text:
2002
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1 de genaar - Europa: in vündes di qúindes paees de l'Üniun eurupea al cumencja a vecch valuur l'Euro.
- 18 01 - ul cap da Creus (l'Alt Empordà) e i illes Medes (ul Baix Empordà): l'UNÜ la catàluga chiist indrecc cuma "zona spezzialameent prutegjüda".
- 01 03 - Europa: i muneet e bijett da i valüüt lucaal ga i desmett da circülá: l'euro al n'è l'ünega muneda da cuurs legaal.
- 14 04 - Figueres (l'Alt Empordà-Catalunya): l'Orquestra da Cambra da l'Empordà ga la manda inaanz la fundazziun da l'Orquestra Filharmònica da Catalunya.
- 16 06 - 'l vé canunizàt 'n San Pietro ol Padre Pio da Pietrelcina.
- 17 06 - Barcelona: sa ga la püblica la "Gramàtica dal català contemporani", dirigida par Joan Solà.
- 05 12 - els Hostalets de Pierola (l'Anoia-Catalunya): un grup da paleuntòlegh da l'Institut Paleontològic Miquel Crusafont, dirigjüü par Salvador Moyà-Solà, ga i tröva i primm oss dal Pau, ul 'Pierolapithecus catalaunicus'.
- 11 09 - Barcelona - Lluís Maria Xirinacs, in un att revindicatiif al Fossar di Moreres, al fa un pulémich discuurs pal quaal ul 25 10 dal 2005 al sarà detegnüü.
- 11 09 - Ul lööch web da la Generalitat de Catalunya al adota ul dumini .net [1].
- 03 03 - la Svízzera: i vutaant i aceta in referéndum l'entrada da cheest paees a l'UNÜ.
- 01 07 - Owingen (Baden-Württembergh, Germània): ul cjoch intra un Boeing 757 da càrega e un Tupolev Tu 154 bielurüss da passagée ch'al faseva ul tragett Muscova-Barcelona ga al causa plüü da 140 moort.
175 km al NE da Qandahar (l'Afganistan): l'aviazziun da la cualizziun intrenazziunala la mitraja un casameent e ga la causa almaanch 120 vítim intra moort e ferii.
- 17 07 - isulott da Perejil (ul Maroch) al ucüpa un escamot dal esèrcit Spagnöö, e l'abandunarà mia fin aldia 20, gràzzia a la mediazziun dal Segretari da Statt di SÜA, Colin Powell.
- 17 12 - Pretòria (Süüt-àfrica): ul guveern dal Congo e i upusituur ch'i al cumbateva i firma un acordi da paas ch'al ponn fin a quàtar agn da guèra civila, cun aprööf da 2 miliun da personn moort.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 05 06 - Los Angeles, (Califòrnia, SÜA): Douglas Colvin, cugnussüü cuma Dee Dee Ramone, müsich da rock Noort-american, bassista da The Ramones (n. 1952).
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


c: text/html

text:
Giurnèda internasiunèla 'dla dòna
La Giurnèda internasiunèla 'dla dòna, ciamèda anca Festa 'dla dòna, la s tîn tùt i an in dal dè 'dl 8 ed mèrs p'r arcurdèr tùt i traguèrd che cal dòni i àn tolt in dimòndi camp, sovertùt in dl ultèm sintunèr 'd an, a partìr dal camp pulètic, a quèl sivîl, a quèl sociêl, e vìa descurènd; mo cla giurnèda chè la vól anc' arcurdèr-es che soquànti volti cal dòni i sufrìs'n incòri 'd na quèlc discriminasiòun, ingiustìsia u anca 'd cìchi u 'd gròsi viulèinsi in di só cunfròunt.
Vóś lighèdi
Colegamèint estèren
Èter prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Giurnèda internasiunèla 'dla dòna

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Epir
L'Epir (Ήπeιpoς/Épeiros in grech; Epiri in albanes; Epir in turch; Epirus in latin) l'è ona region de la Grecia, che la corrispond a la region stòrica de la Grecia Antiga. El confina con l'Albania (e ghe viven di comunità de lengua albanesa), con la Macedònia Occidental, con la Tessaglia, con la Grecia Central e cont el Mar Iòni. La soa capital l'è Giannina.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I primm insediament in la region avvegnen tra 'l secol XX e 'l XVI prima de Crist a òpera di tribù grech di Molòss, Tespròzzi, Bardee e Caon. I primm colòni (la pussee importanta l'era Butrint) vegnen fondaa de Corint intorna al secol IX prima de Crist. L'unificazion di vari regn de la region in d'ona confederazion la succed sòtta el comand del Taripa. On quaj secol pussee tarda la region l'è stada traversada de vari disordin, terminaa quand che l'è diventaa re el famos Pirr, in del 280 a.C. I primi insediamenti nella regione avvengono tra il XX e il XVI secolo a.C. ad opera delle tribù Greche dei Molossi, Thesproti, Bardei e Caoni. Le prime colonie (la più importante era Butrinto) vengono fondate dai Corinzi attorno al IX secolo a.C. I Roman l'hann conquistada in del 168 a.C. e l'hann taccada a la Provincia de Macedònia. De chì in poeu l'ha segutada la stòria prima de l'Imperi Roman, poeu de quell Bizantin. L'è passaa sòtta el domini ottoman in del 1466 e infin de la Grecia duranta i Guerr Balcanich.
Amministrazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Epir l'è dividuu in quatter prefettur:
- Tespròzia (capploeugh: Ēgoumenítsa)
- Giannina
- Arta
- Prevesa


text:
Usnach
Usnach (Osnago in Italian; Os Lacum in Latin) l'è ün cumün de la pruvincia de Lecch. Al gh'ha 4 806 abitant (dàto del Dic 2015 [1]), 'na süperfis de 4,42 km² e 'na densità de 1 087 ab./km².
Evulüzziun demugrafica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Usnach l'è mustraa in de la tabela chi desutta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Nimfidi Sabin
El Cai Nimfidi Sabin (Caius Nymphidius Sabinus; 35-68) l'è staa on prefett di pretorian intrattant che'l regnava l'imperador Neron e anca on poo dòpo la soa mòrt. L'ha faa 'sto mestee insema al Tigellin, che prima però el lavorava cont el Feni Ruff, mazzaa perchè 'l faseva part d'ona congiura contra l'imperador. A la fin di ann 60 del secol I, gh'hè staa tanti ribellion contra el Neron, e Sabin l'ha ciappaa part in d'ona di quij finai, con la speranza de vess nominaa imperador, ma l'è staa faa foeura di sò soldaa.
La soa vida[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A l'è nassuu de ona dònna de la cort imperial, la Sabina, ma del pader se sa nagòtt. Quajvun el dis che l'era fioeu o d'on gladiator ciamaa Marzian o de l'imperador Caligola. Dòpo la congiura del 65 del Cai Calpurni Pison contra el Neron, i esecuzion di congiuraa hinn diventaa ona possbilitaa de ciappà podè a Roma e inscì l'è avegnuu per el Sabin, che l'ha ciappaa el pòst de pretor dòpo la condanna del Ruff. Donca l'è diventaa on òmm important in di pretorian e la soa promessa de ajuttà el Servi Sulpici Galba l'ha daa ona man a la fin del governo de Neron. In del interregnum, prima che 'l Galba el rivariss a Roma, el Sabin l'è diventaa l'unich prefett e l'ha cercaa de vess nominaa l'imperador noeuv (perchè diseva de vess el fioeu del Caligola). L'ha anca faa mazzà i sò rivaj possibil. Ma poeu i pretorian hann deciduu de sostegnì el Galba e questa l'è stada la fin del Sabin.


text:
Cordial beinvegni...
...silla pagina d'internet dil Center da formaziun Surselva, in'instituziun da formaziun dalla Regiun Surselva.
Exclusiv al Center da formaziun Surselva:
Nossa visiun
Nus purschin attractivas pusseivladads da formaziun, cultura e terapia ella Surselva.
Entras in'atmosfera famigliara ed innovaziun sedifferenziein nus dad autras instituziuns ed extendin nossa purschida. Entras quei plidentein nus era scolaras e scolars ord autras regiuns.
Nossa missiun
Nus promovin carstgauns individualmein
Nossas partiziuns
Tiel Center da formaziun Surselva - sco partiziun dalla Regiun Surselva - audan sil scalem secundar II
- la Scola media mercantila
- la Scola media propedeutica
- la Scola professiunala commerciala
- la Scola professiunala industriala
- la Scola preprofessiunala.
Plinavon audan il Survetsch logopedic, la Scola mercantila dil di e la Scola da musica tier las partiziuns dil Center da formaziun Surselva. Cun rodund 110 persunas d'instrucziun, rodund 1900 scolaras e scolars essan nus la pli gronda organisaziun da scola ella Surselva.
actual
Di da sport da neiv HSS
Il di da skis ha cun resalva liug mardis, 24 da schaner 2017 a Laax. Sche quel ha definitivamein...


text:
Leg de Grimm
La legg de Grimm (conosuu anca come "rotazion consonantica"; in todesch: Erste Deutsche (Germanische) Lautverschiebung) l'è la prima legg fonetica sistematica scoperta e la soa formolazion l'è stat un pont important in del svilup de la Lingoistega, parchè l'ha scominciaa metod rigoros in de la ricerca storica linguistega.
La leg l'è stata descoprii da Friedrich von Schlegel del 1806 e Rasmus Christian Rask del 1818. I regol j'hinn peu stat milioraa da Jacob Grimm del 1822 int el so liber Deutsche Grammatik.


text:
18 03
Ol dé 18 de mars l'è 'l 77 ( 78 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 289 dé a finí l'an.
Ul dí 18 de mars al è ul dí da pòost 77 ( 78 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 289 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1938 - Barcelona: la sità al patiss ol ters e darér dé del plö devastadur di bombardament che la patirà la sità dürat la guèra Civila Spagnöla per part de l'aviassiú franchesta.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1858 - Paris, Fransa: Rudolf Diesel, inventur del mutur diesel.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1584 - Moscòa, Rössia: Ivan ol Teríbel, tsar de Rössia intra 1533 e 1584
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Shining
The Shining (Al luśōr) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 1980 ad Stanley Kubrick trat da 'n rumànś ad Stephen King. Ad cal film chè a gh 'n è tri versiòṅ: qvéla uriginàla la dura 146 minùt, qvéla tajàda 143 e qvéla européa 119.
Custâ daśnóṿ migliòṅ ad dòlar a 'l incìrca, la pelìcula la 'n à pò purtâ a cà quarànta-quàtar.
Sunt
Jack Torrance (Jack Nicholson), scritōr falî, insgnànt diśucupâ e cun di prubléma 'd alculìśum, al decìd 'd andàr a far al custòdi par 'l invèran in 'n hutèl grand dal Culuràdo, 'l Overlook, ch'al s cata in mèś a dal muntàggni luntàṅ di óri ad viàś da tut i sènt'r abitâ. Dascurénd cun al diretōr d'l albèrg ch'al gh śibìs 'l incàrag, al sgnór Stuart Ullman (Barry Nelson), chi lò al gh diś ch'a s trata 'd un mistēr minga fadigóś, piutòst 'l è difìcil adatàr-as là parchè star da par lò par sinc méś a 'l incìrca, a càuśa dla néṿ, a n è minga un quèl fàcil. Déś an prima, difàti, 'n àtar tisi ciamâ Delbert Grady (Philip Stone), mandâ là cun sò mujér e al dū fiōli śmèli, 'l iva patî 'n eśaurimènt narvóś, finénd pò cun al cupàr la sò famìja a cólp ad manàra. Jack dagnóra 'l s la rid, dgénd ch'a lò un quèl dal gènar a n pōl briśa sucèdar. Al druarà al tèmp lìbar par finìr al lìbar ch'l è drē a scrìvar.
Torrance al partìs acsè p'r al Colorado, cun sèg sò mujér Wendy (Shelley Duvall) e al fiōl Danny (Danny Lloyd). Chi lò al gh'à di putēr extrasensurâl e al cōg ad culōr Dick Halloran (Scatman Crothers) al gh fà subìt a mènt. Anc lò al gh'à qvél che lò al ciàma "luśōr" (shining) ch'al gh parmét ad viv'r incóra di quèi sucès in di tèmp pasâ o ad védar di fat ch'i gh'aṅ incóra da capitàr. 'L óm al cònta a 'l putèṅ che 'l albrèrg 'l è stâ tirâ sù in dua a gh'éra 'n simitèri indiàṅ e ch'l è fàcil ch'al vadrà anc lò di fat ad sangṿ sucès lè dèntar ma ch'al n gh'à minga 'd avér paùra parchè i èṅ sōl dal figùri. 'L ùnic quèl ch'al s arcmànda 'l è quèl 'd a n vśinàr-as minga a la cambra 237, sénsa però spiegàr al parchè.
Edisiòṅ par 'l èstar
Kubrick 'l à tgnû a drē anc a gl'edisiòṅ furastéri dal film. In particulàr, al regìsta ad New York 'l à decìś and cambiàr in soquànt paéś la fraś che Jack al scriv ad cuntìnuv cun la màchina par scrìvar.


text:
Catalògna
Catalògna (in Catalàn: Catalunya; Spagnoeu: Cataluña; Occitan: Catalonha), l'è ona comunità autonoma del Regn de Spagna. L'area de la comunità autonoma de la Catalògna l'é 32,114 km² e la populazion ufiziala l'é 7,210,508, al 12.3% hinn imigraa. La confina con la Francia e Andorra a nord, Aragona a ovest, con la comunità de Valensia a sud, e cont elmar Mediterani a est.
I lengov ofiziai hinn Catalan, Spagnoeu, Aranes e Ocitan. La capital l'è Barcelona.
El president de la Catalògna l'è Carles Puigdemont, quell del Parlament l'è la Carme Forcadell e l'inn l'è Els Segadors.
Cuntegnüü
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Catalogna, dal 718, l'è stada sota 'l controll di arab, ma poeu in del 801 i Caroling liberen el territori.
Despoeu, la Corona de Aragona e quela Catalana se unissen, anca se tegnen different govern. Quel paes lì el diventa vun di pussee important in Europa.
Fin ai Borbon, la Catalogna l'è rimanuda ligada a la Castiglia, ma semper assee libera e cont i sò legg.
El Re Filipp VI, vist el sostegn catalan ai Asburgh, aboliss i istituzion catalan e vegn sminuida la lengua catalana.
In de la Segonda Republega Spagnoeula, la Catalogna ha ciapaa de noeuv la sò autonomia, e 'l catalan l'è tornà lengua offiziala.
El regim franchista, inveci, ha abolii tucc i libertà del paes, tant da mett illegal el catalan.
In del 1975 i catalan han deciduu de toeu part a la formazion de la democrazia spagnoeula.
Politica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Catalogna la fa part del Regn de Spagna.
El statut de la nazion definiss el paes 'me "nazion", donca da di possibilità indipendentist o, almanch, autonomist.
Parlament e govern[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- El Parlament de Catalunya l'è el parlament catalan. El pò avegh da 100 a 150 parlamentar.
- La Presidència de la Generalitat l'è el president del paes, el gh'ha el poder esecutiv, e l'è el pussee volt rappresentant de la Spagna in Catalogna.
- El Consell Executiu el gh'ha on tocc del poder esecutiv.
Partit[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I partit catalan hinn:
- Convergència i Unió
- Esquerra Republicana de Catalunya
- Partit dels Socialistes de Catalunya
- Partit Popular Català
- Iniciativa per Catalunya Verds - Esquerra Unida i Alternativa
- Ciutadans - Partit de la Ciutadania
- Candidatura d'Unitat Popular
Ai elezion del 2012, el parlament l'era componuu inscì:
- CiU: 50 segg
- ERC: 21 segg
- PSC: 20 segg
- PPC: 19 segg
- ICV-EUiA: 13 segg
- C's: 9 segg
- Candidatura d'Unitat Popular: 3 segg
Giustizia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Polizia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In Catalogna, el servizzi de Polizia l'è principalment de la comunità: In tuta la Catalògna gh'è el corp di Mossos d'Esquadra.
Indipendentism catalan[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El moviment indipendentista catalan l'è vun di pussee grand d'Europa, e al di d'incoeu la Catalogna la voeur diventà ona nazion indipendenta cont el nom de Republega Catalana.


text:
Legnan
Legnan, o anca Lignàn (Legnano in Italian; Ligni in Todesch antich; Ledegnanum in Latin) l'è on comun de la Provincia de Milan con 60 262 abitant. Se troeuva pussee a nòrd de Milan e l'è bagnada de l'Uluna. A Legnan l'ha avuu loeugh ona famosa bataja tra l'imperador Federich I de Hohenstaufen e i comun lombard (29 magg 1176). A causa de la vitòria che l'ha avuu la Lega Lombarda, Legnan l'è l'unega cittaa italiana, insema a Roma, a vess citada intel inn nazional de l'Italia:
El territòri de Legnan l'è vun dij pussee sviluppaa e industrializaa in tuta l'Euròpa. El confina con Busti Grandi, in Provincia de Vares, e infatt i dialett dij duu paes hinn simel e on poo different dij alter varietaa del Lombard.
El nòmm de Legnan forsì el vegn de Liciniacum, nòmm daa in onor del consul roman Luci Licini Crass.
Palio de Legnan[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tucc i agn a Legnan gh'è la festa del Palio di contrad. I contrad hinn: -Lignarel -Sant'Erasmo -Flora -Sant'Ambroeus -San Bernardino -San Magno -San Martino -San Domenigo
Vardee anca[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Legnan l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc


text:
Petnèda
La petnêda u anca petnadûra l' è la manéra 'd petnèr e 'd mèter sù i cavî a secònda dal stîl e dla moda ch' la persòuna la vōl tgnìr adrē. A s pōl mèter sù na bòuna petnèda per sô còunt, cun la spasèta e 'l phòun u avér-egh biśògn ch' al la mèta sù al barbēr u la paruchéra.
El petnêdi 'd lung al tèimp
A s pōl avér n' idéa dal petnêdi 'd lung al tèimp s' a s guèrda i artràt dal persòuni in dal pitùri e in dal scultùri dal pasê.
In dla preistòria
Dala preistòria pòchi testimuniànsi egl' în rivèdi infìn ai nòster dè, mo però a cgnusòm la statuèina 'dla Vèner 'd Brassempouy, datèda ed 22.000 an prìma 'd Crìst, e quèla 'dla Vèner ed Willendorf ed 20 000 an prìma 'd Crìst, ch' i s pólen der na quèlc idéa d soquànti petnêdi ch' i se psìven purtèr in chi tèimp luntàṅ.
In dla Meśopotàmia
I Asîr e i Babilunéś i druèven p'r el clàsi piò sgnóri dal petnêdi élti in sìma a la testa cun furgê a undèini i cavî cun di fer chèld, e i purtèven dal trèsulèini in del bèrbi , mèinter che i òm puvrèt i tgnìven na plêda.
In dl Egìt antîg
Anca i Egisiàṅ antìg i tgnìven diferensièdi el petnadûri a secònda dal funsiòun 'dal persòuni: piò 'laburèdi e presiōśi i ér'n el petnêdi e piò la persòuna l' éra sgnóra, mo a va anc cunsiderê che la gran pert dal petnêdi laburèdi la s cavèva però da del parùchi u dal bèrbi finti, vist che per dal ragiòun 'd netèsa u anca 'd purèsa religióśa 'l éra custùm p'r i òm ed raśères u tgnîr i cavî dimòndi curt.
-
-
-
-
La stâtva in calchèr 'dl egisiàn scrìba ròs, ed 2500 an prìma 'd Crìst, catê a Saqqara e cunservê in dal Louvre
In dla Grécia antîga
In dla Grécia antîga a s tgnìva abàsta adré al petnadûri. I stîl i cambièven a secònda 'dal perìod e dal diferèinti sitê, mo un quèl ch' a i cumunèva 'l éra la cura ch' i gh' mitìven in dal risèr el petnèdi sia curti che lunghi, sia i òm che 'l dòni, mèinter che i sèr'v i tgnìven la testa plèda e 'l sèrvi la cròchia 'd cavî.
In dal perìod elenìstic (323 – 31 prìma 'd Crìst), i òm i s petnèven cun piò semplicitè mèinter che cal dòni i 'laburèven de piò el lōr petnèdi: infàti Alesànd'r al Grand 'l 'ìva vlû che i sō suldê i raśìsen dimòndi curt sìa i cavî che 'l bèrbi, che acsè, mèinter ch' i a'rèven cumbatû, nisùn nimîg a gh' i avrèv psû strapèr e druèr p'r intraplèri in dal cumbatimèint corp a corp (al scrivìva Plutarc in dal prìm sècul dòp Crìst), e i òm 'dal sitê i a'rèven cupièven vluntéra cla manéra chè.
-
L' Aténa 'd al V sèc. prìma 'd Crìst
-
-
La Vèner ed Prassìtel 'd al IV séc prìma 'd Crìst
-
Artràt dal gréc Ganiméde
-
-
-
'L Aristòtel
-
In dla Ròma antîga
In dla Ròma antîga i òm i s petnèven cui cavî curt, ecesiunê i sèr'v ch' i tgnìven la plêda. Cal dòni invéci i tgnìv'n i cavî lung, risè, tresè, e tgnû strìc in 'na crôchia dedré; mo durant al perìod imperiêl, p'r el sgnōri a 'ndèva a la môda 'd tgnîr 'na v'luminōśa fràṅśa risèda a l'élta in sìm' a la fròunt.
-
-
Al bust ed Pompèo
-
-
Dòp 'dla fin 'dl Impér romàṅ
-
L' Imperadōra Ariàdne tra 'l V e 'l VI sèc. dòp ed Crìst.
-
Al re di ostrogôt Teodorìc in na munéda dal 500 d.C.
-
-
-
Na miniadûra cul frê dutōr Custantèin 'l Africàṅ 'dl XI sèc. dòp Crìst
-


text:
Ziziphus zizyphus
El Ziziphus zizyphus l'è 'n boscàl spinùs uriginàre de la Cina, ma che 'l crès come negót apò a 'ndèle regiù del mediteràneo. El fröt, cunusìt col nòm de zöbia, l'è bù de maià, ma al dé d'encö l'è póc cunsideràt. L'è amò cultiàt evéce endèl Estrémo Oriènte endóche se 'n tróa 'n divèrse varietà.
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è 'n àlber o arbùsto alt de 6 a 10 m coi ram spinùs (ma gh'è apò a de le varietà sènsa spì).
Le fòie i è càduche, bislónghe, co i òrli a capitìne fìne e condèle stìpole spinùze.
I fiùr i è pesègn e de culùr i tìra al zaldì, i ve fò a la sèa de le fòie.
El fröt, la zöbia, l'è 'na drùpa a fùrma de öf picinì, prìma zàlda e pò dòpo rósa quan che l'è madüra. La g'ha dét en giandì dür de fùrma elìtica. La pólpa l'è dólsa de 'n saùr dèbol.
Le zöbie le conté tàte vitamìne, suratöt vitamina A et C e per chèsto le vé doperàde de spès endèla preparasiù de midizìne.
Sinònim[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ziziphus jujuba P. Mill.


text:
Scima
Ona scima (o anca colma, colmen) l'è 'l pont pussee volt de ona montagna, de on coll o anca domà d'on tecc[1].
La pò vess definida tant 'me on pont de la superfis de la terra che l'è pussee volt de tucc i alter pont che i gh'è là vesin.
In de la toponomastega lombarda, la parolla scima l'è doperada despess 'me nomm de montagn, per esempi in di vai Mesolcina e Ciavenna (varda per esempi la Scima de Cugn e la Scima del Stagn). Alter sinonem a hinn pizz, ponta, corn, poncion e bricch.
El termen scima e i sò corespondent in di alter lengov romanz vegnen tucc del latin cyma. Quella parolla chì, che a soa voeulta la vegn del grech kûma (kῦua), la voreva dì pont pussee alt d'on fil d'erba[2].
El termen colma el vegn inveci del latin culmen, che 'l voeur dì proppi "scima".
El lemm Corn el vegn del Todesch Horn [3].
El termen piz(z) l'è parent strecc del Retoromanegh Piz, e del Todesch spitze (Volt Todesch: Spizza). Quist ultem el someja anca lu che 'l gh'abbia ona radis comun cont i termen Lombard e Retoromanegh, e ciovè el par che vegnen tucc e trii de la parolla Latina Spiga. On fatt assee important de daggh a trà in del scernì l'esatta etimologia de la parolla, ciovè se 'l sia el termen Germanegh che 'l vegn de quel Latin o viceversa, l'è ch'i monc e picch ciamaa Spitze in del mond de lengua Todesca hinn tucc al sud, menter ch'al nord i montagn e picch gh'hann olter nomm: Gipfel, Stein, e.v.i. [4].


text:
luciapena.com - similar domain names
Common mispellings
ulciapena.com, ulciapenacom, lcuiapena.com, lcuiapenacom, luicapena.com, luicapenacom, lucaipena.com, lucaipenacom, lucipaena.com, lucipaenacom, luciaepna.com, luciaepnacom, luciapnea.com, luciapneacom, luciapean.com, luciapeancom, luciapwna.com, luciapwnacom, luciapsna.com, luciapsnacom, luciapdna.com, luciapdnacom, luciapfna.com, luciapfnacom, luciaprna.com, luciaprnacom, luciap3na.com, luciap3nacom, luciap4na.com, luciap4nacom, lyciapena.com, lyciapenacom, lhciapena.com, lhciapenacom, ljciapena.com, ljciapenacom, lkciapena.com, lkciapenacom, liciapena.com, liciapenacom, l7ciapena.com, l7ciapenacom, l8ciapena.com, l8ciapenacom, lucuapena.com, lucuapenacom, lucjapena.com, lucjapenacom, luckapena.com, luckapenacom


text:
Ledamm
El ledamm (o ludamm), ciamaa anca (rud, ruff, grassa[1], rugh, lamp) l'è 'l prodott de la fermentazion di escrement di besti, messedaa al material dur doperaa tant 'me lettera (paja, sabbia, resegadusc...). Quand che i escrement vegnen messedaa con di liquid vegnen ciamaa liquamm.
El ledamm el ven doperaa per ingrassà i camp, o anca tant 'me combustibel.
El nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La parolla ledamm la riva del latin volgar laetamen, derivaa del verb laetare, "grassà" (colegaa anca a la parolla laetus, de la qual el riva anca el termen italian "lieto", cioè content). La parolla la troeuvom soratutt in Italia del Nord (piemontes liam, ligur liamme, venet leame o loame, forlan ledan, emilian aldam), arent a alter sinonem, e in Toscana.
El termen grassa el se liga al verb "grassà" e l'è doperaa soratutt in Valtolina, anca per la vesinanza cont el romanc (indove che se dis grassa).


text:
Preserp
Preserp (nom ufizial in italian: Proserpio) l'è on comun brianzoeu (situaa in la zòna de Erba) de la Provincia de Còmm che 'l cunta 926 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 2,4 km² e ona densità de 386 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Longon. Canz, Castelmart e Erba
El paes el gh'ha domà ona frazion, ciamada In Arca.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Preserp l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Hüsker Dü
I Hüsker Dü eren un grüp american de müsega hardcore punk e de rock alternatif che'l s'era furmaa a Minneapolis-St. Paul, Minnesota in del 1979. I sò member eren trì: el Bob Mould (ghitara), el Greg Norton (bass), e'l Grant Hart (bateria). A hinn staa vün di grüp püssé inflüent de semper, anca se hann mai avüü sücess cumercial. Dopu del legendari Zen Arcade (1984) e de New Day Rising (1985), hann firmaa un cuntrat cun la Warner Bros. Records e hinn staa dunca la prima band americana a laurà cunt una cà discugrafiga major. El grüp a l'è finii in del 1987 propi quand che ghe n'era püssé de sücess. El Mould l'ha dunca furmaa un alter grüp, i Sugar, e in di agn '90 l'ha sunaa indeperlüü.
Aveven scuminciaa a sunà un hardcore punk cunt un stil melodich e vus criaa (scream) per pöö desvilüpà per prim un stil de rock alternatif. Lauraven ai test el Mould e'l Hart: i test del Mould eren püssé intens menter quij del Hart püssé cumplicaa de capì.
La müsega di Husker Du l'ha inflüenzaa un frach de grüp de pop punk e rock alternatif, cume Pixies, Dinosaur Jr., Superchunk, Green Day, New Found Glory e Foo Fighters.
Discugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Album in del stüdi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Everything Falls Apart (1983)
- Zen Arcade (1984)
- New Day Rising (1985)
- Flip Your Wig (1985)
- Candy Apple Grey (1986)
- Warehouse: Songs and Stories (1987)


text:
Cità de Ho Chi Minh
La cità de Ho Chi Minh (Vietnames: Thành phố Hồ Chí Minh) a l'è una cità in del süd del Vietnam e la sò cità püssee granda, cun pressapoch 6,2 miliun de abitant.
La cità l'aveven cunquistada i frances in del 1859 e l'aveva ciapaa el nom de Sàigòn. Saigon a l'era stada la capital de l'Induchina Francesa e l'era stada una cità impurtanta in del periud culunial. De l'indipendenza, del 1954 al 1975, Saigon a l'è stada la capital de la Repübliga del Vietnam. A la fin de la Guera del Vietnam, Saigon l'hann ciapada i vietnames del nord el 30 de April del 1975 e ciamada Hồ Chí Minh el dì dopu.


text:
16 02
Ol dé 16 de febrér l'è 'l 47 dé de l'an del calendare gregorià; manca 319 (320 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 16 de febrér al è ul dí da pòost 47 dal an dal calendari gregurian; i manca 319 (320 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1936 - Catalunya: ol Front da mansina (polítega) de Catalunya al vadagna i elessiú legislatíe.
1936 - Spagna: ol Front Popülar al vadagna i elessiú legislatíe.
2005 - Mont: al entra in igur ol Protocol de Kyoto, ratificat per 141 stacch.
2005 - Sidney (Austràlia): s'i passa graf desórdegn in protesta per la mort d'ü zúen aborísen.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1928 - Balsareny (ol Bages): Pere Casaldàliga e Pla, eclesiàstegh Català.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2005 - Girona: Marc Palmés i Giró, aocat e polítegh Català (n. 1943).
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
24 03
Ol dé 24 de mars l'è 'l 83 ( 84 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 283 dé a finí l'an.
Ul dí 24 de mars al è ul dí da pòost 83 ( 84 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 283 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2005 - Biškek (Kirghisistan): mi·ér de manifestanc opositur, ch'i ör che se i repete i comisse parlamentare del 13 03 per possíbel irregölarità e che s' i avanse i elessiú presidensiale, i tö ol control de la sità, i ocüpal palass presidensial e en manda fò ol president pro-Röss Askar Akaev.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1874 - Budapest, Üngaria: Harry Houdini, magh.
1911 - Nöa York, Stacc Ünicc: Joseph Barbera, disegnadur.
1951 - Elmira (Nöa York), Stacc Ünicc: Tommy Hilfiger, disegnadur de moda.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1905 - Amines, Fransa: Jule Verne, scritur.
1916 - Vassel Sussex, afundat per öna torpéden: Enrich Granados, compositur.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
----
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Média Francònia
La Media Franconia (en todèsch: Mittelfranken) l'è giü dei sèt distrècc aministratìf (en todèsch: Regierungsbezirk) del Land de la Baviera, 'n Germània. La capital del distret l'è la cità de Ansbach.
Südiviziù aministratìve[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distrèt de la Media Francònia l'è dividìt en 7 circondàre (en todèsch: kreise) e 5 cità extra-circondariài (Kreisfreie Städte) che aparté a nisü circondàre.
- Circondàre (kreise):
- Ansbach
- Erlangen-Höchstadt
- Fürth
- Neustadt (Aisch)-Bad Windsheim
- Nürnberger Land
- Roth
- Weißenburg-Gunzenhausen
- Cità extra-circondariài (Kreisfreie Städte):


text:
Peder Valpreda
El Peder Valpreda, a l'anagrafa taliana Pietro Valpreda, (nassüü a Milan el 22 de Giügn 1933 e murüü semper a Milan el 6 de Lüj 2002) l'è staa un balerin e nuvelista anarchegh nassüü e chersüü int una fameja de uperari de Milan.
Cuntegnüü
"El dudes de Dezember la strag l'è de Staa: 'l Valpreda l'ha faa negot!"[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
"El dudes de Dezember la strag l'è de Staa: 'l Valpreda l'ha faa negot!": chesschí 'l ciam de la difesa e di demucrategh milanes e pö talian e urupee. Manifestaziun pupular a sustegn de'l Peder Valpreda vegnen urganizzaa prim a Milan, pö in tüta l'Italia, e infin in tüt' Üropa.
L'acüsa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
S'ciupada la bumba (che l'ha faa 17 mort e 88 ferii) a la banca de la Aghercultüra de piazza Funtana 'l 12 de Dezember del 1969, el Peder Valpreda l'è staa restaa di carabinee sensa nissüna pröa u indizzi, föra de la testimunianza falsa d'un taxista fascista Cornelio Rolandi che l'ha díi de 'vè vedüü 'l Valpreda in Piazza Funtana un quej mignüü inans che l'è s'ciupada la bumba. La testimunianza, pö resültada falsa, l'è stada cüntada sü de'l Peder Valpreda int una intravista a la Televisiun. Chi de suta l'istoria de l'acüsa cunt i parol uriginaj (in Milanes) del Peder Valpreda:
- Int un stil "Sacco & Vanzetti", n'han faa pugiaa tücc lí in riga a un mür int un stanzin de la quistüra, e'l Taxista l'haa puntaa 'l did indes cuntra de mi e l'ha díi: "L'è lü!". El pulòt alura a l'ha svardaa un puu in del fà de ciamagh se l'eva ben segür, e'l Taxista l'ha díi anmò: "Si, sí, l'è lü!" E alura mi, a chel punt lí, huu faa un pass inans e gh'huu dumandaa, ma minga inscí de fagh pagüra nè, ma dumà inscí de vess propi ben segür: "Ma seet propi segür?? Te m'heet vardaa ben in facia???" Alura 'l pulòt la vardaa 'ncamò 'l Taxista e 'l taxista a'l gh'ha díi al pulòt "Eh, sí, l'è lü, l'è propi lü, perchè se l'è minga lü alura chinscí 'l gh'è no!" (quel che l'ha metüü la bumba)
I Giurnaj[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Int i dí despö 'l s'ciòp de la bumba, 'l Peder Valpreda l'é staa sbatüü de chí e de lá in sü i pagin di giurnaj indua l'han ciamaa "El Moster de Piazza Funtana"; e un Reporter de la TV l'è riáa fin a esclamà: "Em truaa 'l moster che l'ha metüü la bumba!". Inscí l'è staa trii agn in gatabüja a specià 'l pruzess che in de'l menter l'eva staa menaa sgiò in Bass Italia inscí de "evidà interferens pulitegh". Gh'è vursüü 16 agn inscí de cunclüd che 'l Valpreda l'eva faa propi negot e 32 agn inscí de truà quij che l'even metüda de bun la bumba. Ben 32 agn despö 'l s'ciòp de la bumba l'è staa pruaa che quij che l'even metüda eren staa i fascista, e, che in tüta prubabilidaa i servizzi segret talian gh'even daa na man a urganisà tüsscoss.
El Pinel[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Anch un olter anarchegh milanes ciamaa Pinin Pinell (Giuseppe Pinelli a l'anagrafa taliana), 'l fundadur del Punt de la Ghisulfa, in quij dí lí l'eva staa menaa in la quistüra de Milan: menter che l'eva tegnüü ilegalment e senza nissüna resun u pröa int i ufizi de la quistüra de Milan, l'è crudaa giò de la fenestra e l'è murüü linscí. El cumissari l'ha cüntaa sü che'l Pinel 'l s'è "tolt la vida deparlü" parchè 'l saeva de vegh la culpa, de vess un moster, ma quij che cugnuseven 'l Pinel l'han semper mantegnüü che 'l Pinel l'è staa cupaa di pulizzaj. Una pröa, un quejcoss l'abia pruaa l'una u l'oltra teuría l'è mai stada truada.


text:
Lucàgna
Artéccol in dialètt mudnés
La Lucàgna (Basilicata in Italiàn) l'è na regiòṅ dl'Itàglia dal sud ad 586.725 abitànt, cun capitàla Puténsa e cun dū pruvìsi: Puténsa (68.299 abitànt) e Matéra (61.026 abitànt). Àtar paiśèṅ impurtànt i èṅ Mélfi (17.613 abitànt), Pistìs (17.953 abitànt) e Pulicōr (16.571 abitànt). La cunfìna a nòrd e a èst cun la Pùglia, a òvest cun la Campàgna e a sud cun la Calàbria.
L'è bagnàda da dū mar: al Mar Tirēn a òvest e al Mar Jògno a èst. Al teritòri al gh'à dimóndi muntàgni (47%) e culìni (45%) e sōl na piàna, quéla dal Metapònt.
Prima 'd unìr-as a 'l Régn 'd Itàglia cal teritòri lè al fava part dal Régn dal dū Sicìgli.


text:
Idaho
L'Idaho a l'è un stat federal di Stat Ünii d'America. Al gh'ha una süperfiss de 216.632 km² e una pupulaziun de 1.393.262 abitant.
A l'è tacaa a nord al Canada, a ovest al stat de Washington e a l'Oregon, a süd al Nevada e a l'Utah, a est al Wyoming e al Montana.
La capital a l'è Boise (211.830 abitant), che l'è anca la cità püssee pupulada del stat.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Idaho a l'è staa amiss in de l'Üniun in del 1890.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Idaho al gh'ha 4 grand eletur in di eleziun presidenziaj de l'Üniun. Mudel:Idaho


text:
Mar Egee
'L mar Egee (in grech: AιYaίo ΠέλaYoς, Aigaío Pélagos, [eˈʝeo ˈpelaɣos], in türch: Ege Denizi ) l'è un mar che l'è part del mar Mediterani e 'l se tröva intra la part sud de la penisula balcanega e quela ovest de l'Anatolia. In alter parol, intra la Grecia e la Türchia. A nord l'è tacaa al mar di Marmara e donca cun 'l mar Negher per via de l'istrec di Dardanel ed il Bosfur. Int 'l mar Egee gh'è i isul egej, e a sud a gh'è i isul de Creta e Rod.
L'Egee l'è cugnussüü tradiziunalment cun 'l nom de Arcipelagh (in grech antigh, ApxιπέλaYoς, dal grech πέλaYoς= mar), nom che pöö i hann tacà a druvà per ciamà i so isul, e adess l'è druvaa per indicà un qualsìa grüp d'isul.


text:
Panatton
El panatton (scritt anca panetton o panetùn. Parnonzia IPA: /panətʊŋ/)) l'è un dolz tradizional milanes, che 'l se mangia a Nadal. El panatton l'è cognossuu in tutta l'Italia, e l'è devegnuu vun di simboj de la gastronomia milanesa e de la cittaa de Milan. Al di d'incoeu, el panatton l'ha varcaa i confin nazionaj e l'è cognossuu anch in del rest de l'Europa e perfinn anch de la del mar.
In del fà el panetton el se trà insemma l'agua, la farina, el butter, i oeuv, i candii, i ruschitt de naranz e de zeder, e l'ughètta passa.
Segond el dizionari del Cherubin, on temp, el panetton, quell ver (pesant on chilo o pussee anmò), el se faseva domà per el dì de Nadal. In di alter temp de l'ann, i offellee i faseven di panattonitt pussee piscinitt. E foeura de Milan ("in del contaa"), el panatton l'era minga de farina de forment, ma de formenton, con dent di tocchelitt de pomm e di grann d'uga.
Al dì d'incoeu, la manera de coeus el panatton l'è mudada inscì de vess in regola cont i regolament de l'agenzia europeja de sanitaa: on temp le se lassava coeus per on temp pussee curt, de manera che la pasta la restava moeuja e l'uga la podeva fermentà on cicininn, menter che adess la cottura l'è pussee longa e el panatton l'è pussee succ de ona vòlta.
Bibliografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Francesco Cherubini Vocabolario Milanese-Italiano, vol 3 (M-Q), Milano 1841 (articol "Panatton", p. 254)


text:
Bergün/Bravuogn
Bergün/Bravuogn a l'è un cumün svizzer del distret de Albula. in del Canton Grison. Al gh’ha pressapoch 465 abitant e una süperfiss de 145.65 km², e al se tröva a una altitüden de 1367 meter sura al livel del mar.
El cumün de Bergün/Bravuogn a l'è tacaa ai cumün de Bever, Davos, Filisur, La Punt-Chamues-ch, Samedan, S-chanf, Tinizong-Rona, Wiesen, Zuoz.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bergün/Bravuogn l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1209 com nomm de Bregonio.[1]
L'andament storegh de la popolazion de Bergün/Bravuogn l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Lipari (ME)
Lipari l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Messina. El g'ha presapóch 10.240 abitàncc, 'na superfìce de 37 km² e 'na densità de 116 ab/km².
El teretóre del cümü 'l töl dét töte le ìzole del arcipélago de le Ìzole Eolie, àle ólte ciamàde apò a Ìzole Lipari, sitüàde 'ndèl mar Tirreno, a nòrt de la Sicilia.
Óltre a 'lìzola de Lìpari, le ótre ìzole che fà part del cümü i è: Alicudi, Filicudi, Stromboli, Panarea, Vulcano e Basiluzzo.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
Àlgua
Àlgua (italià: Algua) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem a 24 Km de la sità e a 432 méter söl lièl del mar. L'è ü cümù de la Al Serina, öna lateràl de la Al Brembana. El g'ha 676 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), condèna süperfis de 8,1 km² e 'na densità de popolasiù de 83 ab./km².
Ol laghèt de Àlgua[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 1888 öna frana l'ha scancelàt vià da la montàgna du bórgh de Àlgua, Trüchèl e Brüga, e pò l'à stopàt ol torènt Serina e isé l'è nasìt ol laghèt de Àlgua.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Àlgua l'è mostràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.
- Wikimedia Commons al gh'ha dent roba culegada a: Algua.


text:
Premavèira
Artécol in dialèt arzân
La premavèira (primavera in italiân) l'é óna dal quâter stagiòun int al zôni cun al tèimp pió dōls.
Premavèira "astronômica[modifica | mudéfica la surzéia]
Per l' "astonoméia" la stagiòun la cumîncia cun la giurnêda ed premavèira in dóve al dé l'é cumpâgn a la nôt (al 20 - al 21 se l'ân l'é bişestîl - ed mêrs) e la finés al 22 (al 23 se l'ân l'é bişestîl) ed setèmber int la pêrta êlta ed la Tèra, la cumîncia al 22/23 setèmber e la finés la giurnêda ed l'istê in dóve al dé l'é pió lòngh ed la nôt ind la pêrt bâsa ed la Tèra.
Premavèira "metereolôgica"[modifica | mudéfica la surzéia]
Per la "metereologéia" la premavèira l'é al peréiod ed l'ân ch' al và dal 1 ed mêrs al 31 ed mâg ind la pêtr êlta ed la Tèra e tr' al 1 ed setèmber al 30 ed novèmber ind la pêrt bâsa ed la Tèra]][1]
Êrt[modifica | mudéfica la surzéia]
Int al j êrt la premavèira l'é argumèint ed dimòndi cumpuşisiòun in divêrs râm:
- Int al mùşica:
- "La Premavèira" l'é ûn di muvimèint dal Quâter stagiòun 'd Antonio Vivaldi
- Int al pitûra:
- "La Premavèira" l'é un famōş quêder ed Sandro Botticelli.
- Int la scultûra:
- "La Premavèira" l'é 'na stâtva alegôrica ed Benedetto Antelami
Nôti[modifica | mudéfica la surzéia]
Vôş coleghêdi[modifica | mudéfica la surzéia]
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da Primavera trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
Partei des Demokratischen Sozialismus
La Partei des Demokratischen Sozialismus (in Insübregh: Partii de'l Suzialism Demucrategh) (PDS) a l'è staa un partii pulitegh tudesch 'gnüü föra de la Sozialistische Einheitspartei Deutschlands (SED - Partii d'Ünidaa Suzialista Tudesch), che in de'l Dezember de'l 1989 l'haa müdaa nom in Sozialistische Einheitspartei Deutschlands – Partei des Demokratischen Sozialismus (SED-PDS), e pö 'l 4 de Fevree de'l 1990 l'ha müdaa 'ncamò 'l nom in Partei des Demokratischen Sozialismus (PDS) e pö, a scumenzà de'l Lüj de'l 2005, 'l s'è ciamaa Die Linkspartei.PDS (Die Linke.PDS). In fin, 'l de Giügn de'l 2007 'l s'è ligaa cunt 'l WASG e insem' a quel l'ha faa sü 'l partii ciamaa Die Linke.


text:
79
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 23 giügn: El Tit el süced al sò pader Vespasian cume Imperadur de Roma.
- 24 agust: i cità rumann de Pumpee, Erculan e Stabia resten sepelii sota divers meter de scendra dopu l'erüzziun del vulcan Vesüvi.
- L'Imperadur de Roma Tit el dedica el famus Culussee de Roma.
- El Gnee Giüli Agricula el riva in Scozia, però el tröva cun resistenza di Caledun.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 23 giügn: Vespasian, Imperaduur da Roma
- 24 agust: Plini el Vegg, scritur e scenziaa ruman (mort in l'erüziun del Vesüvi)
- 24 agust: Cesi Bass, pueta ruman (mort in l'erüziun del Vesüvi)
- 23 setember: El Papa Lin
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Suceava
Suceava (Szucsáva in üngheres; Szuczawa in pulach; CyчaBa/Sučava in ücrain; שאַץ/Shats in yiddish) l'è una cità de la Rumania cun püssee de 105.000 abitant.
Cuntegnüü
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Suceava la se tröva in del distret umonim, in la regiun storiga de la Bücovina.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La presenza de insediament üman in del'area de la cità l'è multu antiga, cume testimonien un frach de retruvament archeulogigh che vegnen dal Paleulitigh; pö la gh'è vivüda una tribü de Dach che l'è mai finida sota i Ruman, anca se gh'è staa un fort inflüss cultüral latin. Düranta el Mediuev la cità l'ha cunussüü el sò splendur massim quand che Peder I de Muldavia l'ha fada vegnì la capital del sò regn, un rol mantegnüü fina al 1565. In quel ann, Alexandru Lăpuşneanu l'ha spustaa la capital a Iaşi.
In del periud de la gloria de vess capital, el mument püssee bel l'è staa quel de regn del Steven III el Grand (Ştefan III cel Mare in rumen): a quel temp hin staa faa sü i dò citadel furtifigaa che se veden anca incö. Al temp Suceava l'ha patii anca l'assedi di Türch, sota al cumand del Maumet II (1476): ma l'è riessida a resist. Suceava l'è mai stada cunquistada cui arma.
El 21 de magg 1600, düranta la sua opera la riünifigaziun del paes, Michee 'l Bravu l'è 'gnüü denter a Suceava senza cumbat, vist che l'è staa acolt cun favur e unuraa 'me signur del lögh. E l'è staa chì che cinch dì dopu el Michee 'l s'è pruclamaa Signur de la Tera de Rumania, de l'Ardeal e de la Tera de Muldavia.
In del 1775, insema a tüta a la Bücovina, Suceava l'è finida sota el dumini di Austriegh. E l'è staa inscì fina al 1918, quand che 'l teritori l'è entraa a fà part de la Rumania. Da quel mument la cità l'è andada dedree ai sort del sò növ paes.
Cumpusiziun etniga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cumpagna de tanti cità de la Miteleuropa, anca Suceava la gh'ha di minuranz etnigh storigh. Al dì d'incö però. la cità l'è abitada suratüt da Rumen. In del 2002 un censiment el feva vedè questa sitüaziun:
La püpart de la pupulaziun l'è de religiun urtudossa.


text:
Garbagnaa (MI)
Garbagnaa (Garbagnate Milanese) l'è on comun de la Provincia de Milan cont ona popolazion de 27 175 abitant.
El paes el se troeuva a nord-ovest del capploeugh, al confin con la Provincia de Vares (comun de Caronn Pertusella). Inoltra el gh'ha dò frazion, ciamaa Bariana e Santa Maria Rossa. L'è traversaa del Canal Villoresi.
Ai temp di piev el partegniva a la Piev de Bollaa.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Garbagnaa l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc


text:
MediaWiki:Anontalkpagetext/lmo
Questa chí a l'é la pagina da ciciarada d'un druvadur che l'ha nonanmò registraa un cünt, o che 'l le dröva mia. Per 'sta reson chí, el pò vess identificaa dumà cunt el sò indirizz nümereg de IP. 'Stu indirizz IP el pö vess druvaa da püssee d'un druvadur. Se te seet un druvadur anònim e te someja che un quaj messagg al ga nagòt à vidé con de ti, prœuva a creà 'n ütènsa nöa o regìstret con chèla che te g'hét zà inscì de minga vess scunfundüü anmò con quaj alter ütent anomim.


text:
Friul-Venezia Giulia
El Friul-Venezia Giulia l'è ona region a statut special de l'Italia de nòrdest; la confina cont el Veneto a occident, con l'Austria a nòrd e con la Slovenia a est; a sud el varda el Mar Adriatigh. La region l'è fada da dò part diferent: el Friul (i provinz de Pordenon e de Udin) e la Venezia Giulia (provinz de Gorizia e Triest), o mej quell ch'en è restaa in Italia dòpo i dò guerr mondiaj.
La regiun l'è spartida a mezz fra la pianura e i montagn del nord (la zòna ciamada Carnia), saria a dì i Alp orientaj (Alp Giuli), che riven a toccà i 2.780 meter (mont Coglians); i fiumm pussee grand hinn el Tagliament, l'Isonz e el Natison.
El capp-loeugh l'è Triest e i alter capp-loeugh de provincia hinn Gorizia, in sul confin con la Slovenia, Udin e Pordenon; alter paesòtt important hinn Latisana, Monfalcon, Muggia, Codroip, Cordenons e, minga tròpp grand ma famos per la stòria, Palmanoeuva e Aquileia.
Galerìa de foto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bibliografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Istituto Geografico De Agostini. Enciclopedia geografica, edizione speciale per il Corriere della Sera, vol. 1. RCS Quotidiani s.p.a., Milano, 2005. ISSN 1824-9280.


text:
Cap Verd
Cap Verd (Cabo Verde in purtughes) a l'è un paes de l'Africa.
A l'è faa d'una desena de isul, minga tüt abitaa, in de l'Ucean Atlantich, 500 km a ovest del Senegal.
La capital a l'è Praia.
Al gh'ha una süperfiss de 4.033 km² e una pupulaziun de pressapoch 420.000 abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cap Verd a l'è staa un pussediment del Purtugal del 1456 al 1975, quand che l'ha cunquistaa l'indipendenza.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cap Verd (nom ufizial: República de Cabo Verde) a l'è una repübliga.
El president a l'è el Jorge Carlos Fonseca (del 2011).
El prim minister a l'è el José Maria Neves (del 2001).


text:
Al Sâs
Artéccol in dialatt bulgnais
Evoluzione demografica
Template:Demografia/Sasso MarconiDati ISTAT - elaborazione grafica Wikipedia.
Al Sâs (in Itagliàn Sasso Marconi) l è na cmònna ed 14.612 abitànt in pruvénzia ed Bulåggna e al sò territori al tol la prémma stréssia ed culénn d'l Apenén stra la val ed såtta dal fiòmm Raggn, la pèrt ed såtta dal Satta a maténna e una pèrt d'la val dal fiòmm Lavén a sîra. Al secånnd nom dal pais la da' al famåuṡ Guglielmo Marconi, ch'al veins al premi Nobel par la Fisica int al 1909.
Geografî[modifica | mudéfica la surzéia]
Al territori d'la cmònna l'è lighè a la zitè ed Bulåggna, a 17 km d'la capitèl, pr' al treno ch'al va da Pistòja a Bulåggna, ch'al fò fundè int'l ân 1864 e pr al tramvàj. Fén trai én al staziòn dal treno int'al territori d'la cmònna: Båurgnov (Borgonuovo), Puntacc' (Pontecchio) e al Sâs (Sasso Marconi). L'autostrè l è un ètra strè impurtanta pr al trâfic, ch'la porta da Milàn fèn a Råmma, ch'la fa sarvézzi a la cmònna par méz dal casèl dal Sâs. Al teritòri d'la cmónna l'è divîs in zénc fraziån, cun un cunsélli ed fraziån e un presidänt ed fraziån. Quassti i én: Båurgnôv-Puntàcc', Chèplôg (Al pajais dal Sâs), Funtèna, Bâdel - Battdèzz e Tignàn - Rôma.
Anzôla · Arzlè · Barisèla · Bazàn · Bäntvói · Bulåggna · Båurg Tusgnàn · Bûdri · Caldarèra · Camugnàn · Casalàcc’ · Casalfiumanais · Castèl Guêlf · Castèl Mazåur · Castèl San Pîr · Castèl d Ajàn · Castèl d Rî · Castèl d Chèsi · Castèl d Èrzel · Castèl d Sravâl · Castnès · Castión · Crasplàn · Crevalcôr · Dåzza · Funtanàlls · Gâg’ · Galîra · Granajån · Granarôl · Grizèna · Iómmla · Lizàn · Lujàn · Malalbêrg · Marzabòt · Midgénna · Mnêrbi · Mulinèla · Dscargalèsen · Månt San Pîr · Måntrànz · Måntvî · Munzón · Murdàn · Uzàn · Pianôr · Pîv ed Zänt · Puratta · Sèla · San Bandàtt · San Zôrz · San Zvân · San Lâzer · San Pîr in Casèl · Sant’Ègata · Al Sâs · Savéggn · Varghè · Zôla Predåusa


text:
Campgaiàn
Artéccol in dialètt mudnés
Campgajàn (Campogalliano in italiàn) l'è un cumùn ed 7.745 cristiàn dla pruvèinsa ed Mòdna. Campgajàn al fà pèrt di quàter cumùn dl'Uniòun Tèri d'Èrzen.
Di campgajanés gnussùd i én Edmondo Berselli, giurnalésta, Luca Lombroso, meteoròlogh prufesionésta, Ivo Pulga, ex zugadór ed balòun, adèsa alenatór dla Primavéra dal Modena FC e Lanfranco Turci, belè Presidèint dla Regiòun Emélia-Rumàgna, adèsa Deputê al Parlamèint Naziunèl.
Ardundlà · Bastìa · Bumpòrt · Campgaiàn · Campsànt · Chèrp · Castelfrànch · Castelnóv · Castelvéder · Cavèss · Fanàn · Finèl · Fiumèlb · Fiuràn · Furmézen · Frasnùr · Gùia · La Cuncòrdia · La Miràndla · La Sèra · Làma · Maranèl · Maràn · Medòla · Mòdna · Muntecrê · Muntfiurèin · Muntés · Nonàntla · Nóv · Palàghen · Pavóll · Pergnàn · Pivpélegh · Pulinègh · Ravarèin · San Felìz · San Gèr · San Pussidòni · San Pròsper · Sasól · Savignàn · Sèstla · Suléra · Spilambèrt · Vgnóla · Zòca


text:
Andechs
Andechs l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Alta Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Starnberg. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 40.44 km² e 'ndel Dicember 2013 el gh'ìa 'na popolasiù de 3 424 abitàncc.
El cümü de Andechs el se tróa a 'na altèsa de 690 méter sura 'l leèl del mar.
El pòst l'è rinomàt en Germània e pò a föra per la sò famùza Abasìa Benedetìna, endóche se fà la Bìra zamò del 1455.
El cumpuzidùr todèsch Carl Orff, autùr dei Carmina Burana, l'è sotràt endèla capèla de la Abasìa.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Bayerisches Landesamt für Statistik – Tabelle 12411-001: Fortschreibung des Beölkerungsstandes: Bevölkerung: Gemeinden, Stichtage (letzten 6) (Hilfe dazu)


text:
R.Robbi Program annuel 2014 Rumantschs Ladins Rigi Datum Di Activited Lö Respunsabel URB 6.Marz Giövgia Inscunter interrumantsch cun Alexi Nay e Markus Hobi Oerlikon URB RLR 28. Marz 19:00 Venderdi Gö “Bowling” Meierskappel URB 17.Meg Sanda Radunanza annuala URB cun Johannes Flury Turich RLR 23. Meg 18:45 Venderdi Visita da la CKW Rathausen, Emmen Emmen URB 5.Gün Giövgia Inscunter interrumantsch cun musica Lisa Dermont e prelecziuns dad Angelika Overath Oerlikon RLR 27. Gün 19:00 Venderdi Tschaina cun gö Rumba al restorant Brunegg tar Mengia Enz Zug/Aegeri RLR 22. Avoust 19:00 Venderdi “Tschaina Iberica” fatta da Stefan e Prisca Schweiger Baar RLR 12. Settember 18:30 Gian Invid: Rudolf Mengia Invid: Rudolf Men Vital prepara sieus buns tschiangiers Invid: Rudolf Prisca Invid: Rudolf Udligenswil 02.02.2014. RLR Program annuel 2014 Sanda RLR 14. November 19:00 Venderdi RLR 30. Schner 15 20:00 Venderdi cun ils Fränzlis da Tschlin ed il chor Rumantsch Zug “Saireda in utuon” aint il restorant “Seeburg” Men Vital Linard Invid: Gian “La culturela” RLR 25. October 18:30 URB Rudolf Gö “la boule” Venderdi URB URB Zug Mario Invid: Rudolf Seraina Luzern Invid: Gian Radunanza generela al restaurant Frohsinn a Küssnacht am Rigi Suprastanza Küssnacht Invid: Rudolf
1/--pages


text:
Napoleon III de Francia
El Carlo Luis Napoleon Bonapart (frances; Charles Louis Napoléon Bonaparte; Paris, 1808 - Chislehurst, 1873) l'è staa imperador di Frances cont el nomm de Napoelon III del 1852 al 1870.
L'era nevod del Napoelon (perchè fioeu del fradell Luis) e la soa mamma l'era l'Ortensia de Beauharnais. In del 1815 l'è scappaa in Svizzera, indove l'è vegnuu grand. In del 1831 l'è staa in Italia, indove l'ha tolt part ai mott de la Carboneria, e l'ann dopo, a la mort del fioeu del Napoleon, el s'è proclamaa capp del partii bonapartista. In del 1836, e poeu in del 1840, l'ha tentaa on'insurrezion contra la monarchia francesa, ma el gh'ha 'vuu de scappà in Gran Bretagna.
L'è tornaa in Francia in del febrar del 1848 e l'è staa eleggiuu a la costituent e, in del mes de dicember, President de la segonda repubblica. La soa politiga reazionaria (soppression del vot per tucc, e spedizion contra la Repubbliga Romana) l'ha portaa poeu al sò colp de Statt del duu de december del 1851. On ann dopo, cont ona votazion general, la repubbliga l'è stada scancellada per fà sù el segond Imperi, e lù el vegniva faa imperador col ciappà el nomm de Napoleon III.
Dopo de l'attentaa a la soa vita de part del Felice Orsini (genar del 1858) e dopo la soa relazion con la contessa Castiglione, l'ha ciappaa a coeur la causa de l'Unità Italiana e in del 1859 l'ha vuttaa el Regn de Sardegna in de la Segonda Guerra de Indipendenza Italiana.
In del 1870 l'ha deciaraa guerra a la Prussia ma l'ha perduu: el sò imperi l'è crodaa giò e lù l'è andaa in esili in Gran Bretagna.


text:
Pompei
Pompei l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Campania, en Pruvìncia de Napoli. El g'ha presapóch 25 751 abitàncc, 'na superfìce de 12 km² e 'na densità de 2146 ab./km². El cunfìna coi cümü de Boscoreale, Castellammare di Stabia, Sant'Antonio Abate, Santa Maria la Carità, Scafati (SA), Torre Annunziata.
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Pompei 'na ólta l'è stàda 'na cità de l'Impéro Romano, sitüada a 22 km de la cità de Napoli, endèla part meridiunàla de la penìzola itàlica. La cità antìca l'è stàda desfàda fò completamènt de 'n erusiù del vulcano Vesuvio, ai 24 de Óst de l'an 79 dòpo del Signùr
L'erusiù del vulcano la g'ha cauzàt 'na piògia de sèner che la g'ha sotràt completamènt la cità, che l'è isé restàda sóta tèra per 1600 agn prima de vègner retroàda per càzo. Sèner e làva le g'ha conservàt el stamp dei còrp de le vìtime de la desgràsia, e isé le g'ha pirmitìt che se le retroàes endèla puzisiù precìza come che i éra stàde surprindìde de l'erusiù del Vesuvio. De alùra, i scàvi i g'ha mitìt en evidènsa en sit archeològich straordenàre, che dà la pusibilità de ìga 'n edèa de la vìta de 'na cità de chèl'época là.


text:
Waldenburg (distret)
El Distret de Waldenburg l'è giü dei sich distrècc (en todèsch: Bezirke) del Canton Basilea Campagna en Svìsera. El distrèt el se tróa endèla part meridiunàl del cantù, ai cunfì col Canton Suleta. El capolöch aministratìf del distrèt l'è la citadìna de Waldenburg. Endèl més de Marz 2011 la popolasiù totàl del distrèt l'ìa 15 599 abitàncc, en magiuranza de lengua todèsca.
Südiviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distrèt de Waldenburg l'è dividìt endèi quìndes cümü elencàcc endèla tabèla riportàda ché sóta:
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
1Rü yema ñaxguwena ga Ngechuchu rü tomaã inaxũãchi, na Cheduruarü ngatexü̃ãrü tocutüwa taxĩxü̃ca̱x. Rü yéma nayexma ga wüxi ga nanetünecü. Rü yemawa naxũ ga Ngechuchu tomaã. 2Rü Yuda ga yema bexma cúãcü Ngechuchuxü̃ íyaxuaxü̃xü̃ rü nüxü̃ nacua̱x ga yema nachica, yerü Ngechuchu rü muẽ̱xpü̱xcüna yéma tomaã nangutaque̱xexü̃. 3Rü yéma nangu ga Yuda namaã ga ñuxre ga churaragü rü ñuxre ga tupauca ga taxü̃neãrü purichíagü ga yéma namugüxü̃ ga paigüarü ãẽ̱xgacügü rü parichéugü. Rü meãma nixãxne, rü yéma nanangegü ga omügü. 4Natürü ga Ngechuchu rü marü nüxü̃ nacua̱x ga guxü̃ma ga ṯacü tá nüxü̃ na ngupetüxü̃. Rü yemaca̱x naxca̱x nixũ, rü nüxna naca, rü ñanagürü: —¿Texéca̱x nixĩ i pedaugüxü̃? —ñanagürü. 5Rü nümagü rü Ngechuchuxü̃ nangãxü̃gü, rü ñanagü-rügü: —Nacharétucü̱̃ã̱x i Ngechuchuca̱x nixĩ i tadaugüxü̃ —ñanagürügü. Rü Ngechuchu nanangãxü̃, rü ñanagürü: —Choma chixĩ —ñanagürü. Rü Yuda ga bexma cúãcü ínaxuaxü̃xü̃ rü yema churaragütanüwa nayexma. 6Rü yexguma yema ñaxgu ga Ngechuchu: “Choma chixĩ”, ñaxgu, rü nügüweama nacaixü̃tanü ga yema churaragü, rü yexma nayayi. 7Rü yexguma ga Ngechuchu rü wena nüxna naca, rü ñanagürü: —¿Texéca̱x nixĩ i pedaugüxü̃? —ñanagürü. Rü nümagü rü nanangãxü̃gü rü ñanagürügü: —Nacharétucü̱̃ã̱x i Ngechuchuca̱x nixĩ i tadaugüxü̃ —ñanagürügü. 8Rü Ngechuchu rü wenaxãrü ñanagürü nüxü̃: —Marü pemaã nüxü̃ chixu rü choma chixĩ. Rü ngẽxguma chauxca̱x pedaugügu rü ¡ípeyaxĩxẽẽ i ñaã chorü ngúexü̃gü! —ñanagürü. 9Rü yemaãcü nangupetü na yanguxü̃ca̱x ga norü ore ga nümatama ga Ngechuchu nüxü̃ yaxuxü̃ ga ñaxgu: “Yíxema Chaunatü choxna tüxü̃ mugüxe rü taxúetáma itayarütauxe”, ñaxgu. 10Rü Chimáũ ga Pedru rü nüxü̃́ iyexma ga wüxi ga cüxchi. Rü ngĩxü̃ nayaxu ga norü cüxchi rü yemamaã ínanadaechinü ga paigüarü ãẽ̱xgacüarü duü̃xü̃ ga Macugu ãẽ́gaxü̃. Rü norü tügünechinü ínadae. 11Natürü ga Ngechuchu rü Pedruxü̃ ñanagürü: —¡Ngĩxchixü̃gu ngĩxü̃ ixücuchi i curü cüxchi! ¿Tama e̱xna nüxü̃ cucua̱x na choma rü tá ngúxü̃ chingexü̃ ngẽma Chaunatü chomaã naxueguxü̃rüü̃? —ñanagürü. 12Rü yexguma ga churaragüarü ãẽ̱xgacü, namaã ga norü churaragü rü tupaucaarü purichíagü, rü Ngechuchuxü̃ niyauxgü. Rü nayana̱ĩ̱xchacüügü. 13Rü noxri rü ãẽ̱xgacü ga Anápatawa nanagagü. Rü Aná rü Caipána̱xtü nixĩ. Rü guma taunecügu ga Caipá rü paigüeru nixĩ. 14Rü yema Caipá nixĩ ga ü̃paacü yema Yudíugüarü ãẽ̱xgacügümaã nüxü̃ ixuxü̃ ga na namemaẽxü̃ ga wüxitama ga yatü guxü̃ma ga Yudíugüca̱x na yuxü̃ . 15Rü choma rü Chimáũ ga Pedru rü wüxigu Ngechuchuwe tarüxĩ. Rü yema paigüarü ãẽ̱xgacü rü choxü̃ nacua̱x. Rü yemaca̱x ga choma rü wüxigu Ngechuchumaã tichocu ga ãẽ̱xgacüpataa̱xtüwa. 16Natürü ga Pedru rü ĩã̱xãrü düxétügutama narüxã̱ũ̱x. Rü yemaca̱x íchaxũxü̃ ga choma, rü yema ĩã̱xãrü dauruü̃ ga ngecümaã chayarüdexa rü yexguma Pedruxü̃ iyamucuchi. 17Rü yexguma ga yema ngecü ga ĩã̱xãrü dauruü̃, rü Pedruna ica, rü ngĩgürügü: —¿Tama e̱xna cuma rü ta wüxi i norü ngúexü̃ quiĩxü̃ i ngẽma yatü i yayauxgüxü̃? —ngĩgürügü. Rü Pedru ngĩxü̃ nangãxü̃, rü ñanagürü: —Tama nixĩ —ñanagürü. 18Rü yéma ĩã̱xtüwa rü ãẽ̱xgacüarü duü̃xü̃gü rü purichíagü rü nanaxügü ga wüxi ga üxü, yerü nagáuane. Rü guma üxüxetüarü ngaicamagu nachigü, rü yéma nügü ninaĩxü̃gü. Rü Pedru rü ta yéma nügü nanaĩxü̃ naxẽtüwa ga guma üxü. 19Rü yema paigüarü ãẽ̱xgacü rü inanaxügü ga Ngechuchuna na nac̱axü̃, rü ñanagürü: —¿Ṯacü nixĩ ga duü̃xü̃güxü̃ namaã cungúexẽẽxü̃? ¿Rü texégü tixĩ ya yíxema curü ngúexü̃gü? —ñanagürü. 20Rü Ngechuchu ñanagürü nüxü̃: —Choma rü guxü̃ ga duü̃xü̃güpe̱xewa nüxü̃ chixu ga chorü ore. Rü ngutaque̱xepataü̃güwa rü tupauca ya taxü̃newa i ngextá guxü̃ma i Yudíugü íngutaque̱xegüxü̃wa chanangúexẽẽ ga duü̃xü̃gü. Rü yemaãcü taxuü̃ma ichicu̱x ga chorü ore. 21—¿Rü tü̱xcüü̃ i choxna cuc̱axü̃ i ñu̱xmax? Ẽcü, ¡nüxna naca i ngẽma duü̃xü̃gü ga nüxü̃ ĩnüẽxü̃ ga chorü ore! Rü nümagü tá cumaã nüxü̃ nixugüe ga ṯacüchigaxü̃ namaã na chixuxü̃. Erü nümagü rü nüxü̃ nacua̱xgü i guxü̃ma ga ṯacü ga namaã nüxü̃ chixuxü̃ —ñanagürü. 22Rü yexguma Ngechuchu yema ñaxgu, rü wüxi ga tupauca ga taxü̃neãrü purichía ga naxü̃tagu chixü̃, rü Ngechuchuchiwegu nidagü. Rü ñanagürü Ngechuchuxü̃: —¿Tü̱xcüü̃ ngẽmaãcü cunangãxü̃ ya daa paigüarü ãẽ̱xgacü? —ñanagürü. 23Rü Ngechuchu nanangãxü̃ rü ñanagürü: —Rü ngẽxguma ṯacü rü chixexü̃xü̃ chixuxgu, ¡rü nüxü̃ ixu na ñuxãcü chixri na chidexaxü̃! Natürü ega chorü ore rü aixcüma yixĩgu, rü ¿tü̱xcüü̃ i choxü̃ quidagüxü̃ i ñu̱xmax? —ñanagürü. 24Rü yexguma ga Aná rü Ngechuchuxü̃ yanáĩãcüma paigüarü ãẽ̱xgacü ga Caipáxü̃tawa nanamu. 25Rü yoxni ga Pedru rü üxüarü ngaicamagu nachiecha, rü yéma nügü nanaĩxü̃ãma. Rü yema yéma yexmagüxü̃ rü nüxna nacagüe, rü ñanagürügü: —¿Tama e̱xna cuma rü ta norü ngúexü̃ quiĩxü̃ i ngẽma yatü i yayauxgüxü̃? —ñanagürügü. Natürü ga Pedru rü tama nügü nixu, rü ñanagürü: —Tama nixĩ —ñanagürü. 26Rü yéma nayexma ga wüxi ga paigüarü ãẽ̱xgacüarü duü̃xü̃. Rü yema rü Pedru ídaechinüxü̃tanüxü̃ nixĩ. Rü Pedruna naca, rü ñanagürü: —¿Tama e̱xna cuma yiĩxü̃ ga nanetünecüwa Ngechuchumaã cuxü̃ chadauxü̃? —ñanagürü. 27Rü Pedru rü wenama tama nügü nixu. Rü yexgumatama nica ga ota. 28Rü yexguma Ngechuchumaã nüxü̃ nachauegu ga nüxna na nacagüxü̃, rü Caipápatawa ínanagaxüchigü rü Yudéaaneãrü ãẽ̱xgacü ga Dumacü̱̃ã̱xpatawa nanagagü. Natürü marü ningóonechaü̃ ga yexguma rü yemaca̱x ga yema Yudíugü rü tama guma ãẽ̱xgacüpatagu nachocu, yerü norü mugü nüxü̃ nixu rü taxü̃ ga pecadu nixĩ na wüxi ga Dumacü̱̃ã̱xpatagu na nachocuxü̃ ga yema ngunexü̃gu. Rü yemaãcü tama Tupanape̱xewa nügü nixüxaarü maxü̃ã̱xẽẽgüchaü̃, yerü yexguma nügü yaxüxaarü maxü̃ã̱xẽẽgügu, rü taxucürüwa nanangõ̱xgü ga õna ga Üpetüchigaarü petaca̱x namexẽẽxü̃. 29Rü yemaca̱x ga guma ãẽ̱xgacü ga Dumacü̱̃ã̱x ga Piratu rü napatawa ínaxũxũ ga duü̃xü̃gümaã na yadexaxü̃ca̱x. Rü ñanagürü nüxü̃: —¿Ṯacüca̱x ípenaxuaxü̃ ya daa yatü? —ñanagürü. 30Rü nümagü rü Piratuxü̃ nangãxü̃gü, rü ñanagürügü: —Ngẽxguma chi tama wüxi i taxü̃ i chixexü̃ naxü̱xgu, rü tãũ chima cuxü̃tawa tanaga —ñanagürügü. 31Rü yexguma ga Piratu rü ñanagürü nüxü̃: —¡Ẽcü perü ãẽ̱xgacügüxü̃tawa penaga, rü perü mugü pemaã nüxü̃ ixuxü̃ãcüma penapoxcux! —ñanagürü. Natürü ga yema Yudíugü rü Piratuxü̃ nangãxü̃gü, rü ñanagürügü: —Natürü pema i Dumacü̱̃ã̱xgü rü marü toxna penachu̱xu na texéxü̃ tima̱xgüxü̃ tümaãrü chixexü̃ca̱x —ñanagürügü. 32Rü yemaãcü ningu ga yema ore ga Ngechuchu ü̃paacü nüxü̃ ixuxü̃ ga ñuxãcü tá na nayuxü̃. 33Rü Piratu rü wenaxãrü napatagu naxücu, rü Ngechuchuca̱x nangema. Rü nüxna naca, rü ñanagürü: —¿Cuma yiĩxü̃ i Yudíugüarü Ãẽ̱xgacü quiĩxü̃? —ñanagürü. 34Rü Ngechuchu ñanagürü nüxü̃: —¿Cuechamatama i nagu curüxĩnüxü̃ na ngẽmaãcü choxna cuc̱axü̃, rü e̱xna togü marü cumaã nüxü̃ nixu na ngẽmaãcü choxna cuc̱axü̃ca̱x? —ñanagürü. 35Rü Piratu Ngechuchuxü̃ nangãxü̃, rü ñanagürü: —¿E̱xna cuma nagu curüxĩnügu rü Yudíu chiĩxü̃? Rü ngẽma cuchiü̃ãnecü̱̃ã̱xgü rü paigüarü ãẽ̱xgacügütama nixĩ i chauxü̃tawa cuxü̃ gagüxü̃. ¿E̱xna ṯacü rü chixexü̃ cuxü? —ñanagürü. 36Rü yexguma ga Ngechuchu rü nanangãxü̃, rü ñanagürü: —Choma rü tama ñoma i naãnewa ãẽ̱xgacü chixĩ. Rü ngẽxguma ñoma i naãnewa ãẽ̱xgacü chixĩgu, rü chorü duü̃xü̃gü rü chi Yudíugüarü ãẽ̱xgacügümaã nügü nadai rü tãũ chima choxü̃ niyauxgü i ngẽxguma. Natürü tama ñoma i naãnewa ãẽ̱xgacü chixĩ —ñanagürü. 37Rü yexguma ga Piratu rü ñanagürü nüxü̃: —¿E̱xna to i nachiü̃ãneãrü ãẽ̱xgacü quixĩ i cumax? —ñanagürü. Rü Ngechuchu nanangãxü̃ rü ñanagürü: —Cumatama marü nüxü̃ quixu na ãẽ̱xgacü chiĩxü̃. Rü yemaca̱x ga choma rü chabu rü ñoma ga naãnewa chaxũ na duü̃xü̃gümaã nüxü̃ chayarüxuxü̃ca̱x i ore i aixcüma ixĩxü̃. Rü guxãma ya texé ya nüxü̃ cuáxchaü̃xẽ i ngẽma ore i aixcüma ixĩxü̃, rü choxü̃́ itarüxĩnüẽ i ngẽma ore i nüxü̃ chixuxü̃ —ñanagürü. 38Rü Piratu rü ñanagürü nüxü̃: —¿Ṯacü nixĩ i ngẽma ore i aixcüma ixĩxü̃? —ñanagürü. Rü yemaãcü Ngechuchuna nacaxguwena ga Piratu, rü wenaxãrü Yudíugümaã nayarüdexa. Rü ñanagürü nüxü̃: —Taxuü̃ma i chixexü̃xü̃ nawa chadau i ñaã yatü. ¿Rü tü̱xcüü̃ chi inapoxcuxü̃? 39—Natürü guxü̃guma ega Üpetüchigaarü petawa nanguxgu, rü pecüma nixĩ na choxna naxca̱x na pec̱axü̃ na íchananguxuchixẽẽxü̃ca̱x i wüxi i duü̃xü̃ i poxcuxü̃. ¿Rü penaxwa̱xexü̃ na pexca̱x íchananguxuchixẽẽxü̃ i ñaã perü ãẽ̱xgacü, Pa Yudíugüx? —ñanagürü. 40Rü yexguma ga guxü̃ma ga yema duü̃xü̃gü, rü tagaãcü aita naxüe, rü ñanagürügü: —Tama tanaxwa̱xe na cuya-ngéxü̃ i ngẽma yatü. Rü Barabá waxi nixĩ i tanaxwa̱xexü̃ na cuyangéxü̃ —ñanagürügü. Rü yema Barabá rü wüxi ga máẽtaxü̃ nixĩ.
Copyright
Learn More


text:
Fossano
Fossano (en piemontés: Fossan) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Cuneo.
El g'ha 24 755 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 130,7 km² e 'na densità de popolasiù de 189 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Bene Vagienna, Centallo, Cervere, Genola, Montanera, Salmour, Sant'Albano Stura, Savigliano, Trinità e Villafalletto.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Montemezz
Montemezz (nom ufizial in italian: Montemezzo) a l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l gh'ha ona popolazion 243 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 9,1 km² e ona densità de 27 ab./km².
El paes el confina con la Provincia de Sondri (comun de Samolach).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Montemezz l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Otelfingen
Otelfingen a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Dielsdorf, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.23 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 2 616 abitant.
El cumün de Otelfingen al se tröva a una altitüden de 440 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Boppelsen, Buchs, Dänikon, Hüttikon, Niederweningen, Schleinikon, Wettingen (AG), Würenlos (AG). La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Otelfingen l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1044 col nom de Otilingun [1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]


text:
Nasino
Nasino (en lìgure: Naxin) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Savona.
El g'ha 'na popolasiù de 215 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 21,6 km² e 'na densità de popolasiù de 10 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Alto (CN), Aquila di Arroscia (IM), Castelbianco, Erli, Garessio (CN), Onzo, Ormea (CN), Ranzo (IM).
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Nasino l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Biarritz
Biarritz (Biàrritz in gascun, aragunes e catalan; Miarritze in basch; Biarriz in spagnö) a l'è una cità francesa e basca in del dipartiment Pyrénées-Atlantiques (regiun Aquitania), arent al cunfin cun la Spagna.
Al gh'ha pressapoch 30.000 abitant.
Cuntegnüü
Turism[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Biarritz a l'è in sü la costa atlantiga e l'è vüna di lucalità eurupei püssee rinumaa per andà cunt el surf.
Sport[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sport püssee pupular a Biarritz a l'è 'l rugby.
La squadra del sit, el Biarritz Olympique Pays Basque o BOPB, a l'ha vingiüü 5 völt el campiunà frances (l'ültima in del 2006).
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sindich a l'è el Didier Borotra (del 2001).
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Biarritz a l'è gemelaa cun:


text:
Erba (CO)
Erba (inscì anca in Italian; Herba in Latin) a l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l cunta 16 415 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 18,1 km² e 'na densità de 907 ab./km².
El se troeuva ai pè di Prealp Lombard, a l'inizi de la Valassina, arent ai lagh de Alseri e Pusiann. Giamò important center turistich in del XIX e situaa in d'ona zòna abitada sin del temp di Celta e di Roman, el comun de incoeu l'è nassuu in del 1926 de la fusion de sett vegg comun.
In del territòri comunal gh'hinn des frazion.
El paes l'è gemellaa cont i cittaa de Fellbach (Germania), Tain-l'Hermitage (Francia), Tournon-sur-Rhône (Francia) e Cortal (Italia, Provincia de Catanzar). In di ultim temp, Erba l'è divegnuda famosa per vess staa el loeugh de l'omicidi de quatter persònn (la Strage de Erba, 11 december 2006).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Erba (CO) l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Paes ingemellaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Erlenbach (ZH)
Mudel:For Cuurdinàde: 47°18′N 8°35′E
Erlenbach a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Meilen, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 2.97 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 5 265 abitant.
El cumün de Erlenbach al se tröva a una altitüden de 412 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Herrliberg, Küsnacht, Thalwil. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Erlenbach l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 981 col nom de Liber Heremi ma questa identificazion l'è discutibel. Intra 'l 1173 e 'l 1190 l'eva staa menziunaa col nom de Erlibach.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]


text:
Camerun
El Camerun (Cameroun in frances; Cameroon in ingles; Kamerun in tudesch) a l'è un paes de l'Africa ucidentala.
A l'è tacaa a la Nigeria, al Ciad, a la Repüblica Centrafricana, al Gabon, a la Guinea Equaturiala e al Congo e 'l'a bagna l'Ucean Atlantich (Gulf de Guinea).
La capital a l'è Yaoundé.
Al gh'ha una süperfiss de 475.442 km² e una pupulaziun de pressapoch 18 miliun d'abitant. In camerun se parlen pressapoch 260 lenguv.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Camerun a l'è staa un pussediment de la Germania del 1884 al 1919, quand che l'è staa spartii intra la Francia e'l Regn Ünii.
El Camerun frances l'ha utegnüü l'indipendenza in del 1960, el Camerun ingles in del 1961 e hann furmaa un stat federal.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Cameron (nom ufizial: République du Cameroun / Republic of Cameroon) a l'è una repüblica.
El president a l'è el Paul Biya (del 1982).
El prim minister a l'è el Philémon Yang (del 2009).


text:
Estelada
L’Estelada l’è la bandéra indipendentista de la Catalùgna e de töcc i Paìs Català e l’è ‘l sìmbol de la òia di català de ès indipendèncc. Ol nòm Estelàda in lèngua catalàna ‘l völ dì stelàda, con la stèla e gh’è de sotaintènt Senyera.
De fàto la Estelàda, isé come me la cognòs al dé de ‘ncö, l’è öna Senyera, la bandéra üficiàla de la Catalùgna, che de la bànda de l’àsta la gh’à dizegnàt ü triàngol e ‘n del triàngol gh’è dét öna stèla. S’pènsa che la sìes nasìda in del 1908, ma al prensépe l’éra diferènta da chèla del dé de ‘ncö, de fàti la gh’éra ü rómbo blö in del mès e dét in del rómbo öna stèla. La sarès stàcia pensàda dal Vincenç Albert Ballester, ativìsta del partìt Unión Catalanista, che l’à ciapàt ezèmpe da la bandéra de Cuba e de Puerto Rico. De fati dòpo ès istàcc a Cuba l’éra restàt impresiunàt dal comportamét di cubàni che i combatìa cóntra l’Impér Spagnöl.
L’Estelada dovràda al dé de ‘ncö l’è nasìda in del 1918 e ‘l triàngol l’è blö e ‘l regórda ‘l ciél e dé dét gh’è öna stèla biànca che la regórda la òia di català de pödì decidì del sò fütür e chèsta bandéra l’è ciamàda Estelada blava, cioè Estelada blö.
In del 1972 l’è nasìda öna ótra Estalada che la gh’à la stèla rósa e ‘l triàngol zàlt, che l’è ciamàda Estelada vermella, cioè Estelada rósa o ach Estelada groga, cioè Estelada zàlda e l’è dovràda suradetöt da chi de mansìna.


text:
Sant Antogn abaa
El Sant Antogn u Sant Antogn del Purscel, cugnussüü anca cunt un'oltra fila de nomm (el Grand, d' Egitt, del Foeugh, del Desert, l' eremita) l'è nassüü a Qumans 'dree al 251 e l'è mort indel desert de la Tebaid el 17 de ginee del 357. L'è staa un eremita egizzian, cunsideraa cumè 'l fundadur del muneghesim cristian e 'l primm di priur.
Grazzi a lüü s'hinn furmaa in pianta stabil ruscèt de munegh che, sot a la guida de un pader spiritüal, hann cunsacraa la sò vita de lur al servizzi del Dia.
La vita del Sant' Antogn l' è stada tramandada del sò scular Atanasi de Alessandria. Vee regurdaa in del tacuin di sancc da la Gesa catolega e de chela lüterana el 17 de ginee, ma la Gesa copta ghe fà memoria el 31, de ginee, che per lur l'è el 22 del mes de Tüba.
Cuntegnüü
La vita[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La vita del sant Antogn l' è cugnussüda per merit de la Vita Antoni, vegnüda fö indel 357, ad övra de l'Atanasi, vescuv de Alesandria che l'eva incuntraa l'Antogn e de lüü l' è staa vütaa a cumbat l'arianesim. L'è stada vultada in tanci lenguv e l' è deventada pupulara tant in Urient cumè in Ucident e la gh'ha daa un bel rüzzun ai vucaziun per la vita del munegh.
Indela Vita Anton féss impurtanta l'è la lota del sant cuntra i tentazziun del diaul. Un bel riferiment a la vita del Sant Antogn l'è denter in de la Vita sancti Paulii primi eremitae scrivüda del San Girolem 'dree al 375, indue se parla de l'incunter indel desert de la Tebaid tra el Sant' Antogn e 'l Paul de Tebe, püssee vegg. El racunt di raport tra i düü eremiti (cun la storia del sgurbat che le ghe porta la micheta per pacià, fintant che l' Antogn l'ha metüü via el Paul) l'è staa trà a man amò inde l'etaa de mezz, prima fra töcc la Legenda Aurea del Jacopo de Varagine.
L'Antogn l'è nassüü a Coma (in Egit) dree al 251, bagai de paisan cristian che gh'even mia i pè fregg. I sò resgiur hin crapaa fö che lüü el el gh'eva gnamò vint ann; desuramaross gh'eva una surela püssee piscinina de stagh adree, ma l'ha sentüü la vucaziun de viv confurma al [Vangel] "S' te vöret vess perfet và a vend chel che te gh'eet e daghel a i puaret" (Mt, 19-21). Iscé gh'ha daa töcc i sò danee a i puaret, l'ha menaa la surela in d'un cunvent de munegh femen e pö dopu l'ha faa cumpagn di olter eremiti e l'è naa a viv deperlüü in preghiera, puertà e castità in del desert inturnavia a la sò zitaa.
El dis iscé che gh'ha 'vüü una visiun indue un eremita cumè lüü l'impiendiva la giurnada cunt el pregà e cunt l'intrisià una corda. Iscé l'ha capii che 'l le gh'eva mia dumà de pregà ma anca de laurà per pudè pacià e fà la carità. In di prim agn de chesta vita l'è staa turmentaa de tentaziun fess fort e gh'ha 'vüü 'l dübi in söl valur de la sulitüdin, ma i sò soci gh'hann faa forza per nà inanz e gh'hann cunsejaa de destacàss püssee amò del mund. Alura, vestii sö de strasc, s'è 'l saraa de dent in d'una tumba scavada indela corna arent a Coma: chechisé el diaul gh'i ha sunaa de santa resun de manera che quij che ghe purtaven de mangià l'hann truaa cunsciaa 'me 'n stüin, l'hann purtaa in de la gesa del paes indue el le s' è riprendüü.
Dopu, l'Antogn l'è naa in de la regiun del Mar Ross söl munt Pispir, indue gh'eva una furtezza rumana derucada, cunt una surgent d' aqua. L' heva el 285 e ché l è restaa per 20 agn, cunt el mangià domà el pan che ghe mandaven gió un para de volt a l'ann per pürificàss del töt, anca se 'l diaul ghe dava mia requi.
Cunt el passà del temp semper püssee gent l'ha vurüü fass arent a lüü e i hann traa gió i mür per fal vegné fö del sò nascundili. Alura l'Antogn l'ha inviaa a guaré i malaa e a fà l'esurcista.
I sò scular s' hinn spartii fö in düü rosc: vün a urient chèl otro a ucident del fiöm Nilu. 'Sti Pader del desert i viveven in di grott ma semper sott a la direziun de un eremita püssee vegg e con l'Antogn cumè guida spirituala.
L'Antogn l'ha cuntribüii a spantegà in gir l'ancoretismu cuntrapost al cenubitismu.
Anca l'Ilariun in del 307 l' è nda a truà l'Antogn per ciamàgh di cünt per fundà el primm cunvent cristian a Gaza, in Palestina. Indel 311 la gh'è stada la persecüziun de l' imperadur Massimen Daia, iscé l'Antogn l'è turnaa a Alessandria per stàgh adree ai cristian perseguitaa. Lüü, gh'hann faa negot, ma ol sò amis Atanasi gh' haa scrivüü a l'imperadur Custantin I per interced in di sò cunfrunt. Balcaa el pericul s' è tegnüü in cuntat cunt l'Atanasi per cuntrastà l'Arianesim, ma 'l le s'è ritiraa a passà i sò ültem dé indel desert de la Tebaid per pregà e cultivà ol sò urtisel. L' è mort a 106 agn el 17 de Ginée del 357 e i sò scular l' hann sutraa in d' un lögh segret.
La devuzziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Indel 561 i reliqui hinn staa trasferii a Alesandria d' Egitt, indela Gesa de san Giuann. Dré al 635 quand ch' hinn rüaa i müsülman hinn sta purtaa a Costantinopul. 'Dré al 1.000 el nobil franzes Jocelin de Chateau Neuf gh ' i haa ' vüü de regal de l' imperadur e i haa purtaa in Franza indel Delfinaa e indel 1.070 el Guigues de Didier gh' haa faa fà sö indel vilacc de La Motte apröv a Vienne üna gesa induee hinn staa trasladi. Per la prima olta indela storia, indel Ginee del 2.006, in ucasiun del gibilee antunian, i reliqui del Sant' Antogn del Purscel hann lassaa la zitaa de Arles e hinn staa faa girà un poo per tüta l' Italia meridiunala.
Art sacra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In di sacher rapresentaziun el sant' Antogn el le vé rafigüraa de spess cunt vün o piö de 'sti simbui: Crus a T (tau) squas semper russa, in sö la vesta o in scimma al bastun;
Bastun, se l' è vestii sö de munegh, de spess cunt una campanela
Pastural, se l' è vestii sös de priur, de spess cunt una campanela
Mitria, se representaa in cunvent, in crapa, a i pee o tegnüda sö de angei
Campanej, in man o ligaa là al bastun
Liber de la Sacra Scritüra, in man, de solit avert, dent per dent a i pee o tegnüü de angei
Fögh, in söl liber o a i pee
Purscel, a i pee, de spess insema a alter animai, cumè el scin
Serpeent, schisciaa cunt i pee
Curuna del rusari, in man o che la dunda gió del bastun
Aquila, a i pee
Patrunaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Sant Antogn l' è staa sübet invucaa in Ucideent cumè prutetur de cervelee e fundeghee, paesan e alevadur e cumè prutetur di animai de cà. L' è cunsideraa un bun guaridur in cas de descasciaa i malatei püssee bröt.
I animai de cà[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sant' Antogn l' è cunsideraa anca el prutetur di animai dumestegh, tant che de spess l' è rafigüraa cunt un purscel arent. El 17 de Ginee la gesa la benedes bestiam e stall. La tradizziun la ne vé del fatt che l' urden di Antunian gh ' heva 'vüü el permess de alevà i pursei in di lögh abitaa perchè el sò grass de lur le vegniva duperaa per cürà i malaa del fögh de sant' Antogn. I purscei i eren mantegnüü del cumün e naven in gir liber per el paes cunt una campanela al coll.
El fögh de Sant' Antogn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Töcc quij che gh' hann a che fà cunt el fögh vegnen metüü sott a la proteziun de Sant Antogn, perchè legenda vör che el sant medemm l' indess adritüra a l' inferna per cuntendegh al diaul i anim di pecadur.
Sichè, tra la gent che la cureva a cercagh grazzi e salöt, tanci i gh'even el maa di ardent, mej cugnussüü cumè fögh de sant' Antogn, che le curispund a dò malatei: l' ergotismu, pruvucaa de 'n fung parasita de la gremegna, e l' erpes zoster, pruvucaa del virüs varicèla – zoster ( o VZV, che 'l te taca quand che se sbassen i difes imünitari per via de l' etaa o de olter malatei). Töcc e düü salten fö cunt di iritazziun de la pell o vessighett e düren una quaj semana. L' aqua di vessigh l' è cuntagiusa. Una olta passaa l' erpes l' infiamazziun di gnerv l' è fastidiusa e el dulur pö ndà inanz anca per un an. I medesen antivirai ghe fann pocch o negot.
El paccià de Sant' Antogn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Valmadrera ( o vall di béss o di crapun) che el dè de Sant' Antogn l' è la festa patrunala, gh' è l' üsanza de paregià i “uregiatt”; turtei impiendüü de carna e tajaa fö cunt un bücer a furma de grossa uregia, giüsto cünt. Impunemanch in Valsasna se prepara el “scapinasc”, turtel del saur dulzasc e a furma de scarpa.
Pruerbi e filastroch sura Sant Antogn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sant Antoni de la barba bianca, fam truà quel che 'l me manca; Sant Antoni del Purscel, fam truà propi quel.
- Sant Antoni de la barba grisa, fam truà quel che gh'hoo miga.
- Sant Antoni de la barba grisa, met sü la maja sota la camisa.
- Sant Antoni de la barba bianca, i è rar i agn che manca.
- Natal el pass d'un gal, Pasqueta un'ureta, Sant Antoni un'ura bona.
- A Sant Antoni un'ura bona, el fa fregg e nu 'l cujona.
- Sant Antoni paduan, salva nüalter e 'l nost bes'ciam del fögh, di luf, di can e di mal cristian.
- Sant Antoni de la barba bianca, u che 'l fioca u poch el manca.
- Dopu Sant Antoni, tücc i dì i è del demoni.
- A Sant Antoni abat, el salta föra tücc i mat.
- Sant Agnesa e Sant Antoni i è mercantun de nev.
- Sant Andrea l'è un gran ladrun, Sant Antoni l'è un bun padrun.


text:
Cavaliri
Cavaliri o Cavalin (nom ufizial in italian: Cavalij in Piemuntes; Cavallirio in Italian) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de 1 317 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 8,1 km² e ona densità de popolaziun de 163 ab./km².
El paes el se tröva a la mancina del fiüm Sesia, a 34 km da Nuvara. L'è tacaa ai cumün de Boca, Cürésc, Funtanei, Praa e Rumagnän.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 1827 l'è staa truvaa un frament de una lapid de l'epuca rumana, e un quaj temp dopu l'è stada truvada una quas intrega. Quela roba chì la fà pensa che Cavaliri la sia abitada giamò ai temp di Ruman.
Dopu vess stada in del Cuntad de Pumbia, l'è stada dunada cunt un diploma da l'imperadur Curad el Salich al vescuv de Nuvara (1028).
In del 1152 un diploma del Federich Barbarussa l'ha cunfermaa la sua partegnenza ai Signur de Castel. Finida sota el dumini milanes, in del 1402 l'è staa dal Gian Galeaz Viscunt al Francesch Barbavara, pö l'è passada ai Guarch. Tra 'l 1471 e 'l 1536 l'è staa un feud de Rumagnan, menter a partì del 1583 l'è stada una parochia.
L'è ducümentaa el fat che la sia stada sachegiada dal 24 lüj al 4 agust del 1655 dai suldaa piemuntes, e pö anmò in del 1658 da quij del düca de Modena, leaa di Frances.
Sota l'età napuleonica, Cavaliri la s'è truvada in del dipartiment de l'Agogna.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Cavaliri l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Bernex (GE)
Bernex a l'è un cumün svizzer del Canton Ginevra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 12.98 km² e in del Lüi 2013 al gh'eva una popolazion de 9835 abitant.
El cumün de Bernex al se tröva a una altitüden de 380 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Aire-la-Ville, Cartigny, Confignon, Laconnex, Onex, Perly-Certoux, Satigny, Soral, Vernier. La popolaziun l'è in magioranza de lengua francesa.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Bernex in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Loëx in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Rolf Lyssy
- Gievgia, 25.2.2016, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 25.2.2016, 8:40, RTR
Dad el vegn il film svizzer che ha gì il pli grond success en ils kinos ils davos 50 onns. E quei reschissur dastga oz festivar ses 80avel annieversari - Rolf Lyssy.
Ses pli grond success ha il film «Die Schweizermacher» da l'onn 1978 gì. Bunamain in milliun persunas han guardà il film en ils kinos. Negin auter film svizzer ha gì in tal success dapi chins ha cumenzà a documentar las entradas. In success enorm che Lyssy ha dentant mai pli cuntanschì cun autras producziuns.
L'onn 1998, 20 onns suenter ses success cun «Ddie Schweizermacher» è Lyssy lu curda en ina greva depressiun. Gea, el ha schizunt vulì prender la vita. Ma el è lura per fortuna puspè vegnì or da la depressiun.


text:
La casa dalle finestre che ridono
La casa dalle finestre che ridono (La cà da 'l fnèstri ch'i rìdan) 'l è 'n film ad scarésa dal 1976 ad Pupi Avati ch'l à vins a 'l prèmi dla crìtica a 'l Festival du Film Fantastique ad Parì dal 1979.
Al film 'l è stâ girâ in dla campàggna emigliàna dal Fraréś e dal Bulgnéś, preciśamènt a Cmâc' (in sal Po) e a Mnêrbi. La cà da 'l fnèstri ch'i rìdan la s catàva a Malalbêrg ma adèsa la n gh'è piò.
Sunt
Stefano (Lino Capolicchio), un śóvan ristrauradōr, al ciàpa 'l incàrag da 'n nâṅ pîṅ ad bèsi, al sìndic Solmi (Bob Tonelli) 'd un paiśèṅ dal Fraréś, ad mét'r a pòst al dipìnt ad San Sebastiàṅ ch'al s cata in sal mur dla céśa, fat da 'n pitōr naïf méś mat (Buono Legnani) ch'al s éra masâ quarànt'an prima. Chi lò 'l éra arcgnusû p'r èsar al "pitōr di angunìi" par via dal sò ciòld fis ad tōr śò la gint in sal punt ad murìr.
Stefano al taca a lauràr cun un prevòstar sèg (Eugene Walter) ch'al gh dà na maṅ. Durànt i lavōr al gh telèfuna al sò amìg Antonio Mazza (Giulio Pizzirani) ch'al gh diś ch'l à capî incòsa, ch'al sà di quèi spavintóś a prupòśit dna cà vècia ciamàda „la cà da 'l fnèstri ch'i rìdan“. Ma al n fà briśa in tèmp a cuntàr-ag tut parchè a sucéd ch'al s buta śò par na fnèstra, 'l è quél ch'al diś al sìndic. Al ristrauradōr al créd invéci ch'a sia stâ qualchidòṅ àtar a dar-'g un cuć. Inóltar al vèṅ a savér ch'al pitōr al vivìva insém a 'l sò dū surèli, andànd-ag anc a lèt. In cal méntar un tisi al gh telèfuna dgénd-ag al śluntanàr-as subìt da là o pèś par lò.


text:
Mont-Noble
Mont-Noble a l'è un cumün svizzer del distret de Hérens. in del Canton Vales. Al gh’ha pressapoch 911 abitant e una süperfiss de 43.0 km², e al se tröva a una altitüden de 1286 meter sura al livel del mar.
Cunt el referendum popolar del 24 de Fevree del 2008, i citadin dei cumün de Nax, Vernamiège e Mase han acetaa la fusion per furmà un cumün növ ciamaa Mont-Noble. La decision l'è vegnüda ufizial al prim de ginee del 2011, data che la segna inscì l'istituzion de quest cumün[1].
El cumün de Mont-Noble a l'è tacaa ai cumün de Grône, Anniviers, Saint-Martin, Sion e Vex.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Amtliches Gemeindeverzeichnis der Schweiz published by the Swiss Federal Statistical Office (Todesch) accessed 19 July 2011


text:
Essi vivono
Essi vivono (Chi lōr i vìvan) 'l è 'n film fantàstic dal 1988 ad John Carpenter, trat da 'n racònt dal 1963 ad Ray Nelson da 'l tìtul Eight O'Clock in the Morning.
Custâ tri migliòṅ ad dòlar a 'l incìrca, al film al 'n à pò purtâ a cà da piò ad trédas.
Sunt
John Nada (Roddy Piper) al spatìna da Denver a Los Angeles par pascàr da lavuràr. I gh śibìs'n un pòst ad muradōr e lò 'l al tōś vluntéra. Al cata anc un pòst da durmìr in un camp ad baràchi luntàṅ da la sità ma sōl par pôc tèmp parchè pò la pulisìa la pòrta via incòsa faghénd śgumbràr la gint ch'la vivìva lè.
John al s in và e al cata par strada un scatlòṅ pîṅ 'd uciài da sōl. Quànd al s in mét un para par pruvàr-i al taca a védar di quèi in biànc e négar dal tut difarènt da 'l mónd ad tut i dè: in di cartlòṅ publisitàri e a la televiśiòṅ al lèś di mesàǵ subliminài cuma “Ubidìs”, “Śpòśa-'t e fà di fiōi”, “Qvést chè 'l è 'l tò Dio”, “Dòrum pur”, “Guàrda la televiśiòṅ”, “Minga dmandàr gnint a i tò cap”, “Spénd”, “Fà cumpàgn a chi àtar”, “Minga pinsàr cun la tò tèsta”, e àtar quèi dal gènar. Al véd anc ch'in gir a gh'è dimóndi gint cun dal faci da scarésa: i èṅ di alièn ch'i aṅ mis sóta al gèn'r umàṅ faghénd-ag far tut qvél ch'i vōlan lōr. Sōl chi al gh'à chi uciài lè adòs al pōl védar quél ch'l è drē a sucédar dabòṅ.
Cun 'l ajùt ad Frank (Keith David), 'n uperàj ad culōr cgnusû in dal cantēr, e 'd na dóna pîna ad mistēr, l’Holly Thompson (Meg Foster), chi lò al próa a far quèl par daśdàr la gint e par paràr via gl'aglièṅ.


text:
Trogen (AR)
Trogen a l'è un cumün svizzer del Canton Apenzel de Föra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 10.01 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1687 abitant.
El cumün de Trogen al se tröva a una altitüden de 903 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Altstätten (SG), Bühler, Gais, Oberegg (AI), Rehetobel, Speicher, Wald.
L'è séde de l'autorità giüdisiaria del Canton.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Erur in de la funzion Cite: Marcatore
non valido; non è stato indicato alcun testo per il marcatore
AR
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official Page (Todesch)
- Media relaa a Trogen (AR) al Wikimedia Commons
- Pestalozzi Children Foundation


text:
Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu
Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu a l'è el nomm in dela lengua maori de 'na culina volta 350 metri s.l.m. sü l'Isula del nord in dela Növa Zelanda.
Quell nomm chì a l'è longh 85 letri e a l'è el püsee longh del mund scrivüü in abecee latin, tantu che l'è staa metüü dent anca in del libru Guiness di recurd.
Per cumuditaa però solitament el vee abreviaa in Taumata di gent del post.


text:
Katowice
Katowice (parnúnzia: [katɔ'vʲitsɛ] (Cech: Katovice, Tudeesch: Kattowitz; Slesian: Katowicy) l'è la décima citaa plüü granda da Pulònia, inscí cuma la capitala da la resgjun da Silèsia, al süüt da la Pulònia, a la vora di valdej Kłodnica e Rawa. Chesta citaa-chí l'è vün di principaj céntar indüstriaal da Pulònia, e la citaa la plüü impurtaant da la Zona indüstriala da la Alta Silèsia, una megalòpoli da 3.487.000 abitaant (2001).
Cuntegnüü
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'àrea intuurn a Katowice, l'Olta Silésia, a l'è stada abitada da Silesiaan ètnich finn daj primm sécuj. L'è stada da prima guvernada da la dinastía Pulunesa di Piaast finn a l'estinziun, burlaant dopu int i dumini di Asbüürgh. La citaa medésima l'è stada fundada íntal sécul 19, una períuda in la quaal l'àrea l'era sota al dumini Prüssian, e Katowice l'a gagnaa ul status da citaa íntal 1865. Abitada principalmeent da Tudeesch, Silesian, Gjüiif e Pulunees, Katowice l'è deventada paart da la Secunda Repüblica Pulunesa grazzia aj Powstania śląskie (videe anca, in Inglees: Silesian Uprisings), intra 1918 e 1921. L'àrea l'è stada dividüda da una cumussiun alliada, lassaant Kattowitz dal custaa Pulunees, cunt una autunumía impurtaant. La citaa l'a fiurii grazzia a un laarg depòsit da mineraal int i muntaagn vesinn. Una esensiva cressüda da la citaa la dependeva sü l'estrazziun dal carbun e i indüstrii da l'azzaal, scumenzaant düraant la revulüzziun indüstriala. Da receent, grazzia a di refuurm ecunòmich, a gh'è staa un despiazzameent da l'indüstria pesaant veers ul setuur terziari. Intra 1953-1956 Katowicw l'è stada reanuminada Stalinogród daj Cumüniist Pulunees. Un bell puu da dagn eculògich i-è staa faa düraant ul guveern cumünista, però di cambi receent aj regulameent, prucedüür e pulítich i-a faa turná indree la plüpaart di dagn.
Distrecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cültüra e ozzi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Teatru[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Teatre de Silèsia (Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego)
- Teatru Ateneum (Teatr Ateneum)
- Teatru Korez (Teatr Korez)
- Teatru Cogitatur (Teatr Cogitatur)
- Teatru-cínema Rialto (Kinoteatr Rialto)
Müsica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Filarmònica de Silèsia (Filharmonia Śląska)
- Estrada Śląska
- Scena GuGalander
- Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia
Cínema[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- IMAX
- Cinema City - Punkt rozrywki 44
- Cinema City - Silesia City Center
- Centru de Cinema Helios (Centrum Filmowe Helios)
- Cínema Cosmos (Kino Kosmos)
- Cínema Światowid (Kino Światowid)
- Teatru-Cinema Rialto (Kinoteatr Rialto)
Müsee[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Müseu of Silesia (Muzeum Śląskie)
- Müseu d'història Katowice (Muzeum Historii Katowic)
- Müseu Archidiecezjalne
- Müseu Misyjne OO. Franciszkanów
- Müseu Biograficzne P. Stellera
- Müseu Prawa i Prawników Polskich
- Müseu Najmniejszych Książek Świata Zygmunta Szkocnego
- Izba Śląska
- Centrum Scenografii Polskiej
- Śląskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego
Media da cumünicazziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- TVP 3 Katowice
- TVN24 - department Katowice (TVN24 - oddział Katowice)
- Radio Katowice
- Radio Flash
- Radio Roxy FM
- Radio Planeta
- Dziennik Zachodni
- Gazeta Wyborcza - department Katowice
- Fakt (gazeta) - oddział Katowice
- Echo Miasta
- Metro (gazeta) Katowice
- Nowy Przegląd Katowicki
Personn famuus da Katowice[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Hans Bellmer, fotògraf surrealista
- Henryk M. Broder, periodista
- Maria Goeppert-Mayer
- Kurt Goldstein, neurologista
- Jerzy Kukuczka
- Kazimierz Kutz
- Franz Leopold Neumann
- Hans Sachs
Videe anca[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Àrea metropolitana da l'Alta Silèsia (Górnośląski Okręg Przemysłowy)
- Kopalnia Wujek (Kopalnia Wujek)
- Aeropoort internazziunaal da Katowice (Międzynarodowy Port Lotniczy Katowice-Pyrzowice)
- Lista da síndich da Katowice (Prezydenci Katowic)


text:
Na manera come n'autra për voghe la vita
A mi a l'han sempre dame gena coj che a passo sò temp a scrive poesìe, romans, litre, artìcoj ansima ai temp andré; ansima a tute le còse veje; ansima a come ch’a j'ero giovo da giovo; e ansima a come che a fiocava na vòlta e che adess a fiòca pì nan (bele che st'invern passà i l'oma gavasse la veuja dla fiòca!).
Pì che tut, lòn ch'am dà fastudi a l'é costa aria ëd pioresse a còl che a l'ha tanta gent, un brut rapòrt con ël temp che a vivo ancheuj, përché a son sempre an camin a pensé e parlé ëd "na vòlta".
Cheidun a podrìa di: "Pròpi ti, Batista, ch’i të scrive an piemontèis, che it vaj an gir col carton e ij Cartoné, che it son-e le mùsiche tradissionaj dël Piemont it dise na ròba parej?"
Esse dj'apassionà ëd tradission a veul nen dì esse nostàlgich dij temp andré: la vita dla nòstra società a deuv seguité a 'ndé anans. Le nòstre basi culturale a son coste, e grassie a coste l'oma un sënté, na stra da 'ndeje d’apress; la mia ideja ansima le lenghe regionale e la cultura local a l'é che a servo come fòrsa d'agregassion, che a deuv deje camin a na cossiensa social ëd colaborassion, ëd travaj comunitari, ëd na politica lenghìstica identitaria che a serv a fé arconosse a la gent l’amportansa d’avèj na rèis, un such piantà ant la tèra. Sòn përchè gnun-e piante a peulo chërse sensa che le rèis a sio ben ancreuse ant la tèra.
Peuj i soma tuti che, për tanti vers, l'oma përdù na patela 'd ròbe anteressante che i favo 50 òpura100 agn fà, e che l'oma barataje con dle ròbe che an prinsipi a lusivo bonben, ma che a la fin a l'han dimostrasse sensa sust; però i podima nen feje gnente.
Anlora? Pioroma përché da sì a chèich agn una dle ultime cassin-e vere, tradissionale, sincere come cola dla Patëira a sarà ancaminà vers la fin? Un museo tradissional e natural dla vita agrìcola che a riva dal Medioevo a va versa la fin, pròpi përché un bel dì Paola e Franco a andaran an pension, òpura përchè ij padron dla sità d’Alba a l’han decidù che tuta la tèra dij camp a deuv diventé fabricàbil për fé tanti bej cabanon ant ij camp? Ma da l'autra part a-i son dle bon-e possibilità che pian pian a-i rivo dj'arlev.
I cavajer ambassador dl’alegrìa
Nojautri i perderoma nen nòstra tradission, nòstre ròbe bele, nòstra campagna e dzoratut nòstra lenga: a-i son Bruna e Maurizio che a parlo mach piemontèis a sue masnà, che a son bon a fé ij salam dla arseta 'd Franco; a-i é Pejo che a pòrta ij Testa Cauda e cò canté j'euv an gir për le colin-e ; a-i son Gnòmo e Franco a Corgnan che a canto e son-o an piemontèis an gir për lo mond; a-i é Bandiera a Castagnì che a peul taché doj, quatr, ses, eut cavaj a un tamagnon sensa tramblé, a-i son Delo e Batista a la Granera a Castlinald; la banda djë Scarsi a Canal con sue pive e sue fise: na resistensa anciarmà!
I saroma nen vàire, ma coj pòchi a l'han tanta veuja, corage e tanta gòj e dzoratut l'angredient principal: a l'han veuja 'd grigné, ëd fé festa, e dë sté ansem. Con costi angredient i podima sté sicur che a gnente a sarà perdù, e che "për ij còrn ò për la coa" i porteroma anans nòstr cit mond anvers l'avnì, bele antra pòchi.
E anlora, basta pioré e basta con le gnògne che na vòta a j'era tut mej che adess: foma tuti cheicòs përché doman matin a sia mej che jér, e vogroma un sol sempre pì bel a la matin, a spetene col mor ch’a grigna!
Sensa lese as peul nen savèj scrive
Leture an piemontèis: come già dit al mèis passà, podeve comensé a caté un bel lìber che as ciama “Ël cit prinsi” (Il piccolo principe), a la libreria “la Tòr” an piassa dij Brichèt (piassa Pertinace, ‘dcò piassa San Gioan) a Nalba. A l’é bel ‘d lese e a costa nen car.
Tanta alegrìa a tuti!
Batista ‘d Cornaja
domenica 19 aprile 2009
Vardé anans, prima che andré.
Na manera come n'autra për voghe la vita


text:
Pellizzano
Pellizzano (Plician endèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha 795 abitàncc (dàto del Dic 2013 [1]), 'na superfìce de 39 km² e 'na densità de popolasiù de 20 ab./km².. El cunfìna coi cümü de Rabbi, Peio, Mezzana, Vermiglio, Ossana, Pinsöl.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
La dretgira chantunala e la dretgira administrativa sco dretgiras chantunalas supremas sco er la regenza grischuna vulan coordinar lur strategias d'immobiglias, e quai en vista a la realisaziun dal project "sinergia" a Cuira. Las duas dretgiras e la regenza van d'accord ch'i resultian uschia sinergias per l'administraziun da las immobiglias da las duas pussanzas chantunalas, senza periclitar il dretg d'autonomia da las dretgiras che vegn garantì da la constituziun. Igl è previs che las dretgiras sa chasan en l'avegnir en il vegl edifizi chantunal a la Grabenstrasse a Cuira, nua ch'è plazzà actualmain l'uffizi chantunal da construcziun bassa.
Garantir il dretg d'autonomia da las dretgiras chantunalas supremas
Cun il project "sinergia" vul la regenza reunir l'administraziun chantunala, ch'è actualmain repartida sin 44 differents edifizis en la citad da Cuira, da nov en il territori a la cruschada da la Kasernenstrasse e Ringstrasse, nua che sa chatta oz l'uffizi per il traffic sin via. En sia sessiun da december 2009 ha il cussegl grond approvà da princip in rapport correspundent da la regenza ed el l'ha incumbensada cun la realisaziun. La missiva tar la construcziun d'in edifizi d'administraziun a Cuira duai vegnir suttamessa al parlament l'october vegnint.
D'ina expertisa giuridica ch'è vegnida fatga per incumbensa da las duas dretgiras chantunalas e da la regenza resulta, che las dretgiras supremas pon decider libramain davart l'infrastructura ch'ellas dovran e ch'ellas na dastgan vegnir instruidas concretamain ni dal cussegl grond ni da la regenza da sa chasar en auters biros u edifizis. Quest dretg d'autonomia da las dretgiras che vegn garantì da la constituziun premetta perquai, ch'ellas acceptian in'eventuala integraziun en la strategia chantunala d'immobiglias. Questa situaziun giuridica n'è betg vegnida resguardada en moda suffizienta da la regenza en il rom dal project "sinergia".
Cunvegna davart il diever futur da l'edifizi chantunal sco edifizi da dretgira
La dretgira chantunala, la dretgira administrativa e la regenza èn sa cunvegnidas en ina decleraziun communabla che la strategia chantunala d'immobiglias porta avantatgs tant per las dretgiras sco er per l'administraziun chantunala. Per pudair trair a niz quests avantatgs uschè bain sco pussaivel, èn las dretgiras sa decleradas prontas da far diever vinavant da l'edifizi chantunal, che vegn liber en connex cun la realisaziun dal project "sinergia", sco edifizi communabel da dretgira.
Las duas dretgiras chantunalas duain sa chasar en il vegl edifizi chantunal suenter la reuniun da l'administraziun chantunala en il territori da Cuira vest, pia il pli baud l'onn 2023.
Infurmaziuns:
- dretgira chantunala dal Grischun, dr. Norbert Brunner, president, 081 257 39 61, norbert.brunner@kg.gr.ch
- dretgira administrativa dal chantun Grischun, dr. Johann Martin Schmid, president, 081 257 39 81, johann.m.schmid@vg.gr.ch
- regenza dal chantun Grischun, dr. Mario Cavigelli, schef dal departament da construcziun, traffic e selvicultura, 081 257 36 01, mario.cavigelli@bvfd.gr.ch
Gremi: dretgira chantunala/dretgira administrativa/regenza
Funtauna: rg departament da construcziun, traffic e selvicultura dal Grischun