text:
Temas da l'inscunter eran tranter auter las relaziuns bilateralas, la situaziun en Siria ed il conflict d'autonomia da la Catalugna.
L'entira Spagna duai decider
En quai connex ha Dastis ditg, ch’il process che haja manà en Svizra a la fundaziun dal chantun Giura ils onns 70 e qua tras a l’independenza d’ina gronda part da las vischnancas francofonas dal chantun Berna, possia esser in exempel per ina schliaziun paschaivla dal conflict tranter la regenza statala a Madrid ed il moviment d’independenza en la Catalugna. El ha dentant era accentuà, che sulettamain ina consultaziun e votaziun en l’entira Spagna possia dar glisch verda per l’independenza da la provinza el vest da la Spagna.
Il schefdiplomat spagnol ha era prendì posiziun quai che pertutga il futur da duas separatistas catalanas che sa chattan il mument en Svizra. Tenor Alfonso Dastis na datti nagina raschun che la Svizra concedi a las duas dunnas asil politic. La Spagna saja in stadi da dretg, ha el ditg avant las medias a Berna.
RR actualitad 17:00


c: text/html

text:
Rocchetta Nervina
Rocchetta Nervina (en lìgure: A Ruchétta) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Imperia.
El g'ha 'na popolasiù de 283 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 15,0 km² e 'na densità de popolasiù de 19 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Apricale, Breil-sur-Roya (Francia), Dolceacqua, Isolabona, Pigna, Saorge (Francia).
El bórch medievàl de Rocchetta Nervina l'è postàt sö la còsta del Mut Terca, endóche 'l rio Oggia el se önés al torènt Barbaira, en val Nervia. El paés el se tróa a 13 km del mar, a le spàle de Ventimiglia.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Rocchetta Nervina l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Black Friday
- Venderdi, 25.11.2016, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 25.11.2016, 8:40, RTR
Oz - il di suenter il Thanksgiving - è en ils Stadis Unids da l'America l'uschenumnà 'Black Friday'. Quai è il di nua che las butias porschan rabats ed acziuns. Ubain ditg auter: Il di, nua ch'ils Americans cumpran il pli bler durant l'entir onn.
Per las butias munta quai la pli auta svieuta da l'entir onn. Il 2014 han Americanas ed Americans cumprà en per bunamain 51 milliardas dollars. Il num Black Friday na deriva dentant betg da l'enconuschent Black Friday da la bursa americana. Pia betg dal crash da la bursa a New York l'onn 1929. Pertge ch'il Black Friday dad oz vegn numnà uschia ha pliras teorias. Ina è, ch'ils commerziants han quai di detta tut naira dal dumbrar daners. In'autra teoria è che bleras butias vegnan be cun la svieuta da quai di da siglir da las cifras cotschnas, en las cifras nairas.


text:
In discurs cun Sandro Giuliani
- Dumengia, 17.9.2017, 17:25
«I n'è betg simpel da dar or raps per far dal bain»
Sandro Giuliani da Zuoz è dapi tschintg onns directur da la Fundaziun Jacobs, ina da las pli grondas fundaziuns caritativas privatas da la Svizra e perfin da l'Europa. Cun ina facultad da quasi 5 milliardas francs ed in budget annual da var 45 milliuns francs ha la Fundaziun Jacobs la finamira da sustegnair la furmaziun ed il svilup d'uffants pitschens. En Svizra s'engascha ella per ina politica da l'emprima uffanza. En il discurs cun Rico Valär raquinta Sandro Giuliani da sia via professiunala che ha entschavì cun betg vulair far militar e che l'ha manà tar il Kinderdorf Pestalozzi, en la cooperaziun internaziunala ed ussa al timun da la Fundaziun Jacobs.


text:
Sundri
Sundri (Sondrio in Italià; in Todèsch Sonders o Sünders: in Rumànc istoricamènt Sunder) l’è öna sità de la Lumbardéa che la fà pò pruinsa e che la se tróa ‘n del fónt al de la Altelina sö i rie del fiöm Ada.
In Lumbardéa, tra i sità che i fà prunisa, l’è la piö picinina de töte, desà che la gh’à 21 778 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]), 'na superfìce de 20,43 km² e 'na densità de 1 066 ab./km².
A Sundri gh'è nasìt, tra i óter, ol Giulio Tremonti.
Cuntegnüü
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ol castèl Masegra del méla e trì (1300) che l’ se tróa sö sö öna culina apröf a la sità,
- La sità ègia co la contrada Sarpatècc che la ména sö fina al castèl,
- La césa di Sancc Gervasio e Protasio patroni de la sità col campanìl in preda sgrèşa, progetàt da ‘l artista e architèt Pietro Ligari,
- Ol palàs Sassi de' Lavizzari ‘ndóe gh’è ‘l Müséo Altelinés de Storia e de Art.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Ol sit[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
San Leo
San Leo (endèla parlàda locàl: San Lé) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Rimini. El g'ha 3 049 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 53 km² e 'na densità de 58 ab./km². El cunfìna coi cümü de Maiolo, Montecopiolo (PU), Monte Grimano (PU), Novafeltria (PU), Sassofeltrio (PU), Torriana, Verucchio.
Chèsto cümü enfìna ai 15 de óst del 2009 l'ìa part de la pruvincia de Pesaro e Urbino, de la regiù de le Màrche. La variuasiù aministratìva l'è stàda adotàda de la Repüblica Italiana dòpo che 'n referèndum tra la popolasiù dei cümü de l'Alta Valmarecchia, el g'ha ést la vitòria de chèi che ülìa l'inclüziù 'ndèla pruvìnica de Rimini.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Popeye
Popeye (cgnusû in Giapòṅ cun al nóm ad Popai, ポパイ) 'l è 'n śōg vìddeo dal 1982 dla Nintendo ch'al fà riferimènt a i persunàǵ dal fumét ad Bras ad Fèr. In dal funsiunamènt al s davśìna dimóndi a di àtar śōg vìddeo cuma Donkey Kong e Mario Bros.
Règhli
Al śugadōr al gh'à purtàr in gir, a 'l intéran 'd un parcōrs stablî, al persunàǵ ad Bras ad Fèr par catàr sù di quèi butâ śò piàn piàṅ par la sò murōśa Ulìvia prima ch'i finìs'n in mâr. Chi lē la s cata sémp'r in sima e, s'i sò bagàj i vénan ciapâ più in élt ch'a s pōl, i faṅ muciàr sù più punt. In dal parcōrs a gh tîṅ a drē Bluto ch'l al vōl ciapàr par dar-ag na lesiòṅ e far-ag pèrdar na vita. C'l umòṅ lè 'l è anc bòṅ ad far di salt a 'l élta par tucàr-al o anc 'd arbasàr-as śò cun un bras par śgranfgnàr-al s'al pasa ad sóta. Quànd pò al s gh cata in frònt al pōl butàr-'g adòs dal butìgli. Dal vòlti a salta fóra in un cantòṅ, prima ad sparìr subìt, anc la Stria dal Mâr ch'la dróa al butìgli anca lē o, dòp la prima rutasiòṅ, di tésć ch'i strabàlśan par tèra.
Bras ad Fèr al n è briśa bòṅ ad saltàr. Par difénd'r-as al pōl sōl druàr al scalaróli o butàr-as śò in dal piàṅ ad sóta. Al pōl anc tiràr di pugn, ch'i n còntan gnint còntar Bluto ma ch'i sarvìsan par śbragàr in vōl i śavàj ch'i gh tìran còntar. In tut i livèi a gh'è anc un baràtul ad spinàs: s'i vènan magnâ, p'r un pôc ad tèmp, a s pōl anc tiràr dal śéśuli a Bluto butànd-'l in mâr par 'n àtim, ma pò lò al tórna sù listés.
I livèi ad śōg i èṅ tri ch'i s ripétan a rutasiòṅ:
- In na sòrta ad scantinâ l'Ulìvia la lasa cascàr śò di cōr. Bras ad Fèr al gh'à da catàr-an sù vint-quàtar e al pōl tiràr un pugn a 'n sac da boxe par far cascàr śò un séć adòs a Bluto: s'l al ciàpa, chi lò 'l è custrét a pèrdar dal tèmp par libràr-as.
- Ad fóra da 'n palàs ad nòt l'Ulìvia la sòna na lira e la lasa crudàr śò dal nòti muśicàli e al sò murōś al gh'à da far-an sù sédas. I cumparìsan anc Arvijèṅ e Pōld ma i n fànan gnint. Al budlòṅ al sarvìs però cuma 'n péś in sna léva dna plinga par far in manéra che Bras ad Fèr al pòsa vulàr in élt butànd-as insìma.
- In sun barcòṅ i persunàǵ i gìr'n insìma a di pònt. L'Ulìvia, imparśunàda par 'n avultòj, la lasa andàr al quàtar létri dla paròla HELP (Ajùt). 'L avultòj al cur a drē a Popeye ma chi lò al gh pōl tiràr un marùc par difénd'r-as.


text:
En futur duai la populaziun svizra betg mo pli vegnir alarmada en cas da stemprads, da lavinas u d'auas grondas, mabain er tar crudadas da crappa e tar bovas. Per pudair introducir tals sistems d'alarms ha il Cussegl federal concedì in credit da 17,3 milliuns francs e metta a disposiziun 9,5 plazzas fin il 2023. En l'avegnir duain moviments da massa vegnir integrads en il sistem d'avertiment naziunal.
Plinavant vul la Confederaziun meglierar il sistem d'alarm metereologic per pudair precisar ils avertiment.
Dapli privels pervia dad extrems climatics
Las mesiras duain gidar a dumagnar bain las consequenzas dals extrems da climas che vegnan a vegnir pli savens en Svizra. Uschia augmenta ferma plievgia per exempel il privel da bovas.
RR novitads 15:00


text:
I vegn pretendi bler da talas persunas en funcziuns da cader. Era sche la paja saja en urden na saja quai betg simpel da chattar persunal qualifitgà. Il problem saja che questas persunas na sajan betg prontas da lavurar en regiuns periferas ed en uffizis nua ch’ins saja exponì, di Giachen Caduff da l’Uffizi da vischnancas dal Grischun. Vitiers vegnia ch’in manader d’in center communal ubain in chanzlist duess savair rumantsch.
Spezialist cun diplom federal
Per emprender questa professiun datti ina scolaziun a la Scol’auta per tecnica ed economia HTW a Cuira. Sco il docent Ursin Fetz di, hajan els d’ina vart ina purschida nova (ensemen cun la scola IBW): in spezialist da l’administraziun publica cun in diplom federal. Da l’autra vart porscha la HTW in CAS, in certificat per manaders da chanzlias e persunas da l’administraziun chantunala. Ursin Fetz manegia che questas persunas stoppian avair cumpetenzas da manager, surtut era suenter las fusiuns da vischnancas.
Avantatg da fusiuns
Fusiuns hajan dentant era l’avantatg ch’ins chatta forsa pli tgunsch persunas per l’administraziun. Las lavurs vegnian numnadamain repartidas sin pliras spatlas.


text:
La cifra – 7'200
- Mesemna, 1.2.2017, 10:15
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 1.2.2017, 10:15, RTR
Rodund 7'200 sirenas dat quai en Svizra. Oz tar il test da sirenas vegnì guarda sche quellas funcziunan er propi.
Sirenas generalas e sirenas per l'alarm d'aua - e lura datti er anc las sirenas mobilas per er alarmar regiuns pli periferas ed betg usché populadas. Rodund 1-2% na funcziunan mintg'onn betg tar il test. Ellas stoins pinar usché spert sco pussaivel per ch'ellas funcziunan lura er en il cas serius.


text:
Chi ch'a l'é ch'a podrìa buté 'n question la competensa 'd Nosgnor ëd fé tut lòn ch'a-i é ant la creassion, da j'àtom a le galassie, e peuj ël mond vegetal, col animal e vìa fòrt? A-i na j'é, ant soa arogansa, ch'a lo fan, ch'a penso 'd savèjne 'd pì. A son tanti 'd pì ch'a buto an question la competensa 'd Nosgnor quand ch'a l'ha dane na Lej moral da seguité: a chërdo nen ch'a l'àbia da esse coma che Chiel a dis an soa paròla scrita, a chërdo nen ch'a-i sìo 'd conseguense negative 'd fé divers. D'àutri ancora a buto an question la competensa 'd Nosgnor Gesù Crist d'esse 'l Salvator përfet ch'i l'oma da manca pr' esse salvà dal pecà. A penso d'avèj nen da manca d'un salvator, d'esse a pòst coma ch'a son, o a s'arviro a d'àutri "mojen ëd salvëssa", a d'autri fàuss salvator. Tuti costi-sì a pijo 'n bàilo, përchè Nosgnor, ël Dé ver e viv e Sò Fieul Gesù Crist a l'han la màssima compentensa për rende la vita uman-a libera da tùit ij sagrin ch'i l'oma. A son dël tut qualificà e a mérita 'd seguitèje.
Le leture bibliche për costa Duminica 18 d'Otòber as podrìo dividse an doi part. La prima part, dal Vej Testament, a esalta j'euvre 'd Dé ant la creassion. J'uman as vanto tant ëd la sapiensa ch'a chërdo d'avèj e a s'ancalo fin-a a critiché Nosgnor për lòn ch'a fà. Giòb a l'era lamentasse dla situassion grama anté ch'a l'era trovasse, ma Dé a-j rëspond: "Chi ch'a l'é col-lì ch'as përmet ëd trové da dì 'd mie decision con paròle da gnorant?"
. A sto test dal liber ëd Giòb a séguita na porsion dël Salm 104, tut ancentrà a magnifiché j'euvre 'd Nosgnor ant ël mond natural. A l'é lë sguard dël cristian ch'a vëd le meravije dla creassion e ch'adora 'l Creator, ch'a ne dëscheuvr le lej e ch'a-j séguita con gòj. Ant la sconda part (dal Testament Neuv) i trovoma na descrission ëd Gesù Crist coma "Grand Sacerdòt", ël pì grand, l'ùnich sacerdòt ch'i l'oma da manca. Ij sacerdòt, ant l'Israel antich a l'ero coj che, an rapresentansa dël pòpol, a smonìo a Dé, an sl'autar dël tempi 'd Gerusalem ëd sacrifissi për suplichelo ch'a-j përdonèssa ij sò pecà. I chërdent antich a savìo 'd nen esse "a pòst" dëdnans a Dé, a-j ciamavo përdon e a s'angagiavo a conformesse mej al volèj arvelà 'd Nosgnor. Contut, coj sacrifissi 'd bestie 'd valor ch'a fasìo a l'ero nen pro për lòn. An efet, a l'ero la prefigurassion dël sacrifissi ùltim ëd Gesù Crist, ch'a l'ha pagà, a nòst pòst, ël pressi 'd nòstra salvëssa con ij sò patiment e mort an sna cros. A dis ël test: "A l'é për lòn che Dé a l'ha diciaralo dël tut qualificà pr' esse 'n përfet gran sacerdòt, tant ch'a l'é dventà la sorgiss dla salvëssa eterna për tuti coj ch'a-j ubidisso".
A la fin i trovoma dal vangel second March l'episòdi anté che doi dissépoj 'd Gesù a-i fan l'arcesta 'd podèj dventé "vice-ré" and ël regn ëd Crist, ëd dventé përson-e amportante, ma Gesù a-j dis che le përson-e le pì amportante ant ël Regn ëd Dé a son cole ch'as faso servidur ëd tuti, nen coj ch'a veulo avèj podèj e influensa. Gesù a l'é 'l Signor përché a l'é fasse 'l servitur ch'as dà për nòstra salvëssa, bele s'i la meritoma nen. L'Evangel, parèj, an ciama a bassesse e, con ël pentiment e la féj an Gesù, artorné a pijé 'l pòst ch'an confà coma soe creature. Chiel a l'ha "la competensa" ch'i l'oma da manca.
Preghiera. Dé tut-potent e etern, an Crist it l'has arvelane Toa glòria an tra le nassion: dësfend j'euvre 'd Toa misericòrdia, che Toa Cesa për tut ël mond a ten-a bon-a con costansa la confession ëd Tò Nòm; për Gesù Crist, nòst Signor, ch'a viv e regna con Ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé, për sèmper e sèmper. Amen.
Le maravije dla creassion
"Antlora 'l Signor a l'ha antërpelà Giòb da 'n mes dla tempesta e a l'ha dit: "Chi ch'a l'é col-lì ch'as përmet ëd trové da dì 'd mie decision con paròle da gnorant? Ch'a ven-a anans coma n'òm, përchè i l'hai 'd ròbe da ciameje e i veuj na rispòsta!" (...) Peudes-to deje na vos a le nivole parèj ch'a faso tombé la pieuva? Peudes-to fé paruté lòa lòsna e fèjla campé giù pròpi andoa ch'it veule ti? Chi é-lo ch'a dà d'intuission al cheur o ch'a dëspensa d'anteligensa a la ment? Chi podrìa-lo mai conté 'l nùmer ëd le nivole? Chi é-lo che podrìa fé dëbordé ij vas dl'eva dël cél, për fela tombé am sël terèn sëch e dur tanme 'd mon cheuit? Podries-to provëdde a la lionëssa soe pijàite, o sodisfé l'aptit dij lion giovo quand ch'a son cogià ant soe tanere o ch'a speto cocià ant ij leugh andoa ch'a së stërmo? Chi é-lo ch'a provëd da mangé ai cornajass quand ij sò polastrin a crijo a Dé ch'a l'han fam e as na van an gir a l'arserca 'd quejcosa da mangé? Andova ch'it j'ere ti quand che mi i pogiava le fondassion dla tèra? Famlo savèj, ti ch'it pretende 'd savèj tut! Chi é-lo ch'a l'ha determinà soe dimension e ch'a l'ha tirà na còrda për mzurela? Còs é-lo ch'a ten sù soe fondassion e chi é-lo ch'a l'ha pogià ij sò canton ëd pera mentre che le stèile matinere a cantavo an còr e ij fieuj 'd Dé a crijavo 'd gòj? [Giòb 38 (1-7, 34-41)]
.
Ò Signor, che gran' varietà 'd ròbe ch'it l'has fàit! "
It ses vestìte con na ròba 'd lus e TI 't dëspieghe la tenda steilà dël cel; Ti 't range le trav dle stansie ch'a son dzura 'd tò palass an sij nebion dla pieuva. Ti 't fase dle nivole tò cher, ti 't cavalche dzura j'ale dël vent. Ij vent a son ij tò mëssagé e le fiame dël feu a son le toe servitriss. It ses stàit Ti a pogé ìl mond an soe fondassion: a l'é për lòn che l' mond a podrà mai esse dësbogià. It ses stàit Ti a quaté la tèra con ëd j'océan e a fissé le aque ch'a stan dzora le montagne an cel. A Tò comand j'aque a son filà via, al son ëd tò tron a l'han slongà 'l pass. Le montagne a l'han levasse an àut e le val a son sbassasse fin-a al livel che Ti 't l'avìie stabilì. Peuj Ti 't l'has fissà un confin frem pr' ij mar, ché'a quatèisso mai pì la tèra. (...) Vardé-là l'océan, grand e largh, ch'a formiola 'd creature d'ògni sòrt, sia grande che pcite (...) Che tùit ij mé pensé a-j sio agradì, përch' am arlegro ant ël Signor! (...) Che tut lòn che mi i son a làuda 'l Signor! Laudé 'l Signor!" [Salm 104 (1-9; 25, 35)]
.
A l'é për lòn che Dé a l'ha diciaralo dël tut qualificà pr' esse 'n përfet gran sacerdòt,
"Minca gran' sacerdòt a l'é n'òm sernù ch'as buta dë 'dnans a Dé an rapresentansa dla gent. Chiel a presenta a Dé soe oferte e ij sò sacrifissi 'd lor për la remission dij pecà. A l'é n'òm ch'a sa pro d'avèj compassion ëd coj ch'a fan ëd pecà d'ignoransa e ch'a falisso, përchè chiel medésim a l'é soget a l'istesse dëbolësse ch'a l'han lor. A l'é për lòn che chiel a deuv ufrì 'd sacrifissi nen mach pr' ij pecà dël pòpol, ma 'dcò pr' ij sò. Peuj, gnun a peul ëvnì gran' sacerdòt mach përchè a veuja avej 'n tal onor. Pr 'un servissi parèj, a-i fà da bzògn ëd na vocassion divin-a pròpi coma ch'a l'ha avula Aaron. A l'é 'dcò për lòn che 'l Crist a l'ha nen atribuìsse la glòria d'esse 'n gran' sacerdòt. Nò, a l'é stàit sernù da Dé, ch'a l'ha dije: "Ti 't ses mè fieul. Ancheuj i son dventà tò Pare". Ant n'àutr pass i trovoma che Dé a l'ha dije: "Ti 't ses sacerdòt për sèmper second l'òrdin ëd Melchisedech". Ël Crist, durant soa vita mortal, as adressava a Dé, ch'a podìa salvelo da la mòrt, an pregandlo e suplicandlo con ëd grand crij e lerme. Dé a l'ha scotà soe preghiere për motiv ëd soa divossion ancreusa. Combin che Gesù a fussa 'l Fieul ëd Dé, a l'ha 'mprendù l'ubidiensa dai sò patiment. A l'é për lòn che Dé a l'ha diciaralo dël tut qualificà pr' esse 'n përfet gran sacerdòt, tant ch'a l'é dventà la sorgiss dla salvëssa eterna për tuti coj ch'a-j ubidisso. Dé a l'ha proclamalo grand sacerdòt second l'òrdin ëd Melchisedech" [Ebreo 5 (1-10)
].
L'arcesta 'd Giaco e 'd Gioann
. Antlora Giaco e Gioann, fieuj ëd Zebedeo, a son vnù da chiel e a l'han dije: "Magister, i vorìo ch'it fèisse për noi lòn ch'it ciamroma". E chiel a l'ha dije: "Còsa veuleve ch'i fassa për vojàutri?". A l'han rësponduje: "Concedne ch'ant toa glòria i sio assëttà, un a toa drita e l'àutr a toa snistra". E Gesù a l'ha dije: "I seve nen lòn ch'i ciame. É-lo ch'i peude bèive la copa che mi i l'hai da bèive, e esse batesà dël batèsim ch'i sarai batesà?". Lor a l'ha rësponduje: "I lo podoma pro!". E Gesù a l'ha dije: "A l'é vera ch'i beivreve la copa ch'i l'hai da bèive, e ch'i sareve batesà dël batèsim ch'i sarai batesà, ma d'esse assëttà a mia drita e a mia snistra, a sta nen a mi a concedlo. Dé a l'ha prontà coj pòst për coj che chiel a l'ha sërnù". Quand che j'àutri des a l'han sentì lòn, a son indignasse contra Giaco e Gioan. E Gesù, avendje ciamà, a l'ha dije: "I seve che coj ch'a l'han ël domini dle nassion a-i fan da padron, e che ij grand ch'a-i é tra 'd lor a jë ten-o sota ij sò garèt. Ma an tra 'd vojàutri a l'ha da esse pa parèj: col ch'a veul esse amportant an tra 'd vojàutri a l'ha da fesse vòst servitor; e chi ch'a veul esse 'l prim, ch'as fassa lë s-ciav ëd tuti. A l'ha da esse coma ch'a fà 'l Fieul ëd l'òm, ch'a l'é nen vnù pr' esse servì, ma për serve e për dé soa vita coma pressi 'd riscat për tanti [March 10 (35-45)
].
Predicassion
an italian an Ebreo 5:1-10 "Imparare l’arte perduta dell’ubbidienza
".


text:
Ghitara
La ghitara l'è un strüment a corda ch'a l'è sunaa in del spizzegàggh i cord. I part principal de la ghitara i henn el corp, la tastera, la paleta e i cord. I ghitar i henn de solet faa sö cunt el legn o la plastega. I so cord i henn fà de asall o nylon.
I cord de 'na ghitara i vegnen spizegaa cunt el did e cun l'üngia de la man destra (o la sinistra, per i sunadur mansin), o cont un tocch piscin de plastega fina. Chel robb chì al ven ciamaa pleter. La man sinistra la ten sö el coll de la ghitara in tant che i did spizzeghen i cord. I pusiziun devers de i did in sö la tastera i fa di son devers.
I strümencc spizzegaa cumpagn de la ghitara i henn staa druvaa per tancc agn. In devers pais e in tancc temp difarent de la storia, i ghitar e olter strümencc a corda spizzegaa i henn staa devera famus, perchè i henn leger de purtà de lögh in lögh, i henn facil de imparà a sunà respett a tancc olter strümencc. I ghitar i henn druvaa per tancc gener müsegaj, de la Classega al Rock. La grand part di bindej de müsega del völgh ch'i henn staa scrivüü de i agn 50 del '900, i henn staa faa per ghitara.
A gh'hemm tancc mudej devers de ghitar, classifegaa sö cume i henn faa e 'l gener de müsega ch'i gh'han de sunà. Tücc i mudel de ghitara tradiziunaj gh'han un corp che dent a l'è vöt. Quela roba chì la genera un son de i cord püssee fort, e la ghe da a i ghitar püssee qualità. Quel mudel chì de ghitara al ven ciamaa acüstegh. (Un strüment acüstegh l'è vön ch'al fà i so dinamegh.)
De i agn 30 del '900, la gent l'ha tacaa sö a creà e sunà i ghitar ch'i druven eletricità e amplifegano el cuntroll del vulüm. Chej chitar, ch'i henn de solet druvaa in de la müsega pupular, i vegnen ciamaa chitarr eletricch. I gh'ha no besogn de vegh un corp vöt denter, perchè i druven no l'acüstega per amplifegàggh el son.
La grand part de i ghitar la gh'ha ses cord, ma a gh'henn anca di ghitar cunt quater, sett, vot, des, o dudes cord. Püssee cord fan el son del strüment anmò püssee pien. El coll de 'na ghitara el gh'ha bar o segn ciamaa tast. I tast vüten el ghitarista a cugnuss indue mett i so did per tö la giösta intunaziun quand ch'el suna.
Urigin del nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La parola ghitara l'è staa adutada in Lumbard dal Spagnöö guitarra. Chela parola chì la ven a so völta del Latin cithara, che la ven anmò del Grech Antich kithara. Kithara la pö vegh urigin del Persian sehtār. Seh al vör dì alber e tār al vör dì corda. Al gh'era anca un strüment ch'el ghe sömea in de l'Impee Persian, ma al gh'eva dumà do cord, e l'era ciamaa dotār. Do al vör dì dü in persian (do-cord). El strüment indian sitar l'è staa numinaa apus del Persian sehtār.[1].
Chel lüü ch'el suna la ghitara al ven ciamaa ghitarista. Vön ch'el fà sö o mett a post i ghitar l'è un liüter, ch'al ven de la parola liütt. La parola liütt la ven del Arabich Al-Uud, un strüment a corda del Medi Urient.
Riferimencc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Diziunari de Etimologia Online. Recuveraa el 2007-09-21.


text:
Pforzheim
Pforzheim (Pforze 'ndèla parlàda locàl) l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land del Baden-Württemberg, endèl distrèt (Regierungsbezirk) de Karlsruhe. La g'ha 116 425 abitàncc (dato del 31. Dic 2012) e l'è übicàda 'ndèl nordèst del sò Land, endèla part setentriunàl de la Forèsta Négra (Schwarzwald), a presapóch 25 km a sudèst de Karlsruhe, e 37 km a nordòvest de Stocarda.
Pforzheim l'è 'na cità extra-circondariàl (kreisfreie Städte) che völ dì che la fà circondàre (Kreis) de per sò cönt. El circondàre rüràl (landkreis) de Enzkreis el g'ha la sò séde aminitratìva 'n cità ma 'l teretóre comünàl de la cità del pont de vìsta aministratìf el na fà mìa part.


text:
Sur 800 meters manchenta Büchel bronz mo per in dieschavel secunda, e 100 meters avant l'arrivada era ella anc sin plazza dus. Campiunessa europeica daventa Natalia Pryschtschepa da l'Ucraina, avant la favurita la Franzosa Rénelle Lamote e la Svedaisa Lovisa Lindh.
Entant ha la Svizra Lea Sprunger cuntanschì la qualificaziun per il final dals 400 meters obstachels. Quai fa ella cun ina victoria suverana en il mezfinal.
Spertas staffettas svizras
La staffetta da las dunnas svizras sur 4 giadas 100 meters ha fatg in nov record svizzer en la cursa da qualificaziun. Ajla Del Ponten Sarah Atcho, Ellen Sprunger e Salomé Kora èn stadas per set tschientavels pli spertas ch'avant dus onns. E cun quest temp han ellas era cuntanschì il final.
Medemamain sa qualifitgada per il final è la staffetta dals umens sur 4 giadas 100 meters, cun Pascal Mancini, Amaru Schenkel, Suganthan Somasundaram ed Alex Wilson.
RR novitads 21:00/22:00


text:
L’exposiziun mundiala a Milaun cumenza quest venderdi. Per quest di han ils demonstrants gia annunzià novas protestas. Las autoritads quintan era cun violenza. Sco ch’il minister da l’intern talian Angelino Alfano ha ditg, vegnian els a respectar il dretg da demonstraziun, ma era guardar che tut ils auters possian giudair questa avertura da l’expo Milaun.
Exteriur Adversaris da l’expo demonstreschan a Milaun
In di avant l’avertura da l’expo a Milaun, han circa 800 adversaris demonstrà a Milaun. Blers sajan students e persunas da la Germania e da la Frantscha, rapportan medias talianas.


text:
En mauns Portugais
Il Café Fümm ha tradiziun a Zernez. Mintga di s’inscuntran pil pli las dunnas da Zernez vi da la maisa radunda per baiver il café e dar ina baterlada sur da tuttas sorts. E quai dapi generaziuns.
Avant 3 onns, il 2012, ha surpiglià la Portugaisa Andreia Gonçalves quest lieu tuttafatg «Zernezer». Quai ha procurà per diversas reacziuns dals burgais da Zernez. Per in u l'auter era quai nagin problem ed auters avevan forsa in zic tema che lur Café pudess daventar ina chasa portugaisa. Però quai n' era betg l’intenziun dad Andreia Gonçalves. Ella vul avair in café per tuttas e tuts – per Svizzers e Portugais e per tut ils auters. Tuts en bainvegnids.
In lieu d’inscunter
Sch’ins va en il Café Fümm, lura s’inscuntran uss dunnas svizras e dunnas portugaisas. Ins na vesa savens tut las dunnas ensemen vid ina maisa. Però ins pudess dir che cun exempels sco il Café Fümm sa fa in pass vinavant per manar ensemen la cultura svizra e portugaisa.
Nua ch' il pass da l’integraziun è gia pli grond è tar las mammas cun uffants che van ensemen a scola. Là datti pli savens discurs tranter Svizras e Portugaisas. Era ves’ins adina pli savens ils uffants da tuttas dus culturas a giugar ensemen
E tgi sa, forsa ch’ins vesa en in per onns ils Portugais ed ils Svizzers ensemen a baiver café vi da la maisa radunda.


text:
Andiast
Andiast (Andest in tudesch storich; Andestis in latin) a l'è un cumün svizzer del distret de Surselva. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 228 abitant e una süperfiss de 13.63 km², e al se tröva a una altitüden de 1178 meter sura al livel del mar.
El cumün de Andiast a l'è tacaa ai cumün de Elm (GL), Linthal (GL), Pigniu, Rueun, Waltensburg/Vuorz.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Andiast in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial
- Andiast in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Gabrio Casati
Gabrio Casati (Milàn 1798-1873) lè staa faa Podestà de Milàn in del 1837. Politich refurmador, in del 1848 durant i cinqu giurnad de Milan l'è staa ciamaa a faa el President del Govern Provisori de Lombardia, e l'è staa favorevol a la anesion lombarda al Piemunt. Dopu de la scunfita de Custoza l'haa cercaa de faa continuaa la guèra ma quand i Piemuntes han pasaa el Tesin in ritirada el Casati l'è andaa con lur.
In del 1853 l'è staa faa senator a Turin per el partì de Cavour, e in de la segunda guèra de indipendenza taliana lìè andaa a combatt voluntari. Come minister de l'istruzion l'haa faa la legg per l'istruzion elementar obligatoria e gratuita per tucc in del 1860. Del 1865 al 1872 l'è staa el president del senad talian.


text:
Wikipedia:Möd de fà
El Möd de fà l'è vün di cinch pilaster de la Wikipedia. La regula del Möd de fà la scüsa de standard de cumpurtass intra cuntribütur de la Wiki. A tajàla cürta, i Wikipedista duarien tratass l'un l'olter cunt assee respèt e cunsiderassiun. Insci de desmentegass no che 'l mestee del Wikepedista l'è quel de segütà a fà la Wiki semper püssee bela, e minga quel de stà li a resíass e betegass tüt el di, l'è impurtant fass no ciapà del s'ciupun, anch in di cunversassiun püssee "sbüjent", e pruà a tratà tüt e tücc cunt curtasia e respet.


text:
Gia ils 3 d’avrigl han las duas soras serrà la gestiun da la Pensiun Chastè, in’emna pli tard vegnan er serradas las portas dal restaurant en la Chesa Marchetta e la Pensiun Andreola ch'èn colliadas ina cun l’autra. Co ch’il manaschi da las trais chasas duai ir vinavant e sche insumma, na vulan las Segliottas betg anc decider.
Nus serrain ina giada e tschertgain pir suenter ina soluziun.
Tenor Maria Godly ch'è responsabla per l’administraziun ed il persunal na rendia l’affar da las duas pensiuns cun 42 letgs ed il restaurant betg pli. In’occupaziun da 70 % durant l’enviern e be 45% la stad na bastia betg per cuvrir tut ils custs.
Strategia ha funcziunà ditg
Il concept d’affar da las duas soras ha dentant funcziunà fitg bain durant 69 onns. Uss vess ins d’investir en l’infrastructura. Ed il cumportament dals giasts saja sa midà cumplettamain ils ultims onns. Uschia na vegnan els betg pli per duas u trais emnas en vacanzas en in lieu, mabain sa decidan a fitg curta vista da passentar in pèr dis da vacanzas.
Vender u dar a fit
Tge che duess capitar cun ils edifizis na sappian ils quatter fragliuns betg anc – sper Maria e Christina Godly datti anc ils dus frars Linard e Gian Pol. Pussaivel fiss er da vender u da dar a fit ina da las pensiuns.
Contact cun glieud
Las proximas emnas vulan las duas soras en mintga cas pulir tut las localitads sco adina a la fin d’ina stagiun. Bain pussaivel è che Maria e Christina Godly giaudan pli tard puspè in pèr dis vacanzas a l’ester e sa decidan pli tard davart l’avegnir dals trais edifizis.
Il contact cun ils giasts vegn a mancar fitg
Sco che las duas soras han tradì ad RTR fissi bain pussaivel ch’ellas fan midada e passentan lur vita ils proxims onns anc en lur chasa paterna, la Pensiun Chastè a Segl.


text:
Macrian Minor
El Tito Fulvi Giuni Macrian, pussee conossuu cont el nomm de Macrian Minor (Titus Fulvius Iunius Macrianus o Macrianus Minor in Latin; ...-261) l'è staa on usurpator de l'Imperi Roman contra l'imperador Gallien, insema al fradell Quiee.
Biografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A l'era el fioeu del Macrian Maggior e de ona nobil romana che forsi la se ciamava Giunia (Iunia). Segond l'Historia Augusta a l'era on tribun militar de l'imperador Valerian. Come 'l pader e 'l fradell, l'ha seguii el Valerian in Mesopotamia in de la guerra contra i Persian. Ma quand che l'imperador l'è staa ciappaa del nemis, lù e Quiee, cont el sostegn del pader e del prefett del pretori Ballista, l'è staa elegiuu noeuv monarca de part l'esercit.
Ma el ver imperador el gh'aveva de vessel el Gallien, che 'l gh'aveva el favor di provinz ocidentai, mentra i usurpator gh'aveven de la lor part l'Egitt e i region de l'est. Per combatt contra el Galieni, i duu Macrian hinn andaa vers l'ovest, ma hinn staa battuu in Tracia e mazzaa di sò istess soldaa.


text:
Las cifras tunan dramatic. Mo pli da quai da 600 enfin 700 expositurs duain preschentar lur uras e bischutaria a la Basel World primavaira proxima. Cumpareglià cun quest onn èn quai mo pli la mesadad.
Il dumber d'expositurs reflecteschia la situaziun actuala da la branscha, di Christian Jecker, il pledader da la Messe Schweiz SA ch'organisescha l'exposiziun. El identifitgeschia duas raschuns per la crisa. D'ina vart saja la svieuta dals producents dad uras e bischutaria ida enavos marcant. E da l'autra vart saja era quella branscha confruntada cun la digitalisaziun ed il fatg, ch'adina dapli bischutaria vegn vendida via internet.
Expositurs crititgeschan pretschs auts
Ch'ils temps sajan oz pli dirs conferma era Patrik-Philipp Huber dal producent d'uras Zeno-Watch da Basilea. La raschun pertge ch'adina dapli marcas, per exempel Hermes ni Dior, na vegnan betg pli a la Basel World vesa el dentant en emprima lingia tar la direcziun da l'exposiziun.
Dapi l'avertura da las novas hallas avant quatter onns saja la Basel World anc ina giada vegnida massiv pli chara. Il medem mument sajan las delegaziuns da cumpraders vegnidas adina pli pitschnas. La forsch giaja uschia pli e pli fitg dapart. L'exposiziun custia adina dapli mo portia la fin finala adina pli pauc, di Huber.
Mo pli sis enstagl otg dis
Jecker sa dusta. Las tariffas per la locuziun sajan vegnidas decididas ensemen cun l'uniun dals expositurs. Ultra da quai vegnian ils pretschs reducids l'auter onn per 10%. Sper la reducziun dal tschains da locuziun ha la direcziun era anc decidì autras mesiras. Uschia vegn la surfatscha da l'exposiziun reducida per in terz. Ultra da quai dura la Basel World l'auter onn mo pli sis enstagl da otg dis. Quai gidia da sbassar ils cust dals expositurs e vegnia era sustegnì da quels.
Direcziun sut squitsch
Ch'i dovria ina nova strategia ed era in’autra furma da collavuraziun tranter la Basel World ed ils expositurs crai era Patrik-Philipp Huber. El na tutgia betg tar quels che na vesian nagin futur pli per l'exposiziun, mo i dovria ussa definitivamain dapli che mo retuschas. I dovria ina nova direcziun per l’exposiziun. Uschiglio na vesia el nagin bun futur per l’exposiziun.
Chatta la Basel World pia ina via per restar era en il futur la pli impurtanta e gronda exposiziun dad uras e bischutaria dal mund? L'exposiziun la fin da mars 2018 pudess signar ses destin.
RR actualitad 12:00


text:
Semadeni duai defender ses post en il Cussegl naziunal. Sco segund sin la glista da la PS cumbatta Jon Pult per in sez en la chombra gronda a Berna. Sco terza han ils delegads da la PS nominà surprendentamain la giuvna Hanna Bay. Sin las davosas duas plazzas da la glista d'elecziun èn Beatrice Baselgia ed Andreas Thöny.
Per il president dals socialdemocrats grischuns Jon Pult èsi cler tge che sia partida vul cuntanscher cun questa glista: daventar pli ferma e cuntanscher uschia forsa in segund sez en il Cussegl naziunal sco en ils onns 1990.
(RR novitads las 17:00)


text:
En ina fabrica da chemia inundada en il stadi federativ american Texas hai dà duas explosiuns. Quai ha communitgà il concern Arkema. Quel aveva gia avertì ch'i pudessi dar explosiuns, damai ch'il sistem da sfraidentar era crudà ora.
La fabrica era vegnida inundada pervi da l'orcan tropic Harvey. Ils avdants en il conturn da l'implant eran gia vegnids evacuads. Las autoritads na sajan dentant betg segiras, sche tut ils abitants èn er veramain partids. La fabrica da chemia sa chatta en ina zona rurala, nua ch’i dat chasas, abitadis, scolas ed auters indrizs publics.
Harvey ha custà a 33 persunas la vita
Enfin uss èn almain 33 persunas moras tras las inundaziuns en il Texas e pliras 10’000 persunas han stuì bandunar lur chasas. En pliras parts dal Texas vala uss il stadi d’urgenza. Il vent è vegni in zic pli flaivels ma periclitescha uss era auters stadis sco Louisiana.
Donns da passa 125 milliardas dollars
Il hurican «Harvey» vegn probabel a custar a la regenza americana dapli ch’il hurican «Katrina» d’avant 12 onns. Da lez temp aveva la regenza duvrà 125 milliardas dollars per pudair reparar ils donns en la citad da New Orleans. Sco il guvernatur da Texas, Greg Abbott, ha ditg dovrian els probabel dapli daners. En vista a l'intschess pertutgà tranter auter cun la metropola Houston na bastian 125 milliardas dollars probablamain betg, ha ditg Abbott.
RR novitads 06:00


text:
L’ASA haja pudì vender immobiglias per 110 milliuns francs. Quai scriva l'interpresa dal investur egipzian Samih Sawiris en ina communicaziun a las medias.
Il Chedi, l’hotel da tschintg stailas ad Andermatt, haja pudì augmentar la svieuta per 28,2 %. L’onn passà è el stà occupà per 40,3%, quai è 7,5 % dapli che l’onn avant.
Plazza da golf cun 18 rusnas
Dentant èsi vegnì dà l’emprima badigliada per in segund hotel da quatter stailas, la Gotthard Residences sco era per la tschintgavla chasa d’appartaments. E duas ulteriuras vul l’ASA cumenzar a bajegiar anc quest onn. Il project principal dal 2016 è l'avertura da la plazza da golf cun 18 rusnas.
Sutgera sin il pass da l'Alpsu
Era il project per l’Arena da skis Andermatt-Sedrun progredescha. Quest onn è l’emprima sutgera da sis nova en funcziun al Gemsstock. Ina ulteriura è planisada e duess esser en funcziun cun la proxima stagiun d’enviern, ina sutgera da sis sin il pass da l’Alpsu. E forsa – tut tenor la procedura cun la lubientscha – pon ins cumenzar a bajegiar la telecabina che va da la staziun dad Andermatt sin il Gütsch.
Investì 548 milliuns
Fin uss hajan ins investì 548 milliuns francs en il resort da vacanzas ad Andermatt. Quel cumpiglia en tut 6 hotels da quatter fin tschintg stailas, ca. 500 appartaments en 42 bajetgs, 25 chalets, in indriz da congress, ina halla da nudar ed ina plazza da golf da 18 rusnas.


text:
Battalia de Jena
La battaglia de Jena l'è scominciada quand, in de la sera del 13 de ottober del 1806, i Frances comandaa del Maresciall Lannes s'hinn incontraa casualment cont i Prussian del General Friedrich Hohenloe; Lannes l'ha subit ciamaa rinforz e in de la nott i Frances hinn rivaa a 'vèggh 50.000 omen, contra i 35.000 prussian. Alter 40.000 Frances eren in marcia.
I Frances gh'even l'intenzion de portà el combattiment in camp avert, indove 'l numer el cunta pussee; Hohenloe l'ha mandaa a ciamà rinforz de 15.000 del Ruche, col sperà de resist fina a quand sarien rivaa.
El Maresciall Ney l'ha lanciaa on assalt minga autorizzaa in del centro, e l'è stada ona stupidada perchè l'ha miss i Frances in seria difficoltà; el Lannes e 'l Bartrand e tutta la cavalleria francesa hann dovuu intervegnì per tirà foeura di pericol el Maresciall, inscì impulsiv.
A la voeuna dopo mezzdì del 14 de ottober, el Napoleon l'ordinava l'avanzada general e in dò or i Prussian, ormai tropp stracch per i combattiment che aveven sostegnuu, s'hinn ritiraa de front a la cavalleria del Murat, col lassà in sul camp 25.000 omen contra i 5.000 frances.


text:
Tge fa il pli bler quitads als avdants en in pajais? Quai vul l'institut da perscrutaziun GfK evaluar cun ses studi «Challenges of Nations 2016». En la Germania per exempel fatschenta la populaziun il mument cunzunt l'immigraziun e l'integraziun da persunas estras. Per 83% dals Tudestgs è quai il problem che la Germania sto schliar il pli urgent. Cumpareglià cun l'onn passà è quai in augment da passa il dubel.
Sin plazza dus da la rangaziun suonda cun distanza il tema dischoccupaziun. Quel decleran il mument però sulet anc 13% sco il problem il pli urgent.
RR novitads 15:00


text:
Remartgabel saja il turissem da massa en la regiun dal Himalaya ed il fatg che Nepal dat lubientschas a moda simpla ad alpinists senza gronda experientscha.
En ses ultim viadi da l'onn passà han Geni Ballat e sia gruppa dumagnà la muntogna da 6346 meter sur mar, il Saribung Peak.
Curtaschaivladad e chaos
Al guid da muntogna han fatg impressiun durant ses viadis tranter auter ils indigens curtaschaivels che vivan en ina moda simpla, era perquai che els na enconuschan probabel betg auter, ed il chaos che regia en la citad principala dal Nepal Kathmandu.


text:
Flaüt
Cunt la parola flaüt (o flaüta, flüta in Milanes, flaöt in Lumbardia central, flaüs ind el paves, o anca al feminil flaüta[1] o flöta[2]) se intend una fameja de strümencc müsegaj, ch'i fa part del grupp di legn: chela denominaziun chì la fa riferiment al material püssee druvaa ind el XIX secul per fàj sö, che a l'era propi el legn. Incö, i flaüt travers i henn faa nurmalment de metall, menter i flaüt dritt i vegnen faa de legn ancamò. Pöj gh'henn i flaüt (generalment chej tund) cume i ocarina, ch'i vegnen faa de teracöta.
El flaüt l'è prubabilment el strüment müsegal püssee antich. Ghe'n cugnussum di chej faa cunt ossa de animaj o avori del Paleolitegh medi ('me chel, discüss, del Divje Babe in Slovenia) e al Paleolitegh de sura: breegh 50.000 agn a dré l'era giamò cugnussüü a l'omm de Neanderthal.
Cume i olter strümencc aerofun risunancc, el flaüt al fa son grazia a l'uscilaziun de l'aria che gh'è dent ind el strüment.


text:
Coesiun e barat
Cun noss service public provedin nus la populaziun svizra cun programs da radio e televisiun e pussibilitain uschia la diversitad d'opiniuns. Il medem mument preschentain nus a moda cumplessiva la realitad svizra sin plaun naziunal, linguistic-regiunal, al radio era sin plaun regiunal, e quai en tut ils secturs relevants da la societad: da la politica, cultura, economia e societad fin al sport e divertiment.
Uschia contribuin nus a la coesiun tranter las differentas parts dal pajais, al barat tranter las regiuns linguisticas ed a la chapientscha vicendaivla da las differentas culturas.
Cun auters pleds: nus ans differenziain da purschiders commerzials, perquai che nus
- resguardain tut las regiuns linguisticas sco era maioritads e minoritads,
- purschain la diversitad da temas, cuntegns e furmas da preschentaziun,
- na mussain betg mo la cultura, mabain la creain era,
- n'ans focussain betg mo sin quotas, mabain ans concentrain sin la qualitad, credibladad e relevanza,
- essan independents dad interess politics ed economics.


text:
Moviment Autonomista Regional Padan
El Moviment Autonomista Regional Padan (in italian Movimento Autonomista Regionale Padano, breviaa MARP) a l'è staa 'na coalizion autonomista che l'ha partecipaa ai elezion politegh italian del 1958, fada su del Moviment Autonomista Regional Lombard, del Movimento Autonomo Regionalista Veneto e del Moviment Autonomista Regional Piemontes. L'ha ottegnuu el 0,24% di vot e la s'è desligada pocch dòpo.
Simbol[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El simbol de la coalizion l'éra el Drapò cont la scritta "Autonomia Regionale - M.A.R.P".


text:
Akuaduulza akuaduulza ma de un duulz che nissoen el voe beev
Acqua stràca e acqua sgunfia sciùscia i remuj e i gaamb di fiulìtt…
Lavandèra in soe la riva cul tòass per pugiàgiòi genoecc
El savòn e la camìsa, sfrèga i pàgn e’l riflèss di muntàgn
Akuaduulza akuaduulza ma de un duulz che nissoen el voe beev
Acqua stràca e acqua sgunfia sciùscia i remuj e i gaamb di fiulìtt…
Lavandèra in soe la riva cul tòass per pugiàgiòi genoecc
El savòn e la camìsa, sfrèga i pàgn e’l riflèss di muntàgn
E quest’unda vagabunda l'èuna lèngua che bagna i paròll,
lèngua che rànza e lèngua redùnda, prema l'ètimida e poe sbròfa tucc…
Akuaduulza akuaduulza troppa vòlta per fàss carezzà
Acqua ciàra o spurcelènta, tropa vègia per tràss foe i mudaand,
suta el ventru de ogni barca e sura la cràpa de ogni sàss
sura el rusàri de ogni memoria… ma sura de te resterànissoen pàss.
gnanca el suu che te frusta la schèna o la loena che pucia giòi pee,
gnanca la spada de ogni tempesta riussirànn a lassàtt un disègn…
Akuaduulza akuaduulza acqua che scàpa e che poe turna indree
Acqua vedru e acqua perla prunta per tucc ma che spècia nissoen
Gh'èmm una fàcia de tartaruuga e gh'èmm una fàcia de pèss in carpiòn
Gh'èmm una fàcia che paar roba tua e urmai te vedum senza vardàtt
Quajvoen l'èscapaa da la spuzza dell’alga e poe l'èturnaa per lavàss i soe màn
Quajvoen l’ha spudaa in soe la tua unda e poe le turnaa cun ‘na lacrima in pioe
Akuaduulza akuaduulza quanta acqua impienìss questi oecc
Acqua negra e senza culpa, acqua santa senza resònn
E passa un batèll e passa un invernu e passa una guèra e passen i pèss
Passa el veent che te ròba el mantèll e passa la nèbia che sàra soe i stèll
Pescaduu che te làsset la spunda ne la brèva che càgna i vestii
Rèma i pee soe sta foeja che dùnda cun la canzòn che te voett mai finì…


text:
Brembàt
Brembàt (nòm uficiàl en italià: Brembate) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem e l'è söl Brèmb 'n de la basa pianüra de l'Isola chèl tòch de pianüra bergamasca tra l'Ada e 'l Brèmb.
Brembàt l' se tróa a 10 km de la sità e a 136 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 8 616 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 5,5 km² e 'na densità de popolasiù de 1 567 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Boltér, Calòniga, Cavriàt, Filàch, Ös de Sóta, Puntiröl.
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol put de San Vitùr söl Brèmb, 'l castèl de Brembàt 'ncö palàs Morèti e 'l bórgh rüràl de Grignà.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Brembàt l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Giuseppe Impastato
Giuseppe Impastato, piö cunusìt col nòm de Peppino (Cinisi, 5 de zenér del 1948 - 9 de màgio del 1978) l'è stat 'n ativìsta italià empegnàt endèla lòta cùtra la mafia. L'è stat copàt dei mafiùs condèna bómba piasàda sóta 'l sò còrp, ligàt söi binàre de la ferovìa.
Biografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Giuseppe Impastato l'è nasìt a Cinisi, endèla pruvincia de Palermo, ai 5 de zenér del 1948, de 'na famìa de mafiùs: sò pàder Luigi l'ìa stat mandàt al cunfì sóta 'l fascìsmo, el sò zìo e dei óter parécc i ìa mafiùs e 'l chignàt de sò pàder l'ìa 'l boss Cesare Manzella, saltàt pelària pò a lü söndèna Alfa Romeo Giulietta endèl 1963.
I rèscc del sò zìo i éra stàcc troàcc ensìma a dèle piànte de limù a sentenér de méter de distànsa del büs fat de l'espluziù. Peppino l'ìa restàt traumatizàt e l' gh'ìa dit: « Éla stàda la Mafia? se l'è stàda la màfia alùra mé ghe faró la guèra töta la vìta… » [1].
Amò de s•cèt, el gh'ìa tacàt béga cól sò bubà, che 'l l'ìa casàt vià de cà. Isé, 'l g'ha ambiàt la sò atività pulitico-cültüràla antimafiùza e 'ndèl 1965, el g'ha fondàt el giornàl L'idea Socialista, e 'l g'ha aderìt al PSIUP (« Partìt Socialìsta Italià de l'ünità Proletària»). A pàrter del 1968, el g'ha dirigìt le atività dei grùpi de la Nöa Sinìstra. El g'ha dirigìt apò a la lòta dei contadì espropriàcc ai tép de la custrusiù de la tèrsa pìsta de l'aeropórt de Palermo (söl teretóre del cümü de Cinisi). El g'ha fat atività apò a 'n favùr dei operài e dei dizocupàcc.
Endèl 1975 el g'ha furmàt el grùpo Musica e cultura que 'l gh'ìa l'obietìf de organizà manifestasiù cültüràle: müzica, teàtro, dibàtiti, ecc. Endèl 1976, el mèt en pé Radio Aut, 'na ràdio endependènta e autofinansiàda. El progràma piö scultàt l'ìa Onda pazza (ónda màta), 'na trasmisiù satìrica endóche 'l tiràa 'n gir pulìtich e mafiùs e 'l ciamàa Cinisi col nòm de Mafiopoli. Con chèsta trasminsiù el denunciàa i afàre mafiùs de Cinisi e de Terrasini, en particolàr el mitìa 'n piàsa le tràme del « padrì » locàl, el boss Gaetano Badalamenti che 'l lüminàa mai per nòm ma 'l ghe dàa 'l scötöm de Tano Seduto. Chèst'öltem el gh'ìa 'n ruòlo de prim pià endèi tràfich internasiunài de dróga.
Però, apò a se i fàa töta chèsta atività antimafiùza, Peppino e i sò sòci i ìa cunsideràcc dei elemèncc de distürbo per le autorità del paés. Giovanni, el fredèl de Peppino el g'ha dit 'na ólta deànti a la cumisiù antimàfia italiàna che: « Sömeàa che 'l Badalamenti l'ìes apresàt dei carabiniér perchè l'ìa coét, ghe piazìa discùter e se püdìa cöntà sö de lü. L'ìa compàgn che se 'l Badalamenti el ghe fàes en piazér a das de fà perchè a Cinisi, che l'ìa 'n paés piötòst coét, sücidìes negót. I ünich problémi sérem nóter, èco chèl che i pensàa i carabiniér. Quan che gh'ìe ocaziù de parlàga 'nsèma a giü de lur, me parìa che l'ìes 'na 'mpresiù cundividìda de töcc che Badalamenti l'ìa 'n gentleman e che nóter sìem chèi che creàa i problémi. » […] « De spès g'hó ést i carabiniér nà atùren a brasète cól Badalamènti e i sò sòci. Se pöl mìa ìga fidùcia endèle istitüsiù quan che se èt la pulisìa 'na a brasète coi mafiùs»[2].
Peppino el gh'ìa capìt el perìcol che 'l reprezentàa 'l Badalamenti e chèsto el gh'ìa capìt bé 'l perìcol che 'l reprezentàa Peppino Impastato[3]. Le upiniù de Peppino i ìa dré a nà tròp en gir perchè la Mafia i a lasàes nà 'n nacc. Par che sò pàder el gh'ìes pröàt a prutigìl ma 'ndèl 1977 pò a lü l'è mórt catàt sö de 'na màchina.
Endèl 1978, el s'ìa candidat endèla lìsta de Democrazia Proletaria (en partìt de estréma sinìstra) a le ilisiù del cümü. L'è stat copàt la nòt tra l'8 e 'l 9 de màgio del 1978, endèla campagna eletoràl. L'è stat picàt de bröt e pò l'è stat ligàt söi binàre condèna càrica de dinamìte sóta e pò l'è stat fat saltà pelària. L'ìa 'l stès dé che a Roma i gh'ìa troàt el còrp de Aldo Moro en via Caetani. Du dé dòpo, i eletùr de Cinisi i l'ha votàt e iligìt aestès.
En prensépe le autorità le gh'ìa pröàt a fa créder che Peppino l'ìes saltàt pelària 'ntàt che l'ìa dré a preparà 'n atentàt a la ferovìa, ma piö tàrde gh'ìa saltàt fò 'na lètera, che la gh'ìa de éser stàda scriìda del Peppino e che la püdìa fà pensà a 'n suicìdio. Envéce a la fì, gràsie a la atività de sò fredèl Giovanni e de sò màder Felicia Bartolotta, che la g'ha troncàt ògna relasiù coi sò parécc ligàcc a la Mafia, e i sò sostenidùr del Centro Sicilià de Ducumentasiù, piö tàrde cunusìt come Centro Impastato, fondàt a Palermo endèl 1977, s'è püdìt demostrà la responsabilità de la Mafia endèl crìmen.
Bibliografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Felicia Bartolotta Impastato, La mafia in casa mia, intervìsta có Anna Puglisi e Umberto Santino, La Luna, Palermo 1986, 2000
- Salvo Vitale, Nel cuore dei coralli. Peppino Impastato, una vita contro la mafia, Rubbettino, Soveria Mannelli 1995
- Umberto Santino, L'assassinio e il depistaggio. Atti relativi all'omicidio di Giuseppe Impastato, Centro Impastato, Palermo 1998
- Peppino Impastato: anatomia di un depistaggio, Rapórt de la Cumisiù parlamentàr anti-mafia prezentàt de Giovanni Russo Spena, Editori Riuniti, Rome 2001
- Giuseppe Impastato, Lunga è la notte. Poesie, scritti, documenti de Umberto Santino, Centro Impastato, Palermo 2002
- Anna Puglisi – Umberto Santino, Cara Felicia. A Felicia Bartolotta Impastato, Centro Impastato, Palermo 2005
- Augusto Cavadi, en Gente bella. Volti e storie da non dimenticare (Candida Di Vita, Don Pino Puglisi, Francesco Lo Sardo, Lucio Schirò D'Agati, Giorgio La Pira, Peppino Impastato), Il Pozzo di Giacobbe, Trapani 2004.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Condividevo ma non ho avuto lo stesso coraggio... Interview avec Giovanni Impastato, Girodivita, Mars del 2004.
- ↑ Estràt del rapórt de la cumisiù antimàfia söl càzo Impastato
- ↑ Estràt del rapórt de la cumisiù antimàfia söl càzo Impastato
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Centro sicilià de docümentasiù “Giuseppe Impastato”
- peppinoimpastato.com
- I cento passi Cìne sö la vìta e la mórt de Peppino Impastato.Nassüü in Sicilia


text:
Chris Froome è vegnì pli e pli ferms, pli ditg che la cursa da 17 km en las muntognas da Sallanges a Megève ha cuzzà. Tar l’emprim temp intermediar era il Brit anc davos l’Ollandais Tom Dumoulin. El ha lasuenter dentant pudì reducir constantamain adina pli fitg il retard, uschia ch’el era lura suenter il terz temp intermediar avant Dumoulin. En l’arrivada ha Froome lura gì 21 secundas avantatg sin il segund.
Prest 4 minutas en avantatg
Froome ha uschia, 3 etappas avant la fin dal Tour de France da quest onn, gia in avantatg da 3:52 minutas sin il segund en classament general Bauke Mollema e 4:16 sin il terz Adam Yates. Damaun venderdis e la sonda datti anc duas etappas en las alps. Dumengia è l’ultima etappa che va a fin sco mintg’onn a Paris.
RR novitads 18:00


text:
Wendy Holdener, Denise Feierabend, Ramon Zenhäusern e Daniel Yule han gudagnà aur per la Svizra. Ils skiunzs alpin èn stads ils megliers tar l'event da team. En il format da slalom parallel ha il quartet victorisà l'Austria cun in 3:1. La medaglia da bronz gudognan ils Norvegiais ch'han battì la Frantscha cun in 2:2 pervia da l'avantatg da temp.
Il quartfinal avevan ils skiunzs alpin mo gudagnà pervia d'in avantatg da temp cunter ils Tudestgs. Quels han l'emprima giada suenter 12 onns stuì terminar ils gieus olimpics d'enviern senza medaglia. Avant quatter onns avevan ils skiunz pudì prender a chasa trais medaglias.
RR novitads 06:00


text:
Il pajais veglia metter avant dretgira il president da la Siria, Baschar al-Assad e ses ministers, quai ha declerà il minister da l'exteriur franzos Laurent Fabius a l'ur da la debatta generala da l'ONU a New York.
50'000 fotos duain cumporovar las sgraschurs
Tenor l'agentura da novitads AFP fetschian ins actualmain preexaminaziuns. Ils investigaders sa basian sin maletgs d'in fotograf da polizia sirian ch'è fugì ord il pajais. Passa 50’000 fotos mussian las sgarschaivlas metodas da tortura dal reschim sirian.
RR novitads 07:00


text:
Alicia Keys: «Girl can't be herself»
- Gievgia, 12.1.2017, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 12.1.2017, 9:30, RTR
Alicia Keys ha en sia carriera gia vendì varga 30 milliuns albums e gudagnà 15 Grammys. Ella è pia ina dunna che ha cuntanschì bler e ch'è adina puspè en las medias. Cun sia nova chanzun «Girl cant be herself» vul ella far attents sin sia acziun #NoMakeup e sa mussa sezza senza makeup. Quai na fa ella betg mo durant festas ed eveniments uffizials mabain era en intervistas nua ch'ella raquinta avertamain da sias malsegirtads.


text:
Ils 1,5 milliuns civilists - tranter dad els er 600’000 uffants - duain pudair bandunar la citad a moda segira, pretenda l'organisaziun.
Unitads spezialisadas dal militar iracais han entant cuntanschì ils quartiers en il sid-ost da Mossul. Ella rapporta da controllar entant il bajetg dad in dals emetturs da televisiun.
Malgrà il success al cunfin da la citad dastgass la battaglia per l'ultima bastiun da la milissa da terror en Irac anc cuzzar emnas u schizunt mais. Tenor reporters al lieu presta la milissa da terror gronda resistenza – e quai senza remissiun e misericordia per ils 1,5 milliuns civilists ch’èn traplads en la citad. L'offensiva per liberar la citad dal Stadi islamic aveva cumenzà avant duas emnas.
RR novitads 06:00


text:
Ils davos mais haja sia firma perquai gì adina damain meds liquids. La fin finala saja mo pli restà il concurs, uschia Luzio. Ils lavurants sajan vegnids infurmads avant dus emnas davart la situaziun. Per el saja stà impurtant da chattar novas plazzas per il lavurants. 12 dals 15 lavurants hajan gia chattà in nov patrun.
Mo cun la construcziun auta na pon ins betg pli surviver
En la branscha da construcziun na fetschian ins gia dapi pli ditg betg pli gudogn, manegia Martin Luzio. «Tgi che n'ha betg avunda meds liquids u anc autras funtaunas d’entradas na vegn a lunga vista betg da surviver.» Quai n'haja el sco giuven patrun betg gì. Il 2012 aveva Luzio surpiglià la firma Lurati e midà ella en Luzio SA. La firma Lurati era vegnida fundada il 1957.
RR novitads 16:00


text:
«Per oz èn la Germania e la Svizra soras, ha ditg la presidenta da la Confederaziun Simonetta Sommaruga a la conferenza da medias.» Quai n'haja però da far nagut direct cun la quota da dunnas, uschia Sommaruga vinavant.
Sche la Svizra veglia cuntinuar la via bilaterala, stoppia questa via vegnir renovada. La Svizra stoppia perquai betg mo negoziar cun l'UE davart la libra circulaziun da persunas mabain er davart la cunvegna da basa instituziunala, il dossier d'energia u il dossier da perscrutaziun.
I vegn grev, ma nus vegnin a far tut per accumpagnar quest process a moda constructiva.
Merkel da sia vart ha engrazià per il discurs ed il bainvegni amicabel. Il pricipi da la libra circulaziun da persunas saja in principi da basa da l'UE, uschia Merkel. Il medem mument ha ella er acceptà la votaziun dal pievel svizzer davart l'immigraziun da massa. «I vegn grev, ma nus vegnin a far tut per sustegnair quest process a moda constructiva.»
Ordavant era la chanceliera vegnida beneventada cun onurs militaras sin il Münsterplatz a Berna. Ensemen cun Simonetta Sommaruga è ella passada sper la furmaziun d'onur da l'armada svizra.
Merkel lauda procedura d'asil en Svizra
Las regenzas da la Germania e da la Frantscha sajan sa cunvegnidas sin ina iniziativa communabla per quotas liantas per la repartiziun dals fugitivs en l'UE, uschia Angela. La chanceliera ha plinavant titulà il proceder d'asil da la Svizra sco exempel per l'UE sco era per la Germania. Quai tant cun reparter ils fugitivs sco era cun elavurar las dumondas d'asil.
RR novitads 12:00


text:
L'iniziativa pericliteschia il spiert da cuminanza naziunal, uschia il president dal Cussegl naziunal Dominique de Buman. Las regiuns linguisticas dovrian infurmaziuns equilibradas en lur lingua, agiuntescha l'aderent da la partida ch'è sa decidida per in cler «na» tar l'iniziativa che vul abolir las taxas da televisiun. E quai cun 248 cunter 12 vuschs tar 2 abstenziuns.
Ina commerzialisaziun da las medias haja per consequenza ch'ils gronds investurs hajan anc dapli pussanza sin la fiera da medias. Ed a quests investurs, che sajan savens da l'exteriur, saja mo impurtant da metter tras lur agens interess.
Ina situaziun da medias sco en l'USA u en l'Italia na giavisch jau betg per noss pajais.
Er ils giuvens vulan medias equilibradas
Er il president da la giuvna PCD Tino Schneider ha pledà per in «na». Er sch'ils giuvens hajan in auter cumportament da consum na veglian er els betg desister che las medias rapportian a moda equilibrada da tut las regiuns.
Il Cussegl federal tegnia a mastrin las medias
Per l'iniziativa ha il commember dal comité da la No Billag Florian Maier fatg reclama. Ins stoppia depolitisar radio e televisiun. Per il mument tegnia il Cussegl federal a mastrin radio e televisiun. Perquai na crititgeschian las medias betg la regenza e possian uschia er betg accumplir lur pensum sco quarta pussanza dal stadi.
RR novitads 12:00


text:
Instrucziun cun computers cunter la mancanza da persunas d'instrucziun
La mancanza da scolasts è in problem regular. Questa contribuziun da l'onn 1965 mussa ina persuna d'instrucziun che n'ha nagin problem cun activitads monotonas sco curreger u far las lavurs da rutina stentusas che dovran enorm bler temp en l'instrucziun. Era stanzas da scola fullanadas n'èn nagin problem per quest «superpedagog». Ma po el schliar il problem da la mancanza da scolasts? È il computer ina pussaivladad per cumbatter la mancanza da scolasts? Na, il computer na remplazza betg il scolast. Ma el è in sustegn che al gida da gudagnar temp per sia incumbensa sco tala: l'educaziun dal caracter e la furmaziun da l'uman.


text:
Novitês
09.09.2016: L'ert sciöche spersa d'identificaziun culturala ala "Trienala Ladina - High Five"
Hubert Kostner, Gabriele Grones, Nessi (Vanessa Layher), Notta Caflisch, Simon Perathoner y Andreas Senoner: chisc é i inoms di artisć y dles artistes che á davagné la 5aTrienala Ladina. La mostra coletiva de ert contemporanea vëgn organisada vigni trëi agn dal Museum ladin Ciastel de Tor y é gnüda daurida incö, vëndres ai 09 de setëmber, dal diretur de Departimënt Valentino Pagani, dal diretur dl Museum Ladin Stefan Planker, dal deputat ladin Daniel Alfreider y dala curadëssa dla mostra Karin Pernegger adöm ai artisć y ales artistes. Le diretur Departimënt Valentino Pagani á sotligné, en rapresentanza dl assessur por la cultura ladina Florian Mussner, che la Trienala Ladina é "na manifestaziun dër importanta por de plü aspec, nia ma deache ara ti pita na paladina ai artisć por podëi se presenté a n publich ampl, mo ince por promöie l'ert tles valades ladines y la cultura contemporanea amesa la popolaziun." Implü vëgnel ince amplié tres chëstes manifestaziuns dl Museum Ladin la promoziun dla cultura ladina che resta na priorité alta dl assessorat por i museums de Mussner, dantadöt por renforzé le bëgn cultural imaterial dl grup linguistich ladin, insciö le diretur Pagani. Por le deputat ladin Daniel Alfreider ne é la Trienala Ladina nia ma na scëmpla mostra d'ert, mo na testimonianza de gran valüta dla cultura ladina contemporanea. La curadëssa dla mostra Karin Pernegger á spo splighé le conzet dla mostra y les tematiches desvalies che é gnüdes tratades dai artisć y dales artistes.
La 5. Trienala Ladina vëiga l’ert sciöche lerch d’identificaziun culturala che é gnüda dada inant, sciöche le lingaz ladin é gnü dé inant a usc por generaziuns intieres tles cin valades – Gherdëna y Val Badia tl Südtirol, Fascia tla provinzia de Trënt, sciöche ince Fodom y Ampëz tla provinzia de Belun, insciö ince tl Friul y ti Grijuns tla Svizera – y crësc cun prosperité tl vers dl dagní. Les artistes y i artisć inviá é gnüs influenzá te na manira desvalia da chësc raiun linguistich y porchël tolunse l’ocajiun pro le iubileum dla cuinta ediziun dla Trienala Ladina da integré tl conzet dla mostra l'identité regionala sciöche componënta visuala. Le titul High Five ne se referësc nia ma ala forma de salüt y de sëgn cun la man americana o ó festejé la cuinta ediziun dla Trienala, mo rapresentëia le raiun cultural cun sües munts che s'arvërj cuntra le cil y sües cin valades che se destira danterfora. Porchël fej le design dla mostra referimënt ales mostres classiches dles trohts tradizionales dles valades, propi sciöche la mostra dla troht dla Val Badia abelësc la parüda dla Trienala. Insciö vëgnel aposta tut ca le tesciü che coliëia tradizionalmënter pro la troht les valades, sciöche momënt de rafiguraziun dla mostra. Ince les artistes y i artisć inviá ti vá pormez y stlarësc te sües operes la tematica dl'identité y sües atribuziuns cun prospetives artistiches desvalies. La cuinta Trienala Ladina mostra de ci material che les artistes y i artisć dla generaziun nöia é fac rapresentan te na manira consecuënta so presënt y süa realté sura i confins fora y fajon na reflesciun critica lassura.
La Trienala Ladina 2016 á sciöche fin chël da valorisé y sostigní l’ativité artistica ti raiuns ladins ti pitan l’oportunité ai artisć y ales artistes da se fá conësce a n publich ampl y a esperc dla critica artistica. Por le cuinto iade él le Museum Ladin Ciastel de Tor che mët insciö da jí la „kermesse artistica“ plü aspetada tles valades ladines. Tó pert al concurs artistich á podü düc i artisć y les artistes dles valades ladines dles Dolomites (Val Badia, Gherdëna, Fodom, Fascia y Ampëz) dai Grijuns y dal Friul y düc i artisć che á n lian particolar cun la cultura y la storia ladina. I artisć davagnadus é gnüs chiris fora danter 44 candidatöres da na iuria internazionala. La mostra sará ciamó da odëi cina la fin de jügn dl 2017 tratan i orars de daurida dl museum.
Por plü informaziuns: Museum Ladin Ćiastel de Tor, strada Tor 65, San Martin, tel. 0474/524020 www.museumladin.it


text:
Cun quest’ovra en dus volums ha il scolast, politicher, scriptur e perscrutader da la cultura Rudolf Lanz (1854-1927) laschà ina rimnada fundamentala per la veglia tradiziun orala da Bivio. Il medem temp èsi ina perditga scritta impurtanta per il rumantsch bivian. Sper elements biografics udin nus in insatg da texts ord la racolta.
Redacziun: Cyrill Brenn
Participant: Ruedi Lanz
Radioscola 17-2-1970
Numer d’archiv: 2007
(Per raschuns da dretg d’auturs è l’emissiun d’udir senza las parts musicalas.)


text:
Chesta plata permet l azès a trei strumenc per l'adoranza y l'analisa menuda dl ALD-II.
Banca dac sonoura (SDB2)
La SDB2 permet de scuté puntualmenter dutes les registrazions originales che é vegnudes fates sun l ciamp tratant l laour de recoiuda per l ALD-II anter l 2000 y 2007.
Indesc digital (IRS)
L Indesc digital IRS pieta la poscibelté da chirì te dutes les trascrizions dles 1066 chertes dl ALD-II. Pian via da na forma particolara ("string") vàla da generé doi indesc alfabetics (orden alfabetich y orden alfabetich invers). La chirida pò vegnì limiteda o amplieda a n numer de chertes variabel.
Chertes stomies
L ALD-II met a desposizion cater sortes de "chertes stomies": con o zenza poligonisazion dla rei d'enrescida, entrames con i doi titui "ALD" y "ALD-II". Ales pò vegnì desćiariedes tl format PDF.


text:
Contignü prinzipal
Desproch 2007
L'otava sentada deboriada di trëi consëis legislatifs, organisada dal consëi legislatif dl Tirol sot la presidënza dl prof. ing. Helmut Mader, é gnüda tignida ai 18 de aurì 2007 a Desproch.
Dan da chësta sentada s'â abiné ai 1° de merz 2007 la Comisciun interregionala componüda da set rapresentanc/rapresentantes di singui consëis, che à ejaminé aladô dl regolamënt intern les 27 propostes de moziun presentades dai aconsiadus/dales aconsiadësses dan dai 15 de jené 2007 por odëi sce ares podô gnì tratates tla sentada deboriada. Söla basa di resultac de chësta ejaminaziun él gnü spo metü sö l'ordinn dl dé dla sentada deboriada.
Dles 27 propostes de moziun prejentades n'él gnü azeté 24 ch'é spo gnüdes metüdes sö l'ordinn dl dé dla sentada deboriada. Öna na proposta de moziun é gnüda trata zoruch dai presentadus y döes é gnüdes refodades dala comisciun. Por garantì n miù andamënt di laûrs y sura döt na discusciun plö trasparënta sura les propostes, ân reunì les 24 propostes de moziun metüdes al ordinn dl dé dla sentada deboriada te materies desvalies, ch'al ô dí ti tems suandënc: economia, agricoltöra y politica forestala, i raiuns de munt y le svilup rural (4 propostes) scora, cultura y jonëza (8 propostes), trafich y sconanza dl'ambiënt (6 propostes) y sanité, sorvisc soziai y segurëza (6 propostes).
Dötes les propostes é spo gnüdes aprovades dai trëi Consëis legislatifs tla sentada tignida ai 18 de aurì 2007 y de chëstes é bëgn 23 gnüdes aprovades al'unanimité. Ma la proposta che reverdâ na majera colaboraziun interregionala y na posiziun unitara por ruvé a na dezijiun de prinzip sura la realisaziun dl tunel dl Brenner é gnüda aprovada a maioranza (cun 8 usc contrares).
Sciöche preodü dal regolamënt intern dla sentada deboriada presentarà i presidënc dla Provinzia autonoma de Balsan, dl Tirol y dla Provinzia autonoma de Trënt, do da n ann dal'ultima sentada, por meso dl presidënt en ciaria (chël ô dí dl presidënt dla Provinzia autonoma de Trënt, dal momënt che la proscima sentada deboriada gnarà tignida tla Provinzia de Trënt tl secundo semester dl 2009) na pröma relaziun sura la realisaziun da pert di singui governs dles propostes de moziun aprovades tla sentada deboriada. Na secunda relaziun gnarà presentada al plö tert 60 dis dan dala proscima sentada deboriada di trëi Consëis legislativs.


text:
Il servetsch da transport Uber ha taschentà quasi in onn l'enguladitsch da datas da radund 50 milliuns giasts e 7 milliuns manischunzs. Pir il mardi ha Uber infurmà ch'i saja vegnì engulà nums, adressas dad e-mail e numers da telefon d'utilisaders sin l'entir mund. La firma ha dentant accentuà ch'i na sajan betg vegnidas enguladas datas da cartas da credit.
Uber ha concedì che l'interpresa n'haja ni infurmà las autoritads ni ils pertutgads sur da l'enguladitsch. Tenor medias haja Uber però pajà als hackers 100'000 dollars per ch'els destrueschian las datas enguladas. Ils hackers hajan gì access a las datas sur ina banca da datas ch'era protegida memia pauc. Sco Uber ha communitgà, hajan els relaschà quest'emna il schef da segirtad Joe Sullivan.
RR novitads 06:00


text:
«Harry Potter and the cursed child» - uschè sa numna il titel dal teater che ha festivà ils 30 da zercladur premiera a Londra. Geabain. In teater. Joanne K. Rowling ha tschernì per la cuntinuaziun da ses bestsellers cun e sur dal giuven striun Harry Potter la furma dal teater. Ed il nov cudesch che cumpara sonda per tudestg è perquai er betg in cudesch classic cun text cuntinuant, mabain il script dal teater - che l'autura ha dal reminent betg scrit be suletta, mabain cun l'agid da Jack Thorne, scenarist, e John Tiffany, reschissur.
I fa in zic la pareta da fan-fiction
La furma cun narratur e dialogs è in zic nunusitada da leger Harry Potter ed uschia mancan mintgatant las descripziuns, ils detagls. Tut va plitost spert. Las scenas siglian dad in lieu a l'auter. E magari fa quai schizunt l'impressiun dad esser fan-fiction. Dentant quai fiss lura buna fan fiction, perquai che la tensiun è anc adina qua. Er sche Harry, Ron e Hermine (ch'è dal reminent daventada ministra da magia) n'èn betg pli ils acturs principals, cun il figl da Harry, Albus Severus, e ses meglier ami Scorpius Malfoy, grategia quai tuttina a Rowling da tegnair il lectur cun il nas en il cudesch.
RR actualitad 11:00


text:
La radunanza communala da Bregaglia di gea unanimamain cun 58 gea a la nova organisaziun turistica en Engiadin'Ota. Quai communitgescha la vischnanca. La vischnanca da Bregaglia ha era stuì decider en chaussa perquai che la fracziun da Malögia fa part da la nova organisaziun turistica. La vischnanca da Bregaglia vegn a sa partecipar cun 229'000 francs per onn a la nova societad d'aczias Engiadina San Murezzan Turissem.
Suenter Segl e Bever e Bregaglia la terza vischnanca che ha decidì en chaussa. Tut las vischnancas da l'Engiadin'Ota ston dir gea a la proposta per pudair fundar a la fin la nova societad d'aczias.


text:
115
Aveniment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- El ven eleggiuu papa el Sist I
- Rivòlta in Britannia: el ven massacraa el còrp de guardia roman a York.
- Terremòtt ad Apamea e Antiòchia, in Siria.
- El Luci Quiee, governador de la Palestina, el scomincia ona repression brutal per mantegnì el contròll e la pas in la region.
- Revòlt giudee a Cirene, Lissandria d'Egitt, a Ciper e in Mesopotamia.
Nassid[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Salvi Giulian, politich roman
Necrològi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Papa Lissander I (n. 80)
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
En vista ad in’acziun da protest annunziada avevan ils responsabels dentant spustà quest termin per in di. Sco quai ch'il responsabel dal departament, Tom Leibundgut, aveva ditg ad RTR, n'hajan els betg vulì ir sin confruntaziun. La finala èn lura stadas 2 fin 3 persunas en il lieu per discutar cun Leibundgut.
16 plantas èn davent
Il mardi èsi lura tuttina stà uschè lunsch, il tagl da las totalmain 16 plantas è succedì sco planisà. Per quest intent è ina part da la via da la staziun stada serrada per tut il traffic ed era per ils peduns.
«gronda bahautscha,...»
Cura ch'igl era vegnì enconuschent che la citad veglia smerscher las plantas en la via da la staziun, avevi dà blers resuns en brevs da lecturs en las gasettas. Era Tom Leibundgut ha ditg, ch'el haja survegnì ina pluna e-mails. El haja respundì a tuts e declerà ils motivs per smerscher las plantas.


text:
Ils organisaturs da la ex18, l’exposiziun da commerzi e professiun a Mustér, vulan lantschar ina concurrenza per giuvenils. Cun quella idea vulan els promover l’economia, crear novas plazzas e mantegnair il commerzi en la regiun. La finamira saja da carmalar enavos giuvnas e giuvens Sursilvans che studegian en la Bassa, di la presidenta dal comité d’organisaziun da la ex18 Rita Huonder.
Perquai sajan els en contact cun il gimnasi da Mustér, cun las scolas a Glion ubain cun la Scol’auta per tecnica ed economia a Cuira ed era cun l’Universitad da Sogn Gagl. Perquai ch’il Forum Surselva è era preschents a la ex18 saja quai ina buna chaschun per ils giuvenils da tgirar contacts.
Project cuntinuescha
A la ex18 pon ils giuvenils preschentar lur projects sin ils stans. E la finala datti premis per las 10 meglras soluziuns da la concurrenza. Cun quai na saja questa idea però betg finida, di Rita Huonder. Il schaner dettia ina concurrenza supplementara en la sala Peter Kaiser sin claustra e suenter vegnian quels projects cuntinuads a las proximas exposiziuns da commerzi e professiun a Mustér.
Fin uss 74 expositurs
La ex18 è dals 26 fin ils 28 d’october en il Center da sport e cultura. Fin uss èn 74 expositurs s’annunziads. Ins quinta cun 9’000 fin 10’000 visitaders. I dat era in program da divertiment cun musica da la gruppa acapella «a-live" e cun ils acrobats da gimnastica «Seppäs». Plinavant vegn il film «Amur senza fin» mussà.
Fabrica da patratgs
La presidenta da la ex18 ha preschentà il program sonda passada a la radunanza generala da l’uniun da commerzi e professiun Mustér UCP. En ses rapport ha il president da la UCP Edgar Durschei menziunà ch’i saja stà difficil da tschertgar las persunas che èn uss al timun da la ex18. Auters temas ch’el ha tractà èn ch’ins ha fundà la gruppa: «fabrica da patratgs» che sa fatschenta cun l’avegnir da Mustér, che l’uniun ha edì in magazin e creà ina tastga per far cumissiuns, ina tastga cun in maletg dad ina vatga en alv e blau (quella è quasi il mascottin da Mustèr).
Vendita communabla
Ina idea per il 2018 è che las fatschentas a Mustér organiseschan ils 16 da december ina vendita communabla. Alura vul ins era edir in segund magazin cun purtrets da las fatschentas indigenas etc.
Sco nova actuara da l’uniun da commerzi e professiun Mustér è Andrea Hosang vegnida elegida (ella succeda ad Adrian Deflorin). Il responsabel per il magazin è Hans Huonder.
RR novitads 06:00


text:
Kit Cervejas Birra del Borgo Grande São Paulo
O kit contém:
1 Cerveja Birra del Borgo Reale 330 ml
1 Cerveja Birra del Borgo Genziana 330 ml
1 Cerveja Birra del Borgo Duchessa 330 ml
1 Cerveja Birra del Borgo Cortigiana 330 ml
1 Cerveja Birra del Borgo Enkir 330 ml
1 Cerveja Birra del Borgo Maledetta 330 ml
1 Cerveja Birra del Borgo Castagnale 330ml
1 Cerveja Birra Del Borgo My Antonia 330ml
1 Cerveja Birra del Borgo Etrusca 330ml
1 Cerveja Birra del Borgo Stelle&Strisce 330ml
LINK NA IMAGEM -->
Informações do Desconto
[EMPORIO] Kit 10 Cervejas Italiana Birra del Borgo R$ 81,71 (Grande São Paulo)
Kit Cervejas Birra del Borgo Grande São Paulo


text:
Società Movimento
Nus sustgnain ad umans cun impedimaints ed assistin a confamiliars in Grischun.
Sajan quai uffants, creschüts o seniors cun malatias cronicas, impedimaints fisics o psichics sco eir cun restricziuns da cuorta o lunga dürada: Nus da la Società MOVIMENTO eschan quia per els. Cun cumünanzas d'abitar assistidas sco eir cun plazzas da lavur e d'occupaziun, chüra, accumpognamaint, assistenza cumpletta o parziala güdain nus a persunas pertoccas pro l'integraziun professiunala e sociala.
Nus spordschain ad umans cun impedimaints ed a lur confamiliars agüd illas gestiuns da MOVIMENTO UFFICINA Samedan, L'INCONTRO Poschiavo, BUTTEGA Scuol e BUTTEGA Jaura.


text:
In motiv sajan las entradas da taglia che èn pli autas che budgetà. Tar las taglias na sentia il Grischun anc betg las consequenzas da l’iniziativa da secundas abitaziuns ed er betg da la crisa en il turissem.
Daners da Banca naziunala
Grazia al gudogn da record da la Banca naziunala survegn il chantun passa 32 milliuns francs da la Banca naziunala. 16 milliuns per quest onn e 16 milliuns anc per l’onn passà. L’onn passà n’avevan ils chantuns survegnì nagins daners da la Banca naziunala.
Las aczias da la Repower fan quitads
Ina influenza negativa sin il quint dal chantun vegnan dentant las aczias da la Repower ad avair. Il mument stoppia il chantun preveder ina correctura negativa da la valur da 35 fin 40 milliuns francs, uschia la ministra da finanzas.
RR novitads 11:30


text:
Bataia de Fumbi
La bataia de Fumbi del 8 de magg del 1796 l'è staia la prima bataia intra l'Armada d'Italia de Napoleon e i suldaa austriach in Lumbardia.
Al cumbatiment l'ha vüst scuntràss quatermila granadiee frances al cumand del General Jean Lannes, e un grüp d'austriach.
Rivaa ind al ludesan dop avè guadaa al Po a Piasenza, i trüp frances i han afruntaa un grüp d'austriach al cumand del General Lipthay che i han cercaa desperatament de arginà l'onda de l'esercit nemis.
I austriach i s'henn truvaa in dificultà per via de la so difesa malurganizaa e un nümer pütost bass de suldaa. I henn scapaa ind al pais de Pissigheton, menter i frances i henn rivaa fin a Cudogn.


text:
Cogoleto
Cogoleto (en lìgure: Cogoeuo) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Gènova.
El g'ha 'na popolasiù de 9 184 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 20,3 km² e 'na densità de popolasiù de 452 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Arenzano, Sassello (SV), Varazze (SV).
Del teretóre del cümü de Cogoleto, fà part apò a le frasiù de Lerca, Sciarborasca e Pratozanino
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Biedenkopf, Germània, del 1961
- Ober-Ramstadt, Germània, del 1960
- Santa Coloma de Gramenet, Spagna, del 1997
- Olympia, Grécia, del 2005
- Saint-André-les-Vergers, Frància, del 2005
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Cogoleto l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Las relaziuns tranter la Svizra e la Tunesia èn s'intensivadas dapi la revoluziun avant 5 onns. La revolta cunter il president ed autocrat Ben Ali è stada la sbrinzla che ha dà fieu als moviments da protesta ed al cumbat per la libertad en auters stadis arabs. Quai che ha lura manà a la primavaira araba.
Sin viadi ad ina democrazia
Cun la visita uffiziala veglia la Svizra era renconuscher ils pass che la populaziun tunesiana ha fatg ils davos onns en direcziun da dapli democrazia e legalitad, di il Cusseglier federal Didier Burkhalter. La Confederaziun veglia gidar la Tunesia da cuntinuar quella via che na saja betg simpla: «Nus avain investì bler en l’agid economic ed en las dumondas da la migraziun e nus vulain cuntinuar cun quai.»
Daners bloccads da l'anteriur president
En il center dals discurs vegnan perquai era a star ulteriurs pass envers la democratisaziun da la Tunesia, il cumbat cunter il terrorissem, ils programs da sustegn da la Confederaziun sco era las relaziuns economicas. En quai connex vegn era discutà davart la restituziun dals daners che l'anteriur president Ben Ali ha laschà transferir en Svizra e che la Confederaziun ha bloccà.
Tenor il minister da l’exteriur svizzer duvrassi uss cleras decisiuns da las dretgiras tunesianas ch’ils daners sajan vegnids engulads dal pievel tunesian. Mo uschia saja pussaivel da far in pass enavant. La Svizra haja grond interess da pudair terminar quella procedura.
Dar ina perspectiva als giuvens
In auter punct nua ch'i dovria in svilup saja la migraziun. I saja necessari da dar als giuvens en Tunesia ina perspectiva, di Cusseglier federal Burkhalter. E quai muntia en emprima lingia da crear e mantegnair plazzas da lavur.
«Nus na dastgain betg emblidar che la revoluziun en Tunesia è naschida pervia da la mancanza da perspectivas per ils giuvens. Perquai stuain nus far tut il pussaivel da tegnair las giuvnas ed ils giuvens en il pajais.»
Ulteriur program da la visita uffiziala
Ils discurs han lieu oz suentermezdi. La saira envida il Cussegl federal ad ina tschaina da gala per onur dal president Béji Caïd Essebsi. Il venderdi s'entaupa la delegaziun da la Tunesia cun represchentants da l'economia svizra ed avant il sgol enavos fan els anc visita ad in'interpresa el conturn da Berna.


text:
Ina legenda raquinta l’istorgia dal vitg da Müstair
Sco tut ils auters vitgs a era il vitg da Müstair gì da decider sch’els dessan restar catolics u betg. Ina votaziun dess manar la decisiun. Tut quels che restan da la vart dretga dal aual tras il vitg vulan restar catolics e quels che restan da la vart sanestra vulan vegnir refurmads. Pari era il resultat, ma in bab ha vis ses figl tranter ils pro-refurmads. El ha prendì ses figl, tratg sur l’aua nà ed uschia è restada la cretta catolica.
Quai è mo ina da differentas legendas da la refurmaziun en la Val Müstair. Ma segira che la calustra San Jon ha gì grond’influenza sin la cretta e che quella è restada catolica a Müstair.
Il lieu dal ospital – betg mo ina dispita politica
Dal 1931 a chaschun da la Mastralia ha la populaziun gì da votar a reguard il lieu dal ospital in Val Müstair. La maioritad da la populaziun ha decis per il lieu en vischinanza da Santa Maria e betg per il lieu en vischinanza da la claustra San Jon, ma i mancava la maioritad absoluta. Sin quai han ils da Müstair bandunà la festa da la Mastralia sut protest. Tar la segunda votaziun eran sulettamain 4 persunas per il lieu a Müstair. Uschia e vegnì fabritgà l’ospital a «Sielva» dasper Santa Maria.
RR actualitad 11:00


text:
Exteriur
-
16 morts tar la crudada d'in ballun
Tar la crudada d'in ballun ad aria chauda en il stadi american Texas èn 16 persunas mortas. Quai rapportan medias americanas e sa basan sin las infurmaziuns da la polizia e l'autoritad statala. Tenor lezs ha il ballun piglià fieu ed è crudà giu sin la champagna.
Anc na datti naginas indicaziuns uffizialas davart il motiv da la crudada.Il guvernatur da Texas, Greg Abbott, ha discurrì d'ina tragedia.
Igl è il pli grev accident cun ballun dapi il 2013. Lura èn 19 persunas mortas a Luxor en l'Egipta cura ch'in ballun è crudà giu.
RR novitads 21:00


text:
City of God
City of God (La sità 'd Dio) 'l è 'n film dramàtic braśigliàṅ e francéś dal 2002 ad Fernando Meirelles e dla Kátia Lund trat da 'l rumànś umònim e semi-biugràfic ad Paulo Lins. 'L è stâ preśentâ fóra cuncōrs a 'l 55śum Fèstival ad Cannes e 'l à fat sù da piò ad trénta migliòṅ ad dòlar a frònt 'd un cóst ad tri e tri.
In dal 2004 cla pelìcula chè, ambintànda in na favéla dal quartēr Cidade de Deus ad Rio de Janeiro, l'è stada candidàda a quàtar Prèmi Òscar ma la n à minga purtâ a cà gnint.
Sunt
A la fiṅ di an Ssanta Buscapé (Alexandre Rodrigues) e Dadinho (Douglas Silva) i èṅ dū masćèṅ dimóndi amìg ch'i crés'n in dla favéla ad Cidade de Deus in du i vìv'n i puvràs ad Rio de Janeiro. Al prim al vrév rigàr drit e far al futógrafar da grand, al secónd invéci al vrév far furtùna faghénd al delinquènt tgnénd adrē a qvél ch'i fànan praticamènt tut lè, specialmènt cla canàja 'd Cabeleira (Jonathan Haagensen).
Al batéś dal sangṿ par Dadinho a gh'è durànt un cōlp in un caśèṅ quànd i mémbar più grand dla gang i pòrtan via i bèsi a i óm biànc mént'r i gùsan; lò invéci, sénsa èsar vist, al i cópa tut sōl p'r al gust ad masàr. Dvintâ più grand, druànd al nóm ad Zé Pequeno, Dadinho al dvènta 'l boss dal narcutràfic dal sò quartēr méntar Buscapé al s inamóra dna ragàsa cgnusùda in na spiàgia, l’Angélica (Alice Braga), che però la s mét c'n al bras dèst'r ad Zé Pequeno, Bené (Phellipe Haagensen).


text:
Trenord
Trenord a l'è ona società de straport ferroviari che la opera in Lombardia. A l'è ona società a responsabilità limitata cont i sò quot spartii a mità in tra el Grupp FNM e la Trenitalia.
Cuntegnüü
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Originariament ciamada "Trenitalia LeNord" l'è nassuda el 4 de agost del 2009 de la fusion de la società regional LeNord e de la Division Regionala Lombardia de la Trenitalia. Comé primm pass a hinn faa su on noeuv center de manutenzion e nettada.
Dal 30 ottober 2009 gestissen el straport ferroviari regional lombard, cont di contratt estenduu finna al dì d'incoeu.
L'ha poeu ottegnuu de gestì i servizzi TiLo, Eurocity e de on quaj EuroNight in collaborazion cont ÖBB e Deutsche Bahn.
Lign e servizzi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Trenord l'ha ereditaa i fonzion de Trenitalia e LeNord, e donca la gestiss 42 lign regionai, 12 lign suburban, el servizzi aeroportoal Malpensa Express e i straport internazionai in tra la Lombardia e l'Austria e la Germania.
A gh'è donca 2200 cors al dì, che servissen 650000 personn in su 1920 km de lign gestii da RFI e FerrovieNord.
Material rotabil[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Trenord la gh'ha 1850 tocch e donca 459 treni in composizion regolar, inscì spartii:
- Locomotiv elettrich
- Locomotiv Diesel
- Elettrotreni
- Autotreni ed Automotris
- Carrozz passegee
- Pianal rebassaa, sia in version semipilota che normal
- Carrozza FS tipo MDVC, sia in version semipilota che normal
- Carrozza a dò pian tipo 1979, sia in version semipilota che normal
- Vivalto, sia in version semipilota che normal
El sò deposit a l'è el Deposit de Milan Fiorenza. La flotta la gh'ha on'età media de 19 agn, e 'l 45% a l'è pussee vegg de 35 agn.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La flotta - Elettromotrici
- Lombardia: Slitta Al 31 Marzo La Fusione Fra Trenitalia E Le Nord. Lo Impone Una Normativa Consob
- Trenord - l'azienda


text:
Damai ch’i na dettia nagins indizis ch’il luf sa chattia anc en la regiun, desistian els da prolungar la lubientscha da sajettar, scrivan ils responsabels dal chantun Uri.
Il zercladur passà aveva in luf mazzà pli che 30 nursas sin differentas alps da la vischnanca da Isenthal, ed ulteriuras 10 nursas aveva in luf stgarpà sin il territori da la vischnanca Emmetten en il chantun Sutsilvania.
Sinaquai aveva il chantun Uri publitgà ina lubientscha da sajettar il luf che valeva per 60 dis. Ina prolungaziun da questa lubientscha è mo pussaivla, sch’il luf ha fatg entaifer ils 60 dis ulteriurs donns.
RR Novitads 12:00


text:
Ils proxims mais planiseschian els sin agen ristg en detagl e preparian ina dumonda da construcziun, ha declerà il manader da project da la Chris Silber St. Moritz SA,, Martin Meyer ad RTR.
Avant bunamain dus onns aveva il suveran da San Murezzan approvà la planisaziun locala da l'areal Serletta Sid. Uss ha la dretgira refusà in recurs cunter quella. Ils adversaris han anc la pussaivladad da trair enavant il cas. Pendent èn anc ils recurs a reguard l’hotel da sanadad che è planisà sper la nova clinica.
RR novitads 11:00


text:
Thunderbird rumantsch, 1-7-2011, RTR:
Archiv der Kategorie: Thunderbird
Thunderbird è cumparì per rumantsch
Dacurt è cumparida la versiun 5.0 da Mozilla Thunderbird, in program per retschaiver, scriver ed administrar e-mails. Cun la versiun 5.0 è era per l’emprima giada cumparida ina versiun rumantscha dal program.
Telechargiar Thunderbird 5.0 per rumantsch!
www.mozilla.org/rm/thunderbird
Dumondas frequentas davart Thunderbird
Tge è Thunderbird?
Thunderbird è in program gratuit e liber per administrar e-mails e feeds da novitads. El vegn installà local sin tes computer e n’è betg ina applicaziun en l’internet. Malgrà ina massa funcziuns è Thunderbird simpel dad utilisar. Guarda las funcziuns da Thunderbird per retschaiver ina resumaziun da las funcziuns dal program.
Tgi fa Thunderbird?
Thunderbird vegn sviluppà, testà e translatà da collavuraturs e voluntaris da Mozilla, ina organisaziun senza finamira da profit. Mozilla sviluppescha p.ex. era il navigatur Firefox.
Daco duess jau utilisar Thunderbird?
Thunderbird è gratuit e liber. Thunderbird ha ina massa coolas funcziuns. Thunderbird ta surdat la controlla e survista da tes e-mails. I existan ina massa supplements per Thunderbird che ta laschan extender e persunalisar tes program d’e-mails. Thuderbird è part dal Mozilla Manifesto, ina empermischun da Mozilla per in internet avert, accessibel a tuts sut las medemas cundiziuns.
È Tunderbird gratuit?
Gea! Thunderbird è software da open-source. Mintgin po telechargiar ed utilisar gratuitamain e libramain il program e po contemplar u modifitgar il code da funtauna tenor las cundiziuns da licenza.
Nua pos jau telechargiar Thunderbird?
Qua pos ti telechargiar Thunderbird per rumantsch. Autras linguas stattan a disposiziun qua. Il code da funtauna e versiuns pli veglias chattas ti sin noss server FTP.
Stat Thunderbird era a disposiziun per rumantsch?
GEA! Thunderbird ha in grond team da translaturs che lavuran per porscher tut las versiuns en bleras linguas. Tut las linguas che stattan a disposiziun chattas qua.
Funcziunescha Thunderbird sin mes computer?
Probablamain. Windows, Mac e Linux stattan a disposiziun sin la pagina da telechargiar. Per auters sistems operativs pos ti cumpilar il code da funtauna directamain da la pagina da FTP.
Tge è mia adressa d’e-mail da Thunderbird?
Thunderbird è in program d’e-mail ch’è installà sin tes computer e vegn utilisà per trametter, retschaiver, zavrar e tschertgar e-mails. Thunderbird na porscha naginas adressas d’e-mail u auters servetschs da transmetter e-mails. Ti pos dentant utilisar prest mintga adressa d’e-mail cun Thunderbird.
Cordial engraziament
Nus vulain engraziar cordialmain a las uniuns ed instituziuns che han sustegnì la translaziun da Mozilla Thunderbird en rumantsch: La promoziun da la cultura chantun Grischun, la Giuventetgna Rumantscha, la Quarta lingua, la Lia Rumantscha ed l’Uniun rumantsch grischun. Grazia fitg!


text:
L'economia mundiala vegnia a crescher pli svelt che quintà. Quai tenor las prognosas curregidas da l'Organisaziun da cooperaziun e svilup economic en l'Europa, OECD. Tant per quest onn sco er per il 2019 quinta l'organisaziun cun in augment da l'economia mundiala da 3,9%. Fin ussa aveva ella prognostitgà in plus da 3,6%.
La raschun per la correctura sajan ils Stadis Unids: Las reducziuns da taglia decididas promovian l'economia mundiala. La OECD vesa ils Stadis Unids però er sco ristg: Ils dazis sin atschal ed aluminium pudessan er periclitar la creschientscha da l'economia.
RR novitads 18:00


text:
Sedna (denuminasiù uficiàla: 90377 Sedna) l'è 'n ogèt transnetünià de dimensiù piö o méno pari a 2/3 de Plutone e che 'l gira entùren al Sul sönden òrbita 'n grant des•centràda che la 'l pórta a rià de le bànde del Sistéma Solar estèrno (76 UA) quan che l'è al pereéle e de slontanàs enfìna a rià a piö de 5 dé/luce (975 UA) quan che 'l rìa a l'aféle.
Segónt i sò scupridùr el pödarès apartègner al nìgol de Oort perchè l'è tròp delóns per véser cunsideràt part de la fàsa de Kuiper, però sö chèsta enterpretasiù gh'è mìa tata concordànsa.


text:
Che la Svizra po batter il campiun d’Europa, quai han ins vesì en l’emprim gieu da qualificaziun. A Basilea ha l’equipa da Vladimir Petkovic battì ils Portugais cun 2:0. Avant passa in onn n’era CR7 dentant betg da la partida, Cristiano Ronaldo. Ed il Portugal senza ni cun Ronaldo è ina differenza. Il superstar da Real Madrid è dapli che mo in giugader e vala dapi onns sco in dals megliers ballapedists dal mund.
Cristiano Ronaldo – la figura centrala dal Portugal
26 titels ha Cristiano Ronaldo gia gudagnà en sia carriera ch’el ha lantschà tar Sporting Lissabon. Quatter giadas ha CR7 gudagnà la Champions League e quatter giadas è el vegnì onurà sco meglier giugader dal mund. Ronaldo tira gols en seria, tar Real sco er per la naziunala dal Portugal. È el sin plaz è il spectacul garantì. Cristiano Ronaldo è adina bun per decider in gieu, oravant tut gieus decisivs sco questa finalissima en l’Estádio de Luz. Vul la Svizra pia er batter il Portugal en la chapitala Lissabon ston Stephan Lichtsteiner e collegas en mintga cas franar CR7.
Concurrenza: Tge resultat datti en il gieu tranter Portugal e Svizra?
Ils Svizzers han mussà ina qualificaziun suverana. Ils Portugais dentant èn favurisads. Tippai er Vus!
RR actualitad 08:00


text:
Sin ina surfatscha da 1'600 m2, quai è bunamain la surfatscha d'ina plazza da glatsch, venda la Landi tut quai ch'i dovra per il mintgadi ed anc dapli. Ella è mo ina da pliras novas grondas stizuns da commerzi en detagl, che vegnan bajegiadas ni ch'èn planisadas a Glion e conturn. Landi, Coop, Migros, Aldi, Lidl, Denner, Spar ed anc autras fatschentas vesan Glion sco center regiunal ed investeschan en novs negozis.
Nagin problem per ils negozis a Vella, Cumbel e Morissen
Savens munta l’avertura da tals centers da cumpra problems per negozis en vitgs da la periferia. Quai na vala dentant betg per ils 3 Volgs a Vella, Cumbel e Morissen. Tenor il president da la societad cooperativa ViVal Lumnezia che maina quels 3 negozis, Daniel Blumenthal, vegn l’avertura da la nova Landi a Schluein betg ad avair ina gronda influenza sin il dumber da clients. Els hajan cunzunt persunas pli passadas ed osps da vacanzas che cumprian en tar els. Quellas persunas giaudian da na betg stuair prender igl auto ed ir a Glion per far las cumissiuns.
Concurrenza locala fiss in problem
Pli gronds problems avessan ils 3 negozis a Vella, Cumbel e Morissen, sch’in auter negozi avriss las portas en il medem vitg. Sche quai schabegiass, na sa Daniel Blumenthal betg, sch’i reussiss a la societad cooperativa ViVal Lumnezia da mantegnair ils 3 negozis. El quinta dentant betg, che quai saja il cas ils proxims onns.


text:
Il giuvenil oriund da la Lettonia, ch'ha attatgà la dumengia avant in'emna passants a Flums, ha confessà ch'el haja vulì mazzar sias unfrendas. Quai ha la procura publica dal chantun da Son Gagl communitgà la gievgia.Il giuven aveva attatgà a Flums 8 persunas cun ina sigir, suenter ch'el aveva mess fieu tar el a chasa. En tut èn sis persunas vegnidas feridas tar l'attaga.
In di suenter è il giuven vegnì interrogà dal procuratur responsabel per giuvenils. Là haja el confess, ch'el haja mess il fieu e ch'el haja agì cun l'intenziun da mazzar sias unfrendas elegidas casualmain. La Procura per giuvenils dal chantun da Son Gagl ha ordinà gia il glindesdi suenter l'attatga arrest d'inquisiziun per il giuvenil. Quel n'è betg prechastià, era però crudà si oravant pervi da fantasias da violenza.
RR novitads 12:00


text:
Ils criteris che 80% da la lavur e dal product ston esser regiunals èn lias vid il certificat «St.Gotthard». Il label che sustegn products regiunals per far enconuschents els sur ils cunfins svizzers.
Fin ussa datti mo dus products da victualias ch’èn certificats da «St.Gotthard». E quai èn in chaschiel dal tessin e da nov la liongia tscherva da la Surselva. Quela liongia ord la mazlaria Carnatira da Rueun adempleschia quests criteris senza problems, quai constatescha Hubert Gross ch'è responsabel per furmar la marca «St.Gotthard».
Sustegn da chantuns e Confederaziun
La marca è vegnida lantschada avant quatter onns. Ella duai far enconuschent products turistics ed auters, er lunsch sur il cunfin da la Svizra ora. Spartas sco sport, traffic public ni era la hotellaria duain profitar da quai num «St.Gotthard» ch’è enconuschents sigl entir mund. Tut quai vegn fatg sin incumbensa dals chantuns Uri, Vallais, Tessin e Grischun. Cun sustegniment da la Confederaziun, e s’auda tar il program da la nova politica regiunala NRP.
Ina schanza per la pitschna mazlaria
La liongia tscherva è igl emprim pass sin la fiera cun il certificat «St.Gotthard». I duain dentant suandar anc auters products ord quella mazlaria. Margrith Janki, la cumpossessura da la Carnatira spera da savair cuntanscher dapli clientella cun questa liongia. Tut tenor il moto: pli indigen e pli natiral che liongia tscherva na datti strusch.
Che Carnatira è l’emprima mazlaria en quest program muntia era ina tscherta protecziun per il product. Sco Hubert Gross di, hajan els betg el senn da certifitgar anc autras liongia tscherva. Sch’in mazler veglia sa participar a quest program stoppia el vegnir cun ina auter product da mazlaria.
RR actualitad 12:00


text:
Tranter las unfrendas da la collisiun frontala d'in bus cun in camiun saja era il manischunz dal camiun, uschia annunzian ils pumpiers. Il manischunz dal bus haja survivì, rapporta l'agentura da novitads SDA.
8 persunas hajan pudì mitschar dal bus ch’ha piglià fieu. 4 persunas èn blessadas grevamain, ha communitgà in pledader dal ministeri da l’intern. 2 persunas hajan fracturas da la chavazza, 2 persunas hajan grevas arsentadas. Ulteriuras 4 persunas sajan blessadas levamain. Tranter quellas sa chattia era il manischunz dal bus.
L'accident è succedì radund 40 km en l'ost da la citad da Bordeaux a Puisseguin.
RR novitads 10.00 / 12:00 / 14:00


text:
Suenter 4 onns ch'il project "agroturissem dal Grischun" è vegnì lantschà figureschia il chantun gia sin ina da las primas posiziuns en Svizra, quai communitgescha il departament d'economia.grischun. En il Grischun datti entant passa 130 purschidas d'agroturissem u pussaivladads da pernottar sin bains purils. Vinavant vegn offert 18 aventuras da treking cun animals u er 7 pitschnas ustarias sin bains purils. La buna collavuraziun cun l'organisaziun da marketing Grischun vacanzas ha producì sinergias, scirva la regenza. Er ils purschiders valiteschian l'agroturissem sco nischa attractiva. Passa 10% da lur entradas derivan ord la questa sparta.
RR novitads 11:00


text:
Elegì è el vegni l'onn 1999, da ses temp anc sco commember dal PPS. En il parlament a Berna è il pur da Donat dà en egl oravant tut cun ses engaschament per l'agricultura - era en sia funcziun dubla sco president da l'Uniun grischuna purila.
In da ses pli gronds success saja stada la «Politica agrara 2014-2017», cun la quala ils pajaments directs per ils purs èn vegnids augmentads.
In grond tagl en la carriera politica da Hansjörg Hassler è stà l'onn 2007. Empè da Christoph Blocher è vegnida elegida Eveline Widmer-Schlumpf. Per consequenza è la PPS grischuna vegnida exclusa da la PPS svizra. Hansjörg Hassler era entamez ils eveniments. Il resultat è stà la furmaziun dal PBD – in nov dachasa politic per Hansjörg Hassler. Ma era tant dapli lavur.
Quest’ultima legislatura, dal 2011 fin il matg da quest onn, ha el gì la funcziun da president da fracziun. Uss èsi però a fin cun Berna, ed il politicher guarda enavant sin in futur sper las tribunas politicas per la paja danovamain dapli en stalla.


text:
L’Austria vul expropriar la possessura da la chasa paterna d’Adolf Hitler. Suenter blers onns da contractivas senza success areguard il diever dal bajetg nunutilisà a Braunau am Inn en l’Austria Auta ha il ministeri da l’intern uss decis quest pass. Il proceder exact duai uss vegnir examinà.
«Expropriaziun sco suletta via»
Il ministeri sto anc far ina midada da la lescha. In rapport correspundent da la gasetta «Oberösterreichischen Nachrichten» haja conferma in pledader dal ministeri, scriva SRF. Ils discurs d’enfin qua cun la possessura sajan stads senza resultat. Il pledader ha ditg ch’i dettia be ina via per sclauder il niz dal bajetg per activitads naziunalsocialisticas – e quai saja l’expropriaziun.
La dunna duai survegnir in’indemnisaziun. Fin uss haja ella adina refusà offertas da cumpra per la chasa al cunfin tudestg-austriac. Dapi il 1972 è il ministeri il locatari principal. Fin il 2011 sa chattava en la chasa in lavuratori per umans cun impediments. La possessura aveva lura dentant refusà da laschar modernisar il bajetg tenor ils basegns da las persunas cun impediments. Dapi lura è la chasa nunutilisada.
RR novitads 08:30