text:
L' Abetèina Reêla la se şvilópa int lê a dréta dal bacîn êlt da Dôl la 's destènd tóta int l' Arşan fîn al crinêl ed l'Apenèin in dóv al cunfîna cun la Garfagnâna. A 's trâta 'd un teritôri 'd êlta muntângna (da 2054 mēter i.l.m. dal mûnt Prêd a i 1176 mēter i.l.m. dal Dôl) quacê da furèsti mésti fâti in magiurânsa da fâza e piēla biânca e, d'ed sōver dal bôsch, da la pianâsa ed crinêl ocupêda dal "Vaccinium myrtillus": al mertél.
La Vâl dal Dôl l'armâgn tra i fiânch dal Mûnt Prêd da 'na pêrt e l' Êlp ed Valestrèina da cl'êter.
Al prémi testimuniânsi ch' a riguêrden la zôna a pōlen èser mési intōren a la metê dal XII sècol.
Vêrs la fîn dal XII sècol l'Abetèina Reêla la rişûlta dèinter int i fèdev ed la faméja di Dalli ch' l' armâgn fevdatâria ed dimòndi castē ed la muntâgna arşâna e mudnèişa int al vâl êlti dal Dôl e dal Dragòun fîn al '300.
A quistiunêr per sté proprietê cun i Dalli, uriginâri ed Silân in Garfagnâna, a gh'ēra 'na faméja nôbila guēlfa uriginâria dal culèini de Scandiân: i Fogliano che, tra 'na quistiòun e cl'êtra, cun lōr as dêven al câmbi int al gvêren ed la zôna.
Int al 1320 i Dalli în stê casê via per sèimper da i Fogliani, che, dôp avèir incasê pêrta di bèin ed Matélda ed Canòsa, armâgne proprietâri de sté tèri per cîrca un sècol, sêlov che per dēş ân dal gvêren di Gonzaga (1361-1370), fîn a l'arîv, int al 1415, ed j Estèins.
Int al 1429 al dóca Nicolò III al fa 'na nōva e grôsa urganişasiòun ed cól teritôri cun dal lêrghi uniòun ed comunitê tóti dipendèinti da la comunitê pió impurtânta de Mnôs; a sté grôs teritôri égh vîn dê al nòm ed Podesteréia. La larghèsa ed zôna ed la Podesteréia de Mnôs l'é dimòndi grôsa pió lêrga dal Cmûn ed Véla Mnôs dal dé 'd' incō: a gh'ēra dèinter 'na duşèina ed comunitê ch'ēren tr' al Sècia, al Dôl ed al crinêl ed l'Apenèin, ch' la 's ingrusêva mân d' in mân che se şlarghêva la proprietê 'd Estèins int la zôna
Pió têrdi, int al 1470, al dóca Borso al proprietê dal pôst égh zuntêva ânca la Garfagnâna. In cól tèimp, ch' an gh'ēra mia incòra Civêgh, la zôna ed l'Abetèina Reêla l'ēra ed proprietê ed la comunitê ed Gaşân, mó mia dal tót perché al dóca Borso int al 1451 l'îva dê, al la gînta ed Sorâg, Mâsa, Véla e Sasròs in Garfagnâna, al dirét ed pastûra per la zôna ed l'antîgh Mûnt Sigòla o Êlp Fazōla nòm che cumbînen cun la lénia ed crinêl Mûnt Prêd-Lama Lite dal dé 'd incō.
In câmbi de sté dirét al Dóca al decéd che:
''Il comune et homini di Soragio hanno da dare ogni anno al nostro Signore, a la Festa di Natale, per feudo da pascolo de l' Alpe dicto Monte de Cipola over Alpe Fazola , Orsi uno od un Porcho Cengiaro o quando non potessero dicto Orso o Porcho Cengiaro debbono dare un Porcho domestico di libbre 300, come appare per Carta scripta per mano di Baldiserra Bardella Not. Ferrarese stipulat. adi XXVIII Junii 1451.''
Oséia l'impòn a la gînt di stì paèiş un gèner ed tâsa ch' l'ēra fâta da la ciapêda 'd un ōrs vîv da purtêr a Mòdna, in dó al sré stê druvê cme 'na ciapêda gnôca int al batûdi ed câsa mési in sēna per i divertimèint ed la cōrt int al fèsti ed Nadêl, e, in mancânsa ed l'ōrs, purtêr un cinghêl o un nimêl ed 300 lébri.
Però, a cól tèimp, al chêrni dal cinghiêl ēren dimòndi serchêdi, mia tânt perché ēren bòuni, mó piotôst perché as pinsêva che présen èser druvêdi per curêr al mêl sutîl. A sucēd acsé che, dōp cîrca un sècol, j ōrs a cumîncen a scarsegêr; as pâs acsé al secònd artécol dal cuntrât: in pôst ed l'ōrs i pastōr a cumîncene a purtêr al dóca un "porcho cengiaro" mó còst l'é un pô trôp e-scômed da ciapêr as pâsa al têrs artécol al "Porcho Domestico di libbre 300".
Al nòm al fiânch che gh'é tra nôt e matèina dal Mûnt Prêd: "Valle dei Porci" al gh'é stê perché i garfagnîn, per prèir avèir al patûri miōri e paghêr al tâsi dmandêdi dal Dóca, a 's în més a mèter in mèz a i brânch ed pēgri di nimêl da fêr pasturêr.
Incòra incō è armêş int la parlêda popolêra ed la Garfagnân al dét "Menar l'orso a Modena " o int al dialèt ed Civêgh "T'a' a truvaa' l'urs da mnar a Modna " per dîr 'n' imprèişa difécila e dimòndi fadigōşa e pr'arcurdêr ânca cla tâsa brigōşa.
Alōra int al nôstri muntâgni a gh'ēra dimòndi ōrs, mó bèle vêrs i prém dal '500 l'ōrs l'ēra drē sparîr, incō ed la lōr preşèinsa armâgnen sōl i sègn-ricôrd int j antîgh nòm ed diferèint pôst insém a tót l'êrch ed l'Apenèin, cme int l'Arşân Mûnt Orsêr, int al Pramşân la séma dal Mûnt Orsêr, e ânch i divêrs Orsēr, Còsta ed l'Ōrs e che în stê dê a i tânt post dal teritôri ed la nôstra Regiòun.
Int al 1554 la comunitê ed Gaşân la dà i 2/3 ed la Vâl di Pôrch al dóca Ercole II int al fêr acsé quî Gaşân àn pêrs al dirét insém a la buscâja pió fésa e capôlga.
I dóca estèins àn sfrutê dimòndi la furèsta: àn şbuschê e turnêr a piantêr la piēla, e a fêven purtêr j algnâm a Mòdna e Frêra. La furtèsa ed Castelnōv ed Garfagnâna, tirêda só tr' al 1579 e al 1586 per vrèir 'd Alfonso II d' Este, l'é stêda fâta cun tót l'algnâm ed piēla ed l'Abetèina Reêla.
In ch' j ân a vîn fât la préma segheréia a 'd âcva e a vîn sistemê la strêda per Mnôs.
La forèsta l'ēra alōra traversêda da dō mulatēri, óna la gnîva só da la Garfagnâna atravêrs al pâs dal Fôrbiş e la Vâl di Pôrch insém al ré Lama fîn al Pasòun e d'ed ché l'andêva zò a Fèbi e Mnôs. Cl'êtra strêda l'andêva zò diretanèint dal Fôrbiş a l'uspési Sân Leonêrd dal Dôl e d'ed ché a Gaşân e a chiêter paèiş ed la Val dal Dôl.
Intōren ai prém dal 1600, p'r ôvra ed quî ed Gaşân, a nâs al paèiş ed Civêgh, abitê dal tót da pastōr; sté fât al tōrna a piêr la mècia, mai smursêda, dal lît p'r al dirét ed pastûra int l' êlta Val dal Dôl cun i garfagnîn. La quistiòun la finés cun al sângov: quî ed Civêgh e quî ed Sorâg a se scûntren int la zôna ciâmeda ''Làma di Cavrêr'', dóv' i prém a gh' àn la dmèj; d' alōra al trèin ed la batâlia, oséia la pêrt a nôt ed la Vâl di Pôrch, a i pē dal Mûnt Sigòla, al câmbia al só nòm in "Làma (ed la) Lît".
Dôp la şrasêda ed j Estèins cun l'arîv ed Napoleòun (1796-1805) e cun la mésa insèm dal Règn 'd Itâlia i vèc duchêt a patésen 'na grôsa trasfurmasiòun aministratîva. As fân i Dipartimèint e la muntâgna arşâna la và a fêr pêrt dal Dipartimèint dal Cròstel cun centrêla Rèz.
Int al 1814 cun la Restaurasiòun j Estèins a tōrnen a tōr in mân al gvêren dal sit, ed Rèz e Mòdna cun Francesco IV. Al dóca al dēv turnêr a cumprêr i teritôri pêrs, e turnêr a urganişêr dal tót al sistēma aministratîv.
Per tóti al proprietê di bôsch a vîn fât ón' ''Ispettoria dello Stato Estense'' a pôsta cun la centrêla a Mòdna e al tgnûdi ed l'Arşân a vînen sgnêdi cme "Reali Boschi della Montagna Reggiana"
Prubabilmèint l' é stê alōra che a sté teritôri a vîn dê al nòm 'd Abetèina Reêla.
Ché a's mócia tóta l'ativitê ed la Segheréia: as tâjen e as tōrnen a piantêr al piēli cun la cultivasiòun ed vivêr stâbil. Cun la piēla bianca as fân al sèmni e al paintagiòun. An sa mia incòra da dóve la deşgnîva la smèinsa. As pèinsa che sia la smèinsa che al piantèini a deşgnésen da la Tuscâna, perché al trâfich al gnîva fât sōl tra la segheréia ed al Pâs dal Fôrbiş fîn al Casòun ed Prufècia ed Garfagnâna
Int al cōrs ed l'ûltem peréiod ed l'avtoritê Estèins la zôna la 's fà bòuna 'd un grôs lavōr ed piantumasiòun, vést al sfrutamèint di bôsch dal vèci guèri, e, int al 1852, a vîn armés in funsiòun ânca la segheréia, per mêrit ed Michele Tonarelli da Cutiliân.
Int al 1859 j Estèins a vînen mandê via per sèimper.
Alōra l'Abetèina Reêla, insèm a diêter bôsch, vèci proprietê di dóca, la pâsa al demâni, che, atravêrs la socetê per la vèndita di bèin dal Règn 'd Itâlia, al la vènd a di privê. Préma, fra tóti, l'é stêda la déta milanèişa Frova, che l' armèt in funsiòun la segheréia a 'd âcva, cun l'arnuvêrla e fêr fêr 'na telefèrica p'r al traspôrt di trûş grôs, fîn al Fôrbiş e, d'ed lé, al Casòun ed Prufècia, in Garfagnâna. Insém al mûnt dal Fôrbiş (ciamê ânch al "Cavalèt") as vènd incòra un vèc pilòu.
P'r al traspôrt di trûş pió céch as druvêva la "mnêda": l'algnâm al gnîva fât blişghêr lòngh i lèt di turèint Làma e Riâs, fîn a l'uspési ed Sân Leonêrd e d'ed ché fin al pûnt ed Srèdel insém al Dôl.
Int al 1875 al tèimp ed 'na pîna, per cōlpa de sté sistēma ed traspôrt, a mōren tri zōven ed Civêgh; sté tètnica l'é druvêda fîn a j ân 1915-1918.
Dôp la forèsta la gh'à divêrs pasâg ed proprietê: préma i Pighini ed Ceraseto (Lóca), pó i Munari ed Mòdna, j Angelini ed Pēv Fosciana (Lóca) e al cavalēr Mario Rossi ed Livōren, fîn che i sgnōr De Paoli e Laguzzi int al 1925 a la vèndeb a la S.I.R ( Società Italiana Rimboschimenti). Int al 1926 sté socetê, in pió ed 'na grôsa ôvra ed piantumasiòun, la rènd camionâbila la strêda dal Fôrbiş, in prâtica l'à tôt via, ed fât, la telefèrica.
La segheréia la vîn armésa a nōv: a vîn turnê a sistemēr la cà padronêla e tirê só la cà da cuntadèin pr' al pastōr o al custôdi, cun fnél e stâli per l'alevamèint dal bestiâm (pēgri e chêvri, bò e vâchi, e cavâj
Int al 1939 la S.I.R. la pâsa a un vèc sôci, al cavalēr Orlando Armenti, ch' al dvèinta l'ónich proprietâri; ló al và avânti cun al piantumasiòun ed piēla biânca fîn apèina dôp la guèra.
L'ûltma vèndita 'd algnâm la 's arfà a i prém dal '60.
Dal 24/05/1977 l'Abetèina Reêla l'é 'd propeietê dal demâni regionêl; quêlch ân dôp, int al 1982, la Regiòun Emélia Rumâgna la fà fêr al pûnt insém al ré Lâma e la nōva strêda adâta ânch al pasâg dal mâchini privêdi ch' l' unés Cà Cattalini al pûnt Lâma. D'ed là dal pûnt as và dèinter int l' Abetèina Reêla e insém a la strêda vècia dal 1955.
Prôpria in ch'j ân lé i stâbil ed l' antîga Segheréia a vînen adatê a Rifug-Ristorânt e Cèinter per Cavalēr, per dêr arsōr e divertimèint a tót i caminadōr che vôlen vişitêr la splèndida Vâl dal Dôl, réca ed belèsi naturêli, stôria e vidûdi da fiê môs.


c: text/html

text:
Sorbus aucuparia
El Sorbus aucuparia (en Bresà: Marözen; ciamàt apò éghen endèn quàch dialèt), l'è 'na piànta de la famìa de le Rosaceae uriginària de la l'Euròpa (föra che l'estrémo sud). A nòrt el rìa 'nfìna a Caponòrt en Norvégia. L'è giü dei póch àlber autòctoni de l'Islànda.
Cuntegnüü
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El marözen l'è 'na piànta de média grandèsa, la pöl rià al piö 'nfìna ai 15-20 méter, ma 'n àlta montàgna de sòlet la rèsta 'n arbùsto. L'è 'na piànta che scàmpa mìa tat e de sòlet el trónch l'è piötòst pesèn, aisebé che 'n quach ezemplar, chèi piö vigurùs, el pöl rià 'nfìna ai 50 ghèi de diàmetro. La scórsa del trónch l'è lìza e grìza ma quan che la piànta la é ècia la scórsa la tènta de dientà piötòst négra e fesüràda. El lègn l'è bastànsa bù per brüzà 'ndèla stüa.
Le fòie le cröda 'n envéren e i è compòste, imparipenàde e del ràm le vé fò alternàde (giöna de 'na bànda e giöna de l'ótra). I è furmàde de 9 a 15 fuiulìne che quan che i è zùine i è 'n bris peluzète e dòpo le diènta lize, en pó bislónghe, col òrlo a capète. I è de culùr vért scür de la bànda de sùra e piö ciàre de la bànda de sóta. La nervadüra centràl la pöl véser en brìs peluzèta.
I fiùr, i è tacàcc ensèma a furmà 'na 'nfiurescènsa vistùza a fùrma de curìmp che g'ha 'n diàmetro de presapóch 15 ghèi, i è picinì (8 mm) e i g'ha sich pétali biànch, 20 stam e 3-4 stìi. I fiorés de Màgio a Löj.
I fröcc i è mìa bù de maià per l'òm ma i ghe piàs ai ozèi che isé i àidia a sparnegài atùren. I vé a madürà 'ntra setèmber e utùer ma i rèsta sö la piànta per en bèl pó e isé i vé a reprezentà 'n elemènt importànte per l'alimentasiù dei anemài quan che l'è envéren.
Difuziù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El marözen se 'l tróa en pó 'n töta Euròpa, föra che 'ndèla Penìzola Ibérica centràl e meridiunàl. 'N Itàlia se 'l càta 'ndèi bósch de mut en quàze töta la penìzola. En Sardégna 'l gh'è mìa.
Ecologìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El marözen 'n Itàlia el crès dei 600 ai 2400 m s.l.m. Ghe despiàs mìa 'l sùl ma la vé sö bé apò a l'ómbra. El sopórta bé tat i teré acìdi che chèi calcàrei però i g'ha de éser piötòst ömecc.
Üzo[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La vé piantàda de spés endèle pòste dei casadùr perchè i fröcc i è resercàcc de i ozèi .

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Batìsta
La batìsta l' è 'na tela dimòndi sutìla 'd lèin ch' l' è sèimper stèda apresèda 'd lung al tèimp per la só finèsa e delicatèsa.
La só stòria
In di tèimp antîg a s'éra sèimper tisû la fibra 'd lèin, mo mìa cun cla graṅ finèsa ch' i tesidôr i a'rèven catè in dal Cambrè francéś intór'n al Duśèint, fènd bàter piò vòlti el stòpi 'd lèin lasèdi sughèr prìma in 'dl' èra 'd agòst. La purèsa e sutilèsa 'dla fibra 'd lèin ch' a s' catèva in cla manéra nóva chè, la permitìva 'd tèser dal teli 'd batìsta dimòndi fîni e apresèdi anca fóra di cunfîn cambréś. Cul graṅ sucès che la batìsta la catèva arèint a la gìnta 'd fóra e anc' ai s'gnôr dal perìod, e la só dmànda in crèser anca da pèrt di furastér ed cal pèsi lavurèdi lè, i tesidôr i s' inśegnaràn ed tèsri anca fóra dal Cambrè, cùma in dalValensièn, a Duè, a San Quentèṅ e a Bapòme.
Fin che la moda l' a nn' gh'ìs cmandè diversamèint e anca l' introdusiòun masìva dal cutòun e la mecaniśasiòun industrièla di tlèr la n' diśmitìs un póc a la vòlta la tesidûra artigianèla 'dla batìsta, la só produsiòun la s éra dimòndi dimòndi ingrandìda, mo però durant l'Otsèint e dop anca cun la Prima Guèra mundièla, la tesidûra artigianèla 'dla batìsta in dal Cambréś la vgnarà diśmisa, e al dè d' incō s' a se dmànda cl' artìcul chè, al s' catarà tisû 'd fîbri 'd cutòun petnê e anca richî 'd soquànti fìbri 'd viscôśa e polièster per dèregh 'dal lìs.


text:
Aquileia
Aquileia (en furlà: Aquilee; endèla parlàda locàl: Aquilea; en slovéno: Oglej; en francés: Aquilée; croàto: Akvileja; en todèsch antìch: Agley) l'è 'n cümü italià de la regiù del Friuli-Venesia Giulia, pruvìncia de Udine, che g'ha presapóch 3.330 abitàncc, 'na superfìce de 36 km² e 'na densità de 93 ab./km². El cunfìna coi cümü de Fiumicello, Grado (GO), Terzo d'Aquileia, Villa Vicentina.
Fondàda come colònia romàna 'ndèl an 181 prìma del Signùr, l'è stàda capitàl de la X regiù augustèa e metròpoli de la céza cristiàna. Enséma co Ravenna l'è sit archeològich piö 'mportànt de l'Italia del Nort, e 'nsèma a Cividale del Friuli e Udine l'è stàda giöna de le capitài stòriche del Friuli.
Famùs en töt el mónt i è i mozàich conservàcc endèla Bazìlica de la cità.


text:
Enzo Jannacci Andava A Rogoredo chords
Highlighted Show chord diagrams
Andava a Rogoredo a Milan and northern country slang song a free interpretation of E. Jannaci song from oldpaolo Time : 3 / 4 Verse 1 Am Quel che sunt drè a cuntav l'è ona storia vera E de vun che l'era mai stà bun de dì de no. E s'eren cugnussu visin alla Breda Am le l'era de Rogoredo e lu el su no. Am Un dì che l'ha purtada a vedè la fera E la gh'aveva un vestidin color tra-su disse vorrei un kraffen oh... non ho moneta Am Pronti, el g'haa dà un des mila e l'ha vista pu. Chorus Dm Am E Andava a Rogoredo , cercava i so danée Dm Am E Girava per Rogoredo el vusava 'me 'n strascée A No, no, no, non mi lasciare D A E A No, no, no, non mi lasciare mai, mai, mai. Verse 2 Triste é un mattin d'aprile senza l'amore lghera vegnu in la ment de andàa a negà. Là due el Navili l'è pusse negher là due i barcun poden no ‘rivà; e l'era bel fermott iammò d'un quart d'ura e l'era passada anca l'ura de andà a timbrà. Mi credi che a massass podi pensagh sura Adess voo a toeu i mè des mila, poi si vedrà. Chorus Repeat Chorus 2 times Andava a Rogoredo e cercava i so danée Girava per Rogoredo el vusava 'me 'n strascée No, no, no, non mi lasciare No, no, no, non mi lasciare mai, mai, mai.


text:
Albula/Alvra vul investir bunamain 2,9 milliuns francs netto
- Gievgia, 17.12.2015, 17:12
Investiziuns pli grondas vegn i a dar per la sanaziun da la via da quartier Cumpogna a Casti e da las vias communalas da Stierva. Er la colliaziun d'urgenza dal provediment d'aua ed energia Crest-Vazerol stat sissum la glista d'investiziuns.
Plinavant sto vegnir sanà il provediment cun aua da baiver Surava, la colliaziun da la chanalisaziun Alvaschagn cun la ARA Casti sco er l'access a guauds ed alps a Stierva.
Malgrà grondas investiziuns quinta la vischnanca l'onn proxim cun in gudogn da 402'100 francs. Las expensas muntan a 13'856'400 francs.
La radunanza communala ha approvà il preventiv 2016 e decidì da laschar il pè da taglia tar 100% da la taglia chantunala simpla. Quest pè da taglia era vegnì fixà tar l'approvaziun dal contract da fusiun, l'avrigl 2015.
Plinavant han ils preschents approvà ils quints 2014 da tut las vischnancas fusiunadas, e quai, cun 57 cunter ina vusch tar ina abstenziun.
Il project da prevenziun da bovas cuntinuescha
En la regiun da Brinzauls èn vegnidas fatgas ils ultims onns investiziuns per prevegnir a bovas e crudada da grippa. La vischnanca fusiunada vul cuntinuar cun il project da prevenziun e metta a disposiziun in credit brutto da 250'000 francs per ils onns 2016 - 2019. Ina gronda part da quels custs surpiglian dentant la Confederaziun ed il chantun.


text:
Cena gruppo “Amatori”
Sulzano (Bs), sabato 11 ottobre 2008
Ciao gnari!
Go pensàt de urganisà na serada tòcc en cumpagnia per diertìs e sta en po n’alegria…
Dopo el sudà e i sacrifici che fom en palestra l’è giòst truàs na sera anche per dientà semper piò amici.
Perciò l’undes de utùer sa truòm ale ot e meza de la sera fòra de la palestra per andà a mangià dai orbi a sale marasì.
Noter i ciamòm orbi perchè l’è na famija de sguèrs ma i fa el pes de lac che l’è na meraviglia!
Spere de idìf, va salude tòcc!
Bombi


text:
Il bab da la baselgia or da l'Africa
- Dumengia, 28.8.2016, 8:06
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 28.8.2016, 8:06, RTR
Ils 28 d'october da l'onn 430 è mort sontg Augustin, in dals pli influents babs da la baselgia. Oriund da Tagaste en l'actuala Algeria, ha el vivì ina gronda part da sia vita en l'Italia, è dentant pli tard puspè turnà en sia patria.
A chaschun dal di da sontg Augustin discurra Vita e Cretta cun il teolog Jan-Andrea Bernhard da Castrisch sur da sia vita, ma cunzunt er sur da sia rolla eminenta per la teologia refurmada e catolica. La vista da sontg Augustin sin la predestinaziun, sin il materialissem, ma era sin la rolla da la dunna ha per ina gronda part influenzà la via ch'il cristianissem ha prendì en ils prest 16 tschientaners dapi sia mort.
Redacziun: Mathias Kundert
Contribuziuns
-
Pled sin via da Lucia Wicki-Rensch


text:
ONU vul leschas d'armas pli severas en ils Stadis Unids
- Mardi, 14.6.2016, 16:32
L'ONU intimescha ils Stadis Unids d'applitgar leschas da controllas dad armas pli severas per impedir attentats sco quel ad Orlando.
«Igl è grev da chattar ina raschun raziunala che declera, pertge che glieud po cumprar là uschè simpel armas», ha ditg l'autcumissari da per dretgs umans tar l'ONU, Said Raad Al-Hussein a Genevra.
Ils Stadis Unids stoppian far lur duair per proteger lur abitants meglier da talas attatgas. Questas pudessian vegnir impedidas. Ch'i dettia tuttina talas attatgas sco ad Orlando resultia da leschas dad armas memia luccas.
RR novitads 17:00


text:
Degersheim
Degersheim è ina vischnanca en il circul electoral da Wil dal chantun Son Gagl.
En la vischnanca sa chatta ina staziun da la viafier Südostbahn, ed il Voralpenexpress ferma là.
Degersheim ha 3867 (30 da zercladur 2008) abitants[1], dals quals 643 esters. 42% da la populaziun èn catolics e 32% èn protestants. 1990 aveva Degersheim 4065 abitants, però la populaziun sa diminuiva fin 3791 en 2004. Dapi lura la populaziun creschiva puspè in pau.
Il punct il pli bass da la vischnanca è en il Bubental ad ina autezza da 647 m; il punct il pli aut è en la exclava Obergampen ad ina autezza da 1061 m. La staziun sa chatta ad ina autezza da 800 m.
A la vischnanca Degersheim appartegnan era il vitg Wolfertswil cun la claustra Magdenau.
Las vischnancas cunfinantas èn Oberuzwil, Flawil, Herisau, Schwellbrunn, St. Peterzell (cunfinanta a la exclava Obergampen), Mogelsberg e Lütisburg.
Il num tradiziunal da la vischnanca è Tegersche u Tegerschen; la vischnanca vegniva per l'emprima giada menziunada sco Tegerascai (837). Il num Degersheim (che è ussa il num uffizial) è ina adattaziun da quest num Tegerschen.


text:
Schneider-Ammann accentuescha l'impurtanza d'ina sauna economia
- Mesemna, 21.9.2016, 6:35
En ses pled davant l'assamblea generala da l'ONU ha il president da la confederaziun accentuà ch'ina economia sauna dettia ina perspectivas als burgais. Plinavant saja in'economia ferma in factur impurtant en chaussa per prevegnir a violenza e terror. Ina rolla centrala hajan tenor el ils giuvens.
Il president da la confederaziun, Johann Schneider-Ammann haja accentuà la rolla dals giuvens en l'economia. Persunas giuvnas stoppian avair access a la furmaziun ed ins stoppia mussar ad ellas vias en il martgà da lavur. El saja persvas ch'ina economia sauna gidia da cuntanscher las finamiras da l'ONU. Las sfidas che stettian davant l'ONU sajan enormas. La situaziun actuala en il proxim orient ed en regiuns da l'Africa sajan exempels tragics.
Ina ferma ONU saja uschè impurtanta sco anc mai
Stadis, economias e societads che crodian dapart procurian per radicalisaziun. Quai plinavant procuria per terrorissem e conflicts armads. Ord quai sa resultian lura puspè blers morts e fugitivs. Las consequenzas da quai tutgian nus tuts. Ord quai motiv saja uschè impurtant sco anc mai che l'ONU saja ferma.
Ils ultims 20 onns haja l'ONU procurà che la paupradad sil mund saja sa sbassada per la mesadad. Grazia als impuls da las Naziuns Unidas saja il livel da la scolaziun e furmaziun s'auzà sin l'entir mund.
Genevra sco center global
Schneider-Ammann ha era menziunà ch'il Cussegl per dretgs umans da l'ONU haja quest onn ses dieschavel giubileum. Il Cussegl prestia in'impurtanta rolla per tgirar e proteger ils dretgs umans. Las sinergias a Genevra duain era vegnir schlargiadas tranter ils acturs là per che Genevra possia daventar center global en dumondas umanitaras.


text:
Tensiun e decisiuns en ils playoffs
- Sonda, 14.2.2015, 19:48
En la 2. liga è la stagiun a fin per il club da Lai. Lai perda er il terz gieu en la seria da l'otgavel final cunter Schaffusa. Quai cun 0:2. En la seria best of five batta Schaffusa cun 3:0 Lai ed è uschia en il quart-final.
Signuradi-Partenz batta Chiasso cun 3:0
Era gia en il quart-final dals playoffs è il club Signuradi-Partenz. En il gieu a chasa ha Signuradi-Partenz stuì ir en la prolungaziun cunter Chiasso e la finala gudagnà cun 4:3. Ils Grischuns gudognan la seria encunter ils Tessinais cun 3:0 e pon uss sa recrear fin che tut las serias dals clubs che fan il pass en il quart-final èn decididas.
San Murezzan batta Küsnacht cun 6:1
In pass pli datiers da quest quart-final è dapi sonda saira il club da San Murezzan. Ils Engiadinais battan a chasa il club da Küsnacht gist cun 6:1 e mainan uss la seria cun 2:1. Cun ina victoria ordaifer, mardi che vegn, po San Murezzan sa qualifitgar per il quart-final dals playoffs en 2. liga.
-
1 Analisa dal gieu tranter San Murezzan e Küsnacht 1:05 min
-
2 Sportissimo: Intervista cun Andrea Biert da l’EHC San Murezzan 1:25 min
(RR novitads a las 20:00)


text:
Belguard
Bereguard (nom ufizial: Bereguardo) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia. Al gh'ha 2 794 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 17,7 km² e ona densità de 158 ab./km². Al cunfìna coi comün de Burgh San Sir, Motta Visconti (MI), Tur d'Isula, Trivóls, Tröv, Vigevan, Zarbulò.
Bereguard la s'trua an riv'al Tisin, e l'è famusa par al punt di barc, su la strà par Zarbulò.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Bereguard l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Contignü prinzipal
Comisciun de convalidité
Le Consëi provinzial à le podëi de iudiché instës sce sü comëmbri lità ademplësc dötes les condiziuns por l'amisciun al ofize y por so eserzize. Por fà chësc se sorvësc le Consëi provinzial de n organn d'inrescida denominé comisciun de convalidité.
La comisciun de convalidité vëgn nominada dala presidënta o dal presidënt dl Consëi tl tëmp de chinesc dé dala pröma sentada dl Consëi, do avëi aldì i capi dles fraziuns. Ara é metüda adöm da set aconsiadësses/aconsiadus. La composiziun dla comisciun mëss corespogne ala consistënza di grups linguistics insciö sciöche ai é rapresentà tl Consëi provinzial y tan inant che ara va a chëra dles fraziuns. I comëmbri dla comisciun ne po no refusé süa nominaziun, no dè les dimisciuns y no se fà sostituì.
La comisciun de convalidité ejaminëia les detlaraziuns che vigni aconsiadëssa inpormò litada o aconsiadù impormò lité mëss dè jö por ci che reverda sides les funziuns y i ofizi eserzità pro ënc publics o privac y les inciaries surantutes, sciöche ince les ativitês y les funziuns imprenditoriales o profescionales eserzitades che po rapresentè na rajun de ilitabilité o incompatibilité, ara damana do documënc en relaziun ales verificaziuns y ales inrescides comanades, tol sö les informaziuns y ascuta, sce ara l'arata d'ütl y nezesciar, les aconsiadësses interessades y i aconsidus interessà. Döta l'ativité d'inrescida, por chëra che la comisciun po ince se sorvì dla colaboraziun de porsones espertes da defora, à le fin de constatè sce al esist o no ti confrunc dles aconsiadësses y di aconsiadus impormò lità, o de chi che vëgn do intratan la perioda de legislatöra, rajuns de ilitabilité o de incompatibilité.
Sot a ilitabilité ne capësciun nia la mancianza dl dërt de lîta passif mo l'esistënza de na rajun che impedësc d'eserzité chësc dërt cina che al romagn la gauja dl impedimënt. Ara se trata insciö de n impedimënt iuridich che influenzëia la poscibilité de candidatöra y la lîta suandënta de na porsona y à cun chësc sciöche conseguënza l'anulamënt dla lîta.
Cun incompatibilité intënun indere l'esistënza de na zircostanza che influenzëia la poscibilité d'eserzité concretamënter le mandat politich. La lege vëiga danfora che l'eserzize de certi ofizi o de certes inciaries, o l'esecuziun de certi mandac te ënc publics y privac sciöche ince l'eserzize de determinades ativitês y funziuns profescionales n'é nia compatibli cun l'inciaria de aconsiadëssa o aconsiadù dla Provinzia.
Sce la comisciun de convalidité à rajun de crëie che pro n'aconsiadëssa o n aconsiadù esìstel motifs de ilitabilité o de incompatibilité mëtera a jì na prozedöra d'inrescida y ti tira dant formalmënter al'aconsiadëssa o al aconsiadù i fac. L'aconsiadëssa o l'aconsiadù po sön na tara presentè por scrit tl tëmp de chinesc dé do avëi ciafè la comunicaziun sües obieziuns o, tl caje che al esist n motif de incompatibilité, ciarè da l'eliminé por tëmp. Do avëi ciafè les obieziuns o les detlaraziuns decuntra stabilësc la comisciun sce al é nezesciar n terminn por la tratativa invian adalerch l'aconsiadëssa interessada o l'aconsiadù interessè che po se damanè intratan la discusciun dl caje dan dala comisciun l'assistënza de na porsona de süa crëta.
Ala fin dl'ativité de inrescimënt, che mëss gnì stlüta jö tl tëmp de sis mëisc do la nominaziun, presënta la comisciun de convalidité na relaziun finala al Consëi provinzial y formulëia por vigni aconsiadëssa y aconsiadù na racomanaziun motivada de convalidité dla lîta o de constataziun formala de n motif de ilitabilité che porta de conseguënza al anulamënt dla lîta y ala tomanza dal'inciaria o, sciöche alternativa implü, de constataziun formala dla presënza de n motif de incompatibilité.
La dezijiun definitiva por ci che reverda la presënza de rajuns de ilitabilité o de incompatibilité ti speta al Consëi provinzial che ejaminëia la relaziun y les propostes de deliberaziun presentades dala comisciun de convalidité tla pröma seziun dl Consëi suzessiva ala presentaziun y tol les dezijiuns aladô.
La comisciun de convalidité por la legislatöra corënta é gnüda istituida cun decret dla presidënta dl Consëi n. 108 dl 6 de dezëmber dl 2013. Te süa pröma sentada dl 10 de dezëmber 2013 à la comisciun lité le presidënt, la vizepresidënta y le secretêr. Süa composiziun é porchël la suandënta:
Composiziun
Presidënt/a
Vizepresidënta
- Stirner Veronika - SVP
Secretêr
- Dello Sbarba Riccardo - Grüne Fraktion - Gruppo verde - Grupa vërda
Cumëmbri
- Knoll Sven - SÜD-TIROLER FREIHEIT
- Mair Ulli - Die Freiheitlichen (1)
- Noggler Josef - SVP
- Tschurtschenthaler Christian - SVP
- Wurzer Albert - SVP
Lijënda
(1) dai 9.5.2017 mpede l cunselier provinziel Pius Leitner che à dat la demiscions (Dekret des Landtagspräsidenten Bizzo Nr. 74 vom 9.5.2017)


text:
La Pro Engiadina Bassa ha gì si'ultima sesida
- Gievgia, 17.12.2015, 15:37
Da nov dat i in'organisaziun regiunala Engiadina Bassa/Val Müstair. A la testa da quest'organisaziun èn ils 5 presidents da las vischnancas da Samignun, Valsot, Scuol, Zernez e Val Müstair. Enfin uss vegniva la Pro Engiadina Bassa manada dad in president, ina suprastanza ed in cussegl regiunal.
La davosa sesida è er gist stada ina festa da finiziun. Ina gronda part da las persunas ch'èn stadas activas insacura en l'organisaziun èn stadas preschentas. Ellas han pudì dar in'egliada sin ina documentaziun da l'istorgia da 45 onns Pro Engiadina Bassa, ch'è vegnida fatga a posta per questa festa da finiziun.


text:
par Florian Hitz
Il chastè-fortezza da Mesocco deriva d'ina serra da vallada dal temp roman tardiv. In edifizi precedent a la baselgia dal chastè-fortezza ch'è anc oz avant maun è forsa vegnì erigì anc il 5avel, il pli tard però il 7avel tschientaner. Il patrocini da Son Carpoforus lascha supponer che la baselgia è vegnida fundada da Como u da Milaun. Per consequenza ha il chastè-fortezza mantegnì sia funcziun strategica oriunda numnadamain quella da defender la vallada cunter invasurs dal nord fin ch'ils Langobards han stuì ceder als Francs lur influenza sin la Val Mesauc.
La preschientscha signurila dals nobels libers de Sax è attestada per l'emprima giada il 1219 en in document concernent ina donaziun per il chapitel collegiat da San Vittore. Ina tala donaziun premetta il dretg da disponer da tut las baselgias da la val, damai d'avair il dretg da patrunadi. Il fatg ch'in tal dretg stueva exister è in indizi ch'ils de Sax avevan gia avant il 1219 ina tscherta influenza sin las baselgias respectivas. I mancan però cumprovas concretas per attestar ils dretgs feudals dals de Sax en la val avant il 1219. Insumma datti mo paucs indizis intscherts per lur preschientscha en la val avant questa data.
Ils de Sax figureschan en documents dal 12avel tschientaner ensemen cun autras famiglias noblas libras che sa sfadian per la constituziun da la pussanza en la Currezia. Tuttina sco quellas famiglias derivan er els da la Svevia. Enturn il 1200 cumenzan els a stabilir lur domini en il territori al sid dal Lai da Constanza: els surpiglian ils posts impurtants da l'abazia da Son Gagl e construeschan in chastè-fortezza en la vallada dal Rain Alpin ch'els numnan Sax (tenor lur schlatta importada dal Guaud Nair). Ultra da quai acquistan els las prefecturas dal chapitel catedral da Cuira e dal chapitel dals premonstratens da Churwalden.
Sco aderents dals imperaturs da la dinastia dals da Hohenstaufen giaudan ils de Sax blers privilegis, quai ch'è ina premissa fundamentala per lur success. Durant il temp da regenza da retg Friedrich II daventa quest liom cun la chasa dals da Hohenstaufen anc pli ferm. Tranter il 1212 ed il 1219 prestan Ulrich II de Sax, avat da Son Gagl, e ses frar Heinrich II numerus servetschs en l'interess da l'imperi. Persuenter obtegnan els sco feud duas prefecturas imperialas: la claustra da Mustér e la Val dal Blegn. Suenter curt temp vegnan lur dretgs per la Val dal Blegn però contestads dal chapitel catedral da Milaun. Ils de Sax n'han betg in diplom imperial ni per la claustra da Mustér, ni per la Val dal Blegn ni per il contadi da Mesauc. Lur dretgs feudals en la Val Mesauc èn explitgabels sulettamain cun lur approximitad al retg.
Anc avant il 1239 ha lieu ina midada da generaziun en la chasa de Sax. Ils frars regents dividan il domini: Heinrich III surpiglia la Val Mesauc, Albrecht III la prefectura da Faveras ed Ulrich III il chastè-fortezza e la signuria de Sax en la Val dal Rain.
Quel mument decida Heinrich d'extender sia sfera d'influenza era senza il sustegn da la suveranitad imperiala, gea schizunt cunter quella. Ensemen cun ils alliads guelfics-milanais acquista el il 1242 Bellinzona. Ad el reusseschi da s'imponer sco chastellan e signur territorial. Suenter curt temp sto el però returnar il butin a la republica da Como. Enturn il 1247 sa retira el en il Moesano ed erigia a Santa Maria en la Val Calanca ina tur d'abitar imposanta e fitg represchentativa. La tur è situada en in lieu pli avanzà en cumparaziun cun il chastè-fortezza en la Val Mesauc.
Ensemen cun ses frar pli giuven Albert regia Heinrich a partir dal 1253 en il nov castro de Calancha sco cont e vicegraf da la Val Mesauc. Quest fatg ch'è central per l'istorgia da la pussanza regiunala e per la periodisaziun da la construcziun da chastels-fortezza en il Moesano han ils perscrutaders dal 19avel e 20avel tschientaner ignorà dal tuttafatg.
Il chastè-fortezza da Mesocco daventa ina residenza stabla, pir cura che Albert III de Sax sto ceder il 1257 la fortezza da Wartenstein e la prefectura da Faveras a la claustra da Faveras. A partir da quel mument sa spartan ils destins dals dominis dals de Sax en la Val dal Rain ed en il Moesano. Durant quel temp vegn probablamain terminada l'amplificaziun extendida dal chastè-fortezza da Mesocco. Suenter che Albert è sa chasà en il chastè-fortezza, politisescha el activamain en la Val Mesauc. Pir suenter sia mort l'onn 1279 vegn dividida la signuria de Sax er en il Moesano. Ins s'orientescha tenor ils dus gronds chastels-fortezza. La signuria de Sax-Calanca che tutga a Heinrich III cumpiglia la part sut da la val fin a Lostallo. La part sura da la val, la signuria de Sax-Mesocco che cumpiglia Mesocco e Soazza, passa percunter al domini dals figls dad Albert III.
En il decurs dal 13avel tschientaner tardiv daventan ils dus chastels-fortezza centers da l'activitad politica creschenta en il territori da las signurias. Albert III procura davent da sia sedia a Mesocco ch'il territori alpin en Valragn vegnia colonisà da Gualsers. Questa acziun maina però ad in conflict d'interess cun ils baruns da Vaz che giudevan la simpatia dal retg e che avevan gia privà ils de Sax en il passà da las prefecturas da Cuira, Churwalden e Mustér. Ils figls da Heinrich III sustegnan cun acquistar bains d'alp davent da lur sedia a Santa Maria la furmaziun d'ina vischnanca en la Val Calanca.
Al cumenzament dal 14avel tschientaner bandunan ils figls da Heinrich la tur d'abitar en la Val Calanca per ir en il fund da la val e surpigliar ils chastels-fortezza da l'aristocrazia pitschna. Tut tenor basegn èn quels vegnids amplifitgads massivamain (Torre Fiorenzana a Grono resp. il chastè-fortezza Norantola a Cama). A l'extrada da la Val Mesauc nizzegian ils de Sax a partir dal 13avel tschientaner tardiv era la curt signurila da Roveredo e la Torre Palas a Monticello sper San Vittore, la quala els sezs han probablamain erigì.
Lia Rumantscha (Cuira/Chur)
, Florian : Die Freiherren von Sax und die Herrschaftsbildung im Misox.
Mittelalter – Moyen Age – Medioevo – Temp medieval, Zeitschrift des Schweizerischen Burgenvereins, 18. Jahrgang 2013, Heft 3, 65 - 88.


text:
par Gaëtan Cassina et Alain Besse
En il chastè dal chapitel catedral sin la collina da Valère a Sion è vegnida equipada l'entschatta dal 14avel tschientaner danovamain ina sala d'in edifizi construì in tschientaner avant. Il decor dissegnà vi da las paraids, il palantschieu sura ed il chamin è vegnì examinà pli detagliadamain en il decurs da las perscrutaziuns istoricas ed archeologicas da la construcziun; ils resultats èn vegnids sustegnids da dataziuns dendrocronologicas e d'ina examinaziun exacta dals objects durant la restauraziun dal 1997 fin il 1998.
Questa metoda da perscrutaziun cumplexa maina a novas enconuschientschas davart la Caminata, la sala da festa en il chastè da Valère. L'emprim han ins stuì reveder la dataziun vertenta da l'edifizi (enturn il 1225/30) sin fundament dals fatgs dendrocronologics. Quella era vegnida proponida ca. il 1900 entras ina perscrutaziun istorica. Tant las expertisas vi da la construcziun sco las datas da la dendrocronologia e las caracteristicas stilisticas mainan ad ina nova interpretaziun dals elements eraldics: en colliaziun cun ina scena da turnier illustrada sin il chamin regordan els fermamain ad in veritabel cumbat (politic). Il context istoric conferma ina dataziun da la sala sin la fin da l'emprim terz dal 14avel tschientaner che s'accorda bain cun l'illustraziun dad incidents politics e charplinas regiunalas da quella epoca.
Aymo von Turn, uvestg da Sion ed impurtant signur feudal en il Vallais, aveva refusà da surpigliar la rolla dal vasal dals conts da la Savoia, cunquai ch'el temeva lur finamiras d'expansiun en il Vallais. Sco descendent da la pli pussanta famiglia dal Vallais dal 13avel e 14avel tschientaner ha el residià en il chastè da Niedergesteln (Gestelnburg) dasper Raron. La famiglia era oriundamain da la Dauphiné (Alps da la Savoia dal Sid) ed uschia ha el fatg il 1327 in'allianza da protecziun e d'attatga cun il Dauphin da Viennois; il Dauphin era numnadamain in adversari declerà dals conts da la Savoia ch'el cumbatteva cun agid dad ulteriuras famiglias regiunalas, sco p.ex. ils conts da Genevra ed ils signurs da Charolon-Arlay. Las vopnas sin las travs dasper il chamin, sur la scena da turnier, en la quala la Dauphiné e la Savoia stattan ina visavi l'autra, regordan a quella coaliziun, mussan a medem temp però era la Savoia cun ses geniturs eraldics, ils retgs da la Frantscha e da l'Engalterra. L'uvestg da Sion, represchentà tras sia vopna en la curnisch da vopnas vi da la paraid da la sala, ha per l'ina vulì regurdar ad ina victoria che ses alliads futurs han obtegnì il 1325 sur la Savoia ina represchentaziun dals success da sia politica. E per l'autra ha el era vulì trair endament la pasch da l'onn 1329 che ha garantì per curt temp la stabilitad politica.
Enfin ch'il chapitel catedral regiva sur la collina ed uschia era sur il chastè, pudeva l'uvestg sulettamain avdar là cun ina pitschna suita; pir a partir da la mesadad dal 14avel tschientaner è el stà en possess d'in agen bajetg. Quai è probablamain quel, nua che la sala da festa, la Caminata, sa chattava il pli giudim il chastè, gist dasper il local da guardia.
Lia Rumantscha (Cuira)
/
: Dauphiné Savoie : joute ou combat au château de Valère, à Sion ? - Décor héraldique et affrontement de chevaliers dans la Caminata (vers 1330)
, Alain
Mittelalter – Moyen Age – Medioevo – Temp medieval, Zeitschrift des Schweizerischen Burgenvereins, 19. Jahrgang 2014, Heft 1, 15 - 25.


text:
Nova sfida per il club da hockey da Cuira: Suenter diversas stagiuns en l'emprima liga ha la meglra equipa grischuna dad amaturs fatg il pass en l'emprima liga superiura. La nova liga è vegnida stgaffida en vista a la nova stagiun e duess manar equipas ambiziusas anc pli datiers a la liga naziunala. Las quatter meglras equipas da las trais gruppas, ost, central e vest, èn vegnias unidas en l’emprima liga superiura.
Nov campiunadi cun adversaris enconuschents
En il campiunadi da l’emprima liga superiura s’entaupa l'EHC Cuira sco fin da qua cun Dübendorf, Bülach e cun Seewen, ma er cun novs adversaris sco Brandis, Wiki Münsigen, Sion e Neuchâtel. Il nivel, la qualitad ed era il tempo savessan esser anc pli intensiv sco fin qua en emprima liga.
Igl è adina la finamira da remplazzar giugaders che bandunan l’equipa cun giugaders anc pli ferms.
L'EHC Cuira parta en il nov campiunadi cun in'equipa fitg differenta a quella da la stagiun passada. Quasi diesch giugaders èn novs. Ils responsabels da Cuira emprovan natiralmain da sa participar cun ina equipa cumpetitiva al nov campiunadi. Quant lunsch ch'i tanscha mussan alura ils gieus.
RR actualitad 11:00


text:
La crusc miscionaria
La crusc miscionaria che ê bonamënter de P. Freinademetz, vëgn da la Val de Gherdëna.
Ai 29 de jenà dl 1998, dé dla festa de P. Freinademetz, gnêl recordè i 90 agn de süa mort. En chëra ocajiun èla gnüda scincada ala ciasa nadè dl Sant. P. Willi Müller, miscionar verbit, descrì i simboi che é ziplà tla crusc:
Da vigni pert él i simboi di cater Evangelisc da odëi: l’angel, le liun, le bo y l’acuila. A mez él la corona de spines, les mans y i pîsc de Gejù cun les plaies. Sot i pîsc de Gejù y a pé dl lëgn dla crusc él Maria Adolorada cun le cör trafì dala lanza. Le zënter dla crusc é sciöche n caresc che simbolisëia le Sacher Cör. Tl cör na relicuia dl linzó dla sepultüra de Gejù.
La crusc à n gran contenü de simboi. I cater Evangelisc sta por la Parora de Dî. Tla figüöra de Maria vëgnel raprejentè la dlijia, döta la tradiziun dla dlijia, le popul de Dî de düc i secui y cun le popul de Dî nosc Sant P. Ujöp Freinademetz.
Düc i simboi protlama un n messaje, un n Vangele: Tl Zënter de döt ci che esist, él Chël Bel Dî y Chël Bel Dî é CÖR, Chël Bel Dî é AMUR. Al é le zënter, la fontana, da chëra che al nasc döt l’univers, le CÖR, te chël ch’i nasciun y gnun tuc sö. Le CÖR é le scomenciamënt dl monn, no na evoluziun, no na coinzidënza vercia. L’umanité ne é nia gnüda fora dala nia y ne finirà nia tl öt, tla nia definitiva. Le CÖR é nosc scomenciamënt y nosta fin.


text:
Trais scolars da la China al gimnasi da Mustér
- Glindesdi, 4.7.2016, 9:36
L’onn da scola 2015/16 han la giuvna Anxiu ed ils dus giuvens Shichao e Xingyu cumenzà il gimnasi da Mustér.
Uss fineschan els la 3. classa ed els dian ch’i giajan gugent a scola qua. Il cumenzament na saja però betg stà simpel perquai ch’els na chapevian betg tudestg. Entant giaja quai dentant meglier ed els hajan chattà blers amis.
Els giaudian la bella natira en Surselva. En lur citad na dettia quai betg tant guaud, vatgas ubain aua schubra e frestga.
Anxiu lascha encrescher
Entant ch’ils dus giuvens dian ch’els na laschian betg encrescher savens, conceda Anxiu che sia famiglia e ses giat manchian ad ella.
Ils trais scolars da la China èn creschids si en grondas citads: Anxiu e Xingju (15 onns) a Nanjing che ha da quai da 5,4 milliuns abitants e Shichao (16 onns) en la chapitala Bejing cun passa 21,5 milliuns abitants.
La finamira dal gimnasi da la claustra da Mustér è da daventar pli internaziunal e perquai vegn era empruvà da far vegnir scolars dad auters pajais.
RR actualitad mezdi 11:00


text:
Libertarianism
El Libertarianism (de l'ingles Libertarianism) a l'è un muviment liberal nassüü in di agn '70 del XX secul. Despess a l'è dupraa 'me sinonim de anarco-capitalism[1], o de alter so curent.
In ingles, libertarism e libertarianism a hinn dupraa 'me sinonim in pulitiga, intanta che in di alter lenguv neolatin se fà distinziun perchè el libertarism a l'è un cuncet grand che'l tira in mezz anca l'anarco-cumünism e 'l sucialism libertari. El libertarianism a l'è inscambi un pensee che'l liga l'anarco-individualism cunt el liberalism classigh, e'l gh'ha 'me curent principaj l'anarco-capitalism e l'anarco-liberalism. Per quela resun chì i libertarian, che se definissen de solit 'me liberaj cuerent, rigurus e nemis de la cuerciziun, i prupognen una visiun pulitiga che l'è luntana sia de la manzina che de la drita, e porten inanz a bun cünt in manera radicala i tesi tipigh del liberalism classigh [2]
Cuntegnüü
Ecunumista e pensadur libertarian[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Anthony de Jasay
- David Friedman
- Hans-Hermann Hoppe
- Frank Chodorov
- Friedrich von Hayek
- Bruno Leoni
- Carlo Lottieri
- Ludwig Von Mises
- Robert Nozick
- Murray N. Rothbard
- Pascal Salin
- Thomas Szasz
- Luigi Marco Bassani
- Paolo Bernardini
Referenz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Norman P. Barry, Del liberalismo classico e del libertarianismo, ELiDiR , Roma, 1993
- ↑ La teoria politica dei libertari
Bibliugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Barry Norman, Del liberalismo classico e del libertarianismo, ELiDiR, Roma, 1993
- Murray N. Rothbard For a New Liberty: The Libertarian Manifesto, 1973
- Carlo Lottieri, Il pensiero libertario contemporaneo, Macerata, Liberilibri, 2001.
- Paolo Zanotto, Il Movimento Libertario americano dagli anni sessanta ad oggi: radici storico-dottrinali e discriminanti ideologico-politiche, Siena, Università degli Studi di Siena, 2001.
Muviment pulitigh libertarian[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Autur libertarian[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Luigi Marco Bassani
- Paolo Bernardini
- Anthony de Jasay
- David Friedman
- Hans-Hermann Hoppe
- Frank Chodorov
- Bruno Leoni
- Carlo Lottieri
- Robert Nozick
- Murray N. Rothbard
- Pascal Salin
- Thomas Szasz


text:
Gara de Schi Alpinism y lüsa sön Armentara 13.03.2016
Chësta ultima dumënia ai 13.03.2016 él gnü organisé da pêrt dl' Uniun dl Sport Amatoriala da La Val na gara de schi alpinism in record de Alexander Ellecosta y Manuel Moling sön Armentara.
Adüm al Memorial por Alexander Ellecosta, ruvé bel a süa cuarta ediziun, él gnü organisé ince na gara dla lüsa, por recordé le jogn atlet Manuel Moling, che ne s’à lascé dan da n’ann. Tratan che i atlec ê sön trù cun i schi da tourn por la gara tradizionala da Spëscia cina sön Armentara, ê i atlec dla lüsa che se mosorâ sön la bela pista sot la ütia „Ranch da André“, arjignada ca dala seziun lüsa cun l aiüt dl giat.
Al start dales 10:00 ite a Spescia se él prejentè plö o manco 20 partezipanć, da chi plö determinà a fà le miù tëmp, a chi che à orü se lascè plö dlaurela y se gode le bel paesaje. Laprò ince na categoria da jì a pé, por chi che á urü slat ó plö cun calma. Le trù dla gara é plö o manco resté chël di agn denant, cun le start sura Spescia y le travert sö dala ütia “Ranch da André” sön Armentara, daulache dô da 40 menüc é spizurá i atlec plö asvelc. Le miú tëmp dl dé é gnü arjunt da Pescollderung Albert de Badia, che pó mostré sö le tëmp de 39’35.88. Laprò él ince gnü premié le tëmp ideal che ti va in chësc ann a Moling Armin da Longiarü che cun só tëmp de 53’29.90 ti é ruvé plö dlungia (tëmp ideal: 53’33.26).
La novité da chësc ann é sambëgn stada la gara dla lüsa tignida nia massa dalunc dla traverd di schi. Grana é stada la partezipaziun, cun 28 atlec al start. Düc i atlec à podü porvé fora daimprüma la pista, por se studié jö les ôtes strëntes y ciafé confidënza. Püch dô era spo piada ia, düc i atlec à garejé te döes manche. Ala fin cun la soma di tëmps él gnü premié le miú: David Moling fej le tëmp de 34.98 y se aiudichëia insciö le pröm post. Pro les ëres él Brunner Shamir che ti l’astica a dütes cun le tëmp de 37.68. Ince pro chësta competiziun él gnü premié le tëmp ideal, che vëgn surandé a Miribung Martin cun le tëmp de 51.15 (tëmp ideal:51.02)
Bel plan é ince spo les mëses pro ütia che se é implides de jënt, ruvada adalerch da deplö paîsc dla Val Badia. Canche düć é rovà sö y s' à metü jö pro mësa, él gnü tignì la Santa Mëssa da Siur Franz Sottara, abelida dal cor SYN da La Val, a chisc n rengraziamënt particular. Dedô él spo stè vigni atlet che à ciafè val da mangé y da bëre y dales 14:00 ti él gnü surandè da pêrt dl presidënt Alex Alton, Diego Tschaffert, Toni Ellecosta y Otmar Moling i pesć ai atleć por i miûs tëmps. Ala fin dla premiaziun ti él ćiamò gnü surandé na picera recordanza ala familia Ellecosta y ala familia Moling.
Ringraziè uressun düć chi che à daidé organisé l’ evënt y düc chi che é gnüs adalerch por stè adüm y a insciö daidé abelì la festa.
Por odëi düc i resultac dla gara de schi da tourn: tlassifica gara schi
Por odëi resultac dla gara dla lüsa: tlassifica gara lüsa
In dumënia ai 09.03.2014 él gnü organisé dal Uniun dl Sport Amatoriala da La Val la terza ediziun dla gara de schi alpinism in memorial de Alexander Ellecosta. Les condiziuns tlimatiches ne podô ester damì, le cîl senza na niura à fat da cornisc al bel event sön armentara.


text:
Newsletter
Wenn Sie im KonsumentInnenschutz auf dem Laufenden sein wollen, abonnieren Sie kostenlos das Verbrauchertelegramm als Newsletter.
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Miliarg de euro aspeta "da gní descedá" pro sozietés d'assiguraziun
Ales sozietés d'assiguraziun ti mancel indicaziuns sön porsones assigurades por almanco 4 miliuns de polizes
Da na inrescida fata da IVASS (Istitut por la verda sön les assiguraziuns) resultëiel che 4 miliuns de assiguraziuns sön la vita n'é nia gnüdes paiades fora; chisc contrac vëgn vedli te chëstes sozietés cina che ai toma en prescriziun (le tëmp de prescriziun é de 10 agn).
Le valur complessif de chëstes polizes che dorm röia a miliarg: ara se trata de sparagns o de somes che ê gnüdes adorades por curí, da che che â stlüt jö chisc contrac, le risch de mort. L'Autorité de verda dá dant dui trus sciöche al pó gní ciafé fora sce na porsona de familia morta â n'assiguraziun sön la vita. L'Autorité de verda aconsiëia da fá insciö por ciaré che le capital preodü dales polizes vëgnes paié fora:
- L'ANIA (Assoziaziun nazionala dles sozietés d'assiguraziun) á lauré fora n formular aposta (www.ania.it) cun chël che les porsones interessades pó ciafé fora sce la porsona morta â stlüt jö n'assiguraziun sön la vita. Al vëgn aconsié che dötes les porsones che podess potenzialmënter ester benefiziades fejes domanda, deache la chirida ne dess nia ma gní fata tres la porsona assigurada, mo ince tres chëres che podess ester benefiziades.
- Fá na domanda scrita (por racomanada cun recioiüda derevers) ai agënc d'assiguraziun, al'agenzia, al broker, ala banca o ala sozieté d'assiguraziun, cun chi che le mëmber de familia mort â contat. L'Autorité de verda á ince de chësc vers metü a desposiziun na lëtra tipica.
Le film documentar "Das System Milch"
La verité sön l'industria dl lat
N film de Andreas Pichler
Le lat é n gran business. Ia do chësc alimentar che pé tan pur, s'ascogn na firanda industriala de miliarg. Al vëgn fat profit a cosć dl ambiënt, di tiers, dles porsones y de nosta sanité. Mo jí jissera pö ince atramënter. “Le sistem lat” é n iade, sciöche te n film, tres de plü continënc che tol y vá preiudizi y mostra sö soluziuns.
Sön feter vigni pacl de lat él da odëi vaces contëntes, mo la realté é bele dî n'atra. Fora dl zidlamënt dl bestiam da lat él gnü n'industria de miliarg che ciara che le consum dl lat restes costant a livel mondial. Le documentar „Das System Milch“ ciara iadô les coltrines dl'industria dl lat, mostra sö te na manira insistënta les conseguënzes por les porsones, i tiers y l'ambiënt y stlarësc cara che é la responsabilité dla politica y dl consumadú te n monn globalisé.
Dates:
5. - 11.10.2017: Balsan, cinema Capitol, Kaltern Filmclub
12. - 18.10.2017: Maran. cinema Ariston
Spunghes da ciasadafüch, n paraisc por i baters: n stüde aconsiëia da les baraté fora sovënz
Metede averda al'igiena dla ciasadafüch y di mesi che an adora te ciasadafüch!
Studiá dla Hochschule Furtwangen (HFU), dl'Université Justus Liebig de Gießen y dl Zënter Helmholtz de München á analisé te n stüde 14 spunghes da ciasadafüch adorades. Aladô de chësc stüde ascogn spunghes da ciasadafüch n microbiom metü adöm da plü co 360 sorts desvalies de baters. La densité di baters arjunj na conzentraziun che é normalmënter ma da ciafé te proes de fecalies. Danter i agënc che vëgn dant plü gonot n'un êl ince de chi che é potenzialmënter patogens.
Lavé fora la spunga cun ega cialda o la traté tl furnel a micro-ones n'é nia na soluziun a dorada lungia, dij i auturs dl stüde. Ai aconsiëia da baraté fora les spunghes dantadöt ti ospedai y tles ciases de palsa almanco un n iade al'edema. Ci che preocupëia le plü: tles spunghes che vëgn puzenades regolarmënter, por ejëmpl tl furnel a micro-ones o ince ma lavades fora, él na conzentraziun de baters patogens cotan plü alta.
La Zentrala di Consumadus dl Südtirol aconsiëia da ciaré da tigní na bona igiena dla ciasadafüch y di mesi de laur che an adora iló. Na bona regola é zënzater chëra da se lavé les mans danter un n laur y l’ater, mo chësc é n dovëi canche an laora cun cern cröia o polam! Les sperses de laur y dötes les massaries che röia a contat cun polam, cern, pësc y üs crüs dess por le miú belatira gní puzenades y lavades jö cun ega cialda y detergënt da lavé jö. Implü dess i borduns, i busc y les spunghes che an tol da lavé jö y te ciasadafüch gní mudá regolarmënter. An dess cumpré injiins da puzené te ciasadafüch che an pó lavé a 60°.
"Aiüt! Mi jore é gnü anulé!”
Ci dërc á pa i passajiers?
Sce n jore vëgn anulé ne pó na sozieté de jore nia ma lascé i passajiers tl aeroport. Le regolamënt di passajiers dl’UE n. 261/2004 vëiga danfora che la sozieté de jore mëss ti pité al passajier la poscibilité da chirí fora danter na retüda totala dla cherta de jore y na prenotaziun sön n jore sostitutif cina a destinaziun – plü adora che ara vá o te n ater momënt sciöche le passajier ó.
Fora de chësc á i passajiers ince le dërt da ciafé prestaziuns d’assistënza sciöche ince n paiamënt d’avaliaziun de 250, 400 o 600 euro, sce l’anulamënt dl jore n’é nia gnü comuniché adora assá. Le paiamënt d’avaliaziun ne mëss indere nia gní paié da pert dla sozieté de jore sce le jore é gnü anulé porvia de zircostanzes straordinares sciöche por ejëmpl de stletes condiziuns dl tëmp o scioperi.
Tl aeroport desson jí ala portina dles chertes dla linia de jore, por che al pois gní fat diretamënter la registraziun sön n jore sostitutif cina a destinaziun. Mo ne stede a se acontenté ma de na retüda scëmpla dla cherta dl jore nia fat. Sce la compagnia de jore ne fej nia le trasferimënt a n ater jore pón ince instësc prenoté n meso de trasport alternatif por rové a destinaziun y dedô pretëne i cosć implü dala compagnia de jore. Al pó ester de ütl da se lascé confermé danfora dala compagnia de jore che al n’ê nia poscibl da se lascé trasferí a n jore alternatif dla medema compagnia.
Por de plü informaziuns: www.euroconsumatori.org, t. 0471-980939, info@euroconsumatori.org.
Che che se fej sö na ciasa instësc paia plü cuta sön le valur ajunté
ZCS: Tl Parlamënt dessel gní metü na fin al desvantaje dl’IVA por che che costruësc instësc
La condiziun é che la costruziun sides dla classa energetica A o B. Sce i cumpri l’apartamënt da na firma de costruziun pói trá jö le 50% dla cuta söl valur ajunté (IVA).
Sce i ó indere lascé fá sö sön mi grunt da frabiché n’abitaziun fajon n contrat d’esecuziun di laurs y paian i lauranc sön fatura sunsi stlüt fora da chësta alisiraziun dla cuta.
Chiló tl Südtirol éra sovënz insciö che al é families che á bele le grunt da frabiché o al vëgn trat jö le frabicat vedl y dé l’inciaria da n’un fá sö n nü. Por chëstes mosöres de costruziun ne vëgnel nia preodü sostëgns straordinars dal Stat.
Tröpes porsones á contaté la Zentrala di Consumadus por damané do sce al foss poscibl da tó y jí chësc desvantaje, deache ares é dla minunga che cun la costruziun promöieres ince ëres l’economia – sciöche firmes de costruziun le fej – y dal’atra pert dáres pö ince cun les mosöres de sparagn energetich n contribut positif por l’ambiënt. Ara se trata en gran pert de prömes ciases por families jones che pó adoré vigni sostëgn finanziar.
En prinzip ó pö le stat alzé le standard energetich di frabicac, mo al sostëgn ma le marcé dles abitaziuns dles firmes de costruziun. I privac ne n’á nia na lobby che se dá da fá por ëi.
La Zentrala di Consumadus dl Südtirol (ZCS) prëia i parlamentars dl Südtirol che é tla Ciamena y tl Senat da la finí da desvantajé, por ci che reverda la cuta söl valur ajunté, che che se fej sö instësc süa abitaziun canche al vëgn arlungé i alisiramënc. Tl Südtirol él cotanc che costruësc instësc.
Marcé dl‘energia: Aboliziun dl marcé protezioné dal 2019
Portal d‘internet por ofertes y d’atres novités
La lege sön le marcé y la concorënza (lege n. 124/2017) vëiga danfora n valgönes novités importantes por le marcé dl’energia eletrica y dl gas. La mosöra zënzater plü drastica por les consumadësses y i consumadus é l’aboliziun dl marcé protezioné dl’energia eletrica y dl gas cun le 1. de messé dl 2019. Chësta mosöra é gnüda criticada dassënn dales assoziaziuns di consumadus, danter chëstes ince la Zentrala di Consumadus dl Südtirol, en conscidraziun di risć de na liberalisaziun „salvaria“ dl marcé dl’energia y dl gas por les families y les consumadësses y i consumadus en general.
Por garantí n confrunt complet dles ofertes y süa visibilité publica, prevëiga la lege sön la concorënza tl tëmp de cin‘ mëisc dala jüda en forza dla lege (tres provedimënt da pert dl’autorité por l’eletrizité y le gas) la realisaziun y la gestiun (da pert dl gestur dl sistem informatich integré SII) de n portal informatich aposta olache al vëgn coiü adöm y metü publicamënter a desposiziun les ofertes atuales por l’eletrizité y le gas, fajon dantadöt referimënt ales families, ales aziëndes cun prestaziuns contratuales plü basses y chëres che á n consum de alplü 200.000 metri cubics standard de gas.
I operadus dl’eletrizité y dl gas sön le marcé talian mëss trasmëte chëstes ofertes por che ares pois gní publicades sön le portal.
Dal 1. de jená dl 2018 mëss la clientela finala sön le marcé protezioné gní informada te na manira adeguada da so gestur por ci che reverda le superamënt dl prisc „protezioné“, aladô dles prescriziuns dl’Autorité de ispeziun.
La minunga dla Zentrala di Consumadus é: „L‘aboliziun dl marcé protezioné y la mudaziun da n prisc protezioné a un dl marcé lëde ti dará bindebó da ponsé ales consumadësses y ai consumadus. Al resta da odëi sce i provedimënc dl govern sará efetifs o nia te chësta ria fasa de transiziun. N rode important ará te vigni caje les organisaziuns di consumadus cun süa ativité de informaziun y consulënza che sostëgn tres de plü les consumadësses y i consumadus.”


text:
News
Bën 5 atlec dl Atletica Gherdëina Raiffeisen pra i campiunac talians de atletica lesiera a Cles tla Val di Non
Chëst ann ie i campionac talians de atletica lesiera per la categuries U16 unìi metui da jì dala provinzia ujina, tl Trentin y plu avisa a Cles tla Val di Non. Pra chësta garejeda se anconta i mieures dla categuria de duta la Talia y perchël iel na ucajion per se museré cun i cumpanies propi a livel naziunel. Per pudëi fé pea pra la garejedes muessen nce vester i mieures dla provinzia te chëla disciplina. I atlec de nosta provinzia che possa garejé vën crì ora dal trainadëur provinziel aldò di resutac arjonc ntan la sajon. L mieur o la mieura de uni garejeda raperjenta depona la provinzia, y garejà vëniel a scuadres.
Na gran sodisfazion à l trainadëur dl Atletica Gherdëina Raiffeisen, Walter Kostner, pudù se to tl mumënt che la lista di cunvuchei ie unida ufizialiseda: bën 5 atlec de Gherdëina fovel da udëi sun lista y sambën duc te disciplines desferëntes. Fat pea a Cles à Martina Falchetti, Hanna Insam, Maria Grazia Candeloro, Chiara Goffi y Samuel Demetz. N numer tan aut de partezipazion de Gherdëina ne n fovel mei stat.
Bele sun la papier savoven nce che l fossa stat dastram rie a se fé valëi, purmpò iel sautà ora vel resultat drët mpurtant. Bele pudëi fé pea ie un di majeri traverc dla sajon per uni atlet, daviadechël ti fajons i cumplimënc a duta la partezipantes y partezipanc nce sce te vel vcajo ie la prestazion stata sota si potenzial.
L mieur resutat dal pont de ududa dl Atletica Gherdëina Raiffeisen ie stat l bon 5. post unì arjont da Martina Falchetti ti 1000 metri. Martina ie sauteda la distanza de 1 km te 3.04.15 menuc. Da auzé ora iel nce l 13. ejm post de Chiara Goffi tl smaché la lanza. Che ie juleda 33,96 metri lonc. N 17. ejm post ti ie garatà a Samuel Demetz ti 2000 metri. I 2 km ie unìi sautei da Samuel te 6,13,47 menuc. L 20 ejm post ti ie jit à a Hanna Insam tl saut aut cun 1,50 m, y l 22. ejm post a Maria Grazia Candeloro tl smaché l disch che ie julà 23,15 metri lonc.
Cun chësta garejeda ie la sajon de atletica lesiera tan che finida via, na sajon che ti à inò purtà de bela sodisfazions ala liadl atletica y ai trainadëures.
Per l’Atletica Gherdëina Raiffeisen
Stefan Planker
Senteda generela
Ai 7 de november uniral fat la senteda generela de l'Atletica Gherdëina dala 20:00 dal campo de Mulin da Coi
Ultima garejedes per i atlec dl atletica lersiera cun de biei resultac, dantaldut tl smaché la lanza
Te chëst’ultima enes à n valgun atlec y atletes dl’Atletica Gherdëina Raiffeisen fat pea pra garejedes che valova per l Grand Prix 2017y pra manifestazions de curnisc.
Do che n valgun atlec ie stac a San Benedetto del Tronto a fé si alenamënc da d’instà, à La lia dl Atletica Gherdëina Raiffeisen fat pea a Bruneck al Grand Prix che valova per l campionat provinziel cun de boniscimi resultac. Da auzé ora iel l prim post de Goffi Chiara tl smaché la lanza. La mesura ie una dla miures 20 dla Talia y chësc lascia nce speré per l daunì dla jëuna de Urtijëi. N terzo post ti ie pona nce garà a Chiara tl saut aut. Cun na mesura de 1,46 m iela ruveda terza y à pudù pië do la bedaia de bront. A Bruneck ti ala nce dassënn butà a Selina Jenegger tl smaché la codla. Tla categuria dla mutans B defati mpede la lanza vëniel smacheda na codla. Nce ëila à venciù tla categuria cun na mesura de 33,82 metri. Tal categuria di assoluc che à pudù garejé pea coche manifestazion de curnisc iel da auzé ora l record persunel de Verginer Alex nce tlo tl smaché la lanza. Alex ie stat bon dla smaché bën 51,31 metri lonc, na mesura mpurtanta sce penseda tl contest dl decathlon, disciplina ulache l ie danter i mieures dla Talia.
Verginer y Demetz pra i campionac austriacs tl decathlon
Ala fin de agost fovel sun l program i campionac austriacs tla proves multiples. Pra chësta garejedes ova nosc atlec pudù fé pea, do che la FIDAL Federazion taliana de atletica lesiera ova dat l’autorisazion, coche garejedes ora dla concurënza. Cun 6616 ponc ie Verginer ruvà al curato post te graduatoria. La prestazion ie dessegur nteressanta nce sce pra vel garejeda ala mpue sciacà y n ëssa pudù se aspité velch deplù. Si record persunel defati ie de 6848 ponc arjonc pra i campionac talians ulache dan n valgun mënsc fovel ruvà al terzo post. Cun chisc ponc fossel stat l miur. Defati l campion austriach de decathlon, Severin Chum de Graz à arjont 6816 ponc. Drët bon fova nce pià via Alexander Demetz che ova bele demustrà na bona forma ntan l’instà, ma purtruep bele inò se àl fat mel ntan la garejeda, chëst iede pra chëla de fé l saut cun l fust (asta), tant che l ne n’à nia plu fé inant ll rest dla garejedes. Per ntant ti vala inò miec y fej nce inant i alenamënc coche preudui dal programm.
Inant jirala cun la finela dl Grand Prix pra chëi che se à cualificà n valguna atletes dl’Atletica Gherdëina Raiffeisen. Per Alexander Demetz y Alex Verginer ie la sajon 2017 dal pont de ududa agonistich plu o manco fineda via.
Per l’Atletica Gherdëina Raiffeisen
Stefan Planker
Chiara Goffi doi iedesc campiunëssa provinziela de atletica lesiera
Truepes ie states la lies de atletica che à tëut pert ai campiunac che valova per l titul provinziel de atletica lesiera 2017 y treupes ie stac i atlec y atletes che à garejà ai 10 y 11 de juni tl bel ciamp dal sport Mulin da Coi a Santa Cristina. La garejedes, de ndut 51, fova unides metudes a jì dal Atletica Gherdëina Raiffeisen n cunlaurazion cun la Fidal.
Cun n bel tëmp, a strufes povester nce massa ciaut, ma purmpò n generel cun de bona cundizions à duc i atlec y atletes de Südtirol pudù garejé l ultim fin dl’ena te Gherdëina pra na manifestazion che à dut ntëur butà y che à nce purtà de boniscimi resultac per l’Atletica Gherdëina Raiffeisen. De ndut iel sautà ora per nosta lia bën 4 titui provinziei, 3 bedaies d’arjënt y una de bront.
Bën doves ie states l’atletes de nosta valeda che ie ruvedes doi iedesc sun l podest: Chiara Goffi cun bën doi iedesc or, un tl saut aut (1,46 m) y un tl smaché la lanza (39,41 m) y Maria Grazia Candelori, or tl smaché l disch (21,79 m) y n arjënt ti 80 m cun rëmes (13,47 secunc). Oradechël à pudù pië do la bedaia d’or nce Martina Falchetti ti 1000 metri cun n boniscimo tëmp de 3,13,31. Sun l segondo scialier dl podest ie nce zepei su Samuel Demetz ti 2000 metri (6,59,06 min) tla categuria di sculeies A y Jenegger Selina tl smaché la codla (31,62 m) tla categuria dla sculees B. La bedaia de bront per l’Atletica Gherdëina Raiffeisen ti ie mo jita a Tomasini Jana nce ëila tl smaché la codla tla categuria dla sculees B (30,30 m).
La mieura lies de atletica ie statates chëst ann l SV Lana y la SAB Bolzano cun tramedoves 9 bedaies d’arjënt. Dal pont de ududa tecnich ie stata la stafëta svedeja (100 m + 200 m + 300 m + 400 m) dla categuria dla sculees A dla sozietà dla SAB de Bulsan a se fé na prestazion particularmënter de prestij. Defati à chësta mutans arjont l record provinziel cun 2,27,49 miuran l tëmp de plu de un n secunt. N cont dla Atletica Gherdëina Raiffeisen alincontra ie dessegur la mesura arjonta da Chiara Goffi tl smaché la lanzia la gran sensazion. Al mumënt iel la jëuna de Urtijëi cun si mesura da udëi danter la cuinta mieures dla Talia te si categuria.
A duta la atletes y a duc i atlec ti fajons nosc mieur auguresc per chisc biei resultac y al presidënt dl atletica Siegfried Runggaldier y si team ti fajons na gran lauda per la bona organisazion de duta la manifestazion. Tulon l’ucajion per rengrazië duc chëi che à judà pea pra l’urganisazion, i genitoresc, l speacker Luis Mahlknecht y al chemun de Santa Cristina cun l’assessëura Marika Schrott per avëi metù a disposizion l bel ciamp dal sport Mulin da Coi.
Per l’Atletica Gherdëina Raiffeisen
Stefan Planker
Gran sodisfazion per Alex Verginer: bedaia de bront pra i campiunac talians assoluc de atletica lesiera
L majer suzes che ie unì arjont nchin sën sun pista da pert dl’Atletica Gherdëina Raiffeisen ie dessegur chël arjont da Alex Verginer nstadì a Lana pra i campiunac talians assoluc tl decathlon. Danter i gran suzesc de nosta lia iel da cumpedù su la garejeda di campiunac mundiei de sauté da mont su venciuda da Hugo Senoner tla categuria sëura 45 ani (M45) dan truep ani y l titul Talian de Janina Schenk tla proves multiples tl 2007 tla categuria alieves, ma tla categuria di assoluc iel l prim iede che udon n atlet che ie danter i mieures dla Talia pra la garejedes sun pista.
Alex Verginer fova bele chisc ultimi ani da udëi danter i mieures tl decathlon tla categuria U23, ma l gran saut sun l podest pra i assoluc ti ie garatà i 27 y 28 de mei 2017 a Lana canche l ie stat bon de se bater cun i mieures ruvan per mé puec ponc al terzo post y canche cun n pue de fertuna iel ëssel pudù pië do la bedaia d’arjënt che fova tan che al col dan l’ultima garejeda. L decathlon ie pu defati na garejeda ulache i atlec muessa te doi dis fé 10 garejedes y aldò dla mesura o tëmp che i atlec arjonj ti vëniel dat ntan de ponc sun la basa de na tabela nternaziunela. Nchin ala nona garejeda fova Verginer defati mo segondo, ma pra l’ultima garejeda ulache l ie da sauté 1500 metri, ne se tratovela nia mé de sauté, sauté y sauté, ma nce de lauré de tatica ajache l savova che al terzo y quarto post fovel atlec dastramp stersc te chësta disciplina y mplu fova Alex ntan l’ena amalà cun mel de col y per n valgun dis sënza alenamënt. Cun gran artenienza y ulentà iel purmpò stat bon de miuré si prestazion persunela ti 1500 m y de purté a cësa la beliscima bedaia de bront salvan nsci na luegia sun l podest, che ti porta de gran sodisfazions a d’ël nstëss, al‘Atletica Gherdëina Raiffeisen y al trainadëur Walter Kostner, bedaia coche frut de gran sacrifizies.
Alex ie defati n atlet do la rata bëndebo complet cun n potenzial de miuramënt dantaldut pra l smaché la massaries, ma nce pra l saut cun l fust y tl saut lonch. Pra chësta sortes de cumpetizions ne bastel nia mé de avëi n bon fisich anjenià ca apuntin, ma nce truepa tecnica, na gran reazion, n bon fla y na gran cunzentrazion. Pra l decathlon muessen nce for inò vester anjeniei y se cunzentré da nuef, unfat coche la garejedes dant ie jites. Sce pra una na garejeda scechela, muessen pra chëla do l avëi desmincià, sce la à butà muessen vester boni de se ciarië da nuef y nia lascé dò la cunzentrazion. L deacthlon vën defati rateda coche la garejeda plu cumpleta de duta la garejedes y la preparazion muessa unida anjenieda ca profescionalmënter de uni vieres.
Per cie che reverda i singui resultac iel da auzé ora che Alex à fat de ndut 6848 ponc. Venciù a Zanatta Jacopo cun 7327 ponc dan Paoluzzi Roberto cun 6894 ponc. Al cuarto post destacà de mé 27 ponc ie Asamoah Stephen Kobena cun 6821 ponc. Pra la garejedes de Lana dlongia Maran à Verginer fat si record persunel sibes pra la cumpëida di ponc n generel che nce tla disciplines dl saut lonch, tl smaché l pëis, tl smaché l disch y ti 1500 metri.
Nsci i resultac plu per menut: 100m: 11,54 (744 ponc); 400 m: 50,71(782 ponc); 1500 m: 4,35,66 (708 ponc); 110 m cun rëmes: 15,97 (736 ponc); saut aut: 2,00m (803 ponc); saut cun l fust: 4,00 m (617 ponc); saut lonch: 6,74 m (753 ponc); smaché l pëis (11,36 (568 ponc); smaché l disch: 35,95 m (583 ponc); smaché la lanza: 47,69 m (554 ponc).
A Alex Verginer ti augurons mo truepa sodisfazions per l daunì y speron che tres chësc resultat vëniel numinà dala Federazion taliana de atletica lesiera a fé pea pra la Copa Europa che chëst ann unirà fata a Monzon tla Spagna te feter n mëns.
Per l’Atletica Gherdëina Raiffeisen
Stefan Planker
Alex Verginer: Campion regiunel de decathlon
La garejedes de atletica lesiera ie chëst ann piedes via cun l drë pe per i atlec dl Atletica Raiffeisen Gherdëina. Sun l program de auril fovel ai 22 y 23 i campiunac regiunei de proves multiples, na manifestazion sportiva pra chëla che i atlec partezipanc muessa fé pea plu garejedes aldò dla categuria y pra chëles che n giata pra uni singula garejeda ponc n relazion ala prestazion fata. La cumpëida di ponc de uni garejeda vela per la tlassifica generela.
Per l’Atletica Gherdëina fovel Alex Verginer che à garejà tla categuria assoluta y, coche bele l’ann passà nes àl demustrà de vester l miëur tla Region Trentino Südtirol arjunjan de ndut 6593 ponc. Chësta prestazion ie dastramp mpurtanta ajache l ie si record persunel y ie una dla mieura mesures al mumënt tla Talia. Che Alex sibe n atlet de livel naziunel ovel bele demustrà l’ann passà y cun si ponc fovel feter uni iede ti 10 mieures a livel naziunel. Garejà iel unì a Persenon pra cundizions atmosferiches plutosc bones, nce sce a strufes mpue massa da vënt y i resultac dal pont de ududa dl Atletica Gherdëina Raiffeisen lascia speré dreët bën per i campionac talians assoluc che chëst ann unirà fac de mei a Lana. A persenon ne n‘ à Verginer nia mé miurà si resultat finel, ma nce fat trëi recorc persunei y plu avisa ti 110 metri cun rëmes, tl disch y pra l saut cun l fust.
Nsci i resultac de Verginer: 100 m.: 11,47; 400 m.: 51,71; 1500 m.: 4,49,72; 110m cun rëmes: 15,80; saut aut: 1,98; saut cun l fust: 4,10; Saut lonch: 6,56; smaché l pëis: 11,16 m.; smaché l disch: 35,05m; smaché la lanza: 41,21 m.
Pra la medema manifestazion fovel sun l program nce i campionac Regiunei dl eptahlon (set disciplines) per la categuria junionr, promesse y senior ulache Perathoner Linda ie ruveda al bon 4. post cun 3392 ponc; tl penthatholn (cin disciplines), ulache udon al 6.post Goffi Chiara 3098, al 7.post Insam Hannah 3022, al 12. Post Candelori Maria Grazia cun 2548 ponc, al 19. post Prathoner Linda 2105 ponc y tl tetrathlon (trëi disciplines), al bon 4.post Goffi Alessia cun 2215 ponc, al 7.post Tomasini Jana cun 2105 ponc.
Per L'Atletica Gherdëina Raiffeisen
Stefan Planker
Goffi Chiara campiunëssa regiunela tl smaché l pëis
pra i campiunac regiunei a Maran y Arco porta l’Atletica Gherdëina Raiffeisen a cësa na bedaia d’or, una d’arjënt y doves de bront
Treupes ie inò stac i resultac de prestige da pert di atlec de Gherdëina pra i campinac regiunei dla categuries sculeies A y B metui a jì l prim di a Maran y l segondo di a Arco tl Trentin.
Da auzé ora te na maniera particulera iel dessegur la boniscima prestazions de Goffi Chiara de Urtijëi che ie stata bona de zapé doi iedesc sun l podest. Dantaldut pra l smaché l pëis iela stata bona de se davanië l titul regiunel demiustran de vester tl Trentino Südtirol, tla categuria sculees B, la miëura. L beliscimo titul iela stata bona de arjonjer smacan l pëis a na destanza de 11,12 metri canche la segonda dl G.S. Trilacum dl Trentin, Arianna Agostini à smacà l pëis de 2 kg a 10,73 metri. La terza ie stata Fischnaller Sarah de Bulsan cun 10,10. Chiara ie nce stata bona de pië do la bedaia che valova coche vize campiunëssa dla Region y plu avisa te n autra disciplina ulache la ie chisc ani for stata pra la miëures: tl smaché la codla. La pitla codla che à n pëis de 200 gr. ie propedeutica a smaché la lanza che ie preududa tla categuries plu autes. Goffi Chiara ie stata bona de smaché bën 51,05 metri lonc canche la mieura ie chëst iede stata Fischnaller Sarah de Bulsan. La campiunëssa regiunela alincontra de Chiara à smacà 53,93 metri, canche la terza ie ruveda a 39,02 metri.
N beliscimo terzo post regiunel ti ie jit a Demetz Samuel ti 1000 metri tla categuria sculeies B. Samuel ie plu suvënz stat bon de purté resultac de n livel dastramp aut tl sauté destanzes che vën cunscideres coche mesanes (mezzofondo) y si forma oven bele udù plu iedesc ntan la garejedes tres i luesc che vën metudes a jì ora per i paejes de Südtirol. Sterch se àl demustrà de vester particulermënter nce sun pista. Defati iel stat bon cun si 3,06,83 de se davanië n terzo post segur do Luca Devigli dl Atletica Valle di Cembra (3,02,26) y Valduga Simone dl US Quercia Trentingrana de Rurëi (3,05,83).
Na bela bedaia de bront ti ie nce jita a Soppelsa Diego ti 300 metri cun rëmes tla categuria sculeies A. Cun si 45,28 al purtà sun l podest i culëures dl Atletica Gherdëina Raiffeisen dlongia Riccardi Mirko dl GS Trilacum che ie campion regiunel (43,52) y Campidelli Jordan dl Atletica Tione (43,85). Diego ie nce ruvà al 5. post pra l sauté i 100 m cun rëmes cun l tëmp de 16,41. L miëur ies tat nce tlo Riccardi Mirko (15,50).
Iust nia sun l podest y cun na bedaia de lën à messù se ancuntenté Lorena Ploner de Sëlva tl sauté i 80 metri cun rëmes pra la sculees A. Cun 13,36 iela ruveda cuarta. La miëura ie stata Gamper Maia de Maran (12,55). Lorena ie nce da udëi al 8. post tla disciplina de smaché l pëis de 3 kg. La miëura à smacà 11,32, Lorena alincontra 7,56 metri.
Danter i resultac iel mo da auzé ora l 8.post de Falchetti Martina ti 1000 metri (3,28,57), l 12. post de Tomasini Jana tl smaché la codla (27,92) y l 13. Post de Tomasini Jana tl saut aut (1,15).
N bel gran cumplimënt ti va a duta la atletes y atlec, ma nce ai alenadëures y a dut l team dl Atletica Gherdëina Raiffeisen per chisc bon resultac.
Per l’Atletica Gherdëina Raiffeisen
Stefan Planker


text:
Che Guevara
L'Ernesto Guevara de la Serna, ciamaa Che Guevara u anca Che (nassüü el 14 de Giügn 1928 a Rosario, in Argentina, mort el 9 de Utuber, 1967 a La Higuera, in Bulivia) l'è staa un revulüziunari e guerijee argentin.
Per i sò aziun de gueriglia e per el sò ajüt al Fidel Castro düranta la Revulüziun Cübana, el Che Guevara a l'è devegnüü, a tort u a resun, un simbul di lot de liberaziun di popuj e di muviment d'ispiraziun prugressista.
Infurmaziun Generaj[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I vegg de'l Che eren member de la volta burghesia argentina. Giamò menter che'l stüdiava medesina el Che l'ha viagiaa assee e l'ha ducümentaa tüsscoss: el ghe ürtava vedè i ingiüstizi suciaj in de l'America Latina. La sua prima miee, el Che l'ha tolta in Guatemala: una tusa che la laurava per el guerna a che l'ha faa cugnuss a tanc ativista pulitegh de'l paes.


text:
La chanzun svizra per l’Euro en rumantsch
- Gievgia, 30.6.2016, 5:57, actualisà a las 7:03
En la televisiun, en ils radios e dapertut nua ch’ils gieus da ballape vegnan mussads, pon ins tadlar la chanzun svizra da l’Euro «Tous ensemble» dal chantadur Gustav. Questa chanzun datti uss era en ina versiun rumantscha!
La chanzun franzos-tudestga na tanscheva dentant betg a Gustav, sia finamira era d’era anc chantar la chanzun en autras linguas. Uschia ha el clamà ora en il mund: «Translatai per mai Tous ensemble en vossa lingua ed jau chant ella per vus».
Il clom da Gustav è arrivà enfin Cuira en il studio da RTR. Il moderatur Ivo Orlik ha translatà la chanzun ed envidà Gustav. Ensemen han els registrà ina versiun franzos-rumantscha – et voilà:
RR actualitad bunura


text:
Cricket on Ice sin il lai da San Murezzan
- Venderdi, 20.2.2015, 17:28
Il team da Cricket dal gimnasi Lyceum Alpinum Zuoz sa participescha er quest onn a la 28avla ediziun dal turnier sin glatsch.
Congualar il gieu da cricket pudess ins il pli tgunsch cun ina partida da baseball. En emprima lingia na stat dentant betg il far puncts e gudagnar sin la glista da prioritads, mabain la cumpagnia ed il spiert da cuminanza, l'uschenumnà Teamspirit.
Ils dus frars Maximilian ed Alessandro Welte èn creschids si a S-chanf e fan part sco unics scolars betg interns a la squadra dal Lyceum Alpinum.


text:
A Udo Lindenberg sin ils 70
- Venderdi, 20.5.2016, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 20.5.2016, 19:00, RTR
In monument dal rock tudestg celebrescha in bel anniversari radund.
Enconuschent è el daventà ils emprims onns 70 cun figuras musicalas sco Rudi Ratlos, Elly Pirelli u Johnny Controletti. Ma el ha er gì muments penserus sco «Wozu sind Kriege da» u «Horizont». Il merit cardinal da Udo Lindenberg è l'introducziun d'in tudestg schlavà e malziplà en la musica da rock tudestga. Sco er in pitschen stumpel d'avischinaziun tranter vest ed ost. In redudir a chaschun da ses 70avel anniversari.


text:
Partis da «Bunga-Bunga» n’han naginas consequenzas per Berlusconi
- Mesemna, 11.3.2015, 7:42
L'anteriur primminister talian Silvio Berlusconi è vegnì declerà definitivamain liber en l'uschenumnà process da Ruby. La dretgira superiura a Roma ha confermà la sentenzia sco davosa instanza.
A Berlusconi era vegnì rinfatschà d’avair gì durant partis da «Bunga-Bunga» sex cun la prostituada Ruby, ch'era da lezzas uras minorenna. Gia en segunda instanza era Berlusconi vegnì declerà liber. Cunter lezza sentenzia aveva la procura publica dentant fatg recurs. L'emprima instanza aveva anc sentenzià el a 7 onns praschun.
L'affera n'è dentant anc betg a fin dal tut per el. Actualmain èn anc pendentas inquisiziuns, perquai che Berlusconi duai avair cumprà perditgas en il process da Ruby.
RR Novitads 06:00


text:
Cunvegna en scrit davart retratga d’armas grevas en l’Ucraina
- Dumengia, 22.2.2015, 11:04, actualisà a las 11:05
Ils separatists e las truppas da la regenza ucranaisa èn sa cunvegnids en scrit davart la retratga d'armas grevas ord l'Ucraina da l'ost, quai ha ditg in general ucranais a l'agentura da novitads AFP.
Ils separatists han confermà las indicaziuns. Il general n'ha dentant betg pudì inditgar cura che la retratga cumenza. Intginas medias han rapportà ch'i pudessi gia esser dumengia uschè lunsch.
La retratga fa part da la cunvegna da pasch che las partidas da conflict han decidì l'emna passada. Sonda è stà in barat da praschuniers tranter las 2 partidas da conflict.
RR novitads 10:00


text:
La viafier federala ha transportà uschè blers passagiers sco anc mai. Uschia nizzegian mintga di 1,25 milliuns passagiers las viafiers federalas quai uschè blers sco anc mai. Era è il gudogn dal concern creschì il 2016 per 135 milliuns francs, sin 381 milliuns. Il gudogn resulta però surtut da la vendita d’immobiglias e d’effects extraordinaris, communitgescha l’SBB. Era il traffic da rauba ha puspè nudà in gudogn, perencunter noda la sparta da l’infrastructura cifras cotschnas.
Traffic da rauba fa gudogn
Fertant ch'il traffic da rauba ha l'onn avant anc fatg ina perdita da 22 milliuns francs, è il 2016 anc restà in resultat dad 1 milliun francs. Quai schebain che la situaziun economica saja anc adina greva.
L'infrastructura dentant scriva cifras anc pli cotschnas. 103 milliuns perdita ha il champ commerzial fatg l'onn passà e cun quai anc ina giada 7 milliuns dapli che l'onn avant. Or da quest motiv vul l'SBB far enavant cun ses program da spargn «RailFit20/30». Enfin l'onn 2020 duain 1'400 plazzas vegnir stritgadas e 1,2 milliardas vegnir spargnadas. Ma er 200 novas plazzas duain vegnir stgaffidas en ils secturs dal nettegiament e tar il persunal da tren. Relaschadas duai dar paucas.
Critica dals passagiers
La relaziun dal pretsch e da la prestaziun è dentant vegnì crititgada fermamain dals passagiers da l'SBB. Quai mussia ch'i fetschia senn per l'SBB da vinavant sa metter en per pretschs almain stabils, scriva il concern.
Pli cuntents èn ils passagiers areguard nettezza e plaz. Er pertutgant punctualitad è l'SBB en l'Europa exemplarica. 88,8% dals passagiers sajan arrivads punctualmain. Quai saja 1% dapli ch'il 2015 ed il pli aut dumber dapi tschintg onns.
RR novitads 11:00


text:
Tour de Suisse: Fabian Cancellara manchenta victoria d'etappa
- Sonda, 18.6.2016, 18:15
Il Bernais da 35 onns vegn terz a Tavau en la cursa cunter l'ura sur 16,8 kilometers.
19 secundas ha Fabian Cancellara gì retard sin il victur, il Spagnol Ion Izaguirre Insausti. Segund è vegnì il Columbian Miguel Angel Lopez Moreno. Quel surpiglia era la testa dal classament general.
La davosa etappa dal Tour de Suisse maina damaun da Tavau sur ils pass da l'Alvra ed il Flüela e puspè enavos a Tavau.
RR novitads 18:00


text:
Lille - chez les Ch'tis
- Venderdi, 17.6.2016, 10:03
La glieud dal nord da la Frantscha vegn savens numnada «les Ch'tis». In num che ha da far cun lur lingua, il patuà che vegn discurri là. Ils Ch'tis valan sco amiaivels e simpatics.
L'atmosfera a Lille e fitg viva, fitg empernaivla ed amiaivla. Ina giada ha quai da far cun la citad ch'è bella, dentant era cun la glieud là. Ils Ch'tis. Els discurran gugent, els stattan era gugent da cumpagnia e la fin d'emna pudess ins crair che tut il mund es ordavert.


text:
Un grido nella notte
Un grido nella notte (Un sîg in dla nòt) 'l è 'n film dramàtic dal 1988 ad Fred Schepisi, ch'al tōś spunt da 'n quèl sucès dabòṅ[1].
Custâ 15 migliòṅ ad dòlar, al n gh l'à minga cavàda a mét'r i cònt in para parchè al n 'n à fat sù gnanc sèt in di Stat Unî.
Sunt
Durànt na vacànsa in campéǵ, davśèn a i mònt 'd Ayers Rock, Michael Chamberlain (Sam Neill) e sò mujér Lindy (Meryl Streep) i sèntan in dla nòt i sîg dla sò putìna ad dū méś Azaria (Lauren Shepherd), una di sò tri fiōi. La putìna l'è sparìda da la ténda e la n s cata piò. I genitōr i dìśan ch'l è stâ 'n ding (un caṅ salvàdag austragliàṅ) a purtàr-la via, ma la televiśiòṅ, gl'amànt dal bèsti, i giurnài petégui, la gint e i giùdas i n gh crédan briśa dand-'g adòs.
Mandàda a prucès, la Lindy la finìs in parśòṅ cundanàda a 'l ergàstul. Sōl tri an dòp, quànd di escursiunìsta i càtan par caś di vistidèṅ dla putìna in na tana 'd un ding in dal deśèrt, al sò arbgàt al pōl finìr.
Arcgnusimènt
- Fèstival ad Cannes dal 1989 - Prèmi a la Meryl Streep par la mijóra interpretasiòṅ dal fémni
Culegamènt estéran
Nòti
- ↑ L'Azaria l'è stada masàda da 'n ding. Al caś 'd “Un sîg in dla nòt” 'l è a i tìtui ad cóa tempi.it, 13 ad Śugn dal 2012


text:
Brittnau
Brittnau a l'è un cumün svizzer del distret de Zofingen. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 3 652 abitant e una süperfiss de 13.67 km², e al se tröva a una altitüden de 450 meter sura al livel del mar.
El cumün de Brittnau a l'è tacaa ai cumün de Murgenthal, Pfaffnau (LU), Reiden (LU), Strengelbach, Vordemwald, Wikon (LU), Zofingen.
El cumün el comprend anca i frazion de:
- Bergacker
- Bösenwil
- Bötschishalden
- Fennern
- Geissbach
- Leidenberg
- Liebigen
- Mättenwil
- Schulerslehn
- Sennhof
- Rossweid
- Weilern Grod
- Wilacker
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Brittnau in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Hardcore punk
L'Hardcore punk (ciamaa anca dumà hardcore) a l'è un sota-gener del punk rock che l'è nassüü in del America a la fin di agn '70. L'hardcore a l'è püssé pesant e svelt (i canzun poden anca vess lungh men d'un menü) del punk e'l parla de pulitiga, libertà, viulenza, alienaziun de la sucietà, straight edge, e guera.
L'Hardcore Punk el gh'ha anca lü i sò sota-gener e gener mes'ciaa, anca de sücess, cume el melodic hardcore, metalcore, sludge metal e thrash metal.
I pader del gener[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I pader del Hardcore Punk a eren:
- Black Flag
- Bad Brains
- I Minor Threat, ispiradur del gener e del etiga straight edge (nom che'l vegn d'una sua canzun che la se ciama propi inscì)
Cà discugrafich de Hardcore Punk[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 625 Thrashcore
- Alternative Tentacles
- Alveran Records
- Amphetamine Reptile Records
- Bad Taste Records
- Blackout! Records
- Bridge 9 Records
- Burning Heart Records
- BYO Records
- Dischord Records
- Deathwish Inc.
- Ebullition Records
- Epitaph Records
- Equal Vision Records
- Eulogy Recordings
- Facedown Records
- Frontier Records
- Gravity Records
- Havoc Records
- Hellcat Records
- Hydra Head Records
- Indecision Records
- Level Plane Records
- Lifeforce Records
- Mystic Records
- New Red Archives
- Posh Boy Records
- Revelation Records
- Rivalry Records
- Roadrunner Records
- SideOneDummy Records
- Slap-a-Ham Records
- Spook City Records
- SST Records
- Striving For Togetherness Records
- Taang! Records
- Touch and Go Records
- Uprising Records
- Vermiform Records
- Victory Records


text:
Fin da la navigaziun principala
Entschatta dal navigatur
Dumengias d'atun da Hallau
Descripziun
Il chantun Schaffusa ha ina tradiziun da viticultura da blers tschientaners ed appartegna als chantuns da vin ils pli impurtants da la Svizra tudestga. En ventg vischnancas produceschan viticulturas e viticulturs oz vin sin ina surfatscha da circa 500 hectaras. La racolta d'ivas cuntanscha en media ina valur da 15 milliuns francs. Il chantun s’è posiziunà da nov sco regiun da vin dapi l'onn 2002 cun las viticulturas ed ils viticulturs, cun las producentas ed ils producents da vin sco er cun la federaziun mercantila «Schaffhauser Wein». Els han creà il label « Schaffusa, territori dal pinot noir».
Colliadas cun la viticultura èn numerusas festas dal vin. La festa la pli enconuschenta èn las «Dumengias d'atun da Hallau». Ses origins èn da chattar en las fieras d'atun u festas da viticultura che han lieu dapi l'onn 1935. Quellas èn vegnidas enritgidas per l'emprima giada l'onn 1946 cun in cortegi da festa. Dapi l'onn 1966 han ils cortegis lieu onn per onn, senza excepziuns. Cun chars tematics decorads pumpusamain, cun furmaziuns da costums e da musica èn els senza dubi il punct culminant da la festa atunila e fascineschan millis da visitadras e visitaders.
Gallaria d'illustraziuns
Documents da video
Impressiuns dal cortegi da festa da las Dumengias d'atun da Hallau 2011 © Dieter Amsler, Schaffhausen 2011
Referenzas e dossier
- Publicaziuns
Gemeinde Hallau (Ed.): Geschichte von Hallau. Hallau, 1991
Fritz Grüninger: Fünfzigster Hallauer Herbstumzug. In: Schaffhauser MappeMagazin 3. Beringen, 2007, p. 39-41
Hans Grüninger: Werbung für Rebland und Wein. In: Schaffhauser Magazin 1. Beringen, 2003
Herbert Neukomm: Der Rebbau im Kanton Schaffhausen. In: Schaffhauser MappeMagazin 3. Beringen, 2007, p. 16-17
- Dossier
- Hallauer Herbstsonntage
Ausführliche Beschreibung Ultima modificaziun: 12.07.2012
Dimensiun: 272 kb
Tip: PDF
- Hallauer Herbstsonntage


text:
Previstas
Il minister d’economia e socialesser Hansjörg Trachsel da la Partida burgais-democratica (PBD) ha demissiunà per limita dal temp d’uffizi. Per lez sez datti in’elecziun da cumbat.
Tensiun è garantida
Sper ils quatter candidats en uffizi candideschan Jon Domenic Parolini (PBD), Heinz Brand (PPS) e Jürg Kappeler (PVL) per il post che vegn liber.
Sper Heinz Brand ha era Jon Domenic Parolini schanzas da vegnir elegì. Jürg Kappeler - che ha gia candidà il 2010 per in post en la regenza - porta colur en quest cumbat electoral, ha dentant paucas schanzas.
Dals quatter cussegliers en uffizi Mario Cavigelli (PCD), Christian Rathgeb (PLD) e Barbara Janom Steiner (PBD), sto Martin Jäger (PS) sa metter en il stadals en quest cumbat electoral, sch’el na vul ristgar surpresas.
-
1 La preschientscha online dals candidats 25.04.2014 4:13 min
-
2 Discussiun partidas - emprima part 25.04.2014 26 min
-
3 Discussiun partidas - segunda part 25.04.2014 17 min
-
4 Ina valitaziun dal redactur da politica Valentin Schmed 08.01.2014 4:48 min


text:
The Experiment - Cercasi cavie umane
The Experiment - Cercasi cavie umane (’L esperimènt - I s péscan dal cavi umàni) 'l è 'n film dramàtic dal 2001 'd Oliver Hirschbiegel trat da 'l rumànś Black Box dal tedésc Mario Giordano, ch'a sò vòlta al tōś ispirasiòṅ da 'l esperimènt dla parśòṅ ad Stanford, un studi psiculògic par védar al cumpurtamènt umàṅ in na sucietà in dua al parsòni i èṅ badśàdi par far sōl un quèl, cuma stablî da i grup in du i s càtan.
In dal 2010 i Americàṅ i aṅ arfàt al film cun al tìtul ad The Experiment.
Sunt
Al tasìsta e vèć repòrter Tarek Fahd (Moritz Bleibtreu) al lèś in sun giurnàl la reclàm 'd 'n esperimènt mis in pē da 'n grup ad psicòlug in dua di vuluntàri, par dū stmani e in cambi ad quàtar-mila marc (dū-mil'euro a 'l incìrca), i gh'aràṅ da impersunàr dal guàrdi e di parśunēr a 'l intéran dna parśòṅ minga véra. Pinsànd ad catàr sù 'n scoop sensasiunàl, al decìd ad śibìr-as par far-an part, 'd acòrd anc cun al sò vèć cap ufìsi. Par tiràr śò incòsa, al s pòrta sèg un para 'd uciài bòṅ par tiràr śò quél ch'al véd e 'n walkman purtàtil fint par registràr al tut.
Quànd al riva là a gh vèṅ dit ch'al farà òṅ di parśunēr, al nùmar stanta-sèt, e che lò, cumpàgn a i sò cumpâr Steinhoff (Christian Berkel) nùmar trént'òt e Joe (Wotan Wilke Möhring) nùmar ssanta-nóṿ, al gh'arà da lasàr da na banda la sò privacy e daśmindgàr-'s i dirìt sivîl. Par còntar, i cumpurtamènt viulént i n èṅ minga parmés da part di vuluntàri o senò a s gnarà casâ via da 'd là. Al guàrdi i saràṅ in tut òt e i gh'araṅ da tgnir-i 'd òć garanténd 'l órdan e al rispèt dal règhli. 'L esperimènt al sarà rigistrâ 24 óri su 24 da dal telecaméri e al psrà èsar suspéś o farmâ in tut i mumènt.
A 'l inìsi a pâr tut un śóg e tut i s tōś'n in gir ma pò al ròbi i s tàcan a far sèri dabòṅ.


text:
Aktuelle Position
Cudesch «Radio e televisiun en Svizra 1983-2011»
L'aboliziun dal monopol: la SSR en il conturn da novs emetturs da radio e televisiun privats
A l'entschatta dals onns 1980 steva la SSR avant sfidas enormas. Pervia da la gronda midada tecnologica è il cumportament dal public en il diever da nossas medias sa midà e la SSR ha pers ses monopol da pudair producir programs en Svizra. Cun il terz cudesch che tracta ils trais davos tschientaners finescha la trilogia da l'istorgia da la SSR.
Il cudesch cuntegna contribuziuns en tut ils quatter linguatgs naziunals. Translaziuns parzialas pussibiliteschan da leger l’entira ovra tant en tudestg sco er en franzos e talian.
Radio e televisiun en Svizra
L'istorgia da la Societad svizra da radio e televisiun SSR 1983–2011, edida da Theo Mäusli, Andreas Steigmeier et François Vallotton, hier + jetzt, Verlag für Kultur und Geschichte, Baden, 2006 (68 francs).
En pli pon ins retrair l'app «Storia SSR» en l'App Store e su internet:


text:
Còl ch' agh vōl per 4 pursiòun:
4 bâli 'd ōv,
4 cucêr 'd sócher,
6 cucêr 'd marsâla o vèin licvorōş
Preparasiòun:
Tulî quât'r ōv e dividî 'l bâli da la cêra; metî 'l sócher e al bâli 'd l'ōv int un tigîn cun al mânegh lòngh, êlt e cun al fònd bumbê (ch' al duvrà pō èser més a bàgnmaria), e şbatî cun 'na frósta o cun al frulèin elètrich, fîn a quân an 's fà só 'na crèma gòunfia, s'ciumōşa, lésa e quêşi biânca.
Unî pôch a la vôlta 'l marsâla (o al vèin), sèimper mèinter şbatî per fêr tirêr só bèin al lécvid, e quând tót j elemèint a srân bèin şmercê, metî 'l tegîn a bâgnmaria int 'na casarōla pió grôsa cun dèinter, per 1/3, 'd âcva chêlda dimòndi: cun sòta al fōgh ch'al dēv èser dimòndi bâs e l'âcva l'an dēv mia bòjer, mó piotôst la dēv mantgnîr un fréşer alşēr. Şmercê cun la frósta per 10-15 minût cîrca, fîn a quând a 's vèd la crèma infiêren, infisîres e dvintêr pió cremōşa, a sté pûnt a prî tirêr via al zabajòun dal fōgh e servîr subét in còpi 'd vēder, ed sôlit l'è cumpagnê cun di biscôt sèch.
Se al servî frèd: pâna muntêda o frûta frèsca.
Cunséli e curioşitê
Al zabajòn al pōl ânch èser servî frèd mó in cól chêş ché la crèma la dēv èser şmercêda ògni tânt fîn quând l'è frèda, còst perché a 's dēv fêr in môd che al licvōr al vâga mia insém al fònd e ch' an 's divéda da la crèma.
Int la preparasiòun dal zabajòun, l'importânt, in pió che cumprêr 'd j ōv dimòndi frèsch, l'è tgnîr cuntrolê al calōr dal bâgnmaria, l'âcva l' an dēv mia bòjer, perché la crèma la pré gnuchêres.
Per fêr al zabajòun in môd giōst égh vré 'na casarōla particulêra: in italiân la vîn ciamêda "polsonetto" o "ponzonetto" la gh'à la fōrma ed 'na mèza sfēra cun al parèidi êlti a côno e al fònd bumbê. La vîn fâta in râm mia stagnê e cun un mânegh lòngh ed lègn. L'é 'na casarōla ch' la vîn druvêda masmamèint in pasticería per la cutûra 'd preparasiòun un pô delichêdi cme al zabajòun, al crucânt, crèmi e sirôp.
La cutûra bâgnmaria la prevèd ed mèter la casarōla o al recipiĵnt cun al miscóli da cōşer dèinter in 'n' êtra casarōla, un pó pió grôsa, cun dèinter ed l'âcva che duvrî fêr bòjêr préma ed mèter dèinter al tigîn cun la şmerciânsa . Oséia fê bòjer l'âcva int la casarōla pió grôsa, pó şbasê la fiâma, in môd da mantgnîr un bòjer alşēr mó fés, metî dèinter a la casarōla cun la şmerciânsa prûnt da cōşer e andê avânti cun la cutûra sèinsa şmèter de şmercêr.
Int j ân Sinquânta cun al zabajòun è stê fât di licvōr ch' în dvintê famōş: al "Vov" e al "Zabov".
Stòria
A's trâta 'd un preparê ricostituèint e nutrièint inventê per chêş a Scandiân. Al nòm 'Zabajòun' al deşvîn dal francèiş "Bouillon" (brôd), 'na parōla ch'òm sintû druvêr da i Francèiş al tèimp dal j ocupasiòun militêri.
A 's cûnta che int al 1560 a Scandiân a s'è acampê, perchè sfinîdi, dal trópi cmandêdi da un uficêl ch' al se s'ciamêva Giovanni da Buglione (Zvân da Bujòun in dialet), che 'na sîra l'à urdnê a soquânt suldê 'd andêr a serchêr un pô 'd magnêr int al campâgni l'è dintōren. Però a chi tèimp a gh'ēra dimòndi filóma, a gh'ēra pôch da purtêr via a la pôvra gînta e i suldê àn prû purter a cà sōl ōv, farèina e vèin biânch dōls. Al cmandânt, ch' an saîva cme druvêr stà rôba, al l'à fâta mèter tóta in un parulòun insém al fōgh, e l'à dét de şmercêri, dôp un pô a gh'è saltê fōra un brôd chêld e fés ch'l'è piaşû dimòndi al trópi e l'à parê via la grôsa fiachèsa che gh'îven adôs. Cla sîra lé è nê al "brôd de Zvân". Al sîri dôp i suldê francèiş àn turnê a fêr la racôlta e, a i cuntadèin de Scandiân, égh gnîva dét che la rôba la servîva per fêr al "buillon de Jan ". Pôch a la vôlta al nòm l'è stê cambiê in "Janbujon " pó "zanbujon " fîn a rivêr a 'Zabajòun' dal dé ìd incō. Mó sèimper da cól fât a gh'è 'n'êtra spiegasiòun oséia: la crèma ch' è saltê fōra cla sira l'à ciapê al nòm dal môd ch' al gnîva ciamê in francèiş l'uficêl, "Jan Bujòun ", per pó trasfurmêres in "zanbajòun ", pó a la fîn in 'Zabajòun'.
Incō al zabajòun al vîn fât cun al marsâla, o cun un vein cumpâgn, perché al vèin biânch e dōls, druvê int la risèta dal sincsèint, al vîn lavurê e al dvèinta spumânt, mèinter in chi tèimp là 'l duvîva èser e-dbû quêşi subét p'r an fêrel mia dvintêr êgher.
'N'êtra stòria la cûnta invēce che al zabajòun l'è stê inventê da un cōgh ed cà Savoia ch' al aré servî per la préma vôlta in un dişnêr ed Carlo Emanuele I. Però l'à ciapê al nòm da un frê francescân spagnōl ciamê Pasquale de Baylon (1540 – 1592) (sânt prutetōr di pastisēr, di cōgh e dal dòni) che gnû a savèir la risèta, int la só parôchia ed Sàn Tmêş a Turèin, l' al cunsiliêva al parochiâni che 's lamentêven di marî cun pôch murbèin. Al frê al cuntêva al parochiâni che cla crèma cun vèin, sócher e ōv l'ēra un ricostituèint ch' l' aré dê fôrsa a i marî. Quând al frê l'è stê fât sânt (29 otòber dal 1618) al dōls l'è dvintê la crèma "San Baylon " pó " San Bajon " e Zabajòun.
A gh'è 'n'êtra stòria ch' la cûnta che al zabajòun al sré nê a Venèsia: int al XVII sècol lé a 's preparêva 'na crèma, che fōrsi la deşgnîva da la Dalmazia ciamêda "zabaja ", indulsîda cun dal vèin dōls ed Cipro.
'N êtra stòria la dîş che int al 1533 un dōls cumpâgn l'ēra servî frèd a la cōrt ed Caterina de' Medici.
La risèta pió antîga ch' a 's cgnòs la deşvîn però da Mântva e la 's dēv a un cōgh ed la cōrt ed la faméja di Gunşêga e l'è còsta:
«Per far un zambalione: Si pigliarà ova fresche sei, zuccaro fino in polvere libra una e meza, vino bianco oncie sei, il tutto si sbatterà insieme, e poi si pigliarà un tegame di pietra vitriato a portione della detta composizione, si mettarà due once di butiro a disfar nel tegame, quando sarà disfato si butterà la composizione dandogli fuoco sotto e sopra. Se si vorrà mettere nella composizione cannella pista se ne mettarà un quarto, se si vorrà ammuschiar conforme il gusto, avertendo però alla cottura che non si intostisca troppo. Puoi fare ancora il zambalione in questa maniera: pigliarai oncie due di pistacchi mondi, pellati e poi pistati nel mortaio e stemprali con il vino, che va fatto il zambalione, e questo zambalione serve assai per i cacciatori, perché alla mattina, avanti vadino alla caccia, pigliano questo; se per sorte perdessero il bagaglio possano star così sino alla sera; se può fare con il latte di pignoli, come di sopra, e per convalescenti, che non possono pigliar forza, si fa col seme di melone.»
A pêrt al stòri e 'l fôli che rîven da tót i cantòun, a 's pèinsa che la risèta dal zabajòun la sia dimòndi pió antîga ed còl che sèmbra: difâti la facilitê ed catêr sti elemèint (ōv e vèin dōls) al fa pinsêr ch'la fós preparêda dapertót ind dóv' es catésen, apunt, ōv, insavuridōr e indulsidōr.
Bâst'ech sia la fós la só urégin la risèta la s'è sparpagnêda dapertót, per la buntê, perché l'è stêda adatêda facilmèint (in dó la rîva la 's lîga cun i vèin dal pôst cme Marsâla, Vèin Sânt, Malvasía, Moscâto e via acsé), mó ânca grâsia a la malisiōşa uşânsa ed fêregh publicitê cme rinfursânt int i zōgh 'd amōr.
In tót al manēri chiêter a pōlen dîr còl che vōlen mó, per nuêter che sòm arşân, al zabajòun l'è stê inventê a Scandiân!
E... bòun aptît!


text:
L'ultima opziun avant che durmir sin via
- Mardi, 31.1.2017, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 31.1.2017, 11:45, RTR
A Cuira datti in alloschi d'urgenza per persunas che n'han nagin da chasa, ch'han problems psichics, famigliars u cun drogas. Qua datti spaisas chaudas, agid administrativ sco era in letg per durmir – l'ultima schanza avant che stuair durmir sin via.
Persunas senza tetg han la pussaivladad da chattar alloschi d'urgenza a Cuira. La chasa da quatter auzadas sa chatta en la vischinanza dal Welschdörfli e vegn numnada «Notschlafstelle».
Per tschintg francs datti in gentar cun salata e bavronda, per 10 francs datti in letg cun tschaina e solver.
Per regla cuschina la Gassenküche per 8 persunas, sur notg stattan circa 3 fin 4 persunas. Ils collavuraturs da la chasa dattan tut tenor basegn era cussegls administrativs u gidan da chattar ina abitaziun ed ina lavur.