text:
Las cusseglieras ed ils cussegliers federals han ina funcziun dubla. Els èn commembers da la regenza ed èn uschia – sco collegi – responsabels cuminaivlamain per l'activitad guvernativa. Ma els mainan er in departament e represchentan quest departament en il collegi.
Il Cussegl federal maina l'administraziun federala cun sias var 38'000 emploiadas ed emploiads. Sco collegi ha el la responsabladad suprema per las funcziuns guvernamentalas. Tras ina surveglianza permanenta e sistematica procura el ch'ils departaments ed uffizis realiseschian lur incumbensas tenor las prescripziuns giuridicas.
En quai che reguarda las finanzas federalas vegn il Cussegl federal sustegnì da la Controlla federala da finanzas. Quella è independenta ed è suttamessa mo a la Constituziun ed a la lescha.
Set departaments ed ina chanzlia
L'administraziun federala è dividida en set departaments. Mintga departament vegn manà d'ina cussegliera federala u d'in cusseglier federal. La substituziun vegn reglada dal Cussegl federal. Vitiers vegn la Chanzlia federala sco post da stab da la regenza.
Las finamiras, ils champs d'activitad e la structura, ma er ils princips d'agir dals departaments e da la Chanzlia federala èn reglads en las ordinaziuns d'organisaziun. Questas ordinaziuns vegnan decretadas dal Cussegl federal.
Dretg illimità da dar directivas e da far controllas
Las scheffas ed ils schefs dals departaments han la responsabladad politica per la gestiun da lur departament. Per quest intent han els da princip dretgs illimitads da dar directivas, da far controllas e d'intervegnir persunalmain.
Elecziun da las scheffuncziunarias e dals scheffuncziunaris
Sia responsabladad generala per l'administraziun federala ademplescha il Cussegl federal er tras quai ch'el sez – e betg ils schefs dals departaments – elegia ils directurs dals uffizis. Er ils secretaris da stadi, il schef da l'armament, il directur da la Controlla da finanzas ed autras persunas da cader vegnan elegidas dal Cussegl federal.
A favur dal dretg e dal bainstar general
En il rom da lur activitad ston il Cussegl federal sco er las emploiadas ed ils emploiads da la Confederaziun observar tscherts princips generals. Quels èn fixads en la Lescha davart l'organisaziun da la regenza e da l'administraziun e prescrivan il suandant:
- Il Cussegl federal e l'administraziun federala ageschan sin basa da la Constituziun e da la lescha.
- Els s'engaschan per il bainstar general, defendan ils dretgs dals burgais sco er las cumpetenzas dals chantuns e promovan la collavuraziun tranter la Confederaziun ed ils chantuns.
- Els ageschan tenor ils princips da l'opportunitad e da la rentabilitad.
Departaments
- Departament federal d'affars exteriurs (DFAE)
- Departament d'economia, furmaziun e retschertga (DEFR)
- Departament da l'intern (DFI)
- Departament da finanzas (DFF)
- Departamentper ambient, traffic, energia e communicaziun (DATEC)
- Departament da giustia e polizia (DFGP)
- Departament da defensiun, protecziun da la populaziun e sport (DDPS)
Ultima midada 15.01.2016


c: text/html

text:
Scultura
Na gran vela de scultures sacres y profanes dŗ na vijion plu deferenzieda dla produzion artistica y artejanela di ultims cater centeneies te GherdŽina.
L ie da pudŽi amirt' la figures religiŽuses dla dinasties di prims scultŽures baroches Trebinger y Vinazer. De chisc ultims cunservea l Museum la figures urigineles dl gran autere y dla canstla dla dlieja da Sacun.
Tla culezion rica de pitla scultures profanes vŽniel a lum duta la criativitŗ umoristica di zipladŽures de GherdŽina dl 1700 y 1800. Da nunziŽ iel la criples, metudes adum al scumenciamŽnt dla tradizion dl ziplt' mt' da puecia figures, per deventt' for plu y plu riches.
Danter i gran artisć dl XXejem secul iel da udei doi culezions de lŽures de bera Albino Pitscheider de Menza y Luis Insam dl Talvela y lŽures di vedli maestri dla Scola díErt de UrtijŽi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tre Martelli as formo a Lissandria ant la prima dël 1977, con un repertòri fondà an sl’arserca etnomusicològica anviarà an Piemont da l’associassion coltural Trata Birata. Ël prim travaj, Danza di Luglio, a l’é dl’ann apress; a parte dal 1982, con ël disch Trata Birata , ij Tre Martelli a ancamin-o a porté ij sò consert an tuta Europa. Dël 2003, apress n’àutr arnovament ëd la formassion, a grava col che ancheuj a l’é ancor sò ùltim cd, Tra Cel e Tèra, seguitand con la sernia dël grup ëd goerné un son mach acùstich, an dovrand ëd costuma d’instrument coret da la mira filològica e në stil d’esecussion che, bin ch’a sia vnù pì sgnor d’energìa e filtrà da d’arangiament creativ, a resta anreisà ancreus ant l’humus dla coltura piemontèisa.
Ël grup, che dël 2007 a l’ha passà ij 30 ani, as glòria ‘d na milen-a ‘d consert ant ij vàire Pais europengh, ëd neuv album ufissiaj, dla partessipassion a na vinten-a ‘d compilassion ëd mùsica étnica e dla partessipassion a d’emission televisive an Italia, Gran Bërtagna, Almagna, Fransa Spagna, Svissra, Bèlgica.
Zolicheur


text:
In-Grid
La Ingrid Alberini, in art In-Grid (Guastâla, 11 ad Setémbar dal 1978), l'è na cantànta arśàna ad mùśica dance, cgnusùda specialmènt p'r i sò sucès cantâ in léngua francéśa, in particulàr la canta dal 2002 Tu es foutu (tu m'as promis).
Biugrafìa
Al sò nóm al gh'è stâ dâ in unór dl'atóra śvedéśa Ingrid Bergman da i sò genitōr ch'i gh'ìvan un cìnema.
Dimóndi cgnusùda in dl'Europa da 'l èst, l'à fat al sò debùt a la granda in dal marcâ discugràfic in dal 2002 cun al sìngul Tu es foutu prudót par Larry Pignagnoli e Marco Soncini. Ad cla canta chè a gh'n è na versiòṅ anca in ingléś cun al tìtul ad You Promised Me.
In séguit la fà gnir fóra, p'r al cà discugràfichi EMI e ZYX, al sò prim àlbum ciamâ Rendez-Vous (Apuntamènt) cun dèntar anc i sìngui In-tango, Shock e Ah l'amour l'amour.
In-Grid la cuntìnua a cantàr in francéś anc in dal 2004 faghénd gnir fóra un disc ad cover ad canti tranśalpìni, La vie en rose (La vita in ròśa), cun dèntar soquànti canti 'd Édith Piaf cuma Milord, Non, je ne regrette rien e La vie en rose.
'L an dòp l'è la vòlta ad Voilà! (Ca-i chè!), un disc sèmp'r in francéś cun ùndas pès dèntar fra i quài i sìngui Mama mia e Oui.
Dal 2010 invéci i èṅ i disc Passion e Lounge Musique.
In-Grid l'è laureàda cun al màsim di vōt in Filuśufìa.
Discugrafìa
Àlbum
- Rendez-Vous 2003
- La vie en rose 2004
- Voilà! 2005
- Passion 2010
- Lounge Musique 2010
Sìngui
- Tu es foutu (tu m'as promis) 2002
- Shock 2003
- In-Tango 2003
- Ah l'amour l'amour 2004
- Pochill - Tu Es Là? 2005
- Mama mia 2005
- Oui 2006
- I Was a Ye-Ye Girl (con Doing Time) 2006
- I Love 2008
- Tentaçion a l'hombre 2008
- Le dragueur 2009
- Les fous 2010
- Vive le Swing 2010


text:
Il ticker cun tut il tic e tac da Domat.
Il ticker è a fin
-
15:08
Ils "gieus" èn a fin
Il pled final final ha il comité d'organisaziun dals Dis da litteratura 2017 - da sanester: Natalia Tuor, Corina Schmed, Laura Decurtins Rosset e Sereina Nay. Absenta: Sara Francesca Hermann.
-
15:00
Theo Haas cun ina buna nova
Sco mintg'onn ha Theo Haas, president da la Vischnanca burgaisa da Domat, fatg il pled final als Dis da litteratura. In'occurrenza che la vischnanca burgaisa sustegna finanzialmain. E quest onn ha Theo Haas perfin pudì communitgar che la vischnanca burgaisa haja augmentà a partir da quest onn l'import da sustegn.
-
14:27
Trenà las musclas litteraras
Sut il pseudonim «Yör Kauči» ha il personal-trainer Jürg Gautschi fatg fitness litterar. En ina prelecziun scenic-acustica ha l'artist reflectà l'agen training e bainesser en e dador studios da fitness. Jürg Gautschi ha cun questa performanza furmà il davos punct da program dals Dis da litteratura 2017 - e damai trenà las musclas dal publicum per il proxim onn a Domat.
-
13:43
Live da Domat
La redactura Angela Hendry en acziun. Ella ha rapportà al radio durant tut ils trais dis da la fin d'emna da litteratura a Domat. Tranter auter er live sco qua en discurs cun Ivo Orlik, il moderatur da las Gratulaziuns.
-
13:16
Bain in zic gnervus...
Il victur e las victuras da la concurrenza da scriver per giuvenils «Plema d'aur / Pledpierla» han prelegì lur texts che stattan tuts sut il motto «Quest di da nar». (Sin la foto da san.: David Flepp da la Lia Rumantscha, Flurin Bott da S-chanf, Anina Jenal da Savognin, Donata Ernst da Sagogn e Carmen Dedual da la Lia Rumantscha.)
-
12:48
Detta en bucca - experiments cun pled e tun
Stina Hendry e Leander Albin experimenteschan cun tuns, poesias, musica e linguatg. Tut las istorgias tractan episodas or da la vita da giuvenils che vegnan pli madirs. Uschia creeschan els atmosferas tut spezialas, p. ex. ina situaziun tranter giuvenils ch'èn da viadi cun auto e sa ferman al tancadi fin tar sentiments interns sco il battacor durant la notg dad ina dunna ch'è vegnida violada.
-
11:40
Barbacor en Cha da fö
Roland Vögtli alias Cha da fö u er enconuschent cun la band Me and Marie ha accumpagnà la preschentaziun da «Barbacor», l'emprim cudesch da Chatrina Josty.
-
11:28
«La pli impurtanta cumpetenza è da savair nudar»
En ses emprim cudesch «Barbacor/Herzkater» tracta Chatrina Josty en texts curts las sfidas dals giuvens, da la generaziun Y. P. ex. il mund che sa mida fitg svelt - oz n'è nagut pli sco stersas ed en quest mund è la pli impurtanta cumpetenza da savair nudar perquai ch'ins sto adina esser pront da siglir giu da l'aissa da tschintg meters en l'aua fraida.
-
10:50
La litteratura rumantscha en la Tagesschau
Era ils collegas dad SRF han rapportà en la Tagesschau da sonda saira dals Dis da litteratura a Domat e da la situaziun da la litteratura rumantscha.
-
10:22
Linard na vul betg vegnir a chasa
«Lina e Linard» è il nov cudesch d'uffants da la Chasa Editura Rumantscha. Roman Pünchera (text) e Marina Lutz (illustraziuns) han raquintà da nov la veglia paraula nua ch'ils fragliuns Lina e Linard van tranter auter en il guaud per izuns e Linard na vul betg turnar a chasa. Lina sa metta perquai persula sin via ed emprova da persvader animals e chaussas en il guaud da far vegnir a chasa Linard. La finala riva ella suenter lung viadi tar la giatta ch'è pronta da gidar ella.
-
9:59
«Lanz» e «Barbacor»
«Lanz» da Flurin Jecker, l'emprim roman dal giuven Bernais cun ragischs en Surselva, e «Barbacor/Herzkater», ina collecziun da texts da Chatrina Josty, quai èn ils dus cudeschs sin il Tavulin litterar. En tuts dus vai per ils sentiments e las sfidas da vita da persunas giuvnas, las uschenumnadas generaziuns Y e Z. Ils texts curts da Chatrina Josty descrivan differentas situaziuns en la vita da la generaziun Y e Lanz, il scolar giuven en il roman da Flurin Jecker cumbatta tranter auter cun las novaziuns dal mund digital.
-
9:44
Da la vardad a la ficziun
«Da temp vegl» sa numna la pli nova ediziun da la Chasa paterna (135) cun raquints da l'autur puter Attilio Bivetti. E sco ch'el declera a la moderatura Chatrina Urech n'èsi gnanc uschè simpel da raquintar istorgias dal passà.
-
9:12
Ina saira plain gieus auditivs
Sis gieus auditivs da differenta lunghezza han ils acturs Marina Blumenthal, Claudio Spescha, Michel Decurtins, Silvana Peterelli e Lorenzo Polin preschentà live sin tribuna la sonda saira . Da «Il prüm radio» da Cla Biert, sur «Il Culan da Crestaulta» da Michel Decurtins fin tar «Che am dian las unglas dal peis» da Göri Klainguti.
Dumengia, ils 5 da november
09:00 Chasa Paterna 135
09:45 Lina e Linard
10:30 Vernissascha cudesch Barbacor Herzkater
12:00 Detta en bucca cun Stina Hendry e Leander Albin
12:45 Plema d'aur / Pledpierla
13:45 Fitness da Jürg Gautschi
15:00 Finiziun


text:
Bainvgnü
- Daspö sia fundaziun l'on 1904 es l'Uniun dals Grischs (UdG) activa per lingua e cultura rumantscha in Engiadina, Val Müstair e Bravuogn. Seis böt es da promouver e mantgnair la lingua ed ils bains culturals dals Rumantschs Ladins.
- L'Uniun dals Grischs maina ün lö d'inscunter cun libraria e program d'occurrenzas i'l Chesin Manella a Schlarigna.
- Cun sias ediziuns e la vendita pissera l'Uniun dals Grischs per nouvs cudeschs, periodics ed otras medias in rumantsch ladin e per lur derasaziun.
- L'Uniun dals Grischs es organisada sco società e collavura sco uniun affiliada da la Lia Rumantscha cun otras uniuns linguisticas e culturalas.
Vacanzas da gestiun al Chesin Manella dals 14 als 26 meg 2018.
Davent dals 28 meg 2018 es la libraria darcho avierta.


text:
Trailer cliCHés
- Gievgia, 28.4.2016, 10:00
… ina seria umoristica davart ils pregiudizis ch’ils Svizzers han in envers l’auter.
Quels da la Svizra taliana han l'impressiun ch'ils tütsch-svizzers mangian mal, il Grischun è per els ina regiun da multas e da subvenziuns, e sa chapescha ch'ils Romands baivan gia la damaun baud il «ballon de vin». Ed ils Tessinais na lavuran uschè u uschia quasi mai.
Constattan quels clichés? Cuntegnani in zic verdad? U èni mo pregiudizis? Quatter cabarettists svizzers – in da mintga regiun linguistica – èn ids en las autras regiuns per cumprovar u controllar in clisché ch'ina regiun ha envers l'autra. Divertent, mintgatant surprendent, ma mai cun nauscha intenziun. Interessant èsi da vesair co ch'ils clischés sa verifitgeschan ubain restan clischés cun pauc fundament.


text:
Check this out on Chirbit
Nòstra tersa letura (dal Testament Vej) a parla d’Abraam, esempi ‘f fej génita ch’as fida ‘d Nosgnor bele cand che Soe promësse a parèisso inpossibil da realisesse. Ma Nosgnor a l’é fedel e a mantniss sèmper Soa paròla. A la fin ëd nòstre leture i l’oma ‘l Salm 27, andoa David, a nòm dij tùit ij chërdent a confessa soa fiusa an Nosgnor: lòn ch’i soma invità a fé ‘dcò nojàutri. Che Nosgnor a lo veuja per tuti coj ch’a sento o leso ste paròle-sì.
I. Eròd a veul fé massé Gesù. “Ant col istess moment, quàich farisé e son vnù da chiel e a l’han dije: “Artirte e vatne vìa da sì, përchè Eròd a veul massete!”. E chiel a l’ha rësponduje: “Andé a dì a cola vòlp che i seguitrai a taparé ‘d demòni e a fé ‘d varision ancheuj e doman, e che ‘l ters dì i compirai mè propòsit. Éh, ancheuj, doman e ‘l dì dòp a venta ch’i séguito mè senté, përchè a peul nen andé ch’ un profeta a meuira fòra ‘d Gerusalem!. Ò Gerusalem, Gerusalem, ch’it masse ij profeta e ch’it prasse a mòrt coj ch’at son mandà; quante vire ch’i l’hai vorsù raduné ij tò fieuj coma ch’a fà na ciossa con ij sò pipì sota soe ale, ma i l’eve nen vorsulo. E ora vardé lòn ch’av capità: vòstra ca a va resté bandonà. Iv diso an vrità ch’i më vëdreve pì nen fin-a ch’a riva ìl temp ch’i direve: Ch’a sia benedì col ch’a ven a nòm ëd Nosgnor!” [Luca 13:31-35].
II. “Procuré d'esse tùit ansema ij mè imitator, frej e seur, e vardé con atension coj ch'a vivo conforma 'l model ch'i troveve an nojàutri, përchè, coma i l'hai dive sovens e adèss iv diso torna con ëd larme, a son tanti coj ch'a vivo da nemis ëd la cros dël Crist. La fin ëd coj-lì a sarà la perdission. A l'han për sò Dé la pansa. As vanto 'd lòn ch'a dovrìa pitòst esse soa onta e a penso mach a le còse dla tèra. Nòstra sitadinansa, nopà, a l'é an cél e d' ansilà i spetoma 'dcò 'n Salvator: ël Signor Gesù Crist. Chiel a cambierà ‘l còrp ëd nòstra umiliassion e a lo rendrà conform a Sò còrp glorios, pr’ ël mojen ëd cola potensa che Chiel a dovra për sogetesse tute le còse. Për costa rason, mè car frej e seur, ch'i veuj bin e ch'i vorìa tant vëdde 'd përson-a, vojàutri, ch'i seve mia gòj e mia coron-a, sté ferm parej ant ël Signor - mè car amis!” [Filippèis 3, 4 (3.17-4:1)].
III. “Dòp ësti fàit, Nosgnor a l’ha adressà a Abraam costa paròla an vision: “Gnun-e tëmme Abraam! I son mi tò scù; toa arcompensa a sarà motobin granda”. Ma Abram a l’ha rësponduje: “Nosgnor, mè Dé, còs im daras-to? Mi im na vado sensa fieuj e l’ardité ‘d mia ca a l’é Elieser ëd Damasch”. Abram a l’ha seguità a dì: “Varda-lì, it l’has nen dame ‘d fijolansa e un dij mè domesti a sarà mè ardité”. E parèj Nosgnor a l’ha rësponduje con ësta paròla: “Nen costì a sarà tò ardité, ma un fieul nassù da ti a sarà tò ardité”. Peui a l’ha portalo fòra dla tenda e a l’ha dije: “Varda an cél e conta le stèile, s’it ses bon a conteje”, e a l’ha seguità: “Parèj a sarà toa dissendensa”. Abram a l’ha donca chërdù a Nosgnor, ch’a l’ha dàilo an crédit coma giustissia. Apress a l’ha dije: “Mi i son Nosgnor, ch’a l’ha fate seurte da Ur dij Caldé për dete an proprietà sto pais”. Ma Abram a l’ha rësponduje: “Nosgnor, mè Dé, coma podrai-ne savèj ch’i l’avrai da ess-ne padron?”. Nosgnor a l’ha dije: “Pijme na vailëtta ‘d tre agn, na crava ‘d tre agn, un moton ëd tre agn, na tortora e un colombòt”. Antlora Abram a l’é andàit a pijé tute cole bestie, a l’ha dividuje an doi metà e butà na part an facia a l’àutra; contut, a l’avìa nen dividù j’osej. J’osej ravass a calavo ansima a cole caròpe, ma Abram a-j parava vìa. Antant che ‘l sol a l’era darera a calé, un seugn përfond a l’é calà ansima a Abram, e sùbit në sparm ëscur a l’ha tacalo” (...) Cand ch’a l’é calà ‘l sol e a l’é fasse scur top, Abram a l’ha vëddù un forn fumos e un flambò afoà ch’a son passà an mes a cole bestie ch’a l’ero stàite dividùe. An col dì-lì Nosgnor a l’ha fàit costa aleansa con Abram: “A toa dissendensa mi i-j dago sto pais, dal Fium d’Egit fin-a al Fium gròss, ël fium Eufrat” [Génesi 15 (1-12; 17-18)].
Salm 27 Nosgnor a m'anlùmina e am salva. Un salm ëd David. Nosgnor a m'anlùmina e am salva: chi podria-lo mai feme tëmma? Nosgnor a l’é tanme na muraja ch’a guerna mia vita: chi podrìa-lo mai sbaruveme? Quand che ‘d gent grama am ven ancontra për feme ‘d mal, quand ch’ij mè nemis e rivaj am dan l’atach, a son lor a antrapesse e a tombé a gambe drite! Bele se n’armèja poderosa a s’acampèissa tut d’antorn a mi për feme guèra, mè cheur a l’avrìa gnun-a tëmma; bele s’am dèisso l’atach, im sentirìa al sicur. Na ròba sola i l’hai ciamaje a Nosgnor, e mach ëd cola-lì i l’hai anvìa: ëd podèj vive ant la ca ‘d Nosgnor tùit ij dì ‘d mia vita për gòde ‘d soa blëssa e vijé an meditassion ant sò Templ. A l’é chiel ch’am buta a la sosta quand ch’ij sagrin a rivo; chiel a më stërma ant sò santuari; am pòrta an sn’àuta ròca andova che gnun a podrìa mai rivé. A l’é parèj ch’i peudo aussé la testa fier dëdnans ai mè nemis. Ant sò santuari i-j smon-o ‘d sacrifissi ‘d vitòria, làude e cantich an onor ëd Nosgnor. Scota, Signor, scota mia preghiera; sie misericordios e rëspondme. Mè cheur a l’ha sentì ch’it disìe: “Ven e parla con mi”, e mè cheur a l'ha rësponduje: “Signor, varda ch’i ven-o”. Virme nen le spale. Manda nen vìa tò sërvent quand ti ‘t ses anrabià con mi. Ti ‘t l’has sèmper giutame. Chitme pa adess, bandon-me pa, ò mè Dé, mè salvator. Contut, i n’hai la certëssa: mè pare e mia mare a podrìo bin bandoneme, ma ti nò, ti ‘t m’abandonras mai, ti ‘t më staras sèmper dacant. Mostme coma vive, menme arlong ël senté giust, da leugn dai mè nemis. Lass-me nen tombé ant soe man: lor a m'acuso ‘d ròbe ch’i l’hai mai fàit; a më mnasso ‘d violensa con minca respir ch’a fan. Epura i l’hai fiusa: i vëdrai la bontà ‘d Nosgnor antramentre ch’i son sì an sla tèra dij viv. Spera an Nosgnor; sie fòrt, che tò cheur a vegna nen a manché. Èh, spera an Nosgnor, chiel at tradirà mai” [Salm 27].Orassion: Nosgnor! Toa glòria a l'é sèmper cola d'avèj misericòrdia. Sie misericordios anvers tuti coj ch'a son scartà dai Tò senté e feje artorné con ëd cheur arpentì e con ëd fèj ferma a ambrassé e tense strèit a la vrità ch'a cambia mai ëd Toa Paròla, Gesù Crist, Tò Fieul; che con ti e con lë Spirit Sant, a viv e a regna, un sol Dé, pr' ij sécoj dij sécoj. Amen.
Duminica 21 Fervé 2016 - Sconda Duminica 'd Quarésima. Génesi 15 (1-12; 17-18); Filippèis 3, 4 (3.17-4:1); Luca 13:31-35; Salm 27.


text:
Dario Argento
Dario Argento (Róma, 7 ad Setémbar dal 1940, a s lèś [ˈdaːrjo arˈdʒɛnto] in itagliàṅ) 'l è 'n regìsta, un senegiadōr e 'n prudutōr ad film itagliàṅ, cgnusû anc c'n al scutmàj ad „Mìstar dal śgriśōr“ par via ad tuti cal pelìculi ad scarésa ch'l à girâ in dla sò caréra cuma Profondo Rosso, L'uccello dalle piume di cristallo e Suspiria.
Insém a Mario Bava 'l è cunsiderâ òṅ di prutagunìsta dal gènar dal śal a l'itagliàna.
Biugrafìa
Fiōl dal prudutōr Salvatore Argento e dla futógrafa braśigliàna Elda Luxardo, Dario al mòla da śōv'n al lìceo clàsic p'r andàr a star a Parì in du al scampa lavànd śò a i piàt. In séguit al tórna in Itàglia par far al crìtig cinematugràfic a Paese Sera scrivénd anc soquànti senegiadùri cuma qvéli ad Metti, una sera a cena ad Giuseppe Patroni Griffi e ad C'era una volta il West insém a Bernardo Bertolucci e a Sergio Leone.
In dal 1970 al gira 'l sò prim film, L'uccello dalle piume di cristallo, tulénd spunt da 'l rumànś „La statṿa ch'la siga“ ad Fredric Brown. Piàn piàṅ la pelìcula la dvènta 'n sucès muciànd sù da piò 'd un migliàrd ad franc. Argento al dà vita a na sflisa 'd tri pelìculi cgnusùda cuma „La trilugìa dal bèsti“ girànd in dal 1971 i śai Il gatto a nove code e Quattro mosche di velluto grigio.
In dal 1973 al gira 'l film stòric Le cinque giornate cun prutagunìsta Adriano Celentano pò in dal 1975 al tórna a 'l thriller girànd una dal sò pelìculi più famóśi e spavintóśi, Profondo Rosso. In dla part dla Gianna a gh'è anc na śōvna Daria Nicolodi ch'la dvintàrà sò mujér e pò màdar dl'Asia Argento. Dario al taca a lauràr c'n al grup ad rock progressive di Goblin ch'i faràṅ pò anc la culòna sunóra dal film ad scarésa ad dū an dòp, Suspiria, na pelìcula cun prutagunìsti dū vèci star 'd Hollywood cuma l'Alida Valli e la Joan Bennett. In Giapòṅ la gh'à abû un bèl sucès tant che Profondo Rosso al sarà pò distribuî là c'n al tìtul ad Suspiria 2.
In dal 1980 l'è la vòlta dal secónd capìtul dla trilugìa dal „Tri madri“, Inferno, dòp Suspiria e prima ad La terza madre dal 2007. In dal 1982 Argento al tórna a 'l thriller cun Tenebre, pò i rìv'n atri dū pelìculi ad sucès cuma Phenomena e Opera, qvésta chè giràda anc a 'l teàtar Régi ad Parma.
In di an Nuànta Dario al gira 'l sò prim film americàṅ Trauma, cun sò fiōla Asia ch'la fà la part dna ragàsa anurèsica, ma 'l ròbi i n vànan minga tant bèṅ par lò e gnanc c'n al dū pelìculi a vgnir, La sindrome di Stendhal (1996) e 'l arfacimènt dal clàsic di film gòtic Il fantasma dell'Opera (1998).
Dario al próa a turnàr a 'l thriller in dal 2001 cun Non ho sonno, pò al gira tri film ch'i n èṅ minga piaśû par gnint a i crìtig cuma Il cartaio (2004), La terza madre (2007) e Giallo (2009), film ch'al gh'à abû dimóndi prubléma a èsar distribuî in di Stat Unî parchè 'l atōr prutagunìsta, Adrien Brody, 'l éra pasâ par gl'avucàt par ciapàr i bèsi cuncurdâ che qvéi dla prudusiòṅ i n gh'ìvan minga pagâ.
Filmugrafìa
- 1970 - L'uccello dalle piume di cristallo
- 1971 - Il gatto a nove code
- 1971 - Quattro mosche di velluto grigio
- 1973 - Le cinque giornate
- 1975 - Profondo Rosso
- 1977 - Suspiria
- 1980 - Inferno
- 1982 - Tenebre
- 1985 - Phenomena
- 1987 - Opera
- 1990 - Due occhi diabolici (epiśòdi Al gat négar)
- 1993 - Trauma
- 1996 - La sindrome di Stendhal
- 1998 - Il fantasma dell'Opera
- 2001 - Non ho sonno
- 2004 - Il cartaio
- 2005 - Ti piace Hitchcock? (film par la TV)
- 2007 - La terza madre
- 2009 - Giallo
- 2012 - Dracula 3D
Bibliugrafia
- Giovanni Aloisio, Alberto Pallotta, Universo Dario Argento, Ultra, 2017, ISBN 8867765310
- Dario Argento, Paura, a cura di Marco Peano, Einaudi, 2014 ISBN 8806218255
- Luigi Cozzi, Profondo Argento. Il cinema e la televisione di Dario Argento, Profondo Rosso, 2014, EAN 9788898896219
- Antonio Tentori, Tutto Dario Argento dalla A alla Z, Profondo Rosso, 2013 EAN 9788895294902
- Alda Teodorani, Alda Teodorani racconta Dario Argento, Video regesta Enrico Pagliara


text:
Engiadina - Explorar la Svizra e festivar il giubileum da 100 onns
129 giuvenils exploreschan las Svizra. En 4 differents champs da las 4 differentas parts linguisticas da la Svizra partan els tuts cun ina finamira, Berna. Ils giuvens derivan da 46 differents pajais. Els èn Svizzers che vivan a l'ester. Ina gruppa parta davent da Sur Èn da Sent.
Els han tuts la medema finamira: vegnir a Berna e festivar ils 5 d'avust 2016 il giubileum da 100 onns «Organisaziun dals Svizzers a l'ester». Els, vul dir: 129 giuvnas e giuvens da 46 differentas naziuns. Ils giuvenils èn repartids en quatter gruppas. Ina parta davent da Basilea, ina da Dangio (TI), l'autra da Estavayer-le-Lac (FR) e l'ultima da Sur Èn da Sent. Il focus è tar mintga gruppa in auter. Ils giuvens da Sur Èn da Sent han il focus «sport e temp liber».
In inscunter multicultural
La gruppa «sport e temp liber» è arrivada la sonda, ils 23.07.2016 a Sur Èn da Sent. 41 giuvnas e giuvens dad 11 differentas naziuns exploreschan enfin mardi l'Engiadina Bassa. Suenter viagian els a Passugg, Uster, Sörenberg e la fin finala a Berna sin la Plazza federala.
Partecipants al champ da vacanzas per svizzers a l'ester a Sur En
Suenter gieus d'emprender d'enconuscher in l'auter, haja gì num da sa mover. Cun ina «cursa d'orientaziun» han ils giuvenils scuvrì ils conturns da Sur Èn da Sent. Tuts en gruppas pitschnas e la lingua principala era(n) l'englais u tuttina il spagnol, ni il tudestg.


text:
News
Trilinguism: ejam de ladin te n format europeich nü
Tla sënta dl Sorvisc ejams de bi- y trilinguism a Balsan, tla strada Perathoner, vëgnel fat ai 4 de agost dl 2017 i pröms ejams de ladin aladô di standarg de competënza linguistica europeica, sciöche preodü dal Cheder europeich de referimënt por i lingac (QCER).
Ejam de trilinguism partí sö te cater perts
Sciöche i ejams de bilinguism dal 2014 incá, é sëgn ince l’ejam de ladin por i liví A, B y C metü adöm da cater perts: proa da ascuté sö, proa de comprenjiun de n test, proa scrita y proa a usc. La proa de comprenjiun de n test, che vëgn fata pro l’ejam de bilinguism tratan la proa scrita, vëgn fata por l’ejam de ladin tratan la proa a usc. Le livel D, indere, é metü adöm da n ejam a usc, sciöche ince da na proa da ascuté sö. Pro chësc livel ne vëgnel fat degöna proa scrita.
Le decret legislatif di 4 de ma dl 2017, n. 76, jü en forza ai 23 de jügn dl 2017, vëiga danfora ince por le livel D na proa scrita. Chësta mudaziun gnará impormó metüda a jí dl 2018.
Do avëi fat l’ejam tla strada Perathoner 10, vëgn le resultat lascé alsavëi cina trëi dis do la data dl ejam y an pó atira jí a se tó l’atestat de conescënza dl lingaz ladin tla sënta di ejams. I ejams de ladin vëgn fac aladô dl numer de porsones che s’á scrit ite y altamo dui iadi al mëis. L’iscriziun pó gní fata te vigni momënt. Le calënder d’ejam vëgn lauré fora eletronicamënter aladô dl ordin cronologich.
I ejams de conescënza dl lingaz ladin vëgn fac bele da 40 agn incá. Dal 1977 incá él gnü scrit fora 8.575 atestac por düc cater i liví. L’atestat de trilinguism é metü adöm dal atestat de conescënza dl lingaz ladin y da chël de bilinguism (talian/todësch), y ne pó nia mancé por lauré tl'aministraziun publica tl Südtirol, sön n post resservé al grup linguistich ladin.
La comisciun d'ejame
La comisciun ladina é metöda adöm da cater mëmbri, dui por le ladin dla Val Badia y dui por le ladin de Gherdëna. Le comissar dl govern, adöm cun le presidënt dla Junta provinziala, á nominé 8 comissars y comissaries y ti á dé chësta inciaria por trëi agn, plü avisa cina ai 31 de dezëmber dl 2019. Ince l’Istitut ladin Micurá de Rü á colaboré ala reforma dl ejam de ladin, scrion i tesć cun gran prezijiun y competënza.
Incuntades d'informaziun
Da d’altonn vëgnel organisé incuntades d’informaziun tles valades ladines por les porsones interessades, sciöche ince por le personal scolastich. Informaziuns plü avisa vëgn lasciades alsavëi plü inant ai media. Dötes les informaziuns che reverda l’ejam nü de ladin pón ciafé sön la plata internet dl Sorvisc ejams de bi- y trilinguism:
http://www.provinzia.bz.it/formaziun-lingac/bilinguism/l-ejam-de-ladin.asp
Sön chësta plata pón ince ciafé ejëmpli desvalis por vigni proa d’ejam y te tramidui i idioms. Por deplü informaziuns cherdede sö l’Infopoint al numer: 0471 413903.
USP


text:
Las ovras atomaras dastgan star en funcziun uschè ditg sco quai che las autoritads da surveglianza ENSI lubeschan. L'allianza «Atomausstieg» titulescha la decisiun sco in frain per la midada d'energia. Il Cussegl naziunal era s'exprimì da limitar la funcziun d’ovras atomaras sin 60 onns.
La presidenta da la Confederaziun, Doris Leuthard, ha beneventà la decisiun dal Cussegl dals chantuns da betg limitar il temp che ovras atomars dastgan restar en funcziun. Quai saja ina soluziun realistica, ha ditg Leuthard.
Damain mesiras per spargnar energia
Il Cussegl dals chantuns na vul betg crear stimulaziuns per las ovras electricas che promovan il spargnar energia. En la debatta davart la strategia d'energia 2050 ha il Cussegl dals chantuns decis da stritgar mesiras per dapli effizienza energetica.
La realisaziun saja memia cumplitgada. Plinavant na duain betg ils producents d'energia vegnir motivads da spargnar electricitad, mabain ils consuments, uschia il tenor da la chombra pitschna.
Il Cussegl federal ed il Cussegl naziunal levan formular finamiras per motivar las ovras electricas da spargnar. Ozendi n'è quai betg interessant per ils producents d'energia.
Import d'energia da charvun na duai betg vegnir pli char
En la debatta davart la strategia d'energia 2050 ha il Cussegl dals chantuns refusà d'introducir ina taxa sin energia che na deriva betg cumprovadamain d'ina producziun libra da CO2.
Cunquai ha la chombra pitschna vuschà cunter la cumissiun ch'era s'exprimida per ina uschenumnada taxa d'energia tschuffa. Ils adversaris da questa taxa averteschan surtut d'effects negativs sin l'industria.
RR novitads 11:00 / 14:00 / 18:00 - 24.09.2015, 06:00


text:
En via sur mar da la Tirchia en Grezia èn almain tschintg persunas mortas. Pervi dal ferm vent e mar auta saja lur bartga da gumma cupitgada la notg sin la sonda. Bartgas da l’agentura da segirezza da cunfins da l’UE Frontex han pudì spendrar quatter u tschintg persunas, tut tenor funtauna.
Anc adina arrivan fugitivs sin inslas greccas
Grazia a la cunvegna tranter l’Uniun europeica e la Tirchia èn ils ultims dis passa 300 fugitivs vegnids tramess enavos da la Grezia en la Tirchia. Malgrà questa cunvegna arrivan anc adina fugitivs sin las inslas greccas.
Tenor las autoritads greccas communitgeschan èn ils ultims dus dis totalmain 120 persunas arrivadas. Quantas persunas ch’en totalmain stadas a bord n’è betg enconuschent. I sa tracta da las emprimas unfrendas en la Mar Egeica dapi emnas.
RR novitads 10:00 / 17:00


text:
Radund 4'000 persunas han las davosas trais emnas stuì bandunar lur chasas e vischnancas en il stadi federativ Kachin en il Myanmar. Il motiv èn novs cumbats tranter l'armada ed ils rebells.
Dapi l’entschatta da l’onn era gia radund 15'000 persunas fugidas. Fin a 90'000 vivan en champs da fugitivs. Ina pausa da cumbat tranter la regenza e l'organisaziun da rebells Kachin Independence Army aveva fatg naufragi il 2011.
Er en il vest datti conflicts
Al conflict en il nord han ins enfin uss dà pli pauca attenziun che a la situaziun en la part dal vest, nua che la minoritad muslima dals Rohingya vegn supprimida dapi decennis. L'avust 2017 era la situaziun escaladam perquai ch'ils Rohingya avevan attatgà radund in tozzel forzas da segirtad. Il militar aveva reagì cun violenza brutala ed aveva destruì lur martgas. Plinavant rapportan fugitivs da mazzaments e violaziuns.
RR novitads 10:00


text:
Alber
L'Àlbor (anca arbor o alber) l'è una pianta che la viu tanti an, e per quést l'è buna da crés in volt cun un füst drit e legnùz che'l se ciàma trunch, e che'l pöd avègh di ram che s'aliméntun cun la linfa, grasie ai radìz e a le föie.
I albor i èn divérs dai arbüst miga apena per i dimensión, ma anca parché i gh'han un ünich trunch chel partìs da tera.
El légn di albor el servìs principalmént par fa i mobil e i finèstor d'le cà, ma anca la carta o par és brüzàd par scaldàs.
Cume l'è fai[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'albor da grand l'è 'na pianta legnùza che a diferénsa dell'arbüst el gh'ha un füst perèn e un trunch cun ramificasión néla part süperiùr. El trunch l'è furmàd da püsè strat: la part püsè estèrna l'è la rüsca, el scund strat l'è ciamàd libor, el ters l'è el cambi e in ültim gh'è el cilìndor centràl che l'è furmàd dal légn. Ogni albor el gh'ha la so furma caraterìstega che la dipénd dala cunfurmasión dal trunch (svilüp in altésa e diàmeter) e dall'inséma d'le ramificasión. L'albor cun la püsè granda circunferénsa dal trunch l'è el baobab che el riva anca a püsè de 40 metor. La zgiàfa dell'albor l'è faia dale föie e dai ram e la pöd és:
I föi pödun cascà o és persistént e a scunda d'la lur furma se pödun clasificà dü categurìe de albor: aghiföi o latiföi.
I albor pödun viu isulàd, in grüp de un'ünica spéce (cume ind la pinéta), o de spéce divèrse (busch o màcia). Par el mutìu che i radìz i èn tant luntàn dale föie, i albor i èn tant ezigént dal punt de vista climàtich: pödun miga viu ind le zone dezèrtiche, subàrtiche e sura munt trop volt, indùe de solit gh'èn i arbüst.
I albor i èn divìz in 3 categurìe:
- Furestài
- Frütìfer
- Urnamentài


text:
Loxoselìśum
Al Loxoselìśum 'l è 'n brut mâł ulsróś dla pèla ch'al pōl vgnir a i óm s'i èṅ murśgâ p'r un ragn velenóś ch'al viṿ prinsipalmènt in dal sud di Stat Unî e in dal Mèsic ciamâ ragn sulitàri maròṅ o ragn dal viulèṅ (Loxosceles reclusa).
Ólt'r a i dan a la pèl, di àtar sìntum i pōl'n èsar gòmit, ingòsa e stufìśia.
Na cura par la pèla la n gh'è minga, in tut al manéri in gèn'r al còrp al guarìs da par lò in dal gir ad siē/òt stmani anc se l'ulsra marsìda la n và minga via. 'L è difìcil ch'a s sia custrét a cavàr via incòsa e sōl quànd a s và in a risć ch'la necróśi la pòsa ślargàr-as tròp, la pōl rivàr anc a quarànta sentìmetar, o purtàr a la mòrt.


text:
- Investigaders externs vesan fermas indicaziuns ch'i haja dà corrupziun tar plirs commembers activs ed anteriurs dal Cussegl d'Europa.
- Ina gruppa entaifer l'organisaziun haja lavurà per l'Aserbaidschan, hai num en il rapport da la cumissiun.
- Sco reacziun èn culads daners dal pajais autoritar.
Els duain en sasez cuntrafar a la corrupziun – ussa vegn renfatschà ad intgins commembers dal Cussegl d'Europa d'esser corrupts. Deputads da la radunanza parlamentara sajan vegnids influenzads cun daners da l'Aserbaidschan.
Daners sajan culads
Investigaders externs vesan ferms indizis da corrupziun tar commembers activs ed anteriurs da la radunanza parlamentara dal Cussegl d'Europa. Uschia haja ina gruppa da l'organisaziun lavurà per l'Aserbaidschan, hai num en il rapport da la cumissiun che ha investigà. Sco reacziun sajan culads daners dal pajais.
En il focus da las investigaziun stat era la deputada dal parlament dal bundestag, Karin Strenz. Ad ella vegn renfatschà en il rapport d'esser sa cuntegnida fauss.
Cussegl d'Europa
Pensum dal Cussegl d'Europa è tranter auter da controllar ch'ils dretgs umans vegnan resguardads en ils 47 pajais commembers. A l'organisaziun cun sedia a Strasbourg appartegnan tut ils stadis da l'Uniun Europeica, dentant era pajais sco la Tirchia, la Russia, la Svizra u l'Aserbaidschan.
Suspect è vegnì adina pli grond
La radunanza parlamentara cun represchentants dals pajais commembers sa raduna pliras giadas ad onn e po per exempel trametter observaders per elecziuns en ils pajais commembers.
Durant ils ultims onns è l'a radunanza vegnida suspectada adina pli fitg d'esser corrupta. En rapports da medias è vegnì rapportà en connex cun relaziun tar l'Aserbaischan d'ina «diplomazia da caviar». Per sclerir l'affera han ins fundà la cumissiun d'inquisiziun, che ha ussa preschentà ses rapport.
Divers nums en il rapport
Il rapport da 200 paginas cuntegna divers nums da persunas, tranter auter er la dunna da la CDU, Strenz. Ella n'appartegna betg pli a la radunanza. Ad ella vegn renfatschà da betg avair fatg transparent conflicts d'interess avant ch'ella ha fatg part ad ina cumissiun d'observar las elecziuns en l'Aserbaidschan. Strenz haja acceptà daners dal pajais sur sviadas. Durant ses temp a Strasbourg saja ella adina puspè crudada en egl sco sustegnidra da l'Aserbaidschan.
La cumissiun da trais anteriurs derschaders ha scrit en il rapport che la politicra Tudestga na saja betg cumparida ad ina interrogaziun. Ina giada saja ella stada malsauna, suenter haja ella gì da far memia bler cun ses pensums en il bundestag e n'haja gì nagin temp.
Renfatschas er cunter ex-president
Las renfatschas dal rapport tanschan enfin en ils pli auts rangs. Er l'anteriur president, Pedro Agramunt vegn suspectà. I dettia ferms indizis ch'el saja stà part da acziuns corruptas.
Agramunt era sa retratg l'october sco president. Suenter avair vis el ensemen cun Baschar al-Assad è il privel per el da betg pli vegnir reelegì stà grond.
RR novitads 06:00


text:
La radunanza da la Acziun per ina Svizra independenta e neutrala ha pudì succeder ad Interlaken senza disturbis. La polizia è stada en acziun per proteger la radunanza. Sco pledadra è Frauke Petry da la AfD da la Germania stada envidada. Ella ha manegià che la Germania dovria dapli democrazia ed ella ha ludà la cultura democratica en Svizra.
Radunanza era previda a Berna
La AUNS aveva stuì spustar la radunanza da Berna ad Interlaken, pervia da smanatschas da circuls autonoms da la sanestra. Sumegliant a la PPS vul er la AUNS betg s'avischinar a l'Uniun europeica e restrenscher l'immigraziun en Svizra. La politica d'asil dovra tenor la partida reglas pli severas.
RR novitads 18:00


text:
Il trenament è stà grev per questa cursa. La tschajera ha sco emprim chaschunà ch'il trenament è vegnì spustà e suenter che la cursa è vegnida scursanida per radund 20 secundas. Feuz di dentant ch'el haja gì bunas cundiziuns cun sulegl ed in zic vent en il dies.
Caviezel danovamain da la partida davanttiers
Mauro Cavziel è danovmain sa classà tranter ils top 10 sco 7avel. Cun quai dastgass il Grischun tant sco segir avair il ticket per la cursa rapida. Adina meglras cartas ha era Carlo Janka. El ha laschà tut ils concurrents interns davos el, cun excepziun da Caviezel.
RR novitads 07:00


text:
Ślâ
Al ślâ (gelato in itagliàṅ) 'l è 'n magnàr dōls fat misćiànd insém di ingrediènt purtâ a 'l stat sòlid dòp avér-i ślâ e pò squasâ butànd-ag dèntar dl'ària. Òṅ di cumpunènt più impurtànt dal ślâ 'l è 'l sùcar.
Descrisiòṅ
A secónda dgl'ingrediènt druâ i ślâ i pōl'n èsar artigianài, c'n un “overrun” màsim dal 40%, o industriài (o ice-cream a l'ingléśa) c'n un “overrun” mèdi d'l 80%. S'in d'l impàst a s mét dèntar abàsta fruta, almànc al 15% o 10% par gl'argùm, a s trata 'd un ślâ a la fruta o sinò 'l è 'n ślâ a 'l lat.
Gl'ingrediènt più druâ in di ślâ i èṅ al lat, la pana, al sùcar, i óṿ, la fruta, la fruta séca, la ciuculàta, la nisōla e 'l cafè.
Al ślâ al pōl èsar magnâ lcand-al se mis insìma a 'n côṅ ad biscòt o sinò magnâ druànd un cuciarèṅ se sarvî in na cópa.


text:
Il giavisch da pudair porscher a possessurs d'abitaziuns secundaras il «Fegl ufficial Surselva» saja vegnì d'intginas vischnancas, declera il manader da fatschenta da la Regiun Surselva, Duri Blumenthal. La soluziun la pli simpla saja stada da porscher la pussaivladad d'annunziar l'abunament online e lura trametter a quests l'entir «Fegl ufficial Surselva» en furma electronica.
Questa soluziun gida dentant mo tar las vischnancas nua che las publicaziuns èn bilinguas. Duri Blumenthal manegia dentant che là nua che la lingua uffiziala saja il rumantsch, saja quai simplamain uschia. Sch'ins giaja a New York saja era tut englais. Da l'autra vart dettia quai vischnancas che publitgeschian infurmaziuns che pertutgan era possessurs d'abitaziuns secundaras en duas linguas ed i dettia era tals che chapeschian in pau il rumantsch.
Pitschens custs
Abolir il fegl uffizial sin palpiri na vegnia dentant betg en dumonda, declera Duri Blumenthal. La conferenza dals presidents haja bain discutà quai, dentant sajan ins vegnì a la conclusiun ch'i dettia blera glieud che apprezieschia anc adina la furma analoga sin palpiri.
Sco Duri Blumenthal ha ditg, chaschunia la purschida betg uschè gronds custs per la Regiun Surselva. Endrizzar l'entir sistem custia tranter 10'000 e 15'000 francs. Ils custs annuals sajan sut 10'000 francs. Ils custs surpiglia la Regiun Surselva sezza. Ils custs per la producziun dal «Fegl ufficial Surselva» sin palpiri pajan las vischnancas. Vid quai è nagut sa midà.
RR actualitad 12:00


text:
Svizra
-
UBS sto pajar chasti pervia da fatschentas cun client dubius
La banca gronda UBS sto pajar in chastì da 1,7 milliuns dollars en l'USA perquai ch'ella ha violà sancziuns, communitgescha il ministeri da finanzas american. La banca svizra duai avair fatg fatschentas per in client a Turitg che sa chattava dapi il 2001 sin ina glista d'anti-terrur americana.
Er la Svizra, l'Uniun europeica, la Gronda Britannia e las Naziuns Unidas hajan decis sancziuns cunter questa persuna. In pledader da l'UBS ha confermà l'enclegientscha. Tenor sias indicaziuns duai la banca sezza avair annunzià il cas a las autoritads.
RR novitads 06:00


text:
La cuntrabanda cun umans è ina fatschenta lucrativa, sco Europol scriva incasseschian ils criminals fin a 6 milliardas euros cun lur agir criminal. Ils daners vegnan fatgs cun purtar ils fugitivs sur il cunfin en l’Europa. Las entradas vegnan anc a s’augmentar quai cunzunt sche la crisa da fugitivs cuntinueschia anc vinavant, scriva Europol. Las entradas dals cuntrabandists pudessan sa dublegiar ni schizunt sa multiplitgar cun 3. La polizia europeica Europol ha dapi l’onn passà identifitgà e arrestà radund 12’000 persunas involvidas en ina moda u l’autra en la cuntrabanda cun umans.
RR novitads 20:00


text:
Quest fanadur han la famiglia Cadurisch, che vul bajegiar ina nova stalla, e la vischnanca Bregaglia retratg il recurs ch’els avevan fatg encunter la decisiun da l’uffizi chantunal per il svilup dal territori. Quel aveva decis il favrer da quest onn che la stalla na possia betg vegnir construida, cunquai ch’ella violeschia la zona per la protecziun da la natira e cuntrada.
Maisa radunda als 16 settember
La Pro Lej da Segl vegn a tegnair ferm vi da sia posiziun, ha ditg Jost Falett. L’influenza sin la cuntrada ed il squitsch sin l’ecologia saja massa grond. Da quel avis eran tut ils uffizis d’ambient schon tar l’emprima visita oculara l’onn 2009. Ils patruns da construcziun dentant han persequità vinavant il project enfin tar il recurs encunter l’uffizi chantunal l’onn 2014. Quest han els ussa retratg cun l’idea da chattar ina soluziun cuminaivla a favur dal project.


text:
Dario Cologna dastga purtar la bandiera svizra tar l'avertura dals gieus olimpics da damaun a Pyeongchang. Swiss Olympic ha tschernì il traidubel campiun olimpic sco bandirel. Per il Jauer ch'è gia la terza giada a gieus olimpics, in highlight persunal:
Jau ma legr fitg ferm da pudair far quai, quai è ina grond'onur. E suenter ils terzs gieus olimpics e trais medaglias d'aur è quai anc ina giada in grond highlight persunal per mai.
Dus dis avant sia emprima cursa, maina Cologna uschia la delegaziun svizra en il stadion olimpic. Dumengia stat lura gia il skiatlon sin il program.
RR novitads 06:00


text:
Cun la Mujiga de S. Cristina, n dumënia ai 13.5. dala 20.30 te sala de chemun
La Mujiga de S. Cristina ti dedichea si cunzert da d'ansciuda a duta la umans y n ucajion dl'Enes dla families saràl nce n pitl pensier per l'ëiles. La dunfiertes ti unirà dates inant chëst iede ala lia provinziela per l sustëni contra l crëibes.
Pra l cunzert uniràl sunà pec drët passenënc per l mumënt coche nce mujiga tipica da banda, nsci saràl da audì la marcia Jubelklänge de E. Uebel, Böhmischer Wind de E. Mosch, Libertango de A. Piazzolla y la Polka That´s the way de C. Zellhofer. Inant jiràla cun Let there be light de S. Ponsford, The phantom of the opera de A. Lloyd Webber, The magnificent seven de E. Bernstein per stlù ju cun Bei mir bist du schön de S. Cahn. L dirighënt Christian Hofer y l presidënt Andreas Perathoner cun duta la Mujiga se ncunforta sun duc chëi che vën a ti scuté su y uel te chësta ucajion mo rengrazië duta la jënt de S. Cristina per l sustëni giapà canche i ie jic a cianté l Bel Mei.
"La chitara - mi plu bel strumënt"
Cunzert dal vif n juebia ai 17 de mei dala 20.30 te Tublà da Nives
Tl "Tublà da Nives" vëniel metù a jì na sëira dedicheda ala chitara y a si plu bela cianties. Ntan chësc cunzert se lasceràl audì de plu sunadëures y ciantautores de Gherdëina, jëuni y manco jëuni, che purterà dant cumposizions scritres da d'ëi nstësc o "covers". Nscila saràl da audì mé per dì cianties de Neil Young, di Pink Floyd, Eagles pona vel' ciantia di Acajo o di Nolunta's. L ne mancerà nia i pec per chitara dl repertore dla tradizion spanuela y latino-americana. Sun palch dl "Tublà" uderons Maximillian Perathoner, Pauli Senoner, Julia Insam, Hugo Demetz, Lavinia Broll, Marion Moroder, Raimond Irsara, Engl Colcuc, Günther Demetz, Adam Demetz, Andreas Kondrak y Martin Bonilla dl Ecuador.
L nvit ti va perchël a duc i simpatisanc dla chitara, ma sambën nce a duc i autri
View the embedded image gallery online at:
http://lausc.it/manifestazions-y-evenc/7292-manifestazions-atuales-speziales#sigProId707126240d
http://lausc.it/manifestazions-y-evenc/7292-manifestazions-atuales-speziales#sigProId707126240d
Reunion generela dl Schi Club Gherdëina
N merdi ai 15.5. dala 20.00 tla gran sala dl Chemun de S. Cristina. L sarà nce la vela dl cunsëi nuef
L Schi Club nvieia a si reunion generela, ulache l unirà nce unerà i atlec che se à fat merit ntan la sajon passeda.
Do la paroles dla presidënta Lidia Bernardi y dla autoriteies prejëntes, uniràl mustrà n pitl film dai caposezion che prejenterà la disciplines defrëntes y nce la sezion sport dl ITE. Inant jiràla cun la pert ufiziela, cun protocoi, rëndicont y dé pro di conc. Chëst ann saràl nce la vela di 13 cumëmbri per l cunsëi nuef y di 2 revisëures di conc. N passerà pona ala descuscion te sala, ulache duc ie nviei a dì la sia y a fé prupostes. N ultima saràl mo la uneranza di atlec y stlut ju vëniel cun n pitl buffet per sté mo mpue n cumpania.
Missus - L'ultima batalia
Film documenter da udëi ncuei vënderdi 11.5. dala 20.30 tla sala dl Circolo a Urtijëi
La Lia Mostra d'Ert y la Union di Ladins de Gherdëina nvieia a unì a ti cialé nsnuet al film documenter de Massimo Garlatti-Costa y dopro ala descuscion cun l regista.
Tl 1974 ti à na grupa de prevesc furlans damandà a si vësculi sce i pudëssa zelebré la mësses te si rujeneda, l furlan. Do plu de carant'ani aspieti mo for la resposta ufiziela dal Vatican.
Missus conta la storia di ultimi prevesc dla dlieja furlana "Glesie furlane", te si batalia da uni di per mantenì viva si rujeneda. L ie na storia de David contra Golia, de na cultura de milesc d'ani contra la globalisazion che ne se lascia nia fermé.
Prozesciun di ëi da Porsenú a Neustift
L'uniun ëi Val Badia Kmb inviëia düc i ëi y i jogn a tó pert ala prozesciun cun linternes o ciandëres (da se tó para), en domënia, ai 13 de ma dales 21:00
An pëia ia da Porsenú (plaza Acquarena) y spo ván en prozesciun cina Neustift (za. n'ora), olache al vëgn dit la Santa Mëssa. Al vëgn organisé na coriera: düc i interessá é periá da s'anunzié pro le surastant de paisc o pro Salvester Vittur al 333/7247516, anter incö vëndres ai 11 de ma 2018. Chisc i orars dla coriera: San Ciascian (stödafüch) dales 18:45, La Ila (Ladinia), dales 18:50, Badia (dan Comun) dales 19:00, Pidrô (Posta) dales 19:15, San Martin (burcia), dales 19:20 y Longega dales 19:30.
"Euforia"
Chësc é le titul che la Musiga da La Val á chirí fora por so conzert d'aisciöda, söl program indoman sabeda ai 12 de ma
La Musiga da La Val á le plajëi da invié a so conzert d'aisciöda, che gnará tigní indoman sabeda ai 12 de ma dales 20.30, te palestra da La Val. Sot al titul "Euforia" gnarál pité n program de 8 toc nüs. Danter chisc podarán aldí "Virginia" de Jacob De Haan y "Hymn to the Fallen" de John Williams, aranjé da Paul Lavender, n toch por recordé i 100 agn dala fin dla Pröma Vera. Soné gnarál ince "Robin Hood - Prince of Thieves" de Michael Kamen (ar. Erick Debs), y le toch de conclujiun "Euphoria" de Martin Scharnagl. Danter la pröma y la secunda pert sarál l'ocajiun da surandé valgünes onoranzes.
Dé ecologich tl Comun de Badia
Sciöche bele da tröc agn, organisëia indô le Consëi de Formaziun de Badia le Dé ecologich, indoman sabeda ai 12 de ma, olache düc i zitadins, pici y gragn, é inviá da jí a romené sö nüsc bi paisc
Le Dé ecologich é l'ocajiun por sensibilisé al respet por l'ambiënt y spaziré en compagnia fora por nüsc bi paisc, por cöie sö de vigni sort de refodam.
An s'incunta dales 8:30 dan i magazins di stödafüch de Badia, La Ila y San Ciascian, olache al gnará coordiné düc i volontars, cun l'aiüt di stödafüch. En colaboraziun cun l'Assoziaziun Turistica gnarál organisé da misdé na griliada tl ciamp dal sport a La Ila, por düc
View the embedded image gallery online at:
http://lausc.it/manifestazions-y-evenc/7292-manifestazions-atuales-speziales#sigProId707126240d
http://lausc.it/manifestazions-y-evenc/7292-manifestazions-atuales-speziales#sigProId707126240d
Dé Internazional tl Museum Ladin
Por le De Internazional di Museums, vëgnel ai 13 de ma pité manifestaziuns particolares tl Museum Ladin Ciastel de Tor y tl Museum Ladin Ursus ladinicus
A San Martin pitunse la rapresentaziun teatrala por mituns "Rosalinda, la stufosa", portada dant da Veronica Irsara, Silvia Liotto y Roland Pizzinini, cun rejia de Erika Castlunger, la scenografia y les mascheres de Barbara Tavella. Les rapresentaziuns é dales 14:30 y dales 16:30.
Dër interessanta é ince la manifestaziun a San Ciascian. Dailó esplorunse reperc: cun n microscop pón ciaré plü avisa sciöche n element dla natöra é fat. Tolésse para n obiet y nos l'analisun: n os, na fëia, n mineral. Da aconsié a döta la familia, dales 10:30 - 11:15, 14:30 - 15.15, 15:30 - 16:15.
L'entrada y le program por intrami i museums é debann.
A San Ciascian é le museum davert dales 10 ales 18, a San Martin dales 13 ales 18.
Impresciuns de n iade tl'America
Le Fotoclub Val Badia á le plajëi de Ves invié, en jöbia, ai 17 de ma dales 20:30, tl Istitut Ladin "Micurá de Rü" a San Martin de Tor, a na proieziun de fotografies dl fotograf Alfred Erardi
Le titul dla proieziun é "Impresciuns de n iade tl'Ameica". Alfred Erardi roda da prësc 40 agn fora por les Dolomites a fá jö nosta bela natöra.
En chësc iade nes mostrel sües impresciuns personales de n iade tl'America che al á fat adöm cun Paul, Nane, Rosi y Isidoro d'isté dl 2017. Travert prinzipal dl iade ê por Alfred vire na scurité totala dl sorëdl.
"La mama ponsa al dagní"
Chësc le titul de na serada d'informaziun sön les mosöres de sostëgn finanziar por les families y la curida previdenziala por i geniturs, en lönesc ai 14 de ma a Al Plan de Mareo
L'edema che vëgn é l'Edema dles Families. En lönesc ai 14 de ma dales 20:00, vëgnel metü da jí tl salf dla Raiffeisen a Al Plan na serada dal titul "La mama ponsa al dagní". Ara nen jará dles mosöres de sostëgn finanziar por les families y la curida previdenziala por i geniturs. L'assessuria provinziala Waltraud Deeg y les colaboradësses y colaboradus di patronac respognará a domandes sciöche: 1) Olá pói pa damané do i assëgns por la familia? 2) Co feji pa da ciafé l'assëgn por la familia provinzial? 3) Co pói pa fá por me cruzié adora assá de mia situaziun previdenziala? 4) Ciodí él pa important da se cruzié dl dagní? Y ciamó d'atres. Chësta incuntada fej pert dles iniziatives dl'Edema dles Families te Mareo (ciara info dessot), mo sambëgn é döta la jënt dla valada bel inviada.
Mareo: Edemes dla familia
Le Comun de Mareo en colaboraziun cun d'atres lies organisëia de plü iniziatives por les families: da ocajiuns d'informaziun a na prozesciun, cina ales Olimpiades
Te Mareo i dedichëion le mëis de ma ales families, cun de plü iniziatives de informaziun, sté adöm y ince devertimënt. An mët man en lönesc ai 14 de ma dales 20.00, olache al sará te salf dla Raiffeisen d'Al Plan na incuntada sot al titul "La mama ponsa al dagní: sostëgn finanziar y curida previdenziala". Le mertesc ai 15 de ma dales 16:00 ales 18:00 sarál le De dla porta daverta tl salf dl Zënter Families Mareo, olache an á la poscibilité da s'informé sön les ativités. La jöbia ai 17 de ma dales 9:30 ales 12:00 él le De dla porta daverta te Ciasa de Comun, olache al gnará dé informaziuns sön l'istituziun y al gnará ince metü fora na cassëta olache an pó dé jö dejiders y consëis. Tres la jöbia, dales 19:30, s'incunton te dlijia d'Al Plan, olache al piará ia na prozesciun dles families incër paisc, cun staziun tles capeles. Les iniziatives se stlüj jö la sabeda ai 26 de ma dales 9:00, pro le ciamp
View the embedded image gallery online at:
http://lausc.it/manifestazions-y-evenc/7292-manifestazions-atuales-speziales#sigProId707126240d
http://lausc.it/manifestazions-y-evenc/7292-manifestazions-atuales-speziales#sigProId707126240d
Olimpiades dles Families te Mareo
N de de devertimënt, jüc a scuadres y alegria, la sabeda ai 26 de ma pro le ciamp dal sport d'Al Plan
En sabeda ai 26 de ma dales 9:00 danmisdé gnarál metü da jí pro le ciamp dal sport d'Al Plan de Mareo les Olimpiades dles Families 2018, na iniziativa che fej pert dles Edemes dla Familia, olache mituns y geniturs deboriada se mosorará te na dërta ligna de jüc desvalis. Al sará tröp da se devertí, s'la rí y sté adöm te familia y en compagnia.
Por che pa?
Ales Olimpiades pó tó pert mitans y mituns dles scores elementares y dla mesana dl comun de Mareo. Al é da se scrí ite a copies, dagnora n scolar o na scolara deboriada cun n genitur o n parenté che á complí i 18 agn. Soghé sogarán indere te scuadres da 4 porsones (dui scolars y dui gragn). Chëstes gnará trates fora ala niza en chël de. Les scuadres ará spo da fá 10 jüc de devertimënt, sciöche le jüch dal'ega, le jüch dla Formula 1 cun la ciovira, muje la vacia, mazé ite agüs o ince desmostré les cualités de n "bun pantomim". Al sará da s'la rí y da se devertí, por chi che soga y chi che ciara pro.
Iscriziuns
Al é da se scrí ite cina la jöbia ai 24 de ma pro Pablo Palfrader al nr. 333/4762010. An pó ince mené n SMS o Whatsapp, olache al é da dé dant inom, cognom y paisc di partezipanc, sciöche ince la classa de scora che le möt o la möta fej. L'iscriziun costa 15,00€ a copia (da paié ite en chël de); pro l'iscriziun él laite ince la marëna cun na boanda y n früt.
Intratignimënt por i mëndri
L'organisaziun á ince ponsé ai mëndri che ne vá nia ciamó a scora. Por chisc gnarál pité intratignimënt a pert cun i "Kinderfreunde" y la Schira Jonila, olache ai podará se lascé depënje sö le müs cun de bi corusc.
Les Olimpiades vëgn organisades dal Zënter Families Mareo, en colaboraziun cun le Comun de Mareo, le Sport Club Mareo, le grup di jogn d'Al Plan, le Sorvisc ai Jogn y l'Assoziaziun Turistica. Informaziuns plü menüdes ciafon pro Helga al 333/2181049 o pro Pablo al 333/4762010. Les families é inviades da tó pert.
Presentaziun de "Il Tao orizzontale"
Le liber dl dotur Giuseppe Di Marino vëgn presenté ai 19 de ma a Badia. Te chësta ocajiun ince na festa de rengraziamënt por sü tröc agn de sorvisc a bëgn di zitadins dl comun de Badia
Le Consëi Cultural y le Comun de Badia inviëia ala presentaziun dl liber de medejina cineja "Il Tao orizzontale", scrit dal dotur Giuseppe Di Marino y ala festa por rengrazié le dotur Di Marino por i tröc agn ch'al á lauré a bëgn di zitadins dl Comun de Badia.
L'apuntamënt é por en sabeda ai 19 de ma dales 16:00, tla Ciasa J.B. Runcher a Badia. An mët man cun na introduziun de Werner Pescosta, por passé spo ala presentaziun dl liber da pert dl dot. Tito Bertoni y le dot. Giuseppe Di Marino.
L'Ombolt Iaco Frenademetz portará dant les parores de rengraziamënt. Al ne manciará nia na cornisc musicala.
Ensomech luster e varijon
La tecniches veiores Tolteco Mexicas e la Fisica Quantistica per creèr noscia vita travers i ensomesc
N seminarie de doi dis en sabeda e en domenia ai 19 e 20 de mé da les 9.30 a les 18.00 aló da l'azienda agricola biologica Agritur Soreie te Strada Soverei 2 a Vich. N fin de setemèna te n lech chiet e sugestif a contat con la natura con na proponeta desvaliva e maraveousa.
Vidé da Laura Piro Xochimiquiztli, ritadina de la tradizion Tolteco-Mexica, podaron esplorèr l mond de l'ensomech, cognoscer i ensomesc de creazion, de varijon, profetics e emparèr tecniches spezifiches per se recordèr i ensomesc, desmentièr chi che no volon o mudèr chi che no ne fèsc ben e per aer ensomesc lustres e ensomeamenc, stac de coscienza particolères che ne dèsc l met de creèr noscia realtà.
L lurier vegnarà fat en grop con tecniches de la Fisica Quantistica vidé da Irene Deflorian Kinesiologo-Naturopata e Biotrainer®, per potenzièr i talenc e aer l mior joament.
Iscrizions e informazions da Irene Deflorian tel. 3493264800, email: info@irenedeflorian.it o Laura Piro tel. 3288315124 email: laura.centroayni@gmail.com.
Uneranza a Silvia y Carolina
N lunesc ai 14.5. dala 18.00 tla Cësa de Cultura de Urtijëi
Na ciaculeda cun Silvia Bertagna y Carolina Kostner se fajeràn n lunesc sëira cun la doi atletes, che se à fat unëur a livel mundiel. Silvia à venciù chëst ann la copa de cristal tl slopestyle schi tla disciplina big air y Carolina se à davanià la bedaia de bront pra i Campiunac d'Europa y ie ruveda ndëur dai Juesc Olimpics y dai Campiunac dl Mond cun de biei plazamënc. L sarà dessegur truep da audì y da udëi. Perchël unide nce Vo, sëis duc nviei de cuer!
Tres la sëira menerà Alexander Stuffer. I reprejentanc di Chemuns de Ciastel y de Urtijëi arà l plajëi de ti sëurandé na uneranza ala doi atletes.
Di de porta davierta cun prugram per families
Tl Museum Gherdëina, n dumënia ai 13.5. dala 14.00 nchin la 18.00
Per l "Di nternaziunel di Museums" nvieia l Museum Gherdëina, tla Cësa di Ladins a Urtijëi, al di de porta davierta cun chësc prugram:
- "L teater de Bispul" cun Eva Sotriffer ie n pez de teater ritmich cun popes, belau zënza paroles, per pitli y granc (04-99 ani). L unirà pità 4 reprejentazions y uniuna dura n 20 menuc.
- "Mëisa de cunversazion" n cont dla storia dla vedla cëses y di mejes de Gherdëina, ulache n possa tò vijion dla documentazion dl Museum. Chi che à de vedla pergamines che à da n fé cun la storia di vedli luesc, possa gën les purté a les lascé cialé tres da n espert.
L teater fej pert dl pruiet di Cunsëies de Furmazion "Ti dé tëmp al tëmp".
La ntreda ie debant! www.museumgherdeina.it, tel. 0471 797554.


text:
Durant il WEF n'è Tavau betg pli sco quai ch'ins enconuscha la citad. E magari sa mida schizunt il pli privat: il dachasa. Insaquants abitants rumeschan lur abitaziuns per dar a fit. Uschia er Kathrin Fontana. «L'emprim onn hai jau gidà ina collega che duvrava anc ina chombra, suenter avain nus pensà: Pertge betg repeter quai, quai dat in bun daner.» Quant bler ch'els gudognan na tradescha Kathrin Fontana betg, dentant tar ella abiteschian be persunas che lavurian al WEF, betg «ils gronds». Perquai na stoppia ella er betg rumir ora tut. «Be il bogn e las chombras èn vidas. En las stgaffas poss jau laschar tut, jau prend dentant or tut las chaussas persunalas.»
Dus creschids e dus giats dapli
En l'abitaziun da 4,5 stanzas stat Nina Fontana normalmain cun ses um e sia poppa. Durant il WEF vegnan sir e sira sco er lur dus giats latiers. «Quai va bain per in'emna, dentant dapli na vuless jau betg», di Fontana. La ospitanta na vuless sezza betg ch'insatgi ester stat en sia abitaziun. «Ed jau pudess er be far dar il pretsch dal tschains, quai na rendess betg propi, per quai na faschess jau betg tut las stentas che quai dovra da rumir l'abitaziun.»
RR actualitad 17:00


text:
Limuśèṅ
Al Limuśèṅ (Limousin in Francéś, a s lèś [limuzɛ̃] dagnóra cumpàgn a 'l emigliàn) l'è na regiòṅ dla Frància ch'la s cata in dal sèntar dal paéś (in qvéla che na vòlta l'éra Ucitàgna e difàti lè a s dascór incóra 'l Ucitàn). La sò capitàla l'è Limoges cun Brive-la-Gaillarde e Tulle àtar sènt'r impurtànt (a s fà par dir parchè Tulle 'l è più pìcul 'd La Cuncòrdia).
La mét insém tri dipartimènt: Corrèze (19), Creuse (23) e Vienne Élta (87). Ad dèntar la gh'à òt arrondissement, sènt-siē cantòṅ e 747 cumùṅ.
In tut la gh'à 738.633 abitànt (dat dal 2012, la secónda regiòṅ abitàda manc dòp la Còrsica) e na superfìsi ad 16.942 km². L'è famóśa p'r al sò purslàni e par la vaca dla rasa limuśìna ad culōr rós/maròṅ. A gh'è anc l'industrìa dla carta e dal scarpi.
Al presidènt dal cunsìli regiunàl 'l è 'l Gérard Vandenbroucke dal partî sucialìsta.


text:
Las autoritads da la regiun Nagorny-Karabach han rapportà dentant era in dumengia da sajets per lunga la lingia da demarcaziun.
Inscunter da crisa da l'OSZE il mardi
La uschenumnada gruppa da Minsk da l’Organisaziun per la segirezza e la collavuraziun en l'Europa OSZE intermediescha en il conflict.
Tenor infurmaziuns or da l’OSZE planisescha la gruppa il mardi in inscunter da crisa a Vienna.
Escalaziun da violenza dapi dus dis
En la regiun Nagorny-Karabach avevan cumenzà avant dus dis cumbats ferms tranter schuldada dals dus pajais vaschins Aserbaidschan ed Armenia. Dapi lura èn vegnids passa 30 schuldads per la vita.
Las dus ex-republicas sovieticas sa dattan vicendaivlamain la culpa per las escalaziuns na-aspetgadas.
I sa tracta da l’escalaziun militara la pli greva en la regiun da Nagorny-Karabach dapi ch'ils dus pajais avevan decis in armistizi l'onn 1994.
RR novitads 17:00
La regiun Nagorny-Karabach
Là vivan en emprima lingia Armens. La regiun tutga dentant tenor dretg internaziunal tar Aserbaidschan. Al cumenzament dals onns 90 aveva Nagorny-Karabach rut cun l’Aserbaidschan en ina guerra cun passa 30’000 morts. L’armistizi, che vala dapi il 1994, è rumpaivel dapi onns. L’Aserbaidschan aveva smanatschà da vulair reconquistar la regiun rebella.


text:
Il bloc da l’ost e la tenda da fier
La repressiun militarica encunter las revoltas ungaraisas provochescha fermas protestas da...
Trais minutas da silenzi per l'UngariaDurada: [03'00''] RSI
Mardi, ils 20 november dal 1956, ha la Svizra mess dad ina vart la lavur per trais minutas. Las...
Curs da defensiun antitanc per voluntarisDurada: [01'13''] Schweizer Filmwochenschau
Sut l'influenza da la tema dad ina invasiun sovietica organisescha la Societad svizra da...
Diesch onns suenter l'invasiun da truppas russas en Ungaria (1956) lascha Continents sans visa...
Demonstraziun encunter l'invasiun sovietica en la TschecoslovachiaDurada: [01'56''] SF: Antenne
La stad dal 1968 protestan tschients da gimnasiastas e gimnasiasts davant l'ambassada sovietica a...
"Ils Soviets e lur alliads obedaivels dal Patg da Warschau"Durada: [04'31''] RSR: Miroir du monde
Il commentari accusant da René Payot da Radio Suisse Romande (RSR) davart l'invasiun da truppas dal...
"Defensiun civila" - il cudeschet cotschen da la SvizraDurada: [03'12''] SF: Antenne
Dal 1969 vegn distribuì en tut las chasadas svizras il cudesch da defensiun civila, scrit dal...
Guerra fraida sin las autostradas svizrasDurada: [00'58''] Schweizer Filmwochenschau
Sut l'ensaina da la guerra fraida ha la construcziun d'autostradas era da servir a basegns...
Michail Gorbatschow arriva en november 1985 al eroport da Genevra-Cointrin per sa render al...
Curiusitad a Lugano: il di suenter la crudada dal mir da Berlina pon ins cumprar en il Tessin...
Context
La guerra fraida ha influenzà fermamain la politica mundiala ed europeica a partir da l’onn 1946 enfin che il bloc da l’ost è sbalunà. Ella ha laschà enavos numerus fastizs era en Svizra.
Per exempel sin il livel da la politica exteriura ha sa stentà la Svizra da mantegnair sia posiziun neutrala, vul dir da betg irritar las duas superpussanzas. Ideologicamain, geograficamain ed era sin livel economic e sentimental sa resguardava la Svizra adina cleramain sco part dal vest. Sin basa dal dretg internaziunal pledava il Cussegl federal dentant per l’universalitad da las relaziuns diplomaticas. Perquai ha el stabilì gia dal 1946 relaziuns diplomaticas cun la URSS e dal 1950 cun la China.
Ils 4 da november 1956 èn entrads chars armads russ en la chapitala ungaraisa Budapest ed han fatg ina fin a las revoltas antisovieticas ch’eran ruttas ora. Quel eveniment ha sveglià ina gronda simpatia en tut la Svizra per la populaziun ungaraisa. Igl ha dà numerusas manifestaziuns da solidaritad ed il anticommunissem en l’opiniun publica ha cuntanschì il punct il pli critic. Be dudesch onns pli tard era alura la situaziun sumeglianta, en occasiun da la repressiun da la “primavaira da Prag” en avust dal 1968. Tar tuts dus cas han radund 12'000 fugitivs survegnì asil en Svizra. Lur arrivada en Svizra n’era liada a nagina cundiziun, els avevan be dad exprimer lur desideri da vegnir en Svizra. La populaziun ha organisà numerusas acziuns da solidaritad per als furnir vivonda e vestgadira. La prontadad da prender si e da sustegnair ils fugitivs era fitg gronda, tut auter che durant las guerras sin il Balcan durant ils onns 1990, er sche las circumstanzas eran alura autras.
Igl era surtut la tema dal communissem che ha pussibiltà l’identificaziun cun ils pievels opprimids dal ost. Ils documents da quest dossier n’èn betg mo perditgas da questa tema, mabain er da l’odi envers il monster sovietic, resentì da grondas parts da la populaziun svizra.


text:
La gasetta «La Voce del San Bernardino» ha memia paucs abunaments per ademplir las prescripziuns fixadas da la Confederaziun per la reducziun dals custs da spediziun per gasettas. Perquai ha la stamparia a Locarno visa il contract cun l’uniun «Amici della Voce del San Bernardino» per la fin d’october 2017. Uss è vegni tschertgà ina soluziun cun il «Grigione Italiano» la pli gronda gasetta taliana dal chantun. Tras quella fusiun vegniss uss cuvrida tut la part taliana dal chantun cun ina gasetta. En Val Mesauc duai vegnir mantegnida ina atgna redacziun che s’occupa da quella regiun, scriva il chantun.
RR novitads 09:00


text:
Point Blank (À bount portant)
Trama: La vì, sè veramente 'na merd!
Oh parblè parblè! Scert volt la vì te riservè veramént ma veramént delle jornat de merd!
Je lo so che le major part de le volt, lè bel, lè divertent, lè val la pen de vivre, ma quand che poi t'arivan scerti jorn, che propr' te vorest sprofondar.
Lo sa trè bien Liam Naason, che l'è le protagonistè assolutè di quest jener de cinemà, che lui ha già salv' la fille a Parì, e la femme a Berlin: le cinemà che un grup de cativon che te levan da sott' el nasò la femme o la fille o le cagnett e tu te dev fà un culè tant per riprendrerli!
Le regist del cà film è lo scenejator de quell'altr film avec Russèl Crowe, che pur ill non se l'aspettav che la gendarmerì je arestav' la femme, e c'avev solament trì giurs per salvarla dall'a prisòn!
E insomm' la vì, la juà de vivre! Che cert volt sarebbe bello pensar a en film con l'istorì del rapitor e non de la victim, l'istuar dalla part di chi no ha el couer! Veder la vì del cativon, del farabutt, del criminelle; che rapisc le femme degli altri ma non le ridà andrè!
Je vid cà film aprè le quatrieme capitolè de la misiòn impossiblè, e purtropp per il l'assiòn era tropp poco bocù, ma le film non è malasc. Bref le necessar pur non annoiè.


text:
Svizra
-
Scalina sto anc inagiada vegnir serrada
La via tranter Göschenen ed Andermatt sto danovamain vegnir serrada pervi d'ina siglientada. Il mardi avantmezdi vegn la via d'autos sco era la lingia da viafier serrada, vitiers saja da quintar fin venderdi cun interrupziuns da fin mes'ura. Quai communitgescha l'Uffizi federal da vias ASTRA.
Durant las lavurs da rumida saja vegnì constattà ch'ils grips gia siglientads la dumengia (10-4-2016) èn anc adina in ristg e ston anc ina giada vegnir siglientads. Perquai vegn la via tras la Scalina serrada il mardi avantmezdi per tut il traffic tranter las 9 e las 11.
RR novitads 20:00


text:
Payerne
Payerne (Payèrna in arpitan) a l'è un cumün svizzer del distret de Broye-Vully, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 24.19 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 9055 abitant.
El cumün de Payerne al se tröva a una altitüden de 456 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bussy (FR), Corcelles-près-Payerne, Cugy (FR), Fétigny (FR), Grandcour, Montagny (FR), Morens (FR), Rueyres-les-Prés (FR), Torny (FR), Trey.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
La raschun, pertge che la Partida Socialdemocratica dal Grischun (PS) n'ha betg anc decidì ina parola per u cunter gieus olimpics è simpla: I saja avert memia bleras dumondas, ha ditg Philipp Wilhelm, il president da partida, a chaschun d'ina conferenza da medias.
Il concept avant maun stoppian ins surluvrar massivamain, è el persvas.Uschia sco il concept saja ussa, na possian ins gnanc votar davart il concept. Cunzunt tar la finanziaziun na saja anc nagut cler. Sper quai stoppian ins metter en damonda il niz per l'economia dal concept che metta sin il turissem d'enviern, usche Philipp Wilhelm vinavant.
Cifras tutgan sin maisa
Pir cura che las dumondas avertas èn respundidas e las cifras èn sin maisa, decida la PS lura propi la parola. Quai vegn ad esser pir suenter la sessiun da december dal Cussegl grond, uschia il president da partida. Sper quai metta el era en dumonda, quant serius ch'igl è da gia decider parolas e far ina campagna, avant ch'il Cussegl grond ha insumma debattà e decidì en chaussa.
RR actualitad saira 17:00


text:
A la radunanza da fundaziun a Samedan han ils 154 votants e votantas approvà tant l’urden da baselgia sco er il pe da taglia, quel munta a 10.5 % da la taglia chantunala. Ultra da quai ha la radunanza decis d'abolir l’organisaziun tetgala 'Il Binsaun' causa ch’i dat uss ina nov'organisaziun.
Il proceder per instradar la via en direcziun fusiun è stà inqual giadas fitg emoziunal e spinus.
En tut han 40 persunas lavurà durant 1’200 uras vi dal project dad unir las otg plaivs ad ina unica. Ella cumpiglia ina surfatscha da bun 722 kilometers quadrats e 22 baselgias cun clutger. En la nova suprastanza èn represchentadas tuttas trais parts da l’Engiadin’Ota.
- Segl-Silvaplauna-Champfèr: Gian Clalüna
- San Murezzan: Marius Hauenstein
- Samedan: Kurt Fische
- Schlarigna: Markus Schnitzler
- Puntraschigna: Lorenz Lehner
- Las Agnas (Bever/La Punt): Miranda Küng-Nunzi
- Zuoz-Madulain cun S-chanf: Gian Duri Ratti (president)
La La conferenza dals presidents ha elegì Gian Duri Ratti sco president da la nova plaiv refurmada d’Engiadin’Ota. Duri Schwenninger surpiglia a partir dal 2017 la funcziun d’administratur da la baselgia. Per infurmar la nova raspada davart activitads e cults divins, vegni a dar sper ina nova homepage er in magazin che cumpara duas giadas l’onn.
RR actualitad 07:00


text:
Schebain ord vista dals requirents d'asil sco er ord vista dals collavuraturs en il sectur da tgira è l'engaschament da spirituals muslims en ils centers d'asil in gudogn. Perquai vegn il project da pilot prolungà fin la fin zercladur 2018. Quai ha il Secretari da stadi per la migraziun (SEM) communitgà.
Per l'ina possian ils spirituals muslims construir punts tranter las culturas. E per l'autra possian els intermediar l'Islam a moda ch'el vegnia chapì.
Extender il project
Dapi il prim da zercladur 2016 han ins engaschà spirituals da l'Assoziaziun dad organisaziuns islamicas da Turitg (VIOZ) en centers d'asil federals. Ils spirituals da la VIOZ hajan sa cumprovà. Per ch'ins possia dentant extender il project sin auters centers d'asil federals stoppian ins engaschar ulteriuras organisaziuns muslimas.
Er la scolaziun dals spirituals muslims stoppa sa meglierar. Il SEM propona d'introducir ina scolaziun specifica per spirituals muslims. Tar quella duain ins metter il focus sin tgira spirituala, la relaziun da baselgia e stadi e sin las relaziuns tranter religiuns.
Finanziaziun averta
Sco ch'ins veglia finanziar la tgira da spirituals muslims en centers d'asil federals saja dentant anc avert. Ils custs per spirituals cristians surpiglian las baselgias chantunalas. Las organisaziuns muslimas han dentant declerà ch'ellas n'hajan betg la capacitad per surpigliar ils custs.
RR novitads 10:00


text:
- 1. Marcel Hirscher (AUT) 2:06,52
- 2. Alexis Pinturault (F) + 0,23 secundas
- 3. Victor Muffat-Jeandet (F) + 1,02 secundas
L'Austriac Marcel Hirscher ha gudagnà la super cumbinaziun dals umens a Pyeongchang. Per el è quai l'emprima medaglia olimpica. Segund è vegnì il Franzos Alexis Pinturault e terz ses cumpatriot Victor Muffat-Jeandet. Ils Svizzers n'han betg pudì tegnair cun en questa cursa.
Luca Aerni meglier Svizzer
- 11. Luca Aerni + 3,00 secundas
- 12. Mauro Caviezel + 3,08 secundas
- 15. Carlo Janka +3,28 secundas
- OUT Justin Murisier
Gia in emprim percurs betg gartegià
Suenter la cursa rapida da la cumbinaziun dals umens, ha manà il tudestg Thomas Dressen. Quai cun in avantatg da 7 tschientavels sin il Norvegiais Aksel Svindal. Sin plazza 3 è stà l'Austriac, Matthias Mayer.
Meglier svizzer è stà Mauro Caviezel sco 11avel. Quai cun in retard dad ina secunda e 22 tschientavels. Carlo Janka è suondà sin plazza 14, Luca Aerni sin 25 e Justin Murisier sco 30avel.
RR novitads 06:00


text:
Rachiv
Rachiv (PaxiB in abecee cirillegh; PaxoB/Rachov in russ; Rahó in ungheres; Rahău in romen; PaxoBo/Rachovo in ruten; Rachov in cech e slovacch; ראחוב/Rachev in yiddish; Rachów in polacch; Rauhau in todesch storegh) l'è ona città de l'Ucraina cont ona popolazion de squasi 15.000 personn.
La città la se troeuva in l'Ucraina occidental, minga lontan del confin con la Romania. La partegn a la region storega de la Rutenia, dent a la region de la Transcarpazia. L'è 'l capploeugh del distrett con l'istess nomm.
La soa frazion de Dilove l'è vun di quei sitt che on quai geogref el pensa che 'l sia el center geografegh de l'Europa.
Segond el censiment del 2001 ghe viven 14.969, spartii in quella manera chì:
- Ucrain: 83,8%
- Ungheres: 11,6%
- Romen: 3,2%
- Ruten: 0,8%
- Alter: 0,6%


text:
Il mir da fermada Solas è en funcziun dapi l'onn 1986 sco accumulatur da di per las ovras electricas da Seglias e da Giuvaulta. L'EWZ prevesa da far inspecziuns e sanaziuns vi dal mir da fermada, particularmain da la protecziun cunter corrusiun dals sculs da basa e da la svidera al funs dal lai sco er dals tumbins, nua che l'aua turbinada entra en las galarias.
Ultra da quai duai vegnir augmentà il conduct d'aua da dotaziun, per evitar ch'el vegnia bloccà cun sediments fins. Per far questas lavurs èsi necessari da svidar il lai. Las lavurs èn previsas per il favrer e mars 2019. Sco quai che la ewz ha ditg sin dumonda, muntan ils custs per questas lavurs a radund 1.5 milliuns francs.
RR novitads 09:00


text:
La santa da mort y la plata da mort é la comunicaziun scrita che na porsona nes à lascè. La parora todëscia „Partezettel“ vëgn dal franzesc faire part (comuniché) o donner part (informè). Al é na manira individuala de lascè alsavëi che al é mort na porsona che an â dlungia.
Les santes da mort vëgn partides fora le dé dla sopoltöra te dlijia o te cortina y düć po s’un tó öna sciöche recort dla porsona conesciüda.
I Ves daidun ion da arjigné ca le test y i stampun döt ci che I adorëis. Belanfat sce ara se trata dla picia capela dan Osta porta, de na dlijia, de n ciüf o dl post preferì dla porsona defunta, cun nosc sistem da stampè modern podunse Ves arjigné ca les santes y les plates da mort che I Ves dejidrëis. La fantasia n’à chilò degügn confins.
Portesse le material fotografich y i l’arjignun ca do Üsc dejiders.


text:
Nagin plaz per radicals violents haja quai en Germania, ha argumentà il minister da l’intern, Thomas de Maizière, il scumond da la gruppa «Die wahre Religion». Ins stoppia dar in segn cler cunter l’abus da la religiun da la vart d’organisaziuns terroristicas. In signal impurtant èsi tenor de Maizière era da scumandar las acziuns da reparter corans da questa gruppa. La Germania sa dostia sco democrazia.
Mardi bunura han las autoritads tudestgas fatg ina gronda razzia en 10 stadis federativs cunter la gruppaziun e ses partisans. Ils policists han perquirì radund 190 moscheas, abitaziuns, biros e deposits.
RR novitads 09:00


text:
Palösch
Palösch (Palosco in Italià) l'è ü cümü de la Pruinsa de Bèrghem. El g'ha 5 819 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), 'na superfìce de 10 km² e 'na densità de 560 ab./km². El se tróa vizì a l'Oi a 20 km de la sità e a 157 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Bólgher, Calsinàt, Seedàt, Martinènch, Mürnìgh, Palasöl (BS), Pontòi (BS) e Telgàt.
Endèla campàgna 'ntra Palösch e Pontòi, endèl 1156 gh'è stat combatìt öna di batàie piö violènte 'ntra chèle che 'ndèl Medioéf g'ha confrontàt Bresà e Bergamàsch. L'è stàda ciamàda "batàia de le Grumóre" e l'è finìda co la vitória dei Bresà.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt de la popolasiù del cümü de Palösch l'è ilüstràda in de la tabela ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Castellina Marittima
Castellina Marittima l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Toscana, en Pruvìncia de Pisa. El g'ha presapóch 1.816 abitàncc, 'na superfìce de 45 km² e 'na densità de 40 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cecina (LI), Chianni, Riparbella, Rosignano Marittimo (LI), Santa Luce.
El paés de Castellina Marittima l'ìa famùs 'na ólta, 'nfìna a le prìma metà del Nöfsènt, per vìa de le càe de alabastro, che pò 'l vignìa lauràt dei artigiàni locài o trasportàt a Volterra endóche 'l vignìa dopràt per realizà òpere d'art de fatüra pregiàda. Al dé d'encö le càe i è stàde bandunàde del töt.


text:
Derby: San Martin vs. La Val
Ai 02.05.2010 él gnü sughé la quarta partida (secundo derby) por La Val cuntra San Martin, fora de ćiasa. Do da la vitoria cuntra i prüms dl Raas ne é nia plü stada buna la scuadra da La Val da purté inant la bela serie de vitories, purdon 0 : 1. Cun chisc trei punć lasciá sön trú resta La Val al 5. post y ne é nia bugn da sfruté le pareggio dl Alta Badia cun le Gsies. A San Martin él sté en grüm de tifosi, ince da Al Plan deache vei ne suga nia chesta dumenia. La partida met man cun en bel palo de Frenes Michael sön puniziun trata fora da Miribung Alexander. Ti prüms menüć á La Val de plü poscibilites da jí in vantaje, mo ai ne é nia bugn da met le pal te porta. Frenes Michael fesc en gran "Druck" sön la fascia derta ruvan a deplü conclujiuns, mo le portir da San Martin Moling Michael é tres bun da paré. Deplü crosc vegn dala pert derta por i dui attacanć, mo le pal ne röia nia te porta. A mesa le prüm temp él spo San Martin che met man da aumenté le ritm y röia ince vei a deplü poscibilites da se porté in vantaje.
Le arbiter met man da sciuré deplü fals, che ne é nia, sides dala pert de San Martin che da La Val, insciö met man la partida da perde cualité y jüch. Le prüm temp se stlüsc jö sön le 0 : 0. Tl secundo temp él spo San Martin che süga le "jolly" Winkler Franz. Che porta spo San Martin in vantaje. La difesa da La Val ne e nia metüda sö bun, spo él gnü en bel lancio, che á spo metü Winkler dassú dan Vallazza Merch, che ne á albü degüna chance da paré le tiro bel piazzé dlungia le palo a manciampa. Do le goal ne é nia plü buna la scuadra da La Val da fá só jüch. Purvan da fá plü "Druck" dant, é San Martin der prigorusc sön i "contropiedi". Deplü iadi mess i difensurs da La Val archité i sogadusc da San Martin cun en fallo. Deplü puniziuns dl San Martin vegn sprecades, tiran te bariera o fora de porta. I sogadusc met ince man da se inervosí, deache le arbiter ne á nia plü la partida tles mans, sciuran insciö deplü coses che ne é nia. Al mess ince tra fora deplü amoniziuns, Ploner Werner vegn ala fin sciuré fora pur soma de amoniziuns, le alenadú da La Val, Scalzini Marco, vegn incé sciuré fora. La partida se stlüsc jö sön le 0 : 1 por San Martin.
In cürt ćiamó les sostituziuns dla partida:
Al 65° Elzenbaumer Alex por Miribung Alexander
Al 75° Verginer Franzi por Sottara Stefan
Al 80° Castlunger Marco por Nagler Max
Por ciaré ala formaziun y la panchina clicca la foto in injunta.
Por ciaré ala tlassifica y i resultać dles artres partides clicca. Resultać y tlassifica
Por ciaré ales foto dla partida clicca. FOTO


text:
Urs Nöf
Urs Nöf o Iurs (Italià: Orzinuovi) l'è 'n cümü de 12 644 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) de la pruvincia de Brèsa. El se tróa 'ndèla Bàsa Bresàna söl cunfì co la pruvìncia de Cremùna, a 30 km de la cità de Brèsa e a póch chilòmetri del fiöm Òi, .
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
L'interpresa Engiadina Mountains serra la pendiculara da Lagalb a Puntraschigna per la fin da l'enviern 2015/16. La pendiculara vegn serrada e demontada, quai ha communitgà la direcziun dad Engiadina Mountains a la radunanza generala.
La pendiculara da Lagalb exista dapi l'onn 1963. La pendiculara n'haja dentant mai rendì. Era betg suenter las ultimas investiziuns da radund 7 milliuns francs dapi l'onn 2007. Dapi lura haja la pendiculara generà ina perdita da passa 10 milliuns francs. Uschia na saja la gestiun da Lagalb betg pli da responsar, ha ditg la direcziun dad Engiadina Mountains. Perquai stoppia l'interpresa serrar la pendiculara l'enviern 2015/16, sch'i na gartegia betg da chattar investiders che surpigliassan ils deficits annuals.
Perdita per Engiadina Mountains
Era l'entira interpresa Engiadina Mountains annunzia ina perdita annuala per l'onn da gestiun 2013/14. L'interpresa annunzia in minus da 4% tar la frequenza da skiunzs ed ina perdita da radund 366'000 francs.
La direcziun dad Engiadina Mountains appellescha perquai da sustegnair projects d'hotels en Engiadina. Engiadina Mountains vul sa concentrar durant ils proxims onns sin las 3 pitgas Corviglia, Muottas Muragl e Diavolezza.