text:
La regenza tirca ha ordinà d'arrestar radund 140 derschaders e procuraturs publics.
Tenor meds da massa tircs reproscha la regenza als derschaders ed als procuraturs publics d'esser commembers d'in'organisaziun terroristica e d'esser sa participà a l'emprova da derscher la regenza. Gia sonda eran vegnids arrestads bunamain 20 commembers da la dretgira constituziunala, dal cussegl statal e dal cussegl dals derscaders e procuraturs publics. En tut èn gia 2'700 derschaders vegnids relaschads – suenter l'emprova da derscher la regenza.
Nagin 'schec en blanco' Erdogan
La regenza franzosa avertescha il president tirc d'in agir memia sever suenter l'emprova da putsch malgartegiada. Per l'acziun da schubregiada da la regenza tar l'armada na dettia quai nagin schec en blanco, ha ditg il minister da l'exteriur franzos, Jean-Marc Ayrault.
Er il minister da l'exteriur austriac, Sebastian Kurz, ha pretendì che l'Europa mussia ils cunfins ad Erdogan. Il president tirc stoppia sa tegnair vid ils dretgs fundamentals.
Emprova da putsch turmenta las relaziuns cun ils Stadis Unids
L'emprova da derscher la regenza tirca turmenta las relaziuns tranter ils Stadis Unids da l'America e la Tirchia. Il minister da l'exteriur american John Kerry refusa la reproscha ch'ils Stadis Unids sajan stads involvids en l'acziun. La regenza tirca inculpescha il predicatur tirc Fethullah Gülen che viva en ils Stadis Unids d'esser responsabel per l'emprova da derscher la regenza tirca. Il president tirc Recep Tayyip Erdogan pretenda ch'ils Stadis Unids extradeschian u arresteschian Gülen.
Festas en differentas citads
En differentas citads tircas han entant pliras 10 milli persunas festivà la victoria dal president Recep Tayyip Erdogan. Meds da massa rapportan da persunas giubilantas cun bandieras tircas dal vest fin en l'ost dal pajais.
Avant il consulat general tirc a Turitg han ier saira demonstrà pliras tschient persunas. Ellas sajan s'inscuntradas per mussar lur solidaritad cun il president tirc Recep Tayyip Erdogan. Quai suenter l'emprova dal militar tirc da derscher el, uschia la polizia turitgaisa. La demonstraziun saja stada paschaivla. Clamà a la demonstraziun spontana era tranter auter vegnì sin la rait sociala Facebook.
Swiss sgola puspè ad Istanbul
La societad aviatica Swiss sgola puspè en la citad tirca d'Istanbul.
Suenter l'emprova dal militar da derscher la regenza tirca la notg sin ier – sgolian ils aviuns puspè tenor plan davent dad oz – uschia la societad aviatica.
Tgi che veglia entant cudischar enturn ses sgol – possia far quai gratuit.
La Swiss aveva stritgà ier tut ses sgols ad Istanbul.
Tge ch'è enconuschent:
- Il putsch è stinschentà
- La regenza ha relaschà passa 2'700 derschaders e suspendì 5 commembers dal cussegl aut dals derschaders ed advocats. 140 derschaders duain vegnir arrestads.
- Passa 6'000 persunas / putschists supponids èn vegnids arrestadas
- En la notg sin sonda èn almain 265 persunas mortas
- Varga 1'000 persunas blessadas
- I ha dà explosiuns tant ad Ankara sco ad Istanbul
- las regiuns da turissem betg pertutgadas
- Il president tirc fa responsabel ses inimì Fethullah Gülen
Novitads 06:00


c: text/html

text:
Surtut duai dar dapli emoziuns per megliurar la tenuta envers il turissem. Uschia na duajan ils indigens e persunas che possedan ina abitaziun en il Grischun betg pli guardar tras ina fanestra sin il turissem mabain far part da quel, scriva la cuminanza d’interess turissem en il Grischun.
Ils avantatgs da la nova app e pagina online
Sin GRhome.ch pon tuts mirar tge che curra e passa en il Grischun. Uschia datti tips regiunals, events, fotos, clips, novitads ed era autras purschidas. L’app è gratuita. Era èsi previs che utilisader ch’èn fitg activs pon profitar da premis. Uschia datti per exempel mintga di purschidas exclusivas en 30 hotels en il chantun che porschan a partir da las quatter suentermezdi per la mesadad dal pretsch ina chombra anc betg occupada e 80 ustarias porschan lur spezialitads per in pretsch exclusiv.
Emprender d’enconuscher l’entir chantun
Era duai la purschida nova motivar ils indigens e las persunas cun ina abitaziun secundara da scuvrir era autras regiuns dal chantun e lur purschida turistica. Planisà è da porscher a tut ils indigens tips exclusivs en lur lingua – sulettamain per els. La communitad duai uschia crescher e generar agens cuntegns per la purschida en futur, scriva la communitad per il turissem en il Grischun.
Regenza beneventa l’acziun
Cusseglier guvernativ Jon Domenic Parolini numna GRhome in project exemplaric per la cooperaziun turistica en il chantun. I saja bun da promover ina schientscha per il turissem en il chantun. Che utilisaders fitg activs vegnan remunerads per tips persunals e cun il program da loialitad cumpletteschia la purschida, ha ditg Parolini. Perquai che l’entir turissem grischun surpiglia la mesadad dals custs da 1,9 milliuns francs surpiglia l’autra mesadad il Chantun communabel cun la Confederaziun.
RR actualitad 17:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
«Sainza passiun na sast betg manar»
- Sonda, 24.2.2018, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 24.2.2018, 9:03, RTR
Franco Quinter è impressari cun corp ed olma.
L'innovaziun attira el, l'engaschament maina el e networking è sia fermezza. Quai di l'inschigner geometer che crai en dapli che cifras. Tge che sia tatta e ses tat barmier han da far cun sia tenuta da vita raquinta el en il Profil. Ma el raquinta er da las sfidas da las differentas incumbensas, sco per exempel president da las pendicularas Spligia, e pertge ch'el s'engascha insumma en ina branscha avant curt anc estra per el – i va per passiun.


text:
La plazza aviatica a Samedan è fin qua l'unica en Svizra, che n'ha nagina saiv enturn la pista. Quai sa duess midar. Planisada è ina saiv enturn la plazza aviatica en emprima lingia per impedir traversadas da la selvaschina.
Privel acut
L'enviern passà, cun fermas navaglias è stà in grond problem per ils responsabels da la plazza aviatica. Tschiervs ma era passlunghists han traversà o han vulì traversar pliras giadas la pista. Quel fatg è problematic e pudess chaschunar accidents grevs.
Tests spezials
Durant l'enviern passà han ils responsabels fatg differents tests cun ina saiv electronica, che funcziuna cun radar ed infracotschen. Quels tests han mussà, che persunas ed animals da chasa san respectar quella - la selvaschina restia però il problem principal. Perquai sa han decis ils responsabels per ina saiv fixa da var dus meters fin trais meters e mez autezza.
Gia finanzià
La INFRA da la plazza aviatica di, che 3/4 da l'import da quella saiv vegnian finanziads da la Confederaziun. Ils responsabels avevan inoltrà ina dumonda da sustegn e quella saja vegnida acceptada, uschia Christian Meuli, il president da la INFRA. 2,1 milliuns francs vegnan perquai surpigliads. A la populaziun restan circa 700'000 fin 800'000 francs. Quels daners ha la populaziun d'Engiadin'Ota però gia deliberà il mars dal 2017 cun il credit da 22 milliuns francs ed il cler gea da 80% a la plazza aviatica.
RR actualitad 17:00


text:
Naziunal/Internaziunal
-
Lugano fa emprim pass or da la crisa
En la 6avla runda da la stagiun ha il club da hockey da Lugano pudì far in emprim pass or da sia crisa da partenza. Ils Tessinais han battì Genevra-Servette cun 5:1 ed han uschia pudì festivar lur emprima victoria da la stagiun.
La partida è però vegnida sumbrivada da la blessura dad Eliot Antonietti. Suenter in check è il defensur da Servette numnadamain stà senza schientscha. Ina diagnosa n'è anc betg enconuschenta.
RR novitads 06:00
Hockey: Classament liga naziunala A (stan 26-02-2016)


text:
Al scutmâj l'è na parôla dl'Arzân, cl'as câta ânca in tânt êter dialèt, cmé al Mudnèiṣ e Frarèiṣ , e ânca fōra regiòun d'intòurn'al Pò. Un scutmâj l'é na sôrta ed nòm inventê, druvê ânca al dé d'incō, ch'l'as tâca a la gînta per tór in gîr na quêlch qualitê o difèt; al pōl ânca arfêres al mistēr o a l'urégin (la faméja o la sitê) dla persòuna. Cûn al tèimp, i scutmâj e pōlen dvintêr quêsi di secònd cugnòm. Cól ch'l'é sicûr l'é che na vôlta tachê l'an's chêva pió.
La stôria dla parôla l'an é mia sicûra, mo la dév gnîr dal medioēv ed èser lighêda ai scongiurâs ed protesióun ed la persòuna. Di spiegasiòun pusébil în: dal tudèsch antîgh Scottname (un nòm dê per schêrs o per tōr in gîr), dal latèin excutere malia (= scongiurêr i incantèisem), excutere mala (= scongiurêr i mêl) o scutum in mallo (= scûd purtê int i adunânsi ed piâsa).
Lēş la vōş ...


text:
Il Club da hockey da Tavau perda era il segund gieu da questa fin d’emna. Suenter la terrada a chasa encunter Ambri-Piotta ha il HCD era pers a Bienna, e quai gist cun 1:5. A Tavau è gartegia pauc ni nagut ha ditg il capitani dal HCD, Andres Ambühl.
La proxima chaschun da returnar sin la via da success ha Tavau mardis. Alura betg en il campiunadi svizzer, mabain a Helsinki en la Champions Hockey League.
Ils Cuira Capricorns mainan la tabella en 1. Liga
Ils Cuira Capricorns han gudagnà l'emprima partida da la stagiun cunter Wil e quai cun 5:0. Perencunter na cumenza la stagiun per l'EHC Arosa betg uschè bain. Arosa perda ordaifer cunter l'EHC Dübendorf cun 1:4.
Hockey: 47. runda liga naziunala A
Hockey: Classament liga naziunala A (stan 26-02-2016)
Hockey: Classament 1. liga ost (masterround) (06-02-2016)
RR novitads 23:00


text:
Sistema Solar
El Sistema Solar l'è 'l sistéma planetàre riferìt al Sul e del quàl fà part apò a la nòsta Tèra. L'è furmàt de töta 'na varietà de còrp celèscc mantignìcc en òrbita entùren al Sul de la sò fórsa de gravità.
I ogècc piö gròs che gìra entùren al Sul i è ciamàcc pianéti e segont le clasificasiù de l'Üniù Astronòmica Internasiunàla i è òt. Chèsti, ensèma ai sò satèliti, ai pianéti nani e a miliàrdi de óter ogècc minùr compagn de i asteròidi, le cométe, i meteoròidi e chèla che vé ciamàda la pólver intertplanetària i fùrma el Sistema Solar.
En ùrden de distànsa del Sul i òt pianéti i è: Mercurio, Venere, Tèra, Marte, Giove, Saturno, Urano e Nettuno.
Sìch óter ogècc i è stacc clasificàcc come pianéti nàni: Cerere, che 'l se tróa endèla fàsa dei asteròidi, Plutone ('nfìna al 2008 l'ìa cunsideràt pò a lü 'n pianéta), Haumea, Makemake, e Eris[1].
Cuntegnüü
Sistema Solar intèrno[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è 'l nòm che se ghe dà a la regiù de spàsio che töl dét i pianéti ruciùs e i asteròidi. I è cumpunìcc perlopiö de silicàcc e metài, i ogècc del sistéma solàr intèrno i se tróa arènt al Sul, tat che 'l ràgio de chèsta regiù l'è piö cürt che nó la distànsa che gh'è 'ntra l'òrbita de Giove e chèla de Saturno.
Pianeti terèstri[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Del Sistéma Solàr intèrno fà part i pianéti ciamàcc terèstri — per vìa de le caraterìstiche che se 'nsomèa presapóch a chèle de la Tèra — che i è Mercurio, Venere, Tèra e Marte. Chèsti pianéti i g'ha 'na cumpuzisiù ruciùza, póch (Téra giü, Màrte du) o nisü (Mercurio e Venere i ghe n'ha gne ü) satèliti natürài. Stabilìt come ünità de mizüra l'Unità Astronòmica (UA) pari a la distànsa média del Sul a la Tèra, l'òrbita de Mercùrio l'è a 0,4 UA del Sul, chèla de Venere a 0,7UA, la Tèra a 1 UA e Marte a 1,6 UA.
Fàsa principàla[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
'Ntra le 2,3 e le 3,3 UA, cioè 'ntra le òrbite de Marte e de Giove, se tróa la Fàsa Principàla, 'na sintüra de còrp ruciùs ciamàcc asteròidi de dimensiù diferènte che pöl nà de sentenér de chilòmetri a póch ghèi. 'Ntra chèsti còrp ghe n'è apéna giü, el piö grant, che vé clasificàt come 'n pianéta nàno, l'è ciamàt Cerere. Ghe n'è amò vergü però che semài che vegnarà demustràt che i è 'n equilìbrio idrostàtich i pödarà véser clasificàcc pò a lur come pianeti nani, compagn de i asteròidi Vesta e Igea. Se pènsa che töcc chèi ogècc ché i sàpe rèscc de la formasiù del Sistema Solar che gh'è mìa riàt a fundìs ensèma per vìa de la 'nterferènsa de la fórsa gravitasiunàla de Giove.
Sistéma solàr estèrno[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I ogècc principài che fà part del sistéma solàr estèrno i è i pianéti clasificàcc come giganti gasus e i sò satèliti natürài, vergü dei quài i g'ha dimensiù plantàrie. En chèsta regiù òrbita però pò a 'na fàsa de cométe de le quàle fà part i ogècc ciamàcc centàuri. I còrp sòlidi de chèsta regiù i è cumpunìcc de 'na quantità piö àlta de elemèncc volàtii (compagn de l'aiva, l'amonìaca e 'l metàno) en confrónt ai ogècc ruciùs del sistéma solàr intèrno.
Gigànti gasùs[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I quàter gigànti gasùs estèrni töcc ensèma i costetöés el 99% de la màsa cunusìda che ghe gìra entùren al Sul. Giove (5,2 UA) e Saturno (9,5 UA) i è furmàcc perlopiö de idrogeno e elio; Urano (19,6 UA) e Netuno (30 UA) i g'ha 'na percentuàl de giàs piö grànda. Gh'è dei astrònomi che i preferés cunsiderài de 'na categurìa de per sò cönt, chèla dei "giganti de giàs".[2] Töcc quàte chèsti pianéti i g'ha 'na formasiù a anèi, chèi piö famùs i è chèi de Satùrno che i è i ünich che se pöl oservà de la Tèra sènsa strümèncc tròp sufisticàcc.
Centauri[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I centauri i è corp celèst che se tróa 'ntra le 9 e le 30 UA, e che òrbita endela regiù che se tróa 'ntra Giove e Netuno. El piö grant de chèsti ogècc che se conós l'è ciamàt Cariclo e 'l g'ha 'n diametro de presapóch 250 km.[3] El prim a éser stat scuprìt envéce l'è ciamàt Chirone e l'è stat clasificàt come cometa (95P) perchè 'l se compórta compagn de chèste quan che le ghe và derènt al Sul.[4]
Ogècc Transnetünià[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La zòna de là de Netuno l'è ciamàda "regiù transnetüniàna" e l'è amò perlopiö inespluràda. Par che la sàpe popolàda de ogècc "pesègn" (el piö grant el g'ha diàmetro che l'è 'na quinta part de chèl de la tèra, e 'na màsa 'n bèl pó de méno de chèla de la Lüna), cumpunìcc perlopiö de gias e córne.
Fàsa de Kuiper[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La fasa de Kuiper l'è 'n anèl de detrìcc che se 'nsomèa a chèla de la fàsa principàla de asteròidi, ma cumpunìda perlopiö de gias. La töl dét 'na regiù cumprindìda 'ntra le 30 e le 50 UA (de distànsa del Sul). En chèsta regiù se tróa còrp pesègn aisebé che chèi piö grancc 'ntra de chèsti, compagn de chèi cunusìcc come Quaoar, Varuna e Orcus, i pödarès véser riclasificàcc come pianeti nani. Se stéma che 'ndela fàsa de Kuiper ghe sàpe alméno 100 000 ogècc conden diàmetro piö grant de 50 km, ma la màsa de töcc chèsti la rìa mìa a 'na décima part de la masa de la tèra. Tacc de chèsti ogècc i g'ha i sò satèliti natüràli e i piö tacc i òrbita sö pià mìa paraléi a chèl de l'eclìtica.
I ogècc de la fàsa de Kuiper i pöl véser presapóch dividìcc en dò categurìe: chèi "clasich" e chèi "resonàncc" (plütì e twotì). I ogècc resonàncc i g'ha le òrbite ligàde a chèla de Netuno (le òrbite dei plütì i è 'n rapórt de 2:3, chèle dei twotì i è 'n rapórt de 1:2). Plutóne (39 UA), che 'nfìna a mìa tat tép fà l'ìa cunsideràt chèl dei nof dei pianéti che gìra entùren al Sul e che de póch en sà l'è stat riclasificàt come pianeta nano, el fà part de chèsta categurìa e 'l g'ha 'n raport de resunànsa de 2:3 en rapórt a Netuno.
I ogècc clàsich envéce i g'ha nisü tìpo de resonànsa co Netuno e se i càta endèna fàsa che và de le 39,4 UA a le 47,7 UA de distànsa del Sul. [5] I ogècc clàsich de la fàsa de Kuiper i è stacc clasificàcc come cubewà dopo che gh'è stat scuprìt el prim ogèt de chèsta sórt, (15760) 1992 QB1.[6] Haumea (43,34 UA), e Makemake (45,79 UA) i è i ogècc piö grancc de la fàsa de Kuiper clàsica.
Disch sparnegàt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El disch sparnegàt el se sormónta a la fàsa de Kuiper, ma 'l rìa en bèl tòch piö 'nglià 'nvèrs l'estèrno del Sistema Solar. Se pènsa che de chèsta regiù rìe le cométe de perìot bréf. I stüdiùs de astronomìa i pènsa che i ogècc del disch sparnegàt i sàpe stacc spuciàcc vers dele òrbite mìa regolàre de l'enflüènsa gravitasiunàla de la migrasiù 'nvèrs l'estèrno de Netùno. Tacc de chèsti ogècc i g'ha el pereéle dedét de la fàsa de Kuiper, ma 'l sò Aféle el pöl troàs pò a 150 UA del Sul. En piö, le òrbite de chèsti ogècc i è 'n grant inclinàde en confrónt al pià de l'eclìtica, de spès adiritüra perpendicolàre a chèsta. Eris (68 UA) l'è 'l piö grant dei ogècc del disch sparnegàt e l'è de póch piö grant de Plutone.
Nìgol de Oort[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è 'na regiù ipotética e mai oservàda per vìa de la scàrsa lüminuzità, de 'ndoche se pènsa pöde rià le cométe de perìot lónch (compagn de la Hale-Bopp e la Hyakutake). La sarès dividìda en dò regiù, chèla intèrna, de fùrma toroidàla colocàda 'ntra 2000 UA e 20000 UA e chèla estèrna de fùrma sférica colocàda amò piö delóns, 'ntra 20000 e 50000 UA. L'ipòtezi de la sò ezistènsa l'è stàda fàda per spiegà l'urìgin e la stória de le cométe che g'ha 'n perìot. Sedna l'è 'n ogèt de dimensiù piö o méno pari a 2/3 de Plutone che segónt i sò scupridùr el pödarès apartègner al nìgol de Oort perchè l'è tròp delóns per véser cunsideràt part de la fàsa de Kuiper, però sö chèsta enterpretasiù gh'è mìa tata concordànsa.
Puzisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La galàsia de la quàla 'l fa part el nòst sistéma solàr l'è ciamàda Vìa Làtea (o a leèl popolàr Stràda de San Giàcom) e l'è 'na galàsia a fùrma de spiràl sbaràda, cioè 'na strütüra cumpunìda de 'n nùcleo centràl streersàt de formasiù a sbàra de la quàla part du bras a spiràl che g'ha 'n andamènt logarìtmich. El Sul el se tróa söl bras ciamàt Uriù-Cigno (Orion-Cygnus arm) a presapóch 25000/28000 agn lùce del cèntro de la galàsia.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ (EN) http://planetarynames.wr.usgs.gov/append7.html
- ↑ Jack J. Lissauer, David J. Stevenson, Formation of Giant Planets sö NASA Ames Research Center; California Institute of Technology, 2006. consültàt ai 16 de zenér del 2006
- ↑ John Stansberry, Will Grundy, Mike Brown, Dale Cruikshank, John Spencer, David Trilling, Jean-Luc Margot, Physical Properties of Kuiper Belt and Centaur Objects: Constraints from Spitzer Space Telescope, arxiv.org, 2007. URL consultato il 21 settembre 2008.
- ↑ Patrick Vanouplines, Chiron biography, su Vrije Universitiet Brussel, 1995. URL consultato il 23 giugno 2006.
- ↑ M. W. Buie, R. L. Millis, L. H. Wasserman, J. L. Elliot, S. D. Kern, K. B. Clancy, E. I. Chiang, A. B. Jordan, K. J. Meech, R. M. Wagner, D. E. Trilling, Procedures, Resources and Selected Results of the Deep Ecliptic Survey, su Lowell Observatory, University of Pennsylvania, Large Binocular Telescope Observatory, Massachusetts Institute of Technology, University of Hawaii, University of California at Berkeley, 2005. URL consultato il 7 de setèmber del 2006.
- ↑ E. Dotto1, M.A. Barucci2, and M. Fulchignoni, Beyond Neptune, the new frontier of the Solar System (PDF), sait.oat.ts.astro.it, 24 agosto 2006. URL consultato il 26 de dezèmber del 2006.


text:
L'avantmezdi han las mattas furmà sis gruppas. En quellas han ellas elavurà ina proposta per il Cussegl grond. Sustegn per quai han ellas survegnì da «dretgas» deputadas e «dretgs» deputads. Per part han las mattas gia a chasa rimnà ideas e propostas.
La sala dal cussegl grond
Il suentermezdi è lura satda la debatta. La deputada Vera Stiffler ha declerà sco prim tge ch'ils nuvs tar mintga plazza fan. In « + » per dir gea, in « - » per dir na ed ina « 0 » per s'abstegnair da la vusch. Suenter ha cumenzà la part uffiziala. Da mintga gruppa declera ina matta tge ch'ellas vulan cuntanscher cun lur propostas. Ina gruppa vul sustegnair animals selvadis da rivar sur via vi. La segunda gruppa pretenda chastis pli dirs tar mobbing en scola. Plazzas da lavur parzialas per geniturs, sustegn per dunnas en la politica, meglra integraziun dad uffants immigrads e pli attractivas plazzas da giarsunadi en regiuns perifericas uschia ulteriuras propostas da tschellas gruppas.
La discussiun è en in tun fitg diplomatic, las mattas patratgan bain avant ch'ellas dian insatge. Era la manadra da la debatta Vera Stiffler conceda: «En congual cun las deputadas ed ils deputads discurran ellas en frasas bler pli curtas, ed anc bler pli libras. Per la paja discurran dapli persunas sco tar nus.»
In pau dapli lavur per il Cussegl grond
Cun excepziun dal tema per aminals selvadis èn tut las propostas vegnidas acceptadas. La vicepresidenta dal Cussegl grond, Tina Gartmann-Albin, ha cun grond plaschair surpiglià tschintg documents, simbolic per las tschintg propostas. Il Cussegl grond vegn a tractar quellas en ina da las proximas sessiuns.
Ord l'archiv
RR actualitad 12:00
Parlament grischun da mattas
Dapi l'onn 2012 organisescha il post da stab per l'egualitad da las schanzas questa purschida. El ha lieu mintga pèr onns a Cuira. Sper l'invista en il mintgadi vulan ils organisaturs metter in accent sin la politica. Dunnas èn en la politica anc adina la gronda minoritad.


text:
Il midament dal clima è in fatg. I vegn adina pli chaud, e quai, sin l'entir mund. Il november 2016 ha l’Uffizi federal d’ambient communitgà che la midada dal clima po era avair in pli grond effect sin il guaud en Svizra. Il cunfin dal guaud s'auza per almain 500 meters. Quai mida d'ina vart il purtret dal guaud Grischun, po dentant era donnegiar noss guaud da protecziun. Tge pudain nus far per avair ina buna protecziun? Il Minisguard declera.
Lexicon G Guaud
L’Uffizi federal d’ambient ha communitgà che la midada dal clima po avair in pli grond effect sin il guaud en Svizra. Il cunfin dal guaud s'auza per almain 500 meters. Quai mida d'ina vart il purtret dal guaud Grischun, po dentant era donnegiar noss guaud da protecziun.


text:
Wikipedia:Pulitica e regulament
La wikipedia l'è un pruget da culaburazión, purtaa inanz dumà da di vuluntari. ‘L sciröö del pruget ’l se pö definì insì:
- L'ubietiv da la wikipedia a l’è da fà sü un’enciclupedia libra e multilengu, la püsse granda dal mónd, e in cuntegnüü e in prufunditaa; a vuremm anca che la devena una fónt afidàbila.
La wikipedia la gh'ha i so pulítich e regulament, acetaa da i fundadur e da i partecipant al prugett, e che a hinn cunsideraa esenzial pal sò ben funziunà. Vargün de 'sti regulament a l'è stabilizaa, vargün'òlter l'è anmò adree a vess desvilüpà. Pian pian che la wikipedia la se fà püsse granda, i regulament i gh'hann da adatàss a i necessitaa növ.
Cuntegnüü
I cinqu pilaster
Tüt i regul che a truvii chì suta i henn basaa ins i cinqu pilaster, che i henn quij che i ghe definissen i carateristegh.
Regul general
Andii adree ai cunvenzión de stil Par mantegnì la cunsistenza dal pruget, a l'è impurtant da sütà cert cunvenziun de stil int 'l furmaa di artícuj.
-
- Andè adree ai cunsej dal libru da stiil.
- Vardè i istrüzion per cume mudifegà una pàgina.
- Al cuvena metegh cüra particula int 'l nomm d'un artícul: di völt una parola la pö avègh di significà diferent: vidè pàgina da desambiguazión.
- A esísten di templat) ch'i pören vegnìv bon per cert artícul (münicipi, pruvenc e.v.i.).
- La wikipedia la cunten anca di imàgin ceh a pudii caregà sü anca vialter, vide duvrà imàgin.
- Se pensii che 'l cuven scancelà una pàgina, metègh denter 'l templat {{Scancelà}} e scrivè giò i mutivazion. La pagina la sarà pöö caregada utumaticament intra i paginn da scancelà; a esísten anca ul registru da pàgin a füsiunà, ul registru da pàgin da mejurà, e vün d'artícuj dumandaa.
- Al cuven mía che la prima versiun d'un artícul la sia perfeta, ni sussenn estesa, gimò che la pö mejurà cul temp: però 'l cuven da fà un bun sbozz.
Respett per i dirit d'utur 'l cuntegnüü da la wikipedia 'l se destribüiss suta la GNU free documentation licence. In du parol, quela licenza chì la permet da druvà, mudificà, e destribüì i docüment in manera libra e senza restrizión. Prima da cupià dal material che 'l ven di òltar sit, a ghähii da vess siür che 'l se pòda destribüì suta 'sti tèrmin chì, che 'l sìa de dumini püblich, o sedenò ch'hii ciamaa 'l permess a l'utur. Vardee che duvrà dal material senza auturizazión 'l pöö purtà di prublema legaj.
Cumè ch'i s'àplichen 'sti norm?
La Wikipèdia la g'ha mia una strütüra geràrchica o centralizada che la cuntrola i cuntegnüt. Semm tücc editur del pruget. Tücc i pöden redatà i artìcuj di olter per eliminà erur, ampliàj o mejuràj, o anca participà in di discüssiùn per dumandà ciariment, pruponn idej, o criticà artìcuj. L'únega gerarchia in del prugjet l'è che un quaj druvat l'è anca aministradur. I ünich atribuzión straurdinari di aministradur i henn la capacitaa de scancelà e blucà artìcuj, e esclüüd i druvat vandàlich.
L'ünega roba che ciamum l'è che tücc quij che participen respeten i norm e la pulìtega de la Wikipedia, e che pröven a culaburà pusitivament. Propi cume i artìcuj, quej norm chì i henn miliruràbel, ma dumà se i gh'avaren resültaa ütil in stu pruget o in alter wikipedie. Se gh'è di norm che cunsideree mia eficass, vegg o miliuràbel, fee fö i vòster resùn int la pagina de discüssiùn.
I druvat che se dedichen a fà ediziùn vandàlich, o che pröven i sò punt de vista cuntra la magiur part di Wikipedist, pòden vess mandaa via dal pruget daj aministradur. A l'istessa manera, i paginn che crean "guèr d'ediziùn" incuntrulaa pòden vess blucaa daj aminstradur, fintant che la ghe sarà mia una sulüziùn cun cunsens.
Cume s'è rivaa a stabilì sti norm?
La magiùr part di norm che regulen el funziunament dal pruget s'henn stabilii per cunsens di participant. In general, i norm de la Wkipedia lumbarda i henn istess (o i henn simel) a quij che s'èn stabilii in la Wikipedia in ingles e in di òlter lenguv.
L'ubietiv de sti pàginn chì l'è descriv i norm che s'henn desvilüpaa int la cumünitaa. Sti norm i seguiten svilüpàss e a adatàss segund i necessitaa dal pruget.
Regulament specifegh
Ultra aj norm general, gh'è vari norm specifegh ch'i gh'hann de vess tegnüü a ment.
Cuntribüzion
- Contribüii in dij argument che a cugnussii, o che a sii disponibel a imparà.
- Doperè mia dij bot. I bot i pören vess druvaa dumà se auturizaa da la cumünità, de solit cume sistema svelt per netà di paginn prublematich. Se a vurii met in pee un bot a gh'hii da ciamàgh 'l permiss a la cumünità. Per via di prublema che la lmo.wiki la gh'ha avüü in passaa, qualsìa druvat che 'l carega sü articul vön dop de l'alter int una manera che 'l pudariss vess un bot 'l gh'ha de dàgh una spiegazion a la cumünità. La decision finala la sarà pöö quela ch'i ciapen i admin.
- Evitè anca de duperà i tradütur utomàtegh. La qualità dij tradüzion l'è minga acetabel. Però se pòden duperà come bas per una tradüzion manuala, cunt una atenzion speciala a custrüzion sintatich minga curet.
Comportament
- Firmè i cumment in dij paginn de discüssion.
- Evitè da scriv parulasc.
- Evitè de fà dij attach personaj.
- Druvè minga i paginn de discussion cume sit per fà dij discüssion personaj.
- Conettev prima de fà dij cambi impurtant a un articul esistent.
- Cerchè da vegh pazienza cun i druvat növ.
- Fè minga dij articuj sura de violter o sura i vòst rob persunaj.
- Evitè da fà di "guèrr d'edizion" (fà e desfà cuntinuament i cambiament pulemegh a un articul).
Cuntegnüü
- Se a scrivii mia in vöna di du variant principal, metè un templat che 'l spiega la varianta che sii adreee a druvà.
- Integrè i voster cambiament a l'artìcul (limitèv no a giuntà paràgraf in fund a l'artìcul).
- Stabilii 'l cuntest de l'artìcul (dè mia per scüntaa che 'l letur a'l sia specialista in del tema in quistion).
- Metii definizion e descrizion aprupriaa.
- Citè i font, e druvè referenz adeguaa.
- Evitè fras che i pöden vess ubsulet da chì a poch temp.
- Se a cumentii argument de rumaanz, cinema, e.i.v., avisè al principi de l'artìcul!
- Fè artìcuj che i henn ütil per i letur.
- Metii anca una quaj sumejanza.
- Fe dumà ligam che i sien adeguaa al cuntest (a cuvena mia fà tücc i ligamm pussìbil imaginabil!)
- Descrivè 'l cuntegnüü di ligam de föra.
- Druvè mia ligam da fö quand che gh'è un ligam intern a la Wikipedia. Metè i ligam da fö in d'una sezión final.
- Evitè referenz circular (presempi: Chest artìcul de la Wikipedia a'l trata de ...)
- Esagerè mia la impurtanza di fat, persunagg, over d'art, e.i.v. cunt fras vöj. Mej mettegh fat.
- Stè no lì a travestì i upiniun persunal. Paris a l'è la cità püssee bela del mond. a l'è parzial. Gh'è de la gent che la cred che Paris l'è la cità püssee bela del mond. l'è ancamò parzial...
Stil
- Druvè una grafia e gramatega che i henn atestaa per la vostra varianta.
- Se a fii una pagina növa, o a giuntè una categuria növa, o se a scrivii un incipit, druvè i cunvenzion di nom.
- Se a fè sü un templat general o a giuntè un quajcoss a un templat general che gh'è giamò, druvè vöna di du grafij principal.
- Copiè minga da font originaj.
- Fè minga articuj òrfen! Tücc i articuj i gh'hann d'avegh dij culegament cunt almanch una pagina.
- Generalment, eviteè citazion in dij olter lengov, o metègh la tradüzion, per fà insì che tütt 'l sia comprensibel.
- Duperè semper el camp Argument de la mudifica quand che fè dij cambiament, fasénd una descrizon piscinina de 'sè che avii faa. Sta roba chì la jüta la gent che la fà la revision aj "Ultim cambiament".
- Respetè i cunvenzion per risaltà i parol. Generalment, se resalta cun 'l grasset la prima aparizion de la parola che l'è 'l titul de la pagina (cumpres i nom alternativ) in principi de l'articul. E 'l cursiv 'l vegn duperaa per i parol in olter lenguv, o quand che se parla propi de quela parola chì.
- 'L culur 'l se dopera domà in cas eccezionaj e quand mla gh'è ona bona rason (avertiment, gràfegh...). On numer esageraa de color el poeud fà diventà i articoj pòcch coerent cont el format. E poeu, la presentazion del color la poeud varià second el navegador ecc. ecc.
- Dopere i titoj e i sòta-titoj cont moderazion.
- Cerche semper de fà minga fras o elench tròpp longh.
- Evite i salt de ligna doperand el còdes   se la gh'è nò ona bona reson. Per separà i paràgraf, el gh'è nò problema cont el doperà ona ligna traj paràgraf. Doperand i còdes wiki per fà dij elench, sezion etcetera.
- Evite paragraff d'ona ligna. Cerche de agruppà i articoj in paragraff lògich.
- Dopere minga sòta-paginn.


text:
Còll Brianza
Còll Brianza (nom ufizial in italian Colle Brianza) l'è on comun brianzoeu de la Provincia de Lecch, che 'l cunta 1 713 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 8,4 km² e ona densità de 204 ab./km².
El comun l'è nassuu duranta l'importanta reforma amministrativa del 1927-1928, de la fusion de trii vegg paes: Cajan, Nava (el center comunal) e Ravellin.
L'è tacaa ai comun de Irun, Castell de Brianza, Dolzagh, Ell, Galbiaa, Olgiaa, Santa Maria, Carghentin.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Còll Brianza l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Per la 25ava giada, è vegni manà tras il «Super Summer Camp» a Flem Prau la Selva. Durant sis emnas la stad daventa la halla da glatscha da Flem il Mecca per stars internaziunals da patinadi artistic. Dentant era ils curriders da hobi en da la partida a Flem.
Futur intschert
Dapi l'onn 2013 vegn discutà da serrar questa halla da glatsch. Per far il glatsch vegn duvrà in sistem in pau pli vegl. Sco quai ch'il manader da la halla, Lucas Decurtins declera, vegnì duvrà amoniac per sfradentar il glatsch.
Per questa metoda dovria dentant ina lubientscha speziala dal chantun. Questa lubientscha scada la primavaira 2018. Silsuenter stuess ins sanar u serrar la halla da glatsch.
Per l'organisatur Daniel Fürer èsi ina situaziun delicata: La planisaziun mo dad onn tar onn – e la malsegirezza sch'i giaja vinavant u betg. Sch'i dat l'ediziun «Super Summer Camp» er l'auter onn vegn enconuschent pir il november.
La raschun per questa situaziun è che la vischnanca orientescha la populaziun il settember davart in nov project planisà a Prau la Selva.
Sche la populaziun sustegna lura quest nov project u betg, vegn la final ad esser decisiv per la proxim'ediziun dal «Super Summer Camp».
RR actualitad 07:00


text:
Il sviament dal nord da diesch kilometers lunghezza è ina da las pli frequentadas parts da l'autostrada en Svizra. Mintga di charreschan fin a 120'000 vehichels là tras e cunquai era tras il tunnel dal Gubrist. Cunquai ch'il tunnel è cronicamain surchargià, duai in terz tunnel gidar.
Il project gida als automobilists en l'entir chantun Turitg e lunsch sur ils cunfins dal chantun.
Culp da partenza al Gubrist
Ils dus presidents communals da Regensdorf e Weiningen han dà la siglientada iniziala per il terz tunnel al Gubrist enten smatgar sin in buttun. L'avertura dal tunnel è planisada per il 2022. Tenor l'Uffizi federal da vias (ASTRA) custa l'entir project 1,55 milliardas francs. Ils tunnels existents han ins bajegià l'onn 1985.
RR novitads 15:00


text:
Remo Stoffel è bain enconuschent al magazin Bilanz che publitgescha questa rangaziun. Il manader dal project, Stefan Lüscher di dentant ch’i na saja betg cler, con gronda che la facultad da Stoffel saja. Els hajan gia discurrì cun Stoffel ed era gì invista en ses documents, ma or da quels na saja quai betg cler visibel con che Stoffel possedia propi.
Stoffel betg cuntanschibel
Remo Stoffel n’è betg stà cuntanschibel per dar pled en chaussa. El è en l’exteriur. Ses cussegliader Peter Hartmeier ha ditg, ch’el na veglia betg prender posiziun tar ina rangaziun, nua che Remo Stoffel vegnia gnanc avant.


text:
Treno
On tren a l'è ona class de veicul che viaggia sora i rodaj. I veicul a hinn faa-sù de vagon. El post in dove on treno el se ferma per fà saltà-su e andà-giò la gent a l'è ciamaa stazion.
I primm tren a doperaven la forza di cavaj per andà e a coreven in su binari de legn putost che de metal: quest chì a vegneven doperà anca in de l'età de mezz. El primm tren ch'andava cont el vapor a l'è staa costruii in Inghilterra in di primm agn del secol XIX.
I tren gh'hann on motor primari (ona locomotiva putost che on'unitaa de motor) e ona o pussee carocc. La locomotiva (la prima caroccia del treno) la tira tucc i alter vagon longh la rodaja.
Di treni paren comè di corier speciaj ch'a poeuden vess guidaa domà in su i rodaj. I tren a vegnen minga doperaa domà per straportà la gent, ma anca per straportà la mercanzia comè el petroli, produu importaa putost che esportaa e alter robb.
Cuntegnüü
Tipp de tren[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tren de mercanzia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I tren de mercanzia a gh'hann i vagon de mercanzia per straportà produu da on post a l'alter. On quaj von di quest a hinn di vagon quattaa (cont on tecc per i mercanzii pussee picinin), menter alter a hinn speciaj inscì ch'a poeuden straportà mercanzii speciaj. A gh'hinn tremoeusgg per la sabbia, el carbon, i mineraj e gl'alter materiaj faa comè la granna, a gh'hinn pianaj per veicul e machinari, a gh'hinn vagon a bott per gli sliquid, a gh'hinn vagon contegnidor per i container e a gh'hinn anca i vagon a botteja per el metall gittaa. Squas tucc i robb ch'a hinn no inscì gross da poeudè minga andà-dent i galeri e andà sota i pont a poeuden vess straportà in su i vagon de mercanzi speciaj.
Tren di passegger[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I tren di passegger a gh'hann di vagon ch'a hinn faa su inscì che la gent la poeu intrà e viaggià da ona stazion a l'altra. A gh'hinn minga inscì tropp tren di passegger di longa-distanza in di Staa Unii, ma ghe n'è pussee in Europa e in Asia. La maggior part di vagon gh'hann domà on pian, ma gh'hinn ancà vagon che ne gh'hann duu de pian, comè on quaj tren del servizzi feroviari suburban de Milan o i treni Inter-City finlandes.
I tren di passegger doven cercà de vess i pussee comod possibel. Donca i treni pussee modern a gh'hann pres elettrigh e pont del Wi-Fi per i calcolador, e anda di vagon restorant speciaj per la scenna e 'l refresch. A gh'hinn anca vagon indue poeudè dormì (vagon lecc) per i viagg lungh de nocc.
On quaj tren di passegger svelt che 'l viaggia in su di rodaj speciaj a l'è ciamaa "tren a alta velocità". On quaj d'on di quest anmò pussee velos a l'è el "tren a levitazion magnetiga" che 'l dopera di magnet per sollevà el treno da i binari on cicinin inscì che 'l poeu avegh men attritt.
Equipagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- El machinista el gh'ha de vess segur che 'l tren el funziona ben e 'l gh'ha de fal andà pussee velos o pussee pian. Tucc i treni a gh'hann de avegh on machinist su per andà ben.
- El capo-tren el gh'ha de vess segur che 'l tren el va in su la strada giusta e gh'ha de dì al machinista se 'l fà on quaj error.
- Domà i treni a vapor gh'hann anca de avegh on foeughist. Luu el gh'ha de vess segur che 'l foeugh che 'l dà potenza al tren a vapor el brusa ben mettend el carbon dent al foeugh.
Alimentazzion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La maggior part di treni hinn tiraa on pes da i locomotiv. Prima del 1900, squas tutt a eren locomotiv a vapor, ma si come quest tipo de motor doperava tropp carburant per quell che 'l funzionava, i motor a vapor hann scomincià a fà post a locomotiv diesel e a locomotiv elettrigh in di agn Trenta. Al dì d'incoeu, la maggior part di locomotiv a hinn locomotiv diesel-elettrigh.
A gh'hinn di treni che gh'hann minga la locomotiva separada dal rest, ma el motor (a gasoli putost che elettrigh) a l'è mettuu in de la prima caroccia istessa, indue la se troeva la cabina del machinista. Quest tipo de caroccia inscì el se ciama "unitaa motor". On quaj tren gh'hann motor ne la maggior part o in tutt i carocc. Quest chì a l'è ciamaa elettrotren (se l'è elettrigh) o autotren (se 'l gh'ha on motor diesel). De solet tutt e dò i estremitaa gh'hann i cabin del machinista. Quest tren chì a hinn doperaa specialment in di grand cittaa indue a l'è pussee alt el traffigh di pendolar.
Fotografii[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
-
La prima ferovia publiga de l'Europa continentala, České Budějovice - Linz, copia del vagon original.
-
-
GE U20C in Indonesia. Quest tren chì el gh'ha ona locomotiva a gasoli.
-


text:
Minisguard dals 04-06-2016
- Sonda, 4.6.2016, 17:40
Viver sco ils Indians
Sajettar cun in balester ubain prender or sez ina giaglina ubain far sez in tschadun da lain. Ils scolars da la scola primara da Donat pon far precis quai. Els vivan per in temp en tipis sco Indians per emprender d’enconuscher meglier la natira. Ina reportascha.
L’urs sin viadi
Adina puspè chatt'ins fastizs dad urs en il Grischun u che traplas fan fotografias da quels. Ils urs, che derivan oriundamain daol Trentino en l’Italia, fan quels viadis ord differents motivs. Il Minisguard declera pertge che l’urs visita il Grischun.


text:
Carlsberg
Carlsberg l'è un'azienda danesa prudütris da bira e fundada in dal 1847.
Birr e birifisi da la Carlsberg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Carlsberg, Danimarca
- Elephant Beer, Danimarca
- Tuborg, Danimarca
- Carls Jul, Danimarca
- Angelo Poretti Brewery, Italia
- Mythos, Grecia
- Tetley's Brewery, Inghiltera
- Holsten, Germania
- Lav, Serbia
Feldschlösschen AG (Svizzera) Cardinal Lager (Svizzera) Baltika (Russia) - tramit joint venture 50-50 cun Scottish-Newcastle BBH Pripps (Svezia) Carnegie Porter (Svezia) Falcon (Svezia) Karhu (Finlandia) Koff (Finlandia) Ringnes (Norvegia) Okocim Bosman e Harnas (Polonia) Pirinsko and Shumensko (Bulgaria) Saku (Estonia) Splügen, (Italia) Troy and Venüs (Turchia) Chang beer (Thailand)


text:
Exteriur
-
Tschients fugitivs arrivan en la Macedonia
Paucas uras suenter che la polizia aveva intervegnì cunter fugitivs al cunfin cun la Grezia, èn tschients persunas uss tuttina arrivadas en la Macedonia. La polizia saja sa retratga ed ils fugitivs hajan pudì surmuntar ils cunfins senza ch'insatgi retegnia els, ha in pertutgà ditg.
La damaun aveva la polizia macedona duvrà gas lacrimogen cunter ils fugitivs. Ier gievgia aveva la Macedonia proclamà il stadi d'urgenza e facticamain serrà il cunfin cun la Grezia.
RR novitads 20:00


text:
In premi dotà cun 2000 francs va al «Café Grein» a che vegn manà la stad sin l'alp da chauras «Parvansauls» sur Vrin. Tenor la giuria porschia il café pitschen ma prezius ina oasa da ruaus cun delicatessas localas. Tals projects sajan craps da mosaic, nua che turists contribueschian a mantegnair cultura e tradiziun locala.
21 projects èn vegnids inoltrads
Il premi vegn surdà per la prima giada ed onurescha projects, iniziativas, interpresas u instituziuns che dattan ina plivalur persistenta per il svilup da las regiuns da muntogna. Per il premi sut il tema «persistenza en il turissem» èn vegnids inoltrads 21 projects.
RR novitads 17:00


text:
Set da 10 da las 2'376 classas han terminà la concurrenza cun success e prendan uschia part a la concurrenza. Vul dir els han durant sis mais betg fimà, tratg si u tschiccar tubac ed er betg consumà cigarettas electronicas. Quai communitgescha la cuminanza da lavur per la prevenziun da tubac.
Impurtant da s'occupar cun il tema durant la giuventetgna
Da s'occupar cun la tematica fimar saja central durant il temp da giuventetgna, uschia scriva la cuminanza. La gronda part da las fimadras e dals fimadras cumenzan gia sco minorens cun il consum. Perquai han els lura era pli tard gronda fadia da chalar cun fimar. Uffants e giuvenils èn era fitg sensibilisads per la reclama da tubac.
Experiment betg fimar
La concurrenza «experiment betg fimar» sa drizza mintg'onn a tuttas classas da la 6avla fin la 9avla classa. Per l'onn da scola 2018/19 pon las classas interessadas s'annunziar online davent dal settember.
RR novitads 10:00


text:
Atalanta Bergamasca calcio
L' Atalanta Bergamasca Calcio, piö cognusìda adóma col nòm de Atalanta, l'è la squàdra de balù, de fùbal de Bèrghem, nasìda 'n dèl 1907 e la ciàpa 'l nòm da öna déa de l'antìca Grécia.
Cuntegnüü
La sò stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La nas in del 1907
In del 1937/38 la zöga per la prima ólta 'n série A.
In del 1947/48 la ria 5° 'n campiunàt.
In del 1963 la èns la Còpa Itaglia.
In del 1980/81 la zöga 'n série C.
In del 1986/87 la à 'n série B, ma la ria 'n finàl de Còpa Itaglia, 'ndóe la pèrt col Napoli de Maradona. Dezà che 'l Napoli l'à enzìt ol Campiunàt e l' và 'n Còpa Campiù, l'Atalanta, ach se l'à perdìt la finàl de Còpa Itaglia, la à 'n Còpa di Còpe.
In del 1987/88 l'Atalanta, che l'è 'n série B, la ghe ria à turnà 'n série A e in Còpa di Còpe la ria fina 'n semifinàl 'ndóe la pèrt col Malines che pò l' venzerà la Còpa.
In del 2007 l'à festegiàt i 100 agn.
La maglièta[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è a bande blö e nìgre.
Sito internet[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Campiunàt 2009 - 2010[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dopo i cambiàt 'mpó de alenadùr, prima 'l Angelo Gregucci, pò 'l Antonio Conte e per finì la squàdra l'è stàcia dàcia in di mà del Bortolo Mutti, l'Atalanta la rìa tèrs öltima con 35 póncc e la fenés in Serie B, 'nsèma al Liórn e al Siéna.
Campiunàt 2010/2011[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del'estàt del 2010 la famèa Rügér la ènt l'Atalanta al Percàsi, che l'ìa zamò stàcc ol padrù de la squàdra. Ol Percàsi compàgn de la prima ólta 'l ciàma cóme alenadùr ol Stefano Colantuono che compàgn del campiunàt 2005 - 2006, 'l pórta söbet la squadra in A, defati l'Atalanta ol 7 de Mas la èns 4 a 1 col Portogruaro e con trì dé de antìcipo sö la fì del campiunàt la tùrna 'n série A.
Campiunàt 2011/2012[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Atalanta l'à tacàt ol campiùnàt con 6 póncc de penalizasiù per responsabilità oggettiva in de la stòria de scomèse sö i partìde, ma 'n töte i manére l'è riàda a salvàs sènsa tàta fàdiga e l'à fìnìt ol campiùnàt con 46 póncc.


text:
Madulain
Madulain (Madolene in italian storich; Madulein in tudesch storich) a l'è un cumün svizzer del distret de Malögia. in del Canton Grison. Al gh’ha pressapoch 215 abitant e una süperfiss de 16.35 km², e al se tröva a una altitüden de 1697 meter sura al livel del mar.
El cumün de Madulain a l'è tacaa ai cumün de Bever, La Punt-Chamues-ch, Pontresina, S-chanf, Zuoz.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Madulain l'è menziunaa per laprima volta in di ducüment del 1137-39 col nomm de Madulene.[1]
L'andament storegh de la popolazion de Madulain l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]


text:
20 onns cumià da «Wimbledon»
- Glindesdi, 3.7.2017, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 3.7.2017, 8:40, RTR
Boris Becker ha scrit istorgia en il mund dal tennis mundial. Cun 17 onns è Becker stà il pli giuven victur dal turnier da Wimbledon l'onn 1985. El aveva gudagnà encunter il Sidafrican Kevin Curren.
Era ils onns 1986 e 1989 ha Boris Becker gudagnà il turnier da «Grand Slam». L'onn 1997, suenter la sconfitta encunter l'American Peter Sempras, ha Boris Becker scutinà en l'ureglia dal victur che quai saja stà ses davos gieu a Wimbledon. Boris Becker è daventà in star internaziunal era grazia a ses stil da giugar emoziunal. L'onn 1999 è Boris Becker sa retratg dal sport da prestaziun.


text:
Pervia da problems finanzials venda la societad tut ses sis hotels e resorts da vacanzas. Tranter quels èr ils dus hotels grischuns. Il nov possessur è Sami el Angari, in investider saudi-arab. El Agnari è schef dal concern industrial «Al Gihaz Holding». El ha sincerà da manar vinavant ils dus hotels grischuns. Il «Schweizerhof» a Segl Maria tutga tar in dals hotels da trais stailas ils pli frequentads en Svizra.
Qualitativ e quantitativ
I haja anc gì auters interessents, l'offerta da Sami el Angari haja dentant persvadì. Quai schebain a moda qualitativa sco era quantitativa, ha ditg Anne Cheseaux, presidenta dal cussegl d'administraziun da la «Poscom Ferien Holding» a la «Südostschweiz».
El Angari surpiglia er il management da l'hotel ed haja garantì da surpigliar las radund 500 plazzas. Plinavant vul el investir bler en ils hotels. Tar il pretsch na vul Cheseaux betg dir pli bler, er an la communicaziun na vegn quel betg numnà. El saja gist e confurm al martgà.
RR novitads 06:00


text:
Griant
Griant (nom ufizial in italian: Griante) l'è on comun de la Provincia de Còmm cont ona popolazion de 629 abitant (dato del Dicember 2015[1]), ona süperfis de 6,1 km² e ona densità de 103 ab./km².
Situada in sul Lagh de Còmm, al confin con la Provincia de Lecch (comun de Varenna), Griant la gh'ha ona frazion molto famosa, Cadenabbia.
Cadenabbia l'è on center turistich con vill e hôtel de prestisg. A Cadenabbia hinn passaa, trai alter, el scrittor frances Stendhal, el musicista Giuseppe Verdi, la regina inglesa Vittòria, i imperador Nicòla II de Russia e Guglielm II de Germania, el princip Umbert de Savòia-Carignan e 'l primm minister todesch Konrad Adenauer.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Griant l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Premi solar europeic 2015 per Linus Weishaupt
Foto: L. Livers, RTR
Il premi solar europeic 2015 survegn la firma Cavigell Inschiniers SA da Glion per lur baghetg da fatschenta, in monolit ch'ei vegnius baghegiaus tenor las normas d'Energia Plus.
Planisau e construiu quei baghetg che producescha 238% energia han ils architects Fabian Vincenz (Glion) e Linus Weishaupt (Sagogn).
La Pro Sagogn gratulescha cordialmein als premai, surtut a nies commember Linus e giavischa vinavon bien success.
http://www.vincenz-weishaupt.ch/


text:
«Inno» stat per innovaziun e «Qube» per cubus. Innovaziun en in bajetg è pia il concept. Quel duai porscher in dachasa per start-ups, ma era per l'industria, il commerzi, la branscha da servetschs ed il turissem.
Il bajetg duai dentant be esser la culissa, declera Franco Quinter, president dal cussegl d'administraziun da la InnoQube Swiss SA. «En il nov center vegn lavurà, perscrutà e vivì», è el persvadì. I stoppia dar ina collavuraziun tranter start-ups ed autras interpresas gia existentas. Uschia possian start-ups surviver ed emprender en quest ambient.
Michael Hartweg ed Alex Fries sco partenaris
En il cussegl d'administraziun sesan era Andreas Zindel, possessur da la Zindel United ed Ivo Frei da la Skipp Communications SA. Involvads èn era Michael Hartweg, president dal cussegl d'administraziun da la Biathlon Arena a Lantsch ed Alex Fries, che viva en il Silicon Valley ed investescha sco venture capitalist en start-ups.
Tge interpresas che duain concret bardigliar en il center n'è anc betg cler. Entschaiver cun la construcziun vulan ils iniziants proxima stad ed esser a fin l'atun 2019.
RR actualitad 17:00
Venture Capitalist
In venture capitalist è in che sa participescha ad interpresas cun grond potenzial da ristga.


text:
Examens d'advocats
La cumissiun da surveglianza maina tras mintg'onn dus examens d'advocats.
Admissiun
Las disposiziuns d'admissiun èn regladas en art. 10 da la lescha davart las advocatas ed ils advocats. Praticums extrachantunals na pon betg vegnir attribuids a l'onn da praticum obligatoric tenor art. 10 lit. c da la lescha davart las advocatas ed ils advocats.
Procedura/valitaziun
L'examen sa cumpona d'ina part en scrit e d'ina part a bucca. L'examen en scrit dura diesch uras e l'incumbensa è da rediger in'expertisa e las scrittiras giuridicas davart in problem giuridic sin il champ dal dretg privat u dal dretg public. La cumissiun da surveglianza communitgescha preliminarmain a las candidatas ed als candidats tge meds auxiliars ch'èn permess. Admess a l'examen a bucca vegn mo, tgi che ha cuntanschì almain la nota 3.5 en l'examen en scrit. L'examen a bucca dura almain in'ura e mez. Temas da l'examen èn ils secturs da dretg: dretg da procedura civila, dretg da process penal, lescha introductiva davart il CCS/dretg d'advocat, dretg chantunal statal e dretg chantunal administrativ. I n'èn permess nagins meds auxiliars. La media da las notas da l'examen en scrit ed a bucca èn equivalentas per il giudicament cumplessiv final. Tgi che cuntanscha en omadus examens ina media da notas d'almain 4, reussescha l'examen d'advocatas e d'advocats. Sche l'entir examen na vegn betg fatg cun success, sto el vegnir repetì cumplainamain. Candidatas e candidats che n'han betg dumagnà l'examen han la pussaivladad da manar in discurs d'orientaziun cun ina commembra u in commember da la cumissiun da surveglianza. Tgi che giavischa in tal discurs sto annunziar quai al secretariat da la cumissiun da surveglianza.
» Fegl d'infurmaziun davart l'examen en scrit
Preparaziun
Per sa preparar per l'examen han lieu ina giada l'onn la primavaira colloquis d'advocatas e d'advocats.


text:
Inhalt der Website: Bainvegni sin la pagina d'internet dal museum da la natira dal Grischun! Igl ans fa plaschair che Vus ans visitais. Nossa pagina d'internet As mussa tge che Vus pudais tut scuvrir ed experimentar en il museum da la natira. Laschai As surprender! Il museum grischun da la natira è in center d'infurmaziun per l'etnografia da la scienza natirala. Cun sias activitads variadas preschenta el ad in vast public la natira dal chantun Grischun e sias tipicas caracteristicas. Cun quai gida el a derasar ina furmaziun da la natira e da l'ambient ed a proponer l'utilisaziun da lunga durada da las resursas natiralas. Il medem mument vegn er tschertgà da declerar en moda enclegentaivla fenomens generals sco per exempel la furmaziun da las muntognas u l'evoluziun. Ina pitga impurtanta da la lavur da museum è la documentaziun da la natira dal chantun Grischun e da sias midadas. A quai servan las ritgas collecziuns e l'atgna activitad da perscrutaziun.
Hinweis: Sie haben die von uns definierten Style-Sheets (CSS) abgeschaltet oder Sie nutzen leider einen älteren Browser, daher wird diese Seite anders dargestellt.
Hinweis: Weitere Informationen über die Darstellung dieser Website finden Sie in den Besucherinfos
Las mineralias las pli bellas ch'èn vegnidas manadas a la glisch en noss chantun chattan plazza avunda per sa far valair cun lur furmas e colurs fascinantas en vitrinas concepidas generusamain. Mineralias pitschnas pon vegnir contempladas e classifitgadas cun agid d'in binocular. Cumplettada vegn questa part da l'exposiziun cun vitrinas spezialas davart il tema pedras preziusas e mineralias pitschnas dal Grischun. Natiralmain ha er survegnì il chat dad aur il pli impurtant da la Svizra (aur da muntogna da la Val Sumvitg, fanadur 2000) ina plazza meritada en l'exposiziun.
La furmaziun da las Alps stat en il center da la ritga exposiziun da geologia. En moda bain chapaivla vegn mussà co ch'èn per exempel naschids ils differents geners da craps.
Craps libers ed in reliev tenor la natira da la gruppa dal Bernina dattan impuls optics supplementars a l'exposiziun. Ultra da quai pussibiliteschan plazzas da lavur a las visitadras ed als visitaders da classifitgar sezs craps e da sa fatschentar cun la litteratura geologica e cun las chartas geologicas.


text:
Franco Ambrosetti en concert
- Sonda, 5.8.2017, 11:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 5.8.2017, 11:03, RTR
Il Magazin da cultura emetta il concert dal trumbettist da jazz Franco Ambrosetti al Festival da jazz San Murezzan.
Blers onns ha Franco Ambrosetti manà ina gruppa industriala svizra-taliana. Sia passiun però è adina stada la trumbetta e la trumba. Durant sia carriera da jazzist ha Ambrosetti sunà cun blers musicists da vaglia, tranter auter er cun il pianist George Gruntz. A quel deditgescha Franco Ambrosetti il concert ch'el ha dà gievgia passada en il Dracula Club a San Murezzan.


text:
La contribuziun haja bain mussà correctamain in studi da l'Uffizi federal da statistica, scriva il mediatur en ses rapport final. Là nua ch'i saja vegnì mussà ina grafica cun las linguas naziunalas e las autras linguas discurridas en Svizra saja il rumantsch vegnì laschà davent cumplettamain e quai na saja betg correct. Ord respect envers la quarta lingua naziunala avess la Tagesschau almain pudì menziunar il rumantsch, scriva Roger Blum.
Lia Rumantscha aveva reclamà
Pervi da questa contribuziun dals 5 d'october en la Tagesschau da SRF aveva la Lia Rumantscha intervegnì. I saja vegnì discurrì da la plurilinguitad en Svizra senza menziunar il rumantsch, aveva la Lia Rumantscha reclamà. Quai na correspundia betg a las pretensiuns da la lescha federala davart radio e televisiun.
RR novitads 6:00


text:
Contea de Bergem
La contea de Bergem l'è staita un distret aministrativ de l'Impero Carolinj, cread ind el 774.
Cuntegnüü
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Con la fraca de Desiderio e la conquista de Pavia, Carl Magn al deventa Gratia Dei Rex Francorum et Langobardorum et Patricius Romanorum. Donca ol Regn Lombard l'è mìa desligad, ma al post di ducats e di gastaldats ol nœv sovran al met di conts franc, ma i tegn la so fonzion i sculdahis, i decanus e i saltarius.[1] Bergem, qe dopo vesser staita sede de un ducad l'è staita riduxida a gastaldat ind el 702, l'è faita sede de una contea.[1] Con la conquista franca i riva anc un grand nœmer de coloni transalpin, ma la vegia aristocrazia lombarda la resta al so post: infina al XI secol, la plœ part di padron de terra i è de descendenza lombarda, e insema ai vescov de la citaa i segue anc'mò ol dreit lombard.[1]
Lesta di conts[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
G'è poqe informazion sœ i conts de Bergem. Qesti i è qei di quai am g'ha di fonts segure:
- Auteramo, ol prim, mort prima de l'816
- Mario, (843 ?? )
- Ottone, (870 ??), qe l'ha partecipad a la spedizion de l'imperador Luis II ol Joven contra l'Emirad de Bari.[2]
- Ambrogio, (894 ??)
- Teudaldo, ( ??? )
- Suppone, (919 ??)
Ol socessor de Suppone l'è Gisalbert, ol prim di Gisalbertin, qe 'l diciarava de seguir la lej lombarda.
Bibliografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Belotti B. Storia di Bergamo e dei Bergamaschi. Bergamo, Bolis, 1989. SBN LO10072984
- Cessi R. Bergamo medioevale. Atti Ist. veneto Sci. Lett. Ar., 1944.
- Delogu P. L'istituzione comitale nell'Italia carolingia. BISI, 1968.
- Jarnut J. Bergamo 568-1098. Archivio Bergamasco, 1980. SBN MIL0010412.
- Odazio, E. I conti del comitato bergomense e le loro diramazioni nei secoli X-XIII. Bergomum, 1934.


text:
Fiumèlb
Artìcol in dialët piaṡintëin
Fiumèlb (Fiumalbo in Itagliàn e anca in dal sò dialëtt) l'é un paesëin italian ad 1.030 abitant in Pruvincia ad Mòdna.
Ligamm ad föra[modifica | mudéfica la surzéia]
Ardundlà · Bastìa · Bumpòrt · Campgaiàn · Campsànt · Chèrp · Castelfrànch · Castelnóv · Castelvéder · Cavèss · Fanàn · Finèl · Fiumèlb · Fiuràn · Furmézen · Frasnùr · Gùia · La Cuncòrdia · La Miràndla · La Sèra · Làma · Maranèl · Maràn · Medòla · Mòdna · Muntecrê · Muntfiurèin · Muntés · Nonàntla · Nóv · Palàghen · Pavóll · Pergnàn · Pivpélegh · Pulinègh · Ravarèin · San Felìz · San Gèr · San Pròsper · San Pussidòni · Sasól · Savignàn · Sèstla · Suléra · Spilambèrt · Vgnóla · Zòca


text:
La differenza da paja che na saja betg da declerar cun scolaziun u experienza da lavur saja en media 600 francs il mais, uschia ha Sandra Locher Benguarel, la presidenta da la magistraglia grischuna ditg oz a Cuira.
Il president da la PS, Christian Levrat ha fatg in admissiun a ses collegas parlamentaris a Friburg: I na dettia naginas stgisas marschas. La discriminaziun da pajas tranter umens e dunnas exista e stoppia finalmain vegnir cumbattida.
A Basilea ha tranter auter Regula Bühlmann da l'Uniun sindicala svizra tegnì in pled. L'egualitad da pajas tranter umens e dunnas saja dapi 37 onns scritta en la Constituziun e las dunnas sajan anc adina vi dal spetgar che quella egualitad vegnia realitad.
RR novitads 16:00


text:
Kavinsky
El Vincent Belorgey, cugnussüü cunt el pseudonim Kavinsky a l'è un artista frances de müsega eletroniga. Fin adess l'ha faa düü EP per la cà discugrafiga Record Makers: Teddy Boy del 2006 and 1986 del 2007. A l'è staa in tour anca cunt i Daft Punk: insema al SebastiAn l'ha dervii i cuncert del Daft Punk's Alive Tour. La sua müsega l'hann duprada in d'un bel poo de film, cumpres anca chel del Mr. Oizo, ciamaa Steak. El remix del SebastiAn de la sua canzun Testarossa Autodrive a l'è dent in de la culona sunora del videugiöch Grand Theft Auto IV.
El sò stil el ciapa i sun e i atmusfer di videugiöch e di culonn sunor di agn '80.
Discugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
EP[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Remix[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- "Gravity's Rainbow" dij Klaxons
- "Roder (Kavinsky vs. M.I.A.)" del A-Trak
Filmugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Aaltra (2003)
- Atomik Circus, le retour de James Bataille (2004)
- Ultranova (2005)
- Steak (2007)


text:
Lainù
Lainù (en Italià: Lavenone), l'è 'n cümü de 555 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]) de la Pruvìncia de Brèsa.
El paés el se tróa 'n Val Sabia, a 41 km de la cità de Brèsa, dré la stràda statàl SS237 "del Càfer" (che de Brèsa la mìna 'nvers el Trentì) e 'l sò teretóre l'è streersàt del Cés. Del cümü de Lainù fà part apò a le frasiù de Bösés e Prezégn. La céza parochiàla de Lainù l'è dedicàda a S.Bartolomé.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Suenter ils gieus olimpics a Pyeongchang spetgan uss ils paralimpics en il medem lieu. Ils gieus olimpics per sportistas e sportists cun handicap, cun impediment. Circa 670 atletas ed atlets da 50 differents pajais cumbattan per titels e medaglias. Tranter quels era 13 sportistas e sportist svizzers. In da quels è in Samedrin. Numnadamain Luca Tavasci che parta en la disciplina passlung.
Il maun sanester manca
Dapi sia naschientscha viva Luca Tavasci senza maun sanester. Tuttina fa il student da la HTW a Cuira sport. Cumenzà ha tut cun il mountainbike e dapi paucs onns è el era sin ils skis da passlung. Il sport fa gust a Luca Tavasci e sa lascha per il mument era cumbinar bain cun il studi. Dapi duas stagiuns sa participescha Tavasci era a cursas da la cuppa mundiala.
Paralimics – tun vegn ad esser nov
La carriera sportiva da Luca Tavasci ha cumenzà tard. Pir en la vegliadetgna dal gimnasi ha Tavasci cumenzà cun il passlung. Pervia dal studi ha el fatg pass per pass. La scola è impurtanta e per Tavasci è cler ch’el vegn a viver en futur da sia professiun e betg dal sport. Perquai n'ha el mai propi mess tut sin la carta sport. Tuttina vul el far cun ses hobi il proxim pass. Ils paralimpics èn uschia la dretga plattafurma per far quai.
RR actualitad 08:00


text:
La regenza saja pronta da sustegnair il center cun la premissa - che la finanziaziun totala saja reglada. Ella tegnia quint a la situaziun economica. Ultra da quai saja la regenza conscienta ch'il Centro Tecnologico del Legno saja impurtant per la regiun.
Il december 2013 eran vegnids garantids al CTL – cun resalva d'ina finanziaziun totala reglada – per installar il center da cumpetenza per laina a Puschlav in emprest or dals meds finanzials da la nova politica regiunala da la confederaziun dad 1,5 milliuns francs, ina contribuziun chantunala obligatorica tar l'emprest da 434'070 francs sco er ina contribuziun chantunala per il svilup dal lieu da 150'000 francs.
RR novitads 16:00


text:
Il «Gnägi» – il classicher da l'armada svizra
- Gievgia, 3.8.2017, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 3.8.2017, 8:40, RTR
Il november dal 1978 è il nov pullover vegnì preschentà a l'armada svizra. Il pullover da culier aut è vegnì numna tenor l'anteriur cusseglier federal Rudolf Gnägi ch'era lura minister da defensiun (PPS). El è naschi ils 3 d'avust dal 1917.
L'original «Gnägi» tutgava blers onns tar la vestgadira da basa tar il militar svizzer. Il pullover olive cun mongias lungas e culier aut cun serranetga è anc oz apprezià. Dentant ha l'armada svizra introducì novs models en autras colurs.


text:
La regenza fa responsabla ils demonstrants e l'opposiziun per ils mazzaments. L'opposiziun da sia vart pretenda che las milissas dals socialists sajan responsablas per la violenza. Il president Nicolas Maduro aveva annunzià sco resposta sin ils protests ch'ils 500'000 commembers da la garda naziunala vegnan equipadas cun armas.
Dapi il 1999 vegn il pajais guvernà dals socialists ed ha actualmain la pli greva crisa da provediment e quai malgrà ils gronds giaschaments da petroli. L'inflaziun ha surpassà ils 700% ed è ina da las pli autas ratas da tut il mund.
RR novitads 06:00


text:
Bäretswil
Bäretswil a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Hinwil, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 22.23 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 4 878 abitant.
El cumün de Bäretswil al se tröva a una altitüden de 702 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bauma, Fischenthal, Hinwil, Hittnau, Pfäffikon, Wetzikon. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bäretswil l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 741 col nom de Berofovilare. In del ann inscambi 745 l'eva menzionaa col nom de Perolfeswilari.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial
- Bäretswil in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Parèj, an avend signà ‘l Pat con De, Israel a aceta na teocrassìa, visadì ëd sugetesse a la volontà arvelà ‘d Nosgnor. Sa Lege a l’era la Costitussion obligatòria dla nassion d’Israel sota Javé, sò De. Ël moment e ‘l leu ëd soa proclamassion a l’é nen stàit për cas. Ij comandament a determino coma Israel a dovìa vive për esse benedì da Nosgnor e dovrà coma na nassion ëd sacerdòt. Le lege a arvelava De ant ël regulé con precision la condòta e ij rituaj religios. La lege a prefigurava l’euvra dël Crist ch’a l’era da ven-e. Ël Neuv Testament a mostra che costa Lege a l’é stàita scolpìa për natura ant ël cheur (la cossiensa) dl’òm. A càusa dël pecà, costa scrita a l’é stàita dësfigurà e sogetà a ‘n tentativ costant ëd sopression.
Malgré lòn, la Lege ‘d De a l’é publicà ciaira e neta a tut ël mond. La lege ‘d De a l’é bon-a, përfeta e santa. A smon coma che ‘l Crist a l’è fin e scòpo dla Lege, përché a mena a Chiel. L’apostol Pàol a disìa che la lege a l’é ‘n pedagògo për portene a Crist, nen un moien ëd salvassion. Ëdcò për ij cristian, lòn che la Lege ‘d De a arvela a propòsit ëd De e ‘d soa volontà, a l’ha ‘n valor ch’a andrà mai a la fin e ch’a l’é ancora autorèivol për nòstra fèj e nòstra condòta. Ij des Comandament a son un somari dla Lege. A arvelo l’esensa dla Lege e a son ëdcò specià an tut ël Neuv Testament përché a smon-o la natura santa e giusta ‘d Nosgnor. Ël Neuv Testament a-j eleva a un standard ancora pì àut për guerné lë spìrit e la letera dla Lege.
Èsod 20
(1) Anlora De a l’ha prononsià tute se paròle-sì:
(2) “Mi. ël Signor, i son tò De, col ch’a l’ha fate seurte da la tèra d’Egit, da la tèra andoa ti j’ere s-ciav.
(3) It l’avras nen d’àutri de ‘dnans a mi.
(4) Ti it faras nen ëd mistà scolpie ò na quàich simijansa dle còse ch’a stan sù an cel, o an sla tera o sot-tèra (5) T’it butras nen an ginojon dë 'dnans a cole ròbe-là për dij servissi religios, për che mi. ël Signor, i son un De gelos, ch’a castiga la colpa dij pare an sij fieuj fin-a la tersa e la quarta generassion ëd coj ch’am arnègo (6), e che smon-a soa benevolensa a mila ‘d generassion ëd coj ch’am veulo bin e ch’a ubidisso ai mè comandament.
(7) I dovraras nen ël nòm dël Senior fòra ‘d leu, përché ‘l Signor a lassara nen andé impunì chionque a dovra ‘l nòm dël Signor fòra ‘d leu.
(8) It visaras dël dì ‘d Saba e lo ten-ras da cont coma ‘n dì fòravìa. (9) Ti’t podras travajé ses dì e fé an coj dì-là tut ël tò travàj, (10) ma ël dì ch’a fà set a l’é ‘n dì consacrà a Nosgnor tò De. An col dì lì i faras nen dij travaj, nì ti, nì té fieul, nì toa fija, nì tò servidor, nì toa serventa, nì toe bestie, nì ‘l forësté ch’a stà an toa cà. (11) përché an ses dì Nosgnor a l’ha fàit ij cej e la tèra, e ‘l mar e tut lòn ch’a-i stà, e a l’ha arposasse ant ël dì ch’a fà set, parèj che Nosgnor a l’ha benedì ‘l saba e a l’ha consideralo fòravìa coma ‘n dì sant.
(12) Rend onor a tò pare e a toa mare, parèj che ti’t peusse vive motobin dj’agn an sla tèra che ‘l Senior tò De av dà.
(13) It sassineras nen.
(14) It comëttras nen n’adulteri.
(15) It robaras nen.
(16) It rendras nen na fàussa testimoniansa contra tò vzin.
(17) It susneras nen la cà ‘d tò vzin. It susneras nen la fomna ‘d tò vzin, nì sò servidur, nì soa serventa, ni sò beu, ni sò aso, ni ròba qualsèssia ch’a sia dèl tò vzin.


text:
Stefan Battaglia, Paul Kollegger e Luzi Brüesch
- Gievgia, 27.7.2017, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 27.7.2017, 19:00, RTR
Trais cumponists grischuns da num e da pum.
Dacurt avain nus preschentà cumposiziuns da Luzi Bergamin, Hans Fischer e Karl Grossmann. Oz datti ina schelta da tocs da trais ulteriurs gronds cumponists grischuns: da Stefan Battaglia, Paul Kollegger e Luzi Brüesch. Lur tocs enconuschents èn «Jägerblut», «Glaser Chilbi» ubain il «Kollegger-Marsch». Quests tocs vegnan interpretads da chapellas grischunas e da tut la Svizra.
Redacziun: Jachen Prevost


text:
Integraziun sin il palc – In Portugais gioga teater a S-chanf
- Venderdi, 27.1.2017, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 27.1.2017, 11:45, RTR
«Il settevel tschel», uschia sa numna il toc che la gruppa da teater Ratatuglia S-chanf preschenta las proximas duas emnas. Scrit quest toc en trais acts ha Erica Kainberger, translatà en puter ha Anna Caprez.
Giugar teater è en Rumantschia per gronda part chaussa da la populaziun indigena. In pau auter è quai a S-chanf. Dapi divers onns vegnan integrads en la gruppa da teater er persunas estras. Per la quarta giada gioga per exempel Daniel Vicente teater a S-chanf.
Quatter represchentaziuns
Premiera dal toc «Il settevel tschel» è venderdi ils 27 da schaner 2017 a las 20:00 uras. Ulteriuras represchentaziuns èn dumengia ils 29 da schaner e venderdi e sonda ils 3 e 4 da favrer.


text:
Madison
Madison A l'è la capital del Wisconsin, vün di stat di Stat Ünì d'America. El gh'ha una pupulaziun de 208.054 abitant (2004), 366.905 se cuntum tüta l'area metrupulitana (2000), e l'è la segunda cità püssee pupulada del Wisconsin. El se tröa in de la Cuntea de Dane e l'è famusa perchè a l'è la sede de l'Üniversità del Wisconsin.
La cità a l'è ciamada anca la cità di quater lach perchè inturna a gh'hinn i lach Mendota, Monona, Wingra e Waubesa. El center de Madison a l'è in sü un istmo intra i lach Mendota e Monona. I dü lach se culighen pöö al lach Kegonsa a travers el fiüm Yhara. El Yhara el finiss pöö in del Rock River e, dunca, in del Mississippi.


text:
Bertschikon bei Attikon
Bertschikon bei Attikon a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Winterthur, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 9.64 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1 049 abitant.
El cumün de Bertschikon bei Attikon al se tröva a una altitüden de 506 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Elgg, Ellikon an der Thur, Elsau, Frauenfeld (TG), Gachnang (TG), Hagenbuch, Wiesendangen. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bertschikon l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1255 col nom de Bersinkon
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Bertschikon in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial
- Bertschikon bei Attikon in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
La regenza scriva ch’ella saja da l'avis che las relaziuns na sajan betg sa midadas uschia, ch'i fiss pussaivel da deviar oz da las disposiziuns dal contract da fusiun. La cuntinuitad da las cunvegnas da quella giada è pli impurtanta che la direcziun senza dubi pli simpla da la vischnanca cun mo tschintg commembers da suprastanza.
Consequenzas pussaivlas eran enconuschentas
La scheffa dal departament da finanzas e vischnancas Barbara Janom Steiner ha dentant gia affirmà avant la votaziun, ch’il chantun na vegni betg ad acceptar ina midada da la constituziun suenter mo trais onns.
Las votantas ed ils votants avevan acceptà la midada constituziunala ils 28 da favrer 2016 cun 671 cunter 198 vuschs. Las resalvas giuridicas dal chantun eran enconuschentas a la vischnanca ordavant.
RR novitads 09:00


text:
Radund in’ura avant l’entschatta dal gieu ha Real Madrid laschà schluppar la biergna: Il superstar portugais Cristiano Ronaldo n’è betg da la partida pervi d’ina blessura vid la coissa.
In gieu d'emblidar
En il mezfinal da la Champions League han Manchester City e Real Madrid giugà in pari da 0:0. Ils Spagnols ch'han stuì desister da lur tiragols Cristiano Ronaldo èn però stads pli datiers da la victoria. A partir da la 71avla minuta ha Madrid numnadamain manchentà pliras schanzas da far in gol. Il goli dals englais ha però mintga giada pudì salvar la situaziun.
La partida da return è proxima mesemna a Madrird.
RR novitads 06:00


text:
Da Benedetto Vigne - Poesias romontschas e tuns classics franzos? Co che quai funcziuna, demussa l’album «Remas» da Mario Pacchioli. Luxuriusa ed illustra sa preschenta l’ovra musicala «Remas» da Mario Pacchioli, in...
Da Benedetto Vigne - Ad Astrid Alexandre gartegia cun ses segund album «Umbrivas» ina nova capolavur da la scena rumantscha. Jau vuless numnar Astrid Alexandre betg simplamain ina chantanta u...
«Lur musica as conzentrescha sül essenzial: Duos guitarras malnettas ed üna battaria tumultusa fundeschan la basa per las spassegiadas sün las qualas il chantadur Erik Jacobs maina a seis auditurs....
Da Benedetto Vigne - Poesias romontschas e tuns classics franzos? Co che quai funcziuna, demussa l’album «Remas» da Mario Pacchioli. Luxuriusa ed illustra sa preschenta l’ovra musicala «Remas» da Mario Pacchioli, in...
Da Corina Gustin - Per Mario Pacchioli as ha accumpli ün grand sömmi - la fin d'october es cumpari seis nouv disc cumpact cun 18 poesias rumantschas missas in musica cun ün orchester...
Da Benedetto Vigne - Chantautur ladin Curdin Nicolay briglescha finalmain cun ses primalbum «Silips e furmias». Ina recensiun. Crudà en ureglia era Curdin Nicolay avant diesch onns sin la cumpilaziun...
Da Benedetto Vigne - Berna resta il center da noss mund «mundartig». Gist dus producziuns actualas ans demussan la forza superiura da la musica pop e rock bernaisa. L’ina deriva...
Da Benedetto Vigne - Il nov album da la chantautura sursilvana è in invit al cor. «You Have My Heart» – il titel dal nov album dad Ursina, quasi ses...
Dad Annatina Nay - Alternativ, melancolic e fin. Cun quels treis cavazins descriva la cantautura Ursina Giger sezza sia musica. Ella fagess mai musica da Heavy Metal e luvrass era...
Da Benedetto Vigne - In duo svizzer che fa furor sin tribunas internaziunalas: Ecco sco Benedetto Vigne ha scuvert en sia atgna discografia ils Klaus Johann Grobe. L’emprima giada als haja...
Da Benedetto Vigne - Ils dus albums «Pet Sounds» e «Revolver» cumpleneschan lur 50vel anniversari. Els valan sco capolavurs da la musica pop. Benedetto Vigne declera pertge.en fonoteca charezzas e...
Dad Annatina Nay - Jeu sun uss anti-fitness e stoi conceder. Il center da fitness hai jeu gia daditg buca pli viu da dadens. Tschei di ha ina dil center perfin...
Dad Annatina Nay - Fitness ei aunc buc daventau miu niev hobi e probabel vegnin nus mai ad esser megliers amitgs – il fitness ed jeu. Mo jeu serebetschel uss regularmein...
Dad Annatina Nay - In onn niev cun massa novs propiests. Varga in dudischavel digl onn 2017 ei uss denton gia historia. Suandeis aunc adina vies plan? Buca fimar, beiber alcohol...
Chasa Editura Rumantscha - Aunc adina, suenter varga curont’onns, sedamond’el tgei che seigi propi capitau gliez gi. Il gi dalla disgrazia da Crestas. Ina saira a la fin dals onns sessanta giascha...
Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga – uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias bellezzas e ritgezzas. Per exempel datti bels prenums, nizzaivels betg mo...
Dad Angelica Augustin (GiuRu) - Scu mintg‘onn ò er chest‘onn gia li igl „seminari da Pasca“ dalla YEN (Youth of European Nationalities). La YEN è la uniun tetgala da radond 40 minoritads...
Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga, uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias bellezzas e ritgezzas – p.ex. per declerar l’amur....
Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga, uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias bellezzas e ritgezzas. Per exempel cun duvrar pli...
Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga, uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias bellezzas e ritgezzas – e da tut sias...
Da Flurina Badel (Radio Rumantsch RTR) - Per il giubileum da 25 onns Impuls preschenta Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR) ensemen cun la Lia Rumantscha la turnea da lectura «Sin il...
Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga – uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias bellezzas e ritgezzas. Oz datti tschintg bellas...
Dad Annatina Nay - Duas figuras en in toc da teater da Samuel Beckett. Estragon e Wladimir sesanflan en in liug buc definau, sin in stradun, sper ina plonta. Els...
Ina poesia da Petra Dietrich (GiuRu) - Ina féffa neiv ha curclau la tschemaei setschentada cun ina levezia d’ina plema. Uaul, vallada e cultiraparan d’esser mitschai dall’alvira. Feglia cotschna,...
Dad Annatina Nay - Tgei ei cletg e tgei ei ventira? Ha cuntentientscha la medema muntada? Damondas existenzialas! Sun jeu cuntenta? Sun jeu ventireivla? Per tudestg „Glück ni glücklich“ –...
Chasa Editura Rumantscha - Dal tut nova è Chatrina Josty betg sco autura, dentant po ella ussa preschentar cun Barbacor/Herzkater per l’emprima giada ina atgna publicaziun. Texts actualsChatrina Josty...
Chasa Editura Rumantscha - Ils cas criminals cuntinueschan en la regiun da l’Engiadina Ota: Il scrivent Attilio Bivetti preschenta en ses segund tom novas istorgias dal cumissari Nuot Nes es...
Da Benedetto Vigne - La conuschientscha definitiva na vegn l’uman mai a cuntanscher. L’ultima sairada da son Silvester, la notg avant Bunmaun, cun in pèr amis ed amias a festivar...
Chasa Editura Rumantscha - Ils 31 da matg preschenta la Chasa Editura Rumantscha (CER) ses proxim titel da la retscha da paraulas originalas rumantschas: “Lina e Linard”. I sa tracta...
Da Corina Gustin - Bibi Vaplan tocca pro la garda dals acts rumantschs cun üna gronda popularità e preschentscha eir ourdvart il chantun da patria. Ella quinta da magia, ragischs...
Da Mila Beerli (GiuRu) - Eu am sdruagl. Driv meis ögls. Il sulai splendura tras la gronda fanestra. Eu stordsch planin il cheu. Sper mai vezza ün pêr marüschlas. Hallöchen popöchen...
Da Romana Ganzoni - I d’eira ün sbagl da leger la Neue Zürcher Zeitung avant ün pêr eivnas. Esa necessari cha gazettas seriusas citeschan in detagl l’acta d’achüsa i’l cas...
Da Corina Gustin - Romana Ganzoni es autura ed uriunta da Scuol, hoz lavura e viva ella a Schlarigna. Davo raquints, poesias, essais e columnas es seis prüm cudesch cun...
Da Mila Beerli (GiuRu) - Meis büschmaintin nair es forsa ün pa cuort, pensa dürant ch’eu poz vi d’üna da las quatter püttas dal treffpunkt. Eu tschüt sün meis iPhone, til...
Da Fadrina Hofmann - Chi nu cugnuoscha il mumaint da schoc scha’l telefonin es dandettamaing davent? Ed il sentimaint surleivgià cur ch’el cumpara darcheu? Il telefonin es dvanta nos cumpogn...
Dad Annatina Nay - Ils carstgauns vulan tudi categorisar, metter en truchets per capir. Tut quei ch’ins sa numnar pil num ei capeivel. Tut quei ch’ins sa exprimer san ins...
Da Fadrina Hofmann - L’uman es ün chatschader e ramassader. La cumprouva n’haja a chasa in fuorma da duos uffants chi chattan roba da tour e mütschir. Ün insaj? Voilà...
Dad Uolf Candrian(Giuru) - Catalugna ha votau. Jeu sun staus el settember el Priorat, ina part dalla regiun autonoma Catalugna. Leu vegn tschintschau catalan. Ei dat denton aunc duas autras...
Da Romana Ganzoni - Sonntag & Sohn. Juweliere. I sun a Leipzig. A Leipzig ha stübgià Goethe giuris prudenza, ed uossa vaja darcheu amunt, la cità es hip, pulsescha. In...
Il musical «Adia Surselva – hello New York !» tracta il temps modern dall’emigraziun da Svizzers, Grischuns, Sursilvans en l’America ni vi sur mar. L’emigraziun suenter la Secunda Uiara mundiala ei...
Da Fadrina Hofmann - Nos uffants creschan sü cun ün muond parallel - il muond digital. Sco lur amis van els intuorn tuot natüral cun quista realtà. Temma da quai...
Dad Angelica Augustin (Giuru) - Davent digls 6 anfignen igls 13 d’avost on quatter commembers dalla GiuRu gia l’onour da represchentar la Rumantscheia agl festival da diversitad a Danzig an...
Dad Alina Müller (Giuru) - No problem! La soluziun es in vicinanza. Bun, forsa nun es quai uossa la surpraisa dal tschientiner cha las schanzas per cumanzar üna relaziun sun...
Hoz es il prüm anniversari da LATABLA! Grazia fich a 7'408 lecturs interessats ed engaschats chi han visità 34'139 paginas in ün on. Grazia fich als auturs e las auturas...
Da Dominique Dosch - Igls treis students Curdin, Juliette e Larissa s’antopan regularmaintg aint igl Café Belvédère a Friburg ed on adegna da rachintar ensatge. I dat discussiuns profondas davart...
Dad Indra-Maria Decurtins (GiuRu) - La tiara sontga ha ina gronda muntada per treis dallas pli grondas religiuns dil mund, il cristianissem, il giudaissem ed igl islam. Per in’jamna ein giuventetgna...
Da Romana Ganzoni - Uossa suna rivats a Landquart. Il figl da 12 ons dumonda a la mamma, scha quist „village“ plain roba plü bunmarchada, plain marcas, plain „labels“, plain prodots...
Da Romana Ganzoni - La guida, Maria Rita, muossa a giasts seis cumün Sant'Angelo Muxara in Sicilia. Ella fa quai per raps, 60 euros la persuna. Uschigliö nu's rivessa pro...
Benedetto Vigne relata da trais cudeschs recents che l’han faszinà: Sun mai stà en Russia. E tuttina sent jau ina spezia da resonanza russa che ma persequitescha dapi in tempet...
Da Dominique Dosch - Igls treis students Curdin, Juliette e Larissa s’antopan regularmaintg aint igl Café Belvédère a Friburg ed on adegna da rachintar ensatge. I dat discussiuns profondas davart...
..dad Annatina Nay ... dalla Spagna, Italia, Grezia, dad Amsterdam ni New York! Cu has ti scret tia davosa carta postala, a maun, cun taccar si ina marca? Tgi scriva...
Da Romana Ganzoni - A la Freiestrasse 208 es üna plitscheria chi exista daspö decennis. Avant s’vaiva svachada in möd glamurus e be lungurellas üna fich cuntschainta stylista illas stanzas i’l...
Da Dominique Dosch - Igls treis students Curdin, Juliette e Larissa s’antopan regularmaintg aint igl Café Belvédère a Friburg ed on adegna da rachintar ensatge. I dat discussiuns profondas davart...
Da Romana Ganzoni - D’incuort n’haja let dad üna vernissascha a New York. Davant ün dals purtrets exposts as vaivan posiziunats umans gritantats per evitar cha oters possan contemplar il purtret,...
Da Romana Ganzoni - La mima cha Nina admiraiva daspö adüna vaiva regalà ad ella quella broscha da corallas stupenda. Avant blers ons. Üna broscha chi cumbatta l'ögliada maligna, ha dit...
Da Mario Pacchioli - Signora Lia e Dottor Benino entran el patio. Per disa sediregia Signora Lia viers il sessel da canna ch’ella enconuscha pli che bein. „Ussa prendei plaz...
Da Dominique Dosch - Igls treis students Curdin, Juliette e Larissa s’antopan regularmaintg aint igl Café Belvédère a Friburg ed on adegna da rachintar ensatge. I dat discussiuns profondas davart...
Da Romana Ganzoni - 1. di: Duos staziuns culla metro. Là suna. Milla persunas. O daplü. Mammas lavan als uffants cun aua minerala, l’ora da prümavaira nu sustegna adüna il bogn...
Da Mario Pacchioli - Dottor Benino stezza la platta da fiug e stauscha sia caffetiera dalla vart. El carsina il pegl da siu tgaun Fidelio che sblucca cun gaudiment in...


text:
Iommla
Artéccol in dialatt bulgnais
Iommla (itagliàn Imola, rumagnòl Iomla) l'è 'na zitè d'l Emégglia-Rumagna int'la pruvénzia ed Bulåggna. L'à stra sé e nå 69.705 abitànt (2015).
Al sît ai éra bèli int'l etè antîga, e l'éra bèle abitè anch'prémma. I romàn fundénn 'na zitè nova e la ciaménn „Forum Cornelii“, dal nòmm ed Lucius Cornelius Sulla. Al nòmm ed Iòmmla significaré un quèl comm la zå, ch'l è da ricondusris a la bèla véssta ch'as pol avair dal culénni.
Anzôla · Arzlè · Barisèla · Bazàn · Bäntvói · Bulåggna · Båurg Tusgnàn · Bûdri · Caldarèra · Camugnàn · Casalàcc’ · Casalfiumanais · Castèl Guêlf · Castèl Mazåur · Castèl San Pîr · Castèl d Ajàn · Castèl d Rî · Castèl d Chèsi · Castèl d Èrzel · Castèl d Sravâl · Castnès · Castión · Crasplàn · Crevalcôr · Dåzza · Funtanàlls · Gâg’ · Galîra · Granajån · Granarôl · Grizèna · Iómmla · Lizàn · Lujàn · Malalbêrg · Marzabòt · Midgénna · Mnêrbi · Mulinèla · Dscargalèsen · Månt San Pîr · Måntrànz · Måntvî · Munzón · Murdàn · Uzàn · Pianôr · Pîv ed Zänt · Puratta · Sèla · San Bandàtt · San Zôrz · San Zvân · San Lâzer · San Pîr in Casèl · Sant’Ègata · Al Sâs · Savéggn · Varghè · Zôla Predåusa


text:
Sforza
La fameja Sforza l'è stada una fameja nòbil che da la fin del XIV secul l'ha inflüenzaa la storia lumbarda, taliana, e urupea.
In principi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
'L nom de la fameja 'l vegn zü dal suranom del so fundadur, Müzi Aténdul (Cutignöla, 1369 - arent a Ravenna, 1424), ciamaa Sforza (Fort) per la sua prestanza fisega, un capitan de ventüra de la Rumagna al servizzi di re Angiuin de Napul.
'L ram de Milan[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
'L prim düca de Milan l'è staa l' prim fiö de Müzi Atendul, Francesch (1401-1466), che l'ha ciapaa 'l titul dücal per via del so matrimoni cun Bianca Maria Viscunt, l'ültima ered del düca Filip Maria Viscunt, mort del 1447. Da quel matrimoni lì l'è partii 'l ram principal de la fameja. Apress de Francesch 'l gh'è sraa Galeazz Maria (1444-1476), düca dal 1466 fin a la mort, che l'ha spusaa Bona de Savoia. Intra i so tusann mia legitim gh'è da regurdà Caterina Sforza, che l'ha spusaa Geronim Riario, diventand inscì Sciura de Forlì e Imola, e l'è pöö stada la mader de Giovann dai Band Negher.
Apress a Galeazz Maria gh'è staa 'l so fiö Gian Galeazz (1469-1494), che l'ha spusaa Isabella d'Araguna. Per via de la so incapacità se pö dì che l'ha mai guernaa diretament, e giamò da sübet 'l resaduu del dücat l'è staa Lüduvich Sforza det 'l Moru, che l'ha pöö ciapaa 'l titul de düca dumà a la mort del nevud. Ludovico 'l Moru l'ha spusaa Beatris d'Este. Cume pröva del prestisg che 'l gh'aveva a quij temp là la casada milanesa gh'è 'l matrimoni intra Bianca Maria Sforza, surela de Gian Galeazz, e l’imperadur Massimilian I d’Asburgh.
'L Moru l'ha guvernaa 'l Dücaa fin al 1500, l'ann che l'è staa scunfit e metüü in person dai franzes. Dop che i franzes i henn staa caciaa via da l'esercit di mercenari svizzer de l'imper (1512), 'l Dücat de Milan l'è turnaa per un quaj ann int i man di fiö de Ludovico 'l Moru, Massimilian Sforza (1493-1530) e Francesch II Sforza (1495-1535), marii de Cristina de Danimarca e nevud de l'imperadur Carl V. Quij chì, restaa ciapaa denter int i guer intra Franza e Imper, i hann regnaa a s'giangón e suta la prutezion di Asbürgich, ai quaj l'è pöö passa 'l Dücaa, per via del fat che gh'era pü mia d'ered dop la mort de Francesch II.
Da Giovann Paol I Sforza (1497-1535), fiö natüral de Ludovico 'l Moru e de Lücrezia Crivelli, l'è vegnüü zü 'l ram di Marches di Caravagg, estint del 1717. Da Sforza Secondo, fiö natüral de Francesco I, l'è vegnüü zü 'l ram di cont de Borgonovo Val Tidone, estint del 1680; da Jacopetto, fiö natüral de Sforza Secondo, l'è vegnüü zü 'l ram di Cont de Castel San Giuann, che l'ha resistüü fin al XX secul e del qual 'l faseva part 'l minister Carlo Sforza.


text:
La partida dad Angela Merkel la CDU vul manar contractivas cun la SPD per realisar ina coaliziun gronda en Germania, quai hai num suenter discussiuns dal presidi da la CDU. Tuts sajan da l’avis che las contractivas cun la SPD èn d’impurtanza ha ditg il president dal Bundesland Schleswieg/Holstein Daniel Günther. Quai saja ina coaliziun che cuntanschia ina maioritad en il parlament. Mo sche las contractivas cun la SPD na portian betg fritg, stoppia la CDU ir sur ils cudeschs.
La SPD tschenta premissas
Plirs politichers da la SPD han la fin d'emna proponì pliras premissas per ina pussaivla collavuraziun cun la CDU. Uschia investiziuns massivas en la furmaziun, la construcziun d'abitaziuns e tar investiziuns en indriz da transmissiun a spectrum lartg.
RR novitads 06:00


text:
L’inspecturat da scola ha evaluà il manaschi da la scola populara da Mustér. Il rapport dat in fitg bun attest a la scola da Mustér. I dat dentant tschertas allusiuns da singuls secturs che pon vegnir meglierads en il futur. Tranter auter è vegnì constatà che las cumpetenzas linguistas dals uffants cun ragischs portugaisas èn per part manglusas, surtut quai che pertutga il tudestg. Il problem saja enconuschent, ha ditg il mainascola da Mustér Kai Hinrichsen a l’Agentura da novitads rumantscha. Per quest motiv porschian las scolas da Mustér era lecziuns supplementaras a scolaras e scolars da la 5 e 6avla classa, sco er a scolaras e scolars dal stgalim superiur. La problematica duai vegnir discutada er tranter ils inspecturs dad auters districts da scola, ha ditg l’inspectur da scola Vigeli Jacomet a l’ANR.
RR novitads 21:00


text:
Malòn
Malòn (nòm uficiàl: Malonno) l'è 'n cümü de la média Al Camònega, en Pruvincia de Brèsa, endèla regiù de la Lombardìa. El g'ha 3 261 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), condena superfìce de 30,8 km² e 'na densità de popolasiù de 106 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Bèrs Dém, Córten, Édol, Paísch Loé e Sónech.
Cuurdinade[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Fonds sozial europeich: 2,7 miliuns de plü por proiec FSE
I proiec ametüs é preodüs por porsones che damana asil, porsones cun handicap y vitimes de violënza. Popolaziun tres plü vedla, sostëgn ince a lauranc plü vedli
La Junta provinziala á aprové incö (ai 15 de ma) l’integraziun dla dotaziun finanziaria por l’avis publich por "Aziuns por renforzé les competënzes y l’acompagnamënt al laur de porsones vulnerables- ann 2017/18" che fej pert dl Program operatif FSE 2014-20. L’avis preodô da alisisiré l’integraziun dles porsones plü vulnerables, che se stënta da rové sön le marcé dl laur: porsones cun handicap, porsones cun dependënzes, porsones che é stades te porjun, vitimes de violënza o de gran sfrutamënt y tl prigo de descriminaziun, migranc (cun lapró che che damana asil), benefiziars de proteziun internazionala, porsones sot i dejedot agn foresti nia acompagná che complësc tosc 18 agn, mendranzes etniches reconesciüdes, porsones zënza na ciasa fissa. Por chësc avis êl gnü metü a desposiziun 5 miliuns de euro.
Por le pröm iade él plü domandes co fonds desponibli
Por le pröm iade da canche al é le Program operatif 2014-20 él gnü damané por i proiec ametüs al finanziamënt na soma plü alta co chëra desponibla. Por finanzié i proiec ametüs vál debojëgn de indöt 7,7 miliuns. La gradatöra definitiva gnará publicada sön le BOR en mercui, ai 24 de ma. La Junta á porchël preodü l’integraziun de mesi finanziars a desposiziun por indöt 2,7 miliuns de euro, metüs adöm por le 50% da fonds Ue dl FSE (1.350.000 euro), por le 35% da fonds statai (945.000 euro) y por le 15% da fonds provinziai (405.000 euro). Tla sentada da incö á la Junta provinziala ince mudé la prenotaziun de spëisa por la bandida dl FSE por "Intervënc de formaziun por renforzé les competënzes y l’acompagnamënt dl laur de lauranti plü vedli - Ann 2017/18". Tl cheder de chësc obietif strategich él gnü azeté 10 proiec por indöt 1.127.494 euro. Ara se trata de n investimënt araté strategich dal esecutif provinzial, "ajache l’invedlimënt dla popolaziun é na dinamica demografica che interessëia gran pert dl’Europa y tla provinzia de Balsan portel pro a na sbürla dla fin dl laur dla majera pert dla popolaziun" á dit le presidënt dla Provinzia Arno Kompatscher.
USP


text:
La situaziun è uschia sa meglierada suenter in ferm augment pervi da la crisa da finanzas. Quai tenor il maini da la ILO, l'Organisaziun internaziunala da lavur cun sedia a Genevra. Tuttina vesa la ILO la situaziun spezialmain precara en l'Europa dal Sid. En la Spagna ed en la Grezia è mintga segund giuvenil senza lavur.
Per il 2015 quinta la ILO cun mo in pitschen augment sin 13,1%. Vinavant resta dentant il giavisch da milliuns da persunas giuvnas, d’emigrar en pajais pli ritgs cun la speranza da chattar lavur.
RR Novitads 06:00


text:
Teater a Rueras
Bia canera per pauc
(Comm.) Nus fagein puspei teater. Suenter quater meins d'emprova e gorndas nevadas selegrein nus d'astgar envidar Vus tier nossa cumedia. Che nus, la Cumpignia da teater Rueras, essan plitost ina gruppa che fa bugen cumedia, ei als amitgs dil teater da Rueras enconuschent e beneventau.
Bia canera per pauc ei ina cumedia en treis acts digl enconuschent scribent popular Walter G. Pfaus. Igl ustier Gion Antoni (Richard Cavegn), il sulet ustier el vitg sto temer che la casa privata dallas treis uniuns savessi daventar ina concurrenza smanatschonta per sia existenza. El, sco era sia cameriera (Imeleda Monn) fan tut il pusseivel per impedir
Casamai che Vus sedecidis da visitar ina da nossas representaziuns en nossa biala Val Tujetsch, giavischein nus a Vus bien divertiment.
Mias paginas da Tujetsch:
» Genealogia
» Historia
» Forum cultural
» Archiv communal
» Vic Hendry
Historia dall’emigraziun tuatschina ell’America: Na, na, anora mass ju per de biè bétga plé. - cumpariu 2011 America
Contact
Tarcisi Hendry
Via Dentervitgs 3
7188 Sedrun
Diese E-Mail-Adresse ist vor Spambots geschützt! Zur Anzeige muss JavaScript eingeschaltet sein!


text:
Domat – ina vischnanca cun grondas tradiziuns da baselgia
Fin al di dad oz è la festa da Sontgilcrest a Domat in grond di da festa. Il guardian da notg chanta la damaun il clom da sveglia. I suonda la processiun cun tamburs e schuldads en unifurmas veglias. Lura il servetsch divin festiv. La Televisiun Rumantscha aveva filmà il 1981 il di da Sontgilcrest a Domat.
Eu quét qué super c’als giuvens han ong oz tschaffen da far Sontgalcrést. Schajoc marmugnanè sin tut.
Ina spezialitad a Domat è la decoraziun da la baselgia il di da Sontgilcrest. Quella vegn ornada cun tschupels che vegnan fatgs cun dascha da pigns. Ina gronda lavur cumina che vegn fatga d’insaquantas dunnas da Domat durant plirs dis avant la festa.
Breil – engaschi da la giuventetgna
Per la festa da Sontgilcrest a Breil en Surselva s’engascha era fermamain l’uniun da giuventetgna. Giuvens e giuvnas fan liber il di da Sontgilcrest per pudair prender part a la processiun suenter il servetsch divin. Els ed ellas sa preschentan en unifurmas da festa. E quai che na dastga betg mancar: ils schluppets.
Senza las buis fuss la parada da Sontgilcrest per nus buc la dretga parada.
Sumvitg – parada mo cun umens e mats
Ina veglia tradiziun a Sumvitg è la parada da Sontgilcrest cun umens e giuvens en unifurma. Tar quella parada èn dunnas e giuvnas exclusas. Ina tradiziun ch'è sa mantegnida era en il 21avel tschientaner.
Na, che mattas fan parada, gliez vegness mai en damonda tier nus!
Sontgilcrest ils onns 1990 a Domat
Il Radio Rumantsch aveva accumpagnàin entir di las festivitads da Sontgilcrest en la vischnanca da Domat.
Sontgilcrest - festa catolica
La festa da l’eucaristia da la Baselgia catolica è mintgamai la gievgia da la segunda emna suenter Tschuncaisma. En il 13avel tschientaner ha papa Urban IV introducì Sontgilcrest sco festa per l’entira baselgia catolica. Celebrà vegn il corp sontg ed il sang da Jesus. L’expressiun latina è Corpus Christi. (wikipedia)


text:
La selvaschina en la Svizra Orientala n'ha betg tuberculosa. Quai demussan examinaziuns tar 237 animals en ils chantuns Grischun e Son Gagl sco er en il Principadi da Liechtenstein. Quellas èn vegnidas fatgas durant la perioda da chatscha dal 2017 e sur in territori da surveglianza specific. En il Grischun han ins intercurì animals en il Partenz, en il nord dal flum Landquart ed en Engiadina Bassa. Sco l'uffizi per controlla da mangiativas e fatgs da veterinari da Liechtenstein communitgescha, èn vegnids controllads tant animals sajettads sco era selvaschina disgraziada.
Las examinaziuns èn cunzunt vegnidas realisadas pervi da la situaziun inquietanta da tuberculosa tar tschiervs en il Vorarlberg. Quest project da surveglianza datti dapi il 2014, e quel vegn er manà tras durant la proxima stagiun da chatscha.
RR novitads 11:00


text:
Dominique Aegerter ha cuntaschì il dieschavel plaz. Gudagnà la cursa da la Moto 2 ha il Franzos Johann Zarco. Per motivs da segirezza ha la cursta stuì vegnir interrutta 2 giadas.
En il classament general è Lüthi uss terz, 16 puncts davos il Brit Sam Lowes. Sin il segund plaz dal classament general è il Spagnol Alex Rins cun dus puncts pli pauc che Lowes.
Lorenzo gudagna la cursa da Moto GP
En la classa gronda ha il Spagnol Jorge Lorenzo gudagnà davant ses cumpatriot Marc Marquez. Il Talian Valentino Rossi è crudà or pervi dad in defect tecnic.
RR novitads 14:00


text:
L'identificaziun uffiziala suonda reglas severas ed ha perquai cuzzà plirs dis, malgrà la procedura accelerada. La cumissiun d’experts nizzegia en da quels cas indicaziuns d’actas da pazients, infurmaziuns davart plumbas u protesas da dents sco era provas da DNA per identifitgar senza dubi ils mazzads. Tranter las unfrendas sa chattan er 3 Svizzers.
3 mais stadi d'urgenza
Entant ha l'assamblea naziunala a Paris decidì da prolungar il stadi d’urgenza per almain 3 mais. Ils conservativs levan schizunt prolungar quel per 6 mais. Ordavant aveva il cabinet gia decis da prolungar il stadi d'urgenza per 3 ulteriurs mais, pia fin ils 26 d'october. Il president franzos, François Hollande ha ditg ch'i vegnia fatg tut per proteger ils Franzos. Il di da l'attentat, ils 14 da fanadur aveva Hollande anc annunzià ch'il stadi d'urgenza scadia la fin da quest mais.
La gievgia era in Tunesian da 31 onns charrà cun ses camiun tras ina fulla da glieud sin la promenada da la citad franzosa. Dasper ils 84 morts eran er passa 300 persunas vegnidas blessadas per part grevamain.
RR novitads 18:00


text:
Salvador Dalí
Salvador Felip Jacint Dalí i Domènech (* 11 da matg 1904 a Figueres, Catalugna; † 23 da schaner 1989 a Figueres) è stà in pictur catalan. El è stà in dals pli impurtants exponents dal current artistic dal surrealissem. Sia ovra pli famusa è La persistenza da la memoria, creada en 1931. Dalí è stà in persunagi ambig per amur da sia relaziun cun il franchissem. Gia ch'era interessà frequentamain en daners è stà numnà "Avida Dollars".
Ovra[modifitgar | modifitgar il code]
- Ekebergparken Salvador Dali 1.jpg
Vénus de Milo aux tiroirs, 1964
Colliaziuns[modifitgar | modifitgar il code]