text:
Sinead O'Connor
La Sinéad Marie Bernadette O'Connor (Dublìn, 8 ad Dicémbar dal 1966), a s lèś /ʃɪˈneɪd oʊˈkɒnər/, l'è na cantànta irlandéśa cgnusùda p'r ès'r una dal vóś più bèli di an Utànta e Nuànta. La gh'à 'n caràtar fòrt che da spés al l'à purtàda a mét'r-as cóntar qvél ch'a pinsàva la gint in gènar.
L'è arcuràda anc par via dla sò crapa plàda parchè l'à tgnû dimóndi vòlti i cavìi a śèr.
Biugrafìa
La Sinéad la nas da na famìja pîna ad fiōi (sò fradèl, Joseph O'Connor 'l è un scritōr ad sucès) e l'impàra da śōvna a sunàr la chitàra e a far dal canti par sò cònt méntar l'éra drē a 'ndàr a scóla. Quànd la gh'iva quatórd'ś an la s unìs a 'l grup irlandéś In Tua Nua faghénd sèg al braṅ Take my hand, un sucès dal 1984. In séguit la lavóra insém a la banda di Ton Ton Macoute avénd-'g un cuntràt cun l'etichéta Ensign Records.
In dal 1985 la Sinéad la và a star a Lóndra par lauràr a 'l sò prim àlbum. The Lion and the Cobra (Al leòṅ e 'l còbra), scrit e prudót da lē, a véd la luś in dal 1987 e crìtic e pùblic i èṅ da la sò banda fin da subìt. In dal disc a gh'è anc na śōvna Enya ch'in dal braṅ Never Get Old la rècita in Gaêlic soquànt pas da la Bìbbia. Vist al sucès, la Sinéad la ś mét in viàś par di cuncèrt in Europa e in di Stat Unî. Qvél dal teàtar Dominion ad Lóndra dal Śugn dal 1988 al vèṅ tòlt śò p'r al regìsta John Maybury e publicâ 'l an dòp c'n al tìtul ad The Value of Ignorance (Al valōr 'd a n savēr gnint). In dal 1989 la O'Connor la gh'à anc na part in dal film Hush-A-Bye-Baby.
Al sò braṅ più cgnusû ad tut al rèsta al sìngul Nothing Compares 2U dal 1990, un lènt ch'al ciàpa a 'l cōr, mis dèntar a 'l sò secónd disc I Do Not Want What I Haven't Got (A n vój briśa qvél ch'a n gh'ò minga). Al pès, scrit da Prince in dal 1985 p'r i Family, al gh la cava a sfundàr in dal clasìfichi ad tut al mónd anc s'in séguit l'artìsta l'à fat savēr ch'la n la vōl più cantàr parchè la s è fiacàda [1].
Sèmp'r in cal perìud lè, in fiṅ a 'l 1991, la s mét insém a 'l cantànt di Red Hot Chili Peppers, Anthony Kiedis ch'al canta par lē al braṅ I Could Have Lied mis dènt'r a 'l àlbum Blood Sugar Sex Magik ma lē la sa stufa e la 'l mòla listés tulénd 'n aparéć p'r andàr via da Los Angeles.
In d'l Utóbar dal 1992, méntar l'éra drē a cantàr War ad Bob Marley a 'l Saturday Night Live, la càmbia tut 'd un trat al paròli dal tèst, dand adòs a la Cēśa catòlica par via dal prubléma di prēt pedòfil, sćiancànd a la fîṅ na fòto dal pàdar sant dgénd «Cumbatî al nemìg, quél véra»[2]. Al sò culéga Frank Sinatra al gh rispónd dgénd ch'al gh mularév di cals in dal cûl. Sōl soquànt an dòp, in dal 1997, la Sinéad la dmandarà pardòṅ a 'l Papa durànt n'intervìsta.
In dal 1992 la O'Connor la fà vgnir fóra na racòlta ad cover ciamàda Am I Not Your Girl (Sòṅ-j-a minga la tò ragàsa?) cun di braṅ dla Marilyn Monroe (I Wanna Be Kissed By You), Billie Holiday (Gloomy Sunday) e àt'r incóra. A s cata anc al pès Don't Cry For Me Argentina cantâ anc par la Madonna.
Par l'irlandéśa 'l è un brut mumènt: la crìtica la gh dà adòs e lē la patìs anc na depresiòṅ. Par sò furtùna, Peter Gabriel al la ciàma sèg p'r al sò Womad Tour.
Al disc dal 1994 Universal Mother 'l è 'n lavōr dimóndi sintî ma al gh'à di élt e di bas: da 'rcurdàr John I Love You dedicâ a sò marè e My Darling Child fata p'r i sò putèṅ. A gh'è anc na cover di Nirvana, All Apologies.
A partìr da cal disc chè, al véndidi i tàc'n a 'ndàr śò anc parchè lē la s fà védar pôc.
In di an Nuànta la Sinéad la dvénta 'n prevòstar, urdnàda acsè da 'n muimènt catòlic indipendènt e la taca a far-as ciamàr Màdar Bernadette Mary, dgénd anc ch'la vōl bandunàr l'indùstria discugràfica.
Un sundàǵ dal 1999 dla rivìsta di óm Himself al stablìs ch'i masć irlandéś i n vrésan mai andàr fóra sèg parchè i la crédan bruta e na śbragamaròṅ[3] ma lē la fà savēr, dascurénd cun la rivìsta Hot Press, 'd èsar stàda a lèt cun dal dóni e pò in dal disc dal 2000 Faith And Courage (Fēd e curàǵ) la canta No Man's Woman (Dóna ad gnanc 'n óm).
In dal 2003, in ucaśiòṅ dla surtìda dal dvd Goodnight, thank you - You’ve been a lovely audience (Bonanòt, a v ringràsi - A sî stâ 'n pùblic delisióś) la fà savēr ch'la gh'à vója ad muclàr-la lè: «A-j-ò decìś ad ritiràr-um parchè a n supórt piò 'd èsar na parsòna famóśa. A vrév na vita nurmàla in dua 'l parsòni i gh'ìsan rispèt par la mè discresiòṅ. A sòṅ dimóndi timda, a vój èsar lasàda in paś»[4].
In dal 2005 la diś in n'intervìsta a Interview ch'al sò scòp in dla vita 'l è quél ad „salvàr Dio da la religiòṅ“[5], mént'r in d'l Utóbar dal 2007 la diś a 'l Oprah Winfrey Show ch'l'à anc pruvâ a tōr-as la vita al dè ch'l'à cumpiû trénta-tri an, i an ad Crist.
In d'l Agóst dal 2011 la cònta in sal sò sit ch'la vōl un masć, a và bèṅ anc òṅ par na bòta e via, ma al gh'à 'd avér ad méno ad 44 an e èsar pelōś. Ad quéi glàbar a n s in dascór e gnanc ciamàr-as Brian o Nigel a và bèṅ. Avénd vója ad far dal sès a gh cala però qvél ch'a gh vōl dònca la gh'à da far sénsa druànd invéci dla fruta e dla vardùra a 'l sò pòst. La gh 'n à a basta ad far la sōra[6].
In d'al Luj dal 2015, butànd 'l òć su la rivìsta “Rolling Stones”, la véd in cupertìna la Kim Kardashian e la s arlìa dimóndi sèg. In sla sò paśna 'd Facebook la scriv «Mo csa gh fà-la cla ninéta chè su “Rolling Stone”? La mùśica incō l'è mòrta uficialmènt. Ninsòṅ a psiva pinsàr ch'a cupàr-la a sarév stâ pròpria “Rolling Stone”. Simon Cowell e Louis Walsh i n gh'aràṅ piò da tōr-as la cólpa. Bob Dylan al gh'à da èsar pîṅ ad sèns ad schiva» [7].
Discugrafìa
Àlbum
- 1987 - The Lion and the Cobra
- 1990 - I Do Not Want What I Haven't Got
- 1992 - Am I Not Your Girl?
- 1994 - Universal Mother
- 2000 - Faith and Courage
- 2002 - Sean-Nós Nua
- 2005 - Throw Down Your Arms
- 2007 - Theology
- 2012 - How About I Be Me (And You Be You)?
- 2014 - I'm Not Bossy, I'm the Boss
Racòlti
- 1997 - So Far... The Best Of Sinéad O'Connor
- 2003 - She Who Dwells in the Secret Place of the Most High Shall Abide Under the Shadow of the Almighty
- 2005 - Collaborations
EP
- 1997 - Gospel Oak
Culegamènt estéran
- (EN) Al sit uficiàł
- (EN) Al vìddeo ad Nothing Compares 2 U in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad The Emperor's New Clothes in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd All Apologies in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Silent Night in sal Youtube
Nòti
- ↑ Sinead O'Connor: «A gh 'n ò abàsta dla Nothing compares 2 U, a n la cantarò mai piò» Il Mattino, 21 ad Mars dal 2015
- ↑ Al vìddeo in dua la Sinéad la sćiànca na fòto dal papa Śvan Pàul II Youtube.com
- ↑ Gl'Irlandéś i gh l'aṅ cun la Sinéad O’Connor e la Dolores di Cranberries Rockol.it, 23 ad Favràr dal 1999
- ↑ Sinéad O’Connor: «A gh dag un taj, a vój na vita nurmàla» Corriere.it, 26 'd Avrìl dal 2003
- ↑ Sinéad O’Connor la dascór lē: «A vój salvàr Dio da la religiòṅ» Repubblica.it, prim ad Maǵ dal 2010
- ↑ La "nóva" Sinéad O’Connor: «A vój 'n óm». E la 'l pésca in dla Réda Il Corriere della Sera, 31 'd Agóst dal 2011
- ↑ “Cuśa gh fà-la cla nimàla chè su Rolling Stone?” Prima on Line, 15 ad Luj dal 2015


c: text/html

text:
Cumpiüter
El cumpiüter, ciamaa anca calculadur e urdinadur, a l'è una maghina che la laura i dat a segund de 'na lista de istrüziun, ciamà prugramadura.
El prim cumpiüter l'eva el Z3 del Konrad Zuse [1] , ma el prim modern l'eva ENIAC (1946), grand cum'è una stansa.
Adess i cumpiüter hin piscinit e a custen poch.
Cuntegnüü
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I prim cumpiüter[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nel 1941 Konrad Zuse inventa el prim cumpiüter, el Z3. L'era minga tücc eletronico. El prim cumpiüter moderno (general purpose) l'eva el ENIAC, prugetàa dai american. El prim cumpiüter commercial talian l'eva el ELEA 9003 dell'Olivetti, el prim al mund ad usà dumà i transistor.
I prim Personal Cumpiüter[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El prim personal cumpiütet l'eva la Programma 101, faa da Pier Giorgio Perotto dela Olivetti. El parea pü una calcolatrice, ma l'eva on cumpiüter semplice. Nel 1971 Federico Faggin inventa el microprocessor, usà per la prima volta da François Gernelle dü an dopo.
Home Computer[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nel 1977 Chuck Peddle crea el prim "Home Computer", seguido dala Apple cunt el Apple II. El prim Home Compiuter che el custava minga tropp l'era el Sinclair. El püü se vendù el fudaria el Commodore 64.
PC IBM e Windows[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nel 1981 IBM crea el PC IBM cunt el DOS di Microsoft. L'eva facil de clunàe e l'è divenü standard.
Nel 1986 Microsoft crea el Windows, incö l'è el sistema püü usàa nei PC.
Linux[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nel 1991 on finlandes, Linus Torvalds, crea el Linux, on sistema Open Source. Incö l'è molt usàa in dei server e in dei smartphone.
Tablet[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nel 2001 el Bill Gates crea el prim tablet. El ghà minga sücess per el cust.
Smartphone[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El prim smartphone l'eva on IBM, ma el prim a diventà famoso l'è iPhone, dela Apple.
Incö el sistema püü usàa l'e el Android, seguito dal iOS dela Apple e dal Windows Phone.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
تحميل مسلسل ماتنسانيش Matensanich,حلقات مسلسل ماتنسانيش Matensanich, تنزيل مسلسل ماتنسانيش Matensanich, صور مسلسل ماتنسانيش Matensanich, ماتنسانيش Matensanich, ماتنسانيش Matensanich اونلاين, مسلسل ماتنسانيش Matensanich بانت, ماتنسانيش Matensanich صنارة, ماتنسانيش Matensanich العرب, ماتنسانيش Matensanich بكرا, ماتنسانيش Matensanich على يوتوب,
Matensanich
ماتنسانيش matensanich
ماتنسانيش matensanich
matnsanich
matensanich, matansanich halka akhira, kholoud et kamal kamel 2m en arabe, matansaniche, matensanic final, matensanich MP3, matensanich youtube, matensanich music, matensanich serie turque, matensanich en turk, matensanich film, matensanich mosalsal, matnsanich, ma tnsanich, matensanech, kholoud, khouloud, 5oloud, خلود, matansanich, matnsanech, matensanich, 2M, serie matansanich, mosalsal matensanich, mosalsal modablaj matensanech, regarder matensanich sur 2m tv, matensanich 2011 sur 2m maroc, shahid matensanich,?matensanich متنسانيش matensanich 0 matensanich متنسانيش matnsanech matinsanich 2m matnsanich maroc,?مسلسل الجديد ماتنسنيش, serie modablaj matensanich,?mosalsalat modablaja. متنسانيش. matensanich متنسانيش matnsanich matensanech matensanich مسلسل ماتنسانيش serie matensanich mosalsal, متنسانيش حلقة اليوم.
matensanich video ماتنسانيش matensanich يوتيوب
khouloud matnsanich matnsanech 2M kholoud ma tnsanich 2m متنسانيش مسلسل خلود fin, episode series بانيت ماتنسانيش matensanich اونلاين
matensanich
film ماتنسانيش matensanich مشاهدة مسلسل ماتنسانيش matensanich حسناء بكرا khouloud matnsanich matnsanech 2M kholoud ma tnsanich 2m متنسانيش مسلسل خلود قصة عشق فيلم يوتوب
matensanich شاهد نت ماتنسانيش matensanich مزيكا دراما العرب ماتنسانيش matensanich قصة عشق


text:
Saint-Étienne
Saint-Étienne l'è 'na cità franséza sitüàda 'ndèla la regiù Rhône-Alpes e ndèl dipartimènt de la Loira, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància.
L'è capolöch de nöf cantù e del circondàre (arrondissement) de Saint-Étienne.
El g'ha 'na popolasiù de 170 049 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 79,97 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 422 méter a 'na altèsa màsima de 1117 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Saint-Étienne l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Abitancc censicc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Riom/Sur: Ustarias avant in futur intschert
- Venderdi, 20.4.2012, 7:18
Las ustarias da Riom e Sur stattan avant in futur intschert. Planisà era ch'ils ustiers actuals da Sur surpiglian l'ustaria da Riom. Quels han ussa dentant retratg surprendentamain lur interess.
La raschun è ch'els avessan stuì surpigliar l'inventari dals fittadins actuals per bun 25'000 francs, tge che saja finanzialmain betg stà pussibel. Ussa speran omaduas vischnancas da chattar ina soluziun che las ustarias na stoppian betg vegnir serradas. (aw/fc/pc/rtr)


text:
Grischun: Iniziativa per englais sco emprima lingua estra
- Gievgia, 22.3.2012, 11:15
Ils aderents da l'englais sco emprima lingua en scola primara na cedan betg. Jöri Luzi, il scolast primar da Claustra, ha confirmà al Radio Rumantsch ch'el veglia lantschar in'iniziativa populara per introducir l'englais sco emprima lingua en las scolas primaras tudestgas.
La nova lescha da scola preveda ina lingua chantunala sco emprima lingua estra en scola. Luzi survegn tranter auter sustegn dals deputads Reto Nick da la PLD e d'Andy Kollegger da la PBD. Annunzià lur sustegn per l'iniziativa han dentant era Jürg Michel, il directur da l'Uniun da commerzi ed Andreas Wieland, il president da Grischun vacanzas. Per che l'iniziativa reusseschia dovran ils aderents da l'englais 3'000 suttascripziuns. (uca)


text:
Musòcch ( Musocco) l'è on quartee de Milan che se troeuva in de la zòna nòrd- òvest de la città, a ses chilòmeter del center.
L'è cognossuu perchè el gh'è el Cimiteri Magior, che l'è anca ciamaa "Cimiteri de Musòcch".
Fòrsi l'è nassuu intorna al XVII e fina al 1923 a l'era on comun indipendent.
Quarter de Milan
Zona 1
Center storegh, Brera, Porta Tenaja, Guastala, Conca del Navili
Zona 2
Porta Noeuva, Central, Loret, Turr, Crescenzagh, Quarter Adrian, Gorla, Precòtt, Pont Seves, Magiolina, Mirabell, Villagg di Giornalist, Grech
Zona 3
Porta Venezia, Porta Monfort, Casorett, Rottol, Quarter Felter, Cimian, Cità Studi, Lambraa, Urtiga
Zona 4
Porta Tosa, Porta Romana, Cavrian, Quarter Forlanini, Monluè, La Trecca, Talied, Morsengg, Pont Lamber, Calvairaa, Corvett, Quarter Omero, Nosed, Castagned, Rogored, Santa Giulia, Triulzi Superior
Zona 5
Porta Vigentina, Porta Ludovica, Borgh San Gottard, Morivion, Vigentin, Vaian, Ceravall, Maconagh, Stadera, Gesa Rossa, Quarter Le Terrazze, Cà Noeuv, Quarter Massaja, Grattasoeuj, Selvanesch, Quint, Ronchett di Rann, Quarter Torretta, Conca Fallada, Quarter Basmett, Cantalupa
Zona 6
Porta Genova, Concheta, Moncucch, Barona, Quarter Sant'Ambroeus, Quarter Cassina Bianca, Boffalora, Quarter Teramo, San Cristofen, Quarter Lodovich el Moro, Ronchett, Quarter Villa Magentino, Arzaga, Giambellin, Lorentegg, Villagg di Fior, La Crea
Zona 7
Porta Magenta, De Angeli - Frua, San Sir, Quarter Harar, Quarter Vercelles, Quart, Quint, Figin, Forz Armaa, Bagg, Quarter Valsesia, Quarter di Olm, Assian, Muggian
Zona 8
Porta Volta, Chinatown de Milan, Sempion, Bullona, Ghisolfa, Portell, Cagnola, Quartiere Campo dei Fiori, Villapizzone, Quarter Varesina, Boldinasch, Garegnan, Musocch, Quart Oggiee, Vialba, Roseri, Cassina Triulza, QT8, Lampugnan, Quarter Comina, Gallarates, San Leonard, Trenn
Zona 9
Porta Garibaldi, Porta Noeuva, Center Direzional, L'Isola, La Fontanna, Montalbin, Segnan, Bicocca, Fulvio Testi, Cà Granda, Presciantenee, Ninguarda, Derghen, Bovisa, Affer, Bruzzan, Comasina, Bovisasca


text:
Homs: Armada bumbardà cun granatas la citad
- Dumengia, 15.4.2012, 14:35
L'armada siriana sco era l'opposiziun han danovamain blessà l'armistizi en la Siria. Sco quai che l'opposiziun ha infurmà, han truppas da l'armada bumbardà cun granatas il center da la citad da Homs.
En la citad d'Aleppo hajan rebels da l'opposiziun attatgà in post da la polizia, uschia il post d'observaziun per ils dretgs umans a Londra. Silsuenter haja quai dà cumbats cun la polizia. Regenza ed opposiziun reproschan in a l'autra da rumper l'armistizi che vala dapi gievgia. (fc/sda)


text:
Gridon
El Gridon (ciamaa Gheridon in del dialett de Cavian; la pronuncia a l'è [gri'doŋ] o [geri'doŋ] in ticines[1]; [gri'dom] in del dialett de Intragna[2]; Monte Limidario, Gridone o Ghiridone in Italian) l'è on mont al confin tra l'Italia (Piemont) e la Svizzera (Canton Tisin). L'è alt 2188 meter e 'l partegn al grupp di Alp Tisines del Verban, in di Alp Lepontinn.
In Italia el se troeuva in tra la Val Vigezz e la Val Canobbina, in Svizzera dent al Cent Vai.
In del versant svizzer a gh'è 'l refusg Al Legn, che se gionta col partì de Brissagh e del qual a se ved anca el Lagh Maggior.
Referenz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Lessico dialettale della Svizzera Italiana, Centro di dialettologia e di etnografia, Belinzona, 2004.
- ↑ VSI - vol. 83


text: 1Rü ñanagürü ga Ngechuchu: —Choma nixĩ i ñoma wüxi i ubanerüü̃ chiĩxü̃ erü chowa nangẽxma i pora na pexü̃ chaporaexẽẽxü̃ca̱x. Rü Chaunatü nixĩ ya nüxna daucü i ngẽma uba. 2—Rü chorü duü̃xü̃gü rü ngẽma ubachacüügürüü̃ nixĩgü. Rü ngẽma ubachacüü i tama oxü̃, rü norü dauruü̃ rü nayadae. Natürü ngẽma nachacüü i oxü̃, rü meã nanamexẽẽtanü na yexeraãcü poraãcü naxoxü̃ca̱x. 3—Pema rü marü pime, yerü naga pexĩnüẽ ga yema ore ga pexü̃ changúexẽẽxü̃. 4—Rü name nixĩ i guxü̃guma chowa peyaxũ̱xgü, ngẽma na choma rü pewa chayaxṹxü̃rüü̃. Erü wüxi i ubachacüü rü tama nüxĩca naxo, ega tama nanewa yaxũ̱xgux. Rü ngẽxgumarüü̃ ta i pema rü taxuacüma chauxca̱x pemaxẽ, ega tama chowa peyaxũ̱xgüechagu. 5—Choma nixĩ i ubane, rü pema i nachacüügü. Rü yíxema chowa yaxṹẽchaxe rü choma i tümawa, rü aixcüma tá chauxca̱x tamaxü̃. Rü ngẽmaãcü wüxi i ubachacüü i oxü̃rüü̃ tá tixĩ. Natürü ngẽxguma tama chowa peyaxũ̱xgüechagu, rü taxucürüwama ṯacü pexüe. 6—Rü texé ya tama chowa yaxṹẽchaxe rü tá ítata̱xüchi. Rü wüxi i ubachacüü i daexü̃ rü ipaxü̃ rü iguxü̃rüü̃ tá tixĩ, rü ngẽxma tá tayarüxo. 7—Rü ngẽxguma chowa peyaxũ̱xgüechagu rü taguma nüxü̃ ipeyarüngümaẽgu i ngẽma ore i pexü̃ changúexẽẽxü̃, rü marü name i naxca̱x ípeca i ṯacü i penaxwa̱xexü̃, rü choma rü tá pexna chanaxã. 8—Rü ngẽxguma aixcüma meã chauxca̱x pemaxẽgu, rü Chaunatüxü̃ tá nicua̱xüü̃gü i duü̃xü̃gü. Rü ngẽmaãcü aixcüma chorü ngúexü̃gü tá pixĩgü. 9—Choma rü pexü̃ changechaü̃ ngẽma na Chaunatü choxü̃ ngechaü̃xü̃rüü̃. Rü chanaxwa̱xe i aixcüma meã chauga pexĩnüẽẽcha, erü choma rü guxü̃guma pexü̃ changechaü̃. 10—Choma rü naga chaxĩnü i Chaunatüarü mugü rü nüma rü guxü̃guma choxü̃ nangechaü̃. Rü ngẽxgumarüü̃ tá ta nixĩ ega naga pexĩnüẽgu i chorü mugü, rü guxü̃gutáma pexü̃ changechaü̃ẽcha. 11—Choma rü ngẽmaãcü pemaã nüxü̃ chixu na wüxigu chomaã petaãẽgüxü̃ca̱x. Rü ngẽmaãcü tá aixcüma petaãẽgü. 12—Rü choma pexü̃ chamu na pemücügüxü̃ pengechaü̃güxü̃ca̱x, ngẽma choma na pexü̃ changechaü̃xü̃rüü̃. 13—Rü ngẽxguma wüxie aixcüma tümamücüxü̃ ngechaü̃gu, rü nüxü̃ tangechaü̃ãma rü nüẽ́tama ega woo tümamücüca̱x tayu̱xgu. Rü nataxuma i to i ngechaü̃ i ngẽmaãrü yexera. 14—Pema rü chomücügü pixĩgü i ngẽxguma chauga pexĩnüẽgu. 15—Choma rü marü tama chorü duü̃xü̃gümareãcü pexü̃ chaxu. Erü wüxi i coriarü duü̃xü̃mare rü tama nüxü̃ nacua̱x i ngẽma norü cori üxü̃. Natürü ñu̱xma rü chomücügümaã pexü̃ chaxu, erü pexü̃ nüxü̃ chacua̱xẽẽ i guxü̃ma i ore ga Chaunatü chomaã nüxü̃ ixuxü̃. 16—Pema rü tama pexira chauxca̱x pedaugü, natürü chaxira nixĩ ga pexca̱x chadauxü̃ rü pexü̃ chamuxü̃ na aixcüma chauxca̱x pemaxẽxü̃ca̱x rü chauxü̃tawa penagagüxü̃ca̱x i muxü̃ma i duü̃xü̃gü na guxü̃guma choxü̃́ yaxõgüãxü̃ca̱x. Rü Chaunatü ya Tupana tá pexna nanaxã i guxü̃ma i ṯacü i chauégagu nüxna naxca̱x pec̱axü̃. 17—Rü ngẽma nixĩ i pexü̃ chamuxü̃ na pemücügüxü̃ pengechaü̃güxü̃ca̱x. 18—Ngẽxguma ñoma i naãnecü̱̃ã̱x i duü̃xü̃gü pexchi aiegu, rü ¡nüxna pecua̱xãchie ga chaxira chauxchi na naxaiexü̃! 19—Rü ngẽxguma chi ñoma i naãnecü̱̃ã̱x i duü̃xü̃gürüü̃ pixĩgügu, rü ñoma i naãnecü̱̃ã̱x i duü̃xü̃gü rü chi pexü̃ nangechaü̃gü ngẽma natanüxü̃güxü̃ na nangechaü̃güxü̃rüü̃. Natürü choma nixĩ ga pexca̱x chadauxü̃ natanüwa ga ñoma ga naãnecü̱̃ã̱x ga duü̃xü̃gü. Rü ngẽmaca̱x nixĩ i pexchi naxaiexü̃, erü marü tama naxrüü̃ pixĩgü. 20—¡Nüxna pecua̱xãchie ga pemaã ñachagu: “Taxuü̃ma i wüxi i coriarü duü̃xü̃ rü norü corixü̃ narüyexera”, ñachagu! Rü yema na chauxchi na naxaiexü̃, rü pexchi rü tá ta naxaie. Rü yexguma chi chauga naxĩnüẽgu rü ñu̱xma rü chi ta pega naxĩnüẽ. 21—Rü ngẽmaãcü ta chaugagu pexchi naxaie i ñoma i naãnecü̱̃ã̱x i duü̃xü̃gü erü tama nüxü̃ nacua̱xgü ya Chaunatü ga núma choxü̃ mucü. 22—Rü ngẽxguma chi choma tama namaã chanango̱xẽẽgu na ñuxãcü chixri na namaxẽxü̃, rü tãũ chima nüxü̃ nacua̱xgü ga pecadu na naxügüxü̃. Natürü ñu̱xma namaã nüxü̃ na chixuxü̃ na ñuxãcü chixri namaxẽxü̃, rü ngẽmaca̱x i ñu̱xma rü taxuacüma nüxü̃ nixugü na yangearü pecaduã́xü̃. 23—Rü guxü̃ma i duü̃xü̃gü i chauxchi aiexü̃ rü Chaunatüchi rü ta naxaie. 24—Rü ngẽma duü̃xü̃güpe̱xewa rü Tupanaãrü poramaã chanaxü i mexü̃gü i taxü̃ i taguma texé ya togue üxü̃. Rü ngẽxguma chi tama nape̱xewa chanaxü̱xgu i ngẽma mexü̃gü rü tãũ chima Tupana namaã nanaxuegu na nagagutama yapecaduã̱xgüxü̃. Natürü na woo marü nüxü̃ nadaugüxü̃ i ngẽma mexü̃gü i taxü̃ i Tupanaãrü poramaã chaxüxü̃, rü ngẽxguma rü ta chauxchi naxaieama rü Chaunatüchi rü ta naxaie. 25—Natürü ngẽmaãcü nangupetü erü Tupana nayanguxẽẽchaü̃ i norü ore i ümatüxü̃ i ñaxü̃: “Chauxchi naxaie woo taxuü̃ma i chixexü̃ chaxü̱xgu”, ñaxü̃. 26—Natürü choma rü tá Chaunatüégagu pexca̱x núma chanamu i perü ngü̃xẽẽruü̃ i Tupanaãẽ i Üünexü̃ i tá pexü̃ nüxü̃ cua̱xẽẽxü̃ i ore i aixcüma ixĩxü̃. Rü nüma tá nixĩ i meãma pemaã nüxü̃ yaxuxü̃ i chauchiga. 27—Rü pema rü tá ta chauchigaxü̃ pixugüe, yerü noxri ichanaxügügu ga duü̃xü̃gümaã nüxü̃ na chixuxü̃ ga chorü ore, rü woetama marü chauxü̃tawa peyexmagü —ñanagürü ga Ngechuchu.


text:
Custanta da Lévy
In matemàtega, la custanta da Lévy (a völte cugnussüda sota ul nomm custanta da Khinchin-Lévy) la pariss int una espressiú cunserneent ul cumpurtameent asintòtich di denuminaduur cunvergeent da le frazziú cuntínüade. In 1936, ul matemàtich Francées Paul Lévy al mustra che i denuminaduur cunvergeent di desvilüpameent da le frazziú cuntínüade da dabot töcc i nümar reaj i satisfà:
La custanta da Lévy a l'è la custanta dal custaa dritt da chesta espressiú, e a l'è apprussimadameent iguala a 3,275 822 918 7... Ul tèrmin al è apó a völte druvaa par fá referenza al lugariitm dal custaa dritt da chesta espressiú, ch'al è apprussimadameent iguaal a 1,186 569 110 4...


text:
Hockey: Cuira Capricorns gudognan ordaifer
- Dumengia, 9.10.2011, 10:49
En l'emprima liga dal hockey regiunal han ils Cuira Capricorns gudagnà ordaifer cunter l'EHC Wetzikon - quai cun 3:1. A l'EHC Arosa n'èsi dentant betg ì uschè bain. Arosa ha pers a chasa cunter l'EHC Bülach cun 1:2.
Suenter las emprimas 3 rundas da campiunadi è Cuira sin il quart plaz da la tabella cun 6 puncts, 3 pli pauc che Bülach. Arosa ha 3 puncts sin il conto e sa chatta l'8avel plaz. San Murezzan perda derby Ier saira hai dà l'emprim derby grischun en la segunda liga. Il club da hockey Lai/Valbella ha gudagnà quest derby cun 6:4 encunter San Murezzan. Quai suenter che San Murezzan avevan anc gudagnà l'emprim gieu da la stagiun encunter Kreuzlingen cleramain cun 10:0. "Perder in derby fa adina mal", ha ditg Andri Casty, il schef da sport dal club da hockey San Murezzan. "Cunzunt cura ch'in gieu è uschè equilibrà, sco quel dad ier." La finala haja dentant Lai/Valbella gudagnà meritadamain il gieu. San Murezzan haja simplamain fatg memia blers sbagls individuals, explitgescha Andri Casty la sperdita. (gc/rtr) Ils resultads da la segunda liga: HC Partenz-Signuradi - l'EV Dielsdorf-Niederhasli (3:4) Club da hockey Engiadina - SC Herisau (4:0)


text:
Pruvincia de Nuvara
La pruvincia de Nuvara (nuvares: pruvincia da Nuara; piemuntes: provinsa ëd Noara; Italian: provincia di Novara) l'è ona pruvincia del Piemont che la cunta pussee de 373 abitanti e per quèst motiv l'è la settima pruvincia pussee popolada del Piemont.
- Süperfiss: 1.339 km²
- Pupulazziun (2001): 343.040 ab.
- Densitaa: 256 ab./km²
- Nümer de cumün: 88
- Capitaal (pup. 2001): Nuara (100.910 ab.)
La lengua[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La lengua ufizial l'è l'italian.
I lenguv lucai parlaa in sül teritori hinn el lumbard e 'l piemuntes. El lumbard l'è parlaa in del caplögh (in d'una variant pütost milanesizada, anca se cunt un quai punt de cuntat cunt el piemuntes), in sü la riva del Tesin, del Lagh Magiur e del Lagh d'Orta e a süd, in direziun de la Lümelina. I dialet lumbard arius del Nuares hinn de tipu ucidental, ma cun di carater "pruinciai" diferent del mudel milanes. El cunfin cunt el piemuntes l'è atestaa in tra la Gogna e la Sesia.
Inultra gh'è un rosc de dialet che presenten di carateristegh bei uriginai, che se sluntanen de bun del standard lenguistegh lumbard e piemuntes: hinn i dialett de Gajaa, Trecaa, Camra (zona lumbarda) e Burbanee (zona de transiziun cunt el piemuntes).


text:
Régn Unî
Artéccol in dialètt mudnés
Al Régn Unî (Regno Unito in itagliàṅ, United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland in ingléś) 'l è 'n stat dl'Europa ucidentàla cun capitàla Lóndra. A n gh'è minga da cunfónd'r-al cun l'Inghiltèra (ch'l'è sōl una dal sò regiòṅ) o cun la Gran Bretàggna (ch'l'è sōl l'ìśula più granda in du a s cata al régn). Al sò mòt 'l è „Dieu et mon droit“ (Dio e al mè dirìt), scrit in Francéś e minga in Ingléś ch'la sarés invéci la sò léngua uficiàla. Àtri léngui regiunàli druàdi lè i èṅ al Galéś, al Gaèlic Scuséś, al Gaèlic Irlandéś, al Còrnic dla Curnuvàglia, al Scots dla Scòsia e al Scots d'l Ulster in dl'Irlànda dal Nòrd.
La sò ultma regìna catòlica (di Stuart) l'è stada la mudnéśa Marìa ad Mòdna méntar quéla 'd adès l'è la Śabéta II di Windsor da 'l 6 ad Favràr dal 1952.
Al Régn Unî ad Gran Bretàggna e Irlànda al nas cun 'l At 'd Ugnòṅ dal 1800 ch'al mitìva insém al Régn ad Gran Bretàggna cun al Régn 'd Irlànda anc se pò na bèla part ad cl'ìśula chè l'è andàda par sò cònt in dal 1922 dand vita a 'l Stat Lìbar 'd Irlànda. Sōl l'Irlànda dal Nòrd (siē cuntèi su nóṿ ad la regiòṅ d'l Ulster) l'è armàsta in du l'éra dand vita a 'l Régn Unî insém a l'Inghiltèra, a 'l Gàles e a la Scòsia. Al stat 'l è guernâ p'r un sistéma parlamentàr. Al prim minìstar 'd adès 'l è David Cameron dal Partî Cunservadōr (da 'l 11 ad Maǵ dal 2010).
Al Régn Unî, catànd-as mis prinsipalmènt su dū ìśuli, al gh'à tut 'd intóran dagl'àqui: al Mar dal Nòrd (a èst), al Canàl dla Mandga (a sud) e al Mar 'd Irlànda e 'l Ucéan Atlàntic (a nòrd e a òvest). Àtri ìśuli più pìculi i èṅ quéli ad Man, Wight, Urcàdi, Shetland e Ebridi a nòrd dla Scòsia.
'L è mémbar d'l ONU (in du al gh'à na scrana permanénta), dal G8, dla NATO e dl'Ugnòṅ Europea da 'l 1973.
Stòria
Scòsia e Inghiltèra i gh'éran bèla cuma dū quèi dastacâ a 'l inìsi dal X sècul. Al Gàles 'l è pasâ sóta 'l cuntròl ingléś in dal 1284 par pò tacàr a far part dal Régn 'd Inghiltèra da 'l 1536. Al 1 ad Maǵ dal 1707 a véd la luś al Régn ad Gran Betàggna cun al curóni 'd Inghiltèra (cun i Galéś dèntar) e Scòsia misi insém. Cun 'l At 'd Ugnòṅ dal 1800 a s śònta anc al Régn 'd Irlànda e a nas acsè al Régn Unî ad Gran Bretàggna e Irlànda.
In di elesiòṅ dal Dicémbar dal 1918, al partî dal Sinn Féin, ch'al vliva al dastacamènt d'l Irlanda da 'l Régn Unî, al mùcia sù 73 séǵ di 106 dispunìbii a la Cambra di Cumùn e gl'elèt i decìdan ad n andàr minga a Westminster stand in un parlamènt par sò cònt fóra dla léǵ, al Dáil Éireann. Dòp na dichiarasiòṅ 'd indipendénsa e na guèra, in dal 1921 al guèran britànic e al gabinét irlandéś (Aireacht) i s métan 'd acòrd par catàr na sulusiòṅ ch'la pòrta a la separasiòṅ dal dū ìśuli a part siē cuntèi dal nòrd, ad religiòṅ prutestànta, ch'i decìdan ad restàr sèg. A nas acsè al Stat lìbar 'd Irlànda (Saorstát Éireann in Gaèlic Irlandéś, pò Repùblica 'd Irlànda o Eire) ch'al gh'iva dèntar anc tri cuntèi d'l Ulster (Cavan, Monaghan e Donegal) e al Régn Unî ad Gran Beràggna e d'l Irlànda dal Nòrd.
Pulìtica
Al Régn Unî 'l è na munarchìa parlamentàra sóta la cà di Windsor. Al parlamènt 'l è divìś in du Cambri (Houses): la Cambra di Lòrd (House of Lords) cun di mémbar minga elèt e ad fat sénsa putēr, e la Cambra di Cumùn (House of Commons) ch'la fà al léǵ. In dal dū cambri, ch'i s riunìsan insém sōl durànt 'l evènt dal "State Opening of Parliament", i gh'èṅ sèmpar i rapriśintànt 'd Inghiltèra, Scòsia, Irlànda dal Nòrd e Gàles. I tri partî più impurtànt dal Régn Unî i èṅ al Partî Cunservadōr dal prim minìstar David Cameron, al Partî Laburìsta e al Partî Liberàl-Demucràtic, dimóndi vutâ in Scòsia.
Al quàtar nasiòṅ dal Régn Unî
Al Régn Unî al gh'à dèntar quàtar regiòṅ, o méj, nasiòṅ: Inghiltèra, Scòsia e Gàles ch'i s càtan in dl'ìśula ad Gran Bretàggna, e Irlànda dal Nòrd che invéci la s cata in dl'ìśula 'd Irlànda (a la sò sinìstra).
Al sità
La capitàla dal Régn Unî l'è la sità ad Lóndra ch'la cònta 7.744.942 abitànt e ch'la s cata in dal sud dla Gran Bretàggna, bagnàda da 'l fiùm Tamìgi.
Albania Andorra Austria Belgio Bielorussia Bosnia-Ezegovina Bulgaria Cipro Croazia Danimarca
Estonia Finlandia Francia Germania Grecia Irlanda Islanda Italia Lettonia (manca)
Lituania Lussemburgo Macedonia Malta Moldavia Monaco Montenegro Norvegia Polonia Portogallo
Regno Unito Repubblica ceca Romania Russia San Marino Serbia Slovacchia Slovenia Spagna
Svezia Svizzera Turchia Ucraina Olanda Ungheria Città del Vaticano


text:
Vardabusun
Vardabusun (nom ufizial in italian: Guardabosone) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de 334 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 6,8 km² e ona densità de popolaziun de 49 ab./km².
El paes, che 'l se tröva in la Val Sessera, a l'è staa deciaraa una cità-müseu vivent: de fat el sò center l'è staa purtaa al sò aspet che 'l gh'aveva in del Mediuev. L'è tacaa ai cumün de Anloch (BI), Al Bórch, Cavril (BI), Crevacör (BI), Postua, Scua, Scupel, Saraval.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Vardabusun l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Black Friday
Ol Black Friday (Venerdé Nìgher) l’è öna spécie de fèsta mia üficiàla che la se tè in di Stacc Ünìcc ol dé dòpo ol Thanksgiving Day, ol Dé del Ringrasiamét, e la dèrf fò la sesù di sàldi e di còmpere de Nedàl. De regordà che i saldi in di Stacc Ünìcc i taca prima del Nedàl.
Piö che óter l’è óna fèsta comerciàla e la dà ön idea de cóme i’ndarà i vèndite in del tép de Nedàl e l’è isé ‘mportàt per l’economéa che l’è tegnìt d’öcc pò da i analìst finansiàre.
Ol nòm l’istà a indicà che ‘n chèl dé ché i negòse i pàsa dal rós al nìgher, cioè da i pèrdite a i guadàgn, dezà che l’ taca ol tép di bù afàre ‘ndóe se ènt pròpe tat.


text:
Quest onn ha la conferenza da las presidentas communalas gì lieu a Cuira.
La chasa municipala ha avert sias portas e l'emprima cussegliera da la citad da Cuira, Doris Caviezel-Hidber, ans ha dà ina invista en sia activitad. Suenter in apero – offrì da la citad – avain nus gì temp per in barat, per discussiuns, per explitgar novas vias ubain per las chattar en in discurs durant in gentar en la stiva medievala da la chasa da mastergnanza "Rebleuten", là nua che l'emprima conferenza ha gì lieu l'onn 2003.
Dr. Beat Stutzer, directur dal museum d'art, ans ha manà il suentermezdi en il mund dal 18. tschientaner tar Angelika Kauffmann, «... la dunna la pli cultivada da l'Europa». El ha fatg reviver il temp classic, e la vita d'ina artista scolada cun talent per linguas, che ha cumenzà "casualmain" a Cuira en la Reichsgasse, è daventada concreta. Il circul è sa serrà en la stivetta dad Angelika Kauffmann, gist sut la chombra, nua ch'ella è naschida. Il di è ì a fin cun café e turta.


text: 1Rü ngẽma pemaã nüxü̃ tixuxchaü̃xü̃ i ñu̱xma nixĩ na tüxü̃́ nangẽxmaxü̃ ya tórü ngü̃xẽẽruü̃ ya mexẽchicü i Tupanaxü̃tawa. Rü nüma rü Tupana Nane ya Cristu nixĩ. Rü daxũguxü̃ i naãnewa i Tupanaãrü tügünecüwawa narüto erü guxü̃ãrü ãẽ̱xgacü nixĩ. 2Rü ngẽ́ma daxũguxü̃ i naãnewa i ngẽma nachica i üünexü̃ ga Tupana üxü̃wa nixĩ i taxca̱x ínac̱axü̃. Rü tama ngẽma Yudíugüarü paigürüü̃ wüxi ya ĩpata ya duü̃xü̃gü üxü̃newa Tupanana taxca̱x ínaca. 3Rü guxü̃ma i ngẽma Yudíugüarü paigüeru rü nangucu na Tupanana naxãgüãxü̃ca̱x i ãmaregü rü naxca̱x nadaiãxü̃ca̱x i naxü̃nagü na Tupana nüxü̃́ nüxü̃ ngechaü̃xü̃ca̱x i duü̃xü̃güarü pecadugü. Rü yemaca̱x ga Ngechuchu rü Tupanana nügü naxãmare rü duü̃xü̃güarü pecaduca̱x nayu. 4Rü ñu̱xma i nüma ya Ngechuchu rü daxũguxü̃ i naãnewa nangẽxma na ngẽ́ma tórü ngü̃xẽẽruü̃ ya pai yiĩxü̃ca̱x i Tupanape̱xewa. Rü ngẽmaca̱x tama ñoma i naãnewa nixĩ i pai yiĩxü̃. Natürü ngẽxguma chi ñoma i naãnewa nangẽxmagu rü tãũ chima pai nixĩ erü ñoma i naãnewa nangẽxmagü i ngẽma Yudíugüarü paigü i Tupanana ãmare ãgüxü̃ yema Moĩchéarü mugü nüxü̃ ixuxü̃rüü̃. Natürü nüma ya Ngechuchu rü tama ngẽmarüü̃ nixĩ erü daxũguxü̃ i naãnewa nixĩ i nangẽxmaxü̃ na ngẽ́ma tüxü̃ nangü̃xẽẽxü̃ca̱x. 5Natürü ngẽma puracü i ñoma i naãnewa naxügüxü̃ i ngẽma Yudíugüarü paigü, rü naxca̱x nadauxü̃taegümare i ngẽma Ngechuchu daxũguxü̃ i naãnewa üxü̃. Rü ngẽma nachica i nawa Tupanaca̱x napuracüexü̃ i ngẽma paigü, rü nanaxüchicüna̱xãgümare i ngẽma nachica i Ngechuchu nawa ngẽxmaxü̃. Rü meãma nüxü̃ tacua̱x i ngẽma, yerü yexguma Moĩché naxüxchaü̃gu ga Tupanapata, rü Tupana rü ñanagürü nüxü̃: “¡Dücax, meã nangugü i ngẽma cua̱xruü̃ ga cuxü̃ chawéxü̃ ga ma̱xpǘne ga Chinaĩ́wa! Rü chanaxwa̱xe i ngẽmaãcü na cunaxüxü”, ñanagürü. 6Natürü nüma ya tórü ngü̃xẽẽruü̃ ya Cristu rü daxũguxü̃ i naãnewa nangẽxma, rü ngẽ́ma aixcümaxü̃chi Tupanape̱xewa taétüwa nachogü. Rü ngẽma Yudíugüarü paigü rü nagu naxĩãma ga yema nuxcümaü̃xü̃ ga uneta ga Moĩché ümatüxü̃. Natürü nüma ya Tupana rü marü tüxna nanaxã i wüxi i ngexwacaxü̃xü̃ i uneta erü tamaã nüxü̃ nixu na Cristu yiĩxü̃ ya aixcüma tórü ngü̃xẽẽruü̃ ixĩcü. Rü nüma rü nayu na Tupanape̱xewa tüxü̃ yamexẽẽxü̃ca̱x, rü ngẽ́ma Tupanaxü̃tawa nangẽxma i ñu̱xma na taétüwa nachogüxü̃ca̱x. Rü ngẽmaãcü nüxü̃ tadau na Tupanaãrü uneta i ngexwacaxü̃xü̃ rü yema nuxcümaü̃xü̃ ga unetaarü yexera yiĩxü̃ na namexü̃. 7Yerü yexguma chi yema nüxĩraü̃xü̃ ga uneta ga Moĩché ümatüxü̃ rü aixcüma namexgu na duü̃xü̃güxü̃ yamaxẽxẽẽxü̃ca̱x, rü marü taxuca̱x chima tanaxwa̱xe i to i ngexwacaxü̃xü̃ i Tupanaãrü uneta. 8Natürü nüma ga Tupana rü nüxü̃ nadau na tama aixcüma nape̱xewa duü̃xü̃güxü̃ yamexẽẽxü̃ ga yema nüxĩraü̃xü̃ ga uneta ga Moĩchéna naxãxü̃. Rü yemaca̱x ga Tupana rü ñanagürü: “Wüxi i ngunexü̃ rü wena táxarü guxü̃ma i chorü duü̃xü̃gümaã ichaxuneta. 9Natürü ngẽma chorü uneta i ngexwacaxü̃xü̃, rü tãũtáma namaã nawüxigu ga yema nüxĩraü̃xü̃ ga chorü uneta ga nuxcümaü̃güxü̃ ga perü o̱xigümaã nüxü̃ chixuxü̃ ga yexguma nüxü̃ charüngü̃xẽẽgu na ínachoxü̃xü̃ca̱x ga Equituarü naãnewa. Yerü nümagü ga yema duü̃xü̃gü rü tama chauga naxĩnüẽ rü tama nayanguxẽẽ ga yema nüxĩraü̃xü̃ ga chorü uneta, rü yemaca̱x íchanawogü. 10Natürü ngẽxguma nawa nanguxgu na wena namaã ichaxunetaxü̃, rü ñaãcü tá nixĩ i guxü̃ma i Yudíugümaã ichaxunetaxü̃: ‘Rü tá meãma ngẽma duü̃xü̃güxü̃ nüxü̃ chacua̱xẽẽ i chorü mugü na aixcüma naãẽwa nangẽxmagüxü̃ca̱x. Rü choma rü tá norü Tupana chixĩ, rü nümagü rü tá chorü duü̃xü̃gü nixĩgü’. 11Rü guxü̃ma i ngẽma duü̃xü̃gü i choxü̃́ yaxõgüxü̃, rü aixcüma tá choxü̃ nacua̱xgü. Rü ngẽmaca̱x taxuca̱xtáma tü̱xcüü̃ nügümaã nüxü̃ nixugügü i chauchiga na ngẽmaãcü choxü̃ nacua̱xgüxü̃ca̱x. Erü guxü̃ma i chorü duü̃xü̃gü rü aixcüma tá meã choxü̃ nacua̱xgü woo buxü̃ rü e̱xna yaxü̃. 12Rü tá nüxü̃́ nüxü̃ changechaü̃ i norü chixexü̃gü, rü tá nüxü̃ ichayarüngümaxü̃chi i norü pecadugü”, ñanagürü ga Tupana. 13Rü dücax, ñu̱xma na Tupana ngexwacaxü̃xü̃ i unetachiga idexaxü̃, rü ngẽmawa nüxü̃ tacua̱x na yema nüxĩraü̃xü̃ ga uneta rü marü nangupetüchaü̃xü̃. Rü nüxü̃ tacua̱x rü guxü̃ma i ngẽma marü ngupetüchaü̃xü̃, rü paxa tá inayarüxo. Rü ngẽmaãcü i ngẽma Yudíugüarü paigü, rü marü inayarüxoxchaü̃ na Tupanape̱xewa duü̃xü̃güxü̃ nangü̃xẽẽxü̃. Erü nüma ya Tupana rü marü Cristuxü̃ ningucuchixẽẽ na tórü ngü̃xẽẽruü̃ yiĩxü̃ca̱x i nape̱xewa.


text:
Menzingen
Menzingen a l'è un cumün svizzer del Canton Zug. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 27.5 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 4382 abitant.
El cumün de Menzingen al se tröva a una altitüden de 805 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Baar, Hirzel (ZH), Hütten (ZH), Neuheim, Oberägeri, Schönenberg (ZH), Unterägeri. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Menzingen l'è menziunaa la prima volta inturen a l'ann 1217-22 col nom de Meincingin.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]


text:
Somaliland
La Repübliga del Somaliland (Jamhuuriyadda Soomaaliland in sumàlich, جمهورية صومليلاندا in arab, Republic of Somaliland in ingles) al fa part de la Sumalia, ma in del 1991 al s'è pruclamaa indipendent.
La sò indipendenza la recugnussen minga i alter stat, ma a l'è "de facto" indipendent, per la situaziun de guera civila in Sumalia.
A l'è tacaa a l'Etiopia, al Djibouti e a la regiun somala del Puntland e 'l'a bagna ell Golf d'Aden.
La capital a l'è Hargheisa.
Al gh'ha una süperfiss de 137.600 km² e una pupulaziun de pressapoch 3 miliun e mez d'abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Somaliland a l'è staa un pussediment del Regn Ünii del 1886 al 1960.
A l'ha utegnüü l'indipendenza el 28 de giügn del 1960 e trì di dopu, el 1m de lüj, al s'è federaa cun l'ex-Sumalia taliana in de la Repübliga de Sumalia.
El 18 de magg del 1991 l'ha pruclamaa la sua indipendenza.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Somaliland a l'è una repübliha.
El president a l'è el Ahmed M. Mahamoud Silanyo (del 2010).


text:
Paella
La paella l'è un piatt da riis (arros in catalàn), uriginari da la lagüna albufarenca, in la resgjun natürala da la Ribera Baixa del Xúquer, al süüd da València citaa, che sa mangja int ogni ucasiun, specialmeent cur che vün al sa trœva in cumpagnía d'amiis o int i fœch, al sàbet, dumènega u ai feest tradizziunall. A ghe n'è un bel puu da variaant. Ul nomm al deriva dal latin patella.
La duvaress, da tradizziun, vess cugnussüda cuma arròs a la paella u arròs in paella a la valenciana; però ul nomm paella al s'ütiliza pal piatt da riis gjanmò còtt, inscí cuma pal recipieent, ul qual al è un recipieent da ferr, da basa circülaar i da màrgin inclinaaa, e da altezza bassa, cun dò manèi.
La paella era in principi un mangjà sémplis, che al sa faseva cunt i quatru ropp che s'eva a purtada da man, insèma al riis: un tuchell da carna (cunèi, pulastar, ànatra, pòorch), la verdüra (cornètt, fasœui, tumatt, articjòcch, faaf, ài freesch, bròcul), œli, aqua, zafran e la saal.
Cul passà dal teemp, a l'è andada sufisticant-us int i restaurant, pudeent custà un bell puu da danee, suratütt se cun frütt da maar: gàmber, regusta, etc.
Gjo da bass a gh'è una lunga lista da riis in paella, o riis secch, però cunt ogni tipi d'ingredieent: riis négar cunt una basa da pess e la tinta dal calamaar, riis a banda cunt dumà al brœud da pess e i frütt da maar, riis a la scigúla e merlüzz, etc.
Un seguunt tipi di riis valencian, i saríen quii faa al furn arrossos melosos cun cassœla da teracota i, ültim, i arrossos caldosos, cuma ul famuus riis ai fasœui e raaf.


text:
Boffalòra (MI)
Boffalòra (Boffalora sopra Ticino) l'è on comun de la Provincia de Milan che 'l cunta 4 174 abitant (dato del Dic 2013 [1]), ona süperfis de 7,52 km² e ona densità de 555 ab./km². El se troeuva longh el fiumm Tisin, al confin cont el Piemont (Trecaa, Ceran) e l'è traversaa anca del Navili Grand.
El paes l'è praticament dividuu in dò part: in voeuna, quella pussee vers est, el gh'è 'l center cittadin, stòrich e industrial; in la segonda, vers òvest, i insediament gh'hinn in quantidà minor, menter la gh'è ona presenza granda de bosch, che la riva fina al Parch del Tisin. I dò part in sostanza hinn separaa del Navili Grand e taccaa voeuna a l'altra cont on pont stòrich che l'è staa costruii in del 1603.
Boffalòra la gh'ha dò frazion: Magnana e Pont Noeuv, che l'è spartida con Magenta.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El primm insediament in del loeugh l'è documentaa in del 1180-1190, duranta i lavorà de realizzazion del Navili Grand. Probabilment el paes l'è nassuu come canter stabil per i scav, e poeu dòpo el s'è evoluu in d'on e ver e pròppi borgh grazie a la soa posizion strategica dovuda a la vesinanza ai acqui del Tisin e ai sò bosch molto ricch, al passagg del canal e a la distanza intermedia tra Milan e Novara. La faseva part de la Piev de Corbetta.
Boffalòra l'è stada teater de sconter numeros, tra i quai el gh'è quell tra el Federich II e i fòrz milanes in del 1245. El Gian Galeazz Viscont el gh'ha daa el status de feud in del 1341, menter in del 1396 l'è stada taccada ai territòri gestii di fraa de la Certosa de Pavia.
El 4 giugn 1859, duranta la Battaglia de Magenta, i fòrz Franco-Piemontes e i Austriach hinn vegnuu a contatt in sul territòri de Boffalòra (Battaglia de Boffalòra), per poeu spostàss vers Magenta.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Boffalòra l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text: 1Rü ngẽxguma ṯacü rü mexü̃ pexüxchaü̃gu, rü name nixĩ i pexuãẽ na tama duü̃xü̃güpe̱xewa penaxüxü̃ i ngẽma na duü̃xü̃gü pexü̃ dauxü̃ca̱x rü pexü̃ yacua̱xüü̃güxü̃ca̱x. Erü ngẽxguma duü̃xü̃gü pexü̃ icua̱xüü̃güxü̃ca̱x mexü̃ pexü̱xgu, rü Penatü ya daxũgucü rü tãũtáma ãmare pexna naxã. 2—Rü ngẽmaca̱x ngẽxguma texéxü̃ curüngü̃xẽẽchaü̃gu, rü name nixĩ i tama poraãcü nüxü̃ quixuchiga i ngẽma. Rü tama name i ngẽma duü̃xü̃gü i togüpe̱xewa meã maxẽnetaxü̃rüü̃ na quiĩxü̃. Erü nümagü rü norü me nixĩ i ngutaque̱xepataü̃güwa rü cayegüwa nüxü̃ nixuchiga ega ṯacü rü mexü̃ naxügügu. Rü ngẽmaãcü nanaxügü na togü meã nachiga idexagüxü̃ca̱x. Natürü choma rü aixcüma pemaã nüxü̃ chixu rü ngẽma na duü̃xü̃gü nüxü̃ icua̱xüü̃güxü̃ nixĩ i norü ãmare, rü tãũtáma nanayauxgü i to i ãmare i Tupanaxü̃tawa. 3—Natürü i cuma rü ngẽxguma ṯacü tüxna cuxãxgu ya yíxema ngearü ngẽmaxü̃ã̱xgüxe, rü name nixĩ i taxúema cuxü̃ dauãcüma na cunaxüxü̃ i ngẽma. Rü woo cumücüxüchi rü tama name i nüxü̃ na nacuáxü̃ i ngẽma. Rü Cunatü ya daxũgucü ya nüxü̃ daucü i ngẽma cuxicatama cuxüxü̃, rü tá cuxna nanaxã i curü ãmare. 5—Rü ngẽxguma peyumüxẽgügu, rü tama name i ngẽma duü̃xü̃gü i togüpe̱xewa meã maxẽnetaxü̃rüü̃ pixĩgü. Erü nümagü rü ngẽxguma nayumüxẽgügu, rü norü me nixĩ na chiãcü nayumüxẽgüxü̃ i ngutaque̱xepataü̃güwa rü cayegüwa na duü̃xü̃gü nüxü̃ na daugüxü̃ca̱x. Rü aixcüma pemaã nüxü̃ chixu rü ngẽma na duü̃xü̃gü nüxü̃ daugüxü̃xĩcatama nixĩ i norü ãmare. 6—Natürü ngẽxguma cuyumüxẽgu, rü name nixĩ i curü ucapugu cuxücu, rü cunawãxta i curü ĩã̱x, rü ngẽ́ma cuyumüxẽ namaã ya Cunatü ya bexma cumaãxĩcatama ngẽ́ma ngẽxmacü. Rü ngẽxguma ya yima Cunatü ya Tupana ya nüxü̃ daucü i ngẽma cúãcü cuxüxü̃, rü nüma tá cuxna nanaxã i curü ãmare. 7—Rü tama name i natüca̱xma cunama̱xẽẽ i curü yumüxẽ naxrüü̃ i ngẽma duü̃xü̃gü i tama Tupanaxü̃ cua̱xgüxü̃. Erü nümagü rü nagu narüxĩnüẽ rü ngẽma na nama̱xẽẽgüãxü̃ca̱x i norü yumüxẽ rü Tupana tá nüxü̃ naxĩnü. 8—Rü tama name i ngẽma duü̃xü̃gürüü̃ pixĩgü, erü woo tauta naxca̱x ípecaxgu rü Penatü ya Tupana rü marü nüxü̃ nacua̱x na ṯacü pexü̃́ taxuxü̃. 9—Rü ngẽmaca̱x rü ñaãcü tá peyumüxẽgü i pemax: “Pa Tonatü ya Daxũgucüx, rü aixcüma üünecü quixĩ i cumax. 10¡Rü núma naxũ na torü ãẽ̱xgacü quiĩxü̃ca̱x! Rü tanaxwa̱xe i curü ngúchaü̃ na naxügüxü̃ i duü̃xü̃gü i ñoma i naãnewa ngẽxgumarüü̃ i daxũguxü̃ i naãnewa na curü ngúchaü̃ ínaxügüxü̃rüü̃. 11¡Rü toxna naxã i torü õna i ñoma i ngunexü̃ca̱x ixĩxü̃! 12¡Rü toxü̃́ nüxü̃ nangechaü̃ i torü chixexü̃ i taxüxü̃ ngẽxgumarüü̃ i toma rü tüxü̃́ nüxü̃ na tangechaü̃xü̃rüü̃ ya yíxema chixexü̃ tomaã ügüxe! 13¡Tãxṹ i ṯacü rü chixexü̃pe̱xewa toxü̃ cuwogüxü̃ na tama nagu tayixü̃ca̱x! Natürü tanaxwa̱xe i toxna cudau na tama ngẽma chixexü̃ taxügüxü̃ca̱x. Erü cuma rü guxü̃guma guxü̃ãrü ãẽ̱xgacü quixĩ rü cuporaxüchi rü cumexẽchi. Rü ngẽmaãcü yiĩ”. 14—Rü ngẽxguma pema nüxü̃́ nüxü̃ pengechaü̃gu i ngẽma duü̃xü̃gü i chixexü̃ pemaã ügüxü̃, rü Penatü ya daxũgucü rü tá ta pexü̃́ nüxü̃ nangechaü̃ i perü pecadugü. 15—Natürü ngẽxguma tama nüxü̃́ nüxü̃ pengechaü̃gu i ngẽma duü̃xü̃gü i chixexü̃ pemaã ügüxü̃, rü Penatü ya daxũgucü rü tá ta tãũtáma pexü̃́ nüxü̃ nangechaü̃ i perü pecadugü. 16—Rü ngẽxguma tama pechibüeãcüma Tupanaca̱x pexaureegu rü tama name i pegü pengechaü̃chíwexẽẽ naxrüü̃ i ngẽma duü̃xü̃gü i togüpe̱xewa meã maxẽnetaxü̃. Erü nümagü rü ngẽmaãcü nanaxügü na togü nüxü̃ na daugüxü̃ca̱x i ngẽma na Tupanaca̱x naxaureexü̃. Rü aixcüma pemaã nüxü̃ chixu rü ngẽma na duü̃xü̃gü nüxü̃ daugüxü̃xĩcatama nixĩ i norü ãmare. 17—Natürü ngẽxguma cuma rü Tupanaca̱x cuxauregu rü name nixĩ i meã cugü cuyauxchiwe rü meã cugü curüxĩxẽẽru. 18—Rü ngẽmaãcü i togü i duü̃xü̃gü rü tãũtáma nüxü̃ nacua̱xgü na Tupanaca̱x cuxaurexü̃. Rü Cunatü ya bexma cumaã ngẽ́ma ngẽxmacüxicatátama cuxü̃ nadau, rü tá cuxna nanaxã i curü ãmare naxca̱x i ngẽma cuxüxü̃. 19—Rü tama name i pegüca̱x penanutaque̱xe i muxü̃ma i perü meruü̃gü i ñoma i naãnewa. Erü ñoma i naãnewa rü paxama nagu̱x i perü ngẽmaxü̃gü, rü naweane rü paxama nanachixexẽẽ, rü ngĩ́ta̱a̱xgüxü̃ rü naxca̱x nangĩ̱xgü. 20—Rü narümemaẽ nixĩ i penamuxẽẽ i perü meruü̃ i daxũguxü̃ i naãnewa. Erü ngẽ́ma rü tãũtáma nagu̱x, rü naweane rü tãũtáma nanachixexẽẽ, rü ngĩ́ta̱a̱xgüxü̃ rü tãũtáma naxca̱x nangĩ̱xgü. 21—Erü ngextá ínangẽxmaxü̃wa i perü meruü̃gü, rü ngẽxma nixĩ iperüxĩnüẽxü̃. 22—Cuxetügü rü ñoma wüxi i omürüü̃ nixĩ i cuxuneca̱x. Rü ngẽxguma ngẽma Tupana cuxü̃́ naxwa̱xexü̃ca̱x cuda̱u̱xgu, rü guxü̃ma i curü maxü̃ rü name. 23—Natürü ngẽxguma ñoma i naãneãrü ngúchaü̃ca̱x cuda̱u̱xgu, rü guxü̃ma i curü maxü̃ rü chixexü̃wa nangẽxma. Rü aixcüma nataxuma i ẽãnexü̃ i ngẽmaãrü yexera ixĩxü̃ i Tupanape̱xewa. 24—Taxucürüwa wüxi i duü̃xü̃ rü nataxrearü coriã̱x. Erü wüxi i norü corichi rü tá naxai, rü ngẽma to rü tá nüxü̃ nangechaü̃. Rü e̱xna wüxica̱x rü tá meã napuracü, rü ngẽma to rü tá nüxü̃ naxo. Rü taxucürüwa Tupanaca̱x pemaxẽ, ega perü dĩẽruguama perüxĩnüẽgu. 25—Rü ngẽmaca̱x pemaã nüxü̃ chixu rü: ¡Tãxṹ i pexoegaãẽgüxü̃ naxca̱x na ṯacü tá pengõ̱xgüxü̃ rü ṯacü tá pixaxgüxü̃, rü ṯacümaã tá na pexãxchirugüxü̃! Erü perü maxü̃ rü õnaãrü yexera nixĩ, rü pexene rü naxchiruarü yexera nixĩ. 26—¡Dücax penangugü i werigü i tama toegüchiréxü̃, rü tama nanetüarü o ibuxgüxü̃, rü ngepatagüxü̃ na ngexta namaã nanguxü̃güxü̃ca̱x i norü õna! Natürü Penatü ya daxũgucü rü nanaxüwemü. Rü pema rü Tupanaca̱x rü guxü̃ma i werigüarü yexera pixĩgü. 27—Rü taxuwama name na ṯacüca̱x pexoegaãẽgüxü̃. Erü taxucürüwa ya wüxie i pema rü wüxi i ngoragu rü ipenama̱xãchixẽẽ i perü maxü̃ ega woo poraãcü naxca̱x pexoegaãẽgügu. 28—¿Rü tü̱xcüü̃ pexoegaãẽgü naxca̱x i pexchiru? ¡Dücax penangugü i ngẽma putüragü i ngextámare yaexü̃ i tama puracüexü̃, rü tama nügü üxchirugüxü̃! 29—Natürü pemaã nüxü̃ chixu rü woo guma ãẽ̱xgacü ga Charumóũ ga na namexẽchixü̃ ga naxchiru, rü taguma wüxi ga putürachacurüü̃ namexẽchi. 30—Rü ngẽxguma Tupana ngẽmaãcü nanga̱xãẽgu i ngẽma putüragü i ñu̱xma ngẽxmagüxü̃ natürü moxü̃ rü marü taxuxü̃, rü yexera tá pexna nadau i pemax, Pa Yatügü i Tama Aixcüma Meã Yaxõgüxü̃x. 31—Rü ngẽmaca̱x tama name i pexoegaãẽgü rü ñaperügügü: —¿Ṯacü tá tangõ̱xgü? rü e̱xna —¿ṯacü tá tixaxgü? rü e̱xna —¿ṯacümaã tá taxãxchirugü? —ñaperügügü. 32—Erü ñoma i naãnecü̱̃ã̱x i duü̃xü̃gü rü naxca̱x nadaugü i guxü̃ma i ngẽma pemaã nüxü̃ chixuxü̃. Natürü pema rü pexü̃́ nangẽxma ya Penatü ya daxũgucü ya nüẽchama nüxü̃ cuácü i pexü̃́ na nataxuxü̃ i guxü̃ma i ngẽma. 33—Natürü narümemaẽ nixĩ i Tupanaca̱xira pedaugü na ngẽma nüma pexü̃́ nanaxwa̱xexü̃xĩra pexügüxü̃ca̱x. Rü naẽ́tü tá pexna nanaxã i guxü̃ma i ṯacü i pexü̃́ taxuxü̃. 34—¡Tãxṹ i naxca̱x pexoegaãẽgüxü̃ i ngẽma moxü̃ tá üpetüxü̃! Erü ngẽma moxü̃ãrü ngunexü̃ rü tá nüxü̃́ nangẽxma i guxchaxü̃gü i namaã ínanguxü̃. Erü wüxichigü i ngunexü̃ rü nüxü̃́ nangẽxma i noxrütama guxchaxü̃gü, rü ngẽmaca̱x tama name i moxü̃ãrü guxchaxü̃güca̱x pexoegaãẽgü i ñu̱xmax —ñanagürü.


text:
Drone music
La Drone music, che l'è ciamada anca in ingles drone-based music, drone ambient o ambient drone, dronescape o dronology, o püssé a la svelta drone, a l'è un gener de müsega che la dupra in manera carateristiga sun, not o tones-clusters in manera ripetüda, che hinn ciamaa burdun o in ingles drone.
Gent che l'ha sunaa müsega drone a l'è Theater of Eternal Music (aka The Dream Syndicate), Charlemagne Palestine, Eliane Radigue, Kraftwerk, Klaus Schulze, Tangerine Dream, Robert Fripp & Brian Eno, Stars of the Lid, Earth, Coil, Disinformation, Sonic Boom, Phill Niblock e Sunn O))).


text:
Brèsc de Béder
Brèsc de Béder (Nom ufizial in italian: Brezzo di Bedero) l'è un comün de la Pruvincia de Vares. El gh'ha 1 186 abitant (dato del Dicember 2013[1]), 'na süperfis de 8,2 km² e 'na densità de 145 ab./km². L'è tacaa ai cumün de Brisaagh Travàja, Canér (VB), Germignàga, Pòrt Travàja e Ugébi (VB).
L'è sitüaa in sü la còsta d'ul Lach Magiur. Ul nòmm a 'l vegn d'i dü fraziun püssee impurtant d'ul cumün: Brèsc e Béder.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Brèsc de Béder l'è mustraa in de la tabela ripurtada chi desutta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Champagne-Ardenne
La Champagne-Ardenne (nòm uficiàl en fransés: Région Champagne-Ardenne ) l'è giöna de le 22 regiù de la Francia. La popolasiù totàl de la regiù l'è de 1,342,363 abitàncc (dato del 2004) distribüìcc söndèn'area de 25,606 km², per 'na densità de 52 ab./km².
Sudiviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La regiù de Champagne-Ardenne l'è dividìda 'ndei dipartimèncc de Aube, Ardennes, Haute-Marne, Marne che i ragrùpa 15 circondàre (en fransés: arrondissements) e 1,947 cümü. La capital de la regiù l'è Châlons-en-Champagne.


text:
Bruvél-Campugnin
Bruvel Campugnin (nòm uficiàl in italian: Brovel Carpignin in Piemuntes; Brovello-Carpugnino in Italian) a l'è un cumün de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula
El gh'ha ona popolaziun de 706 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 8,3 km² e ona densità de popolaziun de 85 ab./km².
El paes el cunfina cun la Pruvincia de Nuvara (cumün de Armagn, Massin e Lesa) e 'l gh'ha, ultra ai dü center principai che ghe dan el nom, alter dò fraziun: Graja Piana e Strupin, senza cünta i lucalità de Cassinun e de Loch.
Di tre zon de la qual l'è cumposta la pruvincia, el paes el fa part de quela del Cüsi.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Bruvél-Campugnin l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Dow Jones uschè aut sco anc mai
- Mesemna, 6.3.2013, 16:38
L'index da la bursa americana è vinavant sin curs da record. Il Dow Jones ha avert sin bunamain 14300 puncts. Ier ha l'index cuntanschì in record cun surpassar per l'emprima giada en l'istorgia ils 14200 puncts. Serrà ha il Dow Jones sin 14253 puncts. Tenor ils commerziants a la bursa hajan las datas positivas dal martgà da lavur rinforzà ils curs da las aczias. L'occupaziun en ils Stadis Unids da l'America è creschida il favrer pli fitg che spetgà. (sda/ec)


text:
Adolf Hitler
Artéccol in dialatt bulgnais
Adolf Hitler (20 d'avréll, 1889 - 30 d'avréll, 1945) l' è stè al chèp d'la Germâgna nazèssta e dal Partîd nazèssta. Dal 1933 al 1945 l'è stè al gvêren e l'è stè al chèp dal stèt. Hitler l'è stè un persunâg' di mondi inpurtànt par la stòria d'al dé d'incû. Quand la taché la secånda guèra mundièl la Germâgna, såtta Hitler, la tgnîva såtta la magiuränza dl'Euròpa. Såtta la sò dutrénna estrêma, miglión ed zänt l'è stè mazè, såura tott zudî e zénghen, int'un quèl ciamè giudei Olocausto. A Berlén al s'è mazè prémma ch'i róss i entressen int'al sò bûs. Dal 1933, con dî manén pulèttich, Hitler al guinté al chèp dal guêren e dal stèt tudàssc. Pian pian al tulé fòra tott i drétt ai zitadén pr'esänpi ed prutestèr in pobblic. Tott i èter partîd pulèttich fora ch'al só i én stè abulé. Al caté tant ed parsunîr puléttich quand al guêren nazéssta al basè la libertè dî tudéssc. Tott i prucès democrâtich i êren ardott a gninta. As pôl dîr che sanza dobbi Hitler l'è stè al zänter ed tott sti quî e che tott al véns fât såtta i só cmând.
Ligâm estêren[modifica | mudéfica la surzéia]
- Dittatori: Adolf Hitler Matiriali supra lu dittaturi tidiscu
- Dossier Hitler Documenti e ntervisti a stòrici e studiusi, Rai Educational
- Biblioteca di Mondo Politico, ntroduzzioni ô Mein Kampf e testu ntigrali (ngrisi)


text:
Cussegl administrativ dal Piz Tschütta renviescha rinfatschas
- Gievgia, 7.3.2013, 16:56
La Piz Tschütta SA ponderescha pass giuridics cunter Jürg Arquint, anteriur commember dal cussegl d'administraziun. Quel aveva rinfatschà ch'il quint da gestiun saja vegnì sfalsifitgà. (RTR ha rapportà avant 10 dis). Tenor il cussegl d'administraziun tschertg'ins dentant ina soluziun senza ir avant tribunal per evitar donns da reputaziun per il Hotel Piz Tschütta.
Avant 10 dis n'haveva Urezza Famos, la manadra da l'Hotel Piz Tschütta, betg vulì prender posiziun. Uss, suenter ina sesida cun il cussegl administrativ, renviescha ella quellas rinfatschas cumplainamain. (rtr/ec)


text:
Venezuela: Hugo Chavez sto cuntinuar cun chemoterapia
- Dumengia, 8.4.2012, 11:46
Il president da la Venezuela, Hugo Chavez, è sgulà en la chapitala cubana Havanna. Quai per cuntinuar sia chemoterapia.
La gievgia aveva Chavez durant in servetsch divin appellà a Dieu da laschar ad el dapli temp sin terra. Observaturs giuditgeschan il pled da Chavez en la baselgia sco indizi ch'el sto prest bandunar la politica. La stad da l'onn passà è vegnì chattà in tumor tar Chavez. L'october vul Chavez, che maina il pajais Sidamerican dapi il 1999, anc ina gia candidar sco president. (fc/sda)


text: 1Rü name nixĩ i nagu pexĩ i chaucüma ngẽxgumarüü̃ i choma na Cristucümagu chixũxü̃rüü̃. 2Pa Chaueneẽgüx, pemaã chataãẽ erü guxü̃guma chaugu perüxĩnüẽ rü nagu pexĩ ga yema ngu̱xẽẽtae ga pexü̃ changúexẽẽxü̃. 3Natürü chanaxwa̱xe i nüxü̃ pecua̱x na Cristu rü wüxichigü i yatüeru na yiĩxü̃. Rü yatüxü̃gü rü naxma̱xẽru nixĩgü ngẽxgumarüü̃ ya Tupana rü Cristueru na yiĩxü̃. 4Rü ngẽmaca̱x i ngẽxguma wüxi ya yatü ngutaque̱xewa yumüxẽgu rü e̱xna Tupanaãrü orexü̃ yaxuxgu, rü tama ínanga̱xüchipate̱xegu, rü ngẽma rü wüxi i chixexü̃ nixĩ i Cristupe̱xewa naxüxü̃. 5Natürü ngẽxguma chi wüxi i ngecü ngutaque̱xewa yumüxẽgu rü e̱xna Tupanaãrü orexü̃ yaxuxgu, rü chi tama ngĩgü natüerugu, rü ngẽma rü wüxi i chixexü̃ nixĩ i ngĩtepe̱xewa naxüxü̃. Rü ñoma ngĩgü yadüeruxü̃rüü̃ iyixĩ. 6Erü ngẽxguma chi tama ngĩgü natüeruchaü̃gu, rü narümemaẽ nixĩ i noxtacüma ngĩgü iba̱i̱xeru. Natürü ngẽxguma chi wüxi i ngĩrü ãne yixĩgu i ngẽma na ngĩgü naba̱i̱xeruxü̃ rü e̱xna ngĩgü yadüeruxü̃, rü narümemaẽ nixĩ i ngĩgü itüeru. 7Natürü yatügü rü tama name na nügü natüerugüxü̃. Yerü ga Tupana rü nügüraü̃ãcü nanaxü ga yatü rü Tupanachipeta nixĩ. Rü yima yatüwa nixĩ i nangóxü̃ na ñuxãcü namexẽchixü̃ ya Tupana. Rü ngẽma ngecüwa nixĩ i nangóxü̃ na ñuxãcü namexü̃ ya yatü. 8Yerü yexguma noxri Tupana naxü̱xgu ga yatü, rü tama ngecüwa nixĩ ga naxüãxü̃. Rü ngĩma waxi nixĩ ga yatüwa ngĩxü̃ naxüxü̃. 9Rü yatüca̱x nixĩ ga Tupana ngĩxü̃ üxü̃ ga ngecü, rü tama ngecüca̱x nixĩ ga Tupana naxüxü̃ ga yatü. 10Rü ngẽmaca̱x name nixĩ i ngĩgü itüeru na duü̃xü̃güpe̱xewa rü Tupanaãrü orearü ngeruü̃gü i daxũcü̱̃ã̱xgüpe̱xewa nangóxü̃ca̱x na ngĩteme̱xẽwa nangẽxmaxü̃. 11Natürü Tupanape̱xewa rü taxuü̃ma nixĩ ya yatü ega natau̱xgu i ngecü. Rü ngẽxgumarüü̃ ta i ngecü rü taxuü̃ma iyixĩ ega natau̱xguma ya yatü. 12Yerü yexguma noxri Tupana ngĩxü̃ ü̱xgu ga ngecü, rü yatüwa nixĩ ga ngĩxü̃ naxüxü̃. Rü ngẽxgumarüü̃ ta ya yatü rü ngecüwa nixĩ i nabuxü̃. Natürü Tupana nixĩ ya naxücü i guxü̃ma i duü̃xü̃gü. 13Rü pematama tá penangugü rü ngoxi name na wüxi i ngecü rü tama ngĩgü natüeruãcüma nayumüxẽxü̃. 14Rü woetama tórü bucüma nixĩ i nüxü̃ na icuáxü̃ na wüxi i ãne yiĩxü̃ na nügü nama̱xyaexẽẽxü̃ i wüxi i yatüxü̃. 15Natürü ngecüca̱x rü wüxi i mexẽchixü̃ nixĩ na nama̱xyaexü̃. Erü Tupana rü ngĩxna nanaxã i ngĩyae na ngẽmamaã ngĩgü natüeruxü̃ca̱x. 16Natürü ngẽxguma chi texé ngẽmachiga tügü choxü̃gagügu, rü name nixĩ i nüxü̃ tacua̱x na ngẽmatama yiĩxü̃ i tacüma rü nacüma i guxü̃ma i yaxõgüxü̃ i guxü̃nema ya tupaucagüwa. 17Rü ñu̱xma i ñaã popera i pexca̱x chaxümatüxü̃wa rü pemaã nüxü̃ chixu rü nangẽxma i wüxi i pecüma i chixexü̃ i tama namaã chataãẽxü̃. Erü chauxca̱x i ngẽma perü ngutaque̱xegü rü pexü̃ nachixexẽẽ, rü tama aixcüma perü meruü̃gü nixĩgü. 18Erü duü̃xü̃gü chomaã nüxü̃ nixugügü rü ngẽxguma tórü Corica̱x pengutaque̱xegüü̃xgu rü pegü pitoye. Rü ngãxü̃gu chayaxõ na aixcüma yiĩxü̃ i ngẽma nüxü̃ yaxugügüxü̃. 19Choma rü nüxü̃ chacua̱x na aixcüma woe tátama yiĩxü̃ i pegü pitoyexü̃ na ngẽmawa nüxü̃ icuáxü̃ca̱x na texégü tiĩxü̃ ya yíxema aixcüma Cristuarü duü̃xü̃gü ixĩgüxe. 20Rü ngẽma pegü na pitoyexü̃gagu nixĩ na tama aixcüma tórü Corixü̃ picua̱xüü̃güãcüma yiĩxü̃ i penangṍxü̃ i tórü Coriarü õna i Üünexü̃ i ngẽxguma pengutaque̱xegüü̃xgu. 21Erü ngẽxguma penangõ̱xgu i ngẽma õna i Üünexü̃ rü wüxichigü rü peñuxãẽgü na pexira na penayaxuxü̃ca̱x i ngẽma õna. Rü yoxni i ngẽma togü rü ngẽxma nataiyae, rü togü rü nayaxaxgü ya binu ñu̱xmata nangãxẽ. 22¿E̱xna pengechiü̃gü eca̱x tama ngẽ́ma pechibüexü̃ rü pexaxegüxü̃? ¿Tü̱xcüü̃ nüxü pexoe i ngẽma togü i yaxõgüxü̃ rü penaxãneẽxẽẽ i ngẽma yaxõgüxü̃ i ngearü ngẽmaxü̃ã̱xgüxü̃? ¿Rü ṯacüxü̃ tá pemaã chixu i ñu̱xmax? ¿Pexca̱x rü tá pemaã chataãẽxü̃? Dücax, pemaã nüxü̃ chixu rü tama pemaã chataãẽ naxca̱x i ngẽma pexügüxü̃. 23Yerü tórü Corixü̃tawatama chanayaxu ga yema ngu̱xẽẽtae ga pemaã nüxü̃ chixuxü̃. Rü yexguma bexma tórü Cori ga Ngechuchuxü̃ ínaxuaxü̃gu, rü yematama chütaxü̃gu rü tórü Cori nanayaxu ga wüxi ga pãũ. 24Rü Tupanana moxẽ naxca̱x naxã, rü yemawena rü inanabücu, rü ñanagürü: “Ñaã nixĩ i chaxune i pexca̱x ichaxãxü̃chiga. ¡Rü penangṍ i ñaã pãũ na ngẽmaãcü peãẽwa choxna pecua̱xãchiexü̃ca̱x!” ñanagürü. 25Rü yexgumarüü̃ ta ga chibüwena rü Ngechuchu nanayaxu ga wüxi ga pochiyu ga binuchiümaã ããcuxü̃, rü ñanagürü: “Rü daa binu rü wüxi i cua̱xruü̃ nixĩ na ngexwacax Tupana duü̃xü̃gümaã ixunetaxü̃ i maxü̃ i taguma gúxü̃chiga. Rü chaugü ya pexca̱x ibacümaã nixĩ i Tupana pexü̃ nüxü̃ cua̱xẽẽxü̃ i ngẽmachiga. Rü ngẽxguma ñuxguacü daa binu pixaxgügu rü ñu̱xma choma na chanaxüxü̃rüü̃ tá penaxü na peãẽwa choxna pecua̱xãchiexü̃ca̱x”, ñanagürü ga Ngechuchu. 26Rü guxü̃guma i ngẽxguma penangõ̱xgu i ñaã pãũ rü peyaxaxgügu ya daa binu rü ngẽmawa tá duü̃xü̃güxü̃ nüxü̃ picua̱xẽẽ na ñuxãcü tórü pecaduca̱x nayuxü̃ ga tórü Cori. Rü ngẽmaãcü tá penaxü ñu̱xmatáta wena nataegu i nümax. 27Rü ngẽxguma chi ngexerǘxe ya duü̃xẽ rü tachixearü maxü̃ã̱xãcüma tanangõ̱xgu i ñaã pãũ rü e̱xna tayaxaü̱xgu ya daa binu, rü wüxi i chixexü̃ taxü namaã i naxü̃ne rü nagü ya tórü Cori. 28Rü ngẽmaca̱x naxü̃pa na tanangṍxü̃ i ngẽma pãũ rü na tayaxaxüxü̃ ya yima binu, rü name nixĩ i wüxichigü meã tügü tangugü ngoxi nataxuma i ṯacü rü chixexü̃ i tümaãrü maxü̃wa. 29Erü ngẽxguma chi tanangõ̱xgu rü tayaxaü̱xgu rü tama meã nagu tarüxĩnügu na tórü Corixü̃nechiga yiĩxü̃ i ngẽma, rü tügütama poxcuwa taga i ngẽxguma tanangõ̱xgu rü tayaxaü̱xgu. 30Rü ngẽmaca̱x nixĩ i muxũchixe i petanüwa rü piḏaaweexü̃ rü peturaexü̃, rü ñuxre i togü rü marü nayuexü̃. 31Natürü ngẽxguma chi yigütama ingugügu naxü̃pa na nangṍxü̃ i ngẽma õna, rü tórü Cori rü taxuca̱x chima tüxü̃ napoxcue. 32Natürü ngẽxguma tórü Cori ñoma i tórü maxü̃wa tüxü̃ poxcugu, rü ngẽmaãcü tüxü̃ inayarüwe̱xãchixẽẽ na tama yixcüra naãneãrü gu̱xgu tüxü̃ napoxcuxü̃ca̱x wüxigu namaã i ngẽma duü̃xü̃gü i tama yaxõgüxü̃. 33Rü ngẽmaca̱x, Pa Chaueneẽgüx, rü ngẽxguma pengutaque̱xegügu na penangṍxü̃ca̱x i ngẽma õna i üünexü̃, rü name nixĩ i pegü ípenaṉg̱uxẽẽ na guxãma wüxigu meã penangṍxü̃ca̱x. 34Rü ngẽxguma chi texé taiya̱xgu, rü name nixĩ i tümapatawatama tachibü na tama Tupana pexü̃ poxcuexü̃ca̱x naxca̱x na chixexü̃ pexüexü̃ i perü ngutaque̱xegüwa. Rü ngẽma to i guxchaxü̃gü i pexü̃́ ngẽxmaxü̃, rü choma tá chanamexẽẽ i ngẽxguma petanüwa chaxũxgu.


text:
Lainaa
Lainaa (nom ufizial in italian: Lainate) l'è on comun de la Provincia de Milan con 25 573 abitant e che'l confina con la Provincia de Vares (comun de Carònn Pertusella e Origg). Derent'al comun la gh'è la famosa Villa Viscont Borromee Ares Litta, cont el sò ninfee del XVIII secol. L'è stada sòtta el domini di cont Borromee e Litta che gh'aveven comè proprietaa privada ona gran part del territòri comunal. Quand l'è mòrt l'ultim Signor (a la fin del Vòttcent), el Duca Antòni Litta, i sò ben hinn staa venduu. Part de quest j'ha compraa el nòbil verones Ignazio Weil Weiss, che poeu l'è anca diventaa sindich del comun.
Trai alter avveniment important de la stòria de Lainaa se regòrda quand, intel 1859, dòpo la bataja de Magenta e prima de rivà a Milan, hinn passaa de chì el re de Sardegna Vittòri Emanuel II de Savòja e l'imperador di Frances Napoleon III Bonapart.
On temp, Lainaa l'aveva comè limit i duu picol fiumm Lura e Bozzent che adess le traversen insema al Canal Villoresi. El gh'hà tré frazion: Barbaiana (domà a partì del 1870), Grancia e Pajera ai quai se giontava fina al 1928 anca Passirana, che adess l'è dent al comun de Rò.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Lainaa l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc


text:
Sest San Giovann
Sest San Gioann (Sesto San Giovanni in italian) l'è on comun de 80932 abitant de la Provincia de Milan, in Lombardia. L'era vun di sitt di acciaierij Falck (che hinn tucc dismess al dì d'incoeu).
Sest, situada a nòrd de Milan e al confin con la Provincia de Monza, l'era anca ciamada Stalingrad per el volt numer de Comunista che ghe abitaven ona voeulta.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Sest San Giovann l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc


text:
Categorìa:Cese
Artìcoj ant la categorìa "Cese"
Ant sta categorìa-sì a-i intro 167 pàgine ëd 167 ch'a-i në j'é an total.
B
C
- Canongate Kirk
- Catedral d'Acireal
- Catedral d'Augusta
- Catedral d'Enna
- Catedral d'Osta
- Catedral ëd Caltanissëtta
- Catedral ëd Catania
- Catedral ëd Cefalù
- Catedral ëd Mazara del Vallo
- Catedral ëd Mòdica
- Catedral ëd Mònaco
- Catedral ëd Monreal
- Catedral ëd Palerm
- Catedral ëd Piazza Armerina
- Catedral ëd Ragusa
- Catedral ëd Santa Riparà ëd Nissa Marìtima
- Catedral ëd Sciacca
- Catedral ëd Taormin-a
- Catedral veja ëd Milass
- Cesa dël Broc
- Cesa dël Colege
- Cesa dël Crocifiss
- Cesa dël grand priorà ëd Sant Andrea
- Cesa dël Sant Salvator (Saorge)
- Cesa d'Évenos
- Cesa d'Èze
- Cesa dij Sant Bernardin e Ròch (Cher)
- Cesa dij Sant Pé e Pàul (Acireal)
- Cesa dj'Ànime dël Purgateuri
- Cesa dla Gran Mare ëd Dé
- Cesa dla Madòna ëd Villevieille
- Cesa dla Santìssima Nonsià dij Catalan
- Cesa dlë Spìrit Sant (Paris)
- Cesa dl'Imacolà (Ragusa)
- Cesa 'd San Cristòfo (Vërsèj)
- Cesa ëd Bargemon
- Cesa ëd Biot
- Cesa ëd Cabris
- Cesa ëd Fayence
- Cesa ëd Gilette
- Cesa ëd la Commenda
- Cesa ëd Les Arcs
- Cesa ëd Mansfield Place (Edimborgh)
- Cesa ëd Montmeyan
- Cesa ëd Nòstra Sgnora dël travaj
- Cesa ëd Nòstra Sgnora dla Speransa (Cannes)
- Cesa ëd Nòstra Sgnora dl'Assonsion (Châteaudouble)
- Cesa ëd Nòstra Sgnora dl'Assonsion (Saint-Tropez)
- Cesa ëd Nòstra Sgnora dla Vitòria ëd Lépanto (Saint-Raphaël)
- Cesa ëd Nòstra Sgnora (Villecroze)
- Cesa ëd Peille
- Cesa ëd Sainte-Maxime
- Cesa ëd Saint-Paul-de-Vence
- Cesa ëd Saint-Vallier-de-Thiey
- Cesa ëd San Benedèt (Catania)
- Cesa ëd San Catald (Palerm)
- Cesa ëd San Cristòfo ëd Javel
- Cesa ëd San Denis (Tourtour)
- Cesa ëd San Dumini (Cher)
- Cesa ëd San Dumini (Sien-a)
- Cesa ëd San Dumini (Turin)
- Cesa ëd San Fransesch (Àlcamo)
- Cesa ëd San Fransesch (Aress)
- Cesa ëd San Fransesch d'Assisi (Messin-a)
- Cesa ëd San Fransesch ëd Pàula (Nissa Marìtima)
- Cesa ëd San Fransesch ëd Pàula (Tolon)
- Cesa ëd San Fransesch ëd Sales (Bandol)
- Cesa ëd San Fransesch (Enna)
- Cesa ëd San Fransesch (Noto)
- Cesa ëd San Fransesch (Pescia)
- Cesa ëd San Fredian (Luca)
- Cesa ëd San Gioann Batista (Vitòria)
- Cesa ëd San Gioann dj'Armita
- Cesa ëd San Gioann ëd Montmartre
- Cesa ëd San Giòrs (Cher)
- Cesa ëd San Giòrs (Ragusa)
- Cesa ëd San Giulian (Catania)
- Cesa ëd San Lorens (Osta)
- Cesa ëd San Martin (Siracusa)
- Cesa ëd San Michel Arcàngel (Cannes)
- Cesa ëd San Michel (Grimaud)
- Cesa ëd San Michel (Mazara del Vallo)
- Cesa ëd San Michel (Sciacca)
- Cesa ëd San Michel (Vintmija)
- Cesa ëd San Nicòla (Catania)
- Cesa ëd San Nicòla (Randass)
- Cesa ëd San Nicòla (Sciacca)
- Cesa ëd San Pàul (Palazzolo Acreide)
- Cesa ëd San Pé ëd Montmartre
- Cesa ëd San Pé (L'Escarène)
- Cesa ëd San Pé (Mòdica)
- Cesa ëd San Pé (Piassa Armerin-a)
- Cesa ëd San Plàcid (Catania)
- Cesa ëd San Pons (Cabasse)
- Cesa ëd San Raimond (Le Pradet)
- Cesa ëd San Sebastian (Acireal)
- Cesa ëd San Sebastian (Palazzolo Acreide)
- Cesa ëd Santa Ciàira (Enna)
- Cesa ëd Santa Felìssita (Firense)
- Cesa ëd Santa Gioana d'Arch (Nissa Marìtima)
- Cesa ëd Sant Agustin (San Gimignan)
- Cesa ëd Sant Agustin (Taormin-a)
- Cesa ëd Santa Margrita (Sciacca)
- Cesa ëd Santa Marìa dij Miràcoj
- Cesa ëd Santa Marìa dj'Alman
- Cesa ëd Santa Marìa dl'Amiraj
- Cesa ëd Santa Marìa dla Scala
- Cesa ëd Santa Marìa dle Grassie (Aress)
- Cesa ëd Santa Marìa dle Përzon (Prato)
- Cesa ëd Santa Marìa ëd Gesù (Catania)
- Cesa ëd Santa Marìa ëd l'Itria
- Cesa ëd Santa Marìa in Albis (Breil-sur-Roya)
- Cesa ëd Santa Marìa (Randass)
- Cesa ëd Sant Andrea (Pistòja)
- Cesa ëd Sant Antonin (Bagnols-en-Forêt)
- Cesa ëd Sant Ësteo dij Sivalié
- Cesa ëd Sant Ignassi (Catania)
- Cesa ëd Sant'Odila (Paris)
- Cesa ëd San Tròfim (Bormes-les-Mimosas)
- Cesa ëd San Veran (Utelle)
- Cesa ëd San Vincens (Gourdon)
- Cesa ëd San Vitor (Trans-en-Provence)
- Cesa ëd Tourrette-Levens
- Cesa ëd Varages
- Cesa ortodòssa russa ëd Menton
- Colegià ëd Barjols
- Colegià ëd Nòstra Sgnora dl'Assonsion (Tenda)
- Colegià ëd San Martin (Lorgues)
- Colegià ëd Santa Marìa Assonta (San Gimignan)
D
- Dòm ëd La Laguna
- Dòm ëd Milan
- Dòm ëd San Cerbon (Massa Marìtima)
- Dòm ëd San Donà (Aress)
- Dòm ëd San Lorens (Grosset)
- Dòm ëd Santa Marìa Assonta (Pisa)
- Dòm ëd Santa Marìa Assonta (Sien-a)
- Dòm ëd Santa Marìa Assonta (Voltera)
- Dòm ëd Santa Marìa dla Fior
- Dòm ëd Santa Marìa (Montepulciano)
- Dòm ëd Sant Andrea (Carara)
- Dòm ëd Sant Eusebi (Vërsèj)
- Dòm ëd Turin
- Dòm ëd Vintmija


text:
Canòsa (faméja)
Artécol in dialèt arzân
I Canòsa ( Canossa in italiân) în stê 'na putèinta faméja, al tèimp di fèdev, ed râsa longobêrda che, a partîr da i prém dêş ân dal X sècol, la s'é fermêda int al vâl ed l' Apenèin arzân .
L'impurtânsa ed la râsa di Canòsa l'é stêda dimòndi lighêda a la puşisiòun dal teritôri in dóv' în stê sgnōr, pôst che prôpria insém a sté zôna, e fîn al XII sècol, a 's în cunfruntê e cumbatû i préma atōr ed la lôta p'r al j invistidûri: al Papêt e l'Impēr.
Al mumèint ed la só mâsima putèinsa, intōren a l'ân 1100, al gvêren di Canòsa al ciapêva, sōl in Itâlia sèinsa cunsiderêr la Lotaringia, dal Lêgh ed Ghêrda fîn a la pêrta êlta dal Lâsi, cun dèinter sitê cme: Mântva, Mòdna, Ferêra, Firèinsa e Perógia. La pruvîncia ed Rèz l' é stêda al cèinter ed la fôrsa militêra e, 'd cunseguèinsa, polética di Canòsa. Int al cōrs ed pôch pió 'd ûn sècol i Canòsa àn tirê só i bastiòun ed difèişa dal véi ed colegamèint che da i pâs ed l'Apenèin andêven zò fîn al Po, acsé da cavêrgla a controlêr la grôsa pêrt di comêrc tra l' Euròpa centrêla e l' Itâlia e ânca quî che insém a la Via Emélia rivêven al Mèr Adriâtich. Prôperia sté şgalmêdra l'à permés a la râsa di Canòsa 'd rinfunsêr e şlarghêr al prôpri intrêdi e al prôpri richèsi.
Sigifredo
Al j urégin ed la "râsa di Canòsa" a cumîncen cun Sigifredo cûnt longobêrd che, indi prém dêş ân dal X sècol a câsva ed la şmachêda strîna che l'Impêr al gh'îva ind i cunfrûnt ed l'indipendèinsa dal pôst, al decéd ed bandunêr la sitê ed Lóca p'r andêr a stêr int al şvinânsi ed Pèrma. Ché, a Vilianum, l'à cumincê a dvintêr impurtânt la fôrsa ed la Faméja insém a tóti dō al rîvi dal Po: per al dvintêr sèimper di pió padròun ed teritôri, per la fûrba poltica matrimoniêla fâta per rinfunsêr i ligâm 'd amicésia sia cun al Papêt che cun l'Impēr.
I Canòsa a gh' l' àn cavêda ânch a intrêregh in môd perfèt int al sistēma ch' al procurêva cârichi religiōşi: dal j êtri fûnti ed richèsi ch' a 's andêven a zuntêr a còli che bèle a gh'îven.
Difâti al fiōl ed Sigifredo, Gotifredo, l'é stê Vèschev ed Brèsa. La fiōla Pragarda l'é stêda mujēra dal fiōl dal Marchèiş ed Turèin Olderico Manfredi I Un cuşèin, cun al 'stès nòm, Sigifredo, l'é stê Vèschev ed Pèrma dal 927 al 945.
Adalberto Atto
Còl ch' l' é gnû dôp, Adalberto Atto (939- 988), ciamê Attone, patriêrca ed la râsa ed j Attoni, l'à fât ed Rèz la só furtèsa e l'à cumincê a rinfunsêr al teritōri lé atōren cun divêrsi costrusiòun ed gèner militêr, cun ânch al castèl insém a la rôca ed Canòsa, che dôp al dvintarà al cèinter dal só règn. L' à sustgnû la regîna Adelaide, l'é stê numinê cûnt dal Ottone I e marchèîş da Ottone II e Ottone III.
Dal matrimòni 'd Adalberto Atto cun Ildegarda è nasû Tedaldo da Canòsa
Tedaldo
Ânch al prém fiōl 'd Adalberto Atto l'à şlarghê e rinfursê al só proprietê, despès l'à pretèiş cme sō di teritōri avû in livèl dal cēşi dal pôst. Carateréstica principêla dal só teritôri l'é stê la cunténva costrusiòun 'd difèişi, fâta cun al tirêr só un castèl a drê cl' êter, a trèi divêrsi altèsi: a seintsinquânta, a trerşèint e a sesèint mēter insém al livèl dal mêr, in puşisiòun stratègichi e fâcil da difènder, che se vdîven ûn cun cl'êter e che cumunichêven tra 'd lōr cun un sistêma de spèc e fōgh. Stà fésa rêda ed difèişi, véli, cōrt e tòri ed difèişa l'é dvintêda la carateréstica cesiònêla ed tót al teritôri sòta i Canòsa, che, ânca se sgnōr ed sitê impurtânti, în sèimper stê lighê al mònd cuntadèin, cme dal rèst tót i fevdatâri dal tèimp, e l'é stê prôpria al teritôri ed campâgna ch' al s'é mustrê al vèir pûnt ed fôrsa ed la Râsa int al batâli e int j atâch ed surprèişa.
Tedaldo l' à zuntê al proprietê al sitê ed Guastâla e Mântva, mèinter Ferêra la vîn regalêda a la faméja da pêpa Giovanni XIV. L'utîn al tétol ed marchèiş da l' Imperadōr, ech da 'na pêrt al gh'îva paûra dal crèser ed la fôrsa generêla di prîncip-vèschv e, da cl'êtra pêrta, in particulêr còl ed la mêrca ed la Tuscia lé a i cunfîn, (oséia al marcheşêt ed la Tuscâna). Dal martimòni ed Tedaldo cun Giólia în nasû: Tedaldo vèschev 'd Arès, Corrado e Bonifacio (985 - 1052).
Bonifacio
L'à zibî l'apôg militêr a l' imperadōr Corrado II ciamê al Salico, int la só spedisiòun in Burgògna, e in câmbi l'à utgnû la Mêrca ed Tuscia, cun còst l'é dvintê al sgnōr ed tóta l' Itâlia centrêla.
Vésta l'impurtânsa stratègica dal nōvi tèri zûntêdi a còli ch' al gh'îva bèle, l'à prû rifiutêres, a la dmânda ed l'imperadōr Enrico III, ed cumpagnêr a travêrs i sō teritôri Damaso III, ch' l' andêva a Ròma, só incâregh ed l' Imperadôr, in ucaşiòun ed l'elesiòun ed Benedetto IX. In tóti al manēri Bonifacio l'à duvû, a la fîn, ritirêr al só rifiót, in rispèt ed l'ôbligh ed dipendèinsa, cun còst l'Imperadōr l'à cgnusû l'ustinasiòun ed Bonifacio, fôrt ed la potèinsa dal só eşêrcit ed l'antîgh ligâm 'd amicésia cun al papêt. Bonifacio l' à dichiarê Mântva capitêla dal só règn, mó la sitê an 'n' à mai arcambiê al gèst, ânca se la gh' è sèimper stêda leêla. A la mōrt ed sō fiōla Matélda, int al 1115, la sitê la s'é costituîda Cmûn Léber. Dôp un préma matrimòni cun Rachilde, Bonifacio, ind l' andêr a drē a la polética di matrimòni 'd interèsi fâta ânca da quî préma ed ló e cme 'd ûş alōra, al s' é spuşê 'na secònda volta.
L' à spuşê int al 1073 Beatrice ed Lotaringia (1017 - 1076), fiōla dal cûnt Federico II e anvōda ed l' imperadōr Corrado II, cun la zûnta a i sō teritôri ânca quî purtê in dôta da la mujēra.T'r al sō proprietê a gh'ēren còli che incō în: la [Tuscâna]],l' Emélia-Rumâgna e la Lumbardéia in Itâlia e lêrghi zôni in Bēlgio, Lusembûregh, Frância e Germâgna int al rèst ed l' Euròpa, e l'ēra cunsiderê al sgnōr pió potèint dôp l'imperadōr. Dal só secònd matrimòni è nasû Beatrice e Federico, môrt tót dû da céch, int al 1053, fōrsi vlinê sèinsa vrèir, e Matélda (1046 - 1115).
Bonifacio al mōr int al 1052 dôp 'n imbuschêda mèinter l'ēra drē fêr 'na batûda ed câsa. La mujēra Beatrîş l'a s' é catêda da per lē a câp dal règn pió potèint ed l'època.
L'à duvû quêşî subét ed turnêres a spuşêr, perché, a l'època, an n' ēra mia pusébil al gvêren ed 'na dòna sèinsa erēd mas'c. La siēlta l'é caschêda insém a Goffredo ed Lotaringia, ciamê il Barbuto, sgnōr ed la Lorena centrêla e cuntrâri a l'Imperadōr. Chiló l'à serchê, sèinsa cavêrgla, 'd impidîr al matrimòni per fêr in môd che al tèri ed Goffredo a 's unésen mia a còli, bèle bundânti, di Canòsa. La môrt ed Goffredo, sucèsa int al 1069, l' à lasê Beatrice sōl cul l' apôg dal Pêpa. Gnân al matrimòni ed la fiōla Matélda cun Gottifredo V ed Lotaringia, ciamê "al gôb" e fiōl naturêl ed Goffredo IV, l'à dê 'na mân a spianêr al dificultê polétichi.
A partîr dal 1076, vést che quêşi int al 'stès mumèint a mōr sia al pêder che la mêdre, a srà Matélda, ónica erēd dal pêder, a duvèir decéder se dêr al só 'apôg al papêt o a l'impēr. Quând int al 1115, Matélda l'é môrta sènsa lasêr erēd dirèt, la râsa di Canòsa la s'é şmarîda e in pêrta la finés.
Al lōr lêregh teritôri al s' è şbrişlê: soquânt castē în armêş in mân a i sgnōri lochêl e a Communi Militum, oséia a cavalēr e suldê a paghamèint; e 'd diêter a quî gnû dōp ed Prangarda, surèla ed Tedaldo, al nôn ed Matélda (fōrsi st' al faméj àn dê véta al faméj pramşâni di Baratti e 'd Attoni o Iattoni 'd Anstesica (frasiòun ed Langhirân) e 'd Beduzzo (frasiòun ed Curnéj) sul sèri pôst ed castē di Canòsa). Soquânti proprietê în stêdi adiritûra scurdêdi, dal j êtri finîdi dèinter al proprietê ed la Cēşa.
Materiêl pr'andêregh in fònda
(manca):
- Canossa prima di Matilde, Milano, Camunia Editrice SRL, 1990 . ISBN 88-7767-039-8
- Paolo Golinelli, Matilde e i Canossa nel cuore del Medioevo, Milano, Camunia Editrice SRL, 1991 . ISBN 88-7767-104-1
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da Canossa (famiglia)| trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
Svit
Svit (en todesch: Schwyz) a l'è un cumün svizzer, capolögh del distret omònim (Svit) e capital del Canton omònim (Canton Svit).
La süperfiss del teritori del cumün de Svit l'è de 53.17 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 14423 abitant.
El cumün de Svit al se tröva a una altitüden de 516 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Alpthal, Illgau, Ingenbohl, Lauerz, Morschach, Muotathal, Oberiberg, Rothenthurm, Sattel, Steinen.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]:
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Canton Schwyz Statistics (Todesch) Controlaa 'l 27 Agost del 2009
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Cumün de Svit (Todesch)
- Canton of Schwyz (Todesch)


text:
Svézzra
La Svésra, cun i sō 7.200.000 abitânt, l'é un stêt européo 'ch al cunfîna a mezdé cun l'Itâlia, a sîra cun la Frância, a nôt cun la Germâgna e a matèina cun l'Austria e al Liechtenstein; l’ é ‘na cunfederasiòun ed 23 cantòun e 3 ed quisché în divîs in 6 mèz cantòun. La capitêla l'é Berna. Dal j ètri sitê impurtânti în Zurîg, capitêla comercêla e sît ed la bōrsa e Ginevra, sît ed dimòndi urganiṣasiòun internasionêli.
In Svésra a pêrlen quâter léngui: tedèsch, francèiṣ, italiân e rumânc'.
Stòria
La stòria ed la Svésra l’é cumincêda cun l'ât ed la só fundasiòun. Trî cuntadèin ed Svétt, Unterwald e Uri s'incûntren a Grütli, un sît a tâch al Lêgh di quâter cantòun al prémm d'agòst dal 1291. De st' època l'é ânca la fôla ed Guglielmo Tell.
La stòria modêrna ed la Svésra la tâca ind al 1848 cun l'adosiòun ed la costitusiòun modêrna e cun al stabilîr i cunfîn vâlid incòra al dé d’incō.
Albania Andorra Austria Belgio Bielorussia Bosnia-Ezegovina Bulgaria Cipro Croazia Danimarca
Estonia Finlandia Francia Germania Grecia Irlanda Islanda Italia Lettonia (manca)
Lituania Lussemburgo Macedonia Malta Moldavia Monaco Montenegro Norvegia Polonia Portogallo
Regno Unito Repubblica ceca Romania Russia San Marino Serbia Slovacchia Slovenia Spagna
Svezia Svizzera Turchia Ucraina Olanda Ungheria Città del Vaticano


text:
19 07
Ol dé 19 de löi l'è 'l 200 ( 201 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 166 dé a finí l'an.
Ul dí 19 de löi al è ul dí da pòost 200 ( 201 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 166 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1936 - Spagna: lideracc per i zeneraj Mola e Sanjurjo, e seguint l'esempe di facc del dé anteriur, la gran masöransa di ünità militare, col söport di fassis·c sivil, se i reölta contra la Segonda Repüblega Spagnöla, con ün ésit desigual; aj Paes Català i faliss despertöt, esset a Mallorca.
1936 - Spagna: Mort ol pröm brigadesta internassiunal: l'atleta Austríach Mechter ch'al se tröàa a Barcelona per partissipá int i Olimpíade popülare.
711 - riu Guadalete (Andalusia, Spagna): ghe la scumensa la bataja de Guadalete (che la dürarà fí al dé 26), in che i tröpe del cabdill mor Tarik ibn Ziyad i trà zò chèle del rei Visigot Roderic, fat ch'al comportarà la posteriur ocüpassiú de töta la Penísula Ibérica.
1848 - Nöa York (i Stacc Ünicc): se la reüniss la pröma Convensiú di Drecc de la dona.
1979 - Managua (Nicaragua): ol FSLN al ocüpa la sità e al trà zò la ditadüra de Somoza.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1131 - Barcelona: Ramon Berenguer III ol Grant, cunt de Barcelona.
1936 - Barcelona: Apel·les Mestres, scritur Català.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Letera a'l Filémun
Filémun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Parola de'l nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l Növ Testament e vultada adess del test uriginal grech in del nost parlà Insübregh del didincö.
1Paul, un presunee de Gesü Crist, e 'l fradell Timote, a Filémun, el predilett e 'l noster culega, 2a la surela Appia, a Archipp, el noster cumpagn di arm, e a la gésa de la sua cà: 3Grazia e pas a vialter de Diu el noster Pader e del Signur Gesü Crist.
4Mi rengrazi el me Diu, semper fasend menziun de tì in di me preghier, 5sentend del bén e de la speranza che te gh'hee vers el Signur Gesü e per tücc i sant, 6perchè la partecipaziun a[1] la tua fed la divègna eficassa[2]in de la cunussenza[3] de tütt el bén che l'è in nümm per Crist; 7perchè gh'huu avüü gran letizia e cunsulaziun[4] in del to bén, perchè i cör[5] di sant hinn staa cunfurtaa per tì, fradell.
8Dunca, avend tanta segürezza[6][7] in Crist de urdinàtt de fà chell che 'l cunven, 9per via del bén mi preghi[8] pütost--cume Paul, l'anzian, e adèss anca 'l presunee de Crist Gesü--10te preghi per el me bagaj, Unésim, che huu generaa in cadenn, 11el qual in del passaa[9] l'era inütil a tì, ma adèss ütil a tì e a mì. 12Mi te 'l rimandi, lü che l'è 'l mè cör. 13Mi vurarìa tegnìll cun me, perchè in del to lögh el me serviss in di cadenn del vangel, 14ma senza 'l to cunsens mi huu vurüü fà nagott, perchè la tua buntà sia no per via de la necessità[10], ma sia vuluntari[11]. 15Perchè forsi per chest l'è staa separaa de tì per un mumént, perchè te 'l gh'abbia cumpletament per semper, 16pü cume un s'ciav, ma püssee de un s'ciav, cume un fradell predilett--spezialament a mì, ma quant püssee a tì, tant in de la carna quant in del Signur!
17Dunca se te me tègnet cume cumpagn, ricevel cume me. 18E se 'l t'ha ufendüü o 'l te dev quajcossa, metel in del mè cunt. 19Mi, Paul, huu scrivüü chest de la mia man: Mì pagaruu[12]--per dìtt no che anca tì me devet la tua medema persona! 20Sì, fradell, che mi traga 'l prufitt in del Signur! Cunfurta 'l mè cör in Crist.
21Persüas de la tua übedienza, mi huu scrivüü a tì, savend che te faree püssee de chell che disi mì. 22E al medemm temp, preparum tì un alog, perchè mì speri che per i to preghier mì a te saruu daa.
23Epafra, el mè cumpagn de presun in Crist Gesü, el te salüda, 24e anca March, Aristarch, Dema e Luca, i mè culégh. 25La grazia del Signur Gesü Crist la sia cunt el voster spirit.


text:
Didêl
Al didêl 'l è cal strumèint cìc a forma 'd cuaciadùra 'd dî dla màṅ, ch'al s mèt in sim'a 'l dî médi o a 'l ìndes in dal mèinter ch'a s cuśìs p'r ann' pùnś'r-es quand a s cùcia la gùcia per soquànt tèimp.
Al didêl 'd lung al tèimp
A s sà dai schêv dl'archiulugìa che cal dòni i druèven bèle di strumèint dal gèner anch in dal Neolìtic, mo però cùma dal piastri, i éren pinsê per difènder piò che i dî, al pel'm edla màṅ, in dû in di fàt, i batìven cal gùci gròsi 'd chi tèimp luntàṅ. Al didêl c'm'al cgnusòm incō al s taca a catèr in dla Cina e a Pompei dū sècol prima 'd Crist. 'D lung ai sécol ch'i gnaràn dôp, al dvintarà anca piò pratic e alśér, mo però anca decorê e presióś se la cuśdóra la s al psiva permèter. Cun la fabricasiòun industrièla ch'a gnarà dòp, al didêl al dvintarà 'n atrès custruî in séri e facil da catèr.


text:
I guerrieri dell'anno 2072
I guerrieri dell'anno 2072 (I cumbatènt d'l an 2072) 'l è 'n film fantàstic dal 1984 ad Lucio Fulci ambintâ in dal futûr.
Sunt
In d'l an 2072 i canài televiśìṿ, par far ascōlt, i métan sù sōl di prugràma viulènt cuma la rēda Seven Seas ch'la traśmét di cumbatimènt fra mutuciclìsta c'n al campiòṅ ch'l è Drake (Jared Martin). Sam (Gianni Di Benedetto), al cap dal canàł cuncurènt Wbasic, al decìd acsè ad mandàr in ónda anca lò un prugràma cumpàgn cun di cundanâ a mòrt ch'i gh'àṅ da cumbàtar par meritàr-as la gràsia. A sarnìr i cuncurènt 'l è al computer Junior ch'al tîṅ in cunsiderasiòṅ qvéi ch'i èṅ bòṅ ad far crésar i spetadōr e dònca al pésca sù anc Drake. In cal méntar sò mujér, la Susan (Valeria Cavalli), la vèṅ masàda e Drake al finìs in parśòṅ p'r ès'r-as fat giustìsia da par lò, a dita dla pulisìa, e pò in un pòst in dua al gh'à da cumbàtar cun di àtar gladiadōr e lè al gh cata Monk (Donald O'Brien), òṅ ch'al cgnusìva bèla da prima e ch'l è armàś ufēś in dla ghigna tant ch'adès al gh'à 'n òć biònic. Chi lò al fà al mecànic par qvéi dla Wbasic.
I gladiadōr i vènan instigâ a cumbàtar e custrét a masàr dal figùri ch'i gh s pàran davànti, frut dl'imaginasiòṅ, ma Drake al s tira indrē. La siensiàda Sarah Newman (Eleonora Brigliadori) la gh miśùra i pinsēr rabî ch'al gh'à in dla suca druànd di raǵ làśèr. Quànd lò al tórna in dla sò cambra al gh cata chi àtar gladiadōr ch'i tàc'n a dar-'g adòs e a piciàr-al. Al cap di preturiàṅ, Traven (Renato Rossini), al gh mét al bèc e al decìd ad masàr-an òṅ ma Drake 'l al férma dgénd che piutòst al s cuparév lò, mandànd acsè a gl'urtìghi al spetàcul.


text:
Caròbe
Caròbe di Àngei (in Italià Carobbio degli Angeli) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem che l' se tróa 'n de la Al Calèpe sö la ria del Cherio.
El g'ha 'na popolasiù de 4 704 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 6,7 km² e 'na densità de popolasiù de 702 ab./km²
Ol paìs l' se tróa a 13 km de la sità e a 232 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Bólgher, Ciüdü, Gandòss, Gorlàgh, Grömèl e Trescùr Balneàre.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Caròbe l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol castèl sö la culina di àngei (341 méter) che 'n del XIV sécol l'è dientàt ü convènt e dal 1770 öna residènsa de campagna.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Pruvinc de la Curea
La pruvincia (Do; hangul: 도; hanja: 道) l'è la divisiun pulitega principala de la Curea.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 1413, el re Sejong l'ha dividüü la Curea in di vott pruvinc. Chest pruvinc chì l'eren Chungcheong, Gangwon, Gyeonggi, Gyeongsang, Jeolla, Hamgyŏng, Hwanghae e P'yŏngan.
In del 1895, tüta la Curea l'era riurdinada in di 23 distret, ma in del ann seguent, l'è vegnüda indree al sistema di pruvinc, cun 13 pruvinc: Nord Chungcheong, Süd Chungcheong, Gangwon, Gyeonggi, Nord Gyeongsang, Süd Gyeongsang, Nord Hamgyŏng, Süd Hamgyŏng, Hwanghae, Nord Jeolla, Süd Jeolla, Nord P'yŏngan e Süd P'yŏngan.
Al dì d'incö[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dopu l'ucüpaziun giapunesa, cun la divisiun de la penisula Cureana, i pruvinc l'eren riurdinad un bel poo.
Curea del nord[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Curea del Nord l'è dividüda in növ pruvinc, dò cità guernad diretament e trè regiun aministrativ speciaj.
Curea del süd[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Curea del Süd l'è dividüda in növ pruvinc (vöna l'è "pruvincia autonuma speciala"), ses cità metrupulitan e vöna cità speciala (Seoul).


text:
Cavaj (VB)
Cavaj (nòm uficiàl in italian: Cavaglio-Spoccia) a l'è un cumün de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula
El gh'ha ona popolaziun de 267 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 18,1 km² e ona densità de popolaziun de 15 ab./km².
El paes el se tröva in la Val Canubina . L'è tacaa ai cumün de Canöbi, Cürsel, Falmènte, Gür e 'l cunfina anca cunt el Cantun Tisin (cumün de Brissagh e de Cent Vai).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Cavaj (VB) l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Bill Mantlo
William Timothy Mantlo dit Bill (New York, 9 ad Nuvémbar dal 1951) 'l è 'n avucàt americàṅ e scritōr ad fumét ad supereroe par la Marvel Comics e par cla cà lè 'l à dâ vita a i persunàǵ ad ROM, Cloak And Dagger e di Micrunàut.
Biugrafìa
In d'l Utóbar dal 1974 Mantlo al taca a lauràr par la "cà di idéi" tgnénd a drē a i culōr, par pò pasàr a i tèst, tacànd cun un fill-in (nùmar impinidōr) dal Maṅ Murtàli dal Kung Fu dal tìtul "I fiōi dla tigra". Bill al cuntìnua a scrìvar cal fumét lè e, insém a George Pérez, al dà vita a la Tigra Biànca, al prim super-eroe ch'al vèṅ da 'l Pòrt Rìc.
In cal mèntar, al cap di editōr Marv Wolfman al gh fà far dimóndi nùmar impinidōr, par tgnir a drē a 'l scadési di sò culéga. Bill al scriv acsè praticamènt da tut.
In séguit Mantlo al dvénta al scritōr regulàr ad sèrie cuma Iron Man (Óm ad Fèr), Cloak And Dagger (Tabàr e Pugnàl), di canadéś Alpha Flight, ROM, Spetaculàr Óm Ragn e Hulk e al fà anc soquànt lavōr di Vendicadōr, di Quàtar Fantàstic, di X-Men (Óm-X) e i Difensōr. In dal 1982 al scriv anc al quàtar stòri dla Viśiòṅ e Strìa Scarlàta ch'i gh'ìvan d'avér fiōi (gl'anvō ad Magneto). Dū an dòp 'l è al tùran di quàtar epiśòdi dal Fant ad Cōr.
In dal mèś di an Utànta al taca a strudiàr léǵ dvintànd acsè avucàt a tèmp pîṅ e lasànd da na banda al lavōr ad scritōr ad fumét, dòp avér culaburâ anc cun la DC Comics e la sò Invaśiòṅ.
In dal 1992 Bill al vèṅ mis sóta da na màchina e al patìs di dan grav a la tèsta, finénd in còma par 'n an. Anc adès Bill 'l è incóra ricuverâ e a n sà minga se e quànd al guarirà dabòṅ.


text:
Dumènica
Artécol in dialèt arzân
La Dumènica (Domenica in italiân) l'é al dé ed la stmâna tr' al Sâbet e al Lunedé.
In Europa e in Amèrica latèina l'é cunsidrê l'ltem dé ed la stmâna, int i Stêt Unî, in Giapòun e in Braşîl invēci l'é cunsidrê al prém.
Préma 'd l' arîva dal Cristianèişem, sté giōren ché al cumbinêva cun al dies solis, oséia al "giōren da Sōl in unōr dal dio Sol Invictus. Incòra incō sté nòm al se tgnû da cât int al légnvi tedèschi cme int l'inglèiş Sunday, o int al tedèsch Sonntag.
Indice
Urégin ed l'arpûns ed la dumènica[modifica | mudéfica la surzéia]
L'arpûns ed la dumènica an gh'à mia 'n' urégin pagâna mó cristiâna. Al 7 ed mêrs dal 321 l'imperadōr Costantino (che alōra l'ēra un inscrét al [Sol Invictus]] al s'é pó batşê in punt ed môrt, a la fîn al dvèinta cristiân) al decrēta che al prém dé ed la stmâna (al giōren dal Sōl, dies Solis) al duvîva èser dedichê a l'arpûns perché la cēşa préma ed ló fîn dal tèimp ed j apôstel la rispetêva la dumènica.
La religiòun dal Sol Invictus l'é armêş ed môda fîn al famōş decrēt ed Tessalonica ed Teodosio II dal 27 ed fervêr, dōve l'imperadōr al decéd che l'ónoca religiòun de stêt l'ēra al Cristianèişem, al mèt al bând e al ciâpa ed mîra ògni êtra religiòun.
Per còsta ragiòun, al 3 ed novèmber 383 al dies Solis al câmbia nòm in dies dominicus (Giōren dal Sgnōr) e in cla fōrma ché l'é rivê fîn a nuêter.
Significhêt int la religiòun[modifica | mudéfica la surzéia]
Int al Cristianèişem la dumènica l'é dedichêda a la religiòun.
Int la religiòun catôlica a 's arcôrda la Risuresiòun ed Crést (Marco 16,2; Luca 24,1; Giovanni 20,1) e a vîn santifichê la dumènica cun la partecipasiòun la Cumeniòun e a l'arpûns dal lavōr. Tóti al dumènichi în giōren ed precèt.
Vōş coleghêdi[modifica | mudéfica la surzéia]
Êter prugèt[modifica | mudéfica la surzéia]
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Dumènica
Lunedì · Martedi · Mercoledì · Giovedì · Venerdì · Sabato · Domenica
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed Domenica trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
Pergine Valsugana
Pergine Valsugana (Pérzen o Pérgen en dialèt trentì; Fersen im Suganertal en todèsch) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha presapóch 20.122 abitàncc, 'na süperfìce de 54 km², per 'na densità de 372 ab./km². El cunfìna coi cümü de Baselga di Pinè, Trènt, Fornace, Sant'Orsola Terme, Civezzano, Frassilongo, Vignola-Falesina, Novaledo, Levico, Tenna, Vigolo Vattaro, Bosentino, Caldonazzo, Calceranica al Lago.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
28 08
Ol dé 28 de óst l'è 'l 240 ( 241 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 126 dé a finí l'an.
Ul dí 28 de óst al è ul dí da pòost 240 ( 241 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 126 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1985 - Everest: Toni Sors, Óscar Cadiach Puig e Carles Vallès Ocaña, zuntament con i serpe Shambu Tamang, Ang Karma e Narayan Shrestra, i è i prim Català a metí-gh i pé.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1749 - Johann Wolfgang von Goethe; scritur Todèsch.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Ossessione
Ossessione (Usesiòṅ) 'l è 'n film dramàtic dal 1943 ad Luchino Visconti trat, anc se minga uficialmènt, da 'n rumànś ad James M. Cain dal 1934, Al pustèṅ al sòna sèmpar dū vòlti (The postman always rings twice). 'L è stâ girâ in dla basa emigliàna (Codgôr, Frara, Cmać e Burét) e pò anc ad Ancóna.
Al film, ch'l è cunsiderâ la prim' òpra dal neorealìśum itagliàṅ, 'l è stâ sarnî p'r èsar mis in di sènt film itagliàṅ da tgnir dacàt.
Sunt
In un paiśèṅ dal Fraréś in sal fiùm Po, in un dè 'd Istâ, al riva lè al vagabónd Gino Costa (Massimo Girotti) ch'al s férma par magnàr quèl in dl'ustarìa che Giuseppe Bragana (Juan de Landa) al pòrta avànti insém a sò mujér Giovanna (Clara Calamai). Chi lē, ch'la n è minga cunténta dal sò matrimòni, la gh buta subìt i òć adòs e i dū i dvéntan di amànt. Cal budlòṅ vèć ad Giuseppe al n gh fà minga a mènt e al śibìs un lavōr a 'l nóṿ arivâ parchè 'l è bòṅ ad far un po' da tut. Chi lò al gh rèsta p'r un pôc ma pò al sa stufa e al dmanda a la Giovanna ad scapàr via sèg ma lē la gh diś che, anc s'la gh vōl dimóndi bèṅ, la n pōl briśa mulàr lè incòsa.
Costa al decìd alóra 'd andàr da par lò ad Ancóna p'r imbarcàr-as. Durànt al viàś in tréno al cgnós 'n artìsa (Elio Marcuzzo), chiamâ al spagnōl, ch'al gh dà na maṅ par pagàr al bijét e i dū i dvéntan di amìg. Rivâ in dal Marchi i càtan lavōr a la Féra ad Maǵ.
Durànt i dè dla féra Gino al s véd incóra cun la Giovanna, ch'l'éra lè cun sò marè parchè lò al gh'iva da partecipàr a 'n cuncōrs ad canti, e i decìdan ad cupàr Giovanni cun 'n incidènt in màchina par psēr acsè vìvar finalmènt insém. Quànd chi lò al mōr dabòṅ, cun la pulisìa chì'la gh'à di suspèt, i dū i tórnan incóra a 'l ustarìa par vérar-la cuma s'a gnint a fus ma Gino al n s pōl minga cumpatìr cla vita lè, cun un péś ad dèntar ch'l al śluntàna da lē. Quànd la Giovanna la và a Frara par mét'r-as in bisàca i 50.000 franc dl'asicurasiòṅ in sla vita ad sò marè, Gino al s litga sèg parchè al taca a pinsàr che lē la s fus misa insém a lò sōl par catàr òṅ ch'al gh dis na maṅ par masàr Giuseppe. Costa, tgnû 'd òć in sità par la pulisìa, al s davśìna acsè a na scaja cun al cōr bòṅ, l’Anita (Dhia Cristiani). Ma la Giovanna, ch'la gh'à 'd avér fiōl, quànd la i véd insém la gh diś ad turnàr da lē o senò la sarés bòna ad cuntàr incòsa.


text:
Sicilia
La Sicilia (Sikelía in grech; Sicile in frances) l'è l'ìsola piö granda del Mar Mediteraneo e l'è pò a' öna regiù a statüt ispeciàl de la Repüblica italiana.
Cuntegnüü
Trinacria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Sicilia l'éra ciamada Trinacria che l'è ü nòm gréch che l' völ dì trè pónte e l' nas da la furma de la Sicilia che l'è pròpe ü triàngol in mès al mar. I trè pónte i è ol capo Peloro a matina (est) apröf a Mesina, ol capo Boeo o Lilibeo di bande de Marsala a sira (ovest) e 'l capo Passero di bande de Portopalo a mesdé (sud).
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I rèscc archeològich gréch, specialmènt la Al di Templi a Agrigento, che l'è Patrimòne de l'Ümanità de l'Unesco.
I méla testimonianse del baròch sicilià che i è 'mpó despertöt in Sicilia e specialmènt a Noto.
L'Etna co i sò 3.000 mèter, la lava e la nif.
I ótre belèse de la natüra e suèrtöt ol mar.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Sicilia l'è stacia abitada da i Fenici e da i Cartaginés suertöt ol tòch a sira (est) de l'isola e da i Greci suertöt ol tòch a matina (ovèst) de l'ìsola.
Dòpo i guère tra Roma e Cartagine la Sicilia l'è pasada sóta 'l contròl de Roma fina a che i è riàcc i barbari. Gh'è riacc pò i Arabi che i restàc in Sicilia fina al 1060 quando i Normani i à casàcc vià.
Per sücesìù dinastega la Sicilia l'è finida a Federico II, suernominàt stupor mundi, imperadùr del Sacro Romà Germànech Impér che l's'è stabilìt pròpe 'n Sicilia. Ol sò s-cèt Manfredi in del 1266 l'è stacc isconfìt dal Carlo d'Angiò e isé pò la Sicilia l'è dientada angioina e dopo i Angiò gh'è riàcc i Aragonés e i Spagnöi.
In del 1713 la Siclia l'è pasada a i Savoia, pò in del 1718 a l'Austria e in del 1734 ü cadèt da la famèa di Burbù che la regnàa 'n Ispagna, ol Don Carlos, l' conquistà la Sicilia e töt ol süd italia.
A l'època del Napoleù la Sicilia l'è töt chèl che ghe rèsta a i Burbù, desà che 'l süd italia l'è gornàt dal Gioachino Murat.
La dinastia di Burbù la fenès quando in del 1860 l'isbarca in Sicilia ol Garibaldi, i sò mèla e tace óter melér de soldàc piemontés, dòpo che i gh'à dacc öna bèla mà la flòta 'nglésa a sbarcà. Se dis che ol Garibaldi l' sìes stacc ötàcc pò da la Mafia.
Da alùra la Sicilia l'è restada sóta ol Règn e pò la Repüblica Italiana.
Va regordàt che la Sicilia l'à mai soportàt ontéra i dominasiù straniére, basta regordà i Vespri, i méla riólte contra i Burbù, desà che Palermo la ölìa mia stà sóta Napoli, i riólte e la quase guera civìl che gh'è stacc in del 1946 quando col Finocchiaro Aprile e 'l bandìt Giuliano la Sicilia l'à sircàt amò öna ólta de dientà autonoma e 'ndipendenta, ma l'à portàt a cà dóma o' Statüt Ispeciàl.
Etna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In sicilia l' se tróa 'l vulcà piö ólt de töta l'Eüròpa, l'Etna che l'è in Pruinsa de Catania.
Mafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Mafia, ciamada pò Cosa Nostra, l'è öna orgnaisasiù de criminai nasida 'n Sicilia e de lé l'è riada 'n töt ol mónt e l'è 'l probléma piö grand de la Sicilia.
Sità de la Sicilia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Pruvincia de Palermo (che l'è la capitàl de l'ìsola Palerm)
- Pruvincia de Agrigento (Agrigento)
- Pruvincia de Caltaniseta (Caltaniseta)
- Pruvincia de Catania (Catania)
- Pruvincia de Enna (Ena)
- Pruvincia de Messina (Mesina)
- Pruvincia de Ragüsa (Ragüsa)
- Pruvincia de Siracüsa (Siracüsa)
- Pruvincia de Trapani (Trapani)