text:
Mintga tschintgavla persuna en Svizra è exponida a canera da traffic. La notg èsi mintga sisavla. Il traffic n'è bain betg uschè dad aut, persuenter mulestus. E mulesta da canera è nuschaivla per la sanadad – ella po schizunt chaschunar attatgas dal cor ubain diabetes. Quai perquai che tuns mulestus chaschunas stress – lura dat il cor pli fitg, la pressiun dal sang vegn pli auta ed il flad pli svelt.
Cumbatter a la funtauna
Il BAFU, l'Uffizi federal d'ambient, n'è dentant betg cumplettamain cuntent cun las schliaziuns per evitar canera. Pli prudent fissi da cumbatter la canera directamain a la funtauna, di Mark Brink da l'uffizi. Pia betg cun be far paraids da canera e fanestras isoladas, mabain per exempel cun reducir tempo, duvrar il dretg catram sco er ils dretgs pneus, ubain guardar ch'il traffic fluctueschia bain.
Quant dad aut èsi tar mai avant chasa? – Il BAFU dat resposta
Lavurar cun canera
Tar l'interpresa Montalta èsi fitg dad aut, radund 80 decibels. Quai dovra ina tscherta protecziun da canera, di Sandro Caminada che lavura là dapi 3 onns e mez. La protecziun vegn segirada tras uregliers fatgs sin mesira, ch'èn adattads a l'ureglia. Lura sentian ins bunamain betg la canera, uschia ch'ins possia prest emblidar ella. E la canera possia er gidar: sche questa canera constanta na tunia betg sco usità, sappian ins, ch'insatge na contestia betg.
Co auda in tschorv?
Silvio Derungs da Dardin ha pers la vesida avant 10 onns. Tant pli impurtanta è l'udida uss per el. Sin ina spassegiada tras ses vitg Dardin mussa el, co el «auda» la via.
RR actualitad 07:00


c: text/html

text:
Il plus tar il quint da la Confederaziun croda propbabel ora pli bass che preschentà. La raschun èn cudeschaziuns incorrectas. Quai communitgescha il departament federal da finanzas. Donns finanzials n'haja perquai però betg dà Ils responsabels vegnian a curreger ils sbagls.
Cunquai pudess il plus da 2,8 milliardas francs sa reducir per 700 milliuns francs sin 2,6 miliardas. Tenor rapports da gasettas èn tranter auter immobiglias vegnidas valitadas memia aut e taglias da cumpensaziuns vegnidas cudeschadas en il fauss onn.
RR novitads 12:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Saragoza
Saragoza (Zaragoza in spagnöl e aragunes; Saragossa in catalan, ingles e in tudesch; Saragozza in italian; Saragosse in frances; Cæsaraugusta in latin; سرقسطة/Saraqusta in arab ) a l'è una cità de la Spagna, la capital de la Cumünità Utonuma de l'Araguna.
La gh'ha 682.283 abitant (2008). Orione Aceti viene in estate
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sindich a l'è el Juan Alberto Belloch.
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Saragoza a l'è gemelada cun:
- Betlem, Palestina
- Biarritz, Francia
- Coimbra, Purtugal
- La Plata, Argentina
- León, Nicaragua
- Móstoles, Spagna
- Pau, Francia
- Ponce, Portorico
- Tijuana, Messich
- Zamboanga, Filipinn
- Zaragoza, Guatemala
castel baronia


text:
Els veglian cuntinuar las tractativas cun ils crediturs internaziunals, e la dumonda dals daivets haja la pli auta prioritad, ha ditg in represchentant da la partida da Tsipras la Syriza.
Enfin uss n’era ina reducziun dals debits anc betg in tema tar ils donaturs. E la regenza tudestga lascha savair ch’ella spetgia che las refurmas en connex cun la crisa da daivets vegnian realisadas sco prevesì.
Gia il proxim mais vegnan las refurmas da la Grezia controlladas da l’UE, dal Fond monetar internaziunal e dal Fond d’agid europeic ESM. Las refurmas èn ina pretensiun per l’agid finanzial dad 86 milliardas euros.
RR Novitads 14:00 / 15:00
UE quinta cun refurmas
La cumissiun da l’Uniun europeica quinta che la nova regenza greca cuntinueschia cun il curs da refurmas, uschia il vicecumissari da l’UE, Valdis Dombrovskis.
Impurtant saja che la regenza sa furmia spert e confermia da vulair sa tegnair vid il pachet da refurma.


text:
Moses
Moses (scrit eir Mose) es la figüra centrela dal seguond cudesch da la Tora e quella persuna chi ho do il nom als prüms tschinch cudeschs dal Vegl Testamaint respectivmaing da la Tora. In üna funcziun extaisa scu profet, mneder dals güdevs düraunt la chamineda tres il desert ed arvschider da la revelaziun divina vain el considero scu il fundatur dal giudaissem.
Cuntegn
Persuna dispüttaivla[modifitgar | modifitgar il code]
Fin al 20evel tschientiner valaiva Moses scu l'autur dals cudeschs chi sun tradüts suot sieu nom. Quista posiziun es passeda e nu vain accepteda hozindi da la granda magiurited dals repraschentants la scienza dal Vegl Testamaint. Ma eir l'otra opiniun extrema cha Moses nun hegia existieu brichafat nu dominescha pü las faculteds da teologia. Apparaintamaing giascha ün minz vair ed istoric i'ls raquints chi as collian cul nom Moses uschè cha Moses es dapü cu be üna figüra mitica.
Vita tenor la tradiziun[modifitgar | modifitgar il code]
Infanzia e giuventüna[modifitgar | modifitgar il code]
Il farao vaiva cumando a las duonnas da part ebraicas da mazzer a tuots nouvnaschieus masculins. Moses gniva miss da sia mamma a l'abandun immediatamaing zieva sia naschentscha a l'ur dal Nil in üna chavagnina da channa. La figlia dal farao ho chatto al poppin e l'ho salvo. Ella tscherchaiva ad üna baglia per der bruost al iffauntin. Ed ella elegiaiva sainza savair a la mamma dal poppin. L'etomologia populera declera il nom Moses cull'istorgia dal salvamaint: "El (Dieu) l'ho trat our da l'ova". Quista decleraziun es però linguisticamaing dal sgür fosa. In varded significha Moses incirca uschè bger scu "Dieu l'ho fat per sieu figl". Üna significaziun simila accumpagna i'ls noms dals raigs dals egipts scu per exaimpel Ramses (m-s-s, ils listess trais consonants scu tar Mose[s]).
Eventualmaing es Moses creschieu sü dastrusch sper il cuort dal farao. Ma las funtaunas biblicas taschan in quist reguard.
Fügia vi Midiaun e missiun[modifitgar | modifitgar il code]
Zieva cha Moses vaiva cuppo ün survagliaunt chi vaiva darcho meltratto ad ün famagl ebraic stuvaiva Moses fügir. El riva i'l pajais Midiaun a l'ost dal mer cotschen innua cha'l preir al daiva a sia figlia Zippora scu muglier.
Davaunt üna spinatscha ardainta al munt da Horeb artschaiva Moses la palanteda da Dieu ch'el hegia nom Jahwe, que voul dir: "eau sun quel chi eau sun", ün'expressiun da suverenited e liberted divina, ma eir üna impromischiun dad esser fidel vers a l'umaun chi metta sia fiduzcha in el. Quist Dieu, chi as preschainta in medem möd scu il Dieu dals babuns istorics e prüms baps dals Ebreers: Abraham, Isaac e Jacob, al cumandaiva da turner ad Egipta per deliberer sieu pövel e'l mner aint il pajais dals Canaaniters.
Sortida da l'Egipta e chamineda tres il desert[modifitgar | modifitgar il code]
Il farao ho refüso a lascher als Israelits banduner Egipta. La Bibgia declera quist fat in möd cha Jahwe hegia fat testard il cour dal farao. L'Egipta vain chastio tres desch flagels decretieus da Jahwe.
In occasiun da la partenza in prescha vain miss il crap da fundamainta pella festa da Passa.
L'armeda dal farao chi perseguitescha als Israelits vain desdrütta tres la müravaglia divina al mer da channa.
A segua üna chamineda tres il desert da Sinai chi düra 40 ans, düraunt ils quels stanglantüna e rebelliun imnatschan adüna darcho la cumünaunza traunter Moses e'l pövel. Sül munt da Sinai artschaiva Moses ils desch cumandamaints sün duos tevlas da crap. Quellas sfracha'l in rabgia causa ch'el ho vis in descendend dal munt suringiò cha'l pövel adonurescha ils vegls dieus e suta extaticamaing intuorn ün vdè d'or. In seguit vo Moses sü ün'ulteriura vouta e survain las tevlas danöv.
La mort da Moses[modifitgar | modifitgar il code]
Moses es mort sül munt Nebo a l'ost dal flüm Jordan in l'eted da 120 ans. Il lö precis da sieu funarel e da sia fossa es incuntschaint.
Pür la prosma generaziun dals Israelits ho sus-chieu entrer i'l pajais impromiss da Canaan.
Litteratura[modifitgar | modifitgar il code]
- Herbert Donner, Geschichte des Volkes Israel und seiner Nachbarn in Grundzügen (= Istorgia dal pövel Israel e da sieus vaschins in trats caracteristics) (Grundrisse zum Alten Testament [= Cumpendis davart il Vegl Testamaint], Tom 4/1), Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 2007, ISBN 3-525-51679-7
- Rudolf Smend, Mose als geschichtliche Gestalt. (= Mose scu üna figüra istorica) in: R.Smend: Bibel, Theologie, Universität. (= Bibgia, teologia, universited), Kleine Vandenhoeck-Reihe. Tom 1582. Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 1997, 5-20.


text:
Chrysomela populi
La Chrysomela populi ciamàda ach Melosoma populi l’è ün insèt de la famèa di coleòpter che cóme ‘l dis ol nòm ‘l se ‘l tróa de sólet sö i populus, cioè i àlbere, e piö de rar sö i sàles; chèsto insèt se ‘l tróa in Eüròpa e in Àsia.
Cóme l’è fàcia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I öf i è de culùr zaldì – naràns, redundècc – islongàcc e i è tacài vià sóta i fòie di àlbere.
La càmola l’è nìgra quàndo la nas, pò la diènta biànca col có, i zàmfe e i töbèrcoi nìgher.
La pùpa l’è biànca con di smàgie nìgre che i regórda chèle de la càmola.
L’insèt marüt l’è grant ü ghèl o póch de piö, col có, i antène, i zàmfe e ‘l pronòto nìgher, menimà i élitre i è róse – bordò, bèle löstre e redùnde.
La éta[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L’insèt marüt ‘l pàsa ‘l invèren in del teré o scundìt tra i fòie sèche fìna che la rìa la primaéra, alùra ‘l tùrna sö sö i fòie e ’l tàca de nöf a mangiàle per crès amò e ès prónt per rasàs sö.
I fémne i mèt i öf in ròs de 30 – 40 e i à tàca sóta i fòie. De sólet i fà i öf impó a la ólta, isé che, de manimà che i öf i se dèrf e i càmole i crès, s’pöl vèt a l’istès tép töcc i stàde de la éta de chèsto insèt. I öf i stà ‘n incübasiù per 1 o 2 setimàne a segónda de cóme 'l và ‘l tép, a i càmole i ghe ocór tra i 3 e i 4 setimàne per crès e apéna i è marüde cóme càmole i se tàca vià per la cùa a i fòie e i se ‘mpùpa per öna setimàna o póch de piö.
Dòpo la prìma generasiù, ghe n’è öna segónda che la crès in del estàt e che la darà i sò insècc marücc a setèmber e pò la pöl èsga ach öna tèrsa generasiù, se ‘l tép l’è bù, ma de sólet i càmole de chèsta generasiù, suradetöt i öltime, i ghe rià mia a dientà marüde e impupàs e i và a la malùra.
I dagn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L’insèt marüt e la càmola, töi dù i màia i fòie, ma i fà mia di gran dagn fò che sö i àlbere piö zùene, chèle de vivàio, menimà sö i piànte cresìde i dà mia fastöde.
Bibliografèa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Pollini Aldo, 2002, Manuale di entomologia applicata, Edagricole, Bologna.


text:
Scrinari, dissegnader u spazzachamin, per talas professiuns datti en Lumnezia plazzas d’emprendissadi. La scola superiura da la Lumnezia è vegnida envidada da visitar questas fatschentas. Ils scolars han uschia pudì prender invista in tar in sco il scrinari u il spazzachamin lavura.
Betg mal surstads eran las scolaras ed ils scolars cura ch’els han vis quant varià che la lavur dal scrinari è. Ils organisaturs da quest di èn era satisfatgs. Il spazzachamin Ursin Derungs ha manegià, sche almain in scolar mussia interess per il mastergn da spazzachamin, lura saja el fitg cuntent. Tut ils impressaris èn da l'avis che scolar emprendists saja da gronda impurtanza, per ch’els hajan insumma lavurers en l’avegnir.
A questa acziun per scolaras e scolars suonda sonda, ils 16 da settember in di da las portas avertas, nua ch'era ils geniturs pon prender invista en las fatschentas indigenas.
Ord l'archiv
RR actualitad 08:00


text:
venerdì 1 maggio 2015
"Il Pagéli di Crozè in djalètt Pramzàn" Làsjo Pärma 4-0. Testo pubblicato sulla Gazzetta di Parma del 1 maggio 2015
(Testo in dialetto parmigiano)
Làsjo Pärma 4-0
Mirànt sìncov : a un sèrt pónt at' paräv l’orsètt dal luna park, un tir al barsàj, pù che un camp da calcio a paräva d’ ésor al polìggon; ciapè a s’cioptädi t’é podù fär bén poch mo cuàtor gol j’én cuator gol
Casàni cuàtor : che anäda sfortunäda, n’operasjón péza bombén, e cuand at' si artornè tutt l’éra a cärti cuarantot e ti ala fén a t’é acuzè tutt, e adésa té t' cat ala fén sénsa gambi sénsa fjè e sénsa moräl :
Mendez séz : dato che dardè l’éra un probléma fermärjà tutt, t’é sarchè fortón’na davanti e a minùd a té gh' la cäv anca a fär al gol ädla bandéra, mo in diféza ti e 'l tò socio ì balè la rumba tùtta sira
Lucaréli cuàtor : grand capitàn fóra dal camp, grand fadiga in camp al conträri äd l’an' pasè ch' a té t' sariss meritè la nasjonäla; oh, la promìssa la väl sémpor ahn ? Ch' l'a sia B ch' l'a sia D, al capitàn st’an' ch’ vén al srà da ciamär ancòrra Lucarèli
Gobbi cuàtor : da déz a du in tri dì, purtrop ch' l’Anderson li al paräva in moto, e ala tò etè a gh' vól la Gazètta sòtta la maja, sionò at' ciap frèdd e at' vén al mäl äd pansa e at' gira la tésta, cme t’é sucés jerdlà
Varela sìncov : in méza al tsumani con un sälvagénta ädla Nivea té gh' fè bén poch, a né t' résta che andär a fond anca ti; un cuälch tìmmid tentativ äd fär gnir fóra la clasa superjóra e po’ pù;
Lodi cuàtor : eh, l’é stè cme andär a indianapolis con 'na sincsént : magàra la gh' à anca un stèrs preciz, mo cuand la sincsént l’à fat un gir par ch’j ätor l’é béle fni al grand prémi, invizìbbil !
Lila séz : al méno pés di crozè e anca 'na travèrsa ch’ la zbràja ancòrra vendètta ! un bél acuisst, sa sé gh' la cavìss a partir dala B, col ragas chi mi al tgnirìss a strich òc'
Nocerino cuàtor : parténsa ai dozént a l’ora cme tutt par déz minud, po’ dòpa la prìmma s’ciàfa äd Parolo anca ti cme tutt at' si andè in confuzjón e at’ si sparì completamént dal camp ! purtrop a pól sucédor cuand a s’ é in-t-na situasjón dal gènnor
Palladén séz : al pù viv là davanti, fòrsi al pù frèssch parchè con tùtt i recùppor e compagnia béla chi ragas chì sóra al cont i saràn stè stuff bombén e po’ n’é miga ch' a gh' sia 'na gran róza indó andär a pescär
Belfodil cuàtor : un bél pasag' sùbbit e po’ dal grand narvóz e basta, voltär pagina e pensär a Cagliari che magàra as' pól portär a l’ùnnica, minima sodisfasjón ossìa mìga fnìr ultimìssim !
Donadón cuàtor : purtrop al Pärma st’ an' l’à zughè pù in Tribunäl che in camp, e in ch’ la situasjón chi l’é imposìbbil tgnir la corda tiräda par trop témp sénsa mäj molär, e cme difati dòpa un méz bondànt äd miracol vón adrè a ch' l’ ätor è rivè la batòsta ! dai mìsster provèmma a vénsor a Cagliari par sarcär äd rivär almeno penùlltom, e po’ tirèmma zò la paradóra äd còll campionät chi, n’avtentica agonia par tutt
AVANTI CROCIATI !!!
(Tgnèmmos vìsst)
(Testo di Crociato 63)
(Correzione ortografica a cura di Enrico Maletti)
Nessun commento:
Iscriviti a: Commenti sul post (Atom)


text:
Las auas grondas da l'avust 2005 èn anc adina en ils chaus da la glieud en la Sursilvania. Per ch'insatge uschia na capitia betg pli èsi vegnì discutà onns a la lunga en il chantun. Suenter diversas votaziuns èn ils da Sursilvania finalmain vegnids perina da bajegiar ina gallaria auxiliara.
La gallaria ch'ha ina lunghezza da 6,5 kilometers duai distgargiar il flum «Sarneraa» da malauras. L'aua duai en l'avegnir tar ina probabla auazun vegnir manada davent dal Lai da Sarnen tras questa gallaria e pir sut il Wichelsee puspè ir en il flum Sarneraa.
L'entir project custa 117 milliuns francs. Radund duas terzas dals custs, numnadamain 75 milliuns francs surpiglia la Confederaziun. Il 2023 duai la gallaria pudair vegnir duvrada tar situaziuns extraordinarias.
RR novitads 15:00


text:
Sin iniziativa dal Grischun han quasi tut ils cussegliers guvernativs da l'economia dals chantuns da muntogna suttascrit ina brev a cusseglier federal Johann Schneider-Ammann. Quai cun il giavisch da schluccar las reglas pertutgant lavur curta per gestiuns dependentas da la naiv. Ils 11 da november è Jon Domenic Parolini ed il schef da l'Uffizi da lavur, Paul Schwendener, s'inscuntrads cun Johann Schneider-Ammann.
Betg il medem sco industria ed autras branschas
Sco Jon Domenic Parolini di, na fiss in sustegn per las pendicularas tenor la Confederaziun betg il medem sco per l'industria u per l'economia forestala. Tar las pendicularas mentegness'ins structuras e tar autras branschas plazzas da lavur stablas sur onn.
Ils chantuns da muntogna vesan quai però auter. Tenor els periclitass ins structuras economicas d'entiras regiuns sche las pendicularas ston cumbatter per l'existenza pervi da singuls onns cun mancanza da naiv. I na saja er betg l'idea da subvenziunar pendicularas sche la naiv manca pervi da la midada dal clima. Lura fissi da chattar in'autra soluziun, uschia Jon Domenic Parolini.
Betg anc giud maisa
Sco il cusseglier guvernativ Jon Domenic Parolini ha ditg, cuntinueschian ils discurs. La Confederaziun haja empermess da metter sin palpiri l'entira situaziun. En quest palpiri spera Parolini lura er da chattar pussaivlas soluziuns. Per il cas ch'i na dess nagina soluziun cun la Confederaziun, pruvassan ils chantuns da muntogna da chattar quella sur il parlament, uschia Parolini vinavant.
Enviern passà ha dà l'impuls
Passa 30 pendicularas, ustarias e fatschentas da sport avevan dumandà il chantun per indemnisaziuns da lavur curta suenter l'enviern passà. Survegnì avevan be tschintg ina pitschna summa perquai che las reglas èn fitg strictas. Las reglas pertutgant lavur curta èn pli strictas per gestiuns dependentas da la naiv che per l'industria u per l'economia forestala.
RR actualitad 12:00


text:
Per la decisiun ha Stefan Elmer procurà. Il defensur da Cuira 97 ha sajettà en la 92avla minuta il 3:2, quai cun in sajet da siemi ord bun 18 meters. Grazia a quai gol ha Cuira salvà a chasa ils trais puncts budgetads.
Duscha fraida per Schluein Glion strusch ch’il gieu ha cumenzà
Il gieu aveva gia cumenzà optimal per Cuira 97, l’equipa che vegn trenada da Thomas Waser. Gia en la segunda minuta ha Enes Salihagic sajettà il 1:0 suenter in culp liber. Schluein Glion ha duvrà intginas minutas per chattar la via en il gieu. En la 38avla minuta grategi dentant a Tiziano Vinzens d'egualisar agl 1:1, quai suenter in solo tras l’entira defensiun dals da Cuira. Paucas secundas avant la pausa tucca Enes Salihagic da Cuira be la pitga.
Piz a cup fin la fin
La segunda mesadad cumenza danovamain cun ina duscha fraida per l’US Schluein Glion. Strusch ch’il gieu ha cumenzà sajetta Cuira 97 il 2:1. Suenter ina buna cumbinaziun èsi la finala stà Valerio Plozza ch'ha laschà nagina schanza al goli da Schluein Glion.
Ils Sursilvans na dattan dentant betg si e vegnan sco gia en l’emprima mesadad puspè tar schanzas. En la 75avla minuta vegn Frank Mvogo franà cun in foul avant il gol. L’arbiter mussa immediat sin il punct da penalti. Gabriel Derungs, anteriur giugader da Cuira, surpiglia la responsabladad e tira al 2:2. La finala èsi tuttina ils da Cuira che pon far festa. Cun la davosa acziun dal gieu sajetta Stefan Elmer il 3:2 per l’equipa da la chapitala grischuna.
Cuira sin curs da promoziun – Schluein sto tremblar vinavant
Suenter duas terradas en seria ha Cuira puspè pudì festegiar ina victoria ed uschia defendì l’emprim plaz en la tabella.
Schluein Glion sto da l’auter maun magunar ina dira terrada e tremblar vinavant. Il cumbat encunter la relegaziun cuntinuescha numnadamain per l’equipa da Cyrille Belinga, il trenader dal Camerun.


text:
Novitês
Pest artistich de scoltöra Richard Agreiter 2013 y Trienala Ladina 2013
Fin di concursc
Pest artistich de scoltöra Richard Agreiter 2013
La manifestaziun dess stimolé le barat danter i artisć ladins/les artistes ladines de Südtirol, dl Trentin, de Tirol y sostignì la süa ativité.
Trienala Ladina 2013
Cun chësta scomenciadia déssel gnì valorisé y sostignì l'ativité artistica ti raiuns en chestiun, ti pitan l'oportunité de se fà conësce a esperć de critica dl'ert y al gran publich.
Introduziun:
Le Pest artistich de scoltöra Richard Agreiter 2013 y la Trienala Ladina 2013 é dui concursc individuai.
Al concurs Pest artistich de scoltöra Richard Agreiter 2013 po tó pert düć i artisć de scoltöra che laora y é aćiasà tl raiun dl Tirol storich (Nord-, Ost- y Südtirol, Trentin y les valades ladines de Badia, Gherdëna, Fascia, Fodom y Anpezo) y che à n lian particolar cun la cultura, la storia y les tradiziuns de chisc raiuns.
Al concurs Trienala Ladina 2013 po tó pert düć i artisć aćiasà tles cin valades ladines dles Dolomites (Val Badia, Gherdëna, Fodom, Fascia y Anpezo), ti Grijuns y tl Friûl. Tó pert po inće i artisć che se sënt ladins y che à n lian particolar cun la cultura, la storia y les tradiziuns ladines.
Le termo por dè jö la documentaziun: 11 de forà dl 2013 dales 9.00
Daurida dla mostra coletiva Trienala Ladina 2013 y conferimënt dl Pest artistich de scoltöra Richard Agreiter 2013 ai 19 de messè dl 2013 dales 18.00
Tles injuntes ciafun i dui concursc


text:
Minisguard dals 30-05-2015
- Sonda, 30.5.2015, 17:40
Sep Blatter – il vegl e nov president da la FIFA
La FIFA, la Federaziun internaziunala da las associaziuns da ballape, è la pli gronda uniun dal mund. E quella FIFA ha per il mument grondas difficultads, quai perquai che auts funcziunaris da la FIFA vegnan accusads da la corrupziun e d’avair lavà raps. Quella FIFA reelegia ses vegl president, e quai per la 5avla giada. Sepp Blatter ha 79 onns e n’ha betg mo amis. Co èsi pussaivel ch’el vegn tuttina reelegì, e co funcziunescha quella FIFA atgnamain?
Emojis – il linguatg da purtrets che fa tut cler
Ubain tut bler main cler. En mintga cas in linguatg che vegn duvrà pli e pli savens en SMS ed e-mails. Fani propi tut bler pli simpel e cler


text:
Naziunal/Internaziunal
-
HCD perda danovamain
Danovamain datti ina terrada per il club da hockey da Tavau. Il HCD perda ordaifer cunter ils SCL Tigers cun 1:2 suenter prolungaziun. Ils Bernais han mussà ina cursa d'accelleraziun. Ils Tigers eran 0:1 enavos ed han anc pudì volver il gieu.
Autur:
SDA / Hugo Schär / Alexi Baselgia
L'emprima part da la partida ha il HCD gì dapli avantatgs. Suenter in sbagl dal goli dals Tigers Ivars Punnenovs, ha Tino Kessler marcà ses emprim gol da la stagiun e manà en avantatg ils da Tavau. Langnau è dentant vegnì adina pli ferm, ed en la 36avla minuta èsi gartegià ad Anton Gustafsson d'egualisar.
Il punct supplementar e l'emprima victoria suenter trais terradas, han ils da Langnau cuntanschì suenter mo 46 secundas da la prolungaziun. Il gol da backhand fa Aaron Gagnon, l'attatgader da Langnau cun la meglra mira.
Hockey – Liga naziunala A 2017 / 2018 24avla runda
La tabella suenter 21 rundas:
Hockey: Classament liga naziunala A (05-03-2018)
RR novitads 22:00


text:
Lai da Genevra
Il Lai da Genevra (franzos: Lac Léman, Le Léman u Lac de Genève; talian: Lago Lemano u Lago di Ginevra; tudestg: Genfersee) è il pli grond lai da la Svizra e da la Frantscha. El è situà al cunfin tranter la Svizra romanda en il sidvest da la Svizra e la regiun Rhône-Alpes en l’ost da la Frantscha. La part dal lai en il sidvest tutga tar il chantun da Genevra, la riva nord tar il chantun Vad, la riva sid per gronda part tar il Département Haute-Savoie (Frantscha). Daspera fa ina pitschna part da la riva en il sidost dal lai part dal chantun Vallais. Il lai vegn sutdividì en las parts Haut Lac, Grand Lac e Petit Lac.
Cuntegn
- 1 Geografia
- 2 Istorgia
- 3 Ecologia
- 4 Muntada economica
- 5 Cultura
- 6 Annotaziuns
- 7 Litteratura
- 8 Colliaziuns
Geografia[modifitgar | modifitgar il code]
Infurmaziuns generalas[modifitgar | modifitgar il code]
Suenter il Balaton en l’Ungaria dal Vest furma il Lai da Genevra il segund grond lai da l’Europa Centrala. El giascha 372 m s.m., ha ina grondezza da 580,03 km² (da quai 345,29 km² [59,53 %] sin territori svizzer e 234,74 km² [40,47 %] sin territori franzos) ed ina profunditad maximala da 310 m.[1] El è cun quai er il pli profund lai da la Frantscha. Il cuntegn d’aua munta en media ca. 89 km³, quai che fa dad el il lai cun la pli bler’aua en tut l’Europa Centrala.[2]
Affluenza e deflussiun[modifitgar | modifitgar il code]
Il Lai da Genevra vegn surtut spisgentà dal Rodan che cula sur in delta a Le Bouveret en il lai. Il segund grond affluent è la Dranse, alura suondan la Venoge e l’Aubonne. A Genevra banduna il Rodan puspè il Lai da Genevra. En media dovra l’aua 11,4 onns per percurrer il lai. Il livel da l’aua vegn regulà a Genevra cun agid dal Barrage du Seujet.[3] La media annuala da la deflussiun munta a ca. 270 m³ per secunda.
Impurtantas citads situadas sper il lai[modifitgar | modifitgar il code]
A la riva dal Lai da Genevra èn situadas duas grondas citads svizras: en il sidvest giascha la chapitala chantunala Genevra, a la riva nord Losanna, la chapitala dal chantun Vad. Ulteriuras citads da renum internaziunal furman Montreux e Vevey en il nordost. La pli gronda citad franzosa al Lai da Genevra furma Thonon-les-Bains, la pli enconuschenta Évian-les-Bains.
Inslas[modifitgar | modifitgar il code]
- L’insla cun il Chastè da Chillon (5070 m²)
- Île Rousseau (a Genevra, deflussiun dal Rodan, 3390 m²)
- Île de la Harpe (sper Rolle VD) (2368 m²)
- Île de Salagnon (Île aux Mouettes, sper Clarens VD) (1450 m²)
- Île de Choisi (sper Bursinel VD) (120 m²)
- Île de Peilz (sper Villeneuve VD) (40 m²)
A Genevra existan plinavant las Pierres du Niton che na furman dentant naginas inslas per propi, mabain grips.
Sutdivisiun dal lai[modifitgar | modifitgar il code]
A basa da la differenta istorgia da furmaziun (sedimentaziun, faudaziun tectonica, erosiun glaziala) vegn il lai partì en trais parts[4]:
- Haut Lac (Lai Sura), la part orientala da la sbuccada dal Rodan fin a la lingia Meillerie–Rivaz
- Grand Lac (Lai Grond), il pli grond e pli profund batschigl dal lai cun la pli gronda ladezza dal lai
- Petit Lac (Lai Pitschen), la part pli graschla e pli pauc profunda en il sidvest a partir da la lingia Yvoire–Promenthoux sper Prangins fin a la deflussiun dal Rodan a Genevra.
Riva sid[modifitgar | modifitgar il code]
A sanestra da la sbuccada dal Rodan giascha ina pitschna zona da riva ch’appartegna al chantun Vallais (da Le Bouveret fin a Saint-Gingolph). Il lieu da cunfin cumpiglia duas vischnancas politicas ch’èn spartidas d’in dutg: Saint-Gingolph VS en il chantun Vallais e Saint-Gingolph (Haute-Savoie) en il Département Haute-Savoie (F).
- La Rive gauche du Lac de Genève / La riva sanestra dal Lai da Genevra
Ina gronda part da la riva sid tutga tar la Frantscha (Département Haute-Savoie). La pli gronda citad è Thonon-les-Bains. Pli enconuschenta è dentant la citad dad Evian-les-Bains; l’aua minerala da quest lieu vegn tratga a niz dapi il 19avel tschientaner e distribuida oz internaziunalmain.
- La riva sid da Genevra
En il sidvest appartegna ina part da la riva sid a la chapitala chantunala Genevra ed a sia aglomeraziun.
Riva nord[modifitgar | modifitgar il code]
Lausanne, Nyon e Rolle en il chantun Vad sco er Versoix en il chantun da Genevra èn situads a la riva al nordvest.
Ulteriuras enconuschentas citads situadas a la riva al nordost èn Montreux e Vevey. Qua sa chatta la Riviera Vadaisa cun il chastè da Chillon al sidost da Montreux.
A Vevey sa chatta la sedia principala da Nestlé, a Nyon la sedia europeica da l’Associaziun da ballape UEFA e Montreux è in lieu turistic apprezià cun enconuschentas occurrenzas da film e da musica. A Losanna sa chattava pli baud la sedia da la Societad da las naziuns (l’organisaziun precursura da las Naziuns unidas). Oz ha qua l’IOC, il Comité olimpic internaziunal, sia centrala.
La riva tranter Genevra e Nyon sa numna Le Genevois, tranter Nyon e Lausanne La Côte, tranter Lausanne e Vevey Lavaux, tranter Vevey e Villeneuve Riviera e tranter Villeneuve e Saint-Gingolph Chablais (tranter Villeneuve e Noville Chablais vaudois e tranter Port-Valais e Saint-Gingolph Chablais vallesan).
Survista tabellara[modifitgar | modifitgar il code]
Access al lai[modifitgar | modifitgar il code]
Cumbain che las grondas citads n’enconuschan betg quest fenomen, appartegnan numerusas parcellas a la riva dal lai, spezialmain en vischnancas pli pitschnas en il district da Nyon, en il district da Morges ed en vischinanza da Genevra a proprietaris privats. Ils abitants da La Tour-de-Peilz e da Gland han cuntanschì tras votaziuns communalas il 2010 e 2012 che tut la riva communala saja accessibla a la publicitad. Questa discussiun vegn er a cuntinuar en ulteriuras vischnancas.
Furmaziun dal lai[modifitgar | modifitgar il code]
Il lai è vegnì splanà tras plirs glatschers alpins en il decurs da plirs temps da glatsch. Il punct il pli bass giascha davant Losanna. Tar la part pli graschla en il sidvest, numnada Lai Pitschen, sa tracti da la vallada da ruptura da las massas d’aua ch’eran vegnidas retegnidas da deposits da glera ch’il glatscher aveva stumplà davant sai e ch’èn restadas enavos en furma da morenas finalas.
Clima[modifitgar | modifitgar il code]
Il Lai da Genevra influenzescha il clima da ses conturn en quel senn ch’el mitigescha in pau il clima d’enviern e sfradenta in pau durant la stad. L’atun, cura che l’aua è per part anc pli chauda che la terra, po sa furmar localmain tschajera.
Livel da l’aua[modifitgar | modifitgar il code]
Ils livels da l’aua varieschan da stagiun a stagiun per ca. 60 cm. Il livel il pli bass vegn mesirà dal schaner a l’avrigl. Quel vegn regulà a Genevra.
Istorgia[modifitgar | modifitgar il code]
Derivanza dal num[modifitgar | modifitgar il code]
Gia Caesar ed ils geografs da l’antica han duvrà la denominaziun lacus lemanus. Il term lemanus deriva dal celt lem ed an (translatà: ‹aua gronda›, pia ‹lai›). Tar il num lacus lemanus sa tracti pia d’in pleonassem, pertge che lacus signifitga per latin medemamain lai. A partir dal segund tschientaner s.C. è il num lac de Lausanne vegnì duvrà pli stediamain. Questa denominaziun cumpara tranter auter en l’Itinerarium Antonini (lacus lausonnius) sco er sin la Tabula Peutingeriana (lacus Losanete). En il decurs dal 17avel tschientaner è quest num puspè svanì.
Il term Léman è puspè vegnì en diever tar ils umanists e cartografs dal 16avel tschientaner. Tranter auter al dovran Sebastian Münster (l’onn 1552) e Gerhard Mercator (vers il 1575) sco er il magistrat e las autoritads da Berna dal temp da la revoluziun. Da quai èn er sa sviluppadas pli tard las regiuns dal Chantun Léman e l’anteriur Département Léman franzos.
Ils abitants da Genevra han gia numnà baud il lai suenter lur citad. François Bonivard menziunescha il 1592 il lai sco lac Lemanne, dentant cun agiuntar la precisaziun qu’est nostre lac de Genesve (il qual è noss Lai da Genevra). Suenter che la citad da Genevra è daventada adina pli impurtanta, è quest toponim er vegnì translatà en autras linguas. Per rumantsch ha il lai num Lai da Genevra, per tudestg Genfer See resp. Genfersee en la scripziun svizra (che cumpara gia en il 15avel tschientaner), per englais Lake of Geneva, entant ch’il talian fa tant diever da Lago Lemano sco er da Lago di Ginevra.
Emprims colonisaturs[modifitgar | modifitgar il code]
Suenter la retratga dals glatschers a la fin dal davos temp da glatsch èn s’installads a la riva dal Lai da Genevra palissaders. Pli tard è il livel da l’aua s’auzà ed els èn stads sfurzads d’abandunar lur vitgs situads a la riva e sin palissadas en il lai. Las restanzas da quests edifizis èn sa mantegnidas sut l’aua e fan oz part dal Patrimoni cultural mundial da l’Unesco. Ils temps en ils quals il livel da l’aua è stà aparti bass (ca. 3 meters sut il livel ordinari) èn stads vers la fin dal temp neolitic (3100 fin 2700 a.C.) e durant il temp da bronz (ca. 1100 fin 850 a.C.).
Eveniment da Tauredunum[modifitgar | modifitgar il code]
L’onn 563 s.C. èsi vegnì en l’ost dal lai ad ina bova ch’ha era mess en moviment las massas da sediment che sa chattavan en il delta dal Rodan. Quai ha manà ad in’undada d’in autezza da fin 13 meters. La crudada da crappa ha destruì plirs vitgs, l’undada ha mess sut l’aua l’emprim Losanna e silsuenter Genevra, nua ch’è t.a. vegnida destruida la punt sur il Rodan.[5] Tals tsunamis sin lais interns èn er enconuschents dal Lai dals Quatter Chantuns (ils onns 1601 e 1687) e dal Lai da Lauerz (1806).
Il procès du Léman[modifitgar | modifitgar il code]
En il 19avel tschientaner n’ha il livel dal lai betg be varià per motivs natirals, mabain er sut l’influenza da l’uman. A Genevra han ins numnadamain cumenzà a trair a niz il Rodan per producir forza idraulica. La nivellaziun dal lai ch’è stada colliada cun quai, ha provocà la gritta dals Vadais, quai ch’ha manà al procès du Léman ch’è ì a finir avant il Tribunal federal. Il 1884 ha la finala pudì vegnir fatg in contract ch’ha satisfatg als basegns da tut las partidas.
Ecologia[modifitgar | modifitgar il code]
Qualitad da l’aua[modifitgar | modifitgar il code]
Per survegliar la qualitad da l’aua è responsabla la Commission internationale pour la protection des eaux du Léman (CIPEL). L’aua è da buna qualitad, uschia che pon vegnir purifitgads mintg’onn 80 milliuns m³ aua da lai ad aua da baiver. Entamez il lai e tar las indesch staziuns da pumpar en tut las parts dal lai ademplescha l’aua las valurs necessarias areguard metal, pesticids ed ulteriurs indicaturs.
La concentraziun da nitrit giascha lunsch sut il limit ed è stabil dapi 15 onns. La concentraziun da fosfor croda percunter vinavant grazia a divers projects da sanaziun. L’onn 2005 muntava la concentraziun en media a 27,7 micrograms per liter. La finamira da la CIPEL è da sbassar la cumpart da fosfor sut 20 micrograms per liter.
Percunter observa la CIPEL che algas, l’uschenumnà fitoplancton, sa derasan adina dapli, e quai fin en regiuns fitg profundas. Questas algas a fil impedeschan da stad ils pestgaders, damai che las raits da pestgar vegnan visiblas per ils peschs, ed er d’enviern sa derasa la planta vinavant.
Er sch’i vegnan per part observads onns en ils quals n’ha lieu nagina maschaida cumpletta da l’aua dal lai, hai tuttina avunda oxigen era en las regiuns profundas dal lai.[6]
Muntada economica[modifitgar | modifitgar il code]
Muntada sco via da traffic[modifitgar | modifitgar il code]
Il Lai da Genevra giascha a la cruschada tranter l’Italia e la Mar dal Nord sco er tranter la Frantscha dal Sid e l’Europa Centrala. Perquai è el gia adina vegnì utilisà per la navigaziun commerziala. Transportada vegniva surtut rauba greva sco laina u crappa per la construcziun d’edifizis, ma er granezza, vin, sal u chaschiel. Cumbain che las martganzias stuevan vegnir transtgargiadas a Villeneuve, Vevey, Morges e Genevra, valeva il transport cun la nav sco speditiv e favuraivel. Suenter il Lai da Genevra, tranter la citad da Genevra e Seyssel, giascheva in tschancun da sfundrada; perquai stueva la rauba vegnir transportada qua per via terrestra.
Tranter ils onns 1638 e 1648 è vegnì bajegià il Canal d’Entreroches a Cossonay en il nordvest da Losanna. La finamira era da colliar il Rodan sur il Lai da Neuchâtel ed il Lai da Bienna cun l’Aara e sur quella cun il Rain. Per motivs finanzials n’ha la davosa etappa tranter Cossonay ed il Lai da Genevra betg pudì vegnir realisada. E cun l’entschatta da la viafier han ils flums e lais en general pers lur muntada sco via da traffic.
Fin en il 18avel tschientaner cursavan sin il lai en emprima lingia bastiments cun in funs planiv ed ina vela quadratica. Per mancanza d’in timun valevan quests bastiments sco difficils da manischar. Pir en il decurs dal 19avel tschientaner è vegnì fatg diever dals bastiments pli gronds cun velas en furma da triangul ch’ins vesa sin blers maletgs. Quasi a medem temp ha cumenzà l’era dals bastiments a vapur.
Per far valair lur dretgs territorials han ils differents stadis er fatg diever sin il lai da pitschnas flottas militaras. A partir dal 1288 avevan ils conts da Savoia en diever pliras galeras genuaisas. En il 17avel tschientaner ha er Berna utilisà cun il ‹Grand-Ours› ed il ‹Petit-Ours› dus bastiments da guerra ch’èn daventads enconuschents. E la citad da Genevra possedeva ina galera cun diesch chanuns. Dapi il 1940 èn en servetsch sin il lai divers bastiments rapids da la polizia, da la duana sco er da l’armada svizra.
A l’entschatta dal 19avel tschientaner ha cumenzà a sa sviluppar il turissem ch’ha dumandà suenter ulteriuras pussaivladads da pudair transportar passagiers sin il lai. Sin iniziativa da l’American Edward Church è vegnida messa en funcziun il 1823 la nav a vapur ‹Guillaume Tell› cun ina capacitad da 200 persunas. Quai è stà l’emprima nav a vapur sin in lai svizzer insumma. Ses success ha dumandà suenter ulteriurs bastiments, tant sin il Lai da Genevra sco er sin ils ulteriurs lais.
Sin il Lai da Genevra èn diversas societads da navigaziun sa concurrenzadas a l’entschatta, ma gia l’onn 1840 han ins pudì serras emprimas cunvegnas per la finala sa liar l’onn 1873 a la Compagnie générale de navigation sur le lac Léman (CGN). Durant la belle époque ha la navigaziun da passagiers pudì giudair ses temp da fluriziun. Avant l’erupziun da l’Emprima Guerra mundiala il 1914 possedeva la societad betg main che 19 bastiments. Las guerras e diversas crisas han chaschunà grondas difficultads, e quai cumbain ch’è vegnida introducida il 1934 la transmissiun diesel-electrica ch’ha gidà a reducir massivamain ils custs da manaschi.
Dapi ils onns 1960 è la situaziun puspè sa megliurada marcantamain. Actualmain curseschan sin il Lai da Genevra otg bastiments a rodas da pala (che furman uschia la pli gronda flotta da quest gener sin il lai europeic) ed otg bastiments a spirala. En pli mainan a Genevra pitschnas navettas (che vegnan numnadas ‹Mouettes›, per rumantsch muettas) passagiers d’ina riva a l’autra.
Pestga[modifitgar | modifitgar il code]
Emprimas prescripziuns davart la protecziun dals peschs en il Lai da Genevra dateschan dal 14avel tschientaner. Fin il 1880 èn ils dretgs da pestga vegnids reglads tras la noblezza u las citads. Las raits e la quantitad da pestga vegn controllada dapi il 16avel tschientaner per evitar ina surexplotaziun dals effectivs.
Il 1880 è entrada en vigur ina cunvegna internaziunala tranter la Frantscha e la Svizra areguard la pestga sin il Lai da Genevra. Ils pestgaders da professiun dal chantun da Vad han dentant insistì da schliar questa cunvegna. En ils onns 1980 è puspè entrada en vigur ina cunvegna che dat als pestgaders per hobi la libertad da pestgar sin tut il lai, entant che pestgaders da professiun èn liads vi dals cunfins naziunals. Actualmain va la tendenza puspè en direcziun da zonas surstatalas er per ils pestgaders da professiun.
Féra e gravenche, las duas spezias da peschs endemicas che vegnivan tschiffads il pli savens en il 19avel ed a l’entschatta dal 20avel tschientaner, valan oz sco extinguidas, per part pervia da surexplotaziun.[7]
Cultura[modifitgar | modifitgar il code]
Attracziuns ed edifizis[modifitgar | modifitgar il code]
Ina da las attracziuns las pli enconuschentas al Lai da Genevra furma il chastè d’aua Chillon sper Montreux al nordost dal lai. Igl è quai in dals edifizis istorics che vegnan visitads il pli savens en l’entira Svizra. Il chastè è situà sin in nas da grip en il lai.[8]
Davant La Tour-de-Peilz, tranter Montreux e Vevey, sa chatta il vrac da la ‹Hirondell› en ina profunditad da 40 fin 60 meters. Il bastiment era sfundrà ils 10 da zercladur 1862 suenter esser siglì en ina furmaziun da grippa.
Da Vevey fin avant Losanna èn situadas las terrassas da viticultura dal Lavaux che fan part dal Patrimoni cultural mundial da l’Unesco. Tranter Losanna e Genevra giascha Nyon cun il Musée du Léman che preschenta la furmaziun e l’istorgia dal lai.[9] L’ensaina da Genevra furma il Jet d’eau – ina funtauna siglienta d’ina autezza da fin a 140 meters.
Tecnica e sport[modifitgar | modifitgar il code]
Ils 28 d’avust 1910 è Armand Dufaux partì cun in biplan, construì d’el sez ensemen cun ses frar Henri, sper Noville/St. Gingolph ed è sgulà sur il lai fin a Genevra. Per ils radund 66 kilometers ha el duvrà 56 minutas; quai è stà da quel temp il pli lung sgol sur aua averta. Uschia ha Dufaux gudagnà il premi dal pionier d’automobil Perrot Duval per la traversada dal Lai da Genevra.
Fin oz èn quatter sutmarins sfunsads en il Lai da Genevra: il mesoscaf dad Auguste Piccard (en rom da l’Exposiziun naziunala svizra dal 1964), la F.-A. Forel (1979) e dus sutmarins russ il 2011.
Dapi il 1939 vegn manada tras mintg’onn la regatta a vela Bol d’Or che maina da Genevra a Le Bouveret ed enavos.
Il gir enturn il Lai da Genevra è ordvart popular tar ils ciclists. Il percurs da bundant 173 kilometers è fitg planiv e maina tras cuntradas variadas e per part davent dal traffic motorisà.
Annotaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- ↑ Die grössten Seen und höchsten Berge Uffizi federal da statistica, consultà ils 3 da settember 2010.
- ↑ Genfersee – zwischen Frankreich und der Schweiz Schweiz Tourismus, consultà ils 3 da settember 2010.
- ↑ Die Geographie – Der Genfersee und sein Einzugsgebiet in einigen Daten CIPEL, consultà ils 2 da settember 2010.
- ↑ 03 – Suisse sud-ouest En: Swisstopo: Landeskarte der Schweiz 1:200 000 – Die Schweiz auf 4 Karten, consultà ils 12 da november 2013.
- ↑ Am Genfer See herrscht seit Jahrhunderten Tsunami-Gefahr Zeit.de, 30 d’october 2012.
- ↑ [1] Infurmaziuns davart l’ecologia dal lai sin la pagina da la CIPEL.
- ↑ Geschichte der Fischereibewirtschaftung im Genfersee CIPEL, consultà ils 16 da settember 2010.
- ↑ Schloss Chillon – Wasserburg im Genfersee Schweiz Tourismus, consultà ils 5 da settember 2010.
- ↑ Genfersee-Museum Schweiz Tourismus, consultà ils 16 da settember 2010.
Litteratura[modifitgar | modifitgar il code]
- François-Alphonse Forel: Le Léman. 1892–1901.
- André Guex: Mémoires du Léman. 1975.
- Le Léman, un lac à découvrir. 1976.
- Charlotte Kunz: Die Raddampfer des Lac Léman. 1982, ISBN 385782316X.
- Le Léman: synthèse des travaux de la Commission internationale pour la protection des eaux du Léman contre la pollution, 1957-1982. 1984.
- Paul Guichonnet: Nature et histoire du Léman. 1994.
- Roland Kallmann: 175 ans de navigation à vapeur sur le lac Léman. En: Wasser, Energie, Luft 7/8. 1998.
- Un Léman suisse. G. Delaloye, 2002.


text:
Il club da hockey da Tavau frunta sin Bienna en ils quart-finals dals playoffs che cumenzan la sonda. Quai è cler suenter ch'il HCD ha pers ier saira ordaifer cleramain cun 0:5 cunter Lugano. Uschia han ils da Tavau pers per la tschintgavla giada en las sis davosas partidas e fineschan la fasa da qualificaziun sin plazza 6.
En ils ulteriurs quartfinals vegni tar ils suandants duels:
Zug – ZSC Lions
Lugano – Friburg
Berna – Genevra
Tavau perda 0:5 cunter Lugano
Ils da Lugano han laschà il glindesdi saira nagina schanza al Club da hockey da Tavau. Cun 0:5 han ils da Tavau pers la segunda partida en trais dis. Gia suenter l'emprim terz han ils da Lugano manà cun 2:0. Suenter il segund terz han els manà cun 4:0 ed en l'ultim terz han els anc sajettà il 5avel gol.
Hockey – Liga naziunala A 2017 / 2018 50avla runda
Hockey: Classament liga naziunala A (05-03-2018)
RR novitads 23:00


text:
Salàdega
Salàdega (nòm uficiàl en lèngua italiàna: Cellatica) l'è 'n cümü de 4 941 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]) de la Pruvìncia de Brèsa, colocàt al prensépe de la zòna a òvest de la cità ciamàda Franciacürta, a 7 chilòmetri de la cità.
El teretóre de Salàdega 'l vànta 'na produsiù de vì a Denuminasiù de Urìgin Controlàda ciamada col stès nòm del paés (Cellatica Superiore D.O.C.), ma 'l fa part apò a del consòrse de prudusiù del Franciacürta D.O.C..
El cümü de Salàdega l'ìa zamò lüminàt 'ntra chèi che fàa part de la quàdra de Gösàch endel Estimo Visconteo del 1385. La sò céza parochiàla l'è dedicàda a S. Giorgio e la fà part de la diòcezi de Brèsa.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Villeneuve (VD)
Villeneuve (Velanôva in arpitan) a l'è un cumün svizzer del distret de Aigle, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 32.08 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 4969 abitant.
El cumün de Villeneuve al se tröva a una altitüden de 375 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Château-d'Œx, Corbeyrier, La Tour-de-Peilz, Noville, Ormont-Dessous, Rennaz, Roche, Rossinière, Veytaux.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Las organisaziuns d’agid or da divers pajais èn sin viadi en il Nepal. La Svizra ha tramess ina gruppa da 6 persunas per guardar co pudair gidar. Enfin che quella gruppa enturn il delegà dal Cussegl federal Manuel Bessler ha evaluà la situaziun ston las organisaziuns d’agid svizras spetgar.
Quai fa mal da simplamain spetgar qua cur ch’ins sa che la glieud duvrass nus. Ils mauns èn liads, nus na pudain far nagut auter che spetgar.
Pronts aifer 3 fin 4 uras
Uschia era Redog, in’organisaziun ch’è spezialisada sin salvar persunas cun chauns. Tenor Walter Caprez, il president da Redog Grischun, saja la truppa cun 12 chauns, lur patruns e 10 gidanters, semtgà entaifer 3 fin 4 uras a Kloten per sgular en direcziun Nepal.
Walter Caprez quinta dentant ch’i saja gia memia tard. Els sajan spezialisads da salvar en l’emprim mument.
Enfin uss n’avessi tenor Caprez fatg nagin senn dad ir a Nepal, perquai ch’i n’è betg pussaivel da cuntanscher ils lieus pertutgads.


text:
El speria instantamain che las debattas davart il persunal entaifer la SPD sajan terminadas cun questa decisiun. Per el saja da gronda impurtanza ch'ils commembers da la SPD sustegnian il contract da coaliziun.
Sco Schulz ha ditg, vegnia uschia la politica fatga per tut ils carstgauns en il pajais. Ord quella raschun stoppian sias ambiziuns restar davos ils interess da la partida.
Suenter che las discussiuns davart il contract da coaliziun èn stadas finidas, aveva Schulz detg, ch'el veglia surpigliar il post da minister da l'exteriur en la nova regenza e surdar il post da scheffa da partida ad Andrea Nahles.
RR novitads 15:00


text:
Guido Balsiger è profi en construir percurs da concurrenzas da chavals sco il CSI a San Murezzan. Balsiger lavura en tut l'Europa ed el ha fatg ils percurs da tut ils trais turniers CSI ch'i ha dà enfin ussa a San Murezzan. La responsabladad per ils percurs è ina lavur delicata per in turnier da la categoria la pli auta cun 5 stailas. Tut sto correspunder als reglaments e las mesiras ed autezzas ston esser correctas.
Sustegnair ils moviments natirals dals chavals
Ma per construir in bun percurs ston ins tenor Guido Balsiger era avair in bun sentiment. Balsiger di che ses stil sajan percurs radunds che sustegnian ils moviments natirals dals chavals. Ins duaja lavurar cun ils chavals e betg cunter els di Balsiger. Leta Joos – la directura dal CSI a San Murezzan è intgantada da la lavur da Balsiger.
Ensemen cun Balsiger lavura ina squadra da 20 persunas che gidan da fabritgar ils percurs da tut las concurrenzas ch'han lieu a San Murezzan enfin dumengia.
RR actualitad 17:00


text:
Kim Jong Nam
- Gievgia, 16.2.2017, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 16.2.2017, 8:40, RTR
Kim Jong Nam, il mez frar dal dictatur da la Corea dal nord Kim Jong Un è vegnì assassinà ils 13 da favrer 2017 sin la plazza aviatica da Kuala Lumpur.
Tenor rapports da medias hajan duas agentas da la Corea dal nord attatgà Kim Jong Nam cun in tissi. I vegn supponì ch'il dictatur Kim Jong Un haja laschà assassinar ses frar cunquai che Kim Jong Nam è adina puspè s'exprimì criticamain davart la dinastia ed il reschim da la Corea dal nord.


text:
Vittorio Emanuele Orlando
El Vittorio Emanuele Orlando (Palermo, 1860 - Roma, 1952) l'è staa on giurista e omm politigh italian.
S'ceraa cont i liberai, l'è staa minister on bell poo de voeult e l'è vegnuu capp del governo in del 1917, dopo de la desfada de Caporett. L'ha conservaa la cariga fina al 1919, col toeu part a la Conferenza de Versailles in tra i podenz ch'even vinciuu la Prima Guerra Mondial.
Oppositor del Fascismo, el s'è dimettuu del Parlament e del sò mestee de professor per minga giuràggh fedeltà al regimm.


text:
La citad da Cuira vegn il favrer proxim ad organisar ils Winter Games regiunals. Spetgads vegnan radund 400 persunas cun impediments che vegnan a far part a pliras disciplinas, quai ha il president da la citad, Urs Marti ditg oz a las medias. Era vuless la citad da Cuira organisar alura il 2025 ils Winter Games mundials, ils custs muntassan a radund 30 milliuns francs. Quests custs vegnissan tenor in'emprima preschentaziun repartids mintgamai in quart sin vischnancas, chantun, Confederaziun e sponsurs.
Gia avant dus onns aveva la citad da Cuira organisà ils Winter Games naziunals, radund 500 persunas eran sa participadas. Ils custs avevan alura muntà ad 1,36 milliuns francs.
RR novitads 17:00


text:
Un-a ëd coste idèje a l’é che la salvëssa, visadì l’esse acetà e përdonà da Nosgnor, a sìa quajcòsa ch’as peul nen butesse an discussion përchè a la fin tùit a saran salvà. Ancheuj a l’é quajcòsa ch’as dà për ëscontà, quajcòsa “d’automàtich”, përchè Nosgnor - as dis - a l’è bon e misericordios anvers ëd tuti sensa ‘d distinsion. Tùti, a la fin, a saran salvà. É-lo vera? Beh, che Nosgnor a sìa bon e misericordios a l’é vera - la Bibia a lo dis ciàir - ma a l’é nen vera che Chiel a salva tuti sensa ‘d distinsion! Nosgnor a salva da le conseguense eterne e da la maledission dël pëccà, an acordandje la grassia dla salvëssa, mach coj che chiel, sovran, a decid ëd dèjla, cola grassia, ch’a-j la conced. “Përchè a dis a Mosè: "I l'avraj compassion ëd col ch'i l'avraj compassion e i faraj misericòrdia ‘d col ch'i faraj misericòrdia" (Roman 9:15). E sossì a passa ëd necessità dal pentiment e da la fèj ant ël Salvator Gesù Crist. Tuti j’àutri, për càusa ‘d soa arvira ‘d lor e trasgression, a resto condanà coma che Chiel a l’ha stabilì autërtant ant Soa Lej, përchè Nosgnor a l’é ‘dcò giust - Nosgnor a l’é giustissia e nen mach amor. Pì ‘d lòn, la salvëssa, a l’é quajcòsa ch’a l’ha da esse arseivùa, ch’a l’ha da “intré an nòstra ca”, e sensa dubi, ch’a l’ha da vëddse ciàira an soe conseguense pràtiche, ij sò efet, visadì ant la condòta dla përson-a ch’a l’ha arseivula.
Sti prinsipi-sì, coj ch’i l’hai giusta mensionà, a treuvo amplia testimoniansa, na ciara evidensa, daspërtut an le Scriture Sante, coma ch’a l’é ‘l cas dl’episòdi evangelich ch’i lesoma e comentoma ancheuj, ch’a parla dël rescontr an tra Gesù e un përsonagi ch’as ciama Zaché.
Scotoma prima ‘d tut st’episòdi dël vangel, ch’as treuva ant ël capìtol disneuv ëd Luca, al prinsipi.
Gesù e Zaché. “Gesù a l’é intrà a Gerico e travërsava la sità. A-i era lì n’òm ch’as ciamava Zaché. A l’era ‘l cap dij gablé e a l’era në sgnor. A sercava ‘d vëdde chi ch’a l’era Gesù, ma a podìa nen an càusa a la pien-a ‘d gent ch’a-i era, përchè a l’era pcit dë statura. Antlora, për podèjlo vëdde, a l’é butasse a core anans për la vìa andova che Gesù a l’avìa da passé, e a l’é montà an sù n’erbo ‘d sicomor. Quand che Gesù a l’é rivà an col pòst ansilì, a l’ha vardà an sù, a l’ha vëddulo e a l’ha dije: “Zaché, cala giù sùbit, përchè ancheuj a venta che im fermo a toa ca!”. Zaché a l’é calà giù an pressa e a l’ha arseivulo con gran’ piasì. Lolì, contut, a l’é nen piasuje a la gent, ch’a mormorava e ch’a disìa che Gesù a l’era intrà ant la ca ‘d n’òm ëd cativa reputassion për logèje. Ma Zaché. drit dëdnans al Signor, a l’ha dije: “Varda, Signor, mi i dago la metà dij mè beni ai pòver, e s’i l’hai fàit ëd tòrt a quajdun an quajcòsa, i-j n’a rendo ‘d quat vòlte tant!”. E Gesù a l’ha dije: “Ancheuj la salvëssa a l’é intrà an costa ca, përchè ‘dcò sto-sì a l’é fieul d’Abraam. Përchè ‘l Fieul ëd l’òm a l’é vnùit a serché e a salvé lòn ch’a l’era perdusse” (Luca 19:1-10).La fama ‘d Gesù a l’era fasse bin granda ant ël temp ëd costa stòria. Daspërtut ch’as n’andasìa a s’assamblava na gran furfa mach për podèjlo vëdde, o për ij pì “fortunà” ch’a podìo avzinessje, për ciameje na quaj grassia. Gesù a l’era dventà nen mach la granda speransa dla gent ëd na nassion crasà, ma col ch’a savìa rësponde ai bzògn ësvarià ‘d coj ch’a-j s’aprociavo. Col dì-lì, an tra cola furfa antrigà ch’a spetava ‘d podèj vëdde Gesù, a-i era Zaché, ch’a fasìa ‘l gablé, visadì l’impiegà nominà ‘d cheuje le taje amponùe a la gent dai Roman, ch’a la fasìo da padron an Israel. Zaché a l’avìo tuti an ghignon përchè, ëd soa profession, chiel ëdcò as na profitava da sfacià an dësfraudand la gent e vnisend chiel sèmper pì sgnor. Zaché tuti a lo schiviavo ‘l pì possibil e a lo consideravo un tra ij pì pes pecator. A l’era n’òm ëd cativa arputassion. Contut, chiel, ant col dì-lì. a vorìa ‘dcò chiel vëdde Gesù. Mach na curiosità? A peul desse, - gnun a l’avrìa mai podù chërde che chiel a l’avrìa anteressasse “ëd religion”. Fòrse ch’a vorìa vëdde coma ch’a l’avèissa podù profitess-ne ‘dcò ‘d Gesù? I lo savoma nen, ma col Gesù, tant divers da coma ch’a l’era chiel, a l’intrigava. Zaché a l’era n’òm “realisà” dal punt ëd vista dë sto mond, ma a l’avìa ‘dcò chiel na cossiensa ch’a-j dava ‘d sens ëd colpa e, dzurtut, a l’avìa drinta “un veuid” che gnente e gnun a l’avrìa podù ampinilo, sedësnò Nosgnor. Zaché a l’avìa ‘d sòlit gnun ëscrùpoj moraj ant lòn ch’a fasìa, ma col Gesù, dont a l’avìa tant sentì parlé, a-j dasìa lë splin ëd lòn che chiel, Zaché, a l’avrìa podù esse e ch’a l’era pa. A-i era, ant col dì-lì, na gran massa ‘d gent ch’a vorìa vëdde Gesù e dàit che chiel, Zaché, a l’era pitòst cit dë statura, a savìa che a l’avrìa avù gnun-e speranse ‘d podèj vëdde Gesù mentre ch’a passava. Antlora, për podèjlo vëdde, a l’é butasse a core anans për la vìa andova che Gesù a l’avìa da passé, e a l’é montà ans n’erbo.
Gesù a riva anvironà da cola tanta gent e, an passand sota col erbo, as ferma, a leva j’euj e a ved lassù Zaché e a-j dis: “Zaché, cala giù sùbit, përchè ancheuj a venta che im fermo a toa ca!”. I peude bin imaginè la surprèisa, lë stupor, ëd Zaché, ch’a ven magara tut ross e ch’as ciama: “Ma coma ch’a fà col Gesù a conòss-me fin-a për nòm? I soma mai ancontrasse anans!”. Zaché a sa pròpi pì nen còsa disne. Antlora Zaché a cala giù an pressa e a lrsèiv Gesù con gran’ piasì a soa ca.
I peude ‘dcò imaginé la reassion dla gent, che ‘dcò a l’avria mai spetasse na ròba parèj.. “Gesù a conòss Zaché? Sa-lo nen lòn ch’a fà Zaché e dla catìva riputassion ch’a l’ha?”. Pura Gesù a-j n’anfà gnente ‘d lòn ch’a dis la gent, dle mormorassion ch’a j’ero surtìe da la gent - ch’as rend nen cont ëd chi ch’a l’é Gesù e dzurtut ëd soa mission “ëd recùper”. Gesù a l’aceta ‘dcò l’arzigh ëd perde Soa istessa riputassion e a va a nunsié la salvëssa, la bon-a neuva dla grassia e dl’arneuv dla vita pròpi a Zaché, che ‘d sicur a l’avrìa nen meritass-lo. Përchè? Përchè, a l’è ciàir, Zaché a l’era un ëd coj pecator che Nosgnor Dé a l’avìa sernù da l’eternità d’acordeje la grassia dla salvëssa. Gesù, ch’a l’era Nosgnor Dé an ësto mond, a ciama Zaché a la salvëssa. A l’é na ciamada, na vocassion, d’efet, che gnente e gnun a la peul arziste e Zaché, a Gesù, a-j deurb ël cheur, a-j deurb soa ca. A ventava ch’a fussa parèj, përchè la salvëssa ‘d Zaché a l’era stàita stabilìa da l’eternità. Nosgnor a conòss precis ël nòm ëd coj che Chiel a sern.
Armarché coma la ciamada, la vocassion ëd Gesù a sia d’efet nen mach al prinsipi, ma ‘dcò dapress. An cola ca, a-i riva quajcòsa dë strasordinari: a l’é intraje Gesù e ‘l cheur ëd Zaché, soa ànima, a l’é trasformà, arnovà, tant che apress s’avèj arseivù la grassia ‘d Gesù, cola trasformassion as dà a arconòsse, a l’ha n’efet. Ël test a dis: “Ma Zaché. drit dëdnans al Signor, a l’ha dije: “Varda, Signor, mi i dago la metà dij mè beni ai pòver, e s’i l’hai fàit ëd tòrt a quajdun an quajcòsa, i-j n’a rendo ‘d quat vòlte tant!”. Quand che la grassia a toca ‘l cheur ëd na përson-a tut a l’é trasformà, a resta pì nen l’istess d’anans. Zaché, da ambrojon e profitator ch’a l’era, a vniss n’òm neuv e a promet ëd fé la restitussion ëd tut lòn ch’a l’avìa trassà e fin-a paghene j’anteresse, ij dann! Strasordinari, nen vera? Éh, strasordinari, ma ‘dcò ordinari, përchè collì a l’é lòn ch’a càpita quand l’Evangel ëd Gesù Crist a l’é nunsià coma ch’as deuv. Nosgnor Dé a lo deuvra per trasformé la realità dë sto mond, ël cheur ëd col ch’a l’é stane tocà. L’Evangel ëd Gesù Crist a l’é nen ëd paròle veuide, ma la potensa ‘d Nosgnor per la salvëssa ëd tuti coj ch’as fido al Signor e al Salvator Gesù Crist.
Bela stòria, nen vera? Èh, a l’é na bela stòria, ansi, a l’é la bon-a neuva dl’Evangel, quajcòsa ch’a resta ‘dcò al dì d’anchej l’istess: l’istessa la sostansa, l’istessa la potensa, j’istess j’efet. Quand? Quand ch’a l’é nunsià fedel e nen slongà da l’eva ‘d tradission uman-e e d’ideologìe ch’a lo sfàusso, quand ch’a l’é nunsià precis coma ch’i lo arseivòma da la predicassion apostòlica ch’a ven a nojàutri ant l’Evangel.
L’istess che ant la stòria ‘d Zaché a podrìa bin rivé ancheuj, bele an cost moment-sì për ti ch’i më scotes ant ës messagi filmà o ch’i lese costa riflession. It podries bin esse ti, col Zaché dont it l’has sentine la stòria. It podrie bin esse ti col òm carià ‘d pecà coma i lo soma tuti, ch’a sent ël veuid ch’a l’ha an soa vita e che gnente e gnun a lo peul ampinì an ësto mond. I podries gnanca ti esse n’òm religios o na fomna religiosa. It podries mai avèj avù d’anteresse per lòn ch’a riguarda Gesù o l’Evangel, pura quajcòsa o quajdun at t’ha tirà, anciarmà, a sente parlé dël Salvator Gesù Crist. Antlora a podrìa bin esse Nosgnor ch’at ciama ancheuj përchè a sarìa bin possibil che ‘dcò ti a sia da conté an tra ‘d coj che - sens’ avejne ‘d mérit - Nosgnor Dé da l’eternità a l’ha sernù për arsèive la grassia dla salvëssa. It podries bin esse ti che Nosgnor a ciama ancheuj d’avzinesse a Gesù Crist con fèj për arsèive Sò përdon. Na trasformassion ëd tò cheur a l’é già comensà e as na seurtirà ‘d manere che mi i le conòsso nen e as darà a vëddse tanme ant ël cas ëd Zaché con ël propòsit ëd fé amenda dij tò pëccà.
Antlora as peudrà bin dì, ëdcò an tò cas, che Gesù a sclama: “Ancheuj la salvëssa a l’é intrà an costa ca. Përchè ‘l Fieul ëd l’òm a l’é vnùit a serché e a salvé lòn ch’a l’era perdusse”. A l’é mè vòt e preghiera che la salvëssa, visadì la përson-a ‘d Gesù Crist, a intra ancheuj an toa ca, an toa vita, an tò cheur, e ch’a pòrta ‘d ‘d frut bondos coma ch’a l’ha avùne ant ël cas ëd Zaché, për la glòria ‘d Nosgnor.
Ancheuj la salvëssa a l’é intrà an costa ca... by paolo-castellina
Leture bìbliche dël lessionari - 30 d’Otóber - Domenica apress Pancòsta ch’a fà 26
Abacuch 1:1-4; 2:1-4; Salm 119:137-144; 2 Tessalonian 1:1-4, 11-12; Luca 19:1-10
Orassion: Nosgnor tut-potent e misericordios! A l’é mach për Tò don che Tò pòpol fedel at smon-a un servissi ver e laudàbil: Acòrda che nojàutri i peussa core sensa antrapesse për oten-e Toe promësse dël cél; për Gesù Crist, nèst Signor, ch’a viv e regna con Ti e con lë Spiri Sant, un sol Dé, ora e për sèmper.


text:
Preziai amitgs, preziadas amitgas dil teater
Suenter il grond success digl onn vargau culla «Pensiun Schöller» eis ei buca stau sempel d’anflar in toc che stat a per.
Culla cumedia en treis acts da Willy Webels e Carl Siber «Nies bien Gironnas», cartein nus dad haver anflau in successur meriteivel.
Nies bien Gironnas
Signur Gironnas Klusemann ei il possessur dad ina agentura da maridaglias. Malgrad ses sissont’onns eis el in um spir temprament ed energia. Ensemen cun ses dus amitgs, Emil Fink ed Adam Lipp, festivescha el ina filistucca suenter l’autra. Els ein hosps regulars ella «Latiarna cotschna», in local da notg cun in num dubius. Secapescha astga la dunna Regina Klusemann endriescher nuot dallas aventuras nocturnas da siu um. A casa ed avon sia clientella gioga el il bien Gironnas, aschia in bienatsch che sa far mal a negin. Enquera el ensemen cun ses dus mitgs in’aventura, sesurvescha el dalla stgisa ch’in da ses megliers amitgs seigi nunspitgadamein morts. Mo la dunna Klusemann ei buc aschi tuppa. Gia daditg ha ella ferdau la puorla.
Cura ch’ella incumbensescha schizun il renomau dedectiv Oscar Jung d’observar siu um, vegn ei ualti hanau per nies bien Gironnas.
Nus sperein ch’in u l’auter datum cunvegni a Vus per assisster a nossa cumedia.
La cumpignia da teater Rueras, ina pintga gruppa al pei dil Pass Alpsu, selegra fetg sin Vossa viseta.
Tuatschina
"Emprova seriusa" a Tujetsch
La Cumpignia da teater Rueras finescha la sesiun da teater
da SIBYLLE PFIFFNER
Salas fullanadas han animau la Cumpignia da teater Rueras da cuntinuar cun ina cumedia. Da Pastgas presentan dudisch acturs la cumedia «Nies bien Gironnas». «Ju less aun ignéda la scena cu Gironnas vegn dad ésch ain», manegia il regissur Hubert Venzin da Rueras. Dapi biabein 25 onns s'engascha il Tuatschin per il teater. Per «Nies bien Gironnas», ina translaziun da Willy Webels e Carl Siber, ha la cumpignia da teater exercitau biabein treis meins e miez. Gliendisdis vargau han ils acturs presentau lur emprema «emprova seriusa» a Rueras, sco quei ch'il regissur numna l'emprova. La cumpignia da teater finescha la sesiun da teater cun ina cumedia divertenta ed interessanta.
Ina filistucca suenter l'autra
Per translatar la cumedia da treis acts ha Hubert Venzin investau biabein 80 uras. Cunquei ch'il regissur ha scret uonn per l'emprema gada il toc cul computer, ha el spargnau ina massa temps. «Il giugar teater haiel jeu artau dil bab. Fussel jeu aunc inagada vegn onns pli giuvens, visitass jeu la scola d'acturs a Berna», manegia il regissur che ha grond tschaffen che tontas persunas s'interesseschan per la Cumpignia da teater Rueras. Dils dudisch acturs han era persunas giuvnas anflau interess pil teater.
Sin la tribuna stretga dalla sala da Rueras giogan acturs dapli che dus decennis teater. Dapi plirs onns tschontschan ils acturs senza retenientschas tuatschin. Avon risdavan ils giugadurs sursilvan. Il regissur ei spanegiaus co il publicum accepta uonn la cumedia.
Gartegia la premiera, vegn il toc segiramein era ad haver ton success sco la cumedia «Pensiun Schöller» digl onn vargau ni autras cumedias. Mintg’onn legia il regissur rodund 100 tocs da teater avon che sedecider per in. Il Tuatschin manegia: «Grazia a mia experientscha cul teater haiel jeu survegniu in sentiment per tocs che savessen plascher al publicum. Lu risguardel jeu era ils interess dils acturs pil toc humoristic.» Hubert Venzin preferescha la cumedia classica.
Suenter las presentaziuns senta il regissur magari ina vitadad. «Jeu sundel satisfatgs suenter la sesiun da teater e tuttina sentel jeu magari vitadad en mei la primavera», manegia il regissur. Damai che la clamada purila daventa puspei pli activa da quei temps, ei Hubert occupaus e culs patratgs vid sia lavur.
"Nies bien Gironnas"
La cumedia en treis acts tracta il temps dad ier, oz ni forsa era damaun. Gironnas Klusemann (Richard Cavegn) posseda ina agentura da maridaglias. Malgrad ses sissonta onns eis el in um spir energia e temperament. Ensemen cun ses dus amitgs, Emil Fink (Mudest Venzin) ed Adam Lipp (Bruno Berther) fa el ina filistucca suenter l'autra. El local da notg «Latiarna cotschna» ein els hosps regulars.
Dunna Regina Klusemann (Imelda Monn) astga buc endriescher dallas aventuras nocturnas da siu um. Il bien Gironnas che gioga il bienatsch avon sia clientella enquera ensemen cun ses dus amitgs aventuras e sesurvescha lu dalla stgisa ch'in da ses megliers amitgs seigi morts nunspitgadamein. Dunna Klusmann freda la puorla ed incumbensescha schizun il dedectiv renomau, Oscar Jung (Primus Deragisch). Lez observa Gironnas tochen ch’ei vegn ualti hanau per il «bien schani».
Per las culissas dils treis acts ein tuts acturs segidai sin ina moda ni l’autra. Ils maletgs repicturescha il regissur, pia igl artist Hubert Venzin, mintg’onn da niev.
Suflettas en acziun
Duront la «emprova seriusa» ein era las suflettas en acziun. Schegie ch'ils acturs san lur text pli u meins ordadora, persequiteschan las duas suflettas davos igl umbrival la cumedia en treis acts. Duront igl exercezi serius crodan plaids sco «Steilalva» enstagl da «Latiarna cotschna». Ils acturs ein plein humor e tuttina giogan els fetg serius lur rollas. Sco aspectatur han ins buc inagada il sentiment ch'in actur ni l'auter s'identificheschi buca cun sia rolla. Survient, survienta, camerier, artista, vieua, administratur, feglia ed ils auters giugadurs giogan lur rollas sco sch’els havessen mai giugau in'autra.
«Nies bien Gironnas», ina cumedia en treis acts giugada dalla Cumpignia da teater Rueras ei segiramein ina enrihida el temps da Pastgas. Il toc spirtus e divertent fa bein a tgierp ed olma. Tgi che vul buca munchentar il toc humoristic viseta la cumedia a Rueras.
Producziuns da «Nies bien Gironnas» a Rueras:
Pastgas, ils 20 d‘avrel allas 20.00
venderdis, ils 29 d avrei allas 20.00
dumengia, ils 27 d’avrel allas 20.00
venderdis, ils 2 da matg allas 20.00
sonda, ils 3 da matg allas 20.00
La Quotidiana


text:
Scleriments tar l'uffizi da vischnancas han mussà ch'igl ei pussaivel da approvar in preventiv mo parzialmain. Perquai san las duas incaricas da spargnar vegnir scleridas entras ina cumissiun predeliberanta.
Las duas incaricas da spargnar era vegnidas surdadas la fin november a la suprastanza cun l'incumbensa da spargnar 5% tar las expensas per la furmaziun e da l'autra vart sto la sparta selvicultura mussar in quint equilibrà quei che munta ch'i sto vegnir spargnà 120‘000 francs.
Las entradas ed expensas exactas dal preventiv n'èn entras quai anc betg enconuschentas e vegnan preschentadas per ils 15 da schaner.
Lorenz Alig nov president dal parlament
Ultra dal preventiv ha il parlament anc gì d'eleger: Il parlament da Glion ha elegì Lorenz Alig da Pigniu sco nov president dal parlament da la vischnanca. Quai per ina perioda d’uffizi da dus onns. Sco vicepresident ha il parlament elegì Claudio Quinter da Glion.
RR actualitad 11:00


text:
Las midadas sajan pli pitschnas che l’ultima giada cun l’introducziun dal urari dal tunnel da basa dal Gottard, ha ditg David Henny, manader da la planisaziun per purschidas dal transport da passagiers da l’SBB. Ils passagiers na vulan betg pli sulet viagiar da A tar B mabain lavurar e sa sentir bain en il tren, ha accentuà Henny. Perquai vegnia la planisaziun da las purschidas en ils trens adina pli impurtanta. Ina da las finamiras fin il 2022 saja da cuntanscher ina marca nua ch’il client sappia tge che spetga el, ha ditg Henny. Ina clera purschida cun ina qualitad definida.
Pliras midads che vegnan pass per pass
Ils trens da las lingias da InterRegio ed InterCity survegnan novs numers. La numeraziun nova s'orientescha a la logica da la rait da vias naziunala da l'Uffizi federal da vias. Il tren da Cuira a Turitg vegn uschia a purtar da nov il numer «IC3», scriva la SBB.
Colliaziuns internaziunalas sco schanza
Ulteriurs meglieraments da purschida datti er en il traffic internaziunal cun l'Italia e la Germania, quai communitgeschan las Viafiers federalas. Nov vegn quai a dar ina colliaziun directa tranter Frankfurt e Milaun via la Svizra, sco era ina colliaziun da Turitg a Venezia. Quai porschia schanzas per il turissem, uschia Henny. Era datti novas colliaziuns en Svizra, per exempel tranter Genevra sur Berna a Lucerna cun fermadas a Nyon, Morges, Palézieux e Romont.
RR novitads 15:00


text:
Il patrun naziunal en in comic rumantsch
- Dumengia, 22.1.2017, 8:06
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 22.1.2017, 8:06, RTR
Avant 600 onns è naschì il frà Clau da Flia. Suenter ina vita da famiglia sco bab da diesch uffants banduna el cun 50 onns la vita mundana e daventa eremit. Sco tal vegn el clamà per intermediar en ina dispita existenziala tranter ils otg chantuns e vegn sisur onurà sco spendrader da la Confederaziun. Durant la Segunda Guerra mundiala renascha questa veneraziun cun plaina forza, ed il 1947 daventa el in sontg da la baselgia catolica.
En vista al giubileum sistschientenar ha Mariann Wenger-Schneiter creà in comic per raquintar la vita dal frà Clau. RTR ha discurrì cun il traductur da la versiun rumantscha, Giusep Decurtins-Deplazes, sur da questa publicaziun in pau speziala, dentant era sur da l'impurtanza tradiziunala da Sogn Clau da Flia en ina regiun catolica sco la Surselva.
Il pled sin via fa questa dumengia Martin Pernet da Sent.
Contribuziuns
-
Pled sin via cun Martin Pernet


text:
Ferenbalm
Ferenbalm a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Berna-Mittelland, region aministrativa del Mittelland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 9.18 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1266 abitant.
El cumün de Ferenbalm al se tröva a una altitüden de 485 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Ried bei Kerzers (FR), Gempenach (FR), Gurbrü, Gurmels (FR), Kriechenwil, Laupen, Mühleberg, Ulmiz (FR), Wileroltigen.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ferenbalm l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1123 col nom de villa de Balmis. Dal secul XVI l'è ciamaa Feren-Balm per mia confindes con Oberbalm.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ferenbalm in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Museum Ursus Ladinicus
Dala daurida dl museum stada ai 30 de lugio 2011à bel passa 9.000 porsones podü vijitè l'Museum Ladin Ursus Ladinicus da San Ciascian.
I contegnüs dl Museum che cunta dla descurida dla laurz dl Ander de Conturines. Willy Costamoling av chilò ai 23.09.1987 ciafè na descurida sensazionala dles laurs preistoriches.
Ala à adurè passa 24 agn por se svilupè ten proiet museal. Ai 7 de otober 2011 sè arichësc l'Museum Ladin Ursus Ladinicus cun en atra sensaziun: l'esposiziun dl pice "Ursus Ladinicus" che ciafa post dlungia la gran laurz dl "Ursus Ladinicus" y chësc ince giulan al engajamënt de porsones privates che sostëgn l'proiet.
Tl'Museum Ursus Ladinicus pon ince udëi de beliscimi curëc y la storia de nosta geologia. Les tofles geologiches aprofondësc l'monn di curëc, y spliga la formaziun de nüsc bi crëps che fej pert dl Patrimone dl'Umanitè.
L'Museum Ladin Ursus Ladinicus è na gran atraziun y plej a pici y gragn.
Por informaziuns pon cherdè sö le nr. 0471/849309 - info@museumladin.it


text:
Joachim Murat
El Gioacchin Murat (Joachim Murat in Frances; Gioacchino Murat in Italian; Labastide-Fortunière, 1767 - Pizzo Calabro, 1815) l'è staa on general frances, re de Napoli e cugnaa de Napoleon.
L'era on aiuttant de camp de Napoleon e, in del 1800, l'ha sposaa la Carolina Bonapart, sorella del futur imperador. Dopo de la battalia de Marengh, l'ha firmaa in del 1801 on trattaa cont i Napolitan e poeu, dopo di battali de Austerlitz, Jena, Eylau e de l'occupazion de la Spagna l'è vegnuu re de Napoli e l'ha scominciaa ona politiga reformadora.
Comandant de cavalleria in de la Campagna de Russia, dopo de l'abdicazion de l'imperador (1814) l'ha cercaa de mettes d'accordi cont i Austriegh per conservà el regn; però l'ha poeu ciappaa a combatt contra de lor cont ona spedizion vers l'Italia del Nord.
In del 1815 l'ha pubblicaa el Proclama de Rimini, ma poeu l'è staa battuu a Tolentino e l'è staa costringiuu a 'bdicà. Col provà de ciappaa de noeuv el regn, l'è sbarcaa a Pizzo Calabro, ma l'è staa faa presonee e fusilaa di Borbon.


text:
Engiadina Bassa / Val Müstair: Elegì tribunal regiunal
- Dumengia, 5.6.2016, 14:03
L'Engiadina Bassa e la Val Müstair han elegì il tribunal regiunal enfin l'onn 2020.
Suenter ch'il president dal tribunal regiunal Orlando Zegg era gia vegnì reelegì en l'elecziun taciturna, ha la populaziun er elegì ils ulteriurs commembers dal tribunal. Elegids èn: Albin Prevost, Not Carl, Marco Fallet, Claudia Duschletta-Müller, Jon Armon Strimer, Ursina Steiner-Cuorad, Corsina Feuerstein Betschart ed Ursla Pedotti.
Betg elegids èn Peter Fröhlich, Barbla Conrad-Rohner e Leta à Porta-Ritz.


text:
Prescripziuns da perder il permiss pli luccas
- Mardi, 14.6.2016, 12:42
Las reglas per la scadenza da la lubientscha dad ir cun auto duain vegnir schluccadas, surtut per automobilists cun il permiss sin prova.
Las reglas per la scadenza da la lubientscha dad ir cun auto duain vegnir schluccadas. Sch'in automobilist cun ina lubientscha sin emprova rumpa duas giadas la lescha, duai il bigliet scadir en l'avegnir mo, sch'era la segunda cuntravenziun è greva u mezgreva.
Suenter il Cussegl dals chantuns ha uss era il Cussegl naziunal accpetà ina moziun da l'anteriur cusseglier naziunal Oskar Freysinger. La decisiun è crudada senza votaziun. La cumissiun da traffic aveva proponì unanimamain d'inoltrar la moziun.
RR novitads 14:00


text:
Jüt:Dervì un cünt
Se te vö registràt ins la lmo.wiki, fà clich ins 'l culegament Vena denter/Crea un cünt che gh'è int el cantón in alt a la drita.
Nom de l'ütent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Meta denter un suranom che 'l va d'acordi cun i regulament e pöö serniss una password; se te vö te pö anca met denter 'l to indirizz e-mail. Quand t'hee finì, fà clich sura a "Crea un cünt".
Regordet che questa operazión chì l'è irreversibil, perchè Wikipedia la permeta mia de scancelà i cünt.
Indirizz e-mail[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fagh a ment che te see mia ubligaa a met denter un indirizz e-mail.


text:
Mesiras da segirtad pli fermas per il WEF
- Dumengia, 10.1.2016, 12:46
Per proteger il WEF 2016 a Tavau dovria quai mesiras en vista a las novas smanatschas sa mussadas cun las attatgas a Paris il november passà.
Acts da terror tutgian dapi las attatgas da New York il 2001 tar il dispositiv da segirezza dal Forum mundial d'economia (WEF) a Tavau, ha ditg il cumandant da la Polizia chantunala grischuna, Walter Schlegel, a la «NZZ da la dumengia».
Els hajan dentant reagì sin la nova guisa da far attatgas cun tschintas explosivas. Tenor Schlegel controlleschan las forzas da segirezza anc pli ferm las vias a Tavau durant il WEF. Quel cumenza en 10 dis.
RR novitads 12:00


text:
Vegls uordens da vischnaunca
Las fatschentas publicas sebasavan sin leschas ni statutas. Ils emprems uordens enconuschents dateschan dils onns 1811, 1814, 1818 e 1832. Els cuntegnan pli u meins la reglamentaziun da fatgs agricols, sco per exempel digl arver, dallas alps, pastiras ecetera. Interessants ei il fatg ch'il Tgom era ina alp da cavals. Sto esser ch'ei deva da gliez temps pli biars da quels animals che oz. In auter fatg remarcabel ei la prescripziun, tenor la quala il pigrer bergamasc da Nalps astgava buca star sur notg cun sias nuorsas sin territori da Tujetsch, nunch'el pagavi ina taxa per nuorsa ed asen. Surstar fa era igl artechel dils statuts da 1832, tenor il qual ei vegn ordinau da far mintg'onn ina devoziun «en consideraziun dil gron don che las talpas fon on e mintg'on». Ils uordens da vischnaunca plaidan era dallas autoritads communalas. La pli aulta era il schinumnau «Obercheit» che secumponeva dils geraus e dils cussegliers. Quella autoritad che corrispunda alla suprastonza hodierna, vegneva eligida mintga dus onns.
Tenor igl uorden da 1818 duei ella vegnir pagada «honestameing» per ses survetschs. Novs geraus havevan denton da pagar ina taxa alla vischnaunca per l'honur d'uffeci. Sper quellas prescripziuns pertuccont l'agricultura e las autoritads vulan ils uordens era influenzar la veta religiusa e morala. Aschia vegn scadin admonius da frequentar dumengias e firaus ed interessantamein era las sondas la messa e las devoziuns («s. offizis») e da buca far lavurs manilas quels dis. Era dueigi mintgin observar las leschas divinas ed ecclesiasticas, cass cuntrari vegni el admonius ni castigiaus digl «Obercheit». Ins capescha quellas ordinaziuns, sch'ins endriescha ch'il plevon ei staus gideivels enten stabilir ils uordens da vischnaunca. Probabel vegn el era ad haver influenzau il conclus tenor il qual neginas femnas («sentalli femnas ch'ein sin 13-14 onns e lau densi») astgien maner ellas alps ni sin mises.


text:
Grischunitis?
- Gievgia, 7.7.2016, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 7.7.2016, 19:00, RTR
Na, «Grischunitis» n'è betg in mal il venter u uschiglio ina malsogna!
Grischunitis è in schottisch da Bruno Brodt sunà da la Ländlerkapelle Grischuna. Quel ed anc auters bels sauts avain nus elegì per «La populara».
Ma vus vegnis a vesair: contagius è il schottisch «Grischunitis», sche vus tadlais quel, fai per franc gust da tadlar era las autras chapellas grischunas. Per exempel la Chapella Tasna, Engadiner Ländlerfründa, ils Fränzlis da Tschlin u grauBÜNDIG.
Redacziun: Josefina Gaudenz


text:
Numer primm
On numer primm a l'è on quajsevoeur numer natural che 'l se pò divid domà per 1 e per lu midemm.
Per convenzion el numer primm pussee bass a l'è 2, e l'è anca l'unich numer primm pari, vist che tucc i alter se pòden divid per 2.
Per el teorema fondamental de l'aritmetica ogni numer a l'è fattorizzabil in numer primm in manera unega.
A l'è demostraa che i numer primm a hinn infinii.
Primm specifich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A gh'è di primm che seguissen di modej:
- numer primm de Mersenne (de forma Mp = 2p - 1 indova p l'è primm)
- numer primm de Sophie Germain (on p primm tal che 2p + 1 l'è primm)
- numer primm giumej (p e p + 2 primm)
- numer primm de Fermat (de forma )
In crittografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In crittografia i numer primm hinn doperaa in la crittografia a ciav publega per creà 'na ciav sicura cont el moltiplicà de du numer primm assee grand (in sul mijee de cifer) e grazia al fatt che la fattorizzazion l'è assee onerosa in computazion, anca cont di supercomputer o di botnet, inveci la moltiplicazion a l'è lingera.
Cont l'algoritm de fattorizzazion de Shor in su 'n computer quantistich a l'è possibil fattorizzà in d'on temp resonevol, e donca sbassà la sicurezza de 'sta crittografia.


text:
Ir ina giada enturn l’entir mund - in siemi da blers. Entant ch’ils ins fan quai en furma da viadi cun tren, aviun e bus, tschertgan auters l’aventura. La moda e maniera co che quels fan quai è lura era fitg differenta.
Istorgias, aventuras ed impressiuns
Gion Hosang ha retschertgà ed chattà in pèr istorgias interessantas. El ha fatg ina rangaziun tranter trais gruppas da viagiaturs e lur aventuras. Il viadi il pli spezial ha dentant fatg ina giuvna americana, Abby Sunderland. Daco? Tadlai sez!
Tut suletta sin viadi enturn il mund
Savessas metter avant d’esser in mez onn tut persuls? Senza bab, mamma e fragliuns? Insanua a mez la mar sin ina nav? Abby Sunderland ha sco quai ch’i para nagin problem cun quai. La giuvna da 16 onns da California en ils Stadis Unids da l’America è sa messa sin viadi cun sia nav a vela e vul far cun quella in viadi enturn l’entir mund.
Laura fa in viadi enturn l'entir mund
Era Laura ha vulì ir en bartga ina giada enturn l'entir mund. Emprim era la dretgira ollandaisa da l'avis ch'i saja memia privlus per ina giuvna da 13 onns da sa metter sin quest viadi tut suletta. In onn pli tard è l'idea da la dretgir tuttina sa midada e Laura ha dastgà ir. In entir onn è ella stada sin viadi.


text:
Aktuelle Position
La SSR – in maletg da la Svizra
La chasa da medias publica, la chasa da medias independenta: ina instituziun svizra. La SSR signifitga federalissem e solidaritad en la varietad. Ella è qua per tuts, per la maioritad e las minoritads, per ils chantuns pitschens e gronds, ed en las quatter linguas naziunalas. Cun quai stgaffescha la SSR identitad – pli impurtant che mai en vista a la midada digitala da las medias.
Independenta e federalistica
- La SSR è francada en la publicitad sco uniun averta per in e scadin. Ed ella na po betg vegnir cumprada da concerns da medias u da politichers.
- La taxa da recepziun porta trais quarts da las entradas, la reclama in quart. Quel model da finanziaziun garantescha ina infurmaziun independenta da las gruppas d’interess politicas ed economicas.
- Il mund da las medias sa centralisescha a cust dals pitschens chantuns, da las regiuns lateralas e da las parts dal pajais da lingua diversa. La SSR cun sedia principala a Berna resta dentant tras e tras federalistica.
- La SSR fa in servetsch per la publicitad: Ella fa emissiuns da qualitad che fissan sin il pitschen martgà quadriling ina fatschenta deficitara per offriders privats.
Solidarica e collianta
- Grazia a la solidaritad finanziala tranter las unitads d’interpresa da la SSR han er la Svizra franzosa, taliana e rumantscha ina buna purschida d’audio, video e multimedia. La SSR promova la solidaritad federala.
- En temps da la fragmentaziun da nossa societad en communitads digitalas contribuescha la SSR ad ina vasta publicitad globala.
- La SSR gida cun ses programs ad integrar estras ed esters.
- Persunas cun impediments dals senns survegnan grazia a suttitels, lingua da segns e descripziuns auditivas in vast access ad infurmaziun, sport, cultura, furmaziun e divertiment.
Multifara e cun furmaziun d’identitad
- La SSR mussa la diversitad svizra e stgaffescha identitad cun intermediar a tut las gruppas linguisticas eveniments cuminaivels, en la cultura populara, tar eveniments federals u en il sport.
- Cun 40 milliuns francs l’onn per films e serias svizras è la SSR ina pitga da la promoziun da la cultura. Er sustegna ella la musica e la litteratura: en il program, al radio, tar festivals egrazia a partenadis.
- La SSR infurmescha, scolescha e porscha divertiment cun tenuta. 96 pertschient dals umans en il pajais nizzegian l’offerta attractiva en il radio, a la televisiun ed online.
Cumpetenta e cun success
- SRF, RTS, RSI, RTR e SWI fan in schurnalissem premurus e cun attenziun critica ch’approfundescha infurmaziuns, classifitgescha fatgs e revelescha motivs.
- La SSR ha il know-how tecnologic per influenzar innovativamain la digitalisaziun che vegn a midar la societad en ina moda anc strusch accessibla.
- Cun il radio han ils emetturs da la SSR ina part da 60 pertschient dal martgà. Cun la televisiun cuntanschan els 30 pertschient, malgrà la gronda concurrenza da l’exteriur – la saira, durant il meglier temp d’emissiun, savens dapli.
Economica e cumpetitiva
- Las taxas tracta la SSR economicamain ed effizientamain: L’interpresa vegn manada rigurusamain, l’organisaziun ed ils andaments èn adequats, ils process directivs e da surveglianza èn moderns.
- Cun cooperaziuns ed Admeira,la plattafurma da reclama averta e digitala, sa metta la SSR en furma per la concurrenza globala. Uschia restan ils daners da reclama en il pajais e rinforzan la plazza da medias Svizra.
Transparenta e movibla
- La SSR tutga tar las chasas da medias las pli transparentas da l’Europa. Sias unitads d’interpresa SRF, RTS (Svizra franzosa), RSI (Svizra taliana), RTR (Svizra rumantscha) e SWI (per la Svizra a l’exteriur e l’ester) publitgeschan ils custs da las emissiuns da televisiun e dals programs da radio. En il rapport da gestiun infurmescha la SSR detagliadamain davart las entradas e las expensas, las pajais ed ils collavuraturs.
- La SSR maina in dialog cun il public. Ella sa renda là, nua ch’il public stat e s’adatta cuntinuadamain a las novas modas d’utilisaziun.


text:
Fin dl ann: Kompatscher s’incunta cun i media ai 29 de dezëmber
Na odlada zoruch al 2017 che vá sëgn a piz y n’odlada devers le 2018: le presidënt dla Provinzia Arno Kompatscher s’incunta cun i media ai 29 de dezëmber.
Le presidënt dla Provinzia de Balsan, Arno Kompatscher baiará di passaji plü importanc dl 2017, che é tl laur da jí a piz, i analisan tres i titui y les noeles prinzipales ti media locai, y mostrará sö le tru da jí dl 2018 che é l’ultim ann de legislatöra. L’incuntada tradizionala cun i jornalisć por la fin dl ann sará
en vëndres, ai 29 de dezëmber dl 2017
dales 10
tl salf stampa dl Palaz Widmann
tla plaza Magnago 1, a Balsan.
USP


text:
Gragnàn
Gragnano Trebbiense (en emilià: Gragnàn) l'è 'n cümü de l' Emilia Romagna, en Pruvincia de Piacènsa.
El g'ha 4 507 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfis de 34,6 km² e 'na densità de 130 ab./km².
Al cunfìna coi comün de Agassàn, Burghnöv, Gasöla, Gussuléngh, Piasensa e Rutfré.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc de Gragnàn l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Charles Maurice de Talleyrand-Périgord
Charles Maurice de Talleyrand-Périgord (Paris, 1754 - Paris, 1838) l'era on rapresentant del cleer aj staat general, poeu l'è staa member de la costituenta e in del 1792 l'è staa costrett a emigraa. Tornaa indree in del 1796 l'haa sostegnuu el Direttori e poeu el Napuleoon.
In tra ij artefiis de la restaurazion Burbonica in del 1815 l'haa ciapaa part al Congrèss de Vièna in qualitaa de minister dj esteri francees, e l'haa savuu desfrutaa a favor del sò paiis i rivalidaa in tra i vincitoor.
In del 1834 a l'era ambasciatoor a Lundra e l'haa firmaa el trataa francu-inglees.
L'haa lassaa on interessant liber de memori.


text:
Digitip - Co vegnir pli lunsch cun 1 chargia
- Glindesdi, 7.11.2016, 10:15
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 7.11.2016, 10:15, RTR
Pli fitg ch'ins dovra il telefonin e pli impurtant ch'igl è che l'accu tanschia ditg. Qua ils tips per 'surviver' pli ditg cun ina chargia.
Il diever d'energia cun il telefonin variescha, tut tenor co ins al dovra: Per telefonar, sco biro mobil ubain sco maschina da divertiment cun gieus e video. Cler, il pli simpel èsi: tschentar giu questas funcziunalitads ch'ins na dovra betg u strusch. En general pon ins activar e deactivar las funcziunalitads en las opziuns (Android ed iOS), per part era en las singulas apps.
Il VISUR maglia la pli blera energia.
- Reducir la clarezza standard dal visur, uschia ch'ins po leger tut senza stenta e strapatsch per ils egls.
- Drizzar en la bloccada dal visur suenter in tschert temp ch'ins n'al ha betg duvrà.
- Reducir dumber da notificaziuns e 'pushs'. Mintga giada vegnan questas notificaziuns mussadas sin il visur che mangia energia.
Las COLLIAZIUNS dal telefonin cun la rait dovran relativ blera energia. Pli falombras che las colliaziuns èn, e dapli energia ch'ellas consumeschan.
- Deactivar Wlan e bluetooth – surtut cura ch'els èn flaivels, perquai ch'els dovran lura la pli blera energia.
- Reducir il dumber e la durada da la localisaziun via GPS. Betg lubir a tut las apps da localisar permanentamain voss telefonin.
- Betg tadlar musica via livestreaming. Tadlar musica arcunada sin il telefonin dovra la mesadad da l'energia.
Cun REDUCIR FUNCZIUNS (sut opziuns battaria u energia) gidi da schanegiar l'accu – ha però consequenzas per la qualitad. Perquai decider sapientivamain, per tge funcziun ch'ins vul 'pajar' cun energia.
- Deactivar l'opziun ch'il cuntegn da la app vegn actualisà trasora (saja quai mail ubain autras apps)
- Ponderar, tge qualitad ch'ins vul tar fotografias e videos. Far fotos u videos cun HD dovra per exempel damain energia che cun 4K.
- Bloccar reclama (cun apps ubain era en las opziuns). Savens chargian questas automatic in purtret, ed adina pli savens era in video; quai che dovra dapli energia.
En general vala: EVITAR EXTREMS. Saja quai cun il diever dal telefonin sco era cun al tractar:
- Betg chargiar / dischargiar total il telefonin, mabain al laschar pendular tranter 20% ed 80%.
- E sa chapescha evitar chaliras e fredaglias.
Il MODUS DA SPARGNAR ENERGIA, ch'ils telefonins han, pon gidar tut quels che na vulan betg sa fatschentar memia savens cun las dumondas sura. Quest reducescha era tschertas funcziuns sco da chargiar automaticamain ils mails. Però pudess el era bloccar funcziuns ch'ins vul tuttina en megliera qualitad.
En mintga cas renda quai da tschà e là guardar, tgeninas apps che dovran la pli blera energia, selecziunar pli strict quai ch'ins dovra propi ...


text:
Co viver in'ierta spirituala dad 800 onns
- Dumengia, 6.11.2016, 8:06
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 6.11.2016, 8:06, RTR
L'onn 1216 ha il papa validà la regla monastica dals dominicans. Il nov urden è sa derasà davent da Toulouse en il sid da la Frantscha, ed ins ha bainprest cumenzà da numnar el il «urden dals predicaturs».
Ma tgenina è la missiun dals dominicans ussa, 800 onns suenter lur fundaziun? Vita e Cretta emprova d'illustrar questa missiun atras l'experientscha da vita da pader Clau Lombriser, oriund da Rabius. Sia vita dominicana ha manà el a lieus uschè differents sco Turitg, Ruanda u Glion. Ussa viva el en il convent dominican da Friburg.
Il pled sin via da questa dumengia vegn da sur Mario Pinggera da Richterswil.
Redacziun: Mathias Kundert
Contribuziuns
-
Pled sin via da Mario Pinggera


text:
Parolini surpassa Brand
- Mesemna, 18.2.2015, 14:40
En la segunda unda da retschertga da l'institut Demoscope davart las elecziuns da la regenza grischuna ha il candidat burgais-democrat Jon Domenic Parolini surpassà il candidat da la partida populara svizra Heinz Brand.
En l'emprima unda era Heinz Brand anc sin il 5avel plaz dals candidats per ils tschintg sez en la regenza. Quest sez vegn uss dentant occupà da Parolini. Ad el elegessan 36 pertschient dals dumondads, a Heinz Brand 33 pertschient.
Suletta dunna survegn las bleras vuschs
A la testa da la glista sa chatta la cussegliera guvernativa burgais-democrata Barbara Janom Steiner cun 61 pertschient, suandà dal cristiandemocrat, Mario Cavigelli cun 59 %. Alura vegnan il liberaldemocrat, Christian Rathgeb cun 46 % ed il socialdemocrat Martin Jäger cun 44 %. Il candidat verd-liberal elegessan tenor la retschertga da Demoscope 18%.
Cumbat plain tensiun spetga
Demoscope fa attent dentant, ch’i saja da respectar il sbagl statistic da 3,1 puncts da pertschient. I pudess pia era esser il cas, che Heinz Brand è anc adina avant Jon Domenic Parolini. Il cumbat per il tschintgavel sez en la regenza grischuna resta pia plain tensiun.
Per la retschertga davart las elecziuns 2014 ha l'institut Demoscope dumandà 1'001 persunas cun dretg da votar en il Grischun. Quai dals 14 fin ils 26 d’avrigl 2014.
-
1 Jon Domenic Parolini (PBD) surpassa Heinz Brand (PPS) tenor la segunda retschertga 3:05 min
-
2 Nua e daco ha Heinz Brand (PPS) pers envers Jon Domenic Parolini (PBD) 5:17 min
-
3 Bunamain tut ils candidats per la regenza perdan tar l’atgna partida, quai mussa la segunda retschartga 2:40 min


text:
L'urs e la populaziun
- Mardi, 17.2.2015, 10:52
L'emprim urs dapi 100 onns ch'è vegnì en il Grischun, ha surpassà ils cunfins svizzers en la Val Müstair. Per la populaziun grischuna è quai stà insatge nov ed ha procurà per grond interess.
L'emprim urs è returnà en la Val Müstair
L'onur da retschaiver l'emprim urs dapi passa 100 onns ha la Val Müstair gì. Persunas da l'entira Svizra èn vegnidas en la Val Müstair a la tschertga da l'urs «Lumpaz».
Co duess la regiun sa cumportar vers l'urs?
Quai è stà ier en il center d'ina discussiun a la maisa radunda che la gruppa da project «Allegra Urs» ha envidà. Da la partida a questa discussiun eran persunas dal turissem, d'organisaziuns da l'ambient ,da l'agricultura, da chatscha e politica. Discutà han ins sin basa d'ina retschertga fatga da questa gruppa en la regiun da l'Engiadina Bassa e la Val Müstair.
WWF sa prepara sin il return da l'urs
Il WWF vul preparar la regiun da cunfin tranter la Svizra, l'Italia e l'Austria per il return da l'urs. Perquai ha il WWF preschentà in nov project ch'el vul lantschar ensemen cun la populaziun da la regiun.
L'urs JJ3 turna
En il Museum da la natira dal Grischun è il preparat da l'urs JJ3 exponì. L'urs ch'era arrivà l'onn 2007 en il Grischun, l'urs ch'era girà in bun onn tras il Grischun central e l'urs ch'è vegnì sajettà dal chantun l'onn 2008. RTR mussa exclusivamain co che l'urs è vegnì preparà e co ch'el è vegnì exponì en il museum.
Val Müstair sa prepara sin l'urs
La Val Müstair vala sco portal d'entrada per urs dal nord da l'Italia. La Val Müstair sa prepara per l'arrivada dal proxim animal da rapina. Urs duajan chattar uschè pauca vivonda deponida da carstgauns sco pussaivel. Experts han preschentà a Cuira in project da pilot ch'ins vul realisar questa primavaira en la Val Müstair. Previs e da duvrar sadellas da rument che l'urs na po betg avrir, far saivs enturn cumposts e serrar giu containers.
M13 ed ils Puschlavins
Il zercladur ed avust 2013 aveva l’urs stgarpà pliras nursas en il Puschlav. Purs e pasturs avevan perquai pretendì dal chantun che l’urs vegnia sajettà. La fin d'avust è l'uffizi da chatscha e pestga vegnì crititgà ferm en ina saira d’infurmaziun sur da l’urs a Poschiavo. Tenor ils preschents n’haja in urs betg plazza en la Val Puschlav.
Il settember 2013 è l’urs turnà en la Val Puschlav. Era sche l’urs M13 na vegn betg taxà sco urs problematic, occupescha la preschientscha da l’urs en il Puschlav l’uffizi da chatscha e pestga grischun. Il chantun vul dapli daners per l’urs M13.
Il november chaschuna l’urs M13 dapli problems. El è rut en en ina chasa da vacanzas e perquai vegn M13 valità da nov. Ina valitaziun dad experts giavischa era l’organisaziun da l’ambient Pro Natura. En la Val Puschlav è M13 omnipreschents. El ha schizunt in agen profil cun blers simpatisants sin facebook. La fin da november entschaiva l’urs M13 il sien d’enviern en la Val Puschlav.
-
1 Ils da Puschlav èn cuntents che l’urs è vegnì sajettà, avessan dentant era acceptà sch’el fiss be vegnì translocà 5:26 min
-
2 L’urs da return – in tema sensibel per ils Puschlavins 3:38 min
-
3 Saira d’infurmaziun davart l’urs en il Puschlav 3:07 min
-
4 L’urs M13 è mort – Tge di la populaziun dal Puschlav 4:51 min
-
M13 sajettà telesguard
4:31 min, Telesguard dals 20.2.2013
-
m13 va enturn en il puschlav
1:12 min, Telesguard dals 18.2.2013
-
l'urs m13 è rut en en ina chasa da vacanzas
1:27 min, Telesguard dals 15.11.2012
-
mario cavigelli s'exprima tar l'urs
2:05 min, Telesguard dals 12.10.2012


text:
Rock 'n Roll
El Rock o Rock and roll a l'è un gener müsegal che l'è nassüü in America a la fin di agn '40 e al scuminci di agn '50. I radis del rock and roll a hinn suratüt el blues, el country, el rhythm and blues, el folk e la müsega gospel. El stil al s'è pöö spantegaa in gir per el mund e'l s'è desvilüpaa fina a diventà la muderna müsega rock.
El Rock and Roll al se sona cun vüna o dò ghitar eletrich (vüna che la dà el ritm e l'altra che l'è sulista), un bass (in urigin a cord e pöö dopu la metà di agn '50 eletrich) e una bateria.
L'urigin del Rock and Roll[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Rock and Roll al nass a la fin di agn '40 - scuminci di agn '50 cunt el messedass di gener de müsega pupulara del temp: el blues, el country, el R&B, el folk, e'l gospel.
A bun cünt, i element del Rock and Roll se poden sentì in d'un bel poo de registraziun de müsega "hillbilly" e "race" (afruamericana) di agn '20 e '30.
Cunt el gran sücess de l'Elvis Presley in del 1956, el Rock and Roll a l'è vegnüü un gener fundamental per l'indüstria de la müsega in America.


text:
Lara Gut gudogna supercumbinaziun
- Venderdi, 18.12.2015, 12:24
Lara Gut gudogna la supercumbianziun a Val d’Isère. La Tessinaisa è stada in tschientavel pli sperta che l’American Lindsey Vonn, ch’era anc la sperta suenter la cursa rapida da l’avantmezdi. Terza è vegnida l’Austriaca Michaela Kirchgasser.
Lara Gut po uschia festivar sia segunda victoria da la stagiun suenter ch’ella ha gudagnà il slalom gigant ad Aspen. Igl è la 14avla victoria da la skiunza da 24 onns ch’ha fin ussa anc mai cuntanschì in plaz da podest en la supercumbinaziun.
Feierabend croda ora
Las spezialistas da slalom Michelle Gisin e Wendy Holdener èn vegnidas 12 e 13avlas. Denise Feierabend, ch’era suenter la cursa rapida be 1,9 secundas davos Lindsey Vonn è crudada ora en il slalom.
RR novitads 15:00


text:
martedì 18 novembre 2008
Un bèl dé is miténn in viàz un vèc', un ragazól e un sumarén. Al vèc' al mité in sèla al ragazól, parché a ló an i piasèva brìsa ed stèr a cavàl e i incuntrénn d'la zànt che i bruntlénn: "Òu, guèrda mó, al zàuven l'é a cavàl e al vèc' a pì!". Par fèri stèr zétt, al vèc' al tiré zà al cìnno e al munté só ló, mó dàpp a dìs pàs, d'l'ètra zànt la salté só: "Vargàggna, guèrda ch'al v'ciàz a cavàl ch'al mànda a pì al ragazól!". Pr'an v'làiri arspànder pr'él rémm, al vèc' al salté zà ànca ló e i andénn tótt dù a pì ed fiànch al sumàr. I incucénn di ghignùs cumpàgn a qui 'd prémma ch'i génn: "Che dù pistulón, i àn un sumàr e i vàn a pì!". Al vèc' al capé ch'i avèven rasàn e acsé i salténn tótt dù in vàtta al sumàr e la zànt: "Póvra bìstia, in dù in vàtta a un póver sumarén: gnarévv ciapèri a bastunè!". Alàura i smunténn tótt dù ed vulè, i lighénn tótti quàter el zàmp d'la bìstia, i infilénn una stànga ch'i avèven truvè int un càmp e, con un póch ed fadìga, i traspurténn al sumàr a spàla. In l'avéssen mài fàt: la zànt la ridèva ch'as amazèva e ai fèva la bàia drì. Pàr cavères d'int i pastézz, i purténn al sumàr al fiómm e i l'andghénn e acsé i truvénn al rimédi da tótti el ciàcher.
Morèl: mài dèr mànt al ciàcher d'la zànt, parché in la tróven mài pèra!
Nessun commento:
Iscriviti a: Commenti sul post (Atom)


text:
Chatschaders vulan salvar chatscha supplementara
- Glindesdi, 9.2.2015, 9:45, actualisà a las 9:48
Ils visitaders da l'exposiziun da chatscha e pestga a Cuira èn vaira perina. Forsa betg davart tge buis tge sajetta il meglier u tge giacca che tegn il pli chaud, dentant quai che pertutga la chatscha supplementara.
Per ils pli blers che RTR ha dumandà a l'exposiziun èsi numnadamain cler che la chatscha supplementara sto restar en ina furma u l'autra.
Passa 50 expositurs èn sa preschentads
L’Expo Chur SA maina atras l’exposiziun per chatschaders, pestgaders e sportists dad outdoor ch'è stada la fin d’emna en la halla da la citad. Dasper l’exposiziun ordinaria datti er exposiziuns spezialas, referats dal fatg ed in program accumpagnant.
Passa 50 expositurs han preschentà als visitaders lur products e purschidas en connex cun la chatscha e pestga. Tranter schluppets, pertgas, patronas e trofeas sa chattava era ina gruppa che polarisescha, la “Gruppa luf Svizra”. I duaja esser ina pussaivladad da s’entupada e da barat per interessads, uschia ils organisaturs.


text:
Festa d’october
- Mardi, 11.10.2016, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 11.10.2016, 19:00, RTR
-
Repetiziun:
- Mesemna, 12.10.2016, 14:03, RTR
La festa d'october da Minca è la pli gronda festa populara dal mund. In temps per sa scuntrar cun ses amis e far festa. Star da cumpagnia e festivar in zic, quai fan era «Noss Chors» oz.
Gia mez settember ha la festa d'october a Minca cumenzà ed ha suenter 17 dis serrà sias portas. Era sche la festa mamma è gia finida, en blers auters lieus cuntinuescha ella. Era nus Rumantschs stain bain savens da cumpagnia e faschain festa, e sche quai è il cas, lura vegn bainprest chantà cun corp ed olma. Perquai possedain nus era in vast repertori cun chanzuns da cumpagnia.
Redacziun: Gion Dominic Pohle


text:
La Dolomites.
Dan nëus se ërjeles su sciche de gran catedreles de sas.
La valedes ladines à mantenì na pert de si carateristiches particuleres, dantaldut si rujeneda, scebën che les ne n'ie nia unides stlutes ora dal mond ntëurvia y à fat pea n mudamënt economich radical.
I jëuni – i granc de duman – ie i prutagonisć de chësta mostra itineranta "Viac tla Ladinia": na ancunteda cun i ladins dla Dolomites. I jëuni à l'ucajion unica de cialé sun si identità y de abiné l drë' balanz cun l mond multiculturel de al didancuei. Uni tant iel de mpurtanza viventé l lecort de nosc passà, per pudëi zidlé nosc daunì y resté liei a nosta ravises.