c: text/html

text:
Lipid
I lipid (ciamaa anca grass, del grech lypos, grass) a hinn bio-mulecul urganigh miss insema per i prupietà cumpagn de sulübilità: se dislenguen minga in de l'aqua (se disen per quela resun chì idrofub) ma inscambi se dislenguen ben di in sulvent urganigh minga pular 'me l'eter o l'acetun.
I lipid gh'hann una densità che l'è piscinina rispet a l'aqua, e l'è 'l mutiv perchè l'oli, el grass de la carna e'l büter galegen in sü l'aqua. I lipid a hinn de solet faa per la püssee part de atum de carboni e de idrogen ligaa intra de lur cun ligam cualent poch pular (carateristiga che la da l'idrofubicità).
A bun cünt, cum'em dii in principi, i lipid a hinn cumpagn per sulübilità ma a hinn propi diferent intra de lur per strütüra chimiga. A segunda de la cumplessità del lipid, se classifighen in trì categurij: lipid semplis, lipid cumpless e lipid derivaa.
Lipid semplis[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A hinn faa dumà de carboni, idrogen e ussigen, e tiren dent terpen, steroid e prostaglandinn.
Triglicerid[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I triglicerid a hinn i lipid püssee abundant in nadüra, e hinn i grass animaj e i oli vegetaj. Servissen suratüt 'me deposit per l'energia prudota e imagazinada.
Un triglicerid a l'è faa d'una mulecula de glicerol che'l gh'ha ligaa trì acid grass. El glicerol (1,2,3, prupantriol) a l'è un alcol cun trì atum de carboni, ognidün cunt un grüp ussidriligh. L'acid grass al gh'ha un grüp carbossiligh (el coo) e una cadena idrocarbüriga (la cua). El ligam intra el glicerol e i acid grass a l'è una reaziun d'esterifigaziun, e despess i trì acid grass a hinn diferent. La diferenza intra grass e oli a l'è che in di grass i acid grass gh'en han minga de ligam dubi: se ciamen acid grass satür e porten a la furmaziun d'un grass solid. In di oli, inscambi, i acid grass gh'hann vüna o püssee insatüraziun ('n'altra manera de ciamà i ligam dübi). I oli a hinn liquid perchè i ligam dubi fan di piegh in de la cadena: per quela resun chì i caden a hinn minga arent e i se sluntanen. Cadenn sluntanaa al vör dì ligaa poch, poch cumpat: i interaziun intramulecular a hinn fiach e'l lipid al sarà liquid inscambi de solid.
Cer[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Una cera a l'è l'ester d'un alcol süperiur monovalent (cunt una cadena lunga e dumà un grüp alcoligh) cunt un acid grass. Se tröen in di invertebraa e gh'hann una funziun de rivistiment in di früt 'me pir e pom e besti 'me i üsej.
Terpen[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cumün in del mund vegetal, i gh'hann un'ünità de bas che l'è l'isopren (una strütüra a cinch atum de carboni).
Lipid cumpless[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A hinn el prudot de l'esterifigaziun di acid grass cunt alter alcol. Tiren dent fosfolipid, fosfatid, glicolipid e solfolipid. I se disen anca saunifigabij perchè in sulüziun alcalina liberen i saun. Despess l'alcol a l'è un glicerol mudifegaa.
Fosfolipid[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cumpagn di triglicerid per la strütüra, i gh'hann un grüp fusfaa che'l porta una carega negativa e, dunca, una pularità a la mulecula. Alura el fosfolipid al gh'ha un coo idrofil e una cua idrofuba: per quela resun chì al se dis anfipatigh. Quela strütüra chì a l'è propi buna per furmà i membrann biulogigh che hinn inturna ai celül e i orghen celülar perchè i coo cunt i grüp idrofil se meten vers l'aqua che l'è fö e dent a la celüla e i cuv i se meten in pusiziun mediana: quest chì a l'è ciamaa dubi strat lipidigh.
I fosfolipid a hinn i cumpunent principaj del toch lipidigh membrann celülar. Gh'en è de dü tip:
- fosfoglicerid
- sfingolipid: abundant in del sistema nervus

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Il cumponist e musicist Paul Anka festivescha 75 onns
- Sonda, 30.7.2016, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 30.7.2016, 8:40, RTR
Per vegnir cun sias emprimas cumposiziuns tranter la glieud ha el empristà 100 dollars da ses bab, cun 19 onns era el dentant gia milliunari.
Cun ina da sias emprimas chanzuns, Diana, è el daventà sur notg in star da teenagers. El avess gia lura pudì chalar e viver dal success da sias emprimas cumposiziuns.
Paul Anka ha dentant fatg vinavant e cumponì uschè blers tocs ch'el n'ha gnanc pudì registrar tuts. Tranter auter era el da la partida tar la cumposiziun She's a Lady per Tom Jones ni My Way da Frank Sinatra. Auters hits da Paul Anka èn Lonly Boy u er Put Your Head On My Shoulder. Sias chanzuns ha Paul Anka adina vendì a la firma da discs che pajava il meglier ed uschia fatg milliuns.
Entant concertescha Paul Anka anc adina fitg savens. Cumposiziuns novas edescha el però be pli sporadicamain. Dapi 1993 tutga el tar la Hall of Fame dals pli renomads cumponists.


text:
Modest Maissen e sias bandieras
- Venderdi, 16.9.2016, 16:08
A la fin dal vitg da Sumvitg en direcziun da Cuira dat ina chasa en egl: Avant quella pendan trais bandieras, e mintg’emna – almain la stad – èsi autras. Bandieras èn il hobi da Modest Maissen (el veva pli baud ina scrinaria).
El penda si mintgamai trais bandieras tenor in tschert sistem: per exempel en connex cun tscherts eveniments. Modest Maissen numna l’exempel dal Brexit. Quest di haja el mess si la bandiera englaisa, quai dentant sin mesa asta per protestar encunter la decisiun.
50 exemplars
L’um dad 82 onns è in grond adherent da l’Uniun europeica; e perquai ha el quasi tut las bandieras da l’Europa. El e sia dunna èn stas en plirs pajais, e da mintgin da quels posseda el ina. En tut ha da quai da 50 exemplars, e tranter auter veva el era ina da la NATO. Mo quella haja insatgi engulà.
Ses hobi
Modest Maissenna maschaida dentant betg las bandieras europeicas e svizras. E sa chapescha ch’el ha era ina da la vischnanca da sia dunna, da Etziken en il chantun Solothurn. El ha cumenza avant passa 20 onns a rimnar bandieras. Quai saja ses hobi. Cura ch’el ha bajegià chasa e sutvi la garascha haja el laschà construì stgalims per tschentar si trais astas. Las bandieras ha el deponì en ina stgaffa en garascha. Las proximas ch’el vul cumprar èn ina da la Tunesia ed ina da la Spagna.


text:
Die fidelen Mölltaler
- Glindesdi, 28.11.2016, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 28.11.2016, 19:00, RTR
Ina èra va a fin, suenter 45 onns da success en la branscha da musica han ils Mölltalers da Carinzia (Kärnten) en l'Austria terminà lur carriera musicala.
Varga quatter decennis han els fatg musica che ha cuntentà blera glieud en lur patria - mo era sur ils cunfins ora han els gì blers fans. La Svizra numnavan els schizunt lur segunda patria!«Eine Herde weisser Schafe», «Gold Platin und Diamant» e «Warum nur das frag ich dich» quai sun be intgins da lur hits che restan en memoria a lur fans.
En «La stailalva» dad oz dain era nus adia a Huby Mayer e ses cumpogns. L'ura è emplenida cun hits e semperverds da lur grondiusa carriera.
Redacziun: Christa Soliva


text:
Brexit: Ils resultats da las votaziuns en Gronda Britannia
- Venderdi, 24.6.2016, 11:33, actualisà a las 12:43
La decisiun davart il Brexit è crudada en favur da sortir da l’Uniun europeica. Las vuschs èn dumbradas e 51.9% dals Brits han votà per il Brexit. 48,1% vulevan restar en l'Uniun europeica.
La participaziun a las votaziuns è stada cun passa 70% fitg auta. Uschian han dapli che 33 milliuns persunas en Gronda Britannia dà giu lur vusch. Ils aderents da sortir da l'UE cuntanschan passa 17 milliuns vuschs. La gruppaziun da restar en l'UE ha cuntanschì in milliun pli paucas vuschs.
La Scozia vul restar en l’UE
En Scozia han radund 62% da las votantas e dals votants vuschà per restar en l'Uniun europeica. Quai procura gia per speculaziuns davart in nov referendum d'independenza dal pajais. La scheffa da regenza scotta Nicola Sturgeon ha ditg che la Scozia veglia restar en l'UE. Il resultat mussia ch'il pievel scot vesia ses futur sco part da l'Uniun europeica, ha ditg Sturgeon suenter la dumbraziun. In nov referendum da sortir dal reginavel da la Gronda Britannia saja tant sco segir, ha accentuà Sturgeon.
Pir 2014 aveva in referendum davart l'independenza fatg naufragi. L'anteriur schef da la regenza scotta Alex Salmond aveva ditg envers l'emettur BBC ch'el saja segir che Sturgeon veglia in nov referendum.
La Engalterra ed il Wales vulan il Brexit ed uschia sortir da l'UE l’Irlanda dal Nord vul tuttina sco la Scozia restar en l’UE.
Era la chapitala vuleva restar en l’UE
La citad da Londra ha cun gronda maioritad refusà il Brexit. Uschia eran bun 60% da las votantas ed ils votants da Londra per restar en l’Uniun europeica.
Ma la gronda part da la populaziun ha votà per sortir da l’UE quai suenter 43 onns commembranza.
RR novitads 06:00+


text:
Varianta «B» cumpara - fatschada dal museum d'art en 3 linguas
- Mesemna, 15.6.2016, 14:05, actualisà a las 14:21
Las protestas da la Lia Rumantscha paran d'avair gì effect: Sin las fatschadas dal Museum d'art a Cuira duai quai dar inscripziuns en tuttas trais linguas chantunalas. Quai ha communitgà il cusseglier guvernativ Mario Cavigelli. La Lia Rumantscha è satisfatga da las novas.
Ils scleriments actuals (stadi dals 15 da zercladur 2016) giajan tenor Cavigelli en direcziun da plazzar la scrittira sin ulteriuras fatschadas exteriuras.
Quai muntass per exempel da plazzar in’inscripziun rumantscha u taliana giudim dretg, sco il logo tudestg direcziun Grabenstrasse. Uschia fissan tuttas trais linguas chantunalas represchentadas sin las fatschadas dal Museum d’art a Cuira.
Tenor Andreas Gabrial è la Lia Rumantscha satisfatga da questa decisiun.
Lia protesta, chantun ceda
Avant era vegnì numnà il motiv per in'inscripziun be per tudestg. Lura aveva Cavigelli communitgà ch'ì sa tractia dal logo dal museum d' art. «L'inscripziun principala che descriva il bajetg sco edifizi chantunal sa chatta vid la porta principala dal museum. L'inscripziun è translatada en tschintg linguas.»
La Lia Rumantscha aveva sinaquai annunzià d'intervegnir en chaussa.
RR novitads 14:00


text:
Turnoi Under 12
I mutons dla Under 12 ą jugą n la ultima dumėnia te Sėlva contra la scuadres de Toblach y dl Renon. I pitli dl Gherdėina ą jugą scialdi bėn la prima doi partides contra l Toblach n vencian nce una. Contra l Renon, che ie dessegur na scuadra sterscia, ą i mutons mpue durmģ, lascian pro true de massa ai averseres. Sciot per chėsta partida, speron che la vede miec l iede che vėn. Chisc i resultac dla partides: Toblach - Gherdėina 0:1, Gherdėina - Toblach 0:2, Renon - Gherdėina 3:0, Gherdėina - Renon 0:6. Per l Gherdėina ą Tommy Delucca fat l gol.
U14 Toblach - Gherdėina 3:14 (0:4, 2:5, 1:5)
Nia scialdi da dģ ne niel dla partida de n mierculdi ai 11 de nuvėmber contra l Toblach. Na partida scialdi saurida per i mutons dla Under 14, ulache l ie tumą truep goi y n ą vencił saurģ. Per l Gherdėina ą Tobias Moroder y Tobias Fill fat cater goi prun, trėi goi ą fat Leo Messner, doi goi Markus Mair y un n gol Nicolas Paratoni.
U14 Sterzing - Gherdėina 6:2 (3:1, 1:0, 2:1)
N sada ai 14 de nuvėmber ie la Under 14 furneda a Sterzing a jughé contra scialdi na bona scuadra. Dessegur se tratņvel de na partida bėndebņ ria, ma sce i mutons ne ėssa nia abł tan n gran respet fóssel dessegur nce sautą ora vel gol deplł, ajache la ucajions ne manciova segur de no. Dantaldut i jėuni se ą cumpurtą drėt bėn y ą cumbatł nchin ala fin. Per l Gherdėina ąl fat i goi Giordan Insam y Nicolas Paratoni.
U16 Gherdėina - Auer 2:3 (0:0, 1:1, 1:2)
N dumėnia 15 de nuvėmber ą i mutons dla Under 16 mustrą n hockey da stramp bel y de cualitą. Do che l prim tėmp ie finą via sun l 0:0, fova la mutivazion mo n tan granda contra l Neumarkt che ie segondi te tlassifica, y i mutons ie stai boni de valivé ora sun l 1:1 tl segondo tėmp. Tl terzo menut dl segondo tėmp fova l Gherdėina monce jit danora y nchin al 12ejim menut vneciovi per 2:1. Purtruep iel pona ruvą tres n fal di jugadėures dl Gherdėina l 2:2 di averseres. N doi menuc dan la fin fova la fertuna dala pert dl Neumarkt, che do avėi drucą dut cie che i fova boni, ti iel garatą l terzo gol. Purempņ iel da vester plu che cuntėnc cun n tel resultat, ajache la ueia di mutons ie scialdi granda y n vėija che i ą mparą truep leprņ.
Per l Gherdėina ą Leo Messner y Nicolas Demetz fat i goi.
U18 Gherdėina - Torino 10:0 (1:0, 6:0, 3:0)
Coche n vėija dal resultat fova la partida dla Under 18 dl Gherdėina n sada ai 14 de nuvėmber n cėsa contra l Torino scialdi saurida. Tl prim tėmp se ąi stentą n puech a fé goi, ma tl segondo tėmp ti iela jita fata a n fé sies y ala fin ąi vencił saurģ per 10:0 cun n bel shootout per i doi verdiaporta Leo Kostner y Jan Moroder, bravi!!!
Per l Gherdėina ąl fat i goi Damian Bergmeister (3), 2 goi prun Andreas Vinatzer y Juri Runggaldier, un n gol prun Marc Frisch, Leo Holzknecht y Lukas Mair.
N mierculdi ai 18 de nuvėmber ą la Under 18 jugą n cėsa contra l Chiavenna, de chėsta partida repurterons tla proscima Usc.
U20 Gherdėina - Sterzing 4:5 overtime (1:1, 3:3, 0:0, 0:1)
Do la vėnta ai penalties da pert dla scuadra dla Under 20 dl Gherdėina lassł a Sterzing de utober, se ą śėn l Sterzing tėut la revanche y ą vencił te Gherdėina tl tėmp sėuraprņ. Scialdi scialdi sciot, chėsta partida fossa propi stata da vėncer, davia che l Gherdėina fova plu sterch che i averseres. Sarą per l proscimo iede! Per l Gherdėina ąl fat i goi Samuel Moroder (2), Juri Runggaldier y Leo Holzknecht.
Partides di jėuni n cėsa: Sada ai 21.11. dala 17.30 jugherą la U18 contra l Sterzing. (im)


text:
Sexting - uss smanatscha in chastì
- Gievgia, 16.6.2016, 19:30
Il Cussegl naziunal vul chastiar la distribuziun da fotografias e videos intims via messadis mobils, l’uschenumnà sexting. L’objecziun da la cussegliera federala Sommaruga ch’i dettia gia leschas effectivas è sa persa per gronda part senza chattar udida.
Sexting
Sexting munta la communicaziun privata davart temas sexuals via messadis mobils. Dapi ch’i dat Multimedia Messaging Services (MMS) e Whatsapp è la noziun er in sinonim per trametter maletgs (erotics) da l’agen corp. Il terminus sexting sa cumpona da las noziuns «sex» e «texting» (engl. scriver SMS).
Per quai vai
Il sexting na crescha betg drasticamain, ma da principi bain. Perquai ha Viola Amherd (PCD/VS) inoltrà ina moziun per prender si il sexting en il cudesch da dretg penal. Per Amherd n’èn la sensibilisaziun e la cumpetenza mediala betg avunda prevenziun. I dovria cleras reglas che scumondian la distribuziun da fotos e videos intims.
Il resultat
Il Cussegl naziunal n’è betg cuntent cun las regulaziuns vertentas e vul prender si il fatg penal en il cudesch da dretg penal. El ha acceptà la moziun da Viola Amherd cun 124 cunter 43 vuschs e 18 abstenziuns.
RR novitads 17:00


text:
Wikipedia:Cudeschs
Cuntegn
Ediziuns da texts[modifitgar il code]
Litteratura[modifitgar il code]
Istorgia[modifitgar il code]
Filosofia[modifitgar il code]
Cudeschs tematics[modifitgar il code]
Istorgia[modifitgar il code]
Emprima Guerra mundiala
La catastrofa originara dal 20avel tschientaner
L’Emprima Guerra mundiala (1914–1918) ha furmà l’emprim conflict militar insumma ch’è vegnì manà cun meds materials massivs e cun armas da destrucziun en massa. Sin ils champs da battaglia èn morts milliuns schuldads senza che la situaziun militara fiss sa midada a moda decisiva. Perquai e pervi da sias consequenzas vala questa guerra sco «catastrofa originara dal 20avel tschientaner».
Musica[modifitgar il code]
Classica viennaisa
Il temp da Haydn, Mozart e Beethoven
Sco ‹classica viennaisa› vegnan designads ils radund 50 onns tranter il 1780 ed il 1830 che duevan furmar sco nagin’autra epoca la chapientscha da la musica d’auta cultura europeica. En il center da la classica – situada tranter baroc e romantica – stat l’ovra dals trais cumponists Joseph Haydn (1732–1809), Wolfgang Amadeus Mozart (1756–1791) e Ludwig van Beethoven (1770–1827).
Retschas[modifitgar il code]
Purtrets dals stadis europeics[modifitgar il code]
Europa dal Nord
Purtrets dals stadis europeics 1
L’Europa dal Nord è enconuschenta sco destinaziun turistica segnada d’ina natira intacta e da cuntradas infinitas. Ed ils pajais da l’Europa dal Nord tutgan tar ils pli sviluppads insumma e valan sco exemplarics sin il sectur da l’assistenza sociala. Quests aspects e blers auters vegnan preschentads en quest cudesch en furma d’artitgels da survista sco er en purtrets dals singuls stadis.
Epocas da l’istorgia mundiala[modifitgar il code]
Illuminissem e revoluziuns
Epocas da l’istorgia mundiala 5
Il tschientaner tranter il 1750 ed il 1850 vala sco ‹temp da sava› (Reinhart Koselleck); quel ha mess ad ir midaments fundamentals ch’han tschiffà praticamain tut ils champs dal pensar ed agir da l’uman. Il tom ‹Illuminissem e revoluziuns› focussescha sin dus da quels, numnadamain sin ils svilups spiertals e politics. En il center stattan ils eveniments en l’Europa ed en l’America dal Nord.


text:
PPS vul prender davent a la PS in sez en il Cussegl federal
- Dumengia, 22.2.2015, 8:40
La PPS aspirescha ad ina maioritad burgaisa, e vul perquai discutar ils proxims mais cun la PLD e la PCD, co reparter da nov la pussanza en il Cussegl federal.
En in'intervista cun la NZZ da la dumengia annunzia il president da la PPS, Toni Brunner, da vulair attatgar tant ils burgaisdemocrats sco era ils socialdemocrats.
Tenor Brunner è il temp da Eveline Widmer Schlumpf en il Cussegl federal spirà, la PBD saja in model da liquidaziun. Ed ils cristiandemocrats pudessian survegnir in segund sez en il Cussegl federal sin donn e cust da la PS.
RR novitads 06:00
SDA/ba


text:
Vincent Augustin nov president da la UBI
- Venderdi, 4.12.2015, 17:37
Vincent Augustin è il nov president da la UBI, l'instanza da recurs independenta per radio e televisiun. Sco i ha num en ina communicaziun da la confederaziun, è el vegnì elegì dal Cussegl federal sco successur da Roger Blum.
Vincent Augustin è giurist ed anteriur deputà dal Cussegl grond. Plinavant è el stà durant 8 onns president da la Lia Rumantscha. Augustin è dapi il 2013 commember da la UBI, ed è il prim president rumantsch da quest gremi.
Roger Blum sorta la fin da l’onn dal gremi, perquai ch’el ha cuntanschì la limita da vegliadetgna da 70.
RR novitads 18:00


text:
11ª y ultima partida de campionat - Sest
Tl’ultima de campionat se partësc La Val y le Sest i punć. Por püch é le sbalz al pröm post nia garatè.
La Val va in vantaje bel tl pröm tëmp, mo mëss spo i la zede ti ultims menüć al Sest. I trëi punć foss te chësta ultima partida stà de öga por i sciampè dant al Gais, che à pordü sön le ćiamp dl Valdaora, mo resta impò a ćiaval cun un en punt de vantaje.
La scuadra jona dl Sest à bele l’ann denant lascè udëi sò jüch asvelt cun le palê bas y inće te chësta partida n’é al nia mancé. Tla pröma mesora mëss la scuadra de ćiasa plö subì co costruì, le regist a mezćiamp dl Sest impostëia bun le jüch y partësc fora de bunes cogures a les fasces, che ti sciampa val’iade ala defenjiun y röia a contlujiun. Julian mëss chilò se destrà a parè val’ trata. Prigorosa la trata dal ciantun dl Sest, daulache le atacant deviëia le palê de će de püch sura porta fora. Ala mesora reagësc spo i ladins ala sotmetüda di aversars naota cun Stefan, che ti fej le pulan de će al pé de porta sön na trata dal ciantun. Püch do i gareta le gran gol al atacant Alex E, a trënta metri dalunć da porta se fej chësc post amesa i aversars y pro la trata sëćia de estern ciamp cuntra porta, le verdaporta ne pordüj nia a aretrè y ne arjunj insciö nia a desfantè le palê. En gol nia da vigni domënia, che porta La Val in vantaje, do chësc episode n’él cina la fin di pröms 45 menüć nia plö da alzè fora atres ocajiuns.
Le pröm temp se röia sön le resultat de 1 a 0 por La Val.
Tla pröma pert dl secundo tëmp pro La Val cun dütes les forzes a stlü jö la partida, mo la buna defenjiun dl Sest, che à ma subì indüt cater goi, mët gunot in dificoltè l’ atach ladin. Le palê é inće sëgn indo plö tl’aria co ia por tera a gauja dla prescia y manćianza de luzidité. I ladins mëss insciö passè a en modul plö defensif por se parè dala presciun aversara. Le mandl fosch fej inće gnì nervusc i śogadus, che mëss plö iadi i la zede por fai de jüch inesistënć.
Le Sest se alza intres deplö y vëgn spo premià al 80^ cun en gol. Sön na crossada i sciampa le atacant al defensur y rebat le palê de će sö tla incrujada de porta. Le gol fatal ti taia les giames ai śogadus de Floriani che à ma plö püć menüć de tëmp por rimedié a la dijatenziun. Ala desperada vëgnel porvè de vigni sort de trates cuntra porta, mo nia da nen fa, i menüć ne basta nia y cun le sciür dl arbiter se röia la partida sön le resultat a parité. Le pêr é dessigü plö co iüst, mo da spavënt sciode por La Val, che s’à fat sciampè l’oportunité de jì le comane dla tlassifica. Ala fin dl’altonn pò La Val jì ala palsa mostran sö n superb secundo post, a ma un en punt dal Gais. La scuadra tol l’ocajiun por ringrazié dandadüt i tröć sostenidus por le sostëgn moral tartan düt le campionat. Dessigü n gran aiüt por la scuadra, giulan! (ss)
La Val – Sest : 1-1
Formaziun La Val: 1. Julian Moling, 2. Elmar Valentin, 3. Egon Frenes, 4. Paolo Vallazza, 5. Marco Castlunger, 6. Freddy Sottara, 7. Michi Frenes, 8. Max Nagler, 9. Alexander Miribung, 10. Stefan Sottara – capitan, 11. Alex Elzenbaumer
Proscima partida: La Val śoga ćiamò in sabeda ai 15 de novëmber dales 14:30 la partida de retüda de Copa Provinzia sön le ćiamp a Niederdorf cuntra la scuadra de ćiasa.
Sostituziuns:
Marco Sottara gnü ite imped Alexander Miribung (65^ menüt)
Resultać dles atres partides: RESULTAĆ
Tlassifica do la ultima partida de campionat:
(Atres statistiches dla scuadra da La Val pon ciafè a chësta plata: altoadigegol )
Insëra, mercui ai 23 de aurì él gnü sughé l’andata dla semifinala de Copa Provinzia cuntra la scuadra da Ritten, che süga le campionat três te 3 categoria mo te n ater girone. La scuadra da La Val à incuntè na scuadra sterscia, che à lascè udëi sües cualitês portan a ciasa la devënta por 2 a 0. Ai 7 de mà gnaral sughé le ritorno sön le ćiamp dl Ritten.


text:
La mosca
La mosca (La mósca) 'l è 'n film fantàstic e ad scarésa dal 1986 ad David Cronenberg, arfacimènt 'd un vèć film dal 1958 ad Kurt Neumann da 'l tìtul L'esperimento del dottor K cun Vincent Price. Custâ nóṿ migliòṅ ad dòlar, al 'n à purtâ a cà da piò ad ssanta.
La pelìcula l'à vins al Prèmi Òscar dal 1987 p'r al truc fat méj dâ a i trucadōr Chris Walas (ch'al s éra preparâ studiànd di lìbar ch'i dascurìvan di mâi dasfurmànt e che pò al s farà càrag ad giràr al séguit La mosca 2 in dal 1989) e Stephan Dupuis.
Sunt
Seth Brundle (Jeff Goldblum) 'l è 'n siensiâ ch'l à mis sù na màchina bòna p'r al teletraspòrt. 'L aparéć al funsióna bèṅ cun di śavàj ma al gh'à di prubléma cun i èsar vivènt. Dòp avér tacâ na relasiòṅ cun la Veronica Quaife (Geena Davis), na giurnalìsta dna rivìsta sientìfica, Seth al gh la cava a mét'r a pòst al sò machinàri, ciamâ telepod, faghénd in manéra ad teletraspurtàr cun sucès al sò babuèṅ. Bèl càrag, a chi lò a gh vèṅ vója ad pasàr la sira insém a la sò muróśa ma chi lē invéci la và via. Seth al gh'à l'usesiòṅ che lē la vója turnàr insém a 'l sò ex amànt, 'l editōr Stathis Borans (John Getz).
Sōl a pinsàr-ag a Seth a gh vèṅ al magòṅ. Imbariàg pódag e fóra ad tèsta par la geluśìa al decìd ad pruàr la sò màchina su 'd lò sénsa dar a mènt ch'in cal méntar la s éra insfilsàda dènt'r anc na mósca. Sót i òć dla sò sìmia, ch'la gh salta adòs dòp ch'l éra vgnû fóra da na màchina misa in 'n àtar cô, Seth al créd 'd avér-'g-la fata anc parchè tut a pâr a pòst.
A 'l inìsi chi lò al sènt 'd èsar dvintâ più fòrt e un ciuladōr minga da rìdar ma anc più rabî a śgarbâ. Ma pò Seth al taca a cambiàr piàn piàṅ, i gh spùntan di péi bèi grôs in sla schina, e al s rénd cònt ch'i DNA suo e dla mósca i s éran misćiâ insém.
Dòp soquànti stmani Brundle al dvénta sémpar da può un quèl ad mèś fra 'n óm e 'n insèt, la sò salìa e i sò scaràć i èṅ bòṅ ad dasfàr al magnàr in 'n àtim, pròpria quànd la Veronica la vèṅ a savér 'd aspitàr un fiōl da lò. Par far in manéra 'd avér minga un putèṅ mutànt o dasfurmâ chi lē la decìd 'd aburtìr ma Seth al s mét ad travèrs parchè al pìcul al sarés la sōla manéra ad lasàr in cal mónd chè un quèl umàṅ ch'al daśvgnìs da lò.
Ardùt a cal punt lè a móstar fiśicamènt (al "Brundlemosca"), Seth al vōl fónd'r-as par sèmpar cun la Veronica andànd sèg dènt'r a 'l machinàri.


text:
Chëst ann d'autonn iel unì metù a jì per l 10jim iede i campiunac talians dla WorldCDF a Milan. La WorldCDF (World Country Dance Federation) ie na urganisazion nternaziunela dl bal country. Tlo ne vëniel nia mé garejà tl "line dance", tl bal te lingia coche n dij, cun si categuries defrëntes coche country o modern line, ma nce tl balé a pères y te grupes.
Deplù te la edizion dl 22 de dezember
Balé ie na esprescion dl'ana
Uni ann n iel deplù de Gherdëina che fej pea pra la cumpetizions de bal, bal country, bal te lingia, te stii desfrënc


text:
Poroschenko pretenda missiun da pasch internaziunala
- Gievgia, 19.2.2015, 7:43
Per schliar la crisa en l’ost Ucraina pretenda il president Petro Poroschenko ina missiun internaziunala en la regiun da crisa.
La meglierà soluziun fissi ord sia vista ina missiun da la polizia da l’Uniun europeica cun in mandat da las Naziuns Unidas, ha ditg Poroschenko. Schuldads da chapellina blaua, ch’èn gia en acziun en blers lieus, na sajan dentant betg manegiads, ha precisà il president ucranais. Il cussegl da segirezza naziunal haja dà glisch verda a discurs correspundents cun l’ONU e l’UE, uschia in secretari dal cussegl da segirezza.
RR novitads 06:00


text:
Usits e tradiziuns
Blers usits da fieu e da glisch han da far per regla cun ils dis che vegnan pli lungs suenter il...
Il tschareschar da chonv e glin per survegnir las fibras che vegnivan filadas a fils, quai era ina...
Ils 1.avust - la Festa naziunala svizraDurada: [04'34''] SF: Rundschau
Che las discussiuns davart senn, furma e cuntegn da la Festa dals 1.avust n'èn betg uschè novas,...
Baud la damaun runan ils uffants da Scuol natiers ina stanga da telefon dad ina lunghezza dad otg...
Il "Chant da stailas" a Bosco GurinDurada: [02'49''] TSI
Tar il "Chant da stailas" van ils uffants da Bosco-Gurin, mintgin cun ina staila che glischa, da...
La "Chavaltgada d'Ascensiun" a BeromünsterDurada: [01'52''] swissinfo/SRI
A Beromünster, chantun Lucerna, sa manifestescha en la "Chavaltgada d'Ascensiun" ina tradiziun...
Baud la damaun runan ils uffants da Scuol natiers ina stanga da telefon dad ina lunghezza dad otg...
Ad Evolène en la Val d'Hérens, ina val laterala da la Val dal Rodan en il Vallais, portan las...
Il Son Niclà è dapi la fundaziun da la citad l'onn 1157 il patrun da Friburg. Ad el è era...
En il chantun Basilea-Champagna vegn festivà il tschaiver sco en la citad da Basilea pir a partir...
En la chapitala dal chantun Tessin, a Bellinzona, entra la dumengia da tschaiver en citad il...
Context
Las tradiziuns da chalender èn quellas che vegnan festivadas a datas fixas u previsiblas durant l’onn. In pèr da quellas tradiziuns èn anticas, lur ragischs tanschan però darar pli enavos che en il temp medieval. Bain savens han ils usits che paran d’esser antics lur origin en il 19avel ubain perfin en il 20avel tschientaner. Singulas innovaziuns èn perfin naschidas pir suenter la Segunda guerra mundiala u anc pli tard.
Giuvens u main giuvens, tuts quests usits ans plaschan e nus ans participain activamain tar quels u che nus assistin sco aspectaturs. Las tradiziuns da chalender tutgan tar las differentas stagiuns sco las mintgilettas tar la primavaira.
Igl è dentant remartgabel che l’enviern è pli ritg dad usits che la stad, senza dubi perquai che la stagiun chauda era a ses temp occupada en la societad purila per la lavur ora sin il champ. Ozendi po la societad da temp liber sa permetter da celebrar las festas popularas era durant il temp da stad. Ils lungs dis envidan ad occurrenzas e festas ora en il liber.
Las festas popularas mainan ensemen e radunan la glieud. Ils novarrivads han l’occasiun da sa scuntrar cun ils indigens e dad avair invista en la vita locala. Giuven e vegl, ritg e pover, Svizzers ed esters sa diverteschan ensemen – activamain u passivamain – tar in spectacul tradiziunal. Tut quella glieud furma per intginas uras ina societad senza cunfins.
Las festas popularas mantegnan però era valurs dal passà. Silmain ina giada l’onn vegn per exempel servì ina tratga tipica, be perquai che la tradiziun prescriva quai. Dasper las tratgas tipicas datti era auters elements d’usits che vegnan dads vinavant da generaziun a generaziun: costums, ceremonias tradiziunalas, suns e tuns caracteristics e forsa perfin ina musica tradiziunala.
Uschia regordan ils usits a recepts da cuschinar che fissan uschiglio emblidads, els laschan reviver instruments da musica fitg rars ed els permettan da mantegnair chanzuns e sauts quasi svanids.


text:
Fascia – Verla 1 – 2
Cincelli, Bernard, Trottner, Deflorian Gio., Dallio, Porcu, Dellafior, Pezzei, Petrone, Cigolla (10’s.t. Hazizi), Toma (17’s.t. Deflorian Giu.).
Dassen na burta desfata chela ruèda domenia passèda de contra al Verla sul ciamp amich de Vich. Burta soraldut per coche la se à concretisà, col Fascia jit en vantac, ciapà e passà via, dant de jir a smachèr contra remenac e stravedudes del diretor de jech.
I ladins cogn fèr condemanco de Debertol scalificà ma i recupera Trottner, Cigolla, Porcu e Dallio, enceben te na condizion piutost malsegura per i malans abui te la setemèna passèdes. Fator chest che tel cors de la partida arà n so peis.
La partida ponta via zenza n gran ritm ma dò nience diesc menuc, aldò de na trata dal cianton de Dellafior, l Fascia passa en vantac de gra a n autogol de Stonfer. “Che sie la outa bona che la bona sort la vegn da noscia pèrt?” arà de segur pissa zachei. Purampò la resposta ruarà a la fin de la partida.
L vantac dei jiadores de cèsa no muda più che trop l’ejit de la partida co la doi squadres che les se fèsc front zenza na neta soramessa de una su l’autra e zenza gran emozions enscin a la fin del prum temp.
I secondi carantacinch menuc de jech desche jà sozedù te autra partides, veit l Fascia pontèr via a na vida mingol fievola ence perché l rendiment de Cigolla, Dellafior e Porcu se sbassa un muie, palesan chela condizion malsegura che se dijea dant. L’é coscì che i cembrans rua a ciapèr l jech te man se fajan inant e troan te cinch menuc anter l chindejeisem e l vinteisem menut, l gol de la parità e chel del vantac. L prum a na vida mingol fortunèda, co na trata da dalenc ferèda da Pezzei ma ruèda coscì dreta sui piesc de l’atacant ghest che soul contra Cincelli no à falà. L secondo enveze aldò de n bel passaje de Formolo che à ampò troà la defendura ladina metuda jù mèl, conzedan coscì l post a Zanotelli per fèr ite l doi a un.
L svantac sessaben à petà l moral di joegn de Fascia sot i ciuzé che ampò i é stac bravi a no lascèr alò de jièr, alincontra à seghità, profitan ence che i aversaries, troà l vantac i se à trat endò lascian n muie de ciamp per la jièdes dei parons de cèsa. Jièdes che à portà l Fascia dassen vejin a chel che fossa stat l più che vadagnà pont del doi a doi, ma che les se à fermà n’outa sul remenat aut, la trata da vejin de Giuseppe Deflorian, e n’outa sul remenat de dreta, la trata da cet de Riccardo Dallio. Per fenir co na trata dai unesc metres più che evidenta per n fal su Manuel Bernard a l’ultim menut de la endesfida, che l diretor de jech no à conzedù, dijan ampò da galantom che l se scusea ma l’era metù mèl te ciamp e che no l’à vedù delvers chel che l’é sozedù.
Cativa sort, erores, condizion malsegura, mencianzes e dut chel che se vel, ma chel che resta l’é la desfata per doi a un contra na formazion che dalbon no aea nia più che l Fascia, e che lascia i ladins con demò doi ponc te cater partides. Bensegur l’é amò prest per vardèr a la clasifica ma jà da chesta domenia se con proèr a jontèr ponc, se l’é meso, trei. E segur no sarà sorì ajache l ciamp de Telve l’é da semper n ciamp senester. Ampò a partir da mesa les cater l Fascia ge proarà.
Zero ventes ence da la squadra mendres che à troà doi resultac de parità con Arleves e Giovanissimi (3a3 e 1a1 goi de Patrick Cincelli, Giuseppe Demarinis Daniele Brunel e Samuele Ruggiero) e na desfata coi Esordienc che à perdù 2a1 contra l Valcembra. Squadres che proarà a troèr endò la venta chest fin de setemèna. I Arleves sa Vich sabeda da les sie contra l Lavis, i Giovanissimi domenia da mesa les unesc a Ischi, i Esordienc “A” a Moena sabeda da les cater e i Esordienc “B” domenia sa Vich da mesa les unesc contra l’Oltrefersina.


text:
Ünitarismu
L'ünitarismu a l'è vüna di famei teulògich vegnüü sü prima da la Refurma Prutestant, e che la sa desvilüpa int al medésim sécul che chesta. A l'è cunsideraa cuma vüna di tendenz da la Refurma Radicala e al sa carateriza par refüdá ul dogma da la Trinitaa e la suva fermaziun da l'ünitaa da Díu e da la natüra ümana da Gesüü Crist, inscí cuma pal sò liberalismu in àmbit teulògich e sucial. Al representa mía una dutrina ünica, ma al gh'ha avüü diferent manifestaziun lungh la stòria. I ven cunsideraa teulugii ünitarist ul süburdinaziunismu, l'arianismu, ul servetismu, tra i òlt.


text:
A l’é staita un-a dle consolassion ëd Nino Còsta cola d’avèj dëscuvert, an Barnaba Pecco, un poeta. E a l’avìa rason ëd dilo. Ma forse a sarìa pi giust dì che Barnaba Pecco, ancontrand Nino Còsta, a l’avìa dëscuvert soa poesia.
Fin-a a cola seira dël 1939, che ant na ca d’amis, a l’ha podù conòsse e sente ‘l poeta ‘d «Fruta Madura», a l’avìa mach scrivù quaicòs an italian. Da col moment, Pecco a l’ha capì che soa stra a I’era n’àutra, e che ‘l linguagi ‘d soa poesìa a podìa mach esse col piemonteis che ij vej ëd soa famija, ‘d proveniensa canavzan-a, a l’avìo sempre parlà.
Ëd col temp-là a son soe prime poesìe piemonteise. Nà, coma poeta, sota ‘l sign ëd Nino Còsta, soe poesìe a risento për fòrsa dl’influensa dël maestro. Ma se travers a costa prima rivelassion ëd Nino Còsta, la poesìa ‘d Pecco a surtìa ancora nen da na certa provincialità ambiental, as liberava però ‘d colp dal pèis ëd la dialetalità tradissional, con ij sò clichés e soa retòrica.
E a podìa ormai avzinesse a cola che a dovrà esse soa espression pi përsonal e original. La nostalgia dël passà – ‘l mal dël passà – a l’é pi nen un tema un pò convensional ëd composission, ma a dventa la manifestassion ëd n’esperiensa spiritual, vivùa così profondament da esse traversà da un frisson che i dirìa quasi religios. Ma la poesìa ‘d Pecco a l’é nen tuta lì, combin che da cost mal dël passà as dësvlupa e a pija forma soa poesìa pi vera. L’originaria nostalgìa, sentiment, an fond, ëd na decadenta passività pessimista, a dventa an chiel sentiment ativ e umanament otimista, rich dë speransa e ‘d consolassion, ant la cossiensa – travers al passà, che ant ël present a viv, për prolunghesse ant l’avnì – dla continuità dla vita, ant la trasmission dël sangh ant la famija da na generassion a l’àutra. Costa a l’é la novità poética ‘d Pecco, nen ant ël sens d’originalità inédita, ma ‘d conquista dla cossiensa moral, prima ancora che ‘d poesìa. E cost sentiment a l’é coma l’assal, che a-j gira antorn soa poesìa, slargandse e aussandse fin-a a la pura autëssa religiosa dij tre sonet d’«Obada», an dova che la contemplassion dla natura as fond con la làuda riconossenta dël Creator.
A costa autëssa a riva, naturalment, travers a na poesìa dla famija – për nen dì dla rassa – che a l’é nen familiar e dëscorsiva, ma a l’é na continua rivelassion ëd corispondense spirituaj, che as sugerisso e a s’arciamo come ‘d sercc che an sl’eva un da l’àutr a nasso e a së slargo sensa fin, rivand, dal pèis concret dla pera che a-j rubata an drinta e la pura idealità dla circonferensa ùltima.
N’esempi, tra tanti. Ant «Ël Mas-ciòt», soa creatura, ël poeta a ved arvive un a un, surtend da la profondità dij ricòrd, ij vej ëd soa famija.
Ant la matinà seren-a («Lìbere, alegre, svice e ciaciarin-e / sul cioché reusa contra ‘l cel sbiavà / – coma toa carn dlicà / drinta la cun-a – / le róndole a sgarìo al di novel, / e mè cheur l’era pien ‘d canson divin-e / për ti, che it j’ere name, ninin bel!») ël papà as mangia con j’euj soa masnà.
Quand che improvis dal profond dël cheur – o dël temp – a-j nass la domanda:
«Ma qual dij nòstri vej, qual a sarà / a saludeme dai tò euj masnà?».
E la caden-a dle vite tramontà, ma nen mòrte, a torna a gropesse an soa cossiensa.
«Papà, che jer l’é andassne, an biautand, / a la pas dij sò Grand / …e ‘l tòch-e-tòch ëd soa cròssa a së smortava / che già ‘d sente për l’aria a në smijava / ël bruì còti dj’ale toe legere…
O cola da lë sguard trist ëd Madòna, / che mai l’é stame nòna, / brusà coma na fior…
O sever sorident pien d’indulgensa, / Grand, bel vej dai cavej bianch anelà / drit coma un fus ël còrp e la cossiensa…
O da la neuit dle pi lontan-e età d’àutri mòrt, che a l’han pì né nòm né fior / sla tomba dëmentià, / o che a speto, pugnà d’òss spatarà, / l’ùltim arciam ‘d Nosgnor…
qual dij mè Vej, gosse d’un fium ëd vita, / che a passa / e an sùssita e an chita / e as perd ant ël silensi dël passà, / a manda fin-a a mi ‘l salut dla rassa / con tò soris, masnà?»
Continuità dla vita, da mòrt an mòrt, continuità dla rassa, che a l’ha na soa ànima e un sò linguagi. Leitmotiv profond e largh ëd poesìa, che, naturalment, a pudìa mach esprimse an tonalità piemonteise: rispondensa necessaria tra la poesìa e l’ùnich sò linguagi che a peussa esprimla.
Pinin Pacòt | Musicalbrandé N. 23 | Stèmber 1964
Barnaba Pecco, angigné, a l’era nassù a Turin ai 16.5.1905, e a Turin a l’é mancà ai 18.10.1995. Soe euvre a son spatarà ansima vàire arviste piemontèisa. An volum a l’ha publicà An Toe man, Nosgnor! (1976) e E peui… j’arcòrd! (1992).


text:
La “Generacion YouPorn”, incí l'è staida soranominada la part de la popolacion que encœ la g'ha entrà i 10 e i 25 any. E no l'è un nom casual, perquè l'è la medema (çoè l'istessa) generacion que l'ha vist el desvilup de la tecnologia, de l'Ínternet e, oviament, del mercad de la pornografia.
26 set 2015
1 set 2015
La major part dei spagnœly la cred que Junts Pel Sí la decłararà l'independença
La major part dei spagnœly la cred que la Junts Pel Sí ("Ensema per el Sí", la prima candidatura catalana independentista de le pròssime eleccion, ndr) la tirarà enanç cond i sò płan e la decłararà l'independença de la Catalogna, end el cas que la lista unitària la guadegnes le eleccion del 27 de Setembre, segond un sondaj de la cadena SER elaborad de MyWord.
Iscriviti a: Post (Atom)


text:
Reintroducir l’asil tar ambassadas per salvar vitas
- Gievgia, 3.9.2015, 13:50
L'Agid svizzer als fugitivs e la Caritas pretendan da reintroducir l'asil tar ambassadas. Cun quest pass pudessian ins gidar d’avrir rutas da fugia segiras, uschia il pledader da l'Agid svizzer als fugitivs Stefan Frey.
Er il Cusseglier dals chantuns Peter Föhn da la PPS, il vice-president da la cumissiun da las instituziuns politicas, fiss avert per ina discussiun. Tenor el saja la reintroducziun da l'asil tar ambassadas dentant mo in tema, sch'ils pajais da l'UE fan il medem pass.
L'Agid als fugitivs perencunter pretenda che la Svizra giaja ordavant cun l'exempel. La pussaivladad d'inoltrar ina dumonda d'asil en ambassadas svizras a l'exteriur era vegnida abolida il 2013.
RR novitads 14:00


text:
La gastronomia de livel alt s’à dè apuntamënt tl’Alta Badia por le Chef’s Cup Südtirol 2009. Chësta ediziun s’à stlüt jö cun na cëna de gala, olache al é gnü trat ite 13.500,00€ por n fin de bëgnGastronomia - L’Alta Badia à ospité dai 18 ai 20 de jenà l’apuntamënt enogastronomich dl ann, le “Chef’s Cup Südtirol 2009”. La manifestaziun é gnüda promoiüda dai chef che se presentëia sot l’inom de “Dolo-mitics”: Norbert Niederkofler dl restorant St. Hubertus, Claudio Melis dl restorant “La Siriola” y Arturo Spicocchi dl restorant “La Stüa de Michil”. La scomenciadia à portè adöm i mius coghi taliagn y da foradecà, che à podü presentè na ćerćia de derzades rafinades. Le Chef’s Cup liëia l’Alta Badia y la Maremma, meton l’azënt sön le gran liam danter spëisa y teritore. Tröc é stà i apuntamënć daverć al publich.Chësta ediziun dl Chef’s Cup à metü man la domënia ai 18 da sëra, cun na cëna cujinada dai chef “Dolo-mitics”. La cëna é gnüda organisada tl restorant Hug’s Wine Bar pro l’hotel Rosa Alpina da San Ćiascian, olache i ghesć à podü ćiarćé vins desvalis; inant éra jüda cun na degustaziun de Armagnac, zigari y ciuchelada. Do cëna é la festa é jüda inant pro le Wine Bar Siriola, tres a San Ćiascian, olache al é gnü degustè licörs, distilać adöm a zigari.
Le lönesc da doman s’à i mius chef taliagn y da foradecà, aturs todësc sciöche Michael Mendel, Steffen Wink y Max Tidoff, mosorè te na gara de schi sön l’ultima pert dla Gran Risa. Gara che é gnüda davagnada dai chef Rudi Obauer (1.) y Karl Obauer (2.). Terzo é gnü Martin Sieberer. Sciöche déurapista por la gara àn podü odëi personaji cone-sciüs y campiuns da n iade: Much Mayr, Ivo Rudiferia, Ro-berto Erlacher, Mario Cipollini y la baronëssa Fiffi Von Thyssen.Inant éra jüda cun na degustaziun de vins dl’aziënda Monte del Frà y cun na pasta party tla sënta dl comitê de copa dl monn, sot al sëgn di cater punć cardinai. Cujiné à deplü coghi de hotì dl’Alta Badia (Nord), sciöche inće Maura Gosio, 1 stëra Michelin, dl resto-rant La Piazzetta di Ferno (VA, Vest) , spo i coghi dl con-sorz di restoranć dl radicchio trevisan (Ost) y le famojo chef Gennaro Espo-sito, 2 stëres, dl restorant Torre del Saracino (Süd).Da sëra s’à la manifestaziun spostè sön Piz La Ila, tl Club Moritzino por le “Tuscany Maremma Wine & Food”, cun chef de restoranć de livel alt y plü tert tl Murin a Corvara, por na vodka party.
Sport y devertimënt
N punt culminant de chësta ediziun dl Chef’s Cup é stada la mësa torona tignida le mertesc da doman. Le titul ê “Mangé bun ô dì mangé sann” y al é gnü baié dl liam danter la spëisa y nosc bëgnester. I chef é stà i protagonisć cun sües domandes al professur Mauro Defendente Febbrari, internist espert tles materies dl metabolism y nudriziun chimica. Le pröm intervënt é gnü fat dal chef Norbert Niederkofler: “I messun jì inant ćiaran zeruch, scovrin indô les saus autentiches liades al’infanzia”. Por Claudio Melis él important da valorisé la ćiasadafüch de livel alt; Arturo Spicocchi à baié dl’importanza danter la tradiziun y la cualité, döes componëntes che taca tóch adöm.
Mangé bun ô dì mangé sann
La “Chef’s Cup 2009 Südtirol” s’à stlüt jö le mertesc sëra ai 20 de jenà cun la gran cëna de gala tl restorant St.Hubertus a San Ćiascian, arjignada ca da na ligna de chef che po mostrè sö les famojes stëres Michelin (indöt 12). Danter i coghi inće Giovanni D’Amato dl restorant il Rigoletto da Reggiolo (2 stëres), Andrea Berton dl restorant Trussardi Alla Scala da Milano (2 stëres), Jean-André Charial dl restorant Relais Chateaux “L’Oustau de Baumaniere“ de Baux-de-Provence (2 stëres), Valeria Piccini dl restorant da Caino da Montemerano (GR) (2 stëres), Giancarlo Morelli dl Osteria del Pomiroeu (1 stëra), Norbert Niederkofler dl restorant St.Hubertus da San Ciascian (2 stëres), Claudio Melis dl restorant La Siriola da San Ciascian (1 stëra) y Arturo Spicocchi dl restorant La Stüa de Michil da Corvara (1 stëra). Ala cëna de gala podô tó pert düć. Da paié êl le prisc de 250,00€, che gnô ortié en bene-fiziënza. Indöt él gnü trat ite chi 13.500,00€. Na pert di scioldi ti é jüda ala Costa Family Foundation dla familia Costa da Corvara, che dëida i profugs dl Tibet. Na pert ti é jüda ala LAB, por sostignì l’ospedal pediatich Santobono Pausilipon.Manfred Canins, diretur dl’Assoziaziun Turistica Badia mostra sodesfaziun por l’iniziativa: “La Chef’s Cup Südtirol é deventada öna dles plü gran manifesta-ziuns dl’Alta Badia. L’evënt rapresentëia bun la regiun y porta dant al miù ći che l’Alta Badia po i ofrì ai sciori dal punt de odüda di restoranć y dla buna ćiasadafüch: sides ti restoranć da stëres co inće tles üties, zënza desmentié la buna spëisa da paur. I ùn inće albü n gran suzes mediatich. Tröc jornalisć é rovà adalerch por chësta gran manifestaziun, sciöche le TG1 dla RAI, l’ARD Brisant y d’atri”, stlüj jö Manfred Canins. (Test: Concetta Bonaldi, Fotos: Freddy Planinschek)
De gran inoms pro la cëna de gala
http://www.lauscdiladins.com/Content/Detail.aspx?CID=10066&AID=11145


text:
Senat american refusa reglas pli severas per armas
- Mardi, 21.6.2016, 6:36
Suenter l'attentant en in club d'omosexuals ad Orlando en ils Stadis Unids ha il senat american refusà pliras propostas per rinforzar il dretg d'armas. Las novas leschas han vulì evitar che persunas che stattan sin ina glista da terror u da scumond da sgol pon cumprar armas.
Tut en tut èsi vegnì votà uschia davart 4 propostas. Tuttas han però manchentà la maioritad en il senat che vegn dominà dals republicans. Democrats e republicans han mintgamai preschentà agens sbozs.
Avant in'emna ha l'attentader d'Orlando sajettà giu 49 persunas e blessà 53.
RR novitads 06:00


text:
SRF dastga salvar sia scursanida
- Glindesdi, 2.3.2015, 15:25
La dispita pervi da la scursanida SRF è a fin. Radio e televisiun svizra e l'associaziun da detaglists Swiss Retail Federation han terminà lur dispita giuridica pervi dal diever dal num SRF, sco las 2 partidas scrivan.
Davart il cuntegn da l’enclegientscha datti ina cunvegna da discreziun. Sco i para dastga Radio e televisiun svizra salvar sia scursanida, il logo da SRF cumpara sin la communicaziun da medias. Sin la communicaziun da la Swiss Retail Federation percunter manca la scursanida.
RR novitads 16:00


text:
Genevra: procura publica avra ulteriura procedura penala
- Sonda, 12.12.2015, 16:20
Suenter l’arrestaziun da duas persunas a Genevra il venderdi ha la procura publica avert in'ulteriura procedura penala. Las persunas vegnan suspectadas d’avair producì, zuppà e distribuì material explosiv e gas toxic.
Ils dus suspectads eran vegnids arrestads il venderdi en la regiun da Genevra e sa chattan actualmain en arrest d’inquisiziun. Ad els vegnì renfatschà d’aviar violà la lescha federala che scumondan gruppaziuns sco «Al-Kaida» ed il «Stadi Islamic».
Dapli mesiras da segirezza a Genevra
Or d’in privel nunprecis saja daventà in concret, uschia il Departament per segirezza ed economia. En consequenza aveva la procura publica avert ina procedura penala cunter nunenconuschent pervi dal suspect d’avair sustegnì in’organisaziun criminala. Tenor la presidenta federala Sommaruga avevan las autoritads federalas survegnì in’indicaziun d’autoritads da l’exteriur.
RR novitads 16:00


text:
Inscripziuns publicas avessan d'esser en rumantsch
- Actualisà Mesemna, 15.6.2016, 6:13
Dapi 20 onns datti ina reglamentaziun da lingua en Engiadina Bassa. Quella definescha il rumantsch sco lingua uffiziala da las vischnancas da Zernez fin Tschlin. In sguard per las giassas da Scuol mussa che betg tuts sa tegnan vi da las directivas.
La «reglamentaziun da la lingua ufficiala in Engiadina Bassa» è ina cunvegna intercommunala davart il diever dal rumantsch. Radunanzas vegnan manadas per rumantsch, l’administraziun succeda da princip per rumantsch, las scolas èn rumantschas ed era inscripziuns publicas ston esser rumantschas.
Questa cunvegna è vegnida suttascritta il schaner 1996 e vala fin ils 31 december 2015. Ella sa prolunghescha automaticamain per 5 onns, sch'ella na vegn betg desditga almain in onn avant d’ina da las vischnancas. Quai n’è betg capità. Teoreticamain è la reglamentaziun anc en funcziun fin il 2020.
Dal tut na vegn betg suandada la reglamentaziun. Pliras inscripziuns publicas èn tudestgas. Las autoritads communalas èn conscientas da quai. Causa la fusiun communala avevan els autras prioritads che da controllar inscripziuns. Il president communal, Christian Fanzun, empermetta, ch'inscripziuns che cuntrafan a la reglamentaziun vegnan a stuair vegnir midadas.
RR Actualitad 08:00


text:
4 tonnas material – era avunda tricots da reserva
- Mardi, 21.6.2016, 5:55
La squadra naziunala ha prendì cun ella passa quatter tonnas material al campiunadi europeic en Frantscha. Tranter auter in mantun vestgadira per ils giugaders, lura er ballas, chalzers ed obstachels per il trenament.
Per il mument èn ils tricots da reserva ils pli dumandads. Durant las trais partidas da gruppa tar quest champiunadi d’Europa èn sis tricots da giugaders svizzers vegnids stgarpads. Il responsabel da material da la naziunala ha uschia ils mauns plains da far cun ils tricots.
L'um da material da la naziunala, quai è Silvio Rudolf. El è l'um per tut las dumondas. Sche necessari scursanescha o cusa el sez la vestgadira dals giugaders. Per el sa il turnier ir anc ditg cun tanta rauba.


text:
Carcassonne
Carcassonne l'è 'na cità de la Frància meridiunàla, sitüàda endela regiù Languedoc-Roussillon. L'è 'l capolöch de l'arrondissement de Carcassonne e capolöch de quàter cantù. L'è prefetüra del dipartimènt de l'Aude.
El g'ha 'na popolasiù de 47 268 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 65,08 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 81 méter a 'na altèsa màsima de 250 méter söl leèl del mar. Carcassonne la se tróa endèla piàna del fiöm Aude 'ntra du grancc as de cumunicasiù che coléga l'Atlàntich col Mar Mediteràneo e 'l Massif central coi Pirenèi.
L'è cunusìda en töt el mónt per la citadèla medievàla furtificàda (la cité), patremóne de l'UNESCO del 1997, amò conservàda bé e 'n sèrte parcc recostrüìda come che l'éra alùra.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Carcassonne l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Mudel:Demografia/Carcassonne (FR-11)
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Aldedaincö é la previdënza privata importanta sciöche mai:
Ara se trata dla metüda al sigü de nos instësc y dla familia, dl’ istruziun di mituns, dl finanziamënt di soms dla vita y dl mantegnimënt dl livel de vita ince plü inant tl tëmp.
Le standard de vita dla familia é basé sön le davagn dal laur. Sce al toma demez na porsona che davagna a gauja de rajuns de sanité o de n inzidënt, spo ti falel ala familia na fontana finanziara y le standard de vita usual é al prigo. Intratan la consulënza Raiffeisen vëgnel traté chisc risc’:
-proteziun dl’esistënza personala
-proteziun dles porsones romagnüdes zoruch
-proteziun dla sanité
-proteziun dla proprieté


text:
Portobuffolè
Portobuffolè [1] (ma, segont en quach autorévol disiunàre online, apò Portobuffolé[2]; en vèneto: Portobufołè) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Treviso.
El g'ha 792 abitàncc (dàto del Dicember 2013[3]), condena superfìce de 5,0 km² e 'na densità de popolasiù de 158 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Gaiarine, Mansuè e co la pruvìncia de Pordenone (cümü de Brugnera e Prata di Pordenone).
El cèntro comünàl el se tróa sö giü dei póch tòch de tèra de la Pruvìncia de Treviso sö la spónda mansìna de la Livènsa, che per en ciapèl del sò percórs la sègna envéce el cunfì col Friuli. L'urìgin del paés l'è ligàda a 'n pórt flüviàl nasìt a ridòs de 'na cürva a gombèt de chèsto fiöm, ma 'l prim nùcleo abitàt par che 'l sàpe stat piötòst chèla che adès l'è la frasiù de Settimo, ciamàda Septimum de Liquentia en época romàna perchè l'ìa 'n vilàgio rüràl nasìt a sèt mìglia de la cità de Opitergium (la Odèrso del dé d'encö). El teretóre del cümü el töl dét apò a le frasiù de Faè e Ronche.
El paés de Portobuffolè l'è Bandiéra Aràncio del Touring Club Italià, de vizità gh'è la Pórta Friuli e 'l Dòm dedicàt ai Sancc Marco evangelista e Prosdocimo vèscof. La paròchia la fà part de la Diòcezi de Vitòrio Vèneto.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ ISTAT - Elenco dei codici statistici e delle denominazioni delle unità territoriali
- ↑ www.dipionline.it
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Cod (arnes)
La cod (variant: coved, coeud, coda; in d'on quei sit a l'è el cod) l'è on arnes doperaa per filà i lamm (per esmpi ranz e folcett).
La denominazion la tira denter arnes de tipo e foeusgia diferent, faa soratutt de prej abrasiv de origin natural o sintetega, doperaa per filà lamm e alter ferr per tajà. A segonda del sò material, i cod poeuden vess doperaa sutt, o bagnaa con l’aqua o lubrificaa con l’oeuli: in quell cas chì vegnen ciamaa “cod a oeuli”.
Per antonomasia a l’è ‘l tocchellin de preja de forma piatta e on poo slongada, bombada ai lati e fusellada ai vertes, che ‘l ranzador el dopera per filà (codà) la lama de la ranza. Poeuden vess codaa anca alter arnes, compagn de la folc, i forchett, cortei, i restei e via inscì.
Per vess doperada polido, e codà mej, la cod la gh’ha semper nettada e bagnada: per ‘sta reson el ranzador la tegn semper dent a on astusc pien de aqua, che certi voeult l’è messedada con asee, saa o alter aditiv. L’astusc el se ciama codee, e ‘l ranzador le porta lazzaa o penduu a la cintura. Per tegnì ferma la cod e fà minga colà l’aqua, i ranzador eren usaa mettegh dent anca on mazzett de erba.
A segonda del tipo de preja doperaa, la cod la pò vess ciamada dura o dolza, e la pò servì per lavorà diferent. In de la Svizzera italiana, per esempi, i cod dolz eren impiegaa per codà i ranz coi lamm gross e dur, intant che i cod dur serviven per molà i lamm suttil.
Vun di sit pussee important per la produzion de cod a l’era Pradalonga, in de la Val Seriana.
El nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La parolla cod la vegn del latin cōtis, con l'istess significaa. El nomm el ven doperaa anca in italian (cote), piemontes (cov), forlan (côt), sardegnoeu (goda) e romanc (cut).
La variant coeud l'è doperada in certi zonn del Luganes e Varesott, compagn de Vernaa e Marchiroeu.
La variant coved l'è tipega del Mendrisiott e de certi zonn del Comasch, compagn de Cernobbi.
Bibliografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- VSI - Vocabolario dei dialetti della Svizzera Italiana, Centro di dialettologia ed etnografia, Belinzona-Lugan, 1956-...


text:
Burghêda
Artécol in dialèt arzân
Cun burghêda (borgata in italiân) a 's intènd un gróp ed cà dimòndi céch, in prâtica în sèimper pôchi cà, cun 'na cunuméia fâta insém a l'agricultûra[1]. Al significhêt ed la parôla l'é quêşi cumpâgn a l'inglèiş hamlet e al francèiş hameau[2]
In Itâlia
La burghêda in Itâlia, ânca se mìa bèin precişêda da 'na lèg, la rapreşèinta al valōr ménim ch' al vîn druvê per sgnêr un pôst abitê (ed mēno a gh' în sōl al cà sparpagnêdi); ind al dêr al nòm a i pôst ( strêdi, sitê, véi, piâsi e vìa acsé) l'é dal vôlti sgnêda cme località e an n' é quêşi mai sgnêda da un cartèl stradêl. Da pôch, "'burghêda" l'à ciapê ânca al significhêt ed gróp ed cà ed la periferéia ed la sitê, in môd particulêr dôp ch' în stêdi butêdi zò dal cà popolêri o int al tentatîv ed fêr di quartēr pió dignitōş[3]In Êlt Adige cun "burghêda" a 's intènd un cèinter abitê pió impurtânt dal Cmûn.
In Rumanéia
In Rumanéia i gróp ed pôchi cà în ciamê cătunuri (singulêr: cătun) e în cunsiderê da la lèg vilâg e més int al stèsi statéstichi. In sèimper sgnê da un cartèl e a fân pêrt 'd un Cmûn.
In Inghiltèra
In inghiltèra j hamlets în arcgnusû da la lèg e dichiarê da la Cēşa cme un vilâg o gróp ed cà sèinsa 'na cēşa e dòunca al fà pêrt ed la parôchia ed n'êter vilâg o 'd n' êtra sitadèina.
Materiêl pr'andêregh in fònda
(manca):
- ↑ G.Devoto; G.C.Oli, Dizionario della lingua italiana, Firenze, Le Monnier, 1971.
- ↑ H.J.de Blij, Geografia umana. Cultura, società, spazio, Bologna, Zanichelli, 1994.
(In la tradusiòun in italiân a vîn druvê, in môd e-şbaliê, "bōregh" invēci ed burghêda per tradór "hamlet").
- ↑ Giacomo Devoto; Gian Carlo Oli, Dizionario della lingua italiana, Firenze,
Le Monnier, 1971:"... tale è il caso delle borgate di Roma "
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da Borgata trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
Farma e chemia han marcà ils exports
- Mardi, 21.6.2016, 9:41
L'economia svizra ha exportà dapli il matg, quai per la 5avla giada en seria. Il resultat saja surtut influenzà dals pretschs da medicaments ch`èn creschids, communitgescha l'Administraziun federala da duana. En total è vegnì exportà rauba en ina valita da 17,3 milliardas francs.
La valur dals products chemic-farmazeutics ch'èn vegnids exportads è creschida per passa 22% cumpareglià cun l'onn avant. Cunquai che l'industria da farmazia è lunsch ora la pli impurtanta pitga da l'industria d'export ha l'effect dal pretsch er influenzà il resultat total. Cumpareglià cun l'avrigl èn ils exports creschids per 0,3%.
Ils imports èn s'augmentads il matg sin 13,5 milliardas francs. Cumpareglià cun il matg d'avant in onn è quai in plus da 5,5%.
RR novitads 09:00


text:
Da Corina Gustin - Corsin Biert quinta da seis proget da cour; ün incumperabel retreat da Tai Chi, Shaolin Kung Fu e Qui Gong immez las alps Svizras. Ils prüms...
Da Corina Gustin - Arno Camenisch quinta da seis cudesch "Die Launen des Tages" e perche ch'el ha adüna oura las antennas. In teis nouv cudesch "Die Launen des Tages" quintast istorgias...
Da Benedetto Vigne - L’ultim album da Pascal Gamboni e Rees Coray, è ina capolavur El saja il Bob Dylan sursilvan, ha manegià dacurt in ami musicant ed artist, circumscrivend Pascal...
Cun quels treis cavazins descriva la cantautura Ursina Giger sezza sia musica. Ella fagess mai musica da Heavy Metal e luvrass era mai sin banca. Sch'ella fuss buca daventada musicista,...
Dad Fadrina Hofmann - Avair ün nom ester nun es uschè simpel in Svizra. Gnanca in Engiadina. Gnanca sch’el tuna melodius. Il bap da meis uffants deriva da Havanna ed el porta...
Dad Uolf Candrian (Giuru) - Sco cudisch cul tetel «Der Rätoromane» e mi’autobiografia aunc buca realisada sut bratsch, ni meglier getg el tgau, sun jeu ius gliendisgis suenter la davosa...
Da Corina Gustin - Fingià da mat d'eira Roland fascinà da gronds musicists e sömgiaiva da dvantar eir el ün dad els. Intant viva el seis sömi. Sco part masculina...
Da Romana Ganzoni - Uossa suna rivats a Landquart. Il figl da 12 ons dumonda a la mamma, scha quist „village“ plain roba plü bunmarchada, plain marcas, plain „labels“, plain prodots...


text:
Questo articolo è già stato letto 30188 volte!
No l’é giust, ampò ma la é coscita. Chela di 1200 bec zenza mus e zenza storia che mor vigni ora tel mond l’é na mort dalonc, che stenta a ne tocèr l cher desche na mort che sention vejina, de zachei che cognoscion, o che podessa sozeder ence a nos, a nosc fi o fia.
Per chest canche se à slarià fora la burta neva che la vitima numer 129 di fac tragiches de Paris, l’ùltima recognosciuda de 89 (fin ades) vitimes del “Bataclan”, l’é Valeria Solesin, la ferida te mie cher é doventèda più fona. No l’é più demò l’aric tel veder a che livel de “des-umanità” che l’é ruà i omegn, l’é l dolor cruf tel pissèr a chi eies piens de speranza che se à serà per semper.
Valeria Solesin, la soula vitima talièna de chela sera de atentac, l’era na joena de 28 egn da Unejia e la era n muie vejina a noscia region.
Valeria aea studià soziologìa a Trent, te chi egn l’aea ence tout pèrt desche volontèra al Grop Emergency de Trent, che ansera l’à postà su facebook la foto de grop fata acà vèlch an con Valeria, en segn de speranza. Dò la conferma de sia mort, l recort con paroles pienes de comozion é ruà da Gino Strada e da sia fia Cecilia, presidenta de Emergency.
Valeria se aea dat jù ence per didèr i zenza cèsa, i “clochard”, coche i vegn chiamé te chela Paris olache la stajea da cater egn, empegnèda te n dotorat de enrescida. Na tousa de gran cher e cef, zitadina del mond piena de speranzes e ensomesc.
En vender sera, con so morojo, l trentin Andrea Ravagnani da Dro, e con etres amisc la era al Bataclan per se goder n conzert, na sera de musega. La bestialità di omegn à destudà sia vita, sia speranzes e la lum de si eies, l’à fermà si cher, sie davegnir e si ensomesc.
Gé é na fia che à 2 egn manco che Valeria, che l’à studià a soziologìa a Trent e l’à studià e stat a Unejia, l’à fat la volontèra con Emergency e la se à dat jù per i zenza cèsa. La é zitadina del mond, ades empegnèda te n projet de volontariat per la pèsc te l’Albania. E l’à ti eies la medema lum che à i eies de Valeria. Fosc per chest mie cher à padì per la vitimes de la violenza des-umana, per cheles de Paris desche per cheles de la Siria, de l’Afghanistan e de Beirut. Ma ades l pianc per Valeria.
(Lucia Gross) La Usc di Ladins
Valeria Solesin, la ragazza italiana morta a Parigi il 13 novembre nell’attacco terroristico al teatro Bataclan, ha fatto parte dell’organizzazione umanitaria Emergency. La sua partecipazione come volontaria risale agli anni degli studi universitari a Trento nella facoltà di Sociologia. Domenica mattina, una delle responsabili di Emergency, Cecilia Strada, ha postato sulla sua pagina Facebook una foto di gruppo scattata a Trento qualche anno fa.


text:
Contract d'emprendissadi, Rapport da furmaziun
Il contract d'emprendissadi sco formular interactiv
Il formular interactiv è adattà per emplenir e per stampar il contract d'emprendissadi sco er per al arcunar sco exemplar da cumprova electronic entaifer l'administraziun da l'agen manaschi.
Formular da PDF
Infurmaziun: Il formular da PDF emplenì po er vegnir arcunà. Nus recumandain da duvrar la versiun da PDF.
Contract d'emprendissadi sco formular da PDF (569 KB)
Formular da word
Infurmaziun: Il formular da word è vegnì fatg en la versiun da word 97-2003. Sche Vus duvrais ina versiun da word pli actuala, sto il document vegnir arcunà en il modus da cumpatibilitad per ch'il cuntegn vegnia mussà en moda correcta.


text:
Tribunal federal decida en favur da purtar faziel da chau
- Venderdi, 11.12.2015, 13:52
Durant plirs onns ha in toc taila procurà per ina dispita giuridica en il chantun da Son Gagl. Ina giuvna da cardientscha muslima vuleva ir a scola cun in faziel da chau. Suenter pliras sentenzias da la preinstanza ha il Tribunal federal oz decis: il scumond da faziel da chau n’è betg lubì.
En rom d’ina consultaziun publica ha il Tribunal decis oz avant mezdi, ch’i è lubì da purtar in faziel da chau durant l’instrucziun.
Decisiun è stada clera
Tenor la dretgira blessa il scumond la libertad religiusa a moda sproporziunada. La decisiun è vegnida prendida cun 4 cunter 1 vusch. Adumbatten aveva il derschader inferiur insistì, che leschas stoppian valair per tuts e ch’i ha duess betg dar excepziuns – era betg pervi da motivs religius. La maioritad n’ha betg vis ina raschun per in scumond da faziel da chau per scolaras en scolas publicas.
Be in privel concret per la pasch religiusa u motivs da segirezza possian excepziunalmain giustifitgar in scumond da faziel da chau, uschia il Tribunal federal.
Las reacziuns sin la decisiun èn differentas
Las organisaziuns da l'islam en Svizra beneventan la decisiun. In scumond da purtar faziel saja ina limitaziun da la libertad da cretta e da religiun. La vischnanca da scola pertutgada a Sankt Margrethen en il chantun Son Gagl deplorescha percunter che l'integraziun daventia pli difficila.
RR novitads 14:00 / 17:00


text:
Tge televisiun cumprar?
- Mesemna, 14.1.2015, 11:15
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 14.1.2015, 11:15, RTR
LCD, LED, OLED e Plasma. Quai èn differentas sorts televisiuns chins po cumprar ozendi. Er la grondezza e las funcziuns opziunalas ston ins resguardar avant cumprar ina nova televisiun. Nus avain discurri cun in tecnicher da RTR Radiotelevisiun Svizra Rumantscha. El ha pudì dar scleriment e forsa in zic orientaziun en las stizuns da televisiuns.
Tecnologia
Corsin Gadola cusseglia da cumprar ina televisiun cun LED. La qualitad saja la meglra. Las tecnologias da LCD e Plasma sajan gia passadas.
OLED è il successur da LED. Quella tecnologia empermetta anc in meglier maletg sin la televisiun. Cunquai che quai è insatge nov, na cusseglia Corsin Gadola betg da cumprar televisiuns cun OLED anc betg! La tecnologia stoppia anc madirar.
Grondezza e furma
Era sche la pli grondas televisiuns vesan ora fitg attractivas, na duajan ins betg cumprar la pli gronda televisiun chins chatta. La grondezza ideala per la stiva individuala chattan ins ora cun mesirar la distanza tranter televisiun e canapé, respectiv da là nua chins guarda il pli savens televisiun. Quella distanza duajan ins parter cun 3 ed il resultat duai esser la medema mesira sco la autezza da la televisiun.
E pertutgant la furma manegia Corsin Gadola mo, chi na fa betg differenza sin la qualitad. Ins duai cumprar quai che plascha il meglier. Pia televisiuns plattas u televisiuns curvada, Uschenumnadas «curved tvs».
Funcziuns opziunalas
Cunquai che linternet e la televisiun sa vegnan adina pli da strusch cusseglia Corsin Gadola da cumprar televisiuns cun in attatg dinternet integrà. Uschia pon ins nizzegiar la gronda purschida online adina pli e pli cun la televisiun, sco per exempel HBBTV.


text:
Cussegl naziunal rectifitgescha lescha d’abitaziuns secundaras
- Gievgia, 12.3.2015, 8:45
La lescha d'abitaziuns secundaras è rectifitgada. Il Cussegl naziunal ha liquidà las ultimas differenzas. Uschia è fixà nua e sut tge circumstanza ch'i astga anc vegnir construì abitaziuns da vacanzas.
Dapi l'entschatta dal 2013 vegn la lescha realisada sin fundament d'ina ordinaziun provisorica dal Cussegl federal. Ussa èn las reglas novas fixadas. Questas dattan a las passa 400 vischnancas pertutgadas dapli spazi d'agir per lubientschas da bajegiar.
Cura che la lescha va en vigur decida il Cussegl federal. La finamira saja sin l'entschatta dal 2016.
RR novitads 9.00


text:
Taxas directivas empè da taxas da promoziun
- Venderdi, 13.3.2015, 15:38, actualisà a las 17:47
Il cussegl federal vul introducir taxas directivas per la midada da l'energia a partir dal 2021. El ha avert la consultaziun davart in nov artitgel da constituziun.
L’artitgel fixescha che la confederaziun po incassar taxas da clima sin carburant ed electricitad.
En in'emprima fasa na vul il cussegl federal dentant betg inchargiar il carburant, pia benzin e diesel. Quai tenor il departament da finanzas. I saja numnadamain gia previs en il project davart il fond da vias in supplement da taglia sin petroli per 6 raps il liter.
La finamira da questas taxas da cuntanscher pli effizient e pli favuraivel las finamiras dal clima e da l'energia. Il retgav da las taxas duai vegnir redistribuì a la populaziun e l'economia.
Reacziuns maschadadas...
Las reacziuns sin las taxas directivas proponidas dal cussegl federal èn differentas: ils Verds, Verd-liberals, sco era la fundaziun svizra d'energia beneventan la consultaziun. La fundaziun insista dentant sin ina taxa supplementara sin il carburant.
Economiesuisse, la federaziun da las interpresas svizras, fa attent da resguardar il resultat da votaziun dal suveran ch'è s'exprimì cleramain encunter ina taglia sin energia.
L'uniun dals proprietaris da chasas è da l’opiniun che la midada d'energia vegnia fatga sin donn e cust dals locataris e possessurs da chasas.
RR novitads 15:00


text:
Oberösch
Oberösch a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Emmental, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 2.1 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 111 abitant.
El cumün de Oberösch al se tröva a una altitüden de 489 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Ersigen, Niederösch, Rumendingen, Utzenstorf.
Oberösch l'è sitüaa in sül Fiümm Ösch, a nord del paes de Burgdorf.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Oberösch l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 886 col nom de Osse. Püssee tard, in de l'ann 1310 l'è ciamaa col nom de Oeschge superioris.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]


text:
Cussegl federal duai reducir tschains minimal
- Dumengia, 22.3.2015, 11:05
Represchentants da las assicuranzas e da las partidas burgaisas vulan ch’il Cussegl federal sbassia il tschains minimal per daners da cassas da pensiun, quai da 1,75 sin almain 1%.
Sco quai ch’il schef da l’assicuranza Helvetia, Phillip Gmür, ha ditg a la gasetta «Schweiz am Sonntag» na correspundia il tschains actual betg pli a la realitad.
«Pudess dar in crash»
Er Alex Kuprecht, il Cusseglier dal chantun Sviz (PPS) ha ditg ch’i possia dar in crash sch’ils tschains na vegnian betg adattads.
Il Cussegl federal vegn a decider l’atun davart dal tschains minimal.


text:
Dapli publicitad per activitads da la Finma
- Mardi, 31.3.2015, 10:15
Il 2014 è la Surveglianza federala dals martgads da finanzas Finma cunzunt sa stentada da publitgar sias novas reglas e sias mesiras cunter responsabels.
Ella haja infurmà regularmain la publicitad, ha la Finma communitgà. Uschia veglia ella era agir preventiv.
Dapi il 2010 ha la Finma amplifitgà sia surveglianza direct tar las interpresas ed instituziuns, uschia sco quai ch’il Fond monetar internaziunal IWF ed era il Cussegl federal giavischan. L'onn passà ha ella fatg controllas tar 122 interpresas ed instituziuns.
RR novitads 10:00


text:
Tsipras vul cumpromiss betg per mintga pretsch
- Mardi, 31.3.2015, 10:25
Il primminister grec Alexis Tsipras vul cuntanscher in cumpromiss cun ils crediturs internaziunals. Dentant betg per mintga pretsch, sco quai ch'el ha ditg en il parlament ad Athen.
Tsipras ha affirmà da vulair terminar ils programs da spargn sco empermess en il cumbat electoral. Mo uschia possia l'economia grecca puspè prosperar.
Sia regenza saja pronta da far refurmas. Dentant na dastgian quellas betg manar a relaschadas massivas ed a reducziuns da paja. Da serrar ospitals ed universitads na vegnia er betg en dumonda.
RR novitads 07:00


text:
Punt dal Gall - lavurs spectacularas
- Venderdi, 17.6.2016, 15:46
Perquai ch'il lai da fermada na po betg vegnir svidà han las Ovras electricas d'Engiadina (OEE) stuì chattar in'autra via per sanar ils indrizs tecnics che han entant 45 onns. Ina metoda da sfunsar nuncunvenziunala è la schliaziun. Ina metoda chara e colliada cun fitg blera lavur ed organisaziun.
Las lavurs da preparaziun per il project spectacular han cumenzà il mais da matg. In consorzi da trais firmas ha bajegià si ina plattafurma speziala. Là sa chattan lura ils containers cun las chombras da cumpressiun per ils sfunsaders ed ils biros per l'entira squadra accumpagnanta. Ils custs totals per la sanaziun muntan a 24,5 milliuns francs.
In mais sut pressiun permanenta
Per pudair lavurar radund 110 meters sut la surfatscha da l'aua ston ils sfunsaders viver in mais permanentamain sut ina pressiun da 10 bar. Il zercladur ed il settember lavuran els davent dad ina plattafurma speziala. A la fin da las lavurs ston ils sfunsaders far tras ina fasa da decumpressiun da 5 dis per pudair sortir da la chombra da cumpressiun.
Fatgs davart la plattafurma sin il lai da fermada
- 51 elements
- in element paisa 5 tonnas
- vegnan per gronda part da la Frantscha
RR actualitad 17:00


text:
Lumagna
Lumagna o anca Lumogna (nom ufizial in italian Lomagna in Italian) al è un cumün ch'al sa tröa in da la Pruvincia da Lecch. Al gh'ha 4 935 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 3,9 km² e ona densità de 1 265 ab./km².
I sò abitant i g'hann la scurmagna da tirasassét.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Lumagna l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Varéna
Varenna (istess in Italian; parnonzia local: [va'rena]) l'è on comun de la Provincia de Lecch che 'l cunta 786 abitant (dàto del Dic 2015 [1]). El gh'ha ona superfis de 11,22 km² e 'na densità de 70 ab./km².
La se troeuva in sul Lagh de Comm e denanz a Belas (gh'è on batell che je collega). L'è chì che l'è nassuu el famos industrial Giovann Battista Pirelli (1848-1932).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è stada nominada per la prima voeulta in del 769, e l'è cognossuda tant 'me on paes de pescador.
Ai temp di Comun la s'era leada con Milan, e per quest a l'è stada trada giò di Comasch in del 1126. Quand in del 1169 l'è capitaa l'istess a quei de l'Isola Comasina, quei de Varenna hann ospitaa i abitant de quell paes.
Quei là hinn andaa a viv in d'on quartier che 'l s'è ciamaa Insula Nova, nomm che despoeu a l'è passaa a tutt el borgh, che l'è 'gnuu vun di pussee ricch del lagh. Anmò al dì d'incoeu la ven fada ona celebrazion de l'esodo di comasitt e del rivà sò de lor a Varenna, el sabet e la domenega de la settemana de San Giovann (24 de giugn). In quella occasion chì el lagh el ven lumaa de on fracch de lumitt ciamaa lumaghitt.
Anca se la se troeuva dent a la Diocesi de Milan, a Varenna la messa la se fa col rito roman.
Evoluzion demografica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Varéna l'è mustraa in de la tabela chi desutta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Abcasia
L' Abcasia (AҧcHы/Apsny in abcas; Aбxaзия/Abchazija in russ; აფხაზეთი/Apkhazeti in georgian) l'è on paes de l'Asia, cont on status minga ciar. Per i Georgian e per la pupart di statt del mond la saria ona region de la Georgia, anca se cont on'autonomia bella granda; inveci lee, insema a la Russia e a on quai alter paes, la dis de vess on statt indipendent.
Se inscì el fuss, el confinaria con la Russia, la Georgia e 'l Mar Negher. La soa capital a l'è, in ogni cas, Sukhumi. In del paes ghe viven 242.862 personn.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Abcasia l'è semper vivuda sotta l'influenza georgiana e russa. In del 1992, a la fin de l'URSS, l'Abcasia la s'è deciarada indipendenta; per quest a gh'è stada ona guerra fina al 1993, che l'ha viduu el genocidi di georgian che viveven in la region.
Al dì d'incoeu, anca se quasi nissun ghe recognoss l'indipendenza, l'Abcasia la viv come se la fuss libera.
Organizzazion politega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Abcasia (nomm offizial: AҧcHы AҳәыHҭқappa/Apsny Ahwyntkarra) a l'è ona repubblega.
El president a l'è Aleksandr Ankvab (del 2011).
El primm minister a l'è Leonid Lakerbaia (del 2011).


text:
SBB serra vinavant spurtegls
- Dumengia, 29.3.2015, 6:26
Las viafiers federalas svizras vulan spargnar custs e stritgan perquai persunal e spurtegls l'onn che vegn, quai ha ditg il president dal cussegl d'aministraziun Ulrich Gygi envers la "SonntagsZeitung".
Cifras concretas n'ha el però betg numnà. Ils ultims 10 onns ha la SBB serrà bunamain 100 spurtegls. Ozendi vegn sulet anc 1 da 4 bigliets cumprà al spurtegl. La vendita online è creschida l'onn passà per 18%. La SBB pretenda plinavant dapli daners da la Confederaziun per mantegnair e schlargiar sia infrastructura.
RR novitads 07:00


text:
Armada duai sustegnair WEF 2016-2018
- Mesemna, 25.2.2015, 10:52
L'armada svizra duai er vinavant sustegnair ils inscunters annuals dal Forum mundial d'economia WEF a Tavau. Il Cussegl federal ha decis d'engaschar enfin 5’000 commembers da l'armada per quest intent.
L’engaschi duai esser garantì en il chantun Grischun durant ils proxims 3 onns. Tar l’engaschi da l’armada vai oravant tut per prestaziuns en il sectur da protecziun d’objects e persunas, per defender la suveranitad aviatica e per la segirtad en il spazi d’aria. Latiers vegniss anc sustegn tar la logistica.
La proposta dal Cussegl federal sto dentant anc vegnir approvada dal parlament.
RR novitads 11:30


text:
Il Cussegl dals chantuns vul tractar la strategia d’energia
- Mardi, 22.9.2015, 5:50, actualisà a las 8:43
Il Cussegl dals chantuns ha decidì da cumenzar la discussiun davart la strategia d’energia, quai cunter sulet 2 vuschs or da la retscha da la PPS.
Per ils blers commembers dal Cussegl dals chantuns èsi cler, che la midada sin il sectur d’energia è inevitabla. Ma gia en la debatta d’entrada èsi sa mussà ch’ils detagls dattan anc bler da discutar.
Sco emprim ha il Cussegl dals chantuns decidì da sbassar las finamiras per schlargiar la producziun d'energia regenerabla. La maioritad ha fatg quai en vista a decisiuns che duain anc succeder: la cumissiun predeliberanta vul limitar il temp ch'energia regenerabla vegn promovida, ed ella vul reservar 0,2 raps per ovras idraulicas existentas.
Il Cussegl federal aveva decidì suenter la catastrofa a Fukushima en il Giapun, da realisar la midada sin il sectur d’energia. Previs è a lunga vista da serrar las ovras atomaras en Svizra e da producir sulet energia regenerabla.
RR Novitads 06:00


text:
Bus da Cuira ha transportà pli paucs passagiers il 2015
- Gievgia, 16.6.2016, 10:52
Radund 9 milliuns passaschiers ha il Bus da Cuira transportà l'onn 2015. Quai èn 2,4% pli paucs che l'onn avant. La svieuta è creschida levamain sin 22,7 milliuns francs, il gudogn è sa reducì da 68'000 francs l'onn 2014 sin bun 14'000 francs l'onn 2015.
Il motiv per il minus da passagiers è il turissem en Engiadin'Ota. Quai ha il directur dal Bus da Cuira, Alfred Janka, declerà a la conferenza da medias annuala.
Cunquai che pli paucs turists han fatg vacanzas en Engiadin'Ota l'onn 2015 èn era pli paucas persunas idas cun l'Engadin Bus. Uschia han 4,4% damain passagiers duvrà l'Engadin Bus en Engiadin'Ota.
Era a Cuira hai dentant dà in minus dad 1,5%, quai pervi da l'enviern miaivel.
Sguard enavant
Per ils proxims onns ha il cussegl administrativ sviluppà enavant la strategia da l'interpresa. Uschia vul l’interpresa daventar anc pli fitg in'interpresa da servetsch, modernisar sia flotta cun bus pli ecologics e sa sviluppar enavant cun la digitalisaziun.
En quest connex duai quai dar enfin il pli tard il december in nov sistem da direcziun per passagiers. Quels duain vegnir infurmads en temp real sur da partenzas, colliaziuns e retards e quai uschia bain online sco era en ils bus, a las fermativas ed a las staziuns.
Tenor Erwin Rutishauser, il president dal cussegl administrativ, saja il Bus da Cuira era avert da schlargiar ses intschess. Quai surtut sch’i avess da dar ina pussaivladad en la regiun da la Val dal Rain da Cuira.
20 onns Bus da Cuira
L’onn 1995 è l’interpresa vegnida fundada, l’onn 1999 è lura l’Engadin Bus vegnida tiers. Quest onn festivescha l’interpresa ses giubileum da 20 onns, quai tranter auter cun ina campagna da reclama nostalgica.
En il center stattan slogans sco «Dapi 20 onns ta manain nus sch’i plova» e graficas ch’illustreschan quai. Da vesair la campagna èsi tranter auter sin ils bus a Cuira ed en Engiadin'Ota.
RR novitads 12:00


text:
Schleswig-Holstein
El Schleswig-Holstein (en danés: Slesvig-Holsten; en frizù: Slaswik-Holstiinj; en bàss todèsch: Sleswig-Holsteen) l'è giü dei sédes Länder de la Repüblica Federàl de Germania. L'è sitüàt endèla Germània setentriunàla. al cunfì co la Danimarca. Al sud l'è tacàt al Land de Ambùrgo e a la Basa Sasònia, a sudèst l'è tacàt al Meclembùrgo-Pomerània Anteriùra.
La capital del Land l'è la cità de Kiel. Ótre cità 'mportànte i è: Lübèca, Flensburg e Neumünster.
Geografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Schleswig-Holstein l'è l'ünech dei Länder de la Germània a éser bagnàt de du mar el Mar del Nord a òvest e 'l Mar Bàltich a èst. El fiöm piö 'mportànte l'è l'Elba (en todèsch: die Elbe), che 'l vé a furmà 'n cunfì natüràl a sudòvest.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statistische Ämter des Bundes und der Länder
- ↑ Arbeitslosenquoten im September 2010 - Länder und Kreise. In: arbeitsagentur.de. Bundesagentur für Arbeit, abgerufen am 30. Setèmber 2010.


text:
San Murezzan prevesa deficit da radund 6 miliuns francs
- Mesemna, 9.12.2015, 16:45
La radunanza communala di gea al budget 2016 e lascha il pe da taglia sin 60%
La radunanza communala da San Murezzan ha ditg gea cun gronda majoritad al preventiv da la vischnanca per l'onn 2016. Quel prevesa in deficit da radund 6 miliuns francs tar entradas da radund 81 miliuns francs e sortidas da radund 87 miliuns francs. Il pe da taglia resta sin 60% da la taglia chantunala.
La proposta dal cussegl communal da laschar examinar la situaziun finanziala ed in eventual potenzial da spargn da la vischnanca dad in post extern ha la radunanza communala dentant refusà.


text:
Mesadad dal 12-avel tschientaner: San Jon a Müstair daventa ina claustra per mungias
Muntgs van davent e mungias vegnan
Uvestg Egino ha surlaschà l'onn 1163 sia residenza al giuven convent da soras ed ha sa laschà construir nord da la Tur Planta in palas (ina sala represchentativa) inclusiv edifizis accessoris. Quest fatg sco er la scuverta d'in pitschen zain dal 12-avel tschientaner cun l'inscripziun
+ DVLCEM [·DAT S]ONUM · VENIAT · PIA · TVRBA · SORORUM
„Cur ch'el dat in sun dultsch, vegnia natiers la fulla pia da las soras.“
dattan perditga ch'enturn 1150 entran mungias en la claustra e ch'ils muntgs van davent. Dapi quella giada vivan qua soras benedictinas en il ritmus reglà dal „ora et labora et lege“.
Frescos novs en la baselgia claustrala
Cun l'arriv da las mungias datti er novas picturas en il chor da la baselgia. Oz fascineschan quests frescos romanics cun lur intensitad da glisch e dinamica. Amez vegn mussà il banchet da Herodes cun il saut da Salome, cun la decapitaziun da Joannes Battista, cun la preschentaziun da ses chau tras ina Salome sgobada e cun la sepultura dal sontg. Ils cuntegns carolingics vegnan per part repetids en la pictura romanica. Lur expressiun fa dentant in effect pli dinamic ed ha dapli detagls che la pictura carolingica ch'è caracterisada tras quietezza e ruassaivladad.


text:
Turissem regiun Malögia: Nova furma d'organisaziun è concreta
- Venderdi, 18.12.2015, 10:59
La conferenza da presidents da la regiun Malögia ha surlavurà il text da consultaziun pertutgant la «Engadin St.Moritz Tourismus AG» – la nova structura dal turissem per la regiun Malögia a partir dal 2018.
Tar la procedura da participaziun èn vegnidas inoltradas 28 posiziuns. La conferenza ha evaluà, discutà ed integrà tscherts puncts en la missiva.
Nagins midaments signifitgants
Per gronda part resta il text sco avant la procedura da consultaziun. Cler èsi uss ch’i vegn a dar ina societad acziunara cun il num «Engadin St.Moritz Tourismus AG». Il preventiv per il marketing vegn scursanì per 2 milliuns francs. Las vischnancas ston sa participar a l’organisaziun tenor la clav da repartiziun.
Votaziun ha lieu il zercladur 2016
Il schaner ha lieu in’infurmaziun per la populaziun davart la missiva. La finamira èsi tenor Sigi Asprion, che presidiescha la conferenza da presidents, da gia lura pudair preschentar nums pussaivels per las persunas dal cussegl administrativ da la societad acziunara. La stad 2016 duain il cussegl administrativ - e cun quai era la societad d’aczias - esser furmads.
Il zercladur duain perquai avair lieu las votaziuns en tut las 12 vischnancas da la regiun Malögia davart la missiva per la nova structura da la destinaziun da turissem regiun Malögia, la «Engadin St.Moritz Tourismus AG».
RR novitads 11:00


text:
Ils Svizzers èn ils pli cuntents en l’Europa
- Venderdi, 20.3.2015, 11:35
Las Svizras ed ils Svizzers tutgan ensemen cun ils Scandinavs tranter ils pli cuntents en l'Europa. Quai resulta dad ina retschertga da l'uffizi da statistica da l'UE en vista al di da la cuntentientscha da quest venderdi.
Sin ina stgala da 0 enfin 10 puncts valiteschan las Svizras ed ils Svizzers lur cuntentientscha cun 8 puncts. Dals ulteriurs pajais ch'èn sa participads a la retschertga vegnan sulettamain il Danemarc, la Finlanda e la Svezia sin ina valur tuttina auta. En l’UE giascha la media tar 7,1 puncts. Ils pli malcuntents èn ils Bulgars cun 4,8 puncts.
Generalmain pli auta è la cuntentientscha tar ils pli giuvens Europeans. Ella sa reducescha tendenzialmain cun l’augment da vegliadetgna. Auter èsi en Svizra, nua che persunas davent da 65 onns han mussà la pli gronda cuntentientscha cun 8,4 puncts.
RR novitads 11:00


text:
Lucerna ha in president sanester
- Dumengia, 5.6.2016, 16:27, actualisà a las 16:50
La citad da Lucerna ha per l'emprima giada in president da la sanestra: il suveran ha elegì Beat Züsli da la partida social democratica.
En il segund scrutini han votà 12’650 Lucernaisas e Lucernais per Züsli ed uschia per ina midada a la testa da la citad. Züsli (53) è architect ed inschigner d’energia. Enfin uss aveva el politisà en il parlament chantunal ed en quel da la citad.
Il president da citad oriund, Stefan Roth (PCD), ha survegnì mo 9’388 vuschs. Per el e sia partida è quai ina terrada amara. Gia en l'emprim scrutini ils emprims da mai aveva Züsli dapli vuschs che Roth. Enpli ha el fatg gia en l’emprim scrutini avunda vuschs per arrivar directamain en il Cussegl da citad – Roth perencunter aveva pir en il segund scrutini avunda vuschs per il Cussegl da citad.
RR novitads 16:00


text:
Il sguard sin l'emna
- Sonda, 26.3.2016, 12:06
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 26.3.2016, 12:06, RTR
Sur dal terror a Brüssel, l'Europa sco fortezza e las statisticas criminalas da la Svizra e dal Grischun.
Attatgas terroristicas a Brüssel: la consternaziun è gronda. L'idea d'ina fortezza: co l'Europa va enturn cun ils fugitivs e sche quai è propi la via. Quest'emna han chantun e confederaziun publitgà lur statisticas criminalas: in exempel tge messadi ch'ins sa dar cun publitgar cifras. Quai èn intgins dals temas che Gian Ramming e Bernard Bearth discuteschan en il Palaver da quest'emna.


text:
Germania approvescha cler operaziuns militaras cunter SI
- Venderdi, 4.12.2015, 14:37
Il parlament tudestg ha approvà cun ina gronda maioritad in'operaziun militara cunter la milissa d'extremists Stadi Islamic (SI) en la Siria. 445 parlamentaris han vuschà en favur da quest mandat, 146 han ditg da na.
Cun quai pon aviuns d'exploraziun vegnir transferids en la Tirchia l'emna che vegn. Ils sgols d'exploraziun sur la Siria duain cumenzar il schaner. Era l'Irac vegn ad esser pertutgà da l'operaziun tudestga.
En pli vul la Germania metter a disposiziun in aviun da tanc ed ina fregatta per proteger il porta-aviuns franzos "Charles de Gaulle".
RR novitads 14:00


text:
Lavur curta pudess gidar manaschis turistics en il Grischun
- Mesemna, 23.12.2015, 8:53, actualisà a las 12:34
Manaschis turistics grischuns s'infurmeschan davart lavur curta. Visavi il schurnal regiunal dad SRF ha l'Uffizi chantunal per industria, mastergn e lavur KIGA confermà, ch'els hajan gì diversas dumondas davart il tema «perdita da clientella pervi da l'aura».
Pervi da la mancanza da naiv teman blers manaschis apparentamain ch'i dettia massivas perditas da svieuta. Lavur curta pudess gidar da cumpensar ina part da las perditas. Fin uss ha il KIGA survegnì var in tozzel dumondas, quai saja cleramain dapli ch’ils dus davos onns.
Per survegnir sustegn sto il manaschi dentant cumprovar, ch'el ha gì in donn massiv pervi da la mancanza da naiv. E cumpensada na vegn betg il minus da la svieuta, mabain il temp cura ch’ins na po betg lavurar. I sa tracta dal medem princip sco tar l’indemnisaziun da mal’aura en la branscha da bajegiar. E l’indemnisaziun, 80% da las pajas dals emploiads, paja l’Assicuranza da dischoccupaziun.
RR Novitads 08:00


text:
Schluein sbassa pè da taglia
- Sonda, 12.12.2015, 11:55
La radunanza communala da Schluein ha approvà il preventiv 2016 e sbassa il pè da taglia.
Il preventiv prevesa in quint equilibrà cun entradas ed expensas da rodund 2,4 milliuns francs. Il quint d’investiziun prevesa expensas da prest 670’000 francs ed entradas da 110’000 francs. Vinavant è vegnì decidì da sbassar il pè da taglia per 5 pertschient sin 90 pertschient da la taglia chantunala simpla. La taglia sin giaschom resta sco fin ussa sin 1,5 promil.
Plinavant ha la radunanza communala decidì da sustegnair ils proxims tschintg onns cun 25’000 francs per onn la Golf Sagogn-Schluein AG che ha da sbatter cun problems finanzials ed ha dumandà per agid finanzial.
Il suveran da Schluein ha era dà glisch verda a la «Fundaziun burgheisa Schluein». Quella duai tranter auter promover la cultura ed il maletg dal vitg. La fundaziun va en vigur sche la vischnanca burgaisa vegn schliada cun ils 31 da december 2015. En il cussegl d’administraziun è vegnì elegì Marcus Holderegger ed Urs Meyer. Il president da vischnanca è ex ufficio commember da quest gremi. La vischnanca conceda ina summa unica da 150'000 francs a la fundaziun.


text:
Sault (FR-84)
Sault l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Sault
(chef-lieu), del circondàre (arrondissement) de Carpentras e del dipartimènt de la Vaucluse. El g'ha 'na popolasiù de 1 357 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 111,15 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 650 méter a 'na altèsa màsima de 1591 méter s.l.m.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
Fin da la navigaziun principala
Entschatta dal navigatur
Guarir cun urar
Descripziun
Guarir cun urar signifitga il dun da guarir in uman cun urar davent sia malsogna. En quest connex sa tracti d'ina pratica fitg veglia che va enavos sin l'antica cristiana u forsa anc pli lunsch. Cun agid da versets curativs e da furmlas da benedicziun pussibilitescha il guarir cun urar da curar u da mitigiar in grond dumber da malsognas e da plajas sco arsas, aftas, variclas, anghina e mal il chau sco er tscherts disturbis psichics. La particularitad da quest gener da tractament – che po vegnir fatg sur terzas persunas e che po er vegnir applitgà per animals – è oravant tut quella ch'i n'è betg necessari da far manipulaziuns vi dal pazient e ch'i na dovra er betg in contact direct cun la persuna tractada. En las chasas da tgira ed en ils ospitals svizzers datti numerusas glistas cun numers da telefon da guaridras e da guariders, ordinads tenor las malsognas che pon vegnir tractadas. Ils versets curativs vegnan tradids a bucca sco confidenza persunala, en la gronda part dals cas ad ina persuna da la proxima generaziun. Il guarir cun urar è en emprima lingia in act da cumpassiun e da pietusadad che sto vegnir exequì gratuitamain. Las raras emprovas da profitar da quest dun chaschunan perquai adina ina gronda indignaziun. En il Giura è il guarir cun urar ina tradiziun fitg viva; questa pratica datti dentant er en auters chantuns da la Svizra, surtut en regiuns catolicas sco ils chantuns Friburg, Vallais ed Appenzell e la Svizra centrala. En Svizra franzosa e taliana è questa tradiziun derasada pli fitg ch'en Svizra tudestga. Senza federaziun u organisaziun da tetg è il guarir cun urar in agen univers senza reclama, senza pensar economic e senza tschertga da gloria e d’onur. In misteri cun ina forza che na po betg vegnir exprimida cun pleds e che surpassa il pensar raziunal da noss temp...
Gallaria d'illustraziuns
Referenzas e dossier
- Publicaziuns
Claude-Anne Balmer, Vanessa Borghini, Stéphanie Peçon : Délivrez-nous du mal… La pratique du « secret » en terre jurassienne. Dossier établi dans le cadre de la Haute Ecole de Gestion de Genève, Département information et documentation. Delémont, 2001
Fabienne Boillat : Traitement par le secret. Travail de diplôme, Ecole de culture généralede Delémont. Delémont, 1992
Myriam Boillat, Isabelle Fleury : Les faiseurs de secret dans le Jura. Travail de diplôme, Haute école de travail social et de la santé (EESP). Lausanne, 1987
Nathalie Fleury : Aperçu d'une pratique de guérison. Le « secret » jurassien. In : Actes de la Société jurassienne d'Emulation. Porrentruy, 1995, p. 79-108
Magali Jenny : Guérisseurs, rebouteux et faiseurs de secret en Suisse romande. Avec répertoire d'adresses. Lausanne, 2008
Louis Mouchet : Le secret du secret (Collection DocuvisionS) (DVD-vidéo). Genève, 2010
Télévision Suisse Romande (Ed.) : Le secret du secret, les coupeurs de feu du Jura (Vidéocassette). Genève, 2002
Télévision Suisse Romande (Ed.) : Mon docteur a « le secret » (DVD-vidéo). Genève, 2004
- Dossier
- Le Secret
description détaillée Ultima modificaziun: 04.01.2013
Dimensiun: 85 kb
Tip: PDF
- Le Secret


text:
I lec plëgns y frëit assà pur podëi fa nëi; strategies de marketing, na cualité alta, n bun sorvij, düt chësc é important pur nosc turism y pur nosc bëgnsté. N dübe ai bëgn sce le bëgnsté dla porsona vëgn ma asozié a n tacuin plëgn y a n pinsir altamënter egozentrich.
A aldì i comentars de val aconsiadù comunal de nosc comun pèl propi de sce. Al pe che l’imaja de nosc paisc de Corvara sides plö importanta dla situaziun, dramatica, de porsones che chir n daciasa. Mo ci imaja pa? Ne el nia nosc comportamënt tan da egoisc a dé na burta imaja? Val nosc rapresentant politich é bëgn dl opiniun che n’imaja de “n gran y burt y fosch che sprigora pici y gragn” ne passenëies nia ite tla blancia Alta Badia. A aldì val aconsiadù comunal messun se fa pinsiers söl igiene de chëstes porsones; ne ves vëgnel nia in mënt val bur tëmp passé? Y mo chi é pa chisc che é, sciöch al vëgn dit “massa atramënter”? El mo terrorisc? Comunisc mangiamituns? Bruti moderns descendënc dai romans concuistadores che vëgn a se mët sot cun lingaz, identité y kalashnikov?
Les paroles dites ufizialmënter a na sentada de comun me fej punsé sura dassën te ci monn che viun, sura l’ipocrisia dl homo oeconomicus. An pudess ince jì plö ti detais, pur ejëmpl dla orenté da mët sö n cuoziënt te ciasa di atri. Nosc comun che ti dij de no a na domanda d’aiüt dl comun de La Val tla cuestiun profugs. Y ulà é pa rovades les beles paroles che baia de colaboraziun?
I argumënc sura la cuestiun muciadus tl Consëi de Comun de Corvara dl 21 de dezëmber, é fora de vigni pinsir plö elementar cun n minim de sëns de responsabilité. Ne se rendun nia cunt, che ci ch’al suzed söl monn é ince gauja nosta? Minun veramënter ch’al sides na soluziun “se paré cun mans y pisc” dal forest? Mo oligarchi rusc y kazaki dai dejideri fora dl normal y lavatais serbi sënza pretejes, y jënt che paia miliuns pur se cumpré jö les ciases fates sö da nosc nenesc, ah, chi düc va bun assà! Ne se rendun nia cunt che ince nostes generaziuns passades à patì la fan y s’en je demez da chilò pur nezessité? Y ne punsun nia ch’i un pö ma la fortüna y nia l’mirit, de ne ester nia nasciüs 5000 chilometri plö injö?
Nou, chësta ne pudun nia azeté. I ves damani, aconsiadusc comunai, manco zinism y brutalité. Les desfides tl dagnì sarà grandiscimes y nos un le dovëi de se dé da fa, avisa y deplö ciamò de sciöch se dun da fa pur de beles pistes y la cualité de ospitalité.
Tulede tles mans la situaziun, metesse adüm ai atri comuns dla Val Badia y desmostrede de ester porsones che ne à nia ma spirit imprenditorial, mo dantaldüt ince valurs y n spirit sozial. Ala fin saràl pa l’amur che salvarà l’monn y dessigü nia i mürs che vëgn metüs in pé.
michil costa, La Usc di Ladins, 20/01/2017


text:
Paranà (fiüm)
Ul Paranà l'è un fiümm del'America del Süüt, lünch inturnu ai 2.570 km.
Al nass in del Brasìl meridiunaal quand sa mèten insema i dü fiümm Paranaìba e Grande; pö dopu al curr inver südovest, e dopu circa 600 km al cumencja a marcà ul cunfin tra Brasil e Paraguay; 200 km ammò e al sa mètt insema cunt ul fiümm Iguaçu, e al furma la cascada forsi püsséé famusa del muunt.
Dopu i cascaat al partiss a marcà ul cunfin tra Paraguay e Argentina, fin a quant al riceff ul Paraguay, dopu de che al diventa un fiümm dumé argentin fin a quant al sa svöja in del'Ucean Atlantich, in del Rio de la Plata, insema cunt ul fiümm Uruguay.
L'è un fiümm de gròssa impurtanza ecunomica, duperaa cumé via d'acqua e cumé funt de sustentameent da un muntun de cumünitaa de pescadur; almèn cinch citàà in del'internu del cuntineent g'ann dii pòort per i naff uceanich.


text:
Fan saivs propi buns vischins?
- Dumengia, 22.5.2016, 17:25
L’entir mund discurra da saivs – p.ex. da quellas cunter fugitivs en Ungaria. Era il candidat per il presidi american, Donald Trump, vuless construir ina saiv fortifitgada al cunfin cun il Mexico. Il mund sa serra en davos saivs. Quellas saivs interesseschan era nus.
Mintg’onn crappan en il Grischun deschinas dad animals selvadis en saivs agriculas – surtut chavriels, ma era tschiervs, chamutschs e capricorns. Il redactur Ruedi Bruderer è sa dumandà, co che quai sa laschass evitar.
Vesais vus il gril en il curtin da voss vischin? U stat forsa ina immensa saiv viva davant si, tranter voss dus curtins? – Senza dubi, la bella Svizra da chasinas da famiglia è plaina da saivs vivas enturn mintga revier e quartier. Pertge sa zuppa la Svizra atgnamain davos il chagliom? Bertilla Giossi ha tschertgà respostas en la spessira dal chagliom.
Saivs virtualas ed oralas
Noss bel mund da social media vegn tapezà cun in segn che tuts dovran, però betg tuts che san tge funcziun ch’el ha: il «hashtag». Pertge dovri insumma quel segn? Petra Rothmund declera quai curt e setg.
Pli baud eri per ils uffants in grond problem da stuair purtar in spanga, per uschè dir ina «saiv en bucca». Oz para quai perfin dad esser trendy. U datti tuttina intgins puncts problematics cun questas spangas?
Contribuziuns
-
Datti saivs idealas per la selvaschina?
Mintg’onn crappan en Grischun deschinas da chavriels, tschiervs e chamutschs pervi da saivs agriculas. Dessi pussaivladads per evitar quai?
-
«Las saivs vivas vegnan pli autas e pli autas»
La Svizra da chasinas da famiglia sa zuppa davos immensas saivs vivas. Bertilla Giossi cun intgins aspects botanics, giuridics e psicologics en connex cun saivs vivas.
-
Tge senn ha quel segn?
Noss mund da social media vegn tapezà plain cun «hashtags». Ma danunder vegn quel segn e tge funcziun ha el insumma?
-
La saiv en bucca
Pli baud eri per ils uffants in grond problem da stuair purtar in spanga. Oz para quai perfin dad esser trendy.
-
E danunder vegn la «saiv grischuna»? (supplement online)
Kilometers e kilometers da vias en Grischun han ina uschenumnada «saiv grischuna». Però pertge porta quella saiv normada insumma quel num?
-
Trailer


text:
Avertura chascharia d’alp Parpan
- Gievgia, 23.6.2016, 19:35
A partir da questa stad vegn il latg da las alps Stätz, Chötzenberg e dal Plantahof elavurà en la nova chascharia d’alp a Parpan. Sonda vegn questa inaugurada.
Las lavurs da renovaziun han cuzzà radund nov mais. Ina stalla da passa 100 onns sin l’Alp Plantahof. Qua datti uss ina chascharia cun ina galaria publica per aspectaturs. Durant quatter mais ad onn vegnan elavurads radund 230’000 liters latg. L’entira renovaziun ha custà 2.3 milliuns francs. Sustegn hai dà da la Confederaziun, dal chantun Grischun e da l’Agid Svizzer per la Muntogna.
RR actualitad 06:00