text:
Da Mario Pacchioli - Dottor Benino stezza la platta da fiug e stauscha sia caffetiera dalla vart. El carsina il pegl da siu tgaun Fidelio che sblucca cun gaudiment in brav ies, e scalfina tgeuamein tras il stgir zuler viers igl esch d’entrada per dar suatientscha al clom dil stgalin. Strusch ha el aviert igl esch, sefultschan enzacons radis da sulegl neuaden el stgir e serasan sco in teppi da glisch sperasen da zuler. Ella glischur dall’eschadira seprofilescha la siluetta dad in’imposanta stattura. La vestgida tradescha beinspert la contura dad ina dunna. Ina rassa tochen sut schanugl dalla quala puntgan dus taffers ventrels, ina barlana da launa selvadia ed in fazalet da tgau ch’emprova ton bein sco mal da tener empau a mistregn ina malfutida cavellera. Siu tahegem lai engiavinar ch’ella ei muntada a pei tochen si tier Dottor Benino. Ed ins sto dir che la via dil vitg entochen entasi tier la casa dil Dottore ei teissa dil gianter.
Cun in cordial « Buon giorno signora Lia » beneventa quel sia viseta marveglia. « Buon giorno, Dottor Benino » renda ella il salid cun vusch alterada, e mintgin da ses plaids ei interruts dad ina profunda buffada che fuorma mintgamai ina spessa brentina ell’aria freida dalla damaun. « Jeu sun leda che vus essas gia alerts, Dottore. - Tgei notg ! Miu tgau ! Jeu hai temiu ch’il sulegl seigi schulaus ella mar e che jeu vesi mai pli l’alva dil di - Oh ! Mia testa ! ». Cun ina vusch calma e senza far curvien envida Dottor Benino la Signora Lia ad entrar. Amiez il liung zuler retegn el siu pass davon in esch clar verd. El metta precautamein siu maun sil manètsch digl esch, volva si’egliada viers la Signora Lia, respira profundamein ed arva la porta. Signora Lia enconuscha bein quell’entrada. Ella seregorda dall’emprema ga ch’ella veva passau la sava da quei esch. Ella veva reteniu siu flad…
Gia d’affon piteva Signora Lia beinsavens da snueivlas dolurs dil tgau e schegie ch’ins veva fatg laguoter ella da tuttas sorts pellas e squitrau en ad ella da tuttas schlambrottas, in remiedi che vess silmeins pudiu tschessar empauet la suffrientscha dalla buoba, gliez vevan ins mai anflau. Cuntrari, cun mintga cura pigiuravan sias dolurs. Sco matta veva Signorina Lia lu priu cumbien sia sort e saveva che sulet il silenzi ed il stgir pudevan purtar ad ella in tec levgiament duront quellas uras da peina. Ella fuva ina giuvna sempla e honzelia che metteva els peis a negin nuot. Suenter scola veva ella fatg siu emprendissadi sil biro da vischnaunca da San Verdi, e quei cun inschign e premura. Inagada ch’igl emprendissadi era staus a fin, veva ella surpriu l’administraziun dalla controlla dils habitonts, ina plazza ch’ella ha salvau entochen oz. La recepziun dils novs conhabitonts, il brat cun ils convischins, il dar sclariment ed agid ed il scumiar plaschers e quitaus cun ils avdonts da San Verdi, quella responsabladad ha Signora Lia dall’entschatta enneu purtau cun passiun ed anim.
Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:
Ella luvrava gia in per onns sin vischnaunca cu ei veva in di giu num che la gronda casa verda sur il vitg seigi vegnida cumprada. Spert vevan ins schau ir ora la lerma ch’il cumprader seigi negin auter che Benedetto Benino, quei giuven student da chemia sicilian ch’eri vegnius avon onns a San Verdi per analisar l’aua dil dutg sur vitg. Ed era sch’ils pli giuvens enconuschevan buca quei famus Benedetto dil qual tuts raquintavan cun tonta glischur els egls, seregurdavan ils biars dil vitg da quei giuven ch’els vevan auncallura serrau el cor. Tgei che pudessi bein menar el anavos a San Verdi vegn onns pli tard, gliez sedumandava igl entir vitg. In bi di fuva el lu turnaus, silla plazza fontauna, sco lezza ga. E schegie ch’ei fuva l’ura dalla siesta vevan ins scalinau e spluntau vid mintga esch-casa per annunziar si’arrivada. Sil fiat era igl entir vitg serimnaus silla plazza fontauna per festivar il seveser cun Benedetto Benino. El fuva uss in um da biabein curont’onns. Sia bera nera, cunbein che meins spessa, fuva uss scultrida dad ina vart e sin siu nas purtava el fins egliers enramai cun in’eleganta montura dad aur. Siu surrir fuva restaus il medem, e mo ina ni l’autra rubaglia sil frunt tradeva ch’il temps veva embratschau el.
Tuts fuvan descendi silla plazza fontauna, tuts auter che la Signora Lia. Lezza fuva restada a casa en sia combra. Ella veva serrau ils barcuns dalla finiastra e semurtirava danovamein cun in punschent mal il tgau. Ins veva beinprest remarcau sia absenza, fuva ei gie ella che dueva accumpignar Benedetto Benino en sia nova dimora. Aschia veva il cauvitg menau persunalmein il niev conhabitont dalla via sur il vitg si viers la gronda casa verda. Entgin temps pli tard fuva la Singora Lia lu serendida si tier Dottor Benino per beneventar el a San Verdi e per seperstgisar da si’absenza il di dall’arrivada. Ella fuva aunc adina melna sc’in sterpin da sia davosa migrena. Quei veva Dottor Benino remarcau. E schegie ch’ella enconuscheva aunc buca il niev convivent, veva ella spert sentiu ina certa confidonza, ed havend tochen las ureglias veva ella svidau siu cor al nunenconuschent, raquintau da sias dolurs e da sias sufrientschas dapi tons onns. Dottor Benino veva tedlau cun attenziun e veva envidau Signora Lia ad entrar. Aunc mai avon veva ella mess in pei ella gronda casa verda sur il vitg. Amiez il liung zuler fuvan els stai eri davon igl esch clar verd, « Astgel jeu segidar cun vus ? » veva Dottor Benino dumandau la Signora Lia. Empau surstada da quella proposta, mo senza targlinar veva ella rispundiu cun in « Gie, bugen ! ». Els fuvan entrai. Davos quella porta veva ella scuvretg plein smarvegl il magnific patio dalla misteriusa casa verda sur il vitg da San Verdi. Sco sch’ella entrass en in mund magic veva ella contemplau cun in’egliada affonila e cun bucca aviarta quei liug embostgau da tuttas sorts plontas e caglias, jarvas e fluras ch’ella veva tochen quei di aunc mai viu en sia veta. Il patio fuva protegius dad in tetg da veider, in’ovra d’art, cumponida da tschiens e mellis scalgias da tuttas colurs. En lur unitad formavan quellas scalgias nundumbreivels maltgs, figuras, scenas dallas quater stagiuns. Igl unviern cun ina largia paletta da tuns blaus, la primavera cun in’infinita declinaziun da verds, la stad en ina sinfonia melna ed igl atun cun ina reha raccolta da cotschens. Tras il marviglius tetg penetravan ils radis da glisch e fittavan il spazi cun tons artgs sogn Martin. In giug da glisch che la pli frestga fantasia d’in affon vess buca pudiu inscenar cun dapli inschign. Sil fiat veva Signora Lia capiu che Dottor Benino fuva in um extraordinari. In sabi, veva ella tertgau… (la cuntinuaziun suonda)
Text e fotografia: Mario Pacchioli
Follow us:
Forsa er insatge per Vus:
-
5 tabaloris Dad Annetta Janka-Zini (DRG) – La lingua rumantscha è ritga, uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens…13 da november 2019166 giadas
-
SEMPERVERD - In’istorgia da fantasy per uffants Chasa Editura Rumantscha - Lio sa grittenta: tut ses amis van en vacanzas durant la stad, mo el sto ir…30 d'october 2019176 giadas
-
Igl Rubicon Da Dominique Dosch - Cilgia stat davant igl Rubicon. Ella tschainta a meisa davant en bloc da screiver. En pêr noms…23 d'october 2019220 giadas
-
La columna - Chi chi nu tschercha chatta Da Fadrina Hofmann - L’uman es ün chatschader e ramassader. La cumprouva n’haja a chasa in fuorma da duos uffants…02 d'october 2019304 giadas


c: text/html

text:
Battaja de Pavia (271)
La Battaglia de Pavia l'è stada combattuda in del 271 tra l'esercit roman de l'imperador Aurelian e i Alemann: el sconter l'è resultaa ona vittòria romana.
La battaglia combattuda a Pavia l'è stada la terza e ultima del sconter tra Roman e Alemann dòpo l'invasion barbara de l'Italia del 271. I Alemann eren staa battu a Fan, in di March, e ora eren dree a scappà longh la via Emilia, menter l'Aurelian ghe correva adree.
L'Aurelian l'ha fermaa la soa ritirada de lor arent a Pavia e là finalment l'è riessii a battei del tutt, cont el trà giò l'esercit intregh. I Alemann che hinn minga mòrt hann formaa vari grupp piscinitt, che però hinn staa tucc battuu de l'imperador.
Per questa soa vittòria l'imperador Aurelian el gh'ha avuu el titol de Germanicus Maximus. A bon cunt, la paura che aveven portaa a Roma i Alemann (paura che l'è tornada a fàss sentì anca vint ann dòpo) l'ha spingiuu l'Aurelian a la costruzion a Roma di mur che pòrten el sò nòmm.
Bibliografia[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Watson, Alaric, Aurelian and the Third Century, Routledge, 2003, ISBN 0-415-30187-4, p. 52.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Il Departament federal dal intern ha uss avert la consultaziun correspundenta. La finamira è dad unifitgar las regiuns da premia, scriva il Departament federal dal intern en ina communicaziun. Fin uss èn las regiuns da premias fixadas tenor vischnanca. Ma ina vischnanca cun ina chasa da tgira ha pli auts custs che la vischnanca vischina che n’ha betg ina tala purschida, argumentescha l’EDI.
Ils blers chantuns han gia oz sulet ina regiun da premias
En ils chantuns cun duas regiuns da premias resta quai tut sco fin qua, argumentescha l’EDI. Sulet il chantun Schaffusa duai enstagl da duas regiuns sulet avair en futur ina regiun da premias. Tar ils chantuns cun trais regiuns da premias sco il chantun Grischun vegnan quellas reducidas sin duas regiuns da premias. Sulet en il chantun Turitg na datti naginas midadas.
La consultaziun va a fin mez schaner 2017, la midada d’ordinaziun per l’entschatta 2018.
RR novitads 17:00


text:
Eir quista stagiun vais darcheu la pussibiltà da crear ün agen üert sün quista pagina e til postar tras internet. Nus til implantain e semnain lura tenor vos giavüschs e til chürain tenor nos meglder savair e pudair. La racolta da vos üert pudais vus far svessa, obain cha vus gnis per vossas tas-chas in ün deposit a Crusch (stalla), Sent (Plaz) o Scuol (hotel Collina). Chi chi vess interess da metter svessa seis agen üert (insembel cun Cilgia) po quai eir. In quel cas as cusglaina da telefonar a Cilgia davo avair postà il üertin per planisar ün termin.
90.00 fr. / meter era*
* largezza d’ün’era: 1.10m
Vus vais la pussibiltà da’s occupar svessa da la racolta da vos üertin. Per quai surivgnivat üna reducziun da 20% per vos üertin.
Important e na d’invlidar: Ün üert nun es ün center commercial chi spordscha adüna e sainz’exepziun tuot! Racolt e furni vaina subit cur cha la natüra cumonda e be lura! Implü es ün üert 365 dis l’on suot tschêl avert. – Garanzia nu daja ingüna per nüglia! Nus impromettain però da chürar cun gronda premura vos terrain. Natüralmaing pudais eir visitar la Cruschada cur chi’s plascha. Nus ans allegrain da’s imprender a cugnuoscher.


text:
Lohn-Ammannsegg
Lohn-Ammannsegg a l'è un cumün svizzer del distret de Wasseramt. in del Canton Suleta. Al gh’ha pressapoch 2634 abitant e una süperfiss de 4.46 km², e al se tröva a una altitüden de 500 meter sura al livel del mar.
El cumün de Lohn-Ammannsegg a l'è tacaa ai cumün de Bätterkinden (BE), Biberist, Lüsslingen, Lüterkofen-Ichertswil.
Ligam de föra[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial (Todesch)
- Lohn in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Ammannsegg in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Moses
Moses (scrit eir Mose) es la figüra centrela dal seguond cudesch da la Tora e quella persuna chi ho do il nom als prüms tschinch cudeschs dal Vegl Testamaint respectivmaing da la Tora. In üna funcziun extaisa scu profet, mneder dals güdevs düraunt la chamineda tres il desert ed arvschider da la revelaziun divina vain el considero scu il fundatur dal giudaissem.
Persuna dispüttaivlaModifitgar
Fin al 20evel tschientiner valaiva Moses scu l'autur dals cudeschs chi sun tradüts suot sieu nom. Quista posiziun es passeda e nu vain accepteda hozindi da la granda magiurited dals repraschentants la scienza dal Vegl Testamaint. Ma eir l'otra opiniun extrema cha Moses nun hegia existieu brichafat nu dominescha pü las faculteds da teologia. Apparaintamaing giascha ün minz vair ed istoric i'ls raquints chi as collian cul nom Moses uschè cha Moses es dapü cu be üna figüra mitica.
Vita tenor la tradiziunModifitgar
Infanzia e giuventünaModifitgar
Il farao vaiva cumando a las duonnas da part ebraicas da mazzer a tuots nouvnaschieus masculins. Moses gniva miss da sia mamma a l'abandun immediatamaing zieva sia naschentscha a l'ur dal Nil in üna chavagnina da channa. La figlia dal farao ho chatto al poppin e l'ho salvo. Ella tscherchaiva ad üna baglia per der bruost al iffauntin. Ed ella elegiaiva sainza savair a la mamma dal poppin. L'etomologia populera declera il nom Moses cull'istorgia dal salvamaint: "El (Dieu) l'ho trat our da l'ova". Quista decleraziun es però linguisticamaing dal sgür fosa. In varded significha Moses incirca uschè bger scu "Dieu l'ho fat per sieu figl". Üna significaziun simila accumpagna i'ls noms dals raigs dals egipts scu per exaimpel Ramses (m-s-s, ils listess trais consonants scu tar Mose[s]).
Eventualmaing es Moses creschieu sü dastrusch sper il cuort dal farao. Ma las funtaunas biblicas taschan in quist reguard.
Fügia vi Midiaun e missiunModifitgar
Zieva cha Moses vaiva cuppo ün survagliaunt chi vaiva darcho meltratto ad ün famagl ebraic stuvaiva Moses fügir. El riva i'l pajais Midiaun a l'ost dal mer cotschen innua cha'l preir al daiva a sia figlia Zippora scu muglier.
Davaunt üna spinatscha ardainta al munt da Horeb artschaiva Moses la palanteda da Dieu ch'el hegia nom Jahwe, que voul dir: "eau sun quel chi eau sun", ün'expressiun da suverenited e liberted divina, ma eir üna impromischiun dad esser fidel vers a l'umaun chi metta sia fiduzcha in el. Quist Dieu, chi as preschainta in medem möd scu il Dieu dals babuns istorics e prüms baps dals Ebreers: Abraham, Isaac e Jacob, al cumandaiva da turner ad Egipta per deliberer sieu pövel e'l mner aint il pajais dals Canaaniters.
Sortida da l'Egipta e chamineda tres il desertModifitgar
Il farao ho refüso a lascher als Israelits banduner Egipta. La Bibgia declera quist fat in möd cha Jahwe hegia fat testard il cour dal farao. L'Egipta vain chastio tres desch flagels decretieus da Jahwe.
In occasiun da la partenza in prescha vain miss il crap da fundamainta pella festa da Passa.
L'armeda dal farao chi perseguitescha als Israelits vain desdrütta tres la müravaglia divina al mer da channa.
A segua üna chamineda tres il desert da Sinai chi düra 40 ans, düraunt ils quels stanglantüna e rebelliun imnatschan adüna darcho la cumünaunza traunter Moses e'l pövel. Sül munt da Sinai artschaiva Moses ils desch cumandamaints sün duos tevlas da crap. Quellas sfracha'l in rabgia causa ch'el ho vis in descendend dal munt suringiò cha'l pövel adonurescha ils vegls dieus e suta extaticamaing intuorn ün vdè d'or. In seguit vo Moses sü ün'ulteriura vouta e survain las tevlas danöv.
La mort da MosesModifitgar
Moses es mort sül munt Nebo a l'ost dal flüm Jordan in l'eted da 120 ans. Il lö precis da sieu funarel e da sia fossa es incuntschaint.
Pür la prosma generaziun dals Israelits ho sus-chieu entrer i'l pajais impromiss da Canaan.
LitteraturaModifitgar
- Herbert Donner, Geschichte des Volkes Israel und seiner Nachbarn in Grundzügen (= Istorgia dal pövel Israel e da sieus vaschins in trats caracteristics) (Grundrisse zum Alten Testament [= Cumpendis davart il Vegl Testamaint], Tom 4/1), Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 2007, ISBN 3-525-51679-7
- Rudolf Smend, Mose als geschichtliche Gestalt. (= Mose scu üna figüra istorica) in: R.Smend: Bibel, Theologie, Universität. (= Bibgia, teologia, universited), Kleine Vandenhoeck-Reihe. Tom 1582. Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 1997, 5-20.


text:
San Prôsper ed Rèz
Artécol in dialèt arzân
Prôsper (… - Rez, 25 zógn 466) (Prospero in italiân) l'é stê vèschev ed Rèz, as pèinsa per 22 ân; venerê da la Cēşa catôlica.
Véta[modifica | mudéfica la surzéia]
Pôch as sà ed la só véta, mó i documèint a testimônien che ló l'é stê dabòun vèschev ed Rèz int al V sècol.
A pêrlen ed ló dō prèdichi dal X sècol, óna per la véta e 'n' êtra p'r al spustamèint dal só côrp: al vîn arcurdê p'r al só sèins ed caritê; l'é al sânt prutetōr ed Rèz, ânca se la catedrêla an n'é mia dedichêda a ló: a Rèz, invēce, a gh'é incòra la cēşa ed Sân Prôsper, fâta tirêr só dal vèschev Emeraldo.
Venerasiòun[modifica | mudéfica la surzéia]
La só venerasiòun l'é dimòndi antîga e la s'é sparpagnêda tra l' XI e al XIV sècol. Prôsper l'ēra venerê a Pèrma, Lóca e da êtri sitê in pió ed Rèz. Almēno 31 cēşi e capèli în stêdi dedichêdi a ló int al Medioēv. Però, dōp al Cuncéli ed Trēnto, la só venerasiòun la s'é arduşîda sōl a Rèz. La diōceşa ed Rèz la festègia la só divusiòun a livèl lochêl al 24 ed novèmber. Mó al 25 ed zógn l'é al só giōren ed fèsta int al Martirologio Romano.
Arléqui[modifica | mudéfica la surzéia]
Al só arléqui în stêdi spustêdi in al 703 in 'na cēşa nōva fâta tirêr só in só unōr dal vèschev arzân Tommaso. In stêdi mési atâch a còli ed sân Venerio l'Ereméta e Cosma e Damiano
Int al 962 al vèsch Emeraldo l'à spustê al só arléqui int la catedrêla ed Santa Maria int al cèinter ed la sitê, mèinter a s'ērea drē tirêr só la cēşa dedichêda a Prôsper. Còsta l'é pó stêda finîda dal vèschev ch' é gnû dôp Tenzo (Tenzone) int al 979 cun al nòm ed "Sân Prôsper ed Castèl", per arcgnòserla da còla int al bōregh di Strinê fōra dal mûri, la nōva cēşa la vîn cunsacrêda da Gregorio V int al 997. Int al XVI sècol la cêsa la vîn arfâta dal Luca Corti e Matteo Fiorentino só incâregh dal Cmûn e cunsacrêda int al 1543, al côrp ed Prōsper l'é sòt al grôs l'altêr.
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun ed San Prospero di Reggio Emilia trâta da it.wikipedia.org.


text:
Cheiry
Cheiry a l'è un cumün svizzer del distret de Broye, in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 6.49 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 357 abitant.
El cumün de Cheiry al se tröva a una altitüden de 563 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Combremont-le-Grand (VD), Combremont-le-Petit (VD), Forel-sur-Lucens (VD), Granges-près-Marnand (VD), Prévondavaux, Sassel (VD), Surpierre.
L'è staa menziunaa per la prima volta in de l'ann 1184 col nom de Chirie.
In de l'ann 2005 gh'è staa agregaa l'ex cumün de Chapelle che prima l'eva indepedent.
Evoluzion demogràfega[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Cheiry in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Tschintg giugadras da Piranha Cuira fan part da la squadra naziunala dal unihockey che dat l'entschatta december al campiunadi mundial a Neuchâtel.
Era resguardà ha il trenader Rolf Kern Seraina Ulber che ha manchentà pervia d'ina blessura dal pe l'entir campiunadi naziunal da quest atun.
Dasperas fan part da Piranha Cuira las giugadras Corin Rüttimann, Flurina Marti, Katrin Zwinggi e Chiara Gredig. Al campiunadi mundial avant dus onns a Bratislava avevan las Svizras gudagnà bronz.
RR novitads 15:00


text:
Da Benedetto Vigne - Il chantautur Mattiu Defuns debutescha cun in primalbum surprendent.
Igl era stà ina vaira scuverta, avant passa trais onns, cura che Mattiu Defuns da Trun era partì cun ses Top Pop «Mi’olma», lura anc bunamain minorenn e gia ina vusch uschè voluminusa che pareva da vegnir da profunditads, tge mal da vita, tge gust d’amur, tge bitsch da la musa – ins sa dumandava tge pomai ch’i steva qua tut davostiers. Ins saveva dal patrimoni musical da sia famiglia – bab e barba cun filamenta vers ils famus Furbazs – ins al aveva magari gia entupà a chantond e sunond solitari sin inqual festa da val. U alura er gia udì Mattiu a participond a palcs pli professiunals, ensemen cun ses collega rappunz Giganto per exempel. El cun sia ghitarra da las cordas lommas e dals accords bain temperads.
Bainbain, in trubadur da la verva raffinada, da la rima gizza n’era e n’è betg (anc) naschì en la giuvna figura da Mattiu Defuns, gist en contrast a sia vusch vigurusa. Sias chanzuns partan per il solit d’in simpel sentiment prosaic, descrivan vita, vitg e ventira, senza sa perder en metafras stravagantas. Ma quai è current normal en la musica populara moderna dad ozendi, dad Ed Sheeran enfin tar Lady Gaga. Ed igl è là, envers lez chantun brigliant, ch’il giuven musicist sursilvan para da tender sias antennas musicalas. Quai suggerescha en mintga cas ses emprim album, cumparì quest atun passà sut il bel titel programmatic «Da funs».
Arranschaments opulents e stils variants
Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:
L’album è vegnì producì en il studio Klangstark a Cuira sut la batgetta da Lou Zarra, in dals gronds hitmakers grischuns dals ultims onns. Zarra e ses divers assistents han savì dar a las chanzuns vestgids detg opulents, senza però tartagnar il caracter oriund dal chantautur, sia vusch da lament, sias cordas da classica. Anzi, plazzond las cumposiziuns en ina massa differents letgs stilistics gartegi er da variar las frasaziuns vocalas magari in pau repetitivas, las progressiuns armonicas in pau placativas: In masdigl da flamenco e reggaeton gia en la segunda proposta, ina ballada da chandaila e saxofon en «Ei fa brin», tuns da renaissance ed africanissem en «Nies mund», in’uniun da rock e stadion en «Ti».
Surprendent che la rimnada da totalmain 16 chanzuns, per part er englaisas, crescha ad in crescher suenter meztemp: «Bi sco adina» flada arias da soft-calypso à la Belafonte, la «Musica» sa noda «shufflegiond» en il rhythm’n’blues da sturs e la «Mary» sa platga frivol en rittems e fims giamaicans. In bella ovra radunda ed inspiranta pia, quest «Da fund» da Mattiu Defuns, enritgì dad dus u trais ospitanzas – Orange, Giganto – e marcà da blers bels chors omnipreschents, veritabels chors da famiglia che vegnan dals funds e dals auts.
Mattiu Defuns: «Da funs» (Klangstark)
Text: Benedetto Vigne
Fotografia: (c) www.mattiu-defuns.ch
En il web:
Facebook: https://www.facebook.com/mattiudefuns/
Web: http://www.mattiu-defuns.ch/
Suonda LATABLA!
Forsa er insatge per vus:
-
«Oravontut plai lur humor a mi, quel ei fetg sco a Danmarc» Da Flavia Hobi – Anne-Louise Kleberg Joël – tuna buc suenter in num romontsch, ella Rumantschia sesenta ella denton dacasa. Oriundamein dad Odense en…04 da settember 2019628 giadas
-
«Plü ch’eu imprendaiva, damain ch’eu savaiva» - 15 minuts cul translatur rumantsch Walter Rosselli Da Corina Gustin – Walter Rosselli, uriund tessinais, ha stübgià lingua e litteratura rumantscha a Friburg ed a Turich e translatescha cudeschs…23 da fanadur 2019751 giadas
-
«Eu sun gnüda cunfruntada cun attachas in fuorma da telefons e chartas anonimas» - 15 minuts cun: Flurinda Raschèr Da Corina Gustin – Duonnas pon suottascriver contracts ed as pon vestir sco ch'ellas lessan – quai tuna evidaint - pero nun…12 da zercladur 20191008 giadas
-
«Noss giat pareva adina dad avair nauscha luna ed era er uschiglio ina creativa pauc attractiva. Uschia è il giat Brutus naschì.» - 15 minuts cun: Yvonne Gienal Da Corina Gustin – Ils Babulins e lur aventüras chi cumparan sco cudesch, cd, videos e dafatta sco app in tuot ils idioms ed in…29 da matg 2019816 giadas


text:
Per la gugga da Sedrun ha la gievgia grassa ina gronda muntada. Gia la damaun a las 6 suna la musica da tschaiver e fa dasdar ils convischins da Sedrun. Il suentermezdi datti in til e la saira vegni lura fatg gronda festa en tenda.
Ils «Vagabunds» sa preschentan
Num: Vagabunds
Motto: Assassin’s Creed
Onn da fundaziun: 1986
Via da fundaziun: Il 1986 han dus amaturs da tschaiver gì l’idea da fundar ina gugga. Cun 18 auters musicants han els lura realisà quell’idea. Natiralmain s’auda era in costum vitiers. Ils da Sedrun han perquai fatg lur emprims costums ord satgs da café. Sin fundament da quels satgs, han els era elegì il num «Vagabunds».
Dirigent: Julian Monn
Commembers: 38
Danunder èn ils musicants: 35 commembers vegnan da Tujetsch ed ils trais ulteriurs da la vischnanca da Sumvitg.
Vegliadetgna media: 22
Toc preferì: «Sierra Madre»
Tschaiver preferì: Gievgia grassa a Sedrun
Tschaivers per onn: Ils «Vagabunds» sa participeschan a circa 7 tschaivers per onn. Duas ulteriuras preschentaziuns han els en las ustarias da Sedrun ed a la «Dretgira nauscha» a Mustér.
Onns decisivs: Avant dus onns ha la gugga da Sedrun gì lur giubileum da 30 onns. Quel han els festivà cun crear in car per il til da tschaiver tut spezial.
Tar ils «Vagabunds» datti in spezial usit, cura ch’ins vegn nov en la musica. L’emprim onn ston ils novizs mintgamai purtar in grond «L» si dies. Cura ch’ins è lura 10 onns commember survegnan ins in «R» enturn culiez. Quel vegn lura era malegià sin fatscha e stat per «Routinier».
Da rock fin rap rumantsch
La musica da tschaiver da Sedrun taidlan musica da Rock fin tar R&B e pop tudestg. Els han dentant era ina chanzun rumantscha da la gruppa da rap da la regiun, las Liricas Analas, en lur playlist.
Persequitar ils «Vagabunds»
RR actualitad 08:00


text:
Wikipedia:Pagina de desambiguazion
Per i wikipidista disambiguà 'l vör dì risolv di prublema ch'i salten föra quand che gh'è di vus ch'i parlen de rob diferent, ma i gh'hann di nom ch'i se sumijen. In quij cas chì, per evità di rebelot se fà una pagina de disambiguazión.
Presempi, se vön 'l met intra parentes quader "[[ ]]" la parola limon, l'è mia ciar a che roba che l'è adree a riferìss, perchè l'è na parola cun püssee d'un significaa, ognidün culegaa a una vus diferenta:
- Limon, cumün de la Pruvìncia de Cüni;
- Limù del Gàrda, cumün de la pruvìncia de Brèssa.
- Limon (früta), un früt de la piànta del gener Citrus.


text:
«Autenticitad» saja la clav en la gastronomia è Curdin Luppi persvadì. El è d'enviern schef da 200 persunas en 6 restaurants ed hotels da las pendicularas Arosa.
Chattar cuschiniers daventa dad onn tar onn adina pli grev.
E remplazzavan avant onns ils Tudestgs ed Austriacs il persunal indigen, saja il persunal ussa da pajais da l'ost a la frunt.
Optimal na saja quai betg, raquinta Luppi. Il giast tschertgia autenticitad e quella possia dar be persunal indigen. Il temp da lavur, la paja ed en general l'image bass da la lavur en la gastronomia sajan ils motivs impurtants che giuvens e giuvnas na sa decidian betg pli per ina clamada en la gastronomia.
RR actualitad 07:00


text:
Läufelfingen
Läufelfingen a l'è un cumün svizzer del distret de Sissach, in del Canton Basilea Campagna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 8.15 km² e in del Marz 2011 al gh'eva una popolazion de 1268 abitant.
El cumün de Läufelfingen al se tröva a una altitüden de 560 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Buckten, Diegten, Eptingen, Häfelfingen, Hauenstein-Ifenthal (SO), Känerkinden, Wisen (SO). La popolaziun l'è in magioranza de lengua tudesca.
Riferiment[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial
- Läufelfingen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Lengua uficiala
Una lengua uficiala l'è una lengua che la gh'ha un status special int un quaj pajis, Stat, o teritori. De suvent, la lengua uficial d'una nazion l'è la lengua druvaa da i magistraa, dal parlament e da l'aministrazion. Di volt però un status uficial el pö servì per da un status legal a una quaj lengua, anca se quela lengua l'è mia tanta parlà. Presempi, in Növa Zelanda el maori el gh'ha un status uficial ma l'è parlà dumà dal 5% de la pupulazion. I urganizazion non naziunal o sura-naziunal i pören anca lur vegh di lenguv uficial, cume süceda cun i Nazion Ünì o la Cumunità Eurupea.


text:
Marchà d'abitaziuns per fittar
Il Cumün da Zernez voul spordscher a fittaders d'abitaziuns o da chasas sco eir a fittadins üna plattafuorma. Tuot quels chi offrischan e tuot quels chi tscherchan pon far ün e-mail a webmaster@zernez.ch cun l'inserat resp. lur indicaziuns sur da l'oget resp. sur da l'abitaziun / chasa. Quistas indicaziuns restan il plü lönch 3 mais, o fin l'annulaziun, publichà sün quista pagina d'internet.
Nus supplichain, cha'ls interessents piglian sü contact directamaing tanter dad els. P.pl. tegner lur inserat actual ed ans annunzchar müdamaints.
Pels inserats d'abitaziuns per plaschair vair la pagina tudais-cha.


text:
Sempervivum 'Killer'
Beschreibung
Schwarzrot
Merkmale
Verwandte Sorten
Sempervivum 'Aaliyah', Sempervivum 'Ankogel', Sempervivum 'Baby Boo', Sempervivum 'Blickfang', Sempervivum 'Blue Moon', Sempervivum 'Blue Moon', Sempervivum 'Brand New Havies', Sempervivum 'Britta', Sempervivum 'Bronco', Sempervivum 'Cancer', Sempervivum 'Cherry Tart', Sempervivum 'Christie', Sempervivum 'Cmiral's Yellow', Sempervivum 'Coconut Kiss', Sempervivum 'Collage', Sempervivum 'Collecteur Anchisii', Sempervivum 'Compte de Congae', Sempervivum 'Dakota', Sempervivum 'Dark Beauty', Sempervivum 'Deep Fire', Sempervivum 'Donarrose', Sempervivum 'Donna Karen', Sempervivum 'Dr. Fritz Köhlein', Sempervivum 'Early Winter', Sempervivum 'Eisbär', Sempervivum 'El Toro', Sempervivum 'Elva', Sempervivum 'Fernzünder', Sempervivum 'Feuersturm', Sempervivum 'Fresh Fine Orange', Sempervivum 'Fuego', Sempervivum 'Gabriele', Sempervivum 'Gangster', Sempervivum 'Gay Jester', Sempervivum 'Gay Jester', Sempervivum 'Goldmarie', Sempervivum 'Goldsternchen' ', Sempervivum 'Goldsternchen', Sempervivum 'Grünrand', Sempervivum 'Halemaumau', Sempervivum 'Happy Birthday', Sempervivum 'Hermann Näpfel', Sempervivum 'Intensity', Sempervivum 'Ipf', Sempervivum 'Ipf', Sempervivum 'Isabella', Sempervivum 'Issey Miyake', Sempervivum 'Junimond', Sempervivum 'Kimono', Sempervivum 'Kobayashi Red', Sempervivum 'Koko Flanel', Sempervivum 'Lady of Fire', Sempervivum 'Laura Lee', Sempervivum 'Leopold', Sempervivum 'Limbo', Sempervivum 'Lindingen', Sempervivum 'Lott-Lott', Sempervivum 'Lucy Liu', Sempervivum 'Magic Morning', Sempervivum 'Manuel', Sempervivum 'Mate', Sempervivum 'Meelah', Sempervivum 'Melanie', Sempervivum 'Mignon', Sempervivum 'Missouri Rose', Sempervivum 'Moekerk’s Merit', Sempervivum 'Moisha', Sempervivum 'Morgentau', Sempervivum 'Mystic', Sempervivum 'Nachtspiel', Sempervivum 'Night Raven', Sempervivum 'Ohio Burgundy', Sempervivum 'Olivette', Sempervivum 'Open Sky', Sempervivum 'Orange Glow', Sempervivum 'Orion', Sempervivum 'Othello', Sempervivum 'Pacific Blue Ice', Sempervivum 'Pacific Dawn', Sempervivum 'Pacific Devils Food', Sempervivum 'Pacific Shadows', Sempervivum 'Pacific Sparkler', Sempervivum 'Pamir', Sempervivum 'Pescado', Sempervivum 'Petpuska', Sempervivum 'Pip', Sempervivum 'Pipifax', Sempervivum 'Piri', Sempervivum 'Plastic', Sempervivum 'Plum Pie', Sempervivum 'Raspberry Ice', Sempervivum 'Red Web', Sempervivum 'Reinhardt', Sempervivum 'Rigi', Sempervivum 'Robin', Sempervivum 'Romantik Ritter', Sempervivum 'Ronsdorfer Hybride', Sempervivum 'Rothaut', Sempervivum 'Rotkugel', Sempervivum 'Saharasonne', Sempervivum 'Saitama', Sempervivum 'Samoa', Sempervivum 'Schneeteppich', Sempervivum 'Seven of Nine', Sempervivum 'Shampoo', Sempervivum 'Sha’ Uri', Sempervivum 'Shirley’s Joy', Sempervivum 'Sioux', Sempervivum 'Snehova Koule', Sempervivum 'Solarkugel', Sempervivum 'Sommerkälte', Sempervivum 'Spätling', Sempervivum 'Sweet Little Tears', Sempervivum 'T Pol', Sempervivum 'Tambora', Sempervivum 'Technorose', Sempervivum 'Tesoro', Sempervivum 'Tiefgang', Sempervivum 'Tina', Sempervivum 'Tintinabulum', Sempervivum 'Tristesse', Sempervivum 'Twilight Blues', Sempervivum 'T’Boz', Sempervivum 'Ungeheuer', Sempervivum 'Weiße Feder', Sempervivum 'Weißes Nest', Sempervivum 'White Christmas', Sempervivum 'White Ladies', Sempervivum 'Windstille', Sempervivum 'Wirbelsturm', Sempervivum 'Wolcott’s Variety', Sempervivum 'Wolllaus', Sempervivum 'Xerxes', Sempervivum 'Zannalee', Sempervivum 'Zeitlauf', Sempervivum 'Zimtstern', Sempervivum 'Zulay', Sempervivum 'Zulu', Sempervivum 'Zündflamme', Sempervivum grandiflorum, Sempervivum tectorum 'Grigg's Surprise', Sempervivum zeleborii


text:
“Söl Piasól Da La Céza”
Pèr la nòstra paròchia la sia metìda magra:
sénsa preòst, pié da camèi e gnànche pö la sàgra.
Adès al prét g' ha l' èm e guai a chi la tóca,
l ' è sémpre töt ciapàt e con al bufù 'n bóca;
però a vardàga bé, 'l par pròpe bèl lügüt
anche se últre al prét g' ha tóca fa 'l magüt.
L' è riàt da Lunedé, quasi n' impruizàda;
se órem tègnel che, tóca fàga la gnàda.
Alúra töi ansèma, sensa nisün prugèt
g' hèm da finìla fóra prima che rié 'l frèt.
Ma quànt ga pénse súra ma rèsta 'n döbe amlético:
- L' è mèi 'l melù o l'ingüria? -
- L' è mèi 'n mestér cremàsch pensàt an frèsa e füria
o sbàtesen le.....scàtule cumè i g' ha fat an cüria? -
Sa rangiarèm istès, riarèm anche al traguàrdo
e ciaparèm la cióca al dé da San Bernardo!!
Alberto Geroldi (Agosto 2000)


text:
L trasport de persones cun stuel a rodes y de popsci tl bagl ie udù danora per chëi mesuns de trasport cun na scrita de chësc viers y, cumpatibilmënter, cun la lerch a despusizion.
Sun l mesun nstës muessa l stuel a rodes o l bagl vester cuncei ite tla lueges aposta y ntan l viac muessi resté fërms. Sce la lerch per i stuei a rodes y i bagli ie bele nuzeda sun la curiera, ne iel nia puscibl lascé ite viagiadëures cun i medemi bujëns.
Per rejons de segurëza muessa i viagiadëures pudëi jì ite y ora zënza mpedimënc y nterferënzes.
I mutons ti bagli possa mé unì traspurtei cun na persona che i acumpaniea.


text:
En il labor da l'Institut federal da metrologia (Metas) a Berna vegn surveglià e calculà il temp svizzer. Quai sin basa d'ina ura d'atom. Ina ura che calculescha cun agid da radis da laser, vibraziuns ed autras cumponentas il temp a moda fitg, fitg exacta. Quest temp calculà vegn alura cumpareglià cun quel d'uras d'atom en auters pajais europeics ed en cas da basegn giustà.
Nossas uras èn uschè exactas – las secundas vegnan calculadas sin 15 plazzas suenter il comma.
Adina da midar pli paucas uras a maun
Grazia ad uras da func che s'accordeschan grazia ad in signal d'in satellit e grazia a signals da GPS che accordeschan apparats digitals ston ins adina tschentar pli paucas uras a maun. Tgi ch'ha naginas uras veglias vid la paraid u in'ura da bratsch percorscha dumengia bun'ura forsa gnanc ch'insatgi ha struvegià vid l'ura.
RR actualitad 07:00


text:
Lavurs
Spezialists e spezialistas d’autos exequeschan independentamain lavurs da service e da reparaturas. En la domena da l’electrica dals vehichels fan els simplas reparaturas.
Per il service ed il mantegniment controlleschan ils spezialists d’autos las differentas cumponentas dal motor, dal propulsader e dal schassis. Els dovran computers ed electronica per pudair mesirar e suttametter ils autos ad in test. Els controlleschan per exempel la suspensiun da las rodas, l’aviader ed ils frains, examineschan las battarias e chargian ellas, sch’igl è necessari. Els midan l’ieli e remplazzan ils pneus isads. Els tgiran e controlleschan l’illuminaziun, l’indriz d’aria cundiziunada, ils sistems da sfradentar, d’aviar ed d’injecziun. Els reguleschan il manischadi ed ils ventils. Ultra da quai èn els responsabels per mesirar la svapur. Tar ils vehichels utilitars controlleschan e tgiran els supplementarmain ils indrizs da cupitgar, da plunar e da chargiar u ils chars annexs.
Ils tocs defects vegnan remplazzads durant las lavurs da reparatura. Spezialistas d’autos demonteschan entirs indrizs u parts da lezs. Els midan p.ex. l’accuplament, il sistem da tracziun u il mecanissem e monteschan novs sbufs. Per far quellas lavurs stattan a disposiziun guaffens simpels ed indrizs sco punts idraulicas. Metals vegnan resgiads, furads, lutegiads e tagliads cun crennadiras etc.
Cunquai che vehichels moderns èn fitg cumplexs, ston ils spezialists d’autos sa profundar en documents tecnics ed en skizzas e resguardar plans da montascha. Els èn capabels d’interpretar e d’utilisar quests documents. Perquai ch’ina pitschna inexactezza po manar tar accidents ston els lavurar a moda exacta e concentrada. Els resguardan rigurusamain las prescripziuns da segirtad e da protecziun da la sanadad.
Ultra da quai cusseglian ils spezialists d’autos la clientella, els magasineschan, administreschan e dismettan a moda ecologica benzin ed auters carburants.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 12-10-2017
Durada
3 onns
Direcziuns
- autos da persunas
- vehichels utilitars
Furmaziun en la pratica
En ina garascha per autos da persunas u per vehichels utilitars
Furmaziun en scola
1 – 1 ½ di per emna a la scola professiunala
Roms professiunals
- controllar e tgirar vehichels
- midar tocca isada
- sustegnair la procedura dal manaschi
- controllar e reparar sistems
Curs ordaifer il manaschi
Tar differents temas
Maturitad professiunala
Tar fitg bunas prestaziuns da scola po vegnir frequentada la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Examen dad ir cun auto
Emprendists fan l’examen dad ir cun auto da persunas, resp. vehichels utilitars.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "spezialist / spezialista d’autos AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada
- test da qualificaziun AGVS
Pretensiuns
- fitg buna enclegientscha tecnica
- inschign manual
- patratgar logic
- moda da lavur exacta e precisa
- fidadadad ed in senn per responsabladad
- buna demananza (contact cun clientella)
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da l’Uniun professiunala svizra da l'automobil (AGVS) e da scolas professiunalas
Furmaziun da basa scursanida
examen per la segunda direcziun da spezialist d’autos suenter 1 onn pratica en la professiun correspundenta, mecatronist / mecatronista d’automobils AFQ (access en il 3. onn da la furmaziun da basa)
Examen professiunal (EP)
cun certificat professiunal federal:
diagnosticher / diagnosticra d’automobils
cussegliader / cussegliadra da vendita d’automobils
restauratur/a d'automobils
coordinatur/a da l'ufficina d'autos
cussegliader / cussegliadra da servetsch a la clientella en la branscha d’automobils
spezialist/a da pneus
gidanter / gidantra da straduns
Examen professiunal superiur (EPS)
econom da manaschi diplomà / economa da manaschi diplomada en la branscha d'automobils
Scola spezialisada superiura (SSS)
p.ex. tecnicist diplomà SSS / tecnicista diplomada SSS en construcziun da maschinas, tecnicist diplomà SSS / tecnicista diplomada SSS en electrotecnica
Scola auta spezialisada (SAS)
Bachelor of Science (SAS) en tecnica d'automobils
Cundiziuns da lavur
Spezialists d’autos lavuran en garaschas d’autos da persunas u da vehichels utilitars. Per regla sa spezialiseschan els sin ina marca dad autos.
Spezialists d’autos han per ordinari in temp da lavur reglà e lavuran 5 dis per emna. En manaschis cun agid en cas da panna e servetsch da pichet na vala quai betg.
Las schanzas sin il martgà da lavur per spezialists d’autos motivads èn fitg bunas.
Ulteriuras infurmaziuns
Auto Gewerbe Verband Schweiz (AGVS)
Wölflistr. 5
Postfach 64
3000 Bern 22
Tel: 031 307 15 15
URL: www.agvs.ch
Revista professiunala:
"AutoInside"


text:
Schlossrued
Schlossrued a l'è un cumün svizzer del distret de Kulm. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 839 abitant e una süperfiss de 7.22 km², e al se tröva a una altitüden de 499 meter sura al livel del mar.
El cumün de Schlossrued a l'è tacaa ai cumün de Kirchleerau, Oberkulm, Schmiedrued, Schöftland, Staffelbach, Unterkulm.
Geography[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:
Riferiment[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial (Todesch)


text:
Gabianida-Binanóva
Gabianida (nòm uficiàl en Italià: Gabbioneta-Binanuova) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Cremùna. El g'ha presapóch 968 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 15 km², per 'na densità de 65 ab./km². El cunfìna coi cümü de Gruntart, Ustià, Pescaròl, La Pessina, Scandulèra Rìa d'Ói, Senìga (BS).
Evoluzion demografega[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Gabianida l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc


text:
Kesswil
Kesswil a l'è un cumün svizzer del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 4.4 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 1020 abitant.
El cumün de Kesswil al se tröva in sü le sponde del Lagh de Costansa a una altitüden de 412 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Dozwil, Güttingen, Hagnau am Bodensee (DE-BY), Hefenhofen, Immenstaad am Bodensee (DE-BY), Sommeri, Uttwil.
L'è 'l paes indue che gh'è nassüü el psichiatra famùs Carl Gustav Jung.
Riferiment[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
I n’è betg documentà, cura che la baselgia da S. Paul a Razén è vegnida construida. La part la pli veglia datescha dal 12avel u dal 13avel tschientaner ed era considerablamain pli pitschna. Il cumenzament dal 14avel tschientaner è l’edifizi vegnì engrondì cun il mortuari. In tschientaner pli tard èn las duas navs vegnidas unidas sut in tetg ed engrondidas vers vest. Ils dus arvieuts dals chors èn vegnids unids pir il 1620. Las picturas muralas (tranter auter dal Maister da Vuorz) dateschan da differentas epocas. Las pli veglias èn dal 13avel, las pli novas dal 17avel tschientaner. Da quel temp derivan er ils trais altars ed il palantschieu sura da lain en il chor unì. [Tenor Pro Patria].
(Foto: Adrian Michael / CC BY-SA 3.0)


text:
Il material dal stgavament vegn reutilisà
Il crap rut ora dal grip vegn giuditgà en il tunnel tenor sias caracteristicas ed attribuì ad ina classa da material. Alura vegn el transportà sin la plazza da preparaziun a Preda. Qua vegn il material deponì en il lieu da stgargiada, zavrà en recipients da rument intermediars e manà en il lieu da destinaziun.
La finamira è da reutilisar uschè bler material da stgavament sco pussaivel. Il crap brut rut ora vegn attribuì tenor sias caracteristicas als pli differents intents d'utilisaziun. I vegn differenzià tranter quatter classas da qualitad cun las suandantas pussaivladads d'utilisaziun:
En il project dal nov tunnel da l'Alvra vegnan materials bruts da la classa 1 elavurads a glera da viafier per l'entira rait da la Viafier retica. Il material da la classa 2 vegn rut a granulat, transportà en ina deponia temporara ed agiuntà al betun u reutilisà sco sablun grop per construir las vias sin il plazzal. Il material che vanza vegn transportà davent cun la viafier. La crappa nunadattada da las classas 3 e 4 na vegn betg utilisada. Ella vegn deponida a Las Piazzettas.
Sin fundament da la prognosa geologica pon ins quintar cun la suandanta explotaziun da materials da construcziun prezius dal stgavament:
Il material brut da la classa 1 vegn elavurà a glera da viafier en l'implant da glera sin la plazza d'installaziun a Preda e transportà davent per gronda part da la viafier. Las cumponentas restantas vegnan preparadas ensemen cun la crappa da la classa 2 a differents granulats. Sch'il material na vegn betg gist duvrà u en cas da stretgas da capacitads en l'implant da glera, vegn la crappa transportada sur ina tschinta da transport en la deponia temporara Las Piazzettas.
Il stgavament da la classa 3 vegn manà directamain da la plazza d'installaziun sur la tschinta da transport a la deponia Las Piazzettas e deponì là temporarmain. En cas ch'i dovra material da cuvrida, po quel vegnir transportà sin la medema via enavos a la plazza d'installaziun. Cas cuntrari vegn el integrà definitivamain en la deponia. Il material da la classa 4 vegn manà direct sur la tschinta da transport a la deponia ed integrà là.


text:
The Others
The Others (Gl'Àtar) 'l è 'n thriller psiculògic dal 2001 vinsidōr 'd òt Prèmi Goya scrit, dirèt e muśicâ p'r Alejandro Amenábar.
'L à fat sù da piò ad duśènt-daśdòt migliòṅ ad dòlar in tut a frònt 'd un cóst ad darsèt.
Sunt
In dal 1945 su l'ìśula ad Jersey, in dla Mandga, la Grace Stewart (Nicole Kidman), mujér 'd un suldâ daspèrs in guèra, la viṿ insém a i sò dū fiōi pìcui, l’Anne (Alakina Mann) e Nicolas (James Bentley). Chi lōr i èṅ malâ e i n pōl minga star a la luś dal Sōl o sinò la sò pèla la marsìrév impinénd-as 'd ulsri. 'L è par qvàl lè che gnanc 'n us a gh'à da ès'r avèrt prima che 'l ùltim a sia sarâ. I rìvan lè par jutàr-la in di fat tri parsòni, la guernànta in là c'n i an Bertha Mills (Fionnula Flanagan), al vèć giardinēr Edmund Tuttle (Eric Sykes) e na śōvna camaréra ciamàda Lydia (Elaine Cassidy).
Da quànd qvist chè i s èṅ stablî a cà dla Grace i tàcan però a sucédar di fat strâṅ e lì lē la s mét in tèsta ch'i gh sìan di "àtar". In di diségn dl’Anne i s védan quàtar parsòni che lē la diś ch'i stànan lè da lōr: 'n óm, na dóna, un putèṅ ciamâ Victor e na vècia da lò badśàda cuma stria.
In cal méntar la Grace la cata in dal tasèl mòrt al “lìbar di mòrt”, 'n àlbum ad foto dal Daśnuvéśum sècul in dua dal parsòni mòrti i èṅ in pòśa cuma s'i fùsan vivi, ma cun i òć sarâ.


text: Ils nivels da privel 1 fin 5 èn vegnids fixads cuminaivlamain tras ils posts spezialisads federals per privels da la natira. Ils nivels da privel per ils differents privels da la natira descrivan stadis tant sco pussaivel sumegliants areguard la periclitaziun e las consequenzas per la societad. I n'è però betg pussaivel da cumparegliar directamain in cun l'auter ils singuls nivels dals differents privels da la natira. Explicaziuns detagliadas davart ils nivels da privel dals singuls privels da la natira chattais Vus en la colonna da navigaziun a sanestra sin questa pagina.


text:
Tranter ils onns 1991 fin 2014 han 447 purs commess suicidi. Fertant che la rata da suicidi tar auters umens en la champagna è ì enavos cuntinuadamain, è ella creschida tar ils purs dapi l'onn 2003. Purs han tenor il studi ina ristga da suicidi ch'è 37% pli auta ch'umens en autras professiuns.
La presidenta dal telefon d'agid per ils purs declera la raschun surtut cun temas da l'avegnir, quitads da daners, problems da chattar in successur u er la solitariadad.
Las datas ha l'universitad da Berna da radund 90'000 purs. Las cifras consterneschian e laschan be s'imaginar tge destins che giaschian davostiers, ha ditg il president da l'Uniun da purs, Markus Ritter.
RR novitads 09:00


text:
La mort da las Punts muntava ina pussaivladad pli pauc da publitgar texts. L’interess dals abunents da leger texts giuvens ed actuals era dentant anc adina avant maun, uschia che l’isch era averts per in project nov. Cun las «vuschs giuvnas» ha la GiuRu, la Giuventetgna Rumantscha, elavurà ensemen cun La Quotidiana in concept per promover il scriver da la giuventetgna e per porscher texts ed artitgels interessants per giuven e vegl.
2014 han ins lura lantschà ina plattafurma per la giuventetgna per esser creativa e cumparter lur opiniuns. Adina l’emprim venderdì dal mais cumpara perquai ina pagina cun texts, poesias, fotografias, dissegns u caricaturas. Emprima redactura è vegnida ina suprastanta da la GiuRu – Flavia Hobi. D'alura ennà ha la GiuRu redacziunà il cuntegn da las «vuschs giuvnas».
2018 è Naomi Arpagaus vegnida elegida sco successura da Flavia Hobi, che aveva manà quatter onns la redacziun da las «vuschs giuvnas».
Enfin oz avain nus savì emplenir 60 paginas en La Quotidiana cun vargia 300 contribuziuns da prest 80 giuvenils.
Nus ans legrain da savair preschentar quests artitgels anc ina giada a chaschun dal giubileum da 100 onns Lia Rumantscha en furma da revista.
Cura che ins entra in territori rumantsch na badan ins betg che ins è uss en il territori rumantsch: Ils nums dals lieus ed ils toponims èn gia en la romania submersa, vul dir en la Valragn songagliaisa per gronda part rumantschs. Ma discurrì vegn qua dapli blers onns be pli tudestg-svizzer. Sulet tschertas expressiuns sco «viva», «l'ora» u «gletsch» èn sa mantenids en il dialect – era tranter la giuventetgna. Per far attent nua che il territori rumantsch dad ozendi cumenza ha la Giuventetgna Rumantscha (GiuRu) lantschà cun in'acziun da guerriglia durant ina not d’inviern 2014 ina champagna cun tatgaders pincs cun scrit sisur «Per Rumantsch?» e tatgà quests sin tut las tablas inscrittas be per tudestg in territori rumantsch o biling. L'acziun ha provocà e chaschunà undas in las medias grischunas
In onn davo l'acziun ha la GiuRu ensemen cun la Lia Rumantscha calmà la situaziun cun tatgaders verds ed il text «Nus discurrin Rumantsch». L'idea era qua che ins vesa uschè tgi che discurra rumantsch in las fatschentas ed in il mund public per che il rumantsch vegn betg stgatschà in il sectur famigliar. Rumantsch è la clav a las autras linguas latinas ma era in avantatg economic grazia a sia exclusivitad ed atgnadad. Giasts e hosps vegnan gugent in il Grischun triling a far vacanzas ed ad emprender rumantsch. Las fatschentas rumantschas che han fat part da la champagna "Nus discurrin Rumantsch" han la GiuRu e la Lia Rumantscha publitgà 2015 ina charta cun tut las fatschentas cun tablas ed inscripziuns rumantschas in il Grischun. Ma a la pagina perrumantsch.ch mancava en sasez anc ina funcziun, uschè cha fitg paucs han frequentà questa pagina.
Trais onns pli tard cumenza la terza e finala fasa che collia ussa las fatschentas cun latabla.ch, ina pagina cun pli blers utilisaders fundada 2016 da Corina Gustin. La mira è da dar ina funcziun a questa charta. Ins po numnadamain na be sulet guardar nua che tipics products rumantschs vegnan offrids, mabain da nov direct era cumprar 1 fin 3 products da las fatschentas che sa participeschan. La Tabla naira è uss era maisa da far martgà. Tgi che sa rumantsch profitescha dad ina pli vasta clientella cun furnir in product tipic per il Grischun triling, suvenirs da vacanzas per turists u regals ad amis dal rumantsch. Bun divertiment da scrollar atras las differentas categorias da products ma era da tschertgar butias in vischinanza cun agid da la charta. Bun divertiment cun questa nova purschida, interessads pon gugent inscriver agens products cun il formular. Tatgaders as po gugent empustar tar la GiuRu, ma era critica, cunzunt constructiva, u cumpliments retschaiva la GiuRu adina gugent.
Bun divertiment!
Uolf Candrian,
president da la GiuRu
--
www.giuru.ch
giuru@giuru.ch


text:
Gianni Morandi
Gianni Morandi 'l è un cantànt, atōr e cundutōr televiśìṿ itagliàṅ. Al sò nóm in cumùn 'l è Gian Luigi Morandi. Na quàlc vòlta 'l è stâ anc un cumpuśidōr par di àt'r artìsta.
Biugrafìa
Gl'inìsi
Gianni Morandi al nas a Dscargalèsen in pruvèinza ed Bulåggna 'l 11 ad Dicémbar dal 1944 in un paiśèṅ d'l apenèṅ tósc-emigliàṅ da na famìja ad puvrét. Dop avér fat i òs in di baléri ad pruvìncia, Fèsti dl'Unità, cuncōrs par vóś nóvi e sagri ad paéś, al 15 'd Avrìl dal 1962 al vins al Fèstival ad Belèria e la RCA Itagliana la 'l mét sóta cuntràt. La sò prima cansòṅ l'è Andavo a cento all'ora (Mè a 'ndava a sènt a l'óra, 1962) ch'la s fa scultàr in di juke box insém a Go-kart twist, al secónd sìngul.
Al sucès
Al sucès cumerciàl al riva dabòṅ par lò cun al tèrs 45 gir Fatti mandare dalla mamma a prendere il latte (Fà-'t mandàr da tò màdar a tōr dal lat, 1963): Gianni Morandi al dvénta un fenòmen ad custùm, óltar ch'un cantànt dimóndi cgnusû, destinâ a dvintàr al sìmbul dna generasiòṅ intéra ad ragasōi insém a la turinéśa Rita Pavone. Cun In ginocchio da te (In śnòć da tè, 1964) al vins al Cantagìr e al vénd da piò 'd un migliòṅ ad còpi. Ma a n finìs minga lè. Gianni al fà vgnir fóra, òṅ da drē a c'l àtar, dimóndi sìngui cuma Non son degno di te (A n sòṅ minga dégn ad tè), Se non avessi più te (S'a n t gh'is piò), Si fa sera (A s fà sira) e La fisarmonica (Al mandśét). Soquànti ad cal canti chè i s fànan cgnósar par via ad pelìculi dal cìnema (008: Operazione ritmo ad Tullio Piacentini, par dir-'n una) o i daṅ al tìtul a di film sénsa scódśa: i musicarelli, pelìculi fati e muntàdi in présia par dasfrutàr-'n al sucès. Méntar 'l éra drē a giràr òṅ ad quìst chè (In ginocchio da te) Gianni al cgnós sò mujèr Laura Efrikian: 'l è al 1966 e Morandi al s spóśa, al vins a Canzonissima e a 'l Cantagìr cun Notte di ferragosto (Nòt ad feragóst). 'L è 'l aṅ dla śvòlta: Morandi al scólta al braṅ ad Migliacci C'era un ragazzo che come me amava i Beatles e i Rolling Stones (A gh'éra un ragasōl che cuma mè a gh piaśiva i Beatles e i Rolling Stones) e al decìd ad cantàr-al.
"C'era un ragazzo che come me amava i Beatles e i Rolling Stones" però 'l à patî i cólp dal manarèṅ dla cinsùra televiśìva p'r i vèrs "mi han detto va nel Vietnam e spara ai Vietcong" (i m aṅ dit và in dal Vietnam e spara a i Vietcong) e par tuta l'atmusféra cóntar gl'Americàṅ ch'a s in lśiva dèntar. A gh'è stada anc n'interugasiòṅ in Parlamènt ch'la dgiva "Cuma a s parmét-al 'n autōr ad mùśica lśéra ad criticàr la pulìtica èstra 'd un paèś amìg cuma i Stat Unî!?". Anc la Rai e i sò funsiunàri i ìvan fat la sò figùra da fés dgénd ad cambiàr al paròli incriminàdi (Vietnam e Vietcong) cun Corfù e Cefalù. Ma a Migliacci a n gh'éra gnanc indivìś, piutòst al sò cunsìli a Morandi 'l éra qvél ad druàr "gli han detto va' nel tatatà e spara ai tatatà" pròpria par réndar ciàra la cinsùra patìda.
In dal 1967 a nas sò fióla Serena ma la mōr subìt dòp. In cal méntar Morandi 'l è custrét a partìr p'r al servìsi militàr e 'l canta sōl soquànti sighli televiśìvi: Un mondo d'amore (Un mónd 'd amōr) par Giovani, Mezzanotte fra poco (Meśanòt fra pôc) par Partitissima e Una domenica così (Na dménga acsè) par Settevoci.
Dòp al fiàsc clamuróś ad Per amore, per magia un film muśicàl ch'a fa vgnir in mènt la fòla 'd Aladèṅ, Morandi al tórna a cantàr a Canzonissima e al la vins cun Scende la pioggia (La piòva la vèṅ śò), sucès ardupiâ 'l an dòp cun Ma chi se ne importa (A n gh'in fréga gnint a ninsòṅ).
In cal perìud chè Gianni Morandi al mét in pē insém a Migliacci gl'edisiòṅ muśicàli Mimo e in dal 1970 al canta Occhi di ragazza (Oć ad ragàsa) a 'l Eurofestival 'd Amsterdam.
La criśi
In di an Stanta al gh'à un brut perìud ad criśi. Morandi al và a fónd par via dal clima ideulògic dla cuntestasiòṅ ad chi an lè e 'l è inculpâ 'd èsar un cantànt tròp alśēr, tradisiunàlista e cumerciàl. I fiōi di fiōr i n in pōlan piò 'd andàr a tōr al lat. In d'l Utóbar dal 1970 al vèṅ fisćiâ da bòna part dal pùblic dal palasport ad Turèṅ, specialmènt durànt la canta Al bar si muore (A 'l bar a s mōr).
La criśi prufesiunàla la dvénta na criśi ad vénditi, e a n sarvìs a gnint andàr a Sanremo in dal 1972 cun Vado a lavorare (A vag a lauràr), cansòṅ ch'la s piasa quàrta ma ch'la n val na cica: la criśi la dvénta anc persunàla quànd, in dal stés perìud, al matrimòni cun la Efrikian (ch'la gh'à dâ dū fiōi, la Marianna e Marco) al finìs mâl.
In dal 1975 'l incìd Il mondo di frutta candita (Al mónd ad fruta candìda), scrit dal tut da Ivano Fossati, ma 'l disc al n vénd briśa.
In dal 1977 al s iscrìv a 'l cunservatòri ad Santa Cecilia a Róma p'r imparar a sunàr al cuntrabàs ma al n s diplòma minga. In cal perìud chè al fa vgnir fóra dū canti p'r i putèṅ: Sei forte papà (At sē fòrt papà) e La befana trullallà ma sōl al prim al vénd quèl, c'l àtar 'l è 'n àtar flop.
La ripréśa
Al tórna a 'l sucès in di prim an Utànta cun i braṅ Canzoni stonate (Cansòṅ stunàdi) e Uno su mille (Oṅ su mila) e in dal 1987 al vins a 'l Festival ad Sanremo insém a Umberto Tozzi e Enrico Ruggeri cun Si può dare di più (A s pōl dar da piò). 'L an dòp al fà 'n disc insém a Lucio Dalla, al famóś Dalla/Morandi, cun la canta Chiedi chi erano i Beatles (Dmanda ch'i ér'n i Beatles) misa dèntar. In pòchi paròli, un sucès a drē c'l àtar, fiṅ a rivàr a 'l 1992 quànd al canta Banane e lampone (Banàni e lampòṅ).
Gianni Morandi al partìs cun i "cuncèrt d'l autobus", di spétàcui da l viṿ, ch'i gh'aṅ un sucès clamuróś: 270 rèplichi in di teàtar itagliàṅ, cun dal tapi impurtànti in Europa, in di Stat Unî e in dal Cànada (Palace Theatre ad New York e Maple Leaf Garden ad Turònt).
In dal 1995 al va incóra a Sanremo, cla vòlta chè insém a Barbara Cola, e al canta In amore rivànd secónd.
In d'l Utóbar dal 1996 a vèṅ fóra al disc Morandi e Gianni al tórna ad fòrsa in di prim déś pòst dla clasìfica par via di braṅ cuma Fino alla fine del mondo (fiṅ a la fiṅ dal mónd) e La Regina dell'ultimo tango (La Regìna d'l ùltim tang, cantàda a 'l Festivalbar).
Al sucès televiśìṿ
Al tórna anc a recitàr in televiśiòṅ insém a la Mara Venier in La voce del cuore (La vóś dal cōr) e Canale 5 al pòrta a cà 10 migliòṅ ad spetadōr a bòta. La Rai, da 'l cant suo, la traśmét un sò cuncèrt ("Morandi 1996" tour) in dirèta da 'l Teàtar dal Vitòri a Róma e la fa al 30% 'd ascōlt e 8 migliòṅ ad spetadōr.
Tut quél che Gianni al tóca al dvènta 'd òr: in dal 1999 Morandi 'l è al prutagunìsta dal spetàcul dal Sàbat sira C'era un ragazzo e anca chè gl'ascōlt i èṅ da la sò part: nóṿ migliòṅ.
Dopa n'atra parénteśi a 'l Fèstival ad Sanremo in dal 2000 cun al braṅ Innamorato (Inamurâ), scrit par lò da Eros Ramazzotti, ch'al finìs tèrs, Morandi in dal 2002 al tórna a preśentàr al spetàcul dal Sàbat sira ad Rai 1 (ligâ a la luterìa Itàglia), Uno di noi insém a la Lorella Cuccarini e a la Paola Cortellesi ma 'sta vòlta al lavōr 'l è più dûr: da cl'atra banda a gh'è la Maria De Filippi cun C'è posta per te e Gianni al gh'à da cuntintàr-as ad 5-6 migliòṅ ad spetadōr. Par prutestàr cóntar la batàja d'l auditel, Morandi al fa na cundusiòṅ in mudàndi.
In di an sucesìṿ, al preśénta di àtar prugràm: Stasera Gianni Morandi par Canale 5 in dal 2004, Non facciamoci prendere dal panico par Rai 1 in dal 2006 e Grazie a tutti, sémpar in sla Rai 1, insém a l'Alessandra Amoroso.
In dal 2011 i al sarnìsan par preśentàr al Fèstival ad Sanremo insém a la Belen Rodriguez e a l'Elisabetta Canalis.
Discugrafìa
Àlbum e Racòlti
- Gianni Morandi (1963)
- Ritratto di Gianni (1964)
- Gianni 3 (1966)
- Per amore, per magia (1967)
- Gianni 4 (1967)
- Gianni 5 (1968)
- Gianni 6 (1969)
- Gianni 7 (1970)
- Un mondo di donne (1971)
- Il mondo cambierà (1972)
- Jacopone (1973)
- Il mondo di frutta candita (1975)
- Per poter vivere (1976)
- Old Parade (1977)
- Gianni Morandi 2 (1978)
- Abbracciamoci (1979)
- Cantare (1980)
- Morandi (1982)
- La mia nemica amatissima (1983)
- I grandi successi - Grazie perché (1984)
- Immagine italiana (1984)
- Uno su mille (1985)
- Morandi in teatro (1986)
- Le italiane sono belle (1987)
- Amici miei (1987)
- Dalla-Morandi (1988)
- Varietà (1989)
- Morandi, Morandi (1992)
- Morandi 2 (1995)
- Celeste, azzurro e blu (1997)
- 30 volte Morandi (1998) cun dū braṅ inèdit
- Come fa bene l'amore (2000)
- L'amore ci cambia la vita (2002)
- A chi si ama veramente (2004)
- Grazie a tutti (2007)
- Ancora Grazie a tutti (2008)
- Grazie a tutti - il concerto cd e dvd (2009)
- Canzoni da non perdere (2009)
- Rinascimento (2011)
Sìngui
- 1966 - C'era un ragazzo che come me amava i Beatles e i Rolling Stones/Se perdo anche te
- 1967 - Un mondo d'amore/Questa vita cambierà
- 1967 - Dammi la mano per ricominciare/Mille e una notte
- 1967 - Tenerezza/Israel
- 1967 - Mezzanotte fra poco/Una domenica così
- 1967 - Marianna del Grand Hotel/Prendi prendi
- 1968 - Una chimera/Una sola verità
- 1968 - Noi siamo le pantere/Ciao Pavia
- 1968 - Il giocattolo/La mia ragazza sa
- 1968 - Tu che m'hai preso il cuor/Prendi prendi
- 1968 - Scende la pioggia]]/Il cigno bianco
- 1969 - Parlami d'amore/Torna e ritorno
- 1969 - Ma chi se ne importa/Isabelle
- 1969 - Belinda/Non voglio innamorarmi più
- 1970 - Occhi di ragazza/T'amo con tutto il cuore
- 1970 - Al bar si muore/Delirio
- 1970 - Capriccio/Chissà però
- 1971 - Ho visto un film/Com'è grande l'universo
- 1971 - Buonanotte Elisa/A quel concerto di Chopin
- 1972 - Vado a lavorare/Una ragazza di nome Mariarosa
- 1972 - Principessa/Sta arrivando Francesca
- 1972 - Parla più piano/Rosabella
- 1972 - Il mondo cambierà/L'ospite
- 1973 - Vidi che un cavallo/Prendi me
- 1974 - Come ogni sera/Bambolina fatta a pezzi
- 1975 - Il mondo di frutta candita/La caccia al bisonte
- 1976 - E' già mattina/Giorni migliori
- 1976 - Sei forte papà]]/Sei già qui
- 1978 - La Befana trullallà/In cambio che mi dai
- 1979 - Abbracciamoci/Come l'aria
- 1980 - Mariù/Non mi dire no
- 1981 - Canzoni stonate/Immaginando
- 1981 - Marinaio/Solo all'ultimo piano
- 1982 - Fumo negli occhi/Canzoni stonate
- 1983 - La mia nemica amatissima/Tu o non tu
- 1983 - Nel silenzio splende/Mi manchi
- 1983 - Grazie perché/Magari
- 1985 - Uno su mille/1950
- 1987 - Si può dare di più/La canzone della verità
- 1988 - Dimmi dimmi/Pomeriggio in ufficio
- 1989 - Varietà/Occhi chiusi
- 1989 - Bella signora/Un pugno in faccia
- 1990 - Animale/Ti comunico amore/Animale (mix)/Animale (radio v.)/ Bella signora (live)
- 1990 - Banane e lampone (v. pop)/Banane e lampone (radio v.)/Banane e lampone (Max Matrix dance remix)/Banane e la lampone (Club club remix)/Banane e lampone (v. karaoke)
- 1995 - Fino alla fine del mondo/Giovane amante mia
- 1996 - Angelita/Che cos'è/Domani
- 2000 - Non ti dimenticherò (radio v.)/Canzone libera/Volevo farti innamorare/Non ti dimenticherò (album v.)
- 2002 - L'amore ci cambia la vita/L'amore ci cambia la vita (v. strumentale)
- 2002 - Dimmi adesso con chi sei
- 2002 - Uno di noi (radio v.)/Uno di noi (extended v.)
- 2003 - Il mio amico
- 2004 - Solo chi si ama veramente/Questo grande pasticcio
- 2005 - Al primo sguardo
- 2005 - Corre più di noi
- 2007 - Stringimi le mani
- 2008 - Un altro mondo
- 2009 - Grazie a tutti
- 2009 - Tu sei l'unica donna per me
Filmugrafìa
- Totò sexy, regìa ad Mario Amendola 1963
- I ragazzi dell'Hully Gully, regìa ad Marcello Giannini
- Questo pazzo, pazzo mondo della canzone, regìa ad Bruno Corbucci e Gianni Grimaldi 1964
- In ginocchio da te, regìa 'd Ettore Maria Fizzarotti 1964
- Non son degno di te, regìa 'd Ettore Maria Fizzarotti 1964
- Se non avessi più te, regìa 'd Ettore Maria Fizzarotti 1965
- Mi vedrai tornare, regìa 'd Ettore Maria Fizzarotti 1965
- Altissima pressione, regìa 'd Enzo Trapani 1965
- Per amore... per magia, regìa ad Duccio Tessari 1966
- Chimera, regìa 'd Ettore Maria Fizzarotti 1968
- Faccia da schiaffi, regìa 'd Armando Crispino 1969
- Le castagne sono buone, regìa ad Pietro Germi 1970
- Il provinciale, regìa ad Luciano Salce 1971
- La cosa buffa, regìa 'd Aldo Lado 1972
- Società a responsabilità molto limitata, regìa ad Paolo Bianchini 1973
- F.F.S.S. cioè che mi hai portato a fare sopra a Posillipo se non mi vuoi più bene?, regìa ad Renzo Arbore 1983
- Panni sporchi, regìa ad Mario Monicelli 1999


text:
Mistretta
Mistretta l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Messina.
El g'ha 4 877 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 126,8 km² e 'na densità de popolasiù de 38 ab./km².
Mistretta el cunfìna coi cümü de Capizzi, Caronia, Castel di Lucio, Nicosia, Reitano, Santo Stefano di Camastra, Cerami e Pettineo.
Evulusiù demogràfica[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Mistretta l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta (dati ISTAT):
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
28/08/2019
Bela prestazions dla scuadra
Monte Pana - garejedes de saut y cumbinazion nordica
N dumënia ai 25 de agost iel stat la cuarta tappa dla lingia de garejedes naziuneles per jëuni sun Monte Pana. Dala 10 daduman scumenciova la garejeda de saut per i mutons sota 10 y 12 ani sun l saut HS 21. Leonie Runggaldier ie stata la miëura dla pitla mutans cun doi biëi sauc.
Pra i mutons on udù na bela prestazion de Noè Broll. Ël à arjont l cuarto post che ëssa pudù vester mo miëur sce l ëssa dat sëura miec pra l prim saut.
Pra i mutons sota 12 ani à Maximilian Gartner dejmustrà de avëi miurà dassën dantaldut tl de sëura fajan n bel telemark. Ël ië stat l miëur di mutons dan Gabriel Haller. Chësc pitl atlet ie de Ridnaun ma ël se alenea cun nosta scuadra y à fat de gran vares inant dantaldut sun l pitl saut. Nce Florian Schmalzl à fat de bon sauc che ti à purtà l cuarto post.
N segondo post à arjont Anna Senoner pra la mutans sota 12 ani sun l pitl saut y n terzo tla garejeda sun l majer saut. Si fra Manuel Senoner fova n dumënia nia da bater. Ël ie stat l mieur di gran mutons sun l saut HS 35 cun doi sauc de gran valor tecnich y stilistich.
Do la garejedes de saut iela jita inant cun la cumbinazion nordica. I mutons mussova fe na raida sautan plu o manco lonc, for aldò dla categories.
Leonie à manteni la prima posizion dl saut y à nscila purta a cësa doi copes.
Noé Broll se à mo laurà inant y à arjont n bel terzo post. Pra i mutons sota 12 ani ons trëi atlec dla scuadra dl Schiclub Gherdëina sun l podio. Gabriel dan Florian y Maximilian.
Manuel Senoner ie stat l mieur nce tla cumbineda.
Do la garejedes on dat ora da maië, de bona lianies pratedes da Ugo Demez y dëuciaries fates dala umans de nosc atlec.
Chëst’ann on ulù lascé demez la plastica y de gra al chemun de S. Cristina, che se a metù a disposizion taieresc y pestech, sons stai boni de fe vëiramenter puech refudam.
Ulësse rengrazié duc y genitores che se à dat na gran man y che à fat scialdi garaté chësta manifestazion.
WD


text:
Isolaccio-di-Fiumorbo
Isolaccio-di-Fiumorbo l'è 'n cümü de la Còrsica, endèl teretóre nasiunàl de la Frància. El fa part del cantù de Prunelli-di-Fiumorbo, del circondàre (arrondissement) de Corte e del dipartimènt de la Còrsica Alta. El g'ha 'na popolasiù de 377 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 40,89 e 'l và de 'na altèsa mìnima de 119 méter a 'na altèsa màsima de 2036 méter s.l.m.
Evulusiù demogràfica[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
I bellezz del Lagh de Comm
Speri Della Chiesa Jemoli (1865-1946)
I bellezz del Lagh de Comm
Mì ghe l'hoo in ment anmò, quella matinna,
tanti ann indrée, ch'hoo faa sta passeggiada
sul Lagh con la mia cara Mariettinna,
come franguej scappaa de la niada;
qui bei vill, e coi giardin miss lì in spegginna,
tutt a fior e a tappee d'erba rasada,
formaven propri ona cornîs divinna
per inquadrà la nostra limonada.
Man man che on bel paesagg l'era passaa,
el vedevom anmò come in d'on specc
in fond ai noster oeucc innamoraa....
O morôs (l'è on parêr de galantomm
che vi veoo col coeur, de pover vecc):
a fà l'amor, vegnii sul Lagh de Comm!


text:
1975
AvenimeentModifica
Descuverta, pal matemàtich Mitchell Feigenbaum dij nümar da Feigenbaum.
04 03 - Londra (el Reegn Ünii): la reina Isabela II la nòmena cavalée Charles Chaplin.
24 03 - Madrid (Spagna): Fernando Herrero Tejedor, minístar Segretari generaal del Movimiento, al nomena Adolfo Suárez vice Segretari generaal del Movimiento.
09 05 - Madrid (Spagna): el governameent al apröva un decret-legg ch'al regula la greva.
22 08 - Madrid (Spagna): el governameent al apröva un düür decret-legg antiterorista, ch'al comporta la restrizziun d'amò püssée libertaa.
27 09 - Madrid e Burgos (Spagna); Barcelona: a füsílan trii mémbar del FRAP e düü d'ETA.
01 10 - Madrid (Spagna): par cuntrastá la pressiun internazziunala contrària, el règim franchista al convoca una gran manifestazziun de süpòort a Franco in la plaza de Oriente.
12 10 - Madrid (Spagna): Franco al pariss in püblich par la darera völta, int un att a l'Istitüto de Cultura Hispánica.
17 10 - Madrid (Spagna): sa celebra el darée consej de minístar presedüü par Franco.
23 10 - Madrid (Spagna): una setmana dapress de patí el primm infaart, s'emet el primm comünicaa ofizzial in che sa la recognoss la malatia de Franco.
25 11 - Surinam: cheest paees s'independiza di Paees Bass.
NassimeentModifica
24 04 - Sacramento (Califòrnia-SÜA): Samia Doumit atriis Noort-americana.
NecrulogiModifica
20 11 - Madrid (Spagna): Francisco Franco, polítigh e militaar Spagnöö, cap del staa; al podria vess mòort trii dí prima, in realtaa.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Pesa
La pesa (ciamada anca pes, pega, pegola) l'è on liquid taccadisc de color negher che 'l vegna cavaa foeura del bitumm o del catramm de carbon fossil.
Del pont de vista chimegh, a l'è on messedott de idrocarbur e compost eterocliclegh.
L'è ona sostanza impermeabel, che la serviss despess per taccà insemma materiai diferent. Per 'sta reson, l'è doperada soratutt in de la costruzzion di barch, ma anca in del mester di bagatt.
La pesa l'è cognossuda de tanti secoi. In del Medioev la vegniva doperada anca 'me forma de difesa: la pesa bujenta la vegniva buttada giò di mur di castei contra i nemis. La pesa greca, inscambi, l'era doperada despess in di batali navai.
El nomm[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
El termen pesa e i sò variant a riven del latin pĭce(m). L'è present anca in olter lengov neolatinn (italian pece, aragones pegunta o pez, frances poix, portoghes piche, venet pégoła, piemontes pèis o ampèis, ligur peixe, emilian pèigla, sicilian pici, sardegnoeu bighe). A bon cunt l'è ona radis indeuropea, già che l'è spantegaa anca in di lengov germanegh (danes beg, todesch pech, ingles pitch, olandes pek, norveges bek, svedes beck), che poeu l'è passada anca in olter lenguagg (eston pigi, finlandes piki, basch bike).
Pesa (o pes) l'è doperaa pussee in lombard ocidental e in particolar in de la zona milanesa.
Pegola (latin *picula) l'è doperaa soratutt in lombard oriental e in de la Valtolina.
Pega l'è on termen ciavennasch.


text:
Barlassina
Barlassina (inscé anca in Italian) al è un cumün da la Provincia de Munza e Brianza cun 6 956 abitant (dàto del Dic 2015 [1]). Un temp al era una fraziùn dal cumün da Seves, ma al s'è destacaa intal 1901. L'è tacaa ai cumün de Lentaa (MI), Meda, Séves e San Dalmazi (MI)
Evoluzion demografega[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Barlassina l'è mustraa in de la tabela chi desutta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Mendris (distret)
El distrèt de Mendris (nòm uficiàl: Distretto di Mendrisio) l'è giü dei òt distrècc del Canton Ticino, endèla Svìsera italiàna. El capolöch del distrèt l'è la cità de Mendris.
La superfìce totàl del distrèt l'è de apéna 101 km² cge völ dì che l'è 'l piö pesèn dei distrècc del Cantù, ma l'è 'l tèrs piö popolàt coi sò 50 357 abitancc (dato del 31 Dicember 2013[1]).
El töl dét la pónta piö meridiunàla del Cantù e de töta la Svìsera, el cunfìna col distrèt de Lugano a nòrt e co l'Italia (Lombardia, pruvìnce de Com e Varés) a sud.
Diviziù aministratìva[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distrèt de Mendris l'è spartìt en 5 cìrcoi e 14 cümü:
Riferimèncc[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Put de Lègn
Put de Lègn (en bresà cunusìt perlopiö col nòm de Pont de Lègn[1] o Put de Lègn; nòm uficiàl: Ponte di Legno) l'è 'n cümü de la Al Camònega, en Pruvincia de Brèsa, endèla regiù de la Lombardìa.
El g'ha 1 729 abitàncc (dàto del Dicember 2015[2]), 'na süperfìce de 100 km², per 'na densità de 17 ab./km².
Put de Lègn el se tróa a l'estremità de la Al Camònega endena puzisiù che fà de crocevìa 'ntra la Lombardìa e 'l Trentì (per el Pas del Tunàl) e 'l Al Telìna (per el Pas del Gàvia). A Put de Lègn se önés le àive che é zó dei gias del Pisgàna col torènt Narcanèl e le àive de la Al Marsa e del Lach Négher col torènt Frigidólfo. El pónt endoche le se önés l'è cunsideràt el pónt endóche nas el fiöm Òi.
Put de Lègn el cunfìna coi cümü de Édol, Peio (TN), Saviùr, Sondel (SO), Spias (TN), Temù, Valforba (SO), Varmèi (TN), Èza e Viù.
Cuntegnüü
Stória[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
El nòm uficiàl del paés el par fà riferimènt a 'n put fat de lègn ma l'è piö realìstech pensà che 'l vègne de la denuminasiù geogràfica antìca de Dalègn/Dalegno.
La prìma atestasiù docümentàda de 'na fùrma riferìbil a "Dalègn" l'è del löi del 774, enden diplóma 'ndèl qual el Carlo Magno el ghe afidàa la Al Camònega al Monastér de Tours:
L'indicasiù "Dalania" o "Dalaunia" a chèl tép là la par riferìs a töta la part piö àlta de la Al Camònega, en pràtica chèi che adès i è i teretóre de Put de Lègn e Temù, coi paés de Temù, Le Canù, Mulìna, Puntàgna, La Vìla, Póia, Pónt (custitüìt de le contràde de Pónt, Cuzìcla, Nì e Sancampél), Suàn, Parchezài e Pés.
Endel docümènt còdes 188 del Seminàre de Pàdova e püblicàt endel 1886 de Antonio Medin, docümènt del 1493 che 'l discriìa le tère bresàne, se lümìna el cümü de "Ponte de Legno".[3]
'Na sinquantìna de agn piö tàrde, endel 1548, vé istitüìcc i statuti de Put de Lègn e 'n chèsto docümènt se dòpra ach la denominasiù de "Comune de Ponte di Legno"[4]
Endel 1624 le tère de "Ponte di Legno" le vé separàde en dò entità: Le "terre di fori di Ponte di Legno, cioè Villa, Pontagna, Themù e Lecanù" le se destàca de le "terre di dentro, cioè Ponte di Legno, Pezzo, Precasaglio, Zoanno e Poia"[5] Le prìme le furmarà chèl che 'l deentarà el cümü de Dalègn e le segónde le costetöés el cümü de Put de Lègn.
Co la denuminasiù Dalègn difàti se indicàa uficialmènt 'nfìna al 1810 el cümü che fàa riferimènt al paés che adès se ciàma "Villa Dalegno"[6], che al dé d'encö l'è frasiù del cümü de Temù e che alùra l'izistìa a fiànch del cümü denuminàt uficialmènt "Ponte di Legno"[7].
Del 1810 al 1816 Temù, Vìla Dalègn e Pontàgna i vé riagregàcc a Put de Lègn ma a pàrter del 1816 i è stacc turna separàcc.
Ai 27 de setèmber del 1917, endel córs de la prìma guèra mondiàl, le frasiù centràle del paés i è stàde ogèt de 'n bombardamènt per mà de l'artiglierìa austrìaca efetuàt co granàde 'ncendiàrie che g'ha lasàt en pé 'n gran póche abitasiù e ubligàt la popolasiù civìl a bandunà 'l paés.
A la fì de la guèra gh'è ambiàt sübet la recustrüsiù e ai 3 de setèmber del 1922 gh'è stat celebràt la fì dei laurà, co la prezènsa del rè Vitorio Emanuele III de Savòia.
Turìsmo[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Endel córs de l'öltem sècol Put de Lègn la s'è afermàda come 'na località türìstica tat d'istàt come 'n envéren. En particolàr, per i spòrt de la néf, la g'ha atresàt e preparàt presapóch sènto chilòmetri de pìste de scià, equipagiàde per sbarà la néf artificiàla e con 'na trintìna de impiàncc per portà la zét ensìma a le pìste 'ntra ki quài 'na cabinovìa che 'n méno de 'n quart d'ùra la coléga Put de Lègn col Pas del Tunàl.
Evulusiù demogràfica[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Giovan Battista Melchiori, "Vocabolario bresciano - italiano", 1817, [1]; scaricàbil per entréch ché: [2] (rist. anast. del Giornale di Brescia, 1985)
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.
- ↑ Antonio Medin. "Descrizione della città e terre bresciane nel 1493", “Archivio storico lombardo”, XIII, 1886.
- ↑ Maculotti Giancarlo (a cura di), "Statuti del Comune di Ponte di Legno sec. XVI-XVII", Brèsa 1993.
- ↑ AA.VV. "Temù. Un paese, una storia." NED - Milà, 1987 ISBN: 88-7023-106-2.
- ↑ Lombardia Beni Culturali Comune di Dalegno 1798 - 1809
- ↑ Lombardia Beni Culturali Comune di Ponte di Legno 1798 - 1815


text:
Jon Demarmels ist in Susch und Scuol im von seinen Eltern geführten Hotel Bahnhof aufgewachsen und stammte aus einer Familie von Randulins, mit Geschäften in Pisa und Carrara. Zusammen mit seiner Frau Dora hat Jon Demarmels über Jahrzehnte das Milchgeschäft in Scuol geführt, wechselte später zur Baufirma Denoth & Söhne, wo er bis weit über das Pensionsalter tätig war. Demarmels hatte zahlreiche politische Ämter inne, war Bezirksrichter, Gemeinderat und Grossrat des Kantons Graubünden. Die Freundschaft zu Men Rauch (1888-1958) und zur rätoromanischen Theatertruppe La culissa hat das künstlerische Wirken Demarmels beeinflusst. So hat Demarmels nebst surrealer Prosa auch Liedtexte verfasst. 1973 erscheint seine surreale Erzählung Il piz da la corna tschanca. Der Autor hat diesen Text noch selbst für die Publikation vorbereitet und seiner Tochter Madlaina Demarmels Liesch, die das Buch als Privatdruck kurz nach dem Tod des Autors veröffentlichte, vermacht. Diese einmalige Erzählung, über Jahrzehnte vergriffen, wird nun durch den Verlag editionmevinapuorger der romanischen Leserschaft wieder zugänglich gemacht. In einem Nachwort und mit ergänzendem Bildmaterial wird das Leben und Werk Demarmels innerhalb der romanischen Literatur eingeordnet.
Jon Demarmels
Il piz da la corna tschanca
Üna tarabla surrealista
Vallader
Fotografias da la famiglia Demarmels / Feuerstein
Postfacziun: Mevina Puorger
editionmevinapuorger turich 2011
El eira amo adüna davant la porta dal paradis. Ma na plü in pè sün quella platta, dimpersè el sezzaiva giò uossa darcheu sül banc. Il diavel eira svani. Sper el staiva ün anguel, il president dal
Tribunal divin, ch'el cugnuoschaiva. Quel al disch:
«Meis figl, tü eirast dat giò per terra. Eu speresch bain cha tü nu t'hajast fat mal?» «Grazcha, sar president, per Sagüd», respuondet l'advocat, «eu sun amo inter ed intrat sco avant. Quellas chalavernas am han tut per ün mumaint la vezzüda. Qua sarà eu sblizchà e dat giò. Eu nu sa che cha quai eira. Tuns e chalavernas - però ingüna plövgia?» «Que ais la solita fotta e tactica dal diavel», respuondet l'anguel, - «adüna, cur ch'el ha üna sconfitta, schi as retira el giò in sias fortezzas da l'infiern cun tuns i chalavernas. A tai meis figl at poss be gratular per la furtünada finischun da tias aventüras cul diavel. Id ais adüna ün grand ris-ch a's metter aint cun el, e be pacs vegnan eir libers da la malabes-cha. Quista jada ha'l però tschüf ün nas lung in uorden.»
La suonda d'pan sejel
La famiglia Taisch, davart da mia mamma d'eira ün sich parainta cun Jon Demarmels, causa cha meis pin Rico, ün frar da mia mamma, vaiva maridà ad Ursulina Demarmels, la sour da Jon Demarmels, nossa 'tanta Lina'. Perquai varà gnü Jon Demarmels, mettain, per mai, fingià da puobet insü ün pa daplü simpatia, forsa eir causa ch'el d'eira amo da l'on da meis bap, e cha quel d'eira disgrazià a mort ch'eu vaiva be amo tschinch ons. Quai d'eira ün di d'inviern vers saira, eu varà gnü var ot ons, vaiva dad ir da nossa chasa paterna giò Scuol Sot fin sülla lattaria cun üna brenta d'lat be mus. La lattaria d'eira quella jada suotaint l'hotel da 'L'üja', ingio chi'd es la butia da sport 'Engiadina'. Ma mamma am vaiva dat sco incuraschimaint ün fletta d'pan sejel cun sü gross painch e zücher suravia. La brenta vaiv'la rantà per plat sün üna schlitretta. Cun ir da qua sü varaja mettain, lichà Mic Feuerstein giò painch e zücher da la suonda, uschea cha cur ch'eu sun rivà sü in lattaria nu d'eira sü plü nüglia. 'Sar Jon', co ch'eu vaiva da dir, ha guardà pel pan aint ed ha dit: „Ma, quia, meis char, nun esa sü plü bler. Dà nan!“ E lura ha'l tut be cul man our da la panaglia gronda tant sco ün öv painch frais-ch, til ha miss ourasom la fletta, ha strichà oura cul polsch tuot il mantun per lung dal pan ed ha dit: „Uossa hast eir alch per ir aval.“
Pes-char culla frilla
Quai sarà stat intuorn l'on 1950 ch'eu, sco giuven pes-chader, savaiva cha Jon Demarmels d'eira ün expert per pes-char culla frilla, e ch'eu vess dasort jent savü dad el co cha tuot funcziuna in detagl. Eu m'ha permiss da til dumandar, sch'el am pudess instruir plü precis. Ed el, quella jada intuorn ils sesanta ha dit: „Quai fetscha jent, tü poust gnir cun mai in dumengia aint da S-charl. Mo sainza percha!“ Quist „mo sainza percha“ m'ha parü il prüm ün pa curius, schi, eu d'eira bod indegnà ch'el nu'm piglia per plain. Mo eu n'ha lura eir badà perche! Partits eschna a bunura bodezzas culs velos 'da militar' sco chi's dschaiva quell vouta, eschan passats a pè sü da San Jon, lura aint dals Vallangs e Trigl fin pro la Storta da Mingèr. Là vaina miss ils velos suot ün giaschigl. Lura s'ha miss Jon Demarmels a sezzer sün ün grip sper l'aua e ha guardà lönch per quai suot sainza far pled. A til verer uschea am paraiva da dudir che cha seis stret ami Men Rauch ha scrit da 'Gian da Crapalv' aint il 'Bal dal schaiver nair' e illa poesia 'La chanzun dal pes-chader' ch'el svess vaiva miss in rima e cumpuonü. Amo ün pa absaint, am paraiva, ha'l miss insembel la percha da chonna, plajà insembel il piz da la gnignola our da corda d'saida verda, muossà co chi's fa il nuf cun corda e cavaletta e co chi's franca girels e crötsch. Lura ha'l tut our da sa buscha üna butiglia cun frillas, svödà oura l'aua e miss aint frais-cha, tut üna frilla, till'ha dat ün sfargnoccal giò pel nas e cumanzà culla procedura cun üna forschina agüzza e fil fin, guardond adüna darcheu per mai aint cun ün'ögliada lomma, sco'l painch ch'el am vaiva strichà sül pan sejel. In vista al fat, chi podessan esser quia preschaints eir pes-chader, nu vöglia tradir uossa massa bler. Fat esa però ch'el davo mincha manada importanta faiva üna posina, guardond per mai aint riond e dschaiva: „Hast vis bain?“ E lura ha cumanzà la pes-cha. „Sta davent da l'aua!“ - „Nu far movimaints massa dindets!“ e bler oter plü. El traiva la frilla sco l'archet d'üna gïa. „Scha davo trais trattas nu morda ingün, schi va inavant!“ El as struozchaiva sco üna vuolp da crap a crap, da bösch a bös-ch, guardond da nu büttar sa sumbriva aint ill'aua, e quai tuot cun üna tala abiltà cha eu, sch'eu laiva propcha gnir da verer precis co ch'el fa tuot, nu vess eir amo gnü peida da pes-char svess. Là n'haja pür inclet perche ch'el am vaivat dit: „Tü poust gnir cun mai, mo sainza percha!“ Be tras quai n'haja pudü imprender blers trics da Jon Demarmels, trics ch'eu douvr amo hoz e chi'm fan adüna darcheu pensar e meis magister da pes-char.
La chanzun dal pes-chader.
In: Men Rauch, Chanzuns per guitarra, ed. dal "Chardun", 1976: 60-61
Ils vainchers da la sonda
Jon Demarmels e sia duonna Dora vaivan ün'abitaziun aint il Bloc Quadras be sur la scoula. Aint in quel staivan eir Madlaina, lur figlia, e seis prüm hom Mic Feuerstein cun lura trais uffants, e mia famiglia, eir cun trais uffants. Quists ses d'eiran adüna darcheu in cumpagnia. Per els d'eira la sonda a mezdi adüna alch special. Là capitaiva nempe Jon Demarmels a chasa da lavur nan da la punt Clozza be sper il Bloc. Ils trais uffants da Madlaina e Mic currivan lura be sigls incunter clomond: „Bazegner, bazegner!“ Quel riaiva da tuot cour, branclaiva lura sias abiadias e seis abiadi e pigliaiva, fond sü murlunas be aspettativas, our da la glioffina da brastoc ün vaincher per ün. Stoja cha quai ha lura dat fö il strom eir pro meis trais mats, damöd cha eir els currivan lura incunter clomond: „Bazegner, bazegner!“ e Jon Demarmels, sco adüna cul cour daoura giò, daiva riond eir ad els ün vaincher per ün.
Loc. cit., p. 64
Jon Demarmels
Il piz da la corna tschanca
Üna tarabla surrealista
Vallader
Fotografias da la famiglia Demarmels / Feuerstein
Postfacziun: Mevina Puorger
editionmevinapuorger turich 2011


text:
Turati (metropolitana de Milan)
Turati l'è ona stazion de la linia 3 de la metropolitana de Milan. La gh'ha i sortii in Filippo Turati, via Principe Amedeo e via Montebello
Cuntegnüü
Storia[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è staa faa su in di agn 1980, 'me tocch de la prima tratta de la gialda. L'è verta dal 3 de magg del 1990.
Struttura[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è 'na stazion passanta, con du binari in dò tromb vun sora l'alter.
El sistema a binari sorapognuu, quell pari sora e quell dispari sotta, l'è staa scernii per passà no sotta ai edifizzi.
El mezzanin l'è staa scavaa da terra e l'è independent dai tromb.
Servizzi[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
La stazion la gh'ha:
Interscambi[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
In di vicinanz gh'è di fermaa de la ATM:
- Fermada tram (ligna 1)


text:
Io Caligola
Caligola (distribuî in séguit c'n al tìtul 'd Io Caligola) 'l è 'n film eròtic e stòric itagliàṅ e americàṅ dal 1979 ad Tinto Brass cun di pès śuntâ, anc pòran, par Giancarlo Lui e par 'l editōr dla rivìsta Penthouse Bob Guccione ch'l è anc al prudutōr e ch'l iva sarnî al regìsta venesiàṅ dòp ch'i gh'ìvan dit ad nò John Huston e la Lina Wertmüller. Al cònta la vita d'l imperadōr rumàṅ Gaio Cesare Germanico dit Calìgula.
In dal cast a gh'iva da ès'r-ag anc la Maria Schneider ma pò chi lē l'à mulâ incòsa quànd 'l éra ciàr ch'i gh sarésan stadi dal séni malnéti e di atōr cavâ śò. A 'l sò pòst l'è stada tòlta la Teresa Ann Savoy ch'l'iva laurâ insém a Brass in dal film Salon Kitty.
Custâ vint-a-dū migliòṅ ad dòlar, al 'n à fat sù da piò ad vint-a-tri in di sōi Stat Unî. L'òpra la 'n à pasâ ad tut i culōr, cun Tinto Brass e 'l prudutōr Franco Rossellini ch'i èṅ andâ a prucès p'r al séni spurcaciòni dal film, c'n i giùdas ch'i ìvan decìś ad sćiancàr al dódas còpi dla pelìcula. In dal 1984 al film 'l è stâ armuntâ ad nóṿ cun na versiòṅ scurtàda ad quarànta minùt e distribuìda acsè in di cìnema itagliàṅ. In di Stat Unî a gira invéci na versiòṅ ślungàda ad 156 minùt.
Sunt
La stòria d'l imperadōr rumàṅ più fóra 'd tèsta ch'a gh sia stâ, Gaio Cesare Germanico dit Calìgula (Malcolm McDowell), cun tut al sò cativèri e purcarìi ch'l à fat durànt al sò régn.


text:
Center scientific da cumpetenza per la plurilinguitad
Pertge èn las minoritads linguisticas sutrepreschentadas en l'administraziun federala? Co vegn implementà en scola il nov princip da la didactica plurilingua? Tge gidan cumpetenzas en lingua e cultura da la patria per la lingua d’instrucziun? Co e cun tge consequenzas vegn la plurilinguitad conceptualisada en retschertgas statisticas? Quai èn mo intginas da las dumondas, a las qualas las perscrutadras ed ils perscrutaders al CSP sa deditgeschan resguardond las sfidas praticas en scola, en l'administraziun ed en la societad.


text:
26 02
Ol dé 26 de febrér l'è 'l 57 dé de l'an del calendare gregorià; manca 309 (310 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 26 de febrér al è ul dí da pòost 57 dal an dal calendari gregurian; i manca 309 (310 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
1993 - Nöa York (SÜA): di terorist islamist i fa s·cjopá ü camiú pié d'esplosiif a la tur nord del World Trade Center ergot ch'al fa 6 mort e ü mier de fericc.
2005 - Tel Aviv (Israel): ün atentat, reindicat per la Jihad Islàmega, contra öna discotega al fa quàter mort e öna sinquantena de fericc.
Nassimenc[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
1802 - Besançon (ol Franch Contaa, Fransa): Vitor Hugo, scritur Franses (m. 1885).
Necrolòse[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
1889 - Olesa de Montserrat (ol Baix Llobregat): Paula Montal, religjusa Catalana, fundadura di Escolàpies (n. 1799).
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Ladinia
La Ladinia l’è chèl insèma de alàde di Dolomiti che i se strèns ‘ntùren al Mut Sèla e ‘ndó che s’pàrla la lèngua ladìna, che l’è öna lèngua romànza de sostràt retìch.
I fà part de la Ladinia la Al Gardéna (Gherdëina), la Al de Fàsa (Fascia), la Al Badéa, ol Marebàn, ol Livinalónch o Fodom, Cortìna e ‘l sò teritòre, l’Ampesà (Anpezo). La Ladìnia l’è stàcia spartìda ‘n dò regiù de la Repüblica Italiàna, ol Trentì Süd Tiról e ‘l Vèneto, e ‘n trè pruìnse, la pruìnsa de Bolsà, la pruìnsa de Trènt e la pruìnsa de Belü.
In Ladìnia i ghe stà de cà piö o méno 35.000 persùne che i è quàze töte bùne de parlà la lèngua ladìna.
Cuntegnüü
I cümü de la Ladinia[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Economéa[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L’economéa de la Ladìnia l’è bazàda quàze del töt söl türìsm, estìf, ma sùra de töt invernàl, dezà che i alàde ladìne i è tra i pòscc de ‘ndà a scià piö bèi al mónt, cóme paesàgio e cóme chilòmeter de pìste e qualità di ‘mpiàncc, de fati i fà part del Dolomiti Superski.
Union Generela di Ladìns dla Dolomites[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
La lèngua e la cültüra ladina i è stödiàde e tütelàde da la Union Generela di Ladins dla Dolomites che l’è stàcia fundàda ‘n del 1950. Ol giurnàl üficiàl de la Union Generela l’è ‘l setimanàl ciamàt La Usc di Ladins.
La Bandéra de la Ladìnia[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
La bandéra de la Ladìnia, nasìda in del 1922, l’à gh’à trè bànde metìde ‘n orizontàl de culùr blö, biànch e ért che i regórda ‘l cél, la nif di mucc e l’ vért di pràcc.
Arda ach[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Urtizèi, Museum Gherdëina, Al Gardéna, Cianacèi, Lengua ladina, Ladin standard, Heinrich Schmid.
Referense[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Belardi Walter, 2005, Breve storia della lingua e della letteratura ladina, Istitut ladin "Micurà de Rü" - San Martin de Tor.


text:
Math rock
El Math rock a l'è un gener de müsega rock nassüü a la fin di agn 80, che'l gh'ha carateristich strütür cumplicaa, una ritmiga atipiga, meludij angular, acord dissunant. A l'è anca ligaa al post-rock. El math-rock el vegn del rock, del punk rock, del progressive rock, e anca del heavy metal.
Carateristich[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
La püssé part de la müsega rock la gh'ha una ritmiga 4/4, ma el math-rock el dupra ritmich minga simetrich cume 7/8, 11/8, or 13/8, cunt un cuntinuf scambi basaa in sü grüp de 2 o 3. A l'è propi per la cumplicateza del ritm che'l se ciama math, che'l vegn de l'ingles mathematic (matematiga).


text:
La Cassa federala da pensiun PUBLICA è ina instituziun da prevenziun independenta da dretg public. Ella è organisada
en in collectiv dad actualmain 20 cassas da prevenziun. PUBLICA assista circa 64‘000 persunas assicuradas e circa
42‘000 persunas che retiran ina renta da l’administraziun federala, dal sectur da las Scolas politecnicas federalas e
dad ulteriuras unitads d’administraziun decentralisadas sco er da circa 70 organisaziuns che stattan en ina stretga
relaziun cun la Confederaziun u ch’adempleschan incumbensas publicas da la Confederaziun, d’in chantun u d’ina
vischnanca. Cun ina summa da bilantscha dad actualmain circa 38 milliardas francs è PUBLICA ina da las pli grondas
cassas da pensiun da la Svizra. L’organ directiv suprem da PUBLICA è la Cumissiun da la cassa.


text:
Horn (TG)
Mudel:Otheruses Cuurdinàde: 47°30′N 9°28′E
Horn a l'è un cumün svizzer del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 1.7 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 2587 abitant.
El cumün de Horn al se tröva a una altitüden de 402 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Goldach (SG), Tübach (SG), Steinach (SG).
Riferiment[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Horn in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Pansèta
La pansèta (pancetta in itagliàn) 'l è 'l tàj ch'a s tōś vìa dala pansa dal nimêl maslê, subìt 'd sòt'ala codga, tulend-egh vìa 'l scòdśi e che pò al vin salê, aromatiśê e stagiunê per du meśèt.
La pansèta la s pōl tgnìr śèimpia drìta, con o sàinsa codga, o anc'arvujèda sù lighèda in ruśla. Sfrucènd-eg un tors ed còpa in dal só intèren, a gh'vìn la "pansèta cupèda".
Send un grâs tolt da 'l bésti, 'l è 'n grâs satur, a dìr pîn ed colesterôl[1].
Soquànti pansèti DOP e regionèli
Du pansèti i àn ciapê 'l arcgnusimèint DOP:
La pansèta 'd nimêl la s càta anca in dl elèinc PAT di prodòt agroalimentêr tradisionêl ed 12 regiòun itagliàni:
- Basilichèda
- Calàbria
- Campània
- Emìglia-Rumàgna
- Friùl e Venésia Giùlia
- Ligùria
- Lunbardìa
- Merchi
- Piemòunt
- Tuschèna
- Trentèin-Élt Édgg
- Ùmbria
- Vènet
Vóś lighèdi
Èter progêt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Pansèta
- Wikizionario contiene la voce di dizionario «Pansèta»
Colegamèint estèren
- (IT) La vóś in dal sît kulinarischeserbe.ch.
- (IT) La vóś in sìm'a 'l vucabulàri Treccani.
- (IT) D'indû a deśvìn al só nòm in sìm'a etimo.it.
- (BLG) e (IT) Soquànti risèti indû 's cata anc la pansèta, in sìm'a 'n lìber 'd risèti 'd cuśèina in Google-books.
- (IT) Soquànti risèti indû 's cata anc la pansèta in sìm'a mytaste.it.
Referèinsi
- ↑ (IT) Na spiegasiòun in sìm'a 'l diferèinti sorti 'd grâs ind un sît in ligna.


text:
Di didatich
La scola va tl museum
15 de merz 2011
Program
Dala 10.0012.00 Scuvierjer l Museum
I sculeies puderą ti cialé da daujin a pec crisc ora dla culezion dla vedla chiena de Gherdėina. Pian via dala esperienzes y dala emozions persuneles puderą i mutons svilupé n liam cun l ambient de vita dla generazions passedes.
Dureda: da 1 a 1,5 ėura zirca
Tlass: dala prima ala cuarta elementera
Rujeneda: aldņ dla dumanda
Spėisa: ntreda 1 per persona y azion didatica 1 per persona
14.0016.00 L Itiosaur de Secėda
Azion didatica sun l itiosaur de Secėda cun referimėnt a dautra fusties de retii abinedes tl raion de Gherdėina. Chėsta azion pieta na prima ntroduzion al mond di curėc y dla vėtes geologiches dla Dolomites ozidenteles tres reperc uriginei.
Dureda: da 1 a 1,5 ėura
Tlass: cuinta elementera
Rujeneda: aldņ dla dumanda
Spėisa: ntreda 1 per persona y azion didatica 2 per persona
Nfurmazions y prenutazions:
Dr. Paulina Moroder, tel. 0471 797554, e-mail: info@museumgherdeina.it


text:
La regenza grischuna nominescha Regula Hunger sco successura da Daniel Spadin. Ella daventa secretaria dal departament da giustia e segirezza.
L'advocata dr. iur. Regula Hunger che ha 36 onns vegn a cumenzar per il 1. da fanadur 2017 la plazza sco secretaria dal departament da giustia e segirezza. Ella remplazza Daniel Spadin che la regenza ha elegì l'onn passà sco nov chancelier.
Regula Hunger ch'è creschida si a Cuira ha studegià giurisprudenza a las universitads da Turitg e da Genevra ed ha doctorà a l'universitad da Turitg. L'onn 2012 è ella s'acquistada la patenta d'advocata dal Grischun. Suenter in'experientscha professiunala da plirs onns en l'administraziun publica ed en la dretgira lavura ella dapi l'onn 2014 sco manadra da project per dumondas da giustia en il departament da giustia, segirezza e sanadad.
La secretaria dal departament sustegna il schef dal departament da giustia, segirezza e sanadad (DGSS) en dumondas specificas e politicas sco er en la gestiun, en l'organisaziun ed en la controlla e garantescha in andament optimal da las fatschentas en ils secturs da la giustia e da la segirezza.
Infurmaziuns:
Cusseglier guvernativ Christian Rathgeb, schef dal departament da giustia, segirezza e sanadad dal Grischun, tel. 081 257 25 01,
e-mail Christian.Rathgeb@djsg.gr.ch
Gremi: regenza
Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun


text:
Seewis im Prättigau
Seewis im Prättigau a l'è un cumün svizzer del distret de Prättigau/Davos. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 1385 abitant e una süperfiss de 49.63 km², e al se tröva a una altitüden de 937 meter sura al livel del mar.
El cumün de Seewis im Prättigau a l'è tacaa ai cumün de Brand (AT-8), Fanas, Grüsch, Jenins, Maienfeld, Malans, Nenzing (AT-8), Schiers, Valzeina, Vandans (AT-8).
Storia[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Seewis im Prättigau l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1224 col nom de de Sevve.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ 1,0 1,1 Seewis im Prättigau in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial (Todesch)