text:
Cun rapportar da las cursas finalas sin il Munt da San Murezzan/Corviglia, han tant l’organisaziun sco er ils represchentants da medias, occasiun da far emprimas experientschas en vista al grond eveniment dals 6 als 19 favrer 2017.
Nov lieu per center da medias
Per las medias datti sper la purschida d’in pitschen local per lavurar sin la muntogna a Salastrains, er in center da medias en l’Hotel Reine Victoria. Fin uss era il center da medias situà en la chasa da scola entamez San Murezzan.
Cun il nov lieu a San Murezzan-Bagn vuli ina buna logistica. Ils bus da shuttle han da manar la glieud fin tar l’arriv da las cursas da skis a Salastrains e puspè enavos.
Duas stgatlas plain adapters
Per porscher in servetsch cumplet als schurnalists, è l’organisaziun pronta per tut las eventualitads. Uschia datti en tuts dus centers da medias dus stgatlas cun attatgs ed adapters per gidar or en cas da mancanza. Sco ch’il schef da medias, Daniel Schaltegger ha tradì, na vegnian ils adapters pel pli betg pli returnads, malgrà il deposit ch’ins ha gì da pajar per l’adapter.


c: text/html

text:
En cumparegliaziun cun la situaziun d'avant 30 onns sajan las relaziuns tranter ils nairs ed ils alvs sa megliuradas, ha ditg il president a l’universitad da Howard a Washington.
Nus essan entant betg mo pli possessurs da pitschnas butias.
Ils afroamericans na sajan entant betg mo possessurs da pitschnas butias mabain er schefs da concerns, burgamesters ubain president dals Stadis Unids. Obama era vegnì elegì il 2008 sco emprim president afroamerican. Er sut ses presidi en ils nairs però anc adina surproporziunalmain savens povers e senza lavur.
RR novitads 06:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
In obligatori da purtar mascras en scola n’è anc nagin tema en il chantun Grischun. Enfin oz saja quai mo stà in tema da discussiun, uschia la media chantunala Marina Jamnicki:
Tenor la situaziun epidemiologica co ella sa preschenta oz, n'avessan nus betg dad introducir in obligatori da mascrinas. Sch'il dumber da cas avess lura da crescher stuessan nus ponderar mesiras adattadas.
Tar questas mesiras pussaivlas tutgan per exempel era l’obligatori da mussar la carta d’identitad avant ch’ir en bars e discos u era da reducir il dumber maximal da persunas.
Tenor la media chantunala Marina Jamnicki èsi bun che mintga singul chantun possia decider sez tge mesiras che sajan necessarias.


text:
La squadra naziunala da ballape U21 è sa qualifitgada per la runda finala dal campiunadi europeic 2021. L'ultim pass n'è betg stà grev: A Bienna ha la Svizra gudagnà cunter Liechtenstein cun 3:0.
L'emprim gol ha Jérémy Guillemenot fatg cun ina ballachau. Curt avant la pausa ha Andi Zeqiri pudì dar la balla en il gol, quai suenter ina flanca da Dan Ndoye. Il sajet da Silvan Sidler sut la latta, curt suenter che la segunda mesadad ha cumenzà, è stà la fin d'ina partida betg eguala.
Ils gieus da gruppa en quatter gruppas cun mintgamai quatter squadras èn la fin mars. Ils quartfinals, mezfinals ed il final vegnan giugads la stad, gist avant la runda finala dal campiunadi europeic cun las naziunalas A.
Campiunadi europeic 2019 vs. 2021
Questa giada po la squadra naziunala da ballape U21 festivar ina victoria suenter l'autra. Suenter otg gieus ha la squadra dal trenader Mauro Lustrinelli il maximum da puncts sin lur conto. – Tut auter è quai stà il 2019: L'ultima generaziun aveva stuì sa cuntentar en la qualificaziun cun il segund davos plaz en lur gruppa. Duas da trais victorias avevan ils Svizzers fatg cunter Liechtenstein. L'ultima giada che la Svizra è stà en la runda finala dal campiunadi europeic U21 è stà l'onn 2011 cun la generaziun enturn Yann Sommer, Granit Xhaka e Xherdan Shaqiri.


text:
La scola da pedagogia curativa en Engiadina ha in nov da chasa. La scola resta en la vischnanca da Zernez, è dentant ussa danov domiciliada a Susch en l'anteriura chasa communala. Quai perquai che las localitads a Zernez eran memia pitschnas. En la chasa nova a Susch ha la scola tut las localitads sut in tetg, era las localitads per mangiar giantar.
Uffants da tut la regiun
La scola da pedagogia curativa en Engiadina è part dal Center da pedagogia speciala Giuvaulta. La scola vegn visitada d'uffants cun basegns specials da tut l'Engiadina e da la Val Müstair.
RR actualitad 11:30


text:
Dapi l'entschatta dal mais registrescha la surveglianza da chatscha grischuna observaziuns da lufs ed auters animals da rapina gronds cun agid d'ina nova app. Las registraziuns vegnan tramessas ed evaluadas en in lieu central. Uschia saja pussaivel d'avertir svelt possessuras e possessurs d'animals da niz e d'observar detagliadamain la situaziun, communitgescha l'Uffizi da chatscha e pestga.
Il nov sistem è accessibel a la publicitad
Sin ina nova pagina d'internet da l'UCP è publitgada ina charta, la quala mussa tut las observaziuns d'animals da rapina gronds tenor spezia d'animals inclusiv las datas respectivas. Las observaziuns vegnan preschentadas cun puncts. Pli nova che l'observaziun è, e pli stgir ch'il punct respectiv è. Igl è previs da meglierar cuntinuadamain la pagina e d'agiuntar infurmaziuns e funcziuns. Plinavant pon tut ils cas d'animals da niz stgarpads dapi il 1. da zercladur 2020 vegnir consultads sco annunzias sin la pagina da l'uffizi.
Lufs bler pli activs
Actualmain sa concentreschia l'interess sin ils eveniments cun lufs. En Surselva èn actualmain gist trais trieps activs. Quai èn il triep dal Beverin, il triep dal Piz Bargias ed il triep da Val Gronda.
Ins ha constatà che differents lufs singuls surmuntan resp. sursiglian las mesiras da protecziun sco saivs electricas e chauns da protecziun da muntaneras da las possessuras e dals possessurs d'animals e mussan pia in cumportament fitg problematic. Victimas dals lufs èn stadas fin ussa cunzunt nursas resp. agnels e chauras. Dentant er tar scossas da vatgas-mamma han las puras ed ils purs constatà l'ultim temp midadas dal cumportament.


text:
Lavurs
Practicistas e practicists da medias stampadas produceschan medias stampadas sco gasettas, broschuras, flyers e cudeschs. Els lavuran en in team e gidan ils spezialists d'exequir lavurs simplas. Els enconuschan ils privels en in manaschi e protegian la sanadad e l'ambient. Per exempel tractan els cun precauziun las chemicalias. Tut tenor Accent surpiglian els differentas incumbensas: en la stampa sin artgas da palpiri endrizzan els las maschinas che stampan artgas e cudeschs. Els surveglian las maschinas ed intervegnan en cas da disturbis. Practicists da medias stampadas preparan las colurs da stampar ed administreschan il deposit da palpiri.
En la stampa sin rollas da palpiri lavuran els cun maschinas da stampa d'offset, d'etichettas u da formulars. Els preparan las rollas da palpiri e las pendan en las maschinas. Durant che las maschinas èn en funcziun surveglian els la producziun. Plinavant s'occupan els da las colurs e dal deposit da las rollas.
En la serigrafia stampan els plattas, buttiglias, t-shirts ed objects sumegliants. Els lavuran savens cun ils mauns e vi da maschinas mez e cumplettamain automaticas. Per la stampa dovran els culs ch'els han producì sezs.
En l'accent chartunascha ed emballadi endrizzan practicists da medias stampadas las maschinas da tagliar e da stanzar. Els surveglian la producziun e controlleschan il product final.
En la finiziun dals stampads exequeschan els lavurs simplas en la liaria. Els manischeschan maschinas da faudar, tagliar e rimnar ils palpiris. Els surveglian la producziun, controlleschan il cudesch final ed al emballeschan per la spediziun.
En la tecnica da reclama produceschan els products per far reclama e per infurmar ed orientar, sco per exempel etichettaziuns per autos, stadions da sport u vitrinas.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 3-5-2011
Durada
2 onns
Accents
- stampa sin artgas da palpiri
- stampa sin rollas da palpiri
- serigrafia
- chartunascha ed emballadi
- finiziun dals stampads
- tecnica da reclama
Furmaziun en la pratica
En in'interpresa da grafica che scolescha l'accent giavischada
Furmaziun en scola
1 di l'emna a la scola professiunala
Roms professiunals
- segirezza da la lavur
- protecziun da la sanadad e da l'ambient
- producir medias stampadas
Curs ordaifer il manaschi
Emprender ed exercitar las basa professiunalas a moda pratica
Diplom
Attestat federal professiunal "practicist / practicista da medias stampadas AFP"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada
Pretensiuns
- plaschair da maschinas
- chapientscha da la tecnica
- dun pratic
- plaschair da lavurar en in team
- naginas allergias da dissolvents e colurs
- buna disposiziun e forza corporala, p.ex. per auzar chargias e lavurar en pe
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da federaziuns e d'associaziun professiunalas
Operatur / Operatura da medias stampadas AFQ
Practicists da medias stampadas pon far ina furmaziun da basa scursanida sco operaturs da medias stampadas AFQ, tecnologs da stampa AFQ u creaders (da tecnica) da reclama AFQ (access al segund onn da la furmaziun da basa).
Suenter han els las medemas pussaivladads da furmaziun supplementara sco las professiuns AFQ correspundentas.
Cundiziuns da lavur
Practicists da medias stampadas lavuran en differents manaschis da l'industria da stampa. Per exempel lavuran els en stampas, stampas da finiziuns da stampads, stampas da serigrafia, liarias da cudeschs, en la chartunascha u en fatschentas per tecnica da reclama.
Tut tenor accent e manaschi lavuran practicists da medias stampadas era las fins d'emna e durant la notg.
Ulteriuras infurmaziuns
Biro paritetic da la furmaziun professiunala per la communicaziun visuala PBS
3000 Berna 7
Tel: 031 372 28 28
URL: www.pbs-opf.ch
Associaziun tecnica da reclama + Print
Secretariat VWP
9472 Grabs
Tel: 081 750 35 88
URL: www.v-w-p.ch
viscom – swiss print & communication association
3000 Berna 7
Tel: 058 225 55 00
URL: www.viscom.ch


text:
Giüssàn
Giüssàn (nom ufizial in italian: Giussano in Italian, Gluxianum in Latin) l'è un cumün de la pruvincia de Munza e Brianza cun 25 529 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 10,3 km² e ona densità de 2 479 ab./km².
Famus l'Albert de Giüssàn, condotier de la battàja de Legnan (1176).
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Giüssàn l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Ils iniziants avevan tranter auter pretendì che la furma d'uniun na saja betg pli adattada per federaziuns grondas che fetschian fatschentas da milliardas. Ellas dovrian autras structuras ed ina surveglianza pli rigurusa. Uschia dettia quai ina maschaida d’intents idealas e economics che mainian ad in filz, ha ditg Carlo Sommaruga (PS/GE). Perquai vuleva el che las federaziuns da sport ston excorporar lur fatschentas economicas en societads d’aczias.
Reglas detagliadas datti gia
Per federaziuns internaziunalas da sport datti gia oz reglas detagliadas ha argumentà la cussegliera federala e parsura dal Departament da giustia Simonetta Sommaruga. Quai saja per exempel l’obligaziun da revisiun che sumeglia fitg las reglas da las societads d’aczias. Uschia na vesia il Cussegl federal il mument nagin basegn d’agir.
RR novitads 06:00


text:
Suenter las sancziuns dal Comité olimpic internaziunal (IOC) encunter la Russia pervia dal scandal da doping – ha la FIS retratg la candidatura per il campiunadi mundial dal 2025 al pajais. In recurs da l’uniun russa tar il Tribunal internaziunal da sport ha quel refusa.
San Murezzan en la pole position
Perquai pon destinaziuns interessadas puspè inoltrar ina candidatura per il campiunadi mundial da freestyle da l’onn 2025. San Murezzan, ch'aveva gia inoltrà ina candidatura dal 2018 – è anc adina interessà e pront per candidar.
Sco Daniel Schaltegger, il manader da project «Candidatura Freestyle 2025» ha declerà a la conferenza da presidents da la Regiun Malögia – saja il dossier pront e la finanziaziun sclerida. Numnadamain sustegnan tranter auter las vischnancas da l’Engiadin’Ota il project dal campiunadi mundial da freestyle cun total 4 milliuns francs. Vinavant na sajan fin uss betg enconuschentas autras candidaturas.
Decisiun en paucs mais
Il dossier per la candidatura po vegnir inoltrà fin il mars. Ina decisiun da la FIS davart il lieu d’occurrenza dal campiunadi mundial da freestyle il 2025 duai vegnir tratga il matg da quest onn.


text:
La via da l’Axen al Lai dals Quatter Chantuns tranter Brunnen (Sviz) e Flüelen (Uri) resta serrada per almain otg emnas. Quai ha ditg l’uffizi federal per vias ASTRA.
Il motiv èn dus grips da 200 e 300 meters cubic che smanatschan da crudar giu. Quels sa laschian mo dismetter cun sforzs pli gronds. La dumengia suentermezdi era in grip da 12 tonnas crudà giu e sa ferma sut la via tranter Flüelen e Sisikon. Quai dentant senza donnegiar la via.
Lavurs ord il helicopter
Da dismetter ils dus grips dal helicopter ora è grev e pretensius. Ord motivs da segirezza na dastg'ins betg entrar en il territori perquai ch'i dat nagina pussaivladad da fugir. Ils lavurants ston perquai lavurar pendent vid ina suga ord il helicopter.
RR novitads 15:00


text:
Cun il concept nov duai esser pussaivel da reagir er tar in accident atomar pli grev cun las mesiras da protecziun adattadas. Il concept actual sa basa anc sin in accident atomar main grev.
Basa per dumagnar in accident atomar pli grond
Per meglierar la protecziun en cas d’urgenza quinta il Cussegl federal perquai en sia proposta cun dapli radioactivitad che sorta e cun pli grond spazi dad evacuar. Er la dimora ed il provediment da las persunas evacuadas duai vegnir sclerì pli effizientamain.
L’uschenumnada «ordinaziun da protecziun en cas d’urgenza NFSV» duai furmar en avegnir la basa per pudair dumagnar in accident en in’ovra atomara.
Ordinaziun è conseqeunza da Fukushima 2011
La basa per la planisaziun èn ils resultats da la gruppa da lavur ch’era vegnida installada suenter l’accident en l’ovra Fukushima en il Giapun l’onn 2011.
La fasa da consultaziun dura enfin ils 25 settember da quest onn.
RR novitads 11:00


text:
L'Uniun bus alpin vegn finanziada da vischancas, turissem e sponsurs privats e fa accessibel las regiuns allontanadas che na pon betg profitar dad indemnisaziuns publicas. En il Grischun èn 4 regiuns cumpigliadas: L'Alp Flix, Bravuogn, Beverin e la Greina.
En la regiun dal Bergün e dal Pass da l'Alvra ha la nova lingia pudì vegnir realisada. Durant la sesiun da test avevan rodund 400 persunas fatg diever da la purschida. Questa stad sajan quai gia stadas 700 persunas.
Ina bova en la regiun da la Greina e la Valle di Blenio haja chaschunà per ina situaziun speziala. Gia l'entschatta da la sesiun saja la ruta betg pli stada charrabla per ils bus gronds. La fatschenta dals bus Autolinee Bleniesi SA ha reagì cun ina purschida gratuita da taxi. Quel è vegnì duvrà da 5'933 persunas, uschia ch'il record en la Valle di Blenio da 4'972 persunas è rut.
RR novitads 10:00


text:
Dietrich Bonhoeffer
Dietrich Bonhoeffer (* 4 da favrer 1906 a Breslau; † 9 d'avrigl 1945 i'l champ da concentraziun a Flossenbürg) d'eira ün teolog luteraun ed ün martir da la cretta cristiauna suot l'ideologia naziunelsocialista dal uschedit Terz Reich in Germania.
Traunter 1933 e 1945 gniva Bonhoeffer considero scu ün commember prominent e profilo da la Baselgia confessaunta. A's vezzaiva a Bonhoeffer eir per ün da quels chi pruvaivan activamaing d'organiser resistaunza cunter il naziunelsocialissem.
Vita[modifitgar | modifitgar il code]
Al principi dals ans trenta d'eira Bonhoeffer assistent scientific a la faculted teologica a Berlin e spordschaiva seminaris e prelecziuns.
Daspö avrigl 1933 s'exprimaiva Bonhoeffer in möd cler cunter las acziuns anti-güdevas dal stadi naziunelsocialist. Infra la baselgia s'ingaschaiva'l cunter ils cristiauns tudas-chs e concretamaing cunter il paragraf d'ariaun, tenor il quêl güdevs battagios nu pudaivan rester commembers da la baselgia evangelica e gnivan exclus, eir ravarendas in uffici.
Dal 1935 giaiva'l a la testa dal seminari da predgia da la baselgia confessiunanta a Finsterwalde al nordost da Berlin e mnaiva quist'instituziun in illegalted fin 1940. Cur cha las sumbrivas da la guerra s'augmantaivan viepü, pigliaiva'l part a la resistaunza intuorn il cunter-admiral Wilhelm Franz Canaris. 1943 gniva'l miss in fermaunza zieva ch'el avaiva già il scumand da discuorrer publicamaing e da publicher. Immediatamaing aunz cha la guerra glivraiva, gniva Bonhoeffer executo sün cumand persunel d'Adolf Hitler.
Citats[modifitgar | modifitgar il code]
- Be quel chi sbragia pels Güdevs perseguitos, suos-cha chanter in möd gregorianic.
Colliaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- Dietrich Bonhoeffer English home page.
- Litteratura davart Dietrich Bonhoeffer


text:
News: Windstopper + cherta dl sostignidù/dëssa
Fajun al savëi ai nösc fedei tifosi che venun (fina che al ne é) n Windstopper cun la scritta ACD Val Badia al price de 60,00 €. Laprò ciafëise la nöia cherta dl sostignidù / dëssa. Chësta é numerada y insciö tulëis pert d'ainsciüda a na lotteria cun de bi pesc.
Na pert di scioldi trac ite cun chësta aziun va all'associaziun pur mituns cun tumors Peter Pan. Ringraziun l sponsor che se à metü a disposizuin i Windstopper.
02.08.2021:
ACD Val Badia - ASC Mareo: 1 - 0
06.08.2021:
ACD Val Badia - Juniores Val Badia: 5 - 0
16.08.2021:
ACD Val Badia - US La Val: 0 - 2


text:
- lavurs da planisaziun cumenzan uss
- realisaziun sin il mez d'avrigl da quest onn
- er en l'avegnir datti duas gasettas
- probablamain vegni reducì plazzas
Cun ina redacziun communabla saja pussaivel da spargnar custs e da nizzegiar sinergias. Pli paucas lecturas e pli paucs lecturs ed er adina pli paucs inserats sforzian las gasettas quotidianas da s'adattar ed optimar ils custs, uschia argumentescha la chasa editura.
Igl è ina dumonda da sinergias e dad optimar custs. Nus savain tuts che las medias èn sut squitsch. Perquai stuain nus prender mesiras che fan uschè pauc mal sco pussibel.
Edir duas gasettas quotidianas en il Grischun cun duas redacziuns separadas saja adina pli difficil da finanziar. Ord quai motiv vegnia la Somedia a producir en l'avegnir las gasettas «Bündner Tagblatt» e «Südostschweiz» cun ina redacziun communabla.
Vinavant duas gasettas
Ils dus titels vegnan mantegnids, empermetta Somedia. La cumpart da las parts redacziunalas cuminaivlas vegnia engrondida. Ils layouts s'orienteschian al caracter classic d'ina gasetta quotidiana.
Nova schefredacziun
La nova redacziun ch'è anc da furmar sa cumpona da collavuraturas e collavuraturs da las redacziuns da fin uss. Las persunas vegnan nominadas ils proxims mais. La schefredactura Martina Fehr (Südostschweiz) ed il schefredactur Luzi Bürkli (Bündner Tagblatt) han omadus in sez en la nova schefredacziun. Las mesiras planisadas vegnan ad avair consequenzas per las plazzas. Ina reducziun da plazzas en las redacziuns sco er en las partiziuns tecnicas saja pussaivla.
Il nov concept da gasetta vegn ad esser realisà l'avrigl. Lura cumparan las duas gasettas en furma adattada e pli frestga, scriva l'interpresa.
La «Südostschweiz» ed il «Bündner Tagblatt»
RR novitads 11:30


text:
Kànsas City (Missouri)
Kansas City l'è na sità di Stat Unî ad quatarsènt-stantamìla abitànt a 'l incìrca ch'la s cata in dal stat dal Missouri, in dal cuntèi ad Jackson, ad Clay, ad Cass e 'd Platte. A n gh'è minga da cunfóndar-la cun la Kansas City ch'la s cata in dal stat dal Kansas da cl'atra banda dal cunfîṅ. Insém i daṅ vita a na sōla àrea metrupulitàna.
La s cata a 'l incróś fra i fiùm Kansas e Missouri. Al sò scutmàj 'l è La sità dal funtàni parchè la gh 'n à da piò ad duśènt, la secónda a 'l mónd dòp Róma.
Al sò sìndig 'l è 'l indipendènt Sly James.
Persunàǵ ligâ a Kansas City
- Eddie Griffin, atōr
- Robert Altman, regìsta
- Maurice Greene, curidōr di sènt mètar piàṅ
- Virginia Henderson, infarméra
Àtar prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Kànsas City (Missouri)


text:
La racolta dal 2020 è cun quai restada marcantamain sut la marca da l'onn 2018, ch'è stà in onn extraordinari. Raschun era stà la il bau-scorsa, l'extrema setgira la stad e stemprads durant l'enviern. Quai mussa la statistica forestala da l'Uffizi federal per statistica BFS.
8% dapli laina da dascharina e 3% pli pauc laina a feglia
Il 2020 han ins racoltà cun 3,4 milliuns meters cubics laina da dascharina 8% dapli che anc l'onn 2019. Dentant è il trend dapi il 2016 adina creschì. Cun 1,4 milliuns meters cubics laina da feglia – 3% pli pauc – cuntinuescha er qua il trend da la racolta che sa sminuescha en guauds svizzers.
Cifras grischunas
Il Grischun ha total ina surfatscha da 201'240 hectaras guaud. 304'987 meters cubics laina han ins racoltà il 2020:
Sort da laina
- laina da dascharina: 93,6%
- laina da feglia: 6,4%
Sortiment da laina
- laina da mutagl: 58,3%
- laina d'industria: 0,6%
- laina d'energia: 41,0%
- auter soriment: 0,1%
Dapli laina manizzada
Analisas davart il diever da laina mussa che laina manizzada è il victur grond. Cun 1,2 milliuns meters cubics han ins duvrà il 2020 5% dapli tala laina. Quest trend crescha gia dapi il 2016. Persuenter sa sbassa mintg'onn il dumber da laina tagliada: da 0,75 milliuns meters cubics il 2016 sin 0,70 milliuns meters cubics l'onn 2020. La laina da mutagl resta la finala cun 2,3 milliuns meters cubics il sortiment il pli popular.
Laina da dascharina è la pli gronda cumpart dal sortiment, cun 2,1 milliuns cubics (+6%). Laina da feglia suonda sin plazza dus da la glista dal sortiment, cun cnap 0,6 milliuns cubics (-4%). Gist il bau-scorsa ha qua anc rinforzà il trend.
Plantà dapli laina da feglia pervi dal bau-scorsa
En l'economia forestala vegn planisà a lunga vista. Oz vegnan plantadas las plantas per la proxima generaziun. Sur tut en la Svizra Bassa èn vegnidas plantadas cunzunt plantas da feglia (563'000 plantas, +9%), fertant che pli paucas plantas da dascharina èn vegnidas plantadas (439'000 plantas, -8%).
En la perioda enfin l'onn 2018, nua ch'i ha dà gronds problems cun il bau-scorsa, era il trend anc cuntrari. Raschun è ch'experts spetgan midadas dal clima che discurran per dapli plantas da feglia, plinavant vegnan ins uschia da cumbatter il bau-scorsa.
Custs da 44 milliuns betg cuverts
Ils 660 manaschis forestals han nudà il 2020 entradas da 525 milliuns francs (-2%). Las expensas percunter han muntà a 569 milliuns francs (-1). Uschia resulta in cuvrida insuffizienta da 44 milliuns francs. Quai èn 5% dapli cumpareglià cun il 2019, 13% dapli cumpareglià cun la perioda dals onns 2016-2019.
Ils custs per cultivar ils guauds èn s'augmentads il 2020 lev (+2 CHF/ha), fertant che las entradas èn sa sminuidas lev (-4 CHF/ha). Uschia è il deficit per hectara s'augmentà per 6 francs sin minus 66 francs.


text:
Stan Wawrinka stat en la terza runda dal French Open. Il defensur dal titel ha battì en la segunda runda il Giapunais Taro Daniel cun 7:6, 6:3 e 6:4. Cunter Lukas Rosol aveva Wawrinka (ATP 4) anc duvrà tschintg sets en l’emprima runda. Questa giada han tanschì trais cunter Danial (ATP 93). Ins na po dentant betg gist discurrer d’ina victoria lucca.
Taro Daniel è sta in adversari capabel e per lung temp stà a pèr cun Wawrinka. En l’emprim percurs aveva il Giapunais en il tiebreak schizunt duas ballas da set. Quellas n’ha el però betg pudì nizzegiar. En la proxima runda frunta Wawrinka sin il Franzos Jérémy Chardy.
Golubic sto dar adina als French Open
A fin è il turnier dentant per la Turitgaisa Viktorija Golubic. En la segunda runda ha la Svizra pers cunter la finalista d'avant in onn, la Tscheca Lucie Safarova cun 2:6 e 2:6.
Il numer 13 da mund è stada in’entira mesira memia gronda per Golubic. Safarova ha giugà in tennis segir e plain pressiun, uschia che la Svizra era permanentamain sut squitsch. Golubic (WTA 130) ha bain pudì accentuar ch’ella saja capabla, ma è a la fin tuttina restada senza schanza.
RR novitads 15:00


text:
Tgira d'uffants cumplementara a la famiglia
En il chantun Grischun profiteschan famiglias d'ina buna purschida da la tgira d'uffants cumplementara a la famiglia. La tgira d'uffants cumplementara a la famiglia sustegna la cumpatibilitad da la professiun cun la famiglia. Ella porscha als uffants pussaivladads supplementaras da svilup e gida las famiglias a stabilir novs contacts.
Tut tenor ils basegns individuals stattan a disposiziun per uffants da la vegliadetgna prescolara las suandantas furmas d'assistenza:
L'uffizi per la scola populara ed il sport è cumpetent per purschidas d'assistenza en il sectur da scola. Las suandantas purschidas stattan a disposiziun.


text:
Uss sin l'emettur
Tadlà il pli savens
Infurmà cun RTR – curt e cumpact
In team intim
L'emprim sex-podcast rumantsch
En il profil
In’ura cun biografias, destins, istorgias ed experientschas da giuven e vegl ch’han da dir u da raquintar insatge.
Nossas Marellas #PerVus
La Marella dat in cuc davos las culissas, explitgescha e metta en context.
Vita e cretta
L’ura da religiun è ina oasa da tempra religius-meditativa.
Da plain in pigna, sur tuargias fin tar raviolis...
RTR preschenta tratgas per cuschinar suenter. Nus giavischain bler plaschair en cuschina!
Il mund politic – naziunal e regiunal
Nova musica #PerVus
Play Festas
Sur 1'000 chanzuns e tocs da musica #PerVus
Podcasts per tes passatemp
Voss podcasts musicals
Chors, musica instrumentala e bler auter...
Per noss pitschens
Scriver è cool
«Scriver è cool» vul dir: Ils uffants e giuvenils da las scolas rumantschas e bilinguas scrivan – en gruppas da quatter fin tschintg scolars – lur agens gieus auditivs.
Ils auters – Les autres – Gli altri – Die Anderen
Nossas correspundentas rapportan da quai che ha muventà, fatschentà ed occupà en Svizra tudestga, franzosa e taliana.


text:
Dapi in pèr onns datti il chalender tradiziunal dal Grischun Central en furma d’ina revista moderna. Quella cumpara duas giadas ad onn. Il tema da l’ediziun actuala è «Sen viadi».
En in temp nua cha viagiar n’è betg tant simpel, nus porta la «Revista digl noss Sulom» en pajais esters. Sin in trekking en Peru capitan chaussas nunspetgadas. Chattar in letg per star sur notg a Venezia po esser privlus.
Che esser en viadi po schizunt esser ina professiun, mussa il rapport d’ina marinera. Ma sentir il grond mund san ins era a chasa, cun cuschinar e mangiar tratgas dad auters pajais u simplamain cun leger aventuras da viadi.


text:
Amnesty International ha dubis ch'ils Stadis Unids, la Gronda Britannia e la Frantscha hajan fatg avunda per evitar unfrendas civilas. Uschia haja la coaliziun duvrà armas betg precisas en quartiers cun blera populaziun. Tenor observaturs èn passa 1'000 civilists morts ad Al-Rakka durant ils cumbats.
Ils 6 da zercladur avant in onn avevan la coaliziun, ch'ils Stadis Unids mainan, cumenzà d'attatgar la bastiun da la milissa terroristica Stadi Islamic. Tras quai sajan tschients persunas mortas e millis blessadas. Cun las attatgas or da l'aria e d'artigliaria sustegnia la coaliziun in'offensiva da las forzas democraticas curdas da la Siria.
In pledader da l'operaziun «Inherent Resolve» ha renvià tuttas renfatschas envers l'agentura da pressa tudestga DPA. La coaliziun fetschia grondas stentas per proteger civilists.
RR novitads 06:00


text:
Seine Hütte ist eine Art spanische Herberge, in der alle möglichen Leute kommen und gehen, ob Freunde, die auf einen Drink anhalten oder Kunden, die ihre Bestellung abholen. Es handelt sich um die Fischerhütte von Manu Torrent in Le Boiron am Ufer des Genfer Sees, wo Freundschaft und ein Gefühl des Teilens herrschen.
Virginie Brawand
Passe-moi les jumelles (RTS)
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
Cun il project approvà ils 4 da november 2009 davart la «installaziun d’in sistem da surveglianza sin il territori da la bova Caltgeras» ed ils projects «preavertiment 2011 enfin 2015», sco era la «survegliaziun e preavertiment 2016 anfignen 2019», èn vegnids installads plirs sistems da mesiraziun, che duevan registrar e survegliar ils moviments dal grip per cuntanscher ina meglra enconuschientscha davart ils process percurrids. Il project preschent descriva la successiun ed optimaziun da la fasa da manaschi per il spazi da temp da la mesadad da l’onn onn 2019 enfin il 2024.
Novas enconuschientschas èn dumandadas
Cun il sistem da surveglianza e d’avertiment duessan vegnir registradas las ratas dal moviment da la bova e dal sbuvaditsch, sco era cuntanscher ulteriuras enconuschientschas davart il mecanissem da moviment e la cinemateca da bovas e sbuvaditschs. Qua tras duess vegnir cuntanschida ina prognosa davart l’activitad da la crudada ed in avertiment eventual da gronds eveniments. Il sistem avertescha automaticamain tar in surpassament da la valur minimala. Ils avertiments vegnan interpretads da persunas dal rom e la vischnanca vegn orientada via cumissiun da segirtad.
Be pli in'urna per elecziuns e votaziuns
Plinavant ha la radunanza communala approvà la revisiun parziala da la lescha da votaziun e d‘elecziun. Da nov datti mo pli in‘urna a Casti durant las elecziuns e votaziuns. Cun quai scrodan las urnas che vegnivan installadas ad Alvagni, Alvaschagn, Brinzauls, Mon, Stierva, Surava e Casti, che stuevan vegnir survegliadas mintgamai da duas persunas. La suprastanza communala fa valair che 90% da las votantas e votants vuschan per posta.
Ultra da quai ha la radunanza communala decidì, da far las radunanzas communalas per regla mo pli a Casti.
RR novitads 06:00


text:
Bob Marley
El Robert Nesta Marley, mej cognossuu 'me Bob Marley (Nine Mile, ses de febrar del 1945 - Miami, vundes de magg del 1981) l'è staa on cantant e musicista giamaican.
Fioeu d'on marinar ingles e de ona donna giamaicana, el Marley l'ha scominciaa a moeuves in del mond de la musega in del 1961. Musicista e filosef, l'è la figura central de la storia de la musega reggae, che con lu l'è deventada anca on stil de vita e ona vision religiosa del mond. L'è consideraa vun di cantant pussee influent de la storia de la musega del XX secol.


text:
Giovedì 16 aprile, alle ore 18, per le Lectiones Renzo Gandolfo / Pagine dal Piemonte, conferenza di Emanuele Miola su
Piemontèis e tipologia. Il Piemontese tra le lingue d’Europa
Emanuele Miola è assegnista di ricerca presso l’Università di Milano Bicocca. E’ autore, tra l’altro, di una grammatica del kyé di Roccaforte Mondovì, Innovazione e conservazione in un dialetto di crocevia; e dell’ebook, L’italiano dei nativi digitali, pubblicato da Il Corriere della Sera-RCS. Enigmista, collabora alla Settimana Enigmistica e altre riviste del settore.
La conferenza verterà sul rapporto della lingua piemontese con le altre lingue d’Europa. Ci farà vedere che, guardando al piemontese con nuovi “occhiali”, sarà possibile scoprire molte particolarità della nostra lingua.
Emanuele Miola a l’é laureasse an Siense Lenghistiche a Turin dël 2006 e peui a l’é adotorasse an Lenghistica Teòrica e Aplicà a l’Università ëd Pavia dël 2010. Adess a l’é asegnista d’arserca a Milano-Bicocca. A l’ha scrivù, tra l’autr, na gramatica dër kyé ëd Rocafòrt davsin al Mondvì, antitolà Innovazione e conservazione in un dialetto di crocevia, e l’ebook, L’italiano dei nativi digitali, surtì për Il Corriere della Sera-RCS. As blaga d’esse ‘dcò n’enigmista e a pùblica ‘d giuegh ansima a la Settimana Enigmistica e a d’àutre arviste d’ës setor.
La conferensa a veul vardé nòstr piemontèis sota na lus neuva, travers la prospetiva lenghistica tipològica. La tipologia a serv a tasté ij limit dle diferense antra le lenghe del mond e, donca, a serché soe smijanse. Se, anfati, i pensoma che ant ël mond d’ancheuj a-i é truch e branca 7000 lenghe vive, a stupiss almanch un pòch che le struture dle lenghe, për na certa fonsion o valadì për smon-e un particolar significà, a sio nen tantissime, ni a sio peui tant diferente antra lor. Emanuele an darà quaiche esempi e peui an parlerà dël piemonteis da la mira tipologica, an fasend ëd comparassion con le lenghe d’Euròpa e, an quaiche cas, con ‘d lenghe fòra dl’Euròpa. An farà vëdde che, se beicoma ël piemonteis con dle neuve baricole, i podroma dëscovrì tante particolarità ‘d nòstra lenga che a resto stërmà s’i pensoma mach antra le quatr muraje dle descrission gramaticaj ëd nòstra tradission, greca, latin-a e peui italian-a.


text:
Almain 42 persunas èn mortas il 2018 tar accidents da lavur en l'agricultura. Quai è 19 dapli ch'il 2017, quai che munta in augment dad 80%. L'Uniun purila svizra è alarmada ed ha perquai installà ina gruppa da lavur che s'inscuntra il schaner, scriva il servetsch d'infurmaziun agricula LID. En discussiun èn surtut mesiras da prevenziun per sminuir il dumber d'accidents en l'agricultura. Per exempel da metter si la tschinta cun manischar in vehichel.
A la tschertga da las raschuns
Pertge ch'il dumber è creschì uschè fitg n'è betg cler. Ils experts dal post da cussegliaziun per prevegnir ad accidents en l'agricultura BUL analiseschan anc la situaziun. Cler è tenor il BUL ch passa la mesadad dals accidents cun morts èn capitads durant manischar cun maschinas e vehichels.
1000 morts aifer 22 onns
Dapi il 1996 èn radund 1000 persunas mortas tar in accident da lavur en l'agricultura. Ils responsabels quintan però ch'i saja dapli, perquai ch'i n'è betg obligatori d'annunziar ils accidents.
RR novitads 15:00


text:
L’emprim president dal Club da tennis Trun è stà Serafin Rensch, che ha manà il club ils emprims 5 onns. El sa regorda anc bain da l’entschatta e co gia la tschertga d’in terren adattà per construir dus plaz da tennis è stà stentusa. Cun survegnir la lubientscha da bajegiar n’èn ils problems dentant betg sparids
Per spargnar daners ha il club decidì da cuvrir ils plaz cun in crap blau da Valendau. In crap pli bun martgà che la cuvrida usitada per plaz da tennis, che era dentant memia glischa cura ch’ella era bletscha. Uschia ha ella tuttina stuì vegnir cuvrida cun il material usità. Custà han ils dus emprims plaz da tennis CHF 35’000.-.
Circa 140 commembers
L’idea da fundar in club da tennis a Trun ha gì success. Gia 2 onns suenter la fundaziun dumbrava il club sur 100 commembers. Oz ha il club ensemen cun ils juniors circa 140 commembras e commembers activs. Tenor Serafin Rensch è quai dumber stà davent da l’entschatta fin oz pli u main constant.


text:
La Guardia svizra papala duai vegnir engrondida. Da 110 sin 135 persunas. Il cumandant da la guardia Christoph Graf argumentescha l'engrondiment cun il basegn da dapli servetschs e cun l'augment da las mesiras da segirezza. D'occupar las plazzas supplementaras vegnia dentant a durar anc in temp.
Quai haja Graf annunzià a chaschun da la conferenza da pressa tar la saramentaziun dals novs gardists, scriva Kathpress. Questa dumengia vegnan 32 novs gardists far lur engirament festiv. La Guardia svizra papala datti dapi l'onn 1506. Ella fa servetschs da guardia e d'onur ed è responsabla per la protecziun persunala dal papa.
Novas chapellinas ord il stampader 3D
Plinavant ha Graf annunzià che las chapellinas dals gardists vegnian construidas en futur cun in stampader 3D. Cun il stampader po il temp da construcziun vegnir reducì da 100 sin 14 uras. Producidas vegnan ellas d'ina firma svizra da Stans. Ils custs per ina da quellas chapellinas muntan tranter 800 e 900 euros. Per cumparegliaziun: Ina chapellina da gala – che vegn er en futur fatga a maun – custa radund 5'000 francs.
RR novitads 20:00


text:
La tema è in dals gronds motivs en la vita umana. Senza tema da la plievgia n'avessan nus betg inventà il paraplievgia. Senza tema dal inimi n'avessan nus betg inventà la pulvra e senza tema da las malsognas na fissan nus betg ids a la tschertga da medicaments. Ma era en noss mintgadi datti quellas pitschnas temas, per exempel da stuair far in telefon, dal grond filien sin il spievel dal bogn u dal crocodil sut il letg. Il psicolog Philpp Ramming fa in pitschen viadi tras il mund da nossas temas e mussa sco che quellas naschan.
Il forum 2007-2008 Terrur e motor – la tema
La tema è in dals gronds motivs en la vita umana. Senza tema da la plievgia n'avessan nus betg inventà il paraplievgia e senza tema dal inimi n'avessan nus betg inventà la pulvra


text:
Sigi Asprion, il president communal actual, vul prender per man raps e temp. Uschia vul el en las proximas dus emnas rimnar las vuschs che han manca en l'emprim scrutini. El stoppia era mirar da cuntanscher ils votants da tut las vegliadetgnas. Fin uss è el stà plitost passiv en il cumbat electoral.
Christian Jenny resta tar sia strategia «giuvna». Cun in team giuven vul el persvader vinavant ils votants. El è segir, ch'el survegn uschia vuschs da tut las vegliadetgnas. En l'emprim scrutini ha el survegnì 824 vuschs – tschintg memia pauc per vegnir elegì. Quellas na vegnian betg mo dals giuvens, uschia Jenny.
RR Actualitad 06:00


text:
- 19 tocs manads si en 30 onns
- 5 reschissur ed ina reschissura
- Fundaziun cun 23 commembers oz 72 commembers e commembras
Sin turnea cun «La reverenza»
La turnea lumneziana vegn giugada en il liber – sche pussaivel. En mintga fracziun èsi dentant era organisà uschia ch'ins po giugar endadens en cas da malaura. Sco quai che Simona Caviezel la presidenta da l’uniun da teater Cuschnaus di, saja il toc concepì per ordadora. Fin ussa hajan els savì giugar mo duas giadas ordador e trais giadas endadens.
La motivaziun da far ina tala turnea è vegnida dals giugaders sez. Els èn sa regurdads ch'i ha gia dà ina giada ina tala turnea e che quai aveva plaschì a giugaders ed aspectaturs. Dapi la fusiun da la Lumnezia è la gruppa da Cuschnuas l'uniun da teater che represchenta l’entira Lumnezia. Uschia saja era stà cler ch'els visitan tut las otg fracziuns. Vidlonder vegn anc ina producziun a Glion en il Cinema sil plaz, ed ina producziun a Platetg, cuntanschibel cun la sutgera da Triel.
RR Total local 11:45


text:
Normalmain datti mintgamai la sonda ina gronda festa per il pli aut Grischun. Quest onn desista Martin Wieland da quella – e beneventa be ina delegaziun sonda a Tumein. Deputadas e deputads han tuttina chattà ina via per far in viva a la fin da la sessiun.
La gruppa dals amis dal vin ch'è vegnida fundada avant in onn da deputadas e deputads han servì l'apero per lur president. E natiralmain han era ils pleds uffzials betg mancà: La vicepresident da Tumein Andrea Pargätzi ha menziunà che Martin Wieland saja pir il segund president dal Cussegl grond da ses vitg, la scheffa da la fracziun liberala Vera Stiffler ha surdà ina buttiglia vin tut speziala ed il president da la regenza Christian Rathgeb ha onurà il pli aut Grischun cun la corna capricorn tradiziunala.


text:
Suenter il brischament e la reconstrucziun da la scrinaria Daniel Caprez SA 1964, ha Reto Caprez decidì da sa concentrar sin la producziun da palettas da lain. El ha organisà las lavurs tenor ils basegns da fabritgar palettas e pudeva producir uschia 200 fin 250 palettas per di.
Sco Leo Alig da Trun, in dals lavurers da la scrinaria, ha raquintà vegniva fatg tut en la fabrica. Davent da resgiar ils bists fin brischar en il logo da las Viafiers federalas svizras VFF en la paletta finida. La gronda part da las palettas vegniva numnadamain cumprà da la VFF. Ina gia al mais vegniva in cumprader da la viafier per controllar e cumprar las palettas.
Gronda impurtanza per Vuorz
La fabrica aveva era ina gronda impurtanza per la vischnanca da Vuorz. Sco l’anteriur president communal Conrad Dalbert conferma, pudeva la vischnanca vender ils megliers onns tut la laina derschida a la Daniel Caprez SA. Ed era las plazzas tar la fabrica eran bainvegnidas. I na duvrava betg in emprendissadi per savair far palettas ed uschia avevan bleras persunas senza scolaziun chattà ina lavur en la regiun e n’han betg stuì bandunar la Cadi.
Svilup e concurrenza sco crap da stgarpitsch
Cun ils onns ha dentant la concurrenza da la bassa ed il svilup tecnologic, emprimas palettas da metal e da plastic èn vegnidas sin fiera, sfurzà ils responsabels da reducir adina dapli la producziun da palettas. I na deva simplamain nagins interessents pli per las palettas da lain da Vuorz. 1974 ha la fabrica lura stuì serrar las portas. Il bajetg ha l’Armada svizra surpiglià e duvrà blers onns sco depot da material. Actualmain vegn il bajetg dentant strusch pli duvrà da l’armada ed è per la gronda part dal temp vits.
Ord l'archiv


text:
Ina svieuta stabila da radund 11,6 milliardas, in resultat EBITDA levamain pli aut cun 4,2 milliardas ed investiziuns da radund 2,4 milliardas - quai è la bilantscha che la Swisscom po far per il 2016. Il gudogn saja creschì per 17,8 pertschient sin 1,6 milliardas francs, communitgescha la Swisscom. L'onn 2015 avevan reservas engrevgià il gudogn.
Schef executiv operativ è cuntent
Urs Schäppi, il CEO da la Swisscom scriva en la communicaziun a las medias ch'el saja cuntent cun quest resultat. La Swisscom haja pudì tegnair pled ed haja realisà la prognosa per il 2016. I saja stà ina greva cursa. Surtut il squitsch da pretsch ed ils pretschs da roaming sbassads sajan stads ina sfida per il concern da telecommunicaziun.
Tge spetga il 2017?
La situaziun dal persunal da la Swisscom è anc adina malsegira. Quest onn ha il concern stritgà fin a 600 plazzas da lavur. Era quest onn quinta la Swisscom da stritgar ulteriuras 500 plazzas da lavur. Surtut vegnian plazzas stritgadas en il secturs che pegiureschian, ma nua exact n’ha il concern betg vulì tradir.
Per l'onn current quinta la Swisscom cun in sumegliant resultat sco l'onn 2016. Il squitsch sin il pretsch vegnia a restar, ma malgrà quai stoppia il concern danovamain investir en l'infrastructura. En Svizra vul la Swisscom investir radund 1,75 milliardas francs. Da quels duain passa 500 milliuns vegnir duvrads per il schlargiament da la rait da fibra da vaider.
RR novitads 7:30


text:
Pascal Voggenhuber – zerrissene Jeans, tätowiert, aufgewachsen in einer Hip-Hop-Umgebung – reist seit elf Jahren von Stadt zu Stadt, um im Live-TV und bei öffentlichen Anlässen Kontakte zu den Verstorbenen zu knüpfen.
Harry Häner
Storie (RSI)
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
Sin l'A2 tranter Wassen e Göschenen stattan ils autos en colonna sin ina lunghezza da trais kilometers. Medemamain tranter Quinto ed Airolo hai ina colonna da quatter kilometers. Quai munta ch'igl è da preschent da spetgar al nord da quai da mes'ura ed en il sid fin ad in'ura.
Da preschent vegn cusseglià a las automobilistas ed als automobilists da sviar las colonnas sur l'A13. Tranter Givaulta e Rehanau stattan ils autos dentant er gia, sco er sin la via chantunala tranter Cazas e Rehanau.
Vacanzas han cumenzà d'endretg
Igl è la prima fin d'emna cun traffic da viadi intensiv sin l'axa nord-sid. La raschun en las vacanzas da Stad che han cumenzà en blers chantuns sco er il traffic da vacanzas da l'Ollanda e da la Germania.


text:
Germania Ovest
La Germània Ucidentàla o Germània del Òest (‘n todèsch Bundesrepublik Deutschland, Westdeutschland o West-Deutschland) l’è stacc ü nòm popolàr dovràt per ciamà chèla che al dé de ‘ncö l’è la Repüblica Federàla Todèsca (RFT) e mia sconfóndela sö co l'ótra Germània, chèla del Est. Ol nòm l’è stài dovràt al tép de la guèra frègia e per ès piö precìs dal 29 de mas del 1949, quàndo l’è nasìda la RFT, ‘nfìna al 3 de utùer del 1990 quando, dòpo che l'è burlàt zó 'l mür de Berlì, i dò Germànie ì è turnàde ‘nsèma e la Germània del Est l’è sparìda e ‘l sò teritòre l’è turnàt a la RFT dòpo quarant àgn.
La capitàl de la Germània del Òest l'éra Bonn.


text:
En tut survegnan las 70 vischnancas ord la gulivaziun da resursas 27,6 milliuns francs. Da la gulivaziun geografic-topograficas e da scola survegnan 56 vischnancas totalmain 24 milliuns francs dal chantun, scriva la regenza grischuna.
La gulivaziun da finanzas per las vischnancas ha sco finamira da rinforzar l’independenza finanziala da las vischnancas. Sco il chantun scriva sajan las differenzas tranter las vischnancas enorm grondas quai areguard la vart da las entradas ma er da la vart da las grevezzas.
42 vischnancas finanzialmain fermas
En tut èn 42 vischnancas finanzialmain fermas. Uschia han questas vischnancas entradas surproporziunalmain auas per persuna. Las vischnancas ston uss dar giu 16% da las entradas che surpassan la media da tut las vischnancas. La media actuala d’entradas munta a 3’631 francs per persuna. Las tschintg vischnancas che han da pajar il bler èn Farera, San Murezzan, Schlarigna, Runtgaglia e Sufers. Las tschintg vischnancas che survegnan il bler èn Furna, Flearda, Maton, Lon e Nufenen.
Gulivaziun da grevezzas geografic-topografic e da scola
L’onn 2017 vegnan en tut 56 vischnancas a profitar da la gulivaziun da grevezzas. Il chantun metta a disposiziun 24 milliuns francs. Decisiva è la lunghezza d las vias, la surfatscha da la vischnanca, la structura dal abitadi ed il dumber da scolaras e scolars en proporziun cun ils total d’abitants. Las vischnancas che profiteschan qua il pli bler èn Furna, Nufenen, Valragn, Val Stussavgia e Maton.
Midadas envers la calculaziun dal 2016
Per las singulas vischnancas ha per part pliras midadas pli grondas envers il 2016. Per questas vischnancas èn sa midadas las basas da calculaziun, uschia che la gulivaziun da finanzas resguarda questa dinamica, scriva la chanzlia chantunala Grischuna.
RR novitads 10:00


text:
Genetica
La genetica (dal grech antich Yevetιkός, ghenetikós, «che á da fá cun la nasciüda », da Yέveσις ghénesis, «genesa, origina») é la pert dla biologia che se dá jö cun le stüde di gens, dl’arpejiun y dla variaziun genetica di organisms viënc. Le stüde dla genetica á arjunt resultac importanc dl XIX. seco giulan al laur pioneristich de Gregor Mendel, che vëgn araté le pere dla genetica.
Le DNA[mudé | muda l codesc]
Te na vijiun moderna é l’informaziun genetica di organisms da ciafé tla strotöra chimica dles molecoles dl DNA. Les carateristiches “mendelianes” dl individuum corespogn a secuënzes de DNA (aje desossiribonucleich) y de RNA (aje ribonucleich) a chëres che an ti dij gens y che vëgn dant tl genom. Normalmënter é le DNA te cromosoms linears ti eucarioc y te cromosoms torogn ti procarioc. N cromosom é na strotöra organisada metüda adöm da DNA y da istons. Pro i eucarioc é le DNA genomich tl zënter dla zelula cun de piceres cuantités ince ti mitocondri y ti cloroplasć. Pro i procarioc é le DNA te te n corp cun na forma nia regolara tl zitoplasm a chël che an ti dij nucleoid[1]. Ala totalité dles informaziuns en cunt de n organism ti dijon genotip[2].
I gens[mudé | muda l codesc]
I gens é les unites d’arpejiun fondamentales de düc i organisms. N gen corespogn a na pert dl DNA y á n influs sön la forma o sön la funziun de n organisms te na manira spezifica. Düc i organisms, dai baters ai tiers, á le medemo mecanism de basa che copiëia y traslatëia le DNA te proteines. La zelula ti é da fá la trascriziun de n gen che é tl DNA te na copia dl gen te RNA y le ribosom (n organ zelular) traslatëia le RNA te na proteina, chël ó dí te na secuënza de aminoaji. Le codesc genetich che codifichëia n aminoaje é le medemo por la maiú pert di organisms, mo n pü’ desvalí por n valgügn. Por ejëmpl na secuënza de DNA che codifichëia por l’insulin tla porsona codifichëia por l’insulin ince canche ara vëgn metüda ite de d’atri organisms sciöche les plantes[3].
Normalmënter é le DNA te cromosoms linears ti eucarioc y te cromosoms torogn ti procarioc.
Pro i eucarioc é le DNA genomich tl zënter (nucleus) dla zelula cun de piceres cuantités ince ti mitocondri y ti cloroplasć. Pro i procarioc é le DNA te te n corp cun na forma nia regolara tl zitoplasm a chël che an ti dij nucleoid[4]. Ala totalité dles informaziuns en cunt de n organism ti dijon genotip[5].
Seziuns dla genetica[mudé | muda l codesc]
Genetica formala
Genetica dl comportamënt
Genetica clinica
Genetica molecolara
Genetica dles popolaziuns
Genomica
Notes[mudé | muda l codesc]
- ↑ Thanbichler M, Wang S, Shapiro L, The bacterial nucleoid: a highly organized and dynamic structure, in J Cell Biochem, vol. 96, nº 3, 2005, pp. 506–21, DOI:10.1002/jcb.20519, PMID 15988757
- ↑ Genotype definition – Medical Dictionary definitions, Medterms.com, ai 19 de merz 2012.
- ↑ Marcial, Gene G., From SemBiosys, A New Kind Of Insulin, businessweek.com, 13 d’agost 2007.
- ↑ Thanbichler M, Wang S, Shapiro L, The bacterial nucleoid: a highly organized and dynamic structure, in: J Cell Biochem, vol. 96, nº 3, 2005, pp. 506–21, DOI : 10.1002/jcb.20519, PMID 15988757
- ↑ Genotype definition – Medical Dictionary definitions, Medterms.com, ai 19 de merz 2012.


text:
Mont Athos
El Mont Athos (nomm ofizzial: republega monastega del Mont Athos; grech: Autónomē Monastiké Politeía Agíou Órous) l'è on territori autonom de la Grecia, che 'l gh'ha on autogoverna special, segond l'articol 105 de la Costituzzion del Paes.
L'è faa de on grupp de monastee cristian ortodoss, e i monegh hinn i sò unegh abitant. I visitador gh'hann on permess per quatter dì, e i donn poeuden minga entràggh. La ministrazzion eclesiastega l'è del Patriarcad Ecumenegh de Costantinopel, intant che quella civil l'è del governa grech, che ghe manda on governador.
La capital a l'è Karyes. La soa popolazion l'è de 1.811 abitant.


text:
Informaziun tier la virola
Annunzias ein pusseivlas per tuttas gruppas da vaccinaziun.
Dapli informaziuns anfleis Vus sin la pagina d'internet dil cantun Grischun, mira cheu.
Ulteriuras informaziuns anfleis Vus sut ils suandonts links:
- Uffeci federal da sanadad publica UFSP (BAG): Informaziuns dalla confederaziun
- Placats cun informaziuns e mesiras da protecziun dalla confederaziun
- Situaziun actuala cantun Grischun
- Informaziuns generalas dil cantun Grischun pertuccont il coronavirus
Communablamein encunter il coronavirus.
Bien engraziament per Vies sustegn.


text:
Da quai han persunas paraplegicas survegnì total 22 milliuns francs, communitgescha la fundaziun. Commembers novs sa disgraziads ha la fundaziun sustegnì l'onn passà cun 4,7 milliuns francs. Tenor la Fundaziun svizra da paraplegichers è l'onn passà la cumpart da pazients cun tetraplegia s'augmentà fitg ferm.
La solidaritad cun la fundaziun saja vinavant auta. Il dumber da commembers annuals è creschì per 1,3%, quel da commembers per vita duranta schizunt per 8,6%. A partir dal 2018 ha la fundaziun er auzà l'agid per commembers novs sa disgraziads da 200'000 sin 250'000 francs. La suprastanza ha argumentà questa adattaziun cun ils custs che sajan s'augmentads fermamain dapi l'ultima adattaziun il 2008.
RR novitads 11:00


text:
La PPS vul decider ils proxims dis definitivamain sch’ella vul prender il referendum cunter la strategia d’energia. Quai ha ditg avant las votaziuns finalas en il Cussegl naziunal il president da la Partida populara, Albert Rösti. L’avust era la suprastanza da la partida s’exprimida per in referendum, sut la premissa che l’economia sustegnia quel. Uss ha Rösti ditg che la PPS saja pronta, els na veglian dentant betg manar sulets il cumbat.
Ulteriuras fracziuns scurlattan il chau
Ils pledaders da las ulteriuras fracziuns na han nagina chapientscha per la resistenza da la PPS. La fatschenta saja equilibrada suenter las cussegliaziuns parlamentaras, hai gì num. Gea ha era ina maioritad da la fracziun da la PLD vuschà.
RR novitads 11:00


text:
Tut ils trens che vegnivan enfin ussa accumpagnads da conducturas e conducturs, vegnan vinavant accumpagnads sco enfin qua. Ils trens vegnan dentant mo pli accumpagnads ord raschuns da segirtad. Quai cumpiglia tranter auter il dar il signal da partenza d’in tren, far las emprovas dals frains sin las staziuns, u infurmar la glieud sur l’autpledader cura ch’i dat disturbis sin la rait da viafier.
Durant il viadi sa tegnan ils accumpagnaders dal tren dentant vi da la regla da la distanza sociala. Uschia èn las conducturas ed ils conducturs durant il viadi en in lieu nua ch’igl ha pauca glieud. Cumprar bigliets resta dentant vinavant pussaivel als automats e tar ils spurtegls da bigliets, u cun il telefonin u il computer.


text:
Santa Catarina
Artìcol in dialët piaṡintëin
Santa Catarina (in Portoghês: Estado de Santa Catarina) l'è voin d'i 26 Stä Federäi dal Brasil, c'al cunfëina a Nord cul stä dal Paraná, a sud cul stä dal Rio Grande do Sul, a est con l'Ucèan Atlàntic e a ovest cun l'Argentëina; al fa part ad'la Regiòun Sul.
In dal 2010 al g'hava 6.248.436 abitänt e 'na süparfìs ad 95.346.181 km2, quasi tàme l'Ungherî.
Storia[modifica | mudéfica la surzéia]
L'è un stä culunizä a bòta da da 'imigrä dl'Europba: i Spagnöi bèle in dal 1542, i Partüghès in dal 18esim sècul; i Tudësc e i Tagliàn in dal 19esim. La qualità d'la vita all'è bùna a bòta, scùnda apëina al Distrito Federal.
I sò sitê pusä impurtant i'enn:
- Águas Mornas
- Araranguá
- Blumenau
- Concórdia
- Criciúma
- Florianópolis
- Itajaí
- Itapoá
- Joinville
- Laguna
- Presidente Castelo Branco
- São José
- São Francisco do Sul
- São Bento do Sul
- Rio do Sul
Futugrafii[modifica | mudéfica la surzéia]
Una cä d'imigrä itagliän a Nova Veneza
la sitê ad Joinville, fundä dai Tudësch
Ligàm ad föra[modifica | mudéfica la surzéia]


text:
Tar nus è el bain main enconuschent che Piaf, Brel ubain Gainsbourg. Ma pertge insumma? Èsi forsa perquai ch’el n’ha en sasez mai vulì star en la publicitad (« La chanzun sto adina esser pli impurtanta che l’interpret»)? Ubain èsi perquai ch’el n’era betg gugent da viadi e sunava il pli gugent en il teater mo intgins meters sper sia chasa? Ubain èsi perquai che las finezzas da ses texts cumparan magari pir cun tadlar intginas giadas la chanzun («Jau na scriv betg ina chanzun per ch’ella vegnia tadlada mo ina giada»)?
En quest inscunter auditiv emprova La Marella da chapir quest «gorilla» ch’ha integrà uschè elegantamain blastemmas en sias chanzuns, quest um da «schletta reputaziun», quest anarchist, quest um che carteva uschè fitg en l’amur ch’el era encunter la lètg.


text:
L'uschenumnada iniziativa da tgira vul far pli attractivas las professiuns en la tgira. Il comité d'iniziativa ha preschentà oz ses arguments. El di che l'iniziativa stgaffeschia meglieras cundiziuns da lavur, uschia che puspè avunda tgirunzas e tgirunzs lavurian en lur professiun. Actualmain manchian enturn 6'200 persunas dal fatg.
Il stadi d'urgenza en la tgira na smanatscha betg, el è gia daditg realitad.
Meglras cundiziuns da lavur
La pandemia ha anc engrevgià il trend, ha fatg attent la Cussegliera dals chantuns Marina Carobbio Guscetti (PS/TI). Per ch'il persunal da tgira restia er pli ditg en il mastergn, dovria meglras cundiziuns da lavur. Sche l'iniziativa vegniss approvada, dess la Confederaziun en l'avegnir avant tschertas premissas.
L'iniziativa pretenda ch'i stoppia dar avunda persunal dal fatg sin tut ils stgalims. Perquai saja necessari d'avair in dumber minimal da persunal diplomà per partiziun. La segirezza dals pazients e las pazientas stettia en relaziun directa cun la situaziun dal persunal. I dettia analisas naziunalas ed internaziunalas che mussian, ch'i dettia dapli complicaziuns sch'i n'haja betg avunda persunal qualifitgà.
Critica envers la cunterproposta
La fatschenta vegn ils 28 da november avant il pievel. Il parlament recumonda da renviar ella ed ha deliberà ina cuntraproposta indirecta. Tenor quella duai cunzunt la scolaziun dal persunal da tgira vegnir meglierada. Quai na tanscha dentant betg als iniziants e las iniziantas. Cun l'iniziativa vegniss fermà en la Constituziun federala che la Confederaziun ed ils chantuns ston promover la tgira sco impurtanta part fundamentala dal sistem da sanadad.


text:
L'Armada svizra na fa nagins curs da repetiziun pli enfin la fin da l'onn. Excepziuns datti mo sch'ils curs han da sustegnair autoritads civilas en connex cun la pandemia da covid-19 u segirar prestaziuns da basa da l'armada. Plinavant fa l'armada curs da repetiziun per preparar engaschis ch'ins sa che vegnan l'auter onn, sco per exempel il matg che vegn il WEF sin il Bürgenstock.
Actualmain preparia l'Armada svizra ses engaschi en cas che la situaziun da pandemia avess da vegnir mendra. Prioritad haja cunzunt il sustegniment dal sectur da sanadad.
Per ils curs da repetiziun che scrodan na ston ils militars pajar nagina taglia d'exemziun dal servetsch militar. A lur curs da repetiziun vegnan els envidads l'onn che vegn sco planisà als termins regulars.


text:
Davide Carlo Caparini
El Davide Carlo Caparini (Bressa, 3 de marz 1967) a l'è 'n politegh italian, deputaa del 1996 al 2018, l'è de quell ann assessor al bilancc de la Region Lombardia.
Biografia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Nassuu a Bressa, el s'è diplomaa peritt meccanegh a Sondri e poeu el s'è laureaa in ingegneria meccanega a l'Università di Studi de Bressa, l'è entraa de giovin in la Liga Lombarda e 'l s'è miss a dirig di attività imprenditoriai ligaa a la Liga, a Radio Padania Libera e ai giornai del Daniele Vimercati, finna a trasformà Lombardia Autonomista in laPadania. Del 1996 al 2018 l'è elegiuu a la Cambra di Deputaa e 'l s'è ocupaa de la campagna del 2013, del 2017 e del 2018, ann che l'è nomenaa assessor al bilancc.


text:
COVID-19 Svizra
Infurmaziuns davart la situaziun actuala, stadi dals 20 d’october 2021
Svilup temporal tenor status da vaccinaziun
Mortoris tenor status da vaccinaziun, Svizra e Liechtenstein, dals 27.01.2021 fin ils 19.10.2021
Sco «vaccinadas cumplettamain» valan quellas persunas che han survegnì las dosas dal vaccin ch'èn necessarias tenor la UFSP/CFV - Recumandaziun da vaccinaziun (per exempel er quellas persunas che han gì ina infecziun da SARS-CoV-2 e che han survegnì silsuenter ina dosa dal vaccin).
Sco «vaccinadas parzialmain» valan quellas persunas che han survegnì ina dosa dal vaccin da Moderna (Spikevax®) u da Pfizer/BioNTech (Comirnaty®) e che n'han betg gì ordavant ina infecziun da SARS-CoV-2.
Sco «betg vaccinadas» valan las persunas senza vaccinaziun cunter COVID-19.
Sut «nunenconuschent» figureschan persunas che han in status da vaccinaziun betg documentà u che han l'indicaziun dal status da vaccinaziun «nunenconuschent».
Las datas davart il stadi da vaccinaziun registrain nus dapi la fin da schaner 2021. Ellas sa basan sin las infurmaziuns che las medias ed ils medis sco er ils ospitals ans han communitgà en il rom da l'obligaziun d'annunzia. En cas d'ospitalisaziuns e da mortoris che stattan en connex cun ina infecziun da SARS-CoV-2 confermada d'in labor, n'ans transmettan els dapi lura betg mo las infurmaziuns clinicas, mabain supplementarmain il status da vaccinaziun.
Tar il dumber dals cas confermads d'in labor faschain nus quint – malgrà la vaccinaziun – cun in dumber zuppà pli aut che tar las indicaziuns davart las persunas ospitalisadas e davart ils mortoris. Ils motivs èn: persunas vaccinadas che n'han nagins u mo levs sintoms, van pli darar tar ina media u in medi, en in center da test u en in'apoteca. Da quellas persunas che sa laschan testar en centers da test u en apotecas, survegnin nus mo l'annunzia dal resultat dal labor. L'annunzia na cuntegna però naginas infurmaziuns davart il status da vaccinaziun. Ella sto succeder supplementarmain sur in'annunzia clinica che vegn transmessa en emprima lingia tras medias e medis e tras ospitals.
Las incidenzas vegnan inditgadas per 100 000 abitantas ed abitants cun il status da vaccinaziun respectiv «vaccinà cumplettamain», «vaccinà parzialmain» e «betg vaccinà».
Cun giuditgar ils cas tenor il status da vaccinaziun resguardai per plaschair che – tenor la strategia da vaccinar – persunas attempadas e persunas spezialmain periclitadas èn sa laschadas vaccinar pli baud.
Pervia da l'auta quota d'annunzias senza indicaziun davart il status da vaccinaziun ston las cifras davart ils cas tenor status da vaccinaziun vegnir interpretadas cun precauziun fin il cumenzament da fanadur 2021.


text:
Smart TV
Ona Smart TV l'è 'n televisor che 'l gh'ha 'na integrazion con l'internet e 'l Web 2.0 e i uniss ai caratteritegh classegh del televisor.
I smart TV doperen on sistema operativ, tipicament Android o webOS, e donca se poden installà di applicazion per avègh pussee fonzion comé di app per vedè di film, i IPTV o anca di videogioeugh.
Gh'è di apparecc che poden dà a 'n televisor normal i fonzion smart, e se ciamen set top box, anca se di strument mia specializaa comé console di videogioeugh o di PC poden vess taccaa a on televisor per giontàgh di fonzion.


text:
Isul Salomon
I'isul Salomon a hinn un paes de l'Uceania.
A hinn faa de pressapoch 1.000 isul in de l'Ucean Pacifich a est de la Növa Guinea.
I gh'hann una süperfiss de 28.896 km² e una pupulaziun de pressapoch 550.000 abitant.
La capital a l'è Honiara.
Storia muderna[Modifega | modifica 'l sorgent]
I Isul Salomon a hinn staa un pruteturaa del Regn Ünii del 1893 al 1978, quand che hann utegnüü l'indipendenza.
Lenguv ufiziaj[Modifega | modifica 'l sorgent]
La lengua ufiziala a l'è l'ingles, ma'l parla dumà l'1-2 % de la pupulaziun.
In di isul se parlaven 74 lenguv, ma 4 adess a hinn estint.
La pupulaziun la parla suratüt una lengua franca, el pijin.
Urganizaziun pulitiga[Modifega | modifica 'l sorgent]
i isul Salomon a hinn un regn del Commonwealth.
La regina a l'è Elisabeta II del Regn Ünii.
El prim minister a l'è el Derek Sikua (del 2007).


text:
- 1 genar - El navegadur purtughes João de Santarém el passa, düranta un'espluraziun per fin cumerziaj, l'equadur.
- 17 genar - La vegn scuperta l'isula de Príncipe.
- Marz - L'Eduard IV de York el turna in Inghiltera per reclamà i propi dirit per el tron ingles.
- 11 april- Depusiziun del re Enrich VI de Lancaster. El scumincia el segund regn de l'Eduard IV.
- 14 april - Bataja de Barnet, in de la qual l'Eduard IV el bat i suldaa del partii di Lancaster - El cumandant nemis, el düca de Warwick, a l'è cupaa.
- 4 magg - Bataja de Tewkesbury, in de la qual l'Eduard IV el bat l'esercit di Lancaster cumandaa de la regina Margherita e del princip del Gales, Eduard de Westminster, che 'l mör in del cumbat.
- 14 giügn - Bataja de Šelon. I trüp de la Muscovia baten la Repüblica de Novgorod.
- 9 agust - El Francesch della Rovere el diventa el növ papa cunt el nom de Sist IV.
- 29 agust - El re Alfuns V del Purtugal el cunquista Tanger, in Maroch.
- 16 utuber - El Giülian della Rovere, fütür papa cunt el nom de Giüli II, el diventa vescuv de Carpentras.
- 25 nuvember - El Nicolò Tron a l'è elegiüü növ doge de Venezia.
- La vegn stampada la versiun latina del Corpus hermeticum de l'Ermete Trismegisto, che 'l sarà un liber de impurtanza fundamental per tüt el pensee renassimental.
- El Leun Batista Alberti el finiss de custrüì la gesa de Sant'Andrea a Mantuva.
- Fundaziun de la prima stamperia de Lundra.
- Bogdan III de Muldavia, ciamaa l'Orb (m. 1517);
- Zanobi Carnesecchi di Francesco, pulitich fiurentin;
- Galeotto Franciotti della Rovere, cardinal (m. 1507);
- Elisabeta Gunzaga, düchessa de Ürbin (m. 1526);
- Francesch Murun, pitur (m. 1529);
- Giuan Maria Tolosani, teolugh (m. 1549);
- Thomas Wolsey, cardinal, vescuv de Lincoln e arcivescuv de York (m. 1530);
- 15 febrar - Peder II de Firenz (m. 1503);
- 21 magg - Albrecht Dürer, artista tudesch (m. 1528);
- 15 giügn - Eskender, imperadur d'Etiopia cunt el nom de Custantin II (m. 1494);
- 27 agust - Giorg de Wettin, düca de Sassonia (m. 1539);
- 10 setember - Raffaele de' Pazzi, cundutier fiurentin (m. 1512);
- 7 utuber - Federich I de Danimarca (m. 1533).


text:
Volga
El Volga (en lèngua rusa: Boлra; en lèngua tàtara: Идeл/İdel; en lèngua kazàka: Eдiл/Edil; en lèngua mokša: Rava) l'è 'l fiöm piö lónch e con piö tàta portàda de töta l'Euròpa. Coi sò aflüèncc, el càta sö le àive de piö de 'na tèrsa part de la Rùsia europèa.
El Volga el nas sö le culìne del Valdài a 228 méter de altèsa söl leèl del mar, arènt a 'na località ciamàda Volgo Verchov'e, endèla part ocidentàl del oblast' de Tver', a presapóch 300 km a nordòvest de Mósca e 320 km a sudèst de San Pietrobùrgo e 'l va a finì de sbötàs endèl mar Caspio dòpo de 'n percórs lónch 3.700 km.
L'è navegàbil sö quàze töt el sò percórs gràsie apò a töte le òpere de sistemasiù che gh'è stat fat endèla segónda metà del sècol XX.
El sò cadì idrogràfich , condèna superfìce de 1.350.000 km², l'è chèl dei 18 entrà i piö gràncc del mónt e 'l reönés en gran mozàich de pòpoi. Endèla àl del Volga, a pàrter de la segónda guèra mondiàl s'è concentràt 'na bùna part de le atività 'ndüstriài de la Rusia. El g'ha 'na part importànte endèl imaginàre rùso e 'l g'ha ispiràt devèrsi romàns e cansù rùse.
Endèl sò percórs el Volga el tóca dùdes de le entità federài de la Federasiù Rusa, che a nàga dré al sò córs i è:
- Oblast de Tver',
- Oblast' de Jaroslavl',
- Oblast' de Kostroma,
- Oblast' de Nižnij Novgorod,
- Repüblica de Mari-El,
- Repüblica de Ciüvàsia,
- Repüblica de Tartaristan,
- Oblast' de Ul'janovsk,
- Oblast' de Samara,
- Oblast' de Saratov,
- Oblast' de Volgograd
- Oblast' de Astrachan'.
I aflüèncc piö 'mportàncc i è:
- Achtuba (de le bànde de Volžskij)
- Samara (a Samara)
- Kama (a sud de Kazan')
- Kazanka (a Kazan')
- Sviyaga (a òvest de Kazan')
- Vetluga (arènt a Koz'modem'jansk)
- Sura (a Vasilsursk)
- Kerženec (arènt a Lyskovo)
- Oka (a Nižnij Novgorod)
- Uzola (arènt a Balachna)
- Unzha (arènt a Jur'evec)
- Kostroma (a Kostroma)
- Kotorosl (a Jaroslavl')
- Sheksna (a Čerepovec)
- Mologa (arènt a Ves'egonsk)
- Kašinka (arènt a Kaljazin)
- Nerl (arènt a Kaljazin)
- Medvedica (arènt a Kimry)
- Dubna (a Dubna)
- Shoša (arènt a Konakovo)
- Tverca (a Tver)
- Vazuza (a Zubcov)
- Seližarovka (a Seližarovo
Galerìa de fóti[Modifega | modifica 'l sorgent]
Conflüènsa del Volga col fiöm Kotorosl', a Jaroslavl'
El Volga zelàt, a nord de Jaroslavl'.
El Volga a Jaroslavl'
La conflüènsa del Volga col fiöm Oka, a Nižnij Novgorod
El Volga a Nižnij Novgorod .
Un remorchiadùr arènt a Nižnij Novgorod.
La rìa dèstra del Volga arènt a la conflüènsa col fiöm Kama
El Volga a Ul'janovsk


text:
Esther Krättli sa retira sco presidenta ed Annemarie Fanzun e Marijan Marjanovic èn elegidas da nov en il cussegl da fundaziun da la biblioteca da la citad Cuira. Fanzun e Marjanovic represchentan la ludoteca Cuira e la biblioteca interculturala Vossa Lingua.
Da nov sa cumpona il cussegl da la fundaziun suandantamain:
- President: Peter A. Wyss
- Vizepresidenta: Silvia Hofmann
- Commembers: Hans Danuser, Annemarie Fanzun, Marijan Marjanovic e Muriel Schuler
Plinavant ha la biblioteca da la citad Cuira decidì da rinforzar l'administraziun. Ella tschertga ina nova direcziun per la biblioteca da la citad.
RR novitads 11:00


text:
I teams de ziclisć amatoriai mët sot a presciun le comitê d’organisaziun dla Maratona cun na reportaja critica sön le mensil Cicloturismo. La gauja? Cun les 20mile preiscriziuns él gnü stlüt fora passa chinescmile porsones… y tröpes scuadres amatoriales de majera importanza tla Talia.
Turism – Le mensil por i apascionà dla roda “Cicloturismo” se presentëia tla pröma ediziun dl ann 2009 cun na reportaja sön le dagnì dla Maratona dles Dolomites. Mo chësc iade manco cun lalć, plü cun critiches. Le comitê dla Maratona, cun a će l’ostì Michil Costa, à albü por l’ediziun dl 2009 bëgn 20.228 pre-iscriziuns, ći che corespogn a n aumënt de chës 3.000 adejiuns respet al ann passè. De chësta meja de speranziusc n’él gnü trat fora 4.700, ći che ô dì che la gran maioranza, bëgn 15.528 ziclisć, à messü gnì stlüć fora. Danter chisc n gran numer de atleć di clubs amatoriai plü rapresentatifs dla Talia.”Maratona perchè?” Cun chësc titul déura le mensil süa reportaja, a chëra che al ti é gnü dediché bëgn 12 plates. L’estraziun di partezipanć dan da n notar vëgn definida dal mensil na “ghigliottina” por la gran maioranza de porsones.Cun chësta reportaja à i clubs orü se lascè fora “so sënn”, mo dantadöt – chësta é la impresciun – fà presciun sön le comitê dla Maratona por che al vëgnes ćiarè deplü di clubs, che mëna adalerch n gröm de atleć. De chësta presciun dij Michil Costa insciö: “Por nos él saurì da tignì fora chësc druch, deache i ne se lasciun nia corumpe. Sambëgn porta i teams tröc scioldi, na buna organisaziun y na buna atmosfera, mo nos tignun pro nosta ligna.”
Emanuele Negrini n’é nia laprò tl 2009
Danter i stlüć fora él inće l’atlet Emanuele Negrini dl Team Salieri, che à davagnè la Maratona por bëgn cin’ iadi, inće la ultima ediziun. Negrini ess podü tó pert de dërt ala Maratona, sce al s’ess presentè ales premiaziuns dl domisdé, ći che al n’à nia sciafié “por rajuns de laûr”, scri le mensil de ziclism. Michil Costa tol posiziun: “Sambëgn che al nes desplej da avëi messü tó chësta dezijiun, no ma ćiodì che Negrini à davagnè cin’ iadi la Maratona, mo inće deache al à tut pert n gröm de iadi. Nosc regolamënt é indere tler y a chël nes tignunse.” Gianluca Salieri, presidënt dl team, lascia alsavëi tl mensil de ziclism che al ponsa sura sce fà na plüra cuntra le comitê. I partezipanć ala Maratona vëgn ćernüs tres plü sistems. Dlungia i 4.700 trać fora dala estraziun a caje, che vëgn fata tres n sistem informatich, vëgnel inće tut sö düć chi atleć che n’é i dui agn denant nia gnüs pro (y chisc é tres deplü). Al vëgn pité spo la poscibilité da cumprè iscriziuns a n prisc plü alt. Na pert dles iscriziuns é spo resservades ales porsones inviades y na pert ales porsones che prenotëia laprò inće val’ dis de vacanza (ai tour operator). Chësc fat descëda n’atra critica, che vëgn da deplü perts, che la Maratona pënsa massa ai scioldi.
I taliagn se damana plü posć
I clubs taliagn se lascia inće sö che la cuota de porsones chirides fora tl’estraziun é partida sö al 50% danter taliagn y jënt da foradecà, scemia che i taliagn che à dè ite la preiscriziun é 13.000, cuntra i 7.000 da foradecà. La jornalista de Cicloturismo Pamela Pucci confrontëia Michil Costa cun la domanda sce al ne foss nia le caje da ti resservè plü posć ai taliagn. La resposta de Costa toma fora dër diplomatica: “Iö aprijëii la multietnicité, porchël orunse che al sides jënt da foradecà. … An mëss conscidré che chi da foradecà à de majeres destanzes da fà y al n’é nia dërt che ai vëgnes penalisà. Al é bel da avëi partezipanć da vigni pert dl monn, dal’America sciöche inće dal’Australia. Mo al é inće vëi che sce la domanda é maiù, fóssel dërt da ti resservè plü posć. I n’un baiarùn tla proscima sentada dl comitê.” Tl bojëgn vëgnon inće creatifs. Y Andrea Pinarello à sciurè sön mësa la proposta da fà döes maratones, na eventualité sön chëra che Michil Costa respogn ala jornalista: “… La Maratona ne va nia da copié o da clonè. Al n’é nia por rajuns tecniches deache i pënsi che sce i oresson, fósson bugn da ciafè na secunda stlüta dles strades y da mobilisé i operadus y i media por n secundo apuntamënt. Mo al é na lîta de filosofia.”
La Maratona fora dl “Prestigio”?
La Maratona dles Dolomites fej pert danter l’ater dl percurs Prestigio, che tol ite indöt 10 “Granfondo” ziclistiches. I clubs critichëia che da tò pert ala Maratona él massa rî y de conseguënza rî da podëi arjunje la partezipaziun a dötes 10 les competiziuns dl Prestigio. I clubs amatoriai tol en conscidraziun da stlü fora la Maratona dal Prestigio. Michil Costa: “Al foss sciode sce ai nes stlujess fora, deache le Prestigio à sigü portè pro che la Maratona gniss plü conesciüda. Ti ôje le spiné a chi che nes à daidé dan 10 agn n’é sigü nia na bela cossa.”
Michil: “N turism basè sön la roda!”
Fà döes maratones é fora dla discusciun, aumentè i partezipanć inće. Ći pon pa spo fà por acontentè la jënt? I damanun Michil Costa sce chësc gran numer de stlüć fora ne po nia avëi cun le tëmp conseguënzes negatives por la manifestaziun? Al respogn insciö: “Sigü messunse ciafè na soluziun. Al foss da potenzié n turism che à da fà cun le ziclism. Mo ćina che i ùn i jus che pê motodroms, olache auti y motors va a 100 al’ora, ne vara nia da svilupè n turism basè sön la roda. An mëss tó dezijiuns. Öna na poscibilité foss chëra da stlü por val’ ora i jus, 10 dis alalungia, dan y do la Maratona.” (pablo)
Tliché sön: La Usc di Ladins Nr. 02/2009 – 17 de jené 2009


text:
Lavurs internas n'han betg funcziunà
Tschertas lavurs entaifer il museum n'hajan betg funcziunà sco giavischà. Quai saja il motiv principal per la midada, ha ditg Martin Jäger, il schef dal departament d'educaziun, cultura e protecziun da l'ambient envers RTR. Tgeninas lavurs precis n'ha Martin Jäger betg vulì dir:
[Il directur] sto er surpigliar bleras lavurs che n'èn betg visiblas anoravers e qua n'ha betg tut fucziunà sco spetgà.
Stephan Kunz haja ina gronda affinitad tar l'art, fatg exposiziuns fitg interessantas e posiziunà bain il museum. Dapi la renovaziun e cun il nov bajetg haja la chasa dentant tut autras dimensiuns e sfidas.
Qua saja Stephan Kunz sco curatur principal en il dretg lieu, uschia Martin Jäger vinavant. Il nov post è tenor Martin Jäger vegnì offrì a Stephan Kunz e quel haja acceptà l'offerta.
Artists grischuns pretendan sclariment
La federaziun dals artists grischuns pretenda che Martin Jäger mettia las cartas sin maisa ed infurmeschia. Quel però na di il mument però nagut dapli. Sch'il schef dal departement d'educaziun, cultura e protecziun da l'ambient na di vinavant nagut, vulan ils artists ir sin las bariccadas, ha ditg il co-president da visarte Lukas Bardill. P. ex. cun ina petiziun.
La nova directura sto anc mussar tge ch'ella sa
Nicole Seeberger (36) surpiglia il post sco directura ad interim. Martin Jäger è persvas da sias abilitads e ch'ella saja la dretga persuna per quest post. Tuttina stoppia ella anc mussar quai e perquai hajan ins decis da surdar ad ella il post ad interim. Seeberger lavura gia dapi il 2009 en il Museum d’art dal Grischun. Avant ha ella lavurà plirs onns en la Chasa d'art a Zug.
Midada gia daditg planisada
Tenor il Departament da cultura stettia la midada en connex cun ina restructuraziun gia daditg planisada. Stephan Kunz era directur dapi l’october 2011, lura era el vegnì da la Chasa d’art Argovia.
RR novitads 11:00


text:
La pli gronda part dals mazzaments vegnan commess dad umens. Quai dat cunzunt en egl sch'ins mira sin mazzaments ch’èn schabegiads en relaziuns. Qua èn 90 pertschient dals delinquents umens. Gist il cuntrari èsi tar las unfrendas. Bun 90 pertschient èn qua dunnas.
Las cifras da l’Uffizi federal da statistica mussan plinavant ch'igl è fitg probabel che l'unfrenda ed il delinquent enconuschan in l'auter. En varga la mesadad dals cas mortals è l'unfrenda vegnida mazzada dal partenari ni da la partenaria ni dad ina persuna ord la parentella.
Il pli savens vegnan duvrai cuntels e sumegliants instruments, violenza corporala ni era armas da fieu. Sche pistolas ni buis èn involvidas è la probabilitad che l'unfrenda mora il pli grond.
RR actualitad 12:00


text:
La stagiun da biatlon cumenza cun las emprimas cursas da la cuppa mundiala ad Östersund en Svezia.
Sin biatletas e biatlets spetga ina stagiun tut speziala cun il punct culminant, ils gieus olimpics il favrer a Pyeongchang en la Corea dal Sid. Il focus è cumplettamain sin quests gieus olimpics. L’emprim ston dentant mintgin dad els sa qualifitgar per astgar ir a Pyeongchang a la partenza.
5 biatletas e biatlets rumantschs
Actualmain figureschan gist tschintg biatletas e biatlets rumantschs en la cuppa mundiala. Sper las trais soras Selina, Elisa ed Aita Gasparin er Irene Cadurisch. Tar ils umens è Serafin Wiestner il sulet rumantsch. Tant Serafin Wiestner sco er la pioniera dal biatlon en Svizra, Selina Gasparin, èn commembers dal cader naziunal ed audan tar ils gronds trumfs.
Repeter il triumf dal 2014
La vita da Selina Gasparin è sa midada cumplettamain dapi il grond success als davos gieus olimpics il 2014 a Sotschi. La vicecampiunessa olimpica ha maridà, giu famiglia e lura è er il sport da biatlon sa midà cumplettamain. Durant che Selina trenava anc avant paucs onns insanua tar ella a chasa ora sin in prà e sajettava vid ina schiba montada vid in clavà han Selina Gasparin e collegas ussa cun l’arena da biatlon a Lantsch cundiziuns perfetgas per sa preparar sin la stagiun.
Suenter tants onns da biatlon poss jau dir ch’jau na sun anc mai stada sin in tal bun livel sco avant questa stagiun.
Selina Gasparin ha er ina nova buis ed ella ha mulà vid la tecnica da sajettar. Er corporal giaja fitg bain ed ella saja pronta per la nova stagiun da biatlon. Il siemi fissi sa chapescha da repeter il success da Sotschi il favrer a Pyeongchang.
Pass per pass direcziun podest
Sco Selina Gasparin ha er Serafin Wiestner trenà fitg sin la nova stagiun. El na saja mai stà malsaun e n’haja mai giu difficultads durant ils trenaments da stad. El haja er trenà bler individual tar el a chasa, savens er persul suenter ch’il frar giuven Till haja pendì la buis vid la paraid e terminà cun il sport da biatlon.
Ina finamira saja dad esser pli constant durant l’entira stagiun ed uschia er vegnir pli datiers dal podest. In’ulteriura finamira saja da cuntanscher ina giada in plaz sut ils top tschintg cun la staffetta svizra e sa chapescha ils gieus olimpics da Pyeongchang. Quels sajan franc il non plus ultra da questa stagiun. Da la Corea dal Sid ha Serafin Wiestner en mintga cas bunas regurdientschas. Tar l’emprova generala la stagiun passada er’el vegnì setavel en il sprint.
Trio rumantsch davos Selina Gasparin
Davos Selina Gasparin cumbattan cun las duas soras Elisa ed Aita Gasparin e cun Irene Cadurisch trais ulteriuras biatletas rumantschas per puncts e podests. Quest trio ha dentant giu da magunar bain inqual frida il davos temp. Elisa Gasparin ha patì durant duas entiras stagiuns perquai ch’ella ha trenà memia bler. Ussa duai questa crisa dentant esser surmuntada.
Aita Gasparin, la sora giuvna, è vegnida franada l’entschatta da la stad. Durant bun dus mais ha la biatleta da 23 onns gì problems cun il venter. Tge che Aita ha propi gì n’han ils medis betg chattar ora. Ussa saja ella puspè frestga e sauna. Ma tuttina n’ha la giuvna da las soras Gasparin betg pudì sa qualifitgar per las emprimas cursas da la cuppa mundiala ad Östersund.
A la partenza ad Östersund è perencunter Irene Cadurisch. Franc ina surpraisa damai che la Bregagliotta ha manchentà quatter mais da la stagiun passada pervia d’ina greva blessura vid in schanugl. L’operaziun saja ida bain ed ussa saja el puspè fit e possia attatgar. Sco tut las autras siemia er Irene Cadurisch dals gieus olimpics. Gartegia cun las qualificaziuns è pussibel che gist quatter biatletas rumantschas pon ir a la partenza il favrer a Pyeongchang.
RR Sportissimo 17:00


text:
Entant èsi cler ch'almain ina da las firmas pertutgadas (KIBAG) tira vinavant la decisiun al Tribunal administrativ federal.
Tranter ils onns 2004 e 2010 sajan las 12 firmas sa cunvegnidas a pretschs per differents projects. Ellas hajan repartì tranter ellas ils projects da vias chantunals e communals ed hajan fatg cunvegnas davart las offertas. Tar radund 650 projects haja dà cunvegnas cun ina valur d'almain 190 milliuns francs. Pertutgads da questas cunvegnas sajan chantun e vischnancas.
La dimensiun haja fatg surstar, di Frank Stüssi vicedirectur da la Cumissiun da concurrenza. Suenter in sumegliant cas en il Tessin n'avess ins betg spetgà quai en il Grischun:
Tgi sto pajar quant?
Otg da las 12 firmas avevan gia ordavant fatg ina cunvegna da cumparaziun cun il chantun e pajà 6 milliuns al chantun ed a las vischnancas pertutgadas. Quai ha per consequenza ch'ils chastis per questas firmas èn sa reducids. En tut 14 milliuns pli pauc, scriva la WEKO.
Nov firmas eran sa cunvegnidas avant la decisiun da la WEKO cun ils donnegiads dal cartel. Ellas èn s'obligadas da pajar radund 6 milliuns francs al chantun ed a vischnancas pertutgadas. Las sancziuns per questas firmas ha la WEKO perquai reducì per total radund 3 milliuns francs. Nagina cunvegna cun il chantun han fatg la KIBAG, la Implenia e Casty.
KIBAG tira enavant il cas
Da vart da la WEKO è il cas dal cartel da construcziun cun quai serrà giu. Da lur vart na datti naginas sentenzias pli. Omaduas decisiuns pon dentant anc vegnir tratgas avant il Tribunal administrativ federal. Entant èsi cler che almain ina da las firmas pertutgadas tira vinavant la decisiun al Tribunal federal: La KIBAG che stuess pajar il pli aut chasti ha gia decis da far quai, sco ella scriva en ina communicaziun.
La KIBAG argumentescha ch'i saja dubius da la WEKO da tschertgar schliaziuns cun empruvar da smanatschar che la firma da construcziun vegnia exclusa da la concurrenza u d'empermetter ch'i dettia reducziuns da chastis cun pajar ina summa pauschala. Per quests motivs na saja la fatschenta betg stada pronta da collavurar cun las autoritads ed il chantun.
Reacziun da l'Uniun d'impressaris
Maurizio Pirola, il president da l'Uniun d'impressaris è surstà da la dimensiun dals chastis. En quella autezza possian quels propi esser in privel existenzial per in'interpresa. Ch'ils chastis da la WEKO hajan però donnegià il image dals impressaris na crai Maurizio Pirola betg, sco el ha ditg envers RTR.
Engiadin'Ota
En la segunda decisiun davart il cartel en Engiadina ha la WEKO constatà che duas, respectiv en in cas trais firmas, hajan cuntrafatg a la lescha. Da 10 cunvegnas betg lubidas sajan pertutgads bajetgs da construcziun auta e bassa da privats sco era sin basa communala. Sis projects sajan da privats e quatter da vischnancas.
Chastiads vegnan:
- Rocca+Hotz SA (480'000 francs)
- Foffa Conrad SA (11'000 francs)
- P. Lenatti SA (2'000 francs)
RR novitads 08:00+


text:
Musicologia
La musicologia é le stüde dl fenomen musical tl monn tres na manira tecnica y pratica (chëra portada inant dal musizist che fej y interpretëia musiga), o storica-estetica (che po ince gní portada inant da umanisć pofescionisć y nia profescionisć mo a livel scientifich.
Les disciplines che se dá jö cun i elemënc fondamentai dla musicologia é:
• la musicologia sistematica, che tol ite les disciplines musicales da n punt d’odüda teorich, sciöche la acustica o l’estetica dla musiga;
• la musicologia storica, che tol ite la musiga de livel alt scrita tl’Europa a pié ia dal’Eté mesana da n punt d’odüda storich. Ara tol i te por ejëmpl la bibliografia musicala, la filologia musicala y la critica di tesć;
• l’etnomusicologia, che se dá jö cun l amusiga popolara europeica y en general cun la musiga extra – ozidentala. Ara cöii adöm les testimonianzes musicales y les colochëia tl contest dles cultures y di popui desvalis;
• la musicologia aplicada, che tol ite l’aplicaziun dla musiga te ciamps desvalis, sciöche por ejëmpl la didatica dla musiga y la terapia tres la musiga;
• l’archeologia musicala, che stüdia i fenomens musicai dl’antichité y che tol ite metodes de stüde sides dala musicologia co dal’archeologia.
Deplü stüdi de musiga tol ite ince d’atres realtés antropologiches, aladô dla convinziun che la musiga sides n fenomen “transspezifich” (chël ó di nia ma dla porsona umana). Chësta sort de pinsier se respidlëia tla biomusicologia, tla zoomusicologia y tla etnomusicologia.


text:
Nauru
Nauru (Naoero in naurean) a l'è un paes de l'Uceania.
A l'è faa dumà d'un isula de la Micronesia.
Nauru a l'è l'ünegh paes al mund che'l gh'ha minga una capital ufiziala.
A l'è la repübliga püssee piscinina del mund, cunt una süperfiss de 21 km², e una pupulaziun de pressapoch 13.000 abitant.
Storia muderna[Modifega | modifica 'l sorgent]
Nauru a l'è staa un pussediment de la Germania del 1888 al 1914; pöö l'hann aministraa l'Australia, la Növa Zelanda e'l Regn Ünii. In del 1968 l'ha utegnüü l'indipendenza.
Lenguv ufiziaj[Modifega | modifica 'l sorgent]
Nauru al gh'ha dò lenguv ufiziaj: el naurean e l'ingles.
Urganizaziun pulitiga[Modifega | modifica 'l sorgent]
Nauru (nom ufizial: Ripublik Naoero / Republic of Nauru) a l'è una repübliga.
El president a l'è el Lionel Aingimea (del 2019).


text:
Hubert Giger
La stria da Dentervals
Sursilvan
Chasa Editura Rumantscha, 2011 / 2014, numer d’empustaziun 978-3-03845-027-6
2. ediziun 2014
1674 en Surselva. Tema ei en vallada. Tema da strias e striegn.
La fossa d’in uffant vegn profanada. Tschontschas, suspects e manzegnas s’accumuleschan. La dretgira rimna indizis. In process cunter ina stria entschaiva. Il hentger vegn en Surselva…
L’istoricher Hubert Giger, spezialist el champ da la retschertga scientifica dals process da strias en il Grischun, è sa deditgà a sia passiun ord in auter punct da vista. Ed er per sia emprima ovra belletristica ha el retschertgà a moda acribica actas ed archivs e ha furmà sia analisa fundada ad in roman istoric – in roman autentic e plain tensiun.


text:
La capmagna da vaccinar en Svizra va vinavant pli plaun che sperà. Bain prest duai la Svizra però survegnir ina gronda quantitad da dosas. Tenor Cusseglier federal, Alain Berset, vegnia furnir il mars 100'000 dosas. Quai èn quellas dosas ch'èn stadas pertutgadas dals retards da la furniziuns il favrer.
Chantuns èn pronts per fin 110'000 vaccinaziuns a di
Ils chantuns fissan pronts da quasi vaccinar en accord. Tenor ina retschertga dad SRF tar ils chantuns pudessi vegnir fatg mintgadi fin 110'000 vaccinaziuns. L'uffizi federal da sanadad ha er anc confermà quest'emna la finamira da vaccinar tut tgi che vul fin la fin da zercladur.


text:
En il cumbat cunter il coronavirus è l’Uffizi federal da sanadad BAG per ina nova strategia da testar. Quai mussa in sboz per in’ordinaziun.
En quai sboz appellescha il BAG als chantuns da far regularmain tests da corona en chasas d’attempads, scolas ed interpresas. La finamira saja da fugir da la spirala dal lockdown, hai num. Sch'i reussescha regularmain da testar 30% da la pupulaziun mobila, lura fissi pussaivel da tegnair bass durabel la rata da possitivitad e la valur da R.
En il Grischun vegn testà a moda vasta
Il model per ils tests en l’entir pajais è tenor il «SonntagsBlick» e l’agentura da novitads Keystone/SDA, il chantun Grischun. Là vegni testà a moda vasta. A partir da mesemna èn previs 20'000 test per emna. Il president da la conferenza dals directurs da sanadad chantunals, Lukas Engelberger, è avert envers questa strategia. El è da l’avis ch’ils chantuns pudessan sustegnair quella. Decider decida però il Cussegl federal.


text:
La Cuppa Spengler ha tutgà tar l'uffanza da Christian Wohlwend. Tranter Nadal e Bumaun gieva la televisiun quasi adina en la stiva dals Wohlwends. El haja charezzà da guardar il turnier sco uffant. Perquai sa legra el uss immens da dastgar esser sez da la partida a la Cuppa Spengler.
Ma esser da la partida na tanscha dentant betg al trenader da 42 onns. I saja uras ch'il HCD gudogna puspè ina giada la Cuppa Spengler. L'ultima giada ch'il buccal è restà a Tavau è stà il 2011 suenter ina victoria en il final cunter Dinamo Riga.
Quant gronda è la schanza ch'i tanscha per il titel?
Tenor Christian Wohlwend èsi grev da valitar quant ferms ch'ils adversaris vegnan, ad esser. Il Team Canada u las equipas da la Russia sajan adina fermas. L'equipa da Turku saja bain a la cua da la tabella en Finlanda, quai na saja dentant betg adina relevant. Quai mussia era l'exempel da Kalpa Kuopio che ha gudagnà la Cuppa Spengler avant in onn, malgrà che l'equipa aveva problems en il campiunadi indigen.
I dependa quant fitg che nus vulain quai.
La fin finala saja impurtant da guardar sin sasez, di Christian Wohlwend. Sch'els giajan en mintga gieu cun la dretga tenuta, hajan els segir bunas schanzas dad esser en il final da Silvester e da gudagnar quest final.
RTR actualitad 17:00


text:
Langnau am Albis
Langnau am Albis a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Horgen, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 8.66 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 7 218 abitant.
El cumün de Langnau am Albis al se tröva a una altitüden de 450 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Adliswil, Aeugst am Albis, Hausen am Albis, Horgen, Rüschlikon, Stallikon, Thalwil. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Langnau am Albis is first mentioned between 1101 and 1150 col nom de Langenow
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Langnau am Albis in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Sit ufizial
- Langnau am Albis in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
In dals promis ils pli enconuschents en connex cun il Gottard è l'anteriur Cusseglier federal Adolf Ogi. El ed il Cusseglier dals chantuns dal Grischun Martin Schmid han dà pled e fatg al di da l'avertura.
Dasper l'entira prominenza politica, il Cussegl federal, il Cussegl dals chantuns ed il Cussegl naziunal èn stads envidads radund 1'100 giasts a l'avertura dal tunnel da basa dal Gottard. Tranter quels er la chanceliera tudestga Angela Merkel, il president franzos François Hollande ed il primminister talian Matteo Renzi.
Nizzegiar la chaschun cun Merkel ed Hollande
Il president da la Confederaziun, Johann Schneider-Ammann ha ditg en in'emissiun speziala da SRF ch'el veglia nizzegiar quest di er diplomaticamain. «Nus vulain mussar che nus essan solidaris cun l'Europa. Nus avain dentant aspectativas. Suenter la fin d'emna da Brexit vulain nus vegnir a pled. Nus duvrain ina nova cunvegna enfin il favrer 2017 - ina cunvegna che omaduas partidas acceptan. Durant questa atmosfera pli lucca dad oz vegnin nus a nizzegiar questa schanza.»
RR novitads 06:00+


text:
Tenor ina retschertga dal portal da cumparegliaziun Moneyland pondereschan sulettamain 15% da midar l’assicuranza da mobigliar u la protecziun giuridica. Damain che 10% vulan midar la cassa da pensiun u la terza pitga.
Il pli savens vegn midà la cassa da malsauns
Tar las cassas da malsauns han in quart da las persunas dumandadas inditgà ch’ellas vegnian probabel a midar il purschider entaifer ils proxims onns. Percunter han ins constatà che Romands midan pli savens che persunas da la Svizra tudestga. En Svizra franzosa ponderescha dapli ch'in terz da midar la cassa da malsauns.
Enquista Moneyland
Il portal da cumparegliaziun Moneyland è ina fatschenta Svizra independenta e fa retschertgas online per bancas, assicuranzas e telecommunicaziun. Tar questa retschertga han els dumandà 1'500 persunas e valità lur respostas.
RR novitads 12:00


text:
Salasch
Salasch (nom ufizial in italian: Salasco) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de 237 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 12,1 km² e ona densità de popolaziun de 20 ab./km².
El paes el se tröva arent a Vercei, el caplögh de pruvincia. L'è tacaa ai cumün de Cröva, Gnan-a, Sali, San Giurman e Vercèj.
Evoluzion demografegaModifega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Salasch l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Sin il palpiri pudess ins pensar che Flurin Camathias ed Alfons Tuor hajan vivì ina vita parallela: els èn naschids il medem onn ed èn creschids si en in vitg puril da la Surselva. Omadus èn ids davent da chasa per far il gimnasi ed han lura studegià per in temp en in lieu nua ch’i vegniva discurrì franzos. Omadus èn auturs da lirica ed omadus èn s’engaschads per il mantegniment dal rumantsch.
Mo è propi tut ì uschè parallel sco quai ch’i para?
Tge è tipic per Camathias e tge per Tuor?
Pertge ha Tuor cumenzà a far notizias en in carnet entitulà «schlet rumantsch da Camathias»?
Pertge èn las chanzuns religiusas da Tuor stadas in «flop» e quellas da Camathias in «hit»?
Co tunan las novas chanzuns per chor che Gion Andrea Casanova ha cumponì cun poesias da Flurin Camathias?
Pertge ha Remo Arpagaus cumenzà cataloghisar las poesias da Camathias?
E tge vuleva Alfons Tuor ussa propi scriver; «caras steilas» ubain «claras steilas»?
Cun Renzo Caduff (noss expert en chaussa Alfons Tuor), Remo Arpagaus (ch’ha cataloghisà las poesias da Flurin Camathias) e Rico Valär (professur da litteratura e cultura rumantscha a Turitg) avain nus endament da questas dumondas.
Tut las poesias en las contribuziuns èn legidas da Rosvita Barenius Scherrer.
«La sera sper il lag»
Jau na lascha betg valair che quai saja mia pli bella chanzun
«Allas steilas»
Ussa sai jau sch'el ha scrit «charas» ubain «claras» stailas
3 novas chanzuns da Gion Andrea Casanova
Las novas chanzuns èn tuttas trais miaivlas. Softdrinks, per uschè dir!
Remo Arpagaus e la glista d'Excel
Intginas chaussas èn spir kitsch da prers
La plima gizza d'Alfons Tuor
Tratgs da sabiut sto el schon avair gì
Alfons e Flurin e las ditgas popularas
Las «historias dil Munt s.Gieri» èn quasi las «1001 notgs» rumantschas
Alfons e Flurin e la cardientscha
El era prer catolic, catolic, catolic
Alfons e Flurin ed il rumantsch
Ch’i saja da s’engaschar per il rumantsch emprendan els gia da giuven
Alfons e Flurin e la patria
En sia lirica cultivescha Tuor il stereotip dal laschar encrescher. Sia biografia mussa dentant in giuven che vuleva ir en l’ester.


text:
Suenter bundant ina mes'ura ha la Croazia pudì profitar dad in autogol dal Nigerian Oghenekaro Etebos. 20 minutas avant la fin ha lura Luka Modric anc fatg il segund gol per ils Croats cun realisar in penalti, suenter in foul cunter l’attatgader Mario Mandzukic.
Danemarc cun fadia
En il segund gieu da la gruppa C sajetta Yussuf Poulsen il Danemarc ad in 1:0 betg propi merità cunter il Peru. Il sulet gol sajetta l'attatgader da Leipzig en la 59avla minuta.
Ils Peruans han gì pli savens la balla, n'han però betg propi savì tge far cun quella. Uschia n'ha il giugader Cueva betg realisà in penalti, ch'il Peru aveva survegnì sin basa d'ina cumprova da video en il temp supplementar da l'emprima mesadad.
Argentina fa mo in pari
Cunter l’Islanda ch’è sa qualifitgada per l’emprima giada per in campiunadi mundial, cuntanscha il vicecampiun sulet in 1:1. Quest resultat è ina pulita sensaziun per ils Islandais.
Il sulet gol per il vicecampiun mundial ha sajettà Sergio Agüero en la 19avla minuta. Quatter minutas pli tard è l'Islanda però gia vegnida d'egualisar la partida grazia al gol da Alfred Finnbogason. En la 81avla minuta n'ha Lionel Messi, il superstar da l'Argentina, betg realisà in penalti.
Frantscha ha battì piz a cup l'Australia cun 2:1
La Frantscha ha be per pauc pudì evitar ina trumpada: L'«Equipe tricolore» ha battì l'Australia che vala sco outsider cun 2:1. Il Franzos Paul Pogba ha decis la partida a favur dal campiun mundial dal 1998 en la 81avla minuta. Quai cun ina balla paucs centimeters davos la lingia. La nova tecnologia ha confermà la decisiun da l'arbiter.
Gia avant aveva l'arbiter ch'observa il gieu sin video sa maschadà en l'andament dal gieu. L'arbiter sin il plaz n'aveva l'emprim betg punì il foul ch'ha manà ad in penalti ed a l'emprim gol per ils Franzos. Quel ha Antoine Griezmann sajettà en la 58avla minuta. Paucas minutas pli tard ha l'Australian Mile Jedinak medemamain sajettà in penalti.
RR novitads 14:00++


text:
Silvana Masocco
Biografia
I sun nasciüda ai 26 de dezëmber dl 1941 a Gracova Serravalle tla provinzia de Gorizia. Mi pere é nasciü a Feltre ai 6 d'agost dl 1907 y mia uma a Gracova ai 10 de jügn dl 1941. I sun chersciüda sö cun la lâ y le nene y mia uma, deache mi pere ê te vera. Al fajô le carabiniere y nos ti sun jüs do vigni iade che al é gnü sposté: a Feltre, a Caldonazzo y inultima a Balsan. Canche i á stlüt jö la scora mesana a Balsan ne sunsi nia plü jüda inant a scora. I á scomencé da lauré da secreteria tl partí dla Democrazia Cristiana. Daldô ái davagné n concurs y sun spo piada ia por Bruxelles, olache i á lauré da stenodatilografa por le Consëi di ministri. Por rajuns de sanité sunsi gnüda derevers a Balsan. Naota ái ciafé n laur pro la "Cassa Malati", mo spo ái davagné n concurs y á mëtü man da lauré pro l'INPS cina che i sun jüda en ponsiun.