text:
Di da las portas avertas
Infurmaziun
Rachele Giudici Legittimo
Pro Helvetia envida al di da las portas avertas ed a l’inauguraziun da las localitads sanadas al Hirschengraben 22 a Turitg. Suenter ina sanaziun totala da l’edifizi per incumbensa da la citad da Turitg dischlochescha la fundaziun svizra per la cultura puspè en la Haus zum Lindengarten. Dapi 80 onns s’engascha Pro Helvetia davent da questa adressa per la promoziun e la derasaziun dad art e da cultura svizra en l’entir mund.
Il di da las portas avertas duai dar la pussaivladad a la populaziun interessada da visitar la Haus zum Lindengarten e da survegnir in’impressiun da las activitads da la fundaziun. In program multifar envida da s’inscuntrar cun las collavuraturas ed ils collavuraturs da Pro Helvetia e dat invista da lur lavur. Il mument festiv da la surdada da la clav ha lieu a las 14.
Tuttas e tuts èn envidads cordialmain.
venderdi, ils 6 da december 2019, da las 14.00 fin las 20.00
Fundaziun svizra per la cultura Pro Helvetia
Hirschengraben 22
8024 Zürich


c: text/html

text:
Igl èn simplas chaussas sco per exempel ir cun velo ni il cumportament cun dunnas en sortida che n'èn betg medemas en la patria da blers requirents d’asil. Perquai avain nus la lezia da declerar ad els, tgeninas reglas che valan en il Grischun.
Infurmar e render attent als usits grischuns
Perquai han els per exempel organisà l’atun passà ina saira d’infurmaziun per bun 100 requirents d’asil a Cuira. Quai cun grond success, uschè Ueli Caluori. Che ina dunna haja manà la saira d’infurmaziun saja stà ina decisiun conscienta. Quai per signalisar ch'ins haja era da far per cumond ad ina dunna en Svizra.
La gronda part sa cumporta fitg bain
Malgrà ch’ins audia adina puspè da cas negativs, conferma Ueli Caluori che la gronda part sa cumportia fitg bain. Quai sajan adina mo singuls cas che fetschian donn a la reputaziun da tut ils requirents d’asil.
RR actualitad bunura 06:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pòrto Ceresi
Pòrt Ceresi, ma anca Pòrto Ceresi (nom ufizial in italian: Porto Ceresio) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l gh'ha ona popolazion de 2 938 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 5 km² e 'na densità de 588 ab./km².
El paes el se troeuva longh i spond del Lagh de Lugan o Ceresio (del qual el ciappa el nòmm) e 'l confina cont el Canton Tisin (comun de Brusin, Merid e Murcò). Inoltra el gh'ha vari frazion: Alber de Sella, Cà del Mont, Cà Mòro, Mont Casoeu, Mont Grumell, Poncia, Ronch Falcion e Selva Piana.
Evoluzion demografega[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Pòrto Ceresi l'è mostraa in de la tabella chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


c: application/xml

text:
Declaraziùn universala digls dretgs humans
Preambla da la declaraziùn
Cunsiderànt ca la racunaschientscha da la dignitad da tut igls members da la famiglia humana a da lur dretgs eguals a nunmidevels furma igl fundamaint da la libertad, da la gisteia a da la pasch segl mund;
cunsiderànt ca la scanuschientscha ad igl spretsch digls dretgs humans ân mano ad acts da barbareia c’ofendan la cunzienzia da la humanitad a ca la creaziùn d’egn mund, an igl qual igls humans ân la libertad da discurer a da crer libers da terur a da miseria, e vagnida proclamada sco l’aspiraziùn suprema digl human;
cunsiderànt c’igl e essenzial da proteger igls dretgs humans cun leschas par c’igl carstgàn segi betga sfurzo d’aplitgear sco davos mied la revolta ancùnter la tiraneia a l’opressiùn;
cunsiderànt c’igl e essenzial da promover las relaziùns amitgevlas trànter las naziùns;
cunsiderànt c’igls pievels da las Naziùns Unidas ân proclamo danovameing an igl statut lur cardientscha an igls dretgs fundamentals digl carstgàn, an la dignitad ad an la valeta da la parsùna humana, an l’egualitad digls dretgs dad um a duna, a c’els ân sadeclaro dezisiv da favurisar igl progress sozial a d’instituir miglras cundiziùns da viver an egna libertad ple vasta;
cunsiderànt c’igls stadis comembers ân s’obligo da sirar, an cooperaziùn cun l’Organisaziùn da las Naziùns Unidas, igl respect universal ad efectiv digls dretgs humans a da las libertads fundamentalas;
cunsiderànt c’egna conzepziùn comunabla da quels dretgs a da quellas libertads e d’impurtànza suprema par ademplir cumplagnameing que angaschamaint,
proclamescha la Redunànza generala la preschainta declaraziùn universala digls dretgs humans sco ideal c’e da cuntànscher cuminevlameing da tut igls pievels a da tut las naziùns, par ca tut igls carstgàns a tut igls organs da la sozietad vegian adigna preschaint quella Declaraziùn, a sastaintian da promover an l’instrucziùn ad an l’educaziùn igl respect da quels dretgs a da quellas libertads a da sirar a quels cun masiras progressivas sen plàn naziunal ad internaziunal racunaschientscha ad aplicaziùn universala ad efectiva, tànt trànter las populaziùns digls stadis comembers sezs sco trànter igls teritoris sutamess a lur giurisdicziùn.
Art. 1:
Tut igls humans neschan libers ad eguals an dignitad ad an dretgs. Els en dotos cun raschùn a cunzienzia a den agir egn anviers l’oter an spiert da fraternitad.
Art. 2:
Mintga parsùna po far valer tut igls dretgs a tut las libertads proclamos an la Declaraziùn preschainta sainza distincziùn, particularmeing da raza, da calur, da gener, da religiùn, d’opiniùn politica near otra, d’origin naziunal near sozial, da possess, da naschientscha near d’otras zircumstànzas.
Plenavànt vean i fatg nigna distincziùn fundada segl statut politic, giuridic near internaziunal digls pajis near da teritori, da quel egna parsùna dariva, ca que pajis segi independent, sut vujeada, nun-autonom near sutamess ad egn’otra limitaziùn da suveranitad.
Art. 3:
Mintga human â igl dretg da veta, da libertad a da sirtad da la parsùna.
Art. 4:
Nign dastga vagnir tanieu an sclavareia near an fameglia; la sclavareia ad igl comerzi da sclavs en scumandos an tut las furmas.
Art. 5:
Nign dastga vagnir sutamess a la tortura, near a pagnas near a tractamaints crudevels, inhumans near degradànts.
Art. 6:
Mintga human â igl dretg da vagnir rancanuschieu dapertut sco parsunalitad giuridica.
Art. 7:
Tut igls humans en eguals avànt la lescha ad ân sainza distincziùn igl dretg da protecziùn eguala ancùnter tuta discriminaziùn ca violass la Declaraziùn preschainta ad ancùnter tuta provocaziùn ad egna tala discriminaziùn.
Art. 8:
Mintga parsùna â igl dretg da protecziùn legala avànt las giurisdicziùns naziunalas competentas ancùnter acts ca violeschan igls dretgs fundamentals garantieus an la constituziùn near an la lescha.
Art. 9:
Nign dastga vagnir aresto, mess an arest near exiliieu arbitrariameing.
Art. 10:
Mintga parsùna â igl dretg, an egualitad cumplagna, ca sieus cass vigni tracto gestameing a publicameing d’egn tribunal independent a nunpartaschànt, igl qual dazeda davart seas dretgs a sias obligaziùns near davart la valevladad da tuta tgisa penala drizada ancùnter ella.
Art. 11:
Mintga parsùna tgisada d’egn act castievel e inozainta antocen ca sia cualpa e cumprovada legalmeing an egn prozess public, noua ca tut las garanzeias nezessarias par la sia defensiùn en vagnidas siradas ad ella.
Nign vean santanztgieu par acziùns near omissiùns ca valevan agl mumaint c’ellas en vagnidas cumessas betg sco act castievel tanor igl dretg naziunal ad internaziunal. Mademameing dastga la pagna betg easser ple grànda ca quella aplitgevla agl mumaint c’igl act castievel e vagnieu cumess.
Art. 12:
Nign dastga davantar gl’object d’intervenziùns arbitrarias an sia veta privata, sia famiglia, sieus domizil near sia coraspundenza, near d’atatgas ancùnter sia anur a sia reputaziùn. Mintga human â igl dretg da protecziùn legala ancùnter talas intervenziùns near talas atatgas.
Art. 13:
Mintga parsùna â igl dretg da zircular librameing a d’eliger igl sieus domizil an gl’intern d’egn stadi.
Mintga parsùna â igl dretg da bandunar mintga pajis, ear igl sieus agen, a da returnar agl sieus pajis.
Art. 14:
An cass da persecuziùn â mintga parsùna igl dretg d’ancurir asil a da survagnir asil an oters pajis.
Que dretg po betg easser invoco an cass da persecuziùn parve da delicts nunpolitics near parve d’acziùns ca cunterfan a las fegnamiras ad agls prinzips da las Naziùns Unidas.
Art. 15:
Mintga human â igl dretg d’egna naziunalitad.
Nign dastga vagnir privo arbitrariameing da la sia naziunalitad near digl dretg da midar naziunalitad.
Art. 16:
Um a duna cun vigliadetgna adatada ân igl dretg da maridar a da fundar egna famiglia sainza restricziùns partutgànt la raza, la naziunalitad near la religiùn. Els ân igls madems dretgs arisguard la maridaglia, durànt la letg a tier igl sieus divorzi.
La maridaglia po easser conclus suletameing cugl cunsantimaint liber a cumplagn digls cunsorts futurs.
La famiglia e gl’elemaint natiral a fundamental da la sozietad a sto vagnir protegieu da la sozietad a digl stadi.
Art. 17:
Mintga parsùna â igl dretg da ver egna proprietad atgna near cuminevla cun oters.
Nign dastga vagnir privo arbitrariameing da la sia proprietad.
Art. 18:
Mintga parsùna â igl dretg da la libertad da patratg, da cunzienzia a da religiùn; que dretg cuntean la libertad da midar religiùn near parschuasiùn sco ear da manifestar l’atgna religiùn near l’atgna parschuasiùn sulet near an cuminànza, publicameing near privat, an l’instrucziùn, an la pratga, an igl cult ad an l’execuziùn da rituals.
Art. 19:
Mintga parsùna â igl dretg da la libertad d’opiniùn a d’expressiùn, tge ca cuntean igl dretg da betg vagnir mulasto parve da l’atgna opiniùn sco ear igl dretg d’ancurir, ratschever, darasar, sainza risguardar cunfegns, las infurmaziùns a las ideias cun tut igls mieds d’expressiùn.
Art. 20:
Mintga parsùna â igl dretg da la libertad da reuniùn a d’assoziaziùn paschevla.
Nign dastga vagnir obligo da far part d’egna assoziaziùn.
Art. 21:
Mintga parsùna â igl dretg da partizipar an la regenza digl agen pajis, directameing near cun l’intermediaziùn da repraschantànts elegieus librameing.
Mintga parsùna â sut cundiziùns egualas igl dretg d’aczess a las funcziùns publicas digl sieus agen pajis.
La voluntad digl pievel e igl fundamaint da l’autoritad da las pussànzas publicas; quella voluntad de s’exprimer an elecziùns periodicas ad onestas cun dretg d’elecziùn general ad egual an votaziùn sacreta near tanor egna prozedura equivalenta ca garantescha la libertad da votar.
Art. 22:
Mintga parsùna â sco comembra da la sozietad igl dretg da sirtad soziala; ella po pretender d’obtaner igls dretgs economics, sozials a culturals indispensabels par la sia dignitad a par igl svilup liber da la sia parsunalitad, quegl tras sforzs interns digl stadi ad an la cooperaziùn internaziunala, risguardànt l’organisaziùn a las resursas da mintga pajis.
Art. 23:
Mintga parsùna â igl dretg da lavur, da tschearna libra da la sia lavur, da cundiziùns da lavur gestas a cunvagnaintas a da la protecziùn ancùnter dischocupaziùn.
Tuts ân igl dretg, sainza discriminaziùn, d’egn salari egual par lavur eguala.
Tgi ca lavura â igl dretg d’egna remuneraziùn gesta a comensurada ca sirescha ad el ad a la sia famiglia egn’existenza cunforma a la dignitad humana a ca vean cumpletada, scha nezessari, cun oters mieds da protecziùn sozials.
Mintga parsùna â igl dretg da fundar anzemel cun oters sindicats a da s’assoziear a sindicats par defender igls seas interess.
Art. 24:
Mintga parsùna â igl dretg da repos, particularmeing d’egna limitaziùn raschunevla digl tains da lavur, a da vacànzas periodicas pajeadas.
Art. 25:
Mintga human â igl dretg d’egn standard da viver sufiziaint par sirar la sanadad ad igl bagneasser da sasez a da la sia famiglia. Quegl cuntean particularmeing l’alimentaziùn, la vastgadira, l’abitaziùn, la tgira medizinala sco ear igls survetschs sozials nezessaris. El â igl dretg da sirtad an cass da dischocupaziùn, da malzogna, d’invaliditad, da vieuvànza, da vigliadetgna near an oters cass da spearsa da mieds da substànza tras zircumstànzas independentas da la sia voluntad.
Mama ad unfànt ân igl dretg d’agid a d’assistenza speziala. Tut igls unfànts, sch’els segian naschieus an la letg near ordainfer la letg, giodan la madema protecziùn soziala.
Art. 26:
Mintga parsùna â igl dretg d’instrucziùn. L’instrucziùn sto easser gratuita, seglmains quegl ca cuntean l’instrucziùn elementara a fundamentala. L’instrucziùn elementara e obligatorica. L’instrucziùn tecnica a professiunala sto easser aczessibla a tuts; l’aczess agls studis superiurs sto easser liber a tuts an cumplagna egualitad tanor lur marets.
L’instrucziùn de ver an mira igl svilup cumplagn da la parsunalitad humana a rinforzar igl respect digls dretgs humans a da las libertads fundamentalas. Ella de promover la capientscha, la tolerànza a l’amizezia trànter tut las naziùns a tut las grupas da raza near da religiùn sco ear sustaner las activitads da las Naziùns Unidas par igl mantegnamaint da la pasch.
Igls geniturs ân da prioritad igl dretg d’eliger igl gener da l’instrucziùn par lur unfànts.
Art. 27:
Mintga human â igl dretg da prender part librameing a la veta culturala da la cuminànza, da giuder igls arts a da partizipar agl progress szientific ad agls benefezis ca resulteschan da quel.
Mintga human â igl dretg da protecziùn digls interess morals a materials darivànts da tuta producziùn szientifica, literara near artistica, da la quala el e gl’autur.
Art. 28:
Mintga parsùna â igl dretg c’i regia segl tgomp sozial a segl tgomp internaziunal egn urden, an igl qual igls dretgs a las libertads manzunadas an la preschainta Declaraziùn possian cuntànscher egn efect cumplagn.
Art. 29:
Mintga human â duers anviers la cuminànza, an la quala suleta e pussevla igl svilup liber a cumplagn da la sia parsunalitad.
An la realisaziùn digls dretgs a da las libertads e mintga human sutamess suletameing a las limitas stabilisadas tras la lescha par sirar la racunaschientscha ad igl respect digls dretgs a da las libertads digls oters a par satisfar a las pratensiùns da la morala, digl urden public a digl bagneasser general an egna sozietad democratica.
Quels dretgs a quellas libertads dastgan an nign cass vagnir realisos ancùnter las fegnamiras ad igls prinzipis da las Naziùns Unidas.
Art. 30:
Nigna disposiziùn da la preschainta Declaraziùn dastga vagnir interpretada ascheia c’egn stadi, egna grupa near egna parsùna vegi igl dretg da svilupar egn’activitad near d’ademplir egn act c’â an mira la destrucziùn digls dretgs a da las libertads manzunos an quella Declaraziùn.


text:
En il pli nov cudesch da Göri Klainguti survegnan ils objects ina vusch – ed i discurran perfin cun l'autur samedrin, e quai en 23 dialogs.
In cudesch en dialogs e dissegns
En quellas discussiuns ha Göri Klainguti er tessì chaussas a prima vista estras sco poesias dad Artur Caflisch e Rut Plouda. Natiralmain na dastgan betg mancar ils dissegns dal dissegnader passiunà Göri Klainguti.
Ideas naschidas en il mintgadi
Las ideas da scriver il cudesch sur da problems cun chaussas dal mintgadi sajan vegnidas tras il lavurar cun ellas – cun quai ch'ellas na fetschian betg adina quai che Göri Klainguti veglia. Ils problems, ch’el haja cun utensils banals sajan enconuschents a blers.
Scrit ha l’artist il cudesch da 184 paginas però simplamain or da plaschair:
Jau scriv perquai che jau ma divert e ma vi deliberar da chaussas che ma disturban. Quai è per mai ina terapia.
RR emissiun speziala da Zuoz 12:00+


text:
Daniel Telli ha fatg ina bella carriera d'unihockey. Cumenzà sia carriera ha el a Trin, suenter ha el midà tar Torpedo Cuira, nua ch'el è er vegnì giugader naziunal. Tar Torpedo ha el dentant er cumenzà a consumar snus amez ils onns 90 cura ch'el aveva 23-24 onns. Quai saja stà cura ils emprims giugaders da la Svezia èn vegnids en Svizra a dar unihockey, sa regorda l'um che ha oz 49 onns. Blers giugaders svizzers hajan lura empruvà ina giada quest snus.
Tscherts han chalà da prender snus, auters han cuntinuà.
L'attatgader ha cuntinuà ed il snus ha accumpagnà el durant radund diesch onns da sia carriera. El menziuna dentant ch'el na haja betg prendì snus durant ils gieus. I saja stà insatge per prender spezialmain suenter ils trenaments u suenter ils gieus. Suenter in gieu gidava il snus a Daniel Telli da sa calmar. Sco tar blers congiugaders tutgavan quels plimatschs pitschens cun tubac simplamain tar il mintgadi.
El sa regorda dentant anc bain dal mument cura ch'el ha ditg: «Uss tanschi».
Jau avess stuì dumandar ina saira in giugader giuven sch'el haja in snus per mai. Lu ha quai sco fatg clic en il chau ch'i è in bun mument da chalar.
Mancà n'ha il snus betg suenter a l'um da Trin. E quai mussia ch'il tubac na ha mai gì in effect sin la prestaziun sportiva. Insatge è cler per Daniel Telli: Sch'el fiss anc ina giada 23-24 onns na cumenzass el betg anc ina giada a consumar questa droga che deriva da la Scandinavia.
RR actualitad 07:00


text:
Francés
Artéccol in dialètt mudnés
Al Francês (námm natîv français, la langue française) l'è 'na Léngua ch' la fà pèrt dal grópp d'al léngui rumànzi, in d'la faméja d'al léngui indoeuropei.
L'è ónna dal Léngui rumànzi pió difûs, superèda sôl, cmé nómmer ed gìnta ch'la ciacàren, dal Spagnôl e dal Partüghês.
Sta Léngua chè l'è parlèda sovratót in d'la Fransa, in d'al Québec, in dal Bélgi, in d'la Svézzra e in tótti j'ex culòni francési. L'é la la léngua uffizièla in circa 50 paési e in dimòndi comunitê e aministraziòuni.


text:
Ronald Reagan
Ronald Wilson Reagan, cgnusû méj cuma Ronald Reagan (Tampico, 6 ad Favràr dal 1911 - Los Angeles, 5 ad Śugn dal 2004, a s lèś /ˈrɒnəld ˈwɪlsən ˈreɪɡən/ in ingléś) 'l è stâ 'n atōr e 'n pulìtig americàṅ, 33śum guvernadōr dla Califòrgna e 40śum presidènt di Stat Unî p'r al partî republicàṅ da 'l 1981 a 'l 1989.
Prim an e caréra da atōr
Nâ in Illinòis, da śōvan Ronald al taca a lauràr cuma crunìsta 'd partìdi 'd baseball. In dal 1937 al fà 'n pruvèṅ da atōr par la Warner Bros e al vîṅ ciapâ firmànd un cuntràt ad sèt an. Al taca a giràr dimóndi film cuma Tramonto (1939) cun la Bette Davis, I pascoli dell'odio (1940), L'avventura impossibile (1942), Delitti senza castigo (1942), par lò 'l sò film più bèl, e 'l western La regina del Far West (1954), insém a la Barbara Stanwyck. In cal méntar, in dal 1940, al sa spóśa cun l'atōra Jane Wyman ma pò al s divìd sèg òt an dòp tulénd la Nancy Reagan cuma mujér in dal 1952. Prima 'd pasàr a la pulìtiga al gira dgl'atri pelìculi cuma 'l pulisiésc Contratto per uccidere ad Don Siegel (1964) in du 'l fà la part dal “catìṿ”. Al gh'à na stéla in d'l Hollywood Walk of Fame, a 'l n. 6374 'd Hollywood Boulevard.
I an dla pulìtiga
Dòp 'n inìsi in di an Quarànta in du 'l éra da la banda di demucràtic, 'l éra stâ 'n sustenitōr ad Harry S. Truman, in dal cōrs di an Ssanta al s davśìna invéci a i republicàṅ.
Durànt la guèra fréda, c'n al nóm 'd “Agìnt T-10”, al fà i nóm a 'l FBI ad soquànt sò culéga suspetâ 'd èsar di cumunìsta cuma Larry Parks, Howard Da Silva e Alexander Knox ch'i vìn'n acsè casâ via da Hollywood. In séguit, anc se registrâ incóra in dla lista di eletōr demucràtic, Reagan al dà 'l sò apòǵ a i candidâ presidènt republicàṅ Dwight D. Eisenhower (in dal 1952 e in dal 1956) e Richard Nixon (in dal 1960).
A la fiṅ di an Ssanta al vîṅ elèt guvernadōr dla Califòrgna e in dal Stat 'd Òr al gh armàgn par dū mandâ pò in dal 1976 al próa a ciapàr la nomination dal sò partî par dvintàr presidènt di Stat Unî ma 'l pèrd al primàri cóntar Gerald Ford, subentrâ a Richard Nixon. In tut al manéri un grand eletōr dal stat ad Washington al vōta par lò in dal dè dl'elesiòṅ ad Jimmy Carter.
Ronald al gh próa incóra in dal 1980 e 'sta vòlta al gh la cava a bàtar Carter ch'al s pòrta a cà sōl siē stat e 'l Distrét ad Culùmbia. muciànd sù al 41% di vōt cónt'r al 50,7% ad Reagan. Par la prima vòlta da 'l 1952 i republicàṅ i ciàpan la magiurànsa a 'l senàt ma minga a la cambra.
Al 30 ad Mars dal 1981 un mat ciamâ John Hinckley Jr., ch'al vliva ciapàr l'atensiòṅ dla Jodie Foster, al gh spara a Washington śbuśénd-'g al palmòṅ sinìstar ma Reagan al la scampa. Prima 'd ès'r uperâ 'l à dit a i cirùśig «Mè a spēr ch'a siàdi tut republicàṅ».
Tgnénd adrē a la sò lìnea liberìsta e dal pōls férum, al sò manifèst pulìtig al dgiva „Al guèr'n al n è minga la sulusiòṅ dal nòstar prubléma, al guèran 'l è 'l prubléma“, al 5 'd Agóst al lasa a cà tut 'd un cōlp 11.345 cuntrulōr ad vōl ch'i ér'n in siòpar. In séguit, par dar na squasàda a l'ecunumìa americàna, al taca a 'rbasàr a róta 'd còl al tasi ispirànd-as a la Curva 'd Laffer, ardupiànd acsè al déficit federàł ma dand un cuć a la carsùda dal sò paéś. Al mét anc soquànt di suo a la Cōrt Supréma cuma la Sandra Day O'Connor prima dóna a tōr-'g-an part.
Quàt'r an dòp al vîṅ cunfermâ presidènt spasànd via 'l candidâ demucràtic Walter Mondale ch'al vins sōl a cà sua in Minneśòta, par sōi 3.800 vōt e 'l 0,18% ad difarénsa, e in dal Distrét ad Culùmbia, rocafòrt sèmpar demucràtica, in dua però Reagan al gh la cava a rivàr a 'l 13,73% (tant par dir, in dal 2016 chè Donald Trump al s è farmâ a 'l 4% cónt'r al 90,5% dl'Hillary Clinton).
Durànd al sò secónd mandâ al fà la paś cun 'l URSS ad Michail Gorbačëv, al bumbàrda la Lìbia tintànd ad cupàr Muammar Gheddafi dòp 'n atintâ a na discutéca 'd Berlîṅ frequentàda da di suldâ americàṅ e 'l finìs in mèś a 'l scàndal Iran-Contras in du la sò aministrasiòṅ, par liberàr di ustàǵ americàṅ parśunēr in Iràn, l'ivâ vindû 'd nascòst dgl'armi a Teheran durànt i an d'l embârg. C'n i bèsi muciâ sù Reagan 'l iva finansiâ la lòta arvultóśa di Contras in Nicaràgua.
Finìda la sò caréra pulìtiga, da èx presidènt, Reagan al fà savēr 'd èsar malâ 'd Alzheimer, murénd al 5 ad Śugn dal 2004 dòp déś an a 'l incìrca. C'n i sò 69 an chi lò 'l è stâ in alóra 'l presidènt elèt più vèć ad sèmpar (batû sōl par Donald Trump in dal 2016 quànd al Tycoon 'l iva bèla cumpiû 70 an) e 'l presidènt ch'l è scampâ da piò (93 an) dòp Gerald Ford.


text:
Aeschi bei Spiez
Aeschi bei Spiez a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Frutigen-Niedersimmental, region aministrativa del Oberland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 30.9 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 2061 abitant.
El cumün de Aeschi bei Spiez al se tröva a una altitüden de 860 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Krattigen, Lauterbrunnen, Leissigen, Reichenbach im Kandertal, Saxeten, Spiez, Wimmis.
Storia[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aeschi bei Spiez l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1228 col nom de Asshes. L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Ligam de föra[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Aeschi bei Spiez in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Riferiment[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Aeschi bei Spiez in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Aadorf
Aadorf a l'è un cumün svizzer del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 20.0 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 8418 abitant.
El cumün de Aadorf al se tröva a una altitüden de 517 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bichelsee-Balterswil, Frauenfeld, Hofstetten bei Elgg (ZH), Elgg (ZH), Hagenbuch (ZH), Matzingen, Turbenthal (ZH), Wängi.
Ligam de föra[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial of Aadorf (Todesch)
- Aadorf in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Aawangen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Ettenhausen TG in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Website of Ettenhausen (Todesch)
- Guntershausen bei Aadorf in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Website of Guntershausen (Todesch)
- Website of Wittenwil (Todesch)
Riferiment[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Suprastanza cumünala
La suprastanza cumünala es ün'instanza colleghiala. Pro sias incumbensas principalas tocca l'execuziun da la legislaziun. La constituziun cumünala definescha ils drets ed ils dovairs da la suprastanza cumünala sco eir dals schefs da departamaint.
La suprastanza cumünala es in prüma lingia respunsabla per la direcziun strategica. Ella tratta in ca 15 sezzüdas ad on sur 200 tractandas sur da temas strategics.
Criteris
- Respunsabiltà strategica
- Direcziun finanziala a man da la radunanza cumünala
- Gremi chi predeliberescha a man da la radunanza cumünala
Commembers
- Emil Müller, president cumünal
T. +41 81 851 44 40
N. +41 78 740 29 33
Finanzas e persunal
- Riet Denoth, vice-president cumünal
T. +41 78 911 70 50
Ambiaint e cultura
- Martina Peretti, suprastanta cumünala
T. +41 78 687 29 38
Fabrica e planisaziun
- Seraina Bickel, suprastanta cumünala
T. +41 79 638 51 03
Sandà e sgürezza
- Stefan Bühler, suprastant cumünal
T. +41 79 937 36 37
Infrastructura e Gestiuns Tecnicas
- Simon Rohner, suprastant cumünal
T. +41 79 226 28 61
Turissem e sport
- Beat Schärer, suprastant cumünal
T. +41 79 600 79 07
Scoula ed educaziun


text:
L'Uffizi da chatscha e pestga
Adrian Arquint è responsabel per bun 70 collavuraturAs, repartids en la centrala a Cuira, en ils 12 districts da chatscha e set da pestga. L'Uffizi è tranter auter responsabel per realisar la politica federala e chantunala da chatscha e pestga. Autras incumbensas èn: la protecziun d'animals periclitads ed il management d'animals da rapina gronds.
Adrian Arquint è creschì si a Scuol ed ha studegià medischina veterinaria a l'Universitad da Turitg, nua ch'el ha era doctorà. Tranter ils onns 2002 e 2009 è el stà veterinari d'assistenza per animals pitschens e gronds.
Dapi il 2009 lavura el per il chantun Grischun, nua ch'el ha surpiglià la direcziun da l'inspecturat da la producziun primara tar l'Uffizi per la segirezza da victualias e per la sanadad dals animals en l'agricultura.
Adrian Arquint ch'ha 45 onns cumenza sia nova plazza il prim da favrer 2018. Georg Brosi, il manader actual da l'Uffizi da chatscha e pestga va en pensiun la fin schaner 2018. Quai suenter esser stà 17 onns a la testa da l'uffizi.
RR novitads 10:00


text:
Campion (CO)
Campion (nom ufizial in italian: Campione d'Italia; cognossuu anca cont el nòmm de Campione) l'è on comun de la Provincia de Còmm cont ona popolazion de 1 995 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 2,6 km² e 'na densità de 767 ab./km².
El costituiss on'exclave italiana in del Canton Tisin, perchè el se troeuva isolaa e separaa de l'Italia a causa del Lagh de Lugan e di montagn.
Evoluzion demografegaModifiché
L'andament del numer de abitant del comun de Campion d l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
RiferimentModifiché
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Nöa
Nöa (Noeuva cun l'urtugrafia milanesa; uficialment Nova Milanese in Italian) a l'è un cumün da la Pruvincia da Munscia e Briansa cun 23 292 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cun una süperfis de 5,8 km² e una densità de 4 016 ab./km².
Ul paes al cunfina cun la Pruvincia da Milan (cumün da Cinisell Balsum e Paderna Dügnan) e l'è traversaa dal canal Villoresi.
El sant patron da la cità l'è 'l Sant Antunin.
El num da la cità el vegn dal fat che antigament al sa truvava a növ miglia da Milan, lungh la strada che la purtava a Caraa.
Evoluziun demugrafega[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Nöa l'è mustraa in de la tabela chi de suta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Auxerre
Auxerre (Antissiodorum in latin) l'è ona città francesa cont ona popolazion de 45.000 abitant, anca se la soa area urbana la catta dent pussee de vottantamilla personn.
L'è on centro industrial e commercial important, con tant industri per la produzion de robb de mangià, per lavorà el legn e de batterii.
In la zona hinn prodott anca vin famos in tutt el mond, compagn del Chablis.
Geografia[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Auxerre la se troeuva in la Borgona e l'è 'l capploeugh del dipartiment de la Yonne, el fiumm che le traversa.
L'è situada in del nord-ovest del Paes, in mezz tra Paris e Digion.
Storia[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è stada on gran centro gallo-roman, per la qual la passava la Via Agrippa giamò in del I secol.
Dusent ann dopo l'è vegnuda anca ona sede de ona diocesi. In del V secol gh'è stada fada sù ona cattedral. In del Medioev l'è stada el centro de ona contea.
L'è stada sotta el domini del Ducaa de Borgogna fina al regn de Luis XI de Francia. L'ha dovuu patì i sofferenz de la Guerra di Cent Ann e di Guerr de Religion frances. In del 1567 l'è stada de fatt conquistada di Ugunott, che hann traa giò on poo d'edifizzi cattoligh.
In del Vottcent l'ha vist ona granda cressida industrial.
In del 1995 l'è stada nominada città de art e storia.
Robb de vedè[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Cattedral de San Steven, fada sù tra i secol XI e XVI. L'è in stil gotigh e l'è stada fada in sù la veggia gesa romaniga, de la quai el resta on quaicoss in la cripta. L'è famosa per i sò vedrad dedree al cor e per la cappella absidal.
- Badia de San German, fada sù in del IX secol. La cripta la gh'ha dent di pittur murai che hinn trai pussee antigh de tutta la Francia. La contegn i tomb di vescov de Auxerre.
- La torr de l'orelogg, situada in de la Città Veggia.
- La gesa de San Peder in Val, fada sora i ruvinn de ona veggia badia del VI secol. L'è in d'on stil tardogotigh (l'è di secol XVII-XVII) e la gh'ha on campanin compagn de quell de la cattedral.
- Gesa de Sant Usebi, fondada in del VII secol. La navada però l'è de ses'cent ann dopo.
- Musee storia natural
Gemellagg[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Greve in Chianti, Italia.
- Francia:
- Varasdin, Croazia.
- Worms, Germania.
- Płock, Polonia.
- Redditch, Regn Unii.


text:
Desche per l schi, ence la sajon del bal sui feres la é dò che la se arvejina a la fin.
En sabeda ai 6 de oril a Trent l’é stat la finèla de campionat de fascia nazionèla. A chesta garejèda à tout pèrt ence l Val di Fassa Artistico Ghiaccio Pavei d’Arjent con Matteo Marchioni, che se à vadagnà la medaa de arjent e donca l titol de vize campion de la categorìa Basic Novice col mior resultat tecnich. L’é stat dalbon na sajon piena de sodesfazions per l balarin de la sociazion sportiva fascèna.
L fin de setemèna dò, dai 12 ai 14 de oril a Fanano l’é stat metù a jir l Trofeo Interregionèl. A jir tel picol comun de la provinzia de Modena l’é stat Elisa Planchensteiner e Micol Testor.
En sabeda ai 13 l’é stat ence l’ultima garejèda intersozièla “Trofeo città di Trento” che à vedù tor pèrt i Pavei Arianna Verra, Giovanni Pezzei, Emily Fosco e Arianna Seneca.
Vedon i resultac.
A Fanano te la categoria Junior Elisa à serà sù te la 7^ posizion e Micol é ruèda 19^.
A Trent tant Arianna Verra te la categoria preagonistica che Giovanni e Emily ti Pulcini i é rué prumes con medema valuta. Gran bel resultat per Arianna Seneca che te la categoria Junior se à vadagnà la medaa de arjent.
Endèna che jon en stampa tel stadie de la giacia de Busan l’é en cors l’ultim apuntament de la sajon, la Sudtirol Ice Cup. Dai 17 ai 20 de oril a se dèr jù per ge dèr luster ai colores de Fascia l’é Sophia Sommavilla, Sarah Fosco, Ginevra Seneca, Melany Planchensteiner, Miriam Planchensteiner, Andrea Martina Brunner, Martina Marchioni e Elisa Planchensteiner.
(cri.m)
I picoi Pavei sgola a Trent e a Fanano
Data
19 de auril 2019
Galaria retrac
Grandeza scritura
Social
La sociazion de bal artistich su la giacia der Fascia la é dò a serèr sù bel delvers chesta sajon agonistica. L’ultima garejèda la é en cors chisc dis jun Busan
Galaria retrac
View the embedded image gallery online at:
https://www.lausc.it/sport/9775-medaa-de-arjent-per-matteo-e-arianna#sigProId13a7aa48b3
https://www.lausc.it/sport/9775-medaa-de-arjent-per-matteo-e-arianna#sigProId13a7aa48b3


text:
Bravuogn: Analog frunta sin digital
- Gievgia, 28.6.2018, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 28.6.2018, 11:45, RTR
«Im Augen – Blick» sa numna la nova exposiziun en il museum regiunal da Bravuogn. Martina Bisaz, ch'è enconuschenta entras ses profil dad Instagram, expona fotografias ch'ella ha fatg a moda digitala, ed Ueli Alder expona purtrets ch'el ha fatg cun in apparat vegl dals onns 1940.
Malgrà che tant l'artista sco era l'artist han studegià a la scol'auta d'art da Turitg ZHdK, èn els sentupads per l'emprima giada a Bravuogn tar lur exposiziun cuminaivla. Ils muments ch'els han tegnì ferm sin lur fotografias, èn fastiz en in auter mund e piglian ils visitaders sin viadi, scriva il museum en ina communicaziun. Ueli Alder ha fotografà cun in'uschenumnada camera da plattas, e Martina Bisaz è sin viadi digital: Sin ses account dad Instagram ha ella prest 250'000 «followers», che persequiteschan ses «posts».


text:
Ils auters cun nossa correspundenta Mirella Zen
- Sonda, 29.8.2015, 12:15
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 29.8.2015, 12:15, RTR
Monte Brè - la muntogna pli sulegliva da tut la Svizra
La muntogna la pli sulegliva da la Svizra sa chatta giu en il Tessin, a Lugano. I sa tracta dal Monte Brè. Ina muntogna spectaculara betg be per ses panorama che piglia il flad, ma er per la bellezza da ses conturn e dal cumin pittoresc Brè. Quests dis respundan «las ambassaduras» da la funiculara dal Monte Brè a dumondas sco: Co vegn ins fin sin il Monte Brè? Tge pon ins far ina giada qua si? Èsi propi pussibel da vesair il Monte Rosa davent dal Monte Brè? In'iniziativa per far enconuscher meglier il Monte Brè. Dapli sa nossa correspundenta Mirella Zen.


text:
«Cun in roboter da segar il pastget gudogna il possessur temp per giudair il curtin» fa Marco Zimmermann reclama per il gidanter. Cun ina planisaziun en detagl, ina buna cussegliaziun e la dretga tscherna ins chatta per prest mintga curtin ina soluziun.
In grond avantatg saja ch'il roboter sega independentamain e ch'el fetschia quai senza far gronda canera, raquinta il spezialist. La lavur da purtar l'erva en la deponia scroda e cunquai ch'il roboter sega regularmain, vegn er il pastget pli bel. «L'installaziun d'in roboter dovra dentant in pau temp e duai esser planisada bain, per betg far surpraisas nunspetgadas» cusseglia Marco Zimmermann.


text:
Nathalie von Siebenthal ha bunas schanzas sin ina medaglia en la cursa dals 30km. Las spetgas èn anc mai stadas uschè grondas. A Lahti ha ella enfin ussa mussà ina buna prestaziun. Dal skiatlon è ella daventada quarta ed en la staffetta è ella stada sin ses tschancun la segund svelta.
Von Siebenthal spetga bler da sa sezza. Ella haja lavurà fitg sin quest campiunadi mundial e vul ina medaglia. In crap da stgarpitsch pudess dentant esser ch'ils 30km èn gia la quarta cursa en nov dis. N'è ella betg memia stancla suenter quai? Ma, von Siebenthal di che quai saja tar tuttas il cas.
La davosa cursa da las dunnas als campiunadis mundials a Lahti cumenza oz a las 13:00. Il Radio Rumantsch rapporta live.
RR actualitad 07:00


text:
En il nord da l'Australia han cumenzà las lavurs da rumida suenter il grev stemprà «Debbie». Tenor las autoritads èn anc adina passa 68'000 persunas senza electricitad e bleras vias serradas.
Il ciclon aveva furià il glindesdi cun spertadads da vent da fin 260 kilometers l'ura sur la regiun da costa da Queensland. La dimensiun exacta dals donns n'è anc betg clera.
Passa 1'000 gidanters èn en acziun tar las lavurs da rumida quellas vegnan però engrevgiadas entras la plievgia intensiva. Las autoritads averteschan d'inundaziuns.
RR novitads 08:00


text:
Dichiarazioun Universela Di Diret Umen
PREAMBLI
Considerèd che u riconoscimènt dla dignità cla riguèrda tot i mémbri dla famèia umèna e di su dirét, cumpagn e irrinunciabli, e costitués e' fundamènt dla libertà, dla giustizia e dla pèsa te mand;
Considerèd che la negazioun e el disprèz di dirét umèn i à port ma gist d'inciviltà che i ufènd la cuscinza dl'umanità, e che la cunquésta d'un mand duvè che al persouni al goda dla libertà at parola e at credo (foida) e dla libertà da la paura e da e' bsagn, l'è stè proclamèd cumè la piò granda aspirazioun dl'om;
Considerèd che l'è indispensabli che i dirét umèn i sia difois da lègi, se u s vò evitè che l'om u sia custrèt a ricora, cumè utma pusibilità, m'la ribelioun countra la tirania e l'opresioun;
Considerèd che l'è nicisèrii lavurè prì u svilòp ad relazioun d'amicizia tra toti al Nazioun;
Considerèd che i popli dli Nazioun Unidi ià ribadì tu Statut la su foida ti dirét umèn fondamentil, tla dignità e te valour dla persouna umèna, tl'uguaglienza di dirét dl'om e dla dona, e i à decis da lavurè prì e' prugrès suciél e prì un migliour tenour ad vita t'na libertà piò granda;
Considerèd che i Stèd dli Nazioun Unidi i s'è impegné a lutè, sla colaborazioun dli Nazioun Unidi stèsi, prì u rispèt e l'oservènza universèla di dirét umèn e dli libertà fondamentèli;
Considerèd che una concezioun unitèria at stì dirét e at stà libertà la è fondamentèla prì la completa realizazioun at tot stì impégn;
L'ASEMBLEA GENERELA
la proclama
la presènta dichiarazioun universèla di dirét umèn cumè ideél comun da cunquistè da tot i popli e da tot al Nazioun,s'u scop che ogni individui e ogni urganismi dla società, tnénd sempra presènta stà Dichiarazioun, u s'impègna a lavurè, s'l'insegnamènt e s'l'educazioun, prì u rispèt at stì dirét e at stlì libertà e ad garantin, miténd in àt iniziativi sempri piò numerousi at caratri naziunèl e internaziunèl, l'universèl e concrét riconoscimènt e rispèt, tent tra i popli di stés Stèd mémbri, quant tra quéi di teritòri che i è sotopost mla su giurisdizioun.
ARTICOLO 1 (Artécli 1)
Tot j essèri umèn i nàs lébri e cumpagn in dignità e dirét. Lou i è dutid ad rasoun e ad cuscinza e i à da operè, ognun ti cunfrunt at ch'j ilt, sa sentimint ad fratelènza.
ARTICOLO 2
Ogni persouna la à da beneficié at tot i dirét e at toti al libertà proclamid tla presènta Dichiarazioun, sènza alcuna distinzioun prì rasoun ad raza, ad culour, ad sesso, ad lèngua, ad religioun, ad idea pulética e upinioun divèrsi, ad nazionalità o suciéla, ad richèza, ad nascita o ad qualsiasi élta cundizioun.
Nisuna distinzioun la sarà stabilida tnénd count du stèd pulétich, giurédich o internaziunèl de paiois o del teritorii me quale una persouna l'aapartèn, c'u sia quest indipendènt, o c'l'èpa una aministrazioun fiducèria, o c'un sia autonomo, o c'u sia sugét ma qualsiasi tip ad limitazioun ad sovranità.
ARTICOLO 3
Ogni individuo l'à dirét ma la vita, m'la libertà e m'la sicurèza dla propia persouna.
ARTICOLO 4
Nisuna persouna la putrà èsa tnuda in stèd ad schiavitò o ad servitò; la schiavitò e la trata di s-cév al sarà pruibidi sata qualsiasi fourma.
ARTICOLO 5
Nisuna persouna la putrà èsa sotoposta m'la tortura o ma un tratamènt o punizioun crudeli, disumèni o degradènti.
ARTICOLO 6
Ogni individuo l'à dirét, at tot e' mand, m'u riconoscimènt dla su personalità giurédica.
ARTICOLO 7
Tot i è cumpagn davènti m'la lègia e i à dirét, senza discriminazioun, ma una uguèla protezioun da pèrta dla lègia. Tot i à dirét ma una uguèla protezioun countra ogni discriminazioun c'l'à sia cuntrèria m'la presènta Dichiarazioun cumè countra ogni incitamènt m'la discriminazioun stèsa.
ARTICOLO 8
Ogni persouna la à dirét ma una concréta pusibilità da fè ricours ma tribunil competint countra àt che i neghés i dirét fondamentil riconosciud ma èsa stèsa dala costituzioun o da la lègia.
ARTICOLO 9
Nisuna persouna la putrà èsa arèstèda, tnuda in prisoun o esiliéda arbitrariamènt.
ARTICOLO 10
Ogni persouna la à dirét, in pusizioun ad tutèla uguagliénza, ma una giosta e poblica udienza davènti m'un tribunèl indipendènt e imparziél, s'u scop da determinè i su dirét e i su duvir, e in piò da determinè la fundatèza ad qualsiasi acusa penèla c'la j venga rivolta.
ARTICOLO 11
- Ogni persouna acusèda d'una colpa la è presunta inocénta fina a quand la su colpevolèza lan sia stè pruvèda legalmènt t'un prucés poblich, te quale li la abia avù tot al garanzì nicisèrii prì la su difoisa.
- Nisuna persouna la sarà cundanèda prì azioun cumèsi o prì azioun non cumèsi al quali, t'e' mumènt c'agli è stè cumèsi o non cumèsi, lin fos prevésti cumè reéd sgand el dirét interni o sgand el dirét internaziunèl. Tu stès temp un putrà èsa infléta alcuna poina piò granda ad quèla prevésta te mumènt te quale la colpa la sia stè cumèsa.
ARTICOLO 12
Nisuna persouna la putrà èsa sotoposta ma interferenzi arbitrèrii tla su vita privèda, tla su famèia, tla su chésa, tla su corispondénza, né ma lesioun du su unour e dla su reputazioun. Ogni persouna la à dirét da èsa difoisa dala lègia countra al sudèti interferinzi o lesioun.
ARTICOLO 13
- Ogni persouna la à dirét m'la libertà ad muvimènt e ad residénza drointa i cunfoin ad ogni Stèd.
- Ogni persouna la à dirét da lasè qualsiasi paiois, cumprois e propii, e d'arturnè tu su paiois.
ARTICOLO 14
- Ogni persouna la à el dirét da ciarché e da usufruì, at ch'j ilt paìs, rifug' dal persecuzioun.
- St'el dirét un putrà èsa invuchéd te chés che la persouna la sia realmènt ricerchéda prì colpi non puletichi o prì azioun cuntrerii m'al finalità e m'i principi dli Nazioun Unidi.
ARTICOLO 15
- Ogni persouna la à dirét ma una citadinènza.
- Nisuna persouna la putrà èsa arbitrariamènt privèda dla su citadinènza, né del dirét ad cambié citadinènza.
ARTICOLO 16
- Umni e dòni in età giosta i à el dirét da spusès e da fundè una famèia, senza alcuna limitazioun ad raza, citadinènza o religioun. Lou i à i stés dirét riguerd e' matrimonii, durent e' matrimonii e t e' mumènt du su eventuèl scioglimènt.
- E' matrimonii e putrà èsa celebrèd snà s'u lébri e tutèl cunsèns di futur spus.
- La famèia l'è la cellula naturèla e fondamentèla dla società e la i à el dirét da èsa difoisa dala società e da u Stèd.
ARTICOLO 17
- Ogni persouna la à el dirét da avoi una proprietà su persunèla o insèn sa élta genta.
- Nisuna persouna la putrà èsa privèda ingiustamènt dla su proprietà.
ARTICOLO 18
Ogni persouna la à dirét m'la libertà ad pensiir, ad cuscinza, e ad religioun; st'el dirét e cumprènd la libertà ad cambié religioun e ad cambié credo, e la libertà ad manifestè, singolarmènt o insèn sa elta génta, e sia in poblich che in privèd, la propia religioun o e' propii credo tl'insegnamènt, tli pratichi, ti gist religius e tl'oservènza di rituel.
ARTICOLO 19
Ogni persouna la à dirét ma la libertà d'opinioun e d'espresioun cumprois el dirét da no èsa molestèda prì la propia upinioun e quèl da ciarché, ricéva e comuniché infurmazioun e idèi usand tot i mèzi e senza riguerd ma cunfoin.
ARTICOLO 20
- Ogni persouna la à dirét ma la libertà 'd riunioun e ad asociazioun pacéfica.
- Nisun e pò èsa custrèt a fè pèrta d'una asociazioun.
ARTICOLO 21
- Ogni persouna la à dirét da partecipè m'e' g-vèrni de propii paiois, sia diretamènt, sia prì mèzi ad rapresentint scilt liberamènt.
- Ogni persouna la à dirét da èsa asunta in cundizioun ad parità t'j impiégh poblich de propii paiois.
- La volontà populèra la è e' fundamènt dl'autorità de g-vèrni; stà volontà la à da èsa esprèsa da elezioun frequenti e leéli, organizèdi a sufrag' universèl e uguèl, a vot segrét, opure seguend una procedura ad vutazioun altretènt lébra e garantésta:
ARTICOLO 22
Ogni persouna, cumè pèrta integrènta dla società, la à dirét mla sicurèza suciéla, nonchè mla realizazioun atravèrs u sforz naziunèl e la cooperazioun internaziunèla e in armonia sl'organizazioun e al risoursi ad ogni Stèd, di dirét economich, suciél e culturil indispensabli m'la su dignità e m'u lébri svilop dla su personalità.
ARTICOLO 23
- Ogni persouna la à dirét m'u lavour, m'la lébra scilta dl'impiegh, ma giosti e dignitousi cundizioun ad lavour e m'la protezioun countra la disocupazioun.
- Ogni persouna, sènza nisuna discriminazioun, la à dirét m'una uguèla retribuzioun in cunfrount m'un uguèl lavour.
- Ogni persouna c'la lavoura la à dirét ma una pèga giosta e dignitousa c'la garantésa ma se stèsa e m'la su famèia una vita umèna dignitousa e aiutèda, quand l'è nicisèrii, da d'j ilt mèzi ad protezioun suciéla.
- Ogni persouna la à dirét da fundè dli organizazioun sindachéli e dèi la propia adesioun prì la difoisa di propii interis.
ARTICOLO 24
Ogni persouna la à dirét m'u ripos e m'el temp lébri, tnénd count ad conseguénza d'una giosta limitazioun dli ouri 'd lavour e ad ferie retribuidi.
ARTICOLO 25
- Ogni persouna la à dirét d'avoi una cundizioun ad vita c'l'ai permèta da garantì la saluta e e' benèsri propii e dla su famèia, s'una atenzioun particulèra m'l'alimentazioun, m'i vistid, m'la chésa, mli medicini e m'i servizi suciél nicisèrii, e la à dirét m'la sicurèza ti chés ad disocupazioun, malatì, invalidità, vedovènza, v-ciaia e at tot i chés ch'i duvés cumpurtè la perdita di mèzi ad susisténza a cheusa ad fàt indipendint dala su volontà.
- La maternità e l'infanzia agl'i à dirét ma curi e asisténza particulèri. Tot i burdill, nid al'intèrni de matrimonii o fura da e' matrimonii, i à da beneficié dla stèsa protezioun suciéla.
ARTICOLO 26
- Ogni persouna la à dirét ma l'istruzioun. L'istruzioun la n'à da custè gnint almeno in riferimènt mli classi elementèri e fondamentèli. L'istruzioun elementèra la à da èsa ubligatoria. L'istruzioun tecnica e prufesiunèla la à da èsa m'la purtèda ad tot e l'istruzioun superioura la à da èsa altretènt acèsébla ma tot in cunsiderazioun de mèrit ad ciascun.
- L'istruzioun la à da èsa indirizèda m'e' pin svilop dla personalità umèna e m'u rafurzamènt du rispèt di dirét umèn e dli libertà fondamentèli. Li la à da ricerché u svilop dla comprensioun, dla tolerènza, dl'amicizia fra toti al Nazioun, i grop ad razi divèrsi, i grop religius, e la à da favurì l'impègn dli Nazioun Unidi prì e' mantenimènt dla pèsa.
- I genitur i à el dirét ad priorità tla scilta del tip d'istruzioun da dè m'i propii fiull.
ARTICOLO 27
- Ogni persouna la à dirét da partecipè liberamènt m'la vita culturèla dla comunità, la à dirét da aprezè al belèzi dl'arte tli su svariédi fourmi e da contribuì m'e' prugrès dla scienza e da usufruì di su beneficc.
- Ogni persouna la à dirét m'la protezioun d'j interis murèl e materiil proveniint da ogni produzioun scientefica, leterèria e artestica creéda da la persouna stèsa.
ARTICOLO 28
Ogni persouna la à dirét m'un ourdni suciél e internaziunèl te quale i dirét e al libertà proclamid tla presènta Dichiarazioun i posa èsa completamènt realizid.
ARTICOLO 29
- Ogni persouna la à di duvoir ti cunfrunt dla comunità, snà drointa la quale l'è pusébli e' pin e lébri svilop dla su personalità.
- Tl'esercizii di su dirét e dli su libertà ogni persouna la à da èsa sotoposta snà ma cli limitazioun stabilidi dala lègia prì garantì u riconoscimènt e u rispèt di dirét e dli libertà ad ch'j ilt e prì sudisfè al giosti necesità dla morale, dl'ourdni poblich e de benèsri generèl 't una società democratica.
- Stì dirét e stlì libertà in pò, in nisun chés, èsa esercitid in cuntrast slì finalità e s'i princìpi dli Nazioun Unidi.
ARTICOLO 30
Nisuna pèrta dla presènta Dichiarazioun la pò èsa interpretèda tu sèns da arughés, da pèrta d'un qualsiasi Stèd o grop o persouna, un dirét da esercitè un'atività o da mèta in at un'azioun c'la épa u scop da prevariché di dirét o dli libertà proclamid tla Dichiarazioun stèsa.


text:
En cumparegliaziun cun l'emna avant èn ils cas da grippa sa dublads. Concret vul quai dir che sin mintga 100'000 abitantas ed abitants èn s'annunziadas 109 persunas tar lur medi pervia da simptoms da grippa.
Uffants enfin 4 onns èn ils pli pertutgads
Da mintga 100'000 uffants en Svizra han 144 survegnì la grippa. Era las gruppas da vegliadetgna da 5 enfin 14 onns e da 30 enfin 64 onns èn pertutgadas fermamain. En general san ins dentant dir, che la grippa sa derasa tar persunas da tut las vegliadetgnas anc pli fitg che l'emna passada.
Unda da grippa la pli ferma en il Grischun e Tessin
Actualmain èn il Grischun ed il Tessin pertutgads il pli intensivamain da la grippa. Patir pateschan dentant era ils auters chantuns da la Svizra orientala, quel da Turitg sco era las regiuns da Berna, Friburg e dal Jura. Ils pli sans èn il mument anc ils romands.
RR novitads 17:00


text:
Charta 77
Charta 77 a l'è staa el moviment de dissens pussee important de la Cecoslovacchia, nassuu in reazion a l'arrest de la band Plastic People of the Universe e che in d'ona carta, ciamada appont Charta 77, el criticava el mancaa rispett del governo cecoslovacch di sò impegn per i diritt uman. I sò aderent, per vess minga denonziaa per avè faa opposizion, se definiven ona sociazion informala. El moviment, giudaa de Václav Havel, Jan Patočka, Zdeněk Mlynář, Jiří Hájek e Pavel Kohout, l'ha vist la firma de 147 zittadin.
L'ha menaa al nass de on Comitaa per la Defesa di Processaa Ingiustament, de che i member a hinn staa accusaa de sovversion e condanaa de 1 a 5 agn de preson.


text:
Lengua inglesa
L'ingles (nom nativ English; IPA: ['ɪŋglɪʃ]) a l'è una lengua indoeuropea qe la fa part del ram ocidental de i lengov germaneg, insema a l'olandes, al todesc alt e todesc bass, al flaming e al frison. L'ha tegnud anc'mo un quai carateristeg del sasson continental. L'ingles a l'è denter int una posizion partigolar, minga domà in paragon ai lengov germaneg, ma anca in rispett al grup lenguisteg indo-europeo: l'ha semplificad e cambiad insì tant la soa strotura qe adess a l'è plussee arent a una lengua isolan qe a una flessiva. De plu, dal pont de vista del vocabolari al g'ha plussee lessema d'origine non-germanega (specialment latina, passanda dal frances) qe germanica.
Int el XX secol l'ingles a l'è diventad la lengua franca principala, cont un sorpass del frances qe al l'haveva a so volta sostituid el latin 'me lengua de comunicazion diplomatega e sientifega. A l'è anca una lengua per la comunicazion fra jent qe i g'han minga dei colegament a livel cultural, sientifeg o politeg.
El Pader Noster Ingles
Our Father, who art in heaven,
hallowed be thy name;
thy kingdom come;
thy will be done on earth as it is in heaven.
Give us this day our daily bread;
and forgive us our trespasses
as we forgive those who trespass against us;
and lead us not into temptation,
but deliver us from evil.
Amen.


text:
Cun descender dal sulet piz da 4’000 meters en il Grischun è el crudà ensemen cun dus giasts al fil da la Spalla. Ils giasts han survivì cun grevas blessuras. Joos percunter è mort. Quai scriva il «Bündner Tagblatt» sa referind sin la famiglia da l'alpinist da 55 onns.
Joos tutgava tar ils alpinists grischuns cun il pli grond success. Sin champ internaziunal è el vegnì enconuschent sco alpinist d'autezza. Norbert Joos ha tranter auter ascendì 13 dals 14 pizs dad 8'000 meters dal mund – e quai adina senza oxigen artifizial.
La polizia chantunala tschertga perditgas davart l'andament da l'accident. Persunas ch'eran enturn las 14:00 uras en vischinanza dal fil da la Spalla ed han observà l'accident èn supplitgadas da s'annunziar tar il post da polizia a Poschiavo.
RR novitads 06:00


text:
Ezzelentissema Camaretta!
Isepp Zanoja (1752-1817)
Ezzelentissema Camaretta!
El pover Meneghin, serva umelissem
di voster ezzelenz, l'ha parsentii
a dì d'intorna propi per verissem
che l'oltra sira lor se sien unii
tucc i sessanta insemma a fà session
per despones se quij del trentarii
ne vegnissen a romp la devozion.
Oh Signor, ghe n'è anmò de bulardee?
Che avessem de tornà tucc a monton!
Se serem mò giustaa!... Basta, in Verzee
mi n'hoo sentii paricc; e tucc insemma
emm faa i nost conclusion lì in sui duu pee.
Chi diseva, o che semm o che no semma;
che vegnen pur; ghe la faremm vedè.
Chi diseva, scior nò, on poo pu de flemma:
gh'è tropp lamped d'intorna;... ghi emm del pè.
On olter dis: coss'ela sta baretta
che ne vœuren fà mett in sul topè?
Per dincio, in sul mè coo no vuj de metta.
In somma hin tanc i ciaccer che s'è faa,
che seccarev tutta la Camaretta,
se ghi voress cuntà. In fin gh'è staa
on omm de quij del temp de sant Ambrœus,
propi de quij che fan autoritaa,
l'è soltaa su e l'ha ditt: Ziffola Bœus,
che passa el dord; violter tananan
disii di lapp, e mi me sentì a cœus.
[...]


text:
Hom Strom senza pader Clera
- Sonda, 4.2.2017, 12:45
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 4.2.2017, 12:45, RTR
In pader en Val Müstair ed ina tradiziun pajauna.
In'etimologia populara è in'explicaziun inexacta da la derivanza dad in num, ma savens colliada cun in'istorgia divertenta. Uschia udin nus in'autra interpretaziun da la paclera da l'emna passada.
Oz è dentant il di cur che la giuventetgna da Scuol arda sia poppa da strom, probablamain in usit precristian. Quel um da strom vegn numnà in hom da nom e pom en la chanzun ed ha dà uschia il num a nossa emissiun. E la saira giain nus tuts a durmir, nus giain en il strom. Tgi sa pertge?


text:
Las bacterias per il chaschiel ston vegnir cultivadas. Quai fa Agroscope da l’Uffizi federal d’agricultura. Els fan radund 40 differentas culturas da bacterias per grondas e pitschnas chascharias en Svizra. Uss sto Agroscope dentant spargnar e na po betg pli cultivar vinavant bacterias. Nus declerain!
Ina visita en la chascharia «Che chaschöl» a Tschlin. Co vegnan las bacterias insumma elavuradas? Tge dovri anc per in bun chaschiel? E tge fan els uss, sche las bacterias na vegnan betg pli cultivadas? Nus mussain co far chaschiel!
Chaschiel e sias rusnas
Il chaschiel da l’Emmental sto avair grondas rusnas. Mo co vegnan questas rusnas propi en il chaschiel?


text:
Alber
L'Àlbor (anca arbor o alber) l'è una pianta che la viu tanti an, e per quést l'è buna da crés in volt cun un füst drit e legnùz che'l se ciàma trunch, e che'l pöd avègh di ram che s'aliméntun cun la linfa, grasie ai radìz e a le föie.
I albor i èn divérs dai arbüst miga apena per i dimensión, ma anca parché i gh'han un ünich trunch chel partìs da tera.
El légn di albor el servìs principalmént par fa i mobil e i finèstor d'le cà, ma anca la carta o par és brüzàd par scaldàs.
Cume l'è fai[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'albor da grand l'è 'na pianta legnùza che a diferénsa dell'arbüst el gh'ha un füst perèn e un trunch cun ramificasión néla part süperiùr. El trunch l'è furmàd da püsè strat: la part püsè estèrna l'è la rüsca, el scund strat l'è ciamàd libor, el ters l'è el cambi e in ültim gh'è el cilìndor centràl che l'è furmàd dal légn. Ogni albor el gh'ha la so furma caraterìstega che la dipénd dala cunfurmasión dal trunch (svilüp in altésa e diàmeter) e dall'inséma d'le ramificasión. L'albor cun la püsè granda circunferénsa dal trunch l'è el baobab che el riva anca a püsè de 40 metor. La zgiàfa dell'albor l'è faia dale föie e dai ram e la pöd és:
I föi pödun cascà o és persistént e a scunda d'la lur furma se pödun clasificà dü categurìe de albor: aghiföi o latiföi.
I albor pödun viu isulàd, in grüp de un'ünica spéce (cume ind la pinéta), o de spéce divèrse (busch o màcia). Par el mutìu che i radìz i èn tant luntàn dale föie, i albor i èn tant ezigént dal punt de vista climàtich: pödun miga viu ind le zone dezèrtiche, subàrtiche e sura munt trop volt, indùe de solit gh'èn i arbüst.
I albor i èn divìz in 3 categurìe:
- Furestài
- Frütìfer
- Urnamentài


text:
Bainvgnieu — Bainvgnü
La suprastanza da la Lia Rumantscha (LR) metta in consultaziun il sböz da la strategia.
L'elavuraziun da la strategia es statta ün process da collavuraziun, chi'd ha cumpiglià tant il Cussegl da la LR sco eir l'intera squadra directiva ed operativa. La consultaziun da la strategia es averta per tuot las uniuns affiliadas da la LR. Mincha commembra e mincha commember ha la pussibiltà da tour posiziun via sia uniun e quai fin als 15 october 2020.
verer il sböz >>
La radunanza generala da l’UdG es spostada
La radunanza generala da l’UdG es spostada ella nun ha lö quist on sco üsità la fin d’avrigl, dimpersè ad ün termin amo indefini insacura davo cha la pandemia es passada.
La butia da cudeschs da l’UdG i’l Chesin Manella resta serrada
La butia da cudeschs da l’UdG i’l Chesin Manella resta serrada fin davo la pandemia, però la vendita online sur nossa pagina www.udg.ch ed eir la vendita al telefon sur il nr. dal Chesin Manella 081 833 18 12 o per e-mail sur l'adressa udg.vendita(at)rumantsch.ch cuntinuescha dürant tuot il temp.
- Daspö sia fundaziun l'on 1904 es l'Uniun dals Grischs (UdG) activa per lingua e cultura rumantscha in Engiadina, Val Müstair e Bravuogn. Seis böt es da promouver e mantgnair la lingua ed ils bains culturals dals Rumantschs Ladins.
- L'Uniun dals Grischs maina ün lö d'inscunter cun libraria e program d'occurrenzas i'l Chesin Manella a Schlarigna.
- Cun sias ediziuns e la vendita pissera l'Uniun dals Grischs per nouvs cudeschs, periodics ed otras medias in rumantsch ladin e per lur derasaziun.
- L'Uniun dals Grischs es organisada sco società e collavura sco uniun affiliada da la Lia Rumantscha cun otras uniuns linguisticas e culturalas.


text:
Remo Weishaupt era impressiunà dal volumen dal Chor masdo Alvra. En la sala da gimnastica a Surava rebattevan las vuschs dals 31 chantadurs e chantaduras da la Val d'Alvra. Tuts eran fitg attents ed han lavurà intensiv cun il dirigent ospitant. Sco Remo Weishaupt ha ditg, saja quai l'avantatg da BarattaChor. Il chor saja bler pli attent e concentrà cun in dirigent ester e quel possia lavurar bler pli intensiv cun las singulas vuschs.
Regurdientschas
Gia tar il giubileum da 10 onns Chor masdo Alvra l'onn 2006 (lura anc sut il num Chor masdo Alvagni), ha Remo Weishaupt gì collavurà cun il chor. La presidenta Renata Geronimi ha preschentà avant la prova in cudesch cun fotografias dal concert da giubileum, e là datti diversas fotografias cun Remo Weishaupt.
L'aventura «BarattaChor» cuntinuescha per il Chor masdo Alvra
Fertant che l'aventura «BarattaChor» è a fin per Remo Weishaupt, cuntinuescha ella per Jürg Wasescha ed il Chor masdo Alvra. Enfin ils 26 da favrer pon chors e dirigents s'annunziar per il proxim barat che ha lieu il decurs dal mars.


text:
L'advocat dal simpatisant dal SI ha pretendì ina sentenzia a scrit. Perquai na po il chastì cundiziunà inclusiv assistenza da reabilitaziun betg entrar en vigur. Fin che la sentenzia a scrit è avant maun pudessi cuzzar plirs mais.
Ils derschaders federals a Bellinzona avevan sentenzià il burgais dubel svizzer libanais a 18 mais praschun. En il medem mument ha la dretgira ordinà assistenza da reabilitaziun perquai che l'um da 26 onns saja d'influenzar levamain.
Fin che la sentenzia va en vigur, vegn la polizia dal chantun Turitg activa. Ella vegn ad esser en contact cun il simpatisant da la milissa terroristica ed accumpagnar el. Detagls n'ha la polizia però betg numnà.
RR novitads 12:00


text:
Èn paucs puncts èn ils dus candidats per il presidi franzos dil medem avis. Sch’i va dentant per cumbatter il terrorissem èn els d’accord. Omadus lessan auzar il budget per la defensiun per savair proteger meglier la tiara.
Uschiglio èn ils dus candidats da differents avis tge ch’è il meglier per la Frantscha. Fertant che Marine Le Pen less extrar da l’Uniun Europeica less Emmanuel Macron integrar anc meglier la Frantscha en l’UE e salvar igl Euro. Plinavant less Macron mantegnair la lètg da omosexuals en Frantscha, sia adversaria perencunter è encunter quella. Era tar las rentas han els differentas ideas.
Davosa debatta
Ier saira è stada la davosa e la pli impurtanta debatta en connex cun las elecziuns en Frantscha. Passa duas uras han il candidat liber Emmanuel Macron e la candidata dal Front National debattà. Gudagnà ha tenor ina retschertga grad suenter il duell Emmanuel Macron, el ha persvas 63% dals aspectaturs. Marine Le Pen be 34%. El aveva gia en las duas emprimas debattas, cura che tut ils 11 candidats eran anc en la cursa gia persvas ils pli blers aspectaturs.
Duell dir
Il candidat per il presidi franzos Emmanuel Macron stettia per ina globalisaziun selvadia, ina brutalitad sociala ed ina guerra da tuts cunter tuts. Quai ha reproschà a l'independent la candidata populista da la dretga Marine Le Pen.
Macron ha returnà che Le Pen malegia in purtret negativ da la Frantscha e ch'ella derasia manzegnas e absurditads.
L'elecziun è dumengia proxima ils 7 da matg.
RR actualitad 07:00


text:
Lavurs
Practicists e practicistas da drenascha nettegian, svidan e mantegnan implants da drenascha. Latiers tutgan tut ils tumbins e las chanals, sur ils quals i vegn manà aua duvrada u aua da plievgia en la chanalisaziun.
Practicists da drenascha lavuran surtut en il sectur da drenascha d’immobiglias. Quai vul dir, els s’occupan d’aua persa da chasas. Cun lur lavur guardan els che l’aua en cuschina, bogn, tualetta e lavandaria po scular senza disturbis.
Tut tenor polluziun da tumbins e chanals elegian practicists da drenascha in proceder da nettegiar adattà. Sediments stinads sco p. ex. chaltschina allontaneschan els cun utensils. Stuppadas main stinadas elimineschan els cun pressiun auta d’aua. La materia ch’els tiran or da las chanalisaziuns dismettan els a moda professiunala.
Avant la partenza al lieu da lavur planiseschan ed organiseschan practicists da drenascha lur lavur. Els preparan il material ch’els dovran, al chargian en il vehichel e planiseschan il viadi al lieu da lavur.
Practicists da drenascha mainan er tras lavurs da mantegniment vi da vehichels da drenascha ed apparats da drenascha. Els nettegian ils vehichels e remplazzan parts isadas.
Practicists da drenascha enconuschan ils privels en lur professiun. Els resguardan las prescripziuns da la segirezza da lavur e da la protecziun da la sanadad. Plinavant segireschan els cun mesiras adattadas la protecziun da l’ambient e da las auas.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 10-9-2013
Durada
2 onns
Furmaziun en la pratica
En in manaschi dal mantegniment dal chanal
Furmaziun en scola
1 di per emna a la scola professiunala a Zug
Roms professiunals
- planisar, preparar lavurs e rapportar davart lavurs
- nettegiar implants da drenascha
- segirar il mantegniment, la segirezza e la protecziun da l’ambient
Curs ordaifer il manaschi
Tar differents temas
Diplom
Attest federal professiunal "practicist / practicista da drenascha AFP"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada
Pretensiuns
- dun pratic
- imaginaziun dal spazi
- fidadadad
- punctualitad
- abilitad da lavurar en ina gruppa
- buna demananza
- buna constituziun corporala
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da scolas spezialisadas e professiunalas sco er da la federaziun da tetg da la branscha da mantegniment da chanalisaziuns (advk)
Tecnolog / Tecnologa da drenascha AFQ
Practicists / practicistas da drenascha AFP san frequentar ina furmaziun da basa scursanida sco tecnolog / tecnologa da drenascha AFQ (access al 2. onn da furmaziun da basa). Suenter han els las medemas pussaivladads da furmaziun supplementara sco tecnologs / tecnologas da drenascha AFQ.
Cundiziuns da lavur
Practicists da drenascha lavuran en manaschis dal mantegniment dal chanal. I sa tracta per il solit d’affars pitschens u mesauns cun 5 fin 20 collavuraturs. En la branscha datti dentant er singuls manaschis gronds.
Practicists da drenascha lavuran bunamain adina en in pitschen team. La gronda part dal temp èn els en viadi, savens er surregiunal.
Els prestan servetsch da pichet, mintgatant er servetschs durant la fin d’emna, quai che pretenda flexibilitad.
Ulteriuras infurmaziuns
Ausbildungsdachverband der Kanalunterhaltsbranche (advk)
Sekretariat
Wölflistr. 5
Postfach 65
3000 Bern 22
Tel: 031 370 85 85
URL: www.advk.ch


text:
Il CB Schlarigna ha giu ina stupenta emprima mesadad dal campiunadi en quarta liga: L’equipa da l’Engiadin'Ota ha gudagnà otg da las emprimas nov partidas dal campiunadi. Be ina suletta partida ha l’equipa dà pari. Gest avant la posa d’enviern ha l’equipa giugà 0:0 cunter Danis Tavanasa.
A la testa da la tabella en la posa
Quasi cun il maximum dals puncts pussaivels è il CB Schlarigna i en la pausa d’enviern. Durant quella è l’equipa sa preparada per la runda da primavaira. Per gronda part en halla, dentant er cun in camp da trenament a Gordona sper Chiavenna en l'Italia. En il sid è l’equipa sa preparada da maniera optimala sin la runda da primavaira.
Partenza encunter Cuira 97
L’emprima partida da la runda da primavaira dat il CB Schlarigna encunter la terza equipa da Cuira 97. Sco mintg’onn dat Schlarigna las emprimas partidas da primavaira ordaifer. Sche tut va bain, alura turna l’equipa la fin dad avrigl sin l'atgna plazza da ballape San Gian per cuntinuar là cun las partidas da la runda da primavaira.
RR Sportissimo 17:05


text:
Umberto Eco, l'autur e scienzià talian
- Sonda, 20.2.2016, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 20.2.2016, 8:40, RTR
Umberto Eco, l'autur dal roman «Der Name der Rose» è mort.
El ha scrit numerus cudeschs e gia ses emprim roman «Der Name der Rose» è stà in Bestseller. L'onn 1980 era quest roman cumparì cun il titel original: «Il nome della rosa». Dus onns pli tard è la translaziun tudestga cumparida.
Blers enconuschan forsa meglier il film cun il medem titel. In film cun Sean Connery en la rolla da William von Baskerville.
Ier saira è Umberto Eco mort da la malsogna cancer. El aveva 84 onns.


text:
Lèngua danéza
El danés (nòm natìf: dansk; IPA: [d̥ænsɡ̊]) l'è giöna de le lèngue germàniche setentriunài (ciamàde apò lèngue scandìnave), en sóta-'nsèma del ram Germànic de le lèngue Indo-Europèe.
L'è parlàt de piö o méno 6 miliù de persùne, suratöt en Danimarca, ma l'è dopràt apò a de 50,000 danés endèl Schleswig-Holstein (nòrt de la Germania) endóche l'è cunsideràda lèngua minuritària.
El danés el g'ha stato uficiàl e l'è 'nsegnàt endèle scöle apò 'n Groenlàndia, e 'ndèle ìzole Far Oer.
'N Islànda e 'ndèle ìzole Far Oer el danés l'è 'nsegnàt come lèngua straniéra ubligatòria. Gh'è dèle cumünità che pàrla la lèngua danés apò 'n Argentina, 'ndèi Stati Ünìcc e 'n Cànada.


text: Shìjiè shàng yǒu yīqiān rén xǐhuān wán sàichē yóuxì hé piāoliú yóuxì, piāoyí yóuxì, piāoyí chéngshì yóuxì, piāoyí yóuxì miǎnfèi huò piāoyí chéngshì yóuxì, tāmen bùjǐn wèi nánhái, dàn nǚhái píngděng. Shuí bù xǐhuān màoxiǎn hé lèqù? Měi gèrén dōu xǐhuān zuò yīxiē lìng rén xīngfèn de dōngxī zài nàlǐ de rìcháng shēnghuó, yīgè jīngxīndòngpò de shēnghuó, bùzàihū tā shì yīgè yóuxì huò nǐ de xiànshí shēnghuó. Rúguǒ nǐ kěyǐ zài xiànshí shēnghuó zhōng zuò zhèxiē piāoyí de dōngxī, nǐ xǐhuān tā, nàme nǐ zhēn de hěn xìngyùn, dàn shǒuxiān zhǐshì cóng zhèlǐ kāishǐ, shuí méiyǒu qìchē piāoyí hé kāichē, bùyào shāngxīn, wǒmen dédào nǐ zhǔnbèi wán nǐ de shēnghuó de mènghuàn bān hé zuì jīngxiǎn de piāoliú yóuxì. Jíxiàn chéngshì piāoliú sài 3D shì tèbié wèi nín shèjì de gěi nǐ tiǎozhàn xìng de piāoliú tǔdì. Shì de, xiànzài kěnéng, zhǐyǒu yīgè diǎnjī yuǎn, qù nǐ de App Store sōusuǒ zuì hǎo de yóuxì piāoliú,“jíxiàn chéngshì piāoyí sài 3D”, bìng jíyú ānzhuāng. Tā hái méiyǒu chídào.Jíxiàn chéngshì piāoyí sàichē 3D qūdòng chéngxù shì yīgè zhēnzhèng de mónǐ sàichē chǎngjǐng hé kāifā yīgè zhuóyuè de zhìliàng jíxiàn pǎo kù dúlì shǒujī yóuxì. Zhè shì yīgè fēicháng jīqíng de sàichē yóuxì, nǐ kěyǐ zài dà chéngshì piāoyí, rú niǔyuē, díbài, lúndūn, dé lì, yīsīlánbǎo, kǎlāqí hé sàichē lìqīng guǐdào yǔ bèi huǐ de jiāotōng. Jǐngchá gāosù zhuīzōng, rúguǒ nǐ xǐhuān kuàisù sàichē hé fènnù de piāoyí yóuxì, zhè shì nǐ zuì hǎo de xuǎnzé.Nǐ kěyǐ yǒu lèqù, dāng nǐ zài wán jíxiàn chéngshì piāoyí sài 3D, xiǎoxīn, yīnwèi zhège chéngxù kěyǐ chénnì jǐ gè xiǎoshí, dàn nǐ bìxū xiūxí wán, yīnwèi chíxù jízhōng dào xiǎoshí kěnéng huì yǐngxiǎng nǐ de yǎnjīng hé jiànkāng. Wǒmen shèjì de yóuxì shì fàngsōng hé yúlè, fàngsōng hé yǒu lèqù.Wán jíduān chéngshì piāoliú sài 3D, nǐ zài yīgè dàolù shàng jiàshǐ nǐ de chē, zhùyì bùyào zhuàng dào de dōngxī nǐ de chē kěyǐ bēngkuì. Dàolù shàng yǒu jiāotōng, piāoyí nǐ de chē, yīnwèi nǐ shì piāoliú de guówáng, dàn zhùyì nǐ bùxiǎng dǎ qítā chē de jiāotōng, xiǎnshì nǐ yǒu shé me. Tànsuǒ nǐ de jiàshǐ jìqiǎo. Nǐ xūyào tōngguò zuò gèng duō de piāoyí huòdé gèng duō de jīfēn.Xiàzài jíxiàn chéngshì piāoyí sài 3D, bìng dédào jīhuì piāoyí yīxiē fùgǔ chē hé dàolù shàng de rè bàng, tōngguò piāoyí zhǒngzú, zhèngmíng nǐ de piāoliú jìnéng wǒmen nǐ dédào, bìng bǎ nǐ de chē tíng zài tíngchē chǎng. Qìchē shì duō gè, dàn nǐ xūyào jiěsuǒ nǐ zuì xǐhuān de wán hé huòdé zúgòu de fēnshù, ràng zìjǐ yīgè xīn de, gèng shénqí de qìchē.Jíxiàn chéngshì piāoyí bǐsài 3D de tèdiǎn:•Xiànshí mónǐ qìchē de suǒyǒu fāngmiàn (fādòngjī, chuándòng xì, lúntāi děng).•Jīngrén de xiànshí fādòngjī shēngyīn měi gè qìchē yǔ wōlún kǒushào hé chuī chú fá.•Huíshēng xiàoguǒ yú shēngyīn.•Piāoyí biāojì zài xiànshí shēnghuó zhōng.•Tōngguò gāosù piāoyí, gāo piāoyí jiǎodù hé piāoyí qíjiān qīng chù qiángbì lái huòdé jīfēn.•Duō zhǒng chéng yǐn huánjìng.•Zhuàn qǔ jīfēn, jiěsuǒ gèng duō de qìchē.•Huīhuáng de yònghù jièmiàn: Zhēn de hěn yǒuqù de zuì kuàisùdù hé kù, fāhuī piāoyí de tiǎozhàn, sàichē!•Zhíguān de yóuxì kòngzhì jiāng zēngjiā éwài de yóuxì dòngtài, mónǐ, jìngzhēng duìshǒu•zì dìngyì nín de qìchē•xiǎngshòu shòuquán de yīnyuè guǐdào, tígāo jiàshǐ mónǐ tǐyàn. Mónǐjiàshǐ hé piāoyí yǔ zhēnzhèng de yùndòng zuìgāo sùdù de chē kěnéng bùshì nàme ānquán, dàn tā de zhǐshì yóuxì bù hàipà. Wǒmen de piāoyí yóuxì wán jíxiàn chéng piāoyí sài 3D! Tā shì ānquán de, háo wú yíwèn, dàn tā shì chāojí fùzhì zhě lìng rén xīngfèn! Hěn róngyì lǐjiě piāoyí jīzhì shì zuì jiǎndān de, dàn nǐ huì fāxiàn zhǎngwò de bǎxì shì zhēn de, zhēn de yǒu tiǎozhàn xìng! Chángshì yīcì... Xiàzài shì miǎnfèi de dǐngjí sù dù, sàichē, jīhū bù xūyào shíjiān lái tóngbù kāishǐ zài nín de shèbèi shàng! Nfs, jiāotōng, tuō dòngyīxiē lìng rén xīngfèn de gōngnéng yǔ zhēnzhèng de wùlǐ xiǎngshòu wán jíxiàn chéngshì piāoyí sàichē 3D qūdòng chéngxù huòdé gèng duō de jīfēn hé jiěsuǒ xīnchē. Gǎnjué piāoyí yǔ nǐ de xīn...Bug fixes


text:
Cun adattar las tariffas per prestaziuns dals medis Tarmed èsi gartegià da spargnar. Uschia valitescha il Cussegl federal las mesiras ch'el ha introducì il cumenzament dal 2018.
Las prestaziuns da Tarmed quintadas giu l'onn passà via l'assicuranza da basa per la tgira da malsauns sajan sa reducidas per 119 milliuns francs cumpareglià cun l'onn avant, annunzia il Cussegl federal. Avant il 2018 s'augmentavan ils custs anc mintg'onn per radund 400 milliuns francs.
Ord l'archiv da SRF:
RTR novitads 11:00


text:
Votaziun a l'urna
Culla votaziun a l'urna surpiglian las votantas ed ils votants lur drets in chosas cumünalas.
Quai sun:
- la tscherna dal president cumünal
- la tscherna dals ulteriurs commembers da la suprastanza cumünala
- la tscherna dals commembers da la cumischiun sindicatoria
- la tscherna dals commembers dal cussagl da scoula
- il decret ed il müdamaint da la constituziun cumünala
- il decret ed il müdamaint e l'annulaziun da ledschas cumünalas
- il decret ed il müdamaint da l'ordinaziun da la planisaziun da territori sco eir da parts da tala, scha la legislaziun chantunala prevezza üna votaziun i'l cumün.
- l'approvaziun e la decisiun da la radunanza cumünala, schi'd es gnü fat ün referendum
- la fusiun cun oters cumüns


text:
Planisà è in bajetg da quatter auzadas che cunfinescha cun la clinica otalpina da Tavau. En las duas auzadas sisum duai dar laboratoris biros en las duas ulteriuras auzadas duai dar stanzas da scolaziun e sesidas, scrivan ils responsabels. Las lavurs duajan esser finidas la stad 2019.
La politica è satisfatga
Per il cusseglier guvernativ Jon Domenic Parolini è il center planisà in project che sa basa sin l'istorgia ed la tradiziun dal lieu da cura da Tavau. Era per l'entir chantun quinta Parolini cun impuls economics. Per il mastral da la regiun da Tavau Tarzisius Caviezel è l'entir project in project da caracter d'impuls per l'entir plaz da sanadad da Tavau.
Dapi il 2009 promova la fundaziun «Christine Kühne-Center for Allergy Researche and Education» la fundaziun d'in tal center per la scolaziun e la perscrutaziun d'allergias.
RR novitads 20:00


text:
Sfida dad ademplir il plan da chatscha
Els hajan gì ina chatsch'auta pulita, era sch’i saja stà bell’aura e fitg chaud, di il guardiaselvaschina da la Surselva Werner Degonda. I saja stà ina gronda sfida dad ademplir il plan da reducziun dal chantun. Mo i saja bun che chatschaduras e chatschadurs hajan ademplì quel, perquai ch’els sajan sut in tschert squitsch da vart da la selvicultura.
Ils chamutschs sut squitsch
A la radunanza generala dal district da chatscha 1 (Cadi) èn las cifras vegnidas preschentadas.
En quest district han ins sajettà durant la chatsch'auta 474 tschiervs (2015: 467), 179 chavriels (167), 208 chamutschs (245) e 28 capricorns (38).
Il motiv ch’ins haja sajettà l’onn passà in toc pli pauc chamutschs ch'il 2015 (37 animals respectivamain 15.1 % pli pauc) saja ch’ils chamutschs sajan sut grond squitsch, perquai ch’ils umans nizzegian pli e pli il territori sur il guaud, e quai stad ed enviern, declera Werner Degonda.
RR actualitad 07:00


text:
Stazion de Milan Nord Bovisa
La Stazion de Milan Nord Bovisa, o anca Bovisa-Politecnich l'è 'na stazion ferroviaria regionala de la Lombardia, doperada anca del servizzi feroviari suburban de Milan, situada in la città de Eror Lua an package.lua a la linia 80: module 'Modulo:No globals' not found.. L'è in sui lign Eror Lua an package.lua a la linia 80: module 'Modulo:No globals' not found. e l'è collegada ai stazion de Eror Lua an package.lua a la linia 80: module 'Modulo:No globals' not found..
ServizziModifiché
InterscambiModifiché
- Fermada filobus (Bovisa FN, linia 92)


text:
Boy 1
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Nullam eu dignissim tortor, sit amet bibendum lacus. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Nullam eu dignissim tortor, sit amet bibendum lacus.
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Nullam eu dignissim tortor, sit amet bibendum lacus. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit.
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Nullam eu dignissim tortor, sit amet bibendum lacus. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit.


text:
Ün scriptur sainza success, üna duonna chi’s zoppa, ün specialist dad IT chi’d es clandestinamaing homosexual: Tuots s’inscuntran in ün cafè irakais a Londra. «Baghdad in my Shadow» giova illa diaspora irakaisa a Londra e muossa quant different chi’s po viver l’exil e’s compuoner ün’identità. Ingün möd nu para dad esser l‘ideal, mo tuots chattan üna via pussibla. Il film confruntescha a seis protagonists in ün plot construi in maniera rafinada e be tensiuns cun ils fantoms da lur passà. Quista pitschna cumünanza vain periclitada in quel mumaint cha l’ex-hom dad Amal apparischa a Londra e cha’l neiv dal scriptur, uzlantà dad ün scheik radikal, as metta cunter ‘ils ateïsts infams dal cafè Abu Nawas‘. I vain ad ün showdown dramatic.
Il film vain i’ls kinos la fin da november 2019
Drama, 105 min.
Entrada 20 CHF
Davo la projecziun:
Discussiun cul redschissur Samir


text:
Lengua greca antiga
El Grech Antich (nòmm nativ: ἡ Ἐλλnvιkή Yλῶσσa o Ἐλλnvιkόv; trasliterazion: hē Hellēniké glôssa o Hellēnikón; in Grech Modern: Apxaίo Eλλnvιkό; trasliterazion: Archaío Ellēnikó ) l'è l'union di dialett parlaa in de la Grecia Antiga e, in de la soa varietaa Iònegh-Attega, l'è cont el Latin la lengua che l'ha fondaa la civiltaa occidental. On esempi de Grech Antich l'è: "Eu bainómenoi en têi Ouikipaideía, têi eleutherêi engkuklopaideía hê pántes dúnantai sôizein gráfein" (= Ben vegnuu in la Wikipedia, l'enciclopedia lìbera che tucc pòden juttá a scriv).
I Origin[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Grech l'è ona lengua indoeuropea come 'l Latin, el Persian, l'Armen e 'l Celtegh. I Indoeuropee che hinn migraa in Grecia in del 2000 A.C. parlaven el Protogrech, che poeu el s'è evoluu in d'ona varietaa granda de dialett. Perchè l'è avegnuda ona ròbba simel? Perchè la Grecia l'è ona region che la gh'ha on numer grand de mont, che hann separaa i vari gent Ellenigh, donca el s'è nò formaa on Statt unii. Se 'l gh'è nò on Statt unii, nanca la lengua la pò vess istèssa (per esempi, anca in Italia l'è avegnuu l'istess).
I dialett Ellenegh e la lengua comun[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Del Protogrèch hinn nassuu on numer d grand e varietaa: el Micenee (parlaa a Micén, in del Peloponnes), el Dòregh (parlaa in Lacònia, in Macedònia e a Creta), l'Eòlegh (parlaa in de la Grecia Central e in di isol del Mar Egee), l'Arcadegh-Cipriòta (parlaa in Arcàdia e a Ciper) e 'l Iònegh (parlaa in Attega e in de la part de l'Asia Minor ciamada Iònia). Nun gh'hemm minga testimonianzi de tucc 'sti dialett chì, anca perchè la maggior part di scrittor hann scrivuu in Attegh. Ona menzion particolara la spetta a la lengua che l'è stada doperada per scriv i duu poema epich del poetta Omee, var a dì L'"Iliad" (ἠ Ἰλιάς) e l'"Odissea" (ἠ Ὀδuσσeίa). A longh la soa lengua l'è stada considerada on'union tra l'Eòlegh e 'l Iònegh, ma in temp vesin a nun l'è staa stabilii che in realtaa l'eva ona lengua artificial, fada per el meter cont el qual eren staa scritt (ciamaa "esameter"). I duu poema hinn staa diffonduu a longh per via oral, fin al moment in cui el dittator de Atene, el Pisistraa je ha minga faa copià.
Poeu, dòpo la vittòria contra i Persian (479 A.C.) la s'è dervida per la Grecia on'etaa de splendor coltural immens, in de la qual Atene la gh'ha avuu el ròl principal. Questa etaa l'è ciamada classega. Chì la lengua Attega l'è devegnuda la lengua de la poesia, de la filosofia (cont el Platon e l'Aristòtel), del teater (con l'Eschil, l'Euripid e 'l Sòfochel) e de la storiografìa (con l'Eròdot e 'l Senofont). Poeu, quand che Atene l'ha perduu la Guerra del Peloponnes, l'Attegh l'ha mantegnuu el sò valor.
Infin, in del IV sec. A.C. Lissander III el Grand, re de Macedònia, l'ha prima ciappaa tuta la Grecia, e poeu tucc i territòri di Persian, e l'ha faa sù l'imperi pussee grand de l'antichitaa. Donca, per amministrà on territòri d'ona natura tal, la serviva ona lengua unega e comun. Lisander l'era Grech, ma minga Attegh, donca l'ha contribuii a fà ona varietaa del Grech (con bas el Attegh, peroo) che la uniss la maggior part di dialett e che la fuss comprensibil a tucc i sò dominaa (nanca lor eren Grech). Inscì l'è nassuda la lengua Greca comun, ciamada in Grech per l'apunt "koιvή διάλektoς" (= koiné diálektos). Questa lengua chì la gh'ha avuu l'istess ròl del Toscan in Italia e l'è anca la lengua che la ven studiada a scoeula. Anca i Roman, che hann ciappaa la Grecia in del 146 A.C. hinn staa affasinaa de questa lengua e infatt tucc i òmen de coltura la studiaven. El Ceser quand di congiuraa l'hann coppaa l'ha dii i sò ultimm paròll in Grech (Kaí sù, téknon?, ch'el voeur dì: "Anca tì, fioeu?"). De la koiné l'è vegnuu el Grech Medieval e poeu quell modrno (con tucc i sò dialett). Anca i Vangee hinn staa scrivuu in chesta lengua.
El dialett Iònegh[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
In particolar, el Iònegh (ὀ Ἰάς διάλektoς, ho Iás diálektos) l'eva parlaa in dij Ciclad, in la còsta turca e su quella del mar Egee (in Attega, per esempi). El sò abecee l'e quell che poeu l'è diventaa l'abecee grech moderno. Come differenz de la koiné, el Iònegh:
- Muda semper la A longa in Ē (a es.: Troíē, minga Troía);
- El fa diventà dittongh i "E" e i "O" (a es: Koúrē, minga Kórē; e Peíras, minga Péras);
- El gh'ha minga i contrazion (a es: Géneos, minga Génous);
- I dittongh "AU" diventen "Ō" (a es: "Thōmázō", minga "Thaumázō");
- I sòn in "RR" diventen "RS";
- I sòn "TT" diventen "SS", come anca in de l'Attegh pussee antich;
- El sòn "GN" el diventa "N" (a es: Nínomai, minga Gígnomai);
- El dativ de la I e II declinazion el finiss in "SI" (a es: Anthrópoisi, minga Anthrópois);
El dialett Dòregh[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- In di paròll che in del Grech Arcaegh gh'aveven on "s" prevocalegh e ona lettera ciamada jod (J) el Dòregh, comè l'Attegh el mett ona "H".
- El Dòregh el tegn l'antega lettera "w" (scrivuda F); a esemp wérgon, minga érgon (lavorà);
- El tegn ona "t" indove in del Attegh la gh'è ona "s"; per esempi, tú, minga sú (tì);
- El sòn "th" el diventa "s"; per esempi, siós, minga theós;
- El sòn "z" el diventa "sd"; per esempi, melísdetai, minga melízetai;
- El genitiv plural maschil l'è in "ā", minga in "ōn";
- El genitiv plural feminil l'è in "ân", minga in "ôn";
- El genitiv singolar maschil de la I declinazion l'è in "a", minga in "ou";
- El genitiv singolar maschil de la II declinazion l'è in "ō", minga in "ou";
- L'acusativ plural maschil de la II declinazion l'è in "ōs", minga in "ous";
- "Nun" l'è Hamés, minga Hēmeîs;
- "Violter" l'è Humés, minga Humeîs;
- L'articol "i" l'è toí, mina hoi;
El dialett Eòlegh[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
El dialett Arcàdegh-Cipriòta[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
De 'sto dialett chì se sa minga tant, anca se l'è conossuu 'l fatt che l'eva vun di lengov grech che la somejava pusse al Micenee. Come l'è indicaa del sò nòmm, l'eva parlaa in de l'Arcadia (Peloponnes) e in de l'isola de Ciper, indove, al dì d'incoeu, l'è parlaa on dialett pussee compagn del Grech Antich che de la lingoa parlada in Grecia.
La lengua omerega[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
La lengua omèrega l'è ona lengua artificial in de la qual hinn staa mis'ciaa form de pussee dialett, come l'attegh, el iònegh e l'eòlegh. Donca l'è puttòst difficil trovà i caratteristegh principal. Tel chì on quai esempi:
- I "a" longh diventen "ē".
- Gh'è minga semper i contrazion vocàelgh.
- Se pò trovà despess "pt" inveci de "p"
El Grech Antich al dì d'incoeu[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Grech l'è comenzaa a vess restudiaa al inizzi del Renasiment, quand l'è nassuda la corrent del Umanism, anca se gianmò in de l'Etaa de Mezz l'eva doperaa in dij monastee e daj Arab (che gh'aveven ciappà dij part del territòri dij Bizantin) comè lingoa de la filosofia. Ora, in Grèsa l'è studiaa comè da nun el Latin, perchè el gh'hà la soa istessa funzion. In Italia l'è materia de studi in dij licee clàssegh cont el Latin. I numer, i preposizion e i desinenz del Grech vegnen anca mò doperaa in la nomenklatura scientìfega e médega.
L'Alfabee[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Alfabee Grech l'è derivaa de l'alfabee fenìss e el gh'hà 24 letter (6 vocaj e 18 consonant):
A, a (álfa): A
B, B (bêta): B
Γ, Y (gámma): G (parnonzia: GH)
A, δ (délta): D
E, e (épsilon): E (parnonzia: É)
Z, Z (zêta): Z
H, n (hêta): Ē (parnonzia: È)
Θ, θ (thêta): TH (parnonzia: TZ)
I, ι (ióta): I
K, k (káppa): K
A, λ (lámbda): L
M, u (mu): M
N, v (nu): N
E, E (xi): X
O, o (ómikron): O (parnonzia: Ó)
Π, π (pi): P
P, p (rho): R
E, σ/ς (sígma): S; l'è scrivuda anca "C".
T, t (taû): T
Y, u (úpsilon): U (parnonzia: U)
Φ, φ (fi): F
X, x (chi): CH (parnonzia: KH)
Ψ, ψ (psi): PS
Ω, w (òmega): Ō (parnonzia: Ò)
ATENZION: Se la "S" l'è in del mezz d'ona paròll, la se scriv σ, ma se l'è a la fin l'è scrivuda inveci ς.
Del alfabee grech deriven l'alfabee latin (ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ) e chel cirìlegh (AБBГДEËЖЗИЙKAMHOПPCTyФXЦЧШЩЪЫbЭЮЯ).
Sòn particolar[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
AI, ᾳ: ĀI (parnonzia: A).
AI, aι: AI (parnonzia: AI).
AY, au: AU (parnonzia: AO).
ΓΓ, YY: GG (parnonzia: NGH).
ΓK, Yk: GK (parnonzia: NK).
ΓN, Yv: GN (parnonzia: GHN).
ΓE, YE: GX (parnonzia: NX).
ΓX, Yx: GCH (parnonzia: NKH).
EI, eι: EI (parnonzia: EI).
EY, eu: EU (parnonzia: EO).
HI, ῃ: ĒI (parnonzia: È).
HY, nu: ĒU (parnonzia: EO).
KK, kk: KK (parnonzia: NK).
OY, ou: OU (parnonzia: O).
ΩI, ῳ: ŌI (parnonzia: Ò).
I Dittongh[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Derent'al Grech Antich gh'hinn dij leter che, si vegnen mettuu insèmm, l'è comè se farissen ona soeula lètera. Chest grupp chì hinn ciamaa dittongh e hinn: aι, au, eι, eu, oι, ou.
Òlter nòrm de ortografia[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aj inizzi de paròll (se comenzen per vocal o per "R") el doeuv semper vess present el spirit, ona partisela che la se mèt sora la prima lètera e che la determina se ona vocal l'è aspirada o nò. Se l'è aspirada, el spirit el se ciama "asper", se l'è minga aspirada el se ciama "dolz".
Esemp: ἉYaθός (bon) el se traslitera "Agathós" parchè el spirit l'è dolz. Ma Ὁpάw (vedè) el se traslitera inveci "Horáō", per el motiv contrari.
I accent pòden vess sguzz o sirconfless. L'accent sguzz poeud stà sora tucc i vocaj e sin a la tersultima silaba, ma el sirconfless soeul sora i vocaj longh (a, n, ι, u, w, ᾳ, ῃ, ῳ) e i ditongh (aι, au, eι, eu, oι, ou) e sin a la penultima silaba. Sora i ditongh, l'acent el vien mettuu adòss a la vocal final ma s'el parnonzia sora la prima (esemp: ἀYaθoί el se traslitera agathoí ma el se parnonzia agatzòi). La a, la ι e la u pòden vess sia longh che cort.
Chesta modalitaa de parnonzia la se ciama "etacista" (parchè la n la se parnonzia "E"). In Grèsa inveci la vien dovrada ona oltra fòrma de parnonzia, ciamada "itacista", per el motiv che la n, la u e i dittongh oι, uι e eι hinn parnonziaa "I". Semper con chesta parnonzia, aι el se legg "E", δ "DH", B "V", uπ "B, MP, MB" e vt "D, NT, ND".
Similituden cont òlter lengov[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Grech Antich l'è ona lingoa indoeuropea, donca el gh'hà similtuden cont i alter lengov de chesta familia lingoistega.
Grech/Ingles[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Aeίπw, Leípō: I leave (mì lassi);
- ΘuYάtnp, Thugátēr: Daughter (fioeua);
- Mῦς, Mûs: Mouse (ratt);
- Ὑπὲp, Hupèr: Over (sù);
- ἚpYov, Érgon: Work (lavor);
- Γeλάw, Geláõ: I laugh (mi ridi);
- Ὂλoς, Ólos: All (tutt);
- Metὰ, Metà: With (cont);
- Ἄvὴp, Anèr: Man (òmm);
- Kaλέw, Kaléō: I call (mì ciami);
- ΓιYuώσkw, Gignóskō: I know (mì sô);
- ἈYaθός, Agathós: Good (bon);
- Ἐσθίw, Esthíō: I eat (mì magni);
- Ὓδop, Húdor: Water (aigoa);
- Nέoς, Néos: New (noeuv);
- Πῦp, Pûr: Fire (foeugh);
- Kύwv, Kúōn: Hound (can);
- Eἰuί, Eimí: I am (mi son);
- Πoῦς, Poûs: Foot (pé);
- Ἒkuσov, Ékuson: I kissed (hoo basaa);
- Nῦv, Nûn: Now (nunch);
- Πaῖς, Paîs: Boy (bagaj);
- Mάxn, Máchē: Match (bataja);
Grech/Latin[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Baίvw, Baínō: Venio (mì vegni);
- Ἐπὶ, Epì: Apud (arent);
- Ὑπὀ, Hupó: Sub (giò);
- Ὑπὲp, Hupèr: Super (sù);
- Aύkoς, Lúkos: Lupus (lof);
- Ἐk, Ek: Ex (foeura de);
- Ἀπό, Apó: Ab (da);
- Kaί, Kaí: -que (e);
- Ἠpῶς, Hērôs: Vir (eròe);
- Φέpw, Férō: Fero (mì pòrti);
- ἘYὼ, Egò: Ego (mì);
- Eὺ, Sù: Tu (tì);
- Πόλeuoς, Pólemos: Bellum (guèra);
- Eὺv, Sùn: Cum (con);
- Oἶvoς, Oînos: Vinus (vin);
- MέYaς, Mégas: Magnus (gran);
- Boύλouaι, Boúlomai: Volo (mì voeuri);
- ΓιYuώσkw, Gignóskō: Cognosco (mì cognossi);
- Aύw, Lúō: Solvo (disligà);
- Γέvoς, Génos: Genus, Gens (gent);
- Πeιpάw, Peiráō: Experio (mì proeuvi);
- Θeός, Theós: Deus (dio);
- Neός, Neós: Novus (noeuv);
- Eἰuί, Eimí: Sum (mì son);
- Eἶuι, Eîmi: Eo (mì voo);
- Aίδwuι, Dídōmi: Do (mì doo);
- Πoῦς, Poûs: Pes (pee);
- Γpάφw, Gráfō: Scribo (mì scrivi);
- Ἂλλoς, Állos: Alius (òlter);
- Ἂpktoς, Árktos: Ursus (ors);
- Πάvteς, Pántes: Cuncti (pròpri tucc);
El Pader Nòster in koiné[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Πάtep ἡuῶv ὁ ἐv toῖς oὐpavoῖς (Pader nòster, quell in di cej)
ἁYιaσθήtw tὸ ὄvouά σou· (sia santificaa el tò nòmm)
ἐλθέtw ἡ Baσιλeίa σou· (vegna el tò regn)
Yevnθήtw tὸ θέλnuά σou, (sia fada la toa volontaa)
ὡς ἐv oὐpavῷ kaὶ ἐπὶ tῆς Yῆς·(come in cel, inscì anca in terra)
tὸv ἄptov ἡuῶv tὸv ἐπιoύσιov δὸς ἡuῖv σήuepov· (damm incoeu el nòster pan de tucc i dì)
kaὶ ἄφeς ἡuῖv tὰ ὀφeλήuata ἡuῶv, (e rimettom i nòster debit)
ὡς kaὶ ἡueῖς ἀφίeuev toῖς ὀφeιλέtaις ἡuῶv· (come anca nunch i rimettom ai nòster debitor)
kaὶ uὴ eἰσevέYkῃς ἡuᾶς eἰς πeιpaσuόv, (e portem minga in tentazion)
ἀλλὰ ῥῦσaι ἡuᾶς ἀπὸ toῦ πovnpoῦ, ἀuήv.(ma liberom del mal, amen)


text:
- Seiteninformationen
- Erste Mitteilung
- Neuen Beitrag einfügen
En sia sesida ha la regenza approvà la cunvegna cun las Viafiers federalas per deviar aua dal Reno di Medel. Ultra da quai ha ella concedì contribuziuns per sanar la chasa da scola e da guaud da la scola alpina Avrona e per renovar il bogn da cura Andeer.
Approvaziun da la cunvegna cun las Viafiers federalas per deviar aua dal Reno di Medel
La regenza ha approvà la cunvegna tranter il chantun Grischun e las Viafiers federalas svizras (VFF) pertutgant la deviaziun d'aua dal Reno di Medel or da la Val Cadlimo en il territori dal chantun Tessin.
Las VFF han l'intenziun da renovar e d'engrondir lur ovra electrica existenta Ritom en il chantun Tessin. Il volumen d'investiziun importa 200 fin 300 milliuns francs. Dapi l'onn 1930 utiliseschan las VFF l'aua dal Reno di Medel en l'ovra electrica Ritom. L'aua deviada reducescha però las pussaivladads da duvrar l'aua dal reno di Medel en las ovras electricas grischunas per lung dal Rain anteriur respectivamain en l'ovra electrica da Domat. Ina cunvegna correspundenta che datescha da l'onn 1963 e che vala anc fin l'onn 2043 furma la basa actuala da questa deviaziun d'aua. En il rom da las lavurs da renovaziun e d'engrondiment da l'ovra electrica Ritom vegn la cunvegna ussa renovada anticipadamain.
Grazia al fatg ch'il nov dretg d'utilisaziun vegn concedì ad ura, duain las vischnancas grischunas pertutgadas survegnir da las VFF ina taxa da concessiun ed il chantun Grischun ina taxa dal stadi. Previsa en quest connex è ina indemnisaziun unica da mintgamai 288 508 francs. L'import per las vischnancas duai vegnir repartì proporziunalmain en relaziun cun la forza idraulica brutta concedida. Plinavant è previsa ina indemnisaziun unica da totalmain 3 milliuns francs, perquai che las vischnancas ed il chantun renunzian da sa participar a la Ritom SA ed ad in eventual dretg da return dals implants a la concedanta. Quella indemnisaziun duai er vegnir repartida mintgamai per la mesadad sin las vischnancas e sin il chantun.
Nova submissiun da la centrala operativa dal clom d'agid sanitar 144
La regenza ha desditg il contract cun l'ospital regiunal da la Surselva per la gestiun da la centrala operativa dal clom d'agid sanitar 144. Cun la desditga per ils 31 da december 2017 e cun la nova submissiun da l'incumbensa vul il chantun pussibilitar er ad auters interessents da s'annunziar per la gestiun da la centrala operativa dal clom d'agid sanitar. Quai en il senn da la lescha da submissiun che duai promover la concurrenza tranter ils purschiders. La publicaziun da la submissiun ha probablamain lieu l'emprima mesadad da l'onn 2016.
La centrala operativa dal clom d'agid sanitar a Glion ha cumenzà cun sia activitad la stad 1999. La regenza aveva dà a l'ospital regiunal da la Surselva ina incumbensa correspundenta ils 16 da december 1997.
Sanaziun da la chasa da scola e da guaud Avrona
La regenza grischuna ha approvà il project per sanar la chasa da scola e da guaud da la fundaziun da la scola alpina Avrona. Ella ha deliberà ina contribuziun chantunala da construcziun da maximalmain 1,26 milliuns francs. Las lavurs da construcziun planisadas cumpiglian oravant tut la sanaziun termica dals mirs exteriurs e la renovaziun dals indrizs da la tecnica da chasa.
La scola alpina Avrona a Tarasp è ina instituziun da la scolaziun speziala renconuschida. Tenor la lescha chantunala da scola paja il chantun a las instituziuns da la scolaziun speziala contribuziuns da construcziun tenor las disposiziuns da la lescha chantunala davart l'integraziun sociala e professiunala da persunas cun impediments.
Contribuziuns da la confederaziun e dal chantun per la renovaziun dal bogn da cura Andeer
Cun resalva d'ina finanziaziun totala segirada vegn concedì – en il rom da la nova politica regiunala da la confederaziun (NPR) – in emprest da 740 000 francs a la Bogn da cura Schons Andeer SA per la renovaziun dal bogn da cura Andeer. Ultra da quai vegn garantida ina contribuziun chantunala da 124 571 francs.
Cun renovar il sectur dals batschigls interns sco er da las gardarobas e da las duschas duai vegnir terminada la renovaziun totala dal bogn da cura ch'è vegnida cumenzada avant in pèr onns. La finamira da la renovaziun è quella da porscher als giasts ina impressiun generala unitara cun duvrar las medemas materialias natiralas davent da l'entrada fin al sectur extern. Cun renovar il bogn da cura po il potenzial da valurisaziun vegnir duvrà meglier e novas gruppas en mira pon vegnir attratgas. Da quest augment da l'attractivitad vegnan er a profitar ils ulteriurs purschiders turistics da la regiun.
Nova construcziun da la basa per il mantegniment da las vias da l'uffizi da construcziun bassa a Puschlav
Cun cundiziuns e cun permissiuns ha la regenza approvà il project d'exposiziun per construir da nov la basa per il mantegniment da las vias da l'uffizi da construcziun bassa a Puschlav. L'edifizi nov pratic cuntinuescha cun la tipologia da basas per il mantegniment da las vias che han in concept unitar pertutgant la furma, la funcziun e la materialisaziun. La construcziun nova en la fracziun da Li Curt duai vegnir cumplettada cun ina via da controlla per vehichels. Uschia vegnan meglieradas considerablamain las relaziuns da spazi e las premissas per ademplir efficaziamain ed economicamain las incumbensas dal servetsch per il mantegniment da las vias e da l'uffizi per il traffic sin via. Ils custs per il nov edifizi vegnan calculads cun 5 milliuns francs. La basa per il mantegniment da las vias existenta na correspunda betg pli a las pretensiuns modernas, saja quai areguard la grondezza, la realisaziun architectonica u l'equipament tecnic.
Revisiuns parzialas da la lescha davart las vias e da l'ordinaziun davart las vias entra en vigur
Las revisiuns parzialas da la lescha davart las vias e da l'ordinaziun davart las vias dal chantun Grischun vegnan messas en vigur per il 1. da schaner 2016. Cun quai vegn meglierada tranter auter la coordinaziun da las proceduras. Uschia vegn per exempel autorisada la regenza da pudair conceder – en il rom da l'approvaziun da projects da vias – il medem mument er tut las autras permissiuns necessarias.
Gremi: regenza
Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun
Neuer Artikel


text:
Postar carta da di VFF
Per promouver il traffic public ma eir sco servezzan a nossa populaziun metta il Cumün da Zernez a disposiziun üna "carta da di cumüns" da la seguonda classa.
Els lessan ün di inter, da bunura fin saira tard - sia quai culla VR, VFF, autos da posta, interpraisas da barchas, trams, interpraisas da bus o cullas plü bleras viafiers privatas concessiunadas - giodair las bellezzas da nos pajais? La "carta da di cumüns" po gnir reservada aint il chalender quia suotvart. Il predsch per carta da di importa CHF 45.00. Cunter ün pajamaint anticipà da CHF 50.00 daja la pussibiltà, da laschar trametter la carta culla posta. Appaina cha nus vain survgni ils raps, tramettain la carta da di per charta inscritta.
Infuormaziuns detagliadas chattan els suot disposiziuns generalas (AGB).


text:
Ecco un esempio curioso ma anche simbolico:
EL «PATER NOSTER» IN SPASELL
Masett che stanziê in la creuggia di salvestri,
ch’el vost oden s’ingalmissa,
ch’el stanzia el nost bosin piatt,
che se rusca quel che vu tubè
sora i masett de la luscia, quant in quella di sciatt.
Refilên el sbêg de stobold,
e che no va stanzien nippa in del scimêe i nost lenarii,
come anch’el nost’oden szabolda ai olter ghielma;
Fêen taruscia la schigna che ne rusca el Naja de Tameu.
Per tagiorala no lassên sciobigà in nient de loffi.
A M E N.


text:
Nossa bumba
- Dumengia, 4.8.2019, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 4.8.2019, 9:03, RTR
Las smanatschas cun bumbas atomaras han puspè conjunctura en la politica mundiala. Avant 60 onns avev'ins cumprà era en Svizra uran per fabritgar in'atgna bumba atomara.
Suenter la segunda guerra mundiala, l'onn 1946, ha la Confederaziun instradà in program dad armas atomaras. A la testa era il renumà fisicher e professer da l'ETH Paul Scherrer. Betg mo scienziads per construir la bumba eran pronts, er il material principal aveva la Confederaziun gia organisà: 10 tonnas uran ord il Congo, magasinà en bunkers a Wimmis en il chantun Berna. «La Marella» raquinta l'istorgia da la bumba atomara svizra. Avant in onn smanatschavan ils Stadis Unids da l'America e la Corea dal Nord d'avair il maun gia pront dasper il buttun, actualmain aud'ins sumegliants tuns tranter ils Stadis Unids e l'Iran. Kim Jong Un e Donald Trump perencunter discurran en il fratemp «d'ina amicizia grondiusa».
En questa repetiziun dal mars 2018 vesan ins quant spert che la situaziun politica po sa midar, dentant era che ils musters da basa en il poker da pussanza restan ils medems sco avant in onn u avant 60 u 70 onns.


text:
Las pernottaziuns èn s'augmentadas il schaner per in bun tant cumpareglià cun l'onn avant. Naiv e las vacanzas da sport che han cumenzà han procurà che blers Svizzers èn ids sin pista, din il economs da l'UBS. Il turissem indigen haja cun quai surmuntà il punct bass pervi dal schoc dal franc e saja puspè sin il nivel sco l'onn 2014.
Pervi da l'aura migiaivla en il mais avant n'èsi dentant betg da survaletar l'augment. Plinavant èn era vegnidas cumpigliadas per l'emprima giada las cifras da 14 albierts per la giuventetgna.
Er tar ils autos in trend positiv
In trend positiv han ils perscrutaders er pudì vesair sin il martgà d'autos. Las immatriculaziuns novas per autos è creschida per 0,7% cumpareglià cun l'onn avant. Da l'auter maun haja dentant la situaziun en il commerzi en detagl franà l'indicatur.
L'indicatur da consum mussa radund in enfin trais mais oravant en tge direcziun che las cifras uffizialas en il svilup dal consum en Svizra van.
RR novitads 09:00


text:
Cun sia dumonda ha la partida populara reagì sin il fraud electoral probabel ch’è vegnì enconuschent l’emna passada en las 3 vischnancas da Brig, Naters e Visp. La procura publica ha avert ina inquisiziun en chaussa.
La PPS parta dal fatg ch’i sa tracta da 50 cas da fraud electoral. Per declerar l’elecziun sco betg valaivla avessi però duvrà marcantamain dapli cedels electorals pertutgads. La dimensiun exacta dal fraud n'è però anc betg enconuschenta.
La partida populara svizra aveva pers la dumengia lur unic sez en la regenza. Oskar Freysinger n'è betg pli vegnì elegì. Ses sez ha gudagnà Frédéric Favre da la Partida liberaldemocratica svizra.
RR novitads 10:00