text:
L'onn 2017 ha rut il trend creschent dal consum da pesch sur blers onns: ils Svizzers han mo pli consumà 8,6 kilograms pesch per persuna. Quai èn 3,4% pli pauc che l'onn precedent.
Il pli fitg ha la reducziun tangà las forellas cun in minus dapli che 10%. Ma er il salmun (-3,2%) ed ils bastunets da pesch (-2,1%) han ils Svizzers mangià pli darar.
Auts pretschs: schlet per la vendita, bun per la svieuta
Responsabel per questa midada sajan ils pretschs ch'èn tenor indicaziuns da l'Uffizi federal d'agricultura stads per 1,4% pli auts il 2017.
Grazia als pretschs pli auts dumbra la fiera tuttina 0,7% dapli svieuta – tiers quai che pli pauc pesch è ì sur la teca.
RR novitads 15:00


c: text/html

text:
Ma quellas vuschs èn vegnidas pli da bass. Far midadas en in apparat sco il Vatican saja fitg grev, quai din ils 2 augsegners Marcel Köhle, che cumenza la stad ses uffizi a Breil, ed Alfred Cavelti da Glion.
Tuttina persvada il Papa ils 2 augsegners cun sia cordialitad ed avertadad, era vers autras cardientschas e posiziuns. In Papa simpatic saja adina era buna reclama per la baselgia catolica. Quai sentian els en discurs cun la glieud.
Cun sia modestadad mussia Papa Francestg che na betg l'apparat enturn il Vatican stettia el center, mabain la cardientscha.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
El Gran Carlemany
El Gran Carlemany (El Grand Carlomagn in lombard) l'è l'inn nazional del Principaa de Andorra. La musega l'è del Joan Benlloch, vesc de Urgell e donca coprincip de Andorra e 'l test del mossèn Enric Marfany. L'è staa sonaa per la prima voeulta el 8 de settember del 1921 al santuari de Meritxell, per el di de quella Madonna.
Se cunta anca che 'l sia on tribut ai nazion arent, che dann anca i cap de Stat ad Andorra, vist che la someja a l'inn franzes in la musega e a quell spagnoeu in del ritornell.
Test[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El gran Carlemany, mon pare,
dels alarbs em deslliurà,
i del cel vida em donà,
de Meritxell la gran Mare.
Princesa nasquí i pubilla
entre dues nacions, neutral;
sols resto l'única filla,
de l'imperi Carlemany.
Creient i lliure onze segles,
creient i lliure vull ser
siguin els furs mos tutors
i mos Prínceps defensors,
i mos Prínceps defensors!
Traduzion lombarda[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El grand Carlomagn, mè pare,
m'ha liberaa di Saracen
E dal cel la vita me dona
De Mertexell gran mader
Principessa nasuda e ered
in tra du nazion, neutral;
resti sola l'unega fioeula
de l'imper carolingi.
Credent e libera per vundes secol,
credent e libera voeuri vess
Sien i legg i mè tutor
e i mè Princip difensor
e i mè princip difensor!


text:
Atlant linguistich dl ladin dolomitich y di dialec vejins, 2a pert
L ALD-II é la continuazion dl ALD-I publiché dl 1998 (te 7 volums y 3 CD-ROM). Depierpul che per l ALD-I fòvel vegnù enrescì la fonetica y la morfologia nominala y verbala elementara, se conzentreia l ALD-II sun l lessich, la morfologia plu menuda y la sintassa. La conzezion de basa teorica (“filosofia dl projet”), la metoda de enrescida y la rei de analisa resta unfat sciche pro l ALD-I.
Conzezion de basa teorica
L projet ALD ti và do a la tradizion dla geografia linguistica romanza, pieda via con l ALF de Jules Gilliéron y con l AIS de Karl Jaberg y Jakob Jud. L fin dl ALD é chel de cueie adum y documenté les competenzes dialetales (vuel dì: basiletales) de persones che rejona en linia de prinzip deplù lingac y che vif (o se sent da ciasa) te un di 217 ponc de mesurazion dl raion de analisa. Chestes persones „aministreia“ si raion de vita tres en juech compliché de convergenzes y divergenzes dialetales, che i dac coius adum per l ALD dess daidé conesce miec y analisé. Tl medem temp raprejenteia l ALD na analisa plu menuda de na pert dl raion bele studié ti gragn atlanc nazionai talians AIS y ALI y à con chisc la medema relazion che i desvalifs atlanc regionai franzousc (NALF) con l atlant nazional ALF.
Metoda de relevament
- Esplorazion direta sun l ciamp da pert de dialetologs istruis aposta.
- la trascrizion dles respostes giatedes vegn fata atira, paralelamenter végnel tout su na documentazion acustica per fins de control y de archiviazion.
- a desferenzia dl ALD-I é per l ALD-II l chestionar vegnù damané fora demé un n iade.
Rei de analisa
Talia nord-orientala y Svizera sud-orientala: en dut na spersa de entourn 25.000 km², corida con 217 ponc de mesurazion a na destanza mesana de ca. 10 km. Regions o provinzies tochedes: 8 (da vest a ost): Engiadina auta y bassa, Lombardia orientala, Trentin, raion ladin de Südtirol, Venet setentrional y mesan, Friul ozidental (confronteia la cherta enjonteda).
Chesta homepage ne pieta nia demé na pruma vijion dla conzezion teorica y pratica dl projet ALD-II y de si obietifs, ma ala informeia ence sun la situazion atuala di laours.


text:
Possia il Magazin da cultura esser cun vus...
- Sonda, 9.12.2017, 11:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 9.12.2017, 11:03, RTR
Star Wars: Ils films da science fiction da l'autur e reschissur George Lucas tutgan tar las pli renumadas ovras en l'istorgia da film. Ils films han fans sin l'entir mund. E bainbaud vegn il proxim - l'otgavel film da la retscha - en ils kinos.
Gea, blers enconuschan las figuras sco Luke Skywalker, Han Solo, la princessa Leia ubain Yoda u era citats dal film sco «Möge die Macht mit dir sein» u «Luke, ich bin dein Vater», schizunt sch'els n'han anc mai vesì in Star Wars. Star Wars n'è betg mo ina seria da films, mabain in vair fenomen.
Per eruir la clav da success dals films avain nus dumandà quels che san dir il meglier pertge ch'ils films funcziunan uschè bain: Trais fans cun corp ed olma grischuns - Jessica Maissen da Rabius, Gian Fadri Conrad da Müstair e Immanuel Siddharta Giger da Cuira. E l'expert e criticher da film da SRF Michael Sennhauser explitgescha en il Magazin da cultura, tge influenza che Star Wars ha gì sin la cultura da pop e pertge ch'ils films èn daventads talmain renumads.
Contribuziuns
-
Ils fans da Star Wars raquintan
-
L'expert Michael Sennhauser declera il fenomen Star Wars
-
Star Wars, in fenomen er pervì dals products
-
Litteratura: "Da temp vegl...", la nova Chasa Paterna da Attil...


text:
Fiurinsöla
Fiurenzöla (en emilià: Fiurinsöla; en italià Fiorenzuola d'Arda) l'è 'n cümü de l' Emilia Romagna, en Pruvincia de Piacènsa.
Al gh'ha 15 394 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 59,7 km² e ona densità de 258 ab./km².
Al cunfìna coi comün de Alseno, Besenzone, Cadeo, Carpaneto Piacentino, Castell'Arquato, Cortemaggiore.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Fiurinsöla l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Il skiunz grischun Manuel Pleisch terminescha sia carriera. Uschia communitgescha Swiss Ski. Il skiunz da 27 onns dal Partenz ch’è oravant tut sa concentrà sin las disciplinas tecnicas era daventà als campiunadis mundials dals juniors il 2010 al Mont Blanc quart en la cumbinaziun alpina ed ha tranter auter er triumfà en il slalom gigant da la cuppa d’Europa il 2013. Ses meglier resultat en la cuppa mundiala è stà il 16avel plaz en il slalom gigant a Sölden durant la stagiun 2014/2015.
RR novitads 15:00


text:
Longarone
Longarone (en vèneto: Longaron) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Belluno. El g'ha presapóch 4.119 abitàncc, 'na superfìce de 103 km² e 'na densità de 40 ab./km². El cunfìna coi cümü de Belluno, Castellavazzo, Erto e Casso (PN), Forno di Zoldo, La Valle Agordina, Ponte nelle Alpi, Sedico, Soverzene.
El dizàster del Vajont[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El paés de Longarone pörtròp l'è dientàt famùs per vìa del dizàster del Vajont. Ai 9 de utùer del 1963 el paés l'è stat devastàt de l'ondàda de àiva che gh'è treecàt fò de la dìga de l'impiànto idroelètrich del Vajont. La stràge l'è stàda cauzàda de 'na fràna che s'è destacàt dek mut Toc, en mìra ai paizì de Erto e Casso, e l'è nàda zó pròpe 'ndèl lach artificiàl furmàt de la dìga. L'ondàda che s'è furmàt la g'ha scaalcàt fò la dìga e l'è riàda zó 'n val, endóche la g'ha desfàt fò töt el paés de Longarone. La tragédia la g'ha provocàt de piö de 2.000 mórcc.


text:
- Rico Peter, Thomas Amrhein, Simon Friedli e Michael Kuonen manchentan il podest per 0,21 secundas.
- Suenter aur en il bob da dus gudogna il Tudestg Francesco Friedrich er aur en il bob da quatter.
- Clemens Bracher vegn 14avel.
Rico Peter ha manchentà sco quart mo per 21 tschientavels ina medaglia en il bob da quatter. Gudagnà la cursa ha il Tudestg Francesco Friedrich. Quai avant ses cumpatriot Nico Walther ed il Sidcorean Won Yun Jong ch’èn ex aequo sin il segund plaz.
Il segund bob svizzer cun Clemens Bracher ha terminà la cursa sin il 14avel plaz.
Il Tudestg Francesco Friedrich gudogna sia segunda medaglia dad aur als gieus olimpics en la Corea dal Sid. Gia en il bob da dus ha el triumfà.
RR novitads 06:00


text:
Empè d'avrir ils cunfins tar l'agricultura, duai il Cussegl federal sustegnair pli fitg ils bains purils che miran per l'ambient ed il bainstar dals animals. Gia uss saja la situaziun alarmanta areguard la politica agrara actuala ed il martgà che fetschia squitsch sin ils pretschs. Er sche nus consumeschian adina dapli, spareschian mintga di trais bains purils en Svizra. Quai han exponents dals purs pitschens e da la protecziun d'animals declerà oz a Berna.
Las stallas vegnian adina pli grondas ed ils animals chatschads a dapli prestaziun. Ils plans dal Cussegl federal da betg pli proteger uschè ferm l'agricultura svizra e d'avrir quella al commerzi liber, accelereschia anc questa tendenza.
Cun la nova politica agrara vul il Cussegl federal crear anc meglras premissas per l'economia svizra per pudair exportar anc dapli. La nova politica vegn probablamain ad ir en consultaziun la fin da quest onn.
RR novitads 12:00


text:
Jovian Hediger ha mussà en il Tirol dal Sid la pli constanta prestaziun dals Svizzers. Sco 11avel meglier da la qualificaziun ha el gudagnà ses quartfinal. Il mezfinal è el bain mo vegnì quart, quel era dentant uschè spert en cumparegliaziun cun tschel mezfinal, ch’igl ha anc tanschì per Hediger per il final.
Pauc ha mancà per il podium
Er en il final è il passlunghist svizzer ch’ha festivà dacurt ses 25avel anniversari adina stà datiers d’in plaz da podest. En il spurt final han 0,25 secundas mancà ad el per il terz plaz. Tuttina è il quart plaz da Hediger la meglra prestaziun da sia carriera – avant era quai il 6avel plaz.
Cologna gia crudà ora en il quartfinal
Gudagnà il sprint ha Federico Pellegrino. Il Talian aveva gia gudagnà la fin d’emna passada a Tavau il sprint. Il final da las dunnas ha la Norvegiaisa Maiken Caspersen Falla gudagnà. La Svizra Laurien Van der Graaff ha bain cuntanschì il mezfinal, là è ella dentant crudada ora sco 5avla.
Gia crudà ora gia en il quartfinal èn Dario e Gianluca Cologna sco era Roman Schaad.


text:
Ils ultims pèr onns hai adina puspè dà attatgas en l’Europa. Bleras persunas èn mortas tar talas attatgas ed anc dapli persunas èn vegnidas blessadas. Talas novitads san far tema. Nus declerain en il Minisguard pertge che l’uman ha tema e co ins sa ir enturn cun ella.
147...
...è in numer per uffants e giuvenils per telefonar e raquintar da problems. Sche giuvenils han problems pon els discutar quai anonim per telefon, chat, sms u mail. Nus faschain ina visita a Berna tar 147 e mussain co che quella lavur funcziuna precis.


text:
Rubēra
Artécol in dialèt arzân
Evoluzione demografica
Rubēra (Rubiera in italiân) L’é un cmûn ed 14.507 abitânt ‘d la pruvîncia ed Rèz. A's câta insém a la via Emélia, coleghê cun Rèz da un servési ed curêra e cun la stasiòun feroviâria insém a la lénia Milân-Bològna.
Indice
Stòria[modifica | mudéfica la surzéia]
Al j-urégin[modifica | mudéfica la surzéia]
Al nòm in urégin l’êra Corte de Herberia, e al pré deṣgnîr dal cêltich er-beria («in mèz a la pianûra»), mèinter al Musèo lapidâri ed Mòdna a’s stîn da cât ‘na lapìde dal 259 d.C., ch' la cûnta ‘d la fabricasiòun ‘d un pûnt ed prêda insém al Sècia per cûnt ed j-imperadōr rumân Gallieno e Valeriano, dôp che còl préma, fât in lègn, l’îva ciapê fôgh. Al prémi nutési ed l’ època stôrica a s' arfân al 915, quând l’êra al fèdev di Supponidi, dôp l’è pasêda a i Obertenghi. Ind l’êlt Medioêv al cèinter al pêrd impurtânsa a favōr ‘d la campâgna lé d’atōrna, e l’é prôpia in sté ucasiòun che a cumîncen a gnîr só dal cà, in dōve préma an gh’n’êren mìa, dintōren a la pēv di Sânt Faustèin e Giovita, ch'la s’ arfà al 980.
Al medioēvo[modifica | mudéfica la surzéia]
Ind al XII sècol, atravêrs l’intervèint dal cmûn ed Rèz, al cèinter pôst in môd stratègich insém al rîvi dal Sècia e bòun ed controlêr i trafîch che curîven lòungh la via Emélia, al mócia incòra impurtânsa. A’s scâta di sègn storîch inséma a di documèint cun al nòm “Herberia”, difèis da dal mûri gajêrdi e da un sicûr castrum. Prôpia la nôva qualitê militêra dal cèinter, che al s’impés ed gînta ch’la gh’va a stêr e ch’la desvîn ânca dal zôni cunfinânti, la finirà pr’ èser la carateréstica ed ‘na bòuna pêrt ed la stòria di ân dôp: al batâli tra i mudnèis e j-arzân ind al 1200; i scûnter tr’ al pêrti arzâni del sècol dôp; al batâli tr’ al XV e XVIII sècol tra j-esêrcit ed divêrsa râsa. Gh’è d’ arcurdêr che a Rubēra ind al mâg 1409, in ‘na batâlia cûnter i Visconti, l’è stèe masê Ottobono Terzi, l’ûltem sgnōr ed Rèz. Per circa dû sècol Rubēra l’é stêda fèdev di Buiêrd (‘d l’ istèsa râsa di Bianchi ed Lunigiana) che ind al 1423 da j-Estèinsi în stê «convînt» a baratêr sté fèdev cun Scandiân. Dal 1512 al 1523 Rubēra l’è stêda cunquistêda da l’esêrcit dal Pêpa che al l’à dêda in fêdev ai Pio ed Chèrp: a l’artōren ‘d j- Este, la catòm fèdev ‘d la faméja Sacrati uriginâria ed Fusignano (RA) e fedelésima dal Dòca; la rôca l’è stêda incòra di pió rinfursêda e circundêda da fusòun dimòndi fònd ch’ al tulîva l’âcva dal Tresnêr. L’è pó stêda destinêda a perṣòun per cōlpi pió pèisi, e lé stê a Rubēra (alōra l’êra sòt a Mòdna) che s’é riunî al Tribunêl Statâri che l’à giudichê e la cumpî, al 16 otòber 1822, la cundâna a môrt dal suversîv carbunêr Don Giuseppe Andreoli.
Dôp l'unitê d'Itâlia[modifica | mudéfica la surzéia]
Fâta l’unitê d’Itâlia, Rubēra l’à més via la só carateréstica militêra trând zó al mûri che circundêven al bōregh, mèinter al Fôrt ind al 1873 al pâsa dal Stêt ai privê arnunsiând al só rōl ed perṣòun da paûra pr’ al tremèndi cundisiòun ed véta che gnîva tgnû chi gh’è stêva. A chi tèimp l’é i rubierèiṣ al ciamêven «Sâs» prôperia perché dirochê e bandunê. Ind al 1922, per drisêr la via Emélia, é stê butê zò la pêrta centrêla; al rêst a gh’è stê fât d’j-apartamèint. La stòria modêrna ed Rubēra la cumbîna cun la spînta che tót al comprensôri industriêl ‘d la zôna l’à avû. La zôna comunêl l’é tóta in pianûra e còst l’à permés al sparpagnamèint masés sia dal coltivasiòun agriécoli che ‘d l’ attivitê industriêla ed vâri genér. Al recupêr fât da pôch ed dimòndi palâs stòrich dal cèinter l’à fât turnêr in pusès di rubierèis i pôst ed grând nômina de stòria sitadèina.
La Cōrt Ospitêla ed Rubēra.[modifica | mudéfica la surzéia]
Es trâta d’un gróp ed fabrichêt gnû só per la fermêda e per l’arsôr di viandânt e pelegrèin, atâch a la traversêda dal Sècia, lòung la via Emélia e lòung a cl'êter âs stradêl che, paralêl al côrs d'âcva, al purtêva, atravêrs i pâs muntanêr, a Lóca e a Ròma. Un prém ospedêl per pelegrèin, mandê avânti da ‘na comunitê ed benedetèin, al gh’êra bèle ind al 1179 a l’ ardôs dal cèinter abitèe mó ind al 1523, in ocasiòun ‘d la costrusiòun di bastiòun difensîv, l’è stê butê zó. La faméja nôbila di Sacrati la badê a la ricostrusiòun a l’albaṣèin dal paèis. L'uspési al dêva l'ospitalitê ed ‘na nôt e un sōl pâst ai pellegrèin e a i viandânt. Ind la cēṣa a gh’è incòra dimòndi pêrt dal pitûri a frèsch uriginêli dal Garofalo. J-ambijnt adât a l'ativitê ed l'uspèsi, refetôri e durmitôri, în més dintōren a ‘l lêregh curtîl centrêl cun la purtghâia a cruṣêra sostgnû da 36 clōni. Al gróp ed fabrichêt monumentêl l’é adèsa pôst d’ importânti associasiòun culturêli: La Cōrt Ospitêla,[1] cèinter ed produsiòun, promosiòun, stòdi, e documentasiòun teatrêla;al Pêrch Fluviêl dal Fiòm Sècia,[2] nèe per la gestiòun e la riqualificasiòun ‘d la zôna interesêda dal câsi d’ espansiòun del Sècia lè atâch, cun al musèo dal fiòm e l'acvuâri; Lénia ed Cunfîn,[3] prugèt culturêl ed rilevasiòun fotogrâfica ‘d la zôna.
Sitèe imparentêdi[modifica | mudéfica la surzéia]
- Neulingen – Germâgna, dal 1991
- Györújbarát – Ungheria, dal 2005
Curiositèe[modifica | mudéfica la surzéia]
Al comûn al vîn numinê ind al tètol ed ‘na cansòun sōl sunêda ed Luciano Ligabue: Rane a Rubiera blues, da l'âlbum Buon compleanno Elvis.
Rubēra l’è al comûn in dō al stà ed cà al campiòun européo ed olímpich ed maratòuna Stefano Baldini.
Êter sît[modifica | mudéfica la surzéia]
- ↑ Vèder al sît ed la La Cōrt Ospitêla
- ↑ Vèder al sît dal Pêrch Fluviêl dal Sècia
- ↑ Vèder al sît ed la Lénia ed Cunfîn
Materiêl pr'andêregh in fònda[modifica | mudéfica la surzéia]
(manca):
- Orianna Baracchi, Francesco Milani - L'Ospitale di Rubiera : i Sacrati : carità, storia e arte. - Modena : Artioli, 198
- Mario Degani - Gli antichi ponti di Rubiera sul fiume Secchia - Modena : Aedes Muratoriana, 1970
- Dino Pampari - La sentenza del tribunale statario di Rubiera e la relazione di Antonio Panizzi (1822-1823) - [S.l.] : [s.n.], 1974.
- Giancarlo Ambrosetti, Roberto Macellari, Luigi Malnati - Rubiera : principi etruschi in Val di Secchia. - Reggio Emilia : [s.n.], 1989
- Luciano Patroncini - I pozzi preromani di Rubiera - Reggio Emilia : Age Editrice, 1978.
- Rubiera: Guida commerciale , culturale , turistica - Reggio Emilia : Noana, 1985
Albinèa · Bagnōl in Piân · Baîṣ · Bibiân · Bresèl · Burèt · Buṣâna · Cadelbôsch ed Sōver · Campagnōla · Campéṣen · Canòsa · Carpnèida · Caşalgrând · Caṣîna · Castelnōv di Mûnt · Castelnōv ed Sòt · Castlarân · Culâgna · Curèz · Fâbrich · Gatâtich · Gualtēr · Guastâla · Ligûnchi · Lusêra · Muntèc · Nuvalêra · Puvî · Quâter Castē · Queriêgh · Ramṣèit · Ré Salṣêr · Rèz · Rezōl · Rôl · Rubēra · Sân Martèin · Sânt'Ilâri · Sân Pôl · Scandiân · Toân · Véla Mnôs · Vèt · Viân · Vsân


text:
Kylie Minogue: «I should be so lucky»
- Glindesdi, 28.5.2018, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 28.5.2018, 9:30, RTR
Kylie Minogue e sa sviluppada d'in soap-star chantond tar in'icona internaziunala da la musica da pop. Dapi ses emprim album «Kylie» ha ella gia publitgà 14 albums e gudagnà cun quels ina pluna plattas d'aur e platin. 2005 ha ella survegnì la diagnosa cancer dal sain ed è vegnida tractada en l'Australia ed en Frantscha. Ses cumbat encunter la malsogna ha ella fatg public ed effectuà che 40% dapli persunas en l'Australia han lascha controllar preventivamain.


text:
Mustér saja in bun lieu per hotels, surtut en il sectur da 4 stailas, perquai ch’i manchia pernottaziuns. Quai ha il schef da la Immo Invest Partenaris SA Frenk Djordic ditg ad RTR. Il nov hotel saja dentant era ina schanza per l’entira regiun.
150 plazzas
Ina firma da Zug, la HRMP SA, maina il nov hotel. Il president dal cussegl d’administraziun da la HRMP SA Guglielmo Brentel vesa in potenzial a Mustér. La cundiziun saja dentant che tuts collavurian: il Center da sport e cultura, las pendicularas ed era la populaziun.
Renovar il Center da sport e cultura
En connex cun quest project vul la vischnanca da Mustér renovar il Center da sport e cultura (CSC). Sco il president communal Robert Cajacob di, sajan las investiziuns en in hotel nov ina schanza per in meglier futur. Ed el spera che la populaziun sustegnia era il project dal CSC.
Dapi 2001 è quest anteriur «hotel dals Beltgs» vits. Perquai ch'el cuntegn bler asbest e PCB sto el vegnir spazzà.
Avert 2020/21
Proximamain vulan ils investiders inoltrar la dumonda da bajegiar. Anc quest onn vulan els spazzar il bajetg. Sche tut va tenor plan, pudess ins cumenzar a bajegiar la primavaira 2019. Avrir pudess l'hotel nov lura la stagiun 2020/21.
Ord l'archiv
RR actualitad 08:00


text:
Il cussegl d’administraziun da la Societad svizra da radio e televisiun SRG SSR ha elegì Flavio Bundi (30) da Glion sco nov schefredactur RTR. L’elecziun è vegnida fatga sin proposta da la suprastanza da la societad purtadra SRG.R.
Sco dirigent e musicist passiunà sa Flavio Bundi co tractar armonias e dissonanzas.
Flavio Bundi è creschì si a Glion ed ha fatg la matura en il gimnasi da la Claustra da Mustér. Suenter quatter onns tar la Guardia svizra papala a Roma ha el studegià germanistica, politologia e sociologia a l’Universitad da Berna. Durant e suenter ses studi ha el lavurà sco collavuratur liber tar il «Bündner Tagblatt». En ses temp tar la Guardia svizra papala a Roma è el stà schef da persunal e responsabel per las medias. En il Grischun è Flavio Bundi bain enconuschent per sia lavur sco cumponist e dirigent. El dirigia il «Chor mischedau Suraua» e maina il chor «kontra.cant». Per ses engaschament musical ha el survegnì l’emna passada in premi da renconuschientscha dal chantun Grischun.
Cun sia moda e maniera frestga ed engaschada vegn el a purtar in nov vent en la chasa da medias rumantscha.
Flavio Bundi è vicemanader da fatschenta da la Federaziun svizra dal parlament dals giuvens (Dachverband Schweizer Jugendparlamente) e responsabel per il program «easyvote». «easyvote» infurmescha simpel, chapibel e neutral davart fatschentas che vegnan en votaziun. Il program ha la finamira da motivar giuvens e giuvnas votantas dad ir a l’urna.
La sensibilisaziun ed integraziun cumpetenta sco era l’approximitad al public èn elements centrals dal service public.
Flavio Bundi cumenza sia plazza il 1. da november 2017. Il schefredactur partent, Gian Ramming, resta commember da la direcziun RTR e surpiglia ed installescha la nova partiziun «svilup».
RR novitads 11:00


text:
Il forum cun Philipp Ramming
- Dumengia, 6.12.2015, 12:30
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 6.12.2015, 12:30, RTR
Crisas, trauma ed umor
Tge èsi cun la mattetta da l'emprima classa che sa metta a cridar mintga di en stanza da scola senza raschun evidenta? Tge fa in psicolog da scola en ina tala situaziun? Mintgin da nus ha da temp en temp ina crisa. Quai èn situaziuns nua che nus essan surdumandads e nua che nus perdain la controlla. Savens sa schlian talas crisas en temp util. Però i dat era crisas che daventan in trauma. Daco, tge è insumma in trauma, tge èn ils mecanissems interns ed externs, co pon ins evaluar in trauma e tge ha quai da far cun l'umor?
Redacziun: Philipp Ramming


text:
Il Corriere della Ticino titulescha curt: «Il Ticino torna in Consiglio federale». Ils Tessinais sa legran che che la Svizra ha suenter 18 onns puspè in Cussegl federal che represchenta tut las regiuns da la Svizra.
Ed er las medias svizras tudestgas commenteschan l'elecziun da Cassis cun entusiassem. Il Blick online scriva, ch'il Cussegl federal consistia uss da quatter Svizzers tudestgs, da dus Romands ed in Tessinais, quai saja perfetg. La Neue Zürcher Zeitung lauda sin la pagina d'internet l'elecziun sco raschunaivla. L'Assamblea federala haja demussà responsabladad statala e politica. Era il Tages-Anzeiger ed il Bund scrivan ch'i saja necessari, ch'ina naziun mussia er da temp en temp ch'il resguard per minoritads saja impurtant.
En Svizra franzosa deploreschan per exempel il Journal du Jura u er Le Temps che nagin da lur regiun saja vegnì elegì en il Cussegl federal. L'Assamblea federala saja stada memia pauc curaschusa. Pierre Maudet fiss tenor il Journal du Jura stà il meglier candidat per la funcziun.
RR actualitad 06:00


text:
L'atun 2016 eran vegnids approvads totalmain 300 milliuns francs per contribuziuns da solidaritad per unfrendas da mesiras da provediment. La summa da las singulas contribuziuns dependeva damai dal dumber da dumondas. Cunquai ch'ins sa ussa ch'i vegnan ad esser pli pauc che 12'000 dumondas approvadas po l'Uffizi federal per giustia uss garantir la summa previsa maximala: 25'000 francs.
4'310 dumondas – pli paucas che spitgà
Il termin per far ina dumonda scroda la fin mars. Enfin uss èn 4'310 unfrendas dumondas vegnidas inoltradas. Quintà avev'ins cun 12'000 enfin 15'000. Las dumondas vegnan cunzunt da persunas sur 75 che vivan en cundiziuns finanzialas cumplitgadas.
Prioritad han gì las dumondas da las unfrendas ch'èn malsaunas ni fitg veglias. 336 persunas survegnan uschia gia il schaner 2018 la contribuziun da solidaritad. Tut las autras dumondas elavura l'Uffizi federal per giustia en il decurs da l'onn 2018.
Pli che 1'000 persunas han gia survegnì ina summa tranter 4'000 e 12'000 francs ora dal budget per agid direct perquai ch'i sa chattavan finanzialmain en ina situaziun d'urgenza.
Pertutgads en Svizra
Mesiras da provediment èn vegnidas ordinadas en Svizra enfin il 1981. Plirs 10'000 uffants e giuvenils eran vegnids plazzads sin purarias ni en chasas d'uffants. Blers dad els èn vegnids maltractads ni malduvrads. Persunas èn vegnidas sfurzadas da sa laschar sterilisar, èn vegnidas duvradas per emprovas da medicaments u vegnidas messas en praschun senza sentenzia.
RR novitads 18:00
Mesiras da provediment
Tar unfrendas da mesiras da provediment è l'integritad psichica u sexuala vegnida restrenschida. Era sche lur svilup psichic è vegnì restrenschì entras il plazzament tar esters ordaifer la patria valan ellas sco unfrendas.


text:
L'emprim gol da la partida ha sajettà Robin Ganz en la segunda minuta per Bülach. En il segund terz (26avla minuta), ha Patrick Zahner da l'EHC Cuira lura egualisà ad 1:1. En la 36avla minuta ha Cyrill Bischofberger purtà ils Grischuns en avantatg.
L'entschatta dal terz terz ha lura Patrick Zahner purtà l'EHC Cuira al 3:1 cun ses segund gol da la partida. Aurelio Lemm ha lura pudì scursanir sin 3:2. Ils ultims 3 gols dal temp regular han fatg anc ina giada Patrick Zahner per ils da Cuira (56avla minuta) e Aurelio Lemm e Ramón Diem per Bülach.
Cun ils dus penaltis da Cyrill Bischofberger e da Patrick Zahner è la partida lura stada decisa. Suenter set gieus sa chatta la squadra da coach Konstantin Kurashev sin l'11avla e penultima plazza da la tabella da la MSL.
Tabella MySports League
En l'emprima liga ha giugà l'equipa da hockey da Partenz-Signuradi cunter l'SC Herisau. Ils Grischuns han pers ordaifer cun 1:2. Il sulet gol per Partenz-Signuradi ha sajettà Rico Marugg en la 28avla minuta.
L'EHC Arosa percunter ha gudagnà ordaifer cunter ils Red Lions Reinach cun 7:3. Ils gols per Arosa han sajettà Flavio Cola (emprima, 34avla e 55avla minuta), Reto Amstutz (14avla minuta), Patrick Bandiera (18avla e 45avla minuta) e Livio Roner (29avla minuta),
RR novitads 23:00


text:
Il 2018 occupa Mario Cavigelli il presidi da la regenza grischuna. Gia per la segunda giada tschenta il chau dal Departament da construcziun, traffic e selvicultura (DCTS) sin il sez da presidi da la regenza. El succeda a Barbara Janom Steiner, ch'el numna er la regina da la regenza. L'incarica da presidi sa mida – ella restia dentant ina vusch impurtanta en la regenza.
Mario Cavigelli guarda enavos sin in bun onn. Er sch'ins haja anc finamiras avertas hajan la regenza ed il Cussegl grond cuntanschì buns resultats. I spetgian dentant adina sfidas. Il 2018 sajan cunzunt ils tschains d'aua e la chatscha duas sfidas che vegnan ad occupar el principalmain. Plinavant stettian er gronds projects da construcziun auta en il center durant ses onn da presidi.
Onn da presidi – onn d'elecziuns
Gist cunquai ch'il 2018 saja in onn dad elecziuns vul Mario Cavigelli plitost esser modest ed accumpagnar ses collegas. Sia finamira saja dad esser in bun schef da la regenza ed in bun represchentant dal Grischun envers auters chantuns.
Gia ses emprim onn da presidi il 2014 era in onn d'elecziuns. Quai na vesa el dentant per part betg sco avantatg cunquai ch'el stat sco president en il center. Tut tenor la situaziun possia dentant er esser pauc empernaivel da represchentar la regenza envers la publicitad.
RR actualitad 08:00


text:
Cumpareglià cun il carnet da votaziun da la Confederaziun n’è il carnet da votaziuns chantunal betg propi survesaivel ed el para er gia antiquà cun ses design. Che quai sto sa midar, da quest avis è la pli auta grischuna, Tina Gartmann-Albin: «Er noss carnet da votaziuns sto vegnir pli cler e modern.»
Perquai vul ella metter en discussiun il carnet e ses design a la proxima sesida da la cumissiun da redacziun dal cussegl grond – sco presidenta dal Cussegl grond presidiescha ella era questa cumissiun. Quai che munta ch’ella surveglia quasi era il design dal carnet da votaziuns chantunal.
Tina Gartmann-Albin – In fan dal nov carnet da votar federal
Ch’il design dal carnet da votar dal chantun Grischun pudess ir en direcziun da quel da la Confederaziun è bain pussibel, cunquai che Tina Gartmann-Albin di cler: «Jau sun in fan dal nov carnet da votar da la Confederaziun.»
Quai saja in carnet che declera curt e concis sin las emprimas paginas per tge ch’i va e che mussia en letras grassa cotschnas, tge ch’il Cussegl federal ed il parlament hajan decis en chaussa avant ch’ils detagls suondian.
RR actualitad 08:20


text:
El settia da sia vart e sa legira da far il cumbat electoral cun Clinton, ha Obama declerà en in video. «Jau na crai betg ch’i haja insacura dà insatgi uschè qualifitgà per quest uffizi», uschia Obama.
Evitar Donald Trump
Cunquai crescha il squitsch sin il contrahent Bernie Sanders da dar si il cumbat per la nominaziun. Sanders ha però declerà da vulair cuntinuar cun ses cumbat fin tar il di da partida il fanadur. El veglia però lavurar ensemen cun Clinton per evitar ina victoria dal republican Donald Trump.
Ordavant era Sanders s'inscuntrà cun Obama en la Chas'Alva. Sanders haja in'enorma energia e purtà novas ideas, ha ludà Obama.
RR novitads 06:00


text:
Ils custs totals per las prestaziuns en las chasas da tgira e d'attempads han muntà l'onn passà a 9,5 milliardas francs. Da quai han ils cussadents pajà 5,4 milliardas francs per la dimora e 540 milliuns francs per la tgira.
Dapli che la mesadad da las persunas sur 80 dovran tgira
Tenor l’uffizi han bunamain 269’000 persunas fatg diever da las prestaziuns da la Spitex durant l’onn 2014. Quai èn dubel uschè bleras persunas sco en chasas da tgira e d’attempads.
Da 100 persunas a partir da 80 onns han 27 survegnì tgira a chasa. 30 han passentà in pli lung temp en ina chasa da tgira. Da 100 persunas a partir da 90 onns vivan 64% en ina chasa da tgira.
RR novitads 12:00


text:
OMC: «How Bizzare»
- Mardi, 17.4.2018, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 17.4.2018, 9:30, RTR
Il musicist e chantadur talentà da la Nova Zelanda, Pauly Fuemana, ha ina band cun il num extravagant «OMC» (Otara Millionaires Club). Il 1996 han els in hit nunspetgà, ina coola chanzun che fusiunescha beats moderns cun soul da la Polynesia e ghitarras e trumbettas à la mexicana. La chanzun «How Bizzare» è in success mundial e Pauly Fuemana, il chantadur e cumponist daventa in star – e fa enorm blers raps. La ritgezza na maina pero a nagina fortuna. La band na po betg repeter il success, e Pauly Fuemana giauda la vita da milliunari e sia facultad lieua sco la naiv en il desert, ed il schaner dal 2010 mora el pervi d'ina malatia da las nervas ch'i dat be darar. El aveva 40 onns.


text:
Curt, frestg e sin il punct: L’emissiun «sil punct» tegna sin il current il public era durant la stad. Ladina Heimgartner, directura RTR: «Sco chasa da medias publica stattan ils basegns dal public en il center. Jau m’allegra d’ademplir cun l’emissiun «sil punct» il giavisch da bleras aspectaturas ed aspectaturs dad era purtar la stad en la televisiun las istorgias ord la Svizra Rumantscha.»
Tras l’emissiun «sil punct» mainan alternant Annina Campell, Livio Foffa, Victoria Haas ed Isabella Wieland. En strusch tschintg minutas infurmescha l’emissiun a moda divertenta e cumpacta da tut l’impurtant en Svizra Rumantscha ed il Grischun.
«sil punct» vegn emess dals 4 da fanadur fin ils 19 d’avust 2016 da glindesdi fin venderdi a las 17:50 sin SRF1. Schebain i stat tar in emprova unica u schebain l’emissiun «sil punct» daventa in punct fix en il program da stad, quai sa decida la direcziun da RTR suenter la stad.
«sil punct» datti adina e dapertut era sin rtr.ch, las plattafurmas socialas ed en l’app
Play RTR: a la splagia, en curtin u sin l’acla.


text:
Gudagnà la concurrenza ha la Frantscha e quai senza in sulet punct da puniziun. Ils Svizzers han stuì laschar nudar 8 puncts, ils Beltgs sco terzs 13 puncts.
L'ultim chavaltgader franzos n'ha gnanc stuì ir pli en il percurs. Er l'ultim svizzer, Martin Fuchs n'è betg pli chavaltgà sia ultima runda perquai ch'i n'era betg pli pussaivel da cuntanscher la victoria ed il segund plaz era segirà. Quai è ina raritad.
Cun il segund plaz dad questa dumengia è la Svizra stada sis da las otg ultimas giadas sin plazza dus al turnier da naziuns a Son Gagl. L'ultima victoria è stada l'onn 2000.
RR novitads 18:00


text:
In Care Team per il Care Team – quai datti tenor Susanna Meyer Kunz, che fa part da la direcziun spezialisada dal «Care Team Grischun». Quai damai ch'el è certifitgà da la rait naziunala per agid psicologic en cas d'urgenza. Quai muntia che mintga «care-giver» ch'è stà en in servetsch, haja in discurs cun la direcziun spezialisada.
Tut ils commembers da la direcziun spezialisada sajan scolads sco psicologs d'urgenza. Betg mo entras in discurs – sch'i stoppia esser er entras plirs discurs – vegnan ils «care-givers» sustegnids suenter lur servetsch. Els èn d'enconuscher vid lur vestas blauas. I sa tracta oravant tut da glieud che lavura en la tgira, psicologs e psicologas dals Servetsch psichiatrics dal Grischun u er da teologs. Tut ils 60 commembers hajan experientscha cun la tematica dal murir e la mort.
Er en la lavur dal mintgadi confruntads cun situaziuns da crisa
Per ir enturn cun las experientschas ed impressiuns na sajan betg mo ils discurs impurtants, mabain era ch'ins prenda temp per sasez, uschia la teologa. «Sch'ins po sur pli lung temp betg pli durmir endretg u sch'ins sa senta uschiglio engrevgià u grit, èsi impurtant dad ir per agid tar il care team u tar la direcziun spezialisada.» Quant ditg ch'ins haja per serrar giu cun quai na possian ins betg dir pauschal.
«Blers da noss «care-givers» han gronda experientscha e vegnan er en lur mintgadi da lavur confruntads cun la mort u situaziuns da crisa.» Dentant sappian ins era, che gist quels che sajan lung temp en servetsch sajan anc pli periclitads. «La fin finala essan era nus be umans», di Susanna Meyer Kunz. Gist perquai dovrian els era pussaivladads per reflectar lur lavur.
RR actualitad 17:00


text:
Duas persunas stattan da mintga vart dal plazzal da via a Schluein. Els èn da la fatschenta Sprecher Security. Els èn en contact in cun l' auter per func. La pli gronda difficultad n' è tenor Sandro Sprecher dentant betg exnum la chalira, mabain ch' ei dovria extrem bler concentraziun. «Savens vegn quai sutvalità dals automobilists. Sin aschin plazzal sco qua a Schluein ston ins esser cheu cul chau. In pign sbagl po avair consequenzas fatalas.»
Star ruassaivel è igl A ed igl O
Tras il plazzal charreschan ils blers pulit plaun perquai ch'igl è ina via naturala cun rusnas e crappa. Las colonnas èn perquai lungas e la glieud per part pulit agitada.
Mintgatant datti era persunas che guardan in zic nausch sin quels che diregian il traffic. «Ins vign er stressads dals participants dal traffic. Certins permaleschan u schmaladeschan nus.» Igl A ed igl O saja dentant, da restar ruasseivels e da na betg sa laschar en sin disputs. Oravant tut quels che sajan savens sin via muossien dentant er engraziaivladad, sco per exempel chauffeurs da camiuns. «Per part portan quels schizun sperasvi glatschs ch' ei tegnan ord fanestra.»
Ins vegn er stressads dals participants dal traffic. Certins permaleschan u schmaladeschan nus.
RR actualitad 11:00


text:
Nocc
La nocc o nott l'è la part del dì solar in de la qual el sô el se troeuva dedree a l'orizont.
A l'è 'l period comprenduu in tra el tramont e l'alba che la vegn, in del qual la lus del sô l'è nò visibel. In gener de nocc, inscambi del sô, se pò vedè la luna.
La durada de la nocc la se desferenzia in bas ai stagion, a la latituden, a la longituden e al fus orari. In di dì de l'equinozzi la nocc e 'l dì gh'hann, teoricament, l'istessa durada; a dìlla tutta però la defrazion causada de l'atmosfera la fà vegnì el dì semper pussee longh de la nocc.
In del mond a gh'è duu pont indove per ses mes l'è nocc. Ai duu poi defatt a gh'è domà dò stagion, l'estaa e l'invern, che coresponden a ses mes de dì e alter ses de nocc. Quand che, per esempi, al polo nord l'è estaa, al polo sud l'è invern e, per via de l'inclinazion assial, la lus del sô la ghe riva nò. Per 'sta reson se parla del sô de mezanocc quand che l'è estaa in vun di duu poi, perchè i ragg del sô rive per tutt el dì. El fenomen el dura inveci per on temp minor intant che se spostom invers i duu circoi polar. A l'equator inscambi, el dì e la nocc hinn compagn per tutt l'ann.
El nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nocc el vegn del latin noctem, compagn de quell che 'l suced in tutt i lengov romanz (italian notte, piemontes neuit, ligur neutte, frances nuit, catalan nit, spagnoeu noche, portoghes noite, venet note, romen noapte, sicilian notti, romancc notg). La parolla però l'è comuna a tutt i lengov indoeuropei: dal germanegh (ingles night, todesch e olandes nacht, danes nat, norveges e svedes natt) al slav (bieloruss noč, bulgher nošt, cech e polacch noc, serbocroatt noć, russ noč', ucrain nič) al celtegh (breton noz, galles nos, irlandes oíche, scozzes oidche), al baltegh (lituan naktis, letton nakts), al grech (grech antigh núx, grech moderno núkta) a l'albanes (natë).
La variant nott l'è doperada in del Bressan comè variant fonetega natural, intant che in de la Lombardia ocidental (soratutt a Milan) l'è ona conseguenza de l'influenza de l'italian.


text:
Waterloo & Robinson: «Hollywood»
- Mardi, 19.12.2017, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 19.12.2017, 9:30, RTR
Waterloo & Robinson, ils dus chantadurs Hans Kreuzmayr e Josef Krassnitzer èn gia enconuschents en l'Austria ed els han er in pèr hits pli pitschens. Il 1974 è però lur onn. Surtut la chanzun «Hollywood», daventa in mega-hit, in toc cumponì da Christian Kolonovits ch'ha pli tard era procurà per hits tar Wolfgang Ambros, Ludwig Hirsch, Reinhard Fendrich e la Erste Allgemeine Verunsicherung.
Il success è sta enorm e cun quai era la preschientscha en l'Austria, Germania e Svizra. Surtut en lur patria capita insatge unic: En la parada da hits da l'Austria èn a partir dal zercladur 1974 fin la fin da l'onn cun «Hollywood» e «Baby Blue» gist dus da lur chanzuns alternond sin las emprimas duas plazzas. E sch'il radio austriac n'avess betg decis d'abolir la parada da hits avess quell'istorgia da success cuntinuà.
Waterloo & Robinson han però novs hits, surtut en Germania, fin ch'els sa separan il 1981.


text:
Incumbensa e basas legalas
Pro Helvetia promova l’art e la cultura svizra cun resguardar la diversitad ed in’auta qualitad. Sco instituziun da promoziun da la Confederaziun sustegnain nus projects d’interess naziunal.
Sco fundaziun autonoma promovain nus:
La creaziun artistica
Cun contribuziuns ad in’ovra sustegnain nus novas creaziuns artisticas svizras. Nus promovain cumposiziuns, publicaziuns litteraras, ovras d’art visual, producziuns d’ensembles da teater, da musica e da saut sco era projects che s’occupan a moda artistica cun las novas medias e cun tecnologias digitalas.
Il barat cultural en Svizra
Projects ed occurrenzas che pussibiliteschan il barat tranter las cuminanzas linguisticas e culturalas da la Svizra rinforzan la coesiun sociala. En quel rom faschain nus contribuziuns a gieus da turnea, prelecziuns, retschas da concerts, exposiziuns, festivals, translaziuns u ad occurrenzas da la cultura populara.
Il barat cultural cun l’exteriur
In’incumbensa centrala da la Confederaziun è da derasar cultura svizra a l’exteriur. Nus sustegnain viadis da prelecziun, turneas u exposiziuns sin l’entir mund, promovain translaziuns litteraras, rinforzain la promoziun internaziunala e finanziain stans da preschentaziun ad occurrenzas grondas culturalas. Noss posts exteriurs e noss programs da barat èn impurtants instruments per tgirar las relaziuns culturalas e per il dialog cun autras culturas.
Impuls culturals
Nus sustegnain projects innovativs che s’adattan spezialmain per dar novs impuls culturals. En quel connex lantschain nus er atgnas iniziativas: nus planisain accents e sviluppain programs che tractan temas actuals da la cultura. Latiers tutga la confruntaziun cun la cultura digitala u cun la societad interculturala.
La generaziun giuvna
Suenter lur scolaziun facilitain nus a giuvens talents cun perspectiva da far carriera naziunala u internaziunala da fitgar pe en l’art professiunal. En collavuraziun cun instituziuns partenarias elegidas purschain nus programs da residenza e da coaching, pussibilitain chaschuns da sa preschentar e faschain contribuziuns a purschidas da colliaziun.
L’intermediaziun d’art
L’intermediaziun d’art vul animar il public da sa fatschentar autonomamain cun ovras artisticas. Per che la pratica d’intermediaziun svizra anc giuvna possia sa sviluppar, faschain nus contribuziuns a projects d’intermediaziun exemplarics pervi da lur avischinaziun innovativa u a projects che cumpiglian differentas regiuns linguisticas da la Svizra.
Detagls da nossas incumbensas chattais Vus en la lescha per promover la cultura
Basas legalas
Pro Helvetia è ina fundaziun da dretg public. Nossas incumbensas che nus accumplin a moda autonoma èn fixadas en la lescha per promover la cultura dals 11 da december 2009. Quella descriva era co che funcziuna la lavur culturala da la Confederaziun tranter la fundaziun e l’Uffizi federal da cultura (UFC). Cun la Missiva davart la finanziaziun da la promoziun da la cultura da la Confederaziun determinescha il parlament il rom d’expensas da Pro Helvetia. Tge che nus vegnin a realisar ils proxims tschintg onns pudais Vus medemamain leger en la missiva da cultura 2016-2020.


text:
Dougan è stà dapi il 2007 a la testa da la Credit Suisse. El ha manà la banca cun success tras la crisa da finanzas ed è in dals paucs schefs da grondas bancas internaziunalas ch'è restà en uffizi suenter la crisa da finanzas. Il davos temp è el dentant adina stà en la critica dals investiders. Dougan banduna il concern la fin da zercladur.
Martgà reagescha positiv
L’annunzia che Brady Duogan sa retira sco schef da la Credit Suisse ha gì in’influenza positiva sin l’aczia da la banca gronda svizra. Cun in plus da 8,8% ha l’aczia da la CS cumenzà oz il di da fatschenta.
Tidjane Thiam è ses successur
Successur da Dougan daventa Tidjane Thiam, il CEO actual da l'assicuranza britannica Prudential. El ha 52 onns, è naschì en la Costa d'ivur e creschì si en Frantscha.


text:
La stad, tar la prima sanaziun dals emprims 50 meters suenter il mir da fermada, ha la gruppa da lavur che sa cumpona tranter auter da represchentants da l'Uffizi per la natira e l'ambient e dal Parc Naziunal Svizzer scuvert las suandantas chaussas.
- las particlas da PCB che sa chattan sin radund 5,3 kilometers en il Spöl èn pli pitschnas che 2 millimeters
- sin ils ultims 2,3 kilometers è la contaminaziun uschè bassa ch'ins na sto betg intervegnir
- i dat duas pussaivladads per allontanar il PCB
1. pussaivladad: Il tschitschapulvra
La prima varianta fiss stada quella da lavurar sco cun in tschitschapulvra vi dal bratsch d'in trax che tschitscha si tut il sediment ch'è pli pitschen che 2 millimeters - precis quest material ch'è contaminà cul PCB.
2. pussaivladad: Ils crivels
La segunda varianta è da chavar or il letg dal flum e da crivlar el tras differents crivels, uschia ch'i resta mo anc enavos il material fin ch'è contaminà.
Cun l'emprima varianta è il success mo tar circa 14%. Cun la segunda varianta dentant èsi pussaivel d'allontanar radund 93% dal PCB. Tenor ils responsabels perfin dapli che quai ch'ins ha fatg quint.
Las cifras en furma cumpacta
- sin il traject da radund 3 kilometers sto vegnir crivlà radund 46'000 tonnas material
- radund 13'000 tonnas vegnan allontanads definitivamain
- en quest material sa chattan radund 3,8 kilos PCB
- ils custs per las lavurs e l'allontanament muntan circa 14 milliuns francs
Il material restant ch'è contaminà cun PCB duai vegnir transportà en ina brischera per allontanar el definitivamain da l'ambient. Cura che las lavurs duain cumenzar e sche insumma vegn decis sin il pli baud il matg.
Gugent o navidas per il Parc Naziunal Svizzer
Per l'emprima giada en l'istorgia dal Parc Naziunal Svizzer - cun excepziun da la construcziun da las ovras electricas - sto vegnir intervegnì en la natira dadens il cunfin. In fitg greva decisiun. Finalmain vegnan ils responsabels dentant a stuair decider per quella varianta ch'è a favur da la natira e per l'entir ambient dadens e dador il cunfin dal parc.
Tgè e PCB?
PCB è in chlorid organic che vegniva duvrà sco isolaziun en condensaturs, transfurmaturs, ieli idraulic, colurs ni collas.Tenor l’uffizi federal per sanadad, tutga PCB tar las substanzas nuschaivlas persistentas. La Svizra è s'obligada d'identifitgar nua che PCB vegn avant ed eliminar quest. L'onn 1986 hai dà in scumond general per PCB.


text:
Tranter ateists, Africans e policists
- Dumengia, 30.9.2018, 8:06
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 30.9.2018, 8:06, RTR
La plevonessa Chatrina Gaudenz, oriunda da l'Engiadina Bassa, pastorescha ina plaiv in pau extraordinaria: la plaiv refurmada da la «Greencity» a Turitg.
Quest quartier colliescha tut ils tratgs dad ina societad urbana e progressiva: Ils bajetgs adempleschan ils standards dad ina societad da 2000 watts, ed il quartier viva d'in vast mix social tranter pauper e ritg, indigens e migrants.
Tge èn las sfidas ed ils plaschairs dad ina plevonessa en in tal quartier? Vita e Cretta ha discurrì cun Chatrina Gaudenz.
Contribuziuns
-
Pled sin via da Romedi Arquint
-
Sin visita tar Chatrina Gaudenz


text:
La lescha nova dat la pussaivladad a la primministra Theresa May da cumenzar cun l’Uniun europeica ils discurs d’extrar ord da l’UE. Uschè spert ch'il scriver è inoltrà a Brüssel cumenza la fasa da tractativas che sto vegnir serrada giu aifer dus onns.
Minister dal exteriur Johnson è optimistic
Il minister dal exteriur da la Gronda Britannia Boris Johnson è gia avant las decisiuns dal parlament sa mussà optimistic sur da las contractivas cun l’UE. En ina intervista la dumengia aveva Johnson ditg che era nagina cunvegna cun l’UE fiss ina pussaivladad. Ma quai vegnia betg ad esser il cas, perquai che l’UE haja interess da realisar ina cunvegna cun l’UE, ha ditg Johnson.
RR novitads 06:00


text: L’entschatta da miu engaschi sundel jeu staus involvaus tier l’avertura dalla nova plazza d’aviatica ell’India dil sid a Bangalore. Suenter l’avertura gartegiada sundel jeu s’occupaus cun il svilup da novas spartas da fatschenta per la plazza aviatica da Turitg SA egl Orient Central ed ell‘Europa. Ina cumpart decisiva tier il svilup da novas spartas en in ambient internaziunal era d’anflar ils dretgs partenaris per ils projects en las differentas tiaras. En quei connex collidevan differents interess in sin l’auter. Aschia havevan ils investurs auters interess ch’ils concerns da baghegiar e puspei auters interess havevan ils interpreturs dallas plazzas d’aviatica. Duront quei temps hai jeu empriu da contrahar e da representar ils agens interess aschi bein sco pusseivel. Quellas experientschas gidan mei oz ella veta politica.


text:
I dettia blers detagls da reglar enfin l'emprima badigliada: Parzellar da nov l'entir areal, allontanar ils bajetgs e mirs existents, suttascriver il contract da cumpra, fundar ina nova firma cun il num «Hamilton Ems» etc. La dumonda da bajegiar vul la firma Hamilton inoltrar mez fanadur e lura cumenzar a bajegiar il settember.
Custs: 25 enfin 30 milliuns francs
Il bajetg da producziun che vegn realisà a Domat saja pli u main tuttina grond sco quel a Panaduz, ha Andreas Wieland declerà sin dumonda dad RTR. Ed el custia tranter 25 e 30 milliuns francs. Suenter la construcziun vul la Hamilton investir anc ina giada circa 20 milliuns francs - quai dentant en etappas per novs roboters, automatisaziuns u novas tecnologias.
RR actualitad bunura


text:
Suenter il pled da May davart il Brexit ha il president franzos Manuel Macron ditg ch’el constateschia «progress e signals». Il medem temp ha Macron crititgà che dumondas centralas na sajan anc adina betg scleridas. Quai saja surtut il cas per ils dretgs futurs dals 3,2 milliuns burgais da l’UE en la Gronda Britannia, las pretensiuns finanzialas envers Londra ed il status da l’Irlanda dal Nord.
Era per il schef-negoziader da l’UE, Michel Barnier, è il pled da May da princip constructiv. Ma ussa duaja quel anc vegnir translatà en posiziuns da tractativa concretas. Tenor il schef da la partida dals Labours, Jeremy Corbyn, n’ha il pled da May purtà nagina clerezza co ch’i duai – concretamain – ir vinavant cun las tractativas davart il Brexit.
RR novitads 06:00


text:
La Under 9 ą fat pea n sada ai 18 de nuvėmber pra n turnoi a Auer. Chėst iede ąi messł jughé contra l WSV Sterzing, l HC Pustertal, l HC Leifers y l HC Neumarkt/Auer. La prima partida contra l Leifers ą butą dassėnn y l Gherdėina ą vencił per 4 a 1. Lautra trėi partides ąi perdł mé de puech, ma jugan scialdi bėn y fajan de gran vares inant. Do l turnoi ą i mutons mo pudł jģ a se maiė zeche de bon acumpaniei dal trainadėur Gabriel y dal acumpaniadėur Maurizio, finan via nsci duc adum n blņt di n cumpania. Rengrazion nce chėi genitores che fova pea y che ą judą dut ntėurite.
La Under 11 ą n dumėnia ai 19 de nuvėmber fat pea pra l cuinto turnoi dla sajon. Coche nce bele pra i turnoies passei, valova nce chėst iede uni tėmp coche singula partida. Chėst iede ti ąla drėt butą ai mutons y i se ą davanią 4 de biei ponc. Ntan la partides contra l Lana Young Lions y l HC Maran Junior ąi pudł purvé ora cumbinazions defrėntes de juech, mudan unitant linia y unitant pusizion de juech. Duc se ą purvą dassėnn y ą fat de bela partides. Chisc i resultac:
HC Gherdėina contra Lana Young Lions 1:1; 2:4. Goi de Leo Moroder (3); HC Gherdėina contra HC Maran Junior 4:1; 1:3. Goi de Leo Moroder (2), Gabriel Turina, Alexander Canazei, Jonas Piccolruaz.
U13 Gherdėina - Persenon 2:10 (1:2, 0:3, 1:5)
N sada ai 18 de nuvėmber ą la scuadra dla Under 13 jugą n cėsa contra l Persenon. La partida ą perdrėt scumencią scialdi bėn per i jugadėures dl Gherdėina y do mé doi menuc y mez iesi jic danora cun l prim gol. Finą via ie pona l prim tėmp per 2:1 per l Persenon y tl segondo tėmp iel purtruep tumą mo trėi goi per l averser. Ala scuadra dl Gherdėina ne ti manciņvel segurdenó la ucajions de fé goi, ma la scipa ne ulova nia jģ ite. Nce tl terzo tėmp ne ą nosc mutons nia dat do, ma l Persenon fova danz plu sterch y ą vencił per 10:2. L Gherdėina ie śėn cuarto te tlassifica. I doi goi per l Gherdėina ie unii fai da Nikolas Hofer.
U15 Gherdėina - Bulsan Foxes 7:6 (2:2, 4:1, 1:3)
La partida dla Under 15 n dumėnia ai 19 de nuvėmber contra la scuadra dl Bulsan Foxes ie stata bėndebņ valiva. Nce sce i mutons dl Gherdėina ą trat scialdi plu sun cassa che i averseres, jan for danora de n gol o doi, ie i autri ruvei for daujin y nchin ala fin dla partida fņvel da sté ert, ma per fertuna iela jita fata y i mutons ą vencił cun merit chėsta partida per 7:6. Per l Gherdėina ąl fat i goi: Leo Messner (3), Ben Linder (2), Leo Rabanser y Marc Kasslatter.
U19 Gherdėina - Renon 3:5 (1:0, 2:2, 0:3)
Sciot per chėsta partida dla Under 19 che ie stata n mierculdi ai 15 de nuvėmber te Sėlva. I mutons dl Gherdėina ą fat na bona partida, jan danora doi iedesc y i fova sun la bona streda de vėncer. Purtruep se ąn pona giapą tl terzo tėmp do mé 46 secunc l gol che valivova ora l resultat y riesc do mo un, nsci che da dedņ ne ti garatņvel plu nia y ala fin ąi perdł la partida per 3:5. Per l Gherdėina ąl fat i goi: Tobias Moroder, Damian Bergmeister y Nicolas Demetz.
U19 Eppan - Gherdėina 2:1 d.p. (1:0, 0:1, 0:0, 0:0, 1:0)
Partida scialdi cumbatuda nchin ala fin chėla dla Under 19 n dumėnia ai 19 de nuvėmber a Eppan. Nce sce l Gherdėina ova plu ucajions da gol che l averser y se ą purvą dassėnn, ne ti iela nia jita fata y n ą messł jģ al "overtime" y pona a tré i penalties, ulache l Gherdėina ą pona perdł.
L gol per l Gherdėina fova de Nicolas Demetz.
La proscima partides di jėuni n cėsa: sada ai 25.11. dala 14.00 juega la U19 contra l Puster. (im)


text:
Zernez ed il Goa: Ina vischnanca croda or dal ritmus
- Dumengia, 28.8.2016, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 28.8.2016, 9:03, RTR
Quatter dis ad onn dat il festival da musica electronica Burning Mountain il tact a la vischnanca da Zernez. Al festival s'inscuntran var 5'000 persunas da tut il mund per viver la cultura da Goa.
Il bass dat per quels quatter dis il ritmus. Per l'ina a l'entira vischnanca da Zernez e per l'autra als visitaders dal festival. Tuts che sautan tenor il ritmus da la musica electronica.
Però quai n'è betg stà adina uschia. Al cumenzament dal Burning Mountain, avant sis onns, aveva il festival bittà l'entir vitg dal tuttafatg or dal ritmus. Ma profit, mirveglias e chapientscha han procurà chins ha tuttina chattà, cun ir dals onns, in tact cuminaivel.
Dus munds dal tuttafatg differents s'inscuntran: Conflicts, cuntrasts e culturas. La Marella documentescha las scuntradas e dat in'invista en il mund dal Goa ed ils quatter dis a Zernez.


text:
Suenter che la racolta da maruns è stada nauscha il 2014 e 2015 è la qualitad quest onn meglira. Quai di il brassamaruns Remo Berchtold che ha in stan a Cuira. L'onn passà haja el stuì dismetter circa 30-40% dils maruns, quest onn mo 10-15%.
Berchtold offrescha maruns da l'Italia. Là haja la vespra da gala che attatga ils chastagners ed ils maruns destruì pli pauc ch'ils onns avant.
Dad ina vart na saja l'aura betg stada ideala per la vespra. Da l'autra vart haja ella dapi curt temp in nov inimi en l'Europa - numnadamain ina sort da la vespra satiglia.
Puschlav e Tessin cun buna raccolta
Era en il Puschlav è la racolta stada buna. Quantitativmain na saja la stagiun forsa betg stada in tal success sco en il passà, la qualità constettia dentant. Quai di Nicolò Paganini da l'uniun Castanicoltori di Brusio.
En il Tessin saja dentant era la quantitad buna di Paolo Bassetti che coordinescha ina rimnada privata da chastognas. Uschia hajan els pudì raccoltar circa 5'000 kilos chastognas ch'ins sappia quasi duvrar tuttas. L'onn passà sajan quai stads mo 1'000 enfin 2'000 kilos.
Spetgar e guardar
Sche la raccolta da chastognas tanscha dentant per l'entir enviern n'è betg cler pil mument. Igl è da spetgar e guardar sch'ils maruns restan propi usche buns sco enfin uss. I dat numnadamain bulieus che sa mussan pir intgins mais suenter la racolta.
RR actualitad 07:00


text:
Survista
- Svizra: 54,2% na, 45,8% gea / participaziun a l’urna: 43%
- Grischun: 55,95% na, 44,05% gea / participaziun a l’urna: 43,57%
Cunter l’abandun da l’energia nucleara pretendì fin il pli tard il 2029 han vuschà 54% dals Svizzers. Atgnamain eran vegnidas concedidas bunas schanzas a l’iniziativa perquai ch’ella aveva mussà buns resultats tar enquistas. Tenor calculaziuns èn 45% dals votants svizzers sa participads a la votaziun.
Scrottas da gea en Grischun
Las votantas ed ils votants dal Grischun n’han betg votà auter che la maioritad da la Svizra. Els han ditg in zic pli ferm na (+1,75%) ed èn sa participads in zic pli fitg vid la votaziun (+0,57%). Las pli fermas vuschs encunter l’iniziativa èn da chattar en Surselva.
En cumparegliaziun cun la Svizra croda en egl ch’ins chattà en l’entir chantun Grischun scrottas da gea. Quellas sa repartan il pli fitg en las valladas talianas, en il Grischun central, en l’Engiadina ed en la regiun da Cuira. La vischnanca cun il pli ferm gea e Verdabbio cun 67,5%.
Maioritad da chantuns era svelt segira
Claude Longchamp da l’institut da perscrutaziun gfs.bern di che la decisiun saja vegnida fatga en la Svizra tudestga. Consentiment per l’iniziativa hai percunter dà en la Svizra franzosa. Anc avant che la relaziun da las vuschs era enconuschenta sa mussava in na en la maioritad dals chantuns.
Ils aderents dal referendum avevan fatg attent a l’auta vegliadetgna dals reacturs svizzers ed al ristg d’accidents nuclears. La regenza aveva avertì ch’in abandun memia svelt haja per consequenza che la Svizra stoppia importar electricitad nucleara e da charvun da l’exteriur.
Suenter l’accident nuclear da Fukushima il 2011 aveva la Svizra bain decis d’abandunar l’energia nucleara, dentant senz’in plan da temp.
2029 n'è betg la fin
Ils implants atomars duain restar en funcziun uschè ditg che l’Inspecturat federal da la segirezza nucleara valitescha els sco segir. Il project da votaziun pretendeva ch’ovras atomaras duain vegnir serradas suenter in temp da funcziun da 45 onns. Tenor quai stuessan las ovras Beznau I e II sco er Mühleberg vegnir deactivadas l’onn 2017. Gösgen giess giud la rait il 2024, Leibstadt il 2029.
Uss vai per la strategia d'energia 2050
Tenor ils iniziants è quai necessari da deactivar sveltamain ils reacturs. La finala possia quai dapertut dar ina catastrofa sco en il Giapun. Uss, suenter il resultat, pledan els da focussar la strategia d'energia 2050, ha ditg la presidenta dals Verds Regula Rytz envers Radio SRF. Cun il di dad oz saja la via libra per quest project.
Per ils adversaris era l’urari da l'abandun memia giagliard. Uschia vegnia a mancar gia il 2017 in terz da l’electricitad nucleara, aveva ditg la ministra d’energia Doris Leuthard. La cumpart mancanta na possia betg vegnir remplazzada svelt avunda cun forza electrica ord energias regenerablas.
Suenter il resultat sa mussa Leuthard levgiada. Uss possian ins sa concentrar sin la strategia d'energia 2050.
Per la presidenta da la PLD Petra Gössi n'è quai dentant betg il cas. La debatta avant la votaziun na saja betg stada ina davart la strategia d'energia. Ed er cusseglier naziunal Christian Wasserfallen è da quest avis: «La glieud na vul savair nagut d'in abandun da l'energia nucleara.».
Il WWF reagescha en lingia cun la strategia d'energia 2050. Per els èsi uss cler che questa strategia sto vegnir manada a fin. Il na da la dumengia na saja betg in na tar «la midada sin il sectur da l'energia e tar l'abandun da l'energia nucleara».
Atomausstiegs-Initiative
Svizra: Iniziativa per l’abandun da l’energia nucleara
GEA
45.8%
1'098'464 Vuschs
NA
54.2%
1'301'520 Vuschs
Vuschs dals chantuns
- GEA
5.0
- Na
18.0
RR novitads 16:00+


text:
Amur, lavur u aventura
-
Dumengia, 13.12.2015, 9:03
Legenda da maletgs:
L'amur, la mar u il gust d'ina aventura - Rumantschs raquintan, daco ch'els èn ids davent.
RTR
Emigrar, quai po avair plirs motivs. Emigrar chaschuna era mintgatant per notgs senza sien e bleras dumondas. En la «Marella» vignan a pled differentas persunas che han ristgà quest'aventura. Ils motivs en stads differents, las experientschas medemamain. La Marella cun istorgias che mainan nus per il mund enturn.
Redacziun: Esther Berther
-
Robin Arpagaus e sia famiglia en emigrads en il Canada.
MAD
1/8
-
In clic sin facebook ha midà la vita da Neisa Bass che viva oz en l’America.
MAD
2/8
-
La famiglia Cathomen viva oz en l’Australia en la vischinanza da Melbourne. Là han els realisà lur siemi.
MAD
3/8
-
Andreea Dermond è emigrada per l’amur - dentant era tut empau auter che s’imaginà. Ella e ses um èn turnands en Svizra.
MAD
4/8
-
John Emanuel Gartmann viva a New York, visita savens Castrisch ed è dachasa per l’entir mund entuorn.
MAD
5/8
-
Lea Olax-Giossi viva cun sia famiglia en la Caribica. Bler sulegl e la mar avant chasa.
MAD
6/8
-
Paul Zuan ha decidì da passentar la pensiun en l’Italia - cun questa decisiun ha el fatg surstar tuts.
MAD
7/8
-
Erwin Heimgartner ha fatg ses agen affar sco architect en Grezia.
MAD
8/8


text:
L’uniun cuminanza d’interess per in Tavau avert ha lantschà quest project che sustegn requirents d’asil e fugitivs a schliar problems dal mintgadi. Era ha questa uniun organisà passa 70 occurrenzas interculturalas sco er in post da contact cun ils indigens. Tras l'engaschament da l'uniun regia uss ina tenuta generalmain positiva envers fugitivs en la regiun. En tut eran vegnids inoltrads passa 100 projects d’integraziun or da tut las regiuns da l'Arge Alp.
Grischun al timun
Per l'onn 2018 ha uss il Grischun tenor turnus il timun da l'Arge Alp. En il center duai star la forza idraulica. Il Grischun vul cunzunt mussar l'impurtanza economica e las schanzas che la forza idraulica porta a las regiuns da las alps. Quai duai capitar cun in simposi durant l'onn da timun grischun e duas resoluziuns per il zercladur 2018 che duain far attent sin l'impurtanza da la forza idraulica ed ulteriurs basegns sco p. ex. la politica da furmaziun en las regiuns alpinas.
Ulteriurs projects grischuns èn la Arge-Alp èn: In campus online per il spazi alpin che duai far attent sin la purschida da furmaziun e perscrutaziun en las regiuns alpinas. In segund project è Arge Alp Sport. In project che gira dapi 10 onns e promova ina vita sanadaivla e cun moviment. L'onn passà èn bunamain 1830 sportistas e sportists sa participads a nov eveniments da sport en l'entir intschess da l'Arge Alp.
RR novitads 15:00
Tge è la Arge Alp?
L'Arge Alp è ina cuminanza da lavur tranter las regiuns da las alps en la Germania, Italia, Austria e Svizra. Las suandantas regiuns cun bun 26 milliuns abitants lavuran ensemen:
- Baviera
- Grischun
- Lumbardia
- Salzburg
- Son Gagl
- Tirol dal Sid
- Tessin
- Tirol
- Trient
- Vorarlberg


text:
Per la giuria è Lardi ida consequentamain ina lunga via, ella persvadia cun radicalitad e virtuositad. Dapi sia furmaziun a Berlin na saja ella betg mo in'appreziada actura da films, mabain era da chasa sin diversas tribunas da teater tudestgas. Il 2012 è Ursina Lardi daventada commembra fixa da la Berliner Schaubühne.
Onns da furmaziun
Ursina Lardi è naschida a Samedan e creschida si en il Puschlav. Suenter emprender da scolasta primara a Cuira, hai tratg ella il 1992 a Berlin. Fin il 1996 ha Lardi studegià a la Scol’auta per l’art da teater “Ernst Busch”.
Premi bain dotà
L'Anè Hans Reinhart è vegnì surdà a Lugano per la 60avla giada, quai en il rom da l’avertura per il quart inscunter da teater svizzer. Il premi è dotà cun 100’000 francs. El vegn surdà da la Societad svizra per la cultura dal teater.
RR novitads 22:00


text:
Suenter intgins obstachels, tranter auter er ina protesta encunter il project da construcziun, han uss las lavurs da sdrappar giu cumenzà. Cunzunt da la vart da la Steinbockstrasse pon ins vesair ch'i va insatge. Plirs exchavaturs èn en acziun per stgarpar giu ils bajetgs a la via da la staziun.
Dus onns preparaziun
Il 2015 aveva l'Axa Winterthur confermà ch’ins veglia bajegiar a la staziun da Cuira. Midadas da project, dispitas cun vischins e partenaris han entardà il project. L’october 2016 eran lura la finala l’inizianta Axa Winterthur vegnida d’accord cun la Foppa Finanz SA e la planisaziun dal project da partenaris è vegnida serrada giu.


text:
Jadwal Siaran Langsung Piala Dunia FIFA 2018 Rusia Excel Spreadsheet xlsx .eateatakahw et i aihamakahw i ihaapap agn o aritagnar aogni agn om upooR ugnugnakahW itimoK et em AFIF et eaakahw ak ,5102 uat et i apotekO o 8 et I .aumakahw agnuha et ik uotar anokam I .wocsoM o aur e agniaak agn em nazaK ,ihcoS ,grubsreteP tS ik regnU sirhC okopu anot em AFIF a oritorit itimok et ereah ak ,aisuR ik ihataut agnereah uotar ot i ,4102 uat et o apotekO I .” enoat iene ik eok e ana aiham e aem agn o urar eh arier iek ,agnoT et ik akirehwA i orakaat agn urot e ,aur e ,ihatet o ekat et ,ekat ihatet i otor i ohon e uotat eroaK” ,ai ona aem I .01 et ik 21 et i eateatakahw et om ihaaw agn o aham et ohi iti ak ,aisuR i ihaaw agn i ikututakahw et om urarurar eh aem et i ,4102 uat et o autaraH o amaram et i rettalB ppeS a orerok ieH .agnutumakahw ignarar et i lvalsoraY em radonsarK a uta ekeh ak ,21 et ik aon eat ihakaat agn o aham et em 11 et ik ekeh onit ak ap agn o aham et oK .2102 ametepeH o 92 et i aihotaputakahw i aioh ap agn o agnutumakahw agnuatakahw et oK .ihataut .muidatS omanyD et em anerA eyityrktO a ikoh ona iapiapakahw et em ,ehor et o ehor et i wocsoM o ehor et i kslodoP o uparak et aiherokakahw I .41 et ik 61 et i iam orakaat agn o aham et i aissuR a ohi ekeh auk ,1102 uat et o apotekO et I .awi am uaket urot e AFIF et o aihaih et eka ahak onit ak ,ono am uaket eateatakahw agn em epo agniap agn 31 e aihoraakahw ak naissuR apapuak et oK” :uatakahw iawatamora ataopir et oK .iun utom et i otor i apak agn om agniaak aw et i itiakahw et ik aihuR o upoR et o uta ohaw i ienar otor iek aotak enoat agn oK .grubniretakeY em ,lvalsoraY ,dargogloV ,ihcoS ,ksnaraS ,aramaS ,grubsreteP tniaS ,noD-no-votsoR ,dorogvoN ynhziN ,wocsoM ,radonsarK ,nazaK ,dargninilaK :ien eka iahw e enoat agn i aissuR a otokatakahw I Perihal Piala Dunia 2018
Perihal Piala Dunia 2018 .puC snoitaredefnoC AFIF 1202 et om auhot ak oA et o upaK et o aot agn oK .ikinhzuL muidatS et i wocsoM i earuH o 51 et i atup ak agnutumakahw et oK .11 ap agn i otor i aur am uaket aaw agn i aihakat ak agnahakat agn 46 E .oA et o AFIP et i ihataut agnatup agn oK amanaP em dnalecI e ana aiagnah e aem et i ,aotak agnatup agn ik uruakahw ieh apak et ekana lizarB em ,ynamreG a aot eateatakahw et ik uta eat ,4102 uat et i eateatakahw et o agnutumakahw agnatup et i irum i iam ikoh ak agnatauha agn 02 e ,23 apak agn i iaM .ekahutom ereahakahwiak apak et em uhot eateatakahw agn i otor i aihuatakahw i 13 e apak agn ik uta eat ,utom apak agn o 23 et ik uru ak agnutumakahw eateatakahw et oK .eret aaw et ia ohon aik sniatnuoM larU agn o uruauah et i ,ahekaP upoR agn i otor iek iataat ihaaw agn o ihatet ok iragne ;6002 uat et i iam aporuE i aihereahakahw i oA et o oA et o ihataut et ienioK .0102 amehiT o 2 et i ereahakahw anam agn i aunehw et o agnuatakahw et i irum i ,8102 enuH o 51 et ik uta eat enuH o 41 et i iam aissuR i aitereahakahw aik aetirakahw auK .AFIF et o amem agn o utom et o amem agn e ana aiheateatakahw e oroaputuhw oroputuhw oroaputuhw eateatakahw eh ,puC dlroW AFIF 12 et ok puC dlroW AFIF 8102 et oK Perihal Piala Dunia 2018


text:
La pasta da dents
- Glindesdi, 18.9.2017, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 18.9.2017, 8:40, RTR
Ina invenziun tudestg è la pasta da dents. Il 1907 ha Dr. Ottomar Heinsius von Mayenburg inventà la pasta da dents da Chlorondont.
L'entschatta dal 20avel tschientaner ha tut entschet. Lura han differents apotechers lavurà vid in med da schubregiar e tener sang ils dents. Uschia er il tudestg Ottomar von Mayenburg. En sia apoteca a Dresden ha el inventà il 1907 la pasta da dents da Chlorodont. Er sche quella idea dina pasta da dents nè betg stada nova è el quel che ha vendì il product sco novum mundial e vala uschia sco inventader.
Grond success per Chlorodont
Sper il product sez, la pasta da dents, ha von Mayenburg er producì sez las tubas, ils vertgels sco er las stgatlas en las qualas el vendeva sias pastas. Plinavant ha el er tgirà ina plantascha da menta sez. Uschia è el stà ditg temp independent ed ha baiinprest stuì bajegiar ora sia apoteca tar ina fatschenta pli gronda. Pli tard ha el er fatg buna lavur da marketing e reclama uschia che sia pasta da dents da Chlorodont è stada plirs decennis sin il martgà da igiena dentala.


text:
Lübiana
Lübiana (Ljubljana in sluen; Laibach in tudesch; Lubiana in italian; Labacum in latin; Lubiane in furlan) a l’è la capital de la Sluenia.
A l'è anca la prima cità de la Sluenia per pupulaziun, cun 265.881 abitant (2002).
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lübiana la se tröa al center de la Sluenia a l'è traversada del fiüm piscinit Ljubljanica.
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lubiana a l'è gemelada cun:
- Atene, Grecia
- Bratislava, Sluachia
- Brüssel, Belgi
- Chemnitz, Germania
- Chengdu, Cina
- Cleveland, Stat Ünì d'America
- Leverkusen, Germania
- Musca, Rüssia
- Parma, Italia
- Pesaro, Italia
- Ploče, Cruazia
- Fiüm, Cruazia
- Sarajevo, Bosnia e Erzegovina
- Sousse, Tünisia
- Tbilisi, Georgia
- Vienna, Austria
- Wiesbaden, Germania
- Zagabria, Cruazia


text:
BürgerUnion Südtirol Ladinien- Program de laour politich
La BürgerUnion uel se vedei desche reprejentanta di laoranc, dles families, di pensionés y di pici laoranc che laora per si cont, dles aziendes familieres de Südtirol y la Freie Europaregion Tirol.
La BürgerUnion ie per:
La FreieEuroparegion Tirol y l´autodeterminazion per l popul dl Sudtirol y per l popul Ladin. Se mostra a na maniera scialdi deferenzieda te si geografia, cultura y rujenedes, ma nce cun truep elemënc che se semea.
La familia de Sudtirol – sostegn y promozion dla familia de Sudtirol y criazion dla ledeza de lita autentica con assegurazion finanziala y sun mesura per la pension
Giustizia soziala – dërta destribuzion dl begnester y dl peis fiscal, giustizia fiscala y contributiva
Laoranc y pici laoranc che laora per si cont – politica per la jent scempla y nia per les lobbys di scioldi y dl podei
Laour per duc chei che vuol laoré – criazion y assegurazion de stieres per la jent de Sudtirol
Control dl podei – scovierje fufules, nepotisms y scandui, rompe su l sistem Sudtirol, la finé via con i pantans dla politica
Abolizion di privilegs – abolizion de privilegs de vigni sort, tan begn chei de natura soziala che chei de grups soziai
Sconanza di grups etnics y linguistics y souraldut y dl enciasa.
Democrazia direta – renfurzament dla partezipazion di zitadins y stromenc plu scempli
Federalism dles coutes
Sostegn dles aziendes, mendres y mesanes, da tlo


text:
Ch'il chor dal dom da Cologna visita puspè Mustér è d'engraziar a l'amicizia tranter il dirigent dal chor Eberhard Metternich ed Ursin Defuns, scolast al gimnasi da la claustra. Dentant era al project Ut unum sint che ha manà il chor da Cologna a Mustér e quel da la claustra da Mustér fin a Cologna.
Concert en baselgia claustrala
La cordiala ospitalitad ed il grond interess demussà avant dus onns tar la participaziun dal chor al cumplet dals paders hajan fatg surstar ed era plaschì al chor da Cologna, di Ursin Defuns. Perquai hajan els fatg giu tar la visita dal chor da la claustra a Cologna ch’i duaja puspè dar ina visita a Mustér. Uschia è il chor dals 3 fin ils 5 da fanadur puspè en la claustra da Mustér. La dumengia saira (3.7.2016 las 20.00) dat il chor in concert en la baselgia claustrala. Il glindesdi saira (4.7.2016 20.00) sa participescha il chor al cumplet, l’oraziun da la saira dals paders.
Suenter la visita a Mustér vai sco gia avant dus onns vers l'Italia a Lecco al festival internaziunal da chors "Giuseppe Zelioli". Avant dus onns ha il Kölner Domchor fatg l’emprim plaz a quai festival.
RR actualitad mezdi


text:
Inhalt
Chantun
-
Philipp Bühler manader da graubündenVIVA
Il project «graubündenVIVA - giudiment ord ils culms» - survegn emprimas conturas. L'uniun ha elegì Philipp Bühler sco manader general dal project, uschia communitgescha l'organisaziun. Bühler a tranter auter lavurà per l'auto da posta en il Grischun e tar il festival Origen.
Vitiers datti dasper l'uniun ina nova societad anonima per realisar il project.
La «festa dals senns», dal matg 2019 fin l'october 2020, duai far or dal Grischun il center da la cultura alpina da giudiment. Ils custs previs per l'entir project - muntan a passa 17 milliuns francs.
RR novitads 16:00


text:
RTR sa focussescha quest'emna sin las consequenzas che la refurmaziun ha gì per il Grischun.
Daco ha la refurmaziun gì success en tschertas vischnancas e regiuns entant che autras èn restadas fidelas a la cretta veglia? Co hai pudì capitar ch’il Grischun sa separa per passa 400 onns en dus munds, en «in da messa» ed «in da predi»?
Durant quest’emna s’occupescha RTR era cun l’influenza directa da la refurmaziun per exempel sin la producziun litterara, la naschientscha dal pled scrit rumantsch e la scena d’art.
Punct principal da l’emna tematica dals 22 fin ils 29 d’october 2017 sin RTR èn ils films animads che vegnan emess mintgamai en l’emissiun Telesguard.
Program emna tematica: «Da crusch e cots – 500 onns refurmaziun»
Telesguard:
- 23 – 27 d’october: 5 films animads cun schabetgs e legendas davart la refurmaziun en il Grischun
Radio Rumantsch:
- 23 – 27 d’october, 11:00 ura tematica deditgada a la refurmaziun
- 22 d’october, 19:00: la classica: cumponists dal temp da la refurmaziun
- 28 d’october, 11:00: magazin da cultura: La refurmaziun ed ils maletgs
Iconoclastica
L’iconoclastica – l’uschè numnà «Bildersturm» - è stada in fenomen secundar da la refurmaziun il 16avel tschientaner. Sin cumond da teologs e dal magistrat da ductrina refurmatorica èn maletgs, sculpturas u er fanestras da las baselgias che mussan Cristus u sontgs vegnids allontanads – confiscà, vendì e per part destruì.


text:
Tant la regiun turistica Valposchiavo sco er las duas vischnancas politicas Poschiavo e Brusio han prendì posiziun en chaussa. La dischillusiun saja gronda, ha ditg Orlando Lardi, il deputà da turissem e president da la regiun turistica.
Structuras pli simplas
Surtut suenter che la val ha investì ils davos mais bler en novas structuras per il turissem. Uschia han ins abolì la furma dal «Ente Turistico Valposchiavo» e separà cun las novas structuras pli schlancas er l’operativa da la part strategica. Gist pervi da quai saja da gronda impurtanza che la Valposchiavo vegniss er renconuschida dal chantun sco regiun turistica, ha suttastritgà Lardi.
Anc memia baud
Tar l’uffizi per il svilup da territori grischun, hajan ins prendì cogniziun da la charta da la Valposchiavo, uschia il manader Richard Atzmüller. I saja dentant ina da numerusas posiziuns en chaussa. Tut quellas haja l’uffizi l’emprim dad elavurar avant ch’ins possia insumma dir insatge. Actualmain è il plan en la fasa da consultaziun. Per ils Puschlavins signifitga quai sco per blers auters er: spetgar.
RR actualitad 17:00


text:
Per la nova stagiun datti 150'000 francs dapli. L’augment da budget va en la promoziun dal public da teater dal futur. La giuventetgna.
Uschia vulan ins era quest onn puspè ir en las classas e far ensemen cun scolaras e scolars agens tocs che vegnan lura era preschentads a Cuira. Las classas annunziadas survegnan lura era sustegn professiunal da pedagogs da teater. L’onn passà èn gia bunamain 20 classas sa participadas al project. Quest onn duess quai dumber anc crescher. Uschia la speranza dals organisaturs dal festival da teater per giuvnas e giuvens.
Faust, il barbiere di Siviglia ed istorgias alpinas
Il program è era quest onn puspè vast. Dad operas, sur dramas e sauts fin teaters da figuras e teaters tradiziunals. Uschè vegn ins a vesair classichers sco per exempel Faust da Johann Wolfgang von Goethe u er il barbiere di Siviglia da Gioachio Rossini. Plinavant pon ins er sa legrar d’in eveniment sur plirs dis che s'occupa cun las ditgas e famas alpinas. Quai cun concerts, prelecziuns ni era referats scientifics. Las occurrenzas vegnan ad avair lieu en differents lieus a Cuira e quai dals 22 fin ils 24 da settember.
Program alternativ durant il campiunadi mundial da ballape 2018
Durant ils ultims dus gronds turniers da ballape il 2016 ed il 2014 è il teater da Cuira mintgamai vegnì zuppenta d’ina gronda arena per guardar ballape communablamain. Per il proxim turnier, il campiunadi mundial en Russia 2018 vul il teater da Cuira porscher in rapport da sport alternativ.Quai pudessan esser gieus commentads da persunas or da la scena da cultura. Detagls pli exact seguan dentant anc.
In punct ch’è dentant gia fix è la preschentaziun KUBI. In toc che s’occupa cun l'anteriur giugader da l’equipa naziunala svizra da ballape Kubilay Türkyilmaz. Il ferm attatgader è in idol a Bellinzona. Il toc gioga il 1996 durant il campiunadi europeic. La mamma da Kubilay stat cun amias avant la televisiun e guarda la partida legendara d’avertura tranter l’Engalterra e la Svizra. Las emoziuns e discussiuns avant televisiun quintan da problems, rassissem e la vita da mintgadi da quella vista. Il toc vegn preschentà ils 13 da zercladur 2018.
RR actualitad 17:00


text:
La biblioteca interculturala Agnesenschütte a Schaffusa ha sviluppà or dal contact cun ina classa d’integraziun dal Center da furmaziun professiunala (CFP) il project «Schaffhauser Tandem». Ils giuvenils duain vegnir conscients da lur resursas – betg mo linguisticas – e sa barattar en il rom da tandems – saja quai areguard conuschientschas linguisticas, recepts da cuschinar u pass da saut.
La biblioteca organisescha in’occurrenza nua ch’ins po chattar partenaris da tandem. Ils tandems s’inscuntran alura pliras giadas individualmain. Suenter in tschert temp ha lieu in event final.
Dapli infurmaziuns davart il tandem da Schaffusa:
(pli tard)


text:
Crossing The Lines – cura ch'il jazz surpassa ses cunfins
- Sonda, 30.7.2016, 11:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 30.7.2016, 11:03, RTR
Il Magazin da cultura ha il jazz.
Venderdi proxim cumenzan ils gieus olimpics da stad a Rio. Finamira da tut ils atlets: cuntanscher la lingia d'arrivada. En la musica datti parallelas tar il sport. Mintga sort d'art è sco ils sportists dependent dad individualists che surpassan ils cunfins e laschan enavos il standard. Instruments nunusitads dal catalan Pascal Comelade, il producent englais da musica electronica Matthew Herbert che lascha resunar victualias e blers dapli.
Redacziun: Danilo Bavier e Rafael Müller


text:
Amanti d'oltretomba
Amanti d'oltretomba (Gl'amànt dal da 'd là) 'l è 'n film gòtic ad scarésa girâ in biànc e négar dal 1965 ad Mario Caiano ch'al s firma cuma “Allen Grünewald”.
Sunt
Al dutōr Stephen Arrowsmith (Paul Muller) 'l e 'n siensiâ ch'al fà di esperimènt su 'l rani e ch'al viṿ insém a sò mujér Muriel (Barbara Steele) in dal castèl ad lē ch'la gh'à anc na surèla mèśa mata ch'la gh sumìlia dimóndi, la Jenny (Barbara Steele). I fat in cà la i fà la vècia guernànta Solange (Helga Liné), una cun di prubléma a la pèl, insém a Jonathan (Giuseppe Addobbati).
Quànd un dè Stephen al partìs par lavōr, la Muriel la và subìt a gusàr in dla sèra c'n al sò amànt David (Rik Battaglia) ma cla braghéra dla Solange, ch'l'è 'd acòrd c'n al sò padròṅ, la véd incòsa. Al dutōr, dòp avér-i ciapâ e turturâ, al i cópa par psēr acsè purtàr-'s a cà tut i bèsi dla sò dóna ma lē in cal méntar l'iva cambiâ 'l testamènt par lasàr tut a sò surèla anc s'la fava fadìga a cumpatìr-'s-la. Stephen, c'n òṅ di sò esperimènt e druànd al sangṿ ad sò mujér, al rénd śōvna ch'la tarulìda dla Solange e al dvènta 'l sò amànt e pò al spóśa la Jenny cun l'idéa ad far-la dvintàr mata dal tut e tgnir-as lò incòsa.
A sucéd acsè ch'la Jenny la taca a insuniàr-as di fat sucès a la surèla e a far di quèi a l'arvèrsa tant che Stephen al ciàma al dutōr Dereck Joyce (Laurence Clift), ch'al gh tgniva adrē in clìnica, sprand ad mandàr-la in manicòmi par sèmpar. A pâr però ch'a cuntrulàr la Jenny a sia pròpria la Muriel.


text:
Sco tar tut las aventuras dals dus Gals Asterix ed Obelix datti er en la pli nov'ediziun istorgia numerusas parallelas tranter il mund dals Romans e quel dad ozendi.
Cun la quadriga en la «Transcaliga»
Uschia ha er la situaziun da partenza probablamain ina ni l'autra parallela reala: En l'Italia dal temp dals Romans èn las vias en in schlet stadi. Per renovar ellas mancan ils daners, perquai ch'il senatur «Lactus Bifidus» ha cugliunà. Suenter che las reclamaziuns sa plunan, va Bifidus en l'offensiva.
El vul organisar ina cursa cun char e chavals (per latin «quadriga») tras l'entira tiara per mussar che las vias èn tuttina bunas. Cäsar ha plaschair da questa idea, vul dentant exnum ch'in Roman gudogna la cursa. La cursa maina tras tut il stival talian (per latin «caliga») – ed ha num perquai «Transcaliga».
Asterix ed Obelix a la CEBIT
Las parallelas cun temas actuals accumpognan a las lecturas ed ils lecturs tras tut las 46 paginas da la nov'aventura. Uschia gioga per exempel l'emprima scena cun ils Gals sin ina fiera che ha num CEBIT sco la messa d'informatica a Hannover. La CEBIT tar Asterix ed Obleix è tenor l'ediziun tudestga ina fiera per «CEltisches Brauchtum und innovative Technik».
Era tar la visita a Venezia vegn tractà in tema actual. Là discurran Asterix ed Obelix cun ils indigens davart la midada dal clima.
Ord l'archiv:
RR actualitad 11:00


text:
Tenor Marcel Suter, manader da l'uffizi da migraziun e da dretg civil saja il chantun fitg engraziaivel per l'agid da la vischnanca da Schluein sco er da l'uvestgieu. Uss haja il chantun però prendì la chaschun da visar il contract da locuziun. Uschia haja uss anc dus centers en la Surselva: in a Mustér l'auter a Laax. Sch'ins dovria il futur puspè dapli centers, sche lura veglian ins er resguardar la repartiziun sin las regiuns, uschia Suter.
Il chantun ha segir profità da la situaziun dals requirents d’asil. El ha survegnì daners da la confederaziun, e quels daners n'ha el betg dà vinavant in tar in a la vischnancas.
Marcel Suter na chapescha betg l'argument davart il burdi finanzial. Sco el ha ditg envers RTR, na dettia nagina pretensiun da la vischnanca da Schluein vers il chantun pervia d'expensas. Ed el na sappia er betg da tge expensas ch'i sa tracti exact.
65 persunas midan center
Il chantun ha uss peda in onn da reparter las 65 persunas che vivan en il «Löwenberg» en auters centers existents e da chattar plazzas per ils collavuraturs. Anc n'esi però betg cler, nua ch'ils uffants che vivan en il center a Laax van a scola, suenter ch'il «Löwenberg» è serrà. Fin uss gievan er lezs a scola en il center a Schluein.
Lung temp senza problems gronds a Schluein
A Schluein va a fin ina lunga istorgia quai che appartegn requirents d'asil. Il center da transit dumbrava per part fin 100 persunas, quai sin ina vischnanca da 500 abitants. Els hajan gì il cletg da pudair ospitar famiglias da requirents d'asil ed uschia haja strusch dà problems, ha ditg Bruno Wellinger. Il sulet punct negativ sajan las finanzas stadas.
Las vischnancas che han da quels centers portan in grond burdi per tut las autras vischnancas che n'han nagins centers.
Sper Schluein, er a Spleia
L’immobiglia a Schluein è vegnida duvrada dapi l'onn 1989 sco center da transit. Il contract da locuziun per il center «Löwenberg» ha il chantun desditg sin la fin settember 2019. Il center da transit Pratigiana a Spleia vegn serrà en l'emprim quartal dal 2019. L'immobiglia a Spleia vegn però salvada sco reserva che po vegnir reactivada aifer curt temp. Pertutgads da las duas serradas da manaschi èn set collavuraturas e collavuraturs d'assistenza sco er tschintg persunas d'instrucziun. Ad ellas vegn tenor pussaivladad purschì ina nova plazza en in auter lieu. Gia sin la fin d'october da quest onn vegn il center a Valchava en la Val Müstair serrà.
Damain requirents partids tiers da la Confederaziun
La raschun ch'il chantun reducescha las capacitads d'alloschi è, che la Confederaziun parta tiers pli e pli pauc requirents als chantuns. Fin la fin d'avust ha il Grischun anc survegnì 223 requirents d'asil. Il dumber maximal è stà l'onn 2015 cun 1'121 requirents d'asil. Ils centers èn actualmain occupads per 73% cun 726 persunas. Centers che restan per il mument en funcziun èn:
- Cuira (center per l'emprima registraziun)
- Valzeina (center per la sortida dal pajais)
- Arosa, Cazas, Tavau, Mustér, Laax e Trimmis (centers da transit)
RR novitads 09:00++


text:
Bettina Schlumpf: «Jau sun ina perfecziunista e da quest talent duain profitar er auters»
- Sonda, 17.12.2016, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 17.12.2016, 9:03, RTR
Suenter in'aventura en il Nepal che avess pudì finir mal la primavaira 2015, ha l'Engiadinaisa che stat a Cuira gì da s'orientar cumplettamain da nov en sia vita professiunala.
Suenter bun sis onns tar Grischun Vacanzas ha il patrun da Bettina Schlumpf bandunà l'interpresa. Per la dunna da 34 onns il dretg mument da finalmain ristgar il pass en l'independenza. Cun ses affar Professional Assistance Schlumpf porscha ella dapi in pèr mais agid en tut ils secturs pussaivels. Ins pudess er numnar ella la Miss Moneypenny per interpresas che han da basegn agid.
Redacziun: Anna Caprez


text:
Ina chasa da tgira per 72 letgs per radund 30 milliuns francs.
Questa vegniss bajegiada uschè che il rest da l’areal ha grond potenzial da vegnir duvrà anc en autras manieras. Era en planisaziun è in chasa separada per l’abitar accumpagnà. Il zercladur vul ins proponer in credit da planisaziun a la suprastanza. Quel stuess lura vegnir approvà da la populaziun da tut las 4 vischnancas Segl fin San Murezzan.
I sa tracta da variantas, na da projects
Al mument sa tracti mo da variantas pussaivlas e betg d'in project concret. Sco proxim sto la suprastanza communala da San Murezzan decider sch'els vulan persequitar vinavant la via proponida da la cumissiun chasa da tgira.


text:
Mustér: 300 scolars benedictins da 5 pajais
- Mesemna, 28.9.2016, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 28.9.2016, 11:45, RTR
Per l'emprima giada sa scuntran giuvenils da gimnasis benedictins en Svizra. E quai a Mustér da gievgia, ils 30 da settember fin dumengia, ils 2 doctober. Il gimnasi organisescha quest inscunter ensemen cun la claustra.
Record
Ils giuvenils derivan da la Svizra, Germania, Austria, Italia ed Ungaria. Ensemen cun persunas accumpagnantas sa tracta quai da ca. 300 giuvnas e giuvens da 13 fin 20 onns che derivan da la Svizra, Germania, Austria, Italia ed Ungaria. Quai saja in record da participants, perquai che fin uss sa scuntravan tranter 60 ed 80 giuvenils, di il scolast e president dal comité d'organisaziun Kilian Grütter.
Tgirar contacts e spiritualitad benedictina
La finamira saja d'ina vart da tgirar ils contacts e da l'autra vart dad intermediar insatge sur da la spiritualitad benedictina sin la via da furmaziun dals scolars. Perquai saja il motto da quest inscunter: Scuvrir cristals e far traglischar els, in motto che giaja bain a prà cun la regla da Son Benedetg, declera il frater Paul Tobler. Ils giuvenils pon lura er tschertgar cristals, lavar aur ubain far in'excursiun fin a la tgina dal Rain.
Il frater Paul era stà 2013 a l'inscunter da scolars benedictins en Germania. Là saja naschida l'idea d'organisar il proxim inscunter a Mustér.


text:
Lauberhorn
- Gievgia, 15.1.2015, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 15.1.2015, 8:40, RTR
Questa fin demna è la gronda festa da skis a Wengen en il chantun Berna. Las cursas èn là gia per la 85avla giada, ed il piz che vegn numnà il bler schi va per las cursas da la cuppa mundiala a Wengen è il Lauberhorn. Il Lauberhorn è grazia a las cursas da la cuppa mundiala fitg renumà, ma en sasez nagin piz fitg spectacular! En noss chavazzin dal di tradin nus dapli da quest piz ed era davart la pista da cursa dal Lauberhorn.


text:
Mesemna sa metta la chanceliera Angela Merkel a disposiziun per reelecziun en il Bundestag. Silsuenter duai in nov cabinet vegnir saramentà dal president tudestg Frank-Walter Steimeier. Il program per la regenza avevan las partidas negozià l'entschatta favrer.
Las elecziuns en Germania era stadas il settember passà. Dapi lura maina ina regenza gestiunaria il pajais. Il november aveva fatg naufragi ina emprima emprova per ina coaliziun pussaivla cun la CDU / CSU, la FDP ed ils Verds.
RR novitads 18:00


text:
La populista da la dretga, Marine Le Pen vegn sin bun 33,94%. Quai annunzia il ministeri da l'intern franzos. Cun 20,8 milliuns vuschs ha Macron bunamain il dubel da las vuschs da Le Pen. Cun la terrada dala populista a dretga è il privel che la Frantscha extreschia da l'Uniun europeica stgatschà. Macron vegn ad esser il pli giuven president en l'istorgia da la Frantscha. El ha 39 onns.
Reacziuns sin l'elecziun da Macron
Entant ha Le Pen concedì sia terrada, telefonà a Macron e gratulà ad el per sia victoria. L'Uniun europeica ha reagì cun levgiament sin il resultat da l'elecziun. Il president da la cumissiun da l'UE, Jean Claude Juncker, ha declerà ch'el saja cuntent ch'ils Franzos hajan elegì in futur europeic cun Macron. Entant ha era il president russ Wladimir Putin reagì sin las elecziuns en Frantscha. El ha appellà ad Emmanuel Macron da surventscher la disfidanza vicendaivla. Sulet uschia saja da cuntanscher stabilitad e segirezza internaziunala ha scrit Putin en in telegram da gratulaziun. Sco quai ch'il Kreml communitgescha saja Putin pront da collavurar a moda constructiva. Durant il cumbat electoral aveva Moscau mussà simpatias per Marine Le Pen. Politichers russ quintan cun ina relaziun bilaterala difficila sut Macron.
Doris Leuthard e l’economia svizra èn cuntents
La presidenta da la Confederaziun, Doris Leuthard ha gratulà ad Emmanuel Macron per si'elecziun. La Svizra e la Frantscha sajan colliadas entras las medemas valurs: libertad e democrazia. Ella saja persvadida ch'i dettia uschia ina basa stabila per ina buna cuntinuaziun da la collavuraziun, ha ditg Leuthard. Insumma regia levgiament tar l’economia e la plazza da finanzas en Svizra. Cunquai saja in ulteriur factur da malsegirezza nagin tema pli. Analists da bancas e perscrutaders da conjunctura partan l’avis che la Banca naziunala svizra stoppia ussa intervegnir damain sin ils martgads da devisas. La banca na vegnia betg pli a star uschè ferm sut squitsch per tegnair il curs dal franc tar in 1.07 envers l'euro.
Suenter l'elecziun è avant l'elecziun
Sin il nov president spetga gia in proxim cumbat electoral. En bun in mais elegian ils Franzos lur assamblea naziunala. Da las elecziuns dals 11 e 18 da zercladur dependa, schebain il nov schef dal stadi ha ina maioritad dals parlamentaris u betg. Sche quai n'è betg il cas restrenscha quai fermamain ses spazi d'agir.
4,2 milliuns cedels vits e nunvalaivels
Tenor l'institut Ipsos han 4,2 milliuns Franzos mess in cedel vit u nunvalaivel en l'urna. Quai èn prest 9% da tut las persunas cun dretg d'eleger e tant sco anc mai en Frantscha. La participaziun a l'elecziun è stada cun 74,3% uschè bassa sco mai pli dapi il 1969.
RR novitads 21:00/6:00


text:
L'onn 2015 ha la Svizra dà ora passa 22 milliardas francs per perscrutaziun e svilup. Quai èn 10,5% dapli che tar l'ultima retschertga il 2012, sco quai che l'Uffizi federal da statistica ha communitgà.
Radund 125'000 persunas han lavurà en quai connex en Svizra. Las expensas per perscrutaziun e svilup han muntà a 3,4% dal product naziunal brut. Entaifer ils stadis da l’Organisaziun da cooperaziun e svilup economic en Europa (OECD) è la Svizra uschia sin plaz 4, suenter l'Israel, la Corea dal sid ed il Giapun.
Dapli plazzas da lavur
Cun 71% da tut las expensas han las interpresas dà ora ils pli bler per perscrutaziun e svilup en Svizra. Sin plaz 2 suondan las scolas autas cun 27%. L’augment da las expensas per perscrutaziun e svilup ha effectuà che dapli persunas èn vegnidas occupadas en quai sectur. Il 2015 hai uschia dà 7,9% plazzas dapli che l'onn 2012.
RR novitads 14:00


text: Nova funcziun sin la pagina da la ULR - Sin ils trais buttons dretg sin la pagina d'actualitads pon ins ussa abunar direct la LITTERATURA, daventar commember da la ULR ed abunar il newsletter che cumpara ina giada il mais. Cun intgins clics ed infurmaziuns poss Ti ussa sustegnair la litteratura rumantscha e profitar da nossas purschidas litteraras! Premi Term Bel 2019 - Premi Term Bel Suenter in onn pausa èsi quest onn puspè uschè lunsch: il Premi Term Bel turna als Dis da litteratura 2018. Lascha ir tia fantasia e scuvra tia creativitad! Tes text sto esser… ✓ per rumantsch ✓ en furma da prosa ✓ max. 9’000 segns inclusiv vids ✓ nunpublitgà Valitaziun tenor criteris transparents Tes text vegn stimà da duas giurias differentas, mintgamai en furma anonima e tenor criteris objectivs che ti pos consultar qua. Quels criteris duessan ... dapli Proxima Radunanza Generala: ils 4 da matg 2019 - La proxima radunanza generala da la ULR ha lieu ils 4 da matg 2019 en Chasa Rumantscha a Cuira. Sco adina cumenza la radunanza da las 10.15. Suenter datti in apero riche/marenda e suentermezdi ina prelecziun. Dapli infurmaziuns suondan.


text:
Simon Camartin ha studegià biologia e lavurà plirs decennis sco magister al gimnasi a Mustér. Cun bun 50 onns ha el dentant decidì da sa deditgar cumplainamain a quella passiun ch’accumpogna el dapi sia uffanza: la musica. Dapi lura dirigia el orchesters sin l’entir mund, ils ultims mais p.ex. a Cuba, en l’Ucraina ed en China.
Quai che stat spezialmain a cor a l’epicureer sursilvan è la promoziun da giuvens cumponists. Quest giavisch ha manà a sia chasa editura «Sordino» che publitgescha ovras da musica classica contemporana.
Redacziun: Astrid Alexandre
pro memoria
Юpiй ЛaHюk i дpyзi


text:
La musculara dal ventrigl dal passlungist Dario Cologna na saja anc betg ferma avunda per sa participar a las cursas da la Cuppa mundiala in Canada. Il passlungist desista perquai sin il “Ski Tour Canada” a Montreal.
Sco ch’il secretariat dal maraton engiadinais communitgescha, possia Cologna trenar senza problems e saja er bain en furma. Ina partenza a las cursas da la Cuppa mundiala signifitgass dentant in sforz memia grond per sia musculatura dal ventrigl.
Cun il Maraton da skis engiadinais ed il Vasaloppet haj jau chattà duas interessantas finamiras sportivas
Onur per organisaturs e curriders
Ch’il campiun olimpic è a la partenza da la 48avla ediziun da la cursa da passlung engiadinaisa saja ina grond’onur scriva il president dal Maraton da skis engiadinais, Ivo Damaso en ina communicaziun.
Passa 11'000 passlungistas e passlungists s'han entant già annunziads per la cursa dals 13 da mars 2016 da Malögia a S-chanf.
Dario Cologna ha gia gudagnà il Maraton da skis engiadinais dal 2007 e dal 2010.


text:
Gia l’enviern passà han las Pendicularas da Savognin SA stritgà il Snowliner, in ratrac public che cursava tranter Tigignas e Radons. La raschun eran era là las finanzas e frequenzas flaivlas. Plinavant han las Pendicularas transferì il post da marketing da Savognin en l’Austria ad Innsbruck. Tenor Leo Jeker possian ins uschia nizzegiar sinergias. La maioritad d’aczias (51.5%) da las Pendicularas da Savognin possedan dapi il 2010 Markus Schröcksnadel ed ils frars Anton e Peter Schmidl. Dals 40 milliuns francs investiziuns ch’els avevan mess en vista avant 5onns, èn enfin ussa vegnids investids 14 milliuns francs, tranter auter en indrizs da far naiv ed en ina pendiculara nova, ha ditg Leo Jeker. Davart las quatter persunas da cader ch’han bandunà l’interpresa ils davos 12 mais n’ha Jeker betg prendì posiziun.
Grischun Central Ulteriura mesira da spargn tar las Pendicularas Savognin
Las Pendicularas da Savognin adatteschan l’urari d’enviern. Da nov avran las pendicularas pir las 09:00 e betg pli las 08:30. «Sin basa da las frequenzas flaivlas, avain nus decidì dad avrir pli tard», ha ditg Leo Jeker, commember dal cussegl d’administraziun da las pendicularas da Savognin.


text:
Mona è maridada dapi vegn onns. Sia lètg va zop. Cun agid dal nov plevon dal lieu – el vegn da l'India – emprova Mona da metter sia lètg puspè en pe. Quai dat da discurrer en il vitg …
Quai è l'istorgia da l'emprim film da televisiun rumantsch «Amur senza fin», che vegn filmà davent dals 18 da settember enfin ils 20 d'october a Sagogn. Il film vegn realisà da Zodiac Pictures («Gotthard», «Heidi») en cooperaziun cun la SRG SSR. Reschissur è Christoph Schaub.
Sco per auters films dovri era per quest film blers statists. 200 en tut, sco la responsabla per ils statists Jessica Hefti da l'interpresa Backgroundaction raquinta. Fin ussa ha ella dentant pir ca. 100 persunas, e quai mo paucs dis avant ch'i vegn filmà.
«Nagin problem», manegia ella. Els na dovrian betg 200 statists durant tut il temp ch'i vegn filmà, mabain durant paucs dis. E la finala saja quai anc adina gartegià d'avair avunda statistas e statists en il lieu.
Chatschadurs ed uffants mancan …
Per il mument mancan cunzunt chatschadur/as ed uffants. Els hajan sutstimà in pau la situaziun da stuair tschertgar talas persunas durant il temp da chatscha e vacanzas d'atun. Perquai spera ella che da quellas persunas s'annunzian anc.
300’000 statists per 125 secundas – ozendi betg pli usità
Tenor Guiness World Records è il film «Gandhi» dal reschissur Richard Attenborough stà il film cun ils pli blers statists. Ils 31 da schaner 1981 èn 100’000 statists pajads e 200’000 facultativs stads avant la camera per la scena da sepultura dal cumbattant per la libertad da l’India. La scena è vegnida filmada da 11 equipas da camera. La scena sco tala cuzza en il film dentant be 125 secundas. Dal reminent è «Gandhi» stà l’ultim film cun in dretga scena da massa. Il motiv è che dapi ils onns 1990 èsi pussibel da simular talas scenas bler pli simpel cun in computer.
Stars che han cumenzà sco statists
Il portal filmstarts.de ha mess ensemen ina glista da stars da Hollywood che han cumenzà lur carriera d’actura ni actur sco statist. Tranter quels èn per exempel Silvester Stallone, che ha collavurà sco statist en il film «Bananas», Robert de Niro en «Drei Zimmer in Manhattan», Renée Zellweger en «Confusion» ubain Brad Pitt en ils films «No Man’s Land – Tatort 911» ed «Unter Null».
RR actualitad 11:00


text:
Imbìer
Imbiér (nòm uficiàl en italià: Ambivere) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem e l'se tróa a 12 km de la sità e a 261 méter söl lièl del mar. L'è 'n de l’ólta pianüra de l’Ìsola bergamasca, a i pé de l’Cat.
El g'ha 'na popolasiù de 2 398 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 3,2 km² e 'na densità de popolasiù de 749 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Mapèl, Palasàch, Puntìda, Sóta 'l Mut.
Pèr Imbìer la pàsa la ferovìa Bèrghem-Lèch e la Strada Briantea.
Céze e santöàre[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Imbìer gh'è 'l Santöàre de la Madóna del Castèl o Santöàre de la Madóna de Imbìer.
Bèrghem Baghèt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Imbìer gh'è nasìt in del 2006 la Bèrghem Baghèt, che l’è la prima e l’önega bànda de baghèt al mónt.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Imbìer l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.