text:
Pió ed mél ân fà per lavêr a 's druvêva âcva e crēta. I prém a purtêres 'na sôrta ed savòun în stê i Gâl, ch' a şmercêven al grâs cun la sèndra, mó sté impâst al gnîva mìa druvê per lavêr i pâgn mó per ténşer i cavî. Per dimòndi tèimp préma i rumân a druvêven l'urèina per lavêr la lâna grèşa, int al strêdi a gnîven més fōra di trégn in dóve a 's prîva vudêr l' urèina, ch' la gnîva pó tôta só da i “lavatori ad urina”.
Al savòun ch' a druvòm incō l'é stê inventê int al 2800 p.C. da i Babilonèiş e purtê in Europa al tèimp dal Cruşêdi (1096 – 1270).
Fîn a pôch tèimp préma ch' a 's cumincés a druvêr la lavatrîce (dôp la Secònda guèra mundiêla) e a 's vrîva lavêr i pâgn o i ninsōl a 's duvîva fêrel a mân, a 's duvîva scaldêr l'âcva insém al fōgh, perché dal rubinèt a gnîva fōra sōl âcva frèda. Per dîr la veritê an gh'ēra gnân al rubinèt e l' âcva a gh'êra 'd andêr tōrla fōra al funtâni o a i pòs. An gh'ēren mìa né detersîv né al savòun léquid, né còl in pōlvra, mó sōl còl fât a mân.
La bughêda dal "biânch", (ninsōl, burâs, tvâj, sugamân ed cânva e vìa acsé) al gnîva fât a mân, 'na vôlta al mèiş. E l'ēra asê perchè la fadîga l'ēra dimòndi e a 'gh lavurêven tōti al dòni ed cà o insèm al şvinânti per pió ed 'na giurnêda e quând a gh'ēra al sōl, s' l' ēra pusébil, se no… gnînto. A gh'è ânca da dîr che alōra al faméj ēren "lêrghi", a 's rivêva cun pôch a 15 persòuni e pió e al móc ed la biancaréia l'impîva dimòndi sestòun.
J uşvéj ch' a 's druvêven per la bughêda ēren: un sòj grôs (o ânca di pió a secònd ed la quantitê da lavêr) cun un bûş int al fònd sarê da un stumpâj, 'na cruşêra da pugêregh insém al sòj, tânta âcva da impîr al sòj o i sòj, un fugòun (o 'na furnaşèla) cun un bèl parōl da fêr bòjer l'âcva, 'na bòuna quantitê ed sèndra şdasêda (catêda só int la stōva o int al camèin), savòun da bughêda, (alōra a 's druvêva al savòun ed Marsélia), l'âsa da lavêr, la bânca lònga a quâter pē dóv' a se strichêven e se sbatîven i ninsōl, 'na şdarèina e tânt mó tânt… ûnt ed gòmet.
Al lavōr ch' a 's fêva l'ēra còst: dōp che l'âcva l'ēra stêda purtêda a cà, a la sîra dal dé préma o al dé 'stès ed la bugheda, i pâgn e-spôrch a gnîven més in mòj per soquânti ōri dèinter al sòj. Dōp che la rôba l'ēra stêda in mòj la 's tirêva só e insém a l' âsa da lavêr a 's égh dêva 'na préma pasêda cun la şdarèina e savòun; dôp la préma insavunêda e un prém lavâg la gnîva ardinsêda préma dal tratamèint cun la smòja (al lavâg vèira e prôpria).
La biancaréia la gnîva pó sistemêda int al sòj e schisêda cûntr' al parèidi in môd ed fêr di sèirc sèimper pió stréch e a fôder, quând la rôba l'îva impî quêşi dal tót al sòj la gnîva quacêda cun un tèil ed cânva, ciamê sendrēr ch' al duvîva tgnîr divîs la bughêda da la sèndra insém o vudêda insèm a l'âcva.
Int al mèinter a 's fêva bòjer l'âcva, ché al manēri ed fêr a prîven èser dō, a secònda dal j abitódi o j ûş ed cà, òna dal dō manēri l'ēra còla ed fêr bòjer l'âcva insèm a la sèndra (mìa pió ed dō ōri) cl'êtra l'ēra còla ed vudêr l'âcva buiĵnta int la sèndra pugêda insém al sendrēr. In 'na manēra o in cl'êtra quând còl ch' a gh'ēra dèinter al parōl insém al fōgh al buĵva, o l'îva buĵu asê, a 's vudêva insém al tèil cun la sèndra fîn a impír al sòj.
In st'âcva la bughêda la 'gh prîva èser lasêda un dé intêr o tóta 'na nôt. Al dé dôp a 's tulîva vìa al stumpâj ch' al sarêva al bûş int al fònd dal sòj e cun un grôs basîl a 's fêva al recóper ed la şmòja ch' la gnîva fâta bòjer ed nōv e incòra vudêda e filtrêda int al sòj per dō o trèi vôlti. Stì dû o trî pasag a gnîven fât pió a la şvélta, oséia an s' metîva mìa al stumpâj int al sòj e a 's fêva subét al recóper ed la şmòja e, 's l' ēra incòra chêlda, la 's turnêva a vudêr int al sòj insém a la bughêda. Dôp ed l' operasiòun ed la şmòja la bughêda la gnîva tôta vìa dal sòj e i ninsōl ûn a la vôlta a gnîven insavunê, lavê, ardinsê e strichê a man, sbatû cun fôrsa, da dō dòni, insém a la bânca e ardinsêdi soquânti vôlti cun l'âcva pulîda dal fôs, o dal fióm, o dal pòs, o 'd la funtâna o int al lavadōr póblich s' al gh'ēra.
A gnîve pó strichêdi un pô, pó sbatûdi insém a la bânca, incòra ardinsêdi e dôp strichêdi cun fôrsa, oséia sèimper pugêdi insém a la bânca: 'na dòna la girêva al ninsōl arvujê da 'na pêrt e cl'êtra da cl'êtra pêrt fîn a che an gnîva pió fōra âcva. A cól pûnt a gnîven distèişi a sughêr, (d' istê) insém a la côrda ed la bughêda tgnû stréch cun i ciapèt ed lègn, (la côrda ed la bughêda l'ēra 'na côrda – chiaschidûn a gh'îva la sóva - lighêda tra dû pêl e tgnûda só, int al mèz o dóve i ninsōl a prîven tuchêr tèra, dal sfursèli) o insém a l'êrba dal prê o, s' al gh'ēra, insém un quêlch maciòun per schivşêr che 'na quêlch bèstia a i prés pistêr o (d 'invêren) insém a un quêlch sustègn, per eşèimpi 'na schêla dréta pugêda tra dō scrâni davânti al camèin o in un pôst chêld (ânca la stâla).
Pó a la fîn, i ninsōl pió o mēno profumê ed quèl, a gnîven stirê cun al fèr a carbòun o cun la pêş, pighê e turnê a mèter int al comò prûnt per èser druvê al prém câmbi. La şmòja armêşa (che dôp l'insavuneda di ninsōl la gnîva ciamêda alsiĵa) la prîva èser druvêda a lavêr chiêter pâgn colorê e 'd in mân in mân a 's lavêva la rôba sèimper pió criclèinta.
Mó i pâgn colorê a gnîven lavê ògni quèndes dé, o quând a 'gh n'ēra bişògn, mó cun 'a la tètnica divêrsa: a gnîven lavê cun l'alsíja. Quând al pcòun dal savòun o savunèta l'an 's prîva mía pió tgnîr in mân a gh' armagnîva la scâja dal savòun, còsta la gnîva mésa da 'na pêrt e quând l'ēr al mumèint ed lavêr i pâgn colorê, la sîra préma, a 's tulîva, a secònd ed la quantitê ch'a gh'ēra da lavêr, dal scâj ed savòun pó a 's metîva un pô 'd âcva int un basîl, més insém a la cruşêra, cun dèinter al scâj e a 's lasêven lé tóta nôt. A la matèina dôp, quând al scâj a s'ēren deşfâti (oséia a 's ēra fât l'alsíja), a s' impîva al basîl fîn a metê cun 'd l'âcva buiĵnta e a 's metîven in mòj i pâgn da lavêr. Al dōp mezdé o al dé dôp, a secònd se i pâgn ēren dimòndi criclèint o mēno, a 's égh zuntêva incòra ed l'âcva buiĵnta fîn a quêşi impîr al basîl e pó, ciapê l'âsa da lavêr, la sdarèina e dmòndi ûnt ed gòmet, a 's cumincêva a stergêr i pâgn ûn a la vôlta e per soquânti vôlti. I pâgn, finî ed lavêr, a gnîven més dèinter a 'n' êter basîl ch' al servîva per purtêr a 'd ardinsêr la rôba cun al sistêma druvê cun la bughêda e, cme cun la bughêda, 'na volta ardinsê e strichê a gnîven destèiş atâch a la côrda ed la bughêda e ciaschidûn tgnû stréch cun i ciapèt ed lègn o per tèra insém a l'êrba o insém a un maciòun; ânca lōr, 'na vôlta schê e stirê cun al fèr, a gnîve més int al comò. L' alsíja armêşa la gnîva druvêda cme la smòja oséia a lavêr, 'd in mân in mân, la rôba pió criclèinta.


c: text/html

text:
«La Diagonela» finamira da sviluppar vinavant il product
- Venderdi, 4.9.2015, 15:02, actualisà a las 15:36
La cursa da passlung a stil classic ha gia gì lieu 2 giadas l’enviern. Questa stad fan ils organisaturs da La Diagonela ussa per l’emprima giada ina cursa sin skis cun rodas. Da Zuoz a La Punt Chamues-ch si per il pass da l’Alvra.
250 persunas avessan pudì s'annunziar, mo 55 han fatg quai enfin uss. Quai è dentant en urden per ils organisaturs. Els vulan entschaiver pitschen e simpel ed uschia ramassar experientschas. La finamira saja dentant cleramain da sviluppar vinavant il product «La Diagonela», ha ditg Ramun Ratti dal comité d’organisaziun.
Collavuraziun cun il maraton ?
Ina dumonda ch’ins po far è sche la gruppa d’organisaziun enturn la cursa populara La Diagonela vul uss surpigliar ina rolla en l’organisaziun dal maraton da skis engiadinais. Quai suenter che la suprastanza da quest ha decidì da sa retrair suenter l’ediziun dal 2016. Per Ramun Ratti na è quai dentant absolutamain nagina opziun e discussiun. Els ston en emprima lingia guardar per lur product, ina collavuraziun pli stretga fiss dentant giavischada. Il comité d’organisaziun da La Diagonela è avert per discussiuns, uschia Ratti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Emprims requirents d'asil arrivan a Laax
- Mesemna, 18.2.2015, 5:24
A Laax arrivan oz ils emprims requirents d’asil en il nov center. En ina emprima fasa plazzescha il chantun enturn 40 persunas en il center, che purschess plaz per maximalmain 100 persunas.
Ils requirents d’asil derivan surtut da l’Eritrea e da la Somalia. Planisà esi da plazzar persunas singulas a Laax, pli tard eventualmain era famiglias senza uffants en la vegliadetgna da scola.
Blers requirents vegnan transferids da Tavau
La gronda part dals requirents vegn dal center Schiabach a Tavau, che vegn serrà e daventa in object da reserva.


text:
Per ils onns 2014 fin 2016 vul la regenza furnir dasper la statistica d'acquisiziun che la lescha pretenda, supplementarmain in rapport davart incumbensas chantunalas che na ston betg vegnidas scrittas ora. I sa tracta d’uschènumnadas proceduras directas e proceduras d’invit.
Agid per fatschentas pitschnas e giuvnas
Il rapport duai supplementarmain mussar, nua ch’interpresas indigenas han memia pauc savida per survegnir incumbensas chantunalas, e co quai pudess vegnir midà. Uschia duain lur schanzas per survegnir en il futur incumbensas s'augmentar.
Limitar ils custs supplementars
Per limitar ils custs d'elavurar quest rapport na resguarda l’administraziun chantunala betg summas pli pitschnas. Quai ha la regenza fixà en enclegientscha cun las emprimas duas persunas ch’han sutsegnà la dumonda.
Ina glista accessibla
Ultra da quai fa la regenza accessibla ina glista che mussa tut las incumbensas che l'Uffizi per economia e turissem ha surdà dapi l'onn 2012. Ella fa dentant attent ch'ils duairs da l'uffizi pretendan adina puspè da nizzegiar savida ed experts d'ordaifer il chantun. La publicaziun da questa glista aveva la dumonda da Vera Stiffler era pretendì.
RR novitads 12:00


text:
Dicziunari Rumantsch Grischun
L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun publitgescha il pli grond vocabulari rumantsch. Quel cuntegna l’entir stgazi da pleds da tut ils idioms e dialects, documentà a partir dal 16avel tschientaner fin al di dad oz, inclusiv la lingua discurrida.
Mes Pledaris
Pledari rumantsch-tudestg, rumantsch-talian, rumantsch-franzos, rumantsch-englais.
Pledari Grond
Vocabulari romontsch. El ei fatgs per glieud che enquera plaids per romontsch neu tudestg ni cuntrari.
Vichipedia
Pagina principala da l'enciclopedia libra.


text:
Soià
Soià (en Italià: Soiano del Lago), l'è 'n cümü de 1 896 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt en Valtènezi, sö le culìne moréniche del Lach de Gàrda.
El sò teretóre 'l cunfìna coi cümü de Calvagés, Manèrba, Munìga, Padènghe e Polpenàse.
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La prezènsa de l'òm endel teretóre de Soià l'è testemognàda amò de la preistória de le custrusiù palafitìcole retroàda de le bànde de le torbiére de Chisulìne.
Gh'è stàt troàt apò a dei rèscc de abitasiù romàne e 'na làpide de màrmor che adès l'è 'nmüràda endei mür de la canònega. El paés el g'ha patìt dele gran destrüsiù de la part dei ùngari 'ndel 899, e 'n chèsta ocaziù par che sàpe stat distrugìt apò a 'n tèmpio dedicàt a Giove.
Endel Medioévo Soià l'ìa sóta la giürisdisiù del Vèscof de Verùna (amò 'ncö la paròchia de Soià l'è sóta la dioòcezi de Verùna). Endel 1330 el paés l'è pasàt sóta Mastino de la Scala, e piö tàrde a Gioàn de Boémia. Chest'öltem el g'ha cidìt le tère de Soià ai cóncc de Castelbarch per 15 mila fiurì d'ór. Entùren al 1300 i fransescà i g'ha fondàt el monastér de San Ròch, dré a la stràda che mìna a Padènghe.
Arènt al Castèl gh'è stat fat sö la céza de San Mighél Arcàngel, lüminàda en ocaziù de la vìzita pastoràla del vèscof de Verùna Ermolao Barbaro (1454). Endel 1550 Soià el se destàca de la Piéf de Manèrba. Sóta la duminasiù de Venésia el fàa part de la quàdra de la Valtènezi.
L'è indicàt come cümü de per sò cönt enfìna al 1928, quan che però l'è stat agregàt al cümü Padènghe. Endel 1947 però l'è stat tùrna dizagregàt e l'è turnàt a fà cümü de per sò cönt.
Evulusù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Conferenza dal clima vegn prolungada per in di
- Venderdi, 11.12.2015, 8:14
La conferenza dal clima da l'ONU vegn prolungada per in di, communitgescha il presidi franzos da la conferenza. La gievgia saira ha il minister da l'exteriur franzos Laurent Fabius preschentà in nov sboz per la cunvegna.
Quel duai vegnir discutà en las delegaziuns e la sonda duai dar in text definitiv che po lura vegnir deliberà il decurs dal di. Il nov text cuntegn sper la finamira da limitar il stgaudament da la terra sin 2 grads, era ina limita da 1,5 grads – quai sin giavisch dals stadis d'insla pitschens ed er sulet sco finamira supplementara.
RR novitads 08:00


text:
Sitgira en California
- Mardi, 16.8.2016, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 16.8.2016, 8:40, RTR
Adina puspè datti gronds brischaments en il stadi federativ dals Stadis Unids da l'America California. Er uss brischa quai puspè. Ma pertgè èsi uschè sitg en California?
Per ina è il clima en California plitost sitg. Per l'autra dovran grondas plantaschas da fritgs rodund 80% da l'aua. Citronas, oranschas, avocadas, nuschs e vignas tschitschan bler'aua. Usche che la gronda part da la California patescha da sitgira.


text:
Ina burgamestra per Roma
- Glindesdi, 20.6.2016, 6:26
Grond success per il moviment populistic «Movimento 5 Stelle en l'Italia». Tar l'elecziun decisiva a Roma ha Virginia Raggi gudagnà cleramain. Gia suenter l'emprima calculaziun ha ses contrahent Roberto Giachetti dà tiers sia terrada.
Enquistas suenter las elecziuns fan allusiun sin ina victoria surprendenta. Raggi pudess survegnir fin 67,5% da las vuschs. Ella è sin buna via da daventar emprima burgamestra da la chapitala taliana. L'advocata da 37 onns valeva sco gronda favurita per las elecziuns communalas a Roma.
Surpraisa a Torino
Era a Torino pudess quai dar ina victoria per la partida che Beppe Grillo ha fundà il 2009 sco iniziativa da protest. L'interprendidra da 31 onns, Chiara Appendino, survegn suenter las emprimas calculaziuns 56,7% da las vuschs e gudogna uschia cunter il burgamester en uffizi Piero Fassino.
Terradas per Renzi
Per Matteo Renzi èn las perditas a las elecziuns communalas a Roma e Torino pitras terradas. Er a Napoli hai dà ina clera victoria per Luigi De Magistris ch'è vegnì reelegì cun 67% da las vuschs senza il sustegn da Renzi. Ed er a Triest perda il candidat da sia partida democratica PD. A Milaun e Bologna han gudagnà mo stgarsamain ils candidats da la partida PD.
Las elecziuns valan er sco test d'atmosfera per la regenza dal primminister Renzi.
RR novitads 06:00


text:
Tschuncaisma
- Sonda, 3.6.2017, 12:45
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 3.6.2017, 12:45, RTR
Almain il num stuess ins enconuscher
Il romanist Jakob Jud (1882-1952) ha referì lonn 1919 a Cuira davart il vocabulari da la baselgia en rumantsch. Quai è stà ina da las emprimas occasiuns ch'ils Rumantschs han pudì encleger las spezialitads da lur lingua. Blers da la generaziun giuvna na san betg pli che Tschuncaisma vegn festegiada tschuncanta dis suenter Pasca. En latin vegniva quai numnà Quinquagesima. Las autras linguas neolatinas han seguì la moda grecca e prendan l'origin da lur pled per Tschuncaisma dal term grec Pent Costé che vul era dir il tschuncantavel di. La diocesa da Cuira è restada tar il term vegl, sco in bloc erratic.


text:
Teurema da la divergenza
In càlcül veturiaal, ul teurema da la divergenza, apó cugnussüü cuma teurema da Gauss, teurema da Ostrogradsky, u teurema da Ostrogradsky–Gauss al è un resültaa ch’al lazza la divergenza d'un caamp veturiaal a la valuur da le integrale da süperfiis dal flüss definii pal caamp. Ul teurema da la divergenza al è un resültaa impurtaant par la matemàtica e la física, in particülaar in eletrustàtica e dinàmica da flüit.
Cuntegnüü
Definizziú matemàtica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al síes V un sübcungjuunt cumpatt da Rn (pensaant íntal caas n=3) e diferenziàbil a tocch. Si F al è un caamp veturiaal diferenziàbil cuntínü definii int una bula intuurn da V, alura a gh’emm
indúe S = ∂V al è la vora da V urientada par vetuur nurmaal in fö, e dS al è NdS, la nurmala in fö da la vora ∂V.
Al cuventa remarcá che ul teurema da Gauss al vé gjo dal teurema da Stokes plüü generaal, che generaliza ul teurema fundamentaal dal càlcül.
Esempi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Süpusaant che a vuremm evalüá , indúe S al è la sfera ünitaa definida par e F al è ul caamp veturiaal . Ul càlcül dirett da chesta integrala al è fisc difícil, però sa l pöö simplificá duvraant ul teurema da la divergenza:
Par simetría,
Alura,
par che la sfera ünitaa W la gh’a vulüm 4π/3.
Aplicazziú[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Eletrustàtica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aplicaa a un caamp eletrustàtich, al da la legg da Gauss: la divergenza al è una custanta par la densitaa da càrega dal vulümm.
Gravitaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aplicaa a un caamp gravitazziunal, al s’uteegn che la integrala da süperfiis al è -4πG par la massa da deent, quala-sa-síes la distribüzziú da massa, e le masse esterne.
Distribüzziú sférica simétrica da masse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Íntal caas da distribüzziú sférica simétrica da masses, sa l pöö cunclüüt che la forza dal caamp a una distanza r dal céntar a l’è interiuur cunt una magnitüda da G/r² par la massa tutala a una distanza petita, qual-sa-síes le masse a una distanza süperiuur. Par esempi, una sfera vöja la prudüiss mia da gravitaa a l'interiuur. Ul caamp gravitazziunal a l'interiuur al è l istess che si la sfera vöja ga la füdess mia.
Distribüzziú cilíndrica simétrica da masse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Íntal caas da una distribüzziú cilíndrica infinida simétrica da masse, sa pöö cunclüüt che la forza dal caamp a una distanza dal céntar al è interiuur cunt una magnitüda da 2G/r par la massa tutala par ünitaa da lunghezza a una distanza cürta, qual-sa-síes le masse a una distanza süperiuur.
Par esempi, un cilindre vöj infinii al prudüiss mia da gravitaa a l'interiuur.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ul teurema al è staa descoeert par Joseph Louis Lagrange ul 1762, e plüü taart redescueert independentameent par Carl Friedrich Gauss ul 1813, par George Green ul 1825 e ul 1831 par Mikail Vasilievich Ostrogradsky, che apó al dà la prima pröva dal teurema. Sübseguentameent, di variazziú dal teurema da la divergenza sa i nòmina teurema da Gauss, teurema da Green e teurema da Ostrogradsky.
Cheest artícul sa basa sül artícul GFDL da PlanetMath a http://planetmath.org/encycjopedia/Divergence.html


text:
Pologna – Portugal, duel dils stars Lewandowski e Ronaldo
- Gievgia, 30.6.2016, 17:01
Questa saira fruntan en l’emprim quartfinal ils dus stars Robert Lewandowskis e Cristiano Ronaldo cun lur equipas in sin l’auter. Omadus en pitgas impurtantas da lur equipa, ed omadus na mussan anc betg lur meglier ballape.
Il capo tiragols da la qualificaziun, Lewandowski, spetga anc sin ses emprim gol en la fasa da k.o.
La Pologna va cun blera confidenza en sasez en il gieu da quartfinal. L’equipa ha gudagnà en la qualificaziun per l’Euro encunter il campiun mundial, la Germania. Er durant il turnier ha la Pologna fatg ina buna figura encunter la Germania. Avant 2 emnas ha la Pologna giugà in pari encunter la Germania.
Il Portugal conuscha dentant las fermezzas da la Pologna ed e segir pront per il duel da quartfinal.
RR actualitad 17:00


text:
Yukon (fiüm)
L'Yukon l'è ul fiümm püssee impurtant del statt american del'Alaska. Al nass in Canada, in del teritòri ca l'à cjapaa ul nòmm (Teritòri del Yukon) e dopu 3.185 km al sa svöja in del Maar de Bering cunt un delta; ul sò basin imbrìfer l'è grand 840.000 km², ca l'è inscià a dì tri volt l'Italia. Generalmeent l'è geraa da utuber-nuvember fin a apriil-macc.
Vist la lünghezza, la sò impurtanza l'è minga tròpa, suratütt perché al traversa dii zòòn ch'inn propi puch pupulaa (l'è assee pensà che in 3.185 chilometri de percuurs, sa incuntren dumé 4 puunt stradai); l'è staa püssee impurtant in dii ann 1898-1899, quand gh'è stada la cursa a l'or in del Klondike (ca l'è un fiümicèll, sò aflüeent).


text:
Bencic gudogna cunter Williams ed è en il final a Toronto
- Dumengia, 16.8.2015, 4:42, actualisà a las 12:18
La Svizra Belinda Bencic è en il final dal turnier da la WTA a Toronto (CAN). En il mezfinal ha Bencic gudagnà cunter il nummer 1 dal mund dal tennis: Serena Williams.
En l'emprim set era Bencic anc senza schanzas. Ella ha lura però chattà ses gieu. A Serena Williams na vuleva però gartegiar nagut.
En il set decisiv è Bencic stada spert en anticipaziun cun 5:1 ed ha gudagnà il gieu cun 3:6, 7:5 e 6:4.
En il final frunta Belinda Bencic sin la Rumena Simona Halep - il nummer 3 dal mund.


text:
Svizra - Bundi Ryser è la prima presidenta dals funcziunaris da polizia
La Sursilvana Johanna Bundi Ryser è vegnida elegida sco emprima dunna a la testa da l’associaziun svizra dals funcziunaris da polizia (VSPB).
Parter sin Facebook (link extern, popup)
Parter sin Twitter (link extern, popup)
Parter cun Whatsapp
Bundi Ryser ch’è oriunda da Sumvitg è fin uss stada la vicepresidenta da l’associaziun. Ella succeda a Jean-Marc Widmer ch’ha presidià l’associaziun ils ultims 4 onns. Bundi Ryser ha tranter auter lavurà sin il post da polizia a Samedan e silsuenter plirs onns tar la polizia chantunala a Cuira en la partiziun d'investigaziun.


text:
Nov proceder per reparter ils numers
- Gievgia, 9.6.2016, 16:28
Las glistas da partenza da las cursas da spertadad da la cuppa mundiala da skis vegnan tratgas ora l'autra stagiun tenor in nov procedere. D'in congress internaziunal da la FIS a Cancun en il Mexico èn ils responsabels per la cuppa mundiala sa cunvegnids.
Il proceder: Ils 10 megliers atlets / Las 10 meglras atletas da la rangaziun mundiala pon eleger en l'avegnir in numer spèr tranter 1 e 19.
Als umens e las dunnas sin las plazzas 11 fin 20 da la classament general dat la sort in numer da 2 fin 20. Tgi ch'è plazzà sin las plazzas 21 fin 30 survegn er tras la sort ina plazza da partenza tranter 21 e 30.
RR novitads 18:00


text:
Ina salata dad ovs per Pasca
- Dumengia, 27.3.2016, 17:25
Quests dis mangiain nus en Svizra var 30 pertschient dapli ovs che durant il rest da l’onn. Malgrà che las giaglinas fan gea trasora medem blers ovs. Per gidar las giaglinas è la redacziun dals Cuntrasts ida a la tschertga da differents ovs per servir a Pasca – per part ovs plitost surprendents.
En la terza ediziun da l’emissiun cun il num «Cuntrasts Focus» ha la redacziun chattà blers ovs da Columbus! La redactura Paula Nay è ida a filmar en ina cuschina sursilvana ed en in labor chantunal per ir a la tschertga da salmonellas, antibiotica e particlas nuschaivlas en ils ovs. Però chattà ha ella a la fin dals quints be buns menus e buns resultats da retschertga.
In veritabel «fan» dad ovs ha scuntrà Petra Rothmund – numnadamain l’architect Werner Schmidt da Trun. Quel ha construì numerus edifizis en furma dad ovs en tut la Svizra, ovs che procuran tenor el adina per in «cnacs» en il tscharvè.
I vegn intim e viril
Ed alura vegni fitg intim en l’emissiun – nus ristgain in sguard en ils «ovs» dals umens! U èsi da numnar la «marenda» masculina plitost cugliuns u forsa perfin testiculs? En mintga cas ha la redactura Bertilla Giossi sa laschà declerar d’in medi e d’in pertutgà pertge e co exact blers umens sa laschan sterilisar cun la metoda da l’uschenumnada «vasectomia». En ils chors virils na vegni normalmain betg discurrì savens da quell’operaziun – malgrà ch’ella è detg frequenta en il Grischun.
Per finir sa dumonda l’emissiun tge ch’il pled «endisch» ha da far cun ovs. Be in pitschen tip: Gnanc las giaglinas na san betg la differenza tranter l’ov e l’endisch.
Contribuziuns
-
Engiavina!
Ina pitschna engiavinera per entschaiver l’emissiun.
-
Salmonellas, antibiotica e malsaun?
Pudain nus insumma mangiar ovs cun in bun sentiment? Èn els propi sanadaivels? – In cuschinier ed in chemicher manegian senza targlinar: gea!
-
Ils ovs da Trun
L’architect Werner Schmidt da Trun bajegia gugent ovs – malgrà che quels procuran per in “cnacs” en il tscharvè.
-
Quella chaussa dals umens
Blers umens sa laschan sterilisar ozendi en ina tscherta vegliadetgna. Nus declerain ils privels, las consequenzas ed ils custs.
-
«Nagin’idea! – Sas ti?»
Savais vus tge che in «endisch» è? E tge ha quel «endisch» da far cun la cifra 11?
-
«La glioir da Pasca» da Benedetto Vigne (supplement online)
E tgi porta insumma ils ovs? – Bain cler, la lieur da Pasca! U forsa perfin il chantautur rumantsch Benedetto Vigne. Ina truvaglia per Pasca – in videoclip legendar da l’onn 1986, filmà en l’Hotel Tenigia en Val Sumvitg.
-
Trailer


text:
Fermativa autos da posta a Scuol sto vegnir megliurada
- Mesemna, 4.3.2015, 17:24
La fermativa d’autos da posta avant la posta nova a Scuol sto vegnir midada. Avant radund in mez onn è quella fermativa vegnida en funcziun. Las emprimas experientschas han dentant demussà che quella na cuntenta betg.
La fermativa è relativamain stretga, quai per ils peduns sco era per il traffic d’autos sin il stradun. Plinavant saja grev per ils manischunzs d’avair la survista.
Ussa vegnan preschentadas differentas variantas per schliar quest problem. Ils custs pon esser tranter 50’000 fin in mez milliuns francs. Er tgi che surpiglia quests custs n’è anc betg cler. Ils custs duessan vegnir repartids tranter l’auto da posta Grischun, il chantun e la vischnanca da Scuol.


text:
En chasadas svizras sa chatta blera muniziun
- Glindesdi, 23.3.2015, 19:28
La centrala per projectils nunexplodids da l'armada svizra ha dismess l'onn passà bunamain 2'400 objects.
En 4 da 10 cas sa tractia d'uschenumnada muniziun chattada. Quai èn patronas u granatas ch'èn vegnidas chattadas e prendidas a chasa sco souvenir, malgrà il scumond.
Sco quai che la centrala fa da savair, èn sulet 10% da la muniziun chattada vairamain projectils nunexplodids. L'onn passà ha l'armada stuì dismetter 243 projectils betg explodids.
RR Novitads 20:00


text:
GKB è para en il visier da las autoritads da taglia tudestgas
- Dumengia, 2.8.2015, 6:23
La Banca Chantunala Grischuna e la Banca Chantunala Songagliaisa han survegnì ina brev da las autoritads da taglia tudestgas, nua che quellas expriman lur supposiziun che las 2 bancas hajan gidà da zuppentar daners da la taglia.
La banca grischuna ha confermà envers la "Schweiz am Sonntag" ch'ella haja survegnì la brev, ella n'è però betg s'exprimida davart il cuntegn da quella.Tenor insiders n'èn las duas bancas betg las sulettas ch'han survegnì posta da la Germania. Tut en tut sa tractia quai da passa 30 bancas svizras.
RR novitads 07:00


text:
Chanzuns da pag
Las chanzuns da pag da la festa da chant a Zernez.
En ils Artgs musicals pudais tadlar ils tocs da concurrenza ch'èn vegnids preschentads dals chors:
-
1 Artg musical direct da la festa da chant a Zernez 0:57 min
-
2 Zernez 2011 - la festa da chant cun ils chors: Scuol, Puntraschigna, Männerchor St. Moritz, Voci della Bregaglia, Rudè da chant Engiadina, Cor baselgia Müstair, Cor viril Engiadina Bassa e Coro misto Poschiavino 59 min
-
3 Zernez 2011 - la festa da chant cun ils chors: mixt Samedan, Ftan, Swing Singers, Cor Proget 11, Champfèr e viril Samedan 20 min
-
4 Zernez 2011 - la festa da chant cun ils chors: Ardez, virile Bregaglia, Strada-Martina, Bever, viril Zuoz, Tschlin, viril Val Müstair, misto Bregaglia e masdo Zuoz 0:24 min
-
5 Zernez 2011 - la festa da chant cun ils chors: La Cumbricula ed ils chors d' uffants: Zernez, Puntraschigna, Scuol e Zuoz 61 min


text:
Schlogn/tschic – Co rablar or da chavels/vestgadira?
- Gievgia, 19.11.2015, 11:15
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 19.11.2015, 11:15, RTR
Dumagnar davent schlogns or da la vestgadira u generalmain or da textilias è tut auter che simpel. En mintga cas sto il schlogn esser dirs per dumagnar davant el. Pertge ils schlogns consistan ozendi normalmain ora da termoplasts sintetics che sa maschaidan cun la taila. È il schlogn ina giada dirs, pia setgentà ora, lura datti differentas metodas. Tge metodas che quai è savais tadlar oz en il Co e cum.


text:
Bleras schanzas, dentant strusch gols
- Gievgia, 16.6.2016, 5:36
Quai è per il mument il grond problem da l’equipa naziunala da ballape al campiunadi europeic.
La naziunala creescha schanzas da gol - dentant na gartegi betg ad ella dad er sajettar ils gols. Quai para dad esser il grond problem da l'equipa en Frantscha.
Gia durant l’emprima partida dal campiunadi d’Europa encunter l’Albania ha la Svizra creà bunas schanzas, dentant fatg mo in gol.
Ed er encunter la Rumenia avess la squadra naziunala svizra pudì far dapli gols. Las schanzas eran dadas.
RR actualitad


text:
Far urden: In emprim pass dal nov president communal da S-chanf
- Actualisà Gievgia, 20.4.2017, 6:02
Dapi ils emprims da schaner 2017 è Gian Fadri Largiadèr a la testa da la vischnanca. Per avair ina buna survista da tut las fatschentas da S-chanf, ha il guardiaselvaschina elavurà e reciclà ina pluna pendenzas.
Tranter auter ha la nova suprastanza er vulì reveder singulas leschas communala. A l’emprima radunanza communala n’han ils votants da S-chanf dentant betg vulì entrar en las trais tractandas proponidas.
Per Gian Fadri Largiadèr na saja quai betg ina sconfitta: Ins haja dad acceptar la voluntad dal suveran. Las leschas vegnian dentant proseguidas consequen-tamain senza dar bler spazi d’interpretaziun, uschia sco che quai era fin uss il cas, ha suttastritgà il president communal.
Naginas taxas da parcar
La suprastanza communala ha er decis dad abolir per il mument las uras da parcar a S-chanf, en ina emprima fasa fin la fin da fanadur 2017. Suenter vul ins evaluar l’esit dal midament e decider sche las uras duain restar er vinavant cuvridas u betg. La vischnanca da S-chanf haja generà cun las uras da parcadi tranter 800 e 1’000 francs l’onn.
« Igl n’è betg mia finamira da far endretg a mintgin, quai n’è era betg mia lezia. »
Gian Fadri Largiadèr
President communal da S-chanf
Svelt e cun forzas unidas
Grondas speranzas han ins a S-chanf da l’investiziun en ina colliaziun svelta e ferma en furma da fibra da vaider. Bain pussaivel saja er, che la collavuraziun tranter las vischnancas vischinantas vegnia schlargiada ils proxims onns. Oz funcziuneschia la collavuraziun fitg bain cun Zuoz a reguard vias e guaud.
Hotel a S-chanf resta finamira
Sco ch’el veva gia menziunà durant sia candidatura, vul Gian Fadri Largiadèr far tut ses pussaivel per ch’i dettia puspè in hotel a S-chanf. Actualmain èn dus hotels dapi plirs onns serrads ed en in nausch fin fitg nausch stadi. Cun ils possessurs d’in hotel sajan ins uss vi d’emprimas discussiuns.
Decisiun che fa prescha
Fin che la deponia da material è plaina, vai tenor il president communal anc in bun mez onn. Sche la «chava d’aur da S-chanf» sco ch’ella vegn er numnada, exista er vinavant sin novas parcellas u betg, ha il suveran da decider. E quai suenter ch’ins ha chattà ina cunvegna cun ils proprietaris da terren enturn la deponia.
RR actualitad 07:00


text:
1977
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
03 05 - Catalunya: el governameent Spagnöö al legaliza el PSUC.
01 08 - Catalunya: el governameent Spagnöö al legaliza Esquerra Republicana de Catalunya.
11 09 - Barcelona: profitant de la Diada Nacional de Catalunya, se ghe la fa öna manifestassiú de massa a favur del Statüt (tranzissiú democràtega).
29 09 - Catalunya: el governameent Spagnöö al restaura la Generalitat (Generalitat provisional).
23 10 - el Prat de Llobregat (el Baix Llobregat): el presideent Tarradellas al turna indrée de l'esili.
06 12, Barcelona - Se ghe cositüiss ol pröm Consej Esecütif de la Generalitat de Catalunya daspus ol franchism.
24 01 - Madrid (Spagna): un cechin d'ültradrita Spagnöla al sassina ciinch avucaa laburaliist da CCOO.
10 03 - Ithaca (Növa York, SÜA): una echip d'astrònom de la Üniversitaa de Cornell, dirigjüda par James L. Elliot, la confirma l'esistenza d'anej inturna al pianeta Üran.
25 03 – l'Argentina: el generaal Alejandro Lanusse al è designaa presideent.
27 03 - Los Rodeos (Tenerife, ísul Canàrii): düü Boeing 747 a cjòcan int una pista de l'aeropoort e pròvacan la moort de 583 personn.
01 04 - Spagna: el governameent al süprimm la Segretaría Generala del Movimiento Nacional.
01 04 - Spagna: el governameent al autoriza la libertaa de sindicazziun d'impresari e lauraduur.
09 04 - Spagna: a sorpresa (al era ol sàbet sant), ol goèrn al legalisa ol PCE.
11 04 - Spagna: Gabriel Pita de Veiga y Sanz, miníster de Marina, al dimissiuna a causa de la legalisassiú del PCE du dé pröma.
30 04 - Spagna: ol goèrn al signa i pacc internassiunaj di drecc civil, polítegh, econòmegh e sossiaj, ch'i inclüd ol drecc de libertà sindicala e ol drecc de negossiassiú coletía.
11 05 - Spagna: ol goèrn al ratífega i pat internassiunaj signacc ol dé 30 04.
02 06 - Spagna: ol goèrn al àbroga la sindicassiú obligatòria al sindicat vertical franchesta.
04 06 - Nederland (Colorado, SÜA): Supertramp i resitra, a Caribou Studios, Even in the Quietest Moments, che conté ol sò sössess Give a Little Bit.
15 06 - Spagna: se ghe i sélebra i prime elessiú democràteghe de la Segonda Repüblega Spagnöla: UCD i adagna con masöransa relatia.
04 07 - Spagna: Adolfo Suárez al züra a la càrega de president del goèrn per la segonda ölta.
27 07 - Ol stat Spagnöl al ratifica ol Pat Internassiunal di Drecc Civils e Polítegh, che, in del sò Artícol 1, al proclama: Töcc i pòpol i gh'a ol drecc a l'autodeterminassiú
29 11 - sée di Nazziun Üniit (Növa York): i Nazziun Üniit a scernissan chesta dada coma Dí internazziunaal de solidaritaa con Palestina.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
01 04 - Nador (el Marroch): Laila Karrouch, scritura Catalana d'urígen Bèrbera.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
19 01 - Barcelona: Josep Trueta, medi traumatòlegh Catalan (n. 1897).
04 03 - Cali (Colòmbia): Andrés Caicedo, scrituur Colombian (n. 1951).
04 08 - Madrid (Spagna): Antonio Lugo Machín cognossüü coma Antonio Machín, cantaant Spagnöö d'orígen Cubana (n. 1903 o 1904).
16 08 - Memphis (Tennessee, SÜA): Elvis Aaron Presley cognossüü coma Elvis Presley, cantaant de rock Noort-american (n. 1935).
19 08 - Los Angeles (Califòrnia, SÜA): Julius Henry Marx cognossüü coma Groucho Marx, atuur de cínema e ümorista Noort-american (n. 1890).
14 10 - La Moraleja (Madrid, Spagna): Harry Lillis Crosby, cognossüü coma Bing Crosby, cantaant e atuur de cínema Noort-american (n. 1903).
25 12 – Corsier-sur-Vevey (Lausana, Svízzera): Sir Charles Spencer Chaplin, atuur, diretuur, copionista e composituur Anglées (n. 1889).
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Villefranche-sur-Saône
Villefranche-sur-Saône l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes , endèla Frància centro-meridiunàla. L'è 'l capolöch del cantù omònim e del circondàre (arrondissement) omònim. El se tróa 'ndèl dipartimènt del Rodano.
El g'ha 'na popolasiù de 35 640 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 9,48 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 167 méter a 'na altèsa màsima de 220 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Alpi Vista Dal Mt Titlis Svizzera
Immagini Stock
124 risultati
Alpi, vista dal Mt Titlis in Svizzera Alpi, vista dal Mt Titlis in Svizzera Alpi, vista dal Mt Titlis in Svizzera Alpi, vista dal Mt Titlis in Svizzera Alpi - vista dal Mt Titlis in Svizzera Alpi, vista dal Mt Titlis in Svizzera Alpi, vista dal Mt Titlis Alpi, vista dal Mt Titlis Alpi, vista dal Mt Titlis in Svizzera Alpi, vista dal Mt Titlis in Svizzera Alpi, vista dal Mt Titlis in Svizzera Alpi, vista dal Mt Titlis in Svizzera Alpi, vista dal Mt Titlis in Svizzera Alpi, vista dal Mt Titlis in Svizzera Alpi, vista dal Mt Titlis in Svizzera Vista dal Mt Titlis in Svizzera Alpi nell'orario invernale, vista dal Mt Titlis in Svizzera Vista dal Mt Titlis in Svizzera Alpi nell'inverno, vista dal Mt Titlis in Svizzera Vista dal Mt Titlis in Svizzera Vista dal Mt Titlis in Svizzera Vista dal Mt Titlis in Svizzera Vista dal Mt Titlis in Svizzera Vista dal Mt Titlis in Svizzera Vista dal Mt Titlis in Svizzera nell'inverno Vista dal Mt Titlis in Svizzera nell'inverno Sommità delle alpi svizzere nell'orario invernale, vista dal Mt Titlis Vista dal Mt Titlis in Svizzera nell'orario invernale Vista dal Mt Titlis in Svizzera nell'inverno Vista dal Mt Titlis in Svizzera nell'inverno Vista dal Mt Titlis in Svizzera Vista dal Mt Titlis in Svizzera nell'inverno Vista dal Mt Titlis in Svizzera Vista dal Mt Titlis in Svizzera Vista dal Mt Titlis in Svizzera un giorno nuvoloso Vista dal Mt Titlis in Svizzera Vista dal Mt Titlis in Svizzera Vista dal Mt Titlis Vista dal Mt Titlis verso Engelberg Alpi svizzere nell'orario invernale, vista dal Mt Titlis Vista dal Mt Titlis in Svizzera nell'inverno Vista dal Mt Titlis in Svizzera nell'inverno Vista dal Mt Titlis in Svizzera nell'inverno Vista dal Mt Titlis in Svizzera nell'inverno Vista dal Mt Titlis in Svizzera Vista dal Mt Titlis Alpi, vista di orario invernale dal Mt Titlis in Svizzera Vista di orario invernale dal Mt Titlis in Svizzera Vista di orario invernale dal Mt Titlis in Svizzera Vista di orario invernale dal Mt Titlis in Svizzera Vista di orario invernale dal Mt Titlis in Svizzera Alpi, vista di orario invernale dal Mt Titlis in Svizzera Vista di orario invernale dal Mt Titlis in Svizzera Vista di orario invernale dal Mt Titlis in Svizzera Vista di orario invernale dal Mt Titlis in Svizzera Vista di orario invernale dal Mt Titlis in Svizzera Vista di orario invernale dal Mt Titlis in Svizzera Vista di orario invernale dal Mt Titlis in Svizzera Vista di orario invernale dal Mt Titlis in Svizzera Vista di orario invernale dal Mt Titlis in Svizzera Vista sul Mt Titlis in Svizzera Vista sul Mt Titlis in Svizzera Vista sul Mt Titlis in Svizzera Gondola della cabina di funivia di Rotair che si dirige verso il basso dal Mt Titlis in interruttore Vista di orario invernale dal Mt Titlis in Svizzera Vista di orario invernale dal Mt Titlis in Svizzera Vista di orario invernale dal Mt Titlis in Svizzera Mt Titlis in Svizzera Mt Titlis in Svizzera Mt Titlis in Svizzera Mt Titlis in Svizzera Mt Titlis in Svizzera Mt Titlis in Svizzera Mt Titlis in Svizzera Mt Titlis in Svizzera Mt Titlis in Svizzera Mt Titlis in Svizzera Mt Titlis in Svizzera Mt Titlis in Svizzera Mt Titlis in Svizzera


text:
Nova vita per il café «Le Tunnel» a Friburg
- Dumengia, 22.1.2017, 12:45
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 22.1.2017, 12:45, RTR
Il café «Le Tunnel» era pli baud quasi in sinonim per in lieu d'accoglientscha. Ritg e pover, fortunà u betg s'inscuntravan qua.
Cor ed olma dal «Tunnel» era Marie-Hélène Darbellay, er enconuschenta sco Mama Leone. Suenter sia mort hai dà vinavant il café «Tunnel», ma la vart soziala è ida a perder in zic. U almain enfin ussa ...
Dapli davart il café 'Le Tunnel' rapporta nossa correspundenta per la Svizra franzosa – Laura Keller.


text:
Gianola presidiescha 90avla Cuppa Spengler
- Sonda, 29.10.2016, 16:19
Sut palmas ha il Club da hockey da Tavau preschentà il program dalla 90avla Cuppa Spengler. Sut palmas, quei vul dir a Lugano. Sco gia l'onn passà è il HC Lugano numnadamain la segunda equipa svizra che dat al turnier da tradiziun da Son Stiafen enfin Son Silverster.
Suenter che Fredy Pargätzi è stà durant 26 onns alla testa dil comité d'organisaziun è quest onn per l'emprema giada Marc Gianola responsabel per il turnier. El è l'anteriur capitani dal HCD.
Plinavant è vegnì enconuschent che la SRG SSR ed il HC Tavau prolungeschan il contract per il Cup Spengler per tschintg onns enfin l'onn 2021. Ushia pon las plattafurmas da SRF, RTS, RSI ed RTR vinavant rapportar exclusivamain dal turnier da tradiziun. Plinavant producescha la SRG era en il futur il signal mundial per tuttas partidas.
Procurar per in turnier attractiv procuran en emprema lingia las sis equipas. Sper las equipas svizras da Tavau e Lugano ein quei il Team Canada, Dinamo Minsk dalla Belorussia, l'equipa russa Jekaterinburg e Mountfield HK dalla Tschechia. Las equipas han tuttas la medema finamira: Da mussar bun hockey dad ault nivel.
RR actualitad 08:00


text:
Touchscreen
- Gievgia, 16.6.2016, 10:45
Tgi na posseda betg in IPhone, in Ipod Touch u in auter apparat ch'ins po manipular cun la detta. Mo co funcziunan quels touchscreens insumma?
Tgi na posseda betg in IPhone, in Ipod Touch u in auter apparat ch'ins po manipular cun la detta. Mo co funcziunan quels touchscreens insumma? Ch’il telefonin sa dapli che mo telefonar, quai savais vus segir. Interessant èn bain ils gieus che sa chattan sin quels u ch’ins po installar. E cun il nov telefonin dad Apple, igl iPhone 4S pon ins ussa schizunt discurrer. Funcziuna quai insumma?
Co funcziuna il touchscreen?
Ozendi ha prest nagin pli in simpel telefonin cun il qual ins po “mo” telefonar. Ils blers han in uschenumnà “smartphone” – quai vul dir sch’ins translatescha “in telefonin perdert”. Da quests datti da differentas marcas e cun differents sistems operativs (guarda chaistina giudim). Per mintga sistem datti lura era millis e millis d’applicaziuns da tuttas sorts ch’ins po installar. Saja quai gieus per sa divertir u lura era gieus cun quels ch’ins po emprender. Quests programins funcziunan per il pli era sin ils pitschens computers sco ils iPads.
Discurrer cun il telefonin
Dictar in text e dar cumonds al computer quai pon ins gia daditg. La tecnica per far quai n’è betg nova. Mo duvrada vegn questa pussaivladad anc betg savens. Quai pudess dentant sa midar. Cun il nov telefonin dad Apple – igl iPhone 4S han ussa blers questa tecnologia en giaglioffa. Funcziuna quai propi e co funcziuna quai insumma?
Emprender cun il telefonin
Magari fai dapli plaschair d’emprender cun ina applicaziun. Da quellas datti bleras e perquai datti qua dus tips.
Matematica
Far quint a chau – quai è bun per il tscharvè. Quants quints vegnis da far aifer ina minuta? Quai pon ins empruvar cun l’applicaziun “Rechentrainer Lite”.
Sistem: iOS*
Custs: gratuit (versiun simpla) 3.00 francs per ina versiun ch’ins po era inditgar la grevezza dals quints.
Link tar l'applicaziun
I dat sa chapescha era ina applicaziun sumeglianta per Android. La versiun simpla è gratuita fa dentant be quints da plus (adiziun) e minus (subtracziun), la versiun che fa era quints da gia (multiplicaziun) e parter (divisiun).
Sistem: Android*
Custs: gratuit (versiun simpla), 1.10 francs per la versiun cumplaina
Link tar l'applicaziun
Lingua
Tge linguas emprendais en scola sper il rumantsch? Tudestg u forsa gia englais? Per emprender pleds datti era bleras applicaziuns. Babbel.com porscha tranter auter applicaziuns per emprender tudestg, englais, talian, franzos. Ins po tadlar ils pleds e pledar suenter quels. Han ins pledà suenter endretg il pled vegn ins tar il proxim pled. I dat dentant era auters exercizis per emprender pleds en la lingua giavischada.
Sistem: iOS, ina versiun per Android è en lavur
Custs: gratuit
Link tar l'applicaziun
Gieus
Per sa divertir – e na betg studegiar massa bler – datti sa chapescha gieus.
Angry Birds – utschels vilads
Angry Birds è in gieu cun grond success ch’i dat tant per ils apparats mobils da Apple sco era per quels d’Android. Pors han engulà ils ovs dals utschels e quels ovs vulan ils utschels puspè survegnir enavos. Perquai èsi da sajettar ils utschels cun ina funda (Schleuder) sin ils bajetgs nua ch’ils pors èn sa zuppads. La finamira è d’eliminar tut ils pors. Il gieu ha plirs nivels.
Custs: gratuit
Sistem: iOS, Android
Link tar l'applicaziun iOS
Link tar l'applicaziun Android
Cut the Rope – taglia la suga
Tagliar la suga per ch’il rustg survegnia las dultscharias che pendan londervi. Quai è declerà simpel il gieu “Cut the rope”. Ma uschè simpel n’èsi lura tuttina betg. Igl è anc da rimnar stailas e laschar schluppar las borlas da savun. Igl è pia da studegiar bain tge ch’ins fa.
Custs: 1.00 franc
Sistem: iOS
Link tar l'applicaziun iOS
Link tar l'applicaziun Android
*iOS ed Android
Tar iOS ed Android sa tracta quai da sistems operativs. Tar il computer fiss quai Windows, Linux u Mac OSX. iOS è il sistem operativ per apparaturas da Apple, sco per exempel igl iPhone, iPad u lura era per igl iPod touch. Android è in sistem operativ per telefonins da bleras marcas da telefonins.
Nus avain laschà empruvar ora las collavuraturas ed ils collavuraturs da Radiotelevisiun Svizra Rumantscha l'applicaziun SIRI ch'è sin il nov iPhone. Guardai sez sche SIRI chapescha tut ils cumonds u na.


text:
Maggia (fiumm)
La Maggia (a Loeuden anca el fiumm [al'fjym], o la Fimm[1]istess in italian) l'è on fiumm del Canton Tesin. Cont i sò 56 chilometer l'è 'l segond fiumm pussee longh del canton.
La nass arent a la Cristallina e la traversa la Val del Sambugh, e la Val Lavizzara. Rivada, arent a Bignasch, a la confluenza con la Bavona, la vegn giò per tutta la Val Maggia, per poeu andàggh denter al Lagh Maggior arent a Locarn.
I sò afluent principai a hinn la Bavona, la Rovana e la Melezza. La traversa i comun de Lavizzara, Cevi, Maggia, Tegna, Loson, Scona e Locarn.


text:
Bacsinszky en il quartfinal
- Mesemna, 1.6.2016, 17:59
La giugadra da tennis svizra Timea Bacsinszky ha cuntanschì il quartfinal al French Open a Paris.
La giugadra da tennis svizra Timea Bacsinszky ha cuntanschì il quartfinal al French Open a Paris. Bacsinszky ha gudagnà il gieu d’otgavelfinal encunter l’Americana Venus Williams cleramain en dus sets cun 6:2 e 6:4.
Proxima: Kiki Bertens
En la proxima runda frunta Timea Bacsinszky, il numer 9 dal mund, sin l’Ollandaisa Kiki Bertens. Er cuntanschì il quartfinal ha la defensura dal titel e numer in dal mund Serena Williams.


text:
Bónt
Bónt (nòm uficiàl en italià: Bondo) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent.
El g'ha 'na popolasiù de 697 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 10,7 km² e 'na densità de popolasiù de 65 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Tió, Bolbeno, Bregucc, Zucol e Runcù.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
LAURS DAITE
Val’ de lëgn fej dagnora bela figöra! Deach’al á n gröm de cualités da deplü punc d’odüda, ne pó chësc produt natural nia ma gní tut por la pert defora di frabicac, mo fej ince gní les perts daite plü beles y da sté saurí.
Nosta dita é buna da fá de vigni sort de laurs daite te Osta ciasa. I Ves aconsiun ion y ciarun da ciafé deboriada cun Os, ince sön la basa de nosta esperiënza, competënza y creativité, la soluziun ideala por Üsc locai te ciasa o ince comerziai.
I sun la dërta dita de referimënt por:
- tafladöres daite de tëc y parëis
- mëte jö func a sëch
- func y stighes de lëgn
- laurs de prezijiun daite, portes y aredamënt, adöm cun nüsc partner


text:
Forum intercultural Mustér: Inscunter cun Ladins
- Gievgia, 20.4.2017, 13:59
Era quest onn vul il Forum cultural internaziunal Mustér (nov num: forum intercultural) organisar puspè inscunters cun persunas da l’exteriur. Ils 9 e 10 da settember datti in inscunter cun Ladins da St. Ulrich en las Dolomitas. Quai rapporta la ANR.
Novas suprastantas
A la radunanza generala da mesemna saira èn Madlen Deflorin, la cassiera Anna Maria Genelin e Gion Hosang sa retratgs da la suprastanza. Successura da Madlen è Jris Lombris (sco commembra da la suprastanza communala da Mustér). Nova en suprastanza è era Erna Bundi. Il post da cassier(a) n'è dentant betg anc occupà.
Gidar ad organisar concert da Camartin
Plinavant ha il forum decidì da sa gidar puspè per organisar il concert festiv dal dirigent Simon Camartin ils 28 da december 2017. El sa preschenta cun INSO Academic Youth Symphony Orchestra L’viv en sala Peter Kaiser da la claustra da Mustér.
Brat cultural
Il Forum intercultural Mustér è vegnì fundà 1999. El ha organisà fin uss tranter auter la Europeada 2008, in campiunadi europeic da ballape da las minoritas linguisticas; 2011 ina emna culturala cun Sorbs da la Germania, Gaelics da la Scozia e Fris dal nord; 2013 Pascas russas; 2013 e 2014 occurrenzas sur da la cultura africana e 2015 in inscunter tranter indigens e Portugais.


text:
Triticum aestivum
El Triticum aestivum l'è 'na piànta de la famìa botànica de le Poaceae. L'è cunusìt cóme formét tèner e l'è giü dei cereài piö cultiàcc endèl mónt. Se 'l dòpra 'ndèl setùr alimentàr per fà sö le farìne che dòpo le ocór per fà 'l pà e la pàsta, ma l'è 'n ingrediènt emportànt apò a de sèrti tìpi de bìra.
L'è 'na piànta ezaplòide có genòmi BAD, 2n=42. L'è deriàt de l'ibridasiù de 'na sotatspéce cultiàda de T. turgidum e 'l pòlen de 'na spéce salvàdega, la Aegilops tauschii. I formécc tèner i è de divèrse varietà e i g'ha 'n estesiù cultüràl piö grànda en confrónt a dei óter formécc perchè, per la sò bùna rezistènsa al frèt, i è i ünich che se pöl cultià endèi paés nòrdich.
Urìgin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El formét l'è 'n cereàl autùno-primaverìl, cunusìt zamò dei tép antìch e l'è stat giöna de le prìme cultüre de làrga scàla. L'è uriginàre de l'Àsia meridiunàla-ucidentàla, e piö de precìzo de la zòna ciamàda Mezalüna Fèrtil 'ntra el Tigri e l’Eufrate e l'è stàda giöna de le prìme piànte a éser cultiàde stabilmènt dei pòpoi stansiài. Al dé d'encö l'è cultiàt en töcci cuntinèncc e la prudusiù mondiàl l'è crisìda costantemènte endèi öltem agn, enfìna a rià a süperà i 564 miliù de tonelàde. I magiùr prudutùr i è la Cina e 'l Cànada.
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Caraterìstiche del formét tèner:
-Raìs: Fascicolàde
-Gamp: Drìt
-Fòie: Lanceolàde
-Nervadüre: Paraléle
-Fiùr: Nömer de pétali 3 e i sò mùltipli


text:
Dumengia, ils 18 d’uost ein nos commembers puspei semiserai agl usitau tir intern. La lescha da catscha prescriva che mintga catschadur ei obligaus da sittar en siu uaffen avon catscha. Cun quels diesch siets sin la schiba da camutsch e quella da muntaniala ein las premissas dadas che la buis funcziunescha endretg.
Uonn han gest 3 commembers frequentau igl emprem plaz cun il medem resultad. Daniel Bundi gudogna cun 88 da 90 puncts encunter Damian
Bundi e Gian-Luca Flepp che fan tuttina bia puncts. Il sté han 29 commembers
sittau alla fin. Quei ei pli u meins era il diember da catschadurs che prendan
la patenta per la catscha aulta.
La sera havein aunc giu la radunonza atunila en nossa tegia a Mireia. Nies guardiacatscha Daniel Bundi che festivescha uonn siu 20avel onn da survetsch tier igl
uffeci da catscha e pesca “da cheu anora aunc inaga ina cordiala gratulaziun sin quei giubileum e grond engraziament ad el per la buna collaboraziun cun
nossa secziun” ha puspei dau ina cuorta e buna
survesta dallas prescripziuns per la catscha vegnenta. Denter auter
menziunescha el che ca. 20'000 tscharvas vivan el mument sigl intsches dil
Cantun Grischun. Quei ei senza dubis memia bia animals pil spazi da viver che
stat avon maun a quellas selvaschinas duront igl unviern. Aschia ei era il
contingent da tscharvas femininas che ston vegnir sittadas en nossa vischnaunca
puspei vegnius alzaus. Fact ei era che nus vegnin puspei buca a contonscher
quei diember da tscharvas mo cun la catscha dil settember. Per mantener in saun diember da tscharvas en nossa Val cun donns tolerabels egl uaul ed els vitgs
essan nus visai vi sin la catscha d’atun.
A tut tgei che ei segidaus pil bein reussir da quei di
engraziel jeu fetg.
Ursin Venzin, president
actualisau: 18-01-2018/pap
Uffeci da catscha e pesca Kt. GR


text:
En record de Hans Pescoller
- 14.09.2017 - 20:30
Le fotoclub Val Badia á le plajëi de Ves invié, en jöbia, ai 14.09.2017, dales 20.30, tl Istitut Ladin "Micurá de Rü" a San Martin de Tor, a na proieziun de fotografies en record dl conesciü fotograf Hans Pescoller. Le tema sará la natöra y le chit dl Islanda y an podará odëi a ci che le fotograf ti á de importanza te so iade.
Hans Pescoller se á de jö te süa ativité da fotograf cun le monn ladin y á ince de fora libri che reverda süa tera. Al é ince sté mëmber dl fotoclub Val Badia y di fotografs dla natöra de Südtirol „Strix".


text:
L Grop de la mèscres de Dèlba e Penìa porta inant ogne an per la jent dal post e per i foresć l carnascèr ladin de Fascia te sia viesta tradizionèla. En temp de carnascèr (jené e firé) vegn metù jù n calènder che vegn anunzià ence fora per la cèses per dir canche vegn fat maschèreda. Per 4 o 5 outes alalongia vegn fat apontin chesta mascherèdes e dantfora l’é la mèscres instesses che va en defilèda fora per la strèdes. Coscita ta Penìa se veit la mèscres de la tradizion, Bufon, Laché e Marascons, che vegn inant e se fèsc lèrga con sie jech de moc, paroles, sauc e bai desche oramai da anorumes en ca.
La sajon giusta l’é se sà ben d’invern, ma ence d’istà l grop se mola fora. L fin de setemèna dant da Senta Maria Maor l grop endreza la festa ta la sia da Penìa con mùsega, bai e bona speisa da zacan. I moscia chi che l’é e che che i fèsc e i met fora dut sie regoi de faceres de legn, dutes zipièdes e depentes a man, desche da tradizion.
40 anni del Grop de la Mèscres de Dèlba e Penìa
Per i carant’egn del grop, via per l’istà del 2008 l’é stat metù fora doi mostres:


text:
Petrozavodsk
Petrozavodsk (ПeTpoзaBoдck in abecee cirilligh; Petroskoi in finlandes e carelian; Onegaborg in svedes storigh) l'è ona città de la Russia del nord-ovest con 266.000 personn che ghe viven.
Cuntegnüü
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Petrozavodsk la se troeuva in la Repubbliga de la Carelia, de la qual a l'è la capital, oltra a vess capploeugh del Prionežskij rajon. L'è bagnada di aqui del Lagh Onega (e de scià el vegn el sò nomm svedes).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La storia offizial de la città la scomincia in del XIII secol, e i sò primm notizzi vegnen de ona carta geografiga che la segna là indove adess gh'è Petrozavodsk on sitt ciamaa Onegaborg.
El primm insediament russ l'è del 29 agost 1703 e l'è staa ciamaa Petrozavodsk (cioè fabbriga de Peder), perchè 'l serviva per la costruzion de San Pederburgh.
Duranta la Segonda Guerra Mondial l'è stada occupada di Finlandes (1941-1944) e l'è stada ciamada Äänislinna.
Gemellagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Echmiadzin, Armenia.
- Brest, Bielorussia.
- Finlandia:
- La Rochelle, Francia.
- Germania:
- Portomaggiore, Italia.
- Lituania:
- Umeå, Svezia.
- Nikolaev, Ucraina.
- Duluth, Statt Unii.
- Mo i Rana, Norvegia.
- Narva, Estonia.
- Russia:


text:
Córt Frànca
Córt Frànca (en Italià: Corte Franca), l'è 'n cümü de 7 233 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]) de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla Franciacürta póc chilòmetri a Sud del Lac d'Izé, a 25 km a Òvest de la cità de Brèsa.
Cort Frànca l'è 'n cümü nasìt endèl 1928 de l'üniù dei ex cümü de Burgunàt, Colombér, Nigulìne e Timulìne e per dàga 'l nòm i g'ha ciapàt el nòm Franciacürta e i g'ha ribaltàt l'urden dei du elemèncc e isé i g'ha utignìt Córt Frànca.
I ufìci del cumu i è a Timulìne.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Pecorara
Pecorara (en emilià: Pegurera) l'è 'n cümü de l' Emilia Romagna, en Pruvincia de Piacènsa.
El g'ha 771 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfis de 53,7 km² e 'na densità de 14 ab./km².
Al cunfìna coi comün de Bobbio, Nibbiano, Pianello Val Tidone, Piozzano, Romagnese (PV), Travo e Zavattarello (PV).
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc de Pegurera l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Prognosas main bunas per l’economia svizra
- Gievgia, 12.3.2015, 11:06
Ils experts da conjunctura curregian cleramain engiu lur prognosas per il creschament da l'economia svizra.
Per quest onn quintan els anc cun in augment dal product naziunal brut da 0,5%, quai mussa la valitaziun dal KOF, il post per la perscrutaziun da conjunctura da l'ETH da Turitg. Il december muntava il consens dals experts anc ad 1,8%.
En consequenza da l'aboliziun dal curs minimal da l'euro, quintan ils economs cun damain exports ed investiziuns. Quai fraina il svilup da l'economia.
RR Novitads 12:00


text:
VW vegn a stuair cumprar enavos autos en ils Stadis Unids
- Gievgia, 7.1.2016, 10:33
Il scandal da svapur tar l’interpresa VW ha sco consequenza che radund 115’000 autos ston vegnir cumprads enavos en ils Stadis Unids.
La gasetta tudestga «Süddeutsche Zeitung» rapporta ch’ils possessurs d’autos Volkswagen survegnan enavos il pretsch da cumpra u ch’els survegnan in auto nov per meglras cundiziuns. La gasetta na numna dentant betg funtaunas concretas. Per ils ulteriurs autos pertutgads quinta VW cun reparaturas pli intensivas ed er charas. Il concern da VW n'ha betg prendì posiziun en chaussa.
RR novitads 10:00


text:
Nümar 17
El numer 17 l'è el numer integher ch'al siguta ul 16 e al ven prima dal 18.
Nomm dal nümar in difereent dialett: dersett, disset...
Al è un nümar primm. Ucürenze dal 17
- Par Plütaarch al representava la mala sorta
- Apó a Itàlia: XVII al è un anagrama da "vixi", a uu vivüü
- Al è un gjürameent in Süedees
- Un haiku gjapunees al gh'a 17 sílabe
- Aj paees Nòrdegh ul dí dal 17 da l'an s'al cunsidera ul céntar dal inveern
- Ul Gauss al a mustraa ch'a sa pudeva fá sü un pulígun da 17 custaa noma cun riga e cumpass, scumenzaant inscí la suva fama.


text:
Belvédère Hotels cumpran l’edifizi da l’anteriur Coop a Scuol
- Mardi, 1.9.2015, 10:15
Sin la proxima stagiun d’enviern avra in center da butias en las localitads da l’anteriur Coop a Scuol.
Dapi quasi 1 onn èn las localitads da l'anteriur Coop serradas. Cun ina butia da sport, in bistro ed ina butia cun trofeas da selvaschina duai il stradun a Scuol puspè daventar pli attractiv.
Tenor ina communicaziun dals Belvédère Hotels duess cunzunt la butia da sport esser in augment da valur per ils giasts da la gruppa Belvédère Hotels. Las butias prendan a fit las localitads e las gestiuneschan sin agen quint. Il pretsch da cumpra n’è betg vegnì communitgà.


text:
Savognin reveda planisaziun locala per realisar 2 projects
- Mardi, 1.12.2015, 5:53, actualisà a las 5:56
La radunanza communala da Savognin ha approvà il glindesdi saira la revisiun parziala da la planisaziun locala per il project da hotel Grava e per la construcziun d’in campus d'energia a Savognin.
Omadus projects èn vegnids approvads cun gronda maioritad dals 75 preschents e senza cuntravuschs, scrivan ils responsabels da la vischnanca da Savognin.
Hotel da 3 stailas
Ensemen cun partenaris prevesan impressaris indigens da bajegiar a Grava in hotel en il segment da 3 stailas cun radund 84 chombras dublas. Per quest project era quai necessari da far midadas parzialas da la planisaziun locala.
Campus d’energia Savognin
In’ulteriura revisiun da la planisaziun locala pertutga la construcziun d’in uschenumnà «campus d’energia Savognin» tras l’interpresa Uffer SA. Il campus duai dar albiert ed esser in lieu da sentupada per glieud che absolva ina scolaziun sur la scol’auta professiunala IBW, sur las ovras electricas da la citad da Turitg e sur auters partenaris da la Uffer SA. Il campus è uschia in’amplificaziun dal «center da cumpetenza bajegiar ed energia».
RR novitads 06:00


text:
Artitgels da Glion: Decisiuns da purs ubain dapli?
- Mardi, 5.9.2017, 11:53
2017 è il giubileum da 500 onns refurmaziun. En connex cun quest giubileum vegn organisà in congress public sur dals artitgels da Glion (1524 e 1526), e quai dals 4 fin ils 6 da settember.
Plevons duain viver onestamain
Era il Grischun ha stuì sa fatschentar cun la refurmaziun. 1524 sa raduna il Bundstag, ils delegads da las Trais Lias, a Glion. La finamira è da fixar la basa legala per las refurmas religiusas. En l’emprim artitgel vegn decidì tranter auter da restrenscher la pussanza da l'uvestg da Cuira. Mo l’uvestg Paul Ziegler n'accepta betg questa decisiun. El banduna Cuira e sa renda en ses chastè en il Vnuost. In’autra decisiun è ch’ils plevons duain star en il vischinadi e ch’els duain viver onestamain, sco il teolog ed istoricher Jan-Andrea Bernhard ha explitgà ad RTR.
Eleger e relaschar sezs il plevon
Dus onns pli tard, 1526, è il Bundstag puspè a Glion. En il segund artitgel survegnan ils burgais il dretg d’eleger e da relaschar sezs lur plevons.
Sco Jan-Andrea Bernhard di sajan quests artitgels l’entschatta dad in stadi cun duas confessiuns. Ins haja stuì acceptar ch’i dettia ina baselgia catolica ed era ina baselgia refurmada; ed ils abitants da las trais Lias hajan stuì emprender da viver ensemen e ch’i stoppia dar toleranza.
Opiniuns divididas
Il congress a Glion porscha ina plattafurma interdisciplinara per discutar las interpretaziuns differentas. Istorichers da l’Europa e da l’America dal Nord refereschan, tranter auter ils professurs americans Bruce Gordon e Randolph C. Head, alura Immacolta Saulle Hippenmeyer, Ulrich Pfister, Florian Hitz e Jan-Andrea Bernhard.
En il center da quest congress stat la muntada dals artitgels da Glion per il svilup da las Trais Lias. Tge consequenzas han quels gì per l’istorgia, per la politica e la confessiun? Èn els stà mo «artitgels da purs» ubain ina basa legala per in stadi independent e democratic? En questas dumondas è la perscrutaziun actuala dividida.
Ils referats èn publics e cumenzan glindesdi saira da las 18:00 en chasa communala a Glion. Il congress va a fin mesemna da las 14:00.
RR actualitad 11:45


text:
Percie na Cunvenzion per l pruzes de reforma dl’autonomia?
La Cunvenzion per l pruzes de reforma dl’autonomia vën njinieda ite sciche organn de sustëni dl Cunsëi provinziel per svilupé inant l’autonomia deberieda cun la populazion y per la adaté ai bujëns nueves dla cundizions politiches, legales y sozieles che se à mudà y se muda tresora inant. Tl cheder dla Cunvenzion à la zitadines y i zitadins dl Südtirol per l prim iede la puscibltà de partezipé ativamënter per crië l daunì dl’autonomia. Te grupes defrëntes (Cunvenzion y Forum di 100, cëla plu inant) vëniel ejaminà y analisà te descuscions la njontes al Statut d’autonomia che ie de bujën. Ala fin de chësc pruzes dëssel unì ora n documënt che possa unì presentà al Cunsëi provinziel y che possa unì adurvà sciche fundamënta per l terzo Statut d’autonomia.
Co ie pa metuda adum la Cunvenzion per l pruzes de reforma dl’autonomia?
La Cunvenzion ie metuda adum da 33 cumëmbri nciariei dal Cunsëi provinziel. Te chësc cuntest vëniel cialà che l sibe na partizion balanzeda danter la grupes linguistiches y danter ëiles y ëi.
La cumposizion dla Cunvenzion te na udleda:
- cater cumëmbri ora de na pruposta de nuef dl Cunsëi di chemuns;
- doi cumëmbri ora de na pruposta de sies dl’assoziazions di mprenditëures y doi cumëmbri ora de na pruposta de sies di sindacac;
- cin espertes/esperc de dërt, numinei dala Presidënza;
- ot reprejentantes/reprejentanc dla sozietà zevila, che vën litei dal Forum di 100 (cëla plu inant) danter ëi nstësc;
- dodesc cumëmbri numinei dal Cunsëi provinziel dl Südtirol (sun pruposta dla frazion de maiuranza y de mendranza).
La Cunvenzion lita danter si cumëmbri na presidënta/n presidënt y doi vizepresidëntes/ vizepresidënc. Chisc ne daussa nia vester dla medema grupa linguistica. La presidënta/L presidënt nfurmea regulermënter l Cunsëi provinziel sun l svilup di lëures tla Cunvenzion.
A livel d’urganisazion vën la Cunvenzion sustenida da n secretariat permanënt. Si ncëria ie danter l auter chëla de se cruzië dla plata web dla Cunvenzion, sun chëla che duc i ac y duc i documënc dla reforma ie azessibli. Oradechël à la zitadines y i zitadins sun chësta plata la puscibltà de partezipé y de baraté ora si minonghes sun n Forum interatif. La respunsabltà politica per la Cunvenzion ie dl Cunsëi provinziel.
Cie ie pa l Forum di 100?
L Forum di 100 cunsieia la Cunvenzion (l gremium di 33, cëla de sëura) ntan duta la fasa de lëur. L ie metù adum da 100 zitadines y zitadins dl Südtirol sëura i 16 ani y à la funzion de cunliamënt danter la populazion dla provinzia y la Cunvenzion.
Na ncëria particulera dl Forum di 100 ie chëla de purté ite tla descuscion nteresc y minonghes defrëntes y de mantenì n barat de minonghes cun la Cunvenzion sun la cuestions zentreles dla descuscion n cont dla reforma. L unirà te chësc cuntest tenì cont dantaldut di resultac dla manifestazions daviertes y dla tematiches spezifiches tratedes n ucajion dla mëises turondes. Ntan la fasa de lëur se ancunterà l Forum di 100 de ndut sies iedesc.
Co possi pa damandé de tò pert al Forum di 100?
Uni persona sëura i 16 ani residënta tl Südtirol possa fé online, ma nce per scrit, na dumanda d’amiscion tl Forum di 100. La dumanda ie da fé al secretariat dla Cunvenzion dl pruzes de reforma dl’autonomia. L tleca fé n’autodetlarazion nfurmela (dajan sëura l inuem y l cuinuem, la data de nasciuda, l ses, la residënza, i dac de cuntat y la rujeneda dl’oma). L formuler ie da giapé sun la plata web dla Cunvenzion per l’autonomia. L tëmp per fé dumanda pëia via dal di dla presentazion dla scumenciadiva (ai 16 de jené 2016) y va nchin ai 6 de merz 2016. Ala fin uniral trat ala busca chi che possa tò pert y la persones crisses ora unirà nfurmedes al scumenciamënt d’auril.
Co vëniel pa cris ora la partezipantes y i partezipanc dl Forum di 100?
Tres na proa a cajo uniral trat ala busca la 100 persones che forma l Forum di 100. La pruzedura digitela dla busca tën cont dl ses, dl’età y dla rujeneda dl’oma di damandënc, acioche l posse unì a se l dé na cerduda reprejentativa dla populazion dl Südtirol.
Giapa pa i cumëmbri dl Forum di 100 n rembursamënt dla spëises?
I cumëmbri dl Forum di 100 possa se lascé rembursé la spëises de viac. D’autra spëises ne vën nia rembursedes. Nfurmazions plu prezises ie da giapé pra l secretariat dla Cunvenzion per l’autonomia.
Cie vëniel pa fat tla Cunvenzion?
La Cunvenzion per l’autonomia se anconta almanco doi iedesc al mëns te na senteda. La presidënta/L presidënt possa, sce l ie de bujën, cherdé ite mo d’autra ancuntedes. Ancuntedes sëuraprò puderà nce unì damandedes dai cumëmbri dla Cunvenzion: acioche chësc posse unì a se l dé muessel unì fat na dumanda da pert de almanco n cuinto dla partezipantes/di partezipanc che ie da presenté ala presidënta/al presidënt.
Duta la sentedes dla Cunvenzion ie publiches, sciche nce i documënc elaburei.
La Cunvenzion per l’autonomia à la puscibltà de partì su si lëures sun grupes de lëur o de i dejëujer tla forma telematica. I detai dla maniera de lauré dla Cunvenzion ie stabilìi tl regulamënt che puderà unì mudà dala Cunvenzion nstëssa cun la maiuranza di cumëmbri.
Chi possa pa fé pea pra la Cunvenzion?
Duta la persones sëura i 16 ani, che à nteres, possa presenté na dumanda de partezipazion al secretariat dla Cunvenzion dai 16 de jené ai 19 de merz 2016. Danter duta la dumandes uniral cris ora 100 persones tres na busca. Chësta persones forma l Forum di 100. L acumpaniea coche segondo gremium l’ativiteies dla Cunvenzion y vën nfurmà regulermënter sun i lëures de chësta. Dan y do l lëur dla Cunvenzion vëniel te de plu luesc te dut l Südtirol urganisà manifestazions publiches (i terminns plu avisa unirà fac al savëi), pra chëles che dutes y duc possa purté dant si ideies y prupostes per l daunì dl’autonomia.
Nce espertes y esperc da dedora unirà cunsultei per cie che reverda cërta cuestions y tematiches spezifiches defrëntes. La cunselieres provinzieles/I cunselieres provinziei à la rejon de tò la parola y fé prupostes n ucajion dla sentedes y reunions dla Cunvenzion. Tëutes de posizion plu longes possa unì mandedes ite al secretariat dla Cunvenzion per l’autonomia. Chësc l publicherà sce puscibl sun la plata web.
Co ie pa la Cunvenzion lieda ala politica a livel provinziel y regiunel?
La Presidënza dla Cunvenzion per l’autonomia s’anconta regulermënter cun la reprejentantes/i reprejentanc parlamenteres residënc tl Südtirol y i nfurmea di lëures dla Cunvenzion. Oradechël uniral fat n barat de minonghes cun l Cunsëi provinziel dl Trentin.
Can possen pa tenì cont cun n resultat di lëures dla Cunvenzion?
N ann do che la ie unida metuda su dal Cunsëi provinziel dassëssa la Cunvenzion per l’autonomia avëi finà via si lëur. Sce l fossa de bujën possa la Cunvenzion cun na maiuranza de doi terzi de si cumëmbri dezider n slungiamënt di lëures de al plu sies mënsc.
Chi paia pa la spëises dla Cunvenzion?
La Cunvenzion vën finanzieda cun i scioldi dl bilanz dl Cunsëi.


text:
Directur ACS suspendì
- Glindesdi, 13.6.2016, 14:12
Il club d'automobils svizzer ACS ha suspendì per immediat ses directur Stefan Holenstein. Quai communitgescha la suprastanza e scriva ch'i gaja per violaziuns da fidanza.
Resalvada restia ina relaschada suenter la radunanza da delegads ils 23 da zercladur, scriva l'ACS. Fatgs che sajan vegnids a la glisch na lubeschian betg da cuntinuar la collavuraziun ed i saja dubitaivel, sch'el possja manar vinavant ils affars a moda ordinada. Sper la violaziun da fidanza dettia anc auters fatgs che stoppian vegnir sclerids
Il Club d'automobils svizzer sa cumpona da var 110'000 automobilistas ed automobilists svizzers.


text:
Lavurs per guntgida da Trin-Mulin pon cuntinuar
- Mesemna, 25.3.2015, 7:54
Il recurs cunter la guntgida è tenor la suprastanza giud maisa.
Il chantun haja chattà ina schliaziun cun las persunas ch'avevan fatg recurs. Quai ha il president communal da Trin, Stefan Cahenzli, ditg a chaschun da la radunanza communala mardi saira. Ins quintia da pudair stgarpar giu las 3 chasas sur via ed il clavà sut via anc quest onn.
Mardi saira ha la radunanza communala da Trin er approvà cun gronda maioritad ils statuts da la nova regiun Plaun. Trin è l'emprima da 7 vischnancas che di gea.


text:
I è partìcc in 197 dividìcc in 22 squàdre, ma n'è riàcc a Parigi dóma in 170 e mai prìma i n'è riàcc isé 'n tacc a là fì del Tour.
La córsa l'è partìda col pròlogo de 8 km da Rotterdam in di Paìs Bas e adóma co la tèrsa tàpa l'è riàda 'n Fransa e per fàl l'è pasàda ach sö i stràde de la Parigi-Roubaix. Riàcc a la tàpa nömer 8 i coridùr i è 'ndài sö sö i Alp e da la tàpa 14 a la 18 i à corìt sö e zó di Pirenei, per rià a Parigi dòpo i fàcc 52,9 km de cròno giöst ol dé prima.
Ol Tour 2010 l'è stài venzìt dal Alberto Contador, che l'à enzìt isé ol sò tèrs Tour, ma l' gh'à üt ol sò bèl de fà per tègnega tèsta al Andy Schleck che l'è riàt segónt e l'è stài màglia zàlda per 6 dé. Ol Andy Schleck l'à perdìt la maglia zàlda dezà che, quando 'l Alberto Contador l'là atacàt in salìda, al Andy la gh'è saltàda zó la cadéna de la bìci. Chèsta smàgia sö la sò maglia zàlda l'è però stàcia netàda vià ol dé de la tàpa del Tourmalet in de la quàl l'à tegnìt la röda del Andy Schleck sènsa fadìga e, anse, l'à proàt pò a 'ndà vià desperlü e l'à fai vèt de ès ol piö fórt e pò l'là batìt in de la cròno.


text:
Finalment l'è rivad el PDF-güida en su la mea scritura, cłamada LoReS. Ve la presenti cond tuta la mea joia e el mé orgœlł e sí, el so que l'è miga un lavorar académic gné "professional", ma l'è una cosa que ho faid con tut el mé cœr e cond tuta la mea passion.
El LoReS (Lombard Restruiturad Stàndard) el se basa su la scritura gàllica en comun cond l'occitan, el catalan e, en part, el francés. El se desvilupa segond un sistema "adativ" que 'l da una forma gràfica unívoca e 'l permet una pronúncia líbera.


text:
Antigene
Un antejen l'è una molecola (jeneralment œna proteina o un polisacared) de superfiss cellulara, qe la pœl portar a la formazion de anticorp. G'è tante molecole qe i pœl funzionar com antejen, compagn de le proteine, polisacareds e, plussee rarament, oltre molecole compagn dei acids nucleic
Ogne antejen l'è definid del so antecorp, i quai i lavora per complementaretaa spazial. La zona indoe l'antejen el se unes a l'anticorp l'è ciamada epitop o determenant antejenec, inscambe l'area corespondent a la molecola del anticorp l'è el paratop.
I antejegn i sa trœva ind la superfiss dei virus, bateri, fonj, spore, polegn, e aisseben de le cellule di orgegn trasplantads (cœr, fidec, etc), e ind qel cas qé i provoca el refud de l'orgen. Per evitar-l boa tœ jo un imunosupressor.


text:
Venian
Venian (nom ufizial in italian: Veniano) l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l cunta 2 957 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 3,2 km² e ona densità de 924 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Appian, Fenegrò, Guanzaa e Luragh Marinon.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Venian l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Ch’Els visiteschan l'exposiziun Vias d’art Puntraschigna 2017. 15 artistas ed artists preschaintan lur lavuors lung la via Maistra a Puntraschigna quista sted fin als 19 october 2017.
"Cultura cumainza i’l cour da mincha singul", disch Nestroy. Ils abitants da l’Engiadina predschan e chüran l’ierta culturela ourdvart richa da la val. Impü sun els avierts per nouvas tendezas. Cultura Puntraschigna s’ho deda la lezcha daspö la müdeda dal millenni, dad articuler la cultura multifaria in nossa vschinauncha. L’ideja, da guadagner indigens dal lö e da la regiun scu eir giasts da vacanzas svizzers e da l’ester per üna paletta da cultura vasta, ma qualificheda, ho viepü success. Eir grazcha üna politica positiva invers la cultura passainta Puntraschigna ün augmaint da valur scu „lö da cultura“. Prioriteds da las sur tschient occurenzas chi haun gieu lö fin al di dad hoz haun gieu art, teater, musica, litteratura, film, fotografia, tradiziuns, üsaunzas, istorgia, natüra e la lingua rumauntscha. L’intermediaziun da quistas valuors ad iffaunts e giuvenils resguarda la Cumischiun da cultura scu lezcha importanta, pervi cha cultura cumainza eir in cours giuvens.


text:
Airbnb ed UBER: UE avertescha dad in scumond
- Mesemna, 1.6.2016, 7:38, actualisà a las 7:47
La cumissiun da l'UE ha relaschà novas ordinaziuns areguard l'uschenumnada economia da parter.
Ell'avertescha las regenzas dals stadis commembers d'in agir memia rigurus cunter interpresas ch'intermedieschan sur l'internet da parter proprietad privata.
In scumond da talas interpresas sco il portal d'abitaziuns da vacanzas Airbnb u il servetsch da passagiers Uber recumonda la cumissiun da l'UE mo en il mender cas. Airbnb ed Uber èn confruntads en plirs pajais cun cuntraversas giuridicas.
Er il Cussegl federal ponderescha, schebain i dovra novas reglas per questa sort da locaziun.
RR novitads 08:00


text:
Flüela – donn total tras frain surstgaudà
- Dumengia, 26.6.2016, 10:39
Gist sur Susch ha in auto-rulotta subì in donn total pervi ch’ils frains han desditg suenter il viadi giu dal pass. I ha dat duas collisiuns, ma nagins blessads.
L’automobilist da 56 onns era per far ina storta gist sur la vischnanca da Susch ch’ils frains da l’auto-rulotta han desditg.
Il vehichel da 6 tonnas è rivà da tschella vart da la via en per la saiv da segirezza, n’ha betg sa fermà ed è capità anc 200 meters giu vers la proxima storta.
Là ha il manischunz manevrà l’auto-rulotta envers la vart da la muntogna, nua ch’il vehichel è sa fermà tranter grip e mir da sustegn – senza che las persunas lien èn sa blessadas.
Il traffic ha pudì vegnir svià suenter 10 minutas sin in vial.
RR novitads 10:00


text:
Victoria suverana per Hamilton
- Dumengia, 6.9.2015, 15:46, actualisà a las 18:12
Il pilot da Mercedes, Lewis Hamilton ha gudagnà suveran il Grond Premi da l'Italia a Monza e po uschia festivar la 7avla victoria en questa stagiun.
Sin il podest èn era vegnids Sebastian Vettel sin Ferrari sco segund e Felipe Massa sin Williams-Mercedes sco terz.
A Monza ha era l'equipa da Sauber recaltgà puncts. Il Svedais Marcus Ericson è vegni 9avel, entant ch'il Brasilian Felipe Nasr ha cuntanschì mo la plazza 13.
Ils cumissaris da la FIA han confermà la victoria da Hamilton e betg chastià el pervi da memia pauca pressiun d'aria en ils pneus. Per il campiun mundial è quai la 40avla victoria d'in Grond Premi.
RR novitads 16:00


text:
Chî, tra 'd nuêter arşân, mèinter al chersîva an n' à mia guardê só mêdra o la sîna o la nôna o adiritûra la bişnôna, oséia la famōşa zdōra, a fêr la sfòja per fêr i turtê o i caplèt o ânca sōl al tajadèli o i quadertèin o i meltajê?
A pèins che ciaschdûn ed nuêter al gh'àbia al ricôrd ed nuêter putîn a sēder o in znôc insém a 'na scrâna, da cl'êtra pêrt ed la têvla, p'r an dêr mia fastédi, e un pcòun ed pasta crûda in mân per tgnîres bòun, cun j ôc atèinti a i muvimèint, guardêr da cl'êtra pêrt la mâma o la nôna ch' la preparêva la sfòja; chî 'n 's ricôrda mia l'udōr ed la sfòja apèina fâta? chî 'n n'à mia magnê, de sfrûş, 'na tajadèla apèina tajêda e ânca cun un pô ed farèina insém? e, secònd i góst: 'na delésia o 'na schifèsa! epór tót al vôlti a se şlunghêva, şvèlt, la manèina e via in bòca 'na tajadèla per sintèir se dabòun la cuntinvêva a èser 'na delésia o 's l'ēra sèimper acsé orènda.
La sfòja l'é, e l'armâgn, óna dal j uşânsi ed la nôstra tèra che, ânca se i tèimp în cambiê, l'é sèimper còla; l'abitódin antîga 'd fêr la sfòja la vîn purtêda avânti, da generasiòun a generasiòun, dal dòni ed la faméja, sèinsa risèta e sèinsa istrusiòun a vōş perchè int j ân, préma cme spetadōra e pó a mèter in prâtica còl che s'é vést: al quantitê, al dôşi e i muvimèint a 's sân a memôria e sèinsa pinsêregh al mân a 's mèten in muvimèint e a 's mōven in môd avtomâtich, préma mia tânt sicûri pó sèimper pió decîşi ânca se 's à che per imparêr a fêrla bèin a 'gh vōl un bèl pô ed prâtica e dimòndi fadîga.
La sfòja fâta a mân l'é 'na specialitê antîga dimòndi, a sèmbra ch' la fós bèle cgnusûda da j Etrósch dal quêrt sècol préma ed Crést, per sustgnîr cl'idèja ché, a vîn tirê in bâl i basriliēv ed la tòmba ed Cerveteri, in dóv' a s'é vrû vèder piturê la tulirōla, la canèla e, adiritûra, la rudlèina dintēda per tajêr la sfòja. Al mistēr ed la sfuĵna l'é óna da j uşânsi dal pió antîghi ed la nôstra regiòun.
A gh'é da dîr subét che la risèta l'é a la bòuna dimòndi mó, cme dét, al secrēt al stà int al mân che vînen druvêdi per impastêr e tirêr la sfòja: un lavōr ch' égh vōl ân ed prōvi e de speriĵnsa per èser dabòun brêv per manuvrêrla e tirêrla cm' a's dēv.
La sfòja an n'é mia ed sicûr un patrimòni sōl ed la cuşèina arşâna mó, in tōt al manēri, l'é al fundamèint ed tânt di nôster piât e savèir fêr la sfòja a mân l'é un mēter p'r amşûrêr la bravûra ed 'na dòna ch' la vōl dvintêr 'na zdōra brêva.
Al dôşi ché sòta în còli ed la risèta ed partèinsa e, in teoréia, la règola la sré che per ògni persòuna che pinsê ed servîr a têvla, égh va 'n èto ed farèina e 'n ōv.
- 100 gr. ed farèina 0;
- 1 ōv ch' al sia almēno de 70 gr;
- 1 psighîn 'd sêl fîn (a piaşèir).
Ché in Emélia, cme in tânt êtri pêrti 'd Itâlia, l' "ōv" l'é l'unitê de mzûra uficêl ed la sfòja fâta a mân: difâti an 's dîş mia, per eşèimpi: "A j ò fât quat'r èto de sfòja" mó 's dîş: "A j ò fât quât'r ōv de sfòja"
Però, in prâtica, còst al pōl cambiêr a secònd ed còl ch' a's vōl preparêr cun la sfòja, da la grusèsa e da la qualitê ed j ōv, e da la qualitê ed la farèina, per eşèimpi per sînch èto 'd farèina prén èser asê quat'r ōv grôs ed bòuna qualitê, cme prén vrèirnegh sē s' în céch o un pô andânt.
Ânca ché, cme in tânt êter piat nustrân, nisûn léber dal risèti, ânca se precîş e bèin fât, al prà mai dêr dal j istrusiòun vâlidi per gnîr incûntra a la mancânsa dal sovermân e l'ôc ed 'na zdōra
Secònd l'antîga uşânsa emiliana al sêl an 'gh vré mia zuntê, però, secònd la pîga ed la cuşèina modêrna, un psighîn ed sêl per ōv al şguasteré mia.
Preparaiòun.
Tulî la tulirōla, vudêgh insém la farèina "a muntâgna" e fêgh al sôlit bûş int al mèz. Rumpî e vudê j ōv intēr int la bòca 'd la farèina e, se pinsê 'd fêr bèin, zuntê un psighîn ed sêl per ōv. Cumincê cun al ròumper j ōv cun 'na fursèina pó cun al mân e la fusèina unî la farèina a j ōv. A gh'é chi drōva un cucêr invēci ed la fursèina perchè la pâsta la 's tâca mēno. Quând î unî tóta la farèina cun j ōv cuntinvê cun al mân, per 10 o 15 minût (cîrca), a secònd ed la fôrsa e la bravitó ch' a gh' î, fîn a quând î utgnû 'n malôch tót cumpâgn e elâstich, s' a vdî che l'impâst a's tâca a la tulirōla spulvrêgh insém un pô 'd farèina. 'Na vôlta finî 'd impastêr lisê la tulirōla cun apèina un pô farèina, tulî in mân la canèla e cumincê a tirêr la sfòja. Préma a's fa ruzlêr la canèla avânti indrē insém a l'impâst apèina fât, ògni tânt a gh'é da girêr l'impâst per un quêrt ed gîr, quând la sfòja le grând asê fêla só dintōr’n a la canèla, int al fêr só e int al svujêr la pâsta da la canèla a's dēv fêr un muvimèint particulêr dal mân: a's fan blişghêr dal cèinter vêrs i dû cò ed la canèla int l'istès mumèint e invicevêrsa, còst a's fa per mantgîr sèimper pêra la presiòun insém a la canèla e utgnîr acsé un spesōr tót cumpâgn ed la sfòja.
Dôp 'na vujêda só e 'na şvujêda zò bişògna girêr, la sfòja che sî drē fêr, per un quêrt ed gîr: còst sia per utgnîr 'na fōrma rutònda, sia per utgnîr pêra l'impâst e 'd an şnervêrel mia in un sōl vêrs. Cuntinvê fîn a quând utgnî al spesōr gióst: a's dîş che al spesōr l'é gióst quând, a travêrs la sfòja a's vèden al nervadûri 'd la tulirōla mó atensiòun ch' l'an dēv mia èser trôp sutîla e gnân égh dēven èser di bûş.
Mèinter tirê la sfòja, s' l'é necesâri, a prî spulvrêr 'n êter pô 'd farèina p'r an fêr mia tachêr l'impâst la tulirōla, ânca ché bişògna mia eşagerêr perchè se no la sfòj la dvèinta sèca préma 'd avèir finî. Quând a 's é finî, e préma 'd tajêrla cun al curtèl per fêr da tajadèli o di lavōr dal gèner, bişògna spetêr che la sfòja la dvèinta sèca mó atensiòun mia trôp se no quând la 's tâja la se şbrîşla tóta.
J uşvéj.
La tulirōla o ânch al quêrc ed la panaréina, al tulēr, e la canèla în di lavōr ch' an pōlen manchêr int j uşvéj ed la cuşèina ed la vèira zdōra, che mai la druvaré impastadōri mecânichi e robot da cuşèina. A dēven èser ed lègn e mia ed plâstica, cme sèimper pió despès incō a's vèden, purtrôp, int al cuşèin modêrni perchè: in pió che per un fât 'd uşânsi, 'd qualitê (la sfòja rugóşa utgnûda cun la lavurasiòun, insém al lègn ed la tulirōla, la permèt a la pâsta ed tirêr só i sûgh, i bòun savōr e j udōr in mōd miōr) a sèmbra che, dôp avèir fât di stódi, al lègn al gh' âbia dèinter dal sustânsi bòuni cûnt'r i mécrob che rènden la tulirōla pió pulîda 'd óna in plâsica ânca s' es pōl lavêr e sterilişêr di pió.
Però ânch la tulirōla e la canèla ed lègn a gh'àn bişògn 'd èser pulî: dôp ògni volta che vînen druvê a vân şgrustlê da i rèst ed la pasta, a's drōva 'na spâdla ed lègn dûr (an druvêdi mia la lâma 'd un curtèl ch' la pōl tirêr só dal schègi e ruvinêri) e magâra stergê cun un burâs ómid a pōlen èser lavê ògni tânt mó mia despès a vîn arcmandê 'd an druvêr mai di detersîv o di savòun che pôl dêr un savôr a la pâsta. Dôp avèiri pulî a vân més via e quacê, da la pōlvra e dal spôrch, cun 'na stôfa ed cutòun, dimòndi zdōri, 'n vôlta, druvêven un ninsōl şmés ed cutòun pó cuşî a mân o, chi 'gh l'îva, cun la mâchina da cuşîr e fêr un stóc per tót dû.
Soquânt cunséli.
Impastêr e tirêr la sfòja va fât sōl a mân nûdi: per quânt e-s'cèt al pôsa sembrêr, an 's pôl mia neghêr che la pèla e, secòndo col ch' a dîş un léber dal risèti nustrân, ânch al sudōr al gh'à la só impurtânsa per utgnîr 'na sfòja cun la sustânsa giósta e rugōşa. E an fêdi mia cme al cōghi ch' a's vèden in tânt programa ed cuşèina int la televişiòun ch' a drōven i guânt ed gòma, l'è asê 'n atèinta e normêla pulisia personêla l'é impurtânt an druvêr mia dal crèmi, di profóm e di lavōr dal gèner préma 'd mètres a lavurêr e l'é cêra 'l perchè.
Soquânt léber ed cuşèina, ânca famōş, a prevèden la zûnta 'd âcva e ôli 'd ulîva, andêdi mia a drē a sti cunséli insensê: per l'âcva an vêl gnân la pèina de scunsumêr dal parôli, per l'ôli 'd ulîva, a pêrt al fât che anca ló al va mia int la sfòja, a gh'é un fât che dimòndi a se scôrden e l'é còl che l'ôli al fa mia pêrt 'd j ûş ed la nôsta cuşèina: i nôster grâs da cuşèina în al butēr e al destrót, i nôster vèc l'ōli al druvêven sōl p'r al lómi.
Un lavōr dimòndi impurtânt, che tânt an tînen mia in cunsiderasiòun: l'aria, al lègn ed la tulirōla 'd la canèla e la pèla dal mân a tîre só l'umiditê e man d'in man che al tèimp al pâsa a rènden sèimper pió sèch l' impâst per còst bişògna mia mètregh trôp a impastêr e a tirêr.
J ōv.
Un cunséli impurtânt al riguêrda j ōv: se i cumprê diretamèint dal cuntadèin o se gh'î al galèini ricurdêv che al gós al pōl èser purtadōr ed soquânt mécrob, dòunca quând i rumpî serchê 'd an tuchêr mia cun al mân al d'ed dèinter, an pugêdi mia i gós insém a la tulirōla e lavêv al mân préma 'd impastêr. Se j ōv ch' év zibésen în spôrchi ed galinèla an i tulîdi mia: in teoréia al galèini sâni égh fân mia insém i sō bişògn. J ōv che tulî int i supermarchê o int i negôsi sòt a cà în pulî e lavê e per còst an n' è mia un mêl fêr etertânt. Cla prudèinsa ché a gh'î 'd avèirla tóti al vôlti che tulî in mân un ōv, per fêr da magnêr, mia cumprê int i negôsi, a schivşarî acsé 'd ciapêr dal malatèi o tachêri a chi mâgna la vôstra sfòja o al vôster magnêr.
E... bòun aptît!


text:
1960
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sa mustra che l'ipòtesi dal cuntínü la fà paart di prupusizziú indecidíbele da la teuría di cungjuunt.
19 05 - Barcelona: Fets del Palau de la Música (Fatt del Palass de la Müsica) la interpretazziun del Cant de la Segnera la pròvoca mesüür de repressiun contra el Catalanism par la paart di autoritaa franchiist.
05 03 - i Staa Ünii: a licenzian de l'Armada Elvis Presley.
21 04 - el Brasiil: Brasília la deventa ofizzialameent la capitala del paees e Rio de Janeiro al desmett de 'l vess.
22 05 - Valdivia (Cili): al süceed el moviment sísmich püssée poteent mai registraa: al gh'eva una magnitüd de 9.5 degrée de la scala de Richter e al causava debott 5.000 moort; al à provocaa un tsunami che al à parcurüü l'Pacífich e al à faa 138 moort al Gjapun, 61 a Hawaii, 32 a i Filipinn e dagn consideràbil a tüti i còost de cheest Ocean.
06 08 - a Urtizèi, Al Gardéna, Bolzà: fundàt dal sciùr Robert Moroder, l'vé dervìt fò 'l Museum Gherdëina in de la Cësa di Ladins.
28 11 - Mauritània: cheest paees s'independiza de Francja.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
04 08 - Valladolid (Spagna): José Luis Rodríguez Zapatero, presideent del Governameent de Spagna a partí del 16 04 del 2004 e Segretari generaal del PSOE a partí del 22 07 del 2000.
30 10 - Villa Fiorito, Buenos Aires (l'Argentina): Diego Armando Maradona, futbolista Argentin.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
05 01 - Sant Celoni (el Maresme): Francesc Sabaté i Llopart, cognossüü coma Quico Sabater, militaant anarchista e maqui, sassinaa par la Guàrdia Civil.
04 01 - Villeblevin, (Francja): Albert Camus, scrituur (n. 1913)
25 11 - Ojo de Agua (pruvíncia de Salcedo, la Repüblica Dominicana): i fradej Mirabal, in un accideent de la circülazziun provocaa par agents de Trujillo.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
La Tène (NE)
La Tène a l'è un cumün svizzer del distret de Neuchâtel, in del Canton Neuchâtel. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 5.44 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 4825 abitant.
El cumün de La Tène al se tröva a una altitüden de 450 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Cudrefin (VD), Gampelen (BE), Ins (BE), Saint-Blaise, Thielle-Wavre. La popolaziun l'è in magioranza de lengua francesa.
El post l'è cognussüü in de l'ambient de l'archeulugia per via del ritrovament de un vilag che risal a l'etaa del fer.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Atun en chant e musica
- Dumengia, 16.10.2016, 14:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 16.10.2016, 14:03, RTR
L'Artg porta in chant da laud a la stagiun da las colurs.
I sa tracta d'in concert per dis pli curts e notgs pli fraidas. «Atun en chant e musica» sut quest titel è d'udir chant dal racoltar, meder, scuder, spatlar, chanzuns da la stgargiada e dal far ventschidas. Nus udin: Cantus firmus surselva, Cantaurora, Chor masdo Surmir, Rudè da chant Engiadina, Chor Schlans, Chor viril Trun, Chor viril Berna, Chor viril Lumnezia, Umens Lumbrein, ils chors d'uffants Trun, Scuol e Sent, Soras Scherrer, Carli Elvedi, Linard Bardill, Alexi e Marcus, Martina Mathiuet e la Chapella Erni da Scuol.
redacziun: Giusep G. Decurtins


text:
par Georg Brunner
Il svilup da la furma dal fier-chaval è gia daditg l'object da perscrutaziuns en l'archeologia e l'istorgia da la cultura. Cunquai ch'il fier-chaval vegniva fermà dapi il 11avel tschientaner cun guttas da chaval, paran era las furmas da las guttas utilisadas d'esser sa sviluppadas en il decurs dal temp.
L'autur distingua set tips da guttas che sa laschan differenziar sin fundament dal chau, dal culiez e dal bist. Cunquai ch'in tschert tip da gutta va era a prà mo cun ina tscherta furma da fier-chaval, po la furma da la gutta vegnir limitada temporalmain sin fundament da quest connex cun il fier-chaval (che sa lascha datar meglier).
Per dar al chaval en il terren lom in meglier tegn, ston ins fermar bintguns vi dals fiers-chaval. Sco quai che la retschertga mussa, datti dapi il 18avel tschientaner era fiers-chaval cun bintguns da fitgar u da struvegiar. Cunquai che quels gievan savens a perder, han ins adina puspè chattà tals sin vegls trajects.
Cun questa tipologia da la gutta da chaval e dals bintguns survegn la perscrutaziun da las vias ina nova pussaivladad da datar in traject. A maun d'exempels da trajects en il Grischun, al Gottard ed en il Giura vegn la dataziun gia enconuschenta per part confermada, per part vegnan las propostas da dataziun da fin ussa dentant era messas en dubi u curregidas.
Translaziun: Lia rumantscha, Cuira/Chur
, Georg : Eine Typologie von Hufnägeln als Mittel für Datierungen
Mittelalter – Moyen Age – Medioevo – Temp medieval, Zeitschrift des Schweizerischen Burgenvereins, 12. Jahrgang 2007, Heft 1, 1 - 10.


text:
Intro: Mim Re La / Mim Re La (X2)
Mim Re La
Una tera senza facia e person vestii de strasc,
Mim Re La
el suu l'è dumà un ostia scunduda dedree al foemm,
Mim Re La
i straad i henn senza nomm e i nomm g'hann pioe una strada,
Re La Mim [Re La Mim ]
mercenari cul breviari e la katana.
Mim Re La
Specium un Messia che forsi ruverà in tratuur,
Mim Re La
pulver e ancamò pulver in tuuc i scarp e tucc i oecc,
Mim Re La
i fioe fann el tirassegn cun l'ultim girasuu
Re La Mim
gh'è pioe speranza, pioe pazienza, pioe nagott.
Si La Mi
Giacobbe el fa un balcon cui manifesti dii elezioni,
Si Re La
el mira el cararmaa stravacaa in mezz ai galèn,
Si La Mi
vagabondi cun la giacheta rinfurzada cui cupertoni,
Si Re La [Mim]
varden giò in tera per pruvà a trovà quajcoss.
Sol Re
E anca incoe sem che a specià
Mim Do
che maruda una quaj prufezia,
Sol Re
proevum a scriiv soel cuverc dell'infernu
Mim Do
un'oltra Ave Mari - a
Sol Re
E anca incoe quajvedoen el prova
Mim Do
a fa el so disegn pussee bell
Sol Re
e come un quaderno un tocch de lamera,
Mim Do [Sol Re Mim / Sol Re Mim]
un muur o se no la sua pell.
Mim Re La
Una volta gh'erum tutt e se incazzavum per veech pussee,
Mim Re La
adess che gh'èmm pioe nagott tegnum de cuunt anca i pensee,
Mim Re La
vurevum dacch la culpa ai Maya, a un'asteroide o anca al suu,
Re La Mim
ma regalà la culpa ai oltri hemm mea puduu
Mim (e Resta)
Due gh'era la città l'è restada la sua parudiia,
palazzi de quattru piani che paren deenc cariaa,
l'Apucaliss l'è mea staada un boato straurdinari,
Re La Mim
l'è ruvada cume un pitt, ma senza fin
Si La Mi
Stamatèna un furestee l'ha regalaa i sò scarponi,
Si Re La
l'era tantu, tantu teemp che vedevum mea un suriis,
Si La Mi
l'ha cuntaa soe tanti stori, l'ha cantaa duu o trii canzoni,
Si Re La [Mim]
l'ha dumandaa se questa volta gh'emm intenzion de dacch a'trà
Sol Re
E anca incoe sem che a specià
Mim Do
che maruda una quaj prufezia,
Sol Re
proevum a scriiv soel cuverc dell'infernu
Mim Do
un'oltra Ave Mari - a
Sol Re
E anca incoe quajvedoen el prova
Mim Do
a fa el so disegn pussee bell
Sol Re
e come un quaderno un tocch de lamera,
Mim Do [Sol Re Mim Do / Sol Re Mim Do]
un muur o se no la sua pell.
Sol Re
E forsi incoe quajvedoen l'è riussii
Mim Do
a fa el so disegn pussee bell,
Sol Re
i oecc de sto furestee
Mim Do
che pareven i nost quaand vardavum i steel,
Sol Re
i oecc de sto furestee
Mim Do
che pareven i nost quaand vedevum i steel...
Stacco Finale: Sol Re Mim / Sol Re Mim
Do Sol Re / Do Sol Re
Do Sol Re / Do Sol Re7 (Stop) Do Mim (Chiude)


text:
«Gea» a la revisiun da la lescha d’asil
- Actualisà Sonda, 4.6.2016, 21:19
Quai è l’avis da tut las directuras ed ils directur da giustia e polizia dals chantuns da la Svizra orientala (AI/ AR/ GL/ GR/ SH/ SG/ TG/ ZH) tar la votaziun ils 5 da zercladur.
Sche las proceduras d'asil vegnian realisadas pli spert che fin qua profiteschian tut ils acturs ed en emprima lingia ils chantuns e las vischnancas. Uschia scriva la conferenza dals directurs chantunals.
Il manaschi da test a Turitg haja mussà che las proceduras possian effectivamain vegnir acceleradas senza che la protecziun da dretg u la qualitad da las decisiuns pateschia.
RR novitads 11:00


text:
Erlenbach im Simmental
Erlenbach im Simmental a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Frutigen-Niedersimmental, region aministrativa del Oberland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 36.73 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1704 abitant.
El cumün de Erlenbach im Simmental al se tröva a una altitüden de 700 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Oberstocken, Niederstocken, Reutigen, Wimmis, Diemtigen, Därstetten.

Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Erlenbach l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1180 col nom de Arlunbach.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial
- Erlenbach im Simmental in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Administraziun cumünela
Servezzans per abitants e giasts
L'administraziun cumünela cun sias gestiuns dependentas spordscha divers servezzans als abitants scu eir als giasts. Il president maina l'administraziun cumünela cumplessiva. Ils depütos sun respusabels per lur departamaints. Il chanzlist coordinescha l'evasiun da las lavuors administrativas e maina las singulas secziuns e'ls uffizis.
Uraris d'avertüra dal fnestrigl e telefon
Contact
Administraziun cumünela Zuoz
Plazzet 113
CH-7524 Zuoz
Tel. +41 (0)81 851 22 22
Fax +41 (0)81 851 22 21
info@zuoz.ch


text:
Nom / vopna
Il nom Ftan
La derivanza dal nom nun es cuntschainta. Fuormas plü veglias d'eiran p.ex. Vetane, Vettanum oder Vettan. La versiun tudais-cha Fetan d'eira il nom ufficial fin dal 1943.
La vopna da l'anteriur cumün da Ftan
Descripziun: Cheu d'ün tor cun anè sün ün fuond alb, da tuottas duos varts üna staila cotschna cun 6 razs.
Motivaziun: Duri Champell (ca. 1510 fin ca. 1582), cronist da l'Engiadina Bassa, ha scrit cha'ls da Ftan sajan adüna pronts da's defender e chi vegnan nomnats perquai "ils muois da Ftan". Il motiv principal da la vopna as referischa a quist nom. Las stailas cotschnas dessan impedir cha la vopna vegna sbagliada cun quella dal chantun Uri.
Culuors cumünalas: nair-alb-cotschen.


text:
Agid tecnic per la Tunesia
- Venderdi, 21.4.2017, 12:17
La Svizra sustegna la Tunesia cun apparats per prender las improntas dal det. La banca da datas duai accelerar la repatriaziun da requirents d’asil betg acceptads. Quai ha confermà il secretariat da stadi per migraziun sin dumonda da radio SRF.
Requirents d’asil da la Tunesia han strusch ina schanza da vegnir acceptads en Svizra. Ina banca da datas cun improntas dal det duai accelerar la repatriaziun da requirents d’asil betg acceptads. Per quai intent haja la Svizra offert a la Tunesia 40 apparats per prender las improntas dal det d’ina valur da radund 240 milli francs. Quai ha confermà il secretariat da stadi per migraziun sin dumonda da radio SRF.
L’Agid svizzer als fugitivs è s-cheptic envers questas mesiras. I sa tractia da datas fitg persunalas. Sche la Tunesia resguardia ils dretgs umans e la protecziun da datas saja intschert. Quai ha ditg tenor SRF il pledader da l’Agid svizzer als fugitivs, Stefan Frey.
RR novitads 11:00