text:
Un don d'arconossensa. "A-i mancava doi a la festa 'd Pasqua e dij Pan sens' Alvà. Ij cap dij sacerdòt e ij magister ëd la Lej ancora a sercavo n'ocasion për ciapé Gesù për furbaria e masselo, ma nen durant le celebrassion dla Pasqua, për tëmma 'd na solevassion dël pòpol. Ant ël mentre ch'a l'era a Betania, ant la ca 'd Simon (n'òm ch'a l'era stàit lebros) e ch'a disnavo, a l'é rivaje na fomna con un vas d'alabaster pien ëd përfum ëd nard pur, ëd gran' pressi. A l'ha dovertalo e a l'ha vërsà 'l përfum an sla testa 'd Gesù. Quand ch'a l'han vëddù lòn, però, a quejdun ëd coj ch'a j'ero a tàola con lor a l'é montaje la flin-a. A disìo: "Përché sgairé parèj tut col përfum ch'a costa? A l'avrìa podusse vende për pì che tërsent dëné e dovrà l'arzan pr' ij pòver!" e l'arprociavo fòrt. Ma Gesù a l'ha replicà: "Lassela sté! Përché feje dj'osservassion? A l'ha fàit na bon-a assion anvers ëd mi. Përch' i l'avreve sèmper ëd pòver con vojàutri e i podreve feje 'd bin tute vòlte ch'i vorereve; ma mi i l'avreve nen sèmper. Sta fomna a l'ha fàit lòn ch'a podìa fé: a l'ha onzù d'euli mè còrp prima dël temp prontandlo për la sepoltura. In vrità iv diso ch' an qualonque leugh dël mond ch'a sarà predicà cost evangeli a sarà 'dcò arcordà costa fomna e a spiegran lòn ch'a l'ha fàit" (March 14:1-9).
Ël nòm pì grand. "Ch'a i sia donca an vojàutri l'istèss sentiment ch'a-i era an Gesù Crist. Chiel, an efet, combin ch'a l'era Nosgnor, a l'ha nen considerà l'egualiansa con Dé coma queicòsa da ambranchesse, ma a l'é svoidasse, a l'é bassasse coma 'n servidor, a l'é dventà parèj 'd tùit j'àutri, òm fra j'òm. A l'é umiliasse e a l'é dventà ubidient fin-a a meuire, ansi, gnente meno che a meuire an s'na cros. A l'é 'dcò për lòn che Dé a l'ha esaltalo fòra mzura e ch'a l'ha daje 'n nòm ch'a l'é dzora 'd minca àutr nòm, parèj che al nòm ëd Gesù tùit as buto an ginojon - daspërtut ch'a sio: an cel, an tèra o sot-tèra, e parèj che minca lenga a confessa che Gesù Crist a l'é 'l Signor, a la glòria 'd Dé 'l Pare" (Filipèis 2:5-11)
Òm dij dolor. "Avèj pietà ‘d mi, përchè i son sagrinà! Ij mè euj a son dventà gonfi për la suferensa. I l’hai perdù mia fòrsa. Mia vita a l’é ‘n camin a finì ant ël dolor e i mè agn ant ij lament.) Për motiv ëd tùit ij nemis ch’i l’haj, la gent am dëspressia; ij mè vzin a son dësconcertà ‘d mia soferensa; coj ch’am conòsso a l’han sgiaj ëd mia condission; coj ch’am vëddo për la stra a giro ‘l canton e a fan finta ‘d gnente. Tùit a l’han dësmentiame coma ch’as dësmentia coj ch’a son mòrt. Mi i son dventà dësùtil coma ‘n vas rot. I l’hai bin sentù lòn che fin-a tròpi a diso, le neuve afrose ch’a ven-o da tute le part. A fan dij complòt contra mi, a studio mach coma feme fòra. Malgré tut, i l’hai fiusa an ti, Signor! I fortìsso: Ti t’ses mi De! T’ses ti ch’it fisse ‘j termo ‘d mè destin. Delivërme da la potensa dij mè nemis e da coj ch’am dan adòss. Sorij a tò servidor! Delivërme për motiv ëd toa fidelità!" (Salm 31:9-16).
Ël sërvent dël Signor. "Ël sovran Signor a l'ha dame Soe paròle 'd sapiensa: për lòn i sai coma giuté coj ch'a son sfinì e dëscoragià. Coma ch'as fa con ij dissépoj, la matìn ëd minca dì Chiel am dësvija e am rend atent pr' amprende Sò volèj. Ël sovran Signor a l'ha parlame e i l'hai scotalo. I l'hai nen faje 'd resistensa e i l'hai nen viraje le spale. I l'hai porzù la schin-a a coj ch'am vorìo foëtteme e le ciafele a coj ch'a vorìo s-ciancheme la barba. I l'hai nen stërmà mia facia da coj ch'a vorìo sbefieme e scraceme adòss. Contut, ël sovran Dé am agiuda e për lòn i sarai mai batù - ch'as faso gnun-e ilusion! I stago a testa àuta e i rendo mia facia dura tanme na ròca. I sarai mai dsvergognà. Col ch'am rendrà giustissia a l'é 'n camin ch'a riva. Chi ch'as ancalerà 'ncora a 'ncolpeme? Andoa ch'a son finì ij mè acusator? Ch'a ven-o fòra! Ël Signor Dé a sta da la mia part! Chi mai podrà-lo condaneme? Tùit ij mè nemis a saran dësblà tanme na ròba veja mangià da le càmole" (Isaia 50:4-9).
"Àor, an tra 'd coj ch'a l'ero montà për adoré 'l Signor a la festa, a-i ero 'dcò dij grech. A son vnù da Flip a feje na visita, përché a savìo che chiel a l'era da Betsàisa an Galilèa. A l'han dije: "Monsù, i vorìo tant ëd podèj ancontré Gesù!". Flip a l'ha dijlo a Andrea, e Andrea e Flip a son andàit a fejlo savèj a Gesù. E Gesù a l'ha risponduje: "L'ora a l'é vnùa ch' ël Fieul ëd l'òm a l'ha da intré ant Sua glòria. An vrità iv diso: 'Se la gran-a 'd forment, quand ch'a tomba 'nt tèra, a meuir nen, a resta tuta sola; però, s' a meuir, a porta 'd frut bondos. Coj ch'as ambranco a soa vita 'd lor an sla tèra, a la perdran, ma coj ch'a son dispòst a perdla, a la goerneran për la vita eterna. Se quejdun a veul esse mè dissépol a venta ch'am séguita, përchè ij mè sërvitor a deuvo esse là 'nté ch'i son mi. Ël Pare a rendrà onor a col ch'am serv. Për adess l'ànima mia a l'é conturbà. Còs é-lo chi l'hai da di? Pare, salvame da cost' ora? Ma 'l motiv ëd mia vnùa a l'era propi col ëd rivé a cost' ora! Pare, glorifica Tò nòm". Antlora na vos a l'é vnùa dal cel ch'a disìa: "I l'hai già glorificalo e i lo glorifichrai ancora!". Quand che la gent ch'a-i era là a l'ha sentì sta vos, a disìa ch'a l'era stàit un tron; d'àutri, però, a disìo: "N'àngel a l'ha parlaje!". Antlora Gesù a l'ha dije: "Sta vos a l'é nen vnùa për mi, ma për vojàutri!". A l'é rivà 'l moment ëd la condan-a 'd cost mond: adess Sàtana, ël prinsi 'd cost mond a sarà campà fòra! MI, peuj, quand i sarai levà da la tèra, i tirerai tuti a mi". Àor, Gesù a disìa lòn për mostré 'd che manera chiel a l'avìa da meuire" (Gioann 12:20-33).
Del tut qualifica! "A l'é 'dcò për lòn che 'l Crist a l'ha nen atribuìsse la glòria d'esse 'n gran' sacerdòt. Nò, a l'é stàit sernù da Dé, ch'a l'ha dije: "Ti 't ses mè fieul. Ancheuj i son dventà tò Pare". Ant n'àutr pass i trovoma che Dé a l'ha dije: "Ti 't ses sacerdòt për sèmper second l'òrdin ëd Melchisedech". Ël Crist, durant soa vita mortal, as adressava a Dé, ch'a podìa salvelo da la mòrt, an pregandlo e suplicandlo con ëd grand crij e lerme. Dé a l'ha scotà soe preghiere për motiv ëd soa divossion ancreusa. Combin che Gesù a l'era 'l Fieul ëd Dé, a l'ha 'mprendù l'ubidiensa dai patiment ch'a l'ha avù. A l'é për lòn che Dé a l'ha diciaralo dël tut qualificà pr' esse 'n përfet gran sacerdòt, tant ch'a l'é dventà la sorgiss dla salvëssa eterna për tuti coj ch'a-j ubidisso. Dé a l'ha proclamalo gran' sacerdòt second l'òrdin ëd Melchisedech" (Ebreo 5:5-10).
Lavme Signor! "Un salm ëd David, quand ël profeta Natan a l'é 'ndait da chiel për butelo dë 'dnans a soe responsabilità dòp che David a l'avìa comëttù n'adulteri con Betsabé. Àbie pietà 'd mi, ò Dé, për Tò amor. Për toa gran' misericòrdia, gavme d'adòss le mace dij mè pecà. Lavme da mia colpa; purificame da mè pecà, përch'i arconòsso d'essme arvoltà contra Ti; mè pecà am tormenta dì e neuit. Contra Ti, e mach contra Ti i l'hai pecà. I l'hai fàit lòn ch'a l'é mal ai tò euj. I arconòsso che la sentensa contra mi ch'it l'has fame nunsié a l'é giusta. An tò verdet ëd condan-a Ti't ses sensa rimprocc. I arconòsso ch'i son nassù ant la colpa - éh, fin-a dal moment medésim che mia mare a l'ha concepime i l'hai da considereme 'n pecator. Ti 't apressie la vrità al fond dël cheur e ti't veule ch'i l'abia drinta mi 'd saviëssa. Sbrinciame d'eva e i vnirai pur; lavme e i vnirai pì bianch ëd la fiòca. Ò, dame andarera la gòj ch'i l'avìa na vòta - Ti 't l'has crasame: adess fame torna argiojisé. Varda pì nen ij mè pecà; gavme la macia 'd mia colpa. Crea 'n mi un cheur ch'a sia polìd, ò Dé; arneuva an mi në spirit ëd fidelità. Bandiss-me nen da Toa presensa; gavme nen Tò Spirit Sant. Fame sente 'ncora la gòj 'd Toa salvëssa e rendme l'anvìa 'd esse un ch'at scota. Antlora i mostrerai toe vie ai pecator e lor a 'rtornaran a Ti coj ch'a t'han bandonate" (Salm 51:1-13).
A butrà Soe lej an nòstr cheur. "A vnirà 'l dì," a dis ël Signor, "ch'i farai n'aleansa neuva con la gent d'Israel e 'd Giuda. A sarà nen coma cola ch'i l'avìa fàit con ij sò antich, quand ch'i l'avìa pijaje për la man e portaje fòra dal pais d'Egit. Col'aleansa lor a l'han trasgredija, combin ch'i-j vorìa bin tanme 'n marì a veul bin a soa fomna", a dis ël Signor. Costa-sì a sarà l'aleansa ch'i farai con ël pòpol d'Israel ant col dì-là," a dis ël Signor, "i butrai mia lej përfond ant lor, i la scrivrai an sò cheur. Mi i sarai sò Dé e lor a saran mè pòpol. Antlora lor a l'avran pì nen da manda 'd mostré ai sò vzin e dì: 'I dovrìe conòsse 'l Signor', përchè tuti, dal pì cit al pì grand, am conossran già," a dis ël Signor, "e mi i përdonrai soa gramìssia e i m'arcordrai pì nen ëd ij sò pecà" (Geremia 31:31-34).
Ant ël sécol XVI lë Spirit ëd Dé a l'ha fàit seurte ant la cristianità dl'Euròpa un gran' moviment për l'arfòrma dla Cesa. A l'era tuta fondà an sla dëscoerta che tanti a l'avìo torna fàit ëd le Scriture sante (la Bibia), ch'a conten-o 'l messagi génit e original ëd Gesù Crist e 'd Sò Apòstoj.
A l'avìo 'dcò osservà coma col mëssagi a quadrèissa pròpi nen con tante chërdense, pràtiche e tradission ch'a l'avìo mostraje fin-a da cit e ch'a l'ero presentà coma "cristian-e". An efet, dai temp ëd la cesa antica, tante còse a l'ero cambià, nen për ël mej, ma për ël pes. Tante chërdense e pràtiche pagan-e a l'ero stàite seurbìe da la Cesa tant da guasté, da corompe, col messagi original e da felo dventé "quejcòs d'àutr".
Ël messagi dl'Evangel ëd Gesù Crist a l'era stàit stërmà a la gent e fin-a proibì. A l'é parèj ch'a l'han protestà contra coj abus (për lòn a son stàit ëdcò ciamà "protestant") e a l'han fàit torna "quadré" soa fé e pratiche 'd lòr con la nòrma, la régola dlë Scriture sante.
A l'é l'istess ancheuj: quand ch'as dëscheuvr ël messagi génit e original ëd Gesù Crist ant le Scriture sante is rendoma cont ch'a-i son tante le còse "ch'a van nen" an nòstra vita, chërdense e pratiche. Antlora, grassie a Dé ch'a l'ha fane dëscheurvì Soa Paròla scrita, nòstra vita e nòstra fej a comensa a cambié për fela torna quadré con la volontà 'rvelà 'd Dé.
A l'é parèj che l'arfòrma da la Cesa a prinsipia da noi medésim. An ardrissant nòstra vita second ij criteri dla Paròla 'd Dé, as ardrisso 'dcò nòstre famije, nòstra cesa, e nòstra società. Tant a l'é da cambié, ma is perdoma nen ëd coragi. Con l'agiut ëd Dé na vita neuva a peul sorte da la necessaria nòstra arfòrma moral e spiritual.
"I l'eve da nasse n'àutra vira", a dis Gesù a n'òm ch'antlora a l'era nen manch maravijà 's sente lòn ch'i lo soma nojàutri ancheuj. An sto mond, a l'é ciair a tuti, le còse a van nen bin. A basta nen consijé, esorté, cissé, possé la gent a fé mej: a resto sèmper j'istess, a cambio nen. A.i é quejcòsa a la rèis ëd ël cheur uman ch'a va nen e ch'a deuv cambié. Gesù a dis ch'a venta "nasse n'àutra vira" "da l'àut", da Dé, dventé "creature neuve". Mach Gesù a peul rendlo possibil, e për lòn Chiel, ancora ancheuj, a dev esse elevà tant da tiré 'd gent a andeje dapress coma Sò dissépol, e lor a dventran person-e neuve. Sto-sì a l'é ël test bìiblich ëd sta sman-a.
Gesù e Nicodemo. Aora, a-i era n'òm d'ij Farisé ch'as ciamava Nicodemo e che a l'era un ëd ij cap dij Giudé. Sto-sì a l'é vënù ëd neuit da Gesù e a l'ha dije: "Rabbi, i savoma che ti 't ses ën magìster mandà da Nosgnor, përché gnun a podrìa fé ij sègn miracolos che ti't fas se Dé a fussa nen con chiel". E Gesù a l'ha risponduje: "An vrità, an vrità mi it diso: 'Se queidun a nass nen n'àutra vira [4] a podrà nen vëdde 'l regn ëd Nosgnor'". Nicodemo a-j dìs: "Com é-lo che quaidun a peussa nasse n'àutra vira quand ch'a l'é vej? Col-là sicur a podrìa nen intré torna ant la pansa 'd soa mare për nasse na sconda vira? Nen vera?". Gesù a l'ha rësponduje: "An vrità, an vrità mi it diso: 'Se quejdun a nass nen da l'eva e da lë Spirit a podrà nen intré ant ël regn ëd Dé. Lòn ch'a nass dla carn a l'é carn, e lòn ch'a nass da lë Spirit a l'é spirit. Sta nen stupì 'd lòn ch'i l'hai dite. A venta che vojàutri i nasse n'àutra vira. Ël vent a bofa andova ch'a veul, e ti't na sente ël son, ma ti 't sas nen da 'ndoa ch'a ven e andua ch'a va. A l'é l'istess për coj ch'a nasso da lë Spìrit. Nicodemo a l'ha domandaje: "Com é-lo che ste còse a peulo fesse?".) Gesù a l'ha rësponduje: "Ti 't ses ën magìster an Israel e ti 't conosse nen ste còse? An vrità, an vrità i't diso: 'Lòn ch'i savoma i lo disoma e i podoma testimonié mach ëd lòn ch'i l'oma vëddù. Për lòn vojàutri i peule nen aceté nòstra testimoniansa. Se i l'hai dive lòn ch'a l'é dë stò mond e vojàutri i-j chërde nen, com é-lo che i podreve chërde s'iv parlo ëd còse del cel? Gnun a l'é montà sù al cel sedësnò col ch'a l'é calà giù dal cel, visadì ël Fieul ëd l'Òm. Giusta coma Mosè a l'avìa alvà ël serpent ant ël desert, parèj a venta che 'l Fieul ëd l'Òm a sia alvà sù, për fé che chionque a chërd an Chiel a perissa [6] nen ma a l'abia vita eterna. Përché Nosgnor a l'ha tant vorsù bin al mond ch'a l'ha dàit Sò Fieul ùnich, për che chionque a chërd an Chiel a perissa nen ma ch'a l'abia vita eterna. An efet Nosgnor a l'ha nen mandà Sò Fieul ant ël mond për condané 'l mond, ma përché 'l mond al sìa salvà da Chiel. A-i é gnun-a condan-a për col ch'a chërd an Chiel, ma col ch'a chërd nen an Chiel a l'é già stàit condanà për avèj nen chërdù ant ël nòm ëd ël Fieul ùnich ëd Dé. Ël giudissi 'd condana a l'é fondà an sël fàit che la lus a l'é vnùa ant ël mond m' a l'han preferì 'l top a la lus, përché lòn ch'a fasìo a l'era nen bon. An efet, tuti coj ch'a fan lòn cha l'é nen bon a l'han la lus an òdio e as avzino nen a la lus përchè a l'han tëmma che lòn ch'a fan a sìa dëscuvert, ma coj ch'a fan lòn ch'a l'é giust a ven-o a la lus përchè dj'àutri a peusso vëdde che lòn ch'a fan a l'é second la volontà 'd Dé. (Gioann 3:1-21). Spiegassion an italian: Emettete la vostra sentenza (Giovanni 3:14-15).
La serp d'aram. "Antlora 'l pòpol d'Israel a l'é partì për ël Mont Hor an ciapand la stra ch'a va vers ël Mar Ross për argiré la tèra 'd Mòab. Ël viagi, però, a l'era tròp long e 'l pòpol a l'ha perdù la passiensa e a parlava contra Dé e contra Mosé. A disìa: "Përchè i l'eve fane seurte da l'Egit mach për meuire ambelessì ant ël desert? A-i é gnente da mangé ambelessì e gnente da bèive. E peuj i l'oma già la nàusia 'd sta mana ch'a sa 'd gnente!". A l'é parèj ch' ël Signor a l'ha mandaje 'd serp velenose ch'a-j mordìo, e vàire israelita a na son mòrt. E 'l pòpol a l'é vnù da Mosè e a l'ha dije: "I l'oma fàit un pecà quand ch'i l'oma parlà contra 'l Signor e contra ti. Prega 'l Signor ch'a fassa 'ndé via cole serp!". Mosé, antlora, a l'ha 'ntërcedù a favor dël pòpol, e 'l Signor a l'ha risponduje parèj: "Fate na réplica 'd na serp velenosa e tachla a na pertia. Tùit coj ch'a son stàit mordù a vivran se mach a la vardo!". Antlora Mosè a l'ha fàit na serp d'aram e a l'ha tacala ansima na pertia. Quand che quejdun a l'era mordù da na serp e a vardava la serp d'aram as salvava la vita!" (Nùmer 21:4-9).
Salm 107:1-3; 17-22 - "Ringrassié 'l Signor, përch' a l'é brav, përché Sò amor fedel a dura për sèmper! Ch' ij riscatà dal Signor, coj ch'a son stàit salvà da la potensa dij sò nemis ëd lor, ch'a lo faso savèj a tùit! Përché Chiel a l'ha archeujì j'esilià da tùit ij pais, da l'alvant e dal ponent, dal nòrd e dal mesdì. (...) A-i ero 'd coj ch'as portavo coma 'd fòj; a l'ero arvirasse e a patìo për ij sò pecà. A podìo nen soporté gnanca la vista 'd ròba da mangé e a picavo a l'ùss ëd la mòrt . Sagrinà coma ch' a l'ero, a l'han crijà: "Signor, giutane!" e Chiel a l'ha salvaje da l'aflission. A l'ha mandaje Soa Paròla e a l'ha varije, ambrancandje da l'ùss ëd la mòrt. Ch'a làudo 'l Signor për Sò grand' amor e për le meravije ch'a l'ha fàit për lor! Ch' a ofrisso 'd sacrifissi 'd ringrassiament e ch' a canto con gòj a rësguard ëd ste assion gloriose!" (Salm 107:1-3;17-22).
Da la mòrt a la vita. " A-i era 'n temp che vojàutri i j'ere mòrt për motiv ëd vòstra disubidiensa e ij tanti vòstri pecà. I l'avìe pijà l'andi 'd vive ant ël pecà, second ch'as costuma ant cost mond. e i scotave mach ël diav, ch'a l'é 'l comandant ëd le potense dël mond invisìbil. A l'é chiel lë spirit ch'as tant dà da fé ancheuj ant ij cheur ëd coj ch'as arfuso 'd fé l'ubidiensa a Dé. Tuti nojàutri na vòlta i vivìo 'dcò parèj: i seguitavo mach j'anvìe passionaj e j'inclinassion ëd nòstra natura 'd pecator. I j'ero 'd natura l'oget ëd l'ira 'd Dé, tanme tuti j'àutri. Dé, contut, ch'a l'é rich an misericòrdia e ch'an veul tant bin, bele se i j'ero mòrt për motiv ëd nòstri pecà, a l'ha dane vita quand ch'a l'ha 'rsussità Crist dai mòrt. (A l'é mach për la grassia 'd Dé ch'i seve stàit salvà!). Chiel a l'ha fane arsussité ansema a Crist e sté setà con Chiel ant ij cej, përchè a l'ha butane 'n comunion con Gesù Crist. A l'é parèj che Dé a l'ha rendune l'esempi da mostré a le generassion ch'a vniran ëd la richessa sensa paragon ëd Soa grassia e bontà anvers a nojàutri, coma ch'a l'é mostrà ant lòn ch'a l'ha fàit për noi an Crist Gesù. Dé a l'ha salvave për grassia quand ch' i l'eve chërdù: a l'é nen quejcòsa ch'i l'eve merità an quej manera, ma a l'é 'n don che Dé a l'ha fave. La salvëssa a l'é nen n'arcompensa për avèj fàit quejcòsa 'd bon: gnun a peul vantessne! A l'é Chiel ch'a l'ha fàit quejcòsa 'd neuv an nojàutri: a l'ha torna creane in Crist Gesù, parèj ch'adess i podoma fé 'd còse bon-e, cole che Chiel a l'a prontà tant temp fa përchè i-j fèisso" (Efesin 2:1-10).
A-i son tre géner ëd tradussion bibliche: paròla për paròla, pensé për pensé e paràfrasi.
Na tradussion paròla për paròla a l’é ‘n tentativ ëd volté minca paròla ebràica o greca con na paròla piemontèisa ch’a peussa corispondje, volté ‘l significà ‘d paròle sìngole ant na sequensa sintàtica pì o meno precisa. Cost métod a l’é ciamà ëd “equivalensa formal”. L’equivalensa formal a mira a ‘rmarché la fidelità ai detaj dël léssich e la strutura gramatical dla lenga original. Na tradussion paròla për paròla a l’é pì dificil d’antende, dzurtut quand ch’ a-i son ëd manere ‘d dì ch’a son nen dovrà ant nòstra lenga e ant la cultura moderna. An efet, pì lontan-a ch’a l’é la lenga-sorgiss da la lenga-bu, pì dificil a podrìa esse la comprension ëd na tradussion literal. D’àutra part, l’equivalensa formal a peul quejvòta permëtte ai letor ch’a l’ha dimestiëssa con la lenga-sorgiss ëd vëdde coma ch’ ël significà a l’era esprimù ant ël test original, përché sòn a guerna - sensa volteje - le manere ‘d dì e jë strument ëd la retòrica antìca. Con la tradussion paròla për paròla a-i sèmper l’arzigh nen mach ëd nen fé comprende al letor lòn ch’ ël test a veul dì, ma ‘d creé ‘d malintèis, dj’ideje sbalià, còse che, quand che ‘l test biblich a l’é stàit scrit, a j’ero nen intèise parèj.
La tradussion pensé për pensé (o “sens për sens”) a l’é ‘n tentativ ëd esprime la significassion ëd minca frase o paràgrafo dla lenga original ant un piemontèis sempi e ‘l pì posibil corent sens’ esse lià a minca paròla original. Cost métod a l’é ‘dcò ciamà ‘d “equivalensa dinàmica”. L’ideja a l’é che ‘l tradutor a dovrìa volté ël test original parèj che l’efet ëd la tradussion an sël letor a sia pì o meno l’istess che l’efet che ‘l test-sorgiss a l’avìa an sël letor ch’a lo capìa an col temp-là . La tradussion “pensé për pensé” a considera la lesibilità pì ‘d pèis che preservassion ëd la strutura gramatical original. Costa sòrt ëd tradussion, però, a sarìa nen tant da dovresse për dij studi biblich ancreus, ma coma prima dreta an sël test, na tradussion da dovresse për la divulgassion. A l’é parèj che se ‘l letor a conòss nen le lenghe originaj dla Bibia, as arcomanda sèmper ëd fé ‘l confront con d’àutre version (an italian o an d’àutre lenghe). A-i é gnun-a version nassional ch’a peussa dé, mach daspërchila, la significassion pien-a del test original. Pì ‘d confront ch’as fà, mej ch’a l’é.
Na paràfrasi a l’é na tradussion ch’a l’ha ‘l but prim ëd trasmëtte ‘l messagi dla Bibia and na lenga sempia e fàcil da comprende sensa consideré tant j’espression paròla për paròla e fin-a ij pënsé për pensé dle lenghe originaj. An efet, l’autor ëd le paràfrasi a dà soa antërpretassion del test, a fà ‘d gir ëd paròle, as përmet ëd fé ‘d “license poétiche” ch’a lasso ‘n grand ëspassi a d’ideje personaj. Le paràfrasi dla Bibia a son da identifichesse con ël nòm ëd col ch’a l’ha faje o con ij sò editor e lassé ‘l letor a decide la fiusa ch’a l’ha da deje.
Nòstra version dla Bìbia piemontèisa a podrìa disse ch’a va “an mes” tra ij prim doi géner. A l’é da consideresse dzurtut na tradussion pensé për pensé, n’equivalensa dinàmica - ël pensé ‘d minca vers o dle part dël vers - ma, quand ch’a la rendission as slontan-a da la forma ch’a pija ant le version tradissionaj paròla për paròla (cole ch’ ël letor a l’é miraco pì costumà a sentje o a lesje), la nòta al pé dla pagina a lo s-ciairìss e a dà la forma ch’aj corespond pì leteral. An efet, nòstra version a dovra le nòte për dé ‘d spiegassion ëdcò quand ch’a le nen possibil semplifiché tròp ël test e ch’as deuv për fòrsa conservé la fòrma original, bele s’a podrìa nen esse fàcil da capì da tuti.
An tùit ij cas, a-i é sèmper da ten-e an considerassion che, për minca tradussion, a-i é ‘d presupòst ch’ a na stan a la base e ch’a esercito na quej influensa an sla sèrnia dle paròle ch’a-i son dovrà. Ël prim presupòst ch’i nl’oma nojàutri a l’é che la Bibia a l’é nen “un liber qualsëssia, ma che la Bibia a trasmët la Paròla ‘d Dé. Sossì a rend na tradussion quejcòsa ch’a deuv esse fàita con ël pì grand rispèt da ‘n chërdent ch’a l’é dispòst sèmper a aceté lòn ch’a-i trova, bele ant ël cas ch’a podrìa essje nen d’acòrdi o ch’a-j “fa problema”. La paròla ‘d Dé a l’é lòn ch’a l’é, s’a-j pias o meno. As peul nen adatesse “a la sensibilità” ëd gnun!
A la fin, për nojàutri a l’é ‘dcò ‘d pèis che la tradussion as arfassa a la tradission ëstòrica dle cese cristian-e. I l’oma d’anventé gnente ‘d neuv né i l’oma dëscheurvù gnente ‘d neuv. Nòstra tradussion a deuv esse sèmper “an sintonia” con la magioransa dle version bibliche ch’a son già dovrà da la pì part ëd le cese cristian-e. A l’é për sòn che nòstra tradussion a veul avèj ‘n caràter ecuménich: tut lòn ch’i publicoma a l’é stàit comparisionà con le bibie pì spantià an diverse lenghe.
Leture bìbliche dël lessionari - 8 Mars 2015 - Tersa Duminica 'd Quarésima
La purificassion dël templ. Dòp ëd lòn Gesù a l'é calà a Capèrnaom ansem' a Soa mare, ij Sò frej e ij Sò dissèpoj, ma a son staje pòch. Përchè la Pasqua dj'Ebreo a l'era davzin-a, Gesù a l'é montà a Gerusalem. Ant le cort del Templ Gesù a l'ha trovà 'd gent ch'a vendìo 'd beu, ëd feje e 'd colomb për ij sacrifissi. A l'ha vëdduje 'dcò ij cambista che, setà ai sò taulin, a marcandavo. Con ëd còrdin a l'ha fasse, antlora, un foèt e a l'ha scassà tuta cola gent fòra dal templ con le soe feje e ij beu. A l'ha peuj campà a tèra ij dné dij cambista e a l'ha stravacà ij sò taulin. A coj ch'a vendìo 'd colomb a l'ha dije: "Porté via da sì tute ste ròbe e fé nen ëd la cà 'd mè Pare 'n mercà". Antlora ij Sò dissèpoj a son arcordasse dla professìa ch'a dis: "Ant mè cheur a brusa la passion për toa ca". A l'é parèj che ij cap ëd j'ebreo a l'han dije: "Lòn ch'it fas? Se Nosgnor a l'ha date l'autorità 'd fe tut ës brut ciadel, mostrene 'n segn miracolos ch'a lo peussa prové!". Gesù a-j rispond: "Campé giù sto templ, e an tre dì i lo butrai torna 'n pé!".) E ij cap ëd j'ebreo a-j diso: "A-j son vorsuje quarant 'e ses agn për fabriché sto templ, e ti't vories torna butelo 'n pé an tre dì?". Ma Chiel a parlava dël templ ëd sò còrp. Quand che peuj Gesù a l'é stàit arsussità dai mòrt, ij Sò dissépoj a son arcordasse ch'a l'avìa dìje lòn e a l'han chërdù a la Scritura e a còsta paròla 'd Gesù. A càusa dij segn miracolos ch'a l'avìa fàit mentre ch'a l'era a Gerusalem ant ij dì dla Pasqua, a son tanti coj ch'a l'han chërdù an Chiel. A nen fidesse 'd lor, però, a l'era Gesù, përché a conossìa bìn la natura uman-a. A-i era nen da manca che a-j diseisso [7] coma ch'a l'é fàit l'òm" [Gioann 2 (13-22)]. Predicassion an italian an còst test: http://riforma.net/index.php?title=Studi_biblici/Giovanni_2:12-22
Ël messagi dla cros. "An efet, un messagi ch'a parla dla cros a l'é considerà na folairà da coj ch'a son an sla stra dla perdission, ma për nojàutri, che Dé a l'é 'n camin a salvé, a l'é la potensa 'd Dé, dagià ch'a l'é scrit: "I distruvrà la sapiensa dij savant e i rendrà inùtil l'inteligensa dj'inteligent". Dov' é-lo 'l savant? Dov' é-lo col ch'as n'antend ëd la lej 'd Mosé? Dov' é-lo 'l disputàire ëd cost mond? E-lo nen vera che Dé a l'ha rendù na folairà la sapiensa 'd cost mond? Dàit che Dé, an Soa sapiensa, a l'ha vëddù che 'l mond a l'avrìa mai conossùlo për ël mojen dla sapiensa uman-a, Chiel a l'ha avù la compiasensa 'd salvé coj ch'a chërdo për ël mojen dla "folairà" 'd lòn che nojàutri i predicoma.) A l'é na folairà pr' ij Giudé, ch'a ciamo mach 'd vëdde 'd segn miracolos dal cel e a l'é na folairà pr' ij Grech, ch'a serco mach ëd sapiensa uman-a, ma nojàutri i predicoma 'n Crist butà 'n cros, che pr' ij Giudé a l'é në scandol e pr' ij Grech a l'ha gnun sens. Nopà, për coj ch'a son ciamà a la salvëssa, tant giudé che grech, a l'é Crist la potensa 'd Dé e la sapiensa 'd Dé, përché la sapiensa 'd Dé a l'é pì savent ëd la sapiensa uman-a e la dëbolëssa 'd Dé a l'é pì fòrta che la fòrsa uman-a" [1 Corinti 1 (18-25)].
Salm 19. "Për ël diretor dla musica. Salm ëd David. Ij cej a nunsio la glòria 'd De, la vòlta del cel an fà conòsse l'euvra 'd soe man. Un dì a fà passé 'd conossensa a l'àutr dì, e na neuit a 'rvela la grandëssa 'd De a n'àutra neuit. A l'é pa na lenga, a son pa 'd paròle ch'as peusso nen antende. Soa vos a 'rsona da part a part dla tèra, soe paròle a viagio fin-a a l'orisont pì lontan. Ant ël cel De a l'ha piantà na tenda për ël sol. Tanme në spos, ël sol a seurt da soa stansia da let. A l'é tanme n'òm fòrt ch'a l'ha gòj 'd fé soa cursa. Chiel a ven fòra da l'orisont ël pì lontan e a va da na part a l'àutra dël cel; a-i é gnente ch'a peussa scapé da sò calor. La lej dël Signor a l'é përfeta e a guerna la vita 'd coj ch'a l'oservo. Dle régole ch' ël Signor a l'ha stabilì as peul fidesse. A dan ëd sapiensa a coj ch'a l'han nen d'esperiensa. Ij precet dël Signor a son giust e a rendo gioios ël cheur. Ij comandament dël Signor a son pur e a 'nlumino j'euj. Ij comand ëd tëmme 'l Signor a son giust e a duro për sèmper. Ij giudissi ch'a l'ha dàit ël Signor a son degn ëd fiusa e dël tut giust. A l'han un valor pi grand dl'òr, fin-a da na granda quantità d'òr. A son pì doss dl'amel, fin-a pì doss dl'amel ch'a ven diret da 'n cotel d'avije. A l'é pròpi vera: tò servitur a trova ambelelà na guida moral sicura. Coj ch'a-j scoto a trovo na grand' arcompensa. Chi é-lo ch'a peul comprende tùit ij sò eror? Përdon-me ij pecà ch'i l'hai fàit për fala. An pì, ten lontan tò servitor dal comëtte dij pecà 'd presunsion, parèj che la faso nen da padron an mia vita. Antlora i saraj sensa rimpròcc, nossent ëd trasgression grossere. Che le paròle 'd mia bòca e la meditassion ëd mè cheur a sio agreàbil dëdnans a Ti, o Signor, mia fòrsa e mè Redentor!" [Salm 19].
Ij des Comandament. "Anlora Dé a l’ha prononsià tute se paròle-sì: “Mi. ël Signor, i son tò Dé, col ch’a l’ha fate seurte da la tèra d’Egit, da la tèra andoa ti j’ere s-ciav. It l’avras nen d’àutri dé ‘dnans a mi. Ti it faras nen ëd mistà scolpie ò na quàich simijansa dle còse ch’a stan sù an cel, o an sla tera o sot-tèra. T’it butras nen an ginojon dë 'dnans a cole ròbe-là për dij servissi religios, për che mi. ël Signor, i son un Dé gelos, ch’a castiga la colpa dij pare an sij fieuj fin-a la tersa e la quarta generassion ëd coj ch’am arnègo, e che smon-a soa benevolensa a mila ‘d generassion ëd coj ch’am veulo bin e ch’a ubidisso ai mè comandament. I dovraras nen ël nòm dël Senior fòra ‘d leu, përché ‘l Signor a lassara nen andé impunì chionque a dovra ‘l nòm dël Signor fòra ‘d leu. It visaras dël dì ‘d Saba e lo ten-ras da cont coma ‘n dì fòravìa . Ti’t podras travajé ses dì e fé an coj dì-là tut ël tò travàj,
ma ël dì ch’a fà set a l’é ‘n dì consacrà a Nosgnor tò Dé. An col dì lì i faras nen dij travaj, nì ti, nì té fieul, nì toa fija, nì tò servidor, nì toa serventa, nì toe bestie, nì ‘l forësté ch’a stà an toa cà. përchè an ses dì Nosgnor a l’ha fàit ij cej e la tèra, e ‘l mar e tut lòn ch’a-i stà, e a l’ha arposasse ant ël dì ch’a fà set, parèj che Nosgnor a l’ha benedì ‘l saba e a l’ha consideralo fòravìa coma ‘n dì sant. Rend onor a tò pare e a toa mare, parèj che ti’t peusse vive motobin dj’agn an sla tèra che ‘l Senior tò Dé av dà. It sassineras nen. It comëttras nen n’adulteri. It robaras nen. It rendras nen na fàussa testimoniansa contra tò vzin. It susneras nen la cà ‘d tò vzin. It susneras nen la fomna ‘d tò vzin, nì sò servidur, nì soa serventa, ni sò beu, ni sò aso, ni 'd ròba qualsèssia ch’a sia dèl tò vzin" [Esod 20 (1-17)].


c: text/html

text:
Ala fin di agn 60 se à sclarge fora tla Val Badia l' jüch dl palon. Tla valada el vigni paisc che a na scuadra de palon y tl 1971 el gnü tigni l' prüm turnir a livel de valada. La Ila a sambëgn ince tut pert cun na scuadra. I allenamenc y les partides gne tignides jö in Chi Parüsc. Sciöche l' inom dij bele, se tratala de pastüres da plan, mo bindebo da parü jö dlungia la Gran Ega. I jogn apasciona dl jüch al palon se incunta do vöies jö in Chi Parüsc a cöie adüm peres y a tra indërt l ''grunt , pur pudëi sughè plö sauri; inscö el gnü a se de l' prüm ciamp da palon te La Ila.
Tl 1975 el spo gnü metü sö ufizialmënter l' Uniun Sport La Ila cun a ce l' prüm presidënt Seppl Rottonara (Longer). Te chisc agn gnel sughè ma a palon.
Tl 1978 se à metü adüm sugadusc di cin paisc dl Alta Badia, pur to pert al campionat de palon provinzial de 3 categoria, dan vita inscö al Uniun Sport Alta Badia. I campionac de valada purdo bel plan de importanza, ciudi che tres deplö scuadres tolo pert al campionat provinzial. Inscö se ala purtè pro che tl ann 1985 el gnü sugè l' ultimo campionat de palon a livel de valada.
Tl 1975 el deventè Giuvanin (Valentini) presidënt, che se à cruziè che La Ila ciafes en ciamp da palon nü. Cun l' aiüt dl umbolt Hermann dl Soz, el ste bun a ruvè pro i finanziamenc provinziai pur la realisaziun de na plaza dl sport nöia.
Tl 1977 vegnel lité Pitscheider Leo (de Poldele) president dl uniun. Leo se crüzia suradüt de ruvé e da ingrandi l ciamp dl sport da La Ila. Insciö ciafa La Ila tosc ince na pista da salté incer l ciamp ia. Al vegn ince metü sö la seziun atletica, che se crüzia suradüt dla manutenziun dl ciamp. Tl 1989 vegnel organisé la festa dl sport, ulache düta La Ila se abina pur garejé te proes de atletica.
Tl 1992 vegnel metü sö la seziun volley. Te vigni paisc gnel metü sö scuadres y al vegn organisé l campionat dla Val Badia.
Tl 2002 vegnel lite De Lazzer Marco sciöche president dl uniun. Al resta ma plö la seziun volley cun ativité.
Tl 2007 vegnel lité De Grandi Giorgio president dl uniun. Te chesc ann vegnel ince metü sö danü la seziun palon y al vegn tut ince ite i Barantli Alta Badia, che fej l campionat sot al US La Ila
Tl 2008 vegnel mudé jö l statut y l uniun vegn scrita ite tl register de volontariat.
Tl medemo ann vegnel spo ince metü sö la seziun Telemark.
Tl 2010 vegnel metü sö la seziun Fitness.
Tl 2011 vegnel tut sö les seziuns Telemark y Fitness tl VSS, L' uniun cumpeda passa 200 scric ite.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Oriundamain è l'ultimatum scadì da mesanotg. Ses cuntegn: Sch’il Katar veglia entrar puspè en relaziuns diplomaticas cun L’Arabia Saudita, l’Egipta, il Bahrain ed ils Emirats Arabs Unids, haja el dad accumplir 13 pretensiuns.
Katar ha respus uffizialmain
Tranter auter duaja il Katar serrar l'emettur da novitads Al-Dschasira ed interrumper las relaziuns diplomaticas cun l'Iran.Tenor l'agentura da pressa franzosa AFP haja il Katar deponà il glindesdi sia resposta uffiziala al catalog da pretensiuns da ses adversaris tar l'emir da Kuwait.
Il cuntegn da la resposta n'è anc betg vegnì communitgà.
Germania sa vesa betg en la rolla dad intermediatura
Entant ha la regenza tudestga detg da betg vulair esser intermediatura en la crisa al Golf. Quai ha communitgà in pledader dal minister da l’exteriur Sigmar Gabriel. Gabriel è al mument en visita tar ils stadis al Golf. Si’emprima staziun è l’Arabia Saudita.
La Germania stimia l’intermediaziun da l’Emir dal Kuwait. Ella tema che la crisa dal Katar porschia ils proxims dis anc dapli «potenzial d’escalaziun».
RR novitads 06:00+


text:
Servisc y cuntat
südtirolmubiltà: uni di for tlo per té
Per dumandes, prupostes o lamentanzes: la südtirolmubiltà ie n pont de referimënt per la mubiltà publica tla provinzia. Tres e-mail o telefonn pudëis nes cuntaté saurì y aslune. Nce vosc feedback ie dassënn prijà per nosc mpëni de uni di de fé a na moda che la mubiltà publica sibe for daujin a si tlienc y tlientes y per garantì n bon standard de cualità.
Orares y tarifes
+39 0471 220 880 - (1)
Zentrela de viabiltà
Lunesc – Sada: dala 6:00 ala 20:00
Dumënies y dis de festa: dala 7:30 ala 20:00
La cherdeda ie a paiamënt. La tarifa per la cherdeda depënd mé dal cuntrat respetif de rë fissa o de fonin mubil.
Südtirol Pass y abunamënc
+39 0471 220 880 - (2)
Zënter de servisc y nfurmazion südtirolmubiltà
Lunesc – Vënerdi: dala 8:00 ala 18:00
La cherdeda ie a paiamënt. La tarifa per la cherdeda depënd mé dal cuntrat respetif de rë fissa o de fonin mubil.
Lamentanzes y senialazions
contact@suedtirolmobil.info o l formuler web (te unires meneda sun la plata web dla provinzia)


text:
Billboard
La Billboard l'è na rivìsta americàna ch'la vèṅ fóra tut al stmani par la e5 Global Media ad Cincinnati ch'la dascór ad mùśica e vìddeo. Ad dèntar la gh'à dal paǵni ch'i tràtan 'l argumènt dal clasìfichi di pès muśicài e i èṅ cunsideràdi quéli fati méj in dal mónd. Al clasìfichi più impurtànti fati da lōr i èṅ la Billboard Hot 100 (cun dèntar i sènt braṅ più scultâ in di Stat Unî) e la Billboard 200 ch'l'arpòrta i duśènt àlbum più vindû in Amèrica.
In tut la Billboard la mét sù nuànta clasìfichi, a partìr da 'l 4 ad Śnar dal 1936 quànd l'è gnùda fóra la prima.


text:
God Save The Queen
El God Save The Queen (in lombard Che 'l Signoriddio salva la Regina) l'è l'inn nazional dell'Inghiltèra. Quand el sovran l'è 'n òmm, l'inn el se ciama "God Save the King" (in lombard Che 'l Signoriddio salva 'l re). L'è anca l'inn real di on bell poo de paes del Commonwealth e anca del Liechtenstein ma cont on test different. Finn ai agn 60 l'era anca l'inn de la Sguizzera, quand che l'è gnuu sostituii del Salmo Svizzer.
Test inglèsModifega
God save our gracious Queen!
Long live our noble Queen,
God save the Queen!
Send her victorious,
happy and glorious,
long to reign over us,
God save the Queen!
O Lord, our God, arise,
scatter her enemies,
and make them fall.
Confound their politics,
frustrate their knavish tricks,
on thee our hopes we fix,
God save us all.
Thy choicest gifts in store
on her be pleased to pour,
long may she reign!
May she defend our laws,
and ever give us cause
to sing with heart and voice,
God save the Queen!
Traduzion lombardaModifega
Che 'l Signor el proteggia la nosta misercordiosa Regina
Longa vida a la nosta regina
Che 'l Signor el proteggia la Regina!
Che la mena vincenta
feliz e gloriosa
Per regnà a longh sora de numm
Che 'l Signor el proteggia la Regina!
O Signor, nost Deo, volzes su
desperd i sò nemis
E fai borlà sgiò.
S`ceppa i sò ingagn
Mettegh i tarej in tra i roeud ai so baloss gàbol
Numm se mettom in di toeu man,
Signor proteggen tucc.
I talent, i pu prezios, che te gh'heet in saccoccia
Daghi a lee
che la fagga cunt de regnà a longh!
Che la fagga cunt de defend i nost lesg,
e che semper el ne daga 'na reson
de cantà cont el coeur e la vos,
che 'l Signor el proteggia la Regina!


text:
I dat in interess remartgabel e duraivel per la lingua e cultura rumantscha tar nun-Rumantschs en ed ordaifer la Svizra. Quai fatg conferma la lunga tradiziun dals curs da stad en Surselva ed en Engiadina cun dumbers da participantas e participants creschents sur passa quatter decennis. La «Fundaziun Retoromana Pader Flurin Maissen» (Laax) e la «Fundaziun Planta – Samedan» èn ils dus pols ferms per il sursilvan ed il puter.
Da l’America a Rumein
Sin iniziativa dals trais frars Maissen, fermamain engaschads per lingua e cultura rumantscha, prof. Augustin Maissen (Universitad da North Carolina, USA), pader dr. Flurin Maissen (Degen-Rumein) e dr. Alfons Maissen (Cuira) ha lieu l’emprim curs internaziunal da filologia e litteratura rumantscha la stad 1969 en il benefizi da la claustra da Mustér a Rumein. 22 scienziad(a)s ord 6 naziuns sa participeschan. Uschia cumenza ina istorgia da success. Davent dal 1972 vegn sper linguistica e cultura er instruì dapli la lingua, uschia ch’ils curs s’avran er ad in public pli vast.
1982 daventa il «Institut de Cuors Retoromontschs» ina «Fundaziun Retoromana Placi a Spescha». 1999 vegn la fundaziun renumnada «Fundaziun Retoromana Pader Flurin Maissen» en regurdientscha dal fundatur carismatic dals curs. Damai ch’il dumber da participant(a)s crescha ad in crescher dischlocheschan ils curs l’emprim en Casa Caltgera a Laax (1982) ed anc ina giada en la Casa da Sentupada da las soras dominicanas a Glion (2015). 2019 accumpleschan ils curs – quels oriundamain da Rumein – lur 50avel anniversari.
Ils onns han purtà blers svilups als curs, vers ina purschida zunt professiunala cun tut quai che tutga vitiers, er per famiglias.
Engiadina – la tradiziun da curs è putera
Sco regiun turistica e cun blers novs residents betg rumantschs è l’Engiadin’Ota predestinada per porscher curs da rumantsch. In fatg remartgabel: l’iniziativa per ils curs da la Fundaziun Planta a Samedan che vegnan organisads dal 1973 vegn dad in Franzos, il Dr. Gerard Bodemer. En ina Scuntrada rumantscha dal 1981 raquinta el da ses impuls da vegnir activ.
Suenter in bun decenni dals curs a Samedan han magisters, referents e participants relatà en in’emissiun dal Radio Rumantsch da lur motivaziuns ed experientschas cun instruir u emprender puter en Chesa Planta. La concepziun dals curs correspunda a quella gia cumprovada en Surselva. Ella cumbinescha las uras d’instrucziun cun excursiuns e referats culturals e star en legra cumpagnia.
Curs da rumantsch pon dar speranza en regiuns gia pulitamain germanisadas sco il curs da sutsilvan per indigens en Val Schons. Ubain els pon esser ina attracziun turistica en ina regiun linguisticamain anc ferma sco l’Engiadina Bassa. Omadus han chattà success.
Sa chapir fa bun vischinadi
Il rumantsch è senz’auter abel da fascinar er vischins da linguatg tudestg. Quai demussa l’engaschi dad abitants da Val e da scolars da la scola media a Sargans che vulan emprender sursilvan.
Jeu sun da Bogn Ragaz. Jeu frequentel il gimnasi mercantil. Jeu emprendel romontsch pervia dallas bialas giuvnas grischunas.


text:
Kandersteg
Kandersteg a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Frutigen-Niedersimmental, region aministrativa del Oberland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 133.9 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1231 abitant.
El cumün de Kandersteg al se tröva a una altitüden de 1174 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Adelboden, Blatten (Lötschen) (VS), Ferden (VS), Frutigen, Kandergrund, Kippel (VS), Lauterbrunnen, Leukerbad (VS), Reichenbach im Kandertal, Wiler (Lötschen) (VS).
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
RiferimentModifega
- ↑ Kandersteg in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föraModifega
- Village of Kandersteg
-
- Media relaa a Kandersteg su Wikimedia Commons
- Scout Centre
- This website gives some suggested hikes from Kandersteg


text:
Il CB Schlarigna ha cumenzà il nov campiunadi en quarta liga cun duas victorias. Encunter Panaduz ed era il derbi encunter ils Lusitanos de Samedan ha il CB Schlarigna gudagnà. La partenza en la nova stagiun è uschia gartegiada. Questa dumengia spetga dentant Danis-Tavanasa sin l’equipa da l’Engiadina Auta, il pli tard suenter questa partida san ils engiadinais pelvair nua tgi stattan.
Cumbat a la testa da la tabella
Suenter trais partidas en quarta liga da ballape è in trio cun il maximum da sis puncts a la testa da la tabella. Il CB Lumnezia, il CB Schlarigna e Danis-Tavanasa. A savair che mintga punct quinta èn las partidas encunter tuttas equipas fitg impurtantas. Surtut dentant ils gieus encunter ils concurrents directs cura che i va per la promoziun ina liga pli aut.
Equipa quasi identica a la stagiun passada
La vista da l’equipa dal CB Schlarigna è quasi la medema sco la stagiun vargada. Malgrà ch'i n'è betg reussì a l’equipa da far il pass ina liga pli aut è ella restada ensemen. Era il trenader dals ultims onns Marco Jola ha ins savì tegnì era per questa stagiun.
RR Sportissimo 17:00


text:
La regenza ha dà glisch verda per ina schliaziun transitorica dals posts da la polizia en l'Engiadin'Ota. Il chantun prenda en locaziun localitads en la surbajegiada «Porta Samedan» fin ch’il center administrativ regiunal a la staziun da Samedan stettia a disposiziun.
Quai na vegnia però betg ad esser il cas avant il 2030, scriva la regenza. Senza realisar ina schliaziun transitorica fiss il chantun stà sfurzà da renovar cun investiziuns considerablas ils indrizs existents. La Polizia chantunala po retrair las localitads en la surbajegiada «Porta Samedan» probablamain l’entschatta da l’auter mars.
Cun questa midada survegnia il persunal dal post da polizia Engiadin'Ota-Bregaglia cundiziuns optimalas per lavurar efficient. La finamira saja dentant anc adina, da realisar il center administrativ regiunal a Samedan uschè spert sco pussaivel.


text:
Cun questas mesiras vul la banca tenor atgnas indicaziuns intervegnir cunter las reducziuns da las entradas e da las marschas. Il medem mument vegna la cussegliaziun da clients privats e da fatschenta tschentads si da nov.
Radund dus terzs da las plazzas stritgadas duain vegnir cuvertas entras la fluctuaziun natirala. En diversas spartas saja dentant necessari ina procedura da consultaziun, communitgescha Postfinance. Parallel cun stritgar plazzas vegnia er stgaffì novas plazzas.
L'avust vegn decidì definitivamain, sche ed en tge dimensiun che las mesiras planisadas vegnan er realisadas.
RR novitads 11:00


text:
Er sch'in helicopter ha immensa forza na tanscha quai betg dal tut per ch'in helicopter sgola. Quai ha er da far cun il motor e la paisa dal helicopter, cun las temperaturas e cun l'aria.
Kamov - il helicopter gigantic
Il meglier helicopter ch'i dat insumma en Svizra è il helicopter gigantic cun il num Kamov. Il Kamov ha radund 5000 PS, quai è tant sco la forza da var 40 autos.
Nov helicopter da la Rega
La Rega sgola a partir da quest atun cun "AW Da Vinci", in helicopter da la nova generaziun. 10 milliuns francs custa quai nov helicopter che remplazza il vegl helicopter dal tip "Agusta K2", ch'è stà ils ultims 15 onns en servetsch per la Rega. In nov helicopter è stà necessari, cunquai ch'il dumber da sgols è creschì marcantamain ils ultims onns.


text:
Grup de laur
Le pröm comité é gnü metü sö ai 8 de otober 2018 a S. Peter te Villnöss. Atualmënter fej pert de chësc comité:
- Jürgen Viehweider (presidënt)
- Holzer Bernhard (degan da Balsan)
- Elisabeth Gasser Oberkofler (presidënta dl Consëi de Cöra da Balsan)
- Elisabeth Oberrauch (Cöra da Balsan)
- Paul Riegler (vardian)
- Valentin Erlacher (vize-presidënt)
- Barbara Tolpeit (colaboradëssa SaJ)
- Nadja Alfreider (presidënta SaJ)
Vardians dla ciasa
Tratan i mëisc d’isté sará Riegler Paul da Villnöss a desposiziun por mostré la ütia y dötes les funziuns. I ghesć dess se mëte en contat cun ël almanco 5 dis dan le termin por fá fora l’orar de surandada dla tlé.
Contat: +39 348 761 1246
Tratan i mëisc da d’invern sará Castlunger Carlo da S. Martin a desposiziun por mostré la ütia y dötes les funziuns. I ghesć dess se mëte en contat cun ël almanco 5 dis dan le termin por fá fora l’orar de surandada dla tlé.
Contat: +39 380 504 9909


text:
La malsogna dal pulmun Covid-19 è mo per 0,6% da la populaziun la malsogna ch’els teman il pli fitg. Quai demussa in studi dal post da perscrutaziun Sotomo, fatg per incumbensa da l’assicuranza da malsauns CSS. Sisum la glista da fastidis èn per ils Svizzers e las Svizras cancer cun 36%. Lura suonda demenza cun 17% e malsognas da la circulaziun cun 6%.
La retschertga principala è vegnida fatga l'entschatta zercladur, pia curt suenter il punct culminant da la pandemia. In’emprima fasa da retschertga hai dà l’entschatta mars. En tut han ins dumandà var 4'200 persunas.
Tessinais van pli spert tar il medi
En la Svizra tudestga ha radund la mesadad dals dumandads ditg, ch’els observian tar sintoms nunenconuschents sche quels svaneschian da sez. En la Svizra franzosa fan quai tenor il studi, sulet 37% da las persunas. Ed en la Svizra da lieunga taliana era quai sulet in quart.


text:
Pforzheim
Pforzheim (Pforze 'ndèla parlàda locàl) l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land del Baden-Württemberg, endèl distrèt (Regierungsbezirk) de Karlsruhe. La g'ha 124 289 abitàncc (dato del 31. Dic 2017) e l'è übicàda 'ndèl nordèst del sò Land, endèla part setentriunàl de la Forèsta Négra (Schwarzwald), a presapóch 25 km a sudèst de Karlsruhe, e 37 km a nordòvest de Stocarda.
Pforzheim l'è 'na cità extra-circondariàl (kreisfreie Städte) che völ dì che la fà circondàre (Kreis) de per sò cönt. El circondàre rüràl (landkreis) de Enzkreis el g'ha la sò séde aminitratìva 'n cità ma 'l teretóre comünàl de la cità del pont de vìsta aministratìf el na fà mìa part.
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
Colegamèncc estèrni[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Lavurs
Installaturs ed installaturas da stgaudaments monteschan differentas sorts da sistems da stgaudaments: radiaturs, stgaudaments da palantschieus, stgaudaments da distanza, indrizs da stgaudar aua, indrizs solars u indrizs da recuperaziun da chalur. Uschia garanteschan per chalur e bainesser en abitaziuns e locals da lavurar. Els procuran che la chalur sa derasia là nua ch'ella vegn duvrada.
Entras ina planisaziun exacta garanteschan las installaturas sanitaras la qualitad dumandada ed in decurs effizient. Ellas rimnan infurmaziuns, prendan mesiras, construeschan plans da lavuratori, dissegnan detagls da montascha e retschertgan il material necessari.
Sin fundament dils plans tschentan ils installaturs sanitars las lingias da l'aua chauda e l'aua da sfradentar sin il plazzal. Els taglian bischens da metal, storschan quels en la dretga furma, taglian crennadiras e buglian singuls tocs da bischens. Il sistem da lingias isoleschan els encunter sperdita da chalur.
Installaturas sanitaras monteschan radiaturs, ventils da reglar, sondas da temperatura ed auters instruments. En tschaler resp. en la stanza da tecnica bajegian els ina pumpa da stgaudar u ina chaldera. Sper forza ed ina buna tecnica da purtar, dovra quai er ina buna lavur da team.
Cura che tut è collià mettan ils installaturs sanitars en funcziun ils indrizs. Els controlleschan schebain il sistem funcziunescha correctamain, schebain tut las lingias èn clausas e las regulaziuns da la temperatura èn correctas. Lura decleran els als clients l'utilisaziun da l'indriz.
Il mantegniment regular, sco reparaturas e sanaziuns d’indrizs da stgaudament, tutgan er tar las incumbensas d’installaturs da stgaudaments. En connex cun las lavurs administrativas emplainan els rapports da lavur, scrivan protocols e documentaziuns. Uschia elavuran els la basa per la facturaziun e per il success economic da lur manaschi.
Sin il plazzal lavuran installaturs sanitars en dus u en teams pli gronds. Els enconuschan ils privels sin il plazzal e protegian sasez ed ils collavuraturs cun resguardar las prescripziuns da segirezza, cun prender mesiras davart la prevenziun d’accidents e cun purtar l’equipament da protecziun persunal. Tar tut las lavurs sa tegnan els vi da las prescripziuns davart la protecziun da l’ambient.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 1-7-2019
Durada
4 onns
Furmaziun en la pratica
En in manaschi da la branscha da stgaudaments u en in manaschi maschadà stgaudament-ventilaziuns-installaziuns sanitaras
Furmaziun en scola
1 di per emna a la scola professiunala
Cumpetenzas professiunals
- Planisaziun da las lavurs
- Montascha d'indrizs ed instruments tecnics termics
- Installaziun da lingias ed armaturas
- Montascha da cumponentas che dattan giu chalur
- Messa en funcziun dad indrizs tecnics termics
Curs ordaifer il manaschi
Emprender ed exercitar a moda pratica la basa professiunala
Maturitad professiunala
Tar fitg bunas prestaziuns da scola po vegnir frequentada la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "installatur / installatura da stgaudaments AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada cun pretensiuns mediocras u autas
Pretensiuns
- inschign manual
- enclegientscha pratica
- enclegientscha tecnica
- imaginaziun dal spazi
- movibilitad corporala
- sanadad robusta
- abilitad da lavurar en ina gruppa
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da scolas spezialisadas e professiunalas, dals centers da furmaziun da suissetec, sco er d’interpresas da la branscha da la tecnica d’edifizis
Furmaziun da basa scursanida
en ina professiun parentada, p.ex. construider / construidra da ventilaziuns AFQ, installatur sanitar / installatura sanitara AFQ u planisader / planisadra da tecnica d’edifizis AFQ
Examen professiunal (EP)
(mintgamai cun certificat professiunal federal) schefmontader / schefmontadra stgaudaments, spezialist / spezialista per sistems da chalur, controllader / controlladra da brischaders, cussegliader energetic / cussegliadra energetica edifizis, manader da project / manadra da project tecnica d’edifizis e. a.
Examen professiunal superiur (EPS)
maister / maistra da stgaudaments
Scola spezialisada superiura (SSS)
tecnicher / tecnicra dipl. SSS tecnica d’edifizis
Scola auta spezialisada (SAS)
Bachelor of Science (SAS) en tecnica d’edifizis
Cundiziuns da lavur
Installaturs da stgaudaments lavuran en manaschis d’installaziun da stgaudaments u en manaschis cumbinads stgaudament-ventilaziuns-installaziuns sanitaras. I sa tracta d’interpresas pitschnas, mesaunas u grondas. Els en per via sin plazzas u lavuran en il lavuratori da lur manaschi. Il pli lavuran els en dus u en teams pli gronds.
In contract collectiv da lavur (CCL) reglescha las relaziuns dal dretg da lavur tranter ils partenaris socials.
Ulteriuras infurmaziuns
Schweizerisch- Liechtensteinischer Gebäudetechnikverband (suissetec)
Auf der Mauer 11
Postfach 1768
8021 Zürich 1
Tel: 043 244 73 00
URL: www.suissetec.ch
Revistas professiunalas:
"HK-Gebäudetechnik"
"Planer + Installateur"


text:
2.7 La preposizion
Te chësta secuënza de paroles desliedes mancia la preposizions y la frasa dij puech y nia.
Sce l vën njuntà la preposizions ie la frasa da capì:
Vede a cësa de Karl per rujené cun ël.
La preposizion à la funzion de lië doi elemënc de na frasa o doi frases te na perioda. Canche les mët n relazion doi o de plu paroles dla medema frasa vëniel a se l dé i cumplemënc indirec: Vënie cun té. Canche les lieia doi frases de na perioda, vëniel a se l dé proposizions subordinedes che à l verb tl modus infinitif, partizip o gerunde: Leve abenëura per jì da mont su.
2.7.1 Funzion y forma dla preposizions
La preposizion (dal latin praeposĭtĭo, derivat de praepōnĕre ‛mëter dancà’) ie na pert dl descurs nia mudënta che n adrova per dé esprescion ai liams sintatics danter i elemënc defrënc de na frasa. N ti dij nsci, ajache la vën metuda dan la paroles de cumplemënt.
La preposizions da sëules ne n’à degun senificat (n ti dij paroles uetes), ma tl descurs ales na funzion fundamentela, ajache les possa nvië via liams logics y sintatics danter i elemënc de na frasa o de doi frases. Zënza la preposizions ne fossel nia la strutura de na frasa, che tumëssa ora coche na secuënza de paroles nia liedes l’una cun l’autra.
Les se sënta ite dan n inuem (é ancuntà mi jurmana cun la roda), dan n pronom (vënies’a da mé?), dan n averb (ne n’é fat nia de mel). Tl cajo dl infinitif ons n liam danter doi frases (n muessa lauré per viver, nia viver per lauré).
La ciamëija de Laura ie nueva.
La parola de ie na preposizion y la mët a jì n liam de spezificazion danter ciamëija y Laura.
D’autri ejëmpli:
É desmincià la purga a scola → a ie l liam cun l luech: scola.
Vede cun la curiera. → cun ie l liam cun l mesun: la curiera.
Ciante per me devertì. → per ie l liam cun l fin: me devertì.
Da sëula ne n’à la preposizion degun senificat. La frases:
Nes udon a Son njenià per
ne n’ie nia cumpletedes, daujin ala preposizions muessel vester for nce de d’autra paroles:
Nes udon a scola. Son njenià per l viac.
La preposizion vën for dan la parola o dla grupa de paroles a chëla che la se referësc. La vën dan n inuem o n pronom per fé dainora n cumplemënt indiret: Sonia strita cun Paola o dan n verb tl infinitif, che possa nce avëi n pronom danora, per furmé na proposizion subordineda implizita: É ueia de l cunëscer miec.
Sara rejona cun Robert. É ueia de liejer.
cumplemënt indiret proposizion subordineda
Sce n muda la preposizion possa nce mudé l senificat de na frasa:
Sara rejona de Robert (per.ej.: rejona de Robert cun na cumpania).
2.7.2 La preposizions “propries”
- La preposizions scëmples ie:
a, cun, da, de, ja, n, per, sa, sun, ta, te
Cun la preposizion de ons na elision dan na parola, sibe masculina che feminina, che scumëncia cun vocal:
na ciadinela d’or
na boza d’ega
- La preposizion articuleda ons canche l articul determinatif se lieia a na preposizion scëmpla y fej dainora nsci na preposizion articuleda. Chësc liam ne vën nia a se l dé cun duta la preposizions (cëla la tabela a pl. 283).
I articuli ne vën nia for dant sciche paroles per si cont. Sce tulon ca la frasa: La roda dl mut ie vedla y chëla dla muta ie nueva, ie i articuli l y la liei ala preposi- zion de che va danora, cun vel’ mudazion tla forma: de → dl, dla.
L mut va al chino. Chësc ciof crësc sal Cason.
Ël vën judà dala maestra. Chëi ie ruvei nchin tal’ega.
Chësc guant ie dla fëna. Nëus on scundù la codla tla paia.
L vën cunsià de ne adurvé nia la formes articuledes dla preposizion cun: cul, cula y cui, ma de scrì ora la formes plëines: cun l, cun la y cun i.
2.7.3 La preposizions “impropries”
La preposizions impropries ie paroles che per l solit à de d’autra funzions gramaticheles (averbs o agetifs), ma che vën nce adurvedes cun la funzion de preposizion per lië n elemënt dla frasa: Vede a cësa do cëina o lië na frasa a n’autra: Vede a cësa do che é finà l lëur. Chëles che vën dant plu suvënz ie la preposizions averbieles che possa nce vester locuzions (a mespies, da daujin, de si bona, n generel y n.i.).
N particuler possa avëi funzion de preposizions:
- i averbs dancà, dovia, daujin, dedite, dedora, do, dla, contra, do, sëura, sot y n.i., canche i va danora a n inuem o a n pronom y forma deberieda n cumplëment:
stame daujin averb, ajache l fej referimënt a n verb;
sëntete daujin a mi preposizion, ajache la fej referimënt a n pronom
y fej deberieda n cumplemënt de luech;
vënie do averb;
do cësa iel n pra preposizion, ajache la fej referimënt a n inuem y
fej deberieda n cumplemënt de luech;
vie ora! averb;
l viv ora de cësa preposizion
Preposizions "impropries" o averbs?
Co pudons’a capì sce l se trata de na preposizion o de n averb?
Sce do iel n inuem (suvënz acumpanià da n articul) pona iel na preposizion. Tlo ejëmpli te chëi che la medema parola ie adurveda doi iedesc coche preposizion y n iede coche averb.
Te me l dijes do scola. preposizion
L dirighënt à rengrazià l publich do l cunzert. preposizion
Te me l dijes do. averb
2.7.4 La locuzions preposizioneles
La locuzions preposizioneles ie grupes de paroles che n ne possa nia spartì y che fej ora na preposizion. L adum de paroles à for na preposizion scëmpla che ie for ala fin. N valgun ejëmpli: per gauja de, de gra a, per merit de, aldò de, dalonc da, daujin a, per mesun de, ntëur a, al cuntrer de, n relazion a, da pert de, n cont de, deberieda cun y n.i.
On venciù de gra a ti.
L viv dalonc da tlo.
La festa ie melgarateda aldò de chël che i conta.
É abù na bela sëira deberieda cun mi cumpanies.
2.7.5 La funzion y la forma dla preposizions
2.7.6 Singula preposizions y si adurvanza
La preposizion a
Tla frasa possela senté ite na relazion de:
- spezificazion: damandé a n polizai; ti pité ciculata ai mutons;
- luech: viver a Urtijëi, resté a cësa;
- muvimënt de vieres n luech: jì a Persenon, sauté a scola;
- mesun o maniera: jì a pe, jì a de mel, sté a spinel, fé a man;
- fin: ruvé a piz;
- mesura: cuejer a 160 degreies;
- priesc: cumpré ju a 300 euro;
- valor destributif: doi a doi.
Tla perioda possela nvië via, cun l verb tl infinitif, na relazion:
- finela: se purvé a finé l lëur per tëmp y ëura;
- de gauja: l se à taià a ziplé;
- de condizion: a l avëi sapù dant ëssen pudù lascé vester;
- de tëmp: l se n à audì dla dutes a ruvé tan tert;
La forma nce locuzions preposizioneles: daujin a, sëura a, dan a, do a, ntëur a, a mesa a y n.i. y locuzions averbieles: a mespies, a uni maniera, a puntin, y n.i.
Sëuraprò vëniel a se l dé truepa locuzions sostantiveles: berca a motor, ciam- pana a martel, ejam a usc, forba a ega, ola a tanf, post a surëdl, strumënt a fla, televijion a culëures y n.i.; locuzions agetiveles: a bonmarcià, a man ciancia y n.i. y locuzions verbeles: depënjer a uele, fé a scusa, mëter a jì, ruvé a piz, scrì a man, sté a cuer, tò a fit, unì a lum, vënder a fosch, vester a una y n.i.
Ies’a a cësa nsnuet?
Ves’a a cësa?
Co ti vala pa a Anna?
Paië 10 euro a cë.
Ti scrì a n cumpani.
Ie pënse a ti.
Respuender avisa a na dumanda.
Ti dé rejon a zachei.
La preposizion da
Tla frasa possela nvië via na relazion de o cun:
- persones: l ie unì cherdà da si oma;
- gauja: murì da fam;
- luech: son ruvà da Bulsan;
- spartizion: dalonc da cësa;
- tëmp: l aspiete da ëures incà;
- mesun o maniera: l se cumporta da scrianzà;
- cualità: n’ëila da antidles;
- fin: ciaval da garejé;
- valor: vester da velch, vester da nia, vester da puech, vester dal muet
Tla perioda possela, cun l verb tl infinitif, nvië via na relazion:
- consecutiva: l davania tan de scioldi da ne savëi nia cie se nfé;
- finela: mprësteme n liber da liejer de viac.
La forma nce locuzions preposizioneles: da pert de, da chësta pert, nchin da, y n.i. y locuzions averbieles: da daujin, da dalonc, da zacan, da vedlamënter y n.i.
Sëuraprò vëniel a se l dé truepa locuzions sostantiveles: fonch da maië, fra da uncorn, jopa da cërn, lech da mont, lën da fueia, liber da cujiné, luesa da corni y n.i.; locuzions agetiveles: da garat, da ledam, da liejer, da mené picià, da maniera, da nibl, da paur, da plajëi, da tëmagiat, da totl, da uem y n.i.; locuzions verbeles: avëi da dì, dé da cë, deventé da revin, fé da gën, maië da cëina, ntënder da mat, savëi da fé, scrì da nuef, unì da mufa, vester da lunesc y n.i.
Can ruves’a da Milan?
Cie uelel pa da mé?
Da ulà ies’a?
Jì da n cumpani.
N problem da ti vester.
Da grant fajerei l dutor.
N ne possa nia fé na elision cun la preposizion da.
Co dijen pa? – Co scrijen pa?
Da o de?
L ie da mëter verda sun la defrënza de senificat dla preposizions da y de.
N particuler iel da tenì cont dla defrënza danter:
n barijel dal vin (= te chël che n mët ite vin) y n barijel de vin (= plën de vin)
y nsci nce danter:
na copa dal / de té, na boza dal / de uele, n sach dala / de farina y n.i.
Chësta preposizions adurvoven nce per auzé ora l mesc ulache n fova da cësa:
Ana da Frëina, Babi da Nudrëi, Śepl da Costa; Zenz de Sulé, Albert de Sodlieja,
Tone de Ronc.
L ie da dì che per chisc ejëmpli ne n’iel nia na regula generela da garat che nes dij canche l toca la preposizion da o de. Te vel’ cajo va a urëdla sibe una che l’autra forma.
Lecordete
Cun da y d’autra indicazions de direzion o luech possel unì a se l dé de plu cumbinazions per mustré su avisa ulache n ie o n va:
dedora da sief, via da troi, su da ciancel, decà da puent, dla da ruf, de zes da tublà,
dalonc da cësa.
Ma n dij: daujin a cësa, permez a cësa.
La preposizion de
Tla frasa possela nvië via na relazions de:
- spezificazion: n got de vin, na scatula de fulimanc, n taier de jopa, n scarnuz de pan;
nce per inuemes de luesc o ziteies: la zità de Bulsan, l crëp de Mëisules, la provinzia de Trënt, l lech de Crespëina, la ijula de Creta, la pastura de Ncisles, l luech de Sëlva, l purtoi de Dantercëpies;
- puscion: i udleies de Carl, la cësa de Roland, l liber de Sonia;
- ulache n ie: n zitadin de Bulsan, l ambolt de Urtijëi, l vëscul de Persenon,
l pluan de Sëlva;
- materia: scatules de carton, n got de scipa, n guant de sëida;
- tëmp: de nuet, de dumënia, de lunesc, d’instà, d’autonn (ma n dij nce: da d’ansciuda, da d’autonn);
- argumënt: liber de storia, rujené de afars, referat de psicologia;
- cuantità: i unirà a cëina de cater, na curiera plëina de jënt;
- valor partitif: n valguni de nëus; un de mi cumpanies.
La forma nce locuzions preposizioneles: aldò de, de vieres de, ora de y n.i.; locuzions averbieles: de cuermënter, de solit, de contra, de si bona y n.i.
Sëuraprò vëniel a se l dé truepa locuzions sostantiveles: ann de nasciuda, bala de nëif, boza de vin, cazina de lana, cësa de cultura, cumpani de scola, dërt de vela, di de festa, fazulët de papier y n.i.; locuzions agetiveles: bon de musa, de bona ueia, de dann, de utl, de lën, ju de corda, rich de vitamines y n.i.; locuzions verbeles: avëi de bujën, cinië de sci, dé de cumedon, dì de no, jì de corp, miné de vester, sté de zes, tré de uedl y n.i.
Audì la minonga de zachei.
Cëla de me capì.
De chi ie pa chësc auto?
De tanc sëis’a?
I rejona de mé.
L ie de Urtijëi.
L liber ie de Sofia.
La preposizion de vën adurveda per fé la forma dl comparatif dan numerei:
plu de vint manco de trëi
Forma dl partitif cun la preposizion de:
Es’a cumprà de bon vin?
L à de gran problems.
Tu me mbinces de bona festes.
Nëus cialon de giapé de biei mëiles.
Vo ti cialëis a de blòta jëunes.
Chisc ie de biei ciofs.
N anconta for inò de ria jënt.
N muessa cumpré de bona massaria.
Lecordete
D’ ie n elemënt eufonich che schiva l jì nsëuralauter dl vocal de na preposizion cun chël de na parola che vën do:
L é giapà da d’autri.
Ti l dé a d’ël.
La preposizion n
La dà esprescion a n’idea de posizion tl spazium y tl tëmp, te n senificat reél o figurà:
jì n feries, jì n miscion, jì n pension, jì n pruzescion.
La forma nce locuzions preposizioneles: n cont de, n cunseguënza de, n cum- pania de, n lecort de y n.i.; locuzions averbieles: bel n curt, n bona fede, n generel y n.i. Sëuraprò vëniel a se l dé locuzions sostantiveles: nibl n tiera, zucher n polver y n.i.; locuzions agetiveles: n flëura, n vita, dut n sanch, fat n cësa, metù n mostra, zará n tòc y n.i.; locuzions verbeles: avëi n mënt, bater n tòc, jì n cuncurs, lascé n pesc, mëter n droa, resté n vita, tò n cunscidrazion, tré n lonch, vester n pericul y n.i.
Avëi i uedli n gota.
Pion via n merdi.
Rujené bel n curt.
N cajo de pericul cherdé aiut.
La scipa ie jita n flistra.
La curespuend, tla majera pert di caji, ala preposizion taliana in y nia dinrer nce ala preposizion tudëscia in.
L Jì n feries. Vester n pericul.
D In Urlaub gehen. In Gefahr sein.
I Andare in ferie. Essere in pericolo.
Lecordete
via n – ora n
Per auzé ora n luech ulache n uel ruvé adroven uni tant nce doi paroles de direzion:
Ël ie jit via n Funes.
Tu ves via n Fascia.
Ie vede ora n cësadafuech.
Jun ie na preposizion metuda adum da ju y n.
Vede jun ciulé.
La preposizion te
Tla frasa possela nvië via na relazion de:
- luech: on n’ancunteda te ustaria;
- tëmp: l ie ruvà te n’ëura;
- de posizion tl spazium: ël lëura te berstot, vede te ustaria.
La curespuend, tla majera pert di caji, ala preposizion taliana in y nia dinrer ala preposizion tudëscia in.
L Avëi la mans te fuia. Ël lëura te na ustaria.
D Die Hände in den Hosentaschen haben. Er arbeitet in einem Gasthaus.
I Avere le mani in tasca. Lui lavora in un’osteria.
La forma nce locuzions preposizioneles: ju te, ite te, su te y n.i.; locuzions averbieles: te uni mumënt, te n santiam, te n aiet, te n bisc, te n iede, te n colp, te mespies y n.i. Sëuraprò vëniel a se l dé locuzions sostantiveles: ciajota te verzon, lëur te ciamp y n.i.; locuzions agetiveles: te de plu rujenedes y n.i.; locuzions verbeles: sté te streda, vester te de bona mans y n.i.
Avëi crëta te sé nstësc.
Bever l café te stua.
Cialé do te n liber.
Ciarië i cufri te auto.
Crëier te Idie.
Cuejer te ëifel.
Avëi la mans te fuia.
Dì te na urëdla.
L bastimënt ie jit sot te puec menuc.
Nes udon inò te doi enes.
Co dijen pa? – Co scrijen pa?
Per chël che à da nfé cun inuemes de luesc iel mé Sëlva che se damanda la preposizion te: vede te Sëlva. Cun duc i autri ons la preposizion a: vede a Bulsan, a Urtijëi, a Tluses, a Persenon y n.i.
N dij y scrij: Ie vede a cësa (son tl lëur de jì).
Ie vede te cësa (son dan porta y vede ite).
Ie son te cësa (son dedite).
La preposizion per
Tla frasa possela nvië via na relazion de:
- luech: son passà per Bulsan;
- termin o vantaje / desvantaje: l ie na lëtra per té; ël l fej per si nteres;
- mesun o maniera: te l feje avëi per posta;
- fin: mplant per dejenfeté l’aria;
- priesc: é vendù la roda per na bagatela;
- giamieda y spartizion: capì zeche per zeche d’auter, multipliché per trëi.
Tla perioda, cun l verb tl infinitif, possela nvië via na relazion de:
- gauja: l ie unì straufà per avëi avisà zënza patent;
- fin: vede te Gherdëina per jì cun i schi.
La forma nce locuzions preposizioneles: ora per, via per, ju per, su per y n.i.; locuzions averbieles: per for, per nia, per ntant, ena per ena, per cajo, per prim y n.i.
Sëuraprò vëniel a se l dé locuzions sostantiveles: cherta per l bastimënt, ciantia per mutons, gabia per i uciei, minister per i stac fulestieres, medejina per l mel de cë y n.i.; locuzions agetiveles: cater per cater, per duta la vita y n.i.; locuzions verbeles: dé per bon, lauré per si cont, mené per l mat, mëter per scrit, ruvé per tëmp y ëura y n.i.
Co dijëis’a per gherdëina?
Dut l bon per ti cumplì di ani.
Chësc vel nce per té.
Avëi misericordia per zachei.
Avëi pascion per la mujiga.
L bradlova per si desdita.
Se spazé per finé n lëur.
Per vën dant te formules de urazion: per l amor de Die, per l amor dl ciel.
La preposizion cun
Tla frasa possela nvië via na relazion de:
La possa nce avëi valor aversatif o cunzessif:
cun duta si aruganza, al messù ala fin damandé purdenanza.
La forma nce locuzions averbieles:
cun referimënt a, cun mesura, cun forza y n.i.
Sëuraprò vëniel a se l dé locuzions sostantiveles: cuncors cun pesć, muvimënt cun la man, ntussieda cun roba da maië, scritura cun de gran pustoms, viac cun la ferata y n.i.; locuzions agetiveles: cuntënt cun puech y n.i.; locuzions verbeles: furné cun sgors, jì cun i schi, jì cun la roda, jì cun d’autres, mustré cun l dëit, sté cun festide y n.i.
Co vala pa cun ti muta?
Cun chi es’a rujenà?
Son a una cun té.
Balé cun zachei.
Cené cun i cumpanies.
Cialé cun crëta al daunì.
Farina mescededa cun zucher.
Fé damat cun l palé.
Furné cun l auto.
Se cunsië cun l dutor.
Sté cun la giames destrates.
Viver cun la familia.
La preposizion sun
Tla frasa possela nvië via na relazion de:
- luech: jì sun l bastimënt, bater i piesc sun fonz, durmì sun l spinel;
- argumënt: n liber sun la storia di ladins;
- maniera: se fé fé i guanc sun mesura, cialé sun i mutons, cumpedé sun i dëic.
La forma nce locuzions preposizioneles: su sun y n.i.; locuzions averbieles: sun chisc auc, sun l colp, sun l cherpé dla di, sun l danterëures, sun la sëira y n.i.
Sëuraprò vëniel a se l dé locuzions sostantiveles: chëuta sun l davani, desgrazia sun l lëur, pitura sun scipa, scrita sun fòssa, trasport sun scines y n.i.; locuzions agetiveles: jit sun l cul, sun mesura, sun cater rodes y n.i.; locuzions verbeles: abiné sun l ciaut, avëi sun l magon, jì sun dui cater, jì sun lista, mené sun pastura, sté sun la pizes di piesc, vester sun la bona streda, vester sun la fin y n.i.
Sun cie dà pa sëura la cësa?
Jì a crëp sun Saslonch.
Juré sun l vaniele.
L bën à abù la sëuravënta sun l mel.
L me à stlut la porta sun l mus.
La cësa sun plaza ie nueva.
Se lascé sun zachei.
Sbriscé sun la streda mola.
Ti jì sun i nierves a zachei.
La preposizions sa(l), ja(l), ta(la)
Chësta trëi preposizions tipiches tl gherdëina per auzé ora te ciuna direzion che n se tol dant de jì.
Ncuei jons sa Bula.
D’instà jons sa mont.
Nes udon a Urtijëi, jal Circolo.
Jì tala Gërva te Sëlva.
2.7.7 Mo n valguna preposizions y particulariteies
Sce n muda na preposizion possa mudé l senificat de na frasa
2.7.7 Mo n valguna preposizions y particulariteies


text:
Zema
Ona zema[1] l'è ona reazzion infiammatoria de la pell (dermatita), che la smord ma che la tacca minga.
A l'è vuna di maladii pussee comunn de la pell, e la riva a qualsessia età. Despess la riva perchè la pell la tocca di sostanz iritant, soratutt in sul lavorà (per esempi barbee, prestinee, tiporaf e quei che lavora in di industri chimegh); opura per via de alergii. La maladia la pò comparì in qualsessia part del corp, compagn de man, gamb, pè, oregg. La descompariss minga inscì facilment, e donca per mandàlla via besogna taccà a mangià cont atenzion, per evità de tornà a vess in contatt con la sostanza che l'ha faa 'gnì foeu la zema. Anca se la zema la smord, grattàss el serviss a negott, perchè inscambi el le fa spantegà ancamò pussee.
El nomm[Modifega | modifica 'l sorgent]
El termen el riva del grech ékzēma, che 'l voeur dì "gonfiass".
Referiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Sergio Scuffi, Nü 'n cuštümava - Vocabolario dialettale di Samolaco, IDEVV, Sondri 2005.


text:
La reducziun per l'abunament da skis per ils proxims trais onns duess esser in segn da stima envers ils possessurs d'abitaziuns secundaras che vegnan gia dapi onns en vacanzas. Quai è l'argumentaziun principala per l'acziun. La differenza da pretsch pajan las vischnancas.
Ils possessurs d'abitaziuns secundaras pon cumprar la carta da l'onn tar las pendicularas da l'Engiadin'Ota per il pretsch normal e lura ir cun la quittanza tar lur administraziun communala en in dals 11 lieus. Lura survegnan els enavos ils 10%. Da la reducziun profitescha l'entira famiglia dal possessur u da la possessura. Tar chasas ch'èn en possess da fatschentas vegn lubì ina reducziun per mintga chombra.
Vinavant sustegn per il traffic public da las pendicularas
Bunas novas da la conferenza datti er per la finanziaziun dal traffic public en la regiun. Tenor Martin Aebli, il president da la conferenza, vegnan las pendicularas er a pajar en l'avegnir 440'000 francs ad onn vi da la purschida dal traffic public en la regiun Malögia.
RR novitads 06:00


text:
Pli baul raquintav’ins da quellas filibergas dils da Medel, sco quella: «Sin in tetg plat carscheva dapi biars onns jarva spessa ed aulta. Per puder tier quella ha in propi mal proponiu da trer sin tetg in bov per ch’el sappi pastgar leu. Ei han mess ina suga entuorn culiez al bov e ligiau quella vid in enzerchel epi tratg da tutta forza vid la suga tochen ch’il bov era agl ur dil tetg e catschava ora la lieunga, perquei ch’el era strunglaus. Lu ha in detg: «Uarda co’l stenda per l’erva.»
Mo ussa para ei ch’ei detti da quels mals plinengiu che vessen mustgas da trer il bov sil tetg plat.
-
Il commentari è vegnì stizzà.
Collecziuns:
L’istorgia dal chantun Grischun...


text:
Las opiniuns davart il rapport dal Service Public dal Cussegl federal dividan il Cussegl dals chantuns. D’ina vart vegn el valità sco ina buna basa per discussiunar. Da l’autra vart èn plirs cussegliers dischillus. Els spetgavan soluziuns concretas dal Cussegl federal. Ma cuntrari al Cussegl naziunal na vul il Cussegl federal betg in rapport supplementar.
Maioritad da cumissiun vul vinavant in ferm Service Public
La gronda part da la cumissiun dal Cussegl dals chantuns è dal avis da discussiunar las propostas fatgas dal Cussegl federal. I resta dentant pliras dumondas avertas. La partida populara (PPS) ed la partida liberala (PLD) ha crititgà il rapport sco memia restrenschì. Els han fatg la proposta da renviar il rapport dal Cussegl federal.
Tun moderà en il Cussegl dals chantuns
Il tun da la debatta en il Cussegl dals chantuns era moderà e senza gronda emoziuns. Probabel vegnan las emoziuns pir alura pli tard cura ch’il rapport dal Cussegl federal sur dal Service Public vegn tractada en il Cussegl naziunal.
RR actualitad 17:00
Roger de Weck directur SRG/SSR
In dals vehements defensurs dal Service Public è il directur general da l’SRG/SSR Roger de Weck. In dals puncts ils pli impurtants che discurrian per il Service Public è la solidaritad aifer las regiuns linguisticas.


text:
Yen giapunes
El yen (in giapunes 円, en, intanta che la parnunzia ucidentala a l'è de solet jen) a l'è la muneda de curs legal in Giapun del 10 de Magg del 1871. El sò simbul internaziunal latinizaa a l'è ¥ e quel dupraa incö in Giapun a l'è el simbul kanji 円 (prima a l'era el kanji 圓). El codes ISO 4217 del yen a l'è JPY. A l'è dividüü in 100 sen (錢) e 1.000 rin (厘), che però del 1954 i se dupren pü.
El guern Meiji l'aveva faa el Yen per vegh un sistema munetari cumpagn de quel decimal dupraa in Europa al post de quel cumplicaa del periud Edo.
Muned e bijet[Modifega | modifica 'l sorgent]
A hinn in circulaziun muned de 1, 5, 10, 50, 100 e 500 yen e bijet de 1.000, 2.000, 5.000 e 10.000 yen.


text:
Seser sin il sez aut, observar igl ur dal guaud, sa schluitar tras il chagliom e suandar als fastiz da l’animal per savair dar la fin finala il culp perfetg. Era en «Noss chors» hai bler chatschaders che dechantan la bellezza da quest temp e fan uschè tschaffen sin ils viadis lungs, sin il bel temp cun ils amis e fan speranza sin la gronda preda.
En noss archiv da musica èn da chattar nundumbraivlas registraziuns da chors - en spezial chors rumantschs e grischuns.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
San Murezzan
San Murezzan è ina vischnanca politica en il circul Engiadin' Ota en il district da Malögia dal chantun Grischun en Svizra.
GeografiaEdit
Il flum En curra in toc sin territori da San Murezzan. Il Lai da San Murezzan sa chatta sin il territori da la vischnanca. Il Pass dal Güglia giascha sin territori da San Murezzan. Il Punct il pli aut da la vischnanca e il Piz Güglia (3'380 m). Las vischnancas cunfinantas èn Bever, Celerina/Schlarigna, Samedan e Silvaplauna.
Quartiers da la vischnancaEdit
AbitantsEdit
- populaziun ils 31. da december 2006: 5119
- populaziun ils 31. da december 2003: 5121
AttracziunsEdit
Ils bogns termals da San Murezzan èn las prinzipalas attraziuns da la vischnanca. Plinavant è il museum Engiadinais en vischnanca.
LinguaEdit
La lingua uffizial da la vischnanca èn il tudestg.
IstorgiaEdit
San Murezzan fa la prima vischnanca da la Svizra sin utilisar la glisch electric en 1878.
PressaEdit
PersunalitadsEdit
- Conradin de Flugi (1787–1874), poet rumantsch


text:
Seehof (BE)
Seehof (in francés a l'è cognossüü col nom de Elay) a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Giüra Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega francòfuna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 8.42 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 69 abitant.
El cumün de Seehof al se tröva a una altitüden de 752 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Corcelles, Vermes (JU), Aedermannsdorf (SO), Herbetswil (SO), Welschenrohr (SO), Gänsbrunnen(SO).
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Quant savens ch'i vegn duvrà la carta u quant savens ch'i vegn duvrà daners bluts ha da far cun la quantitad dad automats da daners en il conturn. L'expert da finanzas Tobias Trütsch da l'universitad Son Gagl di: «Pli blers automats ch'i ha en la vischinanza e pli paucs raps che la glieud ha tendenzialmain en la bursa e perquai vegni pajà pli savens cun la carta.»
Tenor Martina Bosshard, pledadra da la Migros, vegnan 55% da las cumpras en butias pajadas cun carta u cun il telefonin.
I dat bain anc adina dapli transacziuns cun daners bluts, quai èn dentant per gronda part summas sut 20 francs. Las bleras summas grondas vegnan pajadas cun carta.
Cumpareglià cun pajais scandinavas sajan ils Svizzers fitg conservativs cun il daners. Tegnair ils daners en maun è adina stà impurtant per ils Svizzers. Igl è dentant mo ina dumonda da temp, fin che la pli gronda part paja cun carta u cun il telefonin. , il link avra en ina nova fanestra


text:
cuntegn
L'instrumentala
-
Viadi musical
En noss viadi musical visitain nus differents pajais. Mintgin da vus po siemiar durant l'instrumentala dad oz da vacanzas u laschar reviver bellas regurdientschas.
Nus cumenzain noss viadi a Londra e tadlain sco emprim il toc «The Bells of London». Alura udin nus igl enconuschent saut Grec, «Zorba’s Dance», il medley «Vive la France», ina chanzun populara da l’Italia, intgins enconuschents marschs ed anc bleras autras melodias.
Redacziun: Christa Soliva
ils titels en l'emissiun


text:
Quasi nagin enconuscha uschè bain las vias en la Cadi sco Pius Cavegn. Avant 30 onns è el vegnì pledà sco responsabel per las vias en la Cadi cun plazza da lavur a Mustér. Il svilup en la branscha da construcziun saja stà enorm quels onns. Uschia saja surtut la lavur manuala ida enavos e remplazzada da lavurs cun maschinas, di l’um ch’ha emprendì da survegliader da construcziun.
Plazza segira fin la pensiun
Cura ch’el haja survegnì quest post tar l’Uffizi da construcziun bassa eri el in giuven bab e insanua eria quai adina en il chau dad el, ch’el restia fin la pensiun en quest post, di Pius Cavegn. Era perquai che las sfidas sajan adina stadas autas ed uschia era interessantas. Las incaricas sajan adina stadas multifaras ed uschia na saja quai mai stà in sforz d'ir a lavurar. Ma per las notgs cun blera naiv e cun privel da lavinas, per lezzas na lascha il bab da trais figlias creschidas betg encrescher. Gia quest enviern haja el pudì surdar quai a ses successur e sulet observar ord la distanza la situaziun, ma tut funcziunia bain ed uschia possian ins era laschar dar, di Pius Cavegn. Ma propi realisà ch’el saja pensiunà ha el anc betg. Lungurus na vegnia quai segir betg, el haja da far avunda cun famiglia, hobis ed uniuns e sin quai sa legria el fitg.


text:
Colònn
Colònn (nom ufizial in italian: Colonno) l'è on comun del Comasch cont ona popolazion de 504 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 5,7 km² e 'na densità de 88 ab./km². L'è situaa in sü i spond del Lagh de Còmm.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Colònn l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.