text: 1Meenti aɨn ɨ Saulo, ayan auj tihuá'anyeechacaa tɨ hua'ucui'ini aɨme ɨ maj ra'atzaahuatya'acaa aɨjna ɨ tavastara'a. Aɨj pu cɨn aɨjna u a'utéeseij aɨjna tɨ tihue'ijtya'acaa u teyujta'a. 2Aj pui'i raatahuaviiri'i tɨ aɨn raatapijte'en ɨ yu'uxari ɨ tɨ cɨn u a'utyarute u teyujta'a ajta a'ahua'a tɨ ayan tyaja'arajtyahuaa tɨcɨn Damasco. Tɨ pua'a nu'u aun huaja'utyauuni ɨ tyaɨte ɨ maj nu'u ra'atzaahuatya'acaa ɨ nyuucari ɨ maj cɨn rɨ'ɨ tityaaju'ucaa ɨ Dioj jemi, aj pu nu'u i hue'irávi'itɨj hua'anajɨ'ɨca'axɨ'ɨn, tɨ'ij nu'u i hua'avi'itɨn u Jerusalén. 3Tɨ'ɨj ari aun vejli'i auma'acaa ajna Damasco, iye'itzi cɨn pu eihua huatátzarajraa. Ute'e pu va'acaanye ajna a'u tɨ a'utyavaaca'a aɨjna ɨ Saulo. 4Tɨ'ɨqui aɨn arajve a chuaata'a. Ti'itɨ pu huanamuajri'i tɨ ayan tiraata'ixaa tɨcɨn: ―Saulo, Saulo. ¿A'ini een cɨn peyan a'ij pua'a nyaruure? 5Aj pui'i ayan tiraataihua'uri'i aɨjna ɨ Saulo tɨcɨn: ―¿A'ataani paj pueen, nyavastara'a? Aj pui'i ayan tyu'utánamuajre tɨcɨn: ―Nyaa nu nyaɨn pueen i nyej i'i Jesús, i paj a'ij pua'a nyaruure. 6Aj pui'i tavastara'a ayan tyu'utanyúu tɨcɨn: ―Ajchesi, aricu u chajta'a. Aa mu muaja'uta'ixaate'esin a'ij pej ye'i huarɨni. 7Majta maɨn ɨ maj jamuan á'ujhua'anya'a, au mu a'utyáuuca'a, camu che'e ave'enyuuca'a. Ti'itɨ mu xaa huanamuajri'i, aru camu a'atɨj a'a a'useij. 8Aj pui'i ajche aɨjna ɨ Saulo. Tɨ'ɨj maunyeeraca'a, capu che'e atányeericaa. Matɨ'ɨj mi ra'anaví'ira'a ɨ muajca'ara'ara'an jetze, meya'uvi'itɨ u Damasco. 9Ayaa pu a'atee a'achu cumu hueica xɨcaj tɨ arácuuni'i, ajta tɨ cai ti'itɨ huacuaa; ayaa pu che'eta na'a a'atee hueica xɨcaj tɨ cai ya'acara'a. 10Saɨj pu a'utyavaaca'a aujna Damasco, a'atɨ tɨ ajta tya'atzaahuatya'acaa. Ayaa pu antyahuaaca'a tɨcɨn Ananías. Aj pui'i tavastara'a huataseijre jemin aɨjna ɨ Ananías. Ayaa pu tiraatajee tɨcɨn: ―Ananías. Aj pui'i ayan tyu'utanyúu tɨcɨn: ―Ye'e nyaj huatejvee, nyavastara'a. 11Aj pui'i ayan tiraata'ixaa aɨjna ɨ tavastara'a tɨcɨn: ―Aricu, aɨjna caayera'a jetze tɨ ayan tyaja'arajtyahuaa tɨcɨn tɨ huataujre'iye. Pata'aj hui paun tyu'utaihua'un ɨ Judás tɨ e'eche tɨ pua'a aun a'utácatii aɨjna ɨ a'atɨ tɨ ayan antyahuaa tɨcɨn Saulo. Tarso pu hui e'ema'acan aɨjna ɨ a'atɨ. Aɨ pu rahuauhuau ɨ Dioj jemi. 12A'atɨ pu nu'u huataseijre aɨjna jemi ɨ Saulo. Tevi pu huataseijre tɨ ayan antyahuaa tɨcɨn Ananías. Ajta ayan tyu'uséijre tɨ aɨn Ananías nu'u ra'ava'amuarej an múutze'en tɨ ij ajtahua'a atanyeere.―Ayaa pu tiraata'ixaa ɨ tavastara'a. 13Aj pui'i ayan tiraata'ixaa aɨjna ɨ Ananías: ―Casi'i, nyavastara'a. Mui'itɨ mu meri naata'ixaa a'ij tɨ ti'itɨ ruure aɨjna ɨ a'atɨ. Eecan pu nu'u a'ij pua'a hua'aruure aɨmej ɨ maj mua'atzaahuate'e aun maj a'uchaatɨme aujna Jerusalén. 14Ajta ijii, aɨmej ɨ mej tie'ijta u teyujta'a, aɨ mu nu'u raata'a tɨ aɨn ya tanyen, tɨ'ij hue'iravi'itɨn hua'anajɨ'ɨca'axɨ'ɨn aɨmej ɨ maj muana'amiche mueetzi. 15Ajtahua'a pu ayan tiraataij ɨ tavastara'a tɨcɨn: ―Aricu. Nyaa nu hui ra'ava'ahuau nyaɨjna ɨ a'atɨ tɨ'ij aɨn nyeetzi jetze ma'acan tihua'uta'ixaate'en aɨmej ɨ mej seij chuejra'a japua e'eche, ajta ɨ hua'arey. Aɨ pu hui ajta nyeetzi jetze ma'acan tihua'utá'ixaate'esin ɨ maj maun a'uchaatɨme aujna u Israel. 16Ayej xaa nya'u, nyaa nu raataseijrate'esin nyaɨjna ɨ Saulo ɨ tɨ ayan tyu'ujxe'eve'e tɨ eihua rajpueiitzi a'ara'ani nyeetzi jetze ma'acan.―Ayaa pu tiraata'ixaa ɨ tavastara'a. 17Aj pui'i á'uraa aɨjna ɨ Ananías. Au pu a'ará'a Judás tɨ e'eche. Aj pui'i aun a'utyajrupi u chi'ita. Ajta e'eyan ra'ava'amuarej an múutze'en aɨjna ɨ Saulo. Aj pui'i ayan tiraatataujte tɨcɨn: ―Ne'ihuaara'a, Saulo. Aɨ pu hui ayan tinaataij ɨ tavastara'a, aɨjna ɨ Jesús tɨ mueetzi jemi a'utaseijre patɨ'ɨj ya va'atamá'acaa. Ayaa pu tinaataij pej pi pajtahua'a atanyeere, ajta paj paɨjna jetze ara'aca'anyen ɨ xaijnyu'ucara'ara'an ɨ Dioj.―Ayaa pu tiraata'ixaa aɨjna ɨ Ananías. 18Cɨme'en pu'u ayan tiraata'ixaa, aitácuurixɨ ɨ jɨ'ɨsaara'an jetze ɨ ti'itɨ naviira'an tɨ huatyaahua. Aj pu'i ajtahua'a atanyeeraca'a. Tɨ'ɨqui aɨn ajche aɨjna ɨ Saulo. Tɨ'ɨqui huamuaɨ'ɨvijhuaca'a. 19Aj pui'i xaa tyu'ucuaa. Ajta ru'uhuatáca'anisti'iri'i. Au pu huatyajturaa hua'a jamuan ɨ maj tya'atzaahuate'e hua'apua, hueica xɨcaj, aujna u Damasco. 20Aj pui'i autyejche tɨ tihua'uta'ixaate'en u hua'ateyujta'a. Ayaa pu tihua'amua'atyahua'a tɨ nu'u yaujra'an pueen ɨ Dioj aɨjna ɨ Jesús. 21Naijmi'i ɨ maj raanamuajri'i, aɨ mu a'ij yá'useijracaa eecan. Ayaa mu tí'ixajtacaa tɨcɨn: ―¿Ni cai aɨn pueen ɨ tɨ a'ij pua'a hua'uruu anna Jerusalén aɨmej ɨ maj rana'amicha'a maɨjna ɨ Jesús? ¿Ajta ni cai aɨjna pu cɨn mu a'uve'eme tɨ'ij amɨn hue'iravi'itɨn hua'anajɨ'ɨca'axɨ'ɨn tɨ'ij hua'utatuire'en ɨ maj tie'ijta aujna teyujta'a anna Jerusalén?―Ayaa mu tyu'urixaatya'acaa. 22Maaj pu'u eitze'e ru'uhuatáca'anisti'iri'i tɨ'ij aɨn ayan tihua'uta'ixaate'en ɨ tyaɨte. Eecan pu hua'utyaamue'itɨ aɨmej ɨ juriiyu ɨ maj Damasco e'eche aɨjna cɨme'e tɨ ayan tiraataxajtaca'a tɨcɨn: ―¡Ee, ayej ti'ayajna, aɨjna ɨ Jesús, ai pu aɨn pueen ɨ tɨ Dioj an yá'ujra ɨ ɨpuari japua! 23A'atzu a'ateevi'ica, aj mu mi raaxa'apɨ'ɨntare aɨme ɨ mej Israel jetze ajtyama'acan mej mi raaje'ica maɨjna ɨ Saulo. 24Nain tujca'ari tzajta'a, majta nain tɨca'ari tzajta'a, au mu e'ityétya'aca'a tɨ a'apueerta a'u tɨ e'iraninyei ɨ juye. Ajta, aɨ pu raamua'areeri'i aɨjna ɨ Saulo tɨcɨn maraatyévi'ira. 25Majta maɨn ɨ seica, ɨ mej tya'atzaahuate'e, aɨ mu ra'atyájra tzaacuri jetze tɨ ve'e. Matɨ'ɨj mi ra'acajtuaa tɨca'ɨmɨ a'atzaj cumu e'ita'a tɨca'a maɨjna ɨ Saulo ɨ jaxu'u jetze. Aj pui'i á'uraa. 26Tɨ'ɨqui aun a'ará'a u Jerusalén. Aɨ pu raxe'eva'acaa tɨ hua'ajtyájaahuate'en aɨme ɨ mej tya'atzaahuate'e. Ma majta, camu raxe'eva'acaa a'ini majtzɨɨnya'acaa. Camu a'atzu ra'atzaahuatya'acaa tɨ aɨn ayan tya'atzaahuate'e aɨjna ɨ Saulo. 27Capu amɨn a'ij, aɨ pu ɨ Bernabé, aɨ pu ra'ancure'evi'itɨ. Aj pui'i ya'uvi'itɨ aɨme jemi ɨ maj tamuaamuata'a japuan hua'apua ara'ase. Ajta hua'uta'ixaa tɨ nu'u aɨn Saulo, aɨjna huaseij ɨ tavastara'a tɨ'ɨj nu'u a a'uma'aca juye jetze, ajta Saulo pu hua'uta'ixaa tzaahuati'ira'a cɨme'e aɨme ɨ maj Damasco e'eche. Aɨ pu tihue'ixaa Jesús jetze ma'acan. 28Aɨj pu cɨn, aun a'utyajturaa aɨjna ɨ Saulo anna Jerusalén. Ajta aɨme hua'a jamuan á'ucha'acanya'a. Tihue'ixaatya'acaa Jesús jetze ma'acan tzaahuati'ira'a cɨme'e. 29Seica pu ajta jamuan tyu'uxajtaca'a. Ai mu aɨn pueen ɨ mej ti'ixaxa'a hua'anyuuca cɨme'e ɨ griego. Eihua mu tyú'urixaatya'acaa maɨjna cɨme'e. Aɨ mu rátyesa'acaa maj raaje'ica. 30Matɨ'ɨj aɨme ɨ maj ihuaamua'ame'en pueen ɨ mej tya'atzaahuate'e, matɨ'ɨj maɨn raamua'areeri'i, aj mu mi ya'uvi'itɨ maɨjna ɨ Saulo aujna a'ahua'a tɨ ayan tyaja'arajtyahuaa tɨcɨn Cesarea. Matɨ'ɨj mi raataityaca'a aun pujme'en chajta'a tɨ ayan tyaja'arajtyahuaa tɨcɨn Tarso. 31Tɨj na'a a'u tɨ na'a maj a'uchaatɨme ɨ mej tya'atzaahuate'e, aujna a'ahua'a tɨ jetzen ajtyama'acan aujna Judea, ajta aujna Galileeya, ajta aujna Samaariya, naijmi'i mu rɨ'ɨ tityeechaatɨma'acaa tyamua'a naa. Eecan mu rucá'anyajcaa ɨ rutzajta'a. Majta maɨjna jetze araujca'anyajcaa ɨ xaijnyu'ucara'ara'an ɨ Dioj ɨ tɨ rɨ'ɨ tihua'uta'a. Meti'itzɨɨnya'acaa aɨjna cɨme'e tɨ pua'a ti'itɨj cɨn ma'utya'ɨtzen ɨ Dioj jemi. Majta huatamui'iraca'a eihua. 32Ajta aɨjna ɨ Pedro, aɨ pu á'ucha'acanya'a hua'amuaara ɨ i'ihuaamua'ame'en ɨ tavastara'a, aɨme pu ajta u a'uvá'amuaaraca'a ɨ seica ɨ mej tya'atzaahuatya'acaa. Au mu e'echajca'a, chajta'a tɨ ayan tyaja'arajtyahuaa tɨcɨn Lida. 33Seij pu huátyau aujna, tyaata'a tɨ ayan antyahuaa tɨcɨn Eneas. Pu'uri a'ateevi'ica arahueica ninye'ira'a tɨ huáca'atii ɨ utaatzi japua. Cɨyaaxara'acaa aɨjna ɨ a'atɨ. 34Aj pui'i ayan tiraata'ixaa aɨjna ɨ Pedro tɨcɨn: ―¡Eneas! Jesús ɨ tɨ Dioj an yá'ujra ɨpuari japua, aɨ pu hui ti'imuahuaate'en. Ajchesi, pata'aj rɨ'ɨ raaruuren mɨ a'utaatzi. Cɨme'en pu'u ayan tyu'utaxajtaca'a, aj pui'i ajche ɨ Eneas. 35Majta maɨn ɨ maj aun huachaatɨma'acaa aujna Lida, majta maujna u Sarón, naijmi'i mu raaseij. Majta jajcuacan cɨn tyu'umuá'a. Mara'antzaahua micu maɨjna ɨ tavastara'a. 36Saɨj tɨ nu'u ajta tya'atzaahuate'e, ajna a'ahua'a pu a'utyavaaca'a chajta'a tɨ ayan tyaja'arajtyahuaa tɨcɨn Jope. Jɨita'a aɨjna ɨ a'atɨ. Ayaa pu antyahuaa tɨcɨn Tabita. Tabita, ayaa pu huataujmua'a hua'anyuuca cɨme'e ɨ griego tɨcɨn Doorca. Aɨ pu ayan rɨjcaa ti'itɨ cɨme'e tɨ i'i xa'apɨ'ɨn. Eihua pu hua'atyava'ɨrihua'a ɨ maj cai a'ij ti'ijviicue'iracaa. 37Tɨ'ɨj Pedro auj aun a'utyavaaca'a aujna u Lida, tijcui'inyaca'a aɨjna ɨ Doorca. Tɨ'ɨqui huamɨ'ɨ. Seica mu racáɨɨri'i maɨjna ɨ mɨ'ɨchi. Matɨ'ɨj mi ru'utyajtua anna ta'anajca tɨ aitya'asi ɨ cuaartu. 38A pu vejli'i pɨtyaja'arɨcɨ u Lida, ajna a'ahua'a Jope. Ajta au pu a'utyavaaca'a aɨjna ɨ Pedro aujna u Lida. A'ini aɨme ɨ mej tya'atzaahuatya'acaa mu'uri ramua'areeraca'a tɨ aun a'utyavaaca'a, aɨ mu hua'utaityaca'a hua'apuaca mej mi ya'uta'ixaate'en a'ij tɨ ti'itɨj huarɨj. Ayaa mu ti'ijree tɨcɨn: ―Pata'aj hui ca'anacan a'ura'ani aujna Jope. 39Tɨ'ɨqui Pedro á'uraa hua'a jamuan. Tɨ'ɨj aun a'ará'a, aɨ mu ya'uvi'itɨ anna tɨ aucá'a ɨ mɨ'ɨchi ɨ cuaartu tzajta'a. Majta maɨn ma juuca ɨ maj mua'antyújjɨɨmuajtaraca'a aɨjna cɨme'e maj huacuii ɨ hua'acɨna'ajmua'a, aɨ mu jemin a'ataváatɨma'acaa. Maujyeinyaca'a. Matɨ'ɨj mi tiraataseijra ti'itɨ cɨɨxuri, majta siicu'uri, ti'itɨ tɨ ti'itaahuacara'a aɨjna ɨ Doorca tɨ che'e ruuricaa. 40Aj pui'i Pedro hua'utaij maj huiracɨɨnye. Aj pui'i titunutaca'a. Tɨ'ɨqui raatyahuau ɨ Dioj jemi. Pɨ pu ancure'evee tɨ'ij raaseij aɨjna ɨ mɨ'ɨchi. Aj pui'i ayan tiraata'ixaa tɨcɨn: ―¡Tabita, ájchesi! Aj pui'i atanyeeraca'a. Tɨ'ɨj i raaseij aɨjna ɨ Pedro. Aj pui'i a'ujyeijxɨ caama japua. 41Ajta e'eyan Pedro pu rajví'i muajca'ara'ara'an jetze. Aj pui'i ra'ajjáj. Tɨ'ɨqui aɨn Pedro, hua'utajee aɨme ɨ i'ihuaamua'ame'en, ajta aɨmej ma juuca ɨ maj antyujjɨmuajtaraca'a. Aɨj pu hua'utaseijra ɨ tɨ huamɨ'ɨ. Pu'uri i'i ruuricaa aɨjna. 42Majta e'eyan nainjapua raamua'areeri'i aɨme ɨ maj maun a'uchaatɨma'acaa aujna Jope. Mui'itɨ mu rá'antzaahua maɨjna ɨ tavastara'a. 43Ajta aɨn ɨ Pedro, a'atzu pu aun a'utyajturaa aujna u Jope. Saɨj pu jemi a'ucatii tɨ navij ti'ihua'aca. Simón pu antyahuaaca'a aɨjna ɨ a'atɨ.


c: text/html

text:
03 07
Ol dé 3 de löi l'è 'l 184 ( 185 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 182 dé a finí l'an.
Ul dí 3 de löi al è ul dí da pòost 184 ( 185 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 182 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2006 - València: Ü descarrejament a la stassiú de Jesús, al metro de la sità de València, al provoca piö d'öna quarentena de morcc e fericc.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1971 - Paris (Fransa): Jame Douglas Morrison, cognossit come Jim Morrison, mösegh, cantant de The Doors.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Taebaek
Taebaek (Hangul: 태백시; Hanja: 太白市) a l'è una cità in del süd de la pruvincia de Gangwon in de la Curea del Süd. La gh'ha pressapoch 60,000 abitant.
Cuntegnüü
Simbul[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Fiur: Magnolia kobus
- Üsel: Gasgia
- Pianta: Taxus cuspidata
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità l'è dividüda in de vott distret (dong; 동).
Cità Gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Changchun, Jilin, Cina
- Helong, Jilin, Cina
- Gaoan, Jiangxi, Cina
- Suzhou, Jiangsu, Cina
- Cità de Baguio, Filipinn


text:
Anell de tucum
L'anell de tucùm l'è un anell scür fai de legn del tucùm, una pianta particulàr dl'Amasònia, Brasil. In Brasil, la drövun tante persune, ma suratütt i cristiàn, cume sègn de prumèsa fra la sò cèsa e i «puvrìn, la pàs, el rispètt d'la Tera e la causa d'i Indios...»[1].
L'è fài a màn da le comadres, le dòne ansiàne d'ì vilàgg, e i ghe metun da le dù a le tre ure de laurà.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'anell de tucùm l'è nasìd in Brasil a l'epuca dl'Impèr, perchè i pòver e i sciàu i vurèven druà per spusàss un quaicòss de sìmil ai anèi d'òr d'i sciùr, ma i gh'even no i sold per töi. I sciùr i capivun no s'el vureva dì e le per c'la ragiòn chì che l'è diventàd un sìmbul de clandestinità, anca perchè el sò culùr l'è scürìsim.
Una parte dl'a cesa catòlica la vèd l'anell de tucùm cume simbul d'la Teulugia d'la Liberasiòn e cume simbul ch'el va cuntra curènt.


text:
Düü testimoni scomud
Düü testimoni scomud (Some Like It Hot) l'è un film american dal 1959 diret da Billy Wilder.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La pelicula, ambientada in de la Chicago dal pruibissiunism, la cunta la storia de dü müsicista sensa sold che i campun a sunà in tante urchestre cun scritüre impruisade.
Finidi sensa laurà, par una surtida de i pepiat in d'un speakeasy, i finissun par es i testimoni de la famusa strage de San Valentin dal 1929.
Cast[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I prutagunista dal film i en tri di püssè famus atur de la Hollywood di an d'or: Marilyn Monroe, Tony Curtis e Jack Lemmon. Cun lur i gh'en anca George Raft, Joe E. Brown, Pat O'Brien, Nehemiah Persoff, Joan Shawlee, Billy Gray, George E. Stone, Dave Barry, Mike Mazurki, Barbara Drew, Beverly Wills e Danny Richards.
Premi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El film l'ha vensüd un premi Oscar e tri Golden Globe, tra i qual quel par migliur atur in dun film cumedia o müsical grassie a Jack Lemmon che par la sò interpretassion l'ha ciapad anca el premi BAFTA.
Adatament en lumbard[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Some Like It Hot l'è stai dupiad en lungua lumbarda dal Teater Pupular de la Svizzera Italiana (TEPSI), i stess che i evun adatad el film di banditi del John Ford, Se ta cati ta copi.
I persunagg dal film i en insì tanti che gh'è stai bisogn de fà di pruvin, ai quai i han partecipad 150 persune, par truà le persune e le vus giüste. I atur i han pö duvid fà un curs acelerad de dission e dupiagg spartid in tri session de quator dì l’üna. Par la TEPSI l'è stai anca un'ucasion par slargà la sò banca vus cun gent che la pudaress es ciamada par dupia alter film.


text:
Copyleft
L'espression ingles copyleft l'è un giögh de parol cun copyright, e la se riferissa a un mudel alternativ de gestion di diritt (o destort..) d'autur ch'el se basa ins un sistema de licens pr'el qual l'autur el lassa libertà de druvà, mudificà e spantegà la sua opera sensa fastidi, basta che se vaga adrera a certi cundission principal. Int la version uriginal del copyleft la cundission principal la obliga i druvatt de l'opera de lassà a sua volta libera qualsiasi mudifica ch'i fan. In quela manera chì la copyleft la garantissa la libertà de scambi d'infurmassion.


text:
Quadrilàter (geometrìa)
Ü quadrilàter l'è öna figüra geomètrica piàna, ü polìgon, che la gh'à quàter làti, quàter vèrtici, quàter àngoi e dò diagonài. La somatòria di quàter àngoi dèt in d'ü quadrilàter l'è de 360 gradi.
La famèa di quadrilàter[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
S'pöl clasificà i quadrilàter in dièrse categorìe a segónda de cóme i gh'à i làti e i àngoi, isé tra i quadrilàter s'regórda:
- ol trapése, che l'è ü quadrilàter che l' gh'à dò làti che i è paraléli;
- ol paralelogràm, che l'è ü quadrilàter che l' gh'à i làti paraléli a dò a dò, i diagonài che i se tèa 'n del mès tra de lùre; ol paralelogràm l'è ü particolàr tipo de trapése;
- ol rómbo, che l'è ü paralelogràm che 'n piö l' gh'à ach töi quàter i làti lónch istès e i diagonài che i se 'ncrùsia 'n del mès de la figüra;
- ol retàngol, che l'è ü paralelogràm che 'n piö l' gh'à i làti opòsti che i è lónch istès, a dù a dù, i quàter àngoi töi quàter de 90 gradi e i diagonài che i se 'ncrùzia 'n del mès de la figüra;
- ol quadràt, che l'è ü quadrilàter e ü paralelogràm regolàr con töcc e quàter i làti lónch istès, i quàter àngoi töi quàter de 90 gradi e i diagonài che i se 'ncrùzia tra de lùre in del mès de la figüra e i è lónghe stèse; ol quadràt l'è ü particolàr tipo de retàngol e de rómbo.
I quadrilàter convès e i quadrilàter mia convès[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I quadrilàter s'pöl clasificài pò 'n convès e mia convès; i quadrilàter convès i è chèi quadrilàter che, ciapàcc dù póncc a càzo dèt in del quadrilàter ciamàcc A e B, se se tìra ü segmènt che 'l và da A 'nféna a B, chèsto 'l rèsta töta dét in de la figüra, töt dét 'n del quadrilàter, menimà i è ciamàcc quadrilàter mia convès chèi che, ciapàcc dù póncc a càzo dèt in del quadrilàter ciamàcc A e B, se se tìra ü segmènt che 'l mèna da A 'nféna a B, chèsto segmènt 'l istà mia töt dèt in del quadrilàter, ma 'l gh'à ü tòch che 'l rèsta fò de la figüra.
Ol trapése, ol paralelogràm, ol rómbo, ol retàngol e 'l quadràt i è quadrilàter convès.


text:
Ciao Darwin (A t salùt Darwin) 'l è un śóg televiśìṿ cundót par Paolo Bonolis, insém a Luca Laurenti, traśmìs par la televiśiòṅ itagliàna Canale 5 par siē an a partìr da 'l 1998.
Cum a funsiòna
Al prugràma al nas in dal 1998 da n'idéa ad Stefano Magnaghi e ad Paolo Bonolis: far cumbàtar, una còntra cl'atra, dū squàdri dal tut difarénti, par catàr i aspèt fat méj dl' óm e dla dòna di an Dumìla.
Al dè sarnî par la misa in ónda 'l è al Sàbat, còntra al prugràma ad Rai 1 Carràmba! Che fortuna ad Raffaella Carrà. La prima puntàda l'è dal 3 'd Utóbar dal 1998: a la cundusiòṅ a gh'è Paolo Bonolis insém a Luca Laurenti. Sèg a gh'è anc na mudèla ch'la fà la part dla Màdar natura, l’Annabelle Susanne Brewka. La siggla l'è Matti ad Renato Zero e Renato Serio, i balét i èṅ curâ par Marco Garofalo méntar la regìa 'l è dal piasintèṅ Beppe Recchia.
Al śóg al funsióna acsè. Tut al stmani i s càtan còntra dū squàdri ad sènt parsòni cun dèntar di elemènt ch'i èṅ a 'l upòst e cun dū persunàǵ famóś a guidàr-i. Durànt al puntàdi, i dū grup i aṅ da muciàr sù più punt ch'i pōlan, pasànd da na próa a cl'atra, cuma a spas in dal tèmp, la próa ad curàǵ, al cant o al défilé. La próa finàla, quéla ch'la fà vìnsar na squàdra o cl'atra, l'è qvéla di Silindròṅ, in dua dū cuncurènt i gh'aṅ da rispóndar a dal dmandi, quél ch'al fà méno śbali al dà la vìnsida a i sò cumpàgn méntar c'l àtar al và a fónd in dl'àqua.
Prima edisiòṅ
Secónda edisiòṅ
Tèrs'edisiòṅ
Quart'edisiòṅ
Quint'edisiòṅ
Sésta edisiòṅ
Culegamènt estéran


text:
Yzeures-sur-Creuse
Yzeures-sur-Creuse al é una municipalitaa Francesa dal departament da Indre-et-Loire, en la reson da Centre, Franza. Yzeures cont ona popolazion de 1500 abitant.
Cuntegnüü
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Yzeures al se tröa a la cunflüenza de la Creuse in de la Gartempe.
Nom[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La se ciama Yzeures-sur-Creuse dumà del 1926.
Prima la se ciamava Hicciodero, Iciodorum vicus, Pagus Iciodorensis, Ysorium e Yzeures.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Demugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sindich a l'è el Alain Chartier (del 2007).
Ecunumìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cültüra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Müseu Mado Robin
- Müseu Minerve
Monümenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Figüre sélebre[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Mado Robin
- Agnès Sorel
- Paul Haviland
- Suzanne Lalique


text: 1Rü pemaã nüxü̃ chixu rü tórü Coritama nixĩ ya choxü̃ yaxucü rü choxü̃ mucü na norü puracü chaxüxü̃ca̱x, rü ngẽmaca̱x taxuü̃ma i duü̃xü̃güme̱xẽwa changẽxma i ñu̱xmax. Rü chomatama chauxetümaã tórü Cori ya Ngechuchuxü̃ chadau, rü ngẽma puracü i nüxü̃́ chaxüxü̃gagu nixĩ i peyaxõgüxü̃ i pemax. 2Rü woo togü i duü̃xü̃gü tama choxü̃ cua̱xgüchaü̃gu na tórü Cori choxü̃ muxü̃, natürü i pema rü meãma nüxü̃ pecua̱x na nüma yiĩxü̃ ga choxü̃ namuxü̃. Yerü chauxü̃tawa nixĩ ga tórü Coriaxü̃́ peyaxõgüxü̃, rü ngẽmawa nüxü̃ pecua̱x na aixcüma yiĩxü̃ na nüma choxü̃ namuxü̃. 3Rü ñaã nixĩ i chorü dexa i namaã chanangãxü̃xü̃ i ngẽma duü̃xü̃gü i chauchiga idexagüxü̃: “¿ E̱xna tama inamexü̃ na duü̃xü̃gü choxna naxãxü̃ i chorü õna rü chorü axexü̃ naxca̱x i chorü puracü? 5¿E̱xna tama inamexü̃ ta na wüxi i ngexü̃ i yaxõxü̃maã na chaxãmaxü̃ na chayagaxü̃ca̱x ngẽxgumarüü̃ na naxãmaxü̃ i Pedru, rü naẽneẽgü ya tórü Cori, rü ngẽma togü i yatügü i Tupana imugüxü̃? 6¿Rü e̱xna pema nagu perüxĩnüẽgu rü choma rü Bernabéxicatama i tama namexü̃ na toxü̃ perüngü̃xẽẽgüxü̃ ngẽma togü i orearü uruü̃güxü̃ na perüngü̃xẽẽgüxü̃rüü̃? 7¿Ṯacü rü duü̃xü̃ i churarawa ũxü̃ i nügüxü̃́tama naxütanüxü̃ i norü õna? ¿Rü ṯacü rü duü̃xü̃ i ori̱x itoxü̃ i tama namúxü̃ i norü o? ¿Rü ṯacü rü duü̃xü̃ i carnerugüna dauxü̃ i tama nagünenixü̃ ne ixaxüxü̃?” Ngẽma ñacharügü nüxü̃ i ngẽma duü̃xü̃gü i chauchiga idexagüxü̃. 8¡Rü ñu̱xma rü tãũtáma nagu perüxĩnüẽ na chorü orexicatama yiĩxü̃ i ñaã nüxü̃ chixuxü̃! Erü Tupanaãrü ore ga Moĩché ümatüxü̃wa rü ta ngẽma ñanagürü. 9Erü ngẽma ore rü ñanagürü: “¡Rü ngẽma woca i aruchuarü pute̱xewa puracüxü̃, rü tãũtáma cunaw̱ẽxnagu na tama yima aruchuwa nachibüxü̃ca̱x!” ñanagürü i ngẽma ore. Rü nüxü̃ tacua̱x na tama wocagügu naxĩnüxü̃ ga Tupana ga yexguma yema ñaxgu. 10Natürü pemaã nüxü̃ chixu rü tagu nixĩ ga naxĩnüxü̃ ga yexguma yema ñaxgu ga Tupana. Rü tachiga nixĩ ga naxümatüxü̃ ga yema ore. Erü yíxema aruchunecü ǘxe rü yíxema norü oarü pu̱xwa puracüxe, rü ngẽxguma tapuracüeyane rü tanaxwa̱xegü na ítanaṉg̱uxẽẽgüxü̃ i ngẽma norü o i tüxna üxü̃. 11Rü toma rü wüxi ya nanetüchire ya itatoxü̃nerüü̃ tixĩgü ga yexguma pemaã nüxü̃ tixuxgu ga Tupanaãrü ore. ¿Rü ñu̱xma rü tama e̱xna i pexca̱x namexü̃ na toxna penaxãxü̃ i ṯacü i toxü̃́ taxuxü̃? 12Rü ngẽxguma ngẽma togü i orearü uruü̃gü petanüwa nayauxgügu i ngẽma nüxü̃́ taxuxü̃, rü maneca toma rü yexera name nixĩ i petanüwa tanayaxu i ngẽma toxü̃́ taxuxü̃. Natürü i toma rü tama ngẽmaãcü tanaxü. Erü toma rü guxü̃ i guxchaxü̃maã taporae na tama pexü̃́ tanaguxchaxẽẽxü̃ca̱x na Cristuaxü̃́ peyaxõgüxü̃. 13Pema nüxü̃ pecua̱x rü guxü̃ma i duü̃xü̃gü i tupauca ya taxü̃newa puracüexü̃, rü ngẽma õna ya yima tupaucawa ngẽxmaxü̃tama nangõ̱xgü. Rü ngẽma duü̃xü̃gü i tupaucagu Tupanaca̱x naxü̃nagü ḏaixü̃, rü nanade i ñuxre i ngẽma namachi norü ngõ̱xruü̃. 14Rü ngẽxgumarüü̃ ta ya yíxema nüxü̃ ixugüxe i ore i tüxü̃ maxẽxẽẽxü̃, rü tórü Cori nüxü̃ nixu rü name nixĩ i tümaãrü puracüca̱x tanayaxu i tümaãrü natanü na ngẽmamaã tamaxẽxü̃ca̱x. 15Natürü i choma rü taguma ngẽmaãcü chanaxü. Rü ñu̱xma na pexca̱x chanaxümatüxü̃ i ñaã popera, rü tama ṯacü choxna pexãxü̃ca̱x nixĩ. Erü ngẽma na taguma texéxü̃tawa ṯacüca̱x íchac̱axü̃, rü wüxi i chorü taãẽ nixĩ. Rü narümemaẽ chierü nixĩ na chayuxü̃ naxü̃pa na texé choxna nayaxuxü̃ i ñaã taãẽ i choxü̃́ ngẽxmaxü̃. 16Rü ñu̱xma na nüxü̃ chixuxü̃ i ngẽma ore i tüxü̃ maxẽxẽẽxü̃, rü taguma ngẽmaca̱x chaugü chicua̱xüü̃. Erü woetama ngẽma nixĩ i chorü puracü ga Tupana choxna ãxü̃, rü ngẽmaca̱x taxucürüwama chanangexrü. Rü poraãcü chi chachixexü̃gu i ngẽxguma tãũ chima nüxü̃ chixuxgu. 17Rü ngẽxguma chi chaugagu chitama chanaxü̱xgu i ngẽma puracü, rü nagu chi charüxĩnü na choxü̃́ naxãtanüxü̃. Natürü ngẽxguma Tupana choxü̃ muxü̃ãcüma chanaxü̱xgu, rü chanaxüama erü woetama ngẽma nixĩ i chorü puracü ga Tupana choxna ãxü̃. 18¿Rü ñu̱xma rü ṯacü tá nixĩ i chorü natanü naxca̱x i ngẽma puracü i chaxüxü̃? Rü dücax, rü chorü natanü nixĩ i ngẽma taãẽ i chayaxuxü̃ i ngẽxguma ngetanüãcüma nüxü̃ chixuxgu i ngẽma ore i tüxü̃ maxẽxẽẽxü̃. Rü ngẽmaãcü, rü woo Tupanape̱xewa name na petanüwa chanayaxuxü̃ i chorü natanü na ngẽmamaã chamaxü̃xü̃ca̱x, natürü taguma chanaxü i ngẽma. 19Rü woo taxúxeme̱xẽwa changẽxma i chomax, natürü guxãme̱xẽwa chaugü changẽxmaxẽẽ, na ngẽmaãcü yexeraãcü muxü̃ma i duü̃xü̃g üxü̃ charüngü̃xẽẽxü̃ca̱x na Cristuaxü̃́ yaxõgüãxü̃ca̱x. 20Rü ngẽxguma Yudíugütanüwa changẽxmagu, rü Yudíurüü̃ chaugü chixĩxẽẽ na ngẽmaãcü nüxü̃ charüngü̃xẽẽxü̃ca̱x na Cristuaxü̃́ yaxõgüãxü̃ca̱x. Rü woo tama yema Moĩché ümatüxü̃ ga mugütüü̃wa changẽxmagu, natürü chayanguxẽẽãma i ngẽma mugü na ngẽmaãcü Cristuxü̃tawa chanagagüxü̃ i ngẽma duü̃xü̃gü i ñu̱xma rü ta nagu ĩxü̃ i ngẽma mugü ga Moĩché ümatüxü̃. 21Rü ngẽxguma natanüwa changẽxmagu i ngẽma duü̃xü̃gü i tama Yudíugü ixĩgüxü̃, rü ngẽma duü̃xü̃gürüü̃ chaugü chixĩxẽẽ na ngẽmaãcü nüxü̃ charüngü̃xẽẽxü̃ca̱x na Cristuaxü̃́ yaxõgüãxü̃ca̱x. Natürü taguma íchanange̱x i Tupanaãrü mugü erü guxü̃guma Cristuarü mugütüü̃wa changẽxma. 22Rü ngẽxguma natanüwa changẽxmagu i ngẽma duü̃xü̃gü i tama poraãcü Cristuchigaxü̃ cua̱xgüxü̃, rü choma rü ta ngẽma duü̃xü̃gürüü̃ chaugü chixĩxẽẽ, na ngẽmaãcü nüxü̃ charüngü̃xẽẽxü̃ca̱x na Cristuaxü̃́ yaxõgüãxü̃ca̱x. Rü ngẽmaãcü guxü̃ma i duü̃xü̃gürüü̃ chaugü chixĩxẽẽ, rü nagúxü̃raü̃ãcüma naxca̱x chadau na ngẽmaãcü düxwa Tupanaxü̃tawa chanagagüxü̃ca̱x i ñuxre i nümagü. 23Rü ngẽmaãcü nixĩ i chapuracüxü̃ na guxü̃wama nanguxü̃ca̱x i ngẽma ore i tüxü̃ maxẽxẽẽxü̃. Erü chanaxwa̱xe na choma rü ta choxü̃́ nangẽxmaxü̃ i ngẽma maxü̃ i taguma gúxü̃, naxrüü̃ i guxü̃ma i ngẽma duü̃xü̃gü i nüxü̃́ yaxõgüxü̃. 24Pema rü meãma nüxü̃ pecua̱x i wüxi i inüca i nawa iñaãchixü̃ rü muxü̃ma inaxü̃ãchi, natürü wüxixicatama nixĩ i ngẽma nüxĩra ínguxü̃ rü nayaxuxü̃ i norü ãmare. Rü name nixĩ i meã na pemaxẽxü̃ na Tupanaxü̃tawa penayaxuxü̃ca̱x i ngẽma perü ãmare. 25Guxü̃ma i ngẽma duü̃xü̃gü i nügü mexẽẽxü̃ naxca̱x i wüxi i inüca i nawa iñaãchixü̃, rü meã nügüna nadau na taxuü̃ma nachixexẽẽxü̃ca̱x i naxü̃ne. Rü ngẽmaãcü nanaxü na nayauxgüãxü̃ca̱x i norü ãmare i paxaãchixü̃mare ixĩxü̃. Natürü yixema na yaxõgüxü̃ rü yigüna tadaugü na meã naxügüxü̃ca̱x rü meã imaxẽxü̃ca̱x na nayauxgüxü̃ca̱x i tórü ãmare i taguma gúxü̃. 26Rü ngẽmaca̱x i choma rü tama ñoma chauechitamare chiñaxü̃rüü̃ chixĩ, rü tama ñoma ṯacü i nügü ḏaixü̃ i ngürüanegumare idagüxü̃rüü̃ chixĩ. 27Rü ngẽmaca̱x meã chaugüna chadau i chaxunewa na taxuü̃ma i chaxuneãrü ngúchaü̃ chaxüxü̃ca̱x. Erü tama chanaxwa̱xe i mexü̃maã togüxü̃ changu̱xẽẽchire̱xãcüma choxü̃́ nataxu i chorü ãmare.


text:
Final Destination
Final Destination (Destinasiòṅ finàla) 'l è 'n film ad scarésa dal 2000 ad James Wong ch'al gh'à abû quàtar séguit: Final Destination 2 dal 2003, Final Destination 3 dal 2006, The Final Destination 3D dal 2009 e Final Destination 5 dal 2011.
'L à fat sù da piò ad sènt-dódas migliòṅ ad dòlar a frònt 'd un cóst ad vint-a-tri.
Sunt
Soquànt śuvnòt americàṅ i èṅ drē a tōr 'n aparéć a New York p'r un viàś sculàstic in Frància. I èṅ tut sù 'd gir a part Alex Browning (Devon Sawa) ch'l è dimóndi agitâ. Quànd 'l aparéć al s léva in vōl, i sedìi i sa squàsan p'r un pôc e pò a taca a tarmàr incòsa in fin tant ch'al sa sćiànca a tèra.
Alex al vèra i òć: par furtùna 'l è sōl 'n arbgàt. Ma pò chi lò al véd di quèi ch'al s éra insugnâ e al próa a scapàr via da 'd lè, pîṅ ad paùra. Qvéi dla sicurésa i al faṅ śmuntàr śò, insém a di sò cumpàgn c'n al diav'l adòs cuma lò e anc a 'n insgnànta ch'la gh'iva da tgnir-'g adrē.
In dla sala 'd aspèt a taca na litgàda par la vacànsa andàda in fum. Ma a 'ndàr in fum pò 'l è pròpria 'l aparéć ch'al ciàpa fōg in vōl prima dal stus finàl. Turnâ a cà, chi lōr i n pōlan far àtar che tōr part a i funerài di sò amìg.
Un méś dòp però a mōr òṅ di scampâ, Tod (Chad E. Donella), in dal bagn ad cà sua, strangulâ da na lasa. La mòrt la i vèṅ a catàr òṅ a drē a c'l àtar, dant vita a qvéla ch'a pâr na maledisiòṅ. La Terry (Amanda Detmer) la finìs sóta a 'n bus, la prufesōra Lewton (Kristen Cloke) la salta p'r ària insém a la sò cà dòp avér ciapâ adòs da tut cuma 'n pès ad vēdar e un curtèl.
Alex, cun 'l ajùt dla Clear (Ali Larter), n'atra scampàda par miràcul, al próa a 'ndàr-'g a fónd, tacànd da 'l sò insùni.


text: 1Rü ga Parichéugü rü Chaduchéugü rü Ngechuchuxü̃ ínayadaugü. Rü Ngechuchuna nacagüe na nüxü̃ nüxü̃ nadauxẽẽgüxü̃ca̱x ga wüxi ga cua̱xruü̃ ga Tupanaãrü poramaã naxüxü̃, yerü nüxü̃ naxügüchaü̃mare. 2Natürü nüma ga Ngechuchu rü nanangãxü̃, rü ñanagürü nüxü̃: —Pema rü yáuanecü rü ñaperügügü: “Name tá nixĩ i moxü̃ãrü ngunexü̃, erü nadautüweane”, ñaperügügü. 3Rü ngẽxguma pa̱xmama nadautüweanegu rü poraãcü nacaixanegu, rü: “Nachixe tá nixĩ i ngunexü̃” ñaperügügü. Pema nixĩ i duü̃xü̃gü i togüpe̱xewa meã pemaxẽnetaxü̃, natürü chixexü̃gu perüxĩnüẽ. Rü pema nüxü̃ pecua̱x na penangugüxü̃ i ñuxgu tá nameãnexü̃ rü ñuxgu tá nachixeanexü̃. Natürü ñu̱xma na yanguxü̃ i ngẽma cua̱xruü̃gü ga nuxcüma Tupana pemaã ixunetaxü̃ rü tama nüxü̃ pecua̱xgüéga na ṯacüchiga yiĩxü̃ —ñanagürü. 4Rü ñanagürü ta ga Ngechuchu: —Ñaã duü̃xü̃gü i chixecümagüxü̃ rü tama yaxõgüxü̃ rü naxca̱x ínacagü i wüxi i cua̱xruü̃ i Tupanaãrü poramaã üxü̃. Natürü yema cua̱xruü̃ ga nuxcümaü̃cü ga Tupanaãrü orearü uruü̃ ga Yonáxü̃ ngupetüxü̃rüü̃xicatátama nadaugü. Rü yexgumarüü̃ na bayenaãnüwa na ínaxũxũxü̃, rü choma rü ichatáxü̃wa tá íchaxũxũ. Rü taxuxü̃táma i to i cua̱xruü̃xü̃ nüxü̃ chadauxẽẽ i ñaã duü̃xü̃gü —ñanagürü. Rü ñu̱xũchi nüxna yéma nixũ ga Ngechuchu, rü inaxũãchi. 5Rü yexguma naxtaxaarü tocutüwa naxĩxgu ga norü ngúexü̃gü, rü nüxü̃ inayarüngümaẽ na nawemü ta íyangegüxü̃. 6Rü yexguma ga Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —¡Dücax, pexuãẽgü naxca̱x i Parichéugü rü Chaduchéugüarü pãũãrü puxẽẽruü̃! —ñanagürü. 7Rü yema norü ngúexü̃gü rü inanaxügüe ga nügü na ñagüxü̃: —Ngẽma ñanagürü tüxü̃, erü tama tawemüta ítingegü —ñanagürügü. 8Natürü ga Ngechuchu rü nüxü̃ nacua̱xama ga ñuxãcü na yadexagüxü̃ ga norü ngúexü̃gü. Rü yemaca̱x ñanagürü nüxü̃: —¿Tü̱xcüü̃, “Tüxü̃́ nataxu i tawemü” ñaperügügü? Pema rü tama aixcüma peyaxõgü. 9—¿Tama e̱xna nüxü̃ pecua̱xgüéga rü nüxna pecua̱xãchie ga yema wüxime̱ẽ̱xpü̱x ga pãũ ga yema 5,000 ga yatügüca̱x ichabücuxü̃? ¿Rü ñuxre ga pexchi penaxüãcuxü̃ namaã ga yema naxchipe̱xegü ga íyaxügüxü̃? 10—¿Rü tama e̱xna nüxna pecua̱xãchie ga yema 7 ga pãũ ga yema 4,000 ga yatügüca̱x ichabücuxü̃? ¿Rü ñuxre ga pexchi penaxüãcuxü̃ namaã ga yema naxchipe̱xegü ga íyaxügüxü̃? 11—¿Rü ñuxãcü nixĩ i tama nüxü̃ pecuáxü̃ i tama pãũchiga na chidexaxü̃ i ngẽxguma ñachagu: “¡Pexuãẽgü naxca̱x i Parichéugü rü Chaduchéugüarü pãũãrü puxẽẽruü̃!” ñachagu? —ñanagürü ga Ngechuchu. 12Rü yexguma ga norü ngúexü̃gü rü nüxü̃ nacua̱xgü ga tama pãũãrü puxẽẽruü̃chiga na yadexaxü̃ ga Ngechuchu, natürü Parichéugü rü Chaduchéugüarü ngu̱xẽẽtaechiga na yiĩxü̃ ga na yadexaxü̃. 13Rü yexguma Checharéa ga Piripuaneãrü ngaicamana nanguxgu ga Ngechuchu, rü norü ngúexü̃güna naca, rü ñanagürü: —¿Ñuxũ ñaxü̃ i duü̃xü̃gü i chauchiga na texé chiĩxü̃ i chomax? —ñanagürü. 14Rü nüma ga norü ngúexü̃gü rü nanangãxü̃ rü ñanagürügü: —Nangẽxma i duü̃xü̃gü rü: “Cuáü̃ ya baiü̃xẽẽruü̃ quixĩ” ñagüxü̃. Rü togü i: “Ería quixĩ” ñagüxü̃. Rü togü i: “Yeremíã quixĩ” ñagüxü̃. Rü togü rü: “Wüxi ga nuxcümaü̃cü ga Tupanaãrü orearü uruü̃ quixĩ” ñagüxü̃ —ñanagürügü. 15Rü yexguma ga Ngechuchu rü nüxna naca rü ñanagürü: —¿Rü pema i ñuxũ ñapegüxü̃ choxü̃ na texé chiĩxü̃? —ñanagürü. 16Rü Chimáũ ga Pedru nanangãxü̃, rü ñanagürü nüxü̃: —Cuma nixĩ i Cristu ya Tupana ya maxü̃cü Nane quiĩxü̃ —ñanagürü. 17Rü Ngechuchu nanangãxü̃ rü ñanagürü nüxü̃: —Cuma rü aixcüma cutaãẽ, Pa Chimáũx, Pa Yoná Nanex, erü taxuü̃ma i duü̃xü̃ nixĩ i cuxü̃ nüxü̃ cua̱xẽẽxü̃ i ngẽma, natürü Chaunatü ya daxũgucü nixĩ ya cuxü̃ nüxü̃ cua̱xẽẽcü na Nane chiĩxü̃. 18—Rü choma cumaã nüxü̃ chixu rü cuma rü Pedru quixĩ. Rü ngẽma cuéga rü “nuta” ñaxü̃chiga nixĩ. Rü cuma tá nixĩ i chorü duü̃xü̃güarü dauruü̃ quiĩxü̃. Rü Chataná rü tãũtáma nüxü̃ narüyexera i ngẽma chorü duü̃xü̃gü. 19—Rü choma rü tá cuxna chanaxã i chorü ore na duü̃xü̃gümaã nüxü̃ quixuxü̃ca̱x na nüxü̃ nacua̱xgüxü̃ca̱x na ñuxãcü daxũguxü̃ i naãnewa nangugüxü̃ i ngextá Tupana ãẽ̱xgacü íixĩxü̃wa. Rü yíxema tama cuxü̃́ irüxĩnüẽxẽ i ngẽma ore rü tãũtáma ngẽ́ma tichocu. Natürü yíxema meã cuxü̃́ irüxĩnüẽxẽ i ngẽma ore rü aixcüma ngẽ́ma Tupana ãẽ̱xgacü íixĩxü̃wa tá tangugü —ñanagürü. 20Rü yexguma ga Ngechuchu rü norü ngúexü̃gümaã nüxü̃ nixu, rü ñanagürü: —¡Taxúemaãtáma nüxü̃ pixu na choma rü Cristu chiĩxü̃! —ñanagürü. 21Rü yemawena inanaxügü ga norü ngúexü̃gümaã nüxü̃ na yaxuxü̃ ga ṯacü tá nüxü̃ na üpetüxü̃. Rü ñanagürü: —Choma rü Yerucharéü̃wa tá chaxũ, rü ngẽ́ma poraãcü ngúxü̃ tá choxü̃ ningexẽẽgü. Rü choxü̃ tá nima̱xgü i Yudíugüarü ãẽ̱xgacügü i yaguã̱xgü rü paigüarü ãẽ̱xgacügü rü ngúexẽẽruü̃gü i ore i mugüwa ngu̱xẽẽtaegüxü̃. Natürü tomaẽ̱xpü̱x i ngunexü̃ ngupetügu rü wena táxarü chamaxü̃ —ñanagürü. 22Rü yexguma ga Pedru rü nüxĩca noxrüwama Ngechuchuxü̃ naga, rü inanaxügü ga na naxucu̱xẽãxü̃, rü ñanagürü: —Pa Corix, Tupana rü tama nanaxwa̱xe na ngẽmaãcü quidexaxü̃. Rü tãũtáma ngẽmaãcü cuxü̃ nangupetü i cumax —ñanagürü. 23Natürü ga Ngechuchu rü Pedruca̱x nadaueguãchi, rü ñanagürü nüxü̃: —¡Choxna ixũgachi, Pa Chatanáx, erü chixexü̃gu choxü̃ cunguxẽẽchaü̃! Rü tama Tupana nagu rüxĩnüxü̃gu curüxĩnü, rü yatügü nagu rüxĩnüxü̃gumare curüxĩnü i cumax —ñanagürü. 24Rü yexguma ga Ngechuchu rü norü ngúexü̃güxü̃ ñanagürü: —Rü ngẽxguma texé chowe rüxũxchaü̃gu, ¡ẽcü nüxü̃ tarüxo i tümaãrü ngúchaü̃, rü namaã tapora i ngẽma guxchaxü̃gü i tümaca̱x ínguxü̃ i ñoma curuchawa tipotaxü̃rüü̃ tüxü̃ ixĩxẽẽxü̃, rü ngẽmaẽ́tüwa chowe tarüxũãma! 25Erü yíxema tügü maxẽchaxẽẽchaü̃xẽ rü tá tayu. Natürü yíxema chauxca̱x yúxe rü aixcüma tá tüxü̃́ nangẽxma i maxü̃ i taguma gúxü̃. 26Rü ¿Ṯacüwa i nüxü̃́ namexü̃ ya wüxi ya yatü ega nayauã̱xgu i guxü̃ma i ñoma i naãneãrü ngẽmaxü̃gü, natürü iyanatauxẽẽãgu i norü maxü̃? Erü taxucürüwama wüxi ya yatü rü norü dĩẽrumaã naxca̱x nataxe i norü maxü̃. 27Erü choma i Tupana Nane na duü̃xü̃xü̃ chiĩxü̃ rü wena táxarü núma chaxũ. Rü ngẽxguma rü Chaunatü ya Tupanarüü̃ tá ãẽ̱xgacü chixĩ, rü daxũcü̱̃ã̱x i orearü ngeruü̃gümaã tá íchangu. Rü ngẽxguma tá nixĩ i nüxü̃́ chanaxütanüxü̃ i wüxichigü i duü̃xü̃gü i ngẽma ñuxãcü chauxca̱x na namaxẽxü̃rüü̃ãcüma maxẽxü̃. 28Rü aixcüma pemaã nüxü̃ chixu rü nangẽxma i ñuxre i duü̃xü̃gü i núma ngẽxmagüxü̃ rü tãũtáma nayu ñu̱xmatáta choxü̃ nadaugü na yuwa ícharüdaxü̃ rü aixcüma ãẽ̱xgacü ya poracü na chiĩxü̃ —ñanagürü ga Ngechuchu.


text:
August (imperador roman)
El Cai Giuli Ceser Ottavian August (Caius Iulius Cæsar Octavianus Augustus in Latin; Ròma, 23 settember 63 prima de Crist; Nola, 19 agost 14), mej conossuu cont el nòmm de Ottavian o de August, a l'è staa el primm imperador roman.
El Senad el gh'ha daa a lù el titol de Augustus in del 27 prima de Crist; quatter ann dòpo l'è staa nominaa anca tribun de la plebe, menter in del 12 prima de Crist l'è vegnuu Pontefice Massim. Vist che l'è restaa al podè fina a la mòrt, el sò principaa l'è staa el pussee longh de la stòria imperial romana: 37 ann.
L'età de August l'è staa on moment de svòlta per la stòria de la città de Ròma, e donca per bòna part de l'Euròpa: cont i sò vittòri l'ha faa finii el period di guerr civil e l'ha inauguraa el period de la pax Romana e cont i sò reform l'ha portaa definitivament in crisi el sistema repubblican, tanto che dòpo la soa mòrt nissun l'ha provaa a tornà a la situazion precendent, cont el reconoss ona noeuva fase per i sòrt de Ròma e di sò domini.
L'August l'è staa anca quell che l'ha proibii de drovà la lengua cèltica in de la Gallia cisalpina.


text:
Sursee (distret)
El Distret de Sursee (en todèsch: Amt Sursee) l'è giü dei sich distrècc (en todèsch: Ämter) del cantù de Lucèrna. El capolöch del distrèt l'è la citadìna de Sursee. Endèl més de Dicember 2011 el gh'ìa 'na popolasiù de 71 658. La popolasiù l'è 'n magiurànsa de lèngua todèsca e de religiù cristiàna catòlica.
El distret de Sursee l'è furmàt dei 22 cümü elencàcc endèla tabèla ché sóta:
- ^a el rileamènt del 1992/1997 el dàa 'na àrea de 287.50 chilòmetri quadràcc ma l'includìa mìa la superfìce de 'n quach lach gròs. El rileamènt del 2000 'nvéce 'l té cönt apò a dei lach.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ LUSTAT-Canton of Lucerne Statistical Office as of 2000 survey, (Todesch) accessed 25 August 2009


text:
Seda
La seda l'è ona fibra proteica d'ona bestia con la qual se poeuden otegnì di tessuu che de solet hinn putost pregiaa.
La seda l'è fada su de on quai insett de l'orden di lepidotter, opur di ragn. La seda doperada per fà su di tessuu la se otegn de la galletta di bigatt (che partegnen soratutt a la fameja di Bombyx mori). Certi voeult vegnen doperaa anca di speci de la fameja di Saturnidae.
Quella de la seda l'è stada vuna di primm industri italiann, e l'è stada vun di coeur de l'economia lombarda (per esempi quella brianzoeula) per tanti secoi.
El nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La parolla seda la riva del latin popolar sēta, derivazion del classegh sæta (che 'l voeur dì pel de porscell[1]). La parolla latina classega però l'è "sericum", che 'l ven doperaa anca 'me agettiv colt.
"Seda" el troeuvom anca in tanti alter lengov romanz (italian seta, frances soie, spagnoeu, catalan e portoghes seda, sicilian sita, forlan sede).


text:
Termeno sulla Strada del Vino
Termeno sulla Strada del Vino (Tramin an der Weinstrasse) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 3.194 abitàncc, 'na superfìce de 19 km² e 'na densità de 168 ab./km². El cunfìna coi cümü de Amblar (TN), Caldaro sulla Strada del Vino, Coredo (TN), Cortaccia sulla Strada del Vino, Egna, Montagna, Ora, Sfruz (TN), Vadena.
Situasiù linguìstica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
La regenza grischuna ha approvà il project d'exposiziun per il sviament da Schmitten. Tras quel vegn meglierada considerablamain la qualitad da viver en il center dal vitg da Schmitten. Ultra da quai ha la regenza revedì – a chaschun da sia ultima sesida – las prescripziuns da pestga ed engaschà in cumissari da la regenza per la vischnanca da Mesauc.
Il sviament da Schmitten po vegnir realisà
La regenza grischuna ha approvà il project d'exposiziun per il sviament al sid da Schmitten. Suenter avair fatg ina consideraziun cumplessiva dals interess attribuescha ella dapli impurtanza a l'augment da la qualitad d'abitar e da la valur dal maletg dal center dal vitg da Schmitten che a las influenzas negativas dal project dal sviament.
Gia dapi blers onns resenta la populaziun da Schmittan la grevezza tras il traffic da transit sco insupportabla. En las vias stretgas e malsurvesaivlas da Schmitten sa furman regularmain colonnas, ed il traffic pesant chaschuna schizunt donns vi d'edifizis. Sin l'entir traject entaifer il vitg manca ultra da quai in passape. Las pedunas ed ils peduns sco er las abitantas ed ils abitants èn exponids senza protecziun al traffic sin via. Gia pli baud han ins discussiunà davart differentas variantas da sviar il traffic al nord dal vitg e da far adattaziuns entaifer il vitg. Quellas n'èn dentant betg vegnidas acceptadas. Silsuenter han ins elavurà in project per in sviament d'ina lunghezza da 2'270 meters al sid dal vitg. Il sviament banduna la via da la Landwasser en il sectur da Valtära, traversa la foppa champestra Annawisa sin l'autezza dal terren fin a l'aual da Schmitten e maina il traffic enturn l'abitadi dad Osterhubel. Alura maina la via per lung dal con da Guot. La finala ascenda ella sut Parfurgga puspè siador en la via da la Landwasser.
La fin da l'onn 2010 è il project dal sviament inclusiv il rapport davart la cumpatibilitad ecologica, l'adattaziun dal plan directiv chantunal e la runcada vegnì exponì publicamain en la vischnanca da Schmitten. En las posiziuns ed en las protestas hai dà reacziuns cuntradictoricas. En ina petiziun beneventan var 65 pertschient da las abitantas e dals abitants cun dretg da votar il sviament al sid da Schmitten. Ils arguments cunter il sviament èn la fragmentaziun da la cuntrada da terrassas e dal spazi da recreaziun, l'influenza negativa sin il maletg dal vitg e da la cuntrada ed il disturbi da l'agricultura sco er dals spazis da viver da differentas spezias d'animals. En il rapport davart la cumpatibilitad ecologica vegnan descrittas bleras mesiras da cumpensaziun a favur da la natira e da la cuntrada. En in rapport da giudicament pretenda il post spezialisà chantunal per la protecziun da l'ambient mesiras da cumpensaziun supplementaras che van anc in pass pli lunsch en cas ch'il project dal sviament vegn realisà.
Pervia da las posiziuns e da las protestas cuntradictoricas ha la regenza fatg ina consideraziun dals interess cumplessiva sco basa per sia decisiun d'approvaziun. Ella è conscienta che la realisaziun dal project chaschuna ina intervenziun en ils spazis da viver ed en la cuntrada. Perquai ston vegnir exequidas stringentamain tut las mesiras da cumpensaziun. Tut en tut attribuescha la regenza dentant dapli impurtanza a l'augment da la qualitad d'abitar e da la valur dal maletg dal center dal vitg da Schmitten che a las influenzas negativas dal project dal sviament.
Ensemen cun l'approvaziun dal project da vias dat la regenza er il consentiment per runcar il guaud e per adattar il plan directiv chantunal. Ils custs totals vegnan calculads cun var 17 milliuns francs, inclusiv las expensas per las mesiras da cumpensaziun. I vegn fatg quint cun in temp da construcziun da 2 fin 3 onns. (Link Uffizi da construcziun bassa dal Grischun)
La pestga en ils lais vegn prolungada
La stagiun da pestga en ils lais vegn prolungada per 1 mais. La regenza grischuna ha adattà las prescripziuns da pestga ed acceptà uschia in giavisch dals circuls turistics. La stagiun principala da pestga cumenza il 1. da matg e dura en auas stagnantas da nov fin e cun ils 15 d'october (fin ussa fin ils 15 da settember). La prolungaziun da la stagiun da pestga na vala dentant betg en lais, nua ch'i sa chattan l'atun las plazzas da fregar impurtantas per il sistem d'auas. En auas currentas dura la stagiun da pestga vinavant fin e cun ils 15 da settember. Mantegnì vegn er il traject dal Rain alpin, nua ch'i dastga vegnir pestgà tenor il dretg vertent a partir dal 1. da favrer. Il medem vala per la zona da protecziun per las litschalas en Engiadin'ota. Per proteger las litschalas cumenza la stagiun da pestga là pir il 1. da zercladur. Da nov vegn scumandada la pestga da litschalas en l'intschess da la Moesa.
Ulteriuras novas prescripziuns èn vegnidas relaschadas areguard las mesiras dals peschs che vegnan pigliads ed areguard la pestga d'exercizi. Il scumond da pestgar il di da la rogaziun federala è vegnì abolì. Las disposiziuns per tractar ils peschs en moda adequata èn vegnidas precisadas parzialmain. Pitschnas adattaziuns hai dà en connex cun la determinaziun da las zonas da protecziun. Parzialmain cumplettada ed adattada è la finala vegnida la glista da las multas disciplinaras.
Las prescripziuns da pestga revedidas vegnan inoltradas a la confederaziun per l'approvaziun.
Nominà in cumissari da la regenza per Mesauc
La regenza grischuna ha decidì d'engaschar in cumissari da la regenza per la vischnanca da Mesauc. Questa mesira ha la regenza prendì, perquai che la suprastanza communala da Mesauc n'è betg pli abla da decider dapi ils 12 da settember 2011. Dapi questa data n'han dus commembers da la suprastanza betg pli prendì part a las sesidas. La constituziun communala fixescha dentant che l'abilitad da decider è mo dada, sche tut ils commembers da la suprastanza en uffizi èn preschents. La decisiun da la regenza sa basa sin ina proposta da la cumissiun da gestiun communala d'engaschar in cumissari da la regenza. A chaschun d'ina discussiun ils 17 d'october 2011 è l'entira suprastanza communala s'exprimida a favur da questa mesira. La cumissiun da gestiun da la vischnanca sco er represchentantas e represchentants da l'uffizi da vischnancas èn stads preschents a questa discussiun. L'engaschament d'in cumissari da la regenza senza cumpetenza da decisiun è la mesira la pli moderada en questa chaussa per restituir l'abilitad d'agir da la suprastanza communala. Sco cumissari da la regenza vegn mess en uffizi l'advocat e deputà Mirco Rosa da Lostallo. La mesira è limitada temporarmain fin la fin da l'onn 2011.
La regenza regla las indemnisaziuns per la tgira
La regenza ha fixà las tariffas per la tgira acuta e transitorica en chasas da persunas attempadas e da tgira sco er en gruppas da tgira en il chantun Grischun. Las tariffas sa drizzan tenor custs da 0.95 francs per minuta da tgira e tenor la durada dal basegn da tgira per di (il stgalim minimal 1 correspunda al basegn da tgira da fin a 20 minutas per di, il stgalim maximal 12 al basegn da tgira da passa 220 minutas). Da l'assicuranza obligatorica per la tgira da persunas malsaunas resultan pia custs da 4.30 francs (stgalim 1) fin a 98.30 francs per di da tgira (stgalim 12) per las assicuranzas da malsauns. Quai correspunda ad ina part dals custs da 45 pertschient. La part dal maun public importa 55 pertschient.
La regenza grischuna ha stuì fixar las tariffas, perquai che la federaziun grischuna "chasas ed ospitals" e las assicuranzas da malsauns ch'èn affiliadas a tarifsuisse n'èn betg vegnidas da sa cunvegnir en las tractativas davart las tariffas per il 1. da schaner 2011.
Da vischnancas e da regiuns
- Avras: La revisiun parziala da la lescha da construcziun, concludida da la vischnanca dad Avras il 1. da fanadur 2011, vegn approvada.
- Regiun Valposchiavo: L'ordinaziun davart l'elavuraziun da la planisaziun directiva regiunala da la Val Puschlav ch'è vegnida concludida da questa regiun ils 23 da mars 2011, vegn approvada.
- Ruschein: Cun resalva che la confederaziun paja sia contribuziun garantida, vegn concedida a la vischnanca da Ruschein ina contribuziun chantunala da maximalmain 212'970 francs per renovar las vias champestras principalas.
Projects da vias
La regenza ha approvà totalmain 5'900'000 francs per construir e per sanar il suandant traject da via:
- via sursilvana: lavurs d'impressari, Trin Mulin – Felsbach
Gremi: regenza
Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun


text:
Milan (città)
Milan (Milà in Lombard oriental; Milano in Italian; Mailand in Todesch; Mediolanum in Latin; Mediólanon in Grech Antich; Milão in Portoghes) l'è la segonda cittaa pussee granda de l'Itàlia dòpo Roma, e la se troeuva in de la pianura de la Lombardia, la region pussee sviluppada e pussee popolada d'Italia. I sò abitant se ciamen milanes, ma ghe disen anca "meneghitt" del nomm de la maschera de carnaval Meneghin.
Milan l'è capital de la soa provincia e de la region Lombardia.
La cittaa la gh'ha 1,3 milion de abitant, ma la soa area metropolitana la riva a 7,3 milion. El nòmm de Milan el ven de Mediolanum, ona parolla che l'è la manera latinna de scriv el nomm celtich de la cittaa (i Gaj hann minga lassaa scritt el nomm in la soa lengua, ma l'è probabel che l'eva minga tropp different). Sto nomm l'eva faa sù cont on prefiss che ven de l'indeuropee *medhyo- "mezz, in mezz" e cont ona parolla celtica lan, che la voeur dì "pianura" (in dell'indeuropee l'era *plano-, ma in celtich el p in prenzipi di paroll el borla giò).
In tra i monument e i palazz famos de Milan se regorden el Domm, el Castell Sforzesch cont i sò musée e el teater a la Scala.
A Milan gh'è i famos cà de la mòda e i sò negòzi (in via Montenapoleone e in la Galeria Vittori Emanuel, che l'è considerada l'area de shopping pussee veggia in del mond). Chi cà chí han fáa devegnì Milan vuna di cittaa mondiaj de la moda, compagn de París, Londra e New York.
A Milan se troeuven anca dò squader de balon; el Milan e l' Inter, che insèma han vengiuu ventinoeuv scudett, noeuv Copp di campion, e cinq copp intercontinentàl. El sò stadi l'è a San Sir, e gh'hann daa el nòmm de "Giusepp Meazza" perchè Peppin Meazza l'è staa vun di pussée grand giugador de balon talian.
Al dí d'incoeu, el sindich de Milan l'è 'l scior Giuliano Pisapia (del 2011).
In del 2015 a Milàn l'avarà loeugh l'Esposizion Mondiala (dita anca Expo).
Cuntegnüü
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cittaa la se troeva in mezz a ona pianura in la banda occidentala de la Lombardia. Gh'è trii fiumm che ghe passen in mezz: l'Olona, el Lamber e el Seves. Gh'è anca di canaj e navili che on temp formaven ona red finna in center, anca se a la fin de la guerra la "sercia di navili" l'è stada interrada. Hinn restaa: el Navili de Gagian (Navili Grand), el Navili Paves, la Martesana, la Vettabbia e el Redefoss (che el toeu l'acqua del Seves e de la Martesana). Milan l'è a 25 km a est del fiumm Tesin, a 25 km a ovest de l'Adda, a 35 km a nord del Po e a 50 km a sud del lagh de Comm e del confin con la Sguizzera.
A Milan s'incontren paricc strad e ferrovij important: gh'è di collegament con Turin, con Genova, con Piacenza e donca con tutta l'Emilia-Romagna, con Bressa e de là cont el Venet, con Berghem e cont i Val Orobich, cont i montagn de la Valtellina (per andà in Val Venosta, Engadina e i vallad del Ren), cont el Canton Tesin (San Bernardin, Lucomagn e San Gottard) cont el Passo del Sempion per andà in Francia. Questa soa posizion strategica, insemma alla fertilità del sò territori, l'ha influenzaa comè la storia de la cittaa e la part che l'ha avuu con l'Italia e cont i paes di là di Alp.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Milan l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitant (in miee)
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'antichità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I origin de la città a hinn, compagn de tant alter loeugh del nòrd de l'Italia, celtegh. La leggenda de fatt la voeur che Milan el sia staa fondaa del Belloves, capp di Celta Insuber. Giamò al temp, per la soa posizion strategica in del mezz de la Pianura Padana (de chì el nòmm Mediolanum), Milan el gh'aveva avuu ona quaj importanza.
Ma la glòria per la città a l'è vegnuda soratutt dòpo de la conquista romana (222 prima de Crist): infatti, intorna al IV secol, in de l'epoca de la tetrarchia, voeuna di quatter capitaj de l'Imperi Roman l'è diventada pròppi Milan. In quell'epoca chì Milan l'è staa anca vun di loeugh de svilupp de la religion cristianna cattòlica: a l'è de fatt l'epoca del Sant'Ambroeus e del Sant'Agostin (che anca se l'era african, el s'è convertii al cristianesim pròppi chì). Quand che poeu i invasion barbaregh hinn diventaa on ver pericol per la cort imperial, la capital l'è stada spostada a Ravenna.
El Medioev[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Compagn de la maggior part de l'Italia, anca Milan l'è finii primma sòtta aj man di Eruj de Odoacher, poeu sòtta el regn di Visigòtt e, pussee tard, di Longobard e di Franch.
Duranta el Sacro Roman Imperi, Milan e tanti alter comun de la Lombardia hinn diventaa ricch per i commerz (grazie a la posizion de favor in de la Pianura Padana, come semper), tant che hann cercaa de avègh semper pussee autonomia in di confront de l'autorità imperial. I contrast a hinn diventaa guerra vers la fin del XII secol, quand che Milan e alter città s'hinn mettuu a sostegnì el Papa contra l'Imperador. Quest chì, che l'era el Federich I de Hohenstaufen, l'è discenduu in Italia e l'ha traa giò Milan. Ma Milan l'ha poduu vess prest recostruii, grazie aj sfòrz di città leaa. Dòpo che hann formaa ona lega, ciamada Lega Lombarda, i comun italian s'hinn scontraa on'altra voeulta con l'imperador e l'hann battuu a Legnan.
Dòpo questa vittòria i comun del nòrd Italia hann poduu conquistà on'autonomia semper maggior (anca se minga semper l'è staa inscì, soratutt quand che al tròn imperial el saliva on quajdun deciduu a toeu via la crisi de l'Imperi) e Milan l'ha on poo ottegnii l'egemonia de la region. Ma, cont on fenòmen tipich di città italiann del XIV secol, anca Milan l'è diventada pian pianin ona Signoria, primma sòtta i De la Torr, poeu sòtta i Viscont, che primma hann governaa pròppi 'me viscont, poeu, per grazia imperial, come duch.
Sòtta i Viscont, Milan el gh'ha avuu on ròl de primm pian in de la scena politega italianna. El duca Gian Galeazz I l'ha estenduu i domini milanes a tutta la Lombardia, el Piemont oriental, el Venet occidental e anca a ona bona part del center Italia. La soa mòrt premadura l'ha impedii che 'l podess creà on embrion de Stat nazional italian (còssa che intrattant l'era dree a nass in tutta Euròpa). Per tutt el XIV e 'l XV secol, Milan l'ha luttaa contra Venezia, Napol, Firenz, i Savòia, e 'l Papaa per avègh l'egemonia in su la penisola. L'è staa duranta el XV secol che la Signoria l'è passada de la dinastia di Viscont a quella di Sfòrza, a causa del matrimòni del condottier Francesch I Sfòrza con la Bianca Maria Viscont, unega tosa del Filipp Maria Viscont. El period sforzesch a l'è quell contemporani al Renassiment, che l'ha vist Milan ancamò ona voeulta al center de la situazion, in quant loeugh de coltura e mecenatismo de cort. Duranta 'sto period hinn vegnuu a Milan personagg come 'l Petrarca (lù però quand che gh'eren ancamò i Viscont), Leonard de Vinci e 'l Bramant.
L'età di dominazion forest[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Duranta l'invasion francesa de l'Italia del 1494, el Ducaa de Milan a l'è restaa neutral, perchè el duca Ludovich el Negher el sperava de podè inscì mantegnì el comand de la Signoria, che l'aveva usurpaa al nevod. Ma ben prest Milan l'è diventaa on teater per i guerr di grand potenz europee, come la Spagna, la Francia e Imperi. In particolar, duranta el XVI secol, Milan l'è finii primma sòtta el contròll frances, poeu, in manera definitiva, sòtta quell spagnoeu.
Donca, per circa dusent ann el Ducaa de Milan (che formalment l'esisteva ancamò, e che formalment a l'era ancamò sòtta el Sacro Roman Imperi) a l'è staa governaa de la Spagna, anca se quell period a l'è cognossuu de nòrma come vun de decadenza e malgoverno: de fatt, la Lombardia a l'era diventada domà ona provincia piscininna de on grand imperi, che tra l'alter l'era dree a 'ndà in crisi. Tuttavia, Milan l'ha poduu almanch vess ancamò important per el ròl che la soa diòcesi la gh'ha avuu in de l'età de la Contrariforma, grazie a òmen come i duu arcivescov Carl Borromee e Federigh Borromee e 'l Sant'Antòni Maria Zaccaria.
I ròbb hann segutaa a 'ndà inscì finna a la guerra de Succession Spagnoeula (1700-1714), con la qual el Ducaa de Milan l'è diventaa on domini de l'Arciducaa d'Austria, la qual cà regnant, i Asburgh, a l'era anca quella che la regnava in su l'Imperi. Sòtta el governo austriach, Milan l'ha cognossuu on noeuv period de splendor (anca se 'l ducaa l'aveva perduu la Lomellina e alter territòri del gener, che eren finii in man al Regn de Sardegna) e on grand svilupp econòmich (incoraggiaa de la Rivoluzion Industrial, che l'era dree a nass in quij temp chì). Inoltra Milan, duranta el XVIII secol, a l'è diventaa vun di center de l'Illuminismo italian, grazie a òmen de cultura compagn de Ceser Beccaria, Peder Verri e Giusepp Parini.
Duranta l'età napoleòniga, l'è finii primma in de la Repubblica Cisalpina, poeu l'è diventaa capital del Regn d'Italia: l'è staa pròppi chì che 'l Napoleon I el s'è incoronaa (e l'è de quell period el Palazz Real arent al Dòmm).
El Resorgiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cont el Congress de Vienna, Milan l'è retornaa a l'Imperi d'Austria, però questa vòlta inglobaa in del noeuv Regn Lombardo-Venet. In di moti del 1848, Milan l'è staa vun di loeugh-simbol del Risorgiment (anca grazie però a la litteratura romantiga del Carl Pòrta e del Lissander Manzon, e anca per la musega del Giusepp Verdi), cont i famos Cinch Giornad ma el Regn de Sardegna, che l'aveva ciappaa i part di insort italian contra l'Austria, l'è staa battuu, e donca Milan el gh'ha avuu de tornà ancamò ona voeulta sòtta l'Austria, e cont el pagà ona feros repression. Per divegnì part del Regn de Sardegna (e donca del Regn d'Italia), Milan el gh'ha avuu de spettà el 1859. De chì in poeu, la stòria politica de Milan la seguta quell del rest de l'Italia.
Del Resorgiment al dì d'incoeu[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dòpo l'Unità d'Italia, Milan el s'è avviaa a diventà vun di pont cruciaj de l'economia del noeuv Stat. Ma minga per quest tutta la popolazion milanesa a l'era ricca, anzi, per tutta la fin del Vòttcent gh'hinn staa revòlt popolar e sciòper per ottegnì di condizion de vida mejor. El re del temp, l'Umbert I, l'ha voruu minga scoltà i protest e l'ha mandaa l'esercit a reprim i revòlt.
A bon *** Milan l'è diventaa voeuna di città pussee ricch de l'Italia, e per quest l'è diventaa on center de attrazion per l'immigrazion interna, ma anca per la coltura e l'industria. Tra l'alter, se pò regordà che 'l Benito Mussolini, primma de la guerra el lavorava a Milan, e che anca el moviment futurista el gh'ha avuu chì vun di sò center colturaj.
Dòpo la Primma Guerra Mondial, in del clima de insoddisfazion per i noeuv condizion econòmich e politich (per esempi, tutta la stòria de la vittoria mutilata) l'ha portaa a la nassida a Milan del partii nazional fascista.
Ma Milan l'è staa anca vun di loeugh simbol de la Resistenza, e l'è staa chì che hinn staa appenduu i còrp del Mussolini e de alter gerarca fascista dòpo ch'eren staa coppaa.
A partì del Dòpoguerra finna al dì d'incoeu, Milan a l'è segutada a cress, cont el diventà voeuna di maggior representazion del miracol econòmich, ma anca de la contestazion giovenil, del terrorismo di agn '60 e '70, del cabaret, del teater, de la canzon e de la mòda.
Ultimament, Milan l'è staa protagonista de la proclamazion de part del Silvio Berlusconi de la nassida del partii del Pòpol de la Libertà, el pussee grand e important partii de destra de la stòria de l'Italia repubblicanna.
I port de Milan[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Pòrta Garibaldi (o Porta Comasina o Porta Comasna, on temp anca Porta Stravacca)
- Pòrta Genova
- Pòrta Lodoviga (o Porta San Celso, un temp succursal de Pòrta Cines)
- Pòrta Magenta
- Pòrta Monfort (on temp pusterla, succursal de Porta Oriental)
- Pòrta Noeuva
- Pòrta Romanna
- Pòrta Sempion
- Pòrta Tisinesa (ciamada anca Pòrta Cines o Pòrta Cicca)
- Pòrta Venezia (che on temp la se ciamava Pòrta Renza o Pòrta Oriental)
- Pòrta Vercellina
- Pòrta Vigentina (dove ona voeulta gh'era el Daziett o Portell)
- Pòrta Vittòria (che on temp la se ciamava Pòrta Tosa)
- Pòrta Vòlta (on temp Porta Tenaja)
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Milan a l’è gemelaa con:
- Betlem, Palestina
- Birmingham, Regn Unii
- Chicago, Stat Unii d'America
- Cracòvia, Polònia
- Dakar, Senegal
- Franchfòrt sul Men, Germania
- Lion, Francia
- Melbourne, Australia
- Osaka, Giapon
- San Paol del Brasil, Brasil
- San Pederborgh, Russia
- Shanghai, Cina
- Tel Aviv, Israel
- Toronto, Canada


text:
Dumini Internet de prim nivel
I Dumini Internet de prim nivel (in ingles Top-Level Domains TLD) a hinn l'ültima part d'un dumini internet. Per esempi, in lmo.wikipedia.org, el domini a l'è org. I domini poden vess terituriaj (de stat o de teritori cume Gibiltera o Aruba) o generich, cume i domini .org, .com, .net.
In del setember 2005 hann assegnaa el prim TLD riferii a una cumünità che l'è minga anmò indipendenta: el domini .cat de la Catalogna. Al utuber 2008 a gh'è minga un dumini per la cumünità lumbarda.


text:
Lenguv celtich
I lenguv celtich j'hinn una ram de la familia indo-europea e j'hinn rivaa zü da Proto-Celtich, cugnussüü anca cun el nom de "celtich cumün". Int el periodo del prim mileni prima del Signur, i lenguv celtich j'eren parlaa in gran part de l'Europa, a partì da la Baja de Biscay arent al Mar del nord, fina sü al fiüm Reno, e pö zü dal Danübi e arent al Mar Negher, e squasi fena int l'Asia Minur.
Al dì d'incö i lenguv celtich j'hinn parlaa dumà int un quaj sit int el Regn Ünì, l'isula de Man, Irlanda, Patagonia, e in Bretonia (Francia). In Patagonia gh'hinn rivaa dumà de recent cun l'imigrazion di gales. Int la magiur part de quej teritori chì, i parlant de lenguv celtich j'hinn una minuranza linguistica.
Lista de lenguv celtich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Indueurpee
- Protuceltich
- Celtich cuntinental
- Celtich insülar
- Grüp guidelich
- Lengua irlandesa antiga
- Lengua irlandesa (gaelige)
- Lengua scuzzesa (gàidhlig)
- Lengua manesa (gaelg)
- Lengua irlandesa antiga
- Grüp britonich
- Lengua britanica
- Lengua galesa (cymraeg)
- Lengua curnuvajesa (kernewek)
- Lengua cümbrica
- Lengua bretun (brezhoneg)
- Lengua ivernica
- Lengua pitica
- Lengua britanica
- Grüp guidelich
- Protuceltich


text:
Caltaniseta
Caltaniseta (Caltanissetta 'n italià; Nissa o Cartanissetta 'n lèngua siciliana) l'è öna sità de la Sicilia che la fà pò pruinsa. La se tróa sö öna culina in de la Al del Salso.
Ol nòm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol nòm Nissa l'è de època pre gréca e quando i è riàcc i Arabi i à ciamàt la sità Qalat-an-Nissa che l' völ dì Castèl de la dòna desà che 'n arabo Nissa l' völ dì dòna/fómna. La ciapàt a ciamàs compàgn de adès dóma quando i è riaàcc i Normani quando sóta Rügér I de Sicilia i l' là ciamada Calatanesat, pò cambiàt in Caltanixettum.
La Setimana Santa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Particolarmènt importàncc e sentide i è i manifestasiù de la Setimana Santa.


text:
Vinca major
Vinca major, l'è 'na spéce de piànta de la famìa botànica de le Apocynaceae, uriginària de l'Europa meridiunàla e de la Turchia.
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è 'na piànta perène sèmper-vérda che pöl rià 'nfìna a 'n méter de altèsa, coi gamp cürcc e che stà 'mpé dricc. I fiùr i è de 'n culùr che và del celèst al pórpora, i rìa a 3 ÷ 5 ghèi de diàmetro. La g'ha dei pelacì cürcc e bèi spès söi sépali.
L'è fàcil de sconfónder co la Vinca minor che l'è paréta strèta ma l'è piö pesèna en töte le sò parcc, e co le fòie che g'ha l'òrlo mìa pilùs.


text:
Pruvénzia ed Bulåggna
Artéccol in dialatt bulgnais
La pruvénzia ed Bulåggna l è una pruvénzia d'l Emégglia-Rumâgna ed pió ed 940 mella abitànt.
La cunfénna ed såura cun la pruvénzia ed Frèera, a maténna cun la pruvénzia ed Ravänna, ed såtta cun la Tuschèna (pruvénzia ed Fiuränza, pruvénzia ed Prè e pruvénzia ed Pistòja) e ed sîra cun la pruvénzia ed Môdna. Al só chèplôg l'è la zitè ed Bulåggna.
Geografî[modifica | mudéfica la surzéia]
La pruvénzia ed Bulåggna la cunprand l'Emégglia ed maténna ed såura cun la żonta ed sètt cmónni cäli én geograficamänt int'la Rumâgna: Båurg Tusgnàn, Casalfiumanais, Castèl ed Rî, Dåzza, Funtanalls, Iommla e Murdàn.
Al teritòri d'la pruvénzia al s estand såura tott int'la bâsa e int'äl culénn (la muntâgna la fà al 21,3% d'la pruvénzia, int l istàss tänp al valåur ed mèzz l è dal 25%).
I fiòmm chi travérsen al teritòri én al Raggn, al Sèvna, l Égg'[1]) e al Santeren. I turént pió impurtant én al Samûza, al Satta, al Siller.
Int'al culénni as truven dåu crésst ch'al traversen al vâl pió impurtanti: al Cuntrafôrt pliocenico e la Vänna dal żass. Squèsi onnic int'al månd e bî da vadder én i calànc, dal furmazión culinèr ch'al piôv àn scavè.
Economî[modifica | mudéfica la surzéia]
I setûr d'l economî regiunèl èn: l'agricultûra (urtâg', furmänt - famåusa l è la patèta ed Bûdri), l arlîv (nénn e bû) e la céna e mêdia indósstria dî setûr mecânic, dal magnèr d'la zerâmica e d'l eletrònica. An s pôl gnanc dscurdèr la Fîra 'd Bulåggna (Motor Show) e la strutûra d'l Interporto ed Bulåggna par carghèr e dscarghèr i quî. Ai é anch'al pôrt ed Ravanna ch'l è di mondi inpurtànt par la pruvénzia ed Bulåggna.
Nòti[modifica | mudéfica la surzéia]
- ↑ Luigi Lepri, Daniele Vitali - Dizionario Bolognese Italiano / Italiano-Bolognese - 2007 - Pendragon - Toponimi in dialetto bolognese - da pag 348 a pag 354 - ISBN 978-88-8342-594-3
Anzôla · Arzlè · Barisèla · Bazàn · Bäntvói · Bulåggna · Båurg Tusgnàn · Bûdri · Caldarèra · Camugnàn · Casalàcc’ · Casalfiumanais · Castèl Guêlf · Castèl Mazåur · Castèl San Pîr · Castèl d Ajàn · Castèl d Rî · Castèl d Chèsi · Castèl d Èrzel · Castèl d Sravâl · Castnès · Castión · Crasplàn · Crevalcôr · Dåzza · Funtanàlls · Gâg’ · Galîra · Granajån · Granarôl · Grizèna · Iómmla · Lizàn · Lujàn · Malalbêrg · Marzabòt · Midgénna · Mnêrbi · Mulinèla · Dscargalèsen · Månt San Pîr · Måntrànz · Måntvî · Munzón · Murdàn · Uzàn · Pianôr · Pîv ed Zänt · Puratta · Sèla · San Bandàtt · San Zôrz · San Zvân · San Lâzer · San Pîr in Casèl · Sant’Ègata · Al Sâs · Savéggn · Varghè · Zôla Predåusa


text:
Pantera
I texàṅ Pantera i èṅ un grup heavy metal americàṅ, mis insém a Arlington in dal 1981 p'r i fradèi Abbott, cgnusû méj cuma Dimebag Darrell (chitàra) e Vinnie Paul (batterìa). Al nóm al daśvèṅ da la sità ad Pantego in dal Tèxas e minga da la bèstia. I s èṅ mulâ in dal 2003. In dla lór caréra i aṅ cambiâ gènar pasànd da 'l heavy di inìsi a 'l trash e groove metal di ùltim tèmp.
Al crìtic muśicàl Jason Birchmeier 'd All Music Guide al i à batśâ cuma "al più grand grup metal di an Nuànta e òṅ di più grand e inuvatìṿ ad sèmpar" mèntar la réda televiśìva VH1 la i à mis al 45° pòst in dla clasìfica di 100 più grand d'l hard rock e al 5° pòst ad quéla di più grand grup heavy metal ad sèmpar.
Biugrafìa
Gl'Inisi (1981-1983)
La prima furmasiòṅ di Pantera l'éra furmàda da i fradèi Abbott (ch'i gh'ìvan mis i bèsi), da 'l basìsta Tommy Bradford, da 'l chitarìsta Terry Glaze (cgnusû anc cuma Terrence Lee) e da 'l cantànt Donnie Hart. La band la tacò sunànd dal cover di Kiss e di Van Halen. In dal 1982 Hart e Bradford però i mòlan al grup: Terry Glaze al sa spòsta a la vóś e al sò pòst al riva Rex Brown a sunàr al bas. I Pantera i s fànan cgnósar anc in di àtar pòst cuma la Louisiana e 'l Oklahoma.
I prim an (1983-1986)
In cal mèntar i Pantera i ìvan tacâ a rigistràr dal canti nóvi, lasànd lè quàśi dal tut ad far dal cover di àtar grup. In dal 1983 a vèṅ fóra al lór prim disc Metal Magic (Metàl Màgic) anc par 'l apòǵ finansiàri ad Jerry Abbott e ad soquànt'atri band ch'i i ìvan tòlt a cór p'r al talènt ch'i ìvan mustrâ. Cal prudót lè 'l ira pîṅ 'd influénsi ad grup quài Kiss, Van Halen e Judas Priest.
Maṅ mâṅ ch'i dvintàvan più famóś, i Pantera i s éran mis a sunàr in gir p'r i Stat Unî cun di cuncèrt cic. In dal 1984 i rigìstran al secónd àlbum Projects in the Jungle (Pugèt in dla giùngla) cun un sòṅ ch'al tgnìva a drē a 'l hair metal americàṅ anc se più dur e péś, cun la vóś ad Glaze ch'la parìva sèmpar da piò quéla ad Rob Halford, al cantànt di Judas Priest. P'r i Pantera a gh'éra anc al prim video in bal p'r al sìngul All Over Tonight.
In d'l Istâ dal 1985, al grup al cgnós al chitarìsta di Keel Marc Ferrari durànt un sò tour in Tèxas. Diamond e Vinny i gh dànan un tape cun soquànti dal canti ch'i arév cumpòst in séguit al tèrs disc I am the night (A sòṅ la nòt). Subìt dòp avér-al scultâ, Ferrari a s fà avànti par dar-ag na maṅ dvintànd sò amìg. Al disc al vèṅ fóra in c'l an lè, sèmpar par la cà discugràfica ad famìja, la Metal Magic Records, cun al sìngul Hot and Heavy.
'L arìṿ ad Phil Anselmo (1986-1989)
In dal 1986 gl'Abbott i decìdan ad cambiàr regìstar e pasàr a 'l thrash metal dòp avér ascultâ di pès da nuànta gnû fóra in c'l an lè cuma Reign in Blood di Slayer e Master of Puppets di Metallica.
Al cantànt Terry Glaze però, da sèmpar cuntràri a chi sòṅ lè parchè a gh piaśìva un stil più clàsic, al n éra minga 'd acòrd e al mòla al grup. Al sò pòst i vènan tòlt prima Matt L'Amour e pò David Peacock ma ninsòṅ di dû 'l éra adàt a cantàr i pès nóṿ.
A la fiṅ a vèṅ catâ quél giùst: Philip "Phil" Anselmo, ex cantànt di Samhain e Razorwhite cun di urìgini itagliàni, pascâ sèmpar in dal Sud di Stat Unî a New Orleans. Chi lò al gh'iva abû n'infànsia dimóndi difìcila: cun un pàdar imbariagòs e ch'al gh'iva un risturànt a Metairie, pò butâ śò da 'l uragàṅ Katrina, a quind'ś an 'l iva dat fóg a la cà di sò genitór sól par far ciapàr un spaj a sò surèla. Scapâ pò da cà, 'l iva decìś ad far dla mùśica in dla vita, al sól quèl ch'al gh'intirisìs.
Cun Anselmo i Pantera i càmbian dal tut pasànd a dal tunalità adàti a 'l sound thrash e groove metal.
Al prim àlbum dla śvòlta a s cata cun Power Metal (Putér dal Metàl, 1988), in dua la nóva furmasiòṅ la s fà védar in pùblic par la prima vòlta. Al disc 'l è prudót anc par Marc Ferrari ch'al sòna pur soquànti parti ad chitàra.
In d'l àlbum a s cata anc al braṅ Proud to be Loud ch'l éra stâ scrit par Ferrari stés p'r èsar mis dèntar in dal disc umònim di Keel dal 1987 ma pò 'l éra stâ mis da na banda.
Power metal al piàś fin da subìt a 'l pùblic e a i crìtic e al pòrta i Pantera al sucès.
Cowboys from Hell (1989-1992)
Dòp la publicasiòṅ ad Power Metal, Dave Mustaine al dmanda a Darrell ad śuntàr-as a i sò Megadeth ma chi lò al diś ad no parchè al n vliva minga dastacàr-as da sò fradèl.
In cal mèntar Mark Ross, manager dl'etichéta discugràfica Atco Records, ch'l iva duciâ al grup in un cuncèrt in Tèxas e 'l éra armàst dimóndi culpî da l'eśibisiòṅ di quàtar, al gh eśibìs un cuntràt par pasàr sèg. I Pantera i èṅ 'd acòrd e acsè i tàcan a lauràr in di studi ad registrasiòṅ ad Pantego. I frut i ś védan al 24 ad Luj dal 1990 quànd i faṅ gnir fóra Cowboys from Hell (Cowboys da 'l Inféran), 'n àlbum ch'al tóca la puśisiòṅ 117 dla Top 200 dla Billboard.
Al disc 'l è cunsiderâ 'l àlbum dla śvòlta par la madurasiòṅ dal stil muśicàl dal grup, cun di pès ch'i vaṅ da 'l heavy metal clàsic (quài Domination, Shattered e The Art of Shredding) cun la vóś puténta, élta e basa ad Philip Anselmo a di àtar ch'i arciàman i sòṅ dal speed/thrash metal an Utànta (Heresy, tant par dir-'n una) cuma a s pól ascultàr in di riff ad chitàra ad Diamond Darrell e in dla casa dópia ad Vinnie Paul.
Cowboys From Hell al gh'à dèntar dimóndi àtar pès dvintâ pò di clàsic dal grup cuma Cemetery Gates, na cansòṅ ad sèt minùt ch'la dascór dla religiòṅ e dla mòrt, Psycho Holiday e la title-track stésa.
P'r al fat che quést chè al sia al prim àlbum par na major (la ATCO la fà part dl'Atlantic Recording), dimóndi i crédan ch'al sia anc al prim àlbum dabòṅ.
Fòrt dal fat ch'al disc 'l iva vindû bèṅ (dòpa sèt an al dventarà ad plàtin in di Stat Unî), i Pantera i tàcan al Cowboys from Hell Tour, sustgnû da grup da spala quài Exodus e Suicidal Tendencies, avénd 'l unór ad sunàr a 'l Monsters Of Rock ch'al s éra tgnû a Mosca in dal 1990 insém a AC/DC e Metallica.
Vulgar Display of Power, Far Beyond Driven (1992-1994)
Al 25 ad Favràr dal 1992 i Pantera i pùblican 'l àlbum Vulgar Display Of Power (Vulgàra Dimustrasiòṅ ad Putér), un tìtul tòlt diretamènt da na fraś dal film dal 1973 L Eśurcìsta quand al prevòstar Damien Karras al dmanda a l'indemugnàda Regan MacNeil ad liberàr-as dal demòni druànd al sò putér malèfic e lì lē la gh rispónd: "that's much too vulgar a display of power".
Al disc al gh'à un stil incóra più tirâ in di cunfrónt ad Cowboys from Hell esénd un eśémpi ad groove metal in tut e par tut e 'l è cunsiderâ da dimóndi di sustenidór dal grup cum al più cumplét ad tut, vindénd più ad dû migliòṅ ad còpi in di sól Stat Unî a tut al 2004. I sìngui fat gnir fóra i èṅ sinc: Mouth for war, Walk, Fucking Hostile, This Love e Hollow e i sò vìddeo i tàcan a giràr anc par MTV.
Al sucès bèl grôs ad vénditi l'à parmìs pò a i Pantera ad tacàr un tour mundiàl rivànd anc in Giapòṅ e a 'l Monsters Of Rock ingléś (in dua i quàtar i aṅ sunâ insém a di pès da nuànta cuma Iron Maiden e Black Sabbath).
Finî al tour i Pantera i tàcan subìt a far dal canti nóvi e al riśultàt 'l è Far Beyond Driven (Purtâ bèṅ da 'd là), disc fat gnir fóra al 15 ad Mars dal 1994 e purtâ a di livèi clamuróś ad vendìti, rivànd anc al prim pòst in dal clasìfichi americàni (29 stmani in dal top 200) e austragliàni. 'L àlbum, che in cupertìna al véd na punta gigànta 'd un tirabusòṅ insfilsàr un tésć ma che a 'l inìsi al gh'iva da ficàr-as dèntar a 'n cûl pigâ a nuànta, al gh'à quàtar sìngui: I'm Broken (numinâ a i Grammy Award cuma Best Metal Performance), 5 Minutes Alone, Becoming e la cover di Black Sabbath fata bèṅ Planet Caravan.
The Great Southern Trendkill e prim prubléma (1994-1996)
Phil Anselmo al taca ad avér di cumpurtamènt strâṅ dòp la publicasiòṅ ad Far Beyond Driven restànd da spés da par lò e separâ da chi àtar e mulànd al tour dal 1995 tut 'd un trat.
La band la próa a dar na spiegasiòṅ dgénd che Phil 'l éra stresâ par via ad tut chi viàś ch'l éra custrét a far par tgnir a drē a gl'impégn ma 'l éra ciàr ch'a gh'éra di prubléma fra lò e al rèst dal grup. Soquànti stmani dòp a ś vèṅ a savér che Anslemo 'l éra finî in dla depresiòṅ parchè 'l éra sòlit imbariagàr-as e drugàr-as.
I Abbott i al manda alóra a far-as curàr e p'r un pōc al ròbi i vaṅ a pòst ma 'l an dòp i prubléma i vènan fóra incóra e a salta fóra che Phil al tōś dl'eruìna.
In cal mèntar, al 19 ad Setémbar dal 1995, al cantànt 'l iva fat gnir fóra un disc da par lò cun un grup suo ciamâ Down e cun al tìtul ad Nola.
Quand tut a lasàva inténdar che la stòria di Pantera la fus finìda lè, al 22 ad Maǵ dal 1996 a vèṅ fóra un disc nóṿ dla band texàna, The Great Southern Trendkill (La Gran Vója 'd Masàr dal Sud), al più rabî e catìṿ ad tut i disc ch'i ìvan fat fin lè, cun Anselmo ch'l iva rigistrâ la vóś da par lò in un studi ad New Orleans luntàṅ da chi àtar. Dimóndi dal canti i dascóran ad 'l uś dla dròga, cuma in dal caś ad Suicide Note (cansòṅ gnuda fóra in dû part), Living Through Me (Hell's Wrath) e dla cgnusùda, par via dal vìddeo, Drag the Waters.
Phil drugâ pódag, un disc dal viṿ e ùltim cd insém (1996-2004)
Al 13 ad Luj dal 1996 Phil Anselmo al vèṅ purtâ in présia a 'l uśdàr parchè 'l iva tòlt dl'eruìna e 'l éra finî in còma n'óra dòp un cuncèrt in Tèxas armanénd sinc minùt cun al cór férum. Da cal mumènt lè in avànti, anc s'l iva prumìs ad tar-gh un taj, Anselmo al taca a śugàr ad tant in tant cun la "pulvrìna biànca", questiunànd-as sèmpar da piò cun la sò muróśa 'd in alóra, Stephanie Opal Weinstein, e cun gl'Abbott ch'i al vlìvan pulî e mis a pòst.
In cal mèntar, par far in manéra ad far gnir fóra quèl, al 29 ad Luj dal 1997 a véd la luś al prim disc dal viṿ dal grup, cun di eśibisiòṅ live d'l an prima. Al tìtul dal cd 'l è Official Live: 101 Proof e al gh'à dèntar dû braṅ nóṿ, Where You Come From e I Can't Hide.
A pasa al tèmp e Anselmo al par sèmpar da piò luntàṅ da i Pantera. In dal 1999 Phil al decìd ad tóras n'atra pàuśa, dòp quéla cun i Down, sunànd la chitàra in dal disc Holocausto de la Morte di Necrophagia, cun al scutmàj 'd "Anton Crowley".
In dal 2000 i Pantera métan da na banda al questiòṅ (anc parchè custrét da i impégn cun la cà discugràfica) e i tórnan insém par rigistràr Reinventing the Steel (Invintàr ad nóṿ 'l aśàl). Al disc al vèṅ fóra al 14 ad Mars diretamènt al quart pòst dla Billboard 200 cun al sìngul Revolution is My Name (numinàta Best Metal Performance a i Grammy Awards dal 2001) a cuciàr-al.
Al grup al partìs anc p'r un tour mundiàl ma in Europa i gh stànan pò pòc par via d'l atintâ d'l 11 ad Setémbar (a s fava fadìga a vulàr da un pòst a c'l àtar).
Turnâ a cà, Anselmo al taca incóra a lauràr da par lò, miténd sù 'n àtar sò grup, i Superjoint Ritual, e faghénd gnir fóra 'n àtar disc cun i Down, Down II: A Bustle in Your Hedgerow in dal 2002.
I Abbott i próan ad aspitàr-al, spirànd ch'al cambìs idéa, ma a n gh'è gnint da far: 'sta vòlta Anselmo al i à pròpria mulâ. In dal 2003 a vèṅ fat un cumunicâ in dua a ś dgiva uficialmènt che la stòria di Pantera la finìva lè.
'L amasamènt ad Dimebag Darrell (2004)
In dal 2003 gl'Abbott i métan sù 'n grup groove metal tut nóṿ, i Damageplan, insém a 'l cantànt Patrick Lachman e a 'l basìsta Bob Zilla.
I quàtar i faṅ pò gnir fóra un disc in dal 2004 ciamâ New Found Power ch'al vénd bèṅ e ch'al gh parmìt ad partìr p'r un gir ad cuncèrt in di Stat Unî.
Durànt al cuncèrt d'l 8 ad Dicémbar dal 2004, in dal club famóś Alrosa Villa ad Columbus, al stés dè d'l umicìdi ad John Lennon, un sustenidór fóra ad tèsta di Pantera al salta sù a 'l impruvìś in sal palc e al taca a sparàr cun la sò rivultèla vèrs Dimebag Darrell, masànd-al. Insém a lì lò, i móran àtar tri óm ch'i éran rivâ lè par jutàr-al. A mór anc 'l asasèṅ p'r i cólp ad sćiòp sparâ da i pulisiòt ch'i éran in sal pòst.
Sabû quél ch'l éra sucès, Phil Anselmo a s fà viṿ incóra, rivànd in Tèxas p'r un ùltim salùt a 'l sò vèć cumpàgn ma ninsòṅ dal grup al al vliva a 'l funeràl, specialmènt la murósa ad Darrell, Rita Haney, ch'la gh'îva dit ch'la gh arév tajâ la tèsta s'al s fus preśentâ da cla banda.
Anselmo al decìd ad rispetàr al vulér dla famìja stand luntàṅ da 'l simitèri al dè dal funeràl.
Par arcurdàr Darrel, 'l ex chitarìsta 'd Ozzy Osbourne, Zakk Wylde al decìd ad dedicàr-ag la sò cansòṅ In this River.
In dal 2005 soquànti rivìsti i dìśan che i Pantera i sarésan drē a turàr incóra insém ma la vóś la vèṅ fata taśér diretamènt par Vinnie Paul.
La stòria di Pantera l'è finìda par sèmpar. A gh'è sól al tèmp par far gnir fóra in dal 2009 un dvd 'd un cuncèrt tgnû in Curèa, Killing in Korea. In Memory of Dimebag p'r arcurdàr al chitarìsta dasfurtunâ e in dal 2010 la racòlta ciamàda 1990-2000: A Decade of Domination.
Furmasiòṅ
Ùltim cumpunènt
- Phil Anselmo (Philip Hansen Anselmo) vóś
- Dimebag Darrell (Darrell Lance Abbott) chitàra
- Rex Brown (Rex Robert Brown) bas
- Vinnie Paul (Vincent Paul Abbott) baterìa
Ex-cumpunènt
- Terry Glaze (Terrence Lee Glaze) vóś
- Donnie Hart vóś
- David Peacock vóś
- Matt L'Amour vóś
Discugrafìa
Album in studi
- 1983 - Metal Magic
- 1984 - Projects in the Jungle
- 1985 - I Am the Night
- 1988 - Power Metal
- 1990 - Cowboys from Hell
- 1992 - Vulgar Display of Power
- 1994 - Far Beyond Driven
- 1996 - The Great Southern Trendkill
- 2000 - Reinventing the Steel
Album dal viṿ
- 1997 - Official Live: 101 Proof
Racòlti
- 2003 - Reinventing Hell: The Best Of Pantera
- 2010 - 1990-2000: A Decade of Domination
Sìngui
- Cowboys from Hell
- Cemetery Gates
- Psycho Holiday
- Mouth for War
- This Love
- Hollow
- Walk
- I'm Broken
- Planet Caravan
- 5 Minutes Alone
- Drag the Waters
- Suicide Note Pt. I
- Floods
- Where You Come From
- Cat Scratch Fever
- Revolution is My Name
- Goddamn Electric
- I'll Cast a Shadow
Videugrafìa
- 1985 - The Hot 'n Heavy Home Video
- 1991 - Cowboys from Hell: The Videos
- 1993 - Vulgar Video
- 1997 - 3: Watch it Go
- 1999 - 3 Vulgar Videos from Hell
Culegamènt estéran
- (EN) Sit uficiàl
- (EN) al vìddeo ad I'm broken in sal Youtube
- (EN) al vìddeo ad Drag The Waters in sal Youtube
- (EN) al vìddeo ad Revolution Is My Name in sal Youtube
- (EN) al vìddeo ad Mouth For War in sal Youtube
- (EN) al vìddeo ad Walk in sal Youtube
- (EN) al vìddeo ad 5 Minutes Alone in sal Youtube
- (EN) al vìddeo ad The badge in sal Youtube da la culóna sunòra dal film Al córuv


text: 1Rü yexguma tupauca ga taxü̃newa nayexmagu ga Ngechuchu, rü yéma nüxü̃ nadau ga ñuxãcü duü̃xü̃gü ga idĩẽruã́xü̃ Tupanana ngĩxü̃ na naxãgüxü̃ ga norü dĩẽru ga tupaucaarü dĩẽruchiü̃wa. 2Rü ngĩxü̃ nadau ta ga wüxi ga ngecü ga yutecü ga ngearü dĩẽruã̱xcü ga tupaucaarü dĩẽruchiü̃gu taxretachinü ga íraxüchicü ga dĩẽru ngĩxü̃ ixücuchicü. 3Rü ñanagürü ga Ngechuchu: —Aixcüma pemaã nüxü̃ chixu rü ñaã ngecü i yutecü i ngearü dĩẽruã̱xcü rü guxü̃ i togü i dĩẽru ngĩxü̃ ixãgüxü̃ãrü yexera ngĩxü̃ ixã. 4—Yerü guxü̃ma ga togü rü ngĩxü̃ inaxã ga yema nüxü̃́ íyaxügücü. Natürü ngĩma ngĩxü̃́ natauxyane ngĩxü̃ ixã ga gu̱xcüma ga ngĩxü̃́ yexma̱xcü ga ngĩrü õnatanü —ñanagürü. 5Rü ñuxre ga norü ngúexü̃gü rü nidexagü nachiga ga tupauca ga taxü̃ne ga ñuxãcü na namexẽchixü̃ ga naxtapü̱x ga nutanaxca̱xgü, rü na namexẽchixü̃ ga guxü̃ma ga guma tupaucaarü yemaxü̃gü ga duü̃xü̃gü nüxna ãmarexü̃. Rü yexguma ga Ngechuchu rü ñanagürü: 6—Wüxi i ngunexü̃ rü guxü̃netama ya daa tupauca ya nüxü̃ pedauxü̃ne, rü tá nagu napogüe. Rü naxtapü̱xarü nutagü rü taxucütáma nügüétü naxüxüra, rü bai ya wüxi —ñanagürü. 7Rü yexguma ga norü ngúexü̃gü rü Ngechuchuna nacagü, rü ñanagürügü: —Pa Ngúexẽẽruü̃x, ¿ñuxgu tá nixĩ i nangupetüxü̃ i ngẽma nüxü̃ quixuxü̃? ¿Rü ṯacüwa tá nüxü̃ tacua̱x na nangupetüchaü̃xü̃ i ngẽma? —ñanagürügü. 8Rü Ngechuchu rü ñanagürü: —¡Pexuãẽgü tá na taxuü̃ma pexü̃ womüxẽẽxü̃ca̱x! Erü muxũchixü̃ tá chaugu nügü nicu̱xgü rü tá ínangugü rü ñanagürügü tá: “Choma nixĩ i Cristu, rü paxa tá nagu̱x i naãne”, ñanagürügü tá pexü̃. ¡Natürü tãũtáma nüxü̃́ peyaxõgü! 9—Rü ngẽxguma tá nüxü̃ pexĩnüẽgu na nügü naḏaixü̃ i wüxi i nachiü̃ãne to i nachiü̃ãnemaã, rü e̱xna nüxü̃ pexĩnüẽgu na wüxi i nachiü̃ãnewatama rü duü̃xü̃gü rü norü ãẽ̱xgacümaã nügü naḏaixü̃, ¡rü tãũtáma peḇaixãchiãẽgü! Erü ngẽmaãcü tá nangupetü i noxrix. Natürü tãũtáma naãneãrü gu̱x nixĩ i ngẽma. 10—Erü wüxi i ãẽ̱xgacüarü churaragü rü to i ãẽ̱xgacüarü churaragümaã tá nügü nadai. Rü wüxi i nachiü̃ãne rü to i nachiü̃ãnemaã tá nügü nadai. 11—Rü nümaxü̃ i nachiü̃ãnegüwa rü poraãcü tá naxĩã̱xãchiane, rü poraãcü tá nangu̱x i taiya, rü tá nataxüchi i ḏaaweane. Rü duü̃xü̃gü tá nüxü̃ nadaugü i daxũwa i ṯacü i namaã naḇaixãchiexü̃, rü taxü̃ i cua̱xruü̃gü. 12—Natürü naxü̃pa i guxü̃ma i ngẽma rü duü̃xü̃gü tá pexü̃ ínayauxü̃, rü tá pewe ningẽxü̃tanü. Rü ngutaque̱xepataü̃güwa tá pexü̃ nagagü na ngẽ́ma pexna nacagüxü̃ca̱x, rü tá pexü̃ napoxcue. Rü nachiü̃ãnegüarü ãẽ̱xgacügüpe̱xewa tá pexü̃ nagagü, naxca̱x na chorü duü̃xü̃gü pixĩgüxü̃. 13—Rü ngẽmaãcü tá pexü̃́ natauxcha na ãẽ̱xgacügümaã nüxü̃ pixuxü̃ i chauchiga. 14—Rü ngẽxguma tá ngẽ́ma pexü̃ nagagügu, ¡rü tãxṹ i pexoegaãẽgüxü̃ naxca̱x na ṯacümaã tá penangãxü̃xü̃ na pegüétüwa pechogüxü̃ca̱x! 15—Erü choma tá pexü̃ charüngü̃xẽẽ na nüxü̃ pecuáxü̃ca̱x na ṯacümaã penangãxü̃xü̃ i perü uwanügü. Rü nümagü rü tãũtáma nüxü̃ nacua̱xgü na ṯacümaã pexü̃ nangãxü̃güxü̃ i ngẽxguma. 16—Natürü pema rü woo penatügü, rü peegü, rü peeneẽgü, rü peeya̱xgü, rü petanüxü̃gü, rü pemücügü rü tá napeechitaegü na purichíagüxü̃tawa pexü̃ íyaxuaxü̃güxü̃. Rü purichíagü rü tá pexü̃ nadai i ñuxre i pemax. 17—Rü guxü̃ i naãnewa rü duü̃xü̃gü tá pexchi naxaie, erü choxü̃́ peyaxõgü rü chorü duü̃xü̃gü pixĩgü. 18—Natürü woo ṯacü pexü̃ üpetügu rü Tupaname̱xẽwa tá pengẽxmagü, rü nüma tá pexü̃ ínapoxü̃ rü bai i wüxi i peyae tá inayarütaxu. 19—Rü ngẽxguma aixcüma peyaxõgüamagu rü tama choxü̃ ípeta̱xgu, rü tá penayauxgü i maxü̃ i taguma gúxü̃. 20—Rü ngẽxguma nüxü̃ peda̱u̱xgu na perü uwanügüarü churaragü Yerucharéü̃xü̃ íchomaẽguãchixü̃, rü ngẽmawa tá nüxü̃ pecua̱x na paxa tá nagu napogüexü̃ ya yima ĩãne. 21—Rü yíxema Yudéaanewa ngẽxmagüxe rü name nixĩ i ma̱xpǘneãnewa tabuxmü. Rü yíxema Yerucharéü̃wa ngẽxmagüxe rü tanaxwa̱xe na paxa ítachoxü̃xü̃. Rü yíxema tümaãnewa ngẽxmagüxe rü tama name na ĩãneca̱x tawoeguxü̃. 22—Erü ngẽma ngunexü̃gügu tá ínangu i Tupanaãrü poxcu. Rü ngẽmaãcü tá nayanguxẽẽ i guxü̃ma i ngẽma norü ore i ümatüxü̃wa nüxü̃ yaxuxü̃. 23—Rü ngẽma ngunexü̃gügu rü tá poraãcü tüxü̃́ naguxcha ya yíxema ngexegü ya iitacharaü̃güxe rü yíxema imaĩxãcügüxe. Erü tá nangẽxma i taxü̃ i ngúxü̃, rü Tupana rü poraãcü tá nanapoxcue i ngẽma duü̃xü̃gü. 24—Rü ñuxre, rü tá norü uwanügü taramaã nanadai. Rü togü, rü tá ínanayauxü̃ na to i nachiü̃ãnewa nagagüãxü̃ca̱x. Rü ñu̱xũchi i ngẽma norü uwanügü rü tá nagu napogüe ya yima ĩãne ya Yerucharéü̃. Rü ngẽmaãcü tá nangupetü ñu̱xmatáta nawa nangu na Tupana ínamuxü̃xü̃ i ngẽ́ma. 25—Rü üa̱xcü, rü tauemacü, rü woramacurigü, rü tá naxüchicüügü. Rü guxü̃ i nachiü̃ãnegüwa rü duü̃xü̃gü rü tá nanaxi̱xãchiãẽtanü rü tá naḇaixãchiãẽgü namaã na poraãcü naxãũgaãchixü̃ i taxü̃ i taxtü rü norü yuapegü. 26—Rü duü̃xü̃gü rü norü muü̃maã tá niyuãchitanü i ngẽxguma nagu naxĩnüẽgu i ngẽma üpetüchaü̃xü̃ i ñoma i naãnewa. Erü woo guxü̃ma i ṯacü i daxũwa nüxü̃ idauxü̃ rü tá naxĩã̱xãchitanü rü tá nu ne nanaxĩmare. 27—Rü ngẽxguma rü guxü̃ i duü̃xü̃gü i ñoma i naãnecü̱̃ã̱x rü tá choxü̃ nadaugü i ngẽxguma wüxi i caixanexü̃maã ícharüxĩ̱xgu rü núma chaxũxgu namaã i taxü̃ i chorü pora rü chorü mexü̃. 28—Rü ngẽxguma inaxügügu na naxüpetüxü̃ i ngẽma pemaã nüxü̃ chixuxü̃, rü name nixĩ na petaãẽgüxü̃ rü meã pedaunagüxü̃, erü paxa tá íchangu na pexü̃ íchanguxü̃xẽẽxü̃ca̱x —ñanagürü. 29Rü yemawena rü wüxi ga ore ga cua̱xruü̃xü̃ namaã nixu ga Ngechuchu, rü ñanagürü: —¡Dücax penangugü i iguera, rü e̱xna ngẽxü̃rüüxü̃mare i to i naĩgü! 30—Rü ngẽxguma nüxü̃ peda̱u̱xgu na ngexwaca naxüátüxü̃, rü ngẽmawa nüxü̃ pecua̱x na paxa tá taunecü na yiĩxü̃. 31—Rü ngẽxgumarüü̃ ta i ngẽxguma nüxü̃ peda̱u̱xgu na nangupetüxü̃ i ngẽma pemaã nüxü̃ chixuxü̃, rü ngẽmawa tá nüxü̃ pecua̱x na yimama yiĩxü̃ ya Tupana na ãẽ̱xgacü yiĩxü̃ca̱x. 32—Aixcüma pemaã nüxü̃ chixu rü guxü̃ma i ngẽma nüxü̃ chixuxü̃ rü tá ningu naxü̃pa na nayuexü̃ i duü̃xü̃gü i ñu̱xma maxẽxü̃. 33—Daxũguxü̃ i naãne rü ñoma i naãne rü tá nagu̱x. Natürü chorü ore rü tagutáma inayarüxo. 34—¡Pexuãẽgü na tama ṯacü rü chixexü̃gagu düxwa nüxü̃ perüxoexü̃ na peyaxõgüxü̃! Rü ngẽmaca̱x penaxwa̱xe na pegüna pedaugüxü̃ na tama pengãxẽxü̃ rü e̱xna ñoma i naãneãrü ngúchaü̃guama na perüxĩnüẽxü̃. Erü ngürüãchi ngẽmagu íperüxĩnüẽyane tá pexü̃ íchayaḇaixgü. 35—Rü ñoma wüxi ya yüta ya ngürüãchi ṯacü iyaxúnerüü̃ tá nixĩ naxca̱x i guxü̃ma i duü̃xü̃gü i ñoma i naãnecü̱̃ã̱x i ngẽxguma wenaxãrü núma chaxũxgu. 36—Rü ngẽmaca̱x name nixĩ i pegü ípemexẽẽgü. ¡Rü guxü̃guma peyumüxẽgü na ngẽmaãcü tama pexü̃ naxüpetüxü̃ca̱x i ngẽma ãũcümaxü̃gü, rü aixcüma pimexü̃ca̱x i ngẽxguma chope̱xewa pengugügu! —ñanagürü ga Ngechuchu. 37Rü guxü̃ ga ngunexü̃gügu rü tupauca ga taxü̃newa nayexma ga Ngechuchu, rü duü̃xü̃güxü̃ nangúexẽẽ. Rü chütacü rü guma Ma̱xpǘne ga Oríbunecügu ãẽ́ganegu nayapeexü̃. 38Rü guxü̃ma ga duü̃xü̃gü rü pa̱xmamaxü̃chi tupauca ga taxü̃newa nangugüxü̃ na Ngechuchuxü̃ naxĩnüẽxü̃ca̱x.


text:
Drezz
Drezz (parnonzia local: [drɛts]; italian: Drezzo)l'è ona frazion del comun comasch de Colverd. El se troeuva a nord de Gironegh e de Parè (i alter duu centri del comun), e 'l confina cont el comun tesines de Ciass.
El paes el gh'ha ona popolazion de 1.266 abitant.
L'è staa ona frazion del comun de Lieto Colle in tra el 1928 e 'l 1956 (insemm a Parè e Cavallasca), per poeu deventà on comun indipendent. L'è restaa inscì fina al 2014.
Vos correlaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Drezz l'è mostraa in de la tabella chì de sotta:
Abitant censüü


text:
Oratori de San Protas
L'Oratòri de San Protas l'è un antich sit de venerazion cristiana, locaa in sulla via Lorentegg a Milan.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Oratòri de San Protas l'è staa costruii tra el IX e el XII sec. fòra di mur de Milan, in del sobborgh de Lorentegg in di Corp Sant, cont la funzion de sit de venerazion per i villan. L'Oratòri l'era proprietà de la Basilica de San Vittor al Corp, dalla qual proveniven i pree che celebraven la Messa domenical: 'sta relazion l'è supportada dalla sepoltura de San Protas vescov propri in de la suddetta Basilica, e el sò Capitol l'era probabilment fondator de la gesetta.
Ona leggenda[1] la racconta che durant l'assedi de Milan de part dell'imperador Federich Barbarossa in del 1161-62, i forzi milanes se eren oppost con particular forza in del Lorentegg. Apos che l'aveva ricacciaa a dree de i mur, l'imperador el s'era fermaa a l'Oratòri per ringraziaa de la vittoria. On altra leggenda la dis che all'epoca de la Pest del Trecent, on eremita el s'era stabilii in de l'Oratòri per pregà, e la sò fed l'aveva protett el vicinad dal contag[2].
In del XVII sec. l'Oratòri la passa da la competenza de San Vittor a quella di fra' Olivetan, che gh'han de lassala ai temp de Napoleon, quand che l'Oratòri l'è adibii a fenil[3]. El par che il Federich Confalonieri, propositor de l'indipendenza d'Italia in qui temp là, la usava la gesetta per incontrass segretament con alter carbonar e preparaa i moti del 1820-21 contra a i austriach.
I di ann seguenti l'Oratòri l'è usaa non solament come on fenil, ma come on'abitazion e on deposit de arm. Insì le decorazioni de l'intern s'hinn deterioraa pusee rapidament. Infin l'Oratòri l'è staa riconsacraa come gesa attaccaa a ona cassina che la prendeva el nòm propri da San Protas.
In di ann '50 del XX sec. l'Oratòri l'era ancora circondaa da la campagna e la gent el ciamava la Ca' o la Gesetta di Lusert. Puse d'ona canzon e de un quader de pittor ambientalisti hinn staa ispiraa dall'antica costruzion.
L'espansion urbana de Milan l'ha mess in pericol puse d'ona volta l'Oratòri: vers la fin di ann '50 del XX sec. el Comun el pensava de tirala giò insema a la Cassina San Protas per costruì lo noeuva via Lorentegg, ma la gen del quartier la s'è opposta e la gesetta l'è stada salvada, stretta tra dò corsii in su on spartitraffich.
L'Oratòri, in condizion fatiscent, l'è staa restauraa in di ann '80 del XX sec., a spes de l'Associazion Commerciant del Lorentegg e del Lions Club Milano Host, in collaborazion cont la Soprintendenza ai Monument del Comun.
Al dì d'in coeu l'Oratòri el vegn avert per la fest del Lorentegg[4], che la se tegn solitament la prima domeniga de magg e l'ultima de november.
Architettura e art[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La struttura architettonica dell'Oratòri l'è estramament elementar, cont ona porta picinina ad architrav, e sora ona fenestra tonda per illuminà denter. Quand la gesa l'è stada inserida in sul spartitraffich, l'è staa aggiunt on sagraa de ciottol, in dua i fedel metten vas de piant, cer e offerti. In sul sagraa l'è sta collocaa on cipp trovaa in d'on scavament, che se pòd dataa al '800 e l'era mess a indicà el territori dell'antich Comun de Lorentegg e Unii.
La part pusee interessant de l'Oratòri hinn i affresch, purtropp in d'on stat de conservazion no trop bòn: in de l'absid se ved ona Vergin del Divin Aiut, dipingiuda in del '800, e circondada da angiolett, el beat Bernard Tolomei, fondator dell'Ordin di Olivetan, Santa Francesca Romana, fondatris dell'Ordin di Obladi Benedettin, e da San Vittor martir. I vecc de la zona conserven ona storia in su l'affresch de la Madonna, che l'è staa covert trì vòlt con de la calc e per trì vòlt l'è vegnuu fòra come noev[5]. In de la part inferior de l'absid se veden sceni de caccia. In sulla paret sinistra la gh'è ona raffigurazion de Santa Caterina da Siena, firmada da "Fra de Porta Vercellina Michele de Zeni Grando" e datada 14 de lüj 1428.
Noti[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Indicazioni turistiche del Comune di Milano
- ↑ http://www.icsviazuara.org/ricercaZonaMonumentiPalio.htm
- ↑ http://www.icsviazuara.org/ricercaZonaMonumentiPalio.htm
- ↑ http://www.lorenteggio.com/feste.php
- ↑ http://archiviostorico.corriere.it/2010/marzo/26/gesetta_lusert_nello_spartitraffico_co_7_100326026.shtml


text:
Se ta cati ta copi
Se ta cati... ta copi! - titul uriginal in ingles: The searchers (I cercaduu) - l'è un cinema western del 1956 diret da John Ford. Int el 2009 l'è surtii la version in lumbard cürada dal TEPSI (Teater Pupular de la Svizzera Taliana).
Ricunussiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Int el 1989 l'è stat scernii per la preservazion int el National Film Registry de la Libreria del Cungress di Stat Ünii d'America.
Int el 1998 l'American Film Institute el l'ha metüü al post nümer nuvantases de la classifega di 100 cinema püssee bej d'America, ma des agn dop, int la lista növa, l'è rivaa adiritüra al dudicesim post.[1]
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è 'l 1868 e i henn passaa tri agn da la fin de la guera de secession americana. Un üss el se ver ins la prateria de l'ovest american. Ethan Edwards el turna a cà, e 'l tröva so fradel Aaron, la cügnada Martha, i so du fiöl Lucy e Debbie, el fiö penin Ben e 'l fiö adutiv Martin, d' urigin indiana. Cus'è che l'abia fat Ethan intra la fin de la guera e 'l mument del so riturn l'è mia ciar; de segür el gh'ha un bel poo de danee in gajofa. De surapüü, la divisa che 'l gh'ha sü l'è fata dai calzon de la cavaleria nurdista, e da un surtuu cun i galon da sergent cunfederaa. Ethan el salüda la so famia e suratüt el basa Martha ins el front, che la töva el bas seranda i ögg. La müsega de sutafond in 'stu mument l'è Lorena, una canzon in voga de quij temp là intra i suldaa de tüt dü i esercit, che la parlava de l'amur lassaa a cà per via de la guera. Quest i henn i prim segnal del fat che intra Ethan e Martha gh'è un sentiment prufond, prubabilment una relazion da prima del matrimoni e nonanmò quietada.
Dop la sena, Debbie la ghe dumanda a so barba Ethan de regalàgh un turnacol cume quel de so surela Lucy, e Ethan el tira fö da la baga una medaja de guera. Sta medaja lì l'eva mia una medaja di cunfederaa, l'eva l'Urdin de Santa Guadalüpa che in quij temp là l'eva la segonda medaja messicana püssee impurtanta.
El dì dop el riva 'l reverend Clayton, che'l rapresenta la legg int la zona, e 'l cunvinc Ethan e Martin a andàgh adree a la cacia d'una banda d'indian che i aveven apena fat un'incürsion int un ranch de la zona.
Critega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al dì d'incö l'è recugnussüü a nivel mundial cume vön di caplavur del John Ford, o adiritüra vön di caplaur püssee grand gener western, ma quand l'è surtii per la prima völta al cinema l'ha causaa reazion parecc diferent. De segür, gh'è di carateristegh mia trop bon, cume presempi certi bögg crunulogegh intra una scena e l'altra che i pören sfasà la storia anca de parecc agn. Ma i mutivazion principaj per la critega negativa i henn stat ideulogegh, cume presempi l'ambiguità ideologega de la storia, che l'ha causaa anca acüsazion de razzism, o la cumplessità psicologega del prutagunista principal, tüt rob che i le renden un cinema pütost dificultus de cumprend.[2]
Version in lumbard[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La version dupiada in lumbard, cürada dal TEPSI, l'e stada realizada suta la direzion del Yor Milano, che l'ha anca interpretaa di persunagg del film. La variant druvada per el dupiagg l'è la Koiné da la ferovia[3], per via di so trat linguistegh püssee omogeni, e donca püssee facilment cumprensibil in tüt i zonn lumbardofun de la Svizera.
Ligam in sü la red[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Not[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ (Ingles)AFI's website listing Top 100 films
- ↑ (Ingles) Studlar, Gaylyn. "What Would Martha Want? Captivity, Purity, and Feminine Values in The Searchers," in Eckstein & Lehman, pp. 179-182
- ↑ (IT) Il Giornale di Monza, Martedì 23/02/2010


text:
Boca (NO)
Boca (inscì anca in Italian e Bòca in Piemuntes) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de 1 261 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 9,6 km² e ona densità de popolaziun de 131 ab./km².
Boca la cunfina cun la Pruvincia de Vercej e l'è cunussüda per el vin umonim e per el santüari del Santissim Crucifiss.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Boca (NO) l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.
- http://www.comune.boca.no.it/dialet.htm Cumun da Boca Pruincia da Nuara)


text:
Carla Suárez Navarro
La Carla Suárez Navarro (Las Pàlmas ad Gran Canària, 3 ad Setémbar dal 1988) l'è na tenìsta spagnōla prufesiunìsta da 'l 2003 ch'l'è stada la nùmar daśnóṿ dal mónd 'l 8 'd Avrìl dal 2013.
L'è élta 162 cm e al péśa 62 chilo. Al sò alenadōr 'l è Xavier Budo insém a Marc Casabo e lē l'è andàda a star a Barcelóna par tgnir a drē a gl'alenamènt.
Al cólp ch'a gh piàś da piò 'l è 'l arvèrs incruśâ che lē la tira cun na maṅ sōla. Al sò film preferî 'l è Pearl Harbor.
In dla sò caréra l'à mis in bisàca siē tìtui ITF in tut e l'è rivàda in di quàrt a 'l Roland Garros in dal 2008 e a gl'Australian Open in dal 2009.
Caréra
La taca a śugàr in dal sircùit WTA in dal 2007 pasànd al qualificasiòṅ a Esturìl e US Open. In dal 2008 la riva par la prima vòlta in dal primi sinquànta dal mónd.
La canària l'à śugâ sinc finàli ad turnèo WTA (tuti in sla tèra) ma la i à pardùdi tuti. In dal 2009 e in dal 2010 a Marbella l'è stada batùda prima da la Jelena Janković 3-6 6-3 3-6 e pò da la Flavia Pennetta 2-6 6-4 3-6. A Esturìl l'è rivàda in fónd in dal 2012 e in dal 2013 lasànd pò strada a la Kaia Kanepi 6-3 6-7 4-6 e a l'Anastasija Pavljučenkova 5-7 2-6. A Acapûlc invéci l'è stada la Sara Errani a dar-'g un daspiaśēr, baténd-la 6-0 6-4.


text:
Iveta Benešová
L’Iveta Benešová (Most, 1 ad Favràr dal 1983, a s lèś [ˈɪvɛta ˈbɛnɛʃovaː]) l'è na tenìsta céca prufesiunìsta da 'l 1998. L'è élta 170 cm e la péśa 56 chilo. L'è mansìna e la dróa 'l arvèrs a dū maṅ.
Al sò film preferî 'l è Forrest Gump méntar 'l atōr ch'a gh piàś da piò 'l è Ben Affleck. Par lē al magnàr più bòṅ 'l è qvél itagliàṅ.
In dla sò caréra 'l à vins un turnèo dal Gran Slam ad dópi misć a Wimbledon in dal 2011 insém al sò murōś in alóra Jürgen Melzer. I aṅ batû la còpia furmàda da la rusa Elena Vesnina e da 'l indiàṅ Mahesh Bhupathi par 6–3 6–2. L’Iveta l'à pò spuśâ al tenìsta austrìac al 14 ad Setémbar dal 2012, tgnénd la serimògna in un castèl ad Laxenburg. L'à anc śugâ òt finàli WTA vinsén-an dū.
La céca l'è stada la nùmar vint-sinc dal mónd al 6 'd Avrìl dal 2009.
Caréra
La śōga la sò prima finàl WTA a Bratiślàva ma la la pèrd da la Maja Matevžič par 0–6 1–6. Al sò mumènt bòṅ al riva dū an dòp in sla tèra rósa 'd Acapûlc in dua la bat la Flavia Pennetta par 7–6 6–4. Sèmpar in dal 2006 la pèrd al finàli a Esturìl e Forest Hills.
In dal 2006 la riva in finàl a Hobart e pò la fà dimóndi strada anc a gl'Australian Open baténd a 'l tèrs tùran la nùmar sinc dal mónd Mary Pierce par 6–3 7–5 ma pò la céd 4-6 1-6 da la Martina Hingis.
In séguit la śōga àtar tri finàli: in dal 2008 la pèrd a Esturìl da la Marija Kirilenko par 4–6 2–6, in dal 2009 la céd 5–7 1–6 a la Petra Kvitová a Hobart méntar la pōl far finalmènt fèsta a Fès parchè lè la dà la paga a la ruména Simona Halep 6–4 6–2.


text:
1900
De Wikipedia
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La Nigeria la vegn un pruteturaa britànich
- Integraziun di Hawaii aj Statt ünii
- 14 d'april - Inauguraziun da l'espusiziun üniversala da Paris
- Püblicaziun da la Interpretaziun di sogn dal Sigmund Freud
- Fam in l'India cun mijaja da mòort
- 14 de desembar - Ul Max Planck al püblica ul sò stüdi sü la teuria quantica.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Hans-Georg Gadamer, filòsuf
- Luis Buñuel, diretur da cinema
- Antoine de Saint-Exupery, scritur francés
- Louis Amstrong, cumpusidur da jazz


text:
18 11
Ol dé 18 de noèmber l'è 'l 322 ( 323 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 44 dé a finí l'an.
Ul dí 18 de noèmber al è ul dí da pòost 322 ( 323 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 44 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1058 - Barcelona: se'n consagra la catedrala.
2004 - Brüssèl (Bèlzica): Javier Solana, in nom de la Üniú Öropea, al fa saé aj vint-e-sich gu·erns stataj che Català e Valencià i è la istessa lengua.
2005 - La Viquipèdia in Català la ría a 20.000 articuj, con l'artícol !
2004 - Strasburgh (Alsàssia, Fransa): daspus che l'italià Rocco Buttiglione al è stat sübstitüit per Franco Frattini, l'Öròparlament al ratífega l'equip de comissari de Durão Barroso.
2004 - Little Rock (Arkansas, SÜA): Bill Clinton gh'al inaügüra la sò Biblioteca Presidensiala.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2004 - Altafula (ol Tarragonès): Miquel Porter i Moix, crítich e storiadur del sínema Català, cineasta, cantant (ü di Setze Jutges), sindicalesta e ex-retor de la Üniversità Catalana d'Estat.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Seegräben
Seegräben a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Hinwil, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 3.75 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1 293 abitant.
El cumün de Seegräben al se tröva a una altitüden de 536 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Mönchaltorf, Pfäffikon, Uster, Wetzikon. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
References[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Media relaa a Seegräben al Wikimedia Commons
- Sit ufizial
- Dinosaur Museum