text:
Aktuelle Position
Infurmaziun
Las novitads e las emissiuns d'infurmaziun da la SSR permettan ina vista independenta ord optica svizra sin quai che capita en noss pajais ed a l'exteriur. Quella è impurtanta per la cultura politica en Svizra.
Cun sias purschidas da radio, televisiun ed internet offra la SSR in service public medial. E grazia a sia independenza po ella garantir ina purschida d'infurmaziun actuala, equilibrada e faira ch'è en quella furma unica en Svizra.
Charta da program
La charta da program determinescha las basas che duain valair per ils programs da radio e televisiun da la SSR. Ella garantescha ch'ils programs sa distinguan tras la qualitad dal cuntegn e da la furma. La charta da program pretenda da s'orientar a standards etics e professiunals e da resguardar ils basegns dal public. Ella accentuescha l'independenza da la SSR e sia responsabladad envers la societad. La Charta pretenda da betg sa laschar corrumper e da s'avischinar tant sco pussaivel a la vardad. Ultra da quai suttastritga ella la funcziun da la SSR da furmar l'opiniun e numna las premissas necessarias per pudair far quai.
Directivas publicisticas
Sin il stgalim da las unitads d'interpresa prescrivan las directivas publicisticas e redacziunalas co ch'ins po evitar collisiuns d'interess, in schurnalissem da favur u l'influenza da las relaziuns publicas. Questas directivas duain garantir in'infurmaziun credibla, independenta e pluralistica. A medem temp èn talas disposiziuns er in codex da cumportament professiunal ed etic, tenor il qual ils collavuraturs da la SSR ston s'orientar. Las directivas redacziunalas correspundan per gronda part a la «Decleranza dals duairs e dals dretgs dals schurnalists» dal Cussegl svizzer da la pressa.
Incumbensa d'infurmaziun radio
En il radio furman las novitads da mintg'ura ed ils schurnals regiunals, sco era las infurmaziuns davart il sport e l'aura, la basa da l'incumbensa d'infurmaziun. En pli permettan emissiuns sco «Echo der Zeit», «Doppelpunkt», «Input» u «Info 3» al public da s'approfundar a moda pli detagliada ed analitica cun temas actuals.
In studi realisà il 2008 da l'Universitad da Genevra per incumbensa da l'Uffizi federal da communicaziun (UFCOM) ha confermà l'aut cuntegn d'infurmaziun dals programs da radio da la SSR: «Ils emprims programs da las trais regiuns linguisticas sa cumponan tranter las 6.00 e las 22.00 d'ina cumpart discurrida da tranter 57 pertschient (Radio SRF 1) ed 82 pertschient (La Première). Las infurmaziuns furman ina part impurtanta da la purschida: tar La Première èn quai var dus terzs dal temp d'emissiun, tar Rete Uno e Radio SRF 1 circa in terz. Ina gronda part da quellas infurmaziuns vegn intermediada sper las novitads.»
Incumbensa d'infurmaziun TV
Era cun ils programs da televisiun ademplescha la SSR si'incumbensa d'infurmaziun: cun emissiuns sco «Tagesschau» u «10vor10» metta ella l'accent infurmativ sin quai che capita en Svizra ed a l'exteriur – e cun emissiuns sco «Schweiz aktuell» rapporta ella d'eveniments regiunals. Tar ils formats che approfundeschan e reflecteschan eveniments actuals tutgan las emissiuns d'infurmaziun sco «Rundschau», «Club», «Kassensturz» u «Arena».
In studi d'Univox ha attestà il 2007 la muntada dals programs da televisiun da la SSR sco medias d'infurmaziun: «En l'utilisaziun da las medias orientada a l'infurmaziun servan ils programs da la SSR a 57 pertschient da la populaziun en emprima u segunda lingia sco funtaunas d'infurmaziun, las gasettas dal di mo a 52 pertschient (...). (...) Ils programs da televisiun svizzers privats giogan tant areguard l'infurmaziun sco er areguard il divertiment mo ina pitschna rolla.»
Ina purschida d'infurmaziun extendida
- Paginas web dals emetturs: Cun la digitalisaziun da las medias sa midan ils basegns dals consuments da medias. Las interpresas da radio e televisiun da la SSR tegnan quint da questas midadas e porschan paginas web che cumpletteschan ed approfundeschan la purschida da program.
- Podcasts e streams: Plattafurmas per audio resp. video on demand permettan al public da tadlar resp. guardar sur l'internet entiras emissiuns da radio e televisiun u singulas contribuziuns sco live stream – u da tuttas uras sco podcast ubain stream.
- Teletext: Las infurmaziuns curtas via Teletext èn anc adina fitg dumandadas tar il public: il dumber d'utilisaders è sa stabilisà sin in aut nivel dad 1 milliun per di.
- Swissinfo: La pagina web www.swissinfo.ch offra infurmaziuns davart la Svizra en furma da contribuziuns da text, maletg, tun e video en 10 linguas. Prioritad han las infurmaziuns dals secturs politica, economia, cultura, scienza, furmaziun e sport. Swissinfo prepara quests temas en emprima lingia per in public internaziunal. Per ils Svizzers a l'exteriur stattan ultra da quai a disposiziun infurmaziuns davart las votaziuns e las elecziuns.
Incumbensa d'infurmaziun politica
Ils rapports da las debattas parlamentaras èn ina part integrala dals programs da radio e televisiun da la SSR: els infurmeschan davart votaziuns federalas e chantunalas e promovan uschia la furmaziun da l'opiniun politica. Era las elecziuns da l'Assamblea federala e las elecziuns dal Cussegl federal emetta la SSR adina en directa e las lascha commentar dad experts.
Per pussibilitar rapports regulars e directs or da la Chasa federala ha la SSR endrizzà en il Center da medias da la Confederaziun in studio da televisiun e plirs studios da radio – l'uschenumnà Center da producziun Chasa federala.
Infurmaziun en situaziuns da crisa
En cas d'ina gronda crisa è la SSR l'organ d'infurmaziun uffizial dal Cussegl federal. Cunvegnas da prestaziun cun l'Agentura telegrafica svizra ATS e la SSR garanteschan ch'il Cussegl federal po sa drizzar da tut temp a la populaziun.
Sch'igl è necessari da dar a la populaziun directivas da cumportament concretas, pon las autoritads instradar ina annunzia d'alarm sur il sistem d'infurmaziun Icaro (Information Catastrophe Alarme Radio Organisation). En quest cas gioga il radio in'impurtanta rolla sco medium il pli spert: la SSR interrumpa ses programs da radio per communicaziuns impurtantas en cas d'in alarm da sirenas general.


c: text/html

text:
Cumbat per citad siriana Tal Abjad ha cumenzà
- Mardi, 10.2.2015, 8:49
En Siria duain cumbattants curds esser avanzads en la citad Tal Abjad che vegn controllada da la milissa Stadi Islamic, quai communitgescha il post d'observaziun sirian per ils dretgs umans.
La finamira dals curds saja da reconquistar la citad. Ina conferma independenta da questa annunzia na datti betg. Tal Abjad sa chatta radund 65 km en l'ost da la citad Kobane, medemamain en il territori da cunfin cun la Tirchia. La fin da schaner avevan ils curds reconquistà Kobane da la milissa SI.
RR novitads 06:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Enfin disponible en France, grâce à une étonnante formule Europe, 100% naturelle, vous pouvez maintenant dire stop à vos problèmes d’impuissance et à vos troubles de la virilité. Cette formule révolutionnaire agit comme un véritable achat levitra
naturel. Ses résultats sont immédiats, sans aucun effet secondaire et vos érections sont durables, quelque soit votre âge. Même si vous avez plus de 50 ans !
(microsoft word - 935.000 reglament davart cavar cristallas e lavar aur trun\205)
Art. 3 Lubientscha per cavar cristallas
Art. 6 Intents scientifics ed excursiuns
Art. 13 Utensils e material scumandai per lavar aur
Art. 14 Anfladas specialas da cristallas
Art. 20 Retratga ni snegada dalla lubientscha
Art. 1 Validitad 1 Quest reglament regla il cavar cristallas sco era il lavar aur independentamein dalla pro-prietad dil schischom. 2 El vala per igl entir territori dalla vischnaunca da Trun.
Indicaziuns da persunas, funcziuns e professiuns serefereschan sin omisduas schlat-teinas.
Art. 3 Lubientscha per cavar cristallas 1 La lubientscha per cavar cristallas vegn concedida a persunas naturalas che han cum-pleniu il 18avel onn e che possedan ina assicuranza da responsabladad enviers tiarzas persunas. Quella sto cuvierer sufficientamein donns materials e da persunas. 2 Per siglientar drova ei ina lubientscha supplementara. Quella obtegnan mo persunas domiciliadas en vischnaunca che han cumpleniu il 20avel onn, che possedan in attest da siglientar e che han ina lubientscha per cavar cristallas. Per siglientar vegn incassau ina taxa supplementara. 3 Il diever da tuttas maschinas ei scumandaus. En cass excepziunals sa la suprastonza communala lubir da duvrar maschinas da furar cun incassar persuenter ina taxa supple-mentara.
1 Per singulas persunas basegna ei negina lubientscha da lavar aur, aschinavon che quei succeda buca a basa commerciala. 2 Il petent sto haver cumpleniu 18 onns. Plinavon sto el esser en possess d’ina assicuran-za da responsablad. 3 Per menar ed organisar gruppas a basa commerciala basegna ei ina lubientscha dalla suprastonza communala.
Art. 5 Cuoz dalla lubientscha 1 La lubientscha per cavar cristallas ei mintgamai valeivla per igl onn calendar.
2 Il lavar aur ei lubius sil pli baul naven digl 1. da matg entochen ils 15 da settember. Igl ulteriur temps eis ei scumandau da lavar aur en tuts flums ed uals.
Art. 6 Intents scientifics ed excursiuns 1 Persunas ch’enqueran cristallas e mineralias spirontamein per intents scientifics e che prendan a casa mo campiuns, obtegnan gratuitamein ina lubientscha da cavar cristallas. Ellas astgan duvrar sulettamein puntga e marti geologic. 2 Participonts d’excursiuns drovan negina lubientscha, sche l’excursiun vegn organisada da cavacristallas e lava-aur che han ina lubientscha da cavar cristallas resp. lavar aur dal-la vischnaunca da Trun.
Art. 7 Scamonds 1 Igl ei scumandau da cavar cristallas:
a) sigl intschess da plontaziuns e da lavineras, b) sin scarpas da sendas e vias. 3 Pastiras d'alp astgan buca vegnir donnegiadas entras cavar cristallas. 4 Sche motivs impurtonts pretendan ei, sa la suprastonza communala restrenscher ni scumandar il cavar cristallas era en auters territoris. 5 Duront lavar aur eis ei scumandau:
a) da deviar uals e flums, b) da cavar giu e donnegiar terren carschiu suenter las rivas da flums ed uals, c) da donnegiar uors e rempars sco era ulteriuras ustonzas. 6 Plinavon sa la suprastonza communala decretar scamonds da lavar aur en loghens nua ch’ei vegn fatg surdiever ni ch’il prighel d’erosiuns periclitescha il contuorn.
Art. 8 Sgols cun helicopter 1 Sgols cun helicopter en connex cun l’explotaziun da cristallas drovan ina lubientscha speciala dalla suprastonza communala. 2 Quella lubientscha vegn concedida mo en connex cun il transport da cristallas.
a) Sto prevegnir a scadin donn, surtut enviers persunas, animals, baghetgs ed indrezs
b) Ei responsabels per ils donns ch’el caschuna cun encurir cristallas ed il lavar aur. c) Ha da rumir siu plaz da lavur, aschia ch’ei exista negin prighel per glieud ed animals.
Donns caschunai entras il cavar cristallas ed il lavar aur ston vegnir refatgs entras il ca-schunader. Leu nua che quels donns vegnan buca refatgs ei la vischnaunca autorisada da refar quels sin donn e cuost dil caschunader suenter haver visau quel.
Art. 11 Schurmetg dalla cava 1 Ha il cavacristallas aviert in fuorn, denton aunc buca finiu l’explotaziun, vala quel per oc-cupaus, aschinavon ch’il cavacristallas lai anavos in u plirs uaffens, silmeins denton ina puntga e marca il fuorn cul num e datum. Vegn in fuorn buca explotaus duront 2 onns a-stga el vegnir explotaus d’autras persunas.
2 In cavacristallas astga occupar silpli 2 fuorns en vischnaunca; en mintga cass buca enti-ras preits crap. 3 Per il lava-aur exista negin schurmetg dil plaz. Banduna el siu plaz da lavur ei quel da tut temps accessibels per in auter lava-aur.
Igl ei lubiu da far diever da suandonts utensils per lavar aur:
a) pala, b) cazzetta, taglier, dratg, c) canals entochen ina lunghezia maximala da 2.00 m.
Art. 13 Utensils e material scumandai per lavar aur
Igl ei scumandau da far diever da suandonts utensils respectiv materials per lavar aur:
a) da maschinas e tuts indrezs motorisai, b) da stender sugas per tut diever, c) da materias chemicas sco argien viv ni natriumcyanid e.a.v., d) endrizzar tendas e campadis.
Art. 14 Anfladas specialas da cristallas
Anfladas da bellezia singulara e da considerabla muntada ston vegnir annunziadas alla suprastonza communala. La vischnaunca sa acquistar tals exemplars cun pagar ina in-demnisaziun commensurada. Quella vegn fixada d’ina cumissiun dil fatg neutrala risguar-dond ils cuosts d’explotar.
Art. 15 Taxas 1 Las taxas per cavar cristallas muntan:
a) carta annuala per persunas domiciliadas en vischnaunca
b) carta annuala per burgheis grischuns e per
c) carta annuala per ulteriurs Svizzers ni per
persunas digl exteriur domiciliadas en Svizra (permissiun C)
d) carta annuala per tuttas ulteriuras persunas digl exteriur
g) taxa supplementara per siglientar (mo en cass specials)
2 La taxa annuala per lavar aur tenor art. 4 munta à frs. 150.--. 3 Las taxas san vegnir adattadas entras la suprastonza communala. 4 Ulteriuras taxas vegnan medemamein fixadas dalla suprastonza communala.
1 La lubientscha da cavar cristallas vala era per il territori dallas ulteriuras vi-schnauncas dalla Cadi, aschinavon che quellas reglan il cavar cristallas e salvan cunterdretg.
Art. 17 Survigilonza 1 Mintga possessur d’ina lubientscha el senn dils art.3 e 4 sto haver cun el la lubientscha sco era la carta d’identitad. 2 Las persunas incaricadas dalla suprastonza communala cun la survigilonza ein legitima-das da controllar in e scadin, aschinavon ch’ins suppona ch’el mondi per cristallas ni ch’el fetschi diever d’ina lubientscha da lavar aur. 3 Mintga possessur d’ina lubientscha el senn dils art. 3 e 4 ei autorisaus da controllar scadi-na persuna che cava cristallas ni lava aur.
Ils survigiladers, ils cavacristallas ed ils lava-aur han d’annunziar surpassaments da que-sta lescha alla suprastonza communala.
Surpassaments da quella lescha vegnan puni entras la suprastonza communala cun castitg da tochen frs. 2'000.--. Cristallas cavadas resp. aur lavaus cun surpassar las prescripziuns daventan proprietad dalla vischnaunca e vegnan buca indemnisai.
Art. 20 Retratga ni snegada dalla lubientscha
Vegnan las prescripziuns da quest reglament buca observadas, sa la lubientscha dada vegnir retratga. Plinavon san ins snegar novas lubientschas.
La suprastonza communala conceda tuttas lubientschas, dessegna ils survigiladers e pro-cura l’execuziun da quest reglament.
Encunter decisiuns e disposiziuns dalla suprastonza communala sa vegnir recurriu entei-fer 20 dis suenter la communicaziun alla dertgira administrativa dil cantun Grischun.
Quest reglament ei vegnius approbaus dalla radunonza communala dils …………………. e passa en vigur cun ils 1 da schaner 2010. Il president communal:
Source: http://www.trun.ch/files/BXMediaPlusDocument1130file.pdf
Literaturliste: Bischoff-Ferrari, H. A., Dawson-Hughes, B., Staehelin, H. B., Orav, J. E., Stuck, A. E., Theiler, R., et al. (2009). Fall prevention with supplemental and active forms of vitamin D: a meta-analysis of randomised controlled trials. BMJ, 339 . Booth, S. L., Broe, K. E., Gagnon, D. R., Tucker, K. L., Hannan, M. T., McLean, R. R., et al. (2003). Vitamin K intake and bone minera
PRESS RELEASE PIRELLI: RUMANIA’S PRIME MINISTER EMIL BOC INAUGURATES THE EXTENSION OF TYRE FACTORY IN SLATINA WITH CHAIRMAN MARCO TRONCHETTI PROVERA Over 450 million euros of investment by the group in the country between 2005 and 2014 Slatina, 30 August 2011 – The Prime Minister of Rumania, Emil Boc, inaugurated the extension of the tyre factory in Slatina, accompanied by t


text:
Òć
'L òć (da 'l latìn oculus) 'l è 'n òrgan ad sèns ch'al parmét a i èsar vivènt ad védar e ad rèndar-'s cònt ad qvél ch'a sucéd lè dintóran dasfrutànt la luś d'l ambînt.
Gl'ès'r umàṅ i gh 'n ànan dū ad sōvar da 'l naś da 'l dū bandi. La part culuràda d'l òć la s ciàma ìride e la pōl èsar négra, griśa scûra, vérda, blù, maròṅ o celèsta. In mèś a s cata al lum (o lumìna) d'l òć un punt négar ch'a parmét a la luś ad pasàr dènt'r a la balòta da 'l òć e che quànd a gh'è scûr al sa śgrandìs par far-an pasàr da piò. La part biànca la s ciàma biànc d'l òć o scléra. Par far in manéra che la pólvra la n finìsa minga dènt'r a i òć, ad sōvar e anc atàc a la pèl ch'a gh fà da gus, ciamàda pàlpebra, a gh'è di sij, di pēi fat apòsta par prutéś'r-i. Par tgnir-i mój al pàlpebri i s sèran da spés vlénd-al o anc da par lōr. Quànd na parsòna la patìs dal dulōr, fìśic o in dal cōr, da gl'òć i vènan śò dal gósi 'd àqua salàda ciamàdi làgarmi.
La luś la pasa par 'n òrgan ciamâ cristalèṅ, ch'a n è àtar che na lènt ch'a sarvìs par mét'r a fōg al figùri, e pò la finìs a la rétina e a 'l néruv òtic. I signài ch'i rìvan i vènan elaborâ pò in dal sarvèl.
'L òć umàṅ al nè minga bòṅ ad védar tut i culōr ch'a gh'è in natùra ma sōl qvéi ch'i s càtan a na sèrta frequénsa. Ad sóta dal rós (raś infra-rós) e ad sōvar dal viulét (raś ultra-viulét) al parsòni i n èṅ briśa bòni ad védar méntar soquànti bèsti sè.
Al parsòni ch'i n èṅ briśa bòni ad védar gnanc un culōr i èṅ di òrub méntar qvéi ch'i gh védan pôc, mâł o stòrt i èṅ di balûg o di stràbic. A di àtar cun la cungiuntivît a s fórma da la banda intérna la ricòta da 'l òć. Magnànd di óṿ dla Tègna sólium a s và in a risć ch'i sò bêg i finìsan pròpria in dla balòta da 'l òć e a s pōl anc dvintàr òrub parchè lōr i màgnan la balòta faghénd vgnir un brut mâł ch'a s ciàma neurocisticircóśi.
Al parsòni ch'i gh védan pôc, da luntàṅ o da davśèn, i s pōlan métar di uciài o dal lènt a cuntàt par véd'r-ag méj anc parchè dvintànd vèć i prubléma i crésan e i èṅ più grâṿ. In soquànt caś a s pōl anc druàr al làśer par guarìr.
Manéri ad dir
- (MIRND) A n'avér-ag gnanc i òć da piànśar: èsar acsè tant puvrèt da n'cavar-'gh-la gnanc ad piànśar
- (MIRND) Verar i òć: rivàr a capìr di qual
(CARPŚ)


text:
Medema tariffa da dazi per charn cundida
- Mardi, 8.12.2015, 12:51
Charn cundida vegn suttamess a la medema tariffa da dazi sco charn betg cundida. Cunter la veglia dal Cussegl federal ha il Cussegl dals chantuns approvà questa midada sco gia il Cussegl naziunal.
Fin ussa po charn cundida vegnir importada pli bunmartgà che charn betg cundida. Quai saja ina «rusna da dazi» che stoppia vegnir stuppada, han fatg valair ils adherents da la midada. Il Cussegl federal ha refusà la midada perquai ch'i vegn violà uschia reglas da la WTO. L'exteriur na vegnia betg ad acceptar quai, ha avertì la ministra da finanzas Eveline Widmer-Schlumpf.
RR novitads 12:00


text:
Italia trametta bastiments da guerra
- Dumengia, 1.3.2015, 11:58
L'Italia ha tramess bastiments da guerra en direcziun da la Libia. Sco quai che medias talianas rapportan, sa participeschian ils bastiments ad in trenament avant la costa libica.
Ils bastiments sajan dentant era pronts per l'attatga, sch'il conflict en il pajais nord-african escaleschia.
Tenor la gasetta quotidiana "La Stampa" fetschia l'Italia gronds quitads pervi da la situaziun alarmanta en la Libia. Il pajais na tema betg mo che l'unda da fugitivs s'augmentia, l'Italia fa era quitads pervi da las furniziuns d'ieli dal pajas african.
RR novitads a las 12:00


text:
Parlament dat plenipotenza al president
- Glindesdi, 16.3.2015, 8:58
En la Venezuela po il schef dal stadi Nicolas Maduro reger senza il parlament durant ils proxims 6 mais. Ina maioritad dals socialists en il parlament ha approvà la plenipotenza speziala.
Ils Stadis Unids han declera la Venezuela sco privel naziunal, quai saja l’argument per quest decret spezial. Pervi da questas smanatschas dals Stadis Unids saja la nova lescha necessaria per proteger la pasch e la stabilitad uschia Maduro. Gia il november 2013 aveva il president laschà dar la plenipotenza speziala per in onn.
RR novitads 6:00


text:
par Christoph Rösch
En il rom dal project "Archeologia dal temp medieval tempriv fin tardiv al Lai da Sempach – l’istorgia tempriva d’ina cuntrada da citads en la regiun prealpina" che vegn purtà dal Fond naziunal svizzer e da l’Archeologia chantunala da Lucerna po vegnir persequitada la dumonda dals chastels da citad en las citads da fundaziun Sempach e Sursee.
L’evaluaziun d’ina perscrutaziun da construcziun al "Hexenturm" a Sempach demussa che questa tur n’era betg ina tur da defensiun, mabain ina tur abitada ch’è vegnida erigida ensemen cun il mir da la citad. La tur è da considerar sco chastè da citad che na sa chatta betg en la chasa–cumin sco quai ch’igl aveva num pli baud.
L’analisa da funtaunas scrittas e da funtaunas archeologicas sco era d’observaziuns da l’istorgia da construcziun mussan en il Murihof marcant da Sursee il chastè da citad. Il Murihof è d’attribuir a l’edifizi "Grosses Haus" dals ducas da Habsburg–Austria che al han assegnà la fin dal 14avel tschientaner sco feud. En vardad è il Murihof in edifizi fitg grond ch’è vegnì construì avant u ensemen cun il mir da la citad.
La posiziun auta al chantun u a l’ur da la citad caracterisescha il Hexenturm da Sempach ed il Murihof. In lieu ch’è bunamain la regla per chastels da citad da citads da fundaziun. Questa posiziun è vegnida fixada pir cun la construcziun da l’infrastructura urbana. Edifizis da crap dal temp avant la fundaziun da la citad ch’èn a basa da lur furma da construcziun probablamain stads edifizis dal domini feudal sa chattavan en auters lieus ed èn vegnids integrads en il mir da la citad tant a Sempach sco er a Sursee. Las portas èn vegnidas plazzadas directamain dasperas. Ellas servivan probablamain sco puncts fixs per l’organisaziun dal mir da la citad e la posiziun d’ina porta.
Lia rumantscha, Cuira/Chur
, Christoph : Stadtburgen neu betrachtet – am Beispiel von Sempach und Sursee
Mittelalter – Moyen Age – Medioevo – Temp medieval, Zeitschrift des Schweizerischen Burgenvereins, 17. Jahrgang 2012, Heft 3, 129 - 138.


text:
Bler memia chaud
- Mardi, 29.12.2015, 21:36
In sistem da stemprà da dimensiun istorica pudess purtar al Pol dal Nord temperaturas quasi 50° sur las valurs normalas.
Atgnamain èsi da quest temp enviern en l'Arctica, quai cun temperaturas da -30° fin -40°. En vardad èsi dentant fin a +4° ed i pudess vegnir anc pli chaud.
In model da prevista dal servetsch meteorologic american mussa in sistem d'aura sur l'Islanda ch'è tschients kilometers lung. El transporta aria da las tropas fin en l'Arctica.
Sco raschun inditgeschan perscrutaders tranter auter il stgaudament dal clima ed il fenomen da l'aura El Niño.
RR novitads 21.00


text:
Jasper (Tèxas)
Jasper (a s lèś /ˈdʒæspər/ in ingléś) 'l è 'n cumùn di Stat Unî ad setmìla-siesènt abitànt a 'l incìrca ch'al s cata in dal stat dal Tèxas, in dla cuntèa 'd Jasper darènt a la Luiśiàna.
Al ciàpa 'l sò nóm in unōr ad William Jasper, suldâ eròe dla Rivulusiòṅ Americàna. Al cumùn 'l è purtâ avànti da 'n cunsìli ad sinc mémbar più 'n sìndig e 'n city manager.
Al sò clima al và da i 8,3 grâd mèdi in Śnar a i 27,2 'd Agóst. Tut i an a Jasper, in dla prima dménga 'd Utóbar, a gh'è 'n fèstival par selebràr la parpàja „munàrca“, insèt nasiunàl.
In dal 1998 cal cumùn chè 'l è dvintâ famóś in di Stat Unî par 'l umisìdi ad James Byrd Jr., un négar ligâ cun dal cadéni dadrē a 'n pick-up guidâ par tri biànc e traśâ su 'l asfàlt a mòrt par dū chilómet'r e mèś. La sò mòrt, misa insém a qvéla dal gay Matthew Shepard turturâ in Wyoming parchè fnòć, 'l à purtâ 'l presidènt Barack Obama a far na risulusiòṅ ciamàda „Matthew Shepard and James Byrd, Jr. Hate Crimes Prevention Act“ par cumbàtar méj i crìmin 'd òdi in di Stat Unî.


text:
Recurs refusà: Michel Platini resta suspendì
- Venderdi, 11.12.2015, 11:24
Il schef da l’Uefa Michel Platini resta suspendì. La Curt internaziunala da sport TAS ha refusà il recurs dal president da l'uniun da las associaziuns da ballape europeicas cunter sia suspensiun da 90 dis. Uschia manchenta el damaun era l'extracziun da las gruppas dal campiunadi europeic a Paris.
La bloccada provisorica cunter Platini na vegn betg prolungada sur ils 90 dis. Quai ha decis la Curt internaziunala da sport. La cumissiun etica da la Fifa aveva suspendì Platini ils 7 d’october per tut las activitads en connex cun ballape. Il fund davos è in pajament dal 2011 a Platini da 2 milliuns francs tras Sepp Blatter. Il president da la Fifa Blatter è entant medemamain suspendì.
Il cumbat per il tron
Cun l’aboliziun da la suspensiun vuleva Platini segirar la pussaivladad da sez pudair candidar per il presidi da la Fifa ils 26 da favrer 2016. Lura vul la federaziun mundiala eleger in successur per Blatter. Il duo da funcziunaris pretenda che la summa da 2 milliuns francs eran onuraris per la lavur da Platini sco cussegliader da la Fifa tranter 1998 e 2002
RR novitads 11:00


text:
Michigan
El Michigan a l'è un stat federal di Stat Ünii d'America. Al gh'ha una süperfiss de 250.941 km² e una pupulaziun de 10.112.620 abitant.
A l'è tacaa a nord e a est aj Grand Lach, al cunfin cunt el Canada, a ovest a l'è tacaa al Wisconsin, a süd a Wisconsin, Indiana e Ohio.
La capital a l'è Lansing (119.128 abitant); la cità püssee pupulada del stat a l'è Detroit (900.198 abitant). Alter cità cun püssee de 100.000 abitant a hinn Grand Rapids, Warren, Flint e Ann Arbor.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Michigan a l'è staa amiss in de l'Üniun in del 1837.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Michigan al gh'ha 17 grand eletur in di eleziun presidenziaj de l'Üniun. Mudel:Michigan


text:
Il Sep Antoni Loretz
Ils 6 d'october 1904 ei Sep Antoni Loretz emigraus ella America ensemen cun sia dunna Teresa, siu fegl Michel e sia feglia Elisabeth. Giusep e Johann Loretz, dus fegl fuvan gia emigrai igl onn avon, 1903! Els ein secasai a S.Paul, Minnesota. Il Sep Antoni (cun sia dunna) e fegl Michel ein pli tard returnai (da s.Pieder e s.Paul anno 1907) e secasai a Selva. Segir ei era, che Sep Antoni ei staus 1912 puspei els Stadis Uni. Las fotografias, fatgas leu, confirman quei.
Loretz ell'America
Mira era America 2a part pagina 864!
Ils Loretz ell'America: da seniester: Johann, il bab Sep Antoni, Giusep ed Elisabeth


text:
POSIZIUN INIZIALA
Metter la chomma davant en ina posiziun inclinada giun plaun.
La chomma davos stender en la posiziun dal chalun. Il schanugl ed il pe èn giun plaun.
ANDAMENT DAL MOVIMENT
Tegnair la batschida uschè lunsch enavant fin che la chomma davos vegn stendida levamain ed ins senta ina leva tensiun sin la vart davant da questa chomma. Tegnair la posiziun.
POSIZIUN FINALA
Puspè schluccar plaunsieu la tensiun e midar chomma.
Criteris quantitativs
Durada: 15 secundas
Ritmus dal moviment: tensiun constanta
Dumber da serias: 3
Pausa tranter las serias: 1 minuta
Durada totala per tensiun: 3 minutas
Unitads da trenament: pussaivel mintga di
telechargiar pdf


text:
Cumischiuns
Gremis elets da la cumünanza d'urna
Cussagl da scoula
Il cussagl da scoula as cumpuona da 5 commembers. Quatter vegnan elets da la cumünanza d'urna, ün vain delegà dal cussagl cumünal.
- Anna Mathis Nesa, Scuol |presidenta
- Seraina Felix, Sent
- Peter Fröhlich, Ftan
- Annina Mengiardi, Ardez
- Barbara Niederhauser, Tarasp
- Nina Waldvogel, Guarda
- Reto Pedotti | delegà da la suprastanza cumünala
Cumischiun sindicatoria
La cumischiun sindicatoria as cumpuona da 5 commembers chi vegnan elets da la cumünanza d'urna.
- Adrian Barbüda | president
- Flurin Filli
- Patrik Nogler
- Gianna Rauch Poo
- Michael Roth
La cumischiun sindicatoria examinescha il büdschet, il quint annual sco eir la gestiun dal cumün in general. La suprastanza cumünala till'orientescha davart ils affars curraints. La cumischiun sindicatoria vain sustgnüda d'ün post da revisiun extern.
Cumischiuns instituidas da la suprastanza cumünala
La suprastanza cumünala po instituir cumischiuns stablas o temporarias per incumbenzas specialas.
Cumischiuns cumünalas stablas


text:
344
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- El Flavi Filip el diventa prefet del pretori.
- El Vülcaci Rüfin el diventa prefet per l'Italia.
- Bataja de Singara: l'imperadur Custanz II a l'è batüü de l'esercit persian del Sapur II.
- Segund una legenda del XII secul, quest chì a l'èl'ann in del qual el Sant'Eustorgi, arcivescuv de Milan el porta i oss di re Magh de Custantinopul a Milan.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
Fin da la navigaziun principala
Entschatta dal navigatur
Tschaiver da Soloturn
Descripziun
Il tschaiver da Soloturn cumenza ils 13 da schaner, il di da son Hilari. Il pled latin «hilaris» («legher», «ilaric») renviescha a las activitads allegraivlas che suondan mintgamai. Dapi il 17avel tschientaner è il di da son Hilari documentà sco cumenzament dals bals da tschaiver, dapi l'onn 1853 annunzia la «Narrenzunft Honolulu» al di da son Hilari il tschaiver cun sia radunanza generala carnavalesca e suenter cun ses «cortegi da son Hilari». Il parsura da la «Narrenzunft Honolulu» occupa l'uffizi dal president da la citad, la «Rathausgasse» surpiglia ses num oriund «Eselsgasse» e fin la mesemna da la tschendra sa numna Soloturn «Honolulu».
Il cumenzament da l'emna da tschaiver sco tala è la «Chesslete» la gievgia grassa. Plirs milli carnavalists en chamischas da notg alvas e cun chapitschas da notg, cun schlingias cotschnas e cun instruments da canera sveglian – sut la batgetta dal «Oberchessler» – la populaziun per la «tschintgavla stagiun». Sumegliantamain ad auters tschaivers en Svizra han lieu cortegis e bals, sa preschentan musicas da tschaiver e gruppas da salamuira al tschaiver da vias e d'ustarias, vegnan edidas gasettas da tschaiver e vegn ars in «Böögg». Il di da son Hilari e la «Chesslete» èn dentant caracteristics per il tschaiver da Soloturn e vegnan celebrads en l'entir chantun. Schizunt al nord da l'artg dal Giura vegnan els festivads en las vischnancas dal territori chantunal.
Gallaria d'illustraziuns
Referenzas e dossier
- Publicaziuns
Max Egger, Ruedi Rust: Solothurner Fasnacht. Solothurn, 1982
Interview mit Peter Keller (Ober der Narrenzunft Honolulu) vom 11. Oktober 2011. Aargauer Kuratorium, Aarau
Interview mit André Kilchenmann (Mitglied der Guggenmusig «Abassadonner») vom 6. September 2011 in Basel. Aargauer Kuratorium, Aarau
Wolfgang Wagmann: Solothurner Fasnacht im Wandel der Zeiten (Mitteilungen der Töpfergesellschaft Solothurn. Neue Folge 2). Solothurn, 1998
- Dossier
- Solothurner Fasnacht
Ausführliche Beschreibung Ultima modificaziun: 25.04.2013
Dimensiun: 263 kb
Tip: PDF
- Solothurner Fasnacht


text:
«Solar Impulse 2» sto interrumper sgol
- Glindesdi, 1.6.2015, 10:16
L'aviun solar svizzer «Solar Impulse 2» sto atterrar intermediarmain en il Giapun. Las prognosas da l'aura sajan sa pegiuradas, uschia ch'ins haja decis da sa tschentar a Nagoya per spetgar sin meglras cundiziuns, communitgescha il team da Solar Impulse via Twitter.
Il pilot Andre Borschberg era partì la sonda da la citat en l’ost da la China Nanjing ed avess gì da cuntanscher Hawai aifer 5 dis. Per il sgol da 8172 kilometers sur il Pacific eran oriundamain 6 dis planisads.
RR novitads 10:00


text:
Tut ils passagiers èn morts
- Sonda, 31.10.2015, 12:12, actualisà a las 18:53
Tar il crash da l'aviun russ sin la peninsla dal Sinai han tut ils 224 passagiers a bord pers la vita.
Quai ha l'ambassada russa confermà a Cairo sin sia pagina da facebook. Era represchentants da las autoritads egipzianas han declerà che nagin haja survivì l'accident. Tenor l'agentura da novitads russa Interfax sajan tut ils passagiers russ.
L'aviun saja dividì en duas parts. Blers dals passagiers sajan anc liads cun las tschintas da segirtad en ils sezs da l'aviun.
L'aviun dal tip Airbus A-321 era partì da Sharm el-Sheich vers St. Petersburg. Sur la Cipra saja l'aviun sparì dal radar.
Lufthansa ed Air France na sgolan betg sur peninsla Sinai
Entant reageschan las primas societads aviaticas. La Lufthansa e l’Air France, duas da las pli grondas societads europeicas, eviteschan per il mument da sgular sur la peninsla Sinai. Fin che la raschun per la disgrazia na saja anc betg sclerida, sgolian ins enturn la regiun, uschia las societads.
SI ha declerà d'avair sajettà giu l'aviun
En il territori da la crudada da l'aviun è activa la milissa da terror Stadi Islamic. Quella ha entant declerà via Twitter d'avair sajettà giu l'aviun cun 224 persunas a bord.
RR novitads 15:00/20:00


text:
Massa glieud sin il lai da Champfèr
- Mesemna, 30.12.2015, 10:28
Il center da sport Mulets, situà a Silvaplauna, ha dapi in'emna drizzà en in stan per dar a fit patins. L'affar gira. 300 pèr patins han els per dar a fit. Quels eran ils ultims dis vendids ora gia l'avantmezdi. La colonna da spetga fin che in ni l'auter pèr vegn dà enavos è perquai lunga.
Bun che gist daspera stat il stan da l'hotel Giardino Mountain a Champfèr. Ina liongia, ni insatge da baiver per spetgar.
L'hotel è vegnì dumandà da la vischnanca da Silvaplauna sch'el na vul betg porscher ina pitschna ustaria a la riva dal lai. Cun uschè blera glieud n'ha nagin spetgà, ha ditg Arno Isepponi da l'hotel Giardino Mountain. Grazia al sustegn da la vischnanca e tut ils involvids vegnan ins dentant bain a frida cun tut e quai fetschia plaschair.
Lungs dis
Ils dis per ils dus affars a la riva dal lai èn lungs. Damaun las 08.00 uras fin la saira a las 18.00 uras èn els sin plaz. La glieud vegn era per part schon baud e resta fin la rendida dal sulegl ed anc pli ditg.


text:
«Caracteristic per il lieu» n’è anc nagina lubientscha
- Gievgia, 2.6.2016, 10:18
Edifizis ch'èn caracteristics per in lieu pon vegnir transferids en novas abitaziuns secundaras. Quai prevesa la lescha federala ch'è entrada en vigur a l'entschatta da l'onn. Cun ina revisiun parziala da la planisaziun dal territori ha la regenza fixà la procedura correspundenta per il Grischun.
La classificaziun d'in edifizi sco ‘caracteristic per il lieu u per la cuntrada’ sto tranter auter vegnir fatga da principi en la planisaziun locala, scriva il chantun. Quai vul dir che las vischnancas han l’incumbensa da decider, tgenins bajetgs che duain esser caracteristics per il lieu.
Grondas pretensiuns archtectonicas
Ina tala classificaziun n'è dentant anc betg automaticamain ina lubientscha da midar l'edifizi en abitaziuns secundaras. Il project da restructuraziun sto ademplir grondas pretensiuns architectonicas.
Plinavant pretenda la lescha ina cumprova ch’il mantegniment permanent d’in edifizi na possia betg vegnir garantì en autra moda che cun transfurmar el en abitaziuns secundaras.
RR novitads 10:00


text:
Eli Wallach
Eli Herschel Wallach (New York, sett de dicember del 1915 - New York, 24 de giugn del 2014) l'è staa on ator american.
De fameja giudea che la vegniva de la Polonia, l'ha scominciaa la soa cariera 'me ator de teater, per poeu entrà in del mond del cine al princippi del 1956. L'è devegnuu vun di caratterista pussee important de la soa generazion. In Italia l'è ben cognossuu per el sò roeul del bandii Tuco in del cine del Sergio Leone El bon, el brutt e 'l cativ. L'ha segutaa a fà l'ator fin'a pochi agn prima de la soa mort, che l'è rivada in del 2014, quand che 'l gh'aveva 98 agn.


text:
Camparada
Camparada (pronunciaa on temp Camparèda; inscì anca in Italian) l'è on comun de la Provincia de Monza e Brianza che 'l cunta 2 049 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 1,6 km² e ona densità de 1 281 ab./km².
El confina con la Provincia de Lecch (comun de Casanoeuv) e 'l se troeuva in la veggia Piev de Vimercaa.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Camparada l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Pandôr
Al pandôr (pandoro in itagliàṅ) 'l è un dóls tìpic verunéś ch'a s magna durànt al Nadâl.
A s diś che gl'urìgini dla ricèta i èṅ da pascàr in Austria in du a s faśiva al Paṅ ad Viéna, prubabilmènt ligâ in na sèrta manéra a la brioche francéśa. Par di àtar invéci, al prév daśgnìr da 'l Pane de oro ch'a s magnàva in dal tavli di Venesiàṅ pîn ad bèsi.
'L è nâ in dal 1800 cuma evulusiòṅ dal Nadalin, un dóls verunéś. Al 14 'd Utóbar dal 1894 Domenico Melegatti, fundadór dla cà dulciària ch'la pòrta al sò nóm, al depòśita a 'l ufìsi di brevét, un dóls mòrbid e cun al caraterìstic còrp ch'al par na stéla cun òt punti, cuma n'òpera dal pitór Angelo Dall'Oca Bianca.
Insém al Panetòṅ i èṅ i dóls itagliàṅ più famóś ad Nadâl.
La pasta dal pandôr l'è mòrbida e ad culór durâ, parchè a gh'è dèntar di óṿ, e l'udóra ad vanìja. La fórma l'è a trònc 'd un côn, fat a stéla. I àtar ingrediènt i èṅ: farìna, sùcar, óṿ, butèr, butèr ad cacào e alvadór.
La tecnica ad lavurasiòṅ l'è dimóndi cumplèsa parchè a gh vōl un muć ad pasàǵ parchè al sia prònt.
Al pandôr tradisiunàl al n gh'à minga di candî e dla créma ma al dè 'd incō a s cata da tut parchè i s véndan bèṅ.
Prima ad magnàr-al, 'l è méj scaldàr-al un póc.
Al pandôr industriàl 'l è vindû da spés in scatli ad cartòṅ cun al sùcar a vēl mis in un sactèṅ a part acsè quéi ch'i al tóśan i pólan sarnìr se druàr-al o no. Esénd-ag bèla dal sùcar dèntar, al pandôr 'l è dólś ad suo.


text:
Las duas chombras, q.v.d. il Cussegl naziunal ed il Cussegl dals chantuns, tractan per regla separadamain. Objects che n'èn betg adattads per ina tractativa separada en las chombras vegnan dentant tractads cuminaivlamain da las chombras sco Assamblea federala plenara. La Constituziun federala enumerescha quests objects definitivamain.
L'Assamblea federala plenara sa reunescha per
- far elecziuns,
- trair decisiuns en cas da conflicts da cumpetenza tranter las autoritads federalas supremas e
- pronunziar grazias.
Ella sa reunescha ultra da quai a chaschun d'occurrenzas spezialas e per prender encunter decleraziuns dal Cussegl federal. Pervia dal dumber da parlamentarias e parlamentaris pli grond ha il Cussegl naziunal ina pli gronda paisa en l'Assamblea federala plenara ed en sias cumissiuns ch'il Cussegl dals chantuns. Quai è ina deviaziun dal princip da l'equivalenza da las duas chombras che vala normalmain.


text:
Svizra
-
Plirs sondagis per dismetter rument radioactiv
La NAGRA, la societad naziunala per il deposit da ruments radioactivs vul far plirs sondagis en ils dus lieus ch'èn vegnids proponids per deponer rument nuclear.
Parter sin Facebook (link extern, popup)
Parter cun Whatsapp
Tenor la NAGRA vegnian las dumondas per las perfuraziuns a Bözberg/Argovia ed en il Weinland turitgais inoltradas anc quest onn tar il departament federal.
La finamira saja d'examinar sche quests lieus sajan insumma adattads per il deposit.
La fin da schaner aveva la NAGRA proponì ils dus lieus sco lieus ils pli adattads per in deposit final per rument nuclear.
RR novitads 16.00
sda/ec
-
Novitads
-
Svizra


text:
Mi saria anca d’acordi cunt i leghisti, che vören mett i esam de dialett per i prufessur del Süd che vegnen sü a insegnà al Nord.
Tutt quej ch’hinn andaj a scöla gh’hann avüü cume minim dü o tri prufessur del Meridiun (chi l’è andaa ai süperiur, anmù püssee: quater, cinq, o anca des o vündes) che i even nanca bon de parlà italian. Pö vün sa dumanda perché i sù fiöö riessen no a dass de fà – e ga credi, se a scöla hinn bon dumà de insegnagh a balà la tarantella!
Parlemes ciar, a l’è inscì. A l’è no question de vess rassisti o buonisti, de destra o de sinistra. L’ideologia la c’entra nagott.
E pö, dopu cent cinquanta agn e passa, l’è ura de tegnì cunt dij diferens che gh’hinn in Italia e de capì ch’hinn inscì gross che sa pöd no truà una sintesi. E l’è propi chì al cör del prublema che quij ciula de la Lega hinn bon no de vedè. Anca sensa scumudà la Teronia , mi a vöri no vedè la gluriusa cultüra del mé paes in man d’un quaj badinàtt de Rubècch o pesg anmù d’un quaj uregiatt de Vigeven! Föra dij bal anca i bergamasch, che quand parlen par che gh’habien un tocch de furmagg in mèzz ai dent! A Biegrass vöri dumà i prufessur de Biegrass e quej che cugnussen la cultüra e la lengua de Biegrass! E alura, suta cunt i esam: quej de föra che vören vegnì chì a laurà gh’han prima de cugnuss i carsens, la Gabana, al pan mein e la Ca’ di Biss. E pö gh’han no de scunfundes e druà l’articul “el” (cume disen a Milan) inveci de quel giüst, che l’è “al”, o druà la forma meneghina “Sunt andaa”: chì in sü la riva del Tesin sa dis “A sunt andaa”: la “a” l’è minga un caprissi!
Per i mé letur: d’incoeu in avant, chi in del mé blog tachi sü a scriv dumà in de la mia gluriusa lengua biegrassina.


text:
Per mai è la lavur en la tgira stà in nov cumenzament
- Mesemna, 13.12.2017, 14:23
D'avair bandunà la Germania per chattar lavur en Svizra, vesa Bastian Pöschla per sasez e per sia famiglia sco gronda schanza. Entant saja l’Engiadina daventada lur patria.
Bastian Pöschla aveva oriundamain emprendì da miradur en la vischinanza da Berlin. Pervia da mancanza da lavur ha el pliras giadas gì da midar lieu ed ir en tschertga d'ina nova occupaziun. Il 2006 ha el l’ultima giada fatg midada ed è partì dal nord da la Germania en direcziun Svizra. E quai senza savair tge ch'al spetga precis en l'Engiadina.
Bleras plazzas stagiunalas
Suenter che l’um da 42 onns aveva lavurà per in'interpresa a San Murezzan, ha el midà plazza tar las Pendicularas Engiadina Mountains. Cunquai che quella lavur era però mo stagiunala, ha el lura midà en il sectur da sanadad.
Atmosfera cordiala
Bastian Pöschla lavura uss sco gidanter en la Chasa per attempads e tgira Promulins a Samedann, nua che persunas da bleras differentas naziunalitads lavuran. Tut en tut funcziuneschia la lavur fitg bain ed el e sia famiglia sa sentian entant fitg bain a Samedan.
RR actualitad 07:00


text:
Elecziuns anticipadas en il Singapur
- Venderdi, 11.9.2015, 6:41
En il Singapur èn radund 2,5 milliuns persunas clamadas a l'urna per eleger in nov parlament, 89 mandats èn d'occupar da nov.
Las elecziuns anticipadas èn las emprimas dapi la mort dal fundatur dal pajais Lee Kuan Yew, il bab dal primminister actual. Dapi passa 50 onns dominescha la partida da regenza PAP, la People Actions Parti.
Quai duai sa midar: Per l'emprima giada sa participescha l'opposiziun en tut ils districts electorals e spera da pudair survegnir avunda mandats per etablir in sistem da duas partidas en il Singapur.
RR novitads 06:00


text:
HCD en la fasa da K.o.
- Sonda, 5.9.2015, 22:37
En la champions hockey-league ha il club da hockey da Tavau gudagnà questa saira a chasa cunter Pardubice cun 5:3.
Il HCD è ì cun 3:0 en avantatg, ha incassà il 3:3, per la fin finala tuttina anc gudagnar.
Per Berna perencunter hai dà ina terrada salada. A chasa ha l'SCB pers cunter Linköping gist cun 1:7.
Er Genevra-Servette n'è betg pli da la partida cura ch'i va en la fasa da K.o. Ils Genevrins han pers ordaifer cunter Sparta Prag cun 2:5.
RR novitads 23.00


text:
Pagina da Surmeir per il mument betg periclitada
- Gievgia, 27.4.2017, 0:06
La gasetta rumantscha locala «La Pagina da Surmeir» prevesa per quest onn expensas da 342’000 francs. La radunanza generala da l’Uniun Rumantscha da Surmeir ha preschentà la mesemna saira a Lantsch il preventiv dal 2017, che prevesa in minus da 4’600 francs.
Sco quai che Gian Sonder il president da la URS ha ditg, subvenziuneschia l’Agentura da Novitads Rumantscha ANR mintg’onn la Pagina da Surmeir cun ina contribuziun da 100’000 francs. Quest sustegn saja garantì anc per dus onns, suenter stoppia il contract vegnir elavurà da nov.
Cun quai che la Pagina da Surmeir è independenta, è l’avegnir da la gasetta locala per il mument betg periclitada. Las discussiuns enturn la Quotidiana nua che l’editura Somedia na vul betg pli surpigliar il deficit, n’ha actualmain naginas consequenzas per la Pagina da Surmeir. Però: «Il mument è tut en moviment dal squitsch sin la Quotidiana, uschia essans era nus sin chommas deblas il mument», uschia Gian Sonder. Ina fusiun cun la Quotidiana na saja actualmain nagina opziun, ha ditg il president da la URS.
RR actualitad 08:00


text:
9 persunas arrestadas suenter act da terrur en la Tunesia
- Gievgia, 19.3.2015, 14:19
Suenter l'attatga da terrur la mesemna en il museum naziunal a Tunis, la citad principala da la Tunesian, èn 9 persunas vegnidas arrestadas. 4 da quellas persunas stattan, tenor la regenza da la Tunesia, directamain en connex cun l'attentat.
Tar las ulteriuras 5 persunas vegn supponì ch'ellas hajan in connex cun la cella dals terrorists, uschia la decleraziun presidiala a Tunis. Tar quest attentat èn 25 persunas vegnidas per la vita, quai annunzia il ministeri da sanadad da la Tunesia.
L’attentat a Tunis è stà il pli grond act da terrur en la Tunesia dapi passa quatter onns. La Tunesia è il sulet stadi arab ch’ha dumagnà la via en la democrazia. Ussa duai schuldada procurà per segirtad en l’entir pajais.
RR novitads 14:00


text:
Riet Bulfoni da Scuol ch'aveva gudagnà il Eurocup2016 ha uss er gudagnà la qualificaziun per il campiunadi mundial dals mecatronists d'automobils. El ha battì il campiun svizzer dal 2016, Janik Leuenberger en il cumbat intern tranter ils dus megliers mecatronists d'automobils svizzers a Horw. L'atun 2017 po Riet Blufoni uss represchentar la Svizra al campiunadi mundial ad Abu Dhabi en ils Emirats Arabs Unids.
Concurrenza svizra avust 2016
Riet Bulfoni da Scuol era daventà segund al campiunadi svizzer da mecatronists d'automobils. Quai al campiunadi svizzer da professiuns a Berna. Bulfoni è in da 60 mecatronists giuvens da l'entira Svizra ch'èn sa participads al campiunadi svizzer, el era sa qualifitgà per il final dals 12 megliers.
Il manster da mecatronicer d'automobils è la denominaziun per ils mecanists d'auto dad ozendi. Quai pervia che questa professiun pretenda savida en las spartas da mecanist, electricist e tecnicist dad IT.


text:
Boudry (distret)
El Distret de Boudry l'è giü dei sés distrècc del Canton Neuchâtel, en Svizzera. La popolasiù del distrèt l'è 'n magiurànsa de lèngua franséza e 'n totàl la mónta a 38 866 abitàncc (dato del Dicember 2010). El capolöch aministratìf del distrèt l'è la citadìna de Boudry.
Cümü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distrèt de Boudry l'è furmàt dei quìndes cümü elencàcc endèla tabèla riportàda ché sóta.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Swiss Federal Statistical Office-Land Use Statistics 2009 data (Todesch) accessed 25 March 2010


text:
Dialet piasentin
El dialet piasentin (dialët piasintëin) l'è el dialet parlaa int la pruincia de Piasenza e el fa part de la familia di lenguv gallo-italich. L'è una parlada de cunfin tra la lengua emilian rumagnöla e el lumbard insübrich, e l'è quindi dificil de classificà. Seconda el Biondelli el fa part de l'emilian-rumagnöl.
Cuntegnüü
Difüsion e variant[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El piasentin ver e propi, cont una quai diversità lesicala o legada a la parnunzia di vucai, l'è parlaa int la cità de Piasensa, in Val Nür fina pü o men al Punt de l'Oli , in Val Trebia fina a Trau, int i cumün de Carpanee e Cadé, int la Val Tidon, int la Val Lüreta, indue se registra un quai müdament vucaligh. Un temp, int la sula Piasenza esisteven ben quater variant diferent, menter int i frazion l'era difüsa la parnunzia vucaliga de la campagna, che i piasentin a ciamen dialët ariùs.
Int'la Val d'Arda (zonn de Castél Arquà e Fiurenzöla), cume incasì int un quai cumün de la Pruvincia de Parma cumpagn de Fidenza e Sàls, el dialet el pò vess anmò cunsideraa piasentin, anca se 'l gh'ha di particularità che 'l socien al parmesan.
Int la zona de la pianüra nord-ucidentala, quela de Muntsei e Castelveder, la parlada la diventa asquas cremunesa.
I parlad lumbard de un quai paes de la Pruvincia de Lod (San Roch, Caseli Landi e Guardamei) el gh'ha giamò carateristich piasentin.
El Penin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I dialet del Penin piasentin (int l'alta Val Nür, Val Cen, Val Trebia e Val d'Avet) resülten despess intelegibil per i abitant di coi e de la pianüra, perchè la parlada la se vesina a la lengua ligür, a 'na sua variant o a bun cünt a 'na furma de transizion tra piasentin e genues. Per esempi, a Piasenza "malaa" se dis malä, int el cumün di Farin inveci marottu.
Int i paes del Penin indue i frazion hen semper püssee distant dai caplögh cumünai o se tröven al cunfin cun la Ligüria, i cadenz genues hin semper püssee fort. Per esempi la parola piasentina al gat la diventa u gat al Ferèr e u gattu int i sò frazion. A Uton se pò dì che 'l dialet el sia propi ligür.
A Bobi, infin, se parla un dialet un poo diferent dal piasentin, perchè Bobi l'è semper staa un center de scambi sitüaa longh la Via de la Saa, al cunfin tra l'Ultrepò, la Ligüria e 'l Piemont: l'è la zona di Quater Pruinc.
Carateristich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Un fenomen lenguistich tipich del Piasentin l'è la prostesi de la a, e per quest un poo de parol giunten questa vucala a la furma tradiziunala, per esempi:
- Bsont > absont (= bisont)
- Sporch > asporch (= spurch)
Un alter trat del piasentin, cumün a tüt i parlad emiliann (ma chì un poo men marcaa) l'è la sincup di vucai minga acentad, specialment la e, per esempi:
- Rësga (= resega).
- Lcä > alcä (= lecà).
- Rsintä > arsintä (= resentà).
Una terza specificità del Piasentin, questa volta rispet ai alter dialet emilian, l'è la presenza di vucai türbaa ö e ü: la prima l'è presenta suratüt föra de Piasenza, la seconda inveci la se tröva depertüt.
Fenomen funetich se 'stu tipu poden vess truaa incasì in del Piemuntes e in del Lumbard meridiunal (cumpagn del dialet paves, alter dialet de dificil classificazion lenguistiga).
Funetica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El piasentin el gh'ha minga una cudificazion urtugrafica definitiva. Per esempi, l'è staa minga ciarii se 'l son de la s sunora el vaga scrit con la s o con la z (se scriv cesa o ceza? Piasëinsa o Piazëinsa?); o se 'l son /k/ in fin de parola el vaga scrit c o ch (se scriv pratich o pratic?).
Int un impurtant diziunari piasentin-italian s'è decidüü de met i cunsunant dubi, in analugia con l'Italian (ma anca con l'urtugrafia classica milanesa), anca se in realtà hen parnunziaa cume sempliz: decision che l'è stada ciapada in bas ai cumpuniment di dü pueta dialetai püssee impurtant.
I cunvenzion urtugrafigh chì sota gh'han minga pretesa de vess precis e curet, e anzi hen staa tolt da vari font. Inultra reguarden dumà i variant citadinn e de la pianüra, lassanda perd i dialet di munt Penin, che a volt hen trop diferent.
- a: in final de parol la sumeja indistinta, sfümaa, poch acenaa. L'istess fenomen pò süced a inizi de parola, per esempi in al (l'articul determinativ mascülin singular) o adiritüra pò vess scunfundüü con la ë (La Varnasca/La Vërnasca).
- ä: de norma le 'na via de mez tra 'na a e 'na e multu averta. In Val Tidon (che lè influenzada dal Dialet de l'Ultrepò) l'è 'na a longa, menter in Val d'Arda e int la bassa nord-uriental l'è parnunziaa 'me 'na a nurmala. Int la zona de Vigulzon e del Pont de l'Oli l'è de parnunziàla 'me a nurmala dumà in di ditungh con la i (es.: mäi, caväi, tuäia).
- e: gh'è di diferenz de la parnunzia de Piasenza con quela di paes inturna. In cità la e l'è quasi semper serada (suréla), menter föra di mür citadinn l'è despess averta (surèla). Uviament però gh'è di parol che hen parnunziaa int l'istess möd sia in cità che in campagna (cumpagn de vérd).
- ë: a Piasenza e a Curt Magiur (che 'l gh'ha un dialet poch diferent da quel del caplögh) la gh'ha un son che l'è quel de 'na o sarada. Föra de la cità inveci l'è 'na semivucala, despess present sota la furma de 'n ditungh (Piasëinsa). Di volt el pò 'vegh un son intermedi tra 'na a e 'na o. Certi volt gh'è indecision se un son el sia a o ë, e in quei cas la parola pò vess scrita in tücc e düü i maner (bëgulëin o bagulëin).
- ö: in cità e a Curt Magiur quel son chì el gh'ha minga diferenz da quel de la ë, e donca l'è parnunziaa cumpagn de 'na o sarada: per 'sta reson, i parol pont, biciclëta e vöia gh'han la medema parnunzia. Inveci in campagna 'stu funema l'è dit cume int el Lumbard e int el Piemuntes.
- ü: l'è l'istess son del Lumbard.
- n: in fin de parola l'è nasala, cume in Frances. Quand che l'è segütaa dal ditongh ëi la va minga parnunziada.
- cc': l'è un son cumpagn del lumbard c de "tücc".
- gg': el gh'ha i medem carateristich de quel de sura.
Esempi de piasentin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Deciarazion üniversala di dirit de l'om, articul n. 1:
Tüt i om e il don i nàsan lìbar e cumpagn in dignitä e dirit. Tüt i g'han la ragion e la cusciinsa e i g'han da cumpurtäs voin cun l'ätar cmé sa fìsan fradei.
Un quai pruerbi:
- Se april an metta l'üga, gnanca stëimbar an la marüda.
- Utubar in cantëina da la sira a la matëina.
- Pri Sant la nev l'è pri camp.
- Santa Lüzia, la giurnä pö cürta c'ag sia.
- Märs mat, al na fa ad tüt il raz.
- Chi 'g n'ha mia ad quinzëina a 'g n'ha mia ad trintëina.
- La prima galëina ca canta l'ha fat l'öv.
- Val mia cur, ma rivàg in temp.
I mes de l'an[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Znar
- Farvar
- Mars
- April
- Magg
- Giügn
- Lüj
- Agust
- Stëimbar
- Utubar
- Nuvëimbar
- Dzëimbar
La parabula del Fiö Trasun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Atezion: prubabilment i norm urtugrafigh i hen minga quei marcaa püssee sura. Inultra a gh'è anmò el passaa remot, che al dì d'incö l'è sparii
Un òm al gh’ava dü fiö.
E ‘l pö gióvan al diss a só pädar: "Papä, dèm la porziòn di mè bèin ch’a ‘m tócan!" E ‘l pädar al ga fé la pärt a tüt dü.
E dä lé a poch dé al pö gióvan, miss insöm tüt al só, al ‘s n’andé via ind un pais lontàn, e lamò al dsüpé tüt al só in stravizzi.
E dop d’avìl consümä tüt, vèins una gran calastrìa ind cól pais e lü al prinsipié a troväss ins la süta.
E l’andé e ‘l s’ha miss con vöin ad cól pais ch’a la mandé ind una só campägna a mnä föra i animäl.
E lü l’ariss vorì leimpass la pansa dil giänd ch’ mangiävan i grèin; ma nsöin gh’in däva.
Finalmèint, mtèind zä testa, al diss: "Quanta sarvitór in cà ‘d mè pädar i gh’han dal pän da trassen adree, e mé son ché ch’a mör ad fäm!
Ma mé a ‘m todrò süsa e andrò da mé pädar e ‘gh dirò: Papä, mé vöd ch’a i ho falä contra Dio e dnänz a vó.
Mé zä a ‘n son pö degn d’iess ciämä voss fiö; tgnìm cmé vöin di vòstar sarvitór."
E ‘l s‘ toss sö, e ‘l vèins da só pädar; e l’era ancamò da lontàn, che só pädar el l’ha vist, e ‘l s’ha gomi, el gh’ha cors incontra, e ‘l ga tré i brass al col e ‘l la basé.
E ‘l fiö al ga diss: "Papä, a i ho falä incontra la Signór e incontra ‘d vó; e ‘n son pö degn d’iess ciämä voss fiö".
Ma al pädar al diss ai sarvitór: "Svelti, tiree föra al vistii pö bèl e mitìgal sö, e dègh l’anèl in man, e mtìgh il scärp in pè!
E todi un vidél grass e mazzél, ch’a vöi ‘ch mangióm e ‘ch fóm altolè.
Parché al mé fiö ‘ch l’era mort l’è risüssitä; n’a ‘s sava dova ‘l fiss, e ‘l s’è trovä". E i prinsipièn a sganassà.
Ma ‘l fiö pö grand l’era pr’i camp; e cm’al vèins indree, quand al fé arand a cà, al sintì ch’i sonavän e i cantavän.
E ‘l ciamé vöin di só òm e ‘l ga dmandé coss l’era.
E cóst al ga rispondé ch’era gnii só fradél e só pädar l’ava mazzä un vidél grass, parché al fiö l’era tornä a cà san e sälav.
E lü al vèins nech, e ‘l n’a vriva pö andä in cà; e ‘l pädar gnì föra lü e ‘l cminsé a imbonìl.
Ma al fiö a rispondé a só pädar: "Tól, l’è tanta n ch’a ‘v sèrav e ch’a fagh tüt a vòstar möd e ‘n m’hii mäi dat gnan un cravöt tant ch’a podiss gódal coi mé compàgn,
Ma ‘pena ch’è gnii ‘st vòstar fiö ch’al s’è mangiä tüt al só con dil varän, hii bèin mazzä par lü un vidél grass!"
Ma ‘l pädar al ga diss: "Al mè fiö, tè ta stee sèimpar con mé, e cól ch’è mé l’è anca tó;
Donca l’era bèin giüst ch’ fassam festa e stèssam alégar, parché ‘st tó fradél ch’ l’era mort, l’è risüssitä, al s’era pers e ‘l s’è catä".
Una nuvela del Bucasc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dialet de Fiurenzöla[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fiurenzöla (Fiurinsöla) l'è un paes de la Val d'Arda, minga luntan de la Pruvincia de Parma.
Donca a digh che ind i temp dal prim re ad Cipro, dop che Gutifrè 'd Büglion l'ha tot la Tera Santa, è sücess che üna bela siura 'd Guascogna l'è andaa in pelegrinagg al Sepulcar e, in dal turnà indree, di baloss ad vilan i l'ha insültaa fandgan ad mil generasion; e lee, in colra par na pudèss miga sfugà, l'ha pensaa bin d'andà dal re; ma i gh'han dit ch'l'era timp pers e rev cunsüm, parché al l'era ün umera e tant sinsa caratar, ch'al lassava cur tant s'i 'gh pardivan al rispet a lü, cmè s'i favan üna quaich asion ai sò südit; ansi, se a quaich d'on i 'gh favan dil munadi, al sa sfugava adoss a lü. Lee, quand l'ha sintii csì, rabiusa d'an pudèss vendicà, gh'è 'gnii in mint d'andà dal re a tucàgh al timp e stüssigàl; e la 's gh'è missa dadnans a caragnà ind asta manera: "Ch'al diga: mì 'n vegn miga da lü cun la speransa ch'al la faga pagà a quii baloss ch'i m'han insültaa; ma, tant pr'avè üna sudisfasion, vurev ch'al m'insegnes cm'al fa a passà sovar a tüt cul ch'i 'gh fan e ch'i 'gh disan, parché csì impararò anca mì a supurtà cun pasinsa la birichinada ch'i m'han fat; e 'l sa 'l Signur sa 'gh la matrev ad cör ind al sò spali, post ch'al gh'iva csì boni".
Al re, che fin alora l'ava durmii dla grossa, quasi ch'al sa fiss dassdaa d'ün sogn, l'ha prinsipiaa, a quii ch'han fat la truiada a cla siura, a fàgla pagà agra e salaa; dop pò al la tota ins al seri da bon, e a quii ch'n'astavan miga in regula tant cun lü, cmè cun i atar, a dàgl'adoss sinsa tant ciaciar.
Giovanni Papanti, Parlari italiani in Certaldo, 1875, pag. 356-357
Dialet de Muntisei[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Muntisei (Muntsé) l'è un paes de la bassa piasentina, minga luntan del Pò e de la cità lumbarda de Cremona.
Dighi donca che ind i temp dal prim re ad Cipri, dop che Gotifrè ad Büglion l'ha cunquistaa la Tera Santa, è 'gnii che üna gran sciöra 'd Guascogna l'è andata in pelegrinagg al Sepulcar e, ind al turnà indree dal Sepulcar e rivada in Cipri, l'ha cataa di sciancon ch'i agh n'han fat üna carta 'd tüt i giögh; lee, dasprada e ciarida dal dulor, l'ha pensaa ben da ricur al re; ma da cui i gh'han dit ch'l'era tüt fiaa trat via, parchè lü l'era acsè stüpid e imbecile che al s'na tudiva poch par lü, e men par i atar; e pò av dirò fin tant che tüt cui a gh'andava mal i sò intaress, an savend miga con chi sfugàss i sa sfugavan cuntra 'd lü. La dona, sentend acsè dandas persa d'an pudìss vendicà, par sgüràss almen ün dent, la s'è missa in testa d'andàgh'n a dì ad tüt li sort, e lee la gh'è andata dadnans ch'la cridava, e la gh'ha dit: "Cara 'l mè sciör, mé vegni miga chì da lü par fà ch'al ma faga fà vendeta ad tüt i insült ch'i m'han fat a mé; ma, par 'vìggh almen üna qualch sudisfasion, al preghi che lü al m'insegna cm'al fa a purtà pasiensa ad tüt col che mé senti ch'i fan a lü; parchè acsè impararò da lü a purtà con pasiensa tüt col ch'i m'ha fat a mé; ma 'l Signor a la sa lü, sa pudiss, cma vuluntera a gh'al dariss a lü da purtà, parchè a ved ch'al gh'ha li boni spali".
El re, che fin a col dé l'era acsè imbecile, cmè vön ch'a 's dasdess alora alora, cuminciand dal tort fat fat a cla dona, ch'a l'ha vendicä ben, ma ben dò volte, l'è 'gnii rigurus contra tüti cui che contra l'unur dla sò curona i avissan fat quaicoss da col de lee andand avanti.
ibidem, pag. 356-357
Dialet de Piasenza[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A digh donca che al tëimp dal prim re 'd Cipri, dop la presa 'd Tera Santa fata da Gufred ad Bulion, vëins che üna siora 'd Guascogna l'andé in piligrinagg al Sipolcar e, ind al turnä indree, rivä che la fé in Cipri, di balusson infam i 'gh fen üna figüra; tant che lee, lamintandas sëinsa pudéss dà pas, agh vëins in mëint d'andä a fà riport al re; ma quarcdöi agh diss ch'la saré stä fadiga trata via, parché l'era tant ün lasagnon e csè 'd poch spirit, che miga almà 'l fava giüstisia ad quii ch'i favan a lü; al pont che chi gh'ava un quarch magon al s'la sfugava con lü, fandagh quarch daspet o vargogna. Sintëind acsé la siora, an cüntand mai pö d'avé sudisfasion, tant par fäss passä la maga, la 's miss in testa 'd vuré trägh ind i ogg a 'stu re la sò miseria: e, fatas inans a lü pianzëind, la 'gh diss: "Al mè sior, me 'n vegn miga dadnans a té parché m'aspeta vindöta dla figüra ch'm'è stä fata ma, tant pr'ün bris ad cunsulasion, at pregh ch'at m'insegn com'at fee a purtät via quili ch'i 'm disan ch'i 't fan, che csé imparand da té, mé pössa purtä cun pasinsa la mia: che (al Signor al sa) s'a pudiss, at la dunarev bëin vluntera, zà ch'at ja port acsé bëin".
Al re, che fëina alora l'era stä ün liscon, un pissafröd, cmé s'al sa dasdass, prinsipiand da la figüra fata a 'sta siora, ch'al la fé pagä bëin salä, al n'in lassé pö passä vüna a chissisia, ch'n'in fäss par l'avegn contra l'unor dla sò curona.
ibidem, pagg. 357-358
Bibliugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Piccolo Dizionario del Dialetto Piacentino, Luigi Bearesi, Editrice Berti, 1982
- Vocabolario Piacentino-Italiano, Lorenzo Foresti, Piacenza, 1883
- L'ottonese: un dialetto ligure, in: Studi linguistici sull'anfizona ligure-padana, L. Zörner, Alessandria, 1992
- Vocabolario Piacentino - Italiano, Guido Tammi, Ed. Banca di Piacenza, Piacenza, 1998
- Piasintinäda coi barbis, Luigi Paraboschi, Editrice Sigem, Modena, 2000
Vus curelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Lengua lumbarda
- Lengua emiliana-rumagnöla
- Lengua ligür
- Piasenza


text:
Pasch be tras politica
- Glindesdi, 21.9.2015, 15:02
La disditga dal vest en vista da la guerra en Siria è tenor investigaders da l’ONU conresponsabla per la fugia da massa vers l’Europa.
Senza pasch en Siria tras ina schliaziun politica na possia la crisa da fugitivs betg vegnir franada, ha ditg il responsabel da las Naziuns Unidas per la Siria, Paulo Sérgio Pinheiro.
Cussegl da segirtad da l'ONU duai intervegnir
Pinheiro pretenda ch’il Cussegl da segirtad da l'ONU duai uss intervegnir. La tragedia dals fugitivs sirians haja uss cuntanschi l'Europa, ed ils civilists en Siria sajan las unfrendas principalas en il conflict.
Sentenzia per sustegn dals rebels
Vinavant ha Pinheiro sentenzià ils stadis che sustegnian la regenza ni las gruppaziuns dals rebels cun daners ni armas; numnà per num ha el dentant nagin, scrivan las agenturas da novitads.
RR novitads 14:00


text:
Fin da la navigaziun principala
Entschatta dal navigatur
Ir ad acla e gita a Selva
Descripziun
Dapi l'onn 1854 fan ils uffants da las scolas da Cuira – ensemen cun lur magistraglia – mintga onn durant in di sulegliv la fin da matg l'uschenumnada «Maiensässfahrt» davent da la citad a las differentas aclas dals conturns. Là passentan els uras legraivlas en la natira cun far gieus e cun in picnic sper ils fuclars. La saira vegnan las scolaras ed ils scolars spetgads da la populaziun e van – accumpagnads da gruppas da musica – tras la citad veglia da Cuira. Mintga trais onns ha lieu in cortegi costumà, deditgà ad in tschert tema. Suenter in pled festiv e suenter avair chantà la chanzun tradiziunala dad ir ad acla vegnan ils uffants a savair ch’els han liber il proxim di.
Er a Puschlav datti ina tala tradiziun da primavaira. Ina bella dumengia da matg van las scolaras ed ils scolars refurmads, accumpagnads da lur famiglias, a l'acla Selva sur il vitg. Questa excursiun dal cumin-baselgia ha lieu dapi ils onns 1840. En la baselgina da Selva datti in cult divin, al qual vegn er chantada la Chanzun da Selva. Alura vegn repartida la pulenta da farina da furmental cuschinada en ina gronda chaldera d'arom. Il suentermezdi è deditgà a gieus ed ad in program da divertiment. Cun il return cuminaivel al vitg finescha quest di da festa.
Gallaria d'illustraziuns
Documents da video
Cortegi dad ir ad acla a Cuira 2010 © Pit Wolf/Foto Wolf, Chur
Documents sonors
Scola da la citad da Cuira: La Chanzun dad ir ad acla © Stadtschule Chur
Referenzas e dossier
- Publicaziuns
Domenic Cantieni: Churer Maiensässfahrt 1854-2004. In: Bündner Jahrbuch 46. Chur, 2004, p. 67-71
Heinrich Jecklin: Churer Maiensässfahrten. Chur, 1984
Martin Schmid: Stiller Berg, viellieber Wald. In: Historische Aufsätze. Chur, 1969
Riccardo Tognina: Puschlaver Volksbräuche und Dorffeste. In: Terra Grischuna no. 5. Chur, 1965
Riccardo Tognina: Gita a Selva di Poschiavo. In: Das Jahr der Schweiz in Fest und Brauch. Zürich, 1981
- Dossier
- Ir ad acla e gita a Selva
descripziun detagliada Ultima modificaziun: 23.08.2012
Dimensiun: 219 kb
Tip: PDF
- Ir ad acla e gita a Selva


text:
Turinèis d’adoss canavzan-a, Mario Pich a l’é poeta e pitor. Soa poesìa a dà dë sfiam ràir e d’un livel antra ij pì àut ëd la literatura piemontèisa. Soe pòche lìriche a son publicà pì che àutr an sl’arvista Musicalbrandé (1959-1994).
Mario Pich, la vos ëd la neuit
Vos anciarmanta ch’a sgrafigna an fond e ch’as dëstaca da j’àutre, cola ‘d Mario Pich. Ij sò òmini ‘d giss con la testa veuida e la facia ‘d tòla a ampinisso sto pòvr mond, jer com ancheuj. Forse a sarà tròp tard cand che, sbaruvà da cheicòs, as arcordran ëd serché daspërtut j’ànime patanùe pien-e ‘d frèid ch’a l’han campà via për quatr sòld. Già. Ël temp a l’han ësgheiralo quand a ‘n n’avìo fin ch’a vorìo, a l’han pistalo e s-ciancalo a tòch e adess a l’é tard për cuslo ansema. Për tuti a rivrà – tòst o tard – cola fomna ch’a crija an mes a la stra për pijene e portene andova lontan o davzin a fà l’istess. Ch’a sia la fin ëd tut o un prinsipi a resta ‘n misteri. A l’é franch inùtil slambichesse ‘l servel, a sarà na ròba natural com andé deurme e peui dësvijesse.
Ant ësti pòchi vers ëd Mario Pich a-i é tuta la realtà ‘d na vita amèra mastià an silensi sensa fesse d’ilusion: a smija na pugnà ‘d sënner dòp un falò dë speranse fané ch’a seugna d’esse ramassà ant un canton dël cel. Lòn ch’a veul dì, Mario Pich a lo scriv: tanti a dovrìo leslo. A parla nen d’oslin an sle rame, ëd sol e dë stèile: con sò bel piemontèis ësclint a crija com un mut an sël temporal dël dolor universal. Scotomlo. A l’é nen un poeta dla sombrura, a l’é un poeta dla neuit, dla neuit nèira che forse a spera ant un’alba d’òr dzora dël mond.


text:
In dals menders envierns
- Gievgia, 16.6.2016, 17:31
La bilantscha da l’enviern 2015/16 è schletta. Sco il president da las pendicularas Surselva Martin Hug ha ditg a la radunanza generala saja quai stà in dals menders envierns en l'istorgia da las pendicularas.
In dals gronds problems è che las temperaturas sajan stadas autas e perquai n’èsi betg adina stà pussaivel da far naiv. Ina consequenza è, che las pendicularas han vendì 11% pli paucs pass da skis (2015/16: 916 ; 2014/15: 1'030). Tuttina vegn il pretsch per in pass da skis en Surselva, che sa numna probabel en l’avegnir pass da skis Surselva-Urseren, betg auzà per l'enviern 2016/17.
Con pajan senioras e seniors?
Discussiun hai era dà a la radunanza pertutgant las tariffas per senioras e seniors. L’associaziun da las pendicularas Surselva rimna uss ideas e fa alura ina proposta a las singulas interpresas. Mo sco Martin Hug ha ditg, possia mintga pendiculara decider la finala sezza tge tariffas ch’ella vul fixar.


text:
Herisau
Herisau a l'è un cumün svizzer, séde del goèrno del Canton Apenzel de Föra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 25.17 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 15236 abitant.
El cumün de Herisau al se tröva a una altitüden de 771 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Degersheim (SG), Flawil (SG), Gossau (SG), Hundwil, San Gal (SG), Schwellbrunn, Stein, Waldstatt.
Evoluzion de la popolazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Herisau in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- http://www.herisau.ch (Todesch) official website
- Herisau in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Il Grischun ha scursanì il temp d'annunzia
- Gievgia, 11.12.2014, 10:09
Il termin final per s'annunziar per las elecziuns dal Cussegl naziunal dals 18 d'october è da nov ils 3 d'avust 2015.
Quai èn 76 dis avant il di d'elecziun. Quai communitgescha la regenza. L'ultima giada era il termin be 48 dis avant il termin d'elecziun.
La pussaivladad da rectifitgar las glistas e da declerar colliaziuns da glistas finescha ils 10 d'avust 2015. Quai èn 69 dis avant il di d'elecziun. Enfin qua eran quai 41 dis avant.
L'ordinaziun da la regenza davart las elecziuns dal cussegl naziunal vegn adattada correspundentamain.
(RR novitads a las 10:00)


text:
Igl atun 2014 ei vegniu entschiet a restaurar in mir custeivel a Schluein (Cleus). Mirs schetgs ein elements impurtonts dalla cuntrada culturala e porschan suttetg e refugi a biaras creatiras pintgas/biars micro-organissems. Marco Simonet, Schluein, commember dil cussegl da fundaziun dalla Platta Pussenta, e Matthias Götsch, Vaduz, specialist da construir mirs schetgs, han surpriu la direcziun da quei project. Igl onn 2015 ei il Gi dalla Platta Pussenta staus dedicaus als mirs schetgs e la fundaziun ha organisau in cuors da construir mirs schetgs. Duront quei cuors ei vegniu cuntinuau a baghegiar il mir schetg da Schluein. Omisdus arranschaments ein stai in success e visitai bein.
La restauraziun da quei mir succeda duront plirs onns, per l’ina perquei che quella drova aschibein temps sco era finanzas, per l’autra perquei la faua e la flora han aschia peda da colonisar ils spazis novs dil mir en etappas.
La restauraziun da mirs schetgs cunvegnenta, drova denton temps.Igl onn 2017 duei vegnir cuntinuau culla lavur vid il mir schetg a Schluein. Nus vessen grond plascher sch’ei dess voluntaris per quei bi pensum. Igl engaschament vegn remuneraus cun ina pintga indemnisaziun. Il termin per quella lavur vegn fatgs enconuschents pli tard e vegn coordinaus culs voluntaris.
Tgi che ha interess duei s’annunziar tier:
Marco Simonet, Via Casti 40, 7151 Schluein, tel. 079 312 14 52, mail: m.simonet66@gmail.com.
Il zercladur 2016 ei vegniu sanau il mir schetg “Sogn Giacun”, quei sut la direcziun da Matthias Götsch ed Erwin Schmid, commember dil Cussegl da fundaziun dalla Platta Pussenta. La sanaziun el perimeter dalla Fundaziun Platta Pussenta ei vegnida sustenida finanzialmein dalla “Pro Laax”.


text:
Ucraina tira en la cua
- Venderdi, 18.9.2015, 7:55
Suenter la critica vehementa da politichers dal vest ha l’Ucraina retratg ils scumonds d’entrar en il pajais da plirs schurnalists da l’exteriur.
Il cussegl per la segirezza naziunala ha stritgà da la glista da sancziuns ils nums da 6 schurnalists da la Gronda Britannia, la Germania e la Spagna. La glista era vegnida publitgada la mesemna.
Sin quella figureschan en tut 400 persunas che duain avair sustegnì ils separatists sustegnids da la Russia u ch’han mussà chapientscha per la politica da Moscau. La libertad da pressa saja ina «valur absoluta» per el, ha declerà Poroschenko.
RR novitads 06:00


text:
Flensburgh
Flensburgh (Flensburg in todesch; Flensborg in danes e in bass sasson; Flensborre in Jutlandes del sud; Flensborag o Flansborj in frison del nord; Flensbourg in frances; Flensburgo in italian e spagnoeu) l'è ona città de la Germania del nord cont ona popolazion de 90.000 abitant.
Cuntegnüü
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Flensburgh la se troeuva in del Land del Schleswig-Holstein, e l'è foeura di circondari (anca se gh'è on circondari ciamaa Schleswig-Flensburg).
L'è proppi vesina al confin con la Danimarca, e l'è bagnada del Mar Baltigh. Ghe viv ona minoranza lenguistiga danesa.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è stada fondada in del XIII secol e l'ha taccaa sù a cress dopo del declin de la Liga Anseatiga. Tra el 1480 e 'l 1864 l'è stada vun di port pussee important de la Danimarca, che al temp la dominava el Schleswig.
In del 1864 l'è passada a la Prussia e de allora l'è andada 'dree a la storia todesca. Duranta la Segonda Guerra Mondial la gh'ha 'vuu quasi nissun dann.
In del 1945 el successor de Hitler a la guida del III Reich, l'ammiraj Karl Dönitz, l'è scappaa de Berlin a Flensburgh insema al sò governa per vegnì minga ciappaa di Russ: ma l'è staa proppi chì che l'è staa faa presonee di Leaa.
Gemellagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2013 (XLS-Datei) (Fortschreibung auf Basis des Zensus 2011) (Hilfe dazu)


text:
Istorgia
Perdüttas preistoricas
Ils s-chavs archeologics fats sül territori da Scuol dan perdütta cha nossa cuntrada d’eira abitada fingià fich bod. Ils ogets chi s’ha chattà e las restanzas da dmuras derivan da la fin dal temp da bruonz e dal temp da fier.
Prüm manzun intuorn il 1095
Il prüm manzun da «Schulle» datescha circa dal 1095, e quai in connex culla fabrica d'üna clostra da Benedictins e d'üna baselgia. Plü tard possedaivan las clostras da Mariadamunt e da Müstair, ils signuors da Matsch e la chasa d’Austria plü o main tuot il territori dal cumün da Scuol. Cul ir dal temp s’ha diminuida l’influenza estra, ma pür dal 1652 s’ha l'Engiadina Bassa cumprada libra da l’Austria.
S-charl
Eir il nom «Scharles» cumpara fingià intuorn il 1095. Dürant tschientiners d'eiran las minieras da grond'importanza per S-charl. Dal 1317 fin 1652 e lura amo üna jada illa prüma mità dal 19avel tschientiner s'haja explotà mineral da plom. I'l 16avel tschientiner haja dat aint in S charl 70 chasas, intuorn il 1825 dafatta üna scoula (chi'd es gnüda frequentada eir dad uffants da Scuol chi laivan imprender tudais-ch!). Amo fin dal 1920 d'eira la fracziun abitada tuot on.
In Val S-charl sun las alps da Scuol chi'd han gnü üna grond’importanza fingià i’ls tschientiners passats. Important es hoz impustüt eir il turissem (chaminar ed ir cul velo d'instà, gitas culs skis d'inviern e da prümavaira).
Invasiuns
L’Engiadina Bassa e cun quai eir Scuol han gnü da patir suot las invasiuns da truppas austriacas e francesas. L’on 1499, in connex culla guerra svabaisa, han 8000 sudats da l’imperatur Maximilian plündrià ed incendià tuot ils cumüns in Engiadina Bassa. Dürant la guerra da trent’ons es Baldirun irruot trais jadas in nossa val. Dal 1621 sun gnüdas sias truppas our da S-charl. Las duonnas da Scuol han cumbattü valurusamaing e güdà ad impedir cha las truppas austriacas possan traversar l'En. Daspö quella jada han las duonnas a Scuol il privilegi da sezzer in baselgia da la vart dretta. La fin dal 18avel tschientiner han truppas francesas ed austriacas occupà tuot l’Engiadina e chaschunà miseria e povertà.
La stamparia
La baselgia San Geer (San Georg) es gnüda fabrichada al cumanzamaint dal 16avel tschientiner ed inaugurada dal 1516. Fingià dal 1530 es gnüda introdütta la refuorma a Scuol ed infra pacs ons in tuot l’Engiadina. La refuorma ha svaglià l’interess pel pled scrit. Dal 1659 chattaina a Scuol üna stamparia ed ün muglin da palperi. L’on 1679 cumpara illa stamparia da Jachen Dorta giuven la prüma Bibla da Scuol in lingua rumantscha. Da la stamparia da Jacob N. Gadina in Bügl Grond sun sortits, sper la seguonda ediziun da la bibla (1743) blers cudeschs e stampats. La "Gazetta ordinaria da Scuol", la prüma gazetta dal chantun Grischun insomma, es cumparüda dal 1700–1726 e redatta dal chancellier Joan Marnia. Quist hom ha giovà üna rolla importanta illa politica dal cumün da Scuol. Sia statua as vezza sülla pütta dal bügl in Plaz.
Emigraziun
I füss ün’illusiun da crajer cha l'agricultura d’eira in cas da nudrir tuot la populaziun. Numerus abitants da Scuol e da tschels cumüns in Engiadina Bassa sun stats sforzats dad ir a l’ester a tscherchar lavur e guadagn. Uschè sun blers emigrats in servezzan militar o in pajais esters sco cafetiers, pastiziers e butiers. In tuot l’Europa ed eir in oters pajais han blers Engiadinais fat lur furtüna, ma eir blers sun morts da malatia ed in povertà a l’ester.
L'incendi dal 1877
Ün grond incendi ha devastà dal 1877 la gronda part dal terzal da Clozza. 23 chasas sun arsas siond chi mancaiva l’aua per stüder. Quai ha dat andit da stübgiar vi d’ün provedimaint d’aua. Las funtanas sün Val Lischana sun gnüdas inchaschadas e manadas aint il reservuar da Corgnuns. Da là davent es gnü effettuà il provedimaint d’aua cun bügls ed idrants e s’inclegia eir ils attachs per las chasas. Dal 1905 es gnüda realisada la chanalisaziun in tuot il cumün.
Svilup dal turissem
Las funtanas mineralas, insembel culla cuntrada e’l bun clima, sun stattas la basa pel svilup dal lö da cura. Fingià dal 1573 manzuna Durich Chiampell las funtanas. Dal 1850 es gnüda fatta la prüma analisa da las auas. Dal 1860–1915 sun gnüts fabrichats ils blers hotels da Scuol, Nairs e Vulpera. Il stradun tras l’Engiadina (fabrichà dal 1860) e la via sur il Flüela (1866/67) han promovü ferm il turissem, e "Scuol-Tarasp-Vulpera" es dvantà ün nom da reputaziun internaziunala. Las duos guerras mundialas e las metodas nouvas da trattar malatias han però ruinà il turissem da cura e cun quai eir la stagiun da stà. Dal 1950/51 es gnüda lantschada la prüma stagiun d’inviern – cun success, uschè chi s'ha construi dal 1956 la prüma pendiculara. Hoz es Scuol, il cumün da paurs d’üna jada, ün center turistic modern cun bleras pussibiltats per far sport, as divertir e's recrear dürant tuot on.
Scuol sco center economic
Na be il turissem s'ha sviluppà a Scuol, dimpersè eir l'economia. Bleras gestiuns innovativas da commerzi e mansteranza accumplischan ils giavüschs dals indigens e'ls giasts e spordschan plazzas da lavur e da giarsunadi. Plünavant ha Scuol la funcziun d'üna chapitala in Engiadina Bassa chi surpiglia diversas incumbenzas per tuot la regiun, p.ex. sül sectur da sandà, pro'l provedimaint social e sül chomp cultural.


text:
El vegn onurà per si'ovra «Sablun» publitgada l'onn 2017.
Il Premi grischun da litteratura 2018 va a Melitta Breznik. L'autura è oriunda da Kapfenberg en l'Austria e viva a Sent.
Magazin da cultura dals 20.1.2018
Ina chanzun – in’istorgia dals 19.1.2018
Impuls dal di dals 20.1.2018
Da num e da pum dals 20.1.2018
Cun engaschament, plaschair e blera passiun sa preschenta l'uniun Kino Rätia Tusaun er 30 onns suenter l'entschatta.
Suenter la restauraziun da la fatschada sid ed ost da la baselgia claustrala vegn ussa l'intern restaurà.
L'hotellaria a Mustér ha in'istorgia da tschientaners – cun auts e bass.
Rudolf Mirer da Sursaissa ha fatg il motiv per la plachetta da tschaiver a Cuira 2018.
Vischnancas rumantschas e bilingas datti tscha e là en il Grischun. En la rait èn diversas mo preschentas per tudestg.
Quest archiv è vegnì fundà l’emprim da zercladur 2016.
Jürg Wasescha dirigia a Tavau, en Val Alvra e Zug. Uss ha'l surprendì ina prova da chant a Turitg. Exact: BarattaChor.
En connex cun il project per in nov hotel Acla da Fontauna vul Mustér era sanar il Center da sport e cultura.
La pli enconuschenta designera da moda da la Svizra è morta suenter curta, ma greva malsogna.
La regenza grischuna vul elavurar in concept per promover la cultura grischuna.
40'000 persunas han visità il guaud magic da l'onn 2017.
Nunspetgadamain è la chantadura Dolores O’Riordan morta en la vegliadetgna da 46 onns.
In'istorgia da dus umens che sa regordan e filosofeschan durant ch'il temp sa mida spert.
La Protecziun da la patria undrescha la Nova Fundaziun Origen a Riom GR cun il Premi Wakker 2018.


text:
Embolo va tar Schalke 04
- Dumengia, 26.6.2016, 13:12, actualisà a las 13:44
Il transfer da l'attatgader Breel Embolo (19) dal FCB en la Bundesliga è perfetg. Quai ha comunitgà il club da ballape Schalke 04 dumengia suentermezdi en sia radunanza da comembers.
Da la summa per il transfer dad Embolo era gia vegnì speculà en las medias svizras. Igl era vegnì scrit dad ina summa da 20 milliuns euro. Uss scriva Bild da 21 milliuns euros en transchas da 7 milliuns. Tenor la communicaziun uffiziala da Schalke 04 hajan dentant ils dus clubs fatg giu da na dir nagut tar la summa da transfer deffinitiva.
Embolo mida a partir da subit tar Schalke. El haja suttascrit in contract per 5 onns, scriva Schalke.
Clubs da tut l’Europa paran da s’avair interessà per il giuven svizzer cun ragischs camerunaisas – tranter da quels era Manchester United. Che l’Engalterra saja bain il campiunadi da ses siemis, vegn cità Embolo da l’agentura da pressa franzosa AFP, ma el sa dumondia tge ch’el duaja far cun 24 u 25 sch’el va gia uss en Engalterra.
RR novitads 14:00


text:
Cuira: Dapli daners per la biblioteca
- Mardi, 7.6.2016, 9:10
Cun 5'384 cunter 4'920 vuschs han vischinas e vischins da Cuira ditg «gea» a l'augment da la contribuziun annuala a la biblioteca da Cuira. Uschia è la via libra per ina biblioteca da Cuira centralisada.
Enfin qua gievan 490'000 francs ad onn a la fundaziun da la biblioteca da la citad. Nov vegn quest import pli che dublegià sin mintg'onn maximalmain 1,089 milliuns francs che la citad dat a sias bibliotecas.
Biblioteca centralisada «Gea» - però nua?
Gia il mars aveva il parlament da Cuira approvà sin proposta dal cussegl da la citad da fusiunar las bibliotecas. Previs èsi da far la biblioteca en il bajetg da la posta. Per renovar las localitads ha il parlament da Cuira gia approvà in credit d'investiziun da 2,2 milliuns francs.
Segir n'èsi però anc betg, sche las bibliotecas dastgan vairamain midar chasa en il bajetg da la posta. In contract da locaziun cun la Crédit Suisse che posseda las localitads n'exista numnadamain anc adina betg.
In'ulteriura decisiun
Ultra da quai ha il suveran da Cuira approvà 6 fatschentas pertutgant la revisiun parziala da l'urden fundamental, quai cun mintgamai var trais quarts da las vuschs gea.


text:
Opposiziun cunter convenziuns da commerzi liber s'organisescha
- Mardi, 21.6.2016, 19:02
L'allianza nov fundada «Da cuminanza cunter TTIP, TISA e Co» ha avertì che las convenziuns muntian ina digren da la democrazia.
En ina brev averta al president da la Confederaziun Johann Schneider-Ammann pretenda ella d'infurmar pli profund la publicitad e da laschar vuschar davart las convenziuns.
L'allianza cunter las midadas dal commerzi mundial sa cumpona tranter auter da la PS dals Verds da l'Uniun sindicala e dal sindicat VPOD.
TTIP è la convenziun per il commerzi liber transatlantic. Davart questa convenziun èn ils Stadis Unids e l'UE actualmain en contractivas. Per il Cussegl federal fissi ina opziun da tut tenor sa participar.
TISA è ina convenziun internaziunala davar il commerzi cun servetschs. Actualmain èn 50 naziuns en contractivas davart quella convenziun, tranter ellas er la Svizra.
RR novitads 15:00


text:
Durant il campiunadi d’Europa en Frantscha n’èn betg sulet ils giugaders bler sin viadi, mabain er tut ils schurnalists, tranter quels er Andreas Wieland. El na sto betg mintgamai prender cun el chalzers da ballape e tricots, persuenter blera tecnica, quai davent dal laptop enfin il microfon.
Gia en l’hotel èsi da controllar duas giadas che tut saja pachetà en la cofra. A la plazza aviatica vai vinavant cun controllas, lura èsi puspè da pachetar ora tut. Il medem vala tar l’entrada en il stadion. Era là vulan ils controlladers mirar exact cun tge rauba ch’ils schurnalists vulan entrar.
Cun controllas ston noss reporter Andreas e collegas vegnir a frida durant l’EURO. Quellas datti da l’emprim fin il davos di, ma quai er per l’atgna segirtad.


text:
Vucal
Una vucal l'è un son articulaa fasenda sunà l'aria cun i vibrazion di cord vucal, senza giuntà alter ustacul al so passag. I diversi vucal i henn creaa cambianda vün o püssee de quater parameter:
- mudificanda el sit ch'el fa da risunadur acüstich, overa la buca, tegnindela püssee verta o püssee seraa.
- cambianda la furma di laver (in pusizion pü o meno redunda)
- tegninda vert o seraa i naris
- cambianda la pusizion de la lengua, che la pö spustass püssee inanz o püssee indree.
La parola 'vucal' la vena dal latin vocalis, ch'el vö dì "dà vus" o "parlant".


text:
Uniun da tir Laax-Falera
Uniun da tir Laax-Falera
Descripziun
Egl onn 2000 han las duas uniuns da tir Laax e Falera fusiunau. Sittau vegn sil communabel stan da sittar ora Giratsch. Annualmein vegn menau atras cuors da tir per giuvenils. Cuors da perfecziunament e mentals vegnan menai atras dad in trenader scolau. Interessai ein adina beinvegni tier noss uniun. Naven digl avrel entochen il settember vegn trenau mintgamai mardis- e venderdissera. Ei vegn priu part a ca. 20 occurrenzas da sittar.
Annunzia/
Midar domicil enteifer | Bandunar Laax | Secasar da niev a Laax
Partenza
Infos ecologics
Uras
d'avertura canzlia
Gliendisgis - Vendergis
09.30 tochen 11.30
15.00 tochen 17.00
Telefon:
081 921 51 51
E-Mail:
admin@laax-gr.ch
Adressa:
Center Communal
caum postal 16
7031 Laax
Plan da la situaziun
Plan dal vitg


text:
Stadis dal vest duain retrair sancziuns cunter l’Iran
- Sonda, 21.3.2015, 11:38
Il president da l'Iran, Hassan Ruhani, pretenda ch'ils stadis dal vest annulleschian tut las sancziuns economicas cunter ses pajais per pudair terminar la dispita d'atom.
Sancziuns e smanatschas cunter l'Iran sajan inutilas, ha ditg Ruhani en ses pled dal Bumaun persian. Ses pajais aviseschia ina nova èra da collavuraziun. La politica da l'Iran saja ina politica da detensiun e collavuraziun. Gievgia proxima cuntinueschan las tractativas d'atom a Losanna.
RR novitads 11:00


text:
Returnà 250'000 francs a la Tunesia
- Mesemna, 1.6.2016, 21:06
La Svizra ha pajà enavos ina emprima rata da daners tunesians bloccads. I sa tracta da 250'000 francs ch'in nev da l'anteriur dictatur da la Tunesia, Zine al-Abidine Ben Ali, ha transportà ord ses pajais e deponì en la Svizra.
La procura publica federala ha confermà il pajament, ella n'ha dentant fatg naginas indicaziuns, da tgi ch'ils daners èn. - En connex cun la primavaira araba il 2011 era il nev da Ben Ali fugì cun ils daners. Dapi lura ha la Svizra bloccà radund 60 milliuns francs sin contos svizzers.
RR novitads 22:00


text:
EURO 2016: ils gieus da mardi ils 14 da zercladur
- Mardi, 14.6.2016, 20:05
L'Austria sperda cunter lur vischin Ungaria e la squadra naziunala da Portugal n'ha betg pudì ademplir sia rolla da favurit en l'emprim gieu da gruppa cunter il noviz da l'EURO, l'Islanda.
Il pitschen dumogna in punct
La partida è ida a fin cun in pari dad 1:1. La 'pitschna' Islanda ha dumagnà in punct dal favurit Portugal. Ils Portugais èn bain ids en avantatg en la 31avla minuta grazia al gol da Nani. En la 50alva minuta èsi però reussì a l'islandais Elmar Bjarnason d'egualisar sin il 1:1.
Entschatta na grategiada per ils Austriacs
L'Austria ha pers surprendentamain sia emprima partida al campiunadi europeic da ballape en Frantscha. Quai cunter il vischin, l'Ungaria, cun 0:2. Sajettà ils gols han Adam Szalai e Zoltan Stieber.
A partir da la 66avla minuta è il team austriac cun il trenader svizzer Marcel Koller stà cun in um damain sin il plaz. Lura hai dà mellen-cotschen per l'austriac Aleksandar Dragovic.
RR novitads 20:00 / 23:00


text:
Stema de Cremona
Ol stema storeg de Cremona l'è un scud fassad de ross e d'arjent.
Cuntegnüü
Stema ofiçal de l'aministrazion comunala[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol stema ofiçal del Cumun de Cremona l'è partid: ol prim fassad de ross e d'arjent; ol segond d'azœr al braç vestid de ross e d'arjent qe al strens indela man una balla d'or. Sora tœt una corona jemada a cinq fioron. [1]
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol plœ antig stema cremones cognossid l'è una crox d'arjent in camp ross (simbol di citaa filo imperiale) indela fin del XIII secol. Indel secol dopo l'è jamò deventad un fassad ross sœ camp d'arjent; ind un codex del 1478 l'è segnad come fassad de ross e d'arjent.
Ol braç qe al tegn la balla d'or al vegn da una lejenda popolara con un fond storeg: Cremona, quand a l'era sota ol poder del Sacro Roman Impero, la g'hiva de dar a l'imperador ogne ann come tribut una balla d'or massess de 3 kg. Stœfa de la situazion, la citaa l'ha lançad una sfida: Janen de la Balla (in italian Giovanni Baldesio),[2] gonfalonier de la citaa, l'ha sfidad a duell Enric IV, s-ciet de l'imperador, e in cas de vitoria la citaa l'avress plœ pagad ol tribut. L'è indaita insé e Cremona l'è deventada un liber cumun.
Ol simbol del braç al g'è jamò indel '300, ma for del stema, come cimiero. E l'è restait insé fina al prencepe del XIX secol, quand l'è stait inserid (per un error araldeg)[3] come partid indel scud, ma sœ sfondo neger e mìa azœr come al dé d'incœ.
Galleria d'imajin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
-
-
Ol stema storeg sœl Torraz.
-
-
Bibliografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Lo stemma comunale di Cremona - turismocremona.it
- Storia dello Stemma - sit de la Provincia
- Stemma della città - cremonacitta.it


text:
Lessicografia
Ti ultimi agn, á l'Istitut porté a compimënt proieć lessicografics de gran importanza stampan deplü vocabolars.
Cun chëstes publicaziuns á l'Istitut podü ti dé tles mans a düc chi che scrí por ladin n stromënt de laur d'ütl.
Chisc proiec portá inant dal Istitut Ladin é gnüs y vëgn dötaorela realisá por mirit de n contribut dla Fondaziun Cassa dl Sparagn de Südtirol.
Fajon traduziuns röia le personal dl Istitut gonot te situaziuns olach'ara se trata de tradüje parores che n'é nia ciamó da ciafé tl lessich ladin. Por fá insciö che la creaziun di neologisms vëgnes fata te na manira unitara y coordinada danter i idioms dles valades ladines, él gnü invié ia le proiet "VoLaNet". Ara se trata de na banca datesc te chëra che le personal dles istituziuns che mëss fá traduziuns po rové ite tres la rëi por verifiché l'esistënza de na parora ti idioms desvalis o por fá propostes de parores nöies.
"VoLaNet" devënta insciö na sort de "forum" de discusciun por traduturs olach'an tolará les dezijiuns por la creaziun poscibilmënter unitara di neologisms. Ti proscims agn podará la banca datesc gní consultada da düc i interessá tres internet.


text:
Pumpiers da Cuira gia en acziun pervia da molok che brischa
-
Gievgia, 31.12.2015, 17:42
A Cuira èn ils pumpiers gia stads en acziun avant che l’onn nov è vegnì festivà cun rachettas e fieus artifizials. Els han stuì stizzar en la Steinbruchstrasse in molok che brischava. Daco che quel ha brischà n’è betg anc cler.
Pumpiers da Cuira en acziun pervia da molok che brischa
0:10 min, dals 31.12.2015
-
Auto da pumpiers en la Steinbruchstrasse a Cuira.
RTR, M. Decurtins
1/4
-
Ils pumpiers da Cuira en acziun en la Steinbruchstrasse.
RTR, M. Decurtins
2/4
-
In molok brischa.
RTR, M. Decurtins
3/4
-
Pumpier vi da sprizzar aua en il molok che brischa.
RTR, M. Decurtins
4/4


text:
Cungjuunt vöj
In matemàtica, ul cungjuunt vöj al è ul cungjuunt cuntegniint nissü elemeent.
Cuntegnüü
Nutazziú[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ul cungjuunt vöj al pöö vess nutaa (ch’al deriva da la lètera Ø da l'alfabet Nurvegées e ch’al è da le völte cunfundüda cun la lètera Grega Φ), u sémplismeent {}, düü acolade dervaant e saraant cuntegniint... nagott. La nutazziú Ø al è stada intrudüida pal matemàtich Français André Weil dal grup Burbaki.
Prupietaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Par cada cungjuuntA, ul cungjuunt vöj al è un sübcungjuunt da A :
- A cungjuunt, .
- Par cada cungjuuntA, la üniú da A cul cungjuunt vöj a l’è A :
- A cungjuunt, Ø .
- Par cada cungjuuntA, l'intersezziú da A cul cungjuunt vöj al è ul cungjuunt vöj :
- L’ünich sübcungjuunt dal cungjuunt vöj al è ul cungjuunt vöj sí-istess. :
- A cungjuunt, A ⊂ Ø ⇒ A = Ø
- Ul cardinaal dal cungjuunt vöj al è 0, in particülaar ul cungjuunt vöj al è finii :
- Card(Ø) = 0
I matemàtich i preferiss parlá dal cungjuunt vöj plütòost che d`un cungjuunt vöj. In efett, in la teuría di cungjuunt, düü cungjuunt i è iguaj s'i cuntegn i istess elemeent : inscí, al pöö vess noma ü cungjuunt cuntegniint nissü elemeent.
Dificültaa da la nuzziú da cungjuunt vöj[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ul cungjuunt vöj la curespuunt mia a nagot ; al è da fatt un cungjuunt ch’al cuntegn nagot, però in tant che cungjuunt al è mia nagott. Cheest puunt al è da spess difícil a capí al guur. Sa pöö, al fí da mej al cumpreent, cumpará un cungjuunt a un sach : un sach vöj al è vöj, però ul sach in sí istess al esiist.
In l’istessa manera, la nutazziú {Ø} la gh'a mia l istess sentüü che Ø. La darera nutazziú la descriif un cungjuunt ch’al cuntegn nagot cura che la prima la descriif un cungjuunt cuntegniint un elemeent : ul cungjuunt vöj. Sa pöö, al fí da mej cumpreent, retöö l'analugía dal sach vöj. Un casset cuntegniint un sac vöj - {Ø} - al è mia vöj - Ø - e al cuntegn bé un uget.
Sa pöö apó vess scjocaa par la prima prupietaa chí-da-sura, i.e. ul fatt che ul cungjuunt vöj al síes un sübcungjuunt da qual-sa-vöör cungjuunt A. Dapress la definizziú d'un sübcungjuunt, cheest chí al vöör dí che par tütt elemeent x da Ø, x al partegn a A. Resunemm a cuntrario: si ul cungjuunt vöj al è mia cuntegnüü in A, alura al esiist almaanch un elemeent dal cungjuunt vöj ch’al partegn mia a A. Adess, a gh’è nissü elemeent íntal cungjuunt vöj, dunca plüü particülarameent nissü elemeent dal cungjuunt vöj ch’al partegn mia a A. Sa en cunclüüt dunca che cada elemeent da Ø al partegn a A e dunca che Ø al è un sübcungjuunt da A. Plüü generalament, tüta prupusizziú scumenzaant par « par cada elemeent da Ø » al è vera.
Ul cungjuunt vöj in la teuría assiumàtega di cungjuunt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ul cungjuunt vöj al è essenziaal in la teuría assiumàtega di cungjuunt u teuría ZFS, La suva esistenza a l’è assürada par l'assioma dal cungjuunt vöj. La suva ünicitaa la sigüta dal assioma d'estensiunalitaa.
Da plüü, sa pöö demustrá druvaant ul schéma d'assioma da séparazziú , che cada assioma ch’al al afirma l'esistenza d'un qual-sa-vöör cungjuunt al implica l'assioma dal cungjuunt vöj.
Ul puunt da vista categòrich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ul cungjuunt vöj al pöö vess caraterizaa fisc semplismeent cuma uget da la categuría dij cungjuunt. Al è in efett l'ünich uget igaant la prupietaa sigütanta:
Par cada cungjuunt E, al esiist una e noma una flezza da Ø veers E.
Bé intendüü, íntal caas da chesta categuría, flezza al signifía aplicazziú . Plüü generalament, un uget che, int una categuría, al gh'a chesta prupietaa a l’è cjamaa un uget inizziaal.


text:
Questa purschida-web vegn forsa terminada l'avrigl 2018
Timeline – Cronica multimediala da la Svizra
As interessais Vus per l’istorgia da la Svizra a partir dal 1931? La Timeline da la SRG SSR porscha numerusas truvaglias en sun e tun davart ils pli differents temas – cultura, furmaziun, economia, politica, protecziun da l’ambient, fatgs da la sanadad, sport e temp liber. Cumenzai il viadi che As maina tras l’istorgia da radio e televisiun dals ultims 80 onns!
Dossiers
Ils ultims onns è sa midà bler en las scolas svizras. Oz èsi evident che mattatschas e mattatschs frequentan ils medems roms ed ils plans d'instrucziun èn en tut ils chantuns pli u main tuttina. Ma co era quai pli baud, avant sessanta, settanta onns? Faschai en quest dossier in'excursiun tras la scola dals ultims decennis cun tut sias innovaziuns e sfidas.
La situaziun da scola en las vischnancas da muntogna grischunas è difficilaDurada: [05'28''] TvR
La vischnanca da muntogna da Siat è en privel da svanir. Vischnancas da muntogna grischunas han...
Cun tge per sfidas che scolaras e scolars vegnan ad esser pertutgads en l'avegnir n'era da quel...
Zutgerins da vitamins per uffants da scolaDurada: [00'59''] Schweizer Filmwochenschau
Durant temps fraids e temps da grippa èn surtut ils uffants periclitads. Sco emprim chantun svizzer...
Novs meds d'instrucziun en la scola primara dal VadDurada: [01'35''] TSR
Las scolas vadaisas cumenzan l'onn da scola cun experimentar novs meds d'instrucziun. Ins vul...
Instrucziun en lingua tudestga per Romands pervia da mesiras da spargn?Durada: [03'17''] SRF
En consequenza da mesiras da spargn en il chantun da Berna na duain scolaras e scolars francofons...
L'introducziun da l'emna da tschintg disDurada: [03'07''] SF
Las scolaras ed ils scolars na duain betg pli stuair ir a scola la sonda. La lescha prescriva per...
Mancanza da scolasts – rescolaziun a la persuna d'instrucziunDurada: [04'13''] SR DRS
Sis onns suenter la fundaziun dal seminari da scolasts en il chantun Basilea-Champagna na...


text: La GiuRu (Giuventetgna Rumantscha) emprova da promover contacts tranter la giuventetgna da las tschintg differentas regiuns rumantschas e da la bassa. Ella porscha a giuvnas Rumantschas e giuvens Rumantschs raps, communicaziun ed agid per la realisaziun d’in project cultural rumantsch. La GiuRu è uniun affiliada a la Lia Rumantscha e po trametter quater delegads a las radunanzas generalas. Entant che la GiuRu figurescha sco uniun tetgala per las uniuns da giuventetgna localas, è la YEN la uniun tetgala da las minoritads linguisticas da l’Europa.


text:
Lügagnàn
Lügagnàn (nòm uficiàl en italià: Lugagnano Val d'Arda; en emilià: Lügagnàn) l'è 'n cümü de l' Emilia Romagna, en Pruvincia de Piacènsa.
El g'ha 4 153 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfis de 54,4 km² e 'na densità de 76 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Carpané, Castell'Arquato, Gruparél, Murfàss e Vernasca.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc de Lügagnàn l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Suenter entgins onns ha la secziun da catschadurs Vallatscha decidiu da puspei fenar palius,e quei el territori da Stagias – Plauns.
Oz, ils 17 d`uost, in di da bial`aura essan stai tut surstai cons commembers (17) eran semtgai a Curaglia cun fuortgas e ristials per serender alla lavur.
Suenter il beinvegni da nies cau da
tgira Hans-Peter Bundi essan serendi encunter Stagias per fenar las palius gia segadas avon enzacons dis dil cau da tgira e siu substitut. Cun gronda motivaziun e bunaveglia ei vegniu rischlau e dustau ca. 187 aras paliu.
A tuttas commembras e commembers ch‘ein separticipai a quei di da tgira in grond engraziament per tutta buna lavur prestada e pertuccont la participaziun vinavon aschia, lu motivescha ei era d`organisar e preparar dis da tgira. Engraziel fetg.
PS: A tuttas catschaduras e tuts catschadurs giavischein ina biala catscha, buna fortuna e tut bien vinavon.
Il cau da tgira Hans-Peter e substitut Werner
actualisau: 18-01-2018/pap
Uffeci da catscha e pesca Kt. GR