text:
Derf
Derv (nom ufizial in italian Dervio) l'è on comun de la Provincia de Lecch con 2 669 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 11,7 km² e ona densità de 228 ab./km².
El se troeuva a est del Lagh de Còmm e'l confina con la provincia de Còmm.
Forsì el ciappa el sò nòmm de la citaa grega de Delf (Delfoí/Aeλφoί in Grech Antich) a causa de ona migrazion de colòni grech in quèsta region sòtta l'Imperi Roman.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Derf l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


c: text/html

text:
San Ròc
Artìcol in dialët piaṡintëin
San Ròc (San Rocco al Porto in Itagliàn) l'é un paès ad 3.249 abitant in Pruvincia d' Lôd. L'è al prìm paès ch'as trova da Piasëinsa, a fà al pònt dal Po
Storia[modifica | mudéfica la surzéia]
Al sa ciamarës adsä parchè as dìs ca San Ròc, quant al s'era malä ad pèst, al sa sarës farmà in di sò campagni. Quant al Porto, in dl'antichitä a gh'era un pòrt ca purtava a Piasëinsa.
All'è al paés indua all'è nasìd monsignor Domenico Mezzadri, véscuv ad Chioggia dal 1920 al 1936.
Ligamm ad föra[modifica | mudéfica la surzéia]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
17700 Figueroa Street Gardena, Calif. 90248 U.S.A.
Telephone: (310) 217-0500
Poqet, poqet palmtop computer, Palmtop computer, Poqet classic, fujitsu poqet, fujitsu palmtop poqet, pcmcia poqet, poqet palm computer, PCMCIA computer, poqet pcmcia, pc+, pc plus, poqet pc=, poqet pc plus, Poqet, poqet palmtop computer, Palmtop computer, Poqet classic, fujitsu poqet, fujitsu palmtop poqet, pcmcia poqet, poqet palm computer, PCMCIA computer, poqet pcmcia, pc+, pc plus, poqet pc=, poqet pc plusPoqet, poqet palmtop computer, Palmtop computer, Poqet classic, fujitsu poqet, fujitsu palmtop poqet, pcmcia poqet, poqet palm computer, PCMCIA computer, poqet pcmcia, pc+, pc plus, poqet pc=, poqet pc plus, Poqet, poqet palmtop computer, Palmtop computer, Poqet classic, fujitsu poqet, fujitsu palmtop poqet, pcmcia poqet, poqet palm computer, PCMCIA computer, poqet pcmcia, pc+, pc plus, poqet pc=, poqet pc plusPoqet, poqet palmtop computer,


text:
Riccò del Golfo di Spezia
Riccò del Golfo di Spezia (en lìgure: Ricò) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de La Spesia.
El g'ha 'na popolasiù de 3 638 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 36,9 km² e 'na densità de popolasiù de 99 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Beverino, Follo, La Spesia, Riomaggiore, Vernazza.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Riccò del Golfo di Spezia l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Crixus
Crixo o Crisso (latin: Crixus; Gallia – Apulia, 72 A.C.) l'è stò un gladiatur e cundutier gallic e leader da la ribelliun di s'ciavi durant la Tersa guèra servil cun Spartacus, Gannicus, Castus e Oenomaus.
Biugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Da urigin gallich (ül sö nom in celtic vòr dì "dai cavéi riss"), l'é diventò s'ciav un quei ann prima da la rivolta dai Romani, ch'han scunfitt gli Allobrogi, esercit in dal qual Crixus al cumbateva. Cum'é tanti sö cumpagn, Crixus al s'é alenò per diventà gladiatur in da la scòla da Capua da pruprietà da Lentulus Batiatus. In di primi scuntri cuntra l'esercit ruman, la sua compagnia da gladiatur celti l'ha cambiò tipulugia da cumbatiment, taccand i parti espost a l'esercit servil, ritegnü cum'é di punt debul. Inisialment l'esercit di scchiavi utenn vari succes, scunfigend l'esercit senatori inviò per fermà la rivòlta. Crixus al sa separa da Spartacus vers la fine da quell'ann; Spartacus infati al vureva arrivà ai terr d'urigin di schiavi in Gallia e in di Balcani, iveci Crixus al vureva sachegià l'Italia dal sud. In da la primavera dal 72 a.C. v'un di 2 consoli inviò a fermà la ribelliun, Lucius Gellius Publicola, al ragiungg Crixus e i sö òmin, ca eran Celti e capi tribù Germanich, sul Munt Gargano in da la regiun da l'Apulia. In da la bataglia Crixus al s'é servì da la fanteria germanica per tentà da decimà i ruman prima da dacc ül via libera ai sö gladiatur d'élite. I sö lutadur germanici in stò sbaraglià e Crixus l'é stà custrett a mett in att una strategia difensiva ca la s'é rivelada inefficass: Crixus l'é stò masö e i sö 30.000 suldà scunfitt. A la manéra dagli aristucratic rumani, Spartacus l'ha unuràà la memòria da l'ex-gladiatur cun di gioch funebri in di quali 300 rumani prigiunier da guera in stò custrett a cumbatt fin a la mort cum'é di gladiatur.
Popularità dopu la Mort[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Adatament cinematugrafich e televisiv[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Crixus l'è stò interpretà da Jon Ireland in dal 1960 in dal film Spartacus.
- Crixus l'é stò un persunagg dal Jeff Wayne's Musical Version of Spartacus.
- Crixus l'é stò interpretà da Paul Kynman in dal 2004 in dal film Spartacus.
- Crixus l'é stò interpretà da Manu Bennett in di seri TV da la Starz; Spartacus: Blood and Sand, ül prequel Spartacus: Gods of the Arena, ül sequel Spartacus: Vengeance e l'ultima stagiun Spartacus: War of the Damned.


text:
Chuncheon
Chuncheon (Hangul: 춘천시; Hanja: 春川市) a l'è la capital de la pruvincia de Gangwon in de la Curea del Süd. La gh'ha circa 265,000 abitant.
Cuntegnüü
Simbul[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Fiur: Forsythia
- Üsel: Garrulus glandarius
- Pianta: Gingko biloba
- Animal: tiger
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità l'è dividüda in de 15 distret (dong; 동), vün eup (읍) e növ myeon (면).
Cità Gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Cuntea de Higashichikuma, Nagano, Giapun
- Hōfu, Yamaguchi, Giapun
- Anaheim, California, Stat Ünii d'America
Cità de Amicizia


text:
Meteurulugía
La meteurulugía a l'è una bròca dii sceenz de l'atmusféra ca la stüdia ul teemp atmusférich; i meteuròluch g'ann de uservà e misürà i fenòmen atmusférich, elaburà chii daat chí cunt i elaburaduur e mètt giú i previsiun del teemp.
Cuntegnüü
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La paròla meteurulugía la vègn dal greech antích e la vöör dí discuurs (lògos) a prupòsitt dii ròpp ca búrlenn giú dal cèl (metéur); metéura la g'à un urígin püssee prufúnda ammò, vist ca (sémper in greech) la vöör dí ròpp c'al stà in cèl cunt ul Signúr.
I primm tentatiff de prevedè ul teemp a i ann fà i greech antích, ma fin al sécul passaa la meteurulugía a l'era minga vista bègn da i geent, suratütt i paisànn, ca cunsideràvenn ul teemp cumè la vuluntà del Signúr. Ul teemp al sa prevedéva minga, fursi dumè da un dí a chel ólter; sa vardàvenn i scrizítt, per esémpi i níver de un culuur pütòost ca de un ólter, ul veent c'al giràva in d'una manéra invéci de un óltra, e.v.i.
A l'è dumè da una quaj desèna de ann ca la meteurulugía a l'è duperàda in manéra scentífica per vütà i geent in dii sò atività.
Istrümeent de la meteurulugía[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I meteuròluch a càtenn un muntún de daat per mèt giú i previsiun, e per catài a dupérenn difereent istrümeent:
- Baròmeter, per misüra la pressiun atmusférica;
- Termòmeter, per la temperadüra;
- Igròmeter, per misüra l'ümidità;
- Plüviòmeter, de misüra i precipitazziun (piöva, fiòca, sguàzz);
- Anemòmeter, per ul veent.
Sa dupérenn anca istrümeent per catà i daat anca in de l'atmusféra:
- Balún sunda, per vardà la paart vólta de l'atmusféra;
- Satèlit meteurulògich, per vardà i níver, misüra la temperadüra a distànza, e.v.i.;
- Radar.
I previsiun del teemp[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dòpu l'uservazziun dii fenòmen meteurulògich e dii variàbil meteurulògich (temperadüra, pressiun, e.v.i.) e la sò trascrizziun, ul previsuur del teemp al scriff giú chii daat chí in sü la càrta del teemp, induè a l'è pussíbil vèch, in d'una ugiàda, la sitüazziun meteu de una quaj àrea (suratütt, sa mètenn giú i isòbar e sa mètenn in evidénza i fruunt).
Cunt i gròss elaburaduur sa fann curr i mudèj, ca inn dii algurítmi de calcuul per prevedè i cundizziun futüür de l'atmusféra dopu elaburaa i daat misüraa.
A segunda de quànt a l'è grànda l'àrea de stüdi i previsiun sa spartíssenn in:
- p. lucàj;
- p. regiunàj;
- p. nazziunàj;
- p. cuntinentàj;
- p. glubàj.
Uviameent, cunt püsse l'àrea l'è grànda, cunt mègn i previsiun a inn preciis.
A segunda invéci de quantu teemp a vàrenn, i divisiun a inn:
- cuurt: (24-48 uur);
- médi: (una setimàna);
- lünch: (püssee de una setimàna);
- stagiunàj.
Anca chí, altertaant uviameent, cunt püssee ul períut a l'è lünch mègn la vaar la previsiun; al dí d'incöö a l'è minga pussíbil fà previsiun giüüst per i períut de teemp püssee de dées dí; da una stagiun a l'óltra sa parla pü de previsiun, ma dumè de línea de tendénza.
Bròch de la meteurulugía[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A segunda dii istrümeent duperaa e de l'ubietiif ca ga sa curr adree, la meteurulugía la pö vèss spartída in:
- agrumeteurulugía, ca la vàrda ul teemp in relazziun cunt l'agricultüra;
- meteurulugía dinàmica, ca la pröva a dàch una spiegazziun a i fenòmen uservaa, duperaant i equazziun de Eüleer de la mecànica dii flüiit.
- meteurulugía da satèlit, ca la dupéra i daat mandaa a tèra da i satèlit;
- meteurulugía radar, istèss de chèla da satèlit dumè ca, uviameent, la dupéra ul radar;


text:
Decleraziun universala dals dretgs umans
Preambel da la decleraziun
Considerond che la reconuschientscha da la dignitad da tut ils members da la famiglia umana e da lur dretgs eguals ed inalienabels furma il fundament da la libertad, da la giustia e da la pasch en il mund;
considerond che la sconuschientscha ed il spretsch dals dretgs umans han manà ad acts da barbaria ch’offendan la conscienza da l’umanitad e che la creaziun d’in mund, en il qual ils umans han la libertad da discurrer e da crair libers da terrur e miseria, è vegnida proclamada sco l’aspiraziun suprema da l’uman;
considerond ch’igl è essenzial da proteger ils dretgs umans cun leschas per ch’il carstgaun na saja betg sfurzà d’applitgar sco davos med la revolta cunter la tirannia e l’oppressiun;
considerond ch’igl è essenzial da promover las relaziuns amicablas tranter las naziuns;
considerond ch’ils pievels da las Naziuns Unidas han proclamà danovamain en il statut lur cardientscha en ils dretgs fundamentals dal carstgaun, en la dignitad ed en la valita da la persuna umana, en l’egualitad dals dretgs dad um e dunna, e ch’els èn sa declerads decis da favurisar il progress social e d’instituir meglras cundiziuns da viver en ina libertad pli vasta;
considerond ch’ils stadis commembers èn s’obligads da segirar, en cooperaziun cun l’Organisaziun da las Naziuns Unidas, il respect universal ed effectiv dals dretgs umans e da las libertads fundamentalas;
considerond ch’ina concepziun communabla da quests dretgs e da questas libertads è d’impurtanza suprema per ademplir cumplainamain quest engaschament,
proclamescha l’Assamblea generala la preschenta decleraziun universala dals dretgs umans sco ideal ch’è da cuntanscher communablamain da tut ils pievels e da tut las naziuns, per che tut ils carstgauns e tut ils organs da la societad hajan adina preschent questa Decleraziun, e sa stentian da promover en l’instrucziun ed en l’educaziun il respect da quests dretgs e da questas libertads e da segirar a quels cun mesiras progressivas sin plaun naziunal ed internaziunal reconuschientscha ed applicaziun universala ed effectiva, tant tranter las populaziuns dals stadis commembers sezs sco tranter ils territoris suttamess a lur giurisdicziun.
Libertad, egualitad e fraternitad
Art. 1: Tut ils umans naschan libers ed eguals en dignitad ed en dretgs. Els èn dotads cun raschun e conscienza e duain agir in vers l’auter en spiert da fraternitad.
Art. 2: Mintga persuna po far valair tut ils dretgs e tut las libertads proclamads en la Decleraziun preschenta senza distincziun, particularmain da razza, da colur, da schlattaina, da religiun, d’opiniun politica u autra, d’origin naziunal u social, da possess, da naschientscha u d’autras circumstanzas. Plinavant na vegni fatg nagina distincziun fundada sin il statut politic, giuridic u internaziunal dals pajais u da territori, dal qual ina persuna deriva, che quest pajais u territori saja independent, sut tutela, nun-autonom u suttamess ad in’autra limitaziun da suveranitad.
Art. 3: Mintga uman ha il dretg da vita, da libertad e da segirtad da la persuna.
Art. 4: Nagin na dastga vegnir tegnì en sclavaria u en servitid; la sclavaria ed il commerzi da sclavs èn scumandads en tut lur furmas.
Art. 5: Nagin na dastga vegnir suttamess a la tortura, ni a painas ni a tractaments crudaivels, inumans u degradants.
Art. 6: Mintga uman ha il dretg da vegnir renconuschì dapertut sco persunalitad giuridica.
Art. 7: Tut ils umans èn eguals avant la lescha ed han senza distincziun il dretg da protecziun eguala cunter tutta discriminaziun che violass la Decleraziun preschenta e cunter tutta provocaziun ad ina tala discriminaziun.
Art. 8: Mintga persuna ha il dretg da protecziun legala avant las giurisdicziuns naziunalas cumpetentas cunter acts che violeschan ils dretgs fundamentals garantids en la constituziun u en la lescha.
Art. 9: Nagin na dastga vegnir arrestà, detegnì u exilià arbitrariamain.
Art. 10: Mintga persuna ha il dretg, en egualitad cumplaina, che ses cas vegnia tractà gistamain e publicamain d’in tribunal independent ed imparzial, il qual decida davart ses dretgs e sias obligaziuns u davart la validitad da tutta atgisa penala drizzada cunter ella.
Art. 11: (1) Mintga persuna atgisada d’in act punibel è innocenta fin che sia culpa e cumprovada legalmain en in process public, nua che tut las garanzias necessarias per sia defensiun èn vegnidas segiradas ad ella. (2) Nagin na vegn condemnà per acziuns u omissiuns che na valevan al mument ch’ellas èn vegnidas commessas betg sco act punibel tenor il dretg naziunal ed internaziunal. Medemamain na dastga la paina betg esser pli gronda che quella applitgabla al mument che l’act punibel è vegnì commess.
Art. 12: Nagin na dastga daventar l’object d’intervenziuns arbitraras en sia vita privata, sia famiglia, ses domicil u sia correspundenza, ni d’attatgas cunter sia onur e sia reputaziun. Mintga uman ha il dretg da protecziun legala cunter talas intervenziuns u talas attatgas.
Mobilitad, naziunalitad, famiglia, possess
Art. 13: (1) Mintga persuna ha il dretg da circular libramain e d’eleger ses domicil en l’intern d’in stadi. (2) Mintga persuna ha il dretg da bandunar mintga pajais, era ses agen, e da returnar en ses pajais.
Art. 14: (1) En cas da persecuziun ha mintga persuna il dretg da tschertgar asil e da survegnir asil en auters pajais. (2) Quest dretg na po betg esser invocà en cas da persecuziun pervi da delicts na-politics u pervi d’acziuns che cuntrafan a las miras ed als principis da las Naziuns Unidas.
Art. 15: (1) Mintga uman ha il dretg d’ina naziunalitad. (2) Nagin na dastga vegnir privà arbitrarmain da sia naziunalitad u dal dretg da midar naziunalitad.
Art. 16: (1) Um e dunna cun vegliadetgna adattada han il dretg da maridar e da fundar ina famiglia senza restricziuns concernent la razza, la naziunalitad u la religiun. Els han ils medems dretgs areguard il matrimoni, durant il matrimoni e tar sia dissoluziun. (2) Il matrimoni po esser conclus sulettamain cun il consentiment liber e cumplain dals conjugals futurs. (3) La famiglia è l’element natiral e fundamental da la societad e sto vegnir protegida da la societad e dal stadi.
Art. 17: (1) Mintga persuna ha il dretg d’avair ina proprietad atgna u communabla cun auters. (2) Nagin na dastga vegnir privà arbitrarmain da sia proprietad.
Libertad da patratg e d’opiniun
Art. 18: Mintga persuna ha il dretg da la libertad da patratg, da conscienza e da religiun; quest dretg cumpiglia la libertad da midar religiun u persvasiun sco era da manifestar l’atgna religiun u l’atgna persvasiun sulet u en communitad, publicamain u privat, en l’instrucziun, en la pratica, en il cult ed en l’execuziun da ritus.
Art. 19: Mintga persuna ha il dretg da la libertad d’opiniun e d’expressiun, quai che cumpiglia il dretg da betg vegnir mulestà pervi da l’atgna opiniun sco era il dretg da tschertgar, retschaiver, derasar, senza resguardar cunfins, las infurmaziuns e las ideas cun tut ils meds d’expressiun.
Art. 20: (1) Mintga persuna ha il dretg da la libertad da reuniun e d’associaziun paschaivla. (2) Nagin na dastga vegnir obligà da far part d’ina associaziun.
Art. 21: (1) Mintga persuna ha il dretg da participar al guvern da l’agen pajais, directamain u cun l’intermediaziun da represchentants elegids libramain. (2) Mintga persuna ha sut cundiziuns egualas il dretg d’access a las funcziuns publicas da ses agen pajais. (3) La voluntad dal pievel è il fundament da l’autoritad da las pussanzas publicas; questa voluntad duai s’exprimer en elecziuns periodicas ed onestas cun dretg d’elecziun general ed egual en votaziun secreta u tenor ina procedura equivalenta che garantescha la libertad da votar.
Lavur, repaus e protecziun
Art. 22: Mintga persuna ha sco commembra da la societad il dretg da segirtad sociala; ella po pretender d’obtegnair ils dretgs economics, socials e culturals indispensabels per sia dignitad e per il svilup liber da sia persunalitad, quai tras sforzs interns dal stadi ed en la cooperaziun internaziunala, resguardond l’organisaziun e las resursas da mintga pajais.
Art. 23: (1) Mintga persuna ha il dretg da lavur, da tscherna libra da sia lavur, da cundiziuns da lavur gistas e cunvegnentas e da la protecziun cunter dischoccupaziun. (2) Tuts han il dretg, senza discriminaziun, d’in salari egual per lavur eguala. (3) Tgi che lavura ha il dretg d’ina remuneraziun gista e commensurada che segirescha ad el ed a sia famiglia in’existenza confurma a la dignitad umana e che vegn cumplettada, sche necessari, cun auters meds da protecziun sociala. (4) Mintga persuna ha il dretg da fundar ensemen cun auters sindicats e da s’affiliar a sindicats per defender ses interess.
Art. 24: Mintga persuna ha il dretg da repaus, particularmain d’ina limitaziun raschunaivla dal temp da lavur, e da vacanzas periodicas pajadas.
Art. 25: (1) Mintga uman ha il dretg d’in standard da viver suffizient per segirar la sanadad ed il bainesser da sasez e da sia famiglia. Quai concerna particularmain l’alimentaziun, la vestgadira, l’abitaziun, la tgira medicinala sco era ils servetschs socials necessaris. El ha il dretg da segirtad en cas da dischoccupaziun, da malsogna, d’invaliditad, da vaivanza, da vegliadetgna u en ils auters cas da perdita da meds da subsistenza tras circumstanzas independentas da sia voluntad. (2) Mamma ed uffant han il dretg d’agid e d’assistenza speziala. Tut ils uffants, ch’els sajan naschids en il matrimoni u ordaifer il matrimoni, giaudan la medema protecziun sociala.
Dretg d’instrucziun e duairs envers la communitad
Art. 26: (1) Mintga persuna ha il dretg d’instrucziun. L’instrucziun sto esser gratuita, almain quai che concerna l’instrucziun elementara e fundamentala. L’instrucziun elementara è obligatorica. L’instrucziun tecnica e professiunala sto esser accessibla a tuts; l’access als studis superiurs sto esser liber a tuts en cumplaina egualitad tenor lur merits. (2) L’instrucziun duai avair en mira il svilup cumplain da la persunalitad umana e rinforzar il respect dals dretgs umans e da las libertads fundamentalas. Ella duai promover la chapientscha, la toleranza e l’amicizia tranter tut las naziuns e tut las gruppas da razza u da religiun sco era sustegnair las activitads da las Naziuns Unidas per il mantegniment da la pasch. (3) Ils geniturs han da prioritad il dretg d’eleger il gener da l’instrucziun per lur uffants.
Art. 27: Mintga uman ha il dretg da prender part libramain a la vita culturala da la communitad, da giudair ils arts e da participar al progress scientific ed als benefizis che resultan da quel. (2) Mintga uman ha il dretg da protecziun dals interess morals e materials derivants da tutta producziun scientifica, litterara u artistica, da la quala el è l’autur.
Art. 28: Mintga persuna ha il dretg ch’i regia sin il champ social e sin il champ internaziun in urden, en il qual ils dretgs e las libertads menziunads en la preschenta Decleraziun possian cuntanscher in effect cumplain.
Art. 29: (1) Mintga uman ha duairs envers la communitad, en la quala suletta è pussaivel il svilup liber e cumplain da sia persunalitad. (2) En la realisaziun dals dretgs e da las libertads è mintga uman suttamess sulettamain a las limitas stabilidas tras la lescha per segirar la renconuschientscha ed il respect dals dretgs e da las libertads dals auters e per satisfar a las exigenzas da la morala, da l’urden public e dal bainesser general en ina societad democratica. (3) Quests dretgs e questas libertads na dastgan en nagin cas vegnir realisads cunter las miras ed ils principis da las Naziuns Unidas.
Art. 30: Nagina disposiziun da la preschenta Decleraziun na dastga vegnir interpretada uschia ch’in stadi, ina gruppa u ina persuna haja il dretg da sviluppar in’activitad u d’accumplir in act che ha en mira la destrucziun dals dretgs e da las libertads menziunads en questa Decleraziun.


text:
Varal (VC)
Varal (nom ufizial in italian: Varallo, o anca Varallo Sesia, in Italian) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de 7 407 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 88,7 km² e ona densità de popolaziun de 84 ab./km².
El paes a l'è cunsideraa el caplögh de la Valsesia, e 'l se tröva induve che se incrusen el Mastalun e 'l Sesia. Inultra el cunfina cun la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula (cumün de Cesara, Bulèj, Gnugn, Quarna de Sota e Struna).
L'è un sit che l'üniss atività indüstriai e türistigh: a Varal de fat el se tröva l'umonim sacher munt, vün di center püssee impurtant del catulicesim in Piemunt, ultra a vess un sit fundamental per la storia de l'art italiana.
Varal l'è gemelada cul cumün frances de Die (dipartiment de la Drôme, in de la regiun Roden-Alp).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Varal l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Einsiedeln (SZ)
Einsiedeln a l'è un cumün svizzer del distret de omonim, in del Canton Svit. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 99.1 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 14385 abitant.
El cumün de = Einsiedeln al se tröva a una altitüden de 882 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Alpthal, Altendorf, Feusisberg, Freienbach, Innerthal, Oberägeri (ZG), Oberiberg, Rothenthurm, Unteriberg, Vorderthal.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
De vett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Person ligaa a Einsideln[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Paracels (1493–1541).
- Andreas Küttel, (born 25 April 1979) saltadur coi sci.
- Meinrad Lienert, (1865–1933) Poeta diletal svizzer.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Einsiedeln in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligamm de fö[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Media relaa a Einsiedeln al Wikimedia Commons
- Einsiedeln (SZ) in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Battaja de Borodino
La battaja de Borodino l'è stada combattuda el sett de settember in tra i Frances del Napoleon e i Russ comandaa del general Michail Illarionovič Kutuzov. Borodino el se troeuva a 120 chilometer de Mosca, e 'l sitt l'era ideal per difendes.
El Kutuzov l'ha sistemaa i sò 120.000 omen e i sò 640 cannon per spettà i Frances che rivaven con 133.000 omen (quell che l'era restaa di 500.000 partii trii mes prima) e 587 cannon.
El maresciall Louis Nicolas Davout el gh'aveva suggerii al Napoleon de taccà in sù on fianch, ma l'imperador l'ha preferii taccà frontalment, per podè batt i Russ ona voeulta per tutt in d'ona battalia general.
Al princippi el somejava che avarissen vinciuu i Frances, ma quand i Russ hann faa vegnì i reserv, l'ha situazion l'ha taccaa sù a mudà.
A la fin de la mattina, on attacch in sù i fianch del general Gioacchin Murat, l'ha travolgiuu i difes russ, ma el principp Ugeni de Beauharnais el gh'eva minga assee de omen de sfruttà el success.
La Guardia Russa l'era 'dree a contrattaccà, ma l'artijeria francesa l'ha impedii l'operazion. A la fin del dì i combattiment s'hinn fermaa perchè tucc eren tropp debol per segutà, e in de la nott i Russ s'hinn retiraa col lassà in sul camp 44.000 omen.
I Frances de omen n'hann perduu 33.000, ma ormai gh'even la porta de Mosca bella dervida.


text:
Oberwil-Lieli
Oberwil-Lieli a l'è un cumün svizzer del distret de Bremgarten. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 2 157 abitant e una süperfiss de 5.35 km², e al se tröva a una altitüden de 530 meter sura al livel del mar.
El cumün de Oberwil-Lieli a l'è tacaa ai cumün de Aesch bei Birmensdorf (ZH), Arni, Berikon, Birmensdorf (ZH), Unterlunkhofen, Zufikon.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Oberwil-Lieli in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Bielurüssia
La Bielurüssia (Бeлapycb in bielurüss) a l'è un paes de l'Europa de l'est.
A l'è tacada a la Pulonia e la Lituania a ovest, a la Rüssia a est, a l'Ücraina a süd e a la Letonia a nord.
La capital a l'è Minsk.
La gh'ha una süperfiss de 207.600 km² e una pupulaziun de pressapoch 10.300.000 abitant.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Bielurüssia (nom ufizial: Pэcпyблika Бeлapycb) a l'è una repübliga.
El president a l'è l'Aljaksandar Lukašenka (del 1994).
El Prim Minister a l'è el Michail Mjasnikovič (del 2010).


text:
Pedrioeu
El pedrioeu (ciamaa pur pidrioeu in d'ona quai zona o anca cornasell o tortaroeul in Lombard Oriental), l'è on tub cont ona bocca larga e ona bocca stretta. L'è dopraa per incanalà e trasferì i liquid ò i ròbb a grana fina dent in di contenitor cont on'apertura stretta, per esempi i bottili.
I pedrioeu a hinn normalment faa de ferr, de veder ò de plastica, a segonda del perchè se doperen. Per esempi, quii faa de ferr a hinn dopraa per trasferì la nafta ò la benzina, quii de veder a hin dopraa in di laboratòri chimich e quii de plastica in cusina.
La radis de la paròla pedrioeu l'è l'istessa dela paròla antiga italiana pidria, che l'è un pedrioeu dopraa per travasà el vin denter i bott.
Moeud de dì tipich milanes[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- "Vess invers come ona pidria", che'l voeur dì che vun l'è pròppi invers. El pedrioeu se pò nò fall stà in pee de la part stretta: per fall sta in pee, bisògna mettell invers (da la part larga).
- "Mangià col pedrioeu", quand che vun el mangia in pressa.


text:
1886
'Se l'è success[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La ven inaugurada la Statoa de la Libertà a New York.
- Ultima mostra di Impressionista.
- Pubblicaa el manifest del Simbolismo.
- El Carl Benz el fà sù el primm veicol col motor a s'ciòpp.
- 1 genar: L'Inghilterra l'òccupa Birmania.
- 10 giugn: eruzion del Mont Talawera in Noeuva Zelanda. Moeuren 153 persònn.
Chi l'è nassuu[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Chi l'è mòrt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Bernardino Biondelli, lenguista, numismatich e archeolugh italiàn.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
E’ na matin e novembr e comm a semp for chiov, stamm ngopp a l’autostrad viaggiann quas a 2 or, c fermamm all’Autogrill senza sapè ca chell foss stat l’ultima sost p me
All’improvvis o juventin s’avvicin, scatt a lit, accussì funzion tra sostenitor, s’è capit, m’aspettav na trasfert viaggiann nziem e cumpagn, nu proiettil sporc e sang a sciarpett r’a Lazio
Ij perd e sens e guard ind’a chell ata corsia, nu sbirr maledett p’a Berett stopp a vita mij, nun ten’n colp e juventin, a polizia stradal m’a sparat, Spaccarotella assassin
Aropp a mort mij tutt e stadij so chin e strisciun, e chi ha pavat p sta morta mij? Ancor nisciun, mamm’m chiagn ancor accarezzann a tomb, sper ca mmiez a sta munnezz o silenzio s romp
Tessr ro partit, ro sturent e ro tifos, e accis p na lit ind a nu stat vergognos, po wuardi ca m’accis è n’omicidio colpos, ma nun s n fa mang un a rint aropp si è coccos
O nomm mij è Stefano Cucchi e veng re Borgat, luntan ra Rom per bene, chella altolocat, o destin m’a signat, so pregiudicat, ma so asciut a ind’o tunnell, a vita mij è cagnat
Na matin camminav p sott a cas, p cumpagnij na cann, e pillol p l’ansia, chi cazz s’o aspettav ca nu wuardij m fermav? A vit s bloccav p colp e cocc schiav
Ok, sceng in caserm, rong e document, o commissario s’addivert, elenc e precedent, m’hann semp ritt e nun m fidà re wuardie, specialment quand t fann e domand
E allor, cocc rispost e tropp, scattn e man nguoll, tant r’arragg nun sent mang o dulor, fra, re schiaff nun sent mang o rummor, nu sbirr m manten, m rann nguoll a quatt e llor
M’arricord o paviment e chella cell, chiamm a papà si tien e pall e rincell ca sto murenn, quanta rulor ca facit a mamma mij, nun s’ammerit stu mmal, appriess o figl a facit murì
O nomm mij è Stefano Cucchi e a storia a sapit, passn l’ann e a gent nun sap chi m’accis, a colp nun è a lor, né e chi port a divis, ma e chi c magn a copp e nun s n fott si murimm…


text:
Beatenberg
Beatenberg a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Interlaken-Oberhasli, region aministrativa del Oberland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 29.2 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1145 abitant.
El cumün de Beatenberg al se tröva a una altitüden de 1129 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Sigriswil, Unterseen.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Beatenberg l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1275 col nom de super rupes. In del 1281 l'eva menziunaa come ob den fluen e in del 1357 col nom de Sant Beaten berge.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Offizielle Website der Municipality of Beatenberg
- Beatenberg in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Private Homepage with pictures and information


text:
Mustèr: Il tema da tschaiver 2015
- Gievgia, 12.2.2015, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 12.2.2015, 11:45, RTR
Il motto da luniun da tschaiver Mustér per 2015 è: Rusnas. En quest connex ha luniun vulì laschar reviver inidea da pli baud: da crear medaglias per il tschaiver. Luniun ha alura engaschà il pictur-artist da Tschamut Antonino Di Bella per questa incumbensa. Ed el ha integrà il tema «rusnas» en ses simbols. Las medaglias mussan lentrada din tunnel e suten in pariel nua chils daners svaneschan. Plinavant ha Antonino Di Bella integrà ina punt chè permez, stailas da naiv, placats e la claustra chins vesa davos in sumbrival. Igl è temas che sa refereschan a la vischnanca da Mustér. Las medaglias en fatgas en aur, argient e bronz. Tgi che cumpra ellas sustegn las activitads dal tschaiver a Mustér.


text:
Vladimir Il'ič Ul'janov
Vladimir Il'ič Ul'janov (Russ BлaдиMиp Илbич yлbяHoB), ciamáa anca Nikolaj Lenin (Russ ЛeHиH), nassuu 'l 10 de Luj (22 de Avril, cont el Lunari Gregorian), 1870 a Simbirsk; e muruu 'l 21 de Sgenée 1924 a Gorkij, un paes arent a Mosca, l'è staa on politegh cumunista, un revuluzionari, e un leader popular.
El giovin Lenin, in de l'andà cuntra i pensée estremista de'l sò fradel grand, che l'èra stáa fusilaa despoeu che l'eva tentà de fa foeura 'l Zar, el s'era uníi ai suzialdemucrategh marxista e per chella resun chí l'era stáa cunstrengiuu puvoeult ad andà in esili, la pupart di voeult in de la Sguissera. Ind el 1903 l'eva faa su una soa fraziun ind el Partíi di Lauradur Suzialdemucrategh Russ, ciamáa "i Bulscevegh" che pussée tard hin poeu devegnuu 'l Partíi Cumunista Russ.


text:
Lohn-Ammannsegg
Lohn-Ammannsegg a l'è un cumün svizzer del distret de Wasseramt. in del Canton Suleta. Al gh’ha pressapoch 2634 abitant e una süperfiss de 4.46 km², e al se tröva a una altitüden de 500 meter sura al livel del mar.
El cumün de Lohn-Ammannsegg a l'è tacaa ai cumün de Bätterkinden (BE), Biberist, Lüsslingen, Lüterkofen-Ichertswil.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial (Todesch)
- Lohn in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Ammannsegg in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Boncourt (JU)
Boncourt a l'è un cumün svizzer del distret de Porrentruy, in del Canton Giüra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 9.02 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1297 abitant.
El cumün de Boncourt al se tröva a una altitüden de 373 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Basse-Allaine, Villars-le-Sec (F), Saint-Dizier-l'Évêque (F), Lebetain (F), Delle (F), Florimont (F), Courcelles (F).
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Boncourt (JU) in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Alvaniégl
(nome differente)
Gl Alvaniégl è n'álbere spegliand de la famiglia de le Salicaceae.
Nome scendífeche[càgna | càgna surgente]
Populus alba L.
Descrezzione[càgna | càgna surgente]
È n'álbere ávete fin'a 25 m. La scòrza è ghiangaštra. Le rámera gione suó rechepèrt da na pelama ghianga é nen suó appeccecose. Gl pernucc è luongh quasce la mmetà de le frunn che suó ovale o lobate, vérde scure a la part de ngima é ghiangh-lanose pessott (7-15 x 9-12 cm). Scerisc a febbrare é marz.
Addó ze tròva[càgna | càgna surgente]
Crésc a gl pòšt úmmede, vecin'a gl sciume é a gl lache, affin'a 1.000 m/n.l.m.


text:
Co funcziuna la dumbraziun dals utschels?
- Dumengia, 17.7.2016, 12:45
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 17.7.2016, 12:45, RTR
La staziun ornitologica da Sempach actualisescha mintga 15 onns las infurmaziuns davart ils utschels en Svizra.
Tgi sa co che la dumbraziun dals utschels en Svizra funcziuna? Quai è ina chaussa fitg interessanta. La staziun ornitologica da Sempach ha ses agens dumbraders che spassegian tras il prads ed ils guauds e taidlan ils chant dals utschels.
Els scrivan si las indicaziuns precisas ed uschia vegnan fatg cudeschs ed enciclopedias cun infurmaziuns precisas da la vita da noss utschels en Svizra. Mintga 15 onns vegna las infurmaziuns actualisadas: quai dat lura lindicaziun dina spezia chè sparida u che turna forsa puspè suenter blers onns en nossa patria. Dapli da quest tema rapporta nossa correspundenta per la Svizra franzosa Donata Vallino.


text:
Giovanni Ramusani
E el gh'conta che in cor sò l'è liberel,
E en pòl miga in cunzinzia assecondèr
La duttrèina di pret pr'el temporèl.
El cunfssor agh rispond chel so' pensèr,
L'è propia addirittura un pchè murtèl,
E s'al n'es pentiss miga el pòl vanzèr
D'frusters' i znocc int el cunfessionel.
Mo', s'al n'es vol pentir, mé el cumpatiss,
Perchè se el temporèl l'é andè a Martera,
La colpa l'é del Sgnor, ch'al l'ha permiss.
Che ciamn' el Sgnor a fèr la confession,
Ch'egh insègnen i dogma e, s'ai impèra,
E l'hann da dèr a lù l'assoluzion!»
12/1897 I -- 24 Mêrs 1898)
Al Giovanni Ramusani (11/10/1851 Rèz - 2 ed maz 1923 Bulògna), inzgnēr ed mistēr e diretòur dal cunsôrsi ed la Bunéfica arṣâna, l'é arcurdê cme satrâj ed la societê dal só tèimp, dimòndi indipendèint da i partî e da la cēṣa, e cm'al pió grând povēta dal dialèt arsân.
L'é cgnusû cun soquânt nòm invintê, cme don Bortlin de la Chervara, e l'Amigh Zresa, druvê int i só scrét. L'é ânca stê per sînch ân l'editòur dal Pruspron, un fòj d'upiniòun quêsi tót scrét da per ló.
La sō ôvra la fà da testimòni al pasâg dal tèimp dal dóca a còl dal règn d'Itâlia, al scòunter tra clerichêl e liberêl, e al ṣvilóp dal sucialîṣem a Rèz.
La só véta
Al Ramusani al nâs a Rèz int al 1851, quând la sitê l'ēra incòra sòta al duchê ed Môdna, da 'na faméja mudèsta ed comerciânt ed smèinti. Só pêder l'ēra 'd râsa muntanêra, di parâg ed Carpnèida (in dó a gh'é incòra la burghêda ed Ramusâna), e só mêdra la gnîva da Calèrn. Int al 1875 al ciâpa 'na lâvrea in inzgnarìa civîl e architetûra a Bulògna, e per tót al rèst dla só véta al srà inzgnēr idrâvlich. Int al 1879 al tōṣ mujēra. Dal 1882 l'é al diretòur d'l ufési dal cunsôrsi ed la Bunéfica arsâna, per còunt ed còla al s'imbârca ânca int óna sèirca[1] ed la stôria e dal lèg antîghi ed la Bunéfica a mân dréta dal Cavo Parmigiana Moglia. Per còst, al dvintarà ânca sôci ed la Regia Deputazione di Storia Patria.
Pulética
Al Ramusâni al s'interesêva dimòndi a la véta pulética ed la só sitê, fîn a mètr insèm un fòj ed crética e sâtra, al "Pruspron". Sibèin ch'al fósa d'avîṣ ch'an gh'présa mìa èser un svilóp materiêl bòun ed durêr sèinsa un impiânt morâl stâgn, e che i problèim ed la societê a gh'es présa gnîr a cò, ânsi, ch'a's gh'ésa da gnîregh a cò préma'd tót cun l'amōr scambièvel di óm e di elemèint ed la societê istèsa[2] (al clâs)[3], l'é sèimper stê d'un pinsêr trôp indipendèint, ed manēra che, in c'al perèiod ed divisiòun fanâtichi, l'é stê tgnû cme masòun e socialésta da i clerichêl e invicivêrsa. L'armâgn famòuṣa 'na figûra publichêda[4] int al fòj "Il reggianello" dal 1882, in dó e'l fân vèder cme un balarèin da côrda cun óna pêrdga balansêda da un diêvel e da 'na cròuṣ.
Int al 1896 l'é entrê int al conséli dla cmóna ed Rèz drē al séndech Igino Bacchi. Int al 1899 però la fó la vôlta di socialésta de dvintêr padròun ed cà, e còsta l’é stêda 'n’e-sperjînsa che la sgné dimòndi al Ramusani (l'à scrét pió d'un sonèt sòuvra l'argumèint); gnân per còl l’é intrê in cunséli cun la minurânsa.
L'ôvra
La puveṣèia dal Ramusani an l'ēra mìa fâta, in generêl, pr'al grân póblich, mó pr'al gîr di só amîgh i pió bòun. I só scrét, fōra dal Pruspron, dal ciàcer dla Sgnòura Margarètta, e ed pôch êter, n'în mìa stê publichê préma ed la só môrt. Tót al só nôti j în stê tgnûdi da cât da i só fiō e anvō; óna préma cernîda l'é stêda fâta cun l'aiót dal cumendatòur Natale Prampolini int al 1923, mó al cumpuṣisiòun cun atâch persunêl (spēce còli ed crética dûra vêrs gînta incòra al mònd) j în stêdi lasêdi fōra. La pió pêrta di scrét la fó cupiêda dal fiōl inzgnēr Alberto in trî quadêren int al 1945, ch'în stê al fundamèint dal racôlti ch'în gnû dôpa. A pès e pcòun, i scrét j în gnû fōra int i ân segvèint, mó la sistemasiòun cumpîda l'é stêda fâta da Ugo Bellocchi per la pêrt crética (1966) e da Ercole Camurani per i tèst (1978). Dal novèmber dal 2006, tót al materiêl al‘s pól catêr adèsa int la racôlta "Giovanni Ramusani" ed la bibliotēca Panizzi ed Rèz.
I scrét ed Ramusani j în quêṣi sèimper in dialèt, mó, a secònd dal persunâg ch'al‘s egh metîva int i pâgn, pr'esèimpi don Bortlin o l'amigh Zresa, al Ramusani al pêrla 'na râsa ed léngva muntanêr, d'in dó'l gnîva, o ed la sitê. La só vèina la gh'a permès ânca ed fêr l'imitasiòun dal dialèt dal tèimp di abrèj dal ghèt, cun al só parôli scurtêdi e al só zeta. Al fîn ed la poveṣèja dal Ramusani l'é sèimper a ludêr al bòun sèins dal pôpol, cme la fós la strêda mèistra per la mûrel. L'avtòur al tōṣ in gîr, sèinsa èser brósch, i difèt dal pupulèin arṣân, e, int al mèinter, ânca quî ch'e pèinsen ch'al sìa da mēno ed la "bòuna societê".
Al fòj "Pruspron"
E, a cor alzer, ed la speranza al ragg,
Alla lotta incruenta em cazzé in mezz;
E veins da Vù, boun Sant, e po' e ve dzè:
Ispirèm Vù e lassèm fer a me. [...]
E me, bestia, zuccon, e temerari,
J'ho zighè, protestè, contra a sti vizzi,
J'ho avù al curagg ed dir (guerda ech sumari!)
Che condusiven Rezz in prezipizzi;
E in cumpeins del më predich da bruntlon,
J'ho avù di s'ciffl' e del maledizion.
Cherdï, al me Sant, che bsogna esser gabbian,
Propria dimondi, e miga un brisinenin,
A vleir, cmè mè, drizzèr el gamb ai can,
Oppursia pistèr l'acqua al gallein:
Se però dop al secch a vìn al piover,
Anch la mina, s'l'è pina, la va d'sover
E me en ho pin el bregh propia da bon ...»
Int al 1877 al Ramusani l'à'vû l'idèia ed mèter fōra un fòj ed sâtra in dialèt per fêr cgnòser al só upiniòun sōvra la véta pulética ed Rèz, e per dîr la sōva di fât pió impurtânt. L'é acsé ch'al dé véta al "Pruspron, giurnel senza preteis"[5], dal 7 ed setèmber 1877 al prém d'utōber 1882[6], quând, dōpa 218 nómer, l'à tgnû sarêr só butèiga per vìa dal nōv incâregh a la Bunéfica. Al "Pruspron" l'à publichê ânca dó lunâri, int i ân 1878[7] e 1880[8]. Ste giurnêl al gh'à avû un quèlch sêgvit d'upiniòun, e l'é stê d'inspirasiòun a 'na mócia d'êter giurnêl satîrich, che campêven despès mìa tânt, gnû fōra a Rèz fîn a la guèra dal quéndeṣ-deṣdôt.
Al Ramusani al scrivîva al "Pruspron" squêṣi tót da per ló, cun l'aiòt secondâri ed dó amîgh, l'avuchê Borciani e al sgnòur Rinaldini. I pès pió bèl j ēren i sunèt ed l'amig Zresa e al tirêdi in sestèini ed Pruspron a sugèt ed la véta ed la sitê (tóti dō nòm invintê ed Ramusani). Bèin ch'an'gh ésen mìa un grând valòur artéstich, ste compoṣisiòun j în óna testimuniânsa ed la véta a Rèz int al finîr d'l otsèint.
Al ciâcer dla sgnòura Margarèta
Al prém stôri ed la sgnòur Margarèta j în nasûdi dôpa che Alfredo Testoni l’à dê, a Rèz, letûra di só sunèt (in bulgnèiṣ) ed la "Sgnera Cattereina e del ficaresta". La préma pêrta, El Ciàcer dla sgnòura Mergaretta cun la sgnòura Rusèina, l'è stêda publichêda per beneficèinsa int al 1901.[9]. Un sègvit l'é gnû fōra int al 1921, cun al tétol La Giustèzia. La Sgnoura Margaretta e la Sgnoura Ruseina[10], 'na sôrta de stós stra la giustésia uficiêl ed al bòun sèins dal pôpol. Di êter scrét, cme i Bruntlisem dla Sgnòura Mergarètta cun la Sgnòura Ruseina an j în mìa stê publichê dal Ramusani vivèint.
Ste stôri in sonèt j în di ritrât da bûrla ed la véta a Rèz ai prém dal novsèint. J în squèṣi un discórer da per lē ed la sgnòura Margarèta, 'na macèta malvòuna e chegadóbi sòuvra tót i gvêren, ch'la's fîda sōl dal bòun sèins dal pôpol. La Margarèta la câta masmamèint da dîr sòuvra al ṣguâst e sòuvra'i cuntadèin ch'e vōlen fêr i sitadèin (un vèc adêṣi ed la sâtra dal pôpol, cme pr'i lunâri ed Sandròun, e la bruntèla drē a la nōva burgheṣèia (di vilân ch'j ân fât i sôld) e a la rèiṣa ed la vècia nobiltê. La gh'à da dîr só ânca cun la cēṣa dal tèimp.
I chês del Congregasiòun
Ch'el g'ha domilla franch int el cassett,
Ai depon da n'amigh, ch'el gh'imprumett
D'restituirghi seinza provvigion.
Ma l'amigh, ch'l'è un sgnurazz propia da bon,
E el sa che i sold en gh'farann mai difett,
Ai presta a d'j'etr, e ai fa fruttèr el sett,
E el dà indrè el capitèl a la stagion.
An omnia bene? -- Optime, e rispond!
Però d'Amilcar, seinza fergh ingiuria,
An s'è mai vist un mèrel più rotond.
Ma in mezz el cojonisem, meno mel,
Ch'an j'ha depositè int la nostra Curia,
Ch'an vdiva più nè frutt nè capitèl!»
5/1900 II -- 29 Desèmber 1899)
I "Ches del Congregazioun" j în óna racôlta ed sunèt che trâten ed prublēma ed murêl. Sti "chêṣ" j'ēren[12] publichê, in latèin, int al "Kalendarium" ed la cēṣa arsâna e i prēt e'gh îven da studiêri e da mèter in chêrta al lōr solusiòun e preṣentêri int al j-adunânsi apôsta, al "congregasiòun di chêṣ", óna vôlta al mèiṣ. Al Ramusani al's dvirté, int j ân (1898-1904) e (1910-1914), a cumprêr al Kalendarium e a strolghêr al só solusiòun in fòurma ed sunèt in dialèt; soquânt j în incō difécil a capîres, per via ed riferimèint a fât, cristiân e custóm dal só tèimp. Al solusiòun dal Ramusani, scréti da un prēt muntanêr invintê, Don Bortlin de la Chervara[13], e vōlen spònder quânt j în sèinsa sûgh st'arvujadûri in latèin ed fròunt al bòun sèins dal pôpol[14].
I prém treintôt j în stê publichê[15] da don Giulio Ramusani int i ân ssânta, ch'l'à ânca catê i só chès cumpâgn in latèin int al "Kalendarium Regii Lepidi". La sèirca l'é stêda purtêda in fònda in "Giovanni Ramusani -- Opere" d'Ercole Camurani, e adèsa en j în cgnusû 180, e sōl dû armâgnen sèinsa acumpagnamèint.
La léngva druvêda l'é, despèss, un dialèt muntanêr, ché "Don Bortlin", e al stès Ramusani, j în òm ed muntâgna; mó a'gh é ânca di sunèt in dialèt ed la sitê. In ste composisiòun, al Ramusani al's môstra tachê a la realtê quând al cûnta i personâg e i só difèt, mó idealésta pr'al propôṣit murêl.
Al poveṣéj in ghèt
Ricordi el gran Morèno[16] Padovan,
Un cazzon de zapiènza tanto fatt,
Ce ze parlava, no parlava invan!
Z'èra al tèmpo, ricòrdi de quel matt
Che zbalottava al mond con li zo man!
Parli de Bonapart, che a tutt i patt
-- L'è al Mezzìa, -- dizéven i mondan!
Ma a pronunziarz Padovan zollezità,
Rizpóz: Pól èzzr' e nò pól ézzr', o almèno,
Pól darz e nò pól darz; ma ze zarà,
Vederèmma!... E ze vizt. Alla malóra
Ze n'andò Bonapart, ma el gran Morèno,
Ze no fuzz mort, al ghè zaria ancóra.»
Al gran Morèno Padovan!,
26 desèmber 1894.)
Al poveṣéj In ghètt l'é 'na racôlta scréta tr'al 1889 e al 1901, e a's trâta ed stôri ed véta di abrèj int al ghèt ed Rèz[17]. Bèin che ste stôri j âbien fât nâser dal cômdi spiegasiòun rasésti[18] dôp la môrt dal Ramusani, an gh'é mìa dla tégna int al só parôli, mó sōl la stèsa spînta a fêr dla sâtra ch'l'îva bèle mustrê vêrs i só êter cunsitadèin. La léngva druvêda l'é 'na tôta in gîr dal dialèt di abrèj, cun al só parôli scurtêdi e n'infilêda ed zeta ch'l'an finés pió, e cun la só arviṣèria ai dialèt dal Vènet. E's câten ânca dimòndi pâroli speciêl dal ghèt, ch'j în un armes'ciânsa ed léngva abrèa e dialèt arṣân, per vìa dal destâch culturêl dal dòu comunitê.
Êter scrét
L'ôvra dal Ramusani la va avânti cun óna mâsa di êter scrét mēno impurtânt e famōs. A vêl la pèina arcurdêr quisché:
- El raritè ed Rèzz, l'é la stôria d'un muntanêr ch'al travêrsa Rèz cun ûn ch’egh fà da guîda intânt che chilōr dû e fân cgnòser i só giudési e e tōṣn in gîr la sitê e i só abitânt cun di oservasiòun mìa prôpia ispirê da un atacamèint pateriôtich a la só tèra.
- Sòquant campètt de storia arsana, l'é 'na spiegasiòun ed la stôria arṣâna, mèṣa da bòun e mèṣa per sâtra, cuntêda dal povēta in persòuna.
- La dònna in dal vècc testameint, j în di sunèt in libertê per fêr réder ch'e pârlen dal dòni impurtânti[19] ed la Bébia.
- Óna sfîlsa ed cumpuṣisiòun per prémi mèsi, nômini in parôchi e spuṣalési (cme l'ēra custóm int al só perèiod). A's pōl arcudêr còla per don Feliz Tundel[20], e còla per don Ânzel Spadòun[21].
Materiêl pr'andêregh in fònda
(manca):
- Giovanni Ramusani -- Opere, mèsi insèm da Ercole Camurani, Bizzocchi, Rèz, 1978 (al prém léber) e 1980 (al secònd léber). Al têrs al gh'îva da èser publichê l'ân dôpa, e da muciêr di pusébil scrét scgnusû dunê dai letòur, mó an l'é mâi rivê.
- Il «volgare» reggiano. Origine e sviluppo della letteratura dialettale di Reggio Emilia e Provincia, Ugo Bellocchi, Rèz, Poligrafici, 1966. Al Ramusani 'l'é cuntê int al secònd léber, a pâg. 117-162.
- Giovanni Ramusani, poeta dialettale reggiano, Reto Bezzola, Gazzetta di Reggio, 30 avrîl 1959.
- Poesie dialettali di Giovanni Ramusani, scelte dai figli [...], trêdi insèm dal comendatòur Natale Prampolini, cun capèl ed Naborre Campanini, Tip. Artigianelli, Rèz, 1923. Stampê ed nōv dal cèinter pr'i stódi sōvr'al dialèt arsân d'Albinea, cun capèl d'Ugo Bellocchi, Tecnograf, Rèz, 2004.
- Inventâri dla racôlta "Giovanni Ramusani", int la bibliotēca Panizzi ed Rèz.
(manca):
- ↑ Liber proclamatum Castri Sancti Pauli (1597-1674), G. Ramusani, Rèz, 1891.
- ↑ Ricordando il cav. Ing. Giovanni Ramusani, A. M. "Giornale di Reggio", 2 mâṣ 1924.
- ↑ L'ēra dòunca 'na râsa ed sucialèsta utopèsta, cme la Virginia Guicciardi Fiastri.
- ↑ Un famoso equilibrista, Pappafredda, int "Il reggianello", p.2, 9 avrîl 1882, Rèz.
- ↑ Al nòm Pruspron l'à tôt l'idèja dal sânt prutetòur ed Rèz, Sân Prôsper, opór da un brilânt e cgnusû viturèin dal tèimp.
- ↑ A gh'é ânca un vulantèin: Pruspron. Supplemèint a l'ultom numer. Tipografèia d'Tursan e C., Rèz, 21 fervêr 1886.
- ↑ Lunari ed Pruspron, per l'ann 1878. Tipografèia d'Tursan e C., Rèz, 1878, pp.78.
- ↑ Lunari ed Pruspron, per l'ann 1880. Tipografèia d'Tursan e C., Rèz, 1880, pp.70, cun quâter têvli ed partidûra ed mûṣica.
- ↑ El Ciàcer dla sgnòura Mergaretta cun la sgnòura Rusèina. G. Ramusani, Tip. Ditta G.Bertani, Rèz, 1901, pp.79.
- ↑ La Giustèzia. La Sgnoura Margaretta e la Sgnoura Ruseina, G. Ramusani, pp.255-262, in STUDI di Storia, di Letteratura e d'Arte in onore di Naborre Campanini. Coop. Lavoranti Tipografi, Rèz, 1921. I 50 sonèt j în spartî in trèi pêrt: La ca'ed Don Znèiver, La blisghèda dla Mariana e L'esercézzi arbitrari dla medseina.
- ↑ Al só chêṣ l'é: Amilcar deponit apud Plinium, libellas bismille, hoc pacto ut eas post duos annos restituat, nihil petens. Plinius qui dives est valde, et pecuniam sibi creditam omni modo potest securam facere, eam dat mutuo septem per centum, accipiens ob oculos, habens periculum sortis. Biennio elapso, pecunia cum suo fructu restituitur, et a Plinio Amilcari datur, fructu sibi retento. Quaer.: An omnia bene? (Primus Franciosi Arc.)
- ↑ Sta spiegasiòun ché la vîn da la nôta ed Don Giulio Ramusani in cò al só ciclostilê dal 1960.
- ↑ Chervàra (Crovara in italiân) l'é int la cmóna ed Vèt.
- ↑ L'Imprimatur di chêṣ l'al dà al Bonus Sensus Episcopus.
- ↑ Poesie dialettali di Giovanni Ramusani da «I ches dal Congregazioun».
(Mès insèm da) Don Giulio Ramusani, Rèz, 1960, pp.64. Pôchi côpi ciclostilêdi, fōra marchê.
- ↑ Morèno al vōl dîr rabèin.
- ↑ Dintōrn'a vìa Monzermòun e vìa ed l'Âquila.
- ↑ Al dîṣ, al Reto Bezzola, int al tèimp dal fâsio (1925): «Gli ebrei di Reggio erano una classe che al buon senso di Giovanni Ramusani più di tutte le altre doveva fornire materia di satira. [...] Certe qualità della razza ebraica come la sua avarizia ed avidità, la sua codardia non potevano quadrare all'ideale sano e sereno che egli aveva dell'uomo. Egli, sobrio e contento, non comprende questa sete e passione del guadagno. [...]».
- ↑ Eva, Rebecca, Rachele e Lia, Thàmar, Ruth, Bethsabea, Giuditta, Abigaille, Asenèth, Sara di Raguel, Sara d'Aràm, Abisag, Agar, Gòmer
- ↑ Quand Don Feliz Tundel l'andèva pârroch a Canossa, G. Ramusani, 25 novèmber 1900, Rèz.
- ↑ Ch'l'é dvintê, pió têrd, al pió famōṣ arètich ed la stôria dla cēsa arṣâna.


text:
The Cult
I The Cult i èṅ un grup rock ingléś fundâ in dal 1983 par Ian Astbury e Billy Duffy.
Biugrafìa
I fundadōr dal grup i daśgnìvan da dū grup ad rock gòtic difarènt di prim an Utànta: i Southern Death Cult (al cantànt 'l éra Ian Astbury) e i Theatre of Hate (in dua al chitarìsta, p'r un pôc ad tèmp, 'l éra stâ Billy Duff).
Tut i dū i mòlan chi grup lè par furmàr in dal 1983 i Death Cult (Al cult dla mòrt), nóm scurtâ dla vècia banda 'd Astbury (pasiunâ dla cultùra di natìṿ americàṅ e ad Jim Morrison di The Doors) ch'al 'l iva tòlt in prèst da na tribù indiàna visùda in sal dèlta dal fiùm Missisìpi in di sècui XIV e XV.
In cal stés an al grup, cun al bas Jamie Stewart e Ray Mondo a la baterìa, al fà gnir fóra 'n EP umònim e al sìngul Gods Zoo. Subìt dòp Ray Mondo al vèṅ casâ fóra da l'Inghiltèra parchè 'l éra un furastér minga regulàr. Al sò pòst a vèṅ tòlt Nigel Preston.
In dal 1984, cun al nóm scurtâ definitivamènt in The Cult, a vèṅ fóra par l'etichéta Beggars Banquet al prim àlbum dal grup, Dreamtime, eśèmpi ad rock dark e gòtic, cun dèntar trédas trasi e i sìngui Spiritwalker, Go west (al braṅ più hard rock dal disc) e Resurrection Joe. Par quél ch'a riguàrda i tèst e al mōd ad vistìr-as, la cultùra di indiàṅ 'd Amèrica l'è stada un punt ad riferimènt impurtànt p'r al grup.
Al bòt p'r i Cult al gh'è però 'l an dòp quand a véd la luś Love, un disc ch'al cònta dèntar dū di sìngui più cgnusû dal grup, She Sells Sanctuary e Rain (misa dèntar anc in dla culóna sunóra dal film Demoni 2 ad Lamberto Bava). Ma anc i àtar braṅ i pìcian fòrt: al duri Nirvana e Phoenix (quésta chè cun 'n asōl dimóndi fat bèṅ ad Duffy), al psicadèlichi Brother Wolf, Sister Moon e Big Neon Glitter e al lénti Black angel e Revolution, àtar sìngul.
In cal mèntar al grup 'l iva tòlt al baterìsta di Big Country Mark Brzezicki par rigistràr al disc parchè Nigel Preston 'l éra talmènt sfat e drugâ pódag ch'al n psiva minga sunàr gnint, a part la She Sells Sanctuary. Finî al disc Les Warner al ciàpa al sò pòst.
In dal 1986 la banda l'éra prònta a publicàr al sò nóṿ lavõr, ciamâ Peace, ma a n esénd minga dal tut cunvìta dal riśultâ, l'iva decìś ad mét'r-ag maṅ incóra, sarnénd cuma prudutōr Rick Rubin. Al disc ch'a vèṅ fóra 'l è più dur, ispirâ da 'n hard rock clàsic cuma quél di AC/DC e di Led Zeppelin. Al tìtul dla śvòlta 'l è difati Electric dal 1987, pîṅ ad riff ad chitàra e atmusféri blues, cun dèntar i sìngui Lil' Devil e Wild Flower e la cover di Steppenwolf Born to be Wild.
In dal tour gnû dòp, i Cult i s pòrtan sèg di Guns N' Roses minga cgnusû in alóra.
Al disc sucesìṿ al s ciàma Sonic Temple e 'l è dal 1989. I sòṅ i dvèntan incóra più dur, al prudutōr 'l è cal Bob Rock dal Black album di Metallica, e lì lōr i tócan di teritòri davśèṅ a 'l hair metal. Cun i sìngui Fire Woman, Edie (Ciao Baby) (in cal braṅ chè a gh dà na maṅ Eric Singer, baterìsta di Kiss e Alice Cooper) e Sweet Soul Sister al disc al riva diretamènt in di prim déś pòst dla Billboard di Stat Unî. Iggy Pop al fà i côr in 'n àtar braṅ impurtànt dal disc, New York City, acsè cuma la Sun King ch'la vèra al disc cun un gir ad bas dimóndi bèl.
Quést chè 'l è 'l ùltim lavōr cun al grup dal basìsta Jamie Stewart ch'al s in và in dal 1990.
I Cult i partìsan in tour cun gl'Aerosmith (in Europa) e cun i Metallica (in di Stat Unî). Dòp al cuncèrt 'd Atlanta, in dal Favràr dal 1990, al manager dla band al diś a Astbury che sò pàdar 'l éra mòrt in cal mèntar ad càncar. i Cult i scanśèlan i spetacùi in fiṅ ad Avrìl.
In dal 1991 al regìsta Oliver Stone al śibìs a Ian la part ad Jim Morrison p'r al sò film didicâ a i The Doors ma chi lò al n tōś briśa la part parchè a n éra minga 'd acòrd cun la manéra in cui al sarés stâ dipìnt al sò idól in dla pelìcula. Al sò pòst a vèṅ tòlt Val Kilmer.
Par 'l àlbum Ceremony (Serimògna) dal 1991 al mònta sù al nóṿ mémbar Charley Drayton a 'l bas ma durànt al sesiòṅ ad registrasiòṅ, Astbury e Duffy i gh'aṅ dimóndi scas 'l òṅ cun c'l àtar. Al disc al próa a mét'r insém al dū anmi dal grup: quéla rock ad “Sonic Temple” (ch'la fà riferimènt a Duffy) e quéla più di sentimènt ad “Love” (ch'la fà riferimènt a Astbury). Al riśultâ 'l è un lavōr misć cun di pès bèi rabî (cuma al sìngul bumbardànt Wild Hearted Son, la lètrica Full Tilt ch'la par gnir fóra dal disc dal 1986, la péśa Earth Mofo o la title track stésa) e di àtar lènt (l'acùstica Heart of soul ch'la sòna cum na ballad di Skid Row, l'èpica Sweet Salvation o na Indian ch'la tōś a 'l cór) ma 'l vénditi i patìsan 'l arìṿ dal grunge.
In dla cupertìna dal disc a ś véd un prim piàṅ 'd un putèṅ indiàṅ dal Dakòta dal Sud. I sò genitōr, quand i 'l aṅ vdû in dal vìddèo ad Wild Hearted Son, i gh àṅ fat na càuśa par 61 migliòṅ ad dòlar parchè al grup 'l arév druâ la foto sénsa parmés.
In dal 1992 i Cult i faṅ gnir fóra un al sìngul The Witch (ch'al rivarà al nùmar nóṿ in Austrâglia) e i dànan la sò b-side Zap City (dal sìngul Lil' Devil) a la culóna sunóra dal film Buffy the Vampire Slayer.
'L an dòp 'l è al tùran dla racòlta Pure Cult: for Rockers, Ravers, Lovers and Sinners, un disc ch'al mét insém daśdòt braṅ di disc precedènt in mèś a i quài a gh'è anc The Witch e ch'la ś puśisiòna a 'l prim pòst dal clasìfichi ingléśi e purtughéśi.
Dòp un perìud ad pàuśa, in d'l Utóbar dal 1994 al grup al fà catàr in di negòsi al sò sèst lavōr in studi ch'al pòrta anc al nóm dla banda. Al disc 'l è cgnusû anc cun al nóm ad Black Sheep (Pégura négra) par via dla bèstia dla rasa Manx Loaghtan (cun quàtar còran, dū a l'élta e dū a la basa) ch'la cumpàr in sla cupertìna. Dal punt ad vista muśicàl, 'l àlbum al strisa 'l òć a 'l gènar grunge, dimóndi ad mòda in chi an lè. Al braṅ Sacred Life 'l è didicâ a 'l atōr River Phoenix e a Kurt Cobain di Nirvana ch'al s éra masâ da pôc. Al cantànt Ian Astbury al dascór d'l àlbum dgénd ch'a s trata 'd un lavōr dimóndi persunàl, tucànd di téma cuma i abûś sesuài patî a quind'ś an e la mòrt, cuma quéla ad Nigel Preston (amig e vèć cumpunènt dal grup) a vint-i-òt an.
I sìngui tirâ fóra dal disc i èṅ Coming Down (Drug Tongue) e Star. Quést chè 'l è un braṅ nâ in dal 1986 cuma Tom Petty e pò dvintâ p'r un mumènt Starchild in dal 1993 e sōl a la fiṅ Star.
Al vénditi i èṅ basi: al disc al riva sōl a 'l 69śum pòst in di Stat Unî e a 'l 21śum in dal Régn Unî.
Durànt al Black Rain tour in dl'America dal Sud, in dl'Istâ dal 1995, nunustànt al fat che dimóndi canti nóvi i éran stadi rigistràdi in cal mèntar, al grup al decìd ad suspéndar i cuncèrt dòp quél ad Rio de Janeiro ad Mars e ad muclàr-la lè. Ian Astbury al dà vita a 'l grup di Holy Barbarians (ch'al farà gnir fóra sōl un disc, Cream, in dal 1996). Dal cant suo, Billy Duffy al mét sù un grup par sò cònt, ciamâ Coloursound, insém a Craig Adams e Mike Peters.
In dal 1999 però Astbury e Duffy i tórnan insém par na sèrie ad trénta cuncèrt in di Stat Unî, tut impinî stóp. I Cult dla fiṅ di an Nuànta i védan anc la preśénsa dal baterìsta Matt Sorum ('l iva sunâ sèg in dal tour ad Sonic Temple prima ad pasàr cun i Guns N' Roses) e dal basìsta Martyn LeNoble di Porno for Pyros.
In dal 2000 i sònan par la prim vòlta in Sudafrica e i rigìstran al braṅ Painted on My Heart, na cansòṅ fata par la culóna sunóra dal film Fuori In 60 Secondi (Fóra in Ssanta Secónd), na pelìcula 'd asiòṅ cun Nicolas Cage e l'Angelina Jolie. In cal mèntar i védan la luś dū racòlti Pure Cult: The Singles 1984–1995 e Rare Cult, quésta chè a tiradùra curta (15.000 còpi).
Dòp siē an e mèś, in dal 2001 al grup al dà in past a la gint al sò sètim disc da studi, rigistrâ par la Atlantic Records, al più dur ch'i àppian mai fat. Al lavōr al gh'à al stés tìtul 'd un lìbar ad Friedrich Nietzsche, Beyond Good and Evil, e sōl un sìngul tirâ fóra, Rise. Al disc al tóca al 37śum pòst in di USA, al 22śum in Cànada e al 25śum in Spaggna ma pò al schisa śò pauruśamènt, vindénd sōl quèl cuma 500.000 còpi a 'l incìrca in tut al mónd. In séguit Astbury al figùra al lavōr dl'etichéta in di sò cunfrònt cuma un quèl ch'al śbraga l'anma parchè lì lōr i vlìvan métar bèc dapartùt: par cambiàr i tèst dal canti, par sarnìr la cupertìna dal disc e i sìngui da far gnir fóra.
Par soquànt an i Cult i ś tóśan incóra na pàuśa (“al prugèt 'l è in dal giàs, a n sà minga par quant”, al diś Astbury a la fiṅ dal 2002) par pói turnàr in dal 2005 par preparàr al tour ciamâ Return To Wild dal 2006.
Cun i nóṿ John Tempesta a la baterìa (ex di Testament) e Chris Wyse al bas, in d'l Utóbar dal 2007 i dan a la luś par la Roadrunner al disc, più scàran e dirèt dal precedènt, Born Into This (Nâ chè dèntar) ch'al fà al sò debùt a 'l 63śum pòst in dal clasìfichi itagliàni. Al sìngul sarnî 'l è Dirty Little Rockstar.
Al 29 ad Setémbar dal 2009 i Cult i aṅ fat tapa a Bulógna p'r al lōr Love live tour ch'al vliva celebràr i sò vint-sinc an ad caréra sunànd p'r intēr al disc che a i ìva purtâ a 'l sucès.
Discugrafìa
Àlbum
- Dreamtime 1984
- Love 1985
- Electric 1987
- Ceremony 1991
- The Cult 1994
- Beyond Good and Evil 2001
- Born into This 2007
dal Viṿ
- Dreamtime Live at the Lyceum 1984
- Live at the Marquee 1993
Racòlti
- Death Cult 1988
- Pure Cult: for Rockers, Ravers, Lovers, and Sinners 1993
- High Octane Cult: Ultimate Collection, 1984-1995 1996
- Pure Cult: The Singles 1984–1995 2000
- The Best of Rare Cult 2000
Sìngui
- Spiritwalker 1984
- Go West (Crazy Spinning Circles) 1984
- Resurrection Joe 1984
- She Sells Sanctuary 1985
- Rain 1985
- Revolution 1985
- Love Removal Machine 1987
- Lil' Devil 1987
- Wild Flower 1987
- Fire Woman 1989
- Edie (Ciao Baby) 1989
- Sun King 1989
- Sweet Soul Sister 1990
- Wild Hearted Son 1991
- Heart Of Soul 1992
- The Witch 1992
- Sanctuary MCMXCIII 1993
- Coming Down (Drug Tongue) 1994
- Star 1994
- Painted On My Heart 2000
- Rise 2001
- Breathe 2001
- True Believers 2002
- Dirty Little Rockstar 2007
- Illuminated 2008
- Every Man and Woman is a Star 2010
- Embers 2010
Videugrafìa
- Dreamtime Live at the Lyceum 1984 VHS
- Electric-Love 1992 VHS
- Sonic-Ceremony 1992 VHS
- Pure Cult: for Rockers, Ravers, Lovers, and Sinners 1993 VHS
- Pure Cult DVD Anthology 2001 DVD
- The Cult - Music Without Fear 2002 DVD
- The Cult - New York City 2007 DVD


text:
Contract d'emprendissadi, Rapport da furmaziun
Il contract d'emprendissadi sco formular interactiv
Il formular interactiv è adattà per emplenir e per stampar il contract d'emprendissadi sco er per al arcunar sco exemplar da cumprova electronic entaifer l'administraziun da l'agen manaschi.
Formular da PDF
Infurmaziun: Il formular da PDF emplenì po er vegnir arcunà. Nus recumandain da duvrar la versiun da PDF.
Contract d'emprendissadi sco formular da PDF (569 KB)
Formular da word
Infurmaziun: Il formular da word è vegnì fatg en la versiun da word 97-2003. Sche Vus duvrais ina versiun da word pli actuala, sto il document vegnir arcunà en il modus da cumpatibilitad per ch'il cuntegn vegnia mussà en moda correcta.


text:
Lengua greca antiga
El Grech Antich (nòmm nativ: ἡ Ἐλλnvιkή Yλῶσσa o Ἐλλnvιkόv; trasliterazion: hē Hellēniké glôssa o Hellēnikón; in Grech Modern: Apxaίo Eλλnvιkό; trasliterazion: Archaío Ellēnikó ) l'è l'union di dialett parlaa in de la Grecia Antiga e, in de la soa varietaa Iònegh-Attega, l'è cont el Latin la lengua che l'ha fondaa la civiltaa occidental. On esempi de Grech Antich l'è: "Eu bainómenoi en têi Ouikipaideía, têi eleutherêi engkuklopaideía hê pántes dúnantai sôizein gráfein" (= Ben vegnuu in la Wikipedia, l'enciclopedia lìbera che tucc pòden juttá a scriv).
Cuntegnüü
- 1 I Origin
- 2 I dialett Ellenegh e la lengua comun
- 3 El Grech Antich al dì d'incoeu
- 4 L'Alfabee
- 5 Sòn particolar
- 6 Òlter nòrm de ortografia
- 7 Similituden cont òlter lengov
- 8 El Pader Nòster in koiné
I Origin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Grech l'è ona lengua indoeuropea come 'l Latin, el Persian, l'Armen e 'l Celtegh. I Indoeuropee che hinn migraa in Grecia in del 2000 A.C. parlaven el Protogrech, che poeu el s'è evoluu in d'ona varietaa granda de dialett. Perchè l'è avegnuda ona ròbba simel? Perchè la Grecia l'è ona region che la gh'ha on numer grand de mont, che hann separaa i vari gent Ellenigh, donca el s'è nò formaa on Statt unii. Se 'l gh'è nò on Statt unii, nanca la lengua la pò vess istèssa (per esempi, anca in Italia l'è avegnuu l'istess).
I dialett Ellenegh e la lengua comun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Del Protogrèch hinn nassuu on numer d grand e varietaa: el Micenee (parlaa a Micén, in del Peloponnes), el Dòregh (parlaa in Lacònia, in Macedònia e a Creta), l'Eòlegh (parlaa in de la Grecia Central e in di isol del Mar Egee), l'Arcadegh-Cipriòta (parlaa in Arcàdia e a Ciper) e 'l Iònegh (parlaa in Attega e in de la part de l'Asia Minor ciamada Iònia). Nun gh'hemm minga testimonianzi de tucc 'sti dialett chì, anca perchè la maggior part di scrittor hann scrivuu in Attegh. Ona menzion particolara la spetta a la lengua che l'è stada doperada per scriv i duu poema epich del poetta Omee, var a dì L'"Iliad" (ἠ Ἰλιάς) e l'"Odissea" (ἠ Ὀδuσσeίa). A longh la soa lengua l'è stada considerada on'union tra l'Eòlegh e 'l Iònegh, ma in temp vesin a nun l'è staa stabilii che in realtaa l'eva ona lengua artificial, fada per el meter cont el qual eren staa scritt (ciamaa "esameter"). I duu poema hinn staa diffonduu a longh per via oral, fin al moment in cui el dittator de Atene, el Pisistraa je ha minga faa copià.
Poeu, dòpo la vittòria contra i Persian (479 A.C.) la s'è dervida per la Grecia on'etaa de splendor coltural immens, in de la qual Atene la gh'ha avuu el ròl principal. Questa etaa l'è ciamada classega. Chì la lengua Attega l'è devegnuda la lengua de la poesia, de la filosofia (cont el Platon e l'Aristòtel), del teater (con l'Eschil, l'Euripid e 'l Sòfochel) e de la storiografìa (con l'Eròdot e 'l Senofont). Poeu, quand che Atene l'ha perduu la Guerra del Peloponnes, l'Attegh l'ha mantegnuu el sò valor.
Infin, in del IV sec. A.C. Lissander III el Grand, re de Macedònia, l'ha prima ciappaa tuta la Grecia, e poeu tucc i territòri di Persian, e l'ha faa sù l'imperi pussee grand de l'antichitaa. Donca, per amministrà on territòri d'ona natura tal, la serviva ona lengua unega e comun. Lisander l'era Grech, ma minga Attegh, donca l'ha contribuii a fà ona varietaa del Grech (con bas el Attegh, peroo) che la uniss la maggior part di dialett e che la fuss comprensibil a tucc i sò dominaa (nanca lor eren Grech). Inscì l'è nassuda la lengua Greca comun, ciamada in Grech per l'apunt "koιvή διάλektoς" (= koiné diálektos). Questa lengua chì la gh'ha avuu l'istess ròl del Toscan in Italia e l'è anca la lengua che la ven studiada a scoeula. Anca i Roman, che hann ciappaa la Grecia in del 146 A.C. hinn staa affasinaa de questa lengua e infatt tucc i òmen de coltura la studiaven. El Ceser quand di congiuraa l'hann coppaa l'ha dii i sò ultimm paròll in Grech (Kaí sù, téknon?, ch'el voeur dì: "Anca tì, fioeu?"). De la koiné l'è vegnuu el Grech Medieval e poeu quell modrno (con tucc i sò dialett). Anca i Vangee hinn staa scrivuu in chesta lengua.
El dialett Iònegh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In particolar, el Iònegh (ὀ Ἰάς διάλektoς, ho Iás diálektos) l'eva parlaa in dij Ciclad, in la còsta turca e su quella del mar Egee (in Attega, per esempi). El sò abecee l'e quell che poeu l'è diventaa l'abecee grech moderno. Come differenz de la koiné, el Iònegh:
- Muda semper la A longa in Ē (a es.: Troíē, minga Troía);
- El fa diventà dittongh i "E" e i "O" (a es: Koúrē, minga Kórē; e Peíras, minga Péras);
- El gh'ha minga i contrazion (a es: Géneos, minga Génous);
- I dittongh "AU" diventen "Ō" (a es: "Thōmázō", minga "Thaumázō");
- I sòn in "RR" diventen "RS";
- I sòn "TT" diventen "SS", come anca in de l'Attegh pussee antich;
- El sòn "GN" el diventa "N" (a es: Nínomai, minga Gígnomai);
- El dativ de la I e II declinazion el finiss in "SI" (a es: Anthrópoisi, minga Anthrópois);
El dialett Dòregh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- In di paròll che in del Grech Arcaegh gh'aveven on "s" prevocalegh e ona lettera ciamada jod (J) el Dòregh, comè l'Attegh el mett ona "H".
- El Dòregh el tegn l'antega lettera "w" (scrivuda F); a esemp wérgon, minga érgon (lavorà);
- El tegn ona "t" indove in del Attegh la gh'è ona "s"; per esempi, tú, minga sú (tì);
- El sòn "th" el diventa "s"; per esempi, siós, minga theós;
- El sòn "z" el diventa "sd"; per esempi, melísdetai, minga melízetai;
- El genitiv plural maschil l'è in "ā", minga in "ōn";
- El genitiv plural feminil l'è in "ân", minga in "ôn";
- El genitiv singolar maschil de la I declinazion l'è in "a", minga in "ou";
- El genitiv singolar maschil de la II declinazion l'è in "ō", minga in "ou";
- L'acusativ plural maschil de la II declinazion l'è in "ōs", minga in "ous";
- "Nun" l'è Hamés, minga Hēmeîs;
- "Violter" l'è Humés, minga Humeîs;
- L'articol "i" l'è toí, mina hoi;
El dialett Eòlegh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El dialett Arcàdegh-Cipriòta[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
De 'sto dialett chì se sa minga tant, anca se l'è conossuu 'l fatt che l'eva vun di lengov grech che la somejava pusse al Micenee. Come l'è indicaa del sò nòmm, l'eva parlaa in de l'Arcadia (Peloponnes) e in de l'isola de Ciper, indove, al dì d'incoeu, l'è parlaa on dialett pussee compagn del Grech Antich che de la lingoa parlada in Grecia.
La lengua omerega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La lengua omèrega l'è ona lengua artificial in de la qual hinn staa mis'ciaa form de pussee dialett, come l'attegh, el iònegh e l'eòlegh. Donca l'è puttòst difficil trovà i caratteristegh principal. Tel chì on quai esempi:
- I "a" longh diventen "ē".
- Gh'è minga semper i contrazion vocàelgh.
- Se pò trovà despess "pt" inveci de "p"
El Grech Antich al dì d'incoeu[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Grech l'è comenzaa a vess restudiaa al inizzi del Renasiment, quand l'è nassuda la corrent del Umanism, anca se gianmò in de l'Etaa de Mezz l'eva doperaa in dij monastee e daj Arab (che gh'aveven ciappà dij part del territòri dij Bizantin) comè lingoa de la filosofia. Ora, in Grèsa l'è studiaa comè da nun el Latin, perchè el gh'hà la soa istessa funzion. In Italia l'è materia de studi in dij licee clàssegh cont el Latin. I numer, i preposizion e i desinenz del Grech vegnen anca mò doperaa in la nomenklatura scientìfega e médega.
L'Alfabee[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Alfabee Grech l'è derivaa de l'alfabee fenìss e el gh'hà 24 letter (6 vocaj e 18 consonant):
A, a (álfa): A
B, B (bêta): B
Γ, Y (gámma): G (parnonzia: GH)
A, δ (délta): D
E, e (épsilon): E (parnonzia: É)
Z, Z (zêta): Z
H, n (hêta): Ē (parnonzia: È)
Θ, θ (thêta): TH (parnonzia: TZ)
I, ι (ióta): I
K, k (káppa): K
A, λ (lámbda): L
M, u (mu): M
N, v (nu): N
E, E (xi): X
O, o (ómikron): O (parnonzia: Ó)
Π, π (pi): P
P, p (rho): R
E, σ/ς (sígma): S; l'è scrivuda anca "C".
T, t (taû): T
Y, u (úpsilon): U (parnonzia: U)
Φ, φ (fi): F
X, x (chi): CH (parnonzia: KH)
Ψ, ψ (psi): PS
Ω, w (òmega): Ō (parnonzia: Ò)
ATENZION: Se la "S" l'è in del mezz d'ona paròll, la se scriv σ, ma se l'è a la fin l'è scrivuda inveci ς.
Del alfabee grech deriven l'alfabee latin (ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ) e chel cirìlegh (AБBГДEËЖЗИЙKAMHOПPCTyФXЦЧШЩЪЫbЭЮЯ).
Sòn particolar[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
AI, ᾳ: ĀI (parnonzia: A).
AI, aι: AI (parnonzia: AI).
AY, au: AU (parnonzia: AO).
ΓΓ, YY: GG (parnonzia: NGH).
ΓK, Yk: GK (parnonzia: NK).
ΓN, Yv: GN (parnonzia: GHN).
ΓE, YE: GX (parnonzia: NX).
ΓX, Yx: GCH (parnonzia: NKH).
EI, eι: EI (parnonzia: EI).
EY, eu: EU (parnonzia: EO).
HI, ῃ: ĒI (parnonzia: È).
HY, nu: ĒU (parnonzia: EO).
KK, kk: KK (parnonzia: NK).
OY, ou: OU (parnonzia: O).
ΩI, ῳ: ŌI (parnonzia: Ò).
I Dittongh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Derent'al Grech Antich gh'hinn dij leter che, si vegnen mettuu insèmm, l'è comè se farissen ona soeula lètera. Chest grupp chì hinn ciamaa dittongh e hinn: aι, au, eι, eu, oι, ou.
Òlter nòrm de ortografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aj inizzi de paròll (se comenzen per vocal o per "R") el doeuv semper vess present el spirit, ona partisela che la se mèt sora la prima lètera e che la determina se ona vocal l'è aspirada o nò. Se l'è aspirada, el spirit el se ciama "asper", se l'è minga aspirada el se ciama "dolz".
Esemp: ἉYaθός (bon) el se traslitera "Agathós" parchè el spirit l'è dolz. Ma Ὁpάw (vedè) el se traslitera inveci "Horáō", per el motiv contrari.
I accent pòden vess sguzz o sirconfless. L'accent sguzz poeud stà sora tucc i vocaj e sin a la tersultima silaba, ma el sirconfless soeul sora i vocaj longh (a, n, ι, u, w, ᾳ, ῃ, ῳ) e i ditongh (aι, au, eι, eu, oι, ou) e sin a la penultima silaba. Sora i ditongh, l'acent el vien mettuu adòss a la vocal final ma s'el parnonzia sora la prima (esemp: ἀYaθoί el se traslitera agathoí ma el se parnonzia agatzòi). La a, la ι e la u pòden vess sia longh che cort.
Chesta modalitaa de parnonzia la se ciama "etacista" (parchè la n la se parnonzia "E"). In Grèsa inveci la vien dovrada ona oltra fòrma de parnonzia, ciamada "itacista", per el motiv che la n, la u e i dittongh oι, uι e eι hinn parnonziaa "I". Semper con chesta parnonzia, aι el se legg "E", δ "DH", B "V", uπ "B, MP, MB" e vt "D, NT, ND".
Similituden cont òlter lengov[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Grech Antich l'è ona lingoa indoeuropea, donca el gh'hà similtuden cont i alter lengov de chesta familia lingoistega.
Grech/Ingles[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Aeίπw, Leípō: I leave (mì lassi);
- ΘuYάtnp, Thugátēr: Daughter (fioeua);
- Mῦς, Mûs: Mouse (ratt);
- Ὑπὲp, Hupèr: Over (sù);
- ἚpYov, Érgon: Work (lavor);
- Γeλάw, Geláõ: I laugh (mi ridi);
- Ὂλoς, Ólos: All (tutt);
- Metὰ, Metà: With (cont);
- Ἄvὴp, Anèr: Man (òmm);
- Kaλέw, Kaléō: I call (mì ciami);
- ΓιYuώσkw, Gignóskō: I know (mì sô);
- ἈYaθός, Agathós: Good (bon);
- Ἐσθίw, Esthíō: I eat (mì magni);
- Ὓδop, Húdor: Water (aigoa);
- Nέoς, Néos: New (noeuv);
- Πῦp, Pûr: Fire (foeugh);
- Kύwv, Kúōn: Hound (can);
- Eἰuί, Eimí: I am (mi son);
- Πoῦς, Poûs: Foot (pé);
- Ἒkuσov, Ékuson: I kissed (hoo basaa);
- Nῦv, Nûn: Now (nunch);
- Πaῖς, Paîs: Boy (bagaj);
- Mάxn, Máchē: Match (bataja);
Grech/Latin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Baίvw, Baínō: Venio (mì vegni);
- Ἐπὶ, Epì: Apud (arent);
- Ὑπὀ, Hupó: Sub (giò);
- Ὑπὲp, Hupèr: Super (sù);
- Aύkoς, Lúkos: Lupus (lof);
- Ἐk, Ek: Ex (foeura de);
- Ἀπό, Apó: Ab (da);
- Kaί, Kaí: -que (e);
- Ἠpῶς, Hērôs: Vir (eròe);
- Φέpw, Férō: Fero (mì pòrti);
- ἘYὼ, Egò: Ego (mì);
- Eὺ, Sù: Tu (tì);
- Πόλeuoς, Pólemos: Bellum (guèra);
- Eὺv, Sùn: Cum (con);
- Oἶvoς, Oînos: Vinus (vin);
- MέYaς, Mégas: Magnus (gran);
- Boύλouaι, Boúlomai: Volo (mì voeuri);
- ΓιYuώσkw, Gignóskō: Cognosco (mì cognossi);
- Aύw, Lúō: Solvo (disligà);
- Γέvoς, Génos: Genus, Gens (gent);
- Πeιpάw, Peiráō: Experio (mì proeuvi);
- Θeός, Theós: Deus (dio);
- Neός, Neós: Novus (noeuv);
- Eἰuί, Eimí: Sum (mì son);
- Eἶuι, Eîmi: Eo (mì voo);
- Aίδwuι, Dídōmi: Do (mì doo);
- Πoῦς, Poûs: Pes (pee);
- Γpάφw, Gráfō: Scribo (mì scrivi);
- Ἂλλoς, Állos: Alius (òlter);
- Ἂpktoς, Árktos: Ursus (ors);
- Πάvteς, Pántes: Cuncti (pròpri tucc);
El Pader Nòster in koiné[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Πάtep ἡuῶv ὁ ἐv toῖς oὐpavoῖς (Pader nòster, quell in di cej)
ἁYιaσθήtw tὸ ὄvouά σou· (sia santificaa el tò nòmm)
ἐλθέtw ἡ Baσιλeίa σou· (vegna el tò regn)
Yevnθήtw tὸ θέλnuά σou, (sia fada la toa volontaa)
ὡς ἐv oὐpavῷ kaὶ ἐπὶ tῆς Yῆς·(come in cel, inscì anca in terra)
tὸv ἄptov ἡuῶv tὸv ἐπιoύσιov δὸς ἡuῖv σήuepov· (damm incoeu el nòster pan de tucc i dì)
kaὶ ἄφeς ἡuῖv tὰ ὀφeλήuata ἡuῶv, (e rimettom i nòster debit)
ὡς kaὶ ἡueῖς ἀφίeuev toῖς ὀφeιλέtaις ἡuῶv· (come anca nunch i rimettom ai nòster debitor)
kaὶ uὴ eἰσevέYkῃς ἡuᾶς eἰς πeιpaσuόv, (e portem minga in tentazion)
ἀλλὰ ῥῦσaι ἡuᾶς ἀπὸ toῦ πovnpoῦ, ἀuήv.(ma liberom del mal, amen)


text:
Nogarole Rocca
Nogarole Rocca l’è ‘n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Verùna.
La g’ha presapóch 2.849 abitàncc e la g’ha ‘na superfìce de 29,25 km², per ‘na densità de 98 ab./km².
Nogarole Rocca la se tróa in de la pianüra del Verunés, 21 chilòmeter a mesdé de la sità e l'è söl cunfì co la Pruìnsa de Màntoa de fati l'è tacàda a i cümü de Mozzecane, Povegliano Veronese, Roverbella (MN), Trevenzuolo, Vigasio.
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La ròca che la dà 'l nòm al paìs.
- La céza de San Lorèns del sécol XIV.
- La céza de San Martì del sècol XVI.


text:
Re (VCO)
Re (inscì anca in Italian e Piemuntes) a l'è un cumün de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula.
El gh'ha ona popolaziun de 764 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 27,2 km² e ona densità de popolaziun de 28 ab./km².
El se tröva in de la Val Vigezz, al cunfin cunt el Cantón Tisin. L'è tacaa ai cumün de Cravegia, Cürsel, Malesch e Vilét.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Re l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
1Yaa ruijmua'ate'e yee, tɨ'ɨj huatapua'are, naijmi'i mu tyujsaɨj ɨ mej tihue'ijte'e u teyujta'a, majta hua'avaujsimua'a, majta ɨ mej te'eyu'uxaca, majta ɨ seica ɨ maj majta i'ijueesi. Naijmi'i mu tyú'urixaatya'acaa a'ij mej ye'i huarɨni. Aj mu mi ra'anaajɨ'ɨque maɨjna ɨ Jesús. Meya'ujáj. Matɨ'ɨj mi raatatui aɨjna jemi, ɨ a'atɨ tɨ ayan antyahuaa tɨcɨn Pilaatu. 2Aj pu i Pilaatu ayan tiraataihua'uri'i tɨcɨn: ―¿Ni muaa paɨn pueen ɨ hua'atajtuhuan ɨ juriiyu? Aj pu i Jesús ayan tiraata'ixaa tɨcɨn: ―Nyaa nu nyaɨn pueen a'ij pej ye'i ti'ixa muaa. ―Yaa pu'u tiraata'ixaa aɨjna ɨ Jesús. 3Majta maɨn ɨ mej tihue'ijte'e u teyujta'a, eihua mu tiraaxajtzi'iri'i. 4Ajta aɨn Pilaatu, ajtahua'a pu ayan tiraataihua'uri'i tɨcɨn: ―¿Ni pacai naata'ixaate'en paɨjna cɨme'e? Papu'uri hua'unamuajri'i mej eihua ti'imuaxajtzi'i. ―Ayaa pu tiraata'ixaa aɨjna ɨ Pilaatu. 5Ma ajta aɨn Jesús, capu ti'itɨj xajtaca'a. Aɨj pu cɨn, cai a'ij ra'amityejtya'aca'a aɨjna ɨ Pilaatu. 6Ayaa pu ti'ijrɨ'ɨrajcaa aɨjna ɨ Pilaatu matɨ'ɨj maɨn ti'iyestyahua'a. Tɨ pua'a maraatahuavii ɨ tyaɨtye tɨ aɨn raatatuaani saɨj tɨ e'ityanami'i, a'atɨ tɨ na'a ɨ maj raatahuavii, aj pu i raatátuaasin. 7Ajna a'ahua'a seica mu e'ityanami'ihuaca'a ɨ mej nya'usa'acaa ɨ u'uvieernu jemi. Ai mu hua'ucuii ɨ tyaɨte. Ajta saɨj aujna e'ityanami'ihuaca'a tɨ ayan antyahuaaca'a tɨcɨn Barrabás. 8Aj mu mi a'uré'enye ɨ tyaɨte ɨ Pilaatu jemi. Aɨ mu autyajhuii maj raatahuavii tɨ aɨn ayan huarɨni aɨmej jemi a'ij tɨ ye'i ti'ijrɨ'ɨre. 9Aj pu i ayan tihua'utaihua'uri'i tɨcɨn: ―¿A'ini seti'ijxe'eve'e muan? ¿Ni qui nyaraatatuaani nyeijna tɨ a'amuatajtuhuan pueen muan mɨ sej Israel jetze ajtyama'acan? 10Ayaa pu tihua'utaihua'uri'i a'ini aɨ pu raamua'areeri'i maj ra'achueera'acaa ɨ Jesús aɨme ɨ mej tihue'ijte'e u teyujta'a. Aɨj mu cɨn raatatui maɨjna ɨ Pilaatu. 11Ma majta maɨn ɨ mej tihue'ijte'e u teyujta'a, aɨ mu raata'a ɨ ca'anijra'a eihua ɨ tyaɨte mej mi raatahuavii aɨjna ɨ Pilaatu tɨ aɨn huatatuaani aɨjna ɨ Barrabás jetzen ma'acan ɨ Jesús. 12Ajtahua'a ayan tihua'utaihua'uri'i tɨcɨn: ―¿A'ini naarɨni nyamɨjna jemi, mɨ tɨ a'amuatajtuhuan pueen, mɨ sej Israel jetze ajtyama'acan? 13Aj mu mi ca'anin cɨn huajijhuaca'a. Meyan tɨcɨn: ―Pata'aj rá'utatan curuu jetze. 14Aj pu i Pilaatu ayan tɨcɨn: ―¿A'ini een cɨme'e? ¿Ti'itajni a'ij pua'a huáruu? Matɨ'ɨj raanamuajri'i, eitze'e mu ca'anin cɨn huajijhuaca'a. Meyan tɨcɨn: ―Aútataichi curuu jetze. ―Yaa mu'u titeejíjhuaca'a. 15Ajta aɨn Pilaatu, aɨ pu raxe'eva'aca'a tɨ rɨ'ɨ tihua'uta'an ɨ tyaɨte. Aɨj pu cɨn raatátuaa aɨjna ɨ Barrabás. Ajta raataijtaca'a maj ra'ira'avajxɨ'ɨn aɨjna ɨ Jesús. Aj pu ijta'i hua'utatui mej mi rá'utatan ɨ curuu jetze. 16Matɨ'ɨj mi maɨn xantaaru'u ya'ujáj ajna tɨ ti'ijta tɨ e'eche. Au mu ya'utyaarujte e'ita'a tɨ u a'aráyaujta'a. Aj mu mi naijmi'ica tísaɨj ɨ seica, xantaaru'u. 17Siicu'uri mu ru'ucaachejte tɨ pa'uvi'in, xu'umuavi'ican cɨme'e. Majta curun mu raatyataave tɨ tzicare'e cɨme'e cɨstíjhuaca'a. Aɨj mu ra'ava'arujti'iri'i. 18Matɨ'ɨj mi autyajhuii maj raatyejíivajra. Yaa cumu rɨ'ɨ mu tiraata'a. Meyan tɨcɨn: ―Ayajna nya'u. Tyamua'a pu i'ixa'apɨ'ɨn. Che'e a'atyeevi'i tɨ ruuri amɨjna tɨ hua'atajtuhuan pueen ɨ mej Israel jetze ajtyama'acan. ―Ayaa mu tirá'uxaahuari'iri'i. 19Majta ra'ava'avajxɨ an múutze'en itzɨj cɨme'e. Majta ra'atyétzi'itzica'imua'axɨ. Majta mu titunutaxɨ. Ayaa cumu rɨ'ɨ mu tirata'acara'a. 20Matɨ'ɨj ra'uxaahuari'iri'i, aj mu mi rú'ijchuiiri'i aɨjna ɨ siicu'uri tɨ pa'uvi'in, xu'umuavi'ican cɨme'e. Matɨ'ɨjta mi ru'ucaachejte ɨ siicu'ura'ara'an. Aj mu mi ya'ujáj mej mi rá'utatan ɨ curuu jetze. 21Ajna, saɨj pu hua'antinajchaca'a aujna a'u maj ya'ava'ajajsima'a aɨjna ɨ Jesús. Ayaa pu antyahuaa aɨjna ɨ a'atɨ tɨcɨn Simón. Au pu e'ema'acan tɨ ayan tyaja'arajtyahuaa tɨcɨn Cirene. Ai pu ya'upuaara'an aɨjna ɨ Alejandro, ajtahua'a saɨj ɨ Rufo. Au pu a'arajraa ajna a'ahua'a a'u tɨ cai a'atɨ a'a e'eche. Tɨ'ɨj aɨn Simón hua'antinajchaca'a, aɨ mu huataij tɨ aɨn ra'anchueni cúruujra'an ɨ Jesús. 22Au mu ya'ujáj aɨjna ɨ Jesús, ajna a'ahua'a, jɨri jetze tɨ ayan tyaja'arajtyahuaa hua'anyuuca cɨme'e tɨcɨn Gólgota. Gólgota, ayaa pu huataujmua'a tɨcɨn: Mɨ'ɨchí Mu'ujremi. 23Matɨ'ɨj mi raatanyɨste ti'itɨ nahuaj, cuaane'e tɨ ranaxca. Ayaa mu ratamua'amua aɨjna ɨ cuaane'e tɨcɨn mirra. Ajta aɨn Jesús, capu ra'anti'i aɨjna ɨ nahuaj. 24Matɨ'ɨj mi rú'ijchuiiri'i ɨ siicu'ura'ara'an. Majta tiracá'ari'iri'i ɨ tí'icɨɨxura'ara'an. Matɨ'ɨjta mi rá'utatai ɨ curuu jetze. Aj mu mi ti'ihuaujmue'itɨ tetej cɨme'e mej mi raamua'aree a'atɨ tɨ racɨ'ɨti ɨ cɨɨxura'ara'an ɨ Jesús seij ajta seij. Ayaa mu tityaará'ujpijte aɨjna ɨ tí'icɨɨxura'ara'an. 25Pu'uri e'ita'a ujmá'aca ɨ xɨcaj matɨ'ɨj rá'utatai ɨ curuu jetze. 26Majta ti'itɨ taabla áutatai curuu japua. Ayaa pu te'eyu'usi'ihuaca'a aɨjna jetze ɨ taabla ɨ maj ti'itɨj cɨn jetzen tya'ujpuá'ajte tɨcɨn: “Hua'atajtuhuan ɨ maj Israel jetze ajtyama'acan.” 27Majta jamuan Jesús, mahuá'utataixɨ curuu jetze hua'apuaca ɨ nahua'ari maj pueen. Saɨj mu a'utyejche ɨ curuu ɨrɨɨta'an pujme'en, majta seij utata'an pujme'en. 28Ayaa pu'u eenya'acan cɨn arauraste eijna ɨ nyuucari tɨ te'eyu'usi'i ɨ yu'uxari jetze. Ayan tɨcɨn: “Yaa mu ya'umua'arajca'a tɨj a'ij pua'a ti'itevijca'a.” 29Majta maɨn ɨ maj a a'atáninyeica'a, matɨ'ɨj raaseij, aɨ mu aicamu'uvajra maj cai ra'ajcu'uvajca'a. Ayaa mu a'ij pua'a tí'ixajtacaa tɨcɨn: ―¿Ni cai icu muaa pa aɨn pueen ɨ paj nu'u raatyáuuna ɨ teyuu, pajta nu'u hueica xɨcaj jetze ra'ajtaahua? 30Ijii muaa asaɨj a japua huanyuuchi pej pi cai huamɨ'ɨni. Acajra'a yeehui amɨjna jetze mɨ curuu. ―Ayaa mu tira'axaahuari'iraca'a. 31Aɨ majta ɨ mej tihue'ijte'e u teyujta'a, majta ɨ mej te'eyu'uxaca, aɨ mu naijmi'i ra'axaahuari'iracaa. Meyan tyú'urixaatya'acaa rujɨɨmua'a tɨcɨn: ―Amɨ pu ari hua'a japua huanyu ɨ seica. Ma ajta, capu raayɨ'ɨtɨ tɨ rusaɨj rujapua huanyuuni. 32Amɨjna tɨ nu'u i'i Cɨriistu'u tɨ nu'u tatajtuhuan i tyej Israel jetze ajtyama'acan, che'e amɨn acajra'ani amɨjna jetze mɨ curuu tyej ti raaseij, tyata'aj tya'antzaahuate'en. ―Ayaa mu tyú'urixaatya'acaa. Majta maɨn ɨ maj jamuan hua'utatai ɨ curuu jetze, aɨ mu majta ra'uxaahuari'iri'i. 33Tɨ'ɨj ajna tyaja'ure'enye a'atzaj tacuarixpua, aj pu i huatyatɨca'araca'a nainjapua ɨ chuejra'a aun tɨ huatacá'a u Israel. Ajta a'atee tɨ ayan huatɨca'a e'ita'a tacuarixpua. 34Cɨme'en pu'u tyaja'ure'enye ajna e'ita'a tacuarixpua, aj pu i Jesús ca'anin cɨn huajijhuaca'a runyuucajtze'en. Ayan tɨcɨn: ―Eloi, eloi, ¿lama sabactani? ―Ayaa pu tyu'ujijhuaca'a. Eijna i nyuucari, ayaa pu huataujmua'a tɨcɨn: Niya'upua, ¿a'ini een cɨn penyaja'uhua'axɨ muaa, pej i'i nye'iya'upua? Ayaa pu huataujmua'a eijna i nyuucari. 35Seica ɨ maj maun a'utyáuuca'a maraanamuajri'i. Matɨ'ɨj mi meyan tyu'utaxajtaca'a tɨcɨn: ―Xaanamuajri'i. Aɨj pu huatajee aɨjna ɨ Elías tɨ ajmi'i ti'ityavaaca'a ɨ Dioj jemi. 36Aj pu i saɨj e'ire'enye taichijma'a. Ti'itɨj pu autɨɨ tɨ u'urajta'ati. Aɨj pu huatyáaru'une nahuaj cɨme'e tɨ antzijvi'i. Tɨ'ɨqui ra'antijɨ'ɨque cɨye jetze. Aj pu i aɨn ra'ajchui tɨ'ij Jesús ra'antiye'en aɨjna jetze ɨ ti'itɨ. Tɨ'ɨj ayan huarɨj, aj pu'i ayan tihua'uta'ixaa aɨjna ɨ a'atɨ tɨcɨn: ―Saachu'eva'a. Tɨ pua'a yatanyén aɨjna ɨ Elías tɨ ij ra'acajtuani. ―Ayaa pu tihua'uta'ixaa. 37Aj pu i Jesús ca'anin cɨn huajijhuaca'a. Tɨ'ɨqui huamɨ'ɨ. 38Ajna teyujta'a, ti'itɨ pu huatávivɨ́jma'aca cɨɨxuri tɨ itzijhua. Cɨme'en pu'u huamɨ'ɨ ɨ Jesús, aj pu i e'ita'a acásujtza'an aɨjna ɨ cɨɨxuri. 39Ajta aɨn ɨ hua'acapitan ɨ xantaaru'u ɨ maj anxɨte ara'ase, aa pu a'utyavaaca'a ajna vejli'i ta'ave'enyee aɨjna ɨ Jesús. Aɨ pu raanamuajri'i a'ij tɨ ye'i tyu'ujijhuaca'a ɨ Jesús. Ajta raaseij a'ij tɨ ye'i tyu'umɨ'ɨ. Aj pu i ayan tyu'utaxajtaca'a aɨjna ɨ capitán tɨcɨn: ―Ayej xaa nya'u ti'ayajna. Ai pu aɨn puéenya'a ɨ yaujra'an ɨ Dioj. 40Majta seica a mu'u ɨmɨ a'utyáuu mejseiiraca aɨme maj juuca. Saɨj pu ayan antyahuaaca'a tɨcɨn Mariiya, tɨ Magdala e'ema'acan. Ajta saɨj tɨ ajta ayan antyahuaaca'a tɨcɨn Mariiya. Hua'anaana aɨjna ɨ Jacobo tɨ cɨle'en, ajta aɨjna ɨ José. Ajtahua'a saɨj jɨita'a hua'a jamuan pu a'utyavaaca'a tɨ ayan antyahuaaca'a tɨcɨn Salomé. 41Ai mu a'ujhua'anya'acaa ɨ Jesús jamuan. Majta raatyavaɨra'aca'a tɨ'ɨj aɨn a'utyavaaca'a aujna a'ahua'a Galileeya. Ma mui'itɨ mu majta a'utyáuuca'a ɨ maj jamuan a'ujnyéj anna Jerusalén. 42Tɨ'ɨj huatyechumua'araca'a, pu'uri tyaja'ure'enye ajna xɨcajra'a jetze matɨ'ɨj rɨ'ɨ huaujruuren. Yaa ruijmua'a yee pu tyaja'ure'enyejsin ajna xɨcajra'a mej jetzen rusa'upi. 43Aj pu i a'atɨ a'uré'enye jemin aɨjna ɨ Pilaatu. Ayaa pu antyahuaaca'a aɨjna ɨ a'atɨ tɨcɨn José. Au pu a'ahua'a e'ema'acantacaa tɨ ayan tyaja'arajtyahuaa tɨcɨn Arimatea. Aɨ pu ajta hua'a jetze ajtyama'acan aɨme ɨ mej i'ijueesi. Eecan pu va'acan cɨn ti'ityavaaca'a aɨjna ɨ José. Aɨ pu ajta rachu'eva'acaa ajna xɨcajra'a jetze tɨ'ɨj Dioj autyejcheni tɨ tyu'utaijta nainjapua iiyan chaanaca japua. Aɨ pu uhuatyaujca'anye ɨ rutzajta'a. Au pu a'utyajrupi a'u tɨ a'utyavaaca'a aɨjna ɨ Pilaatu. Aj pu i rájhuaviiri'i tɨ aɨn raata'an tɨ ra'acajtɨni ɨ Jesús, tɨ ari mɨ'ɨchi. 44Ajta aɨn ɨ Pilaatu, eecan pu a'ij tya'utaseij tɨ Jesús ari huamɨ'ɨ. Aj pu i raatajé ɨ hua'acapitan ɨ maj rá'utatai ɨ curuu jetze. Raataihuau'uri'i tɨ pua'a ayan ti'ayajna tɨ ari huamɨ'ɨ. 45Aj pu'i aɨn hua'acapitan ayan tiraata'ixaa tɨ ayan ti'ayajna. Tɨ'ɨqui Pilaatu raata'a aɨjna ɨ José tɨ aɨn ra'acajtɨni. 46Tɨ'ɨqui á'uraa aɨjna ɨ José tɨ cɨɨxuri a'unanan tɨ re'en, tɨ naa ti'icueina. Aj pu i ra'acájchuii aɨjna ɨ mɨ'ɨchi. Tɨ'ɨqui ra'irá'ijcataca'a aɨjna cɨme'e ɨ cɨɨxuri. Ajta e'eyan aun ya'uteete aujna a'u maj ru'ure'ijche u tete'e ɨ tetej tzajta'a. Ayaa pu huarɨj, tɨ'ɨqui tetej aityajmua tɨ sicɨɨrara'a. 47Majta maɨn ɨ juuca, ɨ Mariiya tɨ Magdala e'ema'acan, ajta aɨjna Mariiya tɨ i'inaanajra'an aɨjna ɨ José, aɨ mu raaseij a'u tɨ ye'etéetye.
Copyright
Learn More


text:
Passa 100 onns è el stà svanì or da noss chantun. 1904 avevan duas chatschaders numnadamain sajettà l’ultim urs. Suenter var 100 onns han ins lura puspè vis in urs en la Val Müstair. Quai urs ha procurà per furora tar la populaziun indigena ma er tar la populaziun svizra.
L'urs en il Grischun
-
La cronica da l’urs
L'istorgia dapi che l'emprim urs è vegnì en il Grischun
-
L'urs e la populaziun
L'emprim urs dapi 100 onns ch'è vegnì en il Grischun, ha surpassà ils cunfins svizzers en la Val Müstair.
-
L'urs e la politica
Las partidas politicas en il Grischun ed en Svizra èn stadas da differentas opiniuns cura che l'urs è sa mussà.
Novitads davart l'urs en il Grischun
-
Puspè vesì urs en la Val Müstair
Tar l'urs ch'è vegnì observà pliras giadas en il Tirol dal Sid ed en la Val Müstair sa tracta quai da l'exemplar M32.
-
Urs M25 dastga ir tras guauds senza cularin
Il cularin è memia stretg e vegn uschia allontanà, ha decidì la Lumbardia.
-
Observà in urs en Engiadina
Questa damaun a las 9.15 ha Peter Balscheit da Tschierv pudì fotografar in urs en la vischinanza da Zernez.
-
«I sto dar ina soluziun internaziunala per urs problematics»
La regenza grischuna vul che urs problematics vegnian gia sajettads en l'Italia avant ch'els arrivian en il Grischun.
-
Italia na mida betg concept da l’urs
L’Italia na mida nagut vid ses concept dad ir enturn cun l’urs.
-
Reagir pli spert tar «urs da problems»
Suenter avair analisà la situaziun da l'urs fa il Grischun uss pretensiuns al departament federal per ambient UVEK.
-
Grischun sto far quint cun ulteriurs urs
Tenor in'annunzia uffiziala, il «rapporto orso», è la populaziun dals urs en il Trentino/Italia puspè creschida.
-
M13 tuttina betg en Museum da la natira
Tge che capita cun l'urs M13, ch'è vegnì sajettà giu l'emna passada, è intschert.
-
Protecturs da natira talians denunzian la Svizra
L'organisaziun taliana per la protecziun da l'ambient Legambiente denunzia la Svizra tar il cussegl da l'Europa.
-
M13 è mort - l'urs è vegnì sajettà en il Puschlav
L'urs M13 è mort. L'uffizi da chatscha ha valità el sco urs da risico e sajettà el ier la damaun en il Puschlav.


text:
125 onns La Viafier retica - noss moderatur Sergio Guetg ha lantschà las festivitads cun in'acziun speziala.
Cuntrasts: "noss tren" - 100 onns viafier en Surselva
RTR festivescha il giubileum cun raquintar l’istorgia, laschar raquintar viagiaturs e lavurers.
RTR ha visità persunas pensiunadas u ha accumpagnà persunas giuvnas che lavuran ozendi tar la viafier retica.
Persunas che lavuran tar la viafier han bain inqual istorgia da raquintar.
Enfin che la viafier è arrivada en la Surselva èsi stà ina lunga via.
Istorgia da la lingia da Bever–Scuol-Tarasp
La lingia da Bever – Scuol-Tarasp posseda in pèr fatgs remartgabels.
Cronica cun ils terms ils pli impurtants dal project “nova lingia da viafier da Bever – Scuol-Tarasp”.
Sin la lingia da l’Engiadina curseschan blers trens regiunals, per part schizunt mintg’ura.
Cun la lingia da Bever – Scuol-Tarasp ha er cumenzà ils 1. da fanadur 1913 in’emprova cun viafiers electrifitgadas.
La nova staziun da la viafier retica d’Arosa è vegnida inaugurada.
Il project dal tunnel dal Vereina ha gì ina lunga via enfin a la realisaziun.
Fin a 4'954 autos a di van tras il Veraina


text:
Sórag
Artéccol in dialètt mudnés
Al sórag (Mus musculus) (topo in italiàn) 'l è 'n mamìfar ruditōr dla famìja di Murìdi. 'L è anc ciamâ sórag dumèstic par difarénsa da quél salvàdag (Apodemus sylvaticus) o da quél dal canaléti e di fiùm, dimóndi più grand, ch'l'è la Póndga. I eṅ al bèsti più cumùni dal gènar Mus e a gh 'n è quarànta spéci a 'l incìrca.
I màgnan da tut, più che àtar ròba vegetàla ma anc carna e derivâ dal lat. Dal vòlti, par cambiàr al sò magnàr, i n s faṅ minga di prubléma a magnàr dla mèrda.
I sórag i s càtan in tut i paéś dal mónd, dimóndi vòlti davśèṅ a 'l óm ch'a gh dà, sensa vlér-al, cà e magnàr. Purtròp i sórag i pōlan purtàr sèg anc di brut mâi cuma la leptospiróśi.
Distribusioṅ
A s créd ch'i daśvégnan da l'Àśia sentràla e i s eṅ stramnâ dapartùt in dal mónd par via di cumèrs ad tèra e ad mâr.
L'è na spécie ch'la s adàta dimóndi bèṅ e la viṿ praticamènt in tut i post in du a gh'è dal magnàr e di sit adàt par lugàr-as, p'r eśèmpi in di ambînt urbàṅ e suburbàṅ méntar 'l è dimóndi difìcil catàr-al in di pòst rurài dla muntàgna e in di bòsc.
A s pōl dir ch'i sórag i patìsan la cuncurénsa dgl'atri bèsti ch'i pàran lōr (i ruditōr) parchè i n eṅ minga na spécie ch'la gh la cava a vìvar bèṅ sénsa di prubléma davśèṅ cumpàgni a lōr.
Descrisiòṅ
Al pēl 'l è curt e luśènt ad culór griś scûr e al quàcia al còrp fiṅ in fónd a part śampi, uréci, cóa e punta dal muś in du a s véd la pèla ch'lè ad culōr griś-ròśa. Al còrp 'l è divìś in tri part: tèsta, bust e cóa. La maṅ dal sórag la gh'à quàtar dida, quéla di pē sinc.
Al sèns d'l udìt 'l è dimóndi śvilupâ. I sórag i pōlan sintìr dal frequènsi fiṅ a 100 kHz, e anc da piò a s pōl dar, e dònchina bèṅ da 'd là di ultrasòṅ. Par far-as capìr al dróa di sòṅ che anc gl'urèci di óm i pólan sintìr. I sórag i i dróan da spés p'r i arciàm da luntàṅ, o di ultrasòṅ par cumunicàr cun chi àtar datéś.
Biulugìa
I eṅ dal bèsti ch'i s mét'n in mót dòp al tramònt e i s tìnan luntàṅ da la luś fòrta. Durànt al dè, i sórag i pònsan in di sò tanabùś, da spés impinî ad quèi cuma 'l cartòṅ, la stòfa o l'èrba. Al sórag al n và minga in letàrg a difarènsa di àtar ruditōr parchè al n patìs minga tant al fréd, basta ch'a gh sia dal magnàr e lò 'l è a pòst.
I eṅ dal bèsti ch'a gh piàś vìvar insém furmànd di grup, arcgnusénd-as in baś a cum i èṅ fat a livèl genètic e par via di udōr. Par far capìr a chi àtar ch'i s càtan lè, i sórag i dróan di segnài ulfatìṿ, marcànd da spés al teritòri cun la pisa e i pét, in genàr lung 3mm e ad culór négar.
Di studiōś dl'Università dla Flòrida i aṅ capî ch'al fémni i vōl'n arcupiàr-as cun di masć ch'i gh'ànan di udór difarènt e pò i fànan i gnai in cumùṅ cun dagl'atri fémni cun 'n udōr cumpàgn. Quést a vōl dir ch'a s dà 'l caś ch'i gh sìan anc dal surèli lè in mèś.
Riprudusiòṅ
I sórag i gh la càvan a far di fiōi durànt tut 'l an: la fémna la pōl parturìr in cuntinuasiòṅ, anc quìndas vòlti in 'n an. 'L èstar al dura vint óri mént'r al cicclo sinc dè. Quànd un muć ad fémni i vìvan insém i téndan a n andàr minga in èstar ma l'è a basta met'r-i in cuntàt cun la pisa dal masć e 'l èstar al vèṅ in tri dè.
Dòp 'l acupiamènt, la fémna la mét sù un tap vaginàl ch'al dura un dè e che 'l impedìs a i masć ad muntàr-la incóra. Dòp tri stmani, i nàsan i surghèṅ, da 3 a 14. La fémna la i crès da par lē e la para via i masć par far in manéra che lì lōr i n i màgni minga.
I pìcui péna nâ i eṅ òrub e nûd: al pēl al taca a crésar dòp tri dè mént'r i òć i vènan vèrt dòp dū stmani. Dòp sinc/òt stmani 'd vita, i sórag i pōlan tacàr a far di fiōi a sò vòlta. In gènar un sórag al campa 'n an ma al pōl rivàr anc a tri.
anatra | barbagianni | bue | pidocchio | bigattino | biscia / serpe | baco da seta / bombice | rospo | cane | cappone | cavallo | capra | cuculo | coniglio | cornacchia | asino | ape | formica | gallo | gallina | gatto | gazza | grillo | lupo | ramarro | lepre | chiocciola / lumaca | lucertola | maiale | mosca | merlo | mulo | talpa | porcellino | oca | pipistrello | topo / sorcio / ratto | farfalla | passero | pettirosso | pecora | piccione / colombo | pulce | ragno | rana / ranocchio | riccio | rondine | scarafaggio | tignola / tarma | tarlo | tafano | tacchino | vacca | volpe | cicala | zanzara | civetta


text:
Anon
Anón o Anun o anca dumà Nun (nom ufizial in italian Annone di Brianza) l'è ün cumün de 2 328 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 5,8 km² e ona densità de 401 ab./km² da la Pruvincia de Lecch.
Al gh'è anca ün oltru cumün italian che sa ciama Annon e sa tröva in da la Pruvincia da Venesia.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Anon l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Nómmer reèl
Artéccol in dialatt bulgnais
Un nómmer reèl, comm i dîsen tott, l'è un nómmer ch'al pôl avair una pèrt decimèl finé, brîsa finé, periôdica o brîsa periôdica. Pr'esänpi i nómmer:
i én tott dî nómmer reèl. As à da notèr che tott i nómmer raziunèl én reèl, mo al contrèri l'è sbagliè: i nómmer reèl ch'i n én brîsa raziunèl, cme par esänpi i s ciamen nómmer irraziunèl. I nómmer , o én dû nómmer reèl ch'an s pôl brîsa categorizèr int äl categorî 'd prémma. L'insamm ed tott i nómmer reèl l'è qual d'la lettra .


text:
Non ho sonno
Non ho sonno (A n gh'ò mia són) 'l è 'n film ad scarésa dal 2001 ad Dario Argento girâ tut a Turèṅ. 'L è stâ girâ c'n un budget stimâ ad quàtar migliòṅ ad dòlar faghénd pò sù da piò ad sinc migliàrd ad franc sōl in Itàglia.
Al gh'à abû dū nomination a i nàstar 'd argìnt, p'r al muntàǵ dl'Anna Rosa Napoli e par la culòna sunóra di Goblin. La “Filatéla dal Fatōr” druàda in dal film l'è stada scrita par sò fiōla, l'Asia Argento.
Sunt
Turèṅ 1983. Al baghét Giacomo Gallo (Stefano Dionisi) al véd 'l umisìdi ad sò màdar fat c'n un sibiōl ad metàl. Al cumisàri Ulisse Moretti (Max Von Sydow) al gh prumét ch'al ciaparà al sasèṅ. Darsèt an dòp dū putàni i vènan masàdi, la prima in sal trên, la secónda in stasiòṅ, e qvést parchè i ìvan tòlt sù par śbali na busta 'd un sò cliènt cun dèntar dal foto e di artìcui ligâ a i masamènt dal pasâ.
Ulisse, in cal méntar andâ in pensiòṅ, al s mét a pascàr Vincenzo De Fabritiis (Luca Fagioli) dit al "Naṅ", un scritōr ad śai ch'a s cardìva ch'l is masâ in alóra almànc tri parsòni. Al gh dà na maṅ anc Giacomo, turnâ in dal sità piemuntéśa da Róma in du al s éra stablî, par savēr chi 'l è stâ a masàr sò màdar. Gallo al 'n inprufìta p'r andàr a catàr i sò vèć amìg Lorenzo (Roberto Zibetti) e la Gloria (Chiara Caselli), na ragàsa ch'la sòna l'arpa.
I masamènt i tàc'n ad nóṿ e 'l killer al lasa sèmpar, davśèṅ a i cadàvar, di artàj ad cartòṅ cun la fórma ad bèsti tut al vòlti difarènti: gat, cunèṅ, sign, nimàl e gal, tgnénd a drē a la "Filatéla dal Fatōr", un lìbar par putèṅ scrit soquànt an prima pròpria da 'l Naṅ prima ad butàr-as śò in dal Po, acsè a s pinsàva.
Par savér-an da piò, Ulisse e Giacomo i vaṅ a cà dla màdar dal "Naṅ", la Laura De Fabritiis (Rossella Falk).


text:
Rüschegg
Rüschegg a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Berna-Mittelland, region aministrativa del Mittelland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 57.4 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1656 abitant.
El cumün de Rüschegg al se tröva a una altitüden de 890 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Därstetten, Guggisberg, Oberwil im Simmental, Rüeggisberg, Rüti bei Riggisberg, Wahlern.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Infina al 1860 Rüschegg l'è staa part del cumün de Guggisberg.[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Guggisberg in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Lagna (VC)
Lagna (Alagna in Piemuntes; Alagna Valsesia in Italian; Im Land in Walser) a l'è un cumün valsesian de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de 417 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 72,8 km² e ona densità de popolaziun de 6 ab./km².
L'è sitüaa in de l'alta Valsesia, ai pee del Munt Rösa. El cunfina cun la Val d'Aosta (cumün de Gressoney-la-Trinité), cun la Pruvincia de Verbania (cumün de Machignaga) e, ünich de la sua pruvincia, cun la Svizzera (cumün de Zermatt, in del Cantun Vales). A l'è vün di ültim sit in Italia induve l'è anmò viva la lengua e la cultüra walser (suratüt in de la Val d'Otru, ciamada in walser Olter Tal).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Lagna l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.