text:
Milan (città)
Milan (Milà in Lombard oriental; Milano in Italian; Mailand in Todesch; Mediolanum in Latin; Mediólanon in Grech Antich; Milão in Portoghes) l'è la segonda cittaa pussee granda de l'Itàlia dòpo Roma, e la se troeuva in de la pianura de la Lombardia, la region pussee sviluppada e pussee popolada d'Italia. I sò abitant se ciamen milanes, ma ghe disen anca "meneghitt" del nomm de la maschera de carnaval Meneghin.
Milan l'è capital de la soa provincia e de la region Lombardia.
La cittaa la gh'ha 1,3 milion de abitant, ma la soa area metropolitana la riva a 7,3 milion. El nòmm de Milan el ven de Mediolanum, ona parolla che l'è la manera latinna de scriv el nomm celtich de la cittaa (i Gaj hann minga lassaa scritt el nomm in la soa lengua, ma l'è probabel che l'eva minga tropp different). Sto nomm l'eva faa sù cont on prefiss che ven de l'indeuropee *medhyo- "mezz, in mezz" e cont ona parolla celtica lan, che la voeur dì "pianura" (in dell'indeuropee l'era *plano-, ma in celtich el p in prenzipi di paroll el borla giò).
In tra i monument e i palazz famos de Milan se regorden el Domm, el Castell Sforzesch cont i sò musée e el teater a la Scala.
A Milan gh'è i famos cà de la mòda e i sò negòzi (in via Montenapoleone e in la Galeria Vittori Emanuel, che l'è considerada l'area de shopping pussee veggia in del mond). Chi cà chí han fáa devegnì Milan vuna di cittaa mondiaj de la moda, compagn de París, Londra e New York.
A Milan se troeuven anca dò squader de balon; el Milan e l' Inter, che insèma han vengiuu ventinoeuv scudett, noeuv Copp di campion, e cinq copp intercontinentàl. El sò stadi l'è a San Sir, e gh'hann daa el nòmm de "Giusepp Meazza" perchè Peppin Meazza l'è staa vun di pussée grand giugador de balon talian.
Al dí d'incoeu, el sindich de Milan l'è 'l scior Giuliano Pisapia (del 2011).
In del 2015 a Milàn l'avarà loeugh l'Esposizion Mondiala (dita anca Expo).
Cuntegnüü
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cittaa la se troeva in mezz a ona pianura in la banda occidentala de la Lombardia. Gh'è trii fiumm che ghe passen in mezz: l'Olona, el Lamber e el Seves. Gh'è anca di canaj e navili che on temp formaven ona red finna in center, anca se a la fin de la guerra la "sercia di navili" l'è stada interrada. Hinn restaa: el Navili de Gagian (Navili Grand), el Navili Paves, la Martesana, la Vettabbia e el Redefoss (che el toeu l'acqua del Seves e de la Martesana). Milan l'è a 25 km a est del fiumm Tesin, a 25 km a ovest de l'Adda, a 35 km a nord del Po e a 50 km a sud del lagh de Comm e del confin con la Sguizzera.
A Milan s'incontren paricc strad e ferrovij important: gh'è di collegament con Turin, con Genova, con Piacenza e donca con tutta l'Emilia-Romagna, con Bressa e de là cont el Venet, con Berghem e cont i Val Orobich, cont i montagn de la Valtellina (per andà in Val Venosta, Engadina e i vallad del Ren), cont el Canton Tesin (San Bernardin, Lucomagn e San Gottard) cont el Passo del Sempion per andà in Francia. Questa soa posizion strategica, insemma alla fertilità del sò territori, l'ha influenzaa comè la storia de la cittaa e la part che l'ha avuu con l'Italia e cont i paes di là di Alp.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Milan l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitant (in miee)
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'antichità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I origin de la città a hinn, compagn de tant alter loeugh del nòrd de l'Italia, celtegh. La leggenda de fatt la voeur che Milan el sia staa fondaa del Belloves, capp di Celta Insuber. Giamò al temp, per la soa posizion strategica in del mezz de la Pianura Padana (de chì el nòmm Mediolanum), Milan el gh'aveva avuu ona quaj importanza.
Ma la glòria per la città a l'è vegnuda soratutt dòpo de la conquista romana (222 prima de Crist): infatti, intorna al IV secol, in de l'epoca de la tetrarchia, voeuna di quatter capitaj de l'Imperi Roman l'è diventada pròppi Milan. In quell'epoca chì Milan l'è staa anca vun di loeugh de svilupp de la religion cristianna cattòlica: a l'è de fatt l'epoca del Sant'Ambroeus e del Sant'Agostin (che anca se l'era african, el s'è convertii al cristianesim pròppi chì). Quand che poeu i invasion barbaregh hinn diventaa on ver pericol per la cort imperial, la capital l'è stada spostada a Ravenna.
El Medioev[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Compagn de la maggior part de l'Italia, anca Milan l'è finii primma sòtta aj man di Eruj de Odoacher, poeu sòtta el regn di Visigòtt e, pussee tard, di Longobard e di Franch.
Duranta el Sacro Roman Imperi, Milan e tanti alter comun de la Lombardia hinn diventaa ricch per i commerz (grazie a la posizion de favor in de la Pianura Padana, come semper), tant che hann cercaa de avègh semper pussee autonomia in di confront de l'autorità imperial. I contrast a hinn diventaa guerra vers la fin del XII secol, quand che Milan e alter città s'hinn mettuu a sostegnì el Papa contra l'Imperador. Quest chì, che l'era el Federich I de Hohenstaufen, l'è discenduu in Italia e l'ha traa giò Milan. Ma Milan l'ha poduu vess prest recostruii, grazie aj sfòrz di città leaa. Dòpo che hann formaa ona lega, ciamada Lega Lombarda, i comun italian s'hinn scontraa on'altra voeulta con l'imperador e l'hann battuu a Legnan.
Dòpo questa vittòria i comun del nòrd Italia hann poduu conquistà on'autonomia semper maggior (anca se minga semper l'è staa inscì, soratutt quand che al tròn imperial el saliva on quajdun deciduu a toeu via la crisi de l'Imperi) e Milan l'ha on poo ottegnii l'egemonia de la region. Ma, cont on fenòmen tipich di città italiann del XIV secol, anca Milan l'è diventada pian pianin ona Signoria, primma sòtta i De la Torr, poeu sòtta i Viscont, che primma hann governaa pròppi 'me viscont, poeu, per grazia imperial, come duch.
Sòtta i Viscont, Milan el gh'ha avuu on ròl de primm pian in de la scena politega italianna. El duca Gian Galeazz I l'ha estenduu i domini milanes a tutta la Lombardia, el Piemont oriental, el Venet occidental e anca a ona bona part del center Italia. La soa mòrt premadura l'ha impedii che 'l podess creà on embrion de Stat nazional italian (còssa che intrattant l'era dree a nass in tutta Euròpa). Per tutt el XIV e 'l XV secol, Milan l'ha luttaa contra Venezia, Napol, Firenz, i Savòia, e 'l Papaa per avègh l'egemonia in su la penisola. L'è staa duranta el XV secol che la Signoria l'è passada de la dinastia di Viscont a quella di Sfòrza, a causa del matrimòni del condottier Francesch I Sfòrza con la Bianca Maria Viscont, unega tosa del Filipp Maria Viscont. El period sforzesch a l'è quell contemporani al Renassiment, che l'ha vist Milan ancamò ona voeulta al center de la situazion, in quant loeugh de coltura e mecenatismo de cort. Duranta 'sto period hinn vegnuu a Milan personagg come 'l Petrarca (lù però quand che gh'eren ancamò i Viscont), Leonard de Vinci e 'l Bramant.
L'età di dominazion forest[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Duranta l'invasion francesa de l'Italia del 1494, el Ducaa de Milan a l'è restaa neutral, perchè el duca Ludovich el Negher el sperava de podè inscì mantegnì el comand de la Signoria, che l'aveva usurpaa al nevod. Ma ben prest Milan l'è diventaa on teater per i guerr di grand potenz europee, come la Spagna, la Francia e Imperi. In particolar, duranta el XVI secol, Milan l'è finii primma sòtta el contròll frances, poeu, in manera definitiva, sòtta quell spagnoeu.
Donca, per circa dusent ann el Ducaa de Milan (che formalment l'esisteva ancamò, e che formalment a l'era ancamò sòtta el Sacro Roman Imperi) a l'è staa governaa de la Spagna, anca se quell period a l'è cognossuu de nòrma come vun de decadenza e malgoverno: de fatt, la Lombardia a l'era diventada domà ona provincia piscininna de on grand imperi, che tra l'alter l'era dree a 'ndà in crisi. Tuttavia, Milan l'ha poduu almanch vess ancamò important per el ròl che la soa diòcesi la gh'ha avuu in de l'età de la Contrariforma, grazie a òmen come i duu arcivescov Carl Borromee e Federigh Borromee e 'l Sant'Antòni Maria Zaccaria.
I ròbb hann segutaa a 'ndà inscì finna a la guerra de Succession Spagnoeula (1700-1714), con la qual el Ducaa de Milan l'è diventaa on domini de l'Arciducaa d'Austria, la qual cà regnant, i Asburgh, a l'era anca quella che la regnava in su l'Imperi. Sòtta el governo austriach, Milan l'ha cognossuu on noeuv period de splendor (anca se 'l ducaa l'aveva perduu la Lomellina e alter territòri del gener, che eren finii in man al Regn de Sardegna) e on grand svilupp econòmich (incoraggiaa de la Rivoluzion Industrial, che l'era dree a nass in quij temp chì). Inoltra Milan, duranta el XVIII secol, a l'è diventaa vun di center de l'Illuminismo italian, grazie a òmen de cultura compagn de Ceser Beccaria, Peder Verri e Giusepp Parini.
Duranta l'età napoleòniga, l'è finii primma in de la Repubblica Cisalpina, poeu l'è diventaa capital del Regn d'Italia: l'è staa pròppi chì che 'l Napoleon I el s'è incoronaa (e l'è de quell period el Palazz Real arent al Dòmm).
El Resorgiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cont el Congress de Vienna, Milan l'è retornaa a l'Imperi d'Austria, però questa vòlta inglobaa in del noeuv Regn Lombardo-Venet. In di moti del 1848, Milan l'è staa vun di loeugh-simbol del Risorgiment (anca grazie però a la litteratura romantiga del Carl Pòrta e del Lissander Manzon, e anca per la musega del Giusepp Verdi), cont i famos Cinch Giornad ma el Regn de Sardegna, che l'aveva ciappaa i part di insort italian contra l'Austria, l'è staa battuu, e donca Milan el gh'ha avuu de tornà ancamò ona voeulta sòtta l'Austria, e cont el pagà ona feros repression. Per divegnì part del Regn de Sardegna (e donca del Regn d'Italia), Milan el gh'ha avuu de spettà el 1859. De chì in poeu, la stòria politica de Milan la seguta quell del rest de l'Italia.
Del Resorgiment al dì d'incoeu[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dòpo l'Unità d'Italia, Milan el s'è avviaa a diventà vun di pont cruciaj de l'economia del noeuv Stat. Ma minga per quest tutta la popolazion milanesa a l'era ricca, anzi, per tutta la fin del Vòttcent gh'hinn staa revòlt popolar e sciòper per ottegnì di condizion de vida mejor. El re del temp, l'Umbert I, l'ha voruu minga scoltà i protest e l'ha mandaa l'esercit a reprim i revòlt.
A bon *** Milan l'è diventaa voeuna di città pussee ricch de l'Italia, e per quest l'è diventaa on center de attrazion per l'immigrazion interna, ma anca per la coltura e l'industria. Tra l'alter, se pò regordà che 'l Benito Mussolini, primma de la guerra el lavorava a Milan, e che anca el moviment futurista el gh'ha avuu chì vun di sò center colturaj.
Dòpo la Primma Guerra Mondial, in del clima de insoddisfazion per i noeuv condizion econòmich e politich (per esempi, tutta la stòria de la vittoria mutilata) l'ha portaa a la nassida a Milan del partii nazional fascista.
Ma Milan l'è staa anca vun di loeugh simbol de la Resistenza, e l'è staa chì che hinn staa appenduu i còrp del Mussolini e de alter gerarca fascista dòpo ch'eren staa coppaa.
A partì del Dòpoguerra finna al dì d'incoeu, Milan a l'è segutada a cress, cont el diventà voeuna di maggior representazion del miracol econòmich, ma anca de la contestazion giovenil, del terrorismo di agn '60 e '70, del cabaret, del teater, de la canzon e de la mòda.
Ultimament, Milan l'è staa protagonista de la proclamazion de part del Silvio Berlusconi de la nassida del partii del Pòpol de la Libertà, el pussee grand e important partii de destra de la stòria de l'Italia repubblicanna.
I port de Milan[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Pòrta Garibaldi (o Porta Comasina o Porta Comasna, on temp anca Porta Stravacca)
- Pòrta Genova
- Pòrta Lodoviga (o Porta San Celso, un temp succursal de Pòrta Cines)
- Pòrta Magenta
- Pòrta Monfort (on temp pusterla, succursal de Porta Oriental)
- Pòrta Noeuva
- Pòrta Romanna
- Pòrta Sempion
- Pòrta Tisinesa (ciamada anca Pòrta Cines o Pòrta Cicca)
- Pòrta Venezia (che on temp la se ciamava Pòrta Renza o Pòrta Oriental)
- Pòrta Vercellina
- Pòrta Vigentina (dove ona voeulta gh'era el Daziett o Portell)
- Pòrta Vittòria (che on temp la se ciamava Pòrta Tosa)
- Pòrta Vòlta (on temp Porta Tenaja)
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Milan a l’è gemelaa con:
- Betlem, Palestina
- Birmingham, Regn Unii
- Chicago, Stat Unii d'America
- Cracòvia, Polònia
- Dakar, Senegal
- Franchfòrt sul Men, Germania
- Lion, Francia
- Melbourne, Australia
- Osaka, Giapon
- San Paol del Brasil, Brasil
- San Pederborgh, Russia
- Shanghai, Cina
- Tel Aviv, Israel
- Toronto, Canada


c: text/html

text:
Mes (SO)
Mes (nom ufizial in talian: ‘‘Mese’’) a l’è un cumün italian, de la regiun Lumbardia, in Pruincia de Sundri.
Al gh'ha 1 790 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 4,2 km² e ona densità de 426 ab./km².
A l’è tacaa a Sciavena, Gurduna, Menaröla, Prada, San Giacum.
La césa de Mes l'è dedicada a San Vitur.
A Mes gh'è 'na centràl elètrega che l'era, se dis, la piö granda de l'Italia.
De la banda de la Al Splüga i gh'è i crott de scandulera, fra i piö bèi de la Alciaèna.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Mes l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Capiagh e Intimian
Capiagh e Intimian (in Italian: Capiago Intimiano) l'è on comun de la Provincia de Còmm con 5 656 abitant (dato del Dicember 2013[1]), 'na süperfis de 5,7 km² e 'na densità de 992 ab./km². L'è nassuu intel 1928 de l'union di comun de Capiagh e Intimian, ai quai se gionta ona frazion, Olmeda. El nòmm de Capiagh el vegn de Cà dij Piagh, perchè el sitt l'era nassuu comè on ospedal.
La division tra Capiagh e Intimian la gh'ha di radis stòregh: el primm l'era de la part de l'Imperi, l'alter inveci l'era on leaa de Milan. Per quest a Capiagh (indove el gh'è anca l'òrghen pussee vegg d'Euròpa) el rit religios l'è quell roman, menter a Intimian el ritt l'è ambrosian. Tra l'alter, a Intimian l'è nassuu vun di pussee important arcivescov milanes del Medioev, l'Aribert.
Capiagh e Intimian l'è gemelaa cont el comun ungares de Buják.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Capiagh e Intimian l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Antigua e Barbuda
Antigua e Barbuda a l'è un paes di Caraib. La capital a l'è Saint John's.
El gh'ha una süperfiss de 442 km² e una pupulaziun inturna ai 83.000 abitant.
Fan part del paes dò isul impurtant, Antigua e Barbuda, e alter isul piscinin che hinn minga abitaa..
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Antigua e Barbuda a l'è staa un pussediment del Regn Ünì fina al 1981, quand che l'è vegnüü indipendent.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Antigua e Barbuda la fa part del Commonwealth e la regina a l'é Elisabeta II del Regn Ünì.
El Prim Ministr a l'è el Gaston Browne (del 2014).


text:
Grech (Milan)
Grech (Greco Milanese) l'è on quarter de Milan, situaa in de la periferia nord-est de la città, in la zona de decentrament 2.
El se troeuva anca arent a la Martesana, prima de Gorla.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Probabilment el nomm el ven de la famiglia Greco, che la dominava el territori.
Grech l'è staa a longh on comun autonom, che 'l faseva part de la Piev de Bruzzan. El sant patronn del paes a l'era el San Martin.
In del 1753 Grech l'è staa unii a Segnan, che però in del 1863 l'ha mudaa el sò nomm in Greco Milanese.
Infina, Grech l'è diventaa on quarter de Milan in del 1923.
La stazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Milan la gh'è ona stazion di treni ciamada Greco Pirelli che però la se troeuva minga a Grech, ma a la Bicocca. La reson de questa robba l'è che al temp de la costruzion de la stazion, la Bicocca l'era on quarter de Grech.


text:
Nimatullah Youssef Kassab Al-Hardini
Nimatullah Youssef Kassab Al-Hardini (Beit Kassab, 1808 – Kfifane 14 de dicémber 1858) l'è stái un religiùs libanès, sant de la césa católica.
La sò festa l'è el 14 de dicémber
Biugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Giüsèpp Kassab Al-Hardini l'è nasìd a Hardin, in del Liban, indel 1808. A vint'ann, in del 1828 l'è entrài in Seminàri e l'ha scèlt de fàss ciamà Nimatullah (Gràsia de Diu). L'è stài urdinàd prèt el dì de Nadal del 1833 a Kfifane. L'è stài prufesùr de Teulugia e el g'ha vìd cume stüdent anca un alter sant libanès: Charbel Makhlouf.
L'ha spès quasi tüta la vita in adurasiòn dal Santìsim, a pregà la Madòna, e a recità el rusàri [1][2].
L'è mòrt de polmonite el 14 de dicémber del 1858, a Kfifane. L'è stàì fà sant da Papa Giuànn Pàul II.


text:
Lema da Bézout
Ul lema da Bézout, numenaa a partí dal matemàtegh Francees Étienne Bézout al cuncerniss una equazziun diufàntega lineara. Al afirma che, se a e b i-è di nümar intreegh (di quaal vün almaanch non zero), cun màssim cumün divisuur d, alura i esiist di intreegh x e y taal che
- ax + by = d.
I x e y s'i-pöö determiná cun l'alguriitm d'Euclídes generalizaa, però i-è mia determinaa ünivocameent. Chiist para da nümar x e y s'i-nòmena nümar da Bézout.
Par esempi, ul màssim cumün divisuur da 12 e 42 al è 6, e a pòdum scriif:
- (−3)·12 + 1·42 = 6
e apó
- 4·12 + (−1)·42 = 6.
Ul màssim cumün divisuur d da a e b al è. da fatt, ul mínim intreegh pusitiif ch'a sa pöö scriif da la furma ax + by.
Ul lema da Bézout al è vàlid mia noma al anell di intreegh, si-da-no apó in qual-sa-vöör dumini a ideaal principaal. (DIP)
Liamm da fö[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Calculador en línia de la identitat de Bézout (en anglès).
- La identitat de Bézout a MathWorld (en anglès).


text:
17 12
Ol dé 17 de dezèmber l'è 'l 351 ( 352 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 15 dé a finí l'an.
Ul dí 17 de dezèmber al è ul dí da pòost 351 ( 352 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 15 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1504 - Granada (Andalusia, Spagna): al ghe ría ol cadàver d'Isabela I de Casteja per èss-agh interat, prossedent de Medina del Campo, indóe la reina a l'era morta tre setmane pröma.
1903 - spiasa de Kitty Hawk (Carolina del Nord, SÜA): Orwile e Wilbur Rright i riess a fá gulá 59 segunt olFlyer (pilotant Orwile), ol pröm aviú de la stòria.
1925 - Barcelona: ol capità zeneral de Catalunya Milans del Bosch ordena ol sarament del camp de les Corts del Barça: Gamper al presenta i dimissiú irrevocabel come president del club.
1989 - i Stacc Ünicc: The Tracey Ulman Show -ü spasse televisif de la Fox Network- al scumensa a emèt I Simpsons come séria.
2002 - Pretòria (Süd-àfrica): ol goèrn del Congo e i opositur che al combatéa i firma ün acord de pas ch'al posa fí a quàter agn de guèra sivila, con apröf 2 miliú de persone morte.
2004 - Bhutan: ol paes al de·ental pröm del mont sensa tabach: se'n la proibiss la véndita e ol consüm in pöblich.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1868 - Barcelona: Josep Comas e Solà, astrònom Català (m. 1937).
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1901 - Sant Andreu de Palomar, Barcelona: ol pàder Magnanet, eclesiàstich Català, fondadur di istitücc de Fills de la Sagrada Família (n. 1833).
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Cornaceae
Le Cornaceae Dumort. i è 'na famìa de piànte angiospèrme dicotilédone. I è suratöt àlber o boscài de le regiù temperàde e subtropicài. Endèle zòne tropicài le colonìza le àree de mut.
Sistemàtica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Segónt la Clasificasiù APG II del 2003, la famìa de le Cornaceae l'è furmàda de 7 zèner:
- Cornus
- Alangium
- Davidia
- Camptotheca Decne.
- Diplopanax
- Mastixia
- Nyssa L.
I öltem 5 zèner i pöl véser discriìcc come part de 'n ótra famìa, chèla de le Nyssaceae.


text:
Ucean Indian
L'ucean Indian (in arab Bahr al-Hind) a l'è el terz ucean püssee grand del mund, e'l quata pressapoch el 20% de la süperfiss de la Tera. I sò cunfin a hinn: a nord l'Asia, a ovest la penisula Arabiga e l'Africa, a est la penisula de Malacca, isul de la Sonda e l'Australia, e a süd l'Antartid. L'ucean Indian e l'ucean Atlantich ja spartiss el meridian 20 grad est, a süd de l'Africa, menter el meridian 147 grad est al spartiss l'ucean Indian de l'ucean Pacifich. El punt püssee setentriunal de l'ucean Índian al se tröa a pressapoch 30 grad nord de latitüdin, in del gulf Persegh. L'ucean Indian a l'è largh pressapoch 10.000 km intra i punt meridiunaj de l'Africa e de l'Australia; la sua area a l'è de 73.556.000 km², cun dent anca el mar Russ e'l gulf Persegh. El sò vulüm a l'è stimaa in 292.131.000 km3. I sò isul principaj a hinn: el Madagascar, la quarta isula püssee granda del mund, i Comore, i Seychelles, i Maldive, i Mauritius e Sri Lanka. L'Indunesia a l'è al cunfin intra l'Indian e'l Pacifich ma la fa part de'l Pacifich. L'ucean Indian a l'è impurtant 'me via de cumünicaziun intra l'Asia e l'Africa.


text:
Gro grèin
Al gro grèin (anca dìt caneté) al s ciàma acsè dal francéś gros-grain ciuè "gràna gròsa": 'l è na versiòun ed tisû cun n' armadûra a tela in dû a s' vèd dimòndi de piò l' urdî che la trâma, e quèst perchè in dal tès'r-el, a s dròva un fîl reśistèint mo dimòndi sutîl e anca lùcid in dl' urdî, cun dimòndi densitè 'd pasàģ, ch' al va a quacèr i pasàģ méno frequèint di fîl piò gròs druê per la trâma. Cal tîp chè 'd tesidûra la rend al gro grèin lùcid da guardèr e tuchèr, mo cun 'na spéci ed rigadûra duùda a cla trâma lè 'd fîl gròs ed sòta a l' urdî lùcid; cal sistéma chè al s capìs intuitivamèint s' a s guèrda el cimōśi, vìst che pròpi lè i s vèden i fîl gròs ed la trâma ch' i fàn al gîr in dla rìga dòp, gnènd fôra da l' urdî.
Per l' urdî a s druarà un filê 'd séda, 'd rayon, u 'd polièster ch' al gh' dà l' aspèt lùcid, e per la trâma a gnarà druè un filê gròs ed cutòun. In di negòsi al s càta in del pèsi, druèdi in dla sarturìa per fèr di vistî, del vésti e dal giàchi, mèinter ch' al s' càta anc' cunfesiunê in ruślèini 'd nàster per cuśîr di rinfòrs, del guarnisiòun e di blimèint in dla sarturìa in generêl.


text:
SRG.R
La SRG.R è ina da las quatter societads commembras da la SSR (Societad Svizra da Radio e Televisiun). Ella represchenta la regiun rumantscha en il sectur da radio, televisiun e multimedia e procura cun sia unitad d'interpresa Radiotelevisiun Svizra Rumantscha per ils programs rumantschs.
La suprastanza SRG.R
Davant da sanester: Beatrice Baselgia ed Oscar Knapp, (president SRG.R).
Davos da sanester: Duri Blumenthal, Gion Cola e Donat Nay
Premi SRG.R 2014 a Trun
A chaschun da la radunanza annuala da la SRG.R ils 14-06-2014 a Trun han Oscar Knapp, president SRG.R (dretg) e Mariano Tschuor, directur RTR (sanester) surdà ad Iso Camartin (amez) il premi SRG.R 2014.
Sco societad commembra defenda la SRG.R ils interess da la populaziun rumantscha e s'engascha en la publicitad per ils fatgs da l'interpresa. Cun sia purschida da programs dat la SRG.R expressiun a l'identitad da la Svizra ed a la diversitad da sias regiuns. Ils programs servan a l'infurmaziun ed al divertiment, promovan il svilup cultural e permettan ina libra furmaziun da las opiniuns. Cun sias emissiuns contribuescha la SRG.R al mantegniment ed a la promoziun da lingua e cultura rumantscha.
Vita rumantscha
La Svizra rumantscha cun sias valladas, ses idioms e sias atgnadads localas e regiunalas sa manifestescha era en ils films da la Televisiun Rumantscha. Smatgai sin la fotografia sura e guardai impressiuns dad usits, da la chatscha, da la vita sin l’alp, da cuntradas e cultura rumantscha.
Bun divertiment.


text:
Maroch
El Maroch (المغرب in arab) a l'è un paes de l'Africa setentriunala.
A l'è tacaa a l'Algeria, a la Repübliga Saharawi e i "exclave" spagnöj ed Ceuta e Melilla. El Mar Mediterani e l'Ucean Atlantich bagnen i sò cost.
La capital a l'è Rabat.
Al gh'ha una süperfiss de 446.550 km² e una pupulaziun de pressapoch 34 miliun d'abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Maroch l'è staa un pruteturà de la Francia e de la Spagna del 1912 al 1956, quand che l'è vegnüü indipendent.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Maroch (nom ufizial: المملكة المغربية) a l'è una munarchia.
El re a l'è Maumet VI (del 1999).
El prim minister a l'è l'Abdellilah Benkirane (del 2011).


text:
Un Aviatore Irlandese Prevede La Sua Morte
Al su che incuntraru ul me destin
Che 'l vola via lassü da na quei part fra I nür;
Quii che cumbati a I odi mia,
Par quii che difendi g'hu mia d'amuur
Ul mè paes l'è Kiltartan Cross,
E I me paesan da Kiltartan I ènn pori gent,
Nissüna fin la g'ha farà dann,
O I a farà püssée cuntent.
Nissün 'bilg, nissün pulitic,
Nissüna leeg o gent che punta m'ha fai cumbatt
Na sulitaria vöja da piasé
A stu catanaj in dii nür la m'ha purtaa
Hu compesaa tütt e I ann che vegn ma paran
Fiàa trasaa, e fiàa trasaa anca I ann pasàa
In equilibri cun questa vita,
Questa mort.


text:
Gerlafingen
Gerlafingen a l'è un cumün svizzer del distret de Wasseramt. in del Canton Suleta. Al gh’ha pressapoch 4888 abitant e una süperfiss de 1.91 km², e al se tröva a una altitüden de 451 meter sura al livel del mar.
El cumün de Gerlafingen a l'è tacaa ai cumün de Bätterkinden (BE), Biberist, Derendingen, Kriegstetten, Obergerlafingen, Zielebach (BE).
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial (Todesch)
- Gerlafingen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Sionainn
El fiüm Sionainn (in ingles Shannon) a l'è el fiüm püssee lunch de l'Irlanda. El spartiss l'ovest de l'isula (pruincia de Connacht) del süd e de l'est (Leinster e Munster). A l'era una via de cumünicaziun impurtanta giamò in del passaa, tant che el Tolomeo l'aveva metüü in di sò map. A l'è lunch 259 km e'l nass in del munt Cuilcagh, in sül Shannon Pot, in del Cavan. El va per la püssee part a süd, ma a la fin el va a l'impruvista a ovest, el traversa Limerick, per finì dent in de l'Ucean Atlantich cunt un esuari bel lunch (113 km).


text:
Peppa Pig
Peppa Pig (Pèpa la Gugiōla) 'l è 'n cartòṅ animâ britànic dirét e prudót par Astley Baker Davies. 'L è distribuî in tut al mónd in sènt-utànta paéś e 'l è stâ pinsâ p'r un pùblic ad putèṅ. Tut gl'epiśòdi i èṅ lung sinc minùt.
La prima stagiòṅ l'è dal 2004 ma pò, par via dal sucès grand ch'al gh'à abû, i aṅ cuntinuâ incóra faghénd atri tri stagiòṅ, tuti cun sinquànta-dū puntàdi. In Itâglia i èṅ traśmìs p'r i canài Rai YoYo e Disney Junior.
Descrisiòṅ
Al cartòṅ animâ al cònta la vita dla prutagunìsta Peppa Pig, na nimàla śóvna, dla sò famìja e di sò amìg, tut bèsti cuma lē ma minga di nimàł a part la sò famìja ch'l'è fata da sò màdar (Mama Rója), da sò pàdar (Papà Ninét) e da sò fradèl pìcul (George Ninèṅ). Tut i persunàǵ i s cumpórtan cuma di óm (i gh'aṅ di vistî adòs, i guìd'n al màchini, i vìv'n in dal cà) ma anc cuma dal bèsti. Par dir-'n una, la famìja dla Peppa Pig la taca da spés a dascórar faghénd prima di grugnî o la s dasténd vluntéra in dal puci pîni ad śmalta parchè i gh càtan gust.
I nóm di persunàǵ i tàcan sèmpar cun la létra ch'a gh'è a 'l inìsi di nóm dal bèsti in Ingléś ch'i èṅ:
- Peppa Pig (Pig → Pòrc);
- Rebecca, Richard, Rosy e Robby (Rabbit → Cunèṅ);
- Suzy (Sheep → Pégura);
- Danny (Dog → Caṅ);
- Zoe, Zuzu e Zaza (Zebra → Śébra);
- Candy (Cat → Gat);
- Pedro (Pony → Pòny);
- Emily (Elephant → Elefànt);
- Delfine e Didier (Donkey → Àśan);
- Freddy (Fox → Vólp);
- Kylie (Kangaroo → Cangûr);
- Wendy (wolf → Lóv);
- Belinda (Bear → Órs);
- Simon (Squirrel → Scujàtul);
- Gabriella (Goat → Cavra);


text:
Bainvegni tar l' uffizi per la scola populara ed il sport
En il sectur da la scola guarda l'uffizi per la scola populara ed il sport (USS) ch'ils fatgs da las scolinas, da las scolas popularas e da las scolas spezialas en il chantun Grischun vegnian manads e promovids en il senn da las leschas correspundentas.
En il sectur dal sport intimescha il USS la populaziun, en spezial ils giuvenils, cun purschidas da sport en las scolas ed en las uniuns da sport d'esser activ corporalmain, da viver en moda sauna e d'entrar en contact social. Plinavant garantescha il USS la coordinaziun e l'interdependenza tranter las persunas e las instituziuns ch'èn activas en il sport.
Partiziuns:
Inspecturat da scola
Servetsch psicologic da scola
Sport
Finanzas


text:
Alpnach
Alpnach a l'è un cumün svizzer del Canton Obwalden. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 56.98 km² e in del Dicember 2009 al gh'eva una popolazion de 5449 abitant.
El cumün de Alpnach al se tröva a una altitüden de 464 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Ennetmoos (NW), Entlebuch (LU), Hergiswil (NW), Kerns, Sarnen, Schwarzenberg (LU), Stansstad (NW). La popolaziun l'è in magioranza de lengua tudesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Alpnach l'è menziunaa la prima volta in del 870 col nom de Alpenacho.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Alpnach in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Alpnachstad in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
1995
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
19 04 - Palma (Mallorca): a Son Tugores s'inaugüra el primm impiaant potabilizaduur di ísol Baleaar, cont un eflüeent de 30.000 m3/dí d'aigua.
10 01 - Pariis (Francja): el rei de Spagna, Gjuan Carl I, e l'ex-presideent di Staa Ünii, Jimmy Carter a otegnan el Premi de la Paas de la UNESCO.
17 01 - Kobe (el Gjapun): un teratrémul, de 7'3 degrée de lascala Richter al trà gjü la citaa e al causa püssée de 6.400 vítim.
14 12 - Pariis, (Francja): sa signa l'Acordi de Dayton col che la finiss la guèra de Jugoslàvia.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
15 02 - Palma (Mallorca): Guillem d'Efak, scrituur e cantaant Majorchin (n. 1929).
03 03 - Salt Lake City (Utah, SÜA): John William Hunter, religjuus Noort-american, presideent de la Gesa de Jesüscriist di Saant del Darée Dí (n. 1907).
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Düü testimoni scomud
Düü testimoni scomud (Some Like It Hot) l'è un film american dal 1959 diret da Billy Wilder.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La pelicula, ambientada in de la Chicago dal pruibissiunism, la cunta la storia de dü müsicista sensa sold che i campun a sunà in tante urchestre cun scritüre impruisade.
Finidi sensa laurà, par una surtida de i pepiat in d'un speakeasy, i finissun par es i testimoni de la famusa strage de San Valentin dal 1929.
Cast[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I prutagunista dal film i en tri di püssè famus atur de la Hollywood di an d'or: Marilyn Monroe, Tony Curtis e Jack Lemmon. Cun lur i gh'en anca George Raft, Joe E. Brown, Pat O'Brien, Nehemiah Persoff, Joan Shawlee, Billy Gray, George E. Stone, Dave Barry, Mike Mazurki, Barbara Drew, Beverly Wills e Danny Richards.
Premi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El film l'ha vensüd un premi Oscar e tri Golden Globe, tra i qual quel par migliur atur in dun film cumedia o müsical grassie a Jack Lemmon che par la sò interpretassion l'ha ciapad anca el premi BAFTA.
Adatament en lumbard[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Some Like It Hot l'è stai dupiad en lungua lumbarda dal Teater Pupular de la Svizzera Italiana (TEPSI), i stess che i evun adatad el film di banditi del John Ford, Se ta cati ta copi.
I persunagg dal film i en insì tanti che gh'è stai bisogn de fà di pruvin, ai quai i han partecipad 150 persune, par truà le persune e le vus giüste. I atur i han pö duvid fà un curs acelerad de dission e dupiagg spartid in tri session de quator dì l’üna. Par la TEPSI l'è stai anca un'ucasion par slargà la sò banca vus cun gent che la pudaress es ciamada par dupia alter film.


text:
Ansbach
Ansbach ('nfìna al sècol XVII l'ìa cunusìda come Onolzbach), l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land de la Baviera, capitàl del distret de la Média Francònia.
Ansbach l'è 'na cità extra-circondariàl (kreisfreie Städte) che völ dì che la fà circondàre (Kreis) de per sò cönt. El distrèt omònimo el g'ha séde 'n cità ma la cità la na fà mìa part.
Geografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ansbach la se tróa 'ndèla regiù muntagnùza de la Frankenhöhe a 45 km a sudòvest de Norimbèrga. El fiöm Fränkische Rezat — che l'è 'n aflüènt del Meno — el strèrsa la cità .
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Endèl an 748, de le bànde del paizì de Onolzbach, en monastér biniditì l'è stat fondàt de 'n nòbil locàl de nòm Gumbertus. Col pasà dei sècoi, tat el monastér come 'l paizì i è crisìcc , e i è nìcc a furmà la cità de Ansbach, che l'è ducumentàda per la prìma ólta endèl 1221.
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Bay City, Stàti Ünìcc, del 1960
- Anglet, Francia, del 1968
- Jing Jiang, Cina, del 2004
- Fermo, Italia, del 2006
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Bayerisches Landesamt für Statistik – Tabelle 12411-001: Fortschreibung des Beölkerungsstandes: Bevölkerung: Gemeinden, Stichtage (letzten 6) (Hilfe dazu)


text:
Franches-Montagnes (distret)
El Distret de Franches-Montagnes (en todèsch: Freiberge) l'è giü dei tré distrècc del Canton Giüra, en Svìsera. El capolöch del distrèt l'è la citadìna de Saignelégier. La lèngua piö parlàda 'ndel distrèt l'è 'l fransés e la popolasiù totàl l'è de 9973 abitàncc.
Cümü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distrèt de Franches-Montagnes l'è furmàt de 13 cümü:
Fuziù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Endèl 2009 el cümü de Montfavergier el s'è fundìt ensèma a chèl de Montfaucon e Le Peuchapatte el s'è fundìt ensèma a Muriaux. Sèmper el stès an, i cümü de Goumois e Les Pommerats i s'è fundìcc ensèma per furmà 'l cümü de Saignelégier, e Epauvillers e Epiquerez i s'è fundìcc endèl cümü de Clos du Doubs del distrèt de Porrentruy[2].
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Swiss Federal Statistical Office-Land Use Statistics 2009 data (Todesch) accessed 25 March 2010
- ↑ Amtliches Gemeindeverzeichnis der Schweiz published by the Swiss Federal Statistical Office (Todesch) accessed 14 January 2010


text:
Agrigento
Agrigento (en sicilià: Girgenti; en fransés: Agrigente; en català: Agrigent; en latì: Agrigentum; en gréch antìch: ἊkpaYaς/Ákragas; en àrabo: Kerkent) l'è 'na cità italiàna sitüàda 'ndèla regiù de la Sicilia. L'è 'l capolöch de la pruvincia omònima.
El cümü de Agrigènto 'l cönta presapóch 59.200 abitàncc (dato ISTAT del dezèmber del 2009), distribüìcc söndèn'àrea de 244 km² per 'na densità de popolasiù de 242 ab./km². El cunfìna coi cümü de Aragona, Cattolica Eraclea, Favara, Joppolo Giancaxio, Montallegro, Naro, Palma di Montechiaro, Porto Empedocle, Raffadali, Realmonte, Sant'Angelo Muxaro e Siculiana
Le sò urìgign i è antìche e le risàl al tép de la colonizasiù de l'Italia meridiunàla per mà dei gréci (Magna Grécia). Le ruìne de le custrusiù gréche de la Val dei Templi i è 'n pé amò al dé d'encö e 'l tèmpio de Concòrdia l'è giü dei ezèmpe piö bèi de l'architetüra de la grecia antìca.
Persùne famùze[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Endèn quartér popolàr de la cità de Argrigento, Contrada Xaos, gh'è nasìt Luigi Pirandello, giü dei scritùr piö 'mportàncc de la leteradüra italiàna, insidùr del prémio Nobel de leteradüra 'ndèl 1934.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
Macerata
Macerata l'è 'na cità italiàna, de la regiù de le Marche, capolöch de la pruvìncia omònima. La g'ha presapóch 43.056 abitàncc, 'na superfìce de 92 km² e 'na densità de 464 ab./km².
El cümü de Macerata 'l cunfìna coi cümü de Appignano, Corridonia, Montecassiano, Montelupone, Morrovalle, Pollenza, Recanati, Tolentino, Treia.
L'è postàda söndèn col a 315 méter sùra 'l leèl del mar, 'ntra la àl del fiöm Potènsa a nord e chèla del fiöm Chienti a sud ; la se tróa a 30 km a òvest del mar Adriàtich e 60 km de l'Apenìno umbro-marchigià.
De vizità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La catedràl de Macerata
- El sferistério


text:
Lager (bira)
Lager l'è 'n tìpo de bira utignìda conden leàt specìfech a fermentasiù bàsa (Saccharomyces carlsbergensis) e che 'ndèla part finàl del procès de birificasiù la vé 'nmagazinàda per divèrse setemàne 'ndèn ambiènt a temperadüra arènt ai 0°C per fà depozità le partezèle de leàt en suspensiù e per töga vià saùr e udùr sulfùrei tìpich del tìpo de leàt che se dopèra. I stìi piö famùs a bàsa fermentasiù i è Lager ciàra, Helles, Pilsner, Märzen, Vienna, ecc.
El nòm el vé de 'na paròla todèsca (lagern) che völ dì "enmagazinà".


text:
Prunus armeniaca
La mugnaga (Prunus armeniaca L. - mignàga o bignàga 'n bergamàsch, ambrognàga 'n bresà) l'è una pianta che la fa part de la fameja di Rosaceae, e dal gener di Prunus. Al Linné el cherdeva che l'eva una pianta urigenaria de l'Armenia, da indè che 'l vegn al nom specifegh "armeniaca" e la derivazion lumbarda mugnaga. La pianta l'esisteva però anca in Cina, e l'è rivaa in Europa un bel poo de secul indree travers la civiltà araba.
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è 'na piànta de grandèsa media, àlta 'ntra 5 e 7 meter.
Le fòie i è altèrne e le g'ha 'na fùrma elìtica cordifórme. L'òrlo l'è dò ólte capetàt.
I fiùr i è biànch o ròza smórt, i g'ha la fùrma tìpica de chèi de le Rosaceae. I vé fò prìma de le fòie.
I fröcc i è de le drùpe glubùze co la pèl velütàda. I è de 'n culùr tìpich, tra 'l zàlt e l'aràncio. El giandì 'l se destàca bé de la pólpa del fröt e dét gh'è 'na màndulìna che la pöl véser dólsa o amàra a segónt de la sórt.


text:
Bastia
Bastia (Mantinum in latin; antigament, in Italian, Bastiglia) a l'è una cità francesa e Corsa, el caplögh del dipartiment de la Corsica Volta, in de la regiun francesa de la Corsica. La gh'ha 42 912 abitant[1], dato agiurnaa al ginee 2011.
El sò teritori el g'ha 'na superfis de 19,38 e 'l và de 'na altèsa mìnima de 0 méter a 'na altèsa màsima de 963 méter s.l.m.
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sindich a l'è l'Émile Zuccarelli (del 2001).
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bastia a l'é gemelada cun:


text:
Les Hauts-Geneveys
Les Hauts-Geneveys a l'è un cumün svizzer del distret de Val-de-Ruz, in del Canton Neuchâtel. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.95 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 859 abitant.
El cumün de Les Hauts-Geneveys al se tröva a una altitüden de 986 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Boudevilliers, Fontainemelon, Fontaines, La Chaux-de-Fonds, La Sagne. La popolaziun l'è in magioranza de lengua francesa.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Les Hauts-Geneveys l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Les Hauts-Geneveys in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- "Portail du Canton de Neuchatel, district du Val-de-Ruz, commune des Hauts-Geneveys", general information about Les Hauts-Geneveys in French;
- "Administration communale: Les Hauts-Geneveys";
- Les Hauts-Geneveys Statistics 2000 in French;
- aerial photos of Les Hauts-Geneveys;


text:
Vitòri Amedee III de Savòja
El Vitòri Amedee III de Savoya (Turin, 1727- Moncalieri, 1796) l'è divegnuu Re de Sardegna in del 1773 e l'è staa fortament contrari a la Rivoluzion francesa. Quand che el Napoleon l'ha invaduu per la prima voeulta l'Italia el Re l'è staa descounfiguu a Milesim e a Mondovì e l'è staa constrengiuu a subì el trataa de Paris cout el qual el perdeva la Savòja e Niza. Vitòri Amedee III a l'era fioeu del Càrl Emanuel III e l'è staa pàder de trei Re: el Càrl Emanuel IV, el Vitòri Emanuèl I e el Càrl Felis.


text:
Che fine ha fatto Baby Jane?
Che fine ha fatto Baby Jane? (Che fiṅ à-la fat la Baby Jane?) 'l è 'n thriller psiculògic in biànc e négar dal 1962 ad Robert Aldrich trat da 'l rumànś umònim 'd Henry Farrell. 'L è stâ preśentâ a 'l Fèstival ad Cannes dal 1963 e 'l à pò vins al Prèmi Òscar p'r i custùm dla Norma Koch. Al gh'à abû àtar quàtar Nomination, c'n anc qvéla par l'atōra prutagunìsta, la Bette Davis, ch'la fava la part dla Baby Jane. Cal persunàǵ chè 'l è stâ mis in dal 2003, da 'l American Film Institute, a 'l 44śum pòst di sinquànta più catìṿ ad sèmpar dal cìnema americàṅ.
Al film al mét insém dū star 'd Hollywood di an pasâ, la Davis e la Crawford, ch'i gh'ìvan d'l òdi dabòṅ l'una cun cl'atra tant che la Bette la s éra misa a bévar sèmpar dla Coca-Cola in sal sét saénd ch'al marè dla Joan al fava 'l aministradōr delegâ dla Pepsi Cola. Quànd la Davis l'è stada numinàda p'r al Prèmi Òscar, la Crawford, ch'la sprava che lē la n vinsìs minga la statṿa, la s éra śibìda 'd andàr a tōr al prèmi a 'l pòst dl'Anne Bancroft, numinàda p'r al film Anna dei miracoli, ch'la n psiva briśa. Quànd pò l'è andàda pròpria acsè, la Crawford l'à dit a la Davis: “La gh'à da scuśàr-um, a gh'ò 'n Òscar da ciapàr”. La Davis, da 'l cant suo, la dgiva dla Crawford «L'à durmî cun tut al stéli dla MGM, a part la caggna Lassie» e quànd l'è mòrta in dal 1977 «Òṅ al n gh'à mai da dir di quèi brut in si mòrt, sōl di quèi bèi... La Joan Crawford l'è mòrta, che bèl!».
Par la cansòṅ I'm Written a Letter to Daddy (A-j-ò scrit na létra a 'l mè papà) cantàda a 'l inìsi dal film da la Baby Jane a s è tòlt spunt da 'l braṅ cantâ par la Marilyn Monroe in dla pelìcula Facciamo l'amore dal 1960, My Heart Belongs to Daddy (Al mè cōr 'l è 'n quèl dal papà).
In alóra 'l è custâ a 'l incìrca un migliòṅ ad dòlar e al 'n à purtâ a cà nóṿ.
In dal 1991 'l è stâ fat 'n arfacimènt ad cla pelìcula chè cun la Lynn e la Vanessa Redgrave.
Sunt
In dal 1917 la Jane Hudson (Bette Davis) l'è na putìna prudìgi ch'la gira i teàtar di Stat Unî par śibìr-as, insém a sò pàdar ch'al gh sòna al piàṅ, in spetàcui dal gènar vaudeville in dua lē la canta e la fà di balét, cun di fiòc e di nàstar in si cavìi biónd e risulèṅ. Al sò sucès l'è acsè grôs ch'i gh fàn'n anc dal bàmbuli sumiliànti. In cà però l'è visiàda e la fà i caprìs cuma na diva e la dà sèmp'r adòs a sò surèla timda, la Blanche (Joan Crawford).
Al ròbi però i càmbian, e dimóndi, soquànt an dòp. Dvintàda na baghéta granda, la Baby Jane la pèrd al frésc di an indrē e la gint la taca a daśmindgàr-'s ad lē. Par cóntar la Blanche la taca na caréra ad sucès in dal mónd dal cìnema quànd la dvènta na star in dla Hollywood di an Trénta. Purtròp par lē, in dal 1935 la patìs 'n incidènt minga ciàr quànd na màchina la gh và adòs śbragànd-ag la spina dursàla. La pòvra Blanche l'è acsè custréta a vìv'r in na scrana a rudèli p'r al rèst dla sò vita. A pōl èsar ch'a sia stada pròpria sò surèla a mét'r-la sóta quànd lē l'éra drē a vèrar al cansèl p'r andàr in cà.
Dimóndi an dòp, in dal 1962, al dū surèli i èṅ dvintàdi vèci e i vìv'n insém in dla vila granda dla Blanche. La Jane la gh'à da tgnir-'g a drē ma la l'òdia parchè la gh dà la cólpa 'd avér-ag fargâ al sucès, la gh'à di distùrub in dla tèsta e l'è da spés imbariàga. La Jane la gh fà patìr incòsa, un dè la gh fà catàr in dal piàt al sò canarèṅ mòrt e in séguit anc na póndga rustìda, dgénd-ag prima, in dal méntar ch'la gh dava la clasiòṅ, ch'l'a catâ di sórag in cantìna.
Cardénd ad psēr tiràr indrē al lanséti dal tèmp, la Baby Jane, ch'l'à pasâ i sinquànta, la ciàma in cà un śóvan pianìsta śbandâ, Edwin Flagg (Victor Buono), par turnàr a far i sò nùmar da na vòlta vistìda da putìna, cuma la canta ad I'm Written a Letter to Daddy. Vdénd-as a 'l spèć però lē la capìs ch'l'è 'n diśàstar, ch'la fà sōl rìd'r i pui e ch'l'è dvintàda bruta e vècia. Al magòṅ ch'la s pòrta dèntar al crés incóra, acsè cuma la sò matéria.
La Blanche, in cal méntar, la próa in tut al manéri a persuàdar la surèla a véndar la sò cà e a far-as curàr in na clìnica par malâ psichiàtric ma a n gh'è gnint da far, la Jane la dvènta incóra più catìva sèg, rivànd anc a cupàr a śmartlàdi la camaréra dla Blanche, l’Elvira (Maidie Norman), ch'la tulìva la sò part e ch'l'iva capî i quèi catìṿ ch'la gh fava patìr. Un dè, amprufitànd-as dal fat che sò surèla la fus fóra, la Blanche la fà 'l scali, traśànd-as par tèra, p'r andàr a telefunàr a 'l sò dutōr par dmandàr ajùt ma la n gh la cava minga parchè la Jane la fà in tèmp a turnàr e a bcàr-la méntar la dascurìva sèg. Dòp avér ciamâ lē al dutōr, dgénd-ag che sò surèla la 'n iva sarnî 'n àtar, la taca a dar di cals a la Blanche par far-'g-la pagàr e pò la la sèra in cambra sua, ligànd-la a lèt.
In un mumènt in dua la tórna putìna in dla tèsta, la Jane la decìd ad purtàr sò surèla a 'l mâr. L'è lè ch'la Blanche la gh cònta cuś'éra sucès dabòṅ al dè d'l incidènt. Cl'atra la n fà na piga, la gh śibìs un ślâ e la gh diś «Alóra in tut chi an chè a 'révan psû ès'r amìghi».


text:
Carugaa
Carugaa (nom ufizial in italian: Carugate) l'è on comun brianzoeu de la Provincia de Milan che 'l gh'ha ona popolazion de 13.979 abitant.
El paes el se troeuva al confin con la Provincia de Monscia e Brianza (comun de Agraa, Brughee e Caponagh) e l'è denter ai territori de la Martesana e del Vimercates.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'etimologia del nomm l'è minga ciara.
Segonda la tradizion, Santa Marcellina, sorella de Sant Ambroeus e San Satir, l'è vivuda a Carugaa.
Ai temp di piev, Carugaa el faseva part de la Piev de Vimercaa.
In di primm del Noeuvcent, a Carugaa el lavorà principal l'era la seda.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Carugaa l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc


text:
Immanuel Kant
Artéccol in dialatt bulgnais
Immanuel Kant (22 d'avréll, 1724 - 12 ed febrèr, 1804) l'era un filôsof tudàssch. L'era nèd a Königsberg, in Pròssia, e l'è mort sänper lé. Al studié filosofî int'l universitè 'd Königsberg, e dåpp l era advintè un profesåur ed filosofî. L'era interesè såura tótt a una nôva teorî fisica d Isaac Newton.
Dåpp ch'l avéva finé 'd studièr, l'incuntré al filôsof inglais David Hume. Hume l'era dré ch'al lavureva a la teorî dal skepticism, ch'la dgéva ch'an i sré gninta ch'al pré dèr 'na sicurazza al nôstri esperiänz. Kant al n'era brîsa acsé cuntänt quand al sinté quall ch'al strulgheva ch'l èter e alåura al zerché 'n etra strè che qualla 'd Hume, a meza vî stra 'l skepticism e al dogmatisum, såura tott l'era stè influenzè da Jean-Jacques Rousseau e dai só pinsîr såura la dutrénna murèl e al fât d'la libertè.
Incû la filosofî 'd Kant la sciama; filosofî créttica. La só ôvra pió cgnossó l'è la Créttica 'lda ragiån pûra (Kritik der reinen Vernunft) ch'l è stè publichè dal 1781.
Al cminzéppi dal sécol XX äl teorî 'd Kant gnénn druvè da una nôva generaziån 'd filôsof tudàssch, chi dénn vétta a un grópp ciamè 'nôv kantisum, ch'l à ancåura incû di mondi d'l influänza. Kant al pinseva che nueter a prom cgnoser sol i fenomen, meinter col ca ghe de dre (al noòmen) an nal prom mia saveir.


text:
Cané
Articol in dialet mantuan
Cané (Canneto sull'Oglio) l'è 'n comün ad la Pruìncia ad Màntua, in Lumbardìa. Igh viv 4530 abitànt.
A Cané as pàrla 'l dialèt bresàn. Al cunfìna cun la Pruìncia ad Cremùna (comün ad Calvatone, Drizzona, Isola Dovarese e Piadena).
Aquanégra · Àzula · Bagnöl · Bigarèl · Borchfòrt · Bòsul · Bufrànch · Cané · Carbunèra · i Castèi · Castiù · Castlàr · Castlücc · Cavriàna · Cazalmòr · Cazalòlt · Cazarimà · Cumsàch · Cürtatùn · Dözul · Felònica · Gazòlt · Gasöl · Ghidisöl · Gùit · Gunzàga · Magnacavàl · Màntua · Marcarìa · Mariàna · Marmiröl · Médule · la Mòja · Mosambàn · Munticiàna · la Ólta · Pegügnàga · la Péf · Piübega · al Pós · Pónti · Pòrt Mantuàn · Pumpunésch · Quingéntuli · Quistèl · Redundèsch · Réar · Rivaröl · Roarbèla · Rödegh · Roncafrèr · Sabiunèda · San Banadèt · San Giuàn dal Dòs · San Iàcum dli Sgnàdi · San Martèn · San Zòrs · Sarezére · Schivnòia · Sèrmad · Seravàl · Sulfrì · Süstinént · Süsèra · Viadàna · Ustìlia · Vergìli · Vìla Póma · Vilimpénta ·


text:
Burghnöv
Burghnöv (istéss ind la parlada piasentina; en italiàn Borgonovo Val Tidone), l'è un cumün italiàn d'la región Emilia-Rumagna che'l se tröva en Pruincia de Piasensa.
Al gh'ha 7 860 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 51,7 km² e ona densità de 152 ab./km².
El paés el cunfina cun i cumün de Agazzano, Castel San Giovanni, Gragnano Trebbiense, Nibbiano, Pianello Val Tidone, Rottofreno, Sarmato e Ziano Piacentino.
I sò frassión i en Agazzino, Bilegno, Breno, Castelnovo Val Tidone, Corano, Fabbiano e Mottaziana.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Burghnöv l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Laupen (BE)
Laupen a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Berna-Mittelland, region aministrativa del Mittelland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 4.12 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 2813 abitant.
El cumün de Laupen al se tröva a una altitüden de 489 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bösingen (FR), Ferenbalm, Gurmels (FR), Kriechenwil, Mühleberg, Neuenegg.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Laupen l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1130-33 col nom de Loupa.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Laupen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Pò
El Pò (in latin Padus) l'è on fiumm de l'Italia del nòrd.
El nass dal Pian del Re (comün de Crissolo, in Pruvincia de Cüni), pròppi sota al Monvis, e el corr vers orient per tutta la granda pianura che la ciappa el nòm de lù; dòpo 652 chilòmeter de percors el se trà dent in del Mar Adriatich cont on delta spartii fra l'Emilia Romagna e el Veneto. I fiumm pussee important che se trann dent hinn la Dora Baltea, el Tisin, l'Adda, el Bremb, l'Òli, el Mincio da manzina e el Tanaro, el Taro, el Panaro da dritta.
Geografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El cadì idrogràfich del Po l'è de lè de 71.000 km² e la sò portàda l'è bèla bondànta perchè 'l càta sö 'na gran part de l'àiva del versànt meridiunàl de le Alpi (el sò cunfì orietnàl l'è 'l grùpo de l'Ortles-Cevedale), gràsie ai sò aflüèncc de mansìna che i è chèi che i ghe pórta la pàrt piö gròsa.
De sòlet el fiöm l'è piö gròs en primaéra e autùno e l'è piö sèch a le fì de l'istàt. Le piéne piö dizastrùze de sòlet el i a fà 'ndèi més utunài.
La portàda màsima l'è stàda registràda endèle inondasiù del 1951 e del 2000, con de piö de 13.000 m³/s endèl córs medio-bas del fiöm.
El Pò 'l streèrsa trè cità capolöch de pruvìncia Türì, Piacènsa e Cremùna, ma 'l ghe pàsa derènt a divèrsi óter cèntri 'mportàncc compàgn de Pavìa, Feràra, Rovìgo ecc.
Endèla zòna de Feràra, el Pò 'l cumìncia a slargàs endèn dèlta bel deèrt e grànt, 'nfìna a cuarcià zó 'na superfìce de 380 km². El se divìt en sich ram principài (Po de Maestra, Po de la Pila, Po de le Tole, Po de Gnoca e Po de Goro), En óter ram segondàre (el Po de Volano) el pasàa per la cità de Feràra.
El delta del Po, per vìa del sò valùr ambientàl, l'è stat deciaràt endèl 1999 Patremóne de l'Umanità de l'Unesco,
-
-
El Pò a Türì
-
Dré al Pò a Casale Monferrato
-
El Po a Boretto
Dré al sò percórs endèla Pianüra Padana, el Po 'l se divìt de spès en divèrsi ram, isé de furmà ìzole fluviài, la piö grànda de chèste, se se làsa fò chèle del Delta, l'è l'Ìzola Serafini, sitüàda en corespondènsa co la conflüènsa de l'Arda e che la mizüra presapóch 10 km².
Töt ensèma, el Po 'l streèrsa (de la sorgènt enfìna al mar) 13 pruvìnce: Cuneo, Türì, Vercelli e Alesàndria (endèla regiù del Piemónt), Pavia, Lod, Cremùna e Màntoa (endèla regiù de la Lombardìa), Piacènsa, Pàrma, Regio Emìlia e Feràra (endèla regiù de l'Emilia-Romagna) e Rovigo (endèla regiù del Vèneto). I cümü tocàcc del fiöm i è 183.
Aflüèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I aflüèncc de mansìna i vé zó töcc de le Alpi e i è:
- Pellice
- Dora Riparia
- Stura di Lanzo
- Malone
- Orco
- Dora Baltea
- Sesia
- Agogna
- Tisin
- Lamber
- Ada
- Brèmb
- Òi
- Mincio
I prim aflüèncc de dèstra i vé zó töcc de le Alpi Còsie e Lìguri, dei quài i piö 'mportàncc i è:
piö 'n zó 'l Po càta sö le àive che vé zó dei Apenìni setentriunài, i piö 'mportàncc i è:
Curiuzità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Pò l'è sèmper stat cunsideràt el fiöm piö lónch d'Itàlia, ma l'è mìa 'l fiöm piö lónch che 'l tóche alméno per en ciapèl e teretóre italià, perchè la Drava, che la nas endèl cümü de Dobbiaco, e che dòpo la và a sbötàs endèl Danubio, coi sò quàze 750 chilòmetri, l'è piö lónga. El Pò 'nvéce l'è 'l fiöm piö lónch che 'l scóre per entréch söl teretóre italià.


text:
Svit
Svit (en todesch: Schwyz) a l'è un cumün svizzer, capolögh del distret omònim (Svit) e capital del Canton omònim (Canton Svit).
La süperfiss del teritori del cumün de Svit l'è de 53.17 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 14423 abitant.
El cumün de Svit al se tröva a una altitüden de 516 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Alpthal, Illgau, Ingenbohl, Lauerz, Morschach, Muotathal, Oberiberg, Rothenthurm, Sattel, Steinen.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]:
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Canton Schwyz Statistics (Todesch) Controlaa 'l 27 Agost del 2009
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Cumün de Svit (Todesch)
- Canton of Schwyz (Todesch)


text:
Muntelier
Muntelier (in frances: Montilier ) a l'è un cumün svizzer del distret de See (in frances: District du Lac), in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 1.13 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 941 abitant.
El cumün de Muntelier al se tröva a una altitüden de 435 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bas-Vully, Galmiz, Murten/Morat.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit Ufizial (Todesch)


text:
Dübendorf
Dübendorf a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Uster, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 13.61 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 25 074 abitant.
El cumün de Dübendorf al se tröva a una altitüden de 440 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Dietlikon, Fällanden, Schwerzenbach, Volketswil, Wallisellen, Wangen-Brüttisellen, Zurich. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dübendorf l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 946 col nom de Tuobilindorf.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
External links[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Media relaa a Dübendorf al Wikimedia Commons
- Sit ufizial
- Dübelstein in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Irögn
Irüün (nom ufizial in italian Airuno) al è un cumün de la Pruvincia da Lecch da 2 945 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 4,3 km² e ona densità de 685 ab./km².
L'è tacaa ai comun de Brivi, Crimela, Ulgiaa, Olginaa, Carghentin.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Irögn l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Pëtr Ivanovič Bagration
Pèder Bagratiòn (Russ: Pëtr Ivanovič Bagration; Armen: Petre Bagrationi; 1765 - 1812) l'è staa on general Russ de la famija nòbil armena dij Bagratiòn.
L'haa cominciaa la soa carrera combatend contra i Polach e contra i Turch, e l'era giamò on general pièn de esperienza aj temp de la Rivoluzion Francesa e dij guèrr Napoleonich.
L'è staa in Italia e in Svizzera sòta el general Suvarov aj temp de la prima vegnuda del Napuleoon, poeu l'haa combatuu a Hollabrunn (in dove cont una azion de retroguardia l'è riessii a salvà l'esercit del general Kutusov), Austerlitz, Eylau, Heilsberg e Friedland.
In del 1809 l'è staa mandaa ncamò a combàtt i Turch, e l'è tornaa indree aj temp de la Campagna de Rùsia in del 1812. L'era minga d'accòrd in su la ritirada senza combàtt, ma l'haa rispetaa i ordin anche se l'haa litigaa cont el Barclay de Tolly. A Borodino el comandava l'ala sinistra dj Rùss e l'haa combatuu cont coragg finna a che l'è staa colpii de ona palòtola de fusiil. La ferida la s'è infetàda e el Bagratiòn l'è mort el 24 de Setember del 1812.


text:
Giuseppe Verdi
Artìcol in dialètt pramsân
Giuseppe Verdi (Busé o Busèi, 10 Otobor dal 1813 - Milàn, 27 znär dal 1901) l'è stè al pu important muzicista nassù in Emilia.
Vitta[modifica | mudéfica la surzéia]
A gh'è qualchidón ch' a pensa ch'al sia nassù dal 9 , ma còst al n'è miga ciär.
Par còl ch' à da fär con l'Emilia, l'à passè in t' la región la pu longa pärta 'd la vitta: fin a 14 an l'è restè a Róncal äd Busé, indò l'era nassù e a s' pol ancòrra vizitär la so ca; podopa l'è passè in citè a Busé par studiär, infinn al 1839 quand ch'al s'è spozè con la Ghita Barezzi e l'è andè stär a Milàn; dal '47 l'è bél e tornè indrè a 'l s'è comprè la pu béla ca 'd Busé, Palazzo Orlandi, mo al n'è gh'è miga restè dentor bombén, parchè al ghe vrèva stär con la Giuseppina Strepponi c' la n'era miga ancòrra so mojera (i s'én spozé solament dal 1859) e donca tuta la genta la gh' fis'ciäva adrè e la fäva dil protésti; dal 1850 infinn al 1901 l'à abitè fora 'd Busèi, a Villa Sant'Agata (n'ätra ca c' a s'pol vizitär e gh'è dentor tutta la so roba).Al fäva di gran viag, al pasäva l'inveron al mär, mo pò al gniva sémp'r indrè a ca sòvva.
Però quazi par cäz l'è mort a Milàn, al Grand Hotel ef de Milan, parchè al gh'era andè (che la Strepponi l'era bél e morta dal 1897) par pasär il fésti 'd Nadäl dal 1900 coj so amiz e 'l gh'era restè anca in znär.
Cò l'à scritt[modifica | mudéfica la surzéia]
Dilj òperi famozi al n'j à fatt un mucc; fòrsi il pu conosudi da la so genta j én al Rigolètt, la Traviata, al Trovator, la Forsa, al Bal, l'Otello e l'Aida. Mo l'è dal Nabucco ch'a vén al coro pu cantè, Va pensiero, che quand j al canton a Pärma gh'è la tradisión che un qualchidón, propria sul pianissimo finäl, al zbraja: "Viva Verdi"- e po a vén zo 'l teator.
I dan l'otello[modifica | mudéfica la surzéia]
La pu béla poezia in dialètt, ch'a s' vèdda tuta la pasión di Pramzàn par Verdi, l'è "I dan L'Otello" 'd Renzo Pezzani.


text:
Madù
Madù (nòm uficiàl en italià: Madone) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem in del mèdia pianüra de l'Isola, che l'è chèl tòch de pianüra bergamasca che l'se tróa tra Ada e Brèmb.
El g'ha 'na popolasiù de 4 010 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 3,0 km² e 'na densità de popolasiù de 1 337 ab./km²
Ol paìs l' se tróa a 14 km de la sità e a 202 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Bunàt Sóta, Botanüch, Chignöl e Filàch.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Madù l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Iron Maiden
Gl’Iron Maiden (a s lèś [ˈaɪən ˈmeɪdn]) i èṅ un grup heavy metal britànic mis sù in dal 1975 p'r al basìsta Steve Harris in dla sità ad Lóndra. I èṅ cunsiderâ di espunènt dimóndi impurtànt dal gènar e un muć ad grup i aṅ ciapâ sù da chi lōr. In dal sò caréra i aṅ vindû da piò ad 85 migliòṅ ad còpi in tut al mónd, tgnénd da piò ad dū-mila cuncèrt.
Biugrafìa
Gl'inìsi (1975-1980)
Al grup al nas in dal 1975 par mèrit dal basìsta Steve Harris ch'l iva tòlt ispirasiòṅ p'r al nóm guardànd al film ’L óm da la mascra ad fèr. Cun al pasàr di an i s śòntan soquànt mémbar nóṿ cuma 'l chitarìsta Dave Murray e 'l cantànt Paul Di'Anno e cun chi lōr dū tòlt sù a vèṅ rigistrâ un demo ad sinc-mila còpi intitulâ The Soundhouse Tapes. In cal mèntar, i sarnìsan anc un putòć ciamâ Edward the Head (o semplicemènt Eddie) cuma sìmbul dal grup.
In dal Favràr dal 1980, cun un secónd chitarìsta in di rang (Tony Parsons), al grup 'l incìd dū pès nóṿ par la compilation metal Metal for Muthas (Sanctuary e Wrathchild), al fà gnir fóra al sò prim sìngul, Running Free, e al và a sunàr a Top of the Pops, na traśmisiòṅ televiśìva dla BBC.
I prim sucès (1980-1981)
Cun i nóṿ Clive Burr a la baterìa e al chitarìsta Dennis Stratton, al 14 'd Avrìl dal 1980 gl’Iron Maiden i faṅ gnir fóra par la EMI al sò prim disc umònim, cun na cupertìna diśgnàda par Derek Riggs, ch'al gh la cava a rivàr a 'l quàrt pòst dal clasìfichi ingléśi. 'L àlbum al gh'à dèntar soquànt braṅ bèla gnû fóra in cal mèntar (cuma Running Free, Prowler e Iron Maiden) e soquànt ad chi nóṿ cuma Remember Tomorrow (cantàda da Di'Anno in unōr a sò pàdar), Phantom of the Opera (pinsàda a partìr dal rumànś ad Gaston Leroux) e Charlotte the Harlot (didicâ a na putàna e ùnic braṅ fat interamènt da Murray a rivàr a 'dès).
Gl’Iron Maiden i partìsan pò p'r al sò prim tour uficiàŀ, faghénd da spala prima a i Judas Priest durànt al lōr British Steel Tour e pò a i Kiss sunànd par la prima vòlta in Itâglia a Róma e a Milàṅ in Agóst e in Setémbar.
In cal mèntar, in dal méś ad Śugn, a véd la luś 'n àtar sìngul, Sanctuary, cun na cupertìna ch'l'a fà scàndal p'r al fat ch'a s véd Eddie tgnir un curtèl a 'l còl dla Margaret Thatcher, in alóra prim minìstar ingléś.
Finî al tour Stratton, ch'al vliva far dal rock più melòdic cuma quél di Fleetwood Mac, al lasa 'l grup e al sò pòst a vèṅ tòlt par Adrian Smith, vèć amìg ad Murray. 'L 8 ad Nuvémbar a vèṅ fóra al sìngul Women in Uniform (cover di austragliàṅ Skyhooks), incóra cun Stratton a la chitàra. In cupertìna 'sta vòlta Eddie al gira cun dū putàni sótbràs, tgnû 'd òć da na Thatcher cun un mìtar in maṅ.
Al 2 ad Favràr dal 1981 al grup al fà catàr in di negòsi al sò secónd disc, Killers (Asasèṅ), un lavōr prudót par Martin Birch e scrit interamènt da la mènt dal grup Harris, a part la canta umònima firmàda anc par Di'Anno. 'L àlbum, anc par via ad braṅ cuma la title track, Wrathchild, Purgatory e Murders in the Rue Morgue, al vèṅ cunsiderâ bèṅ da i crìtic ma al n gh la cava briśa a véndar cuma 'l precedènt, rivànd a 'l 12śum pòst in clasìfica in dal Régn Unî e vindénd sinc migliòṅ ad còpi.
I sinc i tàcan 'n àtar tour mundiàŀ, rivànd anc in Giapòṅ in dua i regìstran anc 'n EP dal tìtul Maiden Japan. I sònan anc dal nòstri bandi, a Rèz, al 31 ad Mars dal 1981. Al caràtar arvèrs ad Di'Anno al vèṅ però sèmpar più fóra e quést chè a s śònta anc a di àtar prubléma ch'al gh'iva cuma dròghi e alcol. Par far in manéra che tut quést al n s mitìs briśa còntra 'l lavōr dal grup, gl’Iron Maiden i decìdan ad mandàr-al via anc s'al cantànt 'l à sèmpar dit ch'l éra stâ lò a tōr la deciśiòṅ ad mulàr-i.
'L arìṿ ad Bruce Dickinson (1982)
Parâ via Di'Anno, gl’Iron Maiden i càtan in dal cantànt di Samson laureâ in stòria e in létri, Bruce Dickinson, al sò rimpiàs e acsè i pōlan tacàr a lauràr in dal 1982 a 'l nóṿ disc, The Number of the Beast (Al nùmar dla bèstia), gnû pò fóra al 22 ad Mars dal stés an. 'L àlbum, antisipâ p'r al sìngul Run to the Hills, 'l è impinî ad sòṅ difarènt rispèt a i prim dū lavōr anc par via dla vóś rica dal nóṿ vocalist. Al sucès dal disc a cata na dimustrasiòṅ in dal prim pòst in dla clasìfica dal sò paéś e anc da di braṅ dvintâ di clàsic dal grup cuma Children of the Damned, 22 Acacia Avenue (cuntinuasiòṅ dla stòria ad Charlot the Harlot), Hallowed Be Thy Name e la title track stésa, in dua a gh'ìva da far l'introdusiòṅ 'l atōr ad film ad scarésa Vincent Price ma pò a n s è fat gnint parchè lì lò al vliva dimóndi bèsi in cambi (da piò ad 25.000 sterlìni). A la fiṅ al tèst intrudutìṿ dl'Apucalìs al vèṅ fat da 'n àtar, un tìsi ch'al lśiva dal stòri ad fantàśm a la ràddio, Barry Clayton.
Cuma 'l éra sucès a tant ad chi grup heavy metal ad chi an lè, anc gl’Iron Maiden i aṅ ciapâ sù da di mémbar dla Cèsa Catòlica e ad di àtar grup religiōś ch'i gh dàvan còntra dgénd ch'i tgnìsan a drē a 'l Demòni[1] rivànd anc a bruśàr di sò disc in piàsa.
Al grup però al n dà briśa a mènt a cal pulèmichi lè e al partìs p'r al The Beast on the Road tour, in dua gl’Iron Maiden i aṅ fat sèmpar fat la part dal grup principàŀ a part soquànt cuncèrt in di Stat Unî in dua i aṅ avèrt p'r i Rainbow e p'r Ozzy Osbourne. Al 29 ad Śugn dal 1982 i gh la càvan a impinìr dal tut al spetàcul tgnû a New York purtànd-as sèg in sal palc un putòć bèl grôs 'd Eddie.
Al sucès mundiàŀ (1983-1985)
Finìda la tournée, la banda la s tōś un pôc ad tèmp par punsàr in dal Bahamas e là la regìstra al sò quàrt àlbum ciamâ Piece of Mind, prim lavōr p'r al nóṿ baterìsta dal grup Nicko McBrain ch'l iva tòlt in cal mèntar al pòst ad Clive Burr. Chi lò 'l iva mulâ i sò cumpàgn par di mutìṿ ad salùt ma in n'intervìsta dal 2011 Burr, malâ ad sclèruśi mùltipla, al diś invéci ch'i èṅ stâ chi àtar mémbar dal grup a mandàr-al via.
Cun i sìngui Flight of Icarus e The Trooper al disc al véd la luś par la EMI al 16 ad Maǵ dal 1983, cun di sòṅ ispirâ da piò a 'l progressive rock e di braṅ più melòdic rispèt a 'l àlbum da prima, vindénd da piò ad trédas migliòṅ ad còpi a gnir a 'dès.
A partìr dal 2 ad Maǵ al grup al partìs p'r al World Piece Tour, un tour mundiàŀ che però al n riva minga in Itâglia parchè al dati ad Dicémbar ad Milàn e Pâdva i vènan scanślàdi.
Sèmpar in dal Bahamas, i sinc i rigìstran in dal 1984 al lōr quìnt àlbum intitulâ Powerslave, un lavōr ispirâ a 'l mónd egìsi e sèmpar dûr dal punt ad vista muśìcaŀ ma anc cun i trat progressive vdû bèla in Piece of Mind. Quànd Pò al disc al taca a èsar dispunìbil in di negòsi (a partìr dal 3 ad Setémbar) al dvénta 'n àtar di sucès dal grup, rivànd a 'l secónd pòst dal clasìfichi ingléśi.
I dū sìngui Aces High e 2 Minutes to Midnight, insém a la title track e a 'l braṅ finàŀ The Rime of the Ancient Mariner, scrita pinsànd a 'l puemét ad Coleridge ch'al pòrta al stés nóm, i dventaràṅ pò di clàsic dal grup, sunâ da spés dal viṿ. La canta Flash of the Blade la fà part dal culòna sunóra dal film ad scarésa Phenomena ad Dario Argento, ambintâ in Śvisra, in dua a s và a fónd a di masamènt tgnénd a drē a 'l cicclo ad vita di bègatèṅ dal móschi ch'i màgnan di cadàvar.
Al tour ch'al gh salta fóra, al World Slavery Tour, 'l è stâ al più lung sustgnû p'r al grup ch'l è stâ bòṅ ad far 360 cuncèrt in sōi trédas méś, òṅ di quài , quél dal fèstival Rock in Rio, in frònt a na masa ad parsòni, fra 250.000 e 350.000. Durànt i quàtar cuncèrt pîṅ stóp dla Long Beach Arena gl’Iron Maiden i rigìstran al live fundamentàŀ Live After Death dal 1985.
I dū disc inuvatìṿ di an Utànta (1986-1988)
Dòp un lung perìud ad ripòś, in dua tut i cumpunènt dal grup i pàsan di mumènt cun al sò famìji, gl’Iron Maiden i s càtan in studi ad registrasiòṅ par far gnir fóra, in dal 1986, al disc nóṿ, difarènt da i precedènt, ciamâ Somewhere in Time (Da na quàlc banda in dal tèmp). Quàl lè 'l éra un perìud in dua a ś druàva di sitetiśadōr a tut andàr. I 'l ìvan fat di pès da nuànta d'l heavy metal cuma Ozzy Osbourne, Judas Priest e Kiss e anc al grup ingléś al s éra fat tōr la maṅ śuntànd cal strumènt lè a 'l chitàri e a 'l bas ma tgnénd sèmpar férum al stîl dûr, cun di riferimènt progressive. Dal punt ad vista cumpuśitìṿ, a s fà nutàr Adrian Smith che chè al buta śò soquànt di tèst e anc dal mùśichi cuma in dal sìngul Wasted Years, famóś p'r al riff ad 'l inìsi. Àtar pès ad punta i èṅ Heaven Can Wait e al secónd sìngul Stranger in a Strange Land.
Al disc al vénd bèṅ (tèrs pòst in dal clasìfichi ingléśi) ma sòquànt crìtic i tàcan a far-as sintìr listés. Ma al grup al n gh'è gnanc indivìś, lì lōr i tìran drit cuma s'a n fus sucès gnint, tacànd un tour mundiàŀ ciamâ Somewhere on Tour da spés impinî in dimóndi paéś, cun di spetàcul pîṅ 'd efèt speciài, luś e fōg artificiài.
Dòp dū an ad cuncèrt, gl’Iron Maiden i s riunìsan incóra par butàr śò al disc nóṿ in studi, Seventh Son of a Seventh Son (Al sètim fiōl dal sètim fiō), publicâ pò 'l 11 'd Avrìl dal 1988. A s trata 'd un àlbum a cuncèt (al prim e 'l ùnic dla sò caréra), cun òt braṅ ligâ òṅ cun c'l àtar e quàtar sìngui, tut finî in di prim siē pòst dal clasìfichi ingléśi, Infinite Dreams, Can I Play With Madness, The Evil That Men Do (ch'la dascór dal drama Julius Caesar ad William Shakespeare) e The Clairvoyant.
In dal disc i s dróan incóra i sintetiśadōr e anc al tastéri ma Bruce al và śò para cun la sò vóś stramnànd in gir tuta la sò grinta. Soquànt di crìtic i ś bùtan còntra 'l disc dgénd ch'al dascurìs dal Diàvul, tgnénd a drē a i pinsēr 'd Aleister Crowley, un studiōś d'l ucultìśum.
Al disc al vénd dimóndi listés (prim post in dal Régn Unî, dodicéśum in di Stat Unî), 12 migliòṅ ad còpi in dal mónd. In séguit al grup al partìs p'r un tour ciamâ Seventh Tour of a Seventh Tour.
I Prim an Nuànta (1989-1993)
Dòp un perìud in dua al grup al parìva 'l is catâ 'l equilìbri in d'l urgànic, Adrian Smith al decìd 'd andàr via par tacàr na caréra da par lò miténd in pē un grup par sò cònt, i A.S.A.P. (Adrian Smith Audio Project), faghénd gnir pò fóra al disc Silver and Gold in dal 1989.
Al pòst dal chitarìsta lundinéś a vèṅ tòlt in dal 1990 par Janick Gers, vèć cumpunènt dal grup 'd Ian Gillan (ex vóś di Deep Purple), ch'l iva péna sunâ in dal disc ad Bruce Dickinson Tattooed Millionaire e pròpria al cantànt di Iron Maiden 'l è al prim a pascàr-al a 'l biśógn.
Cun cla nóva furmasiòṅ lè, in Utóbar al grup al fà catàr in di negòsi No Prayer for the Dying (Gnanc na préga p'r i muribónd), un lavōr piutòst rûd in di cunfrónd ad chi àt'r àlbum più davśèṅ a lò. Al sìngul Bring Your Daughter... to the Slaughter (Cunséggna tò fióla... a 'l maslàr), gnû fóra pròpria a Nadâl, al dvénta al prim braṅ di Iron Maiden a finìr a 'l prim pòst dal clasìfichi inglési (par dū stmani) mènt'r al vìddeo d'l àtar sìngul, Holy Smoke, al gh'à 'l unōr ad cumparìr in dla trasmisiòṅ ad Maurizio Seymandi Superclassifica Show, ségn ch'al mètal 'l iva in cal mèntar sfundâ dabòṅ anc in Itâglia.
Al tour prumusiunàl ciamâ No Prayer on the Road (ch'al gh'iva in scaléta anc la title track e Tailgunner ad cal disc lè, in śònta a i dū sìngui) al riva anc in dal nòstar paéś a Milàṅ, Róma, Trevìś e Firénse purtànd sèg però dal senugrafìi più cuntgnùdi rispèt a i cuncèrt da na vòlta.
'L àlbum sucesìṿ a véd la luś al 12 ad Maǵ dal 1992 cun al tìtul ad Fear of the Dark (Paura dal buj) cun na cupertìna diśgnàda par Melvyn Grant e minga par Derek Riggs cuma tut chi atri. A s véd 'n Eddie mustruóś e da scarésa fuś e imparśunâ dènt'r a 'n trònc e a i spric d'n àlbar ad nòt. Cuma al disc precedènt, anc quést chè al patìs soquànti critchi ma al vénd bèṅ cavànd-gh-la a finìr a 'l prim pòst in dal clasìfichi ingléśi, purtâ in élt da 'l sìngul dimóndi rabî Be Quick or Be Dead e da di braṅ cuma From Here to Eternity, al lènt Wasting Love e Fear of the Dark, sunâ da spés dal viṿ.
Al Fear of the Dark Tour al véd gl’Iron Maiden sunàr a 'l Monsters of Rock dal 1992 in dal castèl ad Donington insém a Slayer, W.A.S.P., Skid Row e àtar incóra. Al cuncèrt al vèṅ tirâ śò e fat gnir pò fóra su CD cuma Live at Donington. Àtar dū disc dal viṿ (A Real Live One e A Real Dead One) i gnaràṅ fóra anc 'l an dòp.
La gnuda ad Blaze Bayley (1993-1999)
A la fiṅ dal Real Live Tour, Bruce al decìd tut 'd un cólp al mulàr al grup par di mutìṿ vari: al questiòṅ cun Harris, la sò caréra da par lò ch'la gh'iva di prubléma p'r al fat 'd èsar custrét a pasàr dimóndi tèmp cun i Maiden e la vója ad far quèl ad difarènt. I fan i gh armànan dabòṅ.
La banda l'è custréta dònca a tacàr a pascàr-as 'n àtar cantànt al sò pòst. Harris al n vliva minga tōr dla gint furastéra, ch'la n dascurìs briśa 'l ingléś cuma léngua màdar, e par cal mutìṿ lè Michael Kiske (ex mémbar di Helloween) al vèṅ scartâ subìt, stésa ròba p'r al scuséś Doogie White ch'l iva laurâ in cal mèntar cun Yngwie Malmsteen. A la fiṅ a vèṅ sarnî al śóvan cumpunènt di Wolfsbane, Blaze Bayley, che però al gh'iva na vóś dal tut difarénta ad quéla ad Dickinson, dimóndi più basa.
A tri an da Fear of the Dark, gl’Iron Maiden i s in vénan fóra al 2 'd Utóbar dal 1995 cun The X Factor (Al fatōr X). La X dal tìtul la daśvèṅ dal fat ch'al disc al fus al dècim p'r al grup e anc parchè a gh'éra dal mistēr in di cunfrònt dal cantànt nóṿ.
Al disc al sòna dimóndi scûr, cun al chitàri un pôc śmursàdi par vlér dal prudutōr Nigel Green e cun 'n Harris dimóndi śò p'r al fat 'd avér pardû sò pàdar e ès'r-as divìś in cal mèntar da sò mujér. Soquànt di braṅ i tōśan ispirasiòṅ da di film o da di rumànś: Man on the Edge (prim sìngul) da la pelìcula ad Joel Schumacher Un giorno di ordinaria follia, Sign of the Cross da 'l lìbar 'd Umberto Eco Il nome della rosa (l'è la trasa ch'la vèra al disc e l'è dimóndi lunga, più 'd ùndas minùt) e The Edge of Darkness da 'l racònt ad Joseph Conrad Cuore di tenebra.
Anc s'al disc al gh la cava a rivàr a 'l utàv pòst ingléś, i sustenidōr i n èṅ briśa cuntènt.
In Setémbar al grup al partìs p'r al tour ciamâ The X Factour.
Al 23 ad Mars dal 1998 a vèṅ fóra al secónd àlbum in studi ad Blaze e undicéśum p'r grup, Virtual XI, cun i sìngui Futureal e The Angel and the Gambler, anc se la canta ch'la gh'à abû sucès l'è pò stada la The Clansman sunàda da spés dal viṿ. Harris al decìd chè ad sunàr anc al tastéri.
Mémbar
Quéi 'd adès
- Bruce Dickinson – Vóś (1981–1993, 1999–incō)
- Steve Harris – Bas (1975–incō)
- Dave Murray – Chitàra (1976-1977, 1977–incō)
- Adrian Smith – Chitàra (1980–1990, 1999–incō)
- Janick Gers – Chitàra (1990–incō)
- Nicko McBrain – Baterìa (1982–incō)
Ex cumpunènt
- Paul Di'Anno – Vóś (1978–1981)
- Blaze Bayley – Vóś (1994–1999)
- Dennis Stratton – Chitàra (1979-1980)
- Doug Sampson – Baterìa (1977-1979)
- Clive Burr – Baterìa (1979-1982)
Discugrafìa
Àlbum
- 1980 - Iron Maiden
- 1981 - Killers
- 1982 - The Number of the Beast
- 1983 - Piece of Mind
- 1984 - Powerslave
- 1986 - Somewhere in Time
- 1988 - Seventh Son of a Seventh Son
- 1990 - No Prayer for the Dying
- 1992 - Fear of the Dark
- 1995 - The X Factor
- 1998 - Virtual XI
- 2000 - Brave New World
- 2003 - Dance of Death
- 2006 - A Matter of Life and Death
- 2010 - The Final Frontier
Racòlti
- 1996 - Best of the Beast
- 1999 - Ed Hunter
- 2002 - Eddie's Archive (cun dèntar "BBC archives", "Beast over Hammersmith" e "Best of the B-sides")
- 2003 - Edward the Great
- 2005 - The Essential Iron Maiden
- 2008 - Somewhere Back in Time - The Best of 1980-1989
- 2011 - From Fear to Eternity - The Best of 1990-2010
Dal Viṿ
- 1981 - Maiden Japan
- 1985 - Live After Death
- 1993 - A Real Live One
- 1993 - A Real Dead One
- 1993 - Live at Donington
- 1994 - Maiden England
- 1998 - A Real Live Dead One
- 2002 - Rock in Rio
- 2005 - Death on the Road
- 2009 - Flight 666
EP
- 1980 - Live!! +one
- 1981 - Maiden Japan
Sìngui
- 1980 - Running Free
- 1980 - Sanctuary
- 1980 - Women in Uniform
- 1981 - Twilight Zone
- 1981 - Purgatory
- 1982 - Run to the Hills
- 1982 - The Number of the Beast
- 1983 - Flight of Icarus
- 1983 - The Trooper
- 1984 - 2 Minutes to Midnight
- 1984 - Aces High
- 1985 - Running Free (live)
- 1985 - Run to the Hills (live)
- 1986 - Wasted Years
- 1986 - Stranger in a Strange Land
- 1988 - Can I Play with Madness
- 1988 - The Evil That Men Do
- 1988 - The Clairvoyant
- 1989 - Infinite Dreams
- 1990 - Running Free/Sanctuary
- 1990 - Women in Uniform/Twilight Zone
- 1990 - Purgatory/Maiden Japan
- 1990 - Run to the Hills/The Number of the Beast
- 1990 - Flight of Icarus/The Trooper
- 1990 - 2 Minutes to Midnight/Aces High
- 1990 - Running Free (live)/Run to the Hills (live)
- 1990 - Wasted Years/Stranger in a Strange Land
- 1990 - Can I Play with Madness/The Evil That Men Do
- 1990 - The Clairvoyant/Infinite Dreams (live)
- 1990 - Holy Smoke
- 1990 - Bring Your Daughter... to the Slaughter
- 1992 - Be Quick or Be Dead
- 1992 - From Here to Eternity
- 1992 - Wasting Love
- 1993 - Fear of the Dark (live)
- 1993 - Hallowed Be Thy Name (live)
- 1995 - Man on the Edge
- 1996 - Lord of the Flies
- 1996 - Virus
- 1998 - The Angel and the Gambler
- 1998 - Futureal
- 2000 - The Wicker Man
- 2000 - Out of the Silent Planet
- 2002 - Run to the Hills (arfàta in dal 2002)
- 2003 - Wildest Dreams
- 2003 - Rainmaker
- 2004 - No More Lies
- 2005 - The Number of the Beast (arfàta in dal 2005)
- 2005 - The Trooper (arfàta in dal 2005)
- 2006 - The Reincarnation of Benjamin Breeg
- 2006 - Different World
Videugrafìa
- 1981 - Live at the Rainbow
- 1983 - Video Pieces
- 1985 - Behind the Iron Curtain
- 1985 - Live After Death
- 1987 - 12 Wasted Years
- 1989 - Maiden England
- 1990 - The First Ten Years: The Videos
- 1992 - From There to Eternity
- 1993 - Donington Live 1992
- 1999 - Raising Hell
- 2001 - Classic Albums: The Number of the Beast
- 2002 - Rock in Rio
- 2003 - Visions of the Beast
- 2004 - The Early Days
- 2005 - Death on the Road
- 2008 - Live After Death DVD
- 2009 - Flight 666
- 2012 - En Vivo!
Culegamènt estéran
- (EN) Al sit uficiàl
- (IT) Al sit uficiàl itagliàṅ
- (EN) La pàgina ad Myspace
- (EN) Al vìddeo ad Wasted Years in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd Holy Smoke in sal Youtube
Nòti
- ↑ Eṅ-i gl’Iron Maiden di satanìsta? centrosangiorgio.com


text:
Entschatta dals cuntegns
Entschatta dal navigatur
Fin dal navigatur
Activitads
Lavur terminologica sistematica
Talas lavurs sistematicas vegnan realisadas savens sin dumonda d’in uffizi u d’autras instituziuns partenarias. La Secziun da terminologia è responsabla en tals projects per la coordinaziun, per la controlla da qualitad e presta agid metodic. En la banca da datas terminologica TERMDAT metta ella a disposiziun las collecziuns terminologicas elavuradas.
Tar la lavur terminologica vegnan resguardadas las quatter linguas naziunalas svizras – il tudestg, il franzos, il talian ed il rumantsch – e per part l’englais.
Cussegliaziun ed accumpagnament
Avais vus avant d’elavurar in project terminologic? La Secziun da terminologia As stat gugent a disposiziun!
Scolaziuns
Per ulteriuras infurmaziuns pudais Vus gugent contactar la Secziun da terminologia.
Participaziun a barats e congress naziunals ed internaziunals
Universitads, instituts da perscrutaziun ed auters posts spezialisads dal maun public survegnan in access gratuit a l’entira banca da datas terminologica TERMDAT, ch’ins po consultar sulettamain en l’intranet da l’administraziun federala. Persunas privatas survegnan mo in access a TERMDAT en connex cun projects communabels e sco recumpensa per ina contribuziun substanziala a l’engrondiment da la collecziun terminologica da la Confederaziun.
A nivel internaziunal realisescha la Secziun da terminologia cun ils servetschs linguistics d’auters stadis gronds projects terminologics e sias collavuraturas e ses collavuraturs participeschan activamain a congress dal fatg ed a barats d’infurmaziuns e d’experientschas.
Administraziun da las datas
Fin dals cuntegns


text:
Cherson
Cherson (XepcoH/Cherson in ucrain e in russ) l'è ona città de l'Ucraina cont ona popolazion de pussee de 300.000 personn.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La città la se troeuva in del sud del paes, in de l'oblast' con l'istess nomm. L'è traversada del Niper, e l'è bagnada del Mar Negher, del qual a l'è on port important.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La zona, fina al 1774, l'era sotta el domini del Khanaa de Crimea.
In del 1778, sotta el comand de Grigorij Aleksandrovič Potëmkin, Aleksandr Vasil'evič Suvorov e Abram Petrovič Gannibal, l'è stada fada sù la città de Cherson. El nomm el vegn giò de ona contrazion de Chersónēsos, on'antiga città greca de la Crimea (incoeu Sebastopel). Voeuna di primm costruzion de la noeuva città l'è stada la gesa de Santa Catarina (del nomm de l'imperadris de la Russia Catarina II). L'è staa lì che l'è staa sevellii el Potëmkin.


text:
Gyeonggi-do
Gyeonggi-do (hangul: 경기도; hanja: 京畿道) l'è la pruvincia püssee pupulusa in de la Curea del Süd. La sò capital a l'è Suwon. Seoul--la capital e cità püssee impurtanta de la Curea del Süd--a l'è el center de la pruvincia, ma l'è devegnüda "cità speciala" in del 1946, separada dal rest de la pruvincia. Incheon--anca una cità impurtanta che uriginalment l'ha furmaa part de Gyeonggi-do--in de la stessa manera, l'è devegnüda "cità metrupulitana" in del 1981. Quest tre aministraziun furmen una regiun de 22,766,850 de abitant (in del 2005)--quasi 50% de tüta la pupulaziun de la Curea del Süd.
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gyeonggi-do l'è dividüda in 27 cità (Si; 시) e quater cunte (Gun; 군).
I seguent hinn i nomm di cità e cunte, scrivüü in de l'Alfabett latin, Hangul, e Hanja.
I Cità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Suwon (수원시, 水原市) gh'ha quater distret:
- Paldal-gu (팔달구; 八達區)
- Yeongtong-gu (영통구; 霊通区)
- Jangan-gu (장안구; 長安區)
- Gwonseon-gu (권선구; 勸善區)
I alter cità a hinn:
I Cunte[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Pruvinci gemelad[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Pruvincia de Gauteng
- Nord Holland
- Taipei
- Moscow
- Méssich
- Virginia
- Utah
- Florida
- Ha Tay
- Assemblea del Nordoest
- Cuntea de Vastmanlands
- Cumunità autonuma de Catalunya
- Süd Sulawesi
- Prefetüra de Kanagawa
- Pruvincia de Guangdong
- Pruvincia de Shandong
- Pruvincia de Liaoning
- Kampot
- British Columbia
- Departiment de Alto Parana
- Queensland


text:
Aedermannsdorf
Aedermannsdorf a l'è un cumün svizzer del distret de Thal. in del Canton Soleta. Al gh’ha pressapoch 555 abitant e una süperfiss de 12.88 km², e al se tröva a una altitüden de 531 meter sura al livel del mar.
El cumün de Aedermannsdorf a l'è tacaa ai cumün de Beinwil, Farnern (BE), Herbetswil, Matzendorf, Mümliswil-Ramiswil, Rumisberg (BE), Schelten (BE), Seehof (BE), Vermes (JU).
La prima atestaziun del paés l'è in d'un docüment del 1308 col nom de Odermarstorf. Püssee tard l'è staa menziunaa coi nom de Edermansdorf (1318), Edelmanstorff (1404) e Edermastorff (1518).
Foto del paés[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Besózz
Besòzz (pronunciaa con la o sarrada in Bosin; Besozzo in Italian) l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 9 098 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 13,5 km² e 'na densità de 674 ab./km².
El paes el se troeuva longh i spond del Lagh Maggior e 'l confina con la Provincia de Verbania (comun de Belgiraa). Oltra al center comunal esisten anca tre frazion, ciamaa Bogn, Cardana e Olginasen.
A Besòzz l'è nassuu el pittor medieval Michelin de Besòzz (1370-1345).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Besózz l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Valonia
La Valonia (in Frances Wallonie, en Valun Walonreye) al è vüna di tre regiun del Belgi.
A l'è furmada dai pruvenz de
- Hainaut (valun: Hinnot; picard: Hénau; ulandes: Hennegouwen; tudesch: Hennegau; limburghes: Henegouwe)
- Liegi (frances; Lièges; valun: Lidje; tudesch: Lüttich; ulandes: Luik)
- Luxemburg (frances: Luxembourg; valun: Lussimbork; tudesch: Luxemburg)
- Namür (valun: Nameur; ulandes: Namen; lüssemburghes: Namouer; ripuarian: Namür)
- Brabant Valun
In chesta resgjun-chí a gh'è la Cumünitaa Germanòfuna da Bèlgica, da che la lengua ufizziala al è ul tudeesch.


text:
Ritan
Ritan (tudesch: Ritten, talian: Renon) l'è un cumün in Südtirol che'l se tröa a nord de Bulsan in sü un grand plató de volta muntagna intra i fiüm Isargh e Tàlfara. El cumün l'è faa sü de derset fraziun.
Istoria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ritan l'è stada numenada la prima völta inturen a l'an 900 cunt 'l nom de „Mons Ritanus“ e giamò int 'l 13° secul l'è staa faa sü un uspissi (int la fraziun de Lengmoos) che pö l'è staa dunaa a l'Urden Tütonegh. Int 'l 17° secul, Ritan l'è devegnüü 'l sit indua i sciur de Bulsan andaven in istaa a ciapà un puu de fresch.
Int i agn sessanta, Ritan l'ha tacaa sü a gnì semper püssee grand grazia 'l bum ecunomegh.


text:
Utah
L' Utah a l'è un stat federal di Stat Ünii d'America. Al gh'ha una süperfiss de 219.887 km² e una pupulaziun de 2.389.039 abitant.
A l'è tacaa a nord a l'Idaho e al Wyoming, a ovest al Nevada, a süd a l'Arizona, a est al Colorado.
La capital a l'è Salt Lake City (181.743 abitant), che l'è anca la cità püssee pupulada del stat. L'altra cità cun püssee de 100.000 abitant a l'è West Valley City.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Utah al gh'ha 5 grand eletur in di eleziun presidenziaj de l'Üniun. Mudel:Utah


text:
Anzan (CO)
Anzànn (nom ufizial in italian: Anzano del Parco) l'è on comun de la Provincia de Còmm de 1 789 abitant (dato del Dicember 2013[1]), 'na süperfis de 3,3 km² e 'na densità de 542 ab./km².. L'è tacaa ai comun de Alseri, Alzaa, Luragh d'Erba, Monguzz e Orsenigh
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Anzan (CO) l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Sànga
Sanga (in Italià: Zanica) l'è ü cümü de la pruìnsa de Bèrghem che l' se tróa 'n de la ólta pianüra sö la ria de la Mórla.
El g'ha 'na popolasiù de 8 521 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 14,7 km² e 'na densità de popolasiù de 580 ab./km²
Ol paìs l' se tróa a 7 km de la sità e a 210 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Sà, Caernàch, Cümü Nöf, Grasòbe, Öre, Stezà e Örgnà. Ol teritòre cümünàl de Sànga l'è traersàt fò da la Mórla.
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In paìs s'pöl vèt la cà del feracaài o mariscàlf, 'ndóe se dis che la sìes nasìda la màschera bergamàsca del Giupì e la vìla liberty de la famèa Spasciani fàcia sö al presépe del méla e nöf e dai agn '70 palàs cümünàl de Sànga. Fò del paìs in di càp a mèsa stràda tra Sànga e Grasòbe s' tróa la cézina de la Madóna di Cap.
Gh'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Sanga l'è nasìt ol Felice Moretti, pò dientàt Padre Davide, che l'è stacc ün importànt sunadùr de òrghen e compositùr de müzìca per òrghen.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Sànga l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Gallery[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Urtijëi
Urtijëi in ladì (tudesch: Sankt Ulrich; italià: Ortisei) l'è ü cümü del Südtirol-Pruinsa de Bulsà e 'l se tróa 'n de la Al Gardéna che l'è öna al dolomìtega de la Ladinia.
Ol paìs l' se tróa a 1.236 méter söl lièl del mar, l'è zó 'n del fónd de la al e l'è metìt tra la rìa a drécia del Gardéna e i pé del Mut Rascesa.
L'è ü paìs türistèch tra i piö 'mportàncc di Dolomiti.
Ol paìs[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol paìs l'è strècc e lónch in fónt a la al e l'è nasìt sö la Streda Rezia che amò al dé de n'có l'è la stràda principàla 'ndóe gh'è i negòse piö bèi e i türisti i và a spas.
La Streda Rezia la part da la céza parochiàl dedicàda al Sant Ülrìch e pò la pàsa per la piasa Sant Antóne, ol cör del pais, 'ndóe gh'è la ègia céza dedicàda pròpe al Sant Antóne e 'ndóe i ria töte i coriére.
Ach se l' türìsm l'è bazàt sö i albèrgh, i rèsidence e i garnì, ol paìs tra la fì di agn 90 del sécol XX e i prim 10 agn del sécol XXI l'è cresìt pròpe tat e l' s'è slongàt in de la al e l'è salìt sö sö la montàgna sö i còste piö bàse del Rascesa.
Và regordàt però che töte i cà i è fàce a la manéra gardenéza, bàite e cà de montàgna, con tat lègn, bèle decoràde, öna quach pròpe afrescàde e ògne cà 'l gh'à 'l sò nòm, tat che 'l paìs l'à mia perdìt ol sò göst de paìs de montàgna, la fórse perdìt del töt la céra del paìs de montagna d'öna ólta per ciapà chèla de stasiù de sci del dé de 'ncö.
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La cèza parochiàl dedicàda al Sant Ülrìch,
- La céza ègia 'n piàsa Sant Antóne,
- Sant Jacob che l'è öna bèla frasiù a 1.400 méter co la sò céza,
- La Cësa di Ladins (che l'è la cà di Ladì) col Museum Gherdëina,
- I straurdinàre belèse natüralìsteghe.
Per scià[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Urtisèj l'è 'n del comprensòre del Dolomiti Superski che l' gh'à piö de 1000 chilòmeter de piste, la Al Gardéna - Mont Seuc la gh'à 180 km de piste de sci e tra chèste i piö bèle i è la Saslons, 'ndóe la se té la discéza lìbera de Còpa del Mónt, la Dantercèpies e i dò piste del Seceda. Ol Mont Seuc l'è menimà l'ideàl per chèi che i è dré a 'mparà a scià o per chèi che ghe piàs ol sci de fónt.
Montàgne e impiàncc de risalìda[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Da Urtijëi s'pöl ciapà, de dré a la céza parochiàl, ün öf e pò öna fünivìa che la pórta a i 2.500 méter del Seceda, sia per indà a scià sia per fà di bèle spasezàde d'éstàt.
Öpör s'pöl ciapà la fünicolàr del Rascesa e 'ndà a proà la pista de slitì o fà di bèle spasezàde d'éstàt.
S'pöl pò ciapà l'öf che l' pórta sö l'Mont Seuc che l'è ün altipià sö i 2.000 méter de 'ndóe se èt pròpe bé ol Saslónch, ol Saspiàt e pò 'l Sciliar.
Zét de Urtijëi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Urtijëi gh'è nasìcc:
- ol Luis Trenker, regìsta,
- la Isolde Kostner, campiunèsa de sci,
- La Carolina Kostner, campiunèsa de patinagio,
- ol Giorgio Moroder, sunadùr.


text:
CD
El CD (del ingles compact disc, che'l vör dì disch cumpat) a l'è un disch otich che'l se dupra per metegh sü e imagazinaa di dat. El CD l'hann desvilüpaa la Sony e la Philips in del 1979. La prudüziun de massa l'è scuminciada in del 1982 in de la fabrica de la Philips a Hannover in Germania, e de quel an là el CD l'ha ciapaa un poo a la völta el post del vinil.
Dopu un poo de temp l'ha ciapaa el post anca di dischit del cumpiüter vist che ghe n'ha pussee de memoria per memurizà i dat.
Un disch cumpat al pö vess un CD:
- Audiu;
- Videu; Vídeu CD (VCD) o Süper Vídeo CD (SVCD)
- de dat; CD-ROM (dumà letüra), CD-R (scrivibil), CD-RW (re-scrivibil)
Furmaa principaj
- 8 cm - 215 Mb o 21 men
- 12 cm - 650 Mb o 74 men
- 12 cm - 700 Mb o 80 men
- 12 cm - 800 Mb o 90 men
- 12 cm - 875 Mb o 100 men
Un CD standard el gh'ha un diameter de 12 cm e un spessur de 1,2 mm, e'l pö tegnì dent 74-80 menü de müsega o 650-700 Mb de dat. A l'è faa de pulicarbunaa che l'è quataa cunt un strat de alümini (induè che la finiss l'infurmaziun) e pöö a la fin un strat prutetif.
A diferenza del vinil o de la müsicasseta, un CD a l'è un sistema digital de registraziun.


text:
Darée teurema da Fermat
Ul darée teurema da Fermat al aferma che l'equazziun diufàntega
la gh'a nissüna sulüzziun intrega par n > 2, e vesseent x, y e z difereent da zero.
Al è vün di teureem plüü famuus da la stòtia da la matemàtica e, fin l'an 1995 sa dispusava mia d'una dimustrazziun (e, par taant, s'al tratava in realtaa d'una cungetüra). Cunsideremm che, cura ca n = 2, l'equazziun la gh'a infiniit sulüzziun intreegh grazzia al teurema da Pitàgura.
Ul matemàtich Francees Pierre de Fermat al è staa ul primm a pruponn ul teurema, però, malauradameent, la demustrazziun ch'al pretendeva d'avé realizada la s'a mai truvada. Fermat a l'a lassaa scrivüü int un màrgin da la suva còpia da l'Aritmètica da Diufaant l'enuncjaa dal teurema e l'afermazziun ch'al en eva truvada la demustrazziun. Int i söö propi paroll:
- Cubum autem in duos cubos, aut quadrato-quadratum in duos quadrato-quadratos, et generaliter nullam in infinitum ultra quadratum potestatem in duos eiusdem nominis fas est dividere cuius rei demonstrationem mirabilem sane detexi. Hanc marginis exiguitas non caperet
i.e.,
- «Al è impussíbil che un cüüb al síes la suma da düü cüüb, che una putenza quarta la síes la suma da dò puteenz quaart e, in generaal, che qual-sa-vöör nümar ch'al síes una putenza süperiuur a düü al síes la suma da dò puteenz da la medésima valuur. A uu descuveert una demustrazziun maravejusa da chesta prupusizziun, però cheest màrgin-chí al è tropp strecc par che la ga staga deent.»
L'afermazziun da Fermat la deventa imediatameent un prublema che un bell puu da matemàtich i tenta da resòolf. Ziich a ziich, i va vegniint sü di demustrazziun parziaal (par esempi, la Sophie Germain la mustra ul teurema íntal caas che n al è un nümar primm e 2n + 1 apó) u demustrazziun da teureem assucjaa a chest-chí. Apó s'al demustra ul teurema par di valuur fisc determinaat da n: ul Euler le demustra par n = 3, l'istess Fermat al lassa pröva da la suva demustrazziun par n = 4, ul Lagrange e Dirichlet par n = 5 i chest darée apó par n = 14.
Al 1993 l Andrew Wiles al núnzia la demustrazziun generala dal teurema, che però la resülta erònia: l'istess la curegiss intra la fin dal 1994 e l'inizzi dal 1995. Cun chesta demustrazziun, ch'a la implica l'üüs da funziun elítich e representazziun da Galois, vün di plüü famuus prubleem da la matemàtica al restava saraa. Mia-da-maanch, al vaar la pena da sa dumandá si realameent Fermat al àbies cunseguii una demustrazziun dal teurema e, in caas afermatiif, che métud a l'a druvaa, gja che ul camin parcurüü pal Wiles al dövra di utiil matemàtich inesisteent a l'épuca da Fermat.
Refereenz e liamm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Wiles, A. "Modular elliptic curves and Fermat's last theorem" Ann. Math. 141, 443-551, 1995. L'artícul uriginaal dal Wiles. (Ingles)
- Singh, S. Fermat's Enigma (Anchor Books, Nova York 1998).
- Fermat's Last Theorem. Bloc dedicat a presentar de forma entenedora i divulgativa qüestions relacionades amb el teorema. (Ingles)


text:
Bèrs (BG)
Bèrs San Fìrem (nòm uficiàl en italià: Berzo San Fermo) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa sö ü teràs aluviunàl 'n de la Al Caalina a 21 km de la sità e a 350 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 1 344 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 5,8 km² e 'na densità de popolasiù de 232 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Dréra, Bórgh, Entràdech, Forèst, Grù e Vigà.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Bèrs l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Monvall
Monvall (nom ufizial in italian: Monvalle) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 1 975 abitant (dato del Dicember 2013[1]), 'na süperfis de 4 km² e 'na densità de 494 ab./km².
El paes el se troeuva longh i spond del Lagh Maggior e 'l confina con la Provincia de Verbania (comun de Belgiraa). Oltra al center comunal a gh'è ona frazion (Turr) e on quai rion, come Canton e Goree.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Monvall l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Kleinlützel
Kleinlützel a l'è un cumün svizzer del distret de Thierstein. in del Canton Suleta. L'è un exclave al cunfin cun la Francia.
Al gh’ha pressapoch 1249 abitant e una süperfiss de 16.34 km², e al se tröva a una altitüden de 420 meter sura al livel del mar.
El cumün de Kleinlützel a l'è tacaa ai cumün de Burg im Leimental (BL), Kiffis (FR-68), Liesberg (BL), Roggenburg (BL), Röschenz (BL), Wolschwiller (FR-68).
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Kleinlützel in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Carro (SP)
Carro (en lìgure: O Cäro) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de La Spesia.
El g'ha 'na popolasiù de 565 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 33,6 km² e 'na densità de popolasiù de 17 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Carrodano, Castiglione Chiavarese (GE), Deiva Marina, Maissana, Sesta Godano, Varese Ligure.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Carro (Italia) l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Mudel:Demografia/Carro (Italia)
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Székesfehérvár
Székesfehérvár (Stuhlweißenburg in tudesch; Albareale in italian; Stolni Beograd in serb; Białogród in pulach; Istolni Belgrád in türch; Stoličný Bělehrad in cech; Stolicný Belehrad in sluach) a l'è una cità de l'Üngheria de 101.600 abitant (2007).
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Székesfehérvár a l'è gemelaa cun:
- Alba Iulia, Rumania
- Birmingham, Stat Ünì d'America
- Blagoevgrad, Bülgaria
- Bratislava, Sluachia
- Cento, Italia
- Chorley, Regn Ünì
- Kemi, Finlandia
- Luhansk, Ücraina
- Opole, Pulonia
- Schwäbisch Gmünd, Germania
- Zara, Cruazia


text:
Franche-Comté
La Franche-Comté (nòm uficiàl en fransés: Région Franche-Comté ) l'è giöna de le 22 regiù de la Francia. La popolasiù totàl de la regiù l'è de 1,133,000 abitàncc (dato del 2004) distribüìcc söndèn'area de 16,202 km², per 'na densità de 70 ab./km².
Sudiviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La regiù de Franche-Comté l'è dividìda 'ndei dipartimèncc de Doubs, Haute-Saône, Giüra, Territoire de Belfort che i ragrùpa 8 circondàre (en fransés: arrondissements) e 1.786 cümü. La capital de la regiù l'è Besançon.