text:
Arkànsas
'L Arkànsas (da 'l 1881 a s lèś /ˈɑrkənsɔː/ in ingléś a 'l pòst 'd /ɑːrˈkænzəs/, scólta'l chè) 'l è 'n stat di Stat Unî ch'al s cata in dal sud dla nasiòṅ e ch'al s è unî a la federasiòṅ in dal 1836. Al mùcia sù dagnóra tri migliòṅ 'd abitànt (77.0% ad biànc e 15.4% ad négar, dat dal 2010) par na superfìsi ad 137.733 km².
La sò capitàl, e sità più granda, l'è Little Rock cun Fort Smith, Fayetteville e Springdale atri sità impurtànti. Al sò mòt in latìn 'l è „Regnat populus“ (A réggna 'l pòpul) mént'r i sò scutmàj i èṅ „The Natural State“ (Al stat dla natùra par via di sò sinquànta-dū parc statài e dal National Park Service) e „The Land of Opportunity“ (La tèra dgl'ucaśiòṅ).
Al cunfìna a nòrd c'n al Missouri, a nòrd-èst c'n al Tennessee, a sud-èst c'n al Missisìpi, a sud cun la Luiśiàna, a sud-òvest c'n al Tèxas e a òvèst cun 'l Oklahoma.
'L è divìś in stanta-sic cuntèi e in sincsènt-òṅ cumùn e, cum anc p'r al stat dal Kànsas, al ciàpa 'l sò nóm da na tribù 'd indiàṅ ciamâ Kaw o Kansa.
Dòp la secónda guèra mundiàla al presidènt di Stat Unî Dwight D. Eisenhower 'l è stâ custrét a far la vóś grôsa chè p'r impedìr ch'al guvernadōr Orval E. Faubus al druìs la Guàrdia Nasiunàla par tgnir fóra da 'l scōli i studènt ad culōr. 'L Arkànsas 'l è 'n stat ch'l à sèmpar vutâ a dèstra in dgl'elesiòṅ p'r al presidènt di Stat Unî, in sèrt pòst i republicàṅ i èṅ rivâ a ciapàr anc al 90% di vōt, a part i an ad Bill Clinton (1992 e 1996), candidâ dal pòst esénd nâ a Hope, e 'd Jimmy Carter (1976), sudìsta anc lò. Al sò guvernadōr, da 'l 2015, 'l è 'l republicàṅ Asa Hutchinson.
Al 40% dal teritòri d'l Arkànsas 'l è divìś in sit ad trénta-tri biólchi e mèś a 'l incìrca 'd grandésa mèdia in du a s cultìva 'l riś (cal stat chè 'l è 'l prim prudutōr di Stat Unî), cutòṅ (sèst pòst), sòja, graṅ e òrś. Anc 'l alevamènt ad pui, ad nàdar e 'd bucàci 'l è dimóndi śvilupâ chè ma a gh'è da dir che sōl al 3% dla pupulasiòṅ l'è impgnàda in agricultùra. L'indùstria dla carta e dal légn l'è la quàrta più impurtànta dal paéś. A far data da 'l 2014, 'l Arkànsas 'l à tacâ a ès'r al stat più a bòṅ marcâ in du vìvar. Al sò tas ad diśucupasiòṅ, in d'l Avrìl dal 2013, 'l éra dal 7,5%.


c: text/html

text:
Il president da la partida chantunala da la PPS e cusseglier naziunal Andreas Glarner s'annunzia uffizialmain per surpigliar il presidi da la Partida populara svizra. Suenter il cusseglier naziunal turitgais, Alfred Heer è el cun quai il segund candidat per il post. Quai ha confermà Glarner envers l'agentura da novitads Keystone-SDA.
La data per s'annunziar è en sasez scadida il prim da favrer. Fin lura era dentant be Heer s'annunzià uffizialmain sco candidat. La cumissiun da tschertga ha perquai resalvà la pussaivladad da tuttina manar vinavant auters discurs.
Spustà elecziun sin l'atun
Suenter la schleppa che la partida aveva survegnì tar las ultimas elecziuns naziunalas l'atun 2019 aveva il president vertent Albert Rösti annunzià da sa retrair. Pervi da la crisa da corona aveva la radunanza da delegads, nua ch'i fiss stà d'eleger in successur ils 28 da mars, stuì vegnir spustada. En vista a la situaziun extraordinaria era Rösti sa declerà pront da restar en uffizi.
Da chattar in successur è stà grev. Per l'uffizi intensiv e betg pajà hajan ins dapi december be survegnì desditgas. Refusà da surpigliar la plazza han tranter auter la cussegliera naziunala grischuna Magdalena Martullo-Blocher, il schef da fracziun Thomas Aeschi (ZG) e la cussegliera naziunala da la Turgovia Diana Gutjahr. Er il cusseglier naziunal dal Sviz e pur Marcel Dettling ha ditg na.
Las proximas radunanzas da delegads han lieu ils 22 d'avust ed ils 31 d'october.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Passa in onn è l'ustaria Parsiras ussa gia serrada. Hansjürg Gredig da Sarn ha ensemen cun dus auters fundà ina uniun per salvar l'ustaria en il territori da skis e viandar. «Il cor ha fatg mal» sa regorda Gredig dal mument, cura ch'el ha udì da la fin da l'ustaria. Per far ina offerta al possessur ha l'uniun decidì da rimnar en paucas emnas 500'000 francs. Quai saja ussa gartegià sa mussa Gredig cuntent.
Ils proxim pass sajan ussa da sa cunvegnir cun il vendider e sperar sin il sustegn da las bancas. Il sustegn da las passa 300 persunas ch'han signà tranter 1000 e 10'000 francs saja en mintga cas in mussament ch'il Parsiras stettia a cor a blers. E per la Mantogna saja l'ustaria d'enviern sco da stad in lieu central da colliaziun.


text:
di: Walter Valdi
Che miracol avvègn ògni sira
sòtta i pont del nòster Navili
chi barconi che tègnen consili
de cita la fiora se fann de Milan.
Tiren foeura salamm de baslètta
cont el pan e i freguj de bon bon
ona cicca, on bèll fiaa de barlètta
poeu alta politica sòtta el Tombon.
Che polèmica sol perché numm gh’èmm la barba
e che vosen de falla tajà
non vogliamo le carte adunata
precetto di tutto facciamo un baffon.
Sòtta i pont de Milan gh’èmm la rèna
coi tosann che ògni tant te strapazzen
sèmm lontan dai polee, dai cappèla,
ma numm sèmm content, sèmm barboni ambrosian.
Vedom mai le adunate del Piazza
coi fèst, coi bander gagliardètti
senza inscì mèzz numm sèmm benedètti
e sèmm pront a morì per el nòster Milan.


text:
Il tema segundas abitaziuns e lura era l’istorgia dischagreabla dal cartel da construcziun, han dà ferm da discurrer ils davos tschintg onns. Ma tuttina, tar il referat da Klaus Jank, responsabel per prognosas tar la BAK Basilea, ha il sectur da fabrica profità oravant tut da grondas lavurs en il sectur da construcziun bassa ed era la realisaziun d’abitaziuns affittadas.
In sguard enavant
En il sectur da construcziun bassa resta il volumen era ils proxims tschintg onns aut. La fabrica d’abitaziuns affittadas ha percunter gì ses zenit, tenor l'expert.
Klaus Jank prognostitgeschia per l'avegnir era in'adattaziun dals fits per ipotecas, in auzament da quels spetgian ins ils proxims dus enfin trais onns.
Impressaris engiadinais
Malgrà l’iniziativa ed era il cartel, ils impressaris engiadinais èn cuntents cun la situaziun actuala e guardan positiv en l’avegnir. Midadas d’edifizis, renovaziuns d’hotels ed oravant tut lavur dal maun public vegnan ad esser las pitgas per ils proxims onns.
RR actualitad 12:00


text:
Artist, anarchist, sans-papiers: Tut quai era Giovanni Segantini. La plipart ora en il liber creescha el ovras monumentalas. En cuntradas alpinas tschenta el simpla glieud cun l’egliada drizzada vers terra. El sez va en il decurs da sia vita pli e pli ad aut sin la tschertga dad adina dapli glisch. Otg onns passenta el cun sia dunna Bice ed ils quatter uffants a Savognin per alura sa render a Malögia. Giovanni Segantini aveva 41 onns cura ch’el mora sut circumstanzas dramaticas sin il Munt da la bês-cha, sin 2700 meters sur mar.
Christian Labhart
Kosmos Film GmbH
SRF
Christian Labhart
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
1 milliarda francs vul il Cussegl federal spargnar en il sectur da sanadad. In intent ch'il president da Santésuisse Heinz Brand beneventa. Il carschen da las premias stoppia numnadamain vegnir franà e las mesiras sajan in instrument per far quai, uschia Brand.
Ina mesira è che pazientas e pazients ston sa drizzar l'emprim tar in post d'emprima cussegliaziun, per exempel tar il medi da chasa u tar in center telemedicinic, avant che visitar in medi. Igl è il segund pachet da mesiras che la regenza svizra ha tramess en consultaziun per reducir l'augment da custs.


text:
cuntegn
Ulteriur Grischun
-
Cuira vul investir ina mesa milliarda francs
La citad da Cuira ha preschentà ses rapport d'investiziun per ils proxims onns. La chapitala grischuna quinta cun ina mesa milliarda francs per projects da generaziuns. La citad quinta cun investiziuns annualas en media da 35 fin 40 milliuns francs.
Betg per nagut vegn scrit en il rapport che Cuira stettia avant fitg grondas sfidas finanzialas. I satractia d'investiziuns en uschenumnads projects da generaziuns (guarda tabella da vart sut). Per pajar tut quai stoppia la citad far daivets. Quai na saja dentant da responsar en la situaziun finanziala actuala ed er senza auzar la taglia, manegia il cussegl da la citad.
Investiziuns da la citad da Cuira
tenor plan d'investiziun
Il parlament tracta il rapport d'investiziun ils 13 da december.
RR novitads 06:00


text:
Dialèt cremàsch
Al cremàsch 'l è la parlada da Crèma e i sò dinturne.
Al cremàsch 'l è 'na parlada lumbarda che la fa pàrt da le parlade galoitàleghe (piemuntés, emilià, rumagnól e venesià). Al è simil ma mia istès dal bergamàsch e dal bresà perchè töcc tré i fa part dal grupo uriental.
Diferense con l'italià[Modifega | modifica 'l sorgent]
An generàl i sù i è istès da l'italià, però:
- la lètera "z" la sa pronuncia mia com'è 'n Italià ('l è mia cum'è ozio, azione), perchè 'l è 'n sù che 'l ghè mia 'n dal cremàsch. La "z" 'l è püsé sonora, quasi cumè l'italià rosa.
- Quand sa tróa la "s" e la "c" con 'na linea 'n mès le lètere le sa prununcia sempre separade: mes-cià (italià: mischiare).
- Quand la parola la fines con du "c" chèste le sa pronuncia 'n modo duls (tecc, italià: tetto; lècc, italià: letto). Se la paròla la finés con "ch" alura la finés con la "c" düra (diabòlech, italià: diabolico; tòch, italià: pezzo).
- Gh'è pò du sù che i gh'è mia 'n italià: ö e ü, ch'i sa pronuncia cum'è 'n tudèsch (söpa, italia: zuppa; nüsü, italià: nessuno).
I paìs 'ndu che sa parla cremàsch[Modifega | modifica 'l sorgent]
- 'Aià
- 'Ailàt (parlada mes-ciada col bergamàsch)
- 'Ergunsana
- 'Gnidèl
- 'Idulasch
- Bagnól
- Bulsù
- Butaià
- Camisà
- Campagnóla
- Casàl e Idulàsch
- Casalèt
- Casalèt Ceredà
- Casalet da Sura
- Casine Gandine
- Castèl Gabià
- Cavralba
- Céf
- Credéra
- Crèma
- Cremusà
- Caergnàniga
- Cümignà
- Duéra
- Fanénch
- Farinàt
- Gardèla
- Izà
- Luvrìt
- Pandì
- Madignà
- Melòta
- Mucc
- Muntóden
- Muscasà
- Nusdèl
- Palàs
- Pasaréra
- Pianénch
- Pieràniga
- Quade
- Quintà
- Risénch
- Riólta Grasa
- Riólta Magra
- Riultèla
- Riultelina
- Rumanénch
- Runcadèl
- Rübià
- Sabiù
- Salviróla
- San Bernardì
- San Burtulumée
- San Dunàt
- San Michél
- San Ròch
- Santa Maréa
- Sapèl
- Sergnà
- Sestént
- Scanabò
- Spì
- Sunsì
- Tresulasch
- Umbrià
I nóm cremàsch[Modifega | modifica 'l sorgent]
I dé da la stamana[Modifega | modifica 'l sorgent]
I mis da l'an[Modifega | modifica 'l sorgent]
Möd da dì[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Al cünta come al bastù pulèr
- Al ga n'ha püsè da Giupì an da la sò baràca.
- Al part l'antipòrt del vèscof.
- Al perdù stiólta l'è a Melegnà.
- Al varda i virs e càta le ràe.
- An car e 'na carèta.
- An quatre e quatr'òt.
- Ansègniga mìa ai gat a rampegà.
- Butunàt da dré.
- Comot cumè 'n prét.
- Dàga a trà.
- Dàga 'na s-giàfa al diàol.
- D'òr durìga che a vardàl sa fà fadiga.
- Ès sóta la sguarnàsa di précc.
- Fà i acc da Cechìno.
- Fadigà cumè strepà 'l lì.
- Fàm mia burlà dó/zó le bràghe.
- Frà gnach e pitàch.
- Ès an gichenòt.
- Ès gnà bù de fa Ò col bicér .
- Iga adòs la biligòrnia.
- Iga adòs la picùndria.
- Ìga adòs la (v)àca.
- Ìga da dì.
- Ìga la pasiù.
- Ìghei mìa a cà töcc.
- Leàga la mèsa.
- Màgre an péch.
- Mètes an tramès.
- N'ha facc pègio da Bertòldo.
- Parlà da squerciafìch.
- Pelabròch da Sestèen.
- Puciàga déte al nas.
- Pütòst màngie pà e spüda.
- Stà fra 'l gnàch e 'l pitàch.
- Stàga da lùns cent car da rèf fai dó/zó.
- Stüdübas.
- Sbruìas le canèle.
- Sculdà sö argǜ.
- Scódes le 'òie.
- Ès an trafegù.
- Ucià zó.
- Va' a Bagg a sunà l'òrghen!
Proèrbe[Modifega | modifica 'l sorgent]
- I agn e i bicèr da (v)ì iè mia da dì.
- Fìdes da töta la zént, ma mìa di tò parént.
- La gatìna fresùsa la g'ha facc i micì òrb.
- Mèi vü catìf ma fürbo pütòst che vü bù ma 'gnurànt.
- Per la cumpagnéa g'ha tócc la dóna apò al frà.
- Pòta!, i dis i frat quant i sa scòta.


text: Tge è la geografia artistica, u tge po ella esser? Tge pon ins spetgar d’ina «geografia artistica da la Svizra» – u almain da quella tractada qua? Cun «geografia artistica» enclegiainsa en quest cudesch il studi da las relaziuns tranter ils bains e las praticas da l’art d’ina vart, ed il territori svizzer da l’autra. Questa definiziun largia implitgescha tut ils arts visuals da tut las epocas. Or dal cuntegn: Da la preistorgia a l’epoca romana; Da la retratga dals Romans a la perioda romana; Alps goticas; La Confederaziun dals 13 chantuns; La Svizra moderna.


text:
Renu
El Ren (pr: reen) (Italian, Reno (pr: réno); Ingles, Rhine (pr: ràain); Ulandes, Rhijn (pr: rain); Tudesch, Rhein (pr: rain); Rumanc, Rein; Frances, Rhin) l'è un fiüm de l'Europa central. Al nass in Svízzera, in dii Grigion, quand sa meten insema i dü turent Hinterrhein e Vorderrhein (arent al paes de Reichenau); da lì, ul fiüm al curr in direzziun nort cunt ul nòmm de Alpenrhein, al marca ul cunfín Svízzera-Liechtenstein e Svízzera-Austria fin a che al sa pucja dent in del Lach de Custanza.
Dopu ca l'è vegnüü fö dal lach, ga sa büta dent l'Aare, vün di sò aflüent püssee impurtant. Ul Renu al marca chì ul cunfin Germània-Svízzera, prima de piegà inver N al ginöcc de Basiléa; al fà da cunfin fra la Francja e la Germània, dopu de che al va dent in Germània per minga vegnì fö püü.
In del teritòri tudesch ul Renu al ricef i sò aflüent püssee impurtant, saría a dì ul Neckar, ul Mèn e la Musèla.
Fra Bingen e Bonn ul fiüm al traversa ul sò trat püsse spetacular, in d'un paes de brich, runch e gur; a l'è ul tòch ciamaa Renu rumantich, prutegiüü da l'UNESCO, quataa de vign e busch. Sübet dopu, inveci, ul Renu al cumencia a curr in de la regiun de la Ruhr, al tuca vüna dopu l'oltra i citaa de Culònia, Düsseldorf e Duisburg e al ciapa dent ul fiüm Ruhr. Chell tòch chì a l'è ul püssee indüstrializaa del sò camín, e l'è dunca anca ul tòcch indué ul fiüm a l'è püsse inquinaa e la sò aqua püssee vuncia.
Dopu de chì, ul fiüm al gira a òvest e al va dent in dii Paes Bass; propi cuma l'è entraa ul fiüm al tuca la sò larghèzza massima (300 meter), perché sübet dopu al sa spartiss in trì bròch: Waal, Nederrijn (Bass Renu) e IJssel, ca vann ognidün per la sò strada fin ca sa trann dent in del Maar del Nòort, furmant un delta insema a la Musa.
In del sò curs al passa per un badalücch de citaa impurtaant; via Culònia, Düsseldorf, Bonn e Duisburg, gemò minzunaa, sa incuntrenn:
- Basilea
- Strasbürgh
- Karlsruhe
- Mannheim
- Ludwigshafen
- Wiesbaden
- Magunza
- Cublenza
- Rotterdam
- Niméga
- Utrecht


text:
Suriname
El Suriname a l'è un paes del America del Süd.
El cunfina cun la Gujana, la Gujana Francesa e'l Brasil. L'Ucean Atlantich el bagna i sò cost.
La capital a l'è Paramaribo.
El gh'ha una süperfiss de 163.820 km² e una pupulaziun de quas 450.000 abitant.
Storia mudernaModifega
El Suriname a l'era un pussediment di Paes Bass, cugnussüü cunt el nom de Gujana Ulandesa, fina al 1975, quand che l'è vegnüü indipendent.
Urganizaziun pulitigaModifega
El Suriname (nom ufizial: Republiek Suriname) a l'è una repübliga.
El president a l'è el Chan Santokhi (del 2020).


text:
Il chantadur da dialect Polo Hofer è mort cun 72 onns. El saja mort la sonda saira a chasa ad Oberhofen al lai da Thun. «Tschou zäme, es isch schön gsy!», quai ha el scrit sez en sia annunzia da mort. «Am Samschtig, 22. Juli, churz vor Mitternacht, het mys letschte Stündli gschlage und i bi zfriede deheime ygschlafe», hai num en ina curta communicaziun da pressa che la famiglia ha tramess il glindesdi saira, dus dis pli tard.
Carriera cun «Rumpelstilz»
Polo Hofer è vegnì enconuschent cun sia band Rumpelstilz ch’el aveva fundà l’onn 1971. Cun la band ha Hofer producì, tranter auter ils dus hits en dialect bernais «Kiosk» e «Teddybär». Ma er chanzus sco «D'Rosmarie und i» e «Die gfallene Ängel». Suenter la fin da «Rumpelstilz» ha Polo Hofer l’emprim fundà «Polo’s Schmetterding» e l’onn 1984 «Polo’s Schmetterband».
La chanzun «Alperose» è vegnida undrada l'onn 2006 sco pli grond hit svizzer en l'istorgia. L’onn 2011 è el vegnì premià per sia ovra da vita cun il Swiss Music Award. E l’onn 2015 è el stà il Svizzer da l’onn.
Il cordoli è grond
Il minister da cultura Alain Berset ha onurà l’ovra da vita da Hofer e ditg che a nagin auter saja gartegià d’unir il dialect e la musica da rock sco ad el. El haja er mussà ad entiras generaziuns en tuttas regiuns linguisticas da la Svizra quanta forza, quant spiert e quanta poesia che saja avant maun en il dialect bernais.
Era blers amis artists èn sa mussads engraziaivels envers Polo Hofer. Francine Jordi ha per exempel scrit sin Facebook: «Grazia per tut las bellas chanzuns ed ils bels muments.» Marc Sway da sia vart ha discurrì dad in dals pli gronds musicists da la Svizra e Luca Hänni ha scrit sin Twitter che las grusaidas cuntinueschian a flurir per Hofer. El è sa referì sin la chanzun «Alperose» dal 1985.
RR novitads 20:00


text:
Rose Friedman
La Rose Friedman (Staryi Chortoryisk, dicember 1910 o 1911 - Davis, 18 de agost 2009) l'è stada 'n economista statunitensa, miee del Milton Friedman e con luu autris di liber Liber de Scernì, Tirannia del status quo e di sò memorij.
Nassuda de 'na familia giudea in Ucraina, la emigra in di Stat Unii indova che la studia filosofia e economia. Cont el marii l'ha fondaa la Milton and Rose D. Friedman Foundation, incoeu EdChoiche, che la promoeuv la libertà de scerna de la scoeula e i voucher scoeula.


text:
Ellas datti dapi in mez tschientaner ed ellas èn daventadas ina marca. Las cursas da skis d'uffants dal Grand Prix Migros. Mintga enviern sa participeschan millis d'uffants a las cursas da selecziun ch'èn en diversas regiuns e chantuns. Ils pli svelts sa qualifitgeschan per il final ch'è adina la primavaira nua che total 750 talents van a la partenza. I sa tracta dal pli grond event da cursas da skis d'uffants dal mund. L'enviern passà ha la pandemia da corona cun il lockdown impedì il final che fiss stà en la regiun da skis da Sursaissa. Las cursas da final han tenor turnus adina lieu en in'autra destinaziun. Per il final 2021 ha Swiss Ski laschà Sursaissa sco organisatur. Cunquai che las mesiras da corona che la Confederaziun ha relaschà, scumondan scadina cursa d'uffants fin 16 onns, ha Swiss Ski avant paucs dis stuì annullar era tut las cursas per quest enviern ed uschia era il final 2021.
Claudio Collenberg, che presidiescha il club da skis da Sursaissa e ch'è a la testa da l'organisaziun dal final, deplorescha fitg. Era sch'el ha gì fin l'ultim la speranza. In tal event saja unic. Da star mal saja surtut per ils massa uffants che na possian puspè betg sa mesirar en il final da quellas cursas naziunalas che survegnan adina gronda attenziun. Claudio Collenberg sa regorda era da ses pli emprim final, cura ch'el era in buob dad 11 onns. Quai saja stà da nar. Cuntanscher il final saja per blers uffants in stausch da motivaziun che laschia dapli che be siemiar d'ina carriera da skiunz. La via da Claudio Collenberg è dal reminent ida fin en la Cuppa mundiala.
A Sursaissa han ins entant miss bain en salv il concept organisatoric e spera cun la bainvulientscha da Swiss Ski, ch'ins possia prender quel ord il truclet e survegnir anc ina giada la schanza sco organisaturs 2022.


text:
La marca da tetg Chaschiel d’alp svizzer è vegnida fundada da la Societad svizra d’economia alpestra (SSEA) e dals Producents Svizzers da Latg (PSL). Las finamiras èn da promover la collavuraziun regiunala e surregiunala da signuns d’alp, da sustegnair els en la commerzialisaziun da lur sorts da chaschiel e da promover la vendita sco era da rinforzar la cumpetitivitad dal chaschiel d’alp.
Martin Rüegsegger
Alexandra Casanova
Chaschiel d’alp svizzer
c/o Producents Svizzers da Latg PSL
Weststrasse 10
3000 Berna 6
Tel: 031 359 53 17
Fax: 031 359 58 51
E-mail: info@schweizeralpkaese.ch
La cumissiun da chaschiel d’alp dumbra 9 commembers ed è responsabla per la direcziun dal project, per la determinaziun e realisaziun da las mesiras sco era per las finanzas. La cumissiun da chaschiel d’alp vegn presidiada d’in commember da la Societad svizra d’economia alpestra (SSEA).
Commembers
Marco Bolt, president (SSEA Son Gagl/Appenzell)
Anton à Porta (PSL Grischun)
Alessandro Corti (SSEA Tessin)
Urs Guntern (PSL Vallais)
Jürg Iseli (PSL Berna)
Hans Kohler (SSEA Berna)
Marc Pasquier (SSEA Friburg)
Philippe Schwenter (PSL Vad)
David Zumstein (SSEA Sursilvania)
En la cuminanza d’interess Chaschiel d’alp svizzer èn represchentadas tut las organisaziuns da chaschiel d’alp regiunalas. Il dumber da sedias dependa da la quantitad da chaschiel producida.


text:
Fridolin Gieriet è stà pli che 20 onns postin da Panaduz. Dapi sia pensiun sa fatschentan el e sia dunna Edith cun l’istorgia da Panaduz. Fridolin Gieriet declera ch’ils da Panaduz e da Razén na sajan betg adina perina. Tranter auter ha quai raschuns ch'èn da chattar en l'istorgia communabla.
Esser independents in da l'auter
Il 17avel tschientaner partevan Panaduz e Razén ina plaiv ed in plevon. Uschia stuevan ils da Panaduz mintga mesemna trottar a Razén perquai che las messas avevan lieu là. Perquai che Panaduz è creschì fermamain èn els sa decidids da stgaffir in’atgna plaiv a Panaduz. Cun in contract vulevan els sa separar da Razén.
In contract cumplitgà
Il contract cun las cundiziuns per bandunar la plaiv avevan quels da Razén scrit. Deplorablamain era quel scrit fitg cumplitgà, uschia ch’ils da Panaduz avevan gnanc propi legì atras quel, mabain gì fidanza che quel saja schon gist uschia. Pir cura che quel era suttascrit, avevan ils da Razén menziunà ch’il contact cuntegnia ina cundiziun. Numnadamain stoppian els era vinavant pajar la paja dal plevon da Razén. Quai na vulevan ils da Panaduz betg vesair en ed èn ids tar l'uvestg per pudair annullar il contract. Quel haja dentant ditg ch’il contract saja valaivel. Uschia haja Panaduz ils suandants 200 onns stuì pajar la paja dal plevon da Razén, malgrà ch’els avevan dapi la nova plaiv a Panaduz sez in plevon.
In plevon ha avunda
Pir en il 19avel tschientaner haja in nov plevon declerà ch’el na veglia betg ir a batlegiar per daners a Panaduz, cunquai che Razén saja medemamain bainstant. Uschia che la dispita religiusa saja vegnida schliada.


text:
La Val Müstair è levgiada: Il hotel Schweizerhof avra puspè las portas. Hans Ulrich Bühler è il nov possessur che ha cumprà l'hotel che aveva fatg concurs en schaner da quest onn. Suenter ina curta fasa da renovaziun avra il hotel sias portas ils 25 da fanadur. Tar in apéro da bainvegni per la populaziun ha Bühler ditg che il Schweizerhof saja in siemi d'infanzia dad el. Che el possia ussa manar quest hotel saja il siemi che saja daventà realitad. Il president communal da la Val Müstair Arno Lamprecht ha ditg a Radiotelevisiun Svizra Rumantscha RTR che i saja in grond plaschair per la Val Müstair che il Schweizerhof saja puspè avert. Quest hotel saja da gronda impurtanza per il turissem e per l'economia da la Val Müstair. Il Schweizerhof e cun sias radund 60 chombras in dals gronds hotels da la Val Müstair ed ha procurà en ses megliers temps per radund 6000 pernottaziuns ad onn.
Engiadina Il Schweizerhof a Sta. Maria avra las portas
Il turissem da la Val Müstair è levgià: in dals pli gronds hotels da la val avra puspè las portas
RTR/ds


text:
Bittar las conservas, buttiglias, glischs da spargn u er las battarias vidas simplamain en in satg da plastic empè da zavrar tut minuzius e purtar quai lura en in center da rimnada per reciclar? Quest servetsch da reciclar porscha ina firma da Zofingen (AG) per radund 20 francs il mais per ils tegnairchasas privats en il chantun Argovia ed ils chantuns vischinants.
Il client na paja tenor l’interprendider David Gloor (21) dentant betg per il dismetter sco tal, mabain per il servetsch da «Multibag», manegia David Gloor envers il Schurnal regiunal da SRF:
Ins paja per che nus vegnin per ils satgs a chasa, per l’entira administraziun. Ed ils collavuraturs che zavran il rument ston gea era vegnir pajads
Critica da las vischnancas
Il servetsch da reciclar da la firma da Zofingen na plascha dentant betg a tuts. Uschia han 16 vischnancas en la part sut dal Fricktal scumandà a David Gloor da rimnar il rument da reciclar. L’interpresa n’haja tar nagina vischnanca dumandà per ina lubientscha, crititgescha Gisela Taufer da la cooperaziun da rument da la part sut dal Fricktal. Quai fissi dentant stà necessari, pertge la fin finala hajan las vischnancas il monopol da rument. Ellas èn quellas che decidan, tgi che dastga rimnar il rument e quai vala er per il rument reciclabel sco vaider, metal u palpiri.
Monopol è giustifitgà tenor chantun
Il monopol da las vischnancas garanteschia ch’il rument en las vischnancas vegnia era dismess, di David Schönbächler dal departament da l’ambient dal chantun Argovia.
E tar il rument tutga bain er il rument ch’ins po reciclar.
Che las vischnancas vulan salvar sezzas quest rument è chapibel. Las materias sco vaider, metal u palpiri han la finala era ina tscherta valita cun las qualas ellas pon far daners. Ch’il monopol da rument da las vischnancas vegnia a scader il proxim temp, na crai David Schönbächler betg, malgrà ch’i dat adina dapli interpresas che sa maschaidan en il commerzi cun il rument.
Dismetter il rument è in’incumbensa dal maun public – sco er il provediment da l’aua.
RR actualitad 12:00


text:
Chi egn, canche i aea la jent su per chisc pré che i ge didèa seèr e trèr jù fegn o coscita, la vea de Nadèl i li invièa a cena. Ma sicome la vea de Nadèl no se podea magnèr da cèrn, i fajea la jufa: te na gran fana i metea ite lat e farina, dapò i metea smauz sora via. Dapò i fajea menudoi: i fajea n sfoi de pèsta sun panarel, e dapò i li taèa sù picoi picoi e dapò i li chejea, e dapò i metea jù smauz e magari poìna o coscita; i ge dijea menudoi. Dapò i invièa chi che era stat d’istà su per pra a ge didèr lurèr. E i fajea chesta cena, in vea de Nadèl.
Dapò inveze da Pèsca Tofègna, canche l’era dai Trei Re, i invièa chi che cognea jir chel an a ge didèr su per i pré. Ma inlouta i fajea più gran, perché da Pèsca Tofègna no l’era astinenza. Inlouta i chejea cèrn de porcel, che i n’aea quasi duc; dapò i fajea fortaes, e i fajea magari grafons. I fajea na gran cena; i ge dijea «la Gran Cena». E dapò, dò cena, i se tolea na pegnata con mingol de èga sènta e l patron de cèsa con un bez l jìa tras intorn cèsa, te stua, ju per cèvena e su per tobià e daperdut, a benedir co l’èga sènta, e dapò i dijea paternòstres. Eco, chest l’era da Pèsca Tofègna.
Dapò, dant de Pèsca Tofègna i vestìa sù trei bec da Re Magi, i ge dijea: i ge fajea na capa de carton, e i ge dajea un bel fazolet e i li vestìa sù mingol belebon, e i li manèa fora per sta cèses a ciantèr la cianzons dei Re Magi. E dapò i se ciapèa dotrei scioldi, èi èi. E duc i era contenc che ruèa i Re Magi e i dijea: «Oh, rua i Re Magi, oh che bel!»
Ma, oh, no i cherdea, insoma, i dijea n’outa… i dijea n’outa che un on l’era jit te stala; i dijea che la vaces pèrla la sera de Pèsca Tofègna. Robes da nia. E un on, che l’era più corgious, l’à dit che l va te stala a scutèr che che les se disc la vaces. Pò l’é jit ite, l se à sentà jù e, e bon. Canche i é jic ite da doman l’era mort, i dijea.
Ma, no se podea, ma... Chestes l’é fantasìes de chi veges da chi egn. Ah, a ve preèr, no l’é vera no!


text:
Sch'in um è emploià, lura ha el d'annunziar quai tar la cassa da cumpensaziun dal Grischun via il patrun da lavur. Ils daners survegn el lura cun la proxima paja mensila dal patrun da lavur. Sche l'um lavura independentamain, è senza lavur ni è invalid – po el directamain annunziar e retrair ils daners via la cassa da cumpensaziun. Sco bab da l'uffant èsi d'annunziar ils dis libers entaifer ils emprims sis mais suenter la naschientscha.
Quants daners datti?
Durant il congedi da paternitad survegn il bab 80% da la paja mensila. Il medem vala per las persunas che lavuran independentamain, dentant là valan las entradas annualas sco basa da calculaziun. En mintga cas è la premia maximala ch'ins po retrair fixà tar 196 francs a di.


text:
La legge del desiderio
La legge del desiderio (La léǵ dal deśidèri) 'l è 'n film dramàtic dal 1987 ad Pedro Almodóvar. In dla séna in dua Antonio Banderas al cópa Miguel Molina a s sènt la canta Guarda che luna cantàda par Fred Buscaglione.
Sunt
Pablo Quintero (Eusebio Poncela) 'l è 'n regìsta famóś e 'l è inamurâ ad Juan Bermúdez (Miguel Molina) ma qvést chè a pâr ch'al n gh'àppia minga interès par lò. Sò surèla Tina (Carmen Maura) dal vòlti la rècita in di sò film e la tîṅ a drē a l’Ada (Manuela Velasco), na putìna ad déś an che lē la trata cuma s'la fus sò fiōla e minga dna mudèla sémp'r in gir p'r al mónd. Un dè Juan al lasa la sò cà a Madrid p'r andàr a star in un paiśèṅ dl'Andaluśìa, lasànd Pablo da par lò.
Al regìsta, in cal méntar, al cgnós un ragàs ch'al s ciàma Antonio Benítez (Antonio Banderas) e al gh và a lèt insém. Chi lò al taca a vlér-ag bèṅ dimóndi ma al dvénta anc tròp pusesìṿ e gelōś, specialmènt quànd al lèś al létri che Pablo 'l iva mandâ a Juan. Antonio al vōl ricévar anca lò dal létri 'd amōr da 'l regìsta ma firmàdi cun un nóm da dóna (Laura F.) parchè al gh'à paùra che sò màdar la i pòsa lèśar. Pablo subìt al gh i manda ma pò al sa stufa ad lò e al decìd ad mulàr-al dgénd 'd avér vója 'd andàr a catàr Juan in dal sud dla Spaggna.
Antonio al n pōl minga mandàr śò cal magòṅ lè e na nòt al tōś la sò mòta p'r andàr a masàr Juan. La pulisìa la pénsa ch'al sasèṅ al sia Pablo che, durànt un viàś in màchina, al gh'à 'n incidènt ch'al gh fà pèrdar la memòria. La Tina, pruànd a far-ag turnàr in mènt i fat dal sò pasâ, la gh cònta che na vòlta, prima ad far-'s uperàr in Maròc, 'l éra sò fradèl ma pò 'l éra dvintâ na fémna par psér acsè amàr sò pàdar, anc se qvést chè pò al l'iva mulàda dagnóra subìt par n'atra dóna.
In cal méntar la Tina la cgnós 'n óm e la taca na relasiòṅ sèg: a s trata pròpria 'd Antonio. Pablo, turnâ a pòst cun la memòria, al la ciàma a 'l telèfun par cuntàr-'g incòsa e dir-ag ad star aténti parchè lò 'l è 'n tisi periculóś. Antonio, ch'l à naśâ quèl, al s rabìs e al la sèra in cà insém a l’Ada. Quànd a riva lè la pulisìa, cardénd finalmènt che lò al sia al killer ad Juan, Antonio al tōś la Tina in ustàǵ, puntànd-ag na pistòla incòst a la pulsa dla tèsta, e al fà savér a tut i cóst ad vlér che Pablo al pasìs n'óra da lò. Dòp avér fat 'l amōr sèg par l'ultma vòlta, Antonio al s tōś la vita.


text:
Gettnau
Gettnau a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Willisau, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 6.06 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1025 abitant.
El cumün de Gettnau al se tröva a una altitüden de 548 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Alberswil, Ohmstal, Schötz, Willisau, Zell. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Gettnau l'è menziunaa la prima volta in del secul IX col nom de Kepinhouva.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Gettnau in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
A l’augment da la svieuta han contribui tenor ina communicaziun dal Grand Resort differents facturs: Uschia saja grategià da rinforzar la posiziun dal resort sco impurtant «Wellbeing & Medical Health Resort» in Europa. Part vi dal success hajan er il nov restaurant da gourmet Igniv dad Andreas Caminada, il Casino Bogn Ragaz e la Tamina Therme.
Quests affars fan part cun ils dus hotels da luxus Quellenhof e Spa Suites e l’hotel Wartenstein, il center medicinal, ina clinica e dus plazzas da golf al cumplex dad affars dal Grand Resort Bad Ragaz.
Marco R. Zanolari vegn nov manager general dals Grand Hotels
Il midament a la testa succeda in november. Lura surprenda Marco R. Zanolari, oriundamain da Cuira, da ses antecessur Thomas Bechtold da manar ils Grand Hotels.
La segunda mesadad da l'onn vegn il Grand Resort ad investir en ina nova chasa da club per il club da golf Bad Ragaz. Quella duai vegnir averta ils 30 avrigl 2017.
RR novitads 10:00


text:
Tenor ina communicaziun surpiglia la Keolis AG tut ils vehichels ed ils 1'200 emploiads. Keolis è ina societad affiliada da la viafier statala franzosa SNCF. Questa vendita munta per la Posta svizra probabel ina sperdita da 19 milliuns francs.
Fauss quints er en l'exteriur
La Posta aveva gia annunzià il matg da vulair vender la CarPostal France. La stad 2018 eri vegnì enconuschent che la Posta n'haja er betg fatg giu quint schuber en l'exteriur. Pervia da subvenziuns betg lubidas aveva la CarPostal France stuì sa cumprar libra cun passa sis milliuns euros.
La Posta svizra è stada activa en il traffic da persunas en Frantscha dapi il 2004.
RR novitads 18:00


text:
Sin via u en il tren dettia adina puspè persunas che vegnian a discurrer cun Heinz Brand. Quai sajan ils bels inscunters – per il pli persunas che n'hajan betg da crititgar mabain da ludar. Las reacziuns negativas vegnian lura plitost anonimas e per posta.
Mia posta vegn filtrada. Mia dunna è mes filter. Ella sorta mia posta e tut quai ch’è dischagreabel na lascha ella betg vegnir fin tar mai. Uschia na ves jau betg quella posta e poss schanegiar mai.
Heinz Brand survegn mintgatant reacziuns che tangheschan el sco persuna directamain. El vegnia attatgà cun pleds co «nazi» u «traditur da la patria». Questa experientscha fetschian divers commembers da la Partida populara svizra. Dentant era la critica u attatgas sin la persuna na turmentian insumma betg Heinz Brand. Quai sajan tut persunas che n'hajan betg sut controlla lur emoziuns.
La politica vivia dal dialog: tranter politicras e politichers ma era dal dialog tranter il pievel e politichers. Uschia dettia adina puspè reacziuns e quai saja era bun, entant che i giaja per la chaussa e betg per la persuna. Stefan Engler survegnia var 10 fin 12 reacziuns al mais da burgais ch’en cuntents u era betg.
Tgi che na vertescha betg il chaud na duai betg lavurar en cuschina. Il medem vala en la politica: Tgi che na vertescha betg la critica n'è betg al gist lieu en la politica.
D'associaziuns ni uniuns dettia mintga di reacziuns. Quai sajan era quels che tramettian lur lobists e guardian precis sin la detta tge ch’insatgi vuschia finalmain, di il cusseglier naziunal da la Partida burgais-democratica, Duri Campell. Da persunas privatas survegnia el var 10 reacziuns al mais.
Sch'in di a mai ch'i fiss da dar schleppas a mai ni che jau saja in idiot, lura hai jau plitost cumpassiun cun quels.
Blers sajan engraziaivels per quai ch’ins fetschia e las reacziuns vegnian era da cor. I dettia dentant era blers che scrivian ch'els na sajan betg da la medema opiniun sco el. E quai saja era dal tuttafatg giustifitgà. I dependia però dal tun dal mail ni da la charta sch'el dettia resposta ni betg. «Ma ina curta resposta survegn bunamain mintgin», di Duri Campell.
La gronda part da las reacziuns sajan positivas tar tut ils parlamentaris grischuns. Uschia era tar Silva Semadeni. Divers fetschian era cumpliments ad ella. I saja bun sch'insatgi haja il curaschi dad ir cunter il current. Tals cumpliments fan plaschair a Silva Semadeni. Però era tar ella dettia l’autra vart. Sch'insatgi dia simplamain sia opiniun na saja quai betg in problem. Tar in problem vegnia pir cura ch'i giaja cunter la persuna.
Ins vesa adina puspè ch'i dat persunas primitivas che n'acceptan betg che la democrazia viva da pliras partidas, da pliras vuschs e ch'i dovra la confruntaziun da las differentas opiniuns.
Sch'insatgi dia per exempel ch’ella na saja betg abla d'esser ina represchentanta dal pievel ni umens che dian ch'ina dunna na saja betg abla. Però lura sa regordia ella adina puspè dals resultats da las elecziuns. E cun il temp survegnian ins en la politica ina pel d’elefant, uschia Silva Semadeni cun in surrir.
Las reacziuns vegnian adina damain cun il temp, manegia il cusseglier naziunal Martin Candinas. Quai pudess avair da far cun quai che la glieud s'endisia vi da las opiniuns e vi da las persunas sin il palc politic. Dentant dependia quai era adina dal tema. Sch’ins discuttia per exempel en l’arena vegnian bleras reacziuns – oravant tut negativas.
Per part è quai schon brutal tge che vegn scrit sur dad ins en ils forums da commentaris online. Dentant quai ma lascha fraid. Perquai che quels forums vegnan per il pli surduvrads da persunas che dovran in ventil per laschar ora lur frustraziun.
Cunquai ch’ins vegnia or d'ina regiun muntagnarda vegnian ins savens confruntà cun quai. Tschertins dian ch'ins n'haja nagina idea dal mund, uschia Martin Candinas. «Ma sch’ins parta ora ston ins era esser pronts d'incassar».
I dettia era adina puspè persunas che scrivian in nausch mail encunter ina persuna e tramettian quel a tut ils parlamentaris. Però quels mails na possian ins betg propi prender serius.
En il parlament hai jau in toc pli paucas reacziuns negativas che quai che jau aveva en la regenza grischuna.
Mails sajan scrits talamain svelt e per il pli or da l’affect. Il bun saja ch'i sajan gist uschè svelt puspè stizzads.
Las reacziuns na sajan tar nagin stadas talmain fermas ch’ins haja studegià dad ir avant dretgira. Tut ils parlamentaris grischuns èn dal medem avis: Sch’ins saja persvas da quai ch’ins fetschia, lura saja quai era pli simpel d'ir enturn cun la critica.
RR actualitad 12:00


text:
Avant 2 onns cura ch'igl era sin maisa la davosa giada in project per l'implant da tir regiunal, avevan mo pli 4 dad 11 vischnancas interess. Sper S-chanf anc Madulain, Zuoz e Zernez. Sche quai è sa midà, na saveva Duri Campell, il president communal da S-chanf, anc betg dir.
Spetgar sin decisiun pertutgant stan da tir da chatscha a Zernez
Per decider sch'ins vul realisar a S-chanf er in stan da chatscha, ston ins anc spetgar la decisiun dal chantun davart il diever futur da l'implant da tir a Zernez. Uschia Duri Campell envers RTR.
Sia finamira saja da preschentar il project anc quest'onn a la radunanza communala. Discussiunà vegn in implant da tir regiunal gia dapi il 2010.
RR actualitad mezdi


text:
La finamira da la Polizia chantunala era d'avair pli paucas colonnas e d’augmentar la segizerra sin l’A13 tranter Tusaun e Cuera cun reducir il tempo. La scheffa da traffic da la Polizia chantunala Barbara Hubschmid fa in facit positiv dal project da pilot da la stad passada. Lura veva la polizia reducì il tempo sin differents tschancuns da l’A13 da 120 sin 100 u schizunt 80 kilometers l’ura.
Resultats sin il vial dal sid èn positivs
Cunzunt sin il vial dal sid – da Cuera en direcziun Tusaun – ha la reducziun da tempo gì in effect positiv. Là è il traffic circulà fitg bain cun la limita da 80 kilometers l’ura. Sco Barbara Hubschmid di, haja da pli paucas colonnas ed uschia possian dapli vehichels passar l’A13. Tar il vial dal nord – da Tusaun a Cuira – na saja il traffic dentant betg circulà uschè bain. Sco la Polizia chantunala communitgescha, saja quai pervia da la schletta signalisaziun.
Duas propostas èn sin maisa tar l’ASTRA
Sin basa da las datas dal project da pilot ha la Polizia chantunala uss inoltrà duas propostas co megliurar il traffic sin l’A13. Quellas èn uss sin maisa tar l’Uffizi federal da vias (ASTRA) che finanziescha il project. La Polizia chantunala propona d’implementar il tempo 100 respectivamain 80 kilometers l’ura sin ils tschancuns dal vial sid. Quellas limitas duain valair durant las fins d’emna ed il temp da vacanzas. Per il vial dal nord propona la polizia da far in ulteriur project nua che las mesiras vegnan optimadas.
RR actualitad 17:00


text:
La vischnaunca Lumnezia meina in inventari da tut ils posts da catscha e tut las tegias da laghetg che sesanflan sil territori dalla vischnaunca. Quei inventari gida igl uffeci forestal Lumnezia tier la planisaziun dallas lavurs da raccolta da lenna.
Tut ils possessurs da posts da catscha, da tegias da laghetg e dad autras agids da catscha ein supplicai dad annunziar quels cun il formular sutvart. Il formular en fuorma da pupi san ins bugen retrer tier la canzlia communala.
Agids da catscha ch’ein buca annunziai e disturban la raccolta da lenna vegnan allontanai tenor caschun.
La contrucziun da novs posts da catscha basegnan ina lubientscha dalla vischnaunca ed ein d’annunziar agl uffeci forestal.
Bugen dat igl uffeci forestal sclariment tier damondas e stat a disposiziun per propostas.


text:
Santo-Pietro-di-Tenda
Santo-Pietro-di-Tenda l'è 'n cümü de la Còrsica, endèl teretóre nasiunàl de la Frància. El fa part del cantù de Haut-Nebbio, del circondàre (arrondissement) de Bastia e del dipartimènt de la Còrsica Alta. El g'ha 'na popolasiù de 359 abitàncc[1], dato agiurnàt al sginer 2011. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 125,66 e 'l và de 'na altèsa mìnima de 0 méter a 'na altèsa màsima de 869 méter s.l.m.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Il quint annual mussa expensas da 37‘754‘857.26 milliuns francs ed entradas da 40‘526‘153.48 milliuns. Quai munta in gudogn da 2‘771‘296.22 milliuns.
Plinavant ha la suprastanza approvà unanimamain dus credits posteriurs per amortisaziuns supplementaras per il 2017 : Quai èn dad ina vart dus milliuns francs per la sanaziun da la chasa da scola Tuma Platta e per l'autra in milliun francs per l'implant da sport Vial.
En pli ha il cussegl communal approvà unanimamain ina prefinanziaziun dad 1 milliun francs per la scoletta Caguils.
RR novitads 15:00


text:
Emploiads dad Amazon hajan per quest intent malduvrà sur onns il sistem dad email dad Ebay. Concret duajan els avair avert contos tar Ebay e silsuenter avair empruvà da persvader utilisaders dad Ebay da vender lur products sin Amazon. Quai resulta dal plant che Ebay ha purtà tar ina dretgira a Santa Clara en la California.
Tenor Ebay sa tracti dad in grond cumplot cun l’intenziun da donnegiar Ebay. Amazon n’ha betg prendì posiziun en chaussa.
Trics inschignus
Ils collavuraturs dad Amazon hajan agì a moda inschignusa ed els erain conscients che questa acziun saja scumandada. Tar lur contacts cun ils vendiders hajan els cun cleras intenziuns duvrà pleds da code, scursanidas e circumscripziuns per engrevgiar ad Ebay da chattar els via pled-clav. Tenor Ebay èsi vegnì duvrà metodas raffinadas per na laschar enavos fastizs.
RR novitads 06:00


text:
Pruvincia de Comm
- Süperfiss: 1.288 km²
- Pupulazziun (ISTAT 2001): 537.500 ab.
- Densitaa: 417 ab./km²
- Nümer de cumün: 162
- Capitaal (pup. 2001): Còmm (78.680 ab.)
La pruvincia de Comm la cunfina a sud cun la pruvincia de Milan, a Est cun la pruvincia de Lecch e de Sundri, a Nord cunt el cantun Grisun, a ovest cun el cantun Tisén. La pruvincia de Comm l'è prevalentemeent muntana e culinaar, la pianüra ghè dumaa al cunfìn cun la pruvincia de Milan.
Quela de Comm l'è la prima pruvincia lumbarda ad avegh pü una aministrazziun pulitica. La giünta del Leunard Carioni, de la Lega Nord, l'è difati decadüda el 31 de magg dal 2012.
La lengua[Modifega | modifica 'l sorgent]
La lengua ufizial l'è l'italian.
La lengua lucal, inscambi, l'è 'l lumbard, che l'è un poo dree a descumparì. El lumbard parlaa in del Cumasch l'è de tipu ucidental, pütost vesin al mudel milanes, suratüt a Com e in de la pianüra. Carateristegh dialetai "cumasch" se tröven anca in del Mendrisiot. El cunfin in tra dialet cumasch e varesot l'è minga inscì precis cume se pudaria cred: in sustanza se trata in tücc dü i cas de dialet de tipu "milanes" de l'area norducidental. I dialet parlaa in sü la riva del Lagh presenten vari particularità e carater uriginai, anca se partegnen semper al ram ucidental del lumbard: un esempi ciar l'è 'l dialet de la Val Alban, tant 'me in del paes de Germasen (fraziun de Gravedona). In de la zona püssee olta del lagh, cumpagn de Soregh, el dialet el ciapa di culur lumbard alpin, anca se l'è dree a "milanesizàss" semper püssee.
Un olter dialet particular l'è quel de Türaa, che 'l se vesina al mudel büstoch-legnanes.


text:
politbox «app»
Giugar e testar la savida cun la politbox. Adina puspè cun novs temas.
Quai cun la «app» da politbox per iPhone , il link avra en ina nova fanestrae per Android, il link avra en ina nova fanestra.
I n’è betg ina decisiun simpla: Gia a la fin da la scola obligatorica avain nus da decider en tge direcziun che nus vulain ir. Far direct in emprendissadi? Forsa anc agiuntar in 10avel onn da scola ni ir vinavant a scola?
L’entrada en il mund da lavur n’è betg adina simpla. Ed adina pli savens engrevgeschan tests supplementars il cumenzament en il mund da professiun. Prepara nus la scola avunda per las sfidas che spetgan? Davart questas ed autras dumondas avain nus discuta sonda, ils 29 d’avust a l’exposiziun da furmaziun da la Svizra Orientala a Son Gagl.
Discutescha era ti - era mobil:
Tge è tia opiniun? E co stimas ti tes agen consum d’energia?
Avant, durant e suenter l'emissiun live pos Ti far part a la discussiun via Twitter, il link avra en ina nova fanestra (#politbox), Facebook , il link avra en ina nova fanestraubain Instagram, il link avra en ina nova fanestra. Nus vulain savair tia opiniun!


text:
Wikipedia:Prugèt pruvînci e cmûni
Al prugèt pruvînci e cmûni l'é fât per tgnîr adrē e mèter òurden int al tentatîv ed scréver na pâgina per tót al cmûni in dó e's pêrla un dialèt emiliân o rumagnōl. Còl ch'j ó scrét ché j în sōl di sugerimèint, ch'e prî cambiêr e cumpletêr s'e catê quèl ed mèj. Al prugèt l'à cumincê a desèmber dal doméla e sèt. Fòm dla produsiòun! --Tèstaquêdra 10:17, 30 Nuvàmber 2007 (UTC)
Sûnt dal pruvînci e dal cmûni[mudéfica la surzéia]
Cs'a gh'é da fêr int al prugèt?[mudéfica la surzéia]
- Scréver la pâgina ed riferimèint generêl ed la pruvîncia.
- Controlêr o scréver al mudèl, ch'al vōl pó dîr al casèt cun i nòm dal cmûni ch'a's gh'à da mèter in bâs a tót al pâgini. Mé e diré che i nòm e pōlen stêr int i lōr dialèt, mó s'e vrî, e prî zuntêr la tradusiòun dal tétol: "Al cmûni ed la pruvîncia ed ..."
- Fêr só dal cartèini per prèir mustêr al sît dal sitê (còst e l'ó fât mé per squêsi tót al pruvînci; s'în vrî dal-j êtri o dal divêrsi, dmandêm pór --Tèstaquêdra 11:32, 1 Dzèmber 2007 (UTC)).
- Scréver la tradusiòun ed tót i nòm, cme coordinate o santo patrono, ind la tabèla dal mudèl {{SCHEDA COMUNE}}. Còsta l'é impurtânt, perché la và in tót al cmûni!
- Zuntêr un puchinîn ed bibliograféia ed riferimèint per la pruvîncia.
- Tachêr cun al lavōr dal cmûni (guardê ché atâch); la lésta dal cmûni pr'ogni pruvîncia la's câta cun al ligâm dla clòuna cmûni. Al nómer dal cmûni ch'j în bèle a pôst al và justê tót al vôlti.
- Quând la pruvîncia e tót al só cmûni j în a pôst, metî
int l'óltma clòna.
L'é cêra che tót i sugerimèint generêl, ché atâch, pr'al cmûni j în bòun ânca pr'al pruvînci.
- Zuntê al mudèl {{SCHEDA COMUNE}} e impîl cun tót al infurmasiòun ch'j în necesâri. La pâgina dal mudèl la tîn na lésta ed sugerimèint ed cme fêr a catêr e scréver bèin st'infurmasiòun. Dôpa, metî al sgnîn ed fât, = {{SE}}, per "tabèla" int la rîga dla cmûna in ste prugèt.
- Scrivî la vōṣ a sugèt ed sta cmûna. Per cminzipiêr, a's pōl cuntêr un sûnt ed la só stôria da un léber ch'al pêrla ed l'argumèint; e pó a's pōl scréver quèl ed la sitê o dal paèiṣ al dé d'incō. Ânca al sît dla cmûna, normalmèint, al gh'à óna o pió pâgini ch'e prén turnêr cômdi[1]. E pó, s'e sî furtunê, a gh'é ânca la pâgina cumpâgna ed la vichipedéia in italiân[2]. Dôpa, metî al sgnîn per "stôria" int la rîga dla cmûna.
- Metîgh ânca un puchinîn ed bibliograféia: in dó j avî catê al materiêl, di sît interesânt, di léber impurtânt. Per còst, a gh'é al mudèl {{BIBLIOGRAFIA}}; cun ste mudèl e prî ânca zuntêr al nôti, na lésta ed pâgini ch'e gh'ân a vèder sēgh, ed al rimând a na pâgina ed la vichipedéia in italiân s'e sî partîn cun na tradusiòun. Dôpa, metî per "bibliogr." int la rîga dla cmûna.
- Na bèla vòuṣ, specialmèint na vòuṣ ed geograféia, la vōl al só fôto. În prî catêr in commons.wikimedia.org o int al pâgini dal cmûni italiân. Mèj a sré ed fêren da per nuêter, acsé an gh'é mìa di prublēma cun i dirét d'autōr. Quând e pensê che dal fôto e'gh n'în sìa asê, metî per "figûri" int la rîga dla cmûna.
- Fê un óltim cuntrôl ch'an egh sìa mìa dal tèst scupiasê o dal fôto ch'e's pôsen dêr di fastédi cun al copyright, e metî per "dirét" int la rîga dla cmûna. Dôpa, s'l'é tót finî, scrivî {{APOST}},
, e pasê a n'êtra cmûna.
Uṣvèj impurtânt[mudéfica la surzéia]
- La Tabèla ed sûnt in êlt a dréta. Còl ch'e gh'îva da fêr, mé e l'ó quêṣi fât (sōl che {{formatnum:}} al funsiòuna in inglèiṣ e mìa in italiân! E gh'òm da dmandêr ed gnîr adatê a la it.wikipedia.). E gh'ó da scréver na pâgina ed spiegasioùn per quî ch'e vōlen druvêr al mudèl. Mó al tradusiòun j în lé sōl per l'arzân e al mudnèiṣ, dêgh sòta! --Tèstaquêdra 01:49, 26 Nuvàmber 2007 (UTC)
La pâgina ed spiegasiòun l'é prûnta! --Tèstaquêdra 23:59, 4 Dzèmber 2007 (UTC)


text:
Lavurs
Els exequeschan suandantas lavurs:
Preparar il plazzal
- preparar il material, ils guaffens ed apparats tenor instrucziuns
- chargiar e segirar ils vehichels, transportar e deponer il material tenor las prescripziuns sin il plazzal
- gidar d'installar las maschinas e da segirar il plaz da lavur
Isolar
- gidar d'eleger il dretg material d'isolaziun, sco p.ex. bitum, asfalt culà u materia sintetica
- mesirar surfatschas, nudar e tagliar material d'isolaziun
- resguardar las instrucziuns da montascha per cuvertas da protecziun per tetgs plats, terrassas, foppas, tancs, paraids sutterranas ed auter
- applitgar substanzas privlusas tenor las indicaziuns dil producider e resguardar las perscripziuns davart la segirezza da la lavur
- isolar tetgs plats, terrassas, tschalers, tunnels, punts ed auters edifizis
- exequir lavurs da finiziun vid chavas e colliaziuns, verdinar tetgs e terrassas sche giavischà
- rumir ils plazzals e scriver rapports da lavur
Reparar e mantegnair
- demontar, reparar u remplazzar material donnegià
- stuppar stgarps, dar si meds da dischinfectar en tschaler u vid las paraids
- mantegnair guaffens e maschinas
- dismetter ils ruments a moda adattada a l’ambient
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 21-10-2016 (versiun dal 1-1-2018)
Durada
2 onns
Furmaziun en la pratica
En in manaschi da la branscha da paraids e mirs exteriurs d’edifizis
Furmaziun en scola
Curs en bloc a la scola professiunala a Uzwil/SG u Les Paccots/FR
Roms professiunals
- prescripziuns e mesiras davart la segirezza da lavur e la protecziun da la sanadad e da l’ambient
- installaziun da stresas e sistems vi da paraids e mirs exteriurs
- tschentar ils sistems d’isolaziun
Curs ordaifer il manaschi
Emprender ed exercitar a moda pratica la basa professiunala
Diplom
Attestat federal professiunal "practicist / practicista d’isolaziuns AFP"
Premissas
Furmaziun preliminara
- temp da scola obligatoric terminà
Pretensiuns
- inschign manual
- enclegientscha pratica
- enclegientscha tecnica
- sanadad robusta
- flexibilitad corporala
- esser senza sturnizi
- abilitad da lavurar en in team
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da scolas spezialisadas e scolas professiunalas, da l’uniun Polybau sco era da manaschis da la branscha da paraids e mirs d’exteriur d’edifizis
Isolader / Isoladra AFQ
Practicists d’isolaziun AFP pon frequentar ina furmaziun scursanida sco isolader / isoladra AFQ (entrada al 2. onn da furmaziun da basa).
Suenter quai han els las medemas pussaivladads da furmaziuns supplementara sco isoladers / isoladras AFQ.
Cundiziuns da lavur
Practicists e practicistas d’isolaziuns lavuran en manaschis da la branscha da paraids e mirs exteriurs d’edifizis ed en manaschis d’isolaziun. Quai èn per ordinari manaschis pitschens u mesauns. Practicists d’isolaziuns pon era lavurar en manaschis d’industria che fabritgeschan products per paraids e mirs exteriurs.
La branscha da paraids e mirs exteriurs gioga ina impurtanta rolla per la strategia d'energia da la Confederaziun. Tar la construcziun u sanaziun d'edifizis contribuescha ella per exempel che quels vegnan pli effizients areguard l'energia. Per persunas dil fatg èn las perspectivas professiunals bunas.
Ulteriuras infurmaziuns
Uniun Polybau
Lindenstr. 4
Postfach
9240 Uzwil
Tel: +41 71 955 70 41
URL: www.polybau.ch


text:
La Banca naziunala svizra intervegn er vinavant al martgà da devisas per flaivlentar il ferm franc. Quai ha ditg il president da la banca naziunala, Thomas Jordan, en in’intervista cun il magazin d’economia ECO da SRF. Actualmain sajan questas intervenziuns fitg impurtantas, perquai ch’i dettia grond squitsch sin il franc pervi da la crisa da corona.
Pir da curt avevan ils Stadis Unids renfatschà a la Svizra da manipular il martgà da devisas. Quai n’haja dentant nagina influenza sin la politica monetara da la Svizra – ha suttastritgà Jordan.


text:
Lod Veg
Lod Vèg (Lodi Vecchio in Italian, Laus Pompeia in Latin) l'è un cumün del Ludesan cun 7 537 abitant (dàto del Dic 2015 [1]).
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'é stai el prim insediament de l'antica citá de Lod.
Sül só teritori la ghé la Basilica di 12 Apóstui (o de San Basán).
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Lod Vegg l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Ligamm de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Valladas talianas - Accident mortal sin l’A13 a Roveredo
A Roveredo hai dà in accident mortal la notg da dumengia sin glindesdi. In auto ord da l’Albania da viadi dal chantun Tessin en direcziun dal tunnel dal San Bernardino è collidà frontal cun in auto che vegniva encunter. La manischunza da l’auto che vegniva encunter è morta a lieu da l’accident.
Sco la polizia chantunala scriva era in auto ord da l’Albania da viadi dal chantun Tessin en direcziun San Bernardino. Alura è il manischunz dal auto vegni sin il fuass vial en il tunnel San Fedele ed è collidà frontalmain cun in auto cun numers tessinais che vegniva encunter. La manischunza da 67 onns è morta anc al lieu d’accident. Il manischunz da l'auter auto in um da 26 onns è vegnì blessà levamain.
Pervia da las lavurs da rumida è l'A13 stada serrada durant quatter uras.


text:
Per in territori da skis è in tal eveniment gist durant ils dis tranter Nadal e Bumaun in scenari che dettia da ponderar. I saja er in schoc cura ch'ina lavina vegnia a val sur ina pista ora. Uschia Rainer Flaig, il manader da l'Arena da skis Andermattt/Sedrun.
Nus stuain ponderar tge che nus avain fatg fauss respectiv tge che nus pudain far meglier. [...] Nus pudain ans meglierar, quai na sclaud jau betg.
Er sch'el sa fidia cumplettamain dal persunal ch'è responsabla per la segirezza en il territori, stoppian ins uss natiralmain ponderar tge che saja capità, tge ch'ins haja fatg fauss e tge ch'ins avess stuì far meglier. Uschia il manader da l'Arena da skis Andermatt/Sedrun Rainer Flaig. La finala sajan tuts vegnì a mitsch cun in egl blau.
Pista pir averta il di da la lavina
Ad interim resta la pista pertutgada serrada. Quella vegnia examinada danovamain, ha Flaig sincerà envers RTR. Ins veglia sclerir tge effects climaticas, topografics u fisicals ch'hajan manà a la lavina.
Da ponderar dat er che la pista pertutgada saja pir vegnida averta quel di che la lavina è vegnida a val. La raschun saja che quella pista na vegnia betg ennavada ed ins haja stuì spetgar sin la naiv natirala dals ultims dis.
Lavina da naiv che glischna
Uschenumnadas lavinas da naiv che glischna – per tudestg «Gleitschneelawine» – dettia cura ch'il terren haja ina auta temperatura. Quel onn saja haja dà naiv sin terren chaud, declera il capo per la segirtad da las pistas Carlo Danioth ad RTR. La naiv isoleschia la chalira e lura dettia lavinas da naiv che glischna. Da calcular talas lavinas saja fitg grev, concluda Danioth.
La polizia n'ha anc betg terminà las retschertgas. I n'è anc betg cler sch'ins avess pudì evitar che persunas èn vegnidas sepulidas da la lavina.
RTR actualitad 07:00


text:
Ils 12 d’avust aveva in pastur chattà il vadè crappà e per gronda part gia mangià sin l'Alp Nera en la vischnanca Casti-Vargistagn. Ils emprims indizis ch’in luf duess avair stgarpà il vadè – èn ussa confermads. Sco il manader da l'Uffizi chantunal da chatscha e pestga Adrian Arquint ha ditg ad RTR, haja l'examinaziun dal cadaver mussà ch’il vadè saja vegnì per la vita tras in luf.
Uniun purila grischuna è inquietada
En ina communicaziun a las medias fa l’Uniun purila grischuna attent sin il nov privel per l’agricultura. La pretensiun che lufs n’attatgian betg muntaneras da muvel grond, sa mussia uss sco illusiun.
Era la protecziun da muntaneras vegnia adina pli pretensiusa, uschia eran tenor il mainagestiun da l’uniun purila Martin Renner, passa la mesadad da las nursas e chauras stgarpadas en il decurs da quest onn protegidas. Per l’Uniun purila grischuna munta il dumber da lufs – in privel per la cultivaziun da las alps ed era per la biodiversitad e per l’ecologia.


text:
Muntanàs
Muntanàs (Montanaso Lombardo in Italian) l'è un cumün d'el nord de la pruìncia de Lod, Lumbardia cun 2 291 abitant (dàto del Dic 2015 [1]).
L’è el prim paes a nord de la cità de Lod.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Muntanas l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Àlter futugrafìi[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
La Svizras n'han betg cumenzà bain la partida. Suenter set minutas eran ellas gia cun 0:3 en dischavantatg, suenter 26 minutas schizunt 0:5. Curt suenter l'entschatta da l'ultim terz muntava il resultat a 1:6.
Fin dramatica
Schizunt duas minutas avant la fin stevi 2:6. Lura han las Svizras dumagnà d'egualisar la partida. Entaifer 79 secundas han ellas fatg quatter gols. Dus da quels ha Julia Suter fatg e mintgamai in Seraina Ulber e Michelle Wiki. Il gol decisiv è crudà en la 65avla minuta e quel ha puspè Wiki fatg, ina da las giugadras cun la pli blera experientscha dal team svizzer.
Igl è ina partida che va en l'istorgia. Seraina Ulber, la pitga rumantscha en quella naziunala, ella ha scursanì en quellas duas minutas magicas sin 5:6. Ella descriva quellas duas davosas minutas magicas encunter las Tschecas.
Final cunter Svezia
Las Svedaisas aspireschan da vegnir per la settavla giada en seria campiunessas mundialas. En il mezfinal cunter la Finlanda han ellas però gì da sbatter. Be per pauc hai tanschì da gudagnar cun 5:4. La davosa giada che la Svizra ha gudagnà cunter la Svezia è stà avant 15 onns. Cura ch'igl è ì per in titel da campiunadi han las Svizras enfin uss pers tuttas nov partidas cunter la Svezia. La davosa giada avant dus onns, lura gist cun 3:12.
Svizras suveran en mezfinal
Per il mezfinal dal campiunadi mundial a Neuchâtel èn las unihockeyanas svizras sa qualifitgadas suveran. Ellas han gudagnà il quartfinal cunter las Lettonas cun 10:4. Las Svizras han manà il gieu a partir da l'entschatta e n'han laschà a las Lettonas nagina schanza.
RTR novitads 21:00


text:
Dapi onns sbattan las pendicularas da Tschiertschen per il surviver. Il davos onn èn schizunt donaziuns da 350'000 francs stadas necessarias per evitar cifras cotschnas. Il futur na vegni betg meglier. Il territori da skis na posseda betg in endretg indriz da producir naiv artifiziala, uschia ch'igl è a lunga vista betg pussaivel da garantir il manaschi. Tenor ils responsabels haja il territori da skis per Tschiertschen dentant ina immensa impurtanza:
Per il vitg da Tschiertschen ha il territori da skis ina muntada existenziala.
A lunga vista: Colliar territoris
A lunga vista saja ina colliaziun cun Arosa tras ina pendiculara l'unica opziun da garantir il servetsch da las pendicularas Tschiertschen, manegian ils responsabels da las pendicularas. Il mument vegni fatg in studi davart la realisabilitad. Ils abitants e giasts da Tschiertschen han questa stad gì la pussaivladad da parter lur opiniun tar quai project, quai en il rom d'ina retschertga. Lura è il resun stà positivs.
A curta vista mancan ils daners
A curta vista dovran las pendicularas dentant era daners. Perquai è l'idea da realisar ina varianta «service public», vul dir che giasts ed indigens pajan ina tscherta summa annuala a las pendicularas (tranter 1'000 e 2'000 francs).
A curta vista è quella schliaziun buna. Ma ella na schlia betg il problem cun la naiv.
Il grond problem resta: Per Tschiertschen n'èsi betg pussaivel da far naiv artifiziala cunquai ch'in indriz na vegn per motivs da custs betg en dumonda. Uschia dovria, er gist pervi da la midada dal clima, ina colliaziun cun in auter territori da ski.
Pli blera reclama, pli gronda purschida?
Ils giasts fissan per gronda part d'accord cun ina colliaziun, schegea che la fascinaziun dal pitschen territori en il zuppà giess uschia in zichel a perder. Els han dentant era anc gì autras ideas, co ins savess purtar nov schlantsch:
Ins pudess bain anc far dapli reclama. En la Bassa enconuschan fitg paucs il lieu ed il territori.
Tenor mai stuessan ins sur l'entir or mirar tge ch'ins pudess porscher: Turas da viagiar, rutas da mountainbike etc.
Dapli reclama Gea, engrondir purschida Na
Las propostas dals giasts plaschan mo per part al responsabel per il manaschi da las pendicularas a Tschiertschen, Hardi Engi. Il futur veglian ins bain far dapli reclama, cunzunt dapli reclama digitala. D'engrondir la purschida durant l'entir onn n'è per Hardi dentant nagin'opziun. Cunzunt en il sectur da mountainbike saja la concurrenza a Lai bler memia gronda. Ina purschida da stad cun sendas da viagiar saja fitg grev da realisar a moda rentabla. Hardi vesa sulet ina schliaziun: Colliar il pitschen territori da skis da Tschiertschen cun il grond da Arosa. Sche quai è ina opziun, vegn il mument evaluà cun in studi da realisabladad.
RTR actualitad 12:00


text:
Artitgel da l’emna
En il cor da la stgirezza (titel original englais ‹Heart of Darkness›) è in raquint da l’onn 1899 da Joseph Conrad.
La novella è inserida en in raquint-curnisch: Sin la nav a vela Nellie, che giascha da notg a Gravesend a la sbuccada da la Temsa, raquinta l’anteriur mariner Marlow a ses quatter amis – unids tras il liom da la mar – in’episoda da sia vita.
El descriva sia brama d’emprender d’enconuscher ils ultims flatgs alvs dal globus e co che quai ha la finala fatg daventar el chapitani sin in flum. Senza che quai vegnia ditg explicitamain, po il lectur enconuscher senza difficultads ch’il raquint gioga al Congo dal temp dal Stadi liber dal Congo. Marlow, ch’aveva gia emprendì d’enconuscher l’Ocean Indic, l’Ocean Pacific e la Mar Chinaisa, viagia pia per lung da la costa africana fin la sbuccada dal grond flum e surpiglia dal flum siadora, survart ils cataracts, ina nav a vapur, la quala è en il fratemp vegnida donnegiada e sfundrada.
Là, en la staziun principala da la societad coloniala, la quala rimna e trametta vinavant ils stgazis dals singuls agents en la dschungla, constatescha el durant ils trais mais ch’el basegna per reparar sia nav, «il pli grond dischurden». El è er consternà da vesair ch’ils colonialists sforzan si als indigens a moda brutala lur reglas absurdas.


text:
Signur d'le sime
Signùr d'le sìme (in Itagliàn Signore delle cime) l'è un cànt pupulàr scrìtt da Giüsepp De Marzi de Arsignàn in del 1958, quant ch'el gh'eva 23 ann[1].
StoriaModifega
De Marzi l'ha scrita per ricurdà el sò amìs Bepi Bertagnoli, mòrt in muntagna in del 1951[2]intànt che'l feva alpinìsm.
Anca se el parla d'una persuna morta, l'è diventàd un cant pupular cantàd in tütt el mund, che'l tùca asèe el cör d'la gent, anca de quèi che in muntagna i'enn mai andài.
El cant l'è cantàd dai còr, ma anca e suratütt dai Alpìn quant i fann l' Adunata nazionale degli Alpini: el mètt insema sentimènt, devusiòn, e pità pupular[3].
ParòlModifega
Un giùn el parla al Signùr (Signore delle cime) e a la Madona (Santa Maria signora della neve) e ghe dumanda de purtà pür in Paradìs l'amìs mort, ma de fàl pasà prima da le sò muntagne. In d'la tersa strofa, che generalmènt l'è cantada no, el dumanda al Signùr de lasà cascà dal ciel una stela alpina in ricòrd de l'amìs.


text:
Pruvincia de Bèrghem
La Provincia de Bergom (Pruìnsa de Bèrghem in Bergamasch) l'è mettuda in del center de la Lombardia; la confina cont i provinz de Lecch, de Monscia e Brianza e de Milan a òvest, con quèlla de Sondri a nòrd, quella de Brèssa a est e quella de Cremona a sud.
El sò territòri l'è spartii fra la montagna, la colina e la pianura.
La part de montagna l'è la pussee granda (pussee del 60% del total) e l'è occupada di Alp Oròbi, tajaa da tré gròss valad profond: la Val Brembana, la Val Seriana e la Val Cavalina, con tutt i sò valètt lateraj (Val Talegg, Val Brembila, Val Serina, Val de Scalf).
Tra la pianura e la montagna gh'è ona zenta de ronch, cont i Coll de Bergom e el Parch di Coll de Bergom, la Val Calepi e la Val San Martin; tutta la part meridional l'è inveci pianura, de origin alluvional e compresa trai fiumm Ada e Òli. Tutta la part bassa la gh'ha on ambient oramai antropizzaa, anca se in d'on quaj sitt gh'è ammò dii paesagg minga tròpp ruinaa; a bon cunt, la densitaa l'è minor de quella de la provinza de Monscia ò Milan.
L'ambient de la montagna l'è inveci puttòst ben tegnuu: se regòrden a quèll propòset chì tutt i zòn protett (bell grand a l'è el Parch di Oròbi Bergamasch, al confin settentrional).
L'economia de la provincia l'è dominada de l'industria, fada per el gròss (comè in del rest de la Lombardia) de aziendi medi e piscinitt; i settor pussee in forma a hinn el tessil, la mecaniga, la siderurgìa (se regòrda la Dalmen).
L'agricoltura l'è oramai marginal, anca se in pianura l'è eficent e la consent di produzion elevaa; in montagna l'è inveci trascurabil, vist el fenòmen de l'abbandon de part de la popolazion.
Ona risorsa di montagn a l'è el turismo.
In de la Provincia de Bergom gh'è vun di pussee important aeropòrt in Itàlia: quell de Ori (in bergamasch Öre), che l'è diventaa el 4° in Itàlia per i persònn e adiritura ul 3° per i merci.
La lengua[Modifega | modifica 'l sorgent]
Compagn de tutt el rest de la Lombardia, anca in de la Bergamasca la lengua ofizzial l'è l'italian.
In ogni cas, l'è ancamò putost conservaa el lombard, in de la soa variant oriental. El bergamasch l'è vun di dialett pussee important del lombard, e l'è parlaa pu o manch in tutta la region, cont ona quai variazzion: i dialett de la Bassa (soratutt quella ocidental: Casiraa, Trevij, Pontiroeu...) e di vai (per esempi la Val Gandin) poeuden avèggh di caratter divergent respett a quell de la città. In ogni cas, el bergamasch l'è putost omogeni in di sò caratter fondamentai.
Comunità montan e territoriai[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Comunità montana de la Vall Seriana
- Comunità montana de la Vall Brembana
- Comunità montana Vall Imagna
- Comunità montana di Scalve
- Comunità montana di Lagh Bergamasch
- Comunità montana Lari Oriental - Vall San Martin
- Isola Bergamasca
- Bassa Bergamasca
- Hinterland Bergamasch
Collegament[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Dovri exnum ina plazza per pudair dar golf?
Avant il 2009 na devi a Breil anc nagina plazza da golf. Ma ins aveva il lai ed ideas ...
Sulegl, aura da stad? - I va er autramain
Per carmalar turists dovri attracziuns, chaussas nunusitadas. Mintgatant tanschi da simplamain metter l’usità sutsura . Uschia po il «green» dal pastget er daventar il «white» da la naiv.
Giugaders per la plazza futura
A Domat n'han ins betg mo decidì e planisà per ina plazza da golf resch nova. Na, gia avant che la plazza è stada realisada, han ins cumenzà ad attrair giugaders futurs. Sin in implant temporar, ina «training range», ha in e scadin pudì emprender u exercitar, e quai per paucs raps e senza commembranza.
Buna erva da la dretga semenza per la plazza a Zuoz
Il clima alpin da l’Engiadin’Ota, las grondas differenzas da temperatura tranter di e notg e primavaira ed atun, pretendan in recept da semenza tut aparti e buna tgira per in pastget tenor las normas.
E mintgatant na sa tegna inqual betg a las reglas dal «green»...
I n’è numnadamain betg lubì da chavar per coss, da rimnar e zuppentar ballas e da prender dimora en ina fora.
RR actualitad 11:00


text:
This site uses cookies in order to regularly improve the operation of the site. You declare that you agree herewith by using this website. Further information
La farmaceutica antroposofica resguarda las differentas qualitads da la vistga en il decurs da l'onn. La planta da vistga vegn racoltada l'auta stad e da mez enviern. Extracts umids da la vistga da stad e da la vistga d'enviern vegnan lura maschadads a maun d'ina tecnica particulara.
Las vistgas vegnan influenzadas fisiologicamain da lur planta ospitanta (p.ex. ruver, mailer, tieu, ulm, pign). Quai s'exprima en lur spectrum da cumponentas. Cun elavurar separadamain las differentas sorts da vistga vegnan producids preparats a basa da vistga specifics per la planta ospitanta.


text:
Il term infurmant sa chapescha tecnicamain en VerbaAlpina, pertge ch'el cumpiglia duas chaussas differentas: en ils atlas èn per il solit tut las datas linguisticas transparentas fin il pledader sez; en la banca da datas èn quests infurmants identifitgabels tras in numer individual (ID). Plinavant èn ils infurmants cronoreferenziads tras l'onn da la relevaziun e georeferenziads tras il lieu da la relevaziun. En ils dicziunaris georeferenziabels en cumparaziun èsi normalmain nunpussaivel d'identifitgar pledaders concrets. Per raschuns tecnicas causadas da la banca da datas vegnan attribuids numers d'identificaziun er a las funtaunas da quest gener: a mintga funtauna vegn attribuì un numer, sco sch'ella fiss in infurmant determinà. Scadin infurmant è attribuì ad ina famiglia da linguas; quest'assegnaziun da lingua vegn transponida automaticamain a tut las datas linguisticas originaras da quest infurmant.
(auct. Thomas Krefeld – trad. Susanne Oberholzer)
Tags: Pagina-web


text:
Andrin Willi vala sco in dals pli profilads schurnalists da gastronomia da noss pajais. Emprendì da cuschinar ha el tranter plattas e padellas da ses bab en l'hotel da famiglia a Mulegns. «Brutal local», sco el di, haja el gia emprendì sco buob. Andrin Willi è adina restà plain mirveglias per vivonda e bavronda indigena, naziunala ed internaziunala. El ha laschà inspirar da las pli diversas culturas culinaricas. Il sal e paiver per daventar expert saja l'interess per tut quai che haja da far cun la gastronomia e culinarica.
Capuns èn bestsellers
«Soul-Food» numna Andrin Willi tranter auter ils capuns e maluns. Sur tut ils capuns ch’èn veritabels «bestsellers» en las cuschinas grischunas, fitg tschertgads e dumandas da giasts e turists. Numerus cuschiniers, era da puncts, emprovan exact cun spaisas e recepts vegls da sevegliar regurdientschas d'uffanza dals giasts.


text:
Cesara
Cesara (l'acent el va in sü la e; inscì anca in Italian e Piemuntes) a l'è un cumün de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula
El gh'ha ona popolaziun de 600 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 11,2 km² e ona densità de popolaziun de 54 ab./km².
El paes el se tröva arent al Lagh d'Orta e 'l cunfina cun la Pruvincia de Vercei (cumün de Civiasch e de Varal) e cun la Pruvincia de Nuvara (cumün de Pela). Ultra al center cumünal a gh'è tre fraziun: Culma, Egher e Grassuna.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Cesara l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Paulus da Tarsus
Paulus da Tarsus (mort zieva 60 zieva la naschentscha da Gesu Crist, prubabelmaing a Roma) es il rapreschantant il pü important da la prüma generaziun da quels cristiauns zieva la mort da Gesu da Nazaret chi giaivan scu missiunaris in tuottas parts dal muond cuntschaint quella vouta e predgiaivan l'evangeli.
Vita ed importanza[modifitgar | modifitgar il code]
Paulus s'inclegiaiva scu mess da Gesu zieva cha quel l'eira accumpagno davaunt Damascus e'l vaiva fat volver vers el. Aunz vaiva Paulus - quella vouta auncha suot sieu nom oriund Saulus ed in sieu uffizi scu ün mneder dals Güdevs - perseguito als cristiauns pervi dal imbüttamaint ch'els sajan blasfemicers.
Causa da sieus trais viedis da mischiun i'l spazi dal Mer Mediterraun vain el considero scu'l apostel dals pövels. Medemmamaing vaiva'l effet in möd ch'el correspundaiva cun diversas raspedas ed elavuraiva telmaing ün'egna teologia.
A vain supponieu cha Paulus es gnieu executo insembel cun Simon Petrus scu martir a Roma.


text:
Cun questa mesira vegn il Cussegl federal encunter als casinos da Tavau e San Murezzan. La regenza svizra propona la midada en la consultaziun da l'ordinaziun da casinos.
Per ils casinos en muntogna vala gia oz ina regla speziala. Dapi il 2007 dastgan ils casinos serrar durant maximalmain 60 dis quest sectur. Da nov duai quai esser pussaivel durant 270 dis.
Cun pudair serrar durant la stagiun bassa ina part da lur purschida survegnan ils casinos en muntogna sustegn dal Cussegl federal.
RR novitads 12:00


text:
L’emprima runda da las elecziuns da la fracziun dals conservativs en Gronda Britannia è ida a fin senza grondas surpraisas. La favurita e ministra dal intern Theresa May survegn 165 vuschs dals 330 delegads dals Torys en l’emprim scrutini. Segund meglier resultat fa l’autra dunna Andrea Leadsom cun 66 vuschs. Ils dus umans Michael Gove vegn sin 48 vuschs e Stephan Crabb sustegnan 43 parlamentaris conservativs.
Fox fa las paucas vuschs
Las paucas vuschs ed uschia ord la cursa è Liam Fox. L’anteriur minister da defensiun survegn 16 vuschs, rapporta l’emettur BBC. Suenter l’emprim scrutini ha era il minister da lavur Crabb retratg sia candidatura. Omadus sustegnan uss la candidatura da May.
Suenter in proxim scrutini la gievgia restan anc dus candidats sin la glista. Alura vegnan ils radund 150’000 commembers da la partida a vuschar a scrit sur dal nov manader da la partida conservativa e nov primminister.
RR novitads 21:00


text:
Nus ans scuntrain en la chasa-pravenda da St. Peter, amez la citad da Turitg. Qua è l'anteriura decana da la baselgia refurmada dal Grischun uss reverenda. Suenter set onns ha Cornelia Camichel Bromeis inoltrà sia demissiun – ella aveva fatg bilantscha:
Ina bilantscha è insatge che va si cun l’engaschament e cun la forza ch’ins ha anc. Cur ch’ins bada, ch’ins n’ha betg pli la forza, èsi forsa da midar insatge e betg dad esser memia superbi da finir ina giada. E dad avair il curaschi da ristgar da cumenzar insatge nov.
Ella ha ristgà insatge nov ed è uss l’emprima dunna reverenda da St. Peter. La chasa-pravenda è ses nov dachasa – ma questa chasa è anc bler dapli: Ella cuntegna 500 onns istorgia da refurmaziun ed è cun nums sco Zwingli, Lavater e Jud ina spezia dad epicenter da la refurmaziun.
Quai è ina part dal discurs, che nus avain manà en la cuschina moderna da la chasa venerabla:
RTR, Isabelle Jaeger: Nus essan qua en la chasa-pravenda, gist sper la baselgia St. Peter. Co faschais Vus entamez tut quest pais istoric a chattar atgnas finamiras?
- Cornelia Camichel Bromeis: «Nus vivain en noss temp ed igl è impurtant da savair danunder che nus vegnin, per ch’ins possia er ir vinavant e sviluppar vinavant la vita dals refurmads qua a Turitg, ensemen cun tut l’autra glieud che viva er qua.»
Vegnir qua en da porta a badar tut quai ch’è gia succedi quai è magari impressiunant?
- «Gea, e quai m’allegra zunt fitg da scuvrir anc. Uss sai jau gist far damaun in funeral dad ina dunna, che avess damaun 279 onns. Ella è morta avant 206 onns ed ins ha chattà quell’ossa il 1973 sper la baselgia en la fossa da ses um, da quel fitg enconuschent reverenda Johan Casper Lavater. Ed ins ha chattà quella ossa en là ed ella è ida sco en emblidanza per in temp. Uss han ins decis da metter enavos l’ossa puspè en la fossa per ch’ella possia pussar en etern.»
Er quai è impressiunant, quest cumenzament?
- «Quai èsi. Jau sun uss propi sfundrada en questa tematica er dad in antecessur, dal pli grond antecessur ed jau ma met betg sut squitsch da stuair esser uschè impressiunanta sco quai che quel um era. Quai na fatsch jau betg. Igl è dentant fitg impressiunant da pudair sepulir sia dunna e da ma dumandar, ma, co ha ella fatg quai, quella dunna dad in reverenda, en temps ch’eran dal tuttafatg differents d'ozendi, che la baselgia era amez la societad e ch’ins fascheva er dispitas per tschertgar la teologia che turnava propi ed el era in ch’è sa participà vi da quest discurs en Europa cun Goethe ed auters vairamain fitg enconuschents da quel temp.»
Il prim d'avust cumenza Cornelia Camichel Bromeis sia carica sco reverenda da St.Peter – lura cun ina messa ecumena en il rom da l'acziun «Helvetia predgia!». Cun quella acziun cloman dunnas da la baselgia ad autras dunnas da far la predgia a l'anniversari da la Confederaziun per undrair uschia ils 50 onns dretg da vuschar da las dunnas.


text:
Vischnancas
L'integraziun capita là, nua che umans vivan e lavuran ensemen. Perquai stat la vischnanca en il center d'ina politica chantunala d'integraziun che ha success. Ella surpiglia ina rolla impurtanta tar l'integraziun da sia populaziun residenta estra. Per integrar las vischnancas confurm als basegns ed en moda adattada sco er per garantir ina collavuraziun tranter las vischnancas e cun il chantun ha il post spezialisà per l'integraziun en mintga vischnanca in post da contact per dumondas da l'integraziun. Plinavant organisescha el regularmain scuntradas d'infurmaziun e da barat cun quests posts da contact communals. Las infurmaziuns da questa pagina vegnan publitgadas en l'internet en il decurs da la stad 2014.
Realisaziun "Pachet da bainvegni per persunas novarrivadas"
Per che las migrantas ed ils migrants possian dumagnar uschè svelt sco pussaivel ed independentamain lur mintgadi al nov lieu da domicil, dovran els infurmaziuns davart la vita e davart il lavurar sco er davart las purschidas d'integraziun. Uschia è l'infurmaziun – sper la cumpetenza linguistica – ina clav impurtanta per ina integraziun cun success. Correspundentamain cuntegna er il program chantunal d'integraziun PCI 2014-2017 deliberà da la regenza la finamira, tenor la quala tut las persunas che sa chasan da nov en ina vischnanca e che possedan il dretg da dimora per in temp pli lung èn infurmadas davart las cundiziuns da viver sco er davart las purschidas d'integraziun las pli impurtantas.
En vista a questa finamira èn vegnidas rimnadas experientschas durant in project da pilot da 2 onns en las vischnancas da Puntraschigna, Tavau e Tusaun e cun la corporaziun da vischnancas Pro Engiadina bassa davart las differentas furmas d'intermediar infurmaziuns a persunas novarrivadas. Las enconuschientschas da quest project da pilot èn vegnidas elavuradas en il "Pachet da bainvegni per persunas novarrivadas" ch'è descrit detagliadamain en la toolbox per las vischnancas concernent l'integraziun. En in proxim pass duai quest "pachet da bainvegni" vegnir realisà en las vischnancas pli grondas dal Grischun.
Toolbox per las vischnancas concernent l'integraziun
La situaziun da partenza per la promoziun da l'integraziun e las sfidas colliadas cun tala èn differentas da vischnanca a vischnanca tut tenor la situaziun geografica, la grondezza e la cumposiziun da la populaziun e pretendan in agir individual. Per sustegnair las vischnancas en lur incumbensas d'integraziun e d'infurmaziun ha il post spezialisà per l'integraziun cumpilà ina toolbox concernent l'integraziun. Cun questa toolbox concernent l'integraziun vegn preschentada ina paletta da purschidas e d'activitads, cun las qualas las vischnancas pon promover sistematicamain e confurm als basegns l'integraziun da la populaziun residenta estra, drizzond il focus sin ils suandants secturs: communicaziun e chapientscha, infurmaziun ed emprima infurmaziun en las vischnancas, persunas impurtantas, curs da lingua per persunas creschidas e promoziun tempriva, integraziun sociala, posts communals da contact.
Broschura "Toolbox per las vischnancas concernent l'integraziun"
Fegls d'infurmaziun
Formular da dumonda per confinanziar translaziuns da material d'infurmaziun
communal
Fegl d'infurmaziun per l'engaschament da persunas decisivas en las vischnancas


text:
La radunanza communala da Lantsch ha approvà cun 37 tar 5 vuschs in credit da planisaziun da 285'000 francs per sviluppar vinavant a moda persistenta l’areal economic Bual. L’Arena da biatlon che sa chatta là saja in impurtant motor economic per la vischnanca, e quel valia da sviluppar vinavant, hai gì num a la radunanza communala. En il focus da la planisaziun stettian mesiras vi da l’infrastructura ed in plan da fatschenta che reglescha la finanziaziun. L’ovra existenta duai vegnir cumplettada, las lavurs duain esser terminadas enfin il 2025 cura ch'il campiunadi mundial da biatlon ha lieu. Tge ch’i vegn fatg concret n’è il mument betg anc decidì.
Or da stalla duai dar abitaziuns per seniors
Plinavant ha il suveran da Lantsch decidì da cumprar per 100’000 francs la stalla da Baptist Simeon. Questa parcella 408 cun 208 meters quadrats pudess en l’avegnir vegnir duvrada per construir spazi d’abitadi per indigens per in pretsch favuraivel.
Via custa dapli
Per sanar la Voia da Nos è vegnì approvà in credit supplementar da 60’000 francs, ils custs totals per la sanaziun muntan a 320’000 francs.
Lescha da turissem vegn adattada
En la lescha da turissem ch’è gia vegnida approvada il schaner 2021 han las votantas ed ils votants approvà midadas en l’artitgel tschintg. Tranter auter na pajan uffants enfin 16 onns nagina taxa da giasts pli. Questa adattaziun è vegnida fatga per avair las medemas reglas sco en vischnanca da Vaz, ch’ha approvà la lescha il zercladur da quest onn.
Definì pretschs d'electricitad
Plinavant ha Lantsch approvà las novas tariffas d'electricitad per l’auter onn. La tariffas d’energia restan sco enfin qua, tar las tariffas d'utilisaziun da la rait datti in augment da 1,50 raps per ura kilowatt. In pitschen augment da 0,10 raps sin 0,90 raps datti era per las prestaziuns d’utilitad publica sco daners per la cussegliaziun d’energia e contribuziuns da promoziun.


text:
Suenter ch’in stemprà d’enviern ha chaschunà la notg da dumengia sin gliendisdi suffels d'enfin 130 kilometers l’ura e plievgia intensiva hai il gliendisdi dà naiv en il Grischun. Bleras vias en il chantun èn il glindesdi stadas curcladas cun naiv. Plinavant hai dà colonnas ed impediments da traffic. Ils pass dal Flüela e Lucmagn èn vegnids serrads per motivs da segirezza.
Il glindesdi haja quai dà plirs accidents da traffic, uschia ha la polizia chantunala confermà ad RTR. Quai dentant be cun donns materials e nagins blessads. Encunter saira è la situaziun da traffic però puspè sa calmada.
RR novitads 14:00


text:
Il traffic tras vischnanca s’augmenta adina dapli. Tras la clinica Holistica e l’avertura dal Muzeum Susch dettia quai er adina dapli peduns en vischnanca, uschia Hermann Arquint, l’iniziant da la rimnada da suttascripziuns. Nagin passadi da peduns, nagina glisch e parts fitg stretgas en vischnanca chaschunan adina puspè per in grond caos da traffic.
Hermann Arquint, ch’è turnà avant 5 onns puspè en patria, haja observa lung avunda la situaziun da traffic. Tenor l’um dad 80 onns, saja uss passada la pazienza tar ils abitants. Tras la charta cun 177 suttascripziuns vul ins tenor Arquint sa metter en per in sviament a Susch e cuntanscher in discurs persunal cun deputads da la regenza.
RTR novitads 12:00


text:
Noëmi Lerch è naschida l'onn 1987 a Baden. Ella ha studegià a l'Institut svizzer da litteratura a Bienna ed a l'Universitad da Losanna e silsuenter è ella stada activa sco redactura. Dapi l'onn 2014 lavura ella ensemen cun la cellista Sara Käser en il duo Käser & Lerch. L'onn 2016 ha ella survegnì il premi Schiller Terra-Nova da litteratura. Ella lavura sco pastra e sco scriptura. Ella viva ad Aquila (TI).
«Willkommen im Tal der Tränen»
Trais umens ed in chaun, dapli na dovra Noëmi Lerch betg per skizzar – en frasas ed en paragrafs fitg curts – ils maletgs zunt plastics e subtils d'ina vita professiunala arcaica en las Alps. L'effect da questa economia narrativa extrema è surprendentamain in stget kino intellectual cun maletgs dirs, precis, mai kitschics. Las illustraziuns da las duas artistas Walter Wolff, che produceschan sin mintga pagina dal cudesch in negativ dal text, han gidà a crear in dals pli bels cudeschs da la Svizra da questa stagiun.
verlag die brotsuppe, Biel, 2019
ISBN 978-3-03867-015-5


text:
I n'è betg in album tipic da Nadal ed er betg in tipic album a-capella. Sin lur album «Im Kerzenschein» da Dezibelles èsi da chattar chanzuns en il stil classic sco per exempel igl «Ave Maria» dal cumponist Guy Forbes ma era chanzuns da pop sco «Scharlachrot» da Patent Ochsner. Ellas chantan dapi bun diesch onns en il stil a-capella ed han cun quella maschaida chattà lur atgna direcziun. Quella variaziun deriva entras differentas scolaziuns che las chantaduras han absolvì. Trais han studegià chant classic ed opera e la quarta ha fatg ina scolaziun da musical a Londra. Ed uschia tuna quai:
Visita tar RTR
En il rom da lur concert a Cuira han els visità nus tar RTR per discurrer da lur album da Nadal.
RTR actualitad 06:00


text:
Da Plinius il Giuven èn sa mantegnidas duas brevs, en las qualas el descriva l’erupziun dal Vesuv l’onn 79 s.C. Igl è quai stà la catastrofa che dueva sepulir la citad da Pompei che furma oz ina da las pli impurtantas perditgas archeologicas davart la vita da mintgadi en l’antica romana.
En connex cun Endre
‹En connex cun Endre› raquinta la vita d’in fugitiv ungarais. Quel era arrivà il 1956 en Svizra suenter che l’insurrecziun dal pievel era vegnida abattida. Il purtret da Toni Berther cuvra l’entira epoca da la Guerra fraida – da la fin da la Segunda Guerra mundiala fin la vieuta dal 1989/90.
Gion Tambur
‹Gion Tambur. Vita e lavur d’in impressari grischun› da Christian Christoffel è in raquint istoric ch’è dublamain autentic: per l’ina descriva l’autur la vita ed ovra dal protagonist a basa dals fatgs; per l’autra cumplettescha el quels cun regurdientschas che tanschan enavos en si’atgna uffanza.


text:
Descrizion de la Val de Fascia
Descrizion de la Val de Fascia
La Val de Fascia é na val longia e strenta. La se tira su enlongia la Veisc. Da la man de sot la confina a la Val de Fiem, da la man de sora a Gardena, da la man dalaìt' a Livinarlonch e da la man dalafora a Neva.
Ades voi descriver chi seidesc paìsc che é dit inant: al prum a vegnir in su l'é Soraga. Chest l'é da dute doi le part da la Veisc, contarà cincanta ciase e na bela lejia de Sèn Piere. Sun chel gran Sas, che se chiama Sas dal Mesdì, i disc che l'é un muge de bregostane. Se se va mesora dò la strada se rua sa Sèn Jan che é la parochia de Fascia con cater ciase. (Se se va) cinch menuc en su contro Neva se rua a Vich, al più bel scito de Fascia, l'à cent ciase e la pretura; vijin a Vich é Valongia e Tamion. Doi ore dalafora da Vich l'é le mont da Vich. Anter un muge de prees l'é le ciajae. D'istà é propio bel fora mont perché l'é tropa jent e trop bestiam lafora. Ma ades cogne jir de retorn olache son restà. Amò un cart ora inant, se rua a Poza. Chest scito l'é bon gran e l'é da dute doi le man de la Veisc. Tedò l mont dalaìte l'é la bela mont de chi da Poza. Undò chindesc menuc dalaìte l'é Pera, più pìcol de Poza. I à ence na bela mont. Dapò vegn Mazin e Muncion, Mazin apede l'aga e Muncion sul mont. Chiò ju no i rejona più polit fascian, i rejona sche desche chi de la Val de Sora, dò vegn trei pìcoi lesc, Soial, Ciampestrin e Fontanac. Dò de chisc vegn il più bel scito de la Val de Sora, Ciampedel, dapò tedò i Muncioni vegn 4 pìcoi: Cianacei, Gries, Dalba, Penìa. Da tegnir a ment ben l'é che ogni ciasa à so tobià. Tut é te mez de bie pré o ciampes. Ogni paìsc l'é un pech più in su, la [é] ben certa se lo dut enlongia la Veisc su.


text:
Il terratrembel da la mesemna aveva gì ina fermezza da 7,8. Las autoritads avevan proclamà in alarm da tsumani, las undas devastantas n’èn dentant betg vegnidas. Tar il terratrembel en la mar radund 800 kilometers avant la costa eran duas plattas sa spustadas horizontalmain.
Cura datti tsunamis?
Tsunamis datti sch’ina platta sfundra marcantamain. Quai era capità tar il terratrembel dals 26 da december 2004. L’epicenter era medemamain stà en il vest da Sumatra. Lura aveva quai dà undas da plirs meters autezza en l’Ozean indic. 230’000 persunas eran mortas.
RR novitads 08:00


text:
Lavurs
Electronists ed electronistas fan part da la planisaziun, dal svilup, da la programmaziun e la fabricaziun da hardware e software electronica che vegn duvrada tar utensils dal tegnairchasa, tar electronica da divertiment, tar regulaziuns da la tecnica d’edifizis u tar implants da producziun. En collavuraziun cun autras persunas dal fatg mettan els en funcziun indrizs ed implants sco consolas da gieu, telecumonds, automats da banca u sistems da diriger trens.
Electronists lavuran savens en in team. Cura ch’els han surpiglià e sclerì l’incumbensa fan els part da l’elavuraziun ed il svilup d’ideas. Els optimeschan soluziuns existentas u sviluppeschan novas ideas en ils secturs da la tecnica da computer, da la tecnica d’experiments, da la tecnica da mesiraziun e regulaziun sco era per la fabricaziun da products electronics. La glieud da professiun analisescha p.ex. las funcziuns da schemas existents u elavurescha novs programs da computer.
Els sa participeschan dal svilup da hardware e software per regulaziuns. Electronists defineschan las structuras da la hardware resp. software al computer, construeschan skizzas graficas da la software e las transponan cun l’agid da linguatgs da programmar superiurs. Els controlleschan il funcziunament da las regulaziuns. Els mettan en scrit il process da svilup e cumponan ils documents tecnics appartegnents.
Electronists construeschan la hardware electronica e resguardan latiers aspects electrotecnics ed ecologics. Els preparan las lavurs da fabricaziun, monteschan e collian cumponentas e muneschan las plattinas da cirquits electronicas precisamain cun elements da construcziun electronics fitg pitschens. Per exequir questas lavurs dovran els tecnicas da colliaziun e da montascha sco lutegiar, struvegiar, colliar, perfurar u fresar.
Tar lur lavur tutga era la tecnica da mesiraziun e controlla: avant da metter en funcziun apparats electronics ed implants controlleschan ils electronists quels cun l’agid da proceders d’emprova adequats. Sch’i fa da basegn fabritgeschan els sezs ils apparats ed indrizs adequats. Els documenteschan las mesiraziuns e las emprovas en protocols e rapports.
Ulteriuras lavurs cumpiglian controllas da qualitad, la procuraziun da material, la rimnada e l’analisa da datas sco era il mantegniment e reparaturas. Durant la lavur protegian els lur sanadad sco era l’ambient e resguardan las prescripziuns da segirezza.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 03-11-2008 (stan dals 1-1-2018)
Durada
4 onns
Furmaziun en la pratica
En in manaschi da l’industria da maschinas, metal u da l’electroindustria (industria MEM)
Furmaziun en scola
1-2 dis per emna a la scola professiunala
Roms professiunals
- basa tecnica (matematica, informatica, tecnicas d’emprender e lavurar, fisica)
- englais tecnic
- tecnica da materials e tecnica da dissegn
- electrotecnica
- electronica
- tecnica da hardware e software
- projects interdisciplinars
Curs ordaifer il manaschi
emprender ed exercitar la basa professiunalas en la pratica
Maturitad professiunala
Tar fitg bunas prestaziuns da scola po vegnir frequentada la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "electronist / electronista AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada
- fitg bunas prestaziuns en mate-matica e fisica
Pretensiuns
- enclegientscha per relaziuns abstractas
- patratgar analitic
- bun’imaginaziun spaziala
- enclegientscha tecnica
- interess vi da novas tecnologias
- mauns inschignus per lavurs exactas
- moda da lavurar exacta e con-scienziusa
- pazienza, perseveranza e l’abilitad da sa concentrar
- abilitad da lavurar en in team
- fidadadad
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da scolas professiunalas e scolas spezialisadas superiuras sco era da la Swissmem Kaderschule e da Swissmechanic/ VMTW
Examen professiunal (EP)
cun certificat professiunal federal: p.ex. spezialist / spezialista d’automatica, tecnicist / tecnicista da sistems ICT, tecnicist / tecnicista da raits, electronist / electronista da multimedia, spezialist / spezialista da mantegniment, manader / manadra da project e da lavuratori en la construcziun d’indrizs da distribuziun, commerziant tecnic / commerzianta tecnica
Examen professiunal superiur (EPS)
p.ex. maister diplomà / maistra diplomada d’industria, manader diplomà / manadra diplomada da mantegniment
Scola spezialisada superiura (SSS)
p.ex. tecnicist diplomà / tecnicista diplomada SSS electrotecnica, tecnicist diplomà / tecnicista diplomada SSS informatica, tecnicist diplomà / tecnicista diplomada SSS microtecnica, tecnicist diplomà / tecnicista diplomada SSS tecnica da sistems, tecnicist diplomà / tecnicista diplomada SSS construcziun da maschinas
Scola auta spezialisada (SAS)
Tar ina furmaziun preliminara adequata, p.ex. Bachelor of Science (SAS) en electrotecnica, en informatica, en mecatronica, en tecnica da maschinas, en telecommunicaziun
Cundiziuns da lavur
Electronists chattan in champ da lavur multifar e pretensius en bunamain l’entira branscha economica: p.ex. è pussaivla in’occupaziun en secturs sco l’automaziun, la construcziun da maschinas ed apparats, automobils ed aviaziun, la tecnica d’energia, la tecnica medicinala, la tecnica d’edifizis, l’informatica, la telecommunicaziun sco era la tecnica da mesiraziun e regulaziun.
Grazia a la furmaziun sin differents champs pon electronists lavurar en differentas spartas. Els han bunas schanzas sin il martgà da lavur en Svizra ed a l’exteriur.
Ulteriuras infurmaziuns
Swissmem Berufsbildung
Brühlbergstr. 4
8400 Winterthur
Tel: 052 260 55 00
URL: www.swissmem-berufsbildung.ch
URL: tecindustry.ch
Swissmechanic Dachorganisation
Felsenstr. 6
8570 Weinfelden
Tel: 071 626 28 00
URL: www.swissmechanic.ch


text:
Suenter la chombra pitschna ha er la chombra gronda refusà il nov model dal Cussegl federal per dismetter il chasti da maridar. Il Cussegl naziunal suonda uschia a sia cumissiun d'economia. Lezza ha crititgà che la proposta na satisfetschia betg las differentas furmas da vita e famiglia, perquai che la nova proposta chastia pèrs da concubinat.
Maurer: «Nus pudessan schliar il problem»
«Nus stoppian ina giada schliar il problem ch'i dettia glieud che paja memia bler taglia. Quai pudessan nus far», ha appellà il minister da finanzas Ueli Maurer. Las ulteriuras dumondas da la politica sociala possian lura vegnir schliadas en in proxim pass. Las realitads sociopoliticas vegnan giuditgadas a moda differenta. La mesadad dal cussegl sa tegnia vid il maletg da famiglia tradiziunal.
Tenor ils plans dal Cussegl federal chaschunass la refurma radund 1,5 milliardas francs damain entradas, da quai 1,2 milliardas tar la Confederaziun.
Dapi onns s'occupescha la politica cun il chasti da maridar. Il 2016 ha il suveran refusà stgarsamain in'iniziativa dal pievel da la PCD per abolir il chasti. Perquai che la Confederaziun aveva preschentà cifras faussas ha il Tribunal federal decis che la votaziun na saja betg valaivla.
Sche l'iniziativa na vegn betg retratga, sto la votaziun vegnir repetida. Sche la PCD fa quai dependa dal parlament.
Pertutgads dal chasti da maridaglia
Pertutgads dal chasti da maridaglia èn tenor las novas cifras da la Confederaziun radund 454'000 pèrs maridads nua che omadus gudognan e 250'000 conjugals pensiunads. Envers pèrs betg maridads han els in dischavantatg da taglia da passa 10%.
RTR novitads 14:00


text:
Pumpiers Trin
Il diember, la sort e la dimensiun dils cass da donns ein semidai ils davos onns talmein che quei ha era giu consequenzas per las acziuns dils pumpiers. Grazia al svilup da novas e meglieras tecnicas da stizzar fiugs, han ins saviu reducir ils davos 25 onns il diember da persunal da 120 a 45 umens e dunnas.
Per saver garantir il diember da pumpiers necessaris per in eveniment grond, collaboreschan ils pumpiers da Trin stretgamein cun ils pumpiers da Flem. Mintg'onn vegnan organisai exercezis communabels dalla squadra e dil cader.
La buna collaboraziun han ils pumpiers gia saviu demonstrar pliras ga a moda impressiunonta. Aschia per exempel a caschun digl incendi devastont dil vitg da Flem dils 6 da zercladur 2006 e naturalmein a caschun dil barschament egl uaul da protecziun sur Trin ils 29 d'avrel 2010. Per garantir las prestaziuns e cumpensar eventualas partenzas ein ils pumpiers dependents dalla beinvulientscha dalla populaziun. Mintga persuna denter 18 e 42 onns sa prestar survetsch da pumpiers. Tgi che ha interess sa s'annunziar da tut temps tier il commando ni tier la vischnaunca da Trin.


text:
iGovPortal è ina plattafurma interchantunala per e-government che pussibilitescha la colliaziun tranter burgaisas e burgais e lur administraziun. iGovPortal è dapli che mo in instrument; el contribuescha ad ina communicaziun publica e privata cun il stadi e porscha en in ambient standardisà e segir ina paletta da servetschs grazia ad in sulet spurtegl segirà.
Flexibladad
iGovPortal è vegnì sviluppà cun ASP.NET e po integrar tut las applicaziuns spezialisadas. Questa tecnologia prevegn uschia a dependenzas da purschiders da software e pussibilitescha
Segirezza
El è cumpatibel cun la SwissID actuala e permetta era la colliaziun via auters purschiders d'identificaziun. L'access controllà pussibilitescha grazia ad ina signatura electronica qualifitgada la cundivisiun legalmain valaivla d'ina transacziun realisada.
Integraziun
iGovPortal pussibilitescha a mintga plattafurma chantunala d'integrar servetschs sin champ federal e communal. Las colliaziuns n'èn pia betg mo pussaivlas per applicaziuns chantunalas, mabain era per l'integraziun da servetschs ch'èn vegnids sviluppads sin champ federal. Da l'autra vart pon era las vischnancas utilisar ils servetschs communabels integrads u schizunt la medema soluziun per lur agen spurtegl.