnas.
Trumpada per ils ins, di da festa per ils auters
Per l'anteriur cusseglier federal per economia Jean-Pascal Delamuraz è il resultat stà ina terrada. El aveva schizunt discurrì d'ina «dumengia naira». Era ils schefs da las grondas interpresas svizras sco la Sulzer a Winterthur ni la Roche a Basilea eran sa mussads trumpads. Ellas avessan gugent profità da meglras cundiziuns entaifer la zona d'economia europeica.
Il grond victur da la votaziun è stà in auter grond interprendider: Christoph Blocher ch'era lura a la testa da la EMS-Chemie. Fermamain aveva el cumbattì cunter la participaziun da la Svizra al Spazi economic europeic (EWR).
RR actualitad 07:00


text:
Il nov procuratur public general sa numna Stefan Blättler. L'Assamblea federala ha elegì il successur da Michael Lauber cun 206 da 208 vuschs valaivlas. L'elecziun dal giurist e cumandant da la polizia da Berna valiva sco segira.
Bler sustegn
Il parlament è cunquai suandà la proposta da sia cumissiun da dretgira. Qualla aveva cusseglià il Bernais senza partida sco sulet candidat. Tut las fracziuns han sustegnì Blättler. Cun sia elecziun va a fin in lung vi e nà davart la successiun da Michael Lauber. Trais giadas aveva la cumissiun da dretgira scrit ora il post. Sin Blättler spetgan pretensiusas incumbensas. El vegn a stuair transfurmar bler enturn Procura publica federala. Per questa lavur ha el be sis onns temp.


text:
Beschreibung
Moritz Petz
Il tais ha oz nauscha luna!
Rumantsch Grischun, Sursilvan, Surmiran, Sutsilvan, Ladin, Vallader, Puter
Lia Rumantscha, 2013, Bestellnummer 978-3-03900-106-4
Il tais ha fitg nauscha luna. Tut ils animals ch’el entaupa salida el a moda uschè malcurtaschaivla che er els gnugnan mo pli da nauscha luna. Curius è mo ch’i va uschia adina meglier cun il tais. El percorscha però spert che tuts èn vilads sin el. Quai na vuleva el betg! Tge duai el far?
Il tais ha dentant in’idea ed uschia va il di che ha cumenzà uschè mal per tuts a fin cun ina festa. A questa festa manca mo ina chaussa: la nauscha luna!
Las versiuns en ils idioms chattais Vus qua:
Ähnliche Beiträge


text:
Era per artists è il temp dal coronavirus tut auter che simpel. S’inscuntrar n'è betg simpel, grondas exposiziuns betg realisablas. La gallaria Urs Meile ha perquai organisà art en differentas localitads da chasas engiadinaisa ad Ardez.
La gallaria Urs Meile ha organisà quest inscunter d’art contemporan cun tradiziun engiadinaisa per dar oravant tut als artists ina plattafurma, per dar la pussaivladad a collectaders d’art, critichers ed amaturs d’art da s’inscuntrar ed intensivar las collavuraziuns.
Gallaria Urs Meile – Lucerna e Peking
La gallaria e vegnida fundada il 1992 e s’engascha internaziunalmain per preschentaziuns e intermediaziuns d’art contemporana. La sedia principala è a Lucerna ed a Peking en China. A Lucerna sco lieu operativ e la dependenza a Peking sco inscunter internaziunal per curaturs, artists e interessents.
L’exposiziun en differentas chasas engiadinaisas ha lieu dals 8 – 29 avust adina tranter las 15.00 – 18.00 ed è averta per tut la populaziun interessada.


text:
Pulimer
Un pulimer l'è una macrumulecula (l'è una mulecula cunt un pes mulecular propi grand) che l'è fada sü de toch che se ripeten un bel poo de völt, ch'a hinn ciamaa ünità strütüraj, e a hinn ligaa intra de lur cun ligam cualent. I esempi püssee cugnussüü de pulimer a hinn la plastica e'l DNA.
I ünità strütüraj poden vess istess intra de lür (alura el pulimer el se ciama omopulimer) o discumpagn, (cupulimer). De spess cun la parola pulimer vegnen in ment dumà i macrumulecul sintetich, 'me i plastich, i gom sintetich e i fiber di tessüü, ma a hinn pulimer anca i macrumulecul naturaj, cume i pruteinn, i acid nücleich e i polisacarid.
El grad de pulimerisaziun el fa vidè el nümer medi de monomer del pulimer:
- piscinin - a'l gh'ha de men de 100 monomer;
- medi - intra i 100 e 1000 monomer;
- grant - püsee de 1000 monomer.


text:
La dumengia ha l’Uffizi federal da sanadad annunzià 152 novs cas da corona aifer in di per la Svizra ed il Principadi da Liechtenstein. Questa cifra è sur la media dals davos set dis. La sonda aveva il BAG communitgà 182 cas, il venderdi 161 cas novs, la gievgia e la mesemna mintgamai 181.
En tut èn uschia vegnidas confermadas dapi l'entschatta da la pandemia 36'603 infecziuns. Il dumber da mortoris en connex cun coronavirus è restà sco il di avant tar 1712.
In nov cas en il Grischun
Il chantun Grischun ha annunzià la dumengia in nov cas da corona, la sonda eran quai anc 2 novs cas. Actualmain èn 53 persunas en quarantina en il Grischun e 20 en isolaziun.


text:
Tò pea tieres
Mé i pitli cians furnea debant, metëde verda
Tla respunsabiltà dla persona che fej l viac y sce l ie lerch possen nce tò pea tieres. La persona che tol pea l tier muessa cialé che la mesures de precauzion vënie tenides ite y che l ne vënie nia gaujà dann o n desturb dla jënt tla curiera. I cians muessa unì tenii pra la corda y ne daussa nia ocupé n post da senté. N generel vën i cians, ora che chëi scialdi pitli, mé tëuc pea sce i à n musel. I cians per i vierces daussa furné zënza musel, ora che sce persones sun la curiera o l personal dla curiera pertënd che n dëssa l mëter su.
Tieres de mesura mesana o majera possa unì tëuc pea cun una de chësta chertes de viac:
- Cherta de viac scëmpla: 15 Cent per chilometer tarifer;
- Mobilcard Junior (1, 3 o 7 dis).
Südtirol Pass y Euregio Family Pass: L ie de bujën de na cunvalidazion n plu per tò pea l tier. Per l tier vëniel trat ju l medemo priesc che per l patron cun l Südtirol Pass. La cunvalidazion cun l Südtirol Pass possa mé unì fata per 1 n cian. Sce n tol pea n cian ne vëniel acredità degun chilometri sun l cont chilometrich dl Südtirol Pass.
Südtirol Pass 65+ y Südtirol Pass abo+ cun funzion de paiamënt ativeda: L ie de bujën de fé mo na cunvalidazion per pudëi tò pea l tier. L priesc ie de 15 Cent al chilomter tarifer.
Chësta chertes y tarifes per tò pea i tieres vel mé tl raion dla rë südtirolmubiltà, chël uel dì tl Südtirol y sun la ferates nchin Trënt. Sun la furnadoies de Kohlern, Vöran, Mölten y Meransen iel d’autra tarifes per i tieres.
Furné debant daussa cians per vierces y pitli tieres che n possa tenì tl brac. Plu o manco velel chësta mesures: Tieres che à lerch te na box da trasport dla mesures de alplù 70 x 30 x 50 cm ne muessa nia avëi na cherta de viac.


text:
A l'ur d'ina occurrenza en il chantun Turitg ha il nov president da la Confederaziun, Ueli Maurer, ditg envers TeleZüri, che la cunvegna da basa en il stan actual na vegnia betg acceptada. Quai saja ses giudicament. I saja perquai da far ulteriuras ed impurtantas negoziaziuns. Maurer ha confermà che quai saja da valitar sco messadi a l'UE. Il mez da december aveva il cumissari da l'UE Johannes Hahn declerà che ulteriuras negoziaziuns sajan sclausss per l'UE.
Maurer s'inscuntra privat cun Trump
Ultra da quai ha Maurer annunzià ch’i vegnia a dar in inscunter privat tranter el ed il president american Donald Trump a chaschun dal WEF a Tavau. Sin l'agenda vegnia a star la convenziun da commerzi liber tranter la Svizra e l’USA.
RR novitads 17:00


text:
Fin l’onn passà faschevan part al consorzi da scola A fin Z las vischnancas dad Ardez fin Zernez. Nov van il scolars da Guarda ed Ardez in avegnir a Scuol a scola ed il consorzi n’exista pli.
Da mantegnair la medema purschida cun 6 classas er per ils radund 40 scolars da Lavin, Susch e Zernez che restan a Zernez na rendia dentant betg. Er la qualitad da l’instrucziun cun pliras uras d’instrucziun spezialas patiss sut quel fatg.
Scolars da 5 lieus sut 1 tetg?
Perquai han il cussegl communal da Zernez e las quatter suprastanzas communalas da La Punt, Madulain, Zuoz e S-chanf discutà davart soluziuns pussaivlas. L’idea fiss da realisar in nov campus da scola per ils dus consorzis da scola Zernez e Plaiv a Zuoz e da surdar la gestiun da las duas scolas al Lyceum Alpinum a Zuoz.
Convict cun nova funcziun?
Il lieu potenzial per realisar il tal project pudess esser il Convict a Zuoz. Per instradar ils proxims pass datti dentant anc plirs puncts ch’èn da sclerir. Dad ina vart in clar consentiment da la populaziun da Zernez, da l’autra vuli la lubientscha dal chantun ch’ina scola privata sco il Lyceum Alpinum pudess manar las duas scolas publicas. Pir cura che la regenza dess glisch verda, vul il Lyceum Alpinum s’exprimer concretamain davart ils plans d’investiziun.
La radunanza communala da Zernez ha da decider ils 31 d’avust 2015 in chaussa.
La populaziun da las vischnancas da la Plaiv (La Punt, Madulain, Zuoz e S-chanf) infurmeschan ils cussegls communals ils 25 d’avust 2015 a Zuoz.


text:
Il club da hockey da Tavau survegn ina dira nusch en l'emprima runda da K.o. en la Champions Hockey League. Il HCD frunta sin il club svedais Linköping. L’equipa svedaisa è daventada duas giadas vicecampiun en la pli ferma liga en Svezia.
Per las ulteriuras tschintg equipas svizras datti medemamain ferms adversaris. L’SC Berna frunta sin l’equipa da Salzburg il actual campiun en la liga da l’Austria. Ils ZSC Lions fruntan sin ina equipa da la Germania sin Wolfsburg. L’equipa tudestga ha cuntanschì quest onn il final dals playoffs en la DEL ed è uschia sa qualifitgada per la Champions Hockey League.
L’EV Zug frunta sin Berlin
Per il club da Zug spetga il campiun da record da la DEL ils Eisbären Berlin. L’equipa da la chapitala tudestga ha cuntanschì la stagiun passada il segund plaz en la qualificaziun ed il quartfinal dal playoff. E la finala gioga il HC Lugano cunter l’equipa tscheca da Pilsen. Ella è la stagiun passada sa qualifitgada per il mezfinal dals playoffs.
E sin Fribourg Gotteron spetga il club da la Slovachia Kosice. L’equipa da Kosice è vegnida campiun slovac l’ultima giada il 2015.
RR novitads 14:00


text:
Angel Di Maria ha absolvì avant dus dis en in institut a Catar ch’è collià cun il PSG il test medicinal. Oz ha el suttascrit a Paris in contract sur quatter onns. Cun ina summa da transfer da 63 milliuns euros è Di Maria il segund char giugader en l’istorgia da la Ligue 1. Per ses collega d’equipa Edinson Cavani aveva il PSG pajà 64 milliuns euros.
«Jau sun fitg cuntent davart mia midada tar il PSG», di Di Maria envers medias argentinas. El lessi gidar il club franzos d’era avair success en la Champions League.
Angel Di Maria aveva midà pir avant in onn da Real Madrid tar Manchester United, quai per ina summa da transfer da 75 milliuns euros. Tar Manu n’han Di Maria dentant mai propi pudì persvader.
RR novitads 16.00


text:
Bamir Topi
Bamir Myrteza Topi (Tirana, 24 de april del 1957), l'è on dottor e politigh albanes.
L'è staa eleggiuu President de l'Albania el 24 de luj del 2007, votaa con 85 vot. El sò predecessor a l'è staa l'Alfred Moisiu.
El scior Topi l'è staa per on bell poo de temp vun di capp del Partii Democratigh d'Albania (center-destra), per el qual l'ha faa on fracch de lavorà: l'è staa el vice primm minister per dò voeult e capp del grupp parlamentar. L'è staa on deputaa del Parlament per tre legisladur e Minister per l'Agricoltura.


text:
Val d'Aosta
La Val d'Aosta (frances: Vallée d'Aoste; italian: Valle d'Aosta; arpitan: Val d'Outa; walser: Augschtalann o Ougstalland; piemontes: Val d'Osta) l'è ona vall, ona region e ona provincia autonoma italiana.
La confina a nord con la Svizzera (Canton Valles), a ovest con la Francia (region de Roden-Alp) e a sud-est cont el Piemont (provincc de Versej, Biella e Turin).
A l'è la region pussee piscinina de tutta l'Italia, e la gh'ha ona popolazion de apena 128.021 abitant. El sò capploeugh a l'è Aosta.
GeografiaModifega
La Val d'Aosta l'è intregament quattada di montagn, i pussee alt d'Italia e de l'Europa ocidental: in tra de lor a poeudom cità el Mont Bianch, el Mont Roeusa, el Cervin e 'l Gran Paradis.
L'è tutta traversada de la Dora Baltea, on afluent del Pò. Dent a la Val d'Aosta nassen tanti sotta-vai, tra i quai a gh'è la Val del Lys, la Val del Gran San Bernard e la Valdigne.
StoriaModifega
Abitada fin de la Preistoria, l'è stada la terra di Salass, ona popolazion celtega. Poeu l'è stada conquistada di Roman, che hann fondaa la città de Augusta Prætoria Salassorum (incoeu Aosta), in onor de l'imperador August. In de la città de incoeu resisten anmò i vegg mur roman, l'arch trionfal, el tester e vari port.
Dopo la fin de l'Imperi Roman, l'è passada ai ostrogott, ai longobard e poeu ai burgund, che l'hann portada per la prima voeulta in de l'orbita francesa. Al temp di Franch l'è devegnuda vun di sit per indè che la passava (e la passa) la Via Francigena che la mena de l'Inghilterra fina a Roma. Despoeu de vess partegnuda al Regn d'Italia, l'è passada anmò 'na voeulta al regn de Borgogna. In 'sta manera, la vall l'ha scominciaa a ciappà i caratter de coltura francesa che resisten anca incoeu.
In del 1032 l'è finida in di man di Savoia, e inscì l'è staa fina a l'Unità d'Italia. In del 1861 l'era on circondari de la Provincia de Turin, e l'unega area a conservà la lengua francesa comè lengua ofizial.
Al temp del fascism, gh'è stada ona campagna de italianizazion bella forta, che l'ha portaa a mudà el nomm a tucc i comun. Dopo la fin de la II Guerra Mondial però l'è staa portaa tusscoss a la situazion precedent. La Val d'Aosta, inoltra, l'è stada deciarada region a statutt special, e destaccada del Piemont.
LenguaggModifega
In Val d'Aosta el frances l'è lengua ofizial arent a l'italian. El frances l'è semper staa doperaa storegament tant 'me lengua de coltura, e le troeuvom in la gran magioranza di toponem.
La lengua local l'è l'arpitan, che l'è recognossuu 'me lengua regional. In di paes de la Val del Lys a l'è parlaa (semper manch) el walser, ona lengua germanega. In de la bassa vall el s'è spantegaa el piemontes canavesan.


text:
Il «grond» sa referescha sin la prestaziun e sin la muntada da Grop per il ballape svizzer e betg sin sia grondezza corporala. Cun 173 cm è el gia da ses temp stà in goli extraordinari pitschen. Ma extraordinari è er stada l'abilitad tecnica da Grob, sia sveltezza ed en spezial la forza da siglir cun la quala Grob vegniva da cumpensar sia grondezza.
Dà ils pli blers gieus
Malgrà ch'el è stà blessà tscha e là, ha Grob giugà fin sur ses 41avel anniversari tar l'FC Turitg. Suenter ha el agiuntà ina stagiun tar l'FC Bienna, la fin da la stagiun è Turitg vegnì relegà en la liga naziunala B da quai temp. Cun 513 gieus tegna el il record en l'istorgia da l'FC Turitg.
Indiscutabel numer 1
Ils pli gronds success dal giugader che ha dà set giadas cun l'equipa naziunala èn stads ils 5 titels da campiun tranter il 1968 fin il 1981 e las quatter victorias en la cuppa svizra dal 1970 fin ils 1976. Trais giadas è l'adversari da la cuppa stà il rival FC Basilea. Sulettamain suenter ses ultim gieu da la cuppa svizra ha Grob stuì bandunar la plazza sco perdent. Quai è stà en il final dal 1981 en il qual Losanna ha battì il favurit suenter prolungaziun. Uschè ditg che Grob ha dà ballapè è el stà indiscutabel il numer 1 en il gol.
In um simpel
Karl Grob ha lavurà durant sia entira carriera en la branscha da construcziun, sin il bajetg. Suenter è el sa retratg cumplettamain da la publizitad ed ha lavurà fin a la pensiun sco magasinier.
RR novitads 12:00


text:
Tenor l’agentura saja il cumponist talian morts en in ospital en la chapitala Roma. Quai suenter ch’el saja vegnì ospitalisà pervia d’ina ruttadira da la coissa. El saja restà «enfin l’ultim mument clers e da gronda dignitad» hai gì num en in commentari uffizial.
Maestro dal «Spaghetti-Western»
Ennio Morricone è oravant tut stà renumà per sias cumposiziun per ils films da western da Sergio Leone. Sias pli enconuschentas cumposiziuns èn ils soundtracks per ils films «Spiel mir das Lied vom Tod» e «The Good, The Bad and The Ugly». Sias melodias ha el era preschentà live sco dirigent. L’ultima giada en Svizra il 2017 en il Hallenstadion a Turitg.
Musica è in’experientscha, na betg ina scienza.
Il maestro talian ha creà var 500 tocs per il kino. Schon il 2007 ha el survegnì in Oscar per sia ovra da vita. Sper musica da film ha el er scrit musica da chombra e tocs per chors.


text:
Las lingias grossas da differentas gasettas svizras dals davos mais ed onns che tematiseschan l’instrucziun da religiun sa sumeglian: «Religion muss der Schule in Emmen fernbleiben» ha scrit la Luzerner Zeitung. «Sparprogramm mit Folgen: Religion fliegt aus dem Unterricht» èsi stà da leger en Argovia e quasi medem er en Schaffusa ed en il chantun Son Gagl. E Pilatustoday sa dumonda «Braucht es heute noch Religionsunterricht?».
Considerond che la religiun n’è betg pli centrala en il mintgadi dals uffants èsi da declerar dapli e da far punts en l’instrucziun da religiun
En plirs chantuns è l’instrucziun da religiun en ina situaziun difficila. Il pluralissem da religiuns, la mancanza d’interess e la promoziun d’auters roms èn motivs principals.
Jau chat religiun cool e jau emprend ina massa en las lecziuns, tar nus a chasa n'è quai dentant nagin tema
Quant spazi ha la religiun anc en las scolas popularas dal Grischun? Tge relaziun han noss scolars e nossas scolaras anc tar Dieu e la bibla? E tge experientschas fan els ed ellas cun l’instrucziun dal rom etica?
Per chattar ora quai avain nus visità la segunda classa primara da Mustér e sia scolasta da religiun ed etica Corina Defuns.
Igl è in bel pensum da mussar als uffants che la vita è dapli che mo quai ch’ins vesa e sa emprender


text:
La fundatura da la Galeria Toissa è Heidi Wenig ch'ha passa 80 onns. Cura ch’ella è vegnida dal Partenz en il Surses a viver ha ella udì, che la vischnanca dat a fit in’abitaziun. Suenter intgins discurs cun la vischnanca ha ella survegnì l’abitaziun per in pretsch favuraivel per far exposiziuns. En tut stattan a disposiziun trais locals per l’art.
Actualmain expona la fotografa passiunada Heidi Wenig ensemen cun il fotograf Bernd Egger fotografias ch’han da far cun l’aua. La finamira da la Galeria Toissa è da dar la pussaivladad a persunas dal chantun u a persunas ch’han in stretg contact cun il Grischun, da porscher la pussaivladad da mussar lur inschign ed uschia promover l'art. Tut ils maletgs pon vegnir cumprads, dentant mintga motiv mo ina giada.
RR Total local 11:45


text:
Per il rectur da l’Universitad da Turitg, Michael Schaepman, na datti naginas alternativas al certificat da Covid-19 en ils auditoris. Quai ha el ditg en in’intervista cun la NZZ. Dentant avess el beneventà ch’ils tests da corona fissan vinavant stads gratuits per persunas betg vaccinadas. Quai enfin che l’obligatori da certificat valia a las scolas autas. L’incumbensa da l’universitad saja numnadamain da scolar persunas che garanteschian la persistenza da la Svizra. L’obligatori da certificat da Covid-19 na dastgia betg sutminar il dretg da furmaziun, ha suttastritgà il rectur da l’universitad da Turitg.
Var 80 fin 90% vaccinads
Tenor Schaepman manca en Svizra ina finamira da vaccinaziun: «Quai è in problem». I dettia bain scenaris da sortida, el craja dentant che blers na pon entschaiver cun quai nagut. Meglier fiss da dir, tar ina quota da vaccinaziun da tant pertschient vulair sortir. Las autoritads duessan communitgar pli avert. Schaepman part dal fatg, che a l'universitad da Turitg tranter 80 e 90% da las studentas e students èn vaccinads. Ins haja fatg ina retschertga cun 2'000 persunas. E la quota da vaccinaziuns creschia anc.
Prolungà per 10 dis
La Confedeaziun vul vinavant retegnair vid ses plans, che betg vaccinads che dovran in certificat, ston pajar sez ils test. El ha uss prolungà il termin: Ils tests da corona restan uschia gratuits per diesch ulteriurs dis. Il Cussegl federal propona era che tests per persunas ch'èn vaccinadas ina giada, restian gratuits fin la fin da november. El è dentant vinavant da l'avis ch'i na saja betg l'incumbensa da la generalitad da pajar tests per persunas che na sa laschan betg vaccinar.
Ord l'archiv
A partir da glindesdi, ils 13 da settember, dovri en l'entira Svizra in certificat per tschertas activitads.


text:
Reto Cavigelli è naschì l’onn 1945 a Siat e viva e lavura uss a Turitg ed a Ftan. L’artist, ch'ha mai visità ina scola d'art ed emprais tut sez, è enconuschent per adina puspè midar ses maletgs. Savens sgratta el davent in pau colur, dat suren, maschaida las colurs, dat puspè suren, piglia davent colur,... uschè ditg enfin ch'el è cuntent cum il maletg.
Durant sia laudatio a la vernissascha da l’exposiziun, ha l’istoricher d’art Leza Dosch manegià, che quai saja ina exposiziun cun maletgs tipics per Reto Cavigelli. Ins vesia fitg bain las duas varts da ses maletgs: la realitad dal cuntegn dal maletg (in chau saja renconuschibel sco chau) e la fantasia cun la quala il pictur dettia vita al maletg.
Il president da la fundaziun Cuort Ligia Grischa, Giusep Decurtins, è cuntent da finalmain pudair preschentar il pictur indigen. Reto Cavigelli saja in artist cun corp ed olma, che malegia en emprima lingia per sa sez. Il pictur guntgeschia la publicitad e na veglia betg far gronda reclama per ses maletgs, perquai è Giusep Decurtins satisfatg, ch’el haja pudì organisar quella exposiziun.
L’exposiziun cun ovras da Reto Cavigelli en la Cuort Ligia Grischa a Trun è anc averta fin ils 10 da settember 2017.
RR novitads 07:00


text:
Retschertgas ecologicas en ils lais da Macun
Dapi il 1-8-2000 è Macun situà en il Parc Naziunal. Ma ils lais da Macun vegnivan perscrutads gia bler pli baud e controllads regularmain.
En il rom da questas retschertgas vegn examinà il svilup da la qualitad da l’aua en ils lais. Lais alpins en regiuns cun crap cristallin han savens ina concentraziun d’acid memia auta. Tar ils lais da Macun nun era quai il cas enfin uss. Las populaziuns da litgivas d’ual e da litgivas da lai canadaisas introducidas pli baud vegnan medemamain survegliadas.


text:
- Suenter Flavia Walder ha Jürg Wasescha fatg ina prova da chant cun il Chor maschadà grischun Turitg
- Sco proxim fa Remo Weishaupt la prova cun il Chor masdo Alvra
- Era suenter che l’acziun BarattaChor è a fin per ils dus dirigents, cuntinuescha lur collavuraziun.
L’impurtant per tudestg ed il rest per rumantsch
«Chapis mai?» – quai è stada l’emprima dumonda ch’il dirigent surmiran ha tschentà a las chantaduras ed als chantadurs dal Chor maschadà grischun Turitg. Ils blers derivan da la Surselva, però i dat er chantaduras e chantadurs da lingua tudestga che giaudan la cumpagnia en il chor rumantsch. Uschia è Jürg Wasescha sa decidì: «Jau fatsch mez e mez, sch'igl è insatge impurtant per tudestg ed uschiglio rumantsch.»
Quai dirigent [Jürg Wasescha] è stà fitg energic. Quai ha dà nov schlantsch. Quai è stà bel.
La surpraisa
Ils dus dirigents han fatg giu ordavant tge e co che Jürg Wasescha fa l’emprova dal barat. Remo Weishaupt ha dentant laschà grondas libertads a ses collega e lez ha era gì pront ina surpraisa en furma d'in canon. «Grüezi, Bonjour, Hello, Ciao, ciao, ciao» han chantaduras e chantadurs chantà in tranter l’auter e vitiers ha il musicist da professiun anc mussà ils moviments correspundents. Questa surpraisa musicala ha schluccà la prova. Jürg Wasescha ha lavurà fitg intensiv vid diversas chanzuns, tranter auter era vid la chanzun surmirana «Clera notg» da Gion Duno Simeon e Peder Cadotsch.
Jau crai, ses dun da motivar la glieud - saja quai cun mimica u cun il tun da la vusch - è fitg grond.
Betg il davos inscunter cun Jürg Wasescha
Sco proxim surpiglia Remo Weishaupt ina prova da chant cun il Chor masdo Alvra. Ma era suenter l’acziun da BarattaChor restan ils dus dirigents en contact. Il Chor maschadà grischun Turitg ed il Chor viril rumantsch da Zug, in auter chor che stat sut la batgetta da Jürg Wasescha, concerteschan numnadamain communablamain quest matg.
Vesair ina giada auters dirigents, betg mo teoreticamain mabain praticamain a lavurar cun nus, quai è stà in plaschair nar.
Cumparegliar ma betg valitar
Per las duas davosas emprovas da chant ha il Chor maschadà grischun Turitg gì dus differents dirigents. Flavia Walder ha fatg l'ultima prova da chant avant la pausa da Nadal, e Jürg Wasescha ha cumenzà l’onn nov cun las chantaduras ed ils chantadurs da Turitg e conturn.
Quai è fitg interessant da guardar co auters dirigents lavuran.
RR actualitad 08:00


text:
André Gerth sperava ina gronda midada en Germania. 16 onns Angela Merkel e la CDU/CSU a la testa dal pajais sajan avunda. Perquai ha el sperà ch'ils Verds cun Annalena Baerbock daventan la ferma partida. U ch'els vegnan almain uschè ferms ch'i vegnan da furmar la regenza tudestga en ina coaliziun da dus. Cun 14.8% da las vuschs èsi dentant cler che la partida verda vegn mo ad esser part da la regenza en ina coaliziun da trais. Bun saja dentant ch'i è fitg probabel ch'ils Verds vegnan ad esser part da la regenza, manegia André Gerth.
Tge coaliziun giavischa André Gerth?
Suenter il di d'elecziuns èn en discussiun la colaziun d'ampla (SPD, FDP e Verds) e quella da Jamaica (CDU/CSU, FDP e Verds). Quai èn las duas coaliziuns las pli probablas per la nova regenza tudestga. Tenor l'um da 53 onns sajan las finamiras verdas pli simplas da vegnir realisadas sch'i dat la coaliziun d'ampla. Lura giugass la protecziun dal clima ina pli gronda rolla.
Sche la CDU e la FDP èn cun ils Verds en ina coaliziun, sche lura èn ils interess da l'economia memia gronds.
Dentant era las tractativas tranter SPD, FDP ed ils Verds na vegnian betg ad esser simplas. Spezialmain las discussiuns cun la FDP vegnian diras per la partida Verda, manegia il Sursilvan.
André Gerth ha sperà ch'i dat ina gronda midada en il pajais cun las elecziuns da l 2021. Questas grondas midadas na vegnia quai probabel betg a dar. Tuttina fetschia speranza ad el che ils Verds vegnan ad esser part da la nova regenza tudestga. E sche la SPD vegn era ad esser part da la nova regenza, sche lura quinta André Gerth era ch'i dat in svilup sin palancà da scolaziun, da sanadad ed en dumondas socialas.


text:
L'electromobilitad vegn a daventar ina sfida per la rait electrica da la Svizra. Ma en quest connex na sa tschenta betg la dumonda, sch'i dat energia avunda u betg. I sa tschenta la dumonda, datti avunda energia il dretg mument al dretg lieu, e tge faschain nus cun l'energia ch'ils implants da fotovoltaica produceschan bain durant il di, però che na vegn betg consumada dal tuttafatg? Quai ha per consequenza ch'i resultan fluctuaziuns da l'electricitad che pon chaschunar disturbis en ina rait electrica stabila.
Adina dapli chasadas privatas installeschan implants da fotovoltaica sin lur atgna chasa. Quai po bain esser raschunaivel, perquai che nus pudain per part producir sezs l'energia che nus consumain. Perquai che bleras chasadas privatas èn però a la lavur durant il di, na po l'atgna producziun d'energia gnanc vegnir utilisada. Danor sch'ins lavurass er qua cun accumulaturs d'energia. Tenor las deposiziuns da signur Walter Sattinger da la Swissgrid SA, jau citesch: «En l'entira Europa vegnan bainbaud ans mancar accumulaturs d'energia da lunga durada, pia dovri in consum d'electricitad intelligent, betg mo per na stuair surdimensiunar las raits per singuls temps da gronda frequenza», fin dal citat. L'electromobilitad pudess vegnir transfurmada ad accumulaturs d'energia ambulants. Premissa: nus promovain ina infrastructura intelligenta correspundenta da chargiar vehichels electrics.
Ina buna distribuziun da las staziuns da chargiar vehichels electrics po esser d'avantatg per l'electromobilitad. Ma ella na stuess betg esser l'emprim aspect, na, las staziuns da chargiar vehichels electrics stuessan vegnir realisadas là, nua ch'ellas vegnan lura er propi duvradas durant il di, numnadamain tar las interpresas u tar las plazzas da parcar, nua ch'ils vehichels electrics èn plazzads durant il di, nua ch'ins po accumular l'energia che resulta en ils implants d'energia dal vent ed en ils implants da fotovoltaica durant ils temps d'auta producziun, e gidar uschia a mantegnair stabila la rait electrica da la Svizra. Jau dubit ch'ils scenaris che figureschan en il Plan da basa per l'infrastructura da chargiar vehichels electrics constettian oz anc. La recumandaziun «H2 Serrar largias enconuschentas en la rait da chargiar svelt vehichels electrics» fa mo senn per il traffic da transit e per il traffic turistic, engrevgescha però la rait en moda dischavantagiusa ed è negativa per la stabilitad. Deplorablamain na poss jau er betg approvar la recumandaziun «H4 sco mastergnant». Per interpresas èsi oz tut auter che economic d'investir en staziuns da chargiar vehichels electrics. Qua essan nus da l'avis ch'i dovria impuls, sch'ins vul propi cuntinuar sin la via vers l'electromobilitad.
Perquai inoltrain nus da la fracziun da la PPS la suandanta incumbensa:
1. Far ina preschentaziun generala ch'examinescha ils suandants puncts:
- Tge influenza han implants d'energia dal vent ed implants da fotovoltaica sin la stabilitad da la rait, quai en vista ad ina prognosa realistica per l'avegnir?
- Stadi actual ed urari concernent l'extensiun da l'infrastructura da rait. Nua essan nus oz ed essan nus pronts per l'avegnir?
- Schanzas e potenzial da l'electromobilitad per ina rait stabila.
2. La Regenza duai examinar il Plan da basa per l'infrastructura da chargiar vehichels electrics e duai elavurar – ensemen cun ils gestiunaris da las raits – ina infrastructura intelligenta da chargiar vehichels electrics.
3. Ella duai elavurar mesiras da promoziun en il senn da deducziuns fiscalas e/u d'ina liberaziun da taglia per interpresas industrialas, per interpresas e per plazzas da parcar che porschan staziuns da chargiar vehichels electrics a collavuraturas e collavuraturs e/u a locatarias stablas e locataris stabels.
Cuira, ils 22 d'october 2020
Gort, Koch, Della Cà, Brandenburger, Favre Accola, Salis, Menghini-Inauen, Renkel


text:
Dapi la preschentaziun dal project il december passà n'è betg bler sa midà. La varianta che duai colliar Flem cun l'Arena tectonica Sardona maina direct da Flem a Nagens e da Nagens sin ils Cugns nua ch'il center da visitaders vegn endrizzà.
Ils custs da 80 milliuns francs vegnan repartì sequentamain:
- 20 milliuns vischnanca da Flem
- 20 milliuns Arena Alva
- 40 milliuns emprests da bancas e privats
L'emprima etappa da Nagens sin ils Cugns duai vegnir realisada a temp ed esser finida il 2022. La segunda etappa da Flem si Nagens dovra dapli temp per la realisaziun, pervi da las lubientschas da surpassar parts dal vitg da Flem cun la cabina da 150 persunas. Ella duai tenor plan esser a la fin il 2024.
RR novitads 17:00


text:
La stad 2016 aveva la Viafier retica infurmà la populaziun da la vischnanca da Lavin ch'ella veglia serrar la staziun existenta e bajegiar ina nova radund 500 meters en direcziun Sagliains.
Cun ina nova staziun avessan ins pudì schliar gist dus problems. En la staziun d’autos a Sagliains fissi stà pussaivel da separar il traffic da persunas e quel d’automobilists ed ins avess pudì adattar la staziun da Lavin per ademplir la lescha davart l’egualitad da persunas cun impediments.
In dialog intensiv tranter la direcziun da la Viafier retica e la societad d'opposiziun «nossa staziun» ha purtà fritg.
La staziun da Lavin
Lavin astga tegnair sia staziun. Per ademplir la lescha menziunada vegnan fabritgads dus novs perruns. L’access a quels dus perruns succeda cun in sutpassadi per persunas.
La staziun d’autos a Sagliains
Il traffic d’autos e camiuns vegn separà dal traffic da persunas. Radund 180 m en direcziun Lavin duess vegnir fabritgada ina nova staziun per persunas. Uschè ha il traffic d’autos e camiuns dapli spazi e na vegn betg en confruntaziun cun il nov perrun per persunas.
Ils custs importan radund 28 milliuns francs. Las lavurs èn previsas da stad 2019/20.
RR actualitad 08.00


text:
La staziun da Glion vegn renovada el decurs dals proxims onns per var 30 milliuns francs.
Ils recurs inoltrads na stoppian dentant betg exnum retardar quests plans, ha Ebinger ditg. Quai surtut pervia da la planisaziun tecnica cumplexa, che na saja anc betg finida dal tut.Las bleras lavurs èn planisadas per ils onns 2017-2018. L'onn 2019 duess tut esser a fin.
La staziun da Glion duai vegnir pli segira
La situaziun da la staziun da viafier a Glion na cuntenta gia daditg betg pli. La staziun n'è betg adattada per persunas cun impediments.
Plinavant ston las persunas ir sur ils binaris per contonscher ils perruns. La pli impurtanta staziun da la Viafier retica en Surselva duai ussa survegnir ina cumparsa moderna cun sutpassadi ed uschia daventar pli segira.


text:
L’iniziativa da limitaziun da la PPS è vegnida refusada unanimamain. Bandunar la via bilaterala saja in suicidi economic per la Svizra, uschia il tenor da la partida.
In NA datti era per l’augment da la deducziun per uffants sco era per la revisiun da la lescha da chatscha ed il credit per cumprar novs aviuns da cumbat. Il congedi da paternitad da duas emnas cusseglia la partida percunter dad approvar. Uschè curt sco quel saja, i saja in emprim pass en la dretga direcziun da la politica da l'egualitad.
Organ permanent per persunas «queer»
Ils delegads da la PS èn era s’exprimids en favur dad in organ permanent per persunas – ch’ins di «queer». «Queers» èn persunas che na correspundan betg a la norma etero-sexuala – per exempel omosexuals u etero-sexuals - che han pliras relaziuns il medem mument. Il nov organ duai procurar che l’egualitad valia per tuts en la PS sco era en l’entira societad.
Levrat pretenda solidaritad per ina via ord la crisa
Ordavant aveva il president da la PS Christian Levrat pretendì solidaritad ed in ferm service public per dumagnar la crisa da corona. La solidaritad che la populaziun haja mussà duai er restar suenter la fin dal stadi d’urgenza.
Levrat ha plinavant crititgà la mancanza da solidaritad da las partidas burgaisas, uschè spert ch’i na giaja betg per l’agid d’interpresas grondas. Be uschia possian ins declerar ch’ins refusia da prolungar la lavur curta en il sectur da cultura.
Persuenter ha il president engrazià al Cussegl federal per sia lavur excellenta. Il Cussegl federal haja decis da lavurar cun la populaziun e betg encunter ella. El haja decis da persvader e betg da scumandar.
Per Levrat èsi l’ultima radunanza da delegads sco president da la partida. El dat giu ses uffizi la fin d’october.


text:
Ch’il luf procura er quest onn per lingias grassas e sanguinusas, era cler. Per l’ina datti adina dapli lufs – ed adina daplirs emprendan da surmuntar las mesiras da protecziun. La gronda lavur han pasturas e pasturs. Els curran senza fin ed er quai na preserva betg da grittas e frusts.
Dapi il «NA» dal pievel svizzer cunter la revisiun da la lescha da chatscha, na datti per puras e purs nagin’autra letga che d’installar mesiras da protecziun. E quai vegn er fatg. Betg anc dapertut, dentant adina dapli – e tgi che n’ha anc fatg nagut, cun la speranza da mitschar dal luf, sto uss as metter sin las chommas davos. Tge munta quai precis, d’installar mesiras da protecziun? Quanta lavur, tge custs dat quai? E gida quai insumma insatge? U è quai in zoppegiar suenter che na vegn betg ad avair ina fin? E tge munta quai per purs da vatgas, possessurs d’asens e pulieders? E tge per abitantas e per viandants? Co sai dar ina convivenza cun il luf? Per il «Focus» dals Cuntrasts avain nus inscuntrà purs e pasturs, chaus d’alp ed experts d’agricultura. Nus avain discurrì cun Sara Wehrli, la responsabla da la Pro Natura, e cun Adrian Arquint, il manader da l’Uffizi da chatscha e pestga dal Grischun.


text:
In auditur dad Ardez è plain mirveglias, pertge che quel lieu giusum la vallada sper l'En sin territori da Scuol cun in dals pli vegls hotels dal Grischun sa numna Nairs. Er a Mustér, Sumvitg, Pitasch e Riein datti il num Ners. Natiralmain che la colur naira dal pled latin «niger» è fitg frequent en nossas vals, pensain als blers pizs nairs u al Sezner. Era la crappa naira è derasada en tut il chantun. Quai dat la chaschun da trair endament l'implant da tir cun il medem num ad Alvagni e far in cumpliment als chatschaders ed a las chatschadras ch'enconuschan e dovran noss bels toponims e contribueschan tras quai a mantegnair quest stgazi cultural.
Nairs
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
En in'intervista cun la gasetta «Le Temps» da sonda è Gilles Marchand s'exprimì avert envers novs models da fatschenta per finanziar la SRG/SSR. La debatta pervi da l'iniziativa No Billag entschaivia pir uss.
La SRG/SSR saja plinavant pronta da proponer a la populaziun tschertas variantas. Chattar in model ch'ins paja mo quai ch'ins guardia vegnia dentant grev. Dal tut senza taxas na possian ins però betg mantegnair il service-public, ha Marchand avertì. El saja conscient, ch'i saja adina pli difficil da persvader la generaziun «Pay-per-view», che veglia en emprima lingia pajar mo per quai ch'els consumeschian.
RR novitads 12:00


text:
La procura publica federala ha survegnì glisch verda per ina procedura penala cunter la Crypto SA a Zug. Sur onns aveva spiunà or tschients stadis per il servetsch secret american e tudestg.
Violà reglas d'export?
Il Cussegl federal haja autorisà la procura publica d'avrir ina procedura penala federala. Quai ha il departament federal da giustia e polizia confermà envers SRF. La raschun na saja dentant betg spiunadi, mabain il suspect ch'igl è vegnì fatg indicaziuns faussas tar dumondas d'export. Il Secretariat da stadi per l'economia (SECO) aveva gia purtà plant il favrer cunter nunenconuschent en chaussa.
L'affera crypto
Ils servetschs secrets da la Germania e quel dals Stadis Unids avevan cumprà ils onns 70 a moda discusa la firma da Zug Crypto SA che produciva ils apparats da cifrar. Uschia duain ils servetschs secrets avair tadlà giu radund 130 stadis. Tenor retschertgas da medias duain las autoritads svizras avair savì da quai.
La cumissiun da gestiun dal Cussegl naziunal e dals chantuns ha cumenzà sias retschertgas curt suenter che las activitads èn vegnidas a la glisch ina examinaziun. Ella vul sclerir tgi che saveva cura tge. Sco surveglianza suprema dal servetsch federal d'infurmaziun e las sferas secretas da la confederaziun fa ella quai cun ina inspecziun.


text:
Curatella professiunala
La curatella professiunala maina mandats d'assistenza illa protecziun dad uffants e da creschüts. Pro la cliantella toccan creschüts, chi sun restrets ill'aigen agir causa ün debel (p.ex. malatia, impedimaint, demenza, toxicomania) o chi giaüvschan o chi vegn ordinà ün'assistenza. Implü uffants e giuvenils, per tals es gnü ordinà üna curatella o avuadia, perchè cha'ls genituors nu sun buns d'agir in cas da privel da l'uffant.
L'incumbenza dals collavuraturs da la curatella professiunala es l'accumpognamaint persunal e la rapretschantanza da persunas cul böt, da tillas pussibiltar ün möd da viver adequat sco eir da sgürar lur drets vers il stadi e vers terzs.
Curatella professiunala Engiadina Bassa / Val Müstair
Chasa du Parc, Chaschella postala 42
CH-7550 Scuol
T. +41 81 861 00 06
F. +41 81 861 00 36
E. curatella@ebvm.ch
Homepage
Persunal
- Manader/procuratur professiunal: Gregor Finsterwald
- Procuratur professiunal: Iwan Gisler
- Contabilità ed administraziun: Rosa Punt


text:
Il gudogn da la Viafier federala en l’emprima mesadad dal onn è sa reducì per 20 milliuns francs sin 72 milliun francs. La raschun sajan dapli custs da persunal sco er amortisaziuns en vista ad investiziun. In pajament unic da 690 milliuns francs per la cassa da pensiun ha medemamain procurà per la digren, scriva la Viafier federala.
Ils prims sis mais da l'onn èn radund 1,3 milliuns passagiers viagiads mintgadi cun il tren. Quai è in augment da radund 3% en cumparegliaziun cun la medema perioda d'avant in onn.
RR novitads 18:00


text:
Macrumulecula
Una macrumulecula a l'è una mulecula de dimensiun grand e pes mulecular elevaa. I macrumulecul a hinn cumün in di sistema vivent e in de la scienza di materiaj.
I macrumulecul a hinn despess di pulimer sintetigh, artifiziaj o nadüraj.
Per la IUPAC, però, "macrumulecula" 'l saria mej dupral dumà per i mulecul ünegh de dimensiun grand e minga per i pulimer, che se duvarien ciamaa dumà pulimer.
I macrumulecul biulogigh püssee impurtant a hinn:
- i polisacarid, che pertuchen ai glücid (per esempi la celülusa);
- i pruteinn;
- el DNA e 'l RNA, che hinn acid nücleigh;
- i lipid cumpless.