text:
DJ BoBo
Peter René Baumann, cugnusüü cumè DJ BoBo (Kölliken, 5 genar 1968) l'è 'n cantànt, cumpusitùr e balarìn svizzer.
L'è vün dij poch cantànt del gener Eurodance che fìn a incöö gh'han publicàa cunt succèss dij disch vün adree a l'olter. Per 'sta resùn chì l'è ciamàa daj sò fan "King of Dance", anca se i sò canzùn in dij ültim temp gh'han denter anca müsica pop e rock. In de la sò müsica mèt insèmm pop e dance.
Cuntegnüü
- 1 Cariera
- 1.1 I primm temp
- 1.2 1992-1994: Somebody Dance With Me
- 1.3 1994-1996: There Is a Party e Just for You
- 1.4 1996-1997: World in Motion
- 1.5 1998-1999: Magic
- 1.6 1999-2000: Level 6 e Mystasia
- 1.7 2001: Planet Colors
- 1.8 2002: Celebration
- 1.9 2002-2004: Chihuahua e Visions
- 1.10 2005: Pirates of Dance
- 1.11 2006: Greatest Hits
- 1.12 2007: Eurofestival
- 1.13 2008: Vampires
- 1.14 2010: Fantasy
- 2 Vita privàda
- 3 Premi
- 4 Spetàcul
- 5 Disch
- 6 Video e DVD
- 7 Liber
- 8 Film e spetàcul televisìif
- 9 Varij
- 10 Funt
- 11 Culegament de föra
Cariera[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I primm temp[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In dij ànn Vutanta Peter René Baumann gh'ha scuèrt la sò passiùn per la müsica e in del 1985 l'è nàa a fà 'l DJ in de la cà dij giùvin "Tuchlaube" de Aarau. El sò nòmm d'art l'era la sò firma che'l duperàva quand fasèva i disègn sül mür: a sentì lüü se gh'ha ispiràa da persunàgg dij fümètt "Bobo, el re dij evasiùn".
Gimò l'an dopu l'è rivàa segund in del campiunàa svizzer de DJ.
El gh'èva anca la passiùn per la breakdance, che gh'ha imparàa in d'üna discoteca dal sò manager d'incöö Oliver Imfeld.
In dij ànn dopu l'è diventàa DJ de mestee in dij discotech "Don Paco" de Wohlen (1986 e "Hazyland" (incöö "The Loft") de Lucerna (1990-1991).
In quej temp lì gh'han fàa la pruposta de fà el sò primm CD singul. In del 1989 l'è venüü föra in dij negòzi ca canzùn I Love You: la vùs de dòna l'èra de Sandra Studet, che dopu la gh'ha lauràa in de la televisiun cumè muderatrìs. Oltri düü canzùn hin venüü föra in del 1991: Ladies in the House e Let's Groove on.
Intant DJ BoBo laurava cumè DJ resident in de la discoteca "Oxa" de Zurigh e 'na quaj vòlta nàva in olter discotech cunt i sò canzùn. In quej temp lì gh'eran anca insèmm a lüü in dij seràdi i balarìn Kurt Burger ("Curtis") e Daniel Burkart ("Dani"), che anca incöö fan part del corp de bal de DJ BoBo e prugèten i turné, Burger aj cureografij e Burkart a la realisaziùn de la grafica e dij scenografij.
1992-1994: Somebody Dance With Me[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La canzùn dopu, Somebody Dance With Me, l'è stàda fàda per la prima vòlta in d'ün stüdi de registaziùn prufesiunàal, insèmm al famùs ingegnèr del sùn Axel Breitung, che anca incöö el culàbura a scriif e fà canzùn. Gimò a la prima esibiziùn in de la discoteca "Oxa" la gh'ha avüü succèss e l'è nàda in gir per tütta la Svizzera. El 10 genar 1993 la canzùn l'è nàda denter in de la hit parade svizzera a la 36ª pusiziùn e'l 14 marz 1994 l'è rivàda al nümer 1. I apariziùn de DJ BoBo insèmm a Curtis, Dani ed a la cantànt Emel Aykanat (la vùs de dòna de la canzùn) in dij olter discotech svizzer eren diventàa ün frach.
La cà discugrafica tedesca "EAMS" la gh'ha purtàa la canzùn anca in Germania, in duvè l'8 giügn 1994 l'è entràda al nümer 32 de la hit parade. L'interèss per DJ BoBo l'èra cresüü e l'era suvent in sü giurnàj cumè "Bravo" e "Popcorn".
In de l'estàa 1993 la cà discugrafica del cantànt americàn Rockwell gh'ha fàa causa perchè segund lee el riturnèll de Somebody Dance With Me l'èra quasi l'istèss de la canzùn Somebody's Watching Me. A la fin i se gh'han metüü d'acordu föra dij tribunaj.
In de l'autün 1993 l'è vegnüü föra anca el primm album, Dance With Me, fàa in 200 ur insèmm ad Axel Breitung; gh'han pigliàa part anca Gutze Gautschi e Mark Wyss, de la casa discugrafica "Fresh Music". 'St'album chì gh'aveva denter anca i canzùn Keep on Dancing!, Take Control ed Everybody, che gh'ha avüü succèss in de l'estàa 1994.
El tour "Mega Dance Festival" gh'ha purtàa DJ BoBo in gir per la Germania insèmm ad olter artist de la müsica Eurodance cumè Haddaway ed i Culture Beat. Dürant 'sti cuncert chì Baumann gh'ha cugnusüü la sò miee d'incöö, Nancy Rentzsch, che la cantàva per Haddaway e che la culaburàva cunt el prugèt müsicàal 3-o-matic.
1994-1996: There Is a Party e Just for You[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Giamò in de l'autün 1994 l'è vegnüü föra el segund album, There Is a Party; la prima canzùn tiràda föra l'è stàda Let the Dream Come True; in pü gh'èren denter anca Love Is All Around, There Is a Party e Freedom.
In de l'autün 1995 DJ BoBo gh'ha tacàa a girà in Europa per la prima vòlta cunt ün tour tücc sò; i cuncert èren fàa in strutùri de 2.000-4.000 post e al'inizi gh'era l'esibiziùn dij Backstreet Boys, che in quij temp èren minga cugnusüü.
Semper in de l'autün 1995 l'è stàa publicàa el terz album, Just for You, che gh'aveva denter quaj remix dij sò canzùn e la sò prima balàda, Love Is the Price, publicàda anca cumè singul e presentàda in de la trasmissiùn televisiva "Wetten, dass...?".
In del setember 1996 el nòmm de DJ BoBo l'èra in del prugrama d'avertüra dij cuncert de l'"HIStory Tour" de Michael Jackson fàa a Praga, Budapest, Bucarest, Musca e Varsavia: 'sti cuncert chì èren stàa seguìi anca da 150.000 persuni.
1996-1997: World in Motion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In utuber 1996 DJ BoBo gh'ha publicàa el sò quart album, World in Motion, cunt i canzùn Pray, Respect Yourself, It's My Life e Shadows in the Night (insèmm a la Vienna Symphonic Orchestra Project). De 'st'album chì gh'ha vendüü 300.000 disch cunt la cupertina tridimensiunàal, fàda in del Musée dij Egizi de Berlìn da Igor Tillmann, fotograf specializàa in 'sti rob chì.
Prima de fa vegnì föra el disch, DJ BoBo gh'ha tacàa a lìt cunt la "Fresh Music" e l'è nàa via per creà la sò növa cà discugrafica, la "Yes Music". Dopu Gutze Gautschi e Mark Wyss gh'hann fàa dij publicaziùn cunter el succèss de DJ BoBo (növa ediziùn de Dance with Me e'l liber Die vergessene Jahre, che'l vör dì "I ànn desmentegàa").
El tour "World in Motion" l'è partìi in de l'autün 1996 cunt adree quater camion a rimorchi e 50 persùni; in pü, in del prugrama d'avertüra, cantàven i *NSYNC de Justin Timberlake, ch'i èren cugnusüü gnanca amò. El primm cuncert in Svizzera l'è stàa fàa in del stàdi cuvèrt de Zurigh-Oerlikon; el 20 utuber 1996 tücc i post hinn stàa vendüü: per i artist svizzer el sucedeva minga dal cuncert dij Krokus del 1982. Dopu quel dì tücc i tour de DJ BoBo se fèrmen almanch üna vòlta in quel sitt lì.
1998-1999: Magic[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El quint album, Magic l'è vegnüü föra in de l'april 1998, e gh'aveva i singul Where Is the Love e All Around the World. In de l'autün 1998 l'è iniziàa el tour "Magic", che gh'aveva ün palch cumè ün paes ed üna pedana de 15 meter che la nàva in mèzz a la gent.
In quel temp lì l'è stàa publicàa anca el CD "Tour Edition" de Magic, che gh'aveva denter anca la növa canzùn Celebrate.
In del marz 1999 l'è vegnüü sül mercàa el disch www.djbobo.ch - The Ultimate Megamix '99, cunt denter vint canzùn ligàa insèmm.
In del giügn 1999 gh'è stàa la versiùn a l'avert del tour "Magic" in cinch sitt.
1999-2000: Level 6 e Mystasia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Quand l'èra adree a fà el sò tour "Magic" DJ BoBo lauràva gimò al sò nööf album, Level 6, publicàa in de l'utuber 1999. Gh'hann tiràa föra i singul Toghether e la balàda Lies. Per la prima vlta gh'ha culaburàa cunt oltre prudutùr: trìi canzùn (Last Dy of 1999, Best of My Life e Nightfly) hinn stàa registràa a Goteborg cunt Jonas Berggren dij Ace of Base. La cà discugrafica vurèva Nightfly cumè prima canzùn de Level 6, ma DJ BoBo gh'ha dìi de no; Nightfly l'è stàda inscì tiràda via da la tracklist de Level 6 e publicàda dumà in del 2002 cumè bonus track de l'album Celebration.
El tour "Mystasia" l'è iniziàa in del dicember 1999 e gh'aveva cinch scenari diferent.
2001: Planet Colors[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La preparaziùn de 'st'album chì l'è iniziàda gimò in del magg 2000, quand l'èra stàa dumandàa ai fans dal sò sitt internet qual canzùn de succèss dij ann Vutanta vurèven in del nööf disch. A la fin la canzùn l'èra What a feeling, che l'è stàda registrada cunt la cantànt uriginàal, Irene Cara. Insèmm a lee DJ BoBo gh'ha presentàa la canzùn in del prugrama "Wetten, dass...?".
L'album Planet Colors l'è stàa publicàa in del febrar 2001 e gh'aveva denter anca i canzùn Hard to Say I'm Sorry e Colors of Life.
El tour "Planet Colors", che gh'aveva quater scenugrafij diferent, gh'ha purtàa DJ BoBo in gir per i pussee grand palazzètt de la Germania e de la Svizzera. In del prugrama d'avertüra gh'èren i No Angels e Marque.
2002: Celebration[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 2002 DJ BoBo festegiava i sò des ann de cariera a grand livèll. In de l'album Celebration gh'èren denter la növa versiùn de la canzun dij Kool & The Gang cunt l'istess nomm ed olter toch de DJ BoBo in part refàdi da olter cantànt cumè Melanie Thornton, Gölä, Emilia ed ATC. Ün pàr de canzùn cumè Somebody Dance With Me e Pray hinn vegnüü föra cunt üna "versiùn 2002".
El spetacul "Celebration" l'è stàa fàa in de l'april 2002 a l'Arena de Oberhausen, in Germania; i èren stàa invitàa ün frach de cantànt e dopu 'stu cuncèrt chì gh'è minga stàa ün tour.
El segund cuncèrt del 2002 l'è stàa fàa a Ulan Bator, in Mungolia, in duvè DJ BoBo l'è stàa el primm artista ucidentàal a cantà in del stàdi centràa de la cità, dinànz a'n frach de spetadùr. Anca se DJ BoBo gh'aveva minga publicàa i sò CD in Mungolia, el sò succèss l'èra rivàa anca lì cunt la difusiùn dij "bootleg".
2002-2004: Chihuahua e Visions[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Coca Cola Spagna vurèva 'na canzùn per la sò rèclame de l'estàa 2002, a cundiziùn che la füss prunta in des dì e mandàda in furmàa MP3; DJ BoBo gh'ha mandàa la canzùn mambo Chihuahua, che dopu l'è stàda dàda ai radio: in poch temp l'è rivàda al primm post dij classifich spagnöö e messicàn.
In quel temp lì DJ BoBo l'èra adree a preparà el sò nööf album Visions. A l'inizi de genar 2003 l'è vegnüü föra el primm singul, I Believe, che l'èra denter in del disch inèmm a Let's Come Together (We Are Family) ed a la canzùn uficiàal dij Campiunàa Mundiaj de Sci Alpìn 2003, fàa a Sankt Moritz.
El tour "Visions" l'è cuminciàa in del magg 2003 e gh'aveva trìi scenari diferent. La roba növa del tour l'èra la "band": per la prima vòlta sunàven dal vif la part pussee granda dij canzùn cunt strument musicaj cumè chitàra, baterìa, percussiùn, tastèri e bass; la vùs de dòna l'era anca amò in playback, ma i vùs de òm èren dal vif da la fìn dij ànn Nuanta.
El segund singul l'è stàa anca in Svizzera Chihuahua, che l'è diventàda la canzùn pussee vendüda e la hit de l'estàa 2003. Anca in Francia Chihuahua l'è stàda duperàda cumè canzùn de la rèclame Coca Cola, la hit de l'estàa 2003 e la canzùn pussee vendüda (750.000 disch) per vündes setimànn. Chihuahua gh'ha avüü succèss anca in Italia e in de la Republica Ceca, in duvè l'è rivàda in segunda pusiziùn in tücc düü i sitt. In de l'autün 2003 l'è stàda publicàda anca in Gran Bretagna (36m post) e Irlanda (11m post), e dopu anca in Australia e Giapun. In Svizzera l'è vegnüda föra 'na versiùn techno-remix ed anca 'n'album ciamàa Chihuahua, cunt denter i succèss d'estàa de DJ BoBo.
In de l'autün 2003 l'è stàa publicàa el disch Live in Concert, el primm album dal vif de DJ BoBo.
In del 2004 DJ BoBo se gh'ha ritiràa a preparà el sò nööf disch.
2005: Pirates of Dance[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gimò a fìn de nuvember 2004 DJ BoBo gh'ha preparàa quaj canzùn növa e anca i scenugrafij del sò tour quand gh'èra ün showcase a Engelberg: l'argument del tour l'èra i piràa, e alura el palch pareva 'na nàaf dij piràa cunt quatter sceni diferent; la "nàaf", lunga 32 meter e larga 10, la nàva in mèzz a la gent.
L'album Pirates of Dance l'è stàa publicàa in del febrar 2005 e gh'aveva denter la canzùn cunt l'istèss nòmm ed anca Amazing Life.
El tour "Pirates of Dance" l'è iniziàa in de l'april 2005 e l'è nàa in gìr per la Svizzera, la Germania e la Pulonia; düü cuncèrt hinn stàa fàa in Francia a Disneyland Paris. In del prugràma d'avertüra gh'èren Nicole da Silva e i Virus Incorporation, che fasèven part anca del spetàcul principàal cumè grüpp acrubatich.
2006: Greatest Hits[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Anca se DJ BoBo gh'aveva gimò publicàa ün CD de remix e ün disch per festegià i sò des ànn de cariera, in del febrar 2006 l'è vegnüü föra el sò primm Greatest Hits. Cumè primm singul l'è stàa tiràa föra Secrets of Love, cantàa insèmm a Sandra, che l'è stàda anca a l'ultim cuncèrt del tour "Pirates of Dance".
El 1 agust 2006, dì de la festa naziunàal svizzera, DJ BoBo gh'ha fàa ün cuncèrt speciàal "Greatest Hits"; i bigliètt per 'stu spetàcul chì èren vendüü dumà insèmm a l'album Greatest Hits, e alura l'è stàa ciamàa anca el "cuncèrt del ringraziament". DJ BoBo vureva che la gent la venìss vestìda de russ in de la part sura, perchè 'l palch pareva 'na crùs bianca: inscì tücc insèmm fasèven la bandera svizzera.
2007: Eurofestival[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Quand l'èra nàa in ün prugràma de la televisiùn svizzera in de l'utuber 2006 DJ BoBo gh'ha dìi che vurèva presentàss cumè rapresentant de la Svizzera a l'Eurofestival 2007 de Helsinki. I Svizzer gh'hann dìi de sì e DJ BoBo gh'ha presentàa 'na canzùn a la giuria.
A la metà de dicember 2006 la giuria la gh'ha ametüü la sò canzùn Vampires Are Alive a l'Eurofestival 2007 cumè rapresentant de la Svizzera. El singul l'è vegnüü föra in Svizzera el 9 marz 2007 e in del rest d'Europa el 20 april 2007, ma l'è stàa buicutàa da quaj radio[1]. L'Aleansa Evangelica gh'ha dumandàa de müdà el test de la canzùn u de ritiràla adiritüra perchè periculusa per i giùvin; cunt üna petiziùn i cristiàn preucupàa e l'Uniùn Demucratica Federàal gh'hànn tiràa sü 49.083 firmi per fà ritirà la canzùn; in pü i se gh'ha apelàa al Cunsili Federàal per salvà la pàas püblica[2] [3]. Ma 'l 25 marz 2007 la canzùn l'è rivàda al segund post de la clasifica svizzera[4]. El Cunsili Federàal per rispùnd a la petiziùn se gh'ha riferìi a la libertà d'opiniùn, a l'autonomia de la giuria e a la libertà dij operi de la ment: alura se pudèva minga ritirà la canzùn[5].
Üna giuria inglesa la pensava che Vampires Are Alive la rivàss al segund post de l'Eurofestival, ma la canzùn le rivàda dumà ventesima e l'è stàda eliminàda in dij semifinaj[6]. DJ BoBo gh'ha cumentàa l'eliminaziùn cunt la pruposta de müdàa el regulament de la gara[7].
2008: Vampires[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'album Vampires l'è stàa publicàa el 11 magg 2008 e gh'aveva denter i singul Vampires Are Alive, We Gotta Hold On e Because of You.
Gimò a la fin de nuvember 2007 DJ BoBo gh'ha presentàa el sò nööf tour a l'Europa-Park de Rust; el tour "Vampires Are Alive" l'è iniziàa a la fin de april 2008 e gh'aveva in del prugràma de avertüra i Room2012 e in quaj sitt anca i Magic Artists.
La prima part del tour l'è finìda a Erfurt el 29 magg 2008 perchè iniziàven i campiunàa d'Europa de balùn in Svizzera e Austria.
La segunda part l'è cuminciàda a Ginevra el 6 setember 2008. Dal 25 utuber al 2 nuvember DJ BoBo l'è nàa a l'Halloween Festival, in duvè gh'hann fàa vedè i imàgin pussee impurtant del cuncèrt a l'Europa-Park. L'ultim sitt del tour l'è stàa a Berna ai primm de nuvember 2008, in duvè gh'ha festegiàa la fìn del tour e l'inauguraziùn de la "PostFinance Arena". Per 'stu tour chì gh'ha vendüü pussee de 150.000 bigliètt.
In de l'april 2008 l'è stàapublicàa el singul Olé Olé, tiràa föra de l'album Olé Olé - The Party. El singul gh'aveva minga 'n videoclip ma l'è rivàa l'istess a la 12a pusiziùn de la hit parade svizzera e a la 58a de quèla tudesca.
2010: Fantasy[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del febrar 2010 l'è vegnüü föra l'album Fantasy, cunt denter el singul Superstar. Per presentà el sò disch, DJ BoBo l'ha fàa dij cuncert riservàa a poca gent: a Speyer, Lipsia, Berlin, Amburgh e Zurigh in febrar 2010, a St. Anton e Monach de Baviera in marz 2010.
El tour "Fantasy" - el 12m de DJ BoBo - l'è cuminciàa in de l'estaa 2010 e l'è nà in gir per la Germania e la Svizzera; la gh'èra stàda l'anteprima el 21 e'l 28 nuvember 2009 a l'"Europa-Park" de Rust, in duvè l'è stàa fàa el videoclip de Superstar. In mezz al palch - granda 14,5 X 12,5 meter - gh'èra üna statua gigantesca de Buddha cunt sès brasc. Da questa tournée la canta dal viif Jane Bogaert.
Vita privàda[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Peter René Baumann l'è cresüü a Kölliken, in del Cantùn Argovia, dumà cunt la sò mama: el so pà l'è turnàa in Italia (el sò Paes) quand lüü l'èra gnanca amò nasüü. Quand l'era ün giuvinòt giugava al balùn e l'è stàa anca el capitàn de la sò squadra. I sò primm danee i gh'ha guadagnàa a cürà el camp de balùn de l'FC Kölliken, danee che dopu faseva föra in discotech e muturètt. In del 1984 gh'ha iniziàa a fà la scöla de ofelee e prestinee, che gh'ha finìi cunt succèss.
El gh'ha cugnusüü el sò pà dumà in del 2001; anca incöö gh'hann dij rapòrt.
DJ BoBo gh'ha la cà in del Cantùn Lucerna, in duvè el vìif insèmm a la sò segunda miee Nancy Renztsch, che la laùra in del sò staff e che in dij ànn Nuanta gh'ha cantàa in del prugètt 3-o-matic. I gh'hann düü bagaj.
Da l'utuber 2006 DJ BoBo l'è ambasciatùr del Prugrama Alimentàar dij Naziùn Ünìi, e per 'stu prugètt chì gh'ha fàa el sò primm viàgg in Etiopia in de l'april 2007 e in Kenya in de l'utuber 2009.
Premi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
DJ BoBo gh'ha vingiüü pussee de 260 disch de or e 28 disch de plàtin in tücc el mund, gh'ha fàa nà 31 canzùn in dij hit parade e l'è stàa premiàa des vòlt cunt el "World Music Award" cumè "Artista svizzer che gh'ha vendüü pussee disch in del mund".
In de la metà dij ànn Nuanta gh'ha vingiüü ün frach de "Bravo Otto" cumè cantànt pussee bràaf o spetàcul pussee bèll; in del 2002 gh'hann dàa l'"Ehren-Otto" ("Otto d'Unur") cumè artista de l'ànn[8].
In del 2006 i gh'hann dàa ün disch de diamànt perchè gh'ha vendüü ün miliùn de CD in Svizzera. In de la sò cariera DJ BoBo gh'ha vendüü pussee de 14 miliùn de disch.
Spetàcul[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I tour de DJ BoBo vègnen fàa cunt ün frac de atenziùn e ghe vöör 'n annètt bun per prugetàj. I vègnen semper fàa 'n ànn sì e 'n ànn no. A cumincià dal tour "Visions" del 2003, suna dal viif ün grupp de musicist. La formaziùn l'è furmàda da Alex Vesper (bateria), Andreas Sigrist (chitara), Pierangelo Crescenzio (bass) e Thomas J. Gyger (tastée); üna völta gh'èren Phil Dankner (tastée), Zlatko Perica (chitara) e Hilko Schomerus (percussiùn). Dal 1998 insèmm a DJ BoBo cantava in dij cuncert dal viif Anthony "Tone" Moriah; dopu che l'è mort, in del 2009, l'è stàa rimpiazzàa da Jane Bogaert, che la cantava giamò in quaj cuncert de DJ BoBo.
Disch[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Singul[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- I Love You (1989)
- Ladies in the House (1991)
- Let's Groove On (1991)
- Somebody Dance With Me (1992)
- Keep on Dancing (1993)
- Take Control (1994)
- Everybody (1994)
- Let the Dream Come True (1994)
- Love Is All Around (1995)
- There Is a Party (1995)
- Freedom (1995)
- Love Is the Price (1996)
- Pray (1996)
- Respect Yourself (1996)
- It's My Life (1997)
- Shadows of the Night (1997) cunt la Vienna Symphonic Orchestra Project
- Where Is Your Love (1998)
- Around the World (1998)
- Celebrate (1998)
- Together (1999)
- Lies (1999)
- What a Feeling (2001) cunt Irene Cara
- Hard to Say I'm Sorry (2001)
- Way to Your Heart (2001)
- Colors of Life (2001)
- Celebration (2002)
- I Believe (2003)
- Chihuahua (2003)
- One Vision One World (2003)
- Pirates of Dance (2005)
- Amazing Life (2005)
- Secrets of Love (2006) cunt Sandra
- Vampires Are Alive (2007)
- We gotta Hold On (2007)
- Because of You (2007)
- Olé Olé (2008)
- Superstar (2010)
Album[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Dance with Me (1993)
- There Is a Party (1994)
- Just for You (1995)
- World in Motion (1996)
- Magic (1998)
- The Ultimate Megamix '99 (1999)
- Level 6 (1999)
- Planet Colors (2001)
- Celebration (2002)
- Visions (2003)
- Chihuahua (2003)
- Live in Concert (2003)
- Pirates of Dance (2005)
- Greatest Hits (2006)
- Vampires (2007)
- Olé Olé - The Party (2008)
- Fantasy (2010)
Video e DVD[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Das Live Video (1994)
- Live on Stage (1995)
- World in Motion (1997)
- Magic - The Show (1998)
- Mystasia (1999)
- The Videos & Making of (2000)
- Planet Colors - The Show (2001)
- Celebration - The 10th Anniversary Show (2002)
- Visions - Live in Concert (2003)
- Remember Hazyland (2003)
- Pirates of Dance - The Show (2005)
- Greatest Hits (2006)
- Vampires Alive - Making the Show (2008)
- Vampires Alive - The Show (2008)
- Fantasy - Making the Show (2010)
- Fantasy - The Show (2010)
- Publicàa cunt la sò cà editrìis
- Specials Volume 1 (2006)
- The Videos & Making of Part 2 (2006)
Liber[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- DJ BoBo - Gestatten, René Baumann (2000, biugrafia uficiàal)
- DJ BoBo - Die vergessenen Jahre (publicàa dai prudutùr del prìmm album)
- DJ BoBo - Der Star mit der Mega-Power
- DJ BoBo - Magic Moments ("EarBook" cunt 4 CD/DVD)
Film e spetàcul televisìif[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Handyman (Svizzera, 2006): DJ BoBo va al casting de "Be a Star" cumè "René Baumann de l'Argovia" e'l canta la sò canzùn There Is a Party; ma el ciàpen minga
- In de la versiùn tudesca del film Beverly Hills Chihuahua DJ BoBo dùpia el càn chihuahua Montezuma
- In de l'estàa 2009 DJ BoBo presenta el sò prugràma televisìif "Germany's Next Showstars" sü Pro7. DJ BoBo l'è in de la giuria insèmm a Verona Pooth e Elton. La canzùn d'avertüra l'è Take Me to the Top de DJ BoBo.
Varij[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In de la part dedicàda a la Svizzera del "Miniatur-Wunderlands" de Amburgh l'è stàa fàa in piscinìn ün cuncèrt del tour "Vampires Are Alive"[9].
Funt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ http://www.blick.ch/sonntagsblick/sounds/artikel57340
- ↑ SF-Tagesschau: 28'000 Unterschriften gegen DJ Bobo - 21 marz 2007
- ↑ http://www.netzeitung.de/entertainment/music/574391.html
- ↑ http://hitparade.ch/showitem.asp?interpret=DJ+Bobo&titel=Vampires+Are+Alive&cat=s
- ↑ 20 Minuten: Leuenberger: BoBo darf weiter Vampir sein - 7 magg 2007
- ↑ Risultàa dij semifinaj de l'Eurofestival 2007 sü eurovision.de
- ↑ Stern: DJ Bobo nach Grandprix aus – Die türkische Flagge hätte gereicht - 11 magg 2007
- ↑ http://www.bravo-archiv.de/auswahl.php?link=ottosieger.php
- ↑ http://www.miniatur-wunderland.de/anlage/abschnitte/schweiz/highlights/open-air-konzert-dj-bobo/


c: text/html

text:
Alès
Alès l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. L'è sotaprefetüra del diaprtiment del Gard, capolöch de 3 cantù e del circondàre (arrondissement) omònim.
El g'ha 'na popolasiù de 40 851 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 23,16 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 116 méter a 'na altèsa màsima de 356 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Alès l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Abitàncc censìcc

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Madù
Madù (nòm uficiàl en italià: Madone) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem in del mèdia pianüra de l'Isola, che l'è chèl tòch de pianüra bergamasca che l'se tróa tra Ada e Brèmb.
El g'ha 'na popolasiù de 4 010 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 3,0 km² e 'na densità de popolasiù de 1 337 ab./km²
Ol paìs l' se tróa a 14 km de la sità e a 202 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Bunàt Sóta, Botanüch, Chignöl e Filàch.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Madù l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Assioma dal para
In la teuría assiumàtega di cungjuunt e le branche da la lògica, da la matemàtica , e da l'infurmàtega, l'assioma dal para al è ü di assiòom da la teuría di cungjuunt da Zermelo-Fraenkel.
Íntal lenguagg furmaal da l'assiumàtega da Zermelo-Fraenkel, l'assioma sa l scriif:
in d'òolt tèrmen:
- daa A e B düü cungjuunt, al esiist un cungjuunt C taal che, par cada cungjuuntD, D al è un elemeent da C si e noma si D al è iguaal a A u a B.
L'assioma al esprimm che, par düü cungjuunt qual-sa-vöörs A e B, sa l pöö truvá un cungjuunt C da che i elemeent i è precisameent A e B. Sa l pöö druvá l'assioma d'estensiunalitaa par demustrá che cheest cungjuunt C al è ünich. A apelemm ul cungjuunt C ul para da A e B , e la notemm {A, B}.
Essenzialameent, l'assioma al afirma che:
- düü cungjuunt qual-sa-vöör i furma un para.
{A, A} al è scürtaa in {A}, e al è cjamaa singletú cuntegniint A. Nutée che un singletú a l’è un caas particülaar da para.
L'assioma dal para al è generalameent cunsideraa cuma indescütíbil , e al, u ü da i söö equivaleent,al pariss in dabot tüta assiumàtega alternativa da la teuría di cungjuunt.
Generaalizazziú[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Druvaant l'assioma dal cungjuunt vöj, l'assioma dal para al pöö vess generaalisaa in la prupusizziú sigütanta:
ch’al signifía che:
- daa un nümar fini da cungjuunt A1, ..., An al esiist un cungjuunt C da che i elemeent i è precisameent A1, ..., An.
Cheest cungjuunt C al è amò ünich dapress l'assioma d'estensiú, e al è nutaa {A1, ..., An}.
Natüralameent, a pudemm mia rigurusameent sa referí a un nümar finii da cungjuunt, senza gjanmò disponn d'un cungjuunt (finii) a che chiist cungjuunt i partegn. Inscí, chesta prupusizziú sa la aparenta plütòost a un schema, furmaa da plüü da prupusizziú, ognidüna intra chele sucjada a un intreegh natüraal '. Ul caas n’' = 0 al è semplismeent l'assioma dal cungjuunt vöj. Ul caas n’' = 1 al è l'assioma dal para cun A=A1 e B = A1. Ul caas n’' = 2 al è l'assioma dal para cun A=A1 e B = A2. I caas n > 2 i pöö vess demustraa druvaant l'assioma dal para e l'assioma da la reüniú aplicaa mültiple völte. Par esempi, par demustrá ul caas n’' = 3, a druvemm l'assioma dal para tré völte, par prudüí sücessivameent ul para {A1 , A2 }, ul singletú {A3 }, pöj ul para { { A1 , A2 }, { A3 } }. L'assioma da la reüniú al furniss alura ul resültaa desiraa, { A1 , A2 , A3 }.
Inscí, sa la pöö druvá chesta generalizazziú cuma un schema assiumàtegh al sitt di assiòom dal cungjuunt vöj e dal para. Da tüta manera, a druvemm in régula generala i assiòom dal cungjuunt vöj e dal para separadameent, e chesta prupusizziú a l’è alura demustrada e cunsiderada cuma un teurema. Nutée che adutá chesta prupusizziú cuma schema d'assioma, al remplazza mia l'assioma da la reüniú, ch’al è sémpar necessari in d'otre sitüazziú.


text:
Lichtenau
Lichtenau el pöl vìga chèsti significàcc:
- Lichtenau, citadìna del circondàre de Rastatt, Baden-Württemberg
- Lichtenau, citadìna del circondàre de Paderborn, Nord Reno-Westfalia
- Lichtenau, cümü del circondàre de Ansbach, Baviera
- Lichtenau, cümü del circondàre de la Media Sasònia
- Hessisch Lichtenau, citadìna del circondare de Werra-Meißner-Kreis, Assia
- Lichtenau im Waldviertel, cümü del Krems-Land, Bàsa Austria
- Lichtenau im Mühlkreis, cümü del circol de Rohrbach, Alta Austria


text: 1Rü yemawena ga Ngechuchu rü Gariréaanewa yexmagüne ga ĩãnegügu nixũãgüchigü. Rü tama Yudéaanewa nayexmachaü̃ yerü yémacü̱̃ã̱x ga Yudíugüarü ãẽ̱xgacügü rü naxca̱x nadaugü ga na yama̱xgüchaü̃ãxü̃ca̱x. 2Natürü marü ningaica ga yema Yudíugüarü peta ga nagu norü düxenügü yaxügüxü̃ na yemawa nüxna nacua̱xãchiexü̃ca̱x ga ñuxãcü nuxcümaü̃güxü̃ ga norü o̱xigü na naxügüxü̃ ga norü düxenügü ga naĩxã́tünaxca̱x ga yexguma Moĩchéwe naxĩxgu ga ngextá taxúema íxãpataxü̃wa. Rü yemaca̱x nixĩ ga Düxenügüarü Petagu naxãẽ́gaxü̃. 3Rü naẽneẽgü ga Ngechuchu rü ñanagürügü nüxü̃: —Tama name i nuxã Gariréaarü naãnegu curüxã̱ũ̱x. Rü name nixĩ i petaca̱x Yudéawa cuxũ, na ngẽma duü̃xü̃gü i cuwe rüxĩxü̃ i ngẽ́ma ngẽxmagüxü̃ nüxü̃ daugüxü̃ca̱x i ngẽma cua̱xruü̃gü i mexü̃gü i Tupanaãrü poramaã cuxüxü̃. 4—Erü ngẽxguma chi wüxi ya yatü rü duü̃xü̃güxü̃ nügü nacua̱xẽẽchaü̃gu rü tama cúãcü nanaxü i ṯacü i naxüxü̃. Rü ñu̱xma na cunaxüxü̃ i muxü̃ma i mexü̃gü i Tupanaãrü poramaã cuxüxü̃, rü name nixĩ i guxü̃ i duü̃xü̃güpe̱xewa cunaxü —ñanagürügü. 5Rü yema ñanagürügü ga naẽneẽgü yerü woo ga nümagü rü ta tama nüxü̃́ nayaxõgü. 6Rü yexguma ga Ngechuchu rü nanangãxü̃, rü ñanagürü nüxü̃: —Tauta nawa nangu i ngunexü̃ na petawa chaxũxü̃. Natürü pexca̱x rü ngẽxü̃rüüxü̃mare i ngunexü̃ nixĩ i mexü̃ na petawa nagu pexĩxü̃. 7—Ngẽma duü̃xü̃gü i ñoma i naãnecü̱̃ã̱x rü tama pexchi naxaie. Natürü chauxchi naxaie erü chanango̱xẽẽ i ngẽma naxügüxü̃ rü na nachixexü̃. 8—Name nixĩ i petawa pexĩ i pemax. Choma rü tauta ngẽ́ma chaxũ erü tauta nawa nangu i ngunexü̃ i nagu ngẽ́ma chaxũxü̃ —ñanagürü ga Ngechuchu. 9Rü yexguma yema ñaxguwena, rü Gariréaanegu narüxã̱ũ̱x. 10Natürü nawena ga naẽneẽgü ga petawa na naxĩxü̃, rü Ngechuchu rü ta yéma naxũ. Natürü cúãcü yéma naxũ, rü tama poraãcü duü̃xü̃güxü̃ nügü nadauxẽẽ. 11Rü yema Yudíugüarü ãẽ̱xgacügü rü naxca̱x nadaugü ga yema petawa, rü ñanagürügü: —¿Ngextá nangẽxma i ngẽma yatü? —ñanagürügü. 12Rü nügütanüwa ga yema duü̃xü̃gü ga yéma yexmagüxü̃, rü poraãcü Ngechuchuchiga ínidexagü. Rü ñuxre ga yema duü̃xü̃gü rü ñanagürügü: —Yima rü wüxi ya yatü ya mecü nixĩ —ñanagürügü. Natürü ga togü rü ñanagürügü: —Ngẽma yatü rü tama name erü duü̃xü̃güxü̃ nawomüxẽẽ —ñanagürügü. 13Natürü taxuü̃ma ga duü̃xü̃gü rü mea togüpe̱xewa Ngechuchuxü̃ nicua̱xüü̃güchaü̃, yerü yema Yudíugüarü ãẽ̱xgacügüxü̃ namuü̃ẽ. 14Rü yexguma marü yema petaarü ngãxü̃wa nanguxgu, rü nixücu ga Ngechuchu nawa ga tupauca ga taxü̃ne. Rü inanaxügü ga na nangu̱xẽẽtaexü̃. 15Rü yema Yudíugüarü ãẽ̱xgacügü, rü naḇaixãchiãẽgü namaã ga yema ore ga Ngechuchu nüxü̃ ixuxü̃. Rü ñanagürügü: —¿Ñuxãcü i ngẽmaãcü poraãcü nüxü̃ nacuáxü̃, rü taguma texé nangu̱xẽẽ? —ñanagürügü. 16Rü Ngechuchu nanangãxü̃ rü ñanagürü nüxü̃: —Ñaã chorü ngu̱xẽẽtae rü tama choxrü nixĩ, erü Chaunatü ya núma choxü̃ mucüarü nixĩ. 17—Ngẽxguma texé naxüxchaü̃gu i Tupanaãrü ngúchaü̃ rü yíxema tá nüxü̃ tacua̱x ngoxi aixcüma Tupanaxü̃tawa chanayaxu i ngẽma chorü ngu̱xẽẽtae rü e̱xna chaugüxü̃tawatama chayaxuxü̃ yixĩ i ngẽma. 18—Yíxema texé ya mexü̃ i tümachigaxü̃tama ixuxe rü ngẽmaãcü tanaxü erü tanaxwa̱xe i duü̃xü̃gü na tüxü̃ icua̱xüü̃güxü̃. Natürü texé nüxü̃ tixu i ore i mexü̃ nachiga i ngẽma tüxü̃ muxü̃, rü aixcüma nixĩ i tümaãrü ore. Rü tama dora nixĩ i ngẽma nüxü̃ tixuxü̃. 19—¿Tama e̱xna aixcüma yiĩxü̃ ga Moĩché pexna naxãxü̃ ga Tupanaãrü mugü? Natürü taxúema i pema naga pexĩnüẽ i ngẽma mugü. ¿Rü ñu̱xma rü tü̱xcüü̃ nixĩ i choxü̃ pima̱xgüchaü̃xü̃? —ñanagürü. 20Rü yema duü̃xü̃gü nanangãxü̃gü, rü ñanagürügü: —Cuma rü ṉg̱oxo cuwa nangẽxmamare. ¿E̱xna texé cuxü̃ tima̱xgüchaü̃? —ñanagürügü. 21Natürü ga Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —Choma rü ngü̃xchigaarü ngunexü̃gu chanamexẽẽ ga wüxi ga yatü. Rü guxãma i pema rü penuãẽgü naxca̱x ga yema wüxitama ga mexü̃ ga ngü̃xchigaarü ngunexü̃gu chaxüxü̃. 22—Natürü pema rü ta ngü̃xchigaarü ngunexü̃gu pepuracüe na nagu pexĩxü̃ca̱x ga Moĩchéarü mugü. Rü Moĩché pemaã nüxü̃ nixu na tüxü̃ ípewiecha̱xmüpe̱xechiraü̃xü̃ ya guxãma ya yatüxe ya buxe. Natürü tama Moĩché nixĩ ga inaxügücü ga yema, yerü nuxcümaü̃güxü̃ ga perü o̱xigüwa nixĩ ga ne naxũxü̃. Rü ñu̱xma i pema rü yema mugagu rü tüxü̃ ípewiecha̱xmüpe̱xechiraü̃ ya guxãma ya buxe ya yatüxe woo ngü̃xchigaarü ngunexü̃ yixĩgu. 23—Rü ngẽmaãcü i pema rü ngü̃xchigaarü ngunexü̃gu buxexü̃ ípewiecha̱xmüpe̱xechiraü̃ erü naga pexĩnüẽchaü̃ i Moĩchéarü mugü. ¿Rü ñu̱xma rü tü̱xcüü̃ yiĩxü̃ i chomaã penuẽxü̃ naxca̱x na ngü̃xchigaarü ngunexü̃gu chanamexẽẽxü̃ ga wüxi ga yatü ga iḏaaweecü? 24—Rü ngẽmaca̱x tama name i ngürümare penangugü i ngẽma chaxüxü̃. Rü penaxwa̱xe i meã nagu perüxĩnüẽxira, na aixcüma meã penangugüxü̃ca̱x —ñanagürü ga Ngechuchu. 25Rü ñuxre ga yema duü̃xü̃gü ga Yerucharéü̃gu ãchiü̃güxü̃ rü nügüna nacagüe, rü ñanagürügü: —¿Taux e̱xna daa yiĩxü̃ ya yima yatü ya ãẽ̱xgacügü naxca̱x daugücü na yama̱xgüchaü̃ãxü̃ca̱x? 26—¡Dücax! Gua nixĩ rü yéa guxü̃ i duü̃xü̃güpe̱xewa nidexa rü taxúema ñuxũ ñatarügü nüxü̃. ¿Taux e̱xna i tórü ãẽ̱xgacügü i marü nüxü̃́ yaxõgüãxü̃ na aixcüma Cristu na yiĩxü̃ i nümax? 27—Natürü i yixema rü nüxü̃ tacua̱xgü na ngextá ne naxũxü̃ i nümax. Natürü ngẽxguma aixcüma Cristu núma ũxgu rü taxúetáma nüxü̃ tacua̱x na ngextá na ne naxũxü̃ —ñanagürügü. 28Rü nüma ga Ngechuchu rü tupauca ga taxü̃newa ínanangúexẽẽ ga duü̃xü̃gü. Rü yexguma nüxü̃ naxĩnügu ga yema ore ga Yudíugü nüxü̃ ixugüexü̃ ga nachiga, rü tagaãcü ñanagürü: —Pema rü marü choxü̃ pecua̱x rü nüxü̃ pecua̱x na ngextá na ne chaxũxü̃. Natürü tama chaugagu nixĩ i núma chaxũxü̃. Choma núma chaxũ yerü núma choxü̃ namu ga Tupana ya naxwa̱xecü na nüxü̃́ yaxõgüxü̃ natürü i pema rü tama nüxü̃ pecuácü. 29—Choma rü nüxü̃ chacua̱x yerü naxü̃tawa ne chaxũ, rü nüma nixĩ i núma choxü̃ namuxü̃ —ñanagürü. 30Rü yexguma ga yema ãẽ̱xgacügü rü Ngechuchuxü̃ niyauxgüchaü̃. Natürü taxuü̃ma nayayauxgü, yerü tauta nawa nangu ga ngunexü̃ ga na yayauxgüãxü̃ rü na yama̱xgüãxü̃ca̱x. 31Natürü muxü̃ma ga duü̃xü̃gü rü nüxü̃́ nayaxõgü. Rü ñanagürügü: —¿Ngẽxguma ínanguxgu ya Cristu rü ṯacü rü cua̱xruü̃ i taxü̃ tá naxü ya daa yatü tama üxü̃ i ñu̱xmax? —ñanagürügü. 32Rü yema Parichéugü rü duü̃xü̃güxü̃ naxĩnüẽ ga yemaãcü Ngechuchuchiga na yadexagüxü̃. Rü yemaca̱x ga nümagü rü paigüarü ãẽ̱xgacügü rü yéma nanamugü ga tupauca ga taxü̃neãrü purichíagü na Ngechuchuxü̃ yanayauxgüxü̃ca̱x. 33Rü yexguma ga Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —Paxaãchi tátama nixĩ i petanüwa changẽxmaxü̃, rü ñu̱xũchi tá chataegu naxü̃tawa ya yima núma choxü̃ mucü. 34—Pema rü tá chauxca̱x pedaugü, natürü tãũtáma choxü̃ ipeyangaugü. Erü ngẽma ngextá tá íchangẽxmaxü̃wa rü taxuacü ngẽ́ma pengugü. 35Rü yexguma ga yema Yudíugüarü ãẽ̱xgacügü rü nügüna nacagüe, rü ñanagürügü: —¿Ngextá tá naxũ ega taxuacütáma nüxü̃ iyarüngaugügu? ¿E̱xna ngẽma Yudíugü i to i nachiü̃ãnewa ngẽxmagüxü̃tanüwa tá naxũ rü e̱xna ngẽma tama Yudíugü ixĩgüxü̃tanüwa tá naxũ na yangúexẽẽãxü̃ca̱x? 36—¿Rü ṯacüchiga nixĩ i ngẽma na ngẽma ñaxü̃: “Tá chauxca̱x pedaugü natürü tãũtáma choxü̃ ipeyangaugü, erü taxuacütáma ngẽ́ma pexĩ i ngẽma tá íchangẽxmaxü̃wa”, ñaxü̃? —ñanagürügü. 37Rü yema nawa iyacuáxü̃ ga petaarü ngunexü̃ nixĩ ga guxü̃ ga togü ga ngunexü̃ãrü yexera rümemaẽxü̃ naxca̱x ga Yudíugü. Rü yema ngunexü̃gu nixĩ ga inachixü̃ ga Ngechuchu rü tagaãcü ñaxü̃: —Rü ngẽxguma texé iṯawaxgu rü ¡nuã chauxü̃tawa taxũ rü tayaxaxe! 38—Rü “texé ya choxü̃́ yaxṍxẽ rü tümaãrü maxü̃newa tá nibaibe i taxü̃ i dexá i maxẽẽruü̃” ngẽma Tupanaãrü ore i ümatüxü̃ nüxü̃ ixuxü̃rüü̃ —ñanagürü. 39Rü yexguma yema ñaxgu ga Ngechuchu rü Tupanaãẽ i Üünexü̃chiga nixĩ ga yadexaxü̃. Rü nüxü̃ nixu ga guxü̃ma ga yema nüxü̃́ yaxõgüxü̃ rü tá na nayauxgüãxü̃ i Naãẽ i Üünexü̃. Natürü tama yexgumatama nanayauxgü, yerü tauta wenaxãrü daxũguxü̃ ga naãneca̱x nataegu ga Ngechuchu na guxü̃ãrü ãẽ̱xgacü na yiĩxü̃ca̱x. 40Rü nümaxü̃ ga yema duü̃xü̃gü rü yexguma nüxü̃ naxĩnüẽgu ga yema Ngechuchu nüxü̃ ixuxü̃, rü ñanagürügü: —Aixcüma ñaã yatü nixĩ i ngẽma Tupanaãrü orearü uruü̃ i ínguxchaü̃xü̃ —ñanagürügü. 41Rü togü rü ñanagürügü: —Daa nixĩ ya Cristu —ñanagürügü. Natürü togü rü ñanagürügü: —Tama nixĩ, erü taxucürüwa Gariréaanecü̱̃ã̱x nixĩ ya Cristu. 42—Erü Tupanaãrü ore i ümatüxü̃wa rü ñanagürü: “Cristu rü tá Dabítaa nixĩ, rü tá nango̱x i ĩãne i Beréü̃wa ga ngextá Dabí íbuxü̃wa”, ñanagürügü. 43Rü yemaãcü Ngechuchugagu nügü nitoye ga duü̃xü̃gü. 44Rü ñuxre ga yema duü̃xü̃gü rü Ngechuchuxü̃ niyauxgüchaü̃, natürü taxuü̃ma nayayauxgü. 45Rü yema tupauca ga taxü̃neãrü purichíagü, rü Parichéugüca̱x rü paigüarü ãẽ̱xgacügüca̱x nawoegu. Rü yema ãẽ̱xgacügü rü nüxna nacagü, rü ñanagürügü: —¿Tü̱xcüü̃ tama nuã penaga? —ñanagürügü. 46Rü yema purichíagü rü nanangãxü̃gü rü ñanagürügü: —Taguma texé tidexa i ñaã yatü idexaxü̃rüü̃ —ñanagürügü. 47Rü yexguma ga Parichéugü rü ñanagürügü nüxü̃: —¿E̱xna pexü̃ rü ta marü nawomüxẽẽ i nümax? 48—Dücax, rü taxúema i tomax i Parichéugü rü taxuü̃ma i tórü ãẽ̱xgacügü rü nüxü̃́ nayaxõgü i ngẽma Ngechuchu. 49—Natürü ñaã duü̃xü̃gü i tama Tupanaãrü mugüxü̃ cua̱xgüxü̃ rü marü nachixexü̃gugü —ñanagürügü. 50Natürü Nicodému ga Parichéu ixĩcü ga wüxicana Ngechuchuxü̃tagu naxũãnecü, rü ñanagürü nüxü̃: 51—Ngẽma tórü mugü i ümatüxü̃wa rü ñanagürü: “Taxuacüma wüxi i yatüxü̃ tapoxcu ega tama nüxü̃ ixĩnüẽxĩragu i norü dexa na nüxü̃ icuáxü̃ca̱x na ṯacü na naxüxü̃”, ñanagürü. 52Rü yexguma ga natanüxü̃gü rü nanangãxü̃gü, rü ñanagürügü nüxü̃: —¿E̱xna cuma rü ta Gariréaanecü̱̃ã̱x quixĩ? ¡Nawa nangu̱x i Tupanaãrü ore i ümatüxü̃ rü ngẽ́ma tá nüxü̃ cudau rü taxuü̃táma i Tupanaãrü orearü uruü̃ rü Gariréaanecü̱̃ã̱x nixĩ! —ñanagürügü. 53Rü yexguma ga wüxichigü rü nachiü̃wa naxĩ.


text:
Lohn-Ammannsegg
Lohn-Ammannsegg a l'è un cumün svizzer del distret de Wasseramt. in del Canton Suleta. Al gh’ha pressapoch 2634 abitant e una süperfiss de 4.46 km², e al se tröva a una altitüden de 500 meter sura al livel del mar.
El cumün de Lohn-Ammannsegg a l'è tacaa ai cumün de Bätterkinden (BE), Biberist, Lüsslingen, Lüterkofen-Ichertswil.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial (Todesch)
- Lohn in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Ammannsegg in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Comano Terme
Comano Terme l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent, istitüìt el 1 de zenér del 2010 de la fuziù dei ex-cümü de Bleggio Inferiore e Lomaso.
El g'ha presapóch 2900 abitàncc e 'na süperfìce de 39,8 km². El cunfìna coi cümü de Arch, Bleggio Superiore, Bozanach, Dorsino, Dro, Fiavè, Giustin, Masimen, Ragoi, San Lorenzo in Banale, Stenico, Ten, Tió.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'evulusiù demogràfice dei dù ex cümü che s'è fundìt endèl cümü de Comano Terme l'è mostràda 'ndèle tabèle ché sóta:
Bleggio Inferiore[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Lomaso[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
Carcassonne
Carcassonne l'è 'na cità de la Frància meridiunàla, sitüàda endela regiù Languedoc-Roussillon. L'è 'l capolöch de l'arrondissement de Carcassonne e capolöch de quàter cantù. L'è prefetüra del dipartimènt de l'Aude.
El g'ha 'na popolasiù de 47 268 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 65,08 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 81 méter a 'na altèsa màsima de 250 méter söl leèl del mar. Carcassonne la se tróa endèla piàna del fiöm Aude 'ntra du grancc as de cumunicasiù che coléga l'Atlàntich col Mar Mediteràneo e 'l Massif central coi Pirenèi.
L'è cunusìda en töt el mónt per la citadèla medievàla furtificàda (la cité), patremóne de l'UNESCO del 1997, amò conservàda bé e 'n sèrte parcc recostrüìda come che l'éra alùra.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Carcassonne l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Mudel:Demografia/Carcassonne (FR-11)
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Dialet laghee
El laghee a l'è un insema de dialett dela famiglia del Lumbard ucidental dela lengua Lumbarda che ienn parlaa süla riva ucidental del lagh de Comm.
Dunca i dialett ienn parecc e pitost diferent vün de l'oltru, a segunda di paes o di vall. El gh'è sumea un poo al dialett cumasch e al dialett ticines, però di volt la diferenza a l'è propi tanta, per esempi cul cavargnon che se parla in Val Cavargna o cul muncecch che se parla sü sura a Dongh.
Cuntegnüü
- 1 Carateristich
- 2 Esempi de laghee de la zona de Dongh del Votcent
- 3 Esempi del dialet de Colegh (fraziun Laghet)
- 4 Vus curelaa
- 5 Ligam de fö
Carateristich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Se cunsiderum el Milanes cume variant principal del Lumbard ucidental, poden vess truvaa vari diferenz tra la parlada meneghina e 'l Laghee (variant de Mezzegra).
- Una quai a la diventa o: per esempi, óltru, cóld, mólta, sólta inscambi de alter, cald, malta, salta.
- Una quai ü la diventa ö: per esempi, föm, piöm, sö, vön, löna inscambi de füm, piüm, sü, vün, lüna.
- Müden i acent sü una quai o: per esempi, suta, mórt, vólta, sfrós, dóna, gió inscambi de sòta, mòrt, vòlta e sfròs, dòna e giò.
- Presenza de la partisela prunuminala i denanz a la terza persona plürala di verb: i sann, i gh'hann, i henn inscambi de sann, gh'hann e hinn.
- Negru, sempru, vedru, libru e óltru inveci de negher, semper, veder, liber e alter.
- Azión, televisión e sezión inveci de asiùn, televisiùn e sesiùn.
- Sc'tremizzi, drizz, sénza e giazz inveci de stremissi, driss, sénsa e giass.
- Culù e pesc'cadù inveci de culùr e pescadùr.
- Sc'cultà, sc'cund, sc'capà inveci de scultà, sgund e scapà.
- Mé, té, ché, basén, maténa, méa inveci de mì, tì, chì, basìn, matìna e minga.
- Rüà e bücér inveci de rivà e bicér.
- Presenza de arcaisem in di verb: crumpà, nà inveci de cumprà, andà.
Cumparaziun funetega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vegnen prupost di esempi de dialet de vari paes:
- Milan, ciapaa cunvenziunalment 'me standard
- Mezegra, in sü la riva cumasca
- Germasen, in de la Val Alban
- Colegh, in sü la riva lechesa
- Nuvaa, bassa Valciavena
I verb (a Mezzegra)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Verb vess[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Indicativ present: mé sun, té te seet, lü l'è, nön sem, violtri sii, lur i hen.
- Indicativ imperfet: mé seri/sevi, té te seret/sevet, lü l'era/eva, nön serum/sevum, violtri seruv/evuv, lur i eren/even.
Verb avègh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Indicativ present: mé gh'hoo, té te gh'eet, lü el gh'ha, nön gh'em, violtri gh'avii, lur i gh'han.
- Indicativ imperfet: mé gh'eri, té te gh'eret, lü el gh'era, nön gh'erum, violtri gh'eruv, lur i gh'eren.
Verb andà[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Indicativ present: mé voo, té te veet, lü el va, nön vem/nem, violtri nii, lur i van.
- Indicativ imperfet: mé navi, té te navet, lü el nava, nön navum, violtri navuv, lur i naven.
Esempi de laghee de la zona de Dongh del Votcent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Una parabula[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Un om el gh'eva düü fiö.
E 'l püssee penin de lur el dis al pà: "Pà, dam el fat mè!" e 'l pà el gh'ha spartii la roba.
E de lì a poch dì, el fiö püssee penin, faa sü fagot, l'è andaa a girà in d'un paies luntan, induvè l'ha mangiaa tüt el fat sò menand vita cativa.
E dopu che l'ha spendüü tüt el fat sò, una carestia fiulona la s'è fada sentì in quel paies, siché lü l'ha scumenzaa a patì la fam.
E l'ha tolt sü a metes al servizzi de un padron de quel sit, che l'ha mandaa in di sò lögh a cürà i purcei.
E lü el cercava d'impienì el butasc dei giand che mangiavan i purcei, ma nessün ghe ne dava.
Inlura, pensand ai sò cas, l'ha dii: "Oh, che mota de giurnad del mè pà gh'han del pan a despressi, e mì crepi de la fam!"
Mi tujaroo sü e anderoo del mè pà e ghe disaroo: Pà, mì hoo falaa contra el ciel e inanz a tì.
E meriti minga de vess ciamaa tò fiö: dam un post de tò famej".
Lü donca l'ha tolt sü e l'è vegnüü dal sò pà: e lü, quand l'era ancamò de luntan, el sò pà l'ha vedüü e ghe n'ha 'vüü cumpassion e l'ha curüü e 'l ghe s'è bütaa al col e l'ha basaa.
E 'l fiö el gh'ha dii: "Pà, mì hoo falaa contra 'l ciel e inans a tì; e meriti minga de vess ciamaa tò fiö".
Ma el pà l'ha dii ai sò servitur: "Tuvii scià el vestii de la festa, e metìghel sü, e metìgh dent un anel al dit e metìgh sü i scarp!
E menee scià el vedel ingrassaa e cupél; e majem, e fem una sceriada;
perchè 'stu mè fiö l'eva mort, e l'è risüscitaa; l'eva perdüü, e l'em truvaa". E s'hin metüü a fà festa cumè.
Inlura el sò fiö püssee grand l'eva föra in di lögh; e vegnend indree, quand l'è staa arent a cà, l'ha sentii a sunà e a balà.
E, ciamaa vün di servitur, l'ha dumandaa cusa vurevula dì quela roba.
E lü el gh'ha dii: "El tò fradel l'è turnaa a cà, e 'l tò pà l'ha mazzaa el vedel ingrassaa perchè l'ha quistaa ancamò san e salv".
Ma lü l'ha faa caprizzi e l'ha minga vulüü andà dent. Donca el sò pà l'è vegnüü föra e la pregava de andà dent.
Ma lü respundend l'ha dii al pà: "Vitel lì, giamò tanci an mì te servissi, e gnanca una volta hoo disubedii ai tò orden; e pö mai te m'heet daa un cavret per stà alegher insema ai mè amis.
Adess mò che 'stu tò fiö, che l'ha majaa tüta la tua roba cui bagasc, l'è turnaa a cà, tì te gh'heet mazzaa el vedel ingrassaa".
E lü el gh'ha dii: "Fiö, tì te seet semper insema a mì, e tüta la roba mia l'è tua;
Dunca besugnava fà festa e stà alegher, perchè 'stu tò fradel l'eva mort e l'è resüscitaa; l'eva perdüü e 'l s'è truvaa".
Pietro Monti, Vocabolario dei dialetti della città e della diocesi di Como, 1841, pag. 417-418
Una nuvela del Bucasc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Donca mì disi che in di temp del re de Ziper, dopu che Gufred de Büjon l'ava ciapaa Tera Santa, l'è sücedüü che 'na bona sciura de Guascogna a l'è nada in pelegrinagg al Sant Sepulcher; in del turnà a cà, quand l'eva rüvada a Ziper, ona manega de lifroch vilan i l'han tolta a perzipità. Lee la se ne casciava, e no pudend fà passà el magon, l'ha pensaa de nà del re a met giò quarela; ma quaighedün i gh'han dii che l'eva fiaa traa via, che quel re l'eva 'n por tabalöri che, inscambi de vendicà i olter, el mandava giò quii balussad che ghe faven anca a lü; e inscì tücc quii che ghe l'aveven sü con lü i se n'impagaven fasendeghen 'na quaivüna. Quela sciura, quand che l'ha sentüü inscì, desperand de utegn vendeta, tant per cunsulàss on zich, l'ha pensaa de casciàghela a quel re, e fàl nicorgg che l'eva 'n biciulan; e, tüta caragnenta, la ghe s'è presentada e gh'ha dii: "O sciur, mé vegni minga scià a pregàt de vendicàm de quii balussad che hoo patii, ma inscambi te preghi de 'nsegnàm coma te feet mò mai a ciapàt sü mocc mocc quii che te fan a té, e inscì, imparandel de té, poda anca mé ciapàm in pas i mè fastidi; che, se 'l pudess, le sa el Signur come i bütaress tücc vuluntera adoss a té, che t'i suportet inscì cucc e cuntent".
El re, che infina alura l'eva staa 'n margnach indurmentaa, el s'è dessedaa fö; e scumenzand l'ha vendicaa i birbunad che l'ava patii quela pora sciura, e pö el s'è metüü a fàla pagà salada a tücc quii che fasessen vergot contra de lü e del sò unur.
Giovanni Papanti, Parlari italiani in Certaldo, 1875, pag. 184-185
Esempi del dialet de Colegh (fraziun Laghet)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Un an fa el mè nonu, che ier l'ha cumpii utant'ann, el m'ha cüntaa a mì e la mì surela questa storia.
Gh'era una volta in un paes penin, un óm che 'l gh'èva dü fiöö.
Un dì el fiöö püssee sgióen dei düü fraðéi l'è 'ndaa del sò pà e 'l g'ha ðii: "Pà, vöri tüt quel che me speta, dèm quel ch'è mè!".
El vécc, che 'l ghe vurìva tan' ben ai só fiöö (forse anche trop) l'ha faa quel che lü 'l vurìva.
El fiulòt un poo ðe ðì dopu l'ha ciapaa tüt i sò soldi e 'l n'è 'ndaa.
In un paes luntan l'è 'ndaa a viv ben, a 'nciuchìss inséma ai só amis, e balà inséma ai donòt.
Inscì in pochi setimann l'ha majaa fö tüt e l'è restaa senza pü negót.
Cusa gh'èrel de fà? Cume saréssel scampaa? Dùe saréssel andaa a truà un toch de pan?
Finalment l'è 'ndaa ver' un cuntaðin e 'l g'ha ðumandaa: "G'hii minga besogn d'un faméj?".
"Sì", el g'ha respundüü el cuntaðin, "ma cume te sèe, quest ann gh'ém aüü tanta pruìna, tanta aqua e per giónta anca la tempesta. Inscì pòði apéna dàt un poo de pan e negót d'òltro".
"El necessita minga che te me ðèet òltro: basta che möri minga!".
"Tüt i ðì te andrèet fö in del mè praa a pasculà ei ción e i mè pégur: sèt cuntent?"
E 'l puerèt l'è 'ndaa al pascol a portà 'l bestiam dal zó paðrón tanti uólt".
Ma quan' lü el veðìua un ción grass che 'l mangiàua i giand, el disìua den' de lü: "Pòver mì! Se füss restaa cà mia! Cume l'era mej, cume l'era bel dal mè pà! Inveci adess stoo maa!".
E per minga murì el mangiàua erba, raðis, e pö 'l piangìua: "Almeno che poðaréssi tornà indree di mée!".
E piangg incö, piangg duman, el na puðìua pü: la fam e i dolóo la faven vegnì sempro püssee magro.
Dop un par de mes, anca se la cà del zó pà l'èra luntan, l'ha penzaa de turnà indree.
Dopu che l'ha caminaa parecc dì e parecc nocc, l'è riuaa in pee biót e tüt scarpaa, nel paes dóe stava el zó pà e la só mama.
Quand el só pà l'ha veðüü a vegnì avant, aðasi aðasi, a rasent a la sces del curtil, cun i ögg bass, l'ha vusaa ða la cuntentézza, el gh'è curüü incuntra e 'l l'ha basaa, sü la front, sü la facia, sü la bóca.
"Nò, pà, basom minga! Sun staa trop cativ! I mè pecaa i è trop grand: mériti piü de vess tò fiöö: son vün di tò faméj!".
El pà l'ha ciamaa là ses faméj e 'l g'ha ðii: "Purtèm scià el vestii püssee bel che g'hòo, e metìghel sü! E pö metii den' l'anél an del dii, e i scarp an di pee! Viòltri là sgió ciapè l'aqua, impizzè 'l fögh e cupè el veðél püssee bel che g'hòo, perchè vöri fà festa!
Vardii: quest mè fiöö l'èri perdüü e inveci adess l'hòo truaa de növ".
E pö el z'è sgiraa vers el fiöö: "Andém!" el g'ha ðii, e l'è 'ndaa de dent sübet in cà cun el fiulòt, e lü el tegnìua con tücc dó i man la manzina del só pà.
E tüt el dì han mangiaa, han bevüü tan' vin e han cantaa tanti bei canzón.
Vivaio Acustico delle Lingue e Dialetti d'Italia
Vus curelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Lagh de Com
- Lengua lumbarda
- Davide Van de Sfroos
Pagin in laghee[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Abecee
- Semüda
- Urobi
- Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu
- Urobi
- Urtugrafia muderna


text:
08 10
Ol dé 8 de utùer l'è 'l 281 ( 282 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 85 dé a finí l'an.
Ul dí 8 de utùer al è ul dí da pòost 281 ( 282 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 85 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1998 - Banyoles (ol Pla de l'Estany): ol naüfras del vassel turístegh l'Oca a l'lach al provoca 21 morc.
1600 - San Marèn al adota la sò Costitüssiú scricja.
1967 - La guerija liderada per Che Guevara e i sò òm a l'è catürada a Bolívia.
1971 - la Granda Bretagna: John Lennon gh'al pöblega Imagin.
1982 - Se la pruibiss Solidarność.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Ossusc
Ossusc (italian: Ossuccio; latin: Ausacium) l'è ona frazion del comun larian de la Tremezzina, in de la Provincia de Comm. Ghe viven 1.008 personn (censiment del 2010).
El paes el se troeuva in su la riva del Lagh de Comm, in de la zona ciamada Zocca de l'Oli. El confina cont el paes de Lenn (on'altra frazion del comun) e coi comun de Colonn, Lescen, Ponna, Porlezza e Sala.
A l'è staa on comun indipendent fina al 2014. In del sò vegg territori comunal a gh'è i frazion de Caraa, Castell, Garzoeula, Isola, I Grann, Molina, Ospedalett, Socors, Spuran.
La frazion pussee importanta l'è quella de Castell (o San Giovann).
A Ossusc gh'è anca on Sacher Mont.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Ossusc l'è mostraa in de la tabella chì de sotta
Abitant censüü


text:
Giorgio Moroder
El Giovanni Giorgio Moroder (Urtisej, 26 d'april del 1940) a l'è un müsicista, cantant e prudütur müsegal. A l'è staa un autur de müsega elettroniga; la so övra a l'è stada fundamentala per el desvilüp de la müsega disco e de vüna di so evulüziun, la italo disco. A l'è staa anca autur de famus culonn sunor.
Biugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Giorgio Moroder, vün che l'ha imparaa tüsscoss deperlü, 'l scumenciaa la so carera in de la müsega in del 1968 'me cantant de müsega lingera cun l'incisiun de 45 gir cunt i nom d'art Giorgio e George, prima per la Miura e pöö per la First; l'ha partecipaa anca al Cantagiro 1970 cun Luky Luky. In di agn '70 'l se met a fà müsega disco e intanta 'l se sposta sü a Münegh. In del 1977 'l gh'ha un gran sücess cunt el grüp Munich Machine per la canzun Get on the Funk Train. 'L gh'ha sücess anca 'me prudütur (important a hinn i culaburaziun cun la Donna Summer, i Sparks e 'l Philip Oakey di The Human League) e 'me autur deperlü'. Del 1977 a l'è quel che l'è cunsideraa el so caplaur, From Here to Eternity, de l'ann dopu a l'è Chase e del 1979 E=MC².
Cun la culona sunora de Midnight Express 'l ving el so prim Academy Award in del 1978. Alter culonn sunor famus a hinn quij de Scarface, American Gigolò, Top Gun e de Flashdance. In del 1984 l'ha lauraa a la müsega per la riediziun del famus film müt Metropolis. Uramai famus in tüt el mund l'aveva faa la müsega anca per i Ulimpiadi de Los Angeles del 1984 e per quij de Seul del 1988, e la canzun To Be Number One' per i mundiaj de folber Italia 90 (in italian Un'estate italiana - un'istà italiana - , insema a l'Edoardo Bennato e la Gianna Nannini).
In del 2004 l'è staa numinaa a la Dance Music Hall of Fame, de New York, per el so laurà 'me prudütur. In Italia i gh'hann daa el grad unurifigh de Commendatore (Cumendatur).


text:
Oxalis acetosella
Oxalis acetosella (en bresà cunusìda come Alelüja o Erba salìna[1]) l'è 'na spéce de piànta erbàcea che fà part de la famìa botànica de le Oxalidaceae. L'è uriginària de l'Europa e de 'na part de l'Asia. El nòm sapecìfich (acetosella) el se referés al saùr àgher che g'ha le sò fòie.[2]
Cuntegnüü
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La fiorés en primaéra, e la fà sö dei fiurilì biànch con de le striadüre culùr ròza, de rar se pöl troàn apò a rós o viòla.
Le fòie i è furmàde de trè fuiulìne a fùrma de cör, condèna piéga 'n mès. El gambì l'è sitìl e l'è de culùr rós / maròn, De nòt, quan che gh'è scür o quan che piöf, le fòie le se piéga 'n dét envèrs el gambì e i fiùr i se 'nturciùla sö compàgn de 'n füs. El fröt l'è 'na càpsula de 4÷10 mm che g'ha 5 cavità e ognöna de chèste le g'ha dét giü o du granì de somésa. La somésa, quan che 'l fröt l'è bèl madür, la vé tràda fò de 'n sistéma elàstich e la pöl rià a 'na bèla distànsa.
'Na ólta se la dopràa per dàga saùr a le 'nsalàte ma semài che se 'n màia tròpa la pöl véser tòsica perchè la g'ha dét l'àcit osàlico che l'è 'ndigèst.
Ambiènt endó la crès[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Se la tróa perlopiö en zòne schiàde del sul perchè la g'ha bezògn de póca lùce e ömede, compagn dei bósch. Se pöl troàla de la pianüra 'nfìna ai dumìla méter de altésa.
Se la tróa 'n töcc i stàti de l'Euròpa (l'è fàcil de troà en töta l'Italia setentriunàla), ma apò 'n Asia 'n fìna al Giapù e 'n America setentriunàla.
Sinònim[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Oxalis alba Steud.
- Oxalis americana Bigelow
- Oxalis americana fo. rhodantha Fernald
- Oxalis longiflora L.
- Oxalis montana fo. rhodantha (Fernald) Churchill
- Oxalis montana Raf.
- Oxalis nemoralis Salisb.
- Oxalis taquetii R.Knuth
- Oxalis vulgaris Gray[3]
Galerìa de foto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Elisa Zersi, Prospetto delle piante vascolari spontaneee o comunemente coltivate nella provincia di Brescia, 1871 - Brescia, in Commentari dell'Ateneo di Brescia, per gli anni 1868 e 1869. (pò a sö google.books)
- ↑ Oxalis acetosella (Vive la Naturaleza)
- ↑ «Oxalis acetosella». Tropicos.org. Missouri Botanical Garden. Consultàt ai 13 de zenér del 2010.
- Neltje Blanchan (2005). Wild Flowers Worth Knowing. Project Gutenberg Literary Archive Foundation.


text:
Final Fantasy
Final Fantasy (ファイナルファンタジー Fainaru Fantajī) a l'è una serie de videojoeg popolar in tut el mond, desvelupad de la Square.
Carateristiqe[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Anca se la storia l'è semper diferenta de capitol a capitol, in ogne joeg a g'en di elements comun.
- la majia, che al g'a semper un roel portant ind la storia dei joeg
- i "Eidolon", che i en Shiva, Ifrit, Odin.
- el "Chochobo", un grand uxell jald simil a un struzz
- el "Moguri", a l'è un iutant picinin, un po talpa e un po grignàpola
- la musega, de spess l'è l'istessa o la someia.


text:
Jorat-Menthue
Jorat-Menthue a l'è un cumün svizzer del distret de Gros-de-Vaud. in del Canton Vaud. Al gh’ha pressapoch 1358 abitant e una süperfiss de 20.89 km², e al se tröva a una altitüden de x meter sura al livel del mar.
El cumün l'è staa istitüii in del mes de lüi del 2011 quand che i cumün de Villars-Tiercelin, Montaubion-Chardonney, Sottens, Villars-Mendraz e Peney-le-Jorat s'hinn fundüü insema[1].
El cumün de Jorat-Menthue a l'è tacaa ai cumün de Froideville, Poliez-Pittet, Montilliez, Martherenges, Chapelle-sur-Moudon, Peyres-Possens.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Amtliches Gemeindeverzeichnis der Schweiz püblicàt del Ufìcio Federal Svìser de Statìstica, vizitàt ai 17 de febrér del 2011


text:
12 07
Ol dé 12 de löi l'è 'l 193 ( 194 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 173 dé a finí l'an.
Ul dí 12 de löi al è ul dí da pòost 193 ( 194 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 173 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1713 - Catalunya: di uluntari Valencià i crea du regimenc per la defesa de Barcelona.
2006 - Líban-Israel: Hezbollah al fà fò 8 soldacc Israelià e en catüra du in l'operassiú promessa serta.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1904 - Parral (Sile) - Ricardo Eliezer Neftalí Reye Basoalto, cognossit come Pablo Neruda, pueta, premi Nobel de Literadüra, e diplomàtich Siles.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Mercurio l'è 'l prim pianéta del sistéma solàr en ùrden de distànsa del Sul. L'è apò a 'l piö pesèn come dimensiù. L'è 'n pianéta de tìpo "terèstre" (cioè perlopiö ruciùs), condèn diàmetro che l'è de méno de la metà de chèl de la Tèra. L'è pié de cratéri, e chèsto l'è cauzàt apò a de la mancànsa de 'n atmosféra che la püdìes ralentà i cùlpi dei còrp celèscc che gh'è nat en culiziù o scunfundìn vià i sègn. Töcc chèsti cratéri i fà 'nsomeà la superfìce de Mercurio a chèla de la Lüna.
Isé come 'l pianéta Vènere, el g'ha nisü anèi e nisü satèliti natürài.
El nòm el vé de chèl de la divinità romàna; el sò sìmbol (, Unicode: ☿) el cunsìst endèna stilizasiù del bastù ciamàt "caduceo" che l'ìa 'n atribùto de la divinità romàna. Endèle cültüre de l'Oriènt Estrémo el pianéta 'nvéce l'è ciamàt "la stèla de l'aiva" (水星), giü dei sich elemèncc fondamentài.


text:
Milàn
Artécol in dialèt arzân
Milân (in italiân Milano e in lumbêrd Milan)l'é la sitê pió grânda ed tóta l'êlta Itâlia, l’a ‘s câta int la bâsa ed la Lumbardéia, la regiòun pió réca ed la nasiòun. I só abitânt a’s ciâmen milanèiṣ, mó în cgnussû ânca cme meneghèin, per la mâschera ed caranvêl ed Meneghèin.
La sitê l' gh’à bèle 1.3 miliòn d'abitânt, mó la só periferéia l' arivarà a 4 miliòn.
Al nòm ed Milân al deṣvîn da la parôla cêltica Mid-lan, ch' la vré dîr int al mèz ed la bâsa. L'é dvintê Mediolanum cun i rumân. I tedèsch la ciamêven (e la ciâmen) Mailand perchè quând a rîven zò agh sèmbra d'èser in premavèira ânca s’ l’é invêren.
Tra i monumèint e i palâs famōs ed Milân a gh’é d' arcurdêr al Dôm, al Castèl Sfurṣèsch cun i só muséi e al teâter ed la Scala.
A Milân a gh’în dal famôsi cà ed la môda e al sô butèighi în in via Montenapoleone e ind la Galaréia Vittorio Emanuele ch' l’ é cunsidrêda la zôna d’ acquést pió vècia dal mònd. Quisché àn fât dvintêr Milân òna dal sitê mundiêli ed la môda, cme Parîs, Lòndra e Neviòrk. A Milân a’s câten ânca dô squêdri ed balòun, al Milan e l' Inter, che insèm àn vînt vintnôv scudèt, sèt Còpi di campiòun, e sînch còpi intercuntinentêli. Al lôr stâdio l'é al Giuseppe Meazza, dedichê a ûn di pió grând zugadōr ed balòun italiân. Al séndech ed Milân l'è 'l sgnor Giuliano Pisapia (2011).
Milân l'é capitêla ed la só pruvîncia
Êtri fotograféi[modifica | mudéfica la surzéia]
Artéccol in dialatt bulgnais
Milàn (in itagliàn Milano e in lunbèrd Milan) l'è la zitè piò granda ed totta l'èlta Itaglia, la s trova int'la basa d'la Lunbardî, la regiån piò récca d'la naziån. I só abitant i s ciamen milanîs, mo î én cgnossò anca cme meneghén, par la maschera ed caranvèl ed Meneghén.
La zitè l'a bèle 1.3 miliòn d'abitant, mo la su area metropolitèna l'arivarà a 6,5 miliòn.
Al nomm ed Milan vén da la parola celtica Mid-lan, ch'la vré dir int'al mèz d'la basa. L'è advintè Mediolanum cun i romàn. I tudéssch i la ciamèven (e la ciamen) Mailand parchè quand i arivénn zå ai parèva ed stèr in primavera anca s l era invéren.
Stra i monument e i palazz famus ed Milàn as a d'arcurdèr al Dôm, al Castel Sfurzassch cun i su musî e al teater d'la Scala.
A Milàn ai én äl famåusi cà d'la moda e al su butaig (in via Montenapoleone e int'la Galarî Vittori Emanuel, ch'la s cunsidera l'area ed shopping piò vècia dal månd). Sti qué i an fat advintèr Milàn onna dal zité mundièl d'la moda, cme Paris, Låndra e Neviòrrk. A Milàn as truven anca dåu squader ed balån, al Milan e l' Inter, ch' insamm i an vént ventnov scudett, sètt Copp di campion, e zénc copp intercuntinentèl. Al låur stadi l'è el Giuseppe Meazza, dedichè a Pèpin Meazza, on di piò grand zugadur ed balån itagliàn. Al sénndic ed Milàn l'è 'l sgnåur Giuliano Pisapia (2011).
Milan l'è capitèl d'la so pruvénzia
Àtar futugrafìi[modifica | mudéfica la surzéia]
Artìcol in dialët piasintëin
Milan (in italian Milano e in lunbèrd Milan) l'è la citä püsè granda d' l'Italia dal nord, e la s' tröva in d' la pianüra d' la Lumbardia, la region püsè rica, svilüpä e cun pö abitant d' la nasion. Milan l'é capitäla d'la so pruvincia e d'la Lumbardia. I sò abitant i s' ciaman milanés.
La citä la gh'a 1.3 milion d'abitant, ma la so area metrupulitana la 'riva a 4 milion.
Al num ad Milan al vegna da la parola celtica Medelhan, ca 'la völ dì in mez a la pianüra. Po a l'é dvintä Mediolanum cun i ruman. I tudësch il la ciamävan (e la ciaman amò) Mailand parchè quand che i so popul i eran 'rivä zu a g' parìva da viv in d'un clima primaveril anca d'inveran.
Di so monümëint e i palasi famus gh'é da ricurdä 'l Dom, al Castel Sforzesco cun i so müsei e 'l Teatar a la Scala.
A Milan i gh'en il famus cà d' la moda e i so negosi (in via Montenapoleone e in d'la Galeria Vittori Emanüel, ch' i en cunsiderä l'area da shopping püsè vecia in dal mond). Chil cà ché i han fat dvintä Milan vüna dil citä mundiäli d' la moda, cmé Parìś, Lòndra e New York.
A Milan i gh'en anca dü squädri ad balon, al Milan e l' Inter, che insëma i han vinsì vëintanöv scüdët, sètt Cupi di Campion, e sëincu Cupi Intercuntinentäli. Al so städi l'é 'l Giuseppe Meazza, intitulä a voin di püsè grand zügadur ad balon italian.
Al sëindich ad Milan l'é 'l siur Giuliano Pisapia (dal 2011).


text:
Apt
Apt l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur , endèla Frància meridiunàla. L'è capolöch del Cantù omònim e del circondàre (arrondissement) omònim. La fà part e del dipartimènt de la Vaucluse del qual l'è giöna de le dò sotaprefetüre.
Apt la g'ha 'na popolasiù de 12 117 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 44,57 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 170 méter a 'na altèsa màsima de 567 méter s.l.m.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
Lamboing
Lamboing a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Giüra Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega francòfuna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 9.1 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 674 abitant.
El cumün de Lamboing al se tröva a una altitüden de 820 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Nods, Diesse, Prêles, Twann-Tüscherz, Evilard e Orvin.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lamboing l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1179 col nom de Lamboens ma el docüment en question l'è cunsideraa un fals del secul XII. A bon cünt, in del 1235 l'è pö staa menziunaa col nom de Lamboens.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Lamboing in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Bobiova
Bobiova o Bubiöva (nom ufizial in italian: Bedigliora) a l'è un cumün svizzer del distret de Lügan. in del Canton Tesin. Al gh'ha 639 abitant (dato del 31 Dicember 2013[1]) e una süperfiss de 2.5 km², e al se tröva a una altitüden de 617 meter sura al livel del mar.
El cumün de Bobiova a l'è tacaa ai cumün de Cröj, Cüri, Nuvasg, Püra e Sessa.
Evulüziun demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statistik Schweiz – STAT-TAB: Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter


text:
Taraxacum officinale
El Taraxacum officinale Weber ex F.H.Wigg. (en Bresà: sicória o segórgia o pisacà) l'è 'na piànta erbàcea de la famìa de le Asteraceae. L'è 'na èrba de ciós che se tróa facilmènt e che la vé catàda sö suratöt en primaéra per dopràla 'n cuzìna come èrba còta o crüda 'ndèle 'nsalàte.
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è 'na piànta anöàla i perène condèna raìs primària e 'na rozèta bazàl, de altèsa rar la rìa a 40-50 ghèi. La g'ha fòie altèrne, sènsa gambì diferensiàt, pinnapartìde coi lòbi a fùrma triangolàr e òrli dentàcc e acùti. El gamp del fiùr l'è öt. I fiùr, ermafrudìcc, de culùr zalt doràt i la rènt fàcil de conóser. La coròla la prezènta dèle lìgule (tìpiche de sèrte categurìe de asteraceae) che le fenés con sich dintì picinì. El fröt l'è 'n achénio dotàt de pàpo.
El Taraxacum officinale l'è difundìt en töcc i cuntinèncc e se 'l tróa facilmènt en bànda ai sentér, endèi pràcc, ma apò a 'ndèi giardì, tat che i giardiniér de spès i la cunsìdera 'n èrba 'nfestànta.
Apicültüra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è giöna de le spéci principài de la flòra de 'nterès apìcol endèle praterìe. le àe le ghe fà vìzita ontéra ai sò fiùr che i dà 'na bùna quantità de nètare e pòline. Per vìa de la sò distribusiù cosmopolìta, l'è cunusìda dei apicultùr de töt el mónt.
Varietà[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Taraxacum officinale var. alpinum Koch
- Taraxacum officinale subvar. dissectissimum Koidz.
- Taraxacum officinale var. dissectum Schinz & Thell.
- Taraxacum officinale var. kalbfussi Sch.Bip.
- Taraxacum officinale var. lividum Koch ex A.Gray
- Taraxacum officinale subsp. paludosum Schinz & R.Keller
- Taraxacum officinale var. paludosum F.W.Schultz
- Taraxacum officinale var. palustre Benth.
- Taraxacum officinale var. parvula Hook.f.


text:
Astruchimica
L'astruchìmica l'è el stüdi di element chìmich che gh'hinn in del spazi, suratüt in di nivul de gass mulecular, e de la sò furmaziun, interaziun e destrüziun. Podum dì che l'astruchìmica a l'è chimica e astrunumia insema.
L'astruchìmica la gh'haa de spess bisogn de duprà telescopi per fa i sò misür d'un bel poo de grandez 'me la temperadüra o la cumpusiziun. Per determinà i mulecul che se tröen in del spasi, se dupren tecnich spetruscopich. I carateristich di cumpost vegnen del cunfrunt cunt el sò speter carateristich, che se'l pö truà in d'un database o se'l pö ciapà d'un speriment. A gh'hinn però un bel poo de prublema per i interferenz magnetich e, suratüt, per i diferent prupietà di mulecul in del spasi. Un esempi de la fadiga de fà i misür a l'è cun l'idrogen mulecular H2 perchè'l gh'ha minga un mument de dipol: dunca al da nissün segnal in del IR (infraruss) e'l se vet minga cunt el telescopi. Per el CO el discurs a l'è a l'incuntrari.


text:
Val di Giust
La Val di Giust (Valle Spluga o Valle San Giacomo in Italian) l'è voeuna di dò diramazion a nord de la Val Ciavenna.
La scomincia arent a Ciavenna e la va innanz per trenta chilometer, fina a rivà al Pass del Spluga.
L'è traversada del fiumm Lir. Del pont de vista orografegh, la spartiss i Alp Occidentai de quei Orientai e, pussee precisament, i Alp Lepontinn di Alp Retegh.
I comun de la vall a hinn San Iacom, Cadolscin e Madesen. Alter paes de la vall hinn Olmo, San Bernard, Dalò, Sommarovina, Liron, Zombianda, Galivagg, Valesegna, Vò, Preston, Portarescia, la Preda, Cà di Cazzii, i Cort, Fracisc, Starleggia, Splughetta, Pianasc, Isola, Motta, Montespluga, Stuetta e Teggiaa.
I mont[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I montagn pussee volt a hinn:
- Pizz Tambò - 3.279 meter
- Pizz d'Emet - 3.209 meter
- Pizz Stella - 3.163 meter
- Pizz Ferree - 3.158 meter
- Pizz Suretta - 3.027 meter
- Pizz Quader - 3.015 meter


text:
Vynohradiv
Vynohradiv (BиHorpaдiB in ciriligh; Nagyszőlős in ücrain; Seleuşu Mare in rumen;: Syvljuš/CиBлюш in rüten; Vinogradovo/BиHorpaдoBo in rüss; Seylesh/סעליש in yiddish; Szeuleus in latin; Sevljuš/CeBлюш fina al 1946) l'è una cità de l'Ücraina ucidentala che la gh'ha una pupulaziun de 25.200 abitant.
Cuntegnüü
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vyonhradiv l'è sitüada in del raion umonim, in de l'oblast' de Transcarpazia.
La cità la se tröva arent al fiüm Tisa, al cunfin cun la Rumania e l'Üngheria. A l'è a 35 chilometer da Berehove.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è stada numinada per la prima völta in del 1262 cul nom de Zceuleus. El sò nom ügnheres, el vör dì cità de l'üga, e defat la zona de la cità l'è un impurtant distret del vin. La cità l'è stada vöna di püssee antigh del cuntad de Ugocsa e l'è stada bitada dai vignaröö de la curt reala üngheresa. In del 1329 el re Carlu Rubert d'Angiò el gh'ha daa a la cità privilegi che hin staa cunservaa fina al 1920.
In del 1717 la püpart di citadin l'è stada cupada düranta un'invasiun de Tartar. In del 1880 la pupulaziun l'era de 4400 personn (trai quai gh'eren 500 rumen).
In del 1910 el 78% de la pupulaziun l'era 'nmò üngheresa, menter pö gh'era un 16% de Rüten e 'l 7% de tudesch. L'era un tipigh esempi de la Miteleuropa del Regn d'Üngheria.
In del 1944, Nagyszőlős l'ha uspitaa un ghetto giüdee (magg-giügn); pö la püpart di sò ucupant l'è stada depurtada ad Auschwitz. L'era un ghetto de passagg, induve i presunee staven almanch dò setemann, prima de vess depurtaa.
Semper in quel an però la zona l'è stada liberada dai nazista da part di Suvietigh. Da quel mument, Vynohradiv l'è andada dree a la storia de l'Ücraina, sia sota l'ÜRSS che in de l'indipendenza.
Pupulaziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El censiment del 2001 el dis che la cumpusiziun etniga de la cità l'è questa chì:
- Ücrain: 71,4%
- Üngheres: 26,7%
- Rüss: 1,8%
- Zingher: 0,8%
Gemelagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Üngheria:
- , Dynów, Pulonia.
- , Vranov nad Topl'ou, Sluvachia.


text:
Nisa
Nisa (in Francéś Nice, a s lèś /'nis/) l'è na sità dla Frància meridiunàla ad 343.304 abitànt ch'la s cata in dal dipartimènt 'd gl'Alpi Marìtmi in dla regiòṅ dla Pruvénsa-Alpi-Còsta Aśùra. L'è divìśa in quarant'òṅ quartēr e l'è la quìnta più granda dal paéś. La s cata sōl da 'd là da i cunfîṅ lìgur dl'Itâglia.
A Nisa a s dascór un dialét ch'al s davśìna a 'l Ucitàn, al Nisàrd.
Al sò sìndic 'l è Christian Estrosi, dal partî ad sèntar-dèstra d'l UMP, in carga da 'l 2008.
Stòria
Nisa l'è stada na sità itagliàna in fiṅ da 'l medioevo. In dal 1388 la s è misa sóta la prutesiòṅ dla famìja di Savòia. L'à fat part dal Régn ad Sardéggna in fiṅ a 'l 1860 quànd l'è pasàda a la Frància par 'l ajùt ch'i tranśalpèṅ i ìvan dâ a 'l risurgimènt itagliàṅ.
Persunàǵ famóś ligâ a Nisa
- La tenìsta Alizé Cornet
- 'L eróe dal risurgimènt Giuseppe Garibaldi
- L'atōra Mylène Demongeot
Culegamènt estéran
Àtar prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Nisa


text:
Seewis im Prättigau
Seewis im Prättigau a l'è un cumün svizzer del distret de Prättigau/Davos. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 1385 abitant e una süperfiss de 49.63 km², e al se tröva a una altitüden de 937 meter sura al livel del mar.
El cumün de Seewis im Prättigau a l'è tacaa ai cumün de Brand (AT-8), Fanas, Grüsch, Jenins, Maienfeld, Malans, Nenzing (AT-8), Schiers, Valzeina, Vandans (AT-8).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Seewis im Prättigau l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1224 col nom de de Sevve.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ 1,0 1,1 Seewis im Prättigau in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial (Todesch)


text:
Erinaceus europaeus
El respurchee cumün (Erinaceus europaeus, Linnaeus, 1758) a l'è on mamifer de la famija Erinaceidae. El respurchee 'l gh'haa di carateristich morfologich antich (cumpagn de la conformazziun di dent e la furma del serveel) e donca a l'è in del grup di prüm mamifer a vess cumparüü in sü la Tera, a la fin del Cretaceo.
Distribuziun e Habitat[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cun oltre suttospecie (Erinaceus europaeus amurensis, Erinaceus europaeus centralrossicus, Erinaceus europaeus concolor, Erinaceus europaeus consolei, Erinaceus europaeus dealbatus, Erinaceus europaeus europaeus, Erinaceus europaeus hispanicus, Erinaceus europaeus italicus, Erinaceus europaeus koreensis, Erinaceus europaeus occidentalis), la specie la gh'è in grand part de l' Europa: l' è staat anca mess dent in Irlanda e Gran Bretagna, andoe l' è stimat 'me anti-ecologich. In del XIX segul, a l' è staa anca mess dent invuluntariament in Növa Zelanda: di ezemplar j'eren dent i maregnül. In Italia, la specie a l'è dapertüt, anca in Sicilia e Sardegna.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Amori, G., Hutterer, R., Kryštufek, B., Yigit, N., Mitsain, G. & Muñoz, L.J.P. 2008. Erinaceus europaeus. In: IUCN 2009. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2009.2.  . Downloaded on 21 December 2009.


text:
Vërruáin
La vërruáin (Borago officinalis L.) è na chianda ë la famiglia ë lë Boraginaceae. Në vè faštima da gl Lëvand e z'è spasa a na bbòna part ë l'Auròpa, andó cresc fin a 1.000 m/n.l.m.
Dëscrëzzion[càgna | càgna surgente]
Chianda èrvácëa chë pò mësëruà 80 cm. Tè lë frunn (chell sott a tutt longh 10-15 cm, chell attaccat a gl fušt suo cchiù pëccërell) oval-allíttëchë, verd scur, chë ciert pir fut. Gl sciuor bblù zë tròvanë mbonda a tutt, appis a crammòlla e dúrënë puoch. Gl frutt suo achènië chë tiev pòca sëmènda dend.
Us[càgna | càgna surgente]
Frunn[càgna | càgna surgente]
Viev addëprat dend a lë mënièštr marëtiat, rëchin pë raviòl e cavësun, frëttiat. Zë fav fritt comm a gl sciuor ë cëcozz. La còtta cë tògl gl pir.
È mègl a nën la magnà cruda pëbbía ë la prësènza ë chëmbuošt pirrëlizzëdínëcë chë pëtéssënë èss tuóssëcë pë gl fécatë.
Sciuor[càgna | càgna surgente]
Zë mágnënë ammišchiat dend a lë nzalat.
Dav në bbiegl chëlor a l'acit.
Sëmènda[càgna | càgna surgente]
Da puoch tiemb šta pë avé në ruoss ndërèss cummërcial. Nfatt, l'uogl chë zë në caccia fòr (uogl gamma 3 lënolénëchë) è addëprat pë lë magnà, lë mmëdëcin e gl chësmétëcë.


text:
Filusufia
Filusufia in general[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La filusufia a l'è una scenza (u disciplina) che la dupera la logica u el ragiunament per cercà de dà una spiegaziun del mund, de la natüra e del post de l'om in del mund (e, in manera püssee estesa, in de l'Ünivers); l'è stada anca definida cume el stüdi dii cuncètt fundamentaj ingabulaa cunt el pensee, l'aziun, la realtà. In general la filusufia la gh'hà no un metud rigid, vist che anca quel che rapresenta la filusufia el cambia a segunda de la cultüra de riferiment.
El termin filusufia l'è staa cataa dal grech: "Φιλoσoφίa" (filosofía) al vör dí amur per la cunuscenza.
La filusufia l'è no, uviament, una scenza esata, vist che i quistiun filusofich se poden minga tratà cunt un metud empirich, ma l'è gnanca cumè la religiun perchè l'è minga nassüda da una rivelaziun. Una definiziun la vegn dal Diziunari Oxford de Filusufia, che la definiss la riflesiun filusofica cume derivada diretament da la pratica nurmal de tutt i camp de ricerca inteletüal. In di ann indree, defat, la fisica l'era inscì ligada al cuncett filusofich che l'era ciamada filusufia natüral; prima ammò, al temp di grech antich, la filusufia l'era cunsiderada semplicement cume desideri de cunuscenza e dunca cume stüdi, cume usservaziun del mund, spartii da i rob materiaj cunsideraa roba "bassa".
Ghe vör dì che, generalment, in del parlà de tütt i dì, se dupera la parola filusufia de indicà tütt i credenz e i maner de vedè la vida di diferent persun.
Broch de la filusufia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La filusufia la gh'ha tanti broch diferent, vist che se pò truà una "filusufia" per tütt i rob ca vegnen stüdiaa; in particular, però, gh'è una quaj broca che la gh'ha püssee impurtanza di alter:
- Epistemulugia: la parla de la filusufia de la scénza; segund un'altra manera de vedèla, però, la sa pò riferì anca a la filusufìa de la cunuscenza (gnuseulugia);
- Estetica: el stüdi de quistiun cume l'art e ul bel;
- Etica: sa sforza de vedè se una quaj aziun a l'è giüsta u sbajada, e de cume se pò duperà per remedià a prublem de cuscenza;
- Metafisica: dal prefiss grech metà, el stüdi de tütt i rob föra del dumini del percepibil;
- a gh'hin pö anca tütt i filusufii di diferent scenz che se stüdien, che vàrden el ben e el mal del stüdi scentifich e cerchen de dà una man a remedià a i prublem che nassen de meneman che se va inanz cunt el stüdi: se stüdien dunca la filusufia de la pulitica, la filusufia de la storia, la filusufia de la biulugia, e.v.i..


text:
Albania
L' Albania (Shqipëria in albanes) a l'è un pais de l'Europa balcaniga. A l'è tacada al Muntenegher a nord-ovest, al Kosovo a nord-est, a la Macedonia a est e a la Grecia a süd. El mar Adriatich e'l mar Joni bagnen i sò cost.
La capital a l'è Tirana.
La gh'ha una süperfiss de 28.748 km² e una pupulaziun de 3.619.778 abitant. La lengua ufizial del paes l'è l'Albanes.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Albania a l'è una repübliga. La denuminaziun ufizial l'è Repüblica de Albania, en albanés: Republika e Shqipërisë, parnunziaa [ɾepuˈblika e ʃcipəˈɾisə]
El president a l'è el Bujar Nishani.
El Prim Minister a l'è Edi Rama.
Divisiun aministrativa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Albania a l'è divisa in vari entità aministrativ: a gh'è 12 prefetür (qarke), che hin spartii in 36 distret (rrethe), e in ogni distret a gh'è di münicipalità (i cità püssee gross) e di cumün. A partì del 1998 però i distret gh'han minga valur aministrativ, perchè i sò cumpit hin staa spartii tra prefetür e münicipalità e cumün. A hin cunservaa dumà per el fat che a cuntrari di prefetür, cunserven la divisiun de l'Albania in regiun storich e cultüral. I münicipalità (bashkia o anca qytete) albanes a hin 65, i cumün (komuna) inveci 309.
I prefetür i hinn:


text:
Mudel:Welcome
Benvegnüü/benvegnüda
Ciau, Welcome e benvegnüü/benvegnüda in sü la Wikipedia! Te rengrazium per i tò cuntribüziun. Semm cuntent se te pias el sitt, se te se divertisset a mudificà i vus e se te decidaret de restà e diventà inscì un Wikipedian. Chì gh'è un pu' de pagin che te pudarien jütà:
- I cinch culonn de Wikipedia
- Tutorial
- Cume mudificà una pagina
- Cume scriv una bela vus
- Manüal de stil
Per piasè, firma semper i tò messacc cunt i quater tild ~~~~ che te trövet de suravia de la finestra de mudifica; se te i schiscet, te cumpariran in autumatich el tò nomm e la data. Se te gh'hee bisogn de jütt, varda la pagina di dumand upür dumandigh a un quai ütent che te vedet culegaa.


text:
1946
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2 de gjügn: L'Itàlia la diventa una repüblica.
07 02 - Barcelona: el règim franchista, cul preteest de l'esplosiun d'un petaard a la Üniversitaa de Barcelona, al taca una düra repressiun contra i stüdeent Catalaniist.
12 12: la Sessiun plenària di 50 di Nazziun Üniit la Racomanda ch'el Governameent fassista de Franco de Spagna, calcaa de chij de Hitler e Mussolini al sia lassaa föra coma mémbar di Nazziun Üniit e la retirada imediada di ambassaduur a Madrid, fin che sa custitüissa un nööf Governameent acetàbil. [1]
06 06: la NBA a l'è fondada cul nom de Basketball Association of America (BAA)
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
13 06 - Barcelona: Montserrat Roig, scritura Catalana.
05 12 - Barcelona: Josep Maria Carreras Coll, cognossüü coma Josep Carreras, tenor Catalan.
26 12 - Barcelona: Pere Esteve, polítegh Catalan.
05 09 - Stone Town (Zanzíbar): Farrokh Pluto Bulsara, cognossüü coma Freddie Mercury, cantaant Britànegh componeent de The Queen.
29 11 - San Antonio de los Baños (l'Havana, Cuba): Silvio Rodríguez, cantaant Cuban.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Scèndra, scìla e foemm
Abracadabra e incensi cul prufoemm,
sciguèta imbalsamada e un Basilisco disegnaa sura una spada,
Abraxas Xabaras e vèss o mea vèss
I sègn in soe la man i henn cumè i oss dii pèss
E pàren mai istèss ..
Butàvi i oecc in mèzz ai stèll, saràvi el cieel in un sedèll,
Tarantula, Voodoo, Macumba, Sabbah ormai non servon più..
E Cristo o Trismegisto e Conte di Cagliostro,
Cabala, Tetraktis e di ogni astro
Un tempo ero il Maestro .
MA QUAAND GH'ERI TREDES ANN CUREVI BIUTT CUME' UN CAVALL
FIADAVI L'UNIVERSO CUN'T EL COER IN MEZZ AI BALL
QUAAND SERI PUSSEE SCEMU SERI MULTU PUSSEE BON
IN BRASC ALL'UNIVERSO E MEA NELLA SUA PRESONN
E i geent voeren savè nel gèrlu del destèn cussè che gh'è
Fissaa cun't el dumànn e intaant el teemp ghe bòrla foe dii màn
E alùra tucc dal Magu a ruump i bàll
El muund ghe và pioe bee e me g'ho de cambiàll
O fa' parè de fàll .
Mandragula, cristàll e un talismano per vardàss i spàll,
un brascialètt de ràmm e una reliquia che l'è scià de Notre Dame,
bicchiere mezzo vuoto o forse mezzo pieno
avrei dovuto berlo guardarlo un po' di meno..
ma ce l'ho ancora in mano..
MA QUAAND GH'ERI TREDES ANN GH'ERA EL PRUFOEMM DEL RUSMARENN,
QUAAND LA ROESA SE SPALANCA LA DESMENTEGA I SO' SPENN,
QUAAND GH'ERI TREDES ANN GH'ERI ANCA TREDES COER
ADESS EL COER L'è VOENN, IMBALSAMAA E'L PO' PIOE CURR .
In un libru de stregoneria ho scrivuu tuta questa mia vita
Ma ho capii el sensu de tutt quaand urmai ho finii la matita,
e adess che giri la carta, imbesuii vardi nella mia sfèra,
la Magia ho capii che ghe l'eri in sacòcia quand sèri gnaa cussè l'era


text:
Artemisia verlotiorum
L'Artemisia verlotiorum (o Artemìzia dei fredèi Verlot; en bresà apò a Erba lègn), l'è 'na spéce de piànte che fà part de la famìa de le Asteraceae uriginària de l'Azia orientàla (Cina), ma natüralizàda 'n Euròpa 'nfìna a deentà 'n sèrte pòscc 'na spéce 'nvazìva.
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La se 'nsömèa a la Artemisia vulgaris ma al contràre de chèla là, la A. verlotiorum la trà fò dei ram apéna 'ndèla part piö àlta del gamp. I sò achéni i è mìa tat fèrtii ma la se propàga bé per mès dei sò rizòmi bèi lónch. I segmèncc de le fòie de la part piö àlta del gamp i è lineàr e 'ntréch. El capulì l'è globulàr; le bràtee de l'envòlucro i è lineàre, quàze sènsa péi. La fiorés endèi més de Setèmber-Noèmber.[1] Le parcc aèree i è 'n bèl tòch piö aromàtiche de chèle de la A. vulgaris.
La crès facilmènt 'n ambièncc trasfurmàcc de l'òm: en bànda a le stràde, sö le spónde dei fòs, endèle parcc söte del lèt dei fiöm, en bànda ai ciós, ecc. La fà fadìga a crèser endèi pòscc piö sèch e picàcc al sul, la se fà piö de spès endèi cantù piö frèsch e alméno 'n bris ömecc.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Polunin, O (1989). Guía fotográfica de las flores silvestres de España y de Europa. Barcelona:Omega. ISBN 84-282-0857-3.


text:
Susch
Susch (nom tudesch e ufizial fina al 1943: Süs) a l'è un cumün svizzer del distret de Inn. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 223 abitant e una süperfiss de 93.95 km², e al se tröva a una altitüden de 1438 meter sura al livel del mar.
El cumün de Susch l'è sitüaa in de la Engadina Bassa, in sü la sponda manzina del fiüm Inn. L'è tacaa ai cumün de Davos, Klosters-Serneus, Lavin, S-chanf e Zernez.
L'è a 27 km da Davos (a la quala l'è culegaa per mezz del pass Flüela), 39 km da Sankt Moritz e a 82 km da Coira.
Situazion linguistega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In urigin la gent del paes de Susch la parlava tüta el Vallader, 'na varietà de la lengua rumancia, però giamò in del secul XIX s'eva installaa una minuranza de lengua tudesca. In del 1880, l'eva apena el 74% de la popolazion che la cunsiderava el rumanc come la soa lengua mader, e in del 1900 el 71%. In del secul XX però ch'è staa una rinascensa del rumanc, e in del 1941 l'eva riturnaa al 81%. Anca dopu el 1980 el cambiament in favor del tudesch l'è staa assee limitaa e in del 2000 gh'è ancamò un 85% de la gent che la dis de capì el rumanc. I dati rilevaa in di ültim censiment i henn mustraa in de la tabela chi desutta:


text:
Epir
L'Epir (Ήπeιpoς/Épeiros in grech; Epiri in albanes; Epir in turch; Epirus in latin) l'è ona region de la Grecia, che la corrispond a la region stòrica de la Grecia Antiga. El confina con l'Albania (e ghe viven di comunità de lengua albanesa), con la Macedònia Occidental, con la Tessaglia, con la Grecia Central e cont el Mar Iòni. La soa capital l'è Giannina.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I primm insediament in la region avvegnen tra 'l secol XX e 'l XVI prima de Crist a òpera di tribù grech di Molòss, Tespròzzi, Bardee e Caon. I primm colòni (la pussee importanta l'era Butrint) vegnen fondaa de Corint intorna al secol IX prima de Crist. L'unificazion di vari regn de la region in d'ona confederazion la succed sòtta el comand del Taripa. On quaj secol pussee tarda la region l'è stada traversada de vari disordin, terminaa quand che l'è diventaa re el famos Pirr, in del 280 a.C. I primi insediamenti nella regione avvengono tra il XX e il XVI secolo a.C. ad opera delle tribù Greche dei Molossi, Thesproti, Bardei e Caoni. Le prime colonie (la più importante era Butrinto) vengono fondate dai Corinzi attorno al IX secolo a.C. I Roman l'hann conquistada in del 168 a.C. e l'hann taccada a la Provincia de Macedònia. De chì in poeu l'ha segutada la stòria prima de l'Imperi Roman, poeu de quell Bizantin. L'è passaa sòtta el domini ottoman in del 1466 e infin de la Grecia duranta i Guerr Balcanich.
Amministrazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Epir l'è dividuu in quatter prefettur:
- Tespròzia (capploeugh: Ēgoumenítsa)
- Giannina
- Arta
- Prevesa


text:
Tago
El Tagh (Tajo in Spagnö, Basch e Catalan; Tejo in Purtughes; Tago in Italian; Tacho in Aragunes; Tagus in Latin e Ingles; Taju in Estremadürian; Tage in Frances e Ucitan; Texo in Galizian) l'è ul fiüm püssee lungh e impurtant de la Penisula iberica.
El vegn föra daj Montes Universales, in sül cunfin tra i regiun spagnöö de l'Araguna e de la Castija, el ciapa la direziun ovest e 'l traversa tüta la regiun de Castija-La Mancha bagnand i citaa de Tulee, Aranjuez e Talavera de la Reina.
Un quai chilometer dopu quest'ültima citaa el va dent a l'Estremadüra, in pruvincia de Caceres senza tucà dii citaa gross; dopu Alcantara el marca per una cinquantena de chilometri el cunfin Spagna-Purtugal, dopu de che 'l va dent in teritori purtughes fin a che el se svöja in de l'Ucean Atlantich, dopu 1.038 km da l'inizi, propi tacaa a Lisbona.
Sia in Spagna che in Purtugal el fiüm l'è duperaa cume funt de energia; l'è sbaraa una desena de völt in Spagna e tre in Purtugal; tücc chi sbarament chì ann creaa in del sò curs di lagh artificiai.


text:
Jeongeup
Jeongeup (Hangul: 정읍시; Hanja: 井邑市) a l'è una cità in de la pruvincia de Nord Jeolla in de la Curea del Süd. La gh'ha circa 140,000 abitant.
Cuntegnüü
Simbul[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Fiur: Magnolia kobus
- Üsel: Piviun
- Pianta: Acer japonicum
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità l'è dividüda in de vott distret (dong; 동), vün eup (읍) e 14 myeon (면).
Cità Gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Xuzhou, Jiangsu, Cina
- Suseong-gu, Daegu, Curea del Süd
- Jongno-gu, Seoul, Curea del Süd
- Sacheon, Süd Gyeongsang, Curea del Süd
- Sokcho, Gangwon, Curea del Süd
- Narata, Chiba, Giapun


text:
Treviso
Treviso L'è 'na cità italiàna, capolöch de la pruvìncia omònma endèla regiù del Vèneto, El cümü de Treviiso 'l g'ha 82.000 abitàncc, 'na superfìce de 55 km² e 'na densità de 1452 ab./km². El cunfìna coi cümü de Carbonera, Casier, Paese, Ponzano Veneto, Preganziol, Quinto di Treviso, Silea, Villorba, Zero Branco.
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I rèscc piö antìchi ritroàcc endèla zòna de la cità de Treviso i testemógna che 'l pòst l'è stat abitàt zà de l'età del bróns. Al tép dei romani, la cità la se ciamàa Tarvisium, e l'ìa ascriìda a la gens Claudia. L'è stàda custitüìda 'n municipium se sà mìa de precìzo 'n che an endèl perìodo 'ntrà 'l 49 prìma del signùr e 'l prìm sècol dòpo 'l Signùr.
La cità l'è stàda sachegiàda de Àtila e piö tàrde cunquistàda de Giustiniano I, che co la Pragmàtica Sansiù del 554, el reintegràa töta l'Italia al Impér Romàno, el ratificàa la situasiù de facto co la consègna ai vèscof el contròl dei vàri aspècc de la vìta civìl e isé 'l fàa deentà 'l vèscof l'autorità de riferimènt de la cità. Isé, quan che i Longobàrdi i g'ha 'nvadìt l'Italia 'ndel an 568 e i è riàcc a Treviso comandàcc del sò re Alboino, l'è stat el vèscof che g'ha negosiàt l'acórde per schiàga a la cità le péne de 'n óter sachègio.[1]
Sóta 'l contròl dei Longobàrdi (ma pò a prìma sóta i Gòti) la cità l'è stàda 'n dücàt prusperùs. Coi carolingi la deènta la capitàl de 'na màrca.
Endèl 1164 l'imperadùr Federico Barbarósa 'l g'ha fat at de ricunusimènt de la carta del urdinamènt del cümü, isé che Trevis la s'è schieràda de la bànda del Impér; ma 'ndèi agn sücesìf de menemà la sè schieràda 'nvéce prìma co la Léga Verunéza e piö tàrde co la Léga Lombàrda.
L'è 'n chèl perìodo ché che gh'è cuminciàt la sò época piö gluriùza e dàto che l'ìa 'na cità piötòst prusperùza del pónt de vìsta econòmich, la g'ha acuglìt 'na möcia de poéti, toadùr e cavaliér, che gh'è valìt el scötöm de Marca gioiosa et amorosa.
Endèl 1339 l'è stàda crompàda de Venesia. Endèl 1381 la vé ocupàde de Leopoldo d'Austria, che 'ndèl 1384 'l l'ha indìda a la famìa dei Carraresi de Pàdova, e piö tàrde chèst i ghe la endarà ai Visconti de Milà. A la fì, endèl 1389, i treisà i s'è consegnàcc per sò pròpe olontà a la Repüblica de Venésia, operasiù chèsta che g'ha prucuràt 'n perìodo de pàce prusperùza, a la quàl Treviso la g'ha rispundìt co 'na fedeltà totàl a Venésia.
Endèl 1797 la vegnarà ocupàda dei Fransés, e piö tàrde la pasarà a l'Austria e dòpo amò al Regn d'Italia e pò amò tùrna a l'Austria 'ndèl 1813. Endèl 1848 la cità la s'è ribelàda cùtra i Austrìaci che i g'ha sofocàt la ribeliù 'l 14 de zögn del stès an. La turnarà a éser part del Regn d'Italia ai 15 de zögn del 1866.
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ DUTOUR, THIERRY: La ciudad medieval. Orígenes y triunfo de la Europa urbana (pág. 90-91). Buenos Aires: Paidós, 2005. ISBN 950-12-5043-1.


text:
Grüsch
Grüsch a l'è un cumün svizzer del distret de Prättigau/Davos. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 1891 abitant e una süperfiss de 43.30 km², e al se tröva a una altitüden de 629 meter sura al livel del mar.
El prim de ginee del 2011 l'ha assurbii ofizialment i cumün de Fanas e Valzeina.
El cumün de Grüsch a l'è tacaa ai cumün de Furna, Schiers, Seewis im Prättigau, Trimmis, Says, Zizers, Igis e Malans.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Grüsch in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial (Todesch)


text:
Montèl
Montèl (Montello in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa a 11 km de la sità e a 229 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 3 229 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 1,7 km² e 'na densità de popolasiù de 1 899 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Albà Sant Alisànt, Bagnàdega, Costamesàt, Gorlàgh e San Pól d'Àrgon.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Montèl l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Céch Muril
Cech Muril (Ciach Moril in Piemuntes; Ceppo Morelli in Italian) a l'è un cumün ussulan de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula.
El gh'ha ona popolaziun de 335 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 40,0 km² e ona densità de popolaziun de 8 ab./km².
El paes el se tröva in la Val Anzasca e 'l cunfina sia cun la Pruvincia de Vercei (cumün de Carcofur) e cul Cantun Vales (cumün de Saas Almagell). A l'è nassüü in del 1865 da la füsiun di cumün de Prequartera e de Burgun.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Céch Muril l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Florian
El March Anni Florian, ò pussee semplisement Florian (Marcus Annius Florianus in Latin; ...- Tars, agost 276) a l'è staa on imperador roman.
Fradelaster del Tacit, che l'aveva nomenaa prefett del pretòri, dòpo la mòrt de quest (giugn 276) el s'è autoproclamaa imperador. Dòpo avè finii la guerra contra i Gòtt comenzada del Tacit, el gh'ha avuu de andà vers sud per combatt quij legion che aveven proclamaa imperador el Pròbo al sò pòst. A Tars, in Turchia, l'è staa coppaa di sò medemm soldaa, fòrsi istigaa pròpri del Pròbo.
Bibliografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Eutròpi, Breviarium ab Urbe condita, liber IX, 16


text:
Castellane
Castellane (Castelana 'n ucità) l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. L'è capolöch del cantù e del circondàre (arrondissement) omònim. La fà part del dipartimènt de le Alpi de Alta Provènsa.
El g'ha 'na popolasiù de 1 565 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 117,79 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 639 méter a 'na altèsa màsima de 1761 méter s.l.m.
A leèl türìstich la g'ha 'na sèrta 'mportànsa perchè l'è giü dei pòscc de partènsa per vizità le "Gorges du Verdon".
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Louisiana
La Louisiana a l'è un stat federal di Stat Ünii d'America. A l gh'ha una süperfiss de 134.382 km² e una pupulaziun de 4.515.770 abitant.
A l'è tacaa a nord a l'Arkansas, a nord e a est al Mississippi, a ovest cunt el Texas; 'l a bagna a süd l'Ucean Atlantigh (Gulf del Messich).
La capital a l'è Baton Rouge (227.818 abitant); la cità püssee pupulada del stat a l'é New Orleans (484.674 abitant); alter cità cun püssee de 100.000 abitant a hinn Shreveport e Lafayette.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Louisiana a l'è stada amissa in de l'Üniun in del 1803.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El guernadur a l'è el Bobby Jindal (repübligan).
La Louisiana la gh'ha 9 grand eletur in di eleziun presidenziaj dl'Üniun. Mudel:Louisiana


text:
Battalia de Raab
La Battalia de Raab l'è stada voeuna de quei di Guerr Napoleonigh.
Despoeu d'avè ruzzaa l'Arciduga Giovann foeura del nord Italia, el vizerè Ugeni de Beauharnais l'ha segutaa a vanzà, fort di notizzi che ghe rivaven di vittori frances a Abensberg e Eckmühl. Impunemanch, el sò nemis l'è 'gnuu traa anmò sù de la notizzia de la battalia de Aspern-Essling, e l'ha deciduu de combatt. Sistemaa i sò 35.000 omen in d'ona bona posizion difensiva in sul fiumm Raab, l'ha poeu mettuu la cavallaria foeura in d'ona posizion anca lee de favor.
L'Ugeni el gh'eva domà 24.000 omen, ma poeu l'è rivaa el MacDonald a dàggh man forta cont alter noeuvmilla. El quattordes de giugn del 1809, l'Ugeni l'ha menaa inannz on corp de soldaa, inscì de tegnì occupada la cavallaria, menter che 'l gross l'era 'dree a taccà i Austriegh frontalment. La mossa contra la cavallaria la gh'ha 'vuu on effett insperaa, tant de fàlla retirà. El Giovann, che l'eva mostraa el fianch, e sotta l'attacch frontal, l'ha allora deciduu de sistemà part di sò soldaa in d'ona fortezza lì vesina, e retirà i alter omen dopo 'vègghen giamò perduu 5.000 (contra i 3.000 frances). L'Ugeni allora l'ha serciaa la fortezza (che vundes dì dopo l'ha traa sù la bandera bianca) e poeu el s'è movuu vers el Napoleon, per toeu part a quella che la saria vegnuda famosa 'me la battalia de Wagram.


text:
See-Gaster (distret)
El Distret de See-Gaster l'è giü dei òt distrecc eleturài (en todèsch: Wahlkreis) del Canton San Gal, en Svìsera, L'è stat creàt endèl 2003 e 'l corespónt precizamènt ai ex-distrècc See e Gaster.
L'è sitüàt endèla part ucidentàl de cantù, sö le spónde dei lach de Zurìgo e de Walensee, entrmès entrà le preàlpi Apezeléze e le Alpi Glarunéze. El cunfìna a nordèst col distret de Toggenburg, a sudèst col distrèt de Sarganserland, a sud col Canton Glaruna e coi distrècc de March e Höfe (Canton Svit), a òvest col distrèt de Meilen (Canton Zürigh), e a nordèst col distrèt de Hinwil (Canton Zürigh).
Cümü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distret de See-Gaster el g'ha 'na popolasiù de 63 106 abitàncc (dato del Dicember 2011), repartìcc en 14 cümü:
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Media relaa a See-Gaster (distret) al Wikimedia Commons


text:
Vernaa (MI)
Vernaa (in talian: Vernate) l'è on comun de la Provincia de Milan, vers la Provincia de Pavia (comun de Casoraa Primm, Rognan e Troeuv).
El gh'ha 2345 abitant. La soa origin l'è quella de on camp militar roman (l'è mettuu in su la linea de on decuman, tipich de quei gener de costruzion).
Ai temp di piev el feva part del vicariaa de Binasch.
El comun el gh'ha vari frazion, cioè Bellaria Veggia, Bellaria Noeuva, Coazzan, Merlaa, Moncucch e Pasturagh.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Vernaa l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc


text:
Vercèj
Vercej (Italian: Vercelli; Piemontes: Vërsèj; Vercelles: Varséj; Frances: Verceil; Latin: Vercellæ) l'è ona citaa de 46.000 abitant che la se troeuva a medà strada in tra Milan e Turin. L'è la capital de la soa provincia, famosa per l'agricoltura e per i bellezz de la Valsesia.
L'è ona città antiga con di ges famos; in particolar la Basilica de Sant Andreja, del dusent, e la Cattedral de Sant Usebi.
L'è el pussee important center in de l'Euròpa per la coltivazion e la comercializzazion del ris, e in de la provincia se produss on vin famos, el Gattinara, che 'l se recava di ugh de tip Nebbiolo che localment vegnen ciamaa Spanna.
La specialità gastronòmica de la città l'è on piatt de ris cont i fasoeuj ch'el se ciama Panissa.


text:
Muss
Muss (nom ufizial in italian: Musso) l'è on comun de la Provincia de Còmm cont ona popolazion de 986 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 4,1 km² e ona densità de 240 ab./km².
Muss, che la confina con la Provincia de Lecch (comun de Còlich), le stada voeuna di roccafòrt del Medeghin.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Muss l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.