text:
Verbrauchertelegramm Europa-Ausgabe Fauré 2016Beilage zur ladinischen Europa-Ausgabe Nr. 14 - Redaktion: Europäisches Verbraucherzentrum
Rëi dles Zentrales di Consumadus Europeiches
Raport 2015Döta l'ativité dl ann 2015 é gnüda fata a na moda che le consumadú sides tres plü informé. Ince l'ann passé á la majera pert dles domandes d'informaziun y de caji revardé le setur di iadi. Dlungia i problems liá ai iadi di fligri o ai pachec vacanza á l'ofize de Balsan gestí ince retlamaziuns sön descriminaziuns de prisc aladô dla zitadinanza o dl post de zitadinanza. Le setur olache la ZCE á registré l'ultimo ann n aumënt di caji y dles domandes d'informaziun indere é dessigü chël dl comerz eletronich. Dles 621 domandes di consumadus talians che reverda problems sura i confins fora, revardâ bëgn 342 l'e-commerce. Chësc ó dí che te 342 caji sön 621 é le contrat gnü stlüt jö online.
Le medemo é sozedü ti 321 caji olache les consulëntes iuridiches é antergnödes por sostigní i consumadus residënc te d'atri Stac mëmbri dl'UE; passa mec i contrac é gnüs stlüc jö online. Chësc trend é gnü a se le de ince ti 245 caji olache i colegs dla ZCE de d'atri Paisc mëmbri é gnüs inciariá da ciafé na soluziun por les retlamaziuns di consumadus taliana. Dl 2015 é l'ofize de Balsan sté bun da ciafé en colaboraziun cun d'atres ZEC d'Europa da impreses talianes y esteres 200.000 euro por i consumadus.
De plü informaziuns é da ciafé sön nosc sit.
IADI Y VACANZES
L'assiguraziun obligatoria sostituësc le fonds de garanzia nazionala.Ci sozedel pa a che che é sön le iade sce le tour operator, che ne sciafia nia da paié, i lascia - al é propri le caje da le dí - a pe? Dl 1999 él gnü metü sö tla Talia n fonds nazional de garanzia a na moda che al ti gniss retü ai viajadus dan le scomenciamënt dl iade döta la spëisa sostignida o ai rovass zoruch a ciasa (zënza d'atri cosć), tl caje de falimënt o sce n tour operator talian n'ess nia sciafié da paié. Chësc fonds de garanzia nazionala vëgn baraté fora dal 1 de jená dl 2016 cun n’assiguraziun obligatoria. Chiló ciafëise les mudaziuns plü importantes.
VACANZES Y IADI
Variores por iadi luncChi che ó fá n iade te Paisc da lunc o raiuns tropicai messess mëte man denant cun l'organisaziun dl iade y s'informé naôta sön les variores che vá debojëgn. Tröpes maraties che an se taca y che vëgn ma dant dainré tla Talia y tl'Europa é ciamó dër slariades fora. An dess a vigni moda controlé da avëi fat la variora y d'avëi fat les retlamaziuns che vá debojëgn cuntra les maraties che an se taca slariades fora tla Talia, dantadöt cuntra difterita, tetanus, polio, tos da cian, rüstl, me toch y rosolia.
Caje dl mëis
Chël di cufri te fligher é oramai n argomënt tres plü zite. An mëss mëte averda al pëis, ala forma, al contignü. Mo nia ma: an mëss ince speré da i ciafé canché an arsësc! Y da i ciafé intiers. De de te caji podess ves cunté la consumadëssa spagnola Patricia, che n'á nia plü ciafé so cufer canche ara é rovada tl paraisc dles spones dla Sardegna y á indô cumpré do cina al ultimo toch de guant y i azessur de marca, che ara â metü tl cufer che ê jü a perde. Do val' de él gnü ciafé le cufer y an ti l'á indô dé zoruch intier. Spo ti ára atira fat recurs ala compagnia damanan che al ti gniss retü i scioldi por döt ci ara â spenü, mo les compagnies di fligri mëss ma curí i cosć por cumpré ci che an á veramënter debojëgn, sciöche i articui d'igiena, ci che an adora veramënter da se iestí o medejines. A vigni moda sce i ponsëis da se cumpré ne sá ma nia tan de guant "al paia pö la compagnia", se falëise!


c: text/html

text:
La Under 8, i plu pitli dl HC Gherdėina, ą n dumėnia ai 29 de jené fat pea pra n turnoi metł a jģ dal Bulsan Academy. La partides de chėsc turnoi ie per l prim iede unides fates sun n pitl ciamp dala dlacia tla streda Genova a Bulsan y ulon te chėsta ucajion rengraziė l Bulsan Academy per la bona urganisazion. Pra chėsc turnoi, ulache l ą fat pea la scuadres de Gherdėina, dl Bulsan Academy y de Trėnt, ą nosc pitli inņ mustrą cie che i ą mparą nchin śėn, vencian una na partida y fajan truep goi. Do l turnoi ą duc giapą na bona marėnda y na bedaia. L ie stat n blņt turnoi scialdi garatą. Bravi mutons y mutans dla U8! N rengraziamėnt particuler ti va ai trainadėures y ai acumpaniadėures!
La Under 12 ą n sada ai 28 de jené jugą n cėsa l ultimo turnoi de chėsta segonda pert dl campiunat. Contra la scuadra dl HC Vinschgau Warriors ąi vencił 2:1 (goi de Niklas y Jonas Piccolruaz) y contra l HC Toblach ai vencił 3:1 (goi de Nicolas Hofer, Matthias Perathoner y Marcel Comploi) se purtan nsci a cėsa 6 ponc. Nscila ąi arjont de ndut 24 ponc y l prim post te tlassifica dla grupa B. Bravi mutons!
U14 Gherdėina - Toblach 4:3 (2:1, 1:0, 0:3)
La scuadra dla Under 14 ie furneda n dumėnia ai 29 de jené a Auronzo a jughé contra la scuadra de Toblach. L Toblach ą danter l auter nce jugadėures de Auronzo y perchėl vėniel nce uni tant jugą iló. I mutons dl Gherdėina perdova do l segondo tėmp 1:3, ma tl terzo tėmp iesi mo stac boni de tré decą cun merit chėsta partida, vencian per 4:3. Per l Gherdėina ąl fat i goi: Leo Messner (2), Alexander Vigl y Marc Kasslatter.
U16 Gherdėina - Eppan 4:5 (1:3, 2:1, 1:1)
Sciot per chėsta partida che la U16 dl Gherdėina ą perdł contra l Eppan n sada ai 28 de jené te Sėlva. I mutons dl Gherdėina ą jugą bėn y la partida fova for valiva. Tl terzo tėmp se ąi pona purtruep mo giapą n gol y ą nsci perdł la partida de n gol per 4:5. Per l Gherdėina ąl fat i goi: Tobias Fill, Julian Senoner, Kevin Schmalzl y Markus Mair.
U19 Gherdėina - Asiago 4:6 (1:2, 2:3, 1:1)
La Under 19 ą jugą n dumėnia ai 29 de jené n cėsa contra l Asiago. Cun puec jugadėures, dantaldut bėndebņ jėuni, ą l Gherdėina fat scialdi na bona partida tenian pea drėt bėn cun la bona scuadra dl Asiago. I mutons fova for daujin al resultat a pčr, ma ala fin ne nąla mpo no butą y l Gherdėina ą perdł per 4:6. Per l Gherdėina ąl fat i goi: Bean Schmalzl, Damian Bergmeister, Andrea Demetz y Markus Mair.
Serie C: Vinschgau - Gherdėina 6:3 (3:1, 2:1, 1:1)
La scuadra dla serie C ą jugą n sada 28 de jené a Latsch tla Val Venuesta. I jėuni dl Gherdėina ą plu de mo n tan de iedesc sun cassa che no l averser, ma coche la ie suvėnz, vencił ą i autri che fova plu cuncrec dan cassa. Nsci ąi purtruep perdł per 3:6. Per l Gherdėina ąl fat i goi: Simon Vinatzer, Damian Bergmeister y Samuel Moroder.
La proscima partides di jėuni n cėsa:
N dumėnia ai 5 de fauré dala 10.00 juega la U14 contra l Persenon y for n dumėnia juega la Serie C dala 18.00 contra i Diavoli Milano. (im)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Teurema du Menelao, cas 1: la reta DEF la taja no ul triangul ABC.
Teurema du Menelao, cas 2: la reta DEF la taja ul triangul ABC.
Sa veet che la aprt a sinistra du l'equazziun la g'haa segn negatif se tucc e tri i raport a hin negatif, cas in cui la reta la taja no ul triangul, o un raport l'è negatif e gli altar dü pusitif, cas in cui la reta la taja ul triangul in dü pünt (sa veda ul assioma da Pasch).
Sa disegnan i perpendicular da , e in sö , le ciami rispetivament , e . Mó par similitüdin da triangul, sa veet che:
Ciuè:
L'ültima uguaglianza la sa tröva semplificando i frazziuni dentar al modul.
Per l'oltar vers du l'implicazziun:
sian e in sö rispetivament i rett e , inscì che l'equazziun la vada ben. Sia ul pünt duè che i rett e sa tajan. Alura per quel ca sè demustrà in precedenza anca e i van ben in du l'equazziun. Sa cunfruntan:
Ma l'è mia pussibil che püssee d'un pünt al poo spezzà un segment in dü cunt un cert raport, sicchè sa cunclüd che:


text:
Per Vonn èsi la 65avla victoria en la cuppa mundiala. Ella maina uss era en il classament general da la cuppa mundiala en la disciplina super-G, quai cun 8 puncts avant Anna Fenninger. Questa stagiun datti anc 1 super-G da las dunnas.
Resultats da las ulteriuras Svizras
Lara Gut è stada la melgra Svizra cun il plaz 5. La Tessinaisa ha in grond retard dad 1 secunda e 28 tschientavels sin Lindsey Vonn.
Dominique Gisin terminescha la cursa sco 8avla, ella è tuttina sperta sco la franzose Margot Bailet. 11avla è Fabienne Suter. Priska Nufer è 30avla.
RR novitads 14:00


text:
Puzisiù del distrèt de Zurìgo.
Südiviziù del distrèt de Zurìgo.
El Distrèt de Zürigh l'è giü dei dùdes distrècc che fùrma el Canton Zurigo, en Svìsera. La popolasiù l'è 'n magiurànsa de lèngua todèsca e 'ndèl Dicember 2011 l'ìa de 376 990 abitàncc.
El töl dét töt el cümü de Zurìgo che l'è la piö grànda aglomerasiù ürbàna de töta la Svìsera.
El distrèt de Zurìgo l'è spartìt sö 'n dùdes parcc ciamàde pò a chèle distrècc e ognöna de chèste l'è dividìda 'n quartér (che 'n todèsch i g'ha nòm Quartiere)


text:
Pojan
Poian (Pogliano Milanese in Italian; Publii Agmina in Latin) l'è on comun de la Provincia de Milan che 'l cunta 8 379 abitant.
El paes el se troeuva a nord-ovest de Milan e 'l gh'ha ona frazion ciamada Bettorin. Al temp di piev, el faseva part de la Piev de Nervian.
El nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El nomm Poian el ven del Latin Publii Agmina, val a dì "i camp del Publi", perchè fòrsi chì staven di soldaa, sotta el comand de on tal Publi, che poeu hinn andaa a combatt contra i tribù germanigh di Cimber e Teuton.
In Italian, el nomm "Milanese" l'è staa giontaa in del 1926, perché gh'eren anca di alter comun ciamaa inscì.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Pojan l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc


text:
Cunzunt sa reducidas sajan las infecziuns tar l'allontanament dal begl tschorv e tar las operaziuns dal bypass per il magun. Quai mussian las cifras las pli novas da la perioda 2013-2014, sco l'Uniun naziunala per il svilup da la qualitad en ospitals e clinicas (ANQ) annunzia.
La retschertga ha cumpiglià passa 50’000 pazients en 153 ospitals e clinicas en Svizra. Da cumparegliar questas cifras cun l'exteriur saja però difficil, scriva ANQ. Quai pervi che la Svizra registreschia ils cas a moda pli rigurusa e perquai ch'ella fetschia quai er pli ditg che auters pajais. Uschia saja da declerar che las quotas svizras sajan per part pli autas cumpareglià cun l'exteriur.
Avant 3 onns ha l'Uniun naziunala per il svilup da la qualitad en ospitals e clinicas publitgà per l'emprima giada in raport davart infecziuns da plajas postoperativas. La finamira è da far attents ils responsabels cun questas cifras. Mintg'onn s'infecteschan millis da persunas en ospitals svizzes cun bacterias. Las consequenzas èn dapli temp en l'ospital, dapli medicaments, ulteriuras operaziuns u cunzunt la mort.
RR novitads 12:00


text:
Malgrà che sia blessura dal schanugl è sin buna via, na sa senta Janka anc betg fit avunda per partir la fin d'emna a Wengen. Il skiunz da Sursaissa turna uschia anc la gievgia a chasa.
Las proximas emnas vegn Janka a trenar intensivamain per pudair far part a la cuppa mundiala da skis. Sia gronda finamira restan dentant ils gieus olimpics il favrer en la Corea dal Sid. Ils davos dus dis ha Carlo Janka absolvì dus trenaments per la cursa rapida dal Lauberhorn. En quests trenaments ha Janka pers mintgamai bun trais secundas sin ils pli sperts.
RR novitads 17:00


text:
Rinforzadas vegnan las Rumantschas da Gianna Klucker ch’ha giugà la stagiun passada en cun in’equipa da College en ils Stadis Uni da l’America.
Ils Rumantschs per la terza giada cun il medem trenader
Sco gia a las duas emprimas Europeadas en Surselva ed en la Lausitz en Germania è era questa giada Eros Bonolini il scheftrenader dals Rumantschs. Ina gronda part dals giugaders che Bonolini ha pudì recrutar dattan en la secunda liga cun Schluein Glion, in dat a Cuira, il rest tar divers clubs da la Surselva. Giugaders da l’Engiadina ni dal Surmeir haja el betg pudì motivar deplorescha Bonolini. Da la qualitad da ses giugaders è Bonolini dentant persvadì. Probabel saja quai la pli ferma equipa Rumantscha da tut il temps a l’Europeada.
Europeada en il territori tudestg e ladin dal Tirol dal sid
La terza Europeada vegn dada en 8 divers lieus dal Tirol dal sid. En la Val de Puster ed en la Val Badia. Las duas equipas Rumantschas prendan dimora a San Martin de Tor en la Val Badia, in lieu nua ch’ì vegn discurrì ladin da las Dolomitas.
30 equipas sa mesiran durant in’emna
24 equipas dad umens e 6 equipas da dunnas èn a l’Europeada, il turnier da ballape da las minoritads linguisticas da l’Europa. Ils emprims gieus da gruppa èn dumengia, ils 19 da zercladur. Gievgia cumenzan ils quartfinals. Ils finals èn lura sonda, ils 25 da zercladur.


text:
Combremont-le-Petit
Combremont-le-Petit a l'è staa un cumün svizzer del distret de Broye-Vully, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'eva de 5.73 km² e in del 2010 al gh'eva una popolazion de 378 abitant.
In del mes de giügn del 2010 gh'è staa faa un referendum inde che i cumün de Cerniaz, Combremont-le-Grand, Combremont-le-Petit, Granges-près-Marnand, Marnand, Sassel, Seigneux et Villars-Bramard han acetaa de fundiss per furmà un cumün ünegh ciamaa Valbroye. La decision le vegnüda efetiva el prim de lüi del 2011[1].
L'abitaa de Combremont-le-Petit al se tröva a una altitüden de 665 meter sura al livel del mar e quand che 'l faseva cumün, l'eva tacaa ai cumün de Champtauroz, Cheiry (FR), Combremont-le-Grand, Denezy, Prévondavaux (FR), Vuissens (FR).


text:
Elecziuns communalas en l'Italia
- Dumengia, 19.6.2016, 11:50
Cun gronda tensiun vegn cunzunt observà il segund scrutini da l'elecziun dal burgamester da Roma.
En la chapitala taliana, a Roma, vegn spetgà ch'il moviment «Cinque Stelle» pudess far bleras vuschs. Virginia Raggi, la candidata da la partida da protesta, aveva survegnì passa 35% da las vuschs en l'emprim scrutini.
Ses cuntracandidat socialdemocrat Roberto Giachetti stgars 25% da la vuschs.
Raggi ch'ha 37 onns fiss l'emprima dunna che daventass burgamestra da Roma.
RR novitads 8:00


text:
Steriliśasiòun (pulisìa)
(Lēś anca eli avertèinsi generèli a 'l riguêrd di cuntgnû di artìcol dla Wikipedia)
La steriliśasiòun (sterilizzazione in itagliàṅ) l'è 'n procedimèint da tgnìr adrē per tōr vìa tùt tùt i agèint micròbic da di atrès o di strumèint ch'i n'gh'vólen mìa atâc, masimamèint perchè i gh'àn da servìr in dla chirurgìa o ind un quelc èter druamèint chìmic o biològic indû a gh'è biśògn dl'asèpsi.
I procedimèint ch'a s seguìs in dla steriliśasiòun difât, i sćiànchen el proteèini, el menbràni e i acid nuclèic di mìcrob, 'd in manéra ch'a n's gh'àpia nisùna probabilitê (o méno 'd ùna su un miliòun) ed catèr un microb vîv, na volta finìda la steriliśasiòun.
El sequèinsi dal procedimèint
La Lēś la vōl che chi 'l gh'à da steriliśèr di quêl al staga in dal sicûr per la só salùt e luntàṅ da 'l rìsć biològic. Dòunca, prìma 'd tachèr, 'l uvradōr dla steriliśasiòun al gh'arà da mèt'r-es di gvant, méj qui anti-śgranfègn, na vistìda ch'l'al tègna protêt, na mascarèina, di ucē e na scùffia sèinp'r ed protesiòun.
I fêr, tûb e tanàj da steriliśèr i gnaràn tgnû pugê dàint'r in del só vaschèti apósta, traspurtê cun di carē sicûr, 'd in manéra ch'i n'staghen mìa a stremnèr in gìr i só mìcrob e gnanc a bliśghèr e caschèr da na quelc banda.
I pasâǵ ch'a gh'è da tgnìr adrē in dal steriliśèr di strumèint bele druê mo da preparèr per 'n èt'r utilìśi, gl'ìn:
- La decuntaminasiòun, ch'la nevtralìśa la grósa carga infetìva di strumèint apèina druê o sporc;
- La detersiòun, ch'la gh'chèva vìa la rùśna;
- Al daquamèint, ch'al gh'tōś vìa al detergìnt ruśnèint;
- Al sugamèint, ch'al lasa sùt i strumèint bele pulî;
- Al cunfesiunamèint in cuntenidōr sarê e strulghê apósta per permèt'r al pasâǵ in dal só intèren, 'l efêt e la tolta vìa, di agèint steriliśadōr vēr e pròpi, mo al stès tèimp, dèr la sicurèsa che 'l materiêl bele sarê sù lè dàinter al n'tucarà pò gnint èter infintànt ch'a n'ghe srà biśògn.
- La steriliśasiòun stèsa, cun cal precavsiòun 'd certèsa e verificabilitê dal riśultêt finêl, che di indicadōr chìmic, fiśic e biològic strulghê apòsta, i gh'àn da testimognèr per la sicurèsa 'd tùt quî ch'i druaràn chi materiē lè.
La decuntaminasiòun
I strumèint da steriliśèr ch'i sìen stê apèina druê atâc a dal fridi o dàint'r un quèlc budêl, prìma 'd tùt i gh'àn da èser decontaminê (Decrēt dal Ministéri dla Sanitê dal 28/09/1990)[1] d'in manéra che i flùid, al sanghev o di pcunsèin biològic ch'i gh pól'n ès'r-egh atâc, i n' s egh sèchen in sìma o i n'se strèmnen in gìr.
La detersiòun
Cun la detersiòun a s gh'avrà da tōr vìa dai atrès bèle decontaminê, la rùśna tant ch'la sìa, indû na gran pèrt ed mìcrob la s 'n andrà sēg. I atrès e strumèint i andràn śmuntê infìn indû a s egh la chèva, i tûb śbuśî e 'l tùt pugê per ciapèr al méj dal savòun e pò dal daquamèint.
- Detersiòun manuèla: col perìcol ed ciapèr di sprìc, 'l uvradōr al gh'avrà da bardèr-es bèin cun tùt i DPI dla biśògna, mèinter ch'al lèva col savòun apòsta e in tùt i só cantòun, tùt chi atrès che la màchina lavadóra la n'pōl briśa tōr.
- Detersiòun avtomàtica: soquànti màchini lavadóri strulghèdi apòsta, cun di sprôc per pugèr-egh bèin in sìma i fêr a cûl a sù, e di daquadór ch'i gh'prìlen dintórna, i pólen insavunèr, daquèr vìa, diśinfetèr e sughèr i strumèint tùt in na vòlta, cun anc al rapòrt finêl stampê ed tùt i paràmeter (tèimp, temperadùra ed tùt el pèrt dal lavâǵ apèina fât) ch'a s è druê, 'd in manéra che tùti el vòlti a s gh'àpia la certèsa che tùt al lavâǵ 'l è stê fât ala perfesiòun.
- Detersiòun ai ultrasòun: i atrès da lavèr a ultrasòun i s mitràn in dal grigli ch'i i tègnen bèin sòdi, dàint'r in dal vaschi apòsta cun dal detergìnt in dl'àqua tra i 40° e i 50°, e traversèdi da di ultrasòun generê lè in di só fiànc ch'i gh'àpien da prodùr c'ma 'n efêt ed sfergamèint, grasi a 'l prinsìpi fiśic edla cavitasiòun a ultrasòun. Al contròl edla temperadùra dl'àqua, dla quantitê ed savòun, dla frequèinsa di ultrasòun, e di 5 minût 'd imersiòun totèla di atrès, i staràn a garantìr che la pulisìa l'è gnuda bèin.
Al daquamèint
Al savòun e la ruśna catèda sù i gh'aràn d'andèr vìa cun dimòndi daquamèint, in tùt i cantòun di pês da daquèr.
Al sugamèint
Gninta a s prà considerèr pulî s'l armàgn mój. Al sugamèint cun l'ària a presiòun al srà necesàri.
Al cunfesionamèint
Tùt i fèr acsè dimòndi pulî i gh'aràn da èser confesionê, cun dal busti e sachèt strulghê apòsta per dòp fèr-egh pasèr i agìnt steriliśadōr.
Quand ch'a s dēv steriliśèr
A dvèinta necesàri steriliśèr chi "Artìcol Crìtic" (Categorìa 1, la dîś la Lēś) che, per curèr na persòuna, a gh'è da sfrucèr-i dàint'r in dal sanghev o in pèrti dal côrp bèin delichèdi o quand a gh'è da ciapèr còunt'r a dla pèla mìa giustèda o sbraghèda. Anch'i atrès e strumèint ch'i van atâc ai Artìcol Crìtic o ch'i gh'stàn darèint, i gh'aràn da èser stèril, c'ma i gvànt per tgnìr-i strìc, el tuài per pugèr-'gh-i in sìma, e via descurènd.
Ètra precavsiòun, quèla 'd stèr atèinti che 'n artìcol bèle steriliśê al ne vègna cuntaminê sàinsa vlēr p'r al trôp tèimp ch'l armàgn férum, o perchè al s inbibìs 'd un lìqvid, o perchè al và atâc a dal lumàtec, e vìa acsè.
El diferèinti manéri 'd steriliśèr
Manéri fìśichi
A calōr sèc
Steriliśèr a calōr sèc al n'è mìa un quêl dimòndi dl incō, vō-'t perchè 'l è pôc pràtic, al n'è minga adât a tùt i lavōr e 'l n'è gnanc mìa dimòndi sicùr, e dòunca 'l è 'n métod ch'al s'è abandunê bèle da cal tèimp.
La stufèina per steriliśèr a calōr sèc, la gh'à da scalurèr i strumèint ch'a s egh pògia dàinter a 160° per n'óra o a 180° per meśóra, in dl'asèinsa 'd umiditê, mo minga dimòndi lavōr i gh'la cheven 'd soportèr cla tàimp'radùra lè, e anca 'l busti indû i lavōr steriliśê i andrèven sfrucê dàinter per mantgnìr-'gh atâc la sterilitê, i n'tinen minga in cal cundisiòun lè, e dòunca na serta precarietê la selta fóra pròpia in dal métod stès.
A calōr mòj
A radiasiòun
Manéri chìmichi
Cun 'l òsid 'd etilèin
Col peròsid 'd idrògen
Cla manéra chè 'd steriliśèr l'è dimòndi nóva e sicùra. La màchina steriliśadóra la dróva dal peròsid 'd idrògen (H2O2), a dìr dl'àqva osigenèda, ch'la vin purtèda in dal só stêt fìśic ed vapōr indû, pò anc dàint'r ind un camp magnètic, ch'la và in dal stêt fiśic ed gaś plaśma, a l'àqva osigenèda i gh'partìsen vìa i eletròun più in fóra e chè la dvèinta dimòndi corośìva p'r el membràni di corp di mìcrob, ch'i sćiòpen fend-i cherpèr, e i lasen i atrès steriliśê per di tèimp anc lung, dintór'n ai 6 o 12 mēś. Difât, prìma 'd sfrucèr i strumèint da steriliśèr in dla màchina, quischè i vinen bèle cunfesiunê, in manéra minga impermeàbil per i agìnt steriliśadōr, mo impermeabil sè, per 'l ambiìnt dôp gnû fóra dala màchina.
Cla tetnìca chè la nn'è minga a bòun prési, sìa p'r al cost dal machinàri che per la delicatèsa dal procedimèint ch'a s à da tgnìr adrē, mo la dvèinta ùtil però perchè a na tàimp'radùra minga trôp élta, dintór'n ai 45°, a gh'corespònd tanta sicurèsa 'd steriliśasiòun, e dòunca tùt chi fêr trôp sutîl e cun di strulgamèint a 'l só intèren trôp delichê dôp che costōś, i gh'la cheven 'l istès ed catèr l'indispensàbil steriliśasiòun ch'i gh'àn biśògn.
Vōś lighèdi
Noti e referèinsi
Colegamèint estèren
- (IT) La vóś in sìm'a 'l vucabulàri Treccani.
- (IT) D'indû a deśvìn al só nòm in sìm'a etimo.it.
- (EN) Na spiegasiòun di procês ed steriliśasiòun in dla réda.


text:
Sarament dil salter – emprema mesadad dil 19avel tschentaner
1. L’emprema gada vegnis vus ad engirar, che vus veglies, laud ed honur da Diu e la sontga catolica cardientscha, suenter vies meglier saver e puder cun tut flis tener fei e verdad.
2. Vegnis era ad engirar, che vus veglies ils dretgs e frietads dil cumin e dalla Casa da Diu mantener si.
3. Vus vegnis ad engirar, che vus veglies esser sidretgs e recli salter e render e far buna obedientscha al mistral e mes signurs e tut quei ch’ei da palesar e quei ch’ei da tener tschelau tener tschelau.
4. Vegnis era ad engirar che vus veglies, cura che vus vegnis dumandai da stumar, sche veglies vus per daners, per tscheins, per sal e per piatzas stumar per il dubel, per auters pagaments pli tiers pli, tut per il sarament, adina alla Casa da Diu aduals dretgs ordavon, s’entelli, che sut vegn risculdis pudeies sez stumar e sur quei dueies vus clamar in gerau.
5. Vegnis milsanavon ad engirar vus salter dil cumin cun ils auters ensemen, cura ch’ei vegnes ch’in obercheit tarmettes ora da metter maun ad enqual persuna, sche veglies vus senza negina contradicziun far buna obedientscha.
Tut quei veglies vus far cun igl jester sco cun il domiciliau, cun il dumiesti sco cun igl jester, cun pign sco cun il grond, cun il grond sco cun il pign, cun il pauper sco cun il reh, cun il reh sco cun il pauper, cun il nunniebel sco cun il niebel e cun il niebel sco cun il nunniebel. Da quei far veglies schar ni per carezia ni per mal, ni per beinvulientscha ni per malvulientscha, ni per temas ni per smanatschas, ni per tscheins, ni per schenghetgs, ni per aur, ni per argien, ni per negina caussa che pudess vus desviar giu dalla via dalla giustia e dalla verdad. E sche Vus lais quei salvar e vegnir suenter cun ils fatgs, sco jeu a vus vai teniu avon cun la viarva, sche vegnis vus a tener si treis dets enten vies maun dretg e di a mi suenter quels plaids:
Tut quei che vus a mi veis teniu avon cun ils plaids, sche vi jeu vegnir suenter e salvar cun ils fatgs suenter miu meglier saver e puder, tuttas caussas alla buna fei e senza malart, aschia per il ver mei gidi Dieus, la sontga Trinitad, Nossadunna e tut ils sogns roghien per nus. Amen.
Saraments
19avel tschentaner; il pli vegl sarament
19avel tschentaner; sarament nudaus ils onns 1860; amplificaus cul sarament dil pievel (onns 1880)
20avel tschentaner; ha valiu entochen 1973


text:
Lengua sindarin
El Sindarin (o Elfegh Gris) a l'è ona lengua artificial inventada del scrittor ingles John Ronald Reuel Tolkien per i sò stori in de la Terra de Mezz.
L'era la lengua elfega pussee parlada in de la Terra de Mezz in de la Terza Età.
A l'era el lenguagg di Sindar, quell rosc de Elf comandaa de re Thingol che l'aveva minga voruu andàggh adree ai alter Elf in del viagg invers Valinor. Per 'sta reson, col passà di agn, la soa lengua la s'è evoluda in manera diferenta de quella de chi che l'era partii. Per 'sta reson i Noldor e i Vanyar hann segutaa a parlà el Quenya (pussee conservativ), intant che i Sindar hann taccaa a doperà ona lengua che la mudava pussee (e defatt a gh'è anca on quai dialett).
El Sindarin el partiss de l'elfegh comun, proppi compagn del Quenya. El Tolkien l'ha faa su col partì del galles, ma anca cont ona quai influenza di lengov germanegh.
Esempi de lengua[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Elbereth Gilthoniel
silivren penna míriel
o menel aglar elenath!
Na-chaered palan-díriel
o galadhremmin ennorath,
Fanuilos, le linnathon
nef aear, sí nef aearon!


text:
Avats e paders tuatschins ella claustra benedictina a Mustér
mess ensemen da Tarcisi Hendry
La suandonta enumeraziun dils paders ed avats nativs da Tujetsch hai jeu tschentau ensemen cun agid dil register „Album desertinense" da pader Adalgott Schumacher cumparius 1914, plinavon hai jeu sesurviu dalla grondiusa lavur „Baselgias e capluttas e spiritualesser de Tujetsch" da pader Baseli Berther cumparida 1924 e dalla cuntinuaziun da quella lavur entras sur Tumaisch Berther cul tetel „Spirituals, Fraters laics e muniessas della vischnaunca de Tujetsch" cumpariu 1959.
Avats e paders tuatschins
Avat Pieder da Pultengia 1402 - 1438
Avat Adalbert II de Medell 1655 - 1696
Avat Gallus Deflorin 1716 - 1724
Pader Anselm Genin
Pader Martin Biart
Pader Giusep Venzin
Pader Beda Schmid
Pader Gallus Soliva
Pader Martin Riedi
Avat Anselm II Quinter 1846 - 1858
Pader Gallus Riedi
Pader Baseli Berther
Pader Placi Berther
Pader Vigeli Berther
Avat Vigeli Monn 2012 -
Avat Vigeli, cul num civil Dietrich, fegl da Vigeli Monn e Paulina Schmid da Sedrun, ei naschius ils 13 d'avrel 1965. Suenter la scola primara el vitg ha el sco student extern absolviu la scola claustrala e fatg matura igl onn 1985. Ei suonda la scola da recrut tier ils pioniers telegrafics a Kloten ed ina dimora el collegi internaziunal benedictin S. Anselmo a Ruma. Il mars digl onn 1986 entra el ella Guardia svizra papala che dat ad el la caschun d'emprender talian. Suenter in cuors da lungatg en Engheltiara entscheiva el igl atun digl onn 1988 il noviziat a Mustér e pren il num claustral Vigeli, il patrun-baselgia dalla parochiala. Il studi da teologia, pedagogia da religiun e latin frequenta el a Salzburg da 1989 – 1999 cun in onn itrerrupziun. Sper la teologia studegia el ils lungatgs vegls. Ordinaziun sacerdotala, ils 26 d'uost 1995 entras uestg auxiliar Amadeus Grab da Genevra. Messa nuviala en claustra, ils 3 da settember 1995 e messa nuviala a Sedrun ils 10 da settember 1995. Da 1999 – 2008 eis el statalter dalla claustra da Mustér ed aschia responsabels pils fatgs economics dalla claustra. Dapi igl onn 2003 eis el decan ed ils 19 d'avrel 2012 vegn el eligius sco 66avel avat dalla claustra da Mustér. La benedicziun digl avat ha giu liug ils 6 da matg 2012. El ei il 5avel avat ord la Val Tujetsch. Rapport ella Tuatschina
Pader Baseli Berther, il pader attaschaus alla historia tuatschina


text:
Putin renfatscha a Tirchia da far fatschentas cun Stadi Islamic
- Mardi, 1.12.2015, 9:41
La dispita tranter la Tirchia ed la Russia s’intensivescha, suenter che la Tirchia ha sajettà giu in aviun d’armada da la Russia. Uss renfatscha la Russia a la Tirchia da vender ieli e benzin a la gruppa da terror Stadi Islamic.
La Tirchia haja sajettà giu l’aviun russ per proteger furniziuns d’ieli per il Stadi Islamic (SI), ha ditg il president russ Wladimir Putin a l’ur da l’inscunter dal clima a Paris.
Bler da l’ieli che deriva da regiuns controlladas dal SI e d’autras organisaziuns terroristicas vegnia exportà en la Tirchia, ha ditg Putin.
Demissiun tar mussament
Il president tirc Recep Tayyip Erdogan è sa vilentà sur da questas renfatschas davart da la Russia. Tenor el n’haja la Tirchia nagin traffic commerzial cun terrorists.
Ed el ha accentuà si’innocenza: sch’ins pudess mussar si che la Tirchia fetschia fatschentas cun il SI, lura vegnia el a sa retrair sco president. Quai rapporta l’agentura da novitads Anadolu.
RR novitads 06:00


text:
Thanksgiving
Ol Thanksgiving Day l’è ‘l Dé del Ringrasiamét e l’è festegiàt sura de töt in di Stacc Ünìcc ‘ndóe se l’festègia ol quart gioedé de Noèmber e ‘n del Canada, ‘ndóe menimà se l’festègia ‘l segónt lönedé de Utùer.
La fèsta la nas cóme ringrasiamét a Nòst Signùr per ol racòlt catàt sö a la fì de la bèla sesù, la nas come fèsta religiùsa, ma ‘n di sécoi l’à perdìt chèsto sò caràter uriginàl per dientà öna fèsta làica.
Segónt la tradisiù, ol prim Dé del Ringrasiamét l’ s’è tegnìt in del 1621 a la Plymouth Plantation ‘n Massachusetts, ach se gh’éra zamò stàcc prima ün óter Dé del Ringrasiamènt a la Berkley Plantation ‘n Virginia sö i rie del James River in del 1619.
La tradisiù del Dé del Ringrasiamét la öl che 'n töte i cà se cüzìne ü bèl pulì ripié per ol prans del mesdé e töt ol paìs l’ se fèrma tat che ‘nfìna Wall Street la sèra fò.
Ol dé dòpo ol Dé del Ringrasiamét l'è ciamàt Black Friday.


text:
Francesco Andreini
Al Francesco Andreini (Pistōia, dintór'n a 'l 1548 - Màntua, al 20 agòst dal 1624) 'l è stê 'n atōr edla Cumédia edl'êrt e 'n scritōr.
Biugrafìa
A cavâl dal 1578, al Fransèsc 'l andèva a recitèr dàint'r in dla Cumpagnìa di Gelōś, ch'i mitìven sù di pês edla Cumédia edl'êrt, e i éren anc dimòndi brêv. A 'l inìsi lò al fèva la pert edl inamurê, mo dôp a 'l s tgniva strìc la pert dal Capitàn Spavèinta, d'indû in dal 1607 'l avrèv anca scrìt el só avaintùri ind un lìber[1].
Sàimper śóven, al Fransèsc al spóśa l'Isabella Canali, ch'la recitèva dàint'r in dla Cumpagnìa bele prìma che lò al 'rivìs lè e ch'la gh'darà subìt al fiōl Giambattista Andreini, anca lò dvintê pò atōr in dla stèsa Cumpagnìa.
In dal 1603 la Cumpagnìa di Gelōś la vin ciamèda in Fransa per fèr di spetàcol a la cōrt dal rè Enrîc IV e dla só spóśa itagliàna la Maria de' Medici.
'L an dôp la mujér dal Fransèsc la mur'rà, sàimp'r in Fransa, e lò al turnarà indrē in Itàglia a Mantua, indû al gh'la cavarà 'd tgnir adrē ala scritùra e ala publicasiòun di só còunt anca lighê ai pês da lò recitê in dla giuvinèsa, c'ma:
- L'Alterezza di Narciso e L'Ingannata Proserpina (fóli dal bôsc, Venésia 1611);
- Ragionamenti fantastici posti in forma di dialoghi rappresentativi (Venésia 1612, in dal nùmer ed 14);
- Il felicissimo arrivo del Duca Vittorio di Savoia col Serenissimo Don Filiberto suo fratello (èdit da 'l D. Lanza p'r el nósi Solerti-Saggini, Pinerōl e Bulògna 1889);
Vōś lighèdi
- Capitàṅ Spavèinta
- Isabella Andreini
- Giambattista Andreini
- atōr
- scritōr
- Cumédia edl'êrt
- Mascra (cumédia edl'êrt)
Èter progêt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Francesco Andreini
- (EN) La só schéda in sìm'a l'Encyclopaedia Britannica vgnùda fóra in dal 1911, in sìm'a en.Wikisource
Colegamèint estèren
- (IT) La só schéda in sìm'a 'l Disiunàri bibliugràfic Treccani.
- (IT) La só schéda in sìm'a l'Ensiclupedìa Treccani.
- (IT) Na só biugrafìa in sìm'a "Biografia degli artisti ovvero Dizionario della vita e delle opere dei pittori, degli scultori,degli intagliatori, dei tipografi e dei musici di ogni nazione" dal Filippo de' Boni dal 1852.
- (IT) Al lìber in sìm'a "'L Bravùri dal Capitàṅ Spavèinta" alśìbil in ligna.


text:
A la staziun principala da Turitg hai num midar disas
- Dumengia, 13.12.2015, 8:07
Dapi mesanotg vala sin ils binaris svizzers il nov urari, e quel porta cunzunt a Turitg ed en la Svizra franzosa bleras midadas.
A la staziun principala da Turitg è da nov la segunda part da l'uschè numnada «Durchmesserlinie» en funcziun. Tgi che entra a Turitg en in tren, u mida tren en direcziun vest ed ost, parta da nov or da la staziun sutterrana. E damai ch’i n’è betg pli necessari da volver ils trens, è il temp da midar tren pli curta.
Era en la Svizra franzosa midan ils usitads temps da partenza e perruns. La raschun èn las lavurs da construcziun che cumenzan, en connex cun il project da viafier «Léman 2030» tranter Losanna e Renens.
Prova generala per il nov plan è glindesdi
La pli gronda midada d'urari tar il traffic public dapi 10 onns n'ha chaschunà fin ussa nagins problems tar la Viafiers federalas. Quai ha ditg ina pledadra da la SBB ditg a l'agentura da novitads SDA.
Schebain il nov urari vegnia dentant a funcziunar, saja pir d’eruir damaun glindesdi, cura ch'ils pendularis van sin ils trens. Per che nagin perdia il tren, saja la SBB damaun preschenta cun 350 cussegliaders supplementars sin las staziuns da viafier.
RR Novitads 06:00 / 15:00


text:
Tavarnee
Tavarnee (nom ufizial in italian: Tavernerio) l'è un comun brianzol de la Provincia de Còmm che 'l cunta 5 770 abitant (dato del Dicember 2015[1]), con una süperfis de 12,0 km² e una densità de 481 ab./km².
Situaa a domà cinq chilòmeter da la città de Còmm, ul comun al gh'ha quatter frazion: Punzaa, Ruvasc, Sulzagh e Uragh e l'è tacaa ai cumün de Albes con Cassan, Comm, Faggee, Lipòmm, Muntòrfan e Torn.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Tavarnee l'è mustraa in da la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Niederweningen
Niederweningen a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Dielsdorf, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 6.88 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 2 758 abitant.
El cumün de Niederweningen al se tröva a una altitüden de 505 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Otelfingen, Schleinikon, Schneisingen (AG), Siglistorf (AG), Unterehrendingen (AG), Wettingen (AG). La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Niederweningen is first mentioned between 1096 and 1111 col nom de Waningen. In del 1269 l'eva menzionaa col nom de Nidirunweningin.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]


text:
Midadas sin paginas cun colliaziuns
Quest è ina glista da las midadas ch'èn vegnidas fatgas da curt en artitgels ch'èn colliads cun ina pagina specifica (ni en commembers d'ina categoria specifica). Paginas sin tia glista d'observaziun èn grassas.
- N
- Questa modificaziun ha creà ina nova pagina (vesair era la glista da novas paginas)
- P
- Quai è ina pitschna modificaziun
- B
- Questa modificaziun è vegnida exequida dad in bot
- D
- Elavuraziun da Wikidata
- (±123)
- The page size changed by this number of bytes
14 schaner 2018
- (diff | ist) . . NATO; 22:37 . . (+44) . . Terfili (Discussiun | contribuziuns)


text:
Svizra sa participescha al sistem europeic per controllar cunfins
- Glindesdi, 2.3.2015, 16:46
La Svizra sa participescha ad Eurosur, il sistem europeic per controllar ils cunfins. Suenter il Cussegl dals chantuns ha era il Cussegl naziunal approvà l'ordinaziun correspundenta, quai cun 117 cunter 54 vuschs e 15 abstenziuns. Cunter èn stads la PPS ed ina part dals Verds.
L'ordinaziun che la Svizra surpiglia da l'UE regla il barat d'infurmaziuns e coordinescha la controlla dals cunfins exteriurs dals stadis da Schengen.
RR novitads 17:00


text:
Dapli paja per ils purs svizzers
- Venderdi, 4.9.2015, 10:47, actualisà a las 10:51
Las pajas dals purs svizzers èn creschidas il 2014 per 10,5% cumpareglià cun l'onn avant. En media ha mintga puresser gudagnà 67'800 francs ad onn. Quai scriva l'institut da perscrutaziun Agroscope.
Quest svilup positiv saja cunzunt d'attribuir a bunas racoltas e la quantitad da latg che saja vegnida producida ed er al pretsch da latg pli aut.
Pervi dal nov sistem da pajaments directs saja il gudogn da lavur creschì pli fitg en las regiuns muntagnardas ch'en tschellas regiuns.
RR novitads 11:00


text:
Fond da vias – Cussegl dals chantuns sposta la discussiun
- Gievgia, 17.9.2015, 11:58
La chombra pitschna ha spustà la discussiun davart il fond per las vias naziunalas ed il traffic en las aglomeraziuns, curt NAF.
Lur cumissiun da traffic duai anc ina giada s'occupar da la fatschenta cun integrar l’uschè numnà conclus da la rait. Cun quel duain 400 kilometers via, per las qualas ils chantuns èn il mument responsabels, vegnir midadas en vias naziunalas.
L'onn 2013 aveva quest project fatg naufragi perquai ch'il pievel aveva ditg na a l'augment dal pretsch da vignetta sin 100 francs.
RR novitads 12:00


text:
Spagna elegia nov parlament
- Dumengia, 20.12.2015, 10:36
L'elecziun dal nov parlament spagnol ha cumenzà. Radund 36,5 milliuns Spagnols èn clamads a l'urna. La partida populara conservativa PP dal primminister Mariano Rajoy pudess perder ina buna part da las vuschs.
Tenor las pli actualas enquistas po il primminister Mariano Rajoy dentant tuttina quintar che sia partida resta vinavant la pli ferma partida en il pajais. Sper la partida populara conservativa sto era l'opposiziun dals socialists quintar cun pli paucas vuschs.
Persuenter pon duas autras partidas sperar da far il pass en il parlament cun fermas fracziuns: per l’ina la partida liberala Ciudadanos e per l’autra la partida sanestra Podemos.
RR novitads 10:00


text:
Minisguard dals 05.11.2016
- Sonda, 5.11.2016, 17:40
Tge capita cun noss guaud da protecziun?
Quest’emna ha l’Uffizi federal d’ambient communitgà che la midada dal clima po avair in pli grond effect sin il guaud en Svizra. Il cunfin dal guaud s'auza per almain 500 meters. Quai mida d'ina vart il purtret dal guaud Grischun, po dentant era donnegiar noss guaud da protecziun. Tge pudain nus far per avair ina buna protecziun? Il Minisguard declera.
En memoria a noss morts
Il di da las olmas sa regurdain nus vid ils morts. I è in dals pli impurtants firads da la baselgia catolica. Dentant era in di nua che in u l’auter è puspè trist. Nus faschain vess da perder in carstgaun che nus avain gugent. Co è quai per uffants? Il Minisguard ha visità l’emprima secundara e reala da Mustér ed ha discurrì cun els sur da la mort.


text:
Vincenzo Gioberti
El Vincenzo Gioberti (Turin, 1801 - Paris, 1852) l'è staa on prett, politigh e filosof.
L'è staa faa prett in del 1825 e 'l s'è miss con la Giovine Italia e in del 1833 l'è scappaa in Francia per scampà ona repression. Dopo che 'l s'è slontanaa del Mazzini, in del 1843 l'ha scritt giò el liber Del primato morale degli Italiani (del primatt moral di Italian). Lù el sostegneva che l'Italia, inveci de ona repubbliga centralizzada, la gh'eva de vess ona federazion sotta la guida del Papa.
L'è staa president del Consili del Regn de Sardegna in di agn 1848-1849, ma l'è minga riessii a tirà foeura ona politiga ben ciara. Dopo de la sconfitta de Novara, el s'è retiraa in Francia.


text:
Sco raschuns principalas menziunescha l'Axpo rectificaziuns da valurs tar las ovras electricas e tar ils contracts da retrair electricitad. Cumpareglià cun l'onn passà è era la svieuta sa reducida da 6,7 milliardas sin 5,9 milliardas francs.
Plinavant han era ils bass pretschs da commerzi a l’engronda per electricitad sco era il bass curs da l'euro contribuì al deficit.
La perdita da 990 milliuns francs n'è dentant betg ina surpaisa. L’Axpo aveva gia annunzià pli baud ch'ins haja fatg grondas amortisaziuns e che quai vegnia a resultar ina gronda perdita. La fin settember muntava la sperdita anc a 730 milliuns francs. L'onn passà aveva la fatschenta fatg in minus da 838 milliuns francs.
RR novitads 08:00


text:
La biblioteca cumünala da Sent po festagiar ingon seis 30avel anniversari. Sonda passada ha gnü lö ün gir litterar tras cumün, üna da plüssas occurrenzas in occasiun dal giubileum.

Adonta cha’l gir litterar vess cumanzà cul poet Peider Lansel al pè da la baselgia San Peider nun ha gnü Sonch Peider ingüna cumpaschiun cun seis schenschs e nun ha pisserà per üna situaziun meteorologica adattada a l’arrandschamaint. Impè da la spassegiada tras cumün s’haja decis da far il gir litterar in sala cumünala.   Ils poets da renom  L’idea da las bibliotecaras da Sent es statta da preleger in differents lös in cumün poesias o texts d’auturas ed autuors chi han vivü o vivan amo a Sent. Üna part da l’itinerari es statta dedichada als poets barmörs Peider Lansel, Armon Planta, Chasper Po, Andri Peer, Victor Stupan, Aita Stricker e Cla Biert. Tuottas quistas persunalitats s’han ingaschadas fermamaing a favur da lingua e cultura rumantscha e lur nom es, plü o main ferm, collià cul cumün da Sent. Intant cha Lansel e Peer sun stats poets pelplü serius nu s’ha Po bod mâ tut serius ed ha in prüma lingia giovà culla lingua. Planta percunter ha dovrà suvent la poesia per render attent a problems politics e da l’ambiaint. Quai ha fat eir Victor Stupan, ma da maniera plü dezainta. Aita Stricker ha trattà in sias poesias differentas situaziuns dal minchadi e Cla Biert ha descrit seis prüms inscunters culs «asens». Las persunas (per gronda part paraintas) chi han prelet las poesias ed ils texts da quists auturs han rendü attent als differents tuns chi van da la lirica sur l’umur e l’ironia fin pro la satira mordainta. L’ultima etappa vess gnü d’avair lö i’l vegl sunteri sper la baselgia cun l’intenziun da render omagi a ravarenda Jon Grand ed a Chasper Sarott. Tuots duos han scrit tanter oter numerus texts rumantschs pel vegl e pel nouv coral.   Autuors actuals  Da quista gruppa fan part la famiglia Stupan (Niculin Stupan e sias duos figlias Madlaina Rauch ed Aita Dermont) e Memma Etter da lingua rumantscha sco eir Angelika Overath, Manfred Koch e Nicola Bardola da lingua tudais-cha. Pro quists auturs ha pudü il public, üna settantina da persunas, dudir poesias umuristicas, texts da taimpra lirica, algordanzas d’infanzia ed experienzas da cumünanza e da prüm contact cul rumantsch sco lingua estra. Plü d’üna jada s’haja pudü rier da cour, impustüt las staintas da Manfred Koch sco trenader rumantsch da ballapè han provochà risadas.   Broschüra da giubileum  A la fin dal gir litterar ha preschantà Leta Mosca-Gaudenz la gronda surpraisa. In collavuraziun culla gruppa da bibliotecaras ha cumpilà Cla Rauch ün cudesch da giubileum chi cuntegna contribuziuns da 35 autuors da Sent. Sper quists texts chi van dal 1652 al 2011 as poja leger las ponderaziuns da las bibliotecaras a reguard la lectüra e l’importanza dal cudesch. Quista broschüra, cha mincha Sentiner stuvess avair sün sia maisina da not, as poja retrar a Sent pro la biblioteca cumünala.   Visita da persunalità da renom  Dumengia avantmezdi ha gnü lö üna matinada cun Hans Magnus Enzensberger. Illa sala cumünala s’ha radunada üna gronda cumpagnia per tadlar al cuntschaint autur tudais-ch chi ha prelet da sias poesias. L’autura Angelika Overath ha moderà il discuors cun quista persunalità ingaschada chi nun ha mâ esità da far palais sias opiniuns politicas. Tenor Enzensberger sto il poet e scriptur far dudir sia vusch, pustüt sch’ella es critica invers la cumünanza d’hozindi. Autor: ANR


text:
Carne tremula
Carne tremula (Carna in tarmarìa) 'l è 'n film dramàtic dal 1997 ad Pedro Almodóvar trat da 'l rumànś Carne viva ad Ruth Rendell. 'L à vins al Prèmi Goya 1998 par 'l atōr minga prutagunìsta (José Sancho) e dū Nàstar 'd Argìnt par l'atōra più brava Francesca Neri e p'r al regìsta.
Sunt
Madrid, Nadâl dal 1970: la Spaggna l'è in stat 'd emergìnsa p'r órdan dal regìm ad Francisco Franco. Na śóvna putàna, la Isabel Plaza Caballero (Penélope Cruz), la gh'à fiōl in s'n autóbus e la 'l ciàma Victor. Vint an più tard, Victor Plaza (Liberto Rabal) al s preśènta p'r un apuntamènt da l’Elena (Francesca Neri), na drugàda ch'l'éra andàda a lèt sèg la stmana prima. Chi lē, ch'l'è drē a spetàr òṅ ch'al gh purtarà dla pólvra biànca, la gh diś 'd andàr via subìt e la tira fóra na rivultèla par paràr-al via da 'd là. Un vśèṅ al sènt i sîg dla dóna e al ciàma la pulisìa. I rivàn lè Sancho (José Sancho), 'n imbariagòs ch'al créd che sò mujér Clara (Ángela Molina) la gh méta i còran, e al śóvan David (Javier Bardem). Quànd i vàn'n in cà, Victor al gh'à in maṅ lò la pistòla e al la punta cóntar l’Elena, pò a partìs un cólp ch'al ciàpa David e 'l al cunstrìnś a vìvar in sna scrana a rudèli.
Dū an dòp Victor, finî in cal mént'r in parśòṅ, al véd in televiśiòṅ na partìda ad basket in carusìna: David 'l è na star ch'la śóga p'r al sò paéś e l’Elena, dvintàda sò mujér, la gh fà curàǵ in mèś a 'l pùblic. Victor al taca a strudiàr da drē da 'l śbari. Quànd al vèṅ fóra, sò màdar l'è mòrta lasànd-ag un pôc ad bèsi e na cà. A 'l funeràl dal pàdar dl’Elena, chi lò al cgnós la Clara e al taca a far 'l amōr sèg.
In cal méntar l’Elena, ch'l'iva dâ 'n taj a la dròga e mis in pē 'n urfanutròfi, la n pōl minga śluntanàr via Victor ch'al vgniva là par far dal vuluntariâ. Un dè al śóvan al gh diś qvél ch'al gh'iva in mènt: dvintàr al più grand amànt dal mónd, far 'l amōr sèg tuta la nòt e pò impicàr-la par vindéta, ma al n al pōl briśa far parchè al gh vōl incóra tròp bèṅ.