text:
Giudìsi 'd Paride
Al giudìsi 'd Pàride 'l era stê un di mutìṿ per cumincèr la guèra 'd Tróia e anca, in conseguèinsa, 'dla fundasiòun 'd la sitê 'd Ròma.
Soquànt puèm e còunt antîg cùma l' Ilìade e 'l sìchel truiàn, i cuntèven cal mît chè tulènd-el da la tradisiòun populêr: al dè 'd al spuśalìsi 'd Peléo cun la Teti, d' indû a sarèv pò nê 'l Achìl, i dìo 'dl Olìmp, cum' i s éren già abituê, i nn' ìven mìa invidê la dea dal quistiòun Eris, ch' la purtèva sfurtòuna. Mo chi lē la s in tulìva, e per vendèta e fer dispèt, la butèva in mèś agl' invidèdi un pòm tut 'd ôr cun incìśa la scrìta "A la piò bela". N'l ìs-la mài fat! El trī dèi, l' Atèina, l' Era e la Vèner, tuti e trī i vlìven cal pòm lè e i tachèven a quistiunèr-es sàinsa lasèr lè, infìn tant che 'l Śèus al decidìva 'd fer giudichèr chi fus la piò bela da 'l òm piò bel 'dla Tèra: al Pàride, che in cal mumèint lè 'l éra incòri in cumpagnìa 'dl' Enôṅ a fer al pastōr in sìm' al Mòunt Ida. Tùti e trī 'l dèi i s cavèven śò davànti a lò per fer-es vèder tùti intéri, mo 'l Pàride 'l era incòri indecîś e alòra chi lōr i tachèven ùna p'r òuna a prumètr-eg ciascùna 'l só prémi se lò al l' ìs sernìda: l' Atèina la gh' śibìva al giòst vèder e la vitòria su chī èter in del batàj; l' Era la gh' śibìva dimòndi richèsi e putèinsa pulètica, mèinter che la Vèner la gh' śibìva 'l amōr edla dòna piò bela 'dal mond, l' Élena, mujéra dal Menelào, re 'd Spèrta. Al Pàride al giudichèva dòunca che 'l pòm al duìs andèr a la Vèner, vlènd pròpi tór al só prémi al riguèrd ed 'l amōr.
Da cal giudìsi chè e pò dai fat ch' a in s'rèven deśgnû, a s'rèv cumincê, secònd al mît, la guèra 'd Tróia.
Vóś lighèdi
Èter prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Giudìsi 'd Paride


c: text/html

text:
Praga
Praga (Praha in cech; Prag in tudesch;) a l’è la capital de la Repüblica Ceca.
A l’è anca la prima cità del paes per pupulaziun, cun 1.172.975 abitant (2005).
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El fiüm Muldava (Vltava in cech) el traversa Praga.
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Praga a l'è gemelada cun:
- Amburgh, Germania
- Kyoto, Giapun
- Franchfort sül Men, Germania
- Istanbul, Türchia
- Chicago, Stat Ünì d'America
- Limassol, Ciper
- Rosh HaAyin, Israel
- Atene, Grecia
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Castelnuovo Magra
Castelnuovo Magra (en lìgure: Castarnò) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de La Spesia.
El g'ha 'na popolasiù de 8 454 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 14,9 km² e 'na densità de popolasiù de 567 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Fosdinovo (MS), Ortonovo, Sarzana.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Castelnuovo Magra l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Hüsker Dü
I Hüsker Dü eren un grüp american de müsega hardcore punk e de rock alternatif che'l s'era furmaa a Minneapolis-St. Paul, Minnesota in del 1979. I sò member eren trì: el Bob Mould (ghitara), el Greg Norton (bass), e'l Grant Hart (bateria). A hinn staa vün di grüp püssé inflüent de semper, anca se hann mai avüü sücess cumercial. Dopu del legendari Zen Arcade (1984) e de New Day Rising (1985), hann firmaa un cuntrat cun la Warner Bros. Records e hinn staa dunca la prima band americana a laurà cunt una cà discugrafiga major. El grüp a l'è finii in del 1987 propi quand che ghe n'era püssé de sücess. El Mould l'ha dunca furmaa un alter grüp, i Sugar, e in di agn '90 l'ha sunaa indeperlüü.
Aveven scuminciaa a sunà un hardcore punk cunt un stil melodich e vus criaa (scream) per pöö desvilüpà per prim un stil de rock alternatif. Lauraven ai test el Mould e'l Hart: i test del Mould eren püssé intens menter quij del Hart püssé cumplicaa de capì.
La müsega di Husker Du l'ha inflüenzaa un frach de grüp de pop punk e rock alternatif, cume Pixies, Dinosaur Jr., Superchunk, Green Day, New Found Glory e Foo Fighters.
Discugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Album in del stüdi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Everything Falls Apart (1983)
- Zen Arcade (1984)
- New Day Rising (1985)
- Flip Your Wig (1985)
- Candy Apple Grey (1986)
- Warehouse: Songs and Stories (1987)


text:
Bätterkinden
Bätterkinden a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Emmental, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 10.19 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 3144 abitant.
El cumün de Bätterkinden al se tröva a una altitüden de 473 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Aefligen, Fraubrunnen, Limpach, Schalunen, Utzenstorf, Wiler bei Utzenstorf, Zielebach, Aetingen (SO), Biberist (SO), Gerlafingen (SO), Küttigkofen (SO), Kyburg-Buchegg (SO), Lohn-Ammannsegg (SO) e Lüterkofen-Ichertswil (SO).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La prima menzion stòrega del paes l'è de l'ann 1261 col nom de Beturchingen.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Bätterkinden in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Website of the Bätterkinden School (Todesch)
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Bätterkinden in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Timbaland
El Timothy Zachery Mosley (nassüü el 10 de Marz 1971),[1] püssee cugnussüü cunt el nom Timbaland, a l'è un prudütur, rapper, e cantant american. Cunt el Magoo l'ha furmaa el grüp hip-hop Timbaland & Magoo.
L'ha prudot un frach de album e singul per una caterva de artista de la metà di agn '90 fina a adess, tant che l'è vün di artista püssee pagaa de l'indüstria de la müsega: in de l'articul del 2008 del giurnal Forbes "Hip Hop Cash Kings" al gh'era scrivüü che in quel ann l'ha guadagnaa 22 miliun de dolar. Segunt la campagna "Keep It Fit" Campaign,in di agn 2007-2008 per i sò prudüziun per i alter artista el Timbaland l'aveva ciapaa 45 miliun de dolar.
I sò prudüziun püssee cugnussüü a hinn quij cun Björk, Justin Timberlake, Nelly Furtado, The Game , Missy Elliott, 50 Cent, Mario Barrett, Fall Out Boy, Destiny's Child, Duran Duran e Madonna .
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Birchmeier, Jason. Timbaland - Biography. Allmusic. Recuveraa el 2008-11-23.


text:
Categuria:Cumün de la Calabria
Sót-categurii
Quela categuria chì la gh'ha 5 sota-categurij chì de sota, sü un tutal de 5.
C
- ► Cumün de la Pruvincia de Catanzaro (80 P)
- ► Cumün de la Pruvincia de Cosenza (157 P)
- ► Cumün de la Pruvincia de Crotone (27 P)
- ► Cumün de la Pruvincia de Reggio Calabria (97 P)
- ► Cumün de la Pruvincia de Vibo Valentia (50 P)
Vus in de la categuria "Cumün de la Calabria"
In quela categuria chì gh'è i 200 paginn indicaa de 421 che gh'hinn in tutal.(precedent 200) (pròssim 200)(precedent 200) (pròssim 200)


text:
Boa Sr
Boa Sr l’è stàcia l’öltima persùna che l’ìa buna de parlà la lèngua Bo che l’éra parlada in del arcipélach di Andamane, in del gólf del Bengala, in India.
Boa Sr l’è mórta ol 26 de Zenér del 2010 a l’èta de 85 agn, dòpo ès iscampàda al Tsunami del 2004.
La lèngua Bo l’èra öna di 10 lèngue parlade dal pòpol Grancc Andamanés, pòpol che se pènsa l’abie abitàt chèste ìsole da piö de 65.000 agn; i éra 5.000 quando in del 1858 i è riàcc i Inglés; in del 2010 i n’éra restàcc dóma 52 e tra chès-ce Boa Sr.
"Da quando l’éra restàda desperlè a parlà ‘l Bo", l’à contàt sö ‘l lenguést Anvita Abbi, che l’la cognusìa de tace agn, "la se sentìa pròpe desperlé, dezà che la pödìa piö ciacolà con nisü”.
Coi lenguést la parlàa ach di tribù apröf a la sò: ‘n particolàr l’ìa confidàt che segónt lé i Jarawa, che i éra mia stai decimàcc, i éra "pròpe fortünàcc dezà che ìa pödìt restà in de la forèsta, bèi luntà da i colòni che i gh’à ‘n mà la gran part del teritòre di ìsole".
Per iscoltà la lèngua Bo[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
S’pöl scoltà la lèngua Bo e Boa Sr che la canta söl sito:


text:
Galiaa (NO)
Gajaa (Piemuntes: Gajà u Galià; Italian: Galliate) a l'è un cumün de la Pruincia de Nuara.
El gh'ha ona popolaziun de 15 602 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 29,5 km² e ona densità de popolaziun de 529 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Bernaa (MI), Camra, Cuggion (MI), Nuara, Robecchetto con Induno (MI), Armantin, Turbigh (MI).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vist el sò süfìss in -aa l'è prubabil la sua urigin celtega. El nòm Galeatum el vegn föra per la prima völta in del 840, quand el vescuf nuares Adalgis l'ha dunaa i decimm de quest löch al Capitul de Nuara. In del 911 el re d'Italia Berengrari I l'ha acunsentii a la custrüsiun de un castell per difendes cuntra i Üngar (in lucalitaa Gajà Vecc).
A la metaa del XI secul l'arcidiocesi de Milan l'ha faa sü un nöf center, ciamaa Gajà Nöf, per cuntrastà l'influensa nuaresa. In del 1154, l'imperadur Federich I de Hohenstaufen, nemis di Milanes, l'ha traa giò quest nöf paes, ma giamò düü agn dopu quest chì a l'era staa recustruii.
La lota per Gajà tra Nuares e Milanes l'è 'ndada innanz tra i secui XIII e XIV. In d'un primm mument, i Nuares hinn riessii a trà giò i castei de Gajà Nöf, ma in del 1356 el Galeass Viscunt, düca de Milan, l'ha ciapaa de nöf el cuntròl del teritori. Inscì, la zona l'è divegnüda impurtanta per la sua pusisiun arent al fiümm Tisin. L'ha seguii i sòrt del Dücaa de Milan finna al 1738, quand che l'è staa daa, cume tütt el teritori de l'udierna Pruincia de Nuara, al Regn di Savoia. Düranta la segunda guera d'indipendensa (1859), l'è staa el löch del quartee general del Vitori Emanuel II, prima de la bataja de Magenta.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Galiaa (NO) l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Cadro
Cader (Cadro in ticines, parnonziaa ['kaːdru] o ['kaːdro]; parnonzia in de la Valsolda: ['kɛːdro]; in italian Cadro) l'è on quarter de la città de Lugan, in del Canton Tesin.
El paes el se troeuva a nord-est del centro comunal, dent a la Val Colla, minga lontan del Boglia. El confina coi paes de Sonvigh (nord), la Villa (nord-est), Davesch (sud). A est el confina con l'Italia (comun de Valsolda).
El someja che 'l sò nomm el vegna del latin quadrivium.
A l'è stai on comun indeperlù fina al 2013.


text:
Hinwil (distret)
El Distret de Hinwil (en todèsch: Bezirk Hinwil) l'è giü dei dùdes distrècc del Canton Zurigo, en Svìsera. La popolasiù l'è 'n magiurànsa de lèngua todèsca e 'ndèl Dicember 2011 l'ìa de 89 455 abitàncc. L'è sitüàt endèla part sud-orientàl del cantù, ai cunfì col Cantù de San Gal. El capolöch aministratìf del distrèt l'è la citadìna de Hinwil.
Sudiviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distrèt de Hinwil l'è spartìt sö 'ndei öndes cümü elencàcc endèla tabèla riportàda ché sóta:
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Walenstadt
Walenstadt a l'è un cumün svizzer del distret eletural (Wahlkreis) de Sarganserland, in del Canton San Gal. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 45.75 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 5428 abitant.
El cumün de Walenstadt al se tröva a una altitüden de 425 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Alt Sankt Johann, Flums, Grabs, Quarten, Sevelen, Wartau. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
L'evoluzion de la popolazion del Walenstadt l'è riportada in de la tabela chi de sotta.


text:
Landriän
Landriän (nom ufizial: Landriano) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia. Al gh'ha 6 271 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 15,5 km² e ona densità de 405 ab./km².
Al cunfìna coi comün de Bascapè, Carpiano (MI), Sisiän, Tur Vegia, Vidigülf.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Landriän l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Il promontorio della paura
Il promontorio della paura (Al prumuntòri dla paùra) 'l è 'n film thriller americàṅ dal 1962 ad John Lee Thompson trat da 'n rumànś ad John D. MacDonald ciamâ The Executioners.
Martin Scorsese al 'n à fat 'n arfacimènt in dal 1991, Cape Fear - Il promontorio della paura, cun Robert De Niro in dla part dal prutagunìsta. In dal remake al regìsta ad New York 'l à vlû anc Gregory Peck, Robert Mitchum e Martin Balsam ch'i ìvan recitâ in dal film uriginàri.
Sunt
Dòp avér tòlt part a 'n prucès, 'l avucàt Sam Bowden (Gregory Peck) al s véd rivàr par da drē, in fiṅ a la sò màchina, Max Cady (Robert Mitchum), un criminàl péna mandâ lìbar dòp avér pasâ òt at in parśòṅ p'r avér piciâ, e quàśi cupâ, na dóna dand-ag dal bòti. Sam 'l éra stâ in alóra al testimòni ciàṿ par far-al cundanàr e adès al capìs ch'al manìac al gh'à sōl vója ad far-'g-la pagàr cara, a lò e a la sò famìja.
Par diféndar sò mujér, la Peggy (Polly Bergen), e la sò putìna Nancy (Lori Martin), 'l avucàt al dmanda ajùt a 'l sò amìg Mark Dutton (Martin Balsam), ispetōr ad pulisìa. Chi lò al próa in tut al manéri a mét'r-al dènt'r incóra ma a n gh'è vèrs parchè al laśaròṅ al n fà minga di quèi a 'l arvèrsa anc s'al visi ad dar di marùc a cal fémni al n 'l à minga pardû. Na dóna ch'la i ciàpa da lò la n diś gnint par paùra che lò al gh faga quèl dòp.
Max al cata prèst al pòst in du a viṿ la famìja Bowden e al vlèna al caṅ par mandàr-ag subìt un signàl ciàr. In séguit al s para anc cónt'r a la Nancy quànd chi lē la vèṅ fóra da scóla. Sam al n in pōl piò e al pénsa ad far-as giustìsia da par lò ma la Nancy la gh fà cambiàr prupòśit. Chi lò al s mét acsè in tèsta ad śibìr di bèsi a Cady par śluntanàr-al da la sò vita ma chi lò al gh diś ad nò, a n è minga quàl lè ch'al pésca. Sam al ciàma alóra in sò ajùt al detective privâ Charles Sievers (Telly Savalas) par tgnir-al 'd òć.


text:
Nuara
Novara (parnonzia: Nuára; Piemontes: Noara; Italian: Novara; Franzes: Novare; Latin: Novaria) l'è el capploeugh de la Provincia de Noara, che la confina con la Lombardia. Ghe viven pussee de 105.200 abitant. L'è la seconda cittaa pussee granda del Piemont, dòpo Turin. Chì a lè parlaa on dialett lombard de transiziun col piemontes, comè anca in tuta la soa Provincia.
El cumün de Novara a l'è tacaa ai cumün de Caltignaga, Cambra, Casalin, Gajaa, Garbagna, Granòss, Nibiula, Armantin, San Pedar e Tracaa.
Citaa ingemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Schleswig-Holstein
El Schleswig-Holstein (en danés: Slesvig-Holsten; en frizù: Slaswik-Holstiinj; en bàss todèsch: Sleswig-Holsteen) l'è giü dei sédes Länder de la Repüblica Federàl de Germania. L'è sitüàt endèla Germània setentriunàla. al cunfì co la Danimarca. Al sud l'è tacàt al Land de Ambùrgo e a la Basa Sasònia, a sudèst l'è tacàt al Meclembùrgo-Pomerània Anteriùra.
La capital del Land l'è la cità de Kiel. Ótre cità 'mportànte i è: Lübèca, Flensburg e Neumünster.
Geografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Schleswig-Holstein l'è l'ünech dei Länder de la Germània a éser bagnàt de du mar el Mar del Nord a òvest e 'l Mar Bàltich a èst. El fiöm piö 'mportànte l'è l'Elba (en todèsch: die Elbe), che 'l vé a furmà 'n cunfì natüràl a sudòvest.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statistische Ämter des Bundes und der Länder
- ↑ Arbeitslosenquoten im September 2010 - Länder und Kreise. In: arbeitsagentur.de. Bundesagentur für Arbeit, abgerufen am 30. Setèmber 2010.


text:
Bress
Bress (Bresso in Italian; Brixium in Latin) l'è on comun de 26 240 abitant de la Provincia de Milan.
Integraa in de l'area metropolitana milanesa, el se troeuva in la Pianura Padana, a vòtt chilòmeter a nòrd del center de Milan, e longh la sponda de mattina del fiumm Seves, che in passaa l'era vital perchè 'l bagnava i campagn del paes, menter incoeu l'è in d'on stat de degrad, anca perchè i vari industri ghe lassen la pròppia ruera.
Bress, come tanti alter comun de la provincia milanesa situaa intorna a Milan, la gh'ha avuu ona granda esplosion demografica intorna ai ann 1960-1970: in del 1977 Bress l'era rivada ad avègh 34.590 abitant, e l'eva diventà donca el comun italian con la densità de popolazion pussee alta del temp.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Bress l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc


text:
Demonia
Demonia (Demònia) 'l è 'n film ad scarésa dal 1990 ad Lucio Fulci.
Sunt
Liza (Meg Register) l'è na śóvra archeòluga canadéśa ch'la fà 'n viàś in Sicìglia par di scâṿ in un sit archeulògic. Al gh và sèg al prufesōr Paul Evans (Brett Halsey). La ragàsa l'armàṅ culpìda guardànd un munastēr mediuevàl ch'al s cata in sima a na culìna in dal paéś ad Caltabellotta.
A Santa Rosalia s cònta che sinc-sènt an prima quàtar sōri e la màdar superióra i fùsan stadi misi in sla cróś parchè i tgnìvan a drē a 'l satanìśum e i fùsan anc dal malnéti spurcaciòni. Liza in cal méntar la taca ad avér di arbgàt e dal viśiòṅ ad quèi visû soquànt sècui prima.
La gint dal pòst la gh và còntar e anc al sìndic al gh diś ad lasàr al ròbi saplìdi cum i éran sèmpar stadi. A Liza a n gh'è gnanc indivìś e la và dèntar listés in dal munastēr e lè la cgnós al maslàr dal paéś, Turi De Simone (Lino Salemme). Da drē da 'n mur la cata pò i rèst ad cal religióśi là. In cal méntar i tacàn di masamènt e la gint la créd ch'a sia na vindéta dal sōri stramaladìdi, tut par cólpa ad chi furastēr.
'N ispetōr ad pulisìa (Lucio Fulci) al taca a indagàr pinsànd che da drē ad tut a gh sia Turi ma a n è briśa acsè anc parchè chi lò al vèṅ catâ mòrt in dal sò negòsi.


text:
Siouxsie and the Banshees
I Siouxsie and the Banshees (a s diś [suːzi ænd ðə ˈbænʃiːz]) i èṅ stâ òṅ di grup ingléś più famóś dal gènar cgnusû cuma post-punk e new-wave, in Itàglia definî genericamènt cuma dark.
Biugrafìa
Gl'Inìsi (1976-1979)
I Banshees i fâṅ i prim pas in dal famóś "Bromley Contingent", un grupét ad sustenidór ch'i tgnìvan a drē a i Sex Pistols. P'r impinìr un vōd durànt al prim «Festival Internasiunàl dal Punk Rock», i sònan par la prima vòlta a 'l «100 Club» ad Malcolm McLaren, a Lóndra, al 20 ad Setémbar dal 1976.
La prima furmasiòṅ la gh'iva Siouxsie Sioux, scutmàj ad Susan Janet Dallion, a la vóś, Steven Severin a 'l bas, Marco Pirroni (un lundinéś cun di urìgini itagliàni) a la chitàra e Sid Vicious (in séguit basìsta di Sex Pistols) a la baterìa.
In dal Śugn dal 1978 al grup, ch'l iva tòlt in cal mèntar al chitarìsta John McKay e al baterìsta Kenny Morris, al firma un cuntràt cun la cà discugràfica dla Polydor. Sèmpar in c'l an lè a vèṅ fóra al prim sìngul, Hong Kong Garden (ch'al rivarà a 'l sètim pòst in dla clasìfica ingléśa) e anc al prim àlbum The Scream (Al sîg), cun dèntar la cover catìva 'd Helter Skelter di Beatles e al sìngul tedésc Metal Postcard/Mittageisen (in séguit cantàda anc dal grup di Massive Attack in dal 1997) didicâ a 'l artìsta ch'al dava cónt'r i naśìsta John Heartfield. Al disc al sa dascàca dimóndi da i sòṅ punk d'l inìsi (a part al braṅ Carcass, ch'al dascór 'd un maslàr ch'al s inamóra dla carcàsa ch'l è drē a tajàr), cun al canti Switch, Overground, Jigsaw feeling e Mirage ch'i vèran la strada a 'l stil nóṿ dal grup.
'L arìṿ ad Budgie (1979-1980)
Al secónd àlbum Join Hands (Maṅ śunti) a véd la luś in dal 1979 e al gh'à dèntar la versiòṅ minga dascurtàda, ad vint minùt a 'l incìrca, ad The Lord's Prayer, na canta ch'i Banshees i ìvan sunâ durànt al lōr prim cuncèrt. Al disc al gh'à dimóndi riferimènt leteràri (Blake, Redcliffe e Edgar Allan Poe) cun al chitàri a furmàr un sòṅ dûr abàsta ma minga a 'l punt ad rénd'r-al metal. I braṅ ad punta i èṅ Regal zone, Placebo effect e Playground twist (ùnic sìngul tirâ fóra). Da nutàr pò al braṅ Mother/Oh mein pa pa sunâ tut cun un carillon.
Durànt al tour ingléś a Aberdeen, al 6 ad Setémbar dal 1979, al grup al pèrd a 'l impruvìś John Mc Kay e Kenny Morris. Chi lōr i s éran incasâ parchè al manager di Banshees, Nils, 'l iva vindû un pachét ad disc ad Join hands a un negòsi ch'l i iva finî e al n éra briśa bòṅ ad dar-i a i fans ch'i éran vgnû lè par cumpràr-i firmâ da i dū muśicìsta. Al fat al n gh'andàva minga bèṅ, alóra John e Kenny i s éran mis a dar-i via a gràtis questiunànd-as cun al vendidōr. Sénsa dar dal spiegasiòṅ, lì lōr i s in vànan, tulénd un tréno par Lóndra, lasànd la Siouxsie in di guàj p'r al cuncèrt dla sira. Par sò furtùna i The Cure, al grup da spala, i tìran pò in lung la sò eśibisiòṅ p'r impinìr al vōd, cun Siouxsie e Severin ch'i s śòntan sól a la fîṅ par cantàr The lord's prayer. Finî al cuncèrt, Robert Smith al s śibìs ad tōr al pòst ad McKay méntar Peter Clark, ciamâ Budgie, al s piàsa da drē a la baterìa. Smith al stà sèg in fîṅ a la fîṅ dal tour e pò al lasa 'l pòst a John McGeoch ch'al daśvgnìva da i Magazine.
In dal 1980 a vèṅ rigistrâ al disc nóṿ, ciamâ Kaleidoscope, dimóndi più calm, curâ, dark e pop dal precedènt, cun di sòṅ letrònic e sintetiśadōr a réndar blini tut al canti. Quànd pò al vèṅ fóra al riva subìt a 'l quìnt pòst dal clasìfichi ingléśi, un riśultâ mai vdû prima. I sìngui Happy House e Christine (quésta chè ispiràda cuma la sò b-side Eve White Eve Black a 'l rumànś "Eve" ad Christine Sizemore ch'al dascór dna dóna cun 22 manéri 'd èsar difarènti) i èṅ sunàdi dimóndi in dal discutéchi dark. In séguit i Red Hot Chili Peppers i aṅ pò sunâ Christine anca lōr in di cuncèrt dal 2001. La dark Tenant, la martlànta Trophy, al divertimènt ad Clockface, la letrònica Red light, la turmintàda Paradise place e la rabìda Skin i impinìsan cum a ś dév al disc.
In cal mèntar a véd la luś, ma sōl cuma sìngul, al braṅ sìmbul Israel, cun al bas ad Severin sèmpar in prim piâṅ.
Al caplavōr: Juju (1981)
Juju 'l è al tìtul dal quàrt disc di Siouxsie and the Banshees e al vèṅ fóra in dal Śugn dal 1981, dvintànt òṅ di sò àlbum più bèi, cun un sòṅ che più dark e gòtic a n s pōl minga. I braṅ i dascóran ciàr: al sìngul Spellbound, la danse macabre 'd Halloween, la scarésa 'd Head cut, la canta sìmbul dal dark Night shift, la rabìda Sin in my heart e la catìva Voodoo dolly i n s pōlan minga daśmindgàr facilmènt. Ju-ju al daśvèṅ diretamènt da i cant tribài tradisiunài dla Nigeria e 'l udōr dla magìa négra e dal voodoo al s respìra a palmòṅ pîṅ. Da 'l cant suo la Siouxsie la canta cuma na stria cun al diav'l adòs, Severin al n s tira mai indrē quànd a s trata ad far giràr al sò bas ipnòtic, Budgie al martèla cun la sò rumba tribàla méntar McGeogh al dà al sò méj. 'L àlbum, anc se acsè particulàr e difìcil, al fa sèntar anc 'sta vòlta tucànd al sètim pòst dal clasìfichi ingléśi.
Sèmpar in dal 1981 a vèṅ fóra la prima racòlta dal grup, Once Upon a Time: The Singles ch'la mét insém i prim déś sìngui vgnû fóra in cal mèntar, quàtar di quài mai rigistrâ in di sò àlbum: Hong Kong garden, The staircase (Mystery), Love in a void e Israel.
A Kiss in the Dreamhouse (1982)
In dal 1982 a véd la luś 'l àlbum nóṿ dla banda ingléśa, A Kiss in the Dreamhouse (Un baś in dla cà di sógn), un disc ch'a ś dastàca da 'l precedènt (a part la canta ch'la vèra al lavōr, Cascade) e al fà vgnir in a mènt sèrti ròbi ad Kaleidoscope cun di sòṅ più curâ, psichedèlic e sperimentài, e di strumènt particulàr cuma sintetiśadōr, arc, viulèṅ, òrgan e campanèi. I sìngui tirâ fóra i èṅ Slowdive e Melt!.
Al tèmp ad Robert Smith (1983-1984)
A kiss in the dreamhouse 'l è stâ 'l ùltim disc rigistrâ insém a 'l chitarìsta John McGeoch. A 'l sò pòst a riva al leader di The Cure, uriginàri ad Blackpool, Robert Smith e sèg al grup al fà catàr in di negòsi al sìngul Dear Prudence (cover di Beatles). Al vìddeo prumusiunàl 'l è girâ a Venèsia in mèś a i canài.
Al grup al decìd pò ad tōr-as na pàuśa dand vita a dū prugèt difarènt. Fra Mars e Maǵ dal 1983 Robert Smith insém a Steven Severin al rigìstra al disc psichedèlic Blue Sunshine (Al sōl al luśa ad blù) cun al nóm ad The Glove (Al guant), vgnû fóra in Setémbar. Da 'l cant suo la Siouxsie insém a Budgie la gh rispónd cun Feast, un lavōr ch'al pòrta al nóm ad The Creatures.
In cal mèntar, p'r inganàr al tèmp, la cà discugràfica la fà vgnir fóra a la fiṅ ad Nuvémbar 'n àlbum dópi da 'l viṿ ciamâ Nocturne (Nutùran), rigistrâ a la Royal Albert Hall ad Lóndra al 30 ad Setémbar e al prim 'd Utóbar dal 1983. Al disc al gh'à dèntar sédaś braṅ, in mèś a i quài a s pōl catàr di pès cuma Pulled to bits e Eve white/Eve black ch'i èṅ dal vèci b-side dal grup. Dal cuncèrt a gh'n è anc na versiòṅ vìddeo fata bèṅ veramènt.
'L an dòp l'è la vòlta ad Hyæna (Jéna), al sèst disc dal grup, ch'al riva al quindicéśum pòst dal clasìfichi ingléśi, un lavōr misć e cun di arangiamènt baròc. I sìngui i èṅ Swimming Horses (ch'al dascór di cavalèṅ marèṅ e dal fat singulàr ch'i èṅ i masć a parturìr) e la sufisticàda Dazzle. Pîni ad ritm i èṅ pò al canti We hunger e Running town.
Cun cal lavōr chè però a finìs par sèmpar la culaburasiòṅ fra Smith e la Siouxsie, cun al cantànt ch'al tórna definitivamènt cun i sò Cure.
La fiṅ di an Utànta (1985-1989)
Cun al chitarìsta nóṿ John Valentine Carruthers, in d'l Avrìl dal 1986 al grup al dà a la luś al disc Tinderbox ch'al gh'à dènt'r òt braṅ in mèś a i quài i s càt'n i sìngui Candyman e Cities in Dust, quésta chè pinsàda durànt un viàś in Itàglia a Pumpèi. In cupertìna a s véd na figùra 'd 'n uragàṅ in vióla. La versiòṅ su CD la gh'à però sinc cansòṅ da piò: al b-side di dū sìngui e la versiòṅ ślungàda ad Cities in Dust. In dal 2009 a s pōl catàr n'àtra versiòṅ rimasteriśàda dal lavór cun al sìngul dal 1987, mai vgnû fóra in s'n àlbum fiṅ lè, Song from the Edge of the World e al braṅ inèdit Starcrossed scrit in dal Maǵ dal 1985 par Steven Severin.
In dal 1987 l'è la vòlta 'd un disc ad cover, Through the Looking Glass (Ad travèrs da 'l spèć) cun i sìngui This Wheel's On Fire ad Bob Dylan e na versiòṅ fata bèṅ dabòṅ ad The Passenger 'd Iggy Pop druàda cuma siggla in dla traśmisiòṅ 'd Italia 1 Tempi Moderni (Tèmp Mudéran) dla fraréśa Daria Bignardi. Da nutàr pò la canta di Sparks This Town Ain't Big Enough For The Both Of Us e al strani Strange Fruit ad Billie Holiday (in du a s sènt na campàna ch'la sòna a mòrt) e Trust In Me (ch'la daśvèṅ da 'l film ad Walt Disney Al lìbar dla giùngla e l'éra la canta dal sarpènt Kaa).
In dal 1988 a vèṅ fóra 'l ùltim disc dal grup di an Utànta, Peepshow, ch'l à tucâ al vintéśum pòst in dla clasìfica ingléśa, cui i sìngui Peek-a-Boo (sunàda a 'l cuntràri e druàda in séguit in dal film ad scarésa Jeepers Creepers - Il canto del diavolo), The Killing Jar e The Last Beat of My Heart.
In dal 1989 i Crearures i rigìstran 'n àtar disc, Boomerang, ispirâ a 'l eśistensalìśum francéś dal dòpguèra (Pluto drive).
Fiṅ dla córsa (1990-1996)
In dal 1991, an dal matrimòni fra la Siouxsie e Budgie, al grup al fà vgnir fóra al dècim disc intitulâ Superstition (Superstisiòṅ), prudót par Stephen Hague ch'l iva laurâ cun i New Order e i Pet Shop Boys, ch'al dvintarà al lóō più grand sucès cumerciàl. 'L àlbum al gh'à dènt'r i tri sìngul Kiss Them for Me (vindû abasta in di Stat Unî avénd tucâ al vint-a-triéśum pòst in dla Billboard), Shadowtime e Fear (of the Unknown). Cla canta chè la dascór 'd un tisi ch'al s vōl masàr butànd-as śò da un gratacēl ma pò al gh'à na strica pinsàd a quél ch'a vgnarà dòp e al s tira indrē. Al vìddeo 'd apòǵ 'l è dimóndi bèl e 'l è stâ fat parténd da na versiòṅ disco dal braṅ. A la fiṅ a s sènt un stus e a s pōl pinsàr che pò al sa sia spaplâ dabòṅ, sénsa vlér-al a s pōl dar.
'L an dòp a véd la luś la secónda racòlta ad sìngui dal grup, Twice Upon a Time: The Singles, impurtànta parchè la parmét ad catàr di braṅ mai vgnû fóra in si àlbum quài Fireworks (dal 1982), Dear Prudence (dal 1983), Overground (dal 1984) e Face to Face (dal 1992 ch'la fà part anc dla culòna sunóra dal film ad Tim Burton Batman - Il ritorno). La versiòṅ su CD single ad cla canta chè la gh'à dèntar dal b-side (Hothead e I could be again) ch'i fànan vgnir in a mènt i disc vèć.
In dal 1994 Siouxsie la fà un duét cun Morrissey dand vita a 'l braṅ Interlude.
In dal 1995 l'è la vòlta ad The Rapture (L'èstaśi), un disc prudót in part (sinc braṅ) par 'l ex mémbar di Velvet Underground John Cale. Al disc al sa spòsta in diresiòṅ 'd un rock-pop difarènt da Superstition (ch'al n iva minga cunvìns dal tut al grup) ma anc da quéi vèć (sōl la cansòṅ Not forgotten la gh'à 'l stîl dark dal pasâ), scuntintànd in cla manéra lè i fans dna vòlta e sénsa cavàr-'g-la a catàr-an sù di nóṿ. I sìngui i èṅ Stargazer e O Baby e 'l è un pcâ che na canta cuma B Side Ourselves, sunàda in séguit anc da 'l viṿ, la sia stada misa da na banda p'r impinìr ch'al sìngul lè e minga in 'l àlbum. La title track l'è na lunga (più 'd ùndas minùt) e cumplésa rapsudìa urchestràla méntar pò in The double life la Siouxsie la n canta minga ma la dascór e la cònta dla vita segréta, dna vita dópia.
In dal 1996 la séna muśicàla ingléśa la véd nasàr incóra al dit acsè "punk revival" cun i Sex Pistols ch'i tórnan insém dòp tant an. I Banshees i batéśan tut cal lavōr lè sōl un quèl cumerciàl e cuntràri a 'l spìrit uriginàri dal muimènt. Rispundénd faghénd na pulèmica, al grup al decìd ad mulàr-as par prutésta durànt na cunferénsa stampa cun al tìtul "20 minutes into 20 years" (20 minùt in 20 an).
Prugèt da par lōr
Di tri mémbar stòric, Siouxsie e Budgie i cuntìnuan cun al lōr prugèt Creatures, faghénd vgnir fóra in dal 1999 'l àlbum Anima Animus pinsâ cun l'idea Transgender, méntar Severin al mét in pē na sò cà discugràfica ad mùśica letrònica sperimentàla.
In di an an 2000, sóta 'l nóm ad Siouxsie & the Banshees, i vénan fóra na racòlta ad quàtar CD cun tuti al b-side e canti difìcili da catàr (Downside Up dal 2004), un disc da 'l viṿ cun la registrasiòṅ 'd un cuncèrt a surpréśa tgnû a Lóndra in dal Luj dal 2002 (The Seven Year Itch cun in lista al cansòṅ dal grup cgnusùdi manc cuma Lullaby e I Could be again) e al sesiòṅ di an Stanta par la BBC (Voices on the Air: The Peel Sessions).
In dal 2003 la regìna dla nòt la vèṅ ciamàda par cantàr in dla title track d'l àlbum Kish Kash di Basement Jaxx: al lavōr al vins un Grammy Awards.
In dal 2007 pò Siouxsie, che in cal mèntar la s éra divìśa da sò marè e l'éra andàda a vìv'r in Frància, la taca na caréra da par lē faghénd vgnir fóra 'l àlbum Mantaray.
Mémbar
Qvéi stòric
- Siouxsie Sioux vóś
- Steven Severin bas
- Budgie baterìa
Àtar mémbar
- Robert Smith chitàra
- John McGeoch chitàra
- Marco Pirroni chitàra
- John McKay chitàra
- John Valentine Carruthers chitàra
- Kenny Morris baterìa
- Sid Vicious baterìa
- Martin McCarrick tastéri
Discugrafìa
Àlbum
- 1978 - The Scream
- 1979 - Join Hands
- 1980 - Kaleidoscope
- 1981 - Juju
- 1982 - A Kiss in the Dreamhouse
- 1984 - Hyæna
- 1986 - Tinderbox
- 1987 - Through the Looking Glass
- 1988 - Peepshow
- 1991 - Superstition
- 1995 - The Rapture
Live
- 1983 - Nocturne
- 2003 - The Seven Year Itch
- 2009 - At the BBC
Racòlti
- 1981 - Once Upon a Time: The Singles
- 1992 - Twice Upon a Time: The Singles
- 2002 - The Best of Siouxsie and the Banshees
- 2004 - Downside Up
- 2006 - Voices on the Air: The Peel Sessions
- 2015 - Spellbound: The Collection
EP
- 1984 The Thorn
Sìngui
- 1978 - Hong Kong Garden
- 1979 - The Staircase (Mystery)
- 1979 - Playground Twist
- 1979 - Mittageisen
- 1980 - Happy House
- 1980 - Christine
- 1980 - Israel
- 1981 - Spellbound
- 1981 - Arabian Knights
- 1982 - Fireworks
- 1982 - Slowdive
- 1983 - Melt!
- 1983 - Dear Prudence
- 1984 - Swimming Horses
- 1984 - Dazzle
- 1984 - Overground
- 1985 - Cities in Dust
- 1986 - Candyman
- 1987 - This Wheel's on Fire
- 1987 - The Passenger
- 1987 - Song from the Edge of the World
- 1988 - Peek-a-Boo
- 1988 - The Killing Jar
- 1988 - The Last Beat of My Heart
- 1991 - Kiss Them for Me
- 1991 - Shadowtime
- 1991 - Fear (of the Unknown)
- 1992 - Face to Face
- 1995 - O Baby
- 1995 - Stargazer
Culegamènt estéran
- (EN) Sit uficiàł
- (EN) Al vìddeo ad Face to face in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Fear (Of The Unknown) in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Playground twist in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad The passengers in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Peek a boo in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Melt! in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Dear prudence in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo dal viṿ ad Night shift in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo dal viṿ ad Head cut in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo dal viṿ ad Sin in my heart in sal Youtube


text:
Vucala averta anteriuur rundida
La vucala averta anteriur rundida (bassa) l'è una vucala da da l'ütilizzaziun incerta. Ul sò símbul in l alfabett funétich internazziunaal al è [ɶ], e ul sò equivalent in símbul X-SAMPA al è &.
Caraterístich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ul sò grad d'avertüra al è bass, ch'al signífica che la lengua l'è pusizziunada püssee luntan pussibil dal palaa;
- Ul sò puunt d'articülazziun al è anteriur, ch'al signífica che la lengua l'è pusizziunada püssee avanti pussíbil;
- Ul sò caràter da rundidüra al è rundii, ch'al signífica che i làvar i henn rundii.
Leench[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'esistenza da leench ch'i dröven ul funema [ɶ] l'è mía stabilida. Se na tröva un esempi vesin int i dialett bavarees e austrian dal tudesch, ch'i gh'ha un funema generalment representaa par chest símbul-chí. Da tüta manera, chesta vucala l'è da fatt l equivalent rundii da la vucala bassa süperiuur [æ] e mía da la vucala bassa [a]; la duvaress dunca pütòst vess representada par [œ̞].
Esempi :
- Dialett austrian dal tudeesch : Seil [sɶː] u [sœ̞ː] « corda »


text:
Cavreà
Cavreà (en Italià: Capriano Del Colle) l'è 'n cümü de 4 678 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]) de la Pruvìncia de Brèsa. El se tróa endèla Bàsa Bresàna centràl a 13 km de la cità de Brèsa en diresiù Sud.
El teretóre el ciàpa déta apò a la frasiù de Finìi Belàzi e 'na part del col ciamàt Montenèt. Ensèma ai cümü de Poncaràl e Flér, el g'ha custüìt en consòrse per la prudusiù del vì cunusìt come Capriano Del Colle D.O.C.. Cavreà l'è cunusìda 'ndèla pruvìncia de Brèsa apò a per el Clìnto, che l'è 'n vì utignìt de l'ùa americàna (Vitis labrusca) envéce che de l'ùa normàl (Vitis vinifera).
Le prìme nutìsie che se g'ha de l'abitàt de Cavreà i è del sècol VI e le se referés al castèl e la cizulìna dedicàda a San Mighél Arcàngel, protetùr dei castèi, veneràt en particulàr dei Longobàrdi.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Gudiass
Gudiass (nom ufizial: Godiasco) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia, int l'Ultrepò Paves.
Al gh'ha 3 224 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 20,6 km² e ona densità de 157 ab./km². In del sò teritòri gh'è la famusa frasiòn de Sales.
Al cunfìna coi comün de Casalnoceto (AL), Sésma, Montsegal, Pont Niza, Pozzol Groppo (AL), La Riva, Roca Süséla, Volpedo (AL).
L'è a caval tra la Provincia de Pavia e quela de Lissandria, a metà de la Vala Stafura.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Gudiass l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
I Diabolici
I Diabolici (I Diabòlic) 'l è 'n film thriller in biànc e négar dal 1955 dal francéś Henri-Georges Clouzot trat da 'l rumànś Celle qui n'était plus (Quél ch'a n gh'éra piò, distribuî in Itâglia cuma I Diabolici) ad Pierre Boileau e Thomas Narcejac.
Sunt
In un culéǵ par baghét in di dintóran ad Parì, la diretōra Christina Delassalle (Véra Clouzot), malàda ad cōr, l'è misa sóta ad cuntìnuṿ e tgnuda schisa da sò marè Michel (Paul Meurisse) ch'al gh mét anc i còran e ch'al l'iva spuśàda òt an prima sōl p'r interès. L'amìga e mistra Nicole Horner (Simone Signoret), amànt d'l óm e piciàda da spés anca lē, la la cunvìns che l'ùnica manéra par tar-'g un taj e catàr la libertà, par tuti e dū, la sarés quéla ad cupàr-al e lē la gh'à bèla in mènt un piàṅ parfèt. Durànt un lung fiṅ ad stmana, quànd al culéǵ al sarà sarâ dal tut, al dū dóni i andaràṅ in dla sità in du l'è nada la Nicole, Niort, a déś óri ad màchina da la capitàla francéśa, e pò i faràṅ rivàr lè anc Michel par andgàr-al e purtàr-al pò indrē mòrt, faghénd-al catàr dèntar la pisìna dla scóla. Al piàṅ al vèṅ acsè purtâ a cumpimènt ma quànd pò i tórnan in culéǵ i tàcan a sucédar di quèi straṅ e spavintóś. Al cadàvar al sparìs sénsa che ninsòṅ al al vdis, òṅ di sò vistî al finìs in lavandarìa, e la Christina, pina ad sèns ad cólpa, la s cata acsè in un stravènt ad scarésa.
Quèi curiōś
- Al film 'l è cgnusû cuma òṅ di prim thriller dla stòria, òpra ad quél ch'l è stâ batśâ cuma 'l Alfred Hitchcock francéś. A far crésar incóra da piò la tensiòṅ a cuntribuìs al fat che in dal film i n gh'ènan minga dal mùśichi. La culóna sunóra, scrita par Georges Van Parys, la cata difàti spasi sōl par 2 minùt e 21 secónd (1:57 in di tìtui ad tèsta e 0:24 a la fiṅ).
- La pelìcula l'à ciapâ al prèmi Louis-Delluc dal 1954, al prèmi cuma film furastér fat méj a i New York Film Critics Circle Awards dal 1955 e a i Edgar Allan Poe Awards dal 1956.
- In dal 1996 i americàṅ i aṅ arfàt al film cun al tìtul Diabolique cun la Sharon Stone, Chazz Palminteri, l'Isabelle Adjani e la Kathy Bates.


text:
Oli (liquid)
L'oli l'è una sustanza liquida che la vonz. El pö vess ricavaa da animal, vegetal o mineral, e l'è druvaa in tanta maner. A seconda de l'oli, el pö vess druvaa cume ingredient in cüsina, cume lübrificant, o cume carbürant.
Oli alimentar[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I oli alimentar i henn prudut grass che i se trövan al stat liquid quand che i henn a temperadüra ambient. I oli vegetal de solit i deriven da la spremidüra de sumenza uleùsa (pres. di girasù, ninsciulinn giapunes, e.i.v.) o da i uliv, ma anca da alter part di piant.
Oli lübrificant[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I oli lübrificant i henn fat da una bas (o mistüra de bas) e da un insemae d'aditiv druvaa per mejur i carateristich chimich-fisich. I du carateristich principal i henn la densità e la viscusità.
Oli carbürant[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'oli vegetal el pö vess druvaa cume cumbüstibil, (presempi per cös), o cume carbürant per certi mutur Diesel.


text:
Bucarest
Bucarest (Bucureşti in rumen; Bucharest in rüss e ücrain; Bucureshci in arumen; Bukurešt in serb e bülgher; Bükreş in türch e in tatar de Crimea; Bukarest in tudesch; Bukurešt' in cech e sluach) a l’è la capital de la Rumania.
A l’è anca la prima cità de la Rumania per pupulaziun, cun 1.924.959 abitant (2005).
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bucarest al se tröa in del süd de la Rumania e'l vegn traversaa del fiüm Dâmboviţa.
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bucarest a l'è gemelaa cun:
- Ankara, Türchia
- Atene, Grecia
- Amman, Giurdania
- Atlanta, Stat Ünì d'America
- Pechin, Cina
- Chişinău, Muldavia


text:
Freienwil
Freienwil (Freyewil in aleman) a l'è un cumün svizzer del distret de Baden. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 918 abitant e una süperfiss de 3.99 km², e al se tröva a una altitüden de 465 meter sura al livel del mar.
El cumün de Freienwil a l'è tacaa ai cumün de Lengnau, Obersiggenthal, Unterehrendingen, Oberehrendingen, Ennetbaden.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La prìma menzion in dei docüment de Freienwil l'è del 1227-34 e l'ìa citaa col nomm de Friginwillare.[1]
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament storegh de la popolazion de Freienwil l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Freienwil in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Bassersdorf
Bassersdorf a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Bülach, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 9.02 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 11 170 abitant.
El cumün de Bassersdorf al se tröva a una altitüden de 460 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Dietlikon, Kloten, Lindau, Nürensdorf, Wangen-Brüttisellen. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Galeria de foto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Bassersdorf in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial
- Bassersdorf in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Statistics


text:
Lenguv indoeuropej
I lengu indoeuropej i cumprendan una familia de cent e pü lengu imparentaa tra lur. Qula familia chì la ciapa drenta quasi tütt i lengu dl'Europa, el nord del cuntinent indian (Asia del Sud), el plató iranian (Asia del Süd-òvest), e un bel po de l'Asia central La familia indoeuropea la gh'ha el nümer püssè grand de parlant de tütt i famili linguistich ricunusü, e i so tusann j'hinn parlà da pü o meno tri miliard de gent.
Cuntegnüü
I Grüp Principal[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Deent in de la fameja lenguistica induereupea sa pöden individüà diferent grupp:
Grüpp Neulatin o rumaanz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al cumprent l'area dii paes ca parlenn una lengua ca la vegn dal latin vulgaar (leench rumaanz); a inn metüü suratüt in de l'Europa del süd, föra che la Rumanía e la Muldavia. I grandi lench neulatin a hinn l'italian, ul spagnöö (castejan), ul frances, ul purtughes e ul rümen. I lench neulatin a hinn parlaa in di chii paes chì, püü un quaj tocch de olter staat: ul Belgi meridiunal (cjamaa anca Valonia), un quaj cumün in de la penisula de l'Istria in Cruazia, i cantuni Grisgjun e Tisin in Svízzera e un quaj sit in Ungaría indué sa parla ul rümen.
In part a lur gh'inn dii lench ca gh'hann no ul status de lench uficjaj, ma a hinn dumé lench regjunaj:
- lumbaart, furlan, venet, sicilian, sardegnöö, piemuntees, ligür, napuletan in Itàlia;
- catalan, aragunees, galizian, astürian in Spagna;
- arumanian in Rumanía;
- rumanc in Svízzera;
- cursiches e francu-pruvenzal in Francja, Svízzera e regjun de la Val d'Aosta;
- ul ladin a l'è parlaa in d'una quaj valada in dii Aalp italian, tirules e svízzer.
Grüpp Germanich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Chel grupp chì al tegn deent tüta l'Europa de nurdovest e un tocch de quela central. Ul gross de l'Europa germanica l'è de religjun prutestant, anca se in del süüt de la regjun (Baviera, Austria, Svízzera) sa prufessa la religjun catolica
L'area germanica la quata la Germania, la Danimarca, la Svezzia, la Nurvegja, la Finlandia (dumé i cumün ca parlen ul svedees), l'Islànda, i isul Faroer, i Paes Bass, un tocch del Belgju (la regjun dii Fiander), l'Austria, la Svízzera tudesca, i dü isul britanich.
In dii sécul indree un badalücch de tudesch a inn naa a vif in de la Rüssia e in del Kazakhstan: adess a furmen ul grupp dii tudesch del Volga; ul tudesch l'è parlaa anca da i abitaant del Süüt Tiröö, in de l'Itàlia del nòort.
Dii dialett de urigin germanica a inn parlaa in part de la Francja (Alsazzia, regjun de la Musela, Lurena), in del Lüssemburg (lezeburjeesh); una quaj cumünitaa germanofuna la gh'è anca in Itàlia, in dii Dulumiit e in sü l'altupiaan de Asiach. Olter leench regjunaj germanich a inn duperaa in Germania (l'Alemann, ul voolt tudesch. ul frisun).
Una lengua curiusa, in del muunt germanich, a l'è l'yiddish: l'è una derivazziun del voolt tudesch, duperada da i gjüdee de l'Europa de l'est; la sa scriff cunt l'alfabet gjüdaich.
Grüpp Slaf[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I leench de urigin slava a inn spantegaa in tüta l'Europa urientaal e sa pöden spartì in trì broch:
- leench slaf meridiunaj: ul seerp, ul cruatt, ul sluven, ul macedun, ul bülgar; seerp, macedun e bülgar a duperen l'alfabett cirilich, vista la cultüra urtudossa, inveci ul cruatt e ul sluven, paees catolich, a duperen l'alfabett latin;
- leench slaf ucidentaj: ul pulacch, ul cech, ul sluvacch, ca duperen l'alfabett latin;
- leench slaf urientaj: ul rüss (cjamaa anca rüss graand), ul bielurüss (rüss bianch), l'ücrain (cjamaa rüss piscinin); vista la cultüra cristiana urtudossa de tütt e trì i paees, a inn scrivüü cunt l'alfabett cirilich.
In part a chii leench uficjaj chì, recugnussüü a livell nazziunaal, sa pöden incuntrà anca dii leench regjunaj, minga uficjaj, cumé ul cassübian (parlaa in de la regjun de la Pumerania in Pulònia) e ul surab, parlaa in d'un quaj cantun de la Germania de l'est.
Grüpp Baltich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al tegn deent i dü leench uficjaj de la Lituània e de la Letònia.
Grüpp Celtich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ga fann part un pu' de leench, parlaa in de la zona dii isul britanich; chii leench chì g'ann minga ul status de leench uficjaj. I leench celtich a inn i leench Gaelich (parlaa in Irlanda, Scozzia, Galess, isul del Canaal, Curnuvaja) e ul bretun (parlaa in Francja, in de la regjun de la Bretagna).
Olter grüpp minuur[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Semper in de la fameja indueurupea gh'inn dii broch minuur, rapresentaa da dumé una lengua:
- greech, parlaa in Grecja, a Cipru e in d'un quaj sitt in Itàlia meridiunaal;
- albanees, parlaa in Albania e, anca lü, in d'un quaj cumün de l'Itàlia del süüt;
- armeen, parlaa in del staat de l'Armenia e in tütt i sitt indué a inn emigraa i armeen in de la sò stòria (diaspura armena).


text:
Monible
Monible a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Giüra Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega francòfuna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 3.39 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 43 abitant.
El cumün de Monible al se tröva a una altitüden de 862 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Rebévelier, Châtelat, Sornetan, Undervelier.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Monible l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1403 col nom de Montnible (ripurtaa in de un docüment del 1414). In del 1537 l'eva menziunaa col nom de Monible.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]


text:
Paes Bass
I Paes Bass (ciamaa anca Ulanda; Nederland in ulandes) a hinn un paes de l'Europa ucidentala. A hinn tacaa a la Germania e al Belgi.
La capital a l'è Amsterdam.
I gh'hann una süperfiss de 41.526 km² e una pupulaziun de pressapoch 16.300.000 abitant.
I fan part de l'Üniun Eurupea.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I Paes Bass (nom ufizial: Koninkrijk der Nederlanden, "Règn di Pais Bass") a hinn una munarchia custitüziunala.
El re a l'è Güglielmu Lissander (del 1980).
El Prim Minister a l'è el Mark Rutte (del 2010).
Muneda[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Del 1m de genar del 2002 i Paes Bass dupren l'Euro.


text:
Bülach
Bülach a l'è un cumün svizzer, capolögh del distret (en todèsch: Bezirk) de Bülach, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 16.09 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 17 503 abitant.
El cumün de Bülach al se tröva a una altitüden de 416 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bachenbülach, Eglisau, Embrach, Glattfelden, Hochfelden, Höri, Rorbas, Winkel. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bülach l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 811 col nom de Pulacha.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial de Bülach
- Bülach in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Spital Bülach
- Vetropack
- Sigristenkeller Art Gallery


text:
Aristau
Aristau a l'è un cumün svizzer del distret de Muri. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 1 290 abitant e una süperfiss de 8.64 km², e al se tröva a una altitüden de 401 meter sura al livel del mar.
El cumün de Aristau a l'è tacaa ai cumün de Besenbüren, Boswil, Jonen, Merenschwand, Muri, Ottenbach (ZH), Rottenschwil.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Aristau in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Ann
On ann (plural: agn) l'è on period de temp che 'l corespond a quell che ghe mett la Terra a fà girà la soa orbita intorna al Sô.
L'ann l'è faa giò de 365 dì e 6 or, perchè la Terra la finiss la soa orbita in d'on temp on zicch pussee longh. Per 'sta reson hinn staa inventaa i agn bisest (de 366 dì).
Per estension, el termen "ann" l'è drovaa anca per el period orbital de qualsessia pianetta: in quei cas chì, se gionta l'agettiv relativ al pianetta in quistion (per esempi ann marzian).
In del calendari ocidental, on ann ordinari l'è faa giò de 365 dì, 52 settemann e 12 mes.
El nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La parolla ann la riva del latin "annus", con l'istess significaa. L'è doperada anca in tutt i alter lengov romanz (italian anno, spagnoeu año, aragones anyo, catalan any, portoghes ano, romen e forlan an, sicilian annu).
In frances (année) e ocitan (annada) a gh'è on'evoluzion del latin annata (la durada de 'n ann).


text:
Pfaffnau
Pfaffnau a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Willisau, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 17.57 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 2230 abitant.
El cumün de Pfaffnau al se tröva a una altitüden de 507 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Altbüron, Brittnau (AG), Grossdietwil, Melchnau (BE), Murgenthal (AG), Reiden, Roggliswil, Roggwil (BE), Untersteckholz (BE). La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Pfaffnau l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 924 col nom de Fafanhaa/Fafana. In del 1173 inscambi l'è staa menziunaa col nom de Phafena.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Pfaffnau in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Pusc'ciâf
Pusc'ciâf (Poschiavo in Italian, Puschlev u Puschlav in Rumancc, Puschlav in Tudesch, Pesclavium in Latin) l'è ün cumün svizzer de circa 3.500 abitant in del Cantùn di Grisùn.
Cuntegnüü
El territori[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Pusc'ciâf el se troeuva in d'üna val laterala de la Valtelina (la Val de Pusc'ciâf), che la partiss dal Pass del Bernina e la finiss a Tiràn, in teritori italiàn. El Cumün l'è bagnàa dal fiüm Pusc'ciavìn, ch'el gh'ha la surgent in de la Val Laguné, visìn al Pass de la Fùrcula, e'l va a finì in del fiüm Adda. A süd del paes il fiüm fà sü el lach de Pusc'ciâf, in duvè che ghè la fraziùn Le Prese, famusa per i sò bagn termai.
El territori cumünàal l'e grand (191,01 chilometer quadràa) e'l ghà ün frach de fraziùn: Aìn, Angior Custod, Anunziada, Campigliùn, Cantùn, Culògna, La Rasiga, Le Prese, Li Curt, Miralach, Pagnoncin, Pedecosta, Pedemunt, Prada, Privilasch, Raviscé, San Carl, Sant'Antoni, Sumaìn, Spinadasc' e Viàal.
El Cumün de Pusc'ciâf l'è traversàa da la strada che la và al Pass del Bernina e da la feruvia, gestida da la Feruvia Retica, che la và da Tiràn a St. Moritz.
La storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Da la Preistoira ai Rumàn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In sül territori cumünàal de Pusc'ciâf hin stàa truvà dij repert de l'Età del Fer e del Brunz, ma hin tropp poch per dì che in de la val gh'era giamò üna colonisaziùn fissa del sitt in de la Preistoria.
La val, abitada da pupulaziùn retich, l'è stada conquistada dai Rumàn in del 15 a.C. e l'è stada messa denter in de la Gallia Transpadana.
Tra'l 476 e'l 751 la val l'era sot a l'Imper Rumàn d'Urient.
Età de Mèz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dopu l'invasiùn dij Barbari la val l'è nada sot i Longubard in de la prima metà de l'VIII secul. A cumandà el territori gh'eren el sculdasc', giüdes militàar e giürisdiziunàal, e i decàn, scelt dij regiù dij vicinij e che gh'aveven üna funziùn aministrativa. El decanàa l'è stàa la furma de guvern de la val per pussee de mill ànn.
In del 774 Carl el Grand l'ha batüü i Longubard e inscì la Val de Pusc'ciâf l'è nada dent in del sò Imper. El 14 marz 775 la pief de Pusc'ciâf l'è stada dunada a l'abazia de San Diunìs de Paris, dunaziùn che l'è stada cunfermada da Lutari I in de l'841. Ma'l vescuv de Comm l'era minga tant d'acòrd de questa donaziùn, perchè la ghe tirava via ün frach de privilegi spirituaj e tempuraj in de la Vôlta Valtelina.
Tra'l XII e'XIII secul i diritt de l'abazia de San Diunìs i eren passàa a la famiglia von Matsch-Venosta che, diventàa vassall del vescuv de Coira, in del 1284 hin stàa ricugnusüü di diritt de vôlta giurisdiziùn in de la val. Ma anca Comm l'aveva cresüü el sò pudèr cunt l'esercizi di diritt de bassa giurisdiziùn, esercitàa dij podestà (amò incoeu hin ciamàa inscì i Sindich de Pusc'ciâf).
I guerr tra Milàn e Comm per cumandà in Lumbardia hin finìi in del 1335 e l'ha vingiüü Milàn: inscì, i Pusc'ciavin hin cumandàa dij Viscunt. In del 1406 i Pusc'ciavin se gh'hann ribelàa a la cessiùn del territori a Giuàn Malacrida de Müss e i hann brüsàa el castèll fàa sü dij Milanés.
In del 1408 Pusc'ciâf vànn in de la giurisdiziùn del vescuv de Coira e i entren a fà part de la Lega Caddea, vüna di tre leghi che dopu i furmerànn il Cantùn di Grisùn, che i hann cunquistàa la Valtelina in del 1512.
Dopu l'Età de mèz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Anca travers la predicaziùn di clerich italiàn scapàa da l'Italia dopu la Refurma de Martìn Lutér (in mèz a quist chì, Pier Paolo Vergéri), a Pusc'ciâf la nàss üna cumünità refurmada. La gesa de San Vitùr la vegn duprada da catolich e refurmàa per dì i mèss. Ma in del XVII secul la ghà cuminciàa la persecuziùn dij refurmàa.
Tra'l XVII secul e'l 1753 gh'hin stàa ün frach de prucèss cunter i "strij"; 128 att de 'sti prucess chì hin tegnüü anca incoeu dent i archivi cumünai.
Da Napuleon a incoeu[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 1797 Napuleon el divid la Valtelina dij Grisùn, menter Pusc'ciâf la resta in del Cantùn. Il bloch del cumerzi l'indebulìss l'ecunumia del sitt, ma la cumincia a svilupàss l'indüstria dij vin, specialment in de la zona visina al cunfìn: inscì, i vin de la Valtelina pudeven vess vendüü anca in sitt al de là dij Alp.
In del 1851 Brüs el diventa ün cumün de per lüü. Cunt ün decret de la Svizzera, la val la se staca dal vescuv de Comm e la và sot quèl de Coira.
Dal XVII secul ün frach de Pusc'ciavin hin nà a l'ester, prima vers la Repüblica de Venèzia e dopu, dal XIX secul, vers laSpagna, la Francia e la Rüssia. In dij primm ànn del XX secul hin nà anca in America ed in Australia.
L'ecunumia lucàal la cumincia a tirà el fiàa tra'l 1842 e'l 1865, quand han fàa sü la strada del Bernina; dopu l'han faà sü la Feruvia Retica Tiràn-Sankt Moritz (1906). In qiuj ànn l'ha cuminciàa a svilupass el türism, quand hann fàa sü l'Albergh di Term de Le Prese. Incoeu Pusc'ciâf l'è visitada da migliaia de persònn a l'ànn.
In de la nocc tra'l 19 e'l 20 lüj 1987 l'è vegnüda giò üna frana dal Munt Varuna, causada da ün'aluviùn: inscì, Pusc'ciâf e olter fraziùn de la vall hin stàa inundàa dal fiüm Pusc'ciavin. 'Sta aluviùn chì l'ha fàa ün frach de dànn, ma cun el jutt de la Cunfedreaziùn e dij vuluntari Pusc'ciâf l'è stada sistemada.
La parlada e la religiùn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Insèm a Brüs (Brusio), l'olter cumün sgüizzer de la val (che 'l se tröva intra Tiràn e Pusc'ciâf), a Pusc'ciâf la lengua ufisial l'è l'italiàn, ma se parla anca 'l dialet pusc'ciavìn, che l'è cumpagn de quel valtelines.
La religiùn prevalent l'è quèla Catolica, ma ghè anca una cumünitaa de la Gesa Refurmada.
De nà a vedè[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Pusc'ciâf, dopu che l'aluviùn del lüj 1987 l'ha fàa ün frach de dann, cumè anca in de la Valtelina, l'è stada tütta metüda a nöf. I palazz di sciur cui tett de pioda, i vicul pavimentàa ciu sass e la piazèta centràal (Plaza dal Cumün) fan sembrà Pusc'ciâf cumè üna cità piscinina.
In de la Plaza dal Cumün se poeurun vedè:
- la gesa de San Vitùr el Mor, in stil tard-gotich cunt il campanil rumanich;
- l'uratori de Sant'Anna;
- la capèla de Santa Maria Presentada, in stil baroch;
- la Tor, el vecc palazz del cumün.
A nord del paes la ghè la gesa refurmada, fada sü in del 1649.
In de l'oltra part del fiüm Pusc'ciavin el ghè'l Palazz Mengotti, in duvè ghè'l Musée Pusc'ciavin.
A süd, in de la Via Dei Palazzi, ghè'l Quartée Spagnöö, fàa sü dai Pusc'ciavin chi i eren nàa a lavurà in Spagna e chi, quand hin turnàa a cà, i han fàa sü i sò cà in del stil spagnöö.
Pussee a süd amò ghè la gesa de Santa Maria Assunta (1689-1711), vüna di pussee bej gesi baroch svizzer.
In de la fraziùn San Carl ghè la gesa cunt l'istess nom, fada sü tra'l 1613 e'l 1624.
In di fraziùn a süd de Pusc'ciâf, specialment a Prada e Cantùn, gh'hin di cà cunt i tipich tecc a pussee spiuvent e cunt i mür pituràa.
A 1600 meter de quota, a pich sül lach de Pusc'ciâf, ghè la gesa de San Rumeri, fada sü in del XII secul insemm ad ün spizi, in duvè i pelegrìn che naven in Italia da l'Europa Centràal i eren uspitàa dij fràa.
Persunagg famùs[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I persunagg pusee famùs ligàa a la storia de Pusc'ciâf hin:
- Giulio Della Rovere (Milan, 1504-Pusc'ciâf, 1581), fràa agustinian che l'è dopu passaa a la gesa refurmada;
- Dolfino Landolfi (Pusc'ciâf, 1500 circa-1571 circa), primm a fundàa üna stamperia in di Tre Legh (incoeu Grisùn);
- Paganino Gaudenzi (1595-1649), scritùr e studiùs de Diu;
- Wolfgang Hildesheimer (Amburgh, 1916-Pusc'ciâf, 1991), scritùr.


text:
Retratga da datas: simpel e direct
Las geodatas digitalas disponiblas da l'administraziun federala pon vegnir retratgas directamain sur l'uffizi federal respectiv. Metadatas survegnis Vus gratuitamain sur Geocat, il catalog da metadatas geograficas da la Svizra. Cun tschertas restricziuns èn geodatas gratuitas. Resguardai en quest connex las disposiziuns d'utilisaziun respectivas.
Pussaivladads da retratga
Geodatas survegnis Vus directamain sur ils uffizis federals ch'èn inditgads qua:
geocat.ch è il catalog da metadatas geograficas da la Svizra. Qua pudais Vus retrair gratuitamain metadatas. Metadatas èn ina cumponenta essenziala d'ina infrastructura da geodatas. Uffizis federals, chantuns, vischnancas e firmas privatas registreschan en geocat.ch metadatas tar lur atgnas geodatas. geocat.ch è ideal per cumenzar a tschertgar geodatas spezialas sco fotografias or da l'aria, maletgs da vitgs protegids, privels da la natira, terratrembels e.u.v.
Uffizi federal da svilup dal territori (UFST)
Bundesamt für Strassen (ASTRA)
Uffizi federal d'aviatica civila (UFAC)
Uffizi federal d'agricultura (UFAG)
- cunfins da las zonas agriculas
- Klimaeignungskarte für die Landwirtschaft
Uffizi federal d'ambient (UFAM)
- territoris natirals, parc naziunal
- geologia, geotecnica
- inventaris federals
Uffizi federal da statistica (UST)
- utilisaziun dal terren e cuvrida dal terren (statistica d'areal), adattaziun dal terren
- infurmaziuns or da las dumbraziuns dal pievel davart persunas, davart edifizis, davart abitaziuns e davart chasadas
- infurmaziuns or da la dumbraziun dals manaschis davart lieus da lavur e davart las persunas emploiadas
- cunfins da vischnanca generalisads
- cunfins da quartier da citads pli grondas
- datas da la cuntrada en ina dissoluziun da 100 m
Uffizi federal da topografia swisstopo Uffizi federal per meteorologia e climatologia (MeteoSvizra)
- products da datas climatologicas e meteorologicas
Quant custan geodatas?
- Metadatas (en spezial las infurmaziuns davart las datas disponiblas, davart ils formats, davart las cundiziuns generalas e.u.v.) èn accessiblas publicamain e gratuitamain sur geocat.ch .
- Geodatas pon vegnir chargiadas giu gratuitamain cun tschertas restricziuns. Resguardai en quest connex las disposiziuns d'utilisaziun da mintga purschidra u da mintga purschider.
- Geodatas da basa dal dretg federal : annexe 1 OGeo (art. 1 al 2) :
Art. 10 Grundsatz
Geobasisdaten des Bundesrechts sind öffentlich zugänglich und können von jeder Person genutzt werden, sofern keine überwiegenden öffentlichen oder privaten Interessen entgegenstehen.
Art. 15 Gebühren
1 Bund und Kantone können für den Zugang zu Geobasisdaten und deren Nutzung Gebühren erheben.
Model da distribuziun per la publicaziun da geodatas da la confederaziun
La lescha federala davart la geoinfurmaziun LGeo ed ils posts cumpetents da l'administraziun federala decidan davart la publicaziun da geodatas e da geodatas da basa sco er davart l'access public. Geodatas e geodatas da basa vegnan rendidas accessiblas directamain en l'internet sut las suandantas cundiziuns:
- Las geodatas publitgadas ed accessiblas libramain duain satisfar en moda svelta ed a custs favuraivels ad ina gronda part dals basegns per geoinfurmaziuns. Sch'i sa tracta tar las geodatas da geodatas da basa, èn ellas accessiblas tenor la annexe 1 OGeo (art. 1 al 2) .
- Las geodatas èn avant maun en paucs formats (standards unitars) e sche pussaivel per l'entir territori da la Svizra.
- Per optimar la grondezza dal document e da la cumpatibilitad cun differents programs da computer (software) vegnan las geodatas gruppadas sche necessari tenor il grad da specificaziun e/u tenor gruppas da caracteristicums. Quai pussibilitescha er da far ina differenziaziun tar ils pretschs.


text:
Namibia
La Namibia a l'è un paes de l'Africa meridiunala.
A l'è tacada al Südafrica, al Botswana, a l'Angola e al Zambia e 'l a bagna l'Ocean Atlantich.
La capital a l'è Windhoek.
La gh'ha una süperfiss de 824.292 km² e una pupulaziun de pressapoch 2 miliun d'abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Namibia l'aveven minga esplurada ben i espluradur eurupei prima del secul XIX, quand che la tera a l'è passada a la Germania cunt el nom de Africa Tudesca del Süd-Ovest, asca dumà la Baja de Walvis, che la restava sota el cuntrol britanich.
La culonia l'ha ucüpada el Südafrica in del temp de la Prima guera mundiala e l'ha aministrada la Sucietà di Naziun fina a la fin de la Segunda guera mundiala, quand che pöö el pussediment südafrican l'ha utegnüü el recugnussiment internaziunal.
In del 1966 l'Urganizaziun pupulara de l'Africa del Süd-vest (SWAPO) a l'ha scuminciaa una guerija per rivà a l'indipendenza, ma a l'è dumà in del 1988 che'l Süd Africa a l'ha desmetüü la sua aministraziun de la Namibia. L'indipendenza a l'è rivada in del 1990 e la Baja de Walvis a l'è stada giuntada insema a la Namibia in del 1994.
Lenguv[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Inanz l'indipendenza (1990), l'ünega lengua ufiziala a l'era l'ingles. Dopu de l'indipendenza eren l'afrikaans e'l tudesch. A bun cünt, la prima lengua del 50% de la pupulaziun a l'è l'Oshiwambo; la segunda a l'è l'afrikaans. El 32% dela pupulaziun eurupea la parla el tudesch, intant che dumà el 7% la parla in ingles.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Namibia (nom ufizial: Republic of Namibia) a l'è una repübliga.
El president a l'è l'Hifikepunye Pohamba (del 2005).
El prim minister a l'è el Hage Geingob (del 2012).


text:
Caslin
Caslin (nom ufizial in italian: Caslino d'Erba in Italian) l'è on comun de la Provincia de Còmm de 1 729 abitant (dato del Dicember 2013[1]), 'na süperfis de 7,0 km² e 'na densità de 247 ab./km².
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Caslin l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Naiv
Artéccol in dialatt bulgnais
La naiv l'è d'l aqua ch'la piôv zå dal zîl cme tant pzulén cén ed cristâl żlè, ciamè anch farósscla. As à la naiv quand la suzêd la sublimaziån dal vapåur d'l aqua int'i sîtpió èlt d'l atmosfera, a una temperatûra pió basa ed 0 °C. La piòva ed naiv la s ciâma anvè. La naiv la pôl anch èser fabrichè par dî canón. Ste lavurîr i al fàn såura tott int'al stazión ed sî par vadder ed permatter la sblisgarôla anch quand an i n è brîsa asè.
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Naiv


text:
Biberach an der Riß
Biberach an der Riß l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Tübinga. La fà part del circondare rüràl de Biberach. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 72.16 km² e 'ndel Dic 2012 el gh'ìa 'na popolasiù de 31 157 abitàncc.
El cümü de Biberach an der Riß el se tróa a 'na altèsa de 533 méter sura 'l leèl del mar.
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Valence (Francia)
- Tendring (distrèt), Essex (Inghiltèra)
- Asti (Italia)
- Świdnica/Schweidnitz (Polònia)
- Telawi (Georgia)
- Guernsey
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Nóv
Artéccol in dialètt mudnés
Evoluzione demografica
Nóv (Novi di Modena in italiàn) l'è un cumûn ed 11.120 cristiàn dla pruvèinsa ed Mòdna.
Ardundlà · Bastìa · Bumpòrt · Campgaiàn · Campsànt · Chèrp · Castelfrànch · Castelnóv · Castelvéder · Cavèss · Fanàn · Finèl · Fiumèlb · Fiuràn · Furmézen · Frasnùr · Gùia · La Cuncòrdia · La Miràndla · La Sèra · Làma · Maranèl · Maràn · Medòla · Mòdna · Muntecrê · Muntfiurèin · Muntés · Nonàntla · Nóv · Palàghen · Pavóll · Pergnàn · Pivpélegh · Pulinègh · Ravarèin · San Felìz · San Gèr · San Pussidòni · San Pròsper · Sasól · Savignàn · Sèstla · Suléra · Spilambèrt · Vgnóla · Zòca


text:
Bepi Bepi
Sa regurdì Magrin e Soldà
In serie A
I ga segnàt al Napoli sö punisiù
E Maradona l'è stàcc lé a ardà (in serie A)
Sa regurdì Magrin e Soldà
In serie A
I ga segnàt al Milan sö punisiù
E 'l Paolo Virdis l'è stacc lè a ardà (in serie A)
Bepi Bepi
E 'l Presidènt al sa piö 'ndo 'ndà
L'a endìt po' a l'erba d'ol pràt (in serie A)
E 'l Presidént al sa piö gnè cuse fa
E 'l sa cunsùla col ciocolàt
E 'l Presidént a 'l va là a cumprà
Töcc i scarpù chi ghè söl mercàt (in serie A)
E 'l Presidént al ga fa mai sugnà
De èt a Berghem Rooney e Droga (in serie A)
Bepi Bepi
E però nòter an sa bé 'ndo 'ndà
Co' l'Atalanta amò 'n serie A! (in serie A)
Bepi Bepi


text:
Naster cardê
Al naster cardê 'l è 'na banda 'd fîbri têsil cardèdi, ciuè śgumbièdi, petnèdi e piatìdi, lerga soquànt sentìmeter: 'l è cal semilavurê ch' al gnarà apèina tursiunê per furmèr al stupèin, ch' 'l è cl' èter semilavurê prìma 'dla filadûra.
In dal procès 'dal lavurasiòun 'd filadûra, al naster cardê 'l a'rà incòri da èser stirê, piatèndel e tirèndel anca de piò, petnê, ch' a gh' armagnarà sōl el fîbri piò lunghèini, e tursiunê mìa dimòndi p'r avér di stupèin, ètra bànda 'd fîbri, mo apèina tursiunèdi in 'na sesiòun stavòlta 'd silìnder piotòst che 'd naster.


text:
Sân Pôl
Artécol in dialèt arzân
Evoluzione demografica
Sân Pôl (San Polo d'Enza in italiân) l'é un cmûn ed 5.858 abitânt ed la pruvîncia ed Rèz l'é tra mezdé e sîra e a cîrca 22 chilômeter dal cèinter ed Rèz
Indice
Al teritôri e la cunuméia[modifica | mudéfica la surzéia]
Al dà insém al fiòm Èinsa e l'é zachê insém a dōlsi culèini ed l' Apenèin arzân, Sân Pôl l'é cunsiderê ûn di pió bê paèiṣ ed la pruvîncia prôpria grâsia a la só furtunêda puṣisiòun geogrâfica. Al sît in dó l'é Sân Pôl, ch' al rapresèinta un impurtânt pûnt ed comunicasiòun tr'al teritôri Arzân e còl Pramṣan e tra la pianûra e l' Apenèin, l' à 'vû un pôst impurtânt ind la stôria dal cmûn. Bèle ind l' etê ed la prêda lésa, dal pêrti ed Sân Pôl, a vînen tirê só di pôst per stêr atèinti a l'ingrès ed la vâl. L'é ché che dôp ed l'etê dal brònz a vîn só Servirôla, al pió impurtânt cèinter etrósch ed l' Emélia cgnusû fîn a incô e pôch pió in só al céch cèinter rumân ed Luserìa. Porta d' ingrès a la zôna matéldica, al preṣèinta impurtânt munumèint stôrich. Incô Sân Pôl l'é un paèiṣ modêren, atîv sia culturalmèint che conomicamèint, cun un cèinter comercêl naturêl al cèinter dal paèiṣ, un merchê setimanêl in flôra, e 'n impurtânta zôna artigianêla. Dimòndi ṣvilupê l'é ânca al setôr agrécol cun la prudusiòun e difèiṣa di prudòt dal pôst cme al Grâna, al Lambrósch, al scarpasòun e i famōṣ salóm. Sân Pôl l'à utgnû la stèla d'ôr e al diplôma dal cunsèli d' Eurôpa pr'avèir dê 'na mân a fêr cgnòser l'dèja ed l'Eurôpa unîda atravêrs scâmbi culturêl e cunômich cun al sitê imparentêdi ed Eisingen (Germagna) e Litomysl (Repóblica Ceca). J abitânt în divîṣ tr'al cèinter e al trèi frasiòun ed la Barcâsa, Grasân e Puntnōv, tóti cun divêrsi carateréstichi: la Barcâsa dal stimêdi cultûri agrécoli, Grasân dal culèini e al turîṣem, e Puntnōv da la zôna artigianêla.
Stôria antîga[modifica | mudéfica la surzéia]
Dimòndi bèin documentêda l'é la stôria antîga ed Sân Pôl ch' la partés da dimòndi luntân adiritûra da préma ed l' Homo sapiens difâti în stê catê di sègn dal pió antîgh ed la nôstra râsa ind al fònd Mazzali, a Funtanêt, a Servirôla, a câmp Santâgin e tra Pēv e Curnâcia. A 's pâsa pó a l'etê ed la prêda lésa cun i stódi fât da don Gaetano Chierici ind l' Otsèint ch' àn verifichê la preṣèinsa ind al pôst ed l' Homo sapiens-sapiens int al 4.000 p.C.. Ind al câmp ed Servirôla Chierici l'à catê un grând vilâg ed l'etê dal brònz e in sté peréiod a 's vède i prém usvéj in metâl cme un céch manarèin catê dal studiōṣ 'stès. În stêdi catêdi fōrmi ed fusiòun in prêda e i rèst ed 'n a funderéia; tra i rèst in brónz catê a gh'é: pugnêl, manarèin, curtê, pûnti ed lânsi e frèci, anê, fébi, spéli. La teramêra ed Servirôla l'à dê indrê pió ed 200 bagâj in brónz, còst l'é la prōva sicûra che ind al sît a gh'êra la lavurasiòun di metâl e 'n' intèinsa ativitê industriêla. Ind l' istès câmp în stê catê só ânca dimòndi rèst ed prêda lavurêda, ed prêda ed vulcân schegêda, e impurtânt rèst dal peréiod tra l' etê ed la prêda e còla dal brónz. Mó al peréiod ed la stôria antîga ed sicûr pió impurtânta per Sân Pôl l'é stêda l'etê dal fèr cun l' arîv ed la civiltê etrósca. Al Chierici, sèimper a câmp Serviôla, là scuacê un grôs cèinter abitê etrósch impiantê secònd un precîṣ piân ed sitê, cun strêdi diresiònêdi, abitasiòun fâti só rubóst fundamèint, impiânt prudutîv e 'na zôna sâcra. In stêdi catêd dal scudèli in teracôta, cun al scréti Vea e Rat ṣgranfgnêdi sòta al pè, figurèini, gâmbi vutîvi e 'na stâtva in brònz ed l'atlēta nûd cun ras'cèt. Dal peréiod etrósch dal sît ed Servirôla, ch' la cgnusû la mâsima flôra tr' al têrd VII sècol e la préma metê dal IV sècol p.C., a deṣvînen tra l'êter dō fr' al pôchi scritûri cun nòm ed divinitê catêdi in tóta la zôna padâna. L'é stêda catêda ânca 'n' agrafe (spéla) 'd urègin cêltica. A Sân Pôl a gh' é diêter sît dóv' a 's câten di rèst ed l' antichitê cme: al mûnt Psōla dóve, grâsia al materiêl catê só, a 's gh'à la sicurèsa che l'é gh'êra un impurtânt vilâg teramêr; dóve al Chierici l 'à catê e turnê a scavêr un pòs, materiêl cerâmich cun dal scréti dimòndi impurtânti; al vilâg Torlonia dóve ultmamèint în stê fât di schêv cun impurtânti squêrti.; al castèl ed Sân Pôl che in un pòs, catê int al 1914 e ṣvudê, în stê arcatê rèst ed vês in brònz e pcòun ed vastèin in cerâmica.; i pòs ed câmp Razzi, a câmp Dionigi, a la Curnâcia, a Vedrós-Fusòun e ind al viasōl di Tedeschi un pòs e materiêl ed furnêṣ ed grôs amzûra; a Puntnōv catê un réch simitèri longobêrd ch' l' é stê scavê e studiê da la Diresiòun di Bèin Culturêl; insém a la culèina ed Muntfalcòun l'é stêda arcatêda, dôp soquânt ân de stódi, sia d' archévi che insém al teritôri, l'antîga Pēv ed Sân Stêven, în stê catê i fundamèint ch ' a gh' àn cîrca ûn mêtr de spesōr; la cēṣa l'é diresionêda da sîra a matèina cun l'âbsida a matèina cun antîghi tòmbi cristiâni. Dal peréiod rumân, a Sân Pôl, în stêdi fâti dimòndi catêdi cme: véli, véli ed campagna, tòmbi e materiêl ed furnêṣa
Stôria[modifica | mudéfica la surzéia]
Al nòm al deṣvîn in pêrt da Sân Pôl, ch ' a gh' é stê dedichê 'na capèla int al castèl (Castrum Sancti Pauli), e in pêrt da l' Èinsa, al fiòm ch' égh tòca apèina i cunfîn. L'é stê abitê fîn da i tèimp antîgh, cme testimuniê da l'impurtânt cèinter abitê etrósch ed Servirôla ( a cîrca ûn chilômeter dal cèinter), a 's spèinsa ch' l'âbien fundê j Etrósch vêrs al V sècol p.C.. I prém documèint che pêrlen dal teritôri ed Sân Pôl a fân riferimèint a 'n' antîga Avilianum pó Cavianum, d'ed ché Sân Pôl in Caviân cme l'êra ciamê tèimp indrê al paèiṣ. L' antîgh nòm dal paèiṣ, Plebes de Caviliano al vîn numinê per la préma vôlta in un diploma dal 14 otòber dal 980 ed l'Imperadōr Ottone II. Int al 1070 l'é pasê da la Cēṣa ed Rèz al pusès dal Marchèiṣ Bonifacio ed Canòsa. Documèint stôrich da 1092 a dîṣen che gh' êren, bèle a l'època, al capèli ed Grasân ed Cadgnân e int al 1116 còla ed Sedgnân. A Muntfalcòun tr' al 1217 e al 1218 é stê tirê só un cunvèint francescân, ché tr' al 1285 e al 1288 l'à pasê j ûltm ân ed la só véta al famōṣ crunésta Salimbene de Adam da Pèrma ( Pèrma 1221 – Muntfalcòun 1288). A la fîn dal XIII sècol Azzolino Canòsa al cunsègna la Rôca a Pèrma, mó int al 1315 la tōrna a fêr pêrt dal teritôri arzân. Int al 1335 la dvèinta proprietê ed la faméja Fogliani, che, int al 1354, al la dà a i Canòsa. Int al 1527 a gh'é stê 'na diṣastrōṣa saczêda dal castèl da pêrta ed la suldaréia ed Carlo ed Borbòun. Tr' al XVI e al XVIII sècol în stê tânt i sgnōr che àn impôst la lōr avtoritê só Sân Pôl : tr' al 1576 e al 1591 Giovanni Riccio da Montepulciano, tr' al 1591 e al 1632 i Gunṣêga e ûltem i Gherardini tr' al 1633 e al 1796. Int al XIX sècol a Sân Pôl în sucès soquânt fât trâgich: int al 1827 la miarèina, int al 1829 'na stôrica zlêda, int al 1831 al teremôt e int al 1862 un préiod ed grôsa crîṣi cunòmica pr ' al paèiṣ cavṣêda da la fûga ed l'eṣatōr comunêl cun la câsa póblica. Sōl a la fîn dal sècol a s' în cumincê a vèder i prém segnêl ed la riprèiṣa, quând Sân Pôl l'é arcgnusû cme pôst turéstich dóve a s'é cumincê a tirêr só d' j albêregh lucândi e dimòndi cà sgnurîli. Int al 1910 al teritôri comunêl al vîn servî dal Ferovéi Arzâni cun al trât Rèz – Canòsa.
Palâs e cēṣi[modifica | mudéfica la surzéia]
La Rôca[modifica | mudéfica la surzéia]
An gh'în mìa di document uficêl da dóve savèir cun precisiòun la dâta ed quând l'é stê tirê só al Castèl, mó tót al fà pinsêr che còsta la sia dôp ed còla ed la vècia Plebs ed Caviân. Fâta tânt tèimp fà l'é stêda tirêda só in 'na puṣisiòun stratègica cun la mîra ed controlêr al cruṣîl ed la strêda cla pâsa a i pē di mûnt cun còla ed la Vâl d 'Èinsa. Int al turiòun, ch' l'è 'd Otsèint, incòra intêr a's vèden: al purtêl magiōr ch' al servîva per l'ingrès di câr, còl pió céch per quî ch' andêven a pê e dal grân fisûri dóv' êren mési al cadèini pr'al recóper dal pûnt alvadōr. I stôrich cunfêrmen che ché, ind l'otòber dal 1902, a s'é fermê Enrico IV préma dal scûnter cun al trópi ed la cuntèsa Matélda. La rôca la riṣûlta circundêda da fusòun dimòndi fònd, cun al mûri d'intōrna e dal tòr. La zôna dal castèl l'êra dimòndi grânda pôst che d'ed la ed la rôca vèira e prôpria dèinter al mûri intêrni, a gh'êren divêrsi tòri, abitasiòun e la capèla Marchesi cun la Cēṣa dal Satèsim Sacramèint atâch dèinter a còli d'ed fôra. Bèin prèst é stê tirê só a l'intêren dal Castèl 'na capèla dedichêda a Sân Pêvel , ch ' l'à pó dê al nòm al Castrum Sancti Pauli. La stôria gnûda dôp al la vèd prutagonésta ed ruvîni e 'd saczêdi. Dôp al peréiod matéldich la Rôca l'é stêda spianêda int al 1199 dal Cmûn ed Rèz. Arfâta int al 1633 l'é pasêda a la faméja Gherardini. L' é stêda butêda zò da j Austrìach int al 1707 e arfâta da i Gherardini a la fîn dal XVIII sècol. Grôs restâver e mudéfichi în stêdi fâti tr' al XVII e al XVIII sècol vrûdi da la faméja Gherardini ch' àn fât arfê i fusòun, arfât ed nōv al pûnt alvadōr, restarvêr al mûri d'intōrna e tirêr só la tòra ed l'ingrès a matèina, dóve în stê més 'na campâna e 'n arlòj. A la fîn dal XVIII sècol al castèl l'à ciapê l'aspèt ed 'na cà sgnurîl, adèsa a gh'é j ufési comunêl e al Muséo ed la Reṣistèinsa
La Cēṣa ed Sân Zvân Batésta[modifica | mudéfica la surzéia]
A l'intêren dal castèl, int al 1494, a vîn fundê l'uratôri ed Sân Zvân Batésta, incô l'é la cēṣa Parochiêla. La cēṣa l'an gh'à mìa la facêda e la pôrta d'ingrès l'é int al mûr ch'al guêrda al piasêl. L'intêren ed la cēṣa, dal XVII, a 's preṣèinta cun 'na sêla cun la vôlta a cruṣêra. Dèinter ind la parèida ed mansèina a 's pōl vèder 'na pitûra a frèsch cun l'Adorasiòun di Mâgi l'é ôvra ed Nicolò dell'Abate, 'na lâpida l'arcôrda cme la capèla ed Sân Zvân Batésta l'é stêda vrûda dal nôbil mudnèiṣ Simone Marchesi. Ind l'incavadûra ed 'na tòra simêda, ch ' l' é ind al mûr ed la cēṣa vultê vêrs al paèiṣ, é stê sistemê al batistèri. Ind la préma metê dal 1983 a vîn fât al restarvêr dal pitûri ed Sân Zvân.
La Pēv ed Sân Pēder e Pêvel[modifica | mudéfica la surzéia]
Al pôst dóve l' é la Pēv, a cîrca ûn chilômeter a mezanôt dal bōregh ed Sân Pôl ind la pêrt spiâna dal Cmûn, a 's ciamêva Caviân e cun al nòm Cavilianum l'é arcurdêda int al chêrti antîghi. La pēv l'é stêda tirêda só arèint a 'n' antîga véia ch' l' andêva lòungh la Vâl ed l' Èinsa, in ûṣ prubabilmèint ânca in època eumâna. In urègin l'êra dedichêda a i Sânt Pēder Pêvel e a Sânta Maria. La Pēv l'é citêda fîn dal 980 in un diplôma ed l'Imperadōr Ottone. Vêrs la metê dal XI sècol al Ve'schev Adalberto al cunsâcra la cēṣa. Cme Pēv ed Sân Pēder l'é arcurdêda, dal vôlti, int al XV sècol, pó só còsta a vîns còla ed Sân Pêvel ch 'l armâṣn per sèimper. Al Marchèiṣ Bonifacio ed Canòsa int al 1070 l' utîn a livèl.
Al cuvèint ed Muntfalcòun[modifica | mudéfica la surzéia]
L'uṣânsa, cetêda da la magiorânsa di stôrich dal pôst, la vōl che ché San Francèsch d'Asîṣi, int al 1217, l'âbia fundê un cunvèint céch, cme la fà da testimòni la Cronica ed Salimbene de Adam da Pèrma, ûn di léber pió impurtânt ed la leteradûra latèina- medievêla. L'é cunsiderê ûn di prém pôst frencescân ed l'Emélia, almēno ed l'istès tèimp ed la costrusiòun dal cunvèint ed Mòdna. Ind al cōrs di sècol l'impurtânsa dal fabrichêt ed Muntfalcòun l'é stêda grôsa e dimòndi în stê i cambiamèint: l'é stê Cunvèint Francescân ṣcanslê int al 1652.; dê a i Pêder Gesvéta, al dvèinta pôst estîv dal Seminâri dal Vèschev, Universitê cun quâter facoltê: teologéia, lèg, medzèina, e filoṣoféia; bandunê da i Gesvéta int al 1859 dôp tânt restâver al pâsa al Minicèpi ed Rèz e al dvèinta pôst dal cunvét ed la Minicipalitê ed Rèz. Bandunê ind i prém dêṣ ân dal XX sècol, l'impunèint munumèint pôch a la vôlta al và in malōra. Al fabrichêt l'é fât a ûn piân a U, cun la cēṣa ind la pêrta a mezdé. La lêrga zôna dal curtîl centrêl, in pêrta purdghêda, l'é avêrta a sîra vêrs la Vâl ed l' Èinsa. Al grôsi ôvri ed restâver, cumincêdi int al 1999, a farân in môd che al fabrichêt ed Muntfalcòun al pôsa avèier incòra la dignitê 'd 'na vôlta.
Materiêl pr'andêregh in fònda[modifica | mudéfica la surzéia]
(manca):
- Loris Bottazzi - Il formarsi dei casati dopo il mille nei territori di Bibbiano, Quattro Castella e San Polo - S.l. : S.n., 2001
- Mario Iotti - Il comune di San Polo d'Enza in eta' napoleonica : (1796-1814) - San Polo d'Enza : Comune, 1993.
- San Polo d'Enza : Guida informativa. - Reggio Emilia : Noana, 1991.
- James Tirabassi - L'età del bronzo nel territorio di San Polo d'Enza - Reggio Emilia : Musei Civici, 2003
Albinèa · Bagnōl in Piân · Baîṣ · Bibiân · Bresèl · Burèt · Buṣâna · Cadelbôsch ed Sōver · Campagnōla · Campéṣen · Canòsa · Carpnèida · Caşalgrând · Caṣîna · Castelnōv di Mûnt · Castelnōv ed Sòt · Castlarân · Culâgna · Curèz · Fâbrich · Gatâtich · Gualtēr · Guastâla · Ligûnchi · Lusêra · Muntèc · Nuvalêra · Puvî · Quâter Castē · Queriêgh · Ramṣèit · Ré Salṣêr · Rèz · Rezōl · Rôl · Rubēra · Sân Martèin · Sânt'Ilâri · Sân Pôl · Scandiân · Toân · Véla Mnôs · Vèt · Viân · Vsân


text:
Furcula
Furcula (nom ufizial in talian: Forcola) a l’è un cumün italian, de la regiun Lumbardia, in Pruincia de Sundri.
Al gh'ha 829 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 15,7 km² e ona densità de 53 ab./km².
A l’è tacaa a Ardenn, Böi, Culurina, Füsini, Talamuna e Tàrten.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Furcula l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Fundra
Fundra l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem e l'è sö i rie del Brèmb 'n de la Al de Fundra öna lateràl de l'ólta Al Brembana de là de La Gógia.
El g'ha 'na popolasiù de 191 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 13,3 km² e 'na densità de popolasiù de 14 ab./km²
Ol paìs l' se tróa a 45 km de la sità e a 799 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Brans, Mòi, Piasatür e Roncobèl.
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol put söl Brèmb, che l'è del méla e sèt (1700) e l'gh'à dóma öna arcada parabolica.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Fundra l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Carlsberg
Carlsberg l'è un'azienda danesa prudütris da bira e fundada in dal 1847.
Birr e birifisi da la Carlsberg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Carlsberg, Danimarca
- Elephant Beer, Danimarca
- Tuborg, Danimarca
- Carls Jul, Danimarca
- Angelo Poretti Brewery, Italia
- Mythos, Grecia
- Tetley's Brewery, Inghiltera
- Holsten, Germania
- Lav, Serbia
Feldschlösschen AG (Svizzera) Cardinal Lager (Svizzera) Baltika (Russia) - tramit joint venture 50-50 cun Scottish-Newcastle BBH Pripps (Svezia) Carnegie Porter (Svezia) Falcon (Svezia) Karhu (Finlandia) Koff (Finlandia) Ringnes (Norvegia) Okocim Bosman e Harnas (Polonia) Pirinsko and Shumensko (Bulgaria) Saku (Estonia) Splügen, (Italia) Troy and Venüs (Turchia) Chang beer (Thailand)


text:
09 09
Ol dé 9 de setèmber l'è 'l 252 ( 253 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 114 dé a finí l'an.
Ul dí 9 de setèmber al è ul dí da pòost 252 ( 253 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 114 dí a finí l'an.
Avenimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 9 - Batàia de Teutoburgo: chèsta batàia la sègna la fì de l'espansionìsmo romàno 'n Germania, sóta l'imperadùr Augusto
- 337 - I fiöi de l'imperadùr Costantì I — Costantì II, Costàns II e Costànt I — i vé 'ncurunàcc cool tìtol de augùsti e, dopo de la pürga che g'ha culpìt i óter mèmber màscc de la stìrpa costantiniàna, i régna 'nsèma
- 1493 - Endèla batàia de Krbava l'ezèrcit croàto-ungherés del ban Mirko Derenčin 'l patés 'na bröta batòsta per mà de l'impéro otomà.
- 1513 - Endèla Batàia de Flodden Field, Giàcom IV de Scòsia 'l vé batìt
- 1739 - Endèle colònie americàne s•ciòpa la prìma riólta dei s•ciàf de culùr, ciamàda ribeliù de Stono.
- 1776 - El Congrès Cuntinentàl el ghe da uficialmènt el nòm de Stàti Ünìcc a la nöa nasiù
- 1850 - La California la vé amitìda come 35° stat de i Stàti Ünìcc de America
- 1863 - Guèra de secesiù americàna: L'ezèrcit dei ünionìsti l'èntra a Chattanooga (Tennessee)
- 1867 - El Lusembùrgo l'oté la 'ndipendènsa
- 1922 - Fenés la Guèra greco-türca
- 1924 - Stràge de Hanapepe, entàt che i éra dré a fà 'n sciòpero i laoradùr del söcher de l'ìzola hawaiana de Kauai, vé comàcc sédes dimostràncc.
- 1923 - Mustafa Kemal Atatürk 'l fónda 'l Partìt Repüblicà del Pòpol Cumhuriyet Halk Partisi (CHP)
- 1942 - Segónda Guèra Mondiàl: 'N idrovolànt giapunés el mòla 'na bóma 'ncendiària sö l'Oregon
- 1943
- Segónda Guèra Mondiàl: I Aleàcc i sbàrca a Salerno e a Taranto
- Se costetöés el Comitato di Liberazione Nazionale
- 1944 - Segónda Guèra Mondiàl: L'Uniù Soviètica la lìbera la Bulgaria
- 1948 - Vé fondàda la Repüblica Popolàr Democràtica de Corèa]]
- 1975 - Vé lanciàda la sónda Viking 2
- 1993 - L'OLP la ghe reconós a Israéle 'l dirìto a l'ezistènsa 'n pàce e sigürèsa
- 2001 - en Afghanistan, Ahmad Shah Massoud el vé ferìt a mórt endèn atentàt suicìda fat dei agèncc de Al Qaeda
- 2004 - La Ambasciata australiàna de Jakarta la vé asalìda condèn atentàt. Mörarà 11 persùne.
Chi che gh'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1968 - Lahore, Pakistan: ol Shahbaz Bhatti, catòlech e Minìster Federàl per i Minorànse, copàt da i Talibà in del 2011, perchè 'l sircàa de fà cambià la lège pakistana sö la blasfèmia.
Chi che gh'è mort[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1976 - Mao Zedongh (毛澤東: nom apó adatat a le lèngue ucidentàle come Mao Tse-Tung), polítegh Cinés,
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Sisteron
Sisteron (isé apò 'n ucità) l'è 'na citadìna franséza de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. L'è 'l capolöch del cantù omònim e la fa part del circondàre (arrondissement) de Forcalquier e del dipartimènt de le Alpi de Alta Provènsa.
La g'ha 'na popolasiù de 7 408 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El cèntro abitàt de Sisteron el se tróa a 485 méter de altèsa s.l.m., sö le spónde de la Durance, a 45 km de Forcalquier, 133 de Marseja, 145 de Grenoble e 180 km de Nìsa.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 50,25 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 448 méter a 'na altèsa màsima de 1145 méter s.l.m.
La citadìna l'è colocàda 'ndèna puzisiù privilegiàda, arènt a la conflüènsa del fiöm Buëch endèla Durance, endèl pòst endóche chèst'öltema la pàsa la strèta de la Baume, endèna puzisiù fàcil de protèger conden quach furtificasiù.
Ciàmada apò «la Pórta de la Provènsa», l'è pròpe söl cunfì col Delfinàt. La citadìna la g'ha divèrsi póncc de 'nterès, a cumincià de la citadèla, en mìra al "curnù de la Baume" coi sò leèi stratificàcc quàze verticài. E pò amò, gh'è 'na catedràl del sècol XII, Notre-Dame des Pommiers, sich tór, e i rèscc de 'n convènt.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Carl de Provenza
El Carl de Provenza (845-863) l'è staa el primm re de la Provenza.
La familia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Carl a l'era el terz fioeu de l'imperador del Sacher Roman Imperi Lotari I, e donca l'era nevod del Luis I el Religios (fioeu a soa voeulta de Carlomagn). La soa mader l'eva l'Ermengarda de Tours (...-851).
Biografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Lotari I, primma de morì, l'ha deciduu de divid el sò regn, la Lotaringia (voeuna di tre part del Sacher Roman Imperi) in trii tòcch:
- Al maggior, el Luis II, l'ha daa el tròn d'Italia e 'l titol imperial;
- Al segond, el Lotari II, l'ha daa la Frisia, i territòri tra 'l Reno e la S'celda, i mont Giura e la Savòia;
- Al Carl, la Provenza e ona part de la Borgogna al confin con la Savòia;
Ma el Carl l'eva anmò on bagaj, e l'eva anca epilettich. Per quest i sò fradei hann cercaa a dagh el sò territòri, ma i nòbil provenzai s'hinn rebellaa e lù l'ha poduu restà re.
In del 860 l'è riessii a batt el sò zio Carl II de Francia, che 'l voreva conchestà la Provenza (anca se podom dì che 'l merit de la conservazion de l'indipendenza l'è pu del sò tutor, el cont Gerard II de Vienne, che l'era sò zio).
Quand l'è mòrt, in del 863, el regn l'è staa spartii tra el Lotari II e ' Luis II, che l'è diventaa el noeuv re de Provenza.