text:
La controlla parlamentara da l'administraziun
La controlla parlamentara da l'administraziun (CPA) è il servetsch d'evaluaziun da l'Assamblea federala. Per incumbensa da la cumissiun da gestiun (CdG) realisescha ella retschertgas areguard la legitimitad, l'opportunitad ed efficacitad da las activitads da las autoritads federalas. En pli po la CPA examinar sin proposta d'autras cumissiuns parlamentaras l'efficacitad da mesiras da la Confederaziun.
Evaluaziuns terminadas dacurt
REPARTIZIUN DA LAS FATSCHENTAS EN ILS TRIBUNALS FEDERALS
Zusammenfassung (PDF) –
Bericht (PDF) –
Medienmitteilung GPK-N/S
Consultaziun d'experts en l'administraziun federala: evaluaziun curta en il rom d'ina controlla posteriura
Zusammenfassung (PDF) –
Bericht (PDF) –
Medienmitteilung GPK-S
Evaluaziuns currentas
Infurmaziuns davart las evaluaziuns currentas chattais Vus en il
rapport annual.
Infurmaziuns davart ils evaluaziuns currents chattais Vus en il
rapport annual.
- Lavur reducida durant la crisa da corona
- Cumissiuns administrativas extraparlamentaras
- La crisa en connex cun il coronavirus: utilisaziun da las enconuschientschas scientificas tras il UFSP
- Participaziun dal parlament en il sectur dal dretg nunliant
- Protecziun da l’aua sutterrana en Svizra
- Controlling dals affars da cumpensaziun
pdf
Contact


c: text/html

text:
La sonda passada da las 21:00: Il Welschdörfli a Cuira s'emplaina plaunsieu cun glieud che vul far festa. Insatge che dat immediat en egl: Bunamain nagin porta ina mascrina da protecziun. Bain hai pli pauca glieud che l’emna passada, dentant er questa giada avess il tegnair distanza potenzial da sa meglierar.
La sanadad dals giasts sco prioritad
Da quai ch’ins ha vis, sa tegnan ils ustiers bain vid las prescripziuns da las autoritads. Prest mintga bar u club ha gì a l’entrada ina persuna ch’ha controllà e prendì si las persunalias en il cas, ch’i dat ina infecziun ed ch’igl è da contactar tut las persunas ch’han potenzialmain pudì s’infectar cun il virus. Markus Walther, ch’ha ina firma da segirezza, stat avant l’entrada d’ina bar e guarda exact sin ils visitaders.
I saja ina situaziun difficila e la glieud stoppia collavurar. Ils blers han chapientscha ch'els ston inditgar las persunalias. Era Roni Szepanski, il schef dal club grond «Selig», vesa quai sumegliant: «Ils blers chapeschan questa mesira. Mo darar datti in che vul betg inditgar las persunalias. Quellas persunas n’èn betg bainvegnidas en mes club».
Roni Szepanski ha era giugà cun il patratg da serrar voluntarmain il local fin che la situaziun è sa calmada, dentant saja quai il fauss signal. Il Cussegl federal haja dà glisch verda da puspè avrir ils clubs cun restricziuns. L’incumbensa dal club saja da resguardar quellas mesiras.
In privel invisibel
Roland Alder maina dapi 32 onns la «High-Five Bar» en il Welschdörfli. I saja ina situaziun curiusa. Ins na sappia mai, sch'il virus entra insacura era en l’atgna bar. Quai ch’avess la consequenza da stuair serrar la localitad, malgrà ch’ins ha gist puspè pudì avrir. La tema saja omnipreschenta.
Cun l’alcohol va la responsabladad a perder
Pli tard ch’i vegn, dapli alcohol vegn consumà. Entant vegnan las vias adina pli plainas. Be paucas persunas portan ina mascra, sco per exempel Matthias Zbinden dal chantun Argovia.
Per el èsi cler, ch’igl è da purtar mascra. I dettia ussa glieud pli veglia che stoppia quintar sin la giuventetgna. In auter respunda sin la dumonda pertge ch’el n’haja betg ina mascra:
Quai n'è betg in bal da mascras.
Tut en tut hai dà pli paucas persunas en il Welschdörfli che anc avant in’emna. Dentant haja dà gronds rudels da glieud sin las vias, nua ch’ina infecziun fiss senz’auter stada pussaivla. La polizia ha adina puspè marcà preschientscha, dentant senza intervegnir.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Il talian Fabio Aru gudogna la 5avla etappa dal Tour de France. Segund è vegnì l'Irlandais Daniel Martin cun in retard da 16 secundas. Terz è vegnì Chris Froome. Ils ultims kilometers avant la fin ha il campiun talian attatgà ed el è vegni onurà cun la victoria. Uschia po Aru era gist purtar il tricot cun puncts dal meglier ciclist da muntogna.
Il favurit porta gia il tricot mellen
Ina midada en il classament general era spetgada. Ed era che Froome porta uss quest tricot mellen n’è nagina surpraisa. Ma tut ils favurits per la victoria en il classament general èn il mument classads entaifer ils megliers 10. Meglier Svizzer en il classament general è il mument Mathias Frank sin plazza 27.
Ils dus gronds protagonists da l’etappa dad ier Peter Sagan e Mark Cavendish n’han betg pudì partir a l’etappa dad oz. Sagan resta disqualifitgads e Cavendish è blessà.
RR novitads 18:00


text:
Dar ballape, hockey u tennis. Quai èn ils sports che paran dad esser en la moda ozendi. Dad in sport ch’è magari bler pli vegl che tut tschels, auda ins fitg pauc. Numnadamain dal sajettar. Gist en il Grischun datti dentant blers tiradurs giuvens ed era tiraduras giuvnas.
Ed els èn dus tiradurs che han talent. Il buob Andri Tomaschett da Trun e sia cusrina Elena Tomatschett da Rabius. Els èn daventads campiun svizzer e vicecampiunessa svizra en sajettar cun la buis d'aria cumprimida. La TvR ha gì marveglias co ch'els treneschan en il stan da sajettar ed ha visità ils dus uffants.
L'onn 2009 è Elena Tomaschett vegnida campiunessa da sajettar cun buis d’aria cumprimida. Elena Tomaschett ha sajettà 185 puncts al campiunadi svizzer a Lucerna. Quai ha tanschì per l’emprim plaz. La giuvna da Rabius era ida cun dus collegas a Lucerna. Mo ella ha dentant pudì turnar cun ina medaglia.
Manuela emprenda da sajettar
Sch’ils Tomaschetts da la Surselva sajettan e tutgan uschè bain, vulain nus era empruvar quai. Manuela da battaporta ha vulì savair quant grev ch’i è da tutgar il mez da la schiba. Andri Tomaschett e sia sora pitschna Gianna han gidà a Manuela e mussà in pèr trics. Guardai sche Manuela ha tutgà la schiba.
I dovra l’entir corp per tutgar la noda
Sch’ins s‘imaginescha in trenament da sajettar na patratg’ins betg vid trenament da coordinaziun e cundiziun. Mo exact quai è la basa per daventar in bun tiradur. L'entschatta favrer 2017 han ils tiradurs giuvens dal Grischun sa mesirà a Trun. Il Minisguard ha visità ils giuvens sportists da Trun durant il davos trenament avant la concurrenza, e mussà pertge che currer è impurtant per avair in maun ruassaivel.
Visita tar Franco Levy
Il Minisguard ha visità il giuven Franco Levyi da Sedrun en la chasa da tir. Sajettar po esser privlus, ma ins sto savair co ir enturn cun armas. Franco declera tge ch'ins sto resguardar.


text:
Era suenter ina massa concerts e cun blera rutina è quai adina in spezial mument curt avant entrar la tribuna d’in festival e divertir millis da fans che lessan avair in bun temp. Lo & Leduc e lur band fan adina il medem ritual. Sco emprim baivani in shot da schentsch (Ingwer per bun rumantsch). Quai pervia da che lur nov album as numna «Ingwer und Ewig».
Silsuenter daventi in zic pli brutal, ma guardai sez ed accumpagnai Lo & Leduc enfin sin trinbuna dal Open Air Lumnezia 2017.
Apropos Lo & Leduc, per nus han els anc prendì peda da far cun il quiz nua che els discurran davart lur deal cun il diavel e fan la challange da 33 duos en 33 secundas.
Tut tschels quiz, tranter auter cun Billy Talent e Nemo, chattais vus qua!
Yes baby!


text:
Martin Gabriel, ch'è a partir dal fanadur nov secretari general da la Lia Rumantscha, resta president da la fundaziun ANR ad interim. Quai munta ch'el resta fin che l'ANR chatta in nov president. Malgrad ch'el vuleva desdir il presidi haja il cussegl da fundaziun giavischà ch'el restia ad interim. Quai er perquai ch'ils temps sajan il mument in zic hectics. Sper quai na saja quai betg simpel da chattar in nov president, cunquai che las persunas che pon surpigliar l'uffizi sajan limitadas.
Il cussegl da fundaziun da l'ANR ha unisono giavischau che quei presidi resta tier mei il mument en vesta a la situaziun che nus havein.
Sco proxim stoppia numnadamain ina persuna da la Val Schons surpigliar il presidi, uschia Martin Gabriel vers RTR. Sin il pli tard en in onn vul el en scadin cas avair surdà il post.
Nagin problem cun funcziun dubla
Problems cun la funcziun dubla, president da l'ANR e secretari general da la Lia Rumantscha na vesa el betg. Ins sappia schliar tut ils problems cun delegar la responsabladad da pressa al vice president da l'ANR quai è Martin Candinas u da vart da la Lia al president Johannes Flury u ad Andreas Gabriel che saja gia uss pledader da medias.
L'ANR sustegna «La Quotidiana»
Plinavant ha l'ANR communitgà, ch'ella vul porscher maun per mantegnair «La Quotidiana» e sustegnair la gasetta finanzialmain. Cun tge summa n'è dentant anc betg cler. Il sustegn duai esser ina soluziun transitorica fin la fin dal 2018.
Il cussegl da fundaziun da l’ANR sustegna plinavant che la Lia Rumantscha surpiglia la direcziun en connex cun las tractativas per il mantegniment da «La Quotidiana». Uschia duai vegnir realisada proximamain ina «maisa radunda» – sut la direcziun da la Lia Rumantscha – cun represchentants da chantun, confederaziun ed ANR.
RR novitads 15:00


text:
Administraziun da taglia
Steinbruchstrasse 18
7001 Cuira
Voss champ d'incumbensas: Davos mintga decleraziun da taglia sa zuppa ina istorgia. Vossa incumbensa è quella da chapir quella e da l'examinar areguard ils criteris fiscals. Tar Voss champ d'incumbensas da gronda responsabladad tutgan la taxaziun independenta da persunas giuridicas sco er la realisaziun da revisiuns da domicil. Vus prendais decisiuns da protesta e represchentais l'Administraziun da taglia en proceduras da meds legals davant dretgira. En quest connex pudais Vus far quint cun in sustegn professiunal.
Voss profil: Vus avais terminà ina scolaziun commerziala superiura (a partir dal stgalim dal certificat professiunal) ubain in studi d'economia u da dretg en ina scola auta spezialisada u en in'universitad. Enconuschientschas cumprovadas da la contabilitad da finanzas sco er enconuschientschas da basa dal dretg fiscal vegnan premessas. Vus essas pronta u pront da prender decisiuns ed abla u abel da schliar conflicts. In bun egl per quai ch'è essenzial ed in bun dun receptiv èn ulteriuras caracteristicas idealas. Ina buna expressiun a bucca ed en scrit en tudestg e da preferenza er en talian cumpletteschan Voss profil.
Nus purschain: In'activitad interessanta e variada. Uras da lavur flexiblas, ina plazza da lavur moderna, la pussaivladad da lavurar a chasa (homeoffice) sco er pussaivladads d'absolver furmaziuns supplementaras. Sco part da l'Autoritad da taglia influenzais Vus l'avegnir dal chantun e sentis il puls da l'economia suror tut las branschas.
Grad d'occupaziun: 80–100 %
Cumenzament da la lavur: 1. da schaner 2022 u tenor cunvegna
Lieu da lavur: Cuira
Termin d'annunzia: 31 d'october 2021
Persuna da contact: Alexander Heeb, telefon 081 257 33 55


text:
Uzwil
Uzwil a l'è un cumün svizzer del distret eletural (Wahlkreis) de Wil, in del Canton San Gal. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 14.49 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 12722 abitant.
El cumün de Uzwil al se tröva a una altitüden de 560 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Jonschwil, Oberbüren, Oberuzwil, Wil, Zuzwil. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Uzwil l'è staa menziuna la prima volta in d'un docüment 819 col nom de Uzzinwilare.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- www.uzwil.ch ()


text:
Novas da Lina Lieur, Not la Vulp e Tschuetta Rut
Per il temp d'atun regalain nus als uffants tschintg novas istorgias or dal «Gôt Miraculous», scrittas da Dominique Caglia Dosch.
Novas da la famiglia Babulin
Ti schimgia…! Dis era a ti quai a tes frar u a tia sora, cura che vus avais dispita? U na faschais vus mai dispita? Nic e Luisa bain, e co...
Videos per noss pitschens e nossas pitschnas
Audios, podcasts e gieus auditivs – daletg per las ureglias
Qua chattas ti differents gieus auditivs e podcasts rumantschs. Davent dals frars Grimm enfin tar Fiutsch e Calli.
Lexicon A-Z per uffants
En il lexicon chattas ti tocs explicativs che decleran las curiusitads da quest mund.
Chanzuns, versets e poesias en tut ils idioms
Recumandaziun: Rimas e poesias per la stad
Dai in sguard e sfeglia tras ils idioms. Bun divertiment!
Acziuns spezialas per uffants, famiglias e scolas
Guardar il Minisguard
Il Minisguard vegn emess mintgamai la sonda a las 17:40 sin SRF1 cun tocs explicativs e novitads per uffants.


text:
Bacteria
I bater i è una tipolojia de cellule biolojege. I fa part del grand domine dei microrganism procarioteg. De solet i è long poc micrometer, e i pœl hver-g tante forme diferente, qe le va de le sfere a le pertege a le spirai. I bater i è staits intra le prime forme de vita qe i è comparide in sœ la terra, i g'è anc'mò ind squase tœts i lœg. Vergun bater i viv in relazion simbiotege o parasitege cond piante o anemai. I plœ tants bater i è gnanc'mò staits caraterezads, e doma la metaa dei phyla batereg i g'ha specie qe se pœl far vegner sœ ind laboratore. El stude dei bater l'è ciamad bateriolojia, e l'è part de la microbiolojia.


text:
Magnet speedating Ipad chat porno free
In bella ovra radunda ed inspiranta pia, quest «Da fund» da Mattiu Defuns, enritgì dad dus u trais ospitanzas – Orange, Giganto – e marcà da blers bels chors omnipreschents, veritabels chors da famiglia che vegnan dals funds e dals auts.
Laiva be sveltin scriver at dir, ch’eu sun rivada bain darcheu a chasa.
En quellas auas han ils Romontschs era cattau in pèsch spitgond datier dalla riva ed aschia gudignau la scumessa ed in diplom.
Surpri dallas biaras impressiuns essan nus returnai beintard anavos a casa.
Tü hast uossa otras persunas intuorn tai co plü bod.
Uschiglö vaivast adüna üna stanza uschè propcha plü o main fixa.
Uschè üna cha’ls paraints survegnan schi fan visita.
In tscherts reguards eschna listess fich sumgliaintas. Ma che chi d’eira plüchöntsch difficil a reguard la prouva da’ns inscuntrar: Vis geografic est pac flexibla, nun? Nussas duos nu d’eiran ils ultims ons güsta uschè cumpatiblas. Ma davo divers ons haja per furtüna listess funcziunà: Nus vain passantà bundand ün’eivna insembel.
E pro mai esa güsta l’incuntrari: Eu n’ha pac temp. I’s ha però schon badà cha nus ans vain vivüdas ourdglioter. Per l’üna veivast tü be plü amo üna stanza da giast per mai.
Search for magnet speedating:
Uossa veivast be plü amo üna chi’s da a cuntschains distnats.


text:
Sofia Goggia da l'Italia ha mussà ina cursa perfetga. Ella è ida cun il numer 5 e n'ha fatg nagins sbagls. Segunda è Federica Brignone. Cumplettà il podest ha la terza cumpatriota Nadia Fanchini.
Il podest
- 1. Sofia Goggia (Italia) 1:04.00
- 2. Federica Brignone (Italia) + 1.10
- 3. Nadia Fanchini (Italia) + 1.45
Michelle Gisin è stada la sperta en il trenament. Cu igl è ì per la liongia n'ha ella dentant betg pudì tener cun la Taliana Goggia. La skiunza grischuna Jasmine Flury ha mussà ina prestaziun sensaziunala. Ella ha attatgà ed ha fatg ina buna cursa. Gisin e Flury èn omaduas sin il 6avel plaz.
Las Svizras
- 6. Michelle Gisin + 1,85
- 6. Jasmine Flury + 1,85
- 10. Lara Gut + 2,13
- 11. Corinne Suter + 2,20
- 20. Priska Nufer + 2,57
- Joana Hählen è crudada ora.
Las favuritas Weirather e Hütter
La skiunza dal Liechtenstein, Tina Weirather, ha giu in bun start. Pli tard ha ella dentant fatg intgins sbagls pitschens e pers temp. La finala è ella 5avla. Cornelia Hütter ha pers schlantsch tar in sbagl dal ski intern e vegn 13avla. Ellas duas eran sin il segund e sin il terz plaz dal classament da la cuppa mundiala da la cursa rapida. Mikaela Shiffrin che maina il classament n'è betg sa participada a la cursa.
RR novitads 14:00


text:
Cità del Vatican
El Stat de la Cità del Vatican (in latin Status Civitatis Vaticanæ, in italian Città del Vaticano), comünement ciamaa Citaa del Vatican, l'è un stat indipendent de l'Europa sott la suvranità de la Santa Sed, a travers l'uturità del Papa de la Gesa Catolica ch' al v'esercita i pudè de munarca assolüt. Cunt una süperfiss de 0,44 km, inserida in dal tessüt urban de la cità de Roma, in dai press de la riva dester d'al Tevar, su in dal Col Vatican, a l'è 'l pussee picul stat indipendent del mond, in termin de populaziun e in termin de estenziun teriturial.
Storia e Urigin[Modifega | modifica 'l sorgent]
El Staat de la Gesa, ca per circa un mileni al s'era estendüü su bona part de l'Italia central, a l'era staa definitivament ocupaat in dal 20 de setembar 1870, ch'a i Bersajee del Regn d'Italia eren andaa dent a Roma a travers la porta Pia.
El Papa Pio IX al vureva nò l'anessiun con l'Italia, inscì in nasciüü brut raport intra l'Italia e la Gesa, quela che l'è ciamada la Questiun Romana.
La questiun a l'è stada risolta el 11 de febrar del 1929, quand i dö Alt Cuntendent hann firmaa i pat del Lateran, segund i quai l'Italia al ricugnuss la citaà del Vatican come un stat indipent in tütt e per tütt.


text:
La citad da Berna na tolerescha gievgia saira naginas demonstraziuns nunlubidas. Las autoritads ed ils organisaturs che vulan demonstrar cunter las mesiras da corona n'èn betg sa cunvegnids. Las organisaziuns «Mass-Voll» e «Freiheitstrychler» han uss appellà en las medias socialas a lur aderents da restar a chasa. I fetschia dapli senn da spargnar las forzas per la demonstraziun planisada sonda ad Uster.
Las escalaziuns da la gievgia passada a Berna han ils organisaturs condemnà cleramain. Perquai ch'i ha er dà appells per ina cunterdemonstraziun, è Berna confruntà damaun la saira cun gist duas demonstraziuns nunlubidas.
Tenor Reto Nause, directur da segirezza da la citad da Berna, hajan ins contractà pliras uras cun ils organisaturs da la demonstraziun. Ins saja partì dal fatg ch'i saja vegnì anflà ina schliaziun. Mardi saira hajan ils organisaturs dentant refusà la cunvegnientscha. La citad da Berna avess lubì ina demonstraziun sin il plaz da la Confederaziun sch'ils «Freiheitstrychler» avessan dumandà lubientscha.


text:
Norwich
Norwich (Nordwic in anghel; Nordovicum in latin) a l'è ona città inglesa del Regn Unii che la cunta 127.600 abitant. La se troeuva in de la region de l'East Anglia, in de la contea del Norfolk, de la qual l'è 'l capploeugh. L'è voeuna di città pussee important de l'Inghilterra oriental.
StòriaModifega
Norwich l'è stada fondada di Anghel in del VI secol, arent ai ruvinn de l'antiga città romana de Venta Icenorum (al dì d'incoeu Caistor Saint Edmund). La s'è sviluppada sòtta i dominazion danes e normann e l'è diventada la sede de on ricch vescovad che l'esist anca al dì d'incoeu. L'è stada deciarada città in del 1195, anca perchè al temp l'era la segonda città pussee granda del regn dòpo Londra.


text:
Imper Roman d'Ocident
L'Imper Roman d'Ocident l'è nassid (segond la convenzion storega) ind el 395 a la mort del Teodosi I. La so cerna de spartir ol govern intra i so s'ciets, anca se l'era miga ind i so intenzion, l'ha portad a la formazion de do organism statai qe i ha ciapads do strade diverse, e i s'è mai plu reunids. Ma jà de la tetrarqia del Dioclezian s'era començad a spartir intra plu capitai ol governar de l'Imper, oramai trop grand e con trop pericoi ai confin, e jamò de un poo l'era deventad normala la presenza de do imperator, vun a ocident e vun a orient.
De tute i manere, l'ideia de unitaa l'è semper restaita, e ge sarà tants tentativ orientai de salvar la banda ocidentala e, despò de la so fin, de far-la renasser.
L'ultem imperator l'è d'ordinare considerads ol Romol August, tirads vià del tronn del Odoacer ind el 476; de iure, però, l'ultem sovran l'è stait ol Juli Nepot, qe l'era stait fracads del pader del Romol, Oreste. Al tegniva anc'mò la sovranitaa in su la Dalmazia, e l'è mort ind el 480, intant qe l'era dree a organizar una spedizion militara per reciapar ol tronn.


text:
Aviàdech
Aviàdech (nòm uficiàl 'n italià: Aviatico) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa tra la Al Brembana e la Al Seriana a 24 km de la sità e a 1002 méter söl lièl del mar.
El cunfìna coi cümü de Albì, Àlgua, Còsta Serina, Gagianiga, Selvì.
El g'ha 543 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na superfìce de 8,4 km² e 'na densità de popolasiù de 65 ab./km²
Evulusiù demogràfega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Aviàdech l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Vicosoprano
Vicosoprano (bregagliot Visavran[1]; istoric: rumantsch Visavraun, Savraun e tudestg Vespran) è in'anteriura vischnanca politica svizra cun 450 abitants en il chantun Grischun. Ella è situada en il circul Bregaglia che appartegna al district Malögia.
Il 1. da schaner 2010 ha Vicosoprano a fusiunà cun Bondo, Castasegna, Soglio e Stampa che furman ussa la nova vischnanca da Bregaglia.
GeografiaEdit
Vicosoprano è situà en la Bregaglia a la riva sanestra da la Maira, sper il cunfin cun l'Italia. Il vitg sa chatta 19 km davent da Chiavenna (Clavenna), 30 km da San Murezzan e 96 km da Cuira. Las proximas staziuns da viafier èn a Chiavenna per destinaziuns en l'Italia ed a San Murezzan per destinaziuns svizras.
La vischnanca da Vicosoprano aveva trais fracziuns: Casaccia, Löbbia e Roticcio (per bregagliot Ruticc, encunoschent da la chanzun tradiziunala locala La canzun da Ruticc).
Il punct il pli aut da la vischnanca è la Cima di Castello (3'388 m) che marca il cunfin cun Stampa e Val Masino en l'Italia.
IstorgiaEdit
Vicosoprano era gia colonisà en il temp medieval. Il toponim cumpara per l'emprima giada l'onn 1096 en la furma latina vicus supranus. La vischnanca è il lieu principal da la Bregaglia ed era perquai la residenza d'in chastellan. L'onn 1971 ha Vicosoprano fusiunà cun la vischnanca da Casaccia (Casacca per bregagliot[2]) che sa chatta var 6 km pli al nord.
Al cunfin occidental dal vitg sa chatta la tur da Salis (Salisturm), ina tur d'abitar cun sis plauns. Ella deriva dal 13avel u dal 14avel tschientaner ed è vegnida reconstruida l'onn 1580 da Rudolf von Salis. Las fanestras èn vegnidas installadas en il 16avel ed ils 18avel tschientaner, ulteriuras renovaziuns èn vegnidas realisadas l'onn 1821.[3] En il center sa chatta la tur da Senwelen ord il 13avel tschientaner ch'è integrà en la chasa communala.
L'onn 1994 è vegnì empruvà l'emprima giada da fusiunar las tschintg vischnancas da la Bregaglia, Bondo (Buond), Castasegna, Soglio (Suogl), Stampa e Vicosoprano (Visavraun) ad ina suletta vischnanca politica cun il num Bregaglia. Questa emprova n'è dentant betg gartegiada perquai che tut las vischnancas han vuschà encunter. Cun la segunda emprova da l'onn 2008 han las radunanzas communalas da las tschintg vischnancas approvà la fusiun che vegn subvenziunada dal Chantun cun 5,5 milliuns francs. La fusiun è ida en vigur il 1. da schaner 2010. Il center administrativ da la nova vischnanca sa chatta a Bondo.[4]
Etimologia dal toponimEdit
Il toponim deriva da la denominaziun latina vicus supranus e signifitga «vitg superiur».
VopnaEdit
Descripziun (translatada):
- Dividida en duas parts, ina dad argient (alv) ed ina naira, sin il fund d'argient in capricorn nair che stat sidretg, la lieunga ed il penis èn cotschens. En la part naira in chastè dentà cun duas turs cun portal.[5]
La vopna actuala preschenta ina versiun simplifitgada d'ina vopna pli veglia.
PopulaziunEdit
LinguasEdit
A Vicosoprano discurran ins bregagliot (bargaiot), in idiom da la lingua lumbarda occidentala. Dapi decennis abita a Vicosoprano ina considerabla minoritad da lingua tudestga. Il svilup dals ultims decennis sa mussa en suandanta tabella.
Religiun e confessiunEdit
En las trais fracziuns da Vicosoprano è la refurmaziun vegnida introducida tranter ils onns 1529 e 1553, en la vischnanca anteriura da Casaccia l'onn 1551.
NaziunalitadEdit
Tar la dumbraziun dal pievel da l'onn 2005 eran 420 da 453 abitants da naziunalitad svizra.
EconomiaEdit
Las pli bleras plazzas da lavur datti en l'agricultura ed en la selvicultura, en l'industria ed il mastergn sco era en il sectur da servetschs ed en la hotellaria. En il vitg datti dus hotels. Sur il vitg, a la riva dretga da la Maira sa chatta il campadi «Mulina».
A Löbbia, ina fracziun da la vischnanca, datti in'ovra electrica ed ina sutstaziun da l'Ovra electrica da la citad da Turitg (EWZ). L'EWZ proveda ultra da Turitg era las valladas grischunas, nua ch'ins generescha ina considerabla part da la forza electrica.
TransportEdit
Vicosoprano sa chatta sin la lingia 4 dals autobus da l'Engiadina. Il concessiunari è il servetsch d'autos da posta.
GalariaEdit
LitteraturaEdit
- Thomas Bitterli: Schweizer Burgenführer, Friedrich Reinhard Verlag Basilea/Berlin, 1995
- Ludmila Seifert, Leza Dosch: Kunstführer durch Graubünden: Scheidegger & Spiess, Turitg 2008
- Willy Zeller: Kunst und Kultur in Graubünden, Haupt Verlag Berna, 1993
FuntaunasEdit
- ↑ Dicziunari dal bregagliot (bustab V)
- ↑ Dicziunari dal bregagliot (bustab C)
- ↑ Ludmila Seifert, Leza Dosch: Kunstführer durch Graubünden
- ↑ Communicaziun uffiziala (tudestg)
- ↑ Geteilt von Silber (Weiss) und Schwarz, in Silber ein aufrechter schwarzer, rot bewehrter Steinbock, In Schwarz eine silberne zweitürmige Zinnenburg mit Tor.
ColliaziunsEdit
- Vicosoprano en il Lexicon istoric retic
- Vicosoprano sin bregaglia.ch (tudestg)
- Pagina d'internet davart il dialect bregagliot (talian)


text:
Il defensur dal titel Rafael Nadal e l'emprim da la rangaziun mundiala Novak Djokovic – sa mesiran en il final dal French Open. Nadal è per la 13avla giada en il final, e pudess gudagnar ses 13avel titel. Per Djokovic èsi il 5avel final a Paris – ina suleta victoria hai dà, quai il 2016.
En ses mezfinal ha Novak Djokovic duvrà bler energia e pazienza, ses adversari Stefanos Tsitsipas ha ditg tegnì la dira. La finala ha Djokovic duvrà tschintg sets – el gudogna cun 6:3, 6:2, 5:7, 4:6 e 6:1. Avant aveva Nadal gudagnà cunter l'Argentin Diego Schwartzman cun 6:3, 6:3 e 7:6.
Cumpareglià las partidas ch'ils dus campiuns han dà in cunter l'auter, maina Djokovic fin uss cun 29:26. Il final dal French Open è la dumengia da las 15.00.


text:
Janis Baumann sut ils top 25
Ina buna cursa ha er il Grischun Janis Baumann mussà a Val di Sole. Tar sia emprima cursa ad in campiunadi mundial cun ils U23 è il mountainbiker dad Igis vegnì 24avel cun in retard da 5:14 minutas. Per Janis Baumann èsi ina buna prestaziun, el è stà cun ses 19 onns in dals pli giuvens a la partenza. Avant in onn era Baumann daventà vice-campiun mundial tar ils juniors.
Victoria chilena
Nov campiun mundial tar ils umens U23 ed uschia successur dal Brit Tom Pidcock ch’ha dà forfait per il campiunadi mundial a Val di Sole è il Chilen Martin Vidaurre Kossmann. Il mountainbiker sidamerican da 21 onns ha gudagnà cun in avantatg da 1:03 minutas sin il Talian e mattadur local Juri Zanotti. Joel Roth sco terz ha pers 1:38 minutas sin Martin Vidaurre. Stuì dar si la cursa ha tranter auter il Svizzer Alexandre Balmer che valeva sco in dals cunfavurits per ina medaglia.
Festa austriaca tar las dunnas U23
L’Austria na sto betg pensar per l’avegnir dal sport da mountainbike tar las dunnas. Cun Mona Mitterwallner e Laura Stigger ha l’Austria duas mountainbikeras cun il pli grond talent en la disciplina cross country.
Mona Mitterwallner è daventada campiunessa mundiala tar las dunnas U23, quai a moda suverana. La campiunessa mundiala e campiunessa d’Europa tar las junioras il 2020 ha en ses emprim onn tar las dunnas U23 distanzià l’entira concurrenza a Val di Sole. Mitterwallner ch’ha pir 19 onns e ch’ha er gia gudagnà en questa stagiun las emprimas quatter cursas da la cuppa mundiala en sia categoria ha battì sia cumpatriota Laura Stigger per 2:04 minutas. Er Stigger era vegnida duas giadas campiunessa mundiala tar las junioras. Plinavant ha ella er festivà in titel da campiunessa mundiala sco juniora cun il velo da via. Cumplettà il podest sco terza ha Caroline Bohé. La Danaisa ha pers 3:26 minutas sin Mitterwallner.
Ina suletta svizra sut las top 10
Cun Noëlle Buri dal chantun Berna ha sulet ina svizra pudì persvader en questa cursa da cross country da las dunnas U23. Buri è vegnida 8avla cun in retard da 5:51 minutas sin Mona Mitterwallner. Jacqueline Schneebeli e Rebekka Estermann han pers omaduas enturn set minutas ed èn classadas sin las posiziuns 12 e 13.
Betg a la partenza è stada la Franzosa Loana Lecomte, la gronda favurita ch’ha gudagnà en questa stagiun tut las cursas da la cuppa mundiala tar l’elita.


text:
Avertura dals archivs
La SSR avra pass per pass ses archivs da radio e televisiun per la publicitad. Uschia realisescha la SSR quai ch'ella ha fixà en la strategia d'interpresa e da purschida: ella gida da mantegnair la memoria acustica ed audiovisuala da la Svizra. La digitalisaziun dals cuntegns archivads, la premissa tecnica per l'avertura, è avanzada grondamain.
Tge èn ils archivs da la SSR?
En ils archivs da la SSR sa chattan passa duas milliuns uras emissiuns da radio e televisiun da las unitads d'interpresa. Il fundus tanscha enavos fin l'entschatta dals onns 1930. «Ils archivs èn ina part impurtanta dal program quotidian. Els permettan da trair endament eveniments e persunalitads a moda palpabla. Plinavant gidan els la perscrutaziun da far novas scuvertas e porschan a l'instrucziun novas pussaivladads confurmas al temp d'intermediar la materia d'emprender», declera Theo Mäusli, spezialist per la purschida e l'innovaziun.
Dapi l'onn 2016 è la SSR incumbensada legalmain da betg mo conservar ses archivs da radio e televisiun, mabain era d'als avrir uschè fitg sco pussaivel. Las premissas èn bunas, pertge la SSR ha digitalisà bunamain cumplettamain ses archivs. Partenaris impurtants durant la digitalisaziun èn stads la Fonoteca naziunala svizra, l'uniun Memoriav e las fundaziuns dal patrimoni cultural da la SSR (Fonsart, Kulturerbe SRF, Patrimonio culturale RSI).
Co poss jau duvrar ils archivs?
Las unitads d'interpresa avran ils archivs per lur public regiunal principalmain sur lur agens chanals. En cas raschunaivels vegn però era coordinada in'avertura sur l'entira SSR.
L'avertura dals archivs da la SSR sa basa sin tschintg pitgas. Tut tenor gruppa en mira datti differents access:
Emprima pitga: paginas d'archiv e purschidas da las unitads d'interpresa
Les unités d'entreprise proposent de nombreuses possibilités pour dénicher des contenus d'archive sur une multitude de thématiques et de lieux, et même sur des dates-clés propres à chacun. Il peut s'agir de sites web d'archives, d'émissions d'archives régulières ou d'émissions thématiques enrichies de matériel d'archive radio et TV, d'installations et d'événements (souvent en collaboration avec des partenaires) ainsi que d'offres attrayantes dans les média sociaux. Exemples de valorisation en ligne:
- RSI: Play RSI: La tua storia, lanostraStoria, las installaziuns da totem e la pagina da Facebook
- RTR: Rtr.ch/archiv, Play RTR archiv, pagina da Facebook, chanals da YouTube e nossaIstorgia
- RTS: Rts.ch/archives, notreHistoire, pagina da Facebook e chanals da YouTube
- SRF: Srf.ch/archiv, pagina Facebook, chanals da YouTube ed in prototip d'in tool da biografias (per il mument anc betg accessibel publicamain)
Segunda pitga: access a purschidas da radio e televisiun via player
En ils players da las unitads d'interpresa chatt'ins actualmain stgars dus milliuns documents audio e video. Purschids vegnan tut ils cuntegns, per ils quals la SSR ha ils dretgs u per ils quals ella po acquistar ils dretgs sut cundiziuns giustifitgablas. Suenter lur publicaziun èn atgnas producziuns disponiblas nunlimitadamain, cuntegns cumprads stattan suenter la diffusiun savens anc set dis a disposiziun sco catch-up. «Play» è en il fratemp daventà in archiv prezius che vegn emplenì cuntinuadamain cun cuntegns che tanschan pli e pli lunsch enavos en il passà. Acceder als cuntegns en il player pon ins primarmain sur la funcziun da tschertgar.
Terza pitga: access sur l'interfatscha per programmaders e designers
Sur differents APIs (Application Programming Interface) metta la SSR a disposiziun gratuitamain dapi il 2017 ina selecziun da metadatas e cuntegns digitals per intents da perscrutaziun e svilup (cf. la communicaziun a las medias dals 15 da favrer 2017) sin la plattafurma d'internet developer.srgssr.ch. I sa tracta da documents da tun, videos, datas da programs davart radio e televisiun, suttitels, datas da teletext sco era resultats da votaziuns ed elecziuns che tanschan enavos fin l'onn 1905. Cun il material digital pon programmaders e concepiders sviluppar novas applicaziuns per computers, tablets e smartphones.
Quarta pitga: access via terminals ad instituziuns culturalas, scolas ed universitads
Dapi il 2018 pon laschar installar passa 60 bibliotecas publicas, centers da documentaziun, universitads e scolas en tut las parts dal pajais in access da retschertga local als archivs digitals da la SSR ed a las bancas da datas audiovisualas da la Fonoteca naziunala svizra e da Memoriav (cf. la communicaziun a las medias dals 24 d'october 2018). En emprima lingia duain la perscrutaziun istorica e l'instrucziun profitar da questa purschida. Las staziuns da consultaziun en bibliotecas èn però er accessiblas a la vasta publicitad.
Tschintgavla pitga: access per chasas da medias svizras
Dapi il zercladur 2019 han schurnalistas e schurnalists da chasas da medias svizras la pussaivladad da retschertgar en ils archivs da la SSR e da telechargiar tscherts videos via la plattafurma da Shared Content per il diever sin lur pagina-web (cf. communicaziun a las medias dals 13 da zercladur 2019). Ils dretgs per ils cuntegns restan tar la SSR. Las interpresas da medias pon dentant publitgar ils videos en lur atgna purschida-web che vegn savens finanziada cun reclama.
La SSR è en l'entir mund ina da las emprimas chasas da medias che promova uschè consequentamain la digitalisaziun e l'avertura da ses archivs.


text:
La Bibia piemontèisa a l'ha fàit San Martin! Seguité a les-ne ambelelà!La Bibia piemontèisa si sposta su un nuovo sito. Seguiteci da là!
giovedì 9 luglio 2020
giovedì 7 maggio 2020
Leture bìbliche an piemontèis për Duminica 10 Magg 2020 - Quinta duminica 'd Pasca
Orassion: Nosgnor tut-potent! Conòsse Ti përdabon a l'é vita eterna! Acòrdane 'd conòsse Tò Fieul ëd manera tant përfeta ch'a peussa esse për noi ël senté, la vrità e la vita, e che nojàutri i séguito Soe pianà arlongh la vìa ch'a mën-a a la vita eterna; për Gesù Crist, Tò Fieul, nòst Signor, ch'a viv e regna con Ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé, pr' ij sécoj dij sécoj. Amen.
Leture bìbliche: At 7:54-60; 1 Pero 2:4-10; Johannes 14:1-14; Salm 31:1-5, 15-16
I.
I la trovoma soens ant ij Salm l'idèja 'd na rocafòrt, na sitadela, d'un castel anté ch'as peul trovesse sosta da j'atach dël nemis. Për sò pòpol Nosgnor Dé a l'é l'arfugi ël pì sicur possìbil, la sosta da dovresse an tute j'ocasion e dzurtut quand che nòstra vita a l'é an privo. Ëd vòlte, contut, fin-a 'l pòpol ëd Nosgnor a l'é tentà d'arcore mach a d'arsorse uman-e ch'as arveleran, tutun fàusse e sensa fòrsa com a lo son tùit j'idoj. Pregoma ancheuj con le paròle sugerìje da cost tòch dël Salm 31.
"1Nosgnor, i l’hai trovà na sosta an ti! Lassme maj confonde! Delivr-me: cola-lì a sarà toa arvangia! 2Scotme! Delivr-me an pressa! Sie ti mè protetor e arpàr, na fortëssa andoa ch’i peuda sté sicur! 3Ti’t ses mia rocafòrt e fortëssa! Delivr-me e compagn-me: toa reputassion a l’é an discussion! 4Tirme fòra da la rèj ch’a l’avìo stërmà për ciapeme, përché ti’t ses mia fòrsa. 5An toe man i dago an goerna mia vita. Ti ‘t ‘m delivrëras, o Nosgnor, përché ti ‘t ses un Dé fidel! [...] 15It ses ti ch’it fisse ij termo ‘d mè destin. Delivr-me da la potensa dij mè nemis e da coj ch’am dan adòss. 16Sorid a tò sërvent! Delivr-me për motiv ëd toa fidelità!" (Salm 31:1-5, 15-16).
II.
Ij cristian a selebro Stevo [San Ëstevo] coma 'l prim màrtir, ël prim che, al pressi 'd soa vita medésima, a l'ha nunsià ciàir e net, sensa tëmma, che Gesù 'd Nasaret a l'é 'l Messìa, ël Salvator dël mond, l'ùnich. Ël mond soens a së stopa j'orije e as buta a crijé mach për nen ësté a sente costa vrità incòmoda e a-j dà adòss a coj ch'a-j la diso. La vrità, contut, a podrà mai esse crasà. Scotoma, dal lìber dj'At dj'Apòstoj, la fin ëd la vicenda dë Stevo.
La lapidassion dë Stevo "54Quand ch’a l’han sentì tut lòn, a son anfiammasse ‘d rabia e a argrignavo ij dent contra 'd chiel. 55Stevo, nopà, ch’a l’era pien dë Spìrit Sant e ch'a l’avìa j’euj fìssà al cél, a l’ha vëddù la glòria ‘d Nosgnor, e Gesù ch’a l’era a la drita ‘d Nosgnor. 56“Vardé-là” a l’ha dit, “i vëddo ij céj duvert e ‘l Fieul ëd l’Òm ch’a sta a la drita ‘d Nosgnor!”. 57Anlora, a son butasse a crijé fòrt, e a son stopasse j’orije, e tuti d’acòrdi, a son campassje adòss për ciapelo. 58Parej, avendlo rablà fòra dla sità, a l’han comensà a tireje a còl ëd pere për masselo, e ij testimòni a l’han butà ij sò mantej ai pé d’un giovo, për nòm Sàul. 59A seguitavo a tiré ‘d pere contra Stevo mentre che chiel a pregava e a disìa: “Signor Gesù! Arsèiv mè spìrit!”. 60E essendse butasse an gionojon, a l’ha crijà a àuta vos: “Signor, ancolpje nen dë sto pëccà”. E dit lòn, a l’é andurmisse ant la mòrt" (At 7:55-60).
III.
La grassia 'd Nosgnor a conferiss, a coj ch'as fido al Salvator Gesù Crist, ëd grand privilegi spirituaj e granda dignità. A son coj che Nosgnor Dé a l'avìa acordà a le prime creature uman-e e che nojàutri i l'oma përdù cora ch'i soma slontanasse da chiel e da le lege che chiel a l'avìa dane për nòst boneur. Foma la dëscoverta 'd costi privilegi spirituaj da le paròle dl'apòstol Pero ant soa prima epìstola.
Na pera viva - un pòpol sernù. 4Ansì, an avzinand-ve a chiel, ch’a l’é la pera viva, arfudà da j’òm, ma sernùa e pressiosa a j’euj ‘d Nosgnor, 5ëdcò vojàutri, coma ‘d pere vive, i seve edificà ‘mè na ca spiritual, për esse un sacerdòssi ch’a l’é sant e për ësmon-e dij sacrifissi spirituaj ch’a son agreàbij a Nosgnor për ël mojen ëd Gesù Crist. 6A l’é për lòn ch’i treuve 'nt la Scritura: “Vardé-sì, mi i pòso an Sion na pera, na pera ëd canton sernùa e pressiosa, e col ch’a chërdrà an chiel a sarà mai dësvërgognà”. 7A l’é donca pressiosa për vojàutri ch’i chërde, ma për coj ch’a chërdo nen, la pera che ij murador a l’han arfudà a l’é dventà la pera ‘d canton 8e na pera d’antrap, na pera ch’a-j fà mach antrapé. A-i s’antrapo përchè a scoto nen la paròla, e për lòn a l’ero ‘dcò destinaje. 9Ma vojàutri i seve na gent sernùa, un sacerdossi regal, na nassion santa, un pòpol riscatà, për ch’i nunsie le virtù ‘d col ch’a l’ha ciamave a seurte fòra dal top për esse anluminà da sò ciàir maravijos. 10Na vòlta vojàutri i j’ere nen un pòpol, ma adèss i seve ‘l pòpol ëd Nosgnor; voi ch’i l'avìe nen otnù misericòrdia, ma ch’i l’eve adess otnù misericòrdia" (1 Pero 2:4-10).
IV.
Nosgnor Gesù Crist a proclama d'esse la vìa, la vrità e la vita. Gnun d'àutri al mond a l'era mai ancalasse a dì na ròba parèj. Ëdnans a cost fàit i l'oma da serne: dì che Gesù a l'era mach un mat, un fòl, un ch'a l'avìa nen la testa a pòst, o che chiel a l'avìa rason e tirene le conseguense. Le paròle e j'euvre 'd Gesù a l'han dimostrà che chiel a l'avìa rason. Quand ch'i lassoma tombé ij nòstri pregiudissi anvers ëd chiel, nen mach ël visagi 'd Dé an as arvela an tuta soa magnificensa, ma per nojàutri as doverto prospetive e abilità strasordinarie. Lesoma a cost riguard lòn ch'i trovoma ant ël vangel scond Gioann ant ël capìtol 14.
martedì 28 aprile 2020
Leture bìbliche për Dominica 3 'd Magg 2020
Duminica 3 Magg 2020 - Quarta duminica 'd Pasca
Leture bìbliche: At 2:42-47; 1 Pero 2:19-25; Gioann 10:1-10; Salm 23
Orassion: Nosgnor! Tò Fieul Gesù Crist a l'é 'l bon bërgé 'd tò pòpol! Acòrdane che quand ch'i sentoma Soa vos nojàutri i peuda conòsse col ch'an ciama mincadun për nòm e ch'a lo séguito andova ch' an pòrta; Chiel che con Ti e con lë Spirit Sant a viv e a regna, un sol Dé, pr' ij sécoj dij sécoj. Amen.
I.
David, l'autor ëd cost Salm, quand ch'a l'era giovo, anans che Nosgnor a lo sernèiss për guidé sò pòpol coma rè, a l'era 'n bergé vajant. As pijava soèn dlë strop ëd famija. A l'é për lòn che soens a dovrava d'imagine dla pastorissia për fé la dëscrission dël rapòrt dël chërdent con Nosgnor Dé. L'istess coma 'l bërgé as pija soen riguardos ëd sò strop, e ch'a-j provëd noritora e protession, parèj Nosgnor a fà për ij sò ch'a son an relassion con chiel. Sentoma le paròle dël Salm 23. Pensé a coma ch'a podrìo aplichesse a minca un ëd vojàutri.
"1Nosgnor a l’é mè bërgé: am fà manché gnente. 2Am men-a a dij pasturagi bondos e am fà andé anté ch’i trovo d’aque chete. 3Am ristòra le fòrse e am men-a për dij senté giust: Chiel a mancherà mai ‘d paròla. 4Bele s’i dovèissa travërsé na val sombra, i l’avrìa gnun-a tëmma, perchè ti të stas sèmper con mi. Toa can-a e tò baston am dan sicurëssa. 5Ti t’ëm prontes na festa pròpe ‘dnans ai mé nemis. Ti t'ëm onze la testa con d’euli përfumà. Mè càles a dësborda. 6A l’é sicur: toa benevolensa e toa fidelità am ëvniran sèmper daprèss për tùit ij mè dì e la ca ‘d Nosgnor a sarà mia residensa për sèmper" (Salm 23).
II.
Ij dissépoj dël Salvator Gesù Crist a son ëd dissépoj, visadì, dë scolé, nen mach perchè a 'mprendo da sò magister ëd lession ed teorìa, ma perchè a 'mprendo në stil ëd vita, na manera 'd vive. Parèj a serco d'aplichene ij prinsìpi ant ël contest anté ch'as treuvo. An costa letura, ciapà dal lìber dj'At dj'Apòstoj, i trovoma na pcita dëscrission ëd la vita dla prima comunità cristian-a sostnùa da la fede an l'Arsurression dël Crist. As trata 'd prinsipi ch'a resto fondamentaj ëdcò ancheuj.
Coma ch'a vivio ansema ij prim cristian. "42A scotavo tuti con diligensa a la dotrin-a dj’apòstoj, a pijavo part a la comunion fraterna, a la frassion dël pan, e a j'orassion. 43Tuta la gent a l'era motobin impressionà 'd lor, e motobin ëd miracoj e 'd prodigi as fasìo për ël mojen dj'apòstoj. 44E tùit ij chërdent as na stasìo 'nsema ant l'istèss leugh e a l'avìo tute le còse an comunansa. 45A l'ero ancaminasse fin-a vende lòn che a possedio e a na spartìo ‘l ricavà ant tra tuti lor, conforma j'esigense d’ognidun. 46Tùit ij dì a l'ero d'acòrdi d'andé ansema 'd régola ant le cort dël templ për j'orassion, a rompìo 'l pan da na ca a l'àutra e a mangiavo ansema con gòj e semplicità 'd cheur, 47an dasenda glòria a Nosgnor e fasendse vorej bin da tuta la gent. Nosgnor a giontava tùit ij dì a la cesa coj ch'a l'ero 'n camin d'esse salvà" (At 2:42-47).
III.
Coma la stòria an dimostra (e lolì a séguita a capité ancheuj an tanti pais dël mond) vive coma ch'an mostra 'l Salvator Gesù Crist a peul tirene adòss l'oposission e fin-a la përsecussion dla società e dlë Stat - ch'a marcia conform a 'd prinsìpi divers. Soens ij cristian a l'han da soporté tante soferense. Lolì a demoralisa pa ij dissépoj ëd Gesù, ch'a son esortà a 'rziste pròpi com a fasìa chiel an sla cros, mentre ch'a compìa parèj ël but dij sò patiment. Scotoma lòn ch'an dis l'apòstol Pero ant soa prima litra. Armarché coma a la fin ëd cost tòch chiel a parla dij cristian coma 'd feje ch'a j'ero perdusse ma che 'l bërgé a l'ha artrovaje.
"19A l’é na còsa ch’a l’é agreàbil a Nosgnor esse dispòst a soporté, për motiv ëd cossiensa vers Nosgnor, dj’aflission e dij patiment ingiust. 20Sëdnò, che onor é-lo ch’i n’avreve se, an ciapand dë s-giaflon për avèj fàit mal, i lo seufre con passiensa? Ma se, an fasend ël bin i arsèive tutun ëd legnà, e ch’i lo soporte, a l’é propi ‘d lòn che Nosgnor a n’ha piasì. 21Përchè i seve ciamà ‘dcò a lòn, da già che ‘l Crist a l’ha patì për vojàutri e a l’ha lassàve n'esempi parèj ch’i séguite soe pianà. 22Chiel a l’ha nen comëttù ‘d pecà e an soa boca a l’é nen trovasse ‘d tromparìe. 23Quand ch’a l’ofendìo con d’ingiurie, a-j na rendìa nen, e quand ch’a-j fasìo ‘d mal chiel a mnassava nen d'arvangia, ma as butava 'nt le man ëd col ch'a giùdica con giustissia, 24Chiel medésim a l'ha portà ij nòsti pecà an sò còrp an sla cros parèj che nojàutri is dësbarasséisso dal pecà e i vivéisso na vita ëd giustissia. Për soe blëssure i seve stàit varì. 25Përchè i j’ere com ëd feje sbardlà, ma adess i seve artornà al bërgé e guardian dle vòstre ànime" (1 Pero 2:19-25).
IV.
An ës mond a-i son tanti "bërgé", ëd cap polìtic e religios ch'a pretendo 'd fé da guida a la gent e ch'a diso che andasendje dapress as podrà trové 'l mej ëd la vita. As trata, contut, "ëd làder e'd brigant" ch'a soens a parlo bin ma ch'a combin-o bin pòch, mach ëd tiranìa. Coj ch'a aparten-o al Crist, contut, cha l'é Signor ëd la vita e 'd mina na ròba bon-a, a son tanme 'd feje ch'arconòsso la vos ëd sò bërgé e ch'a scapo vìa dai dësconossù con ëd cative antension. Sossì a l'é l'esempi ch'a l'avìa fàit Gesù ant ël tòch dl'Evangeli ch'i lesoma ancheuj, ciapà dal vangeli scond Gioann. Mach chiel a l'é "ël bon bërgé". Scotomlo.
mercoledì 22 aprile 2020
Leture bìbliche për Duminica 26 Aprile 2020 - Tersa domenica 'd Pasca
Duminica 26 Aprile 2020 - Tersa domenica 'd Pasca
Leture bìbliche: At 2:14,36-41; 1 Pero 1:17-23; Luca 24:13-35; Salm 116:1-3, 10-17
Orassion. Nosgnor! Che tò Fieul benedì a l'é fasse conòsse ai sò dissépoj quand ch'a l'ha brisà 'l pan e spartilo an tra 'd lor: Duverta j'euj ëd nòstra fede përch' i peussa contemplelo an tuta soa euvra 'd redension; chiel ch'a viv e regna con Ti ant l'unità dlë Spirit Sant, un sol Dé, ora e për sèmper. Amen.
I.
Ël Salm 116, dont i lesoma ancheuj un tòch, a l'é na càntica 'd lauda a Nosgnor. Ël chërdent a peul stess-ne an pas përchè a sà che Nosgnor a lo guarda e rëspond a soe orassion fin-a ant ij moment pì brut. La mòrt a l'é sèmper na mnassa për tuti nojàutri e, dzurtut, l'angossa e la peur ch'a fà nasse an noi. Ël chërdent, contut, a l'ha tute le rason për podèj dé espression a sò amor për Dé, soa arconossensa e dedission, perchè a sà che la mòrt a l'é pa invincìbil e për Nosgnor a l'é pa, an gnun-a manera, n'antrap.
"1I veuj propri bin a Nosgnor përchè chiel a l'ha scotà la vos ëd mie sùpliche; 2përché chiel a l'é bassasse për sente bin lòn ch’i-j diso. A l’é për lòn che mi i chiterai mai ëd preghé. 3La mòrt a l’avìa anvërtojà tùit ij sò soaster dantorn ëd mi; l’afror dla tomba a l’avìa ciapame. I l’hai vëddù mach ëd sagrin e d’aflission. (...) 10Am sento pien ëd fede, antlora i l’hai dit: “Nosgnor! I son fòrt sagrinà”. 11An mè afann I l’hai crijà: “Tuta sta gent a son mach dij busiard!”. 12Lòn ch’i podrìa fé për mostré d’arconossensa a Nosgnor për tut ël bin ch’a l’ha fame? 13Invocanda sò nòm, i auss-rai ‘l brindes për selebré la salvëssa. 14I compirai le promësse ch’i l’hai fàit a Nosgnor; i lo farai dëdnans a tut sò pòpol. 15A j’euj ëd Nosgnor a l’é pressiosa la mòrt dij sò fidej. 16Nosgnor! Mi i son tò sërvent. Vera, i son tò sërvent, nassù an toa ca, ël fieul ëd toa serventa! Ti tl’has liberame da le caden-e. 17It ësmon-rai un sacrifissi d’arconossensa e invocherai ‘l nòm ëd Nosgnor" (Salm 116:1-3,10-17).
II.
Dal lìber dj'At dj'apòstl i lesoma la fin dël dëscors che l'apòstol Pero a l'avìa fàit a la furfa ant ël dì dla Pancòsta. As tratava pa d'un discors ëd circostansa, ma d'un messagi potent ch'a l'ha mnà tanta gent a vëdd-se "s-cianché 'l cheur". Lolì a-j pòrta, për soa salvassion ëd lor, al pentiment, a la fede an Christ e al Batèsim con la persuasion ch'a l'han da tiresse fòra da la malafasson d'ës mond ch'a pòrta a la ruin-a.
La reassion al sermon ëd Pero. "14Antlora Pero, an presentand-se ansema a j’óndes, parland a àuta vos, a l’ha dije: “Vojàutri gent ëd Giudèa e tuti coj ch’i seve a Gerusalem, sté a sente lòn ch’i l’hai da dive, fé 'tension a mìe paròle (...) 36Ch’a sapia ‘d sicur tuta la cà d’Israel che Nosgnor a l’ha fàit e Signor e Crist, pròpi col Gesù-lì ch’i l’eve butà an cros!”. 37Quand ch'a l'han sentì ste còse, tuti a l'han sentusse s-cianché 'l cheur e a l'han dit a Pero e a j'àutri apòstoj: "Frej! Còsa l’omne da fé adèss?". 38E Pero a l'ha di-je: "Pentive dij vòstri pëccà e che mincadun ëd vojàutri as fasa batesé ant ël nòm ëd Gesù Crist për la remission dij vòsti pëccà e i arseivreve 'l don dlë Spìrit Sant. 39Përchè la promëssa a l'é për vojàutri, për ij vòstri fieuj, e për tuti coj ch'a son lontan da Nosgnor, për tuti coj che Nosgnor nòst Dé a ciamërà da chiel”. 40E con vàire d'àutre paròle, a-j suplicava e a-j cissava, an disend: "Salveve da costa generassion përversa". 41Anlora, coj ch'a l'han arseivù 'd bon cheur soa paròla, a son ëstàit batesà, e an col dì lì a l'é giontasse ai chërdent apopré tre mila përson-e" (At 2:14,36-41).
III.
Salvesse da la malafasson ruinosa 'd cost mond, grassie a l'euvra 'd Nosgnor Gesù Crist, a veul dì anandiesse a vive 'd manera diversa. A l'é na vita purificà da tut lòn ch'a la antamna e spòrca, përchè potent a l'é lòn ch'a fà lë Spirit ëd Nosgnor për el mojen ëd la Paròla për argeneré nòstra esistenza. L'apòstol Pero, an soa prima litra, ëd costa vita a na dà ij tràit.
"17Quand ch'i preghe, i ciame Dé vòst Pare. Chiel a giudica sensa avèj rësguard a l'aparensa dle përson-e, conforma lòn che ciaschëdun a fà. Për costa rason, ant ël temp ch'i l’eve da passé an ësto mond, porteve sèmper con grand rispet anvers ëd Chiel. 18I conòsse la manera ch'i seve stàit liberà da la vita sensa sens ch'i l'eve ardità dai vòstri vej - ël pressi 'd vòst riscat a l'é nen stàit pagà con d'òr o d’argent, ch'a son ëd ròbe sogetà a la corussion, 19ma con ël sangh pressios ëd n’agnel sensa difet e sensa macia, visadì ‘l Crist, ch'a l'é sacrificasse për vojàutri. 20Chiel a l'era stàit predestinà 'dnans ëd la fondassion dël mond, ma a l'é manifestasse për vojàutri an ësti temp-sì, ch'a son ij darié. 21Për sò mojen, vojàutri i chërde an Nosgnor, ch'a l'ha arsussitalo dai mòrt e a l'ha daje glòria, parèj che adèss vòstra fede e vòstra speransa a son fissà an Nosgnor. 22Apress d’avèj purificà vòstra ànima con l'ubidiensa a la vrità për manifesté n'amor sincer da frej, vorèive bin l'un a l'àutr con un cheur pur. 23I seve nassù na sconda vira nen da na smens ch'a marsa ma da na smens ch'a peul nen andé 'n corussion, visadì la Parola 'd Nosgnor viva e eterna" (1 Pero 1:17-23).
IV.
L'episòdi dël Vangel ch'i consideroma ancheuj a conta dl'aparission dël Crist arsussità a doi ëd sò dissépoj che as na tornavo, fòrt demoralisà, a ca, dòp d'avèj avù "la delusion" ëd la bruta fin ëd Gesù, ch'a l'avìo daje tuta soa fiusa 'd lor. Gesù, contut, a-j pija 'd surprèisa quand ch'a a ven a feje companìa për la stra. Mentre ch'a marcio Gesù a-j dëspiega che lòn ch'a l'era capitaje a corëspond a tut lòn che le Scriture a l'avìo bin dit e ch'a realisava parèj ij pian ëd Nosgnor. Cola lession as arvelerà per lor në studi bìblich motobin d'efet ch'a l'avrìa cangiaje la vita. Anans, lor a l'avìo pa pijà lòn ch'a diso le Scriture coma "na ròba séria". A l'avran da arconosslò, coma lor a arconoss-ran Gesù midem da coma ch'a l'avrìa brisà 'l pan anans ëd lor.
Iscriviti a: Post (Atom)


text:
Per San Murezzan è la stagiun da hockey fa fin. Encunter l'EHC San Murezzan ha stuì prender encunter ina terrada da 6:2 encunter l'EHC Schaffhusa.
Per il schef da sport dal EHC San Murezzan Andri Casty èn ils giugadurs il mument consternids. Ma els guardan cun curaschi enavant. Il club da hockey da San Murezzan po festivar quest onn ses giubileum da 100 onns. In motiv da far festa, di Casty. Er far in zic festa po l'ultim club grischun en ils playoffs. Il HC
Partenz-Signuradi ha cumprovà sia rolla da favurit e gudagnà la seria d'otgavel final cunter Bellinzona cun 3:0. Er il terz gieu ha l'equipa dal Grischun dal nord dominà e gudagnà cun 4:2.


text:
Equipudenza
Düü cungjuunt E e F i è dii equipudeent, vargot che sa l nota E ˜ F, si al esiist una bigezziú da E sü F.
Sa dirà, cura che düü cungjuunt i è equiputent, ch’i gh’a la istessa cardinalitaa, i.e. la istessa « talja » u amò l istess nümar d'elemeent.
L'equiputenza la curespuunt al fatt da vess isumòrfich in la categuría (la categuría di cungjuunt münii di funziú tutale).
Int un cungjuunt da cungjuunt, la relazziú d'equiputenza a l’è una relazziú d'equivalenza. Però sa gh'a mia ul drecc da parlá da relazziú sül iputétich « cungjuunt di cungjuunt » par che cheest-chí al esiist mia (vidée: paradoss da Russell).
Vidée apó :


text:
- La cumissiun da concurrenza WEKO ha approvà la cumpra da UPC entras la Sunrise.
- Quai senza restricziuns e pretensiun sco Sunrise ha communitgà.
- Anc ston ils acziunaris da Sunrise dar glisch verda per il deal da 6,3 milliardas francs.
La cumpra è dentant dispitaivla tar ils acziunaris da Sunrise. Cunzunt il pli grond acziunari, la firma tudestga Freent, n'è betg persvadida. Sco proxim sto la radunanza generala dals acziunaris approvar la fatschenta ed er in augment dal chapital da passa 4 milliardas francs. La radunanza ha probabel lieu ils 23 d'october.
RR novitads 08:00


text:
Brònn
Brònn (nom ufizial: Broni) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia. Al gh'ha 9 364 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 20,9 km² e ona densità de 448 ab./km².
Al cunfìna coi comün de Albared, Barbiané, Cämp Spinus, Canee, Saugnöla, Préda di Giorg, Ridaval, San Sparian, Stradela.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Bronn l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
cuntegn
Engiadina
-
Emprendists da bostgers fan lavurs da construcziun
Savair ir enturn cun betun uschè bain sco cun substanzas natiralas, sco per exempel crappa e laina. Quai è la finamira dal curs da construcziuns forestalas per emprendists da bostgers che ha lieu il mument en la regiun da Scuol.
Per 17 giuvens grischuns e dal Principadi da Liechtenstein en l’ultim onn d’emprendissadi, hai num barattar il lieu da lavur da mintgadi e far tranter auter lavurs da mantegniment vid sendas, cuntschets u refar differentas punts en la regiun da Scuol.
Maletg
1 / 6
Legenda:
Il fundament da la punt en Val Tavrü.
RTR, R. Mayer
Maletg
2 / 6
Legenda:
In emprendist lavura vi da la spunda da la punt.
RTR, R. Mayer
Maletg
3 / 6
Legenda:
Emprendist e mussader discutan in detagl.
RTR, R. Mayer
Maletg
4 / 6
Legenda:
Ils emprendists bostgers vi da la lavur en Val Tavrü.
RTR, R. Mayer
Maletg
5 / 6
Legenda:
L'emprendist cun la sigir.
RTR, R. Mayer
Maletg
6 / 6
Legenda:
Ils emprendists bostgers vi da la lavur da la punt en Val Tavrü
RTR, R. Mayer
Curs da grond'impurtanza
Gist en regiuns muntagnardas è in tal curs da grond’impurtanza. Il mantegniment da l’infrastructura forestala è numnadamain in punct essenzial per insumma pudair pussibilitar ina cultivaziun da guaud adequata. Cun porscher tals curs speran ils organisaturs da sensibilisar ils giuvens bostgers sin quest fatg.


text:
Corina Gustin, oriunda da Tschlin, che viva dapi 15 onns a Turitg è fundatura da l'emprima pagina da blogs rumantschs online. Sut la tabla.ch as survegna artitgels da tut gener, en tut ils idioms ed er en rumantsch Grischun. Plinavant datti sin questa pagina in martgà ed er in chalender d’occurrenzas. Finanziada vegn la pagina cumplainamain da sponsurs.
Engiadina «La tabla» emprima pagina da blogs per rumantsch en l'internet
Leger texts en tut ils idioms rumantschs ed en rumantsch Grischun. Quai as po ussa far grazia a latabla.ch che porta mintga trais dis artitgels per rumantsch.
RTR/rm/dm


text:
Il schurnalist ed autur Markus Gyr da la NZZ è dentant anc adina da l’avis, che sias retschertgas èn correctas: «Pervi da mias funtaunas fundadas sin basa largia mantegn jau da princip mia tesa», respunda el ina dumonda da l’agentura da novitads sda.
Uschia vegna el ad adattar per exempel il termin exact, nua che Farouk Kaddoumi saja stat a Genevra. La haja il um dal cader da la PLO fatg la cunvegna secreta cun il minister svizzer da l’exteriur da quella giada, Pierre Graber. Uschia duai la Svizra esser vegnida schanegiada tras attatgas da terror da la PLO, e sco cuntramesira duai ella avair sustegni la gruppaziun palestinaisa.
Ils indecis eran vegnids publics tras in rapport da la gasetta NZZ che aveva publitgà las colliaziuns probablas tranter la PLO e la Confederaziun.
RR novitads 12:00


text:
Suenter ina stagiun incurunada da success terminescha il grischun Nino Schurter la stagiun cun ina dudeschavla plazza al final da la cuppa mundiala a Vallnord en l’Andorra. Enfin la tschintgavla da set rundas era il campiun olimpic e mundial da mountainbike Schurter en la gruppa da testa. Lura ha in defect franà el.
Il franzos Julien Absalon ha gudagnà la cursa avant il tschec Ondrej Cink ed il spagnol Pablo Rodriguez Guede. Cun sia victoria gudogna Julien Absalon gia per la setavla giada la cuppa mundiala generala. Nino Schurter è vegnì segund en el classament da la stagiun.
RR novitads 16:00


text:
Scora ladina: Contlujiun dl ann de scora y de scolina
Scritto da Red.azione il 14 Giugno 2021
En mercui ai 16 de jügn él ofizialmënter la fin dl ann de scolina y de scora 2020/21 por les scolines, scores elementares y mesanes. Bele incö vëndres 11 de jügn él gnü stlüt jö l’ann scolastich por les scores altes y profescionales. Indöt é stades scrites y scric ite 3.012 mitans, mituns, scolares y scolars te na scolina o scora ladina.
L’assessur por la scora ladina Daniel Alfreider dij: “Al é sté n ann cun tröpes desfides y porchël oressi rengrazie düc y dötes che che á daidé da garantí l’insegnamënt. Sides les direturies y i direturs, co ince i insegnanc y les insegnantes á porvé da mantigní n bun contat cun les families por acompagné le miú che ara jô les mitans y i mituns, les jones y i jogn sön so tru formatif”. L’ann de scora 2020/21 ne é nia sté n ann saurí por dötes les componëntes dles comunités scolastiches. “Impó é le sistem formatif ladin sté bun da garantí acompagnamënt, sostëgn y formaziun ales mitans y ai mituns de nostes valades. Les tröpes esperiënzes fates en chësc ann daidará ince da svilupé inant metodologies nöies por l’insegnamënt tl dagní”, á dit l’assessur.
L’intendënta Edith Poner á sotligné che la scora ladina á podü pité l’orar plëgn zënza renunzié al domisdé. “Dilan ales direturies y ai diretures y a sü teams cun personal nia insegnant che á manajé la situaziun de emergënza, a dötes les dependëntes pedagogiches dla scolina, insegnantes y insegnanc de vigni ordin scolastich che á dé le miú por chësc ann de formaziun y nia en ultima a scolares y scolars y a sües families che á respeté les regoles tratan chësc ann straordinar”.
L’assessur y l’intendënta ti fej a düc i scolars y les scolares che stlüj ciamó jö l’ann scolastich cun n ejam le mius aodanzes de na buna contlujiun.
Scolines y scores ladines: 3.012 iscriziuns
Indöt é stades scrites y scric ite 3.012 mitans, mituns, scolares y scolars te na scolina o scora ladina. 660 mitans y mituns á frecuenté öna dles 17 scolines dles valades ladines, 1146 scolares y scolars é stá scric ite te na scora elementara ladina y 682 te na scora mesana ladina. Tl ann de scora 2020/21 á 482 scolares y scolars frecuenté na scora alta ladina y 42 la scora profescionala Cademia.
Indöt él 91 studëntes y studënc che s’arjigna ca ai ejams de Stat do la cuinta classa dla scora alta y che á fat la scora profescionala Cademia. 240 scolares y scolars á indöt frecuenté la terza classa de na scora mesana ladina y se presentará tosc al ejam de Stat dla scora mesana.
Ejam de Stat: scomenciamënt ai 16 de jügn
Les proes metará man ai 16 de jügn dl 2021 cun n ejam a usc strotoré. Al ne gnará fat degönes proes scrites. A scomenciamënt dla proa a usc gnarál traté n elaborat scrit arjigné danfora dales studëntes y dai studënc y dales scolares cun l’acompagnamënt de n tutor. Te chësc laur scrit nen vará dantadöt dles materies tipiches de vigni singula scora che é gnüdes stabilides tres le Minister dl’Istruziun por döta la Talia. La forma pó ester desfarënta aladô de vigni orientamënt scolastich. Tl ejam gnarál dedô analisé tesć che é gnüs tratá ia por l’ann y che sará un por todësch y l’ater por talian.
L’ejam a usc jará spo inant cun la discusciun de materiai d’impuls y cun domandes da pert dla comisciun . Al gnará ince valuté les competënzes tl ciamp dl’ “Educaziun zivica” che vëgn tratada te deplü materies. Tles scores altes ladines gnarál tigní na pert dl ejam ince por ladin.


text:
Decàgon
Ol decàgon (dal Gréch Antìch da deca cioè dès e gonov cioè àngol), l'è öna figüra geomètrica piàna, ü polìgon che 'l gh'à dés làti; menimà se ciàma decàgon regolàr, ün decàgon che 'l gh'à i dés làti töi lónch istès e i dés àngoi töi gràncc istès e cioè de 144 gradi.
Ol perìmeter d'ün decàgon[Modifega | modifica 'l sorgent]
Per troà 'l perìmeter d'ü decàgon, se 'l decàgon l'è mia regolàr, mè fà l somatòria de töcc e dés i làti, menimà se l'è regolàr bàsta fà.
L'àrea d'ün decàgon[Modifega | modifica 'l sorgent]
Gh'è dò manére dièrse per troà l'àrea d'ü decàgon regolàr:
'ndóe l l'è 'l làto, a l'è l'apotéma e 10l e 2P i'è 'l perìmeter. Per capì chèsta fórmula, bàsta pensà che 'l enàgon 'l sìes facc de dés triàngoi regolàr e per ògnü de chès-ce triàngoi 'l làto del enàgon l'è la bàze, menimà l'altèsa l'è 'l apotéma, isé per troà l'àrea de ü de chès-ce triàngoi s'fà come per töcc i triàngoi, cioè bàze per altèsa e pò gh'è de dividì töt per dù, e alùra per troà l'àrea del decàgon l'è asé moltiplicà per nöf.
Öpör s' pöl fà:
'ndóe l l'è 'l làto e ns' l'è 'l nömer stàndard che per 'l decàgon l'è piö o méno 7,69421.


text:
Vertebràcc
I Vertebràcc i è di animài che i gh'à 'l filù 'n de schéna e i è ciamàcc isé pròpe perché 'l filù l'è facc de èrtebre, al contràre i 'nvertebràcc i gh'à mia 'l fliù 'n de schéna. I Vertebràcc i fà part del subphylum Vertebrata, che l'è 'n del phylum Chordata, che l'è in del régn Animalia.
Ol subphylum Vertebràta 'l gh'à 58.000 [1] spéce che 'n percentüàl i è 'l 3% di spéce animài, menimà i 'nvertebràcc i sarès ol 97% [2].
I clas di Vertebràcc[Modifega | modifica 'l sorgent]
I Vertebràcc i è clasificàcc in sèt clas:
- Agnatha, i pès sènsa ganàse, per ezèmpe i lampréde;
- Chondrichthyes, i pès cartilaginùs, pès che i gh’à mia i òs, ad ezèmpe o’ squàlo e la mànta;
- Osteichthyes, i pès che i gh’à i òs, ad ezèmpe la tròta, ecc;
- Amphibia, i anfìbi, per ezèmpe ol sat, la ràna, ecc;
- Reptilia, i rètili, per ezèmpe la lözèrta, la signòrbola, ecc., ma ach i dinozàüri;
- Aves, i ozèi, per ezèmpe ‘l piciàl, ol piviù, ecc;
- Mammalia, i mamìferi, ezèmpe ol gat, ol cà, ‘l òm, la sömia, ecc.
Per clasificài[Modifega | modifica 'l sorgent]
Per clasificài gh'è de ardà a chèl che i gh'à tacàt sö a la pèl:
- i mamìferi i gh'à i péi, che ‘n del òm i diènta pò ach caèi, bàrba e barbìs;
- i ozèi i gh'à i piöme;
- i rètili i gh'à i scàie;
- i pès i gh'à i squàme;
- i anfìbi i gh'à negót, i gh'à adóma la pèl.
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Jonathan E.M. Baillie, et al. (2004). A Global Species Assessment. World Conservation Union.
- ↑ Encarta Reference Library Home Premium 2005 DVD. Article – Invertebrate.


text:
Il Ciné Scala sto far plazza per ina chasa nova. La chasa existenta sto vegnir rumida e preparada per la sbuvada che è planisada per la primavaira proxima.
Gianni Bibbia il maina gestiun dal Cinè Scala ha infurmà ch’ils ultims discurs tranter la possessura dal stabiliment, la Mobimo Management SA, ed el sez sco gestiunari dal kino n'hajan betg purtà fritgs per pudair restar anc in per mais en il stabiliment.
Co vinavant?
Il manader dal kino ha differentas ideas per cuntinuar cun il kino en auters lieus ed in autras furmas. Era davart la vischnanca da San Murezzan ins è vidlonder a tschertgar soluziuns, ma quai dovra temp.
Ultim film
L’ultima represchentaziun vegn ad esser quest glindesdi cun il film «Cinema Paradiso» da Giuseppe Tornatore.
RR actualitads 17:00


text:
Concepziun dal temp liber
Ultra da la furmaziun da scola pretensiusa, cun pensums regulars e cun in lung temp d'emprender individualmain, resta mintgatant er temp per in'occurrenza cuminaivla. La saira da Son Niclà, il turnier da ballape da maisa u l'excursiun da Nadal cuminaivla tutgan tranter auter tar ils puncts culminants d'in onn da scola en il convict. Per quests intents stat a disposiziun ina gronda schelta da locals publics.
Sectur intern
- Stanza per emprender – gronda maisa da lavur e generus canapé separà
- Halla da games – gieu da flipper, ballape da maisa, consola da games
- Stanza da musica (betg gratuita) – e-pianos, battaria
- Atelier creativ (betg gratuit) – maisa da lavur e chavalluts, paraid da malegiar
- Local da seminari – per discussiuns da pli gronda dimensiun
- Local da fitness (betg gratuit) – cun local da sientar annex per ils equipaments da sport
- Kino – beamer e sistem da tun cun colliaziuns per PP
- Lavandaria (betg gratuita) – maschina da lavar e tumbler, local da sientar
- Cuschina d'abitar – cuschina cun differentas pussaivladads da seser
- Local d'automats – automat Selecta, maschina da café, apparat da micro-undas, caum da schelentar, frestgera e staziun da recicladi
Offis – copiader (betg gratuit) e maisas da lavur e da biro
- Local da segiurn principal – stiva cun canapé, cun beamer e cun in chantunet acustic da musica,
lieu d'inscunter cun ludoteca e cun revistas e magazins, chantunet da bigliard e da dart cun ina gronda maisa da gruppa
- Sala da mangiar – per l'ensolver e per la tschaina cun ina cuschina moderna da freeflow
Sectur al liber
- Susta da velos – per serrar cun la clav
- Terrassa – cun pingpong, cun in areal da gieu cun pastget artifizial serrà en, cun trampolin e cun schah al liber, cun differentas pussaivladads da seser sco lounge


text:
Dals diesch projects inoltrads ha il project «strata», sut la batgetta dal biro Conzett Bronzini Partner AG, gudagnà la concurrenza. Tenor Mario Cavigelli ha persvadì la giuria oravant tut la contemplaziun cumplessiva.
La sfida è stada da far la correcta analisa dal letg dal flum e l’autezza da las punts uschia che quellas na vegnan betg donnegiadas en cas d’ulteriuras bovas.
Trais novas punts
Il project «strata» prevesa trais novas punts. Sur ina da quellas, duai en avegnir ir la via chantunala, ina segunda punt è planisada suravi la Maira, quella duai colliar la vischnanca cun la via veglia da la Bregaglia e la terza datti sisum la vischnanca sur il flum da la Bondasca. Tras quella èn colliadas las dus parts da la vischnanca - il project preferì da la presidenta communala, Anna Giacometti.
La nova punt ch'è planisada tranter Bondo e Promontogno è tenor mai la pli bella punt dal mund
In auter punct impurtant tar il project è l’access per ils camiuns al batschigl per svidar il material da la Bondasca.
25 milliuns francs
Il project «strata» duai vegnir realisà a partir da l’onn 2021. Ils custs da total 25 milliuns francs surprenda per la gronda part il chantun e la Confederaziun.
RTR actualitad 17:30


text:
Las scolaras Muriel Seeli, Shania Ardüser, Sarina Tonoli e Maja Arpagaus èn da l'opiniun ch'i fiss meglier sche sgular vegniss in bun tant pli char e l'ir cun tren persuenter pli favuraivel.
Plinavant èn ellas era interessadas da las opiniuns dals politichers en connex cun il nutriment. Il nutriment ch'è tras la producziun e la moda e maniera da sa nutrir dals umans, responsabel per radund 30% da las emissiuns da CO2.
Ils recepts dals politichers
Vera Stiffler è persuenter d'introducir ina taxa da CO2 sin sgols. Quai però be cun la resalva ch'i stuess esser in project communabel sur plirs pajais. Plinavant fissi per ella impurtant che las entradas vegnian lura er da bun al clima, per exempel tras svilups tecnologics.
Heinz Brand percunter è plitost sceptic. El metta en dumonda ina tala taxa, perquai che quella muntass gronda lavur administrativa: Ina giada per sclerir co organisar la taxa. Lura sch'i dettia ina schliaziun europeica, la dumonda co reparter las entradas da la taxa e suenter saja anc da sclerir, per tge ch'ils daners vegnian duvrads. Heinz Brand na crai perquai betg ch'i dettia qua ina schliaziun entaifer in temp raschunaivel.
Plinavant è per el decisiva la dumonda da l'autezza da la taxa. Ina da 30 fin 40 francs per sgol na portia betg bler. Quai fiss auter sche quella muntass a 500 u 600 francs.
La sfida dal Grischun: Ils ultims kilometers
Dal medem avis èn ils dus politichers, ch'i duai vegnir fatg il pussaivel per er pudair desister or en vitgs e valladas da l'auto sco en las citads. La gronda sfida saja qua da garantir colliaziuns – per exempel er la saira tard. Quai er sche quellas vegnian nizzegiadas be da paucas persunas. Ponderaziuns en quest connex èn bus u taxis sin dumonda che pudessan era esser electrics. La sfida saja qua er, da survegnir avunda daners da la Confederaziun e dal chantun per pudair porscher tals servetschs en il Grischun.
Nutriment sco impurtant factur dal clima
Per Vera Stiffler dovria en quest connex omaduas varts: Ina giada l'aspect persunal da guardar sin l'agen consum, da l'autra vart però er il context global. Pia er resguardar dumondas sco: Co e nua vegn noss nutriment producì? La chadaina cumenza per la politicra gia in toc avant il consum sco tal.
Heinz Brand accentuescha ch'ina producziun da nutriment en l'exteriur na saja betg da principi schletta. Sche quella saja ecologica possian ins uschia era segirar in'existenza per exempel per purs en pajais da svilup. Il transport, quel restia però. Plinavant è per el en quest connex impurtant che mintgina e mintgin guardia nua ch'el po sez far insatge. Uschia cun cumprar products regiunals e stagiunals, nua ch'igl è pussaivel. El vesa però er la pussaivladad d'influenzar sco politicher la purschida dals grossists. Quai en il senn ch'i na vegnia betg simplamain purschì chaussas sco da tuttas sorts fritgs l'entir onn.
Ed anc intginas dumondas ...
Per finir l'inscunter han las scolaras da Glion preparà intginas dumondas per ils dus politichers. Tgi enconuscha il meglier l'auter?
Il project da RTR «Ti ed jau faschain politica»
Persunas sco ti ed jau envidan candidatas e candidats per il Cussegl naziunal ad ina baterlada. Enturn maisa raquintan els dad ina sfida che fatschenta els en lur mintgadi. Quels 5 inscunters emetta RTR durant 5 mesemnas:
- 04-09 Ovras socialas tar Ruodi Duschletta, Sent
- 11-09 Sanadad tar Sandra ed Andri Baltermia, Salouf
- 18-09 Economia tar Flurina e Simon Kaufmann-Henkel, Cuira
- 25-09 Clima tar ina classa da la scola media, Glion
- 02-10 Diaspora tar Peter Vesti e Petra Camathias, Turitg
Tar mintga tema dain era in sguard en l'istorgia, preschentain cifras e fatgs e numnain las sfidas actualas.
Las elecziuns naziunalas èn ils 20 d'october 2019.
RR actualitad 11:00


text: La giugadra u il giugader gioga en ina Svizra virtuala ed agescha d’ina vart sco interprendider e da l’autra vart sco minister da l’economia. Cun sias acziuns po el manar cun success ils otg secturs economics definids e contribuir uschia al svilup da ses pajais. Il gieu da la SRG SSR mussa el a moda impressiunanta quant interessant ed a medem temp difficil ch’igl è da contribuir al success economic d’in pajais, resguardond las pli diversas influenzas. Plinavant realisescha il giugader a moda ludica ch’ils pajais industrials bainstants n’èn betg mo dependents da l’immigraziun da forzas da lavur spezialisadas, mabain ch’els profitan era da las lavurantas e dals lavurants main qualifitgads.


text:
- L'Uniun grischuna d'artisanadi e mastergn ha decidì la parola per l'iniziativa. Els proponan da dir «gea».
- Las uniuns regiunalas da Cuira, Landquart, San Murezzan e Surses na dattan ora nagina parola.
- L'uniun da Breil e conturn è cunter l'iniziativa, l'uniun Engiadina Bassa n'ha anc betg decidì, vegnia dentant fitg probabel era a dar ora la parola cunter la No Billag.
En pliras uniuns d'artisanadi e mastergn regiunalas ha l'iniziativa No Billag procurà per grondas discussiuns. Tar l'uniun da commerzi da Cuira eran las opiniuns uschè differentas, ch'ins ha decidì da betg tractandar il tema e da betg dar ora ina parola uffiziala. Il medem vala per San Murezzan, era là van las opiniuns entaifer l'uniun ferm in ord l'auter. A Landquart sajan ins tenor il president da l'uniun Lorenz Felix en general precaut cun prender posiziun tar temas politics. E l'uniun da commerzi Surses e conturn s'exprima sulet tar temas regiunals e locals.
Nus avain entaifer l'uniun ferms aderents da l'iniziativa dentant era clers adversaris.
L'uniun da commerzi Breil e conturn ha dà ora il december passà la parola «na» a No Billag. L'uniun da l'Engiadina Bassa decida il favrer. Tenor il president Claudio Andry vegnia probablamain a dar in «na» tar l'iniziativa.
Critica vers l'uniun chantunala
Tant da l'uniun da commerzi Engiadina Bassa sco era da l'uniun da Breil e conturn vegn la posiziun da l'uniun chantunala crititgada. Claudio Andry da l'uniun da l'Engiadina Bassa ha crititgà che l'uniun n'haja betg prendì resguard sin ils basegns dal chantun triling. Il president da l'uniun chantunala Urs Schädler manegia dentant, ch'els cumbattian da principi novas taxas per firmas. Uschia saja questa parola mo consequenta.
RR actualitad 12:00


text:
Areb
Artéccol in dialàtt bulgnaiṡ
L'Areb (الْعَرَبيّة al-ʿarabiyyah o sulameint عَرَبيْ ʿarabī) l'è 'na langua seméttica ch'as dscårr int'na bóna pèrt d'l èlta Africa e int'l Uriänt ed mèz. In tòtt, quî ch'î bacàjen in Areb sràn 60 migliòn. As pôl incuntrèr trai varietè d'la Langua: la varietè Mashrèq (dscåursa in tott l'Uriänt ed Mèz) e la varietè Maghreb (ch'î dscårren in totta l'Africa èreba). Pô ai é anch' la varietè egizièna ch'l è 'na vî ed mèz däl dåu varietè.
La Langua dal Curân l'è la langua classica, ch'as studia a scola e ch'l è druvè anch' par televisiån, int î giurnèl e par radio.


text:
Fèrr de soppressà
El fèrr de soppressà a l’è ‘n pìccol elettrodomèstich che ‘l ven dopràa in ca’ per "soppressà", o ben per fà via i piegh di tessuu che se fann adrée a la lavadura (in lavatrìs o a man) e a la sugadura. Ancaben el nòmm el vegna del materiál che ghe vegniven costruìi sti apparècc chì in antighità (el fèrr), i piàster di fèrr de soppressà modèrni hinn fàd su soratùtt de alumini e di vòlt vegnen sottopòst a ‘n trattamént special per fa minga taccà i tessùu e faj scarligà pussée facilmént.
Stòria[Modifega | modifica 'l sorgent]
El primm attrèzz compàgn d’on fèrr de soppressà el risaliss al temp de la dinastìa Han (206 i.C. – 221 d.C.) e l’era on recipiént de bronz destinàa a contegnì la brasa incandescenta e 'l gh'aveva on mànich de lègn. De spèss i recipiént éren ornàa in manera assosènn curada. El mànich l’éra de lègn per i fèrr pussée sempliz e d’avòri per chi di famili pussée ricch e nòbil. I román, per soppressà, i éren sòlit a scaldà di piáster de bronz fornìi de mànich e a passàj in sul tessùu.
Fina al medioevo gh’è stà minga de svilupp; i fèrr de soppressàa de fèrr battùu risalissen al sècol quèll di trèdes, e domà 'n sècol pussée tard se riva ai fèrr ottegnùu de la fusion del metàll de forma pussée fonzionál. In del sècol quèll di desnoeuv gh’è stada ‘na quaj innovazión de la forma e di materiàj ma i fèrr vegnìven anmò scaldàa in del forno e poeu doperàa a la svèlta e de spèss i sporcàven de scendra i tessùu. La maggiór part di fèrr de soppressà di primm ann del sècol quèll di vint l’era anmò fada su d’on recipiént che ghe vegniva missa denter la brasa del carbon e se gh'aveva de seguità a boffàgh denter per mèzz d’on boffètt. El primm de lor l’è staà fabricàa de l’Isaac Wilkinson in del 1737.El primm fèrr de soppressà con piastra scaldada con l’elettricità l’è stàa brevettàa in del 1891, inveci la nascita del fèrr a vapór la risalìss al 1926.
Fonzionament[Modifega | modifica 'l sorgent]
El fèrr de soppressà a l’è ‘n elettrodomèstich che ‘l dopera per el sò fonzionamént ona resistena elettrica, alimentada a 230 volt, per el riscaldament de la piastra e de l'acqua in di modèj dotàa de caldera.
La soppressadura la va innánz grazie a la smolladura di ligámm intermolecolár infra i cadén de polìmer di fiber de tessidura del material. Intanta che i molécol vegnen scaldàa, i fiber vegnen sottopòst a la pressión de la piastra, che la definìss la noeuva forma del tessùu (e inscì la fà via i piegh), che poeu la se mantén intanta che i fiber se reffrèggen. On quaj materiál, compagn del coton el gh'hà besògn anca de l’acqua al fin de smollà anmò pussée i ligàmm infra i molécol. Al dì d’incoeu a gh’è tanti tessùu che gh'hànn denter di furbarìj speciàj per fa foeura o comunque sbassà el besògn de la suppressadura dòpo de la lavadura.
Caratteristich de costruzion e classificazion[Modifega | modifica 'l sorgent]
I fèrr de soppressà modèrni se pòden suddivìd in:
- Fèrr a sècch che produsen minga de vapór. Per 'na bòna riessida de la soppressadùra on quaj tipo de fibra, in particolar i fìber naturàj, i gh'hànn, innanz de tutt, de vèss inumedìd.La potenza elèttrica massima surbida, generalmént l’è compresa intra i 900 W e i 1200W. Quèll grupp chì el gh’hà denter anca in inscì ciamaà fèrr de viagg che gh’hànn on pés o ona grandèzza pìscinìtt.
- I fèrr a vapór che gh'hànn denter on serbatòi d'acqua in del còrp del fèrr. El vapór el ven ottegnùu per via del passàgg controllàa de l’acqua travèrs di condòtt piscinìnn denter la piastra de fèrr medésima. Grazie al calór a se ottèn a la svèlta la vaporizzazion. On tal sistèma, però l’è minga capàzz quand che ‘l fèrr el ven regolàa a ‘na bassa temperadura. La potenza elèttrica massima surbida generalmént l’è compresa infra 1800W e i 2400W. L'emissión de vapór raramént la sùpera i 45g/minùt, e la dipént soratùtt de la potenza. La capacità limitada del serbatòi la fa avègh de besògn de spèss de rabboccadùr.
- Férr a vapór con base-serbatòi d'acqua indipendént. El vapór a l’è prodòtt a alta pressión, de nòrma infra i 4 bar e i 6 bar, in d’on só generadór, on recipiént a alta temperadura isolàa in manera giusta e loggiàa denter in de la base. Manemán che gh’è de besògn de invià el vapór al fèrr (travèrs on tubo piscinìn che l’è comprés in de l’istèss cordón che ‘l servìss de dagh la fòrza al fèrr) ona pompa elèttrica a membrana anca lee compresa ind la base la provvéd a fornìgh de l'altra acqua al generatór de vapór. Donca la pompa la gh’hà de prodù 'na pressión superiora de quèlla giamò presenta in del generatór e per quèst de spèss la fà frecàss. De sòlit la massima potenza elettrica surbida l’è de 2400W. L’emissión de vapór l’è in sui 120 gramm al minùt. Quèll tipo de fèrr chì el gh’hà di temp iniziàj de riscaldamént bass sia del fèrr sia del generatór de vapór e 'na autonomia longa infra dò rabboccadùr del serbatòi d’acqua. L’operazión de la rabboccadura la pò vèss fada in qualsesia momént, degià che el serbatòi l’è minga in pressión.
- Fèrr a vapór con caldera in pressión. In sti fèrr chì tutta la caldera insèma a la quantità de acqua che gh’è denter (in gener infra i 0,6 e i 12 lìter) la ven scaldada prima e mategnuda a alta pressión (3bar - 3,5bar) e alta temperadura (135°C - 140°C). El vapór el ven prelavà direttament de la caldera e inviàa al fèrr travèrs on tubo compres in de l’istèss cordón elèttrich. El passàgg del vapór travèrs la prima piastra innanz de la soa sortida l’è bon de alzànn la temperadura anmò pussée, se ‘l fèrr l’è impostàa per 'na temperadura alta. El fluss de vapór l’è de presszppòch 80 g/minùt e la potenza elèttrica de sòlit tra 2000W e 2400W.
Normativa de riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
La misurada e verifica di caratterìstich de on fèrr da soppressada l’è incoeù definida del standard internazionál IEC 60311:2016 versión 5.0[1]. I misùr principai riguàrden: el temp de riscaldament del fèrr e quèll per la produzión de vapór, l’uniformità de la temperadura in su la piastra e la soa stabilità in del cors del temp, el fluss de vapór e la quantità del colp de vapor, la capacità de ridù i piegh, la potenza massima (nominál) surbida e ‘l consumm medi de energia elèttrica in di normàj condizión d’uso, el vess pian de la piastra, la resistenza de la superfice de la piastra contra di sgraffignad e del distàcch, la stabilità e la possibilità de regolà la temperadura, la duràda de l’utilizzazion infra du vòlt che gh'è de trà vià el calcàr (con durèzza de l’acqua normalizzada).
I dettali, anca sommari, de la normativa hinn minga de pùbblich domini. De sorapù, i aziénd costruttrìs gh’hànn nagòtt de òbligh de mètt in gir i caratteristich complètt di sò prodòtt. A livèll de l’Euròpa l’è sta minga previst de definì la classificazion energetica di fèrr de soppressà. L’usanza di costruttór pussèe adottad, incoeu, a l’è quèlla de pubblicà e marcà i caratterìstich che vegnen considerà de l’acquirént come di qualità (la potenza elèttrica, l'emission de vapor, el colp de vapór, la presenza de la manera "eco" per el risparmi energétich) ma a l’istèss temp i costruttór fann minga savè di àlter dati ùtil compágn del consùmm medi in del cors de l’utilizzazion, de la frequenza che se gh’hà de nettà via el calcár, eccètera.
Sicurèzza[Modifega | modifica 'l sorgent]
El fèrr de soppressà, degià che ‘l mètt insèma la presenza de la corrént elèttrica, del calór e de l'acqua a l’è vun di elèttrodomèstich pussée tiràd denter in di episòdi anca gravi de incident domèstich.
- Ris’c de brusadura. La temperadura de la piastra l’è molt alta
- Ric’s de restà fulminàa. El cav el va in malora con l’uso e l'è bon de diventà pericolós se i fil hinn senza protezión. La resistenza elèttrica la pò perd l’isolamént e fagh acquistà a la carcassa del fèrr in di confront de la tèrra ona differenza de potenzial pericolósa.
- Alter ris’c. El fèrr de soppressà, de spèss, el ven doperàa senza allestì 'na postazión comoda e stàbil. On ass de soppressà miss mal el pò borlà giò, soratutt se ‘l ven ciapàa denter di bagaìtt, de manera de fà stravaccà anca la caldera o el fèrr de soppressà medésim. A l’è minga de consillià l’utilizzazión de prolongh cont el fèrr de soppressà elèttrich. La sostituzión del cordon de alimentazión a l’è 'n'operazión che la pò vèss svòlta domà d’on tèrnich.
Risparmi energetich[Modifega | modifica 'l sorgent]
Degià che l’energia consumada d’on fèrr de doppressà l’è assée elevàda, a l’è mèj adottà di furbarij:
- A l’è mèj doperà quèll elettrodomèstich chì lontán di or me massim utilizzazion de l’energìa elettrica.
- Doperà nò el fèrr de soppressà insèma di àlter elèttrodomèstich che surbbìssen on mucc de energia elèttrica, per esempi la lavatris, la lavapiattarii e el scaldabagn.
- omorzà semper el fèrr de soppressà quand che'l ven doperàa pù, per mèzz de l’interruttor e cont el toeu via la spia de la presa.
- Soppressà prima i tessùu sintetich e poeu quèj de orìgin animál (lana, seda) e a la fenitiva i tessùu d'orìgin vegetál (cotón e lin), de manera che la temperadura impostada la venga alzada intanta che se và adée a soprressà.
La massima potenza surbida – quèlla esprèssa in Watt indicada in su l’apparècc — e la potenza media surbida in condizión de uso normál, che de sòlit l’è compresa infra ‘l 25% e ‘l 50% de la potenza massima gh'hànn de vèss minga sconfondùu. L'assorbimént de potenza, de fàtt, el succéd in manera descontinoa, per via di fasi de accensión (pussée curt) e de smorzada (pussée longh) voeuna adrée a l’altra regolàd per mèzz del tèrmostato. A l’è ver senza ingànn, che in del cors di fasi de accensión, semai che ‘l sia giamò in uso on alter elettrodomèstich che ‘l mangia on mucc de energia, el pòda capità el distàcch de l’elettricità per via del superamént de la soeuja de potenza màssima permettuda a contoeùr. De sorapù di risultàa internazionàj hinn d’accòrd che l'uso tipìch del fèrr de soppressà el sìa de dò or a la settimana, che ‘l voeur dì, a considerà la potenza media, che 'l consùmm l'è in sui 90kWh/ann.
Temperadur consiliad per la soppressadura[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Lin: 230 °C
- Cotón: 204 °C
- Triacetàa: 200 °C
- Viscósa: 190 °C
- Lana: 148 °C
- Polièster: 148 °C
- Séda: 148 °C
- Acetàa: 143 °C
- Acrìlich: 135 °C
- Lycra/Spandex: 135 °C
- Nàilon 6.6: 135 °C
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ (EN) IEC 60311:2016 Electric irons for household or similar use - Methods for measuring performance, International Electrotechnical Commission, 16 dicembre 2016.


text:
Incumbensas e proceder dal Bulletin uffizial
Dapi l'onn 1891 renda il Bulletin uffizial da l'Assamblea federala accessiblas en moda integrala a la publicitad las debattas dal Cussegl naziunal e dal Cussegl dals chantuns, tenor l'incarica da l'artitgel 158 da la Constituziun federala resp. da l'artitgel 4 da la Lescha dal parlament.
Oz protocollescha il Servetsch dal Bulletin uffizial directamain e cuntinuadamain tut ils votums dal Cussegl naziunal e dal Cussegl dals chantuns en la lingua originala. Cun agid da programs d'elavuraziun da text digitals – ch'èn vegnids sviluppads aposta per quest intent e che sa basan sin registraziuns e sin bancas da datas – procura in team da 20 fin 30 persunas da lingua materna tudestga, franzosa e taliana ch'ils texts vegnian transcrits immediatamain pled per pled e lura controllads. Tenor l'Ordinaziun davart l'administraziun dal parlament dastgan las parlamentarias ed ils parlamentaris anc far rectificaziuns stilisticas entaifer in termin da trais dis, betg dentant correcturas dal cuntegn.
Il Bulletin uffizial è ina part integrala da las materialias giuridicas en il process legislativ. Parallelamain als texts discurrids vegnan perquai integradas numerusas infurmaziuns supplementaras en las singulas sesidas da las chombras, p.ex. ils titels da las fatschentas, las propostas, ils conclus, ils resultats da las votaziuns sco er renviaments electronics (links) ad autras tractativas davart la medema fatschenta ed a documents ch'existan en scrit. Tut ils texts ch'èn avant maun vegnan publitgads immediatamain en l'internet ed actualisads cuntinuadamain.
Impressum
Chauredactur
Dr. fil. François Comment
Editur e distribuziun
Sectur Bulletin uffizial
da l'Assamblea federala
Servetschs dal parlament
3003 Berna
Tel. 058 322 99 82
E-mail:
bulletin@parl.admin.ch
Versiun stampada (Print on Demand)


text:
Il cumenzament d’avust avess il suveran svizzer ditg gea a la revisiun da la lescha da chatscha. 54% da la populaziun avessan mess segir ni plitost in gea en l’urna, mussa l’emprima retschertga da votaziuns dal gfs.bern sin incumbensa da la SRG SSR. 26% avessan vuschà cunter la revisiun. Cun quai èn ils aderents en l’avantatg tar la situaziun da partenza. 10% da las votantas e dals votants che han inditgà dad ir a l’urna, na san dentant anc betg co ch'ellas ed els vulan vuschar.
Dentant era sch’ils aderents han in avantatg, saja quai in avantatg che saja labil, di il responsabel per la retschertga Lukas Golder. La glieud n'haja anc betg furmà sia opiniun en chaussa.
Las autras votaziuns mettan la revisiun da la lescha da chatscha en la sumbriva.
Grischun pli infurmà e decis
In tec in auter purtret sa mussia en il Grischun, di il politolog. La populaziun grischuna saja pli infurmada davart la chaussa, congualà cun las autras regiuns en Svizra. Ins possia era vesair che l’approvaziun saja cleramain pli auta en il Grischun, congualà cun la media svizra.
I pudess dar in foss tranter citad e champagna
Per il mument na possian ins betg discurrer dad in foss tranter votantas e votants da la champagna e la citad. Quai che fiss en sasez tipic per ina votaziun nua che la champagna è pertutgada pli fitg che la citad, di Golder e menziunescha sco exempel l’iniziativa da segundas abitaziuns.
Il foss pudess dentant anc s'avrir sche la debatta vegn udida da la populaziun. Ils adversaris, era sch'els sajan organisads bain, hajan fadia da vegnir udids. Dentant sch'i grategia da manar la debatta pli datiers al cuntegn, pudessan ils adversaris gudagnar anc dapli vuschs da persunas ord regiuns urbanas e persunas che vuschan tendenzialmain verd-cotschen, di Golder.
La retschertga
La retschertga da l’institut da perscrutaziun gfs.bern è vegnida fatga tranter ils 3 ed ils 17 d'avust 2020 tar 29'540 persunas cun dretg da vuschar. La quota da sbagl è tar +/- 2,9 puncts procentuals.


text:
Il center naziunal per hurricans ha classifitgà Michael sin il terz da tschintg stgalims da fermezza. El cuntanschia spertadads da vent da fin 195 kilometers l'ura. Il stemprà duai cuntanscher la costa dal Florida la mesemna suentermezdi. Las autoritads han avertì d'inundaziuns, ferma plievgia e ferm vent.
Il guvernatur da Florida, Rick Scott ha avertì che Michael pudess daventar il stemprà il pli devastant dapi decennis per Florida. Plinavant ha la polizia supplitgà passa 120'000 abitantas ed abitants dad evacuar lur dachasa. La populaziun na duai betg ir en ristgs nunnecessaris. Quai na possian ins betg surviver, ha ditg Scott.
RR novitads 06:00


text:
La regenza grischuna garantescha la cussegliaziun e l'infurmaziun da victimas d'anteriuras mesiras repressivas per motivs da provediment. Plinavant ha la regenza deliberà var 27,8 milliuns francs per lavurs da construcziun sin la rait da vias dal Grischun.
Occurrenza commemorativa ed agid per las victimas d'anteriuras arbitrariadads da las autoritads
Oz, ils 11 d'avrigl 2013, ha lieu a Berna in'occurrenza commemorativa naziunala cun la cussegliera federala Simonetta Sommaruga per las victimas d'anteriuras mesiras repressivas per motivs da provediment sco er d'anteriurs plazzaments en terzas famiglias. Envidads èn uffants plazzads pli baud en terzas famiglias u en chasas d'uffants, persunas internadas tras las autoritads, persunas sterilisadas sfurzadamain sco er autras victimas da mesiras repressivas per motivs da provediment. La confederaziun, ils chantuns, las citads e las vischnancas, las baselgias chantunalas, l'uniun purila svizra e represchentanzas d'instituziuns da chasas d'uffants vulessan prestar uschia ina contribuziun per renconuscher las circumstanzas difficilas, en las qualas las persunas pertutgadas èn creschidas si.
Ultra da questa occurrenza commemorativa duain las victimas er survegnir in agid concret. La regenza grischuna beneventa l'elavuraziun dal tema e las stentas da la confederaziun per reabilitar las persunas pertutgadas. Sco quai che la suprastanza da la conferenza da las directuras e dals directurs chantunals dals affars socials recumonda, vegn nominà er en il chantun Grischun in post da contact per victimas da mesiras repressivas per motivs da provediment, e las persunas pertutgadas survegnan sustegn per prender invista da las actas da quel temp. Sin conclus da la regenza vegn l'uffizi dal servetsch social chantunal (post da cussegliaziun per l'agid a victimas, tel. 081 257 31 50, e-mail: opferhilfe@soa.gr.ch
) designà sco post da consultaziun uffizial per dumondas en connex cun mesiras repressivas per motivs da provediment da pli baud e cun anteriurs plazzaments en terzas famiglias. L'archiv dal stadi dal Grischun gida las persunas pertutgadas a tschertgar actas ed a prender invista da talas (tel. 081 257 28 03, e-mail: info@sag.gr.ch
).
La pratica da las uschenumnadas mesiras repressivas per motivs da provediment e dals uschenumnads plazzaments en terzas famiglias era usitada en Svizra fin en ils onns 80 dal 20avel tschientaner. Umans che na correspundevan betg a las ideas da las valurs socialas e moralas da quel temp pudevan – sin ordinaziun da las autoritads administrativas – vegnir internads, vul dir mess en instituziuns serradas, ubain vegnir plazzads en terzas famiglias u en chasas d'uffants. Er aborts sfurzads e sterilisaziuns sfurzadas sco er adopziuns sfurzadas èn vegnidas ordinadas. Davart il dumber da persunas che han stuì subir mesiras repressivas per motivs da provediment u plazzaments en terzas famiglias en il chantun Grischun n'èn avant maun naginas datas.
Dapli infurmaziuns sin www.fuersorgerischezwangsmassnahmen.ch
Elecziuns da la regenza e dal cussegl grond ils 18 da matg 2014
La regenza ha fixà il termin per las elecziuns da la regenza e dal cussegl grond da l'onn 2014. Las elecziuns da renovaziun da la regenza han lieu dumengia, ils 18 da matg 2014, per la perioda d'uffizi dal 1. da schaner 2015 fin ils 31 da december 2018. Il medem di han er lieu las elecziuns dal cussegl grond per la perioda d'uffizi da l'emprim di da la sessiun d'avust 2014 fin al cumenzament da la sessiun d'avust 2018. In eventual segund scrutini per las elecziuns da la regenza e dal cussegl grond vegn fixà per dumengia, ils 15 da zercladur 2014. La repartiziun dals sezs dal cussegl grond sin ils circuls vegn la regenza previsiblamain a concluder il settember 2013.
En consequenza da la refurma chantunala dal territori n'han las elecziuns da las autoritads cirquitalas da princip betg pli lieu, perquai che la perioda d'uffizi da las autoritads cirquitalas (presidentas e presidents cirquitals sco er substituziuns) è vegnida prolungada e finescha la fin da l'onn 2014. In'excepziun furman quels circuls che adempleschan incumbensas delegadas da las vischnancas e che restan corporaziuns da dretg public fin la fin da l'onn 2016. Tge circuls che appartegnan alura definitivamain a questa categoria e che ston perquai realisar elecziuns da renovaziun per las autoritads cirquitalas per la perioda d'uffizi dal 1. d'avust 2014 fin ils 31 da december 2016, n'è betg anc cler.
La scola da talents Surselva po vegnir manada vinavant
A la scola da talents Surselva a Glion vegn concedida la permissiun per cuntinuar cun il manaschi da scola. Tenor la nova lescha da scola (a partir da l'avust 2013) dovran las instituziuns ch'èn responsablas per la scola ina permissiun da la regenza per manar classas da talents. Fin ussa è la scola da talents Surselva vegnida manada sco soluziun speziala cun l'approvaziun da l'inspecturat districtual. La scola sin il stgalim secundar I pussibilitescha ina promoziun speziala d'uffants cun talents sportivs u artistics. Ella ha avert sias portas l'avust 2009.
"Bike to Work" er quest onn
L'administraziun chantunala sa participescha l'onn 2013 danovamain a l'acziun "Bike to Work" da la Pro velo Svizra. L'uffizi da sanadad realisescha l'acziun en il rom dal program "grischun en moviment". Tras questa acziun vegnan las collavuraturas ed ils collavuraturs intimads da sa participar ad in'equipa da quatter e da s'obligar da prender il velo per ir a lavurar, e quai durant almain la mesadad dals dis da lavur dal mais da zercladur. Pussaivla è er ina cumbinaziun tranter traffic public e velo. Il zercladur 2012 han 73 equipas da l'administraziun chantunala cun stgars 300 participantas e participants fatg tut en tut var 32 000 kilometers.
Da vischnancas e da regiuns
Projects da vias
- Domat: La revisiun parziala da la planisaziun locala da la vischnanca da Domat, ch'è vegnida concludida ils 17 da zercladur 2012, vegn approvada. I sa tracta da la fasa 2 da la revisiun totala da la planisaziun locala. Tar singuls meds da planisaziun èn vegnidas fatgas resalvas. La procedura d'approvaziun per l'engrondiment da la zona d'industria A en il territori sid da la Ems Chemie SA vegn sistida, fin che la permissiun da runcar correspundenta è avant maun.
- Breil: La revisiun parziala da la planisaziun locala da la vischnanca da Breil, ch'è vegnida concludida ils 30 da november 2012, vegn approvada. Cun ils meds da planisaziun vegnan enzonadas parcellas en la fracziun da Danis per projects da construcziun.
- Alvaschagn / Grischun central: L'adattaziun dal plan directiv regiunal "Concept per l'explotaziun e la reutilisaziun da material, chava da crappa Frasteals, vischnanca d'Alvaschagn", che la corporaziun regiunala Grischun central ha concludì ils 22 da november 2012, vegn approvada. Tras l'adattaziun vegnan stgaffidas en il plan directiv las premissas per reactivar ed engrondir in'anteriura chava da crappa en il territori da Frasteals (Alvaschagn).
- Circul da Belfort: La revisiun parziala da la constituziun dal circul da Belfort dals 3 da mars 2013 vegn approvada. Il motiv per la revisiun parziala è stada la refurma chantunala dal territori.
La regenza ha approvà 27 772 000 francs per lavurs da construcziun sin ils suandants trajects:
- via da Val S. Pieder: lavurs d'impressari, renovaziun dal traject, Mulin da Pitasch – Bogn da Peiden
- via dal Meir: lavurs d'impressari e da cuvrida, tunnel d'Alvaschagn – Casti
- via da Samignun: lavurs d'impressari e da cuvrida, Laubtal – Mulin da Spiss
- via dal Güglia: lavurs d'impressari, correcziun da la via, Stettli – Parpan
- via dal pass dal Fuorn: lavurs d'impressari, correcziun da la via, Zernez – Ova dal Sagl
- via da Surin: lavurs d'impressari, punt dal Glogn – Surin
- via sursilvana: lavurs d'impressari, correcziun da la via, Rabius – Sumvitg
- via sursilvana: lavurs da cuvrida, correcziun da la via, Trin Mulin – Felsbach
- via da la Lumnezia: lavurs d'impressari, reparaziun da la drenascha, traject Uresa – Plaun da Pors
- via da la Lumnezia: lavurs da cuvrida, Glion – Vrin incl. vias lateralas
- via da Breil: lavurs d'impressari, Dardin – Breil
- via da Claustra: lavurs d'impressari e da cuvrida, Claustra Vitg 2013, aual da Schlappin – Rüefa
- A28, via naziunala Partenz: industria secundara da construcziun (portas da metal), sviament da Küblis
- A28, via naziunala Partenz: mesiraziun da l'entir project dal sviament da Saas, Trun – Pagrüeg
- via d'Avras: lavurs d'impressari, galaria Davains 1 – Calantgil
- via d'Engiadina: lavurs d'impressari e da cuvrida, Plan d'En – Chavrigls
- via da Scharàns: lavurs da cuvrida, aual da Clusa – Scharàns
- via sursilvana da la vart dretga dal Rain: lavurs d'impressari e da cuvrida, Valendau – Rütland
- via dal Lucmagn: lavurs d'impressari, galaria Val da Crusch – Platta
Plinavant ha la regenza approvà in project da la vischnanca da Valsot per construir ina fermada per il traffic public (terminal da bus) sper la via d'Engiadina a Martina. Als custs vegn pajada ina contribuziun da maximalmain 153 234 francs.
Gremi: regenza
Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun


text:
Dietler surpiglia il post da sia antecessura Claire Hauser Pult. Ella aveva surpiglià il post ad interim l'onn 2015. Da professiun è el agronom e cumpossessur dad in’agentura da marketing cun sedia a Cuira e Basilea. Christof Dietler viva a Haldenstein.
La radunanza generala ha era purtschì discurs
Il suentermiezdi ha gì lieu l'occurenza publica «Dorferneuerung durch Baukultur». Rodund 90 persunas èn suandads l'invit da la Protecziun da la patria per pudair sa barattar davart la pussibilitads da l'ambient e co sa svilupar vinavant.
En il center è stà la planisaziun da la midada da diever da la chasa ch'il cumponist e linguist Tumasch Dolf. Per finir hai dà in discurs tranter il nov president e Giovanni Netzer davart la «Tgea da tgànt». Netzer ha manegià ch'il chant da chors saja insatge fitg intim, perquai ch'i saja in'interacziun directa tranter umans.
RR novitads 14:00