text:
Rèz
Artécol in dialèt arzân
Indice
- 1 Un pô de stória
- 2 Cunuméia
- 3 I savōr ed Rèz
- 4 Al cèinter stôric
- 5 Pôst impurtânt
- 6 La zôna comunêla
- 7 Istrusiòun
- 8 Sport
- 9 J arzân famōs
- 10 Traspôrt
- 11 Sitê imparentêdi
- 12 Dal j êtri fotograféi
- 13 Materiêl pr'andêrgh in fònda
- 14 Nôti, informasiòun e êter sît
Evoluzione demografica
Rèz (Reggio nell'Emilia in italiân) l'é 'na sitê ed 172.886 abitânt, e cèinter pió impurtânt dla pruvîncia cun al 'stés nôm. L’é a cavâl ‘d la Via Emélia tr’al Sècia e l’Èinsa, a méza via tra Pèrma e Mòdna.
L'é famōsa pr'èser la sitê in dô l'é nê al Triculôr Italiân e pr' al só Teâter Municipêl. La zôna comunêla l'é tóta in pianûra, sistemêda ind la Pianûra Padâna, e l'é traversêda dal turèint Cróstel. La sitê la cgnós un avméint stabîl ch’al riguêrda sia l’andamèint ed la popolasiòun sia la sitê 'stèsa a fêres da i prém dal XX secól al dé d’incô.
Al strêdi principêli, oltre la Via Emélia ch’l' atravêrsa da matèina a sîra, a gh'é l’ Avtostrêda dal Sōl ch’la cór pêra a la Via Emélia, la Statêla 63 che al’albasèin la và vêrs Mântva, a mezdé la và vêrs La Spésia, po’ ghé la SS467 vêrs Sasōl, la SS468 vêrs Curèz in diresiòun ed Chèrp.
Un pô de stória[modifica | mudéfica la surzéia]
Ai tèimp di rumân l'ēra ciamêda Regium Lepidi, al nôm al deṣvin da còl ed Marco Emilio Lepido (cônsol 187 a.C.) cól ch'l'à fât la sitê e la via ch'la dà al nôm a la regiòun dal dé d'incô.
Dôp la cunquésta longobêrda (VI sec. d.C.) e pó ind al tèimp dal Medioêv, la sitê l'à tôt al nôm ed Rèz ed Lumbardìa. Ste nôm ché l'armâgn cól uficêl per tót al tèimp dal Duchêt ed Mòdna e Rèz, fîn al'uniòun di Teritôri Estèins al Règn ed Sardègna ind al 1859 (l'ân ed quând l'é stê inventê al nôm dal dé d'incô). Rèz dal vôlti l'é ciamêda "Sitê dal Triculôr" dôp ed la préma vésta dla bandêra in sitê (ind al téimp dl'occupasiòun Napoleònica).
La sitê l'é stêda municépi rumân. Cun la rèiṣa dl'Impêr Rumân la sitê l'é stêda quêsi abandunêda. Dvintêda pôst veschvêl, ind al tèimp dal medioêv l'è stê ûn cmun léber, ma cun dal guêri civîli al d'ed dèinter in continvasiòun, che j àn purtê al cambiamèint in sgnuría sót a j Este, e dôp a Duchê; in sté peréiod la sitê la tôt al nôm ed Rèz ed Lûmbardìa, al nôm al gh'à al sô urégin ind l'Êlt Medioêv, e gh'é dal prôvi in bundânsa, fîn al mumèint dal só scanslamèint dôp al guêri dal 1859.
Int al XIX sècol Rèz l'à tôt pêrta a la Repóblica Ciṣalpèina e a la Repóblica Cispadâna. L'é stêda pò unîda, dôp 'na parénteṣi sót a la faméja reéla d’Austria-Este, al Règn ed Sardègna.
Int al XX sècol, dôp la Secónda Guèra mundiêla, Rèz l'é stêda gvernêda da 'na magiurânsa ónica dal Partî Comunésta Italiân e, da j ân Nuvânta, da l'unióun dl'Ulîv.
I tétol d’unōr[modifica | mudéfica la surzéia]
Réz l'é tr'al sitê italiâni decorêdi al Valôr Militêr per la Guèra ed Liberasiòun, gh'é sté dê la Mdaja d'Ôr al Valôr Militêr pr'al sacrifési dla só gînta e per l'ativitê fâta ind la lôta partigiâna al tèimp dla secònda guèra mundièla e al 1 d'avrîl dal 1950, l'è stêda decorêda cun al segvèint mutîv:[1]
Cunuméia[modifica | mudéfica la surzéia]
A Rèz gh’é ‘na robósta zôna cun tânti fâbrichi che lavûren ind la mecànica, ónica ind dal sô géner e un impurtânt nōmer d’aziêndi cooperatîvi in diferèint câmp. L' agricultûra e l'alevamèint j in flôra, préma ed tót l'alevamèint di nimêl (Fêra Internasionêla dal Nimêl), la lavurasiòun dal lât e la produsiòun dal furmâj (Grâna) e la coltûra dla frûta e dla verdûra.
Al fâbrichi j in ed grandèsa céca o mzâna e lavûren in diferèint câmp. In môd particulêr j in svilupêdi ind al câmp dla mecànica, dal mâchini avtomâtichi, dla cerâmica (Casalgrând e Castlarân) e ind la tesdûra (masmamèint in pruvîncia).
In pruvîcia as câten dal indóstri ed la purtêda ed Ferrarini, Veroni, Smeg, Landini e Lombardini sōl per numinêr al pió grôsi. In pió a gh' é un móc 'd imprèişi ed gèner coperatîv, ânca lōr dimòndi impurtânti cme Coopsette, Coopservice, Unieco e la centrêla 'd òna dal pió grôsi coperatîvi d'Itâlia la Coop Consumatori Nordest.
La disocupasiòun l’é ridòta (grêd ed disocupasiòun atâch al 3,5%); préma ed tót cóst al fà arivêr, da la Bâs’ Itâlia e dal’èster, di lavuradōr furastêr vêrs la sitê e vêrs la pruvîncia. Secónd a j ûltem contróll statéstich la sitê l’è ai prém pôst a livèll nasionêl per lavuradōr furastêr presèint in zôna.
L’intrêda dal stipéndi mzân l’é piotôst êlt grâsia a‘na disocupasiòun che in sustânsa l’an gh’è mìa, la pruvîncia l’a’s mètt despèss ai prém pôst ind la gradvatôria dla qualitê dl’ andamèint dla véta, secónd soquânt famôs giurnêl la sitê l’è sèimper tr’al prémi 10 sitê italiâni.
I savōr ed Rèz[modifica | mudéfica la surzéia]
La tradisiòun dla bòuna cuṣèina arzâna, scèta e naturêla, l'a's câta ânca in dimòndi ristorânt e tratoréi in dōve l'è pusébil gustêr di bòun magnêr purtê avânti d’in pêder in fiôl. I prodòt principêl deṣvînen da la tèra e dal bèsti, per còst a's pêrla ed “cuṣèina pôvra”. A's trâta ed savōr fôrt nê da la necesitê ed rimediêr a la mancânsa ed còl ch'égh va més chêr e delichê. Prèma tra tót la fujêda, fâta cun la farèina, j-ôv dal cuntadèin, ‘na canèla rubósta e… dal mân cun al calôr gióst. Al caplèt in brôd l'è al rè dal mnèstri, mó s’in câta ânch cundî in môd divêrs. Tót i piât, da i pió cumûn ai pió stimê, în insavûri e cumpagnê cun al Grâna, ch'al só urègin as fân indrê adiritûra ai tèimp di Rumân. Per chi an al sà mìa, l'è un furmâj a pâsta dûra, mèz grâs, côt, a lèinta stagiunadûra, cun dimòndi sustânsi bòuni, al vîn fât ind i casê cun 'na tètnica incòra artigianêla. Ind i secònd piât a s'impòn sèins'êter al chêrni ed nimêl (a Rèz tót j-ân a gh'è la Fêra Internasionêla dal Nimêl). A tèvla a catòm al carèl dal lès cun sampèt, cudghîn, sampòun, ecc.., in sèma al bânch di salumêr la vaschèta di grasōl, salâm e persót. Al turésta ch'al vîn a Rèz e al vôl fêr brènda a's égh pōl cunsiliêr 'na specialitê tóta arzâna: al scarpasòun. As trâta 'd'n'impâst, côt al fōren, cun spinâs o bēdi, sigulôt, lêrd e Grâna, més tra dû fodêr ed pâsta sutîla e môrbida. Tra i vâri dōls a gh'è: la spunghêda, e al bisòun, un dōls cun al mandòrli, sócher, ôv frèsch, ch'al vîn preparê per Nadêl. La spunghêda uriginêla, ed Bresèl, lê adiritûra dal XV sécolo. Sèimper a Nadêl j arzân a prepêren i turtlèin, frèt o al fōren, cun dèinter al pést, o cun la marmêlata ed nôsi o ed castâgni. Finî ed magnér a’s cunsèlia ed gustêr la famôsa sópa inglèisa, sibèin al nòm al sia furastêr, l'è un dôls arzanèsim. Al vèin 'd la cusèina arzâna, che bèin a's acumpâgna al sô bâgni l'é al Lambrósch Arzân, ròs ch'al spóma naturêl, incô protèt da un mêrch D.O.C. Al Biânch de Scandiân, ed góst dôls e mèz sèch, l'é fât ind al tîpo ch'al spóma e al spumânt.
Al cèinter stôric[modifica | mudéfica la surzéia]
Al cèinter stôric dal dé d'incô ed la sitê al gh'à 'na piânta cun 'na fôrma geomètrica ed sê lê slunghêda, atraversê da la via Emélia, carateréstich dal sînch - setséint. I principél munumèint, d'ed là dal Teâter Municipêl, j în al basélichi ed San Prôsper e dla Beata Vergine dla Giêra, al Dôm e dimòndi palâs.
In môd particulêr interesânt l'è al colegamèint tr'al piâsi. Al colegamèint tra la piâsa principêla, in dō gh'è al Dôm e al Municépi, ciamêda Piâsa grânda o Piâsa Prampulèin [2], cun Piâsa céca (Piâsa San Prôsper), in dō gh'è al marchê, al vîn fât cun 'na strêda a purtghêl ciamêda Via dal Brulèt. Piâsa Prampulèin l'a's colêga ânca cun Piâsa Casôt, che 'na vôlta l'êra la piâsa dal marchê dal pólghi (Pìasa di Savaj) cun n'êtra strêda a purtghêl. Da nutêr ânca Piâsa Fontanèis rifâta da pôch cun d’atôrna di pôrdegh. Ed valôr ânca: la via Emélia c'la gh'à, da tóti al dô pêrti, di palâs d’architetura ed valôr cun ind al mèz Piâsa dal Mûnt, l'antîgh côrs davanti a la cēsa dla Madòna dla Gêra, ciamê Côrs Garibaldi, in dō 'na vôlta pasêva al Cróstel, desviê fôra dal mûri, in dō gh'è ânca al palâs duchêl (adèsa a gh'ân pôst la Provîncia e la Prefetûra). Impurtânt ânca i giardèin póblich, un pérch ed l’Otsèint cun stâtvi e funtâni méss sō ind la zôna dl'antîga sitadèla militêra.
Ind la sèla dal Setsèint dal Municèpi, ciamêda Sèla del Triculôr, al 7 de znêr dal 1797 l'è stê siēlt al prém triculôr dla Repóblica Cisalpèina, d'ed lé desvîn la bandêra dal dé d'incô dla Repóblica Italiâna.
Pôst impurtânt[modifica | mudéfica la surzéia]
La zôna comunêla[modifica | mudéfica la surzéia]
La zôna comunêla l’è aministrêda da 8 circoscrisiòun, che unesén al j antîghi "Véli", oséja la divisiòun 'l a zôna ed campâgna cun al cèinter la cēṣa ed la parôchia. Al dé d’incô soquânti ed cósti j in stêdi unîdi a la sitê ch’la s’è slarghêda dôp la secònda guèra mundiêla , masmamèint: l’Uspési, Sânta Crōṣ, Sân Pelgrèin, San Prôsper Strinê, e tót o in pêrt al sô zôni a pôlem èsser cunsidrêdi cme di quartêr ed periferéia 'd la sitê.
Al Véli[modifica | mudéfica la surzéia]
- Bagno
- Cadè
- Canali
- Castellazzo
- Cavazzoli
- Cella
- Codemondo
- Coviolo
- Fogliano
- Gaida
- Gavassa
- Gavasseto
- Mancasale
- Marmirolo
- Masone
- Massenzatico
- Ospizio
- Pieve Modolena
- Pratofontana
- Rivalta
- Roncadella
- Roncocesi
- Sabbione
- San Bartolomeo
- San Maurizio
- San Pellegrino
- San Prospero Strinati
- Santa Croce
- Sesso
Al circoscrisiòun[modifica | mudéfica la surzéia]
Istrusiòun[modifica | mudéfica la surzéia]
A Rèz gh’è presèint 'na centrêla e di dipartimèint ed dô universitê: l'Universitê ed Mòdna e Rèz e l'Universitê ed Bològna. La sitê l’è al cèintr ed la sperijnsa ciamêda Reggio Children pr’al prém cuntât cun la manêra d’insgnêr ind al scôli comunêli di prém ân, inspirêda ai stódi iséma a l’argomèint ed l’arsàn Loris Malaguzzi e l’è cgnusûda e stimêda da tót al mônd per l'êlt livél dl’insegamèint ed l’educasiòun ind al scôli ed l’esîlo. Ind al licéo Ariôst al s’è diplumê al presidèint dal cunséli dal dé d’incô Romani Prodi.
Sport[modifica | mudéfica la surzéia]
- A.C. Regiâna, nêda ind al 1919 e falîda ind al 2005. La tôrna nâser da la categorèia C-2 sfrutând al Lodo Petrucci. In tàl 2009, l'è in testa à la clasifica p'rander in B
- Bâschet Regiâna
- Regiâna Fódbal a Sînch
A Rèz a’s câta un impurtânt câmp e-spurtîv pr’ un zôgh americân che lôr ciamên baseball, druvê ind j ûltem campiunêt mundiêl fât in Itâlia e ciamê coliseum da j americân per la fatûra dal tribûni che s’arvîsen al teâter al’avêrta ed Ròma ciamê Colosseo.
Lésta di Séndech[modifica | mudéfica la surzéia]
Al gvêren estèins dla sitê al finés al 12 ed zôgn dal 1859 e dôp che quâter câp provisôri j an gvernê la sitè per pôch tèimp e pò ‘na Comisiòun cumunêla cun Podestê Pietro Manodori, s’êra rivê al prémi elesiòun cumunêli al 25 ed setèmber dal 1859.
Cósta l’è la lêsta di câp dl'aministrasiòun cumunêla ch’ in pasê a Rèz .
J arzân famōs[modifica | mudéfica la surzéia]
Traspôrt[modifica | mudéfica la surzéia]
Servési nasionêl[modifica | mudéfica la surzéia]
Rèz l'é unîda cun tóti al grôsi sitê dal Nord Itâlia per mèz ed l' Avtostrêda dal Sōl (A1 Milân-Napoli, usîda ed Rèz e Terre di Canossa-Valdenza a Cavrêra int al cmûn ed Capèşen. I traspôrt feroviâri în garantî per mèz ed la stasiòun F.S., ind la zôna tra mezanôt e matèina ed la sitê, aşvèin al cèinter stôrich dóve în garantî i colegamèint cun Bològna e Milân per mèz ed trêno Interregionali e Intercity e colegamèint dirèt cun Napoli e Milân per mèz d' Eurostar. In pió a s' é drê fêr la nōva stasiòun pr' al trêno a êlta velocitê (T.A.V.) ch' la gh' à al nòm de Stasiòun Mèdio Padâna dóve al prugèt l'é stê firmê dal famōş architèst spagnôl Santiago Calatrava ch' l' à prugetê, dèinter in un grôs prugèt ciamê Le Vele, anca i trî pûnt a campêda ònica (bèle fât) e la futuréstica quaciadûra (mìa ancòra fâta) dal casèl ed l'usîda a Rèz ed l'Avtostrêda dal Sōl.
Traspôrt ind la sitê[modifica | mudéfica la surzéia]
I servési ed traspôrt ind la sitê în fât da l'aşièda municipalişêda ACT (Aşiènda Cunsorsiêla Traspôrt [3]) che in pió ed garantîr al traspôrt póblich in sitê cun di trâm a metâno, l'é impgnêda ind al traspôrt fôra sitê da e vêrs tóta la pruvîncia (cun colegamèint ânca cun al pruvînci ed Mòdna, Pèrma e Mântva) e dal traspôrt feroviâri per mèz dal Ferovèi Arzâni cun la gestiòun dal léni Rèz-Ciân, Rèz-Sasôl e Rèz-Guastâla. În in gestiòun ed l'ACT ânca i parchèg scambiadōr pr'al cèinter (cun servési gratuî ed Minibus e nolèg biciclèti) e al nolèg ed mèz elètrich. Al trâfich privê só gòma al cunténva a 'd èsregh insém a la Via Emélia (la vècia S.S.9) ch'la travêrsa la sitê da matèina a sîra, insém a la strêda dal Pâs da Cerêto ch' la tâja la sitê da mezdé a mezanôt ch'l'unés Guastâla cun Aóla in pruvînca ed Massa Carrara, e insém al strêdi pruvincêli ed colegamèint cun i cmûn aşvèin.
Trâfic e intuşgamèint[modifica | mudéfica la surzéia]
Al trâfich sitadèin l'é dimòndi sostgû e, in soquânti ōri ed la giurnêda, ingumbrê, a câşva ed sèimper pió gînta ch'la và a lavurêr in mâchina, i dimòndi câmion che vân int al j aşièndi dal distrèt industriêl arzân e la crèsita ed la popolasiòn ind i dêş ân tr'al 1997 e al 2007. Rèz l' as câta despès ind al prémi dês puşisiòun ed la claséfica nasionêla ch'la riguêrda la preşèinsa ed pōlvra (PM10) ind l' âria (fât ch' l' é preşèint in tóta la Pianûra Padâna). L'é in prugèt, bèle da divêrs ân, l' arnōv e al cumpimèint dal tangensiêli e dal strêdi per traversêr la sitê. Un impurtânt investimèin in sté sèins l'é stê l'avêrta al trâfich ed la nōva tangensiêla ch'la và da Sîra a Matèina (cun 'n' ònica corséia per sèins ed mêrcia e cun dimòndi incrōş), despès impidîda ânca lê. L' ònica vèira tangesiêla, còla a mezanôt (la nōva S.S.9), da divêrs ân an n'é mìa finîda dal tót.
Sitê imparentêdi[modifica | mudéfica la surzéia]
Rèz l’è imparentêda cun:
- Bydgoszcz, Pulógna
- Chiṣinău, Moldavia
- Cutro, Italia
- Digione, Franza
- Fort Worth, Stêt Unî d'Amèrica
- Girona, Spagna, dal 1982
- Kragujevac, Serbia
- Rio Branco, Brasil
- Toluca, Messico
Dal j êtri fotograféi[modifica | mudéfica la surzéia]
Materiêl pr'andêrgh in fònda[modifica | mudéfica la surzéia]
(manca):
- Baricchi, Rolando Cavandoli, Attilio Marchesini - Reggio Emilia : la città dall'età romana al 20. secolo - Walter - Reggio Emilia : [S.n.], 1978
- Reggio Emilia : medaglia d'oro al valor militare per la Resistenza : 8 settembre 1943-25 aprile 1945. - Reggio Emilia : [S.n.], 1950.
- Ugo Bellocchi - Reggio Emilia : vicende e protagonisti - Bologna : Edison, 1970
- Paolo Camellini. Reggio Emilia antica e moderna e i suoi comuni - Reggio Emilia : Centro studi di storia Regionale per l'Emilia-Romagna, 1972
- Reggio Emilia Circuito Castelli Matildici e Corti Reggiane. - [s.l.] : Matilde di Canossa SpA, 2002.
- Reggio Emilia la città gemella : la storia, l'economia, il Comune. - Reggio Emilia : Comune di Reggio Emilia, 1983
- Ugo Bellocchi. Reggio Emilia nell'Ottocento - Roma : Editalia, 1994
Nôti, informasiòun e êter sît[modifica | mudéfica la surzéia]
- La cmûna la scrév al fòj "Rèz in nómer".
- Al sît ed l'anâgrafe dla cmûna: [4]
- Al sît dal giurnêl dal cmûn: "Reggio Comune"
Albinèa · Bagnōl in Piân · Baîṣ · Bibiân · Bresèl · Burèt · Buṣâna · Cadelbôsch ed Sōver · Campagnōla · Campéṣen · Canòsa · Carpnèida · Caşalgrând · Caṣîna · Castelnōv di Mûnt · Castelnōv ed Sòt · Castlarân · Culâgna · Curèz · Fâbrich · Gatâtich · Gualtēr · Guastâla · Ligûnchi · Lusêra · Muntèc · Nuvalêra · Puvî · Quâter Castē · Queriêgh · Ramṣèit · Ré Salṣêr · Rèz · Rezōl · Rôl · Rubēra · Sân Martèin · Sânt'Ilâri · Sân Pôl · Scandiân · Toân · Véla Mnôs · Vèt · Viân · Vsân


c: text/html

text:
Kladno
Kladno l'è una cità de la Repübliga Ceca cunt una pupulaziun de 110.000 abitant (se cüntum anca i paesot inturna).
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La se tröva in la regiun de la Buemia centrala e l'è 'l caplögh del distret de Kladno. A l'è a 25 km da Praga.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El prim ducüment che parla de la presenza de 'stu sit l'è del XIV secul. In del 1561 l'ha ciapaa el titul de cità.
L'è la cità induve l'è nassüda l'indüstria ceca, e per quest (ultra che per el fat che la se tröva propi visin a Praga) l'è riessida a resist anca a la crisi ecunomiga che l'è vegnüda föra dopu la fin de la ditadüra cumünista.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ISO 639
L'ISO 639 l'è un standard internaziunal de codes cürt per i nom di Lenguv.
ISO 639-1[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Püblicaa per la prima volta del 2002. Codes per la rapresentazion di nom di lenguv: Alpha-2 code.
L'è un codes cun dü leter ch'el semplifica l'ISO 639-2. 'Sta cudifica chì l'è staa rivedüü e curegiüü fin al ann 2003.
ISO 639-2[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Püblicaa per la prima volta del 1998. Codes per la rapresentazion di nom di lenguv. Alpha-3 code.
In quela cudifica chì gh'hinn ventidü lenguv cun dü codes e tri leter. Per quej lenguv chì el prim codes a tri leter l'è per mutiv bibliugrafich (ISO 639-2/B), menter el second l'è per mutiv de terminulugia (ISO 639-2/T). 'Sta cudifica chì l'è staa rivedüü e curegiüü fin al ann 1999.
ISO 639-3[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Pübblicaa per la prima volta del 2005. Codes per la rapresentazion di nom di lenguv. Alpha-3 code.
El cudifica el grüp püssee cumplet de lenguv ricunussüü uficialment, cumpres quej ativ, quej estint, quej artificial e quej antich. L'è un codes cun tri leter basaa ins la version de prima, la ISO 639-2, e el so fin l'è quel de cumpletà e retificà la division. Tüt j'ann la ISO la püblica una version agiurnaa gh'i ciamen "Draft International Standard" (scürtaa a DIS int l'ISO/DIS 639-3).


text:
Final Fantasy IX
Final Fantasy IX (ファイナルファンタジーIX Fainaru Fantajī Nain?) a l'è un videojœg de rœl desvelupad e publegad de la Square ind el 2000. A l'è stad l'ultem jœg de Final Fantasy q'a l'è vegnud fœra per la PlayStation. Qel episod qì de la saga al g'ha un frac de ligamm cont Final Fantasy: i influenze i ge pœden vess', per esempi, ind el character design de i boss de fin nivel.
Apos l'esperienza realistega cont Final Fantasy VIII, al g'è un ritorn a un character design super-deformed e cont color plussee viv.
Del 26 maj 2010, in Europa l'è possibil scargar jò Final Fantasy IX per PlayStation 3, PlayStation Portable e, del 28 agost 2012, per PlayStation Vita in su PlayStation Network.
Ind el marz 2003, el jœg ha vendud plussee de 5.300.000 copie in tut el mond.
Personaj principai[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Zidane Tribal
- Vivi Orunitia
- Garnet Til Alexandros (Daga)
- Quina Quen
- Steiner Adalberto
- Eiko Carol
- Freija Crescent
- Amaranth Coral
Musega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La musega a l'è stada scrivuda jò del Nobuo Uemtasu, qe l'ha fad su plussee de 160 bindei.
Ind el jœg, 'me in Final Fantasy VIII, la g'è una ballada J-pop, qe la se ciama Melodies of life.


text:
Boca (NO)
Boca (inscì anca in Italian e Bòca in Piemuntes) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de 1 261 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 9,6 km² e ona densità de popolaziun de 131 ab./km².
Boca la cunfina cun la Pruvincia de Vercej e l'è cunussüda per el vin umonim e per el santüari del Santissim Crucifiss.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Boca (NO) l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Dialet bochese[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Lumbard ucidental
- (Riferiment mudifega = http://www.comune.boca.no.it/dialet.htm Cumun da Boca Pruincia da Nuara)
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Villorsonnens
Villorsonnens a l'è un cumün svizzer del distret de Glâne, in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 15.50 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1275 abitant.
El cumün de Villorsonnens al se tröva a una altitüden de 699 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Autigny, Chénens, La Folliaz, Le Châtelard, Le Glèbe, Massonnens, Sorens e Villaz-Saint-Pierre.
Evoluzion de la popolazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament de la popolazion de Villorsonnens (e dei cumün agregaa) in del period dal 1850 al 2008[1] l'è mustraa in de la tabela chi desuta:
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Evolution de la population des communes 1850-2000: Canton de Fribourg [archive] sur Office fédéral de la statistique. Consulté le 20 décembre 2008
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial (Franzés)


text:
Berg
Berg el pöl vìga chèsti significàcc:
en Germània[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Berg, cümü del circondàre rüràl de Ravensburg, endèl stat federàl del Baden-Württemberg
- Berg, cümü del circondàre rüràl de Hof, endèl stat federàl de la Baviéra
- Berg im Gau, cümü del circondàre rüràl de Neuburg-Schrobenhausen, endèl stat federàl de la Baviéra
- Berg, cümü del circondàre rüràl de Neumarkt, endèl stat federàl de la Baviéra
- Berg, cümü del circondàre rüràl de Starnberg, endèl stat federàl de la Baviéra
- Berg bei Ahrweiler, cümü del circondàre rüràl de Ahrweiler, endèl stat federàl de la Renània-Palatinàto
- Berg, cümü del circondàre rüràl de Germersheim , endèl stat federàl de la Renània-Palatinàto
- Berg, cümü del circondàre rüràl de Rhein-Lahn-Kreis, endèl stat federàl de la Renània-Palatinàto
en Svìsera[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Berg cümü del canton Türgovia
- Berg cümü del canton San Gal
- Berg am Irchel cümü del canton Zürigh


text:
Exe
L'Exe (cornovajes: Avon Esk; latin: Isca) l'è on fiumm de l'Inghilterra (pussee precisament, de la Cornovaja). L'è longh 56 km.
El nass arent a Simonsbath, in del Somerset e in del parch de Exmoor, minga delongg del Canal de Bristol.
Dopo avè traversaa el Somerset e 'l Devon, el finiss in de la Manega cont on grand estuari arent a Exeter.
Oltra a Exeter, el ghe da el nomm ai paes de Exford, Up Exe, Nether Exe, Exwick, Exton, Exminster e Exbridge.
El sò nomm el deriva de ona veggia parolla celtega che la voeur dì "aqua" (varda anca el fiumm Usk/Wysg in Galles e la parolla irlandesa uisce).


text:
Pruvénzia ed Bulåggna
Artéccol in dialatt bulgnais
La pruvénzia ed Bulåggna l è una pruvénzia d'l Emégglia-Rumâgna ed pió ed 940 mella abitànt.
La cunfénna ed såura cun la pruvénzia ed Frèera, a maténna cun la pruvénzia ed Ravänna, ed såtta cun la Tuschèna (pruvénzia ed Fiuränza, pruvénzia ed Prè e pruvénzia ed Pistòja) e ed sîra cun la pruvénzia ed Môdna. Al só chèplôg l'è la zitè ed Bulåggna.
Geografî[modifica | mudéfica la surzéia]
La pruvénzia ed Bulåggna la cunprand l'Emégglia ed maténna ed såura cun la żonta ed sètt cmónni cäli én geograficamänt int'la Rumâgna: Båurg Tusgnàn, Casalfiumanais, Castèl ed Rî, Dåzza, Funtanalls, Iommla e Murdàn.
Al teritòri d'la pruvénzia al s estand såura tott int'la bâsa e int'äl culénn (la muntâgna la fà al 21,3% d'la pruvénzia, int l istàss tänp al valåur ed mèzz l è dal 25%).
I fiòmm chi travérsen al teritòri én al Raggn, al Sèvna, l Égg'[1]) e al Santeren. I turént pió impurtant én al Samûza, al Satta, al Siller.
Int'al culénni as truven dåu crésst ch'al traversen al vâl pió impurtanti: al Cuntrafôrt pliocenico e la Vänna dal żass. Squèsi onnic int'al månd e bî da vadder én i calànc, dal furmazión culinèr ch'al piôv àn scavè.
Economî[modifica | mudéfica la surzéia]
I setûr d'l economî regiunèl èn: l'agricultûra (urtâg', furmänt - famåusa l è la patèta ed Bûdri), l arlîv (nénn e bû) e la céna e mêdia indósstria dî setûr mecânic, dal magnèr d'la zerâmica e d'l eletrònica. An s pôl gnanc dscurdèr la Fîra 'd Bulåggna (Motor Show) e la strutûra d'l Interporto ed Bulåggna par carghèr e dscarghèr i quî. Ai é anch'al pôrt ed Ravanna ch'l è di mondi inpurtànt par la pruvénzia ed Bulåggna.
Nòti[modifica | mudéfica la surzéia]
- ↑ Luigi Lepri, Daniele Vitali - Dizionario Bolognese Italiano / Italiano-Bolognese - 2007 - Pendragon - Toponimi in dialetto bolognese - da pag 348 a pag 354 - ISBN 978-88-8342-594-3
Anzôla · Arzlè · Barisèla · Bazàn · Bäntvói · Bulåggna · Båurg Tusgnàn · Bûdri · Caldarèra · Camugnàn · Casalàcc’ · Casalfiumanais · Castèl Guêlf · Castèl Mazåur · Castèl San Pîr · Castèl d Ajàn · Castèl d Rî · Castèl d Chèsi · Castèl d Èrzel · Castèl d Sravâl · Castnès · Castión · Crasplàn · Crevalcôr · Dåzza · Funtanàlls · Gâg’ · Galîra · Granajån · Granarôl · Grizèna · Iómmla · Lizàn · Lujàn · Malalbêrg · Marzabòt · Midgénna · Mnêrbi · Mulinèla · Dscargalèsen · Månt San Pîr · Måntrànz · Måntvî · Munzón · Murdàn · Uzàn · Pianôr · Pîv ed Zänt · Puratta · Sèla · San Bandàtt · San Zôrz · San Zvân · San Lâzer · San Pîr in Casèl · Sant’Ègata · Al Sâs · Savéggn · Varghè · Zôla Predåusa


text:
Melezza
La Melezza o Melezz (parnonzia a Versc: [mele'tsa], ciamada anca la Fimm[1]; in italian: Melezzo Orientale o Melezza) l'è on fiumm del Canton Tesin. L'è longa quaranta chilometri.
La nass in Italia, ai pee de la Pioeuda de Crana (Val Vigezz). La passa per el paes de Arvoeugn (frazion de Zen), poeu per Santa Maria e Malesch (indè che la toeu sù i aqui de la Loana).
La riva a Re, e lì la vall la tacca a strenges on poo. La passa el confin a Ribellasca e la ciappa el nomm Melezza (in Italia l'è cognossuu 'me Melezz) e la traversa i Cent Vai. A la fin de la vall la ciappa i aqui de l'Isorna, e dopo 'n poo la va dent a la Maggia.
A Palagnedra l'è sbarraa de ona diga.
In Italia el sò nomm toscan l'è "Melezzo Orientale", in Isvizzera inveci l'è "Melezza".


text:
1Rü ñu̱xma na nüxü̃ icuáxü̃ na ñuxãcü aixcüma Tupanaãxü̃́ yaxõgüãxü̃ ga guxü̃ma ga yema nuxcümaü̃güxü̃ ga duü̃xü̃gü, rü ngẽma rü wüxi i tórü cua̱xruü̃ nixĩ na ñuxãcü Tupana naxwa̱xexü̃ na naxca̱x imaxẽxü̃. Rü ngẽmaca̱x i ñu̱xmax, ¡rü ngĩxã nüxü̃ tarüxoe i guxü̃ma i ngẽma pecadu i tüxü̃ ítüexẽẽxü̃ rü tüxü̃́ naguxchaxẽẽxü̃ na meã yaxõgüxü̃! ¡Rü ngĩxã paxa naxca̱x tadaugü na meã Tupanaca̱x imaxẽxü̃ rü guxü̃guma aixcüma naxüxü̃ i ngẽma tüxü̃́ nanaxwa̱xexü̃! 2Rü name nixĩ i tanangugü na ñuxãcü namaxü̃xü̃ ga Ngechuchu rü nagu taxĩ i nacüma. Yerü nüma nixĩ ga nuxcüma nagu naxĩnüxü̃ na ñuxãcü tórü õgagu tá tüxü̃ namaxẽxẽẽxü̃ rü nüma nixĩ i tüxü̃ nangü̃xẽẽxü̃ na aixcüma meã yaxõgüechaxü̃ca̱x na ngẽmaãcü naxü̃tawa ingugüxü̃ca̱x. Rü nüma rü tama nügü nachu̱xu na curuchawa ngúxü̃ yangexü̃, rü tama nagu narüxĩnü ga yema ãne na yangexü̃, natürü nataãẽxü̃chi yerü nüxü̃ nacua̱x na yemawena rü tá muxü̃ma i duü̃xü̃gü nayauxgüxü̃ i maxü̃ i taguma gúxü̃. Rü ñu̱xma rü Tupanaãrü tügünecüwawa narüto na ngẽ́ma guxããrü ãẽ̱xgacü yiĩxü̃ca̱x. 3Rü name nixĩ i penangugü rü nagu perüxĩnüẽ na ñuxãcü ga Ngechuchu rü yaxna namaã naxĩnüxü̃ ga yema ngúxü̃ ga nüxü̃ yangexẽẽgüxü̃ ga yema duü̃xü̃gü ga pecaduã̱xgüxü̃. Rü nüma ga Ngechuchu rü yemaãcü yema ngúxü̃maã yaxna naxĩnü na pema rü tama nüxü̃ perüc̱ẖauxü̃ca̱x rü tama nüxü̃ perüxoexü̃ca̱x na nüxü̃́ peyaxõgüxü̃. 4Rü ñu̱xma i pema na peyaxõgüxü̃, rü ngúxü̃ pingegü erü pecaduxü̃ perüxoe. Natürü taxúema ga petanüwa rü yemaca̱x Cristurüü̃ yuwa tangu. 5Rü name nixĩ i nüxna pecua̱xãchie i norü ore ya Tupana i namaã pexü̃ yaxucu̱xẽgüxü̃ i ñu̱xma na naxãcügü pixĩgüxü̃. Erü ngẽma norü ore i ümatüxü̃wa rü ñanagürü: “Pa Chaunex, ¡tãxṹ i nüxü̃ cuxoxü̃ i ngẽxguma cuxü̃ icharüwe̱xãchixẽẽgu! ¡Rü tãxṹ i cuyarümaxãchixü̃ i ngẽxguma cuxü̃ chaxucu̱xẽgu! 6Erü nüma ya Cori ya Tupana rü tüxü̃ inayarüwe̱xãchixẽẽ ya yíxema tüxü̃ nangechaü̃xẽ. Rü tüxna nanac̱uaixca ya yíxema naxãcüxü̃ tüxü̃ nayaxúxe, na ngẽmaãcü tüxü̃ nangu̱xẽẽxü̃ca̱x na ñuxãcü nanaxwa̱xexü̃ na naxca̱x tamaxü̃xü̃”, ñanagürü. 7Rü ngẽmaca̱x i pemax, rü name nixĩ na yaxna namaã pexĩnüẽxü̃ i ngẽxguma Tupana pexna nac̱uaixcagu. Erü ngẽxguma ngẽmaãcü pemaã yixĩgu, rü pexü̃ nüxü̃ nacua̱xẽẽ na aixcüma naxãcügü pixĩgüxü̃. Erü guxü̃ma i papa rü inayanawe̱xãchixẽẽ i ngẽma aixcüma naxãcügü ixĩgüxü̃. 8Natürü ngẽxguma chi Tupana tama pexü̃ iyarüwe̱xãchixẽẽgu, ngẽma guxü̃ma i naxãcügüxü̃ iyanawe̱xãchixẽẽxü̃rüü̃, rü ngẽmawa tá nüxü̃ pecua̱x na tama naxãcügüxüchi pixĩgüxü̃, rü ngenatüxü̃ pixĩgüxü̃. 9Rü wüxichigü i yixema ga yexguma ibuegu, rü tanatügü rü tüxü̃ taxucu̱xẽgü, rü yixema rü tümaga taxĩnüẽ rü tüxü̃ tangechaü̃gü. Rü ngẽmaca̱x i ñu̱xma rü yexeraãcü tanaxwa̱xe na naga ixĩnüẽxü̃ ya Tanatü ya daxũgucü na ngẽmaãcü nayaxuxü̃ca̱x i maxü̃ i taguma gúxü̃. 10Rü tanatügü rü wüxi i paxaãchica̱xmare tüxü̃ taxucu̱xẽgü na tüma tanaxwa̱xegüxü̃ãcüma imaxẽxü̃ca̱x. Natürü ya Tupana rü aixcüma tórü mexü̃ca̱x nixĩ i tüxü̃ iyanawe̱xãchixẽẽxü̃ na naxrüü̃ ixüünegüxü̃ca̱x. 11Rü aixcüma tama tataãẽgü i ngẽxguma Tupana tüxü̃ iyarüwe̱xãchixẽẽgu, erü tüxü̃́ nangu̱x. Natürü ngẽmawena i ngẽxguma naga ixĩnüẽgu rü yanguxẽẽgu i ngẽma tamaã nüxü̃ yaxuxü̃, rü aixcüma tataãẽgü. 12Rü ngẽmaca̱x i ñu̱xma na ngúxü̃ pingegüxü̃ rü pipaexü̃ na Tupanawe perüxĩxü̃, rü name nixĩ i pegü peporaexẽẽãma na noxrirüü̃tama meã peyaxõgüxü̃ca̱x. 13Rü name nixĩ i naxca̱x pedaugü na Tupana pexü̃́ naxwa̱xexü̃ãcüma aixcüma meã pemaxẽxü̃, na yíxema ñu̱xma tama meã yaxõgüxe rü meã tayaxõgüxü̃ca̱x. 14¡Rü naxca̱x peda̱u̱x na guxü̃ i duü̃xü̃gümaã pemecümaxü̃! Rü ngẽxgumarüü̃ ta name nixĩ i naxca̱x pedau na Tupanape̱xewa naxüünexü̃ i perü maxü̃. Erü yíxema tama Tupanape̱xewa üünexẽ rü tãũtáma tórü Corixü̃ tadau. 15¡Rü pegüna pedaugü na taxúema nüxü̃ oxü̃ca̱x i ngẽma ngü̃xẽẽ i Tupana tüxü̃ nangechaü̃ãcüma tüxna ãxü̃! Erü tama tanaxwa̱xe na texé petanüwa Cristuchi aixü̃ rü ngẽmaãcü togüxü̃ chixexü̃maã taxucu̱xẽxü̃ na Cristuna tixũgachixü̃ca̱x. 16Rü tama name i texé i petanüwa rü naĩ i ngemaã na itapexü̃. Rü tama name na texé tümaãrü ngẽmaxü̃ca̱x Tupanaxü̃ na oxü̃. Rü yemaãcü nanaxü ga guma nuxcümaü̃cü ga Acobueneẽ ga Echaú. Yerü yexguma nataiyagu rü wüxi ga õnaca̱x nüxü̃ naxo ga guxü̃ma ga yema nüxna üxü̃ ga nanatü chi nüxna ãxü̃. 17Rü pema nüxü̃ pecua̱x rü yemawena ga yexguma nayauxchaü̃ãgu ga yema noxri nüxna üxü̃, rü marü taxucürüwama nanayaxu, yerü marü naẽneẽ ga rübumaẽcüna tanaxã ga nanatü. Rü nüma ga Echaú rü woo poraãcü naxaxu, natürü marü taxucürüwama ñuxãcü nanayaxu. Rü ngẽmawa nüxü̃ tacua̱x na ñuxãcü naxãũcümaxü̃ na tórü ngẽmaxü̃ca̱x Tupanaxü̃ ixoxü̃. 18Rü nuxcüma ga tórü o̱xigü ga Moĩchéwe rüxĩxü̃, rü nüxü̃ naxĩnüẽ ga Tupanaga ga yexguma nüxü̃ yangaicagügu ga guma ma̱xpǘne ga Chinaĩ́gu ãẽ́gane. Rü nüxü̃ nadaugü ga na yay̱auraxü̃ ga guma ma̱xpǘne rü poraãcü naxẽãnexü̃ rü poraãcü buanecü ixüxü̃ rü yaba̱i̱xbe̱xanexü̃ rü yaduruanexü̃. Rü poraãcü namuü̃ẽ ga yema duü̃xü̃gü, yerü nüxü̃ naxĩnüẽ ga wüxi ga corneta ga tagane rü Tupana ga tagaãcü yéma ñacü: “Ngẽxguma chi wüxie i petanüwa daa ma̱xpǘnewa ũxgu ¡rü noxtacüma nutamaã tüxü̃ ípemuxũchiãcüma tüxü̃ pimá! Rü woo wüxi i pexü̃na yixĩgu ¡rü ngẽxgumarüü̃ ta ípenamuxũchiãcüma peyamá!” ñanagürü. Rü yexguma yadeaxgu ga Tupana, rü poraãcü namuü̃ẽ ga yema duü̃xü̃gü. Rü norü muü̃maã Tupanaxü̃ naca̱a̱xü̃gü na íyachaxãchixü̃ca̱x ga namaã na yadexaxü̃. Rü yema na poraãcü naxãũcümaxü̃chixü̃ ga yema nüxü̃ nadaugüxü̃, rü yemaca̱x nixĩ ga nümatama ga Moĩché ga ñaxü̃: “Chorü muü̃maã chidu̱ru̱x i ñu̱xmax”, ñaxü̃. Rü yemaãcü nixĩ ga namaã nangupetüxü̃ ga yema duü̃xü̃gü ga Moĩchémaã nayauxgüxü̃ ga yema nüxĩraü̃xü̃ ga Tupanaãrü mugü. Natürü i pemax, Pa Chaueneẽgüx, rü tama yemaãcü pexü̃ naxüpetü ga yexguma penayauxgügu ga Tupanaãrü ore i ngexwacaxü̃xü̃ i Cristuchiga ixĩxü̃. 22Rü ñu̱xma i pema rü taxuca̱xma pemuü̃ẽ, yerü ga Cristu rü taxca̱x nayu na Tupana ya guxü̃guma maxü̃cüxü̃tawa tüxü̃ nagagüxü̃ca̱x, na guxü̃guma norü ĩãne ya daxũgune ya Yerucharéü̃gu ãẽ́ganewa ingẽxmagüxü̃ca̱x. Rü ngẽ́ma tá tangutaque̱xegü namaã i ngẽma muxũchixü̃ma i norü orearü ngeruü̃gü i daxũcü̱̃ã̱x na wüxigu namaã Tupanaxü̃ icua̱xüü̃güxü̃ca̱x. 23Rü ñu̱xma i pemax, rü marü natanüxü̃gü pixĩgü i guxü̃ma i ngẽma togü i duü̃xü̃gü i Tupanaãrü poperawa ngo̱xégagüxü̃. Rü marü naxca̱x pexĩ ya Tupana ya yima guxãnatáma cacü. Rü marü natanüwaama pexügü i guxü̃ma ga yema duü̃xü̃gü ga mecümagüxü̃ ga yuexü̃ ga Tupana imexẽẽgüxü̃. 24Rü marü naxca̱x pexĩ ya Ngechuchu ga taxca̱x yucü na tüxü̃ namaxẽxẽẽxü̃ca̱x, ngẽma Tupanaãrü uneta i ngexwacaxü̃xü̃ tamaã nüxü̃ ixuxü̃rüü̃. Rü nagümaã pexü̃́ nayayauxgü ga perü chixexü̃gü na aixcüma Tupanape̱xewa pixüünegüxü̃ca̱x. Rü guma nagü ga taxca̱x ibacü rü tama guma nuxcümaü̃cü ga Abégürüü̃ nixĩ. Yerü guma Abégü na inabaxü̃gagu rü naẽneẽxü̃ napoxcu ga Tupana. Natürü Cristugü i baxü̃gagu Tupana tüxü̃́ nüxü̃ nangechaü̃ i tórü pecadugü. 25Rü ngẽmaca̱x name nixĩ i pexuãẽgü na tama nüxü̃ pexoexü̃ca̱x ya yima Tupana ya ñu̱xma tamaã idexacü. Rü dücax yema nuxcümaü̃güxü̃ ga tórü o̱xigü ga Moĩchéwe rüxĩxü̃ rü taxucürüwa Tupanachaxwa nibuxmü na tama napoxcueãxü̃ca̱x ga yexguma Tupanaxü̃ naxoegu rü tama naga naxĩnüẽgu ga yexguma Moĩchéwa Tupana yaxucu̱xẽgügu. Rü yema na taxucürüwa Tupanachaxwa yabuxmüxü̃ ga nümagü, rü yexeraãcü tüxü̃́ naguxcha i yixema na naxchaxwa ibuxmüxü̃ ega tama naga ixĩnüẽgu i ñu̱xma na Cristuwa tüxü̃ yaxucu̱xẽgüxü̃ i nüma ya Tupana i daxũguxü̃ i naãnewa ngẽxmacü. 26Rü yexguma Moĩchéwe naxĩxgu ga tórü o̱xigü, rü Tupana rü nagamaã nayadu̱ru̱xanexẽẽ. Natürü i ñu̱xma rü ñanagürü: “Wena táxarü chayadu̱ru̱xanexẽẽ. Natürü ngẽxguma ngẽmaãcü chanaxü̱xgu rü tãũtáma ñoma i naãnexĩca chidu̱ru̱xẽẽ, natürü üa̱xcü rü woramacurigü rü ẽxtagü rü tá ta chayadu̱ru̱xgüxẽẽ”, ñanagürü. 27Rü yema na: “Wena táxarü chayadu̱ru̱xanexẽẽ”, ñaxü̃, rü ngẽmawa nüxü̃ tacua̱x rü guxü̃ma ga yema naxüxü̃ i tama guxü̃guca̱x ixĩxü̃, rü Tupana tá inayanaxoxẽẽ na ngẽma guxü̃guca̱x ixĩxü̃xĩcatama na íyaxügüxü̃ca̱x. 28Rü ngẽma na tórü ãẽ̱xgacü na yiĩxü̃ ya Tupana, rü guxü̃guca̱x nixĩ, rü tagutáma inayarüxo na noxrü ixĩgüxü̃. Rü ngẽmaca̱x name nixĩ na Tupanana moxẽ ixãgüxü̃, rü nüxü̃ ingechaü̃güãcüma rü nüxü̃ imuü̃ẽãcüma nüxü̃ icua̱xüü̃güxü̃, ngẽma nüma nanaxwa̱xexü̃rüü̃. 29Erü tórü Tupana, rü ñoma wüxi ya üxürüü̃ aixcüma inayanaxoxẽẽ i guxü̃ma i tórü chixexü̃.
Copyright
Learn More


text:
Memphis
Memphis l'è na sità di Stat Unî ad 677.272 abitànt ch'la s cata in dal stat dal Tennessee, in dla cuntèa ad Shelby, in dua i fiùm Wolf e Missisìpi i s tac'n insém. I sò abitànt p'r al 61% i èṅ di afroamericàṅ, 34% biànc e 1% indiàṅ. Al sìndic 'l è al demucràtic A C Wharton.
L'aréa metrupulitàna dla sità, ch'la tōś dènt'r anc soquànti cuntéi di stat dal Missisìpi e d'l Arkànsas, la pōl cuntàr su 1.316.101 abitànt in dal 2012.
N'epidemìa ad févra śala l'à fat murìr bòna part di abitànt dla sità in dal 1870.
Al 4 'd Avrìl dal 1968 a gh'è mòrt cupâ al pulìtic e pasifìsta Martin Luther King. A Memphis a gh'è anc la vila, ciamàda Graceland, in du 'l è saplî Elvis Presley.
Persunàǵ nâ a Memphis
- Kathy Bates, atōra
- Aretha Franklin, cantànta
- Morgan Freeman, atōr e regìsta
- Ben Spies, pilòta ad mòti
- Justin Timberlake, cantànt


text:
Custuleta a la milanesa
La custuleta a la milanesa (in grafia classega milanesa costoletta a la milanesa) anca ciamada cutuleta a la milanesa, l'è un piatt tipegh de Milan giamò cugnussüü in de l'Edaa de Mezz. La "milanesa" l'ha scüsaa de inspiraziun per la famusa wiener schnitzel, piat fort de la cüsina vienesa e anca lee cugnussüda in tüt 'l mund, e per la Cordon Bleu, piat uriginari de la Sgüissera e cugnuussüü anca lü in tüt 'l mund. Bögna dì che int i paes germanegh la Milanesa la vegn ciamada "wiener schnitzel" menter che int i paes latin, e suratüt de l'America Latina, la vegn ciamada cunt 'l so nom uriginaa, ciuè (cutuleta a la) "milanesa".
Rezeta e preparaziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tajà la carna de büscin a toch, spetasciàla ben benun cunt el dedree de na padela e bütagh sü la saa (ma minga ‘l pever, nè). Rürà i öf cunt una cügiara (senza giuntagh negot d’olter) e sbrisà ’l pan poss cunt una gratiröla. Mujà la custuleta in de l’öf sbatüü e pö passà tüt e do i band in de’l pan poss. Scoldà un toch bel grand de büter in d’una padela e pö metegh dent la custuleta. Lassàla cös trii mignüü, sia de na banda che de l’oltra, u finché l'è bela durada. La se po servì cunt una feta de lemun e un puu de erburin e cumpagnada de pom de tera fritt e ketchup.


text:
Qualcuno volò sul nido del cuculo
Qualcuno volò sul nido del cuculo (Qualchidòṅ 'l è vulâ in sal gnał dal cuc) 'l è 'n film dramàtic dal 1975 ad Miloš Forman trat da 'n rumànś ad Ken Kesey.
'L è stâ òṅ di pôc film dla stòria a 'vér vins i sinc Prèmi Òscar più impurtànt tut insém.
Sunt
Al delinquènt Randle Patrick McMurphy (Jack Nicholson), cundanâ a pasàr soquànt an in parśòṅ, al vèṅ mandâ a 'l uśdàl prichiàtric dal Stat ad Sàlem (Òregun) par dascórar cun al Dutōr John Spivey (Dean R. Brooks) par védar s'l è mat dabòṅ o al fà sōl finta. McMurphy al stà a 'l śōg e al taca a far di quèi minga nurmài cuma spudaciàr al madśìni in fàcia a 'n àtar e tōr in gir 'l indianòṅ Bromden, dit "Gran Cap" (Will Sampson). Quànd i n gh faṅ minga védar na partìda ad baseball a la televiśiòṅ al dvénta mat miténd-as còntar la dóna ch'la cmanda al repàrt, la sgnóra Mildred Ratched (Louise Fletcher).
Ma Patrick al cuntìnua listés, dvintànd sèmpar più arvèrs, e al scapa via insìma a na barca rubàda insém a di àtar pasiènt. In séguit al vins tut al sigaréti di malâ a poker cauśànd na casutarìa ch'la gh cósta 'l èsar mis da na banda fra i scalmanâ e al patìs anc 'n elettroshock.
Tulénd eśèmpi da lò, i àtar pasiènt i impàran a cumpurtàr-as da parsòni dgénd liberamènt i sò biśógn, miténd anc al deciśiòṅ a i vōt par decìdar cuśa far, pròpria cuma la fava la Ratched quànd la gh'iva da custrìnś'r-i a parìr i sò vulér, sénsa dar-ag rispèt par gnint.
McMurphy al dvénta amìg cun Billy Bibit (Brad Dourif), un śóvan timuróś ch'al tartàja, e cun 'l indiàṅ che però 'l à capî che Patrick 'l è òṅ ch'al fà finta 'd èsar mat.
Arcgnusimènt
- Prèmi Òscar dal 1976:
- Film mijór film a Michael Douglas e Saul Zaentz
- Regìa mijóra a Miloš Forman
- Atōr prutagunìsta mijór a Jack Nicholson
- Atōra prutagunìsta mijóra a la Louise Fletcher
- Senegiadùra minga uriginàla mijóra a Lawrence Hauben e a Bo Goldman
Culegamènt estéran
Nòti
- ↑ L'infarméra catìva ad „Qualchidòṅ 'l è vulâ in sal gnał dal cuc“ la s pintìs 35 an dòp corriere.it, 4 'd Utóbar dal 2012


text:
Nirvana
I americàṅ Nirvana i èṅ stâ 'l grup grunge più famóś a 'l mónd. I s èṅ furmâ a Aberdeen (in dal stat ad Washington) in dal 1987 e i èṅ stâ in sla piàsa in fiṅ a 'l 1994. I mémbar fundadōr dal grup fiṅ da 'l inìsi i èṅ stâ Kurt Cobain (vōś e chitàra) e 'l basìsta Krist Novoselic. Al prim baterìsta Chad Channing invéci 'l è stâ rimpiasâ prima par Butch Vig e pò definitivamènt par Dave Grohl.
I Nirvana i àṅ vindû da piò ad sinquànta migliòṅ ad disc in tut al mónd. In dal Dicémbar dal 2013 i èṅ stâ sarnî p'r èsar mis in dla Rock and Roll Hall of Fame dal 2014[1].
Biugrafìa
Gl'Inìsi
Dòp avér sarnî 'n nóm pasìfic p'r al grup, in dal 1988 Cobain, Novoselic e Channing i faṅ vgnir fóra 'l prim sìngul Love buzz par la Sub pop ad Seattle, na cover di Shocking Blue (al braṅ al fà anc part dla culòna sunóra dal film Una folle stagione d'amore cun la Drew Barrymore).
Al 15 ad Śugn dal 1989 i Nirvana i pùblican 'l àlbum 'd eśòrdi, intitulâ Bleach. Al nóm 'l è tòlt da na campàggna cóntar 'l AIDS ch'la dgiva a i drugâ ad druàr dla varechìna par steriliśàr al guci dal sirìnghi. In dal disc a s cata About a Girl, un braṅ difarènt da chi àtar ch'i èṅ dimóndi più rabî cuma Blew (na canta in unōr dla muróśa 'd in alóra, la Tracy Marander), School, Floyd the Barber, Negative Creep o Big Cheese.
I bèsi par la registrasiòṅ i èṅ ad Jason Everman, òṅ di lōr amìg, e in tut i èṅ 606,17 dòlar (acsè a gh'è scrit in sal nòti dal disc).
In d'l Avrìl dal 1990 chi tri lè i tàc'n a lauràr c'n al prudutōr Butch Vig in di Smart Studios ad Madison (in dal Stat dal Wiscònsin) par registràr al séguit ad Bleach. Al baterìsta Channing al mòla 'l grup e al vèṅ rimpiasâ par Dave Grohl, ch'al pascàva 'n àtar grup dòp ch'al suo (Scream) al n gh'éra piò.
Al sucès ad Nevermind
A n esénd minga 'd acòrd cun la Sub Pop i Nirvana i decìd'n ad pasàr cun la DGC Records in dal 1990, tacànd a lauràr a 'l disc nóṿ Nevermind (A n è minga impurtànt). Par dū méś al grup al fà sù un muć ad pès, soquànti canti i èṅ vèci (cuma In Bloom e Breed), di atri sénsa tèst (On a Plain e Stay Away). P'r al mixàǵ, al grup al tóś Andy Wallace ch'l iva laurâ c'n i Slayer. In séguit, i Nirvana i diràṅ che lì lò al gh'iva pulî tròp al sòṅ.
A 'l inìsi, la DGC Records, na diviśiòṅ dla Geffen, la cardìva ch'al disc 'l aréṿ vindû duśènt-sinquantamìla còpi a 'l incìrca (cum a iva fat Goo di Sonic Youth), ma 'l sìngul Smells Like Teen Spirit al gh'à 'n sucès che ninsòṅ a psiva figuràr-as, anc par mèrit dal vìddeo traśmìs dimóndi da spés p'r al canàł televiśìṿ MTV. Durànt al tour in Europa in di ùltim méś dal 1991, i Nirvana i védan ch'i sò cuncèrt i èṅ da spés pîṅ, ch'al televiśiòṅ i i péscan sèmpar e che Smells Like Teen Spirit 'l è traśmìsa 'd cuntìnuv a la ràddio e in di canài muśicài.
A Nadâł dal 1991, Nevermind al vindìva quatarsènt-mila còpi a la stmana in di sōi Stat Unî. 'L 11 ad Śnar dal 1992, 'l àlbum al và a 'l prim pòst dla Billboard 200, spasànd via Dangerous ad Michael Jackson.
In séguit, i Nirvana i faṅ vgnir fóra di àtar sìngui: Come as you are, Lithium e In Bloom.
In dal Favràr dal 1992 Kurt al spóśa la Courtney Love, la cantànta dgl'Hole, e in Agóst a nas la sò prima fiōla, la Frances Bean Cobain. Soquànt dè dòp, i Nirvana i s śibìs'n in òṅ di cuncèrt lōr più cgnusû, qvél dal Reading Festival in Inghiltèra. Mént'r in gir a s diś che Cobain al n stia minga tant bèṅ, lò 'l fà 'l sò ingrès in sal palc insìma a na scrana a rudèli, sunànd pò al materiàł ad Bleach e ad Nevermind e 'l inèdit The Money Will Roll Right in.
A la fiṅ d'l an, a vèṅ fóra Incesticide, na racòlta ad canti rari (Stain) e b-side ch'la mét sù di sìngui (Sliver), di braṅ d'l EP Hormoaning, dal cover di Vaselines e di Devo e di pès trat da soquànti sesiòṅ par la BBC e dla John Peel Session (Been a son e Aneurysm).
I ùltim lavōr: In Utero e Unplugged in New York
P'r al tèrs àlbum In Utero, i Nirvana i sarnìs'n al prudutór Steve Albini. I lavōr i èṅ fat in présia e in dū stmani 'l disc 'l è prònt a 'l cóst ad vintsìnc-mila dòlar a 'l incìrca.
In dal Setémbar dal 1993 In Utero al finìs drit a 'l prim pòst dla clasìfica Billboard 200. Al disc al gh'à dal canti dimóndi rabìdi cuma Milk it, Scentless Apprentice, Very Ape, Radio Friendly Unit Shifter e di àtri lènti cuma Dumb e All Apologies. Cobain al dèdica la cansòṅ Frances Farmer Will Have Her Revenge on Seattle a l'atōra dla Paramount Pictures Frances Farmer, na dóna ch'i dgìvan ch'l'éra na cumunìsta e misa in parśòṅ ad cuntìnuv par di mutìṿ da gnint. Prima 'd murìr 'd càncar, in dla sò vita, la 'n à patî at tut i culōr (elettroshock, lubutumìa a 'l sarvèl, manicòmi). A gh'è 'n film Frances cun la Jessica Lange ch'a dascór dla sò vita.
In dal CD single dal prim sìngul Heart-Shaped Box, Dave Grohl al canta par la prima vòlta 'n braṅ, Marigold.
In dal Nuvémbar dal 1993 i Nirvana i tîn'n un cuncèrt acùstic p'r al canàł televiśìṿ MTV, insém a 'l chitarìsta Pat Smear, sénsa sunàr però i braṅ più famóś, a part All Apologies e Come As You Are. La lista dal canti la gh'à dènt'r anc dal cover, cuma soquànti di Meat Puppets (ch'i s unìs sèg durànt l'eśibisiòṅ) e na The Man Who Sold the World ad David Bowie fata dimóndi bèṅ.
La mòrt ad Kurt Cobain
In dal primi stmani dal 1994 i Nirvana i vèn'n in Europa p'r un tour nóṿ. Al 21 ad Favràr i rìvan da 'l nòstri bandi a Mòdna e pò i sa spòstan a Róma (22 e 23 ad Favràr) e a Milàn (24 e 25 ad Favràr).
Mént'r i èṅ a Róma, i Nirvana i cumparìsan par l'ultma vòlta in televiśiòṅ (23/02) a la traśmisiòṅ Tunnel ad Rai 3, cundóta par la Serena Dandini. Un Kurt Cobain dimóndi patî e śbiàv'd al canta Serve the servants e Dumb. Dòp pôc tèmp a 'l cantànt a gh vèṅ catàda na brunchìte e 'l grup 'l è custrét a suspénd'r al tour a partìr da 'l inìsi ad Mars.
A Róma, la matìna dal 4 ad Mars, la Courtney Love la cata sò marè mis dimóndi mâł in dla cambra dal sò albêrg. Al cantànt di Nirvana al và subìt a 'l uśdàł e i dutōr i dìśan ch'al malèsar 'l éra nâ da na misćiàda ad Rohypnol, na madśìna ch'la gh éra stada urdnàda, cun di alcòlig. Tuti chi atri dati dal tour i vènan scanślàdi definitivamènt, anc qvéli in dal Regn Unî.
Turnâ in di Stat Unî, in dal stmani ch'i vènan, Cobain al tac' incóra a druàr dl'eruìna e al decìd acsè ad curàr-'s in un sènt'r ad riabilitasiòṅ specialiśâ. Dòp pôc dè però, Kurt al scapa via da 'd lè saltànd un mur pò al tóś 'n aparéć e al tórna a Seattle.
Al 9 'd Avrìl dal 1994, al còrp ad Cobain al vèṅ catâ sénsa vita in dla sò cà: al cantànt al s è maśâ c'n un cólp ad sćiòp a la testa. L'è la fiṅ di Nirvana.
Qvést chè 'l è 'l sò ùltim mesàǵ ch'l à lasâ prima ad cupàr-as: “A-j-ò pardû la vója 'd vìvar. 'L è méj andàr via cun na vamparàda che murìr piàn piàn. Dal vòlti a m par ad marcàr al cartlèṅ quànd a sòṅ drē a muntàr in sal palc. 'L è di an ch'a-j-ò pardû al gust dla vita e a n pòs piò cuntinuàr a tōr in gir la gint. Al quèl più diśunèst 'l è 'l ingàn. A gh'ò biśógn ad dastacàr-um da la véra par catàr incóra 'l entuśiàśum ch'a gh'iva da putèṅ. I èṅ di an ch'a n sènt gnint. A-j-ò pardû tut 'l entuśiàśum. Anc la mùśica la n è più véra”.
Album sucesìṿ e Prugèt paraléi
In di méś sucèsiṿ al baterìsta di Nirvana, Dave Grohl, al dà vita in dal 1995 a 'n sò prugèt, i Foo Fighters, purtàd-as sèg Pat Smear. Grohl al dvènta 'l cantànt dal grup e 'l taca a sunàr la chitàra. I àlbum muciâ sù da 'l 1995 a 'l 2007 i èṅ siē. In dal 2009 'l è vgnû fóra 'n Greatest Hits. Anc Novoselic 'l à cuntinuâ a lauràr in dal camp dla mùśica c'n un grup ciamâ Sweet 75. In di tèmp recènt, 'l à fundâ 'n cumitâ pulìtic par difénd'r i dirìt di sunadōr: JAMPAC.
Dòp la mòrt ad Kurt Cobain, i èṅ stâ publicâ soquànt àlbum live di Nirvana e anc dal racòlti. Al prim prugèt ch'l à vdû la luś 'l è stâ MTV Unplugged in New York mént'r in dal 1996 'l è vgnû fóra al disc da 'l viṿ From the Muddy Banks of the Wishkah, versiòṅ su CD dla VHS Live! Tonight! Sold Out!.
Al 29 'd Utóbar dal 2002 'l è 'l tùran dla prima racòlta, ciamada Nirvana cun 'l inèdit You Know You're Right méntar dū an dòp a vèṅ publicâ 'n box set ad tri CD e 'n DVD With The Lights Out pîṅ ad braṅ râr e ad demo. In dal 2005 la Geffen la fà vgnir fóra n'àtra racòlta Sliver: the Best of the Box, rasćiànd al fónd dal barìl. Dimóndi più interesànt 'l è 'l CD ch'a s cata in di negòsi a partìr da 'l Nuvémbar dal 2009: Live at Reading cun l'eśibisiòṅ a 'l Reading Festival dal 1992.
Ròbi cgnusùdi pôc
- Un śōvan Kurt Cobain 'l è stâ farmâ par la pulisìa al 25 ad Maǵ dal 1986 p'r avér spurcâ cun dal spray i mur dla banca Seafirst Bank (adès Bank of America) dal sò paiśèṅ Aberdeen. 'L iva scrit: “Ain't got no how watchamacallit” ch'a vōl dir “A n gh'ò minga cal... cumalciamàv” e di àtri ròbi cuma “Dio 'l è fnòć”. Al s è fat trénta dè ad parśòṅ e 'l à pagâ sènt-utànta dòlar ad sansiòṅ.
- Al Pennyroyal Tea ch'a dà 'l nóm a 'n sìngul dal disc In Utero l'è na tiśàna famóśa in di Stat Unî ch'i dìśan la faga aburtìr spuntaneamènt cal dóni.
- Prima 'd ciamàr-'s acsè, In Utero 'l iva tòlt i nóm ad I Hate Myself And Want To Die e pò qvél ad Verse Chorus Verse.
- Stay Away, misa in d'l àlbum Nevermind, la s ciamàva a 'l inìsi Pay To Play.
- Anc al braṅ Breed, al quàrt ad cal CD lè, al gh'iva 'n àtar nóm, Imodium, al nóm dna madśìna cónt'r al caghét che Tad Doyle di Tad 'l iva tòlt durànt la tournée europea.
- La canta Verse chorus verse la s ciamàva a 'l inisi Sappy.
- Kurt Cobain al pasàva 'l tèmp tgnénd dacàt di putòć ad śmalta, anc fat da lò. Òṅ ad qvist chè al s cata in dla cupertìna dal disc Incesticide e anc qvéi 'd In utero (i còrp di putèṅ aburtî) i èṅ suo.
- In dal śōg vìddeo Guitar Hero 5 a gh'è al cansòṅ Smells Like Teen Spirit e Lithium (qvésta chè da 'l viṿ).
- Quànd incóra i n éran minga famóś, i Nirvana i aṅ incìś na cover di Kiss Do You Love Me? par la racòlta tribùt Hard to Believe. La cansòṅ l'è dimóndi stunàda.
- Kurt Cobain al patìva da spés di dulōr a 'l stómag.
Discugrafìa
Àlbum in studi
Àlbum da 'l viṿ
- 1994 - MTV Unplugged in New York
- 1996 - From the Muddy Banks of the Wishkah
- 2009 - Live at Reading
EP
- 1992 - Hormoaning
Racòlti
- 1992 - Incesticide
- 2002 - Nirvana
- 2004 - With the Lights Out
- 2005 - Sliver: The Best of the Box
- 2010 - Nirvana Icon
Sìngui
- 1988 - Love buzz
- 1989 - Blew
- 1990 - Sliver
- 1991 - Molly's lips
- 1991 - Here She Comes Now/Venus in Furs insém a The Melvins
- 1991 - Smells like teen spirit
- 1992 - Come as you are
- 1992 - Lithium
- 1992 - In bloom
- 1993 - Puss/Oh, the guilt insém a The Jesus Lizard
- 1993 - Heart-shaped box
- 1993 - All apologies/Rape me
- 1994 - Pennyroyal tea
- 1994 - About a girl unplugged
- 1994 - The man who sold the world unplugged, David Bowie cover
- 1994 - Where did you sleep last night unplugged
- 1994 - Lake of fire unplugged, Meat Puppets cover
- 1996 - Aneurysm live
- 1996 - Drain you live
- 2002 - You know you're right
Videugrafìa
- In bloom
- Smells like teen spirit
- Come as you are
- Lithium
- In bloom Secónda versiòṅ
- Sliver
- Heart-shaped box
- You know you're right
- Rape me
- Sappy Video tribùt par Kurt fat da Krist e Dave
Prèmi
Culegamènt estéran
- (EN) Sit ufisiàł dl'etichèta Interscope
- (EN) Sit ch'a mèt insém al nutìsi ad tuti gl'eśibisiòṅ dal grup, divìśi p'r an
- (IT) Sit itagliàṅ ch'al dascór di Nirvana
Nòti
- ↑ Nirvana, Kiss, Peter Gabriel, l'è óra 'd finìr in dla Rock and Roll Hall of Fame La Repubblica, 17 ad Dicémbar dal 2013


text:
Al rutilìśum 'l è un ségn caraterìstic dal parsòni ch'i gh'aṅ i péi e i cavìi rós o castàgn ramâ.
Quést chè 'l è un quèl ch'a s preśénta dal vòlti in di pòpui ch'i daśvèṅ dal Caucàś e a s créd ch'al sia in relasiòṅ cun na tinta ad pèla ciàra, cun maci in sla pèla ciamàdi tuchìni e di perìcui ad ciapàr più facilmènt al càncar a la pèl o di àtar prubléma simìi. Invéci a par ch'a n gh sia minga na relasiòṅ cun i òć vérd o cun 'l èsar masć o fémna.
Al rutilìśum a s créd ch'al s traśméta a i fiói cuma un caràtar recesìṿ in frònt a tut chi àtar culór ad cavìi.
Al nùmar dla gint cun i cavìi rós a par ch'a sia drē a calàr sèmpar da piò.
Anc fr'al bèsti a s cata di mamìfar cun al plam rós, cum al simi, i gàt o i caṅ.
I paéś ch'i gh'aṅ più rós ad tut, in cunfrònt a chi àtar, i èṅ l'Irlànda e al Régn Unî.
A gh sarév da tgnir in cunsiderasiòṅ ch'al culór dal cavìl al pól cambiàr in dal córs dla vita e 'l è anc ligâ a 'l espuśisiòṅ al sól. In dal 1997 a s è capî la sò biuchìmica e a par ch'al culór rusàstar al sarév in relasiòṅ cun di cumpunènt dal fèr e ch'al gêṅ recesìṿ dal rutilìśum al sarév vèć da 50.000 a 100.000 an. Tut i rós i gh'aṅ dal variasiòṅ in dal regiòṅ MC1R dal crumuśòma 16.
In dimóndi pòst dal mónd a s créd ch'i rós i pòrtan dasfurtùna e che par schivàr cal lavór lè a gh sarés da tucàr un butòṅ. In d'l antìg Egìt a s pinsàva ch'i rós i daśvnìsan da Seth in parsòna e par cal mutìṿ lè i gh'ìsan na cativèria fóra dal cumùṅ. P'r i cristiàṅ e i giudèi, al rutilìśum al psiva èsar ligâ a Caino e a di àtar persunàǵ dla Bibbia pinsâ cun i cavìi rós quài Giuda Iscariota, Esaù e Maria Maddalena. Durànt al Mediuévo, la Cèsa Catòlica la cardìva ch'al dóni cun i cavìi rós i fùsan dal strìi e al strìi i éran bruśàdi vivi in sal rōg.
Dal nòstri bandi a gh'è un dit: «Al più bòṅ di rós 'l à ficâ sò pàdar in dal pós».
Al scritór Giovanni Verga 'l à scrit na nuvèla, Rosso Malpelo, ch'la dascór 'd un baghét cun i cavìi rós vitma di pregiudìsi di grand, ch'al gh l'iva cun al pòvar Ranòć e al gh dava sèmpar dal bòti.
«
Malpelo si chiamava così perché aveva i capelli rossi; ed aveva i capelli rossi perché era un ragazzo malizioso e cattivo, che prometteva di riescire un fior di birbone. Sicché tutti alla cava della rena rossa lo chiamavano Malpelo; e persino sua madre, col sentirgli dir sempre a quel modo, aveva quasi dimenticato il suo nome di battesimo. Del resto, ella lo vedeva soltanto il sabato sera, quando tornava a casa con quei pochi soldi della settimana; e siccome era malpelo c'era anche a temere che ne sottraesse un paio, di quei soldi: nel dubbio, per non sbagliare, la sorella maggiore gli faceva la ricevuta a scapaccioni. Però il padrone della cava aveva confermato che i soldi erano tanti e non più; e in coscienza erano anche troppi per Malpelo, un monellaccio che nessuno avrebbe voluto vederselo davanti, e che tutti schivavano come un can rognoso, e lo accarezzavano coi piedi, allorché se lo trovavano a tiro. Egli era davvero un brutto ceffo, torvo, ringhioso, e selvatico. Al mezzogiorno, mentre tutti gli altri operai della cava si mangiavano in crocchio la loro minestra, e facevano un po' di ricreazione, egli andava a rincantucciarsi col suo corbello fra le gambe, per rosicchiarsi quel po' di pane bigio, come fanno le bestie sue pari, e ciascuno gli diceva la sua, motteggiandolo, e gli tiravan dei sassi, finché il soprastante lo rimandava al lavoro con una pedata...»
(IT
)(Rosso Malpelo
ad Giovanni Verga
, 1878
)
«
Malpél al s ciamàva acsè parchè al gh'iva i cavìi rós; e al gh'iva i cavìi rós parchè 'l éra un baghét malisióś e catìṿ, ch'al prumitìva ad dvintàr pròpria un fiór ad laśaròṅ. 'L è par qual lè che tut in dla cava dla réna rósa i 'l ciamàvan Malpél; e anc sò màdar, a fòrsa ad sintìr-ag dir sèmpar in cla manéra lè, l'iva quaśi daśmindgâ al sò nóm ad batéś. Dal rèst, lē la'l vdiva sól al sàbat sira, quand al turnàva a cà cun chi pòc bèsi dla stmana; e p'r al fat ch'l éra malpél a gh'éra 'd avér paùra ch'al in tgnis un para par lò, ad chi sòld lè: in dal dubi, par a n sbaliàr minga, la suréla più granda la'l tulìva in cà cun di sćiafòṅ. Però al padròṅ dla cava 'l iva dit dabòṅ che chi bèsi lè i éran pròpria chi lè e minga da piò; e in cusiènsa i éran pò tròp par Malpél, un munelàs che ninsòṅ 'l arév vlû catàr-as in frònt, e che tut i paràvan via cuma un can rugnóś, e i al carésan cui pē, quand i al càtan a tîr. Lì lò 'l éra pròpria na bruta ghigna, tìrvad, rabî e salvàdag. A meśdè, mèntar tut chi àtar lavuradōr dla cava i magnàvan la mnèstra
sintâ 'd intóran, e i fàvan un pò ad ricreasiòṅ, lò 'l andàva a mét'r-as in un cantòṅ cun un sistlèṅ in mèś a 'l gambi, par ruśgàr-as cal pôc ad paṅ biś, cum i fàn'n al bèsti sò para, e ugnòṅ al dgiva la sua, tulénd-al in gir, e i gh tiràvan adòs di giaròṅ, in fîṅ chè al padròṅ al al mandàva a lavuràr cun na pedàda...»
-
Òć dna putìna cun i cavìi rós
-
Un quàdar cun na Maria Maddalena cun i cavìi rós
-
Un rós Giuda al dà un baśèṅ a Geśù Crist
-
-
Na strìa rósa in un quàdar ad Luis Ricards Falero
-
Al prìnsip Harry 'd Inghiltèra
-
La pantéra ad Gòr, la rósa cantànta fraréśa Milva
-
Un putèṅ ch'al gh'à al rutilìśum
-
-


text:
Sahara
El desert del Sahara a l'è in de l'Africa setentriunala, e l'è el desert cald püssee gross del mund (intra tücc i desert al vegn dopu de l'Antartid[1]). A l'è quasi 9.065.000 chilometer quadraa. Un quaj scenziaa al pensa che'l sia vegg 2,5 miliun d'agn. A l'è el sit püssee cald de la Tera ma a l'è minga quel püssee sücc, che l'è inscambi el desert d'Atacama, in de l'America del Süd. El nom Sahara al vegn de la parola araba, صحر , che la vör dì propi desert.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Referenz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ De già che 'l piöv poch in Antartide, 200 mm a l'ann in di cost e dent un frach de men, el denter del cuntinent a l'è tecnicament el püssee gross desert del mund.


text:
Vensa
Vènsa (nòm uficiàl en fransés: Vence; en italià: Venza) l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Canton de Vence, del circondàre (arrondissement) de Grasse e del dipartimènt de le Alpi Marìtime. El g'ha 'na popolasiù de 19 160 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 39,23 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 40 méter a 'na altèsa màsima de 1033 méter s.l.m.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Acid house
La Acid house a l'è un sota-gener de la müsega house cunt un stil ripetitiv e ipnotich, cun campiun o toch parlaa al post de test cantaa. Fundamental a l'è el sun del sintetisadur Roland TB-303, istrüment che'l dupraven i DJ de Chicago per i sò sperimentaziun. In particular se fa riferiment al 1986 e al DJ Pierre. El prim singul a l'è Acid Tracks di Phuture (1987); chel cunt püssé sücess Dream Girl del DJ Pierre (1987)
L'Acid house la s'è pöö spantegada anca in del Regn Ünì, in Australia e Europa, e la sunaven i DJ del scuminci del periud di Rave.


text:
Julija Putinceva
La Julija Putinceva (Mósca, 7 ad Śnar dal 1995, Юлия ПyTиHцeBa in Rus) l'è na tenìsta dal Kazakistan, paéś sarnî da lē in dal Maǵ dal 2012 a 'l pòst dla Rùsia. L'è élta 163 cm e la péśa 59 chilo. La dróa al bras dèstar a la tira 'l arvèrs a dū maṅ.
L'è stada la nùmar utànt'òt dal mónd al 29 'd Avrìl dal 2013. A gh piaśrév cgnósar al cantànt Eminem.
In dla sò caréra l'à śugâ òt finàli ITF vinsénd-an siē.
L'è famóśa par la sò manéra śgarbàda ad cumpurtàr-'s in camp, sigànd da spés di come on! (andém!) quànd la fà punt lē (anc quànd l'al fà cun di śbali ad chi atri) e alvànd al pugn par cargàr-as, pèś dla Marion Bartoli. Dòp al sò incóntar pardû sèg in dal qualificasiòṅ dal turnèo ad Bruxelles dal 2013, la Coco Vandeweghe in sal Twitter l'à dit ad lē: «La fava di pugnét in si fai dópi e in si nàstar e pò quànd la partìda l'è finìda la gh'à abû al curàǵ ad dir-um ch'a sòṅ na śugadōra ch'la fà vgnir al lat a i śnòć méntar sò pàdar al piciàva al maṅ!»[1].
Caréra
La rusa la s fà cgnósar in dal sircùit vinsénd tri turnèo ITF in dal 2011 e pò 'n àt'r incóra in Austràglia in dal Favràr dal 2012. In Avrìl la śōga al WTA ad Cupenàghen in dua la pèrd a 'l secónd tùran da la Jelena Janković par 3-6 1-6. In Maǵ la fà suo anc 'n ITF ad sènt-mila dòlar a Cagnes sur mer tacànd baténd la Nastassja Burnett in dal qualificasiòṅ e pò la Patricia Mayr-Achleitner in finàl par 6-2 6-1. In Utóbar e in Nuvémbar la in pèrd pò dū a Nantes (2-6 3-6 da la Monica Niculescu) e a Dubai (1-6 6-3 4-6 da la Kimiko Date-Krumm, dòp avér batû di òs dûr cuma la Bojana Jovanovski, l'Elina Svitolina e la Kristýna Plíšková). Al ròsp al n gh và minga śò e lē la riva a dir dla giapunéśa ch'«'l è stâ cuma pèrdar da mè nunóna».
La taca al 2013 muciànd sù dū secónd tùran a Hobart e a Melbourne. Chè la bat la Christina McHale par 6-1 6-7 6-2 ma pò la céd par na cria a la Carla Suárez Navarro 6-1 6-7 2-6. A Doha la pèrd subìt (4-6 2-6 da la Mona Barthel), a Dubai invéci la bat la Laura Robson 6-4 2-6 7-6 prima ad lasàr strada a l'Agnieszka Radwańska 5-7 3-6. A Madrid la fà sudàr dimóndi a 'l inìsi la Serena Williams (6-7 1-6) e la fà listés anc in dal secónd tùran a Bruxelles quànd la và a bàtar in sal 2-1 par lē in dal tèrs sét cóntar la Roberta Vinci che però pò la vins 6-3 5-7 6-2. La stmana dòp a 'l Roland Garros la pasa 'l prim tùran cóntar l'Ayumi Morita ma pò la vèṅ spasàda via da la Sara Errani par 1-6 1-6.
Culegamènt estéran
Nòti
- ↑ Vandeweghe: „la Putintseva la m à uféś!“ Ubitennis.com, 21 ad Maǵ dal 2013


text:
Bedford
Bedford a l'è ona città inglesa del Regn Unii che la cunta circa 82.000 abitant. La se troeuva in de l'Est Inghilterra e l'è 'l capploeugh del Bedfordshire.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bedford l'è stada on mercaa important in d'ona region che l'era d'economia agricola. El re Òffa de Mercia l'è staa seppellii chì in del 796. In del 886 Bedford l'era voeuna di città che la stava al confin tra el regn sasson del Wessex e quell vichingh del Danelaw. In del 919 Edoard el Vegg el gh'ha faa sù ona fortezza in su la riva sud del fiumm Ouse: la fortezza l'è stada trada giò di Danes on poo pussee tard.
E anca del castell che l'è staa costruii in epoca normanna ghe resta pròppi pòcch.
La posizion de città commercial de Bedford l'è stada conservada longh i secol, tant che la città l'è stada on centro de l'industria tessil duranta la Rivoluzion Industrial.
El XIX secol l'ha vist la città vegnì 'me centro rilevant per l'ingegneria. Dòpo la Segonda Guerra Mondial gh'è stada ona granda migrazion de l'Italia: al dì d'incoeu 2 abitant su 7 hinn de origin italiana.


text:
Lengua giapponesa
El giappones l'è ona lengova parlada principalment in del Giapon.
El giappones, insema ai lengov ryukyuàn, el forma la fameja linguistega di lengov nipponich. Del punt de vista filogenetich el giappones l'è consideraa solitament ona lengova isolada, per la reson che l'è minga possibil de fà anmò su con sicurezza la sò origin. Gh'hinn di teorij ch'i disen che el giappones el poeudaria avegh di origin comun cont la lengua Ainu (parlada de la popolazion indigena di Ainu, che viven anmò in de l'ìsola de Hokkaidō), cont i lengov austronesian oppur cont di lengov del grupp ural-altaich. Chest ultem dò ipòtesi chì a hinn al dì d'incoeu i pussee accreditaa: on frach de lenguista a hinn d'accòrd de dì che'l giappones el saria constituii de on substraa austronesian ch'el s'è giontaa insema cont di influenz uralo-altaich. El giappones el gh'ha di somejanz sintattich cont el corean, cont di differenz però de morfologia e lessich.
Del punt de vista tipologich el giappones el gh'ha un bel poo de caratteristich di lengov agglutinant del tipo SOV, cont ona struttura "tema-comment" (compagna de chella del corean e del cines). Però per la presenza di element tipich di lengov flessiv di lengovist el ciamen el giapponese ona lengova "semi-agglutinanta".


text:
Surselva (distret)
El distrèt del Surselva l'è giü dei öndes distrècc del Canton Grisun, en Svìsera.
El cunfìna al nort col Canton Glarona, al nordòvest col distrèt de Imboden, a est e sudest col distret de Hinterrhein, a sud col distret de Bregn, a sudòvest col distrèt de Leventina (TI), e a òvest e nòrt col canton Uri.
La superfìce totàl del distrèt l'è de 1373,54 km² e la popolasiù l'è de 21584 abitàncc (dàto del 2011).
Diviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distret del Inn l'è dividìt en 5 cìrcoi e 42 cümü:
Cambiamèncc aministratìf[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1963: Uors e Peiden i s'è fundicc endèl cümü de Uors-Peiden.
- 2002: Camuns, Surcasti, Tersnaus e Uors-Peiden i s'è fundicc endèl cümü de Suraua
- 2009: Flond e Surcuolm i s'è fundicc endèl cümü de Mundaun
Situasiù linguìstica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Gemona del Friuli
Gemona del Friuli (en furlà: Glemone) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Friuli-Venesia Giulia, en Pruvìncia de Udine. El g'ha presapóch 11.040 abitàncc, 'na superfìce de 56 km² e 'na densità de 197 ab./km². El cunfìna coi cümü de Artegna, Bordano, Buja, Lusevera, Montenars, Osoppo, Trasaghis, Venzone.
El teremòt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Endèl 1976 el paés de Gemona l'è stat sbatìt pelària töt dei teremòcc del 6 de màgio (quàze 400 mórcc e del 15 de setèmber, che g'ha fàt crödà zó, 'ntra le ótre ròbe, 'na part del dòm, pónt de riferimènt per töt el paés, e del castèl, al dé d'encö en vìa de ristrütürasiù. Divèrse bàite i è crödàde per vìa de l'età dei palàs , che i ìa scampàcc a le dò guère mondiài. Dòpo 'l teremòt el paés l'è stàt rifàt segót critéri antisismich.


text:
Ucean Antartich
L'ucean Antartich (ciamaa anca ucean Glacial Antartich) a l'è la massa d'aqua che l'è inturna a l'Antartid. A l'è el quart ucean püssee grand del mund e l'ültim che l'Urganizaziun Idrugrafiga Internaziunala l'ha ciamaa ucean (2000). L'ucean Antartich al va de la costa de l'Antartid fina al 60 grad de latitüdin süd, che'l cuincid cunt i limit del Trataa Antartich.
- Area tutala: 20.327 miliun de km². Al gh'ha dent el mar d'Amundsen, el de mar de Bellingshausen, part del pass de Drake, el mar de Ross, un toch piscinin del mar de Scotia, el mar de Weddell e alter mass d'aqua tribütari.
- Linea de costa: 17,968 km.


text:
Dant Ligher
El Dant Ligher (Dante Alighieri in talian) l'era un pueta, scritur e pulitegh talian nassüü a Firenz, famus suratüt per vegh scrivüü la Divina Cumedia, l'övra püssee granda in la literadüra taliana, nöss che tra i püssee impurtant in chela mundial. L'è cunsideraa 'me el pader de la lengua taliana insema al Francesco Petrarca.
El so nomm, per el Jacob Ligher, l'è un ipocoristich de Dürant: in di ducümenc al gh'era anca el patrunimich Alagherii o 'l gentilizi de Alagheriis, menter la variant Alighieri la s'è furmada dumà cunt el rivà del Boccaccio.
Vita[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Dant Ligher l'è nassüü in del 1265, in tra el 14 de Magg e 'l 13 de Giügn, sota el nomm de "Durante Alighieri." La so fameja l'era impurtanta in Firenz, e la dava sustegn al Papaa. La mader del pueta l'è Bella degli Abati. L'è morta quand ch'el Dant el gh'eva sett agn, e l'Alighiero prest l'ha tö miee anmò, 'sta völta la Lapa di Chiarissimo Cialuffi. Lapa l'ha 'vüü dü fjöö, el fredel del Dant Francesco e la surela "Tana" ( versiun brev de "Gaetana").
A L'è staa numinaa anca Priur de Firenz, la carga pulitega püssee impurtanta a chel temp, in del 1300. El so urientament pulitegh l'era di guelf bianch, in upusiziun a chij negher. Quand che i guelf negher i ha tö 'l puder de la cità, in sö scernida del Papa Bonifacio VIII, el Dant l'è staa sbatüü föra de Firenz, e la so cà l'è stada bütada giò.
El Dant l'ha cumbatüü in del front di trupp di Guelf in la bataja de Campaldino (11 de Giügn, 1289). Apus de la vitoria el Dant l'ha tö un'impurtanta part in la vita püblega.
Quand ch'el Dant l'eva 12 agn, in del 1277, l'ha tö miee la Gemma di Manetto Donati. El Dant l'era giamò burlaa giò in amur cunt un'oltra tusa, la Beatris Portinari che l'è menziunada pür in la "Divina Cumedia", (cugnussüda anca 'me Bice). Agn apus del sò matrimoni cunt la Gemma l'ha incuntraa la Beatris anmò. L'è deventaa interessaa in del scriv puema.
El Dant l'ha 'vüü ses fiöö cunt la Gemma: Jacob, Peder, Giuvann, Gabriel Ligher, e Antonia.
Över[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Vita növa (1292-1294)
- Rimm
- De vulgari eloquentia (1303-1304)
- El Convivi (1304–1307)
- La divina commedia (1304-1321)
- De Monarchia (1312-1313)


text:
Gwangyang
Gwangyang (Hangul: 광양시; Hanja: 光陽市) a l'è una cità in del südest la pruvincia de Süd Jeolla in de la Curea del Süd. La gh'ha pressapoch 140,000 abitant.
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità l'è dividüda in de cinch distret (dong; 동), vün eup (읍) e ses myeon (면).
Cità Gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Pohang, Nord Gyeongsang, Curea del Süd
- Cuntea de Hadong, Süd Gyeongsang, Curea del Süd
- Songpa-gu, Seoul, Curea del Süd
- Paju, Gyeonggi, Curea del Süd
- Shenzhen, Guangdong, Cina
- Linz, Austria
Cità de Amicizia
- Xiamen, Fujian, Cina
- Dalian, Liaoning, Cina
- Shenyang, Liaoning, Cina
- Yingkou, Liaoning, Cina
- Qingdao, Shandong, Cina
- Izumiotsu, Ōsaka, Giapun


text:
Marly
Marly a l'è un cumün svizzer del distret de Sarine (in tudesch: Saane), in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.68 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 7653 abitant.
El cumün de Marly al se tröva a una altitüden de 627 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Arconciel, Ependes, Friburgo, Hauterive, Pierrafortscha, Villarsel-sur-Marly, Villars-sur-Glâne.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial (Franzés)


text:
Perpignan
Perpignan (inscì anca in frances e in la pupart di lengov del mond; Perpinyà in catalan; Perpinhan in occitan; Perpignano in italian; Perpiñán in spagnoeu; Perpinhã in portoghes) l'è ona città de la Francia sud-oriental, cont ona popolazion de 117.400 personn.
La lengua originaria de Perpignan l'è 'l Catalan, anca se al dì d'incoeu l'è 'l Frances el parlà pussee druvaa e anca l'unigh offizial.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Perpignan la se troeuva in de la region de la Lenguadoca-Rossijon (dipartiment di Pirinee Urientai, del qual a l'è 'l capploeugh), int la region geografega del Roussillon.
La città l'è traversada de duu fiumm: el Têt e la Basse.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La zona l'è stada bitada di Iberigh (minga di Celta), che hinn staa conquistaa di Roman dopo de la Segonda Guerra Puniga. A quei temp l'esisteva minga Perpignan, ma la città de Ruscino (al dì d'incoeu el quarter Château-Roussillon, che in Catalan el se dis Castell Rosselló). Del nomm de Ruscino la ven foeura la parola Rossijon.
I primm notizzi de Perpignan inveci hinn del 927, e se troeuven denter a on contratt de vendita de on cert Aton al vescov de Elne, che 'l dis inscì: ...de, alio latere in ipso termino de la villa Cabestangio et le terlio 1atere in ipso termino de villa Perpignano....
L'è stada la capital de la Contea del Rossijon per poeu finì, in del 1172, sotta la corona d'Aragona. In del 1197 la gh'ha 'vuu el status de comun.
Tra el 1276 e 'l 1344 Perpignan l'ha viduu el sò period doraa, perchè l'era la capital de terra del Regn de Maiorca, el regn che l'era staa faa sù de Giacom I d'Aragona per el sò fioeu pussee piscinin.
In del 1346, dopo domà duu agn de la riannession al regn aragones, gh'è rivada la peste: quella che l'era stada voeuna di città pussee important de la zona, in gir a on bienni l'era crodada proppi in bass.
In del 1463 Perpignan l'è stada occupada di Frances, ma la popolazion la s'è ribellada e, in del 1475, la città l'è tornada a vess aragonesa, e poeu spagnoeula (con l'union di coronn de Aragona e Castiglia). Vista la soa posizion de confin tra el regn spagnoeu e quell frances, la s'è trovada in mezz ai guerr tra i duu Statt: in del 1642 l'è stada occupada anmò di Frances e assegnada per semper a lor in del 1659, col Trattaa di Pirinee. De quell moment l'è andada 'dree a la storia del rest de la Francia.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Gemellagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Hannover, Germania.
- Lancaster, Regn Unii.
- Statt Unii:
- Mostaganem, Algeria.
- Tir, Liban.


text:
Spartacus
Spartacus (id.) 'l è 'n film stòric americàṅ dal 1960 ad Stanley Kubrick trat da 'l rumànś umònim 'd Howard Fast dal 1952. 'L à vins quàtar Prèmi Òscar.
Al regìsta ch'l iva tacâ a giràr 'l éra Anthony Mann che però dòp 'l è stâ mandâ a cà da 'l prudutōr e da Kirk Douglas ch'i aṅ tòlt a 'l sò pòst Kubrick ch'l iva bèla dirèt Douglas in dl'òpra Orizzonti di gloria ad tri an prima.
Custâ dódas migliòṅ ad dòlar, la pelìcula la 'n à pò purtâ a cà ssanta, al più grand sucès par la Universal in fiṅ a i tèmp 'd Airport dal 1970.
Sunt
In dal prim sècul prima 'd Crist, in dal muntàgni dla Lìbia, Spartaco (Kirk Douglas) al gh'à da stlar-as la schina a lauràr in dal mini di rumàṅ insém a chi àtar sćiàṿ. Dòp èsar stâ ligâ sóta 'l sōl parchè al s éra arvultâ, Lentulo Batiato (Peter Ustinov) 'l al tōś p'r andàr a cumbàtar cuma gladiadōr. P'r al fat ch'in di alenamènt al s fà valēr, a gh vèṅ sibìda na dóna ch'la daśvîṅ da la Britàgna, la Varinia (Jean Simmons), ma lò al n gh và minga a lèt a cumànd anc s'al s éra inamurâ dabòṅ.
Dòp èsar stâ custrét a cumbàtar p'r al divertimènt ad Marco Licinio Crasso (Laurence Olivier) e dal sò amìg Marco Publio Glabro (John Dall), Spartaco al s mét a cap dn'arvòlta cónt'r i rumàṅ.


text:
Versc
Versc (Verscio) l'è una fraziun del cumün tesines de Terre di Pedemonte, in del distret de Lucarn.
A l'è staa un cumün indipendent fina al 2012.
Pruverbi in del dialet de Versc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- D'aurì i canta i grì.
- S'a pióu par Santa Crós, marscia la castegna e véida la nós.
- San Martign, castegn e vign.
- Par Santa Caterina i zitel i trova la scindra anca sóta la cuertina.
- I égg negri i fa vardàa e i égg celestign i fa inamoràa.
- Quand i scorbat i vola a cent a cent, o ch'a piòu o tira vint.
- Bèu l'aqua dal cudèe, se ti la bévi mia da pinign ti la bevi da végg.
- Il cazzuu u sa chèl ca gh'è int la padela.
- Par San Giovann, u sa impieniss la gerla e il cavagn.
- Sa ti see cuntint, ti campi un dì pisséi.
- Sa ti véi stà san e cuntint, sta' luntan dai tè parint.
- L'óm u vegn da la porta, ma i gugnit i vegn dal chér.


text:
Youtube – co gudagnar raps
- Venderdi, 13.2.2015, 11:15
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 13.2.2015, 11:15, RTR
Damaun festivescha Youtube il 10avel anniversari. Dapli ch'ina milliarda persunas visitan mintga mais la pagina d'internet. Mintga mais vegn guardà dapli che sis milliardas uras videos sin Youtube, e mintga minuta vegn chargià si material da video da 100 uras. Milliardas dovran Youtube ed intgins gudognan schizunt daners cun lur videos sin quest portal. Ma co fan ins daners sin Youtube? E con gudogna ina persuna lura?


text:
Also Spartacus: Driftglass, If I Ran the Zoo, Blue Gal, and Evil Mommy, to whom the hat-tip goes.
Update: The Heretik writes,
And these people are too: Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus.
That Spartacus dude? He’s everywhere: Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus.
Update 2: More Spartaci,
Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus. Spartacus.


text:
Garda (VR)
Garda l’è ‘n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Verùna. El g’ha 4 033 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 16,1 km² e 'na densità de popolasiù de 250 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bardolino, Costermano, Manèrba (BS), San Felìs (BS) e Torri del Benaco.
La pónta de San Vigilio[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La pónta de San Vigilio l’è a la fì de öna penìzula che la sèra a nòrt òest ol gólf de Garda. Sö chèsta penìzula i se tróa öna éla, öna cezìna, öna osteréa antiga, ü pórt picinì e la Baia di Sirene. La pónta de San Vigilio l’è sèmper istàcia famùza e cognusìda tat che i l’à visitàda da imperadùr e nòbei compàgn de la Maria Luigia düchesa de Parma, ‘l imperatùr Alisànt de Rüsia, Winston Churchill, Laurence Olivier, Vivien Leigh e ‘l principe Carlo d’Inghiltera.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Vercana
Vercana (inscì anca in Italian) l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l cunta 757 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 14,6 km² e ona densità de 52 ab./km².
El paes, che 'l se troeuva longh i spond del Lagh de Còmm settentrional, el confina cont i provincc de Lecch (comun de Còlich) e de Sondri (comun de Samolach).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Vercana l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Il label per parcs e products
Il label per parcs
Sch’in parc ademplescha las pretensiuns da la Confederaziun vegn el certifitgà cun il label protegì «Parc d’impurtanza naziunala». Il label vala per 10 onns, suenter ston las societads purtadras puspè dumandar da nov il label. Il label garantescha ch’il parc ademplescha las pretensiuns necessarias puncto cuntrada, natira e cultura, che la gestiun dal parc è professiunala e che l’existenza dal parc è garantida democraticamain, finanzialmain e spazialmain a lunga vista. Durant la fasa da creaziun e d’installaziun pon ils parcs futurs pretender il label provisoric da candidatura.
Il label per products
Products e servetschs dals parcs pon vegnir certifitgads da las societads purtadras dals parcs cun in label per products dals parcs svizzers. 10 parcs han ensemen gia passa 40 sortiments cun tschientinas da victualias – e quellas creschan di per di. Dal Parc natiral da Thal (SO) datti per exempel la «Jura-Kette» (ina liongia). Er il chaschiel d’alp «Etivaz» dal Parc natiral Gruyère Paysd’Enhaut, il «Mostbröckli» dal Parc natiral dal Giura argovian ed il risot da granezza dal Parc natiral da Gantrisch portan il label per products «Parcs svizzers» – ina garanzia per spezialitads regiunalas d’auta qualitad che vegnan producidas en in dals parcs. Per che products e servetschs possian retschaiver il label, ston ils products ademplir las pretensiuns da la marca regiunala ed ils servetschs vegnir purschids principalmain entaifer il territori dal parc. Ultra da quai duain els esser producids en maniera duraivla e rinforzar l’economia regiunala. Ina procedura da certificaziun definida da la Confederaziun garantescha che questas pretensiuns vegnian ademplidas. Ils consuments contribueschan cumprond quests products e quests servetschs al mantegniment ed a la valurisaziun da la biodiversitad e da la cuntrada, al svilup da valurs culturalas specificas ed ad ina economia regiunala vitala.


text:
Grömèl
Grömèl del Mut l'è 'n cümü de la pruinsa de Bèrghem nè la Al Calèpe nè l'ólta pianüra, pròpe ai pè doi còi e apröf a la ria drécia del Òi.
El g'ha 'na popolasiù de 7 366 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 9,8 km² e 'na densità de popolasiù de 752 ab./km².
Ol paìs al sa tróa a 19 km de la sità e a 208 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Caròbe, Calèpe, Ciüdü, Gandòss, Palasöl (BS), Telgàt.
Per Grömèl el pasa e 'l sà ferma ol tréno Bèrghem - Brèsa e ghè pò 'l casèl de l'autostrada A4 Grömèl - Telgàt.
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol castèl medioeàl e l'insèma agrìcol e naturalìstech doi còi quase töcc cultivàcc a óa; Grömèl l'è 'nfati nol comprensòre dol Valcalèpio DOC.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Grömèl l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Ol sit del cümü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
http://www.comune.grumellodelmonte.bg.it/
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Campion Fiora Spotlight, Fiora Nightraven, Fiora Nightraven price, Fiora Nightraven sale, Fiora Nightraven skin, Fiora Nightraven free lol skins giveaway, Fiora Nightraven gameplay, Ghid Fiora, Fiora Nightraven lolking, Fiora Nightraven plays, Fiora pro construiește, Runes Fiora, Piei Fiora, Sfaturi Fiora, Nightraven, Nightraven Fiora, Nightraven Fiora skin, lol gratuit piei Fiora, how to mod Fiora Nightraven, lol Fiora, lol ghid Fiora, lol Nightraven Fiora, Skin-uri personalizate Fiora, Fiora construi personalizat, Fiora Nightraven
[Descărcați acest Gratuit Lol Skin]


text:
Nitra
Nitra (Neutra in todesch; Nyitra in ungheres) l'è ona città de la Slovacchia de l'òvest.
La se troeuva ai pee del mont Zobor, longh i spond del fiumm Nitra. L'è 'l capploeugh del distrett omònim.
A Nitra ghe viven circa 85.000 abitant: de quest, el 95,4% l'è slovacch, el 1,7% ungheres, el 0,9% cech e 'l 0,4% zingher. El 90% de la popolazion l'è cattòligh, el 2% luteran: i alter o gh'hann minga ona religion, o partegnen a confession minor. Nitra l'è la quinta città pussee popolada del Paes.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La città l'è stada nominada per la prima vòlta in del 826: l'è stada a longh la capital del Principaa de Nitra. In del 833, ai temp del re Pribina, l'è entrada a fà part de la Granda Moravia. Pribina el gh'ha faa sù a Nitra la prima gesa cristiana conossuda de la Slovacchia (828): Nitra l'è stada anca la prima sede vescovil de la Slovacchia.
La città l'è stada conquistada del magiar Lehel intorna al 925: a bon cunt l'ha costituii on status autònom che l'ha perduu in del 1108. In del 1248 el re Béla IV d'Ungheria el gh'ha daa a Nitra el titol de città real libera.
El period ungheres l'è finii in del 1663, quand che la città l'è stada conquistada di Turch: la dominazion l'è durada domà vintiduu ann, quand che hinn rivaa i Austriach.


text:
01 12
Ol dé 1 de dezèmber l'è 'l 335 ( 336 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 31 dé a finí l'an.
Ul dí 1 de dezèmber al è ul dí da pòost 335 ( 336 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 31 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1307 - Corona d'Aragó: Jaume II ol Gjöst al órdena la persecüssiú di templer.
1973 - Barcelona: Lluís Maria Xirinacs e Damians al scomensa öna greva de fam da·ant la presó model per reclamá l'amnistia di presonér polítich che la dürarà 42 dé.
2005 - Madrid: Sich militanc di JERC s'encadenen a i 11 del matí, a la sé sentrala de la cadena COPE, acompagnacc per 6 militanc e col söport di depötacc d’ERC Joan Puigh e Joan Tardà.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1935 - Nöa York, Stacc Ünicc: Woody Alen, cineasta Nord-americà.
1977 - Agoura Hills, Califòrnia (SÜA): Brad Delson, ghitaresta de Linkin Park.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Rafz
Rafz a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Bülach, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 10.74 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 4 061 abitant.
El cumün de Rafz al se tröva a una altitüden de 419 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Buchberg (SH), Dettighofen (DE-BW), Eglisau, Jestetten (DE-BW), Lottstetten (DE-BW), Rüdlingen (SH), Wil. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Gemeinde Rafz Sit ufizial (in Todesch).


text:
Metallica
I califurniàṅ Metallica i èṅ un grup speed/thrash metal americàṅ, mis insém a Los Angeles in dal 1981. I lór prim lavór, cun di pès dimóndi śvélt e rabî e pîṅ ad tecnicìśum, i i à purtâ ad èsar òṅ di espunènt più impurtànt dal trash metal insém a Slayer, Megadeth ed Anthrax.
In dal cōrs di an, i aṅ vins nóṿ Grammy Awards e sinc di sò àlbum i s èṅ piasâ al prim pòst dla casìfica Billboard 200 al prim cólp. Cun da piò ad 100 migliòṅ ad disc vindû (60 migliòṅ in di Stat Unî), i Metallica i èṅ cunsiderâ òṅ di grup più impurtànt dla stòria d'l heavy metal e dal rock dal dè 'd incō.
Biugrafìa
Gl'Inisi (1981-1983)
Al grup al s è furmâ al 28 'd Utóbar dal 1981 par mèrit dal cantànt e chitarìsta James Hetfield e dal baterìsta danéś Lars Ulrich.
In di prim méś dal 1982 i Metallica i regìstran la lór prima cansòṅ, Hit the Lights, misa in dla racòlta Metal Massacre par vulér ad Lars, e pò i tóśan in dal grup Dave Mustaine cuma chitàra sulìsta. In Luj i regìstran al demo No Life 'Til Leather. Al pas sucesìṿ 'l è quél ad tór al basìsta Cliff Burton in di rang e ad spatinàr a San Francisco.
I prim àlbum (1983-1986)
In dal 1983 i quàtar i vànan a Rochester, New York, par tacàr a registràr al prim disc par la Megaforce Records ma Dave Mustaine al và via subìt par fundàr i Megadeth e al vèṅ rimpiasâ par Kirk Hammett, ex mémbar di Exodus. 'L àlbum al gh'iva da ciamàr-as Metal up your ass ma pò 'l à tòlt al nóm definitìṿ ad Kill 'Em All (Masâ-i tut). Al disc 'l è anc incō òṅ di più impurtànt dal thrash metal, cun di braṅ stòric cuma Hit the lights, The four horsemen, Jump in the fire, Whiplash e Seek & destroy. In pòc tèmp al vénd 5 migliòṅ ad còpi.
In dal 1984 a vèṅ fóra al sécond àlbum Ride the Lightning (Cavàlca la silta), rigistrâ a Cupenàghen insém al prudutór Flemming Rasmussen dla Elektra Records. In cunfrònt a Kill 'em all, quést chè 'l è un disc più misć, cun di sòṅ melòdic in dal braṅ Fade to black, o di asói enérgic ad Kirk cuma in Trapped under ice, Creeping death o Fight fire with fire. Anc i tèst i èṅ più curâ, quél ad For whom the bell tolls al s è ispirâ al sermòṅ ad John Donne (Par chi sòna la campàna). Ride the Lightning 'l à vindû 8 migliòṅ ad copì a 'l incirca.
La mòrt ad Cliff Burton (1986-1987)
In dal 1986 i Metallica i aṅ fat 'l àlbum che dimóndi gint la pénsa ch'al sia al mijór ad tut: Master of Puppets (Al buratinàr), prudót anc quést par Flemming Rasmussen e pîṅ ad cansòṅ dimóndi lunghi (Master of puppets, Disposable heroes e Orion i dùran da piò 'd òt minùt). Dū dal sò canti i aṅ abû un sèrt sucès a la ràddio: la title track e Welcome Home (Sanitarium).
Al disc al s è piasâ a 'l vintnuvéśum pòst dla clasìfica americàna e 'l à vindû dódas migliòṅ ad còpi. Al tour prumusiunàł 'l à vdû al grup sunàr insém a Ozzy Osbourne.
Al 27 ad Setémbar dal 1986, durànt al tour europeo in Śvèsia, a sucéd na diśgràsia a Ljungby: al pulmèṅ di Metallica al ślìcia su na strada giasàda e al s arbàlta śò. In d'l incidènt, Cliff Burton al finìs fóra di finestrèṅ e al mōr schisâ.
'L è un brut cólp p'r al grup: i Metallica i pènsan anc ad lasàr-as ma la famìja ad Cliff l'è la prima a sustgnìr-i e a dar-ag al curàǵ p'r andàr avànti.
Dimóndi i èṅ i grup ch'i aṅ dedicâ dal cansòṅ a 'l basìsta acsè dasfurtunâ: gl'Anthrax, par dir-'n una, i aṅ fat Among the living mént'r i Megadeth i aṅ cantâ in sò unōr In my darkest hour (da 'l àlbum So Far, So Good... So What!?).
...And Justice for All (1987-1991)
Al 28 'd Utóbar dal 1986 a vèṅ sarnî Jason Newsted par rimpiasàr Cliff. Cun al nóṿ basìsta, i Metallica i tàcan al Damaged Inc tour e i pùblican 'n EP (Garage Days Re-Revisited) ad cover ad grup metal e hardcore punk cuma Misfits e Diamond Head.
In dal 1988 al quartét califurniàṅ al fà gnir fóra al disc ...And Justice for All (...E giustìsia par tut). Al disc 'l è cunsiderâ, anc al dè 'd incō, al lavór più tècnic dal grup e 'l à vindû 14 migliòṅ ad còpi, anc p'r al mèrit dal Damaged Justice tour, òṅ di lór più bèi.
Da c'l àlbum chè 'l è stâ tòlt al prim sìngul di Metallica, One, un braṅ ispirâ al rumànś pacifìsta E Johnny al tulò al sćiòp ad Dalton Trumbo, un scritór ch'l iva subî 'l ostracìśum dal sò paéś e 'l éra stâ mis in parśòṅ in dal dòp guèra p'r ùndas méś parchè i pensàvan ch'al fus un cumunìsta. In dal vìddeo dla canta, a s véd di braṅ dal film umònim. Al tèst ad One al dascór 'd un suldâ ch'l iva pardû i bras e al gambi in dla secónda guèra mundiàla e 'l éra custrét a vìvar, sórd e òrub, su 'n lèt a 'l uśdàr.
'L àlbum al gh'à anc un braṅ dedicâ a Cliff, To Live Is To Die, 'l ùltim cumpóst da lò. Da nutàr anc Blackened (ch'la dascór dla mòrt) e Harvester of sorrow.
I prim an Nuànta (1991-1995)
In dal 1991 i Metallica i aṅ dat vita a un nóṿ àlbum, 'l umònim Metallica, prudót par Bob Rock, ch'l iva laurâ anc cun Mötley Crüe, Bon Jovi e Cher.
Al disc 'l è schisâ subìt al prim pòst dla clasìfica Billboard e 'l è cgnusû anc cuma black album (àlbum négar) par via dal culór dla cupertìna.
Metallica 'l è stâ al lór più grand sucès cumerciàl ad tut i tèmp (38 migliòṅ ad còpi vindùdi) anc par via di sìngui Enter Sandman, Sad but true, Wherever I may roam e Nothing else matters.
A difarénsa dal disc precedènt, quést chè al gh'à dal parti ad bas dimóndi marcàdi, al chè al vōl dir ch'al cuntibùt ad Jason Newsted 'l è stâ bòṅ, anc par la crìtica. Anc se soquànt fans dal grup i n è minga stâ dimóndi cuntènt dal fat ch'a gh fus méno thrash da prima, al grup 'l à tucâ un sucès mai vist.
In dal 1992 i aṅ cantâ al Freddie Mercury Tribute a Wembley par ricurdàr al cantànt di Queen mòrt 'd AIDS Freddy Mercury insém a Robert Plant di Led Zeppelin, Elton John, David Bowie, Roger Daltrey di Who, George Michael, Zucchero, Liza Minnelli, Tony Iommi di Black Sabbath e i Guns N' Roses.
Fra Luj e Utóbar dal 1992, i Metallica i van in tour in di Stat Unî insém a i Guns N' Roses p'r al GNR-Metallica Stadium Tour. Durànt na data in Cànada a Montreal, mèntar 'l è drē a cantàr Fade to black, Hetfield al patìs n'espluśiòṅ a i bras e in dal grugn par via ad 'n efèt speciàl andâ mal. Al cantànt 'l è custrét a lasàr lè ad sunàr p'r un pōc, al canta e basta e al s fà rimpiasàr par soquànti dati par John Marshall di Metal Church.
'L an dòp i tàcan al Nowhere Else To Roam Tour e al 22 ad Śugn i èṅ a Turèṅ. In Nuvémbar a vèṅ fóra al prim disc live, Live Shit: Binge & Purge, un bèl disc ma ch'al custàva tròp.
Load and Reload (1996-1997)
In dal 1996 'l è la vòlta ad Load, un disc un pôc difarènt da chi àtar, cun di sòṅ ch'i s davśìnan a 'l hard rock e un lógo nóṿ ad paca. Anc 'l aspèt di Metallica al càmbia: i n pàran piò di metalâr ma piutòst di bui, cun di cavî curt, di tatuàǵ e di vistî da strada.
I tèst, scrit da Hetfield, i tràtan di argumènt persunài. Until it Sleeps, al prim sìngul, al dascór dla lòta pardùta fra sò màdar e al càncar, mèntar Mama Said al s riferìs al rapôrt minga tant fàcil fra lì lór du. Tut quést 'l è al ségn 'd un aluntanamènt da i téma impgnâ di àt'r àlbum. King nothing e Hero of the day i èṅ i àtar sìngui.
Al ritràt in cupertìna al s ciàma Semen and Blood III. 'L è stâ fat in dal 1990 da Andres Serrano, un futógraf americàṅ famóś p'r i sò lavór dimóndi discùs (cuma Piss Christ, na foto in du 'l à mis na crōś in dla sò pisa). In dal disc a s véd un lìqud misć furmâ da sangṿ ad bóv e dla sò śbòra misi insém in mèś a du fój ad plexiglas.
In prinsìpi Load 'l ira stâ pinsâ p'r èsar un disc dòpi ma pò al prudutór Bob Rock e i Mettalica i aṅ cambiâ idéa, sarnénd ad far gnir fóra 'l an dòp 'n àt'r àlbum: Reload. Dal punt ad vista artìstic, al disc 'l è dimóndi cumpàgn a c'l àtar, cun i sìngui The memory remains, Fuel e The unforgiven II.
Anc 'sta vòlta la cupertìna l'è 'd Andres Serrano (Piss and Blood) e la fà védar dla pisa misćiàda a sangṿ ad bò, sèmpar in mèś a du fój ad plexiglas.
I Metallica i s tóśan al sò tèmp (1998-2001)
In dal 1998 i quàt'r i faṅ vgnir fóra 'n àlbum dópi ad cover, Garage Inc.. Al prim CD al gh'à dènt'r ùndas braṅ inèdit cun dal canti di Black Sabbath, di Blue Öyster Cult, di Misfits e àt'r incóra e i sìngui Turn the page ad Bob Seger e Whiskey in the jar di Thin Lizzy (ch'l à vins al Grammy cuma Best Hard Rock Performance in dal 2000), tut rigistrâ in dal 1997 e in dal 1998. Al secónd CD al mét insém al sédas cansòṅ ad Garage days re-revisited e di àtar braṅ e b-side. Quéli più impurtànti, parchè sunàdi dimóndi vòlti da 'l viṿ, i èṅ Am I evil? di Diamond Head, Stone cold crazy di Queen e So what dla punk band Anti-Nowhere League.
Dal 7 ad Mars dal 1999 i quàtar i faṅ part dla "Walk Of Fame" ad San Francisco e al sìndic 'd in alóra Willie Brown 'l à dit in manéra uficiàla che cal dè lè 'l éra al "dè di Metallica".
Al 21 e 22 'd Avrìl dal stés an, al grup 'l à fat n'eśibisiòṅ dal viṿ insém a l'urchéstra ad San Francisco, dirèta par Michael Kamen (ch'l iva bèla laurâ sèg a la canta Nothing Else Matters p'r al black àlbum). I vèṅ fati vint-i-òṅ cansòṅ, soquànti nóvi ad paca (No Leaf Clover e Human), atri piscàdi da i àlbum precedènt, cuma Of wolf and man o For whom the bell tolls. A gh'è anc la canta scrita p'r Ennio Morricone, The Ecstasy of Gold. Al cuncèrt 'l è pò gnû fóra in CD e DVD cun al nóm ad S&M (Symphony & Metallica).
In dal 2000 al quartét al vèṅ a savér che la sò canta I Disappear, ch'la gh'iva da gnir fóra in dla culóna sunòra dal film Mission Impossible II, l'éra stàda misa in d'l internet su Napster, un sit ch'al parmitìva ad dascargàr a gratis al cansòṅ in dal computer. Incasâ négar, i Metallica i gh faṅ cauśa e i dmàndan anc ch'i sìan casâ fóra i 335.000 utènt ch'i ivan dascargâ di sò braṅ in cal mèntar. In dal 2001, Metallica e Napster i càtan i s métan 'd acòrd e i la finìsan lè. Soquànt crìtic muśicài i tàcan però a ciàmar Ulrich, LAR$.
In dal 2001 al basìsta Jason Newsted al mòla al grup, uficialmènt par di mutìṿ persunài e ad salùt.
'N àtar brut cólp p'r al grup 'l è dal Luj dal stés an, quand Hetfield 'l è custrét a tacàr un prugràma ad riabilitasiòṅ còntar 'l alculìśum. Par 'n an a 'l incìrca, i Metallica i suspéndan tut i lavór e par cal mutìṿ chè i vaṅ in a risć ad mulàr-as.
I àlbum nóṿ di an Dumìla (2002-2010)
In dal 2002 Hetfield al s rimét e i Metallica i tàcan a lauràr al nóṿ àlbum insém a Bob Rock, ch'al sunàva al bas in cal mèntar, ma prima ch'al disc al gnis fóra, al grup al tōś al rimpiàs ad Newsted, Robert Trujillo ch'l iva laurâ in pasâ cun Ozzy Osbourne, Suicidal Tendencies e Infectious Grooves. St. Anger 'l è in di negòsi in dal Śugn dal 2003. 'L àlbum, più rabî e luntàṅ da quéi di an Nuànta, al vénd da più 'd un migliòṅ ad còpi in di Stat Unî ma al patìs anc dal crìtichi par via dal misàǵ minga tant gnû bèṅ p'r i fans. Quàtar i èṅ i sìngui estràt: St. Anger, Frantic, The unnamed feeling e Some kind of monster.
Dòp pòc méś, al grup al partìs par far di cuncèrt (al Summer Sanitarium Tour) insém a Limp Bizkit, Linkin Park, Mudvayne e Deftones. Sèmpar in dal 2003 i registràṅ na cansòṅ par la compilation in unór di Ramones We're a Happy Family: a s trata ad 53rd & 3rd.
In dal 2004 i faṅ gnir fóra al ducumentàri Some Kind of Monster ch'al dascór di mumènt dla registrasiòṅ dal disc.
Dòp avér rót al cuntràt cun al prudutór Bob Rock par pasàr cun Rick Rubin (famóś p'r i sò lavór cun i Red Hot Chili Peppers), in dal 2006 i tàcan incóra a sunàr dal viṿ. Al 22 ad Luj dal 2008 i èṅ a Bulógna.
Al 12 ad Setémbar dal 2008 a vèṅ fóra finalmènt al nòṅ àlbum in studi ciamâ Death magnetic, cun al prim sìngul estràt The day that never comes. A difarènsa ad St. Anger, Death Magnetic al gh'à na baterìa cun di sòṅ séc e dimóndi asói ad chitàra ad Kirk Hammett e riff ch'i faṅ gnir in a mènt i disc di an Utànta, specialmènt And justice for all. Anc al lógo 'l è turnâ quél da prima: quèl al vurà dir.
'L àlbum 'l à vindû da più ad 5 migliòṅ ad còpi e 'l è al quint di più vindû dal 2008. I àtar sìngui dal disc i èṅ: My apocalypse, Cyanide, The Judas kiss, All nightmare long e Broken, beat & scarred.
Furmasiòṅ
Quéla 'd adès
- James Hetfield - vóś e chitàra rìtmica (1981 - incō)
- Kirk Hammett - chitàra sulìsta (1983 - incō)
- Robert Trujillo - bas (2003 - incō)
- Lars Ulrich - baterìa (1981 - incō)
Ex-cumpunènt
- Lloyd Grant - chitàra sulìsta (1981)
- Ron McGovney - bas (1981/1982)
- Dave Mustaine - chitàra sulìsta (1981/1983)
- Cliff Burton - bas (1982/1986)
- Jason Newsted - bas (1986/2001)
- Bob Rock - bas (2001/2003)
Discugrafìa
Àlbum in studi
- 1983 - Kill 'Em All
- 1984 - Ride the Lightning
- 1986 - Master of Puppets
- 1988 - ...And Justice for All
- 1991 - Metallica
- 1996 - Load
- 1997 - Reload
- 2003 - St. Anger
- 2008 - Death Magnetic
Àlbum da 'l viṿ
- 1993 - Live Shit: Binge & Purge
- 1999 - S&M
Racòlti
- 1998 - Garage Inc.
EP
- 1987 - Garage Days Re-Revisited
- 2004 - Some Kind of Monster
Sìngui
- Whiplash
- Jump in the Fire
- Fade to Black
- Creeping Death
- For Whom the Bell Tolls
- Master of Puppets
- Battery
- Welcome Home (Sanitarium)
- Eye of the Beholder
- Harvester of Sorrow
- ...And Justice for All
- One
- Enter Sandman
- Don't Tread on Me
- The Unforgiven
- Nothing Else Matters
- Wherever I May Roam
- Sad But True
- Until It Sleeps
- Ain't My Bitch
- Hero of the Day
- Mama Said
- King Nothing
- Bleeding Me
- The Memory Remains
- The Unforgiven II
- Fuel
- Better Than You
- Turn the Page
- Whiskey in the Jar
- Die, Die My Darling
- Nothing Else Matters '99
- No Leaf Clover
- I Disappear
- St. Anger
- Frantic
- The Unnamed Feeling
- Some Kind of Monster
- The Day That Never Comes
- My Apocalypse
- Cyanide
- The Judas Kiss
- All Nightmare Long
Videugrafìa
- Cliff 'em All
- 2 of One
- A Year and a Half in the Life of Metallica
- Live Shit: Binge & Purge
- Cunning Stunts
- S&M
- Classic Albums: Metallica - The Black Album
- Some Kind of Monster
- The Videos 1989-2004
I Cuncèrt
- 1983 - Kill'Em All For One Tour
- 1985/1986 - Ride The Lightning Tour
- 1986/1987 - Damage, Inc. Tour
- 1988/1989 - Damaged Justice Tour
- 1991/1993 - Wherever We May Roam Tour
- 1993 - Nowhere Else To Roam Tour
- 1994 - Shit Hits The Sheds Tour
- 1995 - Escape From The Studio '95
- 1996/1997 - Poor Touring Me
- 1998/1999 - Poor Re-Touring Me
- 1999 - Garage Remains The Same Tour
- 2000 - Summer Sanitarium Tour
- 2003 - Summer Sanitarium Tour 2003
- 2003/2004 - Madly in Anger with the World Tour
- 2006 - Escape from the Studio '06
- 2007 - Sick of the Studio '07
- 2008/2010 - World Magnetic Tour