text:
Chigny (VD)
Chigny a l'è un cumün svizzer del distret de Morges, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 0.89 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 331 abitant.
El cumün de Chigny al se tröva a una altitüden de 445 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Lully, Morges, Tolochenaz, Vufflens-le-Château.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Chigny (VD) in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Information on the municipality


c: text/html

text:
Il chantun Grischun vesa in potenzial considerabel en las purschidas da l'economia da sanadad che s'orienteschan a la valurisaziun ed a l'export. Sco che l'uffizi per economia e turissem dal Grischun communitgescha giuditgescha el la purschida da la novfundada Santasana sco fitg positiva.
Perquai sustegnan tant chantun sco Confederaziun – en il rom da la nova politica regiunala – il svilup da las colliaziuns ed in'analisa da Santasana cun ina contribuziun da 82'000 francs.
Per la nova purschida dal turissem da sanadad collavuran instituziuns ch'existan gia en l'Engiadina. Ultra da las instituziuns medicinalas èn sa cunvegnids partenaris da l'hotellaria, da la parahotellaria e da differentas instituziuns da sport e da fitness ad ina cooperaziun contractuala.
RR novitads 09:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga – uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias bellezzas e ritgezzas. Per exempel quellas influenzadas dad autras naziuns. Per motivs d’actualitad vulain nus guardar, tge Franzos che nus inscuntrain en nossa lingua – e sa chapescha en il DRG.
1. ils portgs franzos
Na, ussa betg quai che vus pensais forsa! Igl èn simplamain ils portgs en il vair senn dal pled, ils portgs da chasa, che vegnan numnads «ils Franzos». Pervi da lur viers a la franzosa «oui, oui, oui». A Scuol èsi cler ch’i sa tracta qua dals purschels, be quels han ils viers charins «ouiii, ouiii, ouiii». Tschels, ils gronds, èn lura schon portgs pli prussians: «Ils franzesins naschan frances e moran tudais-ch» (pervi da lur grugnir «joh, joh, joh»).
2. tartuffels e buglias franzosas
Il franzos ha chattà la via er en nossa cuschina – schegea betg gist en furma dad «haute cuisine»: ils «ardeffels frances» da Latsch èn tartuffels crivs brassads (simplamain avant ch’i avevan num pommes frites). A Castrisch numnani la buglia arsa cun latg la «buglia franzosa» e la buglia arsa per propi (quella cun farina e groma u pischada) è en divers lieus da la Sut- e Surselva la «buglia da Frontscha».
Lura avain nus anc ils «franzs»: quels tunan zuar in pau franzos, na vegnan però betg da la Frantscha. Els vegnan or dal furnel, han num «franz en pegna» (a Bravuogn, Flond e Duin) ed èn ina sort petta da tartuffels, sumeglianta al plain in pigna. Flond la descriva sco tartuffels crivs cun farina, charnpiertg ed ivettas u tschareschas.
3. avair la furia franzosa
Sch’ins vul crair a locuziuns ladinas, èn ils Franzos ina naziun spezialmain impulsiva ed en prescha. U co declerar l’expressiun «avair la furia francesa» a Ftan e Lavin? Ina persuna (memia) passiunada e vehementa vegn franada a Lavin cun la remartga «Che furia francesa es quista?». A Ftan furiescha la medema prescha franzosa, numnadamain tar quels che vulan adina esser ils emprims cun segar u cun chavar ils tartuffels.
Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:
4. il mal franzos
Na din ins betg ch’ils Franzos sajan buns amants? U èni simplamain memia promiscus e malprecauts? Betg per nagut numnain nus la sifilis «il mal franzos». Per taxar in pertutgà da questa malsogna sexuala basti mintgatant era be da dir: «Quel ha ils franzos.»
Ils Franzos sezs n’han però betg ils franzos, mabain «le mal anglais». Ed uschia attribuescha mintga pajais la sifilis al pajais, danunder che la malsogna pudess esser importada: ils Russ dattan per exempel la culpa als Polacs, ils Portugais ed Ollandais als Spagnols.
5. sfranzosar
Restain gist tar ils Franzos amants: «Quels dus là vi sfranzosan.» Ubain: «Quels fan in vaira sfranzosim.» Quai tuna bain in pau da quai da bitschergnar e da far enturn, u betg? U forsa pli maltschec: «Quella ha sfranzosà (enturn)», per ina dunna giudend la vita libertina.
Questas muntadas numnadas na datti però betg. Sfranzosar signifitga infectar cun malsognas sexualas; esser (s)franzosà munta ch’ins haja ils franzos, pia la sifilis. Dentant questa muntada è uschè solitaria ed antiquada ch’ins pudess ristgar da l’abandunar – e da reintroducir il «sfranzosar» cun ina nova muntada, ina pli simpatica e daletgaivla… Tgi sa?
Fotografia: In «Franzos» da Medel sin l’Alp Pazzola (W. Derichsweiler / Fototeca dal DRG).
Suonda LATABLA!
-
Festival da diversitad: Culla GiuRu en Frislandia Da Naomi Arpagaus ed Uolf Candrian (GiuRu) - Uss ein las memorias d’ina jamna plein program aunc frestgas e valan la peina…10 d'october 2018498 giadas
-
5 chauns Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga – uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da…19 da settember 2018682 giadas
-
5 bels pajais Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga – uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias…15 d'avust 20181093 giadas
-
Meilgranats e Baklava Da Naomi Arpagaus (GiuRu) - Igl ei ils 7 da fenadur e nus arrivein encunter sera ad ina staziun da bus bandunada.…08 d'avust 2018439 giadas


text:
Ier è il programm da la regenza per ils onns 2017 enfin 2020 vegnì preschentà. In punct or dal programm fa in zic smarvegliar. La regenza vul anc ina giada far ina revisiun da la lescha da scolas medias, e quai malgrà che la lescha è gist vegnida revidida l'october 2014. Sco cusseglier guvernativ Martin Jäger di, saja il problem dentant quel ch' il Grischun haja memia paucs giuvenils, respectiv memia paucs scolars per scolas medias.
Plaz havessan las scolas medias per 2500 enfin 3000 scolars, l'onn 2020 dettia el Grischun dentant be pli 1500 scolars. Entant che las scolas primaras dal chantun hajan reagì sin la diminuziun da las naschientschas cun far consorzis, saja anc capità nagut tar las scolas medias.
Regenza vul direger las pussaivladads en l'avegnir
Enfin uss possia il chantun be direger la scola chantunala a Cuira, di Martin Jäger. Las scolas medias privatas tutgan tar ina fiera libra. «Questa stad a Ftan avain nus vesì tge cha quai munta sch'il chantun na po direger nagut e sto be guardar tge che capita», di Jäger. Co il chantun vul lura pudair direger dapli, na sa Jäger anc betg dir. Cler è dentant ch'i vegnia a dar anc bleras discussiuns avant ch'igl è uschè lunsch.
Tar la davosa revisiun da la lescha da scolas medias l'october 2014 ha il chantun auzà ses sustegn finanzial per scolas medias privatas. Quai na tontschi a lunga vesta dentant betg per cumpensar las consequenzas da las paucas naschientschas.


text:
Malgrà ch’ellas fetschian 36% da la lavur agricula in Svizra, sajan be 1,8% da las dunnas registradas sco manadras u possessuras da bains purils, scriva l’uniun sa referind sin las cifras dal 2015.
Naginas cifras concretas davart cumpart da puras vi dad entradas
En pli na dettia quai en Svizra naginas cifras tar la cumpart concreta da las dunnas vi da las entradas tras l’agricultura u vi da possess da terren.
Perquai na vegn betg stimà, quant che las dunnas contribueschan a las entradas. Lasuenter saja er la prevenziun da vegliadetgna e la segirezza sociala «magra». Quai scriva l'Uniun da puras svizra.
43% da las lavurs agriculas fan las dunnas
En connex cun il di internaziunal da las puras renda l’Uniun da puras svizra vinavant attent a la situaziun internaziunala. En tut il mund fetschian las dunnas 43% da las lavurs agriculas. Tuttina possedian ellas be 20% dal terren. Ellas nutreschan lur famiglias, van per aua e laina e lavuran sco engaschadas en l’agricultura.
Dapertut en il mund saja lur di da lavur pli lung che quel dals umens. Uschia lavuran per exempel las puras en il Benin mintg’emna radund 17 uras dapli ch’ils umens.
RR novitads 12:00


text:
Die Ärzte: «Westerland»
- Venderdi, 26.10.2018, 9:30, RTR
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 26.10.2018, 9:30, RTR
La meglra gruppa dal mund sa numna la band da Berlin. Die Ärzte valan sper die toten Hosen sco la gruppa tudestga da punk cul pli grond success commerzial. Gia sis onns suenter lur fundaziun èn els dentant puspè schliai. Ord quai motiv han els 1988 fatg ina turnea da cumià. Il concert final dueva ver lieu en la chapitala da l'insla Sylt en la mar dil nord. Il imni «Westerland» numnà suenter il lieu da cura era numnadamain in dals pli gronds hits da Die Ärzte.


text:
Il scriptur svizzer Adolf Muschg vegn undrà cun il premi da la societad internaziunala Hermann Hesse per ses merits per il dialog intercultural e sia occupaziun cun l’ovra dil scriptur Hermann Hesse. Quai ha declerà quest mardi il manader da fatschenta da la societad, Hans-Martin Dittus.
Il premi dotà cun 10’000 Euro vegn surdà ils 13 da matg a Calw. Adolf Muschg che vegn gest quai di 83 onns haja planisà da prender encunter sez il premi.
Il scriptur Muschg è era enconuschent sco scienzà da litteratura e vala sco expert ed admiratur da Hesse.
Promover la discussiun sur da l’ovra da Hermann Hesse
Il scriptur e titular dal Premi Nobel Hermann Hesse è naschì 1877 a Calw en Germania e mort 1962 a Montagnola en Svizra. Sias ovras principalas èn tranter auter «Siddhartha» ubain «Der Steppenwolf».
Il nov premi less promover la discussiun sur da l’ovra da Hermann Hesse e vegn surdà mintga dus onns alternant cun il premi da la Fundaziun Hermann Hesse a Calw.
RR novitads 15:00


text:
Privel da fieu en il Grischun
- Gievgia, 13.4.2017, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 13.4.2017, 8:40, RTR
En il Grischun è il privel da fieu pervia d'ina perioda da setgira grond. Cunzunt las valladas dal sid èn pertutgadas. Là èsi absolutamain scumandà da far in fieu en il liber.
En Val Mesauc, Val Calanca, la Bregaglia sco era en il Puschlav èsi absolutamain scumandà da far in fieu en il liber. Era fieus en fuainas existentas n'èn betg lubids. Sco l'uffizi da la natira dal Grischun communitgescha, saja la situaziun en il sid dal chantun anc pli precara che tar ils incendis dal december vargà en la Val Calanca ed en la Val Mesauc.
Era en autras regiuns vala in privel da fieu considerabel enfin grond
Davent da Tusaun enfin Maiavilla ed era en Val Müstair vala in grond privel da fieu. Era là n'èsi betg lubì da far in fieu en il liber. Sulettamain en fuainas publicas cun in funs da betun dastg'ins grillar ina servela. Era en il rest dal chantun è il privel existent. Era là ston ins esser fitg precaut sch'ins arda insatge ni fa in fieu. Lura vala: observar il fieu tut il temp e stizzar el suenter che la liongia è grillada.


text:
Cüren
Cüren (nòm uficiàl en italià: Curno) l'è ü cümü de la Pruinsa de Bèrghem. El g'ha 7 651 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), 'na superfìce de 4,6 km² e 'na densità de popolasiù de 1 663 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bèrghem, Bunàt Sùra, Móss, Put San Piéro e Treviöl. L'è sitüacc a 5 km a ovest de Bèrghem, söl fiöm Brèmb.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Galerìa futugrafica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Avant in’emna ha la vischnanca d’Andeer survegnì la dumonda dal chantun, e curt suenter ha la suprastanza decidì, da metter a disposiziun l’implant da la protecziun civila:
«Ins vesa ch’il dumber da fugitivs s’augmenta ferm, il chantun è sut squitsch, ed uschia pudain nus anc far intginas pretensiuns, il chantun na po betg mo vegnir e dir nus surpigliain quest implant, els ston contractar cun nus, e quai è stà la raschun che nus avain spert acceptà la dumonda», di Hans Andrea Fontana, il president communal d’Andeer. Igl è previs, ch’ils emprims requirents d’asil vegnan ad Andeer tranter il mez da december e Nadal.


text:
La ÖVP ha tenor las ultimas calculaziuns obtegnì 31,7% da las vuschs – quai è in plus da 8% cumpareglià cun las elecziuns dal 2013. Sin plaz dus suonda la SPÖ, ils socialdemocrats dal chancelier actual Christan Kern cun 26,9%. E sin plaz trais suonda la FPÖ, la dretga cun il schef da partida Heinz-Christian Strache cun 26% da las vuschs.
Suenter lur resultat da record da 12,4% avant quatter onns han ils Verds pers quest onns vuschs. Tenor calculaziuns approximativas cuntanschan els be 3,3%. Quai è ina perdita da passa 9% cumpareglià cun las elecziuns avant quatter onns.
Per il resultat definitv mancan anc las vuschs da la votaziun en correspundenza.
Cun questa constellaziun èsi però fitg probabel che Sebastian Kurz daventa successur dal chancelier Christian Kern. Cun quai fiss el cun be 31 onns il pli giuven sche da regenza da l'Europa.
Tenor experts han las partidas dretgas gudagnà perquai ch'ellas han propagà ina lingia dira en la tematica dals fugitivs.
Fugitivs e migraziun è stà per blers il tema decisiv
Ursulina Stupan è oriunda da Scuol, viva e lavura però gia dapi 10 onns en l'Austria a Graz. Tenor ella na sajan blers betg stads cuntents cun il fatg ch'ils fugitivs che sajan vegnids dapi il 2015 survegnian bler sustegn dal stadi – ils indigens però pauc.
Ella lavura sco massadra ed er en il discurs cun ses clients haja ella sentì ch'ils indigens na sajan savens betg cuntents. Els survegnian in «na» fertant che persunas da l'exteriur vegnian sustegnidas fermamain.
Per la dunna en ils 30 èsi cler, ch'i dovra ina midada en la politica. Tar blers saja la speranza qua ch'il conservativ Sebastian Kurz cun sia ÖVP portia quella. Che la regenza probabla da la ÖVP e da la dretga FPÖ daventia ina regenza extrema na crai ella betg. I dettia bain in u l'auter extremist che giavischia quai, ma la gronda massa na saja betg uschia.
Er Sebastian Kurz sez ha plidà suenter las elecziuns per ina politica constructiva ed ina cultura da l'in cun l'auter. Quai spetgian ils Austriacs uss suenter il cumbat electoral intensiv.
RR novitads 18:00 ++


text:
Kde domov můj
Kde domov můj a l'è l'inn nazional de la Cechia, doperaa de l'independenza de la Nazion del 1993 e prima 'me prima strofa de l'inn nazional de la Cecoslovacchia. La musica a l'è stada scritta in del 1834 del 'me part de l'oeuveretta Fidlovačka aneb žádný hněv a žádná rvačka del František Škroup e 'l test del Josef Kajetán Tyl.
Cuntegnüü
Test[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El test el gh'ha pussee de 'na strofa ma domà vuna a l'è offiziala.
Lengov di minoranz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dal 1918 al 1938 eren doperaa anca di version offiziai per todesch e ongares:
Todesch[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Wo ist mein Heim?
Mein Vaterland?
Wo durch Wiesen Bäche brausen,
Wo auf Felsen Wälder sausen,
Wo ein Eden uns entzückt,
Wenn der Lenz die Fluren schmückt:
Dieses Land, so schön vor allen,
Böhmen ist mein Heimatland.
Böhmen ist mein Heimatland.
Ongares[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Hol van honom, hol a hazám?
Hol patak zúg a hegyháton,
Csörgedez a rónaságon.
Üde virág a kertben,
Mint egy földi édenben.
Ez az istenáldotta föld,
Cseh föld a hazám,
Csehszlovák föld a hazám.
Slovacch[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Kde domov môj,
kde domov môj.
Voda hučí po lučinách,
bory šumí po skalinách,
v sade skvie sa jari kvet,
zemský raj to na pohľad!
A to je tá krásna krajina,
krajiny česká ',' domov môj,
krajiny česká ',' domov môj!
Latin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Que patria?
Que patria?
Fluunt aquae inter prata,
strīdent silvae rūpe lāta.
Hortō ridet iūge vēr
paradīsus dēsupēr.
Ecce terra pulcherrima,
Bohemia patria,
Bohemia patria.
Registrazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Version strumentala offiziala
Version offiziala cantada de l'Orchesta del Teater Nazional
Version offiziala mascolina
Version offiziala femminina
Version del 1908


text:
La regenza ha refusà tut ils recurs da proprietaris d’immobiglias vischinas. Ord vista da la regenza pussibilitescha il project in ulteriur svilup d’auta qualitad per la vischnanca da San Murezzan.
L’interess public da realisar in nov cumplex da hotel e da clinica saja da valitar pli aut che l’interess da vischins privats, argumentescha la regenza. Entras ina cundiziun garantescha la regenza ch’ils cubus dals edifizis novs vegnan era duvrads sco hotel e clinica, sco quai ch'igl era vegnì accentuà avant la votaziun communala.
Las lavurs na cumenzan betg damaun
Per la projectaziun dal hotel nov e da la clinica nova na signifitga la lubientscha da Cuira dentant anc betg glisch verda, ha ditg il delegà dal cussegl administrativ da la Clinica Gut, Adrian Urfer. Ins veglia tschertgar ina meglra schliaziun.
Adversaris betg cuntanschibels
Ils adversaris dal project «Serletta Sid» n’èn fin uss betg stads cuntanschibels. Sco quai che Heinz Hunkeler dal Kulmhotel San Murezzan aveva ditg l’atun passà ad RTR, sajan ins anc adina pront da chattar in cumpromiss. Sche lez na correspundia però betg als giavischs dals recurrents, sajan els pronts da trair vinavant il cas.
Contractivas cumplexas
Las contractivas sajan stadas lungas e fitg cumplexas, ed era tut las garanzias da procedura sajan vegnidas duvradas da las partidas, scriva la regenza grischuna.
L’october 2015 aveva il suveran da San Murezzan approvà il project per ina clinica ed in hotel cun 62% da las vuschs. Dus possessurs d’auters hotels aveva alura fatg recurs cunter il project perquai ch’els teman che la vista sin il lai da San Murezzan vegnia surbajegiada.
RR novitads 06:00


text:
Davent da quest onn dati novas leschas e perscripziuns per ils chatschaders. Il chatschader è obligà da marcar mintga animal ch'el sajetta e da laschar controllar la charn sch'el vul vender quella. Quellas controllas fa il veterinari uffizial en mintga regiun. Per ils chatschaders munta quai dapli lavur e dapli controlla.
Telesguard 17:40
Chantun Controllas da charn per selvaschina
Las controllas pli severas che valan dapi quest onn muntan dapli lavur e dapli controlla per ils chatschaders.
Davent da quest onn dati novas leschas e perscripziuns per ils chatschaders. Il chatschader è obligà da marcar mintga animal ch'el sajetta e da laschar controllar la charn sch'el vul vender quella. Quellas controllas fa il veterinari uffizial en mintga regiun. Per ils chatschaders munta quai dapli lavur e dapli controlla.


text:
Questa cuverta sa midia en naiv da zutger ubain naiv da sal. La naiv nova na tegnia betg, declera il guid da muntogna Paul Degonda da l’interpresa Alpventura da Mustér. Perquai saja il privel da lavinas gronds. Envierns cun pauca naiv sajan pli problematics ch'envierns cun blera naiv, di Degonda.
En scadin cas sto in guid da muntogna enconuscher bain las relaziuns per pudair giuditgar, nua ch’el dastga ir cun ses giasts. Il privel da lavinas possia sa midar d’in mument a l’auter, quai dependa da l’aura. , il link avra en ina nova fanestra
Esser flexibel
In enviern ideal saja sch’i dettia a l’entschatta da la stagiun 1 – 2 meters naiv, e alura naiv da pulvra sin questa cuverta. Mo quest enviern – surtut tranter Nadal e Bumaun – hajan els da l’Alpventura era gì pli paucs giasts. Perquai stoppian ins esser flexibel e porscher program alternativs. Ils giasts sajan dentant cuntents, sch’els possian esser ordavert.


text:
Digitip – Emprender linguatgs cun il telefonin
- Glindesdi, 12.6.2017, 10:15
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 12.6.2017, 10:15, RTR
Per emprender linguatgs na ston ins betg pli ir en in curs. Il digitip preschenta l'app Duolingo. Cun questa app èsi pussibel d'emprender cura e nua ch'ins vul.
Emprender in linguatg cura ch'ins vul, nua ch'ins vul e quant ditg ch'ins vul – cun l'app Duolingo è quai pussaivel. Tgi che sa gia in pau in linguatg, fa l'emprim in pitschen test e sa suenter far exercizis tenor ses nivel. Sper translatar curtas construcziuns ed emprender novs pleds, datti era exercizis da pronunzia. Ed ils principiants entschaivan cun exercizis fitg simpels.
Cun l'app Duolingo san ins davent dal tudestg emprender englais, franzos u spagnol. Sch'ins sa gia fitg bain englais, lura san ins davent da quest linguatg emprender var 20 differents linguatgs. Per exempel era russ, vietnamais, ungarais ubain ebraic.
L'app datti per Android, iOS e Windows Phone. E tgi ch'emprenda pli gugent vi dal computer, ha era questa pussaivladad.


text:
Aut sur l’Hotel Fex, vid la spunda da Muott’Ota sin territori da Segl è la chamona da crappa che regorda puspè a sia funcziun oriunda. Dapi il 17avel tschientaner e fin la fin dals onns 40 vegniva anc producì plattas da Fex. Las plattas da crap d’ina grossezza da 1,5 fin 3 cm èn anc oz enconuschentas e da vesair sin tetgs e funs.
Dira lavur per ils «giovellai»
Per gronda part vegnivan lavurers da la Val Malenco – ils «giovellai» enviern per enviern entasum la Val Fex a sfender las plattas preziusas. Quai sut circumstanzas fitg difficilas. Il crap per las plattas da Fex – in crap cun bler fier – sa lascha numnadamain be sfender, cura ch’el è schelà. Perquai avevan ils lavurers da transportar ils crappuns or d’in tunnel chavà mintg’onn aposta, or en il liber. E laschar schelar ils craps durant plirs dis.
«Bait da rat»
Francesco Ganzoppo e Vino Vedovatti alias «Zinzerla» da la Val Malenco, els han passa 80 onns, sa regordan anc bain da lur envierns fraids en l’Engiadina. L’alloschi da fin 14 persunas en la pitschna tegia da be paucs meters sumegliava bunamain ad ina fora da ratuns, in «Bait da rat», uschè in anteriur lavurer da la Val Malenco.
Mantegnair in stgazi cultural
Cun l’emprima etappa dal project da la Fundaziun «Cheva Plattas da Fex» vuless ins mantegnair in stgazi e pudair mussar la lavur intensiva dal gudagnar las plattas preziusas er a giasts ed indigens.
RR actualitad 08:00


text:
A la radunanza extraordinari ad Olten ha il president da la partida social-democratica, Christian Levrat, prendì en il visier il minister da l’exteriur, Ignazio Cassis. Levrat ha crititgà la lavur da Cassis en il rom da la radunanza plenara da ONU a New York. Plinavant veglia Cassis midar l’entira politica exteriura ed haja perquai creà ina gruppa da lavur che cumpiglia però be represchentants da l’economia. Uschia na giaja quai betg, ha Levrat ditg.
Berset defenda pachet fiscal
Il president da la Confederaziun, Alain Berset, è en ses pled gist passà al punct principal da la radunanza da delegads, numnadamain a la lescha federala davart la refurma da la taglia e la finanziaziun da l'AVS – er numnà project da taglia 17. Quella lescha na saja ord punct da vista socialdemocratic betg ideala. I na saja però betg pussaivel d'obtegnir ina meglra, ha ditg Berset.
Sch'ins n'acceptia uss betg il pachet, sche stoppian ins pli tard s'agitar, ch'ins haja manchentà ina schanza. La consequenza fissan renfatschas d'avair flaivlentà l'AVS. La politica funcziunia sulettamain cun cumpromiss ed il project da taglia 17, saja in bun cumpromiss.
RR novitads 14:00


text:
Inhalt
Naziunal/Internaziunal
-
Berna è il nov leader
L'SC Berna ha laschà nagina schanza a Turitg en il cumbat a la testa da la tabella. En il Hallenstadion ha l'SCB gudagnà cun 6:1 cunter il ZSC. Berna resta uschia l'adversari da tema dals Turitgais. Igl è gia la quarta terrada per els cunter Berna.
Ils ulteriurs resultats:
Hockey: 50. runda liga naziunala A
Cunquai che Genevra e Kloten han pers ha il HCD fatg il pass en la tabella sur il stritg, quai schizunt senza dar questa saira. II club da hockey da Tavau dat lura gievgia saira.
La tabella actuala:
Hockey: Classament liga naziunala A (05-03-2018)
RR novitads 22:00


text:
Il bau-stgaffa è circa 5-7 mm grond. Sco l’inspectur d’avieuls en la Cadi, Raymond Schnoz da Mustér ha ditg, fa quest parasit gronds donns en la patgnas. El maglia quellas, sco er il nutriment ed il mel. E quest mel che resta na pon ins betg pli duvrar. Mo ils pievels vitals possian forsa resister cun agid da l’apicultur. Era sch’il bau-stgaffa n’è betg anc arrivà en il Grischun, sa preparan ils inspecturs d’avieuls ed ils apiculturs. Intgins dad els fan part d’in project cun far emprovas cun ina trapla. Quella consista d’ins sdrima da chartun cun rusnas pitschnas. Las larvas van en questas rusnas ed èn pigliadas.
Betg cumprar pievels en autras terras
In’autra prevenziun fiss da betg cumprar pievels en autras terras, di Raymond Schnoz. Quai conferma er il president da l'uniun chantunala dals apiculturs, Andreas Pfister. Sco el fan era blers apiculturs da la Cadi quitads. Mo dismetter pervi da quai ils avieuls n'è betg in tema - almain anc uss betg.
Nov president
L'uniun d'apiculturs Mustér e conturn ha in nov president: Felix Flepp da Surrein. El succeda a Simon Orlik da Zignau che ha abditgà.


text:
Pelegrinadi a Mustér per l'Onn sontg da la misericordia
- Dumengia, 8.5.2016, 8:06
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 8.5.2016, 8:06, RTR
Il december passà ha papa Francestg lantschà l'Onn sontg da la misericordia.
Era en Surselva vegn quest onn sontg celebrà, tranter auter ils 7 da matg cun in pelegrinadi tar la Mumma da la misericordia a Mustér. Pertge van ins ozendi a far pelegrinadi? E tge èsi da s'imaginar sut in «atelier sur da la misericordia divina»? Il magazin da religiun emprova da chattar las respostas.
Redacziun: Mathias Kundert
Contribuziuns
-
Predi dad Anja Felix-Candrian


text:
L'emprima giada dapi il schaner 2015 ha il curs dal franc tar l'euro puspè prest cuntanschì il curs minimal dad 1,20. Responsabel per la svalitaziun dal franc svizzers èn plirs facturs. In è tenor Claude Zehnder da la banca chantunala da Turitg, che blers investurs sa decidan per il mument plitost per il Yen che per il franc. Per auters analists è la politica da daners da la banca naziunala in factur decisiv per questa constellaziun dal curs. Quella augmentia mo fitg plaun il tschains.
Ils experts spetgian ch'il curs pudess perfin surpassar la marca dad 1,23 u 1,25. Pli spert che la Banca naziunala svizra normalisescha dentant sia politica da daners, vegnia il franc puspè pli ferm.
SNB aveva terminà il salvament dal curs minimal
Enfin il schaner 2015 aveva la Banca naziunala investì blers daners per betg ch'il franc crodia sut la marca minimala dad 1,20 francs per euro. En ina acziun tut surura era la SNB dentant sa decidida da metter ina fin a la protecziun dal curs.
RR novitads 16:00


text:
Inhalt
Chantun
-
Lescha davart la Banca Chantunala va en vigur
La regenza grischuna ha mess en vigur per il 1. da schaner 2016 la revisiun parziala da la lescha davart la banca chantunala grischuna. Cun la revisiun parziala vegn extendì il circul da persunas che po far part dal cussegl da banca.
Fin ussa na dastgavan persunas ch'eran activas per in auter institut suttamess a la lescha da bancas betg sa participar al cussegl da banca. Il temp d'uffizi per commembras e commembers dal cussegl da banca vegn limità a 12 onns.
RR novitads 20:00


text:
Sco quai ch'il directur general da l'acziun Sigi Rüegg ha infurmà il glindesdi avant mezdi, haja il giuvenil ferì tar sias attatgas en quatter differents lieus a Flums set persunas. Ina dad ellas è vegnida ferida grevamain. In uffant pitschen saja crudà tar l'attatga or da la charrotscha.
Tenor emprimas infurmaziuns haja il giuven da sa responsar probablamain pervi da mazzament intenziunà in plirs cas, scriva l'agentura da novitads svizra SDA.
Il giuven emprendist era gia vegnì examinà pervi da fantasias da violenza
Tenor il procuratur per giuvenils responsabel dal chantun Son Gagl sa tracti tar l'attatgader dad in emprendist da 17 onns che na saja avant anc betg sa rendì chastiabel. Il giuven e sia famiglia sajan dentant vegnids accumpagnads fitg stretgamain.
L'emprendist era crudà si gia il zercladur da quest onn pervi da ses depurtament. Il settember aveva el fatg emprimas allusiuns sin violenza. Perquai saja vegnì giuditgà ses potenzial da violenza. Cun quai ch'el na fascheva dentant naginas smanatschas concretas, n'eran betg vegnidas ordinadas mesiras repressivas.
Attatgà cun ina sigir in quatter lieus differents da Flums
Dumengia saira curt suenter las 20:00 aveva il giuven attatgà persunas en il center da Flums. Cur ch'el aveva vulì fugir cun in auto engulà ha el fatg in accident, dentant betg finì sia seria dad attatgas. Suenter ch'el aveva attatgà puspè persunas en ina butia d'in tancadi ha la polizia sajettà sin el ed arrestà el.
Tar questa acziun è il probabel attentader era vegnì blessà.
RR novitads 06:00


text:
Celle (omònim)
Celle a l'é 'l nòm ëd na sità alman-a e 'd vàire comun italian:
- Celle, sità dla Gërmania
- Celle di Bulgheria, comun dla provincia ëd Salern
- Celle di Macra (Sele dl'Arma), comun dla provincia ëd Coni
- Celle di San Vito, comun dla provincia ëd Fògia
- Celle Enomondo (Sele), comun dla provincia d'Ast
- Celle Ligure, comun dla provincia ëd Savon-a
Ambelessì a-i son tute cole pàgine che a-j giuto a la gent a gavessla quand che a-i son vàire artìcoj che a fan arferiment a n'istess nòm.


text:
Nagin pajais fetschia avunda per cuntanscher las finamiras da la cunvegna da clima da Paris. Cunzunt tar l'adiever d'energia dettia i anc potenzial. Quai èn ils resultats da la rangaziun da clima annuala da Germanwatch e dal institut NewClimate. Els han examinà ils 56 pajais e l'Uniun europeica ch'èn ensemen responsabels per 90% da gas cun effect da serra.
Resultats uschè nauschs, ch'ils emprims trais plazs restan vids
Per quai che nagins dals pajais examinads mussan resultats persvadents èn ils emprims terzs plazs vids e la Svezia suonda cun il meglier resultat sin il quart post. Il pajais scandinav è sa sviluppà bain en ils secturs d'energias regenerablas e la reducziun da gas cun effect da serra. Enfin il 2045 vul la Svezia esser CO2-neutrala – vul dir cumpensar tut quai ch'ella emetta.
Ils davos plazs occupan ils Stadis Unids, l'Australia e l'Arabia Saudita. In dals auturs dal studi commentescha ch'ils Stadis Unids ed la Arabia Saudita hajan d'augmentar las finamiras da reducziun drasticamain.
Plaz 12 per la Svizra
La Svizra mussa cun il 12avel plaz resultats sumegliants a quels dals davos onns. Dentant ha la Svizra betg d'engraziar quest plaz a sias bunas prestaziuns, mabain a quai ch'ils auters pajais hajan anc mender resultats, commentescha Patrick Hofstetter dal WWF Svizra. Zunt en connex cun las finamiras da clima 2030 haja la Svizra resultats cleramain insuffizients.
La Svizra ha da redublar sias stentas
Per cuntanscher las finamiras da clima da la cunvegna da Paris ha la Svizra d'augmentar las finamiras da reducziun per al main il dubel. Er en il champ da l'energia regenerabla n'è la Svizra nagin pajais exemplaric. Quatter tschintgavels da l'energia Svizra saja anc adina energia importada, che n'è betg regenerabla, crititgescha il WWF Svizra.
RR novitads 15:00


text:
Las autoritads n’hajan però betg pudì cumprovar suffizientamain pertge ch’ins n’haja betg prendì mesiras pli miaivlas avant che dar la lubientscha sajettar ils lufs giuvens, communitgescha la dretgira administrativa dal Grischun. La lubientscha violeschia cunquai il principi da commensurabladad. Perquai vegnia per part dà raschun al recurs.
La fin dal 2015 aveva il departament da construcziun dà la lubientscha da sajettar dus lufs giuvens dal Calanda, quai cun l’approvaziun da la Confederaziun. La lubientscha è stada valaivla fin ils 31 da mars da quest onn.
Cunter questa disposiziun aveva l'organisaziun da l'ambient WWF fatg recurs. Sin las pretaisas dal WWF da scumandar plazzas d'estga e d'adattar la dismessa da rument sin il territori da la rotscha dals lufs dal Calanda n'è la dretgira però betg entrada.
Trais puncts avessan tuì esser stads ademplids per sajettar in dals lufs:
- ils lufs avessan stuì s'avischinar a vitgs
- latiers esser ensemen en il triep
- e quai durant il di
La lubientscha è però scadida senza ch'in dals lufs è vegnì sajettà. Ils 16 da mars è in luf però vegnì sajettà illegalmain a Seglias en la Tumleastga.
RR novitads 12:00


text:
Alseri
Alsèri (Alserio in Italian) l'è on comun de 1 227 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 1,9 km² e 'na densità de 646 ab./km². de la Provincia de Còmm. Vesin al comun el gh'è pur on lagh ch'el gh'hà el sò istess nòmm.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Alseri l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Nebraska
El Nebraska a l'è un stat federal di Stat Ünii d'America. Al gh'ha una sürfassa de 200.520 km² e una pupulaziun de 1.747.214 abitant.
A l'è tacaa a nord al Dakota del Süd, a ovest al Colorado e al Wyoming, a süd al Colorado e al Kansas, a est al Missouri e a l'Iowa.
La capital a l'è Lincoln (225.581 abitant); la cità püssee pupulada del stat a l'è Omaha (390.007 abitant).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Nebraska a l'è staa amiss in de l'Üniun in del 1867.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Nebraska al gh'ha 5 grand eletur in di eleziun presidenziaj de l'Üniun. Mudel:Nebraska


text:
Il credit d'investiziun brut da 550'000 francs è per realisar in nov access a Gondas da las vias da guaud Güstizia/Clüs/Munt Baselgia a la via chantunala a Curtins/Suot Via. A la vischnanca restas alura la cumpart da 200'000 francs per construir quests access. Era ha la vischnanca concedì in mez milliun francs sco cumpart vida ils custs per la construcziun dal sutpassadi da la Viafier retica a Champatsch.
Lescha da chamonas vegn il fanadur (lügl) avant il pievel
La radunanza da vischnanca ha decis da laschar votar sur da la nova lescha communala da chamonas ils 30 da fanadur (lügl). Sco la suprastanza scriva en ina communicaziun è ella conscienta che questa lescha sveglia per part emoziuns.
La lescha da chamonas ha trais parts:
- L'emprima part reglescha ils principis e las cumpetenzas per prender a fit ina chamona da la vischnanca. Era pon chamonas ch'èn adattadas per il diever turistic vegnir affittadas per quest intent.
- Il segund punct reglescha alura il proceder d’affittanza. Qua èn definidas las premissas che l’affittader sto avair per ch'el po s'annunziar per prender a fit ina chamona.
- En la terza part vegn alura reglada il cuntegn dals contracts d’affittanza che duajan vegnir fatgs per 8 onns.
Revisiun da la planisaziun locala
Vinavant propona la radunanza communala da Zernez da renviar la revisiun da la planisaziun locala. Quella era vegnida proponida en ina iniziativa inoltrada ils 30 da zercladur 2016. L'iniziativa pretenda che quai na dat nagins novs implants pli en vischnanca per explorar ni elavurar ni era betg per deponer material da fabrica en la vischnanca da Zernez. Il suveran da Zernez decida alura medemamain ils 30 da fanadur sur da la revisiun da la planisaziun locala.
RR novitads 06:00


text:
Sergio Mattarella
El Sergio Mattarella (Palermo, 23 de luj del 1941) l'è on politegh italian.
L'è staa deputaa del 1983 al 2008, prima con la Democrazia Cristiana, poeu per el Partii Popolar Italian e infina per la Margherita. Duranta i sò agn in Parlament l'è staa, pussee d'ona voeulta minister e, in del 1998-1999, anca vispresident del Consili (govern D'Alema).
In del 2011 l'è staa eleggiuu del Parlament 'me giudes de la Cort Costituzzional.
In del genar del 2015 l'è staa candidaa a la presidenza de la Republega Italiana: el 31 de genar, al quart scrutini, l'è staa eleggiuu con 665 vot (pussee di 505 necessari per l'elezzion).
L'ha giuraa fedeltà a la Costituzzion el 3 de febrar.


text:
Inhalt
Svizra
-
Lavur naira – Autoritads investigheschan tar Scientology
A Basilea ha l'Uffizi chantunal da lavur controllà l'associaziun dispitaivla Scientology. Sco l'uffizi communitgescha, sajan 40 persunas da l'ester vegnidas controlladas en connex cun lavur naira. Ins n'haja dentant betg constatà surpassaments pli gronds dal dretg da persunas estras.
Dentant n'haja Scientology betg annunzià plirs lavurers da maniera correcta. Probabel per uschia spargnar las contribuziuns a l'assicuranza sociala. Da quantas persunas ch’i sa tracta, e sche quai è succedì cun intenziun, n'è betg anc cler il mument.
RR novitads 12:00


text:
Na gran sodisfazion per nuosc tosac, che i s’à vadagné n bel premio col teater “Pán desdit l é bon mangé”.
I tosac de la 1^ mesana e n valgugn tosac de le elementari da Fodom i à vadagné l bel premio de 400 € per avei tout pert al concors “Tutela, valorizzazione e promozione del patrimonio linguistico e culturale del Veneto”, nvié via dal assessorat a l’identité veneta de la Region, dal Miur (Ufize scolastich regional per l Veneto) e dal Unpli (Union de le Pro Loco del Veneto). I tosac da Fodom i é stei premiei per la sezion “La lingua veneta nelle sue espressioni creative nel teatro, nella musica e nella poesia”, ulache i à podù tò pert come mendránza ladina del Veneto. L’idea de fè n teater coi tosac da scola l’é nasciuda n colaborazion col Grop “Insieme si può” Fodom, che vigni ann l organiseia na sëra de solidarieté
per trè su scioldi per le miscion. Per chëla ocajion, la Elisa Costa, che la tol pert de chëst Grop, la s’à pensé de paricé pro n teater co nen valgugn tosac e l’à scrit ju l copion per fodom. La Elisa e la maestra de ladin Isabella Marchione i à colaboré e i à nsegné via i tosac, siebelo ntánt scola che davomesdì via. Ntánt le prove l é nasciù l’idea de realisé n filmat da mane ite al concors UNPLI per le scole del Veneto. Le riprese i é stade fate da Alessandro Manaigo da Ampëz, che con gran professionalité l é vegnù a tò ju i tosac e l à metù auna l filmat. Le riprese i é stade fate a Reba e a Verda: i tosac, biei vestis su per la pert che i ava da interpreté, petenei e truchei col aiut de la Sabina da Ornela, i é stei touc ju nte la hall e nte stua del Garni Serena, ilò defora e po ence nte stala del Raffaele Pëzol a Verda. Spo, n ocajion de la sëra “Carlescé de solidarieté” organisada dal Coro Fodom deberiada col “Insieme si può”, i tosac i à rezité n valgune scene del teater davánt a la jent e po l é sté proieté per ntier l filmat realisé. (Plu foto e informazion sul concors nte la Usc de vender ai 27 de auril)


text:
Esser vesibels en il traffic
- Glindesdi, 28.11.2016, 11:15
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 28.11.2016, 11:15, RTR
Ils dis vegnan pli curts e las notgs pli lungas. Quai po esser in problem oravant tut per il traffic. 300 peduns èn en l'emprima mittà da l'onn 2016 vegnids ferrids sin via. La mittà da quels accidents pudess ins evitar sch'ils automobilists vesessan pli bain il peduns. Ma tge far per esser vesibel?
En il traffic tschiff'ins 90% da las infurmaziuns sur ils egls. Pauc surprendent, ch'ils blers accidents capittan cur ch'igl è stgir. Per vegnir vesì èsi impurtant da trair en vestgadira clera u anc meglier reflecturs. Vestgadira stgira vezz'ins be sin 25 meters, clera sin 50 meters e reflecturs sin var 140 meters.
Sin il velo èsi anc impurtant d'avair las glischs prescrittas. En pli èn reflecturs vi dals pedals ed ils radis da la roda fitg buns.
Protecziun en moda
Adina dapli giaccas e tastgas han integrà en lur design material che reflectescha. Tgi che ha pli gugent accessoirs: I dat era schals, bratschlets u ureglins che reflecteschan. Anc insatge extraordinari: I dat schizunt in spray che reflectescha la glisch. Simplamain sprayar sin il velo u sin la vestgadira, ed ins è bain visibel.


text:
Pista da Hockenheim
- Gievgia, 19.7.2018, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 19.7.2018, 8:40, RTR
Per la furmla 1 vai ques fin d'emna a Hockenheim. Quai per l'ultima giada e quai per lung temp.
Il problem è da chattar insatgi che surpiglia il ristg finanzial. Er la cifra dils aspectaurs è ida ferm enavos. Pir quest onn han ins pudì vender puspè radund 70'000 bigliets. L'ultima giada era quai stà il 2006. Il contract tranter la pista e la furmla 1 fenischa questa dumengia e fin ch'ins na chatta betg ina soloziun na datti pli negin grond premi da la Germania


text:
Il HCD è gia ì en avantatg suenter 46 secundas grazia ad in gol dal Svedais Magnus Nygren. Quest avantatg n'han ils da Tavau betg pli dà or da maun.Fin la mesadad da la partida han Robert Kousal en il powerplay e Gregory Sciaroni augmentà sin 3:0.
Daniele Grassi ha lura sajettà il sulet gol per Kloten da questa partida. Per Grassi èsi stà ses emprim gol da questa stagiun insumma.
Er en il davos terz han ils da Tavau fatg dapli squitsch ch'ils giasts da Turitg. Il gol decisiv per il HCD ha fatg Samuel Walser en la 58avla minuta.
En la tabella è Tavau uschia sin il terz plaz. A la testa è vinavant Berna avant Lugano.
Hockey – Liga naziunala A 2017 / 2018 24avla runda
Hockey: Classament liga naziunala A (05-03-2018)
RR novitads 23:00


text:
In project è gia sin maisa. Tenor quel manass la nova pista atras guaud che stuess vegnir runcà. Quant n’è anc betg cler, gist uschè sco ils custs per il project. Detagls vegnian il mument sclerids. Cura che quests sajan enconuschents, vegnian els era communitgads.
Via giuridica pudess daventar difficila
Quitads fa actualmain la via giuridica. I saja difficil da persvader tuts, uschia Asprion. Gist uss sajan ins en tractativas cun in possessur da terren privat. Cura ch’il project po vegnir realisà, è dentant anc intschert.
Sper la pista en il vitg duai gist era vegnir meglierada la situaziun per cuntanscher la staziun da la funiculara. Enfin ussa ston ils skiunzs chaminar d’ina rampa stippa si. Durant l’enviern sa preschenta qua ina situaziun da privel. En il rom da la pista en il vitg duai vegnir realisà ina metoda pli cumadaivla per il skiunzs.


text:
Sco quai che Monica Fliri, ina dals otg commembers da la suprastanza ha ditg ad RTR, veglia ins fa plazza a novas forzas. Che la lavur a favur da la societad fetschia grond plaschair, saja dentant er fitg intensiva. E cun quai che quasi tut ils eveniments che la societad da vischnanca San Murezzan organisescha, han lieu durant la stagiun auta, collideschian quels adina puspè cun interess per l’agen affar.
Novas forzas
L’engaschament ils davos onns haja purtà fritgs, ha er confermà Thomas Kriemler, il vicepresident da la societad.
Uss dessan ina giada auters manar novas ideas e s’engaschar a favur da la cuminanza.
Il vicepresident da la societad ha er infurmà ch’el vegn ad avair vinavant ils mastrins da la Tavolata en maun. Nov è l’organisaziun da quella dentant separada da la societad da vischnanca San Murezzan. Per tut las autras lavurs tschertg'ins uss nova glieud che sa mettess a disposiziun per in sez en suprastanza.
La societad ha perquai envidà tut ils commembers ad ina sairada da discussiun en l’Hotel Monopol a San Murezzan. L’elecziun ha lura lieu a la radunanza generala ils 27 da zercladur 2018.
Vasta spierta
Dapi il 2011 è la societad puspè activa ed ha la finamira da dar puspè vita a la vischnanca ed embellir quella cun eveniments. Occurrenzas sco ils discurs da San Murezzan, ils martgads spezials d’enviern u da stad, sco er la Tavolata u il martgà da Nadal tutgan tar la purschida.
RR novitads 12:00


text:
La taglia da vehichels a motor s’augmenta uschia en media per 20% sin bun 220 francs per automobilist. Cun il pachet vul il chantun Vallais aifer trais onns recaltgar mintg’onn supplementarmain 26 milliuns francs.
La regenza vallesana aveva avant la votaziun fatg cler, che quellas mesiras sajan necessarias per equilibrar puspè las finanzas dal chantun. Il Vallais sto spargnar suenter ch'il quint chantunal ha serrà tant il 2013 sco il 2014 cun deficits da passa 80 milliuns francs.
RR novitads 16:00


text:
Dapli muvel grond e la tema dal luf
Tenor Duosch Städler, il president da l’Uniun d’allevaturs da nursas dal Grischun, sajan las structuras dals bains purils sa midadas ils ultims onns. Pli baud aveva quasi mintga pur era intginas nursas. Ma cun las perscripziuns adattadas e las stallas novas, sajan ils purs sa concentrads sin la muaglia gronda.
Era ils animals da rapina ch’èn sa derasads ils ultims onns en il Grischun hajan procurà per la digren da las muntaneras da nursas. Enstagl d’investir en la protecziun da la muntanera, saja quai pli simpel per in pur da hobi da dar si la muntanera.
Stallas vidas ed alps en decadenza
I saja grev da motivar purs giuvens da tegnair nursas. Il temp da lavur saja intensiv. Ma betg mo las stallas restan vidas, mabain era las alps. Las pastgiras creschan en, sch’ellas na vegnan betg pasculadas da las nursas. Ils davos onns sajan vegnidas alpegiadas en il Grischun da quai da 50’000 nursas. Ca. 10% da questas derivan d’auters chantuns. Tenor il president da l’Uniun d’allevaturs da nursas dal Grischun saja quai la cifra minimala.
Il Grischun, il chantun da las giaglinas?
Dapi il 2003 datti 50% dapli giaglinas en il Grischun. Il dumber è s’augmentà da 44’400 sin passa 94’000 giaglinas. Il pli grond giagliner datti a Grüsch en il Partenz. Il pur Beno Niggli ha dapi il 2009 ina tratga da giaglinas ch'ovan. Duas giadas ad onn venda el l’entir giaglinom e trai novas giaglinas. Ils pulschains cumpra el en Svizra Centrala. El tira si quels enfin ch’els han 18 emnas e venda lura per ordinari l’entir triep ad in producent d’ovs.
Avant otg onns cura che Beno Niggli era sa decidì per la tratga gronda da giaglinas, era el in da dus manaschis en Svizra. Oz dettia quai tranter dudesch fin quindesch allevaturas uschè da talas dimensiuns en Svizra.
Il boom da tegnair giaglinas en il Grischun declera il pur da Grüsch cun il fatg ch’ì saja simpel da tegnair giaglinom e ch’ils ovs da Bio sajan tschertgads.
RR actualitad 11:00


text:
1913
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
13 de aguust: Michaél Christódoulou Moúskos, dopu cugnussüü cumé Macari III, arcivescuv e om pulitich de Cipru.
10 07 - Santa Coloma da Farners (la Selva): Salvador Espriu, scrituur Catalan (m. 1985).
09 01 - Yorba Linda (Califòrnia, SÜA): Richard Nixon, presideent di Statt Ünii (m. 1994).
18 01 - Növa York (statt da Növa York, SÜA): David Daniel Kominski, cugnussüü cuma Danny Kaye, atuur da cinema e cantaant Nòort-american (m. 1987).
04 02 - Tuskegee (Alabama, SÜA): Rosa Parks, nassüda Rosa Louise McCauley, piunera di drecc civiil Noort-americana (m. 2005).
07 11 - Mondovi (Algéria): Albert Camus, scrituur Francées (m. 1960)
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Inserac de laour y imobilies
Pension Sellablick
a Calfosch chir por la sajun da d'invern1 ciamenëssa cun esperiënza.Prëibel cherdé sö le 0471/836226 o mené na mail abackoffice@sellablick.it
Le nü Hotel Boé
söl Ju de Ciaulunchchir por l'invern1 receptionist1 chelner/a de salf y barista1 barist/a cualifiché/adacun esperiënza y conescënza di lingac,1 pröm/a cogo/cöga1 cogo/cöga por i pröms1 ciamenëssa1 fachin/fant de ciasa.Por informaziuns prëibel telefoné al 0436/79144o menede le CV ajob.hotelboe@gmail.com
Hotel Arkadia**** a Corvara
Rová i laurs de ampliamënt y le passaje de categoria dl hotel, vál debojëgn da amplié le staff.Al vëgn chirí chisc colaboradus, cun cualifica:1 maitre, 1 chelner,1 massöra/estetista,1 cogo, patissier ,1 vardian,1 ciamenëssa.Prëibel chërdé sö le333/6059692o scrí aandrea@hotelarkadia.it


text:
Inhalt
Exteriur
-
Catalugna: Separatists bloccheschan vias
Adherents da l'independenza da la Catalugna han bloccà oz vias e binaris en il nord da Barcelona. Quai han las autoritads communitgà. Oz èsi in onn ch'ils Catalans avevan vuschà davart il referendum d'independenza - quai malgrà che Madrid aveva scumandà quel.
Ils 27 d'october 2017 aveva il parlament catalan proclamà unilateralmain l'independenza da la Catalugna. Sinaquai aveva la regenza centrala a Madrid mess giu la regenza regiunala a Barcelona. Il president regiunal Carles Puigdemont era fugì en l'exteriur.
RR novitads 11:00


text:
Quai ch'è enconuschent:
- Il fieu n'è anc betg stiz dal tut. Ils pumpiers èn anc adina en acziun. Els ston stidar ils fieus pitschens dad ordadora. La statica dal hotel sto vegnir examinada avant ch'entrar.
- Ina persuna ha ina greva tissientada da fim, duas ina mez-greva. Quellas èn vegnidas sguladas cun la Rega a Cuira en l'Ospital chantunal. 10 persunas èn vegnidas blessadas e tractadas en il lieu.
- Ils radund 150 giasts, ch'èn vegnids evacuads, èn plazzads en auters hotels. Il donn vid il hotel è total.
- Ils pumpiers èn stads en acziun cun passa 100 persunas, ils pumpiers da l'entira Val Scanvetg cun sustegn da Cuira e Landquart. Uss lavura ina squadra pli pitschna.
- In spezialist da la polizia da fieu ha cummenzà cun investigaziuns. La raschun dal fieu n’è anc betg enconuschenta, scriva la polizia.
- La lingia da tren ad Arosa è stada interrutta durant la notg. Dapi las 08:48 curseschan ils trens puspè tenor urari.
Il brischament dal Posthotel ad Arosa
Il venderdi suentermezdi
Curt suenter las quatter aveva Marcus Corai, il pledader da la polizia chantunala, confermà sin dumonda dad RTR l'incendi en il Posthotel ad Arosa. Il clom d'agid era rivà las 15:59 tar la polizia. Il di suenter communitgescha la polizia, ch'il fieu è rut ora en ina da las auzadas sut da l'hotel. Las forzas da salvament eran sin il lieu cun passa 100 persunas. Ils pumpiers da tut il Scanvetg han survegnì sustegn da Cuira ed èn per la saira perfin da Landquart. Trais pumpiers èn vegnids blessads levamain ed han pudì vegnir tractads sin il lieu.
Ils radund 150 giasts da l'hotel han pudì vegnir evacuads tuts. En las medias socialas cumenzan a cursar ils maletgs da l'incendi.
Tut ils giasts da l'hotel èn vegnids evacuads
Ad Arosa cumenza immediatamain la tschertga per dar alloschi als radund 150 giasts evacuads dal Posthotel, di Pascal Jenny, il directur da turissem dad Arosa. Suenter las set communitgescha la polizia la cifra da 13 persunas blessadas.
In um (85) ha ina greva tissientada da fim, in uffant (8) ed ina dunna (56) han ina tissientada main greva. Els èn vegnids sgulads cun trais helicopters da la Rega en l'Ospital chantunal a Cuira. 10 persunas cun tissientadas levas vegnan tractadas ad Arosa.Suenter las 21:00 ha la polizia communitgà ch'ils radund 150 giasts dal Posthotel sajan vegnids plazzads en auters hotels.
Il Posthotel è directamain sper il binari da la Viafier retica
Cun quai ch'il Posthotel sa chatta en vischinanza dals binaris da tren è stada interrutta la lingia da tren tranter Arosa e Litzirüti. Tranter las duas staziuns avevi dà in servetsch da bus. Tgi ch'era en viadi cun il tren aveva dentant da calcular cun dapli temp. Dapi la sonda a bun'ura cursescha il tren danovamain tenor urari.
La sonda a bun'ura: L'hotel è donnegià dal tuttafatg
L'avantmezdi suenter l'incendi èn ils pumpiers anc adina èn acziun cun ina trentina da persunas. I sa tracta da stizzar cuaditschs. Ils pumpiers lavuran da dador vart cun quai ch'igl n'è anc betg clar, in tgenin stadi che la statica da l'hotel sa chatta. La polizia communitgescha dentant, che singulas auzadas sajan curdadas en.
Dal Posthotel ad Arosa, in hotel da quatter stailas, è restada mo anc ina ruina ch'è donnegiada dal tuttafatg.
RR novitads 17:00++ / 06:00++
L'incendi en las medias socialas:


text:
Per pudair s'integrar en la societad dovra quai la lingua, declera Sibylle Wietlisbach che ha sviluppà il concept «Wunderfitz und Redeblitz» per mussar ina nova lingua. En 21 vischnancas grischunas vegn mussà uschia tudestg u rumantsch – tut tenor tge lingua che vegn discurrida en scolina e suenter en scola.
Uffants emprendan auter
Tenor Sibylle Wietlisbach na pon uffants en la vegliadetgna da 3 fin 6 onns betg emprender ordadora pleds cun chartas u cudeschs sco ils creschids. Ils uffants emprendian pleds, sche quai vegnia cumbinà per exempel cun in gieu. L'idea è pia da mussar pleds e construcziuns enten far termagls, chantar, recitar, dissegnar, u tadlar istorgias. Tar mintga lecziun vegn la scolasta uschia cun ina chista, e quella ha mintgamai in auter tema. Sin fundament da quest tema, sco per exempel tren, pumpiers, bajegiar euv. emprendan ils uffants novs pleds e construcziuns.
Da nov era a Mustér
4 uffants fan part al curs d'emprender rumantsch a Mustér. Igl è l'emprima giada che quest curs vegn purschì. L'inizianta da quest curs è Andrea Schmed. Ella dettia rumantsch en scolina ed en l'emprima classa, e saja uschia er en stretg contact cun las manadras da scolina. Ella vesia quant impurtant ch'i saja ch'ils uffants chapeschian gia la manadra da scolina e possian discurrer cun ils camarats.
Perquai haja ella guardà cun la vischnanca da pudair porscher il curs. Ils geniturs pajan be ina pitschna part dal curs. A Mustér èn quai 160 francs per 32 lecziuns da 50 minutas. Il rest surpiglia la vischnanca, il chantun e la Confederaziun.
Era per rumantsch
Il concept è vegnì sviluppà oriundamain per mussar tudestg. Ma el funcziuna era per autras linguas. Quai munta dentant dapli preparaziun per la scolasta. Sco Andrea Schmed di, na saja quai dentant betg in problem. Ella stoppia simplamain tschertgar ina alternativa a las chanzuns ed als versets, u far ina translaziun. Il concept «Wunderfitz und Redeblitz» è ideal per vischnancas pitschnas, perquai che quellas na stoppian betg impunder daners per crear novas ideas, co mussar la lingua, mabain possian ins surprender il material avant maun, declera Sibylle Wietlisbach. Il 2005 ha lur organisaziun survegnì il premi da promoziun da la fundaziun Pestalozzi.
RR actualitad 17:00


text:
Reducziun dal tschains pervia da donns
- Gievgia, 5.4.2018, 11:15
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 5.4.2018, 11:15, RTR
Tge ston ins far sch'ins vegn en ina nova abitaziun e quella ha gia ina fanestra ch'è betg isolada bain u la maschina da lavar che funcziuna betg? Natiralmain pon ins infurmar il propietari e sperar ch'el eliminescha il donn. Pon ins dentant era pretender ina indemnisaziun?
Sch'ins ha donns en l'abitaziun lura han ins effectiv il dretg sin ina remuneraziun en furma d'ina reducziun dal tschains. E quai davent dal mument ch'ins ha infurmà il propietari davart il donn, enfin tar il mument ch'il donn è eliminà. Pertge il tschains è fixà per in object senza donns.
Quant auta che la reducziun è, ston ins fixar cun il propietari. Dentant porscha l'uniun da locataris girschuna ina glista cun cas da referenza che duain gidar da s'orientar. Uschia quintan ins per exempel cun ina reducziun d'enfin 10% sche la maschina da lavar funcziuna betg. U ch'ins sto pajar 20% pli pauc tschains sche la temperatura en l'abitaziun sa sbassa sin pli pauc che 16 grads sch'il stgaudament funcziuna betg u sch'i dat problems cun l'isolaziun.
Donns ordaifer l'atgna abitaziun
Però betg be donns en l'atgna abitaziun pon influenzar la qualitad da viver. Uschia po per exempel er canera esser in problem per ils locataris. Ed er en quests cas han ins la pussaivladad da pretender ina reducziun dal tschains.
Quai dentant be sch'i dat in augment da canera temporar dal qual ch'ins saveva anc nagut cura ch'ins ha suttascrit il contract. In exempel concret pudess esser lavurs da construcziun en il conturn. Sch'ins va però a viver en in conturn cun uffants u cun in'autostrada, lura ston ins quintar cun canera e na po consequentamain betg far valair ina reducziun.


text:
Il chantun n’evaluescha ussa tuttina betg sch’i dovra in curs per possessurs da chauns e zuar sin champ chantunal. Il Cussegl grond ha refusà in’incumbensa dal deputà Kenneth Danuser cun 54 cunter 51 vuschs (tar 3 abstenziuns).
Quai ch’è remartgabel: La regenza sezza fiss stada pronta da far ina tala evaluaziun. Deputadas e deputads han dentant fatg ina discussiun dad in'ura – ed han lura sbittà l’idea.
Enfin avant in onn stueva mintga possessur da chauns far in curs. Quest obligatori ha la Confederaziun dentant stritgà.
RR novitads 17:00


text:
Remo Cavegn surpiglia il post da president da fracziun da Marcus Caduff ch’è vegnì elegì il zercladur passà en la regenza. En ses emprim pled haja Remo Cavegn ditg ch’el veglia furmar ina ferma squadra – per furmar a moda activa l’avegnir dal chantun e per procurar per bunas cundiziuns da rom en il Grischun. Quai ha communitgà la PCD.
Refusà «Buna scola grischuna»
Plinavant ha la fracziun cristiandemocratica tractà tar sia sesida a Savognin las duas iniziativas dal pievel chantunalas «Buna scola grischuna». Ed ils deputads refusan omaduas iniziativas, tant «Buna scola grischuna - cundecisiun en dumondas impurtantas» sco era «Buna scola grischuna - cundecisiun tar ils plans d'instrucziun».
Tenor ils deputads duai la regenza grischuna restar responsabla per decider ils plans d'instrucziun. La regenza saja numnadamain cumpetenta - ed il Cussegl grond duaja sa concentrar sin elavurar leschas, sco la PCD scriva.
Il Cussegl grond tracta l'iniziativa dubla da scola en sia sessiun d'avust.
RR novitads 17:00


text:
Monvall
Monvall (nom ufizial in italian: Monvalle) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 1 948 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 4 km² e 'na densità de 487 ab./km².
El paes el se troeuva longh i spond del Lagh Maggior e 'l confina con la Provincia de Verbania (comun de Belgiraa). Oltra al center comunal a gh'è ona frazion (Turr) e on quai rion, come Canton e Goree.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Monvall l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
- Il president da la protecziun da la Constituziun en Germania, Hans-Georg Maassen, sto bandunar ses post.
- L'um da 55 onns daventa secretari da stadi en il ministeri da l'intern, là n'è el dentant betg responsabel per la protecziun da la Constituziun.
- Per Maassen munta questa midada perfin ina promoziun en ina classa da paja pli auta.
Quai ha la regenza communitgà suenter in inscunter da la chanceliera Angela Merkel (DCU) cun il schef da la CSU e minister da l'intern, Horst Seehofer sco era la scheffa da la SPD Andrea Nahles. Avant l'inscunter da crisa avevan Merkel e Seehofer anc tschertgà ina furmla da cumpromiss.
Il minister da l'intern, Horst Seehofer schazegia la cumpetenza da Maassen en dumondas da la segirezza publica. La SPD aveva insistì che Maassen stoppia dar giu ses post, suenter ch'el aveva fatg remartgas dispitaivlas davart las escalaziuns a Chemnitz.
«Ina cugliunaria nunditga»
La midada trametta ord vista dals Verds in signal fatal. «Jau chat quai catastrofal, perquai che quai è ina promoziun», ha ditg Irene Mihalic, commembra da la cumissiun per l'intern a l'agentura da novitads tudestga. Maassen vegnia uss er anc premià per ses sbagls.
La presidenta da la fracziun dals Verds, Katrin Göring-Eckardt ha ditg: «Quai è ina cugliunaria nunditga.» Tgi che premiescha «in sa cuntegnair illoial e gnochergnam cun l'AfD», empè da chastia quai, haja pers tut il sentiment per maniera – «e la SPD fa cun tut».
Tge precis che Maassen vegn a far en il ministeri da l'intern vul Seehofer communitgar mesemna.
Successur anc betg enconuschent
Tgi che duai succeder a Maassen sco president da la protecziun da la Constituziun n'è anc betg vegnì communitgà. En circuls da l'Uniun haja num, ch'il secretari da stadi actual, Hans-Georg Engelke saja stà en discussiun per il post l'entschatta da l'emna.
A Chemnitz avevi dà escalaziuns entras gruppas da dretg, suenter ch'in Tudestg era probablamain vegnì mazzà dad in requirent d'asil. Maassen vegn crititgà perquai ch'el aveva ditg, ch'el «n'haja naginas infurmaziuns crediblas» per ina «chatscha» sin esters tar las escalaziuns. Plinavant ha el mess en dumonda l'autenticitad d'in video ch'è cursà en l'internet.
RR novitads 20:00


text:
El prum dì sa mont
Canche se ruèa su te pra sa mont col fasc e la magnadiva, el prum lurger l’era de injignèr mìngol de legna. Te noscia Val, béleche a 2000 metri, la maor pèrt l’é zirmes, e el tobià se sà, l’era semper japede pra, donca la legna la era de zirm, e con cheles se fajea fora de bie zécui per invièr via el fech, e i ge dijea “zécol de lum”, i ardea che l’era n gust.
Dapò la tousa o la fémena più veia la tizèa e la metea sora a fèr polenta. Tel ciasel, se l’era mìngol gran, o cojinat se l’era pìcol, l’era un fregolèr fat con cater sasc mìngol squadré, dapò da n’ostola del tet sora fregolèr bandolèa jù la segosta che l’aea un rampin japede per tegnir sù el pael sora fech. La resteladora mujea la ciaura e se magnèa polenta, formai e lat. Sobito dò se batea la fauces, e el prum se seèa dedant el tobià.
Se l’era bon temp, sul domesdì via, se metea te tobià cheste lenzel de erba suta, che no se pel ge dir fen, perché no l’era amò sech, demò tant per poder dormir, per no cogner se butèr jù diretamenter via per el fon de tobià. In chela sera se cognea dormir sun chest fen e amgari dò mesanet se ruèa su la brees del fon, e te jelèa perché sa mont l’é semper aria cruva. Se vegnìa la pievia, in chela dì, no se podea meter da ite cartier, coscita se l’era un auter bacan sun chela mont che l’aea jà ite fen te tobià, se jìa da chal a ge domanèr che el te lasce dormir, magari che fossa stat mes’ora de strèda da lènc! Se nesciun aea ite fen te tobià, se cognea vegnir a cèsa a dormir. L’é stat de chel’outes, che vegnìa la pievia ogne dì, ence per una setemèna dò e dò, e coscita se cognea ogne dì su e ju.
Ma però, a ge pissèr l’era pa bel. Se ence che se scomenzèa a seèr da les cinch dadoman fin passà les ot da sera (ora veia), da un scura a l’auter, 14 o 15 ores. E amò valgugn contèa patofies fin mesanet. Indirao no se era mai stencé.
Gé faghe el cont, che a te dèr duta chela sanità e chela forza, fossa stat la beleza de duc chi pré con fiores de ogne color e el bon udor de la rèja di zirmes apede l’udor che fajea duc chi bie fiores, spezialmenter dadoman, canche i é moi de rosèda, o dò na pioveta: edelbais, nègherles da mont, i zondrees di fiores da la sita, chela biences margarites, ciufagnes, sangons, àzoles, formedeles, àrniches, pan de Dio, fiores de èsin, anziènes, mègnes de la Madona, grifes de giat, fiores de loèrgia, fiores dal smauz, cuches, breghes, e dapò un muge de etres bie fiores che no me recorde più l’inom.
Ma se lurèa bolintiera da un scura a l’auter per se vadagnèr el pàbol per d’invern, spezialmenter se te aees na bela resteladora che vegnìa dò a trèr ciaura che te fajea un bel grignot, e magari la te sconea el codé intant che te batees la fauc, perché te ge coresses mìngol dò a la fèr stentèr. Ma el patron, parò, ge tegnìa de più a parèr dò, per aer prest n bel tobià pien de fen.
Simon de Giulio


text:
Las perlas da Benedetto (fin)
- Venderdi, 12.10.2018, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 12.10.2018, 19:00, RTR
Benedetto fa in selfie!
Per la vairamain davosa ediziun da sia emissiun La Perlas ristga redactur e moderatur partent Benedetto Vigne da far ina retrospectiva en atgna chaussa, pestgond or inquala truvaglia guerscha, ma er dus u trais puncts culminants da sia carriera musicala. Quai tanscha dal duet cun Paulin Nuotclà en il «Trubadur» enfin tar la producziun dal monumental «Lain fabular - ils Beatles per rumantsch». E cumpiglia perfin ina veglia participaziun rumantscha a l'Eurovision 1983 davart dad in tschert project numnà Rezia Spontana


text:
Sco proxim vegn la regenza a far in messadi sbassond sin las sentenzias dal Tribunal federal e la Dretgira administrativa grischuna. Alura vegn il Cussegl grond a stuair debattar davart l’iniziativa. Refus el quella e fa tut tenor ina cuntraproposta alura ha il pievel grischun l’ultim pled en chapitel.
Il Tribunal federal refusa il recurs dals adversaris
Dubis davart la realisaziun da l’iniziativa na tanschian betg per declerar ina iniziativa sco nunvalaivla, declera il Tribunal federal. Represchentants dal rumantsch e talian avevan fatg recurs tar il Tribunal federal.
La minoritad dal Tribunal federal aveva argumentà ch'il scumond da discriminaziun na vegnia betg resguardà. L'iniziativa offendia er la constituziun grischuna che di che las trais linguas, rumantsch, tudestg e talian sajan egualas. Fertant che las duas linguas en la minoritad ston numnadamain emprender la lingua ferma, il tudestg, pon ils tudestgs emprender vinavant englais. Uschia han ils tudestgs quatter onns avantatg sin ils rumantschs ed ils talians.
Sulet ina lingua estra en scola primara
Ils iniziants vulan ch’i vegnia be pli instruida ina lingua estra en la scola primara. En las regiuns rumantschas e talianas dal chantun vegniss uschia be pli instruì il tudestg. Ed en las regiuns tudestgas l’englais.
La dretgira administrativa aveva decidì che l'iniziativa saja valaivla. Quella dretgira aveva argumentà sia decisiun uschia che quella sa refereschia be sin ils roms da scola obligatorics. Las scolas possian uschia anc adina far a mogna ulteriurs roms.
Ord l'archiv
RR actualitad 06:00+


text:
Pasca ortodoxa: Eritrea, 2. part
- Dumengia, 24.4.2016, 8:06
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 24.4.2016, 8:06, RTR
Cristians ortodoxs datti en l'Africa cunzunt en trais pajais: En l'Egipta èn els be ina minoritad e sa numnan Copts, en l'Etiopia ed en l'Eritrea dentant è l'ortodoxia sut il num «tewahedo» da vegl ennà la religiun dominanta. Pervia dals blers fugitivs eritreans è questa furma dal cristianissem adina pli preschenta era tar nus en il Grischun.
Dapi bunamain in onn ha la plaiv tewahedo dal Grischun insatgi per celebrar la messa, il plevon Awet Tesfu, che stat per il mument anc en il center d'asil a Laax. El raquinta, ensemen cun la manadra da la biblioteca interculturala da Cuira, Azamit Berhane, sur da las tradiziuns da Pasca. Sco tar tut ils ortodoxs vegn quella celebrada quest onn il 1. da matg.
Il predi da questa dumengia fa Guido Tomaschett.
Redacziun: Mathias Kundert
Contribuziuns
-
Predi da Guido Tomaschett


text:
Inhalt
Exteriur
-
Poroschenko è per ina zona demilitarisada en l'Ucraina da l'ost
Il president ucranais Petro Poroschenko di gea ad ina zona demilitarisada en l'Ucraina da l'ost – in zona cun ina ladezza da 30 kilometers. El ha cumandà da retrair tut ils chars armads e l'artigliaria ord questa zona.
Cun quest pass vul Poroschenko terminar il bumbardament permanent en il territori da Lugansk. Las partidas da conflict eran gia sa cunvegnidas ier saira, sut l'intermediaziun da l'OSCE e la Russia, da retrair lur material da guerra ord questa regiun.
RR novitads 18:00


text:
Per motivs giuridics e circumstanzas economicas vegnia la firma a dumandar per ina procedura da sanaziun. Parallel vul la fatschenta cuntinuar las contractivas cun investurs. Finamira saja ch'il commerziant da moda possia segirar plazzas a moda persistenta.
Il pli grond commerziant da moda da l’Italia OVS aveva surpiglià avant strusch in onn la gruppa Vögele en la Svizra ed en l’Austria. Gia a l’entschatta zercladur aveva la societad affiliada da OVS annunzià insolvenza en Svizra. Tuttas filialas en la Svizra èn vegnidas serradas e radund 1'200 collavuraturs ha la firma relaschà.
RR novitads 15:00


text:
Fresas electricas – ina alternativa?
- Glindesdi, 6.11.2017, 11:15
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 6.11.2017, 11:15, RTR
Ella è qua – la naiv. Tgi che ponderescha da remplazzar la pala da naiv cun ina fresa ha ina gronda schelta. Ina fresa electrica dentant n'è betg in'alternativa per tuts.
Quai che vala per il pastget n'ha tar la naiv anc betg chattà la via da success. Fresas da naiv electricas vesan ins darar en ils affars specialisads – maschinas cun accu, na datti anc nagina fiera, di il specialist Marco Zimmermann. Sin tge ch'è da far stim tar la cumpra d'ina fresa da naiv, raquinta el en il Co e cum.


text:
Ils U13 dals Calanda Broncos èn puspè campiuns svizzers. Tenor ina communiacaziun a las medias han els a Frauenfeld battì en il final ils Geneva Seahawks cun 24:12. Dapi il 2013, dapi ch’i dat l’equipa U13 dals Calanda Broncos, duelleschan ils Grischuns cun ils da Genevra per il titel da campiun svizzer.
Las distincziuns n'han betg mancà
Suenter la partida èn vegnids onurads las meglras equipas ed ils megliers giugaders da la stagiun. Tranter els è era il Grischun Koren Winter. El è vegnì onurà sco il giugader il pli prezius da la Svizra e sco top scorer da la liga.
RR novitads 23:00


text:
Segund è vegnì ses collega da team Nico Rosberg e terz il pilot da Ferrari, Sebastian Vettel. Ditg ha i vesì or sco sche Hamilton stuess anc spetgar in'emna sin ina segunda schanza da gudagnar il titel.
En la 49avla da 56 rundas ha el dentant pudì profitar d'in sbagl da ses collega da team Nico Rosberg. Lewis Hamilton era gia daventà campiun mundial l'onn 2008 ed il 2014. Il team da Sauber ha fatg dus puncts. Cunquai che blers èn crudads or ha Felipe Nasr profità. El è vegnì 9avel. Marcus Ericsson è crudà or.
RR novitads 22:00


text:
Associaziun da tetg Interbiblio
Il 2010 ha Interbiblio (da lez temp Associaziun cudeschs senza cunfins Svizra (VBOGS) survegnì da la fundaziun Landis & Gyr a Zug il renumà Premi Zurlauben per la cultura da la lingua e la culturas. Il premi è dotà cun CHF 100'000. Quests daners èn vegnids duvrads per sviluppar e realisar il project «Schriften der Welt – Ecritures du monde – Scritture del mondo».
Laudatio da prof. dr. Gianni D’Amato
Pleds d’engraziament da Helene Schär, presidenta Interbiblio
Il schaner 1994 ha la UNESCO attribuì ad Interbiblio (alura VBOGS) la distincziun «Decada mundiala per il svilup cultural».
Bibliotecas commembras
Renens: GLOBLIVRES
2010 : Prix « Milieu du Monde » décerné par la Chambre Cantonale Consultative des Immigrés / premi attribuì da la chombra d’immigrads chantunala consultativa
2004 : «Mérite de l’intégration» décerné par la commune de Renens / merit d’integraziun attribuì da la vischnanca da Renens
2003 : «Prix de l’éveil» de la Fondation vaudoise pour la promotion de la création artistique / premi da la fundaziun dal Vaad per la promoziun da la lavur artistica
1999 : «Mérite culturel et d’encouragement de la commune de Renens» / merit cultural da la vischnanca da Renens
Basilea: JUKIBU
2012: Prix schappo per engaschament voluntari quotidian, attribuì dal chantun Basilea-Citad
2009: Premi basilais per integraziun, attribuì da las baselgias ev.-ref. e rom.-cat., da Novartis e da la fundaziun Christoph Merian
1997: Premi da promoziun da la libraria Jäggi Basilea
Turtig: Kanzbi
2004: «Ritter der Kommunikation», attribuì da l’Uffizi federal da communicaziun per il pachet da mesiras per l’integraziun digitala en il quartier 4 da la citad da Turitg


text:
Il podest
- 1. Mikaela Shiffrin (Stadis Unids) 1:46,42
- 2. Wendy Holdener (Svizra) +1,58
- 3. Frida Hansdotter (Svezia) +1,59
L'Americana Mikaela Shiffrin gudogna il davos slalom gigant da la stagiun. Per Mikaela Shiffrin è quai la 12 victoria.
Cun ses segund plaz al final ad Are ha Wendy Holdener era gist segirà il segund plaz en il classament da slalom da l'entira stagiun. Per Holdener èsi gia il 17avel plaz da podest en in slalom. Be gudagnà ha ella anc mai en quella disciplina.
Ulteriuras Svizras
Mussà in bun slalom ha era Michelle Gisin. La campiunessa olimpica en la cumbinaziun alpina è vegnida 6avla. Denise Feierabend 12avla.
RR novitads 15:00


text:
La lescha vertenta da l’onn 2006 regla tranter auter la projectaziun da vias chantunalas, la construcziun, il mantegniment e la finanziaziun. Cun la revisiun duaja uss surtut vegnir meglierada la coordinaziun tranter ils organs chantunals e las vischnancas, scriva la regenza.
Ultra da quai vegnian optimadas las reglas tar la signalisaziun da las vias. Da nov è il chantun era responsabel per signalisar strivlas melnas e vials da velo.
Il Cussegl grond tracta la fatschenta en sia sessiun da zercladur.
RR Novitads 10:00


text:
Verginer Holzprofi
Tistlaria - Zumpradú Val Badia
La dita Verginer Holzprofi é na firma da tistler y zumpradù individuala. I nes ùn spezialisé sön laûrs de lëgn fać sön mosöra por interns y por esterns. Belanfat sce ara se trata de laûrs da zumpradù o laûrs da tistler: sides cun lignan nü co cun lignan vedl ti lasciunse lerch a nosta creativité. Cun les tecniches plü modernes ti dunse forma a de vigni sort de mobiliar: da ćiases privates a hotì. La pasciun y la vëia de fà de nüsc lauranć dëida tres indô arjunje i traverć che i nes metun dant, insciö che sides nosta sodesfaziun co chëra de nüsc tliënć po gnì pascentada.


text:
Per las elecziuns dal parlament vegn il chantun Grischun partì en 39 parts. Quellas parts han num circuls. Mintga circul po eleger in tschert dumber da persunas che po ir en il parlament. Dentant, i dat dapli candidats che sezs libers, uschia che betg tuts pon vegnir elegids. Tge fan ils candidats tut per ch'ils circuls elegian gist els? E tge lavur fa in deputà grischun insumma?
Tge circuls datti insumma?
Tut en tut ha il chantun Grischun 39 circuls. Insaquants da quels circuls èn fitg gronds, auters mo pitschens.
Co han ils differents circuls num? Guardai la charta...
Quantas persunas dastga mintga circul eleger?
Mintga circul dastga eleger – tranter ils abitants dal circul – quellas persunas che pon ir en il cussegl grond.
Pli blers abitants ch'in circul ha e dapli persunas che pon vegnir elegidas.
Quantas persunas pon ins eleger en mintga circul? Guardai la charta...
Co vegnan las persunas elegidas?
Per eleger las persunas en ils circuls vegn fatg in quint.
- dumbrar tut ils cedels da votaziun
- far x 2 il dumber da persunas ch'ins po eleger
- parter punct 1 entras punct 2
Il resultat da quai quint è la maioritad absoluta.
Tut quels candidats che han dapli vuschs che la cifra da la maioritad absoluta èn elegids. Igl è dentant da resguardar: mintga circul ha in dumber fix da persunas ch'el dastga eleger. Sche memia bleras persunas han dapli vuschs che la maioritad absoluta, gudognan mo quels cun las pli bleras.
Exempel:
Vegn Paula elegida en il parlament?
Paula è en ina partida politica e vul s’engaschar per dapli vacanzas da scola. Perquai vul ella daventar commembra dal parlament. Per vegnir elegida en il parlament ha ella fatg blers placats da reclama. Uschia tuts ch’enconuschan ella e dattan lura forsa era la vusch ad ella tar las elecziun.
Da tut las persunas ch’han dapli che 500 vuschs, èn elegidas mo las duas persunas cun las pli bleras vuschs.
Infurmaziuns davart las partidas dal parlament Grischun e daco ch'i dat insumma partidas politicas, quai pudais leger cun cliccar qua...


text:
Pac-Man
Al Pac-Man (cgnusû in Giapòṅ cun al nóm ad Pakkuman, パックマン) 'l è 'n śōg vìddeo invintâ par Tohru Iwatani prugramadōr dla Namco e publicâ par la prima vòlta da la Midway Games al 22 ad Maǵ dal 1980 in dal furmâ arcade p'r al sali. In séguit 'l è dvintâ dimóndi famóś in tut al mónd, gnénd fóra par console e computer.
Règhli
Al śugadōr al gh'à purtàr in gir, a 'l intéran 'd un labirìnt, un putòć tónd ad culōr śal, ciamâ Pac-Man, faghénd-ag magnàr tut i puntèṅ stramnâ lè 'd intóran, stand bèṅ atènti 'd a n tucàr briśa i quàtar fantaśmèṅ ch'i s móvan lè sèg curénd-'g a drē. S'a sucéd cal fat lè, al śugadōr al pèrd una dal sò viti.
Par gnir-'g incòntar, in di quàtar cantòṅ dal parcórs i s càtan dal madśìni particulàri più grandi, diti "power pills", ch'i arbàltan la situasiòṅ faghénd in manéra che, se magnàdi, i sìan i fantàśma, dvintâ in cal méntar blù, a 'ndàr in a risć 'd èsar mandâ śò par soquànd secónd ad tèmp. Quànd quést a sucéd, al śugadōr al mùcia sù di punt e quél ch'a gh rèsta di fantaśmèṅ (sōl i sò dū òć) al tórna indrē in présia a la baś, ch'la s cata in dal sèntar dal schérum, par turnàr in vita ad nóṿ e dar acsè incóra adòs a 'l Pac-Man.
In dal sèntar dal labirìnt, da 'l dū bandi, a gh'è 'n andavèṅ ch'al parmét a Pac-Man, e sōl a lò, ad pasàr subìt da cl'atra banda, un quèl dimóndi ùtil par scapàr via quànd a s è mis mâl.
Quànd tut al magnàr dal labirìnt al finìs, a taca 'n livèl nóṿ.
Puntéǵ
Durànt al śōg, tut quél ch'al Pac-Man 'l è bòṅ ad magnàr al gh dà di punt. Al bucìni stramnàdi in dal parcórs i vàlan 10 punt (in dal labirìnt a gh 'n è 240, p'r un tutàl ad 2.400 punt) mént'r al power pills i gh śòntan 50 punt (200 in tut, esénd quàtar). S'a s fà fóra i fantàśma, a s pòrta a cà 200 punt p'r al prim, 400 p'r al secónd, 800 p'r al tèrs e 1.600 p'r al quàrt, muciànd sù a 'l màsim 3.000 punt par vòlta ch'i dvèntan 12.000 punt a dispuśisiòṅ cuntànt al quàtar madśìni. Durànt al śōg a pōl sucédar ch'in dal mèś dal labirìnt i végnan fóra par pôc tèmp di magàr speciài (in gènar dla fruta): s'al Pac-Man al gh la cava a far-i suo prima ch'i sparìsan da par lōr, al s pōl purtàr in bisàca ch'i punt chè 'd sóta:
- Sréśa, 150 punt
- Fràgula, 300 punt
- Purtugàl, 500 punt
- Póm, 700 punt
- Ua, 1.000 punt
- Sìmbul dal śōg vìddeo Galaxian, 2.000 punt
- Campàna, 3.000 punt
- Ciàṿ, 6.000 punt
Quànd a s mùcia sù almànc 10.000 punt, a s pòrta a cà na vita.
Al puntéǵ più grand ch'a s pōl rivàr a far 'l è quél ad 3.333.360 (dit perfect score) parchè a gh'è 'n bug in dal śōg ch'al n parmét minga ad pasàr al 256śum livèl (la variàbila dal livèl la gh'à sōl 1 byte): par far-al a gh'è da magnàr sèmp'r incòsa. Al prim a far-al 'l è stâ Billy Mitchell in dal 1999, 'l ùltim invéci David Race al 4 ad Śnar dal 2012, ch'al gh'à mis 3 óri, 33 minùt e 12 secónd.
I quàtar fantaśmèṅ
I quàtar fantaśmèṅ prutagunìsta dal śōg i èṅ:
- Blinky ad culōr rós: 'l è al piò rabî ad tut, sémpar prònt a dar la casa a 'l Pac-Man;
- Inky ad culōr celèst: al s dà da far par mét'r-as ad travèrs stupànd al tunnel ad pasàǵ;
- Pinky ad culōr ròśa: l'è la fémna dal grup, la gira dimóndi in présia e l'è catìva dagnóra cuma Blinky;
- Clyde ad culōr aràns: 'l è al piò insiminî, imbambî e minciòṅ dal grup, al và in gir piàṅ faghénd anc di parcórs a caś.
Culegamènt estéran
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Pac-Man


text:
Val Müstair: Meglieraziun è a fin - sguard enavos
- Venderdi, 30.9.2016, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 30.9.2016, 11:45, RTR
La meglieraziun generala en Val Müstair è terminada. La societad cooperativa vegn perquai schliada a l'ultima radunanza generala che ha lieu ils 1. d'october a Tschierv.
Dapi l'onn 1966 han ins planisà e realisà las ovras: passa 70 kilometers vias champestras, l'arrundaziun da las parcellas pitschnas a parcellas grondas, rempars encunter ruinas e la sauaziun en tut la Val Müstair.Las lavurs che han custà radund 45 milliuns francs.
Il president da la societad cooperativa Lüzzi Stupan ha cumenzà la lavur per la meglieraziun cun 30 onns. Oz cun 83 onns po el finir la lavur.


text:
Las favuritas da la Norvegia han gudagnà la staffetta da passlung da 4 giadas 5 kilometers. Gia il 1928, il 1984 ed il 2010 avevan las Norvegiaisas prendì plaz sisum il podest tar la cursa da staffetta d'olimpia. Il segund plaz va al vischin, la Norvegia. La Svedaisa Stina Nilsson è arrivada 2 secundas pli tard che Marit Björgen en l'arrivada. E sin il terz plaz è la Russia sa rangada.
Björgen ha uschia survegnì sia settavla medaglia d'aur tar ils gieus olimpics. Nagin ha gudagnà tantas medaglias d'aur sco la passlunghista da 37 onns.
Svizra en top 10
La Svizra è l'emprima giada dapi il 2006 puspè stada represchentada tar la staffetta da passlung da las dunnas da 4 giadas 5 kilometers. Il quartet da Swiss Ski ha dentant fatg ina buna figura ed ha cuntanschì plaz set. Las Svizras han duvrà ina minuta e 51 secundas pli ditg che las victuras.
RR novitads 12:00


text:
La raschun è ch’ils managers na sajan betg s’annunzià sin ina citaziun. La UBS n’ha betg vulì commentar las infurmaziuns. Il 2012 aveva la giustia franzosa instradà las inquisiziuns cunter la banca gronda pervi d’agid probabel a l’omissiun fiscala.
Extendì las inquisiziuns
Il fanadur da l’onn passà eran questas inquisiziuns vegnidas extendidas sin ina procedura pervi da lavada da daners. En vista ad in chastì probabel era l’UBS vegnida sfurzada da deponer ina cauziun da 1,1 milliardas euros.
RR novitads 14:00


text:
Regurdond Janis Joplin
- Venderdi, 26.1.2018, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 26.1.2018, 19:00, RTR
L'emprima gronda regina dal rock avess uss 75 onns.
Ina vusch vibranta, sgaranta ed explosiva, plain passiun e sensualitad - quai era la chantanta americana Janis Joplin, naschida ils 19 da schaner 1943, morta ils 4 doctober 1970 cun be 27 onns.
Ella ha marcà il rock dals onns fundativs ed è restada in monument musical enfin ils dis dad oz. En sia curta discografia figureschan sgratta-ureglias sco «Try (just a little bit harder)» ubain «Move Over», ma er balladas sublimas sco il «Summertime» da George Gershwin ubain la nunemblidabla «Me And Bobby McGhee» da Kris Kristofferson.


text:
Rorschach (SG)
Rorschach a l'è un cumün svizzer del distret eletural (Wahlkreis) de Wahlkreis Rorschach, in del Canton San Gal. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 1.78 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 8840 abitant.
El cumün de Rorschach al se tröva a una altitüden de 400 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Goldach, Horn (TG), Rorschacherberg. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Cuntegnüü
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Rorschach l'è menziunaa la prima volta in d'un docüment de l'ann 850 col nom de Rorscachun.[1] In del ann 947, Otto I al gh'eva cuncess a l'abassia de San Gal de fà 'l marcaa, bater muneda e fà pagà i tass a Rorschach.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Gallery[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
In sia funcziun da halla d’art realisescha la Fundaziun NAIRS exposiziuns d’art contemporana svizra ed internaziunala, üna blerüra da differents arrandschamaints culturals e colloquis.
Sco center cultural da l’Engiadina s’occupa la Fundaziun NAIRS da la cultura, da l’actività culturala e dals problems da la regiun. Ella tematisescha l’incletta culturala da sai stess da l’Engiadina odierna ed organisescha occurrenzas davart la vita culturala da la Rumantschia.
I’l rom da seis program internaziunal Artists in Residence (AIR) as manifesta la Fundaziun NAIRS sco chasa per artists. Ella invida mincha stà a 15-20 artistas ed artists, tschernüts d’üna giuria, da passantar plüs mais i’l center. La fundaziun promouva il dialog e la collavuraziun tanter las differentas spartas da l’art. Lapro sta in prüma lingia l’art figürativa. Ils stipendis van però eir ad artistas ed artists da las spartas musica, litteratura, teater e sot.
Temp d’avertüra chasa d’artists 2013: 15.5.-1.9.
Temp d’avertüra halla d’art 2013: 14.6.-1.9. | gövia - dumengia 15 - 18 h
Exposiziuns davant chasa: permanentamaing |Program culturala 2013 PDF
Email: info@nairs.ch
tel +41 (0)81 864 98 02
fax +41 (0)81 864 98 04
Qua regnan ingaschamaint impè da celebraziun da sai svess, cumpetenza artistica invezza da cumedgia da ‚management’ ed avertezza impè da cultivaziun da l’idilla. Qua as tratta da cuntgnü, qua as tratta da sen.
Max Matter
artist d’art figürativa, 2007


text:
Nagins puncts questa fin d'emna per il HCD
Il HCD ha cuntinuà a Friburg tuttina sco tar sia terrada da venderdi cunter l’SC Berna (1:6). Suenter in flaivel emprim terz era l’equipa da Arno del Curto gia en retard cun 0:2. Alura hai fatg l’impressiun ch’il HCD haja chattà nov schlantsch e l’american Broc Littel ha pudì sajettar il sulet gol per il HCD tar il resultat intermediar da 1:2. Ma il segund gol da Michal Birners per Friburg ha alura fatg ina fin cun las speranzas da l’equipa grischuna.
Ils ulteriurs resultads:
Ambri - Bienna 3:4 suenter prolungaziun
Berna - Zug 2:1
Kloten - ZSC Lions 3:5
SCL Tigers - Lugano 2:4
Hockey – Liga naziunala A 2017 / 2018 24avla runda
Hockey: Classament liga naziunala A (05-03-2018)
RR novitads 23:00


text:
La regenza grischuna ha approvà il project per la correcziun da la via da la Lumnezia cun intginas cundiziuns sco er cun las permissiuns spezialas, scrivan la regenza grischuna. Il mument è la via chantunala suenter l’ustaria Porclas per part stretga e nunsurvesaivla.
Via actuala na correspunda betg als pretensiuns modernas
La via existenta na correspunda betg pli a las pretensiuns actualas da segirezza, scriva la regenza. La via vegn uschia schlargiada sin ina lunghezza totala da var 620 meters sin la ladezza da norma da 5,8 meters. Ultra da quai duai vegnir megliurada il sistem da drenascha.
RR novitads 11:00


text:
Inhalt
Ulteriur Grischun
-
Claustra sposta votaziun davart hotel da 5 stailas
A Claustra-Serneus vegn spustada la votaziun davart il project d'in nov hotel da 5 stailas ed in parcadi sutterran sin l'areal Montana. La votaziun era previsa il settember ed è ussa fixada sin la fin da november, quai fa a savair la vischnanca da Claustra.
Il motiv per spustar la votaziun sajan scleriments supplementars en connex cun la revisiun parziala da la planisaziun locala. Ord il medem motiv vegn er spustada la saira d'infurmaziun ch'era planisada il mez da zercladur. Quella è probabel l'avust.
RR novitads 18:00


text:
Il di da premiaziun al Plantahof a Landquart ha cumenzà gia baud, a las 09:00 la bun'ura. Lura èn signunas, pasters, chaus d'alp, purs e visitas arrivads. Per alp han els mintgamai purtà duas chascholas. Ina è vegnida tagliada si per valitar, l'autra era per avair ina referenza dubla.
Alura èn ils experts sa mess vi da la lavur. Durant duas uras han els examinà chaschola per chaschola - e quai tenor in catalog exact da criteris per il chaschiel d'alp grischun. Els han valità las chascholas tenor l'exteriur, las foras, la pasta ed il aroma.
Blers alps grischunas cun chaschiel excellent
En tut èn 90 persunas sa participadas a la concurrenza. Betg main che 21 signuns u signunas èn vegnidas undradas cun la valitaziun dad aur. Quai che munta tant sco excellent. Tranter quest 21 signuns e signunas è plinavant vegni undrà il victur 2017. Quai è Niklaus Walter da Cuira (Alp Maran).
Ils chaschiels d'alp 2017 èn fitg buns, cun pitschnas pitschnas excepziuns.
I saja dentant betg stà in onn simpel. L’entschatta da la stagiun èsi stà fitg sitg e fin avust, entschatta settember è la naiv gia vegnida. Quai saja betg optimal per ir a spass cun las vatgas sin pastgira, declera Sep Benedetg Candinas, commember da la giuria. Tuttina saja l’onn 2017 stà, tut en tut, in fitg bun onn.


text:
Teuría di cungjuunt
La Teuría di cungjuunt a l’è una branca da la matemàtica e da l'infurmàtega creada principalameent pal matemàtich Tudeesch Georg Cantor a la fí dal Mudel:XIX sécul. I cuncett da basa da la Teuría di cungjuunt i è i cungjuunt e i söö elemeent. Un cungjuunt al è vidüü cuma una collezziú d'ugett, cjamaa i elemeent (u mémbar) d'un cungjuunt. In matemàtica, cada ugett matemàtich (cumprees un cungjuunt) al pöö vess elemeent d'un cungjuunt.
Inizzialameent cuntruversada, la Teuría di cungjuunt sa l’è trasfurmada par deventá una teuría fundamentala da la matemàtica moderna, gja che chesta darera a l’è druvada par gjüstifiá le süpusizziú fade in matemàtica cuncerneent l'esistenza d'ugett matemàtich, cuma i nümar u le funziú, e le suve prupietaa.
Atüalameent, sa la separa la Teuría di cungjuunt in düü parte : la teuría naïve di cungjuunt e la teuría assiumàtega di cungjuunt. La teuría naïve di cungjuunt, igualameent qualifiada « d'intütiva », al è stada desvilüpada in primm löögh. Par la sequenza, sa l è averaa che süpusá da pudé realizá qual-sa-vöör uperazziú cuj cungjuunt, senza vargüna restrizziú , al menava a di paradoss cuma ul paradoss da Russell. Par respuunt a chiist prubleem, la Teuría di cungjuunt al è stada recustrüida, druvaant chesta völta un aprocc assiumàtich.


text:
Linard Bardill pretenda ch'i vegna fatg urden en l'Uffizi da cultura. Martin Jäger saja cusseglià mal ed i regia in'atmosfera da tema. Quai en mintga cas confermian ad el quest dis pliras persunas ch'han bandunà l'uffizi u che hajan stuì bandunar quel. En spezial vegn menziunada la manadra da l'Uffizi da cultura Barbara Gabrielli, sco er il cussegliader extern Peter Hinnen.
150 enfin 200 persunas èn stadas preschentas a la demonstraziun nua ch'il chantautur e co-iniziant da l'acziun Kunzt first ha fatg questas pretaisas, sa basond sin in artitgel dal Tagesanzeiger dals 21 da zercladur. Tranter auter èn sa radunadas persunas enconuschentas da la scena d'art grischuna, ma era internaziunala. Stads preschents èn tranter auter Roman ed Aleksandra Signer, il scriptur grischun Reto Hänny, il chantadur da Cuira Walther Lietha, Vera Kappeler, Daniel e Robert Hunziker e Luciano Fasciati.
Post vacant
Suenter che Martin Jäger ha sistì sia decisiun è il post dal directur dal museum d'art vacant. Tenor infurmaziuns da Martin Jäger na turna Stephan Kunz betg al timun dal Museum d'art Grischun. Enfin che l'organisaziun è analisada è la plazza vacanta.
Act da solidaritad
Per Stephan Kunz è la demonstraziun in bel act da solidaritad, el na veglia dentant da far nagut cun l’organisaziun ha el sincerà ed ha sin dumonda er betg savì respunder, sch’el vegnia ad esser da la partida. Entaifer 24 uras èn prest 1'500 persunas sa registradas online sin aktionbkm.ch per mussar lur solidaritad.
Lubientscha
La lubientscha da la polizia dal commerzi per l'acziun da protest, durant la quala persunas activas sin il champ cultural sco er persunas interessadas a la cultura vulan pretender da reinstituir Stephan Kunz sco directur dal museum d'art, è avant maun.
RR novitads 06:00++


text:
Las sfidas pli grondas sajan las cundiziuns da basa e la digitalisaziun, ha il Cussegl federal communitgà.
Meglierar cun reducir regulaziuns
Las cundiziuns da basa vul il Cussegl federal meglierar tranter auter cun reducir las regulaziuns ed ils proceders sin stgalim federal. Vitiers vul la regenza svizra er, che l'industria da turissem possia nizzegiar optimalmain las schanzas da la digitalisaziun. Il cumportament da viagiar è sa midà e quai pretendia in cler focus ed in marketing precis, scriva il Cussegl federal en sia strategia.
Turissem è sa midà «drasticamain»
La strategia nova remplazza quella dal 2010. Dapi lura haja il turissem sa midà «drasticamain», argumentescha il Cussegl federal. La posiziun ferma dal franc svizzer e la digitalisaziun hajan bullà il turissem. Fertant che las regiuns urbanas èn sa sviluppadas da maniera positiva, haja il spazi rural-alpin perdì marcantamain.
RR novitads 15:00


text:
Al rec, l'utensil-retg, ha il sportist da l'Argovia mussà ina prestaziun bunamain perfetga ed è daventà campiun europeic avant l'Ollandaisa Epke Zonderland e l'Ungarais David Vecsernyes.
Da di tar di èsi ì meglier ed jau sun stà plain fidanza. I ha funcziunà tut e ch'i ha gist anc dà ina medaglia è grondius.
Gia avant aveva Hegi gudagnà bronz en il final vid la barra. Aur ed argient èn ids en lezza disciplina sco spetgà a la Russia. Artur Dalaloyan ha gudagnà avant David Beljawski.
RR novitads 20:00


text:
Per l’emprima giada dapi il 1988 a Seoul vegn la Svizra represchentada cun ina squadra da spadists als gieus olimpics. Quai era grazia als Giapunais. Quels han numnadamain gudagnà cunter ils Egipzians ch'eran ils rivals dals Svizzers per la qualificaziun dals gieus olimpics.
Nagina medaglia en dapi 40 onns
L’ultima medaglia per ina squadra svizra datescha dal 1976, pia avant 40 onns. Lura eran ils spadists svizzers ids per bronz a Montreal.
Grazia a la qualificaziun sco squadra han ils Svizzers er segirà prematuramain trais plazs da start en la concurrenza singula da spada.
RR novitads 06:00


text:
Alp Nalps da Magher pertuccont l’untgida a Plaun Cavorgia
Anno 1823, ils 23 da fenadur en Tujetsch.
Essend naschiu ina questiun denter ils respectabels pursanavels dalla Alp da Magher e la ludeivla vischnaunca da Tujetsch pervia dalla untgida dalla sura numnada alp, sche per untgir ora tuttas dispetas e malaveglias e per mantener buna amicezia denter vischins cunfinonts, sche eis ei entras ina cunvegnientscha amicabla vegniu fatg il sequent accord.
1mo. S’oblighescha la vischnaunca da Tujetsch da schar tier alla numnada alp in’untgida ora il Plaun dallas Cavorgias, la quala deigi s’extender sco suonda. Encunter il dutg oradem dil Plaun che vegn giu grad il clavau grond enta Nacla via sur via, encunter miezdi ils trutgs che vegnan giudem ils Neidis ora, la sera il dutg dadens il Plaun, mesanotg l’aua da Pardatsch.
2do. S’obligheschan ils pursanavels dalla alp Nalps da Magher da pagar alla vischnaunca da Tujetsch la summa da rensch treitschien en cefras 300 fl., il qual capital deigi vegnir tscheinsius sco in auter capital a 5 procent e croda emprem tscheins sin s. Martin proxim.
3tio. Deigien quels buca puder vegnir sin quella untgida entochen la neiv seigi buca tschentada ora giu la Punt Pardatsch e quei s’entelli sche la neiv vegn la damaun en lur alp e las vaccas san buca pascular dil di sche possein quels sin la sera vegnir ora cun las vaccas sin l’untgida, quei vul dir aber directamein vegnir sin quella senza schar pascular en auters loghens, sche la neiv vegn sera, sche deigien ei stuer star sin lur alp entochen la damaun.
4to. Deigien quels da Nalps buca puder ira naven da quella untgida entochen ch’els buca directamein san ira sin lur alp catschar vinavon lur tiers senza pascular sin nossa alp.
5to. Ei la vischnaunca patruna e po guder quei toc pastira sco ella ha gudiu entochen ussa e tiers che fussen buca sut pastur buca stuer, e quels da Nalps buca puder catschar naven. Tiers aber cun pastur deigien buca puder vegnir sin quella pastira duront il temps che quels da Nalps han leu lur tiers, resalvond en cass da basegns da puder ira atras per guder quei toc dadora il dutg dadora, per prender la malemperneivla maniera da vischins da Pardatsch fatga quest onn, cura pursanavels da Nalps han vuliu occupar per basegns lur untgida, che leu era cavals e vaccas leu sin quella untgida e negin speras, levan quels dustar, sche han ins anflau per bien che vischins da Pardatsch, ni tgi che havess tiers ch’audan sut pastur leu sin quella untgida, stoppien bandunar aschigleiti sco ei vegnien adverti, che pursanavels da Nalps vegnien cun lur vaccas aschizun ch’ils da Tujetsch seigien buca en via ni en ils trutgs cura ch’ei han da vegnir sin l’untgida e ch’ei seigien naven e giud l’untgida cura ch’els vegnan sin quella, e tener naven lur tiers entochen che ils da Nalps han buca cediu, sco la brev plaida.
6to. Tuccont tier il pagar ils sura stipulau pagament ei s’entegliu sco suonda, deigien ils da Nalps buca puder pagar giu 100 fl per onn e la vischnaunca buca puder far pagar pli che 100 fl per onn cun il tscheins vitier, l’emprema ratta croda da pagar sin igl atun digl onn 1823.
7tmo. En cass ch’ei fagess basegns da reparar ils trutgs da Pardatsch anora per ira e vegnir sin quella untgida, sche seigien ils pursanavels da Nalps patruns da quei far, buca aber la vischnaunca esser obligada da quei reparar, resalvond ch’ins sappi pinar lenna ch’ils trutgs vegnessien impadi sche deigien quels che peinan esser obligai da tagliar ora e metter ord ils trutgs.
8tvo. Deigi en cass che oz ni damaun vegness anflau documents vegls che muossan si che pursanavels da Nalps da Magher vessen giu untgida en in liug ni l’auter sigl intschess da Tujetsch, eis ei resalvau lur dretgs als pursanavels e deigi vegnir rendiu anavos ad els il pagament che la vischnaunca da Tujetsch retscheiva per la sura menziunada untgida.
9vo. Deigi vegnir fatg dus instruments conforms in da l’auter e mintga part schau enta maun in cun la suttascripziun da mintga part. Daventau di ed onn sco sura.
En num dalla ludeivla vischnaunca da Tujetsch confirman la sura scartira ils geraus da quei temps cun il sigil da vischnaunca e lur nums
Thomas Jos. Beer
Gion Antoni Caveing
En num da persunavels da Nalps da Magher confirman la sura scartira ils cautegias
Giusep Antoni Maissen
Crest Fidel de Sax


text:
Ils 20 da november è declerà sco di mundial dals dretgs d'uffants. En la convenziun dals dretgs stat era scrit ch'uffants duain avair access ad art e la pussaivladad da crear art. Ord questa raschun ha il museum d'art Grischun ed il teater da la citad da Cuira organisà in suentermezdi cun art e teater per uffants. Mo tge munta quai vinavant, dretg d'uffants?
Artitgels
Co pon ils uffants profitar da la APUC (KESB)?
Il KESB, l’uffizi per la protecziun d’uffants e creschids è vegnì en discussiun ils ultims dis pervia dal mazzament da dus uffants tras lur mamma. Co funcziunescha il KESB, co pon ils uffants profitar dal KESB? E cura dastga e cura sto ina instituziun sco il KESB prender davent ils uffants ad ina mamma u ad in bab? Ina visita a Giusep Defuns dal KESB Surselva.


text:
Ils organisaturs da las tradiziunalas cursas han gì da cumbatter cun plirs facturs negativs influenzads da l’aura las ultimas emnas.
Cumbain che la vetta da glatsch dal lai ha ina grossezza da 40-60 cm e porta da principi bain tut il pais da l’infrastructura, han la naiv e las temperaturas chaudas fatg in stritg tras il quint da l’emprima dumengia da cursas.
Stritgar, scursanir, adattar
La pista è stada memia loma e cun quai er memia privlusa per chavals e chavaliers. Tar las cursas da la segunda dumengia da White Turf han ils organisaturs gì da scursanir l’oriund traject da cursa ed il spustar per plirs meters. Pitschnas modificaziuns haja er dat tar l’ultima fin d’emna, di il vicepresident da la societad «Rennverein St. Moritz», Luigi Sala. Tuttina sajan ins cuntent ch’ins ha pudì trair tras las cursas grondas cun premis fin 111’111 francs.
In onn extraordinari per nus: chaud e difficil.
Tegnair aut la flexibilitad
In vista a la proxima ediziun dal White Turf San Murezzan che vegn spustada per in’emna causa las mastranzas mundialas da skis 2017, hajan ins dad ir sur ils cudeschs. Quai surtut a reguard l’infrastructura sin il lai cun las numerusas tendas. Ch’ins veglia daventar pli flexibel a reguard las installaziuns fixas ma er tar la pista da cursas.
Segirtad d’indemnisaziun
Quant che tut las investiziuns da las ultimas emnas han custà l’organisaziun e quants raps che mancan en la cassa causa ch’ins ha gì da stritgar in entir di d’occurrenza, na poss ins anc quantifitgar, uschia Luigi Sala. Dentant possedia l’organisaziun da White Turf ina segiranza d’indemnisaziun che vess da surpigliar almain ina part dals custs.


text:
Carl Gustav Jung
Carl Gustav Jung (Kesswil, 26 de löi del 1875 – Küsnacht, 6 de zögn del 1961) l'è stat en psichiàtra, psacanalìsta e antropòlogo. La sò maniéra de afrontà 'l probléma e la sò teurìa de derivasiù psicoanalìtica l'è ciamàda "psicologia analitica" o "Anàlizi Junghiàna".
Jung l'è stat per agn vizì a le edèe del Sigmund Freud, ma 'l s'è destacàt de menemà e 'ndèl 1913 el g'ha abandunàt 'na ólta per töte l'asociasiù del Freud, dòpo che 'ndèl '12 el gh'ìa püblicàt el lìber La lìbido: sìmboi e trasformasiù col quàl el ghe nàa cùtra en maniéra ciàra e nèta a le edèe el maèstro vienés.
Jung l'è famùs per divèrse edèe che 'l g'ha portàt endèl setùr de l'anàlizi me la mènt de l'òm, l'è stat giü dei piuniér de la psicologìa profónda, e giü dei stüdiùs de chèsta disciplina piö lizìcc del sècol XX. I sò stüde teòrich e clínich i mitìa 'n ciàr el ligam funsiunàl 'ntra la strütüra de la psìche e chèla dei sò prodócc (cioè, le sò manifestasiù cültürài). Chèsto 'l mìna a 'ncorporà 'ndèla sò metodologìa de le nusiù che vé de l'antropologia, de l'alchimìa, i 'nsòme, l'art, la mitologìa, la religiù e la filozofìa.
Carl Jung l'è mìa stat el prim a 'nteresàs al stüde dei ensòme, però le edèe che 'l g'ha portàt a l'anàlizi dei ensòme i è 'n gran tàte e de prìma 'mportànsa.
Endèla sò vìta 'l s'è 'nteresàt apò a divèrsi óter argomèncc ligàcc a l'atività intelutöàla de l'òm, compàgn del stüde comparatìf de le religiù, la filozofìa e la sociologìa, per rià 'nfìna a la crìtica de l'art e a la leteradüra.