text:
Vigil Pescosta
Vigil Pescosta, tlamà nce Vigil da Banch, ie nasciù ai 21 de mei dl 1886 a Run de Calfosch.
L ie jit da jëunn a Urtijëi a mparé l' ert dl ziplé. Iló se al metù a lauré sciche scultëur, ma do che l fova rot ora la prima Gran Viera al messé jì sun la front per cater ani ala longia.
Ti ani do la viera al nsenià tla Scola d' Ert de Urtijëi, purtan pro a la reformé y a miuré si qualità de formazion sota l nflus de Guido Balsamo Stella diretër dla scola ntlëuta[1]. Dl 1925 al metù ora si lëur "San Piere" pra la Esposizion de Ert Universela de Paris, ulache l à venciù la medaia d' or. Chësc à purtà pro a l fé cunëscer lonc y lerch y a chësta maniera iel unì cherdà a Ferrara, Vicenza y Padova, ulache l à fat deplu de gran lëures, nce tl miermul y tl bront.
L à fat l ejam de Stat per l nseniamënt tl ciamp artistich y l à pona nsenià tla Academia d' Ert de Monza per plu ani. Iló al laurà pea cun l cunesciù artist Arturo Martini, y te deplu ucajions ie si lëures unic metui ora pra mostres de livel naziunel. La cunesciuda cumposizion che mostra na oma cun trëi mutons, ie unida metuda ora pra la "Quadriennale di Roma", ma purtruep sota l inuem de Martini. Mo aldidancuei iela da udëi tl museum de ert moderna de Roma sota chël inuem. Purtruep te deplu ucajions ne ie si criazion artistica nia unida recunesciuda aldò.
L ie unì de reviers sa Sacun, ulache l à laurà inant nchina te si vedli ani. Danter l auter ie l monument a J.B.Purger de Ludwig Moroder a Urtijëi unì laurà ora te si verscion nueva da Vigil Pescosta.
Da lecurdé iel che l ie stat un di fundadëures dl Sci Club "Ladinia" bele dl 1904.
L ie l nëine dl poet y autor ladin Roland Verra.
Vigil Pescosta ie mort ai 21 de nuvëmber dl 1981.
Notes[mudé | muda l codesc]
- ↑ Georg Demetz: Die Grödner Kunstschule „Cademia“. Geschichte und Entwicklung einer Kulturträgerin pl. 35
Funtanes[mudé | muda l codesc]
- Chiocchetti Nadia: Nosta Jent. Persones y personalités dla Ladinia. Union Generela di Ladins dles Dolomites. Fotolito Longo, ISBN 88-901703-4-4, pl. 112–113 y pl. 239–240.
- J.K. (Josef Kostner): Bera Vigil Pescosta. Calënder de Gherdëina 1976, Union di Ladins de Gherdëina, St. Ulrich 1975, pl. 44–53.


c: text/html

text:
Per la 12avla da la rangaziun mundiala, Belinda Bencic, resta senza consequenza ch'ella è crudada or gia baud dal turnier. Duas Svizras en ils top 50 ha la Svizra gì sco ultim avant 5 onns, cun Belinda Bencic e Timea Bacsinszky.
Tar ils umens è uss vegnida rutta la regenza dals «Big Four» sin ils emprims dus plazs da la rangaziun mundiala. Daniil Medwedew, il finalist da l'Australian Open e victur da Marseille en las ultimas emnas, ha stuschà Rafael Nadal da plaz dus davos Novak Djokovic.
Il Russ da 25 onns è dapi Leyton Hewitt avant 16 onns l'emprima persuna sin plaz 2, che na sa numna betg Djokovic, Nadal, Roger Federer u Andy Murray. Federer resta suenter ses comeback a Doha sin plaz 6.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Per interpresas tar quellas che la Confederaziun è l'acziunari u il proprietari principal duain ins fixar ina paja maximala: La pli auta paja duai muntar a maximalmain 500'000 francs ad onn. Quai aveva il cusseglier naziunal Corrado Pardini (PS) pretendì cun sia moziun.
En sia chombra ha el chattà sustegn cun 11 tar 74 vuschs. La chombra pitschna è dentant sa decidida da refusar la limitaziun da paja per manaschis liads cun la Confederaziun.
Interpresas liadas cun la Confederaziun
Interpresas liadas cun la Confederaziun èn manaschis sco La SBB, La Posta u Ruag.
Paja betg giustifitgada
I na dettia nagina argumentaziun plausibla per il fatg che topmanagers d'interpresas liadas cun la Confederaziun hajan in salari pli aut ch'ils commembers dal Cussegl federal, aveva Pardini argumentà sia moziun.
Dapi onns vegnia discussiunà davart excess da paja. Las pajas creschian dentant adina pli fitg, senza che las prestaziuns dals managers vegnia meglra. Cun quest argument ha Christian Levrat (PS) pledà per la moziun.
Chombra pitschna dat enavos la balla
Era la la cumissiun statala e politica da la chombra ch'ha refusà la moziun è da l'avis ch'in stoppia agir. Ditg «na» a la moziun haja ella dentant perquai che quella saja memia pauc flexibla. Cun in'iniziativa parlamentara ha la chombra pitschna perquai dà enavos la balla a la chombra gronda. Quella pretenda che la Confederaziun fixeschia ina summa da referenza ed adatteschia quella tut tenor pensum da la persuna. Basa per fixar la summa duain esser las pajas annualas bruttas dals cussegliers federals ch'èn tranter 800'0000 ed 1 milliun francs.
Il Cussegl federal aveva refusà la moziun. Minister da finanzas Ueli Maurer aveva regurdà al fatg che la Confederaziun haja sco proprietari influenza sin las pajas. El ha discurrì d'in cunfin maximal da radund 1 milliun francs.
RR novitads 06:00


text:
Tar Therese Johaug è tenor la communicaziun vegni constatà il steroid anabol Clostebol, quai scriva la federaziun da skis norvegiaisa. Para saja il motiv per la cumprova positiva da doping ina crema da sulegl che Johaug ha para duvrà suenter ina brischament da sulegl, scriva la federaziun. Il medi da l’equipa norvegiaisa haja cumprà questa crema la fin d’avust en ina apoteca. Johaug è alura tenor la federaziun vegnida testada ils 16 da settember.
Egualisà il record da Marit Björgen
Theresa Johaug ha dominà la stagiun passada ed ha gudagnà en tut 17 cursas ed uschia egualisà la marca da record da sia cumpatriota Marit Björgen. Viavant è Johaug set giadas campiunessa mundiala.
RR novitads 12:00


text:
Urs Nöf
Urs Nöf o Iurs (Italià: Orzinuovi) l'è 'n cümü de 12 644 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) de la pruvincia de Brèsa. El se tróa 'ndèla Bàsa Bresàna söl cunfì co la pruvìncia de Cremùna, a 30 km de la cità de Brèsa e a póch chilòmetri del fiöm Òi, .
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
- Circolo - Lia Mostra d'Ert
“CRYPTO/CRIPTA” - Cunsëi dl Circolo – Lia Mostra d’Ert de Urtijëi
Updated: Apr 6
Tl sot, tl sucret nasc strategies de na gestion culetiva. N crëidum sujetiv y nia da udëi culeghea i sustenidëures y porta al suzes de n ideal a chël che l ti vën jit do. Te chësta union vëniel fat ora ciun nteres che vën sustenì. Nëus jon dereviers ala funtana, funtana che ie al prinzip de na tel evoluzion, che ie sciche la tiza che fej verder l fuech. La cripta tla dlieja, che ie l zënter ulache se cunzentrea la fede cristiana, vën lieda ala valuta virtuela dla criptovaluta de aldidancuei. La ntenzion de mëter su na valuta nueva và mé sce l ie n sustëni da pert de persones che crëia a chësta ntenzion. Na tel nvenzion se multiplichea ti cëves dla jënt che ti va do. Pernanche chësta persones ne ie nia plu, toma l sistem te sé adum. Chësta ie la forza uriginela dla culetività; na union che realisea n cunzet.
Co se à pa mudà nosta ntenzions culetives? Ulà iel pa na cunzentrazion de nosta sozietà y tan debota possa pa chësta se mudé?


text:
Per bleras scolaras e blers scolars èn ils 9 da favrer ed ils 9 da mars 2021 stads dis spezials. Quels dus dis han gì lieu ils examens d'admissiun chantunals per entrar en ina scola media grischuna. Tut en tut han 504 giuvenils dumagnà l'admissiun ad ina da las nov scolas medias grischunas cun las partiziuns gimnasi, scola media commerziala e scola media spezialisada.
Grazia a l'applicaziun da mesiras da protecziun severas han las sessiuns d'examen da quest onn en las scolas medias grischunas pudì vegnir manadas tras sut cundiziuns regularas, malgrà che la pandemia dal coronavirus dura anc adina. Tut en tut han 779 scolaras e scolars frequentà ils examens d'admissiun chantunals en ina da las totalmain nov scolas medias grischunas. L'onn precedent eran quai 800 candidatas e candidats. Legraivlamain han mo 16 candidatas e candidats stuì absolver ils examens supplementars dals 9 da mars 2021 e dals 11 da matg 2021 pervia d'ina malsogna u pervia d'in accident.
Passa 500 novas scolaras e novs scolars da scola media
Da 365 scolaras e scolars da la 6. classa primara han 219 (60 pertschient) reussì l'admissiun a la 1. classa dal gimnasi da 6 onns (uschenumnà gimnasi da lunga durada). 146 (40 pertschient) n'han betg gì success. Areguard il total da scolaras e scolars da la 6. classa primara (1697) importa la quota da giuvenils admess a la 1. classa dal gimnasi da lunga durada 12,9 pertschient. La quota da l'onn precedent (13,1 pertschient) è stada levamain pli auta.
Da las 414 scolaras e scolars che han fatg quest onn l'examen unifitgà per l'admissiun a la 3. classa gimnasiala u per la 1. classa da la scola media commerziala u da la scola media spezialisada, han 182 (44 pertschient) dumagnà l'admissiun en la 3. classa gimnasiala e 103 (25 pertschient) en la 1. classa da la scola media commerziala u da la scola media spezialisada. La quota d'admissiun per entrar en la 3. classa gimnasiala importa quest onn 11,2 pertschient cumpareglià cun l'annada da referenza. Quai correspunda circa a la quota d'admissiun da l'onn passà (11,1 pertschient).
Success tar ils examens finals a las scolas medias dal Grischun
Cuntrari als examens finals da l'onn passà han quest onn tant ils examens finals en scrit sco er quels a bucca pudì vegnir realisads sut cundiziuns regularas. Tut las persunas participadas han observà las mesiras da protecziun, uschia che ni las scolaras ed ils scolars ni las persunas d'instrucziun n'han stuì s'exponer ad ina periclitaziun da la sanadad. La sessiun d'examen ha pudì vegnir terminada ad ura avant las vacanzas da stad. Da totalmain 598 scolaras e scolars (377 gimnasi, 80 scola media spezialisada, 86 maturitad spezialisada, 25 scola media commerziala e 30 maturitad professiunala) che han fatg ils examens finals en las nov scolas medias dal Grischun han 583 pudì prender en consegna lur attestat final ils ultims dis.
Infurmaziuns:
Regina Just Brodbeck, manadra da la partiziun Scolas medias, Uffizi per la furmaziun media-superiura, tel. + 41 81 257 61 69, e‑mail Regina.Just@ahb.gr.ch
Responsabladad: Uffizi per la furmaziun media-superiura


text:
Il manader dal stab da crisa d'energia dal chantun Grischun Martin Bühler n'è betg cuntent cun la communicaziun da la Confederaziun durant la crisa d'energia. En in'intervista cun las gasettas da la Somedia pretenda el ina communicaziun omogena e bain coordinada.
I na possia betg esser ch'ils departaments u perfin differents uffizis federals formuleschian bunamain il medem mument aspectativas diversas, manegia Martin Bühler che daventa a partir dal 2023 cusseglier guvernativ. En pli survegnia il stab da crisa grischun actualmain infurmaziuns liantas il medem mument sco la populaziun. Quai haja per consequenza che las instituziuns na communitgeschian betg a moda unida e quai possia chaschunar cunfusiun e malsegirezza tar la populaziun.
Tar la maisa radunda cun cusseglier federal Guy Parmelin e represchentants da l'economia l'entschatta da l'emna avevan er auters chantuns crititgà la communicaziun da la Confederaziun: L'intermediaziun d'infurmaziuns saja manglusa ed incumpletta.


text:
50 onns dretg da votar per dunnas
Ils 7 da favrer 1971 han ils umens svizzers decis: las dunnas duain er pudair ir a votar. Cun 65,7% dals votants e 17 chantuns ch'han ditg GEA è il resultat stà fitg cler. La Svizra è in dals davos pajais europeics, nua ch'er las dunnas survegnan il dretg da votar.
La discussiun davart il dretg da votar è dentant pli veglia che 50 onns, ed ha cuzzà plirs decennis cun pliras demonstraziuns fin a la votaziun. Per il giubileum spetgan tranter auter exposiziuns, publicaziuns da cudeschs sco er auters projects.
100 onns Club da hockey Tavau
Il 1921 ha Paul Müller fatg or d'in club dad osps e scolas medias il Club da hockey da Tavau. Sco che Paul Müller haja manegià ina giada, saja l'ambiziun stada pli gronda che las abilitads. Cun il temp è il club da Tavau dentant daventà ina squadra da renum naziunal, ch'ha gudagnà las pli bleras giadas la liga naziunala.
Lutga e litteratura
L'emprim grond giubileum da l'onn è ils 5 da schaner – il di, cura che Friedrich Dürrenmatt festivass ses 100avel anniversari. Fans da l'autur da «Der Richter und sein Henker» u da «Die Physiker» pon s'allegrar sin in onn cun intginas represchentaziuns da ses tocs da teater u d'in u l'auter nov cudesch sur dad el.
Il settember spetga anc in highlight sportiv. En l'Appenzell ha lieu ina festa da lutga da giubuleum: 125 onns Uniun federala da lutga. Talas festas da giubileum datti mo mintga 25 onns. Atgnamain fiss ella stada planisada schon il 2020, è dentant vegnida spustada.
Giubileums regiunals
Giubileum ha quest onn er la«Pagina da Surmeir». La gasetta cun var 1'000 abunents festivescha ses 75avel anniversari. A partir da quest onn surpiglia la Fundaziun Medias Rumantschas (FMR) la redacziun da la gasetta.
Vinavant festiveschan differentas uniuns ed occurrenzas in anniversari radund. Tranter auter il bike-marathon en Engiadina (25), la societad da musica a Vignogn (100), l'Uniun chantunala da pumpiers (125) u l'Uniun da medias e medis dal Grischun (200).
Tuttas previstas 2021 sin in'egliada
- Las lingias grassas dal 2021
- Novas reglas da traffic: Giassas da salvament e permiss d'emprender cun 17 onns.
- Lescha da dronas: Tge èsi da resguardar en il futur?
- Quests giubileums spetgan il 2021
- Nov material per in maraton da serias
- Congedi da paternitad: Co retrair ils dis libers sco bab d'in novnaschì?
- Puncts culminants dal sport
- Matric, Top Gun ed ils Ghostbusters turnan – quai spetga nus filmicamain
- Lescha da telecommunicaziun: Dapli segirtad en la rait per ils consuments
- La politica grischuna: Maiorz, proporz ubain ina maschaida?


text:
Il 1997 ha il parlament svizzer deliberà ina lescha, tenor la quala er auters products agriculs ultra dal vin pon vegnir certifitgads cun AOC (Appellation d’Origine Controllée). Quest sigil da protecziun è ina conferma uffiziala dal lieu da fabricaziun e da producziun. Dapi l’onn 2013 sa cloma la certificaziun AOP – Appellation d’Origine Protégée.
Per pudair vegnir certifitgà tenor AOP sto in product:
Ils differents fains e las numerusas ervas da las pastgiras alpinas e l’aua clera sco cristal procuran per latg d’alp sanadaivel e nutritiv. Cun quel vegn producì sin var 470 alps bernaisas il Berner Alpkäse AOP singular resp. suenter ina lunga magasinaziun dad almain 18 mais il Berner Hobelkäse AOP ch’è spezialmain dir. Las duas spezialitads da la Part Sura Bernaisa na dastgan mancar sin nagina platta da chaschiel, tuttina sch’ellas vegnan servidas manizzadas, smuladas u rulladas.
Raclette ha adina stagiun – pertge betg empruvar ina giada in Raclette d’Alpage du Valais AOP intensiv che gusta dad ervas e pastgs alpins?
La producziun da chaschiel tessinaisa è ina veglia tradiziun che vegn dada vinavant dapi il 12avel tschientaner d’ina generaziun a l’autra e che stat per il meglier Formaggio d’alpe ticinese DOP.
Passa 2’800 vatgas che pasculeschan sin 130 prads da muntogna vadais en in’autezza da 1’000 fin 2’000 meters furneschan mintg’onn il latg per L’Etivaz AOP. Il chaschiel L’Etivaz è stà l’emprim product svizzer ch’è vegnì certifitgà cun il sigil da qualitad AOP. Quai è stà l’onn 2000.
Il Gruyère d’Alpage vegn producì sin 53 alps repartidas sin ils chantuns da Friburg, Neuchâtel, Vad, Berna e Giura.
Las vatgas per il solit alv e nairas che pasculeschan sin las alps da la Gruyère furneschan la materia prima per il Vacherin Fribourgeois d’Alpage AOP. Ina da las sorts da chaschiel las pli stimadas per far fondue.
Gia enturn il 1530 exportavan commerziants las magnuccas da Sbrinz diras da colur dorada cun milets davent da Brienz via Meiringen, il pass dal Grimsel e dal Gries en l’Italia per stgamiar per sal e vin. L’Alpsbrinz AOP vegn producì da latg criv spir e cuntegna 45% grass en la materia setga. Suenter in bogn intensiv en aua da sal vegn il Sbrinz magasinà en in tschaler da suar, nua ch’el perda en in clima da 18 grads durant intgins dis bler grass ed aua. En il tschaler da madirar vegnan las magnuccas alura magasinadas en posiziun verticala e sfruschadas regularmain cun gronda premura. Il temp da madiraziun dad almain 30 mais fa l’Alpsbriz AOP uschè grugl ed il medem mument lev da digerir.
Grazia als animals sauns, l’aria fina, l’aura variabla e la cultivaziun prudenta e persistenta creschan sin las pastgiras d’alp passa tschient sorts d’ervas e da fains differents. Questa ritga vegetaziun cuntegna bleras substanzas nutritivas sanadaivlas che las vatgas prendan si cun il pavel e ch’enritgeschan il latg. Dal latg vegn producì il Glarner Alpkäse AOP delizius.
I dat bleras autras sorts da chaschiel d’alp svizzer che n’èn betg certifitgadas cun AOP. Ellas suttastattan (sco er il chaschiel AOP) a l’ordinaziun davart las designaziuns «muntogna» ed «alp» ODMA, tenor la quala dastga vegnir utilisada la designaziun «chaschiel d’alp» unicamain, sch’il latg è vegnì producì ed elavurà durant la stagiun d’alp en il territori d’alp. Il latg criv sto derivar da vatgas che pon pascular libramain sin ina pastgira d’alp. Tut questas sorts da chaschiel èn chaschiel d’alp mez dir. Ellas vegnan vendidas gia suenter dus fin trais mais.
La producziun da chaschiel d’alp grischun ha ina lunga tradiziun. Istorichers documenteschan ch’ins produciva e vendeva chaschiel (d’alp) retic gia dal temp roman. Il chaschiel d’alp ha servì fin il 20avel tschientaner surtut per l’agen provediment.
Oz producesch’ins chaschiel d’alp grischun sin var 120 alps cun signun en il chantun Grischun. Mintga stad vegnan fatgas 600 tonnas resp. 100’000 magnuccas.
L’origin dal chaschiel d’alp grischun è cumprovà cun ina marca ed il numer distinctiv. Ils manaschis vegnan controllads regularmain.
Il chaschiel d’alp grischun è sa midà dal chaschiel magher d’antruras al chaschiel grass da tagliar dad oz. Ina magnucca paisa 5-6 kg. La crusta è unschida. Il chaschiel d’alp grischun ha ina massa loma (cuntegn d’aua 38 fin 41%) ed el ha paucas foras ch’èn maximalmain uschè grondas sco in graunin da tirc. Per l’elavuraziun dovr’ins unicamain latg criv nuntractà che na vegn ni termisà ni pastorisà. Dus mais suenter la producziun è il chaschiel d’alp grischun pront per vegnir mangià. L’aroma cumplain sa sviluppa suenter trais fin dudesch mais suenter sia producziun.
Las pastgiras d’alp savurusas en l’Entlebuch dattan al chaschiel d’alp mez dir in gust fritgus ed ervus. Ils manaschis d’alp che produceschan en questa regiun chaschiel d’alp pon ins dumbrar cun la detta d’in maun. Il product è damai ina delicatessa tschertgada.
Il Muotitaler Alpchäs è il frar da l’enconuschent «Schwyzerkäse». Igl è in chaschiel grass mez dir cun ina crusta unschida.
Confurm a la surfatscha dal chantun datti en questa regiun in dumber pli pitschen da manaschis d’alp ch’elavuran latg d’alp. Mintgamai il november fan las signunas ed ils signuns d’alp amogna da degustar e cumprar lur products da la stad – e quai en in’atmosfera agreabla en la chasa Altes Schützenhaus a Beckenried.
L’Obwaldner Alpchäs è in chaschiel dir e vegn producì da var 60 chascharias d’alp. Tut tenor alp e cumposiziun da las ervas alpinas ha mintga chaschiel ses agen gust tipic ed unic.
La producziun dal chaschiel d’alp da Son Gagl cumpiglia las trais regiuns d’alp songagliaisas: en emprima lingia la regiun da Sargans, però era la regiun dal Werdenberg en la Val dal Rain ed il Toggenburg. Il chaschiel d’alp da Son Gagl è in chaschiel grass mez dir da latg criv che vegn vendì gia dus fin trais mais suenter sia producziun. Il latg criv da mintga alp ha ses agen e tipic gust tut tenor tge ervas d’alp che las vatgas maglian. Per il chaschiel d’alp da Son Gagl vegn elavurada ina maschaida da latg da la saira sfradentà e conservà sur notg e da latg frestg da la damaun. Il latg da la saira è vegnì sgromà per obtegnair il cuntegn da grass giavischà. Ina magnucca paisa tranter 4 e 7 kilos ed ha in diameter da 20 – 32 cm. En cumparegliaziun cun autras sorts da chaschiel mez dir è il chaschiel d’alp da Son Gagl pli lom, perquai ch’el cuntegna dapli aua – ed en consequenza è el era madir pli spert. Sco tar mintga chaschiel sa mida era tar il chaschiel d’alp mez dir il gust tut tenor il grad da madirezza. En il commerzi pon ins cumprar il chaschiel d’alp da Son Gagl en las variantas miaivel e recent.
Il chaschiel d’alp dad Uri è per regla in chaschiel grass mez dir che ha – tut tenor grad da madiraziun –in gust fitg miaivel fin recent. Per far il chaschiel d’alp dad Uri dovr’ins ina maschaida da latg mulschì la saira conservà sur notg en in lieu frestg e latg mulschì la damaun. Ina magnucca paisa sis fin otg kilos. Savens agiunteschan ils signuns differents aromas sco per exempel agl, tschagugliuns, puletg, basilic u paiver.


text:
Sava (fiüm)
La Sava l'è 'n fiöm che nas en Slovenia e 'l streèrsa pò a la Croàsia, la Bosnia e Erzegovina (la sègna el sò cunfì setentriunal) e la Serbia. L'è giü dei piö gròs aflüèncc del Danubio endel quàl la se sböta a Belgrado. El pont de partènsa de la Sava l'è cunsideràt per tradisiù la conflüènsa 'ntra la Sava Dolinka e la Sava Bohinjka, de le bànde de la citadìna de Radovljica. De lé 'nfìna a 'l pónt endoche la se sböta endel Danubio l'è lónga 945 km ma semai che se cunsìdera apò el piö lónch dei dù fiöm conflüèncc, la Sava Dolinka, la longhèsa totàl l'è de 990 km. I sò aflüèncc (i piö gròs i è: Drina, Bosna, Kupa, Una, Vrbas, Lonja, Kolubara, Bosut e Krka) i drena le àive de 'n area granda 95.719 km² che la töl dét 'na bùna part de le Alpi Dinariche. Le cità piö 'mportànte che la streèrsa i è: Kranj, Lubiana, Zagabria, Sisak, Slavonski Brod, Brčko, Sremska Mitrovica, Šabac, Obrenovac e Belgrado.


text:
Cherta de viac de cunliamënt Südtirol per la ferates EC de DB / ÖBB
Zënza auto tl Südtirol y po saurì tla destinazion de vacanza
Chiche vën tl Südtirol cun ferates Eurocity de DB / ÖBB possa cumpré sun chësta ferates o ti ufizies de viac dla DB la cherta de viac de cunliamënt Südtirol al priesc de 5 Euro.
Chësta cherta de viac de cunliamënt vel n l di che n ruva o che n se n va per duta la curieres südtirolmubiltà (curieres regiuneles, curieres de zità, Citybus), per la furnadoia Renon – Bulsan, per la ferata a scines strëntes dl Renon, coche nce per la furnadoia a cremaliera Mendula – Kaltern.
Tl cajo de n cuntrol ie la cherta de viac da mustré ca cun la cherta de viac EC valëivla de DB / ÖBB.
Na cherta de viac per viages de cunliamënt cun la ferates regiuneles tl Südtirol possa unì prenuteda adum cun la cherta EC tres i ufizies de viac DB o tres l DB-online Ticket Shop.


text:
AutoDaPosta schlargia sia purschida tranter Cuira e Bellinzona. Quai vala era per tut las lingias da bus en il Mesauc e la Val Calanca, scriva l'interpresa. Uschia datti da nov mintg’ura ina colliaziun tranter Cuira e Bellinzona. Ultra da quai datti sin quest traject mintga duas uras in curs svelt cun colliaziuns perfetgas a Bellinzona sin l'Eurocity vers Milaun sco er en direcziun Lugano e Locarno. E durant las uras marginalas vegni a dar curs supplementars.
Meglras colliaziuns en il Mesauc
Per ils abitants e las abitantas dal Mesauc datti cun la midada d'urari colliaziuns pli attractivas. Uschia van ils bus da la lingia 541 davent da Tusaun – enstagl da sco fin uss fin a San Bernardino – fin a Mesocco. Davent da là datti lura durant l'emna mintga mes'ura ina colliaziun a Castione, nua che bleras lingias dal Tessin e per part er da la Lombardia vegnan ensemen.
Grazia a las novas colliaziuns d'AutoDaPosta ed al nov tunnel da basa dal Ceneri vegn il viadi da Mesauc a Lugano scursanì per radund 20 minutas. Quai che correspunda circa ad in terz dal temp da viadi.
Ord l'archiv:


text:
Dapi in onn datti dapli e dapli uras da parcar digitalas. Enstagl da pajar cun munaida e nudar il numer dal parcadi, ston ins tar quellas pajar via telefonin e nudar il numer da l’auto. Co sai dentant capitar ch’ins survegn tuttina in chasti?
Emblidà la scursanida dal chantun
Ina raschuna daco ch’ì po dar in chasti è: Ins ha be nudà las cifras dal numer da l’auto senza la scursanida dal chantun, sco per exempel GR. Sch’ins dat be en las cifras lura na vala il bigliet betg ed ì po dar in chasti, schegea ch’ins ha pajà il parcadi.
E quai n’è betg ina raritad. Da 50 persunas survegnia ina persuna in chasti pervia da quai, di Reto Schläpfer da la firma Digitalparking che furnescha las uras da parcar, envers SRF.
Polizia culanta
Teoreticamain savess la polizia esser culanta sch’insatgi ha fatg in sbagl da tippar u emblidà ils bustabs dal chantun, pertge sin l’apparat da la policista u il policist vegn mussà sch’ì ha sin quai parcadi in auto cun in sumegliant numer ch'ha pajà.
Sche la policista serra la finala dentant in egl dependa fitg da regiun tar regiun. Perquai èsi fitg impurtant da controllar dubel sch’ins ha tippà tut las cifras correct e n'ha betg emblidà la scursanida dal chantun per evitar in chasti.


text:
Sch’i na plova betg durant in lung temp èsi dapertut sitg. Mo tuttina na stuain nus per ordinari betg avair tema d’avair nagina aua da baiver. Aua hai numnadamain en ils reservuars. Danunder che quels survegnan l'aua, quai declera il Minisguard.
Per che l’aua da baiver vegn or da la spina dovri in bun provediment d’aua. A Savognin è vegnì construì in tal provediment modern e nus avain visità quel e laschà declerar co quai funcziuna.
L'equiliber da l'aua è en privel
Mintg'onn ils 22 da mars èsi il di da l'aua. Il tema da l'onn onn 2012 è stà l'equiliber da l'aua e l'influenza da la producziun da mangiativas sin quest equiliber. Il Minisguard mussa pertge che l'equiliber da l'aua è en privel.
Quant'aua duvrain nus di per di?
In bel tschiel blau senza nivlas – quai envida d’ir ordavert per far termagls u per ir a spass. La bell’aura na fa dentant betg mo plaschair – sch’i n’ha daditg betg pluvì, ha la natira said. Uschia èsi scumandà da far fieu en il guaud, ed ins sto bagnar prads ed ierts. Tema che nus n'hajan betg avunda aua per viver na stuain nus dentant betg avair en Svizra, quai pervi dals flums e da l’aua sutterrana. Dentant, quant’aua duvrain nus atgnamain di per di, e per tge?
Quanta aua dovri propi per ina scadiola café?
Tge schabegia cun l'aua suenter "la gronda sesida"?


text:
Türàn
Türàn (Turano Lodigiano in Italian) l'è un cumün d'el center de la pruìncia de Lod, Lumbardia cun 1 557 abitant (dàto del Dic 2015 [1]) .
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Türàn l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.
Vus corelaa[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Il pievel da la Venezuela stoppia pudair decider da ses avegnir libramain ed en segirtad, ha scrit sin Twitter la pledadra da la regenza tudestga, Angela Merkel. Sumegliant èn er s'exprimids il president franzos, il schef da la regenza spagnola ed il minister da l'exteriur britannic.
Venezuela è sa dasdà, per laschar vegnir realitad lur siemi. Qua capitulescha nagin.
Nicolas Maduro ha cumenzà ils 10 da schaner uffizialmain sia segunda perioda d'uffizi. L'opposiziun aveva boicottà las elecziuns e na renconuscha betg il resultat. Sco el ha ditg, è el sut tschertas cundiziuns pronts per in in dialog.
Reacziun dal minister da l'exteriur Jorge Arreaza
Il minister da l'exteriur Jorge Arreaza ha refusà categoricamain in ultimatum da plirs stadis da l'Uniun europeica, quai avant il cussegl da segirezza da l'ONU.
Ordavant avevan la China e la Russia evità ina resoluziun che leva appellar da sustegnair il manader da l'opposiziun Juan Guaidó. La pretensiun da proclamar elecziuns novas saja ina intervenziun infantila, ha ditg Arreaza.
RR novitads 17:00+


text:
Uss pon ils anteriurs radund 200 collavuraturs puspè s'annunziar tar la societad aviatica Belair. Quels aveva la Belair relaschà en il decurs da l'insolvenza da la Air Berlin da l'october passà. Fin qua tutgava la Belair a la Air Berlin. Davart il pretsch da la transacziun n'ha la nova possessura – la gruppa d'investment SBC da Düsseldorf – vulì tradir nagut.
Sgular uschè spert sco pussaivel
Sut tge marca, e da tge temp che la nova societad vegn puspè activa, na saja anc betg fixà, communitgescha la SBC. Ins saja en discurs cun clients da l'Europa. Finamira saja da puspè sgular la stad 2018. Qua stoppian però las autoritads svizras anc dar las lubientschas.
Sgols da charter en la regiun mediterranas
La Belair ha gì fatg il 2016 entaifer la gruppa da l'Air Berlin ina svieuta da radund 90 milliuns francs. Ella era oravantut preschenta enturn la Mar Mediterrana e l'Africa dal Nord cun sgols da charter.
RR novitads 06:00


text:
Molly Monster - il film
Einzelheiten
GenerCumedia, Films animads
Molly Monster è la figlia unica ed adurada da Popo ed Etna Monster. Cura che mamma metta in ov che bab sto cuar or laschan els Molly en surveglianza da ses dus augs e van sin l'insla dals ovs, nua che tut ils monsters naschan. Deplorablamain han ils geniturs emblidà da pachetar en la chapitscha che Molly ha fatg per ses monsterin. Cura che Molly vesa quai sa metta ella en viadi per ir sin l'insla dals ovs. Ses ami Edison, in giugaret da trair si, è sa chapescha er da la partida.
Ted Sieger
Matthias Bruhn
Michael Ekblad
Little Monster
Alexandra Schatz Filmproduktion
Peacock Film
SluggerFilm
TrickStudio Lutterbeck
Teleclub
Senator Film Produktion
deutschfilm
John Chambers
Ted Sieger
Meistgesehen in der Schweiz
La nova plattafurma da streaming da la Svizra
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Access nunlimità a las emissiuns da la SSR – senza custs supplementars
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Guardar televisiun a moda moderna sin Voss monitur preferì grazia ad in login
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Scuvri la Svizra senza barriera linguistica
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
Chaschöl da Bever:
-or da lat frais-ch da muntogna (bio), gust fundà, aromatic
-madürà 6-8 mais
-victur da la medaglia d'or 2014
Cura che ins entra in territori rumantsch na badan ins betg che ins è uss en il territori rumantsch: Ils nums dals lieus ed ils toponims èn gia en la romania submersa, vul dir en la Valragn songagliaisa per gronda part rumantschs. Ma discurrì vegn qua dapli blers onns be pli tudestg-svizzer. Sulet tschertas expressiuns sco «viva», «l'ora» u «gletsch» èn sa mantenids en il dialect – era tranter la giuventetgna. Per far attent nua che il territori rumantsch dad ozendi cumenza ha la Giuventetgna Rumantscha (GiuRu) lantschà cun in'acziun da guerriglia durant ina not d’inviern 2014 ina champagna cun tatgaders pincs cun scrit sisur «Per Rumantsch?» e tatgà quests sin tut las tablas inscrittas be per tudestg in territori rumantsch o biling. L'acziun ha provocà e chaschunà undas in las medias grischunas
In onn davo l'acziun ha la GiuRu ensemen cun la Lia Rumantscha calmà la situaziun cun tatgaders verds ed il text «Nus discurrin Rumantsch». L'idea era qua che ins vesa uschè tgi che discurra rumantsch in las fatschentas ed in il mund public per che il rumantsch vegn betg stgatschà in il sectur famigliar. Rumantsch è la clav a las autras linguas latinas ma era in avantatg economic grazia a sia exclusivitad ed atgnadad. Giasts e hosps vegnan gugent in il Grischun triling a far vacanzas ed ad emprender rumantsch. Las fatschentas rumantschas che han fat part da la champagna "Nus discurrin Rumantsch" han la GiuRu e la Lia Rumantscha publitgà 2015 ina charta cun tut las fatschentas cun tablas ed inscripziuns rumantschas in il Grischun. Ma a la pagina perrumantsch.ch mancava en sasez anc ina funcziun, uschè cha fitg paucs han frequentà questa pagina.
Trais onns pli tard cumenza la terza e finala fasa che collia ussa las fatschentas cun latabla.ch, ina pagina cun pli blers utilisaders fundada 2016 da Corina Gustin. La mira è da dar ina funcziun a questa charta. Ins po numnadamain na be sulet guardar nua che tipics products rumantschs vegnan offrids, mabain da nov direct era cumprar 1 fin 3 products da las fatschentas che sa participeschan. La Tabla naira è uss era maisa da far martgà. Tgi che sa rumantsch profitescha dad ina pli vasta clientella cun furnir in product tipic per il Grischun triling, suvenirs da vacanzas per turists u regals ad amis dal rumantsch. Bun divertiment da scrollar atras las differentas categorias da products ma era da tschertgar butias in vischinanza cun agid da la charta. Bun divertiment cun questa nova purschida, interessads pon gugent inscriver agens products cun il formular. Tatgaders as po gugent empustar tar la GiuRu, ma era critica, cunzunt constructiva, u cumpliments retschaiva la GiuRu adina gugent.
Bun divertiment!
Uolf Candrian,
president da la GiuRu
--
www.giuru.ch
giuru@giuru.ch


text:
Il stgalim primar – inclusiv 2 onns scolina u ils emprims 2 onns d'in stgalim d'entrada – cumpiglia 8 onns. I dat intgins paucs chantuns en la Svizra tudestga, nua che la scolina n'è betg obligatorica u nua ch'ella vegn frequentada obligatoricamain mo 1 onn. Ma er en quests cas va la gronda maioritad dals uffants per regla durant 2 onns a scolina. En intgins chantuns da la Svizra tudestga pon las vischnancas manar in stgalim fundamental u stgalim da basa (furma dal stgalim d'entrada). Tar questa furma d'organisaziun frequentan ils uffants da 4 fin 8 onns resp. da 4 fin 7 onns la medema classa. En la Svizra franzosa quintan ils onns da scolina per regla tar il «cycle 1» u «cycle primaire 1» che dura 4 onns. En il chantun Tessin vegn purschì supplementarmain als 2 onns da scolina obligatorics 1 ulteriur onn per uffants a partir da 3 onns.
Ils chantuns fixeschan la vegliadetgna per entrar en il stgalim primar (scolina u stgalim d'entrada). Sch'ils uffants cuntanschan la vegliadetgna respectiva fin il di da referenza fixà (per gronda part è quai ils 31 da fanadur), entran els en il stgalim primar sin il cumenzament da l'onn da scola (atun). Ils uffants han per regla tranter 4 e 5 onns. Sin dumonda dals geniturs poi vegnir pussibilità a l'uffant d'entrar pli baud u pli tard en scola.
A l'entrada en il stgalim primar (scolina u stgalim d'entrada) sa distinguan ils uffants areguard lur savida, lur capacitads, lur stadi da svilup e lur premissas linguisticas. Partind da questa eterogenitad è la finamira quella, da svegliar il svilup e l'emprender da tut ils uffants. Il svilup da las cumpetenzas vegn promovì tras ambients da giugar e d'emprender interessants. Ils uffants s'acquistan pass per pass la basa da la cumpetenza sociala e da la moda da lavurar en scola. Il temp ch'els dovran per percurrer ils emprims onns da scola dependa da lur svilup intellectual e da lur madirezza emoziunala; eventualmain survegnan ils uffants in sustegn tras mesiras spezialas. En scolina resp. en il stgalim d'entrada s'orientescha l'instrucziun fermamain vi dal svilup dals uffants. L'instrucziun vegn organisada e concepida en emprima lingia en moda interdisciplinara. Il gieu ha ina gronda impurtanza. Ils uffants vegnan manads pass per pass a l'emprender en ils secturs spezials.
Suenter la scolina resp. suenter il stgalim d'entrada vegnan instruids per regla ils suandants secturs spezials e roms:
Differentas tematicas sco l'utilisaziun da tecnologias novas d'infurmaziun e da communicaziun, la promoziun da la sanadad, la furmaziun per in svilup persistent u per la furmaziun politica vegnan savens instruidas cun las integrar en auters roms u secturs spezials.
Ils chantuns èn responsabels per ils plans d'instrucziun. Els fixeschan il number da lecziuns en lur uraris e decidan davart ils meds d'instrucziun. Tenor la Cunvegna interchantunala davart l'armonisaziun da la scola obligatorica (Concordat HarmoS) ha lieu l'armonisaziun dals plans d'instrucziun sin il plaun da las regiuns linguisticas. Ils chantuns da lingua franzosa han introducì il «Plan d'études romand (PER)», ils chantuns germanofons il Plan d'instrucziun 21 (Lehrplan 21) ed il chantun Tessin il Piano di studio.
Il giudicament dals uffants en scolina resp. en il stgalim d'entrada n'enconuscha per regla naginas notas en cifras. Ils instruments per giuditgar èn savens fegls d'observaziun che servan sco basa per ils discurs da giudicament. Il giudicament è orientà a la promoziun e resguarda il svilup persunal da l'uffant.
Sche las prestaziuns survegnan notas, tanscha la scala per regla dad 1 fin 6 (6 = meglra nota; 4 = suffizient; sut 4 = insuffizient). Il giudicament cun notas en cifras na cumenza betg en tut ils chantuns a medem temp. Durant ils onns da scola, nua ch'i na vegnan anc betg fatgs attestats da notas, vegnan applitgads rapports senza notas davart l'emprender u autras proceduras da giudicament. Per gronda part survegnan las scolaras ed ils scolars duas giadas per onn, a la fin d'in semester, in attestat da notas resp. in rapport davart l'emprender. Il giudicament da las prestaziuns en scola vegn duvrà sco basa per midar en la proxima classa (promoziun) e per midar en il proxim stgalim. La repetiziun d'ina classa è per gronda part previsa en las leschas chantunalas da scola, vegn dentant applitgada differentamain. I pon vegnir ordinadas mesiras da promoziun spezialas.
En differents chantuns vegnan organisads durant tscherts onns da scola ed en tscherts roms examens finals annuals ch'èn obligatorics u facultativs, lavurs d'orientaziun e da cumparegliaziun u mesiraziuns dal stadi da prestaziun d'ina classa. Quests tests pon vegnir utilisads per analisar la situaziun u per giuditgar la prestaziun da la scolara u dal scolar e permettan a las persunas d'instrucziun da valitar il success da la classa en cumparegliaziun cun il success d'emprender d'autras classas.


text:
Musicists cultiveschan l'ierta dals Fränzlis
Il vagabund Franz Josef Waser è mort 1895 cun mo 37 onns. Dad el exista nagina fossa e mo paucas fotografias. Dentant: Waser ha laschà enavos bleras cumposiziuns musicalas. Differentas persunas han nudà suenter la mort da Waser ses relasch musical sin palpiri cun tuns e notas.
L’emissiun Svizra Rumantscha è sa messa 1983 sin ils fastizs da Franz Josef Waser e ses Fränzlis da Tschlin.
Ils novs Fränzlis da Tschlin
L'onn 1982 sa furma ina nova chapella cun il num «Fränzlis da Tschlin». Fundada vegn quella dals frars Janett da Tschlin.
En in'emissiun Battaporta dal Radio Rumantsch 1984 preschenta in dals fundaturs, Domenic Janett, la nova furmaziun che vul tgirar vinavant la musica populara da Franz Josef Waser.
Musica per sautar
Ina emissiun da la Televisiun Svizra DRS preschenta 1991 sauts e chanzuns popularas da l’Engiadina. Ils Fränzlis da Tschlin dattan en il tun e mussan che lur musica è sco fatga per il saut.
Musica populara grischuna meets jazz
Novs cunfins surpassan ils Fränzlis da Tschlin il 1995. Els gughegian da cumbinar lur musica populara cun musica d'orchester da chombra e musica da jazz. L'emissiun Svizra Rumantscha rapporta da quest experiment.
Live sin il palc – ma era giud la conserva
Ils Fränzlis da Tschlin dattan fitg blers concerts, nua ch’ins po vesair live lur abilitads e qualitads musicalas. Ina part da lur musica han els dentant era registrà. L’emprim disc cumpact «Pariampampam» cumpara 1996. Dals proxims dus discs rapporta la Televisiun Rumantscha.
Ils commembers tar ils Fränzlis da Tschlin:
- Flurin Caviezel: 1982 - 2001
- Anna Staschia Janett: dal 2014
- Cristina Janett: dal 2012
- Curdin Janett: dal 1982
- Domenic Janett: dal 1982
- Duri Janett: 1982 - 2012
- Madlaina Janett: dal 2001
- Men Steiner: 1982 - 2014
In quart tschientaner Fränzlis da Tschlin
Il 1982 han ils frars Janett fundà «ils novs» Fränzlis da Tschlin. Il 2007, cun adina puspè midadas da persunal, po la furmaziun festivar il 25avel onn d’existenza. Il Telesguard rapporta d'in concert da quest onn ch'ils Fränzlis dattan en l'Appenzell.
RR actualitad 11:00


text:
Design bei bellent, fonzion potent, e la libertà de fà su tut quell che te voeuret. WordPress l'è a gratis e inestimabel.
I pussee boni se fiden
El 43% del web el dopera el WordPress, di blog di hobbysta ai sit de notizzie pussee grand.
Fonzion potent
Te gh'heet minga de limit. Cossa te fareet?
-
Design
Personalizabel
-
Bon per la
SEO
-
Sit mobil
Responsiv
-
El performa
propi benon
-
Gestissel
in sgir
-
Volta
Sigurezza
-
Gestion di media
Potenta
-
Ladin e
Acessibel
Slarga el WordPress con pussee de 55'000 plugin per fà el to sit pussee bon per i to besogn. Sgiontegh un mercad online, una galleria, di mailing list, forum, statisteghe e tant pussee.
Comunità
Centiner di milla de desvilupador, creator de contegnud e master sitee se veden in mitingh ogni mes in 817 cità in tut el mond.Troeuva una comunità WordPress local
Taca a doperà el WordPress
Pussee de 60 milion de persone hann scernud el WordPress per fà fonzionà el sit che ciamen “cà” in su la Red. — sgiontes a la familia.
Noeuve del noster blog
WordPress 6.1 Beta 3 Now Available
WordPress 6.1 Beta 3 is now available for download and testing.
Learn how you can help test WordPress!
L'è propi ladin…
- Troeuva un hosting de fidàss e dàgh 'na man al WordPress a l'istess temp.
- Descarega & installa el WordPress con la nosta famosa installazzion in cinch menut. Publegà l'è mai stad inscì ladin.
- Stà 'n poo lì a lensger la nosta ducumentazzion, inscì de cognosser el WordPress ancamò mej e magara ajutà un quaj alter.


text:
1548
Salta a la navigazzion Và a cercà
Ün an indré / Ün an inàcc
Gh'è söcedìt[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Anessiùn del Marchesàt de Salüss a la Frància.
- Fidansamént tra Marìa Stüàrda (la fütüra Marìa I de Scòsia) e Francèsch de Valois-Angoulême (el fütür rè Francèsch II de Frància).
Chi gh'è nasìt[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Giordano Bruno (m. 1600).
- 29 de setèmber: Güjèlm V de Baviéra (m. 1626).
Chi gh'è mórt[Modifega | modifica 'l sorgent]
- 1 de aprìl: Sigismùnt I de Pulònia (n. 1467).
- 29 de lüj: Gabrièl de Salüss, ültim sciùr del marchesàt indipendént.
- 5 de setèmber: Caterìna Parr, sèsta e ültima miee de Enrìch VIII.


text:
Costarainera
Costarainera (en lìgure: A Còsta) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Imperia.
El g'ha 'na popolasiù de 851 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 2,4 km² e 'na densità de popolasiù de 355 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Cipressa, San Lorenzo al Mare.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Costarainera l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Informaziuns per in padrinadi da stanza MRS
Interpresas d'industria, stizuns, ni era persunas privatas san sustener il MRS cun in padrinadi da stanza. Cun vossa contribuziun d’in padrinadi finanzieis vus duront in onn il manteniment d’ina stanza che vus ellegis. 37 localitads ni tematicas ein a disposiziun per il sustegn d'in padrinadi. Numerus/as "madretschas" e "padrins" ein gia biars onns attaschai dil padrinadi.
La localitad vegn signada
Il padrinadi vegn signaus cun ina tabla unitara en format 150 x 100 mm. Sin la tabla ei il logo dalla fatschenta ni era il num dallas persunas privatas indicadas. Ord ina gliesta san ins eleger in slogan. Quel sa accentuar las ragischs dalla regiun dil sponsur ni sia affinitad per la cultura indigena. Las tablas vegnan postadas all'entrada dalla localitad.
Cuost
Il padrinadi cuozza in onn e cuosta fr. 300.- cun ina cunvegna a scret. Il "padrin" ni la "madretscha" tarmetta sia suttascripziun al secretariat dil museum. Il museum procura silsuenter per la tabla cun las inscripziuns giavischadas. Il padrinadi vala per in onn calendari. Vegn el buca visaus entochen ils 30 da settember, succeda la renovaziun automaticamein
Haveis interess per in padrinadi da stanza? S'annunziei tier info(at)museumregiunal.ch


text:
La stagiun da biatlon cumenza cun las emprimas cursas da la cuppa mundiala ad Östersund en Svezia.
Sin biatletas e biatlets spetga ina stagiun tut speziala cun il punct culminant, ils gieus olimpics il favrer a Pyeongchang en la Corea dal Sid. Il focus è cumplettamain sin quests gieus olimpics. L’emprim ston dentant mintgin dad els sa qualifitgar per astgar ir a Pyeongchang a la partenza.
5 biatletas e biatlets rumantschs
Actualmain figureschan gist tschintg biatletas e biatlets rumantschs en la cuppa mundiala. Sper las trais soras Selina, Elisa ed Aita Gasparin er Irene Cadurisch. Tar ils umens è Serafin Wiestner il sulet rumantsch. Tant Serafin Wiestner sco er la pioniera dal biatlon en Svizra, Selina Gasparin, èn commembers dal cader naziunal ed audan tar ils gronds trumfs.
Repeter il triumf dal 2014
La vita da Selina Gasparin è sa midada cumplettamain dapi il grond success als davos gieus olimpics il 2014 a Sotschi. La vicecampiunessa olimpica ha maridà, giu famiglia e lura è er il sport da biatlon sa midà cumplettamain. Durant che Selina trenava anc avant paucs onns insanua tar ella a chasa ora sin in prà e sajettava vid ina schiba montada vid in clavà han Selina Gasparin e collegas ussa cun l’arena da biatlon a Lantsch cundiziuns perfetgas per sa preparar sin la stagiun.
Suenter tants onns da biatlon poss jau dir ch’jau na sun anc mai stada sin in tal bun livel sco avant questa stagiun.
Selina Gasparin ha er ina nova buis ed ella ha mulà vid la tecnica da sajettar. Er corporal giaja fitg bain ed ella saja pronta per la nova stagiun da biatlon. Il siemi fissi sa chapescha da repeter il success da Sotschi il favrer a Pyeongchang.
Pass per pass direcziun podest
Sco Selina Gasparin ha er Serafin Wiestner trenà fitg sin la nova stagiun. El na saja mai stà malsaun e n’haja mai giu difficultads durant ils trenaments da stad. El haja er trenà bler individual tar el a chasa, savens er persul suenter ch’il frar giuven Till haja pendì la buis vid la paraid e terminà cun il sport da biatlon.
Ina finamira saja dad esser pli constant durant l’entira stagiun ed uschia er vegnir pli datiers dal podest. In’ulteriura finamira saja da cuntanscher ina giada in plaz sut ils top tschintg cun la staffetta svizra e sa chapescha ils gieus olimpics da Pyeongchang. Quels sajan franc il non plus ultra da questa stagiun. Da la Corea dal Sid ha Serafin Wiestner en mintga cas bunas regurdientschas. Tar l’emprova generala la stagiun passada er’el vegnì setavel en il sprint.
Trio rumantsch davos Selina Gasparin
Davos Selina Gasparin cumbattan cun las duas soras Elisa ed Aita Gasparin e cun Irene Cadurisch trais ulteriuras biatletas rumantschas per puncts e podests. Quest trio ha dentant giu da magunar bain inqual frida il davos temp. Elisa Gasparin ha patì durant duas entiras stagiuns perquai ch’ella ha trenà memia bler. Ussa duai questa crisa dentant esser surmuntada.
Aita Gasparin, la sora giuvna, è vegnida franada l’entschatta da la stad. Durant bun dus mais ha la biatleta da 23 onns gì problems cun il venter. Tge che Aita ha propi gì n’han ils medis betg chattar ora. Ussa saja ella puspè frestga e sauna. Ma tuttina n’ha la giuvna da las soras Gasparin betg pudì sa qualifitgar per las emprimas cursas da la cuppa mundiala ad Östersund.
A la partenza ad Östersund è perencunter Irene Cadurisch. Franc ina surpraisa damai che la Bregagliotta ha manchentà quatter mais da la stagiun passada pervia d’ina greva blessura vid in schanugl. L’operaziun saja ida bain ed ussa saja el puspè fit e possia attatgar. Sco tut las autras siemia er Irene Cadurisch dals gieus olimpics. Gartegia cun las qualificaziuns è pussibel che gist quatter biatletas rumantschas pon ir a la partenza il favrer a Pyeongchang.
RR Sportissimo 17:00


text:
Neerach
Neerach a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Dielsdorf, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 6.01 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 3 020 abitant.
El cumün de Neerach al se tröva a una altitüden de 449 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bachs, Hochfelden, Höri, Niederglatt, Stadel bei Niederglatt, Steinmaur. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Neerach in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
A Guarda na datti en l'avegnir nagina pussaivladad pli dad ir spontanamain en in restaurant a mangiar u baiver insatge. Per in vitg sco Guarda n'è quai ina situaziun betg acceptabla, tenor ils iniziants. Perquai è naschida l’idea da realisar in'ustaria popup. L’iniziativa vegn da dus commembers da la Fundaziun Pro Guarda, numnadamain Andri Franziscus e Maria Louise Meier.
Popup
Il concept è ina cuschina simpla, cun tratgas tipicas engiadinaisas. La finamira è da realisar il project cun uschè pauc persunal sco pussaivel.
Il nov possessur da la chasa Crusch Alba metta a disposiziun quest restaurant nostalgic cun radund 5-6 maisas, cun paraids da lain e cun in tschiel sura dissegnà da l'artist Steivan Liun Könz.
Ina purschida impurtanta per indigens e giasts
Guarda, il lieu enconuschent sco vitg dad «Uorsin» è adina fitg bain frequentà da giasts dal di che vulan vegnir a vesair las chasas tipicas engiadinaisas. Ma era per ils indigens duai il nov «vegl» Crusch Alba puspè daventar in lieu d’inscunter.
L’avertura è previsa a partir dals 13 da zercladur enfin l'october. L'october decidan lura ils dus iniziants co enavant cun lur project.


text:
Il pajais patescha d'ina quarta unda d'infecziuns massiva, che n'ha fin uss betg pudì vegnir franada cun autras mesiras. Malgrà las campagnas intensivas per animar la populaziun da sa laschar vaccinar ed er las mesiras da protecziun, n'hajan betg avunda persunas sa laschà vaccinar, ha declerà Schallenberg. Il virus vegnia a restar e betg a svanir.
Nus na vulain nagina tschintgavla unda, nagina sisavla e setavla unda.
Il lockdown duai vegnir valità suenter 10 dis e duai cuzzar maximalmain 20 dis. Vinavant duai vegnir lavurà pli fitg en homeoffice, là nua che pussaivel. Geniturs vegnan supplitgads da betg trametter a scola lur uffants, las scolas restan dentant avertas per famiglias senza pussaivladad da tgira. I duai dar in obligatori da purtar mascrinas, er per tut ils livels da scola vala in tal obligatori.
A partir dals 13 da december saja il lockdown lura puspè passà per persunas vaccinadas e guaridas. Lura vul il pajais turnar tar la regla da 2G.
Dapi passa in'emna registrescha l'Austria sur 10'000 infecziuns novas a di. Clinicas vegnan a lur cunfins cun las capacitads. Fitg dramatica è la situaziun a Salzburg ed en l'Oberösterreich, cun incidenzas da 1'500 novas infecziuns sin 100'000 abitantas ed abitants.


text:
L’inscunter a Tavau ha lieu dals 22 fin ils 26 da schaner. Macron vegn probabel ad esser preschent ils 24 da schaner. Igl è previs ch'el tegnia in pled. Gia il 2016 è Macron stà a Tavau al WEF, lura sco minister d’economia da la regenza da François Hollande. Lura avev'el appellà a refurmas pli sveltas en Frantscha.
Avant da vegnir en Svizra, va Macron dentant anc al uschenumnà «Inscunter d'attractivitad per la Frantscha» a Versailles. Quai inscunter duai carmalar firmas britannicas en Frantscha suenter che la Gronda Britannia ha decidì da sortir da l'Uniun europeica.
Emmanuel Macron admonescha
Il president franzos ha era crititgà la mesemna il tun dals Stadis Unids, da l'Israel e da l'Arabia Saudita en connex cun l'Iran. Ils trais pajais sajan en blers reguards alliads da la Frantscha. Lur lingia uffiziala saja dentant ina che mainia a la guerra, ha Macron avertì. I saja impurtant da mantegnair il dialog.
RR novitads 06:00


text:
2012
ATENZIUN: quela pagina chì l'è scrivüda in püssee d'una variant del Lumbard
ÒCIO, che chèla pàgina ché l'è scrìcia 'n piö manére de Lumbàrt
'Se l'è sücess[Modifega | modifica 'l sorgent]
- In del 2012, cunt el titul de Düü Testimoni Scomod, l'è surtii la versiun in Lumbard, cürada dal TEPSI (Teater Pupular de la Svizzera Taliana) del cinema de rid Someone like it hot (A quaivün el ghe pias cald) con Marilyn Monroe, Jack Lemmon e Tony Curtis e diregiüü del Billy Wilder in del 1959.
Genar[Modifega | modifica 'l sorgent]
- 1 de genar: abuliziun de la pena de mort in Letonia.
- 13 de zenér: la và a fónt, dòpo ès fìnìda sö öna sèca apröf a l'ìzola del Giglio (pruìnsa de Grosseto), la Costa Concordia, naf de crocéra de la Costa Crociere. I mör 30 persùne.
- 16 de genar: la finiss la cundana del giurnalista ed ex cap de Lotta Continua Adriano Sofri, che l'era in presun perchè ritegnüü el mandant de quei che aveven cupaa el cumissari Luigi Calabresi in del 1972.
- 22 de genar: in Cruazia la gent la scerniss cunt un referendum, cunt el 67,7% di SÌ, d'entrà in la ÜE.
- 23 de genar: in Libia, di suldaa fedei al vegg regim de Gheddafi cunquisten la cità de Bani Walid e pö tachen anca Bengasi.
- 24 de genar: l'Üniun Eurupea la fa un embargu cuntra l'Iran, cul dì che la cumprarà pü el sò petroli fina a quand l'Iran l'andarà dree a lavurà l'ürani, perchè se cred che ghe sia sota l'ubietiv de fà sü una bumba atomiga.
- 25 de zenér: teremòt a l'1 de nòcc a söl Lach de Gàrda verunés de mangnitùdo 4.2 e a i 9 de matìna di bànde de Brescello 'n pruìnsa de Règgio Emìlia de magnitùdo 4.9: töi dù i teremòcc i è stài sentiìcc ciàr e nècc pò ach in Lumbardéa.
- 27 de zenér: teremòt a i 3 e 53 del dòpo mesdé in del Frignàno de mangnitùdo 5.4; ol teremòt l'è stàcc sentìt ciàr e nèt pò ach in Lumbardéa.
- 28 de zenér: ol frècc e la nif che i rìa da la Siberia e che i è dré a tormentà 'l èst Eüròpa, sura de töt l'Ücraìna 'ndóe i è piö de 60 barbù che i mör de frècc, 'l rìa pò 'n Val Padàna, sura de töt in Piemùt e 'n Ligüria e sö la fì del mis pò ach in Emilia-Rumagna; pò 'n Lumbardéa 'l tàca a fiocà a la fì del mis, ma n'a é mia zó tròpa cóme di ótre bànde, menimà i mìnime i è stèse e i rìa a méno 10/12 pò in di sità.
- 31 de genar: in Senegal, dopu che la Curt Custitüziunal la gh'ha dit de sì a la terza candidadüra del President Abdoulaye Wade (anca se la növa Custitüziun la dis che 'l massim di mandaa hin düü) e intant la refüdaa quela del cantant Yossou N'Dour, tanta gent la se inrabiss e la ven giò in strada a prutestà. In di dì seguent la mör anca de la gent düranta i scunter, tant che gh'è chi che gh'ha paüra che la s'ciopa una guera civil.
Febrar[Modifega | modifica 'l sorgent]
- 1 de fevrér: in Egìto a Pórt Said, a la fì de la partìda, i tifùs de la squàdra de fùbal de la sità i è saltài dèt in del cap e i è 'ndàcc sóta la cürva di tifùs de l'ótra squàdra, chèla del Cairo, per picài: l'è finìda con 74 mórcc e piö de 1.000 ferìcc. Sömèa che la polisìa l'àbie lasàt fà.
- 4 de fevrér:
- 'L và 'nàcc ol frècc récord sö töta l'Eüròpa, in Ücraìna i mórcc de frècc i pàsa urmài i 100, 'n Polònia i è piö de 20, ma ghe n'è pò ach in Germània e 'n Aüstria e ach a Milà s'cónta ü barbù mórt de frècc in de la nòcc tra 'l 2 e 'l 3 de fevrér.
- A Homs, in Siria, düranta una repressiun vurüda del guvernu de Assad, vegnen cupaa 337 personn, anca se 'l president el smentiss e 'l dis che a cupài hinn staa i ribei.
- 6 de febrar: la regina Elisabeta II del Regn Ünii la festegia i sò 60 agn de regn.
- 7 de fevrér:
- Ol TAS, ol tribunàl arbitràl del ispòrt de Losanna, dòpo 'l apèl de l'UCI, Üniù Ciclistica Internasionàla, e del WADA, l'agensìa mondiàla anti doping, l'à decidìt de squalificà per dù agn ol coridùr de bìci spagnöl Alberto Contador che i gh'éra troàt in còrp del clenbuterolo ol 21 de löi del 2010. La squalìfica de dù agn la part a turnà 'ndrè dal 5 de Agóst del 2010, isé i è scancelàde töte i sò vitòrie egnìde dòpo e 'l pèrt ol Tour del 2010 che 'l và al Andy Schleck e 'l Gir del 2011 che 'l pàsa al Michele Scarponi che i éra riàcc segóncc.
- Mohammed Nasheed, prim minister di Maldiv, el se dimet dopu i pressiun de part de l'upusiziun e de la pulizia, che tra l'alter l'ha ucüpaa la televisiun e la radiu de Stat.
- 12 de fevrér: ol parlamènt gréch 'l dis de sé al pià del goèrno per mia fà falì ol paìs e a Aténe 'l is-còpa fò ü quarantòt: i manifestàncc i se pìca co i polisiòcc e i dà föch a 45 palàs.
- 13 de fevrér: in del procès a la Eternit, ol tribünàl de Türì l'à condanàt a 16 agn de galéra 'l sguìser Stephan Schmidheiny e 'l bèlga Jean Louis Marie Ghislain de Cartier de Marchienne che i èra dù 'mportàncc dirigèncc de la dìta. I avrès fài negót per tègn de cónt la salüt di operàre e i avrès iscondìt che 'l amiànt l'è cancerògen tat che i mórcc per l'amiànt de la Eternit i sarès 2.191 e i malàcc 665, operàre de la dìta, ma ach zèt che la stàa de cà in di paìs intùren a i fàbriche: pròpe per chèsto i è stài condanàcc per omisiù dolùza de caütéle cóntra i 'ncidèncc söl laurà e dizàster dolùs. La decisiù del tribünàl de Türì la gh'avrès de fà giurisprudènsa, dezà che l'è la prìma sö chèsto argomènt e la pöderès dàga 'l là a tàte ótre càüze stèse in töt ol mónt sùra de töt in chi pàis 'ndóe l'amiànt l'è amò dovràt al dè de 'ncö.
- 14 de fevrér: ol goèrno Monti 'l dis de nò a la candidadüra de Roma a i zöch olìmpech del 2020, de fati per ol goèrno l'è mia 'l momènt de spènt di gran sólcc, ma gh'è piötòst de tègn in ùrden i cóncc de stàto.
- 17 de febrar: dimissiun del president tudesch Christian Wullf, dopu che l'era 'gnüü föra un scandul per un prestit che l'aveva ricevüü; el vint de febrar la cancelera Angela Merkel (che l'eva sustegnüü de brüt l'eleziun del Wulff) l'aceta che 'l növ president tudesch el sia el Joachim Gauck, un ex pastur prutestant che ghe pias anca a l'upusiziun.
- 22 de fevrér: disàster feruviàr in Argentìna a Buenos Aires i mórcc i è 50 i ferìcc piö de 700 e de chès-ce 200 i è metìcc pròpe mal.
- 25 de febrar: Ali Abdullah Saleh, el president del Yemen, dopu i prutest pupular ch'eren scuminciaa in del 2011, el se dimet de la sua carega. El növ president del paes, numinaa düü dì dopu, l'è 'l sò segund, Abd Rabbuh Mansur Al-Hadi.
Marz[Modifega | modifica 'l sorgent]
- 2 de marz: in Iran a gh'è i eleziun del Parlament: già che i prugressista poden minga tö part a la cumpetiziun, a la fin di cünt l'è una sfida tra cunservadur. El vincc la faziun de Alì Khamenei, che inscì el bat el president Mahmud Ahmadinejad.
- 4 de mars: in Rùsia a i elesiù presidensiàle 'l vèns ol Vladimir Putin a la prìma turnàda e 'l diènta presidènt per la tèrsa ólta. Per i contràre ghe sarès istàcc di 'mbroiàde 'n del vóto.
- 14 de mars:in Sguìsera öna coriéra la se s-cèntra cóntra 'l mür d'öna galerìa, i mör 22 s-cècc bèlgi e 6 ótre persùne che i éra drè a turnàa a cà dòpo öna vacànsa sö la nif.
- 18 de marz: Joachim Gauck el vegn el növ president de la Germania, cunt una vutaziun de 991 preferenz (sura 1240) a l'Assemblea Federala Tudesca.
- 19 de marz: a Tulusa, in Francia, un om el riva denanz a una scöla giüdea e 'l taca a sparà. Mören un prufessur (un rabin), i sò düü fiö e un alter bagai. La pistola la saria l'istessa che un quai dì prima l'aveva cupaa trii suldaa frances de urigin magrebina. Düü dì dopu el salta föra che l'om che l'ha faa 'stu massacher l'è vün che 'l dis de lavurà per al Qaida, e che 'l dis che l'ha faa quei rob chì per vendicà i fiulit palestines.
- 22 de mars:
- a Tulùza, 'n Frànsa, dòpo piö de 30 ùre de asédio 'l mör ol Mohamed Merah, che l'avrès confesàt ciàr e nèt a ü giornalésta de ès istài lü a copà fò quach dé prìma di s-cetì ebrèi e ü sò profesùr, e prìma amò trì soldàcc francés uriginàre del Magrèb. Sèmper al giornalésta l'avrès dicc de ès ü militàn de Al Qaeda, ma sùra de töt che ghe dispiazìa de ìn mia copài fò amò de piö.
- Cólp de stat di militàr in Mali.
- Ol Giorgio Squinzi l'è 'l nöf presidènt de Confindustria, dòpo ì batìt 'l Alberto Bombassei.
- 25 de marz: i eleziun in Senegal, scuminciaa a febrar cun viulenz e acüs d'imbröj, finissen cun la vitoria al balutasg del cap de l'upusiziun Macky Sall, giamò prim minister (2004-2007) del vegg president Abdoulaye Wade.
- 26 de mars: ol minìster de la diféza de la Sguìsera, Ueli Maurer, 'l dis che se la Lumbardéa la dientès ü cantù sguìser per nóter 'l sarès mia ü probéma.
April[Modifega | modifica 'l sorgent]
- 1 de april: ai eleziun del Parlament in Birmania, el premi Nobel per la Pas Aung San Suu Kyi la vegn elegiüda, dopu vess stada ai arest dumiciliar per quindes agn per urden de la ditadüra del sò paes.
- 2 de april:
- A Oakland, in California, un om de quarant'agn el va dent a una scöla cristiana e 'l taca a sparà. Mören almanch cinch personn, menter gh'è una mota de ferii.
- Dimissiun del president üngheres Pál Schmitt: l'era saltaa föra che l'aveva cupiaa squasi tüta la sua tesi de laurea.
- 5 de avrìl: 'l Ümbèrto Bòsi dòpo piö de 22 agn a càpo de la Léga Nòrd 'l se dimèt da Segretàre Federàl e pò l'à spiegàt che 'l s'è dimetìt "per ol bé de la Lega". Pò l'à fài saì che 'l molà mia la polìtica e gnà la Léga. Al sò pòst, a càpo de la Léga i vé 'ncargàcc per ol momènt ol Roberto Maroni, ol Roberto Calderoli e la Manuela Dal Lago. Póch dé dòpo 'l se dimèt pò 'l sò s-cèt Renzo, consigliér regiunàl in Lombardéa, sospetàt de ì dovràt per lü di sólcc del partìt.
- 6 de april: in Mali i ribei tuareg deciaren l'indipendenza de la regiun de l'Azawad, in del nord del paes.
- 8 de avrìl: In del nòrt de la Nigéria ön aütobómba metìda da di terorìs-cc islàmech la cópa 20 cristià fò de öna céza dòpo la Mèsa de Pasqua.
- 10 de april: el candidaa ai primari repüblicann Rick Santorum el lassa perd la cumpetiziun per stàgh vesin a la sua tusa, che l'è malada de brüt.
- 11 de april: teremot in Indunesia (arent a l'isula de Sümatra), del gradu 8,6 de la scala Richter.
- 12 de april:
- El segund di düü italian rapii in India, el piemuntes Paolo Bosusco, el ven liberaa di sò rapidur.
- La mediaziun de l'UNÜ la pröva a fermà la guera civil in Siria, ma senza trop sücess.
- Golpe in Guinea-Bissau.
- 14 de avrìl: a Pescara 'l mör ol zögadùr de fùbal bergamàsch Piermario Morosini, pròpe 'ntat che l'è dré a zögà öna partìda de série B co la maièta del Liorno.
- 20 de avrìl: 'l bùrla zó ün aèreo 'n Pakistan, i mör in 118.
- 26 de april: el vegg president de la Libera, Charles Taylor, l'è recugnussüü culpevul de vündes gener de crimen de guera e cuntra l'ümanità.
- 27 de april:
- abuliziun de la pena de mort in Connecticut, Stat Ünii.
- in Ücraìna a Dnipropetrovs'k, sità 'ndóe l'è nasìda la Julija Tymošenko, i s-ciòpa 4 bómbe che i fà 27 ferìcc.
- in Nigéria i terorìsti islàmech i cópa almànch 16 catòlech in d'öna céza de Kano,
- in d'ü segónt atentàt sèmper in Nigéria i terorìsti i sbàra 'n d'öna céza de Maiduguri e i vé copàcc 5 catòlech, ol prét e 4 persùne che i scoltàa la Mèsa,
- in Kénya in d'ün óter atentàt öna granàda bötàda in d'öna céza de Nairobi la cópa 'l prét e la fà dés ferìcc.
- 30 de avrìl: la Tur de la Libertà de New York, che l'è dré a ègn sö al pòst del World Trade Center, la diènta 'l palàs piö ólt de la sità, ach se l'è gnamò finìda.
Magg[Modifega | modifica 'l sorgent]
2 de Mas: a New York in d'öna àsta de Sotheby's l'è 'ndàcia endìda öna di quàter còpie del quàder "Ol cridùr" del pitùr norvegés Edvard Munch e l'è stàcia pagàda 119,92 miliù de dòlari, isé l'è dientàta l'òpera d'art piö pagàda al mónt. 3 de Mas:
- a Romà 'n del dòpo mesdé ün imprenditùr armàt de s-ciòp, che 'l ghe rìa mia a pagà di cartèle, 'l se sèra dét in di öfése de Equitalia e 'l ciàpa 'n ostàgio 15 persùne, 'l ne làsa 'ndà söbet 14 e pò a sìra 'l làsa 'ndà pò a'l öltìma e 'l se fà ciapà da i carabiniér.
- a Bèrghem 'l vé presentàt ol vocabulàre de Latì - Bergamàsch - Italià del Gioàn Batìsta Angelì, finìt de scrif in del 1740 e mia stampàt prìma, l'è 'l piö ècc vocabulàre de Lumbàrt de la stòria.
- János Áder el vegn el növ president de l'Üngheria, dopu i dimissiun del Pál Schmitt.
- 6 de magg:
- In Giapun desmeten de duperà el nüclear cume energia.
- François Hollande, dopu avè batüü Nicolas Sarkozy al balutagg, el vegn el növ president frances, el prim del Partii Sucialista (e, in general, de la sinistra) a partì del 1995.
- In Grecia i eleziun del Parlament porten minga a un quader bel precis, perchè nissün partii el gh'ha la magiuranza. El president Károlos Papoúlias el ghe da al cunservadur Antónēs Samarás l'incaregh de fà sü un guvernu növ. Dunca tachen sü in cunsültaziun tra i partii, per truvà un acordi.
- A Trièst la Juventus la èns per 2 a 0 söl Cagliari e dezà che 'l Mìlan 'l pèrt per 4 a 2 con Inter, la èns ol Campiunàt de fùbal de Serie A.
- 7 de magg:
- in Serbia van al balutagg per i eleziun presidenziai el president eurupeista Boris Tadić e 'l cunservadur Tomislav Nikolić. El prim a l'è un poo püssee in vantagg respet a l'alter.
- a i elesiù cümünàle i vèns o i è denàcc in di balotàgi per lo piö i candidàcc del centrosinistra, i ciàpa tàce vóti ach i òm del Beppe Grillo che i và al balotàgio a Parma e i ghe rìa a mèt sö 'l sò prim sìndech a Sarego; mal ol Pdl e mal la Lega che la se sàlva però a Verùna 'ndóe 'l Flavio Tosi l'è söbet sìndech.
- A Genuva ghe sparen ai gamb a un dirigent de l'Ansaldo, el sciur Roberto Adinolfi. Un quai dì dopu el salta föra un grüp de anarchegh che, cunt una letera, disen de vess staa lur a fà quel lavurà chì, e de vess staa cuntent de fàl.
- 8 de magg: in Grecia, Antónēs Samarás el rinüncia a l'incaregh de fà sü un guvernu, dopu el rebelot di eleziun de düü dì prima. La bala la passa a Aléxēs Tsípras, cap de la Cualiziun de la Sinistra Radical, el segund partii del paes.
- 9 de Mas: a Bùcarest 'l Atletico de Madrid 'l vèns per 3 a 0 la finàl de Europa League contra 'l Athletic Club de Bilbao con dò gòai del Radamel Falcao e 'l tèrs del Diego Ribas da Cunha.
- 11 de magg: dopu che anca Tsípras e 'l cap del Partii Sucialista Euággelos Benizélos hin minga riessii a fà sü un guvernu cunt un nümer grand assee de gent che le sustegna in Parlament, la Grecia a l'è per forza custringiüda a turnà a vutà, a giügn.
- 16 de magg: a L'Aja el scumincia el prucess a Ratko Mladić.
- 17 de magg: in Molise vegnen mandaa a muntun i eleziun regiunai del 2011.
- 19 de magg:
- a Brindisi la s'ciopa una bumba denanz a una scola, che la cupa una tusa de sedes agn e ne feriss un'altra. Se pensa che la sia stada la mafia püjesa.
- a Mònaco de Baviéra 'l Chelsea 'l vèns a i rigóri la finàl de la Còpa di Campiù contra 'l Bayern de Monaco.
- 20 de Mas:
- Teremòcc in de la nòcc tra Mòdena e Feràra che i se sènt bé ach a Milà e 'n Lumbardéa, ü a l'öna e ü quàrt de nòcc de 4.1 gràdi e ü apéna pasàt i quàter de 5.9 gràdi. I mör sèt persùne, de chèste 5 in Pruìnsa de Feràra, öna a Bondeno, ün operàre maruchì che l'è restàt sóta 'l capanù 'ndóe 'l lauràa e quàter a Sant'Agostino, amò trì operàre, pò a lùr restài sóta 'l tècc di fàbriche 'ndóe i éra de tùrno, e öna ègia de 103 agn, menimà 'n Pruìnsa de Bològna a Sant Albèrt de San Pietro in Casale l'è mórta de pùra öna sciùra todèsca de 37 agn.
- Al balutagg in Serbia el vincc el cap di naziunalista Tomislav Nikolić.
- 21 de magg: a San'a, in Yemen, la s'ciopa una bumba che la cupa 96 suldaa.
- 23 de magg: prim eleziun demucrategh in Egit dopu la fin del regim del Mubarak.
- 29 de Mas: amò ü fórt teremòt in pruìnsa de Mòdena, 5.8 gràdi Richter, con 17 mórcc söbet che i prim de zögn i diènta 20 per trè dòne ferìde che i ghe la fà mia. Tàce de chès-ce mórcc i è amò tùrna operàre che i lauràa 'n di capanù, ma gh'è ach ol preòst de Rovereto, frasiù de Novi di Modena menimà l'è adóma ferìt chèl de Carpi. I ferìcc i è 350 e i è piö de 8.000 i persùne fò de cà che i và a zontàs a i 7.500 che i èra zamò 'n di tènde dòpo 'l teremòt del 20. Tra i ferìcc ghe n'è 10 ach in Lumbardéa, 'n pruìnsa de Mantoa.
- 30 de magg: l'ex president de la Liberia Charles Taylor el ven cundanaa del tribünal de l'Aja a 50 agn de presun per i sò crimen de guera.
Giügn[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Prim de giügn - 3 de giügn: per el VII Incunter Internaziunal di Famili, el papa Benedet XVI el vegn a Milan. L'è 'l terz papa in tüta la storia de la Gesa che 'l vegn a visità la cità lumbarda, dopu Martin V e Giuvann Paul II.
- 2 de giügn: Hosni Mubarak, giamò president de l'Egit, el ven cundanaa a passà tüt el rest de la sua vita in presun per via di sò urdin ai suldaa de sparàgh adoss ai gent che prutestava l'an passaa cuntra el sò regim.
- 3 de zögn
- 8 de giügn: el taca el campiunaa eurupee de fulber, giügaa tra Pulonia e Ücraina.
- 10 de zögn: i terurìs-cc islàmech i fà dù atentàcc cóntra i céze di cristià e per i cristià 'n Nigéria l'è la segónda dümìnica de sanch de fìla. In del prim atentàt a Biu Town i terurìs-cc i sbàra sö i fedéi e i cópa almànch 5 persùne, Jos ü terurìst 'l s'è fà saltà 'n ària fò de la céza e pò di óter i và 'n céza a sbàra, tra bómba e balòtole i cópa 4 persùne. In di dù atentàcc i mör 9 persùne e de chès-ce tàte i è dòne e s-cècc.
- 13 de giügn: l'ex president tünisin Ben Alì l'è cundanaa a passà tüt el rest de la sua vita in presun per i sò urdin de sparàgh ai gent che prutestava in de l'an prima. Però lü al mument l'è in Arabia, dunca i cundann servissen a nagot.
- 17 de zögn:
- i terurés-cc islàmech per la tèrsa dümìnica de fìla i fà di atentàcc cóntra di cèze 'n del nòrt de la Nigéria. In de la sità de Zaria, 'n del istàt de Kaduna, ü terorést 'l se fà saltà 'n ària fò d'öna céza evangèlica, i mör tri fedéi, di óter terorés-cc i tìra di bómbe cóntra la catedràl catòlega de la sità e i cópa 4 is-cetì che i zögàa fò de la céza, i terorés-cc i vé fermàcc e copàcc da la zét rabiùza. Pò a Kaduna trè céze i vé ciapàde de mìra, amò di mórcc, ma sta ólta i cristià per fàghela pagà a i müsulmà i fèrma 'l tràfech sö l'autostràda per Abuja e i pàsa de màchina 'n màchiana a sircà i müsulmà per copài;
- a i elesiù 'n Grécia 'l vèns ol partìt de Nöa Democrasìa e piö 'n generàl i paìs che i è per l'eüro;
- in Frànsa al balotàgio i vèns i socialìsti che desperlùr i pasà 'l 50%; la pèrt i elesiù la Ségolène Royal, menimà i rià 'n parlamènt di depütàcc del Front National.
Lüj[Modifega | modifica 'l sorgent]
- prim del löi:
- in Kenya di terorés-cc islàmech i tìra di granàde in dò céze cristiàne e i cópa 17 fedèi che i pregàa;
- ol Roberto Maroni 'l diènta 'l segretàre federàl de la Lega Nord;
- a Kiev la Spàgna la èns 4 a 0 cóntra l'Italia e la diènta, per la segónda ólta de fìla, campiùna d'Eüròpa.
- 4 de lüj: i scienziaa del CERN de Ginevra ghe disen al mund intregh d'avè truvaa el busun de Higgs, ciamaa anca de la gent la partesela de Diu.
6 de löi: in Nigéria in del istàt del Plateau sentinér de terorés-cc islàmech i à tacàt i paìs cristià de Kakuruk, Kuzen, Ngyo, Kogoduk, Ruk, Dogo, Kufang, Kpapkpiduk, Kai e adóma in de la céza de Matsai i è stài troàcc 50 cadàer brüzàcc. I terorés-cc i è turnàcc al füneràl d'öna quach de chès-ce mórcc, i à sbaràt sö la zét e i à copàt amò 20 persùne e tra chès-ce i à copàt ol Gyang Dantong, ü senadùr cristià.
- 20 de lüj: in d'un cine de Denver, el dì che 'l surtiva föra el növ film de Batman, un om vestii cume vün di cativ de la pelicula el riva cun 'na pistola e 'l cupa dudes personn.
- 24 de lüj: el vescuv de Vigeven Vincenzo Di Mauro el da i dimissiun per resun de salüd. El sò post el vegn ciapaa, per el periud de regenza, del Dionigi Tettamanzi (giamò arcivescuv de Milan, fina al 2011).
- 27 de lüj: tachen i Ulimpiad a Lundra.
- 31 de lüj: dopu tanti pulemegh inturna al bilansc de la regiun Sicilia, el president Raffaele Lombardo el ghe da i dimissiun.
Agust[Modifega | modifica 'l sorgent]
- 6 de Óst:
- in Nigéria a Otite di terorés-cc islàmech i và dét in d'öna céza, i sèra fò i pórte per fà scapà nisü e i se mèt a sbarà sö i fedéi che i scólta la Mèsa de la sira: i ne cópa 19 e tànce i è i ferìcc.
- el rover de la NASA ciamaa "Curiosity", spedii in del spazzi el 26 de nuvember del 2011, el riva finalment sü Mart, senza che ghe sia di gross prublema.
- el salta föra che 'l marciadur italian (tirules) Alex Schwazer l'è staa becaa, ai esam antidoping del 30 de lüj, a ciapà de l'EPO per cur mej. Per quest el CONI le scascia via e 'l ghe impediss de segütà a cur.
- 12 de agust: finissen i Ulimpiad de Lundra.
- 17 de agust: i cantant rüss Nadežda Tolokonnikova, Ekaterina Samucevič e Marija Alëchina, member del grüp punk feminista Pussy Riot, vegnen cundanaa a dü agn de presun per 'vè interot una messa a la Catedral de Crist Salvadur (a Musca) cul cantà una preghiera cuntra el president de la Rüssia Vladimir Putin. El mund de la müsega internaziunal e quel di dirit üman el s'era s'ceraa cuntra el prucess, ma l'è servii a nagot.
Setember[Modifega | modifica 'l sorgent]
- 11 de setèmber: in Lìbia a Bengasi 'l vè copàt l'ambasciadùr di Stacc Ünicc Chris Stevens, ü diplomàtech e dù Marines che i mör sofegàcc dal föm dòpo che di manifestàncc islàmech i gh'à dài föch al consolàt. I manifestàncc i protestàa cóntra 'l film Innocence of Muslims che 'l sarès, a sènt lur, blasfémo e che l'è stài giràt in di Stacc Ünicc. Ol cadàer del ambasciadùr l'è pò stài portàt in gir in di stràde compàgn d'ü troféo da i manifestàncc islàmech.
- 23 de setèmber: in Nigéria ün atentadùr islàmech 'l se fà saltà 'n ària sö l'ös de öna céza catòlega de San Gioàn, a Wunti: i mórcc i è trì e tra chès-ce öna dòna e ü s-cetì.
- 24 de setember: la Renata Polverini, presidenta del Lazzi, la se dimet dopu ch'hin sultaa föra di scandul ligaa ai spes esageraa de un quai member de la sua magiuranza e dopu i pulemegh che n'hin vegnii föra anca a nivel naziunal.
- 30 de setèmber: in Kénya a Nairobi di terorés-cc islàmech i tìra di granàde cóntra öna céza 'ndóe se tegnìa öna Mèsa per s-cetì tra i 6 e i 10 agn: 'l mör ü s-cetì e 3 i vé ferìcc.
Utuber[Modifega | modifica 'l sorgent]
- 1 de utuber: ai eleziun ministrativ in Georgia el vincc (e 'l vegn prim minister) el sciur Bidzina Ivanišvili, un miliunari cunsideraa amis di Rüss (al cuntrari del president Saakašvili, che cuntra de lur gh'ha faa anca una guera, in del 2008). El sò vice a l'è l'ex giügadur de balun K'achaber K'aladze.
- 4 de utuber: scunter al cunfin tra Türchia e Siria, in del cuntest de la guera civil che gh'è in del paes arabu (la Türchia la sustegna i ribei). I scunter següten anca in di dì dopu.
- 7 de utùer: - in Venesuéla 'l Hugo Chávez 'l vèns i elesiù col 54,4% e 'l diènta per la quàrta ólta 'l presidènt del paìs, però i sò opozìdùr, güidàcc dal Henrique Capriles Radonski, i pórta a cà ol rizultàt piö bù de sèmper.
- 11 de utuber: el papa el derviss l'An de la Fed.
- 14 de utùer:
- in del dezèrt del New Mexico 'l tùrna a mèt pé sö la tèra ol Felix Baumgartner dòpo ès dientàt ol prim òm che 'l gh'è rìat a rómp ol mür del suòno. Per riàga l'è saltàt zó da ü balù aerostàtech riàt fìna 'n de la troposféra a piö de 39.000 méter, isè l'à stabilìt ach ol nöf récord de sàlto col paracadüte.
- a Kaduna, in Nigeria, öna bànda de làder e de delinquèncc la à dét in d'öna moschéa del pòst e la cópa fò piö de 20 persùne. De dré gh'è mia di rezù ligàde a la religiù, menimà 'l sömèa che i làder i völès vedicàs per cóme l'éra 'ndàcia a finì öna quach dè prìma, quàndo i è 'ndàcc in d'ü paìs del pòst per robà, ma la zét la s'è rioltàda e i à casài vià.
- 14 de utùer: ol Papa Benedet XVI 'l proclàma 7 nöf sancc, tra chè-ce la gh'è la Kateri Tekakwitha, la prìma sànta pelirósa de la céza catòlega.
- 26 de utuber: l'ex prim minister Silvio Berlüscun el vegna cundanaa in prim gradu a quatr'agn per frode fiscal.
- 28 de utuber: ai eleziun regiunai siciliann el vincc el candidaa del centru-sinistra Rosario Crocetta ma, per la prima völta in la sua storia, el Muviment 5 Stel l'è 'l prim partii, cun püssee del 18%. L'astensiun l'è del 53%.
- 29 de utùer:
- söl circuìto de Phillip Island ol Jorge Lorenzo 'l dientà campiù del mónt de la Moto Gp per la seónda ólta.
- a Nöa York 'l rìa la tempèsta Sandy che 'l làsa 5 milù de cà sènsa lüce, i se fèrma töcc i traspòrcc püblich, sùra de töt ol metró. Seràde fò töte i scöle, i müzèi, la sède del Onu, la bórsa de Wall Street. I sità de Moonachie, Little Ferry e Carlstadt in del New Jersey i è fìnide sotàqua e töcc i abitàncc i à dözìt lasà i sò cà dòpo che l'è egnìt fò 'l fiöm Hudson e gh'è pùra per öna centràl nücleàr. Ol presidènt Barak Obama l'à diciaràt dizastràcc i stacc de Nöa York e del Nöf Jersey. In töcc i Stacc Ünicc i mórcc i è piö de 50.
- 31 de utuber: el guvernu italian el dis de sì al taj di Pruvincc, che inscì passaran de 86 a 51, a partì del 2014. In Lumbardia sparissen i pruvincc de Com e Vares (tacaa insema), quela de Lech (tacada a quela de Sundri), Munscia (che la turna a Milan, che la vegn una cità metrupulitana), Lod, Cremona e Mantuva (tacaa insema).
Nuvember[Modifega | modifica 'l sorgent]
- 4 de nuvember: el vegn elegiüü el növ papa de la Gesa Copta (quel de 118), el vescuv Tawadros II.
- 6 de nuvember: ai eleziun presidenziai di Stat Ünii el vegn cunfermaa per alter quatr'agn el demucrategh Barack Obama, che 'l vincc cuntra el sò sfidant repüblican Mitt Romney: el resültaa l'è de 303 vut eleturai cuntra 206.
- 9 de nuvember: Justin Welby, vescuv de Durham, l'è ciamaa el növ arcivescuv de Canterbury, e dunca el vegna el növ cap spiritüal de la Gesa Anglicana.
- 14 de nuvember: el Cungress quel de 18 del Partii Cumünista Cines el scerniss el sücessur del segretari Hu Jintao, ciuè 'l sciur Xi Jinping.
- 25 de nuvember:
- In Italia se fa el prim turnu di eleziun primari per scernì el candidaa del centru-sinistra ai eleziun pulitegh de la primavera del 2013: passen el segretari del Partii Demucrategh Pierluigi Bersani (44%) e 'l sò aversari püssee impurtant, el sindegh de Fiurenza Matteo Renzi (36%). I alter sfidant a hin: Nichi Vendola, guvernadur de la Püja e cap del partii de sinistra SEL (15%), Laura Puppato, cunsijera regiunal del PD in del Venetu (3%) e Bruno Tabacci, assessur del bilansc a Milan e representant de l'API (1,2%). El balutagg l'è staa faa el 2 de dicember.
- In Catalogna i eleziun ministrativ fan vincc i partii autunumista.
- 29 de nuvember: l'UNÜ, cunt una resulüziun vutada de 138 stat sü 193 (9 cuntari, 41 astegnüü), la recugnuss la Palestina 'me stat usservadur. Israel l'è minga tant cuntent, e cun lü gnanca i Stat Ünii.
Dicember[Modifega | modifica 'l sorgent]
- 2 de dezèmber: ol Pierluigi Bersani 'l vèns ol balotàgio di primàrie con piö del 60% e 'l diènta isé 'l candidàt del cèntro sinìstra a i elesiù del 2013.
- 21 de dicember: segund un poo de gent quela data chì la curespund a la fin del mund, in sü la bas de analisi de un calendari di Maya.
Chi gh'è nassüü[Modifega | modifica 'l sorgent]
Chi gh'è mort[Modifega | modifica 'l sorgent]
- 15 de genar: Carlo Fruttero, scritur italian.
- 21 de genar: Etta James, cantanta blues americana.
- 24 de genar: Theo Angelopoulos, regista cinematugrafich grech.
- 24 de genar: Cecu Ferrari, pueta, atur teatral e scritur lumbard.
- 29 de genar: Oscar Luigi Scalfaro, magistràt, polìtich e Presidènt de la Repüblica Italiàna, chèl di 9, dal 1992 al 1999.
- 03 de fevrér: Ben Gazzara, atùr americà de famèa siciliàna.
- 11 de fevrér: Guido Fanti, òm polìtech bulognés del Partìt Comünìsta Italià, sìndech de Bològna, presidènt de la regiù Emilia-Romagna, depütàt, eüroparlamentàr e vìce presidènt del Parlamènt Eüropéo, prim òm polìtech a dovrà 'l concèt de Padania zamò in di agn '70.
- 11 de febrar: Whitney Houston, cantanta americana.
- 20 de febrar: Renato Dulbecco, dutur italian (natüralizaa 'merican), Premi Nobel de la Medesina in del 1975.
- 1 de marz: Lucio Dalla, cantant italian.
- 08 de mars: Domenico Sella, profesùr a la University of Wisconsin de Madison, fòrse 'l piö grant espèrt de la stòria econòmega lumbàrda del sécol XVII.
- 10 de mars: Jean Giraud, dizegnadùr de fümècc francès, che 'l se firmàa col nòm d'art Mœbius.
- 17 de marz:
- Ivan Mykolajovyč Dem'janjuk (mej cugnussüü mej 'me John Demjanjuk), criminal de guera ücrain.
- Shenouda III de Lissandria (nassüü Nazīr Jayyid Rūfāʾīl), papa quel de 117 de la Gesa Copta.
- 21 de marz: Tonino Guerra, pueta rumagnö.
- 24 de marz: Vigor Bovolenta, giügadur de palavolo italian.
- 25 de marz: Antonio Tabucchi, scritur italian.
- 1 de avrìl: Giorgio Chinaglia, ex zogadùr de fùbal de la Società Sportiva Lazio.
- 9 de avrìl: Maria Mafai, piö cognusìda col nòm de Miriam Mafai, giurnalésta, scritùra e politica che l'à fài nàs ol giurnàl La Repubblica.
- 14 de avrìl: Piermario Morosini, zögadùr de fùbal bergamàsch che 'l se sènt mal pròpe 'ntat che l'è dré a zögà öna partìda de série B.
- 17 de magg: Donna Summer, cantanta americana.
- 20 de magg:
- Abdelbaset al-Megrahi, terurista libigh, aütur de l'atentaa de Lockerbie in del 1988.
- Robin Gibb, cantant britanigh e member di Bee Gees.
- 6 de giügn: Ray Bradbury, scritur de fantascienza american.
- 3 de lüj: Sergio Pininfarina, imprenditur italian.
- 8 de lüj: Ernest Borgnine, atur american de urigin italiana (piemuntesa), Oscar in del 1956.
- 16 de lüj: Jon Lord, müsicista ingles, giamò member di Deep Purple.
- 22 de löi:
- Cesarino Monti, sindèch de Lasàt e senatùr de la Lega Nord;
- Romano Battaglia, gioranlìsta, scritùr e 'nventùr de la Versiliana.
- 23 de löi:
- Luigi Lazzaroni, imprenditùr de la famèa di Lazzaroni di amarècc de Saròn;
- Oswaldo Payà, òm polìtech e opozidùr del regìme de Castro a Cùba;
- 24 de lüj:
- Sally Ride, strunauta americana, la prima dona americana a 'ndà in del spazzi.
- John Atta Mills, president del Ghana.
- 1 de agust: Gore Vidal, scritur american.
- 10 de agust: Carlo Rambaldi, artista italian, che l'ha faa i disegn de E.T., l'extraterester del film del Steven Spielberg.
- 18 de agust: Scott McKenzie, cantant american.
- 19 de agust: Tony Scott, regista ingles.
- 25 de agust: Neil Armstrong, strunauta american, el prim om a met i pee in sü la Lüna.
- 31 de agust: Carlo Maria Martini, arcivescuv de Milan del 1979 al 2002.
- 1 de utuber:
- Shlomo Venezia, giüdee italian suravivüü al camp de stermini nazista de Auschwitz-Birkenau, induve l'era staa custringiüü a tö part a un sonderkommando.
- Eric Hobsbawm, storegh e scritur ingles.
- 15 de utuber: Norodom Sihanouk, re de Cambogia del 1941 al 1955, e pö del 1993 al 2004, president in del 1975 e prim minister per un muntun de völt (des) intra el 1945 e 'l 1961.
- 1 de nuvember: Gae Aulenti, architeta italiana.
- 2 de nuvember: Pino Rauti, pulitegh italian, espunent de la destra "estrema", giamò segretari del MSI tra el 1990 e 'l 1991 e pö cap de vari partii dopu la separaziun de Lianza Naziunal.
- 5 de dicember: Oscar Niemeyer, architet brasilian.


text:
Tatra T6A5
El Tatra T6A5 a l'è on tram monodirezional a pianal rialzaa faa de la Tatra doperaa a Bratislava, Košice, Praga, Sofia, Brno e Ostrava. A l'è staa pensaa 'me successor del Tatra T3. Consegnaa per la prima voeulta in del 1991 a Bratislava, a l'è popolarmemt ciamaa "ferr de stir" per la soa forma che 'l regorda el ferr.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Intorna ai agn '80 i gestor di red di tram de l'Est Europa han domandaa di mezz noeuv, pussee fazil e men costos de mettègh i man. La Tatra ČKD l'ha scominciaa a lavoràgh sora e hinn sortii i tram de la serie T6. El T6A5 a l'è nassuu per fà on tram de la serie T6 bon de girà in su la pupart di red del blocch oriental, donca capient ma piscininn. L'ultim ordin de T6A5 a l'è staa completaa in del 1998.
Variant[Modifega | modifica 'l sorgent]
El tram a l'è staa faa in pussee version:
- T6A5/I: La version originaria del tram
- T6A5/II: El cambia i finester, el pantograf e i protezion di roeud
- T6A5/III: A l'è renoeuvaa cont ona livrea noeuva, aria condizionada, noeuv sistema de informazion e cadregh noeuv.
- T6A5.3: A l'è on revamping del Tatra T3 faa in d'on esemplar, doperaa mìnga per la soa inaffidabilità
Design[Modifega | modifica 'l sorgent]
La struttura a l'è de azzal squadraa cont di gran finestrin de veder e trè port. I cadregh eren faa, in la prima version, de pell e cont sotta on paviment de gomma faa per scarligà no.
El tram a l'è montaa in su du carrej. I tram se pòden anca coppià: Se i composizion se pòden fà anca con 3 tram, tipicament hinn doperaa du tram. L'è doperaa on unich pantograf che alimenta tucc i tram.
Operator[Modifega | modifica 'l sorgent]
T6C5[Modifega | modifica 'l sorgent]
In di primm agn '90 New Orleans el domanda a la Tatra de fàgh on tram derivaa del Tatra T6A5, ossia el Tatra T6C5. I resultaa a hinn boni ma cont la bancarotta de l'azienda ceca a hinn venduu, in del 2003, a la tranvia de Strausberg, in Germania, indova hinn doperaa incoeu.
Incident[Modifega | modifica 'l sorgent]
El 19 de genar del 2006 a Košice 'na composizion 618+619 la fa on incident cont on camion, la deralia e la s'ceppaa i pal de la catenaria. El 618 a l'è retiraa del servizzi, el 619 a l'è reparaa.
El 1 de settember 2008 el tram 8671 el fa on incident cont on'ambulanza arènt del deposit e l'è retiraa.
El 19 de settember 2012 el set 8697+8698 el se s'cianta contra on Škoda 14 T fermo a 'na fermada. El manetta a l'è mort e i tram a hinn staa retiraa.


text:
Luis XIV de Francia
El Luis XIV de Francia, ciamad anca El Re Sol (Saint-Germain-en-Laye, 5 de setember 1638 – Versailles, 1m de setember 1715) a l'è stad el Re de Francia quell de sessantaquater e quell de quarantaquater de Navarra. Member de la Cà di Borbon l'ha governad per 72 agn e 110 dì, del 14 de masg 1643 a la soa mort.
A l'è regordad soratut per el so assolutism monarchegh, sintetizad ben in la fras L'État, c'est moi!, o ben "El Stat son mi".
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Alter proget[Modifega | modifica 'l sorgent]
Eror Lua an package.lua a la linia 80: module 'Modulo:Linguaggi' not found.


text:
Microprocessor
El microprocessor a l'è on particolar processor faa de vun o pussee circuitt integraa e donca assee piscinn, fondaa su register, guidaa de 'n clock e che 'l supporta di istruzion fondamentai per podè elaborà i informazion.
Al di d'incoeu a l'è praticament l'unica implementazion de la CPU.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
El primm microprocessor a l'è staa pensaa a la Intel in di primm agn 1970 del Ted Hoff e del Stanley Mazor, ma domà in del 1975 cont el lavorà del Federico Faggin, rivaa de l'Olivetti, a l'è staa possibil creà l'Intel 4004, ossia el primm microprocessor modèrno.


text:
Austràglia
L’Austràglia (Australia in Itagliàn, Australia in Ingléś, a s lèś /əˈstreɪljə/) l'è 'n stat dl'Uceàgna cun capitàla Canbèrra. I sò abitànt, gl'Austragliàṅ, i èṅ da spés ciamâ anc “Aussie”. Sōl al 2% i èṅ uriginàri dal pòst, difàti p'r al 90% i daśvènan da l'Europa (45,26% britànic, 9,08% irlandéś, 4,29% itagliàṅ e 4,09% tedésc i grup più impurtànt) e par 'l 8% i rìvan da l'Àśia.
La cònta vint-a-tri migliòṅ 'd abitànt a 'l incìrca par na superfìsi ad 7.617.930 km², dagnóra tut deśèrt, ch'la la mét cuma 'l sèst paéś più grand a 'l mónd. L'è furmàda da 'l Mainland, l'ìśula più granda, da la Taśmàgna e da di atri ìśuli più pìculi. I sò mâr i èṅ al Mâr ad Tìmor, al Mâr di Arafùra, al Mâr di Curài e al Mâr ad Tàśman. Inóltar la gh'à 'l Ucèan Pasìfic a èst e 'l Ucéan Indiàṅ a òvest.
Al prim minìstar 'l è Tony Abbott méntar la sò munéda l'è al dòlar austragliàṅ. La tōś al nóm da 'l Latîṅ “australis” ch'a vōl dir “meridiunàł”. In dal 1606 'l è 'l navigadōr ulandéś Willem Janszoon a 'duciàr-la par prim in fiṅ tant ch'in dal 1770 al tenènt ad marìna britànic James Cook al la vōl p'r al sò paéś par purtàr-ag di parśunēr. Sōl in dal XX sècul l’Austràglia la dvènta 'n stat indipendènt ma sèmpar ligâ a 'l Commonwealth.
Al bèsti più famósi dl’Austràglia i èṅ al cangûr e al koala.


text:
Las aissas che Victor Flepp ha davos sia scrinaria han anc da setgar. Uschia ch’el na po betg duvrar ellas il mument. Da laschar resgiar sez laina, quai saja ina varianta per evitar ina mancanza da material. Quai fascheva el dentant gia avant il temp da corona uschia, di Victor Flepp che lascha resgiar laina indigena en la resgia da la vischnanca da Medel. E cun la mancanza da lain actuala, haja el l'ultim temp laschà resgiar dapli che usità.
Surtut material da diever è scart
Cunzunt plattas da lain colladas sajan massiv pli charas. La producziun na saja betg stada ina optimala durant il temp da corona. Uschia hajan ils furniturs lur magasins vids u quasi vids il mument ed uschia saja quest lain era pli char. Era la gronda dumonda suenter lain en ils Stadis Unids da l’America ed en l’Asia saja in motiv, daco ch’il lain manchia per part en l’Europa. Ma il mument possia el producir, i saja simplamain d'organisar ad uras tut il material. Uschia saja pussaivel che material ch’ins spetgava gia avant intgins dis, vegnia uss pir suenter pliras emnas. Cura ch’ins haja blera lavur, saja quai propi ina sfida dad esser pront cun tut il dretg mument, di Victor Flepp.
Era en il Surses il medem maletg
Era per Enrico Uffer èsi il mument ina situaziun speziala. Uschia saja propi da spetgar ditg sin material. Ed era el senta ils pretschs pli auts per laina. Il project d’ina resgia en il Surses ch'è actualmain en lavur, saja per la situaziun actuala memia tard. Uschia na possian ins anc betg profitar da las sinergias giavischadas. Ma en futur saja segir la finamira da vegnir pli independent da l'exteriur cun laschar resgiar laina indigena. La finamira saja da resgiar fin a 30'000 meters cubics ad onn. Cun quest quantum saja segir la producziun indigena cuverta, ma i tanschia era per pliras autras scrinarias en l’entir chantun, di Enrico Uffer. Oz u damaun na possian ins dentant anc betg profitar.


text:
- Circolo - Lia Mostra d'Ert
“Can’t divide the stars from night”-S. Dundler, J.Jurkiewitsch, J.Rodemer, J. Schundau, V.Stuflesser
Pitl fil ghiel: cin‘ artisć che à stlut ju l‘Academia de Nürnberg ne uel nia tò cumià, coche fova ududes dant la restrizions canche i fova tl lëur de stlù ju si stude. Canche la stëiles ne n‘ie nia plu da udëi, se slergia y se azelerea la lerch tan dassënn, che si lum se ascuend do l urizont di avenimënc. Tres chësc ne n‘iela nia plu da arjonjer. Povester iel mé asniblà. Tré l fla […]. Pessimism y desgrazia ie tresora, avisa coche la pitla mosses romantiches danterite y danterora. L palch: desdrù l planet y sprizé la planta te catl dai ciofes. L schelet: na custelazion de raporc che va adalerch, abina inò adum, no, sci, no, nia tl digitel – te na prejënza materiela unitera, tla vita, tl dialogh, giamian pusizions desfrëntes y nsëuralauter.
Susanne Dundler, Julius Jurkiewitsch, Jörg Rodemer,
Josefa Schundau, Valeria Stuflesser