text:
Perquisiziun tar HSBC a Genevra
- Mesemna, 18.2.2015, 10:29
A Genevra ha la procura publica avert ina procedura cunter la fillia svizra da la banca HSBC sco era cunter nunenconuschent pervi da supposiziun da lavada da daners uschia communitgeschan las autoritads. Dapi la damaun marscha era ina perquisiziun en la banca.
Las emnas passadas hai dà intginas scuvertas davart la figlia svizra da HSBC, la banca da la Gronda Britannia.
La procura publica sa basa tar sias inquisiziuns cunter la banca sin l'artitgel 102 dal Cudesch penal svizzer, nua ch'ins po far responsabel l'interpresa per in delict, sch'i na dat betg la pussaivladad da denunziar ina persuna natirala perquei che l'interpresa ha in'organisaziun manglusa. La procedura po era vegnir extendida sin persunas natiralas ch'èn suspectadas d'avair lavà daners u d'avair partizipà ad in tal delict, scriva la procura publica.
La banca n'a enfin ussa betg prendì posiziun en chaussa.
RR novitads 10:00


c: text/html

text:
News
Digital Lives
08.01.18 / Societad d'infurmaziun
Il Fond naziunal svizzer (FNS) promova projects en las scienzas umanas e socialas che sa fatschentan cun ils effects da la transfurmaziun digitala sin tut las domenas da la vita. Projects da pilot cun ina durada maximala da 18 mais vegnan sustegnids.
Lescha tudestga cunter l’odi en l’internet
04.01.18 / Societad d'infurmaziun
En la Germania ha lieu ina debatta animada davart la lescha «Netzwerkdurchsetzungsgesetz» ch’è entrada en vigur l’emprim da schaner. La NetzDG preveda ina multa per interpresas che cuntrafan a l’obligaziun da stizzar datas, però na reglamentescha ella betg la dumonda da la chastiabladad dal cuntegn.
Bellas festas
22.12.17 / educa.ch
educa.ch giavischa a las utilisadras ed als utilisaders legraivlas, calmas e bellas festas da Nadal ed in nov onn plain da success. Nus As engraziain per l’interess e la confidenza che nus avain dastgà resentir danovamain durant l’onn passà.
Dossier MINT
15.12.17 / Resursa didactica / MINT
Il nov dossier MINT dad educa.ch preschenta ina survista naziunala e chantunala davart las mesiras per promover ils roms matematica, informatica, scienza natirala e tecnica en scola. A medem temp vegn explitgà ils privels, las sfidas ed il potenzial da MINT en Svizra.
Uffants en il mund digital
14.12.17 / Publicaziun / Societad d'infurmaziun
Il nov studi dad UNICEF davart la situaziun dals uffants en tut il mund s’occupa da la dumonda co che las tecnologias digitalas influenzeschan lur vitas e lur schanzas. El vegn tar la conclusiun che milliuns d’uffants na pon betg profitar perquai ch’els n’han betg access a la digitalisaziun.
Di europeic da la protecziun da las datas
14.12.17 / Occurrenza / Societad d'infurmaziun
Sin l’iniziativa dal Comité dals ministers dal Cussegl da l’Europa vegn quest di celebrà mintga onn ils 28 da schaner. La survista da las activitads ed infurmaziuns davart mintga pajais chattais vus sin la pagina-web dal Cussegl da l’Europa.
Agenda
TecNight
23.01.18 / Scola chantunala Sursilvania, Sarnen
Organisà da la Scola chantunala a Sarnen en collavuraziun cun la SATW, porschan ils «TecNights» a las scolaras ed als scolars sco er als confamigliars ed interessents referats e Science Talks che cuzzan mintgamai 45 minutas.
Lingua d’occurenza: Tudestg
Stgalim d'instrucziun: Scola post-obligatorica
#Perfecziunament digital
25.01.18 / SAP Turitg
La SVEB organisescha ina dieta davart il perfecziunament digital. La digitalisaziun è er en la furmaziun supplementara in tema impurtant ed actual. En keynotes e lavuratoris vegn dilucidà, tge teorias che valan e tge che la scienza intercurescha da preschent.
Lingua d’occurenza: Tudestg
Stgalim d'instrucziun: Independet dal stgalim
Univention Summit 2018
01.02.18 - 02.02.18 / Bremen, Germania
Quest congress empermetta als responsabels d’ICT da scolas da barattar savida ed experientschas. En l’ Education Track vegn infurmà dals novs trends ed i vegn purschì discussiuns davart soluziuns Open Source ed exempels Best-Practice per scolas.
Lingua d’occurenza: Tudestg
Stgalim d'instrucziun: Independet dal stgalim
didacta 2018
20.02.18 - 24.02.18 / Messe, Hannover, Germania
Questa fiera internaziunala che s’occupa da l’emprender per vita duranta en tut las domenas da la furmaziun metta quest onn ses focus sin las novas tecnologias e l’effect da las tecnologias digitalas sin la furmaziun.
Lingua d’occurenza: Tudestg, Englais
Stgalim d'instrucziun: Independet dal stgalim
NZZ X.Days 2018
21.03.18 - 22.03.18 / Victoria-Jungfrau Grand Hotel, Interlaken
La reuniun da la NZZ empermetta als participants da discutar davart novas tecnologias, strategias e schanzas da la transfurmaziun digitala. L’onn passà han passa 100 persunas da la politica e da l’economia prendì part a questa reuniun a Losanna.
Lingua d’occurenza: Tudestg, Englais
Stgalim d'instrucziun: Independet dal stgalim

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
El Hobbit
El Hobbit (nomm ingles: The Hobbit - There and Back Again) l'è on romanz scrivuu del scrittor e professor ingles John Ronald Reuel Tolkien, publicaa per la prima voeulta in del 1937 de la cà editris Allen & Unwin.
A l'è 'l primm di liber che cunten su i stori del mond che 'l Tolkien l'aveva scomenzaa a imaginà on quai desenni prima. L'era nassuu 'me ona novella per bagai, e 'l gh'ha 'vuu on gran bell sucess. Quand che però gh'è staa ciamaa de scriv el liber dopo, alora el Hobbit el saria devegnuu el prologo del capolavor del scrittor, cioè El Scior di Anei.
I disegn e i ilustrazion de la version original hinn staa faa proppi del Tolkien in persona.
La storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
On bell dì de primavera, el hobbit Bilbo Baggins el se troeuva denanz a l'uss de cà soa el strion Gandalf, che 'l ghe proponn de vegnì insemma a lù a fà on'aventura in terr lontann. Bilbo che, compagn de tucc i hobbit per ben, l'ha semper pensaa che i aventur sien on queicoss de brutt e di quai besogna scappà, el scappa dent in cà.
El dì dopo on quaivun el picca la porta de cà Baggins, e 'l Bilbo (che 'l pensa che 'l sia el Gandalf, vegnuu a bev on tè insemma lù) le derva. Vun dopo l'alter, el se troeuva in cà tredes Nan (Óin, Glóin, Fili, Kili, Balin, Dwalin, Ori, Dori, Nori, Bifur, Bofur, Bombur e Thorin Scuderogor), che trichen el sò bev e mangen quasi tutt quell che troeuven in dispensa. Insemma a lor el riva anca Gandalf, che 'l dì prima l'aveva mettuu on segn segrett in su l'uss de la cà de Bilbo, de manera che tucc i Nan savessen che l'era quella lì la cà indè trovàss. El strion de fatt, el gh'ha consejaa a Thorin, el capp de la comitiva de Nan, de toeu insemm a lor el Bilbo, che l'è on scassinador proppi bravo. Duranta la sira i Nan spieghen a Bilbo indè l'è che hinn dree a 'ndà: al de là de la Contea (la terra di Hobbit), al de là di Montagn e di Terr Selvadegh, per rivà a la Montagna Deperlee. Lì gh'era vun di regn di Nan, e 'l sò re a l'era el nonno de Thorin, Thror. Ma on bell dì l'era rivaa on drago ciamaa Smaug, che l'aveva coppaa on mucc de Nan e j'aveva scasciaa via: i Nan eren proppi sciori e gh'aveven on mucc de or, bisgiô e gioiei, e quella robba chì ai draghi la ghe pias de bon. Insomma, i tredes Nan hinn dree a tornà a cà per toeuves quell che l'è sò: Bilbo Baggins, el "scassinador", el gh'ha de trovà la manera de fài nà dent a la Montagna.
Imbesuii de tutt i stori che l'ha scoltaa, el Bilbo el va in lett. El dì dopo, quand el desseda, el pensa de vesses insognaa tutt, e in fond a l'è content. Ma el Gandalf el ghe dis che i Nan hinn dree a spettàll, e che 'l gh'ha de moeuves. A quell pont, ona part del sò anim che 'l cognosseva nò (ona propension a l'aventura che la ghe vegn de la fameja de soa mamm, i Tuc) la salta foeura, e 'l se decid de andàggh adree ai Nan, anca se l'ha mai scassinaa negott in tutta la soa vita. In su la strada che la mena ai montagn, el riess a fàss ciappà pussee in considerazion di Nan, già che 'l ghe da ona man a salvàss di Omen Negher (di bestion grand e gross che mangen de tutt e che vegnen de preja quand che 'l solta foeura el Sô). Insemma a Gandalf, i quattordes compagn a riven a Gran Buron, ona bella vallada cà di Elf de l'Elrond. Lù el ghe da ona man a lor, per preparàss mej per traversà i montagn e 'l ghe da di spiegazion per lengg la mappa per rivà a la Montagna Deperlee. Dopo 'n para de setemann, la compagnia la lassa Gran Buron e la ciappa la strada di Montagn Nebbios. Chì, in d'ona nott de tempesta, troeuven repar dent a ona caverna, ma vegnen rapii di Orch che viven lilinscì. Grazzia a l'intervent del Gandalf, i Nan e Bilbo riessen a liberàss e a coppà el capp di Orch, poeu tacchen a scappà. Ma in del rebelott de la fuga dent i tunnel di montagn, el Bilbo el resta indree, tutt indeperlù e in mezz al scur. Intant che 'l cerca la strada giusta, el va semper pussee dent al coeur de la montagna. On bell moment el troeuva, per cas, on anellin d'or e se 'l mett in sacoccia. On bell pont a l'incontra ona creatura strana, ciamada Gollum. Quell lì a l'è on esserin biott e magher che 'l viv tutt indeperlù in d'on laghett sott i montagn, el maja i pess e, se l'è bon de coppài, anca i Orch. Già che l'è corios de trovà on queidun compagn de l'hobbit, el ghe fa ona proposta: farann ona gara de indovinei; se 'l perd Bilbo, Gollum le mangerà; sedenò, Gollum el ghe farà vedè la strada per sortì foeura de lì. La gara l'è bella impegnativa, e a la fin el Bilbo el riess a vincc perchè 'l ghe domanda Cossè che gh'hoo in sacoccia?. Inrabbii per avè perduu, Gollum el va a ciappà on sò anellin d'or magich che 'l fa 'gnì invisibei, de manera de podè coppà Bilbo e mangiàll. Ma el se incorgg de 'vègghel pù, e 'l sospett che ghe l'abbia Bilbo el le fa andà pussee in bestia anmò. Intant che 'l scappa de la creatura, foeura de lee, el Bilbo el descovriss el podè de l'Anell, e le dopera per scappà via de Gollum e di Orch, e per sortì foeura di Montagn. Lilinscì, dopp d'avè caminaa per on poo, el troeuva finalment i Nan e Gandalf, che hinn proppi content de trovàll anmò (e adess le tegnen anmò pussee in considerazion). Ma de nott i Orch sortissen foeura di montagn e, insemma ai Luff, ghe dann la cascia a la Compagnia, che la cerca on repar in scima a di alber. I Orch proeuven a brusà i piant, e i quindes compagn vegnen salvaa domà quand che riven i Grand Agoi in sò aiutt.
On quai dì dopo, i Agoi lassen i Nan, Bilbo e Gandalf in di Terr Selvadegh. Gandalf el mena i sò amis a la cà de Beorn, on omm che ogni tant el se trasforma in d'on ors. Quell chì, che in d'on primm l'è minga inscì sicur de l'onestà di ospit, a la fin ghe da del mangià e on poo de armamentari per traversà el Bosch Fosch, la granda foresta che la se troeuva in mezz in tra i Terr Selvadegh e 'l territori de la Montagna Deperlee. Prima de andà dent a la foresta, Gandalf el lassa la compagnia perchè 'l gh'ha de fà on quai lavoreri bell important, che però el spiega nò. I quattordes compagn tacchen a traversà el Bosch, in mezz a milla pericoi. Dopo 'n atacch de ragn gigant, el Bilbo el demostra anmò 'na voeulta on coragg e finalment el cunta su del sò anell special, col deventà anmò pussee popolar in tra i Nan. On bell moment, i Nan vegnen faa presonee di Elf che viven in de la foresta, e 'l Bilbo el gh'ha de salvài on'altra voeulta. Cont el sò anell, el riess a 'ndà dent a la cà del re di Elf Silvan, a liberà i sò amis e a fài scappà dent a di baril che vegnen buttaa dent a on fiumm. Inscì sconduu, i quattordes compagn riven a Esgaroth, la città di Omen in sui riv del Lagh Longh, minga lontan de la Montagna. Chichinscì vegnen saludaa comè eroi, e ghe vegn daa on bell poo de material per rivà a la Montagna.
Rivaa lalalì, riessen a trovà ona portisina segreta che la mena dent a la Montagna. Bilbo, cont el sò anell, el ghe va dent e 'l riva in de la sala del Tesor. E lì el troeuva anca Smaug, el drago. Smaug el se incorgg che gh'è on quaivun, ma el riess minga a vedèll perchè l'è proteggiuu de l'anell. Smaug e Bilbo ciciaren on ciccinin, e 'l Bilbo per sbali el fa capì a Smaug de vess rivaa de Esgaroth. Dopo 'n poo el Bilbo el riess a scappà e 'l torna di Nan. Ma Smaug, inrabbii, el sortiss foeura de la Montagna e 'l gola fin a Esgaroth, indè che 'l tacca a spudà foeugh e a trà giò tusscoss. Ma Bard, on arcier discendent di vegg re di Omen, le coppa cont ona freccia: l'è 'l noeuv eroe de Esgaroth. La notizzia che 'l drago l'è mort la ghe da bonoeur a tucc. Inscì se decid de andà dent a la Montagna per cattà i gran tesor che se troeuven lì dedent. L'è l'istess lavorà che fann i Elf Silvan, che vegnen leaa di omen comandaa de Bard. Rivaa denanz a la Montagna, descovrissen che i Nan hann giamò ciappaa possess del sò vegg regn, e voeuren dàggh negott del sò tesor. Per 'sta reson, i Omen e i Elf metten sott assedi la Montagna. El Bilbo, che 'l voeur minga che 'l s'cioppa ona guerra (i Nan hann domandaa a on dord de golà di Nan di Coi de Ferr per dàggh ona man a combatt), el roba l'Arkengemma, el gioiell pussee bell del tesor di Nan, e le porta di Omen e di Elf per fàgghel doperà 'me merce de scambi. Quand che Thorin el se incorgg de 'sto lavorà, el se inrabbis de bon e 'l voeur pù che 'l Bilbo el vegna dent a la Montagna.
Intrattant a riven anca i Nan di Coi de Ferr, e 'l someja che la guerra la sia in sul pont de s'cioppa de vera. Ma a l'improvis i trii esercit vegnen leaa in tra de lor, perchè denanz a la montagna el riva on nemis pussee gramm anmò: i Orch di Montagn e i Luff, che voeuren vendicàss. La s'cioppa la granda Battaja di Cinch Esercit, che l'è vinciuda di Omen, Nan e Elf anca grazzia a l'aiutt di Agoi e de Beorn. In de la Battaja (indove l'è rivaa anca Gandalf, tornaa de ona granda battaja dent al Bosch Fosch) moeuren Thorin, Fili e Kili. Prima de morì, però, Thorin el riess a ciamàggh scusa a Bilbo per come l'è che l'ha trattaa.
Despoeu de tutt 'sti aventur, el Bilbo el ciappa su el tocch del tesor che i Nan, recognossent, gh'hann daa e, insemma a Gandalf, l'invia a tornà cà. Dopo 'n viagg bell longh, finalment el riva in de la Contea. De quell moment inanz, però, el sarà pù l'hobbit paciarott che l'eva prima de partì: l'è cressuu (minga d'età, perchè 'l gh'aveva giamò cinquant'agn) e l'ha scovert quell che l'è bon de fà, anca se l'è inscì piscinin e, a l'aparenza, poch important. Tutt quell, però, el le fa vegnì on poo strani ai oeugg de tucc i alter hobbit, ma lù ghe da pù importanza.
Al cinema[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ona prima version in carton animaa per bagai l'è stada fada in del 1977, dirigiuda de Jules Bass e Arthur Rankin Jr.
In di Agn Domilla, despoeu el gran sucess cinematografegh de la trilogia del Scior di Anei del Peter Jackson, l'è vegnuda foeura l'esigenza de fà on film anca in su la prima overa de Tolkien. Dopo vari agn de contrattazion, a la fin l'è staa scernii anmò 'na voeulta el Jackson per fà su el noeuv film. El liber l'è staa spartii foeu in tre part: el primm episodi l'è sortii in del 2012, intant che 'l segond l'è vegnuu foeura a la fin del 2013; per el terz gh'avaremm de spettà l'inverno del 2014.


text:
Eugene Wigner
Eugene Paul Wigner, en ungherés Jenő Pál Wigner (Budapest, 17 de noèmber del 1902 – Princeton, 1 de zenér del 1995), l'è stat en fìzich e matemàtich ungherés natüralizàt statunitèns, insidùr del Premio Nobel per la fìzica endel 1963.
El g'ha fat part de la squàdra de stüdiùs che 'ndei agn vint del sècol XX el g'ha rifondàt el mónt de la fìzica. I prim de chèsta generasiù (Werner Karl Heisenberg, Erwin Schrödinger, Paul Dirac e Max Born, per lüminàn apéna vergü) i g'ha creàt la mecànica quantìstica. El Wigner el g'ha fat part de la segónda ondàda de chèsti stüdiùs e 'l g'ha prupunìt e resulvìt vergöne de le quistiù piö profónde de la fìzica del sò sècol. El g'ha mitìt zó le fondamènte de la teurìa de le simetrìe endela mecànica dei quancc e, envers la fì dei agn 30, el g'ha aplicàt le sò ricérche al stüde del nucleo atomich. Chèste ölteme le g'ha valìt el Premio Nobel per la fìzica endel 1963.
El g'ha apò fat part de la squàdra che, 'ntra 'l 1939 e 'l 1945, s'è 'mpegnat enden ótra impréza che g'ha cambiàt la stória: la fabricasiù de la prìma bómba atòmica.
L'ìa mèmber de la scöla de scensiàcc ungherés, crisìda a Budapest al prensépe del sècol XX, e che tülìa dét apò a Paul Erdős, Edward Teller, John von Neumann e Leó Szilárd.


text:
venerdì 31 ottobre 2014
"Il Pagéli di Crozè in Djalètt Pramzàn" Turén Pärma 1-0. Testo pubblicato sulla Gazzetta di Parma de 31 ottobre 2014.
Testo in dialetto parmigiano
Turén Pärma 1-0
Mirànt zéro : n’ätor intarvént da gàt äd pjòmb, at' gh’é mìss méz’ ora andär zò e intant al balón l'é pasè ! Ormäj la gata la riva puntuäla cme n’arlój zvìssor
Santacròza séz : cól tristèssi ch' a sèmma abituè a vèddor da l’inìssi dal campionät, al morètt al pär infìnna un zugadór äd balón, a ’n sarvìssa dìr njént ätor
Felipe séz : dòpa 'na vìtta e méz 'na suficénsa ! ala fén la n’é mìga sarvìda a njént mo almeno a ’n s’é mìga vìsst di lavor da Amorini cme a s’éron abitvè
Costa séz : e färol zugär pù de spèss col tésta cuädra chi ? anca jerdlà a ’n me miga dispiazù par njént, mólt méj äd parècc' ch' a zuga pù che lù;
Rispoli séz : dal prìmm al second témp cme tùtta la scuädra 'na märcia in pù e socuànt cross interesant ! second mi al gh' à la gamba par fär la fàsa da lù, anca parchè zbatù lasù cme cól Sasól l’é stè cuäzi ridìccol
Gobbi sìncov : Massimo a t' si un po’ stuff ahn ? mi at' vój bén bombén però a té m' pär un po’ sòtta osigeno ultmamént; a gh' n’ in vrìss vón da mandär avanti e ti a färogh da ciòsa eh ?
Lodi zéro : dù, forsi tri balón tochè in tùtta la partìda, un pàs da Iraia, 'na grénta da tomboläda äd San Stévon, insòmma zéro totäl ; p'r adésa un flop totäl
Acquah du : tropa, tropa confuzjón, tùtta la conisjón ch' a paräva l’aviss mìss su l’ an' pasè la pär sparìda d’ un bòt, al pärda di balón pericolóz bombén, fal sénsa séns, gol magnè, insòmma mìga un méz dizastor, sèmma béle a tri cuärt
Mauri séz : da un ragas äd dezdòt an' co vrèmma preténdor ? però al s’ à 'viè mäl e marcordì ch’ al s’é limitè a fär al so compitén al m’à un po’ deluz ; n’é mìga ch’ al sia 'drè tirär al freno a man parchè i gh' àn béle dìtt ch’ al va via dédchi a poch ?
Belfodil zéro : mìga ch' al me fìss stravèddor gnanca du an' fa, mo adésa l’é semplicemént inguardabil ! sperèmma ch’ a gh' sia un cuälch mat ch’ al la vénna sarcär, anca a prési da fér véc' la va bén listés, basta ch' a’ s pulìmma in cantén’na
Còvva sètt : séns’ ätor al pù pozitiv äd tutt ! mo mi digh, có fal cóll ragas chi äd difarént da ch’ j ätor in alenamént che po’ in camp al va al dòppi ? o l’é cuestjón äd mèttrogh al cór e basta ?
Casàn séz : Antonio, a vól fat ancòrra äd pù, acsì a ’n basta miga, ti e soltant ti at' pól salvär cla scuädra chì, e cavärgla la sarìss cme vénsor un scudètt
Donadón zéro : Mìsster a né gh' sèmma mìga ! l’à zbaljè pù mòsi in nóv partìdi che in ch’j ätor tri an' ; l’é véra che al capón e al mànz i n’ én mìga äd prìmma e fòrsi gnanca äd seconda, mo zbaljär brónza tutt il volti al bròd al vén balórd ogni gir ! A gh' n’al pù vója äd stär chi ? parchè la sensasjón ch' l’é 'drè där a tutt l’é còssta chi, elora sarìss mìga 'na brùtta idea där il dimisjón e andär a ca' da sjór !
AVANTI CROCIATI!!!
Tgnèmmos vìsst
(Testo di Crociato 63)
(Correzzione ortografica a cura di Enrico Maletti)
Nessun commento:
Iscriviti a: Commenti sul post (Atom)


text:
Beatenberg
Beatenberg a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Interlaken-Oberhasli, region aministrativa del Oberland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 29.2 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1145 abitant.
El cumün de Beatenberg al se tröva a una altitüden de 1129 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Sigriswil, Unterseen.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Beatenberg l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1275 col nom de super rupes. In del 1281 l'eva menziunaa come ob den fluen e in del 1357 col nom de Sant Beaten berge.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Offizielle Website der Municipality of Beatenberg
- Beatenberg in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Private Homepage with pictures and information


text:
Favugn buffa en Svizra cun passa 100 km/h
- Mesemna, 16.9.2015, 14:51
En Svizra ha il favugn suflà oz cun spertadads da passa 100 kilometers l'ura. Sin l'alp Eden (AI) han ins mesirà per exempel spertadads d'orcan da fin 135 km/h e sin il Gütsch sur Andermatt (UR) spertadads da fin 130 km/h, annunzia la MeteoGroup.
Dentant era en las valladas buffa il favugn cun spertadads da varga 100 km/h. Uschia per exempel a Brülisau (AI) cun 119 km/h, a Brunnen (SZ) cun 104 km/h ed ad Altdorf (UR) cun 95 km/h anc adina datiers dals 100 km/h. Encunter saira duai il favugn cuntanscher ses maximum, uschia MeteoGroup.
Temperaturas fin a 28 grads
Cun il favugn èn era las temperaturas creschidas considerablamain. Uschia han ins mesirà en las valladas da favugn oz la damaun da las 8:00 gia temperaturas tranter 20 e 23 grads. En il decurs dal di duai vegnir fin a 28 grads oz.
RR novitads 15:00


text:
Europa League - ils clubs svizzers cun victorias
- Gievgia, 17.9.2015, 23:11
Il FC Basilea ed il FC Sion gudognan lur emprims gieus en la fasa da gruppa da la Europa League.
Bain è il FCB vegnì gia suenter 3 minutas en retard ordaifer cunter il AC Fiorentina. Suenter ch'in giugader talian ha vesì la carta cotschna en la 65avla minuta han Birkir Bjarnason e Mohamed Elneny dentant sajettà dus gols ed uschia procurà per la victoria.
Il FC Sion ha gudagnà a chasa cunter il club russ Rubin Kasan cun 2:1. Omadus gols per ils Vallesans ha sajettà Moussa Konaté.
RR Novitads 23:00


text:
Chantun
-
Dapli plazzas da praticum per futurs medis da chasa
La regenza grischuna ha decidì da schlargiar il program per sustegnair la furmaziun da futurs medis da chasa. Da nov stattan a disposiziun per quest onn 8 enstagl da 6 plazzas da praticum, scriva la regenza ed ademplescha uschia ina dumonda or dal Cussegl grond.
Per pudair reagir pli spert e pli flexibel sin dapli dumondas da praticum, han ils responsabels da nov da rapportar mintgamai il zercladur davart il success dal program. Uschia duai il Grischun avair mintg'onn avunda plazzas da praticum per futurs medis da chasa.
RR novitads 15:00


text:
Soncino's Castle
Stock Images
110 results
Soncino medieval castle view in ItalySoncino's castleSoncino medieval castle view in ItalySoncino medieval castle view in ItalySoncino medieval castle view in ItalySoncino medieval castle - Cremona - ItalySoncino medieval castle - Cremona - ItalySoncino medieval castle - Cremona - ItalySoncino medieval castle - Cremona - ItalySoncino medieval castle - Cremona - ItalySoncino castleMedieval castle of Soncino, Lombardy, ItalySoncino CastleSoncinoCastles of Italy - The medieval Castle of Soncino - Cremona - ItInterior of the Medieval Castle of Soncino - Cremona - Italy 06The medieval castle of Soncino- Cremona - Italy 02Rocca Sforzesca - Soncino Castle in Cremona ItalyThe Soncino CastleView of the medieval castle of Soncino in the province of CremonCastles of Italy - The medieval Castle of Soncino - Cremona - ItInterior of the Medieval Castle of Soncino - Cremona - Italy 04The tower and walls of the medieval castle of Soncino - CremonaRocca Sforzesca - Soncino Castle in Cremona ItalySoncino castleSoncino castleThe Soncino CastleCastles of Italy - The medieval Castle of Soncino - Cremona - ItCastles of Italy - The medieval Castle of Soncino - Cremona - ItThe Castle of Soncino - Cremona - ItalyThe Medieval Castle of Soncino - Cremona - Italy 04The Castle of Soncino - Cremona - Lombardy - ItalyInterior of the Medieval Castle of Soncino - Cremona - Italy 03Interior of the Medieval Castle of Soncino - Cremona - Italy 02The mighty walls of the medieval Castle of Soncino - Cremona - IRocca Sforzesca - Soncino Castle in Cremona ItalyRocca Sforzesca - Soncino Castle in Cremona ItalyRocca Sforzesca - Soncino Castle in Cremona ItalySoncino, Italy. The well inside the CastleInterior of the Medieval Castle of Soncino - Cremona - Italy 05The entrance to the medieval castle of Soncino - Cremona - ItalyMuro esterno Rocca Sforzesca - Soncino Castle in Cremona ItalyPonte levatoio Rocca Sforzesca - Soncino Castle in Cremona ItalyRocca Sforzesca - Soncino Castle in Cremona ItalyRocca Sforzesca - Soncino Castle in Cremona ItalySoncino, Italy. The windmillSoncino (Cremona, Italy)Rocca di SoncinoSoncino (Cremona, Italy)Soncino (Cremona, Italy)Soncino (Cremona, Italy)Soncino (Cremona, Italy)Soncino (Cremona, Italy)Soncino (Cremona, Italy)Soncino (Cremona, Italy)Soncino (Cremona, Italy)Soncino, Italy.Soncino (Cremona, Italy)Soncino (Cremona, Italy)Soncino (Cremona, Italy)Soncino, Italy. The spinning mill house MeroniCastle in CremonaMedieval Sforzesco CastleMedieval Sforzesco CastleMedieval Sforzesco CastleMedieval Sforzesco CastleCastle of SoncinoCastle of SoncinoCastle of SoncinoHistoric Sforza CastleMedieval Sforzesco CastleMedieval Sforzesco CastleMedieval Sforzesco CastleMedieval Sforzesco CastleMedieval Sforzesco CastleMedieval Sforzesco CastleMedieval Sforzesco CastleThe garden and the mighty walls of the medieval castle of SoncinMedieval castle walkwayCastle soncino


text:
La finestra della camera da letto
La finestra della camera da letto (La fnèstra dla cambra da lèt) 'l è 'n thriller dal 1987 ad Curtis Hanson.
Al film 'l à muciâ a i butghèṅ dódas migliòṅ e siē ad dòlar.
Sunt
Terry Lambert (Steve Guttenberg) al gh'à na relasiòṅ cun la mujér dal sò cap Collin Wentworth (Paul Shenar), la Sylvia (Isabelle Huppert). Na nòt la dóna la véd par la fnèstra dla cambra da lèt un qualchidòṅ ch'al dà adòs ad brut a la Denise (Elizabeth McGovern). A n psénd minga andàr a cuntàr qvél ch'l'à vdû a la pulisìa, o sinò a saltarév fóra ch'l'à fat i còran a sò marè, lì lē la cònta incòsa a Terry ch'in cal méntar 'l éra drē a far-as na dócia. Chi lò al s śibìs 'd andàr lò a testimugnàr a 'l sò pòst. Sèmpar cla nòt lè a mōr anc n'atra dóna, a pōl èsar dònca ch'a gh sia un manìac sesuàl in gir.
Dòp che Terry al cònta i fat cum i èṅ andâ, in parśòṅ a gh finìs acsè un tisi c'n i cavìi rós, Carl Henderson (Brad Greenquist), ma la pulisìa la gh'à listés di suspèt anc su 'd lò. A 'l prucès 'l avucàt ad Carl al fà a mènt che Terry al pòrta 'l lénti a cuntàt parchè al gh véd pôc e dònca al fà fadìga a dir ch'l àppia vdû dabòṅ qvél ch'è sucès cla nòt là. Par Lambert al ròbi i s métan mâl.


text:
Lengua lussemburghesa
El Lussemburghes (nomm nativ: lëtzebuergesch) l'è ona lengua germanega. L'è ona variant del Todesch central occidental.
L'è lengua nazional del Lussemburgh (quei offiziai hinn el Frances e 'l Todesch) e l'è parlaa de 300.000 personn.
A l'è parlaa anca in d'on quai comun de la Lorena del nord, in Francia, e in del sud de la Vallonia, anca se foeura di confin nazionai l'è minga recognossuu 'me ona lengua.
El Pader Noster[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Eise Papp am Himmel,
däin Numm sief gehellégt.
Däi Räich soll kommen,
däi Wëll soll geschéien
wéi am Himmel sou op der Äerd.
Gëf äis haut eist deeglecht Brout,
verzei äis eis Schold,
wéi mir och dene verzeien,
déi an eiser Schold sin.
Féier äis nët an d'Versuchung,
mä maach äis fräi vum Béisen.


text:
Put
Put a 'l pöl ìga chès-ce significàcc:
- Put, ol manufàt che s'fà sö per pasà de là d'ü fiöm, d'ü burù, d'ü bras de mar, ecc
- Put de San Michél, put de metàl tra i cümü de Padéren e de Calösch.
- Put de San Ròch, put fortificàt in del cümü de Vimercàt, öltem put furtificàt che gh'è restàt in Lumbardéa.
Cuntegnüü
Lumbardéa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Punt (SO), cümü de la pruvincia de Sundri
- Pónt Dalègn, cümü de la pruinsa de Brèsa.
- Pont Lamber, cümü de la pruìnsa de Còm.
- Ponte Nizza, cümü de la pruìnsa de Pavìa.
- Put, cümü de la pruinsa de Bèrghem.
- Nòsa, cümü de la pruinsa de Bèrghem, nòm üficiàl Ponte Nossa.
- Put del Càfer, frasiù del cümü de Bagulì.
Vèneto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ponte nelle Alpi, cümü de la pruìnsa de Belluno.
- Ponte San Nicolò, cümü de la pruìnsa de Pàdoa
- Ponte di Piave, cümü de la pruìnsa de Trevìs.
Emìlia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ponte dell'Olio, cümü de la pruìnsa de Piacènsa.
Süd Tiról[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ponte Gardena o Waidbruck, cümü de la pruìnsa de Bolsà


text:
E-voting en Grischun
- Gievgia, 11.1.2018, 11:54
En futur duain Grischunas e Grischuns pudair votar a moda electronica, il uschenumnà e-voting. Quai propona la cumissiun per politica da stadi dal Cussegl grond.
Curt e concis
- La cumissiun per politica da stadi cusseglia d'acceptar la midada da la lescha da dretgs politics che lubiss da votar a moda digitala.
- Il Cussegl grond tracta il tema en la sessiun dal favrer.
- En la perioda da 2010 enfin 2015 aveva il Grischun testà il sistem dad e-voting cun Grischunas e Grischuns che vivan en l'exteriur.
Sch'il Cussegl grond suonda a la recumandaziun da la cumissiun per politica da stadi vegn el ad acceptar la revisiun parziala da la lescha davart ils dretg politics. Il Cussegl grond tracta il tema en la sessiun dal favrer.
Garantir la participaziun
Cun la revisiun da la lescha davart dretgs politics vul ins lubir als Grischuns da votar a moda electronica. La finamira da questa purschida è ch'i saja simpel ed attractiv per il suveran da sa participar a votaziuns. Quai saja impurtant per garantir la participaziun da la populaziun al stadi democratic.
Ils onns 2010 fin il 2015 aveva il Grischun testà il sistem dad e-voting cun Grischuns che vivan en l'exteriur – cun success.
Da chantunal tar federal
Cun la revisiun parziala da la lescha chantunala davart ils dretgs politics vul ins stgaffir la basa giuridica chantunala per pudair introducir e-voting sco terz chanal da votaziun ordinari federal. En in segund pass duai vegnir acquistà in sistem dad e-voting. Ed en in terz pass vegnan definidas vischnancas da pilot avant che introducir il e-voting sin l'entir territori chantunal.
La cumissiun ha approvà unanimamain l'introducziun dad e-voting en il Grischun ch'era vegnida proponida da la regenza. Per la cumissiun èsi dentant d'ina impurtanza centrala ch'era l'autonomia da las vischnancas vegnia resguardada: Las vischnancas duain pudair decider autonomamain, sche ed en tge dimensiun ch'ellas vulan introducir il e-voting.
RR novitads 12:00
Chanals da votaziun actuals
Actualmain han ins en il chantun Grischun la pussaivladad da votar a l'urna u era per posta.


text:
Benvenuti alla Piemonteide, il primo, e speriamo non ultimo, poema in lingua piemontese del terzo millennio.
I canti della Piemonteide sono raggruppati in settimane (sei pagine con ognuna sette canti).
Poiché non è pensabile che il lettore medio conosca tutta la storia del Piemonte, in quanto aliena dai programmi scolastici, introdurrò successivamente un commento di tipo storico.
La Piemonteide può essere utile anche per coloro che intendano utilizzare il mio poema nei corsi di letteratura piemontese che meritoriamente vengono tenuti tra mille difficoltà nel nostro territorio.
Buona lettura!
Ël di dle sënner ëd l’ùltim ann dlë scond mileni, ann consacrà da la bonànima dël Papa sant, i j’era cogià ansima a la trassa dla ca dij mè. Da là i vardava l’arch dle montagne che dal Monvis al Paradis smija ambrassé n’archèt pì cit formà dai brich che da Superga coro a Casgné. A cola mira i j’era rivà davzin al prim ters dla nòsta vita, ma sensa amor, con pòchi amis, mai gnun spatuss e la speransa për l’avnì nen pròpe drita.
An col ëstat i l’hai ciamà d’avèj un lum da dovré contra la strachità e mes dësvij e mes an seugn con la mia ment i l’hai bogià. Set vire tre rindobià ’nco l’é ’l cont dij di ch’i l’hai passà ant l’ora fissa, cola pì càuda, sempe parèj. Ste ses ësman-e l’han sopatà e fàit cambié, chërdo për sempe, tuta mia vita.
Doi agn pì tard, già laureà e peui marià, pairava nen a scrive tuta l’esperiensa, ma im sentìa che sté ciuto l’avrìa mach trussià ’l mè vive. Con gena tanta e fiusa pòca i son partì. Soens i scrivìa dë stërmon e tut an pressa, a vire im ëstofiava e i campava tut ant un canton. Dovèj finì a l’era un pensé grev e sempe viv.
Mach quandi i l’hai perdù ël mè prim travaj i l’hai capì ch’i l’avrìa podù finì e ant l’ann ch’a fa già quat dòp dël mè viagi i l’hai sarà la stòria, prima ’d Natal.
I l’avrìa finì tut s’a fussa nen che për scrive an grafìa stòrica a venta vnì un lenghista. La lenga scrita a l’é në specc ëd l’época e dla gent ch’a l’ha fissala. La nòsta grafìa a specia l’amor për la tradission e la precision. A scapa con ësgiaj da la nuvità e da la comodità. A l’é na blëssa técnica e stòrica, ma l’òm dël di d’ancheuj a pàira nen a ’mprendla.
As capiss parèj përché a son passà àutri ani prima ’d podèj fé vëdde a n’àutra person-a l’euvra finìa.
Ma ’dess i son pront e im ancamin vers la narassion dla Piemontèide.
Piemonteide
Prima sman-a
Seconda sman-a
Tersa sman-a
Quarta sman-a
Quinta sman-a
Sesta sman-a


text:
1925
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ul matemàtich American d'urígen Ungaresa John von Neumann al enunzia l'assioma da fundazziú.
20 03 - Catalunya: malgraa avé prumetüü a la Lliga Regionalista ch'al faress mia, (in cambi dal sò süpòort), Primo da Rivera al dissöö la Mancomunitat de Catalunya (Ditadüra da Primo da Rivera).
06 06 - Catalunya: ga sa i detegn divèers mémbar da Bandera Negra acüsaa d'un atentaa früstaa cuntra Alfons XIII (complot del Garraf).
17 12 - Barcelona: ul capitan generaal da Catalunya Milans del Bosch al úrdena la saradüra dal caamp da les Corts dal Barça: ul Gamper al presenta la dimissiun irevucàbel cuma presideent dal club.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Egit
L' Egit (مصر in arab) a l'è un paes de l'Africa, ma'l gh'ha anca un toch in Asia, la penisula del Sinai.
A l'è tacaa a la Libia, al Sudan, a Israel e a la Palestina e 'l'a bagnen el Mar Mediterani e'l Mar Russ.
La capital a l'è El Cairo.
Al gh'ha una süperfiss de 1.001.449 km² e una pupulaziun de pressapoch 83 miliun d'abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del secul quel de XVIII, l'Egit a l'era anmò un pussediment di Türch, anca se nominal pütost che real. In del 1882, dopu che hann dervii el Canal de Suez, l'Egit a l'è vegnüü un pruteturaa ingles.
In del 1922 l'Egit l'ha utegnüü l'indipendenza cunt el rè Fuad, ma i ingles hann segütà a cumandan la pulitiga fina al 1952, quand che un grüp d'ufiziaj cunt Nasser 'me guida hann esiliaa el rè Faruk e hann pruclamaa la repübliga.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Egit (nom ufizial: جمهورية مصر العربية = Repübliga Araba d'Egit) a l'è una repübliga.
El president a l'è 'l ʿAbd al-Fattāḥ Khalīl al-Sīsī (del 2014).
El Prim Minister pruvisori a l'è 'l Ibrahim Mahlab (del 2014).


text:
Fì (BG)
Fì dol Mùt (in Italià: Fino del Monte) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem che l'è 'n de l'ólta Al Seriana a i pé del mut Parè.
El g'ha 'na popolasiù de 1 130 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 4,4 km² e 'na densità de popolasiù de 257 ab./km²
Ol paìs l' se tróa a 38 km de la sità e a 662 méter söl lièl del mar.El cunfìna coi cümü de Castiù (BG), Lanùr, Ruèta, Songaàs.
Stòria del paìs[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Se pènsa che 'l nòm del paìs l' vègne dal nòm de la famèa todèsca dei Da Fin che i se sarès riàcc in chès-ce pòscc in del sécol XIII e i à fai sö 'l castèl medioeàl, che s'pöl vèt amò sö la piasa principàla ach se l'è stài töt cambiàt in di sécoi e l'à perdìt l'aspèt del castèl.
Sèmper gràsie a la famèa dei Da Fin in del sécol XV l'è stài fài sö ü convènt tacàt a la céza de San Salvadùr.
Dal 1929 l'à fài cümü 'nsèma a Roèta 'nfina al 1947 quàndo i dù paìs i è turnàcc a fà cümü ognü per sò cönt.
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La parochiàl de Sant'Andrea;
ol castèl dei da Fin;
ol convènt e la cezìna de San Salvadùr.
Interesàncc de èt i è pò i purtù de prèda, fòrse del medioéf che i se tróa in de la ègia Fì e i permèt de sdögià 'n di curtìi 'ndóe s'pöl vèt pörtech, lòbie.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Fì (BG) l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
30 07
Ol dé 30 de löi l'è 'l 211 ( 212 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 155 dé a finí l'an.
Ul dí 30 de löi al è ul dí da pòost 211 ( 212 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 155 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1930 - Barcelona: Hans-Max Gamper Haessig, cognossit come Joan Gamper, fondadur del Futbol Club Barcelona.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Tschigulatta
- Gievgia, 7.7.2016, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 7.7.2016, 8:40, RTR
Oz e il di mundial da la tschigulatta. Mangiar tschigulatta n'è betg mo ina bumba da calorias. Tschigulatta po era esser sanadaivel e po far vegnir bel.
Tschigulatta fa enconuschentamain vegnir cuntent. Però tschigulatta po era anc far vegnir bella la pel ed ils chavels. Però era per la sanadad èsi bun da mangiar ina ni l'autra giada tschigulatta. In studi mussa che pazients da demenza che mangian tschigulatta rivan da tegnair pli bain sut controlla lur malsogna. Tschigulatta gida era preventiv per attatgas da cor. Il polyphenols en la tschigulatta gida ch'i na dettia tanta chaltschina en las arterias. Ed in zic tschigulatta po era gidar per la concentraziun.


text:
Boko Haram rapina ulteriuras dunnas ed uffants
- Mesemna, 25.3.2015, 8:11
La gruppa da terrur Boko Haram ha danovamain rapinà numerusas dunnas ed uffants. Tenor perditgas sajan enfin 350 persunas en ils mauns da Boko Haram. Autras fontaunas discurran da 400 enfin 500 ostagis.
Davart il dumber da las unfrendas datti differentas indicaziuns. Entant che perditgas rapportan da fin 350 persunas en ils mauns da Boko Haram. Autras fontaunas discurran da 400 enfin 500 ostagis.
Ils extremists hajan attatgà il lieu Damasak e mazzà numerusas persunas. Tgi che na saja betg stà spert avunda per fugir haja la gruppa simplamain prendì sco ostagi, ha ditg in emploià da Damasak.
Quest lieu avevan las armadas dal Niger e dal Tschad pir reconquistà l'emna passada. Ni la regenza, ni il militar han commentà ils rapports.


text:
«Migraziun» ed «Europa» èn ils quitads principals
- Mardi, 31.3.2015, 17:00
Tenor la retschertga da gfs.bern per la SSR è il quità principal dals dumandads tut ils temas enturn la migraziun. Suandà da las dumondas enturn las relaziuns cun l'Europa e l'ambient. Las schliaziuns haja la PPS per la migraziun e per l'Europa plitost la PLD.
La retschertga
Per il barometer d'elecziuns da la SRG SSR ha l'institut gfs.bern interrogà 2'017 persunas cun dretg da votar en Svizra. Quai tranter ils 11 ed ils 19 da mars 2015. Il sbagl da prova è tar +/- 2,2%.
Ils quitads centrals èn cun distanza la migraziun (33%) e l'Europa (12%). Quests temas èn s'accentuads dapi l'ultim barometer d'elecziuns da l'october 2014. Quests temas èn era creschids il pli fitg: omadus per radund 4 puncts.
Cun distanza clera suonda in bloc cun las tematicas da l'ambient, da la dischoccupaziun ed enturn la sanadad publica. Dumondas da famiglia e davart l'energia - ch'eran en il center da votaziuns l'ultim temp - suondan pli tard.
Regressivs en cumparegliaziun cun l'october èn però las tematicas enturn la dischoccupaziun e las cassas da malsauns.
Ils profils da las partidas tenor ils dumandads
PPS: Vegn vesida cleramain sco partida cun cumpetenza da coc en dumondas da migraziun. Era cumpetenta vegn ella resentida tar las dumondas davart l'Europa e la dischoccupaziun. Damain persuenter en dumondas da la sanadad publica e da l'ambient.
PLD: La pli auta valur da cumpetenza ha la PLD en dumondas da l'Europa; quai ensemen cun la PS. Era en tschels temas centrals è la PLD preschenta.
PCD: Il pli tgunsch vegn attestà cumpetenza a la PCD quai che pertutga il sectur da la sanadad publica. Preschenta è la PCD però era tar tschels temas; per part però mo marginal.
PBD: La PBD n'ha nagin profil cler pertutgant las cumpetenzas per schliar in problem. Limità cumpara la PBD tar las tematicas migraziun ed Europa. Tar tschels 3 dals 5 temas prioritars na cumpara ella betg.
PVL: Era a la PVL vegn attestà paucas cumpetenzas per schliar ils problems. Limità en dumondas per l'ambient, e mo a l'ur tar las dumondas da l'Europa.
PES: A la PES vegn attribuì clera cumpetenza en las dumondas da l'ambient e davart l'energia. Ultra da quai limitadamain era tar dumondas da la migraziun, davart l'Europa e la dischoccupaziun.
PS: La cumpetenza da coc da la PS vegn vesì tar la dischoccupaziun - e limitadamain tar la sanadad publica. Ella cumpara però dappertut cun potenzial da schliar - ed è uschia la partida cun il profil il pli lartg.
RR novitads 17:00


text:
En
'Na spéce se la defenés de spès come 'n grùpo de organìsmi che i è bù de 'ncruzàs e fà nàser 'na discendènsa fèrtil. Endèna bùna part dei càzi, chèsta definisiù l'è adeguàda, però de spès se dopèra apò a critéri piö percìs o che diferènsia de piö amò, per ezèmpe sö la bàze de la corispondènsa del
I nòm de üzo genèrich (nòm popolàr) per i taxa de le piànte e de le bès-ce i corespónt a le ólte a le spéci: per ezèmpe, “
El tèrmine "spéce" 'l se referés a tré concècc diferèncc ma relasiunàcc. El ranch spéce, che l'è 'l leèl piö bas de la tasonomìa segónt el
'Na ólta le spéci i éra definìde come indivìdui che se 'nsomeàa 'ntra de lur e che i se diferensiàa dei indivìdui che apartignìa a le ótre spéci per discontinuità morfològiche, cioè, le spéci le ch'ìa esènse imutàbii, che le apartignìa, segónt la filozofìa aristotélica-platònica, al mónt de le edèe. Chèsta concesiù l'ìa per fórsa fisìsta, cioè la sò esènsa l'ìa permanènta. Endèl
El
nominalìsmo 'l g'ha ìt le sò raìs endèl sècol XIV col
Guglièlmo de Ockham. Chèsta dutrìna la segnalàa che ezisrìa nesöna entità 'ntramès al tèrmine e i indivìdui ai quai chèsto 'l se riferìa, cioè, izistìa apéna i indivìdui. Segónt chèsta dutrìna, le spéci i è fröt de la nòsta rasionalità e 'l concèt de spéce se 'l dopèra apéna col fì de ragrupà i indivìdui segónt la 'nsomeànsa e dàga 'n nòm. En póche paròle, el nominalìsmo el reconós mìa le spéci come entità reài.
A metà del sècol XX s'è afermàt dò puzisiù respèt a le spéci: el realìsmo evolutìf e 'l nominalìsmo. Chèsti öltem i sustignìa che 'ndèla natüra izistìa apéna i organìsmi individuài e segónt i tasònomi evulutìf le spéci i éra entità reài de la natüra e le custitüìa unità de la evulusiù. A pàrter dei agn '80 s'è afermàt la puzisiù realìsta respèt a le spéci biològiche, ensèma al apròcio filogenétich de la clasificasiù. [1]


text:
Abité Cumpra o costruziun dla pröma ćiasa - condiziuns por ti rové pormez al'alisiraziun y calcolaziun dl’alisiraziun online
N sorvisc dl'aministraziun provinziala de Südtirol
Descriziun generala
La Provinzia autonoma de Balsan conzed alisiraziuns por cumprè o fà sö abitaziuns por le bojëgn abitatif primar.
Ara va da calcolè autonomamënter la soma dl'alisiraziun online. Sce an mët ite i dać che reverda la situaziun economica y familiara dla porsona che damana do l’alisiraziun, y i dać che reverda la spersa dl'abitaziun, vara da controlè de tan che l’alisiraziun por frabiché é.
I dać metüs ite é anonims y al ne ves gnarà mai damanè da mëte ite osc inom. Denant co calcolè l’alisiraziun val debojëgn de controlè sce i ëis les condiziuns descrites chilò dessot.
Condiziuns personales:
- La porsona che fej domanda mëss avëi da altamo cin agn la residënza o le post de laûr tla provinzia de Balsan; le medemo vel por la porsona che vir adöm cun la porsona che fej domanda “more uxorio” (definì tl art. 7 dl D.P.P 1999/42), sce ara devënta comproprietara dl’abitaziun.
- La porsona che fej domanda mësss avëi comlì 23 agn, sce la porsona che fej domanda ne n’é nia maridada y ne n’à degügn familiars che à le dërt de mantignimënt. Chësta condiziun ne vel nia por che che é te na situaziun de handicap.
- Les porsones che fej domanda che mëss dè jö la detlaraziun de portignënza al grup linguistich, mëss ajuntè chësta detlaraziun ala domanda de alisiraziun.
- I zitadins di stać che n'alda nia pro l’Uniun Europeica mëss, canche ai fej domanda, vire regolarmënter y zënza interuziun da altamo cin agn tla provinzia y ai mëss laurè (tres tla provinzia) da altamo trëi agn (mudaziuns injuntades dala lege provinziala di 13 d’otober dl 2008, n. 9, varëntes por les domandes presentades dai 5 de novëmber dl 2008 inant).
Proprieté:
- La porsona che fej domanda ne po nia ester patrona, titolara dl dërt de nüz, d’adoranza o d’abitaziun de n’abitaziun adatada al bojëgn dla familia y saurida da arjunje; le medemo vel por so om o süa fomena y por la porsona cun chëra che ara vir adöm “more uxorio”.
- La porsona che fej domanda ne po nia avëi zedü ti cin agn dan la presentaziun dla domanda la proprieté, le dërt de nüz o de abitaziun de na te’ abitaziun; le medemo vel por so om o süa fomena o por la porsona cun chëra che ara vir adöm “more uxorio”.
- Che che é patrun, comproprietar, patrun blot, usufruënt, titolar dl dërt de adoranza o de abitaziun de n’abitaziun nia a datada, o de n’abitaziun plü dalunc co 40 km dal post de residënza o de laûr, po gnì ametü a n’alisiraziun. Le medemo vel por che che à zedü ti ultimi cin agn dala data de presentaziun dla domanda un di dërć nominà dessura. Te n te’ caje vëgn la soma dl'alisiraziun stabilida sön la desfarënzia danter le valur convenzional dl’abitaziun da cumprè y chëra che an à o che é gnüda dada ia.
- An tëgn inće cunt dles abitaziuns de proprieté de sozietês de porsones o de sozietês a responsabilité limitada, de chëres che al fej pert la porsona che fej domanda, so om o süa fomena o la porsona cun chëra che ara vir adöm more-uxorio.
Mindestpunkteanzahl:
- Für die Einreichung und Zulassung der Gesuche um Förderung für den Kauf sind mindestens 20 Punkte erforderlich
- Für die Einreichung und Zulassung der Gesuche um Förderung für den Neubau sind mindestens 23 Punkte erforderlich
Davagn:
- Für den Zugang zur Förderung muss der Antragsteller über ein Mindest-Nettoeinkommen von 1,22 (DFWL) verfügen
- Nia avëi n davagn complessif plü alt co i limi de davagn mascimai fissà en relaziun ales sorts de alisiraziuns desvalies (ćiara tabela fasces de davagn)
- Sce al vëgn stlüt jö contrać de imprëst por cumprè y fà sö l’abitaziun, po les alisiraziuns por frabiché provinziales ma gnì conzedüdes, sce la familia dla porsona che fej domanda à n davagn plü alt co le minim vital, do avëi tut demez la rata de amortamënt dl imprëst.
Patrimone imobiliar di geniturs, di joceri y di mituns (inće sce ai ne vir nia deboriada):
- Dales alisiraziuns provinziales por cumprè y costruì n’abitaziun él stlüt fora les porsones che fej domanda, olache i geniturs, i joceri o i mituns à te na localité saurida da arjunje na spersa convenzionala majera co 100 m² por vigni möt, plü 100 m² por i geniturs, tignin cunt di agn y dles condiziuns de conservaziun dles abitaziuns. An tëgn inće cunt dles abitaziuns alienades ti cin agn dan la presentaziun dla domanda. Al vëgn inće tignì cunt dles abitaziuns de proprieté de sozietês de porsones o de sozietês a responsabilité limitada de chëres che al fej pert i geniturs o i joceri.
Befindet sich im Liegenschaftsvermögen der Eltern, Schwiegereltern oder Kinder ein geschlossener Hof, wird der Konventionalwert der Wohnungen, die Teil des geschlossenen Hofes sind, nicht berücksichtigt. Der Konventionalwert der übrigen Wohnungen wird um die, um eins reduzierte Anzahl der Kinder dividiert.
- Implü valutëia l’ofize le patrimone imobiliar di geniturs, di joceri y di mituns, inće te localitês che é plü dalunc co 40 km dal post de laûr o de residënza, multiplican i cosć de costruziun en forza ti comuns por la spersa convenzionala tl caje de abitaziuns y sperses che alda laprò; por döt ći che ne n’é nia abitaziun (p.ej. ofizi, botëghes, labors, fujines y i.i.) vëgnel conscidré la spersa brutto. La proprieté de terac vëgn valutada aladô dl valur stimé dala comisciun de sciazada provinziala. Dal valur complessif ciafè fora insciö vëgnel tut demez 844.300,00 € de import nia imponibl y i debić fać por cumprè, fà sö o mantignì chisc imobii. La soma che romagn vëgn partida por le numer di mituns y la soma che vëgn fora vëgn tuta demez dal valur convenzional dl oget dla domanda; chësc porta pro a na reduziun dles alisiraziuns o a na estlujiun dales alisiraziuns. Al vëgn inće tignì cunt dles abitaziun de proprieté de sozietês de porsones o de sozietês a responsabilité limitada de chëres che al fej pert i geniturs o i joceri. Sce al alda pro i imobii di geniturs o joceri n mêsc stlüt ne vëgn chësc valur nia conscidré tla sciazada dl patrimone. Te chësc caje vëgn le valur dl patrimone imobiliar che romagn partì por le numer di mituns manco öna na unité.
Alisiraziuns bele ciafades:
- An ne dess nia fà pert de na familia che é gnüda ametüda a n contribut publich por la costruziun, la cumpra o le ressanamënt de n’abitaziun, ater co tl caje ne na familia nöia.
- Che che à bele ciafè n contribut provinzial por frabiché por n’abitaziun che ne n’é nia plü adatada al bojëgn dla familia, po gnì ametü a n’atra alisiraziun por cumprè o fà sö n’atra abitaziun o por amplié l’abitaziun nia adatada; ara se trata a vigni moda de n’integraziun al contribut bele ciafè.
Condiziuns d’azès
Por l’anuzaziun de chësc sorvisc ne vêlel degönes condiziuns d’azès particolares.
Terminns
Por l’anuzaziun de chësc sorvisc ne n’él da tignì ite degügn terminns particolars.
Documënć che va debojëgn
Por l’anuzaziun de chësc sorvisc ne val nia debojëgn de dè jö documënć implü.
Cosć
L’anuzaziun de chësc sorvisc é debann.
Referimënt a normes de lege; regolamënć
De plü informaziuns ciafëise tla desposiziun de lege:
D’atres informaziuns
Por calcolè la soma dl contribut dl'alisiraziun, clichede chilò.
Por de plü informaziuns podëise s’adressè ala portina d’informaziuns. Ara va debojëgn da portè para le davagn familiar di ultimi dui agn y la planta o le proiet (en scala) dl'abitaziun da alisiré.
Ënt competënt
25. Frabiché abitatif
Unité aministrativa competënta
25.2. Ofize Promoziun dl frabiché alisiré
Misciun
Palazzo 12, via Canonico Michael Gamper 1, 39100 Balsan
Telefonn
0471 41 87 40
Fax
0471 41 87 59
PEC
wohnbaufoerderung.promozioneedilizia@pec.prov.bz.it
Plata internet
http://www.provincia.bz.it/edilizia-abitativa/
Orar por la jënt:
Orar por la jënt:
Sënta prinzipala a Balsan:
Landhaus 12, Kanonikus-Michael-Gamper-Straße 1, 39100 Balsan
(Ecke Schlachthofstraße) - tel. 0471 418710/40/60
Lönesc, dedolönesc, mercui y vëndres: 9.00 - 12.00
Jöbia: 8.30 - 13.00, 14.00 - 17.30
SËNTES DESTACADES
En concordanza cun les vacanzes da scora é inće notes sëntes destacades stlütes. I tëmps de stlüta vëgn publicà da iade a iade sön la plata internet dla Repartiziun Frabiché abitati.
Porsenù:
Regensburger Allee 18 (Villa Adele)
Vigni secundo y cuarto mercui dl mëis dales 9.00 - 12.00, 14.00 - 17.00
Bornech:
Kapuzinerplatz 3
Vigni pröm y terzo mercui dl mëis dales 9.00 - 12.00, 14.00 - 17.00
Maran:
Esplanade, Sandplatz 10
Vigni dedolönesc: 9.00 - 12.00, 14.00 - 17.00
Solaneres:
Schlandersburgstraße 6
Vigni pröm mercui dl mëis: 9.00 - 12.00, 14.00 - 17.00


text:
Macedonia
La Macedonia (MakeдoHиja in macedun) a l'è un paes de l'Europa balcaniga.
A l'è tacada al Kosovo, a l'Albania, a la Serbia, a la Bülgaria e a la Grecia.
La capital a l'è Skopje.
La gh'ha una süperfiss de 25.713 km² e una pupulaziun de pressapoch 2 miliun d'abitant.
La fa part di Naziun Ünii cun la denuminaziun FYROM (Former Yugoslav Republic Of Macedonia, var a dì Ex Repüblica Iuguslava de Macedonia; in macedun: ПopaHeшHa JyrocлoBeHcka Peпyблиka MakeдoHиja, Poranešna Jugoslovenska Republika Makedonija).
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Macedonia (nom ufizial: Peпyблиka MakeдoHиja) a l'è una repübliga.
El president a l'è el Gjorge Ivanov (del 2009).
El Prim Minister a l'è el Nikola Gruevski (del 2006).


text:
Ucean Atlantich
L'Ucean Atlantich a l'è vün di cinch ucean de la Tera. Al se tröa intra l'America a ovest e l'Europa e l'Africa a est.
I mar che furmen l'Ucean Atlantich:
- quij che bagnen i cost de l'Europa:
- quij che bagnen i cost de l'America
Mar intern che gh'hann una cunessiun cun l'Ucean Atlantich:
L'ucean l'ocüpa una cunca slargada, a furma de "S", estendüda de Nord a Süd e dividüda in Atlantich del Nord e de Süd di corent equaturiaj a una latitüdin de 8° nord, pressapoch. L'Ucean Atlantic a l'è ligaa a l'Ucean Pacifich per mez de l'Ucean Artich a nord e el Pass de Drake a süd. La gh'è anca una cunessiun artificiala intra l'Atlantich e'l Pacifich a travers el Canal de Panama. A est, la linea che la spartiss l'Atlantich e l'Ucean Indian a l'è el meridian 20° est . L'Atlantich a l'è spartii de l'Ucean Artich d'una linea che la va de la Gruenlandia al süd di isul Spitsbergen a nord de la Nurvegia.
L'Ucean Atlantich al quata pressapoch el 20% de la süperfiss de la tera. Cunt i sò mar vesin al quata un'area de 106.450.000 km²; dumà lü, un'area de 82.362.000 km². L'area de tera che 'l bagna a l'è quater völt quela del Pacifich o de l'Indian. El vulüm d'aqua de l'Atlantich e di sò mar vesin a l'è de 354.700.000 km3 e dumà la sua a l'è de 323.600.000 km3.
La prufundità media de l'Atlantich, cunt i sò mar vesin, a l'è de 3332 m; indeperlü a l'è de 3.926 m. La prufundità püssee granda, 8605 m, a l'è la fossa de Puerto Rico. L'ampieza de l'Atlantich la va de 2848 km intra el Brasil e Liberia a 4830 km intra i Stat Ünii e el nord de l'Africa.
L'Ucean Atlantich al gh'ha di cost iregular cunt un frach de baj, gulf e mar, cume el Mar di Caraib, el Gulf del Messich, el Gulf de San Lurenz, la Baja de Hudson, la Baja de Baffin, el Mar Mediterani, el Mar Negher, el Mar del Nord, el Mar Baltich, el Mar de Barents, el Mar de Nurvegia-Gruenlandia, e'l Mar de Weddell. Un'altra sua carateristiga a l'è che'l gh'ha una nümer relativament piscinin de isul. i sò isul a hinn i Svalbard (o Spitsbergen), la Gruenlandia, l'Islanda, la Gran Bretagna, l'Irlanda, Fernando de Noronha, i Azor, i Isul Madeira, i Canari, Cap Verd, i Bermüd, i Indi Ucidentaj, Ascensiun, Sant'Elena, Tristan da Cunha, i Falkland (o Malvin), e tüt i isul di Caraib.


text:
Vuorz: In lajet plain 'Kois'
- Mardi, 13.9.2016, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 13.9.2016, 11:45, RTR
Martin Cadonau da Vuorz ha in hobi nunusità en Surselva. El posseda in lajet cun 40 Kois da tut las grondezzas e colurs.
Gia dapi sia uffanza è Martin Cadonau fascinà da Kois, l'enconuschenta sort carpas oriunda dal Giapun. La decisiun da bajegiar ses agen lajet cun Kois è dentant pir crudada avant 1 onn. In di è el entrà en ina fatschenta danimals che aveva in aquari cun Kois a lentrada. «Jau hai vis quels Kois ed hai subit survegnì pel giaglina. Davent da quai mument es ì stà cler per mai chjau vegn a bajegiar in agen lajet da Kois», di Martin Cadonau.
En strusch in onn ha el realisà quest siemi. Davos sia chasa a Vuorz ha el bajegià in lajet cun in volumen da 60000 liters e cun tut las installaziuns necessarias per tegnair Kois. En quel nodan actualmain 40 animals da differentas grondezzas e colurs.


text:
Partidas da conflict en Libia sa cunvegnan a plan da pasch
- Gievgia, 17.12.2015, 17:14
Las contractivas han cuzzà dapli ch’in onn. Uss è la pasch palpabla. Cun l’intermedaziun da l’ONU han las partidas da conflict en la Libia suttascrit in plan da pasch. Quel prevesa in pajais unì.
Il palpiri è vegnì elavurà cun l’agid da l’ONU e prevesa tranter auter da stgaffir ina regenza da l’unitad naziunala.
Dapi la cupitgada da Gadaffi regia ina guerra civila
«Oz è in di istoric per la Libia», da ditg l’incumbensà spezial da l’ONU Martin Kobler durant la suttascripziun festiva a Skhirat en il Maroc.
Dentant datti anc adina resistenza cunter la cunvegna. Dapi la cupitgada da l’anteriur regent Muammar al-Gadaffi il 2011 sfundra la Libia en ina guerra civila. Differentas milissas cumbattan ina cunter l’autra. Plinavant datti concurrenza tranter duas regenzas e parlaments: in parlament a Toburk è renconuschì internaziunalmain. L’auter parlament consista vegn dominà d’islamists e sa chatta a Tripolis. Profità dal chaos han extremists sco era la milissa da terror Stadi Islamic.
A l’entschatta d’in viadi stentus
Sco Kobler ha ditg, sto quai esser ina chaussa dal passà da duvrar violenza per cuntanscher finamiras politicas. Tuts pertutgads hajan fatg unfrendas. El ha exprimì la speranza che la suttascripziun dal plan da pasch saja l’entschatta d’in process da transit democratic. La Libia sa chattia a l’entschatta d’in viadi stentus.
RR novitads 16:00


text:
Agid per unfrendas da violaziuns
- Gievgia, 3.12.2015, 16:19
La Conferenza dals uvestgs svizzers vul indemnisar unfrendas da violazins sexualas en l'ambient da la baselgia.
La conferenza dals uvestgs svizzers vul crear in fondo per pudair indemnisar unfrendas da violaziuns sexualas succedidas en l'ambient da la baselgia.
Previs èn pajaments da reparaziun unics da maximalmain 10'000 francs.
La reparaziun duai vegnir dabun a questas unfrendas nua ch'ils cas èn surannads. Quai ha ditg Walter Müller, il pledader dals uvestgs a ditg. Il fondo vegn alimentà en emprima lingia dals uvestgieus. Tut en tut è previsa ina summa da 500'000 francs.
Responsabels per reparter ils daners èn 2 cumissiuns, ina clericala ed ina non-clericala.
RR novitads 16:00


text:
La Vilata
La Vilata (nom ufizial in italian: Villata) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de 1 599 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 14,4 km² e ona densità de popolaziun de 111 ab./km².
El paes a l'è sitüaa a poca distanza dal fiüm Sesia e 'l cunfina cun la Pruvincia de Nuvara (cumün de Casalvlun e de La Badia).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de La Vilata l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Project grond a Savognin po vegnir bajegià
- Mardi, 10.3.2015, 9:14
La suprastanza communala da Savognin ha dà la lubientscha da bajegiar per il hotel e bogn Barnagn ed il ressort da vacanzas Viols. Tut ils recurs inoltrads èn vegnids refusads, scriva la vischnanca da Savognin en ina communicaziun.
La lubientscha da bajegiar n’è dentant betg anc en vigur legala. Ils recurrents pon far recurs entaifer 30 dis. Ussa vegn pigliada en mauns la tschertga d’investiturs per il project che custa 83 milliuns francs.
Tenor la vischnanca da Savognin saja avant maun ina decleraziun d’intenziun dad in investitur. Sper il lai Barnagn a Savognin èsi previs, da construir in bogn e hotel cun radund 240 letgs. Sin la sponda da Viols sur il hotel duai dar in resort da vacanzas che cumpiglia 8 chasas cun total 96 abitaziuns administradas.
RR novitads 09:00


text:
Crèma
Crèma (Crema in Italià e Latì; Krem in Tudèsch) l’è 'na cità da 34 371 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) da la Pruincia da Cremuna.
Cuntegnüü
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Par che Crèma la sìes nasìda 'n da i témp di Lungubard, 'n dal 600 dòpo Gesö. Al sò nóm 'l vègn pròpi da 'na paròla lungubarda, "crèm" che la 'ól dì "dòs". 'Na tradisiù la disarès che la cità l'è nasìda al 15 d'agóst dal 570, quand le persune che le stàa sö l'isola Mòsa (o Isola Fulcheria) i è scapade so 'n dòs vizì 'l Sère. 'L capo da chèste persune 'l sa ciamàa Creméte, cunt da Palàs. Gh'è pò 'n ipotesi che la parla dala fundasiù che l'e stacia 'n dal 400, quand Milà l'era la capitàl da l'Impero Rumà ucidental. Gh'è po' 'n ótre stüde che 'l dìs che ché i stàa i cèlti, o magari i etruschi.
La pröma carta che la parla da Crèma però l'è dal méla e la dis che Crèma l'è 'na tèra che la partenìa ai Cunt da Camisà. Dòpo gh'è ignìt Bunifas da Tuscana e la sò fióla Matilda. 'N dal 1098 Matilda regala Crèma al Vèscof da Cremuna.
'N dal 1159, dopo che Crèma la sa aleàda con Milà e mia con Cremuna, la cità l'è stacia sbatìda zó dal Barbarósa, che 'l g'ha pò tacat fóch. L'asédio l'è stacc própe bröt: i tudèsch i g'ha pò tacat via dèle persune cremasche a le sò machine e tante persune i è mòrte.
'N dal 1185 gh'è ignìt la Pace da Custansa e la cità l'è stacia trada sö amò. Crèma la dienta 'n Libero Cümü e i gh'a facc da nóf le müra, i fòs e l pòrte (1199). 'N dal 1200 i gh'a tirat sö po' al Dòm e al palàs cümünal.
Crèma 'n dal 1335 la diènta pusés da Gian Galeas Viscunt. 'N chèi agn che (1361) sa ricorda pò la pèste. Tra al 1405 e 'l 1423 Crèma la diènta Signoria da la familia Benzuna. Dòpo Crèma la diénta amò pusès di Viscunt e 'nfine, 'n dal 1449, l'è 'n pusès da la Repüblica da Venesia.
Quanta Crèma l'è dientada 'na pruincia da la Repüblica da Venesia l'ecunumia l'è fiurida e i gh'a facc sü da nóf le müra, al palas cümünal e'l Palas di Nudar, che adès l'è dientat al Palas dal Vescof. 'N dal 1490 i ga tirat sö 'l Santüre da Santa Maréa e 'n dal 1580 i gh'a facc pò la Diocesi.
'N dal 1797 la finès la Repüblica da Venesia e 'n cità i vé i francés. 'N dal 1814 'l finés l'impero da Napuliù Bunapàrt e i ria i striaci e la vè facia la pruincia da Crèma e Lód.
'N dal 1861 Crèma la diènta italiana.
Sìmboi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc l'è mustràt in de la tabela ché sóta:
Abitàncc censìcc
Monümènt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Piasa dal Dòm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Le cése[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La ècia césa da San Mènech, 1463-1471, che adès i ga facc déte 'l teatro.
- Al Santüare da Santa Maréa, 1490-1500.
- La ècia césa da San Spìret e Santa Madaléna, 1511 (adès l'è serada sö).
- La césa da Santa Ciara. 1514.
- La césa da San Bernardì 'n cità, 1518-1534.
- La césa da San Giùan Batista, 1583-1584.
- Al Santüare dèle Grasie, 1601-1611.
- La césa da San Benedèt 1621-1623.
- La capèla dal Quartierù 1717.
- La césa dala Trìnita 1737-1740.
- La ècia césa da Porta Ripalta, 1743.
- La césa da San Giàcom 1749.
- La césa da Sant'Intòne da Padua, metà dal '700.
- La cesìna da Santa Maréa Stèla 1834.
- La césa da San Piéro con la faciada trada sö 'n dal 1939.
Palàs[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Palàs di Benzù (1627) (adès gh'è déte la Bibliotéca).
- Palàs di Maràs (1422).
- Palàs di Benzù (1504).
- Al vècc Palàs dal Munt da Pietà (1569).
- Palàs Cumpustèla (1585).
- Palàs di Vimercàt. (1602).
- Palàs di Fòia (1650).
- Palàs di Zurla (metà dal '600).
- Palàs di Crüèi (1663).
- Palàs di Bundént (sö la fine dal '600).
- Palàs di Vimercat-Zurla (pröma dal 1685).
- Palàs di Prèmol (sö la fine dal '600).
- Palàs di Buns (1710).
- Palàs di Tèrni (1711).
- Palàs di Albergù (1756).
- Palàs di Vailàt (1840).
Fére e fèste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al 2 da febràr gh'è la Madòna da la Serióla 'n du i sa benedés le candéle. Sö la fine da mars visì al santüare da Santa Maréa gh'è la féra. Al 10 da giögn sa fà la fèsta a San Pantigliù, co la procesiù. 'N da la metà d'agost gh'è la "turtelada", 'n du sa mangia i turtèi. A setémbre gh'è la sagra da la bertulina. La sera dal 12 da dicémbre gh'è la féra da Santa Lüséa, cò le bancarèle 'n Piasa dal Dòm. Dala metà da dicémbre a la fine da genàr gh'è 'l presepio di Sabiù.
La cüsina[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Töcc i cunós i turtèi: i ga 'l ripié duls e per fai i dróa i amarècc, le üghète, i mentì e 'l mustasì. Gh'è pò 'l salva, che l'è 'n furmài che l'è facc da chèste bande che. Sa parla pò da la spongarda e dala bertulina, che l'è facia co l'öa mericana. Quand gh'è 'l carneàl sa fa i chisói (o chisulì), fai sö co 'l limù, 'l póm e 'l strüt.
Pagine tacade[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Finlàndia
Artéccol in dialètt mudnés
La Finlàndia (a s diś Suomi in Finlandéś) l'è na nasiòṅ dl'Europa dal nòrd ch'la s cata in dla Scandinàvia, penìśula ch'la spartìs cun la Nurvégia (a Nòrd) e cun la Śvèsia (a òvest) cunfinànd pò anc cun la Rùsia a èst. La gh'à sinc migliòṅ e quàtar 'd abitànt, dagnóra tut cunsintrâ a sud, e na superfìsi ad 338.424,38 km². In fiṅ a 'l 4 ad Śnar dal 1918 l'à fat part d'l impēr rus méntar prima l'éra dènt'r a 'l régn ad Śvèsia.
L'è urganiśàda cuma na repùblica parlamentàra e la sò capitàł 'l è Helsinki cun Tampere, Turku, Oulu, Jyväskylä, Lahti e Kuopio atri sità impurtànti. Cun quarànta-novmìla dòlar americàṅ a crani, i finlandéś i èṅ òṅ di pòpui più ric a 'l mónd.
La sò léngua ufisiàla l'è 'l Finlandéś ma anc al Śvedéś e di atri léngui più cichi i èṅ druàdi da la gint. La fà part dl'Ugnòṅ Européa da 'l 1 ad Śnar dal 1995 e 'l è anc 'l ùnic paéś scandinàṿ a druàr 'l euro. Al sò presidènt 'l è Sauli Niinistö mént'r al prim minìst'r al s ciàma Juha Sipilä.
L'è divìśa in siē regiòṅ: Finlàndia meridiunàla, Finlàndia usidentàla, Finlàndia urientàla, Oulu, Lapògna e Åland.
Culegamènt estéran
Albania Andorra Armenia Austria Belgio Bielorussia Bosnia-Ezegovina Bulgaria Cipro Croazia Danimarca
Estonia Finlandia Francia Germania Grecia Irlanda Islanda Italia Lettonia (manca)
Lituania Lussemburgo Macedonia Malta Moldavia Monaco Montenegro Norvegia Polonia Portogallo
Regno Unito Repubblica ceca Romania Russia San Marino Serbia Slovacchia Slovenia Spagna
Svezia Svizzera Turchia Ucraina Olanda Ungheria Città del Vaticano


text:
Trun: Il plaz visavi la Cuort Ligia Grischa vegn engrondì
- Mesemna, 15.11.2017, 17:50, actualisà a las 19:11
La via chantunala tras Trun vegn sanada – e quai ha dà l’impuls d’engrondir il plaz visavi il museum. Previs èsi da far 20 parcadis libers dapli. Glindesdi saira ha la suprastanza communala infurmà il cussegl da vischnanca.
L'entrada dal museum sursilvan, la «Cuort Ligia Grischa», manava directamain sin la via chantunala. Perquai hajan ils manaders dal museum giavischà da spustar la via chantunala di il president communal da Trun Dumeni Tomaschett. Uss vegn la via spustada per dus meters.
I duai dar in curtin sco lieu da s'entupar
Cun il material che vegn prendì davent tras la sanaziun da la via duai vegnir emplenì il prà da l'autra vart da la via. Uschia vegn tant engrondì il parcadi existent sco er il curtin cun la funtauna dad Aluis Carigiet. Il curtin cun plantas, bancs e la funtauna duess er vegnir in lieu da s’entupar.
800'000 francs
Il project custa circa 800’000 francs. La radunanza communala da Trun sto anc approvar quel en il rom dal preventiv 2018. Sche tut va sco previs quintan ins da cumenzar a bajegiar la primavaira 2018 il parcadi nov.
RR novitads 17:00


text:
La Bibia piemontèisa/Testament Vej/Genesi/Genesi 2
2[edit]
1Për parèj ij céj e la tèra a son stàit completà[1] con tut lòn ch'a conten-o[2], 2Nosgnor a l'ha completà soa euvra ant ël dì ch'a fa set. A l'ha chità 'd travajé[3] ant ël dì ch'a fa set. 3Nosgnor a l'ha benedì ël dì ch'a fa set e a l'ha santificalo, përché an col dì lì a l'ha chità l'euvra dla creassion[4].
La creassion dl'òm e dla fomna[edit]
4Coste-sì a son le orìgin dij céj e dla tèra quand ch'a j'ero stàit creà - quand che Nosgnor Dé a l'ha fàit la tèra e ij céj. 5Ora a l'era ancora nen chërsuie ant ij camp dj'arborin e gnuna pianta dij camp a l'avìa ancora arbutà përchè Nosgnor Dé a l'avìa ancora nen mandà dla pieuva an sla tèra e a j'era gnun ch'a la coltivèissa. 6A montava, nopà, dl'eva 'd surgìss për bagné la facia antrega dla tèra. 7Antlora Nosgnor Dé a l'ha formà l'òm da la póer[5] dla tèra e a l'ha bofà an soe nariss un sofi 'd vita. A l'é parèj che l'òm a l'é vnì na përson-a viva[6]. 8Nosgnor Dé a l'ha peui piantà 'n vërzé[7] anvers l'orient, an Eden[8] e ambelelà a l'ha piassaje l'òm ch'a l'avìa formà. 9Nosgnor Dé a l'ha fàit an manera ch'a-i chërsèissa da la tèra d'ògni sòrt d'erbo, d'ògni erbo ch'a l'é bel[9] da vardé e bon da mangé. An mes ëd col vërzé a j'era 'dcò l'erbo dla vita e l'erbo dla conossensa dël bin e dël mal.
10Ora a j'era na rivera ch'a seurtia da l'Eden për bagné 'l vërzé e da là as dividìa an quatr branche. 11Ël nòm dla prima a l'é Pishon; cola-lì a scor për tut ël pais d'Avila, anté ch'a-i é l'òr. 12L'òr ëd col pais a l'é pur; ambelelà a-i é 'dcò ‘d perle e ‘d pere bleuve. 13Ël nòm dla sconda rivera a l'é Ghìon: a scor tut d'antorn ël pais ëd Cush. 14Ël nòm dla tersa rivera a l'é Tigris: a scor anvers l'Assiria. La quarta rivera a l'é l'Eufrate.
15Nosgnor Dé a l'ha ciapà l'òm e a l'ha piassalo ant ël vërzé d'Eden parèj che a lo cudièissa e lo guernèissa. 16Peui Nosgnor Dé a l'ha comandaje: "Ti't peude bin mangé a tò gust la fruta 'd minca erbo dël vërzé 17ma it l’has mach da nen mangé da l'erbo dla conossensa dël bin e dël mal, përché coma ch’ it na mange, bin sicur it meuireras.
18Nosgnor Dé a l'ha dit: "A va nen bin che l'òm as na stìa daspërchiel, i-j faraj na companìa[10] ch'a-j vada bin[11]. 19Antlora Nosgnor Dé a l'ha formà da la tèra vàire qualità 'd bestie vive dij camp e dj'osej dël cél e a l'ha portaje a l'òm për vëdde coma ch'a l'avèissa ciamaje, e qual ch'a fussa 'l nòm che l'òm a l'avrìa daje, col-lì a sarìa stàit sò nòm. 20Antlora l'òm a l'ha dàit un nòm a ògni sòrt ëd bestie, dj'osej dël cél e dle creature vive dij camp, ma a l'é trovasse gnun ëd lor ch'a 'ndeissa bin coma na compagnia adata a Adam. 21Antlora Nosgnor a l'ha fàit tombé l'òm ant un seugn përfond, e antramente ch'a durmìa, a l'ha ciapà na part dël fianch dl'òm e a l'ha sarà col pòst con dla carn. 22Peui Nosgnor Dé, da la part ch'a l'avìa ciapà dl'òm, a l'ha fàit na fomna, e l'ha portala a l'òm. 23Antlora l'òm a l'ha dit: "A la fin, sta-sì a l'é d’òss dij mè òss e ‘d carn ëd mia carn; sta-sì a sarà ciamà 'fomna' përchè ch'a l'é stàita ciapà dl'òm". 24Costa a l'é la rason përché n'òm a chita sò pare e soa mare e as buta ansema a soa fomna e a dvento na famija. 25L'òm e soa fomna a l'ero tùit doi patanù ma 'd lòn a l'avìo gnun ambarass.
Nòte[edit]
- ↑ O "cumpìa", "terminà".
- ↑ A la létera: "Con tuta soa armèja".
- ↑ O "a l'é arposasse da tuta l'euvra ch'a l'avìa fàit".
- ↑ O "a l'ha chità 'd fé l'euvre che chiel a l'ha realisà ant la creassion".
- ↑ O "pàuta".
- ↑ O "n'ànima", "n'esse".
- ↑ O "un giardin".
- ↑ An ebraich "eden" a veul dì "piasì".
- ↑ O "avèj piasì 'd vardé".
- ↑ O "n'agiut convenient".
- ↑ O "corispondenta", "simil", "ch'a jë smija".


text:
Mustér: Salvament da l'uniun da dunnas
- Glindesdi, 16.11.2015, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 16.11.2015, 11:45, RTR
Katrin Pally, Christina Làbas e Rita Fruger furman la nova suprastanza.
L'Uniun da dunnas da Mustér è stada questa primavaira curt avant ir cun ils pes ensi. Malgrà che l'uniun dumbra var 250 commembras n'èsi betg stà pussaivel da chattar ina presidenta per l'uniun a la radunanza generala. Grazia a sis dunnas, che han prendì l'iniziativa e furmà durant questa radunanza ina gruppa d'interess per salvar l'uniun, han i dà venderdis passà ina radunanza extraordinaria nua ch'igl è vegnì elegì ina nova suprastanza.
Per savair occupar ils posts en suprastanza èsi vegnì dà a l'uniun ina nova structura. Enstagl d'ina suprastanza da tschintg datti da nov ina suprastanza da trais persunas. Sco presidenta è Katrin Pally vegnida elegida, sco co-presidenta Christina Làbas e sco cassiera Rita Furger.
Fiera da Nadal be en in lieu
Entaifer questas discussiuns e ponderaziuns han ins era tschertgà sinergias ed era chattà. E quai cun la fiera da Nadal. Las uniuns da dunnas da Medel, Tujetsch e Mustér organiseschan quellas en il futur alternant. Per entschaiver vegn la fiera organisada quest onn a Tujetsch. La fiera da Nadal è ils 21 da november a Sedrun sin la plazza da scola.
Redacziun: Gion Hosang
Contribuziuns
-
Novas structuras per l'uniun da dunnas
-
Fiera da Nadal


text:
Las vias e plazzas turisticas a Londra èn bain plain reclamas, dentant naginas reclamas politicas. Ni sin il Piccadilly Circus, ni avant il Buckingham Palace ni en la Oxford Street - nagliur èn da vesair placats cun parolas pro u contra in Brexit u cun chaus da politichers.
La votaziun da Brexit occupa dentant ils turists ed els èn era bain infurmads - surtut ils turists che derivan ord pajais europeics. Blers speran che la Gronda Britannia restia vinavant commembra da l'UE.
Tema omnipreschent en las gasettas
The Guardian ha publitgà ina fotografia da Jo Cox, la parlamentaria ch'è vegnida mazzada, e tematisescha schebain il primminister David Cameron nizzegia questa tragedia per ses votums da restar en l'Uniun Europeica. The Daily Telegraph mussa ina gronda fotografia da Boris Johnson, in dals pli prominents politichers che vuless sortir da l'UE, ch'è da l'avis che la Gronda Britannia haja be ina giada la schanza da midar l'istorgia da l'entira Europa.


text:
par Armand Baeriswyl
Il center istoric da la vischnanca da Köniz BE è in cumplex da plirs edifizis, per part circundà da mirs, sin ina lunga collina da morena. Oz exista qua anc la baselgia cun in santeri vegl, in edifizi cun blers chantuns – l'uschenumnà chastè – ed in bain puril. Per preparar ina renovaziun cumplessiva dal cumplex vegnan fatgas dapi il 2000 examinaziuns archeologicas et istoricas.
En il 11 e 12avel tschientaner è vegnida remplazzada ina baselgia dal temp medieval tempriv tras in bajetg nov ch'exista per part anc oz. Questa baselgia è er vegnida duvrada sco claustra da canonis augustins, menziunada per l'emprima giada il 1208. Il 1226 è la claustra vegnida regalada a l'urden tudestg fundà il 1190. Quel s'ha installà en il convent à Köniz, il qual è vegni elevà il 1265 sco commenda.
En il chastè han ins chattà ussa restanzas d'in bajetg che derivan probablamain da l'emprim temp da domicil da l'urden tudestg. I sa tracta d'in bajetg da dus plauns cun ina surfatscha da 16 × 9 m et in'entrada vers ost e vers vest. En il chantun vers nordost han ins chattà restanzas dals fundaments d'ina tir da secret e d'in mir da tschinta.
Cun stgaffir la commenda enturn il 1265 è vegni agiuntà in bajetg da crap cun ina projecziun orizontala da 25,5 × 11 m a la chasa existenta (dendrodata da 1261/1262). Quel aveva 3 plans e probablamain in'entrada en l'emprim plan. Qua sa tracti d'ina chasa cun sala. En l'edifizi pli vegl vers nordost sin in plaun terren era installada in gronda cuschina che permetteva da dar dunsena er ad ina reuniun pli gronda da chavaliers da l'urden.
Da quel temp è vegni disfatg il mir da tschinta oriund e remplazzà cun in pli spazius. La tur da secret oriunda è medemamain vegnida disfatga. En ses lieu han ins plazzà in nov edifizi sper il mir da tschinta. Da quel s'ha furmà il «dansker» ch'è uschè tipic per ils chastels da l'urden tudestg en la Prussia orientala.
Probablamain è vegnì bajegià en il 14avel tschientaner tranter la chasa cun sala ed il mir da tschinta in ulteriur edifizi cun in stgaudament d'aria chauda remartgabel. Da quest stgaudament han ins chattà en tschaler il local per far fieu (praefurnium).
Tipic per tut las commendas dals urdens da chavaliers è ch'ellas èn en lur furma e funcziun insatge tranter claustras ed edifizis d'abitar e da defensiun da l'aristocrazia. Ellas cuntegnan elements da tut dus geners.
Translaziun: Lia rumantscha, Cuira
, Armand : Neue Ergebnisse und Hypothesen zum Bau- und Funktionstyp der Ritterordenskommende
Mittelalter – Moyen Age – Medioevo – Temp medieval, Zeitschrift des Schweizerischen Burgenvereins, 6. Jahrgang 2001, Heft 4, .


text:
Cumbat cuminaivel
- Sonda, 18.4.2015, 8:36
L'Italia ed ils Stadis Unids vulan en l'avegnir far communablamain frunt al privel da terror en la Libia ed a la crisa da fugitivs en la Mar mediterrana. Quai han punctuà il president american Barack Obama ed il schef da la regenza taliana Matteo Renzi ad in inscunter en la Chas'alva a Washington.
Els na vegnian betg a pudair schliar il problem cun intginas attatgas cun dronas u operaziuns militaras ha declerà Obama. La finala possian be ils chaus dals pievels en il stadi nord-african procurar per la pasch. Tenor Renzi derivan il mument passa 90% dals fugitivs africans da la Libia.
RR novitads 08:30


text:
Domenega di Oliv
La Domenega di Oliv l'è l'ultema domenega de Quaresma prima de la Pasqua. Con lee la scomincia la Setemana Santa.
L'è ona festività catolega, ortodossa e anca de ona quai confession protestanta.
Se regorda el moment che 'l Signor l'è rivaa a Gerusalemm in ocasion de la Pasqua, on quai dì prima de vess impresonaa, processaa e mettuu in cros, come regordaa in del Vangeli de Gioann (Gv, 12, 12-15):
Per regordà quell moment chì, in de la messa de 'sta domenega, i brocch de oliva vegnen benesii del preved. A bon cunt, in del Vangeli se parla di palm: in lombard se parla de "oliv" perchè quella pianta chì l'era (e l'è anca 'dess) pussee spantegada in di nost band.


text:
Museum d'art dal Vad po vegnir construì
- Gievgia, 24.12.2015, 19:17, actualisà a las 19:25
Il Tribunal federal ha refusà l'ultim recurs cunter la construcziun dal museum d'art dal Vad. Cun quai è la via libra per la nov’attracziun da Losanna, il quartier dals museums a la staziun. Las lavurs duain cumenzar la fin da schaner.
Ils responsabels dal project «Pôle Museal» sajan vegnids infurmads oz da la sentenzia dal Tribunal federal, communitgescha il Chantun Vad. La construcziun dal nov museum d'art era dispitaivla.
Tenor il cusseglier guvernativ Pascal Broulis èn ils contrahents ids 6 giadas avant dretgira. Il Tribunal federal tiria cun la sentenza in stritg final sut radund 40 mais, uschia Broulis envers l’agentura da novitads SDA.
La fin da schaner possian ins cumenzar cun la demoliziun da la halla da locomotivas. A medem temp sto era vegnir fatga ina sanaziun d’asbest. Tenor Broulis duain questas lavurs esser a fin il settember 2016.
RR novitads 20:00
Dapli
Il project
Fin il 2018 duai vegnir construì in quartier da museums a Losanna. Il project cun il num «Pôle Muséal» prevesa trais novs bajetgs da museum e custa 180 milliuns francs.


text:
Segund Stevens Bikecup a Savognin
- Sonda, 5.9.2015, 18:59, actualisà a las 19:00
A Savognin ha gì lieu questa sonda l’ultima cursa da la seria Stevens Bikecup Svizra orientala.
A la cursa da Cross Country ha mintgin pudì sa participar a partir da l’annada 2009. La cursa è vegnida organisada dal club da velo Surses e da Savognin Turissem.
I ha dà trais trajects da cursa che han tuts cumenzà tar il plaz scola Grava. Il culp da partenza per l’emprima cursa è stà a las 9:30, l’ultima cursa ha cumenzà las 14:45.


text:
Canche se rejona de politica se peissa a la politica de partit. Perauter la politica, te sie segnificat più fon, vel dir rejer na comunanza per l ben de dute e de duc (amancol coscita dijea Aristotele). Vigne azion che fajon te la vita la é reta da na politica. Aon la politica de la familia, chela de le femene, chela de l'art e de la cultura, chela economica e coscita inant. Fosc demò le emozion e l mond de la spiritualità pel se permeter de no far i conc co la politica, per l rest sion ite fin tinsom. Samantha Pederiva l'à studià iurisprundenza, fosc la materia che più che le autre se lea co la politica. Per chest deventa amò più enteressant ge far domane mingol senestre o "toste" descheche ge disc ela.
Lurieres semper stac de omegn, desche chel de avocata, pélei troar na dimenscion femenila?
I lurieres che storicamenter i é semper stac di omegn, aldidanché i cogn far i conc con femene semper più enjignade e competitive. No l'é più luries che pel no tegnir cont de chest dat. L lurier de avocata l’é segur un de chisc. Me recorde che a l’università l professor de "prozedura zivila" l ge aea dit ai studenc omegn de se enjiniar ajache le femene avocate e magistrate l’é na categoria bela “tosta”, le é n muie enjignade e soraldut n muie forte, percheche le à voa de rescat.
Te chisc egn de formazion e soraldut canche é fat la pratica me n’é ascort che l’aea rejon. Me n'é ence adat perauter, n muie da spes, che per ruar a chest resultat le femene le se troa a cogner renunziar a sia dimenscion feminila. Pece le é le avocate che se fasc na familia, percheche l’é senester conziliar le doi robe. Pece le é le femene avocate che vadagna desche i avocac omegn. Chest percheche le femene se spezialisea te materie che no le porta a n gran vadagn desche chele che ge vegn dat su a n om, e percheche se le à la fortuna de se aer conzedù na familia, le cogn corer a ciasa per ge dedicar l pech temp vanzà. I omegn enveze i pel se dedicar ence a le "public relation", e chest vel dir dut anchecondì.
Le avocate dapò, desche libere profescioniste no le à l derit a la maternità, la cassa forense la recognosc na endenità che la é calcolada sul redit e la scuerc demò trei meisc, più o manco. Chest vel dir che no se pel nience se pissar de star a ciasa endana che se compra e canche se à l pop te brac.
No l’é per nia sorì capir coche se podessa mudar cheste situazion. Fosc se le femene le se metessa adum, le rejessa adum i studies profescionai per ejempie, fossa più sorì, soraldut te realtà desche le nosce, olache n’é pec s studies coscita.
Ma dandaldut gio crese che se enscin ades aon sbatalià per aer la medema credibilità de n om tel mond de l'avocatura, ge volessa che scomenzassane a se empontar sul recognoscimet di deric leé a nosc esser, e strutar de pissar che chest ne fasc manco bone desche profescioniste.
Apontin en cont de azion de conziliazion familia-lurier. Co sione metude?
Le azion de conziliazion familia e lurier l’é zeche de gran atualità: l’é dalbon na endesfida per la politica da anchecondi. Al scomenz le era state pissade desche n aiut per ge arsegurar a le femene la possibilità de se far ite tel mond del lurier. A la fin di egn '90, enveze, se à capì che chesta cultura de conziliazion la cognea tegnir cont ence del nef ruol di omegn te le familie.
L’emportanza de chesta tematica l’à tout ite l lurier del legislator european e de chel talian. Dijon che la normativa de referiment per la Talia l’é la numer 53 dai 8 de marz del 2000 che l’à portà dant l conzet de valivanza di omegn e de le femene te la cura de la familia co l’istitut di "congedi parentali", l’à metù dant l diviet de licenziament e el diviet de meter le femene che speta a far lurieres sfadiousc, e l’à scomenzà a sperimentar azion positive per proar a arjonjer l rejultat de la conziliazion.
I intervenc che l'é vegnù dò i é stac tropes e i à permetù de portar ite de gregn didamenc per le familie. Purampò i resultac se stenta a i veder, soraldut chiò da noi, ajache le statistiche disc che le femene taliane l’é chele che laora de più.
Senester l'é soraldut tel setor privat, olache da spes vegn tout su n om piutost che na femena e olache vegn fat de ogne sort de prescion su le femene. L’é da capir, ben segur, ence la dificoltà che à na firma privata a far i conc con chesta situazion, ajache la situazion economica del paìsc no la deida segur. No voi pa le giustificar, ajache l'é a la leta ence politiche de "welfare aziendal", ma cheste le revarda semper firme n muie grane che le pel se permeter de sostegnir i cosć. Dijon che le istituzion le cognessa se tor l’enciaria de meter a la leta de le familie più servijes zenza partender che le firme le se troe da soule tedant a cheste situazion.
No crese pa che sie na "impresa impossibile", basta vardar la Franzia olache l’é n grumon de servijes per le familie, per la comunanza e per la familia enstessa. Per ejempie, aló le familie le pel se permeter de tor su na kinzidier percheche ge vegn garantì l finanziament per la paar, le coe le é convezionade e i à na flessibilità de orarie trop più grana che chiò da nos. Chiò da nos enveze n muie da spes le coe le é rete da sociazions e da privac e coscita le familie le se troà a spener n grum de scioldi.
Chel che cognessa cambiar, dò mie veder, l’é la concezion de la familia: ge volessa che la vegnisse conscidrada n valor per la sozietà, percheche a la fin, se volon esser concrec, la familia la cresc i atores de l’economia del davegnir. Donca la pruma roba da far per aer n cambiament fossa apontin chela de pissar a la familia desche a n investiment.
N investiment l'é ence chel che la sozietà fasc su le joene e sui joegn. Na comunanza che veit l valor di joegn la pel crescer. Te Fascia, aldò de to veder e de toa esperienza, végnel valorisà i talenc?
L’é na domana n muie senestra chesta, parcheche Fascia l'é na val che sporc ocajion, ma aboncont cheste ocajion le é limitade a chel che l’é l setor economich che da semper vida Fascia e donca l turism. Dut chel che roda dintorn l turism pel esser na ocajion de lurier e de empegn per i joegn. Dut l rest stenta mingol a ciapar pé. L’é per chest che n muie de joegn se n va da Fascia e a la dir duta, ence gio ge é pissa e ge peisse amò ades.
La soluzion a chest problem podessa esser chela de no se encontentar de chel che se à semper fat te chesta val e cerir enveze de etres setores de atività e dapodò verjer a una vijion "multidisciplinare" de le atività del turism, coscita che l turism doente l met de esprescion de neve idee e de autre profescionalità.


text:
Italia devastada – dapi 60 onns l'emprim CM senza l'Azzurra
- Glindesdi, 13.11.2017, 23:36
L’Italia na po betg giugar als proxims campiunadis mundials da ballape. En il gieu da return cunter la Svezia na vegnan l’equipa taliana betg da far in gol. La partida a Milaun va a fin cun in 0:0. En l’emprima partida cunter la Svezia avevan ils Svedais gudagnà cun 1:0.
La partida a Milaun va uschia a fin cun 0:0. L’equipa taliana ha surtut curt avant la pausa dominà la partida ma in gol n’è ella betg vegnida da far. L’emprima partida en Svezia avevan ils Svedais gudagnà cun 1:0.
Quai è l’emprima giada dapi il 1958 che l’Italia na fa betg part als campiunadis mundials da ballape. Lezza giada eran ils campiunadis en Svezia, questa giada ha l’equipa svedaisa fatg fin cun ils siemis talians.
RR novitads 23:00
Emissiun tar quest artitgel
-
14.11.2017 08:40
Il chavazzin dal di
Campiunadi mundial da ballape 1958 – l'ultima giada senza l'Italia
14.11.2017 08:40
Questa giada ha la squadra Azzurra pers cunter la Svezia, en la qualificaziun avant 60 onns encunter l'Irlanda dal Nord. Raschun ch'igl è vegnì uschè lunsch l'entschatta dal 1958 è la tschajera a Londra.


text:
Newsletter
Wenn Sie im KonsumentInnenschutz auf dem Laufenden sein wollen, abonnieren Sie kostenlos das Verbrauchertelegramm als Newsletter.
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Digitalisaziun di dac di paziënc: la ZC damana indô da gní trata ite tles dezijiuns
Le consëns informé sön le tratamënt di dac sensibli di paziënc mëss gní garantí ince en conscideraziun dl Regolamënt europeich sön la proteziun di dac personai nü
Aladô de ci che é gnü detlaré dai responsabli orarál ester ciamó dui agn tl Südtirol por mëte tla rëi i sistems d'informaziuns sanitars. Le sistem nü sará porchël tla rëi do la jüda en forza dl Regolamënt europeich sön la proteziun di dac personai nü. Le sistem nü, che é tl laur da gní lauré fora, messess porchël respeté ince i prinzips scric tl regolamënt nominé dessura. Ajache al é ciamó tröc dübi sön les modalités de tratamënt di dac personai tl ciamp sanitar, vál debojëgn che al vëgnes atira tut en conscidraziun i interesc di consumadus tres süa rapresentanza.
Por podëi avëi n sistem sanitar davëi efiziënt, él da s'audé che an pois conzede a vigni dotur da podëi ti rové pormez ai dac, a düc i dac, de sü paziënc che é gnüs registrá tl sistem, zënza che i papiers clinics sön papier vëgnes ortiá ia y ca a paiamënt y a na moda incompra. L'azes ai dac conzedess ince da ne fá nia dui iadi i medemi ejams y da mëte a desposiziun i dac por les emergënzes, i papiers clinics, i resultac di ejams fac y les diagnoses, sciöche ince da documenté la soministraziun dles medejines, fajon a na moda da tigní fora incoerënzes ince da scrí tratamënc.
Mo te döt chësc mëssel ti gní dé la medema importanza al “consëns informé” di paziënc. La ZC arata porchël che al vais debojëgn da tó pert al prozes d'elaboraziun dles modalités sön la racoiüda di dac di paziënc deboriada cun d'atri rapresentanc di interesc, por podëi bele da atira inant ciafé sö i tröc aspec critics ciamó presënc y podëi, de conseguënza, elaboré les sconanzes plü adatades.
Alarm dla ZC: i paiamënc zënza contanc fej deventé i consumadus “de spidl”
La ZC iudichëia a na manira dër critica la novité portada ite dala Lege de stabilité dl 2016 che ti scrí dant ales impreses che ares mëss azeté paiamënc cun chertes de debit y de credit ince por de pices somes. Por che che ne se tëgn nia sarál preodü sanziuns. Al é prigo che döt chësc rapresentëies “le scomenciamënt dla fin di contanc”, insciö comentëia le Diretur dla ZC, Walther Andreaus. I contanc é por cer versc ince na moda por sconé la privacy: paiamënc virtuai, chël ó dí zënza contanc, lascia fostüs informatics, che vëgn sfrutá tres deplü a livel comerzial, ince por fá i “profii” di consumadus. Les usanzes de vita da vigni de registrades insciö y analisades fej a na moda che an sais döt di consumadus. Implü messess i consumadus “paié le cunt” dl'operaziun – o les comisciuns aplicades dales banches ai paiamënc cun cherta – tres cosć sigü majeri.
A pert chësc, scona i contanc ince dal “interes negatif”. Bele da n pez baia i economisć de co che an podess baié sö da consumé i consumadus che sparagna plü ion. Zënza contanc podess les banches zentrales, i istituc bancars y la politica eserzité n'influënza nia da püch sön ci che i un sparagné y porchël ince sön nosta vita da vigni de. Y chësc, ince sce la Costituziun taliana scona a na moda dër tlera le sparagn dles families!
Le paiamënt zënza contanc, che vëgn fat cun formes dër asveltes, y la desponibilité da avëi tresfora n meso de paiamënt podess porté ince tröpes porsones a cumpré a na moda falada o adoré massa gonot les chertes de paiamënt, y condüje porchël ince a formes de suraindebitamënt.
Garanzia di produc: tosc de mius regoles por che che cumpra online
La Comisciun Europeica ó uniformé y mioré a livel europeich les normes sön la garanzia legala. La ZC vëiga de bun edl la novité, mo é critica devers dl'intenziun da stabilí normes de garanzia desvalies danter canai de cumpra online y canai tradizionai.
Cina aldedaincö velel te döta l'UE n tëmp de garanzia legal de altamo dui agn, che prevëiga la “inverjiun dla groaria dla proa” do 6 mëisc. Ti pröms 6 mëisc dala cumpra de n bëgn mëss le venditur desmostré che la marcianzia n'â nia defec bele canche ara ê gnüda venüda. La Comisciun Europeica á dé jö sëgn na proposta aladô de chëra che l'inverjiun dla groaria dla proa vëgn a se le dé impormó do dui agn por les venüdes a destanza – chësc reverda dantadöt les venüdes online.
La proposta dla Comisciun miorëia sigü i dërc di consumadus talians, mo comporta ince n frazionamënt dl dërt de garanzia aladô dl canal de venüda. Aladô dla ZC él damí sce al é normes uniformes a livel europeich, varëntes por vigni canal de venüda.
La trapolada di gasc de desćiaria de Volkswagen: patruns de seria B?
“No a na desfarënzia de tratamënt”
Por n stlafun de patruns de veicui Volkswagen tl Südtirol y por 650.000 patruns te döta la Talia laora la Volkswagen a n plann d'adatamënt dl software manipolé. I cliënc dla Volkswagen interessá dal proiet messess gní informá diretamënter por posta dala impresa d'auti. Ti USA á indere la Volkswagen lascé alsavëi che ara ti dará a düc sü cliënc danejá n'indenisaziun de 1.000 dolars. Chësc desmostra che ti USA, olache i controi de setur sön l'industria d'auti funzionëia, ti vëgnel pité ai utënc trapolá ince indenisaziuns.
La Zentrala di Consumadus, sciöche ince d'atres assoziaziuns europeiches di consumadus, arata che “nüsc cliënc Volkswagen” ne dess nia ciafé n tratamënt d'indenisaziun desvalí o plü bas y che porchël messess la Volkswagen stlarí sciöche ara ó ademplí les ghiranzes di consumadus talians y europeics.
Na pert dl problem é gaujé dal'aziun protezionista dles autorités de control y de n valgönes perts politiches che stlüj i edli dan i controi nia adatá dl setur dl'industria di auti. Al é insciö che la politica devënta un di problems che tëgn sö le bun funzionamënt dl setur di auti. Döt chësc á porté a na gran trapolada a dann de tröc consumadus.
É la frutosa la sort de zücher “plü sana”?
L'ordöra y n valgönes sorts de verzöra é bones duces por mirit dla frutosa. Tröc de nos assoziëia la frutosa a “sanité y natural”. Tla produziun alimentara vëgn la frutosa o le sirup de frutosa sovënz adorá impede le zücher industrial. La frutosa é da ciafé por ejëmpl tles boandes analcoliches o tles boandes “wellness”, tles baretes fitness o ti produc da lat. Tröpes porsones ne sá indere nia, ince sce ares mët averda ala sanité, che sce an consüma tröpa frutosa pól gní a se le dé desturbs al metabolism di grasc, resistënzes al'insulina y n aumënt de pëis. Bele 35 grams de frutosa a past vëgn conscidrá na cuantité “critica”.
A n valgönes boandes ti vëgnel ajunté cina a 40 grams de frutosa al liter. Bele n iogurt “cun püc zücri” pó nen contigní 15 grams. Les indicaziuns sön les confeziuns sciöche “manco duc”, “cun manco zucher” o “cun zucher d'öa” é indicadus indirec de n gran contignü de frutosa.
Co fejon pa da reconësce i alimënc zënza öre de palma?
Da dezëmber dl 2014 mëssel gní dé dant la provegnënza di grasc y di öri vegetai di produc. Tla lista di ingrediënc ciafunse por ejëmpl öre de palma, öre d'orí o öre de coco. I consumadus pó porchël s'informé sön la sort de öre adoré tla spëisa.
L'öre de palma é tl zënter de critiches che vëgn tres majeres. A livel internazional á la gran domanda de chësc öre, che costa püch y é dër versatil, porté pro al desboscamënt de tres de majeri raiuns de bosć tropicai. I esperc se tëm da de gran conseguënzes por l'ambiënt y por le clima, la biodiversité y les popolaziuns indigenes.
N valgügn produturs tol öre de palma zertifiché. La zertificaziun dl RSPO (Roundtable on Sustainable Palm Oil) fissëia i standarg minimai por fá a na moda che la coltivaziun de palmes da öre sides plü sostenibla.
Ciodí fej pa la faziun "yo-yo" a na moda che tó jö chili ne sides nia n suzes?
I aratun da ester propi sfortuná: pornanche i un stlüt jö cun suzes la fasa finala de na dieta radicala, pél che i chili fejes aposta da se mëte indô sön la punza o sön i üfs. Chësc vëgn dala faziun yo-yo: tó indô sö te püch tëmp, do avëi tut jö cun gran fadia. Le fenomen é conesciü, mo sovënz ne conesciunse nia i prighi che é doia.
Chësta faziun yo-yo (o tó jö y sö chili) se manifestëia canche i fajun dietes da fan o balanzades damat. Te chësc caje respogn nosc organism cun na cuntra-ataca: sce an consüma cotan manco calories, mët a jí l'organism na sort de smendradú d'energia. Chësc ó dí che düc i prozesc metabolics vëgn fac cun na sort de “sparagn energetich”: i plomac de gras vá zoruch plü plan y le consum de energia canche an palsa vá jö al minim.
Chësc consum energetich bas romagn ince do avëi stlüt jö la dieta y por chësta rajun tolon indô sö dër debota do la dieta, ince cun n'alimentaziun normala. Chësc é le mecanism responsabl dla faziun yo-yo, che porta pro alalungia a n aumënt de pëis costant.
Por evité chësta frustraziun sides mentala che fisica, mësson ti avëi crëta a programs por tó jö pëis graduai, che prevëiga sides n mudamënt dles usanzes alimentares, che l'eserzize fisich costant, portan a tó jö ca. 1 o 2 kg al mëis.
Obligaziuns subordinades & co: saste ci che te as tles mans?
Tl tëmp dl “bail-in” vál debojëgn de na majera consapevolëza
La ZC pita le control dla documentaziun bancara
Les aziuns bancares, dantadöt de banches nia cuotades, n'é nia produc finanziars che vá bun por vignun. So degré de risch é sambëgn “alt” y porchël él damí che che che n'ó NIA risćé so capital schives chësc afar. Implü él titui “nia licuig”, chël ó dí che al é dër ri, o feter nia poscibl, da i vëne, dantadöt canche ara ne ti vá nia bun ala banca.
Ince les obligaziuns subordinades incorporëia n gran prigo tl caje de na instabilité bancara. Plü dalunc che süa scadënza é (sovënz baion de titui che á na dorada ince de 5/6 agn o deplü), maiú sará le prigo da perde so capital tl caje de n peioramënt dla solidité finanziara dla banca che les á dades ca. Sce al vëgn spo a se le dé la prozedöra de bail-in, é do les aziuns, les obligaziuns subordinades chëres che "vëgn tutes ca" y spo ... bona nöt. Vá ma spo a recuperé i scioldi dan signoria...
Por che che les á bele cumprades dan n valgügn agn o mëisc, é sëgn la sora cossa che an pó fá chëra da ti fá fá a val' espert independënt n control dla documentaziun sotescrita tla banca por valuté ince ci che é deventé plü prigorus cun les regoles dl bail-in.


text:
La raschun principala che tants uffants na pon betg ir a scola sajan attatgas sin scolas. Savens vegnian scolas duvradas sco alloschi per famiglias stgatschadas ni per cumbattants, scriva l’UNICEF.
Nus essan curt avant da perder in'entira generaziun d'uffants en il Proxim Orient ed en l'Africa dal Nord.
Privel da daventar lavurants bunmartgads ed uffants schuldads
En consequenza da la mancanza da furmaziun giajan blers uffants a lavurar per pudair nutrir lur famiglias. Uschia sajan els en ils mauns dal privel d’explotaziun sco forzas da lavur bunmartgadas e da vegnir recrutads sco uffants schuldads.
RR novitads 06:00


text:
Euro 2016: Svizra batta l'Albania cun 1:0
- Actualisà Dumengia, 12.6.2016, 12:36
La squadra naziunala svizra ha gudagnà ses emprim gieu da gruppa a l'EURO en Frantscha. La squadra da Vladimir Petkovic ha battì l'Albania cun 1:0. Suenter in corner da Shaqiri en la 5avla minuta ha Fabian Schär tutgà il gol cun il chau.
A partir da la 36avla minuta è la Svizra stada cun in um dapli sin il plaz. Il capitani albanais Lorik Cana ha survegnì mellen-cotschen suenter in hands. Suenter pausa han ils Svizzers lura manchentà pliras schanzas.
Grazia a las bunas acziuns dal goli Yann Sommer n'ha la Svizra betg pers puncts. Uschia ha il goli da Mönchengladbach defendì in sajet da Armando Sadiku en la 31avla minuta. En la 87avla ha el lura parà da moda miraculusa cunter Sheklzen Gashi.
Mesemna cunter la Rumenia
Cun la victoria sa chatta la Svizra èn ina buna situaziun da partenza en la gruppa A. Ella ha pudì far frunt al squitsch da la rolla dal favurit. Mesemna frunta la squadra da Petkovic lura sin la Rumenia.
RR novitads 17:00