text:
06 02
Ol dé 6 de febrér l'è 'l 37 dé de l'an del calendare gregorià; manca 329 (330 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 6 de febrér al è ul dí da pòost 37 dal an dal calendari gregurian; i manca 329 (330 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1521 - Mallorca: i empresona Joanot Colomb e óter dirigeenc liacc, ergot che l'indumà al provoca la reölta di Germané·e.
2004 - Moscòa (Rössia): ün atentat al metró, atribuït a independentist cecé, al provoca öna quarantena de mort e plö d'ü sentenér de fericc.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1412 - Orleans (Paes de la Lòira, Fransa): Zòana d'Arch.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
540 - Gaston de Arras, sant francés nasìt in del 453.
2005 - Todolela (I Ports): i mör 18 persone int ün albergh per mala combüstiú da stüe de bütà.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


c: text/html

text:
Informatica y digitalisaziun: na pert importanta dla vita da vigni dé. N contribut dl'aministraziun provinziala é da ciafè sön chësta plata cun temesc sciöche banda lëria y SüdtirolDigital2020, n proiet sön le svilup digital tl Südtirol.
Ćiamps prinzipai
Banda lëria
Agenda digitala
eGovernment
Cherta di sorvisc
Geodaten
Les zifres che reverda informatica y digitalisaziun
- 13
ënć se crüzia di contignüs
I contignüs de chësta plata tematica vëgn coordinà dal Departimënt por la Familia y l'Aministraziun y la Repartiziun Informatica.
- 811
sorvisc é online por Os
Chilò ciafëise düć i sorvisc dl'aministraziun provinziala che é online, sciöche por ej. formulars o sorvisc-online.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Chigny (VD)
Chigny a l'è un cumün svizzer del distret de Morges, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 0.89 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 331 abitant.
El cumün de Chigny al se tröva a una altitüden de 445 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Lully, Morges, Tolochenaz, Vufflens-le-Château.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Chigny (VD) in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Information on the municipality


text:
Djibouti
El Djibouti (parnunziaa: Gibúti; scriüü جيبوتي in arab) a l'è un paes de l'Africa urientala.
A l'è tacaa a l'Etiopia, a l'Eritrea e a la Sumalia e 'l bagnen el Mar Russ e'l Gulf d'Aden.
La capital a l'è Djibouti.
Al gh'ha una süperfiss de 23.200 km² e una pupulaziun de pressapoch 800.000 abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Djibouti a l'è staa un pussediment de la Francia (cunt el nom de Teritori d'Obock, Costa francesa di Somal e, a la fin, Teritori frances di Afar e di Issa) del 1862 al 1975, quand che l'ha utegnüü l'indipendenza.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Djibouti (nom ufizial: جمهورية جيبوتي / République de Djibouti) a l'è una repübliga.
El president a l'è l'Ismail Omar Guelleh (del 1999).
El prim minister a l'è el Abdoulkader Kamil Mohamed (del 2013).


text:
Bülach (distret)
El Distret de Bülach (en todèsch: Bezirk Bülach) l'è giü dei dùdes distrècc del Canton Zurigo, en Svìsera. La popolasiù l'è 'n magiurànsa de lèngua todèsca e 'ndèl Dicember 2011 l'ìa de 134 013 abitàncc.
El capolöch aministratìf del distrèt l'è la citadìna de Bülach, el cümü piö gròs l'è 'nvéce chèl de Kloten, 'ndóe gh'è apò a l'aeropórt Zurìgo. El töl dét apò a la regiù del Rafzerfeld, a nòrt del fiöm Réno, coi cümü de Rafz, Wil, Hüntwangen e Wasterkingen.
Cümü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Bülach (Vogtei, Bezirk) in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
1916
Cuntegnüü
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Catalugna - La se celebra la Volta a Catalunya, el precedent de l'atüal RallyRACC.
- 5 marz - Palma (Maiorca): ghe se funda l'Alfonso XIII, che pü dapress el deventarà el RCD Mallorca.
- 1 genar - Santiago da Querétaro (Querétaro, Mèssich): Venustiano Carranza el ghe riva cun la sua gent e 'l pruclama la citaa capitala de la Repüblica (Revulüziun Messicana).
Nassiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 19 dicember - Montbrió dal Caamp ([[Baix Camp): Josep Sugranyes e Llorach, piuur catalan (m. 2004).
- 26 utuber - Jarnach (Charente, Poitou-Charentes, Francia): François Mitterand, pulitich frances, president del paes (m. 1996).
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Naiv
Artéccol in dialatt bulgnais
La naiv l'è d'l aqua ch'la piôv zå dal zîl cme tant pzulén cén ed cristâl żlè, ciamè anch farósscla. As à la naiv quand la suzêd la sublimaziån dal vapåur d'l aqua int'i sîtpió èlt d'l atmosfera, a una temperatûra pió basa ed 0 °C. La piòva ed naiv la s ciâma anvè. La naiv la pôl anch èser fabrichè par dî canón. Ste lavurîr i al fàn såura tott int'al stazión ed sî par vadder ed permatter la sblisgarôla anch quand an i n è brîsa asè.
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Naiv


text:
Chesalles-sur-Oron
Mudel:Unreferenced stub Cuurdinàde: 46°34′N 06°51′E
Chesalles-sur-Oron a l'è un cumün svizzer del distret de Lavaux-Oron, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 2.00 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de Incorrect Municipal Code 1 5784 abitant.
El cumün de Chesalles-sur-Oron al se tröva a una altitüden de 788 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Le Flon (FR), Saint-Martin (FR), Bussigny-sur-Oron, Ecoteaux, Palézieux, Oron-le-Châtel, Chapelle (FR).
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Cova
La cova (variant locai: ['ko:a], ['koa]; lombart oriental: ['kua]) l'è la sezion che gh'è a la fin del corp di besti.
In general el termen el se riferiss a n'apendis del tors flessibela e ben distingiuda. L'è la part del corp che la corespond a l'oss sacher in di mammifer e in di usei. Ancasiben la cova la sia soradetutt on lavorà che gh'hann i vertebraa, ghe l'ha anca on quai invertebraa, compagn di scorpion.
Fonzion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I besti doperen la cova in maner diferent. Per i pess e i alter besti d'aqua, la cova l'è on mezz per moeuves. In su la terra, inscambi, la cova la pò vess doperada per scascià via i mosch e i alter insett che je cagnen. Ona quai specie, compagn di gatt e di cangur, la doperen per mantegnì l'equilibri, intant che i alter (per esempi i scimbi americann e i opossum) la doperen per brancà i brocch di alber.
La cova l'è doperada anca per mandà segnai sociai. Di speci de cerv i mostren la part bianca che la se troeuva sotta la cova per avertì i alter cerv intorna d'on quai pericol, i can inveci la doperen per mostrà i sò emozion. I scorpion, per fà on alter esempi, in de la cova a gh'hann el velen, che 'l ghe serva per difendes.
Di speci de lusert poeuden destaccà la soa cova del rest del corp: in 'sta manera hinn bonn de scappà di sò predator, che resten lì con la cova destaccada che la segutta a moeuves. La cova, in 'sti situazion, generalment la ricress, anca se la gh'ha on color pussee scur de quella original.
In di usei, la cova la finiss con di piumm longh ciamaa timoner. Quei penn chì vegnen doperaa tant 'me on timon, e vutten l'usell a moeuves intant che l'è dree a golà. Inoltra vutten l'usell a mantegnì l'equilibri intant che l'è rampegaa. I piumm de la cova del pavon mas'c gh'hann ona fonzion bella importanta per fàss bei coi femen.
La cova in de l'omm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I embrion uman gh'hann ona cova che la mesura circa on sest de la dimension de l'embrion medemm. Intant che l'embrion el segutta a evolves, la cova la ven sorbida del corp. Quell covin chì donca l'è ona struttura vestigial de l'omm. Ona quai voeulta el pò capità che nassen di fiolitt cont ona cova morbeda, che la gh'ha nò di verteber ma domà vas de sangh, muscoi e nerv, anca se gh'è staa di cas rarissem de cov con dent de la cartilagin o financa cinch verteber. La tecnologia del dì incoeu la permett ai dotor de tajà via la cova apena el bambin l'è nassuu.
I omen gh'hann on oss de la cova, el coccige, giontaa al basin in de l'istess pont indè che i alter besti gh'hann la cova. L'oss de la cova l'è formaa de verteber fonduu (de norma quatter), sotta el filon de la schena. Anca lu el gh'ha la soa fonzion: el forniss on sit indè che poeuden taccàss i muscoi di ciapp.
El nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La parolla cova la riva del latin volgar coda, evoluzion del classegh cauda, con l'istess significaa. L'è doperaa in tutt i lengov romanz (italian, ladin e aragones coda, catalan e romanc cua, spagnoeu e galizian cola, frances queue, ocitan caudala, portoghes cauda, romen coadă, forlan code, piemontes, venet e ligur coa, sardegnoeu goa). La parolla latina la troeuvom, a travers el frances, anca in de l'ingles (queue), anca se l'è doperaa per alter robb, e minga per la cova di besti (ciamada tail).
El termen classegh cauda l'è doperaa in di paroll de la medesina e de la scienza (per esempi caudal).


text:
Corylus maxima
Ol Corylus maxima (in Bergamàsch Nisöl rós o Nissöl rós grafea Dücàt; in Insübregh Nisciör Russ), specie de la famèa di Betulaceae, lè ü boscàl ólt fina a 5 méter, che l' vé da l'Euròpa balcànega e l'è cultiàt per i sò fröcc e per ornamènt.
Fòie[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lónghe fina a 15 ghèi, i è piö o méno tónde, ma con öna bèla pónta che la signa fò e i è pò 'mpó a cör a la base; l'órlo l'è dò ólte capetàt (l'gh'à dò ùrdegn de capète). Sura i è érde scüre, sóta i è d'ü rós iscür e 'mpó peluse, la cultivar purpurea la gh'à i fòie rós/maròn sia sura che sóta.
Fiùr[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol Corylus maxima l'è monòich, cioè 'l gh'à di fiùr dóma maschìi e di fiùr dóma feminìi sö la stèsa pianta. Piö che de fiùr gh'è de parlà de 'nfiurescènsa , ön insèma de tace fiùr.
L'enfiurescènsa mas·cc del nisöl l'è öna sórt particulàr de spiga, l'è ön spiga che la pènt in zó 'nvèce de sta sö drécia come 'n del formét e l'è ciamada amènt. L'è zalda, lónga fina a dés ghèi e la böta ü bèl tòch prima di fòie, de spès zamò 'n zenér i amèncc i è zamò bötàcc.
L'infiurescensa feminìl la sömèa a ü böt, l'è picinina e la gh'à ü ciöf róss sö 'n sima.
Fröcc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I fröcc (i nisöle) i si a maia, i è grande piö o méno 2/3 ghèi e i è mia pròpe tónde ma i 'è 'mpó slongade e i gh'à 'l sò gös de lègn de spàca per tirà fò l'arma.
Ü fat cüriùs[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In todèsch ol nisöl rós a l'è ciamàt Lambertshasel, cioè "Lambèrt e Hasel" (Hasel a 'l völ dì nisöl): ol tòch de paròla Lambèrt a 'l söméa che 'l vègna del vècc tèrmen germànech Lampartisch, indó che "lampartisch" al dé d'incö 'l se dis lombardisch, cioè lombàrt. Chèsto 'l völ dì che 'n todèsch ol nisöl rós a l'è ciamàt ol nisöl lombàrt.
Ol Nisöl e 'l Nisöl de Costantinopoli[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol Nisöl de Dalmasia l'è mia de confónt col Nisöl, ol Corylus avellana e gnà col Nisöl de Costantinopoli, ol Corylus colurna, che i è dò ótre spéce ach se 'mpó i ghe sömèa al Nisöl de Dalmasia.


text:
Cocodréll marèin
Artéccol in dialètt mudnés
Al cocodréll marèin (Crocodylus porosus, Schneider 1801) l'è al pió grôs cocodréll vivèint, cun 'na lunghèża màsima ażertèda ed 6,3 méter e 'na lunghèza màsima prubàbil ed pió ed 7 mèter; tòttavia, l'è prubàbil c'agh sìen anch d'i esemplèri lónghi pió ed 8 mèter. Al pês al pò tuchêr e superêr la tunelèda. In generêl, i mâs'c lónghi pió ed 6 mèter, i én di mòndi rèri. I fèmni i crássen ed méno (in mèdia 2 o 3 mèter).
Al cocodréll marèin al vîv prevalentemèint in d'al mêr e in d'i estuàri d'i fiómm. La diéta l'e piutòst vèria: i żôven i màgnen insètt, páss e luzértli; i adùlti i préden gròsi erbìvori, gròsi páss e, d'al vòlti, anch animèli da bestiâm.


text:
1972
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
07 03 - Madrid (Spagna): la Conferenza Episcopala Spagnöla la scerniss coma presideent el cardenal Vicent Enrique i Tarancón.
06 09 - Münich (Baviera, Germània): ciinch ativiist del grupp terorista Setembru Negru a segrestan e dapress sassinan 11 atleet e alenaduur Israelian ch'a participaven aj Gjööch Olímpich (massacru de Münich).
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Fiumèlb
Artìcol in dialët piaṡintëin
Fiumèlb (Fiumalbo in Itagliàn e anca in dal sò dialëtt) l'é un paesëin italian ad 1.030 abitant in Pruvincia ad Mòdna.
Ligamm ad föra[modifica | mudéfica la surzéia]
Ardundlà · Bastìa · Bumpòrt · Campgaiàn · Campsànt · Chèrp · Castelfrànch · Castelnóv · Castelvéder · Cavèss · Fanàn · Finèl · Fiumèlb · Fiuràn · Furmézen · Frasnùr · Gùia · La Cuncòrdia · La Miràndla · La Sèra · Làma · Maranèl · Maràn · Medòla · Mòdna · Muntecrê · Muntfiurèin · Muntés · Nonàntla · Nóv · Palàghen · Pavóll · Pergnàn · Pivpélegh · Pulinègh · Ravarèin · San Felìz · San Gèr · San Pussidòni · San Pròsper · Sasól · Savignàn · Sèstla · Suléra · Spilambèrt · Vgnóla · Zòca


text:
Zuoz
Zuoz (Zutz in tudesch storich) a l'è un cumün svizzer del distret de Malögia. in del Canton Grison. Al gh’ha pressapoch 1319 abitant e una süperfiss de 65.62 km², e al se tröva a una altitüden de 1716 meter sura al livel del mar.
El cumün de Zuoz a l'è tacaa ai cumün de Bergün/Bravuogn, La Punt-Chamues-ch, Livigno (IT-SO), Madulain, Pontresina, S-chanf.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Zuoz l'è menziunaa per la prima volta in del ann 840 col nomm de Zuzes.[1]
L'andament storegh de la popolazion de Zuoz l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Mûnt Cùşna
Artécol in dialèt arzân
Al Mûnt Cùşna o Êlp dal Cùşna (Monte Cusna o Alpe di Cusna in italiân) l'é la séma pió êlta ed l' Apenèin arzân a l'amzûra 2.121 mēter 'd altèsa. Al se şlêrga insém al teritôri di cmûn ed Véla Mnôs e Ligûnchi in pruvîncia ed Rèz, a cîrca 3 chilômeter dal cunfîn cun la regiòun Tuscâna.
Indice
Al teritôri[modifica | mudéfica la surzéia]
La grôsa cadèina ed mûnt, ch' a 's vèd bèin da la Pianûra Padâna, l'é fâta dal Mûnt Cùşna a dal sémi Sâs dal Môrt (2010 m) e Munt La Pièla (2071 m). Al crinêl ed la muntâgna al gh'à al carateréstich prufîl ch' l' arcôrda còl 'd un òm zachê, ciamê Al môrt o Gigânt. Da sté ûltem nòm a ciâpa al nòm la zôna riservêda dal vèc Pêrch dal Gigânt, adès pêrt dal Pêrch Nasionêl ed l'Apenèin Tôsch-Emiliân. Al mûnt a 's câta pió a nôt rispèt al crinêl principêl ed l'Apenèin tra l' Emélia e la Tuscâna divîş da la Vâl ed l' Ôşla
Abetèina Reêla[modifica | mudéfica la surzéia]
L' Abetèina Reêla (Abetina Reale in italiân) l'é 'na forèsta ed pîn e piēla ch' la se şvilópa insém a la rîva a matèina dal Cùşna, insém a la rîva dréta ed l'Êlta vâl dal Dôl e la se şlêrga fîn al crinêl ed l'Apenèin. La forèsta la gh' à la carateréstica 'd èser fâta 'd piēla biânch antîgh armêş al mònd dôp sècol de sfrutamèint dal bôsch. [1]
Prê ed Sâra[modifica | mudéfica la surzéia]
Cun d' atōren 'na fâza, i Prê 'd Sara (Prati di Sara in italiân) în 'na splèndida piâna ed muntâgna ch' la se şlêrga insém al fiânch a sîra ed la muntâgna particularmèint bèla al tèimp ed la fiuridûra e in avtûn., Al nòm al deşvîn da un personâg tra stôria e fôla, 'na sêrva, a 's dîş la prâtica 'd ûn di marchèiş Bernardi ed Piōl, ch'ēren padròun ed Caşalèin da la metê dal XVII sècol a la fîn dal Setsèint.[2]
Caschêdi dal Lavachièl[modifica | mudéfica la surzéia]
Al Ré Lavachièl (Rio Lavacchiello in italiân) al nâs atâch al Lêgh dal Caricadōr a i Prê 'd Sara e al và zò lòngh al fiânch a sîra ed la muntâgna vêrs la Vâl ed l'Ôşla in dóve a 's và a butêr. Al fiânch rât al fà 'na sèria ed caschêdi, magnéfichi quând a 's desfà la nèiva e in avtûn.
Côsta dal Velèini[modifica | mudéfica la surzéia]
Insém al fiânch tra mezdé e sîra ed la muntâgna a s' câta la Côsta dal Velèini (Costa della Veline in italiân), l'é un grôs bôsch ed fâz, tra i pió impurtânt dal Pêrch Nasionêl ed l' Apenèin Tôsch-Emiliân,[3] ch'al tîn da cât êlber ed sintunêr 'd ân.
Rifûg e sintēr[modifica | mudéfica la surzéia]
Al Mûnt Cùşna l'é particularmèint interesânt dal pûnt ed vésta ed la natûra e al preşèinta dimòndi sintēr e rifûg:
- Rifûg Cesare Battisti (1759 m). rifûg dal C.A.I. (Club Alpino Italiano), a 's câta int al lê tra mezdé e sîra ed la muntâgna atâch al pâs ed Lama Lite, a 's pōl rivêregh da Civêgh cun al sintēr 605 ch' al travêrsa l' Abetèina Reêla, da Piân Valèiş (Fèbi) cun al sintêr 607 dal Pasòun opór dal sintēr 629 ed la vâl ed Ôşla (Ligûnchi).
- Rifûg Bargetana (1740 m), a's câta atâch al lêgh cun al 'stès nòm a i pē dal Mûnt Prêd.
- Rifûg Segheréia (1410 m). L'é int al mèz ed l'Abetèina Reêla a 's égh rîva da Civêgh cun al sintēr 605.
- Rifug S. Leonêrd (1240 m). Antîgh uspitêl dal XII restarvê da pôch. A 's câta insém al turèint Dôl, lòngh al sintēr 605A tra l' Abetèina Reêla e Civêgh.
- Rifûg Mûnt Orsêr (1300 m). A' s câta insém al Mûnt Orsêr e a's égh pōl rivêr in mâchiana. Punt ed partèinsa di sintēr p'r al Mûnt Cùşna e i mûnt Prâmpa e Cîşa
- Rifûg Peschēra Zambòun (1151 m). L'é a Ròunch Pianîg aşvèin a Fèbi e a 's égh rîva in mâchia. Pûnt ed partèinsa dal sintēr 617 p'r al Mûnt Cùşna.
Stasiòun per siêr[modifica | mudéfica la surzéia]
Int al fiânch a nôt, la stasiòun turéstica ed Fèbi la gh' à j impiânt per fêr al sci alpèin, sci cun l' âsa e sci ed fònd.
Nôti[modifica | mudéfica la surzéia]
Colegamèint d'ed fōra[modifica | mudéfica la surzéia]
- Sintēr ed l'Emélia-Rumâgna
- Rifûg Battisti
- Rifûg Bargetana
- Rifûg Segheréia
- Rifûg S. Leonêrd al Dôl
- Rifûg Mûnt Orsêr
- Pêrch Nasiònêl ed l' Apenèin Tôsch-Emiliân
- Crinêl "on Line"
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da "Monte Cusna" trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
Vetüra
Una vetüra o utumòbil, ciamada de suvent màchina, l'è un mezz de trasport a mutur per el trasport di personn.
Descrizion generala[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
De solit, i vetür i gh'han tri spazzi, ciamaa anca vulüm: la gabina (per l'autista e i passeger), el baül per i valis e 'l còfen del mutur. Ognidön de 'sti sit chì el pö vess metüü pü o men in evidenza dal disegn de la caruzerìa.
El nümer di sedil el varia da dü a növ, cumpres quel de l'autista.
Mudel[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Berlina[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Int la berlina, la gabina e al baül i cumünichen mia intra de lur, e donca i gh'hann du entrad separaa. De solit la gh'ha alamanch dü finestrin per banda e quater purtier. La gh'ha quater o cinch post de setass, distribüii ins du righ.
La berlina l'è anca ciamada "caruzeria tri vulüm".


text:
Avtûn
Artécol in dialèt arzân
L' avtûn (autunno in italiân) l'é óna dal quâter stagiòun ed l'ân. A gh'é dû avtûn: còl "astronômich" e còl "metereolôgich".
Avtûn "astronômich"
L'avtûn "astronômich", ind la pert d'ed sōver ed la Tèra, al cumîncia la giurnêda ed l' avtûn in dóv' al dé l'é cumpâgn a la nôt, al 22 (o al 23 se l'ân l'é bişestîl) ed setèmber, e al finés la giurnêda ed l'invêren in dóv' al dé l'é pió cûrt ed la nôt, al 21 (o al 22 se l'ân l'é bişestîl) ed dicèmber. Pió a se şvinòm a sté peréiod la pêrt inluminêda ed la Tèra e al j ōri ed lûş a se scûrten. La giurnêda ed l' avtûn in dóv' al dé l'é cumpâgn a la nôt (al 22 o 23 setèmber) i râg dal sōl în a piòmb a l'equatōr e al sèirc d'inluminasiòun al pâsa per i pôl.
Avtûn "metereolôgich"
L'avtûn "metereolôgich" al cumîncia invēci al 1 ed setèmber e al finés al 30 ed novèmber. La vîn cunsiderêda cme la stagiòun ch 'la gh'à i trî mèiş ed setèmber, otòber e novèmber ind la pêrt in êlta ed la sfēra ed la Tèra, o còla ch' la gh'à i mèiş ed mêrs, avrîl e mâg ind la pêrt in bâs ed la sfēra ed la Tèra[1]
Êrt
- "L' Avtûn" l'é óna dal Quâter Stagiòun ed Vivaldi.
- In avtûn al 31 otòber l' é ûş festegêr al famôş "Halloween" nê in Inghiltèra e in Amèrica.
Nôti
Vōş coleghêdi
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da Autunno trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
Òvulo (botànica)
En botànica, l'òvulo l'è l'órghen dei vegetài che fà part de la superdiviziù de le Spermatophyta che costetöés la strütüra endóche nas e vé cuntignìt le cèlule de reprüdusiù feminìi.
L'è furmàt de tré parcc:
- el tegüment (o i tegümèncc) che fùrma el stràto piö estèrno,
- la nosèla (chèl che rèsta del megasporangium),
- el gametòfit feminìl derivàt de la spòra al sènter.
El megagametofit (ciàmat apò sach del embriù endèle piànte de fiùr) el fà sö 'na cèlula öf (o divèrse cèlule öf en sèrte grùpi) per la fecondasiù. Dòpo de la fertilizasiù, l'òvulo 'l deenta 'n granì de somésa.


text:
Arni (AG)
Cuurdinàde: 47°19.1667′N 8°25.3333′E
Arni a l'è un cumün svizzer del distret de Bremgarten. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 1 741 abitant e una süperfiss de 3.37 km², e al se tröva a una altitüden de 568 meter sura al livel del mar.
El cumün de Arni a l'è tacaa ai cumün de Aesch bei Birmensdorf (ZH), Hedingen (ZH), Islisberg, Jonen, Oberlunkhofen, Oberwil-Lieli, Unterlunkhofen.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Arni l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1184 col nom de Arne.[1]
L'andament storegh de la popolazion de Arni l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
- ^a with out Islisberg, which separated in 1983
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Arni website
- Arni (AG) in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
1968
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1968 - Prada de Conflent (ol Conflent): gh'i scumensa di Zornade de Cültüra (i durarà fí al 31), che l'estat seguenta i deentarà la Universitat Catalana d'Estiu (Üniversità Catalana d'Estat).
- 05 01 - Cecusluvàchia: La scumencia la primavera de Praga, un tentaiv di stüdent sucialista cecusluvach de refurmà 'l guerna.
- 25 03 - Franza: in del Mai la scumencia la revolta stüdentesca, vegnüda famusa cunt el nom de "Mai Franzes" e cunt el slogan "Ce n'est qu'un début continuons le combat" (L'è negot ma 'n debüü, segütèm a cumbat)
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 2 de setèmber - Lahore, Pakistan: ol Shahbaz Bhatti, catòlech e Minìster Federàl per i Minorànse, copàt da i Talibà in del 2011, perchè 'l sircàa de fà cambià la lège pakistana sö la blasfèmia.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Prénzip Klemens Wenzel von Metternich
Ul Prénzip Klemens Wenzel von Metternich (Tudesch: Klemens Wenzel Nepomuk Lothar Fürst [1] von Metternich-Winneburg zu Beilstein), (15 da Magg 1773 - 11 da Giügn 1859) al è stai un politigh Tudesch-Austriagh e òman da stat, vün di püssée impurtant dimplomata da sò era.
Al era una granda figüra int i negoziazzion ch'i ha purtaa al Cungress da Viena e pendent ul medèm, e al è cunsideraa sia un paradigma dal management da la pultítiga da fö, sia una granda figüra int al desenvilüpament da la diplomazzia.
Al è stai vün di primm druvatt dal realism diplomatigh dal sécul di 19, profundament arisaa int al postülaa dal balanzament di pudé.
Von Metternich, per di generazion, al è stai castigaa in tant che örb reazionari. Daspöö la segunda guera mundiala, di stòrigh i ha remarcaa che vüna di prinzipal reson da la sò oposizion a dàgh ul pudé al pövel al era l'aprension che vargot al purtaria a la fin a la dominanza pulítiga del nazionalism Germànigh.
Vita prestina[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Metternich al è nassüü in Cublenza. Ul sò padru, Cunt Franz George Karl von Metternich-Winneburge zu Beilstein, al era un diplomata ch’al eva passaa dal servizzi de l’arzvesch da Treviri a chel da la curt da Vienna. La sò madre a l’era la Contessa Maria Beatrice Aloisia von Kageneck.
Al temp dal nassiment da Metternich, e par un zich da temp dapress, ul so padru al era ammbassador d’Austria ai curt de electur Renian, e ul tus al cresseva dabord sota l’inflüenza di ton e idei flurissant int i curt Tudeschi piscininn ch’i restava in la sfera d’inflüenza de l’Ancien Regime.
In 1788, Metternich al sigutava l’Üniversitaa da Strasburgh, ma ul s-ciòpp da la revolüzion Franzesa al ga causava da partí dopu düü agn.
Dopu un lungh segiorn in Inghilterra, Metternich al sa muveva a Vienna. Ul 27 Setembru, al spusava la Cuntessa Eleonore von Kaunitz, vüna di nevud d’un ex Canzelé d’Austria. Chesta relazion al meteva dent int i püssée esaltaa sércuj da la società Viennesa. In Dezembru 1797, al vegniva scernii pai cunt da Vestfalia in tant che representant al Congress da Rastatt, dond al restava finn a l’an 1799.
A Ginée 1801, al vegniva scernii Inviaa d’Austria a l’electur da Saxonia, dond al vagnava cuntatt cunt un bell pò de famèj impurtanti da Rüscia e Polònia. In Novembru 1803, al vegniva numinaa Ambassadur in Berlin.
In Berlin, Metternich al sa fava inscí gradàbal a l’inviaa Frances che Napoleon al domandava ch’al vegniss mandaa a Paris, dond al ciapava residenza in tant che ambassadur in August da 1806.
La sò inflüenza in la pulitega Europeana la cresseva rapidament, e lüü al s’ingrazziava dapartütt a la Curt Francesa e in societaa. Da tüta manera, la guèra la s-ciupava entra Franza e Austria in 1809. Metternich al vegniva arestaa compagn na represaja par l’internament in Hungaria da düü member da l’ammbassada Francesa. Dapress la catüra da Vienna par Napoleon, al vegniva purtaa a la capitala d’Austria sota guarda militara e s-ciangiaa contra i dimlomata Francés.
Al vott da Lüj, Metternich al tuleva ul post dal Johann Philipp Stadion in tant che Ministru da Stat. Al era assent a la cunferenza da pas in Altenburg, quand ca l’imperadur al signava ul Trataa da Schönbrunn, malgraa al füdess stai numinaa Außenminister ul 8 Otobru.
Ministru[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Metternich al era pienament conscient che la posizion de l'Austria, reduida al nivell d'una potenza da segond orden dal Trataa da Schönbrunn a l'era vüna da priqual e dificültaa.
La sò prima mission al era da vadagnà temp e separà Napoleon dal Zar da Russia. La pudenza ch'al sumejava al trà a sí a l'era la Franza, l'ültima nemisa de l'Austria, sciben che al füdess determinaa a mia perd la sò libertaa da muvement fasent di grand concession. La requesta de Napoleon per la man de Maria Luisa, Duchessa de Parma la nava ben cui pian dal Metternich, e lü al cumpagnava la prenzessa a Paris ul 13 da Marz, 1810. I concession ch'al eva vadagnaa per l'Austria i era da pòch, però al eva restoraa la sò libertaa da muvement. Metternich al turnava in pressa a Vienna ul 10 d'Otobru, giüst in temp ferm fermà l'azion del partii pro-Rüssia a conclud una lianza e per convenz l'emperadur a sigüutà cun la sò polítiga d'abstension armada.
Cun la guera Franco-Prüssiana apröv, chesta pulítiga la deventava sempru püssée difissila a mantegní cumpletament. Malgraa che Metternich al signass una lianza cun Napoleon ul 14 da Marz 1813, prumettent assistanza militara in return per di cuncession che la Franza a l'era ubrigada a fà, lü al infurmava sübit la Rüssia che i sò trüpp i agiress noma sü la defensiva e al prospetava ul renuvelament da la vegia lianza di pudenz cunservativ.
Quand che Napoleon al vegniva desfai in Rüssia, Metternich al tirava fö l'Austria da la lianza, returnant a la neutralitaa e prest al manuvrava ul sò país vers la posizion d'arbitru d'Europa.
Quand Metternich al visitava Napoleon a Dresda ul 26 da Giügn, al serviva amò in tant che mediadur imparzial tentant a figní sü la guera e restabilí di bonn relazion entra i trè nazion. Da tüta manera, Napoleon al era uramai interessaa noma a ciapà ul cuntroll cumplett d'Austria e Rüssia e al disé: "Sa vedum a Vienna".
Dopu chestu meeting, Metternich al capiva che al era necessari da pruteg l'Austria. In la guera ch'al en sigütava, al vureva vess sigür che ul balanzament di pudé al rüsaress mia tròp in qual-sa-sia direzion, renfurzant ni Rüssia ni Prüssia. Ul curs di evenement al le furzava a consentí la restorazion di Burbon, perõ al ga riessiva da sigürà la creazion d'una cunfederazion Tudesca. Metternich al temperava anca la pagüra d'una ditadüra Rüssa prumuvent ul principi d'azion cuncurdada segund i interess internazionaj. Chestu principi al guvernaress ul sistema pulítich Europé dapress la cagüda da Napoleon.
Ereditaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Probaivlament, mia d’òman da stat I è staa aprezziaa e inzültaa compagn ul Metternich. D’un custaa, al era riverii in tant che oracul da l’ispirazzion diplumàtega; da l’olt, al era desprezziaa compagn la vera incarnazion da l’oscürantism e opression. La vitòria da la demucrazzía la purtava la segonda opinion a la mòda, tant che ul nomm Metternich al era sinònim d’un sistema int al qual i pudeva dumà recugnòss oposizion senza sentüü. Reazion contra chesta vista la tröva espression int al lavurà da Heinrich Ritter von Srbik. Di tèghnigh da diplomazzía, par esempi, Metternich al era un maestru: i so despacc i era di mudéj da stil diplumàtegh.
Nöd[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Fürst al vör dí prenzíp e al é mia un nomm
Bibliografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Palmer, A., Metternich: Councillor of Europe. London: Orion, 1997 ed.
- Kissinger, H., "A World Restored: Metternich, Castlereagh and the Problems of the Peace 1812-1822". London: Weidenfeld & Nicolson, 1999.
- Zamoyski, A. (2007) Rites of Peace. The fall of Napoleon & the Congress of Vienna.
- Encyclopaedia Britannica, Volume 15, Metternich, 1989
Lian da fö[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Wikimedia Commons al gh'ha dent roba culegada a: Prince Klemens Wenzel von Metternich.
- Metternich sü censorship
- Fürst von Metternich Vin spümant
- Castle Kynžvart (Königswart) in Western Bohemia - La residenza da von Metternich cun di culezion, issa verta al pübligh


text:
Angela Merkel
La Angela Dorothea Kasner, cognossuda mej cont el nomm de Angela Merkel del nomm del sò primm marì (Amburgh, 17 de luj del 1954), l'è ona politega todesca.
Cressuda in de la Germania de l'Est, l'ha taccaa su a fà politega giamò quand che l'era ona tosanetta, e intrattant l'ha studiaa e la s'è laureada. L'è stada ona portavos del primm governo minga comunista de la Germania de l'Est (l'ultem governo prima de la reunificazion). L'ha tolt part a l'Union Cristiana Democratega, de la qual a l'è vegnuda presidenta in del 2000.
In del 2005 la s'è candidada ai elezion 'me primm minister, e l'ha governaa fina al 2009 in d'ona coalizion cont i socialdemocrategh. In del 2009 la s'è candidada ammò e l'ha vinciuu on'altra voeulta.
L'è vuna di personn pussee important de la politega europea e mondial. El giornal american Forbes Magazine l'ha dii che l'è la donna pussee potenta del mond. L'è vun di simboi de la renassida todesca dopp la reunificazion.


text:
897
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 11 08 - la Vall d'Ora (Navès, ul Solsonès (Catalunya), Catalunya): in acordi a la legenda, ul rei Fraanch al disegna i quàtar barr cul saangh da Guifré el Pilós, malferii al sò lett da mòort.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 11 08 - la Vall d'Ora (Navès, ul Solsonès, Catalunya): Guifré el Pilós, mòort lütaant cuntra i sarassin.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
Llívia
Llívia l’è ü cümü català che l’ se tróa in de la cümünità aütònoma de la Catalógna in de l’antìga comàrca de Cerdanya a la so situasiù geogràféga l’è pròpe particolàr dezà che l’è ön’ exclave del Règn de Spàgna in del teritòre de la Repüblica Franséza.
De fatì Llìvia l’è destacàda dal rèst de la Catalógna e l’è töta circundàda da la Fransa e chèsto perché ‘n del 1659 col tratàt di Pirenèi la Frànsa la s’è ciapàda 33 paìs de la Cerdanya che i é metìcc töt intùren a Llìvia, ma l’à mia ciapàt Llìvia.
Llìvia la se tróa a 1224 méter söl lièl del mar la gh’à piö o méno 1.000 abitàncc e l’è apröf al Principàt de Andòra.


text:
August (imperador roman)
El Cai Giuli Ceser Ottavian August (Caius Iulius Cæsar Octavianus Augustus in Latin; Ròma, 23 settember 63 prima de Crist; Nola, 19 agost 14), mej conossuu cont el nòmm de Ottavian o de August, a l'è staa el primm imperador roman.
El Senad el gh'ha daa a lù el titol de Augustus in del 27 prima de Crist; quatter ann dòpo l'è staa nominaa anca tribun de la plebe, menter in del 12 prima de Crist l'è vegnuu Pontefice Massim. Vist che l'è restaa al podè fina a la mòrt, el sò principaa l'è staa el pussee longh de la stòria imperial romana: 37 ann.
L'età de August l'è staa on moment de svòlta per la stòria de la città de Ròma, e donca per bòna part de l'Euròpa: cont i sò vittòri l'ha faa finii el period di guerr civil e l'ha inauguraa el period de la pax Romana e cont i sò reform l'ha portaa definitivament in crisi el sistema repubblican, tanto che dòpo la soa mòrt nissun l'ha provaa a tornà a la situazion precendent, cont el reconoss ona noeuva fase per i sòrt de Ròma e di sò domini.
L'August l'è staa anca quell che l'ha proibii de drovà la lengua cèltica in de la Gallia cisalpina.


text:
Amlikon-Bissegg
Amlikon-Bissegg a l'è un cumün svizzer del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 14.4 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 1299 abitant.
El cumün de Amlikon-Bissegg al se tröva a una altitüden de 422 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Affeltrangen, Bussnang, Hüttlingen, Märstetten, Müllheim, Thundorf, Weinfelden, Wigoltingen.
El cumün l'è staa istitüii in del ann 1995 de la fusion de Amlikon, Bissegg, Griesenberg e Strohwilen.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Amlikon-Bissegg in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Laives
Laives (Leifers) (Bavares: Laifors) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 15.238 abitàncc, 'na superfìce de 24 km² e 'na densità de 635 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bolzano, Bronzolo, Nova Ponente, Vadena.
El se tröa un des chilometer a süd de Bulsan. Laives l'è la püssée giuena di vot cità de'l Südtirol e despö Bulsan 'l sit indua gh'è 'l toch püssée grand de gent che la parla in Talian.
Situasiù linguìstica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
Erithacus rubecula
Artécol in dialèt arzân
Al petròs (pettirosso in italiân, Erithacus rubecula al só nòm sientéfich) l'é un uşlèin ed la faméja ed quî ch'a 's arvîşen al pâsri che préma l'ēra clasifichê ind la faméja di Turdidae (la faméja di tōrd) adèsa invēci l'é clasifichê ind la faméja di Muscicapidae (la faméja 'd j uşê ciapamòsch).
Aspèt
- Lunghèsa = 13 - 14 cm
- Pèiş = 11 - 22 grâm
- Avêrta dal j êli = 6,8 - 7,7 cm
- Etê mèdia = 3 – 4 ân
Al petròs l'é un uşèl céch cantōr ed l' Europa in dóve l'é dmòndi comûn. Ânca s' l' é céch l'é cgnusû p'r al só cumportamèint spavâld. L'é 'd aspèt giòt e sèinsa côl. Quî chersû gh'àn al davânti e la frûnt colorê 'd arâns. Al rèst dal pèni în ed culōr ulîva scûr. A i zōven a 'gh mânca la culurasiòun aransòun e a gh' àn un móc ed mâci. L'é in cunfidèinsa cun l'òm, al gh' à un môd ed fêr vîv e alēgher. Despès quând a 's lavōra in giardèin e a 's gîra la tèra al petròs al 's aşvèina dimòndi a l'òm per serchêr j umbrîş o bestiulèini gnûdi a la lûş. L'é preşèint in Itâlia tót l'ân, al mâgna j insèt, l'é un uşèl a pâs cûrt, l'armâgn int al teritôri ânch int al pasâg ed l'invêren.
Al só ambiĵnt
I bôsch ed pîn în al só ambiĵnt naturêl, mó despès l'é ânca int i giardèin, int al sēvi, buschèt e bôsch cun sòt bôsch. Al fà al né int i bûş o int al spacadûri ed j êlber, a i pē dal sēvi, ind la lèdra o ânch dèinter un quél lasê lé da l'òm. Al né al gh' à la fōrma ed 'na tâsa, dal tót rutònd.
Inrasamèint
- Pereiód ch' al fà al né: da avrîl a 'd agòst
- Nómer dal cuvêdi: 1-2
- Nómer ed j ōv: 5 - 6 ōv biânch, macê cun di puntèin ròs-maròun
- Tèimp ed còva: 13 - 14 dé (fèma)
La cuvêda
I petròs a 's mèten insèm da dicèmber in dōp. In gèner la fèmna la và int al teritôri dal mas'c. La mûnta e la cuvêda a vînen fât préma se al bèsti în sâni e rubósti. Quând la fèmna la mèt zò la secònda cuvêda al mâs'c a 's tōş l'impègn ed mantgîr la préma cuvêda. I céch a dvèinten vulôt dôp 13-14 dé dôp l'avîrta ed j ōv. I petròs a còven a i pē ed j êlber, invēci che insém a i râm.
Al magnêr
Al petròs al mâgna in avêrta campâgna int al sòt bôsch. Al só magnêr l'é fât préma ed tót da bèsti sèinsa al filòun ed la schîna ch' a vîven per tèra (insèt, bescôren, lumêghi, bèigh e râgn). Ind l 'avtûn e fîn a la premavèira al mâgna ânca dal cócli e 'd la frûta céca. La só tètnica per catêres al magnêr la 's adâta bèin in dóve a gh'é dal fisóm e int i spâsi avêrt ch' a 's câten sìa int al sòt bôsch sìa int i giardèin. Cuvacî insém a 'n râm bâs al guêrda l'ambiĵt d' atōrna e quând al vèd 'na ciapêda al vōla zò al la ciâpa per pó cuvacîres incòra insém a 'n râm. Al pōl ânca saltêr d'ed ché e d'ed là, ògni tânt fermêres per serchêr 'na ciapêda. Int al bôsch l'uşlèin despès a 's pruféta dal fât che dal j êtri bèsti (cinghiêl, cêrev, faşân) a distûrben j insèt o dal j êtri bèsti dal sòt tèra. Fōrsi per sté mutîv ch' l'é sèimper dimòndi interesê andêr drē a 'na persòuna quând l'é drē sapêr la tèra. A 's é ânca vést di petròs ch ' andêven a drē a 'na têlpa, mèinter l'ēra drē scavêr 'na galeréia, per ciapêr j umbrîş.
Al cânt
L'arciâm l'é un "tich" cunténov e despès ripetû. Al cânt l'é 'na sèria divêrsa e stabilîda ed pès cûrt e dimòndi gurghegêda. Sìa al mâs'c che la fèmna a cânten 'd invêren, quând în divîs e insém a di teritôri divêrs . Còst a vōl dîr che al cânt a 's sèint per tót l'ân. Despès a cânten ânch a l' inscurîres o a l'ôrba e a vînen cunfûş cun l' uşgnōl.
Râsi ch' a s' arvîşen
A tâch a i cèinter abitê dal culèini e 'd la pianûra in premavèira e in istê a 's pōlen vèder ed j êter usê ed l'istèsa faméja cme al Covròs spasacamèin, al Covròs, e l'Usgnōl (Luscinia megarhynchos). L'uşgnōl, grōs cme 'na pâsra l'é pió şlansê rispèt a un petròs, al gh'à al piómi tóti scûri cun la còva maròun; al cânt fôrt e muşichêl, fât ânch ed nôt, l'é dimòndi cgnusû
Al codròs (Phoenicurus phoenicurus), grôs cme 'n petròs, al gh'à la còva rusésa despès squasêda in môd frenètich e dal piómi pió cêri ed còli dal codròs spasacamèin; al mâs'c l'é dimòndi s'ciasèint: frûnt biânca, gōla nîgra, davânti rusés e schîna grîşa.
Êter progèt
- Wikizionario contiene la voce di dizionario «Pettirosso»
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Pettirosso
- Wikispecies contiene informazioni su Pettirosso
Colegamèint d'ed fōra
- Erithacus rubecula Insém a "Avibase", bânca dal j infurmasiòun ed j uşê int al mònd
- Filmê insém al petròs
- Fôto dal petròs
- Êtri fôto dal petròs
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da Pettirosso trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
anatra | barbagianni | bue | pidocchio | bigattino | biscia / serpe | baco da seta / bombice | rospo | cane | cappone | cavallo | capra | cuculo | coniglio | cornacchia | asino | ape | formica | gallo | gallina | gatto | gazza | grillo | lupo | ramarro | lepre | chiocciola / lumaca | lucertola | maiale | mosca | merlo | mulo | talpa | porcellino | oca | pipistrello | topo / sorcio / ratto | farfalla | passero | pettirosso | pecora | piccione / colombo | pulce | ragno | rana / ranocchio | riccio | rondine | scarafaggio | tignola / tarma | tarlo | tafano | tacchino | vacca | volpe | cicala | zanzara | civetta


text:
Cinisi
Cinisi l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Palermo. El g'ha presapóch 10.253 abitàncc, 'na superfìce de 33 km² e 'na densità de 311 ab./km². El cunfìna coi cümü de Carini, Terrasini.
Envers la fì dei agn setànta l'è stàt lüminàt de spès endèle crònache per vìa de la vicènda de Peppino Impastato, en zùen del paés che g'ha sercàt de lotà cùtra la mafia (suratöt cùtra 'l boss Gaetano Badalamenti) e che per chèsta rizù l'è stat copàt de la stèsa organizasiù che 'l combatìa.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
Test Trening Gurusoft
Løper jeg feil? Har jeg feil sko? Trenger jeg ikke demping og stabilitet likevel? Hva i all verden skal jeg tro pa?
EKSPERT Oslo Sentrum
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Integer at iaculis nisi, in accumsan neque. Integer et vulputate libero, non dignissim ex. In vestibulum nisl ut libero aliquet pretium.
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Integer at iaculis nisi, in accumsan neque. Integer et vulputate libero, non dignissim ex. In vestibulum nisl ut libero aliquet pretium. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Integer at iaculis nisi, in accumsan neque. Integer et vulputate libero, non dignissim ex. In vestibulum nisl ut libero aliquet pretium.
consectetur adipiscing elit. Integer at iaculis nisi, in accumsan neque. Integer et vulputate libero, non dignissim ex. In vestibulum nisl ut libero aliquet pretium.
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Integer at iaculis nisi, in accumsan neque. Integer et vulputate libero, non dignissim ex. In vestibulum nisl ut libero aliquet pretium.Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Integer at iaculis nisi, in accumsan neque. Integer et vulputate libero, non dignissim ex. In vestibulum nisl ut libero aliquet pretium.
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Integer at iaculis nisi, in accumsan neque. Integer et vulputate libero, non dignissim ex. In vestibulum nisl ut libero aliquet pretium.
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Integer at iaculis nisi, in accumsan neque. Integer et vulputate libero, non dignissim ex. In vestibulum nisl ut libero aliquet pretium.
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Integer at iaculis nisi, in accumsan neque. Integer et vulputate libero, non dignissim ex. In vestibulum nisl ut libero aliquet pretium.Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Integer at iaculis nisi, in accumsan neque. Integer et vulputate libero, non dignissim ex. In vestibulum nisl ut libero aliquet pretium.Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Integer at iaculis nisi, in accumsan neque. Integer et vulputate libero, non dignissim ex. In vestibulum nisl ut libero aliquet pretium.


text:
Giapòṅ
Al Giapòṅ (Giappone in Itagliàn, 日本 in Giapunéś, scólta'l chè) 'l è 'n stat dl'Àśia urientàla ch'al stà su 6.852 ìśuli ch'i s càtan in d'l Usèan Pasìfic. Al quàtar più grandi i èṅ Honshū, Hokkaidō, Kyūshū e Shikoku ch'i mét'n insém al 97% dal teritòri a 'l incìrca. 'L imperadōr 'l è Akihito mént'r al prim minìstar 'l è Shinzo Abe.
L'è cgnusû anc cuma 'l Paéś dal Sōl ch'al s léva. I sò abitànt i èṅ da piò ad sènt-vintsèt migliòṅ. La capitàl l'è Tokyo méntar la munéda l'è al Yen giapunéś. In dla regiòṅ ad Chūbu a gh'è anc un vulcàn incóra daśdâ, al Mònt Fuji, élt 3.776 mètar.
Al paéś al gh'à la tèrsa ecunumìa dal mónd e 'l è 'l quàrt espurtadōr. 'L è 'l ùnic stat aśiàtic mémbar dal G7 e dal G8. 'L è squasâ da spés da di taramòt spavintóś cuma qvél che 'l 11 ad Mars dal 2011 ch'l à culpî la regiòn ad Sendai e dal Tōhoku, 9,0 grâd dla scalaróla Richter. Al taramòt, insém a 'l tsunami ch'al s è purtâ a drē, 'l à fat da piò ad vintsìnc-mila mòrt e 'l à dâ vita a 'l diśàstar a la sentràla nucleàra ad Fukushima.
Al sinc sità più grandi dal Giapòṅ i èṅ Tokyo (ch'la gh'à nóṿ miglion 'd abitànt a 'l incìrca), Yokohama, Uśàka, Nagoya e Sapporo.


text:
Categorìa:Cese
Artìcoj ant la categorìa "Cese"
Ant sta categorìa-sì a-i intro 167 pàgine ëd 167 ch'a-i në j'é an total.
B
C
- Canongate Kirk
- Catedral d'Acireal
- Catedral d'Augusta
- Catedral d'Enna
- Catedral d'Osta
- Catedral ëd Caltanissëtta
- Catedral ëd Catania
- Catedral ëd Cefalù
- Catedral ëd Mazara del Vallo
- Catedral ëd Mòdica
- Catedral ëd Palerm
- Catedral ëd Mònaco
- Catedral ëd Monreal
- Catedral ëd Piazza Armerina
- Catedral ëd Ragusa
- Catedral ëd Santa Riparà ëd Nissa Marìtima
- Catedral ëd Sciacca
- Catedral ëd Taormin-a
- Catedral veja ëd Milass
- Cesa ëd San Catald (Palerm)
- Cesa ëd San Gioann dj'Armita
- Cesa ëd Santa Felìssita (Firense)
- Cesa ëd Santa Marìa dl'Amiraj
- Cesa dël Broc
- Cesa dël Colege
- Cesa dël Crocifiss
- Cesa dël grand priorà ëd Sant Andrea
- Cesa dël Sant Salvator (Saorge)
- Cesa d'Évenos
- Cesa d'Èze
- Cesa dij Sant Bernardin e Ròch (Cher)
- Cesa dij Sant Pé e Pàul (Acireal)
- Cesa dj'Ànime dël Purgateuri
- Cesa dla Gran Mare ëd Dé
- Cesa dla Madòna ëd Villevieille
- Cesa dla Santìssima Nonsià dij Catalan
- Cesa dlë Spìrit Sant (Paris)
- Cesa dl'Imacolà (Ragusa)
- Cesa 'd San Cristòfo (Vërsèj)
- Cesa ëd Bargemon
- Cesa ëd Biot
- Cesa ëd Cabris
- Cesa ëd Fayence
- Cesa ëd Gilette
- Cesa ëd la Commenda
- Cesa ëd Les Arcs
- Cesa ëd Mansfield Place (Edimborgh)
- Cesa ëd Montmeyan
- Cesa ëd Nòstra Sgnora dël travaj
- Cesa ëd Nòstra Sgnora dla Speransa (Cannes)
- Cesa ëd Nòstra Sgnora dl'Assonsion (Châteaudouble)
- Cesa ëd Nòstra Sgnora dl'Assonsion (Saint-Tropez)
- Cesa ëd Nòstra Sgnora dla Vitòria ëd Lépanto (Saint-Raphaël)
- Cesa ëd Nòstra Sgnora (Villecroze)
- Cesa ëd Peille
- Cesa ëd Sainte-Maxime
- Cesa ëd Saint-Paul-de-Vence
- Cesa ëd Saint-Vallier-de-Thiey
- Cesa ëd San Benedèt (Catania)
- Cesa ëd San Cristòfo ëd Javel
- Cesa ëd San Denis (Tourtour)
- Cesa ëd San Dumini (Cher)
- Cesa ëd San Dumini (Sien-a)
- Cesa ëd San Dumini (Turin)
- Cesa ëd San Fransesch (Àlcamo)
- Cesa ëd San Fransesch (Aress)
- Cesa ëd San Fransesch d'Assisi (Messin-a)
- Cesa ëd San Fransesch ëd Pàula (Nissa Marìtima)
- Cesa ëd San Fransesch ëd Pàula (Tolon)
- Cesa ëd San Fransesch ëd Sales (Bandol)
- Cesa ëd San Fransesch (Enna)
- Cesa ëd San Fransesch (Noto)
- Cesa ëd San Fransesch (Pescia)
- Cesa ëd San Fredian (Luca)
- Cesa ëd San Gioann Batista (Vitòria)
- Cesa ëd San Gioann ëd Montmartre
- Cesa ëd San Giòrs (Cher)
- Cesa ëd San Giòrs (Ragusa)
- Cesa ëd San Giulian (Catania)
- Cesa ëd San Lorens (Osta)
- Cesa ëd San Martin (Siracusa)
- Cesa ëd San Michel Arcàngel (Cannes)
- Cesa ëd San Michel (Grimaud)
- Cesa ëd San Michel (Mazara del Vallo)
- Cesa ëd San Michel (Sciacca)
- Cesa ëd San Michel (Vintmija)
- Cesa ëd San Nicòla (Catania)
- Cesa ëd San Nicòla (Randass)
- Cesa ëd San Nicòla (Sciacca)
- Cesa ëd San Pàul (Palazzolo Acreide)
- Cesa ëd San Pé ëd Montmartre
- Cesa ëd San Pé (L'Escarène)
- Cesa ëd San Pé (Mòdica)
- Cesa ëd San Pé (Piassa Armerin-a)
- Cesa ëd San Plàcid (Catania)
- Cesa ëd San Pons (Cabasse)
- Cesa ëd San Raimond (Le Pradet)
- Cesa ëd San Sebastian (Acireal)
- Cesa ëd San Sebastian (Palazzolo Acreide)
- Cesa ëd Santa Ciàira (Enna)
- Cesa ëd Santa Gioana d'Arch (Nissa Marìtima)
- Cesa ëd Sant Agustin (San Gimignan)
- Cesa ëd Sant Agustin (Taormin-a)
- Cesa ëd Santa Margrita (Sciacca)
- Cesa ëd Santa Marìa dij Miràcoj
- Cesa ëd Santa Marìa dj'Alman
- Cesa ëd Santa Marìa dla Scala
- Cesa ëd Santa Marìa dle Grassie (Aress)
- Cesa ëd Santa Marìa dle Përzon (Prato)
- Cesa ëd Santa Marìa ëd Gesù (Catania)
- Cesa ëd Santa Marìa ëd l'Itria
- Cesa ëd Santa Marìa in Albis (Breil-sur-Roya)
- Cesa ëd Santa Marìa (Randass)
- Cesa ëd Sant Andrea (Pistòja)
- Cesa ëd Sant Antonin (Bagnols-en-Forêt)
- Cesa ëd Sant Ësteo dij Sivalié
- Cesa ëd Sant Ignassi (Catania)
- Cesa ëd Sant'Odila (Paris)
- Cesa ëd San Tròfim (Bormes-les-Mimosas)
- Cesa ëd San Veran (Utelle)
- Cesa ëd San Vincens (Gourdon)
- Cesa ëd San Vitor (Trans-en-Provence)
- Cesa ëd Tourrette-Levens
- Cesa ëd Varages
- Cesa ortodòssa russa ëd Menton
- Colegià ëd Barjols
- Colegià ëd Nòstra Sgnora dl'Assonsion (Tenda)
- Colegià ëd San Martin (Lorgues)
- Colegià ëd Santa Marìa Assonta (San Gimignan)
D
- Dòm ëd La Laguna
- Dòm ëd Milan
- Dòm ëd San Cerbon (Massa Marìtima)
- Dòm ëd San Donà (Aress)
- Dòm ëd San Lorens (Grosset)
- Dòm ëd Santa Marìa Assonta (Pisa)
- Dòm ëd Santa Marìa Assonta (Sien-a)
- Dòm ëd Santa Marìa Assonta (Voltera)
- Dòm ëd Santa Marìa (Montepulciano)
- Dòm ëd Sant Andrea (Carara)
- Dòm ëd Sant Eusebi (Vërsèj)
- Dòm ëd Santa Marìa dla Fior
- Dòm ëd Turin
- Dòm ëd Vintmija


text:
18 07
Ol dé 18 de löi l'è 'l 199 ( 200 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 167 dé a finí l'an.
Ul dí 18 de löi al è ul dí da pòost 199 ( 200 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 167 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1922 - Barcelona: aj locaj del CADCI, Francesc Macià al funda l'organisassiú independentesta Stat Català, seguint ol pressedent de la Federassiú Democràtega Nassiunalesta.
1998 - Ol Bages: s'i comensa du grant insende forestaj aj tèrmen mönissipaj d'Aguillar de Segarra e Cardona. Ol fögh al s'estinziss ol dé 21 07 daspus d'iga calsinat apröf 24.000 ètar, ol 67% di che i era de söperfis arborada.
2004 - Perpinyà (ol Rosselló): Joan Laporta e di representanc de la Bressola i signa ün acorde de colaburassiú col Barça.
2004 - Torrent (l'Horta de València): Üniú Valenciana la ghe sélebra ol congress in che se la desidiss la dissolüssiú del partit.
1870 - Sità del Vaticà (Roma): davat la presensa di tröpe Piemontese a i porte de Roma, Pius IX al conclüt ol Consile I del Vaticà, l'istess dé ch'al promülga ol dogma de la infalibilità del papa
1936 - ol Maroch: i forse de l'esèrsit Spagnöl destacade a la part del Maroch che alura l'era öna colònia Spagnöla s'i alsa contra la Segonda Repüblega Spagnöla: l'indomà la sölevassiú sa la estent a Spagna e al è l'inissi de la Guèra Sivila Spagnöla.
2004 - Bolívia: s'al sélebra ol referéndum prometit per Carlos Mesa Gisbert (in sa fá càrega de la presidensa del paes ol 17 10 del 2003), con ü schiscjant söport a la sò proposta de da indré al stat la propietà del gas natüral mantenint, però, i consessiú ai möltinassiunale forestere.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1013 - Alshausen: Ermàn de Reichenau, frà benedetì e beàt de la Céza Catòlega, autùr de la Salve Regina e de l'Alma Redemptoris Mater.
- 1918 - Ness Nelson Mandela, an pulìtic dal Sütàfrica, prìm presidént elezìt dopo 'l apartheid. Al g'à 'insìt al Nobel da la pàs 'ndàl 1993.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1924 - Barcelona: Àngel Guimerà, scritur Català.
1936 - Estoril (Estremadura, Portugal): José Sanjurjo, militar Spagnöl, in assident aere quant al nàa a comandá la reölta contra la Segonda Repüblega Spagnöla.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Santa Marina, festa piö granda de Pratdip (ol Baix Camp), indóe la santa la gh'a dedicada öna ermita.
Dürat ol résim franchesta (de 1939 a 1975), se comemoràa l'inissi del nomenat " Alzamiento Nacional " ch'al ía provocat la Guèra Sivila Spagnöla.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Canton Argovia
El Canton Argovia (en todèsch: Aargau; en alemà: Aargou; en fransés: Argovie; en italià e 'n romàncio: Argovia) l'è giü dei vintisés cantù de la Svìsera e 'ntra chèsti l'è giü dei piö setentriunài, colocàt entrà Basilea e Zurìgo. El töl dét la part bàsa del córs del fiöm Aar, che 'l ghe dà nòm al cantù.
El cantù el g'ha 497 000 abitàncc e 'l cuarcia zó 'n àrea de 1404 per 'na densità de popolasiù de 354 ab/km². La capitàl l'è la cità de Aarau che g'ha presapóch 17 000 abitàncc. La popolasiù l'è perlopiö de religiù protestant e de lèngua todèsca. L'è streersàt dei fiöm Reuss e Aar e 'ndèl sò teretóre se cultìa la icc, fröta e cereài..
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Argovia l'è stat posedimènt de l'Austria, 'ntra 'l 1213 e 'l 1415, quan che l'è pasàt a fà part del Canton Berna. L'è deentàt endependènt ai 10 de mars del 1803.
Cumü e Distrècc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Canton Argovia l'è cumpunìt de öndes distrècc:
- Aarau (co capolöch Aarau)
- Baden (co capolöch Baden)
- Bremgarten (co capolöch Bremgarten)
- Brugg (co capolöch Brugg)
- Kulm (co capolöch Unterkulm)
- Laufenburg (co capolöch Laufenburg)
- Lenzburg (co capolöch Lenzburg)
- Muri (co capolöch Muri)
- Rheinfelden (co capolöch Rheinfelden)
- Zofingen (co capolöch Zofingen)
- Zurzach (co capolöch Bad Zurzach)
I cümü 'n totàl i è 231:


text:
Mahatma Gandhi
Mohandas Karamchand Gandhi (en devanagari मोहनदास करमचन्द गांधी, Porbandar, 2 de utùer del 1869 – Nöa Delhi, 30 de zenér del 1948) l'è stat en òm pulìtich indiàno.
Guìda spiritüàla de prìma 'mportànsa per el sò paés, se 'l conós suratöt col nòm de Mahatma ("ànema grànda" 'n lèngua sànscrita), scötöm che gh'è stat dat per la prìma ólta del poéta Rabindranath Tagore. Gandhi l'è stat giü dei piuniér e dei teòrich del satyagraha, la rezistènsa a l'opresiù per mèzo de la dizübidiènsa civìl de màsa che la g'ha portàt l'India a la 'ndependènsa. El satyagraha l'è fondàt sö la satya (verità) e sö la ahimsa (nonviolènsa). Có le sò asiù 'l Gandhi 'l g'ha ispiràt divèrsi müimèncc de diféza dei dirìcc civìi e grànde personalità compàgn de Martin Luther King, Nelson Mandela e Aung San Suu Kyi.
'N India, 'l Gandhi l'è stat ricunusìt come pàder de la nasiù e 'l dé che l'è nasìt (el 2 de utùer) l'è 'n dé de fèsta. Chèsta dàta l'è stàda proclamàda apò a Zurnàda 'Nternasiunàla de la Nonviolènsa de l'Asemblèa generàl de le Nasiù Ünìde.


text:
1976
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
01 01 - Venezzuela: ul guveern da Carlos Andrés Pérez al nazziunaliza l'esplutazziun dal petroli.
03 03 - Vitòria (ul Paees Basch): cura ch'al era minístar da Governazziun Manuel Fraga, ga i möör ciinch personn e plüü d'un centinée ga i resülta feriit cura ca la pulizzía Spagnöla la spara par dessòolf una assemblea da stüdeent e lauraduur che la sa celebrava a la gesa da San Francisco (fatt da Vitòria (1976)).
01 04 - SÜA: sa la ga funda la Apple Computer Compagn.
03 09 - ul planeta Maart: la naaf Viking 2 ga la atera e ga la fa di futugrafíi.
08 02 - Barcelona: sa la ga fa una granda manifestazziun cul lema da "Libertaa, amnistía e Statütt d'Autunumía".
13 04 - València (Catalunya): sa la ga custitüiss la Taula de Forces Polítiques i Sindicals del País Valencià (Taula di Fòorz Pulítich e Sindicaal dal Paées Valenzan)
23 04 - Barcelona: sa al ga püblica ul primm nümar dal diari Avui "(Incöö)".
04 06 - Palma (Mallorca): sa al ga signa ul Pacte Autonòmic "(Patt Autunòmich)" di ísul Baleaar.
05 09 - Barcelona: Ul Joaquim Maria Puyal al fa la prima emissió radiufònica d'un partii da fútbol in Català, dapress la guèra Civila Spagnöla dal 36.
16 09 - Perpinyà "(Perpignan)" (Catalunya dal Noort): ga la derva i pòort la Bressola, la prima scöla Catalana dapress da l'ucüpazziun da la Catalunya dal Noort par Francja al 1659.
15 12 - Spagna: sa al ga celebra ul referéndum ch'al plebiscitarà la Legg par la Refurma Pulítega (Spagna).
28 11 - l'Espluga de Francolí (la Conca de Barberà (Catalunya)): sa ga celebra ul primm cungress da la Unió da Pagesos.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
15 02 - Torrelavega (Cantàbria, Spagna): Óscar Freire, ciclista Spagnöö.
20 03 - Phoenix, Arizona (SÜA): Chester Bennington, vucalista da Linkin Park.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
09 09 - Pequín (la Cina): Mao Zedongh (毛澤東: nom anca adataa a i lénguf ucidentaal cuma Mao Tse-Tung), pulítegh Cinées, presideent dal paées (n. 1893).
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Republica Cisalpina
El 29 de giugn del 1797 Napuleoon l'haa deciduu de unii la Republica Transpadana cont la Republica Cispadana e cont la pruincia de Nuara, e l'haa daa inscii vida a la Republica Cisalpina, che l'aveva Milàn come capidal.
Cont el Trataa de Campoformio del 17 de otober de l'istess ann, l'Austria la riconosseva el nuvell staa in cambi del ricugnossiment de la sùa ocupazion dèl Vènet. La Republica Cisalpina, poeu divegnida Republica Taliana, l'è stada la pusee importanta dij Republich Napuleonich in Italia.
Cuntegnüü
Estensiòn e econumia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La republica la gh'aveva in principi 42.500 km quadraa de superfizi, cont una populazion de 3.240.000 abitant. L'era dividida en 20 departiment. Milàn, la capital, la gh'aveva 124.000 abitant (datu del 1764).
L'era ùn staat ricch; l'econumia l'era basada in su la pasturizia, l'agricultùra (cereàl) e un poo d'industria, in particolar de la produzion de la seda.
Relazion cont la Svízzera[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El governo el voreva riunii tùti i gent che parlaven talian, e quest l'haa portaa a una tensiòn cont la Republica Helvetica. La Cisalpina l'haa subit ocupaa Campiòn d'Italia, e el 10 de otober del 1797 l'haa favorii una rivolta in de la Valtelina contra i Grisuni, ciapand inscì i teritori de quèla vall e de la Valchiavèna.
Semper in del 1797 l'haa tentaa de ciapaa de surpresa anca Lugàn, ma l'atach l'è falii.
Furma Istituziunal[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La republica l'era formada ciapand a esempi l'organizazion francesa: el teritori l'era dividuu in departiment, e l'era governaa de un direttòri de cinqu omen ch'el rapresentava el poder esecutiv. El prim president l'è staa el Gian Galeazz Serbelloni, poeu l'è vegnuu el Francesc Melzi d'Eril che pusee tardi el sarìa diventaa viis-president de la Republica Taliana, ma el poder suprèm l'era in dij man del comandant dij trupp frances. A gh'eren dù consilij: quel dij 'Seniori' (pusee vecc) compost de 40 à 60 personn, ch'el aprovava i legg e ch'el gh'aveva poder per modificaa la custituzion, e quel dij 'Giuniori' (pusee giuini), formaa de otanta a centvint member, ch'el gh'aveva de sugerii i legg che doveven vess provaa de l'alter consilij. Intra quej che se sont trovaa a scriv i legg ghe sont staa omen cume el Peder Verri, el Giusepp Parini e el Lissander Volta (el inventor de la pila).
El 7 del luj del 1797 la costituziòn l'è stada adutada, e l'è staa anca adutaa el Calendari republican frances.
El trataa de Leanza[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Formalment la Cisalpina l'era una republica indipendenta, ma de fatt l'era vinculada a la Francia de un trataa ch'el permeteva aj frances de controlaa i forz de polizia, de tegnì un esercit de 25.000 omen pagaa da la republica, e de mandaa 35.000 omen a combatt per i frances.
El 4 de marz del 1798 el direttori l'haa presentaa el trataa ai 'Giuniori' per ratificall, ma el consilij el discuteva trovand minga un acord finna a che el general frances Berthier l'haa forzaa i sò member a firmall. I'Seniori' el voreven inveci respingell perchè el sarìa costaa tropp danee à la republica. El Berthier el voreva alora formaa un govèrno militar, ma l'è staa sustituii del general Brune che l'haa cambiaa dj member dj seniori e dj giuniori e l'è riessii a faa provaa el trataa l'8 de giugn del 1798.
In del menter, l'11 de magg, la republica la ciapava come bandera el tricolor quadraa.
L'intervall austriach[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El 26 de avrìl del 1799, de front a l'avanzada dij trupp austriach e russ, i francees lassen Milàn e subett dopu el Palazz Reàl el vègn saccheggiaa.
El dì dopu, cont la vitòria de Casàn d'Ada, ij austro-russ se preparen la straa per faa el lor ingress in de la capital el 28. Pena arivaa tajen l'arbul de la libertaa e la statua del Bruto in piazza Mercanti. Vottcent citadìn amìs dj francees vègnen incarceraa o depurtaa; dij sti chi un mezz el murirà per i maltratament subij.
El dì 29 el vègn formaa el Govèrno presieduu del Cont Luis Cocastelli e la cità la vègn aministrada de una congragaziòn delegata cont a capu el Francesc Nava. La represiòn, particolarment sevèra, l'è in dj maan de la commisiòn imperial de Pulizia formada del Manzoni (parent del Lissander), del Drago e del Bezzetta.
La popolaziòn, che l'avevaa festegiaa l'usida dij francees la gh'a avuu minga mod de continuaa a festegiaa cont ij austriach, che dopu quatordes mes, in del giugn del 1800, sont staa ancamò metuu in condiziòn de ritirass cont la segunda vegnida de Napuleon.
La segunda Republica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dopu de la sconfida francesa contra de la segunda coalizion, la republica l'è stada ocupada dij austriach, che ijn rimast finna a quand el Napuleon ij a scunfigiuu el 2 de giugn del 1800 in de la bataja de Marengo.
Cont el trataa de Lunéville del 9 de febraar del 1801 la republica l'è stada riorganizada, e el sò territori l'haa comprenduu anca el Vènet austriach e quell che al dì d'incoeu sont i March.
In del genaar del 1802 la Cisalpina, che in del fratemp l'era tornada a usaa el vecc calendari al post de quell republicàn, la s'è trasformada in Republica Taliana per poeu divegnii del 1805 al 1814 el Règn de Italia.


text:
14 10
Ol dé 14 de utùer l'è 'l 287 ( 288 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 79 dé a finí l'an.
Ul dí 14 de utùer al è ul dí da pòost 287 ( 288 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 79 dí a finí l'an.
Avenimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1066 - Batàia de Hastings - I Normàni comandàcc de Guglielmo el Conquistadùr i bat l'ezèrcit dei Anglosàsoni guidàt de Aroldo II
- 1758 - Batàia de Hochkirch, endèla guèra dei sèt agn, l'Austria la bat el Régn de Prüssia.
- 1805 - Batàia de Elchingen, le trüpe franséze del Maresciàl Ney le bat le trüpe de l'Impér d'Austria
- 1863 - Guèra de secesiù americàna: Batàia de Bristol Station - Le fórse del Generòl confederàt Robert E. Lee le rìa mìa a casà fò de la Virginia le trüpe de l'Üniù
- 1912 - Entàt che l'ìa dré a fà la sò campàgna eletoràl a Milwaukee, l'ex presidènt americà Theodore Roosevelt el vé ferìt de William Schrank. Co la ferìda amò deèrta e 'l proiètil amò dét, Roosevelt el fà östès el sò discórs
- 1915 - La Bulgaria la èntra 'n guèra 'nsèma a le potènse centrài endèla Prìma Guèra Mondiàl
- 1926 - El lìber per s•cècc Winnie the Pooh, de A. A. Milne, el vé püblicàt per la prìma ólta
- 1933 - La Germània nazìsta la abandùna la Léga de le Nasiù
- 1943
- Segónda Guèra Mondiàl: l'8° Fórsa eèrea americàna la pèrt 60 B-17 Flying Fortress endèl atàc sö Schweinfurt
- Segónda Guèra Mondiàl: l'Impér Giapunés el proclàma la 'ndependènsa de le Filipìne
- 1944
- Segónda Guèra Mondiàl: el Feldmaresciàl todèsch Erwin Rommel el decìt de copàs dòpo che gh'è stat dat la scèlta de catà fò 'ntrà copàs e söbéser en procès püblich per tradimènt e füzilasiù sigüra, ,
- Segónda Guèra Mondiàl: Le trüpe Aleàde le sbàrca a Corfù
- Segónda Guèra Mondiàl: Le trüpe britàniche le marcia sö Atene
- 1947 - Chuck Yeager el fà ulà en Bell X-1 piö de léna de la velocità del suòno
- 1962 - Cumìncia la crìzi dei mìsili de Cùba: en aparèchio spìa U-2 el vùla sùra Cuba, e 'l töl zó le fóti de le 'nstalasiù soviètiche per i mìsili nüclear
- 1964
- El capo del Müimènt americà per i dirìcc civìi, Martin Luther King, el ciàpa 'l Premio Nobel per la pace, per vìa de la sò guìda de la rezistènsa nonviolènta.
- Leonid Brežnev el deènta 'l segrtàre generàl del PCUS e càpo de l'Üniù Soviètica, al pòst de Nikita Khruščëv
- 1979 - A Washington ve fat la prìma màrcia per i dirìcc dei gay endèi Stàti Ünìcc, ghe partècipa en quac dés mìla persùne
- 1980 - A Türì vé fàt la manifestasiù cunusìda cóme la Màrcia dei quarantamìla.
- 1981 - El Vice-Presidènt Hosni Mubarak el vé iligìt Presidènt de l'Egìto, 'na setemàna dòpo gh'ìa stat copàt Anwar Sadat
Chi che gh'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Chi che gh'è mórt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1977 - La Moraleja (Madrid, Spagna): Harry Lillis Crosby, cunusìt come Bing Crosby, cantànte e atùr de cine americà.
Fèste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Eschenbach (SG)
Eschenbach a l'è un cumün svizzer del distret eletural (Wahlkreis) de See-Gaster, in del Canton San Gal. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 13.25 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 5647 abitant.
El cumün de Eschenbach al se tröva a una altitüden de 485 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Goldingen, Rapperswil-Jona, Rüti (ZH), Sankt Gallenkappel, Schmerikon, Uznach, Wald (ZH). La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Eschenbach l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 775 col nom de Esghibach. In del 829 l'è staa menziunaa col nom de Esgithorf.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial
- Eschenbach in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Cor di Jëuni Gherdëina - Youth Choir Val Gardena
Jugendchor Gröden - Coro giovanile Val Gardena
Nasciù al scumencamënt dl 2009 ie l Cor di Jëuni Gherdëina ie metù adum dala trëi grupes dla valeda, Cor di Jëuni Urtijëi, Cor di Jëuni S. Cristina, Hosianna de Sëlva. On scumencià cun l'idea de un n proiet, ma on tosc udù che l fossa bel fé mo cunzerc y proiec deberieda tl daunì.
GOLD and SILVER @
Canta al Mar 2016
Calella/Barcelona
The Cor di Jëuni Gherdëina
from Val Gardena in South Tyrol (Italy) spent from 19th to 23rd october 2016 unforgettable days together in Spain... After the World Choir Games in Riga, we got again GOLD and SILVER diplomas.
read more ->
News
L Cor di Jëuni Ghërdeina dal “Gesamttiroler Wertungssingen” a Dispruch
N sada ai 12 y ai 13 de novëmber fova a Dispruch na manifestazion che ven metuda a ji uni trëi ani ulache cores da dut l Tirol possa cianté dan na giuria metuda adum da de plu dirighënc cunesciui a livel nternazionel. L fin ie chël de se prejenté per giaté na valutazion y na critica costrutiva per pudei miuré la cualitá dl cianté dl cor.
Sëlva, 03.12.2016
Fotografies dl viac tla Spania y di cunzerc te Südtirol
Vel mprescions da nosc proiet 2016.
Urtijëi, 02.12.2016
Or y arjënt per l Cor di Jëuni Gherdëina al Cuncors Nternaziunel "Canta al Mar" tla Spania
n articul de Ingrid Demetz
Bel da belau n ann se anjeniova l CDJG ca al cuncors “Canta al Mar” a Calella dlongia Barcellona.
Ruá via ie l cor n mierculdi, l di dla giaurida dl Festival. L fova 49 cores da dut l mond che se muserova te desvariedes categories. N pudova se scrí ite al livel A1, l livel plu aut, o al livel A2. L Cor di Jëuni Gherdëina tuolava pert al Livel A1 te doi categories: “Sacral” y “Mixed Choirs” (cores mescedei) sota la bachëta de Samuel Runggaldier. La cianties per chesc cuncors fova unides crides ora dai ciantarins nstësc, bel da n ann, tres na vela online.
St. Christina, 24.10.2016
Trasmiscion de Radio Gherdëina da pië via a Calella
Te Studio Matthias y Samuel Runggaldier. Na ntervista de Martina Rier
Urtijëi, 19.10.2016
ITW - Samuel Runggaldier
Cie program po pa l publich se aspitè dai cunzerc te Südtirol ai 29, 30 y 31 de utober 2016?
Chësc iede ons inò n program scialdi nteressant cun mujiga de uni sort. Scumencion l cunzert cun n pez gregorianich pona vel pez polifonich antich, na madrigale, un n pez rus, doi pec de mujiga contemporanea, doi spirituals, na ciantia plu moderna che passenea povester per i 100 ani dla ferata de Gherdëina y 3 cianties ladines.
St. Christina, 11.10.2016
ITW - Matthias Runggaldier
Da can incà se njënia pa l cor per chësc proiet y tan de ciantarins ie pa tl CDJG?
Plu o manco sons n ann che lauron sun chësc proiet danter sentedes i proes. L tol n gran leur a meter ji vel da de tel y perchel adruons enghe scialdi temp dan ora nfin che dut ie urganisà a puntin. Pra l cdjg per l proiet canta al mar 2016 cianta pea 55 ciantarins de Gherdëina.
St. Christina, 06.10.2016
ITW - Andreas Gassner
Einige Fragen an Andreas Gassner nach unserem gemeinsamen Probewochenede.
Lieber Andreas, woher kommst du gerade?
Ich komme direkt vom Urlaub aus Venedig, drei Tage Sonne genießen - und jetzt Gröden.
Was hast du erwartet bevor du hergekommen bist?
ich kenne euch schon längere Zeit durch den Samuel, habe auch schon viel von euch gehört und war sehr gespannt auf die Proben.
St. Christina, 11.09.2016
Konzertreihe des Cor di Jëuni Gherdëna in Südtirol ->
Nach unserer Spanienreise freuen wir uns zu Hause singen zu dürfen!
Der Chor bereitet sich mittlerweile seit mehreren Monaten mit viel Fleiß, Hingabe und großer Freude auf diese Events vor.
Das Programm wird verschiedenste Musikstücke aus den unterschiedlichsten Epochen und Stilrichtungen beinhalten, mit denen der Chor in Calella angetreten sein wird aber auch schon bekannte, die der Chor u.a. bei den Chorolympiaden aufgeführt hat.
St. Christina, 03.10.2016
VIDEO: CDJG – eine musikalische Reise von Südtirol nach Riga ->
ein Film von Ingrid Demetz
Im Juli 2014 konnte der Südtiroler Chor „Cor di Jëuni Gherdëina“ bei den Chorolympiaden in Riga antreten. Damit stellte er sich einer großen Herausforderung! Wir lernen nun einige Sänger und den Dirigenten Runggaldier näher kennen, sehen sie bei den Proben und fliegen mit ihnen nach Lettland, wo wir einmalige Momente miterleben, sie zum Wettbewerb begleiten und bis zur Preisverleihung mit ihnen mitfiebern können.
Ein Film von Ingrid Demetz.
Bozen, 23.07.2015
Neues Projekt des Cor di Jëuni Gherdëna steht fest ->
Nach der erfolgreichen Teilnahme an den Chorolympiaden in Riga steht nun das nächste Projekt fest: CANTA AL MAR 2016
Der CDJG wird im vom 19. - 23.Oktober in Calella/Barcellona bei Canta al Mar 2016 dabei sein. Der Ort Calella befindet sich direkt am Meer und das Festival selbst wird internationale Chöre präsentieren, die in verschiedenen Kategorien singen und sich vor einer Jury messen werden. Der Chor wird voraussichtlich am Wettbewerb in den Kategorien “Mixed Choir” und “Sakral” teilnehmen.
Wolkenstein, 07.07.2015
AUDIZIONS 2015 ->
L Cor di Jëuni Gherdëina tol su ciantarins nueves
per l proscimo proiet.
L ie tan inant, per l proscim proiet chier l CDJG ciantarins y ciantarines che ëssa legrëza a cianté pea. Età: chëi che se sënt jëuni. Per fé pea muessen avëi cumplì 18 ani dan l 19 de utober 2016!
N po' se nuté su nchin a la fin de lugio 2015 dal dirighënt Samuel: 320 7982370
Tla prima enes de agost vëniel fat AUDIZIONS ulache n cianta dant y mostra si capaziteies mujicheles.
Do uniral fat al savëi chi che vën tëut su, nce aldò dl bujën che l cor à, per avëi n bel balanz danter duta la ujes.
L proiet sarà d'autonn 2016 y veij dant plu cunezrc te Südtirol y Gherdëina y n viac a n festival cuncors per cores tla SPANIA. Se ncunferton sun ti fé pea!
Tlo ie l PROGRAM DLA PROES ->
S. Cristina, 02.07.2015
Vela dla cianties per nosc cumëmbri ->
Tl mëns de lugio à duc nosc ciantarins l mesun de lité la cianties che vën fates dal proscim proiet.
De gra a Tobi che à prugramà chësc sistem de valutazion fat sun mesura per nëus!
S. Cristina, 01.07.2015
Fotografies
Online la fotografies dl fin dl ena a Bulsan y a Weißenstein dl 29 y 30 de mei 2015.
Urtijëi, 04.06.2015
CD "Da Gherdëina a Riga 2014" out now!!!
22.03.2015
1. senteda dl nuef cunsëi dl CDJG
N vënderdi, ai 07.11.2014 se à l cunsëi nuef dl Cor di Jëuni Gherdëina ancuntà l prim iede cherdà ite dal "Wahlpräsident" Willi Runggaldier. Te na vela fova duc à una che Matthias dessa resté a cë dl cor.
Do an po fat ora la funzions de uni un: Diego Moroder: vize-presidënt, Verena Moroder: cassa, Ingrid Demetz: scrivana, Ivan Kostner se cruzierà dl archif y Sara Villgrattner ie respunsabla per la mondur (guanc) dl cor.
Samuel Runggaldier ie sambën inant l dirighënt dl cor, sustenì da Johanna Kostner sce l ie bujën.
S. Cristina, 07.11.2014
Senteda Generela dl Cor di Jëuni Gherdëina cun veles
N vënderdi, ai 24.10.2014 ie stata la generela dl CDJG ora l Pitschlmann a Sëuc.
Per l ucajion an rengrazià dantaldut l dirighënt Samuel, l presidënt Matthias y l cunsëi per si gran lëur ntan l ann.
Ai ciantarins che ie stac l plu suvënz a proa ti ie unida seurandeda na boza de vin cun n etichet persunaliseda de fotografies n lecord dl viac a Riga co che recunescënza.
Nce Johanna Kostner che ntant la sëira ie unida numineda ufizialmënter vize-dirighënta à pedù pie do na recunescenza da pert di ciantarins. Ivan Schenk à pudù pië do na boza per si aiut a to su la cianties y a mëter adum l CD nuef che unirà tosc ora.
Aron Moroder à do 5 ani de atività dit de nia plu se meter a disposizion per l cunsëi, ulessan rengrazië a Aron per l bon lëur che l à fat y nce a del ti an sëurandat na boza cun n etichet particulera.
I autri candidac dl vedl cunsëi à inò giatà la crëta y Ivan Kostner à cun na bela cumpëida de ujes pedù seurantò l post de Aron.
Urtijëi, 25.10.2014
Cor di Jëuni Gherdëina
- Gold und Silber bei den World Choir Games 2014
by Verena & Diego Moroder
Der Cor di Jëuni Gherdëina aus Gröden/Val Gardena in Südtirol (Italien) dufte heuer zum ersten Mal bei den World Choir Games dabei sein. Vom 8. bis 14. Juli verbrachten wir gemeinsam unvergessliche Tage.
Mit viel Mühe und Disziplin bereiteten wir uns monatelang auf dieses Großereignis vor und konnten es kaum erwarten, endlich unsere Reise anzutreten. Unsere Erwartungen wurden nicht enttäuscht: Von Anfang an fiel uns in Riga eine reibungslose Planung auf, die bis zum letzten Tag andauerte...
St. Ulrich, 17.07.2014
Cor di Jëuni Gherdëina
- Ein Tal, ein Chor
by Ingrid Demetz
Im Jahre 2009 hatten einige Jugendlichen aus Gröden die Idee, alle Jugendchöre des Tales zu einem einzigen großen Chor zusammenzuführen, um gemeinsam ein Konzert zu geben.
Sofort war klar, dass dies eine besondere Begegnung werden würde und so wurde kurzerhand beschlossen, einen Verein, den „Chor di Jëuni Gherdëina“, zu gründen....
Wolkenstein, 26.06.2014
ITW - Vel dumanda a la cunseliera Sara Villgrattner
L mancia mo feter doi mënsc dan pië via a Riga y l cunsëi lëura “auf Hochtouren” per mëter a jì dut nce sce l ne ie nia saurì ajache truepa cosses che n mesessa savëi dantaldut chël che reverda vel custimënt ie ries da giaté ca ajache chi che mët a jì chësc event ne ie nstësc mo nia anjeniei a puntin o povester ne se la peri nia dal grumon de cores che se à scrit ite.
Sara, tu es (abù) l gran lëur de tenì l cuntat cun l ufize dl Interkultur y de mëter a jì nosc "Aufenthalt" cun l ativiteies che fajon a Riga. Co ie pa la despunibltà de chëi che mët a jì, ciunes ie pa al dificulteies?
La persones cun chëles che ie é abù da n fé tres e-mail ie for states drët dauleibon y a desposizion. Sce ei na dumanda pona ei me drë de ti scrì y po giati for na resposta. L unich problem ie che suvënz muessi aspité scialdi giut nfin che giapi na resposta y la persona cun chëla che scriji ne sa nia tan bën l tudësch, pona muessi pa me uni tant me nmaginé cie che l ie iust minà. ;)
Liej duta la ntervista a Sara ->
Sëlva, 12.05.2014
ITW - Ntervista al dirighënt Samuel Runggaldier II
L ie iust passà n fin dl ena drët mpeniatif judan pea da l Alpencup 2014 ma ënghe na bela sudesfazion a udëi l cor tan tenì adum, damandon a Samuel si minonga.
Co à pa a te sapù l ultim fin dl ena dal Alpencup?
La urganisazion dl Alpencup ie sta n gran lëur per nëus ma muessi bën dì, che son scialdi cuntënt de coche la ie jita. Ora de 7 persones che fova nia tlo o che fova mpeniedes te n auter lëur, a propi uni un judà pea a fé garaté chësta festa....
Liej duta la ntervista a Samuel ->
S. Cristina, 23.01.2014
De gra per la sëira dla tlecanoht
L'ultima doi juebies de dezëmber ie l Cor di Jëuni Gherdëina jit a cianté la tlecanocht
a Santa Cristina y te Sëlva.
S. Cristina, 29.12.2013
ITW - Ntervista a la cassiera dl CDJG Verena Moroder
N curt, a cie pont ie pa śën la preparazion per Riga?
Śën sons perdrët bel a n bon pont a pensé che l cuncors ie pu permo n auter ann de lugio. On ntant apustà l jol y chëst'ena mandons via duc i documënc per la iscrizion, ajache tres na “Frühbucheranmeldung” entro i 15 de setëmber paions dut ntëurmpue de manco.
Liej duta la ntervista a Verena ->
Urtijëi, 09.09.2013
ITW - Ntervista al presidënt dl CDJG Matthias Runggaldier
Ncuei ulons fé na pitla ciaculeda cun Matthias per fé al savëi n curt a duc a cie pont che n ie cun Riga y d’autra pitla cosses, de gra n iede Matthias, che te toles la dlaurela de respuender a n valguna dumandes per la plata internet dl cor....
Liej duta la ntervista a Matthias ->
Val Gardena, 07.03.2013
July 2012 - Akustika Chamber Singers in the Dolomites...
I Akustika Chamber Singers de Pretoria tl Sudafrica ie cunesciui sëura dut l mond per si savëi da cianté che ie nce lià a ert vijuela. Chësc cor, menà dal dirighënt Christo Burger, ie unì metù su tl 2006 y à bele venciù truep cuncorsc nternaziunei, danter l auter l Concorso Corale Internazionale tl ann 2010 a Riva. Iló ti iel garatà de vëncer “Gold 10”. Chëi che se ntënd de mujiga sà tan puec cores che ie stai boni de arjonjer chësc titul. I ciantarins y l dirighënt fova bele stai tlo te Gherdëina dan doi ani. Christo Burger ie nce l ann passà stat te Gherdëina per ti nsenië velch deplù ai jëuni ciantarins de nosta valeda. Śën à l Cor di Jëuni Gherdëina pudù saludé per l segondo iede si cumpanies dl’Africa.
More info
Val Gardena, 18.07.2012
18. Landessingen - Singen ist Heimat
Zum europäischen Jahr der Ehrenamtlichkeit fand in der Kurstadt Meran ein großes Fest aller Chöre im Land statt. Im Rahmen des des 18. Landessingen vom 4. bis zum 6. Mai zeigten zahlreiche Chöre mit Konzerten, Veranstaltungen und Gottesdienste wie sie das Leben bereichern und verschönern. Meran bildet mit ihrer schönen Altstadt, den Promenaden und Gärten, den vielen Kirchen und Sälen einen geeigneten Rahmen,
der die Begeisterung für das Lied weitergibt.
Natürlich durfte der Cor di Jëuni Gherdëina nicht fehlen!
Fotos auf unserer Facebook Seite...
Meran, 06.05.2012
"Concorso Corale Int." 12th International Choir Competition - Riva del Garda
Gold III mit 22,58 Punkte für Cor di Jëuni Gherdëina beim "12th International Choir Competition" in Riva del Garda. Leitung: Samuel Runggaldier
Gewinner des Großpreiswettbewerbs: Vox Bona Kammerchor der Kreuzkirche Bonn.
More info + pictures
Trasmiscion "Ladinia" te Radio Gherdëina: Samuel y Carmen conta dl concorso corale ->
Riva del Garda, 02.-04.04.2012
Fotos dla senteda generela dl 25.03.2012 dal Terrazza a Urtijëi
Sada, ai 25 de merz se à l CDJG ancuntà dal Terrazza a Urtijëi per tenì si senteda generela. Chëst ann fovel inò ëura de tenì la veles nueves. N gran de gra va a Armin y Robert che ne se à nia plu candidà per l cunsëi.
Bënunì tl cunsëi nuef a Verena y Sara.
Pictures
Urtijëi, 27.03.2012
New YouTube Channel
Da puec dis incà ons n canal ufiziel sun YouTube cun i videos dl Cor di Jëuni Gherdëina, tëuc su y taiei adum da Ingrid che ulëssi rengrazie per l lëur che la se fej. Man man vën leprò vel video.
Nviei duc a ti cialé dassënn a chisc videos che can che jon al cuncors de mujiga fej plu paruda sce zachei cëla ite sce on videos che bele n grum de jënt à cialà. Y sambën chi che à n User sun YouTube ie nvià a deventé follower
;-) Saluc y de gra Diego
Go to YouTube
Urtijëi, 17.03.2012
Riva del Garda 2012
Concorso Corale ist einer der traditionsreichsten Chorwettbewerbe von INTERKULTUR.
Er findet, abwechselnd mit dem Internationalen Chorwettbewerb Budapest, alle zwei Jahre in der Karwoche statt. Es gibt Kategorien in unterschiedlichen Schwierigkeitsgraden mit und ohne Pflichtwerk. Erleben Sie vier Tage voller Chormusik. Und fiebern Sie mit bis zum Schluss: Denn die von der Jury ausgewählten Kategoriesieger präsentieren ihr Können dann noch einmal und singen um den mit 1.500 Euro dotierten Großpreis von Riva del Garda.
Die Veranstaltungen finden in der Kirche Sta. Maria Assunta, im faszinierenden runden Auditorium Chiesa San Giuseppe und im Palazzo dei Congressi statt. Ein paar Schritte entfernt beginnt die Uferpromenade des Gardasees. Erkunden Sie die malerischen Orte rund um den Gardasee oder machen Sie einen Tagesausflug nach Venedig, Verona oder in die Dolomiten.
More info on interkultur.com
S. Cristina, 28.02.2012
CD "Live in concert 2011" out now!!!
06.02.2012
Fotos dl ena dal 12 al 19.11.2011 passeda cun Christo Burger
Ai 18 y 19 de nuvëmber à l Cor di Jëuni Gherdëina tenì cun feter 90 ciantarins doi cunzerc te dliëja de Sëlva.
Do avëi mparà ite dan ora duc i pec cun nosc dirighënc, dantaldut Samuel Runggaldier ons passà n ena
de proes intensives cun l dirighënt Christo Burger che ie unit aposta dal Sud Africa.
Ël se à ncë dat la batuda ntan chisc cunzerc..
More info
Gallery CONCERT ->
Gallery after concert ->
Sëlva, 19.11.2011
Fotos dla proa ai 08.10.2011 a Urtijëi
Da abiné sun nosta plata sun facebook!
Pictures
Urtijëi, 08.10.2011
Garejeda di cores dl Nord-, Ost- y Südtirol a Ridnaun.
Lies - N sada ai 22 de jené fòvela tan inant. L fova l di dla garejeda di cores dl Nord-, Ost- y Südtirol metuda a jì dal „Südtiroler Chorverband“ y dal „Tiroler Sängerbund“ a Ridnaun. Cun n pulmin y na drëta bona ueia sons piei su bel abenëura...
More info + pictures
Ridnaun, 22.01.2011
Senteda generela dl Cor di Jëuni Gherdëina
Ai 27 de nuvëmber 2011 sons duc de berieda furnei cun na curiera a Lana per passe na blota seira n cumpania a törggelen. L'ucajion fova la senteda generela ulache ie uni presentà l nuef pruiet y rujenà de l atività passeda.
Pictures
Lana, 27.11.2010
Val Gardena meets South Africa!
Cor di Jëuni Gherdëina meets the Akustika Chamber Singers!
De merz dl 2010 à l cdjg l unëur de pudëi fé unì adalerch i Akustika Chamber Singers de Pretoria tl Sud Africa. Chësc cor ie ratà danter i miëur cores di jëuni al mond. Ti doi dis passei deberieda ulà che i jëuni dl Sud Africa à pudù durmì tla families, ons abù ucajion de mparé a cunëscer mpue si cultura y si esperienzes musicheles.
Ëi ntant à pudù amiré nosta bela montes.
Per finé via chisc dis à i Akustika Chamber Singers po' tenì n cunzert tla dlieja de Sëlva.
More info + pictures
S. Cristina, 28.03.2010
Cor di Jëuni Gherdëina in concert - Urtijëi, nuvëmber 2009
I dirighënc de chësc prim proiet ie Romina Glira, Johanna Kostner y Irene Kostner dl Cor di Jëuni de Urtijëi,
Isabella Mussner di Hosianna de Sëlva y Samuel Runggaldier dl Cor di Jëuni de S. Cristina, che ie nce a cë di dirighënc. De nuvëmber dl 2009 iela finalmënter tan inant: l Cor di Jëuni Gherdëina fej si prima cumparida pitan trëi cunzerc te doi dis vendui ora.
Per l'ucajion vën nce tëut su n CD live dl cunzert y l gran ntujiasm di ciantarins y dl publich fej ntënder che l ne dëssa nia resté mé pra chësc proiet. …
More info + pictures


text:
sustegna e derasa l’art e la cultura svizra. Cun noss posts exteriurs essan nus preschents en tut il mund e dain novs impuls culturals cun nossas iniziativas.
Nus promovain l’art e la cultura svizra resguardond sia diversitad.
Cun nossas contribuziuns pussibilitain nus novas ovras artisticas, rinforzain il barat cultural tranter las differentas regiuns linguisticas da la Svizra, preschentain la cultura svizra a l’exteriur, promovain la generaziun giuvna d’artists e d’artistas e s’engaschain per l’intermediaziun da l’art al public.
Sco fundaziun naziunala sustegnain nus projects d’impurtanza per l’entira Svizra.
Ina survista da las mesiras da promoziun dals singuls champs spezials:
Cun atgnas iniziativas tematisain nus svilups da la vita culturala actuala e creain novas raits per persunas activas sin il champ cultural en Svizra ed a l’exteriur.
Nossas iniziativas sa basan sin ina collavuraziun cun artistas ed artists, organisaturs, fundaziuns culturalas, posts da promoziun publics e privats sco era cun las represchentanzas diplomaticas da la Svizra a l’exteriur.
Nus tgirain ina rait da posts exteriurs en tut il mund. Els sustegnan il barat cultural da la Svizra cun l’exteriur.
Ils centers culturals preschentan l’art svizzer en metropolas d’art impurtantas. Ils biros da colliaziun fan punts per persunas activas sin il champ cultural da la Svizra en autras regiuns da quest mund e contribueschan al dialog tranter las differentas culturas.


text:
Gràta
Endèla terminulugìa botànica, la gràta (o racemo) l'è 'na sórt de 'nfiurescènsa che la g'ha la caraterìstica de ìga 'n as (o ràchide) che 'l crès indefinitamènt e de le dò bànde nas dei böcc pedezelàcc che i se dèrf de menemà che l'as el se svelöpa. La fiuridüra se dis che l'è 'n sènso "acròpeto", cioè, se dèrf prima i fiù che stà sóta e la madürasiù va và 'n nacc 'nvèrs la pónta de la 'nfiurescènsa.
I óter tìpi de 'nfiurescènse recemùze sèmpie (spìga, amènt, ombrèla, ecc.) se i pöl derivà facilmènt de chèsta strütüra. La 'nfiurescènsa cumpunìda furmàda de 'na gràta de gràte (gràta cumpunìda) la ciàpa el nòm de panòcia, compàgn de chèla de l'ùa.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Dimitri, M. 1987. Enciclopedia Argentina de Agricultura y Jardinería. Editorial ACME, BsAs.
- Font Quer, P. 1953. Diccionario de botánica. Barcelona, Editorial Labor.


text:
Fiora campeón centro de atención, Fiora Nightraven, Precio Fiora Nightraven, Venta Fiora Nightraven, Piel Fiora Nightraven, Fiora Nightraven pieles lol libre regalo, Fiora Nightraven juego, Guía Fiora, Fiora Nightraven DayZDB, Obras Fiora Nightraven, Fiora pro construye, Runas Fiora, Pieles Fiora, Consejos Fiora, Noche del Cuervo, Nightraven Fiora, Piel Nightraven Fiora, lol libre despelleja Fiora, cómo mod Fiora Nightraven, lol Fiora, lol guía Fiora, lol Nightraven Fiora, Fiora skins personalizados, Fiora generación personalizada, Fiora Nightraven
[Descargar esta Libre Lol Piel]


text:
Casalin
Casalin (nom ufizial in italian: Casalino) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de 1 599 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 39,6 km² e ona densità de popolaziun de 40 ab./km².
Sitüada in de la Pianüra Padana, Casalin la cunfina sia cun la Pruvincia de Pavia (Cunfienza) che cun quela de Vercej (Burghi).
Ultra al center cumünal (induve viven pressapoch 700 abitant), el paes el cünta tre fraziun:
Inultra a gh'è un gran nümer de cassinn. Casalin l'è 'l caplögh de l'Üniun del Bass Nuvares, che la cünta anca i paes de Granozz e de Muntisel.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Casalin l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
MediaWiki:Anontalkpagetext/egl
Còsta l'è la pàgina 'd discusiòun ed 'n utèint sèinsa nòm, ch' an n' à mìa incòra fât 'n' utèinsa o in tót al manēri an n'è mìa drē druvêrla. Per arcgnòsrel l'è dòunca necesâri druvê al nóme dal só indirés IP. J indirés IP a pōlen èser spartî cun êter utèint. Se t'é un utèint sèinsa nòm e 't pèins che i cumèint in cla pàgina ché an riguêrden mìa té, fa 'n' utèinsa nōva o vîn dèinter cun còla ch' ét gh'ê bèle per schivşêr, in futûr, 'd èser cunfûş cun 'd j êter utèint sèinsa nòm.


text:
El svacament
Solite sere, solito bar, solit gruppet, de buletar, - Mi da una cica? - - damela ti - - io sono in seca - - nisba anca mi - Solit menassel coi blablabla sul personale, gli emarginà, su l'ultum film de Luis Bunuel - Te l'è capi? - - No, ma l'è bel! - E foeura i nostr murales che il sistema el m'ha tapà coi poster de quel Dash che mia nesuna voeul scambià! M'han dit che giù al Macondo han liquidato il 68, tra afghanistan e russia t'è sentì che rebelot! Solit contorno trit e ritrit di tipi fighi ipernutrit con kavasaki tutt li accessoriate occhiali rayban e altre stronzate Solita rabia solit bestemm lur in i sciuri numm sem chi sem sens d'imputensa vumm che l'è sera dent che digrigna murale a tera. E foeura i nostr murales che il sistema el m'ha tapà coi poster de quel Dash che mia nesuna voeul scambià! Perchè quand lur roben se la caven sesa dann perchè quand lur sparen massen semper chi ha vent'ann? La militanza, i ripensament i esitasiun, i cediment voeuia de sbatess nel waterclose tira la corda, e adiu tuch coss E allora dai, giu a scopare per ore ed ore, sensa parlare sensa guardarsi, quasi a scongiur te leget nel partner i to stess paur. E foeura i nostr murales che il sistema el m'ha tapà coi poster de quel Dash che mia nesuna voeul scambià! Io penso han fat tuch per impedimm de sentiss viv ma numm gh'emm la pel dura mia per nient semm suversiv. Tuch quant l'è costituito a numm ce resta sui cuiùn Per numm anca pisà l'è un att de mett in discussiun! Semm stuf de dugmatismi, falsi miti e Fat Murgan numm adess voeurum vedè, capì le cose come stan. Per scancelà i paur de tuch i fioeu che gh'han vent'ann di fioeu che c'han di suo solamente i so vent'ann!
ilDeposito.org non fornisce file o audio o registrazioni dei canti presenti ma ci limitiamo a segnalare altri siti dove è possibile ascoltare e/o scaricare i canti.
Link per ascoltare e/o scaricare il canto:
Per il presente canto sono disponibili le seguenti traduzioni:
Informazioni
Il "Collettivo Ticino riva sinistra" fu attivo a Castano Primo (MI) negl' anni '70/'80.
Indicazioni bibliografiche
Fiorenzo Gualandris
Condividi
Strumenti
Scheda del canto
Lo staff de ilDeposito.org non condivide necessariamente il contenuto, che viene inserito nell'archivio unicamente per il suo valore storico, artistico o culturale (maggiori informazioni).


text:
Cucurbita pepo
El söchèl o la söchèla (Cucurbita pepo L.) l'è öna spéce de la faméa botànica dele Cucurbitaceae, i quai fröcc i vé dopràcc zèrp.
Caraterìsteghe[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è öna pianta anöala col gamp erbadegh flesibol. La pianta la fà sö dei fiùr monosesuàcc. I fiur mascc i è stérii, ma nesesàre per l'empolinassiù dei fiùr fèmina, che i narà a furmà 'l fröt. L'empolinassiù la sa cumbina grasie a i 'nsècc o al vènt (ésta la vicinansa dei fiur mascc e fèmina 'ndela stèsa pianta). El fiur de söca, o fiur de söchèl, de culùr zalt-aranciù, l'è 'n grant doprat en cüzina, tat crüt quàt còt.
Cultivassiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La pianta dei söchèi la cres bé end'ön clima mitigàt e an puzisiù al sul e con tata argia. L'è 'na pianta che la fa rotasiù trienala, e se pöl cultiàla ensèma co le sìgole, coi fazöi rampegancc e la 'nsalada El teré 'l g'ha da vès laurat bé bé, profunt e drenàt perchè la patés i restagn de aiva, e pié de sustanse urganeghe. Per votègner fröcc de qualità se g'ha bezógn de mèter quater o sich quintai de lödam madür per sènto méter quadracc. El lödam el g'ha de vès sotràt a profondità de pö o meno quaranta ghèi. Sö teré bèi lauràcc, semai che le piante i è distante asé (densità de méno de 1,4 piante per méter quadrat) al rendimènt el pöl rià a 40-45 fröcc per pianta. Bòa catà sö i fröcc da vot a dés setemane de la sùrna, amò zèrp, perchè quan che 'l fröt l'è madür del töt el g'ha déter en mòcc de somésa che 'l la rènt mia pö bù de maià.


text:
Carlasc
Carlazz ò anca Carlasc (nom ufizial in italian: Carlazzo) l'è on comun de la Provincia de Còmm con 3 103 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 12,7 km² e 'na densità de 244 ab./km². Se troeuva intela Val Menagg. L'è nassuu intel 1928 de l'union de trì comun.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Carlasc l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Dialètt pramzan
Artìcol in dialètt pramsân
Al dialètt pramzan l'è 'n dialètt gàl-italic d'la lèngua emiliana-romagnöla parlé int'la provènsa äd Pärma. Al vén in pärta dala popolasiòn dî gàl bòi chi även ocupé il téri d'la zona d'Pärma in t'al 400 a.C. , genta che dopa l’invazión romana l'è restädâ a abitär il térî da vénsù e i s'én mis'cè con j invazor roman. Al lésich c'à s'parläva donca in chi temp lì l'era un latén contaminè da influensi d'la genta galica.
I Gal, o célt, j'an lasè un retàg prezent ancòrra in sérti paroli d' uz cmón cme “gozèn” (maiale), “scrana” (sedia) o ancòra “sôga” (fune). Sucesivament par causa d'j invasiòn spagnoli e sopratut francezi in t'al dialét pramzan a's polen catär dil parôli c'a venen dal francez cme “tirabusòn” (cavatappi) opùr “vert” (aperto) o "pòmmm da téra" (patata) e bombén d' ätri paroli ancòrra.
Difuzsion[modifica | mudéfica la surzéia]
Al pramzan l'è parlè in tutta la provensa äd Pärma, i s' polèn pärò risconträr ancòrra tri principäli varianti, la primma in di zoni d'la “basa” ( pù o meno da Torîl al fiumm Po), la sgonda in chi zonî dî cmòn 'd Fidensa, Busej e côl äd Sälsmagiôr Terem (in do l'è pù zvén al dialètt piasintén orientäl 'dla Vala dl'Ärda) e la tersa in dl’area di Apenèn. Il variasiôn in tal dialètt i s' caten, oltre ca int'na quälca parola, pu c' äter in t'la prononsa dil vocäli. In t'la montagna pu precisamènt in'tj älti vali dal Tär e dal Sén al dialètt al comensa a veregh na quälca inflesiôn Ligure. Al dialètt par cui c'jèn miga propria 'dla citè d' Pärma, l'è ciamè dai Pramzan (abitant d'la citè 'd Pärma) cme "arioz" o "parmens". Al dì d'incó al dialèt pramzan al s'è acsì profondament misc'è con l'"arioz" d'la provensa e con di atär che solament poch studioz dal dialètt i conserven la parläda originäria.
Provèrbi in dialètt pramzan[modifica | mudéfica la surzéia]
- Chi äzon nassa, äzon môra.
- L'é mej 'n äzon viv che 'n dotor mort.
- Chi ha avù, ha avù, e chi n'g'ha avù fa lista nôva.
- Badacc an vôl ingan; o sònn, o sèj o fama.
- Quand s'é in bal, bizògna balär.
- Bärba bagnäda l'é méza fata.
- La bärba an fa 'l filòzof.
- A fär la bärba a l'äzon a s' consumma l'aqua e 'l savon.
- Doni e barbera l'é sempor primavera.
- Santa Bibiana, quaranta dì e 'na stmana.
- Chi ha bizògn c'al slonga la man.
- Bizògna lavorär par magnär.
- Quand la scapa, bizògna färla.
- An s'pôl miga aver la bòtta piénna e la mojéra imbariäga.
- Il bozìi i g'han il gambi curti.
- Chi viva sperand, al môra cagand.
- Amôr e caghétt, chi 'n l'ha provä an al crèdd.
- Il cagni chi g'han préssia i fan i cagnén òrob.
- Còl ch'tén cäld, tén anca frèdd.
- Tutt i cals int al cul mandon inans un pass.
- Chi lavora 'l g'ha 'na camiza, chi 'n lavora al gh'n'ha dò.
- Ai can mägor agh va drè 'l mòschi.
- Quand as dis dài al can, tut i 'gh dan.
- Tutt i can i ménnon la còvva, tut i cojon i dizon la sòvva.
- Can ch'baja an bòcca miga.
- Tutti 'l bissi i g'han al sò vlén.
- Avril piovös, magg ventös.
Bibliugrafia[modifica | mudéfica la surzéia]
Giuseppe Carli, Umberto Paravini, Dizionario Parmigiano-Italiano, 1966.


text:
Famiglia (matematica)
In matematica, famiglia a l'è un termin generich sinonim de culeziun u de sübcungiunt. El termin famiglia el gh'ha minga da definiziun furmal, però el gh'ha sentüü, in acordi al cuntest. Una famiglia a l'è 'l püssee despess assimilabil a un cungiunt.
Famiglia indessada[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Una culeziun nutada la cusitüiss una famiglia (indessada da un cungiunt ) d'element d'un cungiunt . Ogni element de la famiglia a l'è liaa a un element de . L'element de a l'è l' indes o de . Questa famiglia a l'è un element de e la curespund dunca al datu d'una aplicaziun de manera tal che . La quistiun de l'ucürenza mültipla d'element de in la famiglia al è malauradament indeterminada e la depend dal cuntest.
La se ciama sequenza una tala famiglia cura che a l'è cüntabil. Videe anca famiglia finida e famiglia infinida.
Cungiunt di part d'un cungiunt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El termin famiglia a l'è da spess druvaa, in particülar in infurmatica teorica e in logica matematica, per designà un cungiunt de part d'un cungiunt ; questa roba chì al fin d'evità la cunfüsiun intra i düü nivei de cungiunt. La se retröva la nuziun de famiglia indessada (in ) grazie a la funziun carateristega da . De tüta manera i dò nuziun i se upunen in misüra tal che i element de la famiglia i partegnen a per la famiglia indessada, a per el cas present.
Famiglia generatris[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Se dis che una famiglia (x1,x2,...,xn) d'element d'un spazi veturial E a l'è una famiglia generatris de E se e dumà se el süb-spazi da E generaa da (x1,x2,...,xn) a l'è 'l spazi veturial E tüt intregh.