text:
Carla Bruni
Carla Bruni, ([/kaʀ'la/ /bʀy'ni/], dita a la manéra tranśalpìna) l'è na mudèla, atóra e cantànta itagliàna dvintàda francéśa, nada a Turèṅ al 23 ad dicèmber dal 1967. L'è la tèrsa mujér dl'ex presidènt francéś Nicolas Sarkozy e sèg la gh'à abû anc na fiōla, Giulia, nada al 19 'd utóbar dal 2011.
Biugrafìa
Carla Bruni la daśvèṅ da na famìja pîna ad bèsi piemuntéśa che in di sò avēr la gh'à anc al castèl ad Castagnē Po. A siē an la spatìna cun i sò genitōr ('l industriàŀ e cumpiśidōr Alberto Bruni Tedeschi e l'atóra e pitóra Marisa Borini) e la surèla Valeria Bruni Tedeschi (in séguit n'atóra dimóndi famóśa ch'la laurarà anc cun Claude Chabrol) a Parìś parchè i gh'ìvan timōr ch'al Brigàdi Rósi i i vlìsan rapìr. Sò nunòṅ, Virginio Bruni Tedeschi 'l ìva dat vita in di an Vint a la CEAT, la secónda indùstria dla guma itagliàna dòp la Pirelli, ma sò pàdar al l'iva vindùda in dal mèś di an Stanta p'r andàr a far al cumpuśidōr in tèra francéśa par pò dvintàr al diretōr artìstic dal teàtar règi ad Turèṅ.
Dòp èsar andàda in soquànti scōli privàdi in Śvisra, la tórna in Frància p'r iscrìv'r-as a l'università dla Surbòna tgnénd a drē a 'l indirìsi 'd architetùra. A daśnóṿ an la mòla incòsa par tacàr a dvintàr na mudèla a tèmp pîṅ. In di an Nuànta la gh la cava a sfundàr dabòṅ, dvintànd una ad quéli pagàdi da piò a 'l mónd, difàti la ciàpa 7,5 migliòṅ ad dòlar 'l an laurànd p'r al cà ad mòda più cgnusùdi e impurtànti cuma Christian Dior, Paco Rabanne, Sonia Rykiel, Christian Lacroix, Karl Lagerfeld, John Galliano, Yves Saint-Laurent, Chanel e Versace.
P'r un perìud ad tèmp la Bruni la sa stablìs da Jean-Paul Enthoven, inamurànd-as ad sò fiōl, al profesōr ad filuśufìa Raphaël Enthoven e tacànd na relasiòṅ sèg. In alóra, Raphaël al n éra minga put ma spuśâ cun la scritōra ad rumànś Justine Lévy, fiōla dal filòśuf Bernard-Henri Lévy. Cal rapòrt chè, andâ in malóra, la dà ispirasiòṅ a la Lévy par scrìvar al lìbar Rien de grave (Gnint ad grav), in dua la dóna la cònta la vita 'd un persunàǵ da quàtar sòld, Paula, na mudèla dvintàda bèla faghénd di uperasiòṅ ch'la tōś via al marè a la prutagunìsta, figurànd-la cuma na mantìda e na sanguétula cun un surìś da Terminator. Carla la mét al mónd un putèṅ insém a Raphaël Enthoven in dal 2001 ciamâ Aurélien.
In dal 1998 la dà un taj a 'l mónd dla mòda p'r impgnàr-as in dla mùśica. In dal 2000 la scriv i tèst ad soquànti cansòṅ d'l àlbum Si j'étais elle (S'a fus lē) ad Julien Clerc. In dal 2002 la taca na caréra da par lē faghénd gnir fóra al disc Quelqu'un m'a dit (Qualchidòṅ al m à dit), cun dèntar al braṅ Raphaël in unōr ad sò marè, ma in Itâglia ch'al lavōr lè al s pōl catàr in di negòsi sōl 'n an dòp. 'L àlbum al vénd dimóndi bèṅ, specialmènt in Frància e in Bélgi (prim pòst).
In dal 2003 la vèṅ invidàda a 'l Festival ad San Remo. Al 15 ad Śnar dal 2007 'l è la vòlta dal sò secónd disc No Promises (Briśa prumési, tut cantâ in ingléś).
Al 16 ad Dicémbar dal 2007 i giurnài francéś i faṅ savér ch'al presidènt dla repùblica, Nicolas Sarkozy, ch'l iva mulâ da pôc sò mujér, Cécilia Attias, al s véd cun la mudèla piemuntéśa. Dū méś dòp, al 2 ad Favràr dal 2008, a s tèṅ al matrimòni, cun l'atóra Marine Delterme a far da testimòni. La Bruni la taca acsè a far-as védar in di apuntamènt pulìtic in gir p'r al mónd insém a sò marè, avénd anc 'l incàrag ad lauràr par cumbàtar l'A.I.D.S. traśmìs da 'l màdar a i sò fiōi durànt i part (un sò fradèl, Virginio, 'l è mòrt in dal 2006 ad cal mâŀ lè).
'L 11 ad Luj dal 2008 la Bruni la fà gnir fóra al sò tèrs disc, Comme si de rien n'était, tut cantâ in francéś a part dū cover: la vècia You Belong to Me e Il Vecchio e il Bambino (Al vèć e al putèṅ) braṅ dal mudnéś Francesco Guccini.
Al 19 'd Utóbar dal 2011 Carla la parturìs na putìna, Giulia, fiōla ad Sarkozy. La Bruni, ch'l'iva sèmpar dit 'd èsar ad sinìstra par tradisiòṅ dla sò famìja, la fà savēr in dal Maǵ dal 2011 che adès lē l'è dvintàda na sarkozysta sfegatàda e che la n è piò ad sinìstra, par gnint.
Discugrafìa
- Quelqu'un m'a dit 2002
- No Promises 2007
- Comme si de rien n'était 2008
Cìnema
- Unzipped (Cun la sfésa śò), regìa ad Douglas Keeve 1995
- Paparazzi (id.) regìa 'd Alain Berbérian 1998
- Midnight in Paris (Meśanòt a Parìś) regìa ad Woody Allen 2011


c: text/html

text:
Alice in Chains
Gl'Alice in Chains (Aliśa in cadéni) i èṅ un grup rock americàṅ nâ a Seattle in dal 1987. I èṅ, insém a Nirvana, Pearl Jam e Soundgarden, una dal bandi più famóśi dal gir dal grunge americàṅ. Però, a difarénsa ad chiàtar, la mùśica di Alice in Chains la ténd da piò vèrs 'l Heavy metal ch'al punk rock o al rock psichedèlic. Quél ch'a i tèṅ unî al grunge i èṅ gl'urìgini (la sità ad Seattle, in dal Stat ad Washington) e i tèst tratâ, cun di téma intruspètiṿ e anc trist.
Biugrafìa
Gl'Inisi
Al grup al s fórma in dal 1987 dal séndri di Alice N' Chainz e Diamond Lie: Layne Staley 'l è al cantànt, Jerry Cantrell al chitarìsta, Sean Kinney al baterìsta e Mike Starr al basìsta.
Al prim cuntàt 'l è cun la Columbia Records in dal 1989. In dal Luj dal 1990 a vèṅ fóra al prim EP We Die Young (Nuàtar a murém śóvan) cun al braṅ ch'a gh dà al tìtul ch'al dvénta pupulàr in dal raddio ch'i traśmétan 'l heavy metal.
'L esòrdi e al sucès
Sémpar in dal 1990, a vèṅ fat al prim disc, Facelift cun la hit Man in the Box traśmìsa par MTV. Gl'Alice in Chains i vaṅ in tour e i vèran i cuncèrt par Van Halen e Iggy Pop. Nel 1991 i sònan dal viṿ p'r al Clash of the Titans, in cumpagnìa ad Slayer, Anthrax e Megadeth.
Dòp avér fat gnir fóra 'l EP acùstic ciamâ Sap (Linfa, cun i òspit Mark Arm di Mudhoney e Chris Cornell di Soundgarden), cun quàtar braṅ (Brother, Got me wrong, Right turn e Am I inside) e una ghost track finàla, in dal 1992 al grup al s fà cgnósar incór da piò, quand una dal lór canti, Would?, l'è misa dèntar a la culóna sunóra dal film Singles - L'amore è un gioco (Put - 'l amór 'l è un śóg), dal regìsta Cameron Crowe, ch'al cònta la vita ad soquànt óm put ad Seattle.
'L àlbum Dirt (pólvra), acsè prégn ad cal sòṅ caraterìstic dal grup, péś e dastòrt, 'l è stâ fat in d'l Aṿtòṅ dal 1992, e 'l è stâ un sucès cumerciàl e artìstic. Però i tèst ad 'l àlbum, acsè scur e duminâ par i téma 'd èsar da par lò (i sìngui Them bones, Angry chair), dla guèra (Rooster) e dla dipendénsa (Sickman, Junkhead, Down In a Hole e Dirt), i àṅ fat crédar in cal mumént lè che Layne Staley al fus un drugâ pódag.
Adès a s sà che gran part ad cal vóśi lè i èran véri. Stés dascórs p'r al basìsta Mike Starr, ch'al mularà al grup par cla dipendénsa lè (li lò 'l è pò stâ vist in dal Maǵ dal 2009 a New York sunàr in na cover band di Alice in Chains stés).
Dirt 'l è 'l àlbum più vindû dal grup ('l à anc tucâ al sèst pòst in dla clasìfica americàna ad Billboard, cun quàtar disc ad plàtin). In mèś al disc a s cata anc un bran strumentàl sensa tìtul in dua Tom Araya di Slayer al siga "I'm Iron Gland!".
Du an dòp gl'Alice in Chains i faṅ gnir fóra 'n àtar EP acùstic cun sèt braṅ Jar of Flies (Baràtul ad móschi, Śnar dal 1994) e al disc al s piàsa diretamènt al nùmar òṅ in di Stat Unî, na ròba mai sucèsa prima p'r un EP.
A dita dal chitarìsta Cantrell al disc 'l è stâ fat in na stmàna o pòc da piò. Quést chè 'l è al prim lavór cun al nóṿ basìsta Mike Starr ch'al scriv anc quàtar cansòṅ.
I sìngui i èṅ No Excuses, I Stay Away e Don't Follow.
'L inisi dal declìṅ
La band la n andò minga in tour e quést al dava la lasa a la vóś dla dipendénsa ad l'eruìna ad Staley, anc se lò soquànt cuncèrt al i à fat ma cun un sò grup Gacy Bunch, furmâ in dal 1995, cun al chitarìsta di Pearl Jam Mike McCready e al baterìsta di Screaming Trees Barrett Martin.
In séguit al nóm 'l è cambiâ in Mad Season e cun cla denominasiòṅ lè i aṅ fat 'l àlbum Above.
In dal Nuvémbar dal 1995, gl'Alice in Chains, cun Stanley turnâ in di rang, i daṅ a la luś 'n àlbum nóṿ Alice in Chains ch'al gh'à in cupertìna al caṅ trist ad Cantrell, Sunshine, ch'al gh'à sól tri pē. Anc ch'la vòlta chè al disc al s piàsa subìt al prim pòst in dla clasìfica.
Alice in Chains 'l è 'n àlbum dimóndi trist par via dal sò ritm lènt e p'r i tèst griś cuma in dal sìngul Grind, Head Creeps e Frogs.
Tòlt via Grind, Heaven Beside You e Over Now, i tèst i èṅ tut ad Layne Staley.
Incóra na vòlta gl'Alice in Chains i n partìsan minga p'r un tour ma i faṅ sól sèt cuncèrt, quatàr di quai cun i Kiss.
La mòrt ad Layne Staley
L'ultma surtìda in pùblic di Alice in Chains, la prima in tri an, l'è stada p'r al cuncèrt unplugged p'r al canàl televiśìv MTV in dal 1996. Staley 'l éra patî, piutòst màgar e in bruti cundisiòṅ, al s vdiva in manéra ciàra, ma al vliva figuràr bèṅ e dimustràr 'd èsar a 'l altésa. Durànt al braṅ Sludge factory al va però in cunfuśiòṅ e al dà un taj impruvìś a la canta dgénd «Fuck!». Al sbali e al batùdi dòp cun Cantrell par śdramatiśàr i n s càtan minga in dla versiòṅ su CD ma sól in dal DVD. Anc in Down in a Hole, Staley al par ch'al gh'appia di prubléma in dal riturnél finàl, lasànd cantàr Jerry da par lò.
Nunustant ch'i prubléma lè, al cuncèrt (ch'al finìs cun la canta nóva The killer is me) 'l è cunsiderâ òṅ di miór, insém a quéi di Pearl Jam, di Kiss e di Nirvana. In mèś al pùblic, in di primi fili, i gh'éran anc i Metallica.
Anc s'al grup al n s mularà mai uficialmènt, Staley al casca śò incóra da piò in dla depresiòṅ quand la sò muróśa la mór par n'infesiòṅ batèrica cauśàda da 'l uś ad dròghi. Al cantànt al dvénta incór da piò un sugèt sulitàri, raramènt al lasa la sò cà ad Seattle. Jerry Cantrell al s dà da far par mantgnir di cuntàt sèg e par tgnir viṿ al grup ma a n gh'è gnint da far e a s capìs che Layne al n sarév turnâ mai piò.
Cantrell al taca na carèra sulìsta publicànd un sò àlbum, Boggy Depot in dal 1998, cun i sìngui Cut you in e My song.
La Columbia, da par suo, la fà gnir fóra na racòlta in dal 1999, Nothing safe (cun di braṅ in versiòṅ demo e 'l inèdit Get born again) e un live in dal 2000 (cun al braṅ inèdit Queen of the Rodeo) ma 'l è un fóg ad paja.
L'ucaśiòṅ ad véd'r-i incóra insém la finìs par sèmpar al 5 'd Avrìl dal 2002, quand Layne Staley 'l è catâ mòrt dòp vint dè a 'l incìrca in dla sò cà par 'n overdose 'd eruìna e cucaìna, giust 8 an dòp al suicìdi ad Kurt Cobain di Nirvana.
P'r arcurdàr-al, sò màdar l'à dat vita a la fundasiòṅ "Layne Staley Fund" ch'la lavóra par dar 'n apòǵ a i drugâ e par far dla prevensiòṅ.
Al ritóran
Dòp la mòrt ad Staley, in dal 2002 Jerry Cantrell al fa gnir fóra al sò secónd àlbum, Degradation Trip, un disc dimóndi più madùr dal precedènt, dedicâ cumpletamènt al sò amig. In cal mèntar, Inez e Kinney i daṅ vita a 'n àtar grup grunge, i Spys4Darwin.
In dal Favràr dal 2005 Jerry Cantrell, Mike Inez e Sean Kinney i s càtan incóra par tgnir un cuncèrt par muciàr sù di bèsi p'r i diśgrasiâ mòrt par cólpa dal Tsunami ch'l à culpî al sud-est aśiàtic al 26 ad Dicémbar dal 2004. Par l'ucaśiòṅ i s śòntan i cantànt di Tool, di Puddle of Mudd e di Damageplan.
A distànsa ad 'n an, al 10 ad Mars dal 2006, gl'Alice in Chains i dmàndan a William DuVall (vóś di Comes with the Fall) e a Phil Anselmo (ex di Pantera, p'r i braṅ Would? e Them bones) ad cantàr par lór durànt na traśmisiòṅ televiśìva in unór dal surèli Wilson, cgnusùdi méj cuma Heart. In séguit anc James Hetfield di Metallica (durànt al Rock am Ring fèstival dal 2006) al cantarà in sal palc sèg.
Gl'Alice in Chains i tóśan pò definitivamènt William DuVall cuma cantànt e secónd chitarìsta. 'L è acsè che al grup al 29 ad Setémbar dal 2009 al dà vita a 'n àlbum in studi dòp quàtord'ś an dal precedènt: a s trata ad Black Gives Way to Blue registrâ par la EMI/Virgin, cun i sìngui A looking in view, Check my brain, Your decision e Lesson learned.
Al grup al pól turnàr acsè a far di cuncèrt e al vèṅ anc in Itâglia:
Cumpunènt
Mémbar 'd adès
- William DuVall - vóś, chitàra rìtmica (2006-incō)
- Jerry Cantrell - chitàra sulìsta, vóś (1987-incō)
- Mike Inez - bas (1993-incō)
- Sean Kinney - baterìa (1987-incō)
Ex cumpunènt
- Layne Staley - vóś, chitàra rìtmica (1987-2002)
- Mike Starr - bas (1987-1992)
Discugrafìa
Àlbum
- 1990 - Facelift
- 1992 - Dirt
- 1995 - Alice in Chains
- 2009 - Black Gives Way to Blue
Racòlti
- 1999 - Nothing Safe: Best of the Box
- 1999 - Music Bank cufanét ad 3 CD
- 2001 - Greatest Hits
- 2006 - The Essential Alice in Chains
dal Viṿ
- 1996 - Unplugged acùstic
- 2000 - Live
EP
- 1992 - Sap
- 1994 - Jar of Flies
Culegamènt estéran
- (EN) Sit ch'al tîn in a mènt Layne Staley
- (EN) Sit uficiàl di Alice in Chains
- (EN) Al vìddeo ad Them bones in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Would? in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Grind in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Man in the box in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo dal viṿ ad Queen of the rodeo in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Angry chair in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Rooster in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd Again in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Down in a hole in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad I stay away in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo unplugged ad Sludge factory in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Get born again in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo dal viṿ ad Would? feat. Phil Anselmo di Pantera in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo dal viṿ ad Man in the box feat. Sebastian bach di Skid Row in sal Youtube

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ünitarismu
L'ünitarismu a l'è vüna di famei teulògich vegnüü sü prima da la Refurma Prutestant, e che la sa desvilüpa int al medésim sécul che chesta. A l'è cunsideraa cuma vüna di tendenz da la Refurma Radicala e al sa carateriza par refüdá ul dogma da la Trinitaa e la suva fermaziun da l'ünitaa da Díu e da la natüra ümana da Gesüü Crist, inscí cuma pal sò liberalismu in àmbit teulògich e sucial. Al representa mía una dutrina ünica, ma al gh'ha avüü diferent manifestaziun lungh la stòria. I ven cunsideraa teulugii ünitarist ul süburdinaziunismu, l'arianismu, ul servetismu, tra i òlt.


text:
Ragg atòmich
Ul racc atòmich a l'è la distànza ca g'è dal cénter del nücli fin a l'urbitaal püssee de föra, in d'un àtum isulaa; de sòlit, al sa misüra in picòmeter (1 pm=10-12 m) upüür in Ångström (1 pm=10-10 m).
I partisèj del nücli e i eletrúni a inn partisèj quàntich, e dunca ga ubedíssenn al princípi de indeterminazziun de Heisenberg; inscí i misür dirètt g'ann minga significaa e dunca, per cunvenziun, sa díss ca ul racc atòmich a l'è la metà de la distànza ca g'è tra i cénter de dü àtum ligaa.
A segunda de cum'inn ligaa sü i àtum, sa pödenn catà föra difereent tiip de racc:
- Racc atòmich, ul racc de un àtum isulaa.
- Racc cuvaleent, ul racc dii elemeent minga metàlich;
- Racc metàlich, ul racc dii elemeent metàlich.
- Racc iònich, quèll de un àtum ciapaa deent in d'un ligàmm iònich.
- Racc de Van der Waals, ul racc de una sféra sòlida imaginària, duperàda pe mudelà ul cumpurtameent dii àtum.
I racc atòmich dii elemeent a crèssenn dal vóolt al bass e da la drita a la manzína de la taula periòdica: elemeent cunt püssee eletrúni a inn uviameent püssee graant; invéci, demenemàn ca sa va inver drita in sü la taula, cunt l'istèss livèll energétich a g'inn püssee eletrúni e püssee prutúni, dunca a g'è püssee fòrza de atrazziun: ul racc atòmich al diminüirà dunca cunt l'aümeent del nümer atòmich.


text:
Dialet parmesan
El parmesan (nomm nativ: dialètt pramzan) l'è on dialett de l'Emilian.
Cuntegnüü
- 1 Difusion e variant
- 2 Caratteristegh
- 3 Esempi de dialett
- 4 I mes de l'ann
- 5 I numer
- 6 Bibliografia
- 7 Vos corelaa
- 8 Ligamm de foeura
Difusion e variant[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Quell dialett chì a l'è parlaa in de la città de Parma (Pärma) e in d'on bell tocchell de la soa provincia (foeura che i Apenin, indè che se parlen di dialett ligur).
Oltra al dialett de la città, poeudom cattà foeura anca alter tre variant principai (ciamaa parmens):
- el dialett de la Bassa, in tra Torrile e 'l Pò;
- el dialett de Fidenza e Salsomaggiore Terme, che 'l se vesina ai parlà piasentin de la Val d'Arda;
- el dialett apeninegh, con di influenz ligur, in de la Val de Tar e in de la Val di Ceno.
Insemm al piasentin e al casalasch, el parmesan a l'è despess consideraa vun di dialett de l'emilian ocidental, cioè quell grupp di dialett pussee vesin al lonbard.
Caratteristegh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In tra i caratteristegh fonetegh pussee important (quei morfologich e sintattegh hinn compagn al rest de l'emilian), a troeuvom:
- la presenza del son [æ], che despess el vegn iscritt tant 'me ona /ä/. La [æ] la sostituiss i A longh
- la presenza del son [ø], scrivuu despess tant 'me /ö/ o anca /ô/. On temp a l'eva pussee spantegaa, e 'l rivava fin dent a la cità, ma al dì d'incoeu el se conserva quasi domà in di dialett pussee vesin al lombard e al piasentin.
- in di dialett de la Bassa (per esempi a Busseto) a gh'è anca el son [y], scrivuu tant 'me ona /ü/.
- la /e/ postonega despess la vegna parnonziada tant 'me ona /o/ (compagn de quell che 'l suced anca in del bass lodesan):
- lur i mèton
- l'äson
- el bórogh
- èssor
- manchen i son [ts] e [dz], sostituii de [s] e [z] (compagn de tucc i alter dialett de la Bassa).
Esempi de dialett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La parabola del fioeu trason[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Un òm gh'avì du fiö.
E 'l pù zóven 'd lur el dzìss a sò päder: “Päpà, däm la pärta che 'm vèn!”. E 'l päder al ghe spärtì la roba 'd lur.
Poch gióren dòp, el pù zóven al fè fagòt e 'l 's tòs su e l'andì int un paèis luntän, dova el cunsumì tut col che 'l gh'äva in bagordi.
E dop 'ch l'avì dä fèin a tut, a vens una gran carestia in col paèis, e lù el cminzì a trovärs in bsogn.
E 'l 's n'andì e 'l 's miss a servir u zitadein 'd col sit, ch'al la mandì int 'na sò possiùn a fär pasclär i gozèin.
E l'arè 'vù vöja 'd limpirs la pänza dil giändi 'ch magnäva i animäi: e nissón gh'in däva.
Tornä in se stess, el dziss: "Quant servitur in cä 'd mè päder 's buten adree al pän e mì a son chì ch'a mör 'd fam!
A m'älvarò su e andarò da mè päder e a 'gh dirò: Päpà, a i hò fat pcä contra 'l zel e contra 'd vu;
A 'n son pu degn d'esser ciamä voster fiöl. tolìm per vón di voster servitur".
E tolends su al vens da sò päder. Mentr l'era 'ncora lontän, sò päder el l'ha vist, e al 's moss a compassion, e corendgh incontra el 's gh' butì con i brazz al col, e 'l la basì.
El fiöl el ghe diss: "Päpà, a i hò ofeis al zel, e a v'hò ofeis vu. A 'n son pu degn d'esser ciamä voster fiöl"
Alura 'l päder al dziss ai sò servitur: "Portä chì subit el pu bel vistii, e vistìl, e mtìgh l'anel in did e i scärp ai pee!"
E condusì chì al al vitel pu grass, e amazzäl, e magnäma 'legrament.
Perché 'st mè fiöl era mort e l'è arsussitä; l'era pers, e 'l s'è trovä". E i 's missen a magnär alegrament.
A gh'era 'mò al sò fiöl pu grand, int i cämp e int el tornär, quänd el fu vsen a cà, al sintì a sonär e a cantär.
E 'l ciamì vón di servitur e 'l ghe dimandì coss'era chil cosi.
El servitur al 'gh rispondì: "Voster fradel l'è tornä a cä, e voster päder l'ha fat mazzär al vitel ingrassä, perché l'è tornä san e sälv".
Alura a 'gh vens la stizza e 'l ne vreva pu inträr in cä; donca sò päder, 'gnend fora lu, al la cminzì a pergär.
Ma lu, per risposta, al gh' dziss a sò päder: "Guardä: l'è tant ägn ch'a 'v serv, senza mäi dsobdirv, e vu a 'n m'hii mäi donä un cravet da goder con i mè amigh;
E dop che 'st äter voster fiöl, ch'a consumä tut al sò con dil doni 'd mond, l'è tornä a cä, a j'avii mazzä per lu al vitel ingrassä!"
Ma lu al gh' rispos: "Fiöl mè, ti t'è semper stä megh, e tut col ch'i hò l'è tò;
Ma bisognäva magnär alegrament, perché 'st tò fradel era mort e l'è arsussitä, l'era pers e 'l s'è trovä".
(Bernardino Biondelli, Saggio sui dialetti Gallo-Italici, pagg. 240-241)
Ona novella del Boccasc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dialett de Busseto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Busseto el se troeuva in de la bassa parmesana, al confin con la Provincia de Piasenza.
Digh donca ch'int i prim teimp del re 'd Cipri, dop al conquist fat dla Tera Santa 'd Gotifrè 'd Büglion, acadì che 'na bela dona 'd Guascogna, in pelegrinagg l'è andada al Sepolcher e, tornand, in Cipri arivada, da qualch omen sceleraa vilanameint la fü oltragiada. E 'd cost lê, senza 'na consolazion doleindes, la pensì d'andarsen a ricorer al re; ma 'gh fü dit da qual d'on che la fadiga là la perdrev, per cost che l'era 'd vita sì rimössa e ad sì poch bein che, non sol al ne vendicava miga con giüstizia i afront fat ai ater, anzi a bota, con 'na vitüperevola viltà, al n'in perdonava fat a lü; tant che chi gh'avan dl'odi con qual d'on, i se sfogavan fandegh a lü onta e vergogna. 'Sta coss senteind la dona, desprada dla vendöta, per consolars dla sò rabia, la 's propos 'd borir la miseria dal re. E la s'andì pianzend da lü e l'ha dit: "Siur mì, mì a 'n veign a la tov preseinza par la vendöta ch'am s' dev dl'ofes ch'm'è stâ fat; at preigh che tì at m'insign, in sodisfaciment, cmè at soport gl'insült che sô ch'i t'ein fat, perchè, imparand da tì, mì possa pazieintemeint la mì soportà; la qual, Dio al sa, se mì far la podiss, vlonter at la donarev, post che acsì bon portador at n'in sê".
Al re, fina alor staa tard e cola pegor adoss, quas al se desdiss dal son, l'ha cominciâ da l'insült fat a 'sta dona, vendicada agrameint, a dvintà rigidissom persecütor d'ognon che contr l'onor dla sò corona qualcos cometeva da col giorn inanz.
Giovanni Papanti, Parlari Italiani in Certaldo, 1875, pag. 342
Dialett de Lugagnano[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lugagnano l'è ona fraziun del comun de Monchio delle Corti, in su l'Apenin, al confin con la Toscana
Ä digh donca, che int i temp der prim re 'd Cipri, dop er conquist fat dla Tera Santa da Gottofrè di Buglione, ä sucess che 'na gentil dona ed Guascogna l'andé 'n pelegrinagg al Sepolcr e, 'nt l'artornar de 'd là, arivâ en Cipri, da di scelerat d'omi la fu vilanament oltragiâ; e, dolendes ed cla cosa lì sensa ensuna consolasion, la pensé d'andar a reclamar dau re. Ma ägh fu dit da quarch d'un ch'l'aré butâ er fiad ar vent, perchè lù l'era un om ritentiv e bon da gnent, e che 'nvece 'd vendicà con giustisia li ofes fat ai ätr, l'en soportava con gran viltà un'enfinità ch'i 'gh favon a lù. Tant che tut coi ch'aven quarcò con lù, i 's vendicavan a fàgh di despet o del vergogn. La dona, sentend csì, desprada d'aver vendeta, pr'una sodisfasion dla só malcontentessa la 's mis en testa ed vrer zizzoiar la miseria ed cal re. E l'andé da lù piangend, e la 'gh diss: "Er mè sior, mé 'n vegn a la tó presensia pr'atend vendeta dl'angiuria ch'm'è stâ fat, ma en sodisfasion ed cola, ät pregh che 't m'ansegn cmé 't fê a sofri coli che sent ch'i 't fan. Perchè, emparand da té, 'm possa tor en pasa la mia; j'o sa Iddio, se podessa fà, vlontera ät darê 'n so gnan mé cosa, ma ä so che 't sî tant un bon portador".
O re, che fin alora l'era stâ 'nfingard, cmé s'o 's fussa sdormî su 'nt l'at, cmensand da l'angiuria fat a 'sta dona, ch'o la vendiché asprament, o dventé persecutor rigidissim ed tut coi ch'i essen comiss quarcò contr'a l'onor dla sò corona.
ibidem, pag. 343-344
Dialett de Parma[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A digh donca che int i temp del prim re 'd Cipro, dop l'aquist dla Tera Sänta fat da Gotifrè 'd Buglion, a sucess che 'na gentildona 'd Guascogna l'andì in pelegrinagg al Sepolcher e, tornänd indrê, la fu insultäda malament da di omi scelerä. E lê, lamentändsen senza nsuna consolazion, la pensì d'andär a ricorer al re; ma 'gh fu dit ch'la gh'armetrè la fadiga, perchè lù l'era 'd vita csì grama e csì poch ad bon, che putost che vendicärs ad i äter insult con giustizia, anzi 'l n'in sostgniva un'infinitä fat a lù con 'na viltä vergognösa, tänt che chiunque gh'aviss un qualch dispiaseir al la sfogäva fändegh un quälch insult o vergogna. Quand la sintì csì 'sta dona, despräda 'd vendicäres, pr'una quälca consolazion dal sò disgut, la 's miss in meinta 'd vrer svergognär la miseria 'd col re lì. E andänd pianzend davänti a lù, la 'gh dsiss: "Cära 'l mè sior, mì an vegn miga in preseinza sova per la vendeta che mì poss asptär dl'insult che m'è stä fat; ma per sodisfärla, 'l preigh ch'al m'insigna cmè 'l fa a sofrir coli ch'a j'ho sintî a dir ch'i 'gh fan, perchè mì, imparänd da lù, a possa soportär la meia pazientement; e 'l Sgnör al sa che se mì 'l podiss fär, agh la donarè vlontera, perchè lù l'è bon soportatör".
Al re, che fin alora l'era stä pigher e longh, cmè s'al s'fuss dessdä da dormir, cminzand da l'insult fat a 'sta dona, ch'al vindichì bein, al 'gnì fò un persecutör teribil ad tuti coli che, contra l'onor dla sò corona, da chì inanz i avissen comiss qualcosa.
ibidem, pag. 344
Dialett de Zibello[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Donca a digh che ind i temp dal prim re 'd Cipar, dop al conquist fat dla Tera Santa da Gofred ad Buglion, è gnü che 'na gentildona 'd Guascogna in pelegrinagg l'è andada al Sepolcar; intant che la tornava dadlà cmè la fu arivada in Cipar, da sert oman birbant l'è stada vilanament minciunada. E par cost, sensa ansöna consolazion, l'ha pensâ d'andär a lamentäras dal re. Ma da sert ätar a gh'è stä det ch'a 's perdré la fadiga, parché l'era un pô mincion, che miga solament coli di ätar ingiüri a glia vindicass, ansi al sostneva con gran viltà coli ch'i 'gh fävan a lü; e intant che qual d'on a gh'äva quälch dispiaser, lü al sa sfogava cm'al färagh quälca balossada, opür cm'al svergognäral. La dona, sentend stel cosi, desprada 'd la vendeta, par consoläras dla sò noia la s'è missa in menta 'd minciunär col re; l'è andada pianzend dednäns a lü e l'ha det: "Cära 'l mè sior, mé an vegn miga dednäns a té par essar sudisfäta 'd l'ingiüria ch'i m'han fat, ma par färam pagär cola, at pregh ch'at m'insegn cm'at fê a sofrir coli che mé a sô ch'i 't fan, parchè, imparänd da té, mé a possa con paziensa soportär la mea; che Dio al sa che, se mé a podess, vlontera a t'admandariss, parché at ja sê soportär acsì ben".
Al re, ch'l'era stä fen alora pigar, cmé sa 'l sa svegliäss da la son, cminsänd da l'ingiüria fäta a 'sta dona, ch'l'ha vindicâ assê, l'è dvintâ rigorosissim par tüt coi che cometessar quälca cosa contra l'onor del sò regn dop cla cosa lì.
ibidem, pag. 345-346
Proverbi e moeud de dì[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- A 't sì ca 'l gran d'istà
- Càmbia molinär, càmbia lädor.
- L'ùltim a morìr 'd neclensa l'è stà 'l molinär.
- Se in paradìs a 'gh va 'l molinär, a 'gh va anca 'l molén.
- A 'l farè andär un molén a vènt.
- A t'è scupèrt l'aqua calda.
- Chi va per liddga a 'l s'imbrodga il scarpi.
- Tirär l'aqua al sò molén.
Alter proverbi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Chi äson nass, äson möra
- L'é mej 'n äson viv che 'n dotor mort
- Chi ha avù, ha avù, e chi n'ha avù fa lista növa
- Badacc an völ ingan; o sonn, o sèj o fam.
- Quand s'é in bal, bisogna balär
- Bärba bagnäda l'é meza fata
- La bärba an fa 'l filosof
- A fär la bärba a l'äsen as consuma l'aqua e 'l savon
- Doni e barbera l'é semper primavera
- Santa Bibiana, quaranta dì e 'na stmana
- Chi ha bisogn slonga la man
- Bisogna lavorär par magnär
- Quand la scapa, bisogna färla
- An s'pöl miga aver la bota piena e la mojera imbariäga
- Il bosii i g'han il gambi curti
- Chi viva sperand, al möra cagand
- Amör e caghet, chi 'n l'ha provä an al cred
- Il cagni chi g'han pressia fan i cagnén orob
- Col ch'ten cäld, ten anca fred
- Tut i cals int al cul mandon inans un pass
- Chi lavora 'l g'ha 'na camisa, chi 'n lavora al gh'n'ha dò
- Ai can mägor agh va drè 'l moschi
- Quand as dis dài al can, tut i 'gh dan
- Tut i can i menon la cova, tut i cojon i dison la sova
- Can ch'baja an boca miga
- Tuti 'l bissi i g'han al sò vlen
- Avril piovös, magg ventös
I mes de l'ann[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Znär
- Farvär
- Mars
- Avril
- Magg
- Giugn
- Luj
- Agost
- Setembor
- Otobor
- Novembor
- Dezembor
I numer[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- von, vuna
- du, do/dòv
- tri, tre(i)
- quator/quater
- sinch/sincov
- ses
- set
- ot
- nov
- des
- vundos/vundes
- dodes
- tredes
- quatordes
- quindes
- sedes
- derset/dar-
- desdot
- desnov
- vint
Bibliografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Giuseppe Carpi, Umberto Paravini, Dizionario parmigiano-italiano, 1966


text:
Dì
El dé come unità de tép el g'ha divèrse acesiù. Del pónt de vìsta astronòmic eziste 'l dé sideràl, el dé sulàr véro e 'l dé sulàr médio,
Endèl üzo civìl de töcc i dé, se dopèra chèl che l'è definìt cóme dé sulàr médio, cioè furmàt de 24 ùre che corespónt a 86400 segóncc.
Sicóme che la rotasiù de la tèra la ralènta de piö o méno 1.7 ms al sècol, la dürada média del dé sulàr véro al dé d'encö l'è apéna apéna de piö de 86400 segóncc, isé, a belazìne a belazìne, el dé astronòmic el rèsta 'ndré respèt a chèl civìl. Endèi öltem agn, póc méno de 'n segónt al an. Isé, a cumincià del 1972, 'na quac vólta, s'è zontàt en segónt a la fì del 30 de zögn o, piö de spès, a la fì del 31 de dezèmber. Chèsto segónt en piö l'è ciamàt segónt bisestìl, Enfìna al 2005 gh'è stat 23 segóncc bisestìi.
Endèl parlà de töcc i dé, la paròla dé l'è dopràda apò a per indicà le ùre de ciàr, per fa distinsiù có le ùre de scür che se üza ciamàle nòt.


text:
Pruvincia de Comm
- Süperfiss: 1.288 km²
- Pupulazziun (ISTAT 2001): 537.500 ab.
- Densitaa: 417 ab./km²
- Nümer de cumün: 162
- Capitaal (pup. 2001): Còmm (78.680 ab.)
La pruvincia de Comm la cunfina a sud cun la pruvincia de Milan, a Est cun la pruvincia de Lecch e de Sundri, a Nord cunt el cantun Grisun, a ovest cun el cantun Tisén. La pruvincia de Comm l'è prevalentemeent muntana e culinaar, la pianüra ghè dumaa al cunfìn cun la pruvincia de Milan.
Quela de Comm l'è la prima pruvincia lumbarda ad avegh pü una aministrazziun pulitica. La giünta del Leunard Carioni, de la Lega Nord, l'è difati decadüda el 31 de maggdal 2012.


text:
Sëmnoma nòstre smens!
Ël materialism e l’avidità a son le carateristiche specifiche dl’umanità, da quandi che a l’ha ancaminaje ‘l sécol passà fin-a al dì d’ancheuj, sensa ecession.
Parlanda dë smens con ij mé amis e avsin, am ven da pensé che prest i saroma obliga d’andé a modifiché cò l’evangeli ‘d san Maté...
«Gesù a l’ha dije: un campagnin a l’é surtì për sëmné. E antant ch’a sëmnava, na part ëd la smens a l’é calà arlongh la stra, andoa ch’a son rivaje j’osej e a l’han mangiala. N’autra part dë smens a l’é calà an s’un teren giairos, andoa ch’a-i era pòca cotura....» Cost paisan ëd doimila agn andré a andava nen a caté la smens da dla dël Gran Baciass.
La predica
Cost artìcol, che a l’ha l’aira ‘d na bon-a predica, a l’é frut ëd costa meditassion: an sinquant’agn, ij campagnin a son fasse porté via le smens. Le smens a son la richëssa dla tèra, proprietà ëd Nosgnor Iddìo, e a son stà regalà a gratis ai contadin che a l’han sempre cujije ant ij sò camp, për pianteje l’ann dapress. E sonsì da vàire mila agn. E gnun a l’é mai mòrt ëd fam.
S’i stoma atent, i voghima che da sinquant’agn a rivé fin-a adess tuta la ròba a l’é pien-a ambalà ‘d malatìe, e a l’han fane chërde che pì gnente a peul nasse se la smens a l’é nen passà andrinta a le fabriche.
Sinquant’agn andré, an Italia a j’era pen-a finije la guèra, un pòch come an Iraq adess, e (varda cas) coj che a l’avo fà s-ciopé la guèra e peuj vagnala a son jë stess dl’Iraq d’adess. A l’han tacà, con sò agiut alimentar e agrìcoj, a masenté le materie prime ëd nòstr pais. Pian pian, con l’economìa ben studià, a l’han fane gavé le puntà e le gabie dla meira, për gavene l’autonomìa d’avèj nòstre smens an ca, e dovreje a fé polenta e mangim sensa dovèj caté gnente. Adess che la ròba a smija ch’a vala pì gnente, i tacoma a rendisse cont che tute le gròsse fabriche dë smens a son masentà da le sòlite famije ‘d Merican (varda cas), e che noi i soma diventà obligà a caté sempre le smens da lor (dasnò a-i nass pì gnente); sensa parlé dle maisin-e, che mai come adess a son stà indispensabile për coltivé fruta e vërdura.
La vita as cata nen
Ël muliné ëd Corgnan a paga 35 euro al quintal la meira d’eut file sëcca, e as peulo cheuje 10-12 quintaj për giornà, che vardand da la mira econòmica a fà ciapé tanti sòld come col bes-ciass ëd meira moderna àuta tre méter, che a ciucia tuta l’eva dij camp, che a sa ‘d van e che as peul nen mangesse. E se veule prové a angrassé le bes-ce - polastr bocin e crave - con la meira d'eut file, i podrai voghe che a ven-o bele lustre, ben grasse e ëd bon imor; e se veule, i peule ciapé ant ël sach un chilo dla vòstra farin-a, rivé a ca da vòstra fomna e dije: «Monica, buta sonsì a cheuse ansima al potagé che ancheuj i mangioma nòstra polenta». La polenta ch’a ven dai nòstri camp, andrugià con ël nòstr liam, piantà con le nòstre ziamente, cola che ‘t vai dontré vòlte dla sman-a për voghe se a “fà fila”, arcaussà e cudìa come na masnà.
Mangé toa ròba
E mentre ch’it mange toa polenta, che a ven da toa tèra, che a sarà ‘d sicur la ròba pì bon-a dël mond, it pense ch’i l’oma faje tròpi pastiss a costa tèra, për fé an manera ch’a rendèissa sempre pì tant, për ciapé sempre pì tanti sòld, e che adess costi sòld, un bel dì, a vniran a valej pì gnente, e noi i saroma sensa smens, sensa polenta, sensa farin-a, sensa forn për fé ‘l pan... Bela campagna!
Speroma ant la divin-a providensa? Nò, ròba veja costa! Speroma che ij merican a fasso nen saré col supermarket davsin a ca, andoa che a-i riva tute le ròbe pì bon-e dël mond, da le banane al salmon dël Cile. Beica ‘l bale dël forn e dla polenta: adess i soma diventà modern!
Batista
Copiright "Gazetta d'Alba" 2010
Leggi il resto del articolo......
giovedì 29 aprile 2010
La gran-a dle gran-e
Etichette: batista, gazzetta d'alba, gopiedmont, La smens, piemontèis
Iscriviti a: Post (Atom)


text:
La Raid däl Raid
Artéccol in dialatt bulgnais
La raid däl raid l'è al nomm d'na raid ed pâgin publichè e mess in cmugnån cun tott i zarvlón ch'i én lighè. La raid däl raid la permett ed snadrazer, mander e arzavver däli informazión d'una pèrt a cl'ètra dal månd sänza paser par di nûd centrèl.
L'è nèda par l'esêrcit americàn dal 1969 col nomm ed Arpanet. Int'i ân stänta i nâsen i prémm sistêm par mander däli informazión luntän a chi èter utént. Int'i an utänta la nass anch Telnet, la prémma raid ed comunicaziån in tänp reèl.
Al protocôl piò utilizè par snadrazer adess l'è la Gran Tlarè mundièl (WWW). Ai n é anch di piò cénn, mo i n én mégga piò adruvè, cme FidoNet o Gopher.


text:
Tuss (fiüm)
La Tuss (Toss in piemuntes; Riiss in walser; Toce in italian; Tosa in tudesch) a l'è 'l fiüm püssee impurtant de la Val d'Ossula e la se slunga da nord a süd per tüta la val.
El percurs[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Tuss la nass a circa 1800 meter d'altezza in de la piana de Rial in de l'alta Val Furmassa, da l'üniun di rii Murasch, Gries e Runi. Poch püssee a val la furma la Cascada del Tuss (ciamada anca Früttfall, cunt un nom de urigin walser). Quela cascada chì la fa un salt de 143 meter.
Dopu avè traversaa la Val Furmassa e la Val Antigori cumpagna de un turent qualsessia, la Tuss la finiss in de la Val d'Ossula e ne traversa tücc i centri principai. La Tuss la finiss el propi percurs in del Lagh Magiur, in quel che l'è ciamaa Gulf Burumee. Un temp la Tuss la pudeva vess risalida per un bel toch, e quest l'ha faa sì che i Milanes, che duminaven l'Ossula, pudessen ciapà el marmur de Candoja per pö purtàl in sül lagh, lungh el Tisin e 'l Navili Grand fin a Milan, per duperàl per fà sü el Dom.
I cumün traversaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Furmazza, Premia, Bascen, Crö, Crevula, Dom, Vila d'Ossula, Pedemulera, La Piev, Vugogna, Premusel, Anzola, Urnavass, Mergözz, Graveluna e Verbania (fraziun de Fundtuss).


text:
151
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ü teremòt l' böta zó töta Mitilene e töta Smirne.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Han Xuan, goernadùr de Chang Sha;
- Zhong Yao, ministro del règn Wei e pàder de Zhong Hui, mórt in del 230.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
Acapûlc
Acapûlc (Acapulco de Juárez al sarés al nóm uficiàl in Spagnōl) l'è na sità dal Mèsic ad 673.479 abitànt (2010) ch'la s cata in dal stat ad Guerrero. L'è stàda misa in pē al 12 ad Mars dal 1550 p'r Antonio de Mendoza y Pacheco.
Al sìndac 'l è Luis Walton Aburto. Al sò nóm al daśvèṅ da 'l Aztêc Aca-pōl-co ch'a vōl dir «In dua i èṅ stadi śbragàdi o spasàdi via al cani».
Una dal sò sità śmèli l'è Nàpuli.
L'è òṅ di più impurtànt sèntar turìstic dal paéś, in s'l Ucéan Pasìfic. Al sò spiàgi più impurtànti i èṅ Revolcadero (ch'la gh'à da gl'óndi dimóndi élti, druàdi da i surfìsta), Condesa (cun i albèrg più impurtànt) e Pie de la Cuesta (cgnusùda p'r i sò tramònt).
Là a fà sèmpar cald tut 'l an parchè a s pasa da i 26,8° mèdi ad Śnar a i 28,7° ad Luj e Agóst.


text:
Almèn
Almèn (nòm uficiàl en italià: Almenno San Salvatore) l'è ü cumu de la Pruinsa de Bèrghem colocàt a 12 km de la sità de Bèrghem. El g'ha 5 814 abitàncc (dàto del Dic 2013 [1]), 'na superfìce de 4,75 km² e 'na densità de popolasiù de 1 224 ab./km². El cunfìna coi cümü de Almè, San Bartolomé, Paladina, Stròsa, Übiàl Clanèss e Éla d'Almè.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Almèn l'è mostràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Resgia da Domat: Investider interessà discurra cun proprietaris da guaud e cun furniturs da laina
Il concern da laina tirolais EGGER mussa grond interess da surpigliar la resgia da Domat. Per quai ston però esser avant maun empermischuns liantas ch'i vegnia furnida avunda laina radunda. Quella duai vegnir garantida a lunga vista en il rom da partenadis cun las vischnancas grischunas sco er cun furniturs extrachantunals.
En la procedura da concurs da la Mayr-Melnhof Swiss Timber SA che dura enconuschentamain anc fin il cumenzament da las vacanzas da stad deriva l'offerta la pli auta d'in offerent che vul demontar la resgia. Da l'autra vart datti però er investiders pussaivels, dals quals EGGER ha ussa rendì public ses interess. Cun in partenari da minoritad svizzer vuless EGGER puspè avrir la resgia a Domat e far ulteriuras investiziuns en las producziuns posteriuras. Sin invitaziun da l'uffizi forestal dal Grischun ha EGGER preschentà la firma e ses concept als selviculturs dal Grischun a chaschun d'ina dieta d'expertas e d'experts.
Concept nov cun EGGER
L'investider pussaivel EGGER da St. Johann en il Tirol è ina interpresa europeica dominanta da l'industria dals materials da lain. Cun 16 manaschis en l'Europa posseda EGGER in sortiment da products fitg diversifitgà. Cun la resgia a Domat engrondiss EGGER ses sectur da resgia e rinforzass la chadaina da laina enavos fin a la materia prima. Per survegnir in'empermischun che avunda laina radunda vegniss furnida, propona EGGER a l'economia forestala ed a la selvicultura dal Grischun sco er als furniturs da laina extrachantunals in model per furmar ils pretschs tenor criteris da l'economia da martgà. Il model qua avant maun divergescha essenzialmain da quel da Mayr-Melnhof che ha previs in subvenziunament direct dal pretsch da la laina radunda tras il chantun.
Model da contract tenor criteris da l'economia da martgà
L'offerta dad EGGER prevesa in partenadi a lunga vista da diesch onns. Las parts contrahentas èn oravant tut las vischnancas sco proprietarias da guaud resp. organisaziuns chantunalas ed extrachantunalas da la commerzialisaziun da laina. Cun contracts da lunga durada indexads duai la furniziun annuala d'almain 150'000 meters cubic laina radunda dal Grischun e d'ulteriurs 150'000 meters cubic d'auters chantuns vegnir segirada. EGGER manass la resgia bain sco firma independenta, integrass quella però – cuntrari a l'anteriur proprietari Mayr-Melnhof – dal tuttafatg en las structuras da ses concern e la concediss in manaschament independent a Domat. Actualmain curran las tractativas davart la conclusiun dals contracts a lunga vista necessaris. Il chantun spera ch'ils furniturs da laina radunda profiteschian ensemen cun la federaziun forestala dal Grischun "Selva", cun Grischun laina, cun las organisaziuns per commerzialisar laina Reziaholz, Lenca Grischun e Prättigau/Landschaft Davos Forst (PLD Forst) sco er cun la federaziun grischuna dals impressaris forestals da questa gronda schanza per la resgia a Domat.
Profit per ils proprietaris da guaud grischuns
Il model da partenadi garantescha in svilup dals pretschs regular, cuntinuà ed orientà al martgà. Uschia daventi pussaivel da planisar e da calcular meglier l'utilisaziun da la laina ch'è indispensabla en il rom da la tgira dal guaud. Il model è concepì a lunga vista, è orientà a la durabilitad e porscha transparenza cumplaina. Er en cas da catastrofas da la natira è la segirezza da vendita garantida. Actualmain vegnan anc adina exportads dapli che 500'000 meters cubic laina radunda da la Svizra. Il lieu indigen Domat cun sia ulteriura elavuraziun correspundenta pussibilitescha en Svizra ina valurisaziun per pretschs da transport bass e stgaffescha uschia in'utilisaziun persistenta da las resursas.
Il chantun examinescha ina contribuziun
Perquai che EGGER planisescha er da far investiziuns en producziuns posteriuras e pussibilitescha uschia ina valurisaziun chantunala per lung da la chadaina da laina, examinescha il chantun actualmain la pussaivladad da sustegnair questas investiziuns.
Infurmaziuns:
cusseglier guvernativ dr. Mario Cavigelli, schef dal departament da construcziun, traffic e selvicultura dal Grischun, tel. 081 257 36 01
Gremi: departament da construcziun, traffic e selvicultura
Funtauna: rg departament da construcziun, traffic e selvicultura


text:
Rütschelen
Rütschelen a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Oberaargau, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 4.0 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 578 abitant.
El cumün de Rütschelen al se tröva a una altitüden de 545 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bleienbach, Leimiswil, Lotzwil, Madiswil, Ochlenberg.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Vittorio Emanuele Orlando
El Vittorio Emanuele Orlando (Palermo, 1860 - Roma, 1952) l'è staa on giurista e omm politigh italian.
S'ceraa cont i liberai, l'è staa minister on bell poo de voeult e l'è vegnuu capp del governo in del 1917, dopo de la desfada de Caporett. L'ha conservaa la cariga fina al 1919, col toeu part a la Conferenza de Versailles in tra i podenz ch'even vinciuu la Prima Guerra Mondial.
Oppositor del Fascismo, el s'è dimettuu del Parlament e del sò mestee de professor per minga giuràggh fedeltà al regimm.


text:
14 03
Ol dé 14 de mars l'è 'l 73 ( 74 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 293 dé a finí l'an.
Ul dí 14 de mars al è ul dí da pòost 73 ( 74 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 293 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1899 - Barcelona: Bartomeu Robert i Yarzábal, plö cognossit come Dr. Robert, al è sernit síndech de la sità.
1993 - Andorra: se al sélebral referéndum con che s'apröa la pröma Costitüssiú del paes.
2004 - Spagna Ol Partit Sossialesta Operari Spagnöl PSOE al adagna i elessiú a i corte Spagnöle per masöransa relativa.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2001 - Reus (ol Baix Camp): Ramon Barnils i Folguera, periodesta Català.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Mark Harmon (atùr)
Mark Thomas Harmon l’è ün atùr statünitèns nasìt ol 2 de setèmber del 1951 a Burbank, sità de la contéa de Los Angeles in Califòrnia.
Dal 2003 l’ fà la part del Leroy Jethro Gibbs in de la série tv NCIS che l’istà per Naval Criminal Investigative Service, ol servése de investigasiù söi crimini che i gh’à a che fà co la Marina di Stacc Ünìcc.
L’à tacàt a fà l’atùr in di agn 70 del sécol XX e l’è ‘ndacc inàcc per agn a fà la guest star, manéra ‘ngléza per di che l’ fa dóma öna puntàda ‘n d’öna série tv.
La sò prìma part ‘mpó ìmportànta l’è stàcia in Flamingo Road in del 1980, quando l’à facc ol Fielding Carlisle che l’éra ‘l marìt de la Constance Weldon Carlyles interpretàda da la Morgan Fairchild.
Sèmper in di agn 80 la fàcc la part del dutùr Robert "Bobby" Caldwell in de la série St. Elsewhere e l’à lauràt pò ‘n d’öna quach episòde de Moonlighting.
In di agn 90 del sécol XX l’à lauràt in de la série Reasonable Doubts dal 1991 al 1993 ‘ndóe l’ fàa la part del detective Dicky Cobb, pò l’è dientàt famùs quando l’à ‘nterpretàt ol dutùr Jack McNeil in de la série de dutùr Chicago Hope dal 1996 al 2000.
In del 2002 l’à partecipàt a quàter epizòde de The West Wing e pò a dù epizòde de Jag che i l’ là portàt pò a NCIS in del 2003.
Mark Harmon l’à lauràt pò ach per ol cìnema. A la fì di agn 70 l’ gh’à üt öna quach part minùr in di film Comes a Horseman e Beyond the Poseidon Adventure. I film piö ‘mpurtàncc ‘ndóe l’à recitàt i è stacc la comedia romàntega Prince of Bel Air del 1986, la comédia Summer School del 1987, ol thriller The Presidio del 1988 ‘ndóe l’à recitàt ‘nsèma al Sean Connery e a la Meg Ryan. In del 2003 l’è stacc Ryan in del film Freaky Friday.
De regordà che in del 1986 l’à pò facc ü film per la tv The Deliberate Stranger indóe l’éra ol serial killer Ted Bundy.
L’è spuzàt con l'atrìce Pam Dawber e l’ gh’à dò s-cècc, Sean Thomas Harmon nasìt in del 1988 e Tyrone Christian Harmon nasìt in del 1992. L’à facc ol marengù prima de dientà ün atùr.


text:
L’interpraisa da construcziun che ha l'incumbensa da demontar la schanza gronda da siglir ha cumenzà cun las lavurs a San Murezzan. Per motivs anc betg clars ha ella dentant er gist cumenzà a demontar la schanza pitschna gist...
dapli Demontà faussa schanza da siglir
En la 18avla runda dal campiunadi da hockey sin glatsch è fruntà il Club da hockey da Tavau sin Genevra Servette ed ha era oz pers nagins puncts en il stadion da chasa. Per il HCD che resta a la testa da la tabella è la...
dapli HCD cun 10avla victoria - 5:2
Roger Federer ha pers il gieu da quartfinal dal turnier en halla a Paris-Bercy cunter il Canadais Milos Raonic en dus sets cun 6:7 e 5:7.
dapli Terrada per Federer
-
La radunanza generala da Savognin Turissem ha elegì Marc Tischhauser da Cuira sco nov president. El remplazza Daniel Steiner, che dat giu l’uffizi ord motivs professiunals. Sco nov commember en suprastanza è vegnì elegì Patric Thurner da Savognin....
dapli Differentas roschadas en il turissem
-
En il cas dal mazzament d’in pèr en la Valposchiavo il november dal 2010 ha gì lieu in’ulteriura interrogaziun dals dus accusads al Tribunale di Sondrio.
dapli Sentenzia è da spitgar il pli baud il december
-
La pendiculara da la Signal duess vegnir remplazzada d’ina telecabina. Il project è calculà cun 30 fin 35 milliuns francs. Tut era pront, ma ussa ha il chantun ditg che la staziun da muntogna sto vegnir spustada per 20 fin 40 meters ensi....
dapli Pendicularas ston spustar staziun planisada tar alp Giop
-
Tanja Amacher è nova gestiunaria da Savognin Turissem, quai han decidì las suprastanzas da Savognin Turissem e l'uniun d'interess Surses, quai communitgescha Savognin Turissem.
dapli Tanja Amacher è nova manadra da fatschenta
-
Il president da Burkina Faso Blaise Compaoré ha declerà ch’el demissiuneschi. Quai suenter las protestas da massa en il pajais vest-african.
dapli Il president sa retira
-
La banca centrala da la Russia ha auzà surprendentamain cler il tschains directiv. Ils responsabels da la banca han decidì d'auzar il tschains sin 9,5%. La finamira saja da stabilisar l'economia.
dapli Tschains directiv sin 9,5%
-
Il dumber dals cumbattants da l'exteriur en la Siria ed en l'Irac ha - tenor in rapport da l'ONU cuntanschì ina dimensiun sco anc mai.
dapli Tants dschihadists sco anc mai
-
A Paris ha in bajetg dal radio statal "Radio France" piglià fieu. Pertutgadas èn stadas las auzadas set ed otg da la "Maison de la Radio".
dapli En il bajetg da Radio France hai brischà
-
Roger Federer ha pers il gieu da quartfinal dal turnier en halla a Paris-Bercy cunter il Canadais Milos Raonic en dus sets cun 6:7 e 5:7.
dapli Terrada per Federer
-
En la 18avla runda dal campiunadi da hockey sin glatsch è fruntà il Club da hockey da Tavau sin Genevra Servette ed ha era oz pers nagins puncts en il stadion da chasa. Per il HCD che resta a la testa da la tabella è la relaziun da gols da mussar...
dapli HCD cun 10avla victoria - 5:2
-
Il giuven Remo Huonder da Mustér ha gudagnà il campiunadi Svizzer da Time Attack 2014. Time Attack è ina nova seria da cursas d’auto encunter il temp. Ins po cumparegliar ella cun la qualificaziun per ina cursa da F1.
Ils pli sperts autos...
dapli Remo Huonder campiun svizzer da Time Attack
-
En la cuppa svizra da ballape ha Sion fatg il pass en il quarfinal. Sco sulet club da la Super League che ha giugà gievgia saira, ha Sion battì Köniz cun 3:0.
dapli Sion fa il pass en il quartfinal


text:
Guns N' Roses
I Guns N' Roses (Al pistòli e al Róśi) i èṅ un grup hard rock americàṅ, fundâ a Los Angeles in dal 1985. Al lōr stîl muśicàl, la lōr manéra ad cumpurtàr-as da arvèrs e i tant cuncèrt sèmpar pîṅ fat in tut al mónd i i aṅ cuciâ sù in sla scalaróla dal sucès a cavàl di an Utànta e Nuànta, anc in dal nòstar paéś.
A partìr da 'l 1993, al grup 'l à cgnusû di brut mumènt par via di scas fra 'l cantànt Axl Rose e chi àtar cumpunènt di Guns, mandâ via tut òṅ a drē a c'l àtar par dar vita a na banda persunàla purtàda avànti da 'l sōl Axl.
I Guns N' Roses i aṅ vindû quàśi sènt migliòṅ ad disc in tut al mónd e i èṅ stâ mis a 'l 92śum pòst di sènt artìsta più braṿ fata par Rolling Stone. Al 14 'd Avrìl dal 2012 al grup 'l è stâ sarnî par finìr in dla Rock and Roll Hall of Fame.
Biugrafìa
Gl'Inìsi
Al grup al tōś vita in dal Mars dal 1985 miténd insém di mémbar di Hollywood Rose (al cantànt rós ad cavìi Axl Rose e al chitarìsta Izzy Stradlin) e di L.A. Guns (al chitarìsta Tracii Guns, al basìsta Ole Beich e al baterìsta Rob Gardner). Al nóm stés al n è àtar che la fuśiòṅ di nóm di grup uriginàri. I sinc i s śibìsan pò par la prima vòlta al 26 ad Mars dal 1985.
Pôc tèmp dòpa Ole al lasa al pòsta a Duff McKagan ch'al fà al sò debùt da drē a 'l quàtar còrdi 'l 11 'd Avrìl ad c'l an lè, sunànd a 'l "Radio City" 'd Anaheim (Califòrgna). Anc Tracii Guns al s in và (par mét'r incóra insém gl’L.A. Guns) e al grup al tōś acsè Slash, scutmâj ad Saul Hudson ch'al vōl dir Siléf. Chi lò al daśgnìva da i London e da i Black Sheep ma 'l iva anc bèla sunâ cun i Hollywood Rose insém a Rose e Stradlin. Soquànt méś dòp anc Gardner al fà al valìś e al grup al cata acsè in Steven Adler (nâ Michael Coletti e cun al scutmâj ad popcorn) al baterìsta ch'al mét a pòst al ròbi, cun na furmasiòṅ finalmènt fisa e prónta a catàr sù al sucès, fra i prim a sunàr al sleaze metal.
Mis sóta cuntràt da Tom Zutaut dla Geffen Recors, in dal Maǵ dal 1986 i faṅ gnir fóra in 10.000 còpi 'l EP Live ?!*@ Like a Suicide par l'etichéta UZI Suicide, cun dèntar quàtar braṅ: Reckless Life, Nice Boys, Move to the City e la cover di Aerosmith Mama Kin. Al disc al pâr un cuncèrt dal viṿ ma a n è briśa acsè parchè 'l è stâ rigistrâ in studi e al pùblic 'l è stâ śuntâ in un secónd mumènt.
Appetite for Destruction e al sucès (1987-1988)
Finalmènt al 21 ad Luj dal 1987 a véd la luś al prim àlbum dal grup, Appetite for Destruction (Apetìt par la distrusiòṅ), òṅ di più vindû dla stòria dal rock dûr cun i sò 35 migliòṅ ad còpi in dal mónd (18 in di sōi Stat Unî) e al quàrt disc ad debùt ad sèmpar in fat ad vénditi. La rivìsta Rolling Stones al 'l à mis a 'l 61śum pòst di sinc-sènt disc più bèi dla stòria.
I sìngui tirâ fóra da 'l disc i èṅ tri, tut di sucès da top ten in dal sò paéś: la rabìda Welcome to the Jungle (ch'la dascór 'd un campagnōl ch'al riva in sità e al cata la giùngla a dita 'd un barbòṅ), la dólsa Sweet Child O' Mine (a s pōl dar la canta più cgnusùda dal grup cun Slash ch'al vèra al braṅ cun òṅ di riff più famóś dla stòria dal rock) e Paradise City, ch'la partìs piàṅ e pò la s dà a la samàna. Soquànt braṅ i rìvan diretamènt da i grup ch'i gh'éran prima di Guns cuma Anything Goes di Hollywood Rose, Think About You purtàda da Izzy o la It's So Easy scrita da Duff McKagan insém a West Arkeen prima ad śuntàr-as a chi àtar.
I tèst dal disc i èṅ dimóndi crûd (i dascóran dal sès, dla viulénsa e dla dròga, batśànd in pîṅ al spìrit dal Rock'n'Roll) ma incóra da piò l'éra la prima cupertìna dal disc, un quàdar ad Robert Williams (ch'al n iva però minga ciapâ di bèsi p'r al sò lavōr) ch'al figuràva un móstar vulànt ch'al difénd na ragasōla ch'l iva pardû i sèns da 'n robót ch'al gh vliva far-ag viulénsa. Dòpa la prima stampàda ad 500.000 còpi andàdi a ruba, la cupertìna però la càmbia e la dróa a 'l sò pòst un tatuàǵ 'd Axl ch'al figuràva na cróś su sfónd négar cun insìma i sinc tésć di cumpunènt dal grup.
Al n éra briśa un segrét che i mémbar dal grup i s fsìsan in alóra un muć ad stupefacènt a róta 'd còl, tant che durànt un tour in Inghiltèra i i ciamàvan Lines N' Noses (Pisti e Naś) e i giurnài i dgìvan ad lōr: «I èṅ adiritùra pèś di Beastie Boys!». In cal mèntar i Guns i s faṅ i òs sunànd da spala a di grup quài Aerosmith e Rolling Stones par pò tacàr un tour da par lōr. In dal 1988 i sònan a 'l Monsters of Rock a Donington Park insém a gl'Iron Maiden e a i Kiss. Par soquànti dati al baterìsta di Cinderella, Fred Coury, al tōś al pòst ad Steven Adler ch'al s éra śbragâ na maṅ mulànd di cruc durànt na casuterìa insém a i sò cumpàgn a 'l Hyatt Regency Hotel ad Chicago.
GN'R Lies (1988-1990)
Dasfrutànd al mumènt bòṅ, al 30 ad Nuvémbar dal 1988 la Geffen Records la fà gnir fóra G N'R Lies (Al buśìi di G N'R), un disc ch'al gh'iva dèntar i quàtar braṅ ad Live ?!*@ Like a Suicide e àtar quàtar braṅ in na versiòṅ acùstica. A s trata ad You're Crazy, bèla gnû fóra in na ciàv hard rock in Appetite For Destruction, 'd Used to Love Her (cun un tèst catìṿ in di cunfrónt dal dóni parchè al riturnèl al dgiva «A gh vliva dimóndi bèṅ ma a-j-ò duvû cupàr-la, a sòṅ stâ custrét a saplìr-la sóta dū mèt'r ad tèra ma quàla lè la s lagna incóra», fagénd acsè incasàr gl'L7 ch'i aṅ pò arbaltâ al cuncèt adòs a i masć in dla sò cover Used to Love Him), dal sìngul Patience e dla canta finàla One In A Million. Ch'la trasa lè la dascurìva in na manéra cruda d'l impàt patî da 'n baghét ad la pruvìnsa dl'Indiàna (Axl) ch'al rivàva a Los Angeles ma l'è stàda batśàda rasìsta in di cunfrònt di négar e di fnòć, tant che i Guns i ìvan tòlt la deciśiòṅ da n sunàr-la briśa dal viṿ.
In tut al manéri, i "arvèrs" Guns, cun tut i sò stravìsi, i n fàvan pròpria minga dascórar bèṅ ad lōr, tant che la Geffen, par dir-'n una, l'è stada custréta a tiràr gl'uréci a Slash e Duff parchè, drugâ pódag, i ìvan uféś pēś al pùblic durànt i American Music Awards dal 1990. Ma anc Axl 'l éra incasâ négar. Durànt un cuncèrt dal 1989 a 'l Los Angeles Coliseum al cantànt 'l iva dit che quàl lè al sarés stâ 'l ùltim cuncèrt di Guns N' Roses parchè a tròp di mémbar dal grup a gh piaśìva balàr cun Mr. Brownstone (da 'l tìtul dna canta 'd Appetite For Destruction ch'la dascurìva dla dròga). Steven, Slash e Izzy i decìdan acsè ad far-as curàr.
Cumpunènt
Quéi 'd adès
- Axl Rose - vóś • pianofòrt (1985-incō)
- Dizzy Reed - tastéri (1990-incō)
- Chris Pittman - tastéri (1998-incō)
- Richard Fortus - chitàra (2002-incō)
- Ron Thal - chitàra (2006-incō)
- DJ Ashba - chitàra (2009-incō)
- Tommy Stinson - bas (1998-incō)
- Frank Ferrer - baterìa (2006-incō)
Quéi vèć
- Tracii Guns - chitàra (1985)
- Slash - chitàra (1985-1996)
- Izzy Stradlin - chitàra (1985-1991)
- Gilby Clarke - chitàra (1991-1994)
- Paul Tobias - chitàra (1994-2002)
- Buckethead - chitàra (2000-2004)
- Robin Finck - chitàra (1996-1999 e 2000-2008)
- Ole Beich - bas (1985)
- Duff McKagan - bas (1985-1997)
- Rob Gardner - baterìa (1985)
- Steven Adler - baterìa (1985-1990)
- Matt Sorum - baterìa (1990-1997)
- Josh Freese - baterìa (1997-1999)
- Bryan Mantia - baterìa (2000-2006)
Discugrafìa
Àlbum
- 1987 - Appetite for Destruction
- 1988 - GN'R Lies
- 1991 - Use Your Illusion I
- 1991 - Use Your Illusion II
- 1993 - The Spaghetti Incident?
- 2008 - Chinese Democracy
Dal Viṿ
- 1999 - Live Era 87-93
Racòlti
- 2004 - Greatest Hits
EP
- 1986 - Live ?!*@ Like a Suicide
Vìddeo
Videoclip
- 1987 - It's So Easy
- 1987 - Welcome to the Jungle
- 1988 - Sweet Child O' Mine
- 1989 - Paradise City
- 1989 - Patience
- 1991 - You Could Be Mine
- 1991 - Don't Cry
- 1991 - Live and Let Die
- 1992 - November Rain
- 1992 - Knockin' on Heaven's Door
- 1992 - Yesterdays
- 1992 - The Garden
- 1993 - Dead Horse
- 1993 - Bad Apples
- 1993 - Garden of Eden
- 1994 - Estranged
- 1994 - Since I Don't Have You
DVD
- 1998 - Welcome to the Videos
- 1999 - Use Your Illusion I
- 1999 - Use Your Illusion II
Culegamènt estéran
- (EN) Al sò sit uficiàl
- (EN) La lista di sò cuncèrt
- (EN) Al vìddeo ad Welcome to the Jungle in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Paradise City in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Sweet Child O'Mine in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad It's So Easy in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Patience in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad You could be mine in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Garden Of Eden in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad The Garden in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Dead Horse in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad November Rain in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Live And Let Die in sal Youtube


text:
Boffalòra (LO)
Bufalòra (Boffalora, ma el sò num cumplét l'é Boffalora d'Adda in Italian) l'è un cumün de la pruìncia de Lod, Lumbardia cun 1 757 abitant (dàto del Dic 2013 [1]). L'é l'ültim paesìn prima de la pruincia de Cremuna, a andà vérs est.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Bufalòra l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Baden (AG)
Baden (Bade in aleman) a l'è una citadìna svizzera, capolögh del distret de Baden, in del Canton Argovia. La gh'ha pressapoch 18 059 abitant e una süperfiss de 13.17 km², e la se tröva a una altitüden de 381 meter sura 'l nivel del mar. L'è colocada in sü la sponda manzina del fiüm Limmat, a pressapoch 25 km da la cità de Zürigh.
El cumün de Baden a l'è tacaa ai cumün de Birmenstorf, Ennetbaden, Fislisbach, Gebenstorf, Mellingen, Neuenhof, Obersiggenthal, Turgi, Wettingen.
L'andament istoregh de la pupulaziun de Baden l'è indicaa in de la tabela chi desuta:[1]
Galeria de foto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Baden in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official webpage of the city of Baden
- Schools in Baden
- Baden in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Saas-Almagell
Cuurdinàde: 46°5.66′N 7°57.43′E
Saas-Almagell a l'è un cumün svizzer del distret de Visp, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 110.28 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 381 abitant.
El cumün de Saas-Almagell al se tröva a una altitüden de 1672 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Antrona Schieranco (IT-VB), Ceppo Morelli (IT-VB), Macugnaga (IT-VB), Saas Fee, Saas Grund, Simplon, Täsch, Zermatt, Zwischbergen.
A Saas-Almagell l'è nassüü el campion de sci Pirmin Zurbriggen.


text:
Diocesi de Pavia
La Diocesi de Pavia (Dioecesis Papiensis in Latin) l'è una circuscrisiòn d'la cesa catòlica italiana, che la dipènd da la pruìncia d'la Lumbardia, da la diocesi metrupulitana de Milan e la fa part d'la Cunferensa Episcupàl Italiana.
Teritòri[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è stài fundada in del III sècul e in del 2004 l gheva 158.711 batesàd per 99 paròchie, 97 in pruìncia de Pavia e 2 in pruincia de Milan. I prèt, in tütt, i'enn 147.
El sò teritòri l'è cumprés fra el Ticìn, el Po, e el Lamber.


text: 1Nuxcüma ga Tupana rü muẽ̱xpü̱xcüna rü nagúxü̃raü̃xü̃ãcüma norü orearü uruü̃güwa tórü o̱xigümaã nidexa, rü namaã nüxü̃ nixu ga ṯacü nüxü̃́ na nanaxwa̱xexü̃. 2Natürü i ñomaü̃cüü ya Tupana rü Nanewatama nixĩ i tamaã yadexaxü̃ rü tüxü̃ nüxü̃ nacua̱xẽẽxü̃ na ñuxãcü tüxü̃ nangü̃xẽẽchaü̃xü̃. Rü gumaxü̃ nixĩ ga namuxü̃ na naxüãxü̃ca̱x ga ñoma ga naãne rü daxũguxü̃ ga naãne rü üa̱xcü rü tauemacü rü woramacurigü rü ẽxtagü. Rü ñu̱xũchi guma Nanena nanana ga guxü̃ma ga yema na noxrü yiĩxü̃ca̱x. 3Rü Nanewa nixĩ i nüxü̃ idauxü̃ na ñuxãcü namexẽchixü̃ i nüma ya Tupana. Rü nüma ya Nane rü Nanatü ya Tupanarüü̃tama nixĩ. Rü ñu̱xma na guxü̃ãrü ãẽ̱xgacü yiĩxü̃ ya Nane, rü guxü̃maãma inacua̱x rü norü ore i poraxü̃maã nanamu i guxü̃ma na nüma nanaxwa̱xexü̃ãcüma na yiĩxü̃ca̱x. Rü nüma ya Nane nixĩ ga taxca̱x nayuxü̃ na nüxü̃ rüxoexü̃ca̱x ga tórü pecadugü. Rü yemawena rü Nanatüxü̃tawa naxũ i daxũguxü̃ i naãnewa. Rü yéma Nanatüarü tügünecüwawa nayarüto erü guxü̃ãrü ãẽ̱xgacü nixĩ i ñu̱xmax. 4Rü ñu̱xma i nüma ya Nane rü guxü̃ma i Tupanaãrü orearü ngeruü̃gü i daxũcü̱̃ã̱xãrü yexera nixĩ rü naẽ́tüwa nangẽxma yerü yemaãcü nanaxuegu ga Nanatü. 5Rü ngẽmaãcü nixĩ i ñu̱xma yerü ga Tupana rü taguma wüxi ga norü orearü ngeruü̃xü̃ ñanagürü: “Cuma nixĩ i Chaune. Rü ñu̱xma chanango̱xẽẽ na aixcüma Chaune quiĩxü̃”, ñanagürü. Rü taguma wüxi ga norü orearü ngeruü̃chiga ñanagürü: “Choma nixĩ i Nanatü chiĩxü̃ rü nüma rü Chaune nixĩ”, ñanagürü. 6Natürü yexguma ñoma ga naãnewa namuãgu ga Nane ya guxü̃ẽ́tüwa ngẽxmacü, rü ñanagürü ga Tupana: “Chanaxwa̱xe i guxü̃ma i chorü orearü ngeruü̃gü i daxũcü̱̃ã̱x rü nüxü̃ nicua̱xüü̃gü ya Chaune”, ñanagürü. 7Rü yexguma norü orearü ngeruü̃gü ga daxũcü̱̃ã̱xchiga yadeaxgu ga Tupana, rü ñanagürü: “Choma chanaxwa̱xexü̃ãcüma chanamu i ngẽma chorü orearü ngeruü̃gü i chorü ngü̃xẽẽruü̃gü ixĩgüxü̃. Rü ngẽxguma chanaxwa̱xegu rü ñoma buanecü rü ñoma üxüemarüü̃ chayaxĩgüxẽẽ, rü chanaporaexẽẽ na naxügüãxü̃ca̱x i chorü ngúchaü̃”, ñanagürü. 8Natürü yexguma Nanechiga yadeaxgu ga Tupana rü ñanagürü: “Cuma rü chauxrüü̃ Tupana quixĩ. Rü guxü̃gutáma ãẽ̱xgacü quixĩ. Rü aixcüma meã guxü̃maã icucua̱x erü aixcümacü quixĩ. 9Rü nüxü̃ cungechaü̃ i guxü̃ma i ngẽma nacüma i mexü̃ natürü naxchi cuxai i guxü̃ma i ngẽma nacüma i chixexü̃. Rü ngẽmaca̱x i choma na Cunatü ya Tupana chiĩxü̃ rü guxãẽ́tüwa cuxü̃ changẽxmaxẽẽ rü guxããrü yexera cuxü̃ chataãẽxẽẽ”, ñanagürü. 10Rü yexgumarüü̃ ta Nanexü̃ ñanagürü ga Tupana: “Cuma rü guxü̃ãrü Cori quixĩ. Rü noxriarü ügügumama ga yexguma natau̱xgutama ga ñoma ga naãne, rü cuma nixĩ ga cunaxüxü̃. Rü cumatama nixĩ ga cunaxüxü̃ ga üa̱xcü rü tauemacü rü guxü̃ma ga ẽxtagü. 11Rü guxü̃ma i ngẽma rü tá nagu̱x, natürü i cuma rü guxü̃gutáma cungẽxmaẽcha. Rü guxü̃ma i ngẽma rü ñoma naxchirurüü̃ tá nangaue. 12Rü ñoma wüxi i naxchiru i ṉg̱auxü̃ i ngẽ́ma ita̱xmarexü̃rüü̃ tá ícunawogü i ñoma i naãne rü guxü̃ma i daxũwa nüxü̃ idauxü̃. Rü to i ngexwacaxü̃xü̃maã tá cunaxüchicüü, ñoma wüxi i naxchiru i ṉg̱auxü̃ i ngexwacaxü̃xü̃maã ixüchicüüxü̃rüü̃. Natürü i cuma rü tá cunaxa̱i̱xrügumaraxü̃ẽcha rü tagutáma cuyu”, ñanagürü ga Tupana. 13Rü Tupana rü ñanagürü nüxü̃: “¡Nuã chauxü̃tawa rüto ñu̱xmatáta nüxü̃ cuxü̃ charüporamaẽxẽẽ i guxü̃ma i curü uwanügü!” ñanagürü. Natürü ga Tupana rü taguma yema ñanagürü nüxü̃ ga ngẽxü̃rüüxü̃ ga norü orearü ngeruü̃gü ga daxũcü̱̃ã̱x. 14Rü guxü̃ma i Tupanaãrü orearü ngeruü̃gü i daxũcü̱̃ã̱x rü naãẽgü i Tupanaãxü̃́ puracüexü̃ nixĩgü. Rü nüma ya Tupana rü núma nanamugü na nüxü̃ yanangü̃xẽẽgüxü̃ca̱x i guxü̃ma i ngẽma duü̃xü̃gü i Tupana naxwa̱xexü̃ na nayauxgüãxü̃ i maxü̃ i taguma gúxü̃.