text:
La Fundaziun Origen ha ensemen 3,7 milliuns francs per lur project «Salvar Mulegns». Quels daners èn per gronda part vegnids miss a disposiziun da fauturs privats. Ussa mancan anc 1,9 milliuns francs per che la Fundaziun Origen cuntanscha la summa avisada da 5,6 milliuns.
Tge è il project «Salvar Mulegns»?
Il project da la Fundaziun Origen prevesa da mantegnair ils stgazis cultural-istorics da Mulegns; concret da cumprar e segirar l'hotel Löwen e la Chasa Alva ed inventarisar ils objects istorics. La Chasa Alva duai plinavant vegnir spustada per radund 7 meters. Quai per schliar ils problems cun la via fitg stretga en il vitg avant il Pass dal Güglia.
Co vai vinavant?
Per cumprar e dislocar la Chasa Alva fissan ils daners gia avant maun. Avant ch'ins possia dentant cumenzar cun las lavurs da spustament, dovra la Fundaziun Origen anc duas lubientschas:
I dovra ina decisiun dal cumin da Surses, areguard la vendita da las parcellas. Ultra da quai dovri anc il consentiment definitiv da la regenza grischuna.
Giovanni Netzer è optimistic che quellas votaziuns na vegnan dentant betg ad esser in crap da stgarpitsch per il project. Medemamain quinta el fermamain che la Fundaziun Origen vegnia tochen la fin da quest onn era anc ensemen cun ils 1,9 milliuns che mancan. En emprima lingia spetgan els anc sin respostas da fundaziuns che sustegna projects da cultura.
La finamira sportiva è dentant da gia pudair cumenzar l'october 2019 cun las lavurs da preparaziun per il spustament da la Chasa Alva. Quellas vegnan a durar bain in onn, fin che la chasa po alura entaifer sulet 1 di vegnir spustada dal vegl al nov lieu.
Ord l'archiv dal Telesguard
RR novitads 17:00


c: text/html

text:
Trais dunnas èn sa messas ensemen per illustrar in cudesch cun texts litterars en rumantsch grischun. Entaifer quest project han ellas sviluppà en in labor fotografic rodund 600 fotograms.
Ina tecnica antiquada
Per lur lavur han ellas tschernì differents objects adattads ed illuminà ils objects sin palpiri fotografic. Lura han ellas mintgamai bagnà il palpiri en in bogn da svilup, nua ch’il maletg e cumparids suenter in pèr secundas. Per lavurar cun la tecnica analoga veglia dovra quai lavur dad organisar ed installar in labor da fotografia. Era perquai na vegn la tecnica betg pli duvrada savens. Mintga fotogram e unic e na sa betg vegnir copiads.
Ina collecziun enorma
Èn la fasa da svilup intensiva en var 600 fotograms naschids. Ina pitschna part da quels èn vegnids duvrads per illustrar il cudesch cun text en rumantsch grischun «mintgadi». In'autra part è exponida en in salun da coiffeur a Turitg. La gronda part vegn però dustada giud maisa e sa tschenta en ina scatla. Tut tenor incumbensa prendess il trio dentant gugent puspè enta maun quella scatla.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
El è in um grond, schlanc, cun chavels grischs e na para betg in da gronda canera - Claudio Riesen, dapi 26 onns directur da la chanzlia chantunala.
Mardi, ils 6 da zercladur, era ses ultim di en uffizi – la regenza ha prendì cumià da quel um che vegn dal reminent er gugent numnà «il sisavel cusseglier guvernativ».
«Il sisavel cusseglier guvernativ»
Quai num ha Claudio Riesen merità cun esser quasi adina da la partida cur che la regenza era cumpletta, cun seser a maisa cur che la regenza ha tratg sias decisiuns e – surtut – cun adina avair la survista. A Claudio Riesen na plascha quel surnum dentant betg propi.
Tge fa in chancelier chantunal
RR actualitad 17:00


text:
Cun interpretaziun interculturala è manegiada la translaziun a bucca dal pled discurrì d'ina lingua en l'autra, resguardond las circumstanzas socioculturalas da las participantas e dals participants dal discurs. Igl ha lieu ina situaziun da trialog – in "dialog a trais" –, principalmain en ils fatgs da furmaziun, da sanadad e socials. Per quest intent po l'interpreta culturala u l'interpret cultural esser preschent al lieu u esser collià per telefon.
Servetsch d'intermediaziun Verdi – interpretaziun interculturala en la Svizra orientala
Per incumbensa dals chantuns Son Gagl, Turgovia, Grischun, Appenzell Dador e Glaruna intermediescha Verdi interpretas interculturalas ed interprets interculturals per passa 70 linguas. La purschida sa drizza ad autoritads ed ad organisaziuns dals fatgs da sanadad, a scolas ed ad instituziuns da furmaziun sco er a posts spezialisads ed a posts da cussegliaziun sociala.
Verdi – interpretaziun interculturala en la Svizra orientala
Rorschacherstrasse 1
9004 Son Gagl
Tel. 0848 28 33 90
E-Mail: verdi@verdi-ost.ch
www.verdi-ost.ch
Servetsch naziunal d'interpretaziun per telefon
Il servetsch naziunal d'interpretaziun per telefon metta a disposiziun entaifer paucas minutas interpretas ed interprets professiunals per passa 50 linguas. Di e notg, durant 365 dis l'onn.
Tel. 0842 442 442
www.0842-442-442.ch
Plattafurma d'emprender per l'interpretaziun interculturala
A las persunas spezialisadas ch'èn participadas a situaziuns da trialog sco er a las interpretas interculturalas ed als interprets interculturals porscha la plattafurma d'emprender ina gronda schelta d'infurmaziuns, da films, da materialias e da documents didactics per s'acquistar u per augmentar sistematicamain las cumpetenzas ch'èn necessarias per ina collavuraziun da success.
Ulteriuras infurmaziuns: trialog.inter-pret.ch


text:
«Action suberi Aare» – giuvenils cunter muntognas da rument
- Dumengia, 1.9.2019, 12:45
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 1.9.2019, 12:45, RTR
Massas da glieud giaudan la stad en la natira da l'Aara cun ir a nudar, far in picnic, brassar u star patgific fin tard en la notg. Ma tschertins laschan simplamain lur rument enavos en la natira: conservas da biera, stumbels da cigarettas, satgs da plastic, giatters da grill u interas bartgas ga gumma. Quist littering va sin la gnerva a blera glieud.
En il chantun Argovia datti perquai ina iniziativa da giuvenils, la «Aktion suberi Aare». Ils giuvenils van dumengia per dumengia dad avrigl fin settember a metter davent quai che auters han laschà enavos. Els rimnan mintgamai muntognas da rument.


text: Col cœur an'mò ingarbiaa in de la cassina el se bestira i òss l'ultim paisan, e la candela pizza in la bosia la mett in ciar i barlafus d'un temp: la bròcca in del tripee portacadin, l'acquasantin e la Maria Bambina fassada in de la cuna d'un veder a campana. E l'œucc el curr sui trav e sul camin con dent an'mò freguj de scendra antiga. La vœuja de Natal l'è lì con lù sul materass de fœuja de melgon. La vœuja d'un Natal come una vòlta, con tanti vos che riven de lontan, come in d'un sògn... Vos de tusann che canten sul sentee... là in fond... tra i fontanitt... visin al Lamber... "Tu scendi dalle stelle..." Sù dunca! Riva gent! Gh'è chi el Natal, Natal come 'na vòlta... Mett ul pariœu sul fœugh... canela, acqua e saa, farina gialda... e...alé...òli de gumbat. Se sgrana trii rosari e se la cuntom sù dent in la stalla. Gh'è chì l'Armida, quella di ricamm, el Gino cavallant cunt el clarin... i fiœu ch'hinn mai cressuu, el bergamin. Tra el pòrtich e la stala... quanta gent... ghe vœur an'mò un quej scagn, una bancheta e un para de fiaschitt... per la polenta. Se smorza la candela sul ciffon, el gatt al s'è fognaa in d'un quej canton e intant l'ultim paisan el nega in d'un bell sògn... e par ch'el rida. Marco Candiani


text:
da pli Scolaziun...
Latiers vegnan las suandantas scolaziuns supplementaras: stgalim secundar I, stgalim supplementar, pedagogia curativa da scola, svilup da la scola
da pli Furmaziun cuntinuada...
La purschida da furmaziun cuntinuada a la SAPGR sustegna scolastas e scolasts en differentas fasas da lur vita professiunala e dat novs impuls per scola ed instrucziun.
da pli Perscrutaziun e servetschs...
La perscrutaziun applitgada e la realisaziun dals resultads e da las enconuschientschas en products cun gudogn direct per la scienza, la furmaziun cuntinuada e la pratica furman l’incumbensa principala da la partiziun perscrutaziun, svilup e servetschs.
da pli La SAPGR...
La Scola auta da pedagogia dal Grischun (SAPGR) procura per la scolaziun e la furmaziun cuntinuada da persunas d’instrucziun per il chantun Grischun e per ils chantuns cunfinonts. Cun radund 500 studentas e students tutga la SAPGR tar las SAP mesaunas da la Svizra.
Resultats da la perscrutaziun influenzeschan il svilup da meds d’instrucziun e d’emprender e contribueschan uschia a moda effizienta al svilup da l’instrucziun en il champ professiunal. Il spectrum dal material d’instrucziun cumpiglia tant novs meds d’instrucziun u planisaziuns d’entiras retschas da lecziuns sco er ambients d’emprender main extendids.
Leiter Abteilung Forschung, Entwicklung und Dienstleistungen


text:
Gilberto Lozza sa regorda anc fitg bain da quel di, cura che sia dunna ha telefonà ad el e ditg ch'i saja vegnì rut en tar els a chasa.
Igl era bittà ora tut. Las stgaffas eran avertas, tut ils truclets eran svidads or, quai era insatge enorm.
L'emprim hajan els stuì spetgar in mez di dador, fin che la polizia aveva prendì tut ils fastizs. E suenter cun far urden en chasa sajan lura vegnids ils quitads. Da pensar mintga giada, ch'ins tira en in pullover u ina chamischa ch'insatgi ester saja stà londervi, quai na saja betg stà simpel da surmuntar.
Telefon da la polizia ed indriz d'alarm han gidà
Cunzunt sia dunna haja patì ferm da quai ch'era capità. Fin il di cura che la polizia haja telefonà ad els e ditg, ch'els hajan tschiffà ils trais laders ch'eran ruts en tar els, raquinta Gilberto Lozza. Quai haja quietà sia dunna che haja adina pensà ch'ils laders turnian anc ina giada.
El sez ha pudì surmuntar tut in zic meglier cun laschar installar in indriz d'alarm. Cun quel sappia el almain che nagin saja stà en chasa ubain ch'el saja infurmà avant d'entrar en chasa, sch'i vess tuttina dad esser capità insatge.
Ins na po simplamain betg dar si l'existenza pervi d'insatge uschia. Quai na va betg.
Far na possian ins betg bler, manegia Gilberto Lozza. I saja dad empruvar dad emblidar, er sch'i vegnia adina puspè endament uschè svelt ch'ins audia d'in enguladitsch cun infracziun. Ed el vegnia anc oz nar, sch'el pensia londervi ch'i dettia glieud che stoppian engular dals auters, perquai ch'els sajan memia marschs dad ir a lavurar e gudagnar sezs ils daners.
RR actualitad 17:00


text:
En la votaziun finala èn il Cussegl naziunal ed il Cussegl dals chantuns s'exprimì per ina cuntraproposta a l'iniziativa per il velo. En il Cussegl naziunal hai dà cuntravuschs or da las partidas PPS e PLD. La maioritad dals dus cussegls ha però ord motivs da tactica ubain da simpatia ditg Gea a la cuntraproposta.
Cuntrari a l'iniziativa na vegn la Confederaziun cun la cuntraproposta betg obligada da pajar novas subvenziuns. La Confederaziun po dentant formular princips per novas vias da velo e sustegnair mesiras da promoziun. Ils iniziants da l'iniziativa han signalisà da vulair retrair la dumonda dal pievel.
RR novitads 12:00


text:
Birdy ha trais onns e duai, sch'i va tenor ses possessur Roman Niederberger, daventar Miss Agrischa. Per che quai grategi er dovri dentant blera lavur. Tunder, lavar, petgnar, unscher en e dar colur. Che quai dat fitg blera lavur, quai sto er il pur da 27 onns conceder. Radund otg uras dovra l'entira preparaziun. E cler che Roman Niederberger, ch'ha ses puresser a Fidaz sur Flem, mira er bain durant l'ulteriur temp da sias potenzialas miss.
Ma tge è lura insumma decisiv tar ina premiaziun da vatgas? In punct è en scadin cass l'iver da la vatga. Ma, co guarda in bel iver or?
Sper in bel iver è dentant er il rest da la vatga decisiv. Ella duai esser gronda, avair in bun skelet, bellas costas e chommas betg memia lungas e betg memia curtas. Sco tar in model sto er qua constar l'impressiun generala.
Guardar or bain na tanscha betg
Ma er sche la vatga è en sasez bella tanscha quai betg. Tenor Roman Niederberger dovra quai schon in tractament spezial per dumagnar l'optimum ord la vatga, en quai cas ord Birdy. Tranter auter dovra quai er ina buna purziun colur, uschia da dir: Make-up per la vatga.
Na, i na vegn betg dà si lefzagl ed er betg dà si eyeliner ni mascara - ed er ils pes na survegnan nagin vernisch dad unglas.
Er colur na tanscha betg
Tuna tut bain. La vatga è vegnida lavada, tundida e colurada - uss è ella pronta per la elecziun da la Miss Agrischa, u na?
Anc betg, na. I dat numnadamain anc ina entira paletta da products per che Birdy daventia la pli bella. Da vesair en la stgatla cun products è er bodylotion e differents sprays per che Birdy traglischi lura er da tut las varts cura ch'i va per la curuna... u eba, la plumpa.
Er la cua dovra tractament
Il pail traglischa, ils pes e l'iver er - uss è tut pront per il rintg. Ma na, insatge manca anc: La cua! Er quella sto guardar or bain per ch'i dettia ina massa puncts. E per quella ha Roman Niederberger chattà in product tut spezial. Propi pronta dal tut è Birdy dentant pir curt avant ch'ella sto ir en il rintg. Uss dastga ella anc sa revegnir in zic dals strapazs dal tractament e po simplamain puspè esser vatga e na model.


text:
Cordoli digital
- Glindesdi, 31.10.2016, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 31.10.2016, 8:40, RTR
Il cordoli ha chattà la via en la digitalisaziun. Ina persuna chè morta e era activa en il internet via era suenter la mort anc vinavant. Tut quai ha era midà la moda e maniera sco ir enturn cun la mort e las regurdanzas pretendan experts.
Pigliainsa lexempel da facebook. Statisticamain moran mintgon 3000 commembers da facebook en svizra. Sin quai ha facebook reagi e metta a disposiziun in stadi commemorativ. Uschè sa ha enavant il profil digital sin facebook dentant sa la glieud che la persuna e morta. Sin facebook sa poja era decider ina persuna che duai administrar il profil digital en cas da la mort.
I da perfin ina firma che metta a disposiziun da far videos sur da la persuna morta per metter lura en las raits socialas. Il trend va en direcziun da santeris digitals.
Santeris digitals
Experts vesan in avantatg en santeris digitals sche va per parents ni amis che vivan lunsch davent da la persuna che e morta. Cun in santeri digital e la persuna morta lura dapertut e in po prender cumià ensemen cun auters. Però in impurtant aspect da tor cumià na possa vegnir remplazzà digital: il contact direct cun autras persunas. Contact cun auters haja in grond effect da confiert sco per exempel cun sa guardar en ils egls ni embratschar.
Dentant ils santeris classics restan era en avegnir dentant han era quels stizzis da la digitalisaziun. I dat la pussaivladad da gravar en il crap in code chins po scannar cul handy e persuenter as survegn las infurmaziuns da la persuna che e morta.


text:
Lengua greca
El Grech, nom nativ Eλλnvιkά (Eliniká), l'è una lengua Indo-urupea. L'è la lengua ufiziala de la Grecia e de Cipru. Int la sò furma antiga l'era parlaa anca ins i cost de l'Asia minur, de l'Italia del süd e in Sicilia.
Cuntegnüü
Evulüzion de la lengua[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Prutugrech[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Se pò cumincià a parlà de una lengua greca giamò a partì del II mileni prima del Signur: de fat se pensa che in quel temp chì la ghe füss giamò una quai furma embirunal de grech, che pö l'ha purtaa a la nassida di vari dialet de l'edà storiga. El prutugrech el saria staa parlaa in di Balcan, per pö difundes in Grecia, in di isul del Mar Egee e in di cost de l'Asia minur.
El Micenee[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è 'l dialet grech püssee antigh cunussüü, grazie a vari iscrizion pruveninent da una quai zona de la Grecia cuntinental e da Creta, scrivüü in Linear B, una scritüra de tipu silabich. El Micenee, per di sò carater particular, el pò minga vess cunsideraa l'antenaa di tücc i alter dialet sücessiv, asca, forsi, el dialet arcadu-cipriota.
Grech arcaich e classich[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dopu i migrazion di Dor, Ion ed Eul e la fin de l'edà micenea, la gh'è stada un'epuca de division lenguistiga forta. I lenguista de norma dividen i dialet grech del temp in cinch grup: dialet nord-ucidentai, dialet dorich, dialet ionich, dialet eolich e dialet arcadich-cipriota. In 'stu periud el nass l'abecee grech (derivaa da quel feniciu) e la leteradüra in lengua, scrivüda suratüt in d'un dialet leterari ciamaa umerich, cun carateristich ciapaa da l'Eolich e dal Ionich.
A causa de la culunizazion, el grech el se difund in tüt el Mediterani, suratüt in Italia del Süd. Dopu i guer Persian, la nass l'egemunia de Atene, che la diventa el center pulitich e cultüral püssee impurtant de la Grecia. El dialet atich, variant del Ionich, el s'è difundüü dapertüt.
La Koiné[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Quand che el Lissander III de Macedonia l'ha cunquistaa una buna part del mund cunussüü, gh'è staa 'l besogn de una lengua cumün a tücc, almanch per la scritüra e per fàss capì tra etnii diferent. L'è nassüda dunca una furma de Grech püssee slegaa dai dialet parlaa in Grecia (ma basaa in sü l'Atich, che lera el dialet püssee "internaziunal"), ciamaa koiné diálektos. La koiné l'è resistida anca sota el dumini ruman, cunt el diventà la lengua franca de tüt el toch uriental de l'Imperi, ultra a vessen l'ünica altra lengua leteraria ultra al latin.
Grech bizantin[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Bizantin l'è l'evulüzion natüral de la koiné düranta el Mediuev. In quel periud chì scumincen a fàss nudà vari müdament funetich, gramaticai e lessicai. In particular, l'aumenta la diferenza tra la lengua parlada e la lengua scrivüda, che l'è restada legada a canun püssee tradiziunai e arcaicizant.
El Grech mudernu[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
La diferenza tra scrit e parlaa la cress sota la duminazion türca: menter el Patriarcaa Ecümenich de Custantinopul el següta una tradizion leteraria legada a quela antiga, el Grech parlaa el se semplifiga anmò e 'l ciapa vari termin che vegnen de alter lenguv, cumpagn del Türch, el Latin, l'Italian e 'l Venezian.
Cun l'indipendenza de la Grecia, el nass el prublema de la lengua: la ven creada inscì una barera tra la lengua uficiala, la kathareúousa (o katharévusa) e la lengua parlada tücc i dì, la dēmotiké (o dhimotikí), e i sò dialet. La prima l'era una lengua leteraria e artificiala, "pürificada" dai inflüenz esterni al grech, la segunda l'era el früt di vari evulüzion gramaticai, lessicai e sintatich che gh'eren staa lungh el curs di secui. Pratigament eren dò lenguv diferent, tantu che di volt per dì la medema parola gh'eren dò vucabui divers. Dumà in del 1976 una refurma lenguistiga la fà diventà la dhimotikí la lengua uficiala. In del 1982 un'altra refurma lenguistiga l'ha semplificaa anmò püssee el sistema de acentazion, che l'è quel del dì d'incö.
Scritüra e parnunzia[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Grech el dupra l'umonim abecee, che tra l'alter l'è quel che l'ha ispiraa quel latin, che l'è cumpost da 24 leter, set vucai e derset cunsunant.
A a, B B, Γ Y, A δ, E e, Z Z, H n, Θ θ, I ι, K k, A λ, M u, N v, E E, O o, Π π, P p, E σ/ς, T t, Y u, Φ φ, X x, Ψ ψ, Ω w.
Lungh i secui la parnunzia de una quai letera e di ditungh gh'han avüü di müdazion, e se pò dì che el möd antigh de parnunzià i parol l'è multu diferenta de quel mudernu (e giamò in l'antichità gh'era staa tanti müdament, cume la scumparsa de leter cume 'l digama o 'l sampi).
Gramatica[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
La gramatica de la lengua greca l'è multu semplificada rispet al grech antich. La custrüzion de la fras l'è cumpagna de quela di lenguv neulatinn, vist che la següta el schema suget-verb-cumplement uget. La presenza di declinazion però la cunsent una certa libertà che la ven duprada suratüt per reson stilistigh. In di cas in di quai el cumplement uget el sia un verb sustantivaa, el grech el dupra el cungiuntiv inscambi de l'infinii lumbard.
I sustantiv se dividen in trii gener: mascülin, feminin e neuter; el gener del sustantiv el determina minga semper el sess: per esempi, gh'è di parol neuter che varen cume mascülin o feminin (cume el sücedeva anca in del grech antich).
Ogni sustantiv se declina a segunda del cas e del nümer. Per la nümerusità gh'è di desinenz singular e plüral (altra carateristiga cumün al grech classich, ma anca al Latin, a l'Albanes e ai lenguv slav). Per quel che 'l reguarda i cas, n'esisten dumà cinch, e vün l'è dupraa propi de rar. I cas hinn indicaa da la desinenza del sustantiv.
- Numinativ: l'indica el suget de l'azion.
- Genitiv: el respund a la dumanda de chi?. L'indica el pussess o la partegnenza.
- Dativ: el respund a la dumanda a chi?. L'è dupraa dumà in de la lengua culta e in d'una quai fras fada.
- Acüsativ: l'indica l'uget de l'azion.
- Vucativ: edl vucativ el gh'ha una sua desinenza dumà per i nom mascülin de la segunda declinazion.
I sustantiv che hin prestit da i lenguv furest vegnen minga declinaa, e se capiss qual el sia el sò rol in de la fras a segunda del cuntest in del qual se tröven, o mej, a segunda de l'articul che j'acumpagna.
I articui hin ubligatori. Esisten sia quij determinativ che quij indeterminativ, ma dumà per numinativ, genitiv e acüsativ: el dativ, cume emm giamò dii, in del grech mudernu el cünta poch, menter el vucativ l'è per definizion determinaa semper, e dunca 'l gh'ha minga besogn d'articul. I articui determinativ poden vess integraa da i prepusizion de mot a lögh o lucativa "σe"; inveci i articui indeterminativ se poden minga cuniügà cunt i prepusizion. Per esempi:
- Πaue σe eva Eevoδoxeιo: Andemm a un albergu.
- Πaue σto Eevoδoxeιo: Andemm a l'albergu.
In 'stu cas, σto l'è l'ünion tra la prepusizion σe e l'articul neuter to.
In Grech gh'hin dò cuniügazion e dumà un ausiliar, el verb avègh, che 'l furma temp verbai divers.
Distribüzion geugrafica[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Grech el gh'ha avüü cume prim sit de difüsion la Grecia e i sò isul, per pö rivà in Asia Minur e Cipru (prima culunizazion) e anca in Italia, Libia, Egit e Pruvenza (segunda culunizazion). El mument de magiur difüsion del Grech però el gh'ha de vess cercaa in seguitt ai cunquist del Lissander Magn, grazie al qual l'è rivaa fina in India, ultra a vess, cume emm giamò dii, lengua cumün in bona part del Visin Urient, sia cume lengua parlada (Lissandria d'Egit e Antiochia eren cità a magiuranza greca) che cume lengua franca. Se cun la nassida de l'Imperi Partich in Asia l'üs del Grech l'è scumparii in manera velus, in del basin del Mediterani uriental la sua impurtanza l'è dürada fina al VIII secul dopu Crist. Cunt el rivà di pupulazion müsülmann (arab e türch) la zona grecofuna la s'è redota gradüalment. Fina a medà del secul passaa el Grech, ultra che in di arei tradiziunalment grecofunn, l'era parlaa in tüt quij cità utumann induve gh'eren di fort cumünità grech, cume Lissandria d'Egit, Antiochia, in Liban, in Palestina.
Dopu la Prima Guera Mundial e 'l faliment de la pulitiga de la Mégalē Idéa (el sugn naziunalistigh de reunì sota un Stat unigh tücc i teritori abitaa da Grech) el s'è rivaa a la distribüzion geugrafica atüala. Al dì d'incö, el Grech l'è parlaa in Grecia e in d'una quai zona de cunfin di paes arent (Albania, Macedonia e Bülgaria), in d'una quai lucalità del Mar Negher in Rumania, Ücraina, Rüssia e Georgia, a Cipru, a Custantinopul e in certi zon de la Türchia (cume a Trebisunda). In Italia, in Calabria e Salent, hin present di cumünità che parlen di dialet grech.
Inultra, el Grech l'è parlaa in tücc quij paes ucidentai tucaa de l'imigrazion elenica, cume i Stat Ünii, el Canada e l'Australia. L'ültim censiment australian (2006) l'ha segnalaa che 'l Grech l'è la terza lengua püssee parlada a cà dopu l'Ingles e l'Italian (252.200 personn).
In del cumpless, i personn che al dì d'incö parlen el Grech cume lengua mader hin circa 15 milion.
Dialet[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
El grech, sia quel antich che quel mudernu, hann avüü una lunga serie de dialet. I dialet de l'antichità (eolich, dorich e ionich) hin scumparii gradüalment cunt el rivà de la koiné senza lassà di eredi muderni (se cüntum minga el tsacònich, de ciara derivazion dorica). De la koiné hin derivaa quij dialet chì:
- La Dēmotiké: la lengua uficiala de tücc i paes grecofun. L'è la lengua cumünement definida grech.
- El Cipriota, simel ai variant meridiunal de la dēmotiké.
- El Tsaconich, parlaa in d'un tuchelin de la Laconia, in del Pelupunes, l'è l'ünich dialet mudernu che 'l ven föra da vün antigh, el Dorich.
- El Puntich e 'l Capadoci, cun carateristich de urigin ionica, eren parlaa lungh i cost türch del Mar Negher (cume in de la cità de Trebisunda). La magiur part di sò parlant hin scapaa in Grecia dopu i guer tra 'l Stat elenich e la Repüblica Türca.
- El Griko, parlaa in del Salent, in de la Püja meridiunal.
- El Grecanich, parlaa in de la zona de Rez de Calabria, in d'un teritori ciamaa Buvesia.
I dialet grecu-talian hin scrivüü cun l'abecee latin.


text:
San Murezzan 2017 - Pli net ch’il funs è, pli pauc merda vegn bittada per terra
Il sistem per dismetter tut il rument ch’i dat durant ils Campiunadis mundials da skis 2017 a San Murezzan funcziuna fitg bain. Sper in team da voluntaris che rimna la merda, gida er il deposit da 2 francs per tegnair net l’areal.
Ils consuments han da pajar per mintga bavronda, per mintga mangiativa in deposit da mintgamai 2 francs. Quels survegnan els puspè enavos, suenter ch’els portan la buttiglia vida ed il plat tar la tenda correspundenta.
Naiv alva gida er
Sche l'areal è net, en il cas da San Murezzan cun naiv sco terren per millis e millis da persunas, ha quai er in’influenza psicologica sin l’uman. Cura ch’ils fin 40’000 aspectaturs mangian, baivan, fiman e giaudan l’atmosfera dal circus da skis mintgadi, è la probabilitad pli pitschna ch’ins bitta simplamain per terra rauba sin la naiv alva, empè da dismetter ella en las sadellas da rument ch’èn avant maun.
Fimaders han ina stgatla
Remartgabel pauc ves'ins er rests da cigarettas per terra. Grazia ad ina pitschna stgatla che l’organisaziun metta a disposiziun dapertut a las entradas, pon ils fimaders dismetter lur cigarettas en quella senza bittar ils stumbels per terra. Quella purschida vegnia er appreziada dals fimaders sez, suttastritgan ils voluntaris dal team da rument. Els èn en viadi cun sadella e zanga e ramassan singuls palpiris e rests da cigarettas dal funs si.
Ramassà hajan ils voluntaris durant quels dis fitg blera rauba, per part er pli speziala. Per exempel ha in gidanter chattà soccas e chautschas sut scheladas en la naiv, e perfin in anè. Mal il cor fetschia cura ch’ins haja da rumper numerusas binderas svizras per las dismetter en las sadellas da rument, ha agiuntà in voluntari dal team da rument.


text:
Fin da la navigaziun principala
Entschatta dal navigatur
Guitader da la catedrala da Losanna
Descripziun
Tut ils pipistrels e spassegiaders nocturns da Losanna enconuschan il guitader da la catedrala, ina instituziun per excellenza a Losanna. Ina necessitad pratica per ses uffizi na datti betg pli, ma sco part dal flair tipic da la citad veglia è el indispensabel e vegn defendì a tuts custs, cur ch'i s’avischina er mo la sumbriva d'in privel als mirs da ses clutger. Dapi l'onn 1405 è il guitader da la catedrala documentà. Durant blers tschientaners avertiva el ils abitants da la citad cunter incendis smanatschants, ensemen cun il guitader ambulant e cun ses collega sin il clutger da la baselgia St. François.
Ultra da quai inditgava el er mintga ura plaina e clamava or il temp. Il progress tecnic dal 20avel tschientaner l'ha atgnamain liberà da sia funcziun oriunda, perquai ch'ils pumpiers n'eran betg pli dependents da ses agid e las uras battevan d'ussa envi automaticamain. Tuttina na fissi betg stà imaginabel d'al bandischar da ses clutger. Er suenter ch'igl eran vegnidas installadas sirenas da fieu en la citad, ha el anc ademplì sia funcziun fin suenter la Segunda guerra mundiala. E cur ch’ins ha pensà l'onn 1960 d’abolir il guitader e da modifitgar sias incumbensas, è la pressa regiunala vegnida bumbardada in mais a la lunga cun chartas da lecturs che han mussà quant ferm che la populaziun da Losanna sa senta colliada cun lur guitader simbolic. Dapi lura cloma el or las uras plainas giu da ses clutger, 365 dis l'onn tranter las 10 la notg e las 2 la damaun. Il titular actual ha num Renato Häusler, occupa ina plazza da 52 % e vegn sustegnì dad otg guitaders da reserva. L'onn 2002 è el entrà en plazza sco successur da l'anteriur guitader renumà Philippe Becquelin ch'è stà enconuschent oravant tut cun ses surnum «Mix et Remix».
Gallaria d'illustraziuns
Referenzas e dossier
- Publicaziuns
Charles-François Landry : Le guet. In : La ronde des métiers. Ed. Eglise nationale vaudoise. Lausanne, 1943, p. 25-34
Gapard de Marval : Moi, le guet. In : Mémoire vive no. 13. Lausanne, 2005, p. 6-15
Gapard de Marval : Le guet de la cathédrale. 6 siècles d’histoire, 100 ans de souvenirs et d’anecdotes. Avec une préface de Gilbert Coutaz, archiviste de la Ville de Lausanne. Chapelle-sur-Moudon, 1992
Fabien Ruf, Fabienne Hoffmann, Ulrike Golnick : Les cloches de la cathédrale de Lausanne. Ed. Service des bâtiments, monuments et archéologie. Lausanne, 2005
600 ans du guet. In : 24 Heures, 3 novembre 2005, p. 33-35
- Dossier
- Le guet de la cathédrale de Lausanne
description détaillée Ultima modificaziun: 27.06.2018
Dimensiun: 445 kb
Tip: PDF
- Le guet de la cathédrale de Lausanne


text:
Sin dumonda da sia collega da partida Karin Keller-Sutter (SG) ha el respundì ch’eventuals pajaments novs vegnian mess en in context cumplessiv.
Il Cussegl federal saja en questa dumonda dad avis unanim. El haja prendì encunter l’emna passada la dumonda dal departament da l’exteriur e da quel dad economia da preparar ina proposta per ina nova contribuziun da coesiun.
Burkhalter: I vul dapli che mo segns da progress da l'UE
Cura che quella proposta vegnia preschentada al parlament n’è anc betg cler. Quai dependia dal svilup en il rapport cun l’UE. Bain dettia gia segns, che la situaziun sa megliereschia – i veglia dentant «progress concrets en ils dossiers» ha intunà il minister da l’exteriur.
Didier Burkhalter ha pudì prender posiziun uschia a rapports da medias da la fin d'emna. Quels avevan laschà parair che l'agid d'ina milliarda francs succedia senza cundiziuns.
RR novitads 12:00


text:
Las Ouvras electricas d’Engiadina interpreteschan differents puncts tuttafatg auter che la Corporaziun dals cumüns concessiunaris. Nua che la corporaziun discurra d’energia supplementara discurra la OEE d’energia da rest, nua ch’els discurran da marschas, discurra la OEE da raps da transport – piculezzas che han però consequenzas.
Il capo da Valsot e represchentant per las vischnancas pertutgadas, Victor Peer, pretenda perquai ina discussiun a la maisa radunda. Per il president dal cussegl administrativ da la OEE Martin Schmid è ina buna collavuraziun tranter la OEE e las vischnancas da grond’impurtanza. El è persvadì da chattar soluziuns che resguardan ils basegns d’omadus.
La 62avla radunanza generala e vegnida manada tras a Sent senza auters incaps. Uschia han ils preschents approvà il gudogn da 1,8 milliuns francs, dà distgargia als organs responsabels ed era consentì diversas adattaziuns dals statuts da las OEE.
RR novitads 14:00


text:
L’armada americana ha prendì uffizialmain ils cuntels da militar da Victorinox sin la glista d’empustaziuns. Commembers da l’armada americana pon uss empustar quests cuntels svizzers ma els na ston betg uschia l’interpresa.
Marca duai vegnir pli enconuschenta
Finanzialmain na portia questa fatschenta betg bler ma ella portia ina immensa reputaziun. Il cuntè da l’armada americana correspunda pli u main al cuntè che vegn surdà a mintga militar en Svizra. Ma la versiun americana è brina e porta l’inscripziun «U.S.». Perquai che millis da persunas han uss la pussaivladad da far questa empustaziun spera la fatschenta da Ibach da pudair promover la marca Victorinox en ils Stadis Unids.
RR novitads 15:00


text:
Chi che ti à cialé ai foliec Dolomiten y Alto Adige messa endò n iade se damané olache i ladins é restés. Liejan i articui sun la convenzion per la mudazion dl statut de autonomia se enténen che di ladins rejònen puech y nia; al someia na chestion danter talians y tudes, depierpul che i unics che adora na gran mudazion dl statut é demé i ladins.
Carlo Willeit, dal 1993 al 2003 raprejentant di Ladins tl consei provinzial de Bulsan.
Si derc de unité, de raprejentanza, de sconanza linguistica y culturala, de mudazion dl proporz, de azes a signoria, mess gnì auzés de truep per arjonje l livel che i talians y i todesc à bele da giut. Ie ne creie nia che l laour dla convenzion comporte de gran soluzions, ma al é dessegur na meisa de discuscion y de confront politich emportant per la informazion y la minonga publica y poester ence per les dezijions politiches da endoman tles provinzies y tl parlament. Al é sciod che i doi raprejentanc ladins tla convenzion de Bulsan ne lascia nia audì valch deplù sun les propostes per i ladins, sun chi che é per y chi che é decontra. Demé sun les Dolomiten éi liet n iade na majera touta de posizion sun i ladins.
Tl Alto Adige liejen che l member Perathoner fossa per l prinzip dla autodeterminazion de Südtirol (sot a chesta parola pòn entene n referendum per jì con l’Austria, l stat liede de Südtirol, la dopla zitadinanza , y auter). Ence sce chest prinzip someia n pue fora dl temp podéssen l azeté, do mia minonga, per la mendranza todescia ma per i ladins val debujegn de na autra consciderazion y impostazion. Zenza i ladins de Fascia y de Souramont fossa l’autodeterminazion de Südtirol na lizenza da derspartì defin y per for i ladins . En plu, cers membri di 33, se damané l’autodeterminazion per la populazion todescia zenza conzede unité y autonomia de dezijion ai ladins, duc deberieda, é n vare de sotmiscion bel y bon.
Entratant ne à les organisazions politiches y sozio-culturales degun document scrit tla man che ai pudessa tò na posizion, cie che ti fossa de utl ai membri ladins y a la convenzion enstessa. Te Fascia àl scomencé n pue de dialogh cun la jent, ma chest ne basta nia per conesce y confronté la situazion de Trent y de Bulsan. Poester podessa chi che ova dé ite propostes tl prum ti damané ai responsabli dla convenzions da prejenté, posciblmenter te na enconteda publica, l laour fat per i ladins de Bulsan y de Trent.
Carlo Willeit
1133 iadesc liet


text:
Voss champ d'incumbensas: Tar il Servetsch psicologic da scola cussegliais ed accumpagnais Vus durant 1 onn uffants e giuvenils sco er geniturs e persunas d'instrucziun en dumondas da scola e d'educaziun. Vus vegnis sustegnida u sustegnì da la cussegliaziun regiunala da scola e d'educaziun. En il rom da quests geners da cussegliaziun e d'analisa survegnan persunas ch'entran en il mund da lavur la pussaivladad da collavurar en moda independenta ed assistida.
Voss profil: Vus avais terminà in studi da psicologia e pudais eventualmain preschentar experientschas praticas, cunzunt per far analisas diagnosticas d'uffants. Ultra da quai savais Vus As exprimer bain per tudestg tant a bucca sco er en scrit
Grad d'occupaziun: 100 % (inclus temp per la furmaziun supplementara persunala)
Cumenzament da la lavur: 1. da settember 2020 (limità fin ils 31 da fanadur 2021)
Lieu da lavur: Tavau/Landquart
Termin d'annunzia: 28 da favrer 2020
Persuna da contact: Georges Steffen, telefon 081 257 27 41, georges.steffen@avs.gr.ch


text:
Cun larmas en ils egls ha la primministra britannica declerà ch'ella sa retira ils 7 da zercladur. Ella sa retira era sco scheffa da la partida conservativa.
Igl è, e vegn adina a restar in affar da profund displaschair per mai ch'i n'è betg gartegià a mai da realisar il Brexit.
La partida da May crititgescha ella pervi da sia politica davart il Brexit. May ha empruvà pliras giadas da cuntanscher ina maioritad en il parlament per la cunvegna da sortida da l’Uniun europeica, ma senza success. Gia daditg era la posiziun da May flaivla. Ella era da pliras varts massivamain sut squitsch, betg il davos er davart deputads amiaivels vers l'UE ed aderents dirs dal Brexit en sia atgna partida conservativa.
Er il pajais sez è dividì dapi la votaziun dal referendum dal Brexit avant bunamain trais onns. Lura aveva Theresa May surpiglià il post sco prim-ministra da David Cameron.
Trais giadas ha ella fatg naufragi en il parlament cun la cunvegna da sortida ch'ella ha contractà cun Brüssel. Ina quarta votaziun era gia en vista, ussa na datti betg quella.
Reacziuns
Reacziuns hai dà aifer la Gronda Britannia sco era ord l'UE:
- Jeremy Corbin, schef da l'opposiziun da la partida Labour, pretenda elecziuns novas: Ni la primministra Theresa May ni sia partida dividida sajan en il stan da reger il pajais. La decisiun da May d'abditgar saja endretga.
- Nigel Farage, il represchentant britannic da la partida Brexit en il parlament da l'Europa e grond aderent dal Brexit, renfatscha a May d'avair stimà fauss l'entira situaziun.
- Jean-Claude Juncker, il president da la cumissiun da l'UE, vul collavurar cun respect era cun il successur da May. Vid la posiziun da l'UE davart il Brexit na sa midia dentant nagut.
- Angela Merkel, la chanceliera tudestga, ha prendì enconuschientscha «cun respect» da la decisiun da May. La Germania giavischia ina sortida ordinada da la Gronda Britannia.
Gia tschintg candidats
Theresa May è dapi bunamain 3 onns primministra da la Gronda Britannia. Tgi che succeda ad ella n’è betg cler. In di suenter l'annunzia da demissiun da Theresa May han gia plirs conservativs annunzià lur interess al post. Suenter Boris Johnson, Jeremy Hunt, Esther McVey e Rory Stewart ha la sonda er il minister da sanadad Matt Hancock declerà, ch'el sa participeschia a la procedura da tscherna per il post da schef da regenza.
Las meglras schanzas pudess avair Boris Johnson - anteriur president da la citad da Londra, anteriur minister da l'exteriur e la fatscha prominenta per in Brexit. Gia l'onn 2016, cura che Theresa May è vegnida elegida, valeva el sco candidat pussaivel – el ha quella giada dentant desistì d'ina candidatura.
RR novitads 11:30


text:
Voss giavischs 2016
- Mardi, 17.1.2017, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 17.1.2017, 19:00, RTR
Chanzuns da chors vegnan savens era giavischadas en las gratulaziuns ni tar il concert sin giavisch. Uss a l'entschatta da l'onn fa «Noss chors» in Best of da las chanzuns giavischadas.
La sera sper il lag? Il pur suveran? Mia mumma? Ni tut in'autra chanzun? Tge chanzun è vegnida giavischada il pli savens l'onn 2016?
«Noss chors» preschenta oz ils top 16 dals chors da las gratulaziuns e dal concert sin giavisch.


text:
Atmosfera da Nadal avessi dà dapli cun in zic naiv, manegia Peter Hutter. La glieud schazegia dentant sche las vias sajan sitgas e las temperaturas miaivlas. Ils pli blers visitaders sajan mintgamai vegnids da mesemna fin dumengia.
Midada dal Kornplatz en la via da la staziun n'ha betg disturbà
Tant ils visitaders sco er ils vendiders hajan ludà la midada d'insaquants stans dal Kornplatz en la via da la staziun visavi il Manor. Ils stans en la via da la staziun hajan schizunt fatg in zic meglras fatschentas che anc avant in onn sin il Kornplatz, uschia Peter Hutter. Cifras exactas n'ha Peter Hutter dentant betg pudì dir.
Betg metter ils mauns en crusch
Er sch'il Christkindlimarkt 2016 è stà in success ha Peter Hutter gia intginas ideas per il 2017. D'ina vart vul el promover pli fitg il martgà sco ina part da bleras attracziuns a Cuira durant il temp d'advent. Da l'autra vart vul el metter a disposiziun dapli stans ch'ins po er fittar be per singulas emnas. Quai per che la purschida vegnia anc pli vasta durant las quatter emnas da martgà.
RR actualitad 17:00


text:
L'OLMA a Son Gagl
- Gievgia, 11.10.2018, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 11.10.2018, 8:40, RTR
Oz arva per la 76avla giada ina da las pli grondas fieras en Svizra. Sco mintg'onn cun agricultura, diversas occurrenzas e liongias da brassar senza mustarda.
L'origin da la fiera d'agricultura è stà durant la segunda guerra mundiala. Durant quella era en Svizra l'uschenumnà «Plan Wahlen». Tenor quel è sin bunamain mintga flatg liber vegnì plantà tartuffels u autras plantas. L'idea era da plantar uschè bleras mangiativa sco pussibel per betg esser dependent dad imports.
Per promover la productivitad è vegnida organisada ina fiera d'agricultura a Son Gagl. Or da quella è suenter la guerra sa sviluppada l'OLMA (Ostschweizer Land- und Milchwirtschaftliche Ausstellung).


text:
Paulin ed il latg da la chamutscha
- Sonda, 31.8.2019, 12:45
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 31.8.2019, 12:45, RTR
Oz è l'onomastic da Paulin, il diminutiv da Paul. Pertge inditgeschan noss chalenders quest num? Sulettamain en il Calender Romontsch chattain nus in «Paulin da Trier», quel che daventa l'onn 347 uvestg a Trier, la bella citad sper il flum da la Mosel. Ma curt suenter refusescha el in'ordinaziun da l'imperatur Constantinus II e vegn bandischà en Frigia, ina regiun da l'Anatolia en Tirchia.
En quella regiun eran sa domiciliads gia avant la conquista dals Romans ina part dals Celts numnads Galaters, quels als quals Paulus ha scrit ina brev che nus chattain en la Bibla. En grec vegl signifitgescha «gala» latg, forsa che lur num deriva da quai. En il Grischun enconuschain nus ils «Fängga», selvadis che gievan a chatscha da chamutschs per baiver lur latg.


text:
La fundaziun Vnà ha envidà a la populaziun ad ina radunanza per fundar ina societad purtadra per la butia dal vitg. In quella radunanza han ils preschents decis da sa participar mintgin cun 200 francs l’onn vid la nova butia. Cun quel import prevesan ins da pajar il fit per las localitads.
La gestiun vegn manada ad agens custs. La nova manadra, Wanda Hopmann da Ramosch, prevesa d’avrir la nova butia tranter la mesadad d’avrigl e l'entschatta da matg.
La posta resta enavant a Ramosch
Tenor infurmaziuns da Wanda Hopmann resta l'uffizi da posta vinavant en butia. La posta sez aveva l'onn passà communitgà da betg cuntinuar cun in uffizi da posta a Ramosch.
Ils possessurs da la butia da fin qua han manà quella durant 35 onns. Per la fin da l'onn avevan els annunzià da vulair serrar la butia. La fundaziun Vnà e vegnida activa, ha distribuì in questiunari ed evaluà l’interess. Passa 100 persunas avevan s’annunziadas.
Uss resta la butia a Ramosch finalmain averta era en avegnir.
RTR novitads 06:00


text:
La saira dals 18 d'october è stà tut cler: La Partida populara Svizra (PPS) e la Partida liberaldemocratica (PLD) èn las grondas victuras da las elecziuns federalas. Las medias han per la gronda part punctuà il spustament vers la dretga, da l'autra vart però era in return a la normalitad - la normalitad d'in Cussegl naziunal cun ina maioritad dal center-dretg sco gia il 2007.
Senza colliaziuns avessi dà anc dapli sezs
Ussa vegn però anc in dagut amar per la victuras PPS e PLD: Las colliaziuns da glistas n'han betg gidà las partidas, mabain custà sezs ad ellas - fin a 7 sezs. Gidà han las colliaziuns tranter autras la Partida cristiandemocratica (PCD) e la Partida verd-liberala (PVL) ch'han pudì mitigar lur perditas da sezs.
Quai tenor l'analisa dals effects da las colliaziuns da glistas ch'il politolog Daniel Bochsler (Center per democrazia Argovia / Universitad da Turitg) ha danov fatg en collavuraziun cun SRF News - questa giada suenter las elecziuns dal Cussegl naziunal.
En il Grischun n'avessi betg gidà
Cun la procedura da proporz favuriseschan las colliaziuns da glistas las partidas pitschnas. Sco tar las elecziuns dal 2011, nua che la PVL grischuna ha gì l'uschènumnà "cletg dal proporz" en la colliaziun cun la Partida socialdemocratica (PS) ed ils Verds (PES). Il 2015 n'ha quai betg gidà la PVL che perda il sez tras la colliaziun da glistas dal center (PBD, PCD, PLD). Pauc confiert dat a la PVL ch'i avessan era pers il sez senza colliaziuns da glistas.
Ils resultats cun e senza colliaziuns da glistas
Colliaziuns custan betg uschè char la PPS
Era sche la PPS perda sezs tras las colliaziuns da glistas, n'èsi questa giada betg uschè mal sco l'ultima giada. Lura aveva la PPS pers 8 sezs - ils blers sco en il Grischun era - èn ids a la PVL. Lezza da sia vart aveva da lezzas uras dublegià il dumber dals sezs cun las colliaziuns.
Ussa ha la PPS 32.5% dals sezs en il Cussegl naziunal (2011: 29.5%). Senza las colliaziuns da glistas fissan quai 35% dals sezs. Ensemen cun la PLD, la Lega (TI) e la MCG (GE) avessani 108 enstagl da 101 sezs. Quai na midass bain betg la repartiziun da las forzas, las accentuass però.
PCD sco gronda profitura da las colliaziuns
Era sche la metoda dal proporz favurisescha teoreticamain partidas pitschnas, èsi questa giada la PCD che profitescha il pli fitg da las colliaziuns da glistas. 4 dlas 27 sezs ha la PCD gudagnà tras talas allianzas, sco per exempel en il chantun Son Gagl. Savens è quai stà cun l'agid da la PBD e la Partida populara evangelica (PPE). Però era il novum da la colliaziun da PCD e PLD ha gidà ils cristiandemocrats en plirs chantuns.


text:
Lavurs
Laborantas e laborants da fisica lavuran oravant tut en laboratoris da perscrutaziun e da svilup, en instituts da controlla sco er en manaschis industrials da differentas branschas.
Laborants da fisica utiliseschan e sviluppeschan proceders per mesirar ed examinar materials e sistems sco per exempel sensurs optics ed acustics, lasers, sistems per transferir datas, proceduras d'elavurar maletgs, sistems per mesirar substanzas nuschaivlas e sistems d'alarm d'incendi, implants solars, termostats e microchips. En collavuraziun cun inschigneras ed inschigners e scienziadas e scienziads planiseschan ed installeschan els l'experiment. Els tschernan ils apparats adattads per mesirar e controllar e mesiran indizis fisicals sco temperatura, pressiun, conductivitad e radiaziun. Per part construeschan els era sezs ils apparats tecnics. Tenor basegn endrizzan els era cirquits electrics.
Laborants da fisica examineschan per exempel material da construcziun e metals ed als sviluppan vinavant. L'impurtant instrument da lavur èn ils microscops sco p.ex. microscops a glisch e microscops electronics a palpaziun. Per l'examinaziun utiliseschan els dentant er autras metodas fisicalas e chemicas. Uschia fan els controllas da qualitad, tschertgan defects da material per exempel per analisas da donns ed elavuran cundiziuns per meglierar il material ed optimar il process da producziun.
Savens dovra la procedura d'experimentar bler temp e sto vegnir exequida pliras giadas ina suenter l'autra. Laborants da fisica documenteschan ils experiments a moda precisa durant tut ils pass da lavur. Els nodan l'incumbensa, metodas, procedura e resultats, evalueschan las datas, creeschan statisticas e calculaziuns dals sbagls. Tar las incumbensas dals laborants da fisica tutgan era la tschertga da disturbis, il mantegniment e la reparatura dals indrizs da labor. Durant la lavur protegian els lur sanadad sco era l'ambient e resguardan las prescripziuns da segirezza. Nua ch'i fa basegn lavuran els cun egliers da protecziun, guants e vestgadira che protegia cunter radiaziuns.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 4-2-2014
Durada
4 onns
Accents
Optica, termometria, microscopia, electronica, tecnica da sensurs, analisa tecnica da maletgs, materialografia, analitica instrumentala, proceder da material e controlla, microtecnologia e nanotecnologia, tecnica da vacum, tecnica da regulaziun, construcziun, tribologia
Furmaziun en la pratica
Sin ina partiziun da perscrutaziun, svilup ni controlla
Furmaziun en scola
2 dis l'emna (1./2. onn); 1 di l'emna (3./4. onn) a la Scola professiunala generala Turitg
Roms professiunals
- utilisar tecnicas e metodas da mesiraziun
- tractar ed examinar materials
- utilisar tecnologias centralas
- englais tecnic
Curs ordaifer il manaschi
metodas da mesiraziun, instrucziun da materials, tecnicas da mesiraziun, controlla dil lavuratori, tecnicas da tatgar
Maturitad professiunala
Tar fitg bunas prestaziuns da scola po vegnir frequentada la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "laborant / laboranta da fisica AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada, per regla stgalim superiur
- bunas prestaziuns en ils roms da la scienza natirala e da la matematica
- bunas prestaziuns en tudestg ed englais
Pretensiuns
- enclegientscha tecnica e scientifica
- plaschair d'experimentar e chattar ora
- pensar logic
- moda da lavurar exacta e conscienziusa
- mauns inschignus
- pazienza e perseveranza
- independenza e fidadadad
- abilitad da lavurar en in team
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da scolas professiunalas e scolas spezialisadas superiuras
Ina furmaziun supplementara cuntinuada, en spezial cun lectura dal fatg, è indispensabla en questa professiun.
Scola spezialisada superiura (SSS)
studis parentads sco p.ex. tecnicist diplomà / tecnicista diplomada SSS electrotecnica cun approfundaziun electronica / electrotecnica resp. tecnicist diplomà / tecnicista diplomada SSS tecnica da sistems cun approfundaziun mecatronica
Scola auta spezialisada (SAS)
studis parentads sco p.ex. Bachelor of Science (SAS) en electrotecnica, en informatica, en tecnica da sistems, Bachelor of Science (FHNW) en management da projects tecnics en mecatronica etc.
Cundiziuns da lavur
Laborants da fisica lavuran en laboratoris ed en partiziuns da svilup e da producziun da manaschis industrials, en centers da perscrutaziun u en instituts da las scolas autas.
Sco persunas professiunalas multifaras han els er ina buna basa per lavurar en champs parentads sco en l'electrotecnica u en l'informatica.
Ulteriuras infurmaziuns
Cuminanza da lavur dals maisters d'emprendissadi da laborants da fisica AGLPL
c/o SPF/ETH Turitg, Cornel Andreoli
Otto-Stern-Weg 1
8093 Turitg
Tel: 044 633 32 61
URL: www.physiklaborant.ch


text:
… und viele nette überraschungen.
Archivio per aprile 2011
BONA PASCA
inviern o instà?
Tags: maester de schi, peves, roda da streda, sci tour, sport
chesta domanda me ei fat plu suvenz tla ultima enes.
l ie bel n 2 enes che l fova temperatures coche les ne ie niancano for de lugio y agost. canche n leva daduman per ji cui schi y l termometer mostra da la 7 daduman 8 gradi +, pona se damanden ben sce n ie mo tla dreta sajon.
l ultim’ena fovi duta l’ena via corvara cui schi, ma la temperatures fajova plu gola a to ca la roda. la neif stentova a tre seura de nuet y do la 11 via furnoven bel te certa jufes amanonder. condizions nia propi ideeles per l curs da maester de schi, livel or.
n sada cui schi nchin la 1, pona cun kate ju ala sanvit a eppan a lascé cialé do la rodes, a cumpré n conta-km per mi roda da rennen y 1,2,3 pronta per pie via! n dumenia pona sons jites a fe l prim (per me) giro. da pruca su a vahrn, aut it, da tluses baiter aut it y po ju a pruca. 2h15min y 50 km. ce mel al cxxx! 😉
ncuei ulovi enghe tò ca la roda, ma cialan l meteo arabba me univa bel mpue l dubbio sce l fova la dreta decijion. dre adret cherda su manuel per damandé sce fossi da avëi damesdì, che el se pensova de ji a fe la furcela dl dent y chela de sassplat… DABEI! 🙂 🙂 🙂
ncuei pions pona via da la 7 daduman cun -8 (!!!) gradi sun jëuf de sela y n vent che fej sentì la temperatura mo da n valgun gradi plu bassa. bon che ove mo nia lavá mi piumino. l vent ne ulova nia lascé do y l suredel ova enghe mpue la varizia. puec fova i mumenc ulache n se stajova propi ben. l prim iede chest’ann ei adurvá na cazina, la mances de pile y l piumino dla furfejidles enghe a ji suvier!
gran polver ne ons nia urtá, ma la ie ben jita. y se on gudù la gheneda (strano che ora de neus ne fova deguni ncanteur da chel eura 😉 ) y l bel panorama che n ova ncuei da ches damesdí tan tler. ala fin ons cris ora de nia auffellen mo n iede per ji su sun furcela de sasslonch. son pona piei juvier de viers de monte pana, tenian aut via per ruvé ja tramans y ji n toch a pé dan ruvé via pra la sasslong y furné ju pona ja ruacia ulache an l segondo auto.
japé ei pona mpò mo ciafià a sué, ma scenó me ei ncuei durà dut chel che ovi pea. ma bel iel stat! 🙂 ne esse mpò nia ulù mudé cun senté dut l damesdì dan l computer.
ps: d’instà semea ne uniral nia plu tan presc, ma ajache ie ei mo 2 enes de curs da maester de schi iel per me ben dret nsci.


text:
La procura publica investighescha en 417 cas da suspect. Fin uss hajan las autoritads pretendì enavos cun success 2,4 milliardas euros u gnanc pajà ora pervia da suspect. Investigaders quintan ch'il dumbra da cas da suspects creschia vinavant.
La procura publica renfatscha als suspectads d'avair cugliunà ils uffizis da taglia cun fatschentas en connex cun las dividendas d'aczias uschè cumplexas, ch'ils uffizis da taglia n'hajan la finala betg pli savì a tgi che quellas tutgian la finala.
RR novitads 10:00


text:
cuntegn
Svizra
-
Confederaziun vul serrar fin 1’200 implants da protecziun civila
La situaziun da politica da segirezza na saja betg pli la medema sco durant l'epoca da la guerra fraida, hai num or da l'uffizi per protecziun da la populaziun. Tenor stimaziuns savessan quai esser 800 enfin 1'200 implants da protecziun civila che duain vegnir serrà.
Autur:
SRF / Dominik Hardegger
La protecziun civila porschia ozendi cunzunt agid da catastrofas da la natira. Latiers na dettia simplamain betg avunda commembers da la protecziun civila per tegnair en funcziun tut ils implants.
Ils tschalers da protecziun da la populaziun na sajan betg pertutgads da la decisiun da la Confederaziun.
RR novitads 07:00


text:
Il MINT-Camp vegn organisà dapi tschintg onns da la scola'auta da pedagogia Grischun e da la Ems-Chemie. Ils students da la scola da pedagogia pon uschia emprender dad ir enturn cun uffants ed ils uffants vegnan gia fitg baud en contact cun professiuns da MINT. Quest onn datti però er anc insatge nov.
20 uffants han quest onn la pussaivladad da guardar pli profund en la materia. Per 20 uffants ch'eran gia l'onn passà al MINT-Camp datti ussa il nivel 2. Durant dus dis pon ils 20 uffants dal nivel 2 ir in pass pli lunsch e duvrar lur savair da l'onn passà.
Il nov model è fitg bainvesì tar ils uffants. Il pli gugent avessan ils uffants ina entir'emna MINT-Camp en il nivel 2. Sco proxim pass vulan ils organisaturs far in nivel 3 nua che pitschens experts sappian lura duvrar lur savair.
RR actualitad 08:00


text:
En il final han Hingis/Mirza declassà lur adversarias spagnolas Garbiñe Muguruza e Carla Suarez Navarro. En mo in'ura e 6 minutas han ellas gudagnà cun 6:0 e 6:3. Per il duo Hingis/Mirzi, che dat pir dapi il mars da quest onn ensemen, èsi la 9avla victoria en il 10avel final da la stagiun.
Gia ils onns 1999 e 2000 aveva Martina Hingis gudagnà ils WTA-Finals, lura ensemen cun la Russa Anna Kurnikova. Uss, cun 35 onns puspè. Sper quest grond success a la fin da la stagiun ha Martina Hingis er anc gudagnà quest onn ils Grands Slams da Wimbledon e da New York, e quai tant en il dubel sco en il mixed. Martina Hingis e Sania Mirza termineschan la stagiun sco numer 1 da la glista mundiala da tennis dubel.
RR sportissimo 12:00


text:
La maioritad ha argumentà che questas prescripziuns da pretschs entras paginas d’internet sco Booking.com donnegian la concurrenza. Il Cussegl federal e la minoritad perencunter èn da l’avis ch’i po vegnir cumpareglià ils hotels grazia a las plattafurmas e quai promovia la concurrenza.
Plattafurmas daventan adina pli impurtantas
Che plattafurmas online daventan adina pli impurtantas, mussa er ina retschertga da l'institut per il turissem da la scol'auta en il Vallais. Il 2016 è la cumpart da las reservaziuns en Svizra sin talas furmas creschì per 6,7% sin radund 27%. Tenor la retschertga domineschan las trais plattafurmas Booking, Expedia e HRS la fatschenta.
Booking.com deplorescha - ils hoteliers èn cuntents
En ina communicaziun deplorescha Booking.com la decisiun. Il parlament frainia uschia la concurrenza e la transparenza. Als consuments smanatschian pretschs pli auts.
Gist il cuntrari vesan quai ils hoteliers. La decisiun stgaffeschia dapli libertad d'interpresa per ils hotels. En auters pajais valian gia tals scumonds, scriva l'uniun da turissem, las pendicularas svizras, Gastrosuisse e hotelleriesuisse.
RR novitads 20:00


text:
»Mi inom é Alessia. I á 32 agn y i sun nasciüda, chersciüda sö, y spo gnüda zeruch tl'Alta Badia. Al me plej da ponsé da ester na esploradëssa, viagiadëssa y ëra dla munt digitala ('digital mountain girl'). I laori tl team dl'Alta Badia Brand olache i me crüzi dla comunicaziun y dl marketing digital dl'Alta Badia.«
Ci féjeste pa te to tëmp lëde?
»I ciari da sté le plö poscibl alaleria tl paraisc olache i viun: i vá cun i schi, cun les pels o ince a pe, gonot da sora deache al me sá bel da chirí la surité y le chit o da aldí ma i sonns dla natöra. Al me sá ince dër bel da lí libri de iadi, sozieté y comunicaziun y foliec de atualité dal monn, mo ince da jí te cités a ciafé ispiraziun, al chino o a val' mostra. Y spo ciari sambëgn da dediché tëmp ince ala familia y ai amisc: sté adöm, s'la rí y mangé bun.«
Este bona da sté da »porsona digitala« zënza smartphone?
»Chël é le mascimo y propi ci che i ó canche i chiri fora la vacanza.«
»Chël é le mascimo y propi ci che i ó canche i chiri fora la vacanza.«


text:
Speicher (AR)
Speicher a l'è un cumün svizzer del Canton Apenzel de Föra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 8.21 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 4027 abitant.
El cumün de Speicher al se tröva a una altitüden de 924 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bühler, Eggersriet (SG), Rehetobel, San Gal (SG), Teufen, Trogen.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1][2]
Riferiment[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Speicher in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- ↑ Erur in de la funzion Cite: Tichëtta
pa bon-a; pa gnun test a l'é stàit dàit për l'arferiment ciamà
AR
(DE)


text:
Sch'i dat en Svizra in suspect da lavada da daners stat quel adina pli savens en connex cun corrupziun. Quai resulta dad in rapport da la Confederaziun.
Tenor quel ha mintga quart suspect da lavada da daners il 2017 gì in connex cun corrupziun. Il 2010 è quai anc stà mintga 10avel.
Quest svilup sa laschia declerar cun ina meglra identificaziun. Da l'autra vart saja la corrupziun internaziunala in ristg augmentà per la Svizra.
Il pajais saja però sin ina buna via quai che pertutga il cumbat encunter la corrupziun. Ils blers daners ch'avessan gì da vegnir lavads en Svizra derivan da l'America latina.
RR novitads 20:00


text:
San Peter a Samedan - in santeri a l'intern da la baselgia
- Dumengia, 10.7.2016, 8:06
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 10.7.2016, 8:06, RTR
Fitg veglias u modernas, pitschnas u grondas, opulentas u modestas: Il Grischun è ritg da baselgias, ed enturn mintgina datti in puschel istorgias. Per questa stad ha Vita e cretta tschernì inqual baselgia per raquintar l'ina u l'autra da questas istorgias.
L'entschatta faschain nus cun l'anteriura baselgia parochiala da Samedan, San Peter. La dretga persuna per raquintar or da sia istorgia è Ottavio Clavuot, ch'è sa fatschentà en particular cun las veglias plattas da fossa en baselgia.
Il predi da questa dumengia fa Albrecht Merkel da la plaiv Luven, Flond, Pitasch e Duvin.
Redacziun: Mathias Kundert
Contribuziuns
-
Predi dad Albrecht Merkel


text:
El desista il mument sin ina revisiun dal dretg penal fiscal. Actualmain avessi ina revisiun probabel pitschnas schanzas da success, uschia argumentescha il Cussegl federal questa decisiun. Cun la revisiun avess la regenza federala vulì impedir che fraudaders da taglia pon sa zuppar davos il secret da bancas svizzer.
Svizra Il secret bancar svizzer resta
Il Cussegl federal na schlucca betg il secret bancar per ils Svizzers. Tar in suspect da fraud da taglia na duain las autoritads chantunalas er vinavant betg survegnir invista en las datas da banca, ha decidì il Cussegl federal.


text:
Ferden
Ferden a l'è un cumün svizzer del distret de Westlich Raron, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 27.89 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 260 abitant.
El cumün de Ferden al se tröva a una altitüden de 1389 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Erschmatt, Gampel, Guttet-Feschel, Kandersteg (BE), Kippel, Leukerbad, Niedergesteln e Steg-Hohtenn.
RiferimentModifiché
Ligam de föraModifiché
- Ferden in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Viver a Zernez
Il Cumün da Zernez cun sias fracziuns Zernez, Brail, Susch e Lavin es üna regiun cun ota qualità da vita. El spordscha predschs onests dad abitaziuns, üna vasta sporta d'activitats da temp liber ed es ün lö per viver natüral cun pussibiltats idealas pel svilup dad uffants. La cumünanza cun üna vita da società intacta, la cultura engiadinaisa da plü bod, fascinescha amo hoz. Implü es il Cumün da Zernez accessibel da tuot las varts (Flüela, Vereina, Pass dal Fuorn, Engiadin'Ota, Engiadina Bassa). Facit: Ils cumüns Zernez, Brail, Susch e Lavin sun lös stupends per viver e lavurar.


text: Esteban I de Borgoña (es); Étienne Ier de Bourgogne (fr); Esteve I de Borgonya (ca); Stephan I. (de); Estêvão I de Borgonha (pt); Stephen I, Count of Burgundy (en-gb); 艾蒂安一世 (勃艮第伯爵) (zh); CTeфaH I БypryHдиjckи (sr); エティエンヌ1世 (ja); Estêvão I de Borgonha (pt-br); Stephan I (nb); Stefanus I van Bourgondië (nl); ЭTbeH I (ru); Stefano I di Mâcon (it); Estevo I de Borgoña (gl); Stephen I, Count of Burgundy (en-ca); Etέφavoς A΄, kόunς tnς BoupYouvδίaς (el); Stephen I, Count of Burgundy (en) conde palatino de Borgoña (gl); Γάλλoς euYevής (el); Graf von Mâcon und Vienne (de); Count Palatine of Bourgogne (en) Stefano I di Borgogna, Stefano I di Macon, Stefano di Macon (it); Stephan von Burgund (de); Etienne Ier de Bourgogne (fr); CTeфaH I, ЭTbeH I БypryHдckий, CTeфaH I БypryHдckий, ЭTbeH I Xpaбpый, CTeфaH I Xpaбpый (ru); Esteban I de Borgona (es); Steven I van Bourgondie, Stefanus I van Bourgondie, Steven I van Bourgondië (nl)


text:
Cumpareglià cun ils onns entuorn 2000 èsi dentant vegnì registrà quest onn. Lura avevan las autoritads registrà tranter 1000 e 2000 cas da la malsogna da virus.
Eliminar la malsogna n’è betg reussì
La finamira dad eliminar la malsogna dal tuttafatg na saja uschia betg vegnida cuntanschida. Quai ha communitgà L’Uffizi federal da sanadad. L’uffizi è dentant optimistic da cuntanscher quai ils proxims onns. Cura n’è dentant betg vegnì infurmà.
En Svizra n’èsi betg obligatoric da sa laschar vaccinar cunter la malsogna.
RR novitads 12:00


text:
En Val Tujetsch datti trais reservuars, sco il president da l’Aua Cristalla Guido Monn ha ditg ad RTR. En Val Bugnei, en Val Strem ed en Val Milà. Quels sajan colliads. Sch’in reservuar avess memia pauc aua pudess ins prender quella dad in auter. Quai saja in avantatg surtut sch’i dettia donns sco quai ch'igl è capità en Val Strem il mars 2016. Lura aveva ina lavina ha destruì las tschiffadas dal provediment d’aua.
En il quartier da Dieni existan las lingias d'aua gia. Perquai na quinta il president da l'Aua Cristalla betg ch'i dettia grondas investiziuns. Ma ils proxims onns stoppian els tuttina sanar intginas funtaunas.
RR actualitad 11:00


text:
En la dispita davart l'instrucziun da linguas estras, po la confederaziun sut circumstanzas prescriver als chantuns ch’uffants ston vegnir instruids en ina segunda lingua naziunala gia sin il stgalim primar.
El na dastga dentant betg fixar tgenina che duai esser l'emprima lingua estra. Quai scriva l'uffizi federal per cultura en in rapport che la cumissiun da furmaziun dal cussegl dals chantuns aveva pretendì.
Per ils chantuns Grischun e Tessin fissan dentant schliaziuns spezialas pussaivlas. La confederaziun propona questa schliaziun sco alternativa tar duas iniziativas parlamentaras.
RR novitads a las 11:00


text:
Senda Fandrels ei aviarta
La senda Fandrels denter Encarden e la baselgia catolica ei puspei aviarta. Ella meine gest sper la seiv nova, che la Pro Sagogn ha realisau sut la tschenta da pumera, ora.
En cunvegnientscha culs proprietaris ed ils purs dil terren pertuccau ha la Pro Sagogn realisau quella nova senda provisoricamein. Buca bandunei la senda e rimnei per plascher ensemen Vies rumien ed ils excrements da Vos tgauns. Sper quella senda cuan utschals spezials en ignivs silla tiara. Perquei ein tgauns da tener vid la tschenta. Aschiditg ch’ei dat neginas reclamaziuns sa la senda restar aviarta. Duront la pasculaziun (vaccas mumma!) resta la senda serrada.
Engraziel per Vossa capientscha.
In grond engraziament als proprietaris ed als purs, surtut a Peter Zinsli, Valendau, che han possibilitau la senda


text:
Las chantauturas americanas dals onns 70
- Venderdi, 29.12.2017, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 29.12.2017, 19:00, RTR
Da Carole sur la Carly enfin tar la Karla.
La scena popmusicala dals onns settanta vegniva dominada dals umens. Ma i deva gia alura ina ferma communitad da chantauturas che sa fascheva valair, surtut da la vart americana, cultivond in stil che ballantschava tranter folk e pop, tranter rock e jazz. Carole King e Carly Simon èn be las pli enconuschentas, Joni Mitchell (foto) e Rickie Lee Jones las pli sofistitgadas. Ma dasperas devi nums pli marginals sco Judee Sill, Phoebe Snow, Janis Ian, Karla Bonoff – ina vaira chascha da truvaglias.


text:
Lavurs
Flurists e fluristas mettan ensemen matgs e decoreschan arranschaments e tschupels cun accessoris, per exempel cun bindels u chandailas. Spezialmain blera lavur han els avant firads sco Nadal, Son Valentin u il di da la mamma. Lura fan els tenor la stagiun arranschaments da flurs spezials.
Las clientas ed ils clients na cumpran dentant betg mo matgs gia preparads. Spezialmain per occurrenzas sco nozzas u sepulturas vegnan empustads ornaments da flurs individuals. Fluristas gidan d’ademplir questas empustaziuns tenor ils giavischs da la clientella. Tut tenor incumbensa èn ellas er preschentas tar la decoraziun da las salas da festa u da las baselgias.
Fluristas tegnan net e rumì lur plaz da lavur. Ellas nettegian las vasas ed ils regals, dostan ils ruments e scuan il palantschieu. Ellas dattan aua a las plantas, allontaneschan feglia sflurida e taglian las flurs. Igl è impurtant ch’ellas enconuschian bain las differentas plantas e ch’ellas sappian co ch’ins tgiria quellas.
La gronda part dal temp lavuran fluristas en pe e cun ils mauns. Ellas dovran cuntels, forschs e zangas. Durant lur lavur da mintgadi auzan ellas er chaussas grevas sco vaschs da flurs, chistas e sadellas d’aua.
En l’affar servan fluristas la clientella e prendan encunter empustaziuns. Ellas surpiglian lavurs simplas en la vendita e respundan dumondas per telefon u e-mail.
Fluristas lavuran dentant er ordvart la localitad da lur affar. Ellas tgiran e s’occupan da las emplantaziuns en biros, ospitals e firmas sco er d’emplantaziuns sin balcuns privats u terrassas.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 10-10-2007
Durada
2 onns
Furmaziun en la pratica
En in affar da flurs u tar in distribuider a l’engrossa
Furmaziun en scola
1 di per emna a la scola professiunala
Roms professiunals
- vendita
- fluristica
- botanica
- furmaziun creativa
Curs ordaifer il manaschi
Emprender ed exercitar a moda pratica la basa professiunala
Diplom
Attest federal professiunal "flurist / flurista AFP"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada
Pretensiuns
- interess vi da flurs e plantas
- plaschair vi dal contact cun clients e vi da la vendita
- buna sanadad
- abilitad da supportar squitsch
- inschign manual
- creativitad
- senn per furmas e colurs
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas dal Schweizerischer Floristenverband, da scolas professiunalas u da purschiders privats
Flurist / Flurista AFQ
flurists / fluristas AFP pon far ina furmaziun da basa scursanida sco flurist / flurista AFQ cun attestat federal da qualificaziun (access al 2. onn da furmaziun).
Suenter han ellas las medemas pussaivladads da furmaziun supplementara sco flurists / fluristas AFQ.
Cundiziuns da lavur
Fluristas lavuran sco emploiadas en affars da flurs, en centers d’orticultura u tar distribuiders a l’engrossa.
Il temp da lavur sa drizza tenor ils temps d’avertura dals affars. Avant firads èsi spezialmain hectic. Fluristas ston lura savens far sururas.
Fluristas lavuran savens en localitads fraidas ed umidas. En la lavur dal mintgadi stattan ellas savens sin pe e ston er purtar chaussas grevas.
Ulteriuras infurmaziuns
Schweiz. Floristenverband
Förliwiesenstr. 4
8602 Wangen b. Dübendorf
Tel: 044 751 81 81
URL: www.florist.ch


text:
Sco il president da l’uniun dal Center sursilvan d’agricultura (CSA) Giusi Flepp di, hajan els pudì rimnar ils daners necessaris. Las vischnancas da Tujetsch, Mustér, Medel, Sumvitg e Trun han concedì ils daners per ils proxims 5 onns. Uschia saja era la plazza da la manadra da fatschenta Tabea Baumgartner segirada. Sco manadra dal CSA lavura ella 60%. Quest post vegn era finanzià cun daners da sponsurs, dals 110 commembers, da fundaziuns e da las entradas dals arranschaments.
Activitads d'infurmaziun e cultura purila
Cun quests daners organisescha ella differentas occurenzas per il CSA, tranter auter curs, films, referats ubain discussiuns sur dal puresser. Plinavant promova ella products indigens, realisescha projects en il sectur da l’agricultura e dal turissem e maina l’Academia Vivian (là organisescha ella excursiuns e dis tematics per scolas e gruppas). Ina finamira dal CSA è era dad intermediar il dialog tranter l'agricultura, il turissem ed il commerzi.
L'onn 2017 ha il CSA organisà ca. 30occurrenzas. Da quai da 700 persunas han visità las atgnas occurenzas e ca. 250 persunas las occurenzas organisadas ensemen cun auters partenaris.
Trais onns manadra da fatschenta
Tabea Baumgartner beneventa la decisiun dallas 5 vischnancas. Quai saja in signal positiv per la lavur dal CSA. I saja fitg motivond che questa lavur vegnia sustegnida enavant suenter il na al Parc Adula. Ella sa legria da collavurar cun las vischnancas e da realisar novs projects.
Tabea ha 28 onns e lavura dapi il favrer 2015 sco manadra da fatschenta en il Center sursilvan d’agricultura. Ella è oriunda dal chantun Argovia ed ha studegià geografia ed istorgia.
RR actualitad 06:00


text:
cuntegn
Ulteriur Grischun
-
Adattà pe da taglia ed approvà preventiv a Favugn
Favugn sbassa il pe da taglia da 98% sin 95% da la taglia chantunala simpla. Quai ha la radunanza communala decidì la gievgia saira. Latiers ha ella approvà il preventiv per l'auter onn.
Autur:
CDM / Dominik Hardegger
Tar entradas totalas dad 11,5 milliuns francs serra il preventiv per il 2018 da la vischnanca da Favugn cun in gudogn da stgars 250'000 francs. Igl è previs da far investiziuns nettas dad 1,8 milliuns ed amortisaziuns da bun 850’000 francs.
RR novitads 06:00


text:
Il temp da lavur annual è en Svizra en media tar 1'562 uras, quai mussa in nov studi da l'Institut da perscrutaziun da la conjunctura KOF. Uschia è quel mo pauc pli aut ch'en Frantscha cun 1'474 uras. La raschun per questa pitschna differenza è che bleras e blers en Svizra lavuran a temp parzial. L’onn 1950 lavuravan Svizras e Svizzers anc 2'400 uras ad onn. Quai era anc var la mesadad dapli ch'ozendi.
Blers pajais pli lavurus ch’ils Svizzers
En blers pajais lavuran emploiads en media dapli ch’en Svizra. Uschia per exempel en l’Austria (1608 uras), en Gronda Britannia (1674 uras) ed era en ils Stadis Unids da l’America (1770 uras). Sin las pli paucas uras da lavur vegnan ils tudestgs cun 1371 uras per onn.
RR actualitad 09:00


text:
Se può esservi utile
TERZA ONDA (l’originale è meno 2 semitoni)
DO FA DO SOL
Barca tuca la riva, sfrega la punta gratta la spiaggia
DO FA DO SOL
tera, tera incazzada che la se lamenta per ogni mè pass,
Lam FA DO SOL
troppa, troppa la nocc che ho pasaa sura l'acqua fantasma
Lam FA DO SOL
tera, tera bastarda che spuserà el veent per bufam in dii oecc
DO FA DO SOL
unda lama de spada, labbru de dama, lengua de früsta
DO FA DO SOL
unda che la carezza.... unda che sgàrla e messeda i riflèss
Lam FA DO SOL
unda mann che me ciapa che la me rüzza fina a cà mia
Lam FA DO SOL
unda, unda seguunda che la me tira ancamò in mezz al laagh
RE LA SOL LA
vita, vita de frosna, vita sfilzada de punta in soel fuund
RE LA SOL LA
vita, vita mulagna, gira la roeda e tira la corda
RE LA SOL LA
tera, tera che specia ogni rüdera che porta foe el laagh,
RE LA SOL LA
tera che ogni matena cun la stessa facia la specia anca me
DO SOL Lam FA DO SOL Lam FA
E sun che a specià la terza unda e sun che per vedè cume la sarà
DO SOL Lam FA DO SOL Lam FA
e sun pruunt a basà la terza unda e sun pruunt a ciapà tücc i so s'ciàff
DO FA DO SOL
Dona dona sbagliada, roesa tajada e poe trada via
DO FA DO SOL
dona, dona de tera, roesa che l'era mea la mia,
Lam FA DO SOL
roesa che la te spuung e intaant che la spuung la te lassa el prufoemm
Lam FA DO SOL
dona che impara da l'unda a regurdatt che te seret un omm
DO FA DO SOL
rema rema via el muund fin duè l'acqua la g'ha pioe memoria
DO FA DO SOL
scappa da quela corda che gira che gira e te liiga al puntiil
Lam FA DO SOL
unda unda busarda prema te rüzza e dopu te sbrofa
Lam FA DO SOL
aria de carta de vedru che frega e che frega per fatt turnà indree
RE LA SOL LA
vita che la se incastra e l'è disegnaada a lisca de pess
RE LA SOL LA
vita che la sbrissiga versu quel siit in de gh'eet voeja de vèss
RE LA SOL LA
unda che la te porta fina a la spunda de là
RE LA SOL LA
per fatt sentì püssee forta la voeja de turnà a cà.....


text:
(1) I ënc de gestiun di sorvisc soziai ti ortia ala Repartiziun provinziala Politiches soziales i programs d’ativité y de spëisa por l’ann che vëgn cina le termin fissé sön n formular aposta aprové dala Junta provinziala. Te caji motivá pó i ënc de gestiun di sorvisc soziai dé jö n'integraziun dl program de spëisa adoran le medemo formular. I ënc de gestiun dá jö la lista dles spëises che reverda l’ann da denant cun l’indicaziun dl suraplü aministratif eventual cina le termin fissé sön i formulars de relevamënt aprová dala Junta provinziala. 79)
(2) Por ti garantì ai ënć de gestiun di sorvisc soziai bele da mëteman dl eserzize finanziar na desponibilité aprontada de mesi finanziars, é la Junta provinziala autorisada da lié tl eserzize dan da chël de referimënt i cosć por la conzesciun de antizipaziuns anfat al 45 porcënt di mesi finanziars assegnà tl ann finanziar corënt. L’assegnaziun di mesi finanziars da pert dla Provinzia vëgn a s’al dè aladô dles prozedöres odüdes danfora tla lege provinziala di 14 de forà dl 1992, n. 6, y mudaziuns y integraziuns suandëntes. 80)
(3) 81)
(4) I mesi finanziars assegnà vëgn adorà por curì les spëises determinades dala Junta provinziala. Chisc finanziamënć vëgn scrić ite ti bilanc de previjiun di ënć de gestiun te capitui de entrada y sortida aposta. Ćina che al vëgn a s’al dè l’assegnaziun definitiva, vëgn i mesi finanziars por les spëises corëntes scrić ite tl bilanz de previjiun tla mosöra de alplü 100 porcënt di mesi finanziars assegnà tl eserzize finanziar da denant. 82)
(4/bis) I finanziamënc assegná por spëises de investimënt vëgn sotmetüs a n lian de destinaziun por l'adoranza a bëgn di sorvisc soziai por ademplí les funziuns delegades preodüdes dal articul 10. La Junta provinziala stabilësc la dorada y les modalités dl lian por les sorts desvalies de investimënc finanziá, sciöche ince les modalités de retüda dl import sce al ne gniss nia respeté le lian preodü o sce al gniss aliené o mudé la destinaziun de chësc finanziamënt. 83)
(5) Les somes assegnades vëgn trasferides sön le bilanz dl ann che vëgn do y calcolades dala Junta provinziala canche al vëgn partì sö i fonds por l’eserzize corespognënt, sce ares ne vëgn nia adorades dai ënć de gestiun por le fin preodü.
(6) I comuns o i consorc di comuns che gestësc sorvisc soziai injunta al cunt consuntif na relaziun por ći che reverda i resultać arjunć, sciöche inće l’indicaziun tl detai dles spëises albüdes.
L'art. 30, coma 1 é gnü naota sostituí dal art. 15 dla l.p. di 11 de novëmber dl 1997, n. 16, y spo dal art. 21, coma 8 dla l.p. di 6 de messé dl 2017, n. 8, y dal art. 20, coma 1 dla l.p. di 29 d'aurí dl 2017, n. 2.
L'art. 30, coma 2 é gnü naota sostituí dal art. 15 dla l.p. di 11 de novëmber dl 1997, n. 16.
Le coma 3 é gnü abroghè dal art. 12, coma 6 dla l.p. di 13 de merz dl 1995, n. 5.
L'art. 30, coma 4 é gnü naota sostituí dal art. 15 dla l.p. di 11 de novëmber dl 1997, n. 16.
L'art. 30, coma 4/bis é gnü injunté dal art. 21, coma 9 dla l.p. di 6 de messé dl 2017, n. 8.


text:
Refusà il preventiv han cunzunt ils deputads da la Partida populara svizra e las abstenziuns èn vegnidas da la fracziun liberaldemocrata. Tant la PLD e sco er la PPS han cunquai vulì dar in signal ch’il chantun stoppia spargnar a lunga vista e na possia betg sa prestar preventivs cun cifras cotschnas. Il preventiv chantunal per l’auter onn fa quint cun in deficit da passa 50 milliuns francs.
Chantun Preventiv chantunal è sut tetg
Il preventiv chantunal per l’onn proxim è sut tetg. En la votaziun finala ha il Cussegl grond approvà il preventiv cun 82 cunter 7 vuschs e 23 abstenziuns, senza far midadas.


text:
Digitip – Anc pli spert cun skis cun l’app ideala
- Glindesdi, 9.1.2017, 10:15
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 9.1.2017, 10:15, RTR
Per blers da nus è l'ir cun skis ina passiun ed in dals passatemps preferids durant la stagiun d'enviern.
Cun l'app adattada è l'ir cun skis anc ina giada pli interessant. Per exempel cun las apps «Ski Tracks» e «iSKI Tracker».
Cun questas apps pos Ti guardar, quant ditg che Ti ès ì cun skis, quai vul dir il temp, ma era la distanza en kilometers. Ultra da quai pos Ti era guardar, quants kilometers che ti has fatg cun la sutgera.
Uschia pon skiunzs cun ambiziuns evaluar exactamain lur prestaziun dal di ed er sa cumparegliar cun tut quels chhan medemamain questa app.


text:
- Il Tour de Ski en Val Müstair
- Biosfera Val Müstair
- Sancziuns da la WEKO cunter firmas da construcziun
Il Tour de Ski n'ha dentant betg mo procurà per in highlight sportiv en Val Müstair, mabain er chaschunà intschertezza. Quai suenter ch'il president dal comité d'organisaziun aveva demissiunà.
Segns da dumonda hai er dà en connex cun il num da la Biosfera Val Müstair. Duai il num «Biosfera Val Müstair» restar u vegnir midà en «Parc da natira Val Müstair». La finala ha la radunanza communala sbittà la proposta dal nov num.
La fin 2017 ha la cumissiun da concurrenza WEKO communitgà las sancziuns cunter 12 firmas da construcziun dal Grischun, pliras da quellas engiadinaisas. Las fatschentas vegnan chastiadas pervia ch'ellas han fatg giu tgi che survegn la lavur. Quai è in tema che vegn anc a fatschentar il proxim onn.
RR actualitad 07:00


text:
Ejam de ladin livel C1 (livel A da n iade)
L’ejam de livel C1 (livel da n iade) ti corespogn al livel funzional dl'aministraziun publica, por chël che al vëgn normalmënter odü danfora le diplom de laurea. Eté minimala: 17 agn le de dl'iscriziun.
L'iscriziun al ejam de ladin n'é nia liada a n livel d'istruziun. Che che ó fá n ejam che ne ti corespogn nia a so titul de stüde pó sambëgn le fá.
Aspec organisatifs
I ejams vëgn ma tignis te nosta sënta de Balsan, strada Perathoner 10, tla secunda alzada y ai mët man dales 8.45.
Al é da ester dër puntuai. Da se tó para él n documënt d'identité varënt y n biro fosch o bröm.
Co é pa strotoré l'ejam?
Proa de comprenjiun tl ascuté sö: 10 menüc.
Proa scrita: n ressumé, presentaziun dl'opiniun personala sön le test che an á ciafé por talian o todësch, sciöche ince n test da implí les loces por ladin, 60 menüc.
Do che i ëis stlüt jö la proa scrita, gnarál metü fora i orars dla proa a usc sön la tofla aposta dlungia üsc.
Proa a usc: proa de comprenjiun de n test, na plata de laur y domandes lëdies, 20 menüc y de chisc 10 por s'arjigné ca.
Le resultat dl ejam vëgn lascé alsavëi tres e-mail cina trëi dis da laur do la data dl ejam.
Pro la proa de comprenjiun tl ascuté sö mësseise respogne a cater domandes sön n test de ca. n menüt y mez che i ascutarëis ma un n iade. Do l'avëi ascuté sö messarëise chirí fora danter cater respostes la dërta resposta mëton na crusc.
Chiló ciafëise n valgügn ejëmpli sön la proa de comprenjiun tl ascuté sö:
Ladin de Gherdëna
Ejëmpl 1: 1_Ascute_C1_Ghe-Lad [Audio] - 1_Platalaur_C1_Ghe-Lad - 1_Soluziun_C1_Ghe-Lad
Ejëmpl 2: 2_Ascute_C1_Ghe-Lad [Audio] - 2_Platadelaur_C1_Ghe-Lad - 2_Soluziun_C1_Ghe-Lad
Ladin dla Val Badia
Ejëmpl 1: 1_Ascute_C1_VB-Lad [Audio] - 1_Platadelaur_C1_VB-Lad - 1_Soluziun_C1_VB-Lad
Ejëmpl 2: 2_Ascute_C1_VB-Lad [Audio] - 1_Platadelaur_C1_VB-Lad - 2_Soluziun_C1_VB-Lad
BUN DA SAVËI
Sön les plates de laur dla proa de comprenjiun tl ascuté sö pón ma mëte les crusc dlungia les dërtes respostes. Vigni plata mëss romagne daldöt anonima y porchël ne pón nia sotrissé le test o ajunté val' sëgn o indicaziun. Tratan i ejams ne pón nia adoré dizionars.
Ciaredei ince ala tabela de autovalutaziun dl Cheder de referimënt europeich en comunanza por i lingac. Dailó ciafëise la descriziun dles singoles competënzes por vigni livel.
Le de dl ejam ciafëise n test, trat fora dala racoiüda ofiziala aladô dl prinzip de cajualité, y trëi compic liá al test:
- n ressumé dles informaziuns plü importantes dl test (100-120 parores)
- na tuta de posiziun sön l’argomënt dl test (140-160 parores)
- n test da completé (ca. 100 parores)
Dorada: 120 menüc
Al é da scrí frases intieres. Ala fin dl compit scrit mëssel gní dé dant le numer dles parores.
Ala fin dl ejam scrit ti mëss le test gní dé jö ala comisciun.
Chiló ciafëise n valgügn ejëmpli dla proa scrita:
LADIN DE GHERDËNA
Ejëmpl 1 todësch - ladin de Gherdëna: 1_Platadelaur_C1_GH_DE - 1_Soluziun_C1_Ghe_DE
Ejëmpl 2 todësch - ladin de Gherdëna: 2_Platadelaur_C1_GH_DE - 2_Soluziun_C1_Ghe_DE
Ejëmpl 1 talian - ladin de Gherdëna: 1_Platadelaur_C1_GH_IT - 1_Soluziun_C1_Ghe_IT
Ejëmpl 2 talian - ladin de Gherdëna: 2_Platadelaur_C1_GH_IT - 2_Soluziun_C1_Ghe_IT
LADIN DLA VAL BADIA
Ejëmpl 1 todësch - ladin dla Val Badia: 1_Platadelaur_C1_VB_DE - 1_Soluziun_C1_VB_DE
Ejëmpl 2 todësch - ladin dla Val Badia: 2_Platadelaur_C1_VB_DE - 2_Soluziun_C1_VB_DE
Ejëmpl 1 talian - ladin dla Val Badia: 1_Platadelaur_C1_VB_IT - 1_Soluziun_C1_VB_IT
Ejëmpl 2 talian - ladin dla Val Badia: 2_Platadelaur_C1_VB_IT - 2_Soluziun_C1_VB_IT
BUN DA SAVËI
Vigni plata mëss romagne daldöt anonima y porchël ne pón nia sotrissé o ajunté val' sëgn o indicaziun.
Tratan i ejams ne pón nia adoré dizionars.
Ciaredei ince ala tabela de autovalutaziun dl Cheder de referimënt europeich en comunanza por i lingac. Dailó ciafëise la descriziun dles singoles competënzes por vigni livel.
Contignü dl ejam
Ejam a usc cun lapró la proa de comprenjiun de n test: 20 menüc, de chisc 10 por la preparaziun.
Proa de comprenjiun dl test: i ciafëis na plata de laur cun n test por ladin y cater domandes, olache trëi se referësc al contignü dl test y öna vëgn tuta ca por mëte man l'ejam a usc.
Ejam a usc: naota ves vëgnel damané da se presenté en cört. Atira dedô ves vëgnel fat la cuarta domanda dla plata de laur y, pian ia da chësta, metará man na conversaziun tratan chëra che i podarëis adoré les notizes che i s'ëis fat tratan che i s'ëis arjigné ca. Tla secunda pert dl ejam ves vëgnel fat domandes lëdies.
Al vëgn valuté chëstes competënzes:
- ademplimënt di compic (completëza, capazité de comunicaziun)
- coerënza y fluidité
- capazité d'espresciun (spectrum lessical)
- coretëza gramaticala
Ejëmpl 1 Ladin de Gherdëna
Ejëmpl 2 Ladin de Gherdëna
Ejëmpl 1 Ladin de Val Badia
Ejëmpl 2 Ladin de Val Badia
BUN DA SAVËI
Tratan i ejams ne pón nia adoré dizionars.
Ciaredei ince ala tabela de autovalutaziun dl Cheder de referimënt europeich en comunanza por i lingac. Dailó ciafëise la descriziun dles singoles competënzes por vigni livel.
Ejam scrit
- Rové adalerch por tëmp y ora, se tó para n documënt d'identité varënt y n biro bröm o fosch.
- Al é proibí da se tó para libri, dizionars, tablets o d'atri aparac eletronics.
- Destodé le fonin y le mëte sön mësa.
- Sté chic, a na moda da ne desturbé nia les atres porsones, nia baraté fora informaziuns impara y nia scrí jö.
- Les domandes ala comisciun pó ma gní fates dadalt.
- Les plates che vëgn partides fora tratan l'ejam mëss romagne anonimes: nia sotescrí le test y nia fá sëgns o mëte indicaziuns lassura.
- Ciaré d'avëi metü dötes les plates de protocol y de laur tla gran coperta, scenó vëgn le laur anulé.
- Dé jö les plates de laur cina le tëmp dé dant dala comisciun.
- Scrí i dac sön la picia zetola y sotescrí impormó dan la comisciun canche al vëgn dé jö.
- Controlé, canche al vëgn sotescrit la lista dles presënzes, sce i dac sciöche la residënza, la misciun e-mail y le numer de fonin stimenëia.
Ejam a usc
- Se presenté al ejam a usc dal'ora dada dant (se tó para le documënt de identité).
- Tigní cunt dles indicaziuns dla comisciun por s'arjigné ca al ejam a usc tl local aposta. Plates y n biro por se scrí sö val', che an pó adoré tratan l'ejam, é a desposiziun.
.
I podëis s'arjigné ca al ejam coche i orëis, fajon cursc o s'anuzan de d'atri materiai, por arjunje le livel de competënza linguisica che vá debojëgn. Tratan l'ejam ti vëgnel dé importanza ales abilités d'espresciun individuales che la candidata o le candidat desmostra tles cater proes.
Por chësta rajun ne vëgnel nia scrit dant racoiüdes de parores o d'atri documënc liënc da s'arjigné ca al ejam, ajache an ti ciara dantadöt ales capazités comunicatives tl ladin. Por ves dé n aiüt tratan la preparaziun al ejam unse metü a desposiziun n valgügn ejëmpli por vigni proa d'ejam. Chisc ciafëise sön la plata dla proa de comprenjiun tl ascuté sö, dl ejam scrit y dla proa a usc y de comprenjiun dl test.
Por s'arjigné ca pón sambëgn ince ti ciaré ai tesć de proa de d'atri ejams de lingaz por le lingaz todësch y por chël talian.
Ciaredi ince ala tabela de autovalutaziun dl Cheder de referimënt europeich en comunanza por i lingac. Dailó ciafëise la descriziun dles singoles competënzes por vigni livel.
Le livel C1 vëiga danfora danterater chëstes competënzes: comprenjiun de de ri tesć, comprenjiun de significac implizic, espresciun fluënta, adoranza flessibla dl lingaz tla vita soziala, adoranza de mesi desvalis por colié n test.
Dantadöt por la preparaziun al ejam a usc podëise s'orienté a chëstes tematiches preodüdes dal Cheder de referimënt europeich en comunanza por i lingac por le livel C1:
- argomentaziun de temesc soziai
- familia y descriziun de rodi tla sozieté
- cosć, formaziun, laur
- cultura
- sanité
- iadi
- mesi de comunicaziun moderns
- alimentaziun
I ejams a usc é publics y porchël podëise te vigni momënt jí a ascuté pro n ejam a usc por se fá n‘idea dl ejam. Sce i jëis dal infopoint ciafëise les dates y i orars di ejams dl livel che ves interessëia.
Ciaredi a chësc film cört. Insciö podëise odëi i locai y sciöche i ejams vëgn fac.
Livel C1 aladô de CRLEC (Cheder de referimënt europeich en comunanza por i lingac)
- Capësc n numer ampl de tesć lunc y ris y ince significac implizic.
- Sá da baié coretamënter y spontaneamënter, zënza se stenté da ciafé les dërtes parores.
- Sá da adoré le lingaz tla vita soziala y profescionala o tla formaziun y tl stüde a na moda flessibla y efiziënta.
- Sá da baié a na manira tlera, strotorada y detaiada de cosses complesses y da adoré a na moda adatada mesi desvalis por le coliamënt testual.
Autovalutaziun
CAPÍ
Aldí: I sun buna/bun da capí sce zacai baia plü dî, ince sce le discurs n'é nia strotoré te na manira tlera y sce al mancia coliamënc esplizic. I sun buna/bun da capí trasmisciuns tla televijiun y films zënza me stenté plü co intant.
Lí: I sun buna/bun da capí tesć tematics y tesć leterars lunc y complesc y perzepí les desfarënzies stilistisches. I sun buna/bun da capí articui spezialisá y indicaziuns tecniches plü lunges, ince sce ares ne fej nia pert de mi ciamp spezifich.
BAIÉ
Tó pert a conversaziuns: I sun buna/bun da baié spontaneamënter y coretamënter, zënza messëi chirí plü sovënz do parores. I sá da adoré le lingaz cun flessibilité y efiziënza tla vita soziala y profescionala. I sá da porté dant mies minunghes y mi pinsiers a na moda prezisa y colié mi contribuc cun chi di atri.
Baié cun coliamënc: I sá da porté dant avisa cosses complesses y colié punc tematics un cun l'ater, da svilupé cer aspec te na manira particolara y da stlüje jö mia relaziun a na moda adatada.
SCRÍ
I sun buna/bun da scrí te na manira strotorada indortöra y tlera y porté dant avisa mia opiniun. I sá da scrí te lëtres, componimënc o relaziuns de cosses complesses y alzé fora i aspec importanc. I sá da chirí fora ti tesć scric le stil, adaté a vigni leturia/letur.
Aspec cualitatifs dl'adoranza dl lingaz a usc
Amplëza dl lessich: á n gran repertore lessical da chël che ara/al pó chirí fora la formulaziun adatada por baié a na moda tlera y adatada de tröc argomënc generai, scientifics y profescionai o dl tëmp lëde, zënza messëi se limité te ci che ara/al dij.
Coretëza: mantëgn tres n livel alt de coretëza gramaticala; fej ma dainré fai, de chisc ne s’intënon feter gnanca y ai vëgn de regola atira comedá.
Fluidité: ara/al se fej saurí da baié spontaneamënter y coretamënter; ma argomënc cun conzec dër ri pó influenzé le flus linguistich natural.
Interaziun: é buna/bun da chirí fora da n repertore sambëgn danman de mesi de discusciun n'espresciun adatada por introdüje sciöche al alda ci che ara/al ó dí , sce ara/al ó tó la parora o baié inant, o por colié indortöra sü contribuc cun chi de n’atra porsona.
Coerënza: sá da baié a na manira tlera, coreta y strotorada bun y da adoré i mesi de coliamënt y de strotoraziun.


text:
Tar la revisiun annuala da l'ovra atomara Leibstadt il settember na correspundeva la qualitad dals elements combustibels betg a las prescripziuns.Totalmain ha l'ovra atomara stuì remplazzar 22 elements pervia da qualitad manglusa.
Uss ha l’inspecturat federal da la segirezza nucleara (Ensi) communitgà ch'ils experts n'hajan chattà naginas mancanzas pli. L'ovra atomara dastga damai puspè reprender il manaschi – sut cundiziuns. Tenor l'Ensi saja necessari da restrenscher vinavant la prestaziun dals elements combustibels.
Sclauder «Dryouts»
Cumplettamain vid la rait dastga l'ovra atomara pir, sch'ins po excluder «Dryouts». Enturn ils elements combustibels hai ina surfatscha.Tar in Dryout vegn betg pli furnì med sfradentant a questa surfatscha. Consequentamain s'augmenta la temperatura da la surfatscha considerablamain ed uschia oxidescha il material pli spert. Sche la surfatscha oxidescha, na po ella betg pli garantir, ch'il material d'arder nuclear na sortia betg en il med sfradentant. E quai periclitass la segirtad.
RR novitads 12:00


text: Lewis Carroll l'è on pseudònim: Charles Lutwidge Dodgson l'è el nòmm real de l'autor, che l'era on professor universitari de Matematica a la Christ Church a Òxfòrd. El Dodgson l'ha cominciaa la stòria el 4 de luj del 1862, quand l'aveva faa ona escursion in barca a remm in sul fiumm Tamigi a Òxfòrd, insema al Reverend Robinson Duckworth, con l'Alìs Liddell (de des ann de età) la tosa del Decan de la Christ Church, e cont i sò dò sorell, Lorina (de tredes ann de età), e Edith (de vòtt ann de età). Come l'è anca ciar da la poesia al inizzi del liber, i trè tosann gh'hann domandaa al Dodgson de cuntagh sù ona stòria e lù on poo contrari al princippi, l'ha cominciaa a mett giò quella che la sariss diventada la prima version del esempi. In tutt el raccont, ch'el sarà pubblicaa a la fin ind el 1865, gh'hinn di mezz allusion a qui cinch persònn. Questa edizion la porta a l'attenzion di lettor del dì d'incoeu la prima traduzion del liber I Avventur de Alìs ind el Paes di Meravili in Lombard Occidental, vun di pussee important dialett de la Penisola Italiàna, sviluppaa dal Latin e che l'è parlaa ind ona area che la corrispond pù o manch a la part occidentala de la Lombardia, a di part del Piemont, el Canton Tessin in Svizzera, e di arei a sud del Fiumm Pò. --- Lewis Carroll is a pen-name: Charles Lutwidge Dodgson was the author's real name and he was lecturer in Mathematics in Christ Church, Oxford. Dodgson began the story on 4 July 1862, when he took a journey in a rowing boat on the river Thames in Oxford together with the Reverend Robinson Duckworth, with Alice Liddell (ten years of age) the daughter of the Dean of Christ Church, and with her two sisters, Lorina (thirteen years of age), and Edith (eight years of age). As is clear from the poem at the beginning of the book, the three girls asked Dodgson for a story and reluctantly at first he began to tell the first version of the story to them. There are many half-hidden references made to the five of them throughout the text of the book itself, which was published finally in 1865. This translation brings to the modern reader the first-ever published translation in Western Lombard, one of the main Italic dialects which developed out of Latin and which is spoken in the area covering roughly the region of West Lombardy, parts of Piedmont, the whole of the Swiss Canton Tessin, and areas South of the Po river.


text:
Pervi dal virus da Corona restan las colliaziuns cun Peking e Schanghai vinavant interruttas, han decidì la Swiss e sia societad-mamma Lufthansa. Quai almain fin la fin da mars. Per Hongkong dettia quai era ina reducziun da capacitads, communitgescha la Swiss. Là èn previs aviuns pli pitschens.
L'emprim eran ils sgols vegnids stritgads mo fin la fin favrer. Ins observeschia vinavant la situaziun e saja en contact cun las autoritads, scriva la Swiss. Era la Austrian Airlines (era affiliada a la Lufthansa) prolunghescha la pausa.
Era autras societads aviaticas reduceschan
Ultra da quai han era la societad aviatica scandinava SAS prolungà ses stop da sgular a Schanghai e Peking fin la fin da mars. Per Hongkong parta la SAS però senza reducziuns.
Consequenzas economicas enormas
Las consequenzas economicas pervi dal virus da corona èn enormas. Tenor l'organisaziun per aviatica civila ICAO, vegnan ils sgols che crodan ora a chaschunar reducziuns da svieutas tar las societads aviaticas da 4 fin 5 milliardas euros. Quai saja dapli che durant l'epidemia da SARS il 2003.
Ord l'archiv
RTR novitads 10:00


text:
En sia resposta argumentescha la regenza, che las circumstanzas ch'hajan manà ina giada da fixar il dumber sin 120 deputadas e deputads na sajan betg sa midadas.
120 deputadas e deputads correspundan al Grischun
Da reducir il dumber tenor l’intervenziun parlamentara da la PS pudess procurar ch’ils territoris periferics e las linguas chantunalas na vegnian betg represchentadas a moda suffizienta.
Betg necessari da discurrer dal sistem d'elecziun
En la medema resposta dat la regenza in chanaster a l’idea da la PS da vulair retractar la tematica dal sistem d’elecziun – vul dir da bandunar il sistem da maiorz actual a favur dal sistem da proporz. Cunquai ch’il suveran haja pir dacurt ditg «na» in’ulteriura giada, na vesia la regenza nagin basegn d'agir.
La regenza propona perquai al Cussegl grond da betg acceptar l’incumbensa da la PS.
RR novitads 11:00


text:
Cottbus
Cottbus (antigament Kottbus; Chóśebuz in lusazian superior; Choćebuz in lusazian inferior; Chociebuż in polacch; Chotěbuz in cech; pronuncia milanesa: Còttbos) a l'è ona città de la Germania oriental.
La cunta circa 99.687 abitant (2015).
Geografia[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
La se troeuva in del Land de Brandeburgh, del qual l'è la città pussee granda dòpo de Potsdam.
L'è traversada del fiumm Sprea.
Stòria[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
La città l'è stada fondada di Sòrbi in del X secol. La prima nominazion de la città l'è del 1156.
I todesch, come popolazion, hinn rivaa dusent ann pussee tard. In del 1462 la città l'ha taccaa a fà part del Margraviaa del Brandeburgh, in del 1701 de la Prussia. De quell moment l'è andada dree ai sòrt de la Germania oriental, dent al II Reich, a la Repubbliga de Weimar, del III Reich, de la DDR e poeu de la noeuva Germania unida.
La minoranza slava lusaziana la gh'è anmò.
I quartee[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cottbus l'è dividuda in desnoeuv quartee, chì nominaa cont el nòmm todesch e slav:
- Mitte / Srjejź
- Neu und Alt Schmellwitz / Chmjelow
- Sandow / Žandow
- Spremberger Vorstadt / Grodkojske pśedměsto
- Ströbitz / Strobice
- Sielow / Žylow
- Saspow / Zaspy
- Merzdorf / Žylowk
- Dissenchen / Dešank
- Branitz / Rogeńc
- Madlow / Modłej
- Sachsendorf / Knorawa
- Döbbrick / Depsk
- Skadow / Škodow
- Willmersdorf / Rogozno
- Kahren / Korjeń
- Kiekebusch / Kibuš
- Gallinchen / Gołynk
- Groß Gaglow / Gogolow
Gemellagg[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Montreuil, Francia.
- Grossee, Italia.
- Lipeck, Russia.
- Zielona Góra, Polònia.
- Tărgovište, Bulgaria.
- Košice, Slovacchia.
- Germania:
- Nuneaton and Bedworth, Regn Unii.


text:
Fasa prinsipàla
La fasa prinsipàla di asteròid l'è na regiòṅ dal sistéma sulàr ch'la s cata fra 2,3 e 3,3 UA da 'l Sōl, fra gl'òrbiti 'd Mart e 'd Giôv. I prim asteròid i èṅ stâ catâ a 'l inìsi dal XIX sécul quànd soquànt astrònum dla Sucietà Lilienthal i pascàv'n un pianēd in cal sit lè tgnénd adrē a la léǵ ad Titius-Bode.
La gh'à dènt'r un squantèr'n ad còrp maśagnóś c'n un diamétar 'd almànc un km, 'l è fàcil ch'i pòsan pasàr i migliòṅ, e un muć ad curpunsèṅ più cic ch'i rìv'n a 'l dimensiòṅ 'd un graṅ 'd pólvra.
Al còrp celèst più grôs 'l è 'l pianēd nâṅ Ceres, c'n un diamétar mèdi 'd 950 km, pò la fasa la gh'à tri asteròid ch'i pàs'n i 400 km: Vèsta, Pàlad e Igèa. Tut quàt'r insém i fànan sù a 'l incìrca la mità dla masa dla fasa che però la n è minga 'n quèl grand rivànd sōl a quaciàr al 5-6% ad qvéla dla Luna.
Gl'asteròid dla fasa i s divìd'n in tri grup a secónda dla sò cumpuśisiòṅ, qvéi a baś ad carbòni (tip “C”, 75% e pasa), qvéi a baś 'd silicât (tip “S”, 17%) e qvéi a baś 'd metài (tip “M”, 10%). La sò temperadùra la pasa da −73 °C, par qvéi più darènt a 'l Sōl, a −108 °C, par qvéi più luntàṅ.
A 'l dè 'd incō in gènar i siensiâ i pènsan ch'la fasa la s sia furmàda par via di distùrub gravitasiunài 'd Giôv ch'i n pirmitìvan briśa a gl'asteròid ad métar-'s insém, cuntrariamènt a qvél ch'l è sucès a chi àtar pianēd, ma a gh'è anc di studióś ch'i pénsan ch'i pòs'n ès'r i rèst dla śbragadùra 'd òṅ o più pianēd[1].
A 'l intèran dla fasa, gl'asteròid i n èṅ mia stramnâ bèṅ par via dal lacùni 'd Kirkwood, difàti 'l è dimóndi difìcil bcar quèl in di sit ch'i s càt'n in di òrbiti risunànti cun qvéli 'd Giôv, specialmènt qvéli in risunànsa 4:1, 3:1, 5:2, 7:3, 2:1, 5:3.
Nòti
- ↑ Gl'asteròid fra Mart e Giôv i èṅ dal briśi 'd pianēd Ansa, 3 ad Luj dal 2018


text:
Il Grischun è in chantun giud via. I dat en il Grischun dentant vals e glieud che èn anc pli giud via che auters. Per exempel ils aclauns da la vischnanca da S. Martin en val Lumnezia. Pader Clau Lombriser visita cun vus ils aclauns da Munt, Mariaga e Travisasch a la tschertga da la vita giud via. E da Son Silvester fa el cun vus in pelegrinadi tar S. Antoni da Travisasch, là nua che il "giud via" daventa tuttenina "il center dal mund".
Il forum 2007-2008 Viver giud via – Silvester a Travisasch
Il Grischun è in chantun giud via. I dat en il Grischun dentant vals e glieud che èn anc pli giud via che auters. Per exempel ils aclauns da la vischnanca da S. Martin en val Lumnezia.


text:
Dioceṡi ad Piaṡëinsa
Artìcol in dialët piaṡintëin
La dioceṡi ad Piaṡëinsa (Dioecesis Placentina-Bobiensis in Latén) l'è ‘na circuscrisiòn d'la cëisa catòlica italiana, che la dipènd ad’la pruìncia d'la Emégglia-Rumâgna, da la diocesi metrupulitana ad Mòdna e la fa part ad'la Cunferëinsa Episcupàl Italiana.
Adlà aiocesi i fann part le cità de Piaṡëinsa, e dal 1989 anca Bòbi, che l’era diocesi indipendëinta.
Al teritòri al gha un'area ad 3.670 kmq e 422 paròchi.
Al vèsc l’e Monsignur Giàni Ambrosio, dal 2007