text:
Ils 32 chanuns da 12cm novs duain serrar la largia ch'è vegnida averta il 2009 cun metter ord servetsch tancs cun la medema grondezza da muniziun.
L'acquist da questas armas saja dispitaivel damai ch'i na saja betg da spetgar che la Svizra vegnia attatgada a moda directa militara, uschia l'avis da la sanestra. Quest maletg da guerra saja antiquà e na correspundia betg al temp dad oz. En quest temp saja da sa preparar per attatgas da cyber e da terrorissem, qua saja da chattar respostas.
La gronda part dal parlament è dentant da l'avis ch'il militar dovria differentas abilitads. Uschia han els fatg valair cun 135 vuschs cunter 52 vuschs. Ils ulteriurs projects d'armaziun n'han betg gì problems da passar.
Nagina resposta en tge che duai vegnir investì
Betg vulì discutar ha la chombra gronda davart in nov credit da rama per ils proxims quatter onns, uschia che quel resta tar 20 milliardas francs. La Partida socialdemocratica (PS) vuless ch'il Cussegl federal declera per tge ch'ils daners vegnian investids. Oz nagin che sappia dir per tge che tants daners duain vegnir investids. Il Cussegl federal aveva proponì mo 18,8 milliardas.
RR novitads 11:30


c: text/html

text:
La Swiss è l'emprima societad aviatica ch'ha empustà quest nov tip d'aviun. L'aviun per distanzas curtas e mez lungas duai far mo la mesadad da la canera d'aviuns cumparegliabels, scriva la Swiss. Ed el dovria era in quart damain carburant.
Cun la CS100 da Bombardier substituescha la Swiss durant ils proxims dus onns tut sias maschinas da la flotta Avro RJ100 (Jumbolino). La nova maschina da la Swiss vegn a far ses emprim sgol commerzial ils 15 da fanadur da Turitg a Paris-Charles-de-Gaulle.
RR novitads 12:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sân Zvân fà vèder l'ingân.
Bişògna dîr che préma ed mètr's a druvêr al mēter, i sistēma 'd amzûra ed lunghèsa ēren divêrs da Stêt a Stêt mó mìa sōl ânca tra sitê e sitê e, adiritûra, tra muntâgna, pianûra e bâsa.
A Rèz a 's druvêva al brâs ch'l' ēra cîrca 64 centémeter e la pêrdga ch'l ' êra cumpâgn a 6 brâs oséja 3 mêter e 86 cîrca.
St' amzûri campiòun în stêdi intajêdi, e incòra incō a 's pōlen vèder bèin, ind la clòuna a mansèina int al d' ed fôra dal Batistèri ed Rèz dedichê a Sân Zvân.
Per còst, chi alōra al pinsêva d'èser stê ferghê, l'andêva a cuntrolêr cun l'amzûra intajêda ind la clòuna ed Sân Zvân se còl ch' a gh' îven dê l'êra gióst.
Cun 'na lèg dal 27 utòber 1803 ânca a Rèz a s' é cumincê a druvêr al Sistēma Mètrich Decimêl, mó al dét al gh'é 'rmêş e l'é druvê incòra al dé 'd incō.
Dal j amzûri in ûş alōra a gh'é 'rmêş sōl l'amzûra agrâria: la biōlca ch' l' é cumpâgn a 2922,25 mēter quêder.


text:
Savens è la resposta «Na» cura ch’il persunal da cassa dumonda sch’ins vul la quittanza. E sch’ins prenda ina giada ella, lura mo per savair mirar sch’il cassier u cassiera ha dà en correctamain las acziuns. Uschia ch’ella sa tschenta baud u tard en il rument. Era per l’ecologia n’èn quels cedels betg buns. Ad onn vegn duvrà pliras tschientmilli tonnas palpiri. Uschia ch’igl è meglier da desister dad els.
Datti alternativas da controllar la cumpra, schegea ch’ins desista d’ina quittanza?
Gea. I dependa dentant nua ch’ins fa sias cumissiuns. Possessurs d’ina supercard u carta da cumulus san drizzar en online da survegnir la quittanza via telefonin u per e-mail.
In collavuratur da la stizun fa reproschas a mai d’avair engulà. Dentant hai jau nagina quittanza sco cumprova. Tge sai jau far?
Sch’ins vegn en quella situaziun e n’ha betg pli ina quittanza, datti nagin motiv da vegnir gnervus. Las bleras cassas han in sistem nua ch’ins sa persequitar enavos la cumpra. Uschia ch’ins sa cumprovar da betg esser in da la grifla lunga.
In da mes products cumprads è donnegià. Sai jau returnar quai product senza quittanza?
Tenor Maria Kressbach – l’experta da temas da consum tar SRF – sajan las stizuns u butias enconuschentas da commerzi en detagl culantas quai che pertutga products pli bunmartgads. Cunzunt è ina restituziun pussaivla sch’i sa tracta da products da l’atgna marca. Auter vesi ora tar products pli chars, sco per exempel ina televisiun donnegiada. Lura èsi meglier da salvar la quittanza – cunzunt sch’ina garanzia è integrada.


text:
Per ils da Laax è tut stà focussà sin quest ultim gieu encunter Sedrun-Mustér. Cunquai ch'i ha en quest onn spezial da corona dà nagina runda da primavaira en il campiunadi regiunal, è quai stà il sulet gieu anc da la runda d'atun per ils da Laax. Ch'ins è emnas stà focussà be sin quest gieu, dil qual tut dependeva sch'i basta per la promoziun – han ins sentì svelt. Squitsch e gnarvusadad han laschà far sbagls. Ed ils da Sedrun-Mustér han fatg tut auter che simpel la promoziun. Si'equipa n'hagi betg dà il ballape ch'ella sappi, ha ditg il scheftrenader Daniel Caduff. Betg pudì clamar giu ses potenzial.
Quest potenzial ch'ins vegn a duvrar la proxima stagiun, sch'ins vul tegnair pitg als clubs en 4. liga. Ina liga ch'il CB Laax è adina puspè sa fermà ils onns passads. Stedi dentant senza success. Suenter la promoziun spitgava puspè la relegaziun. Questa giada è Ivan Brunold, il manager dal club, persvadì ch'ins vegn a sa tegnair almain enamez la tabella cun potenzial enavant. L'equipa saja sa madirada ils ultims onns, haja fatg in svilup e creschida ensemen. Ir si per puspè turnar engiu en in onn duai tutgar al passà.
Il si e giu dal CB Laax
2014/15 – 5. liga
2015/16 – 4. liga
2016/17 – 4. liga
2017/18 – 5. liga
2018/19 – 4. liga
2019/20 – 5. liga
2020/21 – 5. liga
2021/22 – 4. liga


text:
Ils 5 da december 2017 ha l'Armasuisse fatg la dumonda al departament federal per defensiun protecziun da la populaziun e sport, da sanar il plaz da sajettar a Val Sogn Placi, Mustér. Il terren (la plaunca dal rempar) cuntegnia memia bler plum (passa 2'000 mg pm/kg). La finamira saja da sanar quest terren ch’il proprietari Mario Andriuet possia puspè nizzegiar el sco pastgira per sia biestga, di Rolf Keiser da l'Armasuisse. Sco Andriuet ha ditg ad RTR, è el cuntent ch'il plaz vegn sanà. La vischnanca da Mustér ha approvà la dumonda ils 3 da schaner 2018.
Plitost rutina
I saja plitost rutina da sanar quest plaz, perquai che quel saja vegnì duvrà durant in curt temp dal 1995 – 2001. Ins enconuschia la situaziun ed ins sappia era cun tge muniziun che la schuldada sajettava. Igl è vegnì sajettà cun la buis d’assagl e cun pistolas sin ina distanza da pli pauc che 50 meters.
40'000 francs
Els quintian da pudair sanar il plaz e dismetter il material (ca. 20 m³) il settember che vegn. L’acziun custia ca. 40’000 francs. I possia cuzzar 2 – 3 onns fin ch’il plaz saja puspè recultivà ed il proprietari possia puspè duvrar quel e las vatgas pascular là, manegia Keiser.
Cura che las lavurs èn finidas sto Armasuisse preschentar in rapport al departament federal per defensiun, a l’uffizi federal per ambient ed a l’uffizi per natira ed ambient dal chantunal Grischun.
RR actualitad 12:00


text:
Il suveran svizzer vegn ad avair il davos pled pertutgant la lescha federala davart ils gieus per daners. A Berna han oz represchentants da la partidas giuvnas da la Partida populara Svizra, dals liberaldemocrats e dals vert-liberals inoltrà passa 60'000 suttascripziuns per il referendum.
Casinos online da l'ester era en Svizra
Tenor Benjamin Fischer, il president da la partida giuvna da la Partida populara Svizra pericliteschia la pussaivladad da bloccar las paginas da casinos online da l'ester la libertad en l'internet.
«Nus na vulain naginas relaziuns chinaisas. La cumparegliaziun è il mument forsa extrema. Dentant sche nus faschain in emprim pass en quella direcziun lura duvrain nus era in’instanza da censura che fa valair quella bloccada. Mo per ils gieus per daners fiss quai exagerà e lura suondan autras pretensiuns e giavischs.»
Davart la lescha federala davart ils gieus per daners vegnan las svizras ed ils svizzers probabel a decider l'entschatta zercladur.
RR novitads 17:00


text:
In'emna che las scolaras ed ils scolars dal gimnasi da la scola claustrala a Mustér na vegnan betg ad emblidar uschè svelt. L’ultima emna avant las vacanzas d’atun èn els stads artistas ed artists. Mintga gruppa ha creà ina ovra ord chartun ed alura era preschentà quellas. La finala ha quai dà maschinas da dumbrar munaida, tualettas da chartun, sco era installaziuns da murmlas.
Per ils responsabels è l’emna stada in success. Uschia hajan ins pudì mussar a las scolaras ed ils scolars l’art contemporan e surtut il curaschi da pudair s’exprimer era en ina autra furma ch’usità, di Quirina Lechmann, scolasts d’englais e tudestg ma era chantadura d’opera.
Dapli spazi per la creativitad
Ina da las finamiras saja stà da pussibilitar a las scolaras ed ils scolaras da s’inscuntrar en ina autra moda e da pudair vesair ch’ins po far art, ma era che quai n’è betg simpel. En ina preschentaziun han alura tuts mussà lur ovras. L’emna saja stada in eveniment era perquai ch’ins haja pudì discurrer liber cun mintg’in ed uschia era emblidar il temp. I duvrass anc bler dapli da quellas emnas, è il facit d’in scolar.


text:
Vegnir campiun mundial, quai è nagut da nov per Nino Schurter. Gia sis giadas è il mountainbiker lumnezian vegnì campiun mundial da l'elita, ulteriuras sis giadas tar il juniors, ils U23 u cun la staffetta svizra. Ma a chasa en Svizra è il campiun olimpic da Rio anc mai vegnì campiun mundial. Quai vul Nino Schurter midar ils 8 da settember a Lai cura ch’el parta sco defensur dal titel al campiunadi mundial da mountainbike. L’atun passà ha Schurter gudagnà a Cairns en l’Australia ses sisavel titel da campiun mundial tar l’elita, quai è record.
Era Jolanda Neff parta sco defensura dal titel
Quai che Nino Schurter è tar ils umens è Jolanda Neff tar las dunnas: la meglra ciclista da mountainbike da la Svizra e – almain il mument - la meglra dal mund. Suenter che Neff aveva gia gudagnà duas giadas la cuppa mundiala da mountainbike è ella vegnida l’atun passà a Cairns per l'emprima giada campiunessa mundiala. Quai titel vul Jolanda Neff defender il settember als campiunadis mundials a Lai. I fiss l’emprima victoria impurtanta a Lai. La cuppa mundiala sin la medema pista da cursa ha ella numnadamain anc mai gudagnà.
Corina Gantenbein, la ciclista grischuna atipica
Corina Gantenbein è la suletta grischuna che è en l'equipa naziunala svizra da mountainbike. Ella è ina ciclista atipica che ha cumenzà pir sco persuna creschida cun il sport da mountainbike. Sco giuvna era ella insumma betg sportiva e sunava pli gugent violina. Ma malgrà ch’ella ha atgnamain cumenzà memia tard ha ella tuttina anc fatg ina bella carriera. Cun 28 onns è la sportista da Claustra vegnida per l’emprima giada en l’equipa naziunala. Uss ha Corina Gantenbein 32 onns ed anc adina betg a fin da ses svilup sportiv. Als campiunadis mundials a Lai vul ella meglierar sia otgavla plazza dal campiunadi mundial da l’onn passà.
RR sportissimo 17:00


text:
L’onn passà aveva la segund gronda banca svizra anc nudà in gudogn da passa 1 milliarda francs. En l'emprim quartal 2016 ha sulettamain la sparta d'administraziun da facultad en l'exteriur fatg gudogn.
Ils experts analists avevan prognostitgà ina perdita da 474 milliuns francs. Il schef da la Credit Suisse, Tidjane Thiam, ha avertì ch’era en il segund quartal 2016 pudessi cuntinuar cun quest trend negativ.
Il deficit en l'emprim quartal è gia il segund en roda. L'ultim quartal dal 2015 aveval la banca gia nudà ina sperdita da 5,8 milliardas francs. Quai pervi da restructuraziuns e cuntraversas giuridicas.
Gia il schaner aveva la banca annunzià da vulair stritgar plazzas, uschia sajan fin oz 3500 plazzas vegnidas stritgadas, communitgescha la CS quai sajan 58% da la finamira da 4000 fin 6000 plazzas fin la fin 2016.
RR novitads 08:00


text:
La situaziun en sia patria n’era betg pli supportabla, e perquai haja el decidì il 2015 d’emigrar, raquinta Hazrat Omar Afridi. Detagls na vul el però betg tradir. En il Grischun ha el l’emprim emprendì tudestg. Uss lavura il giuven da 21 onns en in restaurant dal territori da skis Sursaissa/Mundaun. En il Pakistan lavurava el sco pur e miradur. Lavurar en la gastronomia saja stà per el in sigl en l’aua fraida, il medem mument dentant er ina gronda schanza.
Emprendissadi per requirents d’asil
Per la gastronomia èn lavureras e lavurers da l’exteriur fitg impurtants, di Annalisa Giger da Gastro Grischun. Chattar persunal indigen che saja pront da far labvur irregulara daventia pli e pli grev. Perquai veglia Gastro Grischun porscher en l’avegnir in emprendissadi per requirents d’asil. Uschia duain els survegnir la pussaivladad da s’integrar e da meglierar lur schanzas en quest sectur.
Hazrat Omar Afridi na sa anc betg, sch’el vul far in tal emprendissadi. Sch’el po restar en il Grischun, dependa co che la situaziun en sia patria sa sviluppescha. Ses siemi fiss da pudair restar e da far la patenta dad ir cun bus.
Telesguard 17:40


text:
La U10 ie n dumėnia ai 5 de merz furneda a Sterzing per l penultim turnoi de chėsta sajon. Purtruep ne ąla nia drė butą y i ą perdł duta la trėi la partides: contra l HC Alta Badia 3:0, contra l HC Sterzing Broncos Junior 4:1 (gol de Leo Moroder) y contra l HC Kaltern ėnghe 3:0.
U12 Maran - Gherdėina 3:2 (2:2, 1:0, 0:0)
Tla partida dezijiva dla Under 12 a Maran, per sla fé ora per l 9. post dl campiunat 2016/2017, ti ąla purtruep mpue sciacą ai nosc. Do doi menuc de partida ą Nicolas Hofer fat n beliscimo gol. Do mé ot menuc dl prim tėmp ą Maximilian Moroder fat l segondo gol. Ma l Maran ie stat bon de valivé ora l resultat mo tl prim tėmp. Tl segondo tėmp ą l Maran fat mo n gol y tl terzo tėmp ne n iel plu tumą deguni. Nsci ie la partida jita ora 3:2 per l Maran. Davia che la partida de andata fova unida vėnta dala scuadra de Gherdėina per 3:2, iesen jic ai penalties. Tlo ą Nicolas Hofer y Matthias Perathoner fat i goi, ma l Maran ie stat bon de fé ite trėi penalties y se ą nsci fat sie l 9. post y l Gherdėina ą finą via nsci si sajon al 10. post. I mutons fova mpo drėt cuntėnc ajache i ą mparą truep ntan chėsta sajon y cėla bele inant al proscimo campionat.
U14 Bulsan - Gherdėina 8:5
La scuadra dla Under 14 ą jugą n juebia ai 2 de merz tl Palaonda a Bulsan bele da mesa la nuef daduman. Tl prim ne ruvovi nia drė ite tl juech, bonamėnter fovi mo mpue ndurmenzei, y se ą giapą trėi goi te puec menuc. Da dedņ ą l trainadėur mudą verdiaporta per ti dé mpue na scasseda a duta la scuadra y i ą recuperą drėt bėn, ma l fova danz bele mpue tert y ala fin ąi mo perdł per 5:8. Per l Gherdėina ąl fat i goi: Leo Messner (3), Davide Maccaluso y Marc Kasslatter.
U16 Gherdėina - Kaltern 5:3 (1:1, 1:1, 3:1)
La scuadra dla Under16 ą jugą n sada ai 4 de merz si penultima partida de campiunat n cėsa contra l Kaltern. La partida fova scialdi valiva. L Gherdėina ą fat n bel juech de scuadra, se passan for bel la scipa y trajan trupe iedesc sun cassa, ma i goi ne ulova nia jģ ite. Permņ tl terzo tėmp se ąl giaurģ l buton y cun mo trėi goi ą i mutons dl Gherdėina vencił per 5:3. Per l Gherdėina ąl fat i goi: Gabriel Stenico (2), Nicholas Paratoni, Tim Linder y Leo Messner.
U19 Gherdėina - Puster 4:2 (0:1, 1:0, 3:1)
N lunesc ai 6 de merz ą la Under 19 jugą n cėsa contra i pustri. La partida fova nteressanta nchin ala fin, l Gherdėina drucova y trajova mo n tant che no i averseres, ma i se ą stentą dassėnn a ti fé i goi. Tl terzo tėmp ti ąla pona butą a valivé ora, do che i fova mo dovia de n gol y pona de ti fé ite mo doi goi, vencian nsci cun merit per 4:2. Per l Gherdėina ąl fat i goi: Samuel Moroder, Jan Demetz, Juri Runggaldier y Damian Bergmeister.
Serie C Gherdėina - Valpellice
La partida dla Serie C che ėssa dassł vester n la ultima dumėnia, ne nie nia unida fata, davia che la scuadra dl Valpellice ne se ą nia presentą.


text:
Uss cumenza il campiunadi en segunda liga per propi, er per las duas equipas engiadinaisas. San Murezzan ed il Cdh Engiadina dattan questa fin d’emna las emprimas partidas a chasa. Las duas equipas cumbattan durant questa stagiun per finamiras differentas. L’equipa da l'Engiadin'Ota vul puspè avanzar en ils playoffs – lura è tut pussaivel, e il Cdh Engiadina vul simplamain restar en segunda liga.
Adina puspè pitschens midaments
Era las fatschas da las equipas da hockey engiadinaisas sa midan adina puspè in zichel. San Murezzan sto per exempel vegnir ora questa stagiun per l’emprima giada dapi tschintg stagiuns senza Gianni Donati. L’anteriur giugader da la liga naziunala A ha terminà sia carriera activa. Da vart dal Cdh Engiadina ha l’equipa da desister sin Diego Del’Andrino. Omadus, Donati sco era Del’Andrino, eran giugaders fitg impurtants per lur equipas e vegnan a mancar en la liga.
San Murezzan è pront per la nova stagiun
Durant las davosas emnas ha San Murezzan pudì trenar tenor giavisch sin la nova stagiun. L’equipa è pronta e cuntenta ch'il nov campiunadi cumenza. Ina buna partenza è impurtanta, alura san ins ch'il trenament durant la stad è stà gist.
Engiadina cun nov capitani
Suenter bleras stagiuns ha Andri Riatsch dà vinavant la fascha da capitani ad Andrea «Dea» Biert. Biert è in nov giugader en il dress dal Cdh Engiadina. Durant si'entira vita da hockeyan ha Biert dà tar San Murezzan.
RR Sportissimo 17:00


text:
cuntegn
Noss Chors
-
Game of Choirs
Gieus da computer, films e chors? Va quai a prà? Geabain! Noss Chors preschentan ina selecziun da diversas chanzuns ord gieus da computer e films.
Ils emprims gieus da computer èn stads fitg rudimentars e sch’i vevan musica lura è quai savens stà in pipegiar electronic. El decurs dals ultims onns e decennis è quai sa midà fitg. Ils gieus èn daventads pli cumplex e pli elavurads. Ed era la musica è sa midada. Nagut pli cun otg tuns electronics. Uss investeschan las fatschentas blers daners per cumponer chanzuns aposta per lur gieus. Quellas cumposiziuns vegnan lura registradas cun orchesters e chors professiunals. Sco per exempel il «Czech Film Orchestra and Choir» ch’exista gia dapi il 1943.
Tar films è la musica gia stada impurtanta davent da l’entschatta. En il film mit, sco per exempel quels da Charlie Chaplin, è il clavazin stà essenzial. Era qua ha l’industria cinematografica cumenzà baud ad engaschar orchesters e chors per registrar cumposiziuns fatgas a posta per lur films. Ozendi n’èsi betg da s’imaginar in film grond da Hollywood senza musica monumentala e cumponists sco per exempel Hans Zimmer èn renumads sin l’entir mund. La musica sustegn il maletg cun crear l’atmosfera giavischada. Uschia san ins savens mo cun tadlar la musica sch’i è ina cumedia, ina romanza ubain in film da horror.
Per l’emissiun dad oz avain nus perquai selecziunà insaquantas chanzuns da chors ord gieus da computer e films.
Ils titels en l'emissiun


text:
Quella na saja betg pli realisabla en questa furma, èsi vegnì ditg en il cussegl da vischnanca. Mo tuttina han cusseglieras e cussegliers discutà sur da l'inizativa. La finala ha quai dà duas propostas:
- Da far ina votaziun consultativa sur dal text da l’iniziativa (cun excluder la vischnanca da Tujetsch): Il resultat: 6 gea, 6 na, 2 abstenziuns.
- Da votar sur d'ina proposta che vul che la suprastanza communala da Trun elavureschia variantas per collavurar ubain fusiunar cun autras vischnancas en la Cadi. Il resultat: 7 gea, 5 na, 2 abstenziuns.
Sco il president dal cussegl Donat Albin ha ditg ad RTR na saja questa proposta dentant lianta.
Plinavant ha il cussegl elegì Toni Pfister vicepresident communal per il rest da la perioda d’uffizi 2015-2017.


text:
Soziologen sprechen über Bumerangkinder. Manchmal sind sie selbst Eltern, sie kehren mit ihrem Nachwuchs zu Mama und Papa zurück. Dieses in Italien oder Spanien bekannte Phänomen ist heute auch in der Schweiz Realität.
Myriam Gazut
Hughes Firmann
Sébastien Fawer
Christine Hoffet
Temps Présent (RTS)
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
Ina mattatscha da set onns è morta suenter in accident durant far termagls a la staziun a val da las pendicularas a Flem. Ella haja fatg termagls dasper ina figura da lain da 1,5 meters. Quella saja cupitgada ed haja blessà la mattatscha grevamain al chau, scriva la polizia chantunala. Ils geniturs e terzas persunas hajan empruvà da gidar sco er alarmà il servetsch da salvament. Silsuenter hajan ins sgulà la pazienta a Cuira en l'Ospital chantunal. Malgrà tuttas stentas è la mattatscha da set onns morta.
Appel a perditgas
Anc n'èsi betg cler, daco che la figura da lain è crudada. Persunas ch'han observà l'accident duain s'annunziar tar il post da polizia Flem. La procura publica e la Polizia chantunala grischuna han cumenzà lur retschertga davart l'andament da l'accident.


text:
A partir dal 1. da schaner 2019 remplazza ina taxa independenta dals apparats la taxa da recepziun actuala (Billag). La nova taxa per radio e televisiun importa nov a 365 francs per chasada privata ad onn. Mintga chasada privata e mintga interpresa cun sedia en Svizra è suttamessa a la taxa. I n'emporta betg, schebain insatgi retschaiva ils programs da radio e televisiun via satellit, antenna u internet – ed era betg tge gener d'emissiuns ch'ina persuna consumescha.
In'interpresa cun ina svieuta da passa 500 000 francs paja tut tenor svieuta tranter 365 e 35 590 francs per onn. Il Cussegl federal decida davart l'autezza e la repartiziun da las taxas.
La SRG SSR porscha programs da radio e televisiun per incumbensa da la publicitad: il service public. Ella serva exclusivamain a la communitad e n'ha betg la mira da far in gudogn. La SRG SSR sa finanziescha per gronda part d'entradas da taxas, però era da contribuziuns da sponsurs, da propaganda e d'autras entradas commerzialas. Ella survegn taxas per ademplir l'incumbensa dal cussegl federal: producir e derasar programs da radio e televisiun equivalents per l'entira Svizra en tut las quatter linguas naziunalas. Questas taxas vegnan incassadas da l'interpresa Serafe SA, il link avra en ina nova fanestra.


text:
Las pussaivladads da segar in territori ferm pertutgà da la claffa en dentant limitadas. En in ciclus da otg onns po il pur segar mo duas giadas il prà trais emnas pli baud. La prevenziun encunter la derasaziun da la claffa è vegnida instradada l'onn 2006.
La claffa – parasit malvesì
Per evitar che la claffa sa derasia anc pli fitg, cusseglia l'Uffizi per l'ambient e natira dal chantun Grischun da segar il prà trais emnas avant ch'il sem da la flur crodia a terra e sa derasia.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Mallare
Mallare (en lìgure: Malëre) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Savona.
El g'ha 'na popolasiù de 1 178 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 32,6 km² e 'na densità de popolasiù de 36 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Altare, Bormida, Calice Ligure, Carcare, Orco Feglino, Pallare, Quiliano.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Mallare l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
En tschertas regiuns dal Grischun datti blers tschiervs. Quai tranter auter er pervia dals ultims envierns ch’èn stads miaivels. Tenor il plan da reducziun da la regenza ston perquai vegnir sajettads 5’370. Quai èn 160 dapli che l’onn passà.
District da chatscha Signuradi-Partenz
En il district da chatscha Signuradi-Partenz smanatscha er la tuberculosa. Cun in project da pilot vegni uschia er lubì da sajettar durant trais dis en nov asils, quai animals feminins che na mainan betg.
Ultra da quai èsi lubì da sajettar tschiervs lantschet, independent da la lunghezza da lur corna. Questa nova regulaziun vala fin ils 10 da settember en l’entir district da chatscha - era dador ils asils - senza limitas da dumber.
Da verd sin oransch
Da nov èsi er obligatoric da purtar vestgadira luminusa sin la chatscha da gruppas. La segirtad da persunas che prendan part a chatscha en gruppa duai vegnir augmentada. La restricziun da quatter persunas per gruppa vegn per la chatsch’auta e la chatscha speziala abolida. Per la chatscha bassa vala ella vinavant.
Giasts da chatscha bainvis
Cun il plan da reducziun vegn introducì ina charta da giasts per dis limitads. Mintga chatschader ch'ha ina patenta da chatsch’auta 2017 po durant dus dis envidar in giast.
RR novitads 09:00


text:
Ils commembers da l’uniun teman ch'ils problems d'avant 8 onns sa repetian, sch'il scumond da baiver crodia. Els giavischan da mantegnair la lescha actuala. Vinavant crititgeschan els che la citad veglia patescha dal dumber creschent d’occurrenzas e da problems da canera, sco la radunanza generala da l’uniun da quartier da la citad veglia ha mussà.
Tenor la citad da Cuira è la situaziun dentant sa midada dal tuttafatg cumpareglià cun il temp cura che la lescha è vegnida introducida. Ils giuvens sajan pli pauc en sortida, e la lavur da prevenziun haja purtà fritg, ha il president da la citad Urs Marti ditg a chaschun da la radunanza da l’uniun.
RR novitads 17:00


text:
L'ovra atomara Fessenheim en l’Alsazia è dapi glindesdi saira las 23:00 dal tut da la rait. Lura è era il segund reactur da l’ovra atomara la pli veglia da la Frantscha vegnì separà da la rait electrica.
L'emprim reactur aveva il concern d’energia franzos EDF gia prendì ord funcziun il favrer. Ils proxims tschintg onns prepara il concern la demontascha da l’ovra. Fin che tut ils indrizs da l’ovra atomara èn lura allontanads, vai anc ina giada 15 onns.
Lunga resistenza
L’ovra da Fessenheim che sa chatta mo 40 kilometers davent dal cunfin svizzer – valeva dapi decennis sco factur da ristg. Dapi ditg avevan activists svizzers e tudestgs cunter l’atom pretendì, che la Frantscha prendia ord funcziun l’ovra. En funcziun era quella ida l’onn 1977.


text:
Il president dal cussegl da scola dal Surses, Giancarlo Torriani da sia vart è surprais da la via ch'ils iniziants han prendì:
Avant bun in mais hai jau udì a marmugnar insatge, ma nagin n’è mai vegnì tar mai cun ina proposta concreta; jau sun schon in pau surprendì ch’ils iniziants n’èn betg ids la via normala – u tar mai u tar la vischnanca.
El ha natiralmain ina tscherta chapientscha per ils iniziants. La politica haja da tadlar il parairi da la populaziun. Per el ha il rumantsch grischun dentant intgins avantatgs. Per l’ina han els finalmain buns meds d’instrucziun, per l’autra è quai pli simpel da chattar scolasts e scolastas. Quai po numnadamain era esser persunas d’in auter idiom che instrueschan rumantsch grischun.
I dovra temp
En cas ch’il pievel vuless turnar tar il surmiran, lura stuess la scola avair peda avunda per translatar ils meds d’instrucziun. Perquai saja quai utopic da vulair instruir surmiran en scola a partir da l’onn 2020/21, sco quai che l’iniziativa pretenda.
Jörg Bühler, il manader da la scola Surses ha ditg envers RTR ch’igl haja il davos temp adina puspè dà discussiuns en connex cun il rumantsch grischun – gist cura ch’autras scolas sajan returnadas tar l’idiom. Dal comité d’iniziativa cunter il rumantsch grischun en scola haja el udì pir avant curt l’emprima giada.
Sco avantatg dal rumantsch grischun vesa Jörg Bühler l’avantatg da chattar magistraglia sco era ils meds d’instrucziun moderns. La fin finala stoppia il pievel decider, tge che saja il meglier en scola. Ma logisticamain saja quai franc ina gronda sfida, sch’ins stuess midar sin l’idiom en scola:
Ils meds stuessan puspè vegnir fatgs en surmiran. Tgi che faschess lura quai na sa probabel nagin il mument.
In auter problem saja ch’il Surses furmia ina pitschna gruppa linguistica ed ins na sappia betg, co ch’il chantun vegniss a sustegnair la midada sin l’idiom. In auter problem pudess esser da chattar scolastas e scolasts dad autras regiuns che na discurrian betg surmiran.
La Lia less accumpagnar las discussiuns
Per il rumantsch grischun na fiss quai betg la fin sche Surses turnass tar il surmiran e laschass crudar il rumantsch grischun, di Martin Gabriel, secretari general da la Lia Rumantscha. La fin finala dovrian il chantun, la confederaziun ed autras instituziuns il rumantsch standardisà.
Jau speresch persunalmain, e quai è in grond giavisch, che questa discussiun vegni fatga tenor fatgs e na betg cun emoziuns dretg e sanester sco quai ch’igl è vegni fatg per exempel en Surselva ed en l’Engiadina.
La dumonda surmiran u rumantsch grischun en la scola da Surses stoppia il pievel decider, la Lia possia mo accumpagnar las discussiuns. Ed en cas ch’i duvrass novs meds d’instrucziun surmirans, gliez fiss l’incumbensa dal chantun.
RR actualitad 12:00


text:
Caseli Landi
Caséli Landi (o apéna Caséli, Caselle Landi in Italian) l'è un cumün d'el sud de la pruìncia de Lod, Lumbardia cun 3 059 abitant (dàto del Dic 2015 [2]). El se tröva in de la Basa Val Padana sü la spunda sinistra del Po.
L’è püsée visìn a Piasensa che a Lod. L'ativitá principal de laurá l'é l'agricultüra, ma gh'é ánca un quál artigián e un para de imprese d'edilìsia.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Prima de diventá pruprietá di Marchés Landi, in d'el 1262, el se ciaméva Caséli del Po, e prima amó Caséli Vécc.
L'è semper stái sü la spunda déstra del Po, ma a la fìn del 1500 i'hann deviáa el fiüm a causa d'i straripamént, e Caséli el s'è truá sü la riva sinistra, in teritóri lumbárd.
L'ha mantegnüd la Diocesi e l'Aministrasión piasentina fin al Cungréss de Viena, 1815.
Al center del paés, ghé dü castéi, ciamád Castell Vécc e Castell Nöu; quell vécc l'è decrépit e disabitád. Quell nöu, de pruprietá del Marchés Manfredi Landi, l'é abitád amò incö da tre famiglie.
La cesa l'é dedicada a la Madona Asunta, e l'è del secul XVII.
Demugrafia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Àlter futugrafìi[Modifega | modifica 'l sorgent]
La cesa del Caséli, dedicada a l'Asunta, in piàsa mons. Mezzadri
Ligamm de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Cunquai che la finanziaziun da las partidas n'è betg transparenta sa basa SRF sin las cifras da Media Focus. L'interpresa persequitescha cuntinuadamain con fitg e savens che las partidas fan reclama. Avant quatter onns han las partidas dà ora il pli bler il mais d'avust. Las pli novas cifras èn dal mais fanadur. Lura han las partidas dà ora quest onn in zic damain ch'il 2011. Tuttina èn las expensas per radund in quart pli autas. Responsablas èn en spezial duas partidas.
Radund 90 % da las expensas van sin il quint da la PPS e da la PLD.
RR novitads 21:00


text:
Ils Stadis Unids vulan sa retrair d'ina ulteriura cunvegna internaziunala – l'uschènumnada cunvegna militara dals «Open Skies – Tschiels averts» per survegliar ils spazi aviatic. La raschun saja che la Russia na sa tegnia betg vi da la cunvegna. Quai communitgescha la Chas'alva a Washington. La cunvegna lubescha tranter auter sgols da controlla vicendaivels en il spazi aviatic dals partenaris da cunvegna.
Critica internaziunala per plan da Trump
La sortida dals Stadis Unids ord la cunvegna davart la surveglianza dal spazi d'aria, l'uschenumnà «Open Skies», ha chaschunà critica internaziunala. Ins deploreschia la decisiun, pertge che quest contract saja in element decisiv per svegliar fidanza. Quai scrivan la Germania, la Frantscha, l'Italia ed auters pajais da l'UE en ina communicaziun communabla. La Russia crititgescha che la segirezza internaziunala vegnia uschia vinavant reducida.


text:
Genevra vul in moratori davart las antennas da 5G sin il territori dal chantun. Il parlament ha approvà ina moziun che pretenda enconuschientas scientificas independentas davart donns per la sanadad e quai avant ch'abolir quest moratori. Tranter auter è vegnì ditg en il parlament chantunal da Genevra, ch'ils concerns da telecommunicaziun declerian als consuments che 5G saja il medem sco 4G. L'ambient vegnia però engrevgià adina pli fitg d'undas electromagneticas e nagin enconuschia las consequenzas per la sanadad.
RR novitads 07:00


text:
Gia definitivamain gudagnà vitiers sez ha la PPS en ils chantuns Argovia, Lucerna, Son Gagl, Sviz, Turgovia ed Uri. Era en ils chantuns Berna e Turitg prevesa la calculaziun approximativa che la PPS gudogna vitiers.
Argovia: PPS e PLD gudognan in sez en il Cussegl naziunal
Il chantun Argovia ha danov in ulteriur sez en il Cussegl naziunal. La victura da las elecziuns, la PPS, ha segira quest sez. Entant gudagna la PLD in sez sin donn e cust da la PS. Il sindicalist Max Chopard n'è betg pli elegì. Las ulteriuras partidas tegnan lur sezs.
Glaruna: Martin Landolt resta Cusseglier naziunal
Il schef da la PBD e Cusseglier naziunal fin qua, Martin Landolt, resta era vinavant Cusseglier naziunal. El gudogna l'elecziun cun radund 700 vuschs dapli che ses concurrent Jacques Marti (PS).
Son Gagl: Gilli e Kessler perdan lur sezs
Omaduas Cusseglieras naziunalas, Margrit Kessler d'Altstätten (PVL) er era Yvonne Gilli da Wil (PES) perdan lur sezs. La PS ha pers passa 3%.
Turgovia: Grazia a Hermann Hess reconquista la PLD in sez
La PLD dal chantun Turgovia ha puspè in sez en il Cussegl naziunal. Procurà per quai ha il candidat Hermann Hess.
Uri: Beat Arnold conquista sez dal Cussegl naziunal per PPS
Il nov Cusseglier naziunal uranais sa numna Beat Arnold. Il directur da segirezza da l'Uri gudogna per l'emprima giada per la PPS in sez per il Cussegl naziunal. Annalise Russi e Frieda Steffen restan senza success.


text:
Il vaccin vegn tranter auter er producì tar l'interpresa Lonza en il Vallais. En total ha la Svizra fin uss segirà 7,5 milliuns dosas dal vaccin. Cun il vaccin da Moderna adempleschan uss dus vaccins cunter Covid-19 il nivel da qualitad da Swissmedic.
Co il Cusseglier federal Alain Berset ha communitgà via Twitter, vegnia Moderna a furnir fin a mesemna radund 200'000 dosas.
Fin favrer vegnia la Svizra plinavant a survegnir radund in milliun dosas dal vaccin da Pfizer/Biontech e da Moderna.
Il vaccin vegn tranter auter producì en Svizra
Ina gronda quantitad dal vaccin da l'interpresa americana Moderna Therapeutics duai vegnir producida en Svizra. Il furnitur da farmazia Lonza vul producir a Visp en il Vallais fin 300 milliuns dosas a onn. Lonza ha gia il settember cumenzà cun la producziun dal vaccin - da gliez temp anc en ils Stadis Unids. Silsuenter ha il concern er cumenzà en Svizra cun la producziun. Per realisar la quantitad da 300 milliuns dosas ad onn vul Lonza stgaffir 200 plazzas.
Lonza producescha en il Vallais, sin incumbensa da Moderna, il vaccin per tut ils martgads cun excepziun dals Stadis Unids. Moderna sez aveva avrì l'avust in center a Basilea per promover la producziun dal vaccin.


text:
Ils 26 da fevrer 2015 furnescha la firma Walser SA a Zezras nos dus novs vehichels per la gallaria d‘access dil Tunnel dil Gottard, equipai pil schurmetg da flad. Il …
Category Archives: Schurmetg da flad
Vehichel d‘intervenziun SF Florian
Ils 26 da fevrer 2015 furnescha la firma Walser SA a Zezras nos dus novs vehichels per la gallaria d‘access dil Tunnel dil Gottard, equipai pil schurmetg da flad. Il …
Bus da schurmetg da flad Curaglia
Naven dall’entschatta settember 2021 stat il niev bus da transport a disposiziun als pumpiers. Il niev bus porscha plaz per nov persunas ed ei staziunaus a Curaglia. Las lavurs specificas …


text:
L’inscunter a Tavau ha lieu dals 22 fin ils 26 da schaner. Macron vegn probabel ad esser preschent ils 24 da schaner. Igl è previs ch'el tegnia in pled. Gia il 2016 è Macron stà a Tavau al WEF, lura sco minister d’economia da la regenza da François Hollande. Lura avev'el appellà a refurmas pli sveltas en Frantscha.
Avant da vegnir en Svizra, va Macron dentant anc al uschenumnà «Inscunter d'attractivitad per la Frantscha» a Versailles. Quai inscunter duai carmalar firmas britannicas en Frantscha suenter che la Gronda Britannia ha decidì da sortir da l'Uniun europeica.
Emmanuel Macron admonescha
Il president franzos ha era crititgà la mesemna il tun dals Stadis Unids, da l'Israel e da l'Arabia Saudita en connex cun l'Iran. Ils trais pajais sajan en blers reguards alliads da la Frantscha. Lur lingia uffiziala saja dentant ina che mainia a la guerra, ha Macron avertì. I saja impurtant da mantegnair il dialog.
RR novitads 06:00


text:
Ficarolo
Ficarolo (en ferarés: Figaról; en vèneto: Ficarolo) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Rovigo.
El g'ha 'na popolasiù de 2 577 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 17,8 km² e 'na densità de popolasiù de 145 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Bagnolo di Po, Bondeno (FE), Felonica (MN), Ferrara (FE), Gaiba, Salara.
Evulusiù demogràficaModifega
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Ficarolo l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Cesio (IM)
Cesio (en lìgure: Cexi) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Imperia.
El g'ha 'na popolasiù de 302 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 8,9 km² e 'na densità de popolasiù de 34 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Caravonica, Casanova Lerrone (SV), Chiusanico, Pieve di Teco, Testico (SV), Vessalico.
Evulusiù demogràficaModifega
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Cesio (Italia) l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
viadi d'atun – 1. & 2. classa
Cunquei ch’il tren ha giu in problem tecnic, vein nus giu in cletg nundetg che Jolanda ed Emil Schmid han menau nus cul bus sil Pass Alpsu. Naven da leu essan nus viagiai encunter il Pass Tiarms. Arrivai sil punct il pli ault vein nus gudiu ina pausa e la bellezia vesta sils bials cuolms.
Sin viadi encunter Val Val han tuts schau gustar ils buns e dultschs izuns. A Val Val ha mintgin giu plascher da tut las bunas caussas pachetadas el sacados.
Suenter gentar han entgins gudiu il ruaus, auters han fatg da sezuppar ni termagls cugl ual e baghegiau mirs e laghets. Nus essan allura viagiai vinavon a Milez nua che nus vein aunc fatg entgins giugs. Cuntents essan nus turnai cugl Emil ed il Pius tier la scola.
fotografias da Doris Friberg & Nicoletta Marino


text:
Ludovico Ariosto
Ludovico Ariosto (Rèz, 8 setèmber 1474 – Frèra, 6 lój 1533) l'é stê un povēta, scritōr, scritōr ed cumèdi dramâtichi, avtōr ed Orlando furioso.
La véta
Só pêder Nicolò, ed faméja nobil, al fêva pêrt dla cōrt dal dóca Ercole I d'Este e l’éra cmandânt dal presédi militêr d’ j Estèins a Rèz. La mêdra, Daria Malaguzzi Valeri, l’ éra ‘na nôbil ed Rèz. Ludovico la inviê da préma, per vòja dal pêder, di stódi ed lèg a Frèra che a j à piantê lé dôp pôch tèimp per impgnêres dal tót insém ai stódi leterâri sóta la guîda dal frê Gregorio Da Spoleto.
L'Ariôst al frequentêva, ind al fratèimp, di stódi ed filoṣoféia ind l’universitê ed Frèra acsé al ‘s é pasionê ânca a la poveṣéia popolêra. Dvintê amîgh ed Pietro Bembo, l’à spartî sêgh l'intuṣiâṣem e la pasiòun pr’ al j-ôpri dal Petrarca.
A l’impruvîṣa mōrt dal pêder sucèsa int al 1500, Ludovico al ‘s é catê a tgnî adrê a la faméja; per còst as véd "ublighê" a tōr l'incâregh ed capitân dla rôca atâch a Canósa. Dôp turnê a Fréra, l’é andê a lavurêr pr'al cardinêl Ippolito d'Este (fiôl d’ Ercole e fradél d’ Alfonso d'Este), pr’ utgnîr soquânt benefési ed cêsa, dôp al ‘s é fât ânca cèregh. In sté peréiod dòunca, a câṣva dal facèndi diplomâtichi e pulétichi ch’ as duvîva impgnêres, an gh’îva mìa al tèimp d’intresêres a la leteratûra. Dôp la môrt dal pêpa Giulio II della Rovere, l'é stê numinê pêpa Leone X (Giovanni de' Medici) ch’ l’ îva despés manifestê stéma e amicésia ind i cunfrûnt ed l’Ariôst. Al povēta al cunsidrêva Róma al cèinter culturêl italiân ed préma impurtânsa, decidènd acsé d’andêr a la cória papêla cun la sperânsa de spustêres là dôp avèir utgnû ‘n incâregh, mó nisûn incâregh a gh’é stê ufêrt.
Còsta l’é stêda ‘na delusiòun per Ludovico, mó a l’ istès tèimp l’é cumincê per ló un peréiod bòun, duvû sia a mutîv d’afét che a mutîv profesionêl. L'Ariôst al 's é inamurê ed 'na dòna, Alessandra Benucci, mujêra ed un mercânt fiurintèin, Tito Strozzi, ch' al frequentêva la cōrt estèins per afâri. Dôp ch' l' êra armêsa vèdva, la dòna la 's é trasferîda a Fréra cuminciànd un rapôrt cun al scritôr (D. Ariôst). L'Ariôst l'êra sèimper stê retentîv vêrs al matrimòni, per còst al 's é spusê sôl dôp ân in grând segrêt per la paûra ed pêrder i benefési ed cêsa che gh'êren stê dê. La cuntitèsa ind al câmp profesionêl invêci, l'à gh'é stêda dêda da la publicasiòun 'dla préma edisiòun ed l' Orlando furioso, poēma divîs in 40 cânt ch' l' îva cumincê la scritûra 11 ân préma edla publicasiòun.
Cîrca 11 ân dôp, l' à rifiutê l'incâregh d' imbasiadōr papêl, l'à spieghê che i mutîv che l'àn persuâs a rifiutêr l'êra al desidéri d'armâgner a ténder al só ôpri in tranquillitê e d'armâgner atâch a só mujêra. Dimòndi dal só ôpri in ségvit, dôp èser stêdi revisiunêdi, în stêdi argumèint ed rapresentasiòun teatrêli. I viâṣ in sté peréiod per l'avtōr în mìa stê pôch dal mumèint ch' l' é andê a Mòdna a fêr de scôrta a l'imperadōr Carlo V ed pasâg int al Stêt Estèins e in ségvit l'é andê a Firèinsa, a Venèsia e a Mântva, per incuntrêr incòra Carlo V. Turnê a Fréra al môr al 6 ed lój dal 1533.
Ludovico l'é stê suplî préma ind la cêsa ed S. Benedèt a Fréra e in ségvit l'é gnû suplî cun grând unōr a Palâs Paradîs.
a chi piace la chierca ,a chi la spada,
a chi la patria,a chi li strani liti.
Chi vuole andare a torno,a torno vada:
vegga Inghelterra, Ongheria, Francia e Spagna;
a me piace abitar la mia contrada.»
Al j ôpri
Orlando Furioso
Al sâtri
- I – al rifiût d'andêr a drê al cardinêl Ippolito ad Agria (Ungheria)
- II – polèmica cuntèr la côrt papêla
- III – al mèt in mòstra al só idêl ed véta scét e rententîv ed miri mundâni
- IV – permanèinsa i Garfagnâna. Al spiêga la só véta difècila e l'ascra vêrs Fréra e la dóna ch'al vrîva bèin
- V – cunséli insèma al sciēlta ed 'n bòuna mujèra
- VI – (al Bembo) l'arcûrda i stódi ed leteradûra fât
- VII – mutîv ch 'l ' ân invujê a rifiutêr la cârica d' imbasiadōr a Ròma.
Al j ôpri teatrêli
- La Tragedia di Tisbe (1493)
- La Cassaria (1508)
- I Suppositi (1509)
- Il Negromante(1520)
- La Lena (1528)
- Studenti (1518)


text:
Ziviltés precolombianes
Les ziviltés precolombianes é ziviltés che s’á svilupé tl continënt american tl Mesoamerica y tl’America dl Süd dan dala descurida dl’America da pert de Cristoforo Colombo dl 1492. Danter les carateristiches de chëstes ziviltés êl le vire tres tl medemo post, l’organisaziun te cités y te na gerarchia soziala y le se dé jö cun l’agricoltöra. Canche al é roé adarlerch i europeics, ê deplü de chëstes zivilités bele mortes fora y al è ma sté meso da les conësce tres reperc archeologics. Danter les zivilités precolombianes plü importantes él i Maya, i Aztecs y i Inca.


text:
Asteroid 233943 Falera
Ils 26 da matg 2010 ha l’Uniun astronomica internaziunala (IAU) cun sedia a Paris (Frontscha) ed il Minor Planet Center dall’Universitad Harvard a Cambridge (USA) denominau igl asteroid cun la numera constanta 233943 “Falera”.
Cun la surdada da quei num vegn la lavur digl observatori “Mirasteilas” a Falera renconuschida. Quel sefatschenta dapi il 2008 cun la scuvretga e la determinaziun dils orbits d’asteroids tochen oz nunenconuschents.
José de Queiroz, burgheis da Falera, ha scuvretg igl asteroid 233943 “Falera” ils 21 da november 2009.
En media ha igl object in diameter da circa 3 kilometers. Igl asteroid rotescha entuorn il sulegl sin ina distanza media da circa 471 milliuns kilometers e drova 5 onns e 6 meins per ina rotaziun cumpleina. Il mument da sia scuvretga era igl asteroid ver 315 milliuns kilometers naven dalla tiara. Sia glisch era pli che 16’000 ga pli brausla che quella da talas steilas al firmament ch’ins vesa ad egl.
Igl asteroid vegn identificaus a basa dils suandonts parameters:
inclinaziun (i) = 8.12536°
excentricitad (e) = 0.089360
argument dil perihel = 105.15306°
nuv ascendent = 246.49216°
rotaziun entuorn il sulegl = 5.5868 onns
diameter (ca.) = 3 kilometers
perihel = 2.8672411 AE
afel = 3.4297929 AE
Dapli informaziuns anfleis Vus sin la pagina d’internet dalla NASA.


text:
Sco in dals emprims chantuns ha il Grischun elavurà a moda scientifica passa 150 onns mesiras repressivas per motivs da provediment. La publicaziun dilucidescha en spezial la «Korrektionanstalt Realta» nua che 1'500 persunas èn vegnidas plazzadas per sforz.
Mesiras da repressiun han durà fin il 1981
10'000 d’uffants èn vegnids plazzads en famiglias estras ni chasas d’uffants senza lur voluntad ni quella da lur geniturs. Divers èn vegnids maltractads era sexualmain.
Uffants e creschids èn vegnids sterilisads cun sforz ni serrads davent senza sentenzia giuridica. E quai fin il 1981.
Lunsch èsi vegnì taschì davart las malgiustias
Pir il 2013 è la ministra da la giustia Simonetta Sommaruga sa perstgisada en num dal Cussegl federal ed empermess scleriment en chaussa. Sco consequenza ha era la regenza grischuna decis in onn pli tard da perscrutar las mesiras repressivas per motivs da provediment ch’èn capitadas en il chantun Grischun. Suenter in onn perscrutaziun ed analisa è uss quest studi sin maisa.
Realta sco instituziun da muster per la Svizra
A mez il 19avel tschientaner è Realta stà ina da las sulettas talas instituziuns en Svizra. Quest studi duai gidar a sclerir ils fatgs ch'igl è vegnì fatg tort a numerusas persunas pertutgadas da mesiras repressivas, uschia communitgescha la regenza. Per reparar quest donn dovri ina vasta elavuraziun scientifica da quai ch'è capità.
Alcohol grond problem
Quellas persunas han per part stuì passentar plirs onns a Realta senza ch'ellas vessan fatg in delict penal. Persunas tge han per part simplamain betg propi chattà in plaz ella societad e valevan sco «liederlis». Qua giugava surtut il consum d’alcohol ina gronda rolla. Il consum d’alcohol ed uschia ils cas d’alcoholissem eran savens en il chantun Grischun ed han cunzunt tar ils umens giugà ina gronda rolla a Realta. Tar las dunnas vegniva «liederli» dentant definì auter. Qua vegniva surtut dunnas taxadas che sa prostituivan.
Da principi chattavan las autoritads dentant adina ina raschun da metter ina persuna en la chasa da correcziun cun quai che la definiziun da «liederli» era uschè vasta.
RR actualitad 17:00


text:
En Svizra è il chantun Tessin cun 128 cas confermads actualmain pertutgà il pli ferm dal coronavirus. Cumpareglià cun tut ils ulteriurs chantuns ha il chantun dal sid uschia registrà ils pli blers cas. Sin giavisch da la delegaziun tessinaisa en la Chasa federala hai dà la mesemna suentermezdi in inscunter cun il minister da sanadad Alain Berset, il cusseglier federal Ueli Maurer e la presidenta da la Confederaziun Simonetta Sommaruga. Ins haja tadlà e mess sin maisa la situaziun dal Tessin.
Dentant, auter che divers deputads dal Tessin, na vul il Cussegl federal per il mument betg serrar ils cunfins cun l'Italia. Ins adatteschia las mesiras adina a la situaziun, ha ditg Simonetta Sommaruga. Sch'igl avess da dar ulteriuras mesiras, vegnia il Cussegl federal suenter ina analisa da la situaziun a far adattaziuns. Il venderdi, a chaschun da la sesida emnila, vegnia il Cussegl federal ad infurmar davart la situaziun dal coronavirus en Svizra, ha ditg Sommaruga.
Ina mesira han ins gia fatg oz als cunfins tessinais cun l’Italia. La Svizra ha serrà 9 passagis da cunfin pli pitschens. Uschia possian ins sa concentrar sin ils gronds passagis.


text:
politbox «app»
Giugar e testar la savida cun la politbox. Adina puspè cun novs temas.
Quai cun la «app» da politbox per iPhone , il link avra en ina nova fanestrae per Android, il link avra en ina nova fanestra.
Bunamain in terz da las victualias che nus cumprain mintga di sa tschenta en il rument. Pro persuna ed onn èn quai 139 kg.
Sumegliant èsi tar la vestgadira: In sgnappet qua, ina vendita totala là. Darar pensain nus a las cundiziuns da lavur da las circa 60 milliuns persunas che fabritgeschan quella vestgadira.
Quant responsabel è nos cumportament da consum propi? Questa ed ulteriuras dumondas avain nus distutà ils 19 d’avust durant las «Musikfestwochen» al Neumarkt-Platz a Winterthur.
Discutescha era ti - era mobil:
L'emissiun live pudais guardar sin rtr.ch/politbox.
Avant, durant e suenter l'emissiun live pos Ti far part a la discussiun via Twitter, il link avra en ina nova fanestra (#politbox), Facebook , il link avra en ina nova fanestraubain Instagram, il link avra en ina nova fanestra. Nus vulain savair tia opiniun!


text:
Lengua polaba
"Polab" a l'è 'l nomm che ghe demm a on rosc de lengov slav ocidentai compagn in tra de lor, che eren parlaa in de la Germania del nord e che incoeu hinn descomparii.
Eren parlaa in de la region del Magdeburgh, de l'alta Sassonia, del Brandeburgh e de la Pomerania, in sul cors del fiumm Elba (in polacch Łaba). S'hinn estingiuu in del XVIII secol, per l'influenza di lengov germanegh.
Gh'è restaa ona quai testimonianza del polab, e 'n cognossom almanch 2.800 paroll.
Esempi de lengua: el Pader Noster[Modifega | modifica 'l sorgent]
Aita nos, tâ toi jis wâ nebesai
Sjętü wordoj tüji jaimą
Tüji rik komaj
Tüja wüľa mo są t'üńot kok wâ nebesai tok no zemi
Nosę wisedanesnę st'aibę doj nam dâns
A wütâdoj nam nose greche
Kok moi wütâdojeme nosim gresnarem
Ni bringoj nos wâ warsükongę
Toi losoj nos wüt wisokag chaudag.


text:
Sintassi
In linguistica, la sintassi (dal grech antich σuv- syn-, "insema", e tάEις táxis, "rangiament") l'è una rama che la stüdia i principi e i regul per la custrüzion di fras int i lenguv natüral. Sura de quel, la parola sintassi l'è druvaa ancasì per riferiss diretament ai regul sintatich ch'i guvernen la strutüra di fras int una lengua particular, cume int la fras "la sitassi del lumbard insübrich". Quand l'è druvaa in quel sens chì, l'è quasi un sinonim de "gramatica". Anche se è una definizione incapibile


text:
Beat Grossenbacher
Copyright: SRG SSR
Directur finanzas SSR
En la direcziun generala dapi il 2014,
naschì il 1960, Svizra
Carriera
Beat Grossenbacher ha lavurà suenter ses studi d'economia sco consultant en il biro fiduziar Allgemeine Treuhand AG a Berna. Silsuenter è el stà controllader tar la Societad svizra da reassicuranzas (Swiss Re) a Turitg e pli tard tar l'Ascom Telematic AG. Tar la Telecom PTT ha el cuntinuà sia carriera professiunala sco assistent dal Chief Financial Officer. Alura ha el lavurà durant diesch onns per la Swisscom, l'emprim sco manager da projects e suenter sco «Head of Treasury». L'onn 2008 ha el midà tar l'interpresa electrica BKW, nua ch'el è stà fin il zercladur 2014 Chief Financial Officer e manader dal sectur da fatschenta Finanzas e servetschs. Il 2014 è el vegnì tschernì sco directur Finanzas da la SSR.
Mandats
Cassa da pensiun SRG SSR (PKS CPS) (commember dal cussegl da fundaziun); Admeira AG (commember dal cussegl d'administraziun).


text:
Tar ina conferenza da pressa a Thessaloniki ha Tsipras fatg attent ch'ils crediturs erian d'accord avant quatter onns da reducir ils debits da la Grezia. Quai apaina che la Grezia haja in surpli en il budget. Quai saja gia dapi daditg il cas.
Sch'ins guardia enturn en la regiun, saja la Grezia malgrà ses problems ina oasa da la stabilitad e da la pasch. Perquai saja da chattar ina soluziun finala per ils debits da la Grezia fin la fin da l'onn, uschia Tsipras. Novas controllas dals crediturs da la Grezia èn previsas per l'atun. Ils debits da la Grezia vegnan stimads sin var 330 milliardas euros.
RR novitads 16:00


text:
Fèstival ad Cannes
Al Fèstival ad Cannes 'l è 'n fèstival dal cìnema ch'a gh'è tut i an in dal méś ad Maǵ a 'l Palàs di Fèstivai e di Cungrès dla sità 'd Cannes in Frància. Al dûra dū stmani in tut e 'l è òṅ di più impurtànt a 'l mónd, sèmpar pîṅ ad selebrità ch'i s fànan védar davànti a 'l ingrès dla sala dal prujesiòṅ (Montée des Marches).
La prima edisiòṅ dal fèstival la gh'è stada in dal 1946 ma in di an 1948 e 1950 a gh'è di buś parchè gl'urganiśadōr i n gh'ìvan minga bèsi asè.
La selesiòṅ ufisiàla la gh'à dū sesiòṅ prinsipàli, al “Cuncōrs”, c'n al prèmi dla “Palma 'd Òr” p'r al film più bèl e qvéi par gl'atōr masć e fémna, la regìa, la senegiadùra e 'l “prèmi dla giurìa”, e “Un Certain Regard” p'r i film ch'i n garéśan briśa.
Dimóndi prudutōr cinematugràfic i sarnìsan cla vadrìna chè par śibìr al sò òpri e par véndar-li a i distributōr ch'i daśvìnan da tut al mónd.


text:
La triatleta Nicola Spirig vul cuntinuar sia carriera sportiva almain fin ils gieus olimpics 2021 a Tokio. Quai ha la Turitgaisa da 38 onns dà enconuschent ad ina conferenza da medias. Suenter ch'ils gieus olimpics èn vegnids spustads per in onn, aveva la victura olimpica da triatlon il 2012 a Londra e segunda il 2016 a Rio de Janeiro laschà avert, sch'ella cuntinuescha u betg. Uss è la mamma da trais uffants sa decidida. Per Spirig fissan quai ils tschintgavels gieus olimpics.
Triatlon Nicola Spirig cuntinuescha carriera
RTR novitads 12:00


text:
A moda concisa
La gronda part dals gieus e dals programs da computer custan insatge. Per betg dar or raps per quests programs vegnan mintgatant duvradas copias illegalas. Quai è dentant fitg privlus, perquai che copias illegalas da gieus da computer pon cuntegnair malware e virus. En cas da copias illegalas n'èsi plinavant savens betg pussaivel d'installar updates. Quels èn dentant indispensabels per che tes computer saja protegì optimalmain. Quai vala er per generaturs da numers da seria. Quels genereschan in numer da seria falsifitgà, cun il qual ils utilisaders han access – cun la versiun demo d'ina software – a tut las funcziuns disponiblas.
Quests pitschens programs, che paran a l'emprima egliada da far nagins donns, cuntegnan savens malware. Ina simpla regla: Lascha la detta da copias illegalas, er sche ti crais dad esser in scheni d'informatica!
Guarda adina che tia software d'antivirus saja sin il stadi il pli actual. Plinavant duessas ti segirar regularmain tias datas ed arcunar ils backups respectivs sin in girader extern u en la "cloud".
Tips
- Controllescha avant mintga download ch'il purschider saja segir, en spezial sch'i na sa tracta betg dal purschider uffizial da la software.
- Na chargia giu naginas versiuns inuffizialas da programs e nagins "crack codes", pertge ch'igl è tgunsch pussaivel che quels cuntegnan malware.
- Programs gratuits e programs dad open source duessas ti chargiar giu d'in GitHub u giu d'ina plattafurma cumprovada dad open source.
- Actualisescha regularmain tes program d'antivirus.
- Fa regularmain backups. Mo uschia pos ti restabilir svelt las datas da tes computer u da tes telefon mobil en in cas d'urgenza.


text:
Pensier d’un pensiunà
al tempo del Coronavirus.
Bastava no una pensiun de famm
Adess cul virus tenten de mazzamm
Mi pensi che quei sura i vutanta
G’han de sta atent e cercà de fala franca
Perché se l’ENTE el pensa de fam foeura
Cunt un virus ch’el ven dalla Cina
Che cume tuti i robb che ven de lì
Duren si e no tri o quatter dì
Per calà i spes e fa bèlla figura
L’ha sbaglià i cunt, num ghem la pell dura
Se po’ no pensà de risolv la finansa
E mazzà tuc quei sura i vutanta
Ghe una manera de risolv la questiun
L’è quela de aumentà i pensiun
Che poeu el corona el sistemum num


text:
Projects d’ovras idraulicas, da viafiers e surfabricaziuns en la cuntrada dals lais d’Engiadin’Ota han procurà ils davos 100 onns per gronds cumbats. L’exposiziun preschenta quests conflicts a maun da fotografias, plans, objects e citats.
La Pro Lej da Segl ch'è vegnida fundada il 1944 ha pudì persvader las vischnancas da Segl e da Stampa da desister sin in'ovra idraulica or dal lai da Segl. Questas duas vischnancas èn vegnidas remuneradas cun las entradas da l'emprima acziun dal marenghin da tschigulatta l’onn 1946.
Talas acziuns e cumbats giuridics en l'Engiadin’Ota han influenzà era leschas federalas per la planisaziun dal territori.
RTR Telesguard 17:40


text:
Costa Rica
Costa Rica (spagnol per "costa reha"; num ufficial en spagnol República de Costa Rica)) ei in stadi ell'America centrala, che cunfinescha el nord cun Nicaragua ed el sid cun Panama. La tiara ha ina costa caribica ed ina pacifica e quenta sco ina dallas tiaras pli progressivas dall'America latina. Aschia ei l'armada gia els onns 50 vegnida abolida adabien da projects d'educaziun e da sanadad, tgei ch'ei propi da sentir.
La tiara gudogna leutier passa 90 % dil basegns d'energia cun fontaunas regenerativas ed il turissem ecologic vegn era promovius ferm. Bunamein in tierz dalla surfatscha dalla tiara, che constat aschia ni aschia per gronda part da natira, ei protegida.
En cuntrast tier autras tiaras ella regiun, ei Costa Rica dapi ils onns 50 ina democrazia constanta ed ei dapi lu schurmegiada da problems sozials, uiaras burgaisas e dictaturas ch'ei ha dau en tiaras vischinontas. Perviada conflicts anteriurs en talas tiaras vischinontas, ha Costa Rica declarau 1983 la "neutralitad eterna ed activamein nunarmada" e vegn perquei era numnau la "Svizra dall'America centrala".


text:
Tenor il cussegl naziunal duai almain il tat u la tatta (ils nons) esser naschì en Svizra, per ch'ina persuna possia dumbrar sco «ester da la terza generaziun». Sche quai saja betg il cas stoppia vegnir «rendì vardaivel» che almain il tat u la tatta hajan gì ina permissiun da domicil en Svizra. Il cussegl naziunal ha dezidì cun 115 cunter 72 vuschs da mantegnair questa formulaziun uschia.
Al cussegl dal stans na tanscha «render vardaivel» betg
Il cussegl dals stans vul che u il tat u la tatta han «possedì ina permissiun da domicil» en Svizra. I sa tractia qua dad ina formulaziun pli clera e pli stricta.
Ils adversaris da questa versiun din, ch'i saja quasi impussibel da chattar ina tala permissiun damai ch'il register dad esters saja electronics pir dapi il 1972. Tenor Balthasar Glättli (verds/ZH) saja ridicul da vulair tals mussaments, sch'il stadi sez gnanc haja quels.
Las ulteriuras cundiziuns
Tar las ulteriuras cundiziuns èn il cussegl naziunal ed il cussegl dals chantuns dal medem maini. In dals geniturs stoppia esser naschì en Svizra ed avair vivì almain diesch onns qua. Plinavant sto in dals geniturs esser ì almain tschintg onns qua a scola.
La dumonda per ina natiralisaziun facilitada duai mo esser pussaivla enfin 25 onns. Uschia vulan ils cussegliers evitar ch'i vegn guntgì il servetsch militar obligatoric.
Cun quai che la constituziun vegn modifitgada per la natiralisaziun da la 3. generaziun datti ina votaziun dal pievel.
RR novitads 12:00


text:
A Malta èn demonstrants penetrads en la sedia dal primminister Joseph Muscat. Els hajan pretendì da Muscat da sa retrair immediat, annunzia l'agentura da novitads tudestga dpa. Quai en connex cun las investigaziuns davart l'assassinat da la schurnalista Daphne Caruana Galizia.
Muscat n'è betg involvì direct en il cas, percunter duai ses anteriur schef da stab Keith Schembri avair da far cun l'assassinat. Quel refusa dentant tuttas reproschas.
Cas Galizia
La schurnalista Galizia era vegnida mazzada l'october 2017 entras ina bumba en in auto. Ella aveva tranter auter lavurà vid in rapport davart corrupziun e chattà cumprovas per firmas d'offshore. Er la regenza da la Malta duai esser stada involvida en il mazzament.
RTR novitads 11:00


text:
Il defizit saja vegnì scuvert questa stad suenter la reorganisaziun da la direcziun da la destinaziun. Quai ha declerà envers RTR il president dal cussegl d'administraziun Marcus Gschwend. Ch'il preventiv saja vegnì surtratg cun passa in mez milliun francs haja tenor el da far cun la gestiun manglusa da l'anteriur CEO. Vitiers hajan examinaziuns mussà, che Gerhard Walter haja surpassà cumpetenzas e na saja betg sa tegnì vid reglements.
Renfatschas massivas
L'anteriur CEO, Gerhard Walter, refusa questas renfatschas. Sch'i dettia talas renfatschas lura saja normal ch'ins sesia ensemen e na maini da questas discussiuns betg via las medias.
Tenor Walter saja il deficit vegnì scuvert suenter la separaziun, uschia na possia el betg declerar danunder che quel vegnia. Vitiers è Walter er surstà da la communicaziun da medias dal cussegl d'administraziun. Ins haja fatg giu da betg communitgar ils motivs da la separaziun. El examineschia perquai la chaussa cun ses advocat e decidi lura tge far.
RTR novitads 17:00


text:
Lir (PV)
Lir (nomm uficial: Lirio) a l'è un comun italian, de la region de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia. Al gh'ha 10 091 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 51,5 km² e ona densità de 196 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Muntalt, Muncalv, Préda di Giorg e La Madòna.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Lir l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Il Departament federal da giustia e polizia (DFGP) s'occupa da temas sco la segirezza interna, l'asil u la migraziun. Manà vegn il departament dapi il schaner 2019 da Karin Keller-Sutter.
Cussegliera federala Karin Keller-Sutter
Karin Keller-Sutter è naschida l’onn 1963. Ella è oriunda dal chantun Son Gagl. La scola ha ella frequentà a Wil ed a Neuchâtel. Da professiun è Karin Keller-Sutter translatura/interpreta e scolasta da scola media. Da l’onn 1989 fin l’onn 2000 ha ella lavurà sco translatura independenta e sco docenta ad ina scola professiunala. Karin Keller-Sutter è maridada.
Karin Keller-Sutter ha cumenzà sia carriera politica l’onn 1992 sco cussegliera communala a Wil. L’onn 1996 è ella vegnida elegida en il parlament chantunal e l’onn 2000 en la regenza chantunala. Sco cussegliera guvernativa ha ella presidià il Departament da giustia e da segirezza. L’onn 2011 è Karin Keller-Sutter vegnida elegida sco represchentanta dal chantun Son Gagl en il Cussegl dals chantuns. L’onn 2017/2018 ha ella presidià il Cussegl dals chantuns.
Karin Keller-Sutter è plinavant stada activa en differents cussegls d’administraziun e da fundaziun.
Elecziun en il Cussegl federal
Ils 5 da december 2018 ha l’Assamblea federala elegì Karin Keller-Sutter en il Cussegl federal. Ella maina dapi il schaner 2019 il DFGP.
Departament federal da giustia e polizia (DFGP)
Il DFGP s'occupa da temas da la politica sociala sco la convivenza dals umans da differentas naziunalitads, las dumondas d'asil, la segirezza interna u il cumbat cunter la criminalitad. Ils fatgs dal stadi civil u las dumondas dal dretg da burgais tutgan medemamain tar las incumbensas dal DFGP sco la surveglianza davart il gieu da fortuna u sco l'elavuraziun da la basa e dals meds per la collavuraziun internaziunala da la giustia e da la polizia.
Cifras pertutgant il DFGP
Plazzas a temp cumplain (2019): 2602
Tenor il preventiv quinta il DFGP per l'onn 2019 cun custs da 2,84 milliardas francs.
Ultima midada 16.12.2020


text:
Timor Est
Timor Est (Timor Lorosae in tetum, Timor Leste in purtughes) a l'è un paes de l'Asia süd-urientala.
A l'è in sül toch uriental de l'isula de Timor e l'è tacaa a l'Indunesia.
La capital a l'è Dili.
Al gh'ha una süperfiss de 14.609 km² e una pupulaziun de pressapoch 950.000 abitant.
StoriaModifega
L'isula de Timur se l'eren spartida el Purtugal e i Paes Bass in del 1859.
In del 1975, dopu de la revulüziun demucratiga in Purtugal, Timor Est l'ha pruclamaa la sò indipendenza, ma nöf dì dopu l'Indunesia l'ha ucüpaa.
Dopu una lota de resistenza lunga e düra e l'intervent di suldaa australian di Naziun Ünì, Timor Est a l'è vegnüü indipendent in del 2002.
Urganizaziun pulitigaModifega
Timor Est (nom ufizial: Repúblika Demokrátika Timor Lorosa'e / República Democrática de Timor-Leste) a l'è una repübliga.
El president a l'è el Francisco Guterres (del 2017).
El prim minister a l'è 'l José Maria Vasconcelos (Taur Matan Ruak) (del 2018).


text:
Terratrembel da Tōhoku dal 2011
Il terratrembel da Tōhoku dal 2011 (giap. 2011年東北地方太平洋沖地震, litt. Terratrembel sin l'auta mar en l'Ocean Pacific avant la Regiun Tōhoku dal 2011 u 東日本大震災, litt. Gronda catastrofa dal terratrembel en il Giapun da l'Ost) era in terratrembel avant la costa da la regiun giapunaisa Tōhoku. El ha gì lieu ils 11 da mars 2011 a las 14:46:23 uras temp local (5:46:23 uras UTC resp. 6:46:23 uras MEZ). Ses epicenter sa chattava var 370 km al nordost da Tokio e 130 km en l'ost da Sendai. L'event vala sco il pli ferm terratrembel en il Giapun dapi l'entschatta da la registraziun da terratrembels en la regiun.
La fermezza dal terratrembel è vegnida inditgada da l'evaluaziun automatica da la United States Geological Survey cun la magnituda dal mument dad 8,9 Mw. L'ipocenter dal terratrembel sa chattava tenor questas indicaziuns en ina profunditat da 25 km.[1] Tenor indicaziuns da l'Uffizi Meteorologic Giapunais (JMA) aveva il terratrembel ina fermezza da 9,0 Mw; l'ipocenter sa chattava en ina profunditat da 24 km.[2][3] Tenor indicaziuns dal Pacific Tsunami Warning Center (PTWC) aveva il terratrembel ina fermezza da 9,1 sin la scala da Richter.[4]
Il terratrembel ha provocà in tsunami aut plirs meters.
A Kurihara en il nord da la prefectura Miyagi cuntanscheva il terratrembel l'intensitad maximala da 7 sin la scala giapunaisa (JMA).[5][6] El ha chaschunà grondas inundaziuns e havarias tar ovras atomaras en il nordost dal Giapun.
Survista tectonica[modifitgar | modifitgar il code]
- Tge vul quai dir? → Tectonica da plattas
Il terratrembel en la vischinanza da la costa orientala da Honshū ("insla principala") era il resultat d'ina ruttadira inversa (Überschiebung) al cunfin tranter la Platta Pacifica e la Platta Nordamericana. En questa zona sa mova la Platta Pacifica mintg'onn 83 mm en media vers vest relativ a la Platta Nordamericana.
Questa sveltezza dal moviment dals continents (Kontinentaldrift) è ina valur media, che durant activitad seismica normala è considerablamain pli bassa, fin a quel punct che la tensiun stagnada vegn dada libra tut andetg entras in terratrembel. En connex cun il terratrembel da Sendai hai da tenor emprimas stimaziuns in moviment brusc dad almain 5 meters.[7]
Al Foss dal Giapun (Japangraben) sa mova la Platta Pacifica sut il bratsch meridiunal da la Platta Nordamericana e subducescha ensemen cun ella vinavant sut la Platta Eurasiana. Varsaquant seismologs sutdividan questa regiun en pliras microplattas, che en combinaziun provocheschan ils movimentsch tranter las Plattas Pacifica, Nordamericana ed Eurasiana. Quai pertutga oravant tut la Microplatta Ochotskica e la Microplatta da l'Amur en la part respectiva da l'America dal Nord e da l'Eurasia.
Il terratrembel vegniva precedì da plirs terratrembels anteriurs (Vorbeben) significants, che entschavevan ils 9 da mars cun in terratrembel cun ina magnituda da 7,2 Mw (l'epicenter dal qual sa chattava var 40 km dalunsch da l'epicenter dal terratrembel da Sendai) e suandà da trais auters terratrembels cun ina magnituda da dapli che 6,0 Mw il medem di.
Dapi l'onn 1973 avevan lieu al Foss dal Giapun nov events seismics cun ina magnituda da dapli che 7. Il pli ferm dals qual era il december 1994 in terratrrembel cun ina fermezza da 7,8, l'epicenter dal qual sa chattava var 230 km en il nord dal terratrembel da Sendai. Las consequenzas dal qual han mazzà trais persunas e bunamain 700 èn vegnidas blessadas. In terratrembel cun ina magnituda da 7,7 e cun epicenter 75 km pli al nord ha chaschunà la mort da 22 persunas e passa 400 blessads. Il december 2008 han gì lieu quatter terratrembels moderads (magnituda 5,3–5,8) en in conturn da 20 km tar il center dal terratrembel da Sendai.[8]
Terratrembels posteriurs[modifitgar | modifitgar il code]
L'emprim terratrembel posteriur (Nachbeben) significant cun ina magnituda da 7,2 Mw ha gì lieu a las 14.53 uras temp local. I suandavan auters terratrembels cun magnitudas passa 6 Mw. Fin ussa hai da passa 150 terratrembels posteriurs.
Intensitad seismica[modifitgar | modifitgar il code]
La zona en la quala il terratrembel era da sentir, pia cun shindo (intensitad seismica tenor la scala giapunaisa, da 1 u pli aut) cumprendeva tut las quatter inslas principalas dal Giapun. Las consequenzas las pli fermas dal terratrembel tanschavan fin al nordost da la regiun gronda da Tokio, cun shindo da 6-jaku („6 flaivla“) u pli aut.
- 7
- Prefectura Miyagi – Kurihara.
- 6-kyō („6 ferma“; 6+):
- Prefectura Miyagi – Wakuya, Tome, Ōsaki, Natori, Zaō, Yamamoto, Sendai: Bezirk Miyagino, Shiogama, Higashi-Matsushima, Ōhira
- Prefectura Fukushima – Shirakawa, Sukagawa, Nihonmatsu, Kagamiishi, Naraha, Tomioka, Ōkuma, Futaba, Namie, Shinchi,
- Prefectura Ibaraki – Hitachi, Chikusei, Hokota
- Prefectura Tochigi – Ōtawara, Utsunomiya, Mooka, Takanezawa
- 6-jaku („6 flaivla“; 6−):
- Prefectura Iwate – Ōfunato, Kamaishi, Takizawa, Yahaba, Hanamaki, Ichinoseki, Ōshū
- Prefectura Miyagi – Kesennuma, Minamisanriku, Shiroishi, Kakuda, Iwanuma, Ōgawara, Kawasaki, Watari, Sendai: Quartiers/fracziuns Aoba, Wakabayashi, Izumi, Ishinomaki, Matsushima, Rifu, Taiwa, Tomiya
- Prefectura Fukushima – Kōriyama, Kōri, Kunimi, Kawamata, Nishigō, Nakajima, Yabuki, Tanagura, Tamakawa, Asakawa, Ono, Tamura, Date, Iwaki, Sōma, Hirono, Kawauchi, Iitate, Minamisōma, Inawashiro
- Prefectura Ibaraki – Mito, Hitachi-Ōta, Takahagi, Kita-Ibaraki, Hitachinaka, Ibaraki, Tōkai, Hitachi-Ōmiya, Omitama, Tsuchiura, Ishioka, Toride, Tsukuba, Kashima, Itako, Bandō, Inashiki, Kasumigaura, Namegata, Sakuragawa, Tsukubamirai
- Prefectura Tochigi – Nasu, Nasushiobara, Haga, Nasukarasuyama, Nakagawa
- Prefectura Gunma – Kiryū
- Prefectura Saitama – Miyashiro
- Prefectura Chiba – Narita, Inzai
Effects[modifitgar | modifitgar il code]
Terratrembel[modifitgar | modifitgar il code]
En la citad dad Ichihara (prefectura da Chiba) ha ina raffinaria da petroli da la Cosmo Oil Company piglià fieu.[9] Trens dal Shinkansen girants èn vegnids fermads, sviadas (Entgleisungen) hai dentant betg dà.[10] L'eroport da Tokio-Narita è vegnì serrà temporaramain.[11] Plirs tocs da l'autostrada da Tōhoku n'eran betg pli carrabels.[12] A Tokio è il spitg da l'antenna sin il Tokyo Tower vegnì sturschì vesaivlamain.[13][14]
Pervia dal terratrembel stueven 210'000 persunas vegnir evacuadas, 5,5 milliuns chasadas eran senza electricitad ed 1 milliun chasadas senza aua.[15]
La raffinaria da petroli da Cosmo ad Ichihara ha piglià fieu suenter in'exploiun.
Passagiers sortan dad in tren fermà da la JR.
A Tokio ha il terratrembel chaschunà pliras fieus.
Geofisica[modifitgar | modifitgar il code]
Il terratrembel ha spustà l'insla principala dal Giapun per 2,4 m[16] e l'axa da la terra per 10 cm.[17] Ultra da quai è la distibuziun da massas da la terra sa midada minimalmain, che aveva per consequenza che la terra sa volva uss in pau pli svelt che fin ussa. In di resp. ina rotaziun entira è ussa 1,8 microsecundas pli curta cha avant.[18]
Tsunami[modifitgar | modifitgar il code]
Il terratrembel ha chaschunà il pli grond tsunami dapi 1100 onns en l'istorgia dal Giapun,[19] che ha devastà ina strifla da la costa cun fin 10 km vastadad per ina lunghezza da pliras tschient kilometers. Pertutgada era l'entira costa settentriunala da l'insla Honshū cun las prefecturas Fukushima, Miyagi ed Iwate en la regiun Tōhoku. Devastaziuns grevas mussan las citads Hachinohe, Kamaishi, Kesennuma,[20] Minamisanriku, Rikuzentakata,[20] Onagawa[20] e Sendai.[21]
A Sendai è l'eroport vegnì inundà cumplettamain. A Kamaishi è il tsunami entrà lunsch viaden en la terra ed ha lavà davent bastiments, autos e chasas. A Hochinohe èn grondas navs vegnidas lavadas sin la terra. A Kesennuma èn suenter fieus ruts ora che han chaschunà incendis in grondas parts da la citad.[22] Las citads da Minamisanriku e Rikuzentakata èn vegnidas devastadas cumplettamain dal tsunami, 10'000 persunas eran l'emprim sparidas.[23] Ina nav da passagiers cun 100 persunas è vegnida pigliada dal tsunami. Avant la costa dad Oarai è sa furmads gronds turnigls (Strudel) en la mar, sco gia tar tsunamis precedents.[24] In tren da l'East Japanese Railway Company (JR East) è svià (entgleist) sin la lingia d'Ōfunato en l'areal da la staziun da Nobiru en Higashi-Matsushima, uschia che nov passagiers èn stuì vegnir salvads or dad el. Quatter ulteriurs trens sin la lingia da Senseki, la lingia d'Ōfunato e la lingia da Kesennuma valavan sco sparids.[25]
Il Pacific Tsunamic Warning Center ha dà or avertiments per l'arrivada dal tsunami per bunamain tut l'Ocean pacific; quests avertiments cumprendan Giapun, Russia, l'insla da Marcus, las Marianas settentriunalas, Guam, Wake, las inslas Yap, las Filipinas, las inslas da Marshall, Palau, las inslas da Midway, Pohnpei, Chuuk, Kosrae, Indonesia, Papua Nova Guinea, Nauru, l'atoll da Johnston, las Salomonas, Kiribati, l'insla Howland, l'insla Baker, Hawai, Tuvalu, Palmyra, Vanuatu, Tokelau, Jarvis Island, Wallis e Fortuna, Samoa, la Samoa americana, Tonga, las inslas Cook, Niue, Australia, Fidschi, la Nova Caledonia, Tonga, Mexico, las inslas Karmadec, la Polinesia franzosa, Nova Zelanda, Pitcairn, Guatemala, El Salvador, Costa Rica, Nicaragua, l'Antarctica, Panama, Honduras, Chile, Ecuador, Columbia, Peru[26], sco era Alasca, la costa dal vest dal Canada e la costa dal vest dals Stadis Unids.
L'Uffizi Meteorologic Giapunais avertiva per la costa costa giapunaisa d'in tsunami da fin 10 meters autezza. La Crusch cotschna avertiva causa las infurmaziuns inizialas che l'amplituda dal tsunami po esser pli auta che l'autezza maximala da numerusas inslas en l'Ocean pacific.
Be in di avant il tsunami ha la regenza giapunaisa publitgà in video d'infurmaziun davarts tsunamis che cuntegna era instrucziun da cumportament.[27]
Colliaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- Live streams da la televisiun giapunaisa
- Live streams dals chanals NHK General (per giapunais) ed NHK World (per englais)
- Live stream dal chanal englais da l'emettur public giapunais Nippon Hōsō Kyōkai (NHK) via tagesschau.de
- Novitads
- Dossier da Radiotelevisiun Svizra Rumantscha, rimnada da novitads ed infurmaziuns da basa
- Infurmaziuns generalas
- Pacific Tsunami Warning Center
- United States Geological Survey
- Earthquake and Tsunami near Sendai, Japan earthobservatory.nasa.gov (abgerufen am 12. März 2011)
Referenzas[modifitgar | modifitgar il code]
- ↑ Magnitude 8.9 – NEAR THE EAST COAST OF HONSHU, JAPAN (Englisch) United States Geological Survey. 11 da mars 2011. Consultà ils 11 da mars 2011.
- ↑ Informationen zum Erdbeben (Japanisch) Japan Meteorological Agency. 11 da mars 2011. Consultà ils 11 da mars 2011.
- ↑ Massive quake hits northeastern Japan (Englisch) NHK World. 11 da mars 2011. Archivà da l'original ils 27 da fanadur 2011. Consultà ils 11 da mars 2011.
- ↑ Star Advertiser, 11. März 2011
- ↑ NHK News: Intensitätsverteilung
- ↑ 6.0 6.1 Kishō-chō (engl. JMA): Erdbebenbericht: Hypozentrum und Intensitäten (japanisch, englisch)
- ↑ Intervista al Deutschlandfunk cun Dagmar Röhrlich
- ↑ USGS: Magnitude 8.9 – Near The East Coast Of Honshu, Japan (engl.)
- ↑ Japan earthquake causes oil refinery inferno. Daily Telegraph, London, 11. März 2011
- ↑ Schweres Erdbeben: Verheerende Tsunami-Welle trifft Japans Küste. Spiegel.de. Consultà ils 11 da mars 2011.
- ↑ Japan: Gefahr durch Nachbeben und weitere Flutwellen. tagesschau.de. Archivà da l'original ils 14 da mars 2011. Consultà ils 11 da mars 2011.
- ↑ Japan earthquake and tsunami: Fears of massive death toll | Mail Online
- ↑ Tokio-Tower verbogen
- ↑ Bild des verbogenen Tokyo Towers
- ↑ Deaths, people missing set to top 1,700: Edano. (en) In: The Japan Times Online. 2011-03-13 (Stand: 2011-03-12).
- ↑ Earthquake Shifts Japan Islands and Earth Axis. In: The World Reporter. 2011-03-12 (Stand: 2011-03-13).
- ↑ Starker Ruck: Japan-Beben verschiebt Erdachse. In: Spiegel Online. 2011-03-12 (Stand: 2011-03-12).
- ↑ Beben verschiebt Japan um zwei Meter. In: Web.de. 2011-03-14 (Stand: 2011-03-14).
- ↑ Ein japanischer Professor berichtet NHK World News am Morgen des 14. März 2011 von den Häufigkeiten derartiger Ereignisse
- ↑ 20.0 20.1 20.2 Yomiuri Shimbun-sha (editur): Number of dead, missing rises to 1,400. (en) In: Daily Yomiuri Online. 2011-03-13 (Stand: 2011-03-13).
- ↑ Tsunami-Katastrophe in Japan: Regierung erklärt Notstand in Atomanlage. Spiegel.de. Consultà ils 11 da mars 2011.
- ↑ Kesennuma burns through the night after earthquake, guardian.co.uk, 11. März 2011.
- ↑ [1]Model:Dead link
- ↑ Why Japan's Tsunami Triggered an Enormous Whirlpool
- ↑ More than 1,200 dead or unaccounted for in megaquake. (en) In: Kyodo News. 2011-03-12 (Stand: 2011-03-12).
- ↑ TSUNAMI BULLETIN NUMBER 004 (Englisch) Pacific Tsunami Warning Center. 11 da mars 2011. Consultà ils 11 da mars 2011.
- ↑ Japanese Government Internet TV: Do you know how scary a tsunami is? vom 10. März 2011 (abgerufen am 14. März 2011)


text:
Casalbütàn
Casalbuttan (Casalbütàn in Cremones; Casalbuttano ed Uniti in Italian) a l'è on comun de la Provincia de Cremona che 'l cunta 3 905 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 23,2 km² e ona densità de 168 ab./km²..
El se troeuva in de la bassa pianura padana, tra i fiumm Òli e Pò, a 14 chilòmeter de distanza in linea d'aria de la cittaa de Cremona. El Navili Civich el divid el capploeugh de la frazion de San Vit, menter l'altra frazion, Polengh, l'è situada a 2 km pussee a sud.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nomer de abitant del comun de Casalbuttan l'è mostraa in de la tabela chi de sota:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Cappella
I Cappella i èṅ un grup muśicàl itagliàṅ (o méj, un prugèt muśicàl) cgnusû in d'l àmbit dl'eurodance, ma anc dla dance e dla techno ch'i àṅ abû sucès specialmènt in di an Nuànta, anc a 'l èstar.
Biugrafìa
Al prugèt al nas par mèrit ad Gianfranco Bortolotti dla Media Records ad Brësa ch'l iva bèla prudót i 49ers. A 'l inìsi i lavóran sèg Mauro Picotto, Pagany, Roby Arduini e Max Persona. Al nóm Cappella al salta fóra però sōl in dal 1987 quànd a véd la luś al braṅ Bauhaus cantâ par Ettore Foresti e fat a la manéra ad Pump Up The Volume di M/A/R/R/S che in alóra i fàvan scóla.
In séguit i vènan fóra dagl'atri cansòṅ ad sucès cuma Take Me Away cun la Loleatta Holloway a la vóś. Par catàr na cantànta ch'la dis anc la sò figùra a 'l prugèt, a vèṅ sarnìda la Kelly Overett p'r al vìddeo dal braṅ U Got 2 Let The Music anc se cantâ da n'atra dóna incóra, la Salee. A i Cappella a s śònta anc al rapper Rodney Bishop, miténd insém un masć e na fémna cum andàva a la granda in di an Nuànta. Cun chi dū lè a 'l timòṅ al grup al mucia sù dimóndi sucès, cun dal canti famóśi cuma Move on Baby, U & Me, Move It Up dal 1994 e Don't Be Proud dal 1995.
Cun cal braṅ chè però la Kelly Overett la s in và e a gh'è ch'a diś ch'la n àppia mai cantâ dabòṅ mai na canta. Tant par dir-'n una, la Vicky Shepard l'iva fat càuśa a i Cappella dgénd che la vóś ad U & Me la fus tòlta pari pari da 'l sò braṅ Love Has Changed My Mind dal 1992, ma p'r al fat che U & Me la n fus mai gnuda fóra in di Stat Unî, al sò paéś, a n s 'n è fat gnint.
Cun la nóva cantànta Allison Jordan in di rang, al grup al fà gnir fóra Tell Me the Way, sìngul ad sucès dal 1995, e pò I Need Your Love.
In dal 1999 Bortolotti al fà savér in sal sit dal sò cà discugràfica ch'al lasa pèrdar al prugèt Cappella. In dal 2011 a vèṅ fóra na racòlta ad braṅ rimixâ, The Remixes.
Discugrafìa
Sìngui
- 1988 - Bauhaus (Push the Beat)
- 1989 - Helyom Halib
- 1989 - House Energy Revenge
- 1990 - Get Out of My Case
- 1990 - Everybody Listen to It
- 1991 - Everybody
- 1992 - Take Me Away
- 1993 - U Got 2 Know
- 1993 - U Got 2 Know (remix)
- 1993 - U Got 2 Let the Music
- 1994 - Move on Baby
- 1994 - U & Me
- 1994 - Move It Up/Big Beat
- 1995 - Don't Be Proud
- 1995 - Tell Me the Way
- 1996 - I Need Your Love
- 1996 - Turn It Up and Down
- 1997 - Be My Baby
- 1997 - Do You Run Away Now
- 1997 - U Tore My World Apart
- 1998 - U R the Power of Love
- 1998 - U Got 2 Let the Music '98
- 1998 - Throwin' Away
- 2002 - U Got 2 Know 2002
- 2004 - Angel
- 2004 - U Got 2 Let the Music 2004
- 2006 - U Got 2 Let the Music Technikal Remix
- 2007 - U Got 2 Know (Spenno, Dizzy & Sparky Rmx)
- 2010 - U Got 2 Let The Music 2010
- 2010 - U Got 2 Know 2010
- 2010 - Take me away (Feat. Bootmasters)
- 2011 - Power (Feat. Bootmasters)
Àlbum e Racòlti
- 1989 Helyom Halib
- 1994 U Got 2 Know
- 1996 War In Heaven
- 1998 Cappella
- 2005 Best of
- 2006 Greatest Hits
- 2010 Best of Cappella
- 2011 The Remixes


text:
Licenzas
Explicaziuns da las differentas licenzas
Vus pudais tscherner trais licenzas per publitgar Voss documents sin nossaistorgia.ch. Las licenzas decidan co che Voss documents pon vegnir utilisads ordaifer il rom da nossaistorgia.ch. Sin la plattafurma po mintga utilisader duvrar libramain Voss documents ed als parter en dossiers tematics. Dapli infos.
Licenza Creative Commons BY-NC-ND
Vus autorisais autras persunas da duvrar Voss documents ordaifer il rom da nossaistorgia.ch, e quai senza Vossa lubientscha preliminara. I valan però las suandantas restricziuns: Voss num sto figurar en la descripziun dal document, il document na dastga betg vegnir duvrà per intents commerzials ed el na dastga betg vegnir modifitgà. Dapli infos.
Per sustegnair, promover e far enconuschent il project nossaistorgia.ch è la publicaziun cun la licenza Creative Commons CC-BY-NC-ND la pli adattada: uschia ha mintgin la pussaivladad da parter ils documents e d'als utilisar facilmain.
Domena publica
Voss document po vegnir duvrà libramain, senza inditgar Voss num e senza autras limitaziuns. Dapli infos.
Tut ils dretgs resalvads
Quai signifitga che Vus sco autur u sco persuna autorisada stuais lubir anticipadamain l'utilisaziun da quest document.
En cas da dumondas stain nus gugent a Vossa disposiziun. Ans scrivai via nossaistorgia@rtr.ch
L’istorgia dal chantun Grischun...


text:
Curt avant la preschentaziun da las cifras annualas dad Audi han las procuras publicas da Minca e Stuttgart fatg ina razzia en las ufficinas dad Audi ad Ingoldstadt e Neckarsulm sco era en set auters lieus.
Raschun per la razzia è ch'Audi haja vendì ils onns 2009 enfin 2015 en ils Stadis Unids da l’America 80’000 autos cun motor da diesel. I vegnia suspectà ch'il constructur d'autos haja equipà quests autos cun cundrizs per manipular las valurs da svapur per consequentamain pudair ademplir las limitas da svapur dals Stadis Unids.
Sclerir tgi ch'è responsabel
Cun las retschertgas duess vegnir sclerì tgi ch'è responsabel per la manipulaziun e l’utilisaziun da la tecnica e tgi ch'ha eventualmain fatg faussas indicaziuns. Pli che 100 policists e procuraturs publics èn stads participads vid la razzia.
Il scandal da diesel ha gia influenzà negativamain cun 1,8 milliardas Euro l’onn 2016 ils resultats dad Audi.
RR novitads 14:00


text:
Contract d'emprendissadi, Rapport da furmaziun
Il contract d'emprendissadi sco formular interactiv
Il formular interactiv è adattà per emplenir e per stampar il contract d'emprendissadi sco er per al arcunar sco exemplar da cumprova electronic entaifer l'administraziun da l'agen manaschi.
Formular da PDF
Infurmaziun: Il formular da PDF emplenì po er vegnir arcunà. Nus recumandain da duvrar la versiun da PDF.
Contract d'emprendissadi sco formular da PDF (545 KB)
Formular da word
Infurmaziun: Il formular da word è vegnì fatg en la versiun da word 97-2003. Sche Vus duvrais ina versiun da word pli actuala, sto il document vegnir arcunà en il modus da cumpatibilitad per ch'il cuntegn vegnia mussà en moda correcta.


text:
Atualità
-
Scora ladina: Contlujiun dl ann de scora y de scolina
Ai 16 de jügn se röia ofizialmënter l’ann de scolina y scora che é gnü manajé te na situaziun de emergënza y de colaboraziun danter scora y families.
-
Mangé bun, sann y natural te scolina: Publicaziun nöia
Inier mertesc al de jügn él gnü presenté tla Ciasa dla Cultura a La Ila la publicaziun nöia cun criters de cualité sön le mangé sann te scolina.
-
Scora y cultura ladina: Trëi direziuns é gnüdes scrites fora
L’Aministraziun provinziala á publiché les bandides de concurs por la direziun dl Ciamp pedagogich, por la direziun dl’Ofize Aministraziun scolastica y por la direziun dl Ofize Cultura ladina y Jonëza
-
Junta regionala: contribuc a bëgn dles mendranzes linguistiches
Aprovades dala Junta regionala döes deliberes che reverda la mendranza linguistica zimbra y la promoziun dl plurilinguism tles scolines ladines.
-
Scolines: seleziun por la nomina de diretur/ia dla seziun "Ladinia"
Al é gnü scrit fora na prozedöra de seleziun por la nomina a direturia o diretur dla direziun dles scolines “Ladinia” pro la Direziun provinziala Scolines y scores ladines.
-
Scora: I dac di caji nüs ne vëgn nia plü pulicá tres l’ASP
I dac che reverda i caji de infeziuns y carantena nüs tles scolines y scores dl Südtirol ne gnará nia plü comunicá tres l’Ajentöra por la Stampa dla Provinzia. Informaziuns ciafon tres les Intendënzes
-
Coronavirus: Referat de Gänsbacher organisé dal’Intendënza ladina
Por ciafé informaziuns diretamënter dai esperc spezialisá dl setur él sté l’Intendënza ladina che á organisé n webinar cun l’imunologh Bernd Gänsbacher.
-
Scora ladina: Un n caje de infeziun nöia tratan l’edema passada
Dales scolines y scores ladines él gnü registré l’edema passada de vacanzes ma öna na infeziun nöia da Sars-CoV-2.
-
Webinar cun l’imunologh Gänsbacher sön i temesc liá al COVID-19
L’Intendënza ladina á invié l’imunologh Bernd Gänsbacher a tigní n webinar en mercui, ai 24 de forá 2021 dales 15:00 ales 17:00.
-
La nona ediziun de Birba é dan man - dedicada al cialt y al frëit
Na ediziun nöia de Birba é gnüda fora! Chësc iade éra dedicada al cialt y al frëit. La publicaziun dl Ciamp pedagogich dl’Intendënza ladina é rovada al numer 9 y pó gní consultada ince online.


text:
Cunquai che Andres «Büeli» Ambühl saja tant chapitani, motivatur e figura d'identificaziun sco er in dals giugaders pli populars en Svizra, saja stà ina da las «pendenzas prioritaras dal HCD» da prolungar il contract cun Ambühl – uschia il HCD sin sia pagina en la rait.
Andres Ambühl ha giugà per Tavau dal 2000 fin il 2009. Suenter è el stà engaschà en l'America dal Nord e tar ils ZSC Lions. Il 2014 è Ambühl turnà tar il HCD ed è dapi lura capitani.
Per la naziunala svizra ha Ambühl fatg en 252 gieus internaziunals 111 puncts. El è er stà en la squadra, ch'ha gudagnà la medaglia d'argient il 2013 tar ils campiunadis mundials. Unic Mathias Seger ed Ivo Rüthemann han dà anc daplirs gieus che Ambühl.
RR novitads 12:00


text:
Suenter il Cussegl naziunal ha era il Cussegl dals chantuns acceptà ina tala moziun dal cusseglier naziunal da la PLD, Thierry Burkhard. Da principi vegn cun surpassar midà il vial, tar ir sperasvi betg.
Surpassar a dretg duai restar vinavant scumandà
Il Cussegl federal ha uss d'elavurar in sboz che duai lubir il ir sperasvi a dretga sin autostradas e straduns. Il surpassar a dretga restga dentant scumandà. I vala dentant er da sclerir ils detagls cunquai che la differenza tranter ir sperasvi e surpassar n'è betg adina evidenta.
RR novitads 14:00


text:
Na, nagins dals anteriurs collegas da Marco Camenisch pon, ubain vulan propi dir, co quai va uss vinavant per l'anteriur praschunier en libertad. Ed er Marco Camenisch sez n'ha anc nagin interess da discurrer cun schurnalists. I pudess dentant esser, ch'el giaja ad abitar en il chantun Tessin – uschia haja el anc in zic ruaus e possia s'acclimatisar pass per pass, di in collega da pli baud. «Mintgatant è el qua tar mai sin visita, i pudess pia esser che Vus avais schon vesì el e betg enconuschì».
Dal reminent, er en la biografia da Kurt Brandenberger, ch'è cumparida l'avrigl 2015 descriva Marco Camenisch sez, ch'el possia s'imaginar dad ir ad abitar en il Tessin ubain en il Giura tar anteriurs collegas, ubain forsa er a Turitg cunquai ch'el lavuria uss gia là tar in commerzi da bavrondas. En l'Italia, nua ch'el sa sentiss il pli fitg da chasa, na dastga el betg pli ir. En mintga cas haja el anc collegas che spetgian sin el. Sia mamma e ses frar èn morts e cun sia figlia haja el be anc contact sporadic.
El è gist stà qua sin visita
Betg dad in di sin l'auter
Cler è, che Marco Camenisch n'è betg dad in di sin l'auter stà in um liber. El è stà plirs mais en la relaschada cundiziunada – per tudestg «offener Vollzug». Quai vul dir ch'el ha pudì ir persuls a lavurar ed ha stuvì turnar la saira en la praschun per durmir. Tar praschuniers ch'èn pli ditg che 20 onns en praschun è quai usità. Els vegnan resocialisads pass per pass. Suenter la praschun serrada vegnan emprimas uras en accumpagnament en il liber. Lura persuls. Lura surpiglian ils praschuniers ina plazza e van a lavurar durant il di enfin ch'els pon – sco Marco Camenisch uss – bandunar la praschun. Els ston lura dentant anc sa tegnair vi da reglas durant in temp d'emprova enfin ch'els èn lura propi libers ed il cas serrà giu.
Las reacziuns a Brusio
A Brusio n'è Marco Camenisch betg be creschì si ils emprims onns da sia vita, qua è er succedida la tragedia cun il guardia cunfin Kurt Moser. Camenisch ha tenor la sentenzia da la dretgira sajettà Kurt Moser – el sez dementescha quai. Sin las vias da Brusio ed en il Puschlav èn las reacziuns sin la novitad, che Marco Camenisch po bandunar quels dis la praschun, fitg differentas. Tgi na vul dir nagut, ord tema ubain er, perquai ch'ins ha enconuschì l'unfrenda e sia famiglia. Tgi è da l'opiniun, che Camenisch fiss atgnamain stà tut en urden, dentant il fatg ch'el haja survegnì 10 onns praschun per sajettar en l'aria ina centrala d'electricitad saja stà da memia ed haja provocà tut quai ch'è succedì pli tard. En mintga cas: En la val è quai in tema difficil.
La vita da Marco Camenisch
Naschì è Marco Camenisch l'onn 1952 a Campocologno, sco figl dad in guardia cunfin. Sco um giuven ha el visità la scola media evangelica a Schiers, è lura dentant sa decidì, anc avant da far la matura, per ina scolaziun en il Plantahof a Landquart. La tratga da muvel moderna ed il cultim artifizial han dentant disturbà Marco Camenisch.
Insaquants puncts impurtants or da la biografia da Marco Camenisch
RR actualitad 07:00


text:
A moda concisa
Ozendi barattan persunas inamuradas pli e pli savens fotografias e videos privats (da sai bluts u indecents) sin via electronica. Displaschaivlamain na duran betg tut las relaziuns d'amur en perpeten – cuntrari a las datas publitgadas en l'internet, sche quellas na vegnan betg stizzadas.
Ils problems cun talas fotografias cumenzan savens en cas d'ina separaziun: Ins vegn tschiffà da quaidas da vendetga, e tuttenina po l'entir mund vesair fotografias che duevan en sasez restar privatas. E tras la pussaivladad da cundivider cuntegns daventi fitg difficil u schizunt nunpussaivel da mantegnair la controlla sur dals maletgs e videos derasads.
Cumbain ch'i dat en il fratemp applicaziuns, nua che cuntegns pon vegnir cundividids mo "durant in temp limità", ed er sche quai è ina protecziun supplementara per che fotografias na possian betg vegnir tramessas vinavant senz'auter, vegni adina a reussir ad ina persuna cun nauschas intenziuns d'arrivar en ina maniera u l'autra ad ina fotografia.
Tips
- N'emblida mai ch'ina fotografia u in video po vegnir tramess vinavant u publitgà cunter tia voluntad e senza che ti sappias quai, er sche ti has plaina confidenza en insatgi.
- T'imaginescha, tge consequenzas che quai avess e co che ti ta sentissas, sche tes geniturs, tes amis u persunas da tia scola vesessan in maletg da tai blutta u blut. Mantegna tia intimitad.
- Sche fotografias da tai curseschan cunter tia voluntad, pos ti supplitgar da tut temp il possessur da la pagina d'internet correspundenta d'allontanar la fotografia u da ta declerar, co che ti stos proceder.
- Sche maletgs u videos da tai èn en circulaziun cunter tia voluntad, pos ti er far ina denunzia cunter la persuna che ha publitgà u cundividì tals.


text:
L'onn 2015 ha la Svizra dà ora passa 22 milliardas francs per perscrutaziun e svilup. Quai èn 10,5% dapli che tar l'ultima retschertga il 2012, sco quai che l'Uffizi federal da statistica ha communitgà.
Radund 125'000 persunas han lavurà en quai connex en Svizra. Las expensas per perscrutaziun e svilup han muntà a 3,4% dal product naziunal brut. Entaifer ils stadis da l’Organisaziun da cooperaziun e svilup economic en Europa (OECD) è la Svizra uschia sin plaz 4, suenter l'Israel, la Corea dal sid ed il Giapun.
Dapli plazzas da lavur
Cun 71% da tut las expensas han las interpresas dà ora ils pli bler per perscrutaziun e svilup en Svizra. Sin plaz 2 suondan las scolas autas cun 27%. L’augment da las expensas per perscrutaziun e svilup ha effectuà che dapli persunas èn vegnidas occupadas en quai sectur. Il 2015 hai uschia dà 7,9% plazzas dapli che l'onn 2012.
RR novitads 14:00


text:
L’equipa che gudogna quest davos gieu da gruppa va sco victur da gruppa en la fasa da k.o.
Cun in pari pudess la naziunala svizra sa qualifitgar definitiv per l’otgavelfinal e na stuess betg pli tremblar da stuair turnar a chasa gia suenter la fasa da gruppa. Plinavant vul la Svizra er far ina revantscha per la terrada encunter ils Franzos avant dus onns en la Brasilia. Al campiunadi mundial il 2014 avevan ils Franzos battì ils Svizzers gist cun 5:2.
Buna figura en ils emprims dus gieus
En ils dus emprims gieus da gruppa cunter l’Albania (1:0) e cunter la Rumenia (1:1) ha l’equipa da Vladimir Petkovic fatg ina buna figura. Il sulet manco: ils Svizzers n’èn betg stads effizients avunda avant il gol. Oravant tut l’attatgader Haris Seferovic ha manchentà numerusas schanzas. Pussibel che Petkovic fa perquai intginas midadas questa saira a las 21:00 uras encunter la Frantscha.
Defensurs franzos na persvadan betg
Ils Franzos che vegnan trenads dal campiun mundial dal 1998, Didier Deschamps, han gudagnà omadus gieus da gruppa fin ussa, quai dentant be piz a cup. Oravant tut ils defensurs franzos n’han anc betg persvadì dal tut.
Triumf da tennis - triumf da ballape?
Tar il davos spectacul da sport Svizra encunter Frantscha en il Stade Mauroy a Lille ha la Svizra triumfà. En il final da la cuppa Davis vevan Roger Federer e Stan Wawrinka battì ils Franzos e procurà per ina triumf istoric. Tgi sa, forsa è quai in bun omen er per la naziunala svizra da ballape.


text:
Sco il president communal Christian Jott Jenny ha confirmà envers RTR haja la famiglia dal spus Akash Ambani mess a disposiziun 250 entradas libras per il «Winter-Wonderland». La fiera cun roda gronda, carussel e glischnera avra sias portas il glindesdi saira da las 18:00 fin a las 20:00 uras per indigens.
Ils uffants vegnian priorisads, uschia Jenny enavant. Ins possia s'annunziar via mail cun declerar ch'ins giaja sin agen ristg sin ils implants.
En pli duai dar il glindesdi mezdi in cortegi da Chalandamarz da scolaras e scolars tras la fiera. Cun quel vul Christian Jott Jenny purtar als spus gratulaziuns uffizialas da la vischnanca.
RR novitads 17:00


text:
Via da Scola
A l’urna ha il suveran ditg Gea al credit brut da 1'870'000 francs per sanar la Via da Scola e quai cun 564 Gea cunter 282 Na. La via collia la scolina, la scola publica sco er la scola professiunala. La sanaziun da la via vegn realisada en trais etappas annualas durant ils onns 2021 fin 2023. La davosa renovaziun pli gronda da la Via da Scola è stada avant quatter decennis
Via Sontga Clau sura
Il credit per sanar la Via Sontga Clau sura munta ad 1'163'700 francs. Cun 579 Gea cunter 269 Na è vegnì approvà quest credit. La sanaziun da la via vegn realisada en trais etappas annualas ed è coordinada cun il plan da termins da las surbajegiadas da la residenza S. Giusep e talas sin las parcellas 90/91. Per etappa duai la via tut tenor largezza vegnir serrada totalmain u parzialmain.
Explotar glera territori da Bigliel
En pli duai ien futur vegnir explotà glera sin il territori da Bigliel a Sevgein. Persuenter ha il suveran adattà la planisaziun locala. La glera è ina resursa natirala da gronda valur ed impurtanta per la branscha da bajegiar. I fa senn d'explotar quella en la regiun per evitar memia lungs viadis da transport.
Salavras a Rueun
E la finala ha il suveran approvà d’engrondir la zona d’economisaziun da material Salavras a Rueun. Quai cun 651 Gea cunter 194 Na. Il lieu Salavras è da grond'impurtanza ed ideal quai che pertutga las vias da transport.


text:
Dapi l'entschatta da las mesiraziuns avant 155 onns hai da sulettamain duas stads ch'èn stadas pli chaudas che la stad 2019. Pli chaud èsi stà la stad passada e durant la stad 2003. Per la stad 2019 èsi da quintar cun ina temperatura intermediara tranter 15 fin 16 grads, quai èn passa 2 grads sur la media. Il pli chaud èsi stà en media il fanadur – il zercladur è dentant stà il segund chaud dapi l'entschatta da las mesiraziuns avant 155 onns.
Chaud bain – ma avunda plievgia
La stad 2019 n'è betg stada ina stad da setgira sco l'onn passà. Quest onn haja dà tut en tut avunda plievgia. Ed er l'avust da quest onn dumogna be tranter ils 20 ils pli chauds ch'èn vegnids miserads.
Dal tut n'è la stad 2019 dentant anc betg passada. Il rapport cun las cifras definitivas da Meteo Svizra, suonda mez settember.
Ord l'archiv:
La stad passada è stada uschè chauda che tschertas alps grischunas, situadas plitost a bass han stuì stgargiar pli baud las alps. Er cun il pavel sur enviern èsi lura vegnì stretg per tscherts purs. Fin en questa stad ha la setgira da l'onn passà gì consequenzas, er tar las plantas enturn Cuira.
RR novitads 17:00