text:
La musica da tschaiver da Trun, Las Lieurs, han surpiglià dad organisar la radunanza da delegads da la Hefari, la Federaziun dal tschaiver svizzer, ch’è ils 2 e 3 d’october a Trun. «Nus avain ina giada vulì organisar ina occurrenza pli gronda ch’il tschaiver a Trun» declera la presidenta da Las Lieurs, Flurina Bundi, la motivaziun da surpigliar questa organisaziun. Spetgads vegnan fin 400 delegads dad uniuns, musicas e gruppas da tschaiver da l’entira Svizra. Per ils delegads datti er ina program da rom. Tranter auter pon ils delegads visitar fatschentas indigenas u contemplar la cultura e l’art da la regiun.
Anc plazs libers
Il punct culminant è la festa d’october da la sonda saira ch’è publica. A questa sa preschenta la furmaziun Oesch’s die Dritten. Tenor Flurina Bundi hajan ins gì da tschertgar ina furmaziun enconuschenta per pudair occupar ils var 1400 plazs en la tenda stgaudada sin plaz scola a Trun. «I ha dentant anc avunda plazs libers» di Flurina Bundi che spera da pudair vender tut ils plazs.
En tut quintan ils organisaturs cun custs da 135’000. Quests vegnan cuverts per part cun sponsurs e per part cun la vendita da bigliets e consumaziuns.


c: text/html

text:
Il biro è l'organ dal Cussegl che s'occupa cun il process, l'organisaziun e l'administraziun dal Cussegl correspundent. El elavura il program da sessiun, designescha las cumissiuns e delegaziuns, assegna ad ellas lur champs d'incumbensa e las fatschentas che ston vegnir tractadas e determinescha l'urari da las deliberaziuns.
Il biro dal Cussegl dals chantuns sa cumpona:
- da la presidenta u dal president dal Cussegl;
- da las emprimas duas vicepresidentas u dals emprims dus vicepresidents;
- dals dumbravuschs e dals substituts dals dumbravuschs
- e da mintgamai in commember da quellas fracziuns da l'Assamblea federala ch'èn represchentadas en il Cussegl dals chantuns almain cun tschintg commembers e che n'èn anc betg represchentadas en ina da las funcziuns menziunadas survart.
Commembers
Presidenta / Emprim Vicepresident / Segunda Vicepresidenta
dumbravusch / substitut dals dumbravusch
Zusatzmitglied
Secretariat

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sta. Maria è datiers al cunfin talian. Vers ost arriv'ins en 5 minutas en il Tirol dal sid. Vers sid pon ins ir sur il pass dal Umbrail per arrivar en Vuclina a Bormio. Là discurr'ins talian.
Be durant la stad
Sisum il pass dal Umbrail è signalisada la colliaziun tranter Vuclina e Val Müstair. Ina colliaziun che funcziuna dentant be durant la stad. Durant l'enviern è il pass da l'Umbrail serrà.
Turas cun velo u ir en Muntogna
Il pass da l'Umbrail è sin 2503 meters sur mar. Sta. Maria è sin 1375 meters sur mar e Bormio è sin 1225 meters sur mar. E la via dal pass che collia las 2 vischnancas è spectaculara. Perquai n'è il contact tranter Sta. Maria e Bormio betg memia intensiv. Ils Buormins vegnan surtut en Val Müstair per far turas cun velo u en muntogna. U ch'els van sur il pass per arrivar en Svizra u en il Tirol dal sid.
Ils jauers van a Bormio per far ina excursiun en la pitschna citad da 4000 persunas, per ir a martgà u per far bogn en las termas da Bormio.
Betg pli sco pli bauld
Palma Giobbe Canclini è da Bormio ed ella faschess gugent vacanzas a Sta. Maria. Ella enconuscha era la Tessanda nua ch'ins po anc far l'emprendissadi da tessunza. Palma Giobbe di dentant era che oz n'è il contact tranter Bormio e Sta. Maria betg pli uschia intensiv co pli baud. Sco jauer èsi dentant bel dad arrivar en stgars in'ura en ina bella pitschna citad da l'Italia dal nord.
Oz n'è il contact tranter Bormio e Sta. Maria betg pli uschia intensiv co pli baud.
In mund veramain talian
Relaxant cura ch'ins vesa la planira da Bormio giusum il pass dal Umbrail. In auter mund da l'autra vart da la muntogna. Ins è tuttenina en in auter mund, en in mund veramain talian.
Sch'ins va puspè sin il pass dal Umbrail ed enavant sin il pass dal Stelvio, lura arriv'ins en la part tudestga da l'Italia, il Tirol dal sid. Quai ves'ins già sisum il pass cun cumprar la liongia tar Philipp Holzer che è da Stilfs giusum il Stelvio. El discurra tudestg sco tut la glieud en il Tirol dal sid.
Bun affar cun tut ils turists
El lavura sisum il pass durant la stad e fa in bun affar cun tut ils turists che arrivan cun töfs, autos e velos sin il pass spectacular. Vers il Tirol dal sid fa la via radund 50 stortas a piz enfin a Stilfs.
Ina regiun intensiva ed interessanta, la regiun trilingua tranter Sta. Maria, Vuclina e Tirol dal sid. En pauc temp pon ins dir: Buongiorno, Allegra e Pfiat Enk!


text:
La nova halla vegn construida tar la chasa da scola Ried. Là datti schon duas hallas. Ina da quellas vegn dentant rutta giu ed en lez lieu vegn construida la halla tripla. Concret è planisà ina gronda halla ch'ins po partir en trais parts. Sut il tetg sa chatta era in traject da sprint, ch'ins sa era duvrar sco tribuna. La tribuna normala porscha plazza per 500 aspectaturs. En il bajetg sa chattan era 12 gardarobas: sis per quels tgi fan sport en la halla e sis per quels che fan sport dador.
La nova halla vegn a custar pli u main 15 milliuns francs. Quels surpiglia la vischnanca da Landquart. Il pe da taglia na sa vegn perquai betg ad auzar.
Dapi 30 onns en planisaziun
Tenor il president da la vischnanca, Sepp Föhn, studegian ins gia dapi 30 onns da construir ina nova halla da gimnastica. Dentant saja mintga giada vegnì insatge tranteren.
Il settember ha la populaziun da Landquart ditg «gea» ad ina nova halla da gimnastica. Dapi lura lavura la cumissiun da construcziun vid ils plans. En la cumissiun sesan sper il president communal era il mainascola Jürgen Thaler, il pedel Hans Furrer e Michael Holzinger, in represchentant da las uniuns da sport da Landquart. Cun ina tala schelta pon els adattar ils plans als basegns da la scola e dals sportists.
RR actualitad 17:00


text:
Cun il simposi organisà dal chantun Grischun èn ils diesch stadis federativs, provinzas, regiuns e chantuns dals pajais Austria, Germania, Italia e Svizra (ARGE ALP) sa fatschentads cun la dumonda da la forza idraulica alpina. Concret: Sche quella è il motor economic u in model antiquà.
Cifras cotschnas
La forza idraulica en mintga cas scriva cifras cotschnas – la producziun è pli chara ch'il gudogn. Tiers vegn che ovras da charvun ni indrizs da fotovoltaica vegnan per exempel en Germania subvenziunads pli ferm, uschia che las cundiziuns sin la fiera n'èn betg las medemas per tuts.
Dapli collavuraziun
Per tut ils represchentants dal podi è ina pli stretga collavuraziun entaifer la ARGE ALP impurtanta. La forza idraulica sco funtauna d'energia schubra duai survegnir l'impurtanza duaivla ch'ella merita. Richard Theiner, vice-guvernatur da la provinza autonoma Bulsaun-Tirol dal sid ha per exempel ditg che la forza idraulica duess betg vegnir vendida sut il pretsch da fiera, e surtut duessan concerns esters betg pudair cumandar. La populaziun al lieu duai decider da la resursa limitada «cuntrada».
RR actualitad 07:00


text:
Cumpareglià cun l'onn passà resulta per la hotellaria grischuna in minus total da -7.8%, communitgescha l'Uffizi grischun per economia e turissem. Pertutgadas èn surtut las destinaziuns Partenz (-20.6%), Mustér Sedrun (-19.3%) ed Arosa (-15.2%). Cun grondas differenzas regiunalas han pliras destinaziuns era registrà in plus: Signuradi (+10.2%) e Savognin / Beiva / Alvra (+14.5%).
Mancar mancan surtut ils giasts dals vischins europeans, nua ch'il dumber è tschessà per part per passa 30%. Quai che la carschen da pernottaziuns da giasts da l'Asia na po betg cumpensar.
Anc pli cotschnas èn las cifras medias dals ultims 5 onns: -13%
Resguardont las cifras medias dals ultims 5 onns resulta la cifra media da 2'377'161 pernottaziuns per mintga stad, e cunquai in minus da -13%. Dad attribuir è la digren actuala al ferm franc svizzer.
RR novitads 10:00


text:
Arnold Spescha è naschì e crschì si a Pigniu en Surselva. Suenter la scola secundara a Glion ed il Seminari da magisters a Cuira è el stà scolast primar a Sevgein ed Arosa. Lura ha el studegià romanistica a las universitads da Turitg, Aix-en-Provence e Perugia. Il medem temp fa el era anc studis da musica. Il 1972 ha Spescha doctorà cun la dissertaziun "Wind und Wetter. Die meteorologischen Erscheinungen im Wortschatz einer Bündner Gemeinde (Pigniu/Panix)". Ils onns 1969 enfin 2004 ha el instruì franzos, rumantsch e talian al gimnasi da la Scola chantunala grischuna a Cuira. Dasperas ha el gì differentas incumbensas d'instrucziun per linguistica e litteratura rumantscha a las universitads da Turitg e Friburg. El è stà dirigent da la musica militara ed ha dirigì durant dudesch onns la musica da la citad da Cuira. El viva a Cuira.
Arnold Spescha scriva lirica e prosa per sursilvan. El è l'autur da la Grammatica sursilvana (1989), dal Vocabulari fundamental sursilvan (1994) e dad ulteriuras lavurs davart il linguatg, la litteratura e la musica.
Intginas ovras:
- Poesias, Igl Ischi, 1963
-
- La glisch dil carner, 1974
- Lugubre, Litteratura, 1986
- Rondo nocturn, Litteratura, 1993
- Ei dat ils muments da
- pass lev, 2007
- Egl artg dils meins, Litteratura, 2013
- Entuorn il Veptga e Ranastga (Calender Romontsch, 2010)
- Ei catscha dis - Der Tag bricht an. Poesias – Gedichte, 2016
Distincziuns:
- Premi da la Cuminanza Rumantscha Radio e Televisiun, 2003
- Premi grischun da cultura, 2007


text:
18 02
Ol dé 18 de febrér l'è 'l 49 dé de l'an del calendare gregorià; manca 317 (318 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 18 de febrér al è ul dí da pòost 49 dal an dal calendari gregurian; i manca 317 (318 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1923 - Barcelona: sa l'inaügüra ol stadi de Sarrià con la partida RCD Espanyol 4 - UE Sants 1.
1980 - Barcelona: se al presental pröm volum del Dissionare etimològich e complementare de la lengua Catalana de Gjoan Coromines.
2006 - Barcelona: Öna manifestassiú convocada per la Plataforma Pel drecc de decidir (piataforma per ol drecc de dessidí) la parcór Barcelona sotal lema Som una nació i tenim el drecc de decidir (som öna nassiú e gh'em ol drecc de dessidí), per domandá che se respet ol test de l' Statüt apröat per ol Parlament de Catalunya
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1825 - Komárom (Ungària): Mór Jókai, scritur e periodesta Ungares (m. 1904).
1898 - Mòdna: Al nass Enzo Ferrari, pilot italià e fondadur de la prestisiosa fàbrega de vetüre Ferrari
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2005 - Grozni (Cecènia): Yunadi Turchayev, cognossit come l'emir de Grozni, líder independentesta cecé, fat fò per i forse cecene pro-rössI.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dé de la independensa de Gàmbia (1965)
Sant Simú, vèscuf de Zerösalèm
Sant Elade, vèscuf de Toledo
Santa Bernadeta Soubirous, vident de Lurda
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Sandra Graf porta la bandiera svizra als paralimpics da Rio
- Mesemna, 7.9.2016, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 7.9.2016, 8:40, RTR
La atleta Sandra Graf (47) da Teufen po purtar la bandiera svizra quista saira a chaschun da l'avertura dals paralimpics a Rio. Ella sa participescha a duas disciplinas paralimpicas.
En ils davos 16 onns è Sandra Graf sa mesirada tschintg giadas als paralimpics. A Londra, l'onn 2012 aveva ella conquistà la medaglia d'aur en la disciplina velo a maun e la medaglia da bronz en il maraton en sutga cun rodas. Sandra Graf, la purtadra da la bandiera svizra è paralisada dapi l'onn 1991. En tut sa participescha 24 atletas ed atlets svizzers als paralimpics a Rio che cumenzan oz.


text:
Or dal rest da las armas e da la muniziun vegnian fatgs monuments commemorativs da la pasch che tiran endament la fin da la guerra, ha communitgà l’ONU.
Ils monuments commemorativs vegnan mess si en Columbia, a New York, nua che la sedia da l’ONU è ed a Havanna, nua ch’han gì lieu las tractativas da pasch. Quellas tractativas han cuzzà bunamain quatter onns.
Dispita ha custà a 220'000 persunas la vita
La regenza da la Columbia e la Farc han l'onn passà suttascrit ina cunvegna da pasch. Il president Juan Manuel Santos è vegnì undrà cun il Premi da Nobel per la pasch. Tar las dispitas tranter las forzas da segirezza, il rebels e la furmaziun paramilitara èn dapi mez dals onns 1960 dapli che 220'000 persunas vegnidas per la vita.
RR novitads 12:00


text:
Il final ha Zogg, ch’è vegnida 5 giadas campiunessa mundiala da las junioras, pers cunter l’austriaca Julia Dujmovits.
Sloven Zan Kosir gudogna slalom parallel dals umens
Ils ulteriurs Svizzers n’han perencunter betg pudì persvader a quella concurrenza en il Giapun. La campiunessa olimpica Patrizia Kummer è vegnida 15avla e tar ils umens è l’Engiadinais Nevin Galmarini, il vicecampiun olimpic da Sotschi, vegnì sco meglier svizzer 11avel. L’auter Grischun, Kaspar Flütschi è vegnì 14avel. Gudagnà il slalom parallel dals umens ha il Sloven Zan Kosir.
RR sportissimo 17:00


text:
Il 2003 era Jakob Büchler vegnì elegì en il Cussegl naziunal. Durant ses temp d'uffizi en la chombra federala a Berna è el cunzunt stà activ en la politica agrara e da segirtad.
Suenter 30 onns politica saja temp da sa retrair
Dapi il 1998 seseva il politicher da Schänis en il cussegl dal chantun Son Giagl ed il 2001 è el perfin vegnì elegì sco president dal cussegl. Suenter 30 onns saja uss temp da sa retrair, citeschan las medias Büchler. In ulteriur temp d'uffizi na fiss betg da pussaivel: En la PCD da Son Giagl vala per cussegliers naziunals in temp maximal da 16 onns.
Ad el succeda Nicolo Paganini. Dapi il 1992 ha l'advocat ha fatg ses experientschas politicas en il Cussegl Grond da la Turgovia.
RR novitads 12:00


text:
L’equipa da la chapitala grischuna dat il davos gieu da campiunadi ordaifer a Frauenfeld. Il concurrent direct en il cumbat da relegaziun è Schaffusa che retschaiva Rüti. Era l'equipa da Buchs, ch'è actualmain sin il segund davos plaz, ha dentant anc ina pitschna schanza da far il pass sur il stritg.
Tuttas equipas en la 2. liga interregiunala dattan ils gieus sonda a las 18.00.
Stan actual avant il davos gieu
Cuira 97 u la segund’equipa da Schaffusa? Tge equipa sto far il pass en la 2. liga regiunala? In gieu avant la fin han omaduas equipas 24 puncts sin il conto. Schaffusa ha dentant pli paucs puncts da chasti ed è uschia sur il stritg, Cuira sut il stritg. Ils Grischuns ston uschia gudagnà dapli puncts en il davos gieu da campiunadi che il concurrent direct.
Il gieu da la davosa schanza per Cuira 97
Per il chapitani da Cuira 97, Carlo Bearth èsi cler che els ston simplamain gudagnar ordaifer a Frauenfeld. Nus stuain far noss pensums e lura stuain mirar sch’i tanscha, u betg.
Jau sper che nus vegnin davent cun in egl blau.
La stagiun da primavaira n’è betg stada simpla per Cuira 97, quai conceda Carlo Bearth. Sch’ils resultats na constattan betg, saja tut pli grev. El saja leds, cura che la stagiun saja afin. E natiralmain spera il chapitani che els vegnian anc davent ina giada cun in egl blau.
RR sportissimo


text:
La dumonda suenter in fatbike n’è betg gronda, di Sepp Hendry da Casutt Velos. I fa grond tschaffen dad ir cun in fatbike, dentant i dovra cundiziuns idealas. La pista na duai betg esser memia dira. Per ir ensi n’è il velo betg ideal. Il fatbike è in velo per planiras e per ir engiu. Ir naiv nova n’è betg pussaivel.
Vitiers datti anc auters velos ch’ins po era duvrar per ils mais fraids da l’onn. Quels velos han pneus pli satigls ed ins po barattar pli simpel cun ils pneus da stad. Quai en velos per mintga stagiun e correspundan als desideris dals clients.
Reacziuns da differentas destinaziuns
La dumonda da fatbikes n’è betg uschè gronda e fin ussa èn be pitschnas gruppas sin via. Tuttina han intginas destinaziuns reagì: A Lai pon ins prender a fit fatbikes ed igl è lubì dad ir sin sendas da viandar. Sin pista n’èn ils fatbikes betg lubids. A San Murezzan hai dà la stad vargada adina puspè conflicts tranter peduns e velocipedists.
Responsabels elavuran perquai ina strategia per la stad ed han cumpiglià era la purschida per l’enviern en la discussiun. La destinaziun Mustér Sedrun organisescha in «Fatbike Battle». Ils 4 fin ils 6 da mars pon interessads prender part a differentas concurrenzas cun fatbikes.


text:
Als «Fetters-Sursetters» èn duas chaussas fitg impurtantas durant il temp da tschaiver. Per l’ina è quai l’organisaziun dal NAGT, il «Nationales Alp Guggenmusik Treffen» e per l’autra il mantegniment dal tschaiver en il Surses.
Ils «Fetters-Sursetters» sa preschentan
Num: Fetters-Sursetters
Motto: Vatgas blauas
Onn da fundaziun: 1999
Via da fundaziun: Avant blers onns hai dà in inscunter da musicas da tschaiver a Savognin, insatge dal tuttafatg nov en la vallada. In pèr indigens han sa laschà inspirar dals tuns torts ed han era vulì fundar ina gugga en il Surses. Bain spert èn plirs fans da tschaiver stà chattads ed els han uschia pudì fundar ils «Fetters-Sursetters» cun 20 commembers. A l’entschatta eran els organisads plitost simpel. Mo onn per onn ha la musica survegnì dapli structura. Ussa èn ils «Fetters-Sursetters» in'uniun sauna ed engaschada.
Dirigent: Flavio Guetg
Commembers: 25
Danunder èn ils musicants: La gronda part dals commembers vegnan dal Surses. Dentant han ils «Fetters-Sursetters» adina puspè in u l’auter commember da la Val d’Alvra.
Vegliadetgna media: 24
Toc preferì: «Bought and Sold» dals Rag Dolls
Tschaiver preferì: La gievgia grassa a Surses, il NAGT a Savognin e la «Wartauer-Fasnacht»
Tschaivers per onn: Els prendan part als tschaivers en la regiun, sco era a Salouf e Riom. Duas fin trais giadas ad onn van els sur ils cunfins dal Grischun per sa participar a tschaivers.
Onns decisivs: L’onn vargà è stà da gronda impurtanza per la musica da Savognin. Els han surprendì l’organisaziun dal NAGT. Cun passa 500 musicants ed anc ina giada uschè blers aspectaturs è quai ina da las grondas occurrenzas en la val Surses.
Actual fin en ils onns novanta
La schelta da musica dals «Fetters-Sursetters» cuntegn bleras chanzuns ord ils charts dals davos onns. Ma tuttina chattan ins era insaquantas ch’èn in zichel pli veglias. Natiralmain è era la chanzun ch’els sunan il pli gugent, «Bought and Sold» da la band svizra Rag Dolls, en lur playlist.


text:
Carta Europenga
Carta europenga për le lenghe cite o regionaj[modifiché]
Furnìa a Strasborgh ël 5 Novèmber MCMXCII
Jë Stat mèmber dël ConsIj d'Euròpa,
signant costa carta-sì,
Considërà che 'l Consij d'Euròpa a l'ha për but giuté n'union pi s-ciassa tra sòj mèmber për protege e promeuve j'ideaj e ij prinsipi ch'a son sò ben comun,
Considërà che la tua dle lenghe cite o regionaj stòriche dl'Euròpa, dont certedun-e a arzigo 'd dësparì con ël passé dël temp, a ven a taj për guerné e dësvlupé le tradission e la sgnorìa coltural dl'Euròpa,
Considërà che 'l drit ëd dovré na lenga cita o regional ant la vita pùblica e privà a l'é un drit ch'a coarta gnun, conforma ij prinsipi dità dal Pat antërnassional an sij drit civij e polìtich ëd le Nassion Unìe, e conforma 'l sust ëd la Convension për la tua dij drit ëd l'òm e dle libertà fondamentaj dël Consij d'Euròpa,
Tnù da ment lòn fàit press ël CSCE, dnanstut l'At final d'Helsinki dël 1975 e l'at dël rëscontr ëd Copenhagen dël 1990,
Armarcà 'l valor dlë scangg coltural e dël multilenghism, e considërà che la promossion dle lenghe cite o regionaj a l'ha pa da capité con darmagi dle lenghe ofissiaj e dlë bzògn d'amprende dëlcò cole-sì,
CoNsient che la tua e la promossion dle lenghe cite o regionaj ant ij divers Pais e region europengh a giuto motobin a drissé n'Euròpa fondà an sij plint ëd la democrassìa e dla varietà coltural, ant ij termo dla sovranità nassional e dl'antëgrità dle nassion e dle lande,
Tnù da ment jë specìfich cas e le tradission stòriche ch'as treuvo an cascun-a region dij Pais Europengh,
A l'han furnì lòn dapress:
Part 1: ij Deuit generaj
Art.1 - LE Definission
Conforma sta carta-sì:
a) An disend lenghe Cite o regionaj as pensa a le lenghe:
i) Dovrà për tradission ant la landa d'un Ëstat, da në strop ëd sitadin pi cit për nùmer rispet la resta dla gent ëd col ëstat; e
ii) Diferenta da lae lengahe, ofissialj ëd col ëstat;
Cost espression a pija nen andrinta nì ij dialèt ëd lae lengahe ofissialj dl'ëstat, nì le lenghe dj'anmigrà;
b) Për landa anda as deuvra na lenga cita o regional as pensa a la zòna geogràfica andoa costa lenga a l'é l'espression ëd në strop ëd gent, valadì andoa a venta pijé dij deuit ativ ëd protession e 'd promossion, com i-j dijoma an sta carta-sì;
c) An disend lenghe sensa landa as pensa a le lenghe dovrà da 'd sitadin ëd n'ëstat, diferente da lale lengahe dovrà da j'àutri sitadin dl'ëstat, ma che, combin ch'a son dovrà për tradission andrinta ij termo dl'ëstat, a son nen anreisà ant na soa zòna geogràfica precisa.
Art.2 - J'Angagg
1. Tùit ij signant as angagio a apliché ij deuit ëd la Part II a tute le lenghe cite o regionaj dovrà ant sòj termo, cmé ch'a son stàite definìe ant l'articol 1.
2. Da quand che 'l signant a ratìfica, a aceta o a apreuva la Carta, as angagia a apliché për tute soe lenghe cite almen trantessinch paràgraf o sotparàgraf sernù tra 'j deuit ëd la Part III dë sta Carta, dont almen trèi sernù an cascun dj'artìcoj 8 e 12, e un për cascun dj'artìcol 9, 10, 11, 13.
Art.3 - IJ Meud
1. Tùit jë Stat signant a l'han da specifiché ant sò strument ëd ratificassion, d'acetassion o 'd contenta, tute le lenghe cite o regionaj opurament tute le lenghe ofissiaj men spantià an tuta o ant un tòch ëd soa landa, anda ch'as àplico ij paràgraf sernù conforma l'artìcol 2-paràgraf 2.
2. Tute le part signante a peulo, ant un moment apress, notifiché al Segretari General ch'a aceto j'obligassion dàite da dij deuit ch'a l'avìo nen ratificà, acetà o aprovà an precedensa, o ch'a veulo apliché 'l paràgraf 1 d'ës artìcol-sì a n'àutra lenga cita o regional ch'a l'avìo pancor sità prima, o a na lenga ofissial ch'a l'ha perdù 'd parlant an tuta o ant un tòch ëd soa landa.
3. J'angagg dël paràgraf pen-a passà a l'han da considërésse un tòch fondamental dla ratificassion, dl'acetassion o dla contenta, e a l'han j'istess efèt da quand ch'as fa na notificassion.
Art.4 - JË STATUT ËD PROTESSION ESISTENT
1. Gnun deuit dë sta Carta a peul esse antendù 'mé na contrenta o na derogassion ai drit garantì da la Convension Europenga dij Drit ëd l'òm.
2. Ij deuit dë sta Carta a nacio pa dij deuit pi favorèivoj ch'a rësguardo lë stat ëd le lenghe cite o regionaj, o lë stat giurìdich ëd le përson-e ch'a son part ëd na minoransa, ch'a esisto dëgià press dij quei Pais signant, o ch'a son prevejùe da d'acòrd antërnassionaj bilateraj o multilateraj.
ART.5 - Le contrente esistente
Nenta dë sta Carta-sì a peul ampliché 'l drit d'agì contra ij fin dla Carta dle Nassion Unìe o d'àutre contrente stabilìe dal drit antërnassional, dont ël prinsipi dla solidarità e dl'antreghità dj'Ëstat.
ART.6 - Informassion
Le part as angagio a vijé, che j'autorità, j'organisassion e le përson-e antëressà a saran informà an sij drit e 'j dovèj stabilì da sta Carta-sì.
Part 2: BUT e mire, com anonsià ant l'articol 2, paràgraf 1
Art.7 - BUT E MIRE
1. Për lòn ch'a rësguarda le lenghe cite o regionaj, le Part a fondo soa polìtica lenghìstica, soe lèj e sò deuit, ant le lande andoa ste lenghe a son dovrà, conforma la situassion ëd mincadun-a lenga e conforma ij but e le mire ch' ven-o:
a) Arcognòsse le lenghe cite o regionaj com n'espression dla sgnorìa coltural;
b) Rësguardé le zòne geogràfiche coatà da mincadun-a lenga, ëd manera che le spartission aministrative a saran pa n'arten a le pràtiche 'd protession dla lenga cita o regional.
c) Agì con decision për giuté ste lenghe, e protegje përdabon.
d) Creé l'esansa e 'l profit për lor ch'a deuvro parlanda e scrivenda dle lenghe cite o regionaj ant la vita pùblica e privà.
e) Mantnì e dësvlupé 'd liasse, ant ij sercc ëd lòn mëssionà an costa Carta-sì, tra 'j grop ch'a deuvro na lenga cita o regional e d'àutri grop dl'istess Ëstat ch'a parlo na lenga d'aspèt ësmijant o istess; e dëlcò strenze 'd liasse colturaj con d'àutri grop dl'Ëstat ch'a deuvro 'd lenghe diferente;
f) Dispon-e 'd forme e 'd mojen adat e agiornà për mostré e studié ste lenghe a tùit ij livej ch'a venta savejje;
g) Dispon-e 'd mojen ch'a përmëtto a chi ch'a parla nen la lenga cita o regional, e ch'a stà 'd ca ant la region andoa costa-sì as parla, d'amprendla, se sò sust a l'é amprendla.
h) La promossion djë studi e dl'arserca an sle lenge cite o regionaj press j'università o d'istitut parij.
i) La promossion dle forme adate për scangé a livel dzornassional, ant ij sercc ëd lòn mëssionà an costa Carta-sì, për le lenghe cite o regionaj donzà ant na forma istessa o smijanta an doi o pi d'ëstat.
2. Le part as angagio a sganfé, s'a l'han pancor fàlo, colacassìa sernìa, esclusion, contrenta o prefërensa nen-giustificà ch'a rësguarda l'usagi 'd na lenga cita o regional e a l'ha la mira ëd dëscoragé o mnassé ël mantniment e 'l dësvlup ëd cola-sì. Pijé dij deuit particolar an favor dle lenghe cite o regionaj - dij deuit ch'a veulo giuté l'ugualiansa tra 'j parlant dë ste lenghe e 'l rest ëd la gent ëd l'ëstat, o ch'a veulo considëré soe situassion particolar - as consìdëro pa n'at ëd discriminassion anvers ij parlant ëd le lenghe pi spantià.
3. Le part as angagio a possé, con dij deuit espress, la comprension ressìproca tra tùit ij grop lenghìstich dël Pais, dzortut ëd manera che 'l rësguard, la comprension e la tolëransa anvers le lenghe cite o regionaj a saran peui tra 'j but ëd l'educassion e dla formassion ofrìe ant ël Pais; as angagio peui a cissé ij mojen ëd comunicassion a travajé për st'istess comun but.
4. An stabiliend soa polìtica anvers le lenghe cite o regionaj, le part as angagio a considëré jë bzògn e 'j sust ch'a l'han lor ch'a deuvro ste lenghe. Le part a son dëlcò cissà a deurve, s'a fa damanca, d'òrgo bon ëd consejé j'autorità ansima tute le question anviron le lenghe cite o regionaj.
5. Le part as angagio a apliché j'istess but e j'istesse mire dij paràgraf 1-4 a le lenghe sensa landa, mutatis mutandis. Tutun la natura e la portà dle mzure da adoté për coste lenghe, për fé giché le sute dë sta Carta-sì, a son da trové 'd manera flessìbil, tnisend da ment ëdcò jë bzògn e 'j sust e rësguardand le tradission e 'j trat djë strop ch'a deuvro cole lenghe-sì.
Part 3: DEUIT PËR GIUTé L'USAGI DLE LENGHE CITE O REGIONAJ ANT IJ CONTEST PùBLICH, DA ADOTé CONFORMA J'ANGAGG SIGNÀ APRESS L'ARTìCOL 2 PARàGRAF 2
Art.8 - EDUCASSION
1. Për lòn ch'a rësguarda l'educassion, le Part as angagio, ant la landa andoa ste lenga a son dovrà, conforma la realtà 'd mincadun-a lenga e sensa nacié l'ansëgnament ëd laelengahe ofissialj dl'Ëstat:
a) i) a assiguré l'educassion prescolar ant le dite lenghe cite o regionaj; o
ii) a assiguré 'n bon tòch ëd l'educassion prescolar ant le dite lenghe cite o regionaj; o
iii) a apliché un dij deuit pen-a dit ai pràgraf i e ii almen për j'anlev dle famije ch'a lo susto, e dont ël nùmer as chërd bastant.
iv) se ij podèj pùblich a son nen diret competent ant ël camp ëd l'educassion, a giuté e cissé l'aplicassion dij deuit dont a l'é disse ai paràgraf belessì dzora.
b) i) a assiguré l'educassion primaria ant le dite lenghe cite o regionaj; o
ii) a assiguré un bon tòch ëd l'educassion primaria ant le dite lenghe cite o regionaj; o
iii) a prevèje, ant ij sercc ëd l'educassion primaria, che l'educassion ant le dite lenghe cite o regionaj a sarà un tòch amportant dij cors; o
iv) a apliché un dij deuit dont a l'é disse ai paràgraf i-iii sì-dzora almen për j'anlev dle famije ch'a lo susto, e dont ël nùmer as chërd bastant.
c) i) a assiguré l'educassion secondaria ant le dite lenghe cite o regionaj; o
ii) a assiguré un bon tòch ëd l'educassion secondaria ant le dite lenghe cite o regionaj; o
iii) a prevèje, ant ij sercc ëd l'educassion secondaria, che l'educassion ant le dite lenghe cite o regionaj a sarà un tòch amportant dij cors e dla cariera; o
iv) a apliché un dij deuit dont a l'é disse ai paràgraf i-iii sì dzora almen për j'anlev ch'a lo susto (o s'a l'é 'l cas, soa famija) e dont ël nùmer as chërd bastant.
d) i) a assiguré l'educassion técnica e professional ant le dite lenghe cite o regionaj; o
ii) a assiguré un bon tòch ëd l'educassion técnica e professional ant le dite lenghe cite o regionaj; o
iii) a prevèje, ant ij sercc ëd l'educassion técnica e professional, che l'educassion ant le dite lenghe cite o regionaj a sarà un tòch amportant dij cors e dla cariera; o
iv) a apliché un dij deuit dont a l'é disse ai paràgraf i-iii sì-dzora almen për j'anlev ch'a lo susto (o s'a l'é 'l cas, soa famija) e dont ël nùmer as chërd bastant.
e) i) a prevèje l'educassion universitaria e d'àutre forme d'educassion superior ant le lenge cite e rgionaj; o
ii) a preveje lë studi dë ste lenghe com ëd suget ëd l'educassion universitaria o superior.
iii) an quanda as pàira nen a apliché ij capovers i e ii, as angagia l'Ëstat, con soa man an sj'istitut d'educassion superior, për promeuve e autorisé un cors universitari o d'àutre forme d'educassion superior ant le lenghe cite o regionaj, o 'd mojen ch'a përmëtto dë studié coste lenghe press j'università o an d'àutri istitut d'educassion superior;
f) i) a pijé dij deuit për fé che ij cors d'educassion për j'adult o ij cors ant j'educatòri përmanent as fan d'autut o për na part ant le lenghe cite o regionaj; o
ii) a smon-e ste lenghe com ëd materie dl'educassion për j'adult e ant j'educatòri përmanent; o
iii) se ij podèj pùblich a son nen diret competent ant ël camp ëd l'educassion dj'adult, a giuté e cissé l'amprendiment dë ste lenghe ant l'educassion dj'adult e ant j'educatòri përmanent;
g) a pijé dij deuit për assiguré l'ansëgnament ëd la stòria e dla coltura dont la lenga cita o regional a l'é mes d'espression;
h) a assiguré la formassion dij màgister press j'educatòri, sia quand as anviaro ij progèt (da a a g, che la part a l'ha acetà), sia quand ch'a l'han pijà l'andi.
i) a istituì un o pi d'òrgo 'd contròl, angagià për sté dapress ai deuit pijà e ai progress ch'as fan an stabilisand e dësvlupand l'educassion ant la lenga cita o regional, un o pi d'òrgo angagià dcò për scrive dij dossié periòdich da publiché ansima sti progress
2. Për lòn ch'a rësguarda l'educassion e le lande diferente da cole andoa le lenghe cite o regionaj a son dovrà për tradission, le Part as angagio a autorisé, promeuve o istituì, an quanda 'l nùmer ëd parlant ëd lenga cita o regional a giustìfica na còsa parèj, l'educassion ant la lenga o dla lenga cita o regional ai giust livej;
Art.9 - GIUSTISSIA
1. Ant ij dantorn dl'aministrassion giudissiaria andoa a stà 'd ca un nùmer ëd parlant ëd la lenga cita o regional ch'a giùstifica lòn dapress, conforma la realtà 'd mincadun-a lenga, e 'd manera che le possibilità ch'as dan a le lenghe cite a sio pa n'arten contra 'l bon travaj dla lèj, le Part as angagio a:
a) ant ij process penaj:
i)a prevèje che ij dantorn, quand che un-a dle part an càusa a lo ciama, a dësròlo 'l process ant la lenga cita o regional; e|o
ii) a assiguré a l'acusà ël drit dë spërmse ant soa lenga cita o regional; e|o
iii) a prevèje che j'arceste e le preuve, scrivùe e parlà, a saran pamai considërà inacetàbij, mach përchè a son formolà ant na lenga cita o regional; e|o
iv) a fortì ant le lenghe cite o regionaj j'at d'un process, quand as ciama 'd félo,
s'a venta, angagianda dij tradutor ch'a l'han da causé nen dë spèise an gionta për la part ch'a l'ha ciamà sòn.
b) ant ij process civij:
i) a prevèje che ij dantorn, quand un-a dle Part a lo ciama, a dësròlo 'l process ant le lenghe cite o regionaj, e|o
ii) a prevèje, an quanda na Part an càusa a l'ha da trovésse 'd përson-a dnans na cort, ch'a peul spërmse ant soa lenga cita o regional, e sensa dovèj paghé dë spèise an gionta për sòn; e|o
iii) a përmette la produssion ëd document e 'd preuve ant le lenghe cite o regionaj,
s'a venta, ciamanda dij tradutor;
c) ant ij process dnans na cort aministrativa;
i) a prevèje che 'j dantorn, se ciamà da un-a dle doe Part, a dësròlo 'l process ant la lenga cita o regional; e|o
ii) a përmëtte, an quanda na Part an càusa a l'ha da trovésse 'd përson-a dnans na cort, ch'asë spërm ant soa lenga cita o regional, e sensa dovèj paghé dë spèise an gionta për sòn; e|o
iii) a përmëtte la produssion d'ëd document e 'd preuve ant le lenghe cite o regionaj,
s'a venta, ciamanda dij tradutor;
d) a pijé dij deuit përfé ch'as dempisso ij pont i e iii dij paràgraf b e c pen-a dit sì dzora, e për l'angagg dij tradutor sensa dë spèise giontà pr'ël parlant ëd lenga cita.
2. Le Part as angagio:
a) a arfudé pamai la valensa djë strument e dj'at ëd lèj furnì ant l'Ëstat mach përchè a son stàit scrivù ant na lenga cita o regional, o
b) a arfudé pamai la valensa, tra 'l Part, djë strument e dj'at ëd lèj furnì ant l'Ëstat mach përchè a son stàit scrivù ant na lenga cita o regional, e a prevèje che lor ch'a parlo nen le dite lenghe a podran discutje, na vòta ch'a saran stàit informà su lòn ch'a crijo; o
c) A arfudé pamai la valensa, tra 'l Part, dj'at e djë strument ëd lèj furnì da l'Ëstat, mach përchè a son stàit scrivù ant na lenga cita o regional.
3. Le Part as angagio a dispon-e ij test ëd lèj nassional pi amportante virà ant le lenghe cite o regionaj, e dzortut ij test ch'a rësguardo j'utent ëd le dite lenghe, semperchè costi test-sì a son pancor stàit virà.
Art.10 - Autorità aministrative e servissi pùblich
1. Ant ij dantorn dj'autorità aministrative stataj andoa a stà 'd ca 'n nùmer ëd parlant ëd lenghe cite o regionaj ch'a basta për giustifiché 'j deuit mëssionà sì dapress, conforma la situassion ëd mincadun-a lenga e conforma lòn ch'as peul fé e rasoné, le Part as angagio:
a) i) a vijé përfé che ste autorità aministrative a deuvro le lenghe cite o regionaj; o
ii) a vijé përfé che j'agent ch'a trato con ël pùblich a deuvro le lenghe cite o regionaj ant sòj contat con le gent ch'a-j ciamo an coste lenghe; o
iii) a vijé përfé ch'ij parlant ëd le lenghe cite o regionaj a peulo presenté d'arceste ant le dite lenghe, parlanda e scrivenda, e arsèive d'rëspòste ant l'istessa lenga; o
iv) a vijé përfé ch'ij parlant ëd lenghe cite o regionaj a peulo presenté d'arceste ant le dite lenghe, scrivenda o parlanda; o
v) a vijé përfé ch'ij parlant ëd lenghe cite o regionaj a peulo smon-e 'n document valent furnì ant le dite lenghe;
b) a dispon-e për la gent dij mòdoj o dij test aministrativ d'usagi corent an le lenghe cite o regionaj, o an dle version bilenghe;
c) a përmëtte a j'autorità aministrative ëd furnì 'd document ant na lenga cita o regional.
2. Për lòn ch'a rësguarda j'autorità locaj e regionaj dle lande andoa a stà 'd ca un nùmer ëd parlant ëd lenghe cite o regionaj a basta për giutifiché ij deuit mëssionà sì dapress, le Part as angagio a përmëtte o a promeuve:
a) l'usagi dle lenghe cite o regionaj ant ij sercc ëd l'aministrassion regional o local;
b)La possibilità pr'ij parlant ëd lenghe cite o regionaj ëd presenté d'arceste ant le dite lenghe, scrivenda o parlanda;
c)che j'ent regionaj a pùblico sòj test ofissiaj dëlcò ant le lenghe cite o regionaj;
d) che j'ent comunaj a pùblico sòj test ofissiaj dëlcò ant le lenghe cite o regionaj;
e) l'usagi press j'ent regionaj dle lenghe cite o regionaj durant ij debat press le sò ciambree, tutun sganfanda nen l'usagi dlae lengahe ofissialj dl'Ëstat;
f) l'usagi press j'ent comunaj dle lenghe cite o regionaj durant ij debat ant soe ciambree, ma sganfanda nen l'usagi dlae lengahe ofissialj dl'Ëstat;
g) l'usagi o l'adossion, pura dacant la denominassion ant lae lengahe ofissialj, dle forme tradissionaj e corëtte dij nòm dij leu ant le lenghe cite o regionaj.
3. Për lòn ch'a rësguarda ij servissi pùblich assigurà da j'autorità aministrative o da d'àutre përson-e ch'a travajo për lor-sì, le Part signante, dont le lande a l'han dij parlant ëd lenghe cite o regionaj, as angagio, conforma la realtà 'd cascun-a lenga e ant ij sercc ëd la rason e 'd lòn ch'as peul fé:
a) a vijé përfé che le lenghe cite o regionaj a saran dovrà durant l'at ëd fé servissi pùblich; o
b) a përmëtte ai parlant ëd lenghe cite o regionaj ëd presenté n'arcesta e d'arsèive na rëspòsta ant le dite lenghe; o
c) a përmëtte ai parlant ëd le lenghe cite o regionaj dë spòrze d'arceste ant le dite lenghe.
4. Përfé ch'as compisso ij deuit dit ai paràgraf 1, 2 e 3, acetà da le Part, chile-sì as angagio a pijé un o pi ch'un tra 'j deuit sì dapress:
a) viré o fé 'j dovù spiegon quand queidun a lo ciama;
b) arcruté e, s'a venta, formé 'j travèt, ij diputà e j'agent pùblich ant ël nùmer ch'a basta.
c) arpaté, për lòn ch'as peul, j'arceste dj'agent pùblich ch'a cognòsso na lenga cite e regional e ch'a susto d'esse assegnà a travajé ant ël pòst andoa costa lenga a l'é donzà.
5. Le Part as angagio a përmëtte, quand a lo ciamo j'antëressà, l'usagi o l'adossion ëd nòm ant le lenghe cite o regionaj.
Art.11 - Media 'd comunicassion
1. Le Part as angagio për dé 'd podèj mediàtich ai parlant ëd le lenghe cite o regionaj, ant le lande anvanda ch'as deuvro ste lenghe, conforma la realtà 'd cascun-a lenga, conforma vàire ch'a son le compentense direte e indirete che j'autorità pùbliche a peulo avèj, e an rësguardand motobin ij prinsipi d'indipendensa e autonomìa dij mojen ëd comunicassion:
a) An quanda la radio e la television a l'han na mission ëd pùblich servissi:
i) a l'han da assiguré almen na stassion ëd radio e na companìa 'd trasmission televisiva ant le lenghe cite o regionaj; o
ii) a l'han da promeuve e/o asié l'istitussion ëd na stassion ëd radio, almen, e 'd na companìa televisiva ant le lenghe cite o regionaj; o
iii) a pijé dij deuit adat e agiornà përfé che le companìe 'd trasmission a spantio 'd programa ant le lenghe cite o regionaj;
b) i) a giuté e|o asié l'istitussion d'almen un-a stassion dla radio ant le lenghe cite o regionaj; o
ii) a giuté e|o asié la trasmission, regolar, d'ëd programa radio ant le lenghe cite o regionaj;
c) a giuté e|o asié l'istitussion d'almen na companìa televisiva ant le lenghe cite o regionaj; o
ii) a giuté e|o asié la trasmission, regolar, d'ëd programa televisiv ant le lenghe cite o regionaj;
d) a giuté e|o asié la produssion e la trasmission ëd programa sonor e video-sonor ant le lenghe cite o regionaj;
e) i) a giuté e|o asié l'istitussion e|o 'l mantniment d'almen n'òrgo dë stampa ant le lenghe cite o regionaj; o
ii) a giuté e|o asié la publicassion, regolar, d'artìcoj dë stampa ant le lenghe cite o regionaj;
f) i) a gionté le spèise an dzorpì che ij media a sosten-o an dovrand le lenghe cite o regionaj, quanda la lèj a aceta e a prevèj n'assistensa finansiaria general pr'ij media; o
ii) a slarghé la covertura dl'esistenta assistensa finansiaria a le trasmission video-sonore ant le lenghe cite o regionaj;
g) a sostnì la formassion d'ëd giornalista o d'àutr pësonal pr'ij mojen ëd comunicassion, an dovrand le lenghe cite o regionaj.
2. Le Part as angagio a assiguré la libertà d'arsèive dirète le trasmission radio e televisive dij Pais davzin ant na lenga dovrà con forma istessa o smijanta a na lenga cita o regional e a osté pa lë spantiament dle trasmission radio e televisive dj'àutri pais an costa lenga. Chile-sì as angagio dëlcò a vijé përfé ch'as buta a la stampa scrita gnun-a contrenta a soa libertà dë spërmse e dë spantié l'informassion ant na lenga dovrà ant na forma istessa o smijanta a na lenga cita o regional dl'Ëstat. L'esercissi dle dite libertà, ch'a tiro dcò 'd dovèj e 'd responsabilità, a peul esse ch'a l'ha da sté a certe formalità, certe condission, certe contrente o certe mende che la lèj a prevèj përchè a son dij deuit ch'a fan damanca ant na società democràtica, sia pr'ëd rason ëd sigurëssa nassional, për l'antreghità dla landa d'Ëstat, për la sigurëssa pùblica, për la dësfèisa dl'ardriss e la prevension dij crìmen, la protession dla salute o dla moralità, la protession dla nomea o dij drt ëd j'àutri, për evité la divolgassion d'informassion confidensiaj o assiguré l'autorità e l'imparsialità dël podèj giudissiari.
6. Le Part as angagio a vijé përfé che j'antëress dij parlant ëd le lenghe cite o regionaj a saran arpresentà o considërà ant ij sercc ëd le struture che as creeran, s'a venta, conforma le lèj ch'a assiguro la libertà e la pluralità dij mojen ëd comunicassion massiva.
Art.12 - VITA COLTURAL E SOE CA
1. Ant le ca dla coltura – dzortut le ca dij lìber e dij film, ant ij sénter colturaj, ant ij musé, j'archivi, j'academie, ij teatr e 'j cine – e dëlcò ant j'euvre literarie e ant ij travaj ëd cine, ant la coltura popolar, ij festivaj, j'industrie colturaj, ch'a pijo andrinta màssime cole ch'a deuvro 'n largh assortiment ëd tecnologìe neuve – le Part as angagio, për lòn ch'a peulo j'autorità pùbliche con soe competense e sòj ròj, e ant le lande anvanda 'l dite lenghe a son parlà:
a) a giuté l'espression e j'inissiative tìpiche dle lenghe cite o regionaj e a favorì dle diverse manere për deurve al pùblich j'euvre fàite ant le dite lenghe;
b) a asié dle diverse manere për deurve al pùblich ëd d'àutre lenghe coj'euvre fàite ant le lenghe cite o regionaj, an giutand e an dësvlupand ij travaj ëd viragi, dobiagi, gionta dl'àudio e dij sot-tìtoj;
c) a fé che 'l pùblich a podrà lese ant le lenghe cite o regionaj j'euvre fàite an d'àutre lenghe, giutanda e dësvlupanda ij travaj ëd viragi, dobiagi, gionta dl'àudio e dij sot-tìtoj;
d) a vijé che j'ent angagià a mné fòrt o sostnì d'vàire forme d'atività coltural a ancludran cme ch'as deuv la cognossensa e 'l dovragi dle lenghe e dle colture cite o regionaj ant j'assion che lor istess a anviaro o ch'a sosten-o;
e) a asié ch'as dispon-o, për coj ent ch'a son angagià a mné fòrt e a sostnì d'atività colturaj, ël përsonal ch'a cognòss dësgagià la lenga cita o regional, oltra lae lengahe dla resta dla popolassion;
f) a asié la partissipassion direta, ant ij pless e ant j'atività për la coltura, dj'arpresentant dij parlant ëd la lenga cita o regional;
g) a giuté e|o asié l'istitussion d'un ent o pi ch'un ent angagià për cheuje, arsèive an archivi, presenté o publiché j'euvre fàite ant le lenghe cite o regionaj;
h) s'a venta, a istituì e|o giuté e finansié dij servissi ëd tradussion e d'arserca dle paròle, con ël but ëd mantnì o dësvlupé, an cascun-a lenga cita o regional, n'argistr aministrativ, comersial, conòmich, social, tecnològich o giurìdich adat e agiornà.
2. Për lòn ch'a rësguarda le lande diferente da cole andoa le lenghe cite o regionaj a son dovrà për tradission, le Part as angagio a autorisé, a giuté e|o prevèje, se 'l nùmer ëd parlant ëd na lenga cita o regional a lo giùstifica, d'atività o 'd pless colturaj adate, conforma 'l paràgraf prima 'd col-sì.
7. Le Part as angagio, ant la polìtica coltural anviarà an stat forest, a valoré com as deuv le lenghe cite o regionaj e la coltura dont a son l'espression.
ART.13 - VITA CONÒMICA E SOCIAL
1. Për lòn ch'a rësguarda j'atività conòmiche e sociaj, le Part as angagio, për tut sò Pais:
a) a sganfé da soe lèj colcassìa deuit ch'a proibiss o a strenz, sensa dle rason giuste, l'usagi dle lenghe cite o regionaj ant ij document ëd la vita conòmica e social e màssime ant ij contrat ëd travaj e ant ij document técnich 'me j'istrussion d'usagi dij prodòt e dj'utiss;
b) a proibì ch'as anserìsso, ant ij regolament interior dj'amprèise e dj'ent privà, dle clàuse ch'a sganfo o a strenzo l'usagi dle lenghe cite o regionaj, almen tra 'j parlant ëd la midema lenga;
c) a andé contra le pràtiche ch'a tendo a sfreidé l'usagi dle lenghe cite e regionj ant ij sercc dj'atività conòmiche e sociaj;
d) a asié e|o giuté l'usagi dle lenghe cite o regionaj ant j'atività conòmiche e sociaj con d'àutri meud ancor, oltra coj mëssionà ant ij pont pen-a dzora;
2. Ant j'atività conòmiche e sociaj, le Part as angagio, an quand j'autortà pùbliche a son competente për sòn, ant la landa andoa le lenghe cite o regionaj a son dovrà e ant ij sercc ëd lòn ch'as peul fé e rasoné bin:
a) a definì, travers dij regolament finansiari e bancari, dij meud ch'a përmëtto, ant le condission ch'a lasso fonsioné 'l comersi, l'usagi dle lenghe cite o regionaj ant jë strument ëd pagament (assegn, farfale, ecc.) o d'àutri document finansiari o, s'a venta dcò, a vijé përfé che ës process as compiss;
b) ant ij camp conòmich e sociaj ch'a dipendo diret dal contròl pùblich, a agì për giuté 'l dovragi dle lenghe cite o regionaj.
c) a vijé përfé che ij pless sociaj, dont j'ospidaj, le ca d'arpòs e 'j foalé d'acujensa, a eufro la ciansa d'arsèive e 'd curé ant soa lenga ij parlant ëd na lenga cita o regional ch'a l'han damanca 'd cure pr'ëd rason ëd salute, età o d'àutr.
d) a vijé, cme ch'as deuv, përfé che j'istrussion e le plachëtte 'd sigurëssa a saran scrivùe dëlcò ant le lenghe cite o regionaj;
e) a dé a tùit l'acess, ant le lenghe cite o regionaj, a j'informassion fornìe da j'autorità competente ansima 'j drit dij consumator.
ART.14 - Scangg SENSA 'd FRONTERE
Le Part as angagio:
a) a apliché d'esistent acòrd bilateraj e multilateraj ch'a-j gropo con jë Stat andoa as deuvra l'istessa lenga ëd manera anvala o smijanta, o a sforsésse për furnìje, quand ch'a fa damanca, përfé ch'as giuto ij contat tra 'j parlant ëd l'istessa lenga ant j'Ëstat amplicà, ant ij camp ëd la coltura, dl'educassion, dl'informassion, dla formassion professional e dl'educassion përmanenta;
b) ant l'antëress dle lenghe cite o regionaj, a asié e|o giuté la cooperassion an sij finagi, dzortut con j'ent regionaj e comunaj anté ch'a deuvro l'istessa lenga 'd manera anvala o smijanta.
Part 3: Aplicassion dla Carta
ART.15 - Dossié periòdich
1. Le Part a presentran viravoltà al Segretari General dël Consij d'Euròpa, ant na forma ch'a venta decidla press ël Comità dij Ministr, un dossié an sla polìtica fàita, conforma la part II ëd costa Carta-sì, e an sij deuit pijà, conforma coj-lì ch'a l'han acetà da la part III. Ël prim dossié a l'ha da esse presentà dl'ann apress a quand ch'a ven vigenta la Carta për la dita Part, j'àutri dossié con d'antërvaj ëd trèi agn dòp ël prim dossié.
2. Le Part a l'han da rende al pùblich ij dossié ch'a fan.
ART.16 - Esam dij dossié
- Ij dossié presentà al Segretari dël Consij d'Euròpa, che i én da fé com a l'é disse a l'artìcol 15, a saran controlà da 'n comità d'espert da fé su com as dis a l'artìcol 17.
- D'ent o 'd società stabilìe a nòrma 'd lèj ant un-a Part a peulo ablì l'atension dël comità d'espert për le question ch'a rësguardo j'angagg pijà da la dita Part conforma la part III 'd costa Carta-sì. Dòp ch'as ciama a la dita Part, ël comità d'espert a peul ten-e da ment coste informassion an prontand l'àutr dossié ancor dont as dis al paràgraf 3 ëd cost artìcol-sì. Costi ent o società a peulo peui diciaré soa mira an sla polìtica d'un-a Part, conforma la part II.
- Conforma ij dossié dont a l'é disse al paràgraf 1 e conforma j'informassion dont a l'é disse al paràgraf 2, ël comità d'espert a pronta 'n dossié pr'ël Comità dij Ministr. Ës dossié a l'é fornì con d'osservassion che le Part a fan bin a formolé e a peul esse publicisà dal Comità dij Ministr.
- Ël dossié dont a l'é disse al paràgraf 3 a conten dzortut le propòste che 'l comità d'espert a spòrz al Comità dij Ministr, che peui col-sì, s'a ventrà, a podrà gionté com arcomandassion ant na nòta, a un-a o pi 'd Part.
- Ël Segretari General dël Consij d'Euròpa a scriv giù 'n dossié detajà an sl'aplicassion dla Carta, minca doi agn, për la Ciambrea dël Consij.
ART.17 - Comità d'espert
1. Ël comità d'espert a l'é fàit su da un mèmber da cascun-a Part, angagià dal Comità dij Ministr da na lista 'd përson-e denotà da 'd valor antregh e alvà, e competent për le materie tratà da la Carta. Le Part a presento le dite liste.
2. Ij mèmber dël comità a son angagià pr'un temp ëd ses agn e peui sò angagg as peul arnové. Se 'n mèmber a pàira nen a dempe sò angagg, a l'é rampiassà conforma ij meud descrivù al paràgraf 1 e 'l mèmber ch'a lo rampiassa a furniss ël ministeri 'd cola ch'a-i era prima.
3. Ël comità d'espert a adòta sò pròpi regolment interior. Soa segreterìa a sarà assigurà dal Segretari General dël Consèj d'Euròpa.
PART V: DEUIT FINAJ
ART.18
Costa Carta-sì a l'é duverta a la signatura dj'Ëstat mèmber dël Consij d'Euròpa. Cola-sì a passërà 'l ratificassion, j'acetassion e 'l contente. Jë strument ëd ratificassion, d'acetassion o 'd contenta a saran consignà press la Segreterìa General dël Consij d'Euròpa.
ART.19
- Costa Carta-sì a vnirà vigenta 'l prim dì dël mèis dòp ch'a schejo trè mèis da quand che almen sinch Ëstat mèmber dël Consij d'Euròpa a saran stàit d'acòrd ansima j'angagg che la Carta a smon. A vnirà vigenta com a l'é disse ant l'artìcol 18.
- Për cascun Ëstat mèmber ch'a dirà d'esse d'acòrd con la Carta, ma pi tard, cola-sì a vnirà vigenta 'l prim dì dël mèis apress ch'a schejo trè mèis da quanch a l'é consignàsse lë strument ëd ratificassion, acetassion o contenta.
ART.20
- Dòp ch'a ven vigenta costa Carta-sì, ël Comità dij Ministr dël Consij d'Euròpa a podrà anvité qualsëssìa Stat ch'a l'é pa 'n mèmber dël dit Consij, a signé la dita Carta.
- Për cascun Ëstat ch'a signa la Carta, cola-sì a vnirà vigenta 'l prim dì dël mèis dòp ch'a schejo trè mèis da quanch a l'é consignàsse lë strument ëd signatura press la Segreterìa General dël Consij d'Euròpa.
ART.21
1. Mincadun Ëstat, quand ch'a signa o a consigna sò strument ëd ratificassion, d'acetassion, ëd contenta o 'd signatura, a peul formolé un-a o pi ch'un-a arzerva ai paràgraf 2-5 dl'artìcol 7. As aceta gnun-a àutra arzerva.
2. Cascun Ëstat signant ch'a l'ha formolà n'arzerva, giusta com a përmëtt ël previos paràgraf, a peul artìréla tutafàit o mach pr'un tòch, spediend na notificassion a la Segreterìa General dël Consij d'Euròpa. L'artir a sarà efetiv dal dì che la notificassion a l'é stàita arseivùa da la Segreterìa General dël Consij d'Euròpa.
ART.22
1. Cascun-a Part a peul smon-e 'd complente an sla Carta, via na notificassion a la Segreterìa General dël Consij d'Euròpa.
2. La complenta a vnirà efetiva 'l prim dì dël mèis dòp ch'a schejo ses mèis da quand ch'a l'é stàita arseivùa soa notificassion dal Segretari General.
ART.23
Ël Segretari General dël Consij d'Euròpa al notificrà a j'Ëstat mèmber dël Consèj e a mincadun Ëstat ch'a l'avrà signà costa Carta-sì:
a) tute 'l signature ch'a vniran;
b) tùit jë strument ëd ratificassion, acetassion, contenta e adesion;
c) la dàita 'd quand ch'a ven an fòrsa la dita Carta, conforma lòn ch'a dijo j'artìcoj 19 e 20 ëd la carta istessa;
d) Tute le notificassion arseivùe an quanda ch'as compisso d'assion dite al paràfraf 2 dl'artìcol 3;
e) Tùit j'àutri at, le notificassion o le comunicassion ch'a rësguardo sa Carta.
An confermand e an chërdend a tut lòn dit, ij sot-signà che a son giusta stàit autorisà për sòn, a signo costa Carta.
Fàita a Strasborgh, ël 5 Novèmber 1992, an fransèis e an anglèis, tùit ij doi test a valo bin l'istess, e as treuvo bindà ant nomach na còpia, ch'a sarà consignà ant j'archivi dël Consij d'Euròpa. Ël Segretari General a në comunicrà na còpia sertifià fàita espress për mincadun ëstat mèmber dël Consij d'Euròpa e për mincadun ëstat anvità a iscrivse a sa Carta.
(a suto 'l signature)


text:
Armon Cantieni – l'um cun melodias en il sang (1. part)
- Dumengia, 27.8.2017, 14:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 27.8.2017, 14:03, RTR
Armon Cantieni - in fin, sensibel ed original en sias cumposiziuns.
Ils 10 da settember 2017 èsi 110 onns dapi la naschientscha dal magister da musica, organist, dirigent e cumponist Armon Cantieni, oriund da l'Engiadina Bassa, stà sesent a Cuira. Là è el mort l'onn 1962.
Cantieni ha laschà enavos in'ovra che cumpiglia 153 numers: chanzuns per chor e solo, cumposiziuns per orgla e clavazin ed ovras voluminusas per chor ed orchester. Sia musica tutga tar il meglier da quest gener da la Rumantschia. Dus Artgs musicals portan musica da l'impurtant cumponist ladin (2. part: 10.9.2017, 14:00).


text:
Il festival Label Suisse – 100% sound svizzer
- Sonda, 22.9.2018, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 22.9.2018, 19:00, RTR
Il festival da musica Label Suisse che vegn organisà da la SRG SSR è unic en questa furma. Entamez la citad da Losanna han sunà la fin d'emna passada 60 acts en 10 differentas localitads e tribunas sut tschiel avert – 100% Sound Svizzer!
Quest Soundcheck lascha reviver anc ina giada ils highlights da l'otgavla ediziun da Label Suisse. In omagi a la musica svizra, cun newcomers e stars da la scena – davent da pop sur rock dir fin a tuns d'accordeon.


text:
Bügnanch
Bügnanch (Bognanch in Piemuntes; Bognanco in Italian) a l'è un cumün ussulan de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula
El gh'ha ona popolaziun de 218 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 58,1 km² e ona densità de popolaziun de 4 ab./km².
El paes, che 'l da el nom a la val umonima, el cunfina cul Cantun Vales (cumün de Zwischbergen).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Bügnanch l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Cun questas mesiras vul la banca tenor atgnas indicaziuns intervegnir cunter las reducziuns da las entradas e da las marschas. Il medem mument vegna la cussegliaziun da clients privats e da fatschenta tschentads si da nov.
Radund dus terzs da las plazzas stritgadas duain vegnir cuvertas entras la fluctuaziun natirala. En diversas spartas saja dentant necessari ina procedura da consultaziun, communitgescha Postfinance. Parallel cun stritgar plazzas vegnia er stgaffì novas plazzas.
L'avust vegn decidì definitivamain, sche ed en tge dimensiun che las mesiras planisadas vegnan er realisadas.
RR novitads 11:00


text:
La lejenda: I SalvánsLa lejenda l'à tol ite n gran pert la cultura ladina. La jent che vivëva nlouta nte le val ladine l eva i Salváns, parons dei bosć, e le Anguanes, ële mitiche che stëva ulache l eva liec e fontanele de iega. Drio a chël che conta la lejenda, chëste figure, gaierte de la liberté che i ava e restier a se arvejené a la jent che scomenciáva a se fè su cesa nte chëste val, mefo velch outa i se lasciáva ntëne e i damanáva de sté a sue condizion. Se conta che nt'Andrac, paisc da Fodom, n bacan s'ava nconté co na jovena mei cugnisciuda davántvia, l'eva fia de Salváns, e l se nnamora de sta bela tosa; dëla la nconsent del maridé ma a pato che dël l no damane mei a dëla o a de autri chël che l eva l suo inom. Dëla s'ava lascé batié e spo i doi nuic i à vivëst a la longia n armonia, finché l om, curious de savei ci inom che l'ava sua fëmena, l é vegnù al savei. Ntel sentì clamé il suo inom, dëla l'à mossù arbandoné la fameia e tourné su le mont n braglan; demè co l eva la sëra de la sabeda la tournáva a pone ju i suoi fioi, ma zenza di parola al om, fintánto che l'é sparida del dut.
Elemenc de architetura: La stua e la cesadafuochChësta l'eva una de le tánte lejende che i contáva ai tosac nte stua, cánche chi de fameia i ava chël cin de temp da sté fora dal laour. La stua l'é na ciauna che l'eva nte vigni cesa ladina, l self plu douré e plu comedo de duta la cesa: chilò se marenëva, se paussáva, le ële fajëva da filé, luoch de festa e de doi ciacole co la jent che vegniva a saludé. L eva ence ulache se periáva e se dijëva l rosare per i morc. I ladins da Fodom e de le autre val de le Dolomiti, compagn a chi che vivëva su per le mont del Sudtirol, i à da tres spartì fora chëla che l'eva la cesadafuoch, ulache se cujináva, e la stua sciaudada ite dal fornel de mur.
La cesadafuoch l'eva n self dut fat de mur, neigher dal folum ajache l fuoch l eva a vista, con souravia na fana tacada nte na moronela che vegniva dal celour ju. Valgune banchëte da sté sentei prò l fuoch a cujiné, fane e massarie tacade su per i parei, le condle de ram luster da la iega, su na corona i piac e i cazuoi fac de len dourei per mangé.
La poura dal fuoch l eva grana nlouta, percieche se l tacáva l ruáva nten atimo a ciapé duta la cesa, fata per la maiou pert de len, e l pericol l ruáva nfin a le cese damprò e al paisc ntier. Grana l eva difati la devozion per San Florián, desmostrada da na tradizion de icone che l tol ju ntánt che l curisc le flame co la iega.
Per chëst, ma ence per no avei fum o tof per cesa, la cesadafuoch no n ava gnánca n usc deberiada co la stua, sciaudada nveze dan fornel saré ite, fat de mur, de forma torona con dintournvia n bánch de len e de soura n let de breie per se poné ju al ciaut.
La stua, che col temp la deventa tres de plu la ciauna per i momenc da sté auna a la fameia o a la jent del paisc,la se abelisc e la deventa tres plu de valuda, nflorada de len e de bec. Damprò al fornel na taola e n bánch, l canton col Crist e le soeje dei Sánc, na ora da mur e velch foto de berbisc e mëde de temp ncornijade de breia laora fora, n seglel per se segné ite pruma de jì fora da porta.
Damprò a la stua, n usc l porta nte stangort , na picola ciauna ulache dormiva chi plu de temp e le ële coi tosac; nflorada de len e sciaudada dal fornel ajache n parei l eva deberiada.
Mefo verscio la fin del Votcënt rua l fegolé nte le cesedafuoch da Fodom, n pas verscio la modernizazion e che va a mudé l vive nte le cese de la jent da mont.
Vestiario: L mesalana e l guánt da fodomaCoscita la viaggiatrice Amelia Edwards, a passé per Fodom, scrivëva ju ntel suo diario del guánt vestì da le ële del luoch, l mesalana: "I ciapiei i é compagn de chi dei ëi e decorei coi medemi ornamenc. Le gonele i é de desferenc colour dal vërt scur al blef o neigher e i toma ju n strente faude, someia chële dei kilts, le scomencia bele da sot le spale nju, nsomeia n elegánte sach; i corpeti, giouris davántsu, i é ornei de stofa rossa. Chëst guánt l deventa ncora plu carateristego da la forma de le manie de la ciamëja, de tëla bláncia strente a la conogla ma che le se gioura a sbuf su per l brac; l dut laoré ju con fazolëc colour ros ciaro o sel, de coton desegné, liei ntourn al col".
Chëst vegle guánt de le ële da Fodom l é sté douré nfin a la pruma viera mondial, gauja l suo ester pesoch e scomedo l é sté arbandoné e sostituì col guánt da fodoma, ncora ades vestì ntei dis de la tradizion.
A desferenzié l guánt da feste con chël douré i dis da laour l eva le stofe e i colour del guánt, ma souradut i ornamenc e ci che jiva pro. Da feste vegnivà douré na colana de corei (corei dal bon), che somiëva che la cialëssa soura l col da vigni mel, l eva ciolada auna da na clup de arjent ulache vegniva ju na medaia de or o d'arjent; se portëva ence laprò na longia moronela, tres de arjent, outada plu viadesc ntourn al col e ulache vegniva taché na cëra co na picola requia o la memoria de na persona manciada. I ciaveis i vegniva tachei su con trëce, che no girava dut ntourn la testa ma i eva tacade jape la testa, fisciade con spilons de arjent, co la testa torona (gujele) o plata (curarece).
Chisc ornamenc i eva i medemi per l mesalana e l guánt da fodoma. Compagna l é ence la ciamëja bláncia con de biei bec, l fazolët de tánc de colour, le ciauze dai stoi (de lana de cesa laorade a maia grossa coi stoi blánc e neigri), la gonela sot rossa. Chël che se muda del dut dal mesalana al guánt da fodoma l é la gonela, no plu plena de faude davosù ma nfizada al bust sot la schëna e no plu puoch sot le spale. L corp de la ëla col guánt da fodoma l ciapa na forma, a desferenza de la gonela del mesalana che la curiva via dut.
L guánt da fodoma l ava na bela gonela neigra, co na auzëta e n bel our fat su, l bust da d'inviern co le manie ornade de velù, chël da d'isté zenza manie e co la ciamëja bláncia plena de bec e ricami, i gurmiei de sëda e de satin colorei e lustri, o fac de lana neigra coi ciof. Le vëte del gurmel fate de sëda ciolade davántvia, a mán dërta se le ële i eva maridade, a mán ciámpa per chële autre: chëst, auna col colour del cordin che sarava ite l davántsu de la ciamëja che l eva ros per le ële no maridade e vërt per le maridade, l eva un dei puoc sens che fajëva ntëne l status de la ëla.
L fazolët fat de lana a ciof l vegniva fat su a mez, mpoié su le spale e ciolé davántsu con n pontapeto.
Davò la viera l ciapel se muda: ven metù su na pluma de struz coche l eva la moda ampezana, co na vëta neigra de sëda che gira dut ntourn e che ven dopla ju per la schëna: la pluma, plu picola de chëla che i ava su i ciapiei de Ampëz coscita che la se adate meio al guánt scemple che l eva chël da fodom, somiáva che la vegniva touta via cánche la ëla se maridëva.


text:
En Frantscha ha il president Emmanuel Macron e ses alliads gudagnà l’emprima runda da las elecziuns dal parlament.
Suenter in’ emprima calculaziun approximativa da l’Institut Kantar Public-onepoint ha la partida da Macron - La République en marche – e ses alliads obtegnì var 32% da las vuschs.
Buna basa per maioritad absoluta
Tenor perscrutaders d’opiniun po Macron uschia far quint cun almain 390 dals 577 sezs en l’assamblea naziunala en la segunda runda da las elecziuns da la proxima fin d’emna. Quai fiss ina clera maioritad absoluta.
Ina schleppa per Macron è però stada la bassa participaziun a las elecziuns. Tenor calculaziuns approximativas è be mintga segund ì a vuschar.
Duscha fraida per las autras partidas
Per las duas partidas da la regenza tradiziunalas è il resultat da l’emprima runda da las elecziuns dal parlament ina duscha fraida. Ils republicans conservativs han obtegnì 21,5% da las vuschs ed èn uschia vegnids sin il segund plaz. Sin plaz trais suonda la partida da dretga Front National da Marine Le Pen cun 14% da las vuschs. La partida socialista da l’anteriur president franzos, François Hollande obtegnì anc 10% da las vuschs. En il passà era quai la partida che cumandava las festas en l’assamblea naziunala.
Macron ha fundà sia partida avant bundant in onn. Ella n'è ni da dretga ni da sanestra.
RR novitads 21:00


text:
Robert Lewandowski ha midà il 2010 en la Bundesliga tar Borussia Dortmund. Suenter quatter stagiuns ha el midà tar il campiun da record, il FC Bayern München. Ils ultims onns è l’attatgader (27) daventà in dals megliers attatgaders insumma. En l’emprim gieu da l’EURO encunter l’Irlanda dal Nord n’ha Lewandowski betg pudì mussar sia classa. Suenter il gieu ha el manegià ch’el haja spargnà ils gols encunter ils Tudestgs.
Betg sulet per Robert Lewandoswki è il gieu Germania – Pologna in duel tut aparti. Er en l’equipa da Joachim Löw dattan intgins giugaders cun ragischs polacas, tranter auter Lukas Podolski.
Il gieu tranter ils Tudestgs ed ils Polacs, duas naziuns che vevan gia duellà en la qualificaziun, è er gist il duel a la testa da la gruppa. Il victur sa qualifitgescha pia direct per l’otgavelfinal. Il gieu tranter ils dus vischins è en il Stade de France a Paris.
RR actualitad 17:00


text:
Nils Muiznieks ha discurrì d'in circul vizius. Quest agir violeschia ils standards da dretgs umans e da la solidaritad internaziunala. Blers pajais realiseschian mesiras cuntraproductivas u pondereschian talas, ha ditg il cumissari.
La critica en detagl
Sco exempel ha Muiznieks menziunà las saivs che vegnan construidas, il sustegn finanzial che vegn scursanì, l’atgna proprietad che vegn confiscada e ch’i vegn restrenschì da laschar vegnir suenter commembers da famiglia.
Ils cussegls dal cumissari
Il cumissari per dretgs umans dal Cussegl d’Europa Muiznieks appellescha a tuts pajais europeics, da sa stentar dapli per schliaziuns politicas dals conflicts en la Siria, en l’Irac ed en l’Afghanistan. Ultra da quai giavischa el d’amplifitgar la repartiziun da fugitivs decidida or da la Grezia ed or da l’Italia.
RR Novitads 14:00


text:
Gist en il spazi da Schengen cun sias reglas liberalas saja la guardia als cunfins fitg impurtanta, scriva il comité. Perquai saja l'attenziun concentrada sin il corp da las guardias da cunfin, motivescha il comité sia communicaziun. Signà è ella da Alessandro Della Vedova (PCD Poschiavo), Mario Salis (PPS Engadin'Ota) e Maurizio Michael (PLD Bregaglia).
I na vegnia betg infurmà bain avunda, crititga il comité
En collavuraziun cun la polizia chantunala haja il corp prestà er il 2017 fitg buna lavur, lauda il comité. Ins pensia, ch'i na dettia «nagins problems a nos cunfins» quai na saja dentant betg uschia. Ils ultims mais sajan vegnids pigliads a Campocologno, Müstair e Martina radund 50 fugitivs e la populaziun n'haja badà nagut da quai.
Per far buna lavur vuli avunda guardias da cunfin
Cun quai ch'i dura onns, fin che las guardias da cunfin ha fatg lur furmaziun professiunala saja da guardar uss dad avair er in avegnir avunda forzas d'intervenziun.
Il comité sustegna perquai plainamain l'iniziativa dal chantun in chaussa. El renda dentant attent, che «quai na basta betg ed il squitsch ha da vegnir augmentà». Perquai veglia il comité inoltrar la sessiun da december ina moziun ed infurmar vinavant.
RR novitads 20:00


text:
Suenter il dus emprims gieus da quest onn (3:0 encunter l’Estonia ed 1:1 encunter ils Stadis Unids) ha l’equipa naziunala da Vladimir Petkovic pudì far in pass enavant dal 12avel sin il 9avel plaz. Uschia sa chatta la Svizra avant grondas naziuns da ballape sco per exempel la Spagna, l’Italia, la Frantscha u l’adversari en la champagna da qualificaziun per l’Euro 2016, l’Engalterra.
Germania avant l’Argentina
A la testa da la rangaziun mundiala da la FIFA figurescha vinavant la Germania, il campiun mundial dal 2014 en la Brasilia. Sin il segund plaz suonda l’Argentina, il finalist dal campiunadi mundial da l’onn passà. Nov sin plazza trais è la Belgia ch’è uschia classada uschè enavant sco anc mai. Sin las plazzas 4, 5 e 6 suondan la Columbia, la Brasilia e l’Ollanda.
RR novitads 17.00


text:
Sco quai che Stefan Trepp ha ditg, veglia el far in plaschair a la glieud cun il grillar, la sonda stat anc sin il program in menu da sis plats, nua ch’el cuschina ensemen cun l’ustier dal hotel Post. Stefan Trepp è il schef cuschinier dal «Manadarin Oriental» a Bangkok, nua ch’el cuschina regularmain per il retg da la Tailanda. Era Roger Federer è gia stà tar el sin visita, e savens ha el era stars da Holywood sin visita. El è schef da 320 cuschiniers – e guarda per 12 cuschinas e 9 restaurants en il hotel da tschintg stailas.
Grischun Central Il schef da 320 cuschiniers grillescha ad Andeer
El è in dals gronds cuschiniers: Stefan Trepp da Tusaun. Il venderdi saira ha el fatg in stop ad Andeer en il hotel Post, nua ch’el ha grillà ensemen cun l’ustier Benedikt Joos, ch’el enconuscha dal temp da l’emprendissadi ad Andeer.


text:
Le Due Storie
♥ 12707
Rocco Hunt
E' na matin e novembr e comm a semp for chiov, stamm ngopp a l'autostrad viaggiann quas a 2 or, c fermamm all'Autogrill senza sapè ca chell foss stat l'ultima sost p me
All'improvvis o juventin s'avvicin, scatt a lit, accussì funzion tra sostenitor, s'è capit, m'aspettav na trasfert viaggiann nziem e cumpagn, nu proiettil m sporc e sang a sciarpett r'a Lazio
Ij perd e sens e guard ind'a chell ata corsia, nu sbirr maledett p'a Berett stopp a vita mij, nun ten'n colp e juventin, a polizia stradal m'a sparat, Spaccarotella assassin
Aropp a mort mij tutt e stadij so chin e strisciun, e chi ha pavat p sta morta mij? Ancor nisciun, mamm'm chiagn ancor accarezzann a tomb, sper ca mmiez a sta munnezz o silenzio s romp
Tessr ro partit, ro student e ro tifos, e accis p na lit ind a nu stat vergognos, po wuardi ca m'accis è n'omicidio colpos, ma nun s n fa mang un a rint aropp si è coccos
*Scratch + Voci di un servizio giornalistico*
O nomm mij è Stefano Cucchi e veng re Borgat, luntan ra Rom per bene, chella altolocat, o destin m'a signat, so pregiudicat, ma so asciut a ind'o tunnell, a vita mij è cagnat
Na matin camminav p sott a cas, p cumpagnij na cann, e pillol p l'ansia, chi cazz s'o aspettav ca nu wuardij m fermav? A vit s bloccav p colp e cocc schiav
Tutt ok, sceng in caserm, rong e document, o commissario s'addivert, elenc e precedent, m'hann semp ritt e nun m fidà re wuardie, specialment quand t fann e domand
E allor, cocc rispost e tropp, scattn e man nguoll, tant r'arragg nun sent mang o dulor, fra, re schiaff nun sent mang o rummor, nu sbirr m manten, m rann nguoll a quatt e llor
M'arricord o paviment e chella cell, chiamm a papà si tien e pall e rincell ca sto murenn, quanta rulor ca facit a mamma mij, nun s'ammerit stu mmal, appriess o figl a facit murì
O nomm mij è Stefano Cucchi e a storia a sapit, passn l'ann e a gent nun sap chi m'accis, a colp nun è a lor, né e chi port a divis, ma e chi c magn a copp e nun s n fott si murimm...
*Scratch + Voci di un servizio giornalistico*
Le Due Storie — Rocco Hunt
Inserito da Italo Bove


text:
Lèna
Lèna (Lenna in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la olta Al Brembana a 28 km de la sità e a 465 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 612 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 12,9 km² e 'na densità de popolasiù de 47 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Camerada, Doséna, Mòi, Piasa Brembana, Roncobèl, San Gioàn Biànch e Alnigra.
Mauro Codussi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Lèna l'è nasìt vèrs ol 1440 ol Mauro Codussi che riàt a Venésia in del 1468 l'è dientàt ol piö 'mportànt architèt del Rinasimènt venesià.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Lèna l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Il podest
- 1. Victor Muffat-Jeandet (Frantscha) 2:35,29 minutas
- 2. Pavel Trikitschew (Russia) +0,96
- 3. Peter Fill (Italia) +1,15
Svizzers cun puncts
- 6. Mauro Caviezel +1,23
- 7. Justin Murisier +1,30
- 19. Nils Mani +3,13
Out
- Luca Aerni, Marc Gisin, Gilles Roulin, Stefan Rogentin, Gian Luca Barandun
Festa da skis a Wengen n’ha betg cumenzà optimal per ils svizzers
En la cumbinaziun è Mauro Caviezel vegnì 6avel (+ 1,23 sec.) ed è uschia stà il meglier skiunz da Swiss Ski. Gest davos Caviezel è Justin Murisier vegnì 7avel cun in retard dad 1,30 secundas sin il Franzos Victor Muffat-Jeandet che gudogna sia emprima cursa da la Cuppa mundiala.
Grazia al meglier temp en il slalom ha Victor Muffat-Jeandet pudì far il pass dal 27avel plaz enfin sisum il podest. La finala ha il Franzos gudagnà cun in avantatg da bunamain ina secunda sin il Russ Pavel Trikitschew. Terz è vegnì il Talian Peter Fill che gudogna uschia la culla da cristal da la cumbinaziun.
Ils Svizzers n’han betg pudì nizzegiar lur buna situaziun da partenza suenter la cursa rapida da l’avantmezdi. Sper Mauro Caviezel e Justin Murisier han sulet anc Nils Mani e Ralph Weber cuntanschì l’arrivada. Cun in retard da passa 3 secundas è Mani vegnì 21avel. Nagins puncts da la Cuppa mundiala n'hai percunter dà per Ralph Weber. Gist tschintg Svizzers èn dads ora en il slalom, tranter auter er il campiun mundial Luca Aerni ed il Grischun Gian Luca Barandun.
Cursas senza Carlo Janka
Pervia dad ina ferida dal schanugl na po Carlo Janka betg esser da la partida tar las cursas dal Lauberhorn a Wengen. Era senza Janka ch'ha festivà en Surselva Bernaisa numerus success, ha la Svizra dentant trumfs en satg. Surtut Beat Feuz ch'ha era gia fatg il pass sin il podest da la cumbinaziun a Wengen.
Mauro Caviezel igl meglier Svizzer fin da qua
Fin tar ils gieus olimpics datti mo duas cumbinaziuns alpinas. L'emprima è stada la fin da december a Bormio en l'Italia. Là ha Mauro Caviezel gia savurà vi dal podest. Caviezel è vegnì quart ed è uschia il meglier skiunz svizzer en questa disciplina.
RR actualitad 11:00+


text: book modelle a milano book modelle personalizzato listino book modelle book hostess hostess con book servizio fotografico modelle book hostess su misura Booker booker professionista booker per hostess Crowner per hostess crowner di milano crowner hostess di milano crowner per hostess milanesi casting modelle casting book crowner per casting casting hostess a milano casting hostess a bari casting hostess a bologna composit su misura aziende e agenzie composit composit per hostess hostess booker per composit composit di hostess e modelle eventi con hostess selezionate hostess a milano per eventi evento a milano con hostess di globegroup hostess estere traduttrici hostess per eventi hostess in fiera visiona i nostri filmati di hostess in fiera servizi hostess e modelle hostess per fiere a milano e italia congressi per hostess hostess di congressi congressi con hostess e modelle promoter donna promoter uomo promoter su milano e il resto di italia promoter hostess servizio promoter hostess per aziende Globe Group vanta da anni la leadership italiana nel settore hostess, fornendo servizi a diverse aziende che ne richiedano la presenza per fiere ed eventi su territorio nazionale. Sono a disposizione cataloghi e book di modelle professioniste adatte ad ogni esigenza. L'hostess è la figura feminile che cura l'immagine della società che ne chiama una. E' un servizio intelligente, che permette di aumentare la qualità visiva espositiva di ogni prodotto esposto in ambito fiera. Laddove la presentazione diventa fondamentale, l'hostess diventa figura fondamentale, ed è per questo che globegroup seleziona il proprio personale e lo preparara ad affrontare tutte le esigenze che il cliente espone in fase di colloquio. Agenzia Hostess Agenzie Hostess Agenzie di fornitura hostess Hostess agenzia hostes agenzia hostess agenzie di hostes agenzie di hostess agenzie di hostess a bari agenzie di hostess a bologna agenzie di hostess a cagliari agenzie di hostess a catania agenzie di hostess a firenze agenzie di hostess a genova agenzie di hostess a lecce agenzie di hostess a milano agenzie di hostess a napoli agenzie di hostess a padova agenzie di hostess a palermo agenzie di hostess a parma agenzie di hostess a reggio emilia agenzie di hostess a rimini agenzie di hostess a roma agenzie di hostess a sassari agenzie di hostess a torino agenzie di hostess a udine agenzie di hostess per congressi agenzie di hostess per convention agenzie di hostess per fiere agenzie di modelle agenzie di modelle a milano agenzie fornitura di hostess agenzie fornitura di hostess a Milano agenzie fornitura hostess agenzie hostes agenzie hostess agenzie hostess a bologna agenzie hostess a firenze agenzie hostess a genova agenzie hostess a londra agenzie hostess a milano agenzie hostess a parigi agenzie hostess a roma agenzie hostess a torino agenzie hostess all'estero agenzie interpreti agenzie interpreti a londra agenzie interpreti a madrid agenzie interpreti all'estero allcomexpo allcomexpo milano amici di brugg amici di brugg rimini bias bijoux bijoux milano bmt bmt napoli bologna mineral show boma bona genova brescia casa fornitura hostess hostes hostes a treviso hostes bias hostes congressuali hostes cosmofarma exhibition hostes fiera hostes fiera moda in hostes fiera siab hostes fiera sposa italia milano hostes fiere hostes moda in hostes professioniste hostes siab hostes varese hostes veronafil verona hostess ** 10.0 hostess a bari hostess a berlino hostess a bologna hostess a cagliari hostess a catania hostess a dussendorlf hostess a firenze hostess a lione hostess a londra hostess a madrid hostess a milano hostess a modena hostess a monaco hostess a napoli hostess a palermo hostess a parigi hostess a parma hostess a ragusa hostess a rimini hostess a roma hostess a sassari hostess a stoccarda hostess a torino hostess a venezia hostess a zurigo hostess al cairo hostess all'estero hostess amici di brugg hostess bergamo hostess bias hostess bilingue hostess bologna hostess boma hostess brescia casa hostess cagliari hostess canness hostess carraramarmotec hostess catania hostess chibidue hostess chibidue milano hostess chibimart milano hostess cibus hostess congressi hostess congressuale verona hostess congressuali hostess culturalia hostess culturalia roma hostess cuneo hostess e interpreti hostess eimu hostess emilia romagna hostess enolitech hostess eu.di show hostess eurocoat hostess eurostampi hostess eventi hostess expologistica hostess exposalute hostess exposanità bologna hostess ferrara hostess festival del fitness rimini hostess fiera hostess fiera allcomexpo hostess fiera bari hostess fiera bias hostess fiera bijoux hostess fiera bmt napoli hostess fiera bologna hostess fiera carrara hostess fiera cosmofarma exhibition hostess fiera cosmoprof hostess fiera cosmoprof bologna hostess fiera del mediterraneo a palermo hostess fiera della casa hostess fiera della casa napoli hostess fiera di cagliari hostess fiera di napoli hostess fiera di palermo hostess fiera eimu hostess fiera eimu milano hostess fiera enolitech hostess fiera esposizione internazionale del ciclo hostess fiera eurocoat hostess fiera eurocucina hostess fiera eurostampi hostess fiera expobenessere hostess fiera expobenessere a milano hostess fiera expologistica a bologna hostess fiera exposalute hostess fiera exposalute a milano hostess fiera exposanità hostess fiera ferrara hostess fiera firenze hostess fiera flormart hostess fiera flormart milano hostess fiera forum pa hostess fiera franchising hostess fiera franchising roma hostess fiera genova hostess fiera gusti d'europa hostess fiera gusti d'europa a roma hostess fiera innova hostess fiera lamiera hostess fiera macef hostess fiera marc di primavera a genova hostess fiera miart hostess fiera micam hostess fiera miflort hostess fiera milano hostess fiera mineralogica hostess fiera mineralogica di verona hostess fiera moda in hostess fiera moda prima hostess fiera moda prima milano hostess fiera modaprima hostess fiera modena hostess fiera movint hostess fiera napoli hostess fiera pack mat hostess fiera pitti immagine di firenze hostess fiera restauro a ferrara hostess fiera rimini hostess fiera roma hostess fiera sapore di mare hostess fiera siab hostess fiera sol hostess fiera sol verona hostess fiera sposa italia hostess fiera sposaitalia milano hostess fiera subfornitura hostess fiera subfornitura a parma hostess fiera varese hostess fiera verona hostess fiera verona enolitech hostess fiera vinitaly hostess fiera vinitaly verona hostess fiere hostess fiere napoli hostess fiere verona hostess firenze hostess forlì hostess forum pa hostess genova hostess in belgio hostess in calabria hostess in egitto hostess in europa hostess in francia hostess in germania hostess in inghilterra hostess in olanda hostess in portogallo hostess in puglia hostess in rimini hostess in sardegna hostess in sicilia hostess in spagna hostess in svizzera hostess innova padova hostess la spezia hostess lamiera bologna hostess lazio hostess lombardia hostess macef hostess madrelingue hostess marc di primavera hostess miart milano hostess miflort milano hostess mifur hostess mifur milano hostess milano hostess mineral show hostess mipel hostess moda in hostess moda prima hostess modelle hostess modena hostess montecarlo hostess movint hostess napoli hostess nice hostess nizza hostess padova hostess palermo hostess parma hostess per aereoporti hostess per alberghi hostess per albergo hostess per bijoux hostess per bit hostess per bologna mineral show hostess per boma hostess per brescia casa hostess per cene di gala hostess per cibus hostess per cibus tech hostess per cibustech hostess per congressi hostess per convention hostess per conventions hostess per eu.di show hostess per fiera a bari hostess per fiera a genova hostess per fiera campionaria internazionale hostess per fiera di bari hostess per fiera di bergamo hostess per fiera di bologna hostess per fiera di brescia hostess per fiera di ferrara hostess per fiera di firenze hostess per fiera di genova hostess per fiera di milano hostess per fiera di napoli hostess per fiera di palermo hostess per fiera di parma hostess per fiera di piacenza hostess per fiera di reggio emilia hostess per fiera di rimini hostess per fiera di roma hostess per fiera di verona hostess per fiera eurocoat hostess per fiera eurocucina hostess per fiera milano hostess per fiera padova hostess per fiera verona hostess per fiere hostess per fiere a bologna hostess per fiere a genova hostess per fiere di rimini hostess per fiere e congressi hostess per hotel hostess per hotels hostess per innova padova hostess per l'estero hostess per mifur hostess per mifur milano hostess per milano moda donna hostess per mineral show hostess per mipel hostess per promozioni hostess per salone del mobile di firenze hostess per sasmil hostess per sib rimini hostess per tiamo hostess per varese hostess per verona hostess per vinitaly hostess perugia hostess piacenza hostess piemonte hostess pitti immagine hostess plurilingue hostess professioniste hostess reggio emilia hostess riccione hostess rimini hostess roma hostess salone del mobile di firenze hostess salone mobile firenze hostess sardegna hostess sasmil milano hostess siab hostess sib hostess sib rimini hostess sicilia hostess siena hostess sol hostess sol verona hostess sposa italia hostess st.tropez hostess standista bologna hostess standista cosmoprof bologna hostess standiste napoli hostess su milano hostess terra hostess torino hostess toscana hostess treviso hostess varese hostess veneto hostess venezia hostess verona hostess veronafil hostess vicenza hostess vinitaly hostess volo hostess xylexpo hostess-interpreti hostesse eimu milano ricerca hostess servizi hostess servizi hostess a firenze servizi hostess a milano servizi hostess a roma servizi hostess e promoter servizi hostess per congressi servizi hostess per fiere servizio hostess standista bologna standista chibidue standista chibidue milano standista chibimart milano standista cosmofarma exhibition standista cosmoprof standista eimu standista enolitech standista expobenessere standista expobenessere a milano standista expologistica a bologna standista fiera bijoux standista fiera bologna standista fiera campionaria internazionale padova standista fiera cosmoprof standista fiera cosmoprof bologna standista fiera culturalia roma standista fiera della casa napoli standista fiera di cagliari standista fiera eimu standista fiera enolitech standista fiera enolitech verona standista fiera esposizione internazionale del ciclo standista fiera eurocucina standista fiera expologistica standista fiera flormart standista fiera flormart milano standista fiera forum pa standista fiera gusti d'europa standista fiera gusti d'europa roma standista fiera innova standista fiera miart standista fiera miflort standista fiera milano standista fiera mineralogica standista fiera modaprima standista fiera movint standista fiera napoli standista fiera palermo standista fiera parma standista fiera roma standista fiera sapore di mare standista fiera siab standista fiera sol standista fiera sol verona standista fiera sposaitalia milano standista fiera verona standista fiere verona standista in varese standista innova padova standista macef standista moda in standista movint standista per eurocucina standista per exposalute standista per fiera exposalute standista per fiera padova standista per siab standista roma standista sasmil standista sasmil milano standista sol standista sol verona standista verona standista veronafil standista vinitaly standista vinitaly verona standista xylexpo standiste a ferrara standiste a napoli standiste carraramarmotec standiste fiera bmt standiste fiera bmt napoli standiste fiera eurostampi standiste fiera franchising roma standiste fiera lamiera standiste fiera napoli standiste fiera parma standiste fiera restauro standiste fiera rimini standiste fiera roma standiste fiera subfornitura parma standiste marc di primavera standiste napoli standiste per fiera eurocoat standiste per mipel standiste restauro a ferrara standiste verona standite eurostampi parma standoste per milano moda donna stendista a varese stendista siab stendiste stendiste per congressi stendiste per fiere


text:
Il marsch Radetzky
- Mesemna, 2.11.2016, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 2.11.2016, 8:40, RTR
L'encunuschent marsch da Radetzky è vegnì scrit en onur da Josef Wenzel Radetzky von Radetz. Il general austriac accumpliss oz ses 250avel anniversari.
Radetzky era in dals pli impurtants generals dal 19avel tschientaner. En Austria ina persunalitad fitg enconuschenta.
Radetzky ha tut sia vita servì al militar. El era envolvà en diversas battaglias. El è era quel che ha fatg ina gronda part vi da la strategia per la battaglia cunter Napoleun a Leipzig. La battaglia ha el era gudagnà.
Per sia carriera ha Radetzky survegnì en tut 146 urdens ed in Ritterkreuz. El ha perfin rut records en l'armada. Radetzky ha servì sut tschintg imperaturs e ha fatg part a 17 battaglias, uschè bler sco nagin avant el. Pir en la vegliadetgna da 90 onns ha el dà si ses servetsch suenter 72 onns.
Johann Strauss ha scrit il marsch da Rudetzky per onurar il general. I na dat dentant betg be il marsch da Rudetzky, er vias en differentas citads da l'Austria portan quest num ed ina statua da Radetzky pon ins vesair en il Heeresgeschichtliches Museum a Vienna. Là ha el perfin in'atgna sala - il Radetzkysaal.


text:
Uffeci da taglia
Declaronza da taglia
Il termin final per inoltrar la declaronza da taglia ei mintgamai ils 31.03.
Prolungaziun dil termin
Ina prolungaziun per inoltrar la declaronza da taglia sa vegnir fatga directamein a scret, per e-mail ni per telefon tier igl uffeci da taglia communal. La damonda da prolungaziun d'inoltrar la declaronza da taglia sto vegnir fatga entochen sil pli tard ils 31.03.
Quens da taglia
Ils quens da taglia ein da pagar enteifer 90 dis dapi la scadenza. Ina damonda per pagar ils quens da taglia en ratas sa vegnir tschentada ad uras (avon la scadenza dil quen) agl uffeci da taglia communal.
Pei da taglia
Pei da taglia 120%
Taglia sin schischom 1.7‰
Taglia sin scumiada da maun 2%
Taglia da baselgia
Evangelica 17%
Evangelica GR 3.5%
Catolica 12%
Downloads
Links


text:
Il pajament è part da la cunvegna da fugitivs che l'UE aveva suttascrit il 2016 cun la Tirchia. Quella prevesa che l'UE po trametter enavos tut ils requirents d'asil che vegnan a moda illegala sur la Tirchia en la Grezia. Persuenter surpiglian ils stadis da l'UE da la Tirchia fugitivs sirians e finanzieschan l'agid per ils fugitivs che vivan en la Tirchia. Fin ussa ha la Tirchia prendì si 3,5 milliuns fugitivs.
En ina prima transcha aveva la Tirchia gia survegnì trais milliardas euros da l'UE.
Sch'ils stadis da l'UE approveschan la proposta da finanziar ils novs agids n'è anc betg cler. Pajais sco la Frantscha u la Germania èn s'engaschads che las trais milliardas vegnan finanziadas dal tut ord il budget da l'UE.
RR novitads 16:00


text:
Als ultims gronds turniers ha la Frantscha giu pauc da rir e quest onn èn ils Franzos anc vegnids traumatisads dal terror. Ma l’Equipe tricolore è pront per il turnier da chasa e vala er sco in dals gronds favurits per il titel.
L’equipa dal trenader Didier Deschamps vul puspè daventar la «Grande Nation» sco quai ch’ella è vegnida titulada avant 18 onns. Il 1998 era la Frantscha vegnida campiun mundial en l’agen pajais. Dus onns pli tard veva l’equipa cun il star Zinedine Zidane triumfà al campiunadi d’Europa ed uschia gudagnà il double.
Avant ils fans da chasa ha la Frantscha adina fatg buna figura, be mo il 1998. Gia il 1984 eran ils Franzos, lura cun Michel Platini, vegnids campiun d’Europa en l’agen pajais.
En la fasa da gruppa frunta la Frantscha sin la Rumenia, l’Albania e la Svizra.
RR actualitad 17:00


text:
Vamp
Vamp (id.) 'l è na cumèdia ad scarésa americàna dal 1986 ad Richard Wenk ch'al l'à anc scrita insém a Donald P. Borchers.
L'à purtâ a cà quàtar migliòṅ e nóṿ ad dòlar a frònt dna spéśa ad tri e tri.
Sunt
Keith (Chris Makepeace) e A.J. (Robert Rusler) i èṅ dū śōvan ch'i mōran da la vója 'd far part 'd un grup studentésc. Par far sù di punt a i òć di sò amìg dal culéǵ, i decìdan ad tōr na ragàsa ch'la s cava śò par mistēr e i s faṅ cumpagnàr in un night ciamâ "Dòp al scûr" da cal ricàstar ad Duncan (Gedde Watanabe).
Dòp na litgàda c'n un grup ad gint fóra 'd tèsta c'n a cap un tisi ciamâ Snow (Billy Drago), i tri cgnósan pò al padròṅ dal lucàl ch'l i fà vgnir dèntar, Vic (Sandy Baron). In sal palc a gh'è cla pantéra dla Katrina (Grace Jones) ch'la gh tōś al fiâ ma chi lē, cuma tut qvéi dal night, i n èṅ àtar che di vampîr.
Méntar A.J. al sparìs, Keith al próa a scapàr via par na canaléta insém a la balarìna Amaretto (Deedee Pfeiffer) anc s'al sò nóm véra 'l è Allison.


text:
Durant l’onn van las giuvnas e giuvens dal vitg per differentas isanzas a ramassar raps tar la populaziun. Cun organisar ina sairada divertenta sco per exempel cun il cabarettist e satiricher appenzellais Simon Enzler, vulan els engraziar per il sustegn, ma era porscher dapli cultura en in vitg, nua che la vita è durant l’onn relativamain quieta.
Daco a Ramosch
«La populaziun en las regiuns perifericas appreziescha fitg la preschientscha d’ina persuna che sa preschenta normalmain be in centers e sin tribunas enconuschentas», di Simon Enzler. L’invit da la societad da giuventetgna da Ramosch ha el prendì encunter cun plaschair. Ses vischin en il chantun Appenzell Dadens è era da Ramosch ed uschia è naschida la colliaziun.
Ils musculs dal venter dals radund 200 preschents èn vegnids strapatschads. Per il president da la giuventetgna, Luca Nogler è stada la sairada cun il cabarettist Enzler, ina sairada reussida. L’idea è buna ed els vulan era en avegnir porscher attracziuns per ils abitants da Ramosch.
RR actualitad 06:00


text:
Artwork
Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset.
Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset.
Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset.


text:
Per fusiunar las 8 plaivs da Segl-Silvaplauna-Champfèr, da San Murezzan, da Zuoz-Madulain, da S-chanf-Cinuos-chel, da Las Agnas-Bever-La Punt, da Puntraschigna, da Samedan e da Schlarigna, ha mintgina singula da decider ils commembers a las radunanzas da las corporaziuns evangelicas.
Opposiziun organisada
Che la plaiv da Zuoz-Madulain na vul betg sa participar a la fusiun da las baselgias en Engiadin’Ota, saja deplorabel, dentant d’acceptar sco decisiun democratica, ha declerà Roman Bezzola, il co-manader dal project da fusiun. Che las opiniuns sajan dentant gia stadas fatgas per gronda part avant la votaziun il glindesdi saira a Zuoz.
Il proceder va vinavant, nus na midain betg las reglas entamez il gieu.
1 raspada ha anc da decider
Entant han gia vuschà 7 plaivs davart la fusiun en Engiadin'Ota. Uss manca anc la decisiun da la plaiv da Schlarigna, venderdi ils 24 da zercladur 2016.
Ils resultat da votumaziun fin uss
Repeter procedura
Suenter ch’ils resultats da tut las 8 plaivs èn enconuschents, hajan ins dad ir anc ina giada sur ils cudeschs ed elavurar danovamain il project cun ils novs perimeters, ha declerà Roman Bezzola. Suenter han quellas plaivs che han gia approvà il project, da tractar la fusiun anc ina giada davant radunanza.
RR novitads 16:00


text:
Novitês
6.10.17: Referat tla Ciasa de Cultura J.B. Rinna
Le referat dl Prof. Christoph Spötl vëgn tigní en vëndres ai 6 de otober dales 21.15 tla Ciasa J.B. Rinna a San Ciascian, olache an podará dedô ince vijité la mostra ”Le monn demorvëia di andri dles Dolomites”, che restará daverta cina ai 10 d’otober.
L'Ander de Conturines ascognô dlungia les descurides dles laurs di andri ciamó n’atra sensaziun: de gran formaziuns de sinter y pera da toghe, dantadöt tla pert ite insom. Chisc sedimënc conservëia registraziuns straordinares por les Dolomites dles condiziuns ambientales y climatiches di tëmps dla storia dla tera, dî denanco la laurs di andri passass chiló l'invern. Da tigní y dezifré chëstes informaziuns tignides sö tla pera s'á tut dant n grup de laur de geologs internazional sot la coordinaziun dl Prof. Christoph Spötl dl Istitut de Geologia dl'Université da Desproch. Tres na foradura da diamanc él gnü foré tres les stricores de sinter cina 3 m grosses, al é gnü taié sö, slaifé y analisé cun metodes fisicales y geochimiches desvalies les carotes zilindriches arjuntes insciö. Implü é le clima dl ander y sües eghes che gota da sössot jö gnüs monitorá por de plü agn alalungia, por capí ciodí che al ne se forma nia plü peres da toghe aldedaincö dailó y ciodí che les formaziuns se desfanta bel plan. L'archif climatich che é ascognü ti sedimënc dl ander vá derevers de passa n miliun de agn y le Prof. Spötl é sté bun da dezifré chëstes informaziuns.
La conferënza (por todësch) vëgn organisada dal Museum Ladin Ursus ladinicus en colaboraziun cun l'Ofize Parcs naturai.


text:
Il parc naziunal dal Locarnese
- Dumengia, 3.6.2018, 12:45
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 3.6.2018, 12:45, RTR
Ils 10 da zercladur decidan 8 vischnancas tessinaisas a l'urna davart il destin dal project dal «Parco nazionale del Locarnese».
Quest parc ha ina surfatscha da bun 222 kilometers quadrats. El sa chatta en las vals enturn Locarno e s'extenda da las inslas da Brissago sin il Lago Maggiore fin a Bosco Gurin en la Valle Maggia. Lidea dad in parc nè betg nova. Ella è naschida avant 18 onns ed ha l'intenziun da proteger e stimar la bellezza da quest territori.


text:
Cun il temp da 8:26:16 per il nudar, ir cun velo e currer – surpassa Daniela Ryf ses agen record dal 2016 per 20 minutas. E quai cun in handicap, damai ch’ina medusa da fieu (Feuerqualle) ha mors la Svizra sut ils bratschs curt avant ch’ella è partida en l’aua.
Tar sia quarta victoria en seria lascha Daniela Ryf sco l’onn passà l’Englaisa Lucy Charles davos ella, cun in retard da passa diesch minutas vegn quella segunda. La Tudestga Anne Haug vegn terza, 15 minutas pli plauna che la Svizra.
RR novitads 06:00


text:
Schwa
Ul tèrmin schwa (parnunziaa /ʃwɑː/), che l'è la trascrizion d'ona parola ebràica (שווא) (significaant « zero », « nient »), l'è impiegaa in linguística e in fonología con dò significaa:
- ona vocala neutrala, mía acentada e senza ton in ona quaj lengua; despess, ma mía semper, a l'è ona vocala médio-centrala (rotondada no). Sti vocall a hinn despess trascrivu cont el símbol ə, tolt dal IPA (International phonetic alphabet), senza tegnì cunt del sò valor fonetegh real.
- la vucala medio-centrala mía rutundada al milieu da la carta di vucall, acentada u mía acentada. In cheest caas, ul tèrmin vucala medio-centrala al pöö vess duvraa in scambi che schwa, a evitá da l'ambigüitaa. Da plüü, anca ul símbul ə al è cjamaa schwa.
Chesta vucala la sa trœva da spess in pusizziun atònica in di lengui rumànich, cuma ul rumantsch, ul català di varietaa piemuntees, purtughees da Lisbona, ul rumeen, ul napuletan evi. La sa pöö truvá anca in pusizziun tònica in di varietaa da la lengua lumbarda, particülarmeent inti dialett da la pruvenza da Pavía e Varees. La esisteva anca in francees, però la s'è trasfurmada in « e caduc (français) » (ou « e müta »), che la sa parnunzia [ö] u la sa fa sentí par nieent; in la resgjun da la lenguadoc però, a l'è ancamò ben preseent in francees, suratütt in pusizziun finala.
La sa trœva natüralmeent anca in inglees, in dúe la realiza la püpaart di vucaal atònich.
Ul símbul SchwaModifica
Ul símbul Schwa ə al è duvraa cuma graféma in difereent lengui:
- In Azeri la representa una vucala a anteriuur /æ/.
Però, duvraant ə, la lengua Azeri la gh'a di prubleem cul standard Tüürch, inscí a li vöölt 'ä' al veen duvraa in scambi;
- In l'alfabett Latin da la lengua Cecena. Ul duvrá cheest alfabett al è puliticameent significaant, par che la Russia la preferiss che al vegna duvraa l alfabett cirílich.
- In la trasliterazziun Latina da l Avestan. La vucala lunga curespundeent a l'è scrivüda cuma schwa-macron ə̄;
- In di alfabett cirílich, e.g. Kazakh, Bashkir, Udmurt e òltri lengui da l'ex-USSR; videe Schwa (Cirílich).


text:
L'idea dal project «Challenge Rumantsch» è stada da promover la lingua e la cultura rumantscha da maniera termaglianta. Per cuntanscher quai èn 15 scolars da la Scola chantunala sa mess ensemen cun students ed experts da la scola politecnica ETH. Communablamain han ils participants en las ultimas quatter emnas tschertgà ideas e sviluppà prototips.
Promover cun lingua e da mangiar
Ed ils resultats ch'ils participants han preschentà la gievgia en la scola politecnica a Turitg èn en mintga cas innovativs. Persvadì la giuria han cunzunt dus dals quatter projects preschentads. D'ina vart in urset che po manar discurs simpels cun uffants en tut ils idioms rumantschs. Plinavant eruescha l'urset il nivel linguistic da l'uffant e s'adattescha a quel.
Dentant unescha betg mo lingua, mabain era mangiar. E da questa realitad vul il project da «Da Val a Val» profitar. In «Food Truck» che duai sa fermar davant universitads, open airs e festivals da mangiar. Cunzunt en lieus nua ch'i ha Rumantschs che han bandunà la patria. La finamira è dentant betg mo da svegliar regurdientschas en ils cors rumantschs cun las spezialitads grischunas, mabain era da far ina spassegiada virtuala tras las vals rumantschas. Ins metta damai si egliers e viandescha tras las pli differentas cuntradas. Sin viadi inscuntran ins lura l'in u l'auter Rumantsch che raquinta in'istorgina da sia regiun – en ses agen idiom sa chapescha.
In public pli vast
La giuria han quests dus projects damai persvadì. Uschia han ils sviluppaders acquistà in bigliet per il Forum mundial d'economia WEF. Sch'els pon era persvader quest public vegn a sa mussar.
RR novitads 08:00


text:
Il project da clima da l'Academia Engiadina e da ses glaziolog Felix Keller vul augmentar la segirezza sin ils lais da l'Engiadin'Ota. Ina part dal project prevesa tests da stress sin il lai da San Murezzan. Quels realisescha la scol'auta tecnica HTW da Cuira. Ils tests actuals examineschan per exempel l'elasticitad dal glatsch e la chargia ch'il glatsch porta. Ina maschina tira vi dal glatsch uschè ferm, enfin ch'il glatsch rumpa. Cun laser pon ins lura mesirar ils effects.
Tar il test dal mardi è il glatsch da 67 centimeters grossezza rut tar ina chargia da 2,5 tonnas. Tge che quai vul dir precis per il lai, calculeschan lura ils scienziads da la HTW en lur labor.
Segirtad per occurenzas d'enviern
Sin ils lais da l'Engiadin'Ota datti diversas occurenzas durant l'enviern, cura ch'ils lais èn schelads. Adina puspè datti accidents, saja quai cun maschinas da pista u era durant las cursas cun chavals dal White Turf.
Perquai han las vischnancas dals lais en Engiadin'Ota - San Murezzan, Silvaplauna, Segl e Bregaglia - incumbensà l'Academia Engiadina cun il project da clima. Uschia vul'ins augmentar la segirezza durant l'enviern, per pudair cuntinuar cun eveniments sco las cursas da chavals White Turf era en l'avegnir cun cundiziuns climaticas che sa midan.
RR actualitad 17:00