text:
EuroBillTracker
EuroBillTracker (EBT) l'è un sito web vèrt dè 'l pröm de zenàar 2002, 'ndu sa pöl cuntrulà la circulassiù d'i banconote dè l'euro. I sò culaburadùr i sègna zó al nömer de serie dè la banconota, per cuntrulà se l'è zemò stacja segnalàda dè ergü d'oter, dè n'ótra bànda. Chi ca 'nserés 'na banconota al pöl decìt de ricéf 'na risposta via posta eletronica quanda ca ergü d'óter la tróa.
Det an dè 'l sito gh'è pò d'i pàggine con töcc i tipi de infurmassiù statistiche sö la circulassiù d'i banconote 'nde l'Eurozona.
Incontri annuali[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dè 'l 2004 i è stacc urganizacc d'i incontri annuali de la community:
- 2004: a Bruxelles, an Belgio
- 2005: a Helsinki, an Finlandia
- 2006: a Amsterdam, an Ulanda
- 2007: a Berlino, an Germania
- 2008: a Ljubljana, an Slovenia
- 2009: a Bològna e Ferrara, an Italia
Dè 'l 2007 pò la comunità italiana la g'ha al sò incontro annuale: al prömm al s'è tegnìt al 25 de aprél 2007 a Bològna.


c: text/html

text:
Sest (VA)
Sest (nom ufizial in italian: Sesto Calende) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 11 079 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 23 km² e ona densitaa de 482 ab./km².
El paes el se troeuva in fond al Lagh Maggior, indove el fiumm Tisin el ven foeura del lagh de torna a scorr, in direzion del Pò.
Oltra al centro storigh, Sest el gh'ha vari frazion, cioè Badia, Coeuch, Lentaa, Lisanza, Molin, Occa, Oneda, Orian, San Giorg, Santafè, Sant'Anna.
Sest la confina con la Provincia de Novara, in Piemont (comun de Castellett e de Dormellett).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Sest (VA) l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Oberbözberg
Oberbözberg a l'è un cumün svizzer del distret de Brugg. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 499 abitant e una süperfiss de 5.45 km², e al se tröva a una altitüden de 540 meter sura al livel del mar.
El cumün de Oberbözberg a l'è tacaa ai cumün de Effingen, Mönthal, Remigen, Riniken, Unterbözberg.
Oberbözberg is a municipality in the district of Brugg in canton of Aargau in Switzerland.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Oberbözberg l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1189 col nom de Bozeberch.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]


text:
Bever
Bever (Bevero in italian storich; Beverus in latin; Bevers in tudesch storich) a l'è un cumün svizzer del distret de Malögia. in del Canton Grison. Al gh’ha pressapoch 660 abitant e una süperfiss de 45.65 km², e al se tröva a una altitüden de 1708 meter sura al livel del mar.
El cumün de Bever a l'è tacaa ai cumün de Bergün/Bravuogn, Bivio, La Punt-Chamues-ch, Marmorera, Samedan, Sankt-Moritz, Silvaplana, Sur, Tinizong-Rona.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bever l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1139 cume ad Bevero.[1]
L'andament storegh de la popolazion de Bever l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Evoluzion linguistega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Cynodon dactylon
La Gramègna róssa (ach: fenaröl; nom latì Cynodon dactylon (L.) Pers.) l'è öna pianta erbàcea de la faméa di Poaceae (Graminacee) che la düra co 'n d'öna raìs che la stréssa féss tàt, ramificada e che a i grópp la gh 'à raìs e cassàdene ch ' i fa sö i borèi impé o bütàcc zó a i pé e che pó dopo i leà sö; chèsti, ramificàcc in bàss, i ria a tocà i 20 - 30 ghei.
Cuntegnüü
Fòie[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I fòie, öna sè e öna no 'dré al borèl, i è spartìde in dù: la guàina che la sara dét ol borèl e la làmina che la partìss de chèsto piö o meno bütada zó; chèsta l' è prope debù drìssa, piata e la se ristrens demenemà indela pónta gössa; öna fira de pìi la sègna la separassiù tra guàina e làmina, la banda de chèstaché l' è segnàda de pìi lóngh, specialmèt 'drè al pé.
Fiùr[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol fiùr l' è fà de 3/7 spighe, francàde a la pönta d' ol borèl, ognöna formàda de tàte spighète; chèssce i gh' à al pé comè dù fòietene modificàde ciamàde glüme e i è formàde de ü pér de fiùr che però ne crèss sö domà ü, ol fiùr l' è seràt dét in dú de chèle fòietene modificàde lè, öna co la pansa che la arda in fò e chèl' ótra co la pansa che la arda in dét, che i ciàpa ol nóm de glümete.
Fröcc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol fröt l'è öna baléna sèca che gnàch quànd che l'è bèl marüt a'l se dervìss per lassà borlà fó i gré de sömessa. l' è seràt dét tra di glümete margnöche.
Indoe l' è[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Impö de per töt del mar a la culéna in di prà pié de èrba, in campagna e in di löch lassàcc indà.
La dróga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La raìs
Quànd la se cata[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La raìs 's pöl catàla töt l' an (mèi, però, in setèmber-utùer o in mars-avrìl), la se nèta de la tèra e i se trà vià i raìsine de banda.
Come la se té lé[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I raìs a i se fà secà in pià sitìl al sùl o i se teca sö a fassècc mia tròp strècc. Pò dopo se ras'-cia vià la pelesina per tö zó la rösca sberlüsenta che la quarcia e i se fà zó i raìs a tochèi. I se mèt via in sachèi de carta o tila.
Propietà[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
diüreteghe, depüratìe, antifiamatòrie, refrescàcc, disetàcc
Prensépe atìv: möcilagìni, söchèr, amìdi, sostàsse co 'l fà de saù, ü glücosìde de la anilìna. La gramègna róssa la vé dövrada, di erborare, comè dróga al post d' ol Dèt Canì (gramègna), üsàt de sèmper per i sò vertü diüreteghe e südurifere.
L' infüsiù de gramègna róssa l' è ü ècc reméde tradissionàl per pörgàss in primavéra. L' è bùna per cürà i 'nfiamassiù di reni e de la sgiunfèrla, per la góta artètica e i reümatismi, e pò a per sircà de eliminà di calcói pissenì de la cistifelèa e del sistéma ürinare.
Ün üs curiùs de la gramègna róssa l' è chèl de fà öna bira a bù mercàt e refrescàt.
I raìs tostàde i è ü bù sostitüt d' ol cafè sensa i sò magagne.
Per migliurà ol saùr d' infüsiù de gramègna róssa se sögeréss de scogà i raìs per ü menüt, pó dopo cambià l' aqua, e dövrà chèst' öltema infüsiù.


text:
Brasca
La brasca o brasa l'è quell che 'l resta del legn, del carbon o de alter materiai compost de carboni dopo che t'eet pizzaa on foeugh.
La lusiss domà quand che la riva a ona temperadura bella volta, e hinn cald anca dopo che 'l foeugh l'è staa smorzaa. La pò servì per cusinà (per esempi in di barbecue), ma anca per scaldà i cà: la brasca dent a ona brasera la spantega pussee calor che 'l foeugh, e in manera pussee costanta.
La brasca la vegn foeura dopo che 'l foeugh l'ha brusaa on tocch de carburant, e gh'è anmò de l'energia chimega che la pò vess drovada. Despess 'sto mestee 'l suced quand che l'energia chimega la se troeuva inscì dedent al carburant che l'aria l'è minga bona de rivàggh; donca la combustion a l'è in d'ona scala pussee piscinina. Quand che la brasca la finiss de brusà, la vegna scender.
Se gh'è in gir de la brasca anmò pizzada, la pò vess trasportada del vent e la pò fà saltà foeu di incendi.


text:
Pfäffikon (ZH)
Pfäffikon a l'è un cumün svizzer, capolögh del distret (en todèsch: Bezirk) de Pfäffikon, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 19.54 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 10 824 abitant.
El cumün de Pfäffikon al se tröva a una altitüden de 547 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bäretswil, Bauma, Fehraltorf, Hittnau, Russikon, Seegräben, Uster, Wetzikon, Wildberg. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Pfäffikon l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 811 col nom de faffinchova. In del 965 l'eva menziunaa col nom de haffinchova.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official Website of Gemeinde Pfäffikon ZH
- Statistics for Gemeinde Pfäffikon ZH
- Bernhard A. Gubler: Pfäffikon (ZH) in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera. Version of 2002-10-21.
- GIS Browser of the canton of Zürich: Pfäffikon


text:
Questo articolo è già stato letto 29874 volte!
No l’é giust, ampò ma la é coscita. Chela di 1200 bec zenza mus e zenza storia che mor vigni ora tel mond l’é na mort dalonc, che stenta a ne tocèr l cher desche na mort che sention vejina, de zachei che cognoscion, o che podessa sozeder ence a nos, a nosc fi o fia.
Per chest canche se à slarià fora la burta neva che la vitima numer 129 di fac tragiches de Paris, l’ùltima recognosciuda de 89 (fin ades) vitimes del “Bataclan”, l’é Valeria Solesin, la ferida te mie cher é doventèda più fona. No l’é più demò l’aric tel veder a che livel de “des-umanità” che l’é ruà i omegn, l’é l dolor cruf tel pissèr a chi eies piens de speranza che se à serà per semper.
Valeria Solesin, la soula vitima talièna de chela sera de atentac, l’era na joena de 28 egn da Unejia e la era n muie vejina a noscia region.
Valeria aea studià soziologìa a Trent, te chi egn l’aea ence tout pèrt desche volontèra al Grop Emergency de Trent, che ansera l’à postà su facebook la foto de grop fata acà vèlch an con Valeria, en segn de speranza. Dò la conferma de sia mort, l recort con paroles pienes de comozion é ruà da Gino Strada e da sia fia Cecilia, presidenta de Emergency.
Valeria se aea dat jù ence per didèr i zenza cèsa, i “clochard”, coche i vegn chiamé te chela Paris olache la stajea da cater egn, empegnèda te n dotorat de enrescida. Na tousa de gran cher e cef, zitadina del mond piena de speranzes e ensomesc.
En vender sera, con so morojo, l trentin Andrea Ravagnani da Dro, e con etres amisc la era al Bataclan per se goder n conzert, na sera de musega. La bestialità di omegn à destudà sia vita, sia speranzes e la lum de si eies, l’à fermà si cher, sie davegnir e si ensomesc.
Gé é na fia che à 2 egn manco che Valeria, che l’à studià a soziologìa a Trent e l’à studià e stat a Unejia, l’à fat la volontèra con Emergency e la se à dat jù per i zenza cèsa. La é zitadina del mond, ades empegnèda te n projet de volontariat per la pèsc te l’Albania. E l’à ti eies la medema lum che à i eies de Valeria. Fosc per chest mie cher à padì per la vitimes de la violenza des-umana, per cheles de Paris desche per cheles de la Siria, de l’Afghanistan e de Beirut. Ma ades l pianc per Valeria.
(Lucia Gross) La Usc di Ladins
Valeria Solesin, la ragazza italiana morta a Parigi il 13 novembre nell’attacco terroristico al teatro Bataclan, ha fatto parte dell’organizzazione umanitaria Emergency. La sua partecipazione come volontaria risale agli anni degli studi universitari a Trento nella facoltà di Sociologia. Domenica mattina, una delle responsabili di Emergency, Cecilia Strada, ha postato sulla sua pagina Facebook una foto di gruppo scattata a Trento qualche anno fa.


text:
Lumbard ucidental
El lumbard ucidental (o insübrich) l'è vöna di du variant principal de la lengua lumbarda. L'è parlaa int i zonn de Milan, Com, Lecch, Pavia, Vares, Lod, Nuara, Verbania, in Brianza, in Valtelena e in Svizra (in Tisin e in part di Grisun). Gh'hinn anca di part nord de l'Emilia ch'i pudrissen vess cunsideraa insübrich, ma per adess l'esista mia 'na classificazion precisa. A quel pruposit chì, giamò del 1853 el Biondelli el faseva nutà che el piasentin el gh'aveva tüt dü i vucal türbaa del lumbard (la /ø/ e la /y/), roba che la sücedeva mia int la püssee part di parlad emilian. A la fin però el Biondelli el classificava el piasentin cume emilian (pütost che lumbard) de passag.
Cuntegnüü
- 1 L'Urtugrafia
- 2 Gramatiga
- 2.1 Articuj
- 2.2 Prunom persunaj suget
- 2.3 Prunom persunaj cumplement debul (clitich)
- 2.4 Nom
- 2.5 Nümer e quantificadur
- 2.6 Verb
- 2.6.1 Verb Vess
- 2.6.2 Verb (A)vègh/vèch, Avè
- 3 Funulugia
- 4 Un paragun cunt i alter lenguf cisalpin
- 5 Dialet del Lumbard ucidental
L'Urtugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I möd de scriv in lumbard ucidental a hin sustanzialment dü: vün che 'l trà ispiraziun de l'urtugrafia leteraria milanesa (cumpagna de quela piemuntesa e ligüra) e un alter che 'l pò vess ciamaa de ispiraziun tisinesa (che l'è quel in del qual l'è scrit quel articul chì). Del prim hin carateristigh i grafema /oeu/ e /u/, a la francesa, menter del segund inveci i grafema /ö/ e /ü/, a la tudesca. La magiur part di urtugrafii l'è basada sura vün di dü mudei. Un'altra pruposta de urtugrafia la saria quela del lenguista Geoffrey Hull, in del cuntest de una lengua padanesa che la picaria dent tüt i lenguv gal-italigh e returumanigh.
Gramatiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Articuj[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1. In certi cuntest la vucal de l'articul definii la pö drucà, o diventà 'na schwa, in quej cas chì l'articul el pö vess scrivüü cun l'apostrofi (pres. 'l/'r)
Prunom persunaj suget[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1. La "e" la pö vess parnunziaa 'me schwa, a seconda del dialet. In quel cas chì el prunom el pö vess scrivüü anca cun la "a" (vialtar). Questa chì l'è n'alternanza pütost cumün quand che la parnonzia la cumprenda la schwa, pr'el fat che gh'è no n'urtugrafia standardizaa (e.s. nagot/negot, etc.).
2. Int i püssee tant variant del lumbard ucidental, gh'è na distinzion fra vialter/violter e vü: i prim i henn i prunom plural nurmal, mentr'inveci el second l'è la version che la se dröva per rivolgess a 'na persona per la qual se gh'ha rispet, e donca l'è plüral dumà gramaticalment, perchè in efeti la se riferiss a 'na persona singula (in certi dialet el "vü" l'è diventaa arcaich, e quela fünzion chì l'è passaa al "lü").
Prunom persunaj cumplement debul (clitich)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1. La "e" la pö vess parnunziaa 'me schwa, a seconda del dialet. In quel cas chì el prunom el pö vess scrivüü anca cun la "a" (es. ma, ta, e.i.v.). Questa chì l'è n'alternanza pütost cumün quand che la parnonzia la cumprenda la schwa, pr'el fat che gh'è no n'urtugrafia standardizaa (e.s. nagot/negot, etc.).
Int i question, el clitich el pö spustass dop del verb:
1. lü el dis -> 'sa disel?
2. lee la dis -> 'sa disla?
Int la tabela de sura, la part tra parentes l'è la furma post-verbala.
In certi variant insübrich, quel spustament chì l'è ubligatori, mentr'inveci in alter variant (suratüt variant del Milanes) questa strütura l'è 'dree perdess, e donca (1) e (2) i diventen (3) e (4):
3. 'se'l dis?
4. 'se la dis?
Nom[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nümer e quantificadur[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
'L Lumbard ucidental 'l marca la diferenza intra mas'c e femena fin al nümer tri:
I alter nümer i gh'hann dumà una versión (La "e" atonega la pö vess parnunziaa 'me schwa, a seconda del dialet, e 'l nümer el pö vess scrivüü anca cun la "a" (quatar). Questa chì l'è n'alternanza pütost cumüna, pr'el fat che gh'è no n'urtugrafia standardizaa. Quij cas chì i henn ripurtaa chì suta cun la vucala etimulogica).
4) quater/quatru
5) cinch/sinch/cinqu/cenchi
6) ses/sesi
7) set/seti
8) vot/votu
9) növ/nöi
10) des/desi
11) vündes
12) düdes/dodas
13) tredes
14) quatordes
15) quindes
16) sedes
17) dersett
18) desdott
19) desnöv
20) vint/vent
30) trenta
40) quaranta
50) cinquanta
60) sessanta
70) setanta
80) (v)utanta
90) nuvanta
100) cent
1000) mila/mill
Verb[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Verb Vess[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Möd Indicatif, Temp Present[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1. La "e" la pö vess parnunziaa 'me schwa, a seconda del dialet. In quel cas chì el prunom el pö vess scrivüü anca cun la "a" (ta seet). Questa chì l'è n'alternanza pütost cumüna quand che la parnonzia la cumprenda la schwa, pr'el fat che gh'è no n'urtugrafia standardizaa (e.s. nagot/negot, etc.).
Möd Indicatif, Temp Passaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1. La "e" la pö vess parnunziaa 'me schwa, a seconda del dialet. In quel cas chì el prunom el pö vess scrivüü anca cun la "a" (ta seet). Questa chì l'è n'alternanza pütost cumüna quand che la parnonzia la cumprenda la schwa, pr'el fat che gh'è no n'urtugrafia standardizaa (e.s. nagot/negot, etc.).
Möd Indicatif, Temp Imperfet[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1. La "e" la pö vess parnunziaa 'me schwa, a seconda del dialet. In quel cas chì el prunom el pö vess scrivüü anca cun la "a" (ta serat/sevat staa/staio 'me lur i eran/evan staa/stai). Questa chì l'è n'alternanza pütost cumüna quand che la parnonzia la cumprenda la schwa, pr'el fat che gh'è no n'urtugrafia standardizaa (e.s. nagot/negot, etc.).
La v in de l'imperfett l'è cunsiderada arcaica in di variant püssee inuvativ (per esempi quela de Milan).
Möd Indicatif, Temp Trapasaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1. La "e" la pö vess parnunziaa 'me schwa, a seconda del dialet. In quel cas chì el prunom el pö vess scrivüü anca cun la "a" (ta serat/sevato 'me lur i eran/evan). Questa chì l'è n'alternanza pütost cumüna quand che la parnonzia la cumprenda la schwa, pr'el fat che gh'è no n'urtugrafia standardizaa (e.s. nagot/negot, etc.).
Möd Indicatif, Temp Fütür[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1. La "e" la pö vess parnunziaa 'me schwa, a seconda del dialet. In quel cas chì el prunom el pö vess scrivüü anca cun la "a" (ta sareet). Questa chì l'è n'alternanza pütost cumüna quand che la parnonzia la cumprenda la schwa, pr'el fat che gh'è no n'urtugrafia standardizaa (e.s. nagot/negot, etc.).
Möd Indicatif, Temp Fütür anteriur(?)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1. La "e" la pö vess parnunziaa 'me schwa, a seconda del dialet. In quel cas chì el prunom el pö vess scrivüü anca cun la "a" (ta sareet). Questa chì l'è n'alternanza pütost cumüna quand che la parnonzia la cumprenda la schwa, pr'el fat che gh'è no n'urtugrafia standardizaa (e.s. nagot/negot, etc.).
Möd Infinit, Gerundi e Participi Pasat[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Verb (A)vègh/vèch, Avè[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Möd Indicatif, Present[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1. La "e" la pö vess parnunziaa 'me schwa, a seconda del dialet. In quel cas chì el prunom el pö vess scrivüü anca cun la "a" (ta seet). Questa chì l'è n'alternanza pütost cumüna quand che la parnonzia la cumprenda la schwa, pr'el fat che gh'è no n'urtugrafia standardizaa (e.s. nagot/negot, etc.).
Möd Indicatif, Passaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1. La "e" la pö vess parnunziaa 'me schwa, a seconda del dialet. In quel cas chì el prunom el pö vess scrivüü anca cun la "a" (ta seet). Questa chì l'è n'alternanza pütost cumüna quand che la parnonzia la cumprenda la schwa, pr'el fat che gh'è no n'urtugrafia standardizaa (e.s. nagot/negot, etc.).
Möd Indicatif, Imperfet[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1. La "e" la pö vess parnunziaa 'me schwa, a seconda del dialet. In quel cas chì el prunom el pö vess scrivüü anca cun la "a" (ta seet). Questa chì l'è n'alternanza pütost cumüna quand che la parnonzia la cumprenda la schwa, pr'el fat che gh'è no n'urtugrafia standardizaa (e.s. nagot/negot, etc.).
Int l'indicativ imperfet, el verb avè(gh) el gh'ha anca una version püssee cürta, che l'è el risültaa d'una cuntrazion funulogica (cumpagna de quej di ausiliar ingles):
Möd Indicatif, Trapassaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1. La "e" la pö vess parnunziaa 'me schwa, a seconda del dialet. In quel cas chì el prunom el pö vess scrivüü anca cun la "a" (ta seet). Questa chì l'è n'alternanza pütost cumüna quand che la parnonzia la cumprenda la schwa, pr'el fat che gh'è no n'urtugrafia standardizaa (e.s. nagot/negot, etc.).
Möd Indicatif, Fütür[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1. La "e" la pö vess parnunziaa 'me schwa, a seconda del dialet. In quel cas chì el prunom el pö vess scrivüü anca cun la "a" (ta seet). Questa chì l'è n'alternanza pütost cumüna quand che la parnonzia la cumprenda la schwa, pr'el fat che gh'è no n'urtugrafia standardizaa (e.s. nagot/negot, etc.).
Möd Indicatif, Fütür anteriur(?)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1. La "e" la pö vess parnunziaa 'me schwa, a seconda del dialet. In quel cas chì el prunom el pö vess scrivüü anca cun la "a" (ta seet). Questa chì l'è n'alternanza pütost cumüna quand che la parnonzia la cumprenda la schwa, pr'el fat che gh'è no n'urtugrafia standardizaa (e.s. nagot/negot, etc.).
Funulugia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cunsunant[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1. L'africaa /ts/ l'esista dumà int i variant insübrich del nord, a partì dal brianzö fin al ticines.
2. La fricativa /ʃ/ l'esista no int i variant paves e in quej di sit che j'hinn suta l'aministrazion del Piemont (pres. el nuares).
3. La fricativa /ʒ/ la gh'è dumà int una quaj varianta centrala (principalment int el milanes) e suratüt int i parol ch'i riven diretament dal frances. Cumpagn de la /ʃ/ l'esista no int i variant paves e in quej di sit che j'hinn suta l'aministrazion del Piemont.
4. La palatal /ʎ/ l'esista dumà int una quaj varianta aplina, suratüt quej che j'hinn inflüenzaa dal Rumanc (presempi el pus'ciavin).
Vucal[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El lumbard insübirch el gh'ha 8 vucal cumün e dü principalment dialetal: /a/, /e/, /ɛ/, /i/, /o/, /ɔ/, /ø/, /u/, /y/, /ʌ/, rapresentaa da i segn chì suta:
- a, e, i, o, ö, u, ü, ä (grafia ünificada)
- a, e, i, ò, oeu/eu, ó/ou, u, ä (grafii classich: classega milanesa, Ortografia classega ocidental).
La /o/ e la /ʌ/ j'henn principalment dialetal, perchè la prima l'esista no int el milanes, mentr'inveci la seconda l'esista dumà int i variant che j'hinn staa inflüenzaa dal piemuntes (e in certi casi da l'emilian), tant 'me i variant paves e quej suta l'aministrazion del Piemont, asca el verbanes e l'ussulan.
1. Quela vucal chì l'è cumpagna de la "terza vucal piemuntesa", e l'esista dumà int i variant che j'hinn staa inflüenzaa dal piemuntes (e in certi casi da l'emilian), tant 'me i variant paves e quej suta l'aministrazion del Piemont, asca el verbanes e l'ussulan. Quand che l'è marcaa int l'urtugrafia, l'è scrivüü "ä".
Furtizion e lenizion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Int i püssee variant de l'insübrich a trövum el prucediment de furtizion cunsunantica in pusizion final, un prucediment che l'è fess ativ anca int i lengu germanich. El risültaa de 'sta furtizion cunsunantica l'è che i fricativ e i plusiv debul i perden la vus quand che i henn in fin de parola:
- [nøva] -> [nøf]
- [verda] -> [vert]
Quel prucediment chì l'è no ativ int i parlad de cunfin, cume presempi el paves e quej variant insübrich parlaa int i zone suta l'aministrazion del Piemont. Gh'è pö da dì che anca int i zon püssee central, el nivell de furtizion l'è no inguaa per tüt, e gh'è di variazion sia a nivell dialetal che adritüra tra 'na persona e l'altra (e quindi a nivell idiuletal). Presempi, certa gent la fa distinzion fra [nøf] (l'agetiv) e [nøv] (el nümer), mentr'inveci alter i gh'han semper la version cun la furtizion, e quindi i disen [nøf] in tüt dü i cas.
Variazion dialetal[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Anca se l'insübrich el gh'ha tanti variant a seconda di pais e di cità indè che l'è parlaa (e denter i cità el gh'ha di diferenz da 'na cantunada a l'altra), l'Insübria linguistica la se pö divid in tre zon dialetal principal: el nord (ch'el parta da la Brianza e el va a finì in Tisin), macro-Milan (ch'el cumprenda Milan cità e i sit int el sud de la pruincia), e ovest-e-bassa (che la cumprenda i zon del nuares e quej de l'Ümlena, e la va a finì o a Pavia o int el territori che el va da Turtona a Piasenza, a seconda d'indè che se decida de tirà el cunfin linguistich tra lumbard e emilian). A l'interen de quej tre zon chì i parlad i mustren di cambiament de parnonzia e anca lessical che a volt i cambien da un paisin a l'alter, però quest el cambia no el fat che quela tripartizion chì l'è pussibil, e anca d'una certa impurtanza.
Funulugicament, l'isugloss püssee ciar l'è quel de la distinzion fra "o" e "u" in pusizion tonica pre-nasala. Se a partum da la zona ovest-e-bassa, a pudum nutà che la sequenza "ùN" (l'acent l'indica che la vucal l'è tonica e la N l'è 'na manera per ciapà denter sia la [n] che la [ŋ]) l'esista no. Se se mövum int el macro-milanes, a vedum che la roba l'è a l'incuntrari, perchè la sequenza "ùN" l'è fess druaa, e l'è l' "òN" che l'esista mia. Se pö a vam sü int la zona nord, a trövum sia vün che l'alter. La tabela chì suta la fa un quaj esempi:
Un paragun cunt i alter lenguf cisalpin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dialet del Lumbard ucidental[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Dialet milanes
- Dialet brianzö
- Dialet cumasch
- Dialet ludesan
- Dialet tisines
- Dialet paves-vugheres
- Dialet turtunes
- Dialet valtulines
- Dialet nuvares
- Dialet varesot
- Dialet büstoch
Vidè incasì: Koiné ticinesa


text:
Da chasa
- Mardi, 12.7.2016, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 12.7.2016, 19:00, RTR
Chanzuns, lauds ed engraziaments per la patria.
«Schi lunsch naven stoi jeu uss star, e sai buc cu jeu pos turnar tiels mes a casa» - quai èn pleds da Schimun Mani che sveglian encreschadetgna, gia dapi decennis!
E mintga Rumantsch auda cun quels pleds gist la melodia da la chanzun da Tumasch Dolf, la melodia che chanta e raquinta dal mal dal cor dal Rumantsch ch'è a l'ester e lascha encrescher. Il sulet confiert èn ils zains ch'el auda: «Els tunan sco a casa». En «Noss chors» udis vus chanzuns, lauds ed engraziaments per la patria.
Redacziun: Rosvita Barenius


text:
Carnaa
Carnaa (nom ufizial in italian: Carnate in Italian) al è ün cumün da la Pruincia da Munscia e Brianza de 7 280 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 3,5 km² e ona densità de 2 080 ab./km².
Al è gemelaa cunt ul cumün da Plaisance du Touch (Franza). Ul paes al cunfina cun la Pruincia da Lecch (cumün da Lumagna e Usnach) e al g'hà üna fraziun, ciamada Passiran.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Carnaa l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Landshut
Landshut l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land de la Baviera, 'ndèl distret de la Bàsa Baviéra (Niederbayern).
Landshut l'è 'na cità extra-circondariàl (kreisfreie Städt) che völ dì che la fà circondàre (Kreis) de per sò cönt. L'è la capitàl del distret de la Bàsa Baviera e apò a del circondàre omònim ma del pont de vìsta aministratìf de chèst öltem la na fà mìa part.
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Bayerisches Landesamt für Statistik – Tabelle 12411-001: Fortschreibung des Beölkerungsstandes: Bevölkerung: Gemeinden, Stichtage (letzten 6) (Hilfe dazu)


text:
Oratori de San Protas
L'Oratòri de San Protas l'è un antich sit de venerazion cristiana, locaa in sulla via Lorentegg a Milan.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Oratòri de San Protas l'è staa costruii tra el IX e el XII sec. fòra di mur de Milan, in del sobborgh de Lorentegg in di Corp Sant, cont la funzion de sit de venerazion per i villan. L'Oratòri l'era proprietà de la Basilica de San Vittor al Corp, dalla qual proveniven i pree che celebraven la Messa domenical: 'sta relazion l'è supportada dalla sepoltura de San Protas vescov propri in de la suddetta Basilica, e el sò Capitol l'era probabilment fondator de la gesetta.
Ona leggenda[1] la racconta che durant l'assedi de Milan de part dell'imperador Federich Barbarossa in del 1161-62, i forzi milanes se eren oppost con particular forza in del Lorentegg. Apos che l'aveva ricacciaa a dree de i mur, l'imperador el s'era fermaa a l'Oratòri per ringraziaa de la vittoria. On altra leggenda la dis che all'epoca de la Pest del Trecent, on eremita el s'era stabilii in de l'Oratòri per pregà, e la sò fed l'aveva protett el vicinad dal contag[2].
In del XVII sec. l'Oratòri la passa da la competenza de San Vittor a quella di fra' Olivetan, che gh'han de lassala ai temp de Napoleon, quand che l'Oratòri l'è adibii a fenil[3]. El par che il Federich Confalonieri, propositor de l'indipendenza d'Italia in qui temp là, la usava la gesetta per incontrass segretament con alter carbonar e preparaa i moti del 1820-21 contra a i austriach.
I di ann seguenti l'Oratòri l'è usaa non solament come on fenil, ma come on'abitazion e on deposit de arm. Insì le decorazioni de l'intern s'hinn deterioraa pusee rapidament. Infin l'Oratòri l'è staa riconsacraa come gesa attaccaa a ona cassina che la prendeva el nòm propri da San Protas.
In di ann '50 del XX sec. l'Oratòri l'era ancora circondaa da la campagna e la gent el ciamava la Ca' o la Gesetta di Lusert. Puse d'ona canzon e de un quader de pittor ambientalisti hinn staa ispiraa dall'antica costruzion.
L'espansion urbana de Milan l'ha mess in pericol puse d'ona volta l'Oratòri: vers la fin di ann '50 del XX sec. el Comun el pensava de tirala giò insema a la Cassina San Protas per costruì lo noeuva via Lorentegg, ma la gen del quartier la s'è opposta e la gesetta l'è stada salvada, stretta tra dò corsii in su on spartitraffich.
L'Oratòri, in condizion fatiscent, l'è staa restauraa in di ann '80 del XX sec., a spes de l'Associazion Commerciant del Lorentegg e del Lions Club Milano Host, in collaborazion cont la Soprintendenza ai Monument del Comun.
Al dì d'in coeu l'Oratòri el vegn avert per la fest del Lorentegg[4], che la se tegn solitament la prima domeniga de magg e l'ultima de november.
Architettura e art[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La struttura architettonica dell'Oratòri l'è estramament elementar, cont ona porta picinina ad architrav, e sora ona fenestra tonda per illuminà denter. Quand la gesa l'è stada inserida in sul spartitraffich, l'è staa aggiunt on sagraa de ciottol, in dua i fedel metten vas de piant, cer e offerti. In sul sagraa l'è sta collocaa on cipp trovaa in d'on scavament, che se pòd dataa al '800 e l'era mess a indicà el territori dell'antich Comun de Lorentegg e Unii.
La part pusee interessant de l'Oratòri hinn i affresch, purtropp in d'on stat de conservazion no trop bòn: in de l'absid se ved ona Vergin del Divin Aiut, dipingiuda in del '800, e circondada da angiolett, el beat Bernard Tolomei, fondator dell'Ordin di Olivetan, Santa Francesca Romana, fondatris dell'Ordin di Obladi Benedettin, e da San Vittor martir. I vecc de la zona conserven ona storia in su l'affresch de la Madonna, che l'è staa covert trì vòlt con de la calc e per trì vòlt l'è vegnuu fòra come noev[5]. In de la part inferior de l'absid se veden sceni de caccia. In sulla paret sinistra la gh'è ona raffigurazion de Santa Caterina da Siena, firmada da "Fra de Porta Vercellina Michele de Zeni Grando" e datada 14 de lüj 1428.
Noti[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Indicazioni turistiche del Comune di Milano
- ↑ http://www.icsviazuara.org/ricercaZonaMonumentiPalio.htm
- ↑ http://www.icsviazuara.org/ricercaZonaMonumentiPalio.htm
- ↑ http://www.lorenteggio.com/feste.php
- ↑ http://archiviostorico.corriere.it/2010/marzo/26/gesetta_lusert_nello_spartitraffico_co_7_100326026.shtml


text:
Albligen
Albligen a l'è staa un cumün svizzer del circol aministrativ de Berna-Mittelland, region aministrativa del Mittelland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'eva de 4.3 km².
In del mes de ginee del 2011 el s'è tacaa insema al cumün de Wahlern per furmà la növa entitaa aministrativa de Schwarzenburg.
L'abitaa de Albligen al se tröva a una altitüden de 699 meter sura al livel del mar.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Albligen l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1346 col nom de Alblingen.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Dubler, A-M: Albligen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera. Version of 2005-06-14.


text:
Suvich
Suvich (nom ufizial en italian: Sovico) l'è un cumün de la Provincia de Munscia e Brianza. El gh'ha 8 393 abitant (dàto del Dic 2015 [1]), 'na süperfis de 3,25 km² e 'na densità de 2 582 ab./km². L'è tacaa ai cumün de Triugg, Albiaa, Machee e Lissun.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Suvich l'è mustraa in de la tabela chi desutta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
1Ajna xɨcajra'a jetze, Jesús pu huiirajraa u chi'ita. Au pu a'ará'a ajna tɨ a'avastɨme ɨ jaj. Aa pu a'utayeijxɨ. 2Aj mu mi eihua ajtyáxɨɨraca'a ɨ tyaɨte a'u tɨ a'ij eenya'a. Tyamua'a mu ti'itamui'icaa ɨ tyaɨtye. Aɨj pu cɨn atyajraa baarcu jetze tɨ aata'a a'acáva'acaa. Au pu i a'aracatii. Majta maɨn ɨ tyaɨte, aa mu a'ucaitɨma'acaa a'apueiri jetze cumu tɨ hua'uja'usi ɨ jaj. 3Ajta e'eyan tihua'ajmuá'ate seij nyuucari cɨme'e. Ayan tɨcɨn: ―A'atɨ hui tɨ ti'ihuastyahua'a, u pu a'umej tɨ tyaja'ahuaste'en. 4Aa pu auma'aca ratáhua'anáa imue'eri. Seica pu i imue'eri juye jetze huavatzɨ́jraa. Aj mu mi pina'ase utya'ɨmɨ ava'acanyáa, maraara'aje'ipɨ. 5Ajta seica pu huavatzɨ́jraa tetej tzajta'a a'u tɨ cai eihua chuej á'uca. Aj pu'i huara'ahuaa, a'ini capu huatyetyee ɨ chuej tɨ ucarutixɨ'ɨn ɨ naana'ara'an. Tɨ'ɨj huara'apɨstaca'a ɨ chuej, aj pu i ca'anacan ajnyej ɨ imue'eri. 6Ajta tɨ'ɨj u e'ire'enye ɨ xɨcaj, aj pu'i huara'ahuaa ɨ xɨcaj cɨme'e ɨ tɨ huanyej. Aj pu cɨn jij huara'ahuaa a'ini capu ajtanáana'ama'acaa. 7Ajta seica ɨ imue'eri, au pu a'uvatzɨ́jraa a'u tɨ a'utzicare'ejmee. Tɨ'ɨj aɨn tzicare'e huavaujse, aɨ pu i ra'ava'ana ɨ tɨ ti'ihuasti'ihuaca'a. Aɨj pu cɨn cai huácɨɨraca'a. 8Aru seica pu huavatzɨ́jraa a'u tɨ a'uré'en ɨ chuej. Aɨ pu xaa i ajnyej. Tɨ'ɨqui huavaujse. Tyamua'a pu'i tyu'ucɨɨraca'a. Seica pu imue'eri, ayan airajraa tɨ huacɨɨraca'a seij ajta seij tɨ ajnyej a'achu cumu anxɨte ɨ atzi tɨ cáté'etejma'acaa. Ajta seica, ayan tyu'ucɨɨraca'a a'achu cumu hueicate. Ajta seica, seite japuan tamuaamuata'a pu cáté'etejma'acaa seij ajta seij. 9Mɨ saj huitánajca'amua, xaanamuajri'i hui tyamua'a naa. 10Aj mu mi ajtyáxɨɨraca'a a vejli'i jemin ɨ Jesús aɨme ɨ maj jamuan á'ujhua'anya'a. Aj mu mi meyan tiraataihua'uri'i tɨcɨn: ―¿A'ini een cɨn peyan tihue'ixaate'e ɨ tyaɨte nyuucari cɨme'e tɨ cai a'atɨ yau'eite? 11Aj pu i ayan tyu'utanyúu tɨcɨn: ―Muejmi pu Dioj tyaja'amue'ixaate'e a'ahuauritaacan cɨme'e aɨjna tɨ ru'avaa aɨjna cɨme'e tɨ Dioj ari tie'ijta nainjapua iiyan chaanaca japua, ajta u tajapua. Ma majta aɨme ɨ seica, capu a'atzu rɨ'ɨri mej mi yau'eitaa mua'ara'ani a'ini capu Dioj ayan hua'uta'a. 12Ayaa pu ti'en: cɨme'en aɨjna ɨ a'atɨ tɨ á'ujca'anye tɨ ayan cɨj caj tiyau'eitaa a'ara'ani ɨ Dioj jemi, Dioj pu eihua huapɨ'ɨ raata'asin aɨjna. Ajta aɨjna ɨ a'atɨ tɨ cai á'ujca'anye tɨ eitze'e yau'eitaa a'ara'ani ɨ Dioj jemi, Dioj pu rá'ari'ira a'achu tɨ caj ari tiru'umua'aree. 13Aɨj nu cɨn neyan tyaja'amue'ixaate'e nyuucari cɨme'e mej mi cai yau'eitaa mua'ara'ani. Ayaa pu ti'en aɨme jemi. Aɨ mu maunyejnye'e, aru camu ti'itɨj seij. Majta mu ti'inamua, aru camu ti'itɨj namua. Camu majta yau'eite. 14Ayaa pu ari arauraste hua'a jemi a'ij tɨ ra'uyu'uxaca'a aɨjna ɨ Isaías tyaacan, ɨ tɨ ti'ixaxa'ata'a ɨ Dioj jetze ma'acan tɨcɨn: Muan xu xaa raanamua tɨj na'a tɨ i yu auumé. Ma sajta muan, caxu yau'eitaa xa'aju'un. Muan xu xaa maunyéjnye'eri xa'aju'un. Ma sajta, caxu ti'itɨj seijran. 15Ayaa ti'en, a'ini aɨ mu jemin antaujnaamɨ ɨ rutzajta'an. Cɨj mu'u caj tete'ityánajca'amua. Camu á'ujca'anye maj a'atanyéjnye'ere mej raaseij ti'itɨ tɨ pɨrɨcɨ. Na'ari cai, aɨ mu yau'eitaa mua'aju'un. Majta mu maunyéjnye'eri mua'aju'un mej raaseij ti'itɨ tɨ pɨrɨcɨ. Majta mi ra'astíjrá mua'aju'un ɨ maj ranamua. Majta mu nyeetzi jemi ye ve'eré'eninyéica mua'aju'un nyej ni tihua'utauuni'i. Ayaa pu cɨme'en tira'uyu'uxaca'a aɨjna ɨ Isaías tyaacan. 16’Ma sajta muan i saj á'ujhua'an nya jamuan, sata'aj huataujtyamua'ave'en saɨjna cɨme'e ɨ saj huityánajca'amua sej si ra'ara'astijre'en ɨ saj ranamua, sajta ahuaujca'anyen saj a'atanyéjnye'ere sej si raaseij ti'itɨ tɨ pɨrɨcɨ. 17Ayaa nu tyaja'amue'ixaate'e tzaahuati'ira'a cɨme'e, mui'itɨ ɨ maj rɨ'ɨ ti'ityetyaɨtestaca'a, majta aɨme ɨ maj ti'ixaxa'ata'a ɨ Dioj jetze ma'acan, eihua mu raxe'eva'acaa mej meyan tyu'useij a'ij sej seri ti'iseij inye jemi. Ma majta, camu a'atzu raaseij. Ayaa mu che'eta mana'a ti'ijxe'eva'acaa mej meyan raanamua a'ij sej seri ti'inamua inye jemi. Ma majta, camu xaa nya'u raanamuajri'i. 18’Casi'i, xaanamuajri'i a'ij tɨ huataujmua'a i nyuucari tɨ cɨme'en raxa aɨjna ɨ a'atɨ tɨ raahuaste ɨ imue'eri. 19Tɨ pua'a a'atɨ raanamua ɨ nyuucari tɨ cɨme'en raxa Dioj tɨ tie'ijta nainjapua iiyan chaanaca japua, ajta u tajapua, tɨ pua'a aɨn cai yau'eitaa, aɨjna tɨ a'ij pua'a een aɨ tzajta'a huataseijre'esin. Aj pu i rá'ari'ira ɨ nyuucari tɨ rú'umua'areeracaa. Aɨjna ɨ a'atɨ, ayaa pu een tɨj ɨ imue'eri tɨ huavatzɨ́jraa ajna juye jetze. 20Ajta, aɨjna ɨ imue'eri tɨ huavatzɨ́jraa ɨ tetej tzajta'a, ayaa pu een tɨj ɨ a'atɨ tɨ anacai ra'aranajchaca'a ɨ tɨ raanamuajri'i. 21Aru capu ti'itɨ japuan ninyei aɨjna ɨ a'atɨ. Tɨ pua'a a'atzu rajpueitzi aɨjna cɨme'e mej seica ra'axaahuari'ira maɨjna cɨme'e tɨ ra'ara'astijre'e inyeetzi, na'ari tɨ pua'a seica a'ij pua'a ma raaruure, cɨj pu'u te'eviicue'ira a'ame. Ca'anacan pu ma nyajauujɨsin. 22Aɨjna tɨ hui huavatzɨ́jraa a'u tɨ a'utzicare'ejmee, aɨ pu ayen een tɨj seij ɨ tevi tɨ xaa ranamua ɨ nyuucari. Aru eihua pu ti'imuajcaa aɨjna cɨme'e a'ij tɨ te'eme iiyan chaanaca tyej japuan seijre'e. Ajta, nain tɨ tí'ijcha'ɨ, aɨ pu raamue'itɨ aɨjna ɨ tevi. Aɨj pu cɨn, cai che'e ra'utamua'areera a'ij tɨ tiraanamuajri'i. Capu ajta che'e rɨ'ɨri tɨ aɨn tevi ayan raatyavaɨre'en ɨ Dioj. 23Ajta aɨjna ɨ imue'eri tɨ huavatzɨ́jraa japuan ɨ chuej tɨ huare'en, ayaa pu een tɨj ɨ a'atɨ tɨ yau'eite tɨ'ɨj raanamua ɨ nyuucari. Eihua pu ti'ijvaɨre'e ɨ Dioj. Yaa pu tiraatatuire'esin ɨ Dioj jemi tɨj aɨjna ɨ imue'eri tɨ huacɨɨraca'a a'achu cumu anxɨte tɨ cáté'etejma'acaa, na'ari hueicate ca'ɨn seite japuan tamuaamuata'a ɨ imue'eri. 24Ajtahua'a seij ayan tihua'uta'ixaa ɨ nyuucari cɨme'e aɨjna ɨ Jesús. Ayan tɨcɨn: ―Ayaa pu ti'irɨnyaca ijii Dioj tɨ tie'ijta iiyan chaanaca japua, ajta u tajapua. A'atɨ pu imue'eri huahuaste japuan ɨ ruchuej tɨ huare'en. 25Ajta e'eyan matɨ'ɨj náijmi'i tícu'utzuca'a, saɨj pu hui ave'ere'enye tɨ rájchaɨre'e aɨjna tɨ chuej ticha'ɨ. Ajta aɨn tɨ rajchaɨre'e, aɨ pu ɨxaj huahuaste tzajta'an aɨjna ɨ triigu. Aj pu i á'uraa. 26Aj pu i ajnyej aɨjna ɨ triigu, ajta aɨjna ɨ ɨxaj. Tɨ'ɨj huavaujse, aj pu i huíjmueiyuxɨ aɨjna ɨ triigu. Aj mu mi raamua'areeri'i tɨ ajta seij huáviviihuaca'a ɨ imue'eri a'ini capu huíjmueiyuxɨ aɨjna ɨ ɨxaj. 27Majta maɨn ɨ mej ti'imuare'e, au mu hui a'uju'un mej mi tiraata'ixaate'en aɨjna tɨ chuej ticha'ɨ. Meyan tɨcɨn: “Tavastara'a, tɨ pua'a paɨn huahuaste imue'eri tɨ re'en aujna a'a chuej japua, ¿a'uni ajnyej aɨjna ɨ ɨxaj?” 28Aj pu i aɨjna tɨ chuej ticha'ɨ, ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: “Saɨj tɨ nyejchaɨre'e ayan naaruu.” Majta meyan tiraataihua'uri'i aɨme ɨ mej ti'imuare'e meyan tɨcɨn: “¿Ni mua'araanajchi tyaj u a'uju'un tyaj ra'ijcuuxɨ'ɨn tyaɨjna ɨ ɨxaj?” 29Aj pu i ayan tyu'utanyúu tɨcɨn: “Capu ruxe'eve'e sej raacuta saɨjna ɨ ɨxaj, a'ini tɨ pua'a seri ra'ijcuunan aɨjna ɨ ɨxaj, ajta pu áijcuuxɨjsin aɨjna ɨ triigu a'ini rujetze pu huáuu. 30Che'e ayan eenye'en tɨ naijmi'i huavaujse'en asta cai tyaja'ure'enyen tye'entia'asin. Aj nu ni hua'utaijte'esin aɨme ɨ mej ti'imɨjhuaca mej mi anacai ra'ijcuuxɨ'ɨn maɨjna ɨ ɨxaj, mata'aj raajɨ́'ɨque'en mej mi rajsaɨre'en mata'aj ra'antyataira. Majta e'eyan, maɨn maru'utyátuaasin maɨjna ɨ triigu u chi'ita, a'u mej tyéjé'eyuuhuaca.” 31Jesús pu ajtahua'a seij hua'uta'ixaa ɨ nyuucari. Ayan tɨcɨn: ―Ayaa pu ti'en Dioj tɨ tie'ijta iiyan chaanaca japua, ajta u tajapua. Ayaa pu een tɨj tu'upi ti'itɨ tɨ ayan antyahuaa tɨcɨn mustaaza. A'atɨ pu raahuaste ɨ atza'ara'an ajna a'ahua'a a'u tɨ tya'atachuej. 32Aɨjna ɨ mustaaza, ayaa pu e'enye'en tyajatze'e tɨ eitze'e i'i cɨle'en cai seica ɨ atzij. Ma ajta, tɨ'ɨjta huavaujse'en, eitze'e pu ajtɨtɨ'ɨ a'ame cai seica ɨ tu'upi tɨ iiyan seijre'e chaanaca japua. Yaa pu ajtɨtɨ'ɨ a'ame tɨj cɨye. Aj mu mi ave'ere'enyejsin ɨ pina'ase maj ra'ara'a mej mi antyájautauritu'ajte'en an cɨya'ara'an jetze. 33Ajtahua'a seij nyuucari hua'uta'ixaa. Ayan tɨcɨn: ―Ayaa pu ajta ti'en cɨme'en Dioj tɨ tie'ijta iiyan chaanaca japua, ajta u tajapua. Ayaa pu een tɨj aɨjna ɨ levaduura. Aɨjna ɨ jɨita'a, aɨ pu hueica mediida ru'utyajraa ɨ ariina. Aj pu i rajcueijtzitaca'a levaduura jamuan. Ajta aɨn ɨ levaduura, aɨ pu tzajta'an huanyajxɨ nainjapua ɨ cueijtzi. 34Ti'itɨ tɨ na'a tɨ tihue'ixa'atyahua'a ɨ tyaɨte, Jesús pu nain tihua'uta'ixaa nyuucari cɨme'e. Capu ti'itɨ hué'ixaatya'acaa tɨ ahuaurite silu nyuucari pu'u cɨme'en. 35Ayaa pu tyu'uruu tɨ ij ayan aráurasten a'ij tɨ tyu'utaxajtaca'a aɨjna ɨ tɨ ti'ixaxa'ata'a ɨ Dioj jetze ma'acan tɨcɨn: Nyaa nu tihua'uta'ixaate'esin nyaɨjna cɨme'e ɨ nyuucari. Nyaa nu nyaɨjna huataxajta, aɨjna tɨ ru'avaa nain xɨcaj tzajta'a tɨ yu e'ivere'enye tɨ'ɨj Dioj raatyataahuaca'a eijna i chaanaca tyaj japuan yen seijre'e. 36Aj pu i Jesús airajraa ɨ tyaɨte jemi. Aj pu i utyajrupi u chi'ita. Au mu ajtyáxɨɨraca'a jemin aɨme ɨ maj jamuan á'ujhua'anya'a. Aj mu mi meyan tiraata'ixaa tɨcɨn: ―Aisɨ, taata'ixaate'e a'ij tɨ huataujmua'a aɨjna ɨ nyuucari aɨjna tɨ cɨme'en raxa ɨ ɨxaj tɨ huavaujse a'u tɨ e'ejnye tasaahua japua. 37Aj pu i Jesús ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Aɨjna ɨ tɨ raahuaste ɨ imue'eri tɨ re'en, nyaa nu nyaɨn pueen, inyaa i nyaj nyajta tyaata'a jetze a'iraanye. 38Ajta aɨjna ɨ tasaahua, ayaa pu huataujmua'a tɨcɨn ɨ chaanaca i tyaj japuan yen i'i seijre'e. Aɨjna ɨ imue'eri tɨ re'en, ayaa pu e'en tɨj aɨme ɨ maj ahuaujca'anye tɨ Dioj tihua'utaijte'en. Ajta aɨjna ɨ ɨxaj, ayaa pu e'en matɨj aɨme ɨ maj i'ityaɨtestyamua'ame'en aɨjna ɨ tiyaaru'u. 39Ajta hui aɨjna tɨ rájchaɨre'e, aɨjna tɨ raahuaste ɨ ɨxaj, ai pu aɨn pueen aɨjna ɨ tiyaaru'u. Ajta, aɨjna ɨ xɨcajra'a me jetzen ti'itzaanan, ayaa pu huataujmua'a tɨcɨn ajna xɨcajra'a tɨ jetzen te'entipua'ari i chaanaca japua. Majta maɨn ɨ mej ti'itzaanan, ai mu aɨn pueen ɨ mej ti'ivaɨre'e u tajapua Dioj tɨ e'eseijre'e. 40Ayaa pu che'eta na'a te'eme ajna xɨcajra'a tɨ jetzen nain te'entipua'ari a'ij mej titetyujcha'ɨ matɨ'ɨj rá'ijcuuxɨ́ɨn maɨjna ɨ ɨxaj mej mi ra'antyataira. 41Nyajta inyaa, i nyaj nyajta tyaata'a jetze a'iraanye, nyaa nu hua'utaijte'esin aɨme ɨ mej ti'ivaɨre'e u tajapua mej mi á'ucɨɨnye nainjapua tɨj na'a ɨ nyaj cɨn antinmua'aree mej mi aun hue'irajtuaani aɨme ɨ maj a'ij pua'a tirata'aca ɨ Dioj, aɨme ɨ maj a'ij pua'a rɨcɨ. 42Au mu huája'ucáhua'axɨjsin aɨjna tzajta'a a'u tɨ anu'utaa. Au mu ruyeinixɨ'ɨsin eihua, majta ancurá'ujcɨ'ɨmáa mua'aju'un ɨ rutamej cɨme'e maɨjna cɨme'e mej huapɨ'ɨ rajpueijtzi. 43Majta maɨn ɨ maj meyan rɨcɨ a'ij tɨ ti'ijxe'eve'e ɨ Dioj, ayaa mu maun e'eséira'a mua'aju'un aujna hua'aya'upua tɨ tie'ijta. Ayaa mu seira'a mua'aju'un tɨj ɨ xɨcaj tɨ aiiraxɨ'ɨxɨre ɨ aiitɨri jetze. Ajta, a'atɨ tɨ na'a tɨ huiityajnamua, che'e aɨn raanamua tyamua'a naa. 44’Aujna a'u tɨ Dioj tie'ijta, iiyan chaanaca japua, ajta u tajapua, ayaa pu ti'irɨni tɨj ɨ a'atɨ tɨ ti'itɨ tɨ huátyau tɨ ru'avaa, tɨ ajta huapɨ'ɨ ti'ijnajchi. Au pu ráatyau tasaahua japua. Aj pu i ajtahua'a raatyá'avaata aujna che'eta mijmu. Eecan pu rutyamua'ave'e aɨjna cɨme'e tɨ ráatyau. Aɨj pu cɨn, nain tuani a'achu tɨ caj tí'ijcha'ɨ. Aj pu i e'eyan, aɨ pu rananan aɨjna ɨ chuej. 45’Ajta, ayaa mu rɨcɨ aɨme ɨ maj rahuahuau mej mi maun a'utyarute Dioj tɨ e'eseijre'e, ayaa mu che'eta mana'a rɨcɨ tɨj a'atɨ tɨ ti'itu'araca. Aɨ pu a'ucha'acan tɨ aɨn rahuauni ti'itɨ perla tɨ naa e'en. 46Tɨ'ɨj seij huátyau, tɨ huapɨ'ɨ ti'ijnajchi, u pu á'umej tɨ ij nain tyu'utuaani a'achu tɨ caj tí'ijcha'ɨ. Aj pu i aɨjná nanan ɨ perla. 47’Ajtahua'a seij ɨ nyuucari: ayaa pu een Dioj tɨ tie'ijta iiyan chaanaca japua, ajta u tajapua. Dioj pu ayan rɨcɨ matɨj aɨme ɨ maj hue'ité vivi'iraca xajmua'ari cɨme'e tɨ vivéj. Matɨ'ɨj ra'atyáahua'axɨn a jaata'a, aj pu i cha'ana'a hue'itásaɨre'esin ɨ hue'ité. 48Matɨ'ɨj cai che'e u'uvejri ɨ xajmua'ari tzajta'a, aj mu mi ra'itapijsin a jaata'a maɨjna ɨ xajmua'ari. Matɨ'ɨj mi huáchijte'e á yaupíjsin aɨme ɨ maj hue'ité vivi'iraca. Au mu a'uráasajrá'ɨn. Aj mu mi hua'ava'ɨxɨ'ɨsin ɨ hue'ité maj re'en. Majta maɨn ɨ hue'ité ɨ maj re'en, sicɨri jetze mu hua'atyátuaasin. Majta ɨ maj cai re'en á mu huáuhua'axɨjsin. 49’Ayaa pu che'eta na'a te'eme ajna xɨcajra'a tɨ jetzen nain te'entipua'ari iiyan chaanaca japua. Aɨme ɨ mej ti'ivaɨre'e ɨ ta japua Dioj tɨ e'eseijre'e, aɨ mu huiiraaju'un mej mi hua'ava'ajajpuaxɨ'ɨn rujɨme'en ɨ tyaɨte ɨ mej a'ij pua'a rɨcɨ, majta ɨ maj xa'apɨ'ɨn rɨcɨ. 50Matɨ'ɨjta mi maun huauucáhua'axɨjsin ɨ oorno tzajta'a aɨme ɨ maj a'ij pua'a rɨcɨ mej mi rajpueijtzi mua'ara'ani taij cɨme'e. Au mu ruyeinixɨ'ɨn, majta ancurá'ujcɨ'ɨmáa mua'aju'un ɨ rutamej cɨme'e aɨjna cɨme'e maj rajpueijtzi. 51Aj pu i Jesús ayan tihua'utaihua'uri'i tɨcɨn: ―¿Ni sacai nain au'eitaa xa'araa muan? Aj mu mi meyan tiraata'ixaa tɨcɨn: ―Jee. 52Aj pu i ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Aɨj pu cɨn, tɨ pua'a saɨj tɨ tyu'ujmua'ate ɨ yu'uxari jetze, tɨ pua'a aɨn ajta a'utejcheni aɨjna jetzen ti'ihuaujmua'aten a'ij tɨ ti'irɨ'ɨri tɨ Dioj tira'ijte'en nain cɨme'e, ayaa pu eenya'a a'ame aɨjna ɨ a'atɨ tɨj saɨj tɨ huatyeechi'i. Eihua pu te'irajcha'ɨ aujna ruchi'ita. Ajta, a'anaj tɨ na'a pu tye'iraatɨ'ɨcɨ aɨjna tɨ ti'ijájcua, ajta tɨ ti'imí'ima'acan. ―Ayaa pu tihua'uta'ixaa aɨjna ɨ Jesús. 53Tɨ'ɨj Jesús ra'antipua'ari tɨ tihue'ixaate'e nyuucari cɨme'e, aj pu i á'uraa. 54Au pu a'ará'a a'u tɨ a'uve'ese. Aj pu i a'utyejche tɨ tihua'umua'aten hua'ateyujta'a. Majta maɨn ɨ maj raanamuajri'i, eecan mu a'ij ra'utaseij. Ayaa mu tyú'urixaatya'acaa tɨcɨn: ―¿A'uqui ya'urɨ́'ɨre amɨjna tɨ ayan tyamua'a naa tiru'umua'aree? ¿Ti'itajni muare'eri'ira'a pueen ɨ tɨ cɨn ayan rɨcɨ aɨjna ɨ tyaj cɨme'en a'ij yá'useij? 55Amɨjna, aɨ pu hui yaujra'an aɨjna tɨ ti'isi'ichaca. Ajta naanajra'an, aɨ pu aɨn pueen aɨjna ɨ Mariiya. ¿Ni macai maɨn pueen ɨ juutzimua'ame'en aɨjna ɨ Jacobo, ajta aɨjna ɨ José, ajtahua'a seij aɨjna tɨ ayan antyahuaa tɨcɨn Simón, ajta aɨjna ɨ Judás? 56¿Ni macai majta ye che ta jamuan, aɨme juutzimua'ame'en ɨ ma juuca? Tɨ pua'a ayan ti'ayajna, ¿a'uni e'ema'acan aɨjna ɨ mua'atziira'ara'an tɨ ya raatyajtuaa amɨjna mɨ Jesús? 57Matɨ'ɨj mi rá'anchueeraca'a maɨjna ɨ Jesús. Aɨj mu cɨn, mi raatamuari. Ajta, ayaa pu tihua'uta'ixaa ɨ Jesús tɨcɨn: ―Naimi'i mu rɨ'ɨ tiraata'aca aɨjna jemi ɨ tɨ ti'ixaxa'a ɨ Dioj jetze ma'acan. Ma majta, aɨme ɨ maj huacaitɨme a'u ma e'eche, majta aɨme ɨ tyaɨtestyamua'ame'en ɨ mej e'eche jamuan, camu rɨ'ɨ tiraata'aca. 58Aj pu i cɨn cai eihua ayan tyu'uruu aɨjna cɨme'e ɨ muáre'eri'ira'ara'an aujna a'ini camu ra'atzaahuatya'acaa.
Copyright
Learn More


text:
Pianaid
Stand a quall ch'as dîs normalmänt un pianaid (pl pianîd) l'è un starlôt zilèst ch'as vàdd anch da la Tèra e ch'as môv anch rispèt a cäli ètri strèl ch'i n s môven ménga int'al zîl. I pianîd ch'a vdän i én donca quî chi gîren atåurn al såul. Int'la nòstra època a sän stè bón ed vàdder anch' Uràn e Netón. As pôl vadder Plutån såul col telescòpi e, anch' se par di mondi ed tänp l'è stè considerè un pianaid, adès l'è considerè un pianidén. Dåpp la rivoluziån copernichèna la Tèra l'è stè considerè un pianaid cme chi èter. La léssta dî pianîd atåurn al såul l'è:
e fåurmen al sistêma solèr. La stòria d'la clasificaziån ed Plutån la s fà vadder che la stòria d'l astronomî l'è pénna ed starlût ch'i én stè clasifichè mèl. Acsé quand al Giuseppi Piazzi l'avêva dscuêrt un starlòt ch'as muvêva int'al zîl la sîra dal prémm d'l ân dal 1801 as cardêva a un pianaid nôv. Invêzi i dscuvrénn che l'era Ceres, al prémm d'una sêrie ed starlût ch'i gîren atåurn al såul mo chi n'én brîsa i pianîd: i asteròid.
Un'ètra rivoluziån int'la stòria dî pianîd l'è stè qualla ed dû astrònom svézzer, Mayor e Didier Quelot, ch'i àn dscuêrt dî pianîd ch'i gîren atåuren al såul. I àn dscuêrt al prémm pianaid extrasolèr. Al nommer dî pianîd extrasolèr al crass sänper e i strumént d'oservaziån i parmatten d'individuèr i pianîd sänper pió luntàn e pió cén.
Môd ed dîr[modifica | mudéfica la surzéia]
- Al pôl dèr che st månnd al séppa l infêren d un èter pianaid.
Artéccol in dialatt bulgnais


text:
11 10
Ol dé 11 de utùer l'è 'l 284 ( 285 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 82 dé a finí l'an.
Ul dí 11 de utùer al è ul dí da pòost 284 ( 285 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 82 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1137 - Barbàster (l'Aragó): Ramon Berenguer IV, cunt de Barcelona, al signa col Ramir II, rei d'Aragó, ol compromess matrimonial con la sò tusa Peronella.
2003 - Lleida: al entra in servisse per ol pöblech ol Tren a Granda Velossità ch'al ünirà la sità con Madrid, passant per Saragossa.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1963 - Mily-la-Fôret (l'Ísola de Fransa, Fransa: Jean Coteau, scritur e diretur de sínema Franses, l'indomà de la mort de la sò granda amisa Édith Piaf.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
America central
L'America central a l'è voeuna di tre part del continent american (la pussee piscinina). La part del confin tra Statt Unii e Messich finna al Canal de Panama. A vòlt l'è considerada ona part de l'America del Nòrd. El paes pussee grand de la region a l'è el Messich (spagnoeu: México). L'America central la comprend anca i isol di Piccol e Grand Antill. I lengov che vegnen parlaa hinn el spagnoeu, el frances, l'ingles e l'olandes, puu i vari lingov di indigen. La maggior part de quèsta zòna la faseva part del vegg Regn de Noeuva Spagna, colònia de l'Imperi Spagnoeu. L'è stada anca la prima part de l'America a vess stada scoverta di Europee, perchè el Cristoforo Colombo l'è rivaa pròpri in di Bahamas.


text:
Gymnadenia conopsea
Gymnadenia conopsea l'è 'na piànta erbàcea de dimensiù picinìne che fà part de la famìa botànica de le Orchidaceae.
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è 'na piànta a portamènt bèl slanciàt, co le fòie che crès drìte, perpendicolàre al teré. La 'nfiurescènsa l'è bèla spèsa, cilìndrica, de 20 a 80 fiùr pesègn culùr lìla o che tìra al viòla, àle ólte pò a piö ciàr, condèn sperù 'ncürvàt envèrs el bas. 'Nvèrs séra i sènt de bù,
La fiurés 'ntrà la fì de la primaéra e l'istàt, 'nfìna al més de óst a segónt dei pòscc.
Habitat[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La preferés i pracc de mut, ma pò a le radüre 'ndèi bósch (boscài de pì o de zenéer). La crès tat sö teré calcàreo che silìceo ma col pH piötòst nèutro, teré bastànsa màgher e mìa tròp ömet ma mìa gne sèch.
Distribusiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Se la tróa facilmènt sö le Alpi, l'è 'nvéce ràra söi Apenì; Se la càta facilmènt pò a 'n töta Europa föra che 'ndèl'àrea Dinàrica, e pò a 'n Asia endèla part setentriunàla a nord de l'Himalaya.
La crès del pià culinàr enfìna a chèl subalpì, la pöl rià 'nfìna ai 2400 méter söl leèl del mar.


text:
Stamp:Cité un lìber
Contnù
Avis[modifiché la sorgiss]
Cost ëstamp-sì a ciama vàire paràmetro che a l'han nòm n'anglèis. Coma dovreje a dovrìa esse ciàir da 'nt l'esempi. A ven-o nen virà an piemontèis përchè al dì d'ancheuj i l'oma pa basta ëd risorse për steje dapress a tut, e sòn a l'é na part dël programa che a podrìa avej dj'evolussion ant lë stàndard antërnassional. An tute le manere, se a l'avèissa dle gran-e a capì chèich-còs che as fasa pa gnun sagrin a contaté n'aministrator e ciameje che a jë spiega lòn che a l'ha dë manca dë savej.
Ambelessì i vë smonoma un cit elench për ij nòm ëd paràmetro che a podrìo fé confusion:
- first ël nòm (për sòlit a son riferì a n'autor)
- last: ël cognòm (për sòlit a son riferì a n'autor)
- accessdate: data dl'ùltim contròl dël test (a serv për coj travaj che a peulo cangé ij sò contnù e deve dij problema con vòstr arferiment, parej i peule dì che a che data d'agiornament che i-j feve arferiment)
Sust[modifiché la sorgiss]
Cost ëstamp-sì a serv për fé na citassion normalisà d'un lìber. A l'é në stàndard antërnassional dël formà wikipedia, donca a l'é bon deuit dovrelo për fé dle citassion che a resta belfé a dovresse për tùit. Che a ten-a present che dovré costi stamp a l'é nen mach question dë standardisassion, ma ëdcò ëd formé na catalogassion automàtica dle citassion.
Esempi[modifiché la sorgiss]
Ën scrivend ant ël quàder ëd modìfica dël test:
{{Cité un lìber| first=Abraham | last=Lincoln | coauthors=U.S. Grant, Jefferson Davis | title=Resolving Family Differences Peacefully | publisher=Printing Press | location=Gettysburg | year=1861 | editor=Stephen A. Douglas | id=ISBN 0-12-345678-9}}
ant ël test an consultassion a së s-ciàira: Lincoln, Abraham; U.S. Grant, Jefferson Davis (1861). Stephen A. Douglas Resolving Family Differences Peacefully. Gettysburg: Printing Press. ISBN 0-12-345678-9.
Che a varda ëdcò[modifiché la sorgiss]
La categorìa djë Stamp për citassion (a fa mach basta dë sgnacheje ansima a l'anliura ambelessì sota) për trové la lista completa djë stàndard formaj për le citassion.


text:
Nimatullah Youssef Kassab Al-Hardini
Nimatullah Youssef Kassab Al-Hardini (Beit Kassab, 1808 – Kfifane 14 de dicémber 1858) l'è stái un religiùs libanès, sant de la césa católica.
La sò festa l'è el 14 de dicémber
Biugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Giüsèpp Kassab Al-Hardini l'è nasìd a Hardin, in del Liban, indel 1808. A vint'ann, in del 1828 l'è entrài in Seminàri e l'ha scèlt de fàss ciamà Nimatullah (Gràsia de Diu). L'è stài urdinàd prèt el dì de Nadal del 1833 a Kfifane. L'è stài prufesùr de Teulugia e el g'ha vìd cume stüdent anca un alter sant libanès: Charbel Makhlouf.
L'ha spès quasi tüta la vita in adurasiòn dal Santìsim, a pregà la Madòna, e a recità el rusàri [1][2].
L'è mòrt de polmonite el 14 de dicémber del 1858, a Kfifane. L'è stàì fà sant da Papa Giuànn Pàul II.


text:
La sindrome di Stendhal
La sindrome di Stendhal (La sìndrom ad Stendhal) 'l è 'n film ad scarésa dal 1996 ad Dario Argento ch'l à druâ, par la prima vòlta in Itâglia, di efèt speciài fat a 'l computer.
La sìndrom ad Stendhal, da 'l nóm dal scritōr francéś ch'al l'à patìda dabòṅ, 'l è 'n mâl ch'al culpìs dal vòlti al parsòni ch'i guàrdan dgl'òpri 'd art dimóndi bèli parchè i gh pōlan vgnir prilamènt ad tèsta, batarìa ad cōr, lansōr, caśèṅ in dla tèsta e mancamènt.
Cal film chè 'l è stâ qvél 'd Argento ch'l à muciâ sù da piò di suo in Itâglia, sinc migliàrd e quàtar ad franc.
Sunt
La pulisiòta Anna Manni (Asia Argento) la lavóra in dal repàrt rumàṅ ch'al cumbàt al viulénsi sesuàli. Dòp soquànt masamènt ad dóni viulentàdi a Firénse, al sò cap Manetti (Luigi Diberti) al la manda in Tuscàna p'r andàr-'g a fónd. A la galerìa di Uffizi chi lē la gh'à 'n mancamènt vdénd 'n òpra ad Bruegel, al "Vōl 'd Icaro", par via dla sìndrom ad Stendhal. 'L è 'n ragàs biónd ch'al gh dà na maṅ, Alfredo (Thomas Kretschmann). Chi lò 'l è però anc al manìac umisìda. Culpî da l’Anna, chi lò in séguit al s insfìlsa dènt'r a la cambra 'd albêrg in dua la dòrum lē e al la viulénta. La pulisiòta la s cata pò in na màchina in dua 'l óm l'è drē a cupàr n'atra dóna. In dal méntar la gh la cava a scapàr via armanénd però sgnada par sèmpar.
Dòp avér cuntâ incòsa a Manetti, chi lò al gh cunsìlia 'd andàr da 'l psicòlug Cavanna (Paolo Bonacelli) ma lē l'è misa mâl e la para via anc al sò muróś Marco (Marco Leonardi) ch'l éra andâ a catàr-la.
In séguit l’Anna la s déśda davśèṅ a na cascàda. Alfredo 'l è lè sèg.


text:
Boffalòra (LO)
Bufalòra (Boffalora, ma el sò num cumplét l'é Boffalora d'Adda in Italian) l'è un cumün de la pruìncia de Lod, Lumbardia cun 1 747 abitant (dàto del Dic 2015 [1]). L'é l'ültim paesìn prima de la pruincia de Cremuna, a andà vérs est.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Bufalòra l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Birds of Prey
- Gievgia, 5.2.2015, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 5.2.2015, 8:40, RTR
Questa saira ha lieu lemprima cursa da skis dals umens al Campiunadi mundial da skis alpin 2015 a Vail/Beaver Creek. La cursa ha lieu sin la pista cun il num «Birds of Prey», che vul dir utschè da rapina. Ella vala sco ina da las pli pretensiusas pistas da skis da lentir mund. Ma daco è questa pista uschè pretensiusa? E tgi eran ils gronds victurs sin la «Birds of Prey» als ultims campiunadis mundials Vail/Beaver Creek?


text:
Fischbach (LU)
Fischbach a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Willisau, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 8.04 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 719 abitant.
El cumün de Fischbach al se tröva a una altitüden de 637 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Ebersecken, Gondiswil (BE), Grossdietwil, Ufhusen, Zell. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fischbach l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1224 col nom de Viscebach.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Fischbach in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Nurvegia
La Nurvegia (Kongeriket Norge in bokmål e Kongeriket Noreg in nynorsk, Regn de Nurvegia) l'è un stat de l'Europa de la Region bureal, ch'el se tröva int la part ucidental de la Scandinavia. A est l'è tacaa a la Svezia, a nord-est a la Finlandia e a la Rüssia, a ovest al Mar de Nurvegia e a sud al Skagerrak. La so capital l'è Oslo. La gh'ha una süperfiss de 385.155 km² e una pupulaziun de pressapoch 4.700.001 abitant.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Norvegia (nom ufizial: Kongeriket Norge / Kongeriket Noreg) a l'è una munarchia custitüziunala.
El rè a l'è Harald V (del 1991).
El Prim Minister a l'é el Erna Solberg (del 2013).


text:
New York (stat federal)
El stat de New York a l'è un stat federal di Stat Ünii d'America. Al gh'ha una süperfiss de 141.205 km² e una pupulaziun de 19.227.088 abitant.
A l'è tacaa a nord e a ovest al Canada, a süd a la Pennsylvania e al New Jersey, a est al Vermont, al Massachusetts, al Connecticut e a l'Ucean Atlantigh.
La capital a l'è Albany (95.658 abitant). La cità püssee pupulada del stat a l'è New York City (8.091.700 abitant). Alter cità cun püssee de 100.000 abitant a hinn Buffalo, Rochester, Yonkers e Syracuse.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El stat de New York al gh'ha 31 grand eletur in di eleziun presidenziaj de l'Üniun. Mudel:New Yorklmo:New York


text:
1Rü Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —Rü pemaã nüxü̃ chixu i ñaã ore na tama nüxü̃ na perüxoexü̃ca̱x na choxü̃́ peyaxõgüxü̃. 2—Rü ngutaque̱xepataü̃güwa tá pexü̃ ínawoxü̃. Rü aixcüma tá nawa nangu na texé pexü̃ ḏaixü̃ rü tá nagu tarüxĩnüxü̃ na ngẽmaãcü mexü̃ Tupanaca̱x taxüxü̃. 3—Rü ngẽmaãcü tá pemaã namaxẽ i duü̃xü̃gü, erü taguma nüxü̃ nacua̱xgü ya Chaunatü, rü choxü̃ rü ta tama nacua̱xgü. 4—Rü pemaã nüxü̃ chixu i ñaã ore i ñu̱xmax, na nüxna pecua̱xãchiexü̃ca̱x i ngẽxguma yixcüra ngẽmaãcü pexü̃ nangupetügu. —Noxri rü tama pemaã nüxü̃ chixu i ñaã ore, yerü petanügu charüxã̱ũ̱x. 5—Natürü i ñu̱xma rü tá pexna íchixũ na Chaunatü ga núma choxü̃ mucüxü̃tawa na changẽxmaxü̃ca̱x. Rü pema rü taxúema choxna peca na ngextá tá na chaxũxü̃. 6—Natürü poraãcü pengechaü̃güama erü pemaã nüxü̃ chixu i ngẽma ore. 7—Natürü aixcüma pemaã nüxü̃ chixu rü pexca̱x narümemaẽ nixĩ na Chaunatüca̱x chataeguxü̃. Rü ngẽxguma chi tama Chaunatüxü̃tawa chaxũxgu rü tãũ chima núma naxũ i Naãẽ i Üünexü̃ i pexü̃ rüngü̃xẽẽxü̃. Natürü ngẽxguma ngẽ́ma chaxũxgu rü choma tá núma chanamu i Naãẽ i Üünexü̃. 8—Rü ngẽxguma Naãẽ i Üünexü̃ núma ũxgu rü tá guxü̃ i duü̃xü̃güxü̃ nüxü̃ nacua̱xẽẽ na yapecaduã̱xgüxü̃. Rü tá nanango̱xẽẽ i ñuxãcü na yiĩxü̃ i ngẽma maxü̃ i Tupanape̱xewa aixcüma mexü̃. Rü tá duü̃xü̃güxü̃ nüxü̃ nacua̱xẽẽ na Tupana tá napoxcuexü̃ i duü̃xü̃gü naxca̱x i norü pecadugü. 9—Rü nüma i Naãẽ i Üünexü̃ tá duü̃xü̃güxü̃ nüxü̃ nacua̱xẽẽ na pecaduã̱xgüxü̃ yiĩxü̃ erü tama choxü̃́ nayaxõgü. 10—Rü tá nanangúexẽẽ i ñuxãcü na yiĩxü̃ i ngẽma maxü̃ i Tupanape̱xewa aixcüma mexü̃, erü choma rü tá Chaunatüxü̃tawa chaxũ, rü pema rü tãũtáma marü choxü̃ pedaugü. 11—Rü Naãẽ i Üünexü̃ tá duü̃xü̃güxü̃ nüxü̃ nacua̱xẽẽ na Tupana tá napoxcuexü̃ i duü̃xü̃gü i chixexü̃ ügüxü̃, erü Tupana rü namaã nanaxuegu na marü napoxcuãxü̃ i Chataná i ñoma i naãnemaã icuáxü̃. 12—Choma rü choxü̃́ nangẽxma i muxü̃ma i to i ore i pemaã nüxü̃ chixuxchaü̃chiréxü̃. Natürü ega ñu̱xma chi pemaã nüxü̃ chixuxgu rü tãũ chima nüxü̃ pecua̱xgü. 13—Rü Tupanaãẽ i Üünexü̃ rü nüxü̃ nixu i ore i aixcüma ixĩxü̃xĩcatama. Rü ngẽxguma núma naxũxgu rü nüma tá pexü̃ nangúexẽẽ i guxü̃ma i ore i aixcüma ixĩxü̃. Erü nüma rü tama nüẽchama tá nidexa, natürü ngẽma ore i Chaunatüxü̃tawa rü chauxü̃tawa nüxü̃ naxĩnüxü̃xü̃xica tátama nixu. Rü tá pexü̃ nüxü̃ nacua̱xẽẽ i guxü̃ma i ṯacü i yixcüra tá ngupetüxü̃. 14—Rü nüma rü tá choxü̃ nataxẽẽ, erü chauxü̃tawa tá nanayaxu i norü ngu̱xẽẽtae, rü ñu̱xũchi tá pexü̃ nangúexẽẽ namaã i ngẽma ngu̱xẽẽtae. 15—Guxü̃ma i Chaunatüaxü̃́ ngẽxmaxü̃ rü choxrü ta nixĩ. Ngẽmaca̱x pemaã nüxü̃ chixu rü Naãẽ i Üünexü̃ rü chauxü̃tawa tá nanayaxu i norü ngu̱xẽẽtae, rü ñu̱xũchi pexü̃ tá namaã nangúexẽẽ. 16—Rü paxa tãũtáma choxü̃ pedau. Natürü ngẽmawena rü wena táxarü choxü̃ pedau erü Chaunatüxü̃tawa tá chaxũ —ñanagürü ga Ngechuchu. 17Rü yexguma ñuxre ga toma ga Ngechuchuarü ngúexü̃gü rü togüna tacagü, rü ñatarügügü: —¿Ṯacüchiga nixĩ na ngẽma ñaxü̃: “Rü paxa tãũtáma choxü̃ pedaugü. Natürü ngẽmawena rü wena táxarü choxü̃ pedaugü”, ñaxü̃? ¿Rü ṯacüchiga ta nixĩ na ñaxü̃: “Choma rü Chaunatüxü̃tawa tá chaxũ”, ñaxü̃? 18—¿Rü ṯacüchiga ta nixĩ na ñaxü̃: “Rü paxa tãũtáma choxü̃ pedaugü”, ñaxü̃? Rü yixema rü tama nüxü̃ tacua̱xgüéga na ṯacüchigaxü̃ tamaã yaxuxü̃ —ñatarügügü. 19Rü Ngechuchu rü nüxü̃ nacua̱xama ga nüxna na tacagüchaü̃xü̃ ga tomax. Rü yemaca̱x ñanagürü toxü̃: —Choma rü marü pemaã nüxü̃ chixu rü paxa tãũtáma choxü̃ pedau, natürü ngẽmawena rü wena táxarü choxü̃ pedau. ¿Rü ngẽma dexaca̱xtama i pegüna pecagüxü̃? 20—Rü aixcüma pemaã nüxü̃ chixu rü pema rü tá pexauxe, rü tá pengechaü̃gü. Natürü ñoma i naãnecü̱̃ã̱x i duü̃xü̃gü rü tá nataãẽgü. Natürü woo pema tá pengechaü̃gü, rü ngẽma perü ngechaü̃ rü tá taãẽxü̃ nananguxuchi. 21—Ngẽxguma wüxi i nge íraxacüchaü̃gu rü inaxi̱xãchiãẽ, erü ingu̱xneca. Natürü ngẽxguma marü tabuxgu ya ngĩrü õxchana, rü nüxü̃ iyarüngüma na ñuxãcü poraãcü ngĩxü̃́ na nangu̱xchiréxü̃ i noxrix, erü tümamaã itaãẽ ya ngĩrü õxchana. 22—Rü ngẽxgumarüü̃ tá ta pexü̃ nangupetü i pemax, erü ñu̱xma rü penaxi̱xãchiãẽgü. Natürü wena táxarü chataegu rü pexü̃ íchayadau. Rü ngẽxguma rü tá pexü̃́ nangẽxma i wüxi i taãẽ i taxucürüwama texé pexna yaxuxü̃. 23—Rü ngẽxguma ínanguxgu tá i ngẽma ngunexü̃ na yanguxü̃ i ñaã pemaã nüxü̃ chixuxü̃, rü taxuca̱xtáma ṯacüca̱x choxna pecagü erü aixcüma Chaunatü tá nixĩ ya pexna naxãcü i guxü̃ma i ṯacü i chauégagu nüxna naxca̱x pec̱axü̃. 24—Ñu̱xmarüta i pema rü taxuü̃ca̱xma chauégagu ípecagü. ¡Naxca̱x ípeca rü tá penayaxu i ngẽma naxca̱x ípec̱axü̃! Rü ngẽmaãcü rü tá aixcüma petaãẽgü. 25—Ñu̱xma rü cua̱xruü̃gügu chayaxuãcüma pemaã nüxü̃ chixu i ore. Natürü nawa tá nangu i ngunexü̃ i marü tãũtáma ngẽmaãcü pemaã nüxü̃ chixu. Rü ngẽxguma rü tá noxtacüma meã pemaã chanango̱xẽẽ i Chaunatüchiga. 26—Rü ngẽma ngunexü̃gu i pema rü Chaunatüxü̃tawa tá chauégagu naxca̱x ípeca i ṯacü i penaxwa̱xexü̃. Rü taxuca̱xma tü̱xcüü̃ choma tá Chaunatüxü̃tawa pexü̃́ naxca̱x íchaca, erü nümatama ya Chaunatü rü woetama pexü̃ nangechaü̃, erü pema rü choxü̃ pengechaü̃ rü peyaxõgü na naxü̃tawa ne chaxũxü̃. 28—Chaunatüxü̃tawa ne chaxũ na ñoma ga naãnewa chaxũxü̃ca̱x. Rü ñu̱xma rü tá nüxna chataegu i ñoma i naãne na wenaxãrü Chaunatüxü̃tawa chaxũxü̃ca̱x —ñanagürü. 29Rü yexguma ga toma ga norü ngúexü̃gü rü ñatarügügü: —Ñu̱xma waxi nixĩ i meãxü̃chima tomaã cunango̱xẽẽxü̃ i curü ore i tomaã nüxü̃ quixuxü̃. Rü tama ṯacügu ixuxü̃ãcüma tomaã nüxü̃ quixu. 30—Rü ñu̱xma rü nüxü̃ tacua̱x na aixcüma guxü̃xü̃ma na cucuáxü̃. Rü taxuacüma texé ñuxũ ñatagürü cuxü̃. Rü ngẽmaca̱x nixĩ i tayaxõgüxü̃ na aixcüma Tupanaxü̃tawa na ne cuxũxü̃ —ñatarügügü. 31Rü Ngechuchu toxü̃ nangãxü̃ rü ñanagürü: —¿Aixcüma peyaxõgüxü̃ i ñu̱xmax? 32—Rü nawa tá nangu i ngunexü̃ rü ñu̱xmatátama nixĩ i na pegü pewoonexü̃. Rü wüxichigü i pema rü tá pepatawa pexĩ, rü chaxica tá nuã choxü̃ peta̱x. Natürü tama chaxica tá icharüxã̱ũ̱x, erü Chaunatü rü chauxü̃tawa nangẽxma. 33—Rü guxü̃ma i ñaã ore rü pemaã nüxü̃ chixu na chaugagu petaãẽgüxü̃ca̱x. Rü ñoma i naãnewa rü tá ngúxü̃ pinge. Natürü ¡peporae! erü choma rü marü nüxü̃ charüyexera i guxü̃ma i ṯacü i ñoma i naãnewa ngẽxmaxü̃ —ñanagürü.
Copyright
Learn More


text:
Il magazin da cultura ha il jazz
- Sonda, 9.7.2016, 11:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 9.7.2016, 11:03, RTR
Festival da Jazz a San Murezzan.
Durant ils mais da stad ha il magazin da cultura il jazz. Mintg'emna cun in auter tema or dal mund dal jazz.
Questa giada sa fatschentain nus cun il Festival da Jazz a San Murezzan che ha lieu dals 7 da fenadur fin ils 7 d'avust 2016. Il program cuntegna blers nums da musicists da grond renum: Stanley Clarke, Diana Krall, Al di Meola, Marcus Miller, Arturo Sandoval.
Redacziun: Esther Berther


text:
Sön
Sön (Suna in Piemuntes; Suno in Italian) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara. El gh'ha ona popolaziun de 2 823 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 21,3 km² e ona densità de popolaziun de 133 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Cunturbia, Buégn, Cavajet, Cressa, Funtanei, Mismarich e Vavru.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Sön l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Louis Pasteur
Louis Pasteur (27 de dezèmber del 1822 - 28 de setèmber del 1895) l'è stat en chìmich fransés che g'ha fat dele scopèrte de 'mportànsa fondamentàl en divèrsi camp de le scènse natürài, sùra de töt per chèl che riguàrda la chìmica e la microbiologìa. El g'ha dat el nòm a la tècnica ideàda de lü stès de la pasteurizasiù.
I sò contribùti en chìmica orgànica i è stacc la scopèrta del dimorfìsmo del àcit tartàrich. Col sò microscòpio el g'ha oservàt che l'àcit racémich el prezentàa dò fùrme de cristàl, en simetrìa a spècc. L'è stat per conseguènsa el scupridùr de le fùrme destrùrsa e sinistrùrsa che le deviàa el piàno de polarizasiù de la lùce col stès àngol ma 'n sènso contràre.
Cuntegnüü
Biografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è nasìt ai 27 de dezèmber del 1822 a Dole, en Frància, endóche 'l g'ha pasàt apò a la sò 'nfànsia. De zùen l'ìa mìa 'n stüdènt prometènt en scènse natürài; de fat, semài che 'l demustràa 'na quach inclinasiù particulàr l'ìa piötòst envèrs le matérie artìstiche e la pitüra. La sò prìma ambisiù l'ìa de fà 'l profesùr de art. Endèl 1842, dòpo de éser stat maèstro a la Scöla Reàl de Franche-Comté de Besançon, el g'ha utignìt el sò diplóma, condèna valütasiù de "mediòcre" en chìmica. Sò pàder el l'ha mandàt a la Scöla Normàl Süperiur de Parìgi, ma lé 'l dürarà mìa tat tép e pò 'l turnarà al paés endóche l'ìa nasìt. L'an dòpo però 'l tùrna amò a Parìgi e dòpo éser pasàt a la Scöla Normàl Süpériur, el deènta profesùr en Fìzica al Licèo de Digióne, aisebé che 'l sò véro 'nterès l'ìa zamò la chìmica.
Cuntribusiù scentìfiche[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El g'ha realizàt dei gran stüde sùra la microbiologìa e 'l g'ha aidiàt a mèter en bànda 'na ólta per töte la teorìa de la generasiù spontànea.
Isomerìa òtica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Endèl 1849 Pasteur el g'ha risulvìt el “mistéro” del àcit tartàrich (C4H6O6). Chèsta sostànsa la parìa ezìster en dò fùrme che gh'ìa la stèsa idèntica cumpuzisiù chìmica ma che gh'ìa dele caraterìstiche diferènte, a segónda de le sò urìgign: l'àcit tartàrich che vignìa de materiàl vivènt (per ezèmpe, chèl del vì) l'ìa 'n gràdo de polarizà la lùce, quan che 'nvéce chèl pruducìt en laboratóre en maniéra sintética el gh'ìa mìa chèsta proprietà aisebé che la fòrmula chìmica l'éres la stèsa.
Pasteur el g'ha ezaminàt col microscòpio dei cristài de sài furmàcc de àcit tartàrich de laboratóre e 'l g'ha fat càzo a 'n laùr curiùs: gh'ìa dei cristài de du tìpi diferèncc, precìs tra de lùr ma con strütüra a spècc, compàgn de le nòste mà. La cumpuzisiù l'ìa la stèsa, ma la maniéra de asociàs dei sò àtomi la püdìa éser diferènta e simétrica, e semài che giöna la polarizàa la lùce a dèstra, l'ótra la la polarizàa al contràre, cioè a sinìstra.
Amò piö curiùs l'ìa che, quan che l'ezaminàa i cristài de àcit tartàrich de urìgign natürài, i éra töcc de 'n tìpo apéna — che vülìa dì che i éser vivèncc i pruducìa àcit tartàrich de 'n tìpo apéna, chèl che 'l polarizàa la lùce a dèstra. Chèsta scopèrta la g'ha vülìt dì per lü la concesiù de la Legiù d'unùr Franséza, quan che 'l gh'ìa apéna 26 agn de età. Endèl 1854 l'è stat numinàt decàno de la Facoltà de Scènse a l'Üniversità de Lille. Sèt agn dòpo, a 33 agn, l'ìa zà diritùr e aministradùr dei stüde scentìfich a la stèsa Scöla Normàl Süperiùr endóche 'l gh'ìa stüdiàt.
Pasteurizasiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
En quach stüdiùs del sò tép, comprézo 'l chìmich todèsch famùs Justus von Liebig, i insistìa a dì che la fermentasiù l'ìa 'n procès chìmich e che gh'ìa mìa de bezògn de nisü organìsmi estèrni. Col sò microscòpio 'l Pasteur el g'ha scuprìt envéce che entràa 'n zöch du microrganìsmi — dò varietà de leàcc — che i éra la ciàf del procès. Giü 'l pruducìa l'àlcol e l'óter l'àcit làtich, che 'l ghe dàa 'n saùr àgher al vì e 'l la fàa nà a mal.
El g'ha isé ideàt en método nöf per eliminà i microorganìsmi che pöl degradà 'l vì, la bìra o 'l lat: dòpo de ìga seràt el lìquit en pröète bèle sigilàde, el la scaldàa 'nfìna a rià a 44 gràdi centìgradi per póch tép.
Dòpo 'na prima reasiù negatìva dei prudutùr al pensér de scaldà 'l vì, en esperimènt controlàt con dei lòcc de vì scaldàt e mìa scaldàt, s'è dimustràt che 'l procedimènt el funsiunàa. Gh'ìa nasìt la "pasteurizasiù", el procès che al dé d'encö el garantés la sigürèsa de 'na möcia de prodócc alimentàr.
Generasiù spontànea[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Pasteur el g'ha dimustràt apò che ògna procès de fermentasiù de decumpuzisiù orgànica l'è cauzàt de l'asiù de òrganìsmi vivèncc e che la multiplicasiù dei microorganìsmi endèi bröcc de cültüra l'ìa mìa 'l rezültàt de 'na generasiù spontànea. Per dimustràl, el g'ha ciapàt dei bröcc, el i ha facc bóer per sterilizài e pò 'l i ha mitìcc 'na part en fiàsch sigilàcc condèn fìlter che lasàa mìa pasà nesöna partezèla de pólver, e 'n ótra part en fiàsch che gh'ìa 'l còl lónch e ripiegàt en zó, 'n maniéra che la pólver la fàes fadìga a pasà dét e rià al bröt de cültüra.
Dòpo 'n pó de tép el g'ha oservàt che crisìa negót endèi bröcc de cültüra e chèsto vülìa dì che i organìsmi che gh'ìa cumparìt endèi fiàsch che gh'ìa mìa gne fìlter gne còl lónch e piegàt i vignìa del estèrno, facilmènt de la pólver sóta fùrma de spòre.
Isé 'l Louis Pasteur el g'ha mostràt che i microorganìsmi i se fùrma mìa de per sò cönt endèl bröt de cültüra, e isé 'l g'ha scontradìt la teorìa de la generasiù spontànea e dimustràt che ògna éser vivènt el vé de 'n óter éser vivènt (Omne vivum ex vivo), en prensépe scentìfich che l'è a la bàze de la teorìa de l'urìgin micròbica de le malatìe e che g'ha significàt en cambiamènt cencetuàl sö i éser vivèncc e l'inìsio de la Bcteriologìa modèrna.
El g'ha anunciàt i sò rezültàcc endèn gala a la Sorbona endèl 1864 e utignìt en gran sücès persunàl.
Atività cùtra la propagasiù de le malatìe[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A ìga risulvìt el probléma de l'indüstria vinìcola en maniéra isé brilànt, l'è stat automàtich che quan che 'na malatìa dei bàchi de séda la g'ha 'ncuminciàt a mandà 'n ruìna la prudusiù 'ndèl sud de la Francia, i ciamàes tùrna el Louis Pasteur. Chèsto 'l saìa negót de sétoi, ma quan che 'l g'ha cuminciàt a mitìi sóta 'l sò microscòpio el g'ha ést sübit che gh'ìa 'n parasìta che 'l i a 'mpestàa e isé pò a le fòie de le quai i se alimentàa. La sò diàgnozi la sarà dràstica: töcc i sétoi e le fòie 'mpestàcc i gh'ìa de éser distrugìcc e sustitüìcc con sétoi e fòie nöe.
El sò cuntribùto co la malatìa dei bàchi de séda, la g'ha tiràt l'atensiù apò a sö töte le ótre malatìe contagiùze. L'edèa che le malatìe le püdìes vègner trasmitìde 'ntra éser vivèncc l'ìa 'n anatéma. Se tratàa de 'n óter de chèi póncc dèboi che adès i è cunsideràcc inspiegàbii. Adognimòdo, gh'ìa negót de "òvio" endèl'edèa de 'na malatìa contagiùza.
Giü dei chirùrghi piö famùs che g'ha dat scult ai sügerimèncc del Pasteur l'è stat el britànich Joseph Lister, che 'l g'ha svelöpàt le edèe del Pasteur e 'l i ha sistematizàde endèl 1865. Lister l'è cunsideràt encö el pàder de la antisepsìa moderna, e 'l g'ha realizàt en càmbe radicàl endèla maniéra de fà le operasiù: i dutùr i gh'ìa de laàs le mà e doprà dei guàncc, i strümèncc i gh'ìa de éser sterilizàcc prìma de doprài, gh'ìa de netà le ferìde condèn quach sulusiù che copàa i mìcrobi. Prìma de Lister e Pasteur, ìga de pasà per le mà de 'n chirùrgo l'ìa, 'n divèrsi càzi, 'na sentènsa de gangréna e mórt.
El stès Pasteur, endèl 1871 el g'ha sügerìt ai dutùr dei öspedài militàr de fà bóer i strümèncc e le bènde. El g'ha ideàt el fùren, ciamàt "fùren Pasteur", che vignìa bù per sterilizà i strümèncc e töt el materiàl de laboratóre .
I vacìni de Pasteur[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Endèl 1880, el Pasteur l'ìa dré a fà dei esperimèncc söi pói per capéser i mecanìsmi de trasmisiù dei batéri che ghe fàa ègner el Coléra dei ozèi. Ensèma col sò asistènt, Charles Chamberland, i ghe inuculàa el batério (Pasteurella multocida) ai pói e i valütàa l'evulusiù de la malatìa.
La stória la dis che Pasteur l'ìa dré a ciapàs 'na vacànsa, e 'l g'ha dat encàrech al Chamberland de inuculà a 'n grùpo de pói condèna sèrta cültüra de batéri, prìma de pàrter pò a lü 'n férie. Ma 'l Chamberland el s'è desmentegàt de fal, e l'è partìt. Quan che töcc dù i turnàcc andré dòpo de 'n més, i pói i s'ìa mìa 'nfetàcc e la cültüra de batéri l'ìa amò là 'ndóche i l'ìa lasàda, ma 'n tòch piö dèbola. Chamberland 'l g'ha inuculàt i batéri ai pói a töte le fòze ma lur i vülìa mìa saìghen de mörer. I g'ha svelöpàt en quach sìntomi, e 'na versiù lezéra de la malatìa, ma i scampàa.
Lasistènt, dizorientàt, l'ìa dré per copò töcc i pói e ambià de nöf, quan che 'l Pasteur el l'ha fermàt: l'edèa de 'na vacinasiù l'ìa cunusìda zamò del 1796 e Pasteur el la cunusìa. El g'ha ispunìt amò 'na ólta i pói al coléra ma amò 'na ólta i è scampàcc perchè i gh'ìa elaboràt 'na risp'osta imunitària. Pasteur isé 'l g'ha mìa svelöpàt el prìma vacìno, ma 'l prim vacìno de batéri endebulìcc artificialmènt — a pàrter de chèl momènt lé gh'ìa mìa piö de bezògn de troò dei batéri adatàcc per fà 'l vacìno, se püdìa doprà i batéri de la malatìa stèsa ma 'ndebulìcc.
Pasteur el g'ha mitìt en pràtica chèsta scopèrta sübet endèl càzo de ótre malatìe cauzàde de agèncc batérich. Endèl 1881, el dà 'na demostrasiù dramàtica de l'eficàcia del sò vacìno cùtra 'l carbònchio: el g'ha inuculàt el sò vacìno a 'na metà de 'n ròs de pére e 'l g'ha inietàt el carbònchio (Bacillus anthracis) a l'ótra metà. De chèle vacinàde n'è mórt gnè öna, le ótre i è mórte töte.
Endèi sò stüde cùtra la ràbia, el dopràa i conécc enfetàcc co la malatìa, e quan che chèsti i mürìa el fàa sügà el tesùto nervùs per endebulì l'agènt patògeno che 'l la provocàa, che 'ncö sóm che l'è 'n virus. Endèl 1885 en pipì, Joseph Meister, l'è stat piàt de 'n cà rabiùs quan che'l vacìno de Pasteur l'ìa stat pröàt apéna condèn quach cà. El pipì el sarès mórt de sigür semài che 'l svelöpàa la malatìa, ma 'l Pasteur l'ìa mìa 'n dutùr, e se 'l ghe inuculàa 'l vacìno sènsa ìga prìma fat de le pröe 'l sarès nàt encùtra a problémi legài.
Adognimòdo, dòpo ìga cunsultàt dei óter coléghi, el s'è dicidìt a inuculàga a estès el vacìno al pipì. El tratamènt l'è stat en sücès totàl, el pipì l'è guarìt de la ferìda e 'l g'ha mai svelöpàt la ràbia.
Eredità scentìfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'espuzisiù de la sò "teurìa micròbica de le malatìa contagiùze", segónt la quàl töte le malatìe infetìve i è cauzàde de 'n quach mìcrobo che se difónt de 'na persùna a l'ótra, la g'ha reprezentàt l'inìsio de la midizìna scentìfica. G'ha vülìt dì che ògna malatìa l'ìa l'efèt evidènt (sìntom) de 'na càuza che püdìa véser sercàda e eliminàda per mès de 'n tratamènt specìfich. Endèl càzo de le malatìe contagiùze, bezognàa alùra sercà qual che l'ìa l'agènt che cauzàa ògna malatìa e pò troà la maniéra de combatìl. Per le sò atività, el Pasteur, l'è cunsideràt en pioniér de la microbiologìa modèrna.
Endèl 1973, l'Üniù Astronòmica Internasional la g'ha stabilìt de rindìga mèret al Pasteur e la g'ha 'ntitulàt en cratér del pianéta Màrte.
Bibliografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Debre, P.; Forster, E.: "Louis Pasteur". Johns Hopkins University Press, October 2000; ISBN 0-8018-6529-8.
- Tiner, John Hudson: "Louis Pasteur: Founder of Modern Medicine". Mott Media, 1990; ISBN 0-88062-159-1 (paperback). Biografìa en inglés.
- Antonio Saltini Storia delle Scienze Agrarie vol. IV, L'agricoltura al tornante della scoperta dei microbi Edagricole, Bologna ,1989, ISBN 88-206-2415-X, pagg. 1-97, 387-404
- Vallery Radot René Vie de Pasteur, Flammarion 1937
- Dr. Paul de Kruif, "Cazadorres de Microbios", Edigrama Ltada, Colombia, 2005.
- Dr. Paul de Kruif,"Cazadores de Microbios", Versiù de la 64 versiù todèsca, 1973


text:
Ernest Rutherford
Sir Ernest Rutherford (nasìt a Brightwater ai 30 de Löi del 1871; mórt a Cambridge, Inghiltèra ai 19 de utùer del 1937) l'è stat en chìmich e fìzich britànich de urìgin Neo Zelandéza. L'è cunsideràt el pàder de la fìzica nücleàr. El g'ha scuprìt i ràgi àlfa e i ràgi béta e pò a 'l fenòmeno che fà che la radioatività la compórta 'na dizintegrasiù de l'elemènt chìmich che 'l la emèt. Chesta öltema scopèrta la g'ha valìt el prémio Nobel per la Chìmica endèl 1908. L'è stat sèmper lü a mèter en evidènsa l'ezistènsa de 'n nùcleo atòmich, endèl quàl gh'è ünit ensèma töta la càrica elètrica puzitìva e quàze töta la masa de l'àtomo, e a rià a fà la prìma trasmutasiù artificiàl.
Semài che 'ndèla prìma part de la sò vìta el s'è dedicàt en töt e per töt a la sò ricérca, el g'ha 'nvéce pasàt la segónda part a 'nsegnà e a dirìger el laboratóre Cavendish a Cambridge, endóche gh'è stat scuprìt el neutróne e 'ndóche gh'è vignìt a completà la sò furmasiù i fìzich Niels Bohr e Robert Oppenheimer. La sò 'mportànsa en chèsta matéria l'è stàda de 'mportànsa fonsamentàl.


text:
Bülgaria
La Bülgaria (Бълrapия in bülgar) a l'è un paes de l'Europa balcaniga.
A l'è tacada a la Serbia, a la Macedonia, a la Grecia, a la Türchia e a la Rumania. El Mar Negher el bagna i sò cost.
La capital a l'è Sofia.
La gh'ha una süperfiss de 110.910 km² e una pupulaziun de pressapoch 7.700.000 abitant.
Del 1 de gena del 2007 la fa part de l'Üniun Eurupea.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Bülgaria (nom ufizial: Peпyблиka Бълrapия) a l'è una repübliga.
El president a l'è el Rosen Plevneliev (del 2012).
El Prim Minister a l'è el Bojko Borisov (del 2009).


text:
Machačkala
Machačkala (cirilligh: Maxaчkaлa; in aver: MaxIaчxъaлa; in cumucch: Marbaчkъaлa; in lak: Anži; di vòlt traslitteraa anca 'me Makhachkala) a l'è ona città de la Russia meridional.
La città la se troeuva in sul Mar Caspi e l'è la capital de la Repubbliga autònoma del Daghestan. Ghe viven 426.412 abitant.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La città la se troeuva in del centro del Daghestan, in sul Mar Caspi e longh la strada che la pòrta de Astrachan' a Baku, in Azerbaigian.
Machačkala l'è spartida in di trii distrett de Leninskij, Sovetskij e Kirovskij, de ciara origin sovietiga.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La città l'è stada fondada in del 1844 cont el nòmm de Petrovskoe: quest in onor al zar Peder I el Grand, che l'era passaa in del Daghestan in del 1722. I fondament hinn staa faa in sù l'antiga città de Tarki, che al dì d'incoeu l'è domà on quartee piscinin.
El paesòtt l'è diventaa on pòrt important e giamò in del 1857 l'ha ciappaa el titol de città, oltra che on nòmm noeuv, cioè Petrovsk-Port. I abitant del sitt però le ciamaven Anži Kala (cioè Fortezza de Terra).
El nòmm de adess l'è staa daa in del 1922, in onor del rivoluzionari comunista Magomed-Ali Dachadaev, che come scormagna el gh'aveva pròppi Machač.
Machačkala l'è stada colpida de on terremòt in del 1970.
Gemellagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sfax, Tunisia.
- Oldemburgh, Germania.
- Spokane, Statt Unii.
- Siping, Cina.
- Vladikavkaz, Russia.
- Yalova, Turchia.


text:
Santo Domingo
Santo Domingo l'è la capital de la Repüblica Dominicana. La so area la gh'ha 2.850.320 abitant e, la cità, l'è sitüada dinanz al Mar dei Caraibi. Santo Domingo la gh'ha el livel d'educaziun püsèe volt de tüta la naziun.
Persunagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Santo Domingo a l'è gemelaa cun:
- New York, Stat Ünì d'America
- Berlin,Germania
- Miami, Stat Ünì d'America
- Taipei, Taiwan
- Caracas, Venezuela
- Sarasota, Stat Ünì d'America
- Paris, Francia
- Madrid, Spagna
- Toronto, Canada
- Haifa, Israel
- Buenos Aires, Argentin-
- Boston, Stat Ünì d'America
- Berna, Svizzera
- Lundra, Regn Ünì
- Tenerife, Spagna
- Providence, Stat Ünì d'America
- La Guardia, Spagna


text:
Ales
Ales (inscì anca in Piemuntes; Alice Castello, ma antigament Alice Inferiore, in Italian; in tücc i cas l'acent el va in sü la a) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de 2 724 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 24,8 km² e ona densità de popolaziun de 110 ab./km².
El paes el se tröva al cunfin cun la Pruvincia de Biela (cumün de Cavajà, Ropul e Viverun) e 'l fa part de la Diocesi de Ivrea.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Ales l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Aktuelle Position
Interpresa
La SSR cumpiglia 5 unitads d'interpresa e 6 societads affiliadas. Ella è la pli gronda interpresa per medias electronicas en Svizra cun circa 6100 emploiadas ed emploiads u 5000 plazzas a temp cumplain, ina svieuta annuala da var 1,65 mia. francs, 17 programs da radio ed 7 programs da televisiun, sco era paginas d'internet e servetschs da teletext cumplementars. Cun ses programs da radio e - durant il temp d'emissiun principal – era cun ils programs da televisiun è ella en tut las quatter regiuns linguisticas a la testa dal martgà e sa fa valair cun success cunter numerus concurrents esters bler pli bainstants.
La SSR è in'interpresa da medias organisada tenor il dretg privat e manada tenor ils princips dal dretg d'aczias, ed ella è obligada da porscher in service public. Sia incumbensa sa basa sin la Constituziun federala, sin la lescha da radio e televisiun (LRTV) sco era sin la concessiun. Giuridicamain è la SSR in’uniun.
Sco interpresa da nonprofit sa finanziescha la SSR per radund 75 pertschient sur las taxas e per var 25 pertschient sur sia activitad commerziala. Ella è politicamain ed economicamain neutrala.
Documents


text:
Sluachia
La Slu(v)àchia (nom uficial Slovenská republika in sluach, repüblica sluvaca) l'è una repüblica de l'Europa central, e la so capital l'è Bratislava. A nod-ovest l'è tacaa a la Repüblica Ceca, a nord a la Pulonia, a est a l'Ücraina, a süd a l'Üngaria e a süd-ovest a l'Austria. la gh'ha una süperfiss de 49.037 km² e una pupulaziun de pressapoch 5.400.000 abitant.
La capital a l'è Bratislava.
A l'è un member de l'Üniun Eurupea.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Repüblica Sluaca e la Repüblica Ceca j'hinn nassüü el 1° de genar del 1993 da la division pacifica (ciamaa anca Rivulüzion de velüd), de la Cecusluvachia, che giamò del 1990 l'aveva ciapaa el nom de Repüblica Federal Ceca e Sluaca.
Urganizazion pulitica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Sluachia (nom ufizial: Slovenská republika ) a l'è una repüblica.
El president a l'è l'Andrej Kiska (del 2014).
El Prim Minister a l'è el Robert Fico (del 2012).


text:
Renània-Palatinàto
La Renània-Palatinàto (en todèsch: Rheinland-Pfalz) l'è giü dei sédes stacc (en todèsch: Länder) de la Repüblica Federàl de Germania. El stat el cuàrcia zó n'àrea de 19.846 km² e l'è tocàt dei fiöm Réno e Mozèla. La capital de la Renània Palatinàto l'è la cità de Magónsa (en todèsch: Mainz). Ótre cità 'mportànte del stat i è Kaiserslautern, Treviri, Coblènsa e Ludwigshafen. La popolasiù totàl del stat l'è de presapóch quàter miliù de abitàncc.
Geografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Renània-Palatinàto la cunfìna a nord col Land del Nord Réno-Westfalia, a èst co l'Assia e col Baden-Württemberg, a sud co la Frància (Alsàsia e Loréna) e col Land del Saarland, e a òvest col Lusembùrgo e col Bèlgio (Valònia) a òvest.
L'as principàl del stàt l'è 'l fiöm Réno, che 'l sègna 'l cunfì col Baden-Württemberg e l'Assia a sudèst, prìma de nà 'nvèrs la part setentriunàla del stat. La àl del Réno l'è delimitàda de cadéne de mucc mìa tat alcc.
Endèl nord-òvest gh'è la part meridiunàl dei mucc del Eifel. Piö a sud gh'è la cadéna de l'Hunsrück, che le se prolónga 'n chèla del Taunus de la bànda de là del Réno.
I teré culinùs endèl sud del stat i è ciamàcc Forèsta del Palatinàto (en todèsch: Pfälzerwald).
Chèst cadéne de mucc i è separàde l'öna de l'ótra dei aflüèncc del Reno: la Mozèla, la Lahn e la Nahe.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statistische Ämter des Bundes und der Länder
- ↑ Arbeitslosenquoten im September 2010 - Länder und Kreise. In: arbeitsagentur.de. Bundesagentur für Arbeit, abgerufen am 30. Setèmber 2010.


text:
Suleta
Suleta a l'è una citadina svizzera del Canton Suleta. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 6,29 km² e in del dezember del 2006 la gh'eva una popolazion de 15.086 abitant. L'è capital del cantun e capolögh del distret omònim del qual l'è anca l'ünegh comün member.
El cumün de Suleta al se tröa a una altitüden de 30 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bellach, Biberist, Feldbrunnen-St._Niklaus, Langendorf, Rüttenen, Zuchwil. La popolaziun l'è in magioranza de lengua tudesca.
Citaa gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Heilbronn, Baden-Württemberg, Germania, dal 1981
- Le Landeron, Svizzera, dal 2003
- Cracovia, Polonia


text:
San Zemiàn
Artéccol in dialètt mudnés
Sàn Žemiàn (Cugnìnt, 312 – Mòdna, 397), l'è stê väschev ed Mòdna e al vin cunsiderè un sànt da la Césa Catòlica.
L'è al sant protetór ed Mòdna e la sô fèsta l'è al 31 ed žnèr.
La vétta[modifica | mudéfica la surzéia]
Žemiàn l'éra ed famìa romàna. Al fò al diàcon dal väschev Antonio e al dvinté väschev quànd Antonio al muré. Al fò un ämm vutè a la religiòun, i fedél i l'arcórden pr'al potér ch'a s'giva ch'al gh'éssa sui dièvel; al fò per quäst ch'al gné ciamê a la córt ed Costantinòpoli, in-do l'andé a curèr la fióla dl'imperatór Gioviano. In dal 390 l'andé a un cuncéli cun Sant'Ambròš còuntra i ariàn: turnè indrê al s'fé aiutèr còuntra l'erešìa da di èter väschev ed la Rumàgna.
Miràcol[modifica | mudéfica la surzéia]
In pió dal viàž per curèr la fióla dl'imperatór, Sàn Žemiàn l'è cgnussù per èter dû miràcol.
In dal 452 Attila, al "flagèl ed Dio", gnù žò in Itàlia dal Vènet, al s'avšiné a Mòdna e al minaciò ed mätterla a fèr e fógh: i Mudnéš i dmandén aiùt a Sàn Žemiàn che cun del preghièr al fé gnìr žò la fumàna a lughèr la zitê: Attila a-n la vdé e al turnè indrê.
L'èter miràcol al fò quànd, in dal 1511, i francéš cmandè da Carlo d'Amboise i éren pròunt a atachèr Mòdna: la nòt tra 'l 17 e 'l 18 ed fervèr Sàn Žemiàn al s'parè davànti ai òç di francéš cùn l'aspèt dal dièvel. Inspavintè da ste apariziòun al capitàni e i suldè i scapén vìa a gàmb in spàla vérs Rubéra; e dimändi i murén andghè in Sèccia. Pòch tèimp däp anch al cmandànt al s'mazè a Curäžž.
Lébber[modifica | mudéfica la surzéia]
(manca):
- G. Boccolari, Aspetti di religiosita popolare nel culto di San Geminiano e di altri santi del modenese , Modena, ENAL-Universita del tempo libero, 1966.
- J. Molza, Alcuni miracoli e fatti all'ombra di San Geminiano, Modena, Stig, 1981.
- W. Montorsi, Geminiano e Zenone: due santi per una leggenda: con un cenno sulla Civitas Geminiana , Modena, Mucchi, 1993.


text:
1Tɨ'ɨj raatapua'ajtaca'a tɨ tyu'uxajtaca'a, aj nu ni neyan eenye'eque'e tyu'useij. Seij nu huaseij ɨ pueerta tɨ antacuuni'ihuaca'a u tajapua. Ajta aɨn ɨ nyaj anacaican raanamuajri'i, ajtahua'a pu ti'inye'ixaatya'acaa. Ayaa pu namuajra'acaa tɨj a'atɨ tɨ ucáaji'ihua'a trompeeta jetze. Ayan tɨcɨn: ―Yen vejnyéchi nyej ni timuaataseijrate'en a'ij tɨ tu'ujxe'eve'e tɨ ayan tyaja'ure'enyen majca'i huayee. 2Cɨme'en pu'u ayan tyu'utaxajtaca'a, aj pu aɨn xaijnyu'ucara'ara'an ɨ Dioj, aɨ pu nyeetzi jemi ru'utyía'a. Ayaa nu eenye'en tyu'useij cumu a'u tɨ ɨpuari a'utyejvee u tajapua. Ajta aɨjna japua ɨ ɨpuari a'atɨ pu jetzen acajca. 3Ajta aɨn tɨ jetzen acajca, ayaa pu naa eenye'en ti'itéechan. Ayaa pu seijra'acaa tɨj tetej tɨ huapɨ'ɨ ti'ijnajchi, tɨ pa'u ɨ tetej ajta tɨ tyaumua ajta ɨ tɨ ranaxca. Ajta ayan seijra'acaa tɨj ɨ saɨj ɨ tetej ɨ tɨ pa'u tɨ ajta naa ti'imestí. Cu'uxai pu ajta atavɨjca'a a'u tɨ a'utyavaaca'a ɨ ɨpuari. Ayaa pu rua'aaravi'i seijra'acaa tɨj aɨjna ɨ tetej mej meyan ratamua'amua tɨcɨn esmeralda. 4Ajta, seica ɨ ɨpuari ajta atavaatɨma'acaa a'u tɨ a'utejvee aɨjna ɨ ɨpuari. Seite japuan muaacua pu ara'asicaa aɨjna ɨ ɨpuari. Majta maɨn ɨ vaujsi, aɨ mu acatyé'etyajma'acaa jetzen ɨ seica ɨ ɨpuari. Majta meyan seite japuan muaacua ara'asicaa aɨme ɨ vaujsi. Majta cueinavi'in mu ti'itéchajca'a, majta curun tya'utyarújte'ema'a tɨ ooro cɨn taavijhuaca'a. 5Aɨjna seij japua ɨ ɨpuari meyan tyamaxcɨva'ara'a, majta tenyuuca'a. Ajta, an tɨ a'ave'evee ɨ ɨpuari, tatzari pu a'ataatɨma'acaa tɨ ayan pua'amua arahua'apua. Ajta aɨn ɨ tatzari, ai pu aɨn pueen ɨ xaijnyu'ucara'ara'an ɨ Dioj tɨ arahua'apua cɨn ti'imuare'e. 6Ajta aujna a'u tɨ a'ave'evee, ayaa pu e'enye'en huara'amuaa a chuaata'a aɨjna cɨme'e tɨ naa ti'imestí, tɨ ajta ti'itatza. Ayaa pu seijra'acaa tɨj aɨjna ɨ tetej mej meyan ratamua'amua tɨcɨn cristal. Majta aɨme ɨ maj muaacua ara'ase ɨ maj ruuri, au mu uhuá'upu'ujma'acaa tɨj na'a ti'ipua'amua ɨ ɨpuari. Tɨ'ɨj pɨ na'a mu ti'ise'ij, nain japua, tɨj na'a utya'ɨmɨ, ajta iiyan chaanaca japua. 7Ajta aɨn ɨ tɨ saɨtɨ, ayaa pu araseijre'e tɨj muajye. Ajta ɨ tɨ hua'apua, ayaa pu araseijre'e tɨj puuye. Ajta aɨn tɨ ruuri tɨ hueica, ayaa pu tya'acanyee tɨj tyaata'a, ajta aɨn ɨ tɨ muaacua, ayaa pu seijra'acaa tɨ cua'ɨra'ave tɨ rá'ara'ive. 8Majta aɨme ɨ maj muaacua, ɨ maj majta ji'i ruuri, aɨ mu arajsevica ajtá'anájmee ɨ maj muaacua. Tɨ'ɨj pɨ na'a mu ti'ise'ij nainjapua tɨj na'a utya'ɨmɨ, majta iiyan chaanaca japua. Nain tujca'ari tzajta'a, majta nain tɨca'ari tzajta'a, aɨ mu jemin ti'ichuiicaca'a ɨ Dioj. Camu a'anaj raatapua'ajta mej meyan ti'ichuiica tɨcɨn: Rɨ'ɨ pu ti'iseijre'e, tyamua'a pu urare'enya'acan cɨn seijre'e, xa'apɨ'ɨn pu een seijre'e tɨj na'a rusen cɨme'e ɨ tavastara'a, aɨjna ɨ Dioj tɨ nain cɨn antyujmua'aree, aɨjna ɨ tɨ rusaɨj seijra'acaa, tɨ ajta seijre'e ijii, tɨ ajta seira'a a'ame tɨj na'a rusen cɨme'e. 9Majta meyan rɨ'ɨ tirata'aca, majta rana'amiche'e, aɨ mu majta ti'ijtáujtzi'ira'a mua'aye'i maɨjna tɨ aɨn ɨpuari jetze acajca, tɨ ajta ruuri tɨj na'a rusen cɨme'e. 10Matɨj mana'a meyan rɨcɨ ɨ maj muaacua, ɨ maj majta ruuri, aɨ mu majta meyan rɨcɨ aɨme ɨ maj vaujsi ɨ maj seite japuan muaacua ara'ase. Aɨ mu a'icaujtuuxɨjsin maɨjna jemi ɨ tɨ ɨpuari jetze ajcajca, mej mi raatyaanajche maɨjna tɨ i'i ruuri tɨj na'a rusen cɨme'e, majta raatatuire'esin ɨ jemin ɨ tyu'ujcúrun. Majta meyan ti'ichuiica tɨcɨn: 11Ayaa pu timuaavijte'e mueetzi, mɨ paj tavastara'a pueen, mɨ paj pajta i'i Dioj. Tyej ti teyan rɨ'ɨ timuaata'an, tyej ti teyan muana'amiche'en. Pej pi nain cɨn anti'amua'areera, a'ini muaa paj nain tyu'utaahuaca'a, nain ɨ tɨ seijre'e ijii. Ayaa mu een cɨn huataseijre maɨjna cɨme'e pej peyan tira'utyaaca'anye axe'evi'ira'a cɨme'e. Aɨj mu cɨn meyan huátaavijhuaca'a.
Copyright
Learn More


text:
Courtelary
Courtelary a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Giüra Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega francòfuna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 22.24 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1270 abitant.
El cumün de Courtelary al se tröva a una altitüden de 695 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Cormoret, Nods, Cortébert, Mont-Tramelan, Les Breuleux, La Chaux-des-Breuleux.
Courtelary is a municipality of the French-speaking Bernese Jura, in the canton of Bern in Switzerland. The town is the capital of the Jura bernois administrative district.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Courtelary l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 968 col nom de Curtis Alerici.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Courtelary in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Funtana
La Funtana l'è un dispusitiv dal qual l'é pusibil traa gio l'acqua, ca la riva a la funtana per mezz d'un impiant idric in dal cas che questa che la sia minga culucada arent a v'una surgent.
Funtan in Italia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Funtan in Lumbardia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
-
Funtana da Piazza Indipendenza, (Munscia)
-
Funtana Giovinetta, (Munscia)
-
Funtana di Torri Bianche, (Vimercaa)
Funtan in Friuli Venezia Giulia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
-
Funtana da Viale Gorizia, (Lignano Sabbiadoro)


text:
San Mamett
San Mamett o anca Ultrona (nom ufizial in italian: Oltrona di San Mamette) l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l cunta 2 380 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 2,7 km² e ona densità de 881 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Appian, Beregazz, Luraa, Olgiaa.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de San Mamett l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Wilderswil
Wilderswil a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Interlaken-Oberhasli, region aministrativa del Oberland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 13.5 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 2501 abitant.
El cumün de Wilderswil al se tröva a una altitüden de 586 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bönigen, Därligen, Gsteigwiler, Gündlischwand, Lauterbrunnen, Matten bei Interlaken, Saxeten.


text:
Psycho II
Psycho II (id.) 'l è 'n film thriller dal 1983 ad Richard Franklin, séguit dal capulavōr Psyco 'd Alfred Hitchcock dal 1960.
Custâ sinc migliòṅ ad dòlar a 'l incìrca, la pelìcula la 'n à pò purtâ a cà trénta-sinc, faghénd in manéra, vist al sucès, ad dar vita a 'n àtar sequel (Psycho III dal 1986) e a 'n prequel (Psycho IV: The Beginning dal 1990).
Sunt
Dòp vint-a-dū an pasâ in manicòmi, Norman Bates (Anthony Perkins) 'l è giudicâ guarî e saṅ ad mènt a par cal mutìṿ al pōl èsar mis lìbar. La Lila Loomis (Vera Miles), surèla dla Marion Crane (che Norman 'l iva scurtlâ sóta la dócia) e védva ad Sam Loomis, la và śò 'd tèsta quànd la sènt la deciśiòṅ di giùdas e la taca a catàr sù dal firmi par far-al turnàr dèntar ma a n gh'è gnint da far. L'à tgnû a bòta anc tròp ma adès la sò arlìa par 'l óm ch'al gh'à ruinâ la vita la n gh'à minga lìmit.
Al psicòlug dutōr Bill Raymond (Robert Loggia) al s fà càrag ad purtàr-'l a cà e ad tgnir-'g adrē. Adès al mutèl 'l è purtâ avànti da 'n gestōr nóṿ, Warren Toomey (Dennis Franz).
Al dè dòp Norman, p'r arfàr-as na vita, al taca a lauràr in na tavla calda dal pòst lavànd śò, faghénd da magnàr e tulénd sò gl'urdinasiòṅ di cliènt. La lavóra sèg la cōga Emma Spool (Claudia Bryar) e la śóvna Mary Samuels (Meg Tilly). Chi lē, esénd-as mulàda cun al sò muróś, la dmanda a Norman ad catàr-ag na cambra in dal sò mutèl par pasàr la nòt ma lò al la tōś in cà quànd al vèṅ a savér che Toomey al s è mis a fitàr al cambri a di spurcaciòṅ.
A un sèrt punt Norman al taca a sintìr di stus straṅ in dla sò vila cardénd acsè che sò màdar la sia in cà, anc parchè pò al ricév na telefunàda in dua na dóna la gh diś 'd èsar lē. In cal méntar na figùra vistìda ad négar la masa Toomey in dal méntar ch'l è drē a 'ndàr via. A mōr anc un ragasōl in cantìna in dua 'l éra andâ par ciulàr in paś la sò muróśa. Chi lē la gh la cava però a scapàr via e a ciamàr al sierìf ma, quànd a riva la pulisìa, al cadàvar dal śóvan a n s cata minga.
Un dè la Lila la s véd in un bar par dascórar cun la Mary, ch'la sarés pò sò fiōla. Al dū dóni i èṅ 'd acòrd par far crédar a Norman che sò màdar la sia incór' in vita quànd invéci 'l è la Loomis ch'la s vistìs cuma lē e la fà 'l telefunàdi dgénd 'd èsar lē par far-al dvintàr mat incóra e par far-al turnàr acsè in manicòmi. La Mary però, stand-ag davśèṅ, la vrév dar-'g un taj parchè la n vōl piò far-ag dal mâl. La taca acsè a litgàr cun sò màdar che però l'è 'n bric e la gh vōl andàr a fónd anc parchè la capìs ch'a gh manca pôc par spìnś'r incóra Norman in dla matéria. La Lila la partìs acsè p'r andàr a cà 'd Norman e la pasa par la cantìna, in dua l'à lugâ i vistî da vècia e la pirùca cun i cavìi griś, par turnàr a far la part dla sgnóra Bates. In dal méntar ch'la i tōś però a salta fóra na figùra vistìda cuma la màd'r ad Norman ch'la gh insfìlsa un curtlàs in dla bóca.
In cal méntar la Mary, pintìda ad qvél ch'l'à fat insém a sò màdar, la cònta incòsa a Norman sprand che lò al s cunvìnsa 'd èsar guarî. Anc i dutōr i próan a far-al ragiunàr, tirànd fóra da la fòsa al cadàvar dla sgnóra Bates par far-ag védar ch'l'è mòrta dabòṅ. Ma Norman al n in vōl savér e al taca a dascórar incóra a 'l telèfun cun sò màdar, a sò dita. Daspràda la Mary la và subìt in cantìna par mét'r-as adòs i pagn dla Bates e p'r urdnàr a Normar ad métar śò subìt la curnéta, anc parchè se lē la gh stà davànti, la n pōl minga ès'r anc a 'l telèfun. Ma Norman al n gh dà briśa a mènt.