text:
A San Murezzan duain tut las interpresas sa participar al program da far tests da corona dal chantun. La suprastanza communala fa perquai in appel. Custs che na vegnian betg cuverts dal chantun u la Confederaziun, surpiglia la vischnanca, hai num en la communicaziun. Er la vischnanca sezza cun radund 300 collavuraturas e collavuraturs sa participescha als tests.
Tests regulars sajan numnadamain il meglier med per franar la derasaziun dal virus ed uschia d'impedir ulteriurs lockdowns, argumentescha la vischnanca. Cun questa mesira veglia San Murezzan augmentar la segirtad da giasts, collavuraturs ed indigens en vista a las vacanzas da sport. La vischnanca da San Murezzan ha gia duas giadas testà l'entira populaziun.


c: text/html

text:
Il guvernatur da la California, Gavin Newsom, ha ordinà mesiras pli severas cunter la pandemia da corona. En tut ils districts dal pli grond stadi federativ american vegnian las bars ed ils kinos puspè serrads. Restaurants dastgan be servir lur giasts en il liber e betg en locals serrads. Districts che sajan fitg pertutgads, stoppian plinavant serrar centers da cumpra, baselgias, studios da fitness e saluns da coiffeur.
L’ultim temp è il dumber da novas infecziuns e da mortoris s’augmentà marcantamain. En la California vivan radund 40 milliuns persunas, da quai èn passa 320'000 s’infectads cun il virus.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ussa èsi finalmain uffizial: entaifer il proxim mais vegn publitgà ina versiun rumantscha da Mozilla Firefox.
Suenter bleras uras da lavur da translaziun e divers incaps tecnics avain nus udì cun satisfacziun ch’ils sviluppaders da Mozilla han confermà l’ultima emna che l’interfatscha rumantscha dal navigatur Firefox vegnia distribuida definitivamain cun la nova versiun 3.5 da Firefox. Nus ans legrain da pudair furnir bainprest ulteriuras infurmaziuns.
Firefox rumantsch
Ussa èsi finalmain uffizial: entaifer il proxim mais vegn publitgà ina versiun rumantscha da Mozilla Firefox.


text:
Tabela periodica di elemenc
La tabela periodica di elemenc (o demò tabela periodica o tabela de Mendeleev) la é n schem co i elemenc chimics derturé per numer atomich e numer de eletrons.
Sie inventor l'é stà l chimic rus Dmitrij Ivanovič Mendeleev.
La tabela[mudé | muda l codesc]
Segnificat di colores di numeres atomics:
- i elemenc col numer brun i é lujesc a T = 298 K e p = 100 kPa;
- chi en vert i é gasc a T = 298 K e p = 100 kPa;
- chi en neigher i é sciodi a T = 298 K e p = 100 kPa;
- chi en chécen i é artifizièi e no i é naturalmenter prejenc su la Tera (i é duc chenc sciodi a T = 298 K e p = 100 kPa). L tecnezie e l plutonie i é mìngol prejenc te la minieres de uranie, te la jigantes chécenes e tei resć de superneves.


text:
Favale di Malvaro
Favale di Malvaro (en lìgure: Favâ) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Gènova.
El g'ha 'na popolasiù de 478 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 16,7 km² e 'na densità de popolasiù de 29 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Lorsica, Moconesi, Neirone, Rezzoaglio.
El cümü l'è sitüàt endèla val de Malvaro, 'na lateràl de la val Fontanabuona. L'è postàt ai pè del mut Pagliaro endèla piàna del trut Malvaro, a 42 km de Genova. El sò teretóre el fà part de la Comunità Montana Fontanabuona.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Favale di Malvaro l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Svizra - Servetsch secret survegn dapli datas da passagiers da sgol
Il servetsch secret svizzer survegn en l'avegnir dapli datas da passagiers da sgol. A partir da l'atun ston societads aviaticas che sgolan da Neu Dehli, Hongkong, Mumbai, Muskat e Singapur en Svizra numnadamain annunziar tut las datas da passagiers a las autoritas svizras.
L'obligaziun d'annunzia va en vigur l'october quai ha decis il secretariat statal per migraziun. Davent lura ston las societads aviaticas annunziar las persunalias ed indizis sin documents da viadi, eroport final e da partenza sco er il temp d'arrivada. Il secretariat statal per migraziun ha prendì questas mesiras sin basa d'ina analisa da ristg.


text:
Participar al musical «En 80 dis enturn il mund» pretenda in grond engaschi dals dus giuvens e las 19 giuvnas. Betg mo temp mabain era corporalmain pretenda la producziun bler.
Hemiplagia
Cur che jau sun sin tribuna na ma sent jau insumma betg impedida.
La giuvna è schirada da la vart dretga dal corp. Ad ella muntia fitg bler ch’ella po sa participar al musical «En 80 dis enturn il mund» ed ella s’engascha cumplainamain. Ella po uschia viver in siemi.
In enritgiment
Per l'entira truppa saja quai in enritgiment da pudair giugar cun Angela Carina. I saja bel da vesair che mintgin haja plaz. Ed er il musical vegnia giugà uschia enturn Angela Carina ch'ella na stoppia betg sa sentir exponida, declera il reschissur Roland Körner.
RR novitads 17:00


text:
La paja fixa muntia 800'000 francs senza cassa da pensiun. Quai che muntia maximalmain in milliun francs. Il nov CEO da las Viafiers federalas stoppia er savair discurrer pliras linguas naziunalas. Quai na fetschia betg pli simpel la tschertga dal stgars pedra preziusa, i na saja dentant era betg impussibel da chattar insatgi, declera Ribar. Il candidat u la candidata stoppia era esser sensibel per il servetsch public. El u ella stoppia savair che la SBB na saja betg ina interpresa sco in'autra.
SuccessurA fin la fin da l'onn
La SBB saja il mument vi da contactar candidatas e candidats pussaivels. I haja gia dà annunzias. Ribar spera da pudair preschentar sin la fin da l'onn in successur.
Andreas Meyer banduna la SBB sin il pli tard la fin da l'auter onn. Andreas Meyer è dapi il 2007 a la testa da las Viafiers federalas. Sco el ha detg, saja quai bun da chalar avant 60. Auters sajan vegnids ed ids. El veglia sez pigliar l'iniziativa e betg spetgar fin ch'el sto ir.
Telesguard dals 5 da settember 2019
Il directur da la Viafier retica, Renato Fasciati na vul betg daventar successur dad Andreas Meyer.
RR novitads 06:00


text:
Il project d'execuziun dal departament federal per ambient, traffic, energia e communicaziun (CATEC) cuntegn la sanaziun cumpletta dal traject da l'autostrada A13 tranter Giuvaulta e Vial.
Via naziunala A13 gioga rolla centrala
Sco la regenza menziunescha è la via naziunala A13 l'access principal per bleras regiuns da vacanzas en il Grischun. En cumbinaziun cun la ruta dal San Bernardin è la via naziunala da la A13 la segunda axa da transit nord-sid da la Svizra.
Durant ils temps da vacanzas dettia dentant colonnas da plirs kilometers avant il tunnel Isla Bella. Sin il curt traject tranter il tunnel Plazzas e la fin dal tunnel Isla Bella èn capitadas en ils ultims 10 onns 65 accidents.
Dapli segirezza tras tunnel
Perquai pretenda la regenza ch'i vegnia construì in tunnel cun in profil traversal d'ina via naziunala. Uschia pudess ins pli tard duvrar quel sco segund tunnel per il traffic e durant la sanaziun dil tunnel existent d'Isla Bella sco sviament.
La confederaziun prevesa da sanar entaifer sis onns sper il tunnel Isla Bella e la construcziun dalla gallaria da segirtad, il tschancun da nov kilometers autostrada tranter Giuvaulta e Vial ed il tunnel Plazzas.
RR novitads 09:00


text:
Liestal (distret)
El Distret de Liestal l'è giü dei sich distrècc (en todèsch: Bezirke) del Canton Basilea Campagna, en Svìsera. El capolöch aministratìf del distrèt l'è la citadìna de Liestal che l'è apò a la capitàal del cantù. Endèl més de Marz 2011 la popolasiù totàl del distrèt l'ìa 57 371 abitàncc, en magiuranza de lengua todèsca.
Südiviziù aministratìva[Modifega | modifica 'l sorgent]
El distrèt de Liestal l'è dividìt endèi quatórdes cümü elencàcc endèla tabèla riportàda ché sóta:
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Rendita por chi che é gnüs surć por gaujes profescionales
N sorvisc dl'aministraziun provinziala de Südtirol
Descriziun generala
Ara se trata de na indenisaziun mensila tl caje de n dann dl aldì, che arbassa la capazité de laûr de almanco l’11%, por gauja de vera liada al laûr tres ativitês prigoroses de chë sort, che é curides dal’assiguraziun obligatoria aladô dl art. 1 dl test unitar di 30 de jügn dl 1965, n. 1124.
Por la conzesciun de chësta rendita ne pon nia plü presentè domandes nöies pro l’ofize provinzial competënt dl paiamënt.
La rendita ti vëgn paiada fora ales porsones che à chisc recuisić:
- domanda bele presentada
- residënza tla Regiun Trentin-Südtirol da almanco 2 agn, o
- avëi laurè, anter i dui agn dan la domanda, tl setur a risch en chestiun por almanco un n ann, inće cun interuziun, tl teritore regional.
I caji nüs de surdité por gaujes profescionales ne ciafa nia plü na indenisaziun aladô dla lege regionala, mo aladô dla lege statala tres l’INAIL. Les domandes nöies mëss gnì presentades al INAIL.
Lege Regionala di 2.1.1976, n. 1, tla verjiun en forza.
La mosöra dl’indenisaziun vëgn calcolada sön la basa de na retribuziun convenzionala al ann de € 23.391,00.
L’import dla rendita va da € 155,55 a € 939,44 al mëis, aladô dla gravité dla surdité.
Sce an à la responsabilité por i familiars aumentëia la rendita dl 5% por vigni familiar.
La rendita ne po nia gnì dada inant.
Trasparënza
Les informaziuns sön la dorada dl prozedimënt, le responsabl dl prozedimënt, le dërt de sostituziun y i mesi de sconanza legala aministrativa y iudiziara é da ciafé sön chësta plata internet.
Formulars
Previdënza y assëgn por la familia - Mudaziun dla modalité de paiamënt
Previdënza y assëgn por la familia
- Formulars
- Abänderung der Zahlungsmodalität [496 KB]
- Formulars
ASSE - Trasparënza
Les informaziuns sön la dorada dl prozedimënt, le responsabl dl prozedimënt, le dërt de sostituziun y i mesi de sconanza legala aministrativa y iudiziara. é da ciafé.
- D’atres injuntes
- Verwaltungstätigkeiten und Verfahren [354 KB]
- D’atres injuntes
Misciuns di patronać dla Provinzia de Balsan
- D’atres injuntes
- Patronate [36 KB]
- D’atres injuntes
(Sorvisc actualisá ai: 19/02/2021)
Ënt competëntASSE Agenzia por le svilup sozial y economich
Palazzo 12, via Canonico Michael Gamper 1, 39100 Balsan
Telefono: 0471 41 83 07 (Horst Delago)
Fax: 0471 41 83 29
E-mail: aswe.asse@provinz.bz.it
PEC: aswe.asse@pec.prov.bz.it
Website: http://asse.provincia.bz.it/
Orar por la jënt:
Lönesc, mertesc, mercui y vëndres dales 9:00 ales 12:00
Jöbia dales 8:30 ales 13:00 y dales 14:00 ales 17:30
Terminns
La rendita vëgn paiada fora dal'Agenzia por le svilup sozial y economich vigni dui mëisc.
Sce al s’à stabilisé do da 15 agn la gravité dla surdité sön n degré sot le 16%, spo ne vëgn la rendita nia plü paiada fora vigni dui mëisc, mo ma vignitant sot forma de n import capitalisé.


text:
Il glatscher Morteratsch lieua pervi dal stgaudament dal clima mintg'onn per plirs meters. Quai vul il glaziolog Felix Keller franar.
L'idea è da zugliar il glatscher en naiv durant la stad, uschia ch'il glatsch suten na po betg luar. Ils studis fatgs mussian che quai funcziunia, ha Felix Keller raquintà en l'emissiun Profil dad RTR.
Sin la Diavolezza per raschuns praticas
Cunquai ch'i dat gia ils indrizs da far naiv sin la Diavolezza, ed igl è quasi sin la medema autezza sco il glatscher Morteratsch, vegn il glatscher artifizial creà là davent dal favrer. I duai dar in sochel da glatsch da 20 sin 20 meters che vegn lura la primavaira zuglià cun naiv.
La vischnanca da Puntraschigna sustegn il project cun 69'000 francs.
Cura e sche insumma che lantschas da far naiv vegnan installadas al glatscher Morteratsch, è anc avert. Quai sa decida pir suenter ils tests sin la Diavolezza.
RR actualitad mezdi 11:00


text:
Tut las 142 suitas e chombras èn vegnidas renovadas cumplettamain. Ellas sa chattan en il Grand Hotel, la Villa Silvana ed il Chalet Belmont. Quatter restaurants, in Spa da 2’800 meters quadrats ed il pli grond parc d’hotel en Svizra tutgan medemamain tar la chasa da luxus.
Tenor il directur da l’hotel, Peter Schoch, procuran 180 collavuraturas e collavuraturs per il bainstar dals giasts. Il cumplex d’hotel tutga dapi in onn a la societad americana Z Capital Partners.
Ina part da las investiziuns da 40 milliuns èn vegnidas finanziadas cun la vendita dad in’ovra d’art unica or dal possess da l’hotel. I sa tracta dal tripticon «Panorama da Flem» da l’artist Giovanni Giacometti. In collecziunader svizzer aveva cumprà l’ovra la stad passada per 4,05 milliuns francs.
RR novitads 15:00


text:
Cavall de Troja
In di poemma omeregh, quella del Cavall de Troja l'è stada ona furbaria di Gregh per fognàss denter a la città de Troja e veng inscì la guerra, despœù de on assedi andaa inanz per pussee de des agn che l'aveva minga daa de frutt.
In de la version canonega, i Gregh i hann faa sù on cavall de legn sossenn grand indè che gh'era sconduu ona forza selezzionada di sœù omen e combattent. Hann faa donca a finta de menà via i toll cont i sœù nav e lassaa el cavall de legn lì per i Trojan tant 'mè se el fuss on trofee de guerra. Duranta la nocc, i Gregh hinn soltaa fœura del cavall senza minga fà de rumor e dervii i cancej de la città per fàggh vegnì denter el rest de la soa armada, che intratanta aveven menaa indree i nav in gran secrett vuttaa ancasì del fosch de la nocc. I Gregh i hann donca faa sù on bell rebelott e buttaa giò la città de Troja medemma, cont el mettegh ona fin decisiva a quella longa guerra chì.
A nivell de metafora, el "Cavall de Troja" a l'è vegnuu a segnifegà 'mè on stratagemma drovaa per invidà di nemis in d'on sitt seguraa e protett per pœù taccàjj ai spall quand che comenzen a 'veggh bon temp. A gh'è di virus per computer che ven ciamaa proppi cavaj de Troja per via de quella legenda chì.
Vuna di font pussee antigh de la storia la se pœu trovà in de l'Eneid del Virgili, on poemma epigh scrivuu in latin in di temp de l'imperador August. Anca in d'on tocch de l'Iliad de l'Omer se cunta sù de quell lavorà chì. In de la tradizzion grega, el cavall el ven ciamaa nomà "Cavall de legn" (Aoύpeιoς Ἵππoς, Doúreios Híppos, in del dialett jonegh).


text:
Ils controlladers da victualias en il chantun Berna han l’onn passà controllà radund 6’400 restaurants, cantinas, pasternarias, mazlarias ed auters manaschis. En cumparegliaziun cun l’onn passà ha quai dà dapli cas da negligientscha ed era pli gronds cas. Quai rapporta il labor chantunal dal chantun Berna en sia bilantscha da la fin d’onn.
Pli pitschens problems hai dà en 61% dals manaschis. En radund mintga 20avel restaurant ha quai dà pli grondas reclamaziuns, l’onn avant era quai tar mintga 30avel restaurant.
Sco exempel gravant ha il labor chantunal numnà in manaschi en la citad da Berna, che ha magasinà pesch e schambun criv ch’èra gia mal ed era betg pli mangiabel. La charn era gia ferm infestà cun milbas.
RR novitads 14:00


text:
Ma ils purs pertutgads n’han betg vulì metter a disposiziun lur terren. Sco quai che la gruppa da project sut la direcziun dal schef da la regenza Thomas Weber ha dà enconuschent, è la festa realisabla a Pratteln. Il perimeter previs haja schizunt blers avantatgs.
La festa da lutga svizra è il pli grond event da sport en Svizra e vegn organisada mintga 3 onns. La proxima festa è il 2019 a Zug. La decisiun davart il lieu d'organisaziun da la festa 2022 prendan ils deputads da l'Uniun federala da lutga la primavaira 2018.
RR novitads 12:00


text:
Chiara Weishaupt ed Ella Flepp
davon en schanuglias Chiara Weishaupt, Ella Flepp ed Fay Stangl
Lian Maissen ed Annina Tomaschett sil Podest a Luzern. Lian vegn 3 en la categoria U13 e Annina vegn medemamein tiarza en la categoria U17. Diplom obtegn Natascha Wolf cun igl 8. rang. Dania Petschen vegn 9. en la categoria U13.
Final regiunal dalla svizzera orientala 15.02.2014
Al final dalla svizzera orientala muossan ils Sursilvans puspei fetg bunas prestaziuns. En la categoria dils U9 – U12 sin peis tschentau vegn Lian Maissen dalla Voluntaria Trun sin il 2. plaz cun 158.667 puncts (164 puncts sittar e 148 puncts el sport). Danja Petschen vegn 6avla cun 153.333 puncts (163/134). En la proxima categoria dils U9 – U14 sin peis cun sustegn da cunterpeisa ein puspei 2 dalla Voluntaria Trun davontier. Sin il bien 3. plaz lai Andriu Demont nudar 150.667 puncts (158/136) e sil 4. plaz suonda Chris Wolf cun 150.000 puncts (161/128). Sin peis maun liber dalla categoria U12 – U14 muossa Annina Tomaschett che il sittar ei vegniu mess ad ella en tgina. La giuvna matta da 14 onns setta il programm principal cun fetg buns 181 puncts ed el sport lai ella buca barschar giu enzatgei e porta 146 puncts a casa. Quei munta lu era il pli ault resultat da sia categoria. En quella categoria vegn sittau in final tenor nova regla da ISSF. Annina Tomaschett contonscha en quei final, nua ch’ei entscheiva puspei tier null sin il fetg bien 4. plaz. Per il final tonscha ei deplorablamein buca per Andrin Petschen che ei in onn pli giuvens che sia concurrenta Annina. Els dus han entschiet cun il sittar maun liber pér il dezember digl onn vargau. Andrin Petschen vegn bien 12. e lai nudar 141.75 puncts (149/120). Tier la categoria dils gronds U16 ei la concurrenza fetg gronda ed leu quenta mo il resultat da sittar. Els settan lu era 40 siets sin peis maun liber. Valentina Caluori da Razen ed Nicco Coccia da Rueun sequalificheschan per il final e vegnan leu sin il fetg bien 4. plaz (Valentina Caluori) ed 8. plaz (Nicco Coccia). A Leandro Petschen mauncan mo dus puncts per sequalificar per il final. El vegn 12. cun 378.0 puncts e Gianna Tomaschett vegn 14. cun 376.5 puncts. Quei munta lu era gest la qualificaziun per il final svizzer a Luzern. Per Aurora Maissen va ei buca aschi bein sco avon ina jamna als campiunadis grischuns, nua ch’ella haveva pudiu ses dus cumpogns da Trun. Cheu a Frauenfeld vegn ella 21. cun 367.5 puncts. Ils tiradurs giuvens U9- U14 ein tuts sequalificai per il final a Luzern e vegnan vinavon a trenar per quella concurrenza, che munta lu era gest la fin dalla sesiun da tir 10m.
Al final svizzer a Luzern ha Annina Tomaschett contonschiu il fetg bien 3. plaz. Andriu Demont ei vegnius 6. e Alexa Nay 11.
Andrin Petschen ei vegnius 7. Chris Wolf 14. en la cat. U12
Leandro Petschen ha schau nudar 356 pct. e Gianna Tomaschett 346 pct.
A tuts cordiala gratulaziun.
Al campiunadi regiunal per la svizzera orientala han 8 tiradurs da nossa uniun saviu prender part. En las differentas categorias han ei sittau fetg bein. Tier ils resultats da sport sauden era els denter ils megliers.
Andrin Petschen vegn 3. e Chris Wolf 4. en la cat. sin peis tschentau.
3. Alexa Nay 4. Andriu Demont e 6. Annina Tomaschett, quei sin peis cun sustegn dalla cunterpeisa.
17. vegn David Jörimann, sin peis liber U14
10. Gianna Tomaschett e 17. Leandro Petschen, sin peis liber U16
Cordiala gratulaziun a tuts.


text:
Cura ch'ina persuna dal stab da crisa ha sa laschà testar per il coronavirus ed è vegnida testada positiv è quai stà ina surpraisa per il stab da crisa da la vischnanca da Glion.
Nus eran bain preparads, gia a l’emprima sentupada avain nus defini nossas substituziuns en cas ch’i avess da tutgar in da nus.
Era Carmelia Maissen, la presidenta da la vischnanca da Glion e manadra dal stab da crisa, è s'infectada cun il coronavirus. Tuttina haja il stab funcziunà vinavant, era cun dus cas da corona – sco i sto esser.
Jau hai ussa duas emnas quarantina davos mai, e sun ussa guarida. Tar mai èn ils sintoms stads fitg flaivels.
Era la segunda persuna ch'era s'infectada è bain vidlonder. Omaduas quintan da puspè pudair lavurar normal entaifer quest'emna.


text:
Zeus
Ol Zeus ('n gréch antìc Zeύς/Zeús; in gréc mudéren Aίaς/Días; in latì Juppiter) in de la mitologèa gréca l'éra 'l rè de töcc i dèi.
S-cèt de Crono e de Rea e sèmper segónt la mitologèa gréca l'istàa 'n del sò palàs sö 'nsima al mut Olimpo de 'ndóe per fas rispetà l' tiràa zó di sömelèch (fölmengn) e pròpe 'l sömelèch l'è 'l sò sìmbol.
L'éra spusàt con la Era (Iuno 'n latì), ma l'è famùs per i tate aventüre che l' gh'avrès üt al de fò del matrimòne, la piö curiusa de töte chèla che l'à èst ol Zeus trasfurmàs 'n d'ü tòr per rapì la ninfa Eüròpa.
La vita[Modifega | modifica 'l sorgent]
La nassida[Modifega | modifica 'l sorgent]
El Zeus, segond i leggend de la mitologia greca, a l'era l'ultim di ses bagaj che la còppia de Titan la gh'aveva avuu. El sò pader Cròn (dio del temp) a l'era diventaa re di dei dòpo avè castraa l'Uran (dio del Ciel) e pader de tucc i Titan. Ma l'Uran, cont el scappà via per el dolor, l'aveva mandaa vers el fioeu ona maledizion: anca lù el saria staa casciaa via del tròn divin per man d'on sò fioeu. Per quest el Cròn, quand che la soa miee e sorella Rea la partoriva, el ciappava el bagaj e se 'l mangiava. A la sesta voeulta che la succedeva ona ròbba simil, la Rea, stuffa, l'ha deciduu che almanch el sò ultim fioeu el saria dovuu viv. Donca l'è andada in de l'isola de Creta, indove l'ha domandaa a divinità guerrer, i Curee, de fà rumor cont i scud menter lee l'era dree a partorì, inscì che 'l Cròn el podess minga sentìlla. Poeu l'ha appenduu el bagaj appenna nassuu a on alber (inscì sospenduu el podeva fàss minga vedè del pader) e l'è tornada del sò marì. El Cròn l'aveva savuu che ghe l'era nassuu on alter fioeu e l'ha reclamaa. Allora la Rea el gh'ha daa on sass, cont el dì che l'era quell lì el piscinin: el Cròn el s'è minga accorgiuu de l'ingann e l'ha mangiaa senza fàss tròpp domand el sass.
A Creta el Zeus l'è bevuu el lacc de la cavra Amaltea e l'è vivuu cont i Curee e di Ninf, che a segonda di leggend gh'hann di nòmm different. Quand la cavra Amaltea l'è mòrta, el dio el gh'ha ciappaa la soa pell e 'l l'ha mettuda in sul sò scud, l'egida. Quand che l'è cressuu, l'ha deciduu che l'era vegnuu el temp de vendicàss del pader che voreva mangiàll e de inscì completà la profezia del nònno Uran. Donca a l'è tornaa a la reggia di Titan, e, cont on nòmm fals, l'è diventaa on serv del Cròn. On dì el gh'ha servii on ròbba de bev cont ona sòrta de purgant, che l'ha faa sì che 'l Cròn el spuass via tucc i sò fioeui che l'aveva mangiaa (e che intanta eren cressuu) e anca el sass. A 'sto pont el Zeus el podeva inizià la soa guerra per el tròn divin.
La guerra divina e 'l domini del mond[Modifega | modifica 'l sorgent]
I fradei che eren sortii del còrp del Cròn eren duu, Poseidon e Ade, menter i sorell eren tre, Era, Demetra ed Estia. I ses Crònid hann scominciaa la lòtta per el domini del mond contra i Titan. Ma ancamò ona voeulta, la vittòria l'è stada dovuda a ona Titanessa, var a dì la Meti, dea de la prudenza. Quella chì l'ha consejaa al Zeus de liberà i fradei di Titan, che eren staa serraa in del Tartar: i Ciclòp e i Ecantònchir. I primm gh'aveven domà on oeugg, i segond cent brasc. Ma eren anca di guerrier possent e di faber òttim, che hann donaa al Zeus e ai sò fradei i arm per batt el Cròn e 'l sò esercit: el fulmin al Zeus, el trident al Poseidon e on elmo che 'l rendeva invisibil a l'Ade. Inscì armaa, la vittòria l'è rivada, dòpo des ann de guerra. Tucc i Titan che s'eren oppòst a l'ascensa del Zeus e di sò fradei hinn staa casciaa in del Tartar al pòst di Ciclòp e di Ecatònchir.


text:
Schanzas per il Milestone en la categoria «innovaziun» ha d’ina vart Arosa turissem cun «La destinaziun d’events en ils culms grischuns», e lura ina collavuraziun da dus hotels, dal Waldhotel a Tavau e dal hotel Viznauerhof a Vitznau en il chantun Sviz. Ed en la categoria «persistenza» è nominà il project «100% Valposchiavo - persistentamain impressiunant».
Ils premis milestone en las categorias innovaziun, generaziun giuvna e persistenza vegnan surdads ils 15 da november a Berna. Vitiers surdat la giuria il premi «ovra da vita» ad ina persunalitad extraordinaria dal turissem svizzer.
RR novitads 16:00


text:
En spezial stoppia l'expressiun «drona» vegnir definida cleramain. Per differents models da sgular, dovria er differentas reglas. Vitiers duai vegnir endrizzà in sistem naziunal per registrar ed identifitgar las dronas civilas. Per la scolaziun da pilots da dronas dovria plinavant er reglas.
In'ulteriura recumandaziun prioritara dal rapport da TA-Swiss è gia en realisaziun. Uschia ha la controlla dal traffic aviatic, Skyguide gia annunzià dad endrizzar in sistem da management per il traffic da dronas civilas. Uschia duai esser pussibel dad avrir il spazi d'aria per l'economia cun dronas.
Da stgaffir in tal «U-Space» u UTM (Unmanned Traffic Management) vegn medemamain cusseglià da TA-Swiss, per che la segirezza dals utilisaders d'in tal spazi saja dada. Quai valia en spezial per ils cas che la drona è ord vista dal pilot. Tals sgols sajan l'interess principal da l'economia cun dronas, damai ch'ellas pussibiliteschan bleras utilisaziuns.
En Svizra vegnan vendidas ad onn radund 22'000 dronas, passa 100'000 da quests vehichels sgolan gia enturn en Svizra.
RR novitads 11:00


text:
La Polizia chantunala vegn ad esser sin las vias grischunas cun lur patruglia. I vegn fat quint cun medem bler traffic sco ils ultims onns. Cun colonnas han ins vers sid oravant tut da far quint sin la A13 davent da Domat, nua che l'autostrada mida da dus vials sin in. Crescher pudess il traffic sin quest traject, sch'i vegn recumandà da guntgir il Gottard.
Resguardar giassa da salvament
Propi bler traffic spetga la polizia il glindesdi, cura che blers turnan dal sid vers nord. Per il cas ch'ins vegn en las colonnas, cusseglia la Polizia chantunala da restar sin l'autostrada e betg sviar sin vias chantunalas tras vischnancas. Da resguardar saja surtut da laschar lieu per la giassa da salvament.
Trens pli lungs e trens spezials
Ina moda alternativa per arrivar sur Pasca en il Tessin ed enavos porschan las Viafiers federalas. La SBB metta a disposiziun dapli vaguns ed er trens spezials che porschan durant ils 4 dis da Pasca 45'000 plazs supplementars.
RR actualitad 12:00


text:
Mêr Mediteràni
Al Mèr Mediteràni (Mare Mediterraneo in itagliàṅ) 'l è 'l mêr ch'a stà 'd sòta ed l'Evròpa, 'd sóver edl'Àfrica e in dal fiànc edl'Àśia ocidentèla. Al Mediteràni 'l è strichê sù e tgnû separê da 'l Ocèan Atlàntic da 'l Strèt ed Gibiltèra e 'l và a bagnèr el costi dla Spaggna, dla Fransa, dl'Itàglia, dla Ślovèggna, dla Croàsia, dla Bòśnia e Herśegòvina, dal Mountnégher, dl'Albanìa, dla Grécia, 'd Sìpri, dla Turchìa, dla Sìria, dal Lìben, 'd Israēl, dl Egìt, dla Libbia, dla Tuniśìa, dl'Algerìa, dal Marôc e 'd Gibiltèra.
La profonditê média dal Mêr Mediteràni l'è 'd 1500 méter, màinter che la só profonditê più fonda l'è 'd 5270 méter arèint a 'l costi dal Peloponéś. Chèlum e navigàbil, fin da di tèimp dimòndi antìg, al Mediteràni al mitìva in comunicasiòun el civiltê ch'i stèven in fàcia a 'l só costi, c'ma i Fenîś, i egisiàṅ, i gréc, i romàn, i areb, i turc e vìa acsè.
Vōś lighèdi
Noti e referèinsi
Èter progêt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Mêr Mediteràni
Colegamèint estèren
- (IT) La vóś in sìm'a 'l vucabulàri Treccani.
- (IT) D'indû a deśvìn al só nòm in sìm'a etimo.it.


text:
Ći ciafi pa tl catalogh dla biblioteca?
Tl catalogh dla biblioteca ciafëise i libri che é tla Biblioteca provinziala Dr. Friedrich Teßmann. Tl catalogh él indöt incër 482.000 unitês de media; 102.000 de chëstes é dla „ Österreichische Akademie der Wissenschaften“. Le patrimone da n iade é döt gnü cataloghisé retrospetivamënter, mo al manćia ćiamò en pert la cataloghisaziun aladô dl ćiamp de chisc media.
Vigni ann röiel pormez mesanamënter incër 16.000 unitês de media.
Le catalogh vëgn atualisé te tëmp real, a na moda che les acuisiziuns nöies dla biblioteca sides atira da odëi. I podëis inće odëi atira sce y ćina can che al é gnü imprestè fora n liber.
La biblioteca à inće passa 1250 folieć y sföisc. I podëis chirì i folieć y i sföisc permanënć te nosc catalogh. La documentaziun menüda dl patrimone ciafëise te nosta Lista di folieć y di sföisc
. I articui de sföisc y de libri (ater co i articui de Tirolensia) ne ciafëise nia tl catalogh dla biblioteca.
Insciö chirise dërt
I un n program de gestiun dla biblioteca nü. I sun tl laur da mudé y ajorné i tesć.


text:
Riein
Riein l'è un cumün sgüisser del distret de Surselva in del Cantun Grisun. El gh'ha pü u manch 67 abitant, una süperfis de 15.82 km², e 'l se tröva a una altitüden de 1270 meter sura 'l nivel del mar.
El cumün de Riein l'è tacaa ai cumün de Castrisch, Duvin, Pitasch, Safien, Sevgein, Tenna, Valendas.
Geugrafia[Modifega | modifica 'l sorgent]
El cumün el se tröva in de la Val Lumnezia a est del fiüm Glenner in sü 'na terassa natürala in sü la pared ovest d'una catena de munc. A quela catena de munc chi pertchen, tra l'olter, el Piz Riein (2'752 meter i.s.N.d.M), el Piz Signina (2'848 meter i.s.N.d.M) e, 'l munt pü volt, el Piz Fess (2'880 meter i.s.N.d.M). I düü insediament püs grand hin el paes Riein e la fraziun Signina (1'318 meter i.s.N.d.M).
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riein l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 765 col nom de Renino.
L'andament istoregh de la pupulaziun l'è indicaa in de la tabela chi desuta:[1]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Riein in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Riein in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Mulecula
GeneralModifega
In chimica, una mulecula l'è la part püssee piscinina de un cumpost che la mantegn i so prupietà; una mulecula l'è dunca furmada da atum ligaa.
Una prupietà impurtanta di mulecul l'è la so furmüla empiriga, che la descriv la prupurziun che gh'è tra i so atum custitüent; per esempi, l'aqua (H2O) la gh'ha un atum de ussigen e dü de idrogen.
El cuncet de mulecula l'è staa metüü in pè per prim dal scenziaa italian Amedeo Avogadro, in del 1811.
Ligam in di muleculModifega
In d'una mulecula, se pö imaginà che i urbitai di diferent atum se meten insema, fin a furmà un ünegh urbital bel gross, ch'el tegn dent tüt i atum de la mulecula; a segunda de la diferenza de eletru-negatività di atum che furmen la mulecula, el ligam el sarà pür, u el gh'avarà una pularizaziun.
Asca quei tra i so atum, i mulecul gh'hann, de solit, anca di ligamm tra de lur; tra i principai a gh'hinn:
Quij ligam intramulecular chi hinn suvent impurtant per i efett in sü i pünt de bülizziun u la sulübilità.


text:
Blues
Blues è ina furma musicala vocala ed instrumentala. Ella s‘ha sviluppa en la societad afroamericana da l’USA a l‘entschatta d‘il 20avel tschientaner. Il blues furma las ragischs d‘ina gronda part da la musica populara nordamericana. Jazz, rock, rock'n'roll e soul han in stretga parantella cun il blues. Schizunt en la direcziun da stil dil hip-hop san ins udir restanzas dal blues. Il pled blues vegn da la illustrativa descripziun englaisa I‘ve got the blues respectivamain I feel blue („Jau sun trist“).
Ragischs, istorgia, evoluziun[modifitgar | modifitgar il code]
Las emprimas furmas dal blues cummenzavan en il tardiv 19avel ed tempriv 20avel tschientaner. Il Blues è ina autonoma furma d‘ina folclora naira US-americana. El cuntegn elements da musica africana, europeica ed caribica.
En la fasa tardiva era il blues mo in pitschna part dal repetori dals musicists afroamericans. El e vegni cumplettà cun schlagher, ragtime e songs da country. Blues era la musica da divertiment dals colurads.
Pir cun l´entschatta da la commerzialisaziun tras labels da plattas en ils onns 1920 cummenzava ina spezialisaziun per songs da blues.
Texts[modifitgar | modifitgar il code]
Texts da blues èn normalmain scrit en la furma da jau. Quai munta che lˋautur ni cantadur raquinta da vairas ni fictivas atgnas aventuras. Ma quellas èn il bia vegnidas generalisadas uschè ferm, chˋil auditur na sa betg identifitgar il auter. Savens sa tractan quels davart discriminaziun, tradiment, crim, resignaziun, amur nunreplicada, dischoccupaziun, fom, privels finanzials, encreschadetgna, solitariadad e malfidaivladad.


text:
Quacra
- Quest artitgel tracta la spezia Coturnix coturnix. Per auters utschels cun num quacra vesair Quacras.
La quacra (Coturnix coturnix) è in utschè e furma la pli pitschna spezia da la famiglia da las giaglinas (galliformae). Ella ha ca. la grondezza d'ina columba. La quacra europeica selvadia è ferm periclitada.
Quacras datti tant en l'Europa, en l'Asia ed en l'America. Populara sco utschè decorativ è la quacra nanina, la quacra chinaisa (coturnix chinensis).
Il gnieu vegn bajegià en ina rusna guliva, nua che la giaglina metta 8–13 ovs. Ils pulschains naschan suenter 17 dis. Las quacras vegnan adina pli popularas sco animals da chasa, perquai ch'ellas dovran damain plaz che autras giaglinas; lur ovs e charn valan sco delicatessa. La quacra sa nutrescha da sems e d'insects.
Che la quacra era ina giada in utschè fitg derasà ed enconuschent tradescha er la poesia 'Il cont della quacra' da Giacun Caspar Muoth:
II cont della quacra
Teidla sils tuns amureivels cheu vi!
Tema Diu! pretga la quacra tudi;
Sesa sils costs dil giaraun en verdur
Clom'admonent il surpriu auditur:
Tegn po car! nies buntadeivel Signur!
Batta, rebatta siu miedi puspei:
Lauda Diu! El tei paghenta vonzei.
Riha racolta sin pradas e praus!
Sentas ti bucc', o carstgaun, moventaus!
Grazi'a Diu! che ha per tei tonts quitaus!
Vegnan malauras cun dons e sgrischur:
Roga Diu! sche fa 'l cun tei la migliur.
Vul il futur il tiu cor anguschar,
Tei consoleschi puspei miu cantar;
Sefidar! munta siu dulsch resunar.
Giacun Caspar Muoth
Classificaziun[modifitgar | modifitgar il code]
Reginavel: Animalia
Tschep: Chordata
Classa: utschels Aves
Urden: utschels giaglina (galliformes)
Famiglia: Fasans (phasianidae)
Categoria: Quacras da terra (coturnix)
Spezia: Quacra (coturnix coturnix)


text:
L'organisaziun mundiala da sanadad WHO ha infurmà davart sias examinaziuns davart il cumenzament da la pandemia da corona a Wuhan. I dettia novas enconuschientschas ha ditg l'expert da la WHO, Peter Ben Embarek. Quellas n'hajan dentant betg midà dramaticamain la vista generala.
En spezial saja fitg pauc probabel ch'il coronavirus saja sortì d'in labor chinais. Il virus saja plitost arrivà tar l'uman d'animals, probabel da l'utschè-mezmieur sur auters purtaders intermediars, ha ditg Ben Embarek. I dovria dentant anc ulteriuras examinaziuns per chattar la via exacta ch'il virus haja fatg.
A Wuhan eran il december dal 2019 vegnidas confermadas las emprimas infecziuns cun il coronavirus. Probablamain cursava quel dentant gia pli baud. Ils experts internaziunals da la WHO èn stads quatter emnas a Wuhan per tschertgar l'origin dal virus.


text:
Ils emprims pass musicals ha Fudl fatg sco ghitarrist en ina band da metal. Lura è el daventa quel che sbragiva. Ed oz fa el musica quieta cun ghitarra acustica. Benedikt Alig e ses debut «Oceans & Me», il Fudl e las istorgias davos sia musica e la dumonda, sche quels da Sursaissa en nunmusicals – las respostas e la musica latiers – en il Soundcheck.
Fudl – sängersongschriiber fu Obersaxa
Benedikt Alig è il Fudl. A Sursaissa bunamain uschè enconuschent sco il pli enconuschent skiunz da là. E pli probabel l'unic popstar regiunal da questa regiun.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Gran Alpin ha procurà ch'ers da graun èn puspè da vesair èn tut las valladas grischuns, cun excepziun dal Scanvetg. La cooperativa è vegnida fundada avant 30 onns e dumbra bunamain 100 commembers.
Da 80 sin 160 hectaras en diesch onns
Ils purs che collavuran cun Gran Alpin produceschan ozendi mintg’onn sin var 160 hectaras 500 tonnas graun, sco il Bündner Tagblatt scriva. Ils davos diesch onns è la surfatscha da producziun sa dublegiada.
Claudio Gregori nov president
Plinavant ha la radunanza generala da Bio Grischun dal venderdi gì da remplazzar la presidenta partenta Claudia Lazzarini. Ils preschents han elegì sco nov president Claudio Gregori da Bravuogn. E successura dal manader da fatschenta Andi Schmid daventa Bernadette Arpagaus.
RR novitads 06:00


text:
La pista da skis sin l'Alpsu, nua ch'ina lavina aveva sutterrà da Son Steffan sis persunas, è puspè averta. Experts da l'Arena da skis Andermatt-Sedrun han taxà la pista sco segira. Quai ha annunzià in pledader da l'Arena da skis Andermatt-Sedrun. La cuverta da naiv saja entant stabila. La polizia chantunala dad Uri è anc vid l'inquisiziun davart la lavina.
La pista «Hinter Felli» ha il territori avert questa stagiun per l'emprima giada ils 26 da december. I sa tracta da la pista che collia ils dus territoris da skis Andermatt e Sedrun dapi l'avertura da la nova telecabina sin il Schneehüenerstock avant in onn.
Ord l'archiv
RTR novitads 12:00


text:
Uffants vegnan rapinads da l'atgna mamma u da l'atgen bap en lur pajais d'origen: Quests dramas datti pli e pli.
Sco che las gasettas Zentralschweiz am Sonntag e Ostschweiz am Sonntag han rapportà, n’hai ils ultims 10 onns mai dà uschè bleras dumondas da repatriar uffants sco l'onn 2016. Las gasettas sa refereschan a cifras da l’Uffizi federal da giustia.
En 1/3 dals cas hajan ils geniturs chattà l'onn passà ina soluziun, che ha per regla giù la conseqeunza ch'ils uffants han pudì turnar. Set giadas han tribunals ordinà, ch'ils uffants stoppian vegnir purtads enavos en Svizra – trais giadas n'haja quai betg funcziunà, scriva la gasetta.
Las cifras mussan dentant mo ina part da la tragedia, numnadamain cas, nua ch’in uffant è vegnì rapinà en in pajais ch’ha suttascrit la cunvegna da Den Haag davart il rapiment d’uffants. Quai èn actualmain var 100 pajais en tut il mund.
RR novitads 12:00+


text:
En ils chantuns Glaruna e Basilea-Champagna ha stremblì la terra pliras giadas ier saira. Tenor il Servetsch seismologic svizzer da l’ETH Turitg saja l’epicenter dal pli ferm da quest terratrembels stà ad Elm en il chantun Glaruna. El haja gì ina fermezza da 4,4. Era parts dal Grischun han sentì quest terratrembel, tranter auter la Surselva e la regiun da Cuira. Silsuenter haja dà plirs terratrembels posteriurs, tranter auter a Gelterkinden en il chantun Basilea-Champagna.
Magnituda 4 plitost rara
Terratrembels cun ina fermezza da passa 4 sajan en Svizra relativamain rars. Tenor l’ETH pon terratrembels da questa fermezza era chaschunar donns pitschens. Fin uss ha il Servetsch seismologic registrà quest onn passa 940 stremblidas en Svizra.


text:
Pirùca
La Pirùca 'l è 'n quèl ch'al s mét in cô p'r avēr di cavìi nóṿ ad sōvar 'd qvéi naturài o a 'l sò pòst s'i èṅ crudâ tut o in part par di mutìṿ genètic, ad stress o par di tratamènt mèdag cuma la chèmio. La pōl èsar fata 'd cavìi umàṅ (i vànan fòrt qvéi dal dóni indiàni), da pēi 'd cavàl o 'd materiàł sintètig.
L'è druàda par di mutìṿ estètig, ad mòda, par far i cretèṅ, religióś o anc par salvàr e prutèś'r i cavìi da gl'agìnt atmusfèric (a sucéd specialmènt a i négar). La s tîṅ sòdi a la pèl dal crani druànd dla còla o dal lasi.
Anc in di tèmp antìg di egisiàṅ, di asîr e di rumàṅ la gint la li druàva. Al pirùchi 'd chi óm, ch'i pèrd'n i cavìi par via di fulìcui dla tèsta sensìbil a 'l testusteròṅ, i èṅ ciamàdi toupet.


text:
Wendy Holdener cuntanscha per l'emprima giada en sia carriera il sigl sin il podest en in slalom gigant. Suenter che la Svizra era anc suenter l'emprim percurs sin plazza 5 dal classament, ha ella en il segund percurs mussà in'ulteriura ferma prestaziun e laschà tant la slovaca Petra Vlhova sco er la taliana Marta Bassino davos ella,
Gudagnà la cursa ha la taliana Federica Brignone avant la norvegiaisa Mina Fürst Holtmann. Per Holtmann èsi l'emprima plazza da podest insumma en sia carriera. Fin uss aveva la norvegiaisa cuntanschì sulettamain ina giada ina plazza tranter las top 10 en la cuppa mundiala.
Il podest:
- 1. Federica Brignone 2:12.59
- 2. Mina Fürst Holtmann +0.04
- 3. Wendy Holdener +0.44
Las ulteriuras svizras
- 13. Lara Gut-Behrami +1.23
- 27. Aline Danioth +2.70
- 29. Michelle Gisin +2.82
Corinne Sutter, Simone Wild ed Andrea Ellenberger han tuttas manchentà la qualificaziun per il segund percurs.
RTR novitads 14:00


text:
Stimada comunité, stimá simpatisanc dla Musiga da Rina,
l’ann 2020 é sté por düc en ann atramonter co sciöche an ê ausá.
Al á mancé la liberté de se armöre, mo dandadöt s’ál mancé la liberté de podëi s’ancunté cun i amîsc, cun les uniuns y la comunité sciöche an ê ausá da vedlamonter incá.
Ince por nosta uniun él sté en ann dër arforé, a gauja dles restriziuns scrites dant. Mo impó un proé da fá l miú, tan inant che al ê conzedü.
Ince cösc ann á la Musiga albü investiziuns de strumonc y trohtes, mo an n’á nia albü l’ocajiun da podëi trá ite val, ajache la gran pêrt dl’ativité é tomada fora. I un dassën speré, che por la fin dl ann, essun podü se salüdé cun en grup de musicontri, sonan val bela melodia da Nadé, mo la situaziun atuala ne sl pormët nia. Al ê por nos dagnora en gran plajëi da odëi tan tröc che s’aspetâ y s’enconfortâ dô val bela melodia y val ciacolada.
Mo impó orun en cösc ann te n’atra forma tó l’ocajiun da se lascé l’calënder dl 2021; en cösc ann te en format nü, cun de bí motîfs dla bela natöra incer Rina ia. Dai 26 de dezember inant saral spo ince da odëi sön nosta plata Facebook y sot ala misciun www.musigarina.it/blog n video tut sö adöm ai mituns dla cripele vivënta sciöche salüt da Nadé da nosta pert, olache i ves inviun düc da dé na vidlada.
I periun inant do Osta crëta y Osc sostëgn finanziar por ester bugn da curí les spëises chi un ia por l’ann. Ajache ara ne vá nia da pié do les spenores personalmonter lasciun tló dessot y sö l calender l’IBAN de nosc cunt. Dandadöt sperun de podëi indô tosc se lascé aldí i bi sonns dla Musiga da Rina.
Aodun a düc de beles festes da Nadé y en bun Ann Nü, cun sanité, y i sperun indô cun tröc momonc en compagnia.
A ennom dla Musiga da Rina
Le presidënt
Christian Pallestrong
MUSIGA DA RINA
Cassa Raiffeisen Val Badia – filiala Al Plan
IBAN: IT68Z0801058550000305003792
SWIFT-CODE: RZSBIT21508


text:
cuntegn
Svizra
-
Ulteriuras 3 bancas svizras han chattà cunvegna cun USA
En la dispita da taglia cun ils Stadis Unids èn trais ulteriuras bancas svizras sa cunvegnidas cun las autoritads americanas. I sa tracta da la Banca chantunala dal Giura, la banca privata Reichmuth & Co e la Banca Intermobiliare di Investimenti e Gestione.
Tenor il Ministeri da giustia dals Stadis Unids paja la banca Reichmuth ina multa da 2,6 milliuns dollars e la Banca chantunala dal Giura 970'000 dollars. La Banca Intermobiliare na sto pajar nagut.
Fin ussa èn 29 bancas svizras sa cunvegnidas cun las autoritads americanas en la dispita da taglia.
RR novitads 06:00


text:
Chris Froome, il leader en il classament general, ha tar quest accident rut ses velo ed ha cumenzà a currer dal culm siadora enfin ch’il ciclist dal Team Sky ha survegnì in velo da reserva. Curt suenter la cursa ha la direcziun dal Tour de France reagì sin quest scandal e decis da valitar l’etappa fin al mument da quest accident, pia intgins tschients meters avant l’arrivada. Chris Froome resta uschia il leader dal Tour de France 2016.
Dus Beltgs a la testa
Gudagnà l’etappa da Montpellier direcziun Mont Ventoux ha il beltg Thomas de Gendt ch’era scappà gia baud ensemen da la gruppa principala. De Gendt ha triumfà cun in avantatg da 2 secundas sin ses cumpatriot Serge Pauwels. Terz cun in retard da 14 secundas è vegnì il Spagnol Daniel Navarro.
Il leader Chris Froome ha la finala cuntanschì l’arrivada sco 25avel cun in retard da 6.45 minutas. Ses gronds concurrents en il cumbat per il maillot jaune, tranter auter il Columbian Nairo Quintana, han pudì surpassar Chris Froome sin ils davos meters. Froome sez era vegnì da scappar da ses gronds rivals. Sulet l’Ollandais Bauke Mollema e l’Australian Richie Porte avevan pudì reagir.
Froome vinavant en il maillot jaune
Malgrà che Chris Froome vess pers il maillot jaune resta il Brit a la testa dal classament general, quai la decisiun da la direcziun dal TdF. Froome ha vinavant 47 secundas avantatg sin ses cumpatriot Adam Yates. Terz cun in retard da 56 secundas suonda Bauke Mollema. Il grond rival da Froome, il Columbian Nairo Quintana, è quart cun in retard da 1.01 minuta sin il Brit ch’ha gia gudagnà duas giadas il Tour de France. Meglier svizzer è Sébastien Reichenbach sco 18avel cun in retard da 8.02 minutas.
Pervia dal ferm vent è la cursa vers il Mont Ventoux vegnida scursanida. L’arrivada è da stada da nov 6 kilometers sut il culm al Chalet Reynard. La 13avla etappa da venderdi è ina cursa encunter l’ura sur 37,5 kilometers da Bourg-Saint-Andéol a La Caverne du Pont-d’Arc.
RR novitads 17:00


text:
Da l'emprima cussegliaziun al scleriment dals basegns fin a la determinaziun da la dimensiun, la furniziun e l'installaziun porscha la Sympex Pumpen GmbH ina vasta purschida da servetschs. In grond avantatg per l'entira projectaziun è nossa experientscha da plirs onns che nus mettain gugent a disposiziun a noss clients.
Era suenter la finiziun da las lavurs d'installaziun n'è in project anc betg terminà per nus. Nus purschain a noss clients suenter la vendita e l'installaziun il meglier service pussaivel. Reparaturas vegnan fatgas en noss manaschi u directamain tar il client sin il lieu. Sche Vus sezs vulais far reparaturas, procurain nus per Vus natiralmain er ils tocs da reserva neccessaris - sin giaivsch èn inclus er ils guaffens spezials. Per evitar disturbis pli lungs offrin nus a noss clients transitoricamain er aggregats da locaziun.


text:
En ina votaziun consultativa ha il cussegl communal da Trun dà l’incarica a la suprastanza communala (cun 7:5 vuschs) d’evaluar pussaivladads da collavurar ubain fusiunar cun autras vischnancas en la Cadi. Questa decisiun n’è dentant betg lianta per la suprastanza. Ma l'iniziativa na saja betg realisablà, èsi vegnì ditg, e perquai na possia il cussegl betg votar sur da quella.
Speranza che Sumvitg e Medel cuntinueschian discussiuns
Suenter la decisiun en Tujetsch saja l’iniziativa per lantschar contractivas da fusiun giud maisa. Quai confirma in dals iniziants René Epp ad RTR. Els na possian betg realisar pli quella respectiv il text da l’iniziativa senza Tujetsch. Els sperian dentant che las radunanzas da Sumvitg (19.04.2017) e Medel (11.05.2017) fetschian era ina votaziun consultativa per cuntinuar las discussiuns, co ins possia collavurar ubain fusiunar. I fiss bun da savair sche la voluntad da far insatge en chaussa saja qua, di René Epp.
Era il chantun di che l'iniziativa saja giud maisa
Era il manader da l’uffizi da vischnancas dal Grischun Thomas Kollegger di che quest iniziativa saja giud maisa. Ella saja valaivla, dentant betg pli realisabla suenter ch’in dals 5 partenaris da fusiun, Tujetsch, na saja betg pli da la partida.
RR novitads 17:00


text:
La cumissiun per traffic e telecommunicaziun dal Cussegl dals chantuns vul che la Billag sto pajar enavos la taglia sin plivalur ch'ella ha incassà durant plirs onns nungiustifitgadamain. La cumissiun ha approvà unanimamain la moziun or dal Cussegl naziunal che pretenda ina basa legala per la restituziun.
En total vai per 153 milliuns francs ch'èn vegnids incassads dapi il 2011. Il mument s'occupescha il Tribunal federal cun la dumonda sche la taglia sin plivalur sto vegnir pajada enavos u betg.
RR novitads 12:00


text:
En l'Italia vegnan quasi tuttas stizuns ed ustarias serradas per restrenscher la derasaziun dal coronavirus. Quai ha declerà il primminister Giuseppe Conte. Restar avert dastgan sulettamain stizuns da mangiativas ed apotecas. Furniziuns a chasa èn lubidas vinavant. L'effect da questas mesiras vegnia ad esser visibel en duas emnas. En l'Italia valan dapi glindesdi restricziuns da la libertad da sa mover.
En il pajais èn s'infectadas fin ussa (stan 12-03) 12'462 persunas e 827 persunas èn mortas pervi dal virus. Tenor experts dettia dentant segir in aut dumber zuppà. En l'Austria vegnan ussa las persunas che derivan da l'Italia controllads als cunfins.
Appel da far sforz per cumbatter coronavirus
Il secretari general da l'ONU, Antonio Guterres, ha appellà da sa stentar dapli en il cumbat cunter il coronavirus. El appelleschia a scadina regenza da sa participar e d'extender las stentas, ha ditg Guterres a New York. I saja ina crisa che tutgia mintgin, perquai stoppian tuts giugar lur rolla. Guterres pretenda dapli senn da responsabladad e solidaritad en spezial per ils pli vulnerabels. Vinavant duain ins desister da derasar a moda virala tema e stigmatisaziun.
Ord l'archiv (Tagesschau tud.)
RTR novitads 06:00


text:
Solfer
El solfer (o zolfer, zolfregh[1] o zoffregh o zofrigh o zolfo o solfo[2]) l'è on element chimegh. El sò simbol a l'è la S, e 'l sò numer atomegh l'è 16.
L'è on non-metall senza odor e savor, e bell bondanzios. La soa forma pussee cognossuda e comuna l'è quella cristallina, d'on color giald intens. L'è present in di solfur e solfaa de ona motta de minerai, e 'l se troeuva a l'istatt pur in di region volcanegh. A l'è on element fondamental per tucc i vivent, perchè 'l se troeuva in d'on fracch de proteinn.
A l'è doperaa anca in de l'agricoltura, oltra che per fà su la polver de sbar.
L'è vun di element pussee cognossuu fin di temp antigh, e l'è citaa anca in de la Bibbia e in di poema de l'Omer.
El nommModifega
La parolla solfer e i sò variant riven del latin sulphur, con l'istess significaa. L'è doperaa in tutt i lengov romanz (italian zolfo, aragones ixufre, spagnoeu e asturian azufre, catalan e ocitan sofre, cors zolfu, frances soufre, forlan solfar, galizian xofre, ligur sofro, piemontes sorfo, portoghes enxofre, romen sulf, sicilian sùrfuru, romanc zulpar, sardegnoeu zurfu). La parolla l'è passada del latin anca a l'albanes (sulfuri), ai lengov germanegh (danes svovl, todesch schwefel, frison swoowel, lussemburghes schwiefel, limburghes solfer, bass todesch swevel, olandes zwavel, norveges svovel, svedes svavel, fiamengh sulfer), ai lengov celtegh (breton sulfur, galles syllfwr, irlandes sulfar) e in d'ona quai lengua slava (bosniegh, croatt e serb sumpor).
ReferimentModifega
- ↑ dialettando.com
- ↑ Ambrogio Maria Antonini (1996). vocabolario Italiano Milanese (in italian e lombard occidental). Libreria Milanese, 477. ISBN 88-7955-083-7.


text:
Ils donns chaschunads vid animals da niz protegids tras il triep en la regiun da Kärpf sajan anc sut la limita da diesch animals stgarpads. Questa limita stuess esser cuntanschida, uschia l'Uffizi federal d'ambient. Betg tut ils animals da niz inditgads sajan dentant stads protegids.
Ord vista dal chantun Glaruna haja il triep da Kärpf stgarpà aifer quatter mais diesch animals en situaziuns protegidas u «betg supportablas da protegir». La Confederaziun sustegna questa posiziun, contesta dentant che ina da las trais attatgas da lufs saja reussida pervi da la protecziun da muntaneras insuffizienta. Uschia ch'ils animals stgarpads durant questa attatga na sajan betg da quintar vitiers.


text:
Event
Lutra e Castor
Description
Referat da Lüzza Rauch, Scuol. Il castor e la lutra vivaivan in flüms e lais da tuot l'Europa, l'Asia e l'America dal Nord. Shabain cha las duos spezchas vivan in ün ambiaint sumgliant, es li castor üna bes-cha ruslignanta e la lurtra carnivora, dimena derivantas da famiglias na paraintas. Differents motivs sun stats la causa d'üna diminuaziun alarmanta o dafatta totala da las populaziuns dürant il 19 e 20avel tschientiner. Cun plaschair constatain pero cha tant il castor sco eir la lutra populeschan darcheu l'En.
Map
Responsible for this content Tourismus Engadin Scuol Samnaun Val Müstair AG.
This content has been translated automatically.


text:
Seniadures
"Seniadures" ie i numeri di libri che identifichea tlermënter uniun de nosc libri. I libri vën cuncei su te magasin aldò de chësc numer prugressif y spartiì su aldò di formac.
Ejëmpli de seniadures
Prëibel metëde verda pra vosta apustedes de dé sëura for duta la pertes dla seniadura y de no desmincë l pont dl mile!
Lueges spezieles
Sala de letura
I libri tla sala de letura ie iló per na cunsultazion asvelta y ne daussa nia unì purtei ora dla biblioteca. Ma l ie puscibl fé fotocopies.
Brosciüra Salf de letöra Biblioteca Provinziala
Magasin destacà
Na pert dl patrimone de zaites y l patrimonedi libri vedli vën tenì su tl magasin dedora y ie a despusizion sun dumanda pra la purtina de mprëst doi iedesc al'ena.
Sce la dumandes vën dates ju nchin n lunesc dala set da sëira, ie la zaites damandedes a despusizion da merdi do la 14.00 inant; pra la dumandes che vën ite nchin n juebia dala set da sëira ie la zaites da giapé da vënerdi do la 14.00 inant.
Microformes
Microformes ie suporc de dac che pieta nfurmazions, nia te na forma stampeda, ma sun na pelicula (microfilm) o sun microfiches.
Cun l aiut de njins da liejer y da cupië speziei (readerprinter) possen ti cialé a chisc media tla sala da liejer di microfilms dl Archif provinziel (sun prenutazion). A paiamënt possi nce unì cupiei.
Acuisizions nueves
Nosta acuisizions de libri nueves vën metudes ora uni ena tl raion de ntrada.
De regula resta chisc libri n'ena ala longia iló dan che i ruva te magasin. Publicazions nueves de y sun Südtirol ie prejentedes a pert te nosta rubrica Tirolensia
Cianton dla revistes
Sun la curones d'espusizion a purtela per la revistes giatëis l'edizions atueles de na pert de nosta revistes spezialisedes. Per si gran atualità ne vën chësta revistes nia mprestedes ora. Ma l ie puscibl fé fotocopies..
Prëibel tenide cont che pudon mé cuncé ora na pitla pert de nosta revistes y zaites tla sala de letura. Edizions plu vedles possa unì apustedes cun la ndicazion dla seniadura, dl ann de publicazion y dl numer dla revista.
Pusciblteies de fé fotocopies
Pra la doi mascins da stampé a blanch y fosch tl raion de ntreda pudëis cupië zënza scioldi cuntanc y cun na cherta valor per la copies. Pudëis cumpré chertes defrëntes aldò dl bujën:
Scanner:
Pra l scanner possel unì fat y metù sun na tlé-USB scanscions te chisc formac: jpeg, pdf single page, pdf multipage, tiff single page, tiff multipage.
I cosć per la stampes curespuend ala spëises nunziedes de sëura.


text:
Cumpareglià cun ils ultims onns che sajan plitost stads maghers onns per il turissem d’enviern, sajan las emprimas entradas creschidas per passa in terz. Ma la situaziun na saja betg da survalitar, scrivan las pendicularas svizras. Era ils territoris da skis en la Svizra Orientala han pudì profitar da la naiv, là en las entradas sa dublegiadas. Ed il Tessin noda bunamain 10 giadas dapli entradas en ils territoris da skis. Questas regiuns avevan dentant ils ultims onns patì da la pauca naiv.
Bun fundament per la cuntinuaziun da la stagiun
Sco il president da las pendicularas svizras Dominique de Buman ha ditg saja la stagiun lantschada cun success, e per la cuntinuaziun saja uss in fundament solid avant maun. Ils dis sur Nadal e l’entschatta dal onn sajan per las pendicularas da gronda impurtanza, perquai che radund in tschintgavel da la svieuta vegnia generada en quest temp, uschia de Buman.
Pendicularas grischunas era cun buna entschatta
RR novitads 15:00


text:
Ils golis svizzers audan dapi intgins onns tar la crème de la crème en il mund dal ballape. Quai er grazia a Patrick Foletti che trenescha ils golis da la naziunala dapi il 2011. Avant è il Tessinais stà trenader da golis tar Lucerna ed ils Grasshoppers.
Patrick Foletti è in trenader plain ideas. El porta adina novs exercizis en ils trenaments e procura per ina bun’atmosfera sin il plaz sco er sper il plaz. Pli baud eran ils golis figuras spezialas, in zic agens. Oz na saja quai betg pli uschia di Foletti. Sommer, Bürki e Hitz sajan persunas fitg normalas, trais golis fitg professiunals cun in bun caracter.
RR actualitad 17:00


text:
Lavurs
Els exequeschan suandantas lavurs:
Preparaziun
- calcular la surfatscha e con material che vegn duvrà
- calcular ils custs e scriver offertas
- empustar colurs u las maschadar sez per survegnir il tun che la clientella giavischa
- plazzar stgalas, chavalluts, punts u sch'i fa basegn palancaus
- fixar folias da palpiri u da materia sintetica cun bindel da colla per proteger il palantschieu u autras parts che na duajan betg vegnir en contact cun colur
- distatgar tapetas e rasadas da colur veglias u ruina cun spateglias, barschuns, allontanaders da colur u auters guaffens
- emplenir rusnas u stgarps, allontanar grass e malgulivezzas, smerigliar e far giu pulvra
- procurar per in sutterren sitg e net e consultar auters spezialists sch'i è necessari
Lavurs da pictur
- dar si colur e lac cun il penel , zullas u cun la pistola da squittar, savens cun pliras rasadas (grundar emprim, alura cuvrir)
- applitgar isolaziuns, liadiras, structuras da surfatscha u spezialas decoraziuns, tut tenor giavisch er producir sez elements decorativs sco relievs u figuras geometricas
- tatgar u fixar tapetas, tailas u auters revestgiments vid las paraids
- nettegiar il plazzal, ils guaffens ed il material, dismetter il rument a moda adattada a l’ambient
- resguardar las prescripziuns da la segirezza da lavur e da la protecziun da l'ambient
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 22-7-2014 (versiun dal 1-1-2018)
Durada
3 onns
Furmaziun en la pratica
En in manaschi da picturs
Furmaziun en scola
1 di per emna a la scola professiunala
Roms professiunals
- planisar, preparar e rapportar davart lavurs
- tractar preliminar e surtrair funds
- garantir la segirezza da la lavur, segirar la protecziun da la sanadad e da l’ambient
- decorar e crear
Curs ordaifer il manaschi
Emprender ed exercitar a moda pratica la basa professiunala
Maturitad professiunala
Tar fitg bunas prestaziuns da scola po vegnir frequentada la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "pictur / pictura AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- temp da scola obligatoric terminà
Pretensiuns
- inschign manual
- enclegientscha pratica
- movibilitad corporala
- sanadad robusta
- senn per colurs
- senza sturnizi
- naginas allergias sin dissolvents
- abilitad da lavurar en in team
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da scolas spezialisadas e professiunalas sco er dal Schweiz. Maler- und Gipserunternehmer-Verbands
Furmaziun da basa scursanida
stuccatur-constructur / stuccatura-constructura a sitg AFQ
vernischader / vernischadra da carossaria AFQ
vernischader industrial / vernischadra industriala AFQ
Diplom da l’associaziun
manader / manadra da plazzal, pictur / pictura da Service, vernischader / vernischadra a squitta, tapezader / tapezadra
Examen professiunal (EP)
manader / manadra da project colur cun certificat professiunal federal, mastergnant / mastergnanta per la tgira da monuments cun certificat professiunal federal, creader / creadra en l’artisanat cun certificat professiunal federal
Examen professiunal superiur (EPS)
maister pictur / maistra pictura
Scola spezialisada superiura (SSS)
curs da furmaziun en roms parentads, p.ex. tecnicist diplomà / tecnicista diplomada SSS planisaziun da construcziun (coluraziun d'architectura)
Scola auta spezialisada (SAS)
percurs da studi en roms parentads, p. ex. Bachelor of Arts en architectura u Bachelor of Science (SAS) en fatgs d’inschigneria da construcziun. Tut tenor scola auta spezialisada valan differentas cundiziuns d'admissiun.
Cundiziuns da lavur
Picturs e picturas lavuran en manaschis da picturs. I sa tracta per regla da manaschis pitschens u mesauns. Sco lieu d'occupaziun vegn plinavant l’industria da colurs e da lacs en dumonda.
Picturs en tschertgads sin il martgà da lavur.
Ulteriuras infurmaziuns
Schweiz. Maler- und Gipser-unternehmer-Verband SMGV
Grindelstr. 2
Postfach 73
8304 Wallisellen
Tel: 043 233 49 00
URL: www.maler-werden.ch
Revista professiunala:
"applica"


text:
Dumondas e respostas
Dumondas davart Covent
Tgi ha sviluppà l’app?
- I na sa tracta betg dad in’app nativa ed ella na sto betg vegnir telechargiada. Covent è ina lavur da squadra tranter Dräger Schweiz AG e skipp communications AG. La programmaziun vegn/è vegnida realisada da la firma skipp communications AG e Milkbook LLC. L’applicaziun da web vegn sviluppada en Svizra.
Tge/tgi è Covent?
- Covent è Dräger Schweiz AG e skipp communications AG.
È la protecziun da datas garantida?
- Las datas èn criptadas e protegidas d’access betg autorisads. Ultra da quai vegnan las datas per il monitoring anonimisadas correspundentamain.
È il sistem protegì d’abus/da falsificaziun?
- I sa tracta dad in’applicaziun da web ch’è po vegnir clamada si sut covent.ch. Sin fundament da la verificaziun d’identitad fatga a maun vegn l’abus pussaivel reducì sin in minimum. En tut il process a partir da la staziun da Covent fin a la entrada è in’identificaziun necessaria ed è perquai era segira cunter falsificaziun.
Co èsi garantì ch’ils codes QR èn protegids da falsificaziun?
- Mintga code QR datti mo ina giada ed è deponì en il sistem. Il code QR vegn assegnà a la persuna da test ina giada ed è armonisà cun il sistem. Cun in code falsifitgà na po ins betg far il test.
È l’app era pussaivla per persunas betg svizras resp. per persunas che n’abiteschan betg en Svizra?
- Gea, ins dovra in numer da pass che sto vegnir endatà manualmain tar persunas estras.
È Covent era cumpatibel cun tests svelts d’auters produciders?
- Gea, quels ston dentant ademplir tscherts standards, per ch’els possian vegnir integrads ed activads en il sistem. Covent è avert d’integrar tests svelts validads en il sistem.
Datti Covent mo en Svizra?Èsi planisà d’utilisar Covent era en auters pajais per occurrenzas cun Covent?
- Covent è in sistem avert e pudess, sch’el è vegnì introducì cun success en Svizra, era vegnir introducì en auters pajais.
Datti gia interessents/discurs da far diever da Covent per tut la surfatscha en Svizra? Mussan branschas gia interess?
- Gea, quai è nossa finamira.
Tge è la differenza en cumparegliaziun cun autras apps?
- Tar Covent vegni garantì che tut las persunas participantas, da per exempel in’occurrenza, han fatg in test svelt sut surveglianza a 99,9 % entaifer il termin fixà (actualmain 48 uras). La valitaziun dal test succeda tras experts. Tras l’app da web, ils codes QR e l’identificaziun manuala durant tut il process èsi betg pussaivel da falsifitgar.
Dumondas davart il test
Quant ditg duri fin ch’in resultat da test è avant maun?
- Suenter avair surdà la prova nasala, duri maximalmain 30 minutas fin ch’il resultat è avant maun ed è vegnì communitgà.
Quant ditg dovran ins per exequir il test?
- Senza il temp da spetga vala la valur directiva da trais minutas.
Co vesa l’andament dal test ora?
- Il participant d’eveniment sto sa registrar precedentamain ina giada a chasa u sin viadi via la website www.covent.ch. En la staziun da Covent vegn l’identitad armonisada cun Covent, alura vegn il test svelt (code QR) assegnà. Alura vegn cun instrucziun e surveglianza exequì il sfrusch dal nas ed il participant d’eveniment banduna l’apoteca. Uschia pon fullas da glieud pli grondas vegnir evitadas.
Pertge vegn il test da Dräger duvrà?
- Il test svelt da Dräger ha caracteristicas che auters tests svelts n’han betg. Uschia pon ins per exempel era exequir provas seriusas en l’exteriur cun vent, perquai che nagins guttins ston vegnir mess sin ina strivla da test a maun sco tar auters tests.
Tge schabegia, sch’in resultat da test è positiv?
- In resultat positiv duess supplementarmain vegnir confermà cun in test da PCR. Tar la consegna digitala d’in resultat positiv vegnan dadas indicaziuns correspundentas. Positivs vegnan aviads directamain a la website da l’Uffizi federal da sanadad publica (UFSP) ed a sia recumandaziun.
Tge schabegia, sch’in test è nunvalaivel?
- Il test sto vegnir repetì, dentant è sa mussà en la fasa da pilot interna che tut ils tests vegnan en general exequids cun success.
Tge schabegia, sche jau survegn in resultat positiv ed il test da PCR mussa in resultat negativ?
- En fitg rars cas poi capitar ch’in resultat è positiv ed il test da PCR negativ. En quest cas na vegn il participant betg a survegnir access a quest eveniment, pervia ch’il test da PCR vegn pir ad esser valità pli tard. I na dat nagins dretgs da restituziun.
Tgi surpiglia ils custs per ils tests?
- Tut tenor, quai po esser la Confederaziun, il chantun respectiv ubain il pajader autonom (esters senza cassa da malsauns en Svizra).
Tge è in sistem serrà?
- Il test d’antigens da SARS-CoV-2 da Dräger è lev da tractar ed exequir. Il test svelt consista d’in prendider da provas per rimnar cun quità la prova nasala ed ina cassetta da test per l’analisa. En la cassetta da test sa chattan gia tut las reagenzas necessarias. Quai pussibilitescha d’exequir tests senza pipettar supplementarmain reagenzas.
Quant segir è il test? Quant gronda è la quota da sbagls?
- Ins ha pudì cuntanscher en studis clinics ina sensibilitad cun ina valur CT <26 da 96,8 % ed ina specifitad da 99,7 %.
Quant ditg è il resultat da test valaivel?
- Per la gestiun da pilot en il chantun Grischun è il test valaivel per 48 uras: a partir dal temp ch’il resultat da test è avant maun fin al mument ch’ins po entrar a l’occurrenza.
Liberescha in test negativ da l’obligatori da purtar mascrinas e las ulteriuras mesiras d’igiena e da protecziun generalmain valaivlas?
- Quai vegn en il mument sclerì cun las autoritads.
Jau sun cumplettamain vaccinà/ada. Stoss jau tuttina far in test?
- Na. I vala la regla da 3G (per tudestg: genesen, geimpft, getestet)
Ston ils tests vegnir magasinads spezialmain?
- Gea, a lunga vista ston ils tests vegnir magasinads tranter 4 e 30 grad celsius.
Tgi exequescha ils tests?
- Quai dependa tge test che vegn duvrà. U ch’ina persuna spezialisada exequescha la prova da prelevaziun u la persuna da test sezza.
Cun tgeninas apotecas/chadainas d’apotecas essas Vus en discurs?
- Nus essan en contact cun insaquantas apotecas. Per la fasa da pilot lavurain nus conscientamain cun ina pitschna gruppa elegida da staziuns da Covent. Per l’emprima fasa da pilot lavurain nus ensemen cun la Toppharm Apotheke Masans a Cuira.
Quants tests pon vegnir exequids simultanamain?
- Quai è dependent da la grondezza dal local resp. da las cundiziuns sin il lieu. En il center stattan la qualitad e l’identificaziun seriusa da las persunas.
Sche tests vegnan verifitgads simultanamain, co vegni verifitgà ch’els na vegnan betg barattads?
- Al cumenzament vegn il code persunal (code generà cun agid da l’identificaziun) unì cun il code QR dal test da Dräger. Questa metoda è cleramain pli segira che tar autras soluziuns.
Co e cura vegnan ils apotechers resp. las persunas scoladas a la staziun da Covent?
- Uschespert ch’il concept da protecziun e d’igiena è avant maun ed è vegnì controllà, essan nus pronts da scolar apotecas ed organisaturs en tut la Svizra.
Èsi era pussaivel da sa laschar testar al lieu/tar l’eveniment?
- Gea, igl è pussaivel da sa laschar testar al lieu.
Quantas staziuns da test datti?
- Tut tenor basegn: ina glista actuala po vegnir consultada en il decurs dal matg sut www.covent.ch.
Quants tests pon ins exequir en media per mais?
- Uschè blers ch’èn avant maun, da vart dal sistem Covent è il sistem avert.
Tgi valitescha ils tests en ina staziun da Covent?
- Spezialists (apotechers, persunal scolà spezialmain e certifitgà)
Dumondas davart Dräger
Tge fa Dräger?
- Dräger sviluppescha utensils e soluziuns, dals quals umans sa fidan sin tut il mund. Pertge che adina nua che products da Dräger entran en funcziun, sa tracti dal pli impurtant: i va per la vita. Sche quai è in diever clinic, en l’industria, en las minieras, tar ils pumpiers ubain en il servetsch da salvament. Products da Dräger protegian, sustegnan e spendran vitas.
Pertge è Dräger in spezialist per diagnostica/tests? Ma la firma ha atgnamain da far nagut cun tecnica da labor u paregl?
- Dräger è producider da products da tecnica da medischina e da segirtad per forzas d’intervenziun da divers servetschs medicinals. Ultra da quai ha Dräger sviluppà in agen test d’antigens da SARS-CoV-2. Il test d’antigens da Dräger è in test svelt immuncromatografic per detectar en moda qualitativa il protein nucleocapsid SARS-CoV-2. Cun prender ina prova miaivla e nasala en la zona da la chava dal nas davant, survegnis Vus en moda simpla, segira e svelta ina resposta davart ina pussaivla contagiusitad.
Tge ha Dräger per in’experientscha?
- Durant sviluppar il test svelt d’antigens da SARS-CoV-2 da Dräger han noss experts duvrà l’experientscha rimnada durant decennis da la producziun dal DrugCheck 3000 da Dräger. Sin questa basa cumprovada è il test vegnì sviluppà, per che Vus possias testar en moda simpla, segira e svelta.


text:
Tar l'inscunter durant il Forum mundial d'economia ha ina delegaziun grischuna discurrì cun represchentants da la China davart d'ina collavuraziun en ils secturs da turissem e furmaziun. Quai cumpigliass per exempel la collavuraziun tranter la scola d'hotellaria a Passugg cun l'universitad a Tianjin u la participaziun dal Grischuna a l'exposiziun da turissem en la citad gronda Tianjin.
Ina collavuraziun tranter las dus delegaziuns saja gia existenta, la finamira saja dentant dad intensivar ella.
RR novitads 16:00


text:
La brev ch'els han tramess è ina reacziun sin las renfatschas al tribunal penal federal. Quai capitia malgrà ch'il Tribunal federal haja constattà l'avrigl en ses rapport che la gronda part da las renfatschas, na sajan betg fundadas. Las renfatschas da sexissem e mobing sco er il tractament malgist dals collavuraturs da lingua taliana, fundeschian sulet sin renfatschas d'intgins paucs, hai num en la brev. Tranter quellas persunas sajan er derschadras e derschaders che mantegnian en discussiun las renfatschas envers medias e commembers dal parlament.
Il schaner ha l'autoritad da surveglianza examinà la chaussa. La cumissiun administrativa dal Tribunal penal federal era vegnida tar la conclusiun ch'i dat problems – surtut tranter ils collavuraturs da las differentas regiuns linguisticas. Il pli dir ha il rapport tutgà duas dunnas. La secretaria generala e la presidenta da la chombra da recurs, ch'è elegida giu. L'autoritad ha cusseglià da relaschar la secretaria generala, quai ch'è gia capità. Plinavant ha l'autoritad smanatschà d'annunziar quai a la cumissiun da la dretgira sche la collavuraziun da l'anteriura presidenta da la chombra da recurs na sa meglierescha betg cun ils auters collegas.


text:
Quest cudesch cumpiglia ina pitschna seria da glossas ch’è cumparida il 2012 en ‹La Quotidiana›. Ils titels da quellas dian gia (quasi) tut: ‹Vegnan ils umens adina pli curius?›, ‹In um – in pled…›, ‹Dad umens ed auters utschels› ed ‹Umens online u en chamischut e chautschas sut›.
«Chars umens, betg legiai vinavant. Vus na vegnis betg ad esser intgantads. Ma jau vi tuttina scriver in pèr lingias davart in tema che m’occupa e ch’è permanentamain actual – e quel tema èn ils umens, charas lecturas.» Gia a l’entschatta fa l’autura cler duas chaussas: Ella sa drizza en emprima lingia a las dunnas – ed ella n’ha betg propi da raquintar bler dal bun davart questa curiusa spezia numnada ‹um›.
Il problem cun quests umens è surtut ch’els discurran ina lingua dal tuttafatg differenta da quella da las dunnas. En las glossas dad Etter s’exprima quest problem communicativ per exempel sco suonda:
«Sche jau dumond in um sch’el veglia vegnir cun mai sonda saira a tschaina, respunda el cun gronda probabilitad: «Forsa», ed agiunta alura: «Jau stoss anc guardar.» U: «Jau stoss anc sclerir quant ditg che jau stoss lavurar.» U: «Mes tat aveva ditg ina giada ch’el vegnia forsa speravia.» N’importa betg ch’il tat è gia mort avant in decenni.»
Ch’i sa tracta tar ‹marsianic› e ‹venusianic› da duas linguas che na paran betg propi dad esser parentadas ina cun l’autra, han er gia auters ed autras constatà (cf. qua). Il facit da tals studis sa lascha resumar sco suonda: Dunnas communitgeschan per cuntanscher chapientscha, umens per demonstrar independenza e superiuradad.
Suenter l’emprima glossa, uschia scriva Barbla Etter, saja ella vegnida supplitgada da blers da scriver ina cuntinuaziun. E vinavant: «Curiusamain han surtut umens exprimì quest giavisch. Tscherts m’han dumandà da descriver er las atgnadads da las dunnas – ma quai surlasch jau gugent a vus, chars umens.» Enstagl preschenta Etter en in stil tant serius sco divertent ulteriurs inscunters cun la spezia ‹um›. Quels fan surrir en in senn dubel: Per l’ina tradescha l’elecziun dals exempels bler davart il pensar da la dunna (forsa er senza che l’autura saja conscienta da quai…); per l’autra sa tracti savens d’ina comica da la situaziun ch’è propi adattada fitg bain per illustrar che umens e dunnas derivan da differents planets. Qua in ulteriur exempel:
«Herbert m’ha alura raquintà plain superbia da ses nov telefonin, in smartphone. – Aha. – Alura ha el prendì or da giaglioffa quel e mussà tut las funcziuns e raquintà quant pauc ch’el irradiescha e tut ina giada dumonda el: «Vuls ina giada tutgar el?»
Barbla Etter (*1978) è creschida si a Madulain ed ha frequentà la scola primara ed il gimnasi a Zuoz. Silsuenter ha ella studegià rumantsch sco er scienzas e didactica da plurilinguitad; actualmain (2018) è ella engaschada sco collavuratura scientifica a l’Institut da plurilinguitad a Friburg.


text:
Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Quai savain nus. Ma mintgatant dovri la repetiziun, la finala vala: «Repetitio est mater studiorum.» Ubain, quasi per vegnir tar noss tema: «Amor magister est optimus.» Ch’il studi giaja meglier cun repeter u cun amar, nus repetin questa giada expressiuns amurusas, reciclond in text dad avant trais onns. La finala vegn – corona vi u nà – la primavaira. E cun quella vegn (forsa) era stgaudada, repetida e remagliada l’amur.
Però: Esser inamurà è ina chaussa. Discurrer surlonder in’autra. Per il pli mancan ils pleds. Perquai èn decleraziuns d’amur documentadas plitost a moda modesta en il material dal DRG. Percunter na mancan betg ils pleds per commentar (forsa cun in pau scuidanza?) l’amur dals auters! Perquai datti qua empè da decleraziuns d’amur tschintg parairis davart sentiments ed ardiments amurus.
1. esser inamurà pir ch’ina mieur en in magnucca
D’accord. Romantic è insatge auter. Ma almain tant romantic ed erotic sco il classicher «Ella l’ha gugent»! La finala avain nus era gugent crimis u spaghettis. Lura è ina descripziun sco quella sursilvana «El ei inamuraus pir ch’ina miur en ina buna mignucca grassa» gist uschè illustrativa – era sch’ella è bravamain bravina.
2. esser stgarvunà
Pli passiunads èn Puteras e Puters, numnadamain cura ch’in è «scravuno zieva qualchün». Quai tuna lura tschuf, tuna plitost da sex sfranà fervent e frenetic, insumma dad in «murem portg» (sco i schessan a Riom). In um stgarvunà u «s’incarognà» (sco en l’entir’Engiadina), quel n’è betg mo inamurà, mabain cotg al pli aut grad – almain pli fitg che sch’el avess mo quaidas dad ina magnucca chaschiel.
3. chatschar en il cugn
Avant che dad esser inamurà sin il piter pir èsi dentant da far in emprim pass. Ozendi dini forsa: «Quel ha fatg si ina.» («Far si ina muronza» faschevani dentant era gia l’entschatta dal 20avel tschientaner.) Circa uschè pauc sensibel tunavi para a Vella, nua ch’ins cumenzava in’allianza amurusa «catschond en il cugn». Jau m’imagin gist ina collega che schess: «Tschella sera ella disco ha Clemens catschau en il cugn.» Pauc bel, pensais forsa. Ma malgrà tut ha quell’expressiun tuttin’anc in tschert scharm rustical (lumnezian). U betg?
Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:
4. metter a lomia insatge
Cumenzar romanzas cun finezza e tenerezza – quai succeda a Zuoz. Là sincereschani dad avair «miss a mögl qualchosa» suenter avair fatg in emprim pass amuraivel ed empermettent. Naginas «cugnadas» brachialas, mabain pazienza per dar temp e flad al flirt. Però, po dar, era temp per surpledar, persvader ed indeblir e magari era per manar per il nas.
Dentant attenziun als contacts interrumantschs: Gea betg confunder il «metter a lomia insatge» cun «metter a lomia insatgi»! Sch’in um da Trun smanatscha da ta metter a lomia, lura na dastgas spetgar naginas charezzas, anzi: lura ta spetga ina pulita patangada.
5. in bitsch na fa betg fora
Cun tanta marusaglia vegnan baud u tard era londervi ils bitschs. Ozendi vegnan quels mintgatant survalitads. La lingua, quella tracta da l’Engiadina fin en Surselva a moda vaira liberala quests bitschs benedids: be tant sco in pau rument – «ün bütsch vaglia tant sco ün patütsch» – vala in bitsch ad Ardez. Quai n’è pia nagin’empermischun, e na fa era betg gronds donns, gist sco a Zernez, nua che «ün bütsch nu fa foura». Perfin la Surselva è indulgenta, sincerond: «Buca mintga betsch dat lètg!» Ma là èn ils bitschs propi era senza malart, sche perfin il paun sa bitschar. Enta Vrin hai numnadmain num – cura ch’ils pauns tatgan ensemen durant esser en furn: «Il paun ha bitschau.» Basta che quel saja cotg…
Text e fotografia: Silvana Derungs
Forsa er insatge per vus:
-
5 bels nums dad umens Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Quai savain nus. E che nums rumantschs èn bels, quai…18 d'avust 2021423 giadas
-
5 giadas sport tranter las lingias Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. E ritga cun opziuns per sa mover è era la…21 da fanadur 2021557 giadas
-
5 bels pajais Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Anc adina, era stgars trais onns suenter l’emprima publicaziun da…16 da zercladur 2021601 giadas
-
5 giadas in chau ed ina cua Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Era durant la primavaira en ils puzs, nua ch’i bricl’e…19 da matg 2021782 giadas


text:
Actualmain discutescha il pajais Tirol en Austria davart ina candidatura per gieus olimpics d’enviern 2026. Tirol cun il center Puntina (Innsbruck) pudess profitar da gieus olimpics – quai mussa in studi da factibilitad. Sch'ins auda ussa il chavazzin impurtant, sche tuna la candidatura austriaca pli u main sco quella grischuna ch’ha fatg naufragi il favrer da quest onn: Gieus persistents, nagin gigantissem – gieus che portan in niz a la populaziun ed a l'economia da la regiun.
Betg ina copia
Ils auturs austriacs dal studi da factibilitad din dentant envers Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR) che lur candidatura na saja nagina copia da la candidatura grischuna. I saja simplamain uschia ch'ins stoppia considerar ils puncts da l'agenda 2020 dal comité internaziunal olimpic. Quai hajan ils promoturs da gieus olimpics en il Grischun fatg fitg bain e la medema lavur stoppian uss far ils promoturs per gieus en il Tirol. Il promotur d’ina candidatura grischuna Andreas Wieland ha dentant ditg envers RTR ch’el haja gì contact cun ils promoturs dal Tirol suenter il «na» grischun. El haja inditgà ad els l'adressa d'internet da la candidatura grischuna.
Betg scuidus
Il cusseglier guvernativ grischun Jon Domenic Parolini ha ditg envers RTR che la regenza n'haja insumma nagin problem cun la candidatura dal Tirol. Anzi: Parolini giavischa bun success ed è persvadì che tut ils lieus che restan en concurrenza per ils gieus dal 2026 stoppian candidar da sumeglianta maniera sco il Grischun avess fatg. Parolini avess gust da pudair visitar gieus olimpics en il Tirol l'onn 2026, sche quels daventassan propi realitad. Quai faschess era Andreas Wieland, sco voluntari.
La populaziun dal Tirol votescha quest atun davart ina eventuala candidatura.
RR actualitad 11:30


text:
Uwe Timm
Grufi Gruogn, chucal da cuorsa
Vallader
Lia Rumantscha, 1995, numer d’empustaziun 3-906680-50-0
«No vain ün chucal a chasa. Eu nu manai a mia sourina…» Zuppi less sainza fal tgnair il char purschlin ch’ella ha guadagnà ad üna festa da cumün dals pumpiers. E perquai ch’ella tschüffa pelplü quai ch’ella voul, schi bap ceda a la fin. Mo che’s faja in ün’abitaziun da cità cun ün chucal? Pustüt scha sar Buselmeier, il patrun d’chasa, vain bainbod lasura e vezza il fittadin singular. Lura esa be üna furtüna cha Grufi Gruogn dvainta ün chucal da cuorsa.
translaziun: M. Janett


text:
La Spesia
La Spezia (en lìgure: A Spèza) l'è 'na cità italiàna, capolöch de la pruvìncia omònima, endèla regiù de la Liguria.
El g'ha 'na popolasiù de 94 535 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 51,7 km² e 'na densità de popolasiù de 1 829 ab./km².
La cunfìna coi cümü de Arcola, Follo, Lerici, Portovenere, Riccò del Golfo di Spezia, Riomaggiore, Vezzano Ligure. L'è 'l segónt cümü piö pupulùs de la regiù (la sò àrea urbàna la cönta 136.000 abitàncc), dedré apéna a Gènova
La cità la se tróa sö l'estremità orientàla de la Liguria, a póch chilòmetri del cunfì co la Toscàna, al cèntro de 'n golfo natüràl al qual la ghe dà nòm. Chèsto golfo l'è cunusìt apò a col nòm de Golfo dei Poeti, e l'è töt cunturnàt de 'na cadéna de culìne, la piö àlta de le quài l'è 'l mut Verrugoli, 749 m s.l.m., a òvest de la cità.
El teretóre del cümü el fà part de l'Autorità di Bacino Inter-regiunàla del Fiöm Magra e 'na part pesèna, custitüìda del bórch de Tramonti e la culìna töt entùren, la fà part apò a del Parco Nasiunàl de le Sich Tère.
Cità 'nzemelàde[Modifega | modifica 'l sorgent]
La Spesia l'è 'nzemelàda co le cità de:
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de La Spezia l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Ils iniziants pretendan ch'il center da sport vegnia mantegnì en sia furma existenta, inclusa la halla da glatsch, che la gestiun vegnia manada vinavant senza interrupziuns e ch'ils stabiliments vegnian renovads e cumplettads per ademplir er en l'avegnir ils basegns dals sportists, indigens e turists.
En il scriver dals iniziants pon ins plinavant leger che l'iniziativa saja il proxim pass. Quai suenter che la vischnanca aveva respundì sin ina petiziun da la cuminanza d'interess, da vulair realisar il resort d'hotel da luxus senza midadas. Entaifer trais mais vulan ils iniziants uss rimnar las 250 suttascripziuns necessarias.
RR novitads 18:00+


text:
di: Nino Rossi
Smanien ‘me dannaa
per tirà el mond quadraa,
hann asservii la scienza
a superindustrial senza coscienza.
Pur m’è staa donaa la giòia de godè,
in tutt el sò splendor d’arcobalen
la fèsta de la vita.
Viv l’è anca guardà i color d’ona farfalla.
Viv l’è anca sfiorà el petalo d’on fior,
vedè i fantasii d’on vol de rondinèlla,
guardà i gibigiann del sô in on fòss che ‘l corr.
Voeur minga dì ciappala me la ven,
ma colorà i giornad d’on poo de ben.
Fà volà el progrèss sui al de la poesia,
respirà la vita in tutt el sò calor.
Fà e desfà, se sa, l’è semper tutt laorà,
fra on secol, al progrèss
ghe toccarà fà quèll ch’ el dèsfa adèss.
Sarà anmò osannaa la tèsta del scienziaa,
che con la soa coltura el scoprirà
la ròsa e l’aria pura.
Viv l’è anca guardà i color d’ona farfalla...


text:
Istorgia
Pro Helvetia marchescha dapi il 1939 la politica culturala svizra. Il Cussegl federal ha fundà ella curt avant la Segunda Guerra mundiala. L’entschatta è ella ina cuminanza da lavur per la «Defensiun naziunala spiertala» cunter la Germania naziunalsocialistica e l’Italia faschistica. Il 1940 sa chasa ella en las emprimas duas localitads da biro al Hirschengraben a Turitg.
Il 1949 vegn Pro Helvetia transfurmada en ina fundaziun da dretg public. Ella ha ussa l’incumbensa da mantegnair la cultura svizra, da la derasar a l’exteriur e da la promover en Svizra. Las incumbensas e l’organisaziun vegnan francadas il 1965 l’emprima giada en la lescha. Las activitads internaziunalas da la fundaziun daventan pli e pli impurtantas.
La mesadad dals onns 1980 sa profilescha Pro Helvetia a l’exteriur. Il 1985 fundescha ella l’emprim post exteriur, il Centre Culturel Suisse a Paris, ed il 1988 inaugurescha ella il biro da colliaziun a Cairo. Pli tard stabilescha la fundaziun ina rait da biros da colliaziun e d’instituziuns partenarias sin tut il globus.
Las incumbensas e l’organisaziun da Pro Helvetia s’adattan dapi la fundaziun adina puspè a las midadas dals basegns socials e culturals. A chaschun da ses giubileum da 70 onns il 2009 scriva la istoricra Rahel Bühler: «La critica è savens stada il motor per midadas, ella ha fatg adattar Pro Helvetia sia organisaziun, ses stil da communicaziun ed ils meds utilisads a las novas premissas».
Il 2012 entra en vigur la lescha per promover la cultura che refurmescha la fundaziun fundamentalmain. Il cussegl da fundaziun vegn sminuì da 25 sin nov commembers. Per l’emprima giada vegn separada cleramain la pussanza strategica ed operativa tranter il cussegl da fundaziun ed il secretariat. Da nov determinescha la «Missiva davart la finanziaziun da la promoziun da la cultura da la Confederaziun» (missiva da cultura da la Confederaziun) ils meds finanzials da la fundaziun.
Indicaziuns bibliograficas:
Ursula Amrein: «Los von Berlin!» Die Literatur- und Theaterpolitik der Schweiz und das Dritte Reich. Chronos, Turitg 2004.
Claude Hauser/Bruno Seger/Jakob Tanner (eds.): Zwischen Kultur und Politik. Pro Helvetia 1939 bis 2009. Pro Helvetia/NZZ Libro, Turitg 2010.
Thomas Kadelbach: «Swiss Made». Pro Helvetia et l’image de la Suisse à l’étranger (1945-1990). Editions Alphil, Neuschatel 2013.
Georg Kreis: Vorgeschichten zur Gegenwart. Ausgewählte Aufsätze, tom 2. Schwabe, Basilea 2004.
Pauline Milani: Le diplomate et l’artiste. Construction d’une politique culturelle Suisse à l’étranger (1938-1985). Editions Alphil, Neuschatel 2013.


text:
Ch’igl è in temp da «crisa» per l’uvestg, Vitus Huonder, mussan las bleras reacziuns ch’igl ha dà suenter ses referat a Fulda en la Germana. El haja survegnì reacziuns vehementas per posta, ha confermà Giuseppe Gracia, il pledader e cussegliader da l’uvestg Vitus Huonder envers RTR. Tranter auter haja l’uvestg survegnì pliras «chartas da gritta» ed era ina brev cun en ina culla dad ina pistola.
«Ich mach jetzt Schluss mit dir»
Ed i dat era reacziuns directas avant «chasa» da l’uvestg Vitus Huonder. Nunenconuschents han sprayà cun colur pinca sin il mir che maina a la curt da l’uvestg da Cuira: «Lieber Vitus, ich mach jetzt Schluss mit dir, dein Jesus.»
Stgisa a tut ils omosexuals
Entant en era il vicari general Josef Annen ed il president dal cussegl sinodal Benno Schnüriger dal chantun Turitg vi d’empruvar da medegiar las plajas ch’il referat da l’uvestg Vitus Huonder ha chaschunà. En ina decleraziuns communabla scrivan els, ch’els sajan preoccupads che la reputaziun e la credibladad da la baselgia pudess subir donns tras decleraziuns da quest tip.
Annen e Schnüriger sa perstgisan perquai tar tut ils omosexuals e tar tut quels ch'èn grittentads – er tar la baselgia evangelic-refurmada. I saja impurtant da respectar auters models da vita, scrivan els.
Pledader è stà schoccà
Davart il referat a Fulda en Germania, ha ditg Giuseppe Gracia en l’emissiun «Tagesgespräch» da Radio SRF ch’el n’haja betg gì enconuschientscha dal text. L’uvestg Huonder haja scrit quel durant las vacanzas da stad. Uschia n’haja el sco pledader era betg pudì cussegliar l’uvestg en chaussa.
«Figura cun responsabladad politica»
El saja stà «schoccà» co l’uvestg haja interpretà quest citat da la bibla, che pretenda la paina da mort per omosexuals – cunzunt da la frasa «[...] um der Frage der Homosexualität aus der Sicht des Glaubens die rechte Wende zu geben».
«L’uvestg è ina figura politica cun responsabladad politica», avessia el ditg a l’uvestg Vitus Huonder, sch’el avess gì la schanza da leger il text avant il referat. «Ussa va quai per limitar il donn», uschia Gracia. El restia loials a l’uvestgieu durant questa «crisa». Tut quai che pudess suandar, saja actualmain be speculaziuns.
Las raschuns
Durant in referat en la Germania aveva Huonder cità pliras passaschas or da la bibla nua che l'omosexualitad vegnia chastiada cun la mort. Quai aveva procura per grondas reacziuns. L’uvestg Vitus Huonder era sinaquai s’exculpà publicamain en ina brev.


text:
Corin Curschellas, Ursina Giger, Astrid Alexandre
Corin Curschellas/Ursina Giger/Astrid Alexandre – La Triada (DC)
Rumantsch Grischun, Sursilvan, Surmiran, Sutsilvan, Puter
R-Tunes, 2015, numer d’empustaziun 7-640103-891902
Trais vuschs da vaglia portan la chanzun populara rumantscha a novas rivas: Corin Curschellas, Astrid Alexandre ed Ursina Giger han interpretà 34 veglias chanzuns rumantschas a capella – ad ina polifonia da forza originara e plain energia frestga. Quai che va simpel en l’ureglia vegn maschadà cun novs ritmus, elements ord autras culturas, d’in zichelin dissonanza e blera improvisaziun. Vegl e nov, usità e nunspetgà dattan uschia in a l’auter tant dapli traglischur e sa colian ad in mund musical tut aparti.


text:
Lavurs
Els exequeschan suandantas lavurs:
Preparaziun
- organisar transports, planisar rutas e giuditgar con ditg ch'i dovra da chargiar e stgargiar la rauba
- controllar ils documents dal transport, p.ex. adressas, termins e paisa da la rauba
- examinar il stadi dal vehichel, sco il carburant, las rodas, ils frains e la glisch
- chargiar il vehichel gulivamain ed uschia ch'i fa senn, mintgatant cun in charret da plunar u cun ina punt idraulica
Transport e furniziun da la rauba
- ir cun il vehichel al lieu da furniziun e resguardar latiers las cundiziuns dal traffic (traffic, aura), duvrar apparats electronics sco il planisader da rutas ed il registratur da viadis
- stgargiar la rauba tar la clientella e controllar schebain tut è en urden
- reglar las formalitads, sco p.ex. surdar il scrit da furniziun ed al laschar suttascriver da la clientella
- resguardar las prescripziuns davart la segirezza da la lavur sco er davart la protecziun da l’ambient
Mantegniment dals vehichel
- nettegiar ils vehichel endadens ed ordador
- far controllas (p.ex. pressiun dals pneus u la glisch) e remplazzar tocca defecta
- far pitschnas reparaturas vid ils vehichels
- mantegnair guaffens e meds d'agid
- dismetter il rument a moda adattada a l'ambient
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 4-2-2014 (versiun dal 1-1-2018)
Durada
2 onns
Furmaziun en la pratica
En in manaschi da l’industria dal transport sin via
Furmaziun en scola
1 di per emna a la scola professiunala
Roms professiunals
- execuziun da transports
- garanzia dal mantegniment, da la segirezza e da la protecziun da l’ambient
Curs ordaifer il manaschi
Tar differents temas
Vegliadetgna minimala a l’entschatta da la furmaziun
Premissa per ina furmaziun è la vegliadetgna minimala da 17 onns (di da referenza: 30 da november dal 1. onn d'emprendissadi).
Diplom
Attestat federal professiunal "practicist / practicista da transports sin via AFP"
Premissas
Furmaziun preliminara
- temp da scola obligatoric terminà
- premissa per ina furmaziun è la vegliadetgna minimala da 17 onns (di da referenza: 30 da november dal 1. onn d'emprendissadi).
Pretensiuns
- enclegientscha tecnica
- inschign manual
- capacitad da giuditgar e da decider
- independenza
- plaschair da contacts
- talent d’organisar
- flexibilitad pertutgant il temp da lavur
- fidadadad
- senn da responsabladad
- buna sanadad e buna fitness
- plaschair vi da l’esser per via
- abilitad da lavurar en in team
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da scolas spezialisadas e scolas professiunalas sco era dal Schweizerischer Nutzfahrzeugverband ASTAG
Spezialist / Spezialista da transports sin via AFQ
practicists da transports sin via AFP pon frequentar ina furmaziun scursanida sco spezialists da transports sin via AFQ (entrada al 2. onn da furmaziun da basa).
Suenter quella scolaziun han els las medemas pussaivladads da furmaziun supplementara sco spezialists da transports sin via AFQ.
Cundiziuns da lavur
Practicists e practicistas da transports sin via lavuran en interpresas da mastergnanza, da transport e da l’industria. Els èn savens sulets sin via ed han ina tscherta libertad en lur lavur. Els han ina gronda responsabladad envers ils participants al traffic, la clientella, la rauba e l'ambient.
Il temp da lavur po esser malregulà, è dentant reglà cleramain tenor lescha.
Ulteriuras infurmaziuns
ASTAG Schweiz. Nutzfahrzeugverband
Wölflistr. 5
3006 Bern
URL: www.profis-on-tour.ch


text:
Uschia vegn ins era a savair che la plazza federala ch'è vegnida stgaffida il 1902, è cuvernada cun 3600 plattas da gnais ord la Val Son Pieder. Perfin in zic umor sa chatta en la Chasa federala. Uschia ha l'artist dal purtret grond en la sala dal Cussegl naziunal, Charles Giron, zuppà in pesch en il grip da l'ovra d'art. Quai ha da far cun la data d'inauguraziun dal purtret. Quella era numnadamain il 1. d'avrigl 1902.
En Frantscha èsi ina veglia isanza da metter peschs en las giaglioffas da la glieud. Per franzos din ins perquai era «poisson d'avril» per «skerz d’emprim arvigl».
L'app «Bundesbern» permetta da tadlar las istorgias divertentas, dentant era da survegnir invista en la politica Svizra.


text:
La regenza vul cuntinuar cun il program «graubündenVIVA». Ella ha perquai fatg ina cunvegna da prestaziun cun l’uniun graubündenVIVA per ils onns 2022 fin 2026, uschia hai num en ina communicaziun. Cun cuntinuar il program per ils temas regiunalitad e culinarica vul la regenza manar vinavant la lavur dals ultims onns per posiziunar il chantun Grischun sco da cultura alpina dal giudair. Quai ensemen cun organisaziuns partenarias.
Promover diversitad
En il sectur da l'economia alimentara dispona il Grischun d'in grond potenzial per crear valurs. Il chantun accentuescha uschia l'impurtanza dal champ tematic «alimentaziun regiunala e turissem». Tenor quel duai vegnir promovida la diversitad da l'economia, en spezial en ils secturs dal turissem e da la producziun da victualias. Il potenzial da la producziun è grond e la dumonda per tals products creschia anc adina.
Finanziaziun
Per realisar las finamiras resultan custs annuals da 990'000 francs per il chantun. Sin basa da la lescha chantunala per mantegnair e promover l'agricultura succeda la finanziaziun cun 792'000 francs per onn. Ina contribuziun cumplementara da 198'000 francs vegn concedida sin basa da la lescha per promover il svilup economic en il chantun.
Ord l'archiv
Il Grischun sco regiun turistica vul sa differenziar il pli ferm pussibel dad autras regiuns turisticas.


text:
Abenteurer, Philosoph, Handwerker, Musiker, Uhrmacher ... Paul Du Marchie lebte nicht ein einziges Leben, sondern mehrere. Als grosser Reisender entdeckte er in den 1940er Jahren die Wüste und die Nomaden, deren tägliches Leben er viele Jahre lang teilte. In seinem Haus auf den Höhen von Montreux betritt der Besucher einen magischen Ort, an dem Schönheit und Geheimnis zu einer echten Selbstbeobachtung einladen.
Valérie Teuscher
Passe-moi les jumelles (RTS)
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
Cobiàt
Cobiàt (prununciàt [koˈbjat] endèl dialèt del pòst. En Italià: Collebeato) l'è 'n cümü de 4 622 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]) de la Pruvìncia de Brèsa. El se tróa apéna föra del teretóre del cümü de Brèsa en diresiù nordòvest. Del pónt de vìsta geogràfic el se tróa giöst giöst a la 'mbocadüra de la Val Trompia sö la spónda dèstra dèla Mèla.
A Cobiàt gh'è ambientàt "La masséra da bé" de Galeàs dei Urs, la piö antìca òpera scriìda 'n dialèt bresà.
El nòm[Modifega | modifica 'l sorgent]
El nòm Cobiàt el par vègner del latì copulatum (= emperàt, acopiàt) ma 'l sarès mìa come se pensàa per vìa de la diviziù del paés en dò frasiù principài (chèla de Vìla de Sùra e chèla de Vìla de Sóta) ma piötòst de 'na quistiù de tàse. Somearès enfàti che la popolasiù la gh'ìes de pagà dò tàse: al monastér de San Salvadùr de Lé (che zà 'ndel 1014 l'ìa padrù de la part bàsa del teretóre) e a chèl de San Faüstì de Brèsa (che l'ìa padrù dei teré de la part àlta del paés).
Endèi docümèncc el paés el vé lüminàt prìma col nòm de "Copulatum" e pò dòpo 'ndèi sècoi che gh'è nit dòpo col nòm de Cubiatto e Cubiate 'ndèl 1014, Cubiate 'ndèl 1019, Cubiado 'ndel 1186 e 1194, Cobiado 'ndel 1237, Cobiato 'ndel 1350, Cobeatum 'ndel 1505 sö dele màpe, Coblat e per la prìma ólta Colle Beato 'ndèla segónda metà del Sich-sènt, Cobìad endèl 1574, Couiat endèl 1580 sö le màpe vaticàne, Cobiàt endèl 1610. El nòm Collebeato, töt tacàt come che l'è adès el sò nòm uficiàl el compàr per la prìma ólta 'ndèl 1653 sö dele càrte ecleziàstiche e pò amò 'ndèl 1701 sö màpe dei fransés. Endèl 1779 l'è lüminàt amò come Cobiato sö dele càrte lombàrde ma pò a come Collebeato sö cartìne del Lombardo-Veneto e de alùra 'n aànti sö le càrte de Napuliù, Austrìache e del Regn d'Italia sèmper col sò nòm uficiàl che amò al dé d'encö l'è Collebeato[2].
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.
- ↑ http://www.collebeato.org/html/cenni%20storici%20Collebeato.html


text:
Ina nova lescha communala che sa cunfa cun quella da las segundas abitaziuns federala n’è anc betg sin maisa. La vischnanca da Samedan ha perquai decidì da prolungar la zona da planisaziun per ulteriurs dus onns. Il departament d’economia publica e fatgs socials ha dà glisch verda. Il stop da construcziun vala damai enfin ils 30 da november 2019.
Il november 2015 aveva la vischnanca da Samedan relaschà ina zona da planisaziun sur tut il territori communal. Cun questa mesira vulev'ins evitar ch'i vegnia construì u fabritgà a moda che cuntrafà a la lescha federala davart segundas abitaziuns.
RR novitads 12:00


text:
L'iniziativa «per dapli transparenza en la finanziaziun da la politica» vul scumandar donaziuns anonimas en il sectur da la politica. Plinavant duain partidas far public donaziuns da passa 10'000 francs.
Per il Cussegl federal stat uschia ina regla en cuntradicziuns cun il sistem politic da la Svizra. El tema ina gronda chargia administrativa per politichers e las partidas. Perquai propona il Cussegl federal al parlament da refusar l'iniziativa senza cuntraproposta.
Davos l'iniziativa da transparenza stattan la PS, ils Verds, la BDP ed ulteriuras gruppas.
RR novitads 14:00