text:
Rivulüziun de Liegi
La Rivulüziun de Liegi (in valun: Binamêye revolucion, var a dì felis rivulüziun) a l'è quel'espressiun cun la qual s'intend parlà d'un viulent rivulgiment pulitich che, a la fin del XVIII secul, l'ha dervii la strada per la fin del Principaa de Liegi. La rivulüziun l'è scumenzada el 18 agust 1789 e l'è stada definitivament repressa el 12 genar del 1791.
Cuntegnüü
- 1 El cuntest storich
- 2 La rivulüziun
- 3 L'ucüpaziun e la mediaziun prüssiana
- 4 La fin de la Rivulüziun
- 5 I event sücessiv
- 6 El giüdizi di storich
- 7 Vus curelaa
El cuntest storich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I quistiun de la sücessiun e de la Custitüziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A partì del 1772 fina al 1784 el princip-vescuv de Liegi l'era staa el vescuv Francesch Carl de Velbrück (1719-1784), che l'aveva incuragiaa i idei ilüminista: per esempi, in del 1779 l'aveva faa sü una Societé d'Émulation (Sucietaa d'Emülaziun) per favurì el güst di art, di leter e di scienz. De questa Sucietaa hinn surtii un quaj de cap de la rivulüziun.
Ma a la sua mort l'è staa elegiüü de l'imperadur cume növ vescuv (de fat el Principaa de Liegi a l'era vün di stat del Sacher Ruman Imperi) el Ceser Custantin Francesch de Hoensbroeck. Quel vescuv chì l'è staa giüdicaa un reaziunari e un asulütista, mina dumà per la sua poca prupensiun ai növ idei, ma anca perchè l'aveva minga favurii una redüziun di pudè che la "Custitüziun" del Principaa la dava al suvran.
In particular, de circa un secul, i discüssiun pulitich eren inturna a l'inscì-dii Regulament del 1684, una custitüziun pulitica che 'l Massimilian Enrich de Baviera, princip-vescuv tra 'l 1650 e 'l 1688, l'aveva creaa per sustitüì quela precedent, che la lassava magiur pudè al Terz Stat (e per Terz Stat s'intend, natüralment, la class burghesa, minga la magiuranza del popul) in materia de l'eleziun di magistrat citadin l'aministraziun münicipal.
Quel Regulament del 1684 chì l'aveva pudüü vess impost anca perchè la fameja di Baviera l'aveva cunchestaa l'auturità cun la repressiun de dò insüreziun: la prima, del 1649, l'aveva vist adiritüra el predecesur Ferdinad de Baviera bumbardà la cità; e la segunda inveci l'era avegnüda in del 1684.
De quel mument el pudè pulitich l'è partegnüü, per un secul e mezz, al princip-vescuv, ai canonich de la Catedral de San Lambert e a l'aristucrazia (i tréfonciers), che l'esercitaven cunt un'assemblea ciamada "di Stat". E, per un secul e mezz la burghesia ürbana l'ha pudüü mai utegnì de avègh indré i sò antich dirit.
A bun cünt, gh'è de dì che 'l Regulament l'intervegniva dumà sura i quistiun di eleziun di magistrat citadin e aministraziun münicipal, ma 'l lassava inscì cume eren prima i vegg cart. Per esempi, i "Stat" aveven cunservaa del tüt el dirit de vutà i tass. E sura la storia de l'esclüsiun de la sua cumpusiziun di segment inferiur del Prim (i pret), del Segund (la picula nubiltà) e del Terz Stat, questa esclüsiun l'era minga un scandal in de l'Europa del XVIII secul che l'era duminada, al temp, del principi de la munarchia assulüda. Gh'è de pensà che anca un famus pulemista radical frances, el Mirabeau, quand che l'ha visitaa el Principaa (1787, a la vigilia de la Rivulüziun) l'ha cumentaa: Nüm Frances cercum de fà una rivulüziun per utegnì una quaj di garanzii che vialter de Liegi gh'avii de secuj.
El fat de la Cà de Giögh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Traj aveniment che han purtaa a la Rivulüziun la vegn regurdada la quistiun di cà de giögh de la cità termala de Spa: chì el princip l'aveva cuncedüü el monupòli del giögh d'azard aj abitant del lögh, che 'n gestiven dò. Quand in del 1785 un tal Noël-Joseph Levoz el n'ha dervida una terza, el princip-vescuv l'ha mandaa cume reaziun, düü agn püssee tard, 200 suldaa e 2 canuni per serala, perchè la ritegniva illegala.
El fat l'è diventaa pulitich, perchè el monupoli l'era staa daa del de Hoensbroeck de sua sula auturità, menter che la custitüziun la diseva che una legg la pudeva minga vess prumulgada senza el cunsens di Stat.
El serà la cà de giögh l'è dunca diventaa l'emblema de una lunga serie de abüs di pudè custitüziunaj che i burghes atribuiven al princip. La quistiun l'ha pertant scatenaa i pulemich de l'upusiziun antimunarchiga.
L'esempi frances[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ma el Principaa l'era un Stat trop piscinin perchè la pulitega interna la pudess lassà perd i aveniment di pudenz arent. E per quest l'ha avüü una granda impurtanza la nutizia de la Ciapada de la Basteja a Paris el de lüj del 1789 e tücc i alter aveniment de la Rivulüziun Francesa, cumpagn de la nassida de l'Assemblea Naziunala Custituent, che l'aveva decidüü l'abrugaziun di diritt feudaj e del sistema curpurativ.
La rivulüziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La ciapada del pudè[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El 18 agust 1789 el partii demucratich, incuragiaa de quej event de föra, l'ha atuaa un culp de man: una milizia burghesa, menada del Jean-Nicolas Bassenge l'è andada al münicipi (hôtel de ville), induve hann impost i dimissiun del magistraa in carega e la sua sustitüziun cun düü burghmaster pupular, ciamaa Jacques-Joseph Fabry e Jean-Remy de Chestret. Ultra a quest, la milizia burghesa l'ha ciapaa anca la citadela de Liegi, che la se tröva sü la culina de Sainte-Walburge. El princip-vescuv l'è staa scurtaa de la milizia al münicipi, induve, sota la pressiun di revultus l'ha acetaa i düü növ magistraa e, suratüt, l'ha renünciaa al cuntestaa Regulament del 1684. El dì dopu, la milizia burghesa l'ha assistii a la messa in Catedrala. E pöö el princip-vescuv l'è staa purtaa in del sò castel de Seraing.
La füga del vescuv[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ma un quaj de dì dopu el vescuv l'è riessii a scapà a Trevir, in Germania, che l'era la sed d'un impurtant principaa vescuvil. El vescuv de Trevir, che l'era anca un princip eletur de l'Imperi, el gh'ha avüü tanta influenza de dumandà e utegnì che 'l tribünal imperial de Wetzlar el cundanass l'insüreziun de Liegi e l'urdenass, cunt un decret del 27 agust, che al princip el füssen recunsegnaa i sò pudè. Ma 'sti aveniment hann spingiüü i rivulüziunar püsee radicaj traj demucratich a fà nass a Liegi la repüblica e ad apruvà una custitüziun pütòst liberala.
La situaziun internaziunala[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La füga del vescuv la meteva la növa repüblica in d'una situaziun internaziunala pütòst instabel. El sò teritori el se truvava traj Pruvincc Ünii e i Paes Bass Austriach, düü paes che eren in man a guverni minga a favur del culp de stat:
- I Pruvincc Ünii eren guvernaa del Güglielm V d'Orange, che propri düü an prima l'aveva spengiüü in del sangü la Prima Rivulüziun Batava, che la gh'aveva avüü di intenziun assee cumpagn a quij de la rivulüziun de Liegi;
- I Paes Bass Austriach eren guvernaa del Giüsep II d'Austria che l'era anca el Sacher Ruman Imperadur. Lü l'era preucüpaa del fat che i revendicaziun di rivultus lieges ghe regurdaven quij di sò südit belga. De fat, un quaj de an prima lü l'aveva pruvaa a fà apruvà di refurm istitüziunaj che avrien grandement acressüü i sò pudè, a dann di aristucrazii lugaj, che aveven daa vida a vari revòlt (a Bruxelles, per esempi, el 14 magg 1787), e anca a la Secessiun di Stat del Brabant e de l'Hainaut el 18 giügn 1789.
Però al mument l'Imperi el gh'aveva minga möd de intervegnì diretament a reprim la rivulüziun perchè la magiur part de l'esercit l'era impegnaa in urient a cumbat i Türch e i poch forz rimagnüü in di Paes Bass, sota el cumand del general irlandes Richard d'Alton, eren impegnaa in de la repressiun di rivultus belga. Quest però el vör minga dì che se pudessen avègh di ilüsiun sura i intenziun de l'imperadur se 'l Giüsep II l'avess finii cunt una vitoria la guera cuntra la Türchia.
El sustegn ai rivultus belga e l'Insüreziun del Brabant[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La pruspetiva d'un intervent imperial l'è sumejada a vesinàss quand l'è rivada la nutizia di dò grand vitori del general Ernst Gideon von Laudon a Belgrad (8 utuber) e quela del princip de Cubürgh sül fiüm Rymnik (21 setember).
L'è staa anca per quest, ultra che per simpatia naziunala, che i rivulüziunari de Liegi hann decidüü de dà el propri sustegn a quela granda part de la class dirigent di Paes Bass Austriach che l'era dree a tentà una rivölta.
I cungruenz ideulogich gh'hann avüü una sua impurtanza, vist che menter i esüj de part aristucratica avevev scernii de andà in esili in di Pruvincc Ünii, in del teritori de Liegi s'hinn truvaa i esüj de part "pupular" o "demucratica". El cap di demucratich l'ha passaa el cunfin in del 1788 e l'è andaa a stabilìss in de la cità de Hasselt. Chì el guvernu repüblican ghe ha cuncess de fà sü una sua banda militar fada de un bun nümer de espatriaa di Paes Bass Austriach e de esercitàj in evulüziun militar.
E l'è stada propri vöna de quij band chì che, partida de Breda (che la se truvava in di Pruvincc Ünii, i quaj la supurtaven perchè l'era sota el cumand de l'upusiziun antiaustriaca de part aristucratica) l'è entrada in di Paes Bass el 24 utuber 1789 e l'ha batüü l'esercit imperial in de la bataja de Turnhout.
E dunca hinn rivaa lì alter culon de patriota belga a partì de Liegi e de l'Ulanda che, cuntra ogni previsiun, hinn riessii a cascià via i trüp imperiaj de Gand e Bruxelles e a custringg adiritüra el general d'Alton a scapà in Lüssembürgh.
La partecipaziun del guvernu lieges a l'Insüreziun del Brabant la pò minga vess dübitada: per esempi, vöna di culon de insurt, che l'andava vers Namur, l'era passada el 20 nuvember a Liegi, induve l'era stada uspitada cun granda uspitalità di auturità.
L'ucüpaziun e la mediaziun prüssiana[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'ariv di Prüssian[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Menter i Paes Bass austriach se liberaven del princip "furest", quas cuntempuraneament a la Repüblica de Liegi gh'è tucada un'ucüpaziun militar. Infati l'era avegnüü che, dopu l'apel del princip-vescuv in esili al tribünal imperial de Wetzlar, quest ültim l'aveva incaregaa el Circul de Vestfalia (al qual l'apartegniva el Principaa de Liegi) de repurtà la legalità istitüziunala.
A sua völta, el Circul de Vestfalia l'aveva ciamaa el re de Prüssia, el Federich Güglielm II, che l'aveva acetaa de mandà i sò trüp. Quij hin rivaa in del Principaa del han ucüpaa tüt i magiur cità e furtezz.
In teuria, el cumpit de l'esercit prüssian a l'era quel de purtà de növ sül tron el princip-vescuv, ma el Federich Güglielm II el gh'aveva di alter intenziun. Inscì lü l'ha ciapaa abastanza avertament la part di ribej cuntra el sò princip e, per salvà la fascia, l'ha interpretaa i istrüziun de la camera imperial cume un mandaa a medià fra i rivulüziunari e 'l Circul de Vestfalia. Questa circustanza la se ved in möd ciar cunt el legg dò leter che 'l re de Prüssia l'ha scrivüü al de Hoensbroeck (el 31 dicember 1789 e 'l 9 marz 1790), in di quaj el sustegniva che i sò 6000 suldaa, anca se eren padruni de Liegi, gh'aveven minga una forza tal de impòn l'esecüziun del decret imperial; el prupuneva dunca de acetà di cumprumiss e 'l minaciava, in cas cuntrari, de turnà a cà cunt el lassà aj ribej el Principaa de Liegi in del stat in qel qual l'aveva truvaa quand i sò suldaa l'aveven ucüpaa.
Intratant, i Prüssian sumejaven vess püssee prupens a jütà i ribej pütost che a sutametej. E el Federich Güglielm II, per rend ancamò manch equivuch i sò intenziun, l'ha cumandaa al general Schönfeld de acetà el cumand de l'esercit ribel del Brabant.
I ver intenziun de la Prüssia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In realtà, el re de Prüssia l'era indiferent sia al princip-vescuv che aj ribej. El cumandant del corp de ucüpaziun, general Schlieffen, in d'un'impurtanta letera del 23 febrar 1790 al general La Fayette el diseva:
L'ünich intent de la Prüssia l'era dunca quel de rend püssee debul l'Austria, che al mument l'era dree a cumbat i Türch insema aj Rüss e che dunca al mument el pudeva nò surtì föra di teritori del Lüssembürgh. In de l'istessa manera, el prim minister prüssian, l'Ewald Friedrich von Hertzberg, l'ha pruvaa de suvent (e senza sücess) a cunvincc i sò leaa de la Triplis Leanza (el Regn Ünii e i Pruvincc Ünii) a recugnuss l'indipendenza del Belgi ribel a l'Austria.
Inultra el 31 genar del 1790 el s'è acurdaa cunt el sültan Selim III per fàl andà inanz cun la sua guera cuntra l'Austria e la Rüssia per tüta la primavera, roba che l'ha ubligaa el növ imperadur Leupuld II a mandà 100000 omen lungh el Danübi e in Buemia.
In 'stu cuntest, l'apar ciarament cume 'l destin del Principaa de Liegi l'avess minga vargüna impurtanza per i putenz eurupei, a part che per l'Austria, vist che la repressiun de la rivulüziun liegesa l'avria representaa un inevitabil curulari a la sperada repressiun de l'insüreziun del Brabant.
Dunca, fin del rivà del corp de ucüpaziun prüssian, se pò dì che i ribej de Liegi hin mai staa liber e che la sò indipendenza l'è dürada dumà trii mes. Per tüt el rest del temp, lur hin minga staa alter che pedinn in di man de la curt de Berlin, senza avègh i mezz per truvà una quaj sulüziun.
La situaziun del princip-vescuv[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Anca el de Hoensbroeck el se truvava in d'una situaziun de impussibiltà a fà una qualsessia cosa, anca se in del december del 1789 l'aveva utegnüü un növ parnunziament de la camera imperiala. i sò chance de sücess vegniven dumà de la recunchesta austriaca di Paes Bass. Ma anca in 'stu cas, l'era minga dii che 'l pudess reinstaurà la Custitüziun del 1684 senza prublema: de fat l'istess Leupuld II, quand l'era divegnüü imperadur dopu la mort del fradel, l'aveva prumetüü aj Belga che l'avria lassaa tücc i sò vegg "privilesg" (gh'è de regurdàss che 'l Leupuld II, quand che l'era grandüca de Tuscana cunt el nom de Peder Leupuld I l'era staa vün di prutagunnista de l'assulütismu ilüminaa).
La fin de la Rivulüziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'acordi traj putenz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La crisi tra Viena e Berlin l'è rivada al sò cülmin in de l'istaa 1790, cunt i düü esercit s'ceraa al cunfin tra la Buemia e la Slesia. L'è staa alura che 'l Leupuld II l'ha renünziaa a pretend de l'Imperi Utuman, batüü sül camp, che di minim guadagn terituriaj, e 'l Federich Güglielm II a ogni alter guadagn teriturial in Pulonia e anca a ogni sustegn aj rivulüziun belga. L'acordi l'è staa siglaa el 27 lüj del 1790, a la Cunferenza de Reichenbach.
Al cungress de Reichenbach l'è segütaa quel de L'Aja (setember 1790), a la presenza di minister del Sacher Ruman Imperi, de la Prüssia, de l'Inghiltera e di Pruvincc Ünii. Ma urmai gh'era pü nagot de decid: el 31 utuber el cungress l'ha mandaa aj Pruvincc Ünii del Belgi un ultimatum de vint dì. El Belgi, inscambi, l'ha pruvaa a mantegnì la propria indipendenza in cambi de la nomina a Re del Belgi de l'arcidüca Carl d'Asbürgh, düca de Teschen, terz fiö del Leupuld II. La pruposta l'è stada purtada al feldmarescial Blaise Colobaran von Bender, che però el l'ha refüdada sdegnusament.
La fin de l'Insüreziun del Brabant[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Anzi, el von Bender l'è sübit andaa cunt i sò 40000 suldaa cuntra la cità de Namur, che la s'è rendüda el 24 nuvember, dumà düü dì dopu la pruposta fada di ribej. El 2 dicember l'è cadüda Bruxelles. In general, nissüna cità di Paes Bass Austriach la upost resistenza, ma gh'è de pensà che i suldaa belga eren cumandaa del prüssian Schönfeld, quel general che l'era staa mandaa in Belgi del Federich Güglielm II e l'è facil vedè in quest un'altra demustraziun de cume la pulitega spregiüdicada de quel munarca l'avess trasfurmaa i ribej di düü stat belga in miser pedinn per el sò grand giögh internaziunal.
El return del de Hoensbroeck[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Turnaa i Paes Bass Austriach sota el sò vegg padrun, l'era urmai quistiun de poch temp prima che 'l Principaa de Liegi el füss ciapaa di Imperiaj. Ma la repüblica liegesa l'è cuntinuada a viv fina al rivà a Liegi di suldaa de l'Imperi (che però han truvaa minga upusiziun), el 12 genar 1791.
Sübit gh'è stada una forta repressiun che l'ha spingiüü un bun nümer de upusitur a l'esili (la magiur part l'è andada in Francia, suratüt a Paris).
I auturità rivulüziunari s'hin sutametüü aj decret de la camera imperiala e han aceta la restauraziun del pudè del princip-vescuv. Ma el de Hoensbroeck gh'aveva de guvernà cunt el respestà i custitüziun precedent a quela del 1684. De fat l'ha faa sü una legg che la sanziunava el principi cunsacraa de l'antiga Pas de Fexhe, var a dì quel principi che 'l diseva che i legg duveven vess discütüü e acetaa cun l'acordi di tri Stat; inultra el princip el s'impegnava (e cun lü anca tücc i sò sücessur) a fà minga sü di legg senza prima cunsültà i Stat.
Cume se ved, la se tratava de una sustanziala ritrataziun di mutivaziun che aveven purtaa aj fat de la Cà de Giögh de Spa e a la rivulüziun del 1789. L'istessa cosa la sücedeva in di Paes Bass Austriach, ma l'è minga una cuincidenza strana, se se 'l cünta che 'l de Hoensbroeck el duveva el propri return al pudè dumà a l'imperadur Leupuld II. Questa cosa la fa anca vedè cume in efet i dò rivüluziun, quela del Brabant e quela liegesa, a la fin di cünt gh'abien di fort afinità (anca se uviament gh'hin anca di gros diferenz, cume 'l fat che i rivulüziunari del Brabant eren d'estraziun nubiliar, quij de Liegi inveci gh'aveven ideaj demucraticu-giacubin).
I event sücessiv[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 1792 el de Hoensbroeck l'è mort e 'l gh'è sücedü el Francesch Antoni Maria de Méan. Ma anca lü l'ha duvüü scapà del Principaa quand, cunt una vitoria in de la bataja de Jemappes, i esercit frances hann cunchestaa tüt el teritori.
Quest chì a l'è staa el mument in del qual i giacubin de Liegi, in esili in Francia e turnaa cuj suldaa frances del general Charles François Dumouriez s'hin rendüü respunsabil de la distrüziun de la Catedrala de San Lambert e del plebiscii che, in del 1793, l'ha purtaa a l'anessiun de Liegi a la Francia.
El giüdizi di storich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Di völt, cun l'espressiun Rivulüziun de Liegi vegnen cumprendüü anca i event ch'hin vegnüü dopu, fina a la segunda anessiun del Principaa a la Francia (1795).
Questa sintesi la respund prima de tüt a esigenz de semplicità espusitiva, ma despess anca a una visiun de la storia de tradiziun francofila al prublema de l'interpretaziun di anessiun del Belgi e de la Cisrenania a la Francia. Per esempi, l'Hervé Hasquin el sustegn che la rivulüziun de Liegi la sia un specc de quela francesa, de la qual la pò vess cunsiderada, per lü, una part.


c: text/html

text:
11 09
Ol dé 11 de setèmber l'è 'l 254 ( 255 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 112 dé a finí l'an.
Ul dí 11 de setèmber al è ul dí da pòost 254 ( 255 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 112 dí a finí l'an.
Avenimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1297 - Batàia de Stirling Bridge - I Scosés de William Wallace i bat i Inglés.
- 1541 - Santiago del Cile la vé sbatìda pelària de le tribù indìgene.
- 1609
- Vé proclamàt l'ùrden de espulsiù cùtra i musulmà mìa cunvertìcc de Valencia; el sarà l'inìsio de l'espulsiù de töcc i musulmà de la Spàgna.
- l'esploradùr Henry Hudson el sbàrca per la prìma ólta sö l'ìzola de Manhattan.
- 1683 - Batàia de Viènna: Jan III Sobieski 'l lìbera Vièna de l'asédio dei Otomà e 'l férma per sèmper l'avansàda otomàna 'n Euròpa.
- 1709 - Batàia de Malplaquet - Gran Bretàgna, Paés Bas e Àustria i bat la Frància.
- 1714 - Barcelóna la se arènt a le fórse spagnöle e franséze, endèl córs de la Guèra de sücesiù spagnöla.
- 1795 - A Crich, 'n Inghiltèra, part el prim protòtip de Tram a caàl, per òpera de Benjamin Outram.
- 1800 - Luisa Sanfelice la vé giüstisiàda a Palermo del re Ferdinando I de le Dò Sicìlie per i facc de la Repüblica Partenopèa.
- 1802 - Fì de la Repüblica Subalpìna, el Piemónt el vé anitìt a l'Impér Fransés.
- 1857 - Colòni Murmù e Indiàni Paiute i fa fò 120 piuniér a Mountain Meadows (Utah).
- 1858 - George Mary Searle el scòpre l'asteròide 55 Pandora.
- 1890 - "Revulusiù" endèl Canton Ticino. I radicài i ciàpa 'l potére. I golpìsti i vegnarà ciamàcc "setembréste".
- 1914 - L'Australia la invàde la Nöa Britània, e la bat el contingènt todèsc che gh'ìa stansiàt.
- 1922 - Cumìncia 'l Mandàt britànic en Palestìna.
- 1926 - Falés en tentatìf de copà Benito Mussolini.
- 1931 - Salvatore Maranzano 'l vé copàt dei sicàri de Lucky Luciano.
- 1940 - George Stibitz l'ezégue la prìma operasiù a distànsa condèn elaboradùr.
- 1941 - Cumìncia i mestér per la custrusiù del Pentàgono.
- Segónda Guèra Mondiàl: La marina militàr americàna la ricéf l'ùrden de atacà i sotamarì todèsc.
- 1943 - Segónda Guèra Mondiàl: Le trüpe todèsche le òcupa la Corsica e 'l Kosovo-Metohien, àmbia la liquidasiù del ghèt de Minsk e Lida de part dei nazìsti.
- 1944 - Segónda Guèra Mondiàl: Le prìme trüpe americàne le streèrsa 'l cunfì ucidentàl de la Germània nazìsta.
- 1951 - Florence Chadwick la streèrsa 'l strèt de la Mànega a nuòto de l'Inghiltèra a la Frància, e la deènta la prìma fómna a fà la streersàda en töte dò le diresiù.
- 1972 - Fenés a Mònaco de Baviera i zöc de la XX Olimpìade.
- 1973 - Cile: golpe militàr de Augusto Pinochet. El presidènt Salvador Allende el mör envèr la fì de le operasiù de atàco al Palàs Presidensiàl
- 1989 - Ungherìa; dòpo 'l Picnic Paneuropèo del més de óst precedènt, la Curtìna de fèr la vé dirvìda e àmbia l'ézodo dei todèsc de la DDR vers l'Ucidènt
- 1992 - La Foiba de Basovizza (Pruvìncia de Trièste) la deènta Monümènt Nasiunàl.
- 1997 - La Scòsia la vóta per rimèter en pé 'l sò Parlamènt, dòpo de 290 agn de uniù co l'Inghiltèra e 'ndèl 700° aniversàre de la Batàia de Stirling Bridge.
- 1999 - Püblicasiù 'n Gran Bretàgna del prim vülüm de l'Archivio Mitrokhin.
- 2001 - Atàco terurìsta de l'11 de setèmber del 2001: Endèi Stàti Ünìcc, vé dirotàcc quàter aparèchi e du de chèsti i vé fàcc scuntrà cutra le tor zemèle de New York. Giü 'l vé fat na zó sùra 'l Pentàgono e giü 'l burlarà zó 'n Pennsylvania, prima de rià söl sò obietìf. Töt ensèma ghe sarà de piö de tremìla mórcc.
Chi che gh'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1935 - Verhnee Zhilino (Rössia): Gherman Titov, astronauta Röss.
1940 - Newark (Nöa Jersey, [[UEUA]): Brian de Palma, diretur de sínema Stadünindench.
1945 - Múnich (Zermania): Franz Beckenbauer, futbolesta e alenadur Todèsch.
1945 - Lares (Puerto Rico): José Feliciano, cantant Portorichench.
1951 - Buenos Aires (l'Arzentina): Hugo Porta, ol mejur rugbiér Arzentí.
Chi che gh'è mórt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1684 - Roma (Itàlia): Miquel Gran Peris, cognossit come Beat Bonaventura Grant, frér fransiscà, proclamat beat per la Gesa catòlica.
1978 - Barcelona: Gustau Muñoz, zúen mort a mà de la polisséa Spagnöla.
1823 - Londra (Anglatèra): David Ricardo, economesta Angles del corent de pensament clàssegh.
1888 - Asunción (ol Paraguaj) - Domingo Faustino Sarmiento, polítegh e scritur Arzentí.
1971 - Moscòa (Rössia) - Nikita Khrusscev, president de la Üniú Soviétega.
1973 - Santiago (Sile): Salvadur Allende, president de Sile, mort defendent ol Palassio de la Muneda davant l'esèrsit söleat.
1987 - Kingston (Zamaica): Peter Tosh, mösegh Zamaicà.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
----
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1959
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
29 09 - el Baix Camp: Aquada (o Aiguada) de Sant Miquel.
08 01 - Francja: elengjüü Charles de Gaulle presideent de la quinta Repüblica.
08 01 - l'Havana (Cuba): la trionfa la Revolüzziun Cubana con l'entrada a la citaa di trüpp de Fidel Castro.
10 03 - el Tibet: dopu 10 ann d'ocüpazziun Cinesa la comenza una revolta che la costarà la vita a centinée de miliée de citaditt e che la portarà a l'esili el dalai-lama Tenzin Gyatso.
09 06 - i Staa Ünii: a varan el George Washington, el primm sübmarin con míssil balístich.
01 12 - Washington (i Staa Ünii): dódas Staa a signan el Trataa Antàrtich, par gestiuná l'ocüpazziun de l'Antàrtida.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
17 01 - Barcelona: Joan Amades, el püssée graant folklorista Catalan.
03 03 - Los Angeles (Califòrnia, SÜA): Louis Francis Cristillo, cognossüü coma Lou Costello, atuur de cínema Noort-american (n. 1906).
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Ortografia classega
Cont ortografia classica s'intenden quij moeud tradizionai de scriv i vari dialett del Lombard. In particolar, quella denominazion chì la pò vess collegada a l'ortografia milanesa, doprada in tutta la litteradura milanesa a partì, con vari evoluzion longh el temp, del secol quell de quindes.
A partì del secol passaa, i ortografii classegh, esclusa quella milanesa, hinn staa costrengiuu a dà pòst a ortografii pussee semplificaa e fonetichegh, d'ispirazion tisinesa. Quij ortografii chì gh'hann despess el nòmm de unificaa, perchè voeuren rend unitaria la scrittura del Lombard.


text:
Gagianiga
Gagianiga (Gazzaniga in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la Al Seriana a 19 km de la sità e 386 a méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 5 153 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 14,7 km² e 'na densità de popolasiù de 351 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Albì, Aviàdech, Scé, Cornalba, Còsta Serina, Fiorà e Èrfa.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Gagianiga l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Atualité Wikimedia, Utòber 2013
Atualité dal Rapòrt 'dla Wikimedia Foundation e dal Rapòrt tècnic ed Wikimedia 'dl Utòber 2013, cun 'na selezion d' ètri impurtenti iniziatìvi di evènt ed Wikimedia
Contents
- 1 Atualitè 'dla Wikimedia Foundation
- 2 Dèt e direzion ed svilopp
- 3 Cuntabilité
- 4 Etar infurmazion dal muviment ed Wikimedia
Atualitè 'dla Wikimedia Foundation
Prugét pilota par l'aces mobil a Wikipedia par mez ed mesàg ed test in Kenia
Wikipedia Zero, al prugràma par dèr aces a gratis a Wikipedia con i telefunèin, 'l è dvintè dispunèbil in Kenia ste mais. L'assuciazion con al provider mobile Airtel l'ha coinvòlt al prugèt pilòta par pruvèr l'acès gratis a Wikipedia par mèz ed USSD/SMS. Par la premma volta, ste sarvezzi l' à permass a la zeint ch'la n' pol brisa avair di telefunèin da internet ed lezar Wikipedia con di SMS soura di telefunèin elementer a bas cost ("feature phones").
Un video soura i sforz dla bès di student pr'avair gratis Wikipedia soura i telefunèin
Int'al nuvambar dal 2012, i student dla scola superiour ed Sinenjongo, Sudafrica, i en scrett una lattra averta in Fecebook, par spenzar al cumpagnì di telefon a smettar ed fer pagher l'aces a Wikipedia, in mod ch'i posan fèer i coumpit ed scola. Victor Grigas e al regesta Charlene Music i en andè a truvèri ei an dmandè ed lezar ala telecamera la su lettra averta, acsé i an fat un filmein publichè ste mais d'Utabar (https://blog.wikimedia.org/2013/11/08/open-letter-free-access-wikipedia-south-africa) con la tradizion, al pruget e la pubblizitè ed ste filmein e dal documenteri piò grend ch'al sarà publichè soura la dmenda di student al cumpagnì telefonic ed firmer al prugrama Wikipedia Zero urganizè dala Fundazion Wikimedia
Prugetend al spustament dal zentar di dét 'dla Florida
Al gropp tecnic 'dla Wikimedia Foundation 'l a publichè 'na dmànda 'd propòsti (RfP), pr'invitèr dagli uferti par la nova pusizion dal zentar dét int'i Stet Uné, ch'al s'unirà al esistènt primèri zentar in Virginia, e ch'al sustituirà al zentar dét in Tampa, Florida. Wikipedia e i so prugèt-fradé i en stè uspitè in Florida fein dal 2004.
Dèt e direzion ed svilopp
Visitadur glubel in setambar: 506 milion (+1,82% in cunfrant d'Agost; +6,54% in cunfrant dl'an passè): :(comScore data par tott i pruget ed la Fundaziojn Wikimedia; com Score al darà i dét piò terd in Nuvambar)
Dmenda ed pagin pr'uttabar
- 27.05 milierd (+4.4% in cunfrant ed Setambar; +36.6% in cunfrant dl'an passè)
- (Projects.htm Server log data, tott i pruget dla Wikimedia Foundation inclus l'aces da telefunein)
Editur atìv registrê par setambar 2013 (>= 5 edizion/mais, esclus al risposti automatic):
- 76,959 (+0.76% in cunfrant d'Agòst / -5.83% in cunfrant dl'an pasè)
- (Database data, tott i pruget 'dla Fundazion Wikimedia.)
scheda ed raport (la cumpleta i vèri dèt statestic e l'andament di prugèt WMF):
Cuntabilité
(Agli infurmazion finanzieri i en dispunebli soul dopp al Setambar 2013 al temp ed ste raport.)
Totti agli infurmazion finanzieri presentè agl'i en pr' al mais e l'an 30 settambar 2013
L'intrè pr'al mais ed Setambar l'è ed $2.46MM, in cunfront a una prevision ed $0.99MM, zirca $1.47MM o al 149% in piò dla prevision
L'intrè dl'an in cours l'è ed $7.87MM in cunfront d'na previsiòn ed $2.98MM, zirca $4.89MM o 164% in piò dla previsiòn.
- al spaisi pr'al mais ed Setambar i en $3.33MM in cunfront d'na prevision ed $3.48MM, zirca 157K o 5% in manc dla prevision, prinzipalment dvò a piò basi spaisi personeli , spaisi ed capitel, uspitalitè d'internet, spaisi ligheli, e spaisi ed viaz , parzialment abasè da dunazion piò grendi, spaisi ed pagament e cuntrat ed sarvezzi fora dla sozietè.
Al spaisi pr'l an in cours en $9.39MM in cunfront d'na prevision ed $11.17MM, zirca $1.78MM o 16% in manc dla prevision, prinzipalment dvò a piò basi spaisi personeli , spaisi ed capitel, uspitalitè d'internet, spaisi ligheli. dunazion e spaisi ed viaz , parzialment abasè da piò grendi spaisi ed pagament.
- I fond in casa i en $37.77MM al 30 ed Setambar, 2013.
Etar infurmazion dal muviment ed Wikimedia
Prammi 'dla scienza par di automatism o di prugram automatic ch'i importan multimedia da publicaziòn academic a Wikimedia Commons
'L Impurtadòur automatic di Open Access (OAMI) al zairca i database dla Zantrel PubMed par publicazion universitèri ch'i cumprandan di archiv audio e video com materiel supplementèr. S'al trova di archiv chi polan esar druvè gratis, al robot ai scarga int'al Wikimedia Commons. La piò gran pert dal materiel al vein da publicazion ed rizerca biomedica. Al "bot" l'ha impurtè piò ed 14.000 files multimedia a partir dal 2012; la piò pert i en video. I en la piò gran pert di zirca 38,000 archiv video ch'i en ades int'la Wikimedia Commons. I archiv scientific-multimedia-i trovan-una-seconda-vetta in-wikipedia/ Piò ed 700 di archiv impurtè i en ades druvè int'i pruget Wikimedia, soura dal pagin che totti insamm i ricevan zirca 3 miglion ed vision par mais.
Al 21 'd Utòber, a na cerimònia in Washington, DC (USA) durànt la premiasiòun anuèla Smàna 'dl Open Access, 'l Utèint Daniel Mietchen al tulìva al prémi ASAP per la squèdra ch' la stèva de dré al OAMI. Al "Prémi Accelerating Science Program" 'l è spunsuriśè da 27 urganiśasiòun ch' i juten 'l open access. Ogni vinsidōr al porta a cà 30.000 US$.
Un nov pruget ch' l incuragia al Cumunitè africheni a purter di argument luchel ai Pruget Wikimedia
Kumusha Takes Wiki 'lè un prugèt nōv per jutèr la ginta in dl' Àfrica "a creèr e cuntribuìr a l' infurmasiòun, ai têst, al figùri e ai midia lìber, al riguèrd dal lōr cumunitè (vilàġ, sitê, periferìi, sèinter, ets)." L' è stê fundê dala Orange Foundation. El foto i s'ràn carghèdi in dla Wikimedia Commons, e i têst i gnaràn furnî in na forma ch' la s prèsta al riutilìśi ins a Wikipedia e in di èter prugèt edla Wikimedia.
"Kumusha" l'è una parola dala lengua Shona Shona language (ch'l'è druvè in Zimbabwe e ind'al nazion atais), e al vol dir " al sit d'in dov te't vein". Al pruget "Kumusha Takes Wiki" l'è pert ed "Activate Africa", una raid ed pruget e iniziativ ch'i volan incurager i cuntribut ai pruget Wikimedia in Africa, lanzè a Wikimania 2013.
Terz "Iberoconf" summit in Mexico City
Iberocoop l'è un'iniziativa cl'a mett insamm i gropp int'i muvimént Wikimedia da l' America lateina, da la Spagna, dal Purtugal e da l'Italia. Dal 12 al 15 d'Utabar I rapresentent ed 'sti urganizazion, diretur e personel dla fundazion Wikimedia is truvaren a Mexico city par Iberoconf 2013, al terz incontar dal zanar dopp al 2011 (Buenos Aires) e al 2012 (Santiago de Chile).
Tra i etar risultê gnû fòra a i è stè la decisiòn ed numiner un coordinatòur par Iberocoop. Carmen Alcázar ed Wikimedia Mexico 'l è al premm a sarvìr in 'sta carga.


text:
Dolceacqua
Dolceacqua l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Imperia.
El g'ha 'na popolasiù de 2 051 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 20,2 km² e 'na densità de popolasiù de 102 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Airole, Apricale, Breil-sur-Roya (FR-06), Camporosso, Isolabona, Perinaldo, Rocchetta Nervina, San Biagio della Cima, Ventimiglia.
-
-
Targa 'n memória de Claude Monet
-
-
-
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Dolceacqua l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Giuseppina Strepponi
La Giuseppina Strepponi (in dialètt: la Strepon'na), o pu precizament Clelia Maria Josepha Strepponi (Lôd, 8 setembor dal 1815 – Sant'Agata 'd Vilanóva , 14 novembor dal 1897), l'è städa na soprano italiana, primma äd dvintär la mojera 'd Giuseppe Verdi (dal 1859).
Vitta
Nasuda in t'la famija d'un muzicista, l'à studiè a Milàn e l'à fatt 'na béla cariera dal 1834 al 1846. Mo la so voza l'andäva bén par cantär Rosén, Blén, Donizetti, miga il pärti 'd forsa ch'la vrèva fär quand l'a cognossù Verdi, cme l'Abigaille dal Nabucco che, a dir la veritè, l'è stè al so pu gran sucés, a Milàn mo anca al Teator Regio 'd Pärma. Dòpa l'Ernani (dal 1846) la s'è ritiräda par fär la maéstra 'd muzica.
A partir dal 1847 la s'è misa a vivor con Verdi sensa spozäros (parché l'äva avù du fiól col tenor Moriani): l'è stè un scandol. Verdi l'ariss volsù stär con lè a Busé, mo primma al s'era spozè propria lì con Margherita Barezzi (morta dal 1840): l'à dvu andär via, compräros 'na ca a Sant'Agata e stärogh da lu con la Strepon'na.
I s'en spozè solament dal 1859 e j an pasè tutta la vitta insèmma. Giuseppina l'è morta dal 1897.


text:
Sent
Sent l'è un cumün Sgüissera del destret de l'Inn, in del Canton Grisun. A 'l gh'ha pü u manch 896 abitant e una süperfis de 111.74 km², e 'l se tröa a una altitüden de 1440 meter sura 'l nivel del mar.
El cumün de Sent l'è tacaa ai cumün de Graun im Vinschgau (IT-BZ), Ftan, Ischgl (AT-7), Malles Venosta (IT-BZ), Ramosch, Scuol.
L'andament istoregh de la pupulaziun l'è indicaa in de la tabela chi de suta:[1]
Referiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Sent in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Tel Aviv
Tel Aviv (in ebraich: תל אביב-יפו ca la vör dì: Culina dela primavera; arab: تَلْ أَبِيبْ - يَافَا Tal Abīb-Yāfā) l'è na cità israeliana ca la sa tröa sü la costa dal Mar Mediterani. Tel Aviv l'è anca ul center de l'area metrupulitana püsseé granda e pupulada in Israel, che l'è ciamada Gush Dan (Bloc da Dan). L'è ul center ecunomich püssée impurtant da Israel. La giurisdiziun da Tel Aviv-Giaffa l'è da 50,6 km². La densità da pupulaziun l'è da 7.445 abitant per km² in dal setember 2005, quand che la pupulaziun dela cità l'era da 376.700 abitant, e l'è drée a cress d'ün tass dal'1% l'ann. Ul 96,1% dei gent chi viv da là i henn giüdée, e ul 3,0% i henn arab musülman e ul 0,9% i henn arab cristian. I analisi statistich i disan che ga sun 50.000 lavuradur furest ch'i stan a Tel Aviv ma i henn minga regularizàa.


text:
Santissima Trinità
La Trinità a l'è un dogma cristian. La parola la vegn del latin Trìnitas (che'l deriva pöö lü de trinus = tripel), una parola che l'aveva cuniaa el Tertullian che, insema a l'ünicità de Diu, al furma una dogma del cristianesim, in particular de la Gesa Catoliga, de quela Urtudossa e di ges Prutestant storigh 'me i luteran, calvinist, anglican.
Quij ges chì disen che la dutrina de l'ünicità de Diu e de la Trinità di personn de Diu la sia un'esplicitaziun di infurmaziun teulogigh che gh'hinn dent in del Növ Testament e in di laurà di prim Pader de la Gesa.
La dutrina de la Santissima Trinità la s'è desvilüpada in del Cristianesim antigh. In del prim cuncili de Nicea in del 325 d.C. a l'era staa dii cumè prim articul de fed l'ünicità de Diu e la divinità del Logos, in cunseguenza de la cuntraversia nassüda per la teulugia de Ari, che l'diseva de nò a la divinità del Logos.
El dogma de la Trinità a l'è in relaziun a la natüra divina: al dis che Diu a l'è dumà vün, ünega e assulütament semplis a l'è la sò Sustanza, ma cumün a trì Personn, che hinn istess (consüstanziaj) e distint. I trì personn (o, segund el lenguagg mütuaa de la tradiziun greca, ipostas), a hinn:
- Diu Pader, creadur del cel e de la tera;
- el Fiö: che l'ha generaa el Pader prima de la creaziun del mund, faa om in de la persona de Gesü Crist in del sen de la Vergin Maria, el Redentur.
- el Spirit Sant che'l Pader 'l a manda in del nom de Crist ai sò discepuj per fagh capì e testimunià i verità revelaa.
Al misteri de la Trinità a l'è dedicada, in de la Gesa Catoligaa, la sulenità de la Santissima Trinità, che l'è ogni an, la dumeniga dopu de la Pentecost.


text:
Bransach
Branzagh (nom ufizial in italian: Bellinzago Novarese) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de 9 713 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 39,3 km² e ona densità de popolaziun de 247 ab./km².
El paes el cunfina cun la Pruvincia de Milan (cumün de Nusaa) e cun quela de Vares (cumün de Lunaa Puzzö) e 'l se tröva in sü i spund del fiüm Tisin.
Cuntegnüü
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Bransach l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Cultüra e tradizziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Esempi del dialet de Branzagh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Un om al gh'eva dü matai.
E 'l püssè gióvan ad lui l'ha dii al par: “Par, dam la part ad la roba ch'am partuca!” e 'l par al gh'ha dai al sé toch a tüi dü.
Da là a poch temp al matà püssè gióvan l'ha tirà riva tütcoss, e s'ha 'ndai in pais lunten, e là smorbia cum l'eva e poch da bon, a s'ha mangià ogni grazia di Dii ch'al gh'eva.
E dopo ch'l'ha 'vü mangià tüt, inda cul pais ha gnü una gran calastria, e inura l'ha cmanzà a 'vègh dabsogn.
E l'è 'ndai e s'è matü a fè 'l sarvitù inda vün da cul pais, ch'a 'l mandà in di sé caimp a cürè i porscii.
E tanta l'eva la fam ch'al feva ga gh'eva fin scoss ad mangià 'l sgarobia ch'i mangevan i porscii, ma nzün agh na deva.
Inura 'l matu l'ha cmanzà a pansègh denta, e 'l zeva tra lü: “Mu par al mantegna tancc sarvitui che 'gh manca propia nuta, e mangian ogni grazia da Dii, e mì mòra dla fam!
Mì ciaparò sü e j'andarò a mu par e 'gh zarò: Par mì, j'hò pcà contra 'l ciel e dadnain da tì;
Mì son degn piü ad vess ciamà té matà; tegnam, per carità in cà tóga comè vün di té sarvitui”.
Lü dunca l'ha ciapà sü e l'ha 'ndai da su par; e quand su par l'ha vüst a gnì da lunten, al gh'ha 'vü scarazion; l'ha corü e s'ha bütagh al cöl e l'ha basà.
E 'l matà a gh'ha dii: “Mì j'ho pcà contra 'l ciel e dadnain da tì, e son degn piü ad vess ciamà té matà”
Ma 'l par l'ha dii ai sé sarvitui: “Purtè chì i pagn püssè bii e vistìl, e matìgh un anela in dii e i cuzei in di pii;
e amnè fora 'l vidil ingrassà e mazzèl, e mangiuma e stuma legar:
parchè ist mé matà l'eva mürt e l'è tornà viv, i l'eva pardü e l'ho trogà ancura”. E s'hann matü a fè una gran festa.
Indu cul moment 'l matà püssè grand l'eva fora in di caimp; e quand l'è turnà e l'è stai bela riva a cà, l'ha sintü che denta a 's baleva e 's soneva a tüt andè.
E vüst fora vün di sé sarvitui, a gh'ha ciamà cuss l'eva cul manesg ch'as feva in cà.
E lü gh'ha dii: “Al té fradì l'è gnü cà 'ncura e tu par, par la contantezza l'ha mazzà 'l vidil ingrassà da sgià ch'l'è gnü cà sen e salva”.
Ma lü l'è gnü rabià e l'ha mia vorsü andè 'n cà; ma su par l'è gnü fora a praghèl d'andè denta.
Ma lü a gh'ha dii al par: “Mì l'è sgià tancc agn ch'it fagh al sarvitù, e cul t'am cmandeva l'ho sempar fai guantir; epüra ti te m'é dai nianca una vota un cavret da mangè e stè legar cun i mè camarada.
Ma par ist té matà ch'l'ha mangià tüt insama al vacasc, una vota ch'lè tornà cà, ti ta gh'é mazzà 'l vidil ingrassà”.
E 'l par a gh'ha dii: “Car al mè matà, ti t'è sempar con mì, e tüta la roba méia l'è tóga.
Dunca absogneva fè festa e fè baldoia, parchè ist té fradè l'eva mürt e l'è gnü viv, l'eva pardü e l'è stai trogà 'ncura”.
(Antonio Rusconi, I parlari del Novarese e della Lomellina, 1878)
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Roeudin
Ròden (Roeudin in del dialett del loeugh; Rodano in Italian) l'è on comun de la Provincia de Milan che 'l cunta 4 650 abitant. Ròdan el se troeuva a 13 km a est de Milan. El paes el gh'ha vari frazion.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I center abitaa che partegnen al comun d'incoeu eren o sotta a la Piev de Segraa o a quella de Piev de Settara: dòpo vess staa taccaa insema in la Piev de Gorgonzoeula, hinn staa tutt regruppaa in del feud de Melz. El Galeazz Maria Sfòrza, cont on decrett del 9 genar 1475, l'ha deciduu che tutt i terr de quell feud, conceduu a la Lucia Marlian, chì fudessen liberaa de tucc i legamm de sudditanza de Milan. La division formal del feud l'è vegnuda in del luj del 1533.
Dòpo vari controversi longh i secoi in merit a la division del feud, el comun del Ròdan inscì 'me l'è adess l'è staa faa sù el 21 giugn 1869 cont on Regg Decrett del re Vittòri Emanuel II, che inscì el mudava on decrett del medemm ann in del qual i territòri de Carevass, Ròdan, Briavacca, Segraa e Limit gh'avarissen avuu de vess unii a Pioltell.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Roeudin l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc


text:
Kazakistan
El Kazakistan (ҚaзaқcTaH in kazach) a l'è un paes de l'Asia.
A l'è tacaa a la Rüssia, a la Cina, a l'Uzbekistan, al Kirghizistan e al Turkmenistan.
La capital a l'è Astana.
Al gh'ha una süperfiss de 2.717.300 km² e una pupulaziun de pressapoch 15.200.000 abitant.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Kazakistan (nom ufizial: ҚaзaқcTaH Pecпyблиkacы) a l'è una repübliga.
El president a l'è el Nursultan Nazarbaev (del 1991).
El prim minister a l'è el Karim Masimov (del 2007).


text:
Schwanau
Schwanau l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Friburgh. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Ortenaukreis.
La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 38.33 km² e 'ndel Dicember 2012 el gh'ìa 'na popolasiù de 6 807 abitàncc.
El cümü de Schwanau el se tróa a 'na altèsa de 158 méter sura 'l leèl del mar. L'è postàt arènt a le spónde del fiöm Reno endèl tòch endóche chèsto 'l sègna 'l cunfì 'ntra la Germània e la Frància.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Pàm
Al pàm (o pòm) l'è al frùt ed l'èlber cun l'istèss nòm.
I urégin dal pàm i vìnen da l'Asia: adèsa in Itàlia agh én in teoréa duméla qualitê ed pàm, anch se quelchidùn l'è andê pérs.
Al pàm l'è un frùt ch'as pól catèr tót l'an; l'advèint matùr tra la fin d'agòst e la metê d'utóber.
Al tèimp in dal quel un pàm al tin a bòta l'è dimòndi advérse a secànda ed la qualitê, mo vést ch'l'è pin di àcid orgànich as pól conservèr ed nòrma tra un e quàter més.
Per cunservèr i pàm in ónna bòuna manéra is tìnen a 'na temperatùra ch'la và da 1.0 a 3.5 °C cun umiditê ed circa 59-68%.
Al pàm al gh'à vitamèni importànti, cóm la provitamèina A, al vitamèini B1, B2, B6, E e C, niacina e ètri lavór.
I pàm is pólen magnèr da per lór, mo is pólen anch druvèr in cusèina da fèr di prémm, di secànd e anch di dólz. In pió, al 's pól anch druvèr da fèr in cà di màscheri ed blàssa. Al pàm l'è un bòun amìgh dla blàssa: l'agh à pòchi pòchi calorìe e, gràsia ala pectina, la dà 'na man a sparìr via tót i lavór tòsich in dal corp. As pól anch druvèr per fèr di tratamèint a la pèla, la fà dvintèr lucèint e nóva.
Di èter lavór ch'is pólen fèr cun i pàm i én: i sócch ed frùta, al sìder, òli ed rumèli 'd pàm, (al dróven dimòndi in di paés dal nord Europa, as fà lavurànd al sócch e al sìder), di crémi[1], fèti ed pàm sacch, bevàndi alcòlici.
Pàm in dla cultùra
- Al pàm l'è al sémbol dla zitê ed New York;
- La fòla ed Guglielmo Tell la dis che lê lò al gh'àbia avû da tirèr na fràssa in d'un pàm sóvra la zócca 'd sô fiól;
- Secònd la legènda Isaac Newton l'à capî la lég' ed gravitaziòun;
- In dal film ed Walt Disney, ispirê a la fòla di fradê Grimm Biancaneve e i sette nani, al pàm ed la stréga per Biancaneve al gh'à dal velèin;
- Paride, in dla mitologéa, l'à dê in reghèl ad Afrodite, vést che l'éra la dànna pió bèla dl'Olimpo;
- Al frùt ch'l'à fat blisghèr in tentaziòun Adamo ed Eva as dis ch'l'éra un pàm;
- Al pàm con un mursgòt l'è al sémbol dl'aziènda Apple Inc. (e infàti al sô nòm al vól pròpria dir pàm);
- Avalon, l'isolòt di lébber ed Re Artó, al vól dir tèra di pàm.
Urégin dla paròla
La paròla pòm la vin dal francés pomme.


text:
Ternay (FR-69)
Ternay l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-meridiunàla. El fa part del cantù de Saint-Symphorien-d'Ozon, del circondàre (arrondissement) de Lione e del dipartimènt de l'Rhône (département).
El g'ha 'na popolasiù de 5 357 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 8,06 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 153 méter a 'na altèsa màsima de 281 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
1968
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1968 - Prada de Conflent (ol Conflent): gh'i scumensa di Zornade de Cültüra (i durarà fí al 31), che l'estat seguenta i deentarà la Universitat Catalana d'Estiu (Üniversità Catalana d'Estat).
- 05 01 - Cecusluvàchia: La scumencia la primavera de Praga, un tentaiv di stüdent sucialista cecusluvach de refurmà 'l guerna.
- 25 03 - Franza: in del Mai la scumencia la revolta stüdentesca, vegnüda famusa cunt el nom de "Mai Franzes" e cunt el slogan "Ce n'est qu'un début continuons le combat" (L'è negot ma 'n debüü, segütèm a cumbat)
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 2 de setèmber - Lahore, Pakistan: ol Shahbaz Bhatti, catòlech e Minìster Federàl per i Minorànse, copàt da i Talibà in del 2011, perchè 'l sircàa de fà cambià la lège pakistana sö la blasfèmia.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Lengua corsa
La lengua corsa (corsu) l'è ona lengua romanza.
A l'è parlada in de l'isola francesa de la Corsega e in d'on tocchellin de la Sardegna del nord (in de la Gallura e a Sassari).
La partegn al grupp toscan, e l'è vuna di lengov pussee vesinn a l'italian.
A partì del magg del 2013 l'è lengua co-ofizial de la Corsega insemma al frances, anca se i autorità hinn minga inscì d'acordi.
Distribuzion e variant[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I quatter variant pussee important del cors a hinn:
I ultem dò despess vegnen consideraa tant 'me lenguagg compagn ma diferent. On temp el cors l'eva parlaa anca in de l'isola de Capraia.
Esempi de lengua[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Padre nostru chi se' in celu,
sia santificatu u to nome,
ch'ellu venga u to regnu,
sia fatta a to voluttà,
in terra cume in celu.
Dacci oghje u nostru pane cotidianu,
e rimèttici i nostri dèbiti,
cume no' i rimittemu à i nostri debitori.
Ùn ci espone à a tentazione,
ma fràncaci da u male, amen.[1]


text:
Falòpp
Falòpp (nom ufizial in italian: Faloppio) l'è on comun de la Provincia de Còmm, in direzion de la Svizzera.
El paes, che 'l gh'ha ona popolazion de 4 560 abitant (dato del Dicember 2013[1]), 'na süperfis de 4,2 km² e 'na densità de 1 086 ab./km². El gh'ha dò frazion: Calnagh e Gaggin.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Falòpp l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Scrivia
La Scrivia (inscì anca in Piemuntes e Italian; Scrèivia in Ligür; Olubria in Latin) a l'è un fiüm del nord Italia, che 'l traversa i regiun de la Ligüria, Piemunt e Lumbardia.
El percurs[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El fiüm el nass da la cunflüenza di riaa Laccio e Pentemina, che vegnen del munt Prelà (Penin Ligür). Dopu avè traversaa i munt peninigh e vess rivada in de la Pianüra Padana, la Scrivia la scurr in de la Pruvincia de Lissandria, per pö finì in del Pò in de la Lumelina. Tra i sò aflüent a trövum anca l'Ussona e 'l Grüe, curs d'aqua rilevant del Turtunes.
Cumün traversaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ligüria (Pruvincia de Genuva): Torriglia, Montoggio, Casella, Savignone, Busalla, Ronco Scrivia, Isola del Cantone.
- Piemunt (Pruvincia de Lissandria): Arquata Scrivia, Vignole Borbera, Serravalle Scrivia, Novi Ligure, Cassano Spinola, Vila Vernia, Turtona, Castelnöv, Mülei di Tort.
- Lumbardia (Pruvincia de Pavia): El Curnal.


text:
Lüblin
Lüblin (in pulach Lublin) a l'è una cità de pressapoch 343.144 abitant (2014) de la Pulonia urientala. A l'è el caplögh del Vuivudaa de Lüblin e l'è una sede del vescuf. La se tröva in sül fiüm Bystrzyca.
La g'hà ona superfìss de 147 km 2. El so starosta (sindegh) l'è el sciur Adam Wasilewski.
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lüblin a l'è gemelaa cun
- Alcalá de Henares, Spagna
- Debreczyn, Üngheria
- Delmenhorst, Germania
- Erie, Stat Ünì d'America
- Lancaster, Regn Ünì
- Leopul, Ücraina
- Lutsk, Ücraina
- Luhansk, Ücraina
- Münster, Germania
- Nancy, Francia
- Nykøbing Falster, Danimarca
- Pernik, Bielurüssia
- Poniewież, Lituania
- Rishon Le Zion, Israel
- Starobielsk, Ücraina
- Tilburg, Ulanda
- Viseu, Purtugal
- Windsor, Canada


text:
Aztech
I Aztechi i era una di grandi populaziun preculumbiani, la pusè viva quan chi ie entrac en cuntat cunta i Spagnol. I se ha svilupat en la regiùn mesoamericana del Mesic dal tresent fin al cincent.
En nahuatl, la lengua di i'Aztech, "Aztec" el vul dì "quel che'l ven de Aztlàn", na regiùn mitica en del nord del Mesic. I Aztech i se riferivan a se stes cuma Mexica o Tenochca: l'us dela parola "aztechi" cuma termine generic per designà tuci quili genti acumunadi da tradiziun, abitudini religiun i lengua ai Mexica lè stac intrudutt dal geografu tedesc Alexander von Humboldt per fa na distinziun cunta gli attuali mesican.
L'etimologia dela parola Mexica l'è incerta. Alcun'i iputizza che la sia la parola Nahuatl che la vol di Sô, altri i pensa che la posi deruvà dal num del cundutier Mexitli. Altri amò i dis che'l se po tratà de'n tipu de pianta che la creseva dinta'l Lach Texcoco. Leon Portilla'l sugeris che'l podia stà per "umbelic dela luna" dal Nahuatl metztli (luna) e xictli (umbelic).


text:
Alpthal
Alpthal a l'è un cumün svizzer del distret de Svit, in del Canton Svit. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 22.90 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 563 abitant.
El cumün de Alpthal al se tröva a una altitüden de 996 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Einsiedeln, Oberiberg, Rothenthurm, Svit.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Alpthal l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1018 col nom de Albetal.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Alpthal in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Televisiån
Artéccol in dialatt bulgnais
La televisiån (parôla nôva ch'la vén dal grîg par "visiån luntèna") l'è ón dî mèz ed comunicaziån pió cgnossó e pió druvè int'al månd, ch'l è la trasmisiån e la difusiån luntèni d'imâgin e 'd són. L'è ón dî mèz ed comunicaziån ed mâsa. All'è stä invantä in dal 1925 a Lòndra, da John Logie Baird.
Considerè l'evoluziån d'la râdio, ch'la psêva trasmétter såul dî són, l'è stè strolghè par tant bâl d inventûr in di mondi 'd pajîs, prémma par l'esêrcit e pô i l'àn spargujè anch' a la zänt sóbbit dåpp la fén d'la secånda guèra mundièl.
Sénd ch'l è fâzil da druvèr e ch'la cåssta anch pôc, l'è stè druvè anch dai giurnalésst e däl staziån radio e anch par trasmétter tànt fôrm ed divertimänt, cme dî film, dî telefilm e varietè bän cgnossó.
Cme la funziånna[modifica | mudéfica la surzéia]
Mänter che pr'al sån as psêva druvèr la téttnica d'la radio, par riprànnder as avéva da druvèr däl nôvi soluziån. I strulghénn ed trasmétter såura un schermo däli imâgin eletrònichi ripraisi par 'na telecamera e 'd trasmétteri pr'äli ånnd d'la radio.


text:
Pruvincia de Cremuna
- Süperfiss: 1.770 km²
- Pupulazziun (2005): 348.367 ab.
- Densitaa: 197 ab./km²
- Nümer de cumün: 115
- Capitaal (pup. 2005): Cremuna (71.313 ab.)
La pruvincja de Cremuna la sa slarga in de la Lumbardìa meridiunaal, al cunfin cunt l'Emilia-Rumagna (a S, pruvinz de Parma e Piasenza). La cunfina a O cunt la pruvincja de Lòot, a N cunt quela de Bergum, a nurdest cunt la pruvincja de Milan, a E cunt Brèssa e Mantua.
Ul sò teritòri a l'è in mezz a i fiümm Ada (a ucideent), Oli (a urieent) e Po (a süüt); a setentriun ul cunfin l'è cunvenziunaal.
Ul teritòri de la pruvincja l'è tutalmeent in de la bassa pianüra lumbarda; propi per quest, fin da i sécul andaa l'agricultüra l'è semper stada preseent in d'una manera pesanta; anca incöö, anca se i paisan a inn dumé ul 3-4% de la pupulazziun tutaal, l'agricultüra cremunesa l'è vüna dii püssee fiureent in Itàlia.
L'indüstria l'è, cumé in tüta la Lumbardìa, impurtanta e basada sü i stabilimeent piscinitt. Semper püssee impurtaant a l'è ul setuur dii servizzi.
La densitaa de pupulazziun l'è volta, anca se l'ambieent al mantegn l'aspett c'al gh'era in dii ann indree, e ul paesacc agricul l'è prevaleent; la pupulazziun l'è pütòost spantegada in sül teritòri, e föra che Cremuna, Crema, Suresina, Casalmagjuur, Castigliòn gh'inn minga citaa d'una certa impurtanza.
Lengua[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La lengua ufizial de la pruvincia l'è dumà l'italian.
In ogni cas, el se cunserva ancamò adess el lumbard, spartii giò in dò variant principai: el cremasch a nord e 'l cremunes a süd. El cremasch l'è ciarament un dialet lumbard uriental, cun di fort vesinanz cunt i parlà de la Bassa bergamasca. El cremunes el gh'ha di carater püssee uriginai e una quai relaziun cunt el bass bressan, ma anca cun l'emilian. In d'un quai paes, cumagn de Vulungh e Ustian (che se tröven in sü la riva uriental de l'Oj), se parla bressan. Arent a Casal, giò in de la Bassa cremunesa, la lengua l'è urmai emiliana, e la gh'ha di fort cunessiun cunt el parmesan e 'l mantuan.


text:
Hüttlingen (TG)
Hüttlingen a l'è un cumün svizzer del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 11.6 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 811 abitant.
El cumün de Hüttlingen al se tröva a una altitüden de 411 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Amlikon-Bissegg, Felben-Wellhausen, Müllheim, Pfyn, Thundorf, Wigoltingen.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Hüttlingen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Senegal
El Senegal (Sénégal in frances) a l'è un paes de l'Africa ucidentala.
A l'è tacaa a la Mauritania, al Mali, a la Guinea, a la Guinea-Bissau e al Gambia e 'l'a bagna l'Ucean Atlantich.
La capital a l'è Dakar.
Al gh'ha una süperfiss de 196.723 km² e una pupulaziun de pressapoch 12 miliun d'abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Senegal a l'è staa un pussediment de la Francia fina al 1960, quand che l'ha utegnüü l'indipendenza.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Senegal (nom ufizial: République du Sénégal) a l'è una repübliga.
El president a l'è 'l Macky Sall (del 2012).
El prim minister a l'è la Aminata Touré (del 2013).


text:
Pier Luigi Bersani
Pier Luigi Bersani (Bétula (PC), 29 de setèmber del 1951) l'è 'n òm pulìtich italià, segretàre del Partìt Democràtich en càrica dal 2009 al 2013.
Endèi agn del 1996 al 2001, el g'ha ricuprìt la càrica de Minìster de l'Indüstria, del Comèrcio, del Artigianàt e del Turìsmo endèl Goèrno Prodi I, amò de Minìster de l'Indüstria, del Comèrcio e del Artigianàt endèl goèrno D'Alema e de minìster dei Traspórcc e Navigasiù endèi goèrni D'Alema II e Amato II.
Col goèrno Prodi II, del màgio del 2006 al màgio del 2008, l'è stat Minìster del Svilùppo Econòmich.
Ai 25 de utùer del 2009 Bersani 'l vèns le ilisiù primàrie del Partìt Democràtich, e 'l vé iligìt segretàre del partìt.
Ol 2 de dezèmber del 2012 ol Pierluigi Bersani, al balotàgio di primàrie, 'l vèns cóntra 'l Matteo Renzi con piö del 60% di vóti e 'l diènta isé 'l candidàt del cèntro sinìstra a i elesiù del 2013. I elesiù però i va mìa bé per el sò partìt, che l'è mìa bù de riàga a la magiorànsa di ségi al Senàt. El Bersani 'l próa a fà 'n goèrno col Movimento 5 Stelle, ma i cunsultasiù i finés condèn falimènt. Chèsto, ensèma al falimènt del Partìt Democràtech endèi elesiù del Prezidènt de la Repüblica, el pórta el Bersani a rasegnàga i dimisiù de la càrica de segretàre. El sò sucesùr l'è stàt 'l Guglielmo Epifani.


text:
Franco Frattini
Franco Frattini (nasìt a Roma ai 14 de mars del 1957) l'è 'n òm pulìtich italià, mèmber del Pòpol de la Libertà.
Endèla sò cariéra l'è stàt apò a minìster de la Funsiù Püblica e dei Afàre Regionài, del 1995 al 1996 endèl goèrno Dini I, Minìster de la Funsiù Püblica del 2001 'nfìna al més de noèmber del 2002 col goèrno Berlusconi II e Minìster dei Èsteri del més de noèmber del 2002 'nfìna al noèmber del 2004, sèmper col goèrno Brelusconi II, comisàre europèo, vice-presidènt, encargàt de la Giüstìsia e dei Afàre Intèrni del noèmber del 2004 enfìna al més de bril del 2008.
Dòpo le votasiù pulìtiche del 2008, l'è deentàt Minìster dei Èsteri endèl goèrno Berlusconi IV, furmàt ai 7 de màgio del 2008 e l'è stat en càrica 'nfìna al noèmber del 2011.


text:
Mezzocorona
Mezzocorona (Mezacoróna 'ndèla parlàda locàl; Mezzotedesco 'n italià stòrich; Kronmetz en todèsch antigh, anmò piö antigh, Deutschmetz ) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha presapóch 4.711 abitàncc, 'na süperfìce de 25 km², per 'na densità de 188 ab./km². El cunfìna coi cümü de Ton, Salorno (BZ), Roverè della Luna, Giovo, Mezzolombardo, Faedo, San Michele all'Adige.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
Wikipedia:Duvratt/Problematich
Chì la vegn valütada la segnalaziun di duvrat ch'i poden vess prublematich. Cumpilà cun nom e mutivaziun. La cumünità la scrivarà i sò upiniun.
Per fà insì che un druvat 'l pöda restà in quela lista chì, almanch du personn i gh'hann da mustrà che i hann pruvaa a resolv la quistion cun 'stu druvat ma i ghe l'hann mia fada. Questa trafila la gh'ha da revardà dumà un druvat, mia di grann diferent con püssee d'un druvat. La gent che la reclama la gh'ha da mustrà i pröv di so sforz, e i gh'hann da firmà la pagina druvanda 'l ~~~~. Se quest 'l süceda no, quela pagina chì la sarà vujada 48 ur dop vess stada impinida.
La data e l'ura i henn: 19:20, 25 Setember 2016 (UTC).
Cuntegnüü
- 1 Duvratt segnalaa cuma prublematich
- 2 Resposta del druvat
Duvratt segnalaa cuma prublematich[mudìfica 'l sorgènt]
(stranom del druvat in quistion)
Cusè che se vuriss che 'l sia faa fà a revard[mudìfica 'l sorgènt]
(du righ ch'i spieghen che solüzion se vör per 'stu prublema)
Motivazion[mudìfica 'l sorgènt]
(du righ de spiagazion ch'i cumprenden i referenz ai pulitegh de wikipedia che i henn staa mia respetaa)
Pröv che s'è cercaa da resolv la sitüazion[mudìfica 'l sorgènt]
(cun link a di paragraf specifegh)
Pröv che i tentativ i henn mia staa scultaa[mudìfica 'l sorgènt]
(cun link a intervent faa dop che s'è cercaa da resolv la sitüazion)
Druvat che i cupilen quela richiesta chì[mudìfica 'l sorgènt]
(firma di druvat, almanch dü, che i sutascriven quela pagina chì) Ura: 11:08, 30 set 2009 (UTC)
Druvat che i henn d'accord cun quela richiesta chì[mudìfica 'l sorgènt]
- ...
Resposta del druvat[mudìfica 'l sorgènt]
(Du righ del druvat in quistion, indè che 'l difenda 'l so cumpurtament)
Druvat che i henn d'accord cun quela difesa chì[mudìfica 'l sorgènt]
- ...
Pagina in ton cun la pulitega de en.wiki


text:
La finestra sul cortile
La finestra sul cortile (La fnèstra in sal curtìl) 'l è 'n film thriller americàṅ dal 1954 'd Alfred Hitchcock trat da 'n racònt ad Cornell Woolrich ciamâ It had to be a murder (A gh'à d'èsar stâ 'n masamènt). 'L è stâ preśentâ a 'l 15śum Fèstival ad Venèsia.
In dal 1997 'l è stâ mis in dla lista di film ch'i fànan part dal National Film Registry dla Bibliutéca dal Cungrès di Stat Unî méntar 'l an dòp 'l è stâ fat 'n arfacimènt ad cla pelìcula chè cun Christopher Reeve cuma prutagunìsta, in alóra ardùt dabòṅ a vìv'r in sna scrana a rudèli.
Sunt
Un fotorepòrter ad sucès, L.B. "Jeff" Jeffries (James Stewart), 'l è custrét a vìvar in sna scrana a rudèli dòp ch'al s è scavśâ na gamba par lavōr. Stand in dal sò apartamènt, a n saénd mia cuśa far e spetànd 'd armét'r-as, al s pasa 'l tèmp butànd 'l òć ad fóra par védar, c'n al sò binòcul, i sò vśèṅ e cuś i fànan durànt al dè: na còpia spuśàda da pôc dè, na balarìna (Georgine Darcy), un cumpiśidōr in criśi (Ross Bagdasarian), na còpia sénsa fiōi c'n un caṅ par cumpagnìa, na puta ch'la pésca 'l amōr (Judith Evelyn), una ch'la tîṅ a drē a l'art e na còpia ch'la litga sèmpar, Lars Thorwald (Raymond Burr) e sò mujér (Irene Winston).
In cal méntar la sò muróśa, la Lisa Freemont (Grace Kelly), la 'l và a catàr da spés e la gh dmanda ad spuśàr-la. Na nòt Jeff al s déśda p'r un sîg dla sgnóra Thorwald. Da cal mumènt lè al taca a tgnir 'd òć 'l apartamènt ad Lars cunvìnt ch'a sia sucès quèl ad brut, parsuàś che lò 'l àppia sćiancâ a pès al còrp ad sò mujér par pò far-la sparìr. Jeff al fà anc a mènt ch'al caṅ dla còpia al và da spés a naśàr in dal giardèṅ di Thorwald e che chi lò al s fà di girtèṅ ad nòt purtànd fóra dal rusc. La la pénsa cuma lò anc la sò infarméra Stella (Thelma Ritter), mént'r al sò amìg investigadōr Thomas J. Doyle (Wendell Corey) al gh'à 'n quàlc dubi.
Soquànt tèmp dòp a vèṅ catâ mòrt al cagnulèṅ. La Lisa la s śibìs alóra 'd andàr a védar in dla cà di Thorwald.


text:
Caino e Abele
In su la Bibia Ebraica, el Caino e l'Abele (ebraic קין,הבל: Hevel, Qayin) (arab: هابيل قابيل - Hābīl e Qābīl) i en du fiœi de l'Adamo e de l'Eva.
Etimolojia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ind el Nœv Testament grec el Caino l'è "ek tou πovnpou", qe al vœl dir 'cativ', o anca 'del cativ'. A bon cunt, pœdaria vesser anca qe el Caino al sia el fiœl de la bissa ind el jardin de l' Eden.
In tute i version de la storia, el Caino a l'è un contadin e l' Abele un pastor. El Caino l'è vedud come un pecator e come el prim judee de la storia, perqè l'ha fad fœra el so fredel, dopo che Dio l'heva refudad i fruts del so regolt in sacrifiç, a l'opost de i bestie de l'Abele. Donca, l'Abele a l' è stad el prim a morir.
Coriusitaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- El Davide Van de Sfroos al g'ha scrivud una canzon qe la se ciama "Caino e Abele".
- La canzon "Chapter four" de i Avenged Sevenfold, la cunta su la storia del Caino e de l'Abele
- Abel a l'è el nom de un crater in su la superfiç de la Luna.


text:
Pietra Ligure
Pietra Ligure (en lìgure: A Prïa) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Savona.
El g'ha 'na popolasiù de 9 069 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 9,7 km² e 'na densità de popolasiù de 935 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Bardineto, Boissano, Borgio Verezzi, Giustenice, Loano, Tovo San Giacomo.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Pietra Ligure l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
1Rü naxtaxaarü tocutüwa nangugü ga Gadaraanewa. 2Rü yexguma marü nguewa ínaxüegu ga Ngechuchu, rü yéma naxca̱x nixũ ga wüxi ga yatü ga ṉg̱oxo nawa yexmaxü̃. Rü yema yatü rü duü̃xẽgüchíque̱xewa ne naxũ, yerü yexma nixĩ ga yanaxauchigünexü̃xü̃. Rü taxúexü̃ma nanguxü̃ na tayanáĩxü̃, woo cadenamaã. 4Rü woo muẽ̱xpü̱xcüna cadenamaã nayana̱ĩ̱xparagü rü nayana̱ĩ̱xchacüügü, natürü nüma rü guxü̃guma íraxü̃gu inanacauü̃güama, rü yemaãcü taxúexü̃ma nanguxü̃. 5Rü ngunecü rü chütacü rü yuetachique̱xetanügu rü naxpü̱xgügu nanaxauchigüane. Rü yexma nanacaeane, rü nutamaã nügügu napogü. 6Natürü yexguma yaxü̃gutama Ngechuchuxü̃ nada̱u̱xgu, rü naxca̱x inañaãchi, rü nape̱xegu nayacaxã́pü̱xü. 7Rü aita naxüãcüma ñanagürü nüxü̃: —¿Tü̱xcüü̃ nuã choxü̃ cuyachixewe, Pa Ngechuchux, Pa Tupanaxü̃chi Nanex? Rü Tupanaẽ́gagu cuxü̃ chaca̱a̱xü̃ na tama ngúxü̃ choxü̃ quingexẽẽxü̃ —ñanagürü. 8Rü yemaãcü nidexa ga yema ṉg̱oxo yerü Ngechuchu rü marü ñanagürü nüxü̃: —Pa Ṉg̱oxox, ¡ínaxũxü̃ nawa ya yima yatü! —ñanagürü. 9Rü yexguma ga Ngechuchu rü nüxna naca, rü ñanagürü: —¿Ṯacü nixĩ i cuéga? —ñanagürü. Rü nüma ga ṉg̱oxo nanangãxü̃, rü ñanagürü: —Muxũchixü̃ nixĩ i chauéga, erü tamu i tomax —ñanagürü. 10Rü poraãcü Ngechuchuxü̃ naca̱a̱xü̃gü na tama ínawoxü̃ãxü̃ca̱x ga yema naãnewa. 11Rü yema nachicaarü ngaicamana ga naxpü̱xpechinüwa rü nayexmagü ga muxü̃ma ga cuchigü ga yéma chibüexü̃. 12Rü yemaca̱x ga yema ṉg̱oxogü rü Ngechuchuxü̃ naca̱a̱xü̃gü, rü ñanagürügü: —¡Ngẽ́ma cuchitanüwa toxü̃ namugü na nagu tachocuxü̃ca̱x! —ñanagürügü. 13Rü Ngechuchu rü: —Ngü̃ —ñanagürü. Rü yexguma ga yema ṉg̱oxogü rü guma yatüwa ínachoxü̃, rü yema cuchigügu nayachocu. Rü yema cuchigü ga maneca 2000 ixĩgüxü̃ rü inaxü̃ãchi, rü naxtaacutüarü ma̱xpǘxü̃wa nayarüyuxgü. Rü yexma nayi. 14Rü yema cuchigüarü dauruü̃gü rü ĩãnewa nabuxmü. Rü ĩãnewa rü yema ĩãneãrü ngaicamana ipeagüxü̃ ga duü̃xü̃gütanüwa nüxü̃ nayarüxugügü ga yema üpetüxü̃. Rü ga duü̃xü̃gü rü ínayadaugü. 15Rü yexguma Ngechuchu íyexmaxü̃wa nangugügu, rü yéma nüxü̃ nadaugü ga guma yatü ga ṉg̱oxoã̱xchirécü. Rü yéma narüto, rü naxãxchiru, rü meãma naãẽxü̃ nacua̱x. Rü poraãcü naḇaixãchiãẽgü ga duü̃xü̃gü. 16Rü yema cuchigüarü dauruü̃gü ga nüxü̃ daugüxü̃ ga ṯacü na nüxü̃ ngupetüxü̃ ga guma yatü ga ṉg̱oxoã̱xchirécü rü ṯacü nüxü̃ na ngupetüxü̃ ga yema cuchigü, rü yema nixĩ ga togü ga duü̃xü̃gümaã nüxü̃ ixugüexü̃ ga guxü̃ma ga yema ngupetüxü̃. 17Rü yexguma yemaxü̃ naxĩnüẽgu ga duü̃xü̃gü, rü inanaxügüe ga Ngechuchuxü̃ na naca̱a̱xü̃güxü̃ ga na ínaxũxü̃xü̃ca̱x ga yema naãnewa. 18Rü yexguma wenaxãrü nguegu yaxüegu ga Ngechuchu, rü guma yatü ga ṉg̱oxoã̱xchirécü, rü nüxü̃ naca̱a̱xü̃ na Ngechuchuwe naxũxü̃ca̱x. 19Natürü ga Ngechuchu rü tama nanaxwa̱xe, rü ñanagürü nüxü̃: —¡Cuchiü̃wa naxũ rü cutanüxü̃maã nüxü̃ yarüxu i guxü̃ma i ngẽma cuxca̱x naxüxü̃ ya Cori ya Tupana, rü ñuxãcü nüxü̃́ na cungechaü̃tümüü̃xü̃! —ñanagürü. 20Rü nüma ga guma yatü rü ínixũ. Rü inanaxügü ga guxü̃ma ga Decaporíchiuanewa yexmagüne ga ĩãnegüwa nüxü̃ na yaxuxü̃ ga yema Ngechuchu naxca̱x üxü̃. Rü guxü̃ma ga duü̃xü̃gü rü naḇaixãchiãẽgü. 21Rü yexguma nguegu naxtaxaarü tocutüwa nataegugu ga Ngechuchu, rü muxü̃ma ga duü̃xü̃gü rü naxca̱x yéma nangutaque̱xegü. Rü nüma rü naxtaapechinüwa nayexma. 22Rü yexguma yéma nayexmayane, rü yéma naxü̃tawa nangu ga ngutaque̱xepataü̃ãrü ãẽ̱xgacü ga Yáirugu ãẽ́gacü. Rü yexguma Ngechuchuxü̃ nada̱u̱xgu, rü nape̱xegu nanangücuchi. 23Rü poraãcü nüxü̃ naca̱a̱xü̃, rü ñanagürü nüxü̃: —Chauxacü rü ituraxüchi. Rü chanaxwa̱xe i ngẽ́ma cuxũ na ngĩxü̃ cuyarüngõgüxü̃ca̱x na ngĩxca̱x yataanexü̃ca̱x rü namaxü̃xü̃ca̱x —ñanagürü. 24Rü yexguma ga Ngechuchu rü nawe narüxũ. Rü muxü̃ma ga duü̃xü̃gü ínayaxümücügü. Rü yéma nayaxũxtügü. 25Rü yema muxü̃ ga duü̃xü̃gütanüwa iyexma ga wüxi ga nge ga 12 ga taunecü iḏaawecü namaã ga na naxãgüechaxü̃. 26Rü muxü̃ma ga duturugü ngĩxü̃ naxüxü̃gü rü poraãcü ngúxü̃ ngĩxü̃ ningexẽẽgü. Rü yemaãcü natüca̱xma ngĩxü̃ igu̱xẽẽ ga gu̱xcü ga ngĩrü dĩẽru. Natürü tama ngĩxca̱x nitaaneẽ́ga, rü niyexeraguchigüama ga ngĩrü ḏaawe. 27Rü ü̃paacü togüa̱xwa Ngechuchuchigaxü̃ ixĩnü. Rü yemaca̱x yéma ixũ. Rü natanüwa ga yema muxü̃ma ga duü̃xü̃gü rü Ngechuchuweama ne ixũ rü naxchirugu iyangõgü. 28Yerü ñaxü̃gu irüxĩnü: —Ngẽxguma chi naxchiruxü̃mare chingõgügu, rü chi chauxca̱x nitaane —ñaxü̃gu iruxĩnü. 29Rü yexgumatama ínayachaxãchi ga ngĩgü, rü nüxü̃ iyacua̱xãchi ga ngĩxĩnewa ga marü na namexü̃ ga yema na yaḏaawexü̃. 30Natürü ga Ngechuchu rü nüxü̃ nicua̱xãchi ga na nawa ínaxũxü̃xü̃ ga pora. Rü naxca̱x nadauegu ga yema muxü̃ma ga duü̃xü̃gü, rü nüxna naca, rü ñanagürü: —¿Texé tixĩ ya chauxchirugu ingõgüxe? —ñanagürü. 31Rü norü ngúexü̃gü nanangãxü̃gü, rü ñanagürügü: —Cuma nüxü̃ cudau i ñuxre i duü̃xü̃gü ngẽ́ma cuxü̃ na yaxũtügüxü̃ rü ngẽxguma rü ta: “¿Texé ya choxü̃ ingõgüxe?” ñacuxü̃ —ñanagürügü. 32Natürü ga Ngechuchu rü nüxü̃ nidaugüãchiama na tüxü̃ nadauxü̃ca̱x ga na texé na tiĩxü̃ ga guxema nüxü̃ ingõgüxe. 33Rü yexguma ga yema nge rü ngĩrü muü̃maã yadu̱ru̱xãcüma naxü̃tawa ingu, yerü nüxü̃ icua̱x ga ṯacü na ngĩxü̃ ngupetüxü̃. Rü nape̱xegu iyacaxã́pü̱xü, rü aixcümaxü̃chi namaã nüxü̃ iyaxu ga guxü̃ma. 34Rü nüma ga Ngechuchu rü ñanagürü ngĩxü̃: —Pa Chauxacüx, curüme erü cuyaxõ. ¡Rü taãẽãcüma íixũ, erü marü naxüxü̃ i curü ḏaawe! —ñanagürü. 35Rü yexguma íyadexayane, yéma nangugü ga ñuxre ga natanüxü̃gü ga guma ngutaque̱xepataü̃ãrü ãẽ̱xgacü rü ñanagürügü nüxü̃: —Cuxacü rü marü iyu. ¿Tü̱xcüü̃ nüxü̃ cuchixeweecha ya Ngúexẽẽruü̃? —ñanagürügü. 36Natürü ga Ngechuchu rü tama nüxü̃ nacuáxchaü̃ ga yema duü̃xü̃güarü dexa. Rü yemaca̱x guma ngutaque̱xepataü̃ãrü ãẽ̱xgacüxü̃ ñanagürü: —¡Tãxṹ i cumuü̃xü̃, rü yaxõmare! —ñanagürü. 37Rü yexguma ga Ngechuchu rü ínayagagü ga Pedru rü Chaü̃tiágu rü Cuáü̃ ga Chaü̃tiágueneẽ. Natürü tama nanaxwa̱xe na texé ga togue nawe rüxĩxü̃. 38Rü yexguma guma ngutaque̱xepataü̃ãrü ãẽ̱xgacüpatawa nangugügu, rü Ngechuchu nüxü̃ nadau ga na íyacuxcuxü̃ rü poraãcü aita naxüeãcüma na naxauxexü̃ ga duü̃xü̃gü. 39Rü guma ĩpatagu naxücu ga Ngechuchu, rü ñanagürü: —¿Tü̱xcüü̃ ípicuxcu rü ngẽmaãcü pexauxe? Ngẽma bucü rü tama iyu. Rü ipemare —ñanagürü. 40Rü nüxü̃ nacugüecüraxü̃ãma ga duü̃xü̃gü. Natürü nüma ga Ngechuchu rü ĩã̱xtüwa nanamugü ga guxü̃ma. Rü naxca̱x naca ga yema bucü ngĩnatü, rü ngĩẽ, rü yema namücügü, rü namaã nixücu ga ínayexmaxü̃wa ga yema bucü. 41Rü ngĩxme̱xgu nayayauxãchi, rü ñanagürü ngĩxü̃: —Tarita cumi —ñanagürü. Rü ngẽma ore rü ñaxü̃chiga nixĩ: “¡Inachi, Pa Bucü, ñacharügü cuxü̃!” ñaxü̃chiga nixĩ. 42Rü yexgumatama ga yema bucü ga 12 ga taunecü ngĩxü̃́ yexma̱xcü, rü íirüda rü iyaxũ. Rü poraãcü naḇaixãchiãẽgü ga duü̃xü̃gü. 43Natürü ga Ngechuchu rü poraãcü nüxna nanachu̱xu na taxúemaãma nüxü̃ yaxugüexü̃ca̱x ga yema ngupetüxü̃. Rü ñu̱xũchi nanamu na ngĩxü̃ naxüwemügüxü̃ca̱x ga yema bucü.
Copyright
Learn More


text:
17 01
Ol dé 17 de zenér l'è 'l 17 dé de l'an del calendare gregorià; manca 349 (350 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 17 de zenér al è ul dí da pòost 17 dal an dal calendari gregurian; i manca 349 (350 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Nomm dal dí in difereent dialett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Gjuntée un nomm!
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1287 - Maó (Menorca): un esèrcit Catalan, cumandaa par Ximenes da Ayerbe, ga trà gjo i trupp d'Abu'Umar, ul moixerif da Menorca, vargot ch'al cumportarà l'ucüpazziun Catalana da tüta l'ísula.
- 1929 - Növa York (SÜA): Elzie Segar al püblega la prima sturieta da Popeye al diari 'Evening Journal'.
- 1995 - Kobe (ul Gjapun): un teratrémul, da 7'3 degrée in la scala Richter al trà gjo la citaa e ga al causa plüü da 6.400 vítim.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1959 - Barcelona: Joan Amades, ul plüü gran folklorista Catalan.
- 2005 - Pechin (la Cina): Zhao Ziyangh pulítich Cinées, segretari generaal dal Partii Cumünista.
Fèest[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Saant Antoni abaa, patrònn da Mallorca e d'un bell puu da citaa di Paées Catalan
Festa lucala da Saant Antoni da Vilamajor, a la comarca dal Vallès Oriental (Catalunya).
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
La Tila Tequila tòlta śò in dal 2008
A Shot at Love with Tila Tequila (A 'n pas da 'l amōr cun la Tila Tequila) 'l è 'n reality show televiśìṿ dal 2007 (traśmìs anc in Itâglia p'r MTV) in dua 32 pritindènt (16 masć nurmài e 16 fémni lèśbichi) i gh'aṅ da cunquistàr al cōr dla mudèla e cantànta, uriginària ad Singapōr, la Tila Tequila. Chi lē la gh diś 'd èsar bisesuàla sōl a traśmisiòṅ tacàda, faghénd-i incuntràr in pisìna, sénsa che chi lōr i saìsan gnint ad chi àtar.
I déś epiśòdi (ad ssanta minùt + dū speciài a part) i gh'àṅ abû dimóndi sucès in di Stat Unî tant ch'al spetàcul 'l à fat al sò ingrès in dla clasìfica di più vdû dal rédi via câṿ in dal target di śóvan (18/34 an) a 'l prim pòst. La finàla (in dua la Tila la sarnìs cuma murōś Bobby Banhart invéci dla pumpēra Dani Campbell) l'à muciâ sù pò da piò ad siē migliòṅ ad spetadōr, faghénd dvintar, in alóra, A Shot at Love with Tila Tequila la traśmisiòṅ più vdùda dal canàł MTV americàṅ.
La siggla dal prugràma, I Love U, l'è cantàda pròpria par Tila Tequila.
Regulamènt
La Tila Tequila la pésca 'l amōr e la gh'à da sarnìr òṅ di 32 sò spaśimànt ch'i tōśan part a 'l śōg.
Qvist chè i vàn'n a star in na vila insém a la Tila Tequila e i gh'àṅ da far incòsa par far-la inamuràr, partesipànd a di śōg divertènt o a dal surpréśi, dascurénd sèg e faghénd-as cgnósar méj da lē. A la fiṅ ad tut al puntàdi, la Tila la i mùcia insém in salòt par far-ag savēr, ciamànd-i òṅ a la vòlta par nóm, chi pōl cuntinuàr al śōg (miténd-ag persunalmènt na ciàṿ p'r al sò cōr a 'l còl) e chi invéci al gh'à 'd andàr a cà (dgénd-ag che, par lōr, „a shot at love has ended“).
Durànt al śōg, i cuncurènt i pōlan vìns'r anc 'n apuntamènt cun la Tila in manéra da psēr star un pôc da par lōr.
I partesipànt dal prugràma, in mèś a i quài a gh'è anc 'l itagliàṅ Domenico Nesci (in séguit in dal prugràma L'Isola Dei Famosi), i èṅ qvist chè 'd sóta:
Eliminasiòṅ
Epiśòdi
- Ep.1 - Surprise! I Like Boys and Girls • (Surpréśa! I m piàśan i masć e al fémni)
- Ep.2 - Can't We All Just Get Along? • (A n psém-j-a minga andàr tut 'd acòrd?)
- Ep.3 - Under the Covers • (Sót al quèrti)
- Ep.4 - A Broken Heart • (Un cōr scavśâ)
- Ep.5 - I Always Get What I Want • (A gh la cav sèmpar a ciapàr quél ch'a vój)
- Ep.6 - The Cat Fight • (Al cumbatimènt di gat) śōg in dua a gh'è da far strabucàr par tèra c'l àtar in na lòta a dū
- Ep.7 - A Second Chance? • (Na secónda ucaśiòṅ?)
- Ep.8 - Welcome To The Family • (Benvgnû in famìja)
- Ep.9 - Three's A Crowd • (Tri i èṅ tròp)
- Ep. 10 - I Choose... • (A sarnìs...)
- Speciàl - One Shot Too Many • (Un cólp da tròp)
- Speciàl - The Final Round • (Al round finàl)
Culegamènt estéran


text:
Asti
Asti (en lombàrt ucidentàl e 'n piemontés: Ast; en italià: Asti; en latì: Hasta Pompea; en fransés: Aste) l'è 'na cità italiàna, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Asti.
El sò cümü 'l g'ha 76 135 abitàncc (dàto del Dic 2013 [1]), 'na superfìce de 151 km² e 'na densità de 504 ab./km². El cunfìna coi cümü de Azzano d'Asti, Baldichieri d'Asti, Calliano, Castagnole Monferrato, Castell'Alfero, Castello di Annone, Celle Enomondo, Chiusano d'Asti, Cinaglio, Cossombrato, Isola d'Asti, Monale, Mongardino, Portacomaro, Refrancore, Revigliasco d'Asti, Rocca d'Arazzo, San Damiano d'Asti, Settime, Tigliole, Vigliano d'Asti.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
"Municipium" romano cunusìt col nòm de Hasta Pompeia o apò apéna Hasta, l'è stat séde del Dücàt de Asti, de la Neustria Longobàrda. Cümü lìber endèl medioévo col dirìt de "bàter monéda", l'è stat giü dei cèntri comerciài piö 'mportancc 'ntrà i sècoi XII e XIII, i sò mercàncc i g'ha svelöpàt el comèrcio e 'l crèdet en töta l'Europa.
Endèl 1312 el cümü de Asti el s'è sotamitìt de sò volontà a la protesiù del Re de Napoli Roberto d'Angiò. Endèl 1349 la cità la g'ha aclamàt Gioàn II el Paleologo marchés del Monferàt e 'ndèl 1379 la pasarà sóta Giangaleazzo Visconti, che 'l la farà deentà 'na contèa e 'ndèl 1387 sóta i dùchi de Orleans, come dòte per la sò fiöla Valentina Visconti, ensèma a 'n sentenér de tère, castèi e paizì che custitüìa la sò antìca Repüblica, che de alùra la vegnarà definìda con orgòi "Patria Astese"
Endèl 1531 la Contèa de Asti la vegnarà cidìda de l'Imperadùr Carlo V ai Savoia come dòte de spùze per la sò chignàda, Beatrice del Portogàl che la g'ha spuzàt el duca Carlo III de Savoia. De alùra 'n aànti la cità la g'ha seguìt le sórcc dei Savoia.
Manifestasiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è cunusìda 'n töt el mónt me i sò vì, en particolàr l'Asti spumante e töcc i agn, endèl més de setèmber, se organìza a Asti giü dei concórs enologich piö 'mportàncc de töta Itàlia, ciamàt la Douja d'Or.
Rinomàt l'è apò 'l sò Palio stòrich, manifestasiù 'ntra le piö antìche d'Italia, che la se té 'ndèl més de setèmber e che la g'ha 'l sò momènt piö significatìf co la gàra dei caài montàcc "a pél" (sènsa la sèla).
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Asti l'è nzemelàda co le cità de:
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Saint-André-Farivillers
Saint-André-Farivillers a l'è un cumün frances in del dipartiment de l'Oise (regiun Picardìa).
El gh'ha pressapoch 550 abitant.
Munüment püssee impurtant[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Saint-André-Farivillers la gh'è una gesa del secul quel de XV.
Ecunumia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Una part impurtanta de l'ecunumia del paes a l'è basada in sü la presenza d'un parch eolich d'11,5 MW, che l'hann faa sü el febrar 2008.
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sindich a l'è l'Hervé Commelin (del 2008).


text:
Bainvegni tar la controlla da finanzas dal chantun Grischun
Sco organ independent e suprem per la surveglianza da finanzas sustegna la controlla da finanzas d'ina vart il cussegl grond resp. sia cumissiun da gestiun en sia incumbensa constituziunala, numnadamain a survegliar las finanzas da l'administraziun chantunala e da las dretgiras chantunalas, e da l'autra vart la regenza resp. il departament da finanzas e vischnancas a survegliar las finanzas da l'administraziun chantunala.
La controlla da finanzas porta segirezza cun examinar independentamain la regularitad e la legalitad. Plivalurs generescha ella cun giuditgar en moda transparenta la rentabilitad, l'adequatezza, la spargnusadad e l'efficacitad da la gestiun da las finanzas.
L'artitgel 1 da la lescha davart la surveglianza da las finanzas (LSFi) fixescha il status e l'organisaziun da la controlla da finanzas:
"La controlla da finanzas è autonoma professiunalmain ed independenta. (...) La controlla da finanzas è suttamessa administrativamain al departament da finanzas e vischnancas."


text:
09 09
Ol dé 9 de setèmber l'è 'l 252 ( 253 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 114 dé a finí l'an.
Ul dí 9 de setèmber al è ul dí da pòost 252 ( 253 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 114 dí a finí l'an.
Avenimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 9 - Batàia de Teutoburgo: chèsta batàia la sègna la fì de l'espansionìsmo romàno 'n Germania, sóta l'imperadùr Augusto
- 337 - I fiöi de l'imperadùr Costantì I — Costantì II, Costàns II e Costànt I — i vé 'ncurunàcc cool tìtol de augùsti e, dopo de la pürga che g'ha culpìt i óter mèmber màscc de la stìrpa costantiniàna, i régna 'nsèma
- 1493 - Endèla batàia de Krbava l'ezèrcit croàto-ungherés del ban Mirko Derenčin 'l patés 'na bröta batòsta per mà de l'impéro otomà.
- 1513 - Endèla Batàia de Flodden Field, Giàcom IV de Scòsia 'l vé batìt
- 1739 - Endèle colònie americàne s•ciòpa la prìma riólta dei s•ciàf de culùr, ciamàda ribeliù de Stono.
- 1776 - El Congrès Cuntinentàl el ghe da uficialmènt el nòm de Stàti Ünìcc a la nöa nasiù
- 1850 - La California la vé amitìda come 35° stat de i Stàti Ünìcc de America
- 1863 - Guèra de secesiù americàna: L'ezèrcit dei ünionìsti l'èntra a Chattanooga (Tennessee)
- 1867 - El Lusembùrgo l'oté la 'ndipendènsa
- 1922 - Fenés la Guèra greco-türca
- 1924 - Stràge de Hanapepe, entàt che i éra dré a fà 'n sciòpero i laoradùr del söcher de l'ìzola hawaiana de Kauai, vé comàcc sédes dimostràncc.
- 1923 - Mustafa Kemal Atatürk 'l fónda 'l Partìt Repüblicà del Pòpol Cumhuriyet Halk Partisi (CHP)
- 1942 - Segónda Guèra Mondiàl: 'N idrovolànt giapunés el mòla 'na bóma 'ncendiària sö l'Oregon
- 1943
- Segónda Guèra Mondiàl: I Aleàcc i sbàrca a Salerno e a Taranto
- Se costetöés el Comitato di Liberazione Nazionale
- 1944 - Segónda Guèra Mondiàl: L'Uniù Soviètica la lìbera la Bulgaria
- 1948 - Vé fondàda la Repüblica Popolàr Democràtica de Corèa]]
- 1975 - Vé lanciàda la sónda Viking 2
- 1993 - L'OLP la ghe reconós a Israéle 'l dirìto a l'ezistènsa 'n pàce e sigürèsa
- 2001 - en Afghanistan, Ahmad Shah Massoud el vé ferìt a mórt endèn atentàt suicìda fat dei agèncc de Al Qaeda
- 2004 - La Ambasciata australiàna de Jakarta la vé asalìda condèn atentàt. Mörarà 11 persùne.
Chi che gh'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1968 - Lahore, Pakistan: ol Shahbaz Bhatti, catòlech e Minìster Federàl per i Minorànse, copàt da i Talibà in del 2011, perchè 'l sircàa de fà cambià la lège pakistana sö la blasfèmia.
Chi che gh'è mort[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1976 - Mao Zedongh (毛澤東: nom apó adatat a le lèngue ucidentàle come Mao Tse-Tung), polítegh Cinés,
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Trein
Artéccol in dialètt mudnés
Al trein l'è un meż ed traspòrt public utiliżê in tôt al mànd. La paròl trein la vin dal ladein Trahere, tirèr. Al trint l'è stê al prèm meż ed trasport ed màsa e l'è stê al piò important per di màndi ân.
Artéccol in dialatt bulgnais
On treno l'è, cum l'al cgnossen tòtt, on mèz par traspurtèr la zènt, faat ed tant elemént chi polen eser tachè insamm par dèr orizin ad onna onnica raiga ed vagòn chi viazen tott in t'una volta. La parola treno la vén da l'itagliàn, ch'l a tolta dal latén Trahere: trèr


text:
Roquefort-les-Pins
Roquefort-les-Pins l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Canton du Bar-sur-Loup, del circondàre (arrondissement) de Grasse e del dipartimènt de le Alpi Marìtime. El g'ha 'na popolasiù de 6 289 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 21,53 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 20 méter a 'na altèsa màsima de 362 méter s.l.m.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Lorsica
Lorsica (en lìgure: Lòrsega) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Gènova.
El g'ha 'na popolasiù de 487 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 17,8 km² e 'na densità de popolasiù de 27 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Cicagna, Favale di Malvaro, Moconesi, Montebruno, Neirone, Orero, Rezzoaglio, Torriglia.
El cümü l'è sitüàt endèla val Fontanabuona arènt al torènt Tirello, a 41 km de Genova.
El sò teretóre el fà part de la Comunità Montana Fontanabuona.
El cümü l'è furmàt de öndes frasiù: Figarolo, Rossarino, Acqua, Verzi, Castagnelo, Monteghirfo (che l'è a metà sóta 'l cümü de Favale di Malvaro), Barbagelata, Costafinale, Scorticata e Pian della Chiesa. Le ölteme quàter le fà part de l'exclave de Barbagelata, che la se svelöpa 'n val Trebbia e, per en tuchilì picinì, en val d'Aveto.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Lorsica l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Osögna
Usogna (Osögna in tisines; ciamaa Onsögna in del dialet de Iragna; Oségna in del dialet de Biasca; Osogna in italian; Usonien in tudesch istoregh) a l'è un cumün del distret de Riviera. in del Canton Tesin. Al gh’ha 1 044 abitant (dato del 31 Dicember 2013[1]) e una süperfiss de 18,97 km², e al se tröva a una altitüden de 274 meter sura al livel del mar.
El cumün de Osogna a l'è tacaa ai cumün de Lodrino, Arvigo (GR), Cauch (GR), Biasca, Iragna.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statistik Schweiz – STAT-TAB: Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter


text:
Willkommen - Bainvegni - Benvenuti
Uffizi d'agricultura e da geoinfurmaziun
Cordial bainvegni sin la pagina d'internet da l'uffizi d'agricultura e da geoinfurmaziun (UAG) dal chantun Grischun.
Nus essan in post da servetsch dal departament d'economia publica e fatgs socials ed occupain circa 45 collavuraturas e collavuraturs. Nossa incumbensa sco interpresa da prestaziun da servetsch dal chantun è il mantegniment e la promoziun d'ina agricultura cumpetitiva e d'ina cultivaziun natirala ed ecologica dal terren. Questa incumbensa ademplin nus cun ils pajaments directs e cun las contribuziuns ecologicas als manaschis purils activs, tras las meglieraziuns da structuras en la construcziun auta e bassa sco er cun infurmaziuns e cun cussegliaziuns. Plinavant è noss post da servetsch responsabel per la surveglianza e per la verificaziun dad ovras da mesiraziun uffiziala e per la controlla da fatgs da telefericas e da runals. Ultra da quai appartegna nies uffeci anc il center da cumpetenzas dal SIG ed in agen servetg da Geoinformatica.
Nossas collavuraturas e noss collavuraturs stattan gugent a disposiziun per dumondas ed infurmaziuns. Ans dai in telefon u ans tramettai in e-mail.
Daniel Buschauer, manader da l'uffizi


text:
Ils products tipics: In giudiment per tuts
Ils parcs svizzers offran durant l’onn entir ina gronda paletta da mangiativas e bavrondas gustusas, d’objects qualitativs, d’artisanadi original e dad activitads fascinantas. I vala la paina da guardar sin il label per products e servetschs da las regiuns dals parcs. Quest label garantescha che la regiun dal parc profita sch’in product vegn cumprà u sch’i vegn fatg diever d’in servetsch. Perfin hotels e restaurants porschan en il sectur da la gastronomia talas prestaziuns certifitgadas. Diversas fieras ed acziuns sco «Genuss» (mo il meglier da la regiun) u las «emnas gastronomicas» (en settember) ma er tut las occurrenzas spezialas en ils parcs sco il «di dals parcs» (mintgamai ils 24 da mai) èn ina occasiun ideala per scuvrir la diversitad culturala e culinarica dals parcs.
Giudair cun ina guida
En ils parcs sco tals datti la pussaivladad da scuvrir bels e buns giudiments cun in guid infurmativ. Il Parc natiral dal Giura argovian porscha per exempel duas fins d’emna cun spassegiadas da viticultura. Il Parc natiral regiunal Jura vaudois offrescha excursiuns da bulieus cun in micolog. Il Parc natiral Diemtigtal organisescha sin tschintg alps mintgamai da zercladur fin settembre dis da recreaziun cun pernottaziun. Ils giasts vegnan uschia en stretg contact cun la populaziun indigena ed emprendan bler interessant davart il svilup, la fabricaziun e l’origin dals products regiunals.
Martgads, chasinas e vias gastronomicas
Ils Parcs natirals Gantrisch, Thal e Binntal organiseschan mintg’onn in martgà. Indigens e giasts pon cumprar qua products da la regiun dal parc (chaschiel, liongias, charn setga, verdura, té e pastizarias). In’entira via gastronomica ha stgaffì il Parc natiral dal Giura argovian. Ella maina sin passa 179 kilometers tar divers producents e restaurants. Insatge tut spezial ha inventà il Parc natiral da Gantrisch: En diversas butias da la regiun ed er en la citad da Berna chattan ins ina «Chasetta da Gantrisch» cun spezialitads da quella regiun: chaschiel da Vreneli, cornets dal diavel, ils legendars biscuits da Nadal ed ils ovs colurads per Pasca. Ina survista da tut las emnas gastrono-micas, dals martgads e dals products or dals parcs chattan ins sin la pagina d’internet da la rait dals parcs svizzers:


text:
Aarburg
Aarburg a l'è un cumün svizzer del Canton Argovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 4.41 km² e in del Dicember 2009 al gh'eva una popolazion de 7 033 abitant.
El cumün de Aarburg al se tröva a una altitüden de 412 meter sura al livel del mar, al cunfin col Canton Suleta. L'è tacaa ai cumün de Oftringen, Olten (SO), Rothrist, Starrkirch-Wil (SO). La popolaziun l'è in magioranza de lengua tudesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'ann de la costruzion de la furtessa in sül sperun rocius de Aarburg se 'l cugnoss minga con precision. La prima volta che el borgh l'è menziunaa in dei docüment ufizial l'è staa in del 1123 col nom de Areburc.[1] A quel temp lì la furtessa l'eva de pruprietà de la famìa dei Cunt von Frohburg.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi desutta:[1]


text:
Vitòri Emanuèl I de Savòja
El Vitòri Emanuel I de Savòja (Turin, 1759 - Moncalieri, 1824) l'è staa Re de Sardegna del 1802 al 1821. Fradel e successor del Carl Emanuel IV, el s'è refugiaa in de la Sardegna durant l'occupazion napoleònica, e l'ha poeu ciapaa possess ancamò del Piemont in del 1814. El Congress de Viena el g'ha daa el territòri de la Repùblica de Genoa.
El govern del Vitòri Emanuel I l'è staa de tip asoluu. In del 1821, despoeu che èren s'ciopaa i "mòti" de la Carbonarìa, el Vitòri Emanuel l'ha abdicaa a favor del fradel Carl Felis.


text:
1Rü ñu̱xũchi ga yema orearü ngeruü̃ rü choxü̃ nüxü̃ nadauxẽẽ ga wüxi ga natü ga metacüchiüxü̃ rü ichipetüchiüxü̃ ga dexá ga maxẽẽruü̃. Rü yema tochicaxü̃ ga nawa natogüxü̃ ga Tupana rü Nane ga pecaduarü ütanüca̱x yucü, rü nawa nixĩ ga ne nadaxü̃ ga yema natü. 2Rü guma ĩãneãrü ngãxü̃wa dapetüxü̃ ga cayearü ngãxü̃gu nida ga yema natü. Rü norü guxü̃cutüwa narüxügü ga naĩgü ga maxẽẽruü̃. Rü yema naĩgü rü wüxicanatama naxo ga wüxichigü ga tauemacügu rü yemaãcü 12 e̱xpü̱xcüna naxo ga wüxi ga taunecügu. Rü naãtügü ga yema naĩgü, rü guxü̃ i nachiü̃ãnecü̱̃ã̱x i duü̃xü̃gü i yaxõgüxü̃ãrü taãẽxẽẽruü̃ nixĩ. 3Rü ngẽ́ma rü nataxutáma i ṯacü i Tupana chixexü̃ namaã naxuxuchixü̃. Rü yima ĩãnewa tá nangẽxma i norü tochicaxü̃ ya Tupana rü Nane ga pecaduarü ütanüca̱x yucü. Rü norü duü̃xü̃gü rü tá nüxü̃ nicua̱xüü̃gü. 4Rü ngẽma norü duü̃xü̃gü rü tá nachiwexüchixü̃ nadaugü, rü tá naẽ́gamaã nixãẽ́gacatü. 5Rü ngẽ́ma rü tagutáma nachüta. Rü ngẽma norü duü̃xü̃gü, rü taxuca̱xtáma nanaxwa̱xe i daparina rü e̱xna üa̱xcü na nangóonexü̃ca̱x. Erü nümatama ya tórü Cori ya Tupana rü tá nüxü̃ nabaxi. Rü nümagü i ngẽma duü̃xü̃gü rü guxü̃gutáma wüxigu Tupanamaã ãẽ̱xgacügü nixĩgüecha. 6Rü ñu̱xũchi ga yema Tupanaãrü orearü ngeruü̃ rü ñanagürü choxü̃: “Ñaã ore rü aixcüma ixĩxü̃ nixĩ, rü ñaã nixĩ i ore i mexü̃ na yaxõxü̃. Rü nüma ya tórü Cori ya Tupana ga nuxcüma norü orearü uruü̃gümaã nüxü̃ ixucü ga ṯacü tá na ngupetüxü̃, rü nümatama nixĩ i ñu̱xma inamuãxü̃ i norü orearü ngeruü̃ i daxũcü̱̃ã̱x na norü duü̃xü̃güxü̃ nüxü̃ nadauxẽẽxü̃ca̱x na ṯacü tá paxa nangupetüxü̃”, ñanagürü. 7Rü nüma ya tórü Cori ya Ngechuchu rü ñanagürü: “Paxa tá íchangu. Rü tataãẽ ya yíxema naga ĩnüxẽ i ngẽma Tupanaãrü ore i ñaã poperagu ümatüxü̃”, ñanagürü. 8Rü chomatama i Cuáü̃ rü nüxü̃ chaxĩnü rü nüxü̃ chadau i guxü̃ma i ngẽma nüxü̃ chixuxü̃. Rü yemaxü̃ chaxĩnüguwena rü nüxü̃ chada̱u̱xguwena, rü yema orearü ngeruü̃ ga yemaxü̃ choxü̃ dauxẽẽxü̃pe̱xegu chacaxã́pü̱xü na nüxü̃ chicua̱xüü̃xü̃ca̱x. 9Natürü ga nüma rü ñanagürü choxü̃: “¡Tãxṹ i ngẽma cuxüxü̃! Erü choma rü ta Tupanaãrü duü̃xü̃ chixĩ, ngẽxgumarüü̃ i cuma rü cueneẽgü i Tupanaãrü orexü̃ ixugüxü̃ rü ngẽma duü̃xü̃gü i naga ĩnüẽxü̃ i ngẽma ore i ñaã poperagu ümatüxü̃. Rü name nixĩ i Tupanaxü̃ quicua̱xüü̃”, ñanagürü. 10Rü ñanagürü ta choxü̃: “Tama name na icuyacúxü̃ i ngẽma Tupanaãrü ore i ñaã poperagu ümatüxü̃, erü marü ningaica na yanguxü̃ i ngẽma ore. 11Natürü ngẽma chixexü̃ ügüxü̃, rü chixexü̃ tá naxügüecha. Rü ngẽma Tupanape̱xewa chixri maxẽxü̃, rü chixri tá namaxẽẽcha. Natürü yíxema mexü̃ ügüxe, rü name nixĩ na mexü̃ taxügüechaxü̃. Rü yíxema Tupanape̱xewa ixüünexẽ, rü name nixĩ na Tupanape̱xewa tixüüneẽchaxü̃”, ñanagürü. 12Rü ñanagürü ga Ngechuchu: “Dücax, paxa tá íchangu namaã i ngẽma ãmare i wüxichigüna tá chaxãxü̃ ngẽxgumarüü̃ na ñuxãcü tanaxüxü̃ i tümax. 13Choma nixĩ i norü ügü i guxü̃ma, rü chowa nixĩ i yacuáxü̃ erü nataxuma i ṯacü i choweama üxü̃. 14Rü tataãẽgü ya guxãma ya yíxema yima pecaduarü ütanüca̱x yucügüwa tügü iyauxgüchiruxe na Tupanape̱xewa timexü̃ca̱x na yima ĩãneãrü ĩã̱xwa tichocuxü̃ca̱x rü nüxü̃ tangõ̱xnetagüxü̃ca̱x i ngẽma norü o i ngẽma naĩ i maxẽẽruü̃. 15Natürü tãũtáma yima ĩãnewa nichocu i ngẽma tama yaxõgüxü̃, rü ngẽma iyuüxü̃ rü ngṍxwa̱xegüxü̃, rü ngẽma naĩ i ngemaã ipegüxü̃, rü ngẽma máẽtagüxü̃, rü ngẽma tupananetachicüna̱xãxü̃ icua̱xüü̃güxü̃. Rü ngẽxgumarüü̃ ta i ngẽma idorata̱a̱xgüxü̃ i norü me ixĩxü̃ na togüxü̃ nawomüxẽẽgüxü̃, rü tãũtáma nawa nichocu ya yima ĩãne. 16Rü choma i Ngechuchu, rü guxãma i pema i yaxõgüxü̃tanüwa chanamu i chorü orearü ngeruü̃ na pemaã nüxü̃ yaxuxü̃ca̱x i guxü̃ma i ngẽma chorü ore. Rü choma nixĩ i Dabítaa chiĩxü̃. Rü choma nixĩ ya yima woramacuri ya pa̱xmama poraãcü nangóonexẽẽcürüü̃ chiĩxü̃”, ñanagürü. 17Rü Tupanaãẽ i Üünexü̃ rü guxü̃ma i yaxõgüxü̃, rü Ngechuchuxü̃ ñanagürügü: “¡Nuã naxũ!” ñanagürügü. Rü yíxema nüxü̃ ĩnüxẽ i ñaã ore, rü: “¡Nuã naxũ!” ñatagügü. Rü yíxema iṯawáxe rü tüxü̃́ nachixégaxe, rü name nixĩ i nuã taxũ rü tüxü̃́ nangetanüãcüma nawa taxaxe i ngẽma dexá i maxẽẽruü̃. 18Rü guxãma ya yíxema irüxĩnüẽxẽ i ñaã Tupanaãrü ore i ñaã poperagu ümatüxü̃, rü tümamaã nüxü̃ chixu rü ngẽxguma chi texé íyatóxẽẽgu i ngẽma Tupanaãrü ore i ñaã poperagu ümatüxü̃, rü Tupana rü tá tümaca̱x nanayexeraxẽẽ i ngẽma poxcuruü̃gü i ñaã poperawa nachiga naxümatüxü̃. 19Rü ngẽxguma chi texé nüxü̃ üpetügu i wüxitama i ñaã Tupanaãrü ore i ñaã poperagu ümatüxü̃, rü Tupana rü tãũtáma tüxü̃ nüxü̃ nango̱xnetaxẽẽ i ngẽma norü o i ngẽma naĩ i maxẽẽruü̃ i ñaã poperawa nachiga naxümatüxü̃. Rü ngẽxgumarüü̃ tá ta tãũtáma tüxü̃ nimucuchi nawa ya yima ĩãne ya üünene i ñaã poperawa nachiga naxümatüne. 20Rü yima nüxü̃ ixucü i ñaã ore, rü ñanagürü: “Ngẽmáãcü, paxa tá íchangu”, ñanagürü. Rü ngẽmaãcü yiĩ. Rü choma i Cuáü̃ rü ñacharügü: “¡Nuã naxũ Pa Cori ya Ngechuchu!” ñacharügü. 21Rü chanaxwa̱xe i tórü Cori ya Ngechuchu ya Cristu poraãcü pexü̃ narüngü̃xẽẽ i guxãma i pemax. Rü ngẽmaãcü yiĩ.
Copyright
Learn More