text:
I morchies se aeva enciasà colassù, sćiampé da l'Orient, scaré da pòpoi più forc e prepotenc. So re l'era Laurin, strion encantesimador e gran maester de alchimìia. En grazia de siöi poderes i morchies aeva scuert de seda lumenosa le crepe de chi monc e i le aeva fate deventar spavide desche la luna. Con chest encantesem Re Laurin e siöi morchies se aeva vadagnà la fiduzia e l respet de la jent.
Chela tera, comanada da chel re che rejea l bosch, i alberes e i animai, e l saea zipiar sasc e minerai preziosc, l'era na tera encantesemada, la sola al mond scuerta da le marevee de la natura e piena rasa de tesores sconui.
N fil zis lonch de seda corea da piz a piz, dessegnan i tèrmegn del ream, e delaìnt da le crepe del Vaiolon, ades scì grije e nemiche, l'era dut na desteneta de rose chécene: l vidor de le röse. I òmegn, che aeva tema di morchies e de sova sapienza, i stajeva lontan dal vidor de le röse, ben serà int anter le crepe del senester Vaiolon. Nesciun perìcol someava ge dar cruzie ai morchies e a le vivane di lèghes e del bosch. Nesciun, enscin canche dal Latemar l'é ruà n cavalier...
Ladina, la fiöla de Re Laurin nasciuda anter le röse, la era tant bela: i ölges color del ciel, la pel desche i mile fiores de so vidor, i ciavei de seda dal color de l'òr... ma no la era felize e chest fajeva cruziar so pare e dut l pòpol di morchies. Not dapò not, Ladina la jiva su la tor più auta de so ciastel e la spetava l levar del sol, valent amich di enamoré, per ge repeter sova orazion:
"Sol, Sol, son jà descedada,
gei a me pascentar...
Tu sas che giö più no vive,
Sol, che de to lujor..
Gei prest, inant che giö möre,
gei, no te endujiar...
L 'amor che sćiauda i cöres,
gei a me far proar..."
La vardava semper burt, ence se le vivane e i morchies i proava a la consolar.
Demò na oita i ölges de Ladina i era stac contenc: canche i aeva vedù l misterios cavalier, aldelà del tèrmen del vidor de le röse, aut e fort sun so bel ciaval. Ence le vivane, cuciate jù anterint le dasce del bosch, aeva vedù siöi ölges te chel moment.
Ladina, tociada da l'amor, la ciantava duta so pascion:
"Voi te contar, pur zenza te veder,
sta gran pascion che nia no völ zeder.
Tu tu es lontan e no tu me sente
e no tu sas che giö me tormente..."
Ma l vent à menà sova cianzon enscin sun Latemar…
...e coscita na bela dì l cavalier l'é ruà. L'é ruà con dò na procescion de fenc e cavalieres scì forta e paruscenta che duc, le vivane e i morchies sconui anterint i cescogn, i é resté piegn de marevea. Le röse, chele röse che l cavalier aea vedù canche ence el se aeva enamorà de Ladina, apontin chele röse i lo aeva menà enscin colassù.
L cavalier l'à vedù Ladina, rösa anter le röse, e l ge à dit:
"Rue ben bonora ju da Latemar,
bela Ladina per te saludar.
Bela Ladina, no me far morir
scoita valenta che che voi te dir."
E so pòpol amò l la preava:
"Bela Ladina no ge dir de no
a n scì bel cavalier che te domana amor...
Bela Ladina, gei, no te endujiar
te faron noscia reìna, gei sun Latemar..."
Ladina, enamorada, l'à responù:
"L'amor che sente, mio bel cavalier,
l'é più fers che l föch e l'é più ros che l cör"
E ence se a ela ge endespiajeva de lasciar sova jent, la gran pascion ampò contentada la l'à portada demez da le vivane e i morchies siöi amisc, da dute le röse de so vidor, e zenza nince saludar so pare Re Laurin, la é sćiampada envers na növa felicità.
Re Laurin l'era dò a so strionarìe e siöi faturec te un di tropes cógoi che l'era sotint dut so ream. Canche l'é vegnù fora, l'à vedù la marevea e la tema depente sui musc de duc siöi morchies: Ladina no la era più! Re Laurin à vardà te duc i ciantogn de so ream, ma no l l'à troada. Enlaoita desperà l'é jit a ge prear al vent:
"Dì dì se tu l'as veduda,
dì, dì, se tu l'as scontrada;
segur, segur la é se n sćiampada,
nia de più gran che mio dolor!"
E l vent ge à responet:
"Ladina la é se n jita sun Latemar
l'é ben vegnù n bel tos a te la robar
la é bela e la ge piasc, el la völ sposar
l'é l principe de Latemar."
"Apontin mie röse me à tradì! Mai nesciugn era stat bon de ruar te mio prezios ream, tant ben sconù e vardà via anter cheste aute crepe!" pensava pianjan Re Laurin endana che l jiva dò i troes de so vidor. De colp, desperà, l'à comanà:
"Not negra cala,
e scuerji duc chi fiores
oitave inint, oitave inint colores,
e dut chel vert che l reste sut,
dut chel vestì che l reste nut,
chel bel ciantar che l devente mut!”
Mai n encantesem de n strion era stat coscita potent e gran sun chesta tera!
E coscita l scur é calà sun chele röse, i colores é deventé grijes per semper, dut l'era vöit e chiet. Re Laurin l se à serà int coi morchies e le vivane te so ciastel de crepa e l'à volù che mai più nesciugn, tant de dì che de not, podesse veder so vidor de röse.
Ma anter l dì e la not, canche spizolea e canche fior l sol, momenc sćiampé da la malediscion de Re Laurin, se pol amò veder l color de le röse su per le crepe grije del Vaiolon.
L'é passà i egn…
Sun Latemar, endana, a chi doi sposc ge era nasciù trei bele tosate. Ma la felizità no la podeva durar trop!
Na burta dì l prinz de Latemar l'aeva cognù jir en guera sun Ciadinon contra i Trevijegn. Per esser più davejin al Ciadinon, Ladina e le trei fiöle le é jite a star te n löch al soladif che aeva inom Moena. Aló, olache l sol dajeva int da doman fin sera, la é ruada dò n troi ju per le rive de Rancolin e dò sove peste de fata fioriva cescogn de röse.
A Ladina ge saeva tant bel chel post con chela natura encantesimada, forta e jentila, che ence ela, da enlaoita, la se à fat chiamar Moena. Ma i dì i passava pian pian, endana che la spetava che vegnisse de oita so spos. Bure pensieres ge passava per l ciau…
N sospet aricégol ge dajea da cruziar; la se à confidà co la ràdola che semper la la endeletava via per chi dì melanconesc con sove ciantie e con siöi sgoi. Coscì la ràdola la é sgolada sun Ciadinon a veder che che podeva esser suzedù.
L'ucelin l'é ruà giusta a veder l prinz de Latemar che l'era dò a morir e dut entorn i fiores deventava de color del sanch, i sangogn. La ràdola la n'à binà sù un e la ge lo à portà, co la burta növa, a Moena.
Da la gran pascion Moena la é se n jita, anterint chele spessigne, endodanöf sun Latemar e la à tant piant, ma tant piant, che le lègreme à bagnà chele crepe e le se à binà a una sotint, anter i làrejes e i peces del bosch.
Coscì l'é nasciù l lèch del Latemar, chiamà ence "lèch da le lègreme", olache se spelgiava l sol, la luna, le stele, le crepe, l ciel e l bosch, e l vent encrespava chela èga desche la seda.
I egn se dejoijeva un su l'auter e na dì Re Laurin, tormentà da so antica pascion, l'é vegnù fora da chele crepe per jir a troar sova fiöla su per Latemar, olache l vent ge aeva dit.
L se aeva fat larga n mìngol a la oita anterint spessigne, bosć velges e velgiogn, rives de èga subitosa, val freide, scure, misteriose. Ma, da tant velge che l'era deventà, no l'é stat bon de jir e l se à tirà en jù fin canche l'é ruà jun Roncac. Da aló en ju l troi scì pien de röse à descedà sova curgiosità e da enlaoita l'à scomenzà a jir duc i dì te chel löch che tant ge rejonava de sova fiöla.
Na dì l'é ruà enscin jun Rancolin olache l'à cognosciù trei tosate, valente e belote. Cheste, a l veder tant mestie, le ge à domanà:
"Che fasto po Re Laurin
duc chenc i dì sun Rancolin?
Che piànjeto po Laurin
en sèghit e zenza fin?"
E Laurin:
"Dijeme de chi che siede
fosc mìngol me consolerè."
El à responù:
"Nosc pare no l cognoscion
l'é mort sti egn sun Ciadinon.
Mia mare l'à inom Moena,
valenta e bela e de bon cör,
la é jóvena e semper ehela
la é Fata e no la mör."
Coscita l velge Laurin l'é vegnù a saer coche la era stata, e l'é se n jit endodanöf te so encantesem sun Vaiolon olache ades l dorm en pasc.


c: text/html

text:
Ballape: Tschagajew è puspè en libertad
-
- Zoom
- L'anteriur president da Xamax, Bulat Tschagajew. (Reuters)
L'anteriur president dal club da ballape da Neuchâtel Xamax, Bulat Tschagajew, è puspè en libertad. Il Tschetschen era vegnì arrestà la fin da schaner.
Ad el rinfatscha la procura publica gestiun nuncorrecta e sfalsificaziun da documents. L'inquisiziun cunter Tschagajew cuntinueschian, ha ditg si'advocata. I na dettia naginas raschuns per prolungar l'arrest d'inquisiziun. El haja dentant stuì dar giu garanzias ch'el na bandunia betg la Svizra. (gc/sda)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Roè
Roè (nom uficiàl en italià: Roè Volciano) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Brèsa. El g'ha presapóch 4 496 abitàncc (dàto del Dic 2010 [1]), 'na superfìce de 5 km² e 'na densità de popolasiù de 899ab./km². El cunfìna coi cümü de Gaàrt, Salò, Elanöa, Boàren. L'è giü dei prim paés de la val Sàbia e l'è apéna a 'n pér de chilòmetri del Lach de Gàrda
Evulusiù demogràfica [Mudifega]
Abitàncc censìcc
Colegamèncc estèrni [Mudifega]
Riferimèncc [Mudifega]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2010.


text:
PS salva ses derschaders federals
-
- Zoom
- L'assemblea federala ha elegì dus derschaders federals novs, per in derschader ed ina derschadra che van en pensiun. (Keystone)
Lorenz Kneubühler da Berna e Niklaus Oberholzer da Son Gagl èn ils novs derschaders al Tribunal federal. L'assamblea federala ha elegì ils dus Socialdemocrats per il rest da la perioda d'uffizi 2009 enfin 2014.
L'assemblea è uschia suandada la proposta da la cumissiun da dretgira.
Els succedan ad in derschader ed ina derschadra che han demissiunà ord motivs da vegliadetgna; omadus medemamain commembers da la PS. (sda/uca)


text:
Wetzikon
Wetzikon a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Hinwil, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 16.73 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 22 061 abitant.
El cumün de Wetzikon al se tröva a una altitüden de 535 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bäretswil, Gossau, Hinwil, Mönchaltorf, Pfäffikon, Seegräben. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Galeria de foto [Mudifega]
-
-
-
-
Aabach in Wetzikon
-
Auslikon and its Strandbad (lido) on Lake Pfäffikon shore
-
-


text:
Brits augmentan agid per rebels sirics
-
- Zoom
- Tenor William Hague, il minister britannic per fatgs da l'exteriur, sustegn la Gronda Britannia ils rebels cun bun 7,6 milliuns francs. (Reuters)
La Gronda Britannia rinforza l'agid per ils rebels en la Siria. Cun radund 7,6 milliuns francs sustegnan ils Englais la tecnica da communicaziun e l'agid medicinal da l'opposiziun.
Londra sa preparia per la midada da pussanza en la Siria ed investeschia ils daners en l'ala politica da l'armada libra siriana. Uschia è il minister da l'exteriur da la Gronda Britannia William Hague s'exprimì en la gasetta Times. (fc/sda)


text:
Toscana
La Toscana l'è 'na regiù de l'Itàlia centràl e la sò capitàl l'è Firènse.
Geograféa[Mudifega]
La Toscàna l'è bagnàda dal Mar Lìgüre e dal Mar Tireno a sira, l'è tacàda a la Ligüria, a l'Emilia e a la Romàgna a mut (nòrt), a i Marche e a l'Ümbria a matina e al Làsio a mesdé.
Ol teritòre toscà l'è quàze töt in colìna, 66,5% del teritòre, la montàgna la rìa al 25,1%, menimà i pianüre i è pròpe póche, cioè apéna 'l 8,4%. L' fà part de la Toscàna ach 'l Arcipelago Toscano co i sò 7 ìzole e tra chèste la piö grànda l'è l'Isola d'Elba, co i sò 223,5 km².
Ol fiöm piö lónch l'è 'l Arno, lónch 241 km, che l' pàsa per Firènse e per Pìza; de regordà ach 'l Ombrone, 161 km, 'l Serchio, 111 km, la Cecina, 73 km, la Magra, 70 km.
A mut (nòrt) e a matìna 'l teritòre de la Toscàna l'è circondàt da i Apenìni che i sègna 'l cunfì co i ótre regiù, tra i ótre cadéne de mucc gh'è de regordà sura de töt i Alpi Apuane. Ol mut piö ólt l'è 'l Monte Prado, 2.045 méter söl lièl del mar, che l' se tróa söl cunfì tra la pruìnsa de Regio e la pruìnsa de Luca; de regordà ach ol Monte Giovo, 1991 méter s.l.m., ol Monte Rondinaio, 1964 méter s.l.m., ol Monte Pisanino, 1946 méter s.l.m. e l'Alpe Tre Potenze, 1940 méter s.l.m. Tra i mùcc gh'è de considerà ach ol Monte Amiata, 1738 méter s.l.m. che però l'è per ès piö precìs ü vülcà che l'è smórs de tat tép.
Infine gh'è ach ü dezèrt, ol dezèrt de Accona.


text:
Franche-Comté
La Franche-Comté (nòm uficiàl en fransés: Région Franche-Comté ) l'è giöna de le 22 regiù de la Francia. La popolasiù totàl de la regiù l'è de 1,133,000 abitàncc (dato del 2004) distribüìcc söndèn'area de 16,202 km², per 'na densità de 70 ab./km².
Sudiviziù aministratìva [Mudifega]
La regiù de Franche-Comté l'è dividìda 'ndei dipartimèncc de Doubs, Haute-Saône, Giüra, Territoire de Belfort che i ragrùpa 8 circondàre (en fransés: arrondissements) e 1.786 cümü. La capital de la regiù l'è Besançon.


text:
Pruvincia d' Piasëinsa
Artìcol in dialët piasintëin
La Pruvincia ad Piasëinsa la sta in Emilia-Rumagna e la g'ha 265.000 abitant. La sò capitäl l'é Piasëinsa.
La pruvincia ad Piasëinsa la cunfina a manca cun la Lumbardia (Pruvincia d' Pavia) e cun al Piemont (Pruvincia d'Alesàndria) e a drita cun la Pruvincia ed Pärma, a nord cun la Lumbardia (Pruvincia d' Lôd e Pruvincia d' Carmånna) e a süd cun la Ligüria (Pruvincia d' Genua).
I cumoin pö impurtant [modifica]
Al sid [modifica]
Alsëin · Bsinsòn · La Bëtla · Bòbi · Burgnöv · Cadé · Calindàsch · Caminä · Caùrs · Carpané · Castél · Castél Arcuà · Castél Vedär · Còr · Curt · Curt Magiùr · I Farén · Fiurinsöla · Al Frér · Gasàn · Gasöla · Gragnàn · Gruparél · Lügagnàn · Montzèi · Murfàs · Nibiàn · Utùn · Pügrèra · Piasëinsa · Pianél · Piusàn · Pudinsàn · Al Pont da l'Oli · Pontnür · Al Vargàr · Al Tufrèi · San Zòorz · San Pédar · Sàrmat · Sèrba · Serignà · Siàn . Traf · Uslèingh · La Varnàsca · Vigulsòn · Vilanöva ·


text:
Walter Valdi
Walter Valdi l'è el num d'art de Nicola Giovanni Walter Pinnetti (Cavenagh Briansa, 20 agust 1930 – Milan, 13 utubor 2003), artista, cantant e atur lumbard, creadù de pieces teatral e spetàcul müsicàl en milanes.
Biugrafìa [Mudifega]
Walter Valdi l'è nassüd a Cavenagh, en pruincia de Munsa, ind el palass dal ses'cent che incö l'òspita el cumün dal paes. Da picinin el s'è trasferid cun la famija ind la capital lumbarda indùe l'ha vissüd par tant temp in vial Munsa. El pàdor l'era un famus aucat: chel fat chi, ha purtad lü e le dù surele, Egle e Lia, a fà stüdi legal e dopu la prufession furense. Valdi l'ha dervid un stüdi in via Podgora, pö sarad sü par dedicass cumpletament a la prufession artìstega.
El s'è spusad cun Gabriella Falcetti che la g'ha dai un fiöl, Antonio Amadeus, insì batesad in unur de Mozart, el sò müsicìsta preferid.
A lungh malad de cör, l'è mort el 13 utubor dal 2003 a l'età de setantatrì an, dopu un ricòver a l'Uspedal Niguarda.
L'inissi [Mudifega]
Bele da picinin Valdi l'era apassiunad de teàtor e de cabaré, ma anca de cultüra dialetal imparada suratüt in famija. Ind i an de l'üniversità el s'è iscrit a la scola de mimu dal Pìcul Teator de Milàn, guidada a l'épuca da Marise Flach.
Anben i erun i an cinquanta e la serietà d'la sò prufession uficial de aucat, ma anca el bon num d'la famija da difend, i gh'han cunsiliad de ciapà part ai prim spetàcul cun un num d'art: l'è insì che l'è nassüd el pseudònim de Walter Valdi, che l'ha pö cunservad par tüta la sò cariera.
La prima part impurtanta che l'ha interpretad l'è quela dal sagrista ind una rivisitassion d'la Tusca, missa in pé ind la stagion lìrica de Veruna. Dopu l'è stai ciamad dal regista Giorgio Strehler par la part de l'oste mütu ind una sò version dal Falstaff.
El sücèss [Mudifega]
El sò mument de magiur sücèss l'è inissiad ind el 1963, quand l'è stai ciamad a fà el mimu a la Fiera dei sogni, trasmission televisiva de Mike Bongiorno.
Da lì l'è inissiad un bel mument par la sò cariera: grassie a l'imbucada de un müsicìsta cunussüd in RAI, l'è entrad in cuntat cun el Derby Club[1], sacrari dal cabaré milanes, e trampulin le lanc dal qual i en passad tüti i num püssè impurtant d'la cumicità lumbarda, da Dario Fo ai Gufi e da Cochi e Renato fin a Teo Teocoli. Cun Teocoli l'ha anca laurad in television ind al scenegiad dal 1978, Il balordo, ispirad al rumans umonim dal 1967 de Piero Chiara.
In venticinch an de spetàcul l'è stai maèstor de stil e de cumicità par tanti. Enzo Jannacci, Paolo Villaggio, Renato Pozzetto l'han de spess citad cume ispirassion. Insema al maèstor Giovanni D'Anzi l'ha miss in pé Lassa pur ch'el mund el disa, un spetàcul a dü che'l gh'ha avüd sücèss de püblich e de crìtica.
Cun el passà d'i an, Valdi l'è diventad anca scritur de canson, tante d'le quai i han fai épuca. Par lü l'era mei fale cantà ai àltor, ma pö, a la fin, ne feva anca 'na sò version: Il palo della banda dell'Ortica l'è diventada famusa par la stralünàda esecüssión de Enzo Jannacci, ma la gh'ha avüd anca una version cantada ind una edission de Lo Zecchino d'Oro cantada da el Piccolo coro dell'antoniano, che l'è diventada un turmenton.
Tra i sücèss de teàtor gh'è anca la cumedia Ciapa el tram balurda, scrivüda a quator man cun Carlo Colombo che la gh'ha avüd centinaia de répliche.
Ind el 1992 l'ha partecipad a la tersa edission dal Festival di Sanscemo cun la canson sürealìsta Le strisce.
Valdi l'ha laurad anca cume atur de cìnema ind Un certo giorno de Ermanno Olmi, Delitto d'amore de Luigi Comencini, Storie di vita e malavita de Carlo Lizzani e Ho fatto splash e Domani si balla! de Maurizio Nichetti[2].
El stil [Mudifega]
I ambientassion preferide da Valdi i erun quele d'la Milan pupular, dei curtil de ringhera, ma anca la periferia, de sòlit usanada e paragunada, par cuntrast, a la vilanerìa dei nöu rich, che in di an dal boom i manchèvun miga. El Walter el guardeva anca vers el cambiament d'la sucetà milanesa e ai nöu mudèi sucial ind ai quai gh'erun imigrad, afarista, büròcrat e pulìtich, tüti cunsiderad al de föra dal sò mund.
La cità che Valdi el cunuss, l'è la Milan che la laura, ma anca quela al limit, quela scapestrada d'i puaret che tirun a campà o d'i brigant da quator sold. Par quest tüte le sò storie i finisun in quel dal Filangieri al nümor dü: al famus indiriss d'la carbuna de San Vitur.
I sò persunag i en d'i spléndid perdent che, anca se batüd da circustanse cuntrarie (o anca da chi l'è püssè fürb e upurtünìsta de lur), magari prima de süicidass ind al Navili, se fan una ghignada e pensun che sura la drastica decision i pödun pensagh amò par un po'.
La sò cumicità l'è cìnica e de solit süreàl: Valdi el fa mai pruclami ma preferiss sémpor de druà l'irunìa cun el spirit disincantad de quei che se fan miga d'le ilüsion, ma miga par quest el pensa de desmet de lutà .
El stil de Valdi, ind la sò tutalità el pöd es par un qual vers simil a quel d'i chansonniers frances dal sò temp cume Boris Vian e Georges Brassens, spietad e al stess temp ténor e ümàn cume lü, rich de cumprension par i persunag e le storie che cuntun.
Il palo de la banda de l'Urtiga, l'è un valid riassünt de tüt quant mustrad ind la sò prudüssión artìstega. La canson la cunta la storia de 'na banda de làdor in perfet stil "I Soliti Ignoti" (l'Urtiga l'era un quarté pupular de Milan). La banda la lassa un còmplice a fà da pal, a cürà che nissün vegna a distürbà el culp; ma el pal el ghe ved propri poch, e ghe sent anca de men.
Puntüalmént i làdor i vegnun tüti ciapadi da d'i cariba e pulissiòt; tüti a ecession dal pal che, sensa savé de l'arest d'i cumpagn, el resta fiss par tüta la not ind la pustassion che'l gh'eva da tegn d'ög. El dì dopu, la gent de passag la pensarà che'l sia un cecu in cerca de sold e ghe daran la buna man. Lü, cun l'idea che i siun i cumpagn che ghe portun el coch a des lire par volta (diventade pö cent ind la version cantada da Jannacci), circuspet el se guardarà in gir e metarà via el malop. El pal el se rabiarà però par el laurà da ciapanò e'l decidarà de métoss da par lü.
I en tante le cansón in milanés scrivüde da lü cula sò particulàr cumicità:
- La busa noeuva, che la fà el vers a la bossa nova (citada anca ind el tìtul) l'è una denüncia ai prublema de la bürucrassìa. La canson la cunta la storia de un citadin che'l và in cumün a prutestà par le cundission de le strade de Milan;
- Quand Milan l’era Milan;
- Quand s’eri giovina;
- Oh Signur, l'è la storia de un on che'l gh'ha tant difet ma che l'è cuntent da es al mund;
- La macchina, l'è la divertida rapresentassion de un machinari incumprensìbil, sìmbul de le növe tecnulogìe e dal mod de viu mudern purtad dal boom ecunòmich italian;
- La gh'ha ona faccia, le una canson dedicada a 'na dona miga tant bela;
- Il difetto;
- Eppur mi disi, l'è una puesìa musicada che la cunta del stil de vita milanes;
- Ringhera, l'è incentrada ins le vece cà de ringhera e ins i curtil tipich de Milan;
- Un milanese a Milano, l'è una canson che la fà de l'irunìa ins l'imigrassion meridiunal e furestera a Milan;
- VacaPutanga, che l'è la sò canson püssè famusa, la cunta de 'na tribü de negher del menga che par un incantésim la diventa 'na tribü de cü.
Valdi l'ha anca scrit canson par fiulin, cume ad esempi Cocco e Drilli. Un'altra sò cumpusission l'ha vensüd lo Zecchino d'Oro dal 1971: Il caffè della Peppina[3].
Anca, par cumprend el pensé de Valdi, l'è interessant el munolugh de i Gemelli belli che, a passeg par strada, i vegnaran catadi suta da 'n utumobil süperspurtìva. La gent la se fermarà a guardà la màchina, pütòst che i dü por investid.
Ind un artìcul scrivüd in ucasion de la sò mort, il crìtich müsicàl dal Curier, Mario Luzzatto Fegiz, l'ha ricurdad Valdi cun una de le batüde dal repertori de l'artista milanes, fülminànt cume ind el sò stil: "Dai giurnal legi sémpor i necrulogi e el cìnema. Se l'è mort un quaidün che cunussi vò al füneràl. Sedenò vò al cìnema".
Memoria [Mudifega]
Ind i an sübit dopu a la sua scumparsa, Milan l'ha miga dimenticad el Valdi. Tante i en staie le inissiative ligade a la memoria de l'aucat cantant: tra queste, quela püssè famusa l'è el "Festival di Valdi", in cartelon ind al nuémbor dal 2006 al teàtor Nassiunal, con la partecipassion de l'amis Nanni Svampa, de Enzo Iacchetti, de Giorgio Faletti e tanti àltor.
Par ricurdà l'artista l'è anca stai cread el premi Walter Valdi, riservad a cumpusitur e giun cantant, selessiunad da una giürìa de giurnalista e prufessiunista dal setur, scunda al valur d'le lur cumpusission e a la lur "manifesta milanesità".
Filmugrafìa [Mudifega]
- Un certo giorno, diret da Ermanno Olmi ind el 1968;
- Io, Emmanuelle, diret da Cesare Canevari ind el 1969;
- Storia di vita e malavita, diret da Carlo Lizzani ind el 1975;
- La principessa nuda, diret da Cesare Canevari ind el 1976;
- Io tigro, tu tigri, egli tigra, diret da Giorgio Capitani ind el 1978;
- Mani di velluto, diret da Castellano e Pipolo ind el 1979;
- Ho fatto splash, diret da Maurizio Nichetti ind el 1980;
- Prestami tua moglie, diret da Giuliano Carnimeo ind el 1980;
- Matlosa, diret da Villi Hermann ind el 1981;
- Domani si balla!, diret da Maurizio Nichetti ind el 1982.
Riferiment [Mudifega]
- ↑ Marco Bertolino e Ettore Ridola, Massimo Boldi & Christian De Sica
- ↑ La sò scheda ins al IMDb
- ↑ Ettore Toscani, L'Italia del caffè


text:
Viamala (u Via Mala) è il num d’in toc da la via che maina lung il Rain Posteriur tranter Tusaun e Ziràn-Reschen. La chavorgia profunda furma in dals gronds impediments sin la ‹Via sut› da Cuira en direcziun dal Pass dal Spleia e dal Pass dal San Bernardin ch’era pli baud fermamain discreditada.
Tenor perscrutaziuns cumprovadas fatgas d’Armon Planta manava ina via gia durant il temp dals Romans tras la Viamala. Schebain igl era pussaivel da duvrar la via cun in vehichel n’è betg cler. Dissegns sin crap a Carschenna laschan ultra da quai supponer ch’ina senda da sauma sur las Alps manava gia da lez temp (ca. 1500 a.C.) atras questa regiun.
Nà dal nord devi dus access a la chavorgia: da la vart sanestra da Masagn sur Runtgaglia u da la vart dretga da Seglias sur il chastè da Munt Son Gion (Reziòlta) e la baselgia da Son Albin. La segunda varianta era pli frequentada durant il temp dals Romans; enturn l’onn 1300 n’era ella dentant betg pli transibla per motivs da bovas. Omaduas vias vegnan ensemen sin il Nesselboden, l’entrada dal nord da la Viamala. Quella avevan ils Romans superà cun pitgar pliras mesas galarias or da la grippa. Ina punt da lain ch’era probablamain situada là nua che la punt d’autostrada sa chatta oz, manava il traffic puspè sin la vart dretga dal Rain, sur Reschen vi Ziràn.


text:
Falòpp
Falòpp (nom ufizial in italian: Faloppio) l'è on comun de la Provincia de Còmm, in direzion de la Svizzera.
El paes, che 'l gh'ha ona popolazion de 4 192 abitant (dato del Dicember 2010[1]), 'na süperfis de 4,2 km² e 'na densità de 998 ab./km². El gh'ha dò frazion: Camnagh e Gaggin.
Evoluzion demografega [Mudifega]
L'andament del numer de abitant del comun de Falòpp l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment [Mudifega]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2010.


text:
Grischun: Ospitals da Glion e Cuira vulan collavurar
-
- Zoom
- L'ospital regiunal Surselva a Glion e l'ospital chantunal a Cuira vulan collavurar pli stretg. (RTR, L. Livers)
L'ospital regiunal Surselva e l'ospital chantunal a Cuira vulan examinar vias per collavurar pli stretg.
La raschun principala saja la pli e pli gronda spezialisaziun en il sectur da la sanadad e dals ospitals. Plinavant saja il dumber da pazients en las regiuns memia pitschen per intgins spezialists. Ils pazients ed ils medis pretendian ina purschida vasta e spezialisada.
Tenor il model ch’ins ha en mira duessan experts da Cuira vegnir a Glion per porscher consultaziuns e tractaments. (ec/cp)


text:
Interlingua
La Interlingua l'è 'na lèngua aüziliària internasiunàla nasìda 'ndel 1951 dòpo de piö de quìndez'agn de stüde de lèngua de la 'suciasiù IALA ('n inglés, "International Auxiliary Language Association", asuciasiù de la lèngua aüziliària internasionàla).
La Interlingua la g'ha 'n lèsich natüràl fés, perchè l'è tiràt fò de chèi de sich lèngue ìe: le quàter lèngue romànze piö parlàde (italià, spagnöl, purtughés e fransés) e l'inglés. A chèle lèngue ché, gh'è stat zontàt ön pó de todèsch e de rüso, che i aìda a troà la paròla giösta quan che le ótre sich i è mìa decórde.
La Interlingua l'è facil da 'mparà en quàter més apéna. Öna ròba che la la rènd speciàl l'è chèla che l'è l'ezèmpe piö riissìt de lèngua artificiàl tiràda 'mpé sö gramàtica e paròle 'n cümü có dele ótre lèngue natürài, tant che töcc chèi che pàrla 'na lèngua romànza e la grand part de chèi ch'i pàrla l'inglés i pöl rià a capìla sènsa stüdiàla.
L'è la lèngua artificiàla piö parlada al mónd dòpo de l'Esperanto.


text:
Il modus privat
Sche ti navigheschas en il web memorisescha Firefox ina massa infurmaziuns per tai – paginas che ti has visità, datotecas che ti has telechargià e dapli. Tuttina datti mintgatant situaziuns en las qualas ti na vuls betg che auters utilisaders da tes computer vesan questas infurmaziuns. Per exempel sche ti cumpras online in regal per ina persuna che utilisescha era il computer.
Il «modus privat» ta lubescha da navigar en il web senza che Firefox memorisescha datas davart las paginas d'internet che ti has visità. Quest artitgel explitgescha tge infurmaziuns che na vegnan betg memorisadas en il modus privat e ta dat instrucziuns exactas per l'utilisar.
Table of Contents
Tge na vegn betg memorisà en il modus privat?
- Paginas visitadas: Naginas paginas vegnan agiuntadas a la glista da paginas en tia cronologia ni a la glista da la trav d'adressas.
- Endataziuns en formulars ed il champ da tschertgar: Nagut che ti endateschas en champs da text sin paginas d'internet u en il champ da tschertgar vegn memorisà per la cumplettaziun automatica da formulars.
- Pleds-clav: Nagins pleds-clav novs vegnan memorisads.
- Endataziuns en la glista da telechargiadas: Naginas datotecas che ti telechargias restan en la glista da la fanestra da telechargiadas suenter che ti bandunas il modus privat.
- Cookies: Cookies - Information that websites store on your computer memoriseschan infurmaziuns (p.ex. preferenzas u il status d'annunzia) da websites che ti visitas. Els pon era memorisar infurmaziuns e preferenzas da plug-ins sco Adobe Flash. Cookies pon era vegnir utilisads da terzs per suandar tes fastizs entras il web.Per ulteriuras infurmaziuns davart il fastizar pos ti leger l'artitgel How do I turn on the Do-not-track feature?Remartga: Per impedir che Flash memorisescha cookies stos ti utilisar l'ultima versiun da Flash. Vesair Updating Flash per instrucziuns. Il modus privat da Firefox 3.6 n'impedescha betg plug-ins da terzs da crear coockies. Per avair questa funcziun stos ti actualisar Firefox.
- Datotecas dal cache da web: Las datas d'internet temporaras e las datotecas en il cache vegnan stizzadas sche ti bandunas puspè il modus privat.
- Sche ti creeschas novs segnapaginas durant utilisar il modus privat na vegnan quels betg allontanads sche ti termineschas il modus privat.
- Sche ti memoriseschas datotecas sin tes computer durant utilisar il modus privat na vegnan questas datotecas betg stizzadas sche ti bandunas il modus privat. Datotecas che ti avras cun ina applicaziun externa vegnan stizzadas ord l'ordinatur per datas temporaras e na cumparan betg pli en la glista da la fanestra da telechargiadas.
Co pos jau activar il modus privat?
- Clicca sura en la fanestra da FirefoxClicca en la trav da menu sin il menu (il menu per Windows XP), il menu il menu e tscherna il punct .
- Sche ti avieschas il modus privat t'avisescha Firefox ch'el memorisescha las fanestras ed ils tabs averts actualmain ed als rechargia sche ti termineschas il modus privat. Clicca sin il buttun
per cuntinuar.
- Marchescha la chaschetta "Betg pli mussar questa infurmaziun" sche ti na vuls betg pli vesair quest messadi la proxima giada sche ti avieschas il modus privat.
- Ti has activà il modus privat e la pagina d'infurmaziun dil modus privat vegn mussada.
Durant che ti navigheschas en il modus privat èsi scrit en il titel da la fanestra (modus privat)è il menu . colurà violet (sin Windows XP èsi scrit en il titel da la fanestra (modus privat))
Sco pos jau sortir dal modus privat?
- Clicca sura en la fanestra da FirefoxClicca en la trav da menu sin il menu (il menu per Windows XP),il menu il menu e tscherna il punct .
- Las fanestras ed ils tabs che ti avevas chargià avant dad entrar en il modus privat vegnan chargiads e ti pos utilisar Firefox sco usità. En il titel da la fanestra n'èsi betg pli scrit (modus privat)Il menu sch'il modus privat è puspè deactivà. n'è betg pli violet (sin Windows XP n'èsi betg pli scrit en il titel da la fanestra (modus privat))
Co pos jau adina aviar Firefox en il modus privat?
I dat ina funcziun en la fanestra da preferenzas che activescha automaticamain il modus privat sche ti avieschas Firefox.
- Clicca sura en la fanestra da Firefox sin il buttun (menu per Windows XP) e clicca lura sin Clicca en la trav da menu sin il menu e tscherna Clicca sura en la fanestra da Firefox sin il menu e tscherna Clicca sura en la fanestra da Firefox sin il menu e tscherna Clicca en la trav da menu sin il menu e tscherna Clicca sura en la fanestra da Firefox sin il menu e tscherna
Tscherna la secziun.
- Selecziunescha sut Firefox vegn a far il suandant: il punct Utilisar las preferenzas definidas da l'utilisader per la cronologia.
- Tscherna la chaschetta Aviar automaticamain Firefox en il modus privatNavigar permanentamain en il modus privat.
- Clicca per serrar la fanestra da preferenzasClicca per serrar la fanestra da preferenzasSerra la fanestra da preferenzas


text:
Tschierv
Tschierv (tudestg ed enfin l'onn 1943 uffizialmain Cierfs) era fin ils 31 da december 2008 ina vischnanca politica svizra en il chantun Grischun. Tschierv sa chatta en il circul Val Müstair dal district En.
Il 1. da schaner 2009 ha Tschierv fusiunà cun las autras vischnancas svizras da la val (Fuldera, Lü, Müstair, Santa Maria Val Müstair und Valchava) a la nova vischnanca da Val Müstair.
Geografia [modifitgar]
Fracziuns da la vischnanca [modifitgar]
Populaziun [modifitgar]
Lingua [modifitgar]
La lingua uffiziala da la vischnanca da Tschierv è il rumantsch.
Persunalitads [modifitgar]
- Gian Battista Tramèr (1812–1893), reverenda, schurnalist e scriptur rumantsch


text:
Badinières
Badinières l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Bourgoin-Jallieu-Sud, del circondàre (arrondissement) de La Tour-du-Pin e del dipartimènt de l'Isère.
El g'ha 'na popolasiù de 588 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2009.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 5,99 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 396 méter a 'na altèsa màsima de 550 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica [Mudifega]
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Badinières l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc [Mudifega]


text:
Aktuelle Position
Taxas da recepziun
La SSR porscha cun ses programs da radio e televisiun prestaziuns per incumbensa da la publicitad: il service public. Ella serva exclusivamain a la communitad e n'ha betg la mira da far in gudogn.
La SSR sa finanziescha per gronda part d'entradas da taxas, però era da contribuziuns da sponsurs e da propaganda e d'autras entradas commerzialas. Ella survegn taxas da recepziun per pudair ademplir l'incumbensa ch'ella ha retschet dal Cussegl federal: producir e derasar programs da radio e televisiun equivalents per l'entira Svizra en tut las quatter linguas naziunalas. Quai vul dir: programs per ina pitschna fiera cun quatter linguas ed en tut var set milliuns persunas.
La svieuta annuala da la SSR munta a var 1,6 mia. francs. 70% da las entradas da la SSR derivan da las taxas da recepziun, 30% d'entradas commerzialas e d'auters retgavs sco p.ex. la vendita d'emissiuns ad auters emetturs da radio e televisiun.
Link
- Billag
Alle Informationen zur Jahresrechnung


text:
Sforza
La fameja Sforza l'è stada una fameja nòbil che da la fin del XIV secul l'ha inflüenzaa la storia lumbarda, taliana, e urupea.
In principi [Mudifega]
'L nom de la fameja 'l vegn zü dal suranom del so fundadur, Müzi Aténdul (Cutignöla, 1369 - arent a Ravenna, 1424), ciamaa Sforza (Fort) per la sua prestanza fisega, un capitan de ventüra de la Rumagna al servizzi di re Angiuin de Napul.
'L ram de Milan [Mudifega]
'L prim düca de Milan l'è staa l' prim fiö de Müzi Atendul, Francesch (1401-1466), che l'ha ciapaa 'l titul dücal per via del so matrimoni cun Bianca Maria Viscunt, l'ültima ered del düca Filip Maria Viscunt, mort del 1447. Da quel matrimoni lì l'è partii 'l ram principal de la fameja. Apress de Francesch 'l gh'è sraa Galeazz Maria (1444-1476), düca dal 1466 fin a la mort, che l'ha spusaa Bona de Savoia. Intra i so tusann mia legitim gh'è da regurdà Caterina Sforza, che l'ha spusaa Geronim Riario, diventand inscì Sciura de Forlì e Imola, e l'è pöö stada la mader de Giovann dai Band Negher.
Apress a Galeazz Maria gh'è staa 'l so fiö Gian Galeazz (1469-1494), che l'ha spusaa Isabella d'Araguna. Per via de la so incapacità se pö dì che l'ha mai guernaa diretament, e giamò da sübet 'l resaduu del dücat l'è staa Lüduvich Sforza det 'l Moru, che l'ha pöö ciapaa 'l titul de düca dumà a la mort del nevud. Ludovico 'l Moru l'ha spusaa Beatris d'Este. Cume pröva del prestisg che 'l gh'aveva a quij temp là la casada milanesa gh'è 'l matrimoni intra Bianca Maria Sforza, surela de Gian Galeazz, e l’imperadur Massimilian I d’Asburgh.
'L Moru l'ha guvernaa 'l Dücaa fin al 1500, l'ann che l'è staa scunfit e metüü in person dai franzes. Dop che i franzes i henn staa caciaa via da l'esercit di mercenari svizzer de l'imper (1512), 'l Dücat de Milan l'è turnaa per un quaj ann int i man di fiö de Ludovico 'l Moru, Massimilian Sforza (1493-1530) e Francesch II Sforza (1495-1535), marii de Cristina de Danimarca e nevud de l'imperadur Carl V. Quij chì, restaa ciapaa denter int i guer intra Franza e Imper, i hann regnaa a s'giangón e suta la prutezion di Asbürgich, ai quaj l'è pöö passa 'l Dücaa, per via del fat che gh'era pü mia d'ered dop la mort de Francesch II.
Da Giovann Paol I Sforza (1497-1535), fiö natüral de Ludovico 'l Moru e de Lücrezia Crivelli, l'è vegnüü zü 'l ram di Marches di Caravagg, estint del 1717. Da Sforza Secondo, fiö natüral de Francesco I, l'è vegnüü zü 'l ram di cont de Borgonovo Val Tidone, estint del 1680; da Jacopetto, fiö natüral de Sforza Secondo, l'è vegnüü zü 'l ram di Cont de Castel San Giuann, che l'ha resistüü fin al XX secul e del qual 'l faseva part 'l minister Carlo Sforza.


text:
1966
Avenimeent [Mudifega]
09 03 - Barcelona: i autorità francheste i reprim öna assemblea de stödénc che se sélebrava al convent dels Capucins de Sarrià; chès·c facc se i cognuss come la caputxinada.
13 01 - Cili: l'arcipélagh Robinson Crusoe al adota el sò nomm atüaal d'arcipélagh Juan Fernández.
07 03 - Palomares (Andalusia, Spagna): l'alura minístar Manuel Fraga sa bagna al maar in la zona indúe l'era passada gjü una bomba H Noort-americana, par demostrá ch'al gh'era mia perícol de radioativitaa.
30 09 - Botswana: el paees al declara la independenza de l'Imperi Britànegh.
30 11 - i Barbados: chesti ísul s'independizan de l'Imperi Britànegh.
16 12 - Növa York: i Nazziun Üniit a promülgan el Patt Internazziunaal de Drecc Civil e Polítich, el quaal, intra altres, al recognoss el drecc de tücc i pòpol a l'autodeterminazziun.
Nassimeent [Mudifega]
02 09 - Coazacoalcos (Mèssich): Salma Hayek, atriis Messicana.
Necrulogi [Mudifega]
27 01 - l'Escala (l'Alt Empordà): Caterina Albert, scritura Catalana che la signava i övar col nomm de Víctor Català.
02 05 - Barcelona: Miquel Llor, scrituur Catalan.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Diagunala principala
In l'àlgebra lineara, la Diagunala principala d'una matriis quadrada, a l'è la diagunala ch'a la va dal cantun da sura a mancina fin al cantun da sota a drita. Par esempi, la sigütaant matriis la cuntegn di 1 in la suva diagunala principala:
Una matriis cuma chesta-chí, in la quaal noma i elemeent da la diagunala principala i-è mia ubligaa a vess 0, sa la nòmina matriis diagunala. La suma di elemeent da la diagunala principala d'una matriis sa la cugnuss cuma la tracja da la matriis.


text:
Bülach (distret)
El Distret de Bülach (en todèsch: Bezirk Bülach) l'è giü dei dùdes distrècc del Canton Zurigo, en Svìsera. La popolasiù l'è 'n magiurànsa de lèngua todèsca e 'ndèl Dicember 2010 l'ìa de 131 692 abitàncc.
El capolöch aministratìf del distrèt l'è la citadìna de Bülach, el cümü piö gròs l'è 'nvéce chèl de Kloten, 'ndóe gh'è apò a l'aeropórt Zurìgo. El töl dét apò a la regiù del Rafzerfeld, a nòrt del fiöm Réno, coi cümü de Rafz, Wil, Hüntwangen e Wasterkingen.
Cümü [Mudifega]
Ligam de föra [Mudifega]
- Bülach (Vogtei, Bezirk) in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Riferimèncc [Mudifega]


text:
Sergio Franchi
Sergio Franchi, che, in realtá el se ciameva Sergio Galli, (Cudògn, 6 d'april 1926 - Stonington (USA) 1 de magg 1990) l'è stai tenùr e atur italian, famus un frach in America del Nord.
Biugrafia [Mudifega]
Nassüd a Cudògn el 6 d'april 1926, l'é partìd cun tüta la famiglia in Südafrica, in del 1947. Da sübet l'ha cuminciàa a stüdiá la Lirica, e l'é turnáa in Italia per stüdià.
In del 1962 el se trasferìs definitivament in America e in del 1972 l'é diventái american. El sücess l'ha cuminciá a rivà dal musical del 1965 Do I Hear a Waltz?
L'ha mai desmentegád i só uriginn e i só radìs: el turneva semper a Cudògn e a per truá i amìs.
Sergio Franchi Foundation [Mudifega]
L'ha cuminciáa a mett sü una scola lirica a Stonington (USA), e dópu la sò mort (per un mal, el 1 de magg 1990) la só dona Eva l'ha fai diventá una Fundasión per i cantant che i vören diventá tenùr e sopran.
Film müsicáj [Mudifega]
- Sing, aber spiel nicht mit mir (1963)
- Il segreto di Santa Vittoria (1969)
- Musical Comedy Tonight II (1981)


text:
Siàn
Artìcol in dialët piasintëin
Siàn (Ziano Piacentino in italian) l'é un cumoin italian ad 2.642 abitant in Pruvincia d' Piasëinsa.
Alsëin · Bsinsòn · La Bëtla · Bòbi · Burgnöv · Cadé · Calindàsch · Caminä · Caùrs · Carpané · Castél · Castél Arcuà · Castél Vedär · Còr · Curt · Curt Magiùr · I Farén · Fiurinsöla · Al Frér · Gasàn · Gasöla · Gragnàn · Gruparél · Lügagnàn · Montzèi · Murfàs · Nibiàn · Utùn · Pügrèra · Piasëinsa · Pianél · Piusàn · Pudinsàn · Al Pont da l'Oli · Pontnür · Al Vargàr · Al Tufrèi · San Zòorz · San Pédar · Sàrmat · Sèrba · Serignà · Siàn . Traf · Uslèingh · La Varnàsca · Vigulsòn · Vilanöva ·


text:
Contignü prinzipal
Pardeller, Georg (SVP)
Georg Pardeller ie nasciù a Bulsan ai prim d'agost dl 1942 y ie chersciù su a Nueva Tudëscia (Deutschnofen). L ie residënt a Nueva Tudëscia (Deutschnofen), ma pervia dl lëur stal la majera pert a Bulsan. Do avëi mparà n mestier iel dal 1970 inant culaburadëur dl ASGB, la union di sindacac autonoms de Sudtirol. Ntan si lëur sciche funziuner sindacalist al fat paralelamënter l ejam dl Istitut tecnich per l cumerz. Dl 1992 iel unì lità presidënt dl ASGB y ie restà te chëla ncëria nchin de juni dl 2009. Dl 2003 iel unì lità tl Cunsëi provinziel de Sudtirol y l fova cumëmber dl ufize de presidium dl Cunsëi provinziel. Dl 2008 iel inò unì lità tl Cunsëi provinziel de Sudtirol y l ie unì cunfermà sciche cumëmber dl ufize de presidium. L ie danter chëi che à metù su la cumiscion di partner soziei y l Laborfonds. L fej pert dl Cumité de acurdanza danter l stat y la provinzia pra l Cumissariat dl Guviern y ie l vizepresidënt dl "Südtiroler Volksgruppeninstitut". Tl cunsëi regiunel iel presidënt dla 1a cumiscion legislativa (cuestions sozieles) y cumëmber dla 2a cumiscion legislativa; tl cunsëi provinziel iel vizepresidënt dla 4a cumiscion legislativa y cumëmber dla prima cumiscion legislativa. L fej pert dl cumité soziel (Landessozialausschuss) y dla jonta dl partit (Parteiausschuss) dla SVP, sciche nce dl gremium dla SVP per la zità de Bulsan.


text:
Lengua irlandesa
L'irlandés (Gaeilge) l'è una lengua Indo-Europea che la gh'ha i so urigin in irlanda e l'è stat sturicament parlaa da la gent irlandesa. Al di d'incö l'irlandés cume maderlengua l'è parlaa dumà da poca gent, e principalment int'la Gaeltachtaí, e el gh'ha un valur principalment simbolich int'el stat irlandes.
L'irlandés l'è la lengua uficiala de la Republiga dl'Irlanda e vöna di lengu uficial de l'Ünion Europea. L'è ancasì ricunusüü cume lengua minuritaria int'l'Irlanda dal Nord.
Seconda i vari censiment, el nümer de personn che i parlan l'irlandés cume maderlengua i van dai 20,000 ai 50,000 [1]. Ma sicum che l'irlandés l'è mustraa int'i scöl, a gh'è un bel po de gent ch'el parla cume seconda lengua. Gh'è pero da dì che al di d'incö gh'è praticament nisün che l'è monolingua in irlandés, perchè l'ingles l'è parlà de suvent in tüta l'irlanda.
Int'al 2001, un censiment in Irlanda dal Nord l'ha ripurtaa che 167,487 personn (el 10,4% de la populazion) i gh'han una "quai cunuscenza d'irlandés".
El 13 de Giugn del 2005 i minister di esteri de la EU j'han decis de fa diventà l'irlandés vöna di lengu uficial de l'Ünion Europea. Quela decision chì l'è diventà efetiva el prim de Genar del 2007, e l'irlandés l'è stat druvaa per la prima volta int'una riünión del Cunsili di Minister dla EU, e precisament dal minister Noel Treacy, al 22 de Genar 2007.
Al Pader Noster Irlandés [Mudifega]
Ár nAthair, atá ar neamh:
go naofar d'ainm,
go dtagaidh do Ríocht,
go ndéantar do thoil ar an talamh,
mar dhéantar ar neamh.
Ár n-arán laethúil tabhair dúinn inniu,
agus maith dúinn ár bhfiacha,
mar mhaithimid dár bhféichiúnaithe féin.
Agus ná lig sinn i gcathú,
ach saor sinn ó olc.
Amen.


text:
Auris
Auris l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Le Bourg-d'Oisans , del circondàre (arrondissement) de Grenoble e del dipartimènt de l'Isère.
El g'ha 'na popolasiù de 204 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2009.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 11,21 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 720 méter a 'na altèsa màsima de 2164 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica [Mudifega]
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Auris l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc [Mudifega]


text:
Procedura da concessiun na vegn betg sistida
-
- Zoom
- L'ovra atomara da Mühleberg. (mad)
La procedura tar la dumonda da concessiun per l'ovra atomara Mühleberg na vegn betg sistida. La dretgira federala ha refusà la dumonda da sistir la procedura enfin che las ovras electricas BKW hajan inoltrà l'expertisa giuridica necessaria.
Il mars passà aveva la dretgira d'administraziun federala cassà la concessiun nunlimitada per l'ovra da Mühleberg e limità quella sin il zercladur 2013. Per pudair cuntinuar cun il manaschi, sto la BKW inoltrar in concept cumplessiv per il mantegniment dals cundrizs: il stadi dal mantel per il coc atomar, la mancanza d'ina valitaziun davart la segirtad tar terratrembels e cundrizs per frestgentar independents dal flum Aare. (gc/sda)


text:
Alvagni
Alvagni (uffizialmein: Alvaneu) è ina vischnanca politica en il chantun Grischun en Svizra.
Geografia [modifitgar]
Igl territori dalla vischnanca d’Alvagni sa teira dalla vart dretga da la Val Alvra vers nord. En pintg territori sa catta er da mang sanester da l’Alvra. Giudem la val sa catta igl Bogn d’Alvagni cun las funtangas da zolper ed igls fritgevels plangs da Solas e Arvadi, tgi vignen per pard duvro per la plazza da golf. La vischnanca da Alvagni e situeida sen 1181 m s.m. sen la costa da mang dretg da la Val Alvra. Direct sur la vischnanca cumainza igl gôt. Sur igl gôt, sen ena terrassa sen 1560 – 1800 m s.m. sa cattan las Aclas d’Alvagni an treis fracziuns: Aclas Davains, Aclas Dafora ed Aclas Seura. Las Aclas en situeidas an en belezza lia cun en grondious panorama sen igl Piz Ela, Corn da Tinizong e Piz Mitgel. Suraint cattains l’Alp da la Creusch e l’Alp digl Guert. Igl territori sa stenda agl nord er sur la sparta-avas cun l’Alp Ramoz ed igl Cuolm (Welschtobel). Co el er igl pi ot punct digl cumegn, igl Piz Cotschen (Aroser Rothorn) cun 2980 m s.m.
Istorgia [modifitgar]
Oter tgi la Val Alvra dafora, tgi è graztga alla impurtanta veia da transit Germania-Coira-Lantsch-Casti-Gelgia/Septimer-Italgia giò abitada digl taimp preistoric vign la Val Alvra davains cun Alvagni prubabel per colonisada digl taimp otmediaval. Da chel taimp ègl er nia fundo signeradis feudals scu Belfort e Greifenstein. Igl signours on promovo la colonisaziun tras rumantschs libers dalla val dafora ma er da subdits digl uestg da Coira, pi tard er da gualsers.
L’amprema numnada igl onn 1244 scu Aluenude. Da lez taimp tutgivan er Tein e Farrera tar Alvagni. Igl on 1482 è igl territori nia parti sen las treis vischnancas. Alvagni tutgeva agl signeradi da Belfort tgi era a mang agls barungs da Vaz. Anturn 1330, siva la mort digl davos barung da Vaz reiva Belfort tras ierta agls conts da Toggenburg, 1436 agls Montforter ed 1466 agl duca da l’Austria. 1436 vign la dartgeira da Belfort commember dalla Lia dallas diesch dartgeiras.
La dartgeira da Belfort ò 1652 sa cumpro liber da tot igls dretgs. Gio 1613 è la dartgeira da Belfort sparteida an Belfort Dafora cun Lantsch, Brinzauls inkl. Vazerouls e Surava ed Belfort Davains cun Tain, Farrera e la capitala Alvagni.
Las viglias dartgeiras en gneidas schliedas se 1851. Las vischnancas dalla viglia dartgeira da Belfort furman os igl circuit da Belfort cun excepziun da Tain tgi è nia parzi tiers agl circuit da Barvogn.
Las vischnancas en davantadas cumegns politics autonoms. La fracziun digl Bogn (offizial: Nachbarschaften Alvaneu-Bad und Tschessalunga) veva anavant tscherts dretgs. La „Waldgenossenschaft Alvaneu-Bad“ era an posses digl gôt da mang saniester da l’Alvra. Igl retgav niva duvro pigl mantignamaint da l’infrastructura scu conduct d’ava, rezgia e scola. Igls commembers dalla societat, igls “Badner Bürger” oder “Höfler” on 1846 an en prozess cugl cumegn da Casti survagnia chel gôt. Igl dretg da pascular e l’appartenientscha politica e rastada a Casti. Per 1893 òn ells er survagnia chells dretgs, da l’otra vart on els stuia desister da dretgs da pasculaziun sen l’alp da Casti. Per 1929 è igl Bogn sa unia er economicamantg cun la vischnanca ed igls dretgs separats en nias annulos ed igl gôt è nia surpiglea digl cumegn.
Igl bogn, tgi e nia numno per l’amprema geda 1474, ò durant tschentaners giuia ena importanta rolla an l’economia da vischnanca. El è nia saro igl 1962.
Voba [modifitgar]
La voba mossa sontg Murezza an las calours blo/melen dalla Lia dallas diesch dartgeiras
Surnom [modifitgar]
Igl surnom digls abitands d’Alvagni è “igls bitschilos”.
Populaziun [modifitgar]
Igl lungatg tradiziunal d’Alvagni è igl rumantsch, i dava pero adegna gio ena minoritad tudestga. Surtot igl Bogn è davanto bod tudestg. Ad Alvagni vign discurria en dialect digl surmiran, tgi sa differenztgescha digls dialects dallas vischnancas vaschignas. Exaimpel:
Casti: Ia va via ad eir ena meir se par en meir
Lantsch: I ve vi ad oir ina moir si par in moir
Alvagni: Eu va viu ad oir ina moir soi par in moir
Oz discorra la gronda part digls abitants tudestg ed igl rumantsch è ferm periclito. Alvagni furma ansemmen cun Surava e Farrera en consorzi da scola per la scoletta e la scola primara. La scola secundara e reala vign davent digl aton 2010 manada a Casti digl nov consorzi dalla vallada pigl scalem ot.
Architectura [modifitgar]
Alvagni è ena vischnanca construeida a mantung, segl our dad ena gronda terrassa. Igl maletg vign domino dalla baselgia Naschientscha da Nossadonna. Ella è neida construeida 1697/8 an stil baroc tras igls caputschins da Casti. Gio 1297 era an chel lia menziuno ena baselgia da sontg Murezza.
An vischnanca catainsa differentas tgesas purilas impusantas tgi demossan l’impurtanza da l’acricultura. Igl comerzi era localiso agl Bogn.
La veia vers Tavo manava prubabel digl taimp mediaval dasper la baselgia ve. Igl 16 avel tschentaner è ella neida spustada agl li dad oz tar la schinumnada “Herrengasse”.
Igl 19avel tschentaner on dus barschamaints destruia parts dalla vischnanca. Igls 25/26 zarcladour 1859 tschintg tgesas e quatter clavos. Igls 4 da november 1873 èn nia destruias seis tgesas e seis clavos.
A caschung dalla melioraziun igls onns 60 digl 20avel tschentaner en versacants menaschis purils nias dislocos an la periferia dalla vischnanca
Nov quartiers cun tgesas da vacanzas cattainsa a Salonder e Tgaplotta. 2004 egl nia daviert agl ost dalla vischnanca la tgesa da vigls “Envia”, dallas vischnancas dalla Val Alvra.
Alvagni-Bogn loancunter è ena vischnanca construeida siva la veia. La baselgia Sontga Trinitad (pi da bod Son Roc) è neida construeida 1630-34 e angrondaneida 1853/54. Igl quartier anturn la baselgia ò nom Tschessalunga.
Las plessas tgesas dareivan digls davos 150 onns. Alla mesadad digl 19avel tschentaner ò la vischnanchetta fatg grond progress, surtot parveia dalla nova veia 1855-58 ed igl angrondamaint dalla tgesa da cura. Igl Bogn era da lez taimp en lia da comerzi cun fuschigna, gerbra, tanschadeira, dus mulegs, reztgia e ples ustareias.
Igl Bogn era er lia dalla tschantada (anfignen 1967, alternond cun Brinzauls) ed dalla gronda fiera da biestga dalla val. 1902 e neida vetiers la staziun dalla Veiafier Retica.
Igls davos decennis ò igl Bogn pers la sia muntada. L’antschatta digl 21avel tschentaner egl nia do nova vetta agl Bogn cun eriger ena plazza da golf ed en nov bogn termal.
Literatura [modifitgar]
- Kaspar Egli: Die Landschaft Belfort im mittleren Albulatal, Geographisches Institut der Universität Basel, 1978
- Dr. Martin Bundi: Historische Aspekte der Gemeindebildung im Albulatal, Novitats 19.3.2004


text:
Mudel:Begriffsklärungshinweis
Hartheim l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Fribùrgo. El fà part del circondare rüràl de Breisgau-Hochschwarzwald. La süperfìce del teretóre del cümü l'è de 26.05 km² e 'ndel Dic 2010 el gh'ìa 'na popolasiù de 4 645 abitàncc.
St. Peter und Paul Hartheim
El cümü de Hartheim el se tróa de le bànde de la Forèsta Négra, a 'na altèsa de 206 méter sura 'l leèl del mar.
- ↑ Bevölkerungsentwicklung in den Gemeinden Baden-Württembergs 2010 (Hilfe dazu)


text:
Literadura milanesa
La literadura original in milanes l'è composta inanzitutt de un gran numer de poetta dialettal, che in d'on quaj cas gh'hann avuu una gran celebrità (Carl Porta, Tomas Grossi, Emilio De Marchi, Carl Maria Maggi, Giusepp Parini, Delio Tessa in tra d'i alter) e de on quaj romanzee che l'haa scrivuu i sò romanz direttament in milanes. Tra questi se pòdom regordà del 'Pinzo', el suranomm de Camill Cima autor del romanz 'El Venter de Milan', e Vittori Crepaldi, autor de 'In bocca al Lôff').
Divers poetta famos (Lisander Manzoni, Tomas Grossi) hann compòst poesii in milanes, ma hann scrivuu i soo romanz in italian.
G'hinn anca dij comédi scrivuu in milanes, per esempi quej del Edoard Ferravilla.
Ligamm de foeura [Mudifega]
Milanesiabella - Antologia di maggior autor de la litteradura milanesa


text:
Immersiun
L'immersiun è ina noziun che vegn duvrada per il sistem d'instrucziun da linguas a moda bi- u plurilingua. Quest sistem instruescha ina u pliras linguas betg sulettamain sco rom, mabain ins dovra ella era gist sco lingua d'instrucziun. Uschia vegn per exempel la biologia u la matematica instruida en la nova lingua. Uschia pon ins emprender la lingua indirectamain. Questa metoda sustegn fitg il svilup d'emprender linguas. Il model tradiziunal da las scolas rumantschas è in exempel per in sistem d'immersiun. Il cuntrari dad immersiun è la submersiun.


text:
Locaa (CO)
Locaa (nom ufizial in italian: Locate Varesino) l'è on comun de la Provincia de Còmm de 4 249 abitant (dato del Dicember 2010[1]), cont ona süperfis de 5,8 km² e ona densità de 733 ab./km². In Italian l'è ciamada anca "Varesino" per fà minga confusion cont on olter Locaa ch'el se troeuva derent'a la Provincia de Milàn (Locate di Triulzi). El se troeuva al confin con la Provincia de Vares.
Stòria [Mudifega]
Locaa l'era in del Contad del Sevar fin a la fin del XIII secol.
In del Marz 1468 s'hinn fermaa a Locaa Lodòvich el Mòr e 'l sò fradell Galeazz Maria, che eran dree a 'ndà in pellegrinagg al Santuari de Vares.
In del Noeufcent, Locaa l'è stada attacada ai comun de Carbonaa e Mozzaa in del comun del Sevar per desnoev ann (1928-1947).
Vos correlaa [Mudifega]
Evoluzion demografega [Mudifega]
L'andament del numer de abitant del comun de Locaa (CO) l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment [Mudifega]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2010.


text:
Preschentaziun svizra dastga custar 23 milliuns francs
-
- Zoom
- Il cussegl naziunal ha approvà il credit per l'exposiziun da la Svizra. (Keystone)
La preschentaziun svizra a l'exposiziun mundiala a Milaun dastga custar 23 milliuns francs. Il cussegl naziunal ha sco emprima chombra approvà il credit.
15 milliuns ston ils pajataglia contribuir ed 8 milliuns duain vegnir da sponsurs. L'exposiziun mundiala a Milaun dura dal matg enfin l'october 2015. Il concept per il pavillon svizzer ha il motto "nutrir il planet, energia per la vita". Entaifer il pavillon sa participescha il chantun Grischun ad ina part communabla dals chantuns enturn il Gottard. (fc/sda)


text:
Punt cardinal
Ul punt cardinal a l'è un sistema da referenza cartesian par representá l'urientaziun d'una mapa. Generalment Nòrt (òolt) Süt (bass) òvest (manzína) e est (drita). Chesta cumpusiziun la génera quatru àngul da nuvanta grad, ch'i sa dividiss al sò turn in du paart, generant Nort-òvest, Süt-òvest, Nort-est e Süt-est. Cun l'istessa uperaziun sa fa sü la rösa di vent, duvrada in navigaziun finn di sécul antich. I punt cardinaal i henn cugnusüü anca cuma i quatru direziun principal da la büssula:
Lunch la stòria, diferent cültür i hann segnaa diferent valur a ògni direziun.


text:
Reggio Emilia
Règg (enfina al secól XIX l'ìa ciamàda Regg de Lumbardia; nòm uficiàl al dé d'encö Reggio nell'Emilia, de spés semplificàt en Reggio Emilia; Rèz in emiliàn) l'è 'na cità italiàna de la regiù de l'Emìlia-Romàgna, che g'ha presapóch 141.383 abitàncc. El teretóre del cümü de Règio Emilia l'òcupa 'na superfìce de 231 km², per 'na densità de popolasiù de 612 ab./km². L'è colocàda sö la Vìa Emilia e l'è 'l capolöch de la pruvìncia omònima. L'è ciamàda apò a la "Cità del Triculùr" perchè la bandiéra de l'Italia l'è nasìda 'n chèsta cità ai 7 de zenér del 1797.
El cümü de Regio Emilia 'l cunfìna coi cümü de Albinea, Bagnolo in Piano, Bibbiano, Cadelbosco di Sopra, Campegine, Casalgrande, Cavriago, Correggio, Montecchio Emilia, Quattro Castella, Rubiera, San Martino in Rio, Sant'Ilario d'Enza, Scandiano.
Cità 'nzemelàde [Mudifega]
- Bydgoszcz, Polonia
- Chişinău, Moldavia
- Digione, Francia
- Fort Worth, Stati Ünìcc
- Girona, Spagna
- Kragujevac, Serbia
- Zara, Croàsia
- Polokwane, Sudàfrica
- Schwerin, Germania
Riferimèncc [Mudifega]


text:
Terratrembel avant costa da la Tirchia
-
- Zoom
- Il terratrembel en la vischinanza da Rhodas è era stà da sentir en la chapitala da la Grezia Athen. (Keystone)
In ferm terratrembel avant la costa da la Tirchia ha laschà stremblir las inslas da Dodekanes en la Tirchia dal sidvest dumengia suentermezdi.
L'epicenter è stà en la mar egeica, 70 kilometers en l'ost da l'insla Rhodos. Tenor la polizia n'haja dà nagins blessads. Il terratrembel da la fermezza 5,9 fin 6 han ins era sentì en la chapitala greca Athen. (sda/uca)


text:
11 05
Ol dé 11 05 l'è 'l 131 ( 132 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 235 dé a finí l'an.
Ul dí 11 05 al è ul dí da pòost 131 ( 132 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 235 dí a finí l'an.
[Mudifega] Nom del dé in diferenc dialecc
[Mudifega] Aenimenc
1245 - Corbeil (Ísola de Fransa, Fransa): i representanc de Jaume I e de Luís IX de Fransa i signa ol Tratat de Corbeil, in acorde a che Fransa la recognuss la piena independensa di Cuntà Català, in cambi de la renúnsia a la Provença.
330 - Costantinobla (atüala Istanbul, Türchia): sa la consagra chèsta sità che l'imperadur romà Costantí I ía fat costrüí sura i ruine de l'antiga Bisansi.
1977 - Spagna: ol goèrn al ratífega i pat internassiunaj signacc ol dé 30 04.
[Mudifega] Nassimenc
[Mudifega] Necrolòse
[Mudifega] Feste
Festa locala de Badalona, a la comarca del Barcelonès
Festa locala de Tordera, a la comarca del Maresme
Sant Anastasi, Festa piö granda de Lleida
Memorial Internassiunal de la Sida: segond di du dé dedicacc a fá omas ai persone afetade per la sida, la pandémia plö graf del sécol XX.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Nimfidi Sabin
El Cai Nimfidi Sabin (Caius Nymphidius Sabinus; 35-68) l'è staa on prefett di pretorian intrattant che'l regnava l'imperador Neron e anca on poo dòpo la soa mòrt. L'ha faa 'sto mestee insema al Tigellin, che prima però el lavorava cont el Feni Ruff, mazzaa perchè 'l faseva part d'ona congiura contra l'imperador. A la fin di ann 60 del secol I, gh'hè staa tanti ribellion contra el Neron, e Sabin l'ha ciappaa part in d'ona di quij finai, con la speranza de vess nominaa imperador, ma l'è staa faa foeura di sò soldaa.
La soa vida [Mudifega]
A l'è nassuu de ona dònna de la cort imperial, la Sabina, ma del pader se sa nagòtt. Quajvun el dis che l'era fioeu o d'on gladiator ciamaa Marzian o de l'imperador Caligola. Dòpo la congiura del 65 del Cai Calpurni Pison contra el Neron, i esecuzion di congiuraa hinn diventaa ona possbilitaa de ciappà podè a Roma e inscì l'è avegnuu per el Sabin, che l'ha ciappaa el pòst de pretor dòpo la condanna del Ruff. Donca l'è diventaa on òmm important in di pretorian e la soa promessa de ajuttà el Servi Sulpici Galba l'ha daa ona man a la fin del governo de Neron. In del interregnum, prima che 'l Galba el rivariss a Roma, el Sabin l'è diventaa l'unich prefett e l'ha cercaa de vess nominaa l'imperador noeuv (perchè diseva de vess el fioeu del Caligola). L'ha anca faa mazzà i sò rivaj possibil. Ma poeu i pretorian hann deciduu de sostegnì el Galba e questa l'è stada la fin del Sabin.


text:
Luciano Manara
El Luciano Manara (Milan, 23 marz 1825 - Roma, 30 giugn 1849) l'è staa on patriòta italian, trai figur pussee conossuu del Resorgiment. L'è mòrt duranta la difesa de la Segonda Repubblica Romana.
La vita [Mudifega]
Amis del Carl Cattaneo, l'ha partecipaa ai Cinqu Giornad de Milan e in quella occasion l'ha anca comandaa i milanes che hann conquistaa Pòrta Tosa. Poeu , l'ha combattuu in de la Prima Guerra de Indipendenza cont on grupp de volontari che l'aveva organizzaa pròppi lù.
Quand però i Austriach hinn tornaa a Milan, el Manara l'è scappaa in Piemont: chì l'è staa miss al comand d'on grupp de bersagliee cont i quai l'ha combattuu in sul Pò e a La Cava (in Provincia de Pavia). Finida la guerra tra Austriach e Piemontes, l'è scenduu a Roma, indove la resisteva anmò la Repubblica Romana e indove l'è staa nominaa capp del Statt Maggior del Garibaldi. L'è mòrt menter el combatteva contra i soldaa frances in di sconter de Villa Spada.
I esequi [Mudifega]
I funerai hinn staa celebraa a Roma in de la gesa de San Lorenz in Lucina. L'omelia l'è stada celebrada del patriòta e barnabita Ugo Bassi. El còrp per on poo l'è restaa a Roma, perchè la mader la gh'aveva minga el permess de part di Austriach de fàll portà a Milan. Per quella reson chì, el sò cadaver l'è staa portaa a Vescia (Lügan) con quell del Emilio Morosini e de l'Enrico Dandolo[1], e mettuu in de la medemma tomba. Quest l'è mudaa domà in del 1853, quand l'imperador Francesch Giusepp I l'ha consentii al trasferiment, anca se in d'ona manera streggiament privada. Domà dòpo l'Unità, in del 1864 el s'è poduu consentì ai Manara de fà su ona tomba de famiglia a Barzanò, indove gh'aveven ona villa.
A Milan, al Luciano Manara l'è dedicada ona via, vesin a Corso di Porta Vittoria e on monument ai Giardin Pubblich.
A Roma inveci hinn dedicaa al patriòta ona strada a Trastever, on licee e ona caserma.


text: 1 Je sa'aka tü pütchi e'itaanakat paala nütüma chi Maleiwakai napüla na wayuu judíokana, aküjünüsü namüin jamüinjatüin sukuaippa tü a'waajülee nakumajüinjatkat yaa mmolu'u, je jamüinjatüin nakuaippa sünain a'waajaa chi Maleiwakai. 2 Je sulu'u tü a'waajüleekat, tü akumajünapü'ükat natüma, kataüjiasü wane kuluulu süpüla akatalaa pasanainpünaa. Je sünülia tü palajatkat paü eere nikerolüin palajana chi sacerdote judíokai, “Nü'ütpa'a Maleiwa” münüsü. Je yaa sulu'u, eesü wane rampara aküjünakat achiki paala nütüma Maleiwa oo'ulaka müsia wane meesa e'itaanakat aa'u tü pan a'waajiakat Maleiwa. Shiasa tü paü shiinalu'usükat, “Nümülatu'u Maleiwa” münüsü. 4 Je yaa sulu'u tü paükat, eesü wane a'ajülee wunu'u jemeta eejuut, o'oojiruushi süka ooro. Eesü wane juraskeerü süpüla sotüinjatüin naa'in wanaa sümaa ni'itaain paala chi Maleiwakai tü pütchikat namüin. Oorole'eya sütoutajee. Je sulu'u tü juraskeetkat, eeshi wane pachiishichon oorole'eya kalu'ukai süpüshi tü eküülü kanüliakat “maná” münüin nekakat paala na natuushikana. Eesü tü nuwaraaratsekat Aarón awü'itkat paala sümaa julaa. Je eesü tü piamasükat ipa makat aka saa'in taapüla ashajünakat anain paala tü pütchi e'itaanakat nütüma Maleiwa napüla. 5 Je yaa saa'ujee tü juraskeetkat, eesü nayaakua wane kasa eekai katünain. Wayawayatsü tü natünakat saa'u shirouse tü juraskeetkat eepü'üle sütülüittinnapü'üin süsha tü mürüt o'utinnapü'ükat aa'in süpüla sülatinnüinjatüin saainjala wayuu. E'itaanüsü tü shiyaakuakat suulia motüin naa'in na wayuukana sünain eein chi Maleiwakai namaa. Keraasü joolu'u süchiki tü kasa yaakat sulu'u tü a'waajüleekat yaa mmolu'u natüma na judíokana. 6 Keraapa tü a'waajüleekat sümaa tü korolokot sulu'u, ekerotpü'üshi chi sacerdote judíokai weinshi sulu'umüin tü palajatkat ne'e paü süpüla ni'yataainjachin nümüin Maleiwa. 7 Otta sulu'umüin tü paü shiinalu'usükat, nia ne'e ekerotka nümüiwa chi laülaashikai napüleerua na sacerdote judíokana. Wwatua ne'e nukua süpüla juyakat. Je nikerolapa, alü'üjawalinjachi süsha mürüt o'utinnakat aa'in süpüla naapüin nümüin Maleiwa saa'u naainjala niakai je saa'u aainjalaa nnojotkat natüjaain aa'u na wayuukana sünain mojuin. 8 Nüso'irüin joolu'u waa'in chi Naa'inkai Maleiwa sünain nnojoliin nountüin ekeroloo na wayuukana chamüin nünainmüin chi Maleiwakai sulu'u tü a'waajüleekat chakat iipünaa, sükajee ayatüin tü a'waajüleekat yaa mmolu'u. 9 Müleka jülüjüle waa'in sukuaippa tü a'waajüleekat yaa mmolu'u natüma na judíokana je tü naa'inrakat chi sacerdote aapüikai yaa sulu'u, shia ne'e kayaakuaka tü kasa ekirajünakat anain waya maa'ulu yaa. Shii'iyatüin wamüin sünain nnojolüin kasain anain apüla nümüin chi aapüikai tü nasülajakat na wayuukana nümüin chi Maleiwakai süpüla anainjatüin naa'in niakai oo'ulaka naa'in na wayuukana nümaa Maleiwa. 10 Aluwataanüshii ne'e naya sünain jamüinjatüin nakuaippa sünain tü ekawaakat je tü asawaakat je tü o'lojowaakat ajapüü. Nnojotsü sükaaliijain naya süpüla wuleinjatüin tü naa'inkat nu'upala Maleiwa. Aluwataanüshii naya sünain kasa eekai müin aka tia süma'inru'u naapüin chi Maleiwakai namüin tü pütchi jeket e'itaaneetkat napüla. 11 Otta müsia joolu'u, jeketüitpa süpüshua. Eweetüshi Cristo sünain niainjachin chi sacerdote mülo'ushikai süpüla naapüinjatüin wamüin wulee aa'in nu'upala Maleiwa süpüla jutatüin waa'in ja'itaina kaainjaraliin waya. Ekerotüshi nia sulu'umüin tü a'waajüleekat cha'aya iipünaa, tü nnojotkat sukumalain wayuu. Alana'aleesia ma'i shia sünain anasüin suulia tü a'waajüleekat yaa mmolu'u natüma na jutuushikana, tü akumajuushikat ne'e sütüma wayuu süpüla motso'o. 12 Cristo, nnojoishi müin aka naa'in chi laülaashikai napüleerua na sacerdote judíokana ekerolopü'ükai juya'wai sulu'umüin tü paü shiinalu'usükat, “Nümülatu'u Maleiwa” münakat. Wwatua ne'e nikerolüin Cristo sulu'umüin tü a'waajüleekat cha'aya iipünaa. Je tü isha naapakat nümüin chi Maleiwakai, nnojotsü nüshain kaa'ula toolo, nnojotsü nüshain wane paa'achon, maa aka tü naapawaitkat chi sacerdote judíokai paala. Shia naapaka nüsha niakai. Je amülapa nüsha sünain ouktüin nia, nuuntüin taashin waya nütüma suulia waainjala. Müina'aya waya nnojoliin süsalain waainjala nütüma Maleiwa. 13 Chi sacerdote judíokai, nütülüittitpü'üin naa'u na wayuu yarüttakana akuaippa nu'upala Maleiwa nüsha wane kaa'ula toolo, nüsha wane paa'a toolo, otta wane wüin ka'akasü süpali'ise wane paa'achon, süpüla anouktaa nakuaippa süpülapünaa narütkaainjatüin tü a'waajüleekat. 14 Otta müshia Cristo, sünain naa'inrüin waneepia tü nüchekakat chi Maleiwakai nüpüleerua, je sünain katsüin naa'in nütüma chi Naa'inkai matüjainkai ouktaa, aapajiraashi nikii süpüla ouktaa nümüin chi Maleiwakai. Maa aka nakaalinjünapü'üin na watuushikana süka süsha mürüt ne'e süpüla sünouktaain nakuaippa, alana'aleeshi'iya ma'i sünain anain waya sütüma nüsha Cristo amülakat waa'ujee. Je sünainjee ouktüin nia saa'u waainjala, nuuntüin naapüin wamüin jutataa aa'in ja'itaina kaainjaraliin waya, tü nnojotkat aapünüin namüin na watuushikana soo'opünaa süpüshua tü naa'inrakat. Je süka wuleitpain waa'in, acheküshii wa'yataain waneepia nümüin chi Maleiwa katakai atüma wo'u. 15 Nünainjee Cristo, ni'itaain chi Maleiwakai wane pütchi jeket wapüla waya ounejuushikana, süpüla naapüinjatüin wamüin süpüshua tü nüküjakat achiki paala wamüin sümaa pansaain nünüiki, tü kasa anasü wama'aneetkat süpüla ka'ikat süpüshua. Akaajaa na watuushi e'itaanakana apüla paala tü palajatkat pütchikat nütüma Maleiwa, mayaainje kaainjalain naya sünainjee moonooin sümaa tia, taashiinapa naya joolu'u suulia naainjala süka ouktüichipain Cristo. 16 Maa aka sukuaippa sütüma wayuu sünain karalouktalu'uin süchiki jaralüinjatüin aapünüin amüin tü nükorolokot wane wayuu ouktapa nia, nnojoliiwa'aya ouktüin chi wayuukai, nnojotsü aapünüin tü korolokot. 17 Otta nütüjaanapa aa'u sünain ouktüin nia, ekeraajüsü süpüla sünoujünüin tü ashajuushikat. Aapüna münüsia tü korolokot. 18 Müsia aka tü pütchi e'itaaushikat paala nütüma Maleiwa napüla na watuushikana. Ekeraajüsü shia amülapa süsha wane mürüt. Nnojolüiwa'aya sütülüittinnüin isha, nnojotsü kettaain tü pütchikat. 19 Soto jaa'in tü naa'inrapü'ükat Moisés. Süchikijee nüso'irüin naa'in na watuushikana sünain süpüshua tü nuluwataakat anain chi Maleiwakai, tü ashajünakat paala nütüma Moisés sulu'u karaloukta, naapaakalaka wane sütüna wunu'u kanüliakat “hisopo” ke'ichiru'usü soi anneerü ishotot. Je süka tüü, nütülüittirakalaka isha paliraasü sümaa wüin, nüsha wane paa'a oo'ulaka nüsha wane kaa'ula, saa'u tü karalouktakat oo'ulaka saa'u tü wayuukolüirua süpüshua, 20 sünain nümüin namüin: “Anuu tü isha shikeraajakat atüma tü pütchi ni'itaakat jüpüla chi Maleiwakai, tü nuluwataakat anain jia süpüla joonooinjanain sümaa”. 21 Je müsia aka sukuaippa nütüma sünain nütülüittirüin tü ishakat saa'u tü a'waajüleekat oo'ulaka saa'u süpüshua tü korolokolüirua yaakat sulu'u, tü ni'yataakat aka nümüin chi Maleiwakai. 22 Saashin tü ashajuushi aluwataanakat anain na watuushi judíokana nütüma Maleiwa, alatinnüsü saainjala tü wayuukolüirua müleka sütülüittinnüin süsha mürüt naa'u. Nnojolüiwa'aya ouktüin wane mürüt sümaa sütülüittinnüin süsha naa'u, nnojotsü alatinnüin naainjala. 23 Saa'u shiyaakuain ne'e shia tü a'waajülee chakat iipünaa, che'ojaawaisü uleinjatüin shia sükajee su'utinnawalin saa'in mürüt süpüla saapünüin tü süshakat nümüin Maleiwa. Otta süpüla tü a'waajülee chakat iipünaa eere chi Maleiwakai, acheküsü aa'innaa kasa eekai alana'aleein sünain anain suulia. 24 Nnojoishi ekerolüin Cristo sulu'umüin wane a'waajülee eekai sükumalain wayuu ne'e yaa mmolu'u, sulu'umüin tü shiyaakua ne'e tü shiimainsü chakat iipünaa. Otta ekerotshi nüma'anamüin chi Maleiwakai chaa iipünaa süpüla asouktaa waa'u waneepia nümüin süpüla nükaaliijain waya. 25 Je Cristo, nnojoishi müin aka naa'in chi laülaashikai napüleerua na sacerdote judíokana ekerolowaikai juya'wai sulu'umüin tü paü shiinalu'usükat “Nümülatu'u Maleiwa” münakat, süpüla naapawalinjatüin nümüin chi Maleiwakai wane isha nnojotkat nüshain. Nnojotsü kojuyatuain nukua Cristo sünain ekeroloo nüma'anamüin Maleiwa sünain aapajirawaa nikii nümüin. 26 Müleka kojuyatualeje naapajiraain nikii, ouktüshije nia wainmatua süchikijee sükumajünüin tü mmakat. Shiasa joolu'u mapainka pejepa sünain saja'lajaainjatüin tü ka'ikalüirua süpüshua, antüshi Jesús wwatua ne'e wa'akamüin süpüla motüinjatüin naa'in waainjala Maleiwa sünainjee aapajiraain nikii Jesús süpüla ouktüin waa'u. Shiairia ne'e, nnojoleechi aapajiraain nikii nüchikua. 27 Maa aka wayuu süpüshua sünain wwatuainjatüin ouktüin sümaa süsouktüinjateerüin nümüin chi Maleiwakai süchikijee ouktaa, 28 akaajaa Cristo sünain wwatuain ne'e naapajiraain nikii süpüla ouktaa, motüinjatka akajee naa'in saainjala wayuu wainma. Shiimüin sünain nünteechin Cristo nüchikua wa'akamüin. Otta nnojoleechi ale'ejüin nia süpüla nuwalaajüinjachin waainjala nüchikua, alu'ujasa süpüla naapüinjatüin tü o'ttawaakat sümüin süpüshua tü wayuu a'atapajakat sünain nüntajachin.


text:
Ils 26 chantuns (tud. Kantone, frz. cantons, tal. cantoni, en la Svizra tudestga tradiziunalmain numnads Stände) èn ils stadis commembers da la Confederaziun svizra. La noziun è vegnida duvrada l'emprima giada l'onn 1475 en in'acta friburgaisa.
Mintga chantun ha in'atgna constituziun ed atgnas autoritads legislativas, executivas e giudizialas. Tut ils chantuns possedan in parlamant cun ina chombra (cussegl grond, cussegl chantunal, parlament; vesair era: parlament chantunal) ch'ha tranter 58 ed 180 sedias parlamentaras tut tenor chantun. La regenza chantunala (cussegl guvernativ, regenza, cussegl da stadi, cumissiun dal cussegl grond) consista tut tenor chantun da tschintg fin a set commembers.
Glista dals chantuns da la Svizra[modifitgar]
- Annotaziuns
- 31 December 2001, National Statistics
- km²
- Per km², populaziun on 2000
- Chapitala legislativa ed executiva è Herisau, chapitala judiciaria è Trogen
- Chapitala legislativa è Frauenfeld ed Weinfelden
- Istoricamain, altenanza cun Lugano ed Locarno


text:
Savusa
Savusa (nom ufizial in italian: Savosa) a l'è un cumün svizzer del distret de Lügan, in del Canton Tesin. Al gh’ha pü u manch 2 111 abitant (datu del 31 Dicember 2011[1]) e una süperfis de 0.7 km², e 'l se tröva a una altitüden de 437 meter sura 'l nivel del mar.
El cumün de Savusa a l'è tacaa ai cumün de Lügan, Massagn, Purza e Vescia.
Istoria del Paes [Mudifega]
Savusa l'è stada mensiunada la prima völta in del 1335 cunt el nom de Savoxa; Ruèl, in de l'ann 1078. In del 1804 Ruèl l'è stada giuntada a Savusa.
Aministraziun Cumünala [Mudifega]
El Bürgarmaister, u sindech, de Savusa a l'è 'l sür Raffaele Schärer.
Evulüziun Demugrafega [Mudifega]
Abitant censüü
Riferiment [Mudifega]
- ↑ Statistik Schweiz – STAT-TAB: Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter


text:
Chen Guancheng: Po finalmain ir en l’USA
-
- Chen Guancheng ha pudì sgulà oz da Peking a New York cun sia famiglia. (Reuters)
Il dissident e defensur dals dretgs umans chinais Chen Guancheng è partì cun sia famiglia en ils Stadis Unids da l'America.
Il ministeri da l'exteriur american ha confermà che Chen haja bandunà la China per cumenzar en ils Stadis Unids in studi.
Igl n'è ditg betg stà cler, sche Chen po viagiar en ils Stadis Unids. Chen aveva tschertgà albiert en l'amabssada americana a Beijing questa primavaira. Quai suenter ch'el era fugì da ses arrest da chasa. (sd/sda)


text:
22 01
Ol dé 22 01 l'è 'l 22 dé de l'an del calendare gregorià; manca 344 (345 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 22 01 al è ul dí da pòost 22 dal an dal calendari gregurian; i manca 344 (345 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Nomm dal dí in difereent dialett [Mudifega]
- Gjuntée un nomm!
Avenimeent [Mudifega]
- 1670 - Prats da Motllun (ul Vallespir): i abitaant sa i revölta cuntra la duminazziun Francesa (Revölta dal Vallespir).
Nassimeent [Mudifega]
Necrulogi [Mudifega]
- 2000 - Barcelona: Xavier Turull e Creixell, violinista e cumpusituur Catalan (n. 04 03 dal 1922).
Fèest [Mudifega]
Festa lucala da Cabrera da Mar, a la comarca dal Maresme.
Festa lucala da Navas, a la comarca dal Bages.
Festa lucala da Vallrumanes, a la comarca dal Vallès Oriental.
Festa lucala da Gualba, a la comarca dal Vallées Oriental.
Festa lucala da Guils da Cerdanya, a la comarca da la Cerdanya.
Festa lucala da Músser, frazziun da Lles da Cerdagna.
Festa lucala da Viliella, frazziun da Lles da Cerdagna.
Festa lucala da Sant Vicenç da Castellet, a la comarca dal Bages.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Hünenberg
Hünenberg a l'è un cumün svizzer del Canton Zug. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 18.70 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 8581 abitant.
El cumün de Hünenberg al se tröva a una altitüden de 444 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Cham, Dietwil (AG), Maschwanden (ZH), Merenschwand (AG), Mühlau (AG), Oberrüti (AG), Obfelden (ZH), Risch, Sins (AG), Zug. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia [Mudifega]
Hünenberg l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1173 col nom de de Hunberg, ma quest docüment l'è cunsideraa un fals. In del 1185 l'eva menziunaa col nom de de Hunoberg e in del 1239 col nom de de Hunaberc.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment [Mudifega]
Ligam de föra [Mudifega]
- Hünenberg in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
retour à vue d'ensemble FAQ
Tenor in model applitgà en ils blers pajais da l'Europa è la ComCom vegnida fundada sco instanza independenta per surpigliar la rolla dal regulatur sin il martgà liberalisà da la telecommunicaziun, sco quel exista en la Svizra dapi il 1. da schaner 1998.
Essend che la confederaziun, sco acziunaria da maioritad da l'interpresa Swisscom -anteriura monopolista - na duess betg esser a medem temp derschadra e partida, ha il legislatur creà in'autoritad independenta per quest pensum, numnadamain la ComCom.
L'independenza da la ComCom è francada en la lescha da telecommunicaziun (art. 56 al. 2 LTC):
"La cumissiun n'è concernent sias decisiuns betg suttamessa a directivas dal cussegl federal e dals departaments. Ella è independenta da las autoritads administrativas. Ella dispona d'in agen secretariat".
Questa independenza da la ComCom da la regenza e da l'administraziun na vul dentant betg dir ch'ella haja maun liber d'agir, la ComCom agescha adina sin basa da la lescha da telecommunicaziun. Directiva per ella è surtut l'intent da la lescha: La finamira surordinada da la lescha da communicaziun è in provediment cumplessiv da las abitantas e dals abitants, da l'economia e da l'administraziun cun servetschs da telecommunicaziun multifars, favuraivels, d'auta qualitad sco er abels da concurrer sin il plaun naziunal ed internaziunal. Ultra dal provediment fundamental cun servetschs da telecommunicaziun garantids ozendi per tuts circuls da la populaziun en tuttas parts dal pajais duai questa finamira vegnir realisada cun stabilir ina concurrenza efficazia (art. 1 LTC).


text:
Abecee latin
L'abecee latin, ciamaa anca Ruman, a l'è ul püssee duvraa intra i sistema alfabétich dal mund, tant che al sa pö truvá in tücc i cuntinent, in dúe a l'è staa purtaa dai culunizadur che a vegníven da l'Europa; da alura a l'è staa adutaa anca par di lengu indígen, cuma ul Tagalog int i Filipinn o par l'Indunesian.
I lètar fundamental a hinn:
I lètar grand [Mudifega]
I lètar piscinn [Mudifega]
Chesti lètar a hinn mía assee par representá i divèrs sun in tüti i lengui che a dövren l'alfabet latin; par chest, a hinn a staa giuntaa sía di segn diacrítich (tilda, çuveta, hacek, sura-lineatura, segn intal mezz ecc.) sía di liadür, (es.: ß) sía impurtant lètar da precedent alfabet (es.: þ) sía diagraf, uvera cumbinazion de püssee caratar come ll o ch.
Storia [Mudifega]
L'alfabet latin al nass int al VIII secul p.d.C e al deriva da chel etrüsch, basaa su chel grech. Finn a l'Etaa da mezz, a esistéven dumà i lètar grand. Cun la fin dal imperi ruman, i lengu növ adòten l'alfabet latin, e inscí anca di pòpul mía indo-europej cuma Ungares e Finlandes; dopu cun la culunizaziun l'alfabet al sa spantega par tüt ul mund.


text:
Ballape: Blatter metta en dumonda penaltis
-
- Zoom
- Sajettar penaltis cuntrafa tenor il president da la FIFA Sepp Blatter a l'idea dal gieu d'equipa. (Reuters)
Sepp Blatter, il president da la Federaziun internaziunala da ballape (FIFA) metta en dumonda il tir da penaltis. Gieus che na sajan betg decidì era suenter ina prolungaziun, na duain betg vegnir decidì cun sajettar penaltis.
Il penalti saja in cumbat dad in cunter in auter e quai cuntrafetschia a l'idea dal gieu d'equipa, ha ditg Blatter avant ils delegads dal congress da la FIFA. Blatter ha incumbensà ina gruppa da lavur da la FIFA cun la tschertga d'ina alternativa. Franz Beckenbauer vegn a timunar quella gruppa. (gc/si).


text:
Laureana di Borrello
Laureana di Borrello l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Reggio Calabria. El g'ha 5 397 abitàncc (dàto del Dicember 2010[1]), 'na superfìce de 35 km² e 'na densità de 154 ab./km². El cunfìna coi cümü de Candidoni, Feroleto della Chiesa, Galatro, Rosarno, San Pietro di Caridà, Serrata.
Galerìa de fóto [Mudifega]
Evulusiù demogràfica [Mudifega]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc [Mudifega]
- ↑ Statistiche demografiche ISTAT. Informasiù demogràfiche del Istituto Nasiunàl de Statistica agiurnàde al 31 de Dezember del 2010.


text:
Saint-Gervais-les-Bains
Saint-Gervais-les-Bains l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància sud-orientàla. El fa part del cantù de Saint-Gervais-les-Bains, del circondàre (arrondissement) de Bonneville e del dipartimènt de l'Alta Savoia. El g'ha 'na popolasiù de 5 681 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2008. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 63,63 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 571 méter a 'na altèsa màsima de 4810 méter s.l.m.
Evulusiù demogràfica[Mudifega]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega]


text:
Achénio
Co la paròla achénio se defenés en fröt sèc condèn pericàrpo piö o méno 'ndürìt (ale ólte apò a lignùs) e che 'l g'ha dét en granì de somésa sul che l'è separàt del pericarpo stès.
El fröt l'è definìt indeiscènt perchè quan che l'è madür el granì de somésa el sàlta mìa fò.
Gh'è dei achéni che g'ha dele caraterìstiche che le ia àidia a éser sparnegàcc, compàgn del pàpo, 'n tìpo de ciöfèt de pelacì a 'n estremità del granì de somésa. 'N ezèmpe l'è la somésa dela sigória), o la sàmara, endóche 'l pericarp, endèl nì grant el fùrma 'na sórt de àla sèmpia (compàgn che 'ndèl fràsen) o dópia (compàgn che 'ndèi òpoi).


text:
Cromusoma
Un Cromusoma al è vün di piscin còorp a furma da bastuncin a ansa in che la sa dividiss la crumatina dal nücli celülaar düraant la mitosa, cadascün di quaal al sa dividiss da manera longitüdinala, daant urígin a dò aans gemeel; ul nümar al è custaant par una spees determinada (ümana: 46, di quaal 44 autosòmich e 2 sessüaal). I Cromusoom a inn-a-staa descuveert par Karl Wilhelm von Nägeli al 1842. Al 1910, Thomas Hunt Morgan al descriif i cromusòom cuma i carriers u purtaduur di geen. Ul nomm da cromusoma al ven daa par Wilhelm von Waldeyer al 1889.
- Cromusoma resgjun p: Designazziun del brasc cüürt dal cromusoma
- Cromosoma resgjun q: Designazziun del brasc luunch del cromosoma
Cromusoma eucariota[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Figura 1: Difereent statt dal ADN.
- (1) Catenària sémplis d'ADN
- (2) Fiil de Cromàtida (ADN cunt istonn).
- (3) Cromàtida cundensada düraant la interfasa cun centròmer.
- (4) Cromàtida cundensada düraant la prufasa.
- (5) Cromusoma düraant la metafasa.
Custanza dal nümar de cromusòom[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tüti i spees animaal e vegetaal i gh'a un nümar custaant e determinaa da cromusòom, ch'al fa sü ul sò cariòtip (lecc da la custanza nümérica di cromusòom).Cheest nümar-chí al è sussenn variàbil, e.g.:
- Ascaris megalocephala la gh'a dumà 2 cromusoòm
- ceba al gh'a 16 cromusoòm
- Drosophila melanogaster 8 cromusoòm
- Omm 46
- Can 78


text:
Reforma Prutestanta
La Refurma (de'l Latin reformare = fà sü de nöf) l'è 'l muiment religius scumenzaa int'l 16° secul de'l Martin Lüther in Germania e de'l Giuan Calvin e Ulrich Zwingli int la Sgüizzera che l'ha s'cepaa la Cristianedaa in düü scioch: quel Catolegh e quel Prustestant (u refurmaa).
El Prenzipi de la refurma l'è cunsideraa de squas tücc l'ann 1517, quand che'l Martin Lüther l'ha tacaa i sö 95 Tes in sü l'üss de la Gesa de Wittenberg. La fin de la Refurma l'è cunsiderada la Pas de Westfalia de'l 1648.
In prenzipi 'l muiment prutestant l'eva un tentativ de rufurmà la Gesa Catolega. A tanc Catolegh in de l'Üropa centrala e ucidentala ghe piaseva no quel che lur vedeven cuma fols insegnament e curüziun denter de la Gesa, suratüt per quel che'l revarda la vendida di indülgenz.
Premissa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Che la Refurma l'abia scumenzaa propi in Germania e la gh'abia vüü un inscí grand süzzess 'l po vess espligaa de svariaa resun.
Resun Ümanistegh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ümanism e Pressa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'ümanism l'eva staa fin de'l 14. secul un muiment vegnüü de la penisula italega che'l se crüzziava de reinstaurà l'antigh saè. Segund 'l so primari prenzipi, ciamaa Ad fontes, ij ümanista stüdiaven ij antigh ütur e gh'even un möd de fà critegh cunt la realtaa. Ij ümanista han inflüenzaa ij üniversidaa de quij agn chi e hann inscí daa anca lur una man a "creà" tanc di refurmadur de'l devegnì. Suratüt 'l leng in manera critega la Sagra Scritüra l'ha inflüenzaa 'l pensee di refurmadur. La descuverta de la pressa, int la mitaa de'l 15. secul, l'ha pö daa na man ai refurmadur a spantegà i so laur literari.


text:
La Turassa
La Turassa (nom ufizial: Torrazza Coste) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia. Al gh'ha 1 715 abitant (dato del Dicember 2012[1]), cont ona süperfis de 16,1 km² e ona densità de 107 ab./km².
Al cunfìna coi comün de Burgh Pariö, Cudvila, Mumbèl, Al Turbi, La Roca.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de La Turassa l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2012.


text:
Aktuelle Position
Plazzas libras
La direcziun generala da la SRG SSR tschertga collavuraturas e collavuraturs qualifitgads, productivs ed engaschads cun senn per il service public. Per coordinar las tschintg interpresas Schweizer Radio und Fernsehem (SRF), Radio Télévision Suisse (RTS), Radiotelevisione svizzera (RSI), Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR) e Swissinfo porscha la SSR numerusas professiuns ed activitads interessantas. Tut las purschidas correspundentas vegnan publitgadas sut plazzas libras .
La SSR è ina patruna innovativa e conscienta da la responsabladad. Ella porscha cundiziuns d'engaschament e da lavur attractivas e dat paisa a scolaziuns e perfecziunaments professiunals da las collavuraturas e dals collavuraturs.
Login per candidats
Avais Vus gia As registrà? Lura pudais Vus puspè As annunziar directamain via quest link en las Plazzas libras.
Abunament da plazzas
Vulais Vus vegnir infurmà/-ada regularmain davart las plazzas libras?


text:
Jean-Baptiste Jules Bernadotte
Jean-Baptiste Jules Bernadotte, dopo conossuu 'me Carlo XIV Giovann de Svezia e Carlo III Giovann de Norvegia (in svedes: Karl XIV Johan; in norveges: Karl III Johan; Pau, Pyrénées-Atlantiques, 1763 - Stuculma, 1844) l'è staa on general frances e poeu re de Svezia e de Norvegia.
L'ha scominciaa la soa carrera militara in de l'esercit frances in del 1780 e in del 1794 l'è vegnnu general.
L'ha combattuu in sul Reno (col vincc a Limburgh in del 1796) e duu ann dopo l'è staa scasciaa via per avè criticaa la guerra contra la segonda coalizion. El s'è sposaa con la Desirée Clary.
Tornaa in de l'esercit, l'ha combattuu ben a Austerlitz, ma in del 1807 l'è staa scasciaa foeura anmò 'na volta per come 'l s'è comportaa a Jena (indove l'è minga 'ndaa a vuttà el Napoleon) e a Auerstädt (indove l'ha minga vuttaa el Davout). El s'è salvaa domà perchè 'l Davout l'è riessii istess a vincc, e perchè la Clary l'era stada on'amanta de l'imperador.
Tornaa ancamò 'na volta l'è riessii a vincc contra i Prussian a Lubecca e poeu a Mohrungen, Spanden e Linz, ma per la terza volta l'è staa mandaa via, dopo la battalia de Wagram.
Però l'è staa eleggiuu princip de Svezia, indove che 'l Carlo XIII a l'era senza fioeu. L'ha mettuu la soa forza militar al servizzi del sò paes noeuv.
De princippi el s'è mostraa amis di Frances, ma quand che quei là hann occupaa la Pomerania, che l'era svedesa, in del 1812 l'ha scominciaa a cambià leanz. In del 1813 l'ha tolt part a la Campagna de Germania contra el Bonapart, col batt l'Oudinot a Gross Beeren e 'l Ney a Dennewitz, poeu l'ha tolt part a la Battalia de Lipsia. Però poeu dopo l'è pù combattuu contra el sò vegg imperador.
In del 1814 la Svezia l'ha nettuu la Norvegia e in del 1818 el Bernadotte l'è vegnuu re. La soa dinastia l'è sul trono de Svezia anca al dì d'incoeu.


text:
Purs: In quart da las expensas per cumprar maschinas
-
- Zoom
- Per spargnar raps pudessan ins p. ex. collavurar cun auters purs e cumprar ensemen ina maschina. (RTR, G. Hosang)
Radund 100’000 francs custa ina maschina u in tractor. En media grischuna, èn in quart da las expensas d’in pur grischun per cumprar e mantegnair maschinas. Ina cifra che pudess esser pli pitschna. Quai di Oscar Duschletta, cussegliader da purs al Plantahof.
Spargnar raps per maschinas pudess ins per exempel cun duvrar las maschinas veglias pli ditg, ubain er cun collavurar cun auters purs, sco che quai capita en in rintg da maschinas.
(rtr/rm)


text:
Cevi
Cevi o anca Scevi (Cevio in italian; Tschaabi in del walser de Busch) a l'è un cumün svizzer, capolöch del distret de Valmagia, in del Canton Tesin. El gh’ha pressapoch 476 abitant e una süperfiss de 14 km². El se tröva a una altitüden de 421 meter sura al livel del mar.
El cumün de Cevi a l'è tacaa ai cumün de Büdree, Bosch/Gürin, Briom, Camp, Cerentin, Furmazza (IT-VB), Lavizzara, Linesc e Magia.
Geografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cevi el se tröva a 23 km a nordovest de Locarn in de la Valmagia superiura. La gran part del teritori del cumün (64.6 percent) l'è de furesta. Un quart (25.1 percent) l'è montagnus, 5.2 percent l'è sfrütaa per l'agricultüra, e 5.1 percent a l'è residensial.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El cumün l'è staa per un bel po' el paes principal de tüt el distret. In del 1858 la frazziun de Linesc la s'è destacada e l'è diventada cumün de per sò cünt.
In del 2006, i cumün de Cavergn e Bignasch i henn staa incurpuraa al cumün de Cevi.


text:
Svizra/Luxemburg: Profitar in da l’auter en dumondas d’energia
-
- Zoom
- Tranter auter vulan ils 2 pajais er profitar in da l'auter tar dumondas en connex cun l'infrastructura da la forz'electricta. (Keystone)
La Svizra ed il Luxemburg vulan collavurar pli stretg en dumondas d'energia. La cussegliera federala Doris Leuthard e ses collega d'uffizi dal Luxemburg han suttascrit ina cunvegna.
Tenor il departament federal per ambient, traffic, energia e communicaziun (UVEK) giaja quai surtut per in barat d'experientschas en ils secturs effizienza d'energia, energias regenerablas, energias fossilas ed infrastructura da forz'electrica. (gc/sda)