text:
Tuot il bun; Lt. Reto Luppi Nus gratulain a Reto Luppi da Sent per sia promoziun sco uffizial dals pumpiers. El ha fat la scoulaziun d’uffizials dürant l’on 2021 e surpiglia la gruppa da sent dals Pumpiers davent dal 01.01.2022. Il cumandant ed il vicecumandant giavüschan tuot il bun per sia lavur e s’allegran sün …
leger inavant
Tuot il bun; Lt. Reto Luppi
Tuot il bun; Lt. Reto Luppi Nus gratulain a Reto Luppi da Sent per sia promoziun sco uffizial dals pumpiers. El ha fat la scoulaziun d’uffizials dürant l’on 2021 e surpiglia la gruppa da sent dals Pumpiers davent dal 01.01.2022. Il cumandant ed il vicecumandant giavüschan tuot il bun per sia lavur e s’allegran sün …


c: text/html

text:
Stadi: 3 da november 2019
Societad svizra da radio e televisiun SRG SSR
En general
La Societad svizra da radio e televisiun (SSR) prenda serius la protecziun da Vossas datas. Nus vulain che Vus As sentias segir/a durant che Vus faschais diever da nossas purschidas online SSR. Qua explitgain nus tge datas che nus rimnain e co che nus las utilisain.
Las datas persunalas che Vus communitgais a la SSR cun far diever da purschidas online vegnan elavuradas tenor la Lescha federala davart la protecziun da datas (LPD) ed autras disposiziuns legalas. Il term purschidas online sa referescha a las pli differentas structuras da purschidas da la SSR en il sectur online.
Per facilitar la lectura e chapientscha da questa decleraziun davart la protecziun da datas èn ils terms da la LPD ‘proprietari dal material da datas’ ed ‘elavuraziun da datas tras terzs’ remplazzads cun ils terms ‘responsabel’ ed ‘elavuratur da datas’. Cun quai sa basa la decleraziun davart la protecziun da datas sin la terminologia dal Cussegl d’Europa e sin l’Ordinaziun da basa davart la protecziun da datas da l’Uniun europeica (EU DS-GVO). Ina survista dals pli impurtants terms da la LPD e da lur terms correspundents en l’Ordinaziun da basa da l’UE (EU DS-GVO) è da chattar en noss glossari.
Charta davart la protecziun da datas da la SSR
La SSR s'oblighescha als suandants princips:
- Relevanza: Enconuscher las spetgas dal public è in element central per pudair meglierar cuntinuadamain nossa qualitad dal program. Perquai elavurain nus datas persunalas.
- Transparenza: La protecziun da datas ha per nus la pli auta prioritad. Perquai infurmain nus nossas utilisadras e noss utilisaders davart l'intent da l'elavuraziun. Nua ch'igl è necessari, dumandain nus la lubientscha da las utilisadras e dals utilisaders.
- Segirezza: La segirezza da las datas ha per nus la pli auta prioritad. Nus prendain tut las mesiras tecnicas ed organisatoricas necessarias. Ultra da quai na vendain nus naginas datas.
- Libertad d'eleger: Las utilisadras ed ils utilisaders pon far diever dals cuntegns e servetschs finanziads cun taxas era senza inditgar las datas persunalas.
Post responsabel
Post responsabel (responsabel) è la Societad svizra da radio e televisiun SRG SSR, Giacomettistrasse 1, CH-3000 Berna 31.
En general
A la SSR statti a cor d'infurmar sias utilisadras e ses utilisaders cura, per tge intents e tge datas persunalas che vegnan elavuradas.
La SSR sa resalva d'adattar da temp en temp questa decleraziun davart la protecziun da datas. Vus duessas perquai leger regularmain questa decleraziun davart la protecziun da datas. La data d'actualisaziun correspundenta (stadi) chattais Vus a l'entschatta da questa decleraziun davart la protecziun da datas.
Tge èn datas persunalas?
Datas persunalas èn tut las infurmaziuns che sa refereschan ad ina persuna natirala identifitgada u identifitgabla (p.ex. il num, l'adressa, il numer da telefon, la data da naschientscha u l'adressa dad e-mail).
Da princip pudais Vus far diever da nossa purschida online senza inditgar datas persunalas. Per pudair utilisar tschertas purschidas online èsi dentant pussaivel ch'i basegna datas persunalas, p.ex. per s'annunziar per la newsletter, far diever da la funcziun da commentar u participar ad ina concurrenza cun premis.
Las datas persunalas na vegnan perquai betg elavuradas da princip, mabain mo sut circumstanzas specificas e per intents specifics.
Cura elavura la SSR datas persunalas en il rom da sias purschidas online?
Per metter a disposiziun la purschida online SSR elavura la SSR u elavuran terzs datas persunalas en il rom da:
A. Paginas-web: datas persunalas vegnan elavuradas via datotecas da protocol, cookies, utensils d'analisa, formulars da contact sco era plugins da medias socialas e d'auters purschiders.
B. Cuntegns generads dals utilisaders: datas persunalas vegnan registradas via forums, chats e blogs ed elavuradas en furma da cuntegns generads da las utilisadras e dals utilisaders (user generated content).
C. Newsletters: datas persunalas vegnan elavuradas a basa da Voss consentiment che Vus dais per l'annunzia da la newsletter.
D. Formulars da contact: datas persunalas vegnan elavuradas via ils formulars da contact per far propostas e dumondas en connex cun nossa purschida.
E. Concurrenzas cun premis: datas persunalas vegnan elavuradas via ils formulars da contact en connex cun la participaziun a concurrenzas cun premis.
Per tge intents elavura la SSR datas persunalas?
- per metter a disposiziun la purschida online a las utilisadras ed als utilisaders
- per optimar la purschida online (p.ex. perscrutaziun dal martgà e mesiraziun da la derasaziun)
- per persunalisar la purschida online per las utilisadras ed ils utilisaders
- per trametter newsletters via e-mail
- per realisar concurrenzas cun premis
- per garantir la segirezza da las datas da las utilisadras e dals utilisaders da la purschida online
Sin tge basas legalas elavura la SSR las datas persunalas?
Sche nus dumandain Voss consentiment per elavurar las datas persunalas, serva quel sco basa legala. Quai è per exempel il cas per newsletters, contribuziuns da commentari u concurrenzas cun premis.
Nus elavurain Vossas datas persunalas er a basa da noss interess giustifitgà, per exempel per metter a disposiziun ed optimar la purschida online.
Sche las datas persunalas vegnan elavuradas sin fundament d'ina obligaziun legala, serva quella sco basa legala. Quella po cumpigliar la transmissiun da datas persunalas a terzs, la durada da la memorisaziun u da l'archivaziun.
Transmissiun da datas persunalas a terzs
Dat la SSR vinavant datas persunalas a terzs?
Da princip dain nus vinavant Vossas datas persunalas a terzs, mo sche nus avain Voss consentiment u sch'igl exista da nossa vart in interess giustifitgà.
Ultra da quai pudain nus transmetter datas a terzs, sche nus essan obligads da far quai sin fundament da disposiziuns legalas u d'ina disposiziun uffiziala u giudiziala.
Surdat la SSR l'elavuraziun da datas a terzs?
Nus incumbensain furniders da servetschs d'elavurar las datas. Ils furniders da servetschs vegnan per regla engaschads sco uschenumnads elavuraturs d'incumbensas. Quels pon elavurar las datas persunalas da las utilisadras e dals utilisaders da nossa purschida online unicamain tenor nossas directivas. Uschia dain nus per exempel vinavant Vossa adressa dad e-mail ad in furnitur da servetschs per che quel As possia trametter ina newsletter empustada.
Transmetta la SSR datas persunalas a destinaturs en in terz stadi (ordaifer CH/UE/SEE)?
Nus dain datas da persunas er a terzs resp. ad elavuraturs d’incumbensas che n’han betg lur domicil en Svizra ed en in pajais da l’UE/ pajais dal spazi economic europeic. En quest cas verifitgain nus avant la surdada da las datas ch’il destinatur da las datas disponia d’in nivel commensurà da protecziun da datas (p.ex. a basa d’ina decisiun davart la commensurabladad per il pajais correspundent cun applitgar clausulas contractualas da standard da l’Uniun europeica u sin fundament dal contract da model da l’incumbensà federal per la protecziun da datas e per la transparenza (FPDT/EDÖB) u ch’igl exista in consentiment da noss utilisaders e nossas utilisadras.
Durada da la memorisaziun e da l'archivaziun
Quant ditg archivescha la SSR las datas persunalas?
Nus memorisain Vossas datas uschè ditg sco ch'igl è necessari per metter a disposiziun nossa purschida online ed ils servetschs colliads cun quella resp. uschè ditg sco nus avain in interess giustifitgà a la memorisaziun. En tut ils auters cas stizzain nus Vossas datas persunalas cun excepziun da las datas che nus stuain archivar per ademplir nossas obligaziuns legalas (p.ex. obligaziuns da tegnair en salv).
Ils dretgs da las utilisadras e dals utilisaders
Tge dretgs avais Vus?
- Dretg d'infurmaziun: Las utilisadras ed ils utilisaders han il dretg da pretender dal responsabel ch'el infurmeschia tge datas persunalas dad els che vegnan elavuradas e schebain questas datas vegnan transmessas ad in terz stadi.
- Dretg da rectificaziun: Las utilisadras ed ils utilisaders han il dretg da pretender dal responsabel ch'el rectifitgeschia lur datas persunalas incorrectas u incumplettas.
- Dretg da stizzada: Las utilisadras ed ils utilisaders han il dretg da pretender dal responsabel ch'el stizzia immediat lur datas persunalas, sche questas datas n'èn betg pli necessarias per ils intents, per ils quals ellas èn vegnidas registradas u elavuradas, e sche autras prescripziuns legalas na s'opponan betg a quai.
- Dretg da limitar l'elavuraziun: Las utilisadras ed ils utilisaders han il dretg da pretender dal responsabel ch'el limiteschia l'elavuraziun.
- Dretg da revocar il consentiment: Las utilisadras ed ils utilisaders han il dretg da revocar da tut temp lur consentiment d'elavurar lur datas persunalas per in intent u plirs intents specifics, sche l'elavuraziun sa basa sin lur consentiment expressiv. Malgrà la revocaziun na vegn betg tangada la legitimitad da l'elavuraziun succedida a basa da lur consentiment fin a la revocaziun.
- Dretg d'opposiziun: Las utilisadras ed ils utilisaders han il dretg da s'opponer da tut temp a l'elavuraziun da lur datas persunalas, sche l'elavuraziun succeda a basa da l'interess giustifitgà dal responsabel u d'in terz resp. per l'intent da la reclama directa.
Co pudais Vus far valair Voss dretgs?
Per far valair Voss dretg As drizzai per plaschair a: protecziun.datas@rtr.ch, il link avra en ina nova fanestraavrir en il browser. Ulteriuras indicaziuns chattais Vus qua contact.
Contact da la protecziun da datas
Per infurmaziuns e propostas en connex cun la protecziun da datas As stain nus resp. noss cussegliaders per la protecziun da datas SSR gugent a disposiziun via l'adressa dad e-mail protecziun.datas@rtr.ch, il link avra en ina nova fanestraavrir en il browser.
Sche Vus vulais contactar nus, ans cuntanschais Vus sco suonda:
Radiotelevisiun Svizra Rumantscha
Via da Masans 2
CH-7000 Cuira / Chur
e-mail: protecziun.datas@rtr.ch, il link avra en ina nova fanestraavrir en il browser
Disposiziun d'utilisaziun
Dretgs a cuntegns
Proprietad da la SRG: Ils cuntegns da las plattafurmas d’internet da la SRG sco era da sia purschida online èn protegids cun ils dretgs d’autur. Ils cuntegns, en spezial videos, texts, parts da texts, applicaziuns interactivas u illustraziuns, na pon betg vegnir midads, emess, derasads, arcunads, copiads, mess ensemen u publitgads da nov – era betg en extracts –senza il consentiment a scrit precedent da la SRG. L’utilisaziun dal material mess a disposiziun è lubida sulettamain per intents privats, betg commerzials; en spezial na dastgan ils videos betg vegnir vendids u utilisads per intents da reclama. Il video-player da la SRG (tut las purschidas play da la SRG resp. da sias unitads d’interpresa SRF, RTR, RTS, RSI) na dastga betg vegnir midà ed astga vegnir integrà mo en in spazi senza reclama. L’integraziun dals players da la SRG en in context che cuntrafa a disposiziuns legalas u a la morala, en spezial en in context cun ingiurias, glorificaziuns da pussanza, rassissem, disfamaziuns, pornografia u privlus per giuvenils, n’è betg permess.
Dretgs d’utilisaziun da cuntegns da la SRG: Per tut la software, ils registers, las datas e lur cuntegns da la purschida web da la SRG, che vegnan mess a disposiziun explicitamain per telechargiar, dat la SRG a l’utilisader u l’utilisadra ina simpla licenza betg exclusiva e betg transferibla. Quella licenza è limitada per chargiar giu ed arcunar mo ina giada. Tut ils ulteriurs dretgs restan tar la SRG. En spezial n’èn la vendita e mintga utilisaziun commerziala betg permessas.
User Generated Content
Upload da datas (videos, audios, texts, maletgs): Metta l’utilisader u l’utilisadra cuntegns en purschidas interactivas, survegn la SRG cun quai in dretg d’utilisaziun temporal-, spazial- e materialmain illimità als cuntegns mess en la rait. Il cuntegn po er vegnir integrà sco link sin paginas da terzs e po vegnir tadlà u mess a disposiziun cun uploads sin paginas da terzs (en spezial sin Facebook). Ils dretgs d’utilisaziun vegnan mess a disposiziun gratuitamain. Resalvads restan ils dretgs da la societad d’explotaziun SUISA a cuntegns che vegnan chattads da la programmaziun e che vegnan emess en ils programs da la SRG. Era sch’il cuntegn na vegn betg publitgà, è l’utilisader u l’utilisadra d’accord cun ina tala promoziun.
L’utilisader u l’utilisadra garantescha da disponer davart tut ils dretgs d’astgar metter il cuntegn en la rait. L’utilisader u l’utilisadra liberescha la SRG da tuts regress, cuntraversas giuridicas, pretensiuns d’indemnisaziun e da tuts auters plants e pretensiuns che terzs pudessan far valair en connex cun telechargiar videos, audios u maletgs.
Dispensaziun
L’utilisader u l’utilisadra dispensescha la SRG da tut las pretensiuns che terzs pudessan far valair suenter l’utilisaziun d’in User Generated Content. Tut ils custs, en spezial sin fundament da dretgs d’indemnisaziun cun vigur legala envers la SRG, paja l’utilisader u l’utilisadra.
Responsabladad
La SRG na stat betg bun – uschè lunsch ch’igl è legalmain admissibel – ni per datas ed infurmaziuns che vegnan derasadas sin las plattafurmas da la SRG ni per donns che resultan. Quai vala per tuttas sorts da donns, en spezial per donns che pon vegnir chaschunads tras sbagls, retards u interrupziuns cun transmetter, tras disturbis da la l’infrastructura, cuntegns incorrects, perdita u stizzada da datas, virus u per auters donns chaschunads cun utilisar las plattafurmas d’internet da la SRG.
Per intents d’infurmaziun po la SRG far links sin paginas da terzs. En quest cas na surpiglia la SRG nagina responsabladad per ils cuntegns, la correctezza, la legalitad ed il funcziunament da paginas d’internet da terzs, sin las qualas vegn renvià cun links e tools da las plattafurmas d’internet da la SRG. Clics a paginas sur links succedan sin agen ristg.
La SRG na conceda ni in access nuninterrut a sias plattafurmas d’internet resp. a sia purschida online ni ina qualitad d’access senza disturbis, en spezial na dat ella nagina garanzia per in’interrupziun da las raits da communicaziuns e gateways. En vista a l’accessibladad ed al funcziunament po la SRG decider libramain, durant tge temps che las paginas web ed ils cuntegns na stattan betg a disposiziun, quai per raschuns tecnicas, per meglierar ils servetschs purschids u per optimar lur utilisaziun. La SRG na surprenda nagina garanzia che lur plattafurmas d’internet, apps ed autras applicaziuns funcziuneschan senza sbagls ed interrupziuns e che eventuals sbagls vegnan curregids.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Las deputadas ed ils deputads dal Cussegl grond han nizzegià lur pausa da café per discurrer cun il persunal da tgira ch'è sa rimnà sin la plazza dal teater, gist sper il bajetg dal Cussegl grond a Cuira.
Tenor Monika Schnoz, la manadra da la Spitex Grischun n'hajan els sapientivamain betg formulà pretensiuns concretas vers la politica. I saja propi in'acziun da sensibilisaziun. Anc uss na dettia tenor ella betg in grond problem da persunal en il Grischun. En la Bassa saja la situaziun dentant autra. Pervi da la situaziun demografica – nus tuts vegnin pli vegls e duvrain lura insacura tgira – saja dentant da quintar ch'il problem vegnia er en il Grischun baud u tard pli grond. Perquai saja impurtant che er la politica saja conscienta da quai, per ch'ella possia lura porscher bunas cundiziuns da rom.
Il problem è gia qua
Il manader dal departament da sanadad Peter Peyer è conscient, el manegia ch'il problem da la mancanza da persunal dal fatg, er en la tgira, saja gia uss arrivà en il Grischun. Tenor el èsi impurtant ch'il chantun porscha bunas cundiziuns. Dentant la finala saja quai l'incumbensa da las instituziuns sezzas, da porscher plazzas da lavur attractivas. Tuttina haja il chantun gia prendì mesiras per far squitsch, per exempel prescriva el a las instituziuns da tgira da porscher plazzas d'emprendissadi e quai vegnia er controllà e tut tenor sancziunà cun stritgar contribuziuns.
Sper quai haja la regenza explicit fatg la proposta da crear regiuns da tgira per che las instituziuns possian lavurar ensemen meglier e porscher meglras cundiziuns da lavur.
RR novitads 12:00


text:
En in act simbolic ha Queen Elizabeth dà l'incumbensa a Liz Truss da furmar ina regenza. Glindesdi era la politicra conservativa vegnida elegida sco presidenta da la partida dals Tories - e cunquai er sco primministra. Suenter l'inscunter cun la Queen vegn spetgà che Liz Truss va cun ses um Hugh O'Leary en la Downing Street 10 a Londra, nua che la nova primministra tegn in pled.
Liz Truss è vegnida elegida cun 57,4% da las vuschs sco presidenta. Truss ha uschia fatg la cursa cunter Rishi Sunak - e daventa la terza dunna a la testa dal pajais suenter Theresa May e Margaret Thatcher.
Liz Truss
- naschida ils 26 da fanadur 1975
- ha frequentà l'universitad dad Oxford
- elegida l'onn 2010 en il House of Commons, la segunda chombra dal parlament britannic
- dapi l'onn 2016 plirs posts sco ministra, ultimamain sco davos ministra da l'exteriur
- tutga tar l'ala dretga da la partida conservativa dals Tories
Entrar en l'uffizi en in temp difficil
La dunna da 47 onns succeda a Boris Johnson, che ha demissiunà suenter plirs scandals durant ses temp d'uffizi. Sin Truss spetgan grondas sfidas: Per l'ina l'inflaziun (passa 10% il fanadur) e per l'autra las discussiuns cun l'Uniun Europeica per realisar la cunvegna da Brexit. Però dovran er defects en il sistem da sanadad ed gronds custs d'energia en il pajais l'attenziun da la regenza.
Per cumbatter la crisa economica vul Liz Truss sbassar la taglia. Uschia vul ella promover il svilup, perquai che la glieud avess lura dapli daners.
Regenza resta sceptica vers l'UE
Ils Tories èn gia dapi l'elecziun da James Cameron l'onn 2010 a la testa da la Gronda Britannia. James Cameron ha surdà las fatschentas da la regenza l'onn 2016 a Theresia May, suenter il Gea surprendent al Brexit. La cunvegna da Brexit è dentant er stada il crap da stgarpitsch per Theresa May ed l'onn 2019 surpiglia Boris Johnson il timun.
Surtut exponents sceptics vers l'UE aifer ils Tories e Boris Johnson avevan crititgà la cunvegna, surtut il status spezial da l'Irlanda dal Nord ch'è previs. La cunvegna duai evitar che l'insla vegn partida d'in cunfin «dir». Cunquai valan en l'Irlanda dal Nord vinavant leschas da l'UE.
Cun l'elecziun da Truss en dapli dispitas cun l'UE per realisar la cunvegna da Brexit probablas. Auter che Rishi Sunak è ella in'alliada da Boris Johnson e stat per in curs confruntativ envers l'UE.


text:
Quarésma
La Quarésma l'è 'l tép de 40 dé che l' vé prìma de la Pàsqua e che 'l taca col Mercoldé di sènder che l' vé söbet dòpo l'öltem dé de Carneàl, ol martedé gras.
A dìla giösta la Quarésma la düra 'mpó de piö de 40 dé, de fati dal Mercoldé di sènder al Gioedé Sant gh'è 44 dé, in töte i manére la Quarésma la regórda i 40 dé che Nòst Signùr la pasàt in del dezèrt dòpo 'l sò batès in del Giordà. Pròpe per chèsto la Quarésma l'è ü tép dedicàt a la preghiéra, a i penitènse, a i fiorècc per mèi preparàs a la Pàsqua de Nòst Signùr e 'n particolàr i enerdé de Quarésma e 'l Mercoldé di sènder i è ciamàcc dé de màgher e de digiü: de màgher, dezà che gh'è mia de maià la càrne, de digiü dezà che gh'è de maià póch.


text:
Nagin credit supplementar per «La Nars» a Surses
Ils da Surses dincun 57,6% Na al credit supplementar da 1,1 milliun francs per l’Arena da sport La Nars a Savognin. La vischnanca aveva argumentà ch'ils 4,5 milliuns ch'il suveran ha concedì il mars na vegnian betg a tanscher per realisar il project. Il motiv saja la chareschia ed en spezial pli auts custs per material da construcziun. La radunanza communala aveva deliberà il credit - a l'urna ha il suveran uss ditg Na.
Aita Zanetti nova presidenta da Scuol
Il duel tranter ils dus Sentiners è decidì: Aita Zanetti da l'Allianza dal Center è la nova presidenta communala da Scuol. Ella ha survegnì 1'068 vuschs – la maioritad absoluta è stada tar 976 vuschs. Ses cuntracandidat Reto Rauch (PPS) ha survegnì 836 vuschs.
Ils da Scuol han acceptà cun 79,22% la revisiun parziala da la lescha da polizia. I va tranter auter per scumandar fieus artifizials e rachetas. Questa midada aveva la vischnanca proponì sin basa d'ina moziun inoltrada il schaner. Insumma vegn la lescha da polizia precisada en plirs puncts, per exempel er il scumond da campar suenter il cas avant Tribunal federal.
Ultra da quai ha la populaziun elegì ina nova suprastanza communala. Elegids èn:
- Curdin Thomas (Ardez) cun 1058 vuschs
- Fadri Blanke (Ftan) cun 1097 vuschs
- Fadri Häfner (Guarda) cun 996 vuschs
- Dario Giovanoli (Scuol) cun 936 vuschs
- Chasper Alexander Felix (Sent) cun 1042 vuschs
Vacant resta il sez da Tarasp en la suprastanza communala.
Marcus Beer president da Ilanz/Glion
Marcus Beer è il nov president communal da Ilanz/Glion. Il candidat senza partida ha survegnì 896 vuschs – ses cuntracandidat Claudio Quinter da l'Allianza dal Center ha survegnì 801 vuschs.
San Murezzan ha elegì la suprastanza
La populaziun da San Murezzan ha elegì ina nova suprastanza communala:
- Reto Matossi cun 814 vuschs
- Gian Marco Tomaschett cun 802 vuschs
- Christoph Schlatter cun 679 vuschs
- Prisca Anand cun 638 vuschs
Pius Giger resta president da la Tumleastga
Pius Giger resta vinavant president communal da la Tumleastga – uss era per la perioda 2023-26. El ha cuntanschì 498 vuschs. La maioritad absoluta era 389 vuschs. Ses cuntracandidat Othmar Caviezel n'ha cun 249 vuschs betg survegnì avunda sustegn. Pius Giger era pir dapi il schaner president communal da la Tumleastga e successur da Werner Natter.
Plinavant ha la Tumleastga elegì quatter commembers per la suprastanza:
- Matthias von Blumenthal cun 711 vuschs
- Ursula Tscharner-Bernold cun 612 vuschs
- Daniel Torri cun 603 vuschs
- Marina Keller cun 509 vuschs
Il tschintgavel candidat Dietegen von Planta n'è betg vegnì elegì (282 vuschs).
Zezras tschertga vinavant in nov president
Nagin dals candidats ha cuntanschì la maioritad absoluta per la successiun dal president communal Peter Lang. Ils candidats eran Eugen Arpagaus (Allianza dal Center), Benjamin Hefti (PPS) e Daniel Freund (senza partida). Perquai sto in segund scrutini decider tgi che daventa president communal da Zezras.
Quai èn las novas suprastantas ed ils novs suprastants da Zezras:
- Beatrice Schweighauser cun 500 vuschs
- Daniele Martinetti cun 422 vuschs
- Michael Monsch cun 399 vuschs
- Bruno Derungs cun 376 vuschs
Poschiavo ha elegì ses podestà
Il vegl president communal è era il nov: Giovanni Jochum (PLD) resta il «podestà» da Poschiavo. Plinavant han ils Puschlavins era elegì trais commembers da la suprastanza:
- Davide Vassella cun 793 vuschs
- Fulvio Betti cun 754 vuschs
- Michel Castelli cun 750 vuschs
La fin da november vegn lura anc elegida ina quarta persuna en la suprastanza.
Zernez ha elegì ina nova suprastanza
Il suveran da Zernez ha elegì sis persunas en la suprastanza communala - quels sis ch'eran sa mess a disposiziun:
- Riet Denoth cun 410 vuschs
- Simon Rohner cun 389 vuschs
- Armando Roner cun 362 vuschs
- Irma Tognini cun 360 vuschs
- Duosch Städler cun 346 vuschs
- Jürg Wirth cun 344 vuschs
Sco president communal era Domenic Toutsch gia vegnì elegì il matg.
Nova suprastanza per Bever
Fadri Guidon è vegnì reelegì sco president communal. Elegids en suprastanza èn:
- Samuel Schäfli cun 154 vuschs
- Franco Duschén cun 153 vuschs
- Marco Fluor cun 148 vuschs
- Beat Fried cun 136 vuschs
Ils dus suprastants d’enfin qua – Marcello Giovanoli e Felix Karrer – n’han ils da Bever betg reelegì.
Cuira ha approvà il credit per «Cuira Vest»
Ils da Cuira han approvà cun 74,74% il credit da 20,7 milliuns francs per la staziun «Cuira Vest» che duai vegnir pli gronda. Ina nova staziun moderna duai remplazzar la fermada dal tren actuala. En tut muntan ils custs a 60,8 milliuns francs e l'avertura da la nova staziun è planisada per la stad 2026.
Plinavant ha il suveran ditg Gea ad ina contribuziun annuala da maximalmain 521'000 francs a l'uniun «Rait per spazi cultural». Questa uniun è responabla per metter a disposiziun locals da prova e d'inscunter per teater, saut, musica, litteratura etc. Gia l'onn 2010 avevan represchentants da la cultura inoltrà ina petiziun cun passa 2'500 suttascripziuns e fatg attent ch'i manchia spazi cultural a Cuira.
Lantsch sa protegia cunter aua gronda
Ils da Lantsch han approvà il credit da 4,6 milliuns francs per mesiras da protecziun cunter aua gronda a Val Tgiertschen e Runcalatsch. La charta da privels ch'è vegnida surlavurada mussa in privel per il territori abità, tranter auter tras las bovas da Runcalatsch e Val Tgietschen. En omadus lieus datti gia rempars da protecziun che tegnan enavos la glera, quels ston dentant vegnir adattads.
Trun scumonda fieus artifizials e traplas fotograficas
Ils votants e las votantas han approvà quella cun var 73% da las vuschs. La lescha da poliziaprevesa tranter auter in scumond da fieus artifizials per proteger ils animals, minimar il privel d'incendis ed evitar rument. La vischnanca vul era far urden cun rulottas che van a far vacanzas si culm, quai enten definir plazzas da campar. Plinavant scumonda la lescha da polizia activitads sco segar u autras lavurs enturn chasa durants ils dis da ruaus publics e locals. Per garantir la protecziun da datas duain era traplas per fotografar animals selvadis vegnir scumandadas sin terren public.
Schiers dat glisch verda a l'areal d'industria
Ils da Schiers han ditg Gea a la revisiun parziala da la lescha da bajegiar – quai cun 479 cunter 138 vuschs. I va per il parc da mastergn planisà datiers da la staziun. Fin uss eri be lubì da stgaffir spazi economic sin quest areal ma cun questa revisiun parziala èsi uss era lubì da realisar spazi per cultura e sport.
Ils plans per quest areal han gia cumenzà avant 10 onns. La vischnanca aveva vendì l'areal ad ina gruppa d'investurs, damai che quella n'ha dentant realisà nagut, ha Schiers puspè cumprà enavos il terren avant dus onns. Uss fa in nov investur ina nov'emprova da crear in areal cun spazi d'industria e d'abitar – dentant er cun localitads per sport e cultura. La radunanza communala ha gia approvà la midada.
Tavau po engrondir chava da glera «Tola»
Cun 91,82% ha Tavau approvà dad engrondir la chava da glera «Tola» ed uschia la revisiun da la planisaziun locala. I va surtut per stgaffir là ina nova deponia per material da stgavament e da construcziun. Il parlament ha approvà unanimamain il project, er cun l'argumentaziun da porscher ina deponia en vischnanca per ch'il material na stoppia betg vegnir transportà davent.
A San Vittore datti novs indrizs da scola
Il souveran da San Vittore ha ditg Gea al credit da 7,1 milliuns francs per realisar ils novs indrizs da scola. Quai cun 257 cunter 120 vuschs. Il concept prevesa da mategnair il «spazi vid» da la plazza da ballape veglia dasperas e da construir edifizis plitost plats. Igl è previs da construir trais edifizis uschia che quels separan in pau il spazi da scola dal quartier abità dasperas. Uschia hai entamez dals trais edifizis in spazi avert sco er da la vart cun la veglia plazza da ballape. Quest nov center adempleschia ils principis da «Minergia».
Cun la construcziun da la nova scola pudess er vegnir schlià il problem che la vischnanca ha memia paucs plazs protegì en tschalers da protecziun per la populaziun. Quest dumber vegn prescrit da la Confederaziun ed il chantun sustegna las lavurs da construcziun finanzialmain.


text:
En la litteratura, ditgas ubain paraulas gioga il luf adina puspè ina rolla centrala. D’ina vart vala il luf sco animal pussant e dominant, da l’autra vart represchenta el savens la paina ed il nausch. Veneraziun e spretsch il medem mument. Er en la debatta actuala dominescha questa ambiguitad. Ina discussiun seriusa n’è uschia betg pussaivla. Pertge? Entant ch’ils ins èn memia damanaivel e perdan uschia il grond entir ord lur vista, èn auters memia lunsch davent ed idealiseschan e stiliseschan l’animal selvadi.
Atgnamain vai per tut autras dumondas: Tgi è pli pussant? Tgi dastga decider tgi che po viver nua?
Homo homini lupus. La relaziun tranter carstgauns e lufs è disturbada. E la frasa enconuschenta, che Hobbes duvrava per descriver la relaziun tranter stadis, è actuala sco anc mai. Forsa gist perquai ch’il carstgaun sumeglia il luf pli fitg che giavischà. Quai che pertutga il luf sco aspect da l’inimi èsi natiralmain uschia ch’il carstgaun è il pli grond inimi dal luf. E na viceversa.
Il luf ed ils carstgauns: ina convivenza impussibla? Tge è vossa opiniun?
Jau ma legrel sin la discussiun.
Flavio Bundi, schefredactur RTR


text:
Sina Frei ha però stuì cumbatter fitg per questa medaglia da bronz. Ella ha battì en in sprint final la campiunessa olimpica e cumpatriota Jolanda Neff ch’ha stuì sa cuntentar cun il quart plaz. Las duas svizras han mussà ina fitg buna cursa, principalmain sin las davosas rundas. La finala han ellas pers 1:08 minutas sin la nova campiunessa mundiala, la Brita Evie Richards ch’ha sco Sina Frei er pir 24 onns.
Ina buna prestaziun ha er Alessandra Keller mussà. Cun in retard da 3:20 minutas è Keller, che n’aveva betg pudì parter a Tokyo, vegnida 10avla. Linda Indergand ha terminà la cursa sco 12avla cun in retard da 4:13 minutas.
Aur per Evie Richards
Gudagnà aur en la cursa da las dunnas d’elita da cross country ha Evie Richards. La Brita ha sin las davosas rundas distanzià l’entira concurrenza e la finala triumfà cun in avantatg da 1:03 minutas sin l’Ollandaisa Anne Terpstra. Cunquai turna er Richards a chasa cun duas medaglias. En la cursa da short track aveva ella gudagnà davos Sina Frei la medaglia d’argient. Ina terrada ha Pauline Ferrand-Prévot stuì magunar. La Franzosa e defensura dal titel è ditg stada a la testa, la finala dentant cuntanschì l’arrivada be sco 6avla cun in retard da 2:35 minutas.


text:
L’istorgia da success da la pli gronda occurrenza da passlung en Svizra ha cumenzà cun l’emprima ediziun da la cursa: da Malögia a Zuoz ils 16 da mars 1969. 945 persunas eran participadas.
L'eveniment è sa midà – el è sa sviluppà al pli grond eveniment sportiv d’enviern en l'Engiadina. E cun l'eveniment èn er la vestgadira ed ils skis da passlung dals participants sa midads. In'invista en quels 50 onns istorgia survegn ins en il Museum Alpin. Films e maletgs gidan a quintar l'istorgia dal Maraton da skis engiadinais.
L’exposiziun speziala en il Museum Alpin a Puntraschigna «50 onns Maraton da skis» dura anc fin als 20 d’october 2018.
Er Baracchi festivescha ses giubileum
Per Pietro Baracchi, in dals 13 ch'èn currids tuttas 50 giadas il Maraton da skis Engiadinais, è l’exposiziun sco ina retrospectiva sin sia carriera sin ils skis da passlung.
Il Schlarignot sa regorda bain a l’emprima ediziun dal Maraton da skis engiadinais. Ses bab aveva annunzià el per la cursa. La finamira principala actuala da l'um da 74 onns na saja dentant betg da far in nov record – el veglia simplamain arrivar a S-chanf saun e salv.
RR actualitad 17:00


text:
Fort Wayne
Fort Wayne l'è na sità d'l Indiàna ad duśènt-sinquantamìla abitànt a 'l incìrca, la secónda sò più granda dòp Indianàpulis, capitàl dla cuntèa 'd Allen a vint-nóṿ km da 'l cunfìṅ cun 'l Ohio.
Al sò clima 'l è cuntinentàł ùmid, in mèdia a s riva a na màsima 'd vint-nóṿ grâd in Luj (méś più cald) e a na mìnima 'd òt sóta śèr in Śnar (méś più fréd). Tgnénd adrē a 'l censimènt dal 2010 i sò abitànt i s divìd'n in un 73,6% ad biànc, un 15,4% ad nég'r e 'n 3,3% 'd aśiàtic.
Da 'l 2008 al sò sìndig 'l è 'l demucràtic Tom Henry.
Persunàǵ ligâ a Fort Wayne
- Lloy Ball, śugadōr ad vòley ch'l à śugâ anc a Mòdna
- Kyle Macy, èx śugadōr ad basket ch'l à śugâ anc a Bulógna
- Joey Allen, chitarìsta di Warrant


text: Winterurlaub I Urlaub Achensee I Hotels Alpbachtal I Urlaub Hohe Salve I Sommerurlaub Imst - Gurgltal I Sommerurlaub Innsbruck-Feriendörfer I Unterkunft Kaiserwinkl I Urlaub Kitzbühel I Urlaub Kitzbüheler Alpen - Brixental I Kitzbüheler Alpen - St. Johann I Unterkunft Kühtai I Hotels Kufstein I Unterkunft Naturpark Lechtal I Skiurlaub Paznaun Ischgl I Winterurlaub Ötztal I Sommerurlaub Osttirol I Skiurlaub Pitztal I Unterkunft Seefeld I Skiurlaub Serfaus-Fiss-Ladis I Skiurlaub St. Anton am Arlberg I Sommerurlaub Stubaital I Unterkunft Tiroler Oberland I Unterkunft Tiroler Zugspitz Arena I Urlaub Wilder Kaiser I Urlaub Wipptal I Skiferien Zillertal I Wellnesshotels I Familienhotels I Hotels in Tirol & Osttirol I Ferienwohnungen in Tirol


text:
La partida liberaldemocratica fa in quart da las vuschs, quai munta anc 23 sezs en il Cussegl grond tessinais. Suenter las perditas da la Lega, ha quella uss tuttina blers sezs sco ils cristiandemocrats, numnadamain 18. Per la PCD munta quai in minus da dus sezs.
Plinavant han la PS ensemen cun ils giuvens socialists vinavant 13 sezs, la PPS ha da nov set enstagl da sis sezs sezs, ed ils Verds tegnan lur sis sezs.
Nagina unda verda
Il schlantsch verd ch'è stà da vesair il davos tar las elecziuns chantunalas a Turitg, Lucerna e Basilea-Campagna, n'ha betg cuntanschì il Tessin. Ils Verds vegnan da tegnair lur sis sezs. La Lega Verde ch'è sa participada l'emprima giada a las elecziuns chantunalas na fa nagin sez, tuttina sco ils Verdliberals. E betg pli part dal parlament fa il moviment MontagnaViva, quel ha pers ses sulet sez.
Lev pli sanester
Las partidas pli ferm sanestras han gudagnà tar las elecziuns dal Tessin. Il Movimento per il socialismo ha augmentà sia preschientscha da dus sin trais sezs. E dus sezs van da nov als Communists.
Ina surpraisa è il success dal moviment Più Donne, cun sa participar l'emprima giada gartegi da gist pudair trametter duas represchentantas en il Cussegl grond.
RR novitads 22.00


text:
Reclamaziuns haja quai dà fin ussa be or da la vischnanca da Trimmis e Sursaissa, ha Walter Frizzoni da la chanzlia chantunala ditg ad RTR. El na quintia dentant betg ch'i dettia anc ulteriurs cudeschets cun glistas dublas u glistas che manchian. Persunas che han documents da votar cun sbagls pon barattar quels sin la chanzlia communala da la vischnanca da domicil.
Documents da votar che han en sbagls pon vegnir barattads en las singulas vischnancas da domicil. Las vischnancas èn gia infurmadas. Gia en auters chantuns sco en il Giura, Lucerna ed en il Vallais eran documents d’eleger vegnids tramess cun sbagls.
RR novitads 09:00


text:
En il cumbat cunter il coronavirus è l’Uffizi federal da sanadad BAG per ina nova strategia da testar. Quai mussa in sboz per in’ordinaziun.
En quai sboz appellescha il BAG als chantuns da far regularmain tests da corona en chasas d’attempads, scolas ed interpresas. La finamira saja da fugir da la spirala dal lockdown, hai num. Sch'i reussescha regularmain da testar 30% da la pupulaziun mobila, lura fissi pussaivel da tegnair bass durabel la rata da possitivitad e la valur da R.
En il Grischun vegn testà a moda vasta
Il model per ils tests en l’entir pajais è tenor il «SonntagsBlick» e l’agentura da novitads Keystone/SDA, il chantun Grischun. Là vegni testà a moda vasta. A partir da mesemna èn previs 20'000 test per emna. Il president da la conferenza dals directurs da sanadad chantunals, Lukas Engelberger, è avert envers questa strategia. El è da l’avis ch’ils chantuns pudessan sustegnair quella. Decider decida però il Cussegl federal.


text:
Lettera averta su la koiné
Trattato sulla grafia del dialetto milanese. Un metodo comune e classico per poterlo scriverlo e leggerlo da tutti. Si tratta di un compromesso necessario per tentare la diffusione ne la sopravvivenza.
A voeuri minga predicà o fà la part de vun che dis a i alter quell che gh’hann de fà, però dato che l’è on poo de temp che me se troeuvi in mezz a i sòlit argoment che parlen de grafia del Lombard, a vorevi dì anca mì la mia. El sia ciar che l’è domà on pont de vista, però…..ch’el pòda juttà on quaivun a bandonà ona certa intransigenza che poeu, a questa nòstra bella lengua la ghe fà domà del mal.
Se fà on gran parlà de troà ona grafia per el Lombard Occ. El problema principal che me par de individuà l’è che ona gran part de la gent che la se confronta con sta ròbba l’ha nancamò capii che «grafia » el voeur minga dì cambià la manera de parlà, ma domà la manera de scriv de moeud che tucc, poeu, a pòden vess bon de leggel. Capii sta ròbba (che l’è però importanta, anca perchè quanti vòlt a se semm sentii dì : ma numm a Còmm a disom….) cercaroo de mett giò on para de pont :
Prima de tutt a ne tocca sottolineà che gh’emm de front on gran numer de gent, de lengua mader o meno, che però hinn squas completament ignorant quand se parla de scrivel o de leggel (e chì se pò dì nient, l’è on fatt). I pòcch che proeuven a scriv in Lombard o doperen la grafia classica o ne inventen voeuna noeuva, che la pò anca vegh di pont lògich, ma che l’è minga codificada e donca a vedom ona quaivòlta di consonant doppi, ona quaivòlta nò, i vocal scrivuu ind ona manera e di alter vòlt ind on altra. Gh’è al moment domà ona ròbba ciara e che se pò minga ribatt, o ben che in sto moment chì gh’emm domà ona grafia che l’è giamò codificada, che la gh’ha ona letteradura scritta de tutt rispett e che, dessorapù, l’è anca reconossuda da l’Union Euròpea : la grafia classica (codificada e semplificada dòpo tanti ann de laorà dal Circol Filològich de Milan (che l’è minga on circol de gioeugh di bòcc, per chì le sà nò, ma on center de studi di lengh, in pee da pussee de cent ann). Donca, cambià la grafia el voeur dì : comincià de noeuv on laorà de ann de codifica (per minga esagerà) ;
vegh de insegnaghela de noeuv a tucc (anca a quei che già doperen la classica.) ; trà via tutt el còrpus letterari del Lombard dal 1500 al dì d’incoeu (ch’el sarriss anca negaghel a i noeuv generazion). Inscambi, seguttà a doperà la classica el voraria dì : vegh on seri laorà de codifica giamò faa ; vegh de insegnaghel domà a quei che le doperen nò ; dagh access anca a i noeuv e i vegg generazion a tutta la letteradura classica (che l’è minga domà el Pòrta, com’el cred quaivun). Parlemmen nò de la indiscutibil patent de nobiltà de ona lengua scrivuda in stà manera da secol.Altra scòla de penser : « ma numm chì a pòdom nò doperà la grafia classica perchè l’è strutturada per el Milanes ch’el gh’ha minga i accent che gh’emm numm ! ». Ma chì semm pròpi dree a cercà la guggia ind on pajee !! In tucc i lengh la vocalizzazion l’è differenta de loeugh a loeugh, de region a region, ma per quest a s’è minga creaa ona grafia che la gh’abbia daa i son perfett a ògni paròla.
Domandégh a on sardo e a on lombard de prononziav la paròla fuoco ; vun a ve la disarà con la O sarada e l’alter averta. Ma nonostant quest se scriv semper fuoco (e minga fuòco o fuóco). Scolté come el vocalizza on piemontes o on lombard o on calabres e poeu disìmm se prononzien i vocai a la stessa manera ; me par minga però che scriven l’italian in manera differenta ! E allora spieghèmm el perchè on quaivun el voraria ona grafia differenta da la classica domà perchè a Milan genoeugg el se prononzia con la OEU sarada e in Brianza averta (o el contrari) ? Ma l’è ona ròbba normala in tucc i lengh ! Scrivemmela OEU e poeu vun la leggiarà averta e vun sarada come el succed anca in italian. E inscì per tucc i alter vocai.
On alter esempi cont ona lengua forestera ?
Scolté come prononzien la paròla mate (compagn) on american e on australian :
sentarii allora vun a dì meit e l’alter mait. Ma minga per quest hinn andaa a cercass ona grafia noeuva ! E parlom nò di consonant :
domandé a on ingles a on american e a on scozzes de prononzià la paròla train (tren).
Scoltarii ona R che la và da on trillant compagn a l’italian del scozzes, fina a ona ròbba che la par prononziada con des gòmm american in bocca de l’american. Però anca chi me par che i trii a scriven tucc in la stessa manera, o nò ? E che dì de la Z italiana ?
Leggì rosa, Zorro e azione e disìmm se la sona minga differenta in ògni paròla. Però me par nò che l’Accademia de la Crusca l’abbia cercaa trii segn different per rappresentalla. E allora perchè numm gh’emm de cercà on caratter per ògni accent de vocal ?
L’unica ròbba che gh’emm de vegh in ment l’è che la ò la gh’ha el valor de o in italian (che la sia averta o sarada), che la o l’è ona u italiana, che la oeu l’è la eu francesa e che la u l’è la u lombarda (o la ü todesca). Poeu chissessìa el prononziarà con l’accent del sò paes. Ma da chì a andà a cercà ona manera de scriv per ògni variant…fioeu a rivom pù a cà !
Terza (e speri ultima) scòla de penser : « ma al dì d’incoeu la gent la reconoss pussee i
caratter Ö e Ü de quei de OEU e U ». Anca chì la mia rispòsta l’è, ma chi l’ha dii ?? El me pader, che l’è dialettòfon e l’italian l’ha sentii domà a scòla, el gh’ha pròpi nanca idea de come se legg ona ö o ona ü . E l’è pròpi in de la nòrma del lombard medio. Donca tòrnom al primm pont ; se gh’emm de insegnà tutt de noeuv perchè insegnà minga quaicòss che gh’ha giamò di regol e ona letteradura scrivuda in quella manera ??
Troeuvi minga di alter esempi de fà al moment, ma speri de vess staa a bon cunt ciar.
De qualsessìa manera questa chì la voeur vess ona lettera averta. Porti con mì domà l’esperienza de vun ch’el Lombar Occ. se l’è imparaa dal nient (anca perchè tucc e duu i me gent hinn de la Val Camonega e m’hann semper parlaa in Lombard Or.) e che, a differenza de tanti alter lombard a sta lengua a ghe tegn tantissim e per sto motiv chì proeuvi a doperalla in qualsessìa occasion.
Per conclud metti insema a l’articol el test del reconossiment ch’el Consili d’Euròpa el gh’ha giamò daa al Meneghin. Fioeu cominciom de chì che semm giamò a bon pont.


text:
Alpes
Les Alpes (gherdëina: Elpes, badiot: Alpes, fascian: Èlpes) é la ciadëna de munts plü importanta dl’Europa danter Talia, Franzia, Svizera, Lichtenstein, Paisc Todësc, Austria, Slovenia y Ungaria. Le Mont Blanc é la munt plü alta dles Alpes y ince la plü alta dl’Europa. 17 raiuns dles Alpes é gnüs detlará Patrimone Mondial UNESCO, danter chisc ince les Dolomites, che alda pro les Apes süd- orientales. Le poplamënt di raiuns dles Alpes á metü man cun la fin dl’ultima dlaciaziun, dan da ca. 15.000 agn. Ala perioda plü tardia dla preistoria, danter le 3300 y le 3100 dan C., vá zeruch la mumia de Ötzi, l’Om dl Similaun, ciafé dl 1991 sön le Dlaciá dl Similaun a 3.213 m s.l.m. danter Talia y Austria.
Lunghëza 1200 km
Larghëza da 100 a 400 km
Spersa 190 000 km²
Munt plü alta Mont Blanc, 4.810,9 m s.l.m.


text:
Refurma da l'AVS fiss approvada
Tar la refurma da l'AVS vai per duas fatschentas separadas ch'èn da votar. Sche ina vegn refusada, va l'entira refurma per stabilisar las finanzas da l'Assicuranza da vegls e survivents da l'aua giu. En ina vai per auzar la vegliadetgna da pensiun da las dunnas sco er per flexibilisar il mument da d'ir en pensiun per umens e dunnas e tar la segunda vai per auzar la taglia sin la plivalur. Sch'i fiss vegnì votà l'entschatta settember, avess la populaziun ditg cleramain Gea ad omaduas fatschentas da l'AVS 21. Il sustegn è però sa sminuì lev en cumparegliaziun cun l'emprima retschertga da l'entschatta auvst.
Total 59% dals Svizzers e da las Svizras avessan ditg Gea d'auzar la vegliadetgna da pensiun da las dunnas. 38% fissan stads encunter. Be 3% n'han anc fatg nagin'opiniun en chaussa.
Tar la taglia sin la plivalur che duai vegnir auzada per generar dapli entradas guarda quai ora fitg sumegliant. 63% da las Svizras ed ils Svizzers avessan approvà la fatschenta. 34% da la populaziun avess ditg Na.
Gronda differenza tranter umens e dunnas
La retschertga mussa dentant ina gronda discrepanza tranter las dunnas ed ils umens. Entant che 72% dals umens avessan vuschà cun in Gea, èn quai be 46% da las dunnas. Tar l'auzar la taglia sin plivalur è la differenza in zic pli pitschna (umens 70%, dunnas 56%).
Er mussa la retschertga grondas differenzas tranter la Svizra tudestga e la Svizra franzosa e taliana. En Svizra tudestga survegnan omaduas fatschentas pli u main tuttina bleras vuschs. En tuttas regiuns è il consentiment per las duas fatschentas sa sbassà. En la Svizra taliana è il trend d'acceptanza sa midà en in trend encunter. En la Svizra franzosa resti tar il trend sco suenter l'emprima retschertga, la cumpart Gea è dentant sa sminuida.
Malgrà il cler Gea han tar questas duas fatschentas actualmain ils arguments encunter ina gronda paisa. Qua vai per ils arguments che la refurma vegnia purtada or sin il dies da las dunnas e che la refurma saja malgista, perquai che tuts stoppian pajar dapli taglia sin la plivalur, ma las prestaziuns vegnian scursanidas. I resta tar ina acceptanza maioritara per las duas fatschentas. Las aspectativas dals votants e las votantas che la refurma a l’urna haja success è s'enfirmì. La garanzia da l'AVS senza reducziuns da las rentas ha per omadus projects ina gronda prioritad tar las decisiuns da votar.
Vart cunter l'iniziativa d'allevament intensiv crescha
L'entschatta settember avessan 52% dals participants e participantas a la retschertga ditg Na a l'iniziativa cunter l'allevament intensiv. L'avust eran quai anc 46%. L'iniziativa vul fixar en la Constituziun federala da tegnair animals da niz cun dignitad, tranter auter cun reglas per il plaz en stalla, l'access en il liber u la meztga. 47% vulan dir Gea.
55% da las persunas dumandadas èn da l'avis che la Svizra ha gia oz ina da las leschas per la protecziun dals animals las pli severas sin l’entir mund e ch’ella na sto perquai betg vegnir rinforzada. Quai è l'argument il pli impurtant sin la vart dals adversaris. Sin la vart dals aderents tiran ils arguments dal bainstar e la dignitad dals animals (47%) e l'argument per in'agricultura persistenta (44%).
Ord vista da la situaziun l'entschatta settember para er la maioritad dals chantuns dad esser in obstachel decisiv per l'iniziativa. Er qua mussa actualmain tut en direcziun d'in Na.
Blers anc indecis tar la taglia anticipada
L'entschatta settember avessan 47% vuschà per abolir parzialmain la taglia anticipada e 44% encunter. 9% dals participants e las participantas èn anc stadas indecis. Cun abolir parzialman la taglia anticipada (sin obligaziuns) vul il Cussegl federal en emprima lingia mantegnair attractiv la Svizra sco plazza economica. En blers auters pajais na datti numnadamain betg questa taglia.
Pir 60% dals participants han gia in'opiniun fixada davart la taglia anticipada. Uschia pudess l'opiniun anc vegnir influenzada pli fitg che tar tschellas trais fatschentas. Actualmain è l'opiniun influenzada ferm da las partidas politicas. Quai munta che votantas e votants suandan per gronda part a las parolas da la partida-mamma. Persunas affinas per la Partida socialdemocratica che ha prendì il referendum encunter questa midada, avessan refusà la fatschenta cun 74%. Aderents ed aderentas da la Partida liberaldemocratica svizra avessan approvà quella cun 79%.
Dasper la simpatia per las partidas èn las entradas per chasada er in factur per la decisiun: Pli autas che las entradas èn e pli blers che avessan approvà la fatschenta.
Detagls da la retschertga
La segunda unda da la retschertga ha l'institut da perscrutaziun gfs.berna fatg tranter ils 31 d'avust ed ils 7 da settember 2022. Sa participadas èn 8'642 persunas cun dretg da vuschar. La quota da sbagls munta a +/- 2.8 puncts procentuals.
Dossier online
Sin in clic tut davart las votaziuns dals 25 da settember.


text:
Renovaziun da las staziuns da Preda e da Spinas
Las staziuns da Preda e da Spinas vegnan adattadas a las novas cundiziuns. Las novaziuns na cumpiglian betg mo il cumplex da binaris per il nov tunnel, mabain era diversas renovaziuns dals edifizis da tecnica en la vischinanza dals portals. La Viafier retica sa stenta fitg da realisar quellas en accord cun l'architectura alpina.
La staziun da Preda
La staziun da Preda survegn da nov in binari a chau per il manaschi da scarsolar cun in perrun correspundent. Il binari da transit 3 vegn spustà en direcziun dals binaris da manevrar. Grazia a quest spustament èsi pussaivel da construir in perrun d'amez pli lad tranter ils binaris 2 e 3. Per arrivar sin quest nov perrun datti da nov in sutpassadi per persunas cun ina rampa ed ina stgala da la vart da la staziun e da la vart dal perrun d'amez. Las rampas e las stgalas sco er ina part dal perrun vegnan cuvertas cun in tetg. Il cumplex da binaris vegn ultra da quai adattà en ils lieus d'access als binaris da manevrar ed al nov tunnel da l'Alvra. Ils dus binaris da manevrar al sid n'èn betg pli necessaris per il manaschi da viafier futur e vegnan allontanads.
Ulteriuras mesiras da construcziun concernan ils edifizis e las auas en la vischinanza directa da la staziun. La staziun resta là, nua ch'ella è. En l'areal dal portal datti in nov edifizi per la tecnica da viafier ed ils indrizs electrics. L'architectura s'orientescha als princips da la cultura da construcziun alpina cun ina fatschada en crap natiral, in tetg a duas alas ed ischs da lain massiv. La chasa da cumond e l'edifizi da ventilaturs na vegnan betg pli duvrads sin fundament dals implants tecnics novs, els restan dentant mantegnids. La chasa da cumond è gia vegnida spustada nov meters en direcziun nord-ost en in nov lieu ordaifer il trassé da viafier futur. Quest edifizi è vegnì remplazzà tras in nov post da cumond extern.
Era la chasa dubla da la guardia da viafier resta mantegnida. Pervia da las novas relaziuns da plazza a la staziun è ella dentant vegnida spustada 23 meters en direcziun nord. La fatschada da la chasa vegn cuverta cun novas schlondas da lain originalas ed il tetg vegn restaurà. La bargia davos la staziun sto guntgir temporarmain a las activitads da construcziun ed è vegnida demontada avant l'entschatta da las lavurs. Pli tard vegn ella dentant puspè installada datiers dal lieu oriund ed il tetg vegn cuvert cun tola confurm a l'original.
Per il temp da construcziun vegn il bigl da la staziun demontà e magasinà cun quità. Cura ch'el vegn reinstallà, vegn el sanà moderadamain. L'aual da S-chagna è vegnì conduì temporarmain en bischens sut terra e vegn manà suenter la fin da las lavurs da construcziun davos la chasa da cumond ed il nov edifizi da tecnica puspè sur terra avant ch'el cula en il tumbin existent sut ils binaris. Ultra da quai datti a la fin dals binaris da manevrar in implant da preparaziun da l'aua cun in spartaieli ed in batschigl da retegn. Quests implants vegnan colliads cun la drenascha dal tunnel.
La staziun da Spinas
A Spinas vegn il concept da binaris existent adattà als novs basegns e tenor la lescha davart l'egualitad da persunas cun impediments. La cruschada vegn prolungada a 400 meters e pussibilitescha uschia che tut las cumposiziuns da tren la pon traversar. Il binari a chau existent vegn allontanà e montà a la fin da la cruschada. Il perrun per binari 1 vegn prolungà a 250 meters e schlargià a 2.30 meters. Il binari 2 na vegn en l'avegnir betg pli duvrà en connex cun il transport da persunas.
Sco a Preda vegnan era prendidas a Spinas differentas mesiras architectonicas vi dals edifizis sin l'areal da la staziun. L'edifizi da la staziun resta en il medem lieu. En l'areal dal portal vegn construì in nov edifizi per la tecnica da viafier ed ils indrizs electrics. L'architectura da quest edifizi s'orientescha als princips da la cultura da construcziun alpina cun ina fatschada en crap natiral. Er ulteriurs aspects da l'architectura tradiziunala vegnan integrads. La chasa da cumond mantegna sia funcziun per il stabiliment da lingias da contact e vegn reparada.
Il fundament da crap natiral original da la centrala electrica – che vegn duvrada oz sco chasa d'abitar – vegn rendì visibel. L'edifizi da ventilaturs vegn allontanà per far plazza al nov trassé. Las fatschadas da las tualettas vegnan mantegnidas cumplettamain en il stadi original e restauradas levamain.
La punt dal Beverin existenta tranter il tunnel e l'edifizi da la staziun è vegnida construida il 1902. En consequenza da sia vegliadetgna e da la nova situaziun da binaris vegn ella allontanada. Enstagl vegn construì ina nova punt che cumpiglia ils dus binaris, in access al tunnel da segirezza ed ina passarella da servetsch.
Sut la punt vegn il Beverin schlargià e renaturà. Sper ils chanals principals vegnan creadas en il letg dal flum
deflussiuns secundaras e secturs d'aua stagnada. La regiun umida da la Val Bever vegn uschia revalitada.


text:
Bunas novas ha il Cussegl federal communitgà il mardi passà – che las premias da las cassas da malsauns sa sbassian il 2022; quai l'emprima giada dapi il 2008. Bunas novas però betg per tuts: Il president da l'associaziun da las cassas da malsauns Heinz Brand avertescha che quai na saja nagina mesira a lunga vista, èsi da leger en la «Schweiz am Wochenende».
Questa reducziun è motivada mo politicamain.
Cunquai ch'ils custs da sanadad na sajan betg sa reducids, muntia quai che las cassas da malsauns stoppian finanziar quai cun lur reservas. Sche quai cuntinueschia uschia, lura stoppian las cassas da malsauns ch'hajan reducì lur reservas fin sin il minimun tenor la lescha, lura auzar las premias. E quai pudessia lura esser en autras dimensiuns.
Nairas uras per refurmas e respargns
Ussa saja quai nairas uras da refurmar il sistem da sanadad e spargnar. En in communitgà aveva Santésuisse curt suenter la publicaziun da la reducziun da premias punctuà ch'ils custs da sanadad sajan creschids il 2020 per 1,1% tar l'assicuranza da basa, ed il prim semester 2021 per radund 4%. Perquai dovria quai respargns per evitar che las cassas giajan en cifras cotschnas. Propostas sajan sin maisa, sco per exempel da spargnar cun pretschs da referenza per l'import da medicaments generics ubain era tar tests da labors.


text:
Mangé é un de nüsc bojëgns primars y ince öna dles majeres spëises por les families. Tles botëghes nominades dessot ciafeste na scafa cun le logo „Cörs dla Val Badia“, olache porsones á cumpré ite spëisa surapró, che te pos te tó para debann.
I confidun che te te toles ci che t’adores y sce te l’adores.
Chëstes é les botëghes che fej para:
I produc che ne vëgn nia tuc para te botëga, vëgn coiüs adöm n iade al’edema y metüs a desposiziun pro la Bancarela dl mangé (Banco Alimentare) de Badia y San Martin. Ai jará a vigni moda a bëgn de families che á debojëgn.
La Bancarela de Badia é daverta vigni jöbia dales 9:30 ales 10:30, tla Ciasa di Pici basite a San Linert.
La Bancarela por i comuns de Mareo, San Martin y La Val é daverta vigni vëndres dales 9:30 ales 10:30, tl local dlungia la Ciamena dal Guant a Picolin.


text:
Saxifragaceae
Saxifragaceae l'è 'na famìa de piànte che fa part de l'ùrden de le Saxifragales. Chèsta famìa la töl dét 460 spéci cunusìde repartìde 'n 36 zèner, dùdes de chèsti se i tróa pò a 'n Euròpa. I fiùr de le piànte che fà part de chèsta famìa i è ermafrudìcc e atinomòrf; i g'ha 4 o 5 pétali e 5 o 10 stam.
Segónt sèrte stüdiùs pò a le spéci che dei óter i mèt endèla famìa separàda de le Parnassiaceae le sarès envéce part de le Saxifragaceae, ma del pónt de vìsta genétich la parentéla l'è piötòst làsca.
Zèner[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Astilbe
- Astilboides
- Bensoniella
- Bergenia
- Bolandra
- Boykinia
- Chondrosea
- Chrysosplenium
- Conimitella Rydb.
- Darmera
- Elmera Rydb.
- Hemieva Raf.
- Heuchera
- Hieronymusia
- Jepsonia
- Leptarrhena R.Br.
- Lithophragma
- Micranthes Haw.
- Mitella
- Mukdenia
- Oresitrophe
- Peltiphyllum(Engl.) Engl.
- Rodgersia
- Saniculiphyllum
- Saxifraga
- Saxifragella Engl. (segónt sèrte stüde le farès part del zèner Saxifraga)
- Saxifragodes
- Saxifragopsis Small (segónt sèrte stüde le farès part del zèner Saxifraga)
- Suksdorfia Gray
- Sullivantia Torr. & Gray ex Gray
- Tanakaea
- Telesonix Raf.
- Tellima
- Tiarella
- Tolmiea


text:
Il Cinema Sil Plaz a Glion ei in kino, nua ch'ei vegn buca mo magliau popcorn e consumau films. Il Club da film Glion enrihescha la regiun cun ina plattafuorma contemporana per films, concerts, art pign e litteratura. Da films d'avantgarda tochen a blockbusters, artists indigens, emigrai e jasters - il program tscherniu puprogna ils differents gusts.
Mo era il local fa impressiun. La fravgia veglia el center dil marcau da Glion posseda suenter ina reconstrucziun ina bar, ina tribuna da concerts ed ina stanza da kino. Il caracter dalla fravgia ei denton restaus. La stanza da kino han ils commembers dil Club da film priu a mauns sezs. Ensemen cun in specialist da construcziuns d'arschella han els creau ina stanza singulara cun preits d'arschella battida che procuran per in'atmosfera tut speciala. Gia avon la reavertura ha il concept da reconstrucziun retschiert il Premi federal d'art ella categoria architectura.


text:
Grîg
Al grîg (in grîg "eλλnvιkή Yλώσσa", pronunziè "elinikì glòssa") al fà pèrt d'la granda famàjja däl languv indoropee derivè da 'na langua vecia cmonna cgnossò cme indoeuropeo.
La langua grîg antîga an l'era brîsa bacajè såul int'la Grecia antîga continentèl, mo anca int'äl culòni; quastt l'à fatt in môd che'i s én sparpajè di mondi dialètt bacajè anch'al dé d'incû. Al grîg modêren l'è dscåurs da 14.000.000 cristiàn, e l'è la langua oficièl d'la Grecia e ed pèrt ed Cipro.
Al grîg modêren o neogrîg l'è l'ûltma evoluziån d'la langua grîga. As tâca a bacajèr ed grîg modêren dåpp ch'al gné zå l'Inpêr bizantén del 1453. Pr'una moccia ed tänp an i è brîsa stè una langua grîga oficièla mo di mondi ed dialett lighé al grîg antîg. Al dè d'incû al grîg modêren al è catè dal demòtic.
Quî cunpâgn a l'emigliàn
Ai è däl parôl bulgnais che ch'i én lighé a socuanti parôli grîghi e par quasst i én cunpâgn'. Pr'esänpi:
- Boύtupo (IPA: /ˈButiro/): Butérr
- Kapέkλa (IPA: /kaˈrekla/): Carîga
- Kaλkuδnp (IPA: /kalˈkiðer/): Calzaider
- Mouσtάkι (IPA: /muˈstaki/, dal franzais moustaches): Mustâz
In tott i môd anch's äl parôl elencè ed såura i pôlen fèr pinsèr ch'ai séppa dî ligâm col dialàtt, as à da dîr che la langua grîga l'a däl costruziån gramatichèli e lesichèli di mondi divêrs da l'emigliàn.
Esänpi:
Da sta cénna tabèla as pôl capîr äl diferänz ed scritûra, gèner e azänt. E po as à anch' da tgnîr da cånt al diferänz ed parnonzia stral dåu languv (es. in gîg an i è brîsa "s-c", "sci-sce", "g", mänter che in vènet a i è al "x" (cunpâgn'al "ch" tudassc) e "θ" (cunpâgn'al "th" inglais d'la parôla "three"). La lèttra "δ" la i è in tott i dialett emigliàn.


text:
Ìgol
Ìgol (Vigolo in Italià) l'è ü cümü de la Pruinsa de Bèrghem. El g'ha 592 abitàncc (dàto del Desember 2015[1]), 'na superfìce de 12 km² e 'na densità de 49 ab./km². El se tróa sùra al Lach d'Izé a 49 km de la sità de Bèrghem e a 616 méter söl lièl del mar.
El cunfìna coi cümü de Dréra, San Ròch, Fonté, Parsànega, Predùr, Taèrnola e Idànga.
Evulusiù demogràfega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Ìgol l'è ilüstràda in de la tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Per la decisiun ha Luca Fazzini procurà cun sajettar il 3:1 per Lugano curt avant la fin dal segund terz, quai suenter ina scena dispitaivla. Curt avant il gol ha il Tessinais pitgà il pal ord il mauns da Magnus Nygren. Tut las discussiuns n’han dentant gidà nagut. Tavau ha stuì acceptar la decisiun da l’arbiter che n’ha betg taxà questa scena sco foul. En il davos terz ha Lugano controllà il gieu e n’ha betg pli laschà vegnir il HCD enavos en il gieu. Il sulet gol dal HCD ha sajettà Magnus Nygren en la 13avla minuta. Cun ses gol da powerplay ha el egualisà al 1:1 suenter che Lugano era ì gia baud en avantatg entras Alessio Bertaggia.
En la tabella ha il HCD puspè pers dus plazs. Da nov sa chatta Tavau sin il 7avel plaz. Mardi proxim frunta il HCD ordaifer sin l’EV Zug.


text:
Vènet
Al Vènet l'è 'na regiån itaglièna, cun 7 pruvénzi: Venêzia, Belón, Pèdva, Ruvîg, Trevîs, Verånna e Vizänza. Al languv piò bacajè ali én al vènet e l'itagliàn. Al Vènet al s truva int'l Elta Itâglia ed maténna e l'a na popolaziån ed 4.490.000 d'abitànt (2001).
Geografî
Al cunféna piò sò cun l'Austria (såul pr'un pzulén), a maténna col Friåul e col Mèr Adriâtic, piò zå cun l'Emégglia-Rumâgna e a sîra cun la Lunbardî e col Trentén-Elt Égg’.
Fiòmm e lèg
Al Vènet l'è traversè par du fiòmm impurtant: al Po al cunfén cun l'Emégglia-Rumâgna; l'Égg’, ch'al pasa par Verånna e tais a Ruvîg; la Brenta ch' la pasa par Pèdva, al Pièv ch'al pasa par Belòn, al Tajamänt al cunfén col Friåul, al Sile ch'al lambéss Trevîs e ch'l é anca al térz fiòmm d'âcua risurgîva d'l Euròpa.
Curiositè
Ai é trai cmónni d'la pruvénzia ed Belón, (Curténna, Col e Livénnalónngh) ch'al vrénn pasèr al Égg’. I àn belì vudè al referendum e la zänt l'à squèsi totta dètt ed sé. Adès l'è al parlamänt ch'l arà da dezîder. Un quèl da vadder l'è sanza dobbi al Lagón ed Venêzia. A sîra ai é anch'al Lèg ed Ghèrda.
Zänt famåusa nèda in Vènet
- Giacomo Casanova sfrunblån veneziàn
- Giorgio Panto, dirizänt e puléttic
- Roberto Baggio, zugadåur ed balån
- Carlo Goldoni, scritåur ed cumêdi
- Angelo Beolco, ciamè el Ruzante scritåur ed cumêdi
- Giorgione , pitåur da Casteo


text:
Nursultan Nazarbaev
El Nursultan Äbişulı Nazarbaev (in cirillegh: HұpcұлTaH Әбiшұлы HaзapбaeB; in russ HypcyлTaH AбишeBич HaзapбaeB/Nursultan Abiševič Nazarbaev; traslitteraa in ingles 'me Nursultan Nazarbayev; Čemolgan, 6 de luj del 1940) a l'è on politegh kazak.
A partì del 1990 finna al 2019 a l'è staa anca el president del sò paes.
Prima ammò de l'independenza del Kazakistan, el Nazarbaev a l'eva on member de la classa dirigenta comunista de la repubblega sovietega kazaka. Comè president, a l'ha tegnuu ona ligna de vesinanza con l'Ocident, cont el dàggh ona man a combatt el terorismo islamegh.
L'OCSE la dis che tutt i sò elezion i gh'hann avuu on bell poo de imbroj e de iregolarità.


text:
Avant in onn era Sandro Simonet, il skiunz da Casti, anc en il cader B. Reussì è quest pass cunzunt pervi da ses terz rang en il slalom da Chamonix l'enviern passà. Il pass en la naziunala han era Justin Murissier e Priska Nufer fatg. Els cumpenseschan la relegaziun da Niels Hintermann, Joanna Hählen e Mélanie Meillard.
Appartegnair ad in cader da SwissSki ha cunzunt in avantatg sin la prestaziun finanziala.
En tut sa chattan 12 umens e 7 dunnas en l'equipa naziunala da skis:
Umens:
- Gino Caviezel
- Mauro Caviezel
- Beat Feuz
- Carlo Janka
- Urs Kryenbühl
- Loïc Meillard
- Justin Murisier
- Marco Odermatt
- Sandro Simonet
- Thomas Tumler
- Daniel Yule
- Ramon Zenhäusern
Dunnas:
- Aline Danioth
- Jasmine Flury
- Michelle Gisin
- Lara Gut-Behrami
- Wendy Holdener
- Priska Nufer
- Corinne Suter


text:
Val Müstair (circul)
Il circul da la Val Müstair furma ensemen cun ils circuls da Ramosch, Sur Tasna e Suot Tasna il district da l'En dal chantun Grischun en Svizra. La sedia da l'uffici cirquital sa chatta a Val Müstair.
Vischnancas[modifitgar | modifitgar il code]
Il circul cumprenda dapi la fusiun da las sis vischnancas da la Val Müstair anc be ina suletta vischnanca:
Midadas en l'effectiv da vischnancas dapi il 2000[modifitgar | modifitgar il code]
Fusiuns[modifitgar | modifitgar il code]
- 2009: Tschierv, Fuldera, Lü, Valchava, Santa Maria Val Müstair e Müstair → Val Müstair


text:
Ona mama la va dent in la stanzètta de la tosa per cavessag el lètt, in del spostagh i coèrt, la troeuva ona lèttera per lee. Pensand al pegg, tutta infolarmada, la dèrva la busta e la leg quanto segue:
’’ Cara mama, me dispias tanto doè ditt che son scappada cont el mè noeuv moros. Quèsta vòlta hoo pròppi trouvaa el vero amore, e lù… te doèsset vedèl! L’è pròppi on belee con tutt chi sò bèi tatuagg, i ’’piercing’’, i cavèi con la crèsta tutta colorada e quèlla bèlla motorona cont i bisacconi tutt pien de franz e velocissima.
Ma quèst l’è nò tutt, mama: finalment ghe son… sont al tèrz mes e Abdul el dis che starèmm benissim in la soa ‘’roulotte’’ che l’ha parcheggiaa in mèzz ai bosch. Lù el voeur tanti fioeu, e quèst l’è domà el primm e l’è anca el mè sògn.
Vourevi ditt anca che, mì e l’Abdul, abbiamo scoperto che la ‘’marjuana’’ la fa minga mal e inscì èmm pensaa de coltivan on poo, anca per i nòster amis, in manera che quand rèsten senza còcaina ò ecstasy pòden approfittan. In-frattant sperèmm che la scienza la troeuva on quai rimedi per l’AIDS, inscì l’Abdul el pòdarà stà on poo mej: se le merita pròppi!
Cara mammina, sta minga lì a ciappasela, gh’hoo giamò 15 ann e son bòna de rangiamm in-depermì, del rèst, l’Abdul cont i sò 44 ann el gh’ha esperienza de vend e poeu el me staa dree, el me consiglia, el me iutta in tutt’i mè dubbi, come quèlla de convertimm all’Islam. Speri de vegnì a troatt prèst inscì te podaret vedè i tò neuditt.
La toa adorada tosètta’’
P.S. : Tutt ball mama! Son chì dai vesin de cà. Vourevi domà ditt che in la vita gh’è di ròbb pegg de la pagèlla che t’hoo lassaa lì in sul ciffon.
Mama, te voeuri ben!!!!


text:
Uschia nodan l'Engiadina Bassa ed en spezial la Val Müstair in augment da reservaziuns e pernottaziuns. La directura da turissem, Martina Stadler, quinta cun in augment da 20 fin 30% dapli reservaziuns. Surtut abitaziuns da vacanzas vegnian cudeschadas savens, rapporta SRF. Stadler quintia cun ina da las meglras stagiuns dals davos tschintg onns.
Gia la stad passada eran citads pitschnas e destinaziuns main enconuschentas pli attractivas per giasts svizzers.
Nagina stagiun salvada
Malgrà intginas regiuns cun buns resultats: il turissem pateschia vinavant. Las perditas grondas na possian er quellas regiuns betg cumpensar.


text:
I saja in experiment da sunar tango e preleger poesias, di Elisabeth Weber da Ars Amata Turitg. Il motiv da far quai, saja che la feglia, Anna Brunner, sunia ensemen cun in bandoneonist e tango saja ses hobi. Cun questa musica veglian els era attrair persunas pli giuvnas.
Amur a l'emprima egliada
Elisabeth Weber e ses um han cumprà ina chasa ad Acletta. I saja stà amur a l’emprima egliada, cura ch’els hajan vis la chaplutta. Els sajan stads intgantads: Quai saja in lieu ideal per concerts. Interessant da sunar saja era, pervi dals maletgs sin il palantschieu sura. Là ha in artist malegià persunas che sunan e sin las curnischs sesan anghels cun instruments da musica.
Sco la musicista ha ditg a RTR duessan ils concerts en la chaplutta d’Acletta daventar tradiziun.
Ils concerts han lieu, ils 10, 11, 18 e 25 d'avust mintgamai a las 17:30
RR actualitad 17:00


text:
Per in, numnadamain Reto von Arx, è la terrada zunt pitra. Reto von Arx ha giugà sonda saira sia 1000avla partida en la liga naziunala A. Tut las milli partidas ha von Arx giugà cun il club da hockey da Tavau. Tantas partidas per in'unica squadra n'ha avant von Arx anc nagin auter giugader giugà.
HCD resta sin plazza 4
Malgrà tut, Reto von Arx n'è actualmain betg propi en furma e n'ha era betg pudì contribuir ad in meglier resultat cunter ils ZSC Lions. En la tabella resta il HCD sin posiziun 4. Alla testa da la tabella resta Berna, avant ils ZSC Lions e Zug.
Ils ulteriurs resultats
Fribourg - Ambri 3:2
Genevra - Berna 1:4
Kloten Flyers - Zug 4:3 suenter prolungaziun
Rapperswil Jona Lakers - Bienna 4:5
Lugano - Losanna 5:0
(RR novitads 23:00)


text:
Durant la sessiun ch'è ils 18 fin ils 20 d'october na ston ils deputads e las deputadas betg mussar il certificat da Covid per ir en la sala dal Cussegl grond. Sco fin ussa ston però tuttas e tuts purtar ina mascra. Ins haja discutà davart in obligatori da certificat, ha la presidenta dal Cussegl grond Aita Zanetti ditg al schurnal regiunal da radio SRF. I manchia dentant la basa legala, uschia la conclusiun grischuna.
Autras reglas a Berna
En Chasa federala è la situaziun però autra. Là dovran ins per regla a partir da sonda in certificat da Covid per entrar. Per parlamentaris e parlamentarias che na pon betg preschentar in certificat datti però excepziuns: cun purtar ina mascra pon talas e tals tuttina entrar en Chasa federala.


text:
Il primminister Matteo Renzi ha empermess ch'ils vitgs vegnan reconstruids.
Nua ch'i eran, co els eran e, sche pussaivel, anc pli bel ch'avant
3'000 carstgauns hajan pers lur dachasa, da quests vivan anc radund 2'500 en tendas. Ils proxims dis duain els survegnir alloschis en hotels, dormitoris u en auters vitgs. Fin l’autra primavaira duain bungalows vegnir construids per dar in suttetg als pertutgads. Quai ha ditg il schef da la protecziun civila, Fabrizio Curcio.
Ils 24 d’avust ha in ferm terratrembel quasi devastà ils vitgs d'Amatrice, Accumoli ed Arquata del Tronto. 297 carstgauns èn morts.
RR novitads 14:00


text:
A Belinda Bencic è gartegià il start da l'Australian Open a Melbourne. En l'emprima runda ha la Svizra gudagnà cunter l'Americana Lauren Davis en trais sets cun 6:3, 4:6 e 6:1. Igl è l'emprima victoria dapi prest in onn per Bencic.
En la proxima runda frunta Belinda Bencic sin la Russa Swetlana Kusnezowa ch'ha battì la Tschecca Barbora Strycova.
Teichmann è out
Per Jil Teichmann è il turnier da Grand Slam percunter a fin suenter l'emprima runda. La Svizra ha pers cunter l'Americana Cori Gauff gist en dus sets cun 6:3 e 6:2.


text:
GIOVANNI NETZER
è iniziant e manader d’Origen. Igl teolog, istoricher e scienzio da teater promovia, è carschia se a Savognin. Igls sies studis igl on mano per passa diesch onns a Minca. Giovanni Netzer è sa preschento gio bod scu autour, reschissour ed organisatour dad atgnas producziuns da teater, tgi èn marcadas dalla funcziun da punt culturala dalla sia patria rumantscha cun igl spazi cultural da lungatg taliang e tudestg. Giovanni Netzer è purtader da divers premis da promoziun e da cultura, tranter oter digl «Hans-Reinhart-Ring» 2007 e digl premi principal digl fondo cultural Eliette von Karajan 2008.


text:
Ils schefs da stadi e da regenza dals stadis G7 vulan sa cussegliar areguard la situaziun en l’Afganistan. L’inscunter duai avair lieu l’emna proxima a moda virtuala. Il president american Joe Biden ed il primminister da la Gronda Britannia, Boris Johnson hajan decis quai al telefon. Quai ha communitgà la Chas’alva a Washington.
Tema da l’inscunter digital duai esser da chattar ina strategia cuminaivla per far frunt a la crisa en l’Afganistan. I saja necessari ch’ils alliads sa coordineschian cuntinuadamain en la politica davart l’Afganistan. Il medem valia er per pussaivladads da sustegnair fugitivs dal pajais. Entant ha la Gronda Britannia annunzià da vulair prender si 5’000 fugitivs. Quai ha annunzià il minister da l’intern a Londra. Cunzunt dunnas, mattatschas ed aderents da minoritads religiusas duajan survegnir asil. A lunga vista possia la Gronda Britannia prender si enfin 20’000 fugitivs.
Ils talibans en l'Afganistan
Ils talibans èn ina gruppa militanta islamistica ch'è gia stada a la pussanza en l'Afganistan dal 1996-2001. Els han lura manà in reschim brutal cun in'interpretaziun strentga dal dretg islamic. Il 2001 han ils Stadis Unids cupitgà la regenza dals talibans. Motiv èn ils acts terroristics a New York dals 9 da settember stads. Ils Stadis Unids han fatg responsabel l'organisaziun terroristica Al-Kaids per quels - l'Al-Kaida pudeva agir nundisturbadamain da l'Afganistan. Dapi lura èn truppas americanas e d'auters stadis da la NATO en l'Afganistan per stabilisar il pajais. Il 2021 èn las truppas vegnidas retratgas, zic a zic han ils talibans puspè surprendì la pussanza.
Ord l'archiv


text:
Il sport da lutga n'ha en Engiadina betg quella tradiziun, ch'il sport ha da l’autra vart dals pass dal Güglia e dal Flüela. Tuttina datti er en il Grischun dal sid amis da quest sport da tradiziun. Or dad in'idea dad in per babs ch'èn fascinads da la lutga – è creschida durant ils davos 15 onns la pli impurtanta e populara festa da lutga dad uffants e giuvenils en Engiadina.
Entschatta a Chapella
L’idea dad organisar ina atgna festa da lutga è probabel naschida suenter in trenament da hockey, o alura suenter ina prova da pumpiers. A la maisa radunda han in per amis da la lutga decidi dad organisar ina atgna festa. Quella ha giu sia premiera l’onn 2007 a Chapella, gest sper la via chantunala. Davent da l’entschatta han era ils uffants fat part da la festa. Cun passar dals onns è la fracziun giuvna vegnida adina pli gronda. Or da la festa da lutga dals babs e naschida uschia la festa da lutga da buobs. La festa che festivescha quest onn il giubileum da 15 onns e che ha fatg il fratemp midada sin la plazza da sport Purtum a Zuoz.
Lutga cun passa 70 uffants e giuvenils
Ils giuvens lutgaders rivan da l’entira regiun, dentant er sur ils pass da Tavau, dal Partenz, da Vaz Sut, da Cuira ed era da la Muntogna. E sco mintga onn rivan alura era uffants e giuvenils dal club da lutga March-Höfe da Sviz.


text:
Praticamain en l’entir Tessin e vastas parts dal Grischun dal Sid saja vegnì registrà il december il pli pauc sulegl, dapi l’entschatta da las mesiraziuns. Ordvart extrema saja la situaziun stada sur la Cimetta sur Locarno. Là hai dà il december 54 uras da sulegl. Fin ussa era il december dal 2002 stà il mais cun las pli paucas uras sulegl, cun 85 uras da sulegl.
Gnanc in soli radi il 2021
En il Giura sin il Chasseral hai medemamain dà in record negativ – cun be nov uras e nov minutas sulegl il december, scriva SRF Meteo. L’onn nov n’hai anc dà gnanc in singul radi da sulegl là.
Er en la Bassa èsi però stà fitg grisch. En il chantun Argovia hai sulet dà 11 uras sulegl.


text:
cuntegn
Grischun Central
-
Senda enferrada Piz Mitgel è serrada
La senda enferrada verticala vers il Piz Mitgel a Savognin è serrada. Sco quai ch’il guid da muntogna Geni Ballat ha ditg, haja el constatà ina fessa en la muntogna che vegnia adina pli gronda. I saja da quintar che plirs milli meters cubics grip pudessan sa distatgar e destruir la senda enferrada.
Pervi dal privel memia grond per ils alpinists resta la senda enferrada probabel serrada l’entira stad, magari era per plirs onns. La ruta alternativa vers il Piz Mitgel, la senda diagonala e la senda finala, restan vinavant avertas.
Autra senda enferrada?
Tenor Geni Ballat ins saja il mument vi dal tschertgar in lieu per in’autra senda enferrada en il Surses, enfin ussa ins n’haja però anc chattà nagin lieu adattà.
Maletg
1 / 7
Legenda:
Questa fessa daventa adina pli gronda.
mad, Geni Ballat
Maletg
2 / 7
Legenda:
La ruta blaua è serrada.
mad
Maletg
3 / 7
Legenda:
Il Piz Mitgel è vinavant accessibel sur la senda diagonala.
RTR, Federico Belotti
Maletg
4 / 7
Legenda:
Tranter las duas plantas è da vesair la senda diagonala vers il Piz Mitgel.
RTR, Federico Belotti
Maletg
5 / 7
Legenda:
Geni Ballat ha realisà la senda enferrada sin il Piz Mitgel avant 12 onns.
RTR, Federico Belotti
Maletg
6 / 7
Legenda:
La senda enferrada vers il Piz Mitgel.
mad, Geni Ballat
Maletg
7 / 7
Legenda:
La ruta la pli spectaculara, la senda verticala è serrada.
RTR, Federico Belotti
Ord l'archiv


text:
Gravedona
Gravedòna (nom ufizial in italian: Gravedona ed Uniti) l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l cunta 4 218 abitant (dato del Desember 2015[1]), cont ona süperfis de 40,8 km² e ona densità de 103 ab./km².
El paes el se troeuva al sbocch del torrent Lir, in su la sponda de sira del Lagh de Còmm, al confin con la Provincia de Lecch (comun de Còlich). In del mes de fevree del 2011, al comun de Gravedona gh'è staa tacaa insema anca in comun de Germasen e San Gregori e in conseguenza de questa agregazion la denominazion ufizial del comun l'è passaa de Gravedona a Gravedona ed Uniti.
StòriaModifega
Gravedòna l'è stada abitada fin de la preistòria: n'hinn ona proeuva i retrovament de sass cupelliform e tomb a cremazion tipich di popolazion celtich (secol V-IV a.C.). L'epoca romana l'è testimoniada di topònim de la zòna. Fondamental per el svilupp del paes in 'sto period l'è stada la presenza de l'antiga Via Regina, la strada che la collegava Milan a Ciavenna, passando per Còmm e per poeu finì in Svizzera.
De la dominazion longobarda resten pòcch regòrd, legaa soratutt a la parlada local (come la paròla godazz, che 'l voeur dì padrin; cf. Milanes arcaich guidazz).
Gravedòna l'ha partecipaa attivament a la guerra tra Còmm e Milan (1118-1127) e l'ha tòlt i part del segond; quella ròbba chì la fa pensà che la fuss part del territòri del Contad de Milan. La guerra l'ha portaa a la sconfitta e a la distruzion de Còmm, che l'è stada recostruida grazie a l'aiutt del Barbarossa, che 'l gh'aveva interess a ona leanza contra Milan. Quand, in del 1176, el Federich I l'è staa sconfiggiuu a Legnan, l'è scappaa vers la Germania pròppi a travers de Còmm e poeu in sul lagh cont i sò nav: la leggenda la cunta che, in del 1178, menter el scappava in sul lagh, el Barbarossa l'è staa fermaa de ona flòtta de barch de Gravedòna, che ghe hann robbaa la maggior part del bottin de guerra, oltra che a la coròna imperial. Se dis poeu che l'Imperador, in occasion de la firma de la Pas de Costanza, l'abbia ditt: Perdoni tucc, asca che i perfid Gravedones!.
In del 1335 Gravedòna l'è entrada drent al domini di Viscont e l'ha segutaa i sòrt del Ducaa de Milan. Tra el 1522 e 'l 1532 la zòna de la Valtellina e de Ciavenna l'è stada dominada del Gian Giacom Medegh, nominaa Signor di Tre Piev.
Evoluzion demografegaModifega
L'andament del numer de abitant del comun de Gravedona ed Uniti l'è mustraa in de la tabela chi de sota.
Abitant censüü
I dati dal 1861 al 2001 i henn otegnüü de la suma di popolazion censüü in di ex cumün de Gravedona (barra celesta), San Grigoeu (barra lilla) e Germasen (barra grisa).
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Türchia
La Türchia (Türkiye in türch; Tirkiye in cürd, Tourkía in grech; تركيا in arab; Türkiyə in azer; Թուրքիա in armen) l'é un paes cunt un teritori che'l se tröa 'l 97% in Asia (Anatòlia) e 'l 3% en Üropa (Tràcia Urientàla).
El 3% de teritori türch che'l se tröa in Üropa, l'inscí ciamada Tràcia Urientàla, int el vintesem secul l'è stáa dispüdáa e utegnüü de la Grecia (intra 'l 1920 e'l 1923), ma al didincö una dispüta ufiziala la gh'è pü.
La Türchia l'è tacada a la Grecia, a la Bülgaria, a la Georgia, a l'Armenia, a l'Azerbaigian, a l'Iran, a l'Irak e a la Siria.
La capital a l'è Ankara.
La gh'ha una süperfiss de 780.580 km² e una pupulaziun de pressapoch 68 miliun d'abitant.
Urganizaziun pulitiga[Modifega | modifica 'l sorgent]
La Türchia (nom ufizial: Türkiye Cumhuriyeti) a l'è una repübliga presidenziala.
El President a l'è el Recep Tayyip Erdoğan (dal 2014, giamò primm minister dal 2003).
El Vice president a l'è l'Fuat Oktay (dal 2018).
Galleria[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Tradaa
Tradaa (nom ufizial in italian: Tradate) a l'è un cumün dal varesot cun 18 750 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 21 km² e 'na densità de 893 ab./km². A l'è staa ünii al cumün d'Abiaa (Abbiate Guazzone) in del 1929 e a l'è diventaa cità in del 1958.
Ultra a Abbiaa el paes el gh'ha un'altra fraziun, ciamada Scipinn (Ceppine).
L'è tacaa ai cumün de Appian (CO), Cairaa, Carbonaa (CO), Castelnoeuv (CO), Locaa (CO), Lonaa Ceppin e Venegón da Sót.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Tradaa l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Dòm ed Chèrp
Artéccol in dialètt mudnés
La césa ed Santa Maria Assunta l'è al dóm ed Chèrp e césa prinzipèla ed la Diocesi. L'à ciapê só al tétol ed Basilica minore in dal 1977 dòp duzèin an precìs da la fundaziòun ed la diocesi.
Sta césa chè la dà só piàsa di Màrtir, óna di pió bèli pàsi d'Itàlia.
Stòria e descrisiòunModifica
I an tachê a tirerla só in dal 1514 e i àn finî circa circorum in dal '700: sta costruziòun chè l'è stèda consacrèda in dal 1791 dal prémm vèscov ed la diocesi, monsignor Francesco Benincasa.
I an finî ed fèr la fazèda in dla scànda metê dal '600, e i an tgnû a drê al règoli dal architetùra baròca; l'èlta cupola, tirèda só in dal 1768, i gh'an avû da rifèrla pió bàsa in dal 1771.
Al dèinter l'è divìs in trî navèdi, acsè cóm l'è stê fat al prugèt originèl ed Baldassarre Peruzzi ch'l'à fat sta césa chè in dal tgnìr a drê a la basilica ed San Pietro in Vaticàn.
Agh è na móccia ed disàgn dal '600 fat, tra i èter, da Teodoro Ghisi, Matteo Loves, Luca Ferrari, Giacomo Cavedoni e Sante Peranda.
Poch tèimp fà al presbitèri l'è stê méss a nóv cun di nóv aredamèint da césa.
In dla navèda ed drétta, d'arèint dla capèla dal transètt (San Sebastiano) as pólen vàder al làpidi ed marm dal tòmbi di vèscov Giovanni Pranzi, Vigilio F. Dalla Zuanna e Artemio Prati.


text:
Chopper
Chopper (id.) 'l è 'n film dramàtic e biugràfic dal 2000 ch'al cònta la vita dal criminàł austragliàṅ Mark Brandon Read dit “Chopper” (Elicòtar, persunàǵ di cartòṅ animâ ad quànd 'l éra pìcul) parténd da la sò autobiugrafìa.
'L è stâ girâ p'r Andrew Dominik cun prutagunìsta 'l atōr Eric Bana che durànt al film, par métar sù dla pansa, 'l è stâ custrét a mandàr śò par quàtar stmani dal magnàr “rusc” a róta 'd còl.
Sunt
Mark Read (Eric Bana) dit "Chopper" al 'n à fati ad tut i culōr in dla sò vita anc s'al n gh'à gnanc daśdòt an: masamènt, turtùri e rubarìi. Adès 'l è in parśòṅ ma insém a di àtar al trapèla ad scapàr via da 'd lè. Quànd qvist chè i al tradìsan e i al scurtèlan, Mark al i pénsa tuti par turnàr lìbar, al s taja via anc gl'uréci.
In séguit, dòp soquànt an, al pasa la sò vita dènt'r e fóra fra dròga, sès e alcool insém a la sò muróśa dna vòlta, la Tanya (Kate Beahan). Dòp avér cupâ un delinquènt cgnusû cuma Sammy al Turc (Serge Liistro) al finìs incóra in parśòṅ in dua al taca a scrìv'r un lìbar c'n al sò memòri.


text:
“Gesamttiroler Wertungssingen” a Dispruch
Am 6. Gesamttiroler Wertungssingen am 12./13. November 2016 in der Musikschule Innsbruck nahmen 36 Chöre teil; davon kamen 14 aus Südtirol.
L Cor di Jëuni Ghërdeina dal “Gesamttiroler Wertungssingen” a Dispruch
N sada ai 12 y ai 13 de novëmber fova a Dispruch na manifestazion che ven metuda a ji uni trëi ani ulache cores da dut l Tirol possa cianté dan na giuria metuda adum da de plu dirighënc cunesciui a livel nternazionel. L fin ie chël de se prejenté per giaté na valutazion y na critica costrutiva per pudei miuré la cualitá dl cianté dl cor.
Danter plu categuries che n pudova cri ora se à l Cor di Jëuni Gherdëina scrit ite tla categuria “Cor mescedá” purtan dant pec dl livel C (literatura plu ria. Una na ciantia fova de ublianza y l autres pudova uni cor se cri ora nstës.
L Cor di Jëuni fova n raport ai autri bendebo n gran cor y ne ova belau nia lerch sun paladina. L pez de ublianza fova “Cantate domino” de Miŝkinis Vytautas, che fova danterauter nce n cumëmber dla giuria, pona “Magnificat” Andrea Gabrieli, la ciantia ladina “Do l tëmp” de Stefan Demetz y nce tlo n spiritual “The Battle of Jericho” arrangiá da Moses Hogan. L'acustica fova dassen suta tl Ursulinensaal dla scola de mujiga de Dispruch ma puremò fova l dirighënt Samuel Runggaldier dret cuntënt de coche la fova jita.
Do avëi ciantá jiva n giuror cun uni cor te n autra sala ulache l ti dajova reisc n “feedback”.
Sautá ora iel che ti ova dassen plajú coche fova metú adum l program dla cianties. L bel sonn dl cor, la ntunazion, la dinamica, la prejenza sun paladina fova dut ponc che univa teuc n cunscidrazion y che ie ënghe unìi laudei.
Da la 6 fovela po tan inant che univa cunedides la valutazions ufizieles per uni cor. L Cor di Jëuni Gherdëina a giapá te si categuria la valutazion “ezelënt”. La legrëza y l la sodisfazion fova sambën dassënn granda.
Per stlu jú a puntin chesc bel fin dl ena de mujiga iel uni ciantá y bala cun i giurores, daterauter à l Cor di Jëuni Gherdëina deberieda a autri ciantarins de autri cores abú l unëur de pudei ciante la ciantia “Cantate domino” sota la bachëta de l componist i giuror Miŝkinis Vytautas.
Ingrid Demetz
Isabella Mussner
Sëlva, 03.12.2016
Back to home


text:
Promover la chaura e ses products
- Glindesdi, 11.8.2014, 10:59
En la Val Medel sin l'alp Puzzetta è l'uniun "La caura" vegnida fundada dumengia. Quella vul ch'i dettia en l'avegnir puspè dapli chauras, concret almain 300 chauras, pia 3 giadas dapli che quai ch'i dat oz.
Plinavant vulan ins promover products da quest animal e sustegnair projects pitschens sco per ex. ina chascharia. Chauras indigenas sin l'alp Puzzetta Sin l'alp Puzzetta pasculeschan anc ca. 400 chauras. Quellas vegnan da l'entir chantun e per part era da Glaruna. L'uniun vul era emplenir l'alp sche pussaivel cun animals indigens. (rtr/hg)