text:
Sant Ignasio de Loyola
Ol Sant Ignàsio de Loyola (Loyola, 24 de Utùer öpör 24 de Dezèmber del 1491 – Roma, 31 de Löi del 1556), al sécol Don Iñigo Lopez de Loyola, l’è ü sant de la Céza Catòlega e l’è ‘l fondadùr de la Compagnéa de Gezü, cioè del Ùrden di Gezüìcc.
Cuntegnüü
De zùen[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nasìt a Loyola 'n del cümü de Azpeitia ‘n de la Guipúzcoa, col nòm basch de Iñigo, öltem di 13 is-cècc del Don Beltran e de doña Marina, l’à prìma frequentàt la córte de Spàgna ‘ndó che l’è stacc pàgio, pò l’à decidìt de fà la éta del soldàt e l’è dientàt cavaliér al servése del düca de Nájera, vicerè de Navara, e ‘n del 1521 l’è stài ferìt da öna canunàda che l’à facc is-copà ü mür in banda a lü intàt che ‘l difendìa la sità de Pamplona da i francés.
La conversiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Obligàt a restà ‘n lècc con öna gàmba róta e ü pé ferìt, l’à domandàt ergóta de lès e ‘l völìa di lìber chi parlès de guère e de caaliér, ma ‘n de la cà ‘ndo che l’éra gh’éra adóma di lìber sö la éta del Gezü e di sancc. L’è isé che la irtù del Gezü e di sancc la gh’è sömeàda piö ‘mportàn de chèla di caaliér e gh’è egnìt la òia de ‘ndàga dré al ezèmpe de Nòst Signùr.
A Manresa e i Esercìsi Spiritüài[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L’è ‘ndàcc pelegrì da la Madóna Miraculùza de Monseràt di bànde de Barcelona e lé l’à tacàt vià i sò àrmi sö öna colòna del santüàre. De lé ‘l s’è ritiràt in del convènt di düminicà a Manresa, ’ndóe l’ gh’à üt öna esperiènsa spiritüàl bèla fórta, che l’à condensàt in del sò lìber di Esercìsi Spiritüài, fàcia de preghiére, flagelasiù, pà e aqua e durmì póch, co la disperasiù ‘n del cör per i sò pecàcc che i ghe sömeàa tròp grancc e sènsa perdù. I è stacc 10 mis che i ‘l l’à segnàt e i 'l l’à portàt a malàs e quàze a mör, ma öna ólta guarìt, l’à cognusìt la Misericordia del Signùr che 'l l’à salvàt e l’à capìt che i penitènse tròp düre i é contràre a la olontà del Signùr che l’à creàt ol còrp che l’è de tègn bèl fórt e de mèt al sò servése.
Pelegrì e i prim stöde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dòpo i tat pelegrinàt, l’è partìt in del 1523 per indà ‘n Tèra Sànta a convertì i ‘nfedéi, ma ‘l Cüstòde de la Tèra Sànta ‘l ghe l’à ‘mpedìt, alùra l’è turnàt in Spàgna co l’idéa che l’éra egnìda l’ùra de stödià, isé l’à stödiàt filozoféa a Alcalà e teologéa a Salamanca. L’à ciapàt a predegà ‘n di stràde e la zèt l’à ghe 'ndàa dré, tat che l’Inquizisiù l’à ciapàt pùra e ‘l l’à metìt in galéra, 42 dé a Alcalà e 3 setimàne a Salamanca. L’è stài giüdicàt inocènt, ma i gh’à proibìt de ‘ndà ‘n gir a predegà sènsa permès e sènsa i prìma stödiàt, e bé, la teologéa.
I stöde a Parigi e i prim propózet ‘ntùren a la Compagnèa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Isé ‘l Sant Ignàsio l’è ‘ndacc a Parìgi a stödià teologéa, ma a l’üniersità i ‘l l’à mia ciapàt e l’à dözìt turnà a stödià filozoféa e i ötre materie per ès pò ciapàt a teologéa. A Parigi gh’è nasìt in del cör ol prim propózet de fondà la Compagnéa de Gezü e ‘nsèma a i sò amìs e discépoi ol 15 de Óst del 1534 in de la céza de Montmatre l’à facc vót de castità e de poertà e de ‘mpegnàs in d’öna crusàda spiritüàl ‘n Palestìna per fà turnà al Cristianézem i müsülmà e per öta i Cristià de la Siria e, se chèsto l’éra mia pusìbel, de mètes al servése del Papa e de fà töt chèl che ‘l Papa ‘l gh’ès comandàt. A Montmatre, ‘nsèma al Sant Ignasio, i gh’éra ol P. Fabre che ‘l vegnìa da la Savoia, ol Francesch Saverio, alùra profesùr e pò sant, ol Giàcom Laínez de Almazán, ‘l Alfons Salmerón de Toledo, ol Nicola Bobadilla e ‘l portoghés Simone Rodríguez d’Azevedo, de lé a póch i se sarès metìcc insèma a lur ach i fransés Codure e Brouet e ‘l C. Le Jay che ‘l vegnìa da la Savoia e chès-ce i sarès istàcc i prim compàgn del Sant Ignàsio in de la Compagnèa che la sarès nasìda öna quach agn dòpo.
L’ordinasiù a Venésia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol Sant Ignàsio e i sò compàgn i s’è troàcc amò töcc insèma 'n del 1537 a Venésia, per partì per la Tèra Sànta, ma la guèra che l’éra sc-iopàda fò tra la Serenìsima e i Türch la gh’à ‘mpedìt de partì, isè ‘l Sant Ignàsio ‘l s’è dedicàt a cürà i malàcc ‘nsèma a öna quach di sò compàgn, ‘ntàt che i óter i ‘ndàa a Roma a domandàga al Papa ‘l permès de partì per la crusàda spiritüàl. Ol Papa Paol III l’à dacc ol sò permès, ma l’à racomandàt che i se fès töcc urdinà précc, isé 'l Sant Ignàsio e chèi che tra i sò compàgn i èra gnàmò mia prècc i è stacc urdinàcc a Venésia ‘n del 1537.
I prim tép a Roma[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dezà che partì per la Palestina l’éra sèmper piö düra, ol Sant Ignàsio e i sò compàgn i à decidìt de ‘ndà a Roma e quando l’éra quàze riàt a la sità ol Sant Ignàsio l’avrèst vést ol Signùr che ‘l gh’avrès prometìt de dàga öna mà. De fati riàt a Roma 'l Papa l’è stài contét de ‘ncontràl, ma quando chèsto l’è partìt per Nìsa, ‘ndóe 'l Carlo V e ‘l Francèsch I i avrès firmàt la pàce, al Sant Ignàsio gh’è egnìde sö di bèle rógne tat che l’è stacc acüzàt de ès ün erètech da ü frà agostanià, Agostino Piemontés, che l’éra vizì a i protestàncc, isé per lasà mia ‘ndré di döbe l’è stacc pròpe 'l Sant Ignàsio a domandà de ès procesàt e dòpo ès istàcc asòlt l’à celebràt la sò prìma Mèsa ‘n del tép de Nedàl del 1538 ‘n de la céza de Santa Maria Magiùr.
La Compagnéa de Gezü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A la fì de zögn o al prensépe de löi del 1539 ol Papa l’à dacc la sò benedisiù a la prima stezüra de la Regola scrìcia dal Sant Ignàsio, ach se la Bóla de Aproasiù l’è riàda adóma ‘l 27 de setèmber del 1540.
Ol Sant Ignàsio l’à decidìt de dovrà ‘l nòm de Compagnéa de Gézü per regordà 'l sò ideàl caalerèsch e per fà mia la fì di francescà e di düminicà che i à ciapàt ol nòm del fondadùr.
In del avrìl del 1541, ol Sant Ignàsio l’è stài lüminàt prim Prepóset Generàl de la Compagnéa e ‘n del 1542 l’à mandàt misiunàre ‘n India ol Sant Francèsch Saverio. A Roma l’à creàt ün istitüt per ötà i Ebrei a convertìs, ün óter per ötà i dòne spuzàde che i éra scapàde de cà e che i éra pentìde, ün óter per ötà i dòne de malafàr, ün óter per i s-cète che i res-ciàa de ciapà óna bróta stràda, ün orfanatròfe e dù colégi, chèl Romà e chèl Todèsch - Ungàrech; col sò ‘mpègn e col sò ezèmpe l’à dacc öna bèla mà a la restaurasiù catòlega del sécol XVI e l’à dacc ol via a óna nöa stagiù de ‘mpègn misiunàre de la Céza. In di öltem agn de la sò éta ‘l s’è dai de fà per scrif i Costitusiù de la Compagnéa söl fondamét di sò Esercìsi Spiritüài; ‘n de le Costitusiù l’è regolàda töta la éta del Ùrden e di Gezüìcc che i è ciamàcc a ciapà i trì vócc religiùs tradisiunài piö ü quàrt vóto, chèl de l’obediènsa speciàl al Papa. I Costitusiù scrìce öna prìma ólta tra ‘l 1547 e ‘l 1550 e pò sistemàde 'n del 1552, i è piazìde a i sò confradèi che i à aproàde ‘n del 1551; a chèl punto lé ‘l Sant Ignàsio, strach e malàt, l’à domandàt de lasà ‘l pòst de Prepóset Generàl, ma nisü l’à ölìt saìn, ‘n del 1554 l’à pasàt töt l’an o quàze ‘n lècc e l’è stacc necesàre lüminàga ü vicàre, ol Nadal, ‘nfìna che ‘n del löi del 1556 l'à dözìt bandunà töcc i sò ‘mpègn e ‘n del gir de póch dé l’è mört a Roma ol 31 de löi che l’è ach ol dé de la sò fèsta.
L’è stài beatificàt ol 27 de löi del 1609 dal Papa Paol V e canunizàt ol 22 de mas del 1622 dal Papa Gregòre XV.


c: text/html

text:
Schattdorf
Schattdorf a l'è un cumün svizzer del Canton Üri. Al gh’ha pressapoch 4933 abitant e una süperfiss de 16.27 km², e al se tröva a una altitüden de 481 meter sura al livel del mar.
El cumün de Schattdorf a l'è tacaa ai cumün de Attinghausen, Bürglen, Erstfeld, Silenen, Spiringen, Unterschächen.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Schattdorf l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1248 col nom de Sachdorf.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1][2]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ 1,0 1,1 Schattdorf in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- ↑ Uri in Numbers 2009/10 edition (Todesch) accessed 8 September 2009
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Schattdorf in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bainvegni tar la controlla da finanzas dal chantun Grischun
Sco organ independent e suprem per la surveglianza da finanzas sustegna la controlla da finanzas d'ina vart il cussegl grond resp. sia cumissiun da gestiun en sia incumbensa constituziunala, numnadamain a survegliar las finanzas da l'administraziun chantunala e da las dretgiras chantunalas, e da l'autra vart la regenza resp. il departament da finanzas e vischnancas a survegliar las finanzas da l'administraziun chantunala.
La controlla da finanzas porta segirezza cun examinar independentamain la regularitad e la legalitad. Plivalurs generescha ella cun giuditgar en moda transparenta la rentabilitad, l'adequatezza, la spargnusadad e l'efficacitad da la gestiun da las finanzas.
L'artitgel 1 da la lescha davart la surveglianza da las finanzas (LSFi) fixescha il status e l'organisaziun da la controlla da finanzas:
"La controlla da finanzas è autonoma professiunalmain ed independenta. (...) La controlla da finanzas è suttamessa administrativamain al departament da finanzas e vischnancas."


text:
Joseph Fourier
Jean-Baptiste Joseph Fourier a l'era un matematigh nassüü a Auxerre el 21 de marz del 1768 e mort a Paris el 16 de magg del 1830.
In del 1822 l'ha introdüü la nutaziun de l'integral definii.
L'ha elaburaa una teuria matematiga del calur.
I porten el sò nom[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Analisi de Fourier
- Furmula d'inversiun de Fourier
- Serie e cueficient de Fourier
- Trasfurmada de Fourier
Över principaj[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Théorie analytique de la chaleur (1816)


text:
Bùsis
Bùsis (nom ufizial in italian: Bosisio Parini) al è un cumün da la Pruvincia da Lecch.da 3 457 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 6,6 km² e ona densità de 524 ab./km². In Italian al se ciama Bosisio Parini, parchè lì al è nassüü ul famus scritur Giuseppe Parini (1729-1799). Un teemp al era sota la Pruvincia da Comm.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Bùsis l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Ostià
Ostià (o Üstià; nòm uficiàl en italià: Ostiano) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardia, en Pruvìncia de Cremùna. El g'ha 2 928 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), 'na superfìce de 19 km² e 'na densità de 154 ab./km².
Ensèma col cümü de Volónch l'è giü dei ünech du cümü cremunés colocàcc a nòrd del fiöm Òi, chèsta particolarità la se riflèt apò a 'ndèl dialèt che l'è 'na variànt del bresà e mìa del cremunés.
Ostià 'l cunfìna coi cümü de Gabianida, Gàmbara (BS), La Pessina, Pralbuì (BS), Senìga (BS) e Volónch.
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ostià l'è storicamènt ligàt al teretóre bresà e difàti l'ìa part de la Repüblica de Venésia.
Ai tép de la repüblica de Napuliù l'è stàt asegnàt envéce al dipartimènt del Mincio (1805) che l'ìa part de la pruvìncia de Màntoa e lé l'è restàt apò a dòpo de la custitusiù del Régn Lombardo-Veneto (1815).
Dòpo la Segónda Guèra de 'Ndependènsa (1859) l'è pasàt, ensèma a 'n quach óter cümü mantoà sö la dèstra del fiöm Mincio, al Régn de Sardégna, e pò, del 1861 al Régn d'Italia, e l'è stàda asegnàda al circondàre de Castiù che l'ìa part de la Pruvincia de Brèsa.
Endèl 1868 l'è stat destacàt del circondàre de Castiù e l'è stat agregàt al circondàre de Casalmagiùr che 'l fàa part de la Pruvìncia de Cremùna, endóche 'l se tróa amò 'ncö.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Ostià l'è ilüstràt endèla tebèla riportàda ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Dumènica
Artécol in dialèt arzân
La Dumènica (Domenica in italiân) l'é al dé ed la stmâna tr' al Sâbet e al Lunedé.
In Europa e in Amèrica latèina l'é cunsidrê l'ltem dé ed la stmâna, int i Stêt Unî, in Giapòun e in Braşîl invēci l'é cunsidrê al prém.
Préma 'd l' arîv dal Cristianèişem, sté giōren ché al cumbinêva cun al dies solis, oséia al "giōren da Sōl in unōr dal dio Sol Invictus. Incòra incō sté nòm al 's e-tgnû da cât int al légnvi tedèschi cme int l'inglèiş Sunday, o int al tedèsch Sonntag.
Indice
Urégin ed l'arpûns ed la dumènica[modifica | mudéfica la surzéia]
L'arpûns ed la dumènica an gh'à mia 'n' urégin pagâna mó cristiâna. Al 7 ed mêrs dal 321 l'imperadōr Costantino (che alōra l'ēra un inscrét al Sol Invictus al 's é pó batşê in pûnt ed môrt, a la fîn al dvèinta cristiân) al decrēta che 'l prém dé 'd la stmâna (al giōren dal Sōl, dies Solis) al duvîva èser dedichê a l'arpûns perché la cēşa préma ed ló fîn dal tèimp ed j apôstel la rispetêva la dumènica.
La religiòun dal Sol Invictus l'é armêşa 'd môda fîn al famōş decrēt ed Tessalonica ed Teodosio II dal 27 ed fervêr, dōve l'imperadōr al decéd che l'ónoca religiòun de stêt l'ēra al Cristianèişem, al mèt al bând e al ciâpa ed mîra ògni êtra religiòun.
Per còsta ragiòun, al 3 ed novèmber 383 al dies Solis al câmbia nòm in dies dominicus (Giōren dal Sgnōr) e in cla fōrma ché l'é rivê fîn a nuêter.
Significhêt int la religiòun[modifica | mudéfica la surzéia]
Int al Cristianèişem la dumènica l'é dedichêda a la religiòun.
Int la religiòun catôlica a 's arcôrda la Risuresiòun ed Crést (Marco 16,2; Luca 24,1; Giovanni 20,1) e a vîn santifichê la dumènica cun la partecipasiòun a la Cumeniòun e a l'arpûns dal lavōr. Tóti 'l dumènichi în giōren ed precèt.
Vōş coleghêdi[modifica | mudéfica la surzéia]
Êter prugèt[modifica | mudéfica la surzéia]
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Dumènica
Lunedì · Martedi · Mercoledì · Giovedì · Venerdì · Sabato · Domenica
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed Domenica trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
Apocynaceae
Le Apocynaceae (Juss., 1789) i è 'na famìa botànica che töl dét àlber, boscài, piànte erbùze e lianùze. La magiurànsa dele piànte de chèsta famìa i è uriginàrie de la fàsa tropicàla e subtropicàla e divèrse spéci i è piànte de grànde dimensiù che crès endèle forèste tropicài. Se tróa pò a 'na quach spéce perèni 'ndi pòscc temperàcc. Chèste piànte le g'ha 'na lìnfa latiginùza che de spès l'è vilinùza se se la mànda zó.
De chèsta famìa farès part de piö de 5000 spéci, dividìde 'n 402 zèner[1]. La famìa de le Asclepiadaceae, che 'na ólta l'ìa cunsideràda 'ndependenta, adès la fà part de le Apocynaceae.
L'è dividìda en sich sotafamìe:
- Rauvolfioideae, 980 spéci en 42 zèner.
- Apocynoideae, 860 spéci en 77 zèner.
- Periplocoideae, 180 spéci en 31 zèner.
- Secamonoideae, 170 spéci en 9 zèner.
- Asclepiadoideae, 2365 spéci en 214 zèner.
Le ölteme trè sotafamìe le fàa part de le Asclepiadaceae.
'Ntra le spéci piö cunusìde in Lumbardia gh'è:
- 'l oleàndro e 'l gelsumì fals, dò spéci mia del pòst, ma che i è cultiàde tat e 'ndepertöt,
- la Vinca major pò a chèsta öna piànta mia lumbàrda che la crès depersòcönt in di parch, in di giardì, in di pracc e 'n banda a i séze,
- la pervìnca che l'è 'n boscài bas che la crès in di bósch.


text:
Novèmber
Artécol in dialèt arzân
Novèmber o Nuvèmber (novembre in italiân) l'é l'undècim mèiş ed l'ân secònd al Lunâri Gregoriân e al têrs e ûltem mèiş ed l' avtûn ind la pêrt d'ed sōver ed la Tèra, 'd la premavèira ind la pêrt d'ed sòta, al cûnta 30 dé e l'é ind la secònda metê 'd un ân civîl.
Al nòm al deşvîn dal latèin novem, nōv, perché l'ēra còl di nōv di mèiş dal lunâri rumân, ch' al cumincêva cun al mèiş ed mêrs
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da Novembre trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Novèmber
Gennaio | Febbraio | Marzo | Aprile | Maggio | Giugno | Luglio | Agosto | Settembre | Ottobre | Novembre | Dicembre


text:
Bôle
Bôle a l'è un cumün svizzer del distret de Boudry, in del Canton Neuchâtel. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 2.58 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1761 abitant.
El cumün de Bôle al se tröva a una altitüden de 523 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Boudry, Colombier, Rochefort. La popolaziun l'è in magioranza de lengua francesa.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Bôle in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Somaliland
La Repübliga del Somaliland (Jamhuuriyadda Soomaaliland in sumàlich, جمهورية صومليلاندا in arab, Republic of Somaliland in ingles) al fa part de la Sumalia, ma in del 1991 al s'è pruclamaa indipendent.
La sò indipendenza la recugnussen minga i alter stat, ma a l'è "de facto" indipendent, per la situaziun de guera civila in Sumalia.
A l'è tacaa a l'Etiopia, al Djibouti e a la regiun somala del Puntland e 'l'a bagna ell Golf d'Aden.
La capital a l'è Hargheisa.
Al gh'ha una süperfiss de 137.600 km² e una pupulaziun de pressapoch 3 miliun e mez d'abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Somaliland a l'è staa un pussediment del Regn Ünii del 1886 al 1960.
A l'ha utegnüü l'indipendenza el 28 de giügn del 1960 e trì di dopu, el 1m de lüj, al s'è federaa cun l'ex-Sumalia taliana in de la Repübliga de Sumalia.
El 18 de magg del 1991 l'ha pruclamaa la sua indipendenza.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Somaliland a l'è una repübliha.
El president a l'è el Ahmed M. Mahamoud Silanyo (del 2010).


text:
Romont (BE)
Romont a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Giüra Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega francòfuna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.07 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 199 abitant.
El cumün de Romont al se tröva a una altitüden de 907 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Court, Sorvilier, Péry, Plagne, Vauffelin, Pieterlen, Lengnau, Grenchen.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
21 01
Ol dé 21 de zenér l'è 'l 21 dé de l'an del calendare gregorià; manca 345 (346 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 21 de zenér al è ul dí da pòost 21 dal an dal calendari gregurian; i manca 345 (346 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Nomm dal dí in difereent dialett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Gjuntée un nomm!
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1932 - conques dal Llobregat e dal Cardener: sa ga la declara la vaga generala revulüzziunària.
- 2006 - Ul presideent dal guveern Spagnöö, José Luis Rodríguez Zapatero, e ul líder da CIU, Artur Mas sa i reüniss a la Moncloa par tratá i mudificazziun che sa i apurtaress al tèest dal Estatut da Miravet apruvaa pal Parlament de Catalunya
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1901 - Barcelona: Ricard Zamora, purtée da fútbol.
- 1937 - Vilassar da Mar: Ernest Lluch, ecunumista e minísatr Spagnöö da sanitaa.
- 1941 - Madrid: Plácido Domingo, cantaant d'òpera Spagnöö.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1901 - Barnesville, (SÜA): Elisha Gray, inventuur dal telèfun (n. 1835).
Fèest[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Festa lucala da Sant Vicenç da Montalt, a la comarca dal Maresme.
Festa lucala da Sant Fruitós da Bages.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Atini
(nome differente)
Atini è ne chemune e 4.480 abbetand e la previngia e Fresenone. Ze tròva dénd a la Vall e Comine.
Ggiugrafía[càgna | càgna surgente]
Gl puaése andiche šta rembuošt ngim'a ne còll, che na vòta ze chiamava Mond Másseche, ávete 490 m. n.l.m.
Le mendagn suó:
- a levand: gl Còll Sand Štèfane
- a misijuorn: gl Mond Pruate
- a penènd: gl Còll Sanda Croce
Le culline suó (da penènd a levand):
La chiana è attraverzata da ddu sciume é tré ríe:
- gl Mèlfa (gl Melpis e gl andiche Romane) è gl sciume cchiù ruoss.
- gl Mellarine
- gl ríe d'Agnone
- gl ríe de Cape re China
- Remmiòll
Štòria[càgna | càgna surgente]
Ne raccund andiche ne muare ice ca Atini, Arpine, Aquine, Alatre é Anagn suó štate criate da Saturn, ddíe e le sémmene.
La verdà štòreca che ce raccóndane gl scritture latine è n'ata: dénd a l'Eneide, presèmbie, Vergilie Marrone (70 - 19 p.C.) ice ca Atini éva gl prime puaése che fabbrecava l'arm pe Turn condr a Enéa. Šte fatt é quigl che gl štéss autore métt Atini a gl fiangh e Messape é Camilla, reggina e gl Vòlsc, a la uèrra condr a Enéa fa capì ca la cettà éva vòlsca.
Òpp, faštima a la fin'e la uèrra latina (337 p.C.), gl Sannite, che štévene a cunfine che la Vall e Comine, ne pegliárene pessèss e gl puaése remanètt mman'a iss affin'a la tèrza uèrra sanníteca (293 p.C.). A chigl tiémb ce fúrene scagn e abbetúdene tra šta zzòna e gl Sannie.
Ate scritture latine che párlene d'Atini suó Sèrvie, Plinie é Cicerone.
Lazzio · Comune d''a pruvincia 'e Frosinone


text:
Svevia
La Svévia (en todèsch: Schwaben) l'è giü dei sèt distrècc aministratìf (en todèsch: Regierungsbezirk) del Land de la Baviera, 'n Germània. La capital del distret l'è la cità de Augùsta.
Südiviziù aministratìve[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distrèt de la Svévia l'è dividìt en 10 circondàre (en todèsch: Kreise) e 4 cità extra-circondariài (Kreisfreie Städte) che aparté a nisü circondàre.
- Circondàre (Kreise):
- Aichach-Friedberg
- Augùsta
- Dillingen
- Donau-Ries
- Günzburg
- Lindau
- Nöa-Ulma
- Oberallgäu
- Ostallgäu
- Unterallgäu
- Cità extra-circondariài (Kreisfreie Städte):


text:
Bardonecchia
Bardonecchia (en piemontés: Bardonecia; en fransés: Bardonèche; en ocità: Bardonescha) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Türì. El g'ha presapóch 3.037 abitàncc, 'na superfìce de 132,31 km² e 'na densità de 23 ab./km². El cunfìna coi cümü de Avrieux (FR-73), Bramans (FR-73), Exilles, Modane (FR-73), Névache (FR-05), Oulx. L'è stat sede de 'n quach gàre dei Zöch Olìmpich Invernài del 2006.
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
The Untouchables - Gli intoccabili
The Untouchables - Gli intoccabili (Gl'intucàbii) 'l è 'n film dal gènar gangster dal 1987 ad Brian De Palma scrit par David Mamet. Sean Connery, par cla pelìcula chè, 'l à vins al Prèmi Òscar dal 1988 cum atōr minga prutagunìsta.
Custâ vint migliòṅ ad dòlar, al 'n à pò fat sù da piò ad sènt-siē.
Sunt
In dla Chicago dal 1930, durànt al Pruibisiunìśum, al bòss mafióś Al Capone (Robert De Niro), al fà al bèl e al catìṿ tèmp tgnénd a drē a 'l marcâ dal cuntrabànd d'l alcool. 'L agînt dal Teśōr Eliot Ness (Kevin Costner) al decìd ad mét'r-as cóntar 'd lò, druànd tut qvél ch'al pōl par farmàr-al. Chi lò al s rénd cònt subìt ch'anc in dla pulisìa a gh'è di póm mars ch'i jùt'n al laśaròṅ a preparàr-as prima quànd al gh'à da patìr dal redàdi.
Ness al cata 'l apòǵ dal saǵ Jimmy Malone (Sean Connery), un vèć galantóm irlandéś che na vòlta 'l fava 'l pulisiòt, ch'al gh cunsìlia ad muciàr sù soquànt elemènt par dar vita a na squàdra cónt'r al crìmin. Òṅ ad qvi lè 'l è 'l italo-americàṅ Giuseppe Petri (Andy García) ch'l à decìś ad cambiàr nóm in George Stone. C'l àtar invéci 'l è Oscar Wallace (Charles Martin Smith).


text:
Pief San Giacum
Pief San Giacum (nòm uficiàl en Italià: Pieve San Giacomo) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Cremùna. El g'ha 1 594 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) e 'l g'ha 'na superfìce de 14,9 km² e 'na densità de popolasiù de 107 ab./km² ab./km².
El cunfìna coi cümü de La Capéla, Cela, Sigugnòl, Druver, Suspir e Vescuàt.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt de la popolasiù del cümü de Pief San Giacum l'è ilüstràda in de la tabela ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Decebal
El Decebal (inscì anca in romen; Decebalus in latin; ?-106) l'è staa l'ultim re de Dacia (85-106)
La ribellion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dòpo la mòrt del re Burebista, la Dacia la s'era dividuda in cinch stat pussee piscinitt. Quella situazion chì l'è durada finna a quand el Diurpanee (zio del Decebal) l'è riessii a unficà de noeuv tucc i Dach in d'on unich regn con capital Sarmizegetusa (che incoeu la se troeuva in de la region de Hunedoara, in Transilvania). Inoltra, 'sto sovran l'ha reorganizzaa anca l'esercit, cont el fàl compagn de quell roman. In del 85 i sò soldaa hann devastaa la region de la Mesia (che la se trovava pròpri oltra al Danubi) e hann battuu el governador Cai Òppi Sabin.
Spedizion del Domizian[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Allora l'imperador Domizian in persòna a l'è andaa sul Danubi insemma al sò prefett del pretòri Corneli Fusch, che l'ha respingiuu i invasor oltra el fiumm e l'è entraa in Dacia. Ma poeu l'è finii in d'on'imboscada e l'è staa sconfiggiuu pesantement in de la prima battaja de Tap (86). Dòpo de la vittòria, el Diurpanee l'ha lassaa el trònn al nevod Decebal (el qual nòmm el voeur dì el possent, fòrt come des òmen).
Duu agn pussee tard el Tetti Giulian, governador de la Mesia de Sora, l'è riessii a batt el Decebal in de la segonda battaja de Tap (arent a la moderna Bucòva). Ma el Domizian, impegnaa per la rivòlta del Luci Antòni Saturnin e preoccupaa per la noeuva minaccia representada di Marcomann, Quad e Iazigh in di confront de la provincia de la Pannònia, l'ha stipulaa ona pas cont el Decebal. Quest chì l'ha poduu conservà tutt i sò terr e l'ha anca ottegnuu ona sòrta de sussidi in danee, anca se 'l gh'ha avuu de accettà de diventà on re-client di Roman.
Spedizion del Traian[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Varda anca: Conquista de la Dacia
I còss hinn restaa inscì finna al regn de l'imperador Traian, che in del 101 l'ha invaduu la Dacia, insema al general Lusi Quiee, con l'intenzion de finì la partida contra el Decebal. I Roman hann ottegnuu ona noeuva vittòria in de la terza battaja de Tap. L'ann dòpo i armad roman hann vingiuu definitivament arent a Sarmizegetusa. El Decebal l'ha domandaa la pas e l'ha poduu mantegnì i sò terr, ma 'l Traian l'ha traa giò on quaj d'important fortezz nemis, cont el lassà in quij che l'aveva risparmiaa di legion roman. El Decebal l'è staa anca costringiuu a limità i sò armament.
A l'era ona situazion umiliant per el Decebal, che in del 104 l'ha casciaa i legion del sò regn e l'ha invaduu de noeuv la Mesia in del 105. La respòsta del Traian la s'è fada sentì prest: semper in del 105 l'è tornaa in Dacia, e l'ha battuu om'altra voeulta el Decebal arent a Sarmizegetusa. El re dacich el s'è mazzaa cont el tajàss la gola cont on cortell. Segond el stòrich roman Dion Cassi, el sò coo l'è staa ciappaa come trofeo di soldaa, e poeu portaa a Roma per podè vess mostraa duranta el trionf del Traian.


text:
Chamelet
Chamelet l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-meridiunàla. El fa part del cantù de Bois-d'Oingt, del circondàre (arrondissement) de Villefranche-sur-Saône e del dipartimènt del Rodano.
El g'ha 'na popolasiù de 663 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 14,43 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 291 méter a 'na altèsa màsima de 742 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Oflàga
Oflàga (en Italià: Offlaga), l'è 'n cümü de 4 134 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla Bàsa Bresàna a 23 km a Sudòvest de la cità de Brèsa e 30 km a Nordèst de Cremùna.
El teretóre del cümü de Oflàga l'è streersàt de la Mèla e 'l ciàpa dét apò a le frasiù de Faersà e Signà.
El ritroamènt endèi öltem agn d'en insediamènt del neolìtic en località Alù, el testimónia che la zòna l'ìa frequentàda zamò 'ndèla preistória. Dòpo la cunquìsta Romàna l'ìè nit a fa part del municìpio de Manèrbe.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Lengua corsa
La lengua corsa (corsu) l'è ona lengua romanza.
A l'è parlada in de l'isola francesa de la Corsega e in d'on tocchellin de la Sardegna del nord (in de la Gallura e a Sassari).
La partegn al grupp toscan, e l'è vuna di lengov pussee vesinn a l'italian.
A partì del magg del 2013 l'è lengua co-ofizial de la Corsega insemma al frances, anca se i autorità hinn minga inscì d'acordi.
Distribuzion e variant[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I quatter variant pussee important del cors a hinn:
I ultem dò despess vegnen consideraa tant 'me lenguagg compagn ma diferent. On temp el cors l'eva parlaa anca in de l'isola de Capraia.
Esempi de lengua[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Padre nostru chi se' in celu,
sia santificatu u to nome,
ch'ellu venga u to regnu,
sia fatta a to voluttà,
in terra cume in celu.
Dacci oghje u nostru pane cotidianu,
e rimèttici i nostri dèbiti,
cume no' i rimittemu à i nostri debitori.
Ùn ci espone à a tentazione,
ma fràncaci da u male, amen.[1]


text:
Suu
El Sul l'è la stèla che stà al cèntro del nòst Sistema Solar. En sul però el pöl stà a significà 'na stèla quala-che-la-siés, cioé 'n còrp celèst compàt, e de fùrma presapóch sférica che la emèt lùce de per sè stèsa. Entùren al nòst Sul gìra i pianéti, i asteròidi, le cométe e töt en ròs de ogècc de dimensiù piö pesène e de natüra vària.
El Sul l'è furmàt perlopiö de idrògeno, per el 74% de la màsa, de élio per piö o méno 24% de la màsa, e tràse de divèrsi óter elemèncc piö gréf, compagn del fèr, el nìchel, l'osìgeno, el sùlfer, el magnézio, el carbònio, el neon e 'l cróm. El Sul el g'ha 'na clas spetràla de G2V. G2 el stà a dì che la sò temperadüra sö la superfìce l'è de presapóch 5780 K (5510 °C) che la ghe dà el sò culùr biànch, e che 'l par zàlt per vìa de l'èfèt de asorbimènt de l'atmosféra de la Tèra.
La strütüra del Sul[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El dedét del Sul l'è furmàt de leèi endóche l'atività nücleàra, la temperadüra, e la cumpuzisiù fìzicha le càmbia fés. El cör del Sul el töl dét la part centràla de la stèla, per en ràgio de piö o méno el 20-25% del ràgio del Sul. El g'ha 'na densità de 150 g/cm3, e 'na temperadüra de presapóch 13'000'000 gràdi. El cör del Sul l'è la regiù endóche vé pruducìt la part piö gròsa del calùr, e 'ndóche se pènsa che ghe sàpe en zöche dei procès de füziù nücleàra che trasfùrma l'idrògeno en élio.
A nà 'nver el deföra, el leèl che 'l và de le 0,2 a le 0,7 vólte el ràgio del sul el se ciàma zona radioatìva. E a nì isé 'n sö se tróa la zona convetìva, la fotosféra e l'atmosféra che la fùrma le curùna solàr.
El Sul de per lü el costetöés el 99,8% de la masa de töt el Sistema Sular.


text:
Mazz
Mazz (nom ufizial in talian: Mazzo di Valtellina) a l’è un cumün italian, de la regiun Lumbardia, in Pruincia de Sundri.
Al gh'ha 1 022 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 15,4 km² e ona densità de 66 ab./km².
A l’è tacaa a Grosut, Mòn (BS), Tuv, Verv.
Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Mazz l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Gaitan Bresci
El Gaitan Bresci (Coiano 1869 - Porto Santo Stefano 1901) l'era on tessidor a Praa in dove ch'el organizava sciòperi e agitazion. In del 1897 l'è emigraa in America, in dove che l'è entraa in contatt cont i idei anarchich. Quest fatt l'è staa decisiv in de la soa decision de tornaa en Italia per copaa el Re Umbert I. Tornaa donca in del mes de giugn del 1900, el 29 de luj el riessiva in del sò intent a Monza. Condanaa al ergastol, i guardi disen che el Bresci el s'è mazaa in prison, ma la so morte l'è on mistee.


text:
Ils 12 da favrer la populaziun vegn a votà davart la Lescha davart la refurma da la taglia sin interpresas III.
Da tge sa tracti?
La refurma da l’imposiziun da taglia sin interpresas III abolescha l’imposiziun d’ina taglia reducida sin las societads daholding, sin las societads da domicil e sin las societads maschadadas. Ella rinforza cun novas mesiras la cumpetitivitad da la Svizra e procura per libertad d’agir areguard la politicada finanzas per ils chantuns.
La dumonda da votaziun
Vulais Vus acceptar la Lescha federala dals 17 da zercladur 2016 davart mesiras fiscalas per rinforzar la cumpetitivitad da la Svizra sco lieu d’interpresas (Lescha davart la refurma da la taglia sin interpresas III)?
Recumandaziun a las votantas ed als votants
Il Cussegl federal ed il parlament recumondan d’acceptarla Lescha davart la refurma da la taglia sin interpresas III.
Il Cussegl naziunal ha acceptà il project cun 139 cunter 55 vuschs e 2 abstenziuns, il Cussegl dals chantuns cun 29 cunter 10 vuschs e 4 abstenziuns.
Documentaziun
Explicaziuns dal Cussegl federal
Links
Co, nua, cura? – Mussavia per las votantas ed ils votants
Cura è avert mes biro da votaziun? Cura stoss jau trametter mia votaziun per correspondenza? Tge duai jau resgurdar cun emplenir il cedel da votar?
Ultima midada 10.01.2017


text:
Grazia a preparaziuns intenziunadas pon ins impedir victimas e donns. Consultai la charta da privels da Vossa vischnanca. Prendai a temp las mesiras da prevenziun avant in'aua gronda e tegnai a disposiziun meds auxiliars.
Las chartas da privel mussan, tge abitadis en Svizra ch'èn periclitads da privels da la natira sco auas grondas. Blers chantuns publitgeschan lur chartas da privels en l'internet. Ils posts chantunals spezialisads per privels da la natira, las vischnancas ed eventualmain er las forzas d'acziun localas pon per il solit inditgar per mintga parcella, sch'ella tutga tar in territori periclità.
Sche Vus abitais en in territori periclità d'aua gronda, èsi impurtant da prender a temp mesiras da prevenziun e da tegnair a disposiziun meds auxiliars:
- prender mesiras architectonicas vi da l'edifizi: Auzar las foras da glisch, eliminar puncts debels vi da portas, fanestras, averturas da la ventilaziun u conducts electrics che n'èn betg ermetics; construir mirs da protecziun, installar clappas cunter la reflussiun en il conduct d'aua persa (separar il conduct d'aua da tetg dal conduct d'aua malnetta) e.u.v. Sclerir las dumondas davart las mesiras preventivas cun persunas spezialisadas.
- adattar l'utilisaziun dals locals interns, per exempel betg endrizzar locals d'abitar e da lavur en il sectur periclità, montar las installaziuns electricas uschia ch'ellas èn segiras en cas d'inundaziuns e fixar ils tancs d'ieli uschia ch'els na vegnan betg auzads da l'aua.
- magasinar materias privlusas per las auas e materias facilmain inflammablas (chemicalias, ladim, material dad unscher, carburants, colurs, diluents e.u.v.) ordaifer la zona critica.
- tegnair a disposiziun material impurtant, sco per exempel pumpas d'aua, uders, satgs da sablun, folia da plastic, material per stuppar ed isolar, aissas d'armar, aissas normalas, iseglia, guttas, agregat da current d'urgenza, equipament da reserva; controllar la primavaira che tut funcziunia e saja en urden.
- s'infurmar, tar tgi e nua ch'ins po retrair satgs da sablun en la vischnanca.
- controllar tar l'assicuranza d'edifizis la garanzia en cas d'in donn elementar.
- discutar en l'atgna chasada, tgi che ha da liquidar tge incaricas en cas d'ina aua gronda (repartiziun da las incumbensas).
- ponderar tge pussaivladads da fugir ch'èn avant maun (ord localitads periclitadas, ord l'atgna chasa, ord da l'abitadi).
Avant in'aua gronda probabla
- Persequitar las annunzias actualas da l'aura ed ils avertiments d'aua gronda al radio, a la televisiun ed en l'internet.
- Metter en in lieu segir valurs materialas mobilas (auto, rulotta, mobiglias e.u.v.) ed interrumper l'electricitad ed il gas en localitads periclitadas.
- Stuppar ed isolar ils conducts, las fanestras e las portas cun il material preparà, senza dentant metter sasez nunnecessariamain en privel.
- Procurar per il provediment da persunas dependentas d'agid e porscher agid a vischinas e vischins.


text:
Pizz di Trii Signor
El Pizz di Trii Signor (parnonzia local: [pits di: tri: si'ɲu:r]; in Italian: Pizzo dei Tre Signori) l'è ona montagna de la Lombardia, alta 2554 meter.
La se troeuva in la cadenna di Orobi e l'è spartida in tra la Provincia de Lecch (la val Biandin, in Valsassina), la Provincia de Sondri (la val Sgeroeula) e la Provincia de Bergom (la val Brembana).
Quella division chì la se liga anca al nomm de la montagna: de fatt, i trii territori, finna a la fin del Settcent, partegniven a trii patron different (la Valtulina ai Grison, la Valsassina al Ducaa de Milan e la Bergamasca ai Venezian).
I pared principai de la scima hinn quei che scenden giò vers i vai ch'emm dii de soravia, e presenten di itinerari de salida minga complicaa, anca s'hinn bei longh; vun di pussee interessant però a l'è quell che 'l riva in sul pizz a partì de la Valsassina per la cresta ovest: sotta a la scima se ved on gran bell paesagg de rosc con cadenn speciai per rampegàss sù, e che l'è ciamaa Il Caminetto.
De la part de la Valtulina se fa anca del sci alpin, già che l'è on percors bell longh e ghe passa pocca gent per scià. La scima, frequentada squas tutt l'ann, la mostra on panorama bell grand e interessant, che 'l mostra anca i montagn valtellines (compagn del Masen e de la Bernina) e i vai bergamasch.
In Valsassina se troeuva el Rifugio Grassi, vun de quei storigh per l'alpinismo lombard.


text:
Zilavëgna
Zilavegna (nom ufizial: Cilavegna) a l'è on cumun italian, de la region de la Lombardia, en Provincia de Pavia. Al gh'ha 5 568 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 18,0 km² e ona densità de 309 ab./km².
Al cunfìna coi cumun de Albunes, Borgolavezzaro (NO), Gravelòna, Paròna, Tornaco (NO), Vigevan
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La prima voeulta che el vegn foeura el nòmm de quest paes l'è in del X secol: infatt, in del 911 el re d'Italia Berengrari I l'ha daa al vescov de Pavia el permess de fàgh sù on castell. El loeugh a l'eva ciamaa Cilavinnis. In del 1164 el paes el va sòtta el domini del comun de Pavia (e in del 1250 el vegn nomenaa come Cellavegna). Con tutt el territòri paves el finiss drent al Ducaa de Milan. In del 1743, cont el Contad de Vigeven, l'è ciappaa di Savòia, ma del 1859 l'è tornaa in de la Provincia de Pavia.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Zilavegna l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Pantera
I texàṅ Pantera i èṅ un grup heavy metal americàṅ, mis insém a Arlington in dal 1981 p'r i fradèi Abbott, cgnusû méj cuma Dimebag Darrell (chitàra) e Vinnie Paul (batterìa). Al nóm al daśvèṅ da la sità ad Pantego in dal Tèxas e minga da la bèstia. I s èṅ mulâ in dal 2003. In dla lór caréra i aṅ cambiâ gènar pasànd da 'l heavy di inìsi a 'l trash e groove metal di ùltim tèmp.
Al crìtic muśicàl Jason Birchmeier 'd All Music Guide al i à batśâ cuma "al più grand grup metal di an Nuànta e òṅ di più grand e inuvatìṿ ad sèmpar" mèntar la réda televiśìva VH1 la i à mis al 45° pòst in dla clasìfica di 100 più grand d'l hard rock e al 5° pòst ad quéla di più grand grup heavy metal ad sèmpar.
Biugrafìa
Gl'Inisi (1981-1983)
La prima furmasiòṅ di Pantera l'éra furmàda da i fradèi Abbott (ch'i gh'ìvan mis i bèsi), da 'l basìsta Tommy Bradford, da 'l chitarìsta Terry Glaze (cgnusû anc cuma Terrence Lee) e da 'l cantànt Donnie Hart. La band la tacò sunànd dal cover di Kiss e di Van Halen. In dal 1982 Hart e Bradford però i mòlan al grup: Terry Glaze al sa spòsta a la vóś e al sò pòst al riva Rex Brown a sunàr al bas. I Pantera i s fànan cgnósar anc in di àtar pòst cuma la Luiśiàna e 'l Oklahoma.
I prim an (1983-1986)
In cal mèntar i Pantera i ìvan tacâ a rigistràr dal canti nóvi, lasànd lè dagnóra dal tut ad far dal cover di àtar grup. In dal 1983 a vèṅ fóra al lór prim disc Metal Magic (Metàl Màgic) anc par 'l apòǵ finansiàri ad Jerry Abbott e ad soquànt'atri band ch'i i ìvan tòlt a cór p'r al talènt ch'i ìvan mustrâ. Cal prudót lè 'l ira pîṅ 'd influénsi ad grup quài Kiss, Van Halen e Judas Priest.
Maṅ mâṅ ch'i dvintàvan più famóś, i Pantera i s éran mis a sunàr in gir p'r i Stat Unî cun di cuncèrt cic. In dal 1984 i rigìstran al secónd àlbum Projects in the Jungle (Pugèt in dla giùngla) cun un sòṅ ch'al tgnìva a drē a 'l hair metal americàṅ anc se più dur e péś, cun la vóś ad Glaze ch'la parìva sèmpar da piò quéla ad Rob Halford, al cantànt di Judas Priest. P'r i Pantera a gh'éra anc al prim video in bal p'r al sìngul All Over Tonight.
In d'l Istâ dal 1985, al grup al cgnós al chitarìsta di Keel Marc Ferrari durànt un sò tour in Tèxas. Diamond e Vinny i gh dànan un tape cun soquànti dal canti ch'i arév cumpòst in séguit al tèrs disc I am the night (A sòṅ la nòt). Subìt dòp avér-al scultâ, Ferrari a s fà avànti par dar-ag na maṅ dvintànd sò amìg. Al disc al vèṅ fóra in c'l an lè, sèmpar par la cà discugràfica ad famìja, la Metal Magic Records, cun al sìngul Hot and Heavy.
'L arìṿ ad Phil Anselmo (1986-1989)
In dal 1986 gl'Abbott i decìdan ad cambiàr regìstar e pasàr a 'l thrash metal dòp avér ascultâ di pès da nuànta gnû fóra in c'l an lè cuma Reign in Blood di Slayer e Master of Puppets di Metallica.
Al cantànt Terry Glaze però, da sèmpar cuntràri a chi sòṅ lè parchè a gh piaśìva un stil più clàsic, al n éra minga 'd acòrd e al mòla al grup. Al sò pòst i vènan tòlt prima Matt L'Amour e pò David Peacock ma ninsòṅ di dû 'l éra adàt a cantàr i pès nóṿ.
A la fiṅ a vèṅ catâ quél giùst: Philip "Phil" Anselmo, ex cantànt di Samhain e Razorwhite cun di urìgini itagliàni, pascâ sèmpar in dal Sud di Stat Unî a New Orleans. Chi lò al gh'iva abû n'infànsia dimóndi difìcila: cun un pàdar imbariagòs e ch'al gh'iva un risturànt a Metairie, pò butâ śò da 'l uragàṅ Katrina, a quind'ś an 'l iva dat fóg a la cà di sò genitór sól par far ciapàr un spaj a sò surèla. Scapâ pò da cà, 'l iva decìś ad far dla mùśica in dla vita, al sól quèl ch'al gh'intirisìs.
Cun Anselmo i Pantera i càmbian dal tut pasànd a dal tunalità adàti a 'l sound thrash e groove metal.
Al prim àlbum dla śvòlta a s cata cun Power Metal (Putér dal Metàl, 1988), in dua la nóva furmasiòṅ la s fà védar in pùblic par la prima vòlta. Al disc 'l è prudót anc par Marc Ferrari ch'al sòna pur soquànti parti ad chitàra.
In d'l àlbum a s cata anc al braṅ Proud to be Loud ch'l éra stâ scrit par Ferrari stés p'r èsar mis dèntar in dal disc umònim di Keel dal 1987 ma pò 'l éra stâ mis da na banda.
Power metal al piàś fin da subìt a 'l pùblic e a i crìtic e al pòrta i Pantera al sucès.
Cowboys from Hell (1989-1992)
Dòp la publicasiòṅ ad Power Metal, Dave Mustaine al dmanda a Darrell ad śuntàr-as a i sò Megadeth ma chi lò al diś ad no parchè al n vliva minga dastacàr-as da sò fradèl.
In cal mèntar Mark Ross, manager dl'etichéta discugràfica Atco Records, ch'l iva duciâ al grup in un cuncèrt in Tèxas e 'l éra armàst dimóndi culpî da l'eśibisiòṅ di quàtar, al gh eśibìs un cuntràt par pasàr sèg. I Pantera i èṅ 'd acòrd e acsè i tàcan a lauràr in di studi ad registrasiòṅ ad Pantego. I frut i ś védan al 24 ad Luj dal 1990 quànd i faṅ gnir fóra Cowboys from Hell (Cowboys da 'l Inféran), 'n àlbum ch'al tóca la puśisiòṅ 117 dla Top 200 dla Billboard.
Al disc 'l è cunsiderâ 'l àlbum dla śvòlta par la madurasiòṅ dal stil muśicàl dal grup, cun di pès ch'i vaṅ da 'l heavy metal clàsic (quài Domination, Shattered e The Art of Shredding) cun la vóś puténta, élta e basa ad Philip Anselmo a di àtar ch'i arciàman i sòṅ dal speed/thrash metal an Utànta (Heresy, tant par dir-'n una) cuma a s pól ascultàr in di riff ad chitàra ad Diamond Darrell e in dla casa dópia ad Vinnie Paul.
Cowboys From Hell al gh'à dèntar dimóndi àtar pès dvintâ pò di clàsic dal grup cuma Cemetery Gates, na cansòṅ ad sèt minùt ch'la dascór dla religiòṅ e dla mòrt, Psycho Holiday e la title-track stésa.
P'r al fat che quést chè al sia al prim àlbum par na major (la ATCO la fà part dl'Atlantic Recording), dimóndi i crédan ch'al sia anc al prim àlbum dabòṅ.
Fòrt dal fat ch'al disc 'l iva vindû bèṅ (dòpa sèt an al dventarà ad plàtin in di Stat Unî), i Pantera i tàcan al Cowboys from Hell Tour, sustgnû da grup da spala quài Exodus e Suicidal Tendencies, avénd 'l unór ad sunàr a 'l Monsters Of Rock ch'al s éra tgnû a Mosca in dal 1990 insém a AC/DC e Metallica.
Vulgar Display of Power, Far Beyond Driven (1992-1994)
Al 25 ad Favràr dal 1992 i Pantera i pùblican 'l àlbum Vulgar Display Of Power (Vulgàra Dimustrasiòṅ ad Putér), un tìtul tòlt diretamènt da na fraś dal film dal 1973 L Eśurcìsta quand al prevòstar Damien Karras al dmanda a l'indemugnàda Regan MacNeil ad liberàr-as dal demòni druànd al sò putér malèfic e lì lē la gh rispónd: "that's much too vulgar a display of power".
Al disc al gh'à un stil incóra più tirâ in di cunfrónt ad Cowboys from Hell esénd un eśémpi ad groove metal in tut e par tut e 'l è cunsiderâ da dimóndi di sustenidór dal grup cum al più cumplét ad tut, vindénd più ad dû migliòṅ ad còpi in di sól Stat Unî a tut al 2004. I sìngui fat gnir fóra i èṅ sinc: Mouth for war, Walk, Fucking Hostile, This Love e Hollow e i sò vìddeo i tàcan a giràr anc par MTV.
Al sucès bèl grôs ad vénditi l'à parmìs pò a i Pantera ad tacàr un tour mundiàl rivànd anc in Giapòṅ e a 'l Monsters Of Rock ingléś (in dua i quàtar i aṅ sunâ insém a di pès da nuànta cuma Iron Maiden e Black Sabbath).
Finî al tour i Pantera i tàcan subìt a far dal canti nóvi e al riśultàt 'l è Far Beyond Driven (Purtâ bèṅ da 'd là), disc fat gnir fóra al 15 ad Mars dal 1994 e purtâ a di livèi clamuróś ad vendìti, rivànd anc al prim pòst in dal clasìfichi americàni (29 stmani in dal top 200) e austragliàni. 'L àlbum, che in cupertìna al véd na punta gigànta 'd un tirabusòṅ insfilsàr un tésć ma che a 'l inìsi al gh'iva da ficàr-as dèntar a 'n cûl pigâ a nuànta, al gh'à quàtar sìngui: I'm Broken (numinâ a i Grammy Award cuma Best Metal Performance), 5 Minutes Alone, Becoming e la cover di Black Sabbath fata bèṅ Planet Caravan.
The Great Southern Trendkill e prim prubléma (1994-1996)
Phil Anselmo al taca ad avér di cumpurtamènt strâṅ dòp la publicasiòṅ ad Far Beyond Driven restànd da spés da par lò e separâ da chi àtar e mulànd al tour dal 1995 tut 'd un trat.
La band la próa a dar na spiegasiòṅ dgénd che Phil 'l éra stresâ par via ad tut chi viàś ch'l éra custrét a far par tgnir a drē a gl'impégn ma 'l éra ciàr ch'a gh'éra di prubléma fra lò e al rèst dal grup. Soquànti stmani dòp a ś vèṅ a savér che Anslemo 'l éra finî in dla depresiòṅ parchè 'l éra sòlit imbariagàr-as e drugàr-as.
I Abbott i al manda alóra a far-as curàr e p'r un pōc al ròbi i vaṅ a pòst ma 'l an dòp i prubléma i vènan fóra incóra e a salta fóra che Phil al tōś dl'eruìna.
In cal mèntar, al 19 ad Setémbar dal 1995, al cantànt 'l iva fat gnir fóra un disc da par lò cun un grup suo ciamâ Down e cun al tìtul ad Nola.
Quand tut a lasàva inténdar che la stòria di Pantera la fus finìda lè, al 22 ad Maǵ dal 1996 a vèṅ fóra un disc nóṿ dla band texàna, The Great Southern Trendkill (La Gran Vója 'd Masàr dal Sud), al più rabî e catìṿ ad tut i disc ch'i ìvan fat fin lè, cun Anselmo ch'l iva rigistrâ la vóś da par lò in un studi ad New Orleans luntàṅ da chi àtar. Dimóndi dal canti i dascóran ad 'l uś dla dròga, cuma in dal caś ad Suicide Note (cansòṅ gnuda fóra in dû part), Living Through Me (Hell's Wrath) e dla cgnusùda, par via dal vìddeo, Drag the Waters.
Phil drugâ pódag, un disc dal viṿ e ùltim cd insém (1996-2004)
Al 13 ad Luj dal 1996 Phil Anselmo al vèṅ purtâ in présia a 'l uśdàr parchè 'l iva tòlt dl'eruìna e 'l éra finî in còma n'óra dòp un cuncèrt in Tèxas armanénd sinc minùt cun al cór férum. Da cal mumènt lè in avànti, anc s'l iva prumìs ad tar-gh un taj, Anselmo al taca a śugàr ad tant in tant cun la "pulvrìna biànca", questiunànd-as sèmpar da piò cun la sò muróśa 'd in alóra, Stephanie Opal Weinstein, e cun gl'Abbott ch'i al vlìvan pulî e mis a pòst.
In cal mèntar, par far in manéra ad far gnir fóra quèl, al 29 ad Luj dal 1997 a véd la luś al prim disc dal viṿ dal grup, cun di eśibisiòṅ live d'l an prima. Al tìtul dal cd 'l è Official Live: 101 Proof e al gh'à dèntar dû braṅ nóṿ, Where You Come From e I Can't Hide.
A pasa al tèmp e Anselmo al par sèmpar da piò luntàṅ da i Pantera. In dal 1999 Phil al decìd ad tóras n'atra pàuśa, dòp quéla cun i Down, sunànd la chitàra in dal disc Holocausto de la Morte di Necrophagia, cun al scutmàj 'd "Anton Crowley".
In dal 2000 i Pantera métan da na banda al questiòṅ (anc parchè custrét da i impégn cun la cà discugràfica) e i tórnan insém par rigistràr Reinventing the Steel (Invintàr ad nóṿ 'l aśàl). Al disc al vèṅ fóra al 14 ad Mars diretamènt al quart pòst dla Billboard 200 cun al sìngul Revolution is My Name (numinàta Best Metal Performance a i Grammy Awards dal 2001) a cuciàr-al.
Al grup al partìs anc p'r un tour mundiàl ma in Europa i gh stànan pò pòc par via d'l atintâ d'l 11 ad Setémbar (a s fava fadìga a vulàr da un pòst a c'l àtar).
Turnâ a cà, Anselmo al taca incóra a lauràr da par lò, miténd sù 'n àtar sò grup, i Superjoint Ritual, e faghénd gnir fóra 'n àtar disc cun i Down, Down II: A Bustle in Your Hedgerow in dal 2002.
I Abbott i próan ad aspitàr-al, spirànd ch'al cambìs idéa, ma a n gh'è gnint da far: 'sta vòlta Anselmo al i à pròpria mulâ. In dal 2003 a vèṅ fat un cumunicâ in dua a ś dgiva uficialmènt che la stòria di Pantera la finìva lè.
'L amasamènt ad Dimebag Darrell (2004)
In dal 2003 gl'Abbott i métan sù 'n grup groove metal tut nóṿ, i Damageplan, insém a 'l cantànt Patrick Lachman e a 'l basìsta Bob Zilla.
I quàtar i faṅ pò gnir fóra un disc in dal 2004 ciamâ New Found Power ch'al vénd bèṅ e ch'al gh parmìt ad partìr p'r un gir ad cuncèrt in di Stat Unî.
Durànt al cuncèrt d'l 8 ad Dicémbar dal 2004, in dal club famóś Alrosa Villa ad Columbus, al stés dè d'l umicìdi ad John Lennon, un sustenidór fóra ad tèsta di Pantera al salta sù a 'l impruvìś in sal palc e al taca a sparàr cun la sò rivultèla vèrs Dimebag Darrell, masànd-al. Insém a lì lò, i móran àtar tri óm ch'i éran rivâ lè par jutàr-al. A mōr anc al sasèṅ p'r i cólp ad sćiòp sparâ da i pulisiòt ch'i éran in sal pòst.
Sabû quél ch'l éra sucès, Phil Anselmo a s fà viṿ incóra, rivànd in Tèxas p'r un ùltim salùt a 'l sò vèć cumpàgn ma ninsòṅ dal grup al al vliva a 'l funeràl, specialmènt la murósa ad Darrell, Rita Haney, ch'la gh'îva dit ch'la gh arév tajâ la tèsta s'al s fus preśentâ da cla banda.
Anselmo al decìd ad rispetàr al vulér dla famìja stand luntàṅ da 'l simitèri al dè dal funeràl.
Par arcurdàr Darrel, 'l ex chitarìsta 'd Ozzy Osbourne, Zakk Wylde al decìd ad dedicàr-ag la sò cansòṅ In this River.
In dal 2005 soquànti rivìsti i dìśan che i Pantera i sarésan drē a turàr incóra insém ma la vóś la vèṅ fata taśér diretamènt par Vinnie Paul.
La stòria di Pantera l'è finìda par sèmpar. A gh'è sól al tèmp par far gnir fóra in dal 2009 un dvd 'd un cuncèrt tgnû in Curèa, Killing in Korea. In Memory of Dimebag p'r arcurdàr al chitarìsta dasfurtunâ e in dal 2010 la racòlta ciamàda 1990-2000: A Decade of Domination.
Furmasiòṅ
Ùltim cumpunènt
- Phil Anselmo (Philip Hansen Anselmo) vóś
- Dimebag Darrell (Darrell Lance Abbott) chitàra
- Rex Brown (Rex Robert Brown) bas
- Vinnie Paul (Vincent Paul Abbott) baterìa
Ex-cumpunènt
- Terry Glaze (Terrence Lee Glaze) vóś
- Donnie Hart vóś
- David Peacock vóś
- Matt L'Amour vóś
Discugrafìa
Album in studi
- 1983 - Metal Magic
- 1984 - Projects in the Jungle
- 1985 - I Am the Night
- 1988 - Power Metal
- 1990 - Cowboys from Hell
- 1992 - Vulgar Display of Power
- 1994 - Far Beyond Driven
- 1996 - The Great Southern Trendkill
- 2000 - Reinventing the Steel
Album dal viṿ
- 1997 - Official Live: 101 Proof
Racòlti
- 2003 - Reinventing Hell: The Best Of Pantera
- 2010 - 1990-2000: A Decade of Domination
Sìngui
- Cowboys from Hell
- Cemetery Gates
- Psycho Holiday
- Mouth for War
- This Love
- Hollow
- Walk
- I'm Broken
- Planet Caravan
- 5 Minutes Alone
- Drag the Waters
- Suicide Note Pt. I
- Floods
- Where You Come From
- Cat Scratch Fever
- Revolution is My Name
- Goddamn Electric
- I'll Cast a Shadow
Videugrafìa
- 1985 - The Hot 'n Heavy Home Video
- 1991 - Cowboys from Hell: The Videos
- 1993 - Vulgar Video
- 1997 - 3: Watch it Go
- 1999 - 3 Vulgar Videos from Hell
Culegamènt estéran
- (EN) Sit uficiàl
- (EN) al vìddeo ad I'm broken in sal Youtube
- (EN) al vìddeo ad Drag The Waters in sal Youtube
- (EN) al vìddeo ad Revolution Is My Name in sal Youtube
- (EN) al vìddeo ad Mouth For War in sal Youtube
- (EN) al vìddeo ad Walk in sal Youtube
- (EN) al vìddeo ad 5 Minutes Alone in sal Youtube
- (EN) al vìddeo ad The badge in sal Youtube da la culóna sunòra dal film Al córuv


text:
Sinsàla
La sinsàla (Culicidae, zanzara in italiàn) 'l è 'n insèt d'l órdan di ditér. Al fémni dal sinsàli i gh'aṅ 'n aparâ bucàl ch'a gh parmét ad pùnśar gl'atri bèsti e 'd ciuciàr-ag al sang, dimóndi ric ad pruteìni, ch'i gh vōlan séns àtar par far maduràr i sò óṿ. La sinsàla la pōl èsar un vetōr ad traśmisiòṅ ad malatìi cuma la Chikungunya o la Malària.
Fra i sò predadōr naturài a gh'è al papastrèl e la rundanina.
Aspèt
Al sinsàli i gh'aṅ un còrp lung, sutìl e delicâ (generalmènt da 3 a 8 mm, a 'l màsim 15 mm). Al còrp dla fémna 'l è dimóndi difarènt da quél dal masć: al fémni i gh'aṅ un bśi ch'al pōl andàr dèntar a la pèl par ciuciàr al sangṿ, i masć invéci i gh'aṅ di anténi cun dal sédli più lunghi e pini.
Biulogìa
Cicclo e śvilup embriunàl
Generalmènt al sinsàli i pōlan parturìr 15 vòlti 'l an. Al śvilùp post-embriunàl al gh'à quàtar stadi ad larva e òṅ ad pupa. Tuta la faś ad śvilùp la s fà in dl'àqua e la gh'à na duràda ch'la càmbia a secónd dla temperadùra e dal clima. In Istâ al śvilùp dal larvi al pōl andàr a cumpimènt in pôc dè méntar p'r al stadi ad pupa i gh vōlan 2 o 3 dè. Generalmènt, al śvilùp dla sinsàla la và da quàtar dè a 'n méś.
I masć grand i vìvan mediamènt 10-15 dè méntar al fémni i scàmpan da 'n méś (in Istâ) a 4-5 méś (quànd i pònsan durànt i méś fréd).
Depuśisiòṅ di óṿ
Dòp avér ciuciâ al sangṿ, al fémni i métan dèntar i sò óṿ (da 100 a 500) in dl'àqua stagnànta. Al larvi, e dal vòlti anc i óṿ, i fànan di ferumòṅ par spìnśar gl'atri fémni a far i óṿ anca lōr, sèmpar in cal pòst.
Quànd i nàsan, al larvi i n gh la càvan minga a tiràr al fiâ da sót àqua ma i gh'aṅ biśógn 'd andàr in superfìsi.
Quànd a gh'è pôc da magnàr, al larvi i pōlan magnàr-as l'una cun cl'atra. Di atri vòlti a sucéd ch'al larvi più grandi i mòlan dal sustànsi tòsichi adòs a quéli ch'i èṅ più pìculi.
Riprodusiòṅ
Quànd i tàcan a vulàr, al sinsàli i tàcan subìt a magnàr dal sustànsi fati ad sùcar. I masć i capìsan se na fémna l'è prónta par cupiàr-as scultànd al rumōr particulàr ch'la fà quànd la vóla. Dal cant suo a 'l fémni i gh piàśan i masć ch'i s métan tut insém ad nòt faghénd di grup 'd insèt ch'i bàlan. Na fémna la pōl cupiàr-as cun soquànt masć ma sōl al prim 'd lì lōr 'l è bòṅ ad fecundàr i óṿ ma 'l è a basta par tuta la sò vita.
Par far maduràr i óṿ, la fémna la gh'à da far un past ad sangṿ ciuciànd 5 ml o anc da piò ad lìquid rós par puntùra.
Sinsàla Tigra
Da i an Nuànta a gnir a 'dès l'è gnuda fóra na rasa ad sinsàli che dal nòstri bandi la n s éra mai vduda: la sinsàla tigra (Aedes albopictus, zanzara tigre in italiàn). C'l insèt lè al s ciàma acsè parchè 'l è pîṅ ad righi bianchi e négri adòs.
A difarénsa dal sinsàli cumùni, la sinsàla tigra la punś durànt al dè e minga sōl ad sira o ad nòt cuma cl'atra.
La daśvèṅ da 'l sud-est aśiàtic e l'è dimóndi rabìda e śvélta. La s cata dimóndi vòlti in campàggna, da spés a l'ària vèrta, e l'è bòna ad pùnśar anc se òṅ al gh'à di vistî adòs.
Sinsalòṅ
In di campàgni emigliàni a s pōl catàr anc 'n àtar insèt d'l órdan di dìter: al sinsalòṅ (Tipulidae, tipulidi o zanzarone in italiàn).
Cuntrariamènt a quél ch'a s pōl pinsàr, al sinsalòṅ al n ciùcia minga al sangṿ ma 'l è vegetariàṅ.
anatra | barbagianni | bue | pidocchio | bigattino | biscia / serpe | baco da seta / bombice | rospo | cane | cappone | cavallo | capra | cuculo | coniglio | cornacchia | asino | ape | formica | gallo | gallina | gatto | gazza | grillo | lupo | ramarro | lepre | chiocciola / lumaca | lucertola | maiale | mosca | merlo | mulo | talpa | porcellino | oca | pipistrello | topo / sorcio / ratto | farfalla | passero | pettirosso | pecora | piccione / colombo | pulce | ragno | rana / ranocchio | riccio | rondine | scarafaggio | tignola / tarma | tarlo | tafano | tacchino | vacca | volpe | cicala | zanzara | civetta


text:
Margözz
Mergözz (Margözz in ussulan; Mërgheus in Piemuntes; Mergozzo in Italian) a l'è un cumün ussulan de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula
El gh'ha ona popolaziun de 2 244 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 27,3 km² e ona densità de popolaziun de 82 ab./km².
El paes el se tröva in la bassa Val d'Ossula, lungh i spund del lagh umonim. Da vöna di sò fraziun, quela de Candoja, el vegniva el marmur necessari per fà sü el Dom de Milan. L'è tacaa ai cumün de Gravaluna, Urnavass, Premusél, Santin e Verbania.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Margözz l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Auschwitz (KZ)
Cunt 'l termen KZ Auschwitz vegn ciamaa un cumpless de Konzentrazionslager (Camp de Cunzentrament) ed un Vernichtungslager (Camp de Stermini) sitüaa a ovest de la citaa de Auschwitz (Oświęcim in pulach) int 'l teritori Pulach ucüpaa di Nazista int i agn intra'l 1939 e 'l 1945.
I toch di camp de cunzentrament in Oświęcim ancamò lí a'l didincö hin devegnüü müsee e/u munüment. Cunt 'l num "Auschwitz-Birkenau - camp de cunzentrament/stermini nazista tudesch" a l'è sin de' 27 de Giügn 2007 un patrimoni cultüral mundial de l'UNESCO. A chela manera chí la respunsabiledaa tudesca duaría vess püssee ciara che mai. Chinscí gh'è stada la püssee granda cunzentraziun de camp de cunzentrament de tüt 'l ters Reich indua int i agn intra'l 1940 e'l 1945 hin staa cupaa püssee de 1,1 mijun de gent. Chel cumpless edilizzi chí l'è faa sü de trii camp bej grand e de un quaranta campít püssee piscinít. La custrüziun de'l cumpless l'eva stada urdenada 'l 27 de Marz de'l 1940 de'l cumandant di SS Heinrich Himmler.


text:
Mezzocorona
Mezzocorona (Mezacoróna 'ndèla parlàda locàl; Mezzotedesco 'n italià stòrich; Kronmetz en todèsch antigh, anmò piö antigh, Deutschmetz ) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha presapóch 4.711 abitàncc, 'na süperfìce de 25 km², per 'na densità de 188 ab./km². El cunfìna coi cümü de Ton, Salorno (BZ), Roverè della Luna, Giovo, Mezzolombardo, Faedo, San Michele all'Adige.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
Guarda là 'n cula pianura
Guarda là 'n cula pianura, le ciminéie fan pì nèn füm fan pì nèn füm Guarda là 'n cula pianura, le ciminéie fan pì nèn füm fan pì nèn füm sa l'è 'na cosa straurdinaria i lavurié i lavurié i la fan tüt l'an tüt l'an i la fan sa l'è 'na cosa straurdinaria i lavurié i lavurié i la fan tüt l'an tüt l'an i la fan Ant l’officina ai manca l’aria ant le süfiette ant le süfiette ai manca ‘l pan ai manca 'l pan Ant l’officina ai manca l’aria ant le süfiette ant le süfiette ai manca ‘l pan ai manca 'l pan sa l'è 'na cosa urdinaria i lavurié i lavurié i la fan tüt l'an tüt l'an i la fan sa l'è 'na cosa urdinaria i lavurié i lavurié i la fan tüt l'an tüt l'an i la fan E cule fìe cal travàiu e cal travàiu cal travàiu al fabricùn al fabricùn e cule fìe cal travàiu e cal travàiu cal travàiu al fabricùn al fabricùn e cule bèle e ben turnìe a sun le gioie sun le gioie di padrùn cui lasarùn e cule bèle e ben turnìe a sun le gioie sun le gioie di padrùn cui lasarùn.
La Guarda là 'n cula pianura, Mi le ciminéie fan pì nèn füm La fan pì nèn füm La Guarda là 'n cula pianura, Mi le ciminéie fan pì nèn füm La fan pì nèn füm Re La sa l'è 'na cosa straurdinaria Mi La i lavurié i lavurié i la fan tüt l'an tüt l'an i la fan Re La sa l'è 'na cosa straurdinaria Mi La i lavurié i lavurié i la fan tüt l'an tüt l'an i la fan
Per il presente canto sono disponibili le seguenti traduzioni:
Informazioni
Una delle molte versioni di questa canzone, attribuita per altro a diversi autori, con diverse datazioni, e riferita a svariati contesti di lotte operaie a cavallo tra '800 e '900.
Questa versione è stata raccolta da Roberto Leydi e Amerigo Vigliermo, nel 1972 a Perosa Canavese (TO).
Per ulteriori approfondimenti e altre versioni:
Gustavo Buratti
Le canzoni ed un poeta della protesta operaia in piemontese
"l'impegno", a. VIII, n. 3, dicembre 1988© Istituto per la storia della Resistenza e della società contemporanea nelle province di Biella e Vercelli.
Cesare Bermani
Guarda giù an cola pianura
Un canto sociale di non facile razionalizzazione
"l'impegno", a. IX, n. 1, aprile 1989© Istituto per la storia della Resistenza e della società contemporanea nelle province di Biella e Vercelli.
Gustavo Buratti
A Bermani rispondo che...
"l'impegno", a. IX, n. 2, agosto 1989© Istituto per la storia della Resistenza e della società contemporanea nelle province di Biella e Vercelli.
(Violadelpensiero)
Condividi
Strumenti
Scheda del canto
Lo staff de ilDeposito.org non condivide necessariamente il contenuto, che viene inserito nell'archivio unicamente per il suo valore storico, artistico o culturale (maggiori informazioni).


text:
06 12
Ol dé 6 de dezèmber l'è 'l 340 ( 341 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 26 dé a finí l'an.
Ul dí 6 de dezèmber al è ul dí da pòost 340 ( 341 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 26 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
== Aenimenc== :
1932, Barcelona - Se ghe cositüiss ol Parlament de Catalunya: Luís Compagn al n'è elesit president.
1961, Barcelona - Se ghe pöblega ol pröm nümar de la revesta "Cavall Fort".
1977, Barcelona - Se ghe cositüiss ol pröm Consej Esecütif de la Generalitat de Catalunya daspus ol franchism.
1978, teritoris d'aministrassiú Spagnöla - S'al sélebral referéndum ch'al plebissitarà la Costitüssiú Spagnöla. :
1534 - Equador: fondassiú de l'atüaal sità de Quito (San Francisco de Quito), per Sebastián de Benalcázar.
1998 - Venessöela: Hugo Chávez al adagna per la pröma ölta i elessiú.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Heitersheim
Heitersheim l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Fribùrgo. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Breisgau-Hochschwarzwald. El teretóre aministràt de la cità l'è de 11.71 km² e 'ndel Dic 2012 el gh'ìa 'na popolasiù de 5 897 abitàncc.
El cümü de Heitersheim el se tróa de le bànde de la Forèsta Négra, a 'na altèsa de 254 méter sura 'l leèl del mar.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Oter progècc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
}}}}


text:
1Taxuwama name na texé tügü icua̱xüüxü̃. Natürü tá pemaã nüxü̃ chixuama na ñuxãcü tórü Cori choxü̃ nango̱xetüxẽẽxü̃ rü ñuxãcü choxü̃ nüxü̃ na nacua̱xẽẽxü̃ ga ṯacü ga ẽxü̃guxü̃. 2Rü 14 ga taunecü marü nangupetü ga na Tupana daxũguxü̃ ga naãnewa ga nüma ínayexmaxü̃wa choxü̃ nagaxü̃. Natürü tama nüxü̃ chacua̱x rü chauãẽwaxicatama nixĩ ga yéma choxü̃ nagaxü̃, rü e̱xna guxü̃ ga chaxunemaã yiĩxü̃ ga yéma choxü̃ nagaxü̃. Rü Tupanaxĩcatama nüxü̃ nacua̱x i ngẽma. 3Rü aixcüma meãma nüxü̃ chacua̱x na daxũguxü̃ ga naãnewa choxü̃ nagaxü̃ ga Tupana, natürü tama nüxü̃ chacua̱x rü guxü̃ ga chaxunemaã yéma choxü̃ naga rü e̱xna tama. Rü Tupanaxĩcatama nixĩ ya nüxü̃ cuácü i ngẽma. Rü yéma nüxü̃ chaxĩnü ga ore ga ẽxü̃guxü̃ i guxü̃ma i duü̃xü̃güna chu̱xuxü̃ na nüxü̃ yaxugüxü̃. 5Rü choma rü chi name na chaugü naxca̱x chicua̱xüüxü̃ i ngẽma, natürü tãũtáma ngẽmaãcü chanaxü. Erü ngẽma ngúxü̃ na chingexü̃maãxĩcatama tá nixĩ i chaugü chicua̱xüüxü̃. 6Natürü ngẽxguma chi chaugü chicua̱xüü̃chaü̃gu, rü tãũ chima wüxi i ngẽãẽmare nixĩ i ngẽma, erü aixcüma nixĩ i ngẽma ore i nüxü̃ chixuxü̃ i chauchiga. Natürü tama chaugü chicua̱xüü̃ na taxúema nagu rüxĩnüxü̃ca̱x na ngẽma chowa nüxü̃ naxĩnüẽxü̃ rü nüxü̃ nadaugüxü̃ãrü yexera chiĩxü̃. 7Natürü tórü Cori rü tama nanaxwa̱xe i poraãcüxüchima chaugü namaã chicua̱xüüxü̃ ga yema ẽxü̃guxü̃ ga mexẽchixü̃ ga choxü̃ nüxü̃ nacua̱xẽẽxü̃. Rü yemaca̱x chaxunewa nananguxẽẽ ga wüxi ga choxü̃́ ngúxü̃ ñoma wüxi ya tuxu chaxunewa ingaxixü̃rüü̃. Rü yema rü ñoma wüxi ga Chatanáãrü orearü ngeruü̃rüü̃ chauxü̃tawa nangu na choxü̃ nachixewexü̃ca̱x na tama chaugü chicua̱xüüxü̃ca̱x. 8Rü tomaẽ̱xpü̱xcüna tórü Corina chaca na choxü̃́ iyanaxoxẽẽãxü̃ca̱x ga yema choxü̃́ ngúxü̃. 9Natürü nüma ya tórü Cori rü ñanagürü choxü̃: “Rü cuma nüxü̃ cucua̱x na guxü̃guma cuxü̃ changechaü̃, rü ngẽxĩcatama nixĩ i cunaxwa̱xexü̃. Rü ngẽma duü̃xü̃gü i tama poraexü̃wa nixĩ i aixcüma chanango̱xẽẽxü̃ i ñuxãcü na chaporaxü̃”, ñanagürü choxü̃. Rü ngẽmaca̱x chataãẽ ega tama chaporagu. Erü ngẽxguma tama chaporagu rü ngẽxguma nixĩ i chowa inawéãxü̃ i norü pora ya Cristu. 10Rü ngẽma na Cristuxü̃ na changechaü̃xü̃gagu nixĩ i yaxna namaã chaxĩnüxü̃ ega woo chaturagu rü woo ṯacü chomaã yaxugüegu i duü̃xü̃gü. Rü woo choxü̃́ natau̱xgu i chorü ngẽmaxü̃gü, rü woo duü̃xü̃gü rü chowe yangẽxü̃tanügu, rü woo guxchaxü̃gü choxü̃́ ngẽxmagu rü Cristuca̱x rü yaxna namaã chaxĩnü i guxü̃ma i ngẽma. Erü ngẽxguma chaturagu, rü ngẽxguma nixĩ i yexeraãcü Cristu choxü̃ poraxẽẽxü̃. 11Maneca ñoma wüxi i ãũãẽxü̃rüü̃ chidexa, erü ngẽmaãcü chaugü chicua̱xüü̃. Natürü pegagutama nixĩ i düxwa ngẽmaãcü chaugüétüwa chidexaxü̃, yerü pema chi nixĩ ga choxü̃ picua̱xüü̃güxü̃, rü tama i chomax. Rü woo taxuwama chame i chomax, natürü taxuwama choxü̃ narüyexeragü i ngẽma orearü uruü̃güneta i nawe perüxĩxü̃. 12Rü yexguma petanüwa chayexmagu, rü yaxna pemaã chaxĩnüãcüma pexü̃ nüxü̃ chadauxẽẽ na aixcüma Cristu choxü̃ muxü̃ na nüxü̃ chixuxü̃ca̱x ga norü ore. Rü cua̱xruü̃gümaã pexü̃ nüxü̃ chacua̱xẽẽ ga yema. Rü pexü̃ nüxü̃ chadauxẽẽ ga taxü̃ ga mexü̃gü ga Tupanaãrü poramaã üxü̃. 13Rü yexguma petanüwa chayexmagu rü pemaã chamecüma yema guxü̃ma ga togü ga yaxõgüxü̃maã na chamecümaxü̃rüü̃tama. Natürü wüxiwaxicatama nixĩ ga íchatüxü̃ yerü ga petanüwa rü tama ngĩxü̃ chayaxu ga dĩẽru yema togü ga yaxõgüxü̃tanüwa ngĩxü̃ chayaxuxü̃rüü̃. Rü chanaxwa̱xe i choxü̃́ nüxü̃ pengechaü̃ i ngẽma. 14Rü ñu̱xma rü marü íchamemare na norü tomaẽ̱xpü̱xcüna pexü̃ íchayadauxü̃. Rü tãũtáma ṯacüca̱x pexna chayaca. Erü tama perü ngẽmaxü̃güca̱x petanüwa chaxũ, natürü pexca̱xüchi nixĩ i ngẽ́ma chaxũxü̃. Pema rü chauxacügü pixĩgü i Tupanaãrü orewa. Rü ngẽma papa rü mamaãrü puracü nixĩ na naxãcügüna naxããxü̃ i ngẽma nüxü̃́ taxuxü̃. Rü tama naxãcügüarü puracü nixĩ na nanatüna rü naẽna naxãgüãxü̃. 15Rü choma rü íchamemare na chorü ngúchaü̃maã pexca̱x ichanaxãxü̃ i guxü̃ma i ṯacü i choxü̃́ ngẽxmaxü̃ rü woo chaugütama rü ta na ichaxãxü̃ na aixcüma meã peyaxõgüxü̃ca̱x. Natürü chauxca̱x rü ngẽxguma yexeraãcü pexü̃ changechaü̃gu, rü pema rü yexeraãcü nüxü̃ perüxoetanü na choxü̃ pengechaü̃xü̃. 16Rü nümaxü̃ i duü̃xü̃gü i petanüwa, rü woo nüxü̃ nacua̱xgü na taguma ṯacüca̱x pexü̃tawa íchac̱axü̃, natürü nümagü rü nüxü̃ nixugüama na pexü̃ chawomüxẽẽãcüma perü dĩẽru ngĩxü̃ chayaxuxü̃. 17¿E̱xna pema nagu perüxĩnüẽgu rü yema duü̃xü̃gü ga petanüwa chamugüxü̃wa pexü̃ chawomüxẽẽ? 18Rü Titumaã nüxü̃ chixu na petanüwa íyadauxü̃ca̱x. Rü namaã yéma chanamu ga yema to ga taeneẽ. ¿E̱xna pema nagu perüxĩnüẽgu ga Titu rü pexü̃ yéma nayawomüxẽẽ? ¿Tama e̱xna aixcüma yiĩxü̃ na chauxrüü̃ meã na namaxü̃xü̃ rü chauxrüü̃ mexü̃gu naxĩnüxü̃ ga Titux? 19Bexmana pema tá nagu perüxĩnüẽ rü ngẽmaãcü tidexagü, erü togüétüwatama tachogüchaü̃. Natürü, Pa Chaueneẽgü ya Pexü̃ Tangechaü̃güex, rü Tupanape̱xewa rü Cristuégagu nixĩ i tidexagüxü̃ na yexeraãcü meã Tupanaãxü̃́ peyaxõgüxü̃ca̱x rü yexeraãcü meã na pemaxẽxü̃ca̱x. 20Erü chaxoegaãẽ rü ngẽxguma wena pexü̃ íchayada̱u̱xgu, rü ngürüãchi tama choma chanaxwa̱xexü̃ãcüma ípemaxẽ, rü ngẽmaca̱x i pema rü tãũtáma chomaã petaãẽgü. Rü chaxoegaãẽ erü ngürüãchi tá pexü̃ ichayangau na pegüchi ípexaiexü̃, rü pegüarü ngẽmaxü̃ca̱x pixãũxãchigüxü̃, rü pegümaã penuẽxü̃, rü pegüguxicatama íperüxĩnüẽxü̃, rü pexoregüta̱a̱xgüxü̃, rü ṯoguã̱xü̃ pixuxü̃, rü pegü picua̱xüü̃güxü̃, rü chixexü̃ ípexüexü̃ rü ngẽmaãcü chixri ípemaxẽxü̃. 21Rü chaxoegaãẽ rü ngẽxguma wena petanüwa chaxũxgu, rü ngürüãchi Tupana rü pegagu tá choxü̃ naxãnexẽẽ. Rü ngürüãchi ngechaü̃ tá choxna pexã, erü muxẽma i petanüwa rü marü ñuxgumama pecadu taxügüecha, rü tama nüxü̃ tarüxoechaü̃ na Tupanape̱xewa chixexü̃ taxügüxü̃ rü naĩ i ngemaãmare na tamaxẽxü̃ rü guxü̃ma i togü i chixexü̃ na taxügüxü̃.
Copyright
Learn More


text:
17 01
Ol dé 17 de zenér l'è 'l 17 dé de l'an del calendare gregorià; manca 349 (350 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 17 de zenér al è ul dí da pòost 17 dal an dal calendari gregurian; i manca 349 (350 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Nomm dal dí in difereent dialett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Gjuntée un nomm!
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1287 - Maó (Menorca): un esèrcit Catalan, cumandaa par Ximenes da Ayerbe, ga trà gjo i trupp d'Abu'Umar, ul moixerif da Menorca, vargot ch'al cumportarà l'ucüpazziun Catalana da tüta l'ísula.
- 1929 - Növa York (SÜA): Elzie Segar al püblega la prima sturieta da Popeye al diari 'Evening Journal'.
- 1995 - Kobe (ul Gjapun): un teratrémul, da 7'3 degrée in la scala Richter al trà gjo la citaa e ga al causa plüü da 6.400 vítim.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1959 - Barcelona: Joan Amades, ul plüü gran folklorista Catalan.
- 2005 - Pechin (la Cina): Zhao Ziyangh pulítich Cinées, segretari generaal dal Partii Cumünista.
Fèest[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Saant Antoni abaa, patrònn da Mallorca e d'un bell puu da citaa di Paées Catalan
Festa lucala da Saant Antoni da Vilamajor, a la comarca dal Vallès Oriental (Catalunya).
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Sangu
El sangu (anca sangh o sanch) l'è on tessuu fluid de connession contegnuu denter int i venn e i arteri di animaj. La parola la vegn dal latin sanguis, sanguinis, con l'istess significaa. Inscambi, l'aggettiv ligaa al sangu, ossia emategh, el vegn dal grech haimatos.
El sangu l'è faa di cellul che menen via i gas, comé i globui ross, e, despess e soratutt in di animai pussee important, gh'è di cellul comé i globui bianch e i piatrin.
Fonzion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Fonzion respiratoria: el porta l'ossigen dai polmon ai olter tessuu
- Fonzion nutritiva: el porta i nutrient in gir per el corp
- Fonzion escretoria: la mena via i scart del corp
- Fonzion termega: la tegn stabil el calor in del corp
- Fonzion de manteniment del pH
- Fonzion difensiva: la protegg el corp di malattij
- Fonzion emostatega: la mett a post i tessuu quand che gh'è on trauma


text:
Bratislava
Bratislava (Tudesch: Pressburg; Üngares: Pozsony) a l’è la capital de la Sluachia.
A l’è anca la prima cità de la Sluachia per pupulaziun, cun 426.927 abitant (2007).
Cuntegnüü
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bratislava a l'è tacada a l'Austria e l'Üngherìa. A l'è l'ünega capital al mund che la cunfina cun dü stat. A l'è anca arent al cunfin cun la Repüblica Ceca.
El Danübi al traversa Bratislava
Nom[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La se ciama Bratislava dumà del 1919.
Prima la se ciamava Prešporok in sluach, Prešpurk in cech, Preßburg in tudesch, Pojon in rumen e Pozsony in üngheres.
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bratislava a l'è gemelada cun:
- Erevan, Armenia
- Viena, Austria
- Ruse, Bülgaria
- Larnaka, Ciper
- Praga, Repüblica Ceca
- Lissandria de l'Egit, Egit
- Turku, Finlandia
- Brema, Germania
- Ulm, Germania
- Salunich, Grecia
- Székesfehérvár, Üngheria
- Perugia, Italia
- Rotterdam, Paes Bass
- Cracovia, Pulonia
- Lübiana, Sluenia
- Izmir, Türchia
- Kijv, Ücraina
- Cleveland, Stat Ünì d'America