text:
Franzia
La Franzia, ufizielmënter Republica franzëusa, cunfina cun l Belje, l Luxemburg, la Germania, la Svizra, la Talia, l Monaco, l'Andora y la Spania. La Franzia ie lieda ence a la Gran Bretania tres l tunel dla Mania.
La Republica franzëusa ie na democrazia urganiseda coche republica semi-presidenziela. La zità capitela ie Paris. La Franzia ie danter i paejes plu svilupei y fej ora la sesta plu granda economia a livel mundiel. I idéei dla Republica franzëusa ven representei tres la declarazion di dërc dla persona y dl sëntadin.
La Franzia ie un di mëmbri fundadëures dl'Union européa, dla Nazions unides y n cumëmber dla Francophonie, di G8 y dl'Union latina. La Franzia ie nce n mëmber permanënt dl Cunsëi de Segurëza dla Nazions unides, coche nce una dla ot putënzes nucleères recunesciudes. L'Esagon ie la destinazion turistica plu cunesciuda al mond.
Vocabolar dl ladin leterarModifica
Franzia 6 1844 Franz̄a (DemenegoG,1844-1929:113)
gad. Francia grd. Franzia fas. Franzia bra. Franza fod. Fráncia amp. Francia, Franza LD Franzia
topon.
(gad. DLS 2002, grd. DLS 2002, fas. R 1914/99; DLS 2002; DILF 2013, fod. DLS 2002, amp. DLS 2002, LD DLS 2002) a) Ce magnas da inperator / cojinade a uśo Franza Ce magnàs da inperatór / coginade a uso Franz̄a DemenegoG, LodeMasciza1844-1929:113 (amp.); b) Tal ê dan 1000 agn le Brabant, vijin ala Francia, patria de S. Genofefa Tal ē dang 1000 angn’ ‘l Brabante, vijing alla Francea, patria de S. Genofefa DeclaraJM, SantaGenofefa1878:1 (Badia).


c: text/html

text:
El è stà durant las davosas stagiuns ina da las grondas figuras tar il club da hockey da Tavau. Leonardo Genoni è stà ina ferma pitga en l’equipa da Tavau, ina ferma pitga tranter las pitgas dal gol, pudess'ins dir. Uss dat el per il SC Berna. Ed ils giuvens golis han uss ina greva ierta. Gilles Senn, ch’è gia dapi in pèr onns tar il HCD cumbatta cun Joren van Pottelberghe ch’è vegnì ord la Svezia da Linköping, per il plaz en il gol dals da Tavau. Ils experiments cun golis giuvens han fin uss fitg savens gì success. Exempels per quai èn Jonas Hiller, Reto Berra ed il gia menziunà Leonardo Genoni. Il trenader Arno Del Curto, ensemen cun il trenader da golis Marcel Kull, han enfin uss adina gì in bun maun quai che pertutga ils golis giuvens.
In auter segn da dumonda èn ils giugaders da l'exteriur. Il giugader naziunal tschec Robert Kousal n’ha enfin uss anc betg persvadì en ils gieus da test e da la Champions League. Tenor il trenader dovria el dentant anc in zic temp da s’endisar vid il conturn a Tavau. In auter giugader da l'exteriur è il Svedais Daniel Rahimi. El vala sco defensur che gioga defensiv. Quai è plitost nunusità, pertge che normalmain èn ils giugaders da l'exteriur che vegnan recrutads en Svizra plitost giugaders offensivs che sajettan era gols. Rahimi perencunter duai stabilisar la defensiva ed era dar vinavant sia savida als giuvens defensurs da Tavau.
Sper Rahimi e Kousal giogan sco gia ils davos onns anc il Svedais Dick Axelsson ed il Finlandais Perttu Lindgren puspè en il dress da Tavau. Els vegnan a giugar in’impurtanta rolla en l’equipa. Quai vala dentant era per plirs giugaders svizzers, davent dal chapitani Andres Ambühl fin ils frars Wieser ed il defensur rutinà Félicien Du Bois.
L'emprim gieu da la stagiun dat il HCD il venderdi saira ordaifer cun Ambrì-Piotta. La sonda saira retschaivan ils da Tavau lura l'EV Zug. Era questa stagiun pudais tadlar tut ils gieus dal HCD live al Radio Rumantsch.
RR actualitad 17:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
La davosa dumengia da l'avrigl è ida a fin la stagiun da passlung en Engiadin’Ota. Grazia a la blera naiv e las temperaturas bassas, hajan els pudì preparar la dumengia las ultimas loipas. Sco ils responsabels scrivan en lur communicaziun, saja la stagiun passada stada extraordinaria. Malgrà la mancanza da giasts internaziunals, hajan els numnadamain vendì dapli bigliets da loipa cumpareglià cun ils onns avant.
Boom en tut la Svizra
La societad Loipen-Schweiz ha realisà in onn da record. Sco ils responsabels han ditg envers SRF, hajan els gì entradas dals pass da loipas da tut la Svizra da 6 milliuns francs – 48% dapli che l’onn avant.


text:
L'actur da film talian Carlo Pedersoli alias Bud Spencer è mort ier. El aveva 86 onns.
Davent dal partenari congenial Terence Hill fin tar «Banana Joe»
Bud Spencer è vegnì enconuschent cun numerusas cumedias d'acziun e western. Sia carriera da film ha cumenzà per propi cun ils 2 films da western «Die rechte und die linke Hand des Teufels» (1969) e «Vier Fäuste für ein Halleluja» (1971)
El ha giugà en quests films ensemen cun ses cumpogn Terence Hill. Spencer e Hill èn dapi lura stà in duo che gieva simplamain a prà.
Ed ils 2 talians han mussà ch’i pon era persvader en films che n’èn betg da western. «Zwei wie Pech und Schwefel» (1973), «Zwei ausser Rand und Band » (1977) u «Zwei bärenstarke Typen» (1983) èn mo trais da numerus films, nua ch’els èn stads partenaris congenials.
Fin la mort da Bud Spencer èn els stads buns amis. Ad ina gasetta taliana ha Terence Hill ditg, ch’el haja pers ses meglier ami.
Jau hai pers mes meglier ami.
Bud Spencer ha dentant era produci numerus films senza Terence Hill. Sco quai ch'el ha ditg dacurt è «Banana Joe» (1981) adina stà ses film preferì. Tar quest film ha Spencer è scrit ina part dal script.
Sadadas e spruhs marcants.
Guardar in film da Bud Spencer è la perfetga occupaziun per ina dumengia da plievgia. Bud Spencer, in chaugross, da pulita postura e fermezza, ma tuttina era ina persuna da bun cor. Questa rolla ha el quasi giugà en tut ses films. Tuttina sch’el giugava in scherif, in bandit u in agent. Ditg auter: Bud Spencer scheva gugent discurrer ses pugns per el.
El è era stà in fitg bun nudader
Avant che Bud Spencer è sa tschentads en il business da film era el fatg carriera sco nudader. Els onns 50 era il giuven Pedersoli stà pliras giadas campiun talian. El ha perfin fatg part tar gieus olimpics durant quai temps.
Ma en memoria resta el grazia a ses films. Sias sadadas e ses spruhs vegnan a restar nunemblidaivels.
RR novitads


text:
Da principi duai la rait electrica en l'avegnir esser sut la terra sche quai è pussaivel e sch'ils custs en cumparegliaziun cun ina lingia en il liber n'èn betg memia auts. Il Cussegl federal propona in factur da custs supplementars da 1,75. Il Cussegl federal quinta ch'ils custs per ura kilowatt na s'augmentan uschia en media betg per dapli che 0,5 raps/kWh. Cun quest factur da custs haja el elegì in agir plitost conservativ, scriva il Cussegl federal en sia consultaziun.
Quintar mesiras innovativas
Er in effect sin il pretsch vegn ad avair il svilup als «smart grids». Ils gestiunaders da la rait survegnan la pussaivladad d'empruvar ora novas tecnologias. Ils custs persuenter pon vegnir quintads sch'els na surpassan betg 0,5% dals custs quintabels ad onn, il maximum dentant 500'000 francs.
Sustegn per la forza idraulica
Il Cussegl naziunal sco er il Cussegl dals chantuns han cumplettà la lescha cun in sustegn supplementar, dentant limità, per la forza idraulica.
La consultaziun dura fin il prim d'october.
RR novitads 15:00


text:
venerdì 27 novembre 2015
I lo savìe? A l’ha da rivé na sconda vira! (Duminica 29-11-2015)
A l’é da s-ciairì (për coj ch’as na viso nen), che la fej cristian-a a parla ‘d doe vnùe dël Crist: la prima vòta a Betlem, nassù da na giovnëtta ch’as ciamava Marìa, e na sconda vira ant ij dì darié, chiel istess a l’avrà torna da rivé an person-a e ant la glòria pr’ ël giudissi dle creature uman-e. Sossì a l’é bin diciarà ant ël Credo.
A val la pen-a, antlora, ëd lese la part dël Credo ch’a parla ‘d Gesù: “I chërdoma ant un sol Signor Gesù Crist, unigènit Fieul ëd De, generà dal Pare prima dij tùit ij sècoj, lus da lus, Dé gènit da Dé gènit, generà nen fàit (nen creà), dl’istèssa sostansa dël Pare. A l’é stàit Chiel ël mojen dla creassion ëd tute le còse. Për nojàutri e për nòstra salvëssa a l’é calà giù dal cél, a l’è fasse carn për ël mojen dlë Spirit Sant e ‘d Marìa vèrgin; a l’é fasse n’òm e a l’é stàit butà ‘n cros për nojàutri ant ël temp ëd Pònsio Pilat; a l’ha patì; a l’é stàit sotrà e a l’é arsussità ël ters dì conforma le Scriture; a l’é montà su al cél, andoa a l’é setasse a la drita ‘d De; a l’ha torna (na sconda vira) da rivé an glòria për giudiché ij viv e ij mòrt, e sò regn a l’avrà mai na fin” [(Credo (Simbol nissén-costantinopolitan)]. Ch’a sarìa artornà, Gesù medésim a l’ha bin nunsialo vàire vòte.
Sto-sì a l’é ‘l contnù dël tòch dl’Evangeli ‘d Luca për costa Duminica.
L’artorn dël Fieul ëd l’òm. “E a-i sarà ‘d segn ant ël sol, ant la lun-a e ant le stèile, e ‘n tal afann ant le nassion che un a savrà pì nen còsa pensé dël gran breugg ch’a farà ‘l mar e dla violensa dle onde, ëd manera che la gent a sarà dël tut sburdìa për lòn ch’a sarà press a rivé an sla tèra, përchè fin-a le potense dël cél a saran socrolà, Antlora as vëdrà ‘l Fieul ëd l’òm ch’a riva an sna nivola con gran potensa e majestà. Ora, quand che tut sòn a comensrà a rivé, vardé ‘n su përchè vòstra liberassion as avzin-a”. Antlora Gesù a l’ha proponuje costa paràbola: “Vardé ‘l fié e tùit j’àutri erbo: Quand ch’a comenso a giché, i seve da voi istess, an vardand, che l’istà a l’é già vzin. L’istess, quand ch’i vëdreve ch’a riva tut lòn ch’i l’hai dive, arcordeve che ‘l regn ëd Nosgnor a l’é apress a rivé. An vrità iv diso che sta generassion a passerà nen che tute ste còse a sio rivà. Ël cél e la tèra a passeran, ma mie paròle a passeran nen. Vojàutri, donca, pijeve varda ch’ij vòst cheur a sio nen antërpì da lë smangiassade o da la bronzògna, o dai crussi dla vita, për tëmma che coj dì-lì av ciapo ‘d surprèisa; përchè a ciaprà parèj ëd na rej tùit j’abitant dla tèra. Vijé, donca, an pregand an minca ocasion, përchè ch’i sìe fàit degn ëd schivié tute cole còse ch’a deuvo rivé e përch’ i peusse presenteve sensa tëmma dëdnans al Fieul ëd l’òm” (Luca 21:25-36).
Le paròle ch’i l’oma lesùe, Gesù a l’ha dije ant l’ocasion che Chiel a fà la professìa dla distrussion dla sità d Gerusalem, ëd sò Templ e dla dispersion dël pòpol d’Israel, ma a vardo motobin pì anans ëd lòn, fin-a a rivé ai dì darié, j’ùltim dì dë sto mond. Tùit j’uman (mi e vojàutri comprèis) i l’avroma da rende cont a Dé ‘d lòn ch’i l’oma fàit ëd nòstra vita conforma ai criteri moraj che Nosgnor a l’ha stabilì ant soa Lej arvelà. Ël Giudes dë sto giudissi a sarà pròpi Chiel, Gesù. S’a l’é parèj, e a sarà parèj, a l’é dla massima importansa la manera ch’i soma ancheuj an rapòrt con Chiel. A l’é nen na ròba da pijé sot gamba. Podeve arzighé che tut sossì a sìa mach “mitologìa” coma quajdun ëd sicur a pensa quand ch’a scota sòn?
N’àutra letura biblica dë sta Duminica a l’é na professìa ‘d Geremìa che pura a parla ‘d lòn: “A vnirà ‘l dì, a dis Nosgnor, che mi i farai pr’ Israel e për Giuda tute le bon-e còse ch’i l’hai promëtuje. An coj dì-lì e an col temp-lì, i farai seurte, da la dessendensa dël rè David, n’arbut ëd giustissia. A sarà chiel ch’a farà lòn ch’a l’é giust e drit për tut ël pais. An coj dì-lì Giuda a sarà salvà e Gerusalem a vivrà an sicurëssa, e la sità a sarà ciamà: “Nosgnor a l’é nòstra giustissia” (Geremìa 33:14-16).
Ant la tersa letura, da l’epìstola ai Tessalonicéis, l’apòstol Pàul a prega Nosgnor an sti tèrmin, ch’i podoma ‘dcò fé nòstri: “E che assion ëd grassie i l'om-ne nen da rende a Dé a càusa 'd voi, për tut ël piasì ch'i arsèivoma da voi dëdnans a nòst Dé? I pregoma 'd cheur, neuit e dì, ëd podèj torna vëd-ve për completé lòn ch'a manca a vòstra fej. Àor, ch'a peussa nòst Dé e Pare, e Nosgnor Gesù Crist, deurbe-ne la strà për andé da vojàutri, e 'l Signor av fassa chërse e abondé sèmper ëd pì l'amor ch'i l'eve l'un anvers j'àutri e anvers tùit, pròpi com' i l'oma anvers a vojàutri, për confermé vòstri cheur përch' a sio sensa rimpròcc an santità dëdnans a Dé, ch'a l'é nòst Pare, a la vënùa 'd Nosgnor Gesù Crist, an compagnìa 'd tùit ij Sò sant” (1 Tessalonicèis 1:9-13).
Terminoma antlora con doi preghiere. La prima a l’é dal Salm 25. Ambelessì l'autor a prega Dé për soa protession, guida e përdon e a conferma ch'a veul essje fedel e ch'a l'ha fiusa an Chiel. “Ò Signor, con mia preghiera i ven-o dë 'dnans a Ti. Ò mè Dé, i l'hai fiusa 'n Ti, lass-me nen esse umilià, lassa nen ch'ij mè nemis as arlegro 'd mia dëròta. Gnun ch'as confida 'n Ti a sarà mai svërgognà, m' a saran ësvergognà coj ch'a monto 'd trapole për fé drocheje 'ndrintra d'àutri. Fa che mi i conòssa, Signor, col ch'a l'é 'l giust senté; mostrame la strà ch'i l'hai da seguité. Menme an toa vrità e mostrame, përché Ti 't ses ël Dé ch'am salva. A-i é mai 'n moment sol ch'i buta nen mia speransa 'n Ti. Dësmentiete nen, ò Signor, d'esse compassionèivol e fedel, përché ti 't ses sèmper stàit parèj. Dësmentiete pitòst dij pecà ch'i l'hai fàit quand ch'i j'era giovo. Arcòrdëte 'd mi për tò amor, për toa bontà, ò Signor. Ël Signor a l'é bon e a fà lòn ch'a l'é giust, Chiel a mostra 'l senté giust ai pecator. A 'ncamin-a j'ùmil a fé lòn ch'a l'é giust e a-j mostra la strà ch'a l'han da ciapé”.
Nòstra orassion: Dé Tut-potent, dane la grassia 'd campé via j'euvre dël top e 'd butene adòss l'armura dla lus, adess an cost temp ëd costa vita mortal che Nosgnor Gesù Crist a l'é vnùje për visitene an grand' umiltà; che ant ël dì darié, quand cha 'rtornerà an soa majestà gloriosa për giudiché ij viv e ij mòrt, nojàutri i peussa arsussité a la vita inmortal; për col-lì ch'a viv e regna con Ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé, ora e për sèmper. Amen.
29 Novèmber 2015 - Prima Duminica d'Advent - Leture bìbliche dël lessionari: Geremia 33 (14-16); Salm 25 (1-9); 1 Tessalonicéis 3 (9-13); Luca 21 (25-36)
sabato 21 novembre 2015
Un rè, ma nen tanme coj dë sto mond! (Duminica 22/11/2015)
"Pilat, donca, a l'é tornà intrà ant ël pretòri, a l'é fasse porté Gesù e a l'ha dije: "Ses-to 'l rè dij Giudé?". Gesù a l'ha rësponduje: "Lòn ch'it më ciames, é-lo ch'a seurt da ti medésim o é-lo dj'àutri ch'it l'han ditlo 'd mi?". Pilat a-j rëspond: "Son-ne fòrsi n'ebreo mi? A l'é toa nassion e ij prinsipaj sacerdòt ch'a l'han mnate da mi. Còsa l'has-to fàit?". Gesù a-j rëspond: "Mè regn a l'é nen dë sto mond; se mè regn a fussa dë sto mond, mia gent a sarìa batusse përch' i fussa nen dàit ant le man dij Giudé. Contut, mè regn a l'é nen ëd giù dassì". Antlora Pilat a l'ha dije: "Ses-to donca 'n rè?". Gesù a-j dis: "It ses ti ch'it dise ch' i son un rè. Rende testimoniansa a la vrità: a l'é për lòn ch'i son nassù, a l'é për lòn ch'i son vnù al mond. Tuti coj ch'a stan da la part ëd la vrità a 'rconòsso che lòn ch'i diso a l'é ver" [Gioann 18 (33-37)].
"Mi, Gioann, a le set cese ch'a son an Asia: grassia a vojàutri e pas da part ëd De - che a l'é, che a l'era e che a ven - da part dij set ëspirit che stan danans a Sò Tròno e da part ëd Gesù Crist, che a l'é ël testimòni fedel, ël prìm arsussità dai mòrt, ël Re dij re dla tera. Chiel che an veul bìn e a l'ha liberane con sò sangh, dai nòstri pecà, e che a l'ha fàit ëd noiàutri un regn ëd sacerdòt, al servissi 'd De, sò pare. A chiel sia la glòria e la potenza ant ij seécolj dij sécoj. Amen. Vardé! A ven an sle nìvole, e tuti a lo vëdran, ëdcò coj che a l'han massalo: e tuti ij pòpoj ëd la tèra as sentiran an colpa. Sì, parej! Amen. "Mi i son l'Alfa e l'Omega, ël prim e l'ùltim", a dìs Nosgnor-De, "i son Col che a l'é, che a l'era e che a ven, ël Tut Potent!" [Arvelassion 1 (4-8)].
J’ùltime paròle ‘d David. "Coste-sì a son j’ùltime paròle ‘d David. “Oràcol ëd David, fieul ëd Jessé, òracol ëd l’òm elevà al gré pì àut, che ‘l Dé ‘d Giacòb a l’ha consacralo e ch’a l’é ‘l compositor dij salm che Israel tant a-j pias ëd canté. A l’é lë Spirit ëd Nosgnor ch’a parla an mi; soe paròle a seurto da mia boca. A l’ha dilo ‘l Dé d’Israel, la Ròca d’Israel ch’a l’ha parlame: “Se col ch’a governa a l’é giust, s’a governa con timor ëd Dé, antlora col-lì a sarà luminos com ij ragg dël sol ch’a së spantio a l’alba, coma na matin sensa nivole, coma col ësplendrior che, passà la pieuva, a fà chërse l’erba dla tèra. Nosgnor a l’ha sernù mi e mia famija parèj ch’a vnissa na dinastia. A l’ha siglà con mi n’aleansa eterna. L’acòrd ch’a conten a l’é rangià e garantì precis: a sicura mia stabilità e ‘l bon ésit ëd lòn ch’i buto man ëd fé. Coj ch’a rispeto nen Nosgnor, nopà, a son tanme ‘d card servaj ch’as campo vìa: për motiv ëd soe spin-e a j’é gnun ch’a-j toca con le man. A venta dovré n’utiss ëd fer për tajeje, peuj a ven-o dël tut brusà dal feu”" [2 Samuel 23 (1-7)].
Orassion: Nosgnor, ch'it ses tut-potent e etern, tò volèj a l'é 'd ristabilì tute le còse an tò Fieul bin-amà, ël Rè dij rè e 'l Signor dij signor: acòrdane, an toa misericòrdia, che ij pòpoj ëd la tèra, separà e rendù s-ciav dal pecà, a peudo esse liberà e portà ansema sota tò domini 'd grassia; ch'a viv e regna con Ti e con lë Spirit Sant, un so, Dé, ora e për sèmper. Amen.
Leture bìbliche dël lessionari - 22 Novèmber 2015 - ùltima Duminica dòp Pancosta - Crist ël Rè [2 Samuel 23 (1-7); Salm 132 (1-13); Arvelassion 1 (4-8); Gioann 18 (33-37)]. Predicassion an italian: Sette verità da considerare.
Leture bìbliche dël lessionari - 22 Novèmber 2015 - ùltima Duminica dòp Pancosta - Crist ël Rè [2 Samuel 23 (1-7); Salm 132 (1-13); Arvelassion 1 (4-8); Gioann 18 (33-37)]. Predicassion an italian: Sette verità da considerare.
sabato 14 novembre 2015
Nosgnor a manten tute soe promësse (Duminica 15/11/2015).
La distrussion dël Templ. "Antramentre ch'a seurtiva da le cort dël Templ, un dij Sò dissèpoj a l'ha dije: "Magìster, varda mach che 'd pere e che 'd fabriche!". E Gesù a l'ha risponduje: "Vëddes-to cole gran' fabriche? A-i na resterà nen pera an su pera! Tut a sarà spianà!". Antlora, antant ch'a l'era setà an sël Mont ëd j'Uliv, ch'a sta 'n facia al Templ, Pé, Giaco, Gioan e Andrea a l'han ciamaje an privà: "Dis-ne 'n po': quand ch'a l'é che cole còse a rivran, e che segn a-i sarà për fene savèj che cole còse a son a brus ëd compisse?". Antlora Gesù a l'é butasse a dije: "Pijé guarda che gnun av dëstrada, përchè a mè nòm a vniran diversi ch'a diran: "A l'é mi ch'i son ël Crist" e a 'mbrojeran nen pòchi. Àor, quand ch'i sentreve parlé 'd guère e 'd mnasse 'd guèra, na sie nen sbaruvà, përchè a venta che ste còse a rivo, ma a sarà ancora nen la fin. Na nassion as levërà contra n'àutra nassion, e 'n regn contra n'àutr regn; e a-i sarà 'd teremòt un po' da sì e un po' da là e 'd famin-e. Tut sòn a sarà mach ël comensament dël mal dël part" [March 13 (1-8)].
Preghiera e promëssa d’Anna. "Na vòta, apress un disné sacrà a Silo, Anna a l’é aussasse e a l’é andass-ne a preghé al santuari. Eli, ël sacerdòt, as na stava setà an s’un taborèt a l’intrada dël santuari. Anna, pien-a d’amarëssa, an piorand dësconsolà, a pregava Nosgnor. E a l’ha faje na promëssa, costa-sì: “Signor ëd l’univers, se Ti ‘t compiasras ‘d vardé a mia aflission, d’arcordete ‘d toa serventa, e ‘d deme ‘n fieul, antlora col fieul-lì i tlo consacrerai, ò Signor, për tuta soa vita e, coma ‘n segn ëd soa consacrassion, ij sò cavèj a saran mai tajà”. Antant che chila a pregava Nosgnor con insistensa, Eli a la vardava. Anna a parlava an sò cheur; a movìa ij làver, ma as podìa nen sente lòn ch’a disìa. Eli, donca, a pensava che Anna a fussa cioca. Parèj, a l’ha dije: “A më smija ch’a sia pròpri nen ël cas ëd ven-e ambelessì, cioca coma ch’it ses! Va a deurme e smaltiss prima ël vin ch’it l’has an còrp!”. Ma Anna a l’ha rësponduje: “Ò nò, monsù. I son na fomna tribulà. I l’hai beivune pa d‘ vin o quejcòsa ‘d pì fòrt, ma i son motobin demoralisà: i dovertava mè cheur a Nosgnor e a-j fasìa savèj tùit ij mè sagrin. Pensa nen ch’i sìa na fomna da pòch! I m’esprimìa parèj përchè i son tant sagrinà e dëscoragià. Antlora Eli a l’ha dije: “Vatne an pas e che ‘l Dé d’Israel at acòrda lòn ch’it l’has ciamaje!”. “Ò grassie, monsù!”, Anna a l’ha sclamà. Antlora chila a l’é andass-ne e a l’ha comensà torna a mangé e a smijava pì nen cola ch’a l’era anans". L’indoman, la famija antrega a l’é levasse ‘d bonora e a son andàit a adoré Nosgnor ancora na vòta. Peuj a son artornà a soa ca, a Rama. Quand che Elcana a l’é unisse a soa fomna, Nosgnor a l’é arcordasse ‘d chila. A sò temp Anna a l’ha butà al mond a ‘n fieul. A l’ha ciamalo Samuel, përchè a l’é ‘n nòm ch’a veul dì: “I l’hai ciamalo a Nosgnor” [1 Samuel 1:9-20)].
Cantich d’Anna. Apress ëd lòn Anna a l’ha pregà parèj: “Mè cheur a s’arlegra ant ël Signor! Nosgnor a l’ha rendume fòrta. Adess i sai lòn ch’i l’hai da dije ai mè nemis. I son contenta përchè Nosgnor a l’ha salvame. A-i é gnun ch’a sìa sant tanme Nosgnor! Gnun a l’é Dé fòra che Chiel. Dì pì nen csì tante paròle d’arogansa; ch’a seurto pì nen da vòstra boca d’insolense! Nosgnor a sa bin lòn ch’i l’eve fàit, a sarà Chiel ël giudes ëd vòstre assion! L’arch ëd coj ch’as chërdìo fòrt a l’é s-ciapasse, e coj che anans a s’antrapavo, a son vnì fòrt. Coj ch’ anans a l’avìo la pansa pien-a, adess a patìsso la fam, e coj ch’a meuirìo ‘d fam adess a son sodisfàit. La fomna ch’a l’era stéril adess a l’ha set fieuj, e cola ch’ anans a l’avìa tante masnà, adess a ven màire. A l’é Nosgnor ch’a fà vive o ch’a fà meuire; ch'a fà calé giù j’un ant ël pais dij mòrt, e d’àutri a-j na tira fòra. A l’é Nosgnor ch’a dà povertà o richëssa, ch’a tira giù e ch’a tira sù. A tira sù ij pover da la póer e ij bzognos da la dëscàira dla mnìs. Peui a-j fà setesse an tra ij prinsi, e a-j buta ant ij pòst d’onor. A l’é Nosgnor ch’a ten sù le fondamente dla tèra e ansima a l’ha sistemaje ‘l mond. Chiel a guernarà ij sò fedej, ma coj ch’a son gram chiel a-j fà sparì ant ël top. Coj ch’as fido mach ëd soe fòrse a podran nen avèj dij bon ésit. Coj ch’a combato contra Nosgnor a saran fàit a tòch. Chiel a tron-a dà l’àut dij céj; a giùdica ‘l mond da ‘n cap a l’àutr e a acòrda la vitòria a Sò rè a àussa la front ëd col ch’a l’ha consacrà con d’oeli” [1 Samuel 2 (1-10)].
Preghiera. Benedì Signor, ch'it l'has fàit che tute le Scriture sante a fusso scrivùe për nòstra istrussion: Acòrda ch'i jë scoto, leso, marco, amprendo, e digerisso ant l'interior; che noi i ambrassoma e is ten-o sciass a la speransa benedìa dla vita eterna, ch'it l'has dane an nòstr Salvator Gesù Crist; ch'a viv e regna con ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé, për sèmper e sèmper. Amen.
Leture bìbliche dël lessionari - 15 ëd November 2015 - Duminica dòp Pancòsta ch'a fà vintesinch
1 Samuel 1 (4-20); 1 Samuel 2 (1-10); Ebreo 10 (11-14; 15-18; 19-25); March 13 (1-8). Predicassion an italian: "Dalla tomba della depressione alla gioia".
sabato 7 novembre 2015
Aparense e sostansa (leture për Duminica 8 ëd novèmber)
Dj’acuse contra ij magister ëd la Lej. "Gesù, an soa dotrin-a, a disìa: “Pijeve varda dij magister ëd la Lej, ch’a pijo piasì dë spassëggé con ëd veste longhe, ch’a-j piaso j’inchin ch’a-j fan ant ij mercà, le prime cadreghe ant le sinagòghe, e ij prim pòst ant ij festin. Contut, a son lor ch’a s’angorgiono ‘d pianta dij beni dle vidoe e peuj a fan mostra d’esse tant religios an fasend ëd longhe orassion an pùblich. I peude sté sicur ch’a saran giudicà con pì grand rigur che j’àutri”. Gesù, essendse astà visavì dla bùssola dle limòsne, a vardava coma la gent a-i butava ‘ndrinta dë dné. Tanti, ch’a j’ero sgnor, a-i na butavo motobin. Peui a l’é rivaje na pòvra vidoa ch’a l’ha butaje mach doe pcite monede ‘d ram. Gsù a l’ha ciamà ij sò dissépoj e a l’ha dije: “In vrità iv diso che cola pòvra vidoa a l’ha butà ant la bùssola ëd pì che tuti j’àutri. Përchè tùit a l’han butaje 'd lòn ch’a-j vansava, ma sta-sì a l’ha donà tut lòn ch’a l’avìa për vive” [March 12 (38-44)].
"Un dì, Noemi, soa madòna, a l'ha dije: "Cara la mia fija, venta nen che mi it serca na sistemassion, parei ch'it sie contenta? E bin! Boz, ch'it ses stàita darera a soe sërvente, l'é-lo nen nòst parent? Varda, costa neuit a seurtrà a ventilé l'òrdi an sl'èira. Donca, lavte e date 'l përfum, but-te tò mantel e cala ant l'èira, ma fate nen arconòsse da chiel anans che chiel a l'abia finì 'd mangè e bèive. Quand ch'andrà a deurme, varda 'l leugh dova chiel a deurm; peui va, àussa la coverta da la part dij pé e cogg-te ambelelì; at dirà chiel lòn ch'it l'avras da fé". Ruth a l'ha rësponduje: "I farai coma ch'it dise" [... ] Peui Boz a l'ha pijàit Ruth ch'a l'é dventà soa fomna. Chiel a l'é andàit anvers a chila, e Nosgnor a l'ha conceduje 'd concepì e chila ha l'ha partorije un fieul. E anlora le fomne a disìo a Noemi: "Ch'a sia benedì Nosgnor, che ancheuj a l'ha pa fate manché queicadun ch'a dësangagèissa. Che sò nòm a sia proclamà an Israel! Chiel a sarà un consolator për ti e 'l sostegn ëd toa veciaja, përchè a l'ha për mare toa nòra ch'at veul bin, e che për ti a val pì che set fieuj". E Noemi, pijàita la masnà e l'é butass-la an fàuda, e a l'ha fajle da bàila. E j'avzin-e a l'han dije: "A l'é naje 'n fieul a Noemi". E chila a l'ha ciamalo Obed. Chiel a l'é stàit ël pare 'd Jesse, pare 'd David" [Ruth 3 (1-5); 4 (13-17)].
Preghiera - O Dé, Tò Fieul a l'é vnùit ant ël mond për dësblé j'euvre dël diav e për rend-ne fieuj ëd Dé e d'ardité dla vita eterna. Acòrdane che nojàutri, fòrt ëd ësta speransa, i podoma purifiché nòstra vita a l'imagine 'd Soa purëssa, parèj che, quand ch'a 'tornerà con gran podèj e glòria, i peussa esse rendù tanme chiel an sò regn etern e glorios; andoa Chiel a viv e regna con ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé, për sèmper e sèmper. Amen.
Leture bìbliche dël lessionari - 8 ëd November 2015 - Duminica dòp Pancòsta ch'a fà vintequatr: Ruth 3 (1-5); 4 (13-17); Salm 127; Ebreo 9 (24-28); March 12 (38-44). Predicassion an Italian: "Colui che toglie il peccato del mondo".
Leture bìbliche dël lessionari - 8 ëd November 2015 - Duminica dòp Pancòsta ch'a fà vintequatr: Ruth 3 (1-5); 4 (13-17); Salm 127; Ebreo 9 (24-28); March 12 (38-44). Predicassion an Italian: "Colui che toglie il peccato del mondo".
Iscriviti a: Post (Atom)


text:
Albes con Cassan
Albes con Cassan (nom ufizial in italian: Albese con Cassano) a l'è on comun brianzoeu de la Provincia de Comm con 4 201 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 8 km² e 'na densità de 525 ab./km²..
El se troeuva ai pee di Prealp Comasch e 'l fa part de la Comunità Montana del Triangol Larian e l'è tacaa ai cumün de Vila, Faggee, Montòrfen, Orsenigh e Tavarnee.
El comun l'è nassuu in del 1928 de l'union di duu vegg comun de Albes e Cassan.
Evoluzion demografegaModifega
L'andament del numer de abitant del comun de Albes con Cassan l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Ils Stadis Unids da l’America vulan far fin cun las pussaivladads per concerns gronds da mitschar da la taglia. Pertutgads èn concerns internaziunals sco Apple, Amazon u er McDonalds.
Fin ussa han ils Stadis Unids attribuì a tals concerns taglias ch’els avevan pajà en l’exteriur. Quai na duai ussa betg pli esser pussaivel.
La fin d'avust aveva la cumissiun da l'UE cupitgà la cunvegna da taglia dispitaivla che la firma Apple aveva fatg cun l'Irlanda. L'Irlanda era vegnida sfurzada da pretender enavos taglias en l'autezza da radund 13 milliardas. L'Irlanda aveva concedì privilegis da taglia ad Apple che sajan illegalas.
RR novitads 12:00


text:
Ohne Nazi-Chemiker hätte der grösste private Arbeitgeber des Kantons Graubünden wohl kaum überlebt. Heute ist die Ems-Chemie Holding AG ein international erfolgreiches Unternehmen. Eine zentrale Rolle spielte dabei Robert Grimm, ein prominenter Sozialdemokrat und Antifaschist. Christoph Blocher nimmt Stellung.
Hansjürg Zumstein
DOK (SRF)
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
Weil ihre Eltern zu arm waren oder als ungeeignet galten, wurden Tausende Kinder in Heimen untergebracht. Das Marini-Institut im Kanton Freiburg hat Tausende von Kindern beherbergt. Viele wurden geschlagen, vergewaltigt, und einige starben vielleicht sogar an den Folgen von Misshandlungen. "Temps Présent" hat diese oft unerträgliche Realität untersucht. Jahrelang blieb das Leiden dieser unglücklichen Menschen im Verborgenen.
Steven Artels
Temps Présent (RTS)
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
Il scandal da la Fifa va en ina nova dimensiun. Tenor indicaziuns dal giurists da la Fifa duajan l’anteriur president Sepp Blatter sco era il relaschà secretari general Jerome Valcke ed il schef da finanzas relaschà da curt Martin Kattner s’enritgi massivamain. Ils giurists han numna sin basa da las investigaziuns internas per ils onns 2010 fin 2015 ina summa da sur 79 milliuns francs. Il bler sa tractia quai da pajaments da bonus, d’auzaments da taglia e autras donaziuns persunalas.
Sco la Fifa ha communitgà sajan ils documents gia vegnids surdads a la Procura publica federala ed a la giustia americana. Ils pajaments ed ils contracts sajan probabel cunter las leschas en Svizra, scriva la Fifa.
Perquisiziun da chasa tar la FIFA
La gievgia saira ha la polizia intercuri la sedia principala da la Fifa a Turitg. Quai ha la Procura publica federala conferma envers l’emissiun «10vor10» da SRF. Cunter il president da la Fifa Gianni Infantino na saja nagina inquisiziun averta, conferma la Procura publica federala.
Las investigaziuns duajan confermar ils resultats da las inquisiziuns da fin qua ed era cumplettar els, scriva la Procura publica federala. «Concret sajan datas electronicas e documents vegni confiscads, quels vegnian uss controllads sin lur relevanza.»
Tenor indicaziuns da la Procura publica federala sa drizzian las investigaziuns sulet cunter persunas che sajan gia vegnidas numnadas bli baud ni cunter nunenconuschent. Cunter il president Giani Infantino na saja nagina inquisiziun pendenta, ha communitgà la Procura federala.
Ma al president da la Fifa Gianni Infantino smanatscha ina suspensiun provisorica.
RR novitads 14:00+


text:
Durant l’organisaziun saja quai dentant capità ch’il comité d’organisaziun haja gì giavischs ubain ch'inqualin vegnia malsaun u haja fatg in accident e na possia betg vegnir a gidar. I dat er cas nua che persunas hajan ditg gea a l’entschatta e lura tuttenina na.
Blers da Mustér e Sumvitg
Ma Rita Furger è cuntenta ch’i dat anc persunas ch’èn prontas da gidar. Ils blers voluntaris vegnan da las vischnancas da Mustér e Sumvitg, ma era d’autras regiuns en Surselva ed intgins schizunt da la Bassa.
Lavur en 10 secturs
Ils gidanters lavuran en 10 secturs, tranter auter en l’infrastructura, la gastronomia, cuschina, secretariat ubain sco pledader u guid.
Sper la lavur d’organisar voluntaris ha Rita Furger anc sviluppà ideas per decoraziuns en stizuns ed ustarias. E la finala stoppia ella anc far in cundriz per la bandiera per la festa federala d’accordeon.
RR actualitad 11:00


text:
Ginaiver cumin
Il ginaiver cumin (Juniperus communis) è ina spezia da planta che tutga tar il gener ginaiver or da la famiglia da las cipressas (Cupressaceae).
Descripziun[modifitgar | modifitgar il code]
Il ginaiver cumin crescha sco chaglia ruschnanta u che stat a dretg si; el po però er furmar ina pitschna planta cun bist aut che cuntanscha autezzas da fin a 12 meters (maximalmain fin 18,5 meters) ed in diameter da 0,9 meters e che furma in sistem da ragischs profund. Il bist posseda ina scorsa brin grischa fin brin cotschna. Il ginaiver cumin sviluppa per ordinari ina curuna graschla en furma da tgeiel fin ovala. Las guglias èn fixadas cun ina giugadira directamain vi dal rom; ellas cumparan en gruppas da trais, èn fitg gizzas e punschentas e cuntanschan ina lunghezza da 1 fin 2 centimeters. Lur vart superiura è surtratga cun sdrimas da stomata e da tschaira clers.
Tar il ginaiver cumin sa tracti d’ina planta bichasana (darar monochasana) cun separaziun da las schlattainas. Exemplars masculins enconusch’ins dal temp da fluriziun da l’avrigl fin il zercladur vi da las flurs melnentas. Las puschas, munidas cun in moni, sa sviluppan en il decurs da l’atun. Puschas femininas sa cumponan da trais squamas da puschas. Mintga squama da sem porta be in furmasem. Ils furmasems èn be accessibels da surengiu. Las squamas da sem creschan pli tard ensemen cun las squamas da cuvrida e daventan charnusas. Il svilup fin a la puscha madira, en furma da cocla, dura trais onns. L’emprim onn suenter l’impollinaziun è la puscha anc verda, il terz onn daventa quella la finala brin naira cun ina glischur blauenta (stresa da tschaira). Ils sems lainus han ina grondezza da 4 fin 5 millimeters e sa chattan en ina crosa dira.
Cuntrari a la gronda part da las coniferas sviluppa il ginaiver cumin tar la schermigliaziun be dus cotiledons.
Il dumber da cromosoms munta a 2n = 22.[1]
Ecologia[modifitgar | modifitgar il code]
Il ginaiver cumin posseda ina scorsa che sa stortiglia. Las guglias èn fitg gizzas, quai che serva sco protecziun cunter vegnir maglià, sco punct da condensaziun per aua da plievgia sco er per s’adattar a la setgira. La planta furma ragischs profundas cun micoriza.
Il temp da fluriziun dura da l’avrigl fin il matg. Il pollen dal ginaiver vegn derasà tras il vent. Tranter l’impollinaziun e la fructificaziun passan 2–3 mais. La furmaziun d’in embrio dura 1 onn. Il sem madira l’enviern dal segund onn.
La derasaziun ha lieu tras turschs giagls, merlotschas e giaglinas da draussa. Il sem ch’è protegì tras ina crosa vegn pli tard puspè excretà.
Derasaziun[modifitgar | modifitgar il code]
Tar il ginaiver cumin sa tracti da la conifera la pli derasada, almain sch’ins tira er en consideraziun las sutspezias resp. varietads. Il territori da derasaziun s’extenda da l’America dal Nord, la Grönlanda dal Sid, l’Africa dal Nord, l’Europa, l’Asia Anteriura, l’Asia dal Nord e l’Asia Centrala fin en l’Asia da l’Ost, per part schizunt fin en las regiuns da cunfin settentriunalas da l’Asia dal Sid. Cun sias set varietads populescha la planta spazis da viver fin en in’autezza da 4050 m s.m.
Envers autras plantas n’è il ginaiver cumin per ordinari betg abel da concurrer, uschia che quel vegn stgatschà sin lieus sitgs, sablunus, carpus u palidus. Savens chatt’ins la planta sin pastgiras magras suleglivas, vi da grippa u en guauds clers. Il ginaiver furma ina planta che tschertga la glisch e che preferescha surtut terrens sitgs, per il pli ritgs da basas, savens chaltschinus. Blers effectivs en l’Europa Centrala èn sa furmads a moda secundara tras l’utilisaziun dal terren sco pastgiras, damai ch’in ginaiver na vegn betg ruis da la muaglia.
Sistematica[modifitgar | modifitgar il code]
La discussiun scientifica areguard varietads resp. sutspezias dal ginaiver cumin (Juniperus communis) cuntinuescha anc. Tenor R.P. Adams sa laschan distinguer, inclusiv la furma nominala, set varietads:
- Juniperus communis L. var. communis: È derasà da l’Iran sur l’Asia dal Vest e la regiun dal Caucasus fin en la Sibiria russa. Questa varietad è er da chattar en quasi tut ils stadis europeics.
- Juniperus communis var. charlottensis R.P. Adams: Cumpara da l’Alasca dal Sidost fin a Vancouver Island.
- Ginaiver canadais (Juniperus communis var. depressa Pursh): Vegn magari considerà sco sutspezia Juniperus communis subsp. depressa (Pursh) Franco. Questa varietad è derasada en l’America dal Nord, numnadamain en l’entir Canada ed en bundant 30 stadis federativs dals Stadis Unids. Ins la chatta en autezzas tranter 0 e 2800 m s.m.
- Juniperus communis var. jackii Rehder: Medemamain ina varietad da l’America dal Nord.
- Juniperus communis var. kelleyi R.P.Adams: Cumpara be ad Idaho.
- Juniperus communis var. megistocarpa Fernald & H.St.John: È be da chattar en las provinzas canadaisas Québec, Nova Scotia e Terranova en autezzas tranter 0 e 500 m s.m.
- Juniperus communis var. nipponica (Maxim.) E.H. Wilson: Cumpara da Kamtschatka fin en la Corea e sin las inslas giapunaisas Hokkaidō e Honshū.
- Ginaiver alpin, er numnà ginaiver nanin (Juniperus communis var. saxatilis Pall.): Ha in territori da derasaziun extremamain vast che tanscha da l’Europa sur l’Asia dal Vest, l’Asia dal Nord en la Sibiria e l’Orient Extrem russ cun la Mongolia e la China fin en ils territoris settentriunals dal Subcontinent Indic. Ultra da quai al chatt’ins en regiuns occidentalas da l’America dal Nord ed en la Grönlanda.
Tenor Euro+Med sa laschan differenziar trais sutspezias:
- Juniperus communis L. subsp. communis
- Juniperus communis subsp. hemisphaerica (C. Presl) Nyman (Syn.: Juniperus hemisphaerica C. Presl): Sutspezia che cumpara en l’Africa dal Nord, l’Europa dal Vest, Europa dal Sid ed Europa dal Sidost ed en l’Asia Anteriura.
- Ginaiver alpin (Juniperus communis subsp. nana Syme, Syn.: Juniperus communis var. saxatilis Pall., Juniperus nana Willd.)
Sorts[modifitgar | modifitgar il code]
Per diever sco planta decorativa (p.ex. sin santeris) han ins cultivà numerusas sorts[2], da las qualas sajan numnadas las suandantas:
- 'Compressa': Questa furma nanina che crescha dretg si cuntanscha grondezzas fin 75 centimeters ed è segnada da guglias argientadas. Ella è adattada per ierts da crappa.
- 'Depressa aurea': Medemamain ina furma nanina da ca. 60 centimeters autezza e fin a 2 meters ladezza; las guglias èn da colur da bronz.
- 'Hibernica': Questa furma cuntanscha autezzas da 3 fin 4,5 meters; ella crescha l’emprim en furma da colonna, daventa pli tard adina pli lada ed in pau conica.
- 'Hornibrookii': Questa sort crescha sco chaglia bassa e na vegn strusch pli auta che 25 centimeters, ma fin ad 1 meter lada. Ella porta guglias da colur verd grischa.
Utilisaziun[modifitgar | modifitgar il code]
Lain[modifitgar | modifitgar il code]
Tar il ginaiver cumin sa tracti d’ina planta cun lain da cor. Il lain alv è relativamain lad e mussa ina colur clera, melnenta. Il lain da cor sco tal è colurà brin cotschnent. La spessezza criva munta en media a 0,55 g/cm³. Il lain è fitg resistent cunter influenzas d’aura e derasa in’odur empernaivla. Damai ch’il lain è per ordinari be avant maun en pitschnas dimensiuns, vegn quel duvrà per la construcziun da mobiglias pitschnas, per turnar ed entagliar.
Fritgs[modifitgar | modifitgar il code]
Puma da ginaiver (er numnada ginaivra) furma in’impurtanta spezaria en bleras cuschinas europeicas, surtut en ils pajais alpins, nua che quella cumpara vastamain. Igl è quai il sulet exempel d’ina spezaria or da la gruppa da las coniferas ed er ina da las paucas spezarias or da regiuns climaticas tempradas fin frestgas, er sche la meglra qualitad deriva da l’Europa dal Sid. En la cuschina tradiziunala da l’Europa Centrala dovran ins il ginaiver (ensemen cun puletg ed opziunal intgins fegls d’arbaja) per far crut asch. Daspera vegn el duvrà savens per preparar tratgas da charn, surtut da selvaschina.
Dals fritgs sa laschan er gudagnar vinars da ginaiver (p.ex. Bergila, Borovička, Genever, Genièvre, Gin, Köhm, Kranewitter, Krambambuli, Péquet, Steinhäger).
Utilisaziun medicinala[modifitgar | modifitgar il code]
Il ginaiver cumin vegn duvrà da vegl ennà sco planta medicinala.[3] Per quest intent vegnan tratgs a niz la puma setgentada sco er il lain e l’ieli eteric dal ginaiver. En general vala la planta sco levamain toxica, ella po irritar la pel.
La planta ha in effect diuretic; da quel èn ins gia sa servì en il temp medieval sco che cumprovan divers texts. L’ieli vegn però er applitgà per unscher en la pel u sco essenza da far bogn en cas da mals reumatics.
Aspects culturals[modifitgar | modifitgar il code]
Ils dis da Nadal pendev’ins pli baud roma vi dals ischs da las stallas per tegnair davent dischariels e strias.
Annotaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- ↑ Erich Oberdorfer: Pflanzensoziologische Exkursionsflora für Deutschland und angrenzende Gebiete. 8. ed., Stuttgart, Verlag Eugen Ulmer, 2001, p. 96s., ISBN 3-8001-3131-5.
- ↑ Gordon Cheers (ed.): Botanica: Das ABC der Pflanzen. 10.000 Arten in Text und Bild. Könemann Verlagsgesellschaft, 2003, ISBN 3-8331-1600-5.
- ↑ Cf. p.ex. Sabine Kurschat-Fellinger: Kranewitt. Untersuchungen zu den altdeutschen Übersetzungen des nordischen Wacholderbeertraktats. (Mittelalterliche Wunderdrogentraktate, III), Pattensen/Hannover 1983.
Litteratura[modifitgar | modifitgar il code]
- Olaf Schmidt (red.) e.a.: Beiträge zum Wacholder. (Berichte aus der Bayerischen Landesanstalt für Wald und Forstwirtschaft, nr. 41). Ed. da la Bayerische Landesanstalt für Wald und Forstwirtschaft (LWF). LWF, Freising 2003.
- Gerd Haerkötter, Marlene Haerkötter: Rund um den Wacholder. Kochen – Heilen – Zauberei. Buch 6, Eichborn, Francfurt a.M. 1987, ISBN 3-8218-1305-9.
- Heiko Bellmann: Der neue Kosmos-Schmetterlingsführer. Schmetterlinge, Raupen und Futterpflanzen. 2. ed., Franckh-Kosmos, Stuttgart 2009, ISBN 978-3-440-11965-5.
- L. Roth, M. Daunderer, K. Kornmann: Giftpflanzen Pflanzengifte. 6. ed. extendida, Nikol-Verlag, 2012, ISBN 978-3-86820-009-6.
- Ingrid e Peter Schönfelder: Das Neue Handbuch der Heilpflanzen, Botanik, Arzneidrogen, Wirkstoffe, Anwendungen. Franckh-Kosmos Verlag, Stuttgart 2011, ISBN 978-3-440-12932-6.
Colliaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- Thomas Meyer: Ginaiver cumin – infurmaziuns e fotografias, sin: flora-de
- Derasaziun dal ginaiver cumin en Svizra
- Eric Hultén: Derasaziun en l’emisfera dal nord


text:
L’abunament general è ina chaussa pratica e cumadaivla: Pajar ina giada, viagiar dapertut e da tut temp en Svizra - be cun in bigliet.
Pendular dapli - pajar dapli
Quest modus duai però sa midar en l’avegnir, sco il president da las Viafiers federalas Ulrich Gygi ha ditg en in’intervista cun la «SonntagsZeitung». Gist ils pendularis profiteschian d’in bass pretsch per tut ils viadis ch’els fetschian, uschia Gygi. I fiss dentant «logic» che dapli e lungs viadis custassan er dapli.
La SBB vul en intgins onns introducir in nov sistem da tariffa electronic. La finamira saja ch'il passagier possia entrar e sortir d’in tren cun in telefonin u ina carta da chip senz’avant cumprar in bigliet. Uschia pajass mintga passagier quai ch’el dovra, ha ditg Gygi.
Abunament general datti er vinavant
L’AG na svanescha dentant betg. Tenor Gygi duai el vegnir remodellà: «Ina da las ponderaziuns èsi che l’AG vala be pli fin in tschert dumber da viadis. Sch’ins surpassa quest dumber, lura ston ins pajar in supplement.» Quai funcziuneschia be sch’ins possia registrar tuts viadis a moda electronica.
RR novitads 12:00


text:
Flurina Plouda Lazzarini, Yvonne Gienal
La famiglia Babulin – novas avanturas (st)
Sutsilvan
Lia Rumantscha, 2018, numer d’empustaziun 978-3-03900-159-0
Las avanturas da la famiglia Babulin cuntinueschan. Igl Lupo vess bugent tschuriclas, igl Nic vut betga dar betschas a l’onda Teresa, la Luisa sto ir agl spital – ad igl Brutus? Igl Brutus â ànc adigna schleata luna ad e parschuadieu ca nut a nign sa far tema ad el, antocen c’el â egn beal gi egna santupada tut speziala or agl iert. Igl bab â egna bota segl frùnt suainter c’el â vurdo egn matsch da burape, a la mama cumpogna la Luisa a gl’amprem gi da scola. Na, lungurus e’gl propi mena tier la famiglia Babulin.
inclusiv: disc cumpact


text:
Quel serra quasi gulivà cun in gudogn da 5'888.91 francs. Quai tar entradas da 4’040’466.37 ed expensas totalas da 4'034’577.46 francs. Plinavant ha la radunanza er approvà il quint dal consorzi da scola superiura Falera, Laax, Sagogn e Schluein.
En connex cun integrar l'uniun da traffic en la vischnanca hai duvrà diversas midadas da lescha. Quellas èn vegnidas approvadas dals preschents. En la cumissiun da «sagognturissem» ha la radunanza elegì las persunas proponidas, numnadamain Marc Woodtli, Richard Jetzer, Alois Poltéra e Herbert Weishaupt.
RR novitads 10:00


text:
Saint-Maurice (VS)
Saint-Maurice a l'è un cumün svizzer del distret de Saint-Maurice, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.0 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 4402 abitant.
El cumün de Saint-Maurice al se tröva a una altitüden de 414 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bex (VD), Collonges, Evionnaz, Lavey-Morcles (VD), Massongex, Mex, Vérossaz.
RiferimentModifega
Ligam de föraModifega
- Official website (Franzés)
ohh yess yees in deed....


text:
20 onns suenter sia mort prematura vegn Ramun Vieli regurdà sco fitg stimà scolast gimnasial e promotur dal rumantsch. Ils participants da l’emissiun ch’èn stads ses amis, collavuraturs, collegas u scolars, illustreschan ses merits da motivar la giuventetgna per linguatg, litteratura e cultura. Oravant tut a la Surselva ha Ramun Vieli offrì sia savida linguistica cun elavurar vocabularis zunt necessaris.
Participants: Pieder Cavigelli, Gion Deplazes, Toni Halter, Alexi Decurtins, Ignaz Beer, Jacob Michael, Gallus Pfister, Bistgaun Capaul, Hendri Spescha
Redacziun: Clemens Pally
Il patnal 4-2-1973
Numer d’archiv: 6032
(Per raschuns da dretg d’auturs è l’emissiun d’udir senza las parts musicalas.)


text:
La pli populara cursa da mountainbike da l’entira Svizra ha gì ses battaisem l’onn 2002. Da quella giada avevan in per amis da quest sport ensemen cun la regiun turistica e las pendicularas da Motta Naluns dà il tun da partenza per il Bike-Maraton dal Parc Naziunala. Tar l’emprima ediziun anc nagin che ha pudì s’imaginar che la cursa vegniss ad avair in tal success. 20 onns suenter l’emprima ediziun è la cursa QUEL eveniment da sport da la stad en Engiadina Bassa e Val Müstair.
Ina clav per il success: la cursa roiala enturn il Parc Naziunal
141 kilometers, radund 4'000 meters differenza d’autezza cun il tetg da la cursa, il pass da Chaschauna che collia l’Italia cun l’Engiadina'Ota, quai èn las datas da questa cursa. Partenza è a Scuol la damaun las 07:15. Ils pli sperts vegnan spetgads puspè vers las 12:45 enavos a Scuol.
Limita da participants pervi da corona
Gia baud han ils organisaturs decidì da limitar il dumber da participantas e participants da l’ediziun da giubileum sin 1’500 persunas. Uschia han ins gì davent dal principi ina segirezza da planisaziun. Sa chapescha che la cursa, che ha era gia gì varga 2'000 participantas e participants, è exausta. Tut las plazzas da partenza èn davent.


text:
La populaziun è vegnida infurmada pertutgant la prevenziun e la collavuraziun cun la polizia. Sco quai ch’il schef da la polizia chantunala Engiadina, Marco Steck, ha declerà, saja ina collavuraziun tranter la polizia e la populaziun da grond impurtanza.
Sper la protecziun da l’agen possess, saja quai impurtant da infurmar immediatamain a la polizia sch’ins fa observaziuns dubiusas. Pli gugent telefonar ina giada memia bler sin il 117, che ina giada memia pauc. Quai è il facit da quellas sairadas.


text:
Sco quai ch’il president dal Lions Club Savognin/Surses Guido Luzio ha ditg, ins veglia s’avrir in zic. La decisiun da prender si dunnas saja crudada cun ina gronda maioritad.
Las quatter dunnas ch’èn ussa vegnidas prendidas si en il club, pon la fin da l’onn decider definitiv, sch’ellas vulan restar commembras. Sco quai che Guido Luzio ha ditg, ins haja guardà d’avair ina diversitad da professiuns en il club, quai saja ina da las pretensiuns dals statuts.
Il Lions Club è vegnì fundà il 1917 en ils Stadis Unids, quai cun il motto «We Serve». Far dal bun ad auters e metter il servetsch envers ils auters, sur l’agen profit. Il Lions Club Savognin/Surses è vegnì fundà l’onn 1992, il club padrin è quel da Lai.


text:
Ils Svizzers èn arrivads al lieu da l’accident il venderdi. Las autoritads d’examinaziun ollandaisas han era gia cumenzà a segirar ils mussaments. Entant lavuran omadus teams ensemen. Tenor l'aviatica militara svizra cumpiglia la delegaziun svizra 13 persunas. A quella appartegnan dus inquisiturs da la giustia militara e duas persuna d'in Care Team. Lez duain s'occupar dals pilots e lur parentella.
Durant il sgol da trenament da la Patrouille Suisse avevan dus aviuns strivla in l’auter. In dals jets era crudà e sa tschentà en in lajet. Il pilot aveva pudì sa catapultar ord l’aviun. Tenor indicaziuns dal DDPS ha el ina ruttadira vid in pe, plirs tagls levs e contusiuns. Il segund pilot aveva atterrà a moda controllada ses aviun donnegià.
RR novitads 20:00


text:
Gia suenter la selecziun svizra n'èsi betg stà cler, schebain il giuven sursilvan possia sa participar cun la band al pli grond festival da musica internaziunal. L’Eurovision Song Contest è numnadamain curt avant ils examens da bachelor da Gino Carigiet. Il student da musica da jazz sto perquai desister da la participaziun.
Remplazzament cun vuschs artifizialas
Sco Gino Carigiet ha tradì ad RTR, haja Timebelle surluvrà la chanzun e remplazzà las vuschs dal backround cun vuschs artifizialas dal computer. Sche quai resta uschia era per la represchentaziun a Kiew na saveva Gino Carigiet betg.
Betg trist ed anc adina in zic fan da l’ESC
Gino Carigiet è engraziaivels per las experientschas ch’el ha pudì far cun Timebelle per la preselecziun svizra. Sch’el vegniss anc ina giada dumandà da chantar en in chor d’ina band per l’ESC faschess el gugent anc ina giada quai. El sez na sa participass dentant betg cun sia furmaziun, cunquai ch’el fa tut in auter stil da musica.
La participaziun a la selecziun Svizra n’haja betg procurà per in sigl en sia carriera musicala.
Auter ch’in bun sentiment resta nagut.
L’Eurovision Song Contest persequitescha Gino Cairiget dentant sco mintg’onn avant la televisiun. Quest onn na fa el quai betg sulet. Sch’il sursilvan è a chasa a Siat, lura guarda el las emissiuns ensemen cun sia famiglia, uschiglio envida el intgins collegas en sia abitaziun a Berna.


text:
L'atun saja vegnì suttascrit in contract per trais onns cun l'opziun sin ulteriurs trais onns, vegn cità il directur da turissem Reto Branschi.
WEF sulet ina giada betg a Tavau
Dapi la fundaziun dal WEF l'onn 1971 è quel sulet ina giada betg vegnì organisà a Tavau. Il 2002 è il Forum mundial d'economia stà a New York per metter in accent da solidaritad suenter ils attentats terroristic dals 11 da settember.
En il passà ha Klaus Schwab pliras giadas smanatschà cun ina midada dal lieu per il WEF. El ha tranter auter crititgà la mancanza d'ospitalitad dals da Tavau sco era ils pretschs exagerads d'hotels e restaurants durant il Forum mundial d'economia.
RR novitads 08:00


text:
Charvensod
Charvensod (Tsarveunsou 'ndèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù autònoma de la Val d'Aosta. El g'ha 2 499 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 25 km² e 'na densità de 100 ab./km². El cunfìna coi cümü de Aosta, Brissogne, Cogne, Gressan, Pollein.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Dapi set onns era Silvio Martin Staub president e CEO dal White Turf a San Murezzan, la cursa da chavals sin naiv en l’Engiadin’Ota. Ulteriurs set onns è Staub stà en suprastanza da l’uniun, scrivan ils responsabels dal White Turf.
Contract da mandat schlià per immediat
Pervi da las differenzas co cuntinuar cun als fatschentas operativas da la cursa da chavals internaziunala a San Murezzan sa separa l’uniun per immediat dal CEO dal White Turf. Ad interim vegn a manar la gestiun ils ulteriurs commembers da la suprastanza, scrivan ils responsabels.
RR novitads 14:00


text:
News
De digls instrumaints, 05.06.2021
Igl «de digls instrumaints» porscha ageid per la schelta digl dretg instrumaint. Pigl success futur d’amprender è chella schelta fitg impurtanta. Unfants, giuvenils e carschias èn anvidos cordialmaintg d’ancanoscher igls instrumaints preferias. Igls magisters da musica sustignan e dattan sclarimaint.
Gl’è bisignevel da s’annunztgier online grischuncentral.simplybook.it
Vous pudez eliger Voss instrumaint(s) ed igl taimp preferia. L’annunztga online è pussebla anfignen igls 2 da zarcladour.
Festa da musica Parc Ela spusto per zarcladour 2022
onn da scola 2020-21
Antschatta da scola 17 avost 2020
Concert orchester d'instrumaints a flo «Himmelpforten»
Venderde, igls 4 d'otgover 2019 allas 20:15 a Lantsch, sala polivalenta
De digls intrumaints a Casti
De digls instrumaints per tots. Sonda, igls 25 da matg 2019 pon unfants, giuvenils e carschias ampruar lour intrumaints preferias. Las scolastas ed igls scolasts da musica az sustignan gugent.
Scola Cumpogna, 09.30 - 11.30.
Im Vier-Farben-Land
QUANT BELA È LA VETA AN CALOURS
An tera «Vier-Farben-Land», dattigl en quartier cotschen, en mellen, en verd ed en blo. Igls carstgangs, igls animals e tot igls objects èn ni cotschens, mellens, verds ni blos. Angal igls unfants novnaschias èn da ples calours. Ma chegl tigna betg ple dei…
Preschentaziun, mesemda, igls 3 d'avregl 2019, Sala polivalenta a Lantsch, 19.00Daple
MataerialGirls an nova furmaziun
Premiera a la fiera da Nadal envia, Alvagni, 1.12.2018Daple
Test da scalem 2019
Igl test da scalem ò li en'èda ad onn e serva a scolasts e scolars da musicas da reflectar lour progress cun ageid digls experts e cotras migliurar l'instrucziun an general. Las scolas da musica da Coira, Domat Favogn, Landquart e conturn, Surselva, Viamala e Grischun Central organiseschan igls tests da scalem e scolars da musica da chellas scolas pon sa participar gratuitamaintg. Igl test da scalem vala pigls instrumaints suandonts: instrumaints da sturs (Glion), clarinetta e saxofon (Casti), ghitarra (Tusang), clavazign (Landquart), flauta traversa (Coira), violina e cello (Domat). Tiers en toc obligatoric dalla glista digl scalem, vign pretendia en toc da schelta ed en toc d'ensemble. Pigls pianists è igl test da scalem igls 6 d'avregl a Landquart; igls oters tests on li igls 23 da mars.
Gasetta dalla scola da musica nr. 02/2018
La gasetta actuala rachinta digls evenimaints e success digl onn da scola passo. Las preparaziuns èn stadas intensivas ed i vala la pagna da menziunar anc en'èda chellas prestaziuns.Daple
Teilnahme am Europäischen Jugendmusikfestival in Sneek
A Sneek (Ollandia) ò gia li igl festival europeic da musica da giuvenils digls 9 anfignen igls 11 da matg 2018. Igl ensemble JuniorBrass è sa participo ansemen cun 6000 oters musicants.Daple
Tests da scalem 2018
Sonda, igls 24 da mars on li puspe igls tests da scalem. Chegl è ena purscheida ideala per scolars e scolasts da musica. Chels tests demossan igl livel cuntanschia e dattan bungs cunsegls per cuntinuar. Admess èn: instrumaints da sturs, ghitarra, clavazign, flauta traversa ed instrumaints da corda (violina, viola, cello). Infurmaziuns an detagledas dattan igls scolasts da musica.


text:
La regenza saja pronta da sustegnair il center cun la premissa - che la finanziaziun totala saja reglada. Ella tegnia quint a la situaziun economica. Ultra da quai saja la regenza conscienta ch'il Centro Tecnologico del Legno saja impurtant per la regiun.
Il december 2013 eran vegnids garantids al CTL – cun resalva d'ina finanziaziun totala reglada – per installar il center da cumpetenza per laina a Puschlav in emprest or dals meds finanzials da la nova politica regiunala da la confederaziun dad 1,5 milliuns francs, ina contribuziun chantunala obligatorica tar l'emprest da 434'070 francs sco er ina contribuziun chantunala per il svilup dal lieu da 150'000 francs.
RR novitads 16:00


text:
Uschia è la dunna sentenziada legalmain e quai pervi d'ingiuria, disfamaziun, sforz empruvà, falsificaziun da documents e registraziun nun-autorisada da discurs. Ses chastì è in chastì da daners cundiziunà da 150 schurnadas à 60 francs. Pajar sto ella in chastì da 1'800 francs e surpigliar ils custs d'advocat da 24'000 francs.
La dunna era ida avant 2 onns en la publicitad cun maletgs che Geri Müller aveva fatg en ses biro. L’affera enturn ils uschenumnads selfies bluts dal president da la citad da Baden ed anteriur cusseglier naziunal dals Verds aveva bittà pulitamain undas en la stad 2014.
RR novitads 14:00


text:
San Genesio Atesino
San Genesio Atesino (Jenesien) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 2.700 abitàncc, 'na superfìce de 68 km² e 'na densità de 40 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bolzano, Meltina, Renon, Sarentino, Terlano.
El se tröa in sü'l Solt (un plató de volta muntagna) in sü la pared süd de'l Munt Socur arent a Bulsan. Genési l'è culegaa a Bulsan minga dumà cunt una straa ma anca cunt una fünicülara. El paes l'è traversaa de la Via Ürupeja E5. El paes l'e faa de anch di fraziun Afing, Flaas, Glaning e Nobls.
Situasiù linguìsticaModifega
Evulusiù demogràficaModifega
Abitàncc censìcc


text:
Lùer (BG)
Lùer (nom uficiàl en italià: Lovere; en latì Luarrum) l'è ü cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruinsa de Bèrghem. El g'ha 5 270 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]), 'na superfìce de 7,36 km² e 'na densità de 716 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bödech, Càster, Còsta Ulpì, Piànech, Pizògne (BS), Sùer.
L'è postàt sö la spónda bergamàsca del Lach d'Izé, in de la part piö a nòrt arènt a 'ndó che 'l fiöm Òi, che in chèl tòch lé 'l sègna 'l cunfì co la pruìncia de Brèsa, el se sböta dét in del lach. El se tróa a 43 km de Bèrghem. L'è ü di tré cümü bergamàsch de la Al Camònega ensèma a Còsta Ulpì e Rógn, töcc i óter i fà part de la pruìncia de Brèsa.
El fà part del club dei Borgh piö bèi d'Itàlia.
Andamènt demogràfegh[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Lùer l'è mustràt in de la tabela ilüstrada ché sóta:
Abitàncc censìcc
Persunàgi famùs[Modifega | modifica 'l sorgent]
Lùer l'è 'l paés de Giacomo Agostini, campiù del mónt de motociclìsmo in dei agn setànta.
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Ozon è in molecul ch'exista ord trais oxigens d'atom. D'ina vart è ozon in med d'oxidaziun che po irritar la via respiratorica dals umans ed animals. Da l'autra vart protegia la sfera d'ozon las creatiras sin il mund da donns tras undas ultraviolettas dal sulegl.
... senza na pudess ins gnanc viver
Sch'ins guarda da cler di sin tschiel, lura na pon ins betg vesair ella. Sco ina vetta transparenta protegia la sfera d'Ozon noss mund. Avant circa 30 onns han scienziads chatta ora che quella vetta survegn adina dapli rusnas e ch'ella vegn adina pli fina. I pareva lura che las rusnas en quella vetta vegnan pli pitschnas. E quai vegnan ellas era, ma ussa han ins chattà ora che quai succeda lunsch betg uschè spert sco pensà.


text:
Ciamp Urbanistica, sconanza dla contrada y dl ambiënt, agricoltöra y bosć
Trëi avocac dl’Avocatöra dla Provinzia che se dá ma jö cun l’agricoltöra y i bosć, l’urbanistica, la sconanza dla contrada y dl ambiënt rapresentëia la Provinzia dan les autorités iudiziares singoles. Tla maiú pert di caji é la Provinzia la pert acusada y ma dainré plürera instëssa zacai.
Por ci che reverda i prozedimënc dla iurisdiziun zivila nen vara dantadöt de prozedimënc liá a sanziuns aministratives, ajache al é gnü violé desposiziuns te chisc ciamps:
- salvarjina y ciacia,
- sconanza dl monn di tiers y prevenziun dl rodé intoronn de tiers,
- comerzialisaziun y igiena de alimënc da tiers,
- trafich de auti te raiuns sconá por rajuns idrogeologiches,
- pra te bosch y te raiuns degradá,
- movimënt dla tera y deponüda de material,
- mudaziun dles coltivaziuns,
- jí a fonguns,
- taié lëgns,
- jí a pié pësc,
- vacanzes sön le lüch da paur,
- bonificaziun,
- sconanza dles coltivaziuns da paur y dles ês, sciöche ince verda dles scores de lëgns da ordöra,
- sconanza dl’aria,
- proteziun cuntra la vera,
- sconanza dles eghes,
- economia dl ciomënt
- y i.i.
Les condiziuns legales é chëres dla pert I "Les sanziuns aministratives" dla lege di 24 de novëmber dl 1981, n. 689, tla verjiun en forza, y dla lege provinziala di 7 de jená dl 1977, n. 9, tla verjiun en forza ("Normes de prozedöra por l’aplicaziun dles sanziuns aministratives").
Implü se tratera de plüres d’indenisaziun, sciöche por ejëmpl porvia de inzidënc stradai che s’á porté pro porvia de salvarjina o sön strades forestales, y porvia de dagns da salvarjina a coltivaziuns agricoles y bosć. Te chisc caji é la Provinzia dagnora la pert acusada.
Dainré se tratera de plüres ziviles de n’atra sort, che alda pro le ciamp dla agricoltöra y di bosć, sciöche por ejëmpl les plüres de privac por l’usucapiun de bëgns imobii che é de proprieté de aministraziuns despartides de dërc de nuzaziun zivii.
Por ci che reverda les prozedöres de iustizia aministrativa, se tratera dantadöt de plüres cuntra les dezijiuns dla Comisciun provinziala por i mesc stlüc o liades al’interpretaziun dla lege provinziala di 28 de novëmber dl 2001, n. 17 - „Lege sön i mesc stlüc“ tla verjiun en forza, y de plüres cuntra deliberaziuns dla Junta provinziala o d’atri documënc aministratifs de organs monocratics che reverda la ciacia, i bosć, la sconanza dles plantes, la bonificaziun, sües gestiuns di dërc de nuzaziun zivii, y i.i.
Les prozedöres de iustizia penala y tributara che reverda l’agricoltöra y i bosć, l’urbanistica, la sconanza dla contrada y dla natöra é deperpo bindebó rades. Tl pröm caje é la Provinzia la pert zivila tla prozedöra penala che ciara de se fá avarëi i dagns materiai o morai o tramidui, che vëgn da reac.


text:
Rabia
La rabia a l'è una malatia dovuda al virus de la rabia o a di alter Lyssavirus, che la causa un'infezzion acuta del cervell che la causa squasi semper la mort. L'è curada domà cont on tratament de sostegn cognossud 'me procotoll de Milwaukee, che l'ha fonzionad domà una quaj voeulta in la storia. La causa de 26'000 a 55'000 decess ogni ann, soratut in Asia e Africa, e l'è possibel prevenìlla cont el vacin anti-rabegh o, dopo de 'n contat a ris'c compagn del mors de 'n can, cont di tratament post esposizzion che poden impedìgh al virus de rivà in di nerv.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Alter proget[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikimedia Commons contiene immagini o altri file su rabbia


text:
Il cumbat per ils spezialists gudagnassan las branschas che han la pli gronda influenza politica. Quai ha Scheidegger ditg en in'intervista cun la Sonntagszeitung.
En il passà sajan quai stads surtut l'agricultura, la branscha da construcziun e l'hotellaria. Las branschas cun ina gronda creaziun da valur sco p. ex. communicaziun, informatica ni tecnica da medischina n'hajan betg gi tant influenza politica.
Scheidegger è plinavant sa defenì cunter renfatschas che din ch'il Seco survaliteschia il niz da las cunvenziuns bilateralas.
RR novitads 12:00


text:
La strategia dal concern d'industria svizzer Georg Fischer da sa concentrar sin products cun bunas marschas ha purtà fritg ils davos sis mais. Tant la svieuta sco er il gudogn èn s'augmentads cumpareglià cun la medema perioda da l'onn passà. Quai ha communitgà il concern d’industria svizzer.
D’attribuir saja quest svilup en emprima lingia a la producziun da conducts. Cunzunt las fatschentas en l'Asia ed en l'America dal Nord hajan persvadì l'emprim mez onn dal 2017.
Prognosa per il 2017
Las prognosas per l'entir onn 2017 èn tenor il concern optimisticas. Georg Fischer quinta cun ina svieuta pli auta che spetgà. Vinavant quinta il concern er d'augmentar la profitabilitad. Tenor sia «strategia 2020» vul Georg Fischer augmentar la svieuta per 3% fin 5% ad onn.
RR novitads 09:00


text:
Per ordinari èsi uschia che las guggas organiseschan sezzas il tschaiver en lur atgna vischnanca. Uschia èsi era tar las Lieurs da Trun. I dat blera lavur da far las preparaziun ed era durant il tschaiver èsi da barattar tranter instrument e lavurar. Malgrà ch'igl è ina fitg strapatschanta fin d'emna manegia il president Benjamin Moser:
Igl è la fin finala era ina fitg bella fin d'emna. La finala pon ins passentar questa cun ils megliers collegas ch'ins ha, ubain sco nus schain en nossa gugga, cun la famiglia.
I saja dentant era led cura che la fin d'emna e vargada. Tar ils proxims tschaivers en auters lieus possian ins lura simplamain giudair.
Til matutin
Dapi cura ch'i vegn fatg a Trun il til matutin na po era il commember activ ch'è gia il pli ditg en la gugga betg dir. Lucas Cabalzar ch'è gia 20 onns activ, tranter auter era stà dirigent, manegia che dapi ch'el saja commember vegnia fatg quest til matutin. Nov vidlonder saja cun il temp vegnì ch'els giajan era da mintga tschaiver en in auter aclaun da la vischnanca per sunar. La raschun persuenter saja per far attent ch'igl è tschaiver.
Il suentermezdi è lura era in til da tschaiver tras il vitg. 23 gruppas han fatg part a quel. Sco Benjamin Moser di saja il spezial ch'i haja intgins gruppas da creschids dal vitg mo era da las vischnancas vischinantas che preschentian lur sujets a Trun.


text:
Exact oz avant in mais – ils 21 da fanadur las 11:34 è vegnì il mail culla novitad che l’Institut Otalpin stoppia serrar las portas per adina.
Ed ussa guarda tut or auter: Nova glieud a la testa, nova speranza – ed in nov onn da scola che po cumenzar cun radund 80 scolars.
Tuns plain speranza gia avant
Cler: segir che il salvament funcziuna per propi ed a lunga vista na po nagin esser. Las finanzas bastan per in tempet e la scola na po betg surviver sche ella resta uschia sco ella è oz. I na resta nagut auter che dad avair fiduzia en la nova gruppa strategica che vegn era pli u main ad esser il nov cussegl administrativ. La gruppa cun nums che resunan: Beatrice Tschanz, Gerhard Pfister, etc.
Ma tuns plain speranza avevi gia dà tar la davosa midada a la testa dal cussegl administrativ cura che Johannes Flury aveva surpiglià la batgetta da Rolf Dubs. E gnanc in onn pli tard la nova: nus stuain serrar las portas.
La populaziun è stada nà
Insatge è dentant tut auter questa giada. Questa giada è stada nà la populaziun ed ha ditg: nus na vulain betg che l’Institut Otalpin sto serrar las portas. Ina gruppa da geniturs ed autra glieud ha fatg si las mongias ed ha ramassà suttascripziuns e raps enfin che il cussegl administrativ ha stuì dir: na, nus na stuain tuttina betg serrar las portas. Quest senn d’exclamaziun da la populaziun ha era dà schlantsch e sustegn als politichers da dir. Ussa sto capitar insatge dal tuttafatg nov. Nus stuain salvar l’Institut.
Trair a niz il schlantsch
Senza la vusch da la populaziun avessan ils politichers acceptà la decisiun da serrar l’Institut Otalpin. Quest schlantsch ston ins ussa trair a niz. Enfin che la scola media da l’Engiadina Bassa è puspè sin il binari dal success.
Igl è ina bellezza che quest exempel mussa: i renda da s’engaschar per ina chaussa che stat a cor. Simpel, onest e cun persvasiun.


text:
Quai vulan almain las vischnancas da Buseno, Calanca, Rossa e Mesauc. Uss survegnan ellas sustegn da la Confederaziun per realisar ses emprim parc natiral regiunal. L’Uffizi federal d’ambient prevesa agids finanzials en l'altezia da circa 315'000 francs mintg'onn e quai per la fasa da construcziun dal parc enfin il 2024. Cun quels daners duai per exempel vegnir installà in secretariat ed i duain vegnir lantschads emprims projects per promover il turissem e la cultura da la val. En quist connex surdat la Confederaziun al project era il label uffizial dad ina candidatura.
Il sindaco da la vischnanca da Rossa, Graziano Zanardi, è fitg satisfatgs da la nova da Berna. Ussa spetgia la populaziun da la Val Calanca dentant era pass concrets. Ils proxims mais vegnian els a preparar tut per pudair lantschar la fasa da construcziun dal Parco Val Calanca l'entschatta a l'auter onn.
Gia avant duas emnas aveva la regenza grischuna dà glisch verda al «Parco Val Calanca». Ella aveva approvà l'adattaziun dal plan directiv che la regiun Moesa aveva gia decidì il mars.
Il «Parco Val Calanca» cumpiglia ina surfatscha da passa 100 km quadrats e duai vegnir realisà fin il 2023.
La Val Calanca tutga tar in dals 15 auters candidats parcs natirals. Pervia ch'ils parcs sa sviluppian positiv pondereschian er autras vischnancas per l'integraziun en in parc. In exempel è tenor l'uffizi l'engrondiment dal parc natiral regiunal Beverin en la zona da Valragn.
Sustegn era per ils auters parcs grischuns
Sco quai che l’Uffizi chantunal da natira ed ambient ha ditg a RTR ha la Confederaziun era annunzià da vinavant sustegnair tschels parcs regiunals grischuns. Per il Parc Ela, il Parc da natira Beverin, la Biosfera Val Müstair ed era il Parco Val Calanca èn previs 16,5 milliuns francs ils proxims tschintg onns.
RR novitads 14:00


text:
La novitad dal Cussegl Federal che dar tennis ordadora è puspè lubì davent da cumenzament mars è stà in levgiament per ils amaturs dal sport da tennis. Dar tennis san dentant, anc uss, mo ils pli paucs.
Sin sablun n'èsi betg pussaivel da dar tennis
Il pli blers clubs da tennis possedan plazzas da sablun che ston mintga primavaira vegnir preperadas per la nova stagiun. Per il solit vegn quai fatg davent da mez mars fin l'avrigl. Tut tenor situaziun geografica datti anc scheliras.
Uschè ditg ch'i dat scheliras na pon ins betg preparar plazzas da tennis. Il fund è fitg sensibel en cas da scheliras e vegn loms en gliez cas.
Avant mez mars vegn, da principi, nagliur en Svizra preparà plazzas da tennis da sablun. Ils blers clubs n'avran betg avant l'avrigl lur portas.
Plazzas per tutta aura è la suletta schliaziun
Pussaivel da dar tennis èsi actualmain sin las plazzas per tutta aura, quai po per exempel esser ina plazza d'acril. I n'è dentant betg blers clubs che possedan talas plazzas, Spezialmain betg en il Grischun, di David Joseph. Sulettamain ils clubs da tennis da Domat e Zezras possedan plazzas per tutta aura.
Las plazzas dal club da tennis Domat èn dentant anc cuvritgas cun ina halla provisorica. Per che tuts san puspè dar tennis, stoppia questa construcziun vegnir fabritgada giu.
Ina construcziun provisorica
La construcziun, che guarda ora sco in grond ballun alv, consista ord ina gronda cuverta da plastic cun vettas d'isolaziun e da protecziun e sugas d'atschal che èn fixadas a l'ur da las plazzas. In ventilatur suffla en aria che tegna tendida la halla ed ina sclusa procura che la surpressiun resta en il ballun.
La halla che vegn fabritgada si dapi il 2016 mintg'october vegn demontada quest'onn ils 18 da mars, duas fin trais emnas pli baud che normalmain. Agid survegn il club da tennis dal stgalim aut da la scola da Domat. Fin 30 persunas stoppian gidar da demontar il ballun. Per l'agid datti in baz en la cassa da classa.
Cura che la halla saja davent, èsi puspè pussaivel da giugar sin quatter plazzas: duas da granulat e duas da sablun. Quellas sajan numnadamain stadas protegidas l'entir enviern e na stoppian betg pli vegnir preparadas.


text:
El haja tadlà Radio Rumantsch durant il viadi a San Murezzan, ha ditg Franz Klammer cura ch’el è arrivà en il Quadrin a San Murezzan.
Il rumantsch saja bain ina lingua parenta cun il ladin da las Dolomitas? El enconuschia numnadamain las linguas alpinas, manegia la legenda da skis austriaca. Per el saja quai impurtant da mantegnair las linguas minoritaras, ha Klammer ditg vinavant.
E natiralmain che Franz Klammer sa regorda fitg gugent da San Murezzan. Qua ha el lantschà per propi sia carriera durant ils campiunadis mundials il 1974. El vegnia adina puspè gugent enavos en l'Engiadin, era perquai ch’el sappia bain ch’el haja anc adina blers fans en Svizra.
RR actualitad 15:00


text:
Hillary Clinton
La Hillary Clinton (Chicago, 26 de ottober del 1947) l'è ona politega e avvocata americana, segretaria de Stat per el primm mandaa del Barack Obama e senadora di Stat Unii dal 2001 al 2009. L'è la candidada del Partii Democrategh ai elezion american del 2016, despoeu avè perduu i primari del 2009 contra l'Obama, e la sfidarà el Donald Trump. L'ha ciappaa anca el sosteng del sò avversari Bernie Sanders. L'è maridada cont el Bill Clinton.
La perd clamorosament i elezion presidenziai american del 2016, perchè i sondagg ghe daven squasi el 75% de possibilità, che in la nocc s'hinn sbassaa finna a rivà al 5. In l'istessa elezion el Senad di Stat Unii e la Cambra di Reppresentant di Stat Unii devegnen republegan, cont ona granda batuda per el sò partii.


text:
Parlament svizzer
Il parlament svizzer è la legislativa sin plaun federal cun sedia a Berna. El consista da duas chombras: dal Cussegl naziunal ed il Cussegl dals chantuns.
Co funcziuna il parlament svizzer?
Cussegl naziunal
Il Cussegl naziunal sa cumpona da 200 parlamentarias e parlamentaris. Quellas e quels represchentan las abitantas ed ils abitants da la Svizra. Pli persunas che vivan en in chantun, pli represchentantas e represchentants che quel ha en il Cussegl naziunal.
Dumber da sedias en il Cussegl naziunal per chantun
Cussegl dals chantuns
Il Cussegl dals chantuns sa cumpona da 46 commembras e commembers che represchentan ils chantuns da la Svizra. Mintga chantun è represchentà cun dus commembras u commembers; ils 6 mezs chantuns han mintgamai mo in sez.
Elecziuns dal Cussegl dals chantuns
Parlamentarias e parlamentaris ed elecziuns
Las 246 commembras e commembers dal Parlament federal vegnan elegids mintga 4 onns dal pievel. Els represchentan las differentas cuminanzas linguisticas, partidas, ideologias e regiuns sco er ils divers interess da la Svizra.
Il Parlament svizzer -Commembers Cussegl dals chantuns A–Z
Tge incumbensas han las parlamentarias ed ils parlamentaris e cura sa radunan ellas ed els?
Las parlamentarias ed ils parlamentaris sa radunan regularmain durant las sessiuns, en emprima lingia per deliberar leschas federalas. Ina gronda part da las lavurs dal parlament vegn liquidada ordaifer las sessiuns en il rom da las cumissiuns parlamentaras. Questas cumissiuns han l'incumbensa da predeliberar las fatschentas che las vegnan attribuidas e da preschentar ina proposta a lur chombra.
Il Parlament svizzer – Las sessiuns
Il Parlament svizzer – Las cumissiuns


text:
Flurina Plouda Lazzarini, Yvonne Gienal
La famiglia Babulin – nouvas aventüras (pt)
Puter
Lia Rumantscha, 2018, numer d’empustaziun 978-3-03900-157-6
Las aventüras da la famiglia Babulin cuntinueschan. Lupo vess gugent ritschs, Nic nu voul der bütschs a tanta Teresa, Luisa stu ir a l’ospidel – e Brutus? Brutus ho aunch’adüna noscha glüna ed es persvas ch’ünguotta ed üngün nu’l po fer temma, fin ch’el ho ün bel di ün inscunter tuot speciel our in üert. Il bap ho üna botta sül frunt zieva avair guardo ün matsch da ballapè e la mamma accumpogna a Luisa il prüm di da scoula. Na, lungurus nun es que propi mê tar la famiglia Babulin.
inclus: disc cumpact


text:
Gragnàn
Gragnano Trebbiense (en emilià: Gragnàn) l'è 'n cümü de l' Emilia Romagna, en Pruvincia de Piacènsa.
El g'ha 4 507 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfis de 34,6 km² e 'na densità de 130 ab./km².
Al cunfìna coi comün de Agassàn, Burghnöv, Gasöla, Gussuléngh, Piasensa e Rutfré.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andamènt del nömer de abitàncc de Gragnàn l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
La regenza grischuna ha prendì enconuschientscha d'in rapport intermediar davart la planisaziun da mesiras tar centralas d'ovras electricas, nua ch'i pon resultar grondas midadas da la deflussiun da l'aua. Medemamain è vegnì deliberà in rapport intermediar davart obstachels ch'èn vegnids creads d'ovras electricas e che impedeschan la migraziun dals peschs.
Protecziun da las auas: 23 centralas d'ovras electricas èn examinadas per gronda part
En connex cun las midadas da la lescha federala davart la protecziun da las auas sto il chantun Grischun controllar, sche las auas vegnan disturbadas considerablamain da las grondas midadas da la deflussiun che resultan tar centralas d'ovras electricas. Vers mez 2013 ha l'uffizi per la natira e l'ambient inoltrà in rapport intermediar en chaussa a l'uffizi federal d'ambient (UFAM). En il chantun Grischun datti 30 centralas d'ovras electricas, nua ch'i pon resultar grondas midadas da la deflussiun da l'aua. 23 centralas d'ovras electricas en la Tumleastga, vi dal Rain anteriur e vi da la Moesa èn gia vegnidas examinadas per gronda part e tar 3 da questas centralas (Laderal, Pintrun e Russein) èsi sa mussà ch'i na vegnan chaschunads nagins disturbis tras grondas midadas da la deflussiun da l'aua u ch'ils disturbis èn gia vegnids eliminads (Russein). Ulteriuras 7 centralas vi dals flums Landquart, Landwasser, Plessur, Poschiavino e Maira ston anc vegnir controlladas fin la fin da l'onn 2014. Las controllas cumpiglian scleriments voluminus da l'ecologia d'aua e la planisaziun da mesiras da sanaziun en cas da centralas che chaschunan disturbis considerabels. Sin basa da la planisaziun ch'ils chantuns ston inoltrar fin la fin da l'onn 2014 al UFAM ston ils possessurs da las ovras electricas alura examinar mesiras adattadas ed elavurar in project da sanaziun. Avant che realisar las mesiras pon ils possessurs da las ovras electricas inoltrar a l'autoritad cumpetenta ina dumonda da restituir ils custs.
Ultra da quai ha la regenza prendì enconuschientscha d'in rapport intermediar davart obstachels ch'èn vegnids creads d'ovras electricas e che impedeschan la migraziun dals peschs. Il rapport intermediar davart obstachels che impedeschan la migraziun dals peschs ha l'uffizi da chatscha e pestga inoltrà al UFAM a temp avant ils 31 da december 2013. Quel cuntegna tut ils stabiliments che tutgan tar in'ovra electrica e che sa chattan en auas cun peschs. I sto vegnir giuditgà, sche mesiras da sanaziun ston vegnir realisadas tar quests stabiliments. En spezial ston vegnir designads quels stabiliments, tar ils quals mesiras da sanaziun na vegnan betg en dumonda. Tar ils ins custan las sanaziuns memia bler, tar ils auters è il spazi da viver gudagnà memia pitschen. Tut en tut datti 140 obstachels ch'èn vegnids creads d'ovras electricas. Da quels ston probablamain 85 vegnir sanads. Fin l'onn 2014 sto vegnir inoltrada la planisaziun definitiva da las mesiras. Quella cuntegna indicaziuns davart ils stabiliments che ston vegnir sanads definitivamain sco er infurmaziuns davart il gener da las mesiras.
La regenza grischuna s'engascha per il mantegniment da la valur da la forza idraulica svizra
Il chantun Grischun inoltrescha tar la confederaziun ina iniziativa dal chantun concernent il mantegniment da la valur da la forza idraulica svizra. Qua tras realisescha la regenza ina incumbensa dal cussegl grond ch'è vegnida acceptada en la sessiun d'avrigl 2013. L'iniziativa dal chantun en furma d'ina proposta generala pretenda che la confederaziun adattia la lescha d'energia. A l'augment intenziunà actualmain dals meds da promoziun, en spezial per indrizs fotovoltaics subvenziunabels, stoi vegnir renunzià ed il model existent per promover energias regenerablas sto vegnir remplazzà tras in model ch'è orientà al martgà. Sch'il model da promoziun duai vegnir mantegnì e/u sch'ils meds da promoziun duain vegnir augmentads, duai l'exclusiun da la forza idraulica sur 10 megawatts vegnir abolida.
La regenza grischuna na vul betg in'assicuranza naziunala da donns da terratrembel obligatorica
Per donns da terratrembel na datti en Svizra nagina protecziun cumplessiva tras in'assicuranza. Quai duai sa midar. Il departament federal da finanzas ha elavurà propostas per in'assicuranza da donns da terratrembel obligatorica e suttamess quellas als chantuns per prender posiziun. La regenza grischuna però resguarda il pool svizzer per cuvrir donns da terratrembel actual sco suffizient sco assicuranza da donns da terratrembel per il chantun Grischun. I n'è betg prioritar ni necessari da stgaffir in'assicuranza naziunala da donns da terratrembel obligatorica.
Da vischnancas e da regiuns
Contribuziuns chantunalas a differentas instituziuns
- Zernez: A la vischnanca da Zernez vegn garantida ina contribuziun da construcziun chantunala pauschala da 189 500 francs per engrondir il stabiliment da la scola primara.
- Scuol: A la vischnanca da Scuol vegn garantida ina contribuziun da construcziun chantunala pauschala da 630 000 francs per engrondir il stabiliment da la scola primara.
- Sagogn: A la vischnanca da Sagogn vegn garantida ina contribuziun da construcziun chantunala pauschala da 433 500 francs per engrondir e per adattar il stabiliment da la scola primara.
- Lostallo: A la vischnanca da Lostallo vegn garantida ina contribuziun da construcziun chantunala pauschala da 1 253 000 francs per engrondir il stabiliment da la scola primara cun halla da gimnastica.
- Landquart: A la vischnanca da Landquart vegn garantida ina contribuziun da construcziun chantunala pauschala dad 1 495 900 francs per engrondir il stabiliment da la scola primara ad Igis.
- Laax: A la vischnanca da Laax vegn garantida ina contribuziun da construcziun chantunala pauschala da 112 200 francs per engrondir il stabiliment da la scola Grava.
- Tinizong-Rona: Il plan da zonas 1:2000 Livizung, che vegnì concludì ils 8 d'avrigl 2013 da la vischnanca da Tinizong-Rona, vegn approvà.
- Duin: La lescha da construcziun, concludida da la vischnanca da Duin ils 28 da november 2011, vegn approvada. Ultra da quai vegnan approvads cun resalva il plan da zonas e plan general da furmaziun 1:1000 sco er il plan da zonas e plan general da furmaziun 1:10 000.
- Luzein: La revisiun parziala da la constituziun, concludida da la vischnanca da Luzein ils 25 da fanadur 2013, vegn approvada.
- Casti-Vargistagn: L'acquist da la proprietad vi dals novs bains immobigliars da la meglieraziun generala da Casti-Vargistagn, vischnanca da Casti-Vargistagn senza ils territoris dal vitg e da construcziun, vegn disponì. Sco data d'acquist vegn fixà il 1. da settember 2013.
Projects da vias
- Teater da Cuira: Il project "O Ewigkeit, Zeit ohne Zeit. Peter Konwitschny inszeniert Bach-Kantaten" dal teater da Cuira e da l'orchester le phénix vegn sustegnì cun ina contribuziun totala en furma d'ina garanzia da deficit da maximalmain 70 000 francs.
- Crusch cotschna dal Grischun: La regenza approvescha ina incarica da prestaziun dal chantun Grischun a la Crusch cotschna dal Grischun. Quella cuntegna l'installaziun e la gestiun d'in post d'infurmaziun e da cussegliaziun per confamigliaras e confamigliars che tgiran en il Grischun. Per ademplir las incaricas surdadas dal chantun survegn la Crusch cotschna dal Grischun ina contribuziun pauschala annuala da mintgamai 60 000 francs per ils onns 2014-2017.
Ultra da quai ha la regenza approvà 10,96 milliuns francs per lavurs da construcziun sin ils suandants trajects:
- via naziunala Partenz: cumbinaziun d'apparats da colliament, sviament da Küblis
- via naziunala Partenz: projectaziun da las construcziuns artifizialas a Prada, sviament da Küblis
- via dal Güglia: lavurs d'impressari en connex cun la construcziun da la punt sur il Camienzertobel tar la correcziun da la via Stettli – Parpan
- via dal Scanvetg: lavurs d'impressari e da cuvrida, Litzirüti – Arosa
- via dal Scanvetg: lavurs d'impressari e da cuvrida, Nasstobel – Brandacker
Gremi: regenza
Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun


text:
Il president da l’Uniun purila svizra, il cusseglier naziunal da la PCD Markus Ritter, ha refusà la renfatscha d’engurdientscha suenter il regal da taglia dal Cussegl naziunal als purs. Si’associaziun n’haja nagin problem da reputaziun.
«Nus n’essan insumma betg engurd», ha ditg Ritter en intervistas cun la «Nordwestschweiz» e la «Südostschweiz» da la sonda. Il purs hajan dapi in lung temp fatg naginas dumondas per pli auts pajaments directs
«Nossa suletta finamira èsi da survegnir il sustegn existent. Senza quel na po l’agricultura svizra betg surviver», uschia Ritter.
Losch da ferma lobby
L’agricultura saja dapi onns il sulet champ politic en il qual las expensas na sajan betg creschidas. «Nus avain be pretendì quels daners che Cussegl federal e parlament han empermess tar l’ultima refurma agrara».
Areguard la dumonda da la taglia sin gudogn cumbattian ils purs be per in tractament egual cun persunas privatas e possessurs da firmas – gist sco quai saja stà il cas fin il 2011.
Tenor Ritter n’ha la lobby da l’agricultura er nagin problem da reputaziun. En rom d’enquistas vegnia quai regularmain attestà ina reputaziun excellenta a l’agricultura svizra. Ils purs hajan in bler meglier image ch’autras branschas. E Ritter di ch’el saja losch che la lobby agricula haja ina da las meglras en la politica svizra. En il parlament sajan ils purs represchentads en tschintg fracziuns, numnadamain tar ils Verds, la PCD, PBD, PLD e PPS.
Il «sbagl politic» da Parmelin
Il fund per las remartgas da Ritter èn renfatschas suenter ina decisiun dal Cussegl naziunal en la sessiun extraordinaria. Là èsi vegnì decis ina midada da la lescha davart la taglia sin vendita da terrens agriculs. E tenor quella decisiun perdessan Confederaziun ed AVS mintg’onn mintgamai 200 milliuns francs.
La decisiun aveva la finamira da restabilir il stadi da dretg dal 2011. Quest «regal da taglia» ha evocà en il parlament ferma critica envers la lobby da l’agricultura. Er il cusseglier federal Guy Parmelin ha gì da sbatter cun ses engaschament per quest levgiament da taglia.
RR novitads 12:00


text:
L’albiert Meierei duai vegnir restructurà e manà vinavant sco hotel-restaurant modern e quai a lunga vista. Per il temp da svilup dal project avev’ins puspè avert il manaschi. Suenter dus onns na saja quai dentant betg gartegià da manar quel a moda rentabla, uschia l’advocat Andrea-Franco Stöhr. El na sappia dentant er betg dir pertge che l’affar haja scrit cifras cotschnas.
Ils possessurs èn da buna speranza
Ils possessurs da l’hotel sajan vinavant persvadids che la «Meierei» haja in avegnir. Ch’els vegnian er ad ademplir tut ils impegns ed obligaziuns ord il manaschi actual. Quant aut che l’import è, haja el pir dad eruir, ha declerà l’advocat. Ins veglia dentant lavurar vinavant vi dal project da l’albiert a la riva dal Lai da San Murezzan. Previs è ch’il project vegn preschentà anc quest onn a vischins ed uffizis per inoltrar finalmain ina dumonda da bajegiar.
RR novitads 17:00


text:
Vorderthal
Vorderthal a l'è un cumün svizzer del distret de March, in del Canton Svit. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 28.0 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 1025 abitant.
El cumün de Vorderthal al se tröva a una altitüden de 735 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Altendorf, Einsiedeln, Galgenen, Innerthal, Schübelbach.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1].
RiferimentModifega
- ↑ Canton Schwyz Statistics (Todesch) Controlaa 'l 27 Agost del 2009


text:
Quasi tut las garaschas che RTR ha dumandà, han ditg ch’ellas sajan preparadas, u sa preparan sin l’avegnir che daventa adina pli electric. Sch’ins veglia u betg, è il tenor unanim stà: Nus stuain ans adattar a la nova situaziun. Per part dovria quai novas investiziuns. Ma quellas sajan necessarias, per s’adattar a l’avegnir.
Tenor stimas ch’èn da leger en las medias è da quintar ch’autos electrics dettian bun 30% pli paucas entradas per las garaschas. Quai saja ina sfida, ma i dettia era novas entradas è stà da sentir dals represchentants da las garaschas. Cun quai ch’autos electrics sajan bler pli grevs pervi da lur battarias, dovrian quels per exempel dapli pneus, che vegnian isads pli spert ch’en autos che van cun benzin.


text:
Polmonita
La polmonita (anca polmonitega) a l'è 'n infiammazion di alveol polmonar che se impienissen de liquid e renden pussee diffizil respirà. A l'è de solit dovuda a 'n infezion ma gh'è anca di cas de polmonita dovuu a di sostanz chimegh o autoimmun.
Caratterizzada de solit de toss, fever e dolor al pett a l'era in passaa in tra i caus pussee important de mort: cont el rivà di antibiodegh, di vaccin e di cur medegh pussee bone a l'è deventada pussee trattabil, ma in di Pajes in via de desvilupp la resta on bell ris'c.


text:
Under 9
La U9 ą fat pea pra n turnoi n sada ai 20 de jené a Sterzing. I mutons ova da fé trėi partides, davia che l fova cater scuadres che ą fat pea. La prima partida contra l Academy Bulsan ąi perdł, l ultimo iede a Corvara iesi stai boni de vėncer cun chėsta scuadra. Tla segonda partida contra l Sterzing y la terza contra l Leifers se ąi pona fat ert a abiné la mutivazion per cumbater inant, perdan nsci nce chisc doi juesc. L proscimo turnoi sarą ai 3 de fauré tl stadio Pranives te Sėlva, ulache nvion duc a unģ a cialé pro y a sustenģ chisc pitli.
Under 11
N dumėnia ai 21 de jené ą i mutons dla U11 jugą n cėsa l ultimo turnoi dla segonda pert dl campiunat, chėst iede contra la scuadres dl HC Toblach y dl Juniorteam de Neumarkt y Auer. L fova inņ da fé cater partides y i mutons ą purvą a tré ora l miec de si capaziteies jugan drėt bėn y trajan nce n valgun iedesc sun cassa. La prima partida contra l HC Toblach ie nsci jita ora per 0:1 (gol de Leo Moroder) y la segonda per 7:0. Contra l Juniorteam ie la partides jites ora a pčr la prima (0:0) y 6:2 la segonda (goi de Alan Schwingshackl y Diego Greci). Nscila ą i mutons pudł se tņ pea a cėsa bėn 4 ponc. Bravi!
U13 Cortina - Gherdėina 3:2 (1:0, 0:1, 2:1)
La scuadra dla U13 ie furneda n mierculdi ai 16 de jené a Cortina a fé si partida de campiunat. I mutons savova che l ti aspieta na partida bėndebņ ria, davia che l Cortina ne ną te chėsta sajon mo mei perdł na partida y ie la scuadra plu sterscia. Ma l Gherdėina ie jit sun dlacia cun cunvinzion, se ą purvą dassėnn nsci che do l segondo tėmp stajņvela 1:1! I mutons ne fova nia boni de crėier. Tl terzo tėmp ą l Cortina desmustrą de vester na bona scuadra, ma nosc jėuni ne dajova nia do. Ala fin ąi mé perdł per 2:3, y chėsc ie n boniscimo resultat per ėi y ie ruvei a cėsa scialdi cuntėnc. Tramedoi goi per l Gherdėina ie unii fai da Matthias Perathoner.
U13 Persenon - Gherdėina 10:1 (2:1, 5:0, 3:0)
La scuadra dla U13 ova pona bele n sada ai 20 de jené la proscima partida contra l Persenon. La partida ą scumencią bėn, i mutons y la muta savova che i ova da nfé cun na scuadra sterscia y se ą purvą, tenian pea bėn nchin ala fin dl prim tėmp, ulache l segondo gol dl Persenon per l 2:1 ie permņ tumą ala fin de chėsc. Tl segondo y terzo tėmp ulovi pona fé massa y ne univa nia a una, i ne se criva nia sun dlacia y ne fova nia plu boni de tré te cassa di autri. La partida ie fineda via melamėnter per nosta scuadra, che ą perdł per 10:1. L gol per l Gherdėina fova de Alan Schwingshackl.
U15 Persenon - Gherdėina 6:3 (3:1, 2:1, 1:1)
Nce la scuadra dla U15 ą perdł a Persenon y chėsc n dumėnia ai 21 de jené. Tl prim tėmp se lą l Gherdėina mpue durmida via. Da dedņ ąi bėn mo cumbatł dassėnn y ą dat gas, trajan suvėnz sun cassa, ma l verdiaporta di autri piova danz dut. Ala fin ne ti iela nia jita fata de piė i averseres y nsci ąi perdł per 3:6. Per l Gherdėina ąl fat i goi: Leo Messner, Lukas Ausserhofer y Ben Linder.
U17 Gherdėina - Val de Flėm 5:1 (0:0, 3:0, 2:1)
La scuadra dla U17 ą n sada ai 20 de jené jugą n cėsa contra l Fiemme. I nosc ą fat na bona partida, lascian pro scialdi puech al averser. Tl scumenciamėnt se ąi mpue fat ert a fé goi, ma do y do iela jita miec y l Gherdėina ą for abł la partida tla man, drucan ite l Fiemme te si zona. Bravi mutons inant nscila! Per l Gherdėina ąl fat i goi: Ben Linder (2), Julian Senoner, Kevin Schmalzl y Tim Linder.
U19 Gherdėina - Kaltern 4:3 (1:1, 2:0, 1:2)
N dumėnia ai 21 de jené ą la scuadra dla U19 jugą n cėsa contra l Kaltern. Partida scialdi mpurtanta chėsta per avėi mo l mesun de ruvé ti prims doi dl girone de cualificazion per i play off. Na partida coche dit sentida da tramedoi pertes y for nteressanta y da sté ert nchin ala fin. Sun l 3:1 do l segondo tėmp stajņven bele mpue plu saurģ, ma pona ti iel garatą l 3:2 al Kaltern y nsci fņvel bele inņ da zitré. L Gherdėina ą pona fat l cuarto gol y ne se ą nia plu lascią tņ chėsta vėnta nce sce l averser ą mo fat n gol y tėut ora l verdiaporta cun doi jugadėures deplł sun dlacia (un dl Gherdėina fova sun banch di straufei). Ala fin ąn vencił mé de n gol, ma se ą davanią trėi ponc scialdi mpurtanc.
Per l Gherdėina ąl fat i goi: Damian Bergmeister (2), David Pescosta y Tim Linder.
Partides di jėuni n cėsa: la U15 jugherą n dumėnia ai 28.1. dala 12.00 contra l Toblach.


text:
Il temp d'uffizi da l'actuala chatschadra svizra Silvana Stecher terminescha la fin da favrer. E fin là ha d'esser elegida ina nova chatschadra svizra per ils onns 2018 fin 2020. Diesch candidatas han aspirà al titel e da quellas diesch èn quatter arrivadas en il final. Ina da quellas è Mariella Cotti da Sur.
La chatscha è in privilegi
Per Mariella Cotti èsi in privilegi ch'ella po participar a la chatscha, che lubescha e pretenda da mantegnair il respect dals animals. Ella stima ch'ella ha la libertad da prender atgnas decisiuns da chatscha e po giudair la natira en sia patria. Ch'ella sa duvrar a la fin la charn, il grass, las cornas e la pel da l'animal, è per Mariella Cotti in ulteriur plus. Sia passiun intensiva per la chatscha accumpogna ella dapi ch'ella ha pudì ir cun a chatscha l'emprima giada en la vegliadetgna da sis mais. Uschia argumentescha Mariella Cotti sia candidatura per il titel da chatschadra svizra.
La preschentaziun da la nova chatschadra svizra ha lieu ils 17 da favrer en il rom da l'Exposiziun da pestga, chatscha e tir a Berna.
RTR Telesguard 17:40


text:
Giüsepp De Carli
Giüsepp De Carli, (Lod, 18 de giügn 1952 - Ruma, 13 de lüi 2010) l'è stài un giurnalista italián, Vaticanista per la RAI.
Biugrafia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Nasüd a Lod el 18 de giügn 1952 da una famiglia cuntadina, l'é riesìd a ciapà dù lauree, in Filusifuia e in Sciéns Pulitiche.
L'é stai prufesùr de Lettere in dù scole ludesane.
L'é stài el vaticanista per la RAI. L'è mort a Ruma el 13 de lüi 2010, al Policlìnic Gemelli, de malatìa.
Premi venciüd[Modifega | modifica 'l sorgent]
- 2008: Penna d'Oro 2008. San Francesco di Sales


text:
- P. Roth & G. Dazzi
Il muond inter sün 50 x 1.30: l’ascensur, il spazi e la flexibilited
A Genova il spazi es restret. L’intera cited es inchastreda traunter il mer e l’Apennin. Giò’l port cun tuot ils magazins, vias, grüs e barchas as vezza a melapaina l’ova e scha’s vo cul ascensur sü Castelletto per guarder la cited da suringiò as vezza ün tapet da tets.
Noss figl Zosimo ho managio: «Non si vedono le strade!». E propi, las numerusas giassas, «i vicoli e caruggi», da la cited veglia sun pel pü uschè strettas, cha’s riva tres be a pè u il pü da tuot cun üna vespa. Las giassas sumaglian a chavorgias e scha’s guarda in sü schi’s vezza be üna strivla da tschêl, ils tets dals palazis faun da parisol.
Genova: città affamata di spazio!
Nossa chesa in Via dei Giustiniani, bundant 400 ans veglia, ho set plauns. Nus stains süsom e per giodair la bella vista esa da fer 133 s-chelins. Però, grande lusso, c’è l’ascensore: ün model simpatic chi varegia almain 50 ans süllas cordas.
La cabina es be 50 centimeters largia, 1.30 meters lungia ed ho duos portas. Il prüm esa d’avrir üna porta da fier cun ün giatter e zieva stumpler da la vart ün üsch da lain. Be scha tuottas duos portas sun bain serredas as metta l’ascensur in muvimaint. Quist pratic trabicul, concipieu per maximelmaing trais persunas, nun es be l’expressiun dal spazzi restret e da la dimensiun verticala da Genova, ma eir ün’allegoria per la vita taliauna chi promouva di per di la flexibilited. Access a l’ascensur as ho be cun üna clev. Giosom, scha’s voul ir in sü esa d’evrir la porta cun la barba da la clev in sü e süsom per ir in giò esa d’infiler la clev illa serradüra cun la barba in giò. Logic, varo dit quel chi ho monto las duos serradüras. Per gnir oura stögli giosom stordscher ün pom da fier, süsom però trer vi d’üna falla. Voul dir quatter differents sistems d’evrir üna porta e que illa medema chesa, i’l medem ascensur e cun la medema clev. Uossa am dumandi: Es co gnieu improviso u es precis que la scoula intenziuneda chi promova la famusa flexibilited taliauna? Voul dir be ün Svizzer drouva set dis per chapir il sistem…


text:
Arles
Arles l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. L'è capolöch de du cantù: Arles-Est e Arles-Ouest e del circondàre (arrondissement) de Arles. La fà part del dipartimènt de le Bouches-du-Rhône del qual l'è 'na sotaprefetüra.
El g'ha 'na popolasiù de 52 510 abitàncc[1], dato agiurnàt al sginer 2011.
El sò teretóre, el g'ha 'na superfìce de 758,93 km² che völ dì che l'è 'l cümü piö grànt de töta la Frància metropolitàna.
L'è sitüàda sö la spónda del Ròdano endóche chèsto el vàmbia a slargàs per furmà la sò fóce. Arles l'è cunsideràda pò a la pórta de la Camargue.
La cità la g'ha ìt 'na 'mportànsa bastànsa grànda ai tép dei Romàni, quan che l'ìa ciamàda Arelate e l'ìa 'nserìda endèla pruvìncia de la Gallia Narbonensis. I monümèncc de l'época romàna i è 'nserìcc endèla lìsta del patremóne de l'umanità de l'UNESCO.
El pitùr olandés Vincent van Gogh l'è stat a Arles endèi agn entrà 'l 1888 e 'l 1889 e 'n chèl perìodo lé 'l g'ha fat presapóch 300 'ntra quàder e desègn.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Schef da la nova fracziun vegn Panagiotis Lafazanis ch'è a la testa da l'ala sanestra da la partida dal primminister Alexis Tsipras, communitgescha il presidi dal parlament grec.
Bainprest fundar in'atgna partida
Il num da la nova fracziun vegnia ad esser «Unitad dal pievel». La fracziun daventa uschia la terz ferma forza en il parlament, suenter Syriza cun 124 parlamentaris e la partida conservativa cun 76 deputads.
Sco l’agentura da novitads dpa scriva, veglian ils deputads bainprest fundar in'atgna partida da sanestra.