text:
Schaner
01-01, Cuira
RTR festivescha durant l’entir onn il giubileum 30 onns gratulaziuns tar il Radio Rumantsch.
08-01, Cuira
Il comité directiv da la SRG SSR discuta il concept MM19 che prevesa ina midada da la purschida lineara a la non-lineara e decida ils proxims pass:
- orientaziun en seduta suprastanza SRG.R 12-02
- approvaziun dal rapport en seduta dal cussegl directiv SRG SSR 12-03
- approvaziun dal rapport en seduta dal cussegl administrativ SRG SSR 02-04
- infurmaziun dal persunalRTR 04 / 07-04
09-01, Cuira
RTR preschenta il 35avel Top Pop Rumantsch. El porta il titel Algordanzas e deriva dal rockadur engiadinais Dario Widmer.
16-01, Müstair
RTR envida a la premiera dal fi lm Ora et labora – ed ils Flyers da Stefan Dobler. Il fi lm mussa la visita surprendenta dal club da hokey dals Kloten Flyers tar las mungias da la claustra da Müstair.
18-01, Weinfelden
Al di dal fi lm popular vegn mussà tranter auters il film Strapatschs al Bernina da Ruedi Bruderer.
23-01, Sent
In Café cun Gianfadri Conrad. Il Radio Rumantsch emetta durant trais uras da l’ustaria La Teja.
23/24-01, Eupen (Belgia)
Sin invitaziun da l’ambassada svizra en Belgia sa participescha il directur ad in simposi da minoritads ad Eupen tar il Belgischer Rundfunk. La tematica: la rolla ed impurtanza d’ina chasa da medias per na cuminanza culturala e linguistica pitschna.
30-01, Cuira
Sin www.rtr.ch/telefoninvista pon ins guardar 10 intervistas da giuvenils, realisadas da Ca rin Camathias ed Ilona Stämpfli. La seria fa part dal project Web-Only-Contest da la SRG SSR.
Favrer
04-02, Cuira
La direcziun RTR s’in scuntra cun Franziska Füglistaler, la directura SwissTXT. En il center da discussiun stattan temas sco HBBTV, Media soluziuns e Teletext.
07/23-02, Sotschi
RTR rapporta dals gieus olimpics da Sotschi. Ils trais reporters da RTR èn Roger Alig, Roman Dobler ed Andreas Wieland. 37 atletas ed atlets dal Grischun – tants sco anc mai – sa participeschan als gieus.
17-02, Cuira
Isabelle Jaeger vegn elegida sco manadra dal ressort quotidian da RTR. Ella daventa successura da David Truttmann che reducescha ses pensum da lavur. Isabelle Jaeger ha lavurà tar RTR dal 1995 fin il 2010 e dal 2011 fin il 2014 è ella stada correspundenta grischuna da la televisiun SRF.
19-02, Rueun
In Café cun Marionna Lombriser. Il Radio Rumantsch emetta durant trais uras da l’ustaria s. Clau.
20-02, Cuira
RTR e Somedia SA organiseschan ensemen cun il Regionaljournal Graubünden da SRF il preludi a las elecziuns da regenza e cussegl grond dals 18-05. Participants al podium d’elecziun èn Gian Ramming, schefredactur RTR, David Sieber, schefredactur SO, Werner Reimann, Demoscope, cusseglierAs guvernativas, presidents da partida e candidatas e candidats per la regenza grischuna.
27-02, Berna
Il directur RTR Mariano Tschuor vegn clamà en la direcziun ge nerala da la SRG SSR. El surpiglia il stab martgads e qualitad e suttastà direct al directur general e surpiglia la nova incumbensa l’october 2014.
Mars
09-03, Engiadina
RTR rapporta live dal 46avel maraton da skis engiadinais, accumpogna la cursa e porscha impressiuns ed istorgias dal start da Malögia fin l’arrivada a S-chanf. Quai t. a. cun emissiuns da radio triling per rumantsch, tudestg e talian.
18-03, Berna
Per tgirar contacts ed infurmar da l’interpresa RTR/SRG.R s’inscuntra la deputaziun gri schuna en chasa federala. Pre schientscha politica: Eveline Widmer-Schlumpf, Corina Ca sanova, Hansjörg Hassler, Heinz Brand, Martin Candinas, Stefan Engler, Martin Schmid. SRG.R: Oscar Knapp, Beatrice Baselgia, Duri Blumenthal.
RTR: Mariano Tschuor, Gian Ramming, Adrian Camartin, Claudio Spescha.
24-03, Cuira
RTR envida ils anteriurs commembers dals gremis da sia societad purtadra SRG.R ad in gentar. Cun questa chaschun infurmescha la direcziun da las midadas planisadas per RTR.
26-03, Cuira
Il cussegl dal public SRG.R surdat il premi schurnalistic SRG.R a Livio Foffa e David Spinnler per il project Allegra Rumantschs che SRF3 ha realisà il zercladur 2013 ensemen cun RR. En il center dal project steva la Svizra rumantscha, la cultura ed il linguatg rumantsch.
27-03, Cuira
RTR preschenta il 20avel disc cumpact da la seria TOP KIDS cun l’istorgia dal Pitschen Prinzi.
28-03, Zuoz
Radio Rumantsch organisescha en la Chasa Café Badilatti l’Artg musical sut il titel: Chant e musica en tun popular. Tranter auter sa participeschan Claudia e Jachen Janett e la Chapella Jünaiver.
31-03, Cuira
Ina delegaziun dal Belgischer Rundfunk BRF cun il directur Toni Wimmer fa ina cuntervisita a RTR. A l’occurrenza publica èn preschents il pre sident da SRG.R Oscar Knapp ed ina delegaziun da l’am bas sada svizra a Brüssel e da l’am bassada da la Belgia a Berna. La discussiun al podium porta il titel Medias e lur rolla per l’identitad d’ina cuminanza linguistica.
Mariano Tschuor, directur RTR e Patrick Müller da DOCMI NE, preschentan en quest rom l’emprim videobook rumantsch. In videobook realisà en connex cun il mais tematic Ils Svizzers.
Avrigl
02-04, Cuira
Ladina Heimgartner daventa nova directura da RTR. Ella lavura dapi l’onn 2007 per la SRG SSR: L’emprim sco redactura da Radio Rumantsch, in onn pli tard sco manadra dal ressort Reflexiun. En quella funcziun è ella responsabla per las emissiuns emnilas da RTR ed è participada al svilup da l’emissiun Minisguard. Da 2010 fin 2011 è ella era sub stituta dal schefredactur RTR. Il 2011 mida Ladina Heim gartner en la direcziun generala da la SRG SSR a Berna nua ch’ella installescha la nova partiziun Martgads e qualitad ch’ella maina durant trais onns.
Sco directura da RTR è Ladina Heimgartner era commembra dal comité directiv da la SRG SSR.
04/07-04, Cuira
La direcziun RTR infurmescha il persunal dals plans per l’avegnir da RTR. En il center stat il project MM19.
26/27-04, Zernez
RTR sa preschenta a l’Agrischa a Zernez e rapporta omadus dis live cun in program div ertent per visitaders ed expositurs. Ils purs Linard Godly da Brail e Fadri Stricker da Sent discutan durant ina mes’ura en il RR da la politica agrara naziunala. Er ils Cuntrasts fan ina reportascha da l’exposiziun d’agricultura.
Matg
03-05, Surrein
RR fa visita a Surrein cun l’Artg musical. En chasa da scola chantan e sunan il Chor d’aff ons dalla vischnaunca da Sumvitg, il Chor mischedau da Surrein, l’ensemble deCanto e la Musica da Surrein/Rabius.
03-05, Cuira
RTR offrescha il lavuratori da far medias. Las persunas interessadas han la chaschun d’emprender ad enconuscher la lavur da schurnalissem.
07-05, Cuira
La Lia Rumantscha ha surdà la clavina rumantscha als atlets rumantschs che han participà als gieus olimpics d’enviern 2014 a Sotschi e ditg engraziel als reporters da sport da RTR.
Grazia a l’entusiassem per il rumantsch èn els sezs daventads partenaris d’intervistas dumandads.
17-05, Salouf
RTR è a la festa da chant districtuala a Salouf e registrescha las producziuns da chant en la baselgia da s. Gieri. A la festa da chant dals dus districts Alvra e Valragn/Moesa èn preschents 20 chors cun 800 chantadurAs, èn d’udir 62 chanzuns da patg ed in concert da gala.
18-05, Cuira
La dumengia da votaziun èn blers politichers, schurnalists e tecnichers en la Chasa RTR. En il center da l’interess: las elecziuns dal parlament e da la regenza en il Grischun. RTR rapporta cumplessivamain da las regiuns ed or dal center da medias a Cuira che dat dimora a tut ils meds da massa che rapportan da las elecziuns.
RR rapporta a partir da las 12:00 en detagl da questas elecziuns, porscha resultats, reacziuns, analisas chantu na-las e regiunalas, ma rapporta er da resultats da las votaziuns federalas e communalas. En ina discussiun speziala suenter las 18:00 fan represchentants da las partidas la bilantscha finala da quest di d’elecziun.
Il Telesguard rapporta da las 17:35 fin las 17:55 sin SRF1 dals resultats da las elecziuns e discurra cun la nova regenza grischuna.
Sin rtr.ch datti in live stream spezial da las Elecziuns grischunas 2014.
25-05, Cuira
RTR mussa sin SRF1 il film Ir enavos na va betg pli. Il film d’Eligi Derungs mussa ina istorgia da vita commoventa. En il center stat Philipp Lenz che ha la malsogna ALS, ina malsogna betg curabla. Eligi Derungs accumpogna Lenz durant l’ultim temp da sia vita.
Zercladur
12-06, Brasilia
Dals 12 da zercladur fi n ils 13 da fanadur rapporta RTR dal campiunadi mundial da ballape en Brasilia. RTR porscha perfin ina premiera cun in video-livestream dals gieus da la squadra naziunala svizra.
13-06, Trun
RTR envida da star Da cumpagnia en la sala da cultura.
Participants: il Chor cecilian da Trun, il Chor da giuvenils Surselva ed Alexi e Marcus cun Clau Maissen al saxofon.
14-06, Trun
A la radunanza generala da la SRG.R vegn Iso Camartin undrà cun il Premi 2014 da la SRG.R per sia lavur cumplessiva en favur da lingua, cultura e societad rumantscha. La societad purtadra SRG.R prenda era uffi zialmain cumià dal directur Mariano Tschuor che mida en la direcziun generala a Berna.
16-06, Vulpera
RTR envida a la premiera dal film Muntogna magica – la strategia dal Center da sandà Engiadina Bassa. Il fi lm da Susanna Fanzun mussa co che differentas instituziuns en l’Engiadina Bassa collavuran per garantir il provediment da sanadad en la regiun perifera.
23/27-06, Cuira
Dapi 100 onns exista il Parc Naziunal Svizzer. RTR rapporta dals 23 fin ils 27 da zercladur da l’istorgia, las sfidas e las festivitads. Il Telesguard emetta mintga saira live da S-charl, Lavin, Forum, Zernez e S-chanf. Il RR rapporta mintga di or dal parc ed er il Profil e la Marella tematiseschan il parc.
Fanadur
05-07, Cuira
Per il program da stad dals 05 da fanadur fin ils 24 d’avust metta la redacziun dal Telesguard mintga di videos actu als en l’internet. Dasperas datti er puspè l’emissiun Sas anc? cun films ord l’archiv ed ina seria musicala en il Radio Rumantsch cun hits da stad e per la segunda giada la rubrica Mia vita – mia musica.
19/20-07, Laax
RTR e la Lia Rumantscha èn preschents a la festa d’uffants a Laax cun in mund magic da paraulas e chanzuns per uffants.
25/26-07, Degen
RTR ed il team da Battaporta rapportan durant dus dis dal 30avel Open Air Lumnezia.
Avust
01-08, Zernez
100 onns Parc Naziunal Svizzer: L’emissiun da televisiun dal prim d’avust da la SRG SSR vegn perquai emessa live da Zernez e stat sut l’egida da RTR. Tras l’emissiun mainan Otmar Seiler (RTR), Sven Epi ney (SRF), Jean-Marc Richard (RTS) e Clarissa Tami (RSI).
05-08, Cuira
La nova direcziun da RTR è pronta: Ladina Heimgartner è l’emprima dunna a la testa da RTR e furma ensemen cun Gian Ramming, schefredactur, Pius Paulin, schef tecnica e Beat Lozza, schef gestiun commerziala, la nova direcziun che vegn sustegnida dal referent da la direcziun, Erwin Ardüser.
29/30-08, Cuira
La turnea chant au tour 2014 cumenza cun ils concerts da musica populara. Claudio Hassler, Gian Carlo Simonelli e Pius Baumgartner concerteschan ensemen cun Ursina, Tartaruga, Pascal Gamboni, Mario Pacchioli, Cha da fö, Bibi Vaplan ed Astrid Alexandre ils 29 d’avust a Glion ed ils 30 d’avust a Zuoz.
Settember
01-09, Cuira
RTR fa puspè in program spezial durant la chatscha:
RR emetta la saira ils Salids da chatscha e tschertga La preda da chatscha ed il Telesguard realisescha ed emetta durant 5 dis ina docu-seria da chatscha.
19/20-09, Andeer
La direcziun ed il cader RTR s’occupan cun la strategia da l’interpresa e las fi namiras per il 2015. Cun questa chaschun preschenta Cristian Joos, anteriur collavuratur RTR, a direcziun e cader il lieu d’An deer ed infurmescha davart la situaziun actuala dil lieu e da la Val Schons.
19/21-09, Losanna
RTR rapporta dals 19 fi n ils 21 da settember live dal festival Label Suisse da Losanna e da la surdada dal premi svizzer da musica.
30-09, Cuira
Otto Bass da Rabius gudogna la patenta da chatscha 2015, il premi per il victur dal quiz La preda da chatscha da RTR.
October
07-10, Cuira
Roger de Weck, il directur general, e Ladina Heimgartner, directura RTR, orienteschan il persunal RTR davart la stra tegia RTR e la debatta en connex cun il service public.
14-10, Cuira
RTR e la Lia Rumantscha publitgeschan in nov disc cumpact da la seria TOP KIDS cun Las pli bellas paraulas dals frars Grimm.
24/25-10, Cuira
La turnea chant au tour 2014 dat dus concerts da jazz a Cuira ed a Turitg. Da la partida: Rolf Caflisch, Lucas Schwarz, Josquin Rosset ed Andi Schnoz.
24/26-10, Mustér
RTR è preschent a l’exposiziun da commerzi e mastergn EX14. RTR emetta live e preschenta là ses nov product multimedial, il Play RTR.
November
04-11, Cuira
La directura da RTR Ladina Heimgartner daventa nova presidenta dal cussegl da fundaziun da la Chadaina da Fortuna. Ella entra en uffi zi il 1. da schaner 2015.
05/09-11, Cuira
A l’exposiziun professiunala grischuna per scolaziun e furmaziun FIUTSCHER 2014 è RTR preschent cun in stan per infurmar da la professiun da schurnalist. Blers giuvens èn sa fermads ed han fatg enconuschientscha cun la camera da televisiun e cun il bus da radio.
07/09-11, Domat
RTR rapporta dals Dis da litteratura.
25-11, Cuira
Il directur da l’Uffi zi federal da communicaziun (UFCOM/ BAKOM), Philipp Metzger è sin visita tar RTR.
29-11, Friburg
Suenter ina sesida communabla da la suprastanza SRG.R cun la direcziun RTR visita l’entira delegaziun la saira il concert fi nal da chant au tour a Friburg. Envidadas èn era persunalitads da la politica e cultura regiunala e na ziunala.
December
01-12, Cuira
Radio Rumantsch fa puspè sia acziun d’advent e regala min tga di in pachet cun bellas surpraisas.
02-12,Teheran
Al festival da films Cinema Vérité a Teheran vegn mussà il film rumantsch Resuns da Aline Suter e Celine Carridroit. RTR ha producì la versiun curta da quest film.
07-12, Cuira
Andri Franziscus è il nov mo deratur da l’emissiun da discussiun politica Controvers. El remplazza Claudio Spescha che mida tar SRF.
08-12, Cuira
RTR preschenta il nov disc cumpact en la retscha TOP CHORS vol.7 – Nadal rumantsch. Quel cuntegna 27 da las pli bellas chanzuns da Nadal.
10-12, Berna
Per la segunda giada è la gruppa lingua e cultura rumantscha dal Parlament federal s’inscuntrada a Berna. RTR è sa participada sco coorganisatura cun la Lia Rumantscha a la saira.
11-12, Cuira
Ensemen cun il public tschertga RTR il pled rumantsch 2014. La cursa fa l’expressiun: Far linlogn.
16-12, Cuira
RTR preschenta il nov disc cumpact chant au tour cun 14 chanzuns ch’è ina retrospectiva dals concerts e las collavuraziuns naschidas tras quest project.
26-12, Tavau
RTR rapporta live da la Cuppa Spengler da Tavau. Durant sis dis pon ins guardar, tadlar e persequitar ils gieus era sin rtr.ch e sin Twitter.
29-12, Cuira
RTR preschenta las preparativas dal Tour de ski en la Val Müstair. L’arranschament è ils sis da schaner. I dat era in livestream dals fi nals cun commentari rumantsch.
30-12, Sumvitg
RTR, la Crusch Cotschna Svizra e la Posta Svizra rimnan daners per l’acziun 2xNadal. Per questa chaschun envida Marionna Lombriser, redactura RTR, ad in café en l’ustaria Cruna a Sumvitg. La segunda emissiun per 2xNadal è lura ils 8 da schaner en il hotel Pizzeria a Susch.
30-12, Cuira
RTR fa durant Silvester e Bumaun in program spezial. Quai cun concert sin giavisch, gieus e party.


c: text/html

text:
Quai ha confermà Christian Fanzun, il capo da vischnanca da Scuol. Duas giadas è il permiss gia vegnì prolungà. La dumonda cardinala n’è dentant anc betg sclerida: vala il plazzal da fabrica sco cumenzà u betg? Tenor il cussegl communal na valan las lavurs da fundament ch'èn vegnidas fatgas betg sco plazzal cumenzà. Cunter questa decisiun po il patrun da fabrica far recurs. Sche quai capita n’è anc betg decis.
Sch'il plazzal vala sco betg cumenzà avess quai per consequenza ch'il project d’hotel cun segundas abitaziuns na pudess betg vegnir realisà.
RR novitads 18:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Il Steinhauser Zentrum a Meierhof dispona actualmain da 13 plazzas da tgira. Cunquai ch’ins ha vegnia betg da cuvrir tuts custs cun las tariffas prescrittas dal chantun, han ils votants concedì unanimamain ina contribuziun annuala da 250’000 francs – quai per ils onns 2016 enfin 2020.
Ultra da quai han ils da Obersaxen Mundaun concedì dus credits da mintgamai passa 650’000 francs per pudair sanar vias communalas.
Per remplazzar ils conducts d'ovra da la vischnanca ha la radunanza communala lubì in credit da 405’000 francs.
Il preventiv per l'onn 2016 da la vischnanca da Obersaxen Mundaun serrà cun in surpli d'entradas da var 3’125’750 milliuns francs.
RR novitads 06:00


text:
2001
L’emprim da settember 2001 surpiglia Bernard Cathomas la direcziun da Radio e Televisiun Rumantscha. Quest onn vegn era lantschà la planisaziun da la nova Chasa RTR.
2002
Sin proposta dad RTR decida il directori CRR ina reorganisaziun da las structuras organisatoricas e da program dad RTR.
RTR lantscha «TGI CHE SA RUMANTSCH SA DAPLI» sco nov slogan.
A partir da l’avust ha la Televisiun Rumantscha TvR per l’emprima giada in correspundent stabel per l’Engiadina e la Val Müstair ed in studio da correspundent a Scuol. Armon Schlegel è l’emprim «videojournalist» da la TvR. El filmescha, taglia, sonorisescha e transmetta la producziun finida a Cuira.
L’october vegn plazzà in correspundent dal RR a temp cumplain en il Grischun central cun sedia a Savognin.
Peter Egloff, dapi 1996 manader ed innovatur da la TvR, banduna RTR. Mariano Tschuor mida dad SF tar RTR sco nov manader da la TvR a partir da 2003.
2003
L’Engiadina vegn elegida da la SRG SSR sco regiun da pionier per introducir la distribuziun da televisiun digitala DVB-T.
RTR decida da realisar ina atgna infrastructura tecnica per la producziun da televisiun. Fin uss vegniva la producziun fatga dad interpresas ordaifer RTR. La partiziun IT dad RTR crescha uschia considerablamain.
Emprimas paginas rumantschas sin teletext TXT.
2004
En il decurs da l’emprim mez onn vegn l’offerta dal RR restructurada cumplettamain. L’infurmaziun ed il program accumpagnant vegnan mess ensemen, las squadras da lavur cumponidas da nov, il program dal di regruppà en trais blocs. Differentas emissiuns han novas furmas e novs cuntegns. Las emissiuns d’infurmaziun vegnan amplifitgadas («Oz a las ...»), la moderaziun modernisada, il program da musica adattà. «Echo der Zeit» dad SR DRS vegn integrà ed emess a partir da las 18:30.
La direcziun generala da la SRG SSR sancziunescha il project per in augment dal RR. La finamira per ils proxims onns: realisar RR 24, in program da radio da 24 uras.
La primavaira vegn mess il crap da fundament per il nov center da medias SRG SSR/RTR.
Redesign dal logo RTR cun ina grafica che marchescha l’unitad dad RTR, RR e TvR.
2005
Mariano Tschuor daventa schefredactur da RTR, resta dentant manader da la TvR. Al schefredactur suttastat l'entir sectur da l'infurmaziun d’actualitad da RTR. Cun quella decisiun vul RTR unir las redacziuns d'infurmaziun da RR e TvR – e rinforzar la posiziun publicistica RTR sco chasa da medias ferma en il Grischun.
En il rom d'in nov plan da structura da SF ha la TvR da midar il temp d'emissiun dal Telesguard da las 18.45 sin las 17.45 uras. Da l'autra vart datti danovamain pliras repetiziuns sin SFinfo, in augment dal temp d'emissiun per mintga ediziun (almain 10 minutas) ed ina ediziun supplementara la sonda.
In eveniment spezial ed in'emprima producziun cuminaivla da RR e TvR è stà il Raiffeisen Festival da Chors. Per l'emprima giada en sia istorgia ha la TvR producì e realisà in'emissiun live da 90 minutas or dal studio 1 a Turitg, ils 29 da matg 2005. La concurrenza da chantar organisada da RTR e da la Lia Rumantscha ha durà 5 mais ed ha procurà per salas polivalentas plainas en l'entir chantun Grischun.


text:
GECT/Europaregion
L’Europaregion Tirol, Südtirol y Trentin se mostra a si populazion y vijitadëures a na maniera scialdi deferenzieda te si geografia, cultura y rujenedes. La ie furmeda da trëi raions da mont, uni un cun si particularieteies, ma nce cun truep elemënc che se semea. Trëi raions cunliei da na storia n cumenanza. Trëi raions cun na gran putenzialità de svilup.
Tl 2011 ie l’Europaregion Tirol, Südtirol y Trentin unida fundeda, n basa ala despusizion 1082 di 5 de lugio 2006 dl Parlamënt europeich, coche segonda GECT (Grupa europeica de cooperazion teritoriela) tla Talia (segonda tl’Austria) y 21ejima tl’Europa. L’Europaregion cun persunalità giuridica à ntlëuta nce giaurì n ufize a Bulsan che vën menà deberieda. La GECT coche grupa europeica de cooperazion teritoriela dëssa alesiré y sustenì danter si cumëmbri la culaborazion interregiunela, transnaziunela y transfruntaliera tl cheder de n pruzes de ntegrazion europeica.
Tl’Europaregion iel ntëur n 1,7 milions d’abitanc sun na spersa de ndut 26.255 km², partìi su sun la doi provinzies autonomes talianes Bulsan-Südtirol y Trentin y l Bundesland austriach Tirol. L’Europaregion ie n raion d’ancunteda y tl medemo tëmp na plataforma de cultures y mentaliteies defrëntes che ruva tlo adum per se nrichì la una cun l’autra. L’idea dl’Europa se à fat streda. La puscibltà de pudëi crëscer adum a livel culturel, politich y economich vën nuzà. Tres la culaborazion sëura i cunfins ora vën l raion ntier valorisà, renfurzà y njinià ala desfidedes dl svilup economich y dl pruzes de globalisazion. Cuncretamënter toma tl ciamp d’azion dl’Europaregion duc i raions de vita de relevanza de si zitadins dala comunicazion, cultura y istruzion ala junëza, scienza y nrescida, dal’economia y l turism nchin ala politica dl trafich, la sanità, la natura y l’energia.
Tl 2011 ie l’Europaregion Tirol, Südtirol y Trentin unida fundeda, n basa ala despusizion 1082 di 5 de lugio 2006 dl Parlamënt europeich, coche segonda GECT (Grupa europeica de cooperazion teritoriela) tla Talia (segonda tl’Austria) y 21ejima tl’Europa. L’Europaregion cun persunalità giuridica à ntlëuta nce giaurì n ufize a Bulsan che vën menà deberieda. La GECT coche grupa europeica de cooperazion teritoriela dëssa alesiré y sustenì danter si cumëmbri la culaborazion interregiunela, transnaziunela y transfruntaliera tl cheder de n pruzes de ntegrazion europeica.
Tl’Europaregion iel ntëur n 1,7 milions d’abitanc sun na spersa de ndut 26.255 km², partìi su sun la doi provinzies autonomes talianes Bulsan-Südtirol y Trentin y l Bundesland austriach Tirol. L’Europaregion ie n raion d’ancunteda y tl medemo tëmp na plataforma de cultures y mentaliteies defrëntes che ruva tlo adum per se nrichì la una cun l’autra. L’idea dl’Europa se à fat streda. La puscibltà de pudëi crëscer adum a livel culturel, politich y economich vën nuzà. Tres la culaborazion sëura i cunfins ora vën l raion ntier valorisà, renfurzà y njinià ala desfidedes dl svilup economich y dl pruzes de globalisazion. Cuncretamënter toma tl ciamp d’azion dl’Europaregion duc i raions de vita de relevanza de si zitadins dala comunicazion, cultura y istruzion ala junëza, scienza y nrescida, dal’economia y l turism nchin ala politica dl trafich, la sanità, la natura y l’energia.


text:
Novitês
Ai 20 de auril dala 18.00, giaurida dla mostra de Egon Moroder Rusina
Program:
Paroles de salut
› Dut. Bruno Hosp, Presidënt di Museums provinziei de Südtirol
› Dut. Florian Mussner, Assessëur ala Cultura Ladina
› Dut. Rudi Gamper, Ex Coordinadëur Respunsabl dl Sender Bozen dla RAI
› Ntroduzion curta sun la mostra dla storica d’ert dut.a Margit Strobl
› Salut dl artist Egon Moroder Rusina
› Mujiga cun: Patrizia Rifesser, Judith Piccolruaz
„Samsara – Niflheim“ (Cumbinazion de culëures 1)
„Samsara“ ie na nuzion dl indian vedl dl’India y uel dì „migrazion d’anes“. L ie l viac che anes fej da una na criatura al’autra. Aldò de „Jagnavalkya“ (figura mitica di Bramans) „... nscila nce chëst’ ana, do che la à scassà ju l corp y lascià jì l nia se nsavëi, se frabichela su n’autra criatura nueva, scialdi plu bela ...“ La parola tudëscia „Seele“ vën ca dal vedl tudësch aut „Sela“ che uel dì tan che „dl lech“ („vom See“), ulache n jagova l’anes dan che les nascësse. Aldò dla nmaginazion di vedli Germans stajova l’anes di mo nia nasciui y di morc tl lech. N luech dl chiet. N luech che ti cunzed a chëi n vita de sentì nchin tl plu sot na lerch zënza fin y l spirt uriginel zënza forma. L’ana va ncantëur tla lerch ueta zënza fin sciche na lum muciadiva tl scur per arjonjer chël che manejea dut zënza se muever, zënza forma y ora dl tëmp. Te mi nrescida de culëures ne me nteressea nia una o l’autra criatura dl pruzes de rencarnazion, ma la lerch desgruja y ueta, te chëla che l’anes va ncantëur. Dit n curt l „NIA“. Na stazion dla ferates. Tla stazion dla ferates aspieten. Pensan do, ruven ca da n mond cunesciù, y pensan do van de viers de n mond scunesciù. La stazion dla ferates nstëssa ie, nce sce da culëures, busienta y si vester virtuela, nia tlo: l „NIA“. Ie me sënte de vester tla stazion y de aspité. Duta la cosses ntëurite me sà d’aricé. Monce la lum ulëssi scurenté. Ie ne ti dé degun pëis al ciel, no al infiern y nianca no al’anes eternes. Sun cie pudëssen pa pona mo avëi la sëuravënta? Sun l „NIA“. Ciuldì muessel pa a uni maniera mo vester n auter mond, n’autra criatura y vita do nosta mort? La va pu dut ntëur mpo mé de cumparizions liedes adum. L „NIA“ ie mé mesun ntënder tres ntuizion y se l lascian jì ite nchin tl plu sot. Y dl „NIA“ iel mé mesun se rënder cont tres l „chiet“. Nëus persones son iust al didancuei unides liedes al mond dla forma y dl’abundanza y plu che nëus se tacon al mond dla forma, manco che recunescion la mpurtanza dl chiet. L mond dla forma ie massa adaut per nes pudëi archité ju dedite. Chiet dedora, chiet dedite; y nëus arsion tl „NIA“ defin. Chiet y lerch ie dut un. I ie la mere creativa zënza fin dl ntier. „Niflheim“ (mond dl nibl) ie tl mit di Germans dl nord l rëni dla mort nfagutà ite dal nibl che tol su i morc. L ie l ncësa dl’anes. Mbën, inò na nmaginazion dl „NIA“. N ne vëij y n ne recunësc nia. Dut se desfej tl nibl; l ne ie deguna realtà. Degun corp, degun viers, degun aut y degun bas. Uni criatura sfanta tl danterëures brum-fosch dl vester y l resta mé plu urità. Povester nianca chëla no. Y nscila n réstel mpo mo una, plu avisa chëla urità che l ne n’ie deguna urità. Pian via da chësta cunscidrazion ti feji a mi chedri la „Gretchenfrage“ sce i ie vëira o mé na ilujion.
„Die gelbe Leere“ (Cumbinazion de culëures 2)
Sce la parola „caos“ va tl mit dla criazion tl grech vedl de reviers ala lerch ueta zënza fin y ala zopa uriginela zënza forma, pona pudëssi nce ie me nmaginé n culëur uriginel dla lerch ueta zënza fin y zënza forma. Ie sënte chësc culëur uriginel ghiel. N ghiel che ne tira no tl cuecenin y no tl verdejin. No n ghiel limon y no n ghiel d’or. N ghiel neutrel. No ciaut y no frëit. Zënza duel, zënza ueia, zënza amor y zënza sënn. Mé linëus, trasparënt, zënza corp, nia. D’autri culëures uriginei sciche cueciun y brum, descëida te nosta perzezion sentimënc y lecorc (sanch-tiera, ciel-mer). Ëi crieia cosses tla lerch ueta, nsci che cueciun y brum devënta culëures curpurei. Ëi nes dà la ilujion dla cosses y no la miola dla lerch. Ëi fej damat cun nëus per nes trapulé. Ëi adrova nchinamei nce l ghiel blot per mplenì su l spectrum di culëures y a chësta maniera nasc l’opera d’ert che ngiana. La burieda tres la fazion de n’opera d’ert che nes lascia mé viver la reprejentazion sciche realtà. Per chësta rejon ie l culëur uriginel ghiel per mi perzezion la idea dl „UET“. Ma sce l ghiel stramuda tres l junté pro de n’auter culëur de viers dl cuecenin (ciaut) o dl verdejin (frëit), fejel ch’la cërta fazion materiela y pierd depierpul l vester essenziel dla zopa uriginela zënza forma, chël uel dì dl „NIA“. L ie da desplajëi che te mi ultima mostra de culëures dl zitlus „Die gelbe Leere“ iel mo da spië chël svilup decadënt dl ghiel, coche l é descrit dessëura, a na maniera che l cunzet dl „NIA“ va perdù. Ie son mo perjunier de mi ueia dl depënjer fisich che cumbat anunji cun la ndesfideda de mi perzezion dl’ana. Ie sënte chësc „UET ghiel“, ma mi corp y mi fundamënt ne uel nia mé nsci scëmpl l lascé pro y se pera de contra. L nasc cumpromisc y la perzezion dl „NIA“ (ert) sfanta. Sun l „NIA“ ne n’iel nia mesun scrì n lëur de dutorat y nce no depënjer n cheder. Sun cie che ne se lascia nia udëi, ne dëssen nia fé dumandes. L fundamënt prova de fé zeche ora dl „NIA“; ma pernanche l ti va permez ti mucel bele ora dla man. L „NIA“ o l „UET“ ie mé mesun perzepì. Uniun ti dà ahta ala cosses tla lerch de na majon, ma chi ti dà pa nce ahta ala lerch nstëssa? Monce materia, aldò dla semea tocia, ie belau dl cënt per cënt metuda adum da lerch ueta. Budisc´ savova chësc bele da n 2.500 ani: „La miola de dut l vester ie l „UET“.“ Ie sënte l „UET“ ghiel. Chël uel dì „ghiel ie l „UET“ y l „UET“ ie ghiel“. Sce tole s´ën ca y nterpreteie sciche te mi lëur l ghiel che ne se lascia nia udëi, pona desdruji tl medem mumënt mi perzezion dl „UET“, chël uel dì mi relazion de viers dl „NIA“. Ie pa pona dut mi lëur per nia? Bonamënter. Ma avisa sciche n ie mé boni de udëi la lerch ueta tres cosses che sta decà, nscila adrovi ie l ghiel per recunëscer chël che ne se lascia nia udëi. Bel mpont sciche Buddha dijova: „Sce l ne fossa nia la ilujion, pona ne fossel nce deguna Iluminazion Spirtela“.
tesc' : Egon Moroder Rusina
Traduzion: dut.a Rut Bernardi


text:
Schlagher popular cun bler power
-
Glindesdi, 12.3.2018, 19:00
Rock da las alps, in stil da musica cun elements da rock ed instruments tradiziunals da la musica populara ed ils texts magari chantads en dialect, quai è schlagher popular cun power.
En «La stailalva» dad tadlain nus in mantun da quests hits. Il bainvegni fan ils Klostertalers cun «Ha-le-lu-ja» er da la partida è Andreas Gabalier, il «Volks-Rock'n'Roller» da las alps cun ses hit «Hulapalu». Plinavant tadlain nus «Iawaramoi» in grond hit da Hubert von Goisern, lu «Frau Küenzi» cun la band da Lucerna ChueLee euv.
Ils titels en l'emissiun


text:
Schluneggers Heimweh: «Rosmarie»
- Venderdi, 2.12.2016, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 2.12.2016, 9:30, RTR
Georg Schlunegger auda tar ils producents da musica svizzers cun il pli grond success. Uss ha el anc realisà in siemi persunal: metter ensemen ina furmaziun virila – las pli bellas vuschs masculinas da la Svizra. El ha chattà diesch vuschs e cun el ensemen èn els uss ils «Schluneggers Heimweh» ed els chantan da la patria e da l'amur. In recept che para da funcziunar! En be quatter emnas han els vendì passa 10'000 DCs – quai che munta aur.


text:
Svizra
-
Tribunal administrativ federal en favur da l'allianza da reclama
Il Tribunal administrativ federal ha decis ch'i n'è betg necessari da prender mesiras da prevenziun en la dispita davart l’allianza da reclama da l'SRG/SSR, Ringier e Swisscom . Anc betg cler è sche Tamedia e l’associaziun da medias svizras vegnan acceptadas sco partidas da process.
Tranter auter pretenda il concurrent Tamedia e l’associaziun da medias svizras che l’SRG/SSR na dastgia betg far part a l’allianza da reclama planisada. Els avevan perquai pretendì mesiras correspundentas fin che la procedura da recurs è a fin. Tamedia e las ulteriuras partidas teman da vegnir dischavantagiadas.
RR novitads 09:00


text:
Inhalt der Website: Bainvegni sin la pagina d'internet dal museum da la natira dal Grischun! Igl ans fa plaschair che Vus ans visitais. Nossa pagina d'internet As mussa tge che Vus pudais tut scuvrir ed experimentar en il museum da la natira. Laschai As surprender! Il museum grischun da la natira è in center d'infurmaziun per l'etnografia da la scienza natirala. Cun sias activitads variadas preschenta el ad in vast public la natira dal chantun Grischun e sias tipicas caracteristicas. Cun quai gida el a derasar ina furmaziun da la natira e da l'ambient ed a proponer l'utilisaziun da lunga durada da las resursas natiralas. Il medem mument vegn er tschertgà da declerar en moda enclegentaivla fenomens generals sco per exempel la furmaziun da las muntognas u l'evoluziun. Ina pitga impurtanta da la lavur da museum è la documentaziun da la natira dal chantun Grischun e da sias midadas. A quai servan las ritgas collecziuns e l'atgna activitad da perscrutaziun.
Hinweis: Sie haben die von uns definierten Style-Sheets (CSS) abgeschaltet oder Sie nutzen leider einen älteren Browser, daher wird diese Seite anders dargestellt.
Hinweis: Weitere Informationen über die Darstellung dieser Website finden Sie in den Besucherinfos
Sin l'emprim plaun vegnan preschentads noss mammals, reptils ed amfibis ils pli impurtants e la pli gronda part dals utschels che cuan en il Grischun u che fan ina fermada cun traversar noss chantun. In chantunet per uffants envida a palpar ed engiavinar. In'autra attracziun per grond e pitschen è il 'tass da charsinar' ed ina animaziun interactiva da computer davart il tema "selvaschinas permessas e modas d'ir a chatscha en Grischun". Per chatschadurs e per persunas che vulan daventar chatschadurs datti la pussaivladad d'exercitar la determinaziun da la vegliadetgna da la selvaschina permessa cun agid da las cornas e da las gianoschas sut expostas. Sche las chommas èn gia in zic stanclas da la visita dal museum, pon ellas vegnir distgargiadas en il chantunet da leger cun la lectura d'in cudesch da la natira interessant.


text:
Aleksandar Vucic – il nov president da la Serbia
- Glindesdi, 3.4.2017, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 3.4.2017, 8:40, RTR
La finamira da gudagnar cun cler avantatg las votaziun per il president da la Serbia ha el cuntanschì. Passa 55% dals votants han tschernì il minister da l'exteriur sco nov president.
Aleksandar Vucic ha 47 onns. El vul manar la Serbia en l'Uniun Europeica e parallel mantegnair bunas relaziuns cun la Russia e cun la China. En Serbia è la paupradad in problem. Vucic ha empermess onns d'aur a sia patria.


text:
Digitip – Nettegiada da primavaira per il telefonin
- Glindesdi, 20.3.2017, 10:15
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 20.3.2017, 10:15, RTR
I dat numerusas applicaziuns ch'empermettan da far urden cun datas malnizzaivlas. E quai fa mintgatant er da basegn, pertge uschiglio vegn il telefonin cun il temp pli e pli plaun.
Nus avain piclà or trais da quests uschenumnads «Cleaners» e cumpareglià els. Las pli enconuschentas apps per il sistem dad android èn probabel il 'Clean Master' ubain il 'CCleaner'. Tgenin da quests fa meglier urden? Tgenin ha dapli funcziuns? Ultra da quai avain nus guardà sin il 'frar' dal Clean Master, il Master Cleaner ch'i dat per il sistem operativ da Windows. Ma quest test è deplorablamain ì en las chautschas...


text:
Giaglinas qua, giaglinas là, giaglinas dapertut. Apaina ch’ins entra en l’expo a Friburg pon ins udir las giaglinas a cratschlar. Però tuttina quant dad aut che las giaglinas cratschlan, in premi per quella che cratschla il pli dad aut na datti betg. I va per la bellezza, i va per la giaglina cun il pli bel muster e per la giaglina nua che mintga penna è perfetga, declera l’arbiter da giaglinas Peter Kobel da l'Emmental entant ch'el valitescha la giaglina cun il numer 180.
L’emprim guarda el be, suenter piglia el la giaglina cun in egliada critica ord la chabgia. I saja ina giaglina da bellezza. La giaglina numer 180 è naira cun musters brins. Num da possessur e giaglina na possia el betg vesair, uschia l’arbiter. Quai pudess influenzar la valitaziun, perquai ha simplamain mintga giaglina in numer. Il muster da 180 saja regular e la giaglina saja quasi perfetga. Perquai survegn ella 96 puncts. In'excepziun di l’expert.
Igl è ina da 66 cots e giaglinas che Peter Kobel valitescha. El è in dals var 35 arbiters ch'èn en acziun a Friburg. Cun bundant 1'800 giaglinas han ils arbiters cun lur scussals alvs avunda da far. Ina giaglina suenter l’autra vegn londervi. I va svelt – trais minutas per giaglina.
Dapi bundant 30 onns sun jau arbiter da giaglinom.
L'arbiter da l'Emmental ha sez era giaglinas e sa tge ch'i dovra per pudair trair giaglinas che fan medaglias: Be las meglras giaglinas tegna el, tschellas vegnan sin il plat. Era saja quai impurtant da laschar viver las giaglinas en libertad. Moviment dovrian ellas, di Kobel.
Per el sco allevatur dad animals pitschnas saja quai in sentiment spezial dad esser ad uschè ina festa gronda dad animals pitschens. Ed entamez las giaglinas sa sentia el bain. La giaglina 180 metta l’um da 73 onns cun premura puspè enavos en la chabgia. Ed el piglia la proxima chabgia, tar la proxima pussaivla pli bella giaglina da la Svizra. La rangaziun finala è alura dumengia.
Cunigls Grischuns a Friburg
31 cunigls Grischuns han er chattà la via turbulenta tras la malaura «Burglind» fin a Friburg. Cun duas uras retard causa l’aura ha Gian Marco Näf da Samedan transportà tut ils cunigls grischuns che fan part a la festa d'animals pitschnas a Friburg.
Igl è spezial e fitg bel da pudair esser da la partida a questa festa.
Dus cunigls tutgan era al Samedrin, ch'è commember da la suprastanza dals animals pitschnas dal Grischun. Ses cunigls èn da la rassa «pitschens grischs», quai saja ina da las trais rassas svizras declera l’expert da cunigls grischuns. Gian Marco Näf è fascinà gia da pitschen ensi per cunigls. Gia ses bab aveva allevà cunigls.
La festa
Dals 5 fin ils 7 da schaner ha lieu la festa dals animals pitschens a Friburg. Sin in areal da 13'800 m2 exponan var 500 expositurs lur animalets. Tranter auter èn preschants:
- 1'800 giaglinas
- 4'000 cunigls
- 2'600 columbas
- 2'200 utschels
- 200 portgets da mar
RR actualitad 12:00


text:
Caṣîna
Artécol in dialèt arzân
Evoluzione demografica
Caşîna (Casina in italiân) l’é un cmûn ed 4.390 abitânt in pruvîncia ed Rèz. L’é a sîra e a 28,5 chilômeter dal cèinter ed Rèz.
Al teritôri dal cmûn l’é in ‘na puşisiòun geogrâfica centrêla ind l’Apenèin arzân a la ‘stèsa distânsa tr’al còunchi ed l' Èinsa, ch’ al divéd l'arzân dal pramşân e dal Sècia, fra l’arzân e al mudnèiş, l’é a cavâl dal principêli còunchi di fiòm ch’ a sègnen la mèdia muntâgna: Cróstel, Tasòbi, Treşnêr, Cerèşla, Câmpla e l’incrôş ‘d impurtânti stôrichi véi matéldichi. Cun al só frasiòun e burghêdi al se şlêrga insém a un teritôri masmamèint campagnōl.
Al fà pêrt ed la Cumunitê ed la Muntâgna ed l’Apenèin arzân
Stòria
Al nòm Caşîna sèmbra ch’al deşvègna da ‘n’antîga cassina oséja ‘na cà da cuntadèin. Storicamèint în stêdi pió impurtânti al tânti frasiòun sparpagnêdi ind al teritôri, però ind sècol în stêdi dêdi a divêrs, dal vôlti nemîgh tr’a ‘d lōr, cèinter civîl o ‘d la cêşa cme Paól, Carpnèida, Canòsa e Sân Pôl. La zôna ed Caşîna l’ēra divîşa fîn a l’Otsèint fra i Duchêt ed Pèrma e còl ed Mòdna. La préma strêda grânda ed l’Apenèin arzân, la Strêda Duchêla ed la Lunigîna vrûda da i Dóca d’Este a la fîn dal ‘700 e pó finîda int al 1843, l’à fât ed Caşîna un cèinter impurtânt pr’al cumunicasiòun muntanêri cun al colegamèint ed Rèz al Mêr Légor
Al medioēv, in dó s’ é rinfursê la râsa estèins insém al mudnèiş e a l’ arzân, l’à purtê a l’ urganişasiòun dal teritôri per fèdev, ch ‘ j àn ralentê al şvilóp stôrich e civîl de sté tèri, ch' àn lasê scampêr, fîn quêşi a i nôster dé, i sègn fònd ed la civiltê cuntadèina ‘d urègin medievêla.
Al Cmûn ed Caşîna l’é ste fât int al 1861, cun al decrēt Farini, cun la rifōrma ed la polética ed l’ aministrasiòun gnûda dôp l’unificasiòun nasionêla. La só nasîta l’à riunî i teritôri dal frasiòun stôrichi ed Sarşân, Giandêt, Paól, Lèguegn e Curtògn. Int al Novsèint, cme tót l’Apenèin arzân, ânch cla zôna ché l’à cgnusû un şvilóp in mâsma cuntadèin, cun ‘n brósca acelerêda ind j ân Sinquânta, che n’àn fât un cèinter asê impurtânt per la cunuméia agrécola e di servési coleghê. La situasiòun dal dé d’incō la mèt insèm lêrghi testimuniânsi ed realtê cuntadèini, incòra bèin piantêdi e vîvi, tachêdi a la produsiòun dal famōş furmàj Grâna , in agòst a’s tîn ‘na fēra cgnusûda, cun di sègn ed mudernitê cunômica e civîl, préma ed tót int al Cèinter e int la zôna artigianêla, cun un bòun sistêma ed servési e cun ‘n’ ufêrta turéstica in cunténov şvilóp. Al tót in ‘n ambiĵnt ed culèina cun un móc d’arciâm de stôria, d’arcitetûra e ‘d paeşâg. Al teritôri l’é traversê da la SS63, òna dal strêdi principêli ed la pruvîncia arzâna e dal Strêdi Pruvincêli n° 11 e n° 54
Frasiòun principêli
Curtògn, Giandêt, Leguègn, Miliêra, Paól, Piâns, Sarzân, Bergògn, Surdèi, Brógna, Faiēt, Vercâl, Barasòun, Muntêl, Beşanèla, Belèo, Al Bôch, La Stèla.
Materiêl pr'andêregh in fònda
Albinèa · Bagnōl in Piân · Baîṣ · Bibiân · Bresèl · Burèt · Buṣâna · Cadelbôsch ed Sōver · Campagnōla · Campéṣen · Canòsa · Carpnèida · Caşalgrând · Caṣîna · Castelnōv di Mûnt · Castelnōv ed Sòt · Castlarân · Culâgna · Curèz · Fâbrich · Gatâtich · Gualtēr · Guastâla · Ligûnchi · Lusêra · Muntèc · Nuvalêra · Puvî · Quâter Castē · Queriêgh · Ramṣèit · Ré Salṣêr · Rèz · Rezōl · Rôl · Rubēra · Sân Martèin · Sânt'Ilâri · Sân Pôl · Scandiân · Toân · Véla Mnôs · Vèt · Viân · Vsân


text:
Peter Sagan ha gudagnà a Montpellier il sprint final d’ina gruppa da quatter. Tranter quai quartet ch’è vegnì da scappà da la gruppa principala bun 12 kilometers avant l’arrivada sa chattava er il leader Chris Froome. Il Brit è la finala vegnì segund.
Froome vinavant en il maillot jaune
La gruppa principala cun il rest dals favurits ha cuntanschì l’arrivada cun in retard da 6 secundas. Grazia al segund plaz e las secundas da bunificaziun ha Chris Froome pudì augmentar l’avantatg a la testa dal classament generala. Froome maina suenter 11 da 21 etappa cun in avantatg da 28 secundas sin ses cumpatriot Adam Yates. Terz cun in retard da 31 secunda suonda l’Irlandais Daniel Martin. Il grond rival da Froome en il cumbat per la victoria al Tour de France da quest onn, il Columbian Nairo Quintana, è quart cun in retard da 35 secundas. Meglier svizzer è Sébastien Reichenbach sco 19avel cun in retard da 6.37 minutas.
Mont Ventoux
La 12avla etappa da gievgia maina sur 184 kilometers da Montpellier sin il Mont Ventoux sin 1’912 meters sur mar. Il Mont Ventoux vala mintgamai sco in dals pli populars e spectaculars culms al Tour de France.


text:
Bainvegni tar la Procura publica dal Grischun
Procura publica
En cas da crims, da delicts e da surpassaments fa la procura publica inquisiziuns penalas envers creschids e giuvenils e sto far valair il dretg da chastiar. Plinavant elavura la procura publica dumondas d'assistenza giudiziala interchantunalas ed internaziunalas.p>
Procura per giuvenils
La procura per giuvenils è ina partiziun da la procura publica. Ella è cumpetenta per las inquisiziuns e per la realisaziun da proceduras penalas che pertutgan giuvenils da 10 fin 18 onns.
Il dretg penal per giuvenils vul promover las cumpetenzas dals giuvenils, uschia ch'els pon surpigliar sezs responsabladad e daventar autonoms ed independents. Qua tras duai vegnir impedì in nov cumportament chastiabel.


text:
Manganese
El manganés l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol Mn. El g'ha nömer atòmich 25, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de manganés el g'ha vintisich prutù.
L'è 'n metal gris-bianch, che se 'nsomèa al fèr; l'è dür ma fràgil fés, se rìa a fundìl a fadìga e 'l se òsida 'n gran facilmènt. El manganés metàlich el pöl deentà feromagnétich semài che se ghe fà 'n tratamènt specifich.
El manganés el g'ha 26 izòtopi cunusìcc, che g'ha nömer de màsa 'ntra 44 e 69, e sèt izòmer nücleàr. Apéna giü de chèsti izòtopi, 55Mn, l'è stàbil e 'l reprezènta la totalità del manganès natüràl che se tróa sö la tèra.
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Manganés l'è stat dopràt zamò 'ndèla preistória sóta fùrma de diòsido de manganés come pigmènt négher en sèrte pitüre de 17 000 agn fà.
I Egisià e i Romàni i dopràa dei compòscc de manganés per fabricasiù del védre, per dàga o töga culùr. Gh'è stat troàt del manganés enden quach mineràl de fèr dopràt dei Spartàni.
Endel sècol XI dei tèscc àrabi i dizìa che a mitìga del magnesia nigra endela prudusiù dei aciài fundìcc el ghe dàa piö tàta rezistènsa (Aciàio de Damasco)[1];
Endel sècol XVII, el chìmich todèsch Johann Rudolf Glauber l'è riàt a fà sö el permanganàt. Endela prìma metà del sècol XVIII, l'òsido de manganés l'ìa dopràt per la fabricasiù del clòro.
El chìmich svedés Carl Wilhelm Scheele l'è stat el prim a reconóser che el manganés l'ìa en elemènt chìmich, e 'ndel 1774, el sò coléga Johan Gottlieb Gahn, el l'ha izolàt en fùrma pùra per redüsiù del diòsido de manganés col carbònio, e 'l g'ha demustràt che l'ìa 'n metàl.
En prensépe del sècol XIX, i scensiàcc i g'ha cuminciàt a stüdià de dopràl endela fabricasiù de l'aciàio, e i g'ha utignìt el brevèt. Endel 1816, i g'ha fat càzo che a zontà del manganés al fèr, i la ndürìa sènsa che 'l dentàes piö fràgil. Endel 1858, el prim procedimènt de fabricasiù de l'aciàio (pocedimènt Bessemer) el g'ha lanciàt l'üzo del manganés en metalürgia.


text:
La populaziun svizra duai vegnir protegida meglier da radiaziuns nunionisantas. La cumissiun da sanadad dal Cussegl dals chantuns vul perquai fixar en la lescha che er il possess da punctaders da laser saja scumandà.
En Svizra èsi gia oz scumandà da vender tals punctaders. Cun la nova lescha pudess il Confederaziun er punir il possess da quests. Il medem mument vul la cumissiun ch'i vegnia controllà en l'avegnir, schebain persunas che van en il solarium èn infurmadas avunda davart privels eventuals.
RR novitads 14:00


text:
Ilanz
Ilanz (in rumanc: Glion) a l'è un cumün svizzer, capolögh del distret de Surselva. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 2327 abitant e una süperfiss de 4.50 km², e al se tröva a una altitüden de 699 meter sura al livel del mar.
El cumün de Ilanz a l'è tacaa ai cumün de Castrisch, Flond, Luven, Rueun, Ruschein, Schluein, Schnaus, Sevgein.
Cuntegnüü
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ilanz l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 765 col nom de Iliande.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
- * el dato el ciapa dent anca l'abitaa de Strada
Situazion linguistega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I lengh ufizial del cumün de Ilanz i henn el rumanc e 'l tudesch. L'andament di percentuai de lengua mader dei ültem ann, l'è mustraa in de la tabela chi desuta:
De vett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I ges de S. Margreta e S. Martin i hinn inserii in de la lista dei sit de impotanza naziunal de la Svizzera.
I rest del Castel de Grüneck, traa gio prima del 1544, i hinn visibil ancamò a dì d'incö.


text:
La Partida populara Svizra veglia ch'il pievel sappia decider davart expensas d'ina tscherta autezza, sco quai ch'il «Sonntags-Blick» rapporta.
Er autras expensas dispitaivlas vegnissan discussiun
Tras in referendum da finanzas facultativ vegnissan er autras expensas dispitaivlas dal stadi decididas a l'urna, ha ditg Rösti vinavant envers il «Sonntags-Blick» Per exempel la milliarda per novs aviuns d'armada. Tenor Rösti saja sia partida d'accord cun l'avis ch'il pievel possia decider davart quai.
Er Gössi da la Partida liberaldemocratica s'exprima
La milliarda da coesiun da la Svizra a l'UE fatschenta era la presidenta da la Partida liberaldemocratica svizra (PLD) Petra Gössi. A las gasettas «Zentralschweiz am Sonntag» e «Ostschweiz am Sonntag» ha ella annunzià resistenza cunter la milliarda da coesiun. Ella pretenda che la clausula da guillotina vegnia schliada. Quella pretenda che cura che la Svizra vul abolir in contract cun l'UE sto ella abolir l'entir pachet da contractivas bilateralas.
RR novitads 06:00


text:
Mascra (cumédia edl'êrt)
In dla cumédia edl'êrt, la mascra, dôp che na mascra ch'la cuacèva la ghìgna edl atōr, l'era dvintèda, in dl'Itàglia, anca 'n caràter fìs, che i diferèint atōr i tachèv'n a purtèr-es sēg anca col canbièr dal cumédi, a cavâl dal Sincsèint e anca dôp.
El mascri più cgnusùdi edla cumédia edl'êrt itagliàna
- Al Capitàṅ 'l è al suldê spacòun e bufòun, c'm'al "Miles gloriosus" dal Plavti e i Capitàṅ Spavèinta, Capitàṅ Matamoros, Capitàṅ Rodomòunt e Capitàṅ Cardòun.
- Al Giàn, 'l è la mascra più antìga maschera del sèruv, ch'l'à fât da eśèimpi a dimòndi èter persunâǵ rivê dôp. In dal Sesèint i Giàn i dvèinten dū: al prìm, ch'l è fureb e strulgadōr, e 'l secònd Giàn, tanti volti più siôc e pastisòun e anc saltadōr.
- Arlechèin, al sèruv inbrujòun, ed Berghèm, sàimp'r afamê, mo anca mia tant eśgalvî.
- Balansòun, Dutōr lavreê a Bulògna.
- Beltrâm
- Brighèla
- Cagnera
- Casànder
- Culunbèina
- Coviêl
- Francatrippa
- Frittellino
- Galbuśèra
- Giupèin
- Giandùja
- Giangùrghel
- Meneghèin
- Meśetèin
- Nane Careghèta
- Pantalòun
- Pèpe Napa
- Pierrò
- Pulsinèla
- Rośàvra
- Scaramùcia
- Scapèin
- Stenterêl
- Tartàja
- Trufaldèin
Vōś lighèdi
Èter progêt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Mascra (cumédia edl'êrt)
Colegamèint estèren
- (IT) La só schéda in sìm'a la Treccani.
- (FR) Al stùdi e la descrisiòun dla Cumédia edl'êrt in dal Volùm I dal Maurice Sand e dl Alexandre Manceau, alśìbil dàinr'r in Google e-book.
- (FR) Al Vlùm II dal Maurice Sand e dl Alexandre Manceau, alśìbil dàinr'r in Google e-book.


text:
Battaja de Smolensk (1812)
La battaja de Smolensk l'è staa on sconter in tra i Frances e i Russ, che gh'è staa el 17 de agost del 1812.
L'è stada la prima voeulta che i Frances s'hinn scontraa contra i Russ duranta l'invasion de la Russia voruda del Napoleon.
I armaa del general russ Barclay de Tolly e Bagration a s'eren giontaa insemma in de la città de Smolensk, e per quest la battaja l'è s'cioppada in mezz ai strad.
A la fin i Russ hann perdii 14.000 omen contra i 10.000 di Frances, e 'l dì dopo hann lassaa la città, dopo avèlla fà brusà.


text:
Il motiv è che l’emna passada eran vegni publitgà maletgs dal rapinament e mazzament d’in procuratur public tirc. La procura publica generala ha sinaquai pretendì ina bloccada da las medias socialas.
Er la rait sociala da Facebook è stada offline per in mument. Suenter ch'ils maletgs èn però vegnids allontanads han las autoritads tircas puspè dà liber l'access.
Bloccà internet gia avant in onn
Gia il mars da l’onn passà avevan las autoritads bloccà Twitter e Youtube. Lura eran cumparì reproschas da corrupziun cunter commembers da la partida AKP dal president tirc Recep Tayyip Erdogan.
RR novitads 16:00


text:
Prutun
El prutun a l'è una partisela süb-atomica, cunt una carica eletrica pusitiva de 1,602·10-19 C, una massa de 1,672623×10-27 kg (a stem 1800 völt püssee de un eletrun), e un spin de 1/2.
El prutun a l'è classificaa in del grüp di bariuni, e l'è cumpost da trii quark (ud). La sò antipartisela la se ciama antiprutun, e l'è igual a lü, sulament che la gh'ha carica cuntraria.
El prutun a l'è vöna di partisei che furmen el nücli di atumi; in chimica e biuchimica. El prutun a l'è 'l iun de l'idrogen deslenguaa in de l'aqua.


text:
Contignü prinzipal
Interogaziun cun resposta scrita
La interogaziun cun resposta scrita é le stromënt plü scëmpl y plü adorè da pert dles aconsidësses y di aconsiadus por conësce y controlè l'ativité dla Junta provinziala: al é na domanda scëmpla en forma scrita intestada al Presidënt dla Provinzia o a n'assessuria o n assessur, por savëi sce valch corespogn ala verité, sce la Junta à ciafè na informaziun, sce la Junta à tut o mina de tó dezijiuns sön certes chestiuns, o sce al po gnì stlarì y splighé l'ativité dl'aministraziun publica.
La domanda é da fà en forma scrita ala presidënta o al presidënt dl Consëi che la mëna inant ala porsona damanada. Chësta mëss respogn atira (tl tëmp de 30 dis) y avisa por scrit. Sce al ne vëgn nia respognü a na interogaziun tl tëmp de 60 dis spo lì dant la presidënta o le presidënt dl Consëi la interogaziun tla sentada dl Consëi provinzial suzessiva y inviëia la porsona damanada a dè na resposta tl tëmp de ot dis. La presidënta o le presidënt dl Consëi ortiëia na copia dla interogaziun y dla resposta a dötes les aconsiadësses y a düc i aconsiadus por tuta de conescënza.


text:
Steve Jobs
Steven Paul "Steve" Jobs (San Francisco, California, 24 de febrér del 1955 - Palo Alto, California 5 de utùer del 2011) l'è stat 'n inventur e imprendidùr americà. L'è stat co-fondadùr, ex-presidènt e ex-diretùr de la Apple Inc.[1]
Envèrs la fì de i agn setànta del sècol XX, Jobs, ensèma a Steve Wozniak e Mike Markkula, el g'ha svelöpàt e mitìt söl mercàt giöna de le prìme lìnee de Personal Computer de söcès, la série ciamàda Apple II[1]. A prensépe dei agn otànta l'è stat giü dei prim a capéser el potensiàl comerciàl de ìga 'n interfàcia gràfica per l'ütilizadùr (GUI), comandàda condèn mouse. Chèsta 'ntüisiù l'è stàda la strésa che g'ha portàt a la creasiù de la lìnea Macintosh.[2]
Endèl 1984, Jobs, per vìa de divergènse col sò conséi de aministrasiù, el s'è dimitìs de la Apple e l'è nat a fondà la NeXT, 'na aziènda che svelöpàa piatafùrme 'nformàtiche per el mercàt de l'edücasiù süperiùr e l'aministrasiù. Endèl 1996 però la NeXT la vé crumpàda de la Apple e isé 'l Jobs el tùrna a troàs endèl gir de la società che 'l gh'ìa fondàt, e de la qual el deentarà aministradùr delegàt del 1997 al 2011, an endèl qual ghe tocarà molà l'encàrech per vìa de 'n pegiuramènt de la bröta malatìa che de 'n quach agn l'ìa dré a sercà de cürà[3].
Steve Jobs l'è mórt a Palo Alto 'n California ai 5 de utùer del 2011, a 56 agn.
Endèla sò cariéra l'è stat, 'ntra i óter laùr, aministradùr delegàt de la Pixar, prima che la vignìes crumpàda de la Disney.
L'è famùs per vìga fat mèter söl mercàt dei prodócc de söcès compàgn de l'iPod, l'iPhone e l'iPad.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ 1,0 1,1 "An 'Unknown' Co-Founder Leaves After 20 Years of Glory and Turmoil". New York Times
- ↑ "Wired News: We're All Mac Users Now". Wired News
- ↑ "Steve Jobs resigns as Apple CEO". The Guardian


text:
Azerbaigian
L'Azerbaigian (Azərbaycan in azer; Azerbajdžan in rüss) a l'è un paes de l'Asia arent al Caucas.
A l'è tacaa a la Rüssia, a la Georgia, a l'Armenia, a l'Iran e a la Türchia, e l'è in sül mar Caspi.
La capital a l'è Baku.
Al gh'ha una süperfiss de 86.600 km² e una pupulaziun de pressapoch 9.165.000 abitant (2011).
Urganizaziun pulitiga a[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Azerbaigian (nom ufizial: Azərbaycan Respublikası) a l'è una repübliga.
El president a l'è l'İlham Əliyev (del 2003).
El prim minister a l'è l'Artur Rasizade (del 2003).


text:
A l'é na facenda séria! [Duminica 28/2/2016]
Check this out on Chirbit
Che ‘d tragedie ch’a càpito an ësto mond! A-i na j’ero ‘dcò tante na vòta e i lesoma ant j’evangej che ‘d la gent, coma ch’a podrìo esse nojàutri, a-j ciamava a Gesù col ch’a podìa esse ‘l sens ëd le disgrassie ch’a l’avìo avune notissia. Gesù, ant l’ocasion dont i na lesuma ‘l test ancheuj, a veul nen fene l’ocasion ëd discussion académiche e a smija ch’a rësponda nen a lòn ch’a-j ciama la gent. A dis mach quajcòsa parèj: “Atension: coste disgrassie a deuvo esse për vojàutri na lession d’amprende". E lor, a l’avrìo-ne amprendula sta lession o a sarìo stërmasse darera a dë speculassion esistensiaj, coma magari i foma ‘dcò nojàutri?
Lesoma cola ch’a l’era la situassion che a-j buto dëdnans a Gesù, e soa rispòsta.
“A l’era ‘dcò an col temp-là che quajdun dij present a l’ha contaje a Gesù lòn ch’a l’era capità, che Pilat a l’avìa fàit massé dij Galilé ch’a j’ero rivà për smon-e ‘d sacrifissi al Templ, tant che ‘l sangh ëd lor a l’era mes-ciasse a col dij sacrifissi. E Gesù a l’ha replicaje: “Chërdeve che coj Galilé a fusso pì pecator che tuti j’àutri Galilé, përchè ch’a l’han patì ‘d còse parìje?”. Sicur che ‘d nò! Ëdcò vojàutri, s’iv penti nen ëd vòstri pecà, i andreve drit a la perdission ëd l’istessa manera. Opura, é-lo ch’i chërde che coj disdeut ch’a l’é tombaje a còl la tor ëd Siloe, e ch’a l’ha massaje, a fusso pì colpèivol che tùit j’abitant ëd Gerusalem? Nò ch’iv diso; ma s’iv penti nen, i andreve drit a la perdission ëd l’istessa manera”. Peuj Gesù a l’ha contaje costa paràbola: “A-i era un ch’a l’avìa un fié piantà an soa vigna, e ch’a l’é vnù a sercheje ‘d frut, ma a l’ha nen trovajne. E a l’ha dit al vignolant: “Varda, a-i é tre agn ch’i ven-o ‘d sërché ‘d frut a cost fié, e i na trovo pa. Tàjlo, përchè l’avrìa-lo da ocupé la tèra për gnente?”. E ‘l vignolant a-j rëspond: “Signor, lass-lo ancora për st’ann-sì, fin-a ch’i l’àbia dëscaussalo e ch’i l’àbia butaje ‘d drugia. E s’a fà ‘d frut, it lo lasseras, sëdësnò, dòp, falo pura tajé” [Luca 13:1-9].An cost mond i patioma tuti le conseguense dij nòstri pecà e tut lòn ch’a capita a l’é n’apel a arconoss-lo e a ven-e al pentiment, n’apel a supliché Nosgnor ch’an daga la grassia nen mach ëd seurte fòra da le disgrassie ch’an capita an ësto mond, ma ‘dcò ‘d salvene dal giudissi sever ch’a-i sarà un dì për ognidun ëd nojàutri, dàit ch’i l’avroma tuti da rende cont a Nosgnor ëd la vita ch’a l’ha dane. A-i sarà gnun përdon a bon mërcà: gnun-e ilusion! Nòstra situassion a l’é tant séria che ‘l Salvator Gesù Crist a l’é vnù chiel medésim e a l’ha versà sò sangh an sacrifissi an sna cros për podèj paghé chiel ël pressi dla salvëssa ‘d coj ch’as fido an chiel e a lo séguito.
Coma ch’i vivoma la vita a l’era na facenda séria ‘dcò pr’ ël pòpol d’Israel ëd na vòta. Esse sò pòpol a na fasìa nen dij privilegià. Ëdcò lor a l’avìo da sté bin atent a nen seurte da ‘l senté che Nosgnor a l’avìa mostraje, coma ch’a dis la sconda letura d’ancheuj, da la prima litra ai cristian ëd Corinto.
L’esempi d’Israel, avertiment contra l’idolatria. Ora, car ij mè frej e seur, i veui nen ch’i dësmentie che ij nòstri antich a son ëstàit tuti sota na nivola ch’a-j mostrava la diression ch’a l’avìo da andé, e ch’a l’han travërsà ‘l mar a pé sùit. Tuti, pr’ ël mojen ëd la nivola e dël mar, a son ëstàit batesà coma ‘d dissépoj ëd Mosè. Tuti a l’han arseivù l’istess mangé spiritual, e tuti a l’han beivù dl’istessa beivanda spiritual, përchè a beivìo da la pera spiritual ch’a viagiava con lor. Cola pera a l’era ‘l Crist. Ma Nosgnor a l’é nen ëstàit content ëd la pì part ëd lor, coma a lo dimostra ch’a son mòrt ant ël desert e che ij sò còrp a son restaje spatarà. Tut lòn a l’é n’esempi për nojàutri përchè i l’àbio nen d’anvìa ‘d còse grame coma ch’a l’han fàit lor, e ch’i vnisso nen d’idolatra, coma vaire ‘d lor a son ëstàit, tal coma ch’a dis lë Scritura: “Ël pòpol a l’é setasse për mangé e bèive, e peui a son levasse për fé ‘d bagord”. Vardoma ‘d nen fé ‘d saloparìe coma ch’a l’han fàit quajdun ëd lor che për lòn a na son mòrtje ant un dì vintetre mila. Butoma nen a la preuva ‘l Crist, coma quajdun ëd lor a l’ha fàit e a son mòrt mordù da le serp. E fé nen ëd plente coma quajdun ëd lor a fasìa e a son mòrt për man dlë sterminator. Tut lòn ch’a l’é capitaje a l’era n’esempi, e a l’é stàit butà për ëscrit coma n’avertiment për nojàutri ch’i vivoma ant ij dì darié. Ëd conseguensa, che col ch’as chërd ëd sté drit, ch’as pija varda ‘d nen casché. Le preuve ch’i l’eve da soporté a son nen suruman-e. Nosgnor a l’é fedel e chiel a permëttrà nen chi sie tentà al dëdlà ‘d vòstre fòrse. Ansema a la tentassion, chiel av dà sèmper la manera ‘d seurtine e ‘d soportela" [1 Corinti 10:1-13].Còsa ch’a veul dì arconòsse, confessé ij nostri pecà e cambié stra (la conversion) an ven mostrà dal Salm ëd costa Duminica, ël trenta-doi.
Salm 32 - Ël poeta a ‘rciama a la ment vàire che sò cheur a pativa prima ch’a fussa dispòst a confessé ij sò pecà; peuj a fortiss coma ch’a l’é granda la gòj ëd vëddse përdoné ij pecà da Nosgnor. Parèj a cissa la gent a d’esse nen teston e d’avèj nen tëmma d’avzinesse a Nosgnor mentre ch’a l’é ‘ncora doverta la pòrta ‘d soa misericòrdia, përché chiel a l’é bin dispòst anvers tuti coj ch’as pento dij sò pecà. J’àutri a l’avran mach da argretesse d’avejlo nen falo.
"Vardé la gòj ëd coj dont la disubidiensa a l’é stàita përdonà e dont ij pecà a son ëstàit armëttù1! Vera, granda a l’è la gòj ëd coj che Nosgnor a-j ten pì nen cont ëd soe colpe e che adess a vivo an completa onestà! Cand ch’i arfusava ‘d confessé mè pecà, mè còrp mach as frustava da le lamente ch’ i fasìa për tut ël dì. Dì e neuit toa man a peisava dzura ‘d mi e a suvava mie fòrse tanme la caudura d’istà. Pàusa. Tutun, a la fin, i l’hai arconossù dëdnans a ti ij mè pecà e i l’hai chità dë stërmé mie colpe. I l’hai dit: “I confëssrai a Nosgnor mia disubidiensa, e ti it l’has përdoname mie trasgression. Pàusa. A l’é për lòn ch’a venta ch’ij tò fedej a t’invoco prima ch’a l’abio pì nen ël temp ëd felo, prima ch’a sio fongà da j’aque dël giudissi. An ti i l’hai trovà mia sosta: ti ‘t l’has guername dai privo. Ch’i sia mach ansercià da coj ch’a canto ‘d cant ëd liberassion. Pàusa. Nosgnor a dis: “It mnerai arlòngh ij mej senté dla vita. It darai ëd bon consèj e it goernrai. Sie nen tanme ‘n caval o ‘n borich teston, ch’a l’han da manca d’esse tenù an rëdna sedësnò at scoto nen. Vàire ch’a l’avran da patì coj ch’a séguito nen ij giust senté ‘d Nosgnor! Sò amor, contut, a ‘nsercia coj ch’a l’han fiusa ‘n chiel. Parèj, arlegreve an Nosgnor e àbie ‘d gòj vojàutri ch’i j’ubidisse! Vosé tota vòstra gòj, vojàutri ch’i l’eve ‘l cheur netià" [Salm 63:1-8].Terminoma con n’orassion: Nosgnor tut-potent, Ti't sas ch'i l'oma gnun-a fòrsa an noi medésim për ess-ne d'agiut: guernane tant ant l'esterior ëd nòst còrp che ant l'interior ëd nòstra ànima, ch'i podoma trové protession da tùit ij sagrin ch'a peudo rivé al còrp e da tùit ij pensé malegn ch'a peulo taché nòstra ànima; për Gesù Crist, nòst Signor, ch'a viv e regna con Ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé, ora e për sèmper. Amen.
Leture bìbliche dël lessionari - Duminica 28 Fervé 2016 - Tersa Duminica 'd Quarésima - Surtìa 3:1-15; 1 Corinti 10:1-13; Luca 13:1-9; Salm 63:1-8
Predicassion an italian: an sël test ëd Luca 13:1-9


text:
Zèner
Zèner a 'l pöl ìga chès-ce significàcc:
- Zèner, l’è ü lièl de la clasificasiù di vivèncc che l’è sóta la famèa e sura la spéce.
- Zèner, l'è öna distinsiù tra 'l concèt de maschìl e de femìnil in de la società, in de la stòria, in de la cültüra.
- Zèner, l'è öna manéra de clasificà i elemèncc de la geometréa.
- Zèner, l'è öna categurìa che l’è bazàda sö la inflesiù de serte categurie lessical.
- Zèner, l'è l'idéa 'n generàl o l'insèma de piö spéce.
- Zèner l'è öna manéra de clasificà i òpere d'art a partì da i caraterìsteghe e dal contenüt de chèste.


text:
Minisguard dals 13-06-2015
- Sonda, 13.6.2015, 17:40
Urizis cun tun e chametg
L’emna passada ha la stagiun d’urizis cumenzà per propi en Svizra. Cura ch’i fa chaud durant il di poi dar vers saira in urizi, savens er accumpagnà da tun e chametg. In fascinant fenomen da la natira.
Emprestar empè da cumprar
Il trend n’è betg nov. Ma uss che Apple siglia sin il tren cun Apple music vegni anc pli popular: musica na vegn betg pli cumprada, mabain emprestada. E quel trend na sa restrenscha betg mo sin la musica, mabain er sin auters objects da la vita: velos, giugarets, skis, gieus, vestgadira ed auter.


text:
La ministra da giustia americana Loretta Lynch suonda la proposta da l'FBI, la polizia federala dals Stadis Unids da betg accusar ella. Las inquisiziuns sajan cun quai terminadas, ha ditg Lynch.
Tranter il 2009 e 2013 aveva Clinton duvrà per sia communicaziun uffiziala in’adressa dad e-mail privata ed arcunà quests e-mails sin in server privat. Cun quai ha ella cuntrafatg a las reglas da segirezza vertentas.
Ils republicans renfatschan a Clinton plinavant ch’ella haja zuppà sia communicaziun uffiziala cun intenziun da la controlla publica.
Clinton renviescha tut las renfatschas.
RR novitads 06:00


text:
Il servetsch civil na dastgia betg esser memia attractiv, di Blattmann en in'intervista a la gasetta «Nordwestschweiz». Tenor la constituziun dettia quai ina «obligaziun al servetsch militar» e betg ina «obligaziun da servetsch».
La dumonda centrala è tenor Blattmann, schebain la giustia tar la selecziun saja anc dada. Il dumber da las persunas che fetschian servetsch civil per raschuns da conscienza saja creschida enorm. Aifer curt temp saja questa gruppa creschida per il quatterdubel.
RR novitads 07:30


text:
Mustér: Record d'expositurs a la fiera da Nadal
- Mesemna, 22.11.2017, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 22.11.2017, 11:45, RTR
Per la fiera da Nadal da Mustér ha quai dà dapli annunzias che quai ch'igl è stà pussaivel da porscher stans.
Suenter Sedrun e Medel è l'Uniun da dunnas da Mustér puspè en roda d'organisar la fiera da Nadal en Sursassiala. Rita Huonder, ina da las organisaturas ha grond plaschair da puspè pudair organisar questa fiera suenter dus onns a Mustér. Sco ella di datti 44 exposituras ed expositurs, quai ch'è uschè blers sco anc mai. Daplirs na possian els betg prender, damai che la vischnanca n'haja betg dapli stans.
Fiera engrondida
La fiera è sco usità sin il plaz scola ed avant la halla Cons. Da nov dentant era anc sin il plaz avant la chasa da tgira Puntreis. Sco Rita Huonder di saja quai in plaz ideal cun ina bella atmosfera. Per che la glieud possia circular senza privel, vegn la via Cons serrada sin quest tschancun per il traffic. Da nov vegni era ad avair animals che van a prà cun ina fiera da Nadal sin il plaz. Tranter ils stans vegni era a dar pussaivladads da star da cumpagnia e giudair l'atmosfera. L'Uniun da dunnas Mustér ha era zambregià sezza anghels ch'ella venda. Il retgav va a l'Uniun catolica da dunnas dal Grischun che sustegn cun quests daners famiglias povras.
La fiera cumenza da las 13.30 e dura fin las 20.00. Tranter las 14.00 e las 16.30 pon ils uffants zambregiar laternas per lura far las 17.30 in cortegi cun quellas.


text:
Sin basa d’in studi è l’interpresa d’electric vegnida tar la conclusiun, ch’i dettia tar la tschiffada d’aua existenta en Val Tuors anc in potenzial nunutilisà, che pudess vegnir duvrà per la producziun da 18 uras gigawat. Sche las mesiraziuns da la quantitad da l’aua han success, vul la Axpo Power SA realisar il project.
Grischun Central Bravuogn pudess nizzegiar meglier l’aua
Sco quai che la vischnanca da Bravuogn scriva en ina communicaziun, ha la suprastanza communala lubì a l’Axpo Power SA, da far a Tuors davant durant in fin dus onns mesiraziuns tar l’Ava da Tuors.


text:
Pays de la Loire
El Pays-de-la-Loire (nòm uficiàl en fransés: Région Pays-de-la-Loire ) l'è giöna de le 22 regiù de la Francia. La popolasiù totàl de la regiù l'è de 3,344,000 abitàncc (dato del 2004) distribüìcc söndèn'area de 32,082 km², per 'na densità de 104 ab./km².
Sudiviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La regiù de Pays-de-la-Loire l'è dividìda 'ndei dipartimèncc de Loire-Atlantique, Mayenne, Maine-et-Loire, Sarthe, Vendée che i ragrùpa 17 circondàre (en fransés: arrondissements) e 1.503 cümü. La capital de la regiù l'è Nantes.


text:
La gievgia saira ha la radunanza da vischnanca da Lantsch approvà il contract da dretg da construcziun cun il segund interessent ils frars Alexander e Christoph Nadig da Lantsch. Ils dus frars vulan construir ina nova chasa Don Bosco per 2,7 milliuns francs ed els quintan cun circa 10’000 pernottaziuns ad onn.
Vinavant ha la maioritad da las 92 votantas e votants decis in credit sur 95’000 francs per preparar la zona da construcziun el quartier Pala. Er ha la radunanza communala decis ulteriurs credits. La megliuraziun totala da la vischnanca è en la fasa da planisaziun uschia ha la vischnanca decis in credit supplementar da 75’000 francs.
RR novitads 15:00


text:
Cun ils purs da bio vai bain, quai è sta in resun a la maisa radunda tar ils «Bio purs Surselva». Sch'els giavischan midadas è quai mo cosmetica e franc betg midadas fundamentalas. Ils pretschs da latg e da la charn da bio en pli auts che tar ils manaschis convenziunals. Quai possia declerar in zichel la tendenza ch'i dettia adina dapli manaschis da bio, uschia ha Claudio Gregori il president da Bio Grischun infurmà.
Il trend da far producziun da Bio crescha ad in crescher. En il Grischun en ussa 60% dals manaschis purils bio, en Svizra en quai 14%.
Bio Grischun s’empatscha da ses commembers
L’uniun Bio purs Surselva ha envidà a la radunanza generala, Bio Grischun ha prendì la chaschun per organisar ina maisa radunda cun ils purs da bio da la Surselva. Var 40 purs e puras en sa scuntrads a Siat sin il bain puril Arca. Els han discurrì sur da tut las chaussas che fan quitads.
- Dovri dapli reclama davart il Bio grischun
- Avrir ils cunfins per products agriculs
- Novas limitas per pavel curt
- Coordinaziun da controllas
- La birocrazia
- Las lavazzas
- Co sa ins posiziunar meglier ils products da Bio ella gastronomia
La maisa radunda na dat betg sin tut respostas, be ella porscha agid ed in bun sentiment perquai ch'ins senta ch’ins e betg sulet. E gist quai saja in dals intents da questas maisas radunda, manegia Claudio Gregori.
RR actualitad 11:00


text:
Biassòn
Biasòn (Biassono in Italian) a l'è un cumün da 12 091 abitant (dato del Dic 2015 [1]), in da la Pruvincia da Munscia e Brianza.
El territori fa part de la Brianza bassa.
L'è tacaa a Lèsm, Àrcur, Machee, Lissùn, Vedàn, La Sànta e anca Munscia a traves in dal Parch. El territori l'à gh'à una fraziun ciamàa Cassin de San Giorg, l'è a renta dal Parch da Munscia.
El paés l'è culegaa 'nca con Milan con ul tren de la ligna de Milàn-Multén-Lèch. Gh'à anca una stasiùn che sa ciama Biasson-Leesm-Parch. Al passen tüti i dì i tren regiunal per i pendulùr e i uperàri.
El dialett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Biassonn a se parla ona variant brianzoeula de la lengua lombarda. Chì de sotta, on quai confront in sui diferenz de prononzia in tra la parlada del paes e quella del standard milanes.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Biassòn l'è mustraa in de la tabela chi desutta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.
Ligàmm de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
FESTA “VALORIZZIAMO L'ESISTENTE” - La Bienal dlë svilup ch'a dura dël sit UNESCO CollinaPo
Domenica 28 maggio 2017, presso Mombello (TO).
Tante realtà locaj, e nen mach, a s'ancontreran an cost cit pais, piassà a metà stra tra Cher e Castelneuv, për dimostré che ant na società anté che a smija ch'a-i sio mach rus, crisi e tension a l'é possìbil propon-e quaicòs ëd divers. Un messagi ch'a së sposa perfetament con la mission dël sit UNESCO Riserva della Biosfera CollinaPo (ant ël programa Man an Biosphere MaB di UNESCO), dël quale la Comun-a a fà part, ansema a j'àutri 85 teritòri comunaj dl'area oriental dla sità metropolitan-a ëd Turin, dal mars dël 2016: un programa ch'a premia e a promeuv pròpi coj teritòri anté che le culture dla sostnibilità a ven-o butà an pratica, con l'aument dla conossenza dle pràtiche virtuose an sintonìa con j'arzorse naturaj e la biodiversità.
An mes a tante proteste, varda-sì na ProFesta për dì sì a në stil ëd vita fondà an sla solidarietà, an sël rispet, an sla cura dla përson-a, dj'àutri e dl'ambient, an sël gust dle ròbe sempie e che mersì a cost ëspìrit positiv a l'ha ël patrossini dël sit UNESCO CollinaPo e dël Parch regional dël Pò e colin-a turinèisa. (si ringrazia Gianni Davico per la traduzione)
IRTE sarà presente con trattamenti e stage di gruppo gratuiti
Per informazioni e prenotazioni:
associazione.ciochevale@gmail.com
Segui l'evento su Facebook!


text:
1971
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
24 10 - seu de l'ONÜ (Növa York): Pau Casals al profita del conceert ch'al è drée a dirigí par fá cognoss al Moond la situazziun de Catalunya.
08 10 - la Granda Bretagna: John Lennon al püblica Imagine.
07 11 - Barcelona: sa fonda l'Assemblea de Catalunya a la gesa de Sant Agustí.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
18 09 - Plano (Texas, SÜA): Lance Armstrongh, ciclista Noort-american.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
03 07 - Pariis (Francja): James Douglas Morrison, cognossüü coma Jim Morrison, müsich de rock, cantaant de The Doors (n. 1943).
06 07 - Növa York (SÜA): Louis Armstrong, trombetista e cantaant de jazz Noort-american (n. 1901).
11 09 - Muscova (Rüssia) - Nikita Sergeevič Chruščëv, polítigh Soviétich, presideent del staa (n. 1894).
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Novitês
Ai 6 de jügn dales 18.00 daurida dla mostra sun le socrët di sac da copes
Le mistêr di sasc da copes tl Museum Ladin
Danter les iniziatives plü importantes dl program de manifestaziuns dl Museum Ladin a San Martin de Tor él la mostra dedicada al mistêr di sasc da copes.
Les copes de chisc sasc é büjes realisades artifizialmënter a forma de mesa cogora, che à por le plü n diameter de ca. 5 cm. So significat y süa funziun resta inant un di maius misters nia ćiamò tlaris dla archeologia.
La mostra é dedicada ala difujiun nia da crëie di sasc da copes tl tëmp y tl post, che an ne ciafa nia ma te Südtirol mo te düć i continënć ater co tl’Antartica nia. I sasc da copes plü vedli à bonamënter 200.000 agn y vëgn da n ander dl’India. Tles Alpes svizeres pêl che al sides gnü presentè ofertes de rengraziamënt ti sasc da copes ćiamò tl secul passè. Tla mostra vëgnel mostrè sasc da copes originai de Südtirol, na copia dl sas da copes de Bunsoh (Paîsc Todësc) y animaziuns sön le computer tridimenjionales de Göbekli Tepe (Turchia), la costruziun de tëmpli plü vedla dl monn.
La mostra vëgn inaugurada en vëndres, ai 6 de jügn y resta daverta ćina i 24 de agost.
Orar de daurida: dal mertesc ala sabeda dales 10.00 ales 18.00, la domënia dales 14.00 ales 18.00, lönesc dé de palsa (le mëis d’agost é la mostra daverta inće de lönesc dales 10.00 ales 18.00). Entrada debann.
Por de plü informaziuns pon contatè chësta misciun:
Museum Ladin
Tel. 0474/524020


text:
Daventian questas finamiras realitad, lura stuessan pliras 100 ovras da charvun serrar lur portas, uschia la gasetta. Obama sez discurra dal pli grond ed impurtant pass ch'ils Stadis Unids hajan insacura fatg. La midada dal clima na saja betg da snegar.
Clean Power Plan - il plan per energia schubra
Il «Clean Power Plan» vegnia per l'emprima giada a definir, quant fitg ch'implants dastgan maximalmain tschufragnar l'aria. Implants sajan «la pli gronda singula funtauna» nuschaivla per il clima, uschia il president.
En ils Stadis Unids na datti fin uss betg reglas naziunalas per limitar l'emissiun da gas cun effect da serra. Tenor Obama vegnia quai però bainprest a sa midar.
RR novitads 07:00


text:
Ils da Medel na san er betg. Giustifitgada na saja quell’expressiun dentant betg, èn els persvas. El DRG, il Dicziunari Rumantsch Grischun, datti dentant inqual indizi daco ch’ins di «far da Medel».
Da talpas e giaglinas ...
Per exempel datti la legenda da la talpa. Ils Medelins han chattà ina talpa ch’ha fatg donns vi dals funs. Lura han els studegià sco chastiar il meglier la talpa, e la finala han els sutterrà ella viva.
Ni ch’i dat la legenda cul sprer ch’è ì cun giaglinas. Er el han ils Medelins pudì tiers ed han vulì chastiar el. E quai han els fatg cun trair el dil pli aut grip en la val. Forsa schon fatg in zic da Medel ....
... e dals schnecs da Medel
Betg d’emblidar èn ils schnecs da Medel. Cura ch’ils Medelins han vesì questas grondas glimajas senza crosa, han els manegià ch’il diavel stettia avant els, quai pervi da las cornas.


text:
Santes Mësses
La Santa Mëssa tla capela dla ćiasa dl Sant vëgn tignida da mertesc a jöbia dales 20:00. Vëindres y sabeda éla döt l'ann dales 16:00. Podëis inće s' informè sön chësc sit sot a "Atualitês" o "Manifestaziuns".
Prefestiva
Döt l'ann él la sabeda dales 16:00 la prefestiva dla domënia.
Ora da Oies
Tla stüa da Oies él vigni vëindres dales 20:00 ales 21:00 n'ora de meditaziun y de oraziun. Gragn y pici é dagnëra dër bel invià a tó pert.
Na testemonianza de n jonn: "Iö me conforti da jì a Oies por podëi me archité n momënt, lascè da na pert dötes les preocupauziuns y i fistidi da vignidé. I se indunun te stüa dl Sant Ujöp, gonot se metunse sö te n cërtl cun itamez na ćiandëra, magari val ciüf o na bela pitöra. Döt chësc porta a na atmosfera dër da ste saurì y me fej sintì te n ambiënt familiar. Insciö pòi lascè condüje mi pinsiers dal tema chirì fora por la sëra. Vigni iade vëgnel portè dant val' de nü, sön argomënć plü desvalis; an prëia, ćianta o sta tl chît a medité. Ala fin poi me portè a ćiasa na parora o n pinsier che me fej ponsè do y me arich+sc la vita da vignidé."
Ora de Taizè
Da püch él gnü metü sö n grup de jogn motivà a perié do le stile de Taizè.N valgügn à inće fat l'esperiënza a Taizè. L'ora de oraziun do le stile de Taizè vëgn tignida vigni terzo vëindres dales 20:00 ales 21:00 te capela dla ćiasa dl Sant.
Prozesciuns
Tratan l'ann é plü prozesciuns che vëgn organizades dai paîsc dla Val Badia y da atri posć da plü dalunc.
Incuntades cun grups de pröma Comuniun
Incuntades cun grups dla Crejima


text:
Translatar in toc da bavarais en rumantsch n'è betg simpel. Ins sto esser creativs, surtut sch’i sa tracta da particularitads d’in pajais sco per exempel vivondas, bavrondas, nums, usits ubain pointas. Alura stoppian ins adattar ubain circumscriver questas passaschas, di Evelina Giger (ella fa reschia per la quarta giada).
In grond agid saja stà ch’il toc «Des bisserl Haushalt» existia era en linguatg da scrittira tudestg, mo savens haja ella pudì surprender pleds dal bavarais sco per exempel «canapé». E sco detg, ins sto adattar situaziuns estras a la situaziun indigena.
La bella vita da Gion Cabialaveta
Il protagonist haja num Gion Cabialaveta (en il text tudestg ha el num Gerngross), perquai ch’el haja ina bella vita. In auter exempel: Ina dunna che baterla gugent sa numna Paterlini. Sin quest’idea saja ella vegnida cun tschertgar en il cudesch da telefon en l’internet sut «paterlar» ed uschia haja ella chatta questa schlattaina.
Exempels da translaziuns per il toc da teater
Set preschentaziuns
Il toc «Quei tec percasa» tracta las fadias d’in um da chasa, entant che sia dunna fa carriera. Quest toc vegn preschentà set giadas:
- Venderdi 29.04.2016, 20:00 uras
- Sonda 30.04.2016, 20:00 uras
- Dumengia 01.05.2016, 14:00 uras
- Venderdi 06.05.2016, 20:00 uras
- Sonda 07.05.2016, 20:00 uras
- Venderdi 13.05.2016, 20:00 uras
- Sonda 14.05.2016, 20:00 uras


text:
Sur la prada frestg’ arada vo’gl semnader cun quito;
Devozious fò’l la smanada, pansarous e profundo.
Or segl êr el dat igl grang per tg’el porta fretg e pang.
Tge valeta! Sontga veta agl garnitsch dat igl Signour!
Ed orond an fonsa cretta sies schurmetg dumond’igl pour:
Totpussant an tschiel chise, dò’ns igl pang da mintga de!
Tge fadeias, tge vascheias ò sies êr bagn caschuno!
Ma vasond la mar da speias, bod igl grev è amblido!
Dolz’a Dia cor e mang, angraztgond pigl fretg e pang.
(Cantagn, Tgesa editoura cantunala per stampats e meds d’instrucziun Coira 1982, Text Gion Peder Thöni, musica Hans Dosch)


text:
- Exposiziun da fotografias davant il bajetg l’ONU mussa demonstrants dals ultims onns sin la Place des Nations
- Sin ina da las 58 fotografias fan demonstrants responsabel il president tirc Erdogan per l’attatga mortala sin in giuven durant ils protests da Gezi dal 2013
- Il consulat tirc pretenda d’allontanar la fotografia
- La regenza da la citad sa cusseglia il mardi, il fotograf insista sin la libertad d’exprimer l’opiniun
Ankara è grittentada pervi d’ina fotografia ch’è exponida a Genevra, sin la quala demonstrants crititgeschan il president tirc Recep Tayyip Erdogan. Il consulat tirc ha tenor «Le Courrier» perquai pretendì d’allontanar la fotografia, rapporta SRF sin lur pagina d’internet. La regenza da la citad da Genevra vegnia tenor in pledader a tractar la chaussa il mardi suentermezdi.
Demir Sönmez, in fotograf genevrin cun ragischs curdas ed armenas, expona sin la Place des Nations fin dumengia 58 fotografias da demonstraziuns ch’han gì lieu sin questa. Tranter questas fotografias sa chatta er quella ch’è vegnida crititgada – ella datescha dal mars 2014. Sönmez fa tenor la gasetta genevrina attent sin la libertad d’exprimer l’opiniun e spera perfin sin ina prolungaziun da l’exposiziun.
Demonstrants fan responsabel Erdogan per la mort da Berkin
Il maletg mussa in transparent, sin il qual Erdogan vegn fatg responsabel per la mort dal giuvenil. Il primminister da lez temp duain las activitads da protest dal giuven avair disturbà: «Jau hai num Berkin Elvan, la polizia ha mazzà mai sin cumond dal primminister tirc», è scrit sin il transparent fotografà.
A l’ur dals protests da Gezi la stad 2013 ad Istanbul era Elvan vegnì tutgà d’ina cartuscha da gas lacrimogen e blessà mortalmain. Tenor ses geniturs era il giuven sin via per cumprar paun cura ch’el era vegnì tutgà. Ils 11 da mars 2014 era il giuvenil mort en la vegliadetgna da 15 onns, quai suenter plirs mais en in coma.
Tenor indicaziuns da SRF na datti fin uss nagina posiziun da l’ambassada tirca a Berna.
RR novitads 17:00


text:
Renu
El Ren (pr: reen) (Italian, Reno (pr: réno); Ingles, Rhine (pr: ràain); Ulandes, Rhijn (pr: rain); Tudesch, Rhein (pr: rain); Rumanc, Rein; Frances, Rhin) l'è un fiüm de l'Europa central. Al nass in Svízzera, in dii Grigion, quand sa meten insema i dü turent Hinterrhein e Vorderrhein (arent al paes de Reichenau); da lì, ul fiüm al curr in direzziun nort cunt ul nòmm de Alpenrhein, al marca ul cunfín Svízzera-Liechtenstein e Svízzera-Austria fin a che al sa pucja dent in del Lach de Custanza.
Dopu ca l'è vegnüü fö dal lach, ga sa büta dent l'Aare, vün di sò aflüent püssee impurtant. Ul Renu al marca chì ul cunfin Germània-Svízzera, prima de piegà inver N al ginöcc de Basiléa; al fà da cunfin fra la Francja e la Germània, dopu de che al va dent in Germània per minga vegnì fö püü.
In del teritòri tudesch ul Renu al ricef i sò aflüent püssee impurtant, saría a dì ul Neckar, ul Mèn e la Musèla.
Fra Bingen e Bonn ul fiüm al traversa ul sò trat püsse spetacular, in d'un paes de brich, runch e gur; a l'è ul tòch ciamaa Renu rumantich, prutegiüü da l'UNESCO, quataa de vign e busch. Sübet dopu, inveci, ul Renu al cumencia a curr in de la regiun de la Ruhr, al tuca vüna dopu l'oltra i citaa de Culònia, Düsseldorf e Duisburg e al ciapa dent ul fiüm Ruhr. Chell tòch chì a l'è ul püssee indüstrializaa del sò camín, e l'è dunca anca ul tòcch indué ul fiüm a l'è püsse inquinaa e la sò aqua püssee vuncia.
Dopu de chì, ul fiüm al gira a òvest e al va dent in dii Paes Bass; propi cuma l'è entraa ul fiüm al tuca la sò larghèzza massima (300 meter), perché sübet dopu al sa spartiss in trì bròch: Waal, Nederrijn (Bass Renu) e IJssel, ca vann ognidün per la sò strada fin ca sa trann dent in del Maar del Nòort, furmant un delta insema a la Musa.
In del sò curs al passa per un badalücch de citaa impurtaant; via Culònia, Düsseldorf, Bonn e Duisburg, gemò minzunaa, sa incuntrenn:
- Basilea
- Strasbürgh
- Karlsruhe
- Mannheim
- Ludwigshafen
- Wiesbaden
- Magunza
- Cublenza
- Rotterdam
- Niméga
- Utrecht


text:
La fin da zercladur è scadì il termin da desditga per ils posts communals da Mustér. Prest la mesadad dal cussegl da vischnanca na sa lascha betg reeleger. Per Adrian Bigliel, Silvio Candinas, Jordana Lozza, Flavio Murer, Adrian Pally, Alfred Spescha e Rico Tuor èsi pia da chattar successurs.
Ina disditga hai era dà tar il cussegl da scola. Ulrike Lechmann na candidescha betg pli.. Per la cumissiun da gestiun n'èsi da tschertgar nagins candidats. Ils commembers actuals stattan a disposiziun per ina ulteriura perioda d’uffizi.
Suprastanza communala
Gia dapi l’avrigl è enconuschent che Mustér ha da tschertgar prest ina entira suprastanza nova. 4 dals tschintg suprastants sa retiran. Sulet Iso Mazetta ch’è dapi 2007 en suprastanza candidescha per ina ulteriura perioda d’uffizi.
Fin ils 26 d’avust pon vischinadis, partidas localas e gruppaziuns da votants da 15 persunas inoltrar a scrit lur propostas da candidats per ils posts communals. L’emprim scrutini è ils 25 da settember.


text:
Smolensk
Smolènsk (in rüso: CMoлeHck/Smolensk, in polàch Smoleńsk, in bielorüso CMaлeHck/Smalensk, in ücraì CMoлeHcbk/Smolens'k e 'n litüà Smoļenska) l'è öna sità de la Rüsia eüropéa che la se tróa söl fiöm Dnieper e mia de luntà dal cunfì co la Bielorüsia. L'è la capitàl del Oblast' de Smolenk e la se tróa a 362 chilòmeter a südòest de Mósca.
I prim docümèncc che i parla de la sità i è del 862, isè che Smolensk l'è öna tra i sità piö ègie de la Rüsia. In de la sò stòria l'è stacia in del mès a guère e batàie piö de öna e l'è stacia bötàda zó töta; se regórda 'n particolàr la Batàia de Smolensk, la prima batàia combatìda dai soldàcc fransès del Napoleù 'n Rüsia e l'invasiù di Nazìsti in del la segónda guèra mondiàl.
Al dé de 'ncö Smolensk l'è öna sità 'ndüstriala, specializàda in del eletrònga e 'n del tèsile.
L'incidènt aèreo del Presidènt Lech Kaczyński[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol 10 de Avrìl del 2010 l'aereoplà endo che gh'era sö 'l presidènt de la Polònia l' se schiànta a tèra intàt che l' sircàa de aterà a l'areopórt de Smolensk: i mör ol presidènt de la Polònia, Lech Kaczyński, la sò moér, el capo de stat magiùr de l'ezèrcit Franciszek Gagor, el vice minìstro dei èsteri Andrzej Kremer, el goernadùr de la banca centràl polàca Slawomir Skrzypek, e töta la delegasiù üficiàla che l'ìa dré a nà a Katyń per prezensià a i selebrasiù en memoria de la stràge sovietica de polàch per mà de Stalin.
Nömer de abitàncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fónte: mojgorod.ru


text:
Sinead O'Connor
La Sinéad Marie Bernadette O'Connor (Dublîṅ, 8 ad Dicémbar dal 1966, a s lèś /ʃɪˈneɪd oʊˈkɒnər/ in ingléś) l'è na cantànta irlandéśa cgnusùda p'r ès'r una dal vóś più bèli di an Utànta e Nuànta. La gh'à 'n caràtar fòrt che da spés al l'à purtàda a mét'r-as cóntar qvél ch'a pinsàva la gint in gènar.
L'è arcuràda anc par via dla sò crapa plàda parchè l'à tgnû dimóndi vòlti i cavìi a śèr.
Biugrafìa
La Sinéad la nas da na famìja pîna 'd fiōi (sò fradèl, Joseph O'Connor 'l è 'n scritōr ad sucès) e l'impàra da śōvna a sunàr la chitàra e a far dal canti par sò cònt méntar l'éra drē a 'ndàr a scóla. Quànd la gh'iva quatórd'ś an la s unìs a 'l grup irlandéś In Tua Nua faghénd sèg al braṅ Take my hand, un sucès dal 1984. In séguit la lavóra insém a la banda di Ton Ton Macoute avénd-'g un cuntràt cun l'etichéta Ensign Records.
In dal 1985 la Sinéad la và a star a Lóndra par lauràr a 'l sò prim àlbum. The Lion and the Cobra (Al leòṅ e 'l còbra), scrit e prudót da lē, al véd la luś in dal 1987 e crìtic e pùblic i èṅ da la sò banda fiṅ da subìt. In dal disc a gh'è anc na śōvna Enya ch'in dal braṅ Never Get Old la rècita in Gaêlic soquànt pas da la Bìbbia. Vist al sucès, la Sinéad la ś mét in viàś par di cuncèrt in Európa e in di Stat Unî. Qvél dal teàtar Dominion ad Lóndra dal Śugn dal 1988 al vîṅ tòlt śò p'r al regìsta John Maybury e publicâ 'l an dòp c'n al tìtul ad The Value of Ignorance (Al valōr 'd a n savēr gnint). In dal 1989 la O'Connor la gh'à anc na part in dal film Hush-A-Bye-Baby.
Al sò braṅ più cgnusû ad tut 'l armàgn al sìngul Nothing Compares 2U dal 1990, un lènt ch'al ciàpa a 'l cōr, mis dèntar a 'l sò secónd disc I Do Not Want What I Haven't Got (A n vój briśa qvél ch'a n gh'ò minga). Al pès, scrit par Prince in dal 1985 p'r i Family, al gh la cava a sfundàr in dal clasìfichi ad tut al mónd anc s'in séguit l'artìsta l'à fat savēr ch'la n la vōl più cantàr parchè la s è fiacàda [1].
Sèmp'r in cal perìud lè, in fiṅ a 'l 1991, la s mét insém a 'l cantànt di Red Hot Chili Peppers Anthony Kiedis ch'al canta par lē al braṅ I Could Have Lied mis dènt'r a 'l àlbum Blood Sugar Sex Magik ma lē la sa stufa e la 'l mòla listés tulénd 'n aparéć p'r andàr via da Los Angeles.
In d'l Utóbar dal 1992, méntar l'éra drē a cantàr War ad Bob Marley a 'l Saturday Night Live, la càmbia tut 'd un trat al paròli dal tèst, dand adòs a la Cēśa catòlica par via dal prubléma di prēt pedòfil, sćiancànd a la fiṅ na fòto dal pàdar sant dgénd «Cumbatî al nemìg, quél véra»[2]. Al sò culéga Frank Sinatra al gh rispónd dgénd ch'al gh mularév di cals in dal cûl. Sōl soquànt an dòp, in dal 1997, la Sinéad la dmandarà pardòṅ a 'l Papa durànt n'intervìsta.
In dal 1992 la O'Connor la fà vgnir fóra na racòlta 'd cover ciamàda Am I Not Your Girl (Sòṅ-j-a minga la tò ragàsa?) cun di braṅ dla Marilyn Monroe (I Wanna Be Kissed By You), Billie Holiday (Gloomy Sunday) e àt'r incóra. A s cata anc al pès Don't Cry For Me Argentina cantâ anc par la Madonna.
Par l'irlandéśa 'l è 'n brut mumènt: la crìtica la gh dà adòs e lē la patìs anc na depresiòṅ. Par sò furtùna, Peter Gabriel al la ciàma sèg p'r al sò Womad Tour.
Al disc dal 1994 Universal Mother 'l è 'n lavōr dimóndi sintî ma al gh'à di élt e di bas: da 'rcurdàr John I Love You dedicâ a sò marè e My Darling Child fata p'r i sò putèṅ. A gh'è anc na cover di Nirvana, All Apologies. A partìr da cal disc chè, al véndidi i tàc'n a 'ndàr śò anc parchè lē la s fà védar pôc.
In di an Nuànta la Sinéad la dvénta 'n prevòstar, urdnàda acsè da 'n muimènt catòlic indipendènt e la taca a far-as ciamàr Màdar Bernadette Mary, dgénd anc ch'la vōl bandunàr l'indùstria discugràfica.
Un sundàǵ dal 1999 dla rivìsta di óm Himself al stablìs ch'i masć irlandéś i n vrévan mai andàr fóra sèg parchè i la batéśan bruta e śbragamaròṅ[3] ma lē la fà savēr, dascurénd cun la rivìsta Hot Press, 'd èsar stàda a lèt cun dal dóni e pò in dal disc dal 2000 Faith And Courage (Fēd e curàǵ) la canta No Man's Woman (Dóna ad gnanc 'n óm).
In dal 2003, in ucaśiòṅ dla surtìda dal dvd Goodnight, thank you - You’ve been a lovely audience (Bonanòt, a v ringràsi - A sî stâ 'n pùblic delisióś) la fà savēr ch'la gh'à vója ad muclàr-la lè: «A-j-ò decìś ad ritiràr-um parchè a n supórt piò 'd èsar na parsòna famóśa. A vrév na vita nurmàla in dua 'l parsòni i gh'ìsan rispèt par la mè discresiòṅ. A sòṅ dimóndi timda, a vój èsar lasàda in paś»[4].
In dal 2005 la diś in n'intervìsta a Interview ch'al sò scòp in dla vita 'l è quél ad „salvàr Dio da la religiòṅ“[5], mént'r in d'l Utóbar dal 2007 la diś a 'l Oprah Winfrey Show ch'l'à anc pruvâ a tōr-as la vita al dè ch'l'à cumpiû trénta-tri an, i an ad Crist.
In d'l Agóst dal 2011 la cònta in sal sò sit ch'la vōl un masć, a và bèṅ anc òṅ par na bòta e via, ma ch'al gh'à 'd avér manc 44 an e èsar pelōś. Ad qvéi glàbar a n s in dascór e gnanc ciamàr-as Brian o Nigel a và bèṅ. Avénd vója ad far dal sès a gh cala però qvél ch'a gh vōl dònca la gh'à da far sénsa druànd invéci dla fruta e dla vardùra a 'l sò pòst. La gh 'n à abàsta 'd far la sōra[6].
In d'al Luj dal 2015, butànd 'l òć su la rivìsta “Rolling Stones”, la véd in cupertìna la Kim Kardashian e la s arlìa dimóndi sèg. In sla sò paśna 'd Facebook la scriv «Mo csa gh fà-la cla ninéta chè su “Rolling Stone”? La mùśica incō l'è mòrta uficialmènt. Ninsòṅ a psiva pinsàr ch'a cupàr-la a sarév stâ pròpria “Rolling Stone”. Simon Cowell e Louis Walsh i n gh'aràṅ piò da tōr-as la cólpa. Bob Dylan al gh'à da èsar pîṅ ad sèns ad schiva» [7]. Sèmp'r in dla sò paśna 'd Facebook, a la fiṅ ad Nuvémbar, la fà savēr ch'l'è drē a tōr-as la vita e che «finalmènt a v sî dasfâ 'd mè» ma la pulisìa in séguit la diś ch'l'è stada catàda sana e salva e che di mèdag i èṅ drē a curàr-la[8]. Al méś prima l'iva dit ch'la gh'iva da tiràr-as via la màdar e ch'la n gh'iva piò vója 'd cantàr incóra. In dal Maǵ dal 2016 però la sparìs dòp un gir in bicicléta e la pulisìa la gh'à paùra ch'la s pòsa èsar-'s tòlta la vita[9] ma 'l dè dòp la salta fóra incóra e la dà adòs a la sò famìja dgénd ch'i l'aṅ bandunàda[10].
I prubléma ch'la gh'à in dla suca i sàltan fóra ciàr e tónd in d'l Agóst dal 2017 quànd la pùblica 'n vìddeo su la sò paśna Facebook in du la diś 'd èsar curàda in dal New Jersey e ch'i mâi dla mènt i èṅ cuma dal dròghi, tut al parsòni ch'i gh'arévan da vlēr-at bèṅ e tgnir-'t adrē i t tràtan mâł e ch's'a fus par lē la s sarév tòlta la vita da cal pès[11]. Soquànt persunàǵ famóś, cuma l'Annie Lennox e Russell Brand, i gh'aṅ fat rivàr di mesàǵ par tiràr-la sù. La cantànta la rispónd a Brand ringrasiànd-al e dmandànd-ag ad jutàr-la, andànd śò para, dand-ag dū cōlp[12].
Discugrafìa
Àlbum
- 1987 - The Lion and the Cobra
- 1990 - I Do Not Want What I Haven't Got
- 1992 - Am I Not Your Girl?
- 1994 - Universal Mother
- 2000 - Faith and Courage
- 2002 - Sean-Nós Nua
- 2005 - Throw Down Your Arms
- 2007 - Theology
- 2012 - How About I Be Me (And You Be You)?
- 2014 - I'm Not Bossy, I'm the Boss
Racòlti
- 1997 - So Far... The Best Of Sinéad O'Connor
- 2003 - She Who Dwells in the Secret Place of the Most High Shall Abide Under the Shadow of the Almighty
- 2005 - Collaborations
EP
- 1997 - Gospel Oak
Culegamènt estéran
- (EN) Al sò sit ufisiàł
- (EN) Al vìddeo ad Nothing Compares 2 U in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad The Emperor's New Clothes in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd All Apologies in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Silent Night in sal Youtube
Nòti
- ↑ Sinead O'Connor: «A gh 'n ò abàsta dla Nothing compares 2 U, a n la cantarò mai piò» Il Mattino, 21 ad Mars dal 2015
- ↑ Al vìddeo in dua la Sinéad la sćiànca na fòto dal papa Śvan Pàul II Youtube.com
- ↑ Gl'Irlandéś i gh l'aṅ cun la Sinéad O’Connor e la Dolores di Cranberries Rockol.it, 23 ad Favràr dal 1999
- ↑ Sinéad O’Connor: «A gh dag un taj, a vój na vita nurmàla» Corriere.it, 26 'd Avrìl dal 2003
- ↑ Sinéad O’Connor la dascór lē: «A vój salvàr Dio da la religiòṅ» Repubblica.it, prim ad Maǵ dal 2010
- ↑ La "nóva" Sinéad O’Connor: «A vój 'n óm». E la 'l pésca in dla Réda Il Corriere della Sera, 31 'd Agóst dal 2011
- ↑ “Cuśa gh fà-la cla nimàla chè su Rolling Stone?” Prima on Line, 15 ad Luj dal 2015
- ↑ La Sinead O'Connor su Facebook: 'A m cóp', ma l'è salva Ansa, 29 ad Nuvémbar dal 2015
- ↑ La Sinead O'Connor la n s cata piò da vint-quàt'r óri, la pulisìa la gh'à paùra ch'la s sia tòlta la vita. Ansa, 16 ad Maǵ dal 2016
- ↑ A salta fóra la Sinéad O’Connor, la dà adòs a la sò famìja: «A m î bandunâ» Corriere, 17 ad Maǵ dal 2016
- ↑ Al sfōg dasprâ dla Sinéad O'Connor: "A sòṅ da par mè e malàda, a n gh'è più gnint in dla mè vita" La Repubblica, 8 'd Agóst dal 2017
- ↑ Sinead OʼConnor a Russell Brand: "S'at vō jutàr-um fà sès mèg!" Tgcom24, 21 'd Agóst dal 2017


text:
Per che Vus possias gia davent da chasa As far ina survista cumplessiva da nossa exposiziun permanenta, offrin nus a Vus in dossier illustrà cun tut ils texts da l’audioguid davart ils 15 moduls. Cun quest med d’agid pudais Vus era crear fegls da lavur individuals. In commentari didactic As infurmescha davart las finamiras d’emprender dals singuls fegls da lavur. Per ils fegls da lavur datti er adina fegls da soluziun. Ed il quiz da fotografias è ideal per visitaders che han mo pauc temp.
Per il mument stattan a disposiziun mo ils fegls da lavur per il stgalim aut. Il material per il stgalim mesaun è en preparaziun.
Gugent prendain nus encunter Voss resuns: stefan.triebs@nationalpark.ch


text:
Mirasōl
Al Mirasōl (nóm sientìfic Helianthus annuus) l'è na piànta ch'la gh'à 'n cicclo 'd 'n an e la fà part dla famìja di Asteraceae, c'n un fiōr śal dimóndi grand insìma.
Al nóm genèric (Helianthus) al daśvîṅ da dū paròli grèchi, “helios” (= sōl) e “anthos” (= fiōr) in riferimènt a 'l fat che cla piànta chè la s prila durànt al dè p'r èsar sèmpar in diresiòṅ dal Sōl, tgnénd adrē a 'n cumpurtamènt cgnusû cuma eliotrupìśum.
In gèn'r al gamb al pōl rivàr a dū mètar 'd altésa (ma anc a tri o quàtar). Al fój i s càt'n ad sóta e i s càtan da tut al bandi. Al fiōr 'l è cumpòst da dimóndi fiōr mis insém, tut ad culōr śal (dal vòlti, ma briśa da spés, i pōlan èsar anc aràns o maròṅ). Quànd i fiōr i madùran, i dvèntan dal rumèli, par môd ad dir parchè i èṅ pò di frut ad culōr négar o griś.
Da 'l Mirasōl, al fiōr preferî dal pitōr Vincent van Gogh, a s pōl tiràr fóra 'n òli da druàr in cuśìna.


text:
Ins examineschia, schebain serrar tut las plattafurmas, ubain era mo questas che cuntrafetschian a la lescha, ha ditg il schef da la cumissiun per servetschs da finanzas Choi Jong Ku. S'exprimì è Ku suenter ch'ina da las valutas virtualas – il Bitcoin – era vegnida sut squitsch.
Avant avevan medias sidcocreanas rapportà ch'il stadi pondereschia da scumandar valutas virtualas. La Corea dal Sid vala sco in dals centers per speculaziuns cun valutas virtualas.
Gia avant avevan medias en l'Asia rapportà che la China pondereschia da bloccar il commerzi cun talas valutas virtualas.
Valutas volatilas
La valuta virtuala la pli enconuschenta Bitcoin è fitg volatila. Avant in onn valeva il Bitcoin anc main che 1000 dollars. Aifer dus mais era il curs dal Bitcoin sa dublegià sin 20'000 dollars. Dacurt è'l però puspè crudà sut 10'000 dollars. Dapi mesemna è il curs sa reducì per 27%.
RR novitads 09:00
cripto-valuta
Valutas virtualas, ubain cripto-valutas, èn meds da pajar che na sa basan betg sin ina banca centrala, mabain sin la confidenza en la valuta sezza. L'emprima tala valuta è il Bitcoin (2009). Dapi lura datti adina dapli da questas valutas. Crititgà vegn ch'i pussibiliteschian pajaments anonims en la rait.


text:
L'october passà era il musicist american Tom Petty mort vi d'ina fermada dal cor. Ins ha analisà ina maschaida da plirs medicaments en il sang da l'um da 66 onns.
Sia famiglia declera sin Facebook che Petty aveva rut ina part dal chalun e problems cun il schanugl. Tuttina saja el ì sin turnea. Mo apparentamain saja il mal vegnì nun-supportabel uschia ch'el haja per sbagl prendì ina surdosa.
Famiglia spera ch'il cas animescha a discussiuns
La famiglia da Petty spera ch'il rapport d'autopsia animeschia a discussiuns davart il maldiever da medicaments en ils Stadis Unids. Bleras persunas ch'i morian pervia d'ina surdosa hajan cumenzà pervia d'ina simpla blessura u vesian betg la fermezza e las pussaivlas consequenzas dals medicaments, accentueschan la dunna e la figlia da Petty.
RR novitads 06:00


text:
Var 80 persunas èn stadas a l'infurmaziun en chasa da scola a Sumvitg, per gronda part glieud giuvna. Quai è stà ina surpraisa per il suprastant Robert Candinas.
«Jau hai grond plaschair che tanta giuventetgna ha dà suatientscha a nossa invitaziun. Jau n'avess betg quintà cun tanta giuventetgna».
Perquai che la scola da Sumvitg na vegn betg duvrada pli davent da quest onn da scola, saja vegnì l'idea ord la populaziun da far ord la scola abitaziuns u studios, quai che manchia en vischnanca, declera Robert Candinas. Ina idea ch'ina gruppa da lavur ha lura persequità vinavant e la finala ha la vischnanca laschà far in architect in studi.
Abitaziuns enstagl stanzas da scola
Il studi saja ina giada ina proposta per mirar tge che la giuventetgna pensia. Il studi prevesa da far quatter abitaziuns en l'auzada sisum. Ord mintga stanza da scola duai quai dar in'abitaziun da 2 1/2 stanzas. Uschia datti duas grondas cun 78 fin 91 m2 e duas pitschnas da 48 fin 57 m2. L'idea è che la construcziun da las abitaziuns è bunmartgà, per uschia era avair pretschs da locaziun bass, declera Robert Candinas.
Pront sin l'atun 2019
L'idea da far or da la scola abitaziuns, ha la giuventetgna laschà plaschair. I saja probabel la pli prudenta idea tge far cun la chasa da scola che na vegnia betg pli duvrada, hai gì num. Sco quai ch'i è sa mussà, hai era giuvnas e giuvens ch'avessan interess da fittar ina da questas abitaziuns. Sco Robert Candinas ha ditg, veglia el ussa evaluar ils questiunaris che la giuventetgna ha emplenì ora durant la saira d'infurmaziun e lura clamar ensemen la gruppa da lavur ed intgins giuvenils per lavurar ora pli detagliadamain l'idea. Sch'i va tenor Robert Candinas, duai il project lura vegnir integrads en il budget da l'auter onn uschia che las lavurs pon cumenzar l'entschatta 2019. Sin pli tard il settember 2019 duessan las abitaziuns lura esser prontas.
RR actualitad 08:00