text:
En la citad taliana Amatrice èsi vegnì commemorà la notg passada a las unfrendas da la catastrofa da terratrembel avant 3 onns. En la regiun da l'Italia centrala eran mortas ils 24 d'avust 2016 tut en tut 299 persunas, 249 da quellas ad Amatrice. L'entira citad è vegnida destruida, pliras 10'000 persunas èn stadas senza tetg.
Precis a las 3:36, cura che la terra aveva strembli avant trais onns, han tutgà ils zains ad Amatrice. Latiers èsi vegnì prelegì ils nums da las unfrendas e per mintgina hai dà in sun dal zain.
Lavurs da reconstrucziun duran
Er trais onns pli tard va la reconstrucziun da la citad mo plaun vinavant. Tuttas famiglias pertutgadas han obtegnì ina pussaivladad d'abitar, pliras fatschentas, ustarias e scolas èn puspè vegnidas avertas. La reconstrucziun dal center istoric d'Amatrice vegn dentant anc a durar plirs onns. Ils donns da la catastrofa vegnan stimads cun 23 milliardas euros.
Obstachels tar la reconstrucziun
Las ruinas sajan per gronda part vegnidas manads davent, els hajan dentant pers lur identitad. Quai ha ditg il president communal dad Amatrice, Antonio Fontanella. Obstachels da birocrazia engrevgeschan era las lavurs da reconstrucziun. La populaziun sa sentia laschada en la merda. A Roma manchia ina persuna da contact che coordineschia la reconstrucziun.
Ord l'archiv RTR
Il Minisguard fa da savair pertge ch'i dat insumma tals terratrembels e rapport d'in um che guarda dals animals en las ruinas dad Amatrice.
RR novitads 11:00


c: text/html

text:
- Tar il fieu en la buda hai dà nagins blessads
- Il bajetg gist dasper la buda n'è betg stà pertutgà dal fieu
- Il fieu è rut or pervi d'ina frittera en la buda
La buda da burgers gist dasper la Legna bar a Flem ha cumenzà ad arder oz avantmezdi. Las 11:14 èn ils pumpiers da Flem vegnids alarmads ed èn ids al plaz. Gia las 11:30 è il fieu puspè stà stizzà. En tut èn ils pumpiers stads en acziun cun 20 persunas dals pumpiers da Flem. Quai ha ditg ad RTR il cumandant dals pumpiers, Albert Christoffel.
Ils pumpiers da Trin èn era vegnids alarmads perquai che la buda sa chatta gist dasper ina bar che consista per gronda part da lenn. Quels èn dentant puspè turnads a mesa via perquai ch'il fieu è stà stizzà uschè svelt.
RR novitads 14:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sisum la Surselva sur Medel duai vegnir installà in implant da test per gudagnar energia da vent e dal sulegl. I sa tracta dad in dals emprims implants ibrids en il territori alpin en Svizra. Sco quai che la Confederaziun communitgescha duai l'implant furnir datas a partir da l'auter atun fin la fin dal 2024. Il Departament da defensiun, ch'è responsabel per il project, investeschia radund in mez milliun francs en la fasa da test.
La dumonda per la lubientscha da bajegiar saja vegnida inoltrada a la vischnanca da Medel, entras Armasuisse immobiglias. Per las lavurs da preparaziun èsi planisà d'installar in prototip quest atun. Quel vegn mess sper la staziun da mez da l'anteriura pendiculara da transport militara. La Confederaziun quinta cun ina prestaziun da radund 27 uras megawatt per onn per la turbina da vent – e cun circa 35 uras megawatt per onn energia solara.
Reducziun da l'emissiun da CO2 tar la Confederaziun
L'administraziun federala ha la finamira da reducir las emissiuns da CO2 per 40% – e d'auzar la producziun d'energias regenerablas – fin il 2030.
armasuisse immobiglias è responsabla per las immobiglias dal VBS e ha l'incumbensa da testar schliaziuns per auzar la procuziun d'energias regenerablas – adattadas per las immobiglias.
Ils resultat da l'implant da test duai lura decider schebain i vegn realisà il project cun nov implants ibrids a Medel. Il plaz da test sisum la Surselva hajan ins tschernì per l'ina pervi da l'infrastructura ch'è gia avant maun, per l'autra perquai che las cundiziuns da vent e la radiaziun dal sulegl sajan bunas. Ins n'haja betg evaluà auters lieus, pervi dals buns resultats da Medel.


text:
Las discussiuns davart il Parc Adula èn emoziunalas. Era a Sumvitg n’è quai betg auter. Uschia hai gia dà discussiuns perquai ch'il president communal, Armin Candinas, vuleva surdar il pled a Rico Tuor, in dals promoturs dal Parc Adula, per preschentar il project.
Quai saja tut auter ch'objectiv, hai gì num dals preschents. Las fatschentas per la radunanza communala haja la suprastanza da preschentar sezza e na betg da persunas ch’hajan interess persunals. Uschia è vegnì votà da betg laschar preschentar Rico Tuor il project dal Parc Adula.
Discussiun emoziunala
Igl è pia direct vegnì discussiunà. Cunzunt ils adversaris han prendì la chaschun da numnar lur arguments. Els averteschan tranter auter da dapli leschas e scumonds ch'i na dovri insumma betg, ma era da dapli influenza d'organisaziuns d'ambient. Quellas vegnian a guardar anc bler pli exact tge che marschia ella regiun dal parc e far recurs – quai ch’impedeschia il svilup.
Per il parc ha sulet in dals vischins prendì il pled. El ha manegià da laschar las emoziuns da la vart tar la decisiun. Il parc saja in prender ed in dar. I dettia pussaivladads da sa sviluppar, ma persuenter dettia quai er en tscherts lieus scumonds.
Betg propi surstà dal na
Il president communal, Armin Candinas n’è betg surstà dal na, che quel saja dentant uschè cler n’avess el betg spetgà. Uschia vai era cun ils vischins da Sumvitg.
Ils adversaris han plaschair ed èn cuntents ch’ils arguments han persvas. Ils aderents fan quitads. Els sa dumondan co quai duai ir vinavant. Il parc fissi ina schanza da daventar enconuschent sin champ naziunal ed internaziunal. Auters manegian ch’i saja donn ch’i vegnia adina ditg na. Il parc dessi forsa in stausch e quai fissi impurtant sch’ins veglia restar en la regiun.
Tge influenza ch’il resultat da la radunanza communala ha sin la votaziun è per Armin Candinas grev da dir. El pudessi dentant tuttavia avair influenza sin la votaziun a l’urna.
RR novitads 06:00


text:
35 persunas da la polizia da Cuira eran durant la fin d'emna en acziun. Els han survegnì sustegn da la polizia chantunala, dal servetsch civil, sco era d'in servetsch da segirezza privat. Durant il til n'è betg capità bler.
Durant la notg sin dumengia hai dentant adina puspè dà pitschnas bastunadas, per il solit tranter persunas sturnas. La polizia era però fitg preschenta, els pudevan spert schliar las baruffas. Ina persuna è vegnida arrestada e messa en ina cella per far passar la sturnadad. La sanitad ha stuì tgirar trais persunas pervi da lur sturnadad.
Per mantegnair il urden tranter las 19'000 aspectaturs, era la polizia pront cun in grond dumber da policists. Vinavant han els svià il traffic tras Cuira.
RR novitads 16:00


text:
Sche astgar ir a far bogn, gentar endadens en l’ustaria u far ina festa da famiglia: En l’entir Grischun giaudan giuven e vegl las novas libertads e sa legran da las schluccadas.
Cunzunt ir a far festa, sin quai sa legran blers dumandads, uschia era in giuven da la Lumnezia:
Ch’ins dastga star enfin las 6:00 la damaun en las bars chat jau natiralmain voll geil.
Vitiers na ston ins uss betg pli studegiar sch’ins ha da prender ina giacca da plievgia u in parasol sch’ins va a gentar, perquai ch’ins dastga uss era ir endadens da l’ustaria. Quai fa tranter auter grond plaschair ad in um da Sent:
Jau m’allegrel fitg ch’ins sa ir senza studegiar: “Èsi uss bella u trid'aura per seser giuadora”.
Contacts socials han mancà fitg
Grond plaschair fetschia era ch’ins dastga uss far festas da famiglia u cun amias ed amis enfin 30, respectivamain giuadora, enfin 50 persunas, dian blers dumandads. Ils contacts socials hajan mancà fitg.
Tant pli gronds saja uss la legria ch’i dettia puspè vita en las uniuns, di ina dunna da Breil. Ed il president dal Club da ballape Surses, Ivan Brenn di, ch’i saja ina gronda schluccada ch’els dastgan dar a fin il campiunadi ed uschia dar gieus decisivs per ir ensi u engiu ina liga.
Bogns e wellness
Spetgà ditg sin il di dad oz ha era il manader dal Bogn curativ ad Andeer, Addi van Gent:
Grondius, jau survegn gist pel-giaglina!
Resumà, tuttas e tuts dumandads da l’entir Grischun e da differentas branschas èn fitg cuntents cun las schluccadas e giaudan la nova libertad.


text:
Il mument èsi planisà ch’ils artitgels sutsilvans cumparian sco enfin qua ina giada l’emna en La Quotidiana, e quai mintgamai il mardi. En il futur èsi tenor Truttmann però era pussaivel ch’il concept vegn anc sviluppà u adattà. La FMR è vinavant a la tschertga da persunal redacziunal per il Grischun Central a partir dal 2021, surtut per la purschida surmirana, e quai en in pensum da lavur total da var 200%.
Fundaziun Medias Rumantschas FMR
La FMR ha la sedia principala a Cuira. Ella è finanziada da la Confederaziun e dals chantuns e metta a disposiziun texts schurnalistics, fotografias e cuntegns multimedials en tut ils tschintg idioms sco era en rumantsch grischun.
Tut sco enfin qua tar la Pagina da Surmeir
In dals clients da la FMR è l’Uniun Rumantscha da Surmeir URS. Ella è l’editura da la gasetta emnila La Pagina da Surmeir. Gian Sonder, il president da la URS ha ditg, ch’el saja anc adina da buna speranza che la situaziun da persunal vegnia schliada sin l’auter onn, uschia che la Pagina da Surmeir possia cumparair vinavant sco enfin qua.
L’idea d’ina gasetta bilingua rumantsch-tudestga saja dentant anc adina in tema. Pervi dal coronavirus n’hajan ins enfin uss dentant betg anc pudì instradar insatge pli concret. Gia cler saja però ch’ins vegnia a visar il contract dal biro a Savognin, probabel sin la fin da quest onn. Ils redacturs dal Grischun Central ch’èn emploiads da la FMR, vegnan uschia a partir dal schaner a lavurar da chasa anora.


text:
Vicosoprano
Vicosoprano (bregagliot Visavran[1]; istoric: rumantsch Visavraun, Savraun e tudestg Vespran) è in'anteriura vischnanca politica svizra cun 450 abitants en il chantun Grischun. Ella è situada en il circul Bregaglia che appartegna al district Malögia.
Il 1. da schaner 2010 ha Vicosoprano a fusiunà cun Bondo, Castasegna, Soglio e Stampa che furman ussa la nova vischnanca da Bregaglia.
Geografia[modifitgar | modifitgar il code]
Vicosoprano è situà en la Bregaglia a la riva sanestra da la Maira, sper il cunfin cun l'Italia. Il vitg sa chatta 19 km davent da Chiavenna (Clavenna), 30 km da San Murezzan e 96 km da Cuira. Las proximas staziuns da viafier èn a Chiavenna per destinaziuns en l'Italia ed a San Murezzan per destinaziuns svizras.
La vischnanca da Vicosoprano aveva trais fracziuns: Casaccia, Löbbia e Roticcio (per bregagliot Ruticc, encunoschent da la chanzun tradiziunala locala La canzun da Ruticc).
Il punct il pli aut da la vischnanca è la Cima di Castello (3'388 m) che marca il cunfin cun Stampa e Val Masino en l'Italia.
Istorgia[modifitgar | modifitgar il code]
Vicosoprano era gia colonisà en il temp medieval. Il toponim cumpara per l'emprima giada l'onn 1096 en la furma latina vicus supranus. La vischnanca è il lieu principal da la Bregaglia ed era perquai la residenza d'in chastellan. L'onn 1971 ha Vicosoprano fusiunà cun la vischnanca da Casaccia (Casacca per bregagliot[2]) che sa chatta var 6 km pli al nord.
Al cunfin occidental dal vitg sa chatta la tur da Salis (Salisturm), ina tur d'abitar cun sis plauns. Ella deriva dal 13avel u dal 14avel tschientaner ed è vegnida reconstruida l'onn 1580 da Rudolf von Salis. Las fanestras èn vegnidas installadas en il 16avel ed ils 18avel tschientaner, ulteriuras renovaziuns èn vegnidas realisadas l'onn 1821.[3] En il center sa chatta la tur da Senwelen ord il 13avel tschientaner ch'è integrà en la chasa communala.
L'onn 1994 è vegnì empruvà l'emprima giada da fusiunar las tschintg vischnancas da la Bregaglia, Bondo (Buond), Castasegna, Soglio (Suogl), Stampa e Vicosoprano (Visavraun) ad ina suletta vischnanca politica cun il num Bregaglia. Questa emprova n'è dentant betg gartegiada perquai che tut las vischnancas han vuschà encunter. Cun la segunda emprova da l'onn 2008 han las radunanzas communalas da las tschintg vischnancas approvà la fusiun che vegn subvenziunada dal Chantun cun 5,5 milliuns francs. La fusiun è ida en vigur il 1. da schaner 2010. Il center administrativ da la nova vischnanca sa chatta a Bondo.[4]
Etimologia dal toponim[modifitgar | modifitgar il code]
Il toponim deriva da la denominaziun latina vicus supranus e signifitga «vitg superiur».
Vopna[modifitgar | modifitgar il code]
Descripziun (translatada):
- Dividida en duas parts, ina dad argient (alv) ed ina naira, sin il fund d'argient in capricorn nair che stat sidretg, la lieunga ed il penis èn cotschens. En la part naira in chastè dentà cun duas turs cun portal.[5]
La vopna actuala preschenta ina versiun simplifitgada d'ina vopna pli veglia.
Populaziun[modifitgar | modifitgar il code]
Linguas[modifitgar | modifitgar il code]
A Vicosoprano discurran ins bregagliot (bargaiot), in idiom da la lingua lumbarda occidentala. Dapi decennis abita a Vicosoprano ina considerabla minoritad da lingua tudestga. Il svilup dals ultims decennis sa mussa en suandanta tabella.
Religiun e confessiun[modifitgar | modifitgar il code]
En las trais fracziuns da Vicosoprano è la refurmaziun vegnida introducida tranter ils onns 1529 e 1553, en la vischnanca anteriura da Casaccia l'onn 1551.
Naziunalitad[modifitgar | modifitgar il code]
Tar la dumbraziun dal pievel da l'onn 2005 eran 420 da 453 abitants da naziunalitad svizra.
Economia[modifitgar | modifitgar il code]
Las pli bleras plazzas da lavur datti en l'agricultura ed en la selvicultura, en l'industria ed il mastergn sco era en il sectur da servetschs ed en la hotellaria. En il vitg datti dus hotels. Sur il vitg, a la riva dretga da la Maira sa chatta il campadi «Mulina».
A Löbbia, ina fracziun da la vischnanca, datti in'ovra electrica ed ina sutstaziun da l'Ovra electrica da la citad da Turitg (EWZ). L'EWZ proveda ultra da Turitg era las valladas grischunas, nua ch'ins generescha ina considerabla part da la forza electrica.
Transport[modifitgar | modifitgar il code]
Vicosoprano sa chatta sin la lingia 4 dals autobus da l'Engiadina. Il concessiunari è il servetsch d'autos da posta.
Galaria[modifitgar | modifitgar il code]
Litteratura[modifitgar | modifitgar il code]
- Thomas Bitterli: Schweizer Burgenführer, Friedrich Reinhard Verlag Basilea/Berlin, 1995
- Ludmila Seifert, Leza Dosch: Kunstführer durch Graubünden: Scheidegger & Spiess, Turitg 2008
- Willy Zeller: Kunst und Kultur in Graubünden, Haupt Verlag Berna, 1993
Funtaunas[modifitgar | modifitgar il code]
- ↑ Dicziunari dal bregagliot (bustab V)
- ↑ Dicziunari dal bregagliot (bustab C)
- ↑ Ludmila Seifert, Leza Dosch: Kunstführer durch Graubünden
- ↑ Communicaziun uffiziala (tudestg)
- ↑ Geteilt von Silber (Weiss) und Schwarz, in Silber ein aufrechter schwarzer, rot bewehrter Steinbock, In Schwarz eine silberne zweitürmige Zinnenburg mit Tor.
Colliaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- Vicosoprano en il Lexicon istoric retic
- Vicosoprano sin bregaglia.ch (tudestg)
- Pagina d'internet davart il dialect bregagliot (talian)


text:
Careàs (BG)
Careàs (Caravagg en Lumbàrd Ucidentàl; Careàcc in Cremunés; nòm uficiàl en italià: Caravaggio) a l'è 'n cumü 16 049 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) de la pruincia de Bèrghem. El cunfìna coi cümü de Barià, Brignà, Calvensà, Cavralba (CR), Furnööf, Misà, Murènch, Musanega, Pagasà, Sergnà (CR) e Treì.
Careàs l'è famùza per ìga dat el scötöm a giü dei pitùr piö 'mportàncc del '600, el Michelangelo Merisi, perchè i sò genitùr i ìa uriginàre del paés, ma pò i sìa trasferìcc a Milà 'ndóche pò el pitùr l'ìa nasìt. Per tat tép s'è pensàt che 'l födès nasìt pò a lü 'n paés, perchè lü stès endèn ducümènt uficiàl de l'Urden dei Cavaliér de Malta el ghìa deciaràt de éser nasìt a Careàs, e l'archìve de la Paròchia coi docümèncc de chèi agn (entùren al 1571) là l'ìa nat pèrt.
Tìtol de cità[Modifega | modifica 'l sorgent]
Del 22 de dezèmber del 1954, per decrét del Presidènt de la Repüblica Italiàna, Careàs l'è unuràda del tìtol de cità.
Andamènt demogràfegh[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Careàs l'è mustràt in de la tabela ilüstrada ché sóta:
Abitàncc censìcc
Galerìa futugrafica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Tranter 180 - 200 peschs
Norbert Vinzens ha entschet ad ir a pestga gia cu el aveva 16 onns. Pli baud devia quai pli blers peschs. En ses megliers onns haja el piglià tranter 180-200 peschs ad onn. Ed ina giada haja el schizunt gì in scarun da 3,5 kilos vid la lantscha; e quel haja l'ustier dal Kistenpass vulì.
Anc adina è l'um che è naschì il 1944, creschì si a Trun e viva oz a Sedrun, nua ch'el ha instruì, fascinà da la pestga. Cura ch'el sa metta la damaun sin via na piglia el – ch'è era chatschadur – betg mo la lantscha, mabain era il perspectiv per observar ils animals selvadis.
Il pli bel è da levar ed ir la damaun marvegl cura ch'i vegn cler ed ils utschels chantan.
200 lais e var 1'700 flums ed auals: En Grischun datti blers lieus per ir a pestga. Norbert Vinzens pestga dentant il pli savens en il Strem, tranter Sedrun e Rueras.
Suenter las 8:00 uras n'ha il pestgader passiunà anc tschiffà nagins peschs. Quai malgrà che l'aura saja ideala – numnadamain surtratg, plitost frestg ed i pluschignia in pau. Tenor Norbert Vinzens «stoppian ils peschs anc sa dasdar in pau, suenter l'enviern». Il Strem, l'aual tranter Sedrun e Rueras, saja da principi in bel aual per pestgar. Cun in pau fortuna possian ins tschiffar insaquants peschs – entaifer las limitas dal di, sa chapescha.
#mument da #pestga21
Puspè vegnan bagnads ils verms. Buna pestga e che Son Peder stettia cun Vus.
E betg emblidar da mussar a nus Voss #muments da #pestga21. Tramettai Vossas impressiuns da l'emprim di da pestga sin social@rtr.ch, il link avra en ina nova fanestraavrir en il browser u directamain sur Facebook , il link avra en ina nova fanestraavrir en il browseru Instagram, il link avra en ina nova fanestraavrir en il browser.


text:
Lavurs
Practicists da mecanica gidan a fabritgar utensils, maschinas e tocca da construcziun. Els elavureschan metals e construeschan maschinas ed utensils. Els lavuran en ina gruppa ed exequeschan lavurs simplas a moda autonoma.
Practicistas da mecanica exequeschan incumbensas da l’entschatta fin a la fin. Sco emprim legian ellas ils documents da l’incumbensa e planiseschan ils pass da lavur. Ellas preparan ils utensils e las maschinas necessarias a la plazza da lavur. Ellas fan attenziun ch’ellas resguardian las prescripziuns.
Practicists da mecanica construeschan tocca singula da construcziun or da metals sco atschal, atschal cromà u aluminium. Per part lavuran els er cun vaider u auters materials. Els lavuran a maun e cun maschinas da turnar, fresar, furar e mular. Els storschan, perforan, squadran, lutegian e rebattan. Ultra da quai utiliseschan els maschinas dirigidas dal computer ch’èn programmadas ed endrizzadas da lur superiurs. Els surveglian la producziun conscienziusamain ed examineschan la qualitad da la tocca singula cun agid d’instruments da mesiraziun e da controlla.
Practicistas da mecanica monteschan era utensils e maschinas simplas sco per exempel maschinas da furar. Ellas construeschan tocca singula e furman qua tras in entir che funcziuna. Tar tut quai resguardan ellas las prescripziuns dals documents da montascha e las directivas da lur superiurs. Ultra da quai gidan ellas da reparar e mantegnair tocca da construcziun ed exequeschan las reparaturas ed ils remplazzaments adequats.
Durant lur lavur sa tegnan practicists e practicistas da mecanica adina vi da las prescripziuns: Els èn attents a la segirezza ed a la protecziun da la sanadad e da l’ambient. Els portan per exempel guants ed egliers da segirezza. Els allontaneschan ruments sco ieli vegl, aua da sfradentar u stalizzas da metal a moda professiunala.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 3-11-2008 (versiun dal 1-1-2018)
Durada
2 onns
Furmaziun en la pratica
En in manaschi da l’industria da maschinas, da l’electroindustria e da l’industria da metal (industria MEM)
Furmaziun en scola
1 di per emna a la scola professiunala
Roms professiunals
- basa tecnica
- tecnica da dissegnar
- tecnica da materials e da fabricaziun
- furmaziun en il rom d'accent (p.ex. turnar, fresar, stanzar, buglir u montar)
Curs ordaifer il manaschi
Emprender ed exercitar a moda pratica la basa professiunala
Diplom
Attest federal professiunal "practicist / practicista da mecanica AFP"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada cun pretensiuns da basa
Pretensiuns
- plaschair vi da l’elavuraziun da metal manuala e maschinala
- inschign manual
- enclegientscha tecnica
- lavurar exactamain
- abilitad da lavurar en ina gruppa
- autonomia
- fidadadad
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da scolas professiunalas e scolas spezialisadas superiuras, da la Swissmem e da Swissmechanic
Mecanist / mecanista da producziun AFQ
Practicists da mecanica AFP pon frequentar ina furmaziun da basa scursanida sco mecanist / mecanista da producziun AFQ (entrada al 2. onn da la furmaziun da basa).
Suenter han els las medemas pussaivladads da furmaziun supplementara sco mecanists / mecanistas da producziun AFQ.
Cundiziuns da lavur
Practicists e practicistas da mecanica lavuran cunzunt en manaschis da l’industria da maschinas, da l’electroindustria e da l’industria da metal (industria MEM).
La purschida da plazzas d’emprendissadis è buna. Suenter la scolaziun chattan las bleras practicistas ed ils blers practicists da mecanica ina plazza.
Ulteriuras infurmaziuns
Swissmem Berufsbildung
Brühlbergstr. 4
8400 Winterthur
Tel: +41 52 260 55 00
URL: www.swissmemberufsbildung.ch
URL: tecindustry.ch
Swissmechanic
Dachorganisation
Felsenstr. 6
8570 Weinfelden
Tel: +41 71 626 28 00
URL: www.swissmechanic.ch


text:
Jeu stoi conceder: propi bia ei buca restau a mi dil grec ch’jeu hai empriu a moda rudimentara en miu studi da teologia. Il diever da quei lungatg ei buc exnum dumandaus en mia lavur pastorala. Naturalmein savess jeu leger per exercezi igl evangeli dil di mintgamai en grec, il lungatg primar dil Niev Testament. Denton, ton temps vi e sai jeu buc investar per tener a frestg quei lungatg. Schi bials ed interessants sco el ei!
Certs plaids grecs ein denton tuttina restai a mi. P. ex. la differenziaziun dil temps entras ils plaids chronos e kairos. L’expressiun chronos drova il lungatg grec pil temps ch’ins sa miserar: quel dallas secundas, uras e.a.v. Fastitgs da quei plaid anflein nus era el romontsch, p. ex. cu nus plidein dad ina malsogna cronica ni en connex cun in giubileum dad ina uniun, cu ina cronica vegn scretta.
Tier il kairos va ei buca per la quantitad, mobein per la qualitad dil temps. El ei buca limitaus, el ei senza dimensiun.
L’expressiun greca kairos perencunter manegia il dretg mument. Kairos pertucca ni il vargau ni il futur, mobein il present, quei ch’ei gest actual. Il kairos pretenda dad esser attents, da buca munchentar la schanza, da nezegiar la caschun. Tier il kairos va ei buca per la quantitad, mobein per la qualitad dil temps. El ei buca limitaus, el ei senza dimensiun.
Quella differenziaziun va tenor miu manegiar bein a prau cul november. Igl ei in meins che lai vegnir nus pertscharts che nies chronos, pia nies temps dallas minutas, uras, dis ed onns ei vargheivels e limitaus. Quei temps ei era staus limitaus tier nossas caras e nos cars, dils quals nus vein stuiu prender cumiau per adina, nos morts. Enten seregurdar dad els, savein nus vegnir cunscients che buca il temps el senn dil chronos ei decisivs, mobein quel dil kairos. Quei che resta ei buca la quantitad dallas uras, mobein la qualitad dil temps che nus vein passentau cun els. Quella enconuschientscha duei era purtar nus en nies mintgadi. Ella duei gidar da metter prioritads, da nezegiar il dretg mument ed impunder temps pigl essenzial. Forsa ch’ins savess schizun pretender: Il chronos ei in regal da Diu, pil kairos essan nus sezs responsabels.


text:
Curt e concis
- iniziativa No Billag vegniss refusada cun 60% encunter 38% (indecis: 2%)
- nov urden da finanzas 2021 vegniss acceptà cun 69% encunter 16% (indecis: 15%)
Il mument schessan 38% dals dumandads «gea» a la No Billag, 60% fissan cunter l’iniziativa che vul abolir las taxas da radio e televisiun. Ils adversaris da l'iniziativa cumenzan uschia il cumbat da votaziun cun in avantatg da 22%.
Las persunas che vulan ir a votar quintan che quella vegnia refusada, quai però be piz a cup.
En Svizra latina è il «na» il pli cler
La polarisaziun tenor partidas politicas è gronda. La simpatia per l’iniziativa è bassa tar la sanestra, crescha vers la dretga - survegn però pir ina maioritad en il conturn da la partida populara. En Svizra latina è il «na» a l’iniziativa il pli cler: en Svizra franzosa schessan 67% «na» a l’iniziativa, en la Svizra taliana fissan quai 65%.
«Generaziun Netflix» schess «gea»
Entaifer las vegliadetgnas sa mussa in cler foss. Entant ch’ils giuvenils tranter 18 e 30 sustegnan l’iniziativa (51% gea / plitost gea) refusan las pesunas sur 30 onns quella. Tenor ils auturs dal studi è questa tendenza surtut da declerar cun la nova orientaziun da medias, che vegn surtut observada tar ils giuvenils - la generaziun «Netflix».
Plinavant tendeschan persunas cun entradas fitg bassas u fitg autas plitost da dir «gea» a la No Billag.
Iniziativa No Billag
Tge vul l'iniziativa: La Confederaziun na duai betg pli dastgar incassar taxas per radio e televisiun. Plinavant na duai ella betg sustegnair finanzialmain emetturs da radio u televisiun ed er betg avair agens emetturs.
Aderents sceptics - adversaris cuntents
Ils aderents da l'iniziativa reageschan cun critica e sceptica sin ils resultats da la retschertga. Christian Riesen (co-iniziant) puntuescha ch'i na saja betg da prender memia seriuas talas retschertgas. Valair valia il resultat da la dumengia da votaziun. Jan Koch (schef da fracziun PPS en Cussegl grond) attribuescha quai a la pussanza da las medias che cumbattian l'iniziativa.
Apparentamain hajan bleras persunas ussa realisà che l'iniziativa saja in pachet malrecli, di Andrea Masüger (CEO Somedia). Pli datiers ch'il termin vegnia, e pli realistic ch'il pievel vesia la situaziun. Pli precauta sa dat la cussegliera federala Doris Leuthard. Ella saja sceptica vers resultats che midian uschè fitg. La finala speria ella che la glieud legia il text, s'infurmeschia e decidia suenter.
Cler sustegn per «nov urden da finanzas»
Il mument sustegnessan cun 69% dapli che dus terzs il «nov urden da finanzas 2021», 16% fissan encunter. Ils aderents cumenzan cunquai il cumbat da votaziun cun in avantatg confortabel da 53%.
Sco quai ch’il sustegn sur tut las partidas en il parlament lai supponer, sa mussa er in cler muster tar la populaziun. Tut las sutgruppas ch’èn vegnidas intercuridas approvassan il mument il «nov urden da finanzas». Opposiziun u sceptica datti sulet tar las persunas che simpatiseschan cun la partida populara.
Opposiziun è pitschna
Guardà sur las regiuns dessi il mument il pli grond consentiment da la Svizra tudestga cun 71%, da la Svizra taliana il pli pitschen cun 55%. En Svizra franzosa sustegnan 62% la nova ordinaziun da finanzas.
Tenor ils auturs dal studi è in «gea» fitg probabel damai che l’opposiziun è flaivla.
Nov urden da finanzas
Tge vul la nova ordinaziun: La Confederaziun duai er pudair incassar la taglia sin la plivalur e la taglia federala directa suenter il 2020. Perquai sto vegnir midà la constituziun.
Ils 12 da schaner fissan 53% dals dumandads segir ids a l’urna. Tenor ils auturs dal studi, in'auta cumpart avant la votaziun. Per l'emprima retschertga represchentativa ha l'institut gfs.berna dumandà 1'201 persunas cun dretg da votar, quai tranter ils 8 ed ils 18 da schaner 2018.
RR novitads 06:00


text:
Per l’emprima giada ha la SRG.R surdà in premi ad in’organisaziun e betg sco ils davos onns ad ina persuna singula. Il president da la societad, Oscar Knapp, ha surdà in crap simbolic a las trais organisaturas dals Dis da litteratura ch’eran preschentas a La Punt Chamues-ch.
Bella surpresa
Per la suprastanza dals Dis da litteratura a Domat saja il premi da la SRG.R. ina gronda surpraisa ed ina renconuschientscha bainvesida per lur lavur, ha declerà Sara Francesca Hermann dal comité d’organisaziun. Nua ch’ins vul investir il premi dad 8’000 francs, na saja betg anc enconuschent. Ils proxims Dis da litteratura a Domat ils 3 fin 5 da november 2017 vegnan a star sut il titel «gieus», ha tradì Sara Francesca Hermann.
Mobilisar ed infurmar
Sper l’approvaziun dal rendaquint da la societad, han ils 74 preschents er udì dapli davart las activitads da l’onn passà da Radiotelevisiun Svizra Rumantscha tras la directura Ladina Heimgartner.
Ultra da quai ha il president da la SRG.R infurmà co ch’ins vul agir en connex cun l’«iniziativa No Billag«. Il pli impurtant saja d'infurmar la glieud uschè bain sco pussaivel, uschia Oscar Knapp. Quai per che mintgin sappia er tge ch’i vegnia prestà tut dad RTR e da l’entira SRG cun ses differents secturs.
La proxima radunanza generala da la SRG.R ha lieu a Landquart ils 26 da matg 2018.


text:
I na dettia nagins indizis per in cumportament chastiabel dal guid u d'autras persunas, ha la procura publica confermà sin dumonda da l’agentura da novitads Keystone-SDA. En il focus da la procedura era il manader da turas d’ina secziun dal Club alpin svizzer da l'Argovia.
Cas aveva stuì vegnir intercurì da nov
In’emprima procedura encunter el aveva la procura publica sistì la stad passada. Suenter che la dretgira chantunala aveva dà suatientscha a dus recurs, aveva la procura publica anc ina giada stuì intercurir il cas.
La fin da schaner 2015 era ina gruppa da nov skiunzs da turas da l’Argovia vegnida en ina lavina al Piz Vilan. Trais umens eran morts immediat, duas dunnas pli tard en l’ospital.
RR novitads 12:00


text:
La Convenzion per la reforma dla Statut de autonomia dl Trentin-Südtirol à aprové te sia ultima senteda ai 30 de jugn n “Document final dla Convenzion” che contegn “Propostes per la revijion dl Statut de Autonomia”. Chest document ti vegnirà envié al Consei provinzial de Bulsan adum con d’autri documenc laurés fora dal Forum di 100 o menés ite da la “sozieté zivila”.
L document, per l moment demé per talian y todesch, ne é nia ciamò vegnù publiché; a nos él vegnù mané da n member dla Convenzion. L publicon chilò a na moda che la jent posse se fé na idea de cie che al se trata y de coche i ladins vegn tratés.
Sce an ti ciala al document se enténen atira che i ladins é endò vegnus sburlés sun na pert: n per de righes a pl. 4, 6 y 26-27. “Al someia, sciche scriv C. Willeit, na chestion anter talians y todesc, depierpul che i unics che adora na gran mudazion dl statut é demé i ladins”.
Da daurì: l document final di laours dla convenzion
2197 iadesc liet


text:
Ils dus partenaris vulan nizzegiar sinergias ed en l’avegnir spargnar custs. A lunga vista saja en vista in potenzial da spargn da radund 100’000 francs ad onn, han ils responsabels da la Spitex ed da l'ospital da Tusaun punctuà a lur radunanzas. Profitar possian era ils pazients ed ils parents, cunquai ch’els hajan en l’avegnir las medemas persunas da contact per las prestaziuns ambulantas e staziunaras.
Contracts da lavur valan vinavant
En ils dus manaschis lavurian 250 persunas, relaschadas na dettia naginas pervi da la fusiun. Ils contracts da lavur existents valan era suenter la fusiun. Cun la fusiun vegn transferida la facultad da l’uniun Spitex Viamala a la fundaziun Ospital Tusaun. La cunvegna da prestaziun cun las vischnancas pertutgant la finanziaziun da sanadad resta sco enfin qua.
RR novitads 23:00


text:
Il potenzial na saja betg dispit da pudair gudagnar dapli giasts en il Grischun, mabain ch'ils giasts restian pli ditg sch'els pon per part lavurar dal Grischun anora. Cunquai che quellas persunas fan en emprima lingia vacanzas en Grischun e lavuran be tranteren durant lur temp qua, pon ellas generar valur per las destinaziuns, constatescha il studi.
Nizzegiar il potenzial
Plinavant mussa il studi er pussaivladads da meglierar la situaziun en la tranterstagiun entras persunas che cumbinavan vacanzas e lavur. Per nizzegiar il potenzial stoppian las destinaziuns agir. I dovria dapli spazi da lavur communabla (co-working spaces) e l'infrastructura existenta stoppia vegnir meglra entras cooperaziuns. Sulet uschia saja pussibel da survegnir avunda public per ch'i rendia. Per exempel possian interpresas che porschan plazzas da lavur flexiblas collavurar cun hotels.
Sco proxim pass fissi tenor il studi pussaivel che Grischun vacanzas vegniss activ per elavurar ina strategia generala, quai en cooperaziun cun las destinaziuns.
Studi da basa
Durant la pandemia han blers lavurà da chasa anora. Per part è questa tenuta restada er suenter la pandemia. Il Cussegl da turissem Grischun ha perquai inizià in studi per vegnir a savair dapli davart il potenzial da homeoffice per purschidas turisticas. L'Uffizi per economia e turissem ha lura incumbensà la Scola auta spezialisada dal Grischun da far in studi da basa.
Ord l'archiv
Durant la pandemia aveva il Cussegl federal recumandà puncto prevenziun a la derasaziun dal coronavirus temps da lavur pli flexibels. Il pli flexibel fiss da lavurar da chasa anora. Per vus avain mess ensemen ils puncts centrals ch'igl è da resguardar, sche la firma lubescha.


text:
Legenda
La legenda è ina sort da text resp. in gener litterar ch’è parentà cun la paraula e la ditga. Ella cumpara per l’ina en furma da la legenda da sontgs che serva ad instruir en il senn teologic-moral; per l’autra sco legenda seculara (istoric-populara) che surelevescha e/u falsifitgescha posteriuramain persunas u eveniments istorics. En la lingua da mintgadi ed en las medias vegn il term ‹legenda› resp. ‹legendar› savens er duvrà en la muntada generala da ‹renum, reputaziun› resp. ‹famus, glorius›.[1]
Il term deriva da l’expressiun latina dal temp medieval legenda che muntava tant sco ‹quai ch’è da (pre)leger›. L’origin dal term mussa pia – cuntrari a la ditga (da dicere, ‹dir›) – ina stretga relaziun cun la tradiziun litterara. Gia en l’antica han ins scrit raquints davart persunas che vegnivan resguardadas sco exempels extraordinaris (surtut en il senn religius e moral).
Istorgia e tipologia da la legenda da sontgs[modifitgar | modifitgar il code]
Caracteristicas[modifitgar | modifitgar il code]
En il cristianissem è il term ‹legenda› sa sviluppà or da la tradiziun da leger or da la vita d’in sontg il di da sia festa (durant il servetsch divin u en claustra durant la tschavera). En in proxim pass è la noziun ‹legenda› vegnida transferida sin il cuntegn da la lectura e designescha en general in raquint popular edifitgant en vers u prosa. Sper anecdotas e miraculs che sa refereschan a la vita da sontgs cumpiglia la legenda pia er texts che tractan il cumbat d’umans ch’èn stataivels en la cretta ed il resvegl spiritual da schabetgs terresters tras pussanzas celestialas. En quest’ultima furma – sco legenda populara (u er ditga spirituala/religiusa) – po la legenda tuttavia er intermediar cuntegns che derivan d’autras culturas e religiuns.
Entaifer l’agiografia vegnan legendas da sontgs intercuridas – sper actas da martirs ed auters texts tradids – sco Vita(e). En vista a lur caracter spezial vegnan tals texts agiografics anc attribuids oz d’intgins scienziads a l’istoriografia, differenziond però tranter ‹legendas da sontgs› e ‹biografias da sontgs›.
Gist en furma da la legenda da sontgs n’ha la legenda betg primarmain en mira da sa tegnair strictamain vi da fatgs istorics, mabain d’annunziar ina vardad da cretta. En il center stat pia la manifestaziun da l’operar divin sco ch’el sa mussa surtut en la persuna d’in sontg e qua en spezial en furma dal miracul.[2] Tranter ils pli enconuschents exempels tutgan la legenda da s. Cristoffel e da s. Gieri che pon valair sco ina sort teologia narrativa. Sco tar la ditga, il mitus e la paraula appartegna il rom dal raquint er tar la legenda al champ ficziunal.
Origin e svilup[modifitgar | modifitgar il code]
Per classifitgar las legendas avant maun è il teolog Harald-Martin Wahl partì da la semantica da la noziun legenda. Tenor Wahl èn l’emprim sa sviluppadas en il cristianissem tempriv las legendas davart Jesus Cristus (legendas da Cristus), las qualas èn per part vegnidas recepidas en ils evangelis apocrifs ed en las istorgias dals apostels. Pli tard han ins cumplettà quellas tras las legendas dals emprims martirs cristians (legendas da martirs), e quai surtut da tals ch’èn vegnids recepids dals babs da la baselgia dal terz tschientaner (Tertullian, Hippolyt, Origenes, Cyprian) e ch’èn cumprovads tras inscripziuns sepulcralas en grec vegl. Ensemen cun ils raquints è er sa sviluppada la veneraziun religiusa dals martirs en rom dal cultus, il qual è medemamain cumprovà a partir dal quart tschientaner per ils sontgs (liturgia, cult da reliquias). Dapi lura vegnan implorads en cas da privel e miseria – ensemen cun ils anghels ed apostels – tant ils martirs sco er ils sontgs.[3]
Tenor il filolog Benedikt Konrad Vollmann naschan legendas religiusas en il «champ da gravitaziun da la religiun respectiva». Sco cas exemplarics alleghescha el en il budissem la legenda da Budda ed en l’islam las legendas che tractan las ovras eroicas dad Ali, il schender da Mohammed. Tar las legendas ch’èn sa sviluppadas entaifer il cristianissem differenziescha el tranter legendas da Maria (miraculs da Maria), legendas d’apostels (p.ex. Andreas, Tomas, Jacobus), legendas d’uvestgs (s. Niclà, s. Martin), legendas da muntgs (Antoni l’Eremit, Benedetg, Francestg), legendas da dunschellas (Agnes, Agatha, Cecilia) e legendas da penitents (Gregori).
Tar las emprimas collecziuns da legendas tutgan las ‹Dialogi de miraculis patrum Italicorum› da papa Gregori il Grond (540–604).[4] Avant l’onn 959 ha terminà la canonissa Hrotsvit si’emprima legenda da sontgs; ella vala sco emprima poeta ed istoriografa da lingua tudestga.[5] Sias legendas scrittas en furma epica ed elegica tractan tranter auter la vita da Maria, la resurrecziun da Jesus sco er la vita da Gangolf e Pelagius.[6] Las legendas ch’èn sa furmadas en Germania duevan culminar a la fin dal temp autmedieval en ils epos en furma da vers dal tudestg mesaun. Tar ils pli enconuschents tutgan quels da Hartmann von Aue, Konrad von Würzburg e Rudolf von Ems. En il decurs dal temp autmedieval e temp medieval tardiv èn alura sa derasads vastamain ils legendaris, vul dir collecziuns da legendas cumponidas en furma litterara.[7] Il pli grond effect ha gì la ‹Legenda aurea› da Jacobus de Voragine (1228/29–1298). Quest’ovra cumpiglia l’immensa ritgezza da legendas da ses temp e renda accessibel quel tant per intents cultics sco er per la pietad privata. Er sin l’art figurativ ha quest’ovra gì in’immensa influenza.
Refurmaziun e cuntrarefurma[modifitgar | modifitgar il code]
Dal temp da la renaschientscha e da la refurmaziun è sa fatga valair ina tenuta fitg sceptica envers las legendas. Erasmus da Rotterdam ha fatg la differenza tranter fabulae fictae (raquints inventads libramain) e facta (fatgs istorics). La vardad da quests ultims sa laschia cumprovar cun la metoda istoric-filologica. Ultra da quai sajan tenor Erasmus be las facta adattadas per l’educaziun dals umanists. Sia tenuta dad excluder las fabulae fictae da l’ideal da furmaziun umanistic ha er surpiglià il refurmatur Martin Luther. Luther ha attribuì la legenda pietusa a la litteratura edifitganta; cun sia pretensiun da sa tegnair a la vardad istorica è el surtut sa drizzà cunter ils detagls miraculus ch’orneschan las vitas da sontgs e che fetschian che quellas sajan «plain manzegnas». Davart la legenda – numnada dad el repetidamain betg ‹Legende›, mabain ‹Lügende› – di el tranter auter: «Da doch niemand weis, Wo her sie komen, Wenn sie angefangen [...]. Item, wer der heiligen Lügenden S. Christoff, Georg, Barbara, Catherin, Ursula und der on zal mit iren Wundern auffbracht». Malgrà sia critica fundamentala ha Luther laschà valair excepziunalmain tar intgins sontgs tscherts motivs da raquints miraculus per pudair sa servir da quels en rom da l’«allegoresa catechetica». Quai vala surtut tar las figuras ch’el citescha er a moda spretschanta Cristoffel e Gieri, ma er tar s. Niclà, Martin, Elisabet e Catrina. En confrunt cun las vitas da legendas en general ha Luther considerà quests motivs excepziunals sco ficziuns productivas: els na furmian betg manzegnas, mabain poesias.
Sa referind a la critica da Luther è sa sviluppada en la segunda mesadad dal 16avel tschientaner entaifer il protestantissem ina vasta polemica cunter las legendas. Il catolicissem da sia vart ha percunter – gist en vista a la critica da vart dals refurmaturs – defendì la muntada da las legendas. Quai sa mussa en il fatg che la tradiziun dals legendaris è sa mantegnida (resp. è vegnida revivifitgada) en l’ambient catolic fin lunsch viaden en il 19avel e 20avel tschientaner. Quest fenomen sa mussa gist er en il territori rumantsch. En l’artitgel correspundent dal ‹Lexicon Istoric Retic› scriva Gion Deplazes: «La litteratura rumantscha cuntegna impurtantas rimnadas da legendas, savens translaziuns, per exempel ‹La glisch sin il candelier invidada› (1685–87) da Zacharias da Salò, il ‹Martyrologium magnum oder: Il Cudesch grand dels martyrs› (1718) da Conradin Riola ed il ‹Legendari u vita dils soings› (1830–45) da Christian Venzin, e quai per tut ils dis chalendars (en diever fin ca. il 1950).»[8]
Rescuverta romantica e 20avel tschientaner[modifitgar | modifitgar il code]
Suenter che las legendas n’avevan betg pudì far frunt a l’interess critic dals circuls instruids e litterars dal temp da l’illuminissem, èn ellas puspè vegnidas valitadas a moda bundant pli bainvulenta dal temp da la romantica. Numerus scripturs dal 19avel tschientaner han – partind d’in pledoyer da Herder – stgaffì novas legendas. Sco exempels sa laschan numnar la ‹Legende vom Hufeisen› da Goethe e ‹Die heilige Cäcilie oder die Gewalt der Musik› da Kleist. En il 20avel tschientaner ha la legenda chattà nova attenziun fin a la parodia en furma da l’‹antilegenda›.
Legendas secularas[modifitgar | modifitgar il code]
Da la legenda istoric-populara a l’uschenumnada ‹urban legend›[modifitgar | modifitgar il code]
Cun la legenda betg religiusa è – betg il davos pervi dal term (modern) da la ‹legenda politica› – colliada l’opiniun ch’i sa tractia d’ina pretensiun davart ils fatgs tras e tras inexacta. Tuttina pon singulas legendas (istoricas) cuntegnair in coc da vardad istorica, numnadamain cun empruvar da transmetter en furma figurativa u scenica il coc d’in fatg u il senn d’in schabetg, er sch’il raquint sco tal na sa lascha betg cumprovar a basa da las funtaunas.
Tar legendas contemporanas sa tracti per ordinari d’uschenumnadas ‹urban legends›. Auter che quai ch’il num sugerescha furman quellas però plitost anecdotas scurrilas che vegnan dadas vinavant a bucca ed en il fratemp er adina pli savens sur e-mail e las medias socialas. Che quellas na sa laschan betg attribuir ad in gener litterar ‹classic› mussa il fatg ch’i vegnan duvrads parallelamain divers nums (englais: urban legends, urban myths, urban tale, contemporary legend; tudestg: Moderne Sagen, moderne Mythen, Großstadtlegenden). Areguard il cuntegn e caracter da las ‹urban legends› cf. las indicaziuns en l’artitgel ‹Ditga›.
Annotaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- ↑ Peter Tepe: Mythos & Literatur. Würzburg 2001, ISBN 3-8260-2136-3.
- ↑ Jo Reichertz: Die Macht der Worte und der Medien. 2. ed., Wiesbaden 2008, p. 77s., ISBN 978-3-531-16307-9; Ringler, p. 257–259.
- ↑ Harald-Martin Wahl: Die Jakobserzählungen. Berlin / New York 1997, p. 88: Hellmut Rosenfeld: Legende. Stuttgart 1982, p. 23.)
- ↑ Claus Träger: Wörterbuch der Literaturwissenschaft. 2. ed., Lipsia 1989, p. 291, ISBN 3-323-00015-3.
- ↑ Gerhard Müller (ed.): Theologische Realenzyklopädie. Tom 15. Berlin / New York 1986, p. 611, ISBN 3-11-008585-2.
- ↑ Max Manitius: Geschichte der lateinischen Literatur des Mittelalters. (Handbuch der Altertumswissenschaft, IX. partiziun, 2. part, 1. tom), 4. restampa da l’emprima ediziun cumparida il 1911, Minca 1974, p. 620, ISBN 3-406-01400-3; Karl August Barack (ed.): Die Werke der Hrotsvitha. Nürnberg 1858.
- ↑ Guy Philippart: Legendare. En: Verfasserlexikon. Tom V, coll. 644–657.
- ↑ Gion Deplazes: Legendas, en: e-lir.ch.
Litteratura[modifitgar | modifitgar il code]
- Hans-Peter Ecker: Die Legende. Kulturanthropologische Annäherung an eine literarische Gattung. (Germanistische Abhandlungen, tom 76), Metzler, Stuttgart / Weimar 1993, ISBN 3-476-00899-1.
- Hubertus Halbfas: Die Wahrheit der Legende. En: Ewald Volgger (ed.): Sankt Georg und sein Bilderzyklus in Neuhaus, Böhmen (Jindřichův Hradec). Historische, kunsthistorische und theologische Beiträge (= Quellen und Studien zur Geschichte des Deutschen Ordens, tom 57). Elwert, Marburg 2002, ISBN 3-7708-1212-3.
- Siegfried Ringler: Zur Gattung Legende. Versuch einer Strukturbestimmung der christlichen Heiligenlegende des Mittelalters. En: Peter Kesting (ed.): Würzburger Prosastudien II. Untersuchungen zur Literatur und Sprache des Mittelalters. Festschrift für Kurt Ruh zum 60. Geburtstag. Minca 1975 (Medium Aevum 31), p. 255–270.
- Hellmut Rosenfeld: Legende. 4. ed. amplifitgada, Metzler, Stuttgart 1982, ISBN 3-476-14009-1.
- Herbert Walz (ed.): Legende. (Themen, Texte, Interpretationen, tom 7), Buchner, Bamberg 1986.
Colliaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- Sagen.at – vasta collecziun da ditgas e legendas
- Legendas en il Lexicon istoric retic


text:
Els hajan la fidanza che la populaziun svizra sustegnia vinavant las mesiras. Las novas decisiuns da schluccar n’hajan fin uss betg gì in effect negativ en il senn ch’il dumber da cas fiss s’augmentà fitg, ha Masserey manegià. Grazia al vaccinar sajan era pli paucas persunas sur 80 onns en ils ospitals. Tar glieud tranter 40 e 59 onns dentant, hajan els registrà dapli ospitalisaziuns.
Il progress dal vaccinar
En l’entira Svizra èn uss diesch pertschient da la populaziun vaccinada cumplettamain. En il Grischun èn quai in zic dapli che 11 pertschient. Tenor Virginie Masserey han dus terzs da las persunas vulnerablas survegnì almain ina dosa da vaccin.
La Confederaziun lavura il mument vi da duas variantas d’in certificat da Covid. Cura che quellas èn sviluppadas, duai dar ina consultaziun. Il certificat haja era d’esser cumpatibel cun auters pajais, ha Masserey punctuà. E quel duai dar per persunas vaccinadas, dentant era per persunas che han gia gì Covid-19 e per glieud cun in test negativ.
Il sustegn per il sport
100 milliuns francs hajan las uniuns ed organisaziuns sportivas retschet l'onn passà, ha infurmà il directur da l'Uffizi federal per sport Matthias Remund. Ulteriurs 150 milliuns francs stettian a disposiziun quest onn. Agid dettia era per il sport professiunal e semiprofessiunal.
Ils clubs han tenor Remund duas pussaivladads: L'ina è da sbassar las pajas, lura datti indemnisaziuns per dus terzs da las entradas da bigliets che mancan. Tgi che na veglia betg sbassar pajas, survegnia maximal la mesadad da las entradas betg realisadas. Dumondas pon ils clubs far a partir dad uss, per las sperditas da l'onn passà.


text:
L'onn passà ha il Cussegl grond declerà nunvalaivla l'iniziativa, e quai cun gronda maioritad. La Dretgira administrativa conferma uss questa decisiun e refusescha uschia il recurs ch'il iniziants avevan inoltrà.
Tge vuleva l'iniziativa
Ils iniziants vulevan abolir la chatscha speziala e limitar la chatscha a maximalmain 25 dis entaifer ils mais da settember e d'october (chatscha auta). Durant la deliberaziun da l'iniziativa ils 9 da favrer 2015 ha il Cussegl grond constatà ina violaziun evidenta dal dretg surordinà ed ha perquai declerà l'iniziativa sco nunvalaivla e quai cun 79 cunter 36 vuschs.
Dretgira è dal maini dal Cussegl grond
La Dretgira administrativa vegn a la medema conclusiun en sia sentenzia. Cun scumandar da far chatscha sin la selvaschina suenter la chatscha auta na possian las finamiras fixadas en il dretg federal respectivamain en la lescha federala da guaud per evitar donns da selvaschina betg pli vegnir cuntanschidas. Questa constataziun sa basa tranter auter sin in'expertisa da biologs da selvaschina, la quala la regenza ha ordinà suenter l'inoltraziun da l'iniziativa.
Il commember dal comité d'iniziativa, Renatus Casutt, ha confermà envers RTR ch'ils iniziants veglian trair vinavant questa sentenzia.
RR novitads 12:00


text:
Per far segira la via che maina da Mustér en Val Medel e da là sur il Pass Lucmagn è in excavatur di e notg vi da far vegnir giu crappa e material. Tenor Eugen Duff, manader dal distirct 6 da l'Uffizi da construcziun bassa, dovra quai ses temp tochen che 500 meters cubics material èn a val. Per schanegiar la via chantunala ch’è vegnida renovada en quest lieu avant strusch dus onns, dovra quai dentant era precauziun.
Privel era enconuschent – ma betg qua
Ils geologs han gia avant 20 onns stimà ils privels en las Ruinas, tranter Mustér e Curaglia. La spunda ch’è il mument il problem era vegnida taxada sco nunproblematica, di il geolog Ruedi Krähenbühl. Ma tut na possian ins betg vesair, surtut cura che la vegetaziun cuvri parts dal grip, accentuescha il geolog. Suenter las lavurs saja dentant anc da stimar danovamain la situaziun per pudair giuditgar sch'i dovra mesiras supplementaras, di Ruedi Krähenbühl.
Via betg uffiziala
La via n'è betg uffiziala e la vischnanca da Medel sco era il chantun na communitgeschan betg ch'i dettia ella. Ed igl è era betg simpel da chattar la via nua ch'i è atgnamain scumandà da charrar.
RR actualitad 18:00


text:
L'atmosfera en l'Ospital da la Crusch è stada buna e ruassaivla. Ils geniturs sajan stads cuntents ch'els hajan pudì laschar vaccinar lur uffants cunter il coronavirus, di la media d'uffants e giuvenils Heidi Zinggeler Fuhrer.
Recumandaziun per tuts uffants
Gia avant la sonda passada ha Heidi Zinggeler Fuhrer survegnì blers telefons da geniturs che han vulì savair si'opiniun davart il vaccin. Damai ch'il vaccin da Pfizer/BioNTech per uffants è lubì da Swissmedic, sa tegna Heidi Zinggeler Fuhrer era vid la recumandaziun uffiziala. Uschia pon uffants cun malsognas cronicas u che han contact cun persunas da ristga che na pon betg sa laschar vaccinar, laschar dar la squitta. Ma era per uffants sauns cusseglian la Cumissiun federala per vaccinaziuns e l'Uffizi federal da sanadad BAG la vaccinaziun. Quai malgrà ch'uffants n'èn strusch pertutgads d'in grev decurs dal coronavirus.
Motivs fitg differents
Heidi Zinggeler Fuhrer declera ils motivs daco ch'era uffants sauns han sa laschà vaccinar. D'ina vart na san ins betg tge effects a lunga vista ch'il coronavirus po avair, e da l'autra vart era pervia da la quarantina:
Per exempel è ina mamma ch'educhescha persula ils uffants, dependenta da la lavur e na sa betg mintga giada star a chasa sch'in da ses uffants sto star en quarantina. E quai po schabegiar pliras giadas sch'els han gì contact cun ina persuna testada positiva.
Mintgin po decider sez
Heidi Zinggeler Fuhrer ha dentant era chapientscha per quels e quellas che na laschan betg vaccinar lur uffants. Damai ch'i na dat betg in obligatori da vaccinar, po mintgin decider sez. Impurtant saja tenor ella, ch'ins integrescha l'uffant uschè bain sco pussaivel en la decisiun. La dunna ch'è dapi 29 onns media manegia, ch'in uffant dad otg fin diesch onns ch'è bain sviluppà, po segiramain era avair in'opiniun tar quest tema.


text:
L'onn 2021 è l'energia ord bischlas svizras stada per gronda part idraulica, numnadamain 68%. Plinavant eran 11,5% ord autras funtaunas d'energia regenerabla sco vent u sulegl. Mo 18,5% vegniva dad ovras atomaras ed 1,9% dad energias fossilas. Questas cifras davart il mix d'electricitad ha l'Uffizi federal per energia communitgà.
Cun quai s'engrondescha la quota d'energia regenerabla da 76% l'onn passà sin 80% l'onn current. Creschida è oravant tut la quota dad energias regenerablas sco vent u sulegl, da 10,3% sin 11,5%.
Energia idraulica per part importada
76% da l'energia idraulica ch'è vegnida duvrada en Svizra è vegnida producida en Svizra. Pli bassa è dentant la cumpart d'energia idraulica che vegn propi era producida en Svizra, numnadamain 61,5%.
La quota d'energia atomara producida en Svizra munta a 28,9% – quai è dentant dapli che quai che Svizras e Svizzers dovran, uschia ch'ina part da l'energia atomara vegn exportada.
Per l'emprima giada n'hai il 2021 betg pli dà l'uschenumnada electricitad grischa. Pia ch'i n'era betg enconuschent danunder che la forza electrica vegniva.


text:
L’artista universala, oriunda da Laax, ha in agen biro da communicaziun e grafica, e lavura per ils pli divers clients. Dentant quasi mai per la baselgia.
Far art figurativ per ed en ina baselgia è pretensius.
Cun far art per la baselgia ins sa movia adina sin glatsch satigl, perquai ch’ins stoppia far adatg da betg violar sentiments religius ed era chapir endretg cuntegns religius. Ed alura na tutgia l’art natiralmain er betg il gust d’in e mintgina. Da chattar in access e chapir art abstract saja da l’autra vart era betg adina simpel per il public.
La rolla che la baselgia aveva pli baud han oz surpiglià las interpresas ed il maun public.
Dentant luvrass Anna Rita Stoffel fitg gugent dapli sin incumbensa da la baselgia, perquai che tenor ella pon ins elavurar fitg bain tematicas da la cardientscha da moda artistica. En la religiun sco era en l’art giaja quai per la vita, il senn da la vita, la vardad, l’amur e la mort.
L'art guarda sin las chaussas cun ina tut atgna perspectiva. El reflectescha e metta en dumonda. I dovra curaschi da la vart da la baselgia d'acceptar quai.
Sco che la baselgia pudess profitar d’art contemporan e viceversa, sco che baselgia e religiun pudessan inspirar artists, quai explitgescha l’artista en Vita e cretta.


text:
Il president dal comité d'organisaziun ha infurmà l'entschatta november a la societad purtadra en ina brev sur da la demissiun da differents posts dal comité d’organisaziun.
Ils motivs per las demissiuns èn nunenconuschents. Il president dal comité d'organisaziun ch'ha ussa demissiunà, Clà Filip Pitsch, n'è betg stà cuntanschibel. La chanzlia communala ha sulettamain infurmà ch’ins prevesia d'organisar ina sesida communabla en quest connex ils 7 da december. Il chantun ha sustegnì la cursa internaziunala dal 2017 en Val Müstair cun 90'000 francs, or da lur vista è tut in urden.
Trais giadas è il «Tour de ski» gia sa fermà en Val Müstair. La proxima giada fiss previs per l'onn 2019. Però sut las circumstanzas actualas stat ina tala organisaziun sin chommas falombras.
RR novitads 06:00


text:
Mel (BL)
Mel (en vèneto: Mel) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Belluno. El g'ha presapóch 6.173 abitàncc, 'na superfìce de 85 km² e 'na densità de 73 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cison di Valmarino (TV), Follina (TV), Lentiai, Miane (TV), Santa Giustina, Sedico, Trichiana, Valdobbiadene (TV).
Colocàt en Valbelluna, sö la spónda mansìna del fiöm Piave, el conserva giü dei centri stòrich piö 'nteresàncc de la pruvìncia, tat che 'l g'ha utignìt la bandiéra aràncio del Touring Club Italiano per dò ólte dré a fìla.
El cümü el fà part de la Comunità Montana Val Belluna.


text:
Recumandaziuns da cumportament moviments da massa
Recumandaziuns da cumportament avant moviments da massa
Consultai las documentaziuns davart ils privels, en spezial la charta da privels da Vossa vischnanca. Las chartas da privels mussan, tge abitadis en Svizra ch'èn periclitads da privels da la natira. Blers chantuns publitgeschan lur chartas da privels en l'internet. Ils posts chantunals spezialisads per privels da la natira, las vischnancas ed eventualmain er las forzas d'acziun localas pon dar infurmaziuns davart ils territoris periclitads.
Sche Vus abitais en in territori periclità da sbuvadas, da bovas u da crudada da crappa, èsi impurtant da prender a temp mesiras da prevenziun e da tegnair a disposiziun meds auxiliars:
Per edifizis existents u novs
Construir edifizis novs en mintga cas ordaifer la zona da privel.
Resguardar las instrucziuns da planisaziun per edifizis existents en territoris periclitads.
Prender mesiras architectonicas: rinforzar las plattas da fund ed ils mirs exteriurs, proteger permanentamain las averturas sco fanestras e portas. Sclerir dumondas davart las mesiras preventivas cun persunas spezialisadas.
Laschar installar conducts d'aua da plievgia.
Adattar l'utilisaziun dals locals interns: planisar en il sectur periclità da la vart da la spunda mo chombras per activitads che duran en general mo in curt temp.
Adattar l'utilisaziun dals locals externs: metter las plazzas da seser, ils balcuns e.u.v. en il sectur da la paraid exteriura che n'è betg exponì ad ina sbuvada.
Dumandar la vischnanca dal lieu d'abitar e da lavur infurmaziuns davart la planisaziun existenta per cas d'urgenza.
Per il terren enturn in edifizi existent
Per stabilisar las spundas periclitadas da sbuvar: emplantar sin questas spundas bostga e chaglias che han ragischs profundas.
Allontanar l'aua da plievgia (drenascha da la spunda).
Recumandaziuns da cumportament durant moviments da massa
Durant in moviment da massa duain ins restar calm e resguardar differentas mesiras da cumportament.
Tegnair distanza da spundas periclitadas da sbuvadas, da bovas u da crudada da crappa (consultar la charta da privels).
Betg sa trategnair ordaifer edifizis.
Betg sa trategnair en edifizis pauc robusts (p.ex. remisas, clavads).
Tgi che abita en territoris periclitads, sa renda en las localitads situadas da la vart da la val.
En cas d'ina evacuaziun en mintga cas suandar las instrucziuns da las forzas d'acziun al lieu.
Restar calm.
Recumandaziuns da cumportament suenter moviments da massa
Sch'igl ha dà ina sbuvada, ina bova u ina crudada da crappa, duess ins resguardar differentas mesiras e recumandaziuns da cumportament:
Annunziar il donn a l'assicuranza d'edifizis. Dismetter las parts da l'edifizi, ils indrizs ed ils objects donnegiads pir suenter che l'experta u l'expert d'assicuranzas ha fatg l'inspecziun.
En cas da donns vi d'elements purtants da l'edifizi (pitgas, paraids smatgadas en e.u.v.): laschar controllar la segirezza structurala tras ina inschignera u in inschigner da construcziun.
Evaluar las experientschas persunalas fatgas a chaschun da l'eveniment e prender atgnas mesiras. Discutar cun persunas spezialisadas mesiras per evitar donns futurs.


text:
Lady Gaga
La Stefani Joanne Angelina Germanotta (New York, 28 ad Mars dal 1986), cgnusùda méj c'n al nóm 'd art ad Lady Gaga tòlt in prèst da la canta Radio Gaga dei Queen, l'è na cantànta e atōra americàna.
Sóta cuntràt cun la Interscope Records l'à fat al sò debùt in dal 2008 cun 'l àlbum The Fame faghénd subìt sèntar, anc par via di sìngui Just Dance e Poker Face, che qvést chè specialmènt 'l à vindû 'n squantèran. Subìt dòp la Germanotta l'à fat vgnir fóra 'l EP The Fame Monster cun dèntar di àtar pès ad sucès cuma Bad Romance (óltar déś migliòṅ ad còpi cuntànd anc al dascargàdi digitàli e na cover itagliàna cantàda par la Wilma De Angelis), Alejandro e Telephone.
Śuntànd-ag anc i disc sucesìṿ (Born This Way dal 1011, Artpop dal 2013 e Cheek to Cheek dal 2014 fat insém a Tony Bennett), la Lady Gaga l'è rivàda a vint-sèt migliòṅ 'd àlbum e a sènt-vintsìnc migliòṅ ad sìngui.
Cuma atōra l'à recìta in di film ad Robert Rodriguez Machete Kills e Sin City - Una donna per cui uccidere e in dla série televiśìva 'd scarésa American Horror Story ch'la gh'à frutâ 'n Golden Globe.
Biugrafìa
Discugrafìa
Àlbum
- 2008 - The Fame
- 2011 - Born This Way
- 2013 - Artpop
- 2014 - Cheek to Cheek (insém a Tony Bennett)
- 2016 - Joanne
- 2020 - Chromatica
Racòlti
- 2010 - The Remix
- 2010 - Lady Gaga : The Singles
- 2011 - Born This Way: The Remix
EP
- 2009 - The Cherrytree Sessions
- 2009 - Hitmixes
- 2009 - The Fame Monster
- 2011 - A Very Gaga Holiday


text:
Stazion de Milan Cadorna
La Stazion de Milano Cadorna l'è 'na stazion ferroviaria de Milan, capoligna meridional di ferrovij per Saronn e Ass.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Inaugurada in del 1879 cont ona struttra arenta a 'n chalet de montagna, in del 1895 l'è fada su de noeuv, e l'è reparada fiss cont la fin de la segonda guerra mondial, che l'ha danegiaa la stazion.
In del 1964 l'è diventada la prìma stazion ferroviaria milanesa a avègh el colegamènt cont el metrò.
In tra el 1999 e 'l 2000, per l'attivazion del servizzi Malpensa Express a l'è requalificada de l'architetta Gae Aulenti.
Impiant[Modifega | modifica 'l sorgent]
La stazion la gh'ha des binari e cinch marciapee, e 'l binari 1 l'è doperaa domà per el Malpensa Express.
Lign[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'è capoligna di lign suburban S3 e S4, per Saronn e Camnagh e anca del Malpensa Express. L'è anca a la fin de sett lign regionai.
Servizzi[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Post de polizia ferroviaria
Interscambi[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Stazion de la metropolitana Cadorna FN
- Fermada Cadorna FN (linia 1)


text:
L'advocat viva dapi sia fuigia avant radund 10 onns a Zuoz. Là sa zuppa el da la giurisdicziun da la Germania. Ils 7 da fanadur ha la polizia chantunala grischuna arrestà Hanno Berger. Uss sa chatta el en praschun a Cazas. Il ministeri da giustia da Hessen pretenda da la Svizra l'extradiziun ed il departement da giustia svizzer ha scrit ora la fin da zercladur in cumond dad arrest. Encunter quest arrest protesta Hanno Berger cun tut ils rampins giuridics pussaivels.
Cun ses emprim recurs n'ha el gì nagin success. Il tribunal federal penal a Bellinzona ha refusà ses protest encunter l'arrest. La dretgira ha publitgà sia decisiun il glindesdi. Hanno Berger ha dentant anc pliras pussaivladads da sa dustar cunter sia extradiziun en Germania.
Il tric cun las venditas dad aczias «cum-ex»
En Germania pajan acziunaris instituziunals naginas taglias sin dividendas. A quests acziunaris restituescha il stadi las taglias sin dividendas. Da quest fatg han ils cugliuns profità. Cun vender pliras giadas vi e nà las medemas aczias, cun (“cum”) u senza (“ex”) dividenda, han ils cugliuns retschavì il dretg da pretender enavos taglias sin dividendas dil stadi.
Ils cugliuns han fatg quai a moda uschè ruffinada ed ensemen cun plirs involvads e sur ils cunfins dals chantuns e pajais ora che la Germania ha plirs onns betg remartgà la cugliunaria. Il 2012 ha la Germania lura fatg fin a las cugliunarias.
Hanno Berger saja l’inventader dal sistem «cum-ex». L’advocat ha pli baud lavurà sco emploià da finanzas. El sa dosta cunter sia extradiziun en Germania era cun l’argument ch’i sa tractia tar las renfatschas mo dad omissiun fiscala. Lezza na valia en Svizra betg sco delict penal.
Pervia dal principi da la chastiabladad dubla – tant en Svizra sco en Germania – na dastgia la Svizra perquai betg extradir el, argumentescha Hanno Berger. Il Tribunal penal federal considerescha las fatschentas «cum-ex» dentant sco delict da cugliunaria e betg sco delict da taglia. La chastiabladad da quest delict saja a prima vista era dada en Svizra, scriva il Tribunal federal penal.
Betg uschè malsauns
El saja malsaun, è stà in da ses arguments cunter l'arrest. Il miedi da Hanno Berger ha attestà ch'el na tegnia betg ora in arrest pli lung. In tal pudessi manar a «donns da sanadad irreversibels u eventualmain a la mort». Indicaziuns concretas davart las malsognas n'ha il medi dentant fatg naginas.
Il spital chantunal ha intercurì l'advocat da 70 onns e confermà ch'el saja bun da tagnair ora in arrest. Sin fundament da gliez refusan ils derschaders da Bellinzona la protesta en quest punct.
Cauziun da 100'000 francs na basta betg
Plinavant ha Hanno Berger fatg amogna ina cauziun da 100'000 francs per ch'el vegni mess en libertad fin al process. Ils derschaders taxeschan questa summa dentant per memia bassa. En Svizra ha Hanno Berger declerà a la taglia ina facultad da 5,5 milliuns francs.
Zuppà milliuns en societads da off-shore
Las instanzas en Germania renfatschan dentant ad el d'avair recaltgà cun sias cugliunarias ensemen cun ses cumplizs 391 millliuns euros. Ses gudogns haja el zuppà en societads dad offshore. Perquai considereschan ils derschaders da Bellinzona la cauziun proponida per memia bassa.
Perfin sch'el fagess amogna tut sia facultad declerada en Svizra sco cauziun, na bastass quei betg sco segirtad, scrivan ils derschaders en la decisiun publitgada il glindesdi.


text:
Vacin
Un vacin (pussee sgiustament, ma voramai obsolet, vacina) a l'è una preparazzion fada inscì de dagh a quei che 'l fann l'imunità acquisida contra de 'n malann. L'è de solet fad cont di toch del patogen che 'l fa vegnì el malann, che 'l po vesser mazzad - inscì che l'è segur anca per i soget pussee debol - o domà indebolid, ma gh'è anca di vacin che seguissen minga 'sti principi compagn di vacin a RNA.
I vacin inn propi important in la lota ai malagn infetiv e 'l so pussee grand sucess a l'è stad in del 1980, quand che l'OMS l'ha proclamad l'estinzion del varioeul.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Alter proget[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikiquote el gh'ha dent citazzion de o su vaccino
- Wikinotizie el gh'ha dent notizzie in su vaccino
- Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su vaccino


text:
Bunamain dus terzs da la populaziun svizra discurran almain ina giada ad emna dapli che mo in linguatg. 38% dovran dus linguatgs e 26% trais u schizunt dapli linguatgs. Quai mussa in studi da la Confederaziun cun cifras dal 2014 da l'Uffizi federal per statistica.
Rumantschs èn anc pli plurilings
En la regiun rumantscha discurran 77% da la populaziun almain ina giada ad emna rumantsch. Ina gronda pluralitad da quellas persunas (88%) dovra er tudestg ubain tudestg svizzer en ses mintgadi. Da quels 88 % dovran 42 % regularmain in segund linguatg e 37% schizunt in terz linguatg.


text:
Las preparativas per la festa da lutga èn sin buna via. Las tendas, las tribunas ed er il resgim per ils quatter rintgs da lutgar èn pronts. Fastidi fa actualmain sulet la plievgia permanenta. Il terren na tira pli en l’aua. Ils quatter rintgs èn dentant cuverts per proteger da la plievgia.
Independent da l’aura, la lutga grischuna-glarunaisa vegn manada atras uschia ni uschia. Ma l’organisaziun spera sin bell’aura, er pertutgant la restauraziun che profitass dapli sche l’aura mussa da la meglra vart.
A la festa da lutga a S-chanf èn da la partida radund 140 lutgaders. Ils organisaturs spetgan enturn 1’000 aspectaturas ed aspectaturs.
RR actualitad 07:00


text:
Il public en mira da la campagna è per ina vart turists, da l'autra vart dentant er Grischuns e Grischunas sezs. Els duessan vegnir «sensibilisads davart ils product indigens», uschè Philipp Bühler, manader da project da Graubünden Viva. Betg mo la culinarica stat sin il plan, ma er tut ils products producids ni concepids en Grischun – da la turta da nuschs fin a la mobiglia.
Graubünden Viva?
L'uniun Graubünden Viva datti dapi l'onn 2016. Lur finamira è da promover ils products grischuns sco era il lieu Grischun. En la societad purtadra sesan commembers e firmas da tut las spartas, la hoteliera, gastronomia, economia, transport, agricultura ed economia.
En il center da la festa dals senns è adina puspè la scuntrada in grond tema.
Ils inscunters èn fitg impurtants per avair dapli contact tranter consuments e producents.
Dapli ch'in consument vegn a savair davart in product e tgi che producescha, pli probabel ch'el cumpra era quels products. Perquai èn er sguards davos las culissas dals producents sin il plan. Da là vegn era il num «festa dals senns». Il consument duess emprender d'enconuscher in product da differentas vart – quasi cun tut ils senns.
Chantun sponsurescha 5 milliuns francs
Il budget total da la campagna da 18 mais è tar 14 milliuns francs, tschintg milliuns vegnan da la regenza – pia daners da taglia. Per controllar sche quels raps vegnan investids bain, vegnian adina puspè mesirads ils effects dal program. Tenor Philipp Bühler sa mussa l'effect en rapports da medias, pli autas cifras da vendita e surtut tras producents cuntents.
RR novitads 06:00


text:
Perquai vul il departament engaschar ina persuna externa. Quella duess discurrer cun la suprastanza, manadras e cussegliadras. Quai ha decis il departament chantunal ensemen cun la KJBE. Ils discurs sajan per il mument en planisaziun. Fin ch'els èn a fin na publitgeschan els nagins resultads. Peter Peyer, manader dal departament, garantescha però che la cussegliaziun per mammas e babs saja era vinavant garantida.
KJBE
«KJBE» vul atgnamain dir «cussegliaziun per uffants e giuvenils (gidar, accumpagnar, sustegnair)». Dapi l'onn 2015 han els dentant era l'incumbensa dal chantun dad organisar la cussegliaziun da mammas e babs en Grischun.
Schon segunda gruppa externa
Schon dal 2016 ha ina gruppa externa gì l'incumbensa da schliar las difficultads tar la KJBE. Ina da quellas eran differentas opiniuns tranter las cussegliadras e la direcziun davart il futur da la KJBE. La gruppa externa è la fin finala stada en acziun il 2017. Tenor Gian Michael, in dals commembers da quella gruppa e president da la Partida burgais-democratica dal Grischun, hajan els pudì schliar tscherts problems, almain in pau. El haja dentant vinavant udì da problems entaifer la KJBE.
Era la presidenta da la KJBE Barbara Grass ha confermà envers la Südostschweiz ch'idettia differentas opiniuns davart il futur da las cussegliaziuns.
PBD studegia d'agir
La PBD Grischuna studegia dad inoltrar ina dumonda per prender davent la KJBE – l'incumbensa chantunala da la cussegliaziun da mammas e babs. Sco ch'els han scrit en ina communicaziun, crititgeschan els surtut la direcziun da la KJBE. Pervi da problems da dretg da lavur, socials e dal fatg saja la qualitad da la cussegliaziun periclitada.
La KJBE na prenda betg posiziun davart quai. Els spetgan fin ch'ils discurs èn a fin, avant ch'els van puspè a la publizitad.
RR actualitad 12:00


text:
Cun la nova lescha possia la Svizra vinavant restar commembra da la cunvegna da Schengen. La votaziun dals 19 da matg saja uschè impurtanta per la Svizra ch’i dovria tut las forzas, scriva il comité.
"Betg mo necessari - mabain fa er senn"
Adattar la lescha d’armas a las novas directivas da l’Uniun europeica na saja betg mo necessaria, mabain fetschia er senn. Cun mesiras cleras vegnia evità il maldiever d’armas e cumbattì il commerzi d’armas internaziunal. La tradiziun da sajettar da la Svizra vegnia salvada.
RR novitads 16:00


text:
Prevenziun dad accidaints BFU
Il delegio da sgürezza "bfu"
Il post da cussagliaziun svizzer per la prevenziun dad accidaints "bfu" es üna fundaziun privata. Sia lezcha leghela es da praster sgürezza i'l sectur chi nu tuocha tar la lavur professiunela: in chesa, üert, i'l temp liber, trafic sün via e sport. Daspö il 1973 collavureschan las vschinaunchas culla bfu cun var 1200 delegios da sgürezza, chi surpiglian las lezcha sper il mister.
Walter Thommen es il delegio da sgürezza per la vschinauncha da Silvaplauna.
Ils delegios da sgürezza sun las persunas da contact per dumandas da sgürezza dal trafic sün via sustegnan la prevenziun dad accidaints tal sport e cussaglian tar dumandas da lavuors in chesa, üert, temp liber. Scu maun dret da la bfu sun els il post da contact, da colliaziun per la populaziun, uffizis, instituziuns e societeds. Lur lezcha centrela es da cusglier, infurmer e motiver per sensibiler per la prevenziun dad accidaints e der cussagls per la sgürezza. Ils delegios elimineschan maungels da sgürezza ed infurmeschan ils posts respunsabels. Ils delegios da sgürezza sustegnan las acziuns da la bfu da tuot la Svizra ed as partecipeschan a retscherchas. Tar lur lavur multifara vegnan els accumpagnos da specialists da la bfu, e vegnan regulermaing scolos inavaunt.
Cul sustegn dals delegios as voul redür ris-chs ed augmanter la sgürezza da la populaziun.
Il delegio per sgürezza es la persuna da fiduzcha sch'els haun problems da prevenziun d'accidaints chi nu staun in connex cun lur mister.


text:
L cunsëi dla Lia per Natura y Usanzes ulëssa rengrazie de cuer duc chëi che ie unic a nes cri n sada ai 13 de utober pra l marcià bio, dantaldut duc i ulenteres che nes juda for ntëurvia per l bel garaté dl marcià. N rengraziamënt ti va ënghe al Chemun de Urtijëi che nes à metù a disposizion la Pitla Plaza S. Antone , ala Nëus Jëuni per la cësadafuech, ai Destudafuech che nes mprësta for si massaria per nosc stont , ala Lia dl Turism per i gazebi y ala Firma Hofer Group per nes avëi mprestà l pulmino.
Cun de biei saluc y assudei pra la proscima manifestazions
Karl Vinatzer, Doris Perathoner, Engelbert Mauroner, Simon Moroder, Manuela Piazza y Inge Perathoner


text:
Construir tenor ils basegns da persunas cun impediments
En il sectur da l'infrastructura duai la moda da construir tenor ils basegns da persunas cun impediments garantir a persunas cun impediments in'autonomia uschè gronda sco pussaivel ed ina integraziun en connex cun l'abitar, la lavur ed il temp liber.
Il post da cussegliaziun da construcziun dal Grischun da la Pro infirmis promova la realisaziun da la moda da construir tenor ils basegns da persunas cun impediments. En connex cun projects infurmescha e cusseglia el spezialistas e spezialists da construcziun, persunas cun impediments sco er la publicitad.


text:
Per chëst`ann se ons pensà de jì tla valeda de Schnals, cunesciuda per si biei luesc da paur, si cultura y bela natura ntëurvia. L prim dì, ruvei a Naturns cun la ferata, tulons la furnadoia che nes mëina a “Unterstell”, da iló jirons po a pe do l “Meraner Höhenweg” nfina Katharinaberg fajan 350m de deslivel suvier y 380m juvier, ca. 2 ëura da jì. Da iló demez tulons la curiera nfina Karthaus ulache maion da marenda tla ustaria “Grüner”, daldò unirons menei tres l cunesciù “Kreuzgang Kartäuserkloster Allerengelberg”. Domesdì furnerons inant nfina Unser Frau in Schnals ulache l ie la puscibltà de fé l troi de meditazion nfin pra la dlieja de pelegrinasc, o de vijité l “Archeo Parc” che mostra coche la jënt vivova ai tëmps de Ötzi. Da sëira ruvei a Vernagt nes aspieta na bona cëina tl “Hotel Vernagt” ulache albergion. L di do fajons na blòta raida di mejes ntëur al lech, ruvan pra l “Finailhof”(1952m)che ie pra i luesc plu auc de Südtirol, ulache l univa mo sentà blava. Iló possen nce se maië zeche da marenda. L sarà da jì ca.3 ëura cun n deslivel de 350m suvier y juvier.
Fajeron nosc viac cun mesuns publics
Pion via cun la curiera de linea:
dala 5.40 te Sëlva
dala 5.49 te S.Cristina
dala 6.00 a Urtijëi
Da paie ite iel: € 90 per chëi che a n Südtirolpass o Abo+ € 113 per chëi che ne a degun abonamënt ( tlo iel leprò l viac cun la mobilcard) Tl priesc iel laite: furnadoia , cëina, durmì y gusté.
Da se scrì ite iel dai 13 ai 17 de agost tla cassa Raiffeisen de Sëlva a Urtijëi da Werner Pitscheider.
Se ncunferton sun vosc uni pea
Per nfurmazions plu avisa pudëis cherdé su Doris 339/2997883 o Inge 338/9999531


text:
- L'immunitad dal Procuratur public partent Michael Lauber vegn annullada. Quai ha decis la cumissiun parlamentara responsabla cun 8 cunter 1 vusch.
- Igl è per la terza giada en l'istorgia che l'immunitad dad in dals commembers da las autoritads federalas vegn annullada.
La dumonda per abolir l'immunitad aveva tschentà il procuratur extraordinari Stefan Keller. El aveva lantschà l'entschatta avust in'inquisiziun penala cunter Lauber ed il president da la Fifa Gianni Infantino. Tranter auter renfatscha Keller als dus accusads abus d'uffizi. Il process sa drizza dentant era cunter il procuratur general dal Vallais Rinaldo Arnold.
Cunter Michael Lauber èn pliras accusaziuns penalas pendentas. Ad el vegn renfatschà d'avair privilegià Infantino tar ils inscunters nunprotocollads. Er il suspect che Lauber ha violà il secret d'uffizi n'è betg giud maisa.
Decisiun clera
La cumissiun dal Cussegl naziunal ha decis cun 8 cunter ina vusch d'abolir l'immunitad da Lauber, la cumissiun dal Cussegl dals chantuns aveva gia prendì avant duas emnas questa decisiun. Lauber n'è pia betg pli protegì d'ina inquisiziun penala. I saja en l'interess da las instituziuns pertutgadas, sco er da Lauber sez, da sclerir ils fatgs, han argumentà las cumissiuns.
La cumissiun da la dretgira duai uss nominar in procuratur public federal extraordinari. Il parlament duai decider durant la sessiun d'atun en chaussa.
Pass nunusità
Igl è pir la terza giada en l'istorgia che l'immunitad dad in dals commembers da las autoritads federalas vegn annullada. Il 1989 avevan las chombras annullà l'immunitad da la cussegliera federala Elisabeth Kopp. Il Tribunal federal ha dentant silsuenter acquittà Kopp.
L'ultim temp è l'immunitad vegnida annullada sulettamain ina giada – numnadamain tar l'anteriur cusseglier naziunal da la PPS Christian Miesch. El era involvì en «l'affera Kasachstan». Er qua n'hai dà nagina accusaziun. La procura publica federala ha mess ad acta il cas.


text:
I cherdun te na comunicaziun che sais da daidé i cliënc nia ma da manajé le business, mo ch’i fejes ince jí plü pormez ala vita dla comunité olach’ai laora.
Pastificio San Vigilio
Na start-up nöia tl setur dl’alimentaziun, na picia realté ladina che i orun daidé da crësceStrategy Development, Corporate Identity, Print Design, Web Design Deplü söl proiet
Bauper
Studio Puls y n setur nü, le setur dl frabichéNaming, logo design, corporate identity, sub-brands definition Deplü söl proiet
Kolfuschgerhof
Kolfuschgerhof, n hotel che se ingrandësc y renovëia tl sëgn dla continuité. Le logo nü y la plata internet nöia pulsëia chilό.Strategy developement, corporate Identity, print design, web design Deplü söl proiet
Bernardi
N’identité plü tlera y definidaStrategy Development, Corporate Identity, Print Design Deplü söl proiet
Tratterhof
Inovaziun tres razionalisaziunStrategy Development, Corporate Identity, Print Design Deplü söl proiet
Erlacher
L’artejanat de cualité á bojëgn de n sëgn particolarStrategy Development, Corporate Identity, Print Design, Web Design Deplü söl proiet
Das Edelweiss
Das Edelweiss é n hotel de prestisc a Großarl, tl raiun de Salzburg, tl’Austria. Tratan i laurs de ampliamënt nes ái damané da ti cherié danü döta la corporate identity.Corporate Identity, print design Deplü söl proiet
Ciasa de Munt
Co sostigní y comuniché n conzet nü de B&BStrategy Development, Corporate Identity, Print Design, Web Design Deplü söl proiet
SMACH
SMACH é n evënt de land art nasciü dl 2012 por sostigní nosta valada tres ert, natöra y cultura. Le proiet é n nosc laur, dala A ala Z.Strategy development, corporate Identity, print design, web design Deplü söl proiet


text:
Bufrànch
Bufrànch (nòm uficiàl en italià: Borgofranco sul Po) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa.
El g'ha 784 abitàncc (dàto del Desember 2015[1]), cond'öna süperfis de 15,0 km² e 'na densità de 52 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Bergantino (RO), Carbunèra, Magnacavàl, Melara (RO), Ustìlia, Réar.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Bufrànch l'è mustrat endela tabèla ché de sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Decoraziun u dapli? In nov mosaic vi da la Chasa federala chaschuna polemica
La Chasa federala a Berna duai survegnir l'onn che vegn, per il 175avel anniversari da la Constituziun federala, in nov accent cun art moderna sin la fatschada. Concret è planisà in mosaic abstract en il triangul gist sut il tetg a piz – en l'uscheditg fruntaspiz (Giebelfeld).
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.
In mosaic cun 246 plattinas/quadrels da cheramica – per mintga plazza en il Cussegl federal e naziunal ina plattina. Questas plattinas glischan en il sulegl en las diversas colurs beige-verdas dal crap da sablun da la Chasa federala. Ma quest mosaic da l'artista Renée Levi da Basilea chaschuna grondas discussiuns en la chapitala da la Svizra.
Dovra la Chasa federala suenter 120 onns ussa propi anc in element nov sin la fatschada? È quai be decoraziun u dapli? E chapescha la glieud insumma il mosaic abstract?


text:
Per arrivar en la Val di Campo ston ins ir sur il Pass dal Bernina enfin Sfazù. Da là ston ins prender l'auto da posta u ir a pe en la val. Suenter chaminar in'ura arrivan ins al Rifugio Saoseo, ina chamona dal CAS sin 1'985 meters sur mar. Da la chamona dovran ins anc 20 minutas enfin il Lago Saoseo. In lai cun aua clera e blaua e che ha tut l'onn ina temperatura da maximalmain set grads.
Davart il Lago di Saoseo vegnan anc oz raquintadas differentas legendas. Ina da quellas emprova da declerar la colur dal lai e di ch'in spert viva en il lai. Mintga princessa da la regiun che vuleva maridar in prinzi stueva vesair il spiert. Sche quai n'era betg il cas, na dastgava la princessa betg maridar. Ina princessa ha gì fortuna e vis il spiert. Tras il grond gust ha ella laschà flurs blauas en l'aua dal lai e pervia da quai ha il Lago di Saoseo questa colur.
Lag da Scispadus
Var 50 meters d'autezza pli aut ch'il Lago di Saoseo sa chatta il Lagh da Scispadus. Quest lai è in nov secret per ir a sfunsar. Il spezial da quest lai: El exista mo la primavaira e cumenzament da stad. L'aua dal Scispadus è aua da naiv. Sche tut la naiv è luada è il lai plain ed era il mussavia e la senda èn sut l'aua. Quest fenomen ves'ins normalmain il matg e cumenzament zercladur.
Lago di Val Viola
Bunamain entadim la Val di Campo sa chatta lura il Lago di Val Viola. El è il pli grond lai en la Val di Campo ed è sin bunamain 2'200 meters sur mar. Tuttina è il Lago di Val Viola pli chaud ch'ils auters lais, per ils indigens in lai bainvis per ir a far bogn. Per arrivar al Lago di Val Viola a pe cun partenza da Sfazù ston ins quintar cun duas enfin trais uras per in viadi, tut tenor ruta e tempo.
Gia vis? – Da strias, urs e bellezzas zuppadas...
Tge ha il «Lai da las strias» propi da far cun strias? U savevas ch'i dat en la Val di Campo in lai ch'exista be la primavaira e nua ch'i vegn schizunt sfunsà? Tals lieus spezials ma pli pauc enconuschents datti blers en il Grischun.
RTR scuvra intgins questa stad. Qua datti la survista da tut las istorgias.


text:
Planisais da viagiar in ün pajais lontan? Vais pisserà per las vaccinaziuns e masüras da protecziun necessarias?
Nos schefmeidi ha il titel da specialist per la medicina da las tropas e dals viadis. El As cussaglia jent. El güda a tour las masüras adequatas da protecziun avant il viadi, per redüer il ris-ch da malatias sco la malaria, la feivra gelgua, il tifus, il mal d'otezza eui. El As cussaglia jent davart la prevenziun ed il dret cuntegn in cas d'urgenza, sco eir davart vaccinaziuns o masdinas racumandablas. Tschertas vaccinaziuns as sto exeguir fingià ses mais avant il viadi. Pisserai perquai a temp pels preparativs medicinals! As mettai adura in contact cun nus! Manai Vossas masdinas e Voss attestats da vaccinaziun scha Vus gnis a'ns consultar!
Per cas da malatia pür davo il retuorn, eschna specialisats per diagnostichar e chürar malatias da las tropas e dals viadis.
Contact:
Dr. med. Theodor von Fellenberg
Telefon: 081 851 61 00


text:
Baton Rouge
Baton Rouge (a s lèś [ˌbætən ˈruːʒ] in Ingléś e [bɑtɔ̃ ʁuʒ] in Francéś ch'a vōl dir bastòṅ rós) l'è na sità americàna, capitàł dal stat dla Luiśiàna da 'l 1847. A s trata dal sò secónd sèntar più grand, c'n i sò dagnóra duśènt-trentamìla abitànt, dòp New Orleans.
La gh'à na superfìsi 'd 204,8 km² e 'n clima mediteràni.
La ciàpa 'l nóm da 'n pâł rós ch'al s catàva a i cunfîṅ di teritòri di Houma e di Bayou Goula quànd i èṅ rivâ i francéś in dal 1699 a fundàr-la.
Baton Rouge 'l è 'n sènt'r industriàł dimóndi impurtànt, specialmènt in di camp pertulchìmig, mèdag, dla risérca, tecnulògic e cinematugràfic. In sità a gh'è anc la più impurtànta università pùblica dal stat, la Louisiana State University. Al sò pòrt, ch'al s cata su 'l fiùm Missisìpi, 'l è 'l dècim più grand di Stat Unî in fat ad tunelàdi spedìdi.
Tgnénd adrē a 'l censimènt dal 2010, i sò abitànt i èṅ négar p'r al 50,4%, biànc p'r al 40,8%, ispànig p'r al 3,5% e aśiàtic p'r al 3,5%. Al sò sìndig, da 'l 2017, l'è la demucràtica Sharon Weston Broome.
Persunàǵ ligâ a Baton Rouge
- Stormy Daniels, atōra pòran
- Carly Patterson, ginàsta e cantànta


text:
PUNTREIS astga mirar anavos sin ina liunga historia. Dapi la fundaziun dalla «Casa pauprila» entuorn ils 1852 ei la casa adina sesviluppada vinavon.
1951 ei la casa vegnida aviarta sut il num Casa s. Gions. Suenter la renovaziun ed igl engrondiment dalla casa igl onn 1979 ha ei dau igl onn 1990 ordlunder ina fundaziun «Casa da tgira Sursassiala» cun las vischnauncas purtadras da Disentis/Mustér, Tujetsch e Medel/Lucmagn. Tschun onns pli tard ei il baghetg niev vegnius inauguraus.
L’entschatta 2014 ei la casa vegnida engrondida cun in baghetg annex ed ina etascha supplementara. Dapi quei temps resplendan buca sulettamein differentas localitads en nova splendur mobein era nies num PUNTREIS procura per ina nova cumparsa.


text:
Ravarèin
Artìcol in dialët piaṡintëin
Ravarèin (Ravarino in Itagliàn) l'é 'na sitê italiana ad 6.177 abitant in Pruvincia ad Mòdna.
Ligamm ad föra[modifica | mudéfica la surzéia]
Ardundlà · Bastìa · Bumpòrt · Campgaiàn · Campsànt · Chèrp · Castelfrànch · Castelnóv · Castelvéder · Cavèss · Fanàn · Finèl · Fiumèlb · Fiuràn · Furmézen · Frasnùr · Gùia · La Cuncòrdia · La Miràndla · La Sèra · Làma · Maranèl · Maràn · Medòla · Mòdna · Muntecrê · Muntfiurèin · Muntés · Nonàntla · Nóv · Palàghen · Pavóll · Pergnàn · Pivpélegh · Pulinègh · Ravarèin · San Felìz · San Gèr · San Pròsper · San Pussidòni · Sasól · Savignàn · Sèstla · Suléra · Spilambèrt · Vgnóla · Zòca


text:
Sco quai che Lilian Würth dal Parc Natiral Beverin ha ditg envers RTR, saja il manaschi dal post d’administraziun che vegn manà dal parc natiral segirà per almain in onn. L’idea saja da cumenzar cun las lavurs da renovar en forsa dus onns.
In paradis per chors
Ils plans prevesan da far ina stanza per far provas da chant cun la pussaivladad da far registraziuns, ed en ina exposiziun duess l’entir stgazi da chanzuns rumantschas vegnir preschentà. Plinavant duessi dar ina fin duas abitaziuns, che duessan vegnir dadas a fit.
RR actualitad 12:00


text:
La paràbola dij vignolant. "Peui Gesù a l’é butasse a dije con na paràbola: “Quaidun a l’ha piantà na vigna e a l’ha anvironala con na bussonà, a l’ha faje na tampa për un tòrcc, e a l’ha fabricaje na tor ëd vardia; peui a l’ha fitala a dij vignolant e a l’é andass-ne fòra dal pais. Rivà la stagion ëd l’uva, a l’ha mandà ai vignolant un sò sërvent për arsèive da lor lòn ch’a-j spetava dël frut dla vigna. Ma lor a l’han pijalo, a l’han daje ‘d bòte e a l’han mandalo vìa a man veuide. Antlora ‘l padron a l’ha mandaje torna n’àutr, e lor, campandje contra ‘d pere, a l’han fiacaje la testa e a l’han mandalo via, dòp d’avèj tratalo an manera vërgognosa. A l’ha mandane ancora n’àutr, che lor a l’han massà; e diversi d’àutri, che j’un a l’han barotaje e j’àutri a l’han massaje, fin a tant ch’a l’é restaje mach pì un: ël fieul dël padron, ch’a-j vorìa tant bin. A l’ha pensà: “Mandomje antlora mè fieul: l’avran ëd riguard almanch për chiel!”. Ma coj vignolant a l’han dit an tra ‘d lor: “Col-lì a l’é l’ardité! Vnì, massomlo, e l’eredità a sarà la nòstra!”. A l’han donca ciapalo, a l’han massalo e a l’han campalo fòra da la vigna. Adess, còsa a l’avrà-lo mai da fé ‘l padron ëd la vigna? A vnirà, a farà meuire coj vignolant e a darà la vigna a dj’àutri. L’eve mai lesù col tòch ëd la Scritura ch’a dis: ‘La pera ch’ij fabricant a l’avìo scartà, a l’é dventà la pera la pì importanta?’ Sossì a l’é lòn ch’a l’ha fàit Nosgnor, e nòstri euj as na maravijo?”. A l’avìo bin capì, ij cap religios, che Gesù, con cola paràbola, a fasìa arferiment pròpi a lor, e a vorìo ciapelo për fejla paghé për cola insolensa, ma a l’avìo tëmma dla gent; antlora a l’han lassalo e a son andass-ne" (March 12:1-12).An ës episòdi dël vangel i vëdoma coma la polémica 'd Gesù contra j'istitussion religiose israelite as fasa sèmper pì fòrta. A pija nen sì la forma 'd na rimostransa diréta ma 'd na paràbola, na conta. La significassion ëd costa paràbola a 'rzulta bin ciàira a coj ch'a l'é adressà. An efet, "A l’avìo bin capì, ij cap religios, che Gesù, con cola paràbola, a fasìa arferiment pròpi a lor, e a vorìo ciapelo për fejla paghé për cola insolensa" (12). As trata nen ëd na polémica ch'a lassa 'l temp ch'a trova, ch'a l'é belfé da contrabate. Nò, Gesù a buta 'n ciàir lòn ch'a l'é la trista vrità: ij cap religios ëd Gerusalem a j'ero 'd fagnan ch'a dasìo dë scandol. Nen mach lòn, ma dzurtut a j'ero 'd gnun-a utilità për Nosgnor Dé, a j'ero fin-a d'antrap pr' ij sò propòsit. A l'era na vrità dësconvenienta: cola ch'a l'era, ëd sòlit, la sòrt dij mëssagé che Nosgnor Dé a-j mandava a sò pòpol "për arsèive da lor lòn ch’a-j spetava dël frut dla vigna" (2)? A trovavo la manera 'd feje sté ciuto, a j'ero insultà, batù, ferì, massà... Cola ch'a l'era stàita la sòrt ëd Gioann Batista, un profeta 'd Nosgnor? A l'era stàit butà an përzon e massà. Che fin a l'avrìa fàit, bin tòst, Gesù medésim? Tùit i lo savoma.
A smija che ambelessì Gesù "as la vada a serché"... ma la vrità a peul nen resté stërmà. A l'é necessari denunsié j'abus, j'ingiustissie, l'ipocrisìa, la corussion, la faussarìa... As peul pa fé finta 'd nen. As peul nen toleré tut lolì "për amor ëd pas" e d'evité "j'arzigh" ch'a compòrta 'd dì le còse ciàire, coma ch'a stan. L'onor ëd Nosgnor, l'onor ëd la vrità a l'é bin da dësfende, da guerné, tant com a lo son ij dirit ch'a l'ha minca na creatura uman-a, fàita a imàgine e smijansa 'd Dé. I dovoma pa e i podoma pa toleré j'ingiustissie, fin-a ant ël cas ch'a sia nen belfé feje chité. I l'oma da testimonié lòn ch'a veul dì vive conform a vrità e giustissia, denunsié lòn ch'a l'é nen bon conform ai criteri moraj ëd Nosgnor, e fé quaicòsa, 'd manera creativa, për contrastelo. Nosgnor a veul, da minca un ëd nojàutri cristian, ch'i soma ij sò fieuj e fije, ch'i doma la testimoniansa, l'esempi viv, ëd lòn ch'a veul dì pratiché "lë stil ëd vita" dël Regn ëd Nosgnor, bele s'a l'é arzigos ëd felo, an nòstra situassion - bele "s'a costa", si l'oma da "paghé 'd përson-a". I l'oma da esaminé lòn chi podoma e dovoma fé ant la situassion anté ch'is trovoma.
A l'é bin da armarché coma costa e d'àutre denunsie fàite da Gesù a sia adressà contra j'istitussion religiose ch'a dovrìo representé Dé e soa càusa, nen contra 'd gent àtea e pagan-a... J'istitussion eclesiàstiche, coma minca n'àutra realità uman-a antamnà dal pëccà, a peudo bin corompse da la mira moral e spiritual, e serve pì nen Nosgnor com a dovrìo. J'istitussion cristian-e, le gesie medésime, ij minister cristian, a son pa tant "sacrà e sant" ch'as peudo nen tochesse. Lor a peudo bin fé dj'eror, e d'eror grev, e cola situassion a l'ha da esse denunsià. Nosgnor Dé medésim a l'é rivà fin-a a la mira 'd dësblé dël tut ël magnìfich templ ëd Gerusalem, ch'a l'era l'orgheuj ëd sò pòpol, quand ch'a l'avìa perdù soa funsion, quand ch'a-j servìa pì nen coma ch'a l'avrìa dovù servije, për motiv ëd la corussion ch'a l'avìo fait finì. Nosgnor Dé a l'avìa nen mach dësblà sò templ, ma 'dcò dësblà e dësbergiarà sò pòpol. Fin-a n'istitussion tamne na gesia a peul esse dësblà s'a serv pì nen ij propòsit ch'a l'avrìa da serve, Bele na gesìa a peul fesse dësparì e n'àutra a peul pijene 'l pòst, con d'àutra gent che mej a serva la càusa 'd Nosgnor. La gesia a l'ha bin d'amportansa a j'euj ëd Nosgnor, ma se chila "a perd "sò savor" a còsa serv-la? Gesù medésim a dis: "La sal a l’é bon-a, ma se la sal a perd sò savor, con còs é-lo ch’un a-j lo rendrà? A l’é pì nen bon-a nì për la tèra, nì për la drugia, ma as campa mach vìa. Col ch’a l’ha d’orije për scoté, ch’a scota" (Luca 14:34-35). N'arforma (e soens da le rèis) o n'arcostrussion a l'é mincatant necessària.
Ancheuj i vivoma ant ël temp dël "politicament corèt", ëd la "toleransa", dla "pas religiosa", e as dis ch'i podoma pì nen critiché o contesté na religion o na gesia. I l'oma da arziste a costa tendensa ch'a vorìa campé l'eva an sël feu për ten-e tuti brav e chiet. I l'oma da denunsié 'l mal e l'eror andova ch'a stan, sensa tëmme, andova ch'a l'é necessari. Vera, i l'oma da felo con saviëssa, con inteligensa, e 'd sicur ant lë spirit ëd Crist. Ma a l'é pròpi lë spirit ëd Crist (e 'd tùit ij profeta antich) ch'an cissa a nen ësté ciuto quand ch'i l'avrìo da parlé. Gesù a l'avìa gnun-a gen-a a parlé (con ëd paràbole o 'd na manera direta), fin-a ant ël cas che soa contestassion a podìa "ofende" e esse pijà coma n'insolensa, e s'a l'avrìa costaje, e costaje la vita medésima. Ij dissépoj ëd Gesù a peudo nen fé divers.
PREGHIERA
Nosgnor Dé! Toa paròla a l'é soens bin afilà e a crìtica fòrt ël comportament mè e dla comunità cristian-a. Che mi i aceta 'd bon gré coste riprension coma d'ocasion për esse sèmper mej lòn ch'it veule ch'i sìa. Dame 'd testimonié ij tò valor con coragi, dispòst a paghé 'd përson-a, se necessari, për la càusa dla verità, dël tò onor. Amen.
Duminica 6 'd gené 2019 - Epifanìa
Test biblich: Isaia 60:1-6; Efesin 3:1-12; Maté 2:1-12; Salm 72:1-14
Nosgnor! Con la guida 'd na stèila ti 't l'has manifestà tò Fieul ùnich ai pòpoj dël mond; mnene, noi che ora it conossoma për fe, a toa presensa, anté ch'i podroma vëdde fàcia a fàcia, toa glòria; për Gesù Crist, nòst Signor, ch'a viv e regna con ti e con lë Spirit Sant, ora e për sèmper. Amen.


text:
Pastafarianesim
El Pastafarianesim l'è ona religion nassuda in del giugn del 2005 per l'oeuvra del profeta Bobby Henderson.
Di sòlit, l'è ritenuda ona religion ironega anca se i pastafarian disen che l'è minga inscì.
La cardenza pastafariana[Modifega | modifica 'l sorgent]
I pastafariani i gh'han vott Condiment, ch'hinn i sò regoll de vita.
Per la tradizion pastafariana, i condiment i eren des, ma el Capitani Mosey ha perduu dò tavol, e donca quej rivaa a numm hinn domà vott.
I vott condiment, in sintesi, hinn:
- Te gh'het minga de fà l'asen pussee bigot de ti: Son minga inscì gelos.
- Dopera minga la mè esistenza 'me scusa per schiscià, castigà, coppà o vess cattiv cont i alter. Voeuri no sacrifizi, e la purezza la va ben per l'agua che la se pò bev, minga per i person.
- Giudega no i person per quel che paren.
- Offendet minga.
- Mi voeuri no che te combatt i bigott a stomegh voeud, magna e despoeu resia cont i s*****.
- Spenda minga danee per fa su di ges dedicaa a mi, dopera mej i danee.
- Rompa no i b*ll a tucc per dì che ti te set pastafarian.
- Drova el goldon. In fin di cunt, l'è domà on tocch de plastega!
Per Stat[Modifega | modifica 'l sorgent]
Gesa Pastafariana Italiana[Modifega | modifica 'l sorgent]
In Italia l'associazion di pastafarian la se ciama "Chiesa Pastafariana Italiana". L'è dividuda in "Pannocchie", che l'è squasi semper vuna per provincia. La guida de la "pannocchia" la se ciama "Frescovo".
El cap de la Gesa Pastafariana Italiana l'è el Pappa, ciamaa anca "Pastefice massimo". El primm Pappa l'è staa el Giorgio de Angelis, che 'l ciappa el nòmm de Al Zarkawi. Incoeu l'è el Marco De Paolini, che 'l ciappa el nòmm de Cap. Pizzocchero.
La Gesa la gh'ha anca on Consili ciamaa "Concistoro". I so member hinn ciamaa "Scardinali".
Iniziativ[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'iniziativa di pastafarian italian pussee famosa l'è quella di "Tagliatelle in piedi", che manifesten contra i "Sentinelle in piedi", on moviment che 'l voeur no i diritt ai gay, e l'han faa a partì de on'ideja del Gianpeder Belott, che l'era andaa ad ona manifestazion vestii da Nazista del Illinois.


text:
Burghét
Burghét (anca Burghèt; Borghetto Lodigiano en Italiàn) l'è un cumün de 4 424 abitant (dàto del Dic 2015 [1]) de la pruincia de Lod, en Lumbardia.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Burghèt l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.
Ligamm de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
Vus curelaa[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Dmytro Kuleba
El Dmytro Kuleba (ДMиTpo IBaHoBич Kyлeбa in ucrain, trasliterad Dmytro Ivanovyč Kuleba; Sumy, 19 de avril 1981) a l'è un politegh e diplomategh ucrain, del 4 de marz 2020 minister di afar forest de l'Ucraina in del Governo Šmihal', in precedenza l'è stad delegad del Pajes al Consili d'Europa e vize-prim minister del Pajes con delega a l'integrazzion europea e atlantega in del Governo Hončaruk.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Alter proget[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikiquote el gh'ha dent citazzion de o su Dmytro Kuleba
- Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su Dmytro Kuleba


text:
Cané
Cané (nòm uficiàl en Italià: Canneto sull'Oglio) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa.
El g'ha 4 455 abitàncc (dàto del Desember 2015[1]), cond'öna süperfis de 25,9 km² e 'na densità de 172 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Aquanégra, Àsula, Calvatone (CR), Casarimàn, Drizzona (CR), Isola Dovarese (CR) e Piadena (CR).
Evulusiù demogràficaModifega
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Cané l'è mustrat endela tabèla ché de sóta:
Abitàncc censìcc
RiferimènccModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Emil Müller na sa metta betg pli a disposiziunper ina proxima perioda d'uffizi sco president da Zernez. Quai ha el communitgà mesemna. El è stà dapi il 2000 fin il 2014 president communal da Susch ed ha surpiglià il 2015 l'uffizi sco president da la vischnanca fusiunada da Zernez.
Jau sun stà 22 onns president communal en Engiadina.
Sco el ha declerà a la FMR, tschertgia el uss ina nova sfida. Perquai candidescha el actualmain sco president communal dad Egnach, ina vischnanca en la regiun dal Lai Bodan en Turgovia ch'è la patria da sia partenaria. L'elecziun ha lieu ils 28 da november. Il mument candideschan trais persunas per quest uffizi. Il resultat da questa elecziun vegn er ad esser decisiv per la data che Müller banduna sia incarica actuala.
Sch'el vegn elegì ad Egnach, banduna el Zernez gia la fin da matg 2022. Lura surpigliass il vice-resident communal Riet Denoth, la responsabladad fin la fin da l'onn 2022. Sche Müller na vegniss betg elegì, resta el president fin la fin da la perioda d'uffizi, la fin dal 2022. En quest cas candidass el era puspè per il Cussegl grond. Emil Müller è dapi 2014 cusseglier grond per l'Allianza dal Center.
Las votantas ed ils votants han ussa temp avunda per far ponderaziuns areguard mia successiun.


text:
Sonda suentermezdi hai dà a Tusaun in accident da traffic sin la Via Taliana. Igl haja dà in grond donn da material, scriva la Polizia chantunala. Ina persuna è sa blessada lev.
In um da 48 onns ha vulì bandunar in parcadi e traversar la Via Taliana per ir en il proxim parcadi. Cun ir en la via ha l'um dentant survesì in auto, che vegniva da sanester. Uschia hai dà ina collisiun fruntala da la vart. Il segund auto è lura vegnì stuschà amez la via ed è là collidà cun in terz auto che spetgava per ir a sanester.