text:
Scarlet
La Scarlet (Stria Scarlàta), scutmàj dla Wanda Maximoff, 'l è 'n persunàǵ di fumét creâ da Stan Lee (tèst) e Jack Kirby (diségn) in dal 1964 publicâ da la Marvel Comics. La sò prima aparisiòṅ l'è vgnuda in X-Men (prima série) n.4.
Chi lē l'è bòna ad cambiàr al prubabilità a secónd ad cum la vōl lē e acsè la pōl far sucédar di quèi incredibìi.
L'è la fiōla ad Magneto e la surèla ad Quicksilver. L'è anc un mémbar stòric di Vendicadōr in dua l'à fat al sò ingrès c'n al nùmar 16 'd Avengers.
Biugrafìa dal Persunàǵ
In dal muntàgni ad Wundagore, la Wanda e Pietro i nàsan da na dóna ciamàda Magda ch'la i à abû da Magneto, al sgnór dal magnetìśum, sénsa che chi lò al saìs gnint. Difàti chi lē l'éra scapàda via da lò quànd l'à vdû qvél ch'l éra bòṅ ad far. Quànd i èṅ nâ, durànt na timpèsta mìstica, i putēr mutànt di putèṅ i 'n aṅ patî, specialmènt qvéi dla Wanda. Dòp èsar stâ tirâ sù da na dóna-bèstia ciamàda Bova, fémna 'd un bóv creàda par 'l Alto Evoluzionario, i èṅ pò stâ adutâ da dū sigàgn, Django e la Marya Maximoff. I fradèi i èṅ carsû bèṅ sèg in fiṅ tant ch'al putēr dla ragasōla, qvél ad cambiàr al prubabilità, al s è fat védar. Cardùda na stria da gl'abitànt dal vilàǵ in dua i éran drē a pasàr i sò genitōr, la Wanda l'è andàda in a risć 'd èsar bruśàda viva ma in sò ajùt 'l è rivâ Magneto ch'al n saìva briśa ch'la fus sò fiōla. Chi lē e Pietro i s èṅ śuntâ acsè a 'l sò grup ad mutànt catìṿ ch'al cumbatìva gl'X-Men, ma sōl p'r acgnusénsa.
In séguit però i èṅ pasâ in di rang di Vendicadōr, insém a Capitan America e a Occhio di Falco, dgénd acsè ad sè a Tony Stark ch'al pascàva di mémbar nóṿ. In dal grup la Wanda l'à cgnusû qvél ch'al sarév dvintâ sò marè, 'l andròid Visione. A séguit dna gravidànsa istèrica, l'à dâ a la luś dū śmèj, William e Thomas, miténd in di sò còrp da gl'anmi purtàdi via a 'l sgnór d'l Infèran, Mefisto. Dòp na lòta cun Pandemonio i sò dū putèṅ i èṅ sparî anc parchè i n èṅ mai eśistî dabòṅ. Par tiràr-ag via al magòṅ, la sò insgnànta ad striarìa, l'Agatha Harkness, la gh'à scanślâ i arcòrd ad chi lōr e la Wanda la s è misa bòna.
Soquànt an dòp però a lì lē, dascurénd cun la Wasp ch'a gh'è scapâ na paròla ad tròp, a gh'è vgnû in mènt ch'la gh'iva abû dū putèṅ e l'è andàda fóra ad tèsta cumpletamènt. Prima l'à cupâ par vindéta la vècia stria e pò 'l à fat imbariagàr Iron Man méntar 'l éra drē a dascórar a 'l Nasiòṅ Unìdi. In dla sò arlìa vèrs i Vendicadōr, sò cumpàgn da na vita, l'à fat inamuràr ad lē Capitan America e fat turnàr Falcon un laśaròṅ faghénd pò sćiupàr la baś dal grup, cupànd acsè Scott Lang, al secónd Ant Man, ch'al s catàva lè dèntar. C'n al còrp śbrandlâ ad sò marè, l'à creâ na sfilaràda ad còpi 'd Ultron e la i à druàdi cónt'r al grup. La gh l'à cavàda anc a far dvintàr salvàdga la She-Hulk par far-la cumbàtar c'n i Vendicadōr. Durànt cal masèl lè, i aṅ patî dal fridi dimóndi gravi la Wasp e la Capitan Bretagna nóva, la Kelsey Leigh, méntar Occhio di Falco 'l è mòrt.
Sōl cun 'l ajùt dal Dottor Strange lì lē l'è stada scunfìta ma cun la mènt dasfàta. La pòvra Wanda l'è stada pò purtàda da sò pàdar a Genosha.
Parènt
- Erik Magnus Lehnsherr (Magneto) - pàdar
- Pietro Maximoff (Quicksilver) - fradèl
- Visione - marè
- William "Billy" Kaplan - fiōl
- Thomas Shepherd - fiōl
- Anya Lehnsherr - surèla
- Magda Lehnsherr - màdar
- Lorna Dane (Polaris) - surelàstra
- Django Maximoff - pad'r adutìṿ
- Marya Maximoff - mad'r adutìva
- Crystal - ex-cugnàda
- Luna Maximoff - anvōda


c: text/html

text:
Arbed-Cagion
Arbed-Cagion (Arbedo-Castione) a l'è un cumün svizzer del distret de Bellinzona. in del Canton Tesin. Al gh’ha pressapoch 4 576 abitant (dato del 31 Dicember 2013[1]) e una süperfiss de 21.52 km², e al se tröva a una altitüden de 283 meter sura al livel del mar.
L'è furmaa de du abitaa: Arbed (che 'l ciappa dent anca la frazzion de Murinasc) e Cagion, sitüaa in süi du spond del fiüm Moesa, arent a la conflüenza cul fiüm Tesin.
El cumün de Arbed-Cagion a l'è tacaa ai cumün de Bellinzona, Clar, Gnosca, Gurdün, Lümin, Rorè (GR) e Sant Antoni.
Esempi de dialet de Arbed[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Um om el gh'eva düü maton.
El püssee sgiun da 'sti düü el g'ha dicc al pà: "Pà, dam fora la mèe part da sustanzia che 'm tóca!", e lü el g'ha facc fora i part.
Poch dì dopu el fiöö püssee sgiun, tirò 'nsema tüt el facc sò, l'è nacc in d'um paies luntan, e lì in poch temp a l'ha majò fora tüt, cul ciocataa e naa a girolda.
E quand l'ha biüü facc net, a gh'è gnid nu grand carestia in chel paies lì, e l'ha scumenciò a bat in di còst.
E l'è nacc in d'um sciur in chel paies a cercaa da lavuraa, e 'stu sciur el l'ha mandò 'n di sò fundi a cüraa i pursciöi.
E lü al cercava d'impiönii la büseca cui giand ch'i majava i pursciöi: e nessün i ga 'n dèva.
Alura, pensandu a chel che l'èva facc, l'ha dicc in tra da lü: "Quanti lavurant in cà dal mè pà i g'ha da majaa e da bev a saziatè, e mì chì a crepi da la fam!
Ma leverò sü, a nerò dal mè pà e ga diserò: Pà, huu facc pecad cuntra dal Signur e cuntra da tì.
Rumai mì a som piü dögn da vess ciamò tò fiöö: tratum cumèe vün di tò lavurant".
E l'è levò sü e l'è nacc dal sò pà. E l'eva ancamò distant quand che 'l sò pà el l'ha vist, e g'ha gnid cumpassion; el g'ha nacc incuntra, e 'l g'ha bütò i brasc al col e 'l l'ha basò.
E 'l fiöö el g'ha dicc: "Pà, huu facc pecad cuntra dal Signur e cuntra da tì; rumai a som piü dögn da vess ciamò tò fiöö".
E 'l pà el g'ha dicc ai sò servituu: "A la svelta, tödì scià el vestì püssee bel e metìgal sü, e metigh dent l'anel in dal did, e metigh sü i scarp.
E menèe scià 'l vedöl ingrassò, e mazzèl, e pö sa maja e sa bev a son da campanin!
Parchè 'stu mè fiöö l'eva mort e l'è resüscitò; l'eva perdü e l'è stacc truvò". E i ha scumenciò a majaa e bev.
El fiöö magiur l'eva fora in di fundi a lavuraa; e cul turnaa indrè, quand l'è stacc arenn a la cà, l'ha sentid ch'i sonèva e ch'i balèva.
Alura l'ha ciamò scià um famöj e 'l g'ha dumandò cussèe che l'eva tüt 'stu muviment.
E 'l famöj el g'ha respundü: "L'è gaid a cà 'l tò fradöl, e 'l tò pà l'ha mazzò um vedöl ingrassò da la cuntentezza che l'ha truvò san e despost".
E lü l'ha ciapò rabia e 'l vurèva miga naa dadent. Alura el g'ha gnid fora el sò pà e l'ha scumenciò a pregàl.
Ma lü el g'ha respundü al sò pà: "Guarda um bot: mì l'è sgià tanti ann che ta servissi e hu sempru facc segund i tò cumand; ma tì te m'hè mai dacc un cauret par majaa cui mè amis;
ma adess che gh'è gnid a cà 'stu tò fiöö che l'ha majò fora tüt chèl che 'l gh'èva insèma ai pütann, tì t'hè mazzò par lü el vedöl ingrassò".
Ma el pà el g'ha dicc: "Sent, el mè mat: ti te sè sempru insèma da mì e tüt chèl che g'ho mì l'è tò;
e l'eva anca giüsta da faa nu legria, parchè 'stu tò fradöl l'eva mort, e l'è resüscitò; el s'eva perdü e l'è stacc truvò".
(Vittorio Pellandini, Glossario del dialetto d'Arbedo, Belinzona, 1895)
Evoluzion demugràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statistik Schweiz – STAT-TAB: Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
26 08
Ol dé 26 de óst l'è 'l 238 ( 239 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 128 dé a finí l'an.
Ul dí 26 de óst al è ul dí da pòost 238 ( 239 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 128 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1968 - Prada de Conflent (ol Conflent): gh'i scumensa di Zornade de Cültüra (i durarà fí al 31), che l'estat seguenta i deentarà la Universitat Catalana d'Estiu (Üniversità Catalana d'Estat).
1883 - Krakatoa (Indonésia): ol vulcà de l'ísola al sofriss öna di plö grande esplosiú vulcàneghe cognosside; i despariss volatilisacc du ters de l'ísola.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Leimbach (AG)
Leimbach (Leimbech in aleman) a l'è un cumün svizzer del distret de Kulm. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 446 abitant e una süperfiss de 1.15 km², e al se tröva a una altitüden de 520 meter sura al livel del mar.
El cumün de Leimbach a l'è tacaa ai cumün de Gontenschwil, Reinach, Zetzwil.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Leimbach l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1300 col nom de Leimbach.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]


text:
1462
De Wikipedia
Gh'è söcedìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 12 02 - Calaf (l'Anoia): i i sa revölta cuntra i auturitaa
- 03 05 - Salvatierra (Àlaba, al Paees Baasch): Joan II e Lluís XI da Francja i sa reüniss par scumenzá a neguzzia vargott ch'al finirà cuma ul trataa da Bajona
- 9 05 - Baiona (Lapurdi, al Paees Baasch): i representaant da Joan II e Lluís XI i-s'acòrda sül trataa da Bajona
- 21 05 - Saragossa (l'Aragó): Joan II ga signa ul trataa da Bajona
- 9 06 - Catalunya: ga scumenza la guera civila intra Joan II e la Diputació del General.
- 15 06 - Chinon (la Vall da la Lòira, Francja): Lluís XI de Francja ga signa ul trataa da Bajona.


text:
Agiez
Agiez a l'è un cumün svizzer del distret de Jura-Nord Vaudois, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 5.47 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 280 abitant.
El cumün de Agiez al se tröva a una altitüden de 526 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Arnex-sur-Orbe, Bofflens, Bretonnières, Les Clées, Montcherand, Orbe.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Agiez in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Mülassàn
Mülasán (Mulazzano in Italian) l'è un cumü de 5 722 abitant (dàto del Dic 2013 [1]) del nord de la Pruìncia de Lod. El sò num, prubabilment el vegn de un suldà ruman che el se ciameva Mulatius o Mulacius.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del Medio-Evo el gh'è andai adré a la storia de Lod.
In del 1546 l'è stái vendüd a la famiglia napuletana Tassis, che l'eva töi anca Cervignàn, poc distant da Mülasàn. In del 1685 i Tassis l'han vendüd a la famiglia Magnani.
Ecunumia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Un po' agricula, un po' indüstrial. Gh'è de le picule imprese. Quei che laùra in del tersiàri, i vann quasi tütt a laurà a Milan.
Cultüra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La belisima Vila d'Ada, che i dìsen l'é stai custrüida adiritüra in del 1294
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Mülassan l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Transizziun demugrafica
La transizziun demugrafica a l'è un fenomen demugrafich c'al vègn da i variazziun, in dii ann, dii tass de natalitaa e murtalitaa in risposta al livell de desvilüpp de un paees e de la sò pupulazziun. Generalmeent la transizziun demugrafica la süceet in trì pass:
- la sitüazziun iniziaal a l'è dada da tass de natalitaa e murtalitaa voolt, ca dann un incremeent natüraal pütoost bass; l'è la sitüazziun tipica dii pupulazziun minga desvilüpaa, inscì cumé i pupulazziun animaj. Particularmeent voolt a l'è anca ul tass de murtalitaa infantil;
- cunt un minim de desvilüpp, ul tass de murtalitaa al cumencja a sbassass; la cultüra de la pupulazziun però l'è semper l'istessa, dunca la cumbinazziun de natalitaa forta e murtalitaa bassa la fà vegnì föra un incremeent natüraal de la Madona; chesta chì a l'è la sitüazziun de la magjuur part dii paees del Terz muunt;
- al cumencja a sbassass anca la natalitaa, vist che la geent la capiss che suraviven tropp bagaitt, la pupulazziun la s'cjopa e i resuurs natüraj cumencenn a vèss trop puch; l'è la sitüazziun dii paees c'ann cumencjaa ul camin del desvilüpp;
- ul tass de natalitaa al va adree a sbassass fin a che al riva a vèss istess de quell de murtalitaa; la pupulazziun la cambia puch in dii ann e la pupulazziun la cumencja a diventà vegja; a l'è la cundizziun dii paees desvilüpaa.
La teurìa de la transizziun demugrafica l'è stada metüda in pé in del 1929 dal W. S. Thompson.


text:
Nigolènt
Nigolènt (nom uficiàl en italià: Nuvolento) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Brèsa. El g'ha 4 016 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 7 km² e 'na densità de 575 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bedesöle, Nigoléra, Paitù, Preàl, Sèrle. El se tróa sö la spónda dèstra orogràfica del fiöm Cés, a presapóch dés chilòmetri del Lach de Gàrda.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Louis Nicolas Davout
El Louis Nicolas Davout (Annoux, 1770 - Paris, 1823), a l'è staa on nobil e general frances.
Anca se l'era on aristocratigh, l'ha tolt part a la Rivoluzion Francesa e a 23 agn l'era giamò general.
L'ha combattuu in Germania e poeu cont el Napoleon in Egitt; infin in Italia. In del 1804 l'è staa nominaa Maresciall, el pussee giovin de tucc.
L'ha combattuu ad Austerlitz e duu agn dopo (1806) l'ha daa proeuva di sò capacità col vincc a Auerstädt con 26.000 omen contra i 50.000 prussian.
El gh'ha 'vuu di bon success anca a Eylau, Eckmühl, a Ratisbona e a Wagram.
Duranta la Campagna de Russia l'ha suggerii al Bonapart de taccà i Russ in sui fianch a Borodino, ma l'è minga staa scoltaa. Nanca duranta la retirada l'è staa scoltaa, quand che 'l diseva de mudà el percors per cercà de trovà del mangià. L'ha comandaa la retroguardia e l'ha combattuu a Malojaroslavec, Polock e Vjaz'ma. El Napoleon el se lamentava che la soa strategia la faseva perd temp perchè la faseva vegnì la retirada troppa lenta, e inscì l'ha sostituii cont el Michel Ney.
Poeu gh'hann daa l'incarigh de difend Amburgh, e lù l'è staa inscì bravo che l'è staa costringiuu a lassàlla perd domà del noeuv re frances (Luis XVIII), in del 1814.
Duranta i Cent Dì el Bonapart l'ha nominaa Minister de la Guerra e l'ha lassaa a Paris per controllà che ghe fudessen nò di tradiment di monarchigh. Se dis che se a Quatre-Bras e a Waterloo el ghe fudess staa anca lù, i robb forsi sarissen staa different.
Dopo la fin de Napoleon l'è staa fedee anca ai Borbon, per el ben de la Francia.


text:
D. H. Lawrence
David Herbert Richards Lawrence (11 Setember 1885 – 2 Mars 1930) l'è stat un autur, pueta, scritur, sagista e critich leterary ingles. El so laur el rapresenta una riflession sura di efet de la de-ümanizzazion che l'è purtaa da la mudernità e da l'indüstrializzazion. Lawrence l'ha cunfruntaa question de salüt, vitalità, spuntaneità, sessüalità e istint.
I so upinion i gh'han fat guadagnaa tant nemis, e de suent l'è stat vitima de la censüra. Al periud de la so mort l'era stimaa ben poch, e tanta gent i la cunsideraven un autur purnugrafich. Ma al mument de la so mort, el E. M. Forster l'ha criticaa quel pont de vedüda chì, quand che l'ha scrivüü che Lawrence l'era "El püssee grand e imaginativ nuvelista de la nossa generazion". Al dì d'incö Lawrence l'è cunsideraa un pensatur visiunari e un gran resgiuu del mudernism de la leteradüra inglesa.


text:
Rubiera
Rubiera (endèla parlàda locàl: Rubēra) l'è 'n cümü italià de la pruvìncia de Reggio Emilia en Emìlia-Romagna, colocàda arènt a la Via Emilia, a 'na sinquantìna de chilòmetri a nordèst de Bologna e 13 km a sudèst de Reggio Emilia.
Rubiera el cunfìna coi cümü de Campogalliano, Casalgrande, Modena, Reggio Emilia e San Martino in Rio.
Sport[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Rubiera gh'è nasìt Stefano Baldini, campiù ulìmpich e europèo de la maratona.
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
22 07
Ol dé 22 de löi l'è 'l 203 ( 204 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 163 dé a finí l'an.
Ul dí 22 de löi al è ul dí da pòost 203 ( 204 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 163 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1835 - Reus (ol Baix Camp): la ghe scumensa öna reölta anticlericala che la s'estendarà per buna part del Principat.
2000 - Madrid (Spagna): ol Congress Federal di 35 del PSOE al eles secretare zeneral José Luis Rodríguez Zapatero.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Rock 'n Roll
El Rock o Rock and roll a l'è un gener müsegal che l'è nassüü in America a la fin di agn '40 e al scuminci di agn '50. I radis del rock and roll a hinn suratüt el blues, el country, el rhythm and blues, el folk e la müsega gospel. El stil al s'è pöö spantegaa in gir per el mund e'l s'è desvilüpaa fina a diventà la muderna müsega rock.
El Rock and Roll al se sona cun vüna o dò ghitar eletrich (vüna che la dà el ritm e l'altra che l'è sulista), un bass (in urigin a cord e pöö dopu la metà di agn '50 eletrich) e una bateria.
L'urigin del Rock and Roll[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Rock and Roll al nass a la fin di agn '40 - scuminci di agn '50 cunt el messedass di gener de müsega pupulara del temp: el blues, el country, el R&B, el folk, e'l gospel.
A bun cünt, i element del Rock and Roll se poden sentì in d'un bel poo de registraziun de müsega "hillbilly" e "race" (afruamericana) di agn '20 e '30.
Cunt el gran sücess de l'Elvis Presley in del 1956, el Rock and Roll a l'è vegnüü un gener fundamental per l'indüstria de la müsega in America.


text:
Amici & vicini
Amici & vicini (Amìg & vśèṅ) 'l è na cumèdia americàna dal 1998 ad Neil LaBute ch'al l'à anc scrita. Custàda sinc migliòṅ ad dòlar a 'l incìrca, l'à quàśi fat cònt para purtànd-'n a cà 4.710.749.
In di tìtui ad cóa a s pōl sintìr, fra i àtar braṅ, la dla mùśica di Metallica sunàda par gl'Apocalyptica.
Sunt
Jerry (Ben Stiller) e la Terri (Catherine Keener) i viv'n insém a New York. Lò ad mistēr al fà 'l insgnànt ad teàtar, 'l è sèmpar precìś in di quèi e al pénsa sōl par lò, lē invéci l'è stufa e rabìda. I èṅ amìg dla còpia furmàda da Barry (Aron Eckhart), 'n óm 'd afâr ch'a s fà da spés dal pugnéti da par lò, e dla Mary (Amy Brenneman), na scritōra ch'a dir-la tuta a gh in ciàva gnint dal sès, ma sò marè al n sà gnint. Na sira, dòp ch'i quàtar i ìvan snâ insém, Jerry al dmanda a la Mary 'd andàr fóra sèg e lē, ch'la n in pōl piò, la diś ad sè, tacànd acsè na relasiòṅ.
In cal méntar la Terri la cgnóś la galerìsta 'd art lèśbica Cheri (Nastassja Kinski) e la s gh mét insém. Barry al gh'à 'n amìg in dal dutōr Cary (Jason Patric), òṅ ch'a gh piàś purtàr-'s a lèt dal dóni cun di prubléma emutìṿ par pò dascargàr-li p'r al piaśēr ad véd'r-li piànśar. Ma quànd al s véd in dal bagn tûrc cun chi àtar dū amìg al gh cunfèsa ch'la ciulàda più bèla ch'l à fat in dla sò vita l'è stada cun 'n óm.
A pasa 'l tèmp e la Mary la sa stufa anc ad Jerry che però al n sà minga cuma scuśàr-as cun Barry. In tut al manéri chi lò al vrév listés salvàr al matrimòni. Anc cun la Terri la decìd ad mulàr la Chery.


text:
Ebnat-Kappel
Ebnat-Kappel a l'è un cumün svizzer del distret eletural (Wahlkreis) de Toggenburg, in del Canton San Gal. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 43.57 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 4924 abitant.
El cumün de Ebnat-Kappel al se tröva a una altitüden de 630 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Amden, Gommiswald, Hemberg, Kaltbrunn, Nesslau-Krummenau, Rieden, Schänis, Wattwil. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Kappel l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1218 col nom de Capelle.[1] Infina a l'ann 1762 Ebnat l'eva cognussüü col nom de Ober-Wattwil.[2]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1][2]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial
- Ebnat-Kappel in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ 1,0 1,1 Kappel in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- ↑ 2,0 2,1 Ebnat in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- ↑ Ebnat-Kappel in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Gsteig bei Gstaad
Gsteig bei Gstaad a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Obersimmental-Saanen, region aministrativa del Oberland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 62.44 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 983 abitant.
El cumün de Gsteig bei Gstaad al se tröva a una altitüden de 1184 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Château-d'Œx (VD), Lauenen, Ormont-Dessus (VD), Saanen, Savièse (VS).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gsteig l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1312 col nom de Chastelet. In del 1453 in scambi l'è menziunaa col nom de Steig.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official website (Todesch)
- Gsteig bei Gstaad in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Lamber
El Lamber (anca Lambar, Lambru, Lambor; in Italian Lambro; in Latin Lambrus) a l'è un fiüm de la Lumbardia ucidental, aflüent de manzina del Pò; l'è lungh 130 km.
El nass de suravia del Ghisall, dal munt San Prim, e al percor tüta la Val Assina passandu per Canz e Ass; cume 'l vegn föra di muntagn, el se trà dent in del Lagh de Püsian, dopu de che 'l cur per la Brianza fina a Munza.
Propi a Munza el se spartiss in dü bruchet: el Lamber propi (quel del Punt di leun) e 'l Lambret, che l'han faa fà i Viscunt in del secul XIV per resun de difesa.
Al següta la sò cursa inver süd, e 'l passa arent a Milan (quartier de Lambraa); dopu 'vègh traversaa la pruvincia de Lod el se svöja in del Po, 10 km a val de San Culumban.
Cuntegnüü
Cumün traversaa del Lamber[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Pruvincia de Com[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Civena, Magrej, Barni, Lasnigh, Ass, Canz, Caslin, Castel Mart, Punt Lamber, Erba, Merun, Lambrügh, Inverün.
Pruvincia de Lech[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Pruvincia de Munscia e Brianza[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Briusch, Giüssan, Veran, Caraa, Triügg, Albiaa, Suvich, Lesmu, Machee, Biasson, Arcur, La Santa, Munscia, Brüghee.
Pruvincia de Milan[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sest San Giuvan, Culogn, Milan, Pes'cera Burumee, San Dunaa, San Giülian, Medija, Melegnan, Vizzö, Cer, San Zenun, San Culumban.
Pruvincia de Lod[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Saliran, Casalet, Lod Vegg, Burgh San Giuvan, Castiraga, Sant'Angel, Vilanöva, Grafignana, Burghet, Livraga, Vori, Sèna.


text:
DNA
L'Acid desossiribunücleich, cugnusüü cun la sigla DNA, a l'è un acid nücleich che'l tegn dent i infurmaziun genetigh ch'a hinn dupraa per el desvilüpp e'l funziunament de tücc i urganism vivent. El laurà principal del DNA l'è la cunservaziun di infurmaziun per un temp lungh. I toch (segment) del DNA che gh'hann i infurmaziun genetigh a hinn ciamaa "gen", anca se alter sequenz de DNA gh'hann alter funziun per la strütüra o el regulà i prucess che dupren i infurmaziun genetich.
El DNA l'è un lungh pulimer che l'è faa de ünità piscininn ch'a hinn ciamaa nücleutid, che gh'hann un schelter de zücher e grüp fusfaa giuntaa insema cun ligam esterigh. Tacaa al zücher la gh'è vüna di quater bas azutaa. A l'è propi la sequenza de 'sti quater bas del schelter chì che la cudifega i infurmaziun; la sequensa la se legg cunt el codes genetigh che'l specifega la sequensa di aminuacid de la pruteina.
El codes a l'è legiüü sü toch de RNA, che l'è la cobia del DNA. El prucess de cobia el se ciama "trascriziun".


text:
Schwanau
Schwanau l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Friburgh. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Ortenaukreis.
La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 38.33 km² e 'ndel Dicember 2012 el gh'ìa 'na popolasiù de 6 807 abitàncc.
El cümü de Schwanau el se tróa a 'na altèsa de 158 méter sura 'l leèl del mar. L'è postàt arènt a le spónde del fiöm Reno endèl tòch endóche chèsto 'l sègna 'l cunfì 'ntra la Germània e la Frància.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Dialett provenzal
El Provenzal (nomm nativ: provençau; nomm in Occitan: provençal) l'è on dialett de l'Occitan, parlaa in la region de la Provenza e in d'on tocchelin del Gard.
Gh'è chi che dis che, compagn del Guascon, el Provenzal a l'è ona lengua differenta de l'Occitan. A bon cunt, on temp el nomm provenzal l'era drovaa per ciamà l'insemma di lengov d'oc.
Cuntegnüü
Diffusion e variant[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Caratteristigh e confront cont i alter parlà occitan[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ona quai caratteristiga lenguistiga de 'sta variant occitana s'hinn manifestaa giamò in del Medioev, alter in del XVII secol:
- Vocalizzazion di L a la fin di sillab in [w]:
- martèl => martèu.
- provençal => provençau.
- Vocalizzazion (despess, ma minga semper) de -LH in [w]
- solelh => soleu.
- I consonant finai tacchen a vegnì mut (per esempi i S del plural di nomm e di aggettiv) o che in d'on quai cas se sostituissen con la terminazion -ei(s) (pronuncia IPA: [ej(z)/i(z)]):
- los amics/las amigas => prov. leis amics/leis amigas.
- La se conserva l'opposizione v/b.
- La se conserva la N final etimologiga con la soa nasalizzazion parzial.
- Se conserven (respett al vivaralpin) i occlusiv intervocaligh.
- La prima personna singolar la gh'ha 'me terminazion e/i puttost che O.


text:
Valmadrera
Valmadrera (inscé anca in Italian) al è un cumün da la Pruvincia da Lecch cun 11 799 abitant (dàto del Dic 2013 [1]), 'na süperfis de 12,56 km² e 'na densità de 939 ab./km². Al è una méta türìstega rinumada e al è gemelaa cun ul cumün francees de Châteauneuf-les-Martigues.
Evulüzziun demugrafica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Valmadrera l'è mustraa in de la tabela chi desutta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Saint-Aubin
Saint-Aubin a l'è un cumün svizzer del distret de Broye, in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.90 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1445 abitant.
El cumün de Saint-Aubin al se tröva a una altitüden de 471 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Avenches (VD), Delley-Portalban, Domdidier, Missy (VD), Vallon, Villars-le-Grand (VD).
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit Ufizial (Franzés)


text:
Antegnàt
Antegnàt l'è ü cümü de la basa pianüra de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa a 29 km de la sità e a 112 méter söl lièl del mar.
El g'ha 3 237 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condèna süperfis de 9,6 km² e 'na densità de popolasiù de 337 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Barbada, Cals, Cóv, Fontanèla (BG).
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Antegnàt l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Uviêd
Uviêd (Oviedo in Spagnôl, Uvieo-Uviéu in Asturiàṅ) l'è na sità spagnōla, capitàla dal Prinsipâ di Astùri, regiòṅ ch'la s cata in dal nòrd dal paéś. La cònta 224.005 abitànt.
La sità l'è stada fundàda intór'n a 'l VIII sècul, dvintànd pò capitàla dal Régn di Astùri in dal IX sècul. L'à patî pò di sachéǵ da part di Francéś durànt al guèri ad Napulèòṅ e l'è stada misa sóta scac durànt la guèra sivìla spagnōla.
Uviêd 'l è 'n sèntar industriàl dimóndi impurtànt: chè i s faṅ dagl'armi da fōg e di artìcui in metàl.
Al piàt tìpic dal pòst 'l è la Fabada ch'la s fà miténd insém di faśōi biànc, carna ad nimàl, salamèṅ e morcilla. Al sidro chè 'l è bvû dimóndi: a s trata 'd un suc alcòlic tirâ via da di póm.
Da 'l 2010 'l è dvintâ na sità śmèla ad Maranèl, paéś in Pruvèinsa ed Mòdna in du a s cata la fàbrica ad màchini dla Ferrari, la scuderìa in du al cur Fernando Alonso, l'Asturiàṅ più cgnusû a 'l èstar.
Culegamènt estéran
Àtar prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Uviêd


text:
Qatar
El Qatar (قطر in arab) a l'è un paes de l'Asia.
A l'è una penisula in del Gulf Persegh e l'è tacaa dumà a l'Arabia Saudita.
La capital a l'è Doha.
Al gh'ha una süperfiss de 11.437 km² e una pupulaziun de pressapoch 840.000 abitant.
El Qatar a l'è urganizaa in 10 münicipalità.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Qatar (nom ufizial: دولة قطر, Dawlat Qatar) a l'è un emiraa.
L'emir a l'è 'l Tamim bin Hamad al-Thani (del 2013).
El prim minister a l'è l'Abdullah bin Nasser bin Khalifa Al Thani (del 2013).
Al fa part del Cunsili de cuuperaziun del Gulf.


text:
Il buio nella mente
Il buio nella mente (Al buj in dla mènt) 'l è 'n film dramàtic dal 1995 ad Claude Chabrol trat da 'n rumànś dla Ruth Rendell dal 1977, La mòrt la n sà minga lèśar (A Judgment in Stone).
Sunt
In un paiśèṅ dla Britàgna, la Sophie (Sandrine Bonnaire) la taca a lauràr cuma camaréra par la famìja burghéśa di Lelièvre d'l industriàl Georges (Jean-Pierre Cassel) e dla Catherine (Jacqueline Bisset) ch'la gh'à na boutique in sità, marè e mujér. Chi lōr i gh'àṅ dū fiōi abû da di matrimòni precedènt, la Melinda (Virginie Ledoyen), na śuvnòta impgnàda in di prim amōr, muróśa ad Jérémie e fióla ad Georges, e Gilles (Valentin Merlet) un risulèṅ śvéj fiōl ad Catherine.
Sophie la lavóra sôd, la sà far bèṅ da magnàr, lavàr śò, dar śò a la pólva e pulìr in cà ma a n gh'è vèrs ad far in manéra ch'la lèśa i bijitèṅ ch'i gh làsan, ma a gh'è na spiegasiòṅ: lì lē l'è diślèsica, la n è pròpria briśa bòna ad lèśar, minga par cólpa sua, ma la n vōl minga far savér a ninsòṅ ch'la gh'à cal prubléma lè, a sarév na vargóggna tròp granda par lē.
La camaréra la dvénta amìga dla pustìna dal paéś, Jeanne (Isabelle Huppert), na dóna gréśa e a la bòna mandàda a lauràr da n'atra banda parchè soquànt an prima 'l iva masâ sénsa vlér la sò putìna ma i giùdas i n aṅ minga psû dir ch'la 'l is fat apòsta e par quàl lè l'è stada lasàda libra. Lì lē la gh'à anc un visi, quél ad vèrar la pòsta di sò cliènt p'r andàr a śbraghiràr in di fat ad chi àtar, par savér tut i petegulés. La sà anc da i giurnài che la Sophie l'iva dâ fōg in di an pasâ a la cà ad sò pàdar, un vèć invàlid ch'al s pisàva adòs, faghénd-al murìr. Érà'l stâ sōl 'n insidènt anc quàl lè?
L'amicìsia far 'l dū dóni la sa strinś sèmpar da piò. I s pàs'n al tèmp andànd in gir a catàr sù di vistî vèć da dar a 'l prevòstar o guardànd in dla cambra ad Sophie la televiśiòṅ vècia ch'i padròṅ i gh'aṅ dâ dòp che lōr i s 'n èṅ cumprâ una nóva ch'la tōś anc i canài furastér. Ma a Georges al fat che la sò camaréra la s purtìs a cà la pustìna al n gh và pròpria briśa śò, anc parchè lē la sà tut i sò tragatèṅ, anc che sò mujér la gh fà i còran purtànd-as di masć in butéga e la gh i à dit in facia franca durànt na litgàda a la pòsta.
Un dè la Sophie la scólta ad nascòst na telefunàda fra la Melinda e 'l sò muróś in du lē la diś 'd aspitàr un putèṅ ma ch'la n gh'à minga al curàǵ ad dir-al in famìja ma la n pōl gnanc aburtìr facilmènt parchè, esénd ad sóta di daśdòt an, al sò librét sanitàri al gh 'l à sò pàdar. La questiòṅ la par finìr lè ma na sira, méntar Sophie l'è drē a lavàr śò, la Melinda la s mét i sò uciài e la capìs acsè ch'i n èṅ minga da vista, che lē la n gh'à minga di prubléma a véd'r-ag ciàr ma ch'l'è diślèsica. A cal punt lè la camaréra la gh fà 'n ricàt: se cl'atra là la và a dir al sò segrét, lē la cuntarà a tut ch'l'è gravda, dand-ag dla malnéta.
Quànd Georges al al vèṅ a savér, al manda via la Sophie dand-ag na stmana incóra par catàr-as 'n àtar lavōr. La sira Sophie, turnàda a cà par tōr la sò ròba insém a la Jeanne, la véd i sćiòp da casadōr di Lelièvre pugiâ lè méntar i sò padròṅ i s gòdan al Don Śvan ad Mozart in dal salòṅ...
Arcgnusimènt
- Fèstival ad Venésia dal 1995:
- prèmi a la Sandrine Bonnaire e a l'Isabelle Huppert cuma mijóri atóri prutagunìsti;
- Prèmi César dal 1996:
- prèmi a la Isabelle Huppert cuma mijóra atóra minga prutagunìsta;
- Prèmi Lumière dal 1996:
- prèmi a la Isabelle Huppert cuma mijóra atóra minga prutagunìsta;


text:
Fanàn
Artìcol in dialët piasintëin
Fanàn (Fanano in Itagliàn) l'é 'na sitê italiana ad 3.094 abitant in Pruvincia ad Mòdna.
Al g'hä un'altësa variàbil tra 600 e 2.165 m e 'l fa pàrta ad'la Cumunitä Muntä dal Frignàn.
Ligamm ad föra[modifica | mudéfica la surzéia]
Ardundlà · Bastìa · Bumpòrt · Campgaiàn · Campsànt · Chèrp · Castelfrànch · Castelnóv · Castelvéder · Cavèss · Fanàn · Finèl · Fiumèlb · Fiuràn · Furmézen · Frasnùr · Gùia · La Cuncòrdia · La Miràndla · La Sèra · Làma · Maranèl · Maràn · Medòla · Mòdna · Muntecrê · Muntfiurèin · Muntés · Nonàntla · Nóv · Palàghen · Pavóll · Pergnàn · Pivpélegh · Pulinègh · Ravarèin · San Felìz · San Gèr · San Pussidòni · San Pròsper · Sasól · Savignàn · Sèstla · Suléra · Spilambèrt · Vgnóla · Zòca


text:
Bortigiadas
Bortigiadas l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, en Pruvìncia de Olbia-Tempio. El g'ha 794 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 76 km² e 'na densità de 10 ab./km². El cunfìna coi cümü de Aggius, Perfugas, Santa Maria Coghinas, Tempio Pausania, Viddalba.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Premia
Premia (inscì anca in Piemuntes e Italian) l'è un cumün ussulan de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula.
El cumün el gh'ha una populaziun de 583 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 89,2 km² e una densità de popolaziun de 7 ab./km².
Premia l'è l'ültim paes de la Val Antigori prima de la Val Furmassa. L'è tacaa ai cumün de Bascén, Crö, Furmassa e Muncrestes.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Premia l'è mustraa in de la tabela chi de suta:
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Hergiswil
Mudel:For Cuurdinàde: 46°58′N 8°18′E
Hergiswil a l'è un cumün svizzer del Canton Nidwalden. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 17.00 km² e in del Dicember 2009 al gh'eva una popolazion de 5436 abitant.
El cumün de Hergiswil al se tröva a una altitüden de 449 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Alpnach (OW), Horw (LU), Kriens (LU), Schwarzenberg (LU), Stansstad. La popolaziun l'è in magioranza de lengua tudesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Hergiswil l'è staa menziunaa la prima volta in d'un ducüment del 1303-09 col nom de ze Hergenswile.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]


text:
Parentela
La parentela l'è un vìncul intra di personn che i vegen zü da l'istess Antenaa. 'Stu vìncul el pö vess creaa da legam biulogegh, suciaj, cultüraj o giüridegh.
La parentela la pö vess direta quand che i personn i vegnen zü vöna da l'altra (presempi int el cas de pader e fiö) e indireta quand che i personn i vegnen mia zü vöna da l'altra anca se i gh'hann un antenaa cumün (presempi fradej o cüsín).
Cuntegnüü
Grad de Parentela[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cügnaa/cügnada[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I cügnaa (en Lombàrt orientàl: chignàcc/chignàde; singolar chignàt/chignàda, ma ach cögnàt/cögnàda) i henn i fradee o i surel de la persona cun la qual vön l'è spusaa, e i spus di fradee e di surel che vön el gh'ha.
- I fiö di cügnaa i henn i nevud
- Una persona l'è semper el cügnaa de sò cügnaa
- Föra de la persona cun la qual vön l'è spusaa, i fiö de la sò madonna i henn cügnaa (ma mia tüt i cügnaa i henn fiö de la so madonna)
Spus[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El spus (isé pò a 'n Lombàrt orientàl) l'è 'l marii o la mujee.
- I fradel/surel del spus, o i spus di fradel/surel, i henn i cügnaa
Cüsín/cüsína[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Una persona l'è el cüsin o la cüsina (en Lombàrt orientàl: cüzì/cüzìna ma apò germà/germàna o zermà/zermàna) d'un'altra persona se i gh'hann un antenaa in cumün. El ligam de parentela l'è indegaa cun un grad.
- Una persona l'è semper el cüsin de so cüsin.
- I fradee e i surel di cüsin i henn anca lur cüsin
- Dumà int el cas di "prim cüsin" i genitur di cüsin i henn el barba e la medina
Barba/Meda[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I barba/med (en Lombàrt orientàl barba/mede) i henn i fradee, i surel, e i cügnaa di genitur d'una persona.
- Una persona l'è nevud de so barba/medina
Al dì d'incö i talianism ziu/zia (o zio/zia) i sustitüissen de suvent i nom nativ lumbard.
Fradee/surela[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Du personn i henn fradee (anca fradej, en Lombàrt orientàl: fradèi o fredèi) o surel (en Lombàrt orientàl: sorèle) (o fradee e surela) quand che i gh'hann i istess genitur.
- I fradee di genitur i henn i barba; i surel di genitur i henn i medinn.


text:
Wikipedia:Dà minga a trà a i regol
«If the rules prevent you from improving or maintaining Wikipedia, ignore them.» - en:Ignore all rules
«Summum ius, summa iniuria» - Ciceron
«Wikipedia la gh'ha minga regol fiss, foeura che i cinch pilaster.» - Wikipedia:Cinch pilaster
Wikipedia la serviss per creà on'enciclopedia. I regol che se demm hinn on strument flessibil, ch'el dovaria servì domà per quell motiv chì. Tròpp regol hinn pericolos, perchè dòpo un poo de temp se comincia a vardà domà quej e se perd de vista l'enciclopedia. Se quij regol chì (questa compresa) te fann diventà nervos o depress, allora fà inscì: dàgh minga a trà e dopera el bon sens intant che te set dree a lavorà a l'enciclopedia.
Stà atent, però: tutt quell discors chì el voeur minga dì che te pòdet fà quell che te voeuret; dà minga a trà a i regol l'è minga compagn de dopera Wikipedia per spantegà el tò punt de vista. Putòst, el voraria dì che intant che te costruisset la Wikipedia l'è mej che te ghe det minga a trà a tutt i scrizzitt, e che el spirit di regol l'è on bell tòcch pussee important de la lettera.
In sostanza, quand te set su Wikipedia, dopera el cervell.


text:
Ecoteaux
Mudel:Unreferenced stub Cuurdinàde: 46°33′N 06°52′E
Ecoteaux a l'è un cumün svizzer del distret de Lavaux-Oron, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 3.55 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de Incorrect Municipal Code 1 5787 abitant.
El cumün de Ecoteaux al se tröva a una altitüden de 766 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bussigny-sur-Oron, Maracon, Remaufens (FR), Attalens (FR), Bossonnens (FR), Palézieux, Chesalles-sur-Oron.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Bataja de Waterloo
La Bataja de Waterloo, el 18 de giugn del 1815, l'è stada l'ultima combattuda de Napoleon, e l'è stada ancasì vuna dij pussè sanguinos del XIX secol.
L'è durada vòtt or, e in quel period gh'hinn staa 48.000 mòrt. L'è stada in fra i camp e i fattorii de Waterloo, in Belgi, in dove che l'esercit de Napoleon el s'è scontraa cont i Ingles del Wellington. El Frances l'èra segur de vincc, e a l'inizzi el pareva che dovess andà inscì, ma i attach de la la cavalarìa francesa hinn staa contegnì de l'artiglieria inglesa. Anca el teren fangos (l'aveva piovuu tùtt el dì prima, e anca el dì de la bataja el temp l'era brutt) l'ha rallentaa l'attach frances.
I sòrt de la bataja hinn rimast incert finna a quand l'è rivaa l'esercit prussian comandaa del general Blücher. El Napoleon el voreva divid i sò avversari per combattij separatament, e l'aveva cercaa de blocaa el Blücher senza riessiv. El se spetava minga però l'ariv di Prussian e el sò esercit, fòrt de 120.000 òmen e 374 cannoni el s'è trovaa de front complessivament 223.000 òmen e 500 cannoni.
La bataja l'ha signaa la fin di Cent Dì e in generaò de tutta l'etaa napoleònega. On quai de dì dòpo el Napoleon el s'è consegnaa ai Ingles. Lor l'hann esiliaa in de l'isola de Sant'Elena, indove l'è mòrt ses agn dòpo (5 mâgg del 1815).


text: 1Rü ñu̱xma rü tá pexü̃ changãxü̃ ga yema ãma̱xchiga ga choxna naxca̱x pec̱axü̃ ga perü poperawa. Rü narümemaẽ chi nixĩ i noxtacüma tama naxãmax ya yatü. 2Natürü ngẽma na naxü̃neãrü ngúchaü̃ na naxügümarexü̃ i duü̃xü̃gü, rü narümemaẽ nixĩ i wüxichigü ya yatü rü na naxãmaxü̃, rü wüxichigü i nge rü na naxãtexü̃. 3Rü yima yatü ya ãmacü rü taxucürüwama naxma̱xna nügü ninuxũ. Rü ngẽma nge i ãtecü rü taxucürüwama ngĩtena ngĩgü iyanuxũ. 4Erü ngẽma nge i ãtecü rü tama ngĩgüxü̃neãrü yoratama iyixĩ, erü ngĩte nixĩ ya ngĩxĩneãrü yora ixĩcü. Rü ngẽxgumarüü̃ ya ngĩte rü tama nügüxü̃neãrü yora nixĩ, erü naxma̱x iyixĩ i naxü̃neãrü yora ixĩcü. 5Rü tama name i wüxi ya yatü rü nama̱xna nügü ninuxũ, rü e̱xna wüxi i ngecü rü ngĩtena ngĩgü iyanuxũ, ega tama nügümaã namexẽẽãgu na ñuxre i ngunexü̃ tama nügümaã namaxẽxü̃ naxca̱x na nayumüxẽgüxü̃. Rü ngẽmawena rü name nixĩ na wenaxãrü noxrirüü̃ nügümaã namaxẽxü̃ na tama Chataná nüxna ĩnüxü̃ca̱x na chixexü̃gu nayixẽẽãxü̃ca̱x. 6Rü guxü̃ma i ñaã ore i pemaã nüxü̃ chixuxü̃ i ãma̱xchiga rü ãtechiga rü tama wüxi i mu nixĩ i ngẽma. Natürü pemaã nüxü̃ chixumare na nüxü̃ pecuáxü̃ca̱x na namexü̃ i ngẽmaãcü na penaxüxü̃. 7Rü chomatama nagu charüxĩnü rü chierü name nixĩ ega choma chamaxü̃xü̃rüü̃ namaxẽgu i guxü̃ma i duü̃xü̃gü. Natürü Tupana rü wüxichigü i duü̃xü̃na nanaxã i nacüma na ñuxãcü namaxẽxü̃ca̱x rü ñuxãcü nagu naxĩnüxü̃ca̱x. Rü ngẽmaca̱x tama guxãma tawüxigu. 8Rü ngẽma ngema̱xgüxü̃ rü ngetegüxü̃ rü yutegüxü̃ rü namaã nüxü̃ chixu rü narümemaẽ nixĩ i chauxrüü̃ tama naxãma̱x rü tama naxãte. 9Natürü ngẽxguma wüxi i duü̃xü̃ taxucürüwa naxü̃neãrü ngúchaü̃maã naporagu, rü name nixĩ na naxãmaxü̃ rü e̱xna naxãtexü̃. Erü narümemaẽ nixĩ i noxtacüma naxãma̱x rü e̱xna naxãte na tama yeü̃cürü ngẽmagu naxĩnüẽchaxü̃ca̱x. 10Natürü yíxema marü ãmaxẽ rü ãtexe, rü tümamaã nüxü̃ chixu na tama namexü̃ na tümatexü̃ na ítatáxü̃. Rü ngẽma mu rü tórü Coriarü mu nixĩ, rü tama choxrü nixĩ. 11Natürü ngẽxguma chi ngürüãchi wüxi i ngexü̃ natexü̃ íta̱xgu, rü name nixĩ i noxtacüma nangete rü e̱xna wena nateca̱x nataegu. Rü ngẽxgumarüü̃ ta ya yatü rü tama name i nama̱xü̃ ínata̱x. 12Rü ñu̱xma rü choxü̃́ nangẽxma i wüxi i ore i tümaca̱x ya yíxema ãmaxẽ ngĩmaã i wüxi i nge i tama yaxõ̱xcü. Rü ngẽma ore rü choxrütama nixĩ rü tama tórü Coriarü nixĩ. Rü ngẽxguma wüxi ya yatü ya õcü ngĩmaã ãmaxgu i wüxi i nge i tama yaxõ̱xcü, rü tama name i ngĩxü̃ ínata̱x, ega ngĩma rü aixcüma namaã naxãtechaü̃gu. 13Rü ngẽxguma wüxi i nge i yaxõ̱xcü ãtegu namaã ya wüxi ya yatü ya tama yaxõcü, rü tama name i íinata̱x ya yima ngĩte ega nüma ya yima yatü rü aixcüma ngĩmaã naxãma̱xchaü̃gu. 14Rü yima yatü ya tama yaxõcü, rü nama̱x i yaxõ̱xcügagu Tupana nüxü̃ nacua̱x. Rü ngẽma ngecü i tama yaxõ̱xcü, rü ngĩte ya yaxõcügagu Tupana ngĩxü̃ nacua̱x. Erü ngẽxguma chi tama ngẽmaãcü yixĩgu, rü chi ngẽma naxãcügü rü duü̃xü̃gü i tama yaxõgüxü̃ãcügürüü̃ tá nixĩgü. Natürü i ñu̱xma ya naxãcügü rü marü Tupana tüxü̃ nacua̱x. 15Natürü ngẽxguma yima yatü ya tama yaxõcü rü nama̱xü̃ ínatáxchaü̃gu rü ¡noxtacüma ngĩxü̃ ínatá! Rü ngẽxgumarüü̃ ega ngẽma ngecü i tama yaxõcü rü ngĩtexü̃ ínatáxchaü̃gu, rü ¡noxtacüma ngĩtexü̃ ínatá! Rü ngẽxguma ya yima yatü ya yaxõcü rü marü name ega wena naxãma̱xgu. Rü ngẽma ngecü i yaxõcü rü marü name ega wena naxãtegu. Erü Tupana pexü̃ nidexechi na meã pegümaã pemaxẽxü̃ca̱x. 16Rü ngẽmaca̱x, Pa Ngecü i Tupanaãxü̃́ Yaxõ̱xcüx, rü ngẽxguma cute i tama yaxõxü̃ cuxü̃ ítáxchaü̃gu, rü narümemaẽ nixĩ i tama cunachu̱xu, erü tama nüxü̃ cucua̱x ngoxi tá cunamaxẽẽ i ngẽma cute rü e̱xna tama. Rü cumax, Pa Yatü ya Yaxõ̱xcüx, rü ngẽxguma cuxma̱x i tama yaxõxü̃ cuxü̃ ítáxchaü̃gu, rü narümemaẽ nixĩ i tama cunachu̱xu, erü tama nüxü̃ cucua̱x ngoxi tá cunamaxẽẽ i ngẽma cuxma̱x rü e̱xna tama. 17Rü ñu̱xma rü pemaã nüxü̃ chixu rü nüma ga Tupana rü wüxichigü ga duü̃xẽna nanaxã ga tümaãrü cua̱x na tümaãrü maxü̃maã itacuáxü̃ca̱x rü meã tanaxüxü̃ca̱x i ngẽma puracü ga noxri tüxü̃́ yexmaxü̃ ga tauta Tupana tümaca̱x caxgu. Rü ngẽma ngu̱xẽẽtae nixĩ i namaã chanangúexẽẽxü̃ i guxü̃ma i yaxõgüxü̃ i wüxichigü ya tupaucawa ngẽxmagüxü̃. 18Rü ngẽxguma Tupana naxca̱x caxgu i wüxi i duü̃xü̃ i marü Yudíugürüü̃ íwiecha̱xmüpe̱xechiraü̃xü̃, rü nüẽ́tama nixĩ ega ngẽmaãcütama yixĩgu. Rü ngẽxguma Tupana nayau̱xgu i wüxi i duü̃xü̃ i tama íwiecha̱xmüpe̱xechiraü̃xü̃, rü nüẽ́tama nixĩ ega ngẽmaãcütama yixĩgu. 19Erü Tupanape̱xewa rü nüẽ́tama nixĩ ega wüxi i duü̃xü̃ rü ínawiecha̱xmüpe̱xechiraü̃gu rü e̱xna tama. Erü ngẽma Tupana aixcüma naxwa̱xexü̃ nixĩ na naga naxĩnüxü̃ i wüxichigü i duü̃xü̃. 20Rü wüxichigü i duü̃xü̃ rü name nixĩ i nawatama napuracü ga yema puracü ga nüxü̃́ yexmaxü̃ ga yexguma Tupana noxri naxca̱x caxgu. 21Rü yexguma wüxi ga coriarü duü̃xü̃ quixĩyane Tupana cuxca̱x caxgu, rü tama name i ngẽmaca̱x cuxoegaãẽ. Natürü ngẽxguma cuxü̃́ natauxchagu na nüxna ícunguxuchixü̃ i ngẽma cori, rü marü name na ícunguxuchixü̃. 22Rü cuma ga na cucoriã̱xyane cuxca̱x nac̱axü̃ ga Tupana, rü name nixĩ i nüxna cucua̱xãchi na Cori ya Cristu pecaduwa cuxü̃ ínguxuchixẽẽxü̃. Rü cuma ga na cungearü coriã̱xyane cuxca̱x nac̱axü̃ ga Tupana, rü name nixĩ i nüxna cucua̱xãchi na tórü Cori ya Cristuarü duü̃xü̃ quiĩxü̃ i ñu̱xma na nüxü̃́ cupuracüxü̃ca̱x. 23Tupana rü marü pexca̱x nataxe rü poraãcü nüxü̃́ petatanü. ¡Rü ngẽmaca̱x i ñu̱xma rü tãũtáma naga pexĩnüẽ i ngẽma duü̃xü̃gü i wenaxãrü ñoma i naãneãrü chixexü̃wa pexü̃ gagüchaü̃xü̃! 24Rü name nixĩ, Pa Chaueneẽgüx, i wüxichigü i pema rü meã Tupanape̱xewa penaxüama ga yema puracü ga pexü̃́ yexmaxü̃ ga yexguma noxri Tupana pexca̱x caxgu. 25Rü ñu̱xma rü tá pemaã nüxü̃ chixu i nachiga i ngẽma duü̃xü̃gü i ngema̱xgüxü̃ rü ngetegüxü̃. Rü tórü Cori ya Ngechuchu rü taxuü̃ma i mu choxna naxã i ngẽmachiga. Natürü tá pemaã nüxü̃ chixu i ñuxãcü nagu charüxĩnü i ngẽmachiga. Rü ngẽma chorü ore rü aixcüma nixĩ erü choma nixĩ i wüxi i duü̃xü̃ ga nüxü̃́ changechaü̃tümüü̃ãcüma choxü̃ nayaxuxü̃ ga tórü Cori. 26Yixema na yaxõgüxü̃ rü ñu̱xma rü poraãcü guxchaxü̃gü tüxü̃́ nangẽxma. Rü ngẽmaca̱x chauxca̱x narümemaẽ i tama nixãma̱x i ngẽma yatügü i ngema̱xgüxü̃. 27Rü ngẽxguma marü cuxãma̱xgu rü tama name i ngĩxü̃ ícuta̱x. Natürü ngẽxguma cungema̱xgu rü narümemaẽ i tama cuxãma̱x. 28Natürü ngẽxguma cuxãma̱xgu rü tama pecadu nixĩ i ngẽma. Rü ngẽxguma wüxi i paxü̃ ãtegu rü tama pecadu nixĩ i ngẽma. Natürü ngẽma ixãma̱xgüxü̃ rü ixãtegüxü̃ rü tá nayexera i norü guxchaxü̃gü i ñoma i naãnewa, rü ngẽma nixĩ i tama chanaxwa̱xexü̃ na nüxü̃ nangupetüxü̃. 29Pa Chaueneẽgüx, pemaã nüxü̃ chixu rü tama muxü̃ i ngunexü̃ tüxü̃́ nangẽxma na naxüxü̃ca̱x i Tupanaãrü puracü. Rü ngẽmaca̱x ya yíxema ixãma̱xgüxe rü name nixĩ i meã tanaxügü i Tupanaãrü puracü ñoma tangema̱xgüxü̃rüü̃. 30Rü yíxema ngexwaca yutanügüxe rü yixema peta ügüxe rü yíxema itaxegüxe, rü tama name i ngẽmaca̱x Tupanaãrü puracü na ítange̱xgüxü̃. 31Rü yíxema tüxü̃́ nangẽxmaxẽ i tümaãrü ngẽmaxü̃gü i ñoma i naãnewa, rü tama name i ngẽmaca̱x Tupanaãrü puracü na ítange̱xgüxü̃. Erü ñoma i naãne i ñu̱xma nüxü̃ idauxü̃ rü paxa tá nagu̱x. 32Rü tama chanaxwa̱xe na ṯacüca̱x pexoegaãẽgüxü̃. Rü ngẽxguma wüxi i yatü ngema̱xgu, rü Tupanaãrü puracügu narüxĩnü rü nagu narüxĩnü na ñuxãcü Tupanaãrü ngúchaü̃ naxüxü̃. 33Natürü ngẽxguma naxãma̱xgu i wüxi i yatü, rü ñoma i naãneãrü ngẽmaxü̃gu narüxĩnü rü nagu narüxĩnü na ñuxãcü nama̱xãrü ngúchaü̃ naxüxü̃. Rü ngẽmaãcü muxü̃gu narüxĩnü. Rü ngẽxgumarüü̃ ta nixĩ i ngexü̃gü. Rü ngẽma ngexü̃ i ngetexü̃ rü Tupanaãrü puracügu narüxĩnü, erü marü Tupanana nügü naxã rü guxü̃ i naxü̃nemaã rü naãẽmaã naxca̱x namaxü̃. Natürü ngẽma ngexü̃ i ãtexü̃ rü ñoma i naãneãrü ngẽmaxü̃gu narüxĩnü, rü nagu narüxĩnü na ñuxãcü natearü ngúchaü̃ naxüxü̃. 35Rü perü mexü̃ca̱x nixĩ i pemaã nüxü̃ chixuxü̃ i ngẽma, rü tama pexna na chanachu̱xuxü̃ca̱x nixĩ. Natürü ngẽma ñacharügü na meã pemaxẽxü̃ca̱x rü aixcüma penaxüxü̃ca̱x i tórü Coriarü puracü. 36Rü ngẽxguma texé nagu rüxĩnügu na tümaxãcü rü marü na napaxü̃, rü tümaca̱x rü marü namexgu na naxãtexü̃, rü marü name i ngĩxü̃ taxüte ega aixcüma tümaca̱x rü ngẽmaãcü namemaẽgu. Rü ngẽma na naxãtexü̃ i tümaxãcü rü tama pecadu nixĩ. 37Natürü ngẽxguma wüxi i yatü nüxü̃́ nangẽxmagu i norü pacü rü tama nanaxwa̱xegu na ngĩxü̃ naxütexü̃, rü marü name i ngẽma rü ta. Erü naxme̱xwa ingẽxma rü taxuca̱xma texé tanachixewe na ngĩxü̃ naxütexü̃ca̱x. 38Rü ngẽmawa nüxü̃ tadau rü ngẽma yatü i naxãcü ngĩxü̃ ütexü̃ rü mexü̃ naxü. Rü ngẽma yatü i tama naxãcü ngĩxü̃ ütexü̃ rü yexeraxü̃ i mexü̃ naxü. 39Rü wüxi i nge i ãtecü rü ngĩteme̱xẽwa ingẽxma i ngẽxguma namaü̃xgu ya ngĩte. Natürü ngẽxguma nayu̱xgu ya ngĩte, rü marü name ega to i yatü i ngĩma ngĩxü̃́ ngúchaü̃xü̃maã naxãtegu. Natürü inaxwa̱xe na wüxi ya yatü ya yaxõcümaã naxãtexü̃. 40Natürü chauxca̱x rü yexeraãcü chi itaãẽ i ngẽxguma chi tãũ chima wena naxãtegu. Rü ngẽma ore rü choxrütama nixĩ, natürü nagu charüxĩnü rü Tupanaãẽ i Üünexü̃ãrü ore ta nixĩ.


text:
Granajån
Artéccol in dialatt bulgnais
Granajån (in Itagliàn Granaglione) l è na cmònna ed abitànt in pruvénzia ed Bulåggna tais al cunfén cun la Tuschèna (pruvénzia ed Pistòja) e al sò territori l'è strichè dal fiòmm Raggn e dal rî Urséggna da cl'èter.
Pajàis ed cuntadén, l'è traversè dal treno ch'al va da Puratta a Pistòja. In pasè i cuntadén î migrèven fén in Cåursga par fèr di sold. Al sît l'è famåus par la sò bérra ed castâgn. L'è famåus anch perché l'è la cmònna con più èlber ed Castegno dal mond.
Anzôla · Arzlè · Barisèla · Bazàn · Bäntvói · Bulåggna · Båurg Tusgnàn · Bûdri · Caldarèra · Camugnàn · Casalàcc’ · Casalfiumanais · Castèl Guêlf · Castèl Mazåur · Castèl San Pîr · Castèl d Ajàn · Castèl d Rî · Castèl d Chèsi · Castèl d Èrzel · Castèl d Sravâl · Castnès · Castión · Crasplàn · Crevalcôr · Dåzza · Funtanàlls · Gâg’ · Galîra · Granajån · Granarôl · Grizèna · Iómmla · Lizàn · Lujàn · Malalbêrg · Marzabòt · Midgénna · Mnêrbi · Mulinèla · Dscargalèsen · Månt San Pîr · Måntrànz · Måntvî · Munzón · Murdàn · Uzàn · Pianôr · Pîv ed Zänt · Puratta · Sèla · San Bandàtt · San Zôrz · San Zvân · San Lâzer · San Pîr in Casèl · Sant’Ègata · Al Sâs · Savéggn · Varghè · Zôla Predåusa


text:
Artwork
Image by árticotropical.
Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset.
Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset.
Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset.


text:
Tär
Artìcol in dialètt pramsân
Al Tär l'è 'n fiumm dl'Italia setentrionälâ lông 126 km, c'al sgorgâ int l'Apenén ligùr e scórâ pr'al pù int'la Provénsa d' Pärma int l' Emilia Romägnâ.
Al sò basén idrografîc l'è d' 2026 km² e al comprendâ d'î afluent cme î torént Sèn, Récc e Stirôn. Al Tär e al Sén nasôn sôra al mont Pèna (1735 m), fra î provênsî d' Genova e Pärma. A's buta dòpâ al pasàg svèn a centör cme Borög Tär o Fornöv d' Tär, int'al Po cme afluent d'la riva dêstra e a's trôva int'ì svinanzî d' Gramignas.
Al fiumm al g'ha un regìm tipicament torentisî, con importantî variaziôn à sgondâ d'la stagiôn. In t'li ìsté l'è facilmênt sèch mentôr in t'î periōd piovôs al 'riva facilment ai 1000 m³/s äd portäda, e àncha al dopî pr'j pin'ni ecesionäli (détì sentenäli), cme côla dàl 9 novembôr dl'1982.
La valâ dal Tär l'era na volta un pasag' important atravers j Apenèn. L'era infati pärcorsa dala via Francigena, ch'la condusäva diretamênt a Róma i pelegrên e viasadôr dal nord-Europa.
'Na pêrtâ dal côrs dal Tär, 20 km compres tra Fornôv d' Tär e Pont da Tär, sôra la via Emilia s'vèn a Pärma, atraversa la zóna protéta dal Pärch fluviäle dal Tär, fondé in t'al 1988. Côsta zona a's trôva ai pé d'i Apenén, in dòva al lêt dal fiumm se slärga e l'è pinn di isolót d' sabìa ed giära. Côsta l'è 'na fasja c's estenda subit dópa la confluensa col Sên, in tal côn äd deieziôn dal fiumm, in dóva a's g'ha 'na gran varieté botanicâ e ornitologicâ. Dòpa la via Emilia al Tär s'l insinua in t'la Pianura Padana cò i sò meandör.
Al fiumm l'ha dé al nómm al Taro, vecc dipartiment francês.


text:
Orenburg
La citaa de Urembürgh (Russ: Orenburg, OpeHбypr) la sa tröva in dela part urientaal dela Rüssia eurupea, in sül fiümm Ural, a 154 meter in sül livèll del maar. La sò pupulazziun, al censimeent del 2002, l'era de 549.361 abitaant. La citaa l'è la capitaal de la pruvincja ca da lé la cjapa ul nòmm.
La sò stòria l'è curiusa: i rüss s'eren metüü in del cuu de fundà una furtèzza in dela regjun de l'Ural, e s'inn metüü suta a lavurà. La prima Orenburg l'è suravissüda, ma l'a cambiaa ul nòmm e l'è diventada la citaa de Orsk; la segunda l'è stada fundada visin a una culinèta cjamada Krasnogar (culina russa), ma la gh'è minga nada bègn; la terza l'è stada la völta buna, in de l'ann 1743.
Dal 1938 al 1957 la s'è cjamada Čkalov.
La citaa l'è stada per un quaj teemp (1920 - 1925) capitaal de la Repüblica Suvietica del Kazakhstan, anca se dopu l'è vegnüda a untra in de la Rüssia.
La sò crescita ecunomica la cumencja in del periut de la segunda guèra mundiaal, quand ul guvernu de Stalin g'a spustaa chì un muntun de stabilimeent ca prima eren a l'òvest, per difendii da l'invasiun nazista.


text:
Scans
Scans (Scanzorosciate in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa a 7 km de la sità e a 297 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 10 087 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 10,8 km² e 'na densità de popolasiù de 934 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Cenàt Sura, Cenàt Sóta, Górel, Nèmber, Pedrèngh, Pradalónga, Ranga, San Pól d'Àrgon, Tur de Ròer, Éla de Sère.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Scans l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Südafrica
El Südafrica a l'è un paes de l'Africa meridiunala.
A l'è tacaa a la Namibia, al Botswana, al Zimbabwe, al Muzambich, al Swaziland e al Lesotho e 'l a bagnen l'Ucean Atlantich e l'Ucean Indian.
Al gh'ha trì capitaj: Pretoria, Bloemfontein e Cità del Cap.
Al gh'ha una süperfiss de 1.221.037 km² e una pupulaziun de pressapoch 48 miliun d'abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del secul XVII a hinn rivaa in Südàfrica culon ulandes, i Buer. In del secul XIX a hinn rivaa anca i ingles, che hann tacaa a ucüpaa el tòch de süd del paes.
In di agn 1880-1881 e 1899-1902 a hinn staa cumbatüü dò guer intra i Ingles e i Buer, e a la fin i ingles hann ucüpaa tüt el paes.
In del 1910 a l'è stada fundada l'Üniun Südafricana, che l'era un dominion del Regn Ünì.
In del 1948 el Partii Naziunal (National Party) l'ha vingiüü i eleziun e l'ha tacaa cunt el sistema de Apartheid.
El Südafrica al s'è pruclamaa una repübliga in del 1961 e a l'è sürtii del Commonwealth.
In quij agn chì i Naziun Ünii aveven vutaa un bel poo sanziun cuntra el guern südafrican.
Dopu d'una lota lunga, sota la guida del Nelson Mandela, in del 1994 a l'è finii el sistema de Apartheid.
Lenguv e nom[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Südafrica al gh'ha 11 lenguv ufiziaj e 11 nom ufiziaj:
- Afrikaans: Republiek van Suid-Afrika
- Ingles: Republic of South Africa
- Ndebele: IRiphabliki yeSewula Afrika
- Xhosa: IRiphabliki yaseMzantsi Afrika
- Zulu: IRiphabliki yaseNingizimu Afrika
- Sotho setentriunal: Rephaboliki ya Afrika-Borwa
- Sotho meridiunal: Rephaboliki ya Afrika Borwa
- Tswana: Rephaboliki ya Aforika Borwa
- Swati: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika
- Venda: Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe
- Tsonga: Riphabliki ra Afrika Dzonga
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Südafrica a l'è una repübliga.
El president a l'è el Jacob Zuma (del 2009).


text:
Arcidiocesi de Verséi
L' Arcidiocesi de Verséi (Archidiœcesis Vercellensis in Latin) l'è una circuscrisiòn metrupulitana d'la cesa catòlica italiana, e la fa part d'la Cunferensa Episcupàl Italiana.
Teritòri[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La sèd l'è in d'la cità de Verséi, è el teritòri el g'ha 118 paròchie, divise in 6 vicariàd.
D'la pruìncia eclesiastica i fan part le diocesi de Alesandria, Bièla, Casàl Monferàd e Nuara.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La diocesi l'esìt bèle dal prìm sécul, 912, quand el Papa Anastàsio III el g'ha dài al vesch Regemberto el dirìtt da purtà el Pallio. Sulamènt el 17 de lüi 1817 la diocesi l'è stài elevada a Arcidiocesi


text:
Canal de Corint
Ol Canàl de Corìnt (AιώpuYa tnς Kopίvθou/Dióruga tēs Korínthou in grech) l’è ü canàl artificiàl iscaàt fò da l’òm per fà pasà i naf dal Gulf de Egina ‘n del Mar Egéo al Gulf de Corìnt e de lé al Mar Ionio sènsa fà töt ol gir del Peloponéso.
L’è lónch 6.345 méter e i gh’à tegnìt 12 agn per iscaàl fò, dal 1881 al 1893.
Ol probléma piö gròs del canàl l’è che l’è pròpe strécc e i pöl pasà dóma di barchetine, per lo piö barchetine de turisti. Se stima che i n’à pasa piö de 11 méla ‘n d’ün an.


text:
05 09
Ol dé 5 de setèmber l'è 'l 248 ( 249 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 118 dé a finí l'an.
Ul dí 5 de setèmber al è ul dí da pòost 248 ( 249 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 118 dí a finí l'an.
Avenimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 476 - Cröda 'na ólta per töte l'Impér Romà de Ucidènt: Romolo Augusto, ciamàt apò "Augustolo", el vé sbatìt zó de Odoacre, re dei Longobàrdi
- 1395 - Gian Galeazzo Visconti l'è 'nvestìt del tìtol de Düca de l'imperadùr Venceslao. Nas el Dücàt de Milà, entità statàl che la dürarà 'nfìna al 1797.
- 1836 - Sam Houston el vé iligìt a prim presidènt de la Repüblica del Texas
- 1839 - En Cina s•ciòpa la prìma guèra de l'òpio
- 1877 - Guère indiàne: el càpo de i Sioux Oglala, Ta-Sunko-Witko, (piö cunusìt en inglés come Crazy Horse e 'n Italià Cavallo Pazzo), el vé copàt a baionetàde de 'n soldàt americà, dòpe de ìga upunìt rezistènsa al cunfinamènt a Fort Robinson, endèl Nebraska
- 1914 - Prima guèra mondiàl: Àmbia la Prima batàia de la Marna - a nord-est de Parigi, la 6a Armàda Franseza, del generàl Michel Joseph Maunoury, la atàca le fórse todèsche che gh'ìa dré a avansà vers la capitàl.
- 1937 - Guèra civìl spagnöla: Réza de la citadìna de Llanes
- 1939 - Segónda guèra mondiàl: I Stàti Ünìcc de America i se deciàra neütrài
- 1943 - Segónda guèra mondiàl: El 503° Regimènt de Paracadutìsti dei Stati Ünìcc, guidàt del Generàl Douglas MacArthur, l'òcupa Nazdab, a est de la cità portuàl de Lae, endèl nord-est de la Papua Nuova Guinea
- 1944 - Segónda guèra mondiàl: L'Üniù Soviètica la ghe deciàra guèra a la Bulgaria
- 1946 - A Parigi vé firmàt l'acórde De Gasperi-Gruber.
- 1957 - Vé püblicàt per la prìma ólta 'l romàns On the road de Jack Kerouac
- 1960 - Cassius Clay el véns la medàia d'óra del pugilato ai Zöv Ulìmpic de Roma
- 1970 - Guerra del Vietnam: Àmbia l'Operasiù Jefferson Glenn - La 101a Diviziù Aviotrasportàda americàna e la 1ª Diviziù de Fanterìa Sudvietnamìta, le cumìncia 'n ótra operasiù 'ndèla Pruvincia de Thua Thien (l'operasiù la fenesarà 'ndèl més de utùer del 1971)
- 1972 - Mànaco, Germania: en comàndo de terurìsti palestinés el fa irusiù 'ndèl vilàgio ulìmpic, el còpa du componèncc de la squadra ulìmpica israeliàna e 'l na ciàpa 'n ostàgio amò nöf. El tentatìf de liberà i ostàgi de la part de le fórse de l'ùrden todèsche 'l fenés endèn bagn de sanc.
- 1975 - A Sacramento (California), Lynette "Squeaky" Fromme, 'na seguàce de Charles Manson, la tènta de copà 'l presidènt americà Gerald Ford, ma la vé blocàda de 'n agènt dei sevìsi segrécc.
- 1977 - Progràma Voyager: La sonda Voyager 1 dòpo 'n bris de ritàrdo la vé lanciàda
- 1978 - Accordi di Camp David: Menachem Begin e Anwar Sadat i àmbia là 'l procès de pàce a Camp David, endèl Maryland
- 1980 - Dèrf la galerìa stradàl del San Gotàrt (en Svìsera. L'è 'l trafóro autostradàl piö lónc del mónt condèna longhèsa de 16,918 km, de Göschenen a Airolo
- 2000 - Tuvalu la diènta mèmber de le Nasiù Ünìde
- 2001 - El procuradùr generàl del Perù, el dèrf 'na pràrica per 'na acüza de omicìdio cùtra l'ex-presidènt Alberto Fujimori
- 2002 - 'Na auto-bomba la còpa 30 persùne a Kabul, Afghanistan, somèarès co l'obietìf de copà 'l presidènt del Afghanistan Hamid Karzai
- 2003 - Dino Meneghin l'è 'l prìma zögadùr italià de palacanèstro a véser inserìt endèla prestigiùza Basketball Hall of Fame
Chi che gh'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1942 - Münich, Zermania: Werner Herzogh, diretur, documentalesta, atur e produtor Todèsch.
1946 - Stone Town (Zanzíbar): Farrokh Pluto Bulsara, cognossit come Freddie Mercury, cantant Britànegh component de The Queen.
Fèste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Servi Sulpici Galba
El Servi Sulpici Galba (Servius Sulpicius Galba in latin; 24 dicember 3 a.C.- 15 genar 69 d.C.) l'è staa on òmm politich roman, imperador del 9 de giugn del 68 al 15 de genar del 69. L'è staa el primm a regnà in de l'ann di quatter imperador.
La salida al podè[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Galba l'eva nassuu de ona famiglia nòbil e l'eva anca assee ricch, ma minga parent de la dinastia di primm ses imperador. Sin de quand che l'era on bagaj el mostrava de avègh di qualitaa, e se dis che anca i imperador August e Tiberi parlaven ben de lù (varda i Annaj de Tacit o anca Galba de Svetòni).
L'ha faa el pretor in del 20 e'l consul in del 33. L'ha ciappaa ona bòna reputazion in di provincc de la Gallia, Germania, Spagna e Afriga per i sò capacitaa militar e moral. Qunad l'è mòrt el Caligola, el gh'ha avuu la possibilitaa de vess imperador ma l'ha refudaa e l'ha servii el noeuv monarch, el Claudi. Duranta el regn de Neron, l'ha vivuu come on privaa, ma in del 61 l'è diventaa governador de la Spagna Tarragonens.
Galba imperador e la soa fin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Intel 68, el Galba l'ha sentii che'l Neron voreva fàll coppà, e che intrattant in Gallia el general Giuli Vindes el s'era ribellaa. In d'on primm moment el Galba voreva fà istess, ma poeu el Vindes l'è staa sconfigiuu e l'è mòrt, e alora lù a l'è tornaa a esità. Domà quand el Nimfidi Sabìn, prefett di pretorian, el gh'ha dii che l'era de la soa part, l'ha deciduu de combatt contra el Neron, e a la mòrt de quèst ultim, l'è andaa vers Roma e'l s'è daa el nòmm de Ceser.
In di primm temp, el Senaa l'eva on sò sostenitor, anca se la populazion e l'esercit eren contra de lù. I pretorian eren poeu sò nemis perchè lù voreva minga dà a lor di danee che alter aveven promettuu a lor a sò nòmm. I legion de la Germania s'hinn ribellaa, e 'l Galba, che l'era vegg, l'ha nomenaa general el Pison, vun di sò òmen pussee fidaa. Ma alora on alter di sò vegg amis, el March Salvi Oton, invidios del Pison, l'è andaa de la part di ribei e l'è staa proclamaa noeuv imperador. I duu imperador s'hinn combattuu in de la bataja del Lagh Curzi, e chì el Galba l'è mòrt mazzaa.


text: 1Rü yexguma ga Ngechuchu rü ñanagürü: —Rü aixcüma pemaã nüxü̃ chixu rü ngẽma yatü i tama carnerupǘxü̃ãrü ĩã̱xwa ixücuxü̃ rü wüxi i ngĩ́ta̱xáxü̃ nixĩ i ngẽma, erü ngextámare nixücu. 2—Natürü ngẽma carnerupǘxü̃ãrü ĩã̱xwa meãma ixücuxü̃, rü ngẽma nixĩ i norü dauruü̃xü̃chi i carnerugü. 3—Rü ngẽma yatü i carnerupǘxü̃ãrü ĩã̱xna dauxü̃ rü nayawãxna i ĩã̱x na yaxücuxü̃ca̱x i carnerugüarü dauruü̃. Rü nüma i carnerugü rü nüxü̃ nacua̱xgü i naga i ngẽma norü dauruü̃. Rü ngẽma norü dauruü̃ rü wüxichigü i norü carneru rü naẽ́gamaã naxca̱x naca na ínamuxü̃ãxü̃ca̱x i naxpǘxü̃wa. 4—Rü ngẽxguma ínamuxü̃ã̱xgu i guxü̃ma i norü carnerugü, rü nüma i norü dauruü̃ rü nape̱xegu nixũchigü. Rü nümagü i carnerugü rü nawe narüxĩ, erü nüxü̃ nacua̱xgü i naga. 5—Natürü ngẽxguma wüxi i yatü i tama aixcüma norü dauruü̃ ixĩxü̃, rü tama nawe narüxĩ i ngẽma carnerugü. Rü nüxna naxĩgü, erü tama nüxü̃ nacua̱xgü i naga i ngẽma tama norü dauruü̃ ixĩxü̃ —ñanagürü ga Ngechuchu. 6Rü Ngechuchu rü duü̃xü̃gümaã nüxü̃ nixu ga yema ore ga cua̱xruü̃, natürü ga nümagü rü tama nüxü̃ nacua̱xgüéga ga ṯacüchiga na yiĩxü̃. 7Rü yexguma ga Ngechuchu rü wenaxãrü ñanagürü nüxü̃: —Aixcüma pemaã nüxü̃ chixu rü choma nixĩ i carnerupǘxü̃ãrü ĩã̱x i nawa yachocuxü̃xü̃ i carnerugü. 8Guxü̃ma ga yema chauxü̃pa núma ĩxü̃ rü ngĩ́ta̱a̱xgüxü̃ rü máẽtagüxü̃ nixĩgü. Natürü yema carnerugü rü tama naga naxĩnüẽ. 9Choma nixĩ i ĩã̱x. Rü texé ya chowa ixücuxe rü tá tamaxü̃. Rü meãma tá tüxü̃ naxüpetü ngẽxgumarüü̃ i wüxi i carneru i naxpǘxü̃gu ücuxü̃ rü íxũxũxü̃xü̃ rü nüxü̃ iyaṉg̱aucü ya mecü ya maxẽ. 10Ngẽma ngĩ́ta̱xáxü̃ rü núma naxũ na yangĩ́xü̃ca̱x rü namáẽtaxü̃ca̱x rü nachixexẽẽãxü̃ca̱x. Rü ngẽmaca̱xicatama núma naxũ. Natürü i choma rü núma chaxũ na chanamaxẽxẽẽxü̃ca̱x i duü̃xü̃gü rü na aixcüma nüxü̃́ nangẽxmaxü̃ca̱x i maxü̃ i taguma gúxü̃. 11Choma nixĩ i carneruarü dauruü̃ ya mecü chiĩxü̃. Erü wüxi i carneruarü dauruü̃ ya mecü rü norü carnerugüxü̃ ínapoxü̃ rü ñu̱xmata naxca̱x nayu̱x. 12Natürü ngẽma dĩẽruca̱xmare puracüxü̃, rü ega ngẽxguma aixü̃ nada̱u̱xgux rü carnerugüna ngẽ́ma niña. Rü ngẽmaãcü nanaxü erü tama aixcüma norü dauruü̃ nixĩ i nümax, rü tama noxrü nixĩ i ngẽma carnerugü. Rü ngẽma ai rü carnerugüxü̃ ínayauxü̃ rü ngẽxma tüxü̃ naxüanexẽẽmare. 13Rü ngẽma yatü rü niña, erü norü dĩẽruca̱xicatama ngẽ́ma napuracü. Rü tama aixcüma carnerugügu narüxĩnü. 14Choma nixĩ i carnerugüarü dauruü̃ ya mecü chiĩxü̃. Rü ngẽxgumarüü̃ ya Chaunatü na choxü̃ nacuáxü̃ rü choma rü Chaunatüxü̃ na chacuáxü̃, rü ngẽxgumarüü̃ ta nüxü̃ chacua̱x i chorü carnerugü, rü nümagü rü choxü̃ nacua̱xgü. Rü choma rü naxca̱x chayu i chorü carnerugü. 16Rü choxü̃́ nangẽxmagü ta i togü i carnerugü i tama ñaã naxpǘxü̃wa ngẽxmagüxü̃. Rü ngẽmagü rü tá ta nuã chanagagü, rü tá chauga naxĩnüẽ. Rü wüxitücumü tátama nixĩ rü choma tátama nixĩ i norü dauruü̃ chiĩxü̃. 17Chaunatü rü choxü̃ nangechaü̃, erü chorü carnerugüca̱x chayu rü wena táxarü chamaxü̃. 18Taxúema choxü̃ tayuxẽẽ, natürü chomatama chorü ngúchaü̃maãtama ichanaxã i chorü maxü̃. Erü cho̱xme̱xwa nangẽxma na ichanaxãxü̃ca̱x, rü wena na chanayaxuxü̃ca̱x, yerü yemaãcü choxü̃ namu ga Chaunatü —ñanagürü. 19Rü yexguma yema orexü̃ naxĩnüẽgu ga yema Yudíugüarü ãẽ̱xgacügü rü wenaxãrü nügü nitoye ga yema nagu naxĩnüẽxü̃wa. 20Rü muxü̃ma ga nümagü rü ñanagürügü: —¿Tü̱xcüü̃ nüxü̃́ iperüxĩnüẽ i ñaã yatü i ngẽãẽxü̃ i ṉg̱oxo nawa ngẽxmaxü̃? —ñanagürügü. 21Natürü ga togü rü ñanagürügü: —Taxuü̃ma i yatü i ṉg̱oxo nawa ngẽxmaxü̃ rü ñaãrüü̃ meã nidexa. ¿Ñuxãcü i wüxi i yatü i ṉg̱oxo nawa ngẽxmaxü̃ rü tüxü̃ narümexẽtüxẽẽ ya wüxi ya ngexetüxe? —ñanagürügü. 22Rü nawa nangu ga yema peta ga gucü ga taunecügu norü tupauca ga taxü̃neca̱x naxügüxü̃ ga Yudíugü na nüxna nacua̱xãchigüxü̃ca̱x ga yema ngunexü̃ ga nagu yanguxü̃ ga guma tupauca. Rü nagáuane ga Yerucharéü̃wa ga yexguma. 23Rü guma tupauca ga taxü̃newa nayexma ga wüxi ga chopetüchica ga Charumóũãrü Chopetüchicagu ãẽ́gaxü̃. Rü yemagu nayarüxũũxü̃ ga Ngechuchu. 24Rü ga yema Yudíugüarü ãẽ̱xgacügü rü nüxü̃ ínachomaẽguãchi, rü ñanagürügü nüxü̃: —¿Ñuxguratáta tomaã quixaixcüma na cugü quixuxü̃ na texé na quiĩxü̃? Ega aixcüma cuma rü Cristu quixĩgu, rü ¡meã noxtacüma tomaã nüxü̃ ixu! —ñanagürügü. 25Rü Ngechuchu nanangãxü̃, rü ñanagürü nüxü̃: —Marü pemaã nüxü̃ chixu, natürü i pema rü tama choxü̃́ peyaxõgü. Guxü̃ma i ṯacü i chaxüxü̃ rü Chaunatüarü poramaã nixĩ i chanaxüxü̃, rü ngẽmawa meãma pexü̃ nüxü̃ chadauxẽẽ na choma rü Cristu na chiĩxü̃. 26—Natürü pema rü tama peyaxõgü, erü tama chorü carnerugütanüxü̃ pixĩgü. 27—Chorü carnerugü rü nüxü̃ nacua̱x i chauga, rü choma rü chorü carnerugüxü̃ chacua̱x, rü nüma rü chowe narüxĩ. 28—Rü choma rü nüxna chanaxã i maxü̃ i taguma gúxü̃. Rü nümagü rü tagutáma inayarütauxe, rü taxúetáma choxna tanapuxü̃ i cho̱xme̱xwa. 29—Rü yíxema Chaunatü choxna tüxü̃ mugüxe ya chorü carnerugü, rü guxü̃ãrü yexera tixĩ i nape̱xewa. Rü taxúema texé nüxna tüxü̃ tapuxü̃. 30—Chaunatü rü choma rü wüxitama tixĩgü —ñanagürü. 31Rü yexguma ga yema Yudíugüarü ãẽ̱xgacügü rü wenaxãrü nutane nanayauxgü na gumamaã Ngechuchuxü̃ ínamuxũchigüxü̃ca̱x. 32Natürü ga Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —Pepe̱xewa chanaxü i muxü̃ma i mexü̃gü i Chaunatüarü poramaã chaxüxü̃. ¿Rü ngẽxü̃rüüxü̃ i ngẽma mexü̃ i chaxüxü̃ca̱x nixĩ i choxü̃ nutamaã ípemuxũchigüchaü̃xü̃? —ñanagürü. 33Rü yema Yudíugüarü ãẽ̱xgacügü rü Ngechuchuxü̃ nangãxü̃gü, rü ñanagürügü: —Tama wüxi i puracü i mexü̃ca̱x cuxü̃ ítamuxũchigüchaü̃. Natürü cuxü̃ ítamuxũchigüchaü̃ erü Tupanamaã rü ṯacü quixugü. Cuma rü wüxi i duü̃xü̃mare quixĩ rü cugü Tupanaxü̃ quixĩxẽẽchaü̃ —ñanagürügü. 34Rü nüma ga Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —Perü mugüpanewa rü naxümatü i Tupanaãrü ore i ñaxü̃: “Rü pematama nixĩ i tupanagü pixĩgüxü̃”, ñaxü̃. 35—Rü ngẽma Tupanaãrü ore i ümatüxü̃wa nüxü̃ yaxuxü̃, rü nüxü̃ tacua̱x rü taxucürüwama texé itayanaxoxẽẽ. Rü ngẽma orewa rü Tupana rü ñanagürü: “Guxãma ya yíxema texé yanayauxgüxe i chorü ore rü tupanagü tixĩgü”, ñanagürü i ngẽma orewa. 36—Rü Tupana choxü̃ nayaxu na chanaxüxü̃ca̱x i norü puracü, rü yemaca̱x ñoma ga naãnewa choxü̃ namu. ¿Rü ñuxãcü i pema nagu perüxĩnüẽgu rü chixexü̃ Tupanamaã chaxüxü̃ i ngẽxguma Tupana Nane chixĩ —ñachagu pemaã? 37—Rü ngẽxguma chi tama chanaxü̱xgu i ngẽma mexü̃ i Chaunatü üxü̃, rü marü name ega woo tama choxü̃́ peyaxõgügu. 38—Natürü ngẽxguma chanaxü̱xgu i ngẽma Chaunatü üxü̃, rü woo tama choxü̃́ peyaxõgügu, rü chanaxwa̱xe i nüxü̃́ peyaxõgü i ngẽma taxü̃ i mexü̃gü i Chaunatüarü poramaã chaxüxü̃. Erü ngẽmawa tá nüxü̃ pecua̱x na Chaunatü rü chowa nangẽxmaxü̃ rü choma i nawa —ñanagürü. 39Rü wenaxãrü Ngechuchuxü̃ niyauxgüchaü̃ ga yema Yudíugüarü ãẽ̱xgacügü. Natürü nüma ga Ngechuchu rü naxchaxwa niña. 40Rü yexguma ga Ngechuchu rü natü ga Yudáü̃ãrü tocutüca̱x tomaã nataegu. Rü yema nachica ga Cuáü̃ duü̃xü̃güxü̃ ü̃paacü nawa íbaiü̃xẽẽxü̃gu tomaã narüxã̱ũ̱x. 41Rü muxü̃ma ga duü̃xü̃gü rü Ngechuchuxü̃ ínayadaugü, rü ñanagürügü: —Cuáü̃ rü taxuü̃ma ga taxü̃ ga mexü̃ ga cua̱xruü̃ naxü ga Tupanaãrü poramaã. Natürü guxü̃ma ga ore ga Cuáü̃ tamaã nüxü̃ ixuxü̃ ga ñaã yatüchiga rü aixcüma nixĩ —ñanagürügü. 42Rü yema nachicawa rü muxü̃ma ga duü̃xü̃gü rü Ngechuchuaxü̃́ nayaxõgü.


text:
Achénio
Co la paròla achénio se defenés en fröt sèc condèn pericàrpo piö o méno 'ndürìt (ale ólte apò a lignùs) e che 'l g'ha dét en granì de somésa sul che l'è separàt del pericarpo stès.
El fröt l'è definìt indeiscènt perchè quan che l'è madür el granì de somésa el sàlta mìa fò.
Gh'è dei achéni che g'ha dele caraterìstiche che le ia àidia a éser sparnegàcc, compàgn del pàpo, 'n tìpo de ciöfèt de pelacì a 'n estremità del granì de somésa. 'N ezèmpe l'è la somésa dela sigória), o la sàmara, endóche 'l pericarp, endèl nì grant el fùrma 'na sórt de àla sèmpia (compàgn che 'ndèl fràsen) o dópia (compàgn che 'ndèi òpoi).


text:
Cadaqués
Cadaqués al è ol pais plö oriental de la penísula Ibérica; ol sò tèrmen münissipal al ocüpa la plö part de la costa de leant del massís del cap de Creus. Isolat per i muntagne del Pení de la resta de l'Empordà, Cadaqués al à vivit de fassa a la mar e prategament separat, per tera, de la resta de l'Empordà, fí al final del sécol XIX.
I ati·ità de sössisténsa i è stade prinsipalamènt la pesca e la vigna. Chesta öltima la ernichía la comarca al sécol XVIII, però apó la ruinàa quant che la rivàa la plaga de la filòssera al comensamènt del sécol XIX, fat ch'al impülasàa de manera notòria la migrassiú vers Amèrica.
L'isolamènt del pais, malgrat ergot, al deenía alura ü fatur de prosperità: a l'inisse del sécol XX i scomensàa a riá di turis-c, disseminanc-es intra i zone d'acess plö fàssel però ignorant i sò parasg plö recòndic e, come conseguensa, preservant la virzinità ürbanístega.
Ol pais, sitüat a la cala de l'istess nom, al è presidit per la gesa de Santa Maria, che la contegn ü notàbel
retaule
baroch. Salvador Dalí, che, tornant indré de Növa York, sa l'instalàa a Portlligat (öna di cale del tèrmen) al pensàa d'übegá ol sò müsée prinsipal a Cadaqués invesse de Figueres ndo s'al tröa atüalmènt. La sò presensa la féa ch'i gh'a riass personàs assé destacacc com García Lorca o Picasso i en öna ocasiú propi ol Walt Disney. Però fiss óter artis-c s'i à senticc sedüicc per la plasticità di case blanche inturna a la gesa de Santa Maria: Eliseu Meifrèn, Albert Ràfols-Casamada, Roca-Sastre, Àngel Planells (fiöl de Cadaqués), Tharrats, Eduard Arranz Bravo, Ramon Aguilar Moré, Marc Aleu, Jordi Curós, Benguel, Rafael Bartolozzi, Shigeyoshi Koyama, Ramon Moscardó, Josep Moscardó, Francesc Todó, Maria Girona, Isabel Garriga, Josep Rovira, Antoni Pitxot, Maurice Boitel e, natüralamènt, fiss fiss plö in l'àmbit di arte plàsteghe.
Liamm de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Cadaqués Web
- Cadaqués, per Josep Pla
- Pàgina web del cümü
- Informassiú de la Generalitat de Catalunya
- Informassiú de l'istitüt de stadístega de Catalunya


text:
Worb
Worb a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Berna-Mittelland, region aministrativa del Mittelland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 21.084 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 11364 abitant.
El cumün de Worb al se tröva a una altitüden de 585 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Allmendingen bei Bern, Biglen, Muri bei Bern, Rubigen, Schlosswil, Trimstein, Vechigen e Walkringen.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Media relaa a Worb al Wikimedia Commons


text:
Math rock
El Math rock a l'è un gener de müsega rock nassüü a la fin di agn 80, che'l gh'ha carateristich strütür cumplicaa, una ritmiga atipiga, meludij angular, acord dissunant. A l'è anca ligaa al post-rock. El math-rock el vegn del rock, del punk rock, del progressive rock, e anca del heavy metal.
Carateristich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La püssé part de la müsega rock la gh'ha una ritmiga 4/4, ma el math-rock el dupra ritmich minga simetrich cume 7/8, 11/8, or 13/8, cunt un cuntinuf scambi basaa in sü grüp de 2 o 3. A l'è propi per la cumplicateza del ritm che'l se ciama math, che'l vegn de l'ingles mathematic (matematiga).


text:
Arlesheim (distret)
El Distret de Arlesheim l'è giü dei sich distrècc (en todèsch: Bezirke) del Canton Basilea Campagna, en Svìsera. El capolöch aministratìf del distrèt l'è la citadìna de Arlesheim. Endèl més de Marz 2011 la popolasiù totàl del distrèt l'ìa 149 760 abitàncc, en magiuranza de lengua todèsca.
Südiviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distrèt de Arlesheim l'è dividìt endèi quìndes cümü elencàcc endèla tabèla riportàda ché sóta:
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Tutti pazzi per Mary
Tutti pazzi per Mary (Tut mat par la Mary) l'è na cumèdia americàna dal 1998 ad Bobby e Peter Farrelly ch'l'à vins quàtar MTV Movie Awards dal 1999. In dal 2000 'l American Film Institute al l'à misa a 'l 28śum pòst dal sènt cumèdi americàni fati méj ad tut i tèmp.
Custàda vint-a-tri migliòṅ ad dòlar, la 'n à pò fat sù tarśènt-stanta.
Sunt
Ted Stroehmann (Ben Stiller), a trént'an sunâ e incóra inśdî, 'l è incóra infigâ dla Mary Jensen (Cameron Diaz), na biundìna sò cumpàgna dal licèo in dal 1985 quànd chi lē la 'l iva sarnî p'r andàr a balàr sèg a 'l bal dla fiṅ 'd an. Purtròp par lò, cla sira là al gh'iva abû un prubléma in bagn (al sò cas 'l éra armàś incastrâ in dla sarnéra dal braghi) ch'al 'l à custrét a 'l uśdàl, faghénd-ag pèrd'r ad vista la Mary.
Quatórd'ś an dòp, Ted, tgnénd a drē a 'n cunsìli dal sò amìg Dom (Chris Elliott), al decìd ad pagàr 'l investigadōr Pat Healy (Matt Dillon) par pascàr-la, a n saénd minga in du la s sia stablìda in cal méntar. Chi lò al la cata a Miami e al ciàpa na còta anc lò. Par cal mutìṿ lè al taca a cuntàr dal bali a Ted par far-gh-la daśmindgàr e psér avér acsè camp lìbar. Al gh cònta che lē l'è custréta a vìvar in sna scrana a rudèli e la péśa sènt chilo.
Par far-la inamuràr ad lò pò Pat al fà da tut, anc drugàr al caṅ dl'amìga ad lē, la pîna ad bèsi Magda (Lin Shaye). Tut a fila lis cuma 'l òli in fiṅ a quànd Norman Phipps (Lee Evans), ch'al fà finta 'd èsar 'l architét ingléś Tucker par far cólp su Mary vlénd anca lò dvintàr al sò muróś, al al dasquàcia.
Ma Ted al n vōl minga mulàr 'l òs e al gh la cava a ciapàr 'n apuntamènt sèg. Quànd Norman al gh cunsìlia 'd n andàr-ag mia cun al "cólp càrag" lò al al tōś in paròla e al s fà na pugnéta in dal bagn dal risturànt par dascargàr-as. Quànd però 'l à finî e 'l è prònt par pulìr incòsa, al n cata minga la sò śbòra. La Mary l'è da drē da 'l us e la gh mét présia. Ted al vèṅ fóra e lē la gh dmanda «Cuś è'l cal lavōr lè in s'l uréć sinìstar? 'L è gèl par cavìi! Mè a 'l ò finî!». E la gh al tōś miténd-al-s incô.
Più tard chi lē la ricév na létra minga firmàda in du a s dìś al lìgam ch'a gh'è fra Ted e Healy.
Culegamènt estéran
- (EN) La schéda dal film in s'l IMDb
- (IT) La schéda dal film in sal FilmTV
- (IT) La schéda dal film in sal sit dla Cunferénsa Episcupàla
Nòti
- ↑ La tagline la vōl dir «'L amōr 'l è in di cavìi» e l'è 'n śōg ad paròli fra Hair (Cavìi) e Air (Ària), cuma 'd sòlit a s diś


text:
Wangenried
Wangenried a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Oberaargau, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 2.9 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 397 abitant.
El cumün de Wangenried al se tröva a una altitüden de 473 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Deitingen (SO), Inkwil, Röthenbach bei Herzogenbuchsee, Subingen (SO), Walliswil bei Wangen, Wangen an der Aare.


text:
Zilavëgna
Zilavegna (nom ufizial: Cilavegna) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia. Al gh'ha 5 658 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 18,0 km² e ona densità de 314 ab./km².
Al cunfìna coi comün de Albunes, Borgolavezzaro (NO), Gravelòna, Paròna, Tornaco (NO), Vigevan
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Paràgraf en Milanés, ortografìa Clàssica
La prima voeulta che el vegn foeura el nòmm de quest paes l'è in del X secol: infatt, in del 911 el re d'Italia Berengrari I l'ha daa al vescov de Pavia el permess de fàgh sù on castell. El loeugh a l'eva ciamaa Cilavinnis. In del 1164 el paes el va sòtta el domini del comun de Pavia (e in del 1250 el vegn nomenaa come Cellavegna). Con tutt el territòri paves el finiss drent al Ducaa de Milan. In del 1743, cont el Contad de Vigeven, l'è ciappaa di Savòia, ma del 1859 l'è tornaa in de la Provincia de Pavia.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Zilavegna l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
300
Gh'è success[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Primm esperienz eremitigh de Sant Antoni in del desert egizzian.
- Costruzion del Palazz de Dioclezian a Spalato.
- Concili de Elvira.
Chi gh'è nassuu[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Macari el Grand, sant egizzian (m. 390)
- Paolin de Trevir, vescov (m. 358)
- Zen de Verona, vescov (m. 371)
Chi gh'è mort[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- San Teona de Lissandria, vescov (n. ...)
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
Ruad
Ruad o Arados (gréch antìch: Ἂpaδoς/Árados), l’è cognusìda ach cóme come Arvad, Arpad, Arphad, Antiochia ‘n Pieria (gréch antìch: Ἀvtιόxeιa tῆς Πιepίaς/Antiócheia tês Pierías), in latì Aradus, e Ar-Ruad (ارواد) in lèngua araba e l’è l’önega ìzùla de la còsta de la Siria e sùra l’ìzola la se tróa la sità che la gh’à l’istès nòm.
Ruad e i Cruzàcc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L’ìzula l’è congusìda, dezà che al tép di Cruzàde l’è stacc l’öltem tòch de Tèra Sànta che l’è restàt in di mà di Cruzàcc. De fati perdìt i teritòre söl continènt a la fì del 1299 l’ìzula l’è stàcia conquistàda da i soldàcc de Amarlìch de Lusignàn e da i Cavalìer Templàr e da i Cavaliér Uspitalér, che i völìa partì de lé per turnà a conquistà ‘l Règn de Gerüzalèm.
I Cruzàcc i gh’éra de portà guèra in Tèra Sànta ‘nsèma al Rè de l’Arménia e al Gran Khan Ghazan di Móngoi; i Cruzàcc i ghe rìacc, fòrse, a conquistà Tortosa, ma apéna i se ‘ncórzìcc che i ghe sarès mia riàcc a ‘ncontràs co i sò aleàcc i se ritiràcc a Raud amò tùrna.
Quàze töcc i Cruzàcc i è alùra turnàcc a Cipro e l’ìzula de Raud l'è dientàda, segónt ol volér de Papa Clement V, de proprietà di Cavaliér Templàr che i gh'à tegnìt öna guarnigiù de 120 cavaliér, 500 arcér e 400 Sirià, güidàcc dal Maresciàl Barthélemy de Quincy.
In del 1302 però i Mamalöch i è turnàcc in fórse sö l’ìzula e i dài l’asàlt a la fortèsa di Templàr che dòpo i combàtit per quat i à püdìt i s’è arendìcc ol 26 de Setèmber del 1302, dòpo che però i Mamalöch i gh’éra prometìt de lasài ‘ndà vià de l'ìzula sènsa fàga del mal. Menimà i Mamalöch i à copài fò töcc i arcér e töcc i sirià e i à menàt i Cavaliér Templàr che i éra mia mórcc in di prisù del Cairo.


text:
Complotto di famiglia
Complotto di famiglia (Tragatèṅ ad famìja) l'è na cumèdia śala dal 1976 'd Alfred Hitchcock trat da 'n rumànś dal scritōr ingléś Victor Canning ciamâ The Rainbird Pattern.
Al film, 'l ùltim fat da 'l regìsta ingléś prima ch'al murìs, 'l è stâ preśentâ fóra cuncōrs a 'l 29śum Fèstival ad Cannes.
Sunt
In na sitadìna dla Califòrgna, la Blanche Tyler (Barbara Harris) la tira avànti faghénd la medium in un camarèṅ davśèṅ a la cuśìna ad cà sua faghénd finta ad mét'r-as in cuntàt c'n i spìrit di marè mòrt ad soquànti védvi. Al sò amìg George Lumley (Bruce Dern) invéci 'l è 'n atōr ch'al spèta sèmpar ch'un quàlc regìsta 'l al ciàma par lauràr ma in cal méntar al s adàta a far al taxìsta e a jutàr la Blanche a catàr sù dal nutìsi dal parsòni ch'i vaṅ da lē acsè la gh'à quèl da dir sénsa far di śbali.
Arthur Adamson (William Devane) al gh'à 'n negòsi ch'al vénd di giujèi ma 'l s pasa 'l tèmp muciànd sù di diamànt bèi grôs e 'l al fà rapénd di persunàǵ pîṅ ad bèsi par pò dmandàr a 'l sò famìji di diamànt in cambi. Chi lò al s è inśgnâ faghénd far na cambra lugàda dimóndi bèṅ darènt a 'l garàǵ dla sò vila. A gh dà na maṅ la sò amànta, la Fran (Karen Black). Cuma 'l à sèmpar dit anc al scritōr Edgar Allan Poe, Arthur al lōga i diamànt «… in dua tut i pōlan véd'r-i», in atri paròli fra 'l gósi ad cristàl dal lampadàri grôs ch'a s cata in dla sala ad cà.
Un dè na vècia puta pîna 'd bèsi e sénsa fiōi, la Julia Rainbird (Cathleen Nesbitt), la và a cà dla Blanche parchè la gh'à 'n pinsēr in tèsta ch'al n la fà minga punsàr a la nòt, qvél ad murìr sénsa savér a chi lasàr tut i sò avēr parchè la n gh'à piò di parènt. La sà però che sò surèla l'iva abû 'n putèṅ che però l'à pò dâ in adusiòṅ parchè la n éra briśa spuśàda e la n vliva minga avér di scàndai. La Julia la gh prumét déś-mila dòlar se lē l'è bòna ad catàr-al, dòp tant an, druànd i sò putēr ad medium.
La dóna la s mét a 'l lavōr insém a George e, dòp na quàlc litgàda, la taca a muciàr sù soquànti trasi. A pâr ch'al pìcul al sia stâ adutâ da i Shoebridge, na còpia ch'la vivìva in un paiśèṅ ad campàgna, ma pò ch'i fùsan mòrt in 'n inséndi quànd sò fiōl al gh'iva darsèt an.