text:
Matèina (pêrt dal giōren)
Artécol in dialèt arzân
La matèina (mattino in italiân) l'é un mumèint ed la giurnêda, ch'l'é cumpâgn al secònd quêrt ed l'ideêla spartisiòun dal 24 ōri dal giōren. In sté significhêt, al vîn dôp ed l' êlba e l'é préma dal mezdé.
Carateréstichi[modifica | mudéfica la surzéia]
La durêda ed la matèina l'é variâbila perché l'alvêr dal Sōl, a tèimp sfalsê in ciaschidóna dal dō fâci ed la Tèra, la rîva préma int al dé pió lòngh ed l' istê e pió têrdi int al dé pió cûrt ed l' invêren.
In cól mumèint, al Sōl as câta int al quadrânt tra "matèina" e "mezdé" int la pêrta êlta ed la Tèra; tra "matèina" e "sîra" int la pêrta bâsa.
In un significhêt mia adât, al cuncèt ed matèina al pōl èser şlarghê e avèir l'istès significhêt ed "préma ed mezdé", ch' al ciâpa urâri in dó, a latitódin mèdi, a gh'é in etêren la cundisiòun ed la nôt fònda [1] In un significhêt incòra pió cgnusû, al cuncèt ed matèina al pōl èser şlarghê ânch a ciapêr tót l'andamèint dal fêr dal dé [2]
Vôş coleghêdi[modifica | mudéfica la surzéia]
Nôti[modifica | mudéfica la surzéia]
- ↑ In sté sèins, as prōva a pinsêr al parôli "a tréi ōr ed la matèina" [1]
- ↑ As prōva a pinsêr al parôli cme "al prémi lûş ed la matèina" [2]
Êter prugèt[modifica | mudéfica la surzéia]
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Matèina (pêrt dal giōren)
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed Mattino trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


c: text/html

text:
Moutier
Cuurdinàde: 47°16.780′N 07°22.222′E
Moutier a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Giüra Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega francòfuna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 19.53 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 7466 abitant.
El cumün de Moutier al se tröva a una altitüden de 535 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Perrefitte, Champoz, Court, Eschert, Belprahon, Roches, Châtillon (JU), Soulce.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Moutier l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1154 col nom de datum Monasterii.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Moutier in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Polygala chamaebuxus
La Polygala chamaebuxus L. (en Bresà: martilìna[2]) l'è 'na piànta de la famìa botànica de le Polygalaceae.
Cuntegnüü
Sistemàtica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sistéma de clasificasiù de Cronquist el mèt la famìa de le Polygalaceae endèl ùrden de le Polygalales, 'nvéce el sistéma modèrno de clasificasiù APG el la mèt endèl ùrden de le Fabales.
Endèl zèner Polygala gh'è dét en gran nömer de spéci. Sèrte autùr i na mèt dét enfìna a 500, e l'includarès piànte col portamènt de àlber, boscài gràncc e pesègn, e piànte erbàcee.
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La fùrma biològica de la piànta l'è camèfita fruticùza (Ch suffr/NP): cioè piànte col gamp lignùs apéna a la bàze e de sòlet de dimensiù piötòst pesène. “NP” (nano faneròfite) la ìndica 'n tìpo particolàr de piànte lignùze coi böcc perennàncc colocàcc 'ntra póch ghèi e 'nfìna a 'n méter de tèra.
Gamp[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Del gamp part divèrsi ram lignificàcc prostràcc e ascendèncc che pöl rià 'nfìna a 30 - 40 cm.
Fòie[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Le fòie i è sèmpervérde, glàbre, alternàde, vizìne l'öna a l'ótra de fùrma ovàda strèta, bislónghe o lanceolàde. En piö i è subsesili, coriàcee, col òrlo 'ntréch. Srotondàde 'n pónta o endèn quach variàncc apéna apéna mucronàde, sènsa stìpole a la bàze del gambì. El culùr l'è vért bèl brilànte. Dimensiù: longhèsa 15 – 30 mm; larghèsa 5 – 10 mm.
Enfiurescènsa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I fiùr i pöl véser sùi o 'nperàcc e i vé sö a la sèa de le fòie superiùre endèna gratilìna cürta terminàla.
Fiùr[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I fiùr i è zigomòrf, ermafrudìcc, pentàmer, gamosépali, pentacìcli (cioè con 5 vertezèi), col gambì cürt (5 mm).
- Càles: el càles l'è furmàt de 5 pétali. De chèsti, 3 i è picinì e estèrni, giü de chèsti 'l g'ha 'n sperù; i óter 2 i è intèrni e i fùrma de le àle piegàde 'n sö, bislóghe, a le ólte vizìne 'ntra de lùre, e sèmper patènte (chèsti i è dei órghegn vesilìfer compàgn che 'ndèle coròle de le Papilionaceae). I sépali i è lónch 3 – 5 mm; le àle le pöl rià a 11 – 13 mm.
- Coròla: la coròla l'è tübulùza condèn lèmbo furmàt de 3 lòbi (tré pétali aburtìcc). El lòbo 'nferiùr (el se ciàma caréna) l'è 'ncaàt, entréch o apéna apéna lobàt; i du lòbi superiùr i è ovài e cunivèncc sö la caréna. I è de sòlet cuncrisìcc a la bàze te tübo curulì e lìber endèla part superiùra. Dimensiù del cilìnder curulì: 10 – 15 mm.
L'aspèt piö cümü del fiùr l'è chèl co le àle biànche e caréna zàlda (o aràncio) e 'l tübo biànch; ma se pöl troà de le variàncc co le àle róse o ròza e la caréna rósa sfömàda de zalt.
Fröcc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El fröt l'è 'na càpsula obovàda (a fùrma de cör) e schisàda en bànda coi òrli alàcc. Dimensiù 8 x 7 mm.
Difuziù e habitat[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è 'na spéce endémica de le zòne de mut de l'Euròpa centràla e meridiunàla ( Orof. S-Europ.). Se la tróa sö le Alpi, sö i Apenìni ma apò a söi Carpàsi e 'ndèi Balcàni (zòne nòrd-occidentài).
'N Itàlia se la tróa sö le còste ruciùze, endèi pòscc erbùs e sèch, endèi sotabósch de cunìfere (piö facilmènt endèle parcc terminài del bósch), endèi riù söcc e 'ndèi boscài ensèma ai rododèndri e al pì mùgo. La preferés i teré calcàrei.
Se la tróa dei 300 ai 2400 méter söl leèl del mar.


text:
Châtel-Saint-Denis
Châtel-Saint-Denis a l'è un cumün svizzer del distret de Veveyse (in tudesch: Vivisbach), in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 47.9 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 5943 abitant.
El cumün de Châtel-Saint-Denis al se tröva a una altitüden de 809 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Blonay (VD), Corsier-sur-Vevey (VD), Haut-Intyamon, Maracon (VD), Remaufens, Saint-Légier-La Chiésaz (VD), Semsales.
Demografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial (Inglés)/(Franzés)
- Châtel-Saint-Denis in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Media relaa a Châtel-Saint-Denis al Wikimedia Commons


text:
Tübinga
Tübinga (en todèsch: Tübingen) l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land del Baden-Württemberg a 'na quarantìna de chilòmetri a sud de Stocarda. L'è capitàl del distret omònim (Regierungsbezirk) e capolöch del circondàre omònim (Landkreis).
La g'ha 84 496 abitàncc (dato del 31. Dic 2012).
El centro stòrich de la cità l'à famùs per la sò belèsa amò autèntica, càzo piötòst rar 'ntra le cità todèsche per vìa de le distrusiù de la Segónda Guèra Mondiàl. Le custrusiù tìpiche del centro stòrich , de spès antìche, con le sò laorasiù 'n lègn, suratöt sö le spónde riva de la Neckar, le dà l'impresiù de 'na cità de fiàba. Le urìgign de la cità le vé fàde risalì ai sècoi Vi e VII. Le prime testemognànse de la fortèsa entùren a la qual l'è nìt sö l'insediamènt le risàl al 1078 e 'nfìna al 1342 la cità l'è stàda duminasiù dei concc Palatinato e dòpo l'è pasàda ai Württemberg.


text:
Aragunéś
'L Aragunéś (aragonés [aɾaɣoˈnes] in uriginàl) 'l è na lingua rumànśa ucidentàla ch'a s dascór in dal nòrd dla Spaggna, in dla regiòṅ dl'Aragóna. La n è minga arcgnusùda uficialmènt in dal sò paéś, cuntrariamènt a 'l Galisiàṅ, a 'l Catalàṅ e a 'l Basc, léngui regiunàli in śònta a 'l Spagnôl o Castigliàṅ. I èṅ 10.000 a 'l incìrca al parsòni ch'i la dascóran cuma léngua màdar anc se pò i èṅ da piò qvéi ch'i la capìsan scultànd-la.
Na variànta misćia 'l è al benasquès (o patuès) ch'al mét insém 'l Aragunéś c'n al Catalàn e 'l Ucitàn.
Stòria
La léngua aragunéśa la viṿ al sò mumènt più bèl durànt al Régn 'd Aragóna (1035-1479) e al perìud dla Reconquista. Ma subìt bèla da 'l 1412, cun i Trastámara dla Castìglia ch'i tac'n a 'rgnàr, al Castigliàṅ al dvénta la léngua druàda a cōrt. Cun al pasàr dal tèmp, 'l Aragunéś l'è sèmpar più custrét a far-as da na banda turnànd a èsar dascórs praticamènt sōl in dla piàna d'l Ébar, in di dintóran ad Saragòsa, e in sal muntàgni di Pirenei.
Durànt al franchìśum pò 'l è stâ mis da na banda. Tant par dir-'n una, a scōla i mìstar i gh'ìvan da sunàr-i a i putèṅ bcâ a dascórar in Aragunéś. Al dè 'd incō in Aragóna a s è turnâ a tgnir a drē a la sò léngua màdar, rivànd a butàr śò dal règhli ad scritùra standardiśàda e faghénd vgnir fóra soquànt lìbar e rivìsti scriti in Aragunéś.
'L ént ch'al gh tîṅ a adrē 'l è l’Academia de l'Aragonés.
Ségn distintìṿ
'L Aragunéś al gh'à soquànti difarénsi in di cunfrònt dal Spagnōl:
- al dróa incóra la /f/ a 'l inìsi dal paròli (fillo invéci che hijo, feito invéci che hecho);
- al tîṅ stric la /b/ latìna in d'l indicatìṿ imparfèt (teniba invéci che tenía);
- al pèrd la /e/ in fiṅ ad paròla quànd la n gh'à briśa 'l asènt insìma (gran invéci che grande, importán invéci che importante);
- palatiśasiòṅ di sòṅ latîn /lj/ e /cl/ ch'i dvéntan /λ/;
- partisìpi pasâ, a secónd di pòst, in -au/-iu o -ato/-ito (trobau-trobato invéci che hallado, conoxiu-conoxito invéci che conocido, perdiu-perdito invéci che perdido, pasau-pasato invéci che pasado);
Funémi
'L Aragunéś al dróa al sinc vucàli dal Spagnōl ch'i èṅ pò anc quéli dal Miranduléś sénsa però quéli vèrti (e e ɔ).
Al cunsunànti d'l Aragunéś i èṅ qvisti chè 'd sóta:
Al “Pàdar Nòstar”
Aragunéś
Pai nuestro, que yes en o cielo, santificato seiga o tuyo nombre, vienga ta nusatros o tuyo reino e seiga feita a tuya voluntat igual en a tierra como en o cielo. O pan nuestro de cada dia da-lo-mos hue, perdona as nuestras faltas como tamién nusatros perdonamos á os que mos faltan, no mos dixes cayer en a tentación e libera-mos d'o mal. Amen.
Spagnōl
Padre nuestro que estás en el Cielo, santificado sea tu nombre. Venga a nosotros tu Reino. Hágase tu voluntad aquí en la tierra como en el cielo. Danos hoy el pan nuestro de cada día y perdona nuestras ofensas, así como nosotros perdonamos a los que nos ofenden. Y no nos dejes caer en la tentación y líbranos del mal. Amén.
Miranduléś
Pàdar nòstar ch'at sē in dal cēl, ch'a sia benedét al tò nóm, ch'a végna al tò régn, ch'a sia fat al tò vlēr, in sla tèra cum in dal cēl. Dà-'s al nòstar paṅ ad tut i dè, pardóna i nòstar dèbit, cuma nuàtar a i parduném a i nòstar debitōr e fà in manéra ch'a n caschém minga in dla tentasiòṅ ma lìb'r-as dal mâl, Amèn.


text:
29 10
Ol dé 29 10 l'è 'l 302 ( 303 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 64 dé a finí l'an.
Ul dí 29 10 al è ul dí da pòost 302 ( 303 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 64 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2004 - Barcelona: Pasqual Maragall, Jaume Matas, Marcelí Iglésias e Martin Malvi, in representassiú de Catalunya, i ísole Baleare, l'Aragó e ol Migdia Pirineus (Mesdé Piriné), ghe i signa la Declarassiú costitütía de l'Euroresú Piriné-Mediteràne.
2004 - Spagna: ol goèrn al apröa ü decret ch'al permetrà aj sientífegh de fer resserca con sèlöle màder d’embriú
2005 - Terassa: La Federassiú Catalana de Korfbal la conseguiss ol pié recognussement de la Federassiú Internassiunala de Korfbal (IKF) de che a l'era mémber provisional a partí de l'an 1997, e se la convertiss in la pröma Selessiú Catalana.
1933 - Madrid (Spagna): s'al sélebra l'at fundassional de le Falange al teatro de la Comedia.
1969 - Califòrnia (i Stacc Ünicc): l'equip dirigit per l'informàtegh Leonard Kleinrock al envia ol pröm messas eletrònegh d'ün ordinadur de la Henry Samueli School of Engineering and Applied Science (Los Angeles) fí a ü óter sitüat al stanford Research Institute (apröf San Francisco), a travèrs d'Arpanet, l'embriú del Internet.
2004 - Roma (Itàlia): i cap de goèrn de la Üniú Öropea gh'i signa ol tratat cognossit come la Costitüssiú Öropea.
2004 - Clamart (Hauts-de-Seine, l'Ísola de Fransa, Fransa): Jasser Arafat al ingressa a l'ospedal militar de la sità.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Bernardin Gantin
Bernardin Gantin (Toffo, Benin, 8 de mágg 1922 - Paris, 13 de mágg 2008) l'è stai un Cardinál e Arcivèsc católic del Benin.
Prima l'é stai Arcivesc de Cotonou, e dopu l'é rivàa a véss el Decano del Culégg di Cardinai, dal 1993 al 2002. L'é stai creád Carinal da Papa Pául VI in del Cuncistori del 1977.
L'é stai el prim african a riváa insì in aria in de la gerarchia vaticana.
El vegneva spess in de la Basa Ludesana, a San Fiuràn a truá una famiglia che l'eva uspitád quan che l'era seminarista e a celebrá le S. Cresime.
Mótt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
«In tuo sancto servitio» - «In del tó sánt servìsi»


text: 1Rü yoxni yexma nangutaque̱xegü ga muxũchixü̃ ga duü̃xü̃gü. Rü yema na namuxũchixü̃ca̱x rü düxwa nügücutüwa ningagüetanü ga duü̃xü̃gü. Rü Ngechuchu inanaxügü ga norü ngúexü̃gümaãxĩra na yadexaxü̃, rü ñanagürü: —¡Pexuãẽgü naxca̱x i Parichéugü! Erü duü̃xü̃güpe̱xewa meã namaxẽneta natürü naãẽwa rü chixexü̃gu narüxĩnüẽ. 2—Natürü guxü̃ma i ṯacü i wüxie cúãcü üxü̃ rü tá nango̱xoma. Rü guxü̃ma i ṯacü iicúxü̃ rü yixcüra rü tá duü̃xü̃gü nüxü̃ nacua̱xgüama. 3—Rü ngẽmaca̱x guxü̃ma i ngẽma ore i ẽãnexü̃wa cúãcü nüxü̃ pixuxü̃ rü yixcüra rü tá nango̱xoma rü guxü̃ i duü̃xü̃gü tá nüxü̃ naxĩnüẽ. Rü ngẽma ore i ucapuarü aixepewa cúãcü nüxü̃ pixuxü̃, rü yixcüra rü guxãpe̱xewa tá nüxü̃ nixugügü i duü̃xü̃gü. 4—Rü ngẽmaca̱x i pemax, Pa chomücügüx, rü pemaã nüxü̃ chixu rü ¡tama nüxü̃ pemuü̃ẽ i ngẽma duü̃xü̃gü i pexü̃ daixchaü̃xü̃! Erü taxünexü̃xĩcatama nima̱xgü, natürü taxucürüwama taãẽxü̃ nima̱xgü. 5—Natürü pemaã tá nüxü̃ chixu na texéxü̃ tá na pemuü̃ẽxü̃. ¡Nüxü̃ pemuü̃ẽ ya Tupana! Erü nüma nüxü̃́ nangẽxma i pora na yamáãxü̃ca̱x i pexene, rü ngẽxgumarüü̃ ta na napoxcuãxü̃ca̱x i peãẽ i ngextá ṉg̱oxogüxü̃ ínapoxcuxü̃gu. ¡Rü yimaxü̃ tá nixĩ i pemuü̃ẽxü̃! 6—¿Tama e̱xna taxretachinü i dĩẽruxacügu namaã petaxe i wüxime̱ẽ̱xpü̱x i werixacügü? Natürü Tupana rü tama tüxü̃ inayarüngüma ya yíxema werixacüã̱xgü, rü bai ya wüxi. 7—Rü woo i peyaegü rü Tupana nüxü̃ nacua̱x na ñuxre i peyae ngẽxmaxü̃. Rü ngẽmaca̱x, ¡tãxṹ i pexoegaãẽgüxü̃! Erü pema rü muxü̃ma i werixacügüarü yexeraxüchi pexü̃ nangechaü̃ ya Tupana. 8—Rü pemaã nüxü̃ chixu rü guxãma ya texé i ñoma i naãnewa duü̃xü̃güpe̱xewa tügü ixuxe na chorü duü̃xü̃ tiĩxü̃, rü choma i Tupana Nane na duü̃xü̃xü̃ chiĩxü̃, rü nape̱xewa i Tupanaãrü orearü ngeruü̃gü i daxũcü̱̃ã̱x rü tá tüxü̃ chixu na chorü duü̃xü̃ tiĩxü̃ i tümax. 9—Natürü texé ya ñoma i naãnewa duü̃xü̃güpe̱xewa tügü ixuxe na tama chorü duü̃xü̃ tiĩxü̃, rü choma rü tá ta nape̱xewa i Tupanaãrü orearü ngeruü̃gü i daxũcü̱̃ã̱x rü tá tüxü̃ chixu na tama chorü duü̃xü̃ tiĩxü̃ i tümax. 10—Rü guxãma ya texé ya chixri chauchiga idexaxe i choma i Tupana Nane na duü̃xü̃xü̃ chiĩxü̃, rü Tupana tá tüxü̃́ nüxü̃ nangechaü̃ i ngẽma. Natürü texé ya Tupanaãẽ i Üünexü̃chiga chixri idexaxe, rü Tupana rü tãũtáma tüxü̃́ nüxü̃ nangechaü̃ i ngẽma. 11—Rü ngẽxguma duü̃xü̃gü ngutaque̱xepataü̃güwa rü e̱xna ãẽ̱xgacügüpe̱xewa pexü̃ nagagügu na pexü̃ napoxcuexü̃ca̱x, rü ¡tãxṹ i pexoegaãẽgüxü̃ na ṯacümaã tá penangãxü̃xü̃ rü e̱xna ṯacüxü̃ tá namaã na pixuxü̃! 12—Erü ngẽxguma nawa nanguxgu na pidexagüxü̃, rü Tupanaãẽ i Üünexü̃ tá pexü̃ nangu̱xẽẽ na ṯacüxü̃ tá namaã pixuxü̃ —ñanagürü ga Ngechuchu. 13Rü yema duü̃xü̃gütanüwa rü wüxi ga yatü Ngechuchuxü̃ ñanagürü: —Pa Ngúexẽẽruü̃x, ¡namaã nüxü̃ ixu ya chaueneẽ rü choxna naxãã i ngẽma chaunatü ga yucüarü ngẽmaxü̃ i choxna üxü̃! —ñanagürü. 14Natürü Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —Pa Yatüx, ¿texé perü ãẽ̱xgacüxü̃ choxü̃ tingucuchixẽẽ na chayatoyexü̃ca̱x i ngẽma penatüarü ngẽmaxü̃? —ñanagürü. 15Rü ñanagürü ta ga Ngechuchu: —¡Pexuãẽ na tama pexü̃́ nangúchaü̃xü̃ca̱x i togüarü ngẽmaxü̃! Erü wüxi i duü̃xü̃ rü tama ngẽma na namuãrü ngẽmaxü̃ã́xü̃ca̱x nixĩ i nayauxãxü̃ i norü maxü̃ i taguma gúxü̃ —ñanagürü. 16Rü yexguma wüxi ga ore ga cua̱xruü̃xü̃ namaã nixu, rü ñanagürü: —Nayexma ga wüxi ga yatü ga muãrü dĩẽruã́cü, rü guxü̃ma ga yema nanetügü ga naãnegu natogüxü̃ rü meãma nüxü̃́ nixo. 17—Rü guma yatü rü nagu narüxĩnü rü naãẽwa ñanagürü: “¿Ṯacü tá chaxüxü̃ i ñu̱xmax? Erü nataxuma i chorü nachica i ngexta namaã na changuxü̃xü̃ i chaunetügüarü o”, ñanagürü. 18—Rü naãẽwa ñanagürü: “Marü nüxü̃ chacua̱x na ṯacü tá chaxüxü̃. Rü nagu tá chapogü ya guxü̃nema ya chorü ĩpatagü ga nagu namaã changuxü̃ne ga chaunetügüarü o. Rü náĩ ya taxüragüne tá chaxü na ngẽxma namaã changuxü̃xü̃ca̱x i guxü̃ma i chaunetügüarü o rü guxü̃ma i chorü ngẽmaxü̃gü. 19—Rü ngẽxguma marü namexgu i guxü̃ma, rü chaugümaã tá ñacharügü: ‘Ñu̱xma rü tá icharüngü̃ rü meã tá chachibü rü meã chaxaxe rü ngẽmaãcü tá chataãẽ. Erü namuxũchi i chorü ngẽmaxü̃gü, rü mucüma ya taunecü tá choxü̃́ natai’, ñacharügü tá chaugümaã”. 20—Natürü Tupana rü ñanagürü guma yatüxü̃: “Pa Yatüx, cungẽãẽmare i cuma erü ñoma i chütaxü̃gu tátama cuyu. Rü ngẽma curü ngẽmaxü̃gü i namaã cunguxü̃xü̃, rü ¿texéarü tá nixĩ i ngẽxguma?” ñanagürü ga Tupana. 21—Rü ngẽxgumarüü̃ tá ta namaã nangupetü i ngẽma duü̃xü̃gü i nügüca̱xtama norü ngẽmaxü̃gümaã nguxü̃xü̃ rü tama nügü ímexẽẽxü̃ i Tupanape̱xewa —ñanagürü ga Ngechuchu. 22Rü yemawena rü norü ngúexü̃güxü̃ ñanagürü ga Ngechuchu: —Pemaã nüxü̃ chixu ¡rü tãxṹ i pexoegaãẽgüxü̃ naxca̱x i ṯacü tá na pengṍxü̃ rü ṯacümaã tá na pixãxchiruxü̃! 23—Erü perü maxü̃ rü õnaãrü yexera nixĩ, rü pexene rü naxchiruarü yexera nixĩ. 24—¡Dücax penangugü i werigü i tama toegüchiréxü̃, rü tama nanetüarü o ibuxgüxü̃, rü ngepatagüxü̃ na ngexta namaã nanguxü̃güxü̃ca̱x i norü õna! Natürü Tupana rü nanaxüwemü. Rü pema rü Tupanaca̱x rü poraãcü guxü̃ma i werigüarü yexera pixĩgü. 25—Rü taxuwama name na pexoegaãẽgüxü̃. Erü taxucürüwama wüxie i pema rü pegütama ipema̱xãchixẽẽ ngãxü̃ ya metrugu ega woo poraãcü naxca̱x pexoegaãẽgügu. 26—Rü ngẽxguma tama pemaã nanguxü̃ i ngẽma íraxü̃ rü taxucürüwama pegütama ipema̱xãchixẽẽ ega woo naxca̱x pexoegaãẽgügu, rü ¿tü̱xcüü̃ i ngẽxguma rü ta ṯacü i togü i ngẽmaxü̃güca̱x pexoegaãẽgüxü̃? 27—¡Dücax penangugü i putüragü na ñuxãcü nayaexü̃ i nachacu! Rü tama napuracüexü̃, rü tama nügü üxchirugüxü̃. Natürü woo guma ãẽ̱xgacü ga Charumóũ ga na namexẽchixü̃ ga naxchiru rü taguma wüxi ga putürachacuarü mexü̃rüü̃ nixĩ. 28—Rü marü nüxü̃ pedau i ñuxãcü Tupana na nanga̱xãẽxü̃ i putüragü i ñu̱xma naãnewa rüxügümarexü̃ natürü moxü̃ rü marü taxuxü̃. Rü ngẽxguma Tupana ngẽmaãcü nanga̱xãẽgu i putüragü rü pema rü tá ngẽmaãrü yexera pexchiru pexna naxã, Pa Duü̃xü̃gü i Írarüwatama Yaxõgüxü̃x. 29—Rü ngẽmaca̱x tama name i pexoegaãẽ naxca̱x i ṯacü tá na pengṍxü̃ rü ṯacü tá na pixaxüxü̃. 30—Erü ñoma i naãnecü̱̃ã̱x i duü̃xü̃gü rü naxca̱x nadaugü i guxü̃ma i ngẽma pemaã nüxü̃ chixuxü̃. Natürü pema rü pexü̃́ nangẽxma ya Penatü ya Tupana ya nüẽchama nüxü̃ cuácü na pexü̃́ nataxuxü̃ i guxü̃ma i ngẽma. 31—Rü ngẽmaca̱x narümemaẽ nixĩ na Tupanaãrü ngúchaü̃ca̱x pedaugüxü̃ na perü ãẽ̱xgacü yiĩxü̃ca̱x. Rü ñu̱xũchi nüma rü tá pexna nanaxã i guxü̃ma i ṯacü i pexü̃́ taxuxü̃. 32—¡Tãxṹ i pemuü̃ẽxü̃, Pa Chauxacügüx! Pema rü noxretama pixĩgü natürü Penatü ya Tupana rü norü ngúchaü̃ nixĩ na pexna naxããxü̃ i pechica i ngextá nüma ãẽ̱xgacü íyiĩxü̃wa. 33—¡Rü namaã petaxe i perü ngẽmaxü̃gü rü togü i duü̃xü̃gü i nüxü̃́ nataxuxü̃na penaxã i ngẽma dĩẽru! Rü ngẽmaãcü tá pegüxü̃́ penangẽxmaxẽẽ i perü ngẽmaxü̃gü i taguma pexü̃́ ṉg̱auxü̃ rü taguma gúxü̃ i daxũguxü̃ i naãnewa i ngextá tama íyaxücuxü̃wa i ngĩ́ta̱xáxü̃ rü naweane tama ínachixexẽẽxü̃wa. 34—Erü ngextá ínangẽxmaxü̃wa i perü ngẽmaxü̃gü, rü ngẽxma nixĩ i perüxĩnüẽxü̃. 35—¡Rü ípememare namaã i perü omügü i naĩgüxü̃! 36—Rü name nixĩ i wüxi i coriarü duü̃xü̃gü i ímemaregüxü̃rüü̃ na pixĩgüxü̃. Rü penaxwa̱xe na ñoma duü̃xü̃gü i ĩã̱xwa norü corixü̃ naṉg̱uxẽẽgüxü̃rüü̃ na pixĩgüxü̃. Rü ngẽxguma norü cori rü wüxi i ngĩgüarü petawa ne naxũxgu rü: Tu tu tu ñaxgu, rü paxa naxca̱x nayawãxnagü i ĩã̱x. 37—Rü nataãẽgü i ngẽma coriarü duü̃xü̃gü ega inadauegu i ngẽxguma ínanguxgu i norü cori. Rü pemaã nüxü̃ chixu rü ngẽma cori rü norü mechawa tátama nanatogüxẽẽ i ngẽma norü duü̃xü̃gü i nüxü̃ ínaṉg̱uxẽẽgüxü̃, rü nüma tátama ngẽma norü duü̃xü̃güxü̃ inaxüwemü. 38—Rü woo ngãxü̃cüü ínanguxgu rü e̱xna marü yangunechaü̃gu rü nataãẽgü i ngẽma coriarü duü̃xü̃gü ega inadauegu i ngẽxguma ínanguxgu i norü cori. 39—Rü ngẽxguma chi wüxi ya ĩãrü yora nüxü̃ cua̱xgu na ñuxguacü ínanguégaxü̃ i ngĩ́ta̱xáxü̃, rü tãũ chima nape. Rü chi nüxna nadau ya napata na tama yawãxnaãxü̃ca̱x rü tama na nüxü̃́ nangĩ́xü̃ca̱x. 40—Rü pema rü ta penaxwa̱xe na ípememarexü̃. Erü ngürüãchi tama nagu íperüxĩnüẽyane tá íchangu i choma i Tupana Nane na duü̃xü̃xü̃ chiĩxü̃ —ñanagürü ga Ngechuchu. 41Rü yexguma ga Pedru rü Ngechuchuna naca rü ñanagürü: —Pa Corix, ¿toxca̱xicatama e̱xna nixĩ i ñaã ore i cua̱xruü̃ i tomaã nüxü̃ quixuxü̃, rü e̱xna guxü̃ i duü̃xü̃güca̱x yiĩxü̃? —ñanagürü. 42Rü ñanagürü ga Cori ga Ngechuchu: —¿Texé tiĩxü̃ ya yíxema tümaãrü coriarü duü̃xẽ ya aixcüma yanguxẽẽ́xẽ rü meã tümaãẽxü̃ cuáxe? ¿Tama e̱xna yíxema tiĩxü̃ ya tümaãrü cori tüxna ãgaxe na meã nüxna tadauxü̃ca̱x rü meã ngoragu tanachibüexẽẽxü̃ca̱x i norü duü̃xü̃gü? 43—Rü tataãẽ ya yíxema coriarü duü̃xẽ i ngẽxguma ínanguxgu i tümaãrü cori rü tüxü̃ íyangueü̃gu na meãma ítanaxüxü̃ i ngẽma puracü i nagu tüxü̃ namuxü̃. 44—Rü aixcüma pemaã nüxü̃ chixu rü ngẽma tümaãrü cori rü tá guxü̃ma i norü ngẽmaxü̃güarü dauruü̃xü̃ tá tüxü̃ nixĩxẽẽ. 45—Natürü ngẽxguma chi ngẽma duü̃xü̃ nagu rüxĩnügu rü norü cori rü tama paxa na ínanguxü̃, rü inaxügüãgu na chixri namuãxü̃ i natanüxü̃gü i yatüxü̃gü rü ngexü̃gü, rü peta naxü̱xgu rü nachibüxgu, rü naxaxegu, rü nügü nangãxẽẽgu, rü ngürüãchi ngẽma ngunexü̃ rü ngẽma ngora i tama nagu ínaṉg̱uxẽẽãxü̃gu tá ínangu i norü cori. Rü poraãcüxüchi tá nanapoxcu ngẽma duü̃xü̃gü i tama norü coriga ĩnüẽxü̃xü̃ napoxcuexü̃rüü̃. 47—Rü ngẽma coriarü duü̃xü̃ i nüxü̃ cua̱xchiréxü̃ na ṯacü nanaxwa̱xexü̃ i norü cori, natürü tama nügü ímexẽẽxü̃ rü tama norü coriga ĩnüxü̃, rü tá poraãcü nanac̱uaxi. 48—Natürü ngẽma coriarü duü̃xü̃ i tama nüxü̃ nacuáãcüma chixri norü coriga ĩnüxü̃, rü chixexü̃ üxü̃, rü tá írarüwaxüra nanac̱uaxi. Rü texé ya Tupana muxü̃ma tüxna ãxẽ, rü muxü̃ca̱xtáma tüxna naca. Rü texé ya muxü̃na tüxü̃ nadauxẽẽ́xẽ rü tá yexeraãcü tüxna naca. 49—Núma chaxũ na ñoma i naãnewa duü̃xü̃güxü̃ chidauchitanüxẽẽxü̃ca̱x. Rü chierü aixcüma marü yadauchitanügu. 50—Rü choma rü tá poraãcü ngúxü̃ chinge, rü chanaxi̱xãchiãẽ ñu̱xmatáta yangu i ngẽma. 51—Rü tama name i nagu perüxĩnüẽ na núma chaxũxü̃ na guxü̃ i duü̃xü̃gü rü wüxigu naxĩnüẽxü̃ca̱x. Natürü pemaã nüxü̃ chixu rü núma chaxũ na chaugagu yatoyexü̃ca̱x i duü̃xü̃gü. 52—Erü ñaãwena ega wüxi ya ĩpatawa nangẽxmagu i wüxime̱ẽ̱xpü̱x i duü̃xü̃gü, rü tomaẽ̱xpü̱x tá choxü̃́ nayaxõgü rü taxre i tama, rü e̱xna taxre tá choxü̃́ nayaxõgü rü tomaẽ̱xpü̱x i tama. 53—Rü wüxi i papa tá nayaxõ rü nane rü tãũtáma nayaxõ, rü e̱xna nane tá nayaxõ natürü nanatü i tama. Rü ngẽxgumarüü̃ ta wüxi i mama tá iyaxõ rü ngĩxãcü rü tãũtáma iyaxõxchãü̃, rü e̱xna ngĩxãcü tá iyaxõ rü ngĩẽ rü tãũtáma iyaxõxchãü̃. Rü wüxi ya ngĩ̱xẽ tá iyaxõ rü ngĩneã̱x rü tãũtáma iyaxõ, rü e̱xna ngĩneã̱x tá iyaxõ rü ngĩ̱xẽ rü tãũtáma iyaxõ —ñanagürü ga Ngechuchu. 54Rü Ngechuchu ñanagürü ta nüxü̃ ga duü̃xü̃gü: —Ngẽxguma nüxü̃ peda̱u̱xgu na naxẽãchianexü̃, rü nagu perüxĩnüẽ tá na napuxü̃. Rü aixcüma ngẽmaãcü nixĩ. 55—Rü pema nüxü̃ pecua̱x na ñuxãcü penangugüxü̃ ya buanecü, rü ngẽmaãcü nüxü̃ pecua̱x rü tá na nangu̱xetüxü̃. Rü aixcüma ngẽmaãcü nixĩ. 56—Pa Duü̃xü̃güx, pema rü togü i duü̃xü̃güpe̱xewa meã pemaxẽneta, natürü peãẽwa rü chixexü̃gu perüxĩnüẽ. Pema nüxü̃ pecua̱x na ñuxãcü penangugüxü̃ ega tá napuxgu rü e̱xna tá nangu̱xetügu. ¿Rü ñuxãcü i ñu̱xma i tama nüxü̃ pecuáxü̃ na Tupana yiĩxü̃ ya petanüwa ngucü? 57—Rü tü̱xcüü̃ tama nüxü̃ pecuáxchaü̃ i ngẽma nama i mexü̃ i Tupana pexü̃́ naxwa̱xexü̃ na nagu pexĩxü̃. 58—Rü ngẽxguma chi wüxie wüxi i ngetanüca̱x cuxü̃ íxuaxü̃gu rü ãẽ̱xgacüxü̃tawa cuxü̃ tagaxgu, rü name nixĩ i namawatama tüxü̃ icurüngüxmüxẽẽ na tama ãẽ̱xgacüpe̱xewa cuxü̃ tagaxü̃ca̱x. Erü wüxicana na ãẽ̱xgacüxü̃tawa cunguxü̃ rü ãẽ̱xgacü tá purichíagüna cuxü̃ namu. Rü purichíagü tá cuxü̃ napoxcu. 59—Rü cumaã nüxü̃ chixu rü ngẽxma poxcuchicagu tá curüxã̱ũ̱x ñu̱xmatáta ngĩxü̃ cuxütanü i gu̱xcü i dĩẽru i nüxü̃́ ngĩxü̃ cungetanücü. [Rü aixcüma ngẽxgumarüü̃ tá cumaã nanaxü ya Tupana ega tama namaã cunamexẽẽ̱xgu i curü maxü̃ —ñanagürü ga Ngechuchu.]


text: 1Rü yematama ngunexü̃gu ga Ngechuchu rü ínaxũxũ nawa ga guma ĩ ga nagu napexü̃ne. Rü naxtaxaãnacüwa nayarüto. 2Rü muxü̃ma ga duü̃xü̃gü rü yéma naxca̱x nangutaque̱xegü. Rü yemaca̱x düxwa wüxi ga nguegu nixüe ga Ngechuchu, rü guma nguewa narüto. Rü guxü̃ma ga duü̃xü̃gü rü yexma naxnecüte̱xegu nachigü. 3Rü yexguma ga Ngechuchu rü muxü̃ma ga ore ga cua̱xruü̃wa nanangúexẽẽ ga duü̃xü̃gü. Rü norü ngu̱xẽẽtaewa rü ñanagürü: —Rü wüxi ga yatü ga toecü rü trigumaã nanagüane. 4—Rü yexguma trigumaã nagüaneãgu, rü ñuxre ga guma trigu rü namacüwagu nayi. Rü ínangugü ga werigü, rü nanawecu. 5—Rü náĩgü ga trigu rü nutatanügu nayi ga ngextá ínachixcaxü̃wa ga waixü̃mü. Rü paxa narüxügü ga guma trigu, yerü ga waixü̃mü rü tama nayaxcü. 6—Rü yexguma nangunagügu ga üa̱xcü, rü narüṉg̱ẽxgü ga guma trigu. Rü nayue yerü tama poraãcü nixãma̱xã. 7—Rü náĩgü ga trigu rü toranecügu nayi. Rü yexguma nayaegu ga toragü, rü guma triguxü̃ inawocu, rü nanadai. 8—Natürü náĩgü ga trigu rü mexü̃ ga waixü̃mügu nayi. Rü yexguma nayaegu rü muxü̃ma ga trigu nawa ínanguxuchi. Rü nümaxü̃ rü wüxireewa rü 100 pü̱xü ínanguxuchi ga norü o, rü náĩreegüwa rü 60, rü náĩreegüwa rü 30. 9—Rü yíxema ãchi̱xẽgüxe, ¡rü nagu tarüxĩnüẽ i ngẽma ore! —ñanagürü. 10Rü yexguma ga norü ngúexü̃gü rü Ngechuchuca̱x naxĩ, rü nüxna nacagüe, rü ñanagürügü: —Pa Corix, ¿Tü̱xcüü̃ i cua̱xruü̃gügu cuyaxuãcüma cunangúexẽẽxü̃ i ñaã duü̃xü̃gü? —ñanagürügü. 11Rü Ngechuchu nanangãxü̃, rü ñanagürü nüxü̃: —Tupana rü pexü̃xĩcatama nüxü̃ nacua̱xẽẽ i ngẽma ẽxü̃guxü̃ na ñuxãcü ãẽ̱xgacü yiĩxü̃ i nümax. Natürü nüma i togü i duü̃xü̃gü rü tama nüxü̃ nüxü̃ nacua̱xẽẽ i ngẽma. 12—Rü texé ya aixcüma naga ĩnüxẽ i chorü ore, rü Tupana rü yexeraãcü tá tüxü̃ nüxü̃ nacua̱xẽẽ. Rü ngẽmaãcü tá tüxü̃́ nangẽxma i taxü̃ i cua̱x. Natürü texé ya tama naga ĩnüxẽ i ñaã ore rü Tupana tá tüxna nanayaxu i ngẽma íraxü̃ i cua̱x i tüxü̃́ ngẽxmachiréxü̃. 13—Rü ngẽmaca̱x nixĩ i ore i cua̱xruü̃maã chanangúexẽẽxü̃ i ngẽma duü̃xü̃gü. Erü nümagü rü woo nüxü̃ nadaugügu, rü ñoma tama nüxü̃ nadaugüxü̃rüü̃ nixĩgü. Rü woo nüxü̃ naxĩnüẽgu, rü ñoma tama nüxü̃ naxĩnüẽxü̃rüü̃ nixĩgü. Rü tama nüxü̃ nacua̱xgüéga. 14—Rü aixcüma ngẽma duü̃xü̃güchiga nixĩ ga yema Tupanaãrü ore ga nuxcümaü̃cü ga norü orearü uruü̃ ga Ichaía nüxü̃ ixuxü̃ ga ñaxü̃: “Rü ngẽma duü̃xü̃gü rü tá aixcüma nüxü̃ naxĩnüẽ, natürü tãũtáma nüxü̃ nacua̱xgüéga i ṯacüchiga na yiĩxü̃ i ngẽma nüxü̃ naxĩnüẽxü̃. Rü aixcüma tá nüxü̃ nadaugü, natürü tãũtáma nüxü̃ nacua̱xgü na ṯacüchiga yiĩxü̃ i ngẽma nüxü̃ nadaugüxü̃. 15Erü ngẽma duü̃xü̃gü rü tãũtáma nüxü̃ nacua̱xgüchaü̃ i chorü ore, rü naxchaxwa tá nügü narütütamachi̱xẽgü rü tá naxchaxwa napexetügü. Rü ngẽmaãcü tá nanaxügü na tama nüxü̃ nadaugüxü̃ca̱x i ngẽma mexü̃ i naxca̱x chaxüxü̃, rü tama nüxü̃ naxĩnüẽxü̃ca̱x i chorü ore, rü tama nüxü̃ nacua̱xgüxü̃ca̱x na ñuxãcü choma chanaxwa̱xexü̃ãcüma na namaxẽxü̃, rü tama chauxca̱x nadaugüxü̃ca̱x na chanamaxẽxẽẽxü̃ca̱x”, ñanagürü. 16Rü ñanagürü ta ga Ngechuchu: —Natürü pemax, Pa Chorü Ngúexü̃güx, rü petaãẽgü erü pexetügümaãtama nüxü̃ pedaugü i ngẽma chaxüxü̃ rü pexmachi̱xẽmaãtama nüxü̃ pexĩnüẽ i chorü ore. 17—Rü aixcüma pemaã nüxü̃ chixu rü muxũchixü̃ ga nuxcümaü̃güxü̃ ga Tupanaãrü orearü uruü̃gü rü muxũchixü̃ ga duü̃xü̃gü ga imecümaxü̃, rü nüxü̃ nadaugüchaü̃ i ngẽma ñu̱xma chauxü̃tawa nüxü̃ pedaugüxü̃. Natürü tama nüxü̃ nadaugü. Rü nüxü̃ naxĩnüẽchaü̃ i ngẽma ore i ñu̱xma chauxü̃tawa nüxü̃ pexĩnüẽxü̃. Natürü tama nüxü̃ naxĩnüẽ —ñanagürü. 18Rü ñanagürü ta ga Ngechuchu: —¡Dücax, iperüxĩnüẽ na ñuxũ ñaxü̃chiga yiĩxü̃ i ngẽma ore i cua̱xruü̃ i toecüchiga! 19—Rü guma trigu ga namagu y̱ixü̃nerüü̃ tixĩgü ya yíxema nüxü̃ ĩnüẽxẽ i ore i mexü̃ na ñuxãcü ãẽ̱xgacü yiĩxü̃ ya Tupana natürü tama nüxü̃ cua̱xgüxe i ñuxũ ñaxü̃chiga na yiĩxü̃ i ngẽma ore. Rü tümaxü̃tawa nangu i Chataná, rü tüxü̃ nüxü̃ inayarüngümaẽxẽẽ i ngẽma ore i tümaãẽwa ngẽxmachiréxü̃. 20—Rü guma trigu ga nutatanügu y̱ixü̃nerüü̃ nixĩ i ngẽma duü̃xü̃gü i nüxü̃ ĩnüẽxü̃ i Tupanaãrü ore rü taãẽãcüma nayauxgüxü̃. 21—Natürü ngẽma na tama aixcüma nagu naxĩnüẽxü̃ i ngẽma ore, rü paxaãchitama nayaxõgü, rü yixcüra ngẽxguma ngẽma oregagu guxchaxü̃gü nüxü̃ üpetügu rü e̱xna duü̃xü̃gü naxchi aiegu, rü ínanata̱xgü i ngẽma ore. 22—Rü guma trigu ga toranecügu y̱ixü̃nerüü̃ nixĩ i ngẽma duü̃xü̃gü i Tupanaãrü orexü̃ ĩnüẽxü̃ rü yaxõgüxü̃. Natürü ñoma i naãneãrü ngẽmaxü̃güca̱x oegaãẽgüxü̃, rü ngẽmaguama rüxĩnüẽxü̃, rü düxwa nüxü̃ inayarüngümaẽxü̃ i ngẽma ore. Rü guxü̃ma i ngẽma rü Tupanaãrü orexü̃ nüxü̃ narüxoxẽẽ na tama aixcüma meã Tupanawe naxĩxü̃ca̱x i ngẽma duü̃xü̃gü. 23—Natürü guma trigu ga mexü̃ ga waixü̃mügu y̱ixü̃nerüü̃ nixĩ i ngẽma duü̃xü̃gü i nüxü̃ ĩnüẽxü̃ i Tupanaãrü ore, rü nüxü̃ cua̱xgüxü̃ i ṯacüchiga na yiĩxü̃, rü naga ĩnüẽxü̃ rü meã naxca̱x maxẽxü̃. Rü tümáxẽ rü guma trigu ga 100 pü̱xü nawa ínguxuchinerüü̃ tixĩ. Rü tümáxẽ rü guma 60 pü̱xü nawa ínguxuchinerüü̃ tixĩ. Rü tümáxẽ rü guma 30 pü̱xü nawa ínguxuchinerüü̃ tixĩ —ñanagürü ga Ngechuchu. 24Rü Ngechuchu rü to ga ore ga cua̱xruü̃xü̃ duü̃xü̃gümaã nixu, rü ñanagürü: —Rü ngẽma Tupana na ãẽ̱xgacü ixĩxü̃, rü wüxi ga yatü ga mexü̃ ga trigu naãnegu tocürüü̃ nixĩ. 25—Natürü yexguma ínapeyane rü wüxi ga norü uwanü ga naxchi aixü̃ rü yéma naxũ. Rü naẽchita yexma trigunecügu nayatogü ga chixexü̃ ga natüane. Rü ñu̱xũchi ínixũ. 26—Rü yexguma naxügügu ga trigu rü nayaegu rü yexwacax yaxo̱xgu, rü yema natüane rü ta nango̱x. 27—Rü yexguma ga yema yatüarü duü̃xü̃gü, rü namaã nüxü̃ nayarüxugü, rü ñanagürügü: “Pa Corix, cuma rü cuanegu rü triguxicachire̱x ngẽxma cuto. ¿Natürü ñuxãcü i ñu̱xma rü chixexü̃ i natüane rü ta ngẽ́ma naxügüxü̃?” ñanagürügü. 28—Rü yexguma ga yema naãneãrü yora, rü ñanagürü nüxü̃: “Maneca wüxi i chorü uwanü i chauxchi aixü̃ nixĩ i ngẽ́ma ngexü̃ wagüxü̃” ñanagürü. Rü yexguma ga norü duü̃xü̃gü rü nüxna nacagü, rü ñanagürügü: “Pa Corix, ¿cunaxwa̱xexü̃ na tanabéxü̃ i ngẽma chixexü̃ i natüane?” ñanagürügü. 29—Natürü nüma ga norü cori rü ñanagürü nüxü̃ ga yema norü duü̃xü̃gü: “¡Nüẽ́tama ngẽ́ma nangẽxmagü! Erü ngẽxguma chi penabe̱xgu, rü ngürüãchi trigumaã chi ta penangauxẽẽ na penabéxü̃. 30—Rü narümemaẽ nixĩ i nüẽ́tama ngẽ́ma nayae ñu̱xmatáta triguarü buxgüwa nangu. Rü ngẽxguma rü ngẽ́ma tá chanamugü i chorü puracütanüxü̃, rü tá nanabe̱xira i ngẽma chixexü̃ i natüane. Rü tá ínanagoxü̃cüta, rü ñu̱xũchi tá ínanagu. Rü ngẽmawena tá nayabuxgü i trigu, rü naxchiü̃gu tá choxü̃́ namaã nanguxü̃gü” ñanagürü. 31Rü Ngechuchu rü to ga ore ga cua̱xruü̃xü̃ duü̃xü̃gümaã nixu, rü ñanagürü: —Rü ngẽma Tupana na ãẽ̱xgacü ixĩxü̃, rü wüxi ya motachachane ya wüxi ya yatü naãnegu toxü̃nerüü̃ nitachigü. 32—Rü woo naxíraxüchichire̱x ya yima nachane, natürü ngẽxguma naxüxgu rü naya̱xgu, rü wüxi i nanetü i taetaxü̃ nixĩ. Rü ngẽmaca̱x i werigü rü natanüwa naxĩ, rü ngẽxma nayarüxüxchiãü̃gü —ñanagürü. 33Rü Ngechuchu rü to ga ore ga cua̱xruü̃xü̃ duü̃xü̃gümaã nixu, rü ñanagürü: —Rü ngẽma Tupana na ãẽ̱xgacü ixĩxü̃, rü ñoma pãũãrü puxẽẽruü̃ i íraxü̃rüü̃ nixĩ na guxü̃wama nanguxü̃. Rü ngẽxguma wüxi i ngecü rü taxüraxü̃ i ngĩrü pãũchara namaã üéü̃gu, rü ngẽma pãũãrü puxẽẽruü̃ rü woo naxíra rü nayapuxẽẽ i guxü̃ma i ngĩrü pãũchara —ñanagürü ga Ngechuchu. 34Rü guxü̃ma ga yema ore ga Ngechuchu duü̃xü̃gümaã nüxü̃ ixuxü̃, rü cua̱xruü̃gu yaxuãcüma namaã nüxü̃ nixu. Rü yemaãcüxicatama nixĩ ga namaã nüxü̃ yaxuxü̃. 35Rü yemaãcü nanaxü ga Ngechuchu na yanguxẽẽãxü̃ca̱x ga yema Tupanaãrü ore ga nuxcümaü̃cü ga norü orearü uruü̃ ga Ichaía ümatüxü̃ ga ñaxü̃: “Choma rü cua̱xruü̃gu ixuxü̃ i oremaã tá duü̃xü̃gümaã chidexa. Rü tá namaã chanango̱xẽẽ i ngẽma cua̱x i ẽxü̃guxü̃ ga yexguma noxri naãne ixügügumama iicúxü̃”, ñaxü̃. 36Rü Ngechuchu ínayamugü ga duü̃xü̃gü, rü guma ĩ ga nagu napexü̃negu naxücu. Rü norü ngúexü̃gü rü yéma naxca̱x naxĩ, rü ñanagürügü nüxü̃: —Pa Corix, ¡tomaã nango̱xẽẽ na ṯacüchiga yiĩxü̃ i ngẽma chixexü̃ i natüanegu ixuxü̃ i ore! —ñanagürügü. 37Rü yexguma ga Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —Rü yima mexü̃ i trigumaã toecü, rü nüma nixĩ ya Tupana Nane ya duü̃xü̃xü̃ ixĩcü. 38—Rü ngẽma naãne i nagu natoexü̃, rü ñoma i naãne nixĩ. Rü ngẽma mexü̃ i trigu rü ngẽma nixĩ i duü̃xü̃gü i Tupanaãrü duü̃xü̃gü ixĩgüxü̃. Rü ngẽma chixexü̃ i natüane, rü ngẽma nixĩ i duü̃xü̃gü i Chatanáãrü ixĩgüxü̃. 39—Rü ngẽma norü uwanü i chixexü̃ i natüanemaã naẽchita naãnegu yatoexü̃, rü ngẽma nixĩ i Chataná. Rü ngẽma ngunexü̃ i nagu nabuxuxü̃ i trigu rü naãneãrü gúxchiga nixĩ. Rü ngẽma puracütanüxü̃ i triguarü buxwa puracüexü̃, rü Tupanaãrü orearü ngeruü̃gü i daxũcü̱̃ã̱x nixĩgü. 40—Rü ngẽxgumarüü̃ i ngẽma chixexü̃ i natüane rü na nabéxü̃ rü ñu̱xũchi na ínaguxü̃, rü ngẽxgumarüü̃ tá ta nixĩ i naãneãrü gu̱xgu. 41—Rü choma i Tupana Nane na duü̃xü̃xü̃ chiĩxü̃, rü tá chanamu i chorü orearü ngeruü̃gü i daxũcü̱̃ã̱x na nadeãxü̃ca̱x i ngẽma duü̃xü̃gü i chixexü̃ ügüxü̃ rü ngẽma duü̃xü̃gü i ṯoguã̱xü̃ chixexü̃ ügüxẽẽxü̃. Rü tá ínanawoxü̃. 42—Rü tá üxüxetüwa nayawocu. Rü ngẽ́ma tá naxauxe rü tá nixü̃́xchapütagü. 43—Natürü guxü̃ma i ngẽma duü̃xü̃gü i Tupanaga ĩnüẽxü̃, rü tá üa̱xcürüü̃ inabaixgü i ngextá Tanatü ya Tupana ãẽ̱xgacü íixĩxü̃wa. Rü yíxema ãchi̱xẽgüxe, ¡rü nüxü̃ taxĩnüẽ i ngẽma ore! —ñanagürü. 44Rü Ngechuchu rü to ga ore ga cua̱xruü̃xü̃ duü̃xü̃gümaã nixu, rü ñanagürü: —Rü ngẽma na norü ãẽ̱xgacü na yiĩxü̃ ya Tupana rü ñoma wüxi i uiru i wüxi i naãnegu icúxü̃rüü̃ duü̃xü̃güca̱x namexẽchi. Rü wüxi ya yatü rü ngẽxguma nüxü̃ iyangauxgu i ngẽma uiru, rü paxa wena ngẽma naãnegu nayacu̱x. Rü taãẽãcüma namaã nataxe i guxü̃ma i norü ngẽmaxü̃gü na naxca̱x nataxexü̃ca̱x i ngẽma naãne na noxrü yiĩxü̃ca̱x i ngẽma uiru —ñanagürü. 45Rü ñanagürü ta ga Ngechuchu: —Rü duü̃xü̃gü rü ñoma wüxi i taxetanüxü̃ i nutagü ya nga̱xãẽruü̃ca̱x dauxü̃rüü̃ nixĩgü na poraãcü naxca̱x nadaugüxü̃ na norü ãẽ̱xgacü yiĩxü̃ ya Tupana. 46—Rü ngẽma taxetanüxü̃ rü ngẽxguma düxwa nüxü̃ iyangauxgu ya wüxi ya nuta ya nga̱xãẽruü̃ ya guxü̃ãrü yexera mexẽchicü, rü namaã nataxe i guxü̃ma i norü ngẽmaxü̃gü na naxca̱x nataxexü̃ca̱x ya yima nuta ya mexẽchicü, na noxrü yiĩxü̃ca̱x. 47—Rü ngẽma Tupana na ãẽ̱xgacü ixĩxü̃ rü wüxi i pücha i naxtaachiüwa namaã ipüchaexü̃ rü nagúxü̃raü̃xü̃ i choxni namaã iyaxuxü̃xü̃rüü̃ nixĩ. 48—Rü ngẽxguma naxããcuxgu i ngẽma pücha, rü ngẽma püchaetanüxü̃ rü naxnecüpechinügu ínanatúãchigü. Rü ngẽ́ma narütogü rü nayadexechi i ngẽma mexü̃ i choxni, rü pexchigu nananucu. Rü ngẽma tama ingṍxü̃ i choxni rü ínanawogü. 49—Rü ngẽxgumarüü̃ tá nixĩ i ngẽxguma nagu̱xgu i naãne. Erü Tupanaãrü orearü ngeruü̃gü i daxũcü̱̃ã̱x, rü núma tá naxĩ. Rü tá nayadexechi i ngẽma mexü̃ i duü̃xü̃gü nüxna i ngẽma ichixexü̃, rü tá üxüxetüwa nayawocu i ngẽma duü̃xü̃gü i chixexü̃. Rü ngẽ́ma tá naxauxe, rü tá nixü̃́xchapütagü —ñanagürü ga Ngechuchu. 51Rü yexguma ga Ngechuchu rü norü ngúexü̃güna naca, rü ñanagürü: —¿Nüxü̃ pecuáxü̃ yiĩxü̃ na ṯacüchiga yiĩxü̃ i ngẽma pemaã nüxü̃ chixuxü̃? —ñanagürü. Rü nümagü nanangãxü̃gü rü ñanagürügü: —Ngẽmáãcü, Pa Corix, nüxü̃ tacua̱x —ñanagürügü. 52Rü yexguma ga Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —Rü ngẽxguma wüxi i ngúexẽẽruü̃ i ore i mugüwa ngu̱xẽẽtaexü̃ aixcüma nüxü̃ cua̱xgu na ñuxãcü ãẽ̱xgacü yiĩxü̃ ya Tupana, rü nanaxwa̱xe na meã nüxü̃ nacuáxü̃ i ngẽma nuxcümaü̃xü̃ i Tupanaãrü ore rü ñaã ngexwacaxü̃xü̃ i chorü ore rü ta, ngẽxgumarüü̃ i wüxi i cori i norü taxepatawa duü̃xü̃güca̱x inawéxü̃ i norü ngẽmaxü̃gü i ngexwacaxü̃güxü̃ rü norü ngẽmaxü̃gü i nuxcümaü̃güxü̃ ta —ñanagürü ga Ngechuchu. 53Rü yexguma Ngechuchu nüxü̃ rüchauxgu ga yema ore ga cua̱xruü̃güxü̃ na yaxuxü̃, rü inaxũãchi ga yéma. 54Rü guma ĩãne ga nawa nayaxü̃ne ga Nacharétuwa naxũ. Rü guma ĩãneãrü ngutaque̱xepataü̃gu naxücu rü yéma nanangúexẽẽ ga duü̃xü̃gü. Rü yema duü̃xü̃gü rü naḇaixãchiãẽgü namaã ga norü ore. Rü ñanagürügü: —¿Ngextá nüxü̃ nacua̱x i ngẽma ngu̱xẽẽtae? ¿Rü ñuxãcü nüxü̃ nacua̱x na naxüãxü̃ i ngẽma mexü̃gü i taxü̃gü i Tupanaãrü poramaã naxüxü̃? 55—¿Taux e̱xna i daa yiĩxü̃ ya carpinteru ya Yuche nane ya María ngĩne, ya Chaü̃tiágu rü Yuche rü Chimáũ rü Yuda naẽneẽ ixĩcü? 56—¿Rü taux e̱xna i naẽya̱xgü rü nuxma tatanügu naxãchiü̃güxü̃? ¿Rü ngẽxguma i ngextá yiĩxü̃ i nayauxãxü̃ i ngẽma nüxü̃ nacuáxü̃? —ñanagürügü. 57Rü yemaca̱x ga duü̃xü̃gü rü tama nüxü̃́ inarüxĩnüẽchaü̃. Natürü Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —Guxü̃ma i togü i duü̃xü̃gü rü namaã nataãẽgü i wüxi i Tupanaãrü orearü uruü̃. Natürü ngẽma orearü uruü̃chiü̃ãnewatama rü duü̃xü̃gü rü tama namaã nataãẽgü —ñanagürü. 58Rü yema duü̃xü̃gütanüwa rü tama poraãcü nanaxü ga mexü̃gü ga taxü̃gü ga Tupanaãrü poramaã naxüxü̃, yerü tama nüxü̃́ nayaxõgüchaü̃ ga yema duü̃xü̃gü.


text:
Freienwil
Freienwil (Freyewil in aleman) a l'è un cumün svizzer del distret de Baden. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 918 abitant e una süperfiss de 3.99 km², e al se tröva a una altitüden de 465 meter sura al livel del mar.
El cumün de Freienwil a l'è tacaa ai cumün de Lengnau, Obersiggenthal, Unterehrendingen, Oberehrendingen, Ennetbaden.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La prìma menzion in dei docüment de Freienwil l'è del 1227-34 e l'ìa citaa col nomm de Friginwillare.[1]
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament storegh de la popolazion de Freienwil l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Freienwil in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Borneo
El Borneo (in indunesian Kalimantan) a l'è la terza isula püssee granda del mund e quela püssee granda del rosc de isul indunesian, cunt una süperfiss de 743.330 km2. El teritori del Borneo l'apartegn a trì stat: l'Indunesia, la Malaysia e'l Brunei. El Borneo al bagnen el Mar Cines meridiunal a nord e a ovest, el Mar de Sulu al nord-est, el Mar de Celebes e'l Stret de Makasar a est, e'l mar de Giava e'l stret de Karimata a süd.
Inturna a l'isula del Borneo, a gh'hinn i isul de Sumatra, Giava, Sulawesi e i Filipinn.


text:
Diocesi de Fidensa
La Diocesi de Fidensa (Dioecesis Fidentina in Latin) l'è una circuscrisiòn d'la cesa catòlica italiana, che la dipènd da la pruìncia d'la Emilia-Rumagna, da l' arcidiocesi metrupulitana de Mòdna e la fa part d'la Cunferensa Episcupàl Italiana.
Teritòri[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La diocesi l'è stài cutitüida in del 1601 e in del 2008 la gh'eva 73.473 abitànt e 72.973 batsàd.
L'è un po' in d'la pruìncia ad Parma e un po' in d'la Pruìncia ad Piasensa; i teritòri de Fidensa, Salsmagùr, Pelegrìn, Büsé, Pulésin e Zibèll, in d'la pruincia ad Parma, e de Mundséi, Castelvédar e Vilanöva in d'la pruincia ad Piasensa.
La g'ha 70 paròchie e 4 vicariàd: Urbano-Suburbano, Salsomaggiore Terme-Pellegrino Parmense, Busseto-Bassa Parmense e Bassa Piacentina.
El patròn d'la diocesi l'è San Dunìn (San Donnino in Italiàn, che l'è stai decapitàd propi a Fidensa in del 296; el sò corp el riposa in d'la cripta d'la catedràl.


text:
1961
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 13 marz - Perpignan (Russigliun): sa püblica el prim nümar de la revista "Sant Joan i Barres".
- 11 lüj - Barcelona: sa funda Òmnium Cultural.
- 6 dicembar - Barcelona: sa püblica el primm nümar de la revista "Cavall Fort".
- 12 april - Üniun Sovietega: Jurij Sergeevič Gagarin, a bórd de la naf Vostok I, al deventa el primm omm ch'al sortiss in dal spazzi da föra de la Tera.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 18 utubar - Növa Orleans (Louisiana, SÜA): Wynton Marsalis, trompetista da jazz, fiöö d'Ellis Marsalis.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 10 01 - Növa York (SÜA): Dashiell Hammett, scritur Nort-american (n. 1894).
- 03 03 - Növa York (USA): Paul Wittgenstein, pianista Austriach (n. 1887).
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Ehrendingen
Ehrendingen (Äredinge in aleman) a l'è un cumün svizzer del distret de Baden. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 4 164 abitant e una süperfiss de 7.31 km², e al se tröva a una altitüden de 450 meter sura al livel del mar.
El cumün de Ehrendingen l'è staa furmaa ufizialment el prim de ginee del 2006 da la fusion dei cumün de Oberehrendingen e Unterehrendingen. A l'è tacaa ai cumün de Schneisingen, Niederweningen, Wettingen, Ennetbaden, Freienwil, Lengnau.
Popolazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ehrendingen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Oblast' de Kaliningrad
L'Oblast' de Kaliningrad' (russ: KaлиHиHrpaдckaя oблacTb/Kaliningradskaja oblast) l'è voeuna di division amministrativ de la Federazion Russa. La region la se troeuva longh i còst del Mar Baltich e la confina con Polònia e Lituania: l'oblast' la costituiss donca on'exclave de la Russia in Euròpa.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'oblast' de Kaliningrad la costituiva ona part de l'antiga provincia todesca de la Prussia Oriental, e inscì l'è restada fina al 1945. Quand che l'Armada Rossa, a la fin de la Segonda Guerra Mondial, l'è rivada in quell territòri chì, la trovaa quas nissun abitant: de fatt, i popolazion todesch (la maggioranza) eren scappaa via per paura de ritorsion e vendett de part di slav. Inscì, quell territòri l'è staa conquistaa e taccaa a l'URSS, che 'l gh'ha mandaa a viv di colòn che vegniven de vari region de la Russia. Vist che donca la popolazion l'era diventada per bòna part russa, quand che l'URSS l'è borlada, 'sto territòri l'è restaa russ.
I città[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La capital de l'oblast' l'è Kaliningrad, che la gh'ha circa 430.300 abitant. Important pòrt in sul mar Baltich, duranta la Segonda Guerra Mondial l'era vun di obbiettiv pussee important per i generai de l'Armada Rossa. Come tutt i città de l'oblast', el sò nòmm todesch (Königsberg, che 'l voeur dì "Montagna del Re") l'è staa mudaa in d'on nòmm russ che 'l gh'ha nagòtt a vedè con l'original: Kaliningrad l'è ciamada inscì in onor del rivoluzionari e politich sovietich Michail Ivanovič Kalinin (1875-1946). Alter città important hinn Sovetsk, Gusev, Baltijsk, Zelenogradsk e Neman.
Al nòmm todesch de nòrma el corrispond anca on nòmm polacch e lituan.


text:
Luigi Padovese
Ol monsignùr Luigi Padovese (Milà, 31 de Mars del 1947 - Alesandrèta o Iskenderun, 3 de Zögn del 2010) l’è stacc ü vèscof lumbàrt de la Céza Catòlega.
Cuntegnüü
La sò éta[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nasìt a Milà, 'n del 1965, a 18 agn, l'è 'ndài frà in del ùrden di Fràcc Minùr Capüsì e 'n del 1973 l'è dientàt prét. L'è stài profesùr de patristica a la Pontifìcia Üniersità Antonianum, per 16 agn l'è stacc ol diretùr de 'l Istitüt de Spiritüalità sèmper a la Pontifìcia Üniersità Antonianum, fò sura l'è stai profesùr invitàt a la Pontificia Üniersità Gregoriana e a la Pontificia Académia Alfonsiana, per 10 agn l'à lauràt per la Congregasiù per i Céze Orientàle e l'à facc ol consülènt per la Congregasiù di Caüse di Sàncc.
Ol 11 de Otùer del 2004 l’è dientàt èscof titolàr de Monteverde e Vicare Apostòlech de l’Anatòlia.
L’è stai copàt a cortelàde ‘l 3 de Zögn del 2010 dal Murat Altun, ol sò aütìsta e dipendènt de religiù müsülmàna che da sés agn l’ lauràa per lü.
Ol sò 'mpègn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol monsignùr Luigi Padovese l’éra catàt fò lü la Türchia cóme pòst de misiù, dezà che l’ gh’éra ‘n del cör de fà rinàs i cümünità cristiane ‘n Türchia ‘ndóe öna ólta, ‘nfina al 1924, i cristià i éra pròpe tàce. Monsignùr Padovese l'éra 'mpegnàt a in del ecümenìsmo e l' sircàa de troà la manéra de fà 'ndà decórde cristià e müsülmà. L' sircàa ach de fàga ciapà a la Céza Catòlega 'l riconoscimènt de la lège türca e l’se lamentàa che ach in di stacc islàmech ‘ndó che l’è permetìt ès cristià, ol Cristianésem l’è consideràt öna religiù de ‘nferiùr.
Ol perchè i l'là copàt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
‘l asasì l’à dicc de ìga üt öna ispirasiù divìna, ma i polisiòcc türch che i l’ l’à casàt in galéra e pò töcc i giurnài e i televisiù del mónt i à dicc che l’èra deprès o che l’éra malàt in del có. Ach ol Papa Benèt XVI, che pròpe ‘l dé dòpo, ‘l 4 de Zögn del 2010 l’è riàt a Cipro, prim Papa a ‘ndàga, l’à dicc che l’éra mia stàcc ü copamét polìtech. Pròpe a ‘ncontrà ‘l Papa l’ gh’éra de ‘ndà 'l monsignùr Padovese ol dé dòpo ès istài copàt, coincidènsa che la làsa di döbe söl perchè i l'là copàt.
De fati segónt Asia News [1] ol Murat Altun l' sarès mai stacc deprèss e ghe sarès gnà ü certificàt a dimostràl.
Fò sura dòpo ì copàt ol Monsignùr l' sarès salìcc söl tèt e l'avrès gridàt "Ó copàt ol Gran Satana. Allah Akbar". Pò la manéra che l'è stai copàt ol Monsignùr la starès a dimostrà che l'è stai copàt per la sò féde: i l'là scortelàt 'n de la sò cà, sura de töt al cör, e pò, dòpo che l'éra riàt sö la pórta de cà per sircà ergü che ghe dès öna mà, i gh'à teàt vià la cràpa quando fòrse l'éra zamò mórt e per i 'ntegraléscc islàmech teà vià la cràpa a ü l' fà part del sacrifése ritüàl cóntra 'l mal.
I óter précc e cristià copàcc prima de lü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La ADN Kronos la regórda [2] che prìma del vèscof Luigi Padovese, sèmper in Türchìa,
- l’è stai copàt in del 2006 ol Don Andrea Santoro a Trebisonda da ü nasiunalìsta türch che l’à copàt a cortelàde ‘ntàt che l’ vuzàa “Allah l’è grant”, ma pò alùra s’éra dicc che, a la fì de la féra, l’asasì l’éra mia apòst de có;
- l’è stai scortelàt in del 2007 ol Don Adriano Franchini che l’à ciapàt di cortelàde ‘n de pànsa de ü zùen de 19 agn, söbet dòpo la Mèsa de la Dümìnica, ma l’gh’è riàt a salvà la pèl;
- i è stài copàcc in de la sità de Malatya, sèmper in del 2007, trì cristià, ü de chès-ce l’éra todèsch, che i se troàa dét in d’öna tipograféa cristiàna: i è stacc prìma ligàcc e po’ i gh’à teàt la góla.


text:
Ufize stampa dla Provinzia
- "Dé dla Scora Ladina" ai 5 de setëmber a La Ila liejer inant ›
- Referat tl Museum Ladin: La laûrs Ursus ladinicus y l’ander de Conturines liejer inant ›
- Tröpa partezipaziun ales ativitês d'assistënza da d'isté por mituns liejer inant ›
- Or europeich por Tania Cagnotto, la Junta ti fej les aodanzes liejer inant ›
- Citybus: sorvisc aposta por la festa dla cité de Porsenù liejer inant ›
› D'autra nutizies | Homepage Ufize Stampa
Comuns
- Comunicaziun (Comun San Martin de Tor) liejer inant ›
- Ultima plata dla cüra (Comun da La Val) liejer inant ›
- Senteda dl cunsei ai 12.09.2014 (Chemun de Urtijëi) liejer inant ›
- Tarifa por l’sorvisc de refeziun y por la frecuentaziun dla scolina (Comun de Badia) liejer inant ›
- Ordin dl dé dla sentada dla Comisciun por le frabiché di 08.09.2014 (Comun de Corvara) liejer inant ›
Manifestaziuns
- Summer Online liejer inant ›
- Imparè a conësce i parcs naturai: calënder dles manifestaziuns liejer inant ›
Video
Duc i video dl'Ufize Stampa


text:
Shuai Peng
La Shuai Peng, (Xiangtan, 8 ad Śnar dal 1986, 彭帅 in Cinéś) l'è na tenìsta cinéśa ch'l'è stada la nùmar quatórdas dal mónd al 22 'd Agóst dal 2011. L'è élta 173 cm e la péśa 61 chilo. La dróa al bras dèstar ma la tira drit e arvèrs a dū maṅ.
In dla sò caréra l'à vins nóṿ tìtui ITF e l'à batū dimóndi vòlti dal śugadōri in dal primi déś cuma l'Anastasija Myskina, l'Elena Dement'eva, la Dinara Safina, la Kim Clijsters, la Martina Hingis, l'Amélie Mauresmo, la Francesca Schiavone, la Jelena Janković, la Marija Šarapova, l'Ana Ivanović, l'Agnieszka Radwańska, la Na Li, la Svetlana Kuznecova, la Nadia Petrova e la Vera Zvonarëva.
Caréra
La Shuai Peng la n à mai vins di turnèo WTA in singulàr ma par quàtar vòlti l'è rivàda in finàl tacànd da Straśbûrg in dua l'à pardû in dal 2006 da la Nicole Vaidišová par 6-7 3-6. In dal 2008 invéci l'à alvâ la bandéra biànca cun la Lucie Šafářová a Forest Hills par 4-6 2-6 e cun la Vera Zvonarëva a Cantón par 0-6 2-6. Tri an dòp la cinéśa l'è pò stada custréta a cédar par 6-2 3-6 3-6 a la Caroline Wozniacki a Bruxelles.


text:
Tluses
Tluses, in ladin (tudesch: Klausen; talian: Chiusa; südtiroles: Klaasn; latin: Clausina), l'è un cumün in de'l mezz de la Val de l'Isargh in Südtirol, un 10 chilometer a süd de Barsenun. L'area de'l cumün la gh'ha dent anch i paesít Ferdign, Latzfons e Gürdun.
De vedè a l'è 'l Castel de Säben, vün di sit de peregrinagg püssee vegg e pö anca prim sit de'l Vescuaa de'l Tirol.
I prím abitant de'l sít eren popuj neulatin-retegh (i Ladin) e l'han ciamaa "Tluses". A gent insübrega/lunbarda chel "Tluses" chí a l'avarìa sunaa un puu 'ma "Giüsa": segund fenòmen lingüistegh atestaa, tl = g, la u la devegn ü, la s a la fin de la parola la burla giò e la e a la devegn a.
- Wikimedia Commons al gh'ha dent roba culegada a: Klausen, South Tyrol.


text:
Albligen
Albligen a l'è staa un cumün svizzer del circol aministrativ de Berna-Mittelland, region aministrativa del Mittelland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'eva de 4.3 km².
In del mes de ginee del 2011 el s'è tacaa insema al cumün de Wahlern per furmà la növa entitaa aministrativa de Schwarzenburg.
L'abitaa de Albligen al se tröva a una altitüden de 699 meter sura al livel del mar.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Albligen l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1346 col nom de Alblingen.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Dubler, A-M: Albligen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera. Version of 2005-06-14.


text:
Lindau (circundari)
El Circondàre de Lindau l'è giü dei 71 circondàre de la Baviera. El se tróa 'ndèla part meridiunàl de la Svévia, endèl stat federàl de la Baviera al cunfì co l'Austria (Vorarlberg). 'Na part del sò teretóre la tóca 'l Lach de Costànsa de là del quàl gh'è 'l Cantù de San Gal, en Svìsera. Quìndes dei sò disnöf cümü i è cunsideràcc part de la regiù geogràfica de l'Algovia Ucidentàla (Westallgäu), postàda a caàl 'ntra la Baviera e 'l Baden-Württemberg.
Cità e cümü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
(Nömer de abitàncc agiurnàt al 31. Dezèmber 2012[1])
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende)


text:
Servi Sulpici Galba
El Servi Sulpici Galba (Servius Sulpicius Galba in latin; 24 dicember 3 a.C.- 15 genar 69 d.C.) l'è staa on òmm politich roman, imperador del 9 de giugn del 68 al 15 de genar del 69. L'è staa el primm a regnà in de l'ann di quatter imperador.
La salida al podè[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Galba l'eva nassuu de ona famiglia nòbil e l'eva anca assee ricch, ma minga parent de la dinastia di primm ses imperador. Sin de quand che l'era on bagaj el mostrava de avègh di qualitaa, e se dis che anca i imperador August e Tiberi parlaven ben de lù (varda i Annaj de Tacit o anca Galba de Svetòni).
L'ha faa el pretor in del 20 e'l consul in del 33. L'ha ciappaa ona bòna reputazion in di provincc de la Gallia, Germania, Spagna e Afriga per i sò capacitaa militar e moral. Qunad l'è mòrt el Caligola, el gh'ha avuu la possibilitaa de vess imperador ma l'ha refudaa e l'ha servii el noeuv monarch, el Claudi. Duranta el regn de Neron, l'ha vivuu come on privaa, ma in del 61 l'è diventaa governador de la Spagna Tarragonens.
Galba imperador e la soa fin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Intel 68, el Galba l'ha sentii che'l Neron voreva fàll coppà, e che intrattant in Gallia el general Giuli Vindes el s'era ribellaa. In d'on primm moment el Galba voreva fà istess, ma poeu el Vindes l'è staa sconfigiuu e l'è mòrt, e alora lù a l'è tornaa a esità. Domà quand el Nimfidi Sabìn, prefett di pretorian, el gh'ha dii che l'era de la soa part, l'ha deciduu de combatt contra el Neron, e a la mòrt de quèst ultim, l'è andaa vers Roma e'l s'è daa el nòmm de Ceser.
In di primm temp, el Senaa l'eva on sò sostenitor, anca se la populazion e l'esercit eren contra de lù. I pretorian eren poeu sò nemis perchè lù voreva minga dà a lor di danee che alter aveven promettuu a lor a sò nòmm. I legion de la Germania s'hinn ribellaa, e 'l Galba, che l'era vegg, l'ha nomenaa general el Pison, vun di sò òmen pussee fidaa. Ma alora on alter di sò vegg amis, el March Salvi Oton, invidios del Pison, l'è andaa de la part di ribei e l'è staa proclamaa noeuv imperador. I duu imperador s'hinn combattuu in de la bataja del Lagh Curzi, e chì el Galba l'è mòrt mazzaa.


text:
Dialett svev
El dialett svev (nòmm local: Schwäbisch) l'è ona variant settentrional del todesch alemann, parlada soratutt in Germania (Baden-Württemberg e Baviera) e in d'on quai alter paes europee (Russia, veggia Jugoslavia, Ungheria, Romania) 'me lengua de minoranz etnigh germanigh.
El svev el gh'ha di vesinanz fonetigh e lessicai cont el Bavares, l'altra lengua che la partegn al grupp de l'Alt todesch (Oberdeutsch). Vun di sò caratteristigh in comun col Bavares l'è che in del passaa in d'on quaj paes i vocai turbaa /ü/ e /ö/ gh'eren minga. Al didincoeu però se senten ancamò anch in quij paesitt e domà la /ü/ la vegn parnonziada di voeult ancamò /i/ inscambi de /ü/.
Variant[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El svev el gh'ha 'me centri principai i città de Stoccarda (Schdùagert), Augusta (Augschburg), Ulma (Ulm), Reutlingen (Reitlenga) e Tubinga (Dibenga).
I sò variant hinn:
- Svev de sora (Oberschwäbisch).
- Svev de sòtta (Unterschwäbsch).
- Svev oriental de (Ostschwäbisch)
- Allgäuerisch, parlaa in del sud de la Svevia, al confin con Austria e Svizzera.
- Sathmarisch, parlaa a Satu Mare (Romania).
Esempi de lengua: el Pader Nòster[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'orazion del Pader Nòster in del dialett de l'Oberschwaben, in la zòna de Ravensburg (Raveschburg in dialett):
Vatr unsr im Himml,
g'heiligt sei dain Nama,
dai Reich komme,
dai Wille g'schehe,
wia im Himml, so au uf Aerda.
Unsr däglichs Brod gib eis heit,
und vrgib eis eisere Schulda
wia au mir vrgeabat eisere Schuldigr.
Und fiahr eis nit in Vrsuchung,
sondrn erles eis vom Besa, amen.


text: 1Aɨj pu cɨn ayan ruxe'eve'e tej eitze'e tyamua'a naa ra'ara'astijre'en tyaɨjna ɨ tyaj raanamuajri'i, tej ti cai yá'uhua'axɨn. 2- 3Ee xaa nya'u, aɨjna ɨ nyuucari ɨ mej mejmi'i raataxajtaca'a aɨme ɨ maj tajapua ti'ivaɨre'e, aɨ pu xaa ti'ivaɨra'acaa. Ajta a'atɨ tɨ na'a tɨ cai ti'itɨj cɨn ra'ara'astijre, ayaa pu pueijtzi ancura'a a'ij tɨ tiraavijtya'acaa. Tɨ pua'a ajmi'i ayan tihua'uruu, ¿a'ini auj ti'irɨ'ɨri tɨ cai pueijtzi taata'an tɨ pua'a teyan raatyaxaahua tyaɨjna ɨ nyuucari tɨ cɨn Dioj tu'irajtuaasin, tɨ ajta eihua huapɨ'ɨ ruxe'eve'e? Anacaican, tavastara'a pu ayan raataxajtaca'a. Ajta e'eyan, seica mu taata'ixaa aɨme ɨ maj raanamuajri'i. 4Dioj pu ajta tya'anxájtaca'a aɨjna cɨme'e tɨ ayan huarɨj ti'itɨj cɨme'e tɨ huapɨ'ɨ ruxe'eve'e, ajta ti'itɨ ɨ tyaj cɨn rɨ'ɨ tya'utaseij. Aɨ pu ajta raatyajtuaa ɨ ruxaijnyu'uca hua'a jemi a'ij tɨ tira'aranajchaca'a tɨ ij aɨn xaijnyu'ucara'ara'an ayan hua'uta'an a'ij mej ye'i tiraayɨ'ɨtɨhua'an. 5Ajta, capu Dioj ayan aɨjna cɨn tihuéijca aɨme ɨ mej tajapua ti'ivaɨre'e mej mi maɨjna cɨn antyujmua'aréera mua'ara'ani ɨ chaanaca maj japuan huachaatɨma'a mua'aju'un, aɨjna ɨ chaanaca ɨ tyaj cɨme'en ti'ixa. 6Ayaa pu a'atɨ a'anaj ayan tya'anxájtaca'a tɨcɨn: Muaa Dioj, mueetzi jemi cai a'atzu ti'itɨ cɨn ruxe'eve'e ɨ tyetyaca, matɨj mana'a pua'amua. ¿A'ini een cɨn peyan ra'utámua'areeri'i? Ajta, aɨn tɨ jetzen airaujneijte ɨ tyaata'a, ¿a'ini een cɨn peyan rɨ'ɨ tirata'aca pej peyan rɨ'ɨ tirajchaɨ? 7Ayaa paj raaruu tɨ ij a'atzu a'ateevi'in tɨ eitze'e cɨleenya'a cɨn ti'ityavaa a'ara'ani cai aɨme ɨ mej tajapua ti'ivaɨre'e. Ma pajta muaa, rɨ'ɨ paj tiraata'a paɨjna cɨme'e paj ra'antihuau tɨ eihua huapɨ'ɨ tiraacɨ'ɨti mej mi naimi'i naa rɨ'ɨ tira'utaseij. 8Pajta peyan ti'itɨj cɨn tiraijca tɨ'ij aɨn ayan tihueitya'a a'ame ɨ tyaɨte mej mi naimi'i ca'anyejri cɨn ra'ara'astijre'en. Tɨ pua'a ayan aɨjna cɨn tiraijcatache'e mej mi naimi'i ra'ara'astijre'en, capu me'e je'e ti'itɨjtaca'a tɨ cai ra'ará'astijra'acaa. Ma ajta ijii, ayaa pu japɨ'ɨn seijre'e maj cai xɨ naimi'i meyan ra'astijre'e. 9Ma ajta ityejmi, ayaa pu japɨ'ɨn seijre'e cɨme'en aɨjna ɨ Jesús. Dioj pu ayan raaruu tɨ ij a'atzu a'ateevi'in eitze'e cɨleenya'a cɨn ti'ityavaa a'ara'ani macai aɨme ɨ maj tajapua ti'ivaɨre'e. Ajta ijii, Dioj pu ayan rɨ'ɨ raatyajtuaa, ajta va'acan cɨn tiraijca, aɨjna cɨme'e tɨ aɨn Jesús ayan rajpueitzi a'araa aɨjna cɨme'e tɨ huamɨ'ɨ. Dioj pu ayan rɨ'ɨ tihua'uta'a ɨ tyaɨte aɨjna cɨme'e tɨ aɨn Jesús ayan naijmi'ica jetze ma'acan huamɨ'ɨ. 10Nain pu tiraacɨ́'ɨ aɨjna, ajta nain pu ayan jemin ti'iseijre'e aɨjna cɨme'e tɨ ayan nain tyu'utaahuaca'a. Ayaa pu'u xaa ruxe'eva'acaa tɨ aɨn hue'irajtuaani mui'icaca ɨ ruyaujmua'a mej mi jemin huatyaturan tɨj na'a rusen cɨme'e. Aɨj pu cɨn ayan tiraavijte'e tɨ ayan raanaijmi'ire'en aɨjna tɨ e'ita'a ve'ejvee aɨjna cɨme'e tɨ ayan rajpueitzi a'araa, aɨjna tɨ hue'iratuaasin ɨ ruyaujmua'a. 11Ajta aɨn tɨ huataura'ate aɨme, ajta aɨme tɨ aɨn ari hue'itevi'itɨcɨ, naimi'i mu seij mana'a jetze ajtyama'acan. Aɨj pu cɨn, capu ratevi'iraste'e tɨ aɨn ayan hua'atamua'amuate'en tɨcɨn: “Nye'ihuaamua'a mu pueen.” 12Ajta ayan tɨcɨn: Nyaa nu hua'utanamuajriste'esin a'ij pej antyahuaa hua'a jemi ɨ nye'ihuaamua'a. Nyaa nu rɨ'ɨ timuaata'asin hua'a tzajta'a aɨme ɨ mej e'etyujsa'ɨri. 13Ajtahua'a ayan tɨcɨn: Nyaa nu a'anca'anye ɨ jemin. Ajtahua'a rujajcuatze'en, ayan tɨcɨn: Yaa nu huatejvee hua'a jamuan ɨ yaujmua'ame'en tɨ Dioj naatávi'itɨste. 14- 15Majta aɨme ɨ yaujmua'ame'en a'ini meyan che'eta mana'a eenye'en tyahue'ira'a, majta meyan eenye'en tyáxuure'e, aɨj pu cɨn Jesús ayan huaujruu tɨ'i ayan che'eta na'a eenye'en tyáhue'ira'acaa, ajta ayan eenye'en tyáxuura'acaa matɨj aɨme. Ayaa pu een cɨn huarɨj tɨ'ij ayan ra'antipua'arite'en aɨjna tɨ aɨjna cɨn antyujmua'aree ɨ maj cɨn huacui'ini ɨ tyaɨte. Ai pu aɨn pueen ɨ tiyaaru'u. Aɨj pu cɨn Jesús hua'a jetze ma'acan huamɨ'ɨ, tɨ ij ajta hue'irajtuaani aɨme ɨ mej ca'anyejri cɨn seijra'acaa tɨj na'a maj auj ruuri mej meyan ti'itzɨɨnya'acaa maj huacui'ini. 16Ee xaa nya'u ayan ti'ayajna, capu ayan huaujruu matɨj aɨme ɨ mej tajapua ti'ivaɨre'e tɨ'ij hua'utyavaɨre'en silu ayaa pu huaujruu matɨj aɨme ɨ mej Abraham jetze airaujneijte. 17Aɨj pu cɨn, ayan ruxe'eva'acaa tɨ aɨn ayan saɨque huaujruuren tɨ ij ayan eenye'en seijra'a matɨj aɨme ɨ ihuaamua'ame'en nain cɨme'e tɨ ij ayan aɨjna cɨn te'entyarute ɨ Dioj jemi, tɨ ij ayan nain cɨn tyu'utyavaɨre'en ɨ Dioj jemi, tɨ ij ajta ayan hua'ancu'uvajxɨ'ɨn ɨ tyaɨte tɨ ij ajta cai a'anaj ti'itɨj cɨn atya'ɨtza'ara'an, tɨ ij ajta huá'ari'i ɨ maj cɨn autyajturaa ɨ Dioj jemi. 18Pu'uri xaa nya'u rɨ'ɨri tɨ aɨn ayan hua'utyavaɨre'en aɨme ɨ maj á'aviicue'ire'e ti'itɨ cɨme'e, a'ini aɨ pu ari rajpueiitzi a'araa, ajta rá'uviicue'iri'i.


text:
Dopmezdé
Artécol in dialèt arzân
Al dopmezdé (pomeriggio in italiân) l'é al mumèint ed la giurnêda ch' l'é tr'a mezdé e al tramûnt, ch' al cumbîna cun al têrs quêrt ed l'deêla divişiòun dal 24 ōri dal giōren. Al j ōri dal dopmezdé, cme 'd acôrdi, în dèinter al tèimp ch' a gh'é tr'al 13:00 e al 17:00.
Cme vînen sgnêdi al j ōri dal dopmezdé[modifica | mudéfica la surzéia]
Int al sistēma italiân e dal cèinter Europa al j ōri dal dopmezdé (intèişi da mezdé a mezanōt) în quêşi sèimper sgnêdi cun i nómer che vân da 13 a 23, cun còla dal vintquâter sgnêda cun al 0. Int al sistēma americân e di paèiş ed léngua inglèişâ a vînen despès sgnêdi cun i nómer, cun al ripêter dal j ōri préma dal mezdé, da 1 a 12 e cun al zûnta, dôp i nómer, dal lètri PM (post meridien) per divédri da còli ed préma dal mezdé. Però ed sôli int la parlêda ed tót i dé a s' intènd al peréiod ed tèimp tr'al mezdé e al tramûnt.
Vōş coleghêdi[modifica | mudéfica la surzéia]
Êter prugèt[modifica | mudéfica la surzéia]
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Dopmezdé
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed Pomeriggio trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
Mar Baltegh
El Mar Baltegh l'è on mar de l'Europa del Nord.
El bagna i riv de noeuv statt: Danimarca, Svezia, Finlandia, Russia, Estonia, Letonia, Lituania, Polonia e Germania. I isol pussee important a hinn la Selandia, Gotland, Öland, Saaremaa, Hiiumaa, Osmussaar, Bornholm, Rügen, Usedom, Wolin. Ghe vann denter i fiumm Oder, Vistola, Njemen, Daugava e Neva.
Nomm del mar in vari lenguagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per ciamà 'sto mar (cognossuu ai temp di Roman 'me Mare Suebicum o Sarmaticum) gh'è almeno tre maner: chi che ghe dis mar de l'Est, chi mar de l'Ovest e chi inveci mar Baltegh.


text:
Nöa Ulma
Nöa Ulma l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Svevia. L'è 'l capolöch del circondare rüràl (Landkreis) omònim. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 80.50 km² e 'ndel Dicember 2012 la gh'ìa 'na popolasiù de 53 888 abitàncc.
Nöa Ulma la se tróa sö la spónda dèstra del Danùbio, en mìra a la piö antìca e famùza cità de Ulma che però l'è zà 'ndèl teretóre del stat federàl del Baden-Württemberg.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende) (Hilfe dazu)


text:
Insnierìa
Artìcol in dialët piasintëin
L'insnierìa l'é una sciinsa ch' la g'ha al compit da risolv il prublematic ch' i sarvìsan par la sudisfassion di bisogn d' la gint. Donca l'é da intëindas tant cmé sinonim ad tecnica d'ält livél, e bisogna mia scunfondla cun la tecnulugia, ca l'é sia un ram ad la siinsa che, dl'insnierìa stesa. La dà i metud par la riprodüssion d'un bëin fisich (manüfatt), al svilüpp o 'l cuntrol d'un prucèss o in generäl d'un sistema urganisä. I tecnic ch' i pölan esercitä cla "prufession" ché, i en prufesiunìsta abilitä, ch' i g'ha un titul da stüdi ad indiriss tecnic, tant cmé cul d'insnìer, architët, geometar o perìt indüstriäl. Admä in Italia, al titul "insnier" l'e prutegì par legg' e riservä ai laureä in insnierìa.
In prinsìpi d'un prugèt d'insnierìa, i tecnic prugetista, i gh'an da capí i vincul che i cundisionan al prublema, tant che 'l sia un rob o ch' la sia un'applicassion püsé cumplicä. I vincul inclüdan il risurs dispunibil, il pruspetivi p'r al fütür e i limit fisich o tecnich. Capì chi vincul ché, gl'insniér i lavuran par tirä föra i particulär e i requisí ch' un rob, un cuntroll o una solüsion, i gh'an d'avéig, par iés fat o uperä in un camp specìfic.
I tecnich i tösan in prèstit gl'idei principalmëint dala fisica (tant che bota voti a s' riguärda al insnierèa tradisiunèla d' l'applicassiön d' la Fisica Aplicä) e dala matematica par truvä il sulüsion püsé adàt ai prublema ch' i s' catan dadnans. I drövan la statistica e 'l metud scientìfic-empìric par derivä e verificä i so solüsion. Sa la gh'é püsé d'una sulüsion, gl'insnièr i cunsìderan il decision diferëint d'ogni prugett, in base ai so merit e i sarnìsan cùla che mei la s'adàta a il carateristich.
I tecnic prugetista i prövan a prugetä in che manera, una sulüsion, la lavurará cui relativ particulär; par migliurä il so cunusiëinsi e la sicürësa dal prudut, dal cuntroll o d'la sulüsiön i drövan, par quant pusìbil, un mudél, esperimëint e prövi ad laburatori. In dal camp dil custrüssion civil, par esëimpi, i drövan dil pröv sperimentäi distrütivi e dil pröv da sfors: chil pröv ché i sércan da scuprì che un manüfatt, simil a cul da zamò fat, al fünsiona tant cmé l'é stä dmandä.
La parola "insnierìa" la deriva, dal latëin "ingenius", la radìs d' la parola mudèrna "ingegn". Un insniér l'era un om inteligiint, pratich, bon da risolv i prublema. L'urtugrafìa d' la parola l'é stä po inflüensä, in di paes in dua a s' pärla l'ingles, dala parola "engine" (mutur), e difàtti, al dé d'incö, in chi paes ché, i vegnan ciamä engineers. La parola l'é cambiä par cumprëind tüt i camp in duv i abilitä dal metud sientifìc ien druvä.
Al lavùr d' l'insniér l'é druvä a bota in d' l'indüstria e in d' la püblica aministrassion.
L'insnierìa, sturicamëint, l'ha catä spasi prima in d' l'ambit dil strütüri militäri, culi c'al dé d'incö i s' ciaman, repärt dal genio militär, e po l'é stä druvä in d' l'ambit civil, cul num ad genio civil. Cul pasä dal tëimp, da l'insnierìa civila, i s'en diferensiä i ätar tipu d'insnierìa. L'Italia la pö vantä una bona tradision in dil materi d'insnierìa.


text:
Pruvincia de Sundri
- Süperfiss: 3.212 km²
- Pupulazziun (ISTAT 2001): 177.578 ab.
- Densitaa: 55 ab./km²
- Nümer de cumün: 78
- Capitaal (pup. 2004): Sundri (22.020 ab.)
La Pruvincia de Sundri (Provincia di Sondrio in Italian) la sa estend in de la Lumbardia del Nòrt, in de la Valtelina, ca l'è la part süperiur del basin de l'Ada; la valada scavada dal fiümm l'è prufunda, vist che da i 4.000 meter di muntagn püssee volt sa tuchen i 200-300 meter in del fund. Un muntun de valètt lateraj a tribüten a l'Ada, föra che dò: la val de Livign, in del curnin nurdest, ca la manda l'acqua a l'Inn, e dunca al Danübi, e la val de Lei, in del curnin nurdovest, ca ga la manda al Renu.
La val de Pus'ciaf, anca sa l'è dent in del basin de l'Ada, l'è però minga part de la pruvincia vist ca la sa tröva in Svizera.
Ul paesacc de la pruvincia l'è antrupizaa in manera pesanta dumé in del sciröö de la Valtelina; in di olter part, vist i muntagn, l'ambieent natüral l'è pütòst begn cunservaa. In de la pruvincia a gh'hinn di toch dii zòn prutett püssee graand de la regiun (Parch Naziunal del Stelvi e Parch di Uròbi Valtelines.
La pruvincia l'è la men pupulada e pupulusa de la Lumbardia, vist i sò cundiziun natüraj: de citaa grand ga n'è minga, e anca ul cumün de Sundri al gh'ha un puu püssee de 20.000 abitaant; la segunda citadina a l'è Murbegn, cunt un 10.000 abitant abundant. In di ann passaa gh'è staa, cumé anca in olter sitt, ul spupulameent de la muntagna; da un quaj ann inveci i paesòtt püssee gròss de la media e olta muntagna a inn dree a guadagnà pupulaziun, vist ul svilüpp del türiism.
E propi ul türiism l'è la resursa ecunomica püssee impurtanta de la pruvincia, vist che l'agricultüra l'ha faa di pass indree (la resta impurtanta dumé la prudüziun di pòmm): l'indüstria a l'è in tütt i maner present in sül teritòri, anca se cunt aziend prevalentement piscinitt.


text:
Saarbrücken
Saarbrücken (Sarrebruck in frances; Saarbrécken in lüssembürghes; Saarbrigge in del dialett del lögh) {{IPA| [ˈzaːɐ̯ˈbrʏkn̩]}}, a l'è la capital del stat federal tudesch del Saarland. La se tröa in del süd de la Germania, arent a la fruntera cunt la Franza e'l Lüssemburgh, e l'è traversáda del fiüm Saar. La sua pupulaziun a l'è de 180.5150 abitant (2006).
Cuntegnüü
Geugrafìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Saarbrücken a l'è in d'una valada granda in sü i riv del fiüm Saar, aflüent de la Mosela, arent al cunfin cun la Francia.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del Nöfcent Saarbrücken a l'è stada dò völt (1919-1935 e 1945-1957) metüda dent in d'un teritori indipendent ciamaa Saarland e sòta l'aministraziun francesa.
Ecunumia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità a l'è el center d'una zona indüstriala impurtanta per la prudüziun d'azal, zücher, bira, ceramica, istrüment otich e materiaj per i custrüziun.
Munüment püssee impurtant[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- el Punt de preia in sül fiüm Saar (1546)
- la Gesa gotica de Sankt Arnual
- el Castel del secul XVIII
- el Mercà St. Johanner Markt
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sindich a l'è la Charlotte Britz.


text: 1Pa Timutéux, choma i Pauru nixĩ i cuxca̱x chanaxümatüxü̃ i ñaã popera. Rü choxü̃ nixĩ ga yamuxü̃ ga Ngechuchu ya Cristu na norü puracü chaxüxü̃ca̱x, yerü yemaãcü nanaxwa̱xe ga Tupana ya tüxü̃ maxẽxẽẽcü rü tórü Cori ya Ngechuchu ya Cristu ya ínaṉg̱uxẽẽgücü. Rü cuma Pa Timutéux, rü chaune quixĩ i Tupanaãrü orewa yerü chauxü̃tawa nixĩ ga cunayaxuxü̃ ga Tupanaãrü ore ga noxrix. Rü chanaxwa̱xe ya Tanatü ya Tupana rü tórü Cori ya Ngechuchu ya Cristu rü poraãcü cuxü̃ narüngü̃xẽẽgü rü nüxü̃́ cungechaü̃tümüü̃ rü cuxü̃ nataãẽxẽẽgü. 3Yexguma cuxna ichaxũãchigu na Machedóniããnewa na chaxũxü̃ca̱x rü cumaã nüxü̃ chixu na Epéchiuarü ĩãnegu na curüxã́ũxü̃ca̱x. Rü chanaxwa̱xe i ngẽ́ma cungẽxmaẽcha erü nangẽxmagü i duü̃xü̃gü i doramaremaã ngẽ́ma nangúexẽẽxü̃ i ngẽma yaxõgüxü̃, rü chanaxwa̱xe i cuyanaxoxẽẽ i guxü̃ma i ngẽma ngu̱xẽẽtaegü i doragümare ixĩgüxü̃. 4Rü chanaxwa̱xe i ngẽma duü̃xü̃gümaã nüxü̃ quixu na nüxü̃ naxoexü̃ca̱x na namaã nangúexẽẽãxü̃ i ngẽma oregü rü nacümagü ga nuxcümaü̃güxü̃ ga duü̃xü̃gü nagu ĩxü̃. Erü guxü̃ma i ngẽma oregü rü doramare nixĩ, rü ngẽmagagu düxwa nügümaã nanuẽ i duü̃xü̃gü. Rü ngẽma oregü rü tama aixcüma nüxü̃ narüngü̃xẽẽ i duü̃xü̃gü na meã Tupanaãxü̃́ yaxõgüãxü̃ca̱x. 5Natürü Tupana nanaxwa̱xe i tórü maxü̃newa na ingearü pecaduã̱xgüxü̃, rü na mexü̃gu rüxĩnüẽxü̃, rü aixcüma meã na yaxõgüxü̃. Rü nüma tüxü̃ namu na ngẽmaãcü imaxẽãcüma yigü na ingechaü̃güxü̃. 6Natürü ñuxre i duü̃xü̃gü rü marü nüxna nixĩgachi i Tupanaãrü ore na nawe naxĩxü̃ca̱x i ngẽma ore i taxuwama mexü̃ i nuẽwa nagagümarexü̃. 7Erü nümagü tüxü̃ nangúexẽẽchaü̃ i ngẽma mugü ga Moĩché tüxna ãxü̃, natürü tama nüxü̃ nacua̱xgü i ṯacüchiga na yiĩxü̃ i ngẽma tamaã nüxü̃ yaxugüexü̃ rü tüxü̃ nangúexẽẽxü̃ woo nüma nagu naxĩnüẽgu rü meãma nüxü̃ nacua̱xgü. 8Rü nüxü̃ tacua̱x rü ngẽma mugü ga Moĩché tüxna ãxü̃ rü tüxü̃́ name ega Tupana naxwa̱xexü̃ãcüma naga ixĩnüẽgu. 9Natürü nüxü̃ tacua̱xgü rü guxü̃ma i mugü rü ngẽma duü̃xü̃gü i chixexü̃ ügüxü̃ca̱x nixĩ. Rü ngẽma nixĩ i ngẽma duü̃xü̃gü i tama irüxĩnüẽchaü̃xü̃, rü ngẽma tama norü ãẽ̱xgacüga ĩnüẽxü̃, rü ngẽma chixexü̃ ügüxü̃, rü ngẽma pecaduã̱xgüxü̃, rü ngẽma tama Tupanaga ĩnüẽxü̃, rü ngẽma nanatüxü̃ rü naẽxü̃ ima̱xgüxü̃, rü guxü̃ma i ngẽma máẽtagüxü̃, rü ngẽma naxü̃neãrü ngúchaü̃we rüxĩxü̃, rü ngẽma yatügü rü ngexü̃gü i naxrüü̃ yatüxü̃ rü ngexü̃maã ngẽãẽgüxü̃, rü ngẽma duü̃xẽgümaã taxegüxü̃, rü ngẽma idorata̱a̱xgüxü̃, rü ngẽma ãẽ̱xgacügümaã idoragüxü̃, rü guxü̃ma i ngẽma duü̃xü̃gü i naxügüxü̃ i ṯacü rü togü i chixexü̃gü i tama Tupanaãrü ngu̱xẽẽtaemaã wüxiguxü̃. 11Rü ngẽma Tupanaãrü ngu̱xẽẽtae, rü nüxü̃ itayangau nagu i norü ore i mexü̃ i tüxü̃ nüxü̃ cua̱xẽẽxü̃ i ñuxãcü tüxü̃́ na nangẽxmaxü̃ i maxü̃ i taguma gúxü̃. Rü ngẽmaxü̃ na chixuxü̃ca̱x nixĩ ga choxü̃ namuxü̃ ga nüma ya Tupana ya aixcüma mexẽchicü. 12Rü moxẽ nüxna chaxã ya Ngechuchu ya Cristu ya tórü Cori erü nüma choxü̃ nangugü rü wüxi i mexü̃ i norü duü̃xü̃ chixĩ, rü ngẽmaca̱x choxü̃ naxuneta na norü puracü chaxüxü̃ca̱x. Rü nüma guxü̃guma choxü̃ narüngü̃xẽẽ na nüxü̃ chixuxü̃ca̱x i ngẽma norü ore. 13Ü̃pa ga choma rü chixri nachiga chidexa ga Cristu, rü naxchi chaxai ga yema duü̃xü̃gü ga nüxü̃́ yaxõgüxü̃, rü poraãcü chixexü̃ namaã chaxü. Natürü woo yemaãcü na chamaxü̃xü̃, rü Tupana choxü̃́ nüxü̃ nangechaü̃ ga yema chorü chixexü̃, yerü tama aixcüma nüxü̃ chacua̱x ga ṯacü na chaxüxü̃, yerü tauta nüxü̃́ chayaxõ ga Cristu ga yexguma. 14Rü yemaãcü ga tórü Cori ya Ngechuchu rü poraãcüxüchima chomaã namecüma yerü choxü̃ narüngü̃xẽẽ na nüxü̃́ chayaxõxü̃ca̱x rü nagagu nüxü̃ changechaü̃xü̃ca̱x i guxü̃ma i duü̃xü̃gü. 15Rü pemaã nüxü̃ chixuxchaü̃ i wüxi i ore i aixcümaxü̃chi ixĩxü̃ i inaxwa̱xegüxü̃ na guxãma nüxü̃ cuáxü̃. Rü Ngechuchu ya Cristu rü ñoma ga naãnewa nangu na namaxẽxẽẽãxü̃ca̱x i pecaduã̱xgüxü̃. Rü natanüwa rü choma nixĩ ga guxü̃ãrü yexera na chixexü̃ chaxüxü̃. 16Natürü Tupana choxü̃́ nüxü̃ nangechaü̃ ga yema chorü chixexü̃ na chowa duü̃xü̃güxü̃ nüxü̃ nadauxẽẽxü̃ca̱x ga ñuxãcü nüma ga Ngechuchu ya Cristu yaxna chomaã na naxĩnüxü̃ ga woo guxü̃ ga pecaduã̱xgüxü̃ãrü yexera chixecü na chiĩxü̃. Rü ngẽmaãcü wüxi i cua̱xruü̃ chixĩ naxca̱x i guxü̃ma i duü̃xü̃gü na nümagü rü ta nüxü̃́ nangẽxmaxü̃ca̱x i maxü̃ i taguma gúxü̃. 17Rü ñu̱xma tanaxwa̱xe i guxü̃gutáma nüxü̃ ticua̱xüü̃gü rü tanataxẽẽgü ya yima nüxĩcatama Tupana ixĩcü. Rü woo tama nüxü̃ tadaugü i ñu̱xma natürü guxü̃guma tórü Ãẽ̱xgacü ya Rei nixĩ rü tagutáma nayu. Rü ngẽmaãcü yiĩ. 18Pa Chaune, Pa Timutéux, ñaã nixĩ i chorü ore i cumaã nüxü̃ chixuxü̃. Rü ü̃pa ga yexguma Tupana yadexaxẽẽgu ga ñuxre ga taeneẽgü, rü nüxü̃ nixugügü na cuma rü tá mexü̃ i Tupanaãrü orearü uruü̃ quiĩxü̃. Rü ñu̱xma chanaxwa̱xe i yemagü nüxü̃ ixuxü̃rüü̃ meã cuyanguxẽẽ i ngẽma puracü i mexü̃ i Tupana nawa cuxü̃ muxü̃. Rü chanaxwa̱xe na aixcüma cuyaxõxü̃ rü cuãẽwa cumatama nüxü̃ cucuáxü̃ na aixcüma namexü̃ i ngẽma puracü i ícuxüxü̃. Ñuxre i duü̃xü̃gü rü nüxü̃ nacua̱xgüchire̱x i ṯacü nixĩ i mexü̃ na naxügüãxü̃, natürü chixexü̃ãma naxügü. Rü ngẽmaca̱x düxwa nüxü̃ narüxoe na Cristuaxü̃́ yaxõgüãxü̃. 20Rü yemaãcü nüxü̃ naxüpetü ga Imenéũ rü Aleyã́dru. Rü düxwa choma Chatanána chanawogü ga yema taxre na Chataná ngúxü̃ nüxü̃ ingexẽẽgüxü̃ca̱x na ngẽmawa nüxü̃ nacua̱xgüxü̃ca̱x na tama namexü̃ na chixri Tupanachiga yadexagüxü̃.


text:
Saint-Léger-du-Ventoux
Saint-Léger-du-Ventoux l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Malaucène, del circondàre (arrondissement) de Carpentras e del dipartimènt de la Vaucluse. El g'ha 'na popolasiù de 36 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 19,29 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 355 méter a 'na altèsa màsima de 1901 méter s.l.m.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
12 04
Ol dé 12 04 l'è 'l 102 ( 103 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 264 dé a finí l'an.
Ul dí 12 04 al è ul dí da pòost 102 ( 103 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 264 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1931 - Paes Català: i forse repüblegane e da mansina i vens i elessiú mönissipale a i prinsipale capitale.: in del zir de du dé se la instaurarà la Repüblega.
1928 - Milà: ol rei Vitor Emanöél III al sufriss ün atentat, da che al vegn fò ísole, dürat la inaugürassiú de la fera.
1961 - La Üniú Soviétega: Yuri Gagarin, a bord de la naaf Vostok I, al de·ental pröm òm ch'al va fö al spasse esteriur de la Tera.
1962 - Madrid (Spagna): i Corte Spagnöle i apröa la nassionalisassiú del Banch de spagna.
1981 - i Stacc Ünicc: ol transbordadur spassial "Columbus", guidat per du òm, al finiss con ésit ol sò pröm gul spassial.
1985 - Madrid (Spagna): ün atentat atribuït a la "Jihad Islàmega" al provoca 18 mort e 82 fericc in del restaurant Ol Descanso.
1994 - Ol Cair (Esit): Israel e l'OLP ghe i conclüt l'acorde sura la polisséa palestina, che se despiegarà a Gaza e Gericú e cöntarà 9.000 efetif.
2003 - Cuba: ol résim castresta al esecüta tre di persone che ol 2 04 i ía seguestrat öna embarcassiú de viasadur a la badia de l'Havana, con la intensiú de fösí del paes.
Nassemenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1933 - Barcelona: Montserrat Caballé, soprano cantant d'òpera.
1539 - Cuzco (ol Perú): Garcilaso de la Vega Inca, storiadur e militar Spagnöl.
1962 - Madrid (Spagna): Carlos Sainz, pilot automobilesta Spagnöl.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1555 - Tordesillas (Casteja): Joana la Boja, reina de Casteja
1945 - Warm Springs (Georgia, SÜA): Franklin Delano Roosevelt, intat che al esersía ol quart mandat come president di Stacc Ünicc.
1981 - Las Vegas (Nevada, SÜA): Joe Louis, boxadur Stadünindench, campiú del mont.
2004 - Espartinas (Sevilla, Andalusia, Spagna): Juan Valderrama Blanca, cognossit come Juanito Valderrama, cantadur andalús.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
16 09
Ol dé 16 09 l'è 'l 259 ( 260 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 107 dé a finí l'an.
Ul dí 16 09 al è ul dí da pòost 259 ( 260 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 107 dí a finí l'an.
Avenimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1599 - Endèl Camp dei fiùr, a Roma, vé mitìt al rógo 'l fra' Cilistì de Verúna
- 1795 - El Régn Ünìt el cunquìsta Cità del Capo, en Sudafrica
- 1810 - Indipendènsa del Mèsico de la Spàgna, giöna de las Fiestas Patrias mesicàne
- 1904 - En Itàlia àmbia 'l prim sciòpero generàl che 'l dürarà 'nfìna al 21 de setèmber, proocàt de la stràge de minadùr sardegnöi del 4 de setèmber per mà dei carabiniér
- 1908 - Fondasiù de la General Motors
- 1941 - El scià de Pèrsia l'è ubligàt a abdicà 'n favùr de sò fiöl Mohammad Reza Pahlavi sóta la presiù de Gran Bretagna e Üniù Soviètica
- 1963 - Se costetöés el stat de la Malesia de l'uniù de Malaya, Singapore, Borneo Setentriunàl Britànic e Sarawak
- 1975 - La Papua Nuova Guinea la oté la 'ndependènsa de l'Australia
- 1991 - Endèi Stàti Ünìcc àmbia 'l procès a Manuel Noriega
- 1992 - Mercoldé négher - la sterlina britànica la và fò del Sistéma Monetàre Europèo e la vé svalütàda en rapórt al marc todèsc
Chi che gh'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1924: Lauren Bacall, atùra americàna (m. 2014).
Chi che gh'è mórt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fèste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Cavèss
Artéccol in dialètt mudnés
Evoluzione demografica
Cavés (Cavezzo in italiàn, 7.135 abitànt) 'l è un paiśèṅ in provinsa ad Mòdna ch'al fà part di nóṿ cumùn dl'Uniòun cumùn Mudnési Area Nord. Al dista 27 km da Mòdna.
A s pènsa ch'al nóm al pòsa daśgnìr da 'l latìn cavaedium ch'al vōl dir "spasi sarâ da mur" par la forma cavaediciu.
A Cavés a s cata 'l uservatòri astrunòmic "Geminiamo Montanari". A gh'è al marcâ a la Dménga.
Cavés 'l à patî in manéra dimóndi fòrta i taramòt dl'Emìglia dal 2012 ch'i aṅ tirâ śò praticamènt incòsa (al 75% dal cà i èṅ crudàdi a tèra) e fat anc dū mòrt.
Ardundlà · Bastìa · Bumpòrt · Campgaiàn · Campsànt · Chèrp · Castelfrànch · Castelnóv · Castelvéder · Cavèss · Fanàn · Finèl · Fiumèlb · Fiuràn · Furmézen · Frasnùr · Gùia · La Cuncòrdia · La Miràndla · La Sèra · Làma · Maranèl · Maràn · Medòla · Mòdna · Muntecrê · Muntfiurèin · Muntés · Nonàntla · Nóv · Palàghen · Pavóll · Pergnàn · Pivpélegh · Pulinègh · Ravarèin · San Felìz · San Gèr · San Pussidòni · San Pròsper · Sasól · Savignàn · Sèstla · Suléra · Spilambèrt · Vgnóla · Zòca


text:
Hauptmenü
MUSEUM STAMPARIA STRADA
Strada es üna da las fracziuns dal cumün da Tschlin. Quista comunità cun seis 430 abitants es giosom l'Engiadina e fuorma il cunfin vers daman cull'Austria e vers mezdi cull'Italia. A medem temp separa quist cunfin eir las duos linguas da la regiun, nempe il ladin chi vain tschantschà in Engiadina e'l tudais-
La chasa da la stamparia deriva dal 16 avel secul. Ella fuormaiva l'abitaziun da la famiglia dals stampaduors e spordschaiva eir il lö necessari per drizzar aint üna modesta ufficina per stampar e liar cudeschs. Davo la mort da l'ultim descendent da la famiglia dals stampaduors Scharplatz (1987), ha pudü gnir acquistada quista chasa da la Fundaziun Stamparia Strada cul intent da drizzar aint ün museum.


text:
Zernez
Zernez ( [tsərˈnɛts] (Jutt·infurmaziòn)) l'è un cumün sgüisser in del sircundari Sur Tasna del destret de l'Inn in del Cantun Grisun. A 'l gh'ha pü u manch 1149 abitant, una süperfis de 203.85 km², e 'l se tröa a una altitüden de 1474 meter sura 'l nivel del mar.
El cumün de Zernez l'è tacaa ai cumün de Ardez, Lavin, Livigno (IT-SO), S-chanf, Susch, Tarasp, Tschierv, Valdidentro (IT-SO).
Cuntegnüü
Scüd del Paes[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Blasunadüra: Un urs Negher in sü sfund gris bianch che 'l porta 'n Abiess sradigaa
El scüd el fa remembraa i tanc cünt sura urs truaa de chi e de la in del cumün e in di busch a lü arent e però anca a la fameja Planta che in sül so de scü 'l gh'eva na sciampa de urs.
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Zernez la se tröa in de la spianada de l'Engadina in del punt indua l' Inn e 'l Spöl se giunten insema. Zernez la gh'ha 1033 abitant i quaj, per la püpart, parlen Rumanc. El sit l'è 'l punt de partensa püssee impurtant per escürsiun in del Parch Nassiunal Sgüisser. Una gita tant amada l'è quela che la mena a la Chamanna Cluozza, ciuè 'l refüsg alpin Cluozza. A Zernez partegnen la frassiun Brail e la vesinansa Carolina.
Pupulassiun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Idioma[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Malgraa una müdada del Rumanc al Tudesch d'un piscinin toch de la pupulassiun avüda lögh in del secul quel de desnöf, la püpart de la gent l'è restada tacada al so parlà Vallader. In del 1880 s'hin deciaraa de maderlengua rumancia 'l 84%, in del 1900 el 79% e in del 1941 el 78%. In di agn despö de la segunda guera mundiala 'l Rumanc l'è andaa sgiò in percentüal ma 'l resta a bun cünt la lengua principala. In de la tabela chi de suta gh'è 'l desvilüp lengüistegh dij ültem agn:
Religiun e Cunfessiun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Zernez la Refurma Prutestanta l'ha 'vüü lögh in del 1553.
Gent del Lögh e Gent Furesta[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A la fin del 2005 922 (= 88 %) di 1044 abitant gh'even la citadinansa sgüissera.
Istoria del Paes[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Zernez la vegn mensiunada la prima völta in del 1161 cunt el nom Sarnetz[1]. Dopu d'un gran fögh incendiari ' 5. de stemeber del 1872 che l'ha sparagnaa dumà 40 di 157 cà del paes, tüt un toch intregh del paes l'è staa faa sü de nöf in stil de citaa, ciuè cunt tech piat che, per l'Enganida, l'è pütost atipegh.
Minga delunsg de Zerzez, un cicinin püssee a nord, gh'è 'l nördlich Castel Wildenberg, faa sü in del dersètesem secul. In del riun Runatsch gh'è na gesa baroca del 1609 cunt urnament de stüch.
De Vedè, Vardà e Remirà[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Gesa paruciala refurmada cunt el turiun ruman faa sü prima.
- Gesa Refurmada de San Bastian[2].
- La Chasa Bezzola[3].
- Culasg artistegh de la stassiun[4].
- Crusavia de deviassiun de la Feruvia Retega[5].
- El Castel Wildenberg, de l'etaa baroca.
- El Morenturm, un turiun de l'etaa de mezz[6].
- La nöa cà del Parch Nassiunal, un müsee che 'l parla del parch.
- In del riun Brail: Gesa Refurmada de l'etaa de mezz.
- L'ex diga La Serra
- La Fuorcha, ciuè la vegia Furca del paes al cunfin cunt el cumün de Susch.
Cultüra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In de la tradissiun di Suranom di paes Engadines quij de Zernez ghe disen ils magliachognas, ciuè i majacagn, al cuntrari di Visentin ch'inscambi hin i majagat.
Persunalidaa ligaa a Zernez[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Marcus Tatius «Tatius Alpinus» (um 1509–1562), Ümanista, Tradütur e Pueta
- A Zernez el vif e laura 'l designadur, Pitur, scültur e resgista de teater Jacques Guidon, el qual l'ha vengiüü 'l Premi Cultüral Grisunes in del 2006.
Literadüra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Luzi Dosch: Zernez (= Schweizerische Kunstführer. Nr. 590, Ser. 59). GSK, Bern 1996, ISBN 3-85782-590-1.
- Peter W. Roth: Der lange Weg zur achtgrössten Gemeinde. Zernez ist bereits 850 Jahre alt. In: Engadiner Post vom 3. März 2011, S. 5.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Der lange Weg ... (siehe Literatur)
- ↑ Kapelle St. Sebastian
- ↑ Chasa Bezzola
- ↑ Bahnhistorisches Ensemble am Bahnhof
- ↑ Ausweichstelle der RhB
- ↑ Morenturm
Ligam in sü la Red[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial (Todesch)
- Paul Eugen Grimm: Zernez in Romansh, Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Media relaa a Zernez al Wikimedia Commons


text:
Final Fantasy
Final Fantasy (ファイナルファンタジー Fainaru Fantajī) a l'è una serie de videojoeg popolar in tut el mond, desvelupad de la Square.
Carateristiqe[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Anca se la storia l'è semper diferenta de capitol a capitol, in ogne joeg a g'en di elements comun.
- la majia, che al g'a semper un roel portant ind la storia dei joeg
- i "Eidolon", che i en Shiva, Ifrit, Odin.
- el "Chochobo", un grand uxell jald simil a un struzz
- el "Moguri", a l'è un iutant picinin, un po talpa e un po grignàpola
- la musega, de spess l'è l'istessa o la someia.