text:
Lunâri Gregoriân
Artécol in dialèt arzân
Al lunâri Gregoriân (calendario Gregoriano in italiân) l' é al lunâri uficêl ed la pió grôsa pêrt di paèiş dal mònd. Al ciâpa al nòm da pêpa Gregorio XIII ch' al l'à més só int al 1582 cun la bòla papêla Inter Gravissima mandêda fōra quând l'ēra a Véla Mundragòun aşvèin a Monte Porzio Catone in pruvîncia ed Ròma. L' é 'na mudéfica dal lunâri Giuliân, ch' l' ēra in vigōr préma.
A 's trâta 'd un lunâri dal sōl, oséia ch' a 's pôgia insém al gîr dal stagiòun. L'ân l'é fât ed 12 mèiş cun al durêdi divêrsi (da 28 a 31 dé) per un totêl ed 365 o 366 dé. J ân ed 366 dé în ciamê bişestîl: l'é bişestîl ûn ân ògni quâter, cun soquânti strâp.
Indice
Durêda di mèiş[modifica | mudéfica la surzéia]
I mèiş dal lunâri gregoriân în:
- znêr (31 dé)
- fervêr (28 dé, 29 int i bişestîl)
- mêrs (31 dé)
- avrîl (30 dé)
- mâg (31 dé)
- zógn (30 dé)
- lój (31 dé)
- agòst (31 dé)
- setèmber (30 dé)
- otòber (31 dé)
- novèmber (30 dé)
- dicèmber (31 dé)
N.B: Il 365º dé l'é al 31 dicèmber, 366º int j ân bişestîl
I dé d'ògni mèiş l' é sgnê cun i nómer ûn adrê a cl' êter, a partîr da 1. Acsé per eşèimpi al prém dé ed l'ân l'é al 1º znêr, mèinter l'ûltem l'é al 31 dicèmber. În divêrs i sistêma per tgnîres in mèint la durêda di mèiş. Un ed chi sistêma l'é còst:
trèinta dé a gh' à novèmber
cun avrî, zógn e setèmber
ed vintôt a 'gh né ûn (fervêr)
tōt chiêter a gh n' ân trèintûn
'N' êter al drōva al nuşèti ed la mân e al şmânch tra 'd lōr. Al nuşèti a sègnen i mèiş lòngh, i şmânch i mèiş cûrt.
A 's partés da la nuşèta d'ed fōra a 's "bât" "znêr"; al şmanch atâch al sègn "fervêr"; la nuşèta dôp la sègna "mêrs" e via acsé fîn a "lój" (ûlma nuşèta). A sté pûnt l'é necesâri cumincêr dal la préma nuşèta (e mìa turnêr indrê) e a 's bât "agòst" e pó "setèmber" int al şmânch a 's và avânti acsé fîn a "dicèmber".
Al sistêma l'é bòun ânca s' a 's partés da la nuşèta dal dî drét e a 's và a l'incuntrâri, bâst ed tgnîres in mèint ed turnêr a partîr da la préma nuşèta dôp avèir batû "lój".
Ân bişestîl[modifica | mudéfica la surzéia]
Secònd al lunâri giuliân, în bişestîl j ân ch' a gh' àn la cûnta tânti vôlti tânt 4: l'ân giuliân "mèdi" al dûra dòunca 365 dé 6 ōri ( la mèdia ed trî ân ed 365 dé e ûn ed 366). Sté durêda l' an cumbîna mìa gióst gióst a còla ed l'ân mèdi dal sōl, ch' a vîn fōra dal j uservasiòun astronômichi: còst difâti l'é pió cûrt 'd 11 minût e 4 secònd. Ed cunseguèinsa, al lunâri giuliân al mócia un dé ed ritêrd ògni 128 ân cîrca rispèt al pasêr dal stagiòun.
Dal 325, ân dóve al Cuncéli ed Nicea l'à decîş la règola pr' al câlcol ed la Pâsqva, al 1582 a s' ēra bèle mucê 'na diferèinsa ed 10 dé cîrca. Còst a vrîva dîr, per eşèimpi, che la prèmavèira, secònd al j uservasiòun astronômichi, an rişultêva mìa pió cumincêr al 21 ed mêrs mó l' 11 ed mêrs. Acsé la Pâsqva, cl' aré duvû caschêr la préma dumènica dôp a la lûna pîna ed premavèira, la gnîva despès a caschêr int la dâta şbaliêda.
E dòunca è stê decîş ed:
- ed quistêr i dé pêrs, in môd ed turnêr a mèter in fîla la dâta 'd inési dal stagiòun cun còl ch' a 's gh' îva int al 325;
- cambiêr la durêda ed l'ân, per fêr in môd ch' an sucedés pió sté problêma.
Per quistêr i dêş dé pêrs, a s' é decîs che al dé dôp al 4 otòber 1582 al fós al 15 otòber; in pió, per schivşêr di tâj int la smâna, a s'é stê d'acôrdi che al 15 otòber al fós un venerdé, dal mumèint che al dé préma, al 14, l'ēra stê un giovedé. Ânch i paèiş ch' îven cumincê a druvêr al lunâri gregoriân àn duvû decéder un "sêlt ed dé" cumpâgn per turnêr a mètres in fîla.
Stôria[modifica | mudéfica la surzéia]
La quistiòun che la giurnêda ed premavèira, dóve al dé l'é cumpâgn a la nôt, l'arcûla pôch a la vôlta duvûda a l'erōr dal lunâri giuliân, l'ēra cgnusû e discósa fîn dal Cuncéli ed Nicea (325). Int al 1582 la giurnêda ed premavèira, dóve al dé l'é cumpâgn a la nôt, la caschêva bèle a l' 11 ed mêrs, cun 'n atécip ed dêş dé rispèt a còla normêla dal 21 ed mêrs, decîş dal Cuncéli ed Nicea cme partèinsa pr' al câlcol ed la Pâsqva.
Pêpa Gregori XII al s'é rèiş cûnt che la Pâsqva, ed cól pâs, l' aré finî pr' èser festegêda in istê. L'à decîş dòunca ch' l'ēra gnû al mumèint ed fêr frûnt a la quistiòun. Per rifurmêr al lunâri giuliân al pêpa Gregorio XIII l'à numinê 'na cumisiòun ed perît, dirèta dal geşvéta e matemâtich bavarèiş Cristoforo Clavio. A i lavōr àn dê 'na mân decişîva al dutōr calabrèiş Luigi Lillo e al matemâtich ed Perugia Ignazio Danti.
Per sistemêr al lunâri giuliân în stêdi druvêdi al j amzûri fâti dal studiōş dal stèli Niccolò Copernico, publichêdi int al 1543 (ân ed la só môrt) cum al tétol De Revolutionibus orbium coelestium libri sex ("Sê léber insém a i muvimèint di côrp celèst"), dóve a gh' l' îva cavêda a fêr i câlcol, cun grôsa precisiòun, sia ed l'ân dal sōl che 'd col dal stèli.
L'entrêda in vigōr[modifica | mudéfica la surzéia]
Al lunâri gregoriân a s'é cumnicê a druvêrel subét al 15 otòber 1582 (al 5 otòber secònd al lunâri giuliân) in Itâlia, Frância, Spâgna, Portogâl, Polôgnia - Lituâgnia e Bêlgio – Ulânda – Lusembûregh, e int j êter paèis catôlich in dâti divêrsi ind l'êrch di sînch ân dôp (Àvstria a la fîn dal 1583 Boèmia e Morâvia e cantòun catôli ed la Şvésra a i prém dal 1584, …) J êter paèiş a s' în adatê pió têrd: i stêt luterân, calvinésta e anglicân al tèimp dal XVIII sècol, quî ortodôs incòra pió têrd. La cēşa ortodôsa rósa, sêrba e 'd Geruşalèm a cunténven, incòra incō, a dreuvêr al lunâri giuliân: d' ed ché a nâs la diferèinsa ch' adésa a gh'é ed 13 dé tr' al festivitê religiōşi "fési" ortodôsi e còli 'd êtri cēşi ed cunfesiòun cristiâni.
Al chêş şvedèiş[modifica | mudéfica la surzéia]
La Şvèsia (cun la Finlândia che a l'època l'ēra teritôri şvedèş) l'à cumincê a druvêr, per sèimper, al lunâri gregoriân a partîr dal prém ed mêrs dal 1753 (18 ed fervêr dal lunâri giuliân). Però in realtê còsta l'é sōl 'na pêrt ed la stôria.
Int al 1700 l'é bèle stê decîş ed druvêr al lunâri gregoriân, mó an 's ēra mìa vrû fêr un "sêlt" ed 10 dé cme in chiêter paèiş: a 's ēra siēlt ed quistêr pôch a la volta, cun al tōr vìa tót j ân bişestîl dal 1700 al 1740. D'êtra pêrt, i dé da quistêr ēren dvintê óndes da i dēş originêl, perché ânch al 1700 l' ēra bisestîl pr' al lunâri giuliân mó mìa pr' al gregoriân.
In tōti al manēri, j ân dōp, al gvêren şvedèiş l'à trascurê ed fêr al piân programê: acsé sìa al 1704 che al 1708 în stê bişestîl. Arcgnusû l'erōr al rè şvedèiş Carlo XII l'à tôt la decişiòun ed lasêr lé al piân, ch' al fêva sōl dimòndi cunfuşiòun.
Però, invēci ed purtêr la dâta ed 10 avânti per cumbinêr cun al lunâri gregoriân, a s' é decîş ed turnêr al lunâri giuliân. Per quistêr al dé saltê int al 1700, a s'é dòunca decîs che al 1712 al fós dō vôlti bişestîl, oséia cun al 30 ed fervêr.
A la fîn, cme dét insém, la Şvèsia (cun la Finlândia) l' à cumincê a druvêr al lunâri gregoriân int al 1753, quând dôp al 17 ed fervêr, a gh' ēra al prém ed mêrs.
La rifōrma soviètica[modifica | mudéfica la surzéia]
Dôp che la Rósia int al 1918 l'îva cumincê a druvêr al lunâri gregoriân, int al 1923 la manēra per decéder quêi di sèint ân a fósen bişestîl l'é stêda uficialmèint cambiêda, acsé a s'é utgnû al lunâri Soviètich. In sté lunâri, tra j ân ch' a 's pōlen divéder per 100 în bişestîl sōl quî che divîş per 9 a dàn cme rèst 2 o 6. Al prém ân ch' an cumbinerà mìa cun al lunâri gregoriân a srà al 2800. Mó bèle dal 1940 al lunâri Soviètich l' é stê bandunê
Al câlcol[modifica | mudéfica la surzéia]
Per cambiêr al durêda mèdia ed l'ân, a vîn cambiê la règola ech decéd j ân bişestîl: secòn la nōva règola, j ân dóve la cûnta l'é tanti vôlti tânt 100 în bişestîl sōl s' l'é tânti vôlti tânt 400: vêl a dîr, în bişestîl j ân 1600, 2000, 2400… mèinter în mìa bişestîl j ân 1700, 1800, 1900, 2100, 2200, 2300… Tót j ân dóve la cûnta l'é tânti vôlti tânt 4 armâgnen bişestîl. Pr' i sècol gnû préma a rèsta bòun al lunâri giuliân dòunca j ân 1500, 1400, 1300… în tót bişestîl.
In cla manêra ché a gh'é 97 ân bişestîl ògni 400 ân, invēci ed 100. L'ân gregoriân mèdi l'é dòunca ed 3/400 ed dé, oséia 10 minût e 48 secònd pió cûrt ed còl giuliân: la diferèinsa ed l'ân dal sōl l'é ed sōl 26 secònd (in pió). Sté diversitê l'é cîrca ûn dé ògni 3.323 ân, dòunca dâto che l'é stê istituî int l' ân 1582 srà necesâri tōr vìa un dé sōl int al 4905. In pió, in 400 ân gregoriân a gh'é precişamèint 365 • 303 + 366 • 97 = 146.097 dé. Pôst che 146.097 a 's pōl divéder per 7, ânch i dé ed la smâna a 's arfân cumpâgn dôp 400 ân. Còst a vōl dîr che i lunâri în precişamèint cumpâgn : al lunâri dal 2000 l'é cumpâgn a còl dal dal 1600 e al srà cumpâgn a còl dal 2400, dal 2800…
In paralēl a la rifōrma dal lunâri, e a mantgnîr sèimper la règola pr' al câlcol ed la Pâsqva detêda da Cuncéli ed Nicea, a vîn decîş che la dâta dal prém dé ed lûna pîna ed premavèira la fós cuntêda cun al sistêma ed la zûnta di dé (epatte), inventê da Luigi Giglio (ideatore della riforma gregoriana), piotôst che cun al sistêma ed Dionigi il Piccolo fîn alōra druvê da la Cēşa.
Al lunâri gregoriân al quésta ûn dé rispèt a còl giuliân ògni vôlta ch' al "sêlta" l'ân bişestîl: acsé la diferèinsa, ch' l'ēra ed 10 dé int al 1582, l' é dvintêda 'd 11 dé int al 1700, ed 12 int al 1800 e 'd 13 int al 1900; int al 2100 al dvintarà ed 14 dé, int al 2200 ed 15, e vìa acsé.
A la sèirca ed pió precişiòun[modifica | mudéfica la surzéia]
Per milorêr incòra di pió la precişiòun dal lunâri gregoriân John Herschel (1792 - 1871) l'à propôst ed cunsidrê mìa bişestîl j ân tânti vôlti tânt 4000, oséia 4000, 8000, 12000… In sté môd a ghe srén 969 ân bişestîl ogni 4000; la durêda mèdia ed l'ân, cun sté sistêma, l'é ed 365 dé 5 ōri, 48 minût e 50 secònd cîrca. L'erōr al sré acsé sbasê a sōl 4 secònd cîrca in pió ògni ân (ûn dé ogni 20.000 ân).
Incòra pió precîşa l'é la rifōrma soviètica dal lunâri giulian: j ân tânti vôlti tânt 100 în bişestîl se, a 's tōş al nómer di sècol e a 's per 9, al rèst l'é 2 opór 6. In sté môd a gh'é 218 ân bişestîl ògni 900 ân; la durêda mèdia ed l'ân la rişûlta ed 365 dé, 50ōri, 48 minût e 48 secònd. La diferèinsa rispèt a l' ân dal sōl l' e acsé ed sōl 2 secònd.
In fîn al rapôrt precîş cun la durêda mèdia ed l'ân dal sōl, cumbinê per 365,2422 dé, a 's utîn sèinsa cunsiderêr sìa j ân bişestîl tânti volti tânt 4.000, sìa quî tânti vôlti tânt10.000. Oséia an srén bişestîl j ân 4000, 8000, 10000, 12000, 16000, 20000...In sté môd difâti a gh'é 4884 ân bişestîl ògni 20000: 4844/20000 = 0,2422.
La sèirca 'd un lunâri "perfèt" l' é impusébil. Adèsa difâti a próm calcolêr cun la mâsima precişiòun la lunghèsa 'd un ân, mó sté lunghèsa an n' é mìa fésa ind i lòngh peréiod. Al gîr ed la Tèra difâti, a câsva ed l'ôpra, ind l'istès mumèint ed la fôrsa ed la Tèra cun chiêter pianēt, la câmbia pôch a la vôlta (in particulêr a câmbia pôst al cèinter dal gîr ed la Tèra), e la durêda ed l'ân al câmbia ed cunseguèinsa.
In pió, a câsva di fenômen dal marèi al gîr ed la Tèra l' é drê ralintêr, e dòunca la lunghèsa dal dé la se şlònga, ânca se 'd pôch. Per quènd ind al j ûltmi duşèini 'd ân, a s' é cumincê a zuntêr, quând l' è necesâri, un secònd a la mezanôt dal 31 dicèmber, in manêra ed mantgnîr in fîla al dé astronômich cun còl civîl. Stì secònd zuntê (23 dal 1972 al 2005) a câmbien ânca la durêda ed l'ân gregoriân.
La cûnta ed j ân[modifica | mudéfica la surzéia]
Al lunâri gregoriân al cunténva la cûnta ed j ân ed còl giuliân: sté cuntèg al cûnta j ân a partîr da la nâsita ed Gesó, che, secònd i câlcol ed Dionigi il Piccolo, l'é sucèsa int l' ân 753 "Ab Urbe condita" (da la fundasiòun ed Ròma). J ân dôp la nâsita ed Gesó în sgnê cun al lètri d.C., oséia "dôp Crést", o e.v. oséia "era volgare" ( ind i paèiş ed léngua inglèişa a 's drōva A.D. oséia "Anno Domini" opór C.E. , "Common Era"; int la vècia D.D.R. a 's druvêva sgnêr l'ân cun al pió "lâich" "u.Z.", oséia unserer Zeitrechnung, "nôster cuntèg dal tèimp"). Quî préma invēci cun al lètri a.C., oséia "avanti Cristo" (p.C. oséia "préma ed Crést"), a.e.v., oséia "avanti era volgare" (ind i paèiş ed léngua inglèişa B.C, "Bifor Christ", opór B.C.E. before common era; ind la vècia DDR "v. u. Z.", vor unserer Zeitrechnung, "prèma dal nôster cuntèg dal tèimp"). Quând an 's mèt mia al lètri, a vōl dîr sèimper "dôp Crést".
Dâto che Dionigi l'à ciamê "ân 1" al prém ân ed l' època cristiâna, an gh'é mìa un "ân zēro": al problêma ed la cûnta ed j ân préma ed la nâsita ed Crést an n' ēra mìa stê afruntê da Dionigi, e sōl ind l'època gnûda dōp che a s' é decîş ed ciamêr l' ân préma al 1 d.C. cme ân 1 p.C. [1].
La dâta ed la nâsita ed Gesó l'é dòunca al 25 dicèmber ed l' ân 1 p.C., 'na smâna préma ch' a sré cumincés al 1 d.C.. Incō a 's pèinsa che i câlcol ed Dionigi ēren sbaliê: scecònd la grôsa pêrt di studiōş de stôria la dâta ed la nâsita ed Gesó l'é stêda tra al 7 p.C e al 4 d.C..
I studiōş dal stèli dal vôlti a drōven 'na cûnta dóve j ân ed Crést în sgnê cun nòmer negatîv. Sté cûnta an "sêlta" mìa al zēro: per quéndi l' ân -N an n'é mìa cumpâgn a l'ân N p.C., invēci a l'ân N+1 p.C. (oséia l'ân 0 l'é l'1 p.C., l'ân -1 l'é al 2 p.C., a vìa acsé).
Colegamèint d' ed fōra[modifica | mudéfica la surzéia]
- Lunâri etêren
- Lunâri K13 e paragòun cun al lunâri Gregoriân
Materiêl pr'andêregh in fònda[modifica | mudéfica la surzéia]
(manca):
- Adriano Cappelli, Cronologia, Cronografia e Calendario perpetuo. Dal principio dell'era cristiana ai nostri giorni, Settima edizione rivista, corretta e ampliata, a cura di Marino Vigano, Milano, Hoepli, 1998.
(manca):


c: text/html

text:
Uriah Heep
I Uriah Heep egl' în un grùp muśichèl ingléś ed heavy progressive metal mìs in pē a Londra in dal 1969, dòp 'd èsres ciamê The Stalkers e anca Spice dal 1967 al 1969, mèinter che 'l nòm nōṿ al tulìva ispirasiòun dal persunàġ leteràri 'dal David Copperfield ed Charles Dickens. I éren stê dimòndi cgnusû ai inìsi di àn '70.
Biugrafìa
In di prìm an Estànta al grùp al publichèva dimòndi dìsc cun dimòndi sucès, cuma Demons & Wizards (1972), The Magician's Birthday (1972), u Uriah Heep Live (1973), mo 'l só sucès al calèva già in di an 80, fend-i dvintèr na band apresèda sovertùt dai apasiunê, in di USA e anca in dl' Eròpa. I Uriah Heep i éren stê al prìm grùp ed l' osidèint a ès'r amìs in dla Rùsia sùviètica, anca gràsi a la pulètica 'd Gorbačëv, la glasnost'. In dla só caréra i an vindû 30 migliòun 'd dìsc in tùt al mònd.
Dòp tùt i cambiamèint sucès in dal tèimp in dla furmasiòun edla band, al chitarìsta Mick Box al resta 'l ònic armèś 'dal grùp fin 'dai inìsi e anca al leader.
Discugrafìa
- 1970 Very 'eavy... Very 'umble
- 1971 Salisbury
- 1971 Look at Yourself
- 1972 Demons and Wizards
- 1972 The Magician's Birthday
- 1973 Sweet Freedom
- 1974 Wonderworld
- 1975 Return to Fantasy
- 1976 High and Mighty
- 1977 Firefly
- 1977 Innocent Victim
- 1978 Fallen Angel
- 1980 Conquest
- 1982 Abominog
- 1983 Head First
- 1985 Equator
- 1989 Raging Silence
- 1991 Different World
- 1995 Sea of Light
- 1998 Sonic Origami
- 2008 Wake the Sleeper
- 2009 Celebration
- 2011 Into the Wild
- 2014 Outsider

robotstxt: allowed

filter: keep


text: 1Rü nawa nangu ga yema Yudíugüarü peta ga Pẽtecóstegu ãẽ́gaxü̃. Rü yema ngunexü̃gu rü guxü̃ma ga yema yaxõgüxü̃ rü wüxi ga nachicawa nangutaque̱xegü. 2Rü ngürüãchi daxũwa ne naxũ ga wüxi ga naga ñoma wüxi ya buanecü ya taxüchicü icuxcugurüü̃, rü guxü̃ne ga guma ĩ ga nawa nayexmagünegu nayaxũga. 3Rü naxca̱x nango̱x ga ñuxre ga üxüema. Rü nügüna nixĩgüema ga yema üxüema, rü wüxichigü ga yema yaxõgüxü̃güétüwa ninguchigü. 4Rü Tupanaãẽ i Üünexü̃ rü guxü̃nama nangu rü namaã inacua̱x. Rü yema Naãẽ i Üünexü̃ yadexagüxẽẽxü̃ãcüma inanaxügüe ga to ga nagawachigü na yadexagüxü̃. 5Rü yema ngunexü̃gügu rü yema petaca̱x Yerucharéü̃wa nayexmagü ga muxü̃ma ga toxnamana ne ĩxü̃ ga Yudíugü ga Tupanaga ĩnüẽxü̃ ga guxü̃ ga togü ga nachiü̃ãnewa ne ĩxü̃. 6Rü yexguma nüxü̃ naxĩnüẽgu ga ñuxãcü na yadexagüxü̃ ga yema yaxõgüxü̃, rü nangutaque̱xegü ga muxü̃ma ga yema duü̃xü̃gü ga toxnamana ne ĩxü̃. Rü naḇaixãchiãẽgü yerü yema yaxõgüxü̃ rü wüxichigü ga yema togü ga duü̃xü̃gügawachigü nidexagü. 7Rü yema na poraãcü naḇaixãchiãẽgüxü̃ca̱x, rü nügümaã rü ñanagürügü: —¿Tama e̱xna Gariréaanecü̱̃ã̱x yixĩgüxü̃ i guxü̃ i ñaã duü̃xü̃gü i tagawa idexagüxü̃? 8—¿Rü ñuxãcü e̱xna i nüxü̃ ixĩnüẽxü̃ i wüxichigü i yixema i taga i nawa iyaexü̃wa na yadexagüxü̃? 9—Yixema tixĩgü i Pártiaanecü̱̃ã̱x, rü Médiaanecü̱̃ã̱x, rü Eraṹãnecü̱̃ã̱x, rü Mechopotámiããnecü̱̃ã̱x, rü Yudéaanecü̱̃ã̱x, rü Capadochíaanecü̱̃ã̱x, rü Põtuanecü̱̃ã̱x, rü Áchiaarü naãnecü̱̃ã̱x, rü Piríquiaanecü̱̃ã̱x, rü Paü̃píriaanecü̱̃ã̱x, rü Equituarü naãnecü̱̃ã̱x, rü Díbiaarü naãnecü̱̃ã̱x i Chirenecü̱̃ã̱x. Rü tatanüwa nangẽxma ta i duü̃xü̃gü i Cretaanewa rü Arábiaarü naãnewa ne ĩxü̃. Rü ñuxre i yixema rü Dumacü̱̃ã̱x i Yudíugü tixĩgü. Rü nuã tatanüwa nangẽxma ta i Dumacü̱̃ã̱x i tama Yudíugü ixĩgüxü̃ natürü tacümagu ĩxü̃. Rü guxãma rü nüxü̃ taxĩnüẽ na wüxichigü i tagawachigü na yadexagüxü̃ i ñaã ngúexü̃gü. Rü tagawa tamaã nüxü̃ nixugüe i ñuxãcü na namexẽchixü̃ ya Tupana —ñanagürügü. 12Rü guxü̃ma poraãcü naḇaixãchiãẽgü, rü tama nüxü̃ nacua̱xgü ga ñuxãcü na yiĩxü̃ ga yema. Rü nügüna nacagüe, rü ñanagürügü: —¿Ṯacüchiga nixĩ i guxü̃ma i ñaã? —ñanagürügü. 13Natürü ga togü rü nüxü̃ nacugüecüraxü̃, rü ñanagürügü: —Nangãxẽmare rü ngẽmaca̱x nixĩ i ngẽmaãcü yadexagüxü̃ —ñanagürügü. 14Rü yexguma inachi ga Pedru namaã ga yema 11 ga namücügü, rü tagaãcüma ñanagürü: —Pa Yudíugü i nuxma Yerucharéü̃gu naxĩãnexü̃ rü Pa Nuãcü̱̃ã̱xgüx, ¡rü dücax, meã iperüxĩnüẽ i ñaã tá pemaã nüxü̃ chixuxü̃! 15—Rü ñaã chomücügü rü tama nangãxẽ i pema nagu perüxĩnüẽxü̃rüü̃, erü pa̱xmamatama nixĩ rü ngexwacax 9 arü ngorawa nangu. 16—Natürü ñaã ñu̱xma nüxü̃ pedauxü̃ nixĩ ga yema Tupanaãrü orearü uruü̃ ga Yoé marü nüxü̃ ixuchigaxü̃ ga yexguma ñaxgux: 17“Rü ñanagürü ya Tupana: ‘Ngẽma nawa iyacuáxü̃ i ngunexü̃gügu rü guxü̃ i duü̃xü̃gütanüwa tá chanamu i Chauãẽ i Üünexü̃, rü penegü rü pexacügü rü tá chauchigagu nidexagü. Rü choma rü tá chayango̱xetüxẽẽ i perü ngextü̱xüxü̃gü rü tá nüxü̃ nadaugü i ngẽma tá nüxü̃ chawéxü̃. Rü perü yaguã̱xgümaã tá chidexa i nanegüwa. 18Rü chorü duü̃xü̃gütanüwa tá chanamu i Chauãẽ i Üünexü̃ i ngẽma ngunexü̃gügu, rü tá chauchigagu nidexagü. 19Rü naãnetüwewa tá ichanawe̱x i mexü̃gü i taguma nüxü̃ idauxü̃. Rü ñoma i naãnewa tá ichanawe̱x i cua̱xruü̃gü i nagü, rü üxüema, rü taemaxü̃. 20Rü üa̱xcü rü tá nixoema rü tauemacü rü tá nagürüü̃ naduema naxü̃pa na wenaxãrü núma naxũxü̃ ya Cori. Rü ngẽma ngunexü̃ i nagu núma naxũxü̃, rü wüxi i ngunexü̃ i mexẽchixü̃ tá nixĩ. 21Rü guxãma ya yíxema Corina c̱axe na tüxü̃ nangü̃xẽẽxü̃ca̱x, rü tá tamaxẽ’ ”, ñanagürü ga yema orewa. 22Rü ñanagürü ga Pedru: —Pa Duü̃xü̃gü Pa Yudíugüx, ¡iperüxĩnüẽ i ñaã ore! Rü pema rü meãma nüxü̃ pecua̱x rü Ngechuchu ga Nacharétucü̱̃ã̱x rü guma nixĩ ga wüxi ga yatü ga Tupana pepe̱xewa nüxü̃ yaxucü na Nanexü̃chi yiĩxü̃. Rü yemaca̱x ga Tupana rü norü poramaã nüxü̃ nanaxüxẽẽ ga muxü̃ma ga mexü̃gü rü cua̱xruü̃gü ga noxri taguma nüxü̃ idauxü̃. 23—Rü Tupana pexna nanamu ga guma Ngechuchu na pecaduca̱x nayuxü̃ca̱x yerü yemaãcü nanaxüxchaü̃ ga Tupana, rü yemaãcü nagu narüxĩnü ga noxri tauta naxü̱xgux ga naãne. Rü pema penamu ga yatügü ga tama yaxõgüxü̃ na yayauxgüãxü̃ca̱x rü curuchawa na yapotagüãxü̃ca̱x. Rü yemaãcü penayuxẽẽ. 24—Rü woo nayuchire̱x natürü tama yexma nayacua̱x, yerü Tupana wena nanamaxẽẽ rü ínanadaxẽẽ. Rü yemaãcü ga yema yu rü taxuacüma marü nüxü̃ narüporamaẽẽcha. 25—Yerü ga ãẽ̱xgacü ga Dabí rü Ngechuchuchigagu nidexa, rü ñanagürü: “Guxü̃guma nachauxü̃tagu ya Cori ya Tupana rü choxü̃ narüngü̃xẽẽ na taxuca̱xma chaxoegaãẽxü̃ca̱x. 26Rü yemaca̱x marü chataãẽ rü taãẽxü̃ ga oremaã chidexa. Rü choma nüxü̃ chacua̱x na mexü̃ tá choxü̃ üpetüxü̃ i ngẽxguma chayu̱xgux. 27Erü cuma tãũtáma yuexü̃chicawa choxü̃ cuta̱x, rü tãũtáma cunaxwa̱xe na yayixixü̃ i chaxune i choma ya Cune ya Üünecü na chiĩxü̃. 28Marü choxü̃ nüxü̃ cucua̱xẽẽ i ñuxãcü tá chanayaxu i maxü̃ i taguma gúxü̃, rü tá poraãcü choxü̃ cutaãẽxẽẽ, erü chomaã tá icurüxã̱ũ̱x”, ñanagürü ga Dabí. 29Rü ñanagürü ga Pedru: —Pa Chaueneẽgüx, rü aixcüma pemaã nüxü̃ chixu na nayuxü̃ ga nuxcümaü̃cü ga tórü ãẽ̱xgacü ga Dabí, rü marü inata̱x, rü ñu̱xma rü ta tatanüwa nangẽxma i naxmaxü̃. 30—Natürü nüma ga Dabí rü wüxi ga Tupanaãrü orearü uruü̃ nixĩ. Rü yemaca̱x nüxü̃ nacua̱x rü wüxi ga nataa tá nixĩ i ãẽ̱xgacü ya Cristuxü̃ ingucuchicü, yerü ga Tupana rü yemaãcü namaã inaxuneta. 31—Rü yemaca̱x nuxcümaxü̃chima ga Dabí rü ñoma marü nüxü̃ nadauxuchixü̃rüü̃ nüxü̃ nixu rü Cristu rü tá yuwa ínarüda rü tãũtáma naxmaxü̃wa nangẽxmaẽcha rü tãũtáma niyixi i naxü̃ne. 32—Rü ñu̱xma ya Tupana rü marü wena nanamaxẽẽ ga guma Ngechuchu, rü guxãma ga toma rü nüxü̃ tadaugü na wena namaxü̃xü̃, rü ngẽmaca̱x pemaã nüxü̃ tixuchiga. 33—Rü Tupana rü daxũguxü̃ ga naãnewa nanaga na norü tügünecüwawa yanatoxü̃ca̱x. Rü Tanatü ya Tupana rü marü nüxna nanamu ga Naãẽ i Üünexü̃ ga nuxcüma nüxü̃ yaxuxü̃ rü tá nuã na namuãxü̃. Rü ñu̱xma ya yima Ngechuchu rü núma totanüwa nanamu i ngẽma Naãẽ i Üünexü̃. Rü ngẽma Naãẽ nuã üxü̃ nixĩ i ñu̱xma nüxü̃ pedauxü̃ rü nüxü̃ pexĩnüẽxü̃. 34—Rü taguma daxũwa naxũ ga Dabí, natürü nümatama rü ñanagürü: “Tupana rü chorü Cori ya Cristumaã nüxü̃ nixu rü ñanagürü: ‘¡Rü chorü tügünecüwawa rüto ñu̱xmatáta cuxme̱xwa chanangẽxmagüxẽẽ i curü uwanügü!’ ” ñanagürü. 36Rü ñanagürü ga Pedru: —Name nixĩ i guxãma i pema i Yudíugü na nüxü̃ pecua̱xgüxü̃ rü guma Ngechuchu ga curuchawa peyapotacü, rü Tupana rü marü perü Cori ya Cristuxü̃ nayaxĩxẽẽ —ñanagürü ga Pedru. 37Rü yexguma yemaxü̃ naxĩnüẽgu ga yema duü̃xü̃gü ga yéma yexmagüxü̃, rü poraãcü nanaxi̱xãchiãẽgü. Rü Pedruna nacagüe, rü yema togü ga Pedrumücügüna rü ta nacagüe, rü ñanagürügü: —¿Rü ṯacü tá taxüexü̃ i ñu̱xmax, Pa Toeneẽgüx? —ñanagürügü. 38Rü Pedru nanangãxü̃, rü ñanagürü: —¡Nüxü̃ perüxoe i pecüma i chixexü̃ rü Tupanaca̱x pedaugüe rü Ngechuchuégagu ípebaiü̃ na pexü̃́ nüxü̃ nangechaü̃xü̃ca̱x i perü pecadugü ya Tupana! Rü Tupana tá pexna nanamu i Naãẽ i Üünexü̃. 39—Rü ñaã Tupanaãrü uneta, rü pexca̱x nixĩ, rü pexacügüca̱x, rü guxü̃ i duü̃xü̃gü i yaxü̃wa ngẽxmagüxü̃ca̱x nixĩ. Erü guxü̃ i duü̃xü̃gü i tórü Cori ya Tupana nügüxü̃tawa naxca̱x c̱axü̃ca̱x nixĩ i ngẽma uneta —ñanagürü ga Pedru. 40Rü yema oremaã rü muxü̃ma ga to ga oremaã nayaxucu̱xẽgü ga Pedru, rü ñanagürü: —¡Nüxna pixĩgachi i ngẽma duü̃xü̃gü i chixexü̃ ügüxü̃ na pema rü ta tama chixexü̃ pexügüxü̃ca̱x! —ñanagürü. 41Rü yema duü̃xü̃gü ga naga ĩnüẽxü̃ ga yema ore ga Pedru namaã nüxü̃ ixuxü̃, rü ínabaiü̃. Rü yema ngunexü̃gu rü poraãcü nayexera ga na yamuxü̃ ga yema yaxõgüxü̃. Yerü maneca 3,000 ga duü̃xü̃gü nixĩ ga Ngechuchuaxü̃́ yaxõgüxü̃ ga yexguma. 42Rü yema yexwacax yaxõgüxü̃ rü guxü̃guma inarüxĩnüẽ ga yema ngúexü̃gü ga Ngechuchu imugüxü̃ãrü ngu̱xẽẽtae. Rü meã nügümaã nangaugü ga norü yemaxü̃gü. Rü guxü̃guma nayumüxẽgüxü̃ rü chibüca̱x nangutaque̱xegüxü̃. 43Rü yema ngúexü̃gü ga Ngechuchu imugüxü̃ rü nanaxügü ga muxü̃ma ga mexü̃gü ga Tupanaãrü poramaã naxügüxü̃. Rü yexguma yemaxü̃ nadaugügu ga togü ga duü̃xü̃gü, rü poraãcü naḇaixãchiãẽgü ga guxü̃ma. 44Rü guxü̃ma ga yema yaxõgüxü̃, rü wüxigu narüxĩnüẽ. Rü meã nügümaã nangaugü ga norü yemaxü̃gü. 45Rü namaã nataxegüxü̃ ga norü naãnegü rü guxü̃ma ga togü ga norü yemaxü̃gü. Rü nügümaã ngĩxü̃ nitoyegüxü̃ ga yema dĩẽru yexgumarüü̃ na ñuxre natümawa̱xexü̃ ga norü õnatanü ga wüxichigü. 46Rü guxü̃ ga ngunexü̃gu tupauca ga taxü̃newa nangutaque̱xegüxü̃, rü chibüca̱x nangutaque̱xegüxü̃ ga napatagüwa, rü taãẽãcüma nügümaã nachibüexü̃. 47Rü guxü̃guma Tupanaxü̃ nicua̱xüü̃güxü̃. Rü guxü̃ma ga yema ĩãnecü̱̃ã̱x rü nüxü̃ nangechaü̃gü ga yema yaxõgüxü̃. Rü wüxichigü ga ngunexü̃gu rü nimuẽtanü ga duü̃xü̃gü ga yaxõgüxü̃, yerü nüma ga Cori ga Ngechuchu rü nüxü̃ narüngü̃xẽẽ na nayauxgüãxü̃ca̱x ga norü maxü̃ i taguma gúxü̃.


text:
Ependes (CH-FR)
Ependes a l'è un cumün svizzer del distret de Sarine (in tudesch: Saane), in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 5.63 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1071 abitant.
El cumün de Ependes al se tröva a una altitüden de 750 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Arconciel, Ferpicloz, Le Mouret, Marly, Senèdes, Villarsel-sur-Marly.
El risülta citaa la prima volta in del ann 1150 col nom de Spindes.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ependes in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial (Franzés)
- Sit de la parochia de Ependes en frances


text:
Bernardino Biondelli
El Bernardìn Biundeli (Bernardino Biondelli en italiàn) l'è stai un lenguista, numismatich e archeolugh italiàn, nassüd a Volón de Zevio el 14 mars dal 1804. [1]
Dopu avè insegnàd matemàtega, storia e geugrafìa ind le scole de Veruna e de altre cità dal Véneto, ind el 1839 el s'è trasferìd a Milàn, indùe l'ha culaburàd cun el Pulitecnich e a quàl püblicassión de lenguìstega. I sò articul fin al 1845 i en stai fai sü ind el libor: Studii linguìstici.
Dopu el s'è ucupàd de indoeuropeìstica e dialetulugìa. Anca se cun miga tanta furtüna, el Biundelli l'è rivàd prima dal famùs lenguista Graziadio Isaia Ascoli a tanti rob.
Ind el 1849, in merit a le sò cumpetense, l'è entràd ind el Gabinèt Numismatich Braidense indùe l'è stai cunservadù fin al 1883; ind el 1869 l'ha püblicàd el sag La Zecca di Milano.
El s'è pö ucüpàd de archeulugìa (argumént par el quàl l'è stai numinàd prufessùr a l'Academia scientifico-leteraria de Milàn dal 1859 al 1884), e de lenguìstica d'le cultüre preculumbiane d'America. Le sò ricerche ins a chi argumént chi i en staie püblicàde tra el 1858 e'l 1869.
L'è mort a Milàn el 11 lüi dal 1886, indùe l'è ricurdàd cun una làpide fissada sura la faciada d'la cesa de San March, in via Fatebenefratelli, apùs Brera.


text:
Las vias da la Lumnezia e da Val S. Pieder duain vegnir colliadas directamain cun la via sursilvana tras in sviament al vest da Glion. Uschia po il center da la citad vegnir distgargià en moda efficazia dal traffic da transit en direcziun da Sursaissa, da la Lumnezia e da Val S. Pieder. Il project reelavurà dal sviament è exponì publicamain fin ils 22 da settember 2011 en la citad da Glion. Per construir il project da circa 26 milliuns francs vegni fatg quint cun 4 fin 5 onns.
Glion, ed uschia er las vals lateralas da la vart dretga dal Rain, èn colliadas fin ussa cun la rait da vias surordinada mo sur la punt dal Rain. Perquai che la lingia da la Viafier retica cruscha l'access a la punt, resultan qua regularmain colonnas pli lungas pervia dals numerus trens che passan. En consequenza da quai era vegnì exponì publicamain l'onn 2002 il project d'in sviament al vest da Glion. Il project ha dentant fatg naufragi pervia d'in recurs tar la dretgira administrativa. Sin basa da la sentenzia respectiva sto vegnir mantegnì l'uschenumnà tschaler da biera sper la via da la Lumnezia a l'ur da Glion, e quai ha gì ina influenza sin il trassé dal sviament planisà. Il project dal sviament, ch'è vegnì reelavurà e midà en differents puncts, è ussa exponì publicamain fin ils 22 da settember 2011 en la citad da Glion e tar il chantun.
En general correspundan ils trassés da las vias pertutgadas al project d'exposiziun da l'onn 2002. Sco midadas principalas èsi da menziunar ch'il tschaler da biera vegn mantegnì sco er che la Via Sogn Martin e la Via Santeri vegnan colliadas cun la via da la Lumnezia tras ina rundella. Tras il sviament – cun las colliaziuns a las vias da la citad ed a las vias da colliaziun da las vals lateralas da la vart dretga dal Rain – vegnan il center da la citad da Glion, differents quartiers ed en spezial ils territoris da Spaniu e da Gravas distgargiads essenzialmain dal traffic da transit.
Da la vart sanestra dal Rain vegn la via da la Lumnezia colliada cun la via sursilvana tras ina rundella. Il nord da Glion sco er las vias da colliaziun da Ladir e da Ruschein vegnan colliads cun la via sursilvana sur la Via Crappa Grossa ensemen cun il quartier da Grüneck. En consequenza da quai vegn l'access da Glion vest abolì. Il trassé da la via sursilvana vegn renovà resp. construì da nov sin ina lunghezza da circa 790 meters en il territori da la rundella da Glion vest. La ladezza dals vials da las vias d'access vegn adattada a la nova funcziun ed importa 6 meters.
La punt d'ina lunghezza da 270 meters tranter la rundella da Glion vest e l'implant da protecziun civila na traversa betg mo il Rain anteriur, mabain er il territori industrial California, la Viafier retica e la Via Santeri. Mirs da balustrada protegian cunter crudadas ed impedeschan a medem temp che la canera sa derasia en l'abitadi vischin a l'ost. Al sidost da l'implant da protecziun civila vegn realisada la nova rundella da la via da la Lumnezia. Là vegnan la Via Sogn Martin, l'access al territori industrial resp. a la Via Santeri e la via veglia da Flond colliads cun la via da la Lumnezia. Il traffic, e cunzunt er il traffic pesant en ed or da Val S. Pieder, vegn manà da nov sur la Via Sogn Martin a la via sursilvana ed en il territori industrial.
Ils custs totals vegnan calculads cun circa 26 milliuns francs. I vegn fatg quint cun in temp da construcziun da 4 fin 5 onns.


text:
Nasino
Nasino (en lìgure: Naxin) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Savona.
El g'ha 'na popolasiù de 212 abitàncc (dàto del Dicember 2012[1]), condena superfìce de 21,6 km² e 'na densità de popolasiù de 10 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Alto (CN), Aquila di Arroscia (IM), Castelbianco, Erli, Garessio (CN), Onzo, Ormea (CN), Ranzo (IM).
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Nasino l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2012.


text:
Valbundiù
Valbundiù (nòm uficiàl en italià: Valbondione) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem che l' se tróa a la fì de la ólta Al Seriana: praticaméncc l'è l'óltèm pais dèla al in questiù.
El g'ha 'na popolasiù de 1 068 abitàncc (dàto del Dicember 2012[1]), cond'öna süperfìce de 95,3 km² e 'na densità de popolasiù de 11 ab./km²
L'è sitüat a 52 km de la sità e a an'altitüde che là aria tra i 750 e i 3050 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Caruna, Gandelì, Gróm, Piateda (SO), Ponte in Valtellina (SO), Teglio e Vilminùr.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Valbundiù l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2012.


text:
Gùit
Gùit (en italià: Goito) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa. El g'ha 10 370 abitàncc (dàto del Dic 2012 [1]), 'na superfìce de 78 km² e 'na densità de 133 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Cavriàna, Sarezére, Gidisöl, Marmiröl, Pòrt Mantuàn, Ròdegh e Ólta.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer dei abitàncc de Gùit l'è mostràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2012.


text:
Fouad Twal
Fouad Twal, in Arab فؤاد طوال, (Màdaba, 25 de genár 1940) l'è un Arcivèsc católic giurdàn, püse precisament el Patriarca Latìn de Gerüsalem.
Biugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nasüs a Màdaba, in Giurdania, el 25 de genár 1940, l'é diventàd prét in del 1966, e l'ha fài la carriera diplumatica in Honduras, Germania e Perù, fin al 1992. L'é stài anca Retùr del Seminari de Beit Jala, in Palestina.
La Tünisia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El 22 de lüi 1992 l'é stai cunsacràd Prelàt de Tünis. In del 1995 Tünis l'é diventàda Diocesi, e Mons. Twal l'è stài el prim Arab a diventà Vesc d'un paés del Nord-Africa. El 30 utùber 2005 el céd el pasturàl al nöu Vesc Marùn Lahham, perché lü l?è stai numinàd Arcivesc aüsiliari de Gerusalem.
La Palestina[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del màrs 2006 el diventa president de la Üniversità de Betlem. El 19 de màrs 2008 l'è diventàd el nöu Patriarca d'i Latin de Gerüsalem.
Mótt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El mótt del Patriarca Fouad l'é, in Latin: Cor unum, che in Lumbard vör dì: Un sùl cör.


text:
-
- Zoom
- Alex Simeon (mad)
Discurs cun Alex Simeon (52), Rapperswil/Lantsch
Alex Simeon è in dals conrecturs da la Scol'auta per tecnica a Rapperswil, suenter ch’el ha lavurà là quasi 10 onns sco professer per la construcziun da maschinas e per il svilup da products. La Scol'auta per tecnica da Rapperswil è in lieu impurtant per sia carriera. Là ha el fatg ses studis per daventar inschigner da maschinas e là è el turnà suenter avair lavurà in temp en l’industria. Creschì si è Alex Simeon a Lantsch, nua ch’el ha chattà gia sco giuven la fascinaziun per la tecnica cun lavurar tar ils purs e cun gidar e reparar lur maschinas. Alex Simeon è maridà e bab da trais figls.
Redacziun: Niculin Bezzola


text:
Wetzikon
Wetzikon a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Hinwil, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 16.73 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 22 669 abitant.
El cumün de Wetzikon al se tröva a una altitüden de 535 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bäretswil, Gossau, Hinwil, Mönchaltorf, Pfäffikon, Seegräben. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Galeria de foto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
-
-
-
-
Aabach in Wetzikon
-
Auslikon and its Strandbad (lido) on Lake Pfäffikon shore
-
-


text:
Geröla
Geroeula o Sgeröla (Gerola Alta in italiàn) l'è ün cumün de la Pruvincja de Sundri, a 1050 meter sül nivel del mar.
Al gh'ha 183 abitant (dato del Dicember 2012[1]), cont ona süperfis de 38,1 km² e ona densità de 5 ab./km².
El Cumün[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Geroeula se troeuva in fund a la Vall del Bitt de Geroeula, üna vall lateràl de la Valtelina che la part da Murbègn e la va vers süd, in di Alp Urobich.
El paes l'è traversàa dal turent Bitt, che dà'l nom al furmàg che vegn fàa in 'sti zoni chì. In del paes ghè la gesa de San Bartulumè.
I fraziùn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del teritori cumünàal gh'hin divers fraziun, ch'hin pussee che olter di piscinìn aglumeràa di baiti che vegnen abitàa dumà dürant l'estàa: Vall, Nasunc, Caa de Sura, Ravizz, Foppa, Castèll, Laveggiöö, Fenìil, Pescegàl.
La fraziùn de Pescegàl, che se troeuva a m. 1350 d'altezza a cinch chilometer de Geroeula, l'è la pussee impurtant; l'è üna impurtant sit per i sport invernai (sci e snowboard), atrezada cunt di segiuvìi che riven fin al Pass de Salmuràn.
I fest[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La festa pussee impurtant de Geroeula l'è la "Sagra del Bitt", che l'è a la terza dumenega de setember. In 'sta sagra chì i furmagiàt del sitt i mustren i lur furmi de furmagg Bitt, che l'è fàa cun lat de vaca e de cavra mesculadi insemm, ch'el vegn dupràa per fàa di mangiàa tipich de tütta la Valtelina, cumè i pizzoccher e i sciatt.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Geröla l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2012.


text:
Belgrad
Belgrad (inscì anca in tudesch e türch; Бeorpaд - Beograd in serb; Belgrado in italian; Belgrade in francese ingles; Belgrád in üngheres; Bělehrad in cech; Belehrad in sluvach; Beogradi in albanes; Beligrádi in grech) a l’è la capital de la Serbia.
A l’è anca la prima cità de la Serbia per pupulaziun, cun 1.710.000 abitant (2007).
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Belgrad al se tröa a la cunflüenza de la Sava in del Danübi.
Cità gemelaa e cità soci[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Belgrad a l’é gemelaa cun
E la gh'ha di cità soci e amis
- Atene, Grecia
- Banja Luka, Bosnia e Erzegovina
- Pechin, Cina
- Berlin, Germania
- Kiev, Ücraina
- Lübiana, Sluenia
- Milan, Italia
- Musca, Rüssia
- Ruma, Italia
- San Peterburgh, Rüssia
- Skopje, Macedonia
- Zagabria, Cruazia


text:
Casnìch
Casnìch l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem che l' se tróa sö ü teràs aluviunàl in de la média Al Seriana, sö la ria mansina del fiöm Sère.
El g'ha 'na popolasiù de 3 343 abitàncc (dàto del Dicember 2012[1]), cond'öna süperfìce de 13,5 km² e 'na densità de popolasiù de 248 ab./km²
Ol paìs l' se tróa a 23 km de la sità e a 514 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Cazzà, Scé, Colgiàt, Fiorà, Gandì, Góren, Nòsa e Èrfa.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Casnìch l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2012.


text:
Suvich
Suvich (nom ufizial en italian: Sovico) l'è un cumün de la Provincia de Munscia e Brianza. El gh'ha 8 203 abitant (dàto del Dic 2012 [1]), 'na süperfis de 3,25 km² e 'na densità de 2 524 ab./km². L'è tacaa ai cumün de Triugg, Albiaa, Machee e Lissun.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Suvich l'è mustraa in de la tabela chi desutta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2012.


text:
Weil der Stadt
Weil der Stadt l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg , distrèt (Regierungsbezirk) de Stocàrda. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Böblingen. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 43.17 km² e 'ndel Dic 2012 el gh'ìa 'na popolasiù de 18 356 abitàncc.
El cümü de Weil der Stadt el se tróa a 'na altèsa de 406 méter sura 'l leèl del mar.
Persùne famùze[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Weil der Stadt endèl 1571 gh'è nasìt el Johannes Kepler, cunusìt de sòlet come Keplero, scensiàt de 'mportànsa fondamentàl endla stória de la conscènsa umàna.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Whitney Houston
La Whitney Elizabeth Houston, cgnusùda méj cuma Whitney Houston (Newark, 9 'd Agóst dal 1963 – Beverly Hills, 11 ad Favràr dal 2012), l'è stàda na cantànta e atóra americàna.
La gh'à abû dimóndi sucès in di an Utànta e a 'l inìsi di an Nuànta in dua l'à piasâ sèt sìngui ad fila a 'l prim pòst dla Billboard Hot 100, baténd al rècord ad Diana Ross & The Supremes e di Beatles. In dla sò caréra l'à vindû da piò ad 170 migliòṅ ad còpi fra àlbum, sìngui e vìddeo.
L'artìsta l'à anc ciapâ siē Grammy Awards e la gh'à al rècord di American Music Awards vins (vint-a-dū).
Biugrafìa
Whitney la nas in dal 1963 a Newark, na sità dal New Jersey. Fin da pìcula la taca a cantàr, in un côr gospel e anc in soquànt lucài nutùran insém a sò màdar Emily. Dòp avér tòlt al diplòma e avér fat soquànt lavōr da mudèla, in dal 1981 la taca al sò impégn in dal mónd dla mùśica par la Tara Productions.
Quàt'r an dòp la fà gnir fóra al sò prim àlbum Whitney Houston (cun dèntar al sìngul All at Once e atar siē!) e 'l è subìt un sucès: prim pòst in dla clasìfica di Stat Unî par quatórdas stmani ad fila e 29 migliòṅ ad còpi vindùdi (record p'r una a 'l debùt, incóra imbatû, la Britney Spears cun al sò Baby One More Time dal 1999 la s farmarà a 25 migliòṅ).
Dū an dòp, in dal 1987, l'è la vòlta ad Whitney, 'n àtar sucès internasiunàŀ cun al sìngul I Wanna Dance with Somebody (Who Loves Me). In dal 1988 l'incìd One Moment in Time, inn di Ulimpìadi ad Seoul. In dal 1990 a vèṅ fóra al tèrs àlbum I'm Your Baby Tonight.
In dal 1992 la fà al sò ingrès in dal mónd dal cìnema faghénd la prutagunìsta insém a Kevin Costner in dla pelìcula La guardia del corpo. Al braṅ prinsipàŀ dla culòna sunóra, I Will Always Love You (cover ad Dolly Parton), la gh'à un sucès clamurōś mènt'r al disc cun la soundtrack al dvénta al più vindû dla stòria cun 42 migliòṅ ad còpi vindùdi. In dal 1995 la rècita in dal film Donne - Waiting to Exhale e 'l an dòp in Uno sguardo dal cielo insém a Denzel Washington.
Nunustànt un sucès acsè grôs, Whitney la gh'à abû dimóndi prubléma in dla sò vita, specialmènt ad dròghi ch'i l'ìvan fata dvintàr patìda e magra cum un stéc. Sò pàdar pò al vliva da lē sènt migliòṅ ad dòlar e par ciapàr-i 'l iva mis sù na càuśa còtra sò fiōla in dal 2002 ma pò 'l è mòrt 'l an dòp prima che i giùdas i dìsan ragiòṅ a la dóna.
In dal 2003, durànt na litgàda, la ciàpa dal bòti da sò marè Bobby Brown, spuśâ in dal 1992, e i gh'àṅ da rivàr i pulisiòt par farmàr-al. In dal 2006 Whitney la'l mòla purtànd-as sèg la fiōla.
In dal Śnar dal 2012 la sò cà discugràfica la fà savér che la Houston l'à butâ via tut i sò bèsi, un quèl cuma sènt migliòṅ ad dòlar ma lē la diś ch'al n è minga véra. Al méś dòp The Voice (La vóś), scutmàj sarnî par lē da Oprah Winfrey, la mōr a sōl 48 an 'l 11 ad Favràr dal 2012 cun al naś śbuśî da la dròga, andgàda in na vasca da bagn pîna d'àqua bujénta[1]. La s catàva in 'n hotel ad Beverly Hills in du l'éra andàda par tōr part a na manifestasiòṅ ligàda a i Grammy Awards.
Discugrafìa
Àlbum e Racòlti
- 1985 Whitney Houston
- 1987 Whitney
- 1990 I'm Your Baby Tonight
- 1992 The Bodyguard: Original Soundtrack Album
- 1995 Waiting to Exhale: Original Soundtrack Album
- 1996 The Preacher's Wife: Original Soundtrack Album
- 1998 My Love Is Your Love
- 2000 Whitney: The Greatest Hits
- 2001 Love, Whitney
- 2002 Just Whitney
- 2003 One Wish: The Holiday Album
- 2007 The Ultimate Collection
- 2009 I Look to You
Nòti
- ↑ Whitney andgàda in àqua bujénta. La gh'iva dal trasi ad dròga e àlcol in dal còrp Corriere.it, 5 'd Avrìl dal 2012


text:
Lengoa Veneta
El Venet (nomm nativ: Veneto) l'è ona lengua neolatina parlada de quatter milion de personn in de l'Italia oriental e in d'on quai sitt de l'America.
Cuntegnüü
Diffusion e variant[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La lengua veneta la s'è spantegada in tucc i territori de la veggia Repubbliga de Venezia, ma anca foeura di sò confin.
In Italia l'è parlada in tutt el Venet (foeura che in de la Transpadana Ferraresa, in del Cador, arent a Portogruaro e in sù l'Altopian de Asiago), in Friul (a Pordenon), in la Venezia Giulia (foeura che la zonna de Gorizia e in la Slavia Veneta) e in del Trentin oriental.
Foeura de l'Italia l'è parlada in Slovenia e in Croazia, in tutt quei sitt che gh'even ona forta presenza italiana fina ai Ann '50 del secol passaa (Istria e Dalmazia, fina giò al Montnegher), oltra che in quei loeugh in gir per el mond indove s'hinn spantegaa via i Venet.
I lenguista gh'hann pussee de on'idea per fà sù ona division dialettal Venet: ghe n'è voeuna che la spartiss el Venet inscì:
- Venet central (dialett visentin, dialett padovan, dialett polesan)
- Venet lagunar (dialett venezian, dialett ciozzott)
- Venet occidental (dialett verones, dialett gardesan)
- Venet center-settentrional (dialett trevisan, dialett de Conegliano, dialett de San Donà, dialett liventin e dialett pordenones)
- Venet settentrional (dialett feltrin, dialett bellunes)
- Venet oriental o da mar (dialett bisiach, dialett istrian, dialett triestin, dialett grades, dialett fiuman, dialett maranes)
Alter inveci gh'hann daa quella division chì:
- Dialett bellunes
- Dialett trevisan pedemontan
- Venet oriental (dialett trevisan center-oriental, dialett venezian oriental, dialett liventin, dialett pordenones)
- Venet lagunar
- Venet central (dialett visentin, dialett verones bass, dialett padovan, dialett rovigott, dialett trevisan occidental, dialett venezian occidental)
- Dialett verones
- Dialett istrian
- Dialett trentin
L'emigrazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La lengua véneta la s'è desviluppada del latìn parlaa in del Tard Impér Romàn in di región in dove che primma se parlava el venètich (la lingua de la popolazzión di Veneti). In di sécol, a l'è vegnuda su me ona lengua letteraria a bastanza formada e l'è stada drovada me lengua uffizzial de la Serenissima Repùblica de San March. Nel sécol XIX l'era anchmò la lengua de comand in de la Marina Aostro-Ungarés. Ona forma de la lengua véneta, el vénet colonial, l'era diffonduda largament in de l'Adriàtegh in d'ona situazzión de bi- e trilingoism (l'altra lengua l'era on quai dialett del crovatt). On scritór comè l'Enz Bettiza, nassuu e cressuu a Spàlat, el parlava correntament el vénet colonial. Fra i lengov regional de l'Italia, el vénet l'è vunna di quei che han resistii mèj a l'espansión de l'italian.
Caratteristigh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La litteradura[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El status[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La grafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Esempi de lengua: el Pader Noster in Venezian[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Pare nostro che ti xe nei ciei,
sia santificà el to nome,
vegna el to regno,
sia fata ła toa vołontà,
Come nei ciei così in tera
Dane ancuo el nostro pan quotidian,
e rimeti a nialtri i nostri debiti,
Cussì come nialtri i rimetemo ai nostri debitori.
E no sta portarne in tentasion,
Ma łiberane dal mal, Amen.
Vos correlaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligamm de foeura[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Carta Europea di Lengov regionai o minoritari
- Sitt sora la lengua veneta, dedicaa al patrimoni lenguistigh e coltural del popol venet
- Manual grammatical general de la lengua veneta e di sò variant, de Michele Brunelli
- Dizionari general de la lengua veneta e di sò variant
- Raixe Venete, jornałe in léngoa veneta
- Istituu Lengua Veneta
- el dialett venet
- Sitoveneto
- Quatro Ciàcoe - Mensil in venet de coltura e tradizion venet
- Caorlotti.com - Dizionari italian - dialett caorlott
- El Sito del Mestro - Vocabolari, proverbi, moeud de dì e alter
- Grammatiga veneta
- Scheda sora la lengua "Veneta" nel sito di Ethnologue
- Sitt sora i lengov romanz e minoritari
- 40.000 paroll venet con traduzion in Ingles
- Cors de Talian cioè 'l Venet parlaa in Brasil
- Streaming de ona radio brasiliana che tutt i domenigh dai 14:30 ai 16:30 la trasmett ona trasmission in lengua veneta
- etimologia d'ona quai parolla in istrovenet
- Dizionario tascabile del dialetto veneziano, come viene usitato anche nelle province di Padova, Vicenza e Treviso, Padova, 1847


text:
Lucca
Lucca l'è 'na cità italiàna de la regiù de la Toscana, capolöch de la Pruvìncia omònima. La gh'a presapóch 84.410 abitàncc (dàto ISTAT del agóst 2009), 'na superfìce de 185 km² e 'na densità de 431 ab./km². El cümü de Lucca el cunfìna coi cümü de Borgo a Mozzano, Camaiore, Capannori, Massarosa, Pescaglia, San Giuliano Terme (PI) e Vecchiano (PI).
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Segónt chèl che gh'è stat retroàt dei scàvi archeològich, par che la cità la sàpe stàda fondàda come 'na colònia Lìgure, e piö tàrde l'è stàda englobàda dét endèl teretóre dei Etruschi.
La prìma mensiù de Lucca l'è òpera de Tito Livio che 'l la descrìf come part de la Repüblica Romàna alméno del 218 a.C., e che 'ndèl 180 a.C. l'ìa 'na colònia romana. Endèl an 90 prìma del Signur l'ìa deentàda 'n municipium.
El centro stòrich de Lucca el manté la dispuzisiù de le stràde segónt la 'mpostasiù romàna e la Piàsa San Michele la òcupa 'l pòsto de 'n foro antìch. I rèscc de 'n anfiteàtro i è amò vizìbii en piàsa de l'Anfiteatro. Sèmper en época antìca, l'è a Lucca che s'è tignìt la conferènsa de l'an 56 a.C. che la g'ha reafermàt la superiorità del Prim triumviràt.
L'è mìa stat pusìbol stabeléser con preciziù quàndo gh'è stat el pasàgio al cristianézimo a Lucca, ma, gh'è dele citasiù de 'n vèscof de Lucca che risàl al an 343 - 344. En piö gh'è dei docümèncc che ripórta che Frediano, en vèscof irlandés che piö tàrde 'l vegnarà canunizàt, l'è stat el vèscof de Lucca a le metà del sècol VI.
Endèl córs dei prim sècoi, Lucca l'è pò stàda duminàda dei Ostrogòti, dei Bizantì (apò a dòpo de ìga rezistìt dei més quan che l'è stàda asediàda de Nasser), enfìa a éser cunquistàda 'na ólta per töte dei Longobàrdi presapóch endèl an 570.
Endèl medioévo la cità la s'è svelöpàda 'n particolàr come tàpa 'mportànte sö la Via Francigena.
Endèl an 773 i Longobàrdi i vé batìcc dei Frànchi e fenés isé 'l sò domìnio sö Lucca en favùr de chèl dei carulìngi, apò a gràsie a la scunfìta dei düchi de Lucca per mà de Carlo Magno. Endèl perìodo che vé dòpo, la cità la consòlida la sò puzisiù de 'mportànsa e la crès apò a gràsie a le atività comerciài e a la prudusiù tèsil, per la quàla l'è dentàda famùza en töta l'Europa.
colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Monument Valley
La Monument Valley, che in Lumbàrt l’ völ dì la Al di Monümencc, l’è öna regiù del altipià del Colorado che la gh’à la particolarità de ìga öna bràca de grancc e ólcc Butte fài sö de arenaria. I Butte i è di culìne che i se tróa despelrùre ‘n mèss a öna pianüra o a ün altipià e i gh’à prìma di versàncc piö o méno ‘n pé che i dientà di mür verticài e ‘nfìna sö ‘n sìma i è piàte e i gh’à öna spéce de teràss metìt ach a 300 méter sùra ‘l lièl de la pianüra.
La Monument Valley la se tróa söl cunfì del Utah col nòrt del Arizòna (piö o méno), di bande di Quàter Cantù o Four Corners in inglés. La al l'é dèt in de la risèrva de la nasiù di Navajo e s’pöl riàga con la U.S. Highway 163. In de la lèngua di Navàjo la al l’è ciamàda Tsé Bii' Ndzisgaii che l’ völ dì la Al di Còrne o la Al di Préde.
Geologéa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Monument Valley l’è ü tòch del altipià del Colorado. Ol paimènt de la al l’è fai sura de töt da la Cutler Red siltite o de la sò sabia lasàda zó da i fiöm töcc a cürve che i à scàt la al.
Ol colùr róss fórt l’ vé da i òsidi de fèr. I préde piö scüre de la al, chèle blö grìze, i ciàpa chèl culùr lé da i òsidi de manganés.
L’è mia malfà ‘ncórzes che i Butte i gh’à trì stràti principài: chèl piö ‘n bas l’è facc de öna préda de sedimènt ciamàda Organ Rock, chèl in del mès de arenaria ciamàda Chelly e chèl sura l’è töt de scisti Moenkopi cuarciài zó da siltite Shinarump.
Tra ‘l 1948 e ‘l 1967, dal tòch a mesdé de la Upwarp, ü di butte de la al, l’è stai tiràt fò ‘l uranio, che l’ se tróa dét di cléne de la la siltite Shinarump; i à tiràt fò ach ol vanadio e ‘l ram che i se tróa mes-ciài dèt ‘nsèma ‘nsèma a l’uranio.
La Monument Valley in di film[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Monument Valley l'è stàcia 'l sèt de tace film de s-ciopetì a partì dal 1930, i piö famùs de töcc i è stacc de sigür Se ta cati... ta copi! e Stagecoach del John Ford 'nterpretàcc dal John Wayne, ma gh'è stài giràt ach ol docümentàre de la Walt Disney söl dezèrt.
Se la èt ach in del film del Clint Eastwood ciamàt The Eiger Sanction, in del film de fantascènsa Back to the Future III, in di cartù animàcc, ad ezèmpe Chip n' Dale's Rescue Rangers, in del vìdeo de la cansù I Disappear di Metallica, ma ach in del telefilm MacGyver, sö i coertìne de tace lìber e DVD e pò ach in di vìdeo zöch.
Per saìn de piö[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ol sito del parch de la tribü di Navajo in de la Monument Valley
- La mapa de la Monument Valley
- Ön artìcol del giurnàl de Los Angeles, ol Los Angeles Times che l' parla de la Monument Valley
- Güida del süd èst di Stacc Ünicc
- Note de la Energy Information Administration sö estrasiù de l'uranio e la dismisiù del sito.
- Lésta de la IMDb co i film e i spetàcoi televisìf ambientàcc in de la Monument Valley- dal sito IMDb - Internet Movie Databse
- Artìcol ciapàt dal PopMatters.com che l' parla di film giràcc in de la Monument Valley
- Sömeànse de la Monument Valley
- Vìdeo de la Monument Valley


text:
Lucille Teasdale-Corti
La Lucille Teasdale-Corti (Montréal, 30 de zenér del 1929 – Bezàna, prim de Óst del 1996) l’è stàcia öna dutùra, öna chirürga e öna misiunària quebecuàza.
Cuntegnüü
I sò stöde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L’è nasìda a Montréal, in del Québec, ü di stacc del Canadà, ol 30 de zenér del 1929 e l'éra chèla di quàter de sèt is-cècc; sò pàder 'l fàa 'l droghér e sò màder la fàa la dòna de cà e la gh’à üt la éta rüinàda da la depresiù[1].
De s-cètina l'à stödiàt di mòneghe al Pensionnat Du Saint Nom de Marie e zamò lé la gh’éra egnìda l’idèa de dientà dutùra: de fati, pròpe a scöla, l’à ‘ncontràt di misiunàrie apéna turnàde 'ndré de la Cina che i contàa sö de cóme i famèe cinéze i völìa adöma di s-cècc màs-cc e de cóme i bötàa ‘n de la römeta i s-cètine. I misiunàrie i ‘ndàa isé a sircà ‘n de la röméta i s-cetìne per salvàle, cüràle e tiràle grànde; con chèsto ezèmpe sóta i öcc la Lucille l’à decidìt che la sarès dientàda dutùra pò a lé, isé quàndo l'è cresìda l’à stödiàt medezìna a l'Üniersità de Montréal, ‘n d’ön’època ‘ndóe de dòne chi fàa la dutùra ghe n’éra ‘n gir gran póche.
Ol Piero Corti[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Finìda l’üniersità l’è ‘ndàcia a laurà a l’ospedàl Sainte Justine pour les Enfants de Montréal, l'à cominciàt la scöla de specializasiù per dientà chirürga e pròpe al Sainte Justine la cognusìt ü dutùr lumbàrt, ol Piero Corti, che al Sainte Justine l’éra drè a specializàs in radiologìa e anestezìa. Prèsto i dò i s'è ‘namuràcc e prìma de partì per turnà a Milà ol Piero Corti ‘l gh'à domandàt se la ölìa pasà 'l an al èstero ubligatòre per finì la specializasiù ‘nsèma a lü ‘n d'ün ospedàl in Ügànda che l’éra apena stài dervìt fò. La Lucille Teasdale prìma la gh’à respondìt de nò e ‘l l’à lasàt partì per Milà, dopo di chè, ‘ntàt che l’éra dré a preparàs per indà a stödià 'n di Stacc Ünìcc per fà lé l’an a l’èstero, l’à cambiàt idéa e la gh’è curìda dré al Piero Corti e ‘l prim de mas del 1961 i è ateràcc insèma a Entebbe, alùra capitàl del Ügànda amò ‘n di mà di Inglés, per spostàs pò a Lacor, ü paizèl a 11 km de Gulu in del teritòre de la tribù Acoli.
Pròpe a Lacor la Lucille Teasdale e ‘l Piero Corti i s’è spuzàcc ol 5 de dezèmber del 1961, lé i à pasàt töt ol rèst de la sò éta e sèmper a Lacor ol 17 de noèmber del 1962 l’è nasìda la Dominique Corti, la s-cèta de la Lucille e del Piero, s-cèta che i nìgher del pòst i à söbet ciamàt Atim, che ‘l völ dì nasìda de luntà de cà e l'è alùra che la Lucille l’è dientàda per töcc la Min Atim, cioè la màder de chèla che l'è nasìda de luntà de cà.
L'ospedàl de Lacor[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 1959 ol Giovanni Battista Cesana, misiunàre combonià de Lèch e èscof de Gulu, l'à fài nas ol Saint Mary's Hospital a Lacor e 'n del 1961 l'à invidàt ol zùen dutùr Piero Corti a ciapà servése al Saint Mary's Hospital. Quàndo 'l Piero Corti l'è riaàt insèma co la Lucille Teasdale, a spetài gh’éra adóma 5 mòneghe misiunàrie comboniàne e 'n del ospedàl l’indàa adöma ol repàrt de maternità, menimà i óter repàrcc i éra amò de finì o de fà sö[2].
Ol Piero e la Lucille i à tacàt söbet a laurà cóme dutùr, ma da söbet i s'è metìcc ach a sircà sö i sólcc per fà 'ndà e per slargà 'l ospedàl. In del 1965 l'è egnìt prónt 'l repàrt de chirürgia co la sò sàla operatòria a dù tàoi, in del 1973 i à dervìt fò öna scöla de infermér e l'an dòpo i à dervìt dù ambulatòre in del circondàre, ü a Opit e ü a Pabbo, pò 'n del 1976 ün óter a Amuru e de lé a öna quach agn chès-ce ambulatòre i è dientàcc di ospedài picinì.
Zamò dés agn prima però, 'n del Avrìl del 1966 in de la capitàl Kampala, gh’éra stat ü cólp de stat che l'à dacc ol vìa a trènt agn de guère e guerìglie, prima adóma tra ügandés e pò da la fì di agn '70 ach co la Tanzània. Pròpe da la fì di agn '70 infìna al 1989 l'ospedàl de Lacor l'è stacc sachegiàt tàte e tàte ólte, pò i ambülatòre - ospedài de Obit, Pabbo e Amuru i è stài sachegiàcc, isé de spèss che i 'ndàcc a la malùra e i stài bandunàcc, fò sùra la Lucille e 'l Piero i à ris-ciàt de ès copàcc, menimà dutùr e dipendèncc del l'ospedàl i è stài rapìcc di guerigliér piö d'öna ólta.
In töte i manére l'ospedàl de Lacor in di agn '90 l'l gh'éra l'istès 450 lècc e 400 dipendèncc, quàze töcc ügandés, gh'éra ü repàrt de chirürgia II con dò sàle operatòre e tace óter repàrcc e 'n del 2000 pròpe in del ospedàl de Lacor, per la prima ólta al mónt, l'è stài pusìbel diagnosticà e stödià öna 'nfesiù de Ebola. In del 2007 e in del 2008 l'ospedàl l'à cüràt 300.000 persùne, con 40.000 ricoveràcc e 5.000 operasiù.
Dutùra in Ügànda[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In di prim agn in Ügànda la Lucille Teasdale la s'è troàda a laurà quaze desperlé per 12 ùre e piö al dé, la s'è dàcia de fà suradetöt per ötà i màme e i s-cetì e pròpe per chèsto la gh'à üt ol sò bèl defà per salvài da:
- la caghèta, che i ciapàa come negót, dezà che de spès i màme i ghe dàa de bìf a i s-cècc del àqua spórca, isé la Lucielle e 'l Piero i à metìt in pé di córs de medezìna in di paìs per insegnàga a i màme come comportàs co i s-cècc picinì;
- l’Ebino, paròla Acòli che la öl dì chèl che ‘l rìa, espresiù dovràda da la zét del pòst per ciamà öna ‘nfesiù che la copàa tàce s-cècc. Quàndo a i s-cècc i ghe cresìa i décc e i ghe se sgiunfàa i zenzìe, i genitùr de sólet i a portàa da ü striù e chèsto per fàghei ègn fò ‘l ghe teàa i zenzìe con d’ü ciót o con di arnés del gèner, isé che de spès i ghe egnìa di ‘nfesiù e la seticemìa che i a copàa.
Quando pò gh'è s-ciopàt fò la guèra la dózìt dientà ach öna dutùra de guèra, cioè cürà i tànce ferìcc che i riàa de töte i bànde e che de spès i éra di soldàcc s-cetorlècc, i stèss che öna quàch agn prìma l'éra fài nas i ghe tùrna söl lècc del ospedàl co la divìza.
L' Aids[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A la fì di agn ’70 la Lucille l'à cominciàt a ‘ncorzès che tàce soldàcc ferìcc e malàcc che i riàa sö i sò lècc i gh’èra ol sarcòma de Kaposi, malatéa che la ghe somèa al càncher, ma che de chèle bànde lé la s’éra mai vésta prìma e che la desfàa del töt ol sistéma imünitàre. Ol Piero ‘l gh’à alùra parlàt de öna nöa malatèa, ciamàda HIV o AIDS, ma la Lucille l'è stàcia contagiàda l'istès, fòrse dal sanch d’ü soldàt ferìt ‘ntàt che l’éra dré a operàl a öna gàmba, fòrse da i schìde di òs di sò malàcc.
Ol 26 de setèmber del 1983 Lucille e Pietro i é stacc riceìcc dal Papa Gioàn Pàol II in Vaticàno e pò i è 'ndàcc a Londra ‘ndóe l’imunòlogo Anthony Pinching l'à troàt che la Lucille l’éra sieropositìa e ‘l gh’à dacc dù agn de éta, ma l’à mia negàt che l'avrès pödìt pò campà ü bèl tòch de piö, dezà che a l’època se saìa póch o negót sö l’Aids. Defati la Lucille l’à lauràt amò 13 agn, ach se a fadìga, in del sò ospedàl.
I öltem agn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 1993 ü giornalìsta del Reader Digest l’à vizitàt l’ospedàl de Lacor e l’à scricc di artìcoi sö la Lucille, de lé a póch, in del 1994, l’è riàda öna trup de la televisiù canadéza che l’à facc ü docümentàre sö la éta de la Lucille, docümentàre che l’à facc ol gir de töte i televisiù del mónt e ‘n del zögn del 1995 ol goèrno canadés l’à ‘nvidàda a turnà per öna quach dé 'n Canada, ‘ndoé l’è stàcia premiàda dal prim ministèr e festegiàda in di stràde de la sò sità, Montréal, ma chèl che piö gh’à facc piasér l’è stacc turnà in de la sò ègia scöla de quando l’éra picinìna per parlàga ai s-cetìne.
Turnàda in Ügànda l’à ciapàt amò a laurà e a operà, fìna che la malatéa ghe l'à permetìt. L’è mórta ol prim de Óst del 1996 a Bezàna 'n Lumbardéa, 'ndóe l'éra egnìda per fas cürà, dòpo i operàt piö de 13.000 persune.
La fondasiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 1993 la Lucille e 'l Piero Corti i à dervìt fò, prìma a Montréal e pò a Milà öna fondasiù, la Lucille Teasdale and Piero Corti Foundation, isé che l'ospedàl de Lacor 'l pödès indà 'nàcc ach dòpo de lùr.
Per saìn de piö[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol sito del fondasiù Lucille Teasdale and Piero Corti Foundation: http://www.fondazionecorti.it
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Michel Arseneault, Un sogno per la vita- Lucille e Piero Corti, una coppia di medici in prima linea - Paoline Editoriale Libri, Türin, 2004
- ↑ Deborah Cowley, Lucille Teasdale: Doctor of Courage, XYZ Publishing, 2005, ISBN 1-894852-16-8


text:
Paella
La paella l'è un piatt da riis (arros in catalàn), uriginari da la lagüna albufarenca, in la resgjun natürala da la Ribera Baixa del Xúquer, al süüd da València citaa, che sa mangja int ogni ucasiun, specialmeent cur che vün al sa trœva in cumpagnía d'amiis o int i fœch, al sàbet, dumènega u ai feest tradizziunall. A ghe n'è un bel puu da variaant. Ul nomm al deriva dal latin patella.
La duvaress, da tradizziun, vess cugnussüda cuma arròs a la paella u arròs in paella a la valenciana; però ul nomm paella al s'ütiliza pal piatt da riis gjanmò còtt, inscí cuma pal recipieent, ul qual al è un recipieent da ferr, da basa circülaar i da màrgin inclinaaa, e da altezza bassa, cun dò manèi.
La paella era in principi un mangjà sémplis, che al sa faseva cunt i quatru ropp che s'eva a purtada da man, insèma al riis: un tuchell da carna (cunèi, pulastar, ànatra, pòorch), la verdüra (cornètt, fasœui, tumatt, articjòcch, faaf, ài freesch, bròcul), œli, aqua, zafran e la saal.
Cul passà dal teemp, a l'è andada sufisticant-us int i restaurant, pudeent custà un bell puu da danee, suratütt se cun frütt da maar: gàmber, regusta, etc.
Gjo da bass a gh'è una lunga lista da riis in paella, o riis secch, però cunt ogni tipi d'ingredieent: riis négar cunt una basa da pess e la tinta dal calamaar, riis a banda cunt dumà al brœud da pess e i frütt da maar, riis a la scigúla e merlüzz, etc.
Un seguunt tipi di riis valencian, i saríen quii faa al furn arrossos melosos cun cassœla da teracota i, ültim, i arrossos caldosos, cuma ul famuus riis ai fasœui e raaf.


text:
Villaperuccio
Villaperuccio (el nòm endèla lèngua locàl l'è: Sa Baronia) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, en Pruvìncia de Carbonia-Iglesias. El g'ha 1 100 abitàncc (dàto del Dicember 2012[1]), 'na superfìce de 36 km² e 'na densità de 31 ab./km². El cunfìna coi cümü de Narcao, Nuxis, Perdaxius, Piscinas, Santadi, Tratalias.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2012.


text:
Marnand (VD)
Marnand a l'è staa un cumün svizzer del distret de Broye-Vully, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'eva de 2.34 km² e in del 2010 al gh'eva una popolazion de 158 abitant.
In del mes de giügn del 2010 gh'è staa faa un referendum inde che i cumün de Cerniaz, Combremont-le-Grand, Combremont-le-Petit, Granges-près-Marnand, Marnand, Sassel, Seigneux et Villars-Bramard han acetaa de fundiss per furmà un cumün ünegh ciamaa Valbroye. La decision le vegnüda efetiva el prim de lüi del 2011[1].
L'abitaa de Marnand al se tröva a una altitüden de 477 meter sura al livel del mar.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Marnand (VD) in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text: 1Rü ñu̱xma rü tama name na nüxü̃ perüc̱ẖauexü̃ na wüxichigü pegü pengechaü̃güxü̃ ñoma peeneẽxü̃ pengechaü̃xü̃rüü̃. 2Tama name na nüxü̃ ipeyarüngümaẽxü̃ na meãma penayaxuxü̃ i ngẽma duü̃xü̃gü i pepatawa ngugüxü̃. Erü nüxü̃ tacua̱x rü nümaxü̃ ga yemaãcü naxügüxü̃ rü ñuxguacü rü tama nüxü̃ nacuáãcüma bexma Tupanaãrü orearü ngeruü̃gü i daxũcü̱̃ã̱xü̃ meã nayauxgü. 3Rü name nixĩ i nüxna pecua̱xãchie i ngẽma duü̃xü̃gü i poxcuexü̃, ñoma pema rü ta naxrüü̃ pepoxcuexü̃rüü̃. Rü ngẽxgumarüü̃ ta name nixĩ nüxna pecua̱xãchie i ngẽma duü̃xü̃gü i togü ngúxü̃ nüxü̃ ingexẽẽgüxü̃, erü ngürüãchi tá ta ngẽmaãcü pexü̃ nangupetü. 4Rü ngẽma yatügü i ãmaxü̃ rü name nixĩ i meã naxma̱xmaã namaxẽ rü tüxü̃ nangechaü̃gü. Rü ngẽxgumarüü̃ ta i ngexü̃gü, rü name nixĩ i meã natemaã namaxẽ rü nüxü̃ nangechaü̃gü. Erü Tupana rü aixcüma tá nüxna naca rü tá nanapoxcue i ngẽma duü̃xü̃gü i naĩ i ngemaã rü e̱xna naĩ ya yatümaã ipexü̃. Rü ngẽxgumarüü̃ tá ta tüxü̃ napoxcue ya guxãma ya yíxema ngema̱xãcüma rü ngeteãcüma tügümaã maxẽmarexe. 5Rü tama name na dĩẽruguama perüxĩnüẽxü̃. Rü name nixĩ i namaã petaãẽgü i ngẽma marü pexü̃́ ngẽxmaxü̃. Yerü Tupana rü ñanagürü: “Tagutáma cuxna chixũ, rü tagutáma cuxü̃ íchata̱x”, ñanagürü. 6Rü ñu̱xma na nüxü̃ icuáxü̃ na ngẽmaãcü tamaã inaxã́ũxü̃, rü ngẽmaca̱x tama taxãne na ñagüxü̃: “Nüma ya Cori nixĩ ya choxü̃ rüngü̃xẽẽcü. Rü ngẽmaca̱x taxuca̱xma chamuü̃. Erü taxucürüwama texé ṯacü rü chixexü̃ chomaã taxü”, ñagüxü̃. 7Rü name nixĩ i nüxna pecua̱xãchie ga yema perü dauruü̃gü ga noxri pemaã icuáxü̃ rü pemaã nüxü̃ ixugüxü̃ ga Tupanaãrü ore. Rü name nixĩ i nagu perüxĩnüẽ ga na ñuxãcü meã namaxẽxü̃ pepe̱xewa rü ñuxãcü meã yaxõgüãcüma nayuexü̃. Rü name nixĩ ga nüma yaxõgüãxü̃rüü̃ meã peyaxõgü i pemax. 8Rü nüma ya Ngechuchu ya Cristu rü guxü̃guma nayanguxẽẽ i ngẽma tamaã nüxü̃ yaxuxü̃. Rü nuxcüma rü nayanguxẽẽ ga norü ore, rü ñu̱xma rü ta nayanguxẽẽ. Rü guxü̃gutáma ngẽmaãcü nixĩ. Rü ngẽmaca̱x tanaxwa̱xe na aixcüma nüxü̃́ yaxõgüxü̃. 9Rü tama name i peyaxõgü i ngẽma ngu̱xẽẽtaegü i tama toma pexü̃ namaã tangúexẽẽxü̃ i tama Tupanaãrü ixĩgüxü̃. Rü nuxcüma rü nagu taxĩ ga yema mugü ga Moĩché ümatüxü̃ ga tüxna nachu̱xuxü̃ na ṯacü ixüxü̃ rü ṯacü ingṍxü̃. Natürü yema mugü rü taguma tüxü̃ naporaexẽẽ ga na Tupanaca̱x imaxẽxü̃. Rü ngẽmaca̱x tanaxwa̱xe na Tupana ya tüxü̃ ngechaü̃cüwa na nayaxuxü̃ i tórü pora na aixcüma naxca̱x imaxẽxü̃ca̱x. 10Rü ngẽma duü̃xü̃gü i Moĩchéarü mugügu ĩxü̃, rü Tupanaca̱x naxü̃na nadai na tama napoxcueãxü̃ca̱x naxca̱x i norü pecadu. Natürü tama nüxü̃́ nayaxõgü ya Cristu ga tórü pecaduca̱x yucü. Rü ngẽmaca̱x taxucürüwama taxrüü̃ nanayauxgü i ngẽma ngü̃xẽẽ i Cristu nüxna uaxü̃xü̃. 11Rü ngẽma duü̃xü̃güarü paigüarü ãẽ̱xgacü, rü tupaucawa nanange ya nagü i naxü̃nagü na Tupanana naxããxü̃ca̱x na tama Tupana napoxcuexü̃ca̱x i ngẽma duü̃xü̃gü. Natürü naxü̃negü i ngẽma naxü̃nagü, rü ĩãneãrü ĩxpemawa nayanagugü. 12Rü yexgumarüü̃ ta ga Ngechuchu rü ĩãneãrü ĩxpemawa ngúxü̃ ninge rü nayu na nagümaãtama Tupanaca̱x yaxüünegüxẽẽãxü̃ca̱x i duü̃xü̃gü. 13Rü ngẽmaca̱x i yixema, rü name nixĩ i nüxna tixĩgachi i ngẽma mugü ga Moĩché ümatüxü̃, rü name nixĩ i Ngechuchuca̱x taxĩ. Rü woo duü̃xü̃gü tüxü̃ cugüegu, yema Ngechuchuxü̃ na nacugüexü̃rüü̃, rü name nixĩ i naxrüü̃ yaxna namaã taxĩnüẽ. 14Erü yixema na yaxõgüxü̃, rü tãũtáma ñoma i naãne i paxa tá gúxü̃wa tangẽxmagüecha. Erü daxũguxü̃ i naãnewa tüxü̃́ nangẽxma i tachica. Rü ngẽ́ma tá tangugü na guxü̃gutáma Tupanamaã ingẽxmagüechaxü̃ca̱x. 15Rü ngẽmaca̱x tanaxwa̱xe i Ngechuchu ya Cristuarü ngü̃xẽẽmaã guxü̃guma Tupanaxü̃ ticua̱xüü̃gü. Rü ngẽma na taa̱xmaã nüxü̃ icua̱xüü̃güxü̃, rü ngẽma nixĩ i ãmare i mexü̃ na nüxna naxãxü̃. 16¡Rü tãxṹ i nüxü̃ ipeyarüngümaẽxü̃ na togüxü̃ perüngü̃xẽẽxü̃ rü namaã peṉg̱auxü̃ i perü ngẽmaxü̃gü! Erü ngẽma nixĩ i ãmare i Tupanana pexãxü̃ i aixcüma namaã nataãẽxü̃. 17¡Rü naga pexĩnüẽ i ngẽma perü dauruü̃gü i pemaã icuáxü̃, rü penaxü̱x i ngẽma pemaã nüxü̃ yaxuxü̃! Erü nümagü rü Tupanape̱xewa pexna nadaugü na meã pemaxẽxü̃ca̱x erü nüxü̃ nacua̱xgü na Tupana tá nüxna c̱axü̃ i nachiga na ñuxãcü pexna nadaugüxü̃. Rü name nixĩ i meã namaã pemaxẽ i ngẽma perü dauruü̃gü na wüxi i taãẽ na yiĩxü̃ca̱x i ngẽma norü puracü rü tama wüxi i norü guxchaxü̃ na yiĩxü̃ca̱x. Erü ngẽxguma chi wüxi i norü guxchaxü̃ yixĩgu i ngẽma norü puracü na pexna nadauxü̃, rü pema rü chi taxuü̃ma i mexü̃ nawa peyaxu i ngẽma norü puracü. 18Rü tanaxwa̱xe na toxca̱x peyumüxẽgüxü̃. Erü toõẽwa nüxü̃ tacua̱x na aixcüma meã tayanguxẽẽxü̃ i ngẽma puracü i Tupana toxna ãxü̃ rü tanaxwa̱xe na guxü̃guma ngẽmaãcü tanaxüxü̃. 19Rü ngẽma guxü̃ãrü yexera pexna naxca̱x chac̱axü̃ nixĩ na peyumüxẽgüxü̃ na Tupana paxa pexca̱x choxü̃ taeguxẽẽxü̃ca̱x. 20Rü ñu̱xma chanaxwa̱xe i poraãcü pexü̃ narüngü̃xẽẽ ya Tupana ya tórü taãẽxẽẽruü̃ rü tórü ngüxmüẽxẽẽruü̃ ixĩcü. Rü nüma nixĩ ga yuwa ínadaxẽẽãxü̃ ga tórü Cori ya Ngechuchu ya Cristu ya guxü̃ma i yaxõgüxü̃ãrü dauruü̃ ya guxããrü yexera ixĩcü. Rü ñu̱xma na curuchagu taxca̱x nabaãxü̃ ga guma nagü ga tüxü̃ nüxü̃ cua̱xẽẽcü na ñuxãcü guxü̃guma tüxü̃ nangechaü̃xü̃ ya Tupana, rü chanaxwa̱xe na nüma ya Tupana pexü̃ yamexẽẽgüxü̃ rü pexü̃ nangü̃xẽẽxü̃ na aixcüma guxü̃ma i perü maxü̃wa pimexü̃ca̱x. Rü ngẽxgumarüü̃ ta chanaxwa̱xe na Ngechuchu ya Cristuwa tüxü̃ nangü̃xẽẽxü̃ca̱x ya Tupana na nüma nanaxwa̱xexü̃ãcüma ixĩgüxü̃ca̱x. Rü ñu̱xma tanaxwa̱xe i guxü̃guma yima Cristuxü̃ ticua̱xüü̃gü. Rü ngẽmaãcü yiĩ. 22Pa Chaueneẽgüx, pexü̃ chaca̱a̱xü̃ na yaxna namaã pexĩnüẽxü̃ i ñaã noxretama i ore i pexü̃ namaã chataãẽxẽẽxü̃ rü pexü̃ namaã chaxucu̱xẽxü̃. 23Rü chanaxwa̱xe na nüxü̃ pecuáxü̃ rü taeneẽ ya Timutéu rü marü ínanguxuchi ga na napoxcuxü̃. Rü ngẽxguma paxa nuã chauxü̃tawa nanguxgu, rü tá ngẽ́ma petanüwa chanaga i ngẽxguma pexü̃ íchayada̱u̱xgu. 24¡Rü nüxü̃ perümoxẽgü i guxü̃ma i ngẽma perü dauruü̃gü i pemaã icuáxü̃! ¡Rü ngẽxgumarüü̃ ta nüxü̃ perümoxẽgü i guxü̃ma i togü i taeneẽgü i yaxõgüxü̃! Rü taeneẽgü i Itáriaanewa ngẽxmagüxü̃ rü ta pexü̃ narümoxẽgü. 25¡Rü Tupana poraãcü pexü̃ rüngü̃xẽẽ̱x i guxãma i pemax! Rü ngẽmaãcü yiĩ.


text:
La mosca
La mosca (La mósca) 'l è 'n film fantàstic e ad scarésa dal 1986 ad David Cronenberg, arfacimènt 'd un vèć film dal 1958 ad Kurt Neumann da 'l tìtul L'esperimento del dottor K cun Vincent Price. Custâ nóṿ migliòṅ ad dòlar, al 'n à purtâ a cà da piò ad ssanta.
La pelìcula l'à vins al Prèmi Òscar dal 1987 p'r al truc fat méj dâ a i trucadōr Chris Walas (ch'al s éra preparâ studiànd di lìbar ch'i dascurìvan di mâi dasfurmànt e che pò al s farà càrag ad giràr al séguit La mosca 2 in dal 1989) e Stephan Dupuis.
Sunt
Seth Brundle (Jeff Goldblum) 'l è 'n siensiâ ch'l à mis sù na màchina bòna p'r al teletraspòrt. 'L aparéć al funsióna bèṅ cun di śavàj ma al gh'à di prubléma cun i èsar vivènt. Dòp avér tacâ na relasiòṅ cun la Veronica Quaife (Geena Davis), na giurnalìsta dna rivìsta sientìfica, Seth al gh la cava a mét'r a pòst al sò machinàri, ciamâ telepod, faghénd in manéra ad teletraspurtàr cun sucès al sò babuèṅ. Bèl càrag, a chi lò a gh vèṅ vója ad pasàr la sira insém a la sò muróśa ma chi lē invéci la và via. Seth al gh'à l'usesiòṅ che lē la vója turnàr insém a 'l sò ex amànt, 'l editōr Stathis Borans (John Getz).
Sōl a pinsàr-ag a Seth a gh vèṅ al magòṅ. Imbariàg pódag e fóra ad tèsta par la geluśìa al decìd ad pruàr la sò màchina su 'd lò sénsa dar a mènt ch'in cal méntar la s éra insfilsàda dènt'r anc na mósca. Sót i òć dla sò sìmia, ch'la gh salta adòs dòp ch'l éra vgnû fóra da na màchina misa in 'n àtar cô, Seth al créd 'd avér-'g-la fata anc parchè tut a pâr a pòst.
A 'l inìsi chi lò al sènt 'd èsar dvintâ più fòrt e un ciuladōr minga da rìdar ma anc più rabî a śgarbâ. Ma pò Seth al taca a cambiàr piàn piàṅ, i gh spùntan di péi bèi grôs in sla schina, e al s rénd cònt ch'i DNA suo e dla mósca i s éran misćiâ insém.
Dòp soquànti stmani Brundle al dvénta sémpar da può un quèl ad mèś fra 'n óm e 'n insèt, la sò salìa e i sò scaràć i èṅ bòṅ ad dasfàr al magnàr in 'n àtim, pròpria quànd la Veronica la vèṅ a savér 'd aspitàr un fiōl da lò. Par far in manéra 'd avér minga un putèṅ mutànt o dasfurmâ chi lē la decìd 'd aburtìr ma Seth al s mét ad travèrs parchè al pìcul al sarés la sōla manéra ad lasàr in cal mónd chè un quèl umàṅ ch'al daśvgnìs da lò.
Ardùt a cal punt lè a móstar fiśicamènt (al "Brundlemosca"), Seth al vōl fónd'r-as par sèmpar cun la Veronica andànd sèg dènt'r a 'l machinàri.


text:
Luc'k
Luc'k (cirilligh:Лyцbk; Лyцk/Luck in bieloruss e russ; Łuck in polacch; pronuncia milanesa: Lotz'k) a l'è ona città de l'Ucraina del nòrd-òvest.
L'è 'l capploeugh de l'Oblast' de Volinia e la cunta pussee de dusentmilla abitant.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nominada per la prima vòlta in del 1085, Luc'k l'è voeuna di città pussee antigh de l'Ucraina.
L'è partegnuda a la Polònia in del period 1921-1939. Duranta la Segonda Guerra Mondial (ma anca dòpo) la maggior part di abitant de origin polacca l'è stada mazzada o casciada foeura de la città.


text:
Montoggio
Montoggio (en lìgure: Monteuggio) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Gènova.
El g'ha 'na popolasiù de 2 044 abitàncc (dàto del Dicember 2012[1]), condena superfìce de 46,3 km² e 'na densità de popolasiù de 44 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Casella, Davagna, Genova, Sant'Olcese, Serra Riccò, Torriglia, Valbrevenna.
El cümü l'è sitüàt en val Scrivia, arènt a 'ndóche conflöés i torèncc Laccio e Pentema, dei quài pò se fùrma 'l Scrivia. L'abitàt el se tróa a 27 km de Gènova. El paés l'è postàt sö la spónda dèstra de la àl, endèna cónca duminàda del mut Bano (1.035 m s.l.m.). 'Na dìga söl rio de le Noci la g'ha pirmitìt endèi agn vint del sècol XX la custrusiù de 'n lach artificiàl sitüàt endèla località omònima.
El teretóre del cümü l'è furmàt, oltre che del capolöch , apò de 'na sinquantìna de frasiù e divèrse ótre località e borgàde minùre: Acquafredda Inferiore, Acquafredda Superiore, Alboreta, Barche, Bargagliotti, Bromia, Cà, Cagliardo, Carsegli, Caiasca, Campelo, Campovecchio, Carpi, Casà, Casalino, Cascinette, Case Vecchie, Castiglione, Chiappa, Cognole, Colletta, Corneto, Costa Inferiore, Costa Superiore, Cravasco, Creto, Dego, Fasciou, Fontanasse, Fregaiasse, Gazzolo, Gorretta, Granara, Montemoro, Montoggio, Morasco, Noci, Poggio, Ponti, Prato grande, Prato lungo, Rione, Rivé, Sanguineto Inferiore, Sanguineto Superiore, Sella, Serrou, Terme, Trefontane, Valle calde, Veixe.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Montoggio l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2012.


text:
Hauptinhalt
Previjion per ncuei, mierculdi 03/09/2014
Via per l di miurea l tëmp
Situazion dl tëmp n generel
L raion dla Elpes ie te n ciamp de prescions dëibles defrëntes te na curënta auta da ost.
L tëmp ncuei
Da duman possel a luesc mo pluei mpue. Dadedò suiel su damprovia y uni tant vëniel ora l surëdl. L föhn da nord lascia do. Pervia dl vënt che lascia do semea la temperatures plu autes, les arjonj al plu da 19° a 26°.
Previjion di proscimi dis
Variablmënt asniblà
N juebia saral mo drët bel cun na variazion de surëdl y nibles. Plu tert se furmeral nibles a grum y de cunseguenza possel se purté pro vel' smiz. N vënerdi vala inant cun truepa nibles y mpue de surëdl y via per l dì avanea la puscibltà de vel' plueia. La sada nes porta aldò dla previjions da ncuei mé uni tant mpue de surëdl, n dumënia dassëssel vester drët bel.
Dat ora ai: 03/09/2014, 11:00 | Previjion tl format PDF


text:
Intrigo internazionale
Intrigo internazionale (Intrîg internasiunàl) 'l è 'n film thriller dal 1959 'd Alfred Hitchcock. 'L à fat sù da piò ad trédas migliòṅ ad dòlar c'n un cóst ad tri.
Sunt
Mént'r al s cata in d'l hutèl Plaza ad New York, 'l agìnt publisitàri Roger Thornhill (Cary Grant) al vèṅ farmâ sénsa mutìṿ da dū óm ch'i al ciàman George Kaplan. Chi lōr i al tìnan sòdi par pò spinś'r-al in màchina par purtàr-al, cónt'r al sò vulēr, in dla vila 'd 'n óm ciamâ Lester Townsend (Philip Ober), davśèṅ a Glen Cove, a Long Island. Chè 'l è custrét prima a rispónd'r a dal dmandi ad Townsend e dal sò scagnòs Leonard (Martin Landau) e pò a mandàr śò soquànt bicér ad whisky che lōr i gh dànan par far-al dvintàr imbariàg. Mis incóra in màchina, chi lōr i próan a cupàr-al finśénd 'n incidènt stradàl ma Roger al la scampa, sōl p'r èsar farmâ pò da la pulisìa parchè al gh'à la bala.
Dòp che Thornill al gh'à cuntâ incòsa, la pulisìa la và a cà ad Lester ma la n gh cata gnint, anc parchè i faṅ tut in présia. Vgnû a savér che Townsend al lavóra a 'l O.N.U. cuma diplumàtic, Thornhill al decìd 'd indagàr par sò cònt, andànd-'l a catàr là. Quànd 'l al véd però al capìs ch'a n s trata minga d'l óm dla vila. Al n fà gnanc in tèmp a scambiàr quàtar paròli sèg che lò al vèṅ cupâ. In dal tintatìṿ ad dar-'g ajùt, Roger al gh s davśìna pròpria quànd i futógraf i al tìran śò cun al curtlàs dal masamènt in maṅ. Batśâ da tut cuma 'l culpévul, Thornhill 'l è custrét a scapàr via e a lugàr-as. Durànt un viàś in trên par Chicago, chi lò al cgnós la bèla Eva Kendall (Eva Marie Saint) che, anc s'la 'l à arcgnusû, la gh śibìs ad jutàr-al listés.


text:
Creula
Crevula (nòm uficiàl in italian: Creussa in Piemuntes; Crevoladossola in Italian) a l'è un cumün ussulan de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula
El gh'ha ona popolaziun de 4 716 abitàncc (dàto del Dicember 2012[1]), cunt ona superfis de 39,7 km² e ona densità de popolaziun de 119 ab./km².
El paes el se tröva in sü la strada del Pass del Sempiun e l'è dividüü da Dom dumà dal riaa Bogna, in curispundenza cun la Tos. Da Crevula parten la Val Diveder (quela del curs de la Tos) e la Val Antigori, che la porta al Sempiun. Ultra al center cumünal a gh'è i fraziun de Bisaa, Busch, Cad, Mucogna, Oira e Preja, anca se dumà Cad e Preja gh'han una certa cunsistenza.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Creula l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2012.


text:
Prunus persica
Ol Pèrsech (Prunus persica) l'è öna piànta de la famèa de le Rosaceae che la fà ü fröt che s'pöl mangià, dóls e gustùs, che l'è ciamàt pèrsech. L'è öna spéce che la é de la Cina.
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I fòie i è lanceolàde, lónghe tra 7 e 16 ghèi, làrghe 2 o 3 ghèi co i venadüre pinàde.
I fiùr i böta al prensépe de la primaéra, prìma che i crèse i fòie e de sólet i è desperIùr o piö de rar a dù a dù, i gh'à ü diàmeter de tré ghèi, i è de culùr ròza con sich tèpai, sich pétai e tàce stàmi compàgn de töte i Rosaceae.
I fröcc i è di drùpe che i gh'à la pólpa zàlda ma ach piö ciàra che la tènt al biànch. La pèl g'ha ü culùr che pöl indà dal zàlt al rós, l'è velütàda e pelùza. Ol gàndol l'è bèl gròs, dür e l'è facc de lègn.
Ol pèrsech - nus[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol pèrsech - nus l'è öna particolàr cùltivar de pèrsech, dezà che la gh'à la pèl bèla lìscia e sènsa gnà ü pél; la pólpa la pöl ès biànca o zàlda.


text:
Quercus robur
El Quercus robur (u anca: Quercus pendunculata; en Lombàrd ucidentàl: Rùgura; en Lombàrd orientàl: Rùer), anca ciamada in temp andaa Rugura Tudesca (Deutsche Eiche) a l'è un Arbur a Föja de la fameja di Fagaceae. Un mügg de rugur tüt insema 'l vegn ciamaa Ruguree.
Descriziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Rùgura la vegn grand fin 20 u anca 40 meter e 'l so diameter el cress fin a trii meter. La vegn vegia fin a 500 u anca 1000 agn. Di völt anca fin a 1400 agn. La sua rüsca, prima l'è möja e verda-grisa, pö, püssee tard, la vegn düra e grossa e grisa-marun de culur.
Difüsiun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Rugura l'è ben difüsa departüt, u asquas departüt, in Eüropa: la manca dumà in del süd de la Penisula Ibérega, in Sizilia, in Sardigna, in del süd de la Grecia, e in del nord de la Scandinavia e de la Rüssia. Int i Alp la riva fin sü a 1000 meter in sül nivel del mar.


text:
Sasól
Artéccol in dialètt mudnés
Sasól (Sassuolo, in italiàn) l'è un cumùn ed 41.746 cristiàn dla pruvèinsa ed Mòdna.
Luntàn 17 km da Mòdna, al cumùn l'è un di prinsipèli sèinter dl'indóstria dl'Emélia, al sèinter del cusidèt cumprensòri dal ceràmichi, un'indóstria dal urégin antighi che a partìr dal dopguèra l'à vést un grand crassimèint lóngh la vàl dla Sèccia.
I én ed Sasól trî cantant dimondi importànt: Pierangelo Bertoli, Caterina Caselli e Nek.
Artécol in dialèt arzân
Sasōl (Sassuolo, in italiân) l'è un cmûn ed 41.746 abitânt ed la pruvîncia ed Mòdna.
Luntân 17 km dal Cèinter pió impurtânt, al cmûn l'è ûn di principêl cèinter industriêl ed l'Emélia, al cèinter ed l' acsé dét cumprensorî dal cerâmichi, un'indóstria dal j urégin antîghi che, a partîr dal dopguèra, l'à cgnusù 'na grôsa espansiòun lòungh la vâl dal Sècia.
Ardundlà · Bastìa · Bumpòrt · Campgaiàn · Campsànt · Chèrp · Castelfrànch · Castelnóv · Castelvéder · Cavèss · Fanàn · Finèl · Fiumèlb · Fiuràn · Furmézen · Frasnùr · Gùia · La Cuncòrdia · La Miràndla · La Sèra · Làma · Maranèl · Maràn · Medòla · Mòdna · Muntecrê · Muntfiurèin · Muntés · Nonàntla · Nóv · Palàghen · Pavóll · Pergnàn · Pivpélegh · Pulinègh · Ravarèin · San Felìz · San Gèr · San Pussidòni · San Pròsper · Sasól · Savignàn · Sèstla · Suléra · Spilambèrt · Vgnóla · Zòca


text:
Nus essan champiuns d'Europa
-
- Zoom
- Sulettamain ABB ha annunzià passa 480 patents. (Reuters)
La Svizra è il pajais il pli innovativ da l'Europa. Sin 1 milliun abitants èn annunziads 835 patents. Tenor la statistica da l'uffizi da patenta europeic haja la confederaziun d’engraziar quai per gronda part a l'industria.
Las pli bleras annunzias datti dal concern electro-tecnic ABB cun passa 480, suandà dal concurrent Alstom, lura Nestlé, Roche e Novartis. Quai ha communitgà l'uffizi da patenta europeic. Bunamain 9% da las annunzias derivan da la Svizra.


text:
Val Susa
La Val Susa (inscì anca in italian, piemontes e occitan; Vâl Susa in arpitan; Val de Suse in frances) l'è ona vall del Piemont occidental, a ovest de Turin.
Cuntegnüü
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La vall, missa giò in sens longitudinal, l'è traversada de la Dora Riparia. A destra del fiumm se troeuven i Alp Cozzi, a sinistra i Alp Graii.
I duu affluent principai del fiumm hinn la Dora de Bardonecchia e la Cenischia, che a soa voeulta formen dò vallad important.
El mont pussee alt de la val l'è 'l Rocciamelone (3.538 meter).
I alter vai laterai de la Val Susa hinn la Vall Argentera, la Val Thuras, la Val Streggia, la Val Clarea, la Val Cenischia.
La vall la se troeuva al confin con la Francia: per quest gh'è on fracch de valigh alpin.
Situazion lenguistiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Val Susa l'è puttost interessanta del pont de vista lenguistiga: de fatt l'è on pont indove se incrosen trii lenguagg. In de la bassa val se parla el piemontes (dialett valsusin), menter in de l'alta val gh'è 'l pont de inconter trai parlad occitan (a sud) e trai parlad arpitan (a nord). Per quest la gh'è stada anca ona forta influenza francesa in sù la vall, tant che bona part di comun gh'hann on nomm in la lengua francesa e anzi a volt hinn pussee conossuu con quell puttost che cont el nomm offizial italian (l'è 'l cas de Sestriere, molto pussee conossuu col nomm de Sestrières).
Esempi de dialett occitan de la vall[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Dialett de Giaglione: Ün ómen avè düe bot. E lo pì gióven ha döt a son pare: “Mon pare, donàmme mon dret!”. E lo pare u l'ot partagià-los son béin. Gio 'n trai giort aprè che lo pì gióven u l'ot ajö tutta sa porsión, u l'è allàssenen loin loin, e dedin de paì etrangé: e iziè u l'ot argheirà tut sö ch' u l'avéit, da deibucià.
- Dialett de Oulx: Ün òmme avìe dus éifans. Le pü sgiuve d'iéllus dì a sun paire: “Paire, dùname la purziùn de ben che me revèn!” e iè lus ha partasgià le ben. Coches sgiurs aprè, aièn tut rebatà, le pü sgiuve garsùn partì par l'éitrangì, par ün paì éilunià, e ilhì u l'ha dissipà sun ben en vivèn lüxüriusmèn.
- Frances: Un homme avait deux enfants. Et le plus jeune d'eux a dit à son père: “Père, donne-moi la portion des biens que me revient!”. Et il a partagé les biens entre eux. Quelques jours après, ayant ramassé tout, le garçon le plus jeune est parti par un pays bien loin, où il a dissipé ses biens en vivant luxoriousement.


text:
Mario Balotelli
Mario Balotelli, (Palèrum, 12 'd Agóst dal 1990) 'l è 'n śugadór ad balòṅ itagliàṅ, nâ da di genitōr ganéś, i Barwuah. Al śóga da atacànt a 'l èstar, cun la squàdra ingléśa dal Manchester City. Al sò scutmàj 'l è Super Mario.
Biugrafìa
Nâ in Sicìglia, da pìcul al s trasferìs in dal cumùn bresàṅ ad Bagnōl Mèlla e al s pòrta a drē di distùrub a 'l budèli p'r i quài 'l è custrèt a far-'s uperàr. A dū an al ròbi i vaṅ méj ma 'l an dòp, anc su cunsìli di servìsi suciài parchè i sò genitōr i ér'n in buléta sparàda, al vèṅ dâ in afidamènt da 'l tribunàl di minōr a la famìjà Balotelli ad Cunséś. Mario al n à mai pardunâ i sò genitōr naturài ad cal fat lè, rinfaciànd-ag 'd ès'r-as sèmp'r in fargâ 'd lò.
A 18 an Mario al tōś la sitadinànsa itagliàna. In dal Luj dal 2012 la mudèla Raffaella Fico la fà savér ch'la gh'à 'd avér un fiōl da lò.
Caréra
Mario al taca a śugàr a balòṅ a sinc an in d'l uratòri ad Mumpiàṅ (un quartêr ad Brësa). In dal 2001 al pasa fra i śóvan dal Lumezzane par pò far al sò debùt fra i prufesiunìsta a séd'ś an in dla partìda ad C1 cónt'r al Padva. Al 31 'd Agóst dal 2006 al vèṅ cumprâ da 'l Inter. Cun i Milanéś ad Roberto Mancini al taca a śugàr in Serie A in dal Dicémbar dal 2007 cónt'r al Cagliari. Cun i lumbàrd al gh rèsta in fiṅ a 'l Istâ dal 2010, vinsénd 3 scudét e na Champions League sgnand in tut 20 gòi in campiunâ e 8 in dal cópi, par pò pasàr a 'l Manchester City in dua al vins al scudét dal 2011-2012.
Cun la nasiunàl al fà al sò debùt al 10 'd Agóst dal 2010 cóntar la Còsta 'd Avòri a Lóndra. Al séggna al sò prim gòl cun l'Itâglia 'l 11 ad Nuvémbar dal 2011 in Pulògna. A 'l Europeo dal 2012 al riva secónd da drē da la Spaggna pardénd la finàl par 4-0.
Culegamènt estéran
- (IT)(EN)(FR)(ES) Al sò Sit Uficiàl


text:
Credéra e Rübià
Credéra e Rübià (Credera Rubbiano an Italià) l’è ‘n paìs da 1 647 abitànt (dàto del Dicember 2012[1]) da la Pruinsa da Cremuna.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
'L andamènt dal nömer d'abitànt l'è mustràt an da la tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Pagine tacade[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimènt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2012.


text:
Alicante
Alicante (ins anca in spagnoeu; Alacant in catalan; Alicant in aragones; Lucentum in latin) a l'è ona città de la Spagna.
La se troeuva in de la Comunità Valenzana in de la provincia e la comarca omònima. I abitant a hinn 331.750 (2008). L'è sede de ona diòcesi, insema a Orihuela. A l'è on pòrt econòmigh important.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La città la gh'era giamò in del 237 a. C., quand che 'l general Milcare Barca el gh'ha faa sù ona fortezza. Lì vesin i Roman gh'hann fondaa el municipi de Lucentum.
Dòpo la fin de Ròma la città l'è passada sòtta el domini di Visigòtt, di Bizantin e di Arab, che l'hann tegnuda per cinch cent ann (VIII-XIII secol). De quell moment l'è andada dree ai sòrt de la Spagna.
In del 1936 ad Alicante l'è staa fusilaa el dittador spagnoeu José Antonio Primo de Rivera.


text: 1Taxuwama name na texé tügü icua̱xüüxü̃. Natürü tá pemaã nüxü̃ chixuama na ñuxãcü tórü Cori choxü̃ nango̱xetüxẽẽxü̃ rü ñuxãcü choxü̃ nüxü̃ na nacua̱xẽẽxü̃ ga ṯacü ga ẽxü̃guxü̃. 2Rü 14 ga taunecü marü nangupetü ga na Tupana daxũguxü̃ ga naãnewa ga nüma ínayexmaxü̃wa choxü̃ nagaxü̃. Natürü tama nüxü̃ chacua̱x rü chauãẽwaxicatama nixĩ ga yéma choxü̃ nagaxü̃, rü e̱xna guxü̃ ga chaxunemaã yiĩxü̃ ga yéma choxü̃ nagaxü̃. Rü Tupanaxĩcatama nüxü̃ nacua̱x i ngẽma. 3Rü aixcüma meãma nüxü̃ chacua̱x na daxũguxü̃ ga naãnewa choxü̃ nagaxü̃ ga Tupana, natürü tama nüxü̃ chacua̱x rü guxü̃ ga chaxunemaã yéma choxü̃ naga rü e̱xna tama. Rü Tupanaxĩcatama nixĩ ya nüxü̃ cuácü i ngẽma. Rü yéma nüxü̃ chaxĩnü ga ore ga ẽxü̃guxü̃ i guxü̃ma i duü̃xü̃güna chu̱xuxü̃ na nüxü̃ yaxugüxü̃. 5Rü choma rü chi name na chaugü naxca̱x chicua̱xüüxü̃ i ngẽma, natürü tãũtáma ngẽmaãcü chanaxü. Erü ngẽma ngúxü̃ na chingexü̃maãxĩcatama tá nixĩ i chaugü chicua̱xüüxü̃. 6Natürü ngẽxguma chi chaugü chicua̱xüü̃chaü̃gu, rü tãũ chima wüxi i ngẽãẽmare nixĩ i ngẽma, erü aixcüma nixĩ i ngẽma ore i nüxü̃ chixuxü̃ i chauchiga. Natürü tama chaugü chicua̱xüü̃ na taxúema nagu rüxĩnüxü̃ca̱x na ngẽma chowa nüxü̃ naxĩnüẽxü̃ rü nüxü̃ nadaugüxü̃ãrü yexera chiĩxü̃. 7Natürü tórü Cori rü tama nanaxwa̱xe i poraãcüxüchima chaugü namaã chicua̱xüüxü̃ ga yema ẽxü̃guxü̃ ga mexẽchixü̃ ga choxü̃ nüxü̃ nacua̱xẽẽxü̃. Rü yemaca̱x chaxunewa nananguxẽẽ ga wüxi ga choxü̃́ ngúxü̃ ñoma wüxi ya tuxu chaxunewa ingaxixü̃rüü̃. Rü yema rü ñoma wüxi ga Chatanáãrü orearü ngeruü̃rüü̃ chauxü̃tawa nangu na choxü̃ nachixewexü̃ca̱x na tama chaugü chicua̱xüüxü̃ca̱x. 8Rü tomaẽ̱xpü̱xcüna tórü Corina chaca na choxü̃́ iyanaxoxẽẽãxü̃ca̱x ga yema choxü̃́ ngúxü̃. 9Natürü nüma ya tórü Cori rü ñanagürü choxü̃: “Rü cuma nüxü̃ cucua̱x na guxü̃guma cuxü̃ changechaü̃, rü ngẽxĩcatama nixĩ i cunaxwa̱xexü̃. Rü ngẽma duü̃xü̃gü i tama poraexü̃wa nixĩ i aixcüma chanango̱xẽẽxü̃ i ñuxãcü na chaporaxü̃”, ñanagürü choxü̃. Rü ngẽmaca̱x chataãẽ ega tama chaporagu. Erü ngẽxguma tama chaporagu rü ngẽxguma nixĩ i chowa inawéãxü̃ i norü pora ya Cristu. 10Rü ngẽma na Cristuxü̃ na changechaü̃xü̃gagu nixĩ i yaxna namaã chaxĩnüxü̃ ega woo chaturagu rü woo ṯacü chomaã yaxugüegu i duü̃xü̃gü. Rü woo choxü̃́ natau̱xgu i chorü ngẽmaxü̃gü, rü woo duü̃xü̃gü rü chowe yangẽxü̃tanügu, rü woo guxchaxü̃gü choxü̃́ ngẽxmagu rü Cristuca̱x rü yaxna namaã chaxĩnü i guxü̃ma i ngẽma. Erü ngẽxguma chaturagu, rü ngẽxguma nixĩ i yexeraãcü Cristu choxü̃ poraxẽẽxü̃. 11Maneca ñoma wüxi i ãũãẽxü̃rüü̃ chidexa, erü ngẽmaãcü chaugü chicua̱xüü̃. Natürü pegagutama nixĩ i düxwa ngẽmaãcü chaugüétüwa chidexaxü̃, yerü pema chi nixĩ ga choxü̃ picua̱xüü̃güxü̃, rü tama i chomax. Rü woo taxuwama chame i chomax, natürü taxuwama choxü̃ narüyexeragü i ngẽma orearü uruü̃güneta i nawe perüxĩxü̃. 12Rü yexguma petanüwa chayexmagu, rü yaxna pemaã chaxĩnüãcüma pexü̃ nüxü̃ chadauxẽẽ na aixcüma Cristu choxü̃ muxü̃ na nüxü̃ chixuxü̃ca̱x ga norü ore. Rü cua̱xruü̃gümaã pexü̃ nüxü̃ chacua̱xẽẽ ga yema. Rü pexü̃ nüxü̃ chadauxẽẽ ga taxü̃ ga mexü̃gü ga Tupanaãrü poramaã üxü̃. 13Rü yexguma petanüwa chayexmagu rü pemaã chamecüma yema guxü̃ma ga togü ga yaxõgüxü̃maã na chamecümaxü̃rüü̃tama. Natürü wüxiwaxicatama nixĩ ga íchatüxü̃ yerü ga petanüwa rü tama ngĩxü̃ chayaxu ga dĩẽru yema togü ga yaxõgüxü̃tanüwa ngĩxü̃ chayaxuxü̃rüü̃. Rü chanaxwa̱xe i choxü̃́ nüxü̃ pengechaü̃ i ngẽma. 14Rü ñu̱xma rü marü íchamemare na norü tomaẽ̱xpü̱xcüna pexü̃ íchayadauxü̃. Rü tãũtáma ṯacüca̱x pexna chayaca. Erü tama perü ngẽmaxü̃güca̱x petanüwa chaxũ, natürü pexca̱xüchi nixĩ i ngẽ́ma chaxũxü̃. Pema rü chauxacügü pixĩgü i Tupanaãrü orewa. Rü ngẽma papa rü mamaãrü puracü nixĩ na naxãcügüna naxããxü̃ i ngẽma nüxü̃́ taxuxü̃. Rü tama naxãcügüarü puracü nixĩ na nanatüna rü naẽna naxãgüãxü̃. 15Rü choma rü íchamemare na chorü ngúchaü̃maã pexca̱x ichanaxãxü̃ i guxü̃ma i ṯacü i choxü̃́ ngẽxmaxü̃ rü woo chaugütama rü ta na ichaxãxü̃ na aixcüma meã peyaxõgüxü̃ca̱x. Natürü chauxca̱x rü ngẽxguma yexeraãcü pexü̃ changechaü̃gu, rü pema rü yexeraãcü nüxü̃ perüxoetanü na choxü̃ pengechaü̃xü̃. 16Rü nümaxü̃ i duü̃xü̃gü i petanüwa, rü woo nüxü̃ nacua̱xgü na taguma ṯacüca̱x pexü̃tawa íchac̱axü̃, natürü nümagü rü nüxü̃ nixugüama na pexü̃ chawomüxẽẽãcüma perü dĩẽru ngĩxü̃ chayaxuxü̃. 17¿E̱xna pema nagu perüxĩnüẽgu rü yema duü̃xü̃gü ga petanüwa chamugüxü̃wa pexü̃ chawomüxẽẽ? 18Rü Titumaã nüxü̃ chixu na petanüwa íyadauxü̃ca̱x. Rü namaã yéma chanamu ga yema to ga taeneẽ. ¿E̱xna pema nagu perüxĩnüẽgu ga Titu rü pexü̃ yéma nayawomüxẽẽ? ¿Tama e̱xna aixcüma yiĩxü̃ na chauxrüü̃ meã na namaxü̃xü̃ rü chauxrüü̃ mexü̃gu naxĩnüxü̃ ga Titux? 19Bexmana pema tá nagu perüxĩnüẽ rü ngẽmaãcü tidexagü, erü togüétüwatama tachogüchaü̃. Natürü, Pa Chaueneẽgü ya Pexü̃ Tangechaü̃güex, rü Tupanape̱xewa rü Cristuégagu nixĩ i tidexagüxü̃ na yexeraãcü meã Tupanaãxü̃́ peyaxõgüxü̃ca̱x rü yexeraãcü meã na pemaxẽxü̃ca̱x. 20Erü chaxoegaãẽ rü ngẽxguma wena pexü̃ íchayada̱u̱xgu, rü ngürüãchi tama choma chanaxwa̱xexü̃ãcüma ípemaxẽ, rü ngẽmaca̱x i pema rü tãũtáma chomaã petaãẽgü. Rü chaxoegaãẽ erü ngürüãchi tá pexü̃ ichayangau na pegüchi ípexaiexü̃, rü pegüarü ngẽmaxü̃ca̱x pixãũxãchigüxü̃, rü pegümaã penuẽxü̃, rü pegüguxicatama íperüxĩnüẽxü̃, rü pexoregüta̱a̱xgüxü̃, rü ṯoguã̱xü̃ pixuxü̃, rü pegü picua̱xüü̃güxü̃, rü chixexü̃ ípexüexü̃ rü ngẽmaãcü chixri ípemaxẽxü̃. 21Rü chaxoegaãẽ rü ngẽxguma wena petanüwa chaxũxgu, rü ngürüãchi Tupana rü pegagu tá choxü̃ naxãnexẽẽ. Rü ngürüãchi ngechaü̃ tá choxna pexã, erü muxẽma i petanüwa rü marü ñuxgumama pecadu taxügüecha, rü tama nüxü̃ tarüxoechaü̃ na Tupanape̱xewa chixexü̃ taxügüxü̃ rü naĩ i ngemaãmare na tamaxẽxü̃ rü guxü̃ma i togü i chixexü̃ na taxügüxü̃.


text:
1949
Avenimeent:[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
25 10 - London (Inglatera): ul De Havilland Comet, ul primm aviun a reazziun destinaa al traspòort da passageer, al fa un guur da pröva London-Trípoli-London in 6 uur e 36 minütt, dò vöölt püssee ràpit che i aviun cunvenziunaal.
25 10 - Londra (Anglatera): el De Havilland Comet, el primm aviun a reazziun destinaa al traspòort de viagjaduur, al fa un guur de pröva Lundra-Trípoli-Lundra in 6 uur e 36 minüt, el dobi de velocitaa che i aviun convenziunaj.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
29 06 - Parets del Vallès (ul Vallès Oriental, a Catalunya): Joan Clos i Matheu, pulítich, batlle da Barcelona dal 26 de setembre 1997.
29 06 - Parets del Vallès (el Vallès Uriental): Joan Clos e Matheu, polítegh, síndech de Barcelona del 26 09 de 1997.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
David Lynch
El David Lynch (Missoula, Montana, USA, 20 genar 1946) a l'è un regista, un scenegiadur, un pitur, un cumpusidur e un prudütur cinematugrafich american. El David el gh'ha un stil carateristich e ünich, cunsideraa sürealista, cun sequenz unirich e inquietant, imaginn strann e i sun sügestiv. Despess lü'l fà vidè la facia scundüda e scüra de cità piscinit american (in Blue Velvet e Twin Peaks) e de gran metropul (Lost Highways, Mulholland Dr.).
I cinema del Lynch gh'hann semper un gran sücess per la critiga ma minga semper per el püblich (a ecezziun de la serie per la televisiun Twin Peaks). A la 63a Mostra internazionale d'arte cinematografica di Venezia el 6 setember 2006 i gh'hann daa a lü el Leone d'Oro per la carriera, in ucasiun del anteprima del film Inland Empire (che l'era föra cuncurs).


text:
La Balilla, testo di Enzo Jannacci. Mi g’avevi una bella Balilla, fuderata de pel d’anguila; ve cunti la storia de cume l’e’ andada, in tri minut me l’han dislenguata.
Prima ve disi el meste’ che fu mi’, inisi i des ur e finisi a mess di’; vendi la soda, lisciva e saun, e de dane’ ne fu su a muntun.
Giri la baia cul motofurgun, cun la candegina, paieta e pantun; fu una pignata de card de mila, me salt’in del cu de cumpra’ la Balilla.
Porto la machina sota la porta, me graten subit la roda de scorta; la sposti un cicin la porti in via Larga, passa un quei d’un che me grata la targa.
Peu passen i tedesch tislifen tislofen, van su la vetura me mangen el cofen; ciami i ingles per casciai via, me passen tuta la caruseria.
Passa un fiulin, bel, ma senza i dentin el me disvida tutt i lampadin; El me fradellastr quel mala’ de dabiet, el fa finta de nient e me mangia el magnete;
A visitam ven fora el dutur, che el me mangia el radiatur, per rispet alla sciensa ghe disi na’got, e lu’ per dispet porta via anca el cruscot.
Ma te disi mi’ l’è roba de mat, me par ’na Balilla de ciculatt. A vu in questura per denuncia’ i dann, quan turni in dre’ ghe’ pu’ i pedan.
El me’ purtinar che porta i uciai, el salta in vettura a mangiam i fanai; e la so’ mie’ si’ quela latrina, la ma bevu’ fora tuta la bensina.
Peu me ne cumbinen de tuti i culur, a trovi pu’ nanca un toc de mutur, una bruta facia de delinquent, el me mangia el tubo de scapament.
A Vu per caso a truva’ la me’ surela, ghe trovi in ca’ un pistun e una biella, resta in terra tri tuchei, passa e spasin porta via anca quei.
P.S., se qualcuno volesse la traduzione...!!
Ah ah! Sembra quasi di vederli... Ho ascoltato anche altre versioni: questa è l'originale?
Siiiiii Giacomo, il testo è di Jannacci, l'han cantata anche i Gufi e pure Gaber.
I Gufi cantavano la canzone con un testo leggermente diverso:
Vorí savè el mestèe che foo mí cominci ai des or finissi a mezzdì giri la Baia col motofurgon vendi lisciva soda e savon
Mí voo in gir de chí e de là mí voo in gir a lavorà hoo faa ona pigna de cart de milla se m'è vegnuu in ment de compraa ona balilla
L'è stada la rabbia di mè fradej che hann cominciaa a sgagnamm i budej la mia cusina che sta in via Larga la m'ha mangiaa anca la targa
La mia zia de Gorgonzoeula cont i gòmm l'ha faa la cazzoeula el mè nònno ch'el gh'ha l'angina l'ha cíappàa la ciòcca con la benzina
El Carletto stupidòtt el s'è faa on vestii cont la capòtt i mè nevod pussee piscinitt salta in vettura a mangiamm anca i vit
La Maria che sta in la mia pòrta la m'ha mangiaa la roeuda de scòrta el todesch dislifen e dislofen el m'ha mangiaa in d'on boccon tutt el cofen
El maresciall di carabinier cont in bocca i quatter porter i e sgagnava senza rispett insemma ai porter l'ha mangiaa anca i manett
A gh'è vun che vegn de Bagg el ciappa i roeud e’l me mangia i ragg in d'on canton gh'è’l Salvador cont in bocca el radiator
Passa on fioeu senza dentin el me disvida i lampadin el mè fradell quel malaa de diabete el fa finta de nient el me mangia el magnete
El mè portinar ch'el porta i occiaj salta su a mangiamm i fanaj voo in questura a denuncià i dagn quand torni indree gh'è pù nanca i pedagn
A voo per caso a trovà mia sorella ghe troeuvi in cà on piston e 'na biella quand torni indree gh'è restaa solament el fumm del tubo de scappament.
Un'altra versione, non ricordo se cantata dai Gufi o da Gaber, aveva come ultima strofa:
Ma quel che l'è restà scottaa, l'è el mé cusin che l'era soldaa, quand l'è turnaa a cà l'ha truvà sulament el fumm del tubo de scappament.
Eh Luigi, la memoria fa difetto anche a me. L'ho sentita anch'io quella del " cusìn che l'era soldaa ", ma non ricordo chi la cantava. Ma tu sei milanese ? Se no, com'è che conosci queste canzoni ? Ciao, Ambrogio.
Ambröeus, sono nato a Milano da genitori anch'essi nati a Milano. Con nonni vigevanesi da parte di madre, milanese la nonna paterna e veronese, ma di probabili origini parmensi, il nonno. Certamente da qualche parte ho ancora la cassetta o il LP con queste canzoni. Ciao. luigi