text:
3˚ y 4˚ post- La Val cuntra Ritten
Dô la sconfita dla partita de dezijiun cuntra le Montan da in sabeda, é i sogadûs da La Val jüs a Freienfeld a porvè de arjunj le terzo post cuntra la scuadra da Ritten, bel incuntada te Copa Provinzia in chësc ann. A La Val ne ti gareta nianca le secunda “chance”, le Ritten é bugn de ti fa n gol ti pröms menüć y de defënn bun le resultat fina ala fin.
Ince sce la terna arbitrala à sciuré le imposcibel cuntra la scuadra ladina, ne à i sogadûs bria de se trà dant nia, al é gnü porvè cina ala fin de stiché I’ aversar.
La partida mët man sot na plöia lisîra y atira é le Ritten co mët i sogadûs ladins sot a druch. Al vëgn conzedü massa y i atacanć é bugn de trà fora n gröm de fai al limit dl’area. Bele do 10 menüć ti gareta le gol a l’atacant sterch da Ritten, pericul numer un por la defenjiun da La Val. Chësc ciafa n bel pasaje al limit dl’area y cun n bel control él bun de se rodè y de trà sön le palo lunch de porta, la strata de Luki ne ti permët nia de abiné le pal. 1 a 0 por le Ritten. Dô le gol é spo ince la scuadra de Floriani che se lascia bel plan udëi, al vëgn indô costruì aziuns cun de beles combinaziun danter mezćiamp y atach. Le ultimo pasaje vëgn scialdi sciuré demez y atira é indô les ripartenze di aversars dassënn prigoroses. Le arbiter fej ince gnì düć nervöj te ćiamp, cinamai é n sogadù aversar che ti dà arjunj ai sogadûs ladins por val protesta. Dan le prom tëmp é ciamò Romeo che à na bela ocajiun. Sön n cros de Alex E. röia le pal amesa la defenjiun fora sön le pé a Romeo, por desfortüna ne él nia bun de abiné la porta y tira le pal sura fora.
Dô chësc episode sciüra le arbiter la fin dl prom tëmp sön le resultat de 1 a 0 por le Ritten.
Tl secundo tëmp röia i sogadûs cun plö convinziun te ćiamp, l’alenadù alza la scuadra y passa indô, sciöche la sabeda, a n modulo plö offensiv por jì a chirì la parité. Tla pröma pêrt ne suzedl nia gran tröp, le mezćiamp da La Val se stënta ince a mët jö le pal y al partì fora sön les fasces. Le arbiter pegiorëia ciamò deplö la situaziun y fej por ejëmpl proseguì le jüch cun sogadûs ia por tera y conzed puniziuns inejistëntes. Le alenadù Floriani vëgn ince desgôrt dal ćiamp por protesta.
Le Ritten fala ince de püch l’ocajiun de radopié le resultat, l’atacant röia sù dan porta, la trata vëgn deviada da Luki y cogura bel plan te porta, Elmar V. é ciamò bun “in extremis” de tignì sö le pal sön la riga. I sogadûs da La Val é plö tendënć y a sughé le pal âlt tla secunda pêrt, cîs cun i rinvi de Luki, che ciara de scavalchè la defenjiun por l’inserimënt de n atacant. La Val à ince ciamò val ocajiuns dan porta mo sënza ester prigorûsc. Dan le sciüra dla fin é ciamò Romeo che ciafa n bel pal âlt da Dorigo sön le pé amesa area. Al ne pënsa nia sura dui iadi y tira na trata al jôre, che vëgn naôta deviada dal defensur y spo é ciamò le portier bun dl tignì sö cun i dëic sön la riga.
Nia da nen fa plü, le arbiter sciüra la fin y la scuadra da La Val pêrd definitivamënter la ferata por ruvé te secunda. Le trù é stè lunch y impegnativ, mo les bries ne à ala fin nia portè a la promoziun. De gran complimënć ti và impò ala scuadra y a sò alenadù Floriani. Al vëgn sperè te na buna colaboraziun cun l’alenadù ince ti proscimi agn.
Dal atra pêrt ti va ciamò n iade n gran y bel giulan a düć i sostenidûs dl’U.S. La Val, pici y gragn, che ne à mai lascè la scuadra ladina sënza sò publich y a motivé i sogadûs vigni partida, sides pro chëres davagnades y sides pro chëres pordüdes. GIULAN!
I sogadûs jarà sëgn tla palsa estiva, le mët man dla preparaziun por la sajun nöia é preodüda ai pröms de agost.
Formaziun titolara: Lukas Eder, Egon Frenes, Paolo Vallazza, Alex Alton, Elmar Valentin, Stefan Sottara, Max Nagler, Alex Elzenbaumer, Romeo Rubatscher, Alexander Miribung y Emanuel Dorigo.
Alenadù: Floriani Claudio
Sostituziuns:
Marco Rossini gnü ite imped Egon Frenes (45^ menüt)
Freddy Sottara gnü ite imped Alexander Miribung (65^ menüt)
Insëra, mercui ai 23 de aurì él gnü sughé l’andata dla semifinala de Copa Provinzia cuntra la scuadra da Ritten, che süga le campionat três te 3 categoria mo te n ater girone. La scuadra da La Val à incuntè na scuadra sterscia, che à lascè udëi sües cualitês portan a ciasa la devënta por 2 a 0. Ai 7 de mà gnaral sughé le ritorno sön le ćiamp dl Ritten.


c: text/html

text:
Minisguard dals 23-01-2016
- Sonda, 23.1.2016, 17:40
Il WEF ed ils roboters
In dals grond temas al WEF è la digitalisaziun. I vegn discutà davart l’influenza da las invenziuns tecnicas sin nus carstgauns. E davart roboters. Roboters che vegnan en il futur a prender davent nossas plazzas. Ma èn els in privel u ina schanza?
A tgi gidain nus?
La seria Filosofix s’occupa cun differentas dumondas filosoficas. Era il Minisguard tracta in tema filosofic, numnadamain a tgi che nus gidain pli tgunsch e per tge motiv che nus gidain. Ils scolars da la scola primara da Lantsch emprovan da dar resposta.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
La populaziun ha pauca chapientscha per ils plans da spendrar il Rufalipark a Sursaissa dal naufragi. I ha da critica envers il cussegl d'administraziun e surtut envers ils manaders la firma Mavea SA. Las miserias sajan fatgas en chasa, ed hajan da far cun la buna veglia dals manaders e dals collavuraturs envers ils giasts, è sta d'udir ier saira a Sursaissa.
Il plan: svalitar las aczias
Las 3900 aczias vegnian svalitadas da 1'000 sin 200 francs. Quai tagl da chapital na possian ins betg evitar. El medem mument tschertgian ins novs acziunaris. Previs èn almain 230'000 francs en furma da novas aczias. Uschia ha Ernst Sax il president da vischnanca da Sursaissa Mundaun preschentà il plan da sanaziun.
Da l'emprest dal chantun da 1,5 milliuns en stgars 500'000 pajai enavos. Dal milliun restond surpiglia la vischnanca la mesadad en furma che la vischnanca cumpria per 500'000 francs novas aczias dal Rufalipark. Il segund mez milliun sto il Rufalipark pajar enavos. Quai en ratas pli pitschnas da 25'000 francs ad onn durant 20 onns.
Decis en chaussa vegn il matg a la proxima radunanza dad acziunaris dal Rufalipark Sursaissa Mundan SA.
RR actualitad 08:00


text:
D'ina vart èn pli paucas persunas immigradas, da l'autra vart han pli bleras bandunà la Svizra. Dal schaner fin il mars èn passa 32'000 persunas ord ils stadis da l'UE e da l'EFTA immigradas en Svizra per lavurar, quai communitgescha il Secretariat da stadi per la migraziun.
La fin da mars han vivì en Svizra passa 2 milliuns persunas estras. Da questas èn 1,4 milliuns burgais da stadis da l'UE e da l'EFTA.
Tenor il Secretariat da stadi per la migraziun è la situaziun economica malguessa en Svizra il motiv principal che pli pauca glieud immigrescha.
RR novitads 10:00


text:
Assioma da la reüniú
In la teuría assiumàtega di cungjuunt e in le branche da la lògica, da la matemàtica, e da l'infurmàtega, l'assioma da la reüniú al è ü di assiòom da la teuría di cungjuunt da Zermelo-Fraenkel, afirmaant che, par cada cungjuunt, al esiist un cungjuunt ch’al cuntegn esatameent i elemeent da cada elemeent dal cungjuunt.
Cheest assioma, al permett cul jütt dal assioma dal para da demustrá che la reüniú da düü cungjuunt (ch’a la cuntegn esatameent i elemeent di düü cungjuunt), al è un cungjuunt.
Íntal lenguagg furmaal da l'assiumàtega da Zermelo-Fraenkel, l'assioma sa l scriif:
u cun da le parole:
- daa un cungjuunt qual-sa-vöör A, al esiist un cungjuunt B taal che, par cada cungjuuntC qual-sa-vöör, C al è elemeent da B si e noma si al esiist un cungjuunt D taal che D al síes un elemeent da A e che C al síes un elemeent da D.
Par capí cheest assioma, nutée che la fórmüla plazzada intra paréntesi e faseent intervení D in l'afirmazziú simbòlica chí-da-sura, la serviss a declará che C al è elemeent d'un cungjuunt sí-istess elemeent da A. Inscí, l'assioma al afirma realameent che daa un cungjuunt A, sa l pöö truvá un cungjuunt B da che i elemeent i è precisameent i elemeent di elemeent da A. Sa l pöö druvá l'assioma d'estensiunalitaa par pruvá che cheest cungjuunt B al è ünich. A apelemm ul cungjuunt B la reüniú da A, e al notemm . Inscí l'assioma al diis essenzialameent che:
- la reüniú d'un cungjuunt, dida da manera plüü cumüna la reüniú da töcc i elemeent da cheest cungjuunt, al è un cungjuunt.
L'assioma da la reüniú a l’è generalameent cunsideraa cuma indescütíbil , e al, u ün equivaleent, al pariss in praticameent cada assiumàtega alternativa da la teuría di cungjuunt.
Nutée che i gh’è nissün assioma curespundeent par l'intersezziú . Íntal caas indúe A al è l'cungjuunt vöj, a gh’è nissüna intersezziú da A in la teuría di cungjuunt da Zermelo-Fraenkel. D’otra banda, si A al gh'a vargü elemeent B, sa l pöö furmá ul cungjuunt druvaant ul schema d'assiòom da cumprensiú.


text:
L’organisaziun culturala a Samedan «La Tuor» ha envidà la populaziun al referat da fotograf Lois Hechenblaikner. In fotograf cun in segund sguard. El fotografescha quai che las grondas regiuns turisticas na vulan betg preschentar. In Svizra è Lois Hechenblaikner enconuschent oravant tut dapi sia exposiziun dal 2012/13 en il Museum Alpin da Berna.
Party, apres-ski enfin al deliri
Cun sias fotografias vul el demonstrar encunter l’agir da las grondas regiuns turisticas, persunas alcoholisadas giu per terra, millis da buttiglias bittadas en la naiv, tonnas da skis emblidads en la cuntrada e bler auter.
In tschegn per la proxima generaziun
Sias fotografias duessan esser in impurtant document per las proximas generaziuns. Quellas duessan demonstrar la faussa via ch'il turissem sa mova oz.
Cun sias fotografias na fa Lois Hechenblaikner amis, ma quai na disturba n'er betg el. Per el èsi impurtant da fotografar era quai che las regiuns turisticas na vulan betg mussar.


text:
La Sfida è l'emprima cursa da passlung da pliras etappas en Engiadina. Cumenzà ha tut venderdi ils 2. da favrer a Puntraschigna cun il prolog da 4 kilometers. La 2. etappa è vegnida realisada a Silvaplauna cun ina distanza da 12 kilometers e dumengia è lura stada l'etappa royala a Malögia cun 10,3 kilometers e 540 meters differenza d'autezza.
Il tour de ski, che mintgin enconuscha, è stà l'exempel per quest'idea en Engiadina. La premiera è stada in grond success – passa 110 sportistas e sportists èn stads da la partida.
Ils iniziants han vulì realisar ina cursa da pliras etappas en differentas vischnancas era per rinforzar il spiert da cuminanza da las vischnancas in Engiadina.


text:
I S'ÀN SCHISÈ CME I RINGOL
Un'altra delusione, Alberto...
A t'al pól dir. Mo a gh'é da dir ch'a gh'èmma un céntorcamp inesistént, con Valdés che... la va a fnir ch'a digh sémpor il soliti cozi... E Amauri ch'l'é sémpor da lu là davanti. Mo fam dir che anca Amauri al s'è magnè un goll bélle fat.
Mirante ha qualche colpa sui gol della Roma?
Sul secónd sì. L'à miss in fil i difensór in 'na manéra e po al s'é miss dala pärta zbaljäda. Acsì' al Pupone al gh'à fat pasär la bala sotta aj pe! Dag séz. L'ariss meritè un vót pu ält, mo con coll zbali lì...
Parlami della difesa: Benalouane, Paletta e Lucarelli...
J àn fat coll ch'i àn podù. Benalouane, al platón, povrètt, njént 'd speciäl: sinch e méz. Palètta, séz 'd stimma. A n' l'é pu al "me" Palètta. Secondo me ha già pronte le valigie e gioca al risparmio per non rovinare l'affare a chi se lo prende... L'é 'na malignitè, d'acordi, però l'é coll ch'a pénsi mi. Lucaréli ò'é stè al pu bón 'dla diféza e dal Pärma: sètt.
E il centrocampo?
Al solit problema 'd Valdés, ch'l'é lént, e lént e lént, tri volti lént! Dagh zéro, pu zéro. Rosi sinch e méz, Parolo an l'ò miga visst, sinch. E po a dariss séz al solit Sgobargnón - Gobbi. Invéci a n' m'é miga piazù al giòvvon Ampuero. Mo co' fal Donadoni: al mètta su un gionvott ezordjént proprja a Ròmma?
Parlami adesso delle punte.
Ho già detto che Amauri è sempre troppo solo. Lu al se dà da fär, mo da lu al fa coll ch'al pól. Dagh séz. Sansone ha corso ha corso, ma senza risultati utili: sinch. Biabiany sénsa vót, anca s' l'à dè vivavitè l'atach cuand l'é gnu su. Anca Belfodil, , ch'l'é gnu su al post 'd Sansone, sénsa valutasjón.
Il migliore del Parma?
A n' gh'é dubbi: Lucaréli.
E il peggiore?
A n' so miga co' dir: al solit Valdés. Ma mi scoccia essere sempre un po' ripetitivo.
Che voto dai a Donadoni?
Sinch, parchè l'insista a tgnir in camp Valdés.
mez
(Si ringrazia Giuseppe Mezzadri per la supervisione delle parti dialettali)


text:
Sco gia en l’emprim duel da mezfinal èsi stà in gieu fitg stretg tranter Piranha Cuira ed Emmental Zollbrück, questa giada dentant cun la meglra fin per il defensur dal titel. La decisiun è crudada pir en il davos terz.
En la 46avla minuta Seraina Ulber sajettà il 3:2, be 4 minutas pli tard ha Katrin Zwinggi pudì augmentar al 4:2. La reacziun d’Emmental Zollbrück, l’equipa che vegn trenada dal Sursilvan Aldo Casanova, è vegnida memia tard. 51 secundas avant la fin han ils Skorps scursanì al 3:4, quai en powerplay.
Emmental Zollbrück resta ina dira nusch
La victoria da Piranha Cuira n’è nagina surpraisa, vala l’equipa da la chapitala grischuna dapi intgins onns sco la gronda figura en il sport dad unihockey en Svizra.
Cun Emmental Zollbrück ha Piranha dentant chattà in adversari che vegn da tegnair pitg cun las giugadras da Cuira. Gia en la qualificaziun aveva Emmental Zollbrück battì Piranha Cuira en dus da trais duels. Ina victoria da 4:3 suenter prolungaziun hai lura er dà en l’emprim duel da playoff mezfinal.
Ed er en il segund duel n’avess mancà pauc per in’ulteriura surpraisa. Suenter 40 minutas stevi numnadamain 2:2. Ils emprims dus gols da Piranha han mintgamai sajettà il topscorer da Cuira, Sonja Putzi, quai sin pass dal chapitani, Seraina Ulber.
Be 24 uras pausa
Ditg n'han las duas equipas betg peda da serevegnir. Strusch 24 uras suenter quest segund gieu vai gia vinavant cun la seria da mezfinal.
Dumengia, ils 3 d’avrigl a las 19:30 uras, frunta Piranha Cuira puspè ordaifer sin Skorpion Emmental Zollbrück. A chasa ha l’equipa d’Aldo Casanova da Mustér anc mai pers encunter l’equipa da Cuira en questa stagiun.
En l’autra seria da mezfinal ha Wizards Berna Burdorf battì il victur da la qualificaziun, UHC Dietlikon, cun 6:5 ed uschia egualisà la seria al 1:1.
Malans perda er il segund gieu
En la seria da mezfinal dals umens tranter l’UHC Alligator Malans e Floorball Köniz hai dà la segunda terrada per l’equipa grischuna. Malans ha pers a chasa cleramain cun 3:7. En la seria da best of seven maina il favurit e victur da la qualificaziun cun 2:0.
Alligator Malans ha dà ord maun quest segund gieu pir en las davosas minutas. Fin la 50avla minuta era il resultat anc 3:3. En las davosas 10 minutas ha Köniz pudì sajettar 4 gols ed uschia fa tut cler a Maiavilla avant passa 1’000 fans.
En l’autra seria da mezfinal ha HC Rychenberg Winterthur battì il Grasshopper Club Zürich cun 5:2 ed uschia pudì egualisar la seria da best of seven al 1:1.


text:
Paul François Jean Nicolas de Barras
Paol Francesch Gioann Nicòla de Barras (Fox-Amphoux 1755 - Paris 1829) l'era on òmm politich frances.
Deputaa a la Convenzion, l'haa favorii la condanna del Robespierre e ajudaa la salida del Napoleon, ma dòpo del colp de staa del 28 Brumaj quest l'haa preferii tajall foeura e lù l'è andaa a viv in Belgica in del 1801 e poeu, in del 1810, a Roma. Dòpo de la restaurazion l'è staa minga perseguitaa, anca si lù l'aveva votaa in del genar del 1793 per la mort del Luis XVI.


text:
Sabiunèda
Sabiunèda (nòm uficiàl en Italià: Sabbioneta) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa.
El g'ha 4 251 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), con de 'na superfìce de 37,4 km² e 'na densità de popolasiù de 114 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Casalmaggiore (CR), Cumsàch, Rivarolo del Re ed Uniti (CR), Spineda (CR), Viadàna.
Ai 7 de löi del 2008, Sabiuneda l'è stàda 'nserìda — 'nsèma a Màntoa — endèla lìsta dei patremóne de l'umanità de l'UNESCO, per la sò caraterìstica ecesiunàla de éser 'na cità de fondasiù, fàda sö 'n poch de piö de 30 agn, sö ùrden del prìncipe Vespasiano I Gonzaga. Segont l'UNESCO Sabionéda la reprezènta 'n ezèmpe perfèt de aplicasiù de le edèe rinascimentài sö come che la g'harès de éser progetàda 'na cità ideàla.
Galerìa de foti[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Sabiunèda l'è mostràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
La radunanza da delegads suonda uschia la proposta da la suprastanza da la partida, ch'aveva proponì in «na». Era la PLD Svizra ha gia piglià posiziun e refusa l'iniziativa che va en votaziun ils 4 da mars.
In «na» – era per motivs economics
Gist sco grischunas e grischuns stoppian ins dir «na» a l'iniziativa No Billag, di il president da la PLD, Bruno Claus. Il Grischun cun sias trais linguas dovria medias independentas che rapportian da tut las valladas. Bruno Claus argumentescha dentant era ord vista economica: Il Grischun saja memia pitschen per che interpresas privatas possian porscher emetturs da radio e televisiun.
Ch'ils liberals, che pretendan savens dad esser la partida da l'economia, han cunquai in'autra opiniun ch'ils mastergnants, na fa nagins quitads a Bruno Claus. El haja l'impressiun che l'Uniun da d'artisanadi e mastergn na saja insumma betg unida en questa dumonda. Ed insumma: La PLD dal Grischun saja adina puspè d'in auter avis che l'Uniun d'artisanadi e mastergn dal Grischun.
6 giadas «na» ed 1 giada «gea»
La PLD è l'ultima partida che ha prendí posiziun tar l'iniziativa che vul abolir las taxas da radio e televisiun. Be la PPS dal Grischun di «gea», tut tschellas partidas (PS, La Verda, PCD, PBD, PVL e PLD) refusan No Billag.
Cler sustegn per Nov urden da finanzas 2021
Senza grondas discussiuns han delegadas e delegads prendì posiziun davart l'autra votaziun federala dals 4 da mars: La PLD è unanimamain per in GEA al Nov urden da finanzas 2021.
RR actualitad 21:00


text:
La perdita pervi da valutas estras davent dal schaner enfin la fin zercladur fan ora 11,8 milliardas francs. Il gudogn sin l'euro n'ha dentant betg pudì cumpensar la perdita, spezialmain quella sin il dollar, uschia la Banca naziunala svizra.
La valuta americana ha pers sia valita tranter schaner enfin il zercladur per 6,4%. En il medem temp ha l'euro pudì crescher per 2,3%.
Radund 40% da las reservas da devisas ha la banca en euros. Radund in terz tar il dollar. Pli pitschnas posiziuns ha la banca er en glivras britannicas ed en yens giapunais sco era il dollar canadais.
RR novitads 08:00


text:
Brescello
Brescello (endèla parlàda locàl: Bresèl) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Reggio Emilia. El g'ha 5 621 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]) e 'l g'ha 'na superfìce de 24 km², per 'na densità de 229 ab./km². El cunfìna coi cümü de Boretto, Gattatico, Mezzani (PR), Poviglio, Sorbolo (PR), Viadàna (MN).
Evulusiù demogràfich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
L’uschedit retorumauntsch dal Grischun nun es üna lingua unificheda. Illas differentas valledas s’haun sviluppos 5 idioms principels, minchün cun variantas pü grandas da val a val e pü pitschnas da lö a lö. Il pü grand idiom, il sursilvaun, vain druvo in sieu territori da var 18’000 persunas, il vallader da 6’500, il puter da 5’500, il surmiraun da 3’000 ed il sutsilvaun da ca. 1’100 persunas. I’l rest dal chantun do que ulteriuras 6000 persunas chi discuorran rumauntsch, uschè cha var 40’000 abitant(a)s dal Grischun (22% da la populaziun) sun da lingua rumauntscha. Aunch’üna vouta var 20’000 sun sparpaglios in tuot la Svizra. Que do ün totel da var 60’000 persunas, v.d. 0.8% da la populaziun svizra.
A Samedan discurrinsa puter, pü precis la varianta samedrina.


text:
L’Uffizi chantunal d’agricultura e geoinfurmaziun ha evaluà differentas variantas per in local da maz. In local da maz regiunal e central, in local mobil u era manar las bestgas ord la val. Sco la varianta la pli realistica vesa il chantun il sustegn finanzial a mazlarias decentralas, sco quella planisada da Reto Zanetti a Ramosch (Valsot).
Il temp da recurs pel fabricat dal nov local da maz cun mazlaria a Ramosch è passà. Nagins recurs èn vegnids inoltrads.
Che di la concurrenza?
Il local da maz surmenziunà avess capacitad era per ulteriurs mazlers da la regiun. Per Ludwig Hatecke da Scuol n'è quai actualmain nagina opziun. El prevesa era en l'avegnir da mazzar sez en in agen local da maz.
RR Telesguard 17:40


text:
Domat – la metropola dal tschaiver en il Grischun
Quai ch’il tschaiver da Basilea signifitgescha per la Svizra, quai signifitgescha il tschaiver a Domat per il Grischun. A Domat è il tschaiver enconuschent sco «Bagordas». Pli baud vegnivan anc organisadas sairas da bagordas separadas: sauts per umens u mo per dunnas. Il «Margis Bel» vegniva lura fatg tschaiver communabel. Il far bagordas a Domat era in dals lungs carnavals en il Grischun. El cumenzava gia 3 emnas avant la mesemna da la tschendra. Il Radio Rumantsch aveva tematisà il 1981 il «schever» da Domat:
A Domat vegn fatg pli gugent bagordas enstagl dad ir en baselgia.
Il tschaiver a Domat obligatori en scola
Il pli vegl document enconuschent che menziunescha il tschaiver a Domat datescha dal 1702. In frar chaputschin aveva reclamà en quest scriver ch’ils da Domat fetschian pli gugent bagordas che dad ir en baselgia. Il 1824 vulevan las autoritads politicas schizunt scumandar il tschaiver a Domat. Dentant senza success. Il far bagordas a Domat ha survivì. En las scolas da Domat tutga il zambregiar mascaradas e la participaziun al til da tschaiver tar il plan d’instrucziun.
Il tschaiver en Surselva
En Surselva ha il tschaiver pudì festivar ils onns 80 dal tschientaner passà ina renaschientscha. En lieus sco Mustér, Sedrun, Trun e Sumvitg èn vegnidas fundadas musicas da tschaiver. Il tschaiver da pli baud en las ustarias è vegnì remplazzà cun in til ed ina festa finala en ina localitad pli gronda. Era las scolas e scolettas da las differentas vischnancas gidan ad embellir ils tils da tschaiver en Surselva cun mascras e tematicas fitg differentas ord la vita da mintgadi.
La specialitad a Mustér: la dretgira nauscha
A Mustér han ins laschà reviver il 1987 la dretgira nauscha sco punct culminant a la fin dal tschaiver. A moda ilarica e satirica tira la dretgira tuts e tuttas tras il tscharesch. Il chasti final è la furtga, nua ch’il mender malfatschent vegn pendì.
Il 1989 aveva la Televisiun Rumantscha filmà il process da la dretgira nauscha che vegn organisada sin il plaz scola a Mustér.
Saveis ch’ei dat duas sorts glieud en Surselva? Da quels ch’ein per il rumantsch grischun, e da quels ch’ein encunter il rumantsch grischun.
Film istoric dal til da tschaiver a Cuira avant 90 onns
Era a Cuira ha il tschaiver ina lunga tradiziun. In film istoric senza tun, ch’è vegnì restaurà da la Cinémathèque Suisse cun sustegn da Memoriav, mussa parts dal til da tschaiver a Cuira il 1927. Ils temas da quest til eran tranter auter ina moziun d’economia, il piunier da sgol Walter Mittelholzer en l’Africa e l’avegnir da Cuira sco «Reichsstadt».
RR actualitad 11:00


text:
La nova pratica vegn messa a disposiziun da la vischnanca Lumnezia e sa chatta gest sper la chasa communala. La pratica è en l’emprima auzada da la chasa Lumneziana.
Segunda midada spetga il 2019
La midada en la pratica nova saja gartegiada senza incaps. Uschia di Maya Bundi,la dunna dal medi Gian Bundi e collavuratura en la pratica a Vella.
La pratica nova è endrizzada per dus medis. Gian Bundi lavura en in pensum da 100% e Rolf Thouet, l'internist da l'ospital da Glion, en in pensum parzial.
Pli tard vegn lura a surprender il nov medi da chasa da la Lumnezia, Mario Venzin, la pratica da Gian Bundi. Venzin cumenza sia lavur a Vella la stad 2019. La surdada definitiva da la pratica è planisada per la stad 2021.
Investiziun en l'avegnir: La Chasa Lumneziana
La vischnanca Lumnezia ha investì en la chasa Lumneziana 4,8 milliuns francs. Ella dat suttetg a la stizun dal Volg ed a la pratica dal medi. La abitaziun en il suttetg è anc betg endrizzada, la vischnanca tschertga in locatur.
RR novitads 17:00


text:
Igl è la saira enturn las 23:00 ch’ina fulla da millis da persunas è sa radunada sin la Promenades des Anglais a Nizza. Els èn vegnids per festivar il di da festa naziunal da la Frantscha, il «quattorze juillet».
Il manischunz dal camiun alv
Dal medem temp sa metta en viadi in camiun alv. Al guvernagl è in franzos da 31 onns cun ragischs tunesianas. In um ch’è enconuschent a la polizia pervi da delicts pitschens, ma betg per ina tenuta islamistica radicala, chattan ora las autoritads suenter. En in video d'ina perditga ves’ins co ch'il camiun alv sa metta en viadi sin la Promenada ch’è serrada per il traffic.
84 umans moran sin la Promenade des Anglais
En il video è da vesair co il manischunz accelerescha, lura svanescha el davos las palmas. Cun 80 kilometers l’ura charra el tras la fulla e prenda intenziunadamain en mira la glieud; gronds e pitschens, senza misericordia.
84 persunas vegnan mazzadas, passa 200 blessadas. Suenter dus kilometers arriva la polizia da fermar l'attatgader. Sinaquai cumenza el a sajettar e vegn la finala sajettà giu da la polizia franzosa.
Il manischunz è tenor rapports da l'emettur M6 rivà tras las controllas da segirezza cun dar avant ch'el haja da furnir glatsch.
La bilantscha suenter l'attatga
Quai è la bilantscha da las autoritads franzosas il venderdi a mezdi. Tranter ils morts èn era almain duas persunas da la Svizra, sco la chanzlia federala ha communitgà venderdi suentermezdi. I sa tractia d'ina dunna e d'in uffant. Ulteriuras unfrendas svizras na sajan betg exclusas. Entant èn er experts svizzers viagiads a Nizza ed a Marseille.
Il president franzos François Hollande ha discurrì anc la notg dad «in'attatga cun caracter terroristic». Il stadi d'urgenza vegn mantegnì per trais ulteriurs mais.
Anc intginas uras avant l’attatga da Nizza aveva Hollande annunzià da vulair terminar la mesira d’urgenza la fin da fanadur.
Var 50 persunas en anc en privel da vita
Quai ha il president franzos François Hollande ditg durant sia visita a Nizza. El ha era discurrì da bleras unfrendas che derrivian da pajais esters. Tenor Hollande è l'attatga succedida il di da la festa naziunala perquai che quai saja la festa da la libertad.
Attentader identifitgà - motiv manca
L'um da Nizza n'eria betg encounschent als servetschs secrets franzos. Sia acziun mussia però ch'i pudess dar ina colliaziun cun extremists islamics, ha ditg il procuratur public François Molins.
Il marz passà era il Tunesian da 31 onns vegnì sentenzià cun in chastì cundiziunal da 6 mais. Quai pervi da smanatscha, violenza, enguladitsch e donn material.
Ina brev da confess n'han ins betg chattà dentant ina arma automatica cun muniziun, pliras atrappas d'armas ed in telefonin che sa chattavan en il camiun. Actualmain cuntinuescha la tschertga dals motivs e da pussaivlas colliaziuns cun gruppas terroristicas.
RR novitads 06:00 / ++
«14 juillet»
Il di da festa naziunala è il di il pli simbolic per la nov’istorgia franzosa. Cun conquistar la praschun da la Bastille a Paris aveva cumenzà ils 14 da fanadur 1789 la revoluziun franzosa. Ella è la basa per las valurs ch’il stadi franzos porta anc adina en sia parola, numnadamain «liberté, égalité, fraternité».


text:
Donald Trump ha para profità dal di da partida dals republicans. Quai malgrà las sfessas aifer la partida ch'èn vegnidas a la glisch. Ina retschertga da l'emettur CNN mussa numnadamain ch’il republican Donald Trump vegniss sin 48% da las vuschs, sch’i vegniss elegì ussa. Sia concurrenta democratica Hilary Clinton dentant be sin 45%. Trump ha cunquai fatg bun 6%.
Ussa èn ils democrats però vidlonder. Fin gievgia han els lur di da partida a Philadephia. Là duai Clinton vegnir nominada sco candidata per il presidi.
RR novitads 16:00


text:
Persunas cun la malsogna Chorea Huntington han in defect en ils gens. Quel fa che las persunas survegnan ils emprims sintoms en la vegliadetgna da circa 40 onns e moran radund 15 onns pli tard. En la Val Müstair è la malsogna derasada uschè ferm sco en nagin auter lieu en l’Europa. La raschun perquai è, ch'i vegniva pli baud maridà en la parentella ed uschia dà vinavant la malsogna. Uss datti dentant speranza: medis da la Gronda Britannia han sviluppà in medicament che pudess gidar.
Lexicon C Chorea Huntington
«Chorea Huntington» è ina malsogna greva. Ella è derasada surtut a Val Müstair. Perscrutaders britannics han ussa para chattà ina substanza che pudess gidar ils pazients.


text:
La mazlaria dad 80 onns tradiziun resta uschia en famiglia – quai saja bel, cunzunt perquai che la successiun n’era ditg betg segirada. Pietro Peduzzi ha decidì ch’i saja temp dad ir en pensiun – ed ussa, cun 74 onns, saja el era pront per quai. 50 onns ha el manà la mazlaria a Savognin, ch’el ha surprendì da ses bab Ezio Peduzzi.
Il nov possessur, David Steier, ha fatg l’emprendissadi sco cuschinier, suandà dal emprendissadi sco mazler. E suenter ha el lavurà en ina mazlaria a Lai. El vuleva gugent ina giada surprender la mazlaria Peduzzi. Ch’i saja dentant gia uss uschè lunsch - quai saja ì in pau spert. Ma i saja era ina sfida, ch’el veglia prender per mauns.
L’um da 27 onns fa enfin l’auter onn anc la scolaziun sco mainagestiun – e quai sper il manar la mazlaria Peduzzi. Agid en la mazlaria survegn el surtut era dad Adelia Peduzzi, la dunna da Pietro Peduzzi, che resta anc in temp en l'affar. E sch’il nov possessur ha basegns, possia el natiralmain adina clamar per agid il maister mazler – er sche quel s’allegra atgnamain sin ses temp en pensiun senza blers pensums.


text:
In avegnir duai igl esser obligatoric da registrar dronas. Quai vul il Cussegl federal introducir e cusseglia perquai d’approvar ina moziun dal cusseglier naziunal Martin Candinas (PCD). I dettia adina dapli dronas. Uschia creschia er il privel da collisiuns en l’aria, argumentescha Candinas.
Sper l’obligaziun da registrar dronas vul il Cussegl federal l’uschenumnà «U-Space». Quai èn spazis d’aria, nua che dronas astgan sgular e nua ch’ellas astgan vegnir localisadas.
In tal spazi è il servetsch da controlla dal traffic aviatic il mument vid elavurar.
RR novitads 14:00


text:
Mediolan... Mittland... Mediolanum...
Mediolan... Mittland... Mediolanum... Miragn ...
ma el sò nòmm pussee bèll l'è: mllàn
Su sto nomm, l'ha scrivuu tanta gent,
e, sul simbol ch'el gh'ha, anmò pussee.
Gh'è chi dis che el voeur dì, certament,
Majalonna tosada de drée...
Mezzalanna sbiottada in vergógna...
de storièll n'hann cuntaa firma tròpp,
ma mi pensi che i Etrusch, da Bologna,
sien rivàa firma a chi, al gran galòpp...
Federaa coi Città de Toscana,
on quej Càpp l'ha pensaa de fondà,
sul modell de la rocca Trojana,
on villagg che el podèss diventà
on esempi; ona gran capital
bonna de commercià e lavorà
mercanzij d'ogni sorta e metàll,
loeugh sicùr, per la gent e i soldaa.
Mediolanum gh'hann dii, ma i roman,
e Miràgn on quejvun l'ha ciamaa,
poeu Mittland on quaj crucch allemann;
poeu Myland, ma el so nomm el se sa:
l'è Milan, Milanin, Milanon,
semper prìmm, semper gràss, semper bèll
chi se intrippomm, coj tò buseccon
de cazzoeula, risòtt e vinèll,
de luganigh, salsizz, cotolètt,
de pan cald, moresin, savorii,
nun stèmm ben in sto loeugh benedètt
in cà nostra ne pias digerì.
Tucc i alter pajasc forestee
che maltratten el noster Comùn
farjen ben a sta foeura di pèe:
«Stèe a la larga dai noster fortuùnn...».
Oh, Milan, vegnuu grand in la grassa,
or e argent cont i gèmm t'hann faa scùd...
el diventa nissun chi te lassa:
chi te brascia l'è on scior in salùd!
Gh'è benèsser per tùcc i tò fioeu
basta avègh di brasc bon e cervèll...
come jer, se sa ben che, anca incoeu,
ne proteggen el Domm e el Castèll.
Progredì l'è el destìn che te gh'hee:
dal passaa al tò futur la toa man
la lavora e la cunta i danée.
Mesterasc... danerasc... nel baccàn...
In la nébbia, con ti, gh'hèmm ripòss.
Sèmm nassùu Meneghìn Ambrosian.
Te ringraziom de coeur per tuttcòss,
nobilissim, bellissim: Milàn!
Claudio Grossi


text:
Chasa sin temp
- Mardi, 30.5.2017, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 30.5.2017, 8:40, RTR
Las atgnas quatter paraids – quai è il siemi da blers. Ellas restan savens però er in siemi perquai ch'igl è simplamain memia char. La chasa sin temp pudess esser in'opziun per tuttina vegnir tar l'atgna chasa u abitaziun.
L'idea da la chasa sin temp è da cumprar ella be per 30 onns enstagl per vita duranta. Il grond avantatg: Cunquai ch'ins quinta ch'ina chasa nova tegn bun 100 onns, sto il cumprader sin temp er be pajar in terz dal pretsch.
L'auter grond avantatg cumpareglià cun in'abitaziun affittada è ch'ins ha tar quella sin temp tut las libertads. Ins po bajegiar enturn e far autras midadas senza stuair discurrer cun il locatur. Cura ch'ils 30 onns èn passads croda l'abitaziun u chasa enavos en il possess da l'investur.
Betg mo avantatgs
La situaziun giuridica cun dus possessurs d'ina chasa u abitaziun è per exempel actualmain anc fitg cumplitgada. Plinavant na profitescha in possessur sin temp betg sche la valur da l'immobiglia crescha eventualmain. Ed er da vender ina chasa cun data da scadenza è probabel fitg grev.
Fin uss be ina chasa sin temp
Il model n'è anc betg fitg enconuschent. Fin uss datti ina suletta chasa nua che glieud viva en abitaziuns sin temp a Berna. La Scol'auta da Lucerna è dentant persvasa dal model e vul far quel pli enconuschent. Tenor ils experts da Lucerna fiss la chasa sin temp ina buna varianta per famiglias giuvnas u pensiunads che na survegnan betg in'ipoteca da la banca.


text:
La parentella dal Catalan e dal Rumantsch
Dapi il 1983 è la Spagna organisada en 17 communitads autonomas, las «Comunidades Autonomas». Quellas communitads han agens parlaments e regenzas. Ina particularitad en la Catalugna è la lingua minoritara. Il redactur Gion Pol Simeon aveva cumpareglià il 1987 en il film «Parentella Rumantscha» ils problems dal Rumantsch cun quels dal Catalan en Spagna.
Emigrants Surmirans en Catalugna
Ins chatta els dapertut per il mund enturn. Ils Rumantschs. In dad els ch’è emigrà l’entschatta dal 20avel tschientaner ensemen cun ses 2 frars da Murmarera en Spagna è Giacan Dora. A Barcelona en Catalugna ha el fundà la fatschenta sanitara «La Termica». La Televisiun Rumantscha aveva reconstruì il 1986 l’istorgia dals Surmirans en Catalugna.
Jau hai stuì emigrar da giuven, i n'aveva nagina lavur en il puresser a Murmarera.
La renaschientscha da la lingua en Catalugna
En l’Europa existan bleras minoritads linguisticas. Ina da quellas èn ils Catalans en il nordost da la Spagna. Lur lingua – il Catalan – era scumandà durant il temp da la dictatura da Franco. Cun la democratisaziun da la Spagna ha la lingua catalana chattà ina renaschientscha. «Minoritads en l’Europa: ils Catalans en Spagna» – quai era il titel d’in film Cuntrasts da la Televisiun Rumantscha ch’era vegnì realisà il 2007.
Il Catalan da la Frantscha dal Sid
Guiu Sobiela-Caanitz deriva oriundamain da la regiun catalana da la Frantscha dal Sid. El ha emprendì rumantsch ed abitescha oz ad Ardez en l'Engiadina Bassa. En Rumantschia è el enconuschent sco fidaivel autur d'artitgels per La Quotidiana.
Sabiela aveva raquintà 1973 en il Radio Rumantsch da sia patria. Cun ina tscherta luschezza aveva el menziunà ch’ils dus pictur-artists Juan Mirò e Salvador Dalì èn oriunds da la Catalugna.
Mintga Catalan è restà en ses cor in muntagnard, era sch’el viva en ina citad.


text:
Batman & Robin
Batman & Robin (id.) l è 'n film fantàstic dal 1997 ad Joel Schumacher ch'al tōś ispirasiòṅ da 'l fumét creâ par Bob Kane. 'L è 'l quàrt capìtul dal saga ad Batman, séguit di film Batman dal 1989, Batman - Il ritorno dal 1992 e Batman Forever dal 1995.
Custâ sènt-quarànta migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à catâ sù dagnóra duśènt-quarànta ma i crìtic i gh'aṅ dâ śò dimóndi listés. La culòna sunóra dal film l'è òpra 'd Elliot Goldenthal, cun anc di braṅ di The Smashing Pumpkins, di R.E.M., di Underworld, dla Moloko e àt'r incóra.
Sunt
Batman (George Clooney) e 'l sò jutànt śōvan Robin (Chris O'Donnell), difensōr ad Gotham City, i s métan cònt'r a 'l criminàł Mr. Freeze (Arnold Schwarzenegger) ch'al vōl purtàr via di diamànt da 'n muśèo par far un machinàri par ślar la sità e custrìnś'r acsè gl'abitànt a dar-'g i bèsi ch'i gh vōlan par finansiàr na ricérca par curàr al mâł ch'la gh'à sò mujér Nora (Vendela Kirsebom Thomessen). In cal méntar in dl'Amèrica dal Sud un siensiâ mat, Jason Woodrue (John Glover), al dróa i studi dl'ecòluga Pamela Isley (Uma Thurman) par far un vlèṅ da vénd'r a 'l èstar a di stat nemìg ch'a sarév bòṅ ad far dvintàr di super-suldâ tut i óm ch'i al tōśan, anc qvéi più magrèṅ. Quànd la dóna la dasquàcia i sò tragatèṅ, lò al próa a cupàr-la ma lē la la scampa e la decìd ad vindicàr-as dvintànd la Poison Ivy.
A cumbàt'r i dū malvivènt, insém a Batman e a Robin, a s śònta anc l'anvōda dal sò majurdòm Alfred Pennyworth (Michael Gough), la Barbara Wilson (Alicia Silverstone), ch'la sarnìs par lē al nóm ad batàja ad Batgirl.


text:
Per il di da la refurmaziun è planisada ina festa communabla da Lutherans e Catolics. Rodund 600 giasts vegnan spetgads. Da la liturgia spetg'ins era ina decleranza communabla da papa Francestg ed il president da l'Uniun Lutherana internaziunala, uvestg Munib Younan.
Suenter questas festivitads tigna il papa in pled a Malmö, davant passa 10'000 persunas. Ses pled stat sut il motto «Dal conflict a la cuminanza - ensemen plain speranza». Per finir ses viadi festivescha papa Francestg il mardi en in stadion da ballape cun rodund 18'000 cartents.
Papa Francestg visita era la famiglia roiala. Quest è l'emprim viadi d'in papa en Scandinavia dapi il 1989. Là aveva papa Gion Paul II visità Stockholm. En Svezia vivan rodund 113'000 catolics.
RR novitads 12:00


text:
Ulteriuras novitads Grischun central
-
Nova pendiculara Savognin cun sustegn da vischnanca
Las Pendicularas da Savognin vulan remplazzar la sutgera da quatter a Savognin a Tigignas. Gidar duai era la vischnanca.
-
Finalmain ir en pensiun cun 74 onns
Pietro Peduzzi, il mazler il pli enconuschent dal Surses va uss en pensiun e surdat ses affar a David Steier.
-
Al festival da teater mancan ils voluntaris
Fertant che 20 gruppas èn s'annunziadas per il festival da teater a Tusaun dal zercladur, mancan anc divers voluntaris.
-
Lai da Solas da nov senza aua restanta
L'Ovra electrica da Turitg EWZ na renoveschan betg il label d'electric ecologic «Naturemade star».
-
Andeer cun quint positiv
La radunanza communala d’Andeer ha approvà unanimamain il quint dal 2017. Quel serra cun in gudogn da 88’972 francs.
-
Origen cun hotel temporar e toc en halla d'ir a chaval
Il festival cultural Origen ha preschentà ses program da stad - tranter auter datti in nov lieu da producziun.
-
Parc Beverin daventa pli grond
La radunanza generala dal parc ha approvà l'engrondiment dal parc.
-
La pli bella chaura deriva da Salouf
La societad da tratga da chauras Surses ha envidà ad ina elecziun da la miss ed il mister da la val.


text:
Vincent Price
El Vincent Leonard Price Jr. (27 de Magg del 1911 – 25 de Ottober del 1993) a l'è staa on attor american de film de spavent. Per i sò maner da aristocratigh, elegant, la soa statura vòlta (1.93 cm) e la soa vos particolar l'è regordaa come vun di attor pussee bravi del genere de l'orror.
Biografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è nassuu a St. Louis, in del Missouri. El sò nònno l'aveva inventaa ona crema de lievito tartaro che gh'ha faa la fortuna de la soa famiglia. Vincent inscì l'è staa bon de frequentàa scoeul important, comè l'Università de Yale, indovè che l'ha studiaa i bei art e poeu l'è andaa a studià a Londra indovè l'ha incominciaa a fà teater.
In del 1938 l'ha taccaa a lavorà in del cinema comè attor , ma l'è staa domà in del 1948 quand l'ha faa la vos de l'òmm invisibil che l'ha cominciaa la soa carriera in del genere de l'orror, che l'ha faa diventà famos.
Da lì inanz l'ha taccaa a fà tucc i film de fà stremì i gent, trai quai La vendèta del Dottor K., La cà di fantasma, L'ultim òmm in sù la tera, El sgorbatt e La mascara de cera, che l'è staa vun di primm film in 3D.
Ligamm de foeura[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Vincent Price Gallery
- vincentprice.org
- St. Louis Walk of Fame
- The Vincent Price Exhibit
- Vincent Price performs "Three Skeleton Key" on Escape (1950)
- Vincent Price in "Bloodbath" on Escape (1950)
- Profile @ Turner Classic Movies
- Vincent Price Papers catalog
- Tilex ad in Family Circle
- The Saint radio program


text:
Rhode Island
El Rhode Island a l'è un stat federal di Stat Ünii d'America. Al gh'ha una süperfiss de 4.005 km² e una pupulaziun de 1.080.632 abitant.
A l'è tacaa a a nord e a est al Massachusetts, a ovest al Connecticut, a süd a l'Ucean Atlantigh.
La capital a l'è Providence (175.901 abitant), che l'è anca la cità püssee pupulada del stat.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Rhode Island a l'è vün di tredes stat uriginari de l'Üniun.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Rhode Island al gh'ha 4 grand eletur in di eleziun presidenziaj de l'Üniun,


text:
Mauensee (LU)
Mauensee a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Sursee, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.17 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1147 abitant.
El cumün de Mauensee al se tröva a una altitüden de 522 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Dagmersellen, Ettiswil, Grosswangen, Knutwil, Oberkirch, Sursee, Wauwil. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Mauensee l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1190 col nom de Moginse.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Mauensee in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Pervia da las crudadas da crappa dals ultims 20 onns en il sectur da Mingèr ha la regenza approvà da prender mesiras. Cunquai ch'i regia sin quest traject er privel da lavinas possia mo ina gallaria proteger la via d'Engiadina suffizientamain cunter la crudada da crappa.
La gallaria vulan ins construir sur 60 meters. E per reducir il privel da lavinas supplementarmain vulan ins installar in indriz d'alarm. Per far segira la via d'Engiadina da crappa e lavinas prevesan ins ina summa da 4,2 milliuns francs.
RR novitads 09:00


text:
Ti ultimi agn él gnü dé fora dala Uniun di Ladins Val Badia deplü publicaziuns, preodüdes por vigni eté y por vigni ćiamp d'interess.
Chilò dessot la rubricadöra dles publicaziuns cun la poscibilité dla cumpra online.
Ne âste nia ciafè la publicaziun che te chirîs? Pro chilò dessot …
Pro l'ativité dla Uniun di Ladins Val Badia âldel inće l'organisaziun de manifestaziuns desvalies, por pici y gragn y por vigni ćiamp de interesc.
Chilò dessot la rubricadöra dles manifestaziuns do ann cun na documentaziun fotografica.
Ne âste nia ciafè la manifestaziun che te chiris? Pro cun l'archirida chilò dessot …


text:
»Weinguide 2015/2016 - Südtirol«: Weine aus Südtirol Terlaner
-
2012 Südtirol Terlaner I Grande Cuvée DOCKellerei TerlanSüdtirol Terlaner, Südtirol, Südtirol, ItalienPunkte96
-
2003 Südtirol Terlaner Chardonnay DOCKellerei TerlanSüdtirol Terlaner, Südtirol, Südtirol, ItalienPunkte95
-
2013 Südtirol Terlaner Sauvignon Blanc Quarz DOCKellerei TerlanSüdtirol Terlaner, Südtirol, Südtirol, ItalienPunkte94
-
2012 Südtirol Terlaner Weißburgunder Riserva Vorberg DOCKellerei TerlanSüdtirol Terlaner, Südtirol, Südtirol, ItalienPunkte94
-
2013 Südtirol Terlander Sauvignon Blanc Lieben Aich DOCManincorSüdtirol Terlaner, Südtirol, Südtirol, ItalienPunkte93
-
2012 Südtirol Terlaner Riserva Nova Domus DOCKellerei TerlanSüdtirol Terlaner, Südtirol, Südtirol, ItalienPunkte93
-
2013 Südtirol Terlaner Chardonnay Kreuth DOCKellerei TerlanSüdtirol Terlaner, Südtirol, Südtirol, ItalienPunkte90
-
2014 Südtirol Terlaner DOCKellerei TerlanSüdtirol Terlaner, Südtirol, Südtirol, ItalienPunkte90
-
2013 Südtirol Terlaner Chardonnay Sophie DOCManincorSüdtirol Terlaner, Südtirol, Südtirol, ItalienPunkte89
-
2014 Südtirol Terlaner Weißburgunder DOCMuri-Gries Weingut/KlosterkellereiSüdtirol Terlaner, Südtirol, Südtirol, ItalienPunkte89


text:
Uschia propona il Cussegl federal al parlament da refusar la moziun dal cusseglier naziunal Franz Grüter da la Partida populara dal chantun da Lucerna.
I servia a la protecziun da maldiever sch'ins haja da suttascriver a maun, accentuescha il Cussegl federal. A lunga vista vul el dentant pussibilitar la suttascripziun electronica. Suenter avair introducì il votar electronic saja e-collecting previs sco terz'etappa da Vote électronique, scriva la regenza svizra en sia resposta a la moziun.
RR novitads 12:00


text:
Web browser
Un web browser (ciamaa anca, cont on neologism, curiusador [1]) a l'è on programa che'l serviss per fà vidè e per interagì cont el test, i imagin e i informazion che gh'hinn in d'ona pagina web d'un sit internet (o dent in d'ona red locala).
El browser a l'è bon de capì el codes HTML (e quel pussee recent XHTML) e de fal vidè 'me on ipertest. Vist che la pussee part di paginn web dupren el codes HTML, el browser el permet de andà in de l'internet.
I browser lavoren minga domà in su i compiuter tradizionai ma anca cont alter dispositiv 'me i palmar e i smartphone.
On quaj browser[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In lombard[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Offizialment, domà el browser Firefox el gh'ha ona traduzion in lombard.
I utent han voltaa anca ona vegia version del Firefox e del Maxthon in Lombard Occidental.


text:
Eid al-Fitr
- Glindesdi, 26.6.2017, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 26.6.2017, 8:40, RTR
La finiziun dal mais da gigina Ramadan festiveschan las muslimas ed ils muslims cun la festa «Eid al Fitr». La festa cuzza plirs dis e tradiziunalmain vegnan magliadas tratgas da tuttas sorts. Savens era spaisas dultschas.
A chaschun da la festa engrazian muslimas e muslims a Dieu per la forza e perseveranza ch'els han gì durant il Ramadan. Tgi che n'ha betg tegnì tras la gigina po dumandar per perdun. A la festa da «Eid al Fitr» s'entaupan ils muslims cun vischins, parents, amis ed enconuschents e maglian spaisas tradiziunalas. En spezial vegnan servidas tratgas dultschas sco pettas, pauns dultschs u autras patissarias.
Lunga preparaziun
La festa che cuzza plirs dis vegn per il solit gia preparada dis avant. Las dunnas cuschinan las tratgas, schubregian la chasa u abitaziun e preparan tut per envidar en la glieud. Normalmain valan quels dis era sco dis da firà.


text:
Mariangela, chi él stat to prum gran amor?
L prum amor, mie grandiscim amor, aea inom Mario. Tinpruma l me fajea mingol balar ajache l n’aea dotrei, fin canche son stata bona de l’aer demò par me. Ere coscita enamorada de chel bez! Dapò l’era ben feruscol vè, vigne porta e porton l’era sò! E na outa l me à ence rasà daldut percheche l dijea che aee i poies…
I aeeste dalbon, e?
Ma na na, ma el me volea zenza peiles e dapò me fajea na gran piza canche i crescea da nef…
Co él fení chest gran amor?
El l’era massa gelous... dapò l’aea la man forta e valch outa la ge sciampaa. L vegnìa a me controlar sun Vajolet, l restaa fora dal refuge per ore a la longia a veder chel che fajee. Se l vedea che rejonae con zachei dapò l me fajea l “terzo grado” e gio zacan m’é stufà. Peissete che doi dis dant de me maridar l me à cerí e l me à domanà se sciampae con el! Sò mare, amò en pont de mort, l’aea l teror de me!
L second gran amor?
Silvio. Son sciampada dal Vajolet par jir a l troar sot Saslonch. Son vegnuda ja Pera a pè, dapò con zachei e autostop son ruada fin vin Gherdena e dapò sù a pè e l’é spetà vindò n sas. Canche l’é passà l’é chiamá. L se à sperdù. Gio ere beza e el l’aea ja 24 egn e no l volea storie che l’era n melitare. L me à metù sun Vespa e l me à portà de retorn. Fora Pera me spetaa mie pare che con cater peade tel cul l me à fat jir coran de retorn sun Vajolet.
Amores platoniches n’aste abù da beza?
Ei, n grumon. Me recorde Silvano ma el l’era semper a messa e dapò amò a messa, ence dant de jir coi schi l jia a messa… m’é stufà sobito. Dapò me recorde de doi todesć, duc doi ja morc. Un, Klaus, l me piajea dalbon ma el no me vardaa nience e dapò Ingo che l sonaa la chitara e l me fajea proar de gran emozion. Dapò ence un da Verona che l me portaa via per l Santner a veder l panorama, ma se mie amor l’era platonich chel sò nia daldut! Mort ence chest. Diste che porte sfortuna?
Per esser i egn Cincanta t’ere belebon ledia de viver chisc amores e fosc tu jie ence contra na cultura che no pervedea chest met de viver. Èrel rebelion la toa?
Mia mare la era n muie severa e dut l contest l’era n muie tradizionalist. Me recorde che la me manaa a scola co le ciauze de lana che fajea la giava da Pera e me tegnìe demal. Coscita a jir a scola me mudae le ciauze de lana con chele de nylon e i ciuzé dal tach che Licia Soraperra la me lasciaa te n ciamp, sconete sot n alber. Ma se per cajo mie pare vegnìa a me tor a scola... el l vedea pa ben le ciauze e i ciuzé ma cogne dir che l me tegnìa la sćiala, l me capìa. Mia mare me aessa volù con cinch lauree e n lurier de nonzech. Ma a mi no me piajea studiar. Volee doventar infermiera. Canche é podù jir a scola a Maran – e ere ence brava - i me à manà demez percheche ere massa viva e feruscola, ma descheche son semper stata! Fin da beza.
T’ere dassen n spirit ledie!
Ere coscita e bon. Peissete che en seconda elementara aee trat l ciapel del maester de religion, n preve benedetin, ju per closset e spenjee e spenjee percheche l jisse do l’aga ma no l jia… A oute, sentíe mia mare che dijea, desperada: “i me l’à baratada te ospedal chesta beza!”
Èrel te chi tempes ence de autre beze che aea na vita – dijon - “libertina” o èreste la soula a rompir tabù de amor e ses?
Siane ben de pece enlouta… l’era amò i egn Cincanta e prumes egn Sessanta, tu cogne capir i tempes. Ma jie pa a messa ence gio dute le domegne e jie ence a me confessar. Ge dijee chel che fajee coi moroji (ma a la dir duta no me sentìe pa en colpa per nia), ciapae da dir sù i scioliti Pater, Ave e Gloria e dapò jia inant dut desche dant.
Che èrel pa che te fajea enamorar?
Me enamorae de na persona da la veiada. Sentìe i pìcoi pavees tel venter, descheche se disc, canche chesta persona me vardaa. Dapò me engaissaa la ousc, sensuala, bassa, fosc più che la parbuda fisica. Sentìe zeche da ite da coche i me vardaa e da coche i me vedea. N’outa l’era proprio bel, no crese che aldidanché i sie amò bogn de sentir dute chele emozion.
E tu co fajeeste a far enamorar?
Na outa un me à dit che l se à enamorà de me da coche magnae.
Canche un l te piajea ma tu a el enveze no?
L’é ben sozedù ma canche capíe che no l’era verso lasciae esser.
T’aste mai domanà percheche tu piajee coscita n muie?
Peisse per mie spirit ledech, algegher, lighertin. Ma ence ajache ere la neza de Tita Piaz, la fia de Pia dal Vajolet. Raprejentae n muie de robe. Ere n spirit ledie, rebestech, anticonvenzional. E chest piajea. Soraldut te chi tempes.
Ma canche te ferata te à tacà boton Spadolini [l politich] no l podea veder che t’ere n spirit ledie….
Ere ence belota enlouta. En chela di ere eleganta, vegníe da retorn da na beliscima setemana passada a Roma con n beliscim amor e chesta legreza chi che te é apede i la veit. El l’à vedù chest.
Co éla stata?
Siane su la ferata per Busan da Roma. L me passaa sot man pìcoi biliec. Dapò canche sion stac a Bologna l’à manà le vardie dal corp a se tor zeche da magnar e l me à domanà olache jie e se volee jir a cena con el. Ge é dit de no. Dapò la di dò l’é ruà n beliscim maz de fiores e l’envit per jir a cena jun Busan. Ge é dit amò n’outa de no. No me enteresciaa. Ere massa contenta con chel auter. Demò da sera a la tv é capì chi che l’era…. gio enlouta no me cruziae pa tant de politica.
Can nàscel pa n amor?
Te chel moment olache manco tu creis tu scontre na persona che la te fasc bater l cher. Pel esser n joen, n veie, n bel, n burt. Ma te vegn l baticher.
Che se fàjel enlouta?
Se lascia che l bate e se l’é zeche da bon se se lascia jir.
Ence ades?
Ades l’é egn che no é più nesciugn e no voi più nesciugn. Son contenta coscita e stae ben coscita. É vivù na vita piena e no me n’é recor de nia. Cogne dir che me endespiasc se valgugn à padì per chest mie esser ma a vardar endò se veit che la cognea jir coscita. Ma no l’é pa dit: magari pel esser che na di o l’autra troe ‘l’anima gemella’!
E se chesta anema aessa 30 egn?
Amò miec! Chi de mie temp i me sà massa veies! Fossa proprio bel. Fossa da grignar me sentir dir: “Vosc fi me à dit…” e saer che l’é mie om!
Coluna él pa stata la storia più bela?
L’é dut stat storie bele. De duc i autres é dut bie recorc. Chela de Mario, la pruma gran vera storia, che bela! Me recorde che na outa d’istà son vegnuda ju dal Vajolet e son jita a l spetar fora da la frabica de acial a Busan olache l luraa d’istà. El no l me spetaa e canche l me à vedù se aon fat n braciacol tant strent e fort che amò recorde chela emozion! De Almo ence é de bie recorc. S’aon maridà che ere proprio joeneta e aon abù doi beze ensema che ades le é grane.
Co fenìel un amor?
Bastaa che un fajesse n fal de ortografia e l me jia debot ju da calandar! No podee tegnir fora na persona che scrivea mal! Ma la fenìa ence se i dijea mal de mie amiche, se i me tolea la ledeza de aer mia vita e mie amezizie… Canche i volea me cambiar. Ma ence canche i dijea zeche contra mie fie. Ma soraldut canche i volea me tor mia ledeza.
La storia più longia?
La storia più longia con chel da Unejia, cinch egn.
Chela più curta?
Crese che sie stat chela con chel da le casse da mort. Fenida demò parcheche sò femena aea capì ‘l’affaire’… doi meisc en dut.
Chela più particolara?
Con un che se dijea gay ma gio no ge é mai cherdù.
Amores con femene?
Assolutamenter no!
Ses estrem?
Mai!!!
L’ultim amor?
Un da Genova.
Na storia zenza adie?
Con chel da Roma. Che pascion!
L’om più enteressant che tu as cognosciù?
Chel da Roma.
La femena più enteressanta?
N muie. Ma ades desche ades, mia amica Nadette Bertolini da Ciampedel.
Che pèisseste canche díe ‘enteressant’ per n om?
L met de esser, de viver, de se prejentar.
E per na femena?
Na vita piena de enteresc e de atività, l’esser bona de star en pè da soula, l’indipendenza te dut.
Aste n muie de amiche?
Tropes amisc e amiche. Ge dae n gran valor a l’amezizia e crese de esser na bona amica ence gio. Varde de esser semper canche le à de besegn e me piasc che le sie canche gio é de besegn.
Veiste amò i veies amores?
Na, canche na storia la é fenida, la é fenida. Però n muie me chiama per me far i augures canche fae i egn o per autre ocajion. Con Almo, mie ex om, son semper n contat e sion ence bogn amisc. Se vedon e se la conton ence perché so femena la é proprio valenta e da ferstont. Ence con ela sion en muie amiche.
Zeche par serar sù chesta ciacolada sun enamorament, amor, ses e sentimenc?
Dut ta la vita śira entorn a chisc. Fajesse dut da nef e son contenta de aer podù far chel che é fat. No me n’é recor de nia. É arjont na bela serenità e son contenta de mi vita. É dat n muie e ciapà amò de più de retorn. Stae proprio dalvers e me piajessa che autre parsone proasse chest sentiment de serenità.


text:
Tabea Baumgartner nova presidenta20.04.2018
(anr/hh) Alla radunonza generala la mesjamna sera ei Jacinta Jacomet Lombriser seretratga sco presidenta dil Forum intercultural Mustér. Successura dad ella daventa Tabea Baumgartner. Igl ei aschidadir ina midada da generaziun alla testa dil forum. Suenter esser stada 15 onns en suprastonza e da quei otg onns presidenta ha Jacinta Jacomet-Lombriser remess il presidi. En siu temps d’uffeci al tgamun dil forum ein differents projects vegni organisai, era pli gronds. Denter auter ei quei stau las Pastgas russas a Mustér ni era l’jamna d’inscunter cun la cultura africana. Mo lu era la scuntrada culs Portughes e la finfinala igl onn vargau la sentupada culs Ladins dallas Dolomitas a Mustér. En siu temps da presidenta ei era la collaboraziun cul concert festiv dil dirigent Simon Camartin mintgamai per la fin digl onn sedada. La nova presidenta Tabea Baumgartner ei buc ina nunenconuschenta a Mustér. Ella ei menadra dil Center sursilvan d’agricultura. Ella ei oriunda dil cantun Argovia e surpren cun slontsch il tgamun dil forum: «Jeu sundel motivada. La lavur cun minoritads ei fetg impurtonta ed il mument era fetg actuala en vesta als schabetgs sin quest mund.» Seretratgs dalla suprastonza ein era Adrian Pally e cusseglier naziunal Martin Candinas. Pally ha apparteniu a quella duront sis onns, Candinas dapi igl onn 2006. Da niev en suprastonza entran sper Baumgartner era Donat Albin ch’ei engaschaus professiunalmein a Mustér el Center da transit per fugitivs, sco era l’indigena Felicia Deflorin. Sedeclarada promta da restar en suprastonza dil Forum intercultural Mustér ei Marie-Rose Deflorin.
Dus arranschaments 2017
El center dall’activitad dil Forum intercultural Mustér igl onn passau ein dus engaschaments
stai. Sper la lavur organisatorica en connex cul concert festiv per la fin digl onn ha il forum organisau la scuntrada culs Ladins dallas Dolomitas a Mustér. Duront plirs dis ei vegniu arranschau luvratoris da sault e musica. Il punct culminont ei ina sentupada publica en halla Cons stada. Leu ei vegniu purschiu als presents in program variont da cultura ed informaziuns davart ils Ladins. Denter auter ei la menadra digl Uffeci cantunal per cultura e lungatgs, Barbara Gabrielli, sepresentada cun in plaid, menziunond las particularitads, fermezias e quitaus dalla minoritad linguistica el Tirol dil sid. Sco quei che la suprastonza dil forum ha constatau alla radunonza generala havess igl interess public per quei arranschament astgau esser pli gronds.


text:
Entaifer il chantun è il svilup stà different: augments pli gronds hai dà cunzunt en las regiuns da Signuradi/Tschintg Vitgs (+1,8), Grischun dal Nord (+0,8%) ed en l’Engiadin'Ota (+0,9%). En l'Engiadina Bassa (-1,0%), Tavau (-0,7%) ed en la Surselva (-0,3%) è la populaziun dentant sa sminuida l’onn passà.
La citad da Cuira ha registrà l'onn2014 in augment da 0,6% e dumbrava il di da referenza da nov 34’547 abitants permanents. Da las vischnancas pli grondas cun passa 2’000 abitants è il dumber d’abitants creschì il pli fitg a Zizers, Domat ed a Landquart. Roveredo, Lumnezia ed Arosa han perencunter pers en questa gruppa ils pli blers abitants il 2014.
Augment mo tar la populaziun estra
Entant che la populaziun svizra en il Grischun stagnescha dapi onns sin il medem nivel (di da referenza 160’497 persunas), è la cumpart da las persunas estras che vivan permanentamain en il Grischun creschidas durant l'onn passà per 2,5% u per 870 persunas, da nov sin 35’389 persunas. Il pli fitg s’augmentà è la cumpact da la populaziun portugaisa e taliana: quai per 3,2 resp. schizunt per 3,9%. Il dumber d'abitants tudestgs n'è dentant strusch sa midà l’onn passà, sco durant ils ultims onns era.
La cumpart da las persunas estras che vivan permanent en il Grischun è uschia stada la fin dal 2014 tar 18,1%. En Svizra è la quota tar 24,3%. La gronda cumpart da persunas estras sa chattan en ils centers turistics Engiadina ed a Tavau, ma er la Mesolcina sco er il Grischun dal nord demussan parts surproporziunalas. Quotas da persunas estras pli pitschnas sa chattan en las regiuns plitost ruralas.
Be dus chantuns han anc pli pauc
En cumparegliaziun cun l'augment da la populaziun permanenta en Svizra (1,2%) è la midada en il Grischun stada modesta. Mo ils dus chantuns Appenzell Dadens e Sutsilvania nodan per l'onn 2014 in pli pitschen augment da la populaziun ch’il Grischun.


text:
Il Grischun survegn mintg'onn bun 32 milliuns francs da las taxas da radio e televisiun. Quels daners giajan per gronda part dentant puspè enavos en l'economia. Ultra da quai haja il Grischun uschia ina purschida mediala solida. Finanziar quella en la medema qualitad sur il martgà liber n'è tenor la regenza betg pussaivel. Cunzunt betg en regiuns muntagnardas e trilingas sco il Grischun.
Tar in gea fissan 240 plazzas periclitadas. Bun 180 plazzas tar RTR, SRF ed RSI e bun 63 plazzas tar Radio e TV Südostschweiz. Er giessan bleras plazzas da scolaziun per schurnalistas e schurnalists grischuns a perder.
Gronda perdita culturala e linguistica
En il cas da RTR vegn la regenza a la conclusiun che la perdita tar in gea fiss specialmain gronda. Be gia las passa 11'000 registraziuns da furmaziuns da l'entir chantun dals ultims 90 onns che sa chattian en ils archivs da RTR e d'udir regularmain, sajan in grond stgazi cultural. Plinavant saja RTR sper la scola in dals pli ferms motors per la lingua rumantscha insumma.
Rapports regiunals svanissan
En sia resposta ad ina dumonda dal deputà Peter Peyer da la Partida socialdemocrata punctuescha la regenza er ch'ils rapports regiunals en las trais regiuns linguisticas giessan a perder quasi dal tuttafatg. Per pudair far in'opiniun saja gist quels però fitg impurtants en ina democrazia sco la Svizra, scriva la regenza vinavant.
RR novitads 17:00


text:
In chaun grond po daventar set u otg onns vegl, in pitschen viva pli ditg, enfin 15 onns. In giat po vegnir anc pli vegl. En media tranter 17 e 20 onns. Ed in chaval, quel mora normalmain cur ch'el ha circa 20 onns. Ma betg Müschi, il chaval da Silvia Kessler n'ha betg main che 31 onns ed 8 mais.
Silvia Kessler è dapi l'onn 1988 la patruna da Müschi. Lura, cur che la stalla da l'anteriur patrun è vegnida serrada ha ella decis che quai chaval na possia betg ir en vendita: «Jau na saveva gnanca nua metter el. Jau saveva be ch'el è in Freiberger cun in caracter uschè dad aur, ch'jau hai simplamain stuvì cumprar el.» E bainspert ha Müschi lura chattà ses plaz tar la famiglia Brunold a Rodels nua ch'el passenta anc oz sia «pensiun».
Ina veglia «Lady»
En pensiun è - en il vair senn dal pled - er Lady, la chogna Rottweiler. Ella passenta la fin da sia vita en la pensiun d'animals Arche a Cuira. E cunquai che Lady è ina chogna pulit veglia na vul nagin ella. Lady ha be 12 onns e mez. Quai è vegl, dentant betg fitg vegl per in chaun. Per in chaun cun ina istorgia sco Lady, saja quai dentant schon remartgabel, di Melanie Wildhaber l'emprendista da la pensiun d'animals. Lady patescha numnadamain da cancer ed artrosa.
Co prolungar la vita da l'animal da chasa
Er ils veterinaris conferman ch'animals vegnan ozendi, sumegliant al carstgaun, adina pli vegls. Tranter auter perquai ch'ils possessurs fetschian dapli per prolungar la vita da lur animals. Per exempel fan els mintg'onn ina controlla tar il veterinari, betg mo sche l'animal è malsaun. Ubain els tgiran ils dents.
Quels sajan d'impurtanza evidenta per prolungar la vita da l'animal. Sch'ins na guardia betg dals dents dettia quai tartagl. Quel donnegia lura las schunschivas e lura na po l'animal betg pli magiar u baiver endretg. «Pia, pli ditg ch'els pon magliar endretg il pavel natiral e pli ferm ch'el resta e pli tard ch'el sto murir», di Giochen Bearth, veterinari tar l'Uffizi per la sanadad d'animals.
Quai saja lura er in cler segn per ils possessurs, ch'i na giaja betg pli bain cun l'animal. «Sch'els ston bittar si ubain spizzan tuttenina fitg or dal gnif.» Mintgatant vegnan animals cun la vegliadetgna, sco in u l'auter carstgaun er, simplamain pli agens. «Per exempel giats che miaulan forsa pli agressiv perquai ch'els cumenzan a vegnir in zic dements.»
Na po l'animal dentant betg pli mangiar ubain sa mover ord atgna forza, saja meglier da durmentar el. «Per animals na dat quai betg in letg ch'ins po tgirar els», agiunta Bearth. Ed insumma, tar in animal pateschia la qualitad da viver fitg (gist tar in animal da fugia sco in chaval) sch'el na possia betg pli sa mover. I saja dentant da giuditgar da cas tar cas cun il possessur cura ch'igl è pli prudent da dar la squitta u cura betg.
Cassas da malsauns er per animals
Ozendi vegnia durmentà pli pauc, di er Men Bischof, veterinari da la clinica d'animals a Scuol. Ils animals vegnan pli vegls er perquai che la medischina saja sa sviluppada pli fitg en direcziun geriatrica. I dat pia dapli medischina per animals vegls. «Gist chemoterapia u radiografia as avess anc avant 10 ubain 15 onns probablamain betg fatg uschè svelt cun in chaun.»
Forsa er, perquai ch'ina chemoterapia custa bler dapli che da durmentar. 5000 enfin 7000 francs po quai custar. Durmentar custa perencunter be tranter 100 e 150 francs. I dettia dentant er adina dapli possessurs che laschan segirar lur animal tar ina cassa da malsauns per animals.
Cassas che surpiglian lura ils custs. Ma er en il cas d'ina chemoterapia vala tenor Bischoff: «Sch'ina terapia pudess prolungar la vita da l'animal da chasa be per insaquants mais n'investeschan ils possessurs betg plirs millis francs.»Dal reminent, quant vegl è voss animal da chasa?


text:
50 onns «I'm a Believer»
- Venderdi, 13.1.2017, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 13.1.2017, 19:00, RTR
In'entupada cun ils Monkees - d'antruras e dad oz!
La «intelligenzia» dal rock detestava els, perquai ch'igl era ina gruppa presumablamain artifiziala, creada be per ina seria televisiva, quatter giuvnots che na sunavan betg sezs lur instruments.
Ma ils Monkees han tuttina conquistà las paradas intenaziunalas, avant 50 onns, cun spazzastradas sco «I'm a Believer» u «Daydream Believer». E l'onn passà han trais dad els gì in remartgabel comeback cun l'album tardiv «Good Times». Propi musica per la buna luna.


text:
Quai sajan uschè blers sco anc mai ed il dumber paria d'esser alarmants. Ina analisa dals cas mussia dentant, ch'i sa tractia en la maioritad da betg fitg grevs maltractaments, uschia l'ospital d'uffants da Turitg.
551 suspects – 390 cas confermads
En 70% dals cas ha l'autoritad per protecziun d'uffants effectivamain constatà in maltractament. Tar ils uffants pertutgads haja l'ospital d'uffants stuì prender ulteriuras mesiras u porscher sustegn. La finamira saja da proteger ils uffants e da da rinforzar il circul famigliar. En 6% dals cas ha il suspect pudì vegnir sclaus. Ed en 24% dals cas n'haja betg pudì vegnir sclerì, schebain l'uffant saja vegnì maltractà u betg.
Il pli fitg sajan ils maltractaments psichics s'augmentads. Ma er ils cas da negligientscha ed abus sexuals sajan s'augmentads. Cunzunt uffants tranter in e set onns sajan pertutgads. L'integritad sexuala vegnia pli savens maltractada tar mattatschas. Buobs pireschian pli savens sut abus corporals.
RR novitads 18:00


text:
«Nus stuain uss reducis las massas da fugitivs, perquai che la dumonda dals fugitivs pudess esser ina dumonda da l’existenza da l’Uniun europeica», quai ha ditg la ministra dal intern da l’Austria Johanna Mikl-Leitner a la conferenza communabla cun ils nov stadis dal Balcan. Uss han ils pajais decis in pachet da mesiras, che prevesa da recepir vinavant persunas che basegnan protecziun. Ma persunas che han documents falsifitgads duajan vegnir refusadas.
Vinavant vulan ils pajais introducir standards minimals per registrar ils fugitivs per che las registraziuns da las persunas na stoppian betg vegnir fatgas en mintga singul pajais, ha ditg Mikl-Leitner. Era èsi vegni decis che la Macedonia vegnia sustegnida cun policists per segirar ils cunfins.
RR novitads 17:00


text:
La paràbola dij doi fieuj. Còsa na dise? N'òm a l'avìa doi fieuj. A l'é 'ndàit dal prim e a l'ha dije: 'Fieul, ancheuj va a travajé 'nt la vigna'. Ël fieul a l'ha risponduje: 'I veui nen andeie'. Peuj, nopà, a l'é pentiss-ne e a l'é andaie. Ël pare a l'é peuj andàit da l'àutr fieul e a l'ha dije l'istèss. Cost-sì a l'ha risponduje: 'I vado, sgnor', ma a l'é nen andaje. Qual dij doi é-lo ch'a l'ha fàit la volontà dël pare?". A-j han rispondù: "Ël prim". E Gesù a-j dis: "In vrità iv diso che j'esator (disonest) dle impòste e le bagasse a intraran prima 'd vojàutri ant ël Regn ëd De. Përché Gioann a l'é vnù da voi për la strà dla giustissia, e i l'eve nen chërduje, ma j'esator dle impòste e le bagasse a l'han chërduje. E voi, combin ch' i l'eve vëddulo, i seve nen pì tard pentive për chërdje.
sabato 27 settembre 2014
Chi ch'a l'ha date l'autorisassion ëd fé ste còse? [Proget Bibia piemontèisa, 27/9/2014)
mercoledì 24 settembre 2014
La creassion dël mond
(6) De a l'ha dit: "Ch'a sia na vòlta ant ël mes dle aque e ch'a separa le aque da le aque". (7) Antlora De a l'ha fàit la vòlta e a l'ha separà le aque sòta la vòlta da le aque dzura la vòlta, e a s'é fasse parèj. (8) De a l'ha ciamà la vòlta "cel". Antlor' a l'é stàita na sèira e a l'é stàita na matin. Cost-sì a l'era 'l scond dì.
(9) De a l'ha dit: "Che le aque sota 'l cel as buto ansema ant un sol pòst e ch'a comparissa ël teren sùit. E a s'é fasse parèj. (10) De a l'ha ciamà 'l teren sùit: "Tèra" e le acque ch'a l'ero butasse 'nsema: ij "mar". De a l'ha vëddù che tut sòn a l'era bon. (11) De a l'ha dit: "Ch'a la tèra a prodùa 'd vegetassion, ëd piante ch'a porto 'd smens conforma le sò specie, e dj'erbo ch'a porto an lor dla smens conforma le sò specie. E a s'é fasse parèj. (12) La tèra a l'ha prodùit ëd vegetassion - ëd piante ch'a portavo 'd smens conforma le sò specie, e dj'erbo ch'a portavo an lor dla smens conforma sò specie. De a l'ha vëddù che tut sòn a l'era bon. (13) A l'é stàita na sèira e a l'é stàita na matin. Cost-sì a l'era 'l ters dì.
(14) De a l'ha dit: "Ch'a-i sio dle lus ant la vòlta dël cel për separé 'l dì da la neuit, e ch' a sio 'd segn për indiché djë stagion, dij dì e dj'agn, (15) e ch'a servo da lus ant la vòlta dël cel për anluminé la tèra". E a s'é fasse parèj. (16) De a l'ha fàit doi gran' lus - la lus pì granda për governé 'l dì e na lus pì cita për governé la neuit. A l'ha fàit ëdcò le stèile. (17) De a l'ha butà le lus ant la vòlta dël cel për bërlusé an sla tèra, (18) për governé 'l dì e la neuit e për separé la lus dal top. De a l'ha vëddù che tut sòn a l'era bon. (19) A l'é stàita na sèira e a l'é stàita na matin. Cost-sì a l'era 'l dì ch'a fà quatr.
(20) De a l'ha dit: "Che le aque a formiolo d'un formiolament ëd creature vive e che dj'osej a volo an sla tèra vers la vòlta dël cel". (21) De a l'ha creà ij pèss grand e tute le bestie vive ch'as meuvo e ch'a formiolo ant le aque, conforma le sò specie. A l'ha creà 'dcò minca osel ch'a l'ha dj'ale, conforma le sò specie. De a l'ha vëddù che tut sòn a l'era bon. (22) De a l'ha benedije e a l'ha dit: "Sie fosonant. multipliché e ampinì le aque dij mar, e che j'osej as multiplico an sla tèra". (23) A l'é stàita na sèira e a l'é stàita na matin. Cost-sì a l'era 'l dì ch'a fà sinch.
(24) De a l'ha dit: "Che la tèra a prodùa creature vive conforma le sò specie: ëd bestiam, dij serpent e 'd bestie sarvaje, conforma le sò specie, e a s'é fasse parèj. (25) De a l'ha fàit le bestie sarvaje conforma le sò specie, ëd bestiam conforma le sò specie, e tute le creature ch'a strusio an sla tèra conforma le sò specie. De a l'ha vëddù che tut sòn a l'era bon. (26) Antlora De a l'ha dit: "Fasoma l'òm a nòstra imàgine, conforma nòstra smijansa, parèj ch'a peussa dominé ij pess dël mar, j'osej dl'aria, ël bestiam e tuta la tèra, e tute le creature ch'as meuvo an sla tèra. (27) De a l'ha creà l'òm a Soa imàgine, a l'ha crealo a l'imàgine 'd De, a l'ha crealo mas-cc e fumela. (28) De a l'ha benedije e a l'ha dije: "Sie fosonant multipliché, ampinì la tèra e sogetela! Dominé ij pess dël mar, j'osej dl'aria e minca creatura ch'as meuv an sla tèra (29) Peuj De a l'ha dit: "Adèss iv dago minca pianta ch'a pòrta 'd smens ch'a l'é an sla superfice 'd tuta la tèra e tùit j'erbo ch'a l'han ëd frut ch'a pòrta 'd smens: tut lòn sarà vòstra noritura. (30) E a tute le bestie dla tèra, e a minca osel dël cel, e a tute le creature ch'as meuvo an sla tèra - tut lòn ch'a l'ha an sé medésim ël sofi dla vita, i-j dago tute le vërdure për noritura, e a s'é fasse parèj. (31) De a l'ha vëddù tut lòn ch'a l'avìa fàit e a l'era pròpi bon! A l'é stàita na sèira e a l'é stàita na matin. Cost-sì a l'era 'l dì ch'a fà ses.
(2:1) Për parèj ij cej e la tèra a son stàit completà con tut lòn ch'a conten-o, (2) De a l'ha completà soa euvra ant ël dì ch'a fa set. A l'ha chità 'd travajé ant ël dì ch'a fa set. (3) De a l'ha benedì ël dì ch'a fa set e a l'ha santificalo, përchè an col dì lì a l'ha chità l'euvra dla creassion.
(Genesi 1:1-2:3).
sabato 20 settembre 2014
L'ingiustissie 'd De [Progèt Bibia piemontèisa, Duminica 21 stember 2014)
mercoledì 17 settembre 2014
A propòsit ëd Scòssia...
"Fortia fortiorum facta sunt" ("Da gent coragiosa a ven-o dij fàit coragios").
Dòp avèj sotsignà ël Pat Nassional ant ël fërvé 1638, a l'ha avù leugh ant la catedral ëd Glasgow, dòp 36 agn, la prima Ciambréa General dla Cesa 'd Scòssia con Alexander Henderson coma moderator. La Ciambréa a l'ha prinsipià na completa arformassion dla cesa. A l'ha diciarà "papista" i SinchArticol ëd Perth, ël liber dij Canoni, ël Liber dle Orassion comunitarie e nen legal l'istès sistema vëscovil. Ël rapresentant dël Re, ël marchèis ëd Hamilton a riva e a diciara nen legal la Ciambréa, përchè 'l Re a l'avìa nen dàit ël permess ëd radunela. Henderson a rëspònd: "A nòm dël Signor Gesù Crist, l'ùnich Cap e Sovran ëd costa Cesa, i podoma nen alvé la ciambréa". Hamilton a l'é andassne an lerma!
"Fortia fortiorum facta sunt." ("From brave men come brave deeds").
After the National Covenant was signed in February 1638, the first free General Assembly of the Church of Scotland for 36 years was held in Glasgow Cathedral in November with Alexander Henderson as moderator. The Assembly began a complete reformation of the church. It declared the “popish” Five Articles of Perth, the Book of Canons, the Book of Common Prayer and Episcopalianism itself unlawful.
The King’s representative the Marquis of Hamilton arrives and declares the Assembly unlawful because the King never gave it permission to sit. Henderson responds “In the name of the Lord Jesus Christ, the only Head and Monarch of this Church we cannot dissolve this Assembly” Hamilton left in tears!
Dòp avèj sotsignà ël Pat Nassional ant ël fërvé 1638, a l'ha avù leugh ant la catedral ëd Glasgow, dòp 36 agn, la prima Ciambréa General dla Cesa 'd Scòssia con Alexander Henderson coma moderator. La Ciambréa a l'ha prinsipià na completa arformassion dla cesa. A l'ha diciarà "papista" i SinchArticol ëd Perth, ël liber dij Canoni, ël Liber dle Orassion comunitarie e nen legal l'istès sistema vëscovil. Ël rapresentant dël Re, ël marchèis ëd Hamilton a riva e a diciara nen legal la Ciambréa, përchè 'l Re a l'avìa nen dàit ël permess ëd radunela. Henderson a rëspònd: "A nòm dël Signor Gesù Crist, l'ùnich Cap e Sovran ëd costa Cesa, i podoma nen alvé la ciambréa". Hamilton a l'é andassne an lerma!
"Fortia fortiorum facta sunt." ("From brave men come brave deeds").
After the National Covenant was signed in February 1638, the first free General Assembly of the Church of Scotland for 36 years was held in Glasgow Cathedral in November with Alexander Henderson as moderator. The Assembly began a complete reformation of the church. It declared the “popish” Five Articles of Perth, the Book of Canons, the Book of Common Prayer and Episcopalianism itself unlawful.
The King’s representative the Marquis of Hamilton arrives and declares the Assembly unlawful because the King never gave it permission to sit. Henderson responds “In the name of the Lord Jesus Christ, the only Head and Monarch of this Church we cannot dissolve this Assembly” Hamilton left in tears!
giovedì 11 settembre 2014
Signor, vàire vòlte, se mè frel am ofend, é-lo ch'i son obligà 'd përdonelo? [Progèt Bibia piemontèisa, 14/9/2014)
Antlora Pé, avzinand-se, a l'ha ciamaje: "Signor, vàire vòlte, se mè frel am ofend, é-lo ch'i son obligà 'd përdonelo? Sarà-lo fin-a a set vòlte?". Gesù a l'ha rësponduje: "It diso nen fin-a a set vòlte, ma fin-a a setanta set vòlte!".
Për costa rason ël Regn dël Cel a l'é tanme 'n re ch'a l'ha vorsù regolé ij cont con ij sò servitor. Quand ch'a l'é 'ncaminasse a conté, a l'han presentajne un ch'a-j dovìa des mila talent. E për càusa che col-lì a l'avìa nen ëd che paghé, sò signor a l'ha dàit l'ordin ch'a fussa vendù, chiel, soa fomna e soe masnà, e tut lòn ch'a l'avìa, e che 'd sta manera-sì 'l débit a fussa pagà. Antlora sto servitor a l'é campasse a tèra dëdnans a chiel e a lo suplicava con ste paròle: 'Signor, për carità, àbie 'ncora 'n pòch ëd pasiensa e it arpaghëraj 'd tut'. Antlora 'l padron ëd sto servitor, tocà 'd compassion, a l'ha lassalo 'ndé e a l'ha faje la grassia 'd condoneje tut ël débit. Ma sto servitor, quand ch'a l'é sortì, a l'ha 'ncontrà un dij sò colega 'd servissi ch'a-j dovìa sent dné, e a l'ha ciapalo për ël còl tant ch'a mancava poch ch'a l'avria strossalo, e a-j disìa: Pagh-me lòn che ti 'm deuve! Ma sò colega 'd servissi, campand-se an ginojon, a lo suplicava e a-j disìa: Për carità, àbie 'ncora 'n pòch ëd pasiensa e it paghëraj tut lòn ch'it deuvo. Ma a l'ha nen vorsulo scuté, a l'é 'ndassne e a l'ha falo buté 'n përzon, fin-a a tant che 'l débit a sarìa stàit saldà. Aor, j'àutri sò colega 'd servissi, quand ch'a l'han vëddù lòn ch'a l'era rivà, a l'ha rinchërsuje e a son andàit a conté al padron tuta la facenda. Antlora sò padron a l'ha fa-lo ven-e e a l'ha dije: 'Gram servitor ch'it ses, i l'avìa date la gràssia 'd condonete tut sto débit përché 't l'avìes suplicame. Dovies-to nen ëdcò ti avèj pietà 'd tò colega 'd servissi, coma mi i l'avìo avù pietà 'd ti?'. E sò padron an còlera a l'ha dalo ant le man dle guardie dla përzon për esse suplissià fin-a a tant da paghé tut lòn ch'a-j devìa. A l'é parèj ch'av farà mè Pare ch'a l'é 'n Cel, se përdone nen ëd bon cheur ognidun a sò frel tute soe mancanse.
Tut el capìtol a l'é 'mbelessì
Na predicassion an sù cost test (an italian)
Esortassion a la toleransa (Roman 4:1-12)
Àor, aceté coj ch'a l'han na fej débola e sté nen lì (con lor) a questioné dj'opinion. Un a chërd ëd podèj mangé 'd tut, ma col ch'a l'é débol a mangia mach ëd vërdura. Col ch'a mangia 'd tut a deuv nen dëspresié col ch'a lo fa nen, e col ch'a chërd ch'as deuv anstense (dal mangé quejcòs) ch'a giudica nen col ch'a mangia 'd tut, përché Nosgnor a l'ha 'rseivulo (l'istèss). Chi ses-to, ti ch'it giudiche 'l servitor d'un àutr? Dëdnans a sò padron chiel as ten ferm o a casca e s' as ten ferm a l'é mach grassie al Signor (ch'a lo sosten). Un a giudica ch' un dì a sìa pi sant d' un àutr, e n'àutr a giudica ch' ij dì a sìo tùit j'istèss. Ognidùn ch' a sìa përsuas (ëd lòn) an sò spìrit. Col ch'a l'ha riguard al dì, a lo fa për ël Signor, e col ch'a mangia ('d tut) a lo fa për ël Signor, përché a-j na rend grassie; e col ch'as asten (dal mangé quejcòs) a lo fa për ël Signor e a-j na rend grassie. Përché gnun ëd nojàutri (cristian) a viv mach për chiel istèss, e gnun a meuir për chiel istèss. S'i vivoma, i vivoma për ël Signor, s'i meuiroma, i meuiroma për ël Signor. A l'é parèj che sia ch'i vivoma, sìa ch'i meuiroma, i soma dël Signor. A l'é për lòn che Crist a l'é mòrt e ch'a l'é tornà a vive, parèj che Chiel a sia 'l Signor tant d'ij mòrt che 'd coj ch'a son vivent. Ma ti ch'i mange mach ëd vërdura - përché giudiches-tu to frel o toa seur? E ti ch'it mange 'd tut, përché dëspresies-tu tò frel o toa seur? Përché tùit nojàutri i compariroma dëdnans al tribunal ëd Crist. Përché a l'é scrit: "I son ël vivent - a dis ël Signor - tùit as buteran an ginojon dëdnans a mi, e ògni lenga a darà làude a De". A l'é parèj che ciaschëdun a rendrà cont për chiel istèss a De.
Tut el capìtol a l'é 'mbelessì
La vitòria al Mar Ross (Esod 14:19-31)
L'àngel dël Signor, ch'a 'ndasìa dëdnans al camp d'Israel, a l'é butasse 'n moviment e a l'é andàit a posisionesse darera 'd lor e 'dcò la colon-a 'd nivola a l'é spostasse da dnans a daré 'd lor. A l'é butasse antrames ël camp dj'egissian e 'l camp dj'israelita. A l'era na nivola scura e a 'nluminava la neuit paréj che 'n camp a podia nen avzinesse a l'àut për tuta la neuit. Mosè a l'ha dëstendù soa man anvers ël mar, e 'l Signor a l'ha possà 'ndarera 'l mar tant ch'a l'ha dividusse për ël mojen d'un vent fòrt ch'a vnisìa dal levant e ch'a l'é bofà për tuta cola neuit. A l'ha fàit dventé 'l mar na tèra sùita e le aque a son dividusse. A l'é parèj che j'israelita a l'han marcià pròpe antrames al mar an sù 'd tèra sùita e le aque për lor a formavo coma 'n mur a drita e a mancin-a. J'egissian a son vnuje dapress an mes al mar - tùit ij cavaj 'd Faraon, ij sò car da guèra e ij sò cavajer. Un pòch prima dl'alba ël Signor a l'ha vardà giù anvers l'armada egissian-a a travers la colòn-a 'd feu e 'd nivola e a l'ha fàit tombé l'armada egissian-a ant un grand ësparm. A l'ha fàit bloché le roe dij car ant la pàuta parèj ch'a l'era pì nen posibil feje andé anans. Antlora j'egissian a l'han dit: "Scapoma via da Israel përché 'l Signor a combat për lor contra l'Egit!". Antlora ël Signor a l'ha dit a Mosè: "Dëstend toa man anvers al mar, parèj che le aque a 'rtorno an su j'egissian, ij sò car da guèra e ij sò cavajer!". Antlora Mosè a l'ha dëstendù soa man anvers al mar, e 'l mar a l'é 'rtornà a soa condission normal quand che 'l sol a l'ha comensà a levesse. Àor j'egissian a sercavo 'd scapé via da tut lòn, ma 'l Signor a l'ha fongà j'egissian an mes al mar. Le aque a son tornà a sò pòst e a l'han quatà ij car da guèra e ij cavajer, ansema tuta l'armada d'Egit ch'a l'avia daje dapress a j'israelita ant ël mar - ëd j'egissian a l'é survivune gnanca un!) J'israelita, nopà, a l'avìo marcià an su 'd tèra sùita an mes al mar e për lor l'eva a l'avìa formà coma 'n mur a drita e a mancin-a. A l'é parèj che ant col dì-lì ël Signor a l'ha salvà Israel da la potensa dj'egissian, e Israel a l'ha vëddù j'egissian mòrt an sla riva dël mar. Quand che Israel a l'ha vëddù la gran potensa che 'l Signor a l'avìa mostrà contra j'egissian, a l'han avù tëmma dël Signor e a l'han chërdù a Chiel e a Sò servitor Mosè.
Tut el capìtol a l'é 'mbelessì
Salm 114
Ël poèta a 'rciama a la memòria ij fàit dla surtìa da l'Egit e dla conquista e a selebra la sovranità 'd De an su sò pòpol, ligà a Chiel con un pat.
Quand che Israel a l'ha chità l'Egit, quand che la famija 'd Giacòb a l'ha lassasse darera na nassion forësta, Giuda a l'é dventà Sò santuari, Israel Sò regn. Ël mar a l'ha vardà e a l'é scapà e 'l fium Giordan a l'é tornà 'ndarera. Le montagne a sautavo coma 'd moton e le colin-e tanme d' bèro. Përchè scapes-tu, ò mar? Përché tornes-tu 'ndarera, ò fium? Përchè sauteve-ne coma 'd moton, ò montagne, tanme 'd bèro ò colin-e? Tërmola, ò tèra, dëdnans al Signor - dëdnans al De 'd Giacòb, ch'a l'ha cambià na ròca ant na gòja d'eva, na dura ròca ant na sorgiss d'eva.
https://sites.google.com/site/bibiapiemonteisa/testament-vej/salm/salm-114
sabato 6 settembre 2014
Avèj nen ëd débit foravìa che 'd volejve bin l'un a l'àut [Progèt Bibia piemontèisa, 7/9/14]
Se tò frel a l'ha ofendute, va a feje na rimostransa a quatreuj. S' at scota, it l'avras vanià tò frel. Se, nopà, at scota nen, pija 'nsem a ti un o doi d'àutri, parèj che doi o tre testimòni as rendo cont dla còsa. Se poi a veul dé da ment gnanc' a lor, dis-lo a la cesa; e s' a veul nen scuté gnanca la cesa, ten-lo tanme 'n pagan o n'esator dj'impòste. In vrità iv diso che tut lòn ch' i l'avreve ligà an sla tèra, a sarà ligà 'dcò ant ël Cel; e tut lòn ch'i l'avreve dësligà an sla tèra, a sarà dësligà 'dcò ant ël Cel. Iv diso 'dcò che se doi 'd vojàutri iv butreve d'acòrdi an sla tèra, qual ch'a sìa lòn ch'a ciamëran, a-j sarà dàit da mè Pare ch'a l'é ant ël Cel. Përché là doa ch'a son radunà doi o tre a mè nòm, ëdcò mi i son ansema lor" (Maté 18-15:20).
"Avèj nen ëd débit foravìa che 'd volejve bin l'un a l'àut, përché col ch'a veul bin a j'àutri a l'ha adempì la lej, përchè 'l nen comëtte adulteri, 'l nen massé, 'l nen robé, 'l nen dì 'l fàuss, ël nen invidié, e tùit j'àutri comandament, as peudo compendié an sta paròla-sì: It voreras bin a tò pròssim com' a ti medésim. L'amor a fa nen ëd mal al pròssim: donque, 'l compiment dla lej a l'é l'amor. Fé lolì përch' i seve bin qual ch'al sia 'l temp ch'i vivoma ancheuj: a l'é l'ora 'd dësviesse dal seugn, përché nòstra salvëssa a l'é pì davzina adèss che quand ch'i soma dventà chërdent. La neuit a l'é press che finìa e 'l dì a l'é avzinasse. Donque, a venta buté da part le euvre dël top e butesse adòss j'arme dla lus. Portomse da person-e oneste ch'a vivo a la lus dël sol nen an galuparìe, nen an ambriacògne, nen an gargarìe, nen an insolense, nen an querimònie, nè ant l'invìdia. Al contrari, arvestive dël Signor Gesù Crist e pieve nen cura dla carn, parèj che ij sò desideri as dësvio nen" (Roman 13:8-14).
Laudé 'l Signor! Canté al Signor na càntica neuva! Laudelo ant la radunansa dij divot! Che Israel a s'arlegra ant sò Creator! Che 'l pòpol ëd Sion a argiojissa an sò Re! Ch'a làudo Sò nòm con la dansa! Ch'a canto 'd làude a Chiel con l'acompagnament dij tamburnin e dl'arpa! Përchè Nosgnor a l'ha gòj 'd Sò pòpol. Chiel a esalta coj ch'a son crasà con la liberassion. Che ij divot as arlegro përchè De a l'ha daje l'arvangia! Ch'a crijo 'd gòj ant ij sò let. Ch'a làudo De quand ch'a ten-o an man na spa a doi trancie për vendichesse dle nassion e për castighé ij forësté. A gropo ij sò re con ëd caten-e e ij sò nòbij con ëd such ëd fer. A dan esecussion al giudissi che ij sò nemis a son stàit condanà. Tùit ij Sò fidej a saran vendicà. Laudé 'l Signor! (Salm 149).
Ël Signor a l'ha dit a Mosè e a Aaron ant ël pais d'Egit: "Cost mèis a venta ch'a sìa për vojàutri ël prinsipi dij mèis: cost-sì a sarà 'l prim mèis dl'ànn. A venta ch'i dise a tuta la comunità d'Israel: 'Ant ël dì ch'a fa des ëd cost mèis, ciaschëdun ëd vojàutri ciapé n'agnel, un për famija. Se na famija a l'é tròp cita për n'agnel, l'òm e sò avzin ëd ca a venta ch'a ciapo n'agnel conforma 'l numer dla gent - i fareve vòst cont për l'agnel conforma lòn che ciaschëdun a peul mangene. Vòstr agnel a l'ha da esse përfet, un mas-cc d'un ann; i lo peude ciapé d'antrames le fèje o le cavre. I lo deuve soagné fin-a al dì ch'a fa quatòrdes ëd cost mèis e peuj tuta la comunità d'Israel a lo dovrà massé al calé dël sol. A na ciaperan un po' d' sangh e a lo ampiastrëran an sù ij doi stibi e an su l'architrav dla pòrta dla cà 'ndova a lo mangeran. A na mangeran la carn col' istèssa neuit. A lo mangeran rostì an sël feu con ëd pan fàit sensa chërsent e con dj'erbe amere. Mangelo nen cru o bujì ant l'eva, ma rostilo complet, con soa testa, soe piòte, e soe buele. Gnente a deuv resté fin-a a la matin, ma brusé tut lòn ch'a l'é nen stàit mangià fin-a a la matin. Sta-sì a l'é la manera ch'i deuve mangelo - pront për ël viagi: sàndole ai pé e con ël baston an man. I lo deuve mangé 'n pressa. Sta-sì a l'é la Pasqua dël Signor" (Esod 12:1-11).
Iscriviti a: Post (Atom)


text:
Il Cussegl federal ha decidì da dar liber tschertas frequenzas (tranter 694 e 790 MHz) era per raits da telefonins e lur applicaziuns. Frequenzas ch'eran fin ussa reservadas exclusiv per la radiodifusiun. Ulteriuras frequenzas (tranter 1,4 e 3,5 GHz) vegnan anc dadas liber per telefonia e traffic da datas mobil.
L'onn che vegn duai la Cumissiun federala per la communicaziun ComCom metter a disposiziun las novas frequenzas als concern da telecommunicaziun. Uschia è la via fullada per il nov standard per il func mobil 5G.
Co las frequenzas vegnan surdadas n'è betg anc cler
Co las frequenzas vegnan surdadas, n'è betg anc cler. Tenor l'Uffizi federal per communicaziun saja imaginabel tant ina concurrenza cun criteris sco era in'aucziun. Sch'i dettia memia paucs interessents, lura pudess l'uffizi era attribuir la frequenzas.
Cun la revisiun dal plan da frequenzas naziunal ha il Cussegl federal era fatg liber frequenzas per survegliar cun radar privels da la natira en las Alps.
RR novitads 16:00


text:
- Il Chor masdo Alvra dumbra actualmain 31 chantaduras e chantadurs.
- Jürg Wasescha dirigia dapi l'onn 2015 il chor, el è il 4. dirigent dal chor ch'è vegnì fundà l'onn 1996.
- L'onn 2007 ha il chor midà num: Or dal Chor masdo Alvagni è daventà il Chor masdo Alvra
Dal Chor masdo Alvagni al Chor masdo Alvra
Il 1996 è il chor vegnì fundà sut il num Chor masdo Alvagni. Pervia da la digren da chantaduras e chantadurs indigens han ins tschertgà commembers era ordvart vischnanca. Cunquai che la plipart dal chor vegniva la fin finala da l'entira vallada, è il num dal chor vegnì adattà a la situaziun. Il 2007 hai dà or dal Chor masdo Alvagni il Chor masdo Alvra. Cun la midada dal num è il chor stà bunamain in decenni ordavant a la fusiun da vischnanca. Dapi l'emprim da schaner 2015 tutga Alvagni numnadamain a la vischnanca fusiunada Albula/Alvra, quai ensemen cun las fracziuns d'Alvaschagn, Brinzauls, Mon, Stierva, Surava e Casti. Uschia pon ins dir, che chantaduras e chantadurs èn ozendi puspè per gronda part indigens.
Hans Berther, il chantadur cun la pli gronda experientscha
Hans Berther (84) d'Alvagni è in dals fundaturs dal chor. L'entschatta era el il sulet tenor. Per ch'el possia sustegnair il meglier pussaivel «ses» chor, ha el scolà la vusch durant nov semesters. Co Hans Berther raquinta, saja la qualitad dal chor creschida cun mintga dirigent.
Cun mintga dirigent è la qualitad dal chor creschida. Cun il chor èsi adina ì ensi!
Ils dirigents dal Chor masdo Alvagni/Alvra:
- 1996-2000 Armon Ulber
- 2001-2007 Peter Buchli
- 2008-2015 Pauline Sol
- dapi 2015 Jürg Wasescha
RR actualitad 11:00


text:
Warner haja commess differents delicts durant ses temp sco funcziunari da la FIFA e da la CONCACAF. L’anteriur schef da l’uniun da ballape caribica saja stà in tirafils da sistems ch’hajan lubì da prender encunter daners illegals, hai num en la posiziun.
Liber cunter ina cauziun
Warner era gia il 2011 sa retratg da tut ses uffizis suenter rinfatschas da corrupziun tar las surdadas dispitaivlas dal campiunadi mundial per il 2018 (Russia) ed il 2022 (Katar). Cunter ina cauziun è Warner il mument liber. Il december vegn la giustia da Trinidad e Tabago però a decider davart ina extradiziun pussaivla als Stadis Unids.
RR novitads 14:00


text:
Ternaa
Ternaa (nom ufizial in italian: Ternate) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 2 555 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 5 km² e 'na densità de 511 ab./km².
L'è tacaa ai comun de Biandrònn, Cazägh, Comabbi, Inarz, Travedone Monaa e Varan
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Ternaa l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Scrâna
Artécol in dialèt arzân
La scrâna (sedia in italiân) l'é 'na mubélia druvêda, per l'apûnt, per sēdres. L'é fâta, int la fōrma normêla, da un piân pêra (al sedîl), dal gâmbi ed sustègn (in nòmer ed quâter) e da un pogiaschîna per pugêres. Acsé cm' al sedîl o al pogiaschîna a pōlen ciapêr fōrmi diferèinti (mó sèimper lighêdi, in generêl, a ôbligh ed cumditê), al gâmbi a pōlen èser ânca trèi, o, in chêş particulêr, óna (per esinpi al scrâni 'd un bar). Per quistiòun ed cumditê al sedîl l'é, cun l'acôrd ed tót, alvêda dal pavimèint ed 45 centémeter (int al chêş dal scrâni dal bar invēci de 75 centémeter)
I materiêl druvê per fêr 'na scrâna în tânt, dal mumèint che l'é ûn di câmp pió studiê dal mònd dal design. La manēra pió normêla ed fêr 'na scrâna l'é còla ed dal lègn (int la stôria i prém eşèimpi în fât de sté materiêl), mó în druvê a la grânda ânca i prodòt fât ed materiêl plâstich. Ind j ûltem ân as tènd a druvêr ânca l'aluméni o l'asâr alzirî, bòun ed calêr ed dimòndi al pèiş.
Stôria
'N' âsa ed lègn lònga e strèta ch' la 's pôgia isém a dû âs drét: èco la mêdra ed la scrâna, la bânca, se pór mia acsé róstica e grēşa. La bânca in urégin la 's sparpâgna in tóta l'Europa e l'âsia, préma ed la scrâna: la tgnîva pió persòuni, però l'ublighêva a sēdres in npuşisiòun drēta e scômda. Int al rinasimèint tuscân la Panca a dossale la pôgia insém a dal j âsi ch'a fêven da pē scanalê e la gh'à al schinêl a dé fâta da clunsèini in stîl grēch opór da balaōstri turnîdi. Int i mudē francèiş la ciâpa al nòm ed Banc e l'é un mōbil róstich dimòndi grôs ch' al gnîva més davânt al camèin da dóv' al gnîva mai spustê gnâ per magnêr: égh gnîva aşvinê la têvla da prânş. La scrâna destinêda a tgnîr 'na persòuna sōl l'é druvêda a l'inési sōl per i prēt e i príncip, cme un trôno: l'ēra un privilèg ristocrâtich fêres cgnòser da la gînt e sēdres a pêrt, cme inséma un trôno. Ûn di prém sedîl per sōl 'na persòuna l'é al faldistorio e al gnîva druvê bèle int al 1100. Deşgnû da la "Sella di Plicatilis" longobêrda e rumâna l'é fât in fèr e al pôgia só dō côpi ed sustègn muvébil incruşê, unî dal cà dedsōver da óna o pió strési in pèlach' a tînen s l'imbutidûra. I Faldistori in lègn intajê e sculpî, difécil da catêr, preşèinten 'na sfurmêda alzēra a fōrma 'd "S" da la dòpia fôrbeş. (Famōş dimòndi l'é còl tgnû da cât, incòra incō, int al cunvèint ed Nonnberg anşvèi a Salisburgo, l'é dubê cun guarnidûri in avòri sculpî.
La "câtedra" (cattedra in italiân) e la "cadrēga" (scanno in italiân), elemèint carateréstich ed la mubélia ed cēşa a gh'àn gnînt da vèder cun la scrâna, ch' la 's vèd in Europa a i prém dal 1400. Al prémi scrâni a stèchi oa fōrbeş nasûdi probabilmèint da l' uniòun ed la sella Curilis Rumâna cun la scrâna da câmp 'd urégi âreba. Un cumprumés fra dû gèner ed civiltê, secònd al prinsépi ed l'avtoritê 'd un câp. În fâti cun 'na şfilsa ed listē a fôrbeş muntê só di pêren; a schinêl l'é fât da 'na tavlèta spiâna dal cuntōren sagomê, in dó vân a infilêres al stèchi. In Tuscâna, sti mudē, ch' as tînen, cun soquânti mudéfichi per tót al 1500, în ciamê da la gînta a iccasse aséia a "X". Int la câmbra ed Savonarola int al cunvèint ed Sân Mêrch as pōl incòra amirêr la scâna in dó l'ēra ed sôlit sēdres al frê as trâta apûnt ed la Savonarola uriginêla ch' la deşvîn da la sella Curilis da dóve la ripēt la carateréstica impalcadûra a "X". La Savonarola la gh'à un sêrt nòmert de stèchi ed lègn, da 8 a 12, inarchêdi a besabōga e incruşêdi a fôrbeş ch' as inschêden in bâs in un listèl ch' al fa da pè e in êlta in 2 apôg drét Al schinêl l'é fât da 'na tavlèta cun la fōrma infilsêda da i dû cò da j apôg e dubêda da intâj a la bòuna.
Elèinch di gèner
- Scrâna a dòndel
- Scrâna a rēda (eşèimp carateréstich l'é al lavōr ed design "Diamond Chair")
- Scrâna a şbêls o (Cantilever)
- Scrâna a şdarâja
- Scrâna Thonet
- ScrânaWassily
- Scrâna a un sōl blôch
- Faldistorio
- Tripolina
Scrâni per ufési
La scrâna la mócia 'n' impurtânsa principêla int j abiĵnt ed lavōr. La salót e la protesiòun ed chi la dróva l'é ûn di pînt ed préma impurtânsa int al stódi di materiêl, dal fōrmi e dal design di sedîl per ufési. L'Itâlia l'é ûn di pió grôs produtōr de scrâni per ufési, ânca se int j ûltem ân al setōr l'à patî un grôs ralentamèint.
"Fêr dal scrâni" al va mia cunfûş cun al muntêr al scrâni, opór gestîr la cumbinasiòun di séngol elemèint, mó la va capîda cme 'na vèira e prōpria ativitê ed sèirca e de şvilóp. In sustânsa l'é la cumbinasiòun, int al miōr di môd, tra la necesitê 'd belèsa, ed design ed materiêl, cun al rispèt dal règoli che contròlen la cumbinasiòun òm-mâchina per un bòun rendimèint dal lavōr e la giósta puşisiòun ed sidûda. L'altèsa dal sedîl, i mecanîşem ed muvimèint, la şdindulêda, al muvimèint dal schinêl (sèimper a cuntât ) e al muvimèint ind l'istès mumèint dal sedîl e dal schinêl (synchro), al rōdi ch'a frēnen da per lōr, al sustègn dal fònd ed la schîna, i pôgia brâs, în soquânt ed j aspèt studiê fîn da l'inési dal progèt.
Impajadûra dal scrâni
A gh'é dimòndi gèner 'd' impajadûra:
- la pió clâsica l'é 'd sicûr còla ciamêda a spèch fâta cun la pavēra (in Tuscâna l'é ciamê sarello) tèimp indrē i cuntadèin a druvêven ânca di êter materiêl, a dipendiva da còl ch'a gh'îven sòt mân, dal vôlti ânca cun al fòj ed furmintòun.
- a scâch, generalmèint a vîn druvê ed la curdlèina in materiêl naturêl, ch'la deşvîn da la Cina.
- pâja ed Vièna, druvêda per fêr al famōş scrâni Thonet. De sté gèner a gh'é dō tètnichi per l'impajadûra: còla normêla in dó gh' è dimòndi bûş int l'ōrel dal sedîl e la pâĵa ed Vièna la vîn pasêda fîl-fîl fîn a finîr la trâma e còla in dó as tâca l'urdidûra, preparêda préma, fermêda in 'na scanladûra fâta int la curnîş dal sedîl ch' la duvrà èser finîda cun un fîl ed midollino.
Manéri ed dîr
- (CARPŚ) Stêr c'me trī in na scrâna,[1] (IT) (lett.) Stare come in tre su una sedia, (fig.) Stare tutti in mezzo ai problemi.
- (CARPŚ) Stêr in punta 'd scrâna,[2] (IT) (lett.) Stare in punta di sedia, (fig.) Stare in una situazione scomoda e instabile.
- (CARPŚ) Èser caschê da 'l scranòun da cìc,[3] (IT) (lett.) Essere caduto dal seggiolone da piccolo, (fig.) Essere un po' stupido.
- (CARPŚ) Mulêr la scrâna,[4] (IT) (lett.) Mollare la sedia, (fig.) Cedere ad altri una posizione di potere.
- (BLG) Carîga,[5] (IT) Sedia coi braccioli.
Vōş coleghêdi
- Michael Thonet – inventôr dal gèner de scrâna cun l'istès nòm
- Triangolo della Sedia – importânt distrèt industriêl italiân
- Strapuntèin
Êter progêt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Scrâna
- Wikizionario contiene la voce di dizionario «Scrâna»
Referèinsi
- ↑ (CARPŚ) e (IT) In dal Dizionario del dialetto carpigiano, ed G. Malagoli e A. M. Ori, Mòdna 2011, a s escrìv: „còomed cóome trii in 'na scraana”.
- ↑ Ibidem, a s escrìv: „in puunta de scraana”.
- ↑ Ibidem, a s escrìv: „ii t caschèe ṡò dal scranòun da cicch?”.
- ↑ Ibidem, a s escrìv: „mulèer la scraana”.
- ↑ (BLG) e (IT) Dialetto bolognese ieri e oggi, Bulògna 2011, paǵ. 78.