text:
Ils gronds favurits
Armon Orlik (NOSV): Il Grischun vala, sco gia a la davosa Festa federala da lutga sco in dals gronds favurits. Orlik ha er persvadì en questa stagiun. Il lutgader da Maiavilla ha gudagnà 5 festas da cranz, tranter auter er la festa da la Svizra dal nordost. Orlik ha dentant er gì da cumbatter cun intginas blessuras. Il fanadur ha el perquai stuì dar forfait per la festa da lutga sin il Weissenstein. Ed er a la festa sin la Schwägalp che valeva sco emprova generala ha Armon Orlik stuì dar si suenter l’emprima lutga pervia da mal il dies. A Zug frunta Orlik en l’emprima lutga sin il retg Matthias Glarner. Il Grischun ha uschia la schanza da far revantscha per la terrada en la lutga finala il 2016.
Samuel Giger (NOSV): Er Samuel Giger è stà sfurzà da far ina pausa da bun dus mais en questa stagiun pervia d’ina blessura vid ina spatla. Suenter ses return en il resgim ha Giger dentant persvadì dad A fin Z. Sin il Weissenstein ha el defendì ses triumf da l’onn passà en ina maniera impressiunanta. Ed er sin la Schwägalp ha Giger triumfà, quai ensemen cun Daniel Bösch. En l’emprima lutga a Zug frunta il lutgader dal chantun Turgovia sin Nick Alpiger.
Pirmin Reichmuth (ISV): Il lutgader da Cham ha cumenzà a far furori en questa stagiun ed è cun quatter victorias a festas da cranz sa mess en il ravugl dals gronds favurits a Zug. Sco tar Orlik e Giger n’è dentant er betg tut ì sco giavischà tar Reichmuth ils davos mais. Pervia d’ina blessura vid ina coissa ha il lutgader da 23 onns manchentà la festa sin il Rigi. Tar ses comeback sin il Brünig ha el dentant gist triumfà ed uschia demonstrà sia buna furma. A la Festa federala spetga sin Pirmin Reichmuth en l’emprima lutga il cunfavurit bernais Christian Stucki.
Joel Wicki (ISV): Il Luzernais è sper Reichmuth il grond trumf da la Svizra Centrala. Sia classa ha il lutgader da 22 onns oravant tut demonstrà cun gudagnar la festa chantunala da l’Argovia e cun triumfar sin il Stoos. Er sin il Brünig ha Wicki cuntanschì la lutga finala e cumbattì là pari cunter Reichmuth. Cuntrari ad Orlik, Giger e Reichmuth n’ha Joel Wicki betg gì da cumbatter cun blessuras en questa stagiun. En l’emprima lutga a Zug frunta el sin Matthias Aeschbacher.
Matthias Aeschbacher (BKSV): Il lutgader d’Emmental è tenor ils resultats en questa stagiun il ferm lutgader bernais en il cumbat per il titel da retg da lutga. Aeschbacher ch’ha 27 onns ha oravant tut persvadì cun triumfar a la festa da la Federaziun bernaisa a Münsingen ed a la festa dal sidvest da la Svizra. Plinavant n’ha el er laschà nagina schanza a la concurrenza al Schwarzsee. Al cumenzament da la Festa federala vegni per el tar il duel cun Joel Wicki.
Adatg sin ...
Nick Alpiger (NWSV), Daniel Bösch (NOSV), Bernhard Kämpf (BKSV), Christian Stucki (BKSV) e Matthias Glarner (BKSV).
RR actualitad 17:00


c: text/html

text:
Sut «varia», pia a la fin da la radunanza, è il project per l'emprima giada vegnì preschentà publicamain. Inizianta è ina gruppa enturn la trenadra da persunalitad Petra Maria Heeb da Berneck (SG). La gruppa vul construir a Lavanuz (survart Murschetg) in center exclusiv da scolaziun per attentivitad. Il project sa numna «Anaram».
Sco strateg dal project vala Georgios Paparas e sco mentur Pino E. Zünd. Il center duai cumpigliar 100 suitas singulas e porscher 250 plazzas da lavur cumplainas.
Il president communal Franz Gschwend ha sincerà che 250 milliuns francs sajan a disposiziun per construir e manar il center. Planisà saja in center per attentivitad. Quel duai attrair managers da l'entir mund. En il center stettian ils managers alura persul, senza partenaris, senza famiglia. Ins haja gia preschentà il project al chantun e survegnì reacziuns positivas.
RTR novitads 08:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sanèl
Sanèl (nòm uficiàl en Italià: Azzanello) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Cremùna. El g'ha 656 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), con de 'na superfìce de 11,2 km² e 'na densità de popolasiù de 59 ab./km². El cunfìna coi cümü de Borch San Giàcom (BS), Casalmuran, Castelviscunt, Geniòlta, Vilaciàra (BS).
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Sanèl l'è mostràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Weniger trainieren, um besser in Form zu sein. Dies ist das fast schon wundersame Versprechen eines hoch intensiven Intervalltrainings oder der "Tabata-Methode". Diejenigen, die es praktizieren, sprechen begeistert davon, aber ist es wirklich möglich, durch Sitzungen, die nur wenige Minuten dauern, wieder in Form zu kommen?
Antonio Ferretti
Falò (RSI)
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
Jenaz
Jenaz a l'è un cumün svizzer del distret de Prättigau/Davos. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 1164 abitant e una süperfiss de 25.91 km², e al se tröva a una altitüden de 755 meter sura al livel del mar.
El cumün de Jenaz a l'è tacaa ai cumün de Fideris, Furna, Luzein, Peist, Schiers.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Jenaz l'è menziunaa la prima volta in de l'ann the second half of the 12th Century col nom de Junazis.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Sit ufizial (Todesch)


text:
Pruvincia de Cremuna
La Pruvincia de Cremuna a l'è 'na provincia de la Lombardia.
La confina con Provincia de Bergom, Pruvincia de Bressa, Pruvincia de Mantua, Provincia de Parma, Provincia de Piasenza, Pruincia de Lod e Provincia de Milan e l'è fàda su de Cuanégra, Gnidèl, Nich, Sanèl, Bagnól, Bunemers, Burdulan, Calvatòn, Camisà, Campagnóla, Caergnàniga, Capela Cantòn, La Capéla, Cavràlba, Casalbütàn, Casàl e Idulàsch, Casalèt Ceredà, Casalèt, Casalèt da Sura, Casalmagiur, Casalmuran, Castèl Gabià, Casteldidòn, Castigliòn, Castegnin, Castelviscunt, Cela, Céf, Sigugnòl, Singia, Curt de Curtes, Curt de Frat, Credéra e Rübià, Crèma, Cremùna, Cremusà, Cròta d'Ada, Cümignà, Druver, Duéra, Fièsch, Furmighera, Gabianida-Binanóva, Gadesch, Geniòlta, Le Gere, Gumbet, Gruntart, Grümel, La Gissöla, Ìzula, Izà, Madignà, Malagnén, Martignèna, Mucc, Muntóden, Muscasà, La Mòta, Fanénch, Urmenida, Ostià, Padèrnu, Palàs, Pandì, Persech, Pescaról, La Pessina, Piadena Drizzona, Pianénch, Pieràniga, Pief San Giacum, Pief d'Ulmi, Pissighiton, Pusài, Quintà, Risénch, Riultèla, Riólta Grasa, Riultelina, Rivaról, Riólta d'Àda, Robèch, Rumanénch, Salviróla, San Basàn, San Daniel, San Giuan in Crus, San Martén, Scandulèra, Scandulèra Rìa d'Ói, Sergnà, Sest, Sularòl, Sunsì, Suresina, Suspir, Spinadesch, Spineda, Spì, Stagn, Tisénch, Turlì, Turnada, Li Tur, Turesela, Trescùr, Trìgol, Vaià, Agliat, Vescuàt, Ulònch e Vultèd.
La gh'ha abitant e 'n area de 1770.57 km². El president l'è el Massimiliano Salini.
LenguaModifega
La lengua ufizial de la pruvincia l'è dumà l'italian.
In ogni cas, el se cunserva ancamò adess el lumbard, spartii giò in dò variant principai: el cremasch a nord e 'l cremunes a süd. El cremasch l'è ciarament un dialet lumbard uriental, cun di fort vesinanz cunt i parlà de la Bassa bergamasca. El cremunes el gh'ha di carater püssee uriginai e una quai relaziun cunt el bass bressan, ma anca cun l'emilian. In d'un quai paes, cumagn de Vulungh e Ustian (che se tröven in sü la riva uriental de l'Oj), se parla bressan. Arent a Casal, giò in de la Bassa cremunesa, la lengua l'è urmai emiliana, e la gh'ha di fort cunessiun cunt el parmesan e 'l mantuan.
Àlter progettModifega
- Wikimedia Commons contiene immagini o altri file su provincia di Cremona
- Wikivoyage contiene informazioni turistiche su provincia di Cremona


text:
Questas lavinas pericliteschan la viafier Matterhorn-Gottard, la via chantunala e las fracziuns da Rueras e Dieni. Sin basa da questas circumstanzas ha la vischnanca da Tujetsch incumbensà l'uffizi da guaud e privels da la natira d'elavurar mesiras tecnicas per reducir la situaziun da privel.
Lavineras memia charas
Sco mesira da protecziun vegn ussa installà in indriz d'alarm cunter lavinas che sa cumpona da trais indrizs da detecziun e d'in indriz da signal. Cun agid dals indrizs da detecziun vegn ina lavina registrada uschè baud sco pussaivel tras sensurs. Pervia da la gronda surfatscha che stuess vegnir surbajegiada, fiss in rempar da lavinas classic fitg char.
RR novitads 10:00


text:
Tar sia emprima visita en Svizra è il nov president austriac Alexander Van der Bellen s'inscuntrà a Berna cun la presidenta da la confederaziun Doris Leuthard. Omadus han ludà las relaziuns stretgas e plain confidenza tranter la Svizra e l'Austria.
Il president austriac ha era ditg, ch'el giavischia ina relaziun sco cun la Svizra era cun auters pajais vischinants. En in temp ch'i dettia uschè bler conflicts e malsegirtads saja il barat tranter dus pajais neutrals e stabils extrem impurtant.
Sport, relaziuns bilateralas e migraziun
Era il campiunadi mundial saja stà tema: «L'Austria po cuir a la Svizra mintga medaglia», ha Van der Bellen ditg envers la pressa. Ils Svizzers han fin uss dapli medaglias che l'Austria.
Ils Campiunadis mundials n'èn anc betg vargàds.
Ins haja pia anc betg pers la speranza, ha il austriac agiuntà cun in surrir.
Dasper il sport e las relaziuns bilateralas han Leuthard e Van der Bellen era discurrì davart la Gronda Britannia che banduna l'UE e la situaziun da migraziun en l'Europa.
RR novitads 16:00


text:
In automobilist che charrava la gievgia suentermezdi da Segl Baselgia en direcziun Plaun da Lej. Curt suenter las 14:00 è el arrivà cun ses auto sin il vial oppost ed è là collidà cun in auto che vegniva encunter. Duas persunas han stuì vegnir transportadas cun l'ambulanza en l'ospital da Samedan e duas ulteriuras persunas èn vegnidas tgiradas ambulant en la pratica da medi dal vitg.
Ils dus autos involvids en l'accident èn vegnids donnegiads totalmain. Pervi da l'accident è la via stada serrada per radund duas uras.
Ulteriurs accidents pervi da la naiv
La naiv da questa damaun ha procurà per situaziuns difficilas sin las vias grischunas e manà a plirs accidents. Fin las duas suentermezdi ha la polizia chantunala dumbrà 6 accidents. Mintgamai ina persuna lev blessada hai dà tar accidents a La Punt-Chamues-ch ed a Parpan.
RR novitads 20:00


text:
Conferenza de Jalta
La Conferenza de Jalta l'è stada ona conferenza tegnuda a Livadija, on paesin arent a Jalta, dal 4 al 11 febrar del 1945 indova i capp di trì pais aleaa pussee important — vincidor de la segonda guerra modial — i USA, el Regn Unii e l'URSS han deciduu di ròbb important 'me l'istituzzion de l'Organizzazzion di Nazzion Unii, el futur de la Polonia e la division de l'Europa in di Zon de Influenza.
I protagonista eren el president american Franklin Delano Roosevelt, el primm minister ingles Winston Churchill e 'l dittador soviedegh Stalin.


text:
Oz na pon ins betg s'imaginar quella situaziun: il cusseglier naziunal Duri Campell survegn l'incumbensa da rapportar per il Radio Rumantsch da quai ch'il cussegl naziunal ha discutà e decidì en la sessiun actuala. In politicher sco reporter – quai na va oz da principi betg, almain per la SSR.
Il cumenzament dals onns 80 era quai dentant la regla tar il Radio Rumantsch. Igl è da metter quai en il context dal temp: il radio aveva nagins correspundents a Berna, trametter insatgi spezialmain per ina tractanda na vegniva betg en dumonda. Perquai la schliaziun pragmatica da lezzas uras: dar il microfon ad ins dals parlamentaris rumantschs.
Nova lescha dal parc naziunal
Il cusseglier naziunal da la PS Martin Bundi rapporta il december 1980 d'ina nova lescha per il parc naziunal svizzer. Gia da lezzas uras era il dumber da tschiervs in tema. A la fin da ses rapport vai per la finanziaziun da las minoritads linguisticas en Svizra.
Subvenziuns
Il cusseglier naziunal Toni Cantieni da la PCD sa concentrescha en ses rapport dal 1981 sin las subvenziuns per la Lia rumantscha e la Pro Grigioni Italiano.
Bancas e taglias
Sur d'ina decisiun sensaziunala en connex cun taglias e bancas rapporta il cusseglier naziunal da la PCD Dumeni Columberg la stad 1981.
1982 vai puspè per contribuziuns finanzialas – quella giada per las trais plazzas aviaticas a Turitg, Basilea e Genevra.
Elecziuns ed emoziuns
Ed uschia tunava l'emissiun da novitads dal Radio Rumantsch il 1984 suenter l'elecziun dal president dal cussegl naziunal Arnold Koller, vicepresident daventa Martin Bundi.
Regiuns da muntogna
Las regiuns da muntogna stevan adina puspè en il center dals rapports dals parlamentaris rumantschs.
Contracts bilaterals
Mintgatant dastgava er in cusseglier dals chantuns rapportar. L'onn 1984 è quai stà Franco Matossi che seseva per il chantun Turgovia en la chombra pitschna. Ses tema principal: contracts bilaterals cun ils vischins da la Svizra.
E finì ha el sco i vegn chalà oz en emissiuns d'actualitad: «Tant per oz!»
RR actualitad 11:00


text:
Ardez fa part a las pravendas plü veglias da l’Engiadina Bassa e vain fingià manzunada in ün urbar (register da posess) carolingic da l’on 831.
Sper l’ovais-ch da Cuoira sun stat dürant il 12avel a 13avel tschientiner possessurs importants la cloustra da Mariamunt, la cloustra da Müstair ed ils nöbels da Matsch.
Düront quista perioda appartgnaiva tuot il territori da la chavorgia da l’En tanter Zernez e Susch fin al Tasna pro la pravenda d’Ardez, voul dir Susch, Lavin, Giarsun, Guarda, Bos-cha Sur En ed Ardez inclusiv sias alps a Galtür i’l Paznaun.
L’on 1325 s’han separats Lavin cun Susch da la baselgia d’Ardez e daspö 1422 fuorman quels cumüns duos corporaziuns independentas. L’on 1494 as separa eir Guarda d’Ardez.
A partir da 1525 daja ad Ardez ils prüms ingaschamaints per introdüer la refuorma. Luzius Schdratsch, quella jada ravarenda ad Ardez, nun ha però gnü ingün success. I ha dürà fin davo la disputaziun da Susch dal 1537/38 per introdüer davo grondas dispittas ed üna votumaziun d’utuon 1538 la refuorma. Causa cha’l territori dal Paznaun es restà catolic s’haja dischlochà ün purtret da grazcha (Gnadenbild) a Galtür davo avair deliberà completamaing la baselgia d’Ardez dals purtrets.
Galtür s’ha distanzià adüna daplü dad Ardez, a la separaziun esa però gnü pür cun la fixaziun definitiva da cunfin cun l’Austria dal 1852 e cun la vendita da las alps l’on 1900.
Dürant ils ons 1621-47 es gnüda fundada üna nouva raspada catolica ad Ardez – quai i’l rom d’üna campagna missionara dals paders chapütschins. Da là davent existiva üna pitschna raspada catolica particularmaing da migrants da l’Austria e dal territori talian. Pür dal 1871 s’haja però pudü inaugurar la baselgia catolica suot condiziuns seversas. Fin là vaivan lö las messas il prüm a Tarasp e plü tard in üna chasa privata ad Ardez.
Daspö blers ons daja differentas sportas cumünaivlas da las duos corporaziuns d’Ardez, p.ex. il di da schoppa o la saira da Nadal. D’incuort as celebrescha eir la festa da la racolta in möd ecumenic.
La corporaziun evangelica ha insomma üna lunga tradiziun da collavurar sur ils cunfins da la raspada oura. La collavuraziun cun Ftan exista daspö passà 120 ons cun üna pastoraziun cumünaivla e cun bleras sportas chi vegnan realisadas insembel. Daspö 2009 exista eir üna collavuraziun cun Guarda e daspö 2013 cun Lavin.
Da l’on 2016 es gnüda realisada la fusiun tanter las raspadas dad Ardez, Ftan e Guarda e s’ha fuormada l'actuala corporaziun evangelica Ardez-Ftan-Guarda.


text:
(im) Per doi scuadres di jėuni dl Hockey Club Gherdėina ą bele scumencią l campiunat. La Under 20 vėnc a Sterzing ntan che si cumpanies plu jėuni dla Under 16 muessa ti la dé vėnta al Neumarkt
U16 Neumarkt - Gherdėina 11:1 (4:0, 3:1, 4:0)
La scuadra dla Under 16 ą n dumėnia ai 20 de setėmber fat si prim juech de campiuat a Neumarkt. Aldņ dl resultat pudėssen miné che i mutons dl Gherdėina ne ą nia jugą drė bėn, ma davia che i fova scialdi mėndri che i autri y belau duc dla Under 14 pra l Gherdėina iel mé doi jugadėures de 15 ani ne se ąi nianca no batł tan mel. N vėija che i mutons ą ueia de fé hockey y n vėija nce che ntan l instą iel unģ laurą dassėnn. Na gran lauda ti va ai verdiaporta che ą datrai fat marueies per ne se giapé nia mo plu goi. Da muiė fova l solito problem cun i arbitradėures che fova propi da se daudé, i ne se capiva nianca no danter ėi.
Sambėn che l resultat ne nie nia tan bel, 11 a 1 per l Neumarkt! Ma sce i se proa inant coche n dumėnia pona pņssela mé jģ suvier. Per l Gherdėina ą Marc Frisch fat l gol.
U20 Sterzing - Gherdėina 3:4 d.p. (1:1, 1:1, 1:1, 0:1)
Nce la scuadra dla Under 20 ą fat si prima partida y chėsta fova n dumėnia ai 20 de setėmber a Sterzing. Contra i campions taliani dal ann passą, de chėi che trueps juega chėst ann tla scuadra de serie A, se ą l Gherdėina astilą scialdi bėn, jugan na bela partida cumbatuda y valiva. Nce tlo iel da dģ che la prestazion di arbitradėures fova n pitl spavėnt, i ne sciblova nia y la ie unida tan inant che un n jugadėur dl Gherdėina ąn messł mené te spedel a se lascé cujģ y nce n auter ą messł unģ curą dal dutor do n fal dl Sterzing. La partida ie fineda via tl tėmp reguler per 3:3 y nsci ąn messł jģ al overtime y pona ai penalties. Iló lą trata ca l Gherdėina y ą vencił cun merit la prima partida de campiunat. I goi per l Gherdėina ie unic fac da Juri Runggaldier (2), Damian Bergmeister tl tėmp reguler. L penalty dezijif fova de Leo Holzknecht.
La proscima partides n cėsa:
La U18 juega n sada ai 26.9. dala 16.30 contra l Renon. La U20 fej n dumėnia ai 27.9. dala 15.00 contra l Valpellice. (im)


text:
Contribuc
Le Sorvisc por la jonëza sostëgn ince cun mësi finanziars investimënc te istiuziuns dl laur cun la jonëza, sciöche ince proiec inovatifs tla formaziun dla jonëza y le laur cultural dla jonëza. Le compit prinzipal dl sostëgn dla jonëza é chël da garantí y da svilupé inant, sides por ci che reverda la cualité che por ci che reverda la cuantité, la varieté dles organisaziuns dla jonëza, i grups dla jonëza, i sorvisc por la jonëza y i zëntri dla jonëza. La provinzia ó porté pro che porsones jones ais de bones condiziuns cheder por süa coresponsabilité tla sozieté y so engajemënt sozial. La basa é la lege provinziala 13/83, sciöche ince le „Program por sostigní le laur cun la jonëza dl grup linguistich todësch y ladin" aprové dl 1999 dala Junta provinziala dla Provinzia Autonoma de Balsan.


text:
La stalla ardeva gia dal tut cura ch’ils pumpiers èn arrivads al lieu, scriva la polizia chantunala grischuna. Per stizzar il fieu n’ha devi nagina aua. Per alura pudair proteger las chasas en la vischinanza han ins stuì construir cun maschinas da pista ina paraid da naiv.
Cumbat cunter las flommas a moda nunusitada
In helicopter da la Rega ha cumbattì il fieu cun aua ord dal lai d’ennavar las pistas al Doggiloch. La fin finala han ils pumpiers stuì stenscher il fieu cun naiv stuschada natiers d'ina maschina da pista. La situaziun è pervi dal privel da lavinas vegni controllada permanent d’in expert da lavinas da la vischnanca da Claustra, scriva la polizia. Uss examineschan ils responsabels l’incendi.
RR novitads 17:00


text:
Ier è definitivamain stà in di da success cun il buc chamutsch che Ursin ha pudì sajettar. L'aura per questa damaun n'è betg mala ma era betg fitg buna. Perquai decidan ils chatschaders da far ina giada in zic pli patgific e partan in zic pli tard.
«Behind the scenes»
La squadra RTR na va betg cun ils chatschaders questa damaun. Nus avain numnadamain in auter program: Oz vegn emess ina contribuziun en il Telesguard davart nossa seria da chatscha. Pia in «behind the scenes». Nus discutain co ch'ins pudess far, Stefan scriva si sias moderaziuns entant che Curdin taglia la prevista da quai ch'è capità fin qua. Angela registrescha sia contribuziun per il radio ed jau elavuresch las fotografias per Facebook, Instagram e la pagina da RTR. Herbert Jochum, l'um da camera arriva sin las 12 e nus cumenzain a filmar tut las scenas. Endadens, dadora, cun moderaziuns dal Stefan e respostas da noss team.
Ils chatschaders sin visita tar la squadra RTR
Apaina che quai è finì giain Stefan ed jau giu Sedrun a far cumissiuns. Questa saira avain nus envidà ils chatschaders tar nus en chamona. Nus cuschinain tartuffels brassads, charn bov cun ina sosa da groma e salata. Ina bella saira da cumpignia. Da mesanotg èsi lura finì, tuts han da levar baud damaun uschia ch'ins sa legra era dad ir svelt a letg.
TR Telesguard 17:40


text:
Ils 19 d'avrigl ha lieu l'event da "trampolin" GR 2013, in'occurrenza da carriera extraordinaria per studentas e students sco er per interpresas: Cun agid da lavuratoris decentrals che sa chattan tar las interpresas sezzas sco er cun agid da stans d'infurmaziun centrals augmentan las interpresas dal chantun Grischun tar las studentas e tar ils students lur reputaziun sco patrunas attractivas. Las studentas ed ils students che sa participeschan a l'event profiteschan d'infurmaziuns davart praticums, davart lavurs da bachelor u da master, davart programs per persunas en scolaziun sco er davart plazzas d'access.
Cumbat per persunal spezialisà e da cader
Pervia da l'academisaziun actuala tar l'occupaziun da las plazzas sco er pervia da la midada demografica resulta tar las interpresas in cumbat pli e pli dir per persunal spezialisà e da cader cun las qualificaziuns necessarias. Da quest cumbat sto mintga interpresa s'occupar baud u tard. Tgi che ignorescha questa midada, vegn surpassà da la concurrenza.
Per quest motiv han l'uffizi per economia e turissem, l'uffizi per la furmaziun media-superiura sco er la scola auta da tecnica ed economia (SATE) a Cuira incumbensà gia per l'otgavla giada la together SA d'organisar l'event da "trampolin". Quest event, che vegn cofinanzià da la banca chantunala grischuna sco sponsura principala, pussibilitescha a las interpresas da sa francar sco patrunas attractivas en ils chaus da las studentas e dals students sco er da las absolventas e dals absolvents da differents studis da scolas autas professiunalas ed universitaras.
Las suandantas 11 interpresas sa participeschan a l'event da "trampolin" GR 2013:
Contacts pli profunds tras la lavur cuminaivla
- Academia Raetica
- Ems-Chemie SA
- Georg Fischer Kunststoffarmaturen SA
- Banca chantunala grischuna
- Gritec SA
- Hamilton Medical SA
- Inventx SA
- Trumpf Grüsch SA
- VZ VermögensZentrum SA
- Wenzel Metromec SA
- Wittenstein SA
En il center dals events da "trampolin" stat la lavur cuminaivla en lavuratoris, nua che las interpresas preschentan ina sfida actuala da lur lavur quotidiana ad ina gruppa da studentas e students. Ensemen vegnan lura elavuradas propostas da soluziun innovativas. Las studentas ed ils students pon uschia dar in sguard unic davos las culissas d'ina interpresa. Pli tard, als stans d'infurmaziun, pon las interpresas mussar en in'atmosfera lucca lur perspectivas da carriera per las studentas ed ils students e stabilir contacts persunals e duraivels cun lavurantas e lavurants pussaivels.
Ins po anc s'annunziar
L'event da "trampolin" GR è in da totalmain set events da "trampolin" en Svizra ed ha lieu venderdi, ils 19 d'avrigl 2013 en il B12 caffè & bar a Cuira. Studentas e students interessads pon anc s'annunziar per l'event da "trampolin" fin dumengia, ils 7 d'avrigl 2013. Ulteriuras infurmaziuns sco er las pussaivladads d'annunzia chattan ins sin www.sprungbrett-events.ch
.
Infurmaziuns:
Paolo Giorgetta, svilup da l'industria locala, uffizi per economia e turissem, tel. 081 257 23 75
Gremi: uffizi per economia e turissem
Funtauna: rg uffizi per economia e turissem


text:
Lavurs
Dissegnaders e dissegnadras microtecnica elavuran dissegns tecnics e sbozs en 2 e 3 dimensiuns. Quellas servan sco basa per producir tocca fitg pitschna. Els fan per exempel plans da construcziun per iseglia da precisiun, cirquits, instruments da mesirar, cumponentas da roboters u auters products microtecnics. En l’industria d'uras dissegnan els ils plans per producir il mecanissem u la chascha da l’ura. En la tecnica medicinala dissegnan els las basas per apparats d’udida, implantats dentals u instruments spezials. Cunquai ch’els produceschan tocca fitg pitschna, lavuran ils dissegnaders microtecnica a moda ordvart precisa.
Durant l’entir process da creaziun d’in nov product èn dissegnadras microtecnica involvidas. Ellas sviluppan prototips e produceschan meds per la fabricaziun. Ellas tschernan las maschinas adattadas, endrizzan ellas e surveglian la qualitad da l’elavuraziun. Ultra da quai planiseschan ellas il process da construcziun e documenteschan tut ils pass da lavur.
Dissegnaders microtecnica intermedieschan tranter ils spezialists che sviluppan ed ils spezialists che produceschan in product microtecnic. Els interpreteschan la proposta dals designers e dals inschigners ed elavuran soluziuns da construcziun correspundentas cun plans tecnics precis. Latiers resguardan els las normas legalas, ecologicas e confurmas a la branscha. Identifitgeschan els problems cun realisar in giavisch da la clientella, proponan els alternativas e motiveschan quellas a moda cumpetenta.
Dissegnaders microtecnica fan il pli savens ils plans da construcziun cun in program CAD. Ultra da quai redigian els documentaziuns tecnicas. Quellas vegnan agiuntadas sco manual u instrucziun da diever al product final. Cunquai che las tecnologias sa midan cuntinuantamain sin lur champ professiunal, sa perfecziuneschan els d'in cuntin.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 20-01-2020
Durada
4 onns
Furmaziun en la pratica
Ils emprendists / las emprendistas frequentan lur furmaziun pratica en ina scola a temp cumplain u en manaschis da la branscha da microtecnica u d'uras.
Furmaziun en scola
2 dis per emna (1. onn d'emprendissadi)
1 di per emna (2. fin 4. onn d'emprendissadi) a la scola professiunala
Roms professiunals
- dissegn tecnic
- dissegn e CAD
- design e management da projects
- micromecanica
- tecnica da mesirar
Curs ordaifer il manaschi
Emprender ed exercitar en la pratica las basas professiunalas
Maturitad professiunala
Fitg bunas prestaziuns da scola permettan da frequentar la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "dissegnader / dissegnadra da microtecnica AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada
- examen d'admissiun en il manaschi ed en la scola professiunal
Pretensiuns
- interess per matematica, dissegn tecnic e lavur cun computers
- interess per connexs tecnics e mecanica
- imaginaziun dal spazi
- pensar abstract e logic
- moda da lavurar exacta
- pazienza e perseveranza
- abilitad da sa concentrar
- fidadadad
- abilitad da lavurar en in team
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da l'Associaziun svizra dals patruns da l’industria d'uras sco er da scolas spezialisadas e professiunalas
Examen professiunal (EP)
Spezialist / spezialista da process cun certificat professiunal federal u commerziant tecnic / commerzianta tecnica cun certificat professiunal federal
Examen professiunal superiur (EPS)
Maister / maistra d’industria
Scola spezialisada superiura (SSS)
p.ex. tecnicist / tecnicista dipl. SSS microtecnica (furmaziun vegn mo purschida per franzos), tecnicist / tecnicista dipl. SSS construcziun da maschinas (approfundaziun tecnica da construcziun), creader / creadra dipl. SSS design industrial (approfundaziun Designer d'objets horlogers)
Scola auta spezialisada (SAS)
p.ex. Bachelor of Science (SAS) en microtecnica, Bachelor of Science (SAS) en tecnica da maschinas, Bachelor of Science (SAS) en design da products e design industrial
Cundiziuns da lavur
Dissegnaders e dissegnadras microtecnica chattan engaschaments en tut las branschas che produceschan instruments d’auta precisiun (industria d’uras, optica, robotica, tecnica d'aviatica, informatica, tecnica medicinala, tecnica medicinala, electronica u telecommunicaziun). Cun l’experientscha professiunala correspundenta pon els er lavurar sco constructur e manader da projects u manader da partiziun.
La microtecnica è ina branscha cun grond avegnir che survegn adina dapli impurtanza.
Dissegnaders e dissegnadras microtecnica ch'en pronts da sa furmar vinavant han bunas schanzas sin il martgà da lavur. Las paucas plazzas d’emprendissadi en l’industria èn situadas en la regiun, nua ch’i vegnan producidas uras, pia tranter Genevra e Schaffusa.
Ulteriuras infurmaziuns
Center per la furmaziun professiunala Bienna
Scola tecnica spezialisada
Salzhausstr. 18
Chascha postala 4264
2500 Bienna
Tel: +41 32 344 38 11
URL: www.bbz-biel.ch
Associaziun svizra dals patruns da l'industria d'uras
Avenue Léopold-Robert 65
Chascha postala
2301 La Chaux-de-Fonds
Tel: +41 32 910 03 83
URL: www.cpih.ch


text:
da Flurina Cavegn-Tomaschett
Duront igl entir temps pascal ei ina part ord ils Fatgs dils apostels previda sco emprema lecziun dil survetsch divin dalla dumengia. Quei ei il sulet temps el ciclus annual, nua che texts ord il Niev Testament vegnan risguardai sco emprema lecziun. Il cudisch biblic raquenta oravontut dils fatgs dils apostels Pieder e Gion e dalla missiun da sogn Paul.
En la lecziun da questa dumengia vegn Pieder a plaid. El plidenta il pievel israelit, pia ils Gedius. Pieder vul gudignar e perschuader ses auditurs per «la caussa Jesus Cristus». El fa bein renfatschas al pievel d’Israel dad haver tradiu e snegau Jesus. Lur cuolpa vegn denton mitigada entras il fatg, ch’il plan da Diu ei serealisaus entras lur agir. Dieus veva numnadamein annunziau ch’il Messias vegni a pitir. Pieder tschenta aschia Jesus Cristus en la tradiziun dil Veder Testament, sin il fundament dils Gedius, dils babuns (Abraham, Isac e Jacob) e dils profets. El vul perschuader ils Gedius da suandar Jesus Cristus, quel che Dieus ha buca schau ella mort.
Fatgs 3,13–15.17–19
Lez dis ha Pieder detg al pievel: Il Diu d’Abraham, d’Isac e da Jacob, il Diu da nos perdavons ha glorificau siu fumegllas quater expressiuns «fumegl», «sogn», «gest» ed «autur dalla veta» ein cristian-giudaicas e serefereschan sin Jesus Jesus che vus veis tradiu e snegau avon Pilatus, cu lez era decidius da dar liber el. Vus denton veis snegau il Sognlas quater expressiuns «fumegl», «sogn», «gest» ed «autur dalla veta» ein cristian-giudaicas e serefereschan sin Jesus e Gestlas quater expressiuns «fumegl», «sogn», «gest» ed «autur dalla veta» ein cristian-giudaicas e serefereschan sin Jesus e pretendiu ch’in assassin vegni daus liber. Igl autur dalla vetalas quater expressiuns «fumegl», «sogn», «gest» ed «autur dalla veta» ein cristian-giudaicas e serefereschan sin Jesus veis vus mazzau, Dieus denton ha leventau el dils morts: Da quei essan nus perdetgas. Ed uss, mes frars, jeu sai: Vus veis fatg quei ord ignoranza, sco vos menaders. Dieus denton ha aschia schau secumplenir quei ch’el ha annunziau ordavon tras la bucca da tut ils profets: Che siu Cristus vegni a pitir. Sche seconverti e fagei penetienzia, per che vos puccaus vegnien annullai.
☛ evangeli dalla dumengia: Lc 24,35–48


text: Vus avais in'activitad professiunala en la branscha da mobiglia e vulais che Voss clients possian sa legrar gia bainbaud suenter la cumpra sin lur mobiglia u sin lur apparat da HiFi. Lura èn noss profis da mobiglia nova ils dretgs partenaris per Vus. Nus reglain tut Vossa logistica da mobiglia nova: magasinar, cumissiunar, disponer, furnir a chasa e montar a chasa tar Voss clients. Nus tramettain adina dus collegas ferms, perquai che quatter mauns portan da maniera pli effizienta e segira. Nus installain per exempel il sistem da homecinema, l'antenna parabolica e Voss 30 emetturs preferids.


text:
In dals tunnels dal Lötschberg è puspè avert. Dapi dumengia da mezdi cureseschan ils trens Intercity da Romanshorn a Brig puspè tras il tunnel. Ils trens Eurocity vegnan però vinavant sviads sur Kandersteg, han confermà las viafiers BLS.
Ils tunnels eran vegnids serrads, cura che aua era entrada - e quai en il medem lieu sco il favrer. Perquai aveva la gestiunaria Bern Lötschberg Simplon serrà il tunnel per tut ils trens. Sco las Viafiers federalas avevan communitgà sur Railinfo, ina part da las colliaziuns crudadas - in'autra part era vegnida sviada sur Kandersteg.
L'aua è culada sur ils indrizs da retegn ora che la BLS aveva installà suenter l'ultima giada che l'aua era vegnida en.
Ord l'archiv
RTR novitads 10:00


text:
Tavau vul daventar host-city
L’idea da daventar lieu ospitant dals gieus olimpics 2026 plascha fitg bain al Landamma da Tavau, Tarzisius Caviezel. Tavau vessi era da bun questa rolla. Pertge il passlung saja la singula disciplina populara prevesida a Tavau. Vitiers duain esser a Tavau las concurrenzas da hockey da dunnas, siglir cun skis acrobatic e moguls, la concurrenza sin la pista da bots. Caviezel ha gia gì in emprim discurs cun il president da vischnanca da San Murezzan. Ussa dovria quai ulteriurs discurs, cun la regenza, per vegnir in pass vinavant.
Questa idea plascha fitg bain a mai.
Era San Murezzan vul
Betg mo a Tavau èn ins interessà, era San Murezzan vul giugar ina rolla principala en la candidatura per gieus olimpics 2026. Tenor il president Sigi Asprion surtut perquai che San Murezzan è il sulet lieu che fiss per la terza giada lieu ospitant per gieus olimpics. Ed il num San Murezzan saja gia enconuschent sin l'entir mund. Impurtant saja dentant da chattar la soluziun che saja la meglra per la candidatura grischuna.
L’interess dad esser host-city è fitg grond.
Cuira ha anc retegnientschas
En la chapitala grischuna èn ins il mument anc pli retegnì. Tenor il president da Cuira, Urs Marti stoppian ins esser conscients, che quai saja ina gronda chaussa e che bleras dumondas sajan anc avertas. Cur ch’ins sappia dapli, stoppian ins sco emprim dumandar il pievel. Da principi chatta Urs Marti da far Cuira tar il lieu ospitant ina bun’idea. Pertge sch’i dettia ina candidatura grischuna, stoppia la chapitala grischuna era esser part da quella.
Ins sto esser conscient che host-city è ina fitg gronda chaussa.


text:
Nino Schurter ha pers 2:33 minutas en ina cursa sut cundiziuns fitg spezialas, betg quellas ch’el avess giavischà. Schurter n’è davent da la partenza betg vegnì a frida cun las relaziuns a Leogang. Sper la buglia ha il vent buffà ed igl è stà fraid, betg l’aura ch’il mountainbiker da 34 onns preferescha. Plinavant n'haja el er betg gì bunas chommas avunda per cumbatter per ina medaglia, uschia Nino Schurter curt suenter la cursa.
Mathias Flückiger gudogna argient
Persvadì ha ord vista svizra oravant tut Mathias Flückiger. El è vegnì bain a frida cun las cundiziuns a Leogang ed ha sco l’onn passà gudagnà la medaglia d’argient. Il 2019 a Mont Sainte-Anne en il Canada era Flückiger daventà vice-campiun mundial davos Nino Schurter. Il Bernais era gia stà sin il podest al davos campiunadi mundial a Leogang. Il 2012 er’el vegnì terz davos Schurter e ses frar Lukas Flückiger.
Franzos procuran per la show
Sco gia tar las dunnas ha er en la cursa dals umens in Franzos procurà per la musica. Jordan Sarrou ha gia baud pudì sa distanziar da la concurrenza ed ha la finala triumfà cun in avantatg da 45 secundas sin Mathias Flückiger. Per Sarrou è quest titel il pli grond success da la carriera. Enfin ussa es el stà be duas giadas sin in podest da la cuppa mundiala, dentant anc mai il pli sisum.
Er la medaglia da bronz va a l’equipa franzosa. Titouan Carod ha cuntanschì l’arrivada be 10 secundas davos Mathias Flückiger. Ina buna prestaziun ha er Filippo Colombo mussà. Il giuven Tessinais è vegnì 7avel cun in retard da 2:12 minutas ed è uschia stà il segund meglier svizzer. Lars Forster, il collega d'equipa da Nino Schurter e ch'ha triumfà ensemen cun Schurter al Swiss Epic, è vegnì cun in retard da passa quatter minutas be 20avel.


text:
L'agid finanzial per l’economia en connex cun la pandemia dovria ina coordinaziun tranter chantuns e Confederaziun. Quai scriva la regenza grischuna. E per ils custs haja num da chattar ina repartiziun gista.
En emprima lingia saja dentant da prender en mira soluziuns sin plaun naziunal, che vegnian cunfinanziadas da la Confederaziun. Vias singularas d’in chantun, u mesiras betg coordinadas cun Berna – na sajan betg effectivas. Talas refusia il chantun, scriva la regenza grischuna vinavant.
Gidar custa
Il quint chantunal 2020 vegn tenor las conuschientschas actualas engrevgià cun 65 milliuns francs, pervia da la pandemia. E per l’onn current quinta il Grischun cun grevezzas supplementaras d'enturn 90 milliuns francs. Da quai èn circa 50 milliuns francs perditas da taglia da l'onn fiscal 2020.


text:
La renovaziun dal center d’art a Nairs è reussida. Or da la chasa veglia che deriva da l’onn 1913 e ch'era en in nausch stadi è daventà in stabiliment renovà che cuntenta ils standards d’ozendi.
Quai ha dentant custà: Il motiv principal ch'ils custs en pli auts che previs è da chattar en la substanza da la chasa veglia ch'era en in pli nausch stadi che quai ch'ins aveva cret.
La chasa stà sut protecziun da monuments
In segund motiv per l’augment dals custs è er il fatg, che la protecziun da monuments ha gì differentas pretaisas durant la construcziun. Betg planisada e calculada uriundamain è ina sala polivalenta per occurrenzas pli grondas ch'è vegnida realisada en pli.
Cun la renovaziun è vegnida salvada in chasa istorica or dal temp dals bogns da cura da grond'impurtanza.


text:
cuntegn
Engiadina
-
Sustegn finanzial per Santasana
Il chantun Grischun sustegna la nova purschida da sanadad e turissem en l'Engiadin'Ota, Santasana. Sco quai che l'uffizi per economia communitgescha survegnia la societad d'aczias da San Murezzan ina contribuziun dad 82’000 francs, quai en il rom da la nova politica regiunala.
Autur:
CDM / Andreas Wieland
Il chantun vesia en questa purschida dal turissem da sanadad in potenzial considerabel.
La purschida da Santasana sa drizza a giasts internaziunals e pazients cun problems dal cor, quai cun in program individual. Dasper instituziuns medicinalas coopereschan qua er partenaris da la hotellaria ed implants da sport e fitness.
RR actualitad 10:00


text:
Igl entir stabiliment ei en in stadi renovau ed igl entir areal ei drizzaus en tenor ils basegns da persunas cun impediments. Da tut las stanzas han ins ina bellezia survesta sin las muntognas e la natira. Tier la renovaziun ei vegniu mess bia peisa sin ina bun'atmosfera, sin il beinstar, sin la qualitad e la lucrativitad, tgei ch'ils hosps vegnan segir ad appreziar. Sin giavisch sa ina halla da gimnastica vegnir affittada vitier per occurrenzas da sport ni cultura. La stad stat ina gronda terrassa ora en il liber a Vossa disposiziun.
Las stanzas da scolaziun ein claras, drizzadas en modern cun access per computers, tablas da preit, projectader, beamer, tenda moblia e porscha aschia per scolas, fatschentas, uniuns, eav. las meglieras pusseivladads d'emprender, da planisar e da scolaziun.


text:
Il dialect da Tujetsch ei la varianta regiunala che sedifferenziescha il pli fetg dil lungatg da scartira sursilvan. Las atgnadads dialectalas principalas schain ella pronunzia, ellas fuormas ed els plaids, ein pia foneticas, morfologicas e lexicalas. Las atgnadads per propi ein exclusivas e limitadas sin Tujetsch, mo bia fuormas tuatschinas cumparan era en l'ulteriura Romontschia, seigi enta Medel ni el Grischun central ed ell'Engiadina. Las atgnadads tuatschinas ein meins fermas sisum la Val Tujetsch, damai che Selva e Tschamut s'accordan pli fetg cul dialect da Mustér.
Il dialect tuatschin
Mira ella Wikipedia: Tuatschin
In "Vocabulari tuatschin" (en elavuraziun)
Il patua da Selva/Tschamut
Project Tuatschin
Ella pressa
Il patua tuatschin
Presentaziun dil project "Tuatschin" (program)
Al stariegn dal calgè - ina historia en patua tuatschin
Quella tgaussa tga ju raquenta co è vaira. Mia mumma o raquintau ella. Qual era aun dal tiams tga nos mastargnès: maisters, maridurs, calgès e schnadrinas mavan aun a dis. Scu ins scheva da gliez tiams ain Tujetsch sel stèr. Ai setracta dad in schabetg ualti hanau, capitaus cun in calgè. Al Sep Antoni Geriet ne scul vagneva numnaus ain Tujetsch al Geriet pot veva fatg atras ina veta empau da dira e criua. Parfin schuldau eral staus anzacuns onns - ain tiaras jastras. Staus maridaus trais jèdas e trais jèdas eran sias dunnas mortas, scu el schevi. Schagliuc eral in um spir humor e da bien cur. Turnaus a tgèsa fagev'el al pot naven da Mustair a Rueras, aun senza tgar a tgavai. Cul o calau cun gliez, fagevi el aun al calgè, a lura nueta schi mal. Uscheia vev'el amparmez dad i a cuser giun Cavorgia, a quai sen Cavorgia-sura tiellas Venerandas. Begn marvegl, i er'atun, o'l priu siu abersac cun uaffens e laischs, samez sen vièdi per savai antschaiver ad uras sia lavur. Solver, genta, marianda a tschaina devi sacapescha tiella famiglia nuc'el luvrava. A gliez stun ins di, als mastargnès fuvan huslis tocca tard viadain alla sera. Avaun ch'ira vagnev'ai aun tschanau ansiamen culla familia, api eri da sametter sen vièdi ancunter tgèsa cun uaffens ad abersac. Uscheia ol angraziau palla lavur dada, dau pietigot a samez sen vièdi. - I era atun a pulitamain stgir. La via giu da Cavorgia-sura è taissa a stretga; giu spel fallun stuevan ins lu vai quitau da betga passa spella pun giu. Al Geriet è dantaun sarabitschaus giu saunamain. Da lo naven eri lu ina pulita vietta atras la paliu ain ancunter al Plaun sogn Leci. El mavi in dètg pass, per era aun vagni in tec ad uras a tgèsa. Vidainagiu tragl uaut, sulla pun dall'aua da Nalps api dalla tassaglia plaunca dalla Ravera sedo, ina via pagadusa, bunamain ina via dalla crusch. Dantaun - tge stuev'ins betga fa pal paun da mintga de, ben è da gliez tiams.
Uscheia s'el Sep Antoni vagnius se al Plaun da Claus, giusut al vitg da Surrain. La glina deva ina brausla glisch nogiu dal Cuélm Cavorgia, ina biala farcla. Viase ancunter la spunda cuérta, séper ina muschna, steva tut agradse in hazer buc nair - tut parsuls. Cul buc o viu al calgè, ol dau se in tec in beschel. Al Geriet o lu clumau: «Tit, tit, tit ... » Dantaun ol nuéta fatg ple biè stem ad è ius se tral vitg da Surrain, da giassa se, spella baselgia da sontg Antoni ora, betga senza aun seregurda da quai sogn dallas tgaussas piarsas. - Dallas Traviarsas ain, la via tga maina dagl uaut Surrain ainta Rueras, è ampau ple cumadaivla ad el vagneva bein vinavaun. Tuttainina vezal tg'al buc nair vagneva sianter el. Quai leva el nuéta vai. Ad el o priu se in crap a spuantau al nair anorase. Mu quel leva nungrazia turna anora. Al Geriet, in um spir cunzienzia, leva nuét esser la cuélpa, tga autra gliut stuppien ancuri seis tiers parvia dad el. Tocca orase nuc'al grep dallas Traviarsas ol spuantau el, a lu s'el buc ius da sez anora. Al calgè è samez sen vièdi ad e ius vinavaun. Ainagiu ain la largia sulla pun-baselgia, nuc'als da Sadrun catschan se las tgauras, cullas von ainta Pardatsch, ol aun mirau giu sel Rain tga tarlischava sc'in argen. Ussa veva el aun da traversa gl'uaut tocca ain la fantauna sogn Martin ad am Plaun da pors, nuca la pun mava da lezzas uras vi Mila. Cul è propi staus ain agl uaut spess, eri bien a stgir ed el o staviu mira bein da sta sen via. Tuttainina survegn al vidainagiu ina frida ain in calcogn. In mumen s'el staus tut stuius airi, in mumen - api ol cuntinuau siu vièdi. Forsa pudeval esser ius otgonta tocca tschien pass tg'al survegn puspè ina ainagiu ailas tgombas. Quagl jèda ol magari pagliau tema a betga saviu tge tartgè. Uscheia ol, avaunca tg'al saigi al Lai, aun survagniu quater tschun jèdas vi d'ails vantrels a spir tema a furia s'el ius sc'in sturn tragl uaut.
Cul è staus aila fantauna sogn Martin, ol aun survagniu la davusa scadanada. La curascha da mira anavus ol betga giu ple. El o giu tga mava schnavurs dad i sulla pun dal Rain; culla dètga prescha s'el ius da Mila se a vidain dad esch dalla amprema tgèsa dal vitg, tiel scarvon Grisch, mu gliez miez morts. Lezs èn sagli tut agradse ad on dumandau: «Mu nun da Diu, tge sai è schabagiau?»
Al Sep Antoni o mez siu abersac giun plaun ad o raquintau al schabetg li scarvon ad a sia gliut. «Ju a viu questa sera al giavel - ad ju a tratg crappa sen el. Parsianter ol parsaquitau me tragl antir uaut Surrain ad è tratg crappa sianter me ... »
Als cussadents tadlavan ad eran scu sturni. Tuttainina mir'al Geriet sen siu abersac ad antschaiva a ri a ri. El veva viu tg'al veva piars tut seis laischs o dalla corda - ad el è spertamain sefatgs ain tg'al stariegn eran seis laischs stai. El tga veva piars tut seis laischs ad als ezs eran dai li el giu pallas tgombas. O - cu tuts en stai leids, tga la tgaussa era ida o ain begn.
Quai co vai ju raquintau par angraziamain a nos mastargnès da tschels onns, a nos calgès, maridurs, schnadrinas e maisters tg'on luvrau pruamain par nos vegls par ina paupra piaglia, cunzun ain regurdientscha da meis aucs, als calgès Luis a Leci Hendry ad e als conluvrès.


text:
Il svilup dal sport da surfar è sa sviluppà ferm durant ils ultims onns. Uschia vegn il surfar cun «foil» adina pli enconuschent e pli modern.
La gronda differenza tar il tradiziunal windsurfing sa chatta tar l’aissa. Quella è numnadamain pli pitschna e suten sa chatta in’ala – il «foil». Tras questa ala n’è l’aissa betg directamain sin l’aua, mabain ella sgola sur l’aua. In dals pioniers da quest sport è il Svizzer Balz Müller.
Empè d’aissas da 20 kilos surfain nus ozendi cun aissas da carbon ultralevas. Tras l’ala vid l’aissa, il «foil», èsi sco in eroplan che sgola sur la surfatscha da l’aua.
Il 2024 fa quest sport part dals gieus olimpics, lura èn quels a Paris.
Da windsurfing sur foilsurfing fin a wing-foil-surfing
A l’occurrenza EngadinWind che ha lieu quests dis sin in lai da Silvaplauna van ins anc in pass vinavant. Là hai numnadamain dà l’emprima cursa da wing-foil-surfing. Tar quest sport n’è betg mo l’aissa autra che tar il tradiziunal windsurfing, mabain er la vela. Numnadamain n’è quella betg colliada cun l’aissa. Tenor Balz Müller n'è quest nov sport però betg anc uschè enconuschent, e sto insumma anc vegnir sviluppà a fin.
L'occurrenza EngadinWind nua ch'i dat occurrenzas dals differents sports, dura anc fin ils 26 d'avust.


text:
Quai n'hai anc mai dà: Gia en l’emprima partida dal nov campiunadi da hockey en 2. liga vegni al derby engiadinais tranter il Cdh Engiadina ed il EHC San Murezzan.
Il Cdh Engiadina va cun in nov trenader en la nova stagiun. Il EHC San Murezzan cun blers nov giugaders. Suenter la davosa stagiun nua che omadus equipas èn crudadas gia en l’emprima runda or dals playoffs ha San Murezzan cumenzà ad organisar da nov sia squadra. Engiadina ha percunter engaschà in nov trenader.
San Murezzan en nov vestgì
Gest ina deschina giugaders novs ha il EHC San Murezzan d'integrar durant questa stagiun en l’equipa. Giugaders da tschep sco Marc Wolf, Elio Tempini, dentant era Men e Guadench Camichel n'èn betg pli da la partida. Perquai datti in maun plain giugaders ch'èn vegnids per part dad ordaifer, dentant era agens juniors.
Engiadina cun nov trenader
Suenter quatter onns n'è il contract cun il trenader Oldrich Jindra betg pli vegni prolungà. Perquai ha il Cdh Engiadina engaschà la primavaira Benjamin Wunderer da Prad en il Tirol dal sid sco nov trenader.
«Benny» Wunderer era tranter auter trenader dal AHC Vinschgau e da la partiziun da juniors dal SC Rheintal. Il nov trenader dal Cdh Engiadina enconuscha uschia il mund da hockey en Svizra.
RR actualitad 12:15


text:
Suenter il hurican «Dorian» dovran radund 70'000 persunas sin las Bahamas urgentamain agid. Cunzunt aua da baiver netta, mangiativas ed alloschis provisorics. Quai ha communitgà il ministeri da sanadad dal stadi insular. Entant saja il dumber d’unfrendas s’augmentà da 20 sin 30. En blers lieus hajan las acziuns da salvament pir cumenzà. Cunzunt pertutgadas sajan las inslas en il nord dal stadi insular.
Il pli ferm che ha furià sur las Bahamas
«Dorian» ha furià cun spertezzas da vent fin 300 kilometers per ura. I sa tracta dal pli ferm hurican ch’ha insumma furià sur las Bahamas. Entant è Dorian avant la costa dal stadi South Carolina. El è vegnì degradà ad in hurican da la fermezza 2 da 5, tuttina furieschan ils vents cun spertadads fin 175 km/h.
RR novitads 06:00


text:
8. I ani '90
L servisc soziel fova de utl nce ti ani ‘90 per garantì inant na bela atività. Te chëi ani iel unì fat truepa de bela mostres de livel aut, p.ej. de Oskar Dariz, Kurt Ryslavy, Hugo Vallazza y truepes d’autres. Daujin ala mostres metova la Lia Mostra d’Ert nce a jì cuncorsc de mujiga, de ert o design y n iede monce n lincant. Sëuraprò pitova l Circolo workshops d’uni sort: de cujiné, de rampinelé y nsci inant. L festival dl teater y l Cineforum, che à bele abù suzes ti ani ‘80, trajova truepa jënt nce tl dejené nuef.
Tl local di jëuni, che fova bele unì metù su ti ani ‘80 y che fova la sënta dl Filmclub, fòvel for truep jëuni che s’ancuntova a fé juesc d’uni sort, a cialé films, a s’la ciaculé o a se bever zeche. L Circolo ova perchël na funzion soziela mpurtanta dantaldut per i jëuni. Do che l ie unì metù su la Nëus Jëuni Gherdëina, à chësta lia scumencià a cuordiné l’atività cun y per i jëuni. Permò te n segondo mumënt à la NJG scumencià nstëssa a pité manifestazions. Datrai unìvel metù a jì scumenciadives per i jëuni n cunlaurazion cun l Circolo.
Ntan l tëmp da carnescià unìvel metù ora na cronica ironica dl ann. L bal dla mascres, che fova for n merdi de carnescià, trajova adalerch jënt da dut Südtirol. La jënt se purvova dassënn a fé la mascres, ajache chiche ova la plu bela mascra pudova jì pea debant pra n viac dl Circolo. Per chisc viages culturei se scrijova for ite truep nteressei.
Permez ai ani ‘80 unìvel ti ani ‘90 metù a jì manco mostres, ma perchël plu cunzerc, de chëi che l se cruziova dantaldut Patrick Obletter. N gran suzes à dantaldut abù l Rockfestival, che univa urganisà tla Cësa di Cungresc uni ann ntan na sëira de jené dal 1998 inant. Chësc festival, che fova la majera manifestazion dl Circolo, à abù n gran suzes y da ann a ann unìvel plu jënt. N l ova metù a jì cin’ ani ndolauter, for cun plu cumedia. L ultimo ann àn monce metù su na grupa de lëur aposta, che se cruziova dl festival. Davia che l ie pona unì fat lëures de restruturazion pra la Cësa di Cungresc, ne n’àn nia plu metù a jì chësc festival.
Nteressantes fova nce la “Chaoswochen”, che univa urganisedes uni ann d’autonn. L fova na variazion de mujiga y cabaret.
Tl 1998 à tan che dut l cunsëi lascià, mé Patrick Obletter y Lukas Malsiner à fat inant. L ie ruvà n valgun jëuni tl Circolo. Davia che te chëi ani iel unit a mancë jënt che fajova l servisc soziel, fòven sfurzei a fé mpue’ na mëndra atività. Purempò iesen stac boni de nvië via n valguna mostres drët nteressantes. La mostres fova dantaldut d’instà, ajache d’inviern fòvel mpue’ n problem pervia dl sciaudamënt.


text:
Il Premi Nobel da fisica onurescha quest onn perscrutaziuns davart foras nairas. Quai ha l’Academia roiala svedaisa per scienzas a Stockholm annunzià il mardi. Ina mesadad dal Premi Nobel survegn Roger Penrose da la Gronda Britannia. El haja pudì mussar che la teoria da la relativitad dad Albert Einstein mainia a foras nairas.
L’autra mesadad dal Premi Nobel survegnan il Tudestg Reinhard Genzel e l’Americana Andrea Ghez. Els han scuvert in object super massiv e cumpact en il center da nossa galaxia. La suletta explicaziun per quest fenomen enfin uss saja, ch'i sa tractia d'ina fora naira. L'astronoma da 55 onns Andrea Ghez è pir la quarta dunna che survegn il Premi Nobel da fisica.


text:
Il Cussegl federal è para stà memia optimistic quai che pertutga las adattaziuns da las rentas da l'AVS a partir dal 2007. Quai haja manà al fatg ch'i saja vegnì pajà ora dapi lura passa 2,6 milliardas francs memia bler rentas. Quai scriva la «NZZ am Sonntag».
La chareschia ed il svilup da pajas sajan stads main positivs che quai che la regenza avevia spetgà. Tenor la gasetta ston las rentas per il 2017/18 vegnir sbassadas sin basa da las obligaziuns legalas. L'Uffizi federal d’assicuranzas socialas na vul però savair nagut da quai. El fa attent al principi che rentas na dastgian betg vegnir sbassadas.
RR novitads 10:00


text:
Martin Cavegn e Silvio Schmid candideschan per il post da president da vischnanca. Tenor ina glista en la gasetta locala, la Tuatschina dals 06-03-2020, sto Tujetsch era anc remplazzar autras persunas en ils gremis communals.
Mancanza da candidats novs
Fin uss datti mo 2 candidats novs, Reto Schmid e Patric Deragisch, per il cussegl da vischnanca.
En suprastanza manca anc 1 candidata/ candidat (per remplazzar Mario Hitz). En il cussegl da vischnanca mancan anc 2 candidats. E pliras persunas sto Tujetsch era tschertgar per las cumissiuns. En egl dat che l'entira cumissiun da gestiun sa retira (Tumaisch Valier, Primus Deragisch e Baseli Huonder).
Mo per il cussegl da scola candideschan tut ils 4 veders puspe.
Spustà la revisiun da la constituziun communala
Igl era previs d’eleger ils novs gremis en vischnanca cun reveder ordavant la constituziun communala (cun la consequenza da stritgar tschertas cumissiuns u reducir il dumber da commembers). Mo a chaschun da la seduta dals 17 da favrer 2020 ha la suprastanza decidì da returnar questa fatschenta a la cumissiun preparatorica per surlavurar ella.
Fin ils 27 da mars han ins temp da proponer candidats per ils posts vacants. L’emprim scrutini da las elecziuns en Tujetsch è ils 19 d’avrigl, il segund ils 7 da zercladur.
Elecziuns communalas Tujetsch 2020
RTR novitads 17:00


text:
Zunächst scheint die Pandemie weit weg zu sein, doch im Laufe der Tage dringen Angst und Traurigkeit gewaltsam in die häusliche Enge vor: Ein langjähriger Freund oder Verwandter verschwindet plötzlich, ohne sich zu verabschieden, ohne sich ein letztes Mal in die Augen sehen zu können. Ein Kurzfilm der Collection Lockdown – 1st wave.
Alessandra Gavin-Müller
Frédéric Gonseth Prod.
Turnus Film
Cinédokké
Alessandra Gavin-Müller
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
La gronda populaziun e las diras cundiziuns d'enviern han chaschunà in aut dumber da selvaschina disgraziada. Enfin ils 25 da matg ha l'uffizi da chatscha dumbrà 2'342 tschiervs crappads, quai èn prest 5 giadas tants sco l'onn avant. Plinavant èn 3'162 chavriels, 972 chamutschs e 303 capricorns crappads.
Malgrà quest dumber aut pon ils chatschaders grischuns sajettar quest atun 5'430 tschiervs. Quai èn 60 dapli che l'onn 2017. La populaziun da tschiervs vegn schazegiada sin radund 16'500 animals. Quai èn be 100 pli paucs che l'onn passà.
Populaziun crescha ad in crescher
Dumbrà ina pli gronda populaziun da tschiervs han ils guardiachatschas sur tut en las regiuns che han blera selvaschina che vegn natiers l'enviern dad auters chantuns, pajais e provinzas. Dumbrà han els numnadamain radund 13'000 tocs, 1'400 dapli che l'onn passà.
Tar ils chavriels saja la situaziun autra. Là ha il dir enviern chaschunà ch'il dumber è sa reducì marcantamain. Davart ils chamutschs ed ils capricorns vegnian las dumbraziuns da la stad e da l'atun a dar scleriment definitiv davart il dumber.
Regulaziun consequenta saja necessaria
En intginas regiuns haja la populaziun da chavriels e tschiervs surpassà ina grondezza supportabla, scriva l'Uffizi da chatscha e pestga. Quai haja chaschunà dapli conflicts en ils guauds ed en l'agricultura. La regulaziun consequenta, en spezial da tschiervs e chavriels stoppia perquai vegnir cuntinuada. La regulaziun saja dasper il ruaus durant l'enviern e las bunas pastgiras durant la stad e l'atun, la pli impurtanta premissa per che la selvaschina possia surviver l'enviern.
RR novitads 11:00


text:
Tranter las quatter finalistas per il titel da «Chatschadra svizra 2018-2020» èn era stadas duas Grischunaisas, Andrea Cavegn-Beer e Mariella Cotti. Plinavant è era Gina Imfeld dal chantun Sursilvania stada nominada.
La giuria consistiva da represchentants dals purtaders sco era da la gasetta «Schweizer Jäger». El sajan stads davant ina decisiun greva.
Tuttas quatter finalistas èn chatschadras passiunadas ed han las abilitads per quest post pretensius – la finala po dentant be ina gudagnar.
Exposiziuns ed occurenzas
Ils proxims onns fa la victura part a diversas exposiziuns ed occurenzas sco ambassadura per la chatscha. Sia emprima occurenza visita Renate König-Fahrni sonda, ils 17 da favrer 2018 a la fiera «Fischen Jagen Schiessen» nua che la surdada d'uffizi ha lieu.
RR novitads 09:00


text:
La Bibia piemontèisa/Testament Vej/Isaia/Isaia 6
Isaìa[modifiché]
6[modifiché]
La vocassion d'Isaìa[modifiché]
1L'ann ëd la mòrt dël rè Osia, i l'hai vëddù Nosgnor ch'a stasìa setà an s'un tròno motobin àut. L'orlo 'd Sò mantel a ampinìa 'l santuari. 2Dij serafin a l'assistìo. Minca un ëd lor a l'avìa ses ale: doe për coatesse la facia; doie për coatesse ij pé e doe për volé. 3A crijavo l'un a l'àutr: "Sant, sant, Sant a l'é 'l Signor ëd l'univers, tuta la tèra a l'é pien-a 'd soa glòria". 4Ël son ëd coj crij a fasìa tërmolé jë stibi dle pòrte e 'l santuari a s'ampinìa 'd fum.
5I l'hai dit: "Pòvr òm ch'i son! I son përdù! Mi, ch'i l'hai 'd làver antamnà dal pecà e ch'i vivo 'n mes a 'n pòpol ch'a l'ha 'd làver antamnà dal pecà, i l'hai vëddù con ij mè euj ël Rè, ël Signor ëd l'univers!". 6Anlora un ëd ij serafin a l'é volà 'anvers a mi. Ant la man a l'avìa 'n tòch ëd brasa[1] ch'a 'avìa ciapà con dle mòle da l'autar. 7Con lòn a la tocame la bòca e a l'ha dit: "Ora che sta brasa a l'ha tocate ij làver, toa colpa a l'é dësparìa e tò pecà a l'é stàit përdonà”.
8Peui i l'hai sentù la vos dël Signor ch'a disìa: "Chi podrìo mandé coma mè mëssagè? Chi podrìa-lo andé a nòstr nòm?" I l'hai rësponduje: "Vardme sì: manda mi!". 9Chiel a l'ha dit: "Éh, va a dì a sto pòpol: 'I scotreve ma 'ntendreve nen: i vardreve, ma comprendreve nen'. 10Rend frèid e dur[2] ël cheur dë stò pòpol; rend ciòrgne soe orije e bòrgno ij sò euj. Che ij sò euj a vëddo nen, che soe orije a sento nen; che sò cheur a comprenda nen. Che gnun as convertissa për esse varì". 11Anlora i l'hai ciamaje: "Fin-a a quand, Signor?". E Chiel a l'ha rëspondume: 'Fin-a che tut a sia devastà, le sità dëspopolà, le ca sensa gnun andrinta e la tèra, na desolassion; 12fin-a che Nosgnor a l'àbia mandà tuti vìa e 'l pais a sia bandonà. 13Bele s'a-i resterà un décim ëd la popolassion - na remanensa - ël pais a sarà 'ncora sogetà a n'invasion e brusà. Ma tanme n'erbo 'd pistacc o na rol a lasso 'n mocc quand ch'a son tajà, parèj dal mocc d'Israel a na seurtirà na crëssùa santa.


text:
A chaschun da la sessiun d’avrigl dal Cu ssegl grond ha la Lia Rumantscha (LR) envidà glindesdi passà la Gruppa rumantscha dal Cussegl grond (GrCg) ad in inscunter d’infurmaziun a Cuira. En il center da l’interess è stada l’iniziativa da linguas estras che avess gronds dischavantatgs per la scola rumantscha.
La LR s’exprima cleramain cunter l’iniziativa e planisescha ina campagna d’infurmaziun en vista a la votaziun dal pievel da quest atun. En pli ha la LR orientà davart sia proposta da porscher rumantsch sco rom facultativ en tut las scolas medias grischunas.
La Gruppa rumantscha dal Cussegl grond (GrCg) è vegnida fundada l’onn 2001. A la gruppa parlamentara pon prender part tut las deputadas ed ils deputads e suppleants dal Cussegl grond da lingua rumantscha sco era deputads cun bunas en conuschientschas ed interess per la lingua rumantscha. La LR procura per il secretariat da la gruppa che cumpiglia var 40 deputadas e deputads. Actualmain vegn la GrCg presidiada da Filip Do sch (PCD, Surses). Il vicepresident Lorenz Alig (PLD, Glion) ha manà l’inscunter da glindesdi pa ssà ch’è stà visità d’ina ventgina da persunas.
L’iniziativa da linguas estras avess gronds dischavantatgs per il rumantsch
Johannes Flury, president da la LR, e Conradin Kl aiss, manader da la partiziun Furmaziun da la LR, han orientà e discutà cun las deputadas ed ils de putads davart las consequenzas negativas d’ina approvaziun da l’iniziativa dal pievel chantunala “M o ina lingua estra en la scola primara” (iniziativa da linguas estras). Sche l’iniziativa vegniss approvada, vegnissan scolaras e scolars rumantschs e talians dischavantagiads. Quels pudessan numnad amain cumenzar cun l’instrucziun obligatorica d’englais pir sin il stgalim superiur, pia quatter onns pli tard che scolars che frequentan ina scola tudestga. La midada da sistem che l’iniziativa prop ona manass a gronds sforzs organisatorics per las scolas rumantschas che avessan d’in struir scolars cun differentas enco nuschientschas da l’englais ord l’instrucziun facultativa respectivamain obligatorica. Las vischnancas stuessan purtar las consequenzas finanzialas da la midada da sistem.
La LR è cleramain cunter l’iniziativa da linguas estras
Era per motivs organisatorics e finanzials prop ona la Regenza grischuna al Cussegl grond da recumandar al pievel da refusar l’iniziativa e da desister d’ina cuntraproposta. La LR è cleramain cunter l’iniziativa da linguas estras e s’organisescha ensemen cun la Pro Grigioni Italiano, l’organisaziun linguistica per il Grischun talian , per realisar ina campagna d’infurmaziun cunter l’iniziativa da linguas estras che vegn probab lamain en votaziun ils 23 da settember 2018.
Rumantsch sco rom facultativ en tut las scolas medias grischunas
L’october 2018 tracta il Cussegl grond la revisiun tota la da la lescha davart las scolas medias en il chantun Grischun. Auter che la Regenza grischuna vesa la LR tuttavia in basegn d’adattar la purschida da las scolas medias areguard las linguas che vegnan instruidas. En sia posiziun da consultaziun tar la revisiun totala propona la LR perquai d’introducir il rumantsch almain sco rom facultativ en tut las scolas medias grischunas. Uschia avessan tut las scolaras ed ils scolars a las scolas medias la pussaivladad d’emprender rumantsch, e quai independentamain da lur domicil. En pli propona la LR ch’il chantun Grischun oblighesch ia in gimnasi en mintga regiun rumantscha da porscher la matura bilingua grischuna. Per la Surselva fiss quai da nov il gimnasi da la Claustra da Mustér. L’Engiadin’Ota ademplescha gia questa pretensiun cun l’Academia Engiadina a Samedan. En dumonda vegniss en pli il Lyceum Alpinum a Zu oz. L’Institut Otalpin a Ftan porscha era gia la matura bilingua grischuna en l’Engiadina Bassa.
Hier eine Kurzfassung der Themen auf Deutsch über die diskutiert wurde am 16.4.2018:
Diskutierte Themen:
– Fremdspracheninitiative: Die Lia Rumantscha stellt sich klar gegen die Initiative, die schwerwiegende Nachteile für die romanische Schule mit sich bringen würde.
– Totalrevision des Gesetzes über die Mittelschulen: Die Lia Rumantscha schlägt im Rahmen der Vernehmlassung unter anderem vor, das Fach Rätoromanisch mindestens als Wahlfach an allen Mittelschulen in Graubünden anzubieten.


text:
Il term federalissem designescha en emprima lingia in princip d’organisaziun tar il qual ils singuls members (stadis commembers) disponan d’in’autonomia e statalitad limitada, ma èn s’unids ad in stadi cumplessiv. Quel è structurà tenor il princip dal stadi federal e sa cumpona uschia da stadis commembers che disponan da cumpetenzas statalas limitadas che na derivan betg dal stadi cumplessiv. Sper il stadi cumplessiv disponan pia er ils singuls members da quel ord vista dal dretg public d’in’atgna suveranitad originara areguard lur populaziun e lur territori. [Tenor Vichipedia].
(Foto: PD via Wikimedia Commons)


text:
Protestar cun viandar
Ils onns 1980 crescha la resistenza envers las numerusas explotaziuns en il Grischun per realisar ovras idraulicas. Il Telesguard rapporta 1985 d’ina spassegiada da protesta per proteger la Greina d’ina ulteriura explotaziun entras ils concerns d'energia.
Emprender cun viandar
En Val Lumnezia vegn avert il 2003 ina senda da viandar culturala. L’uniun Pro Val Lumnezia vul animar ils viandants d’approfundar lur enconuschientschas davart la natira e la val. Il Telesguard ha accumpagnà ils iniziants sin la senda culturala.
Viandar tranter Sot- e Surmeir
Viagiar en la bella regiun che collia la Val d’Alvra ed il Surses. L’emissiun Svizra Rumantscha realisescha 1985 in film d’in viadi sin la senda tranter Vaz/Muldain e Tusaun. Da vesair èn tranter auter maletgs spectaculars ord l’aria.
In viadi en Val Sumvitg
Ina bella val laterala en Surselva è la Val Sumvitg. Il viadi da l’emissiun Svizra Rumantscha 1990 entschaiva en l’ustaria da l’Erna Cathomas. E l’ustiera declera lura era gist, pertge che la glieud visita la val:
La Val Sumvitg ei ina val selvadia, ina val ch’ei aunc intacta.
Sendas da viandar en il Grischun
L’onn 2006 festivescha la Cuminanza grischuna per las sendas da viandar (Bündner Wanderwege) il giubileum da 50 onns. La Televisiun Rumantscha realisescha per quest giubileum films cun divers aspects.
- La fundaziun da la cuminanza
- Marcar las sendas
- Segirtad da las sendas
Ina senda istorica – la via Spluga
La Via Spluga per viandants è vegnida averta il 2001. Punct da partenza da la via istorica che vegn accumpagnada dal Telesguard è il vitg da Spleia. Il viadi cuntinuescha direcziun da l’ospizi sur ina punt da marmel alv. Da la vart taliana suonda la senda la via veglia dal pass fin a Chiavenna.
RR actualitad 11:00


text:
di: E. Iannacci
El mè indirizz de dove son nassuu
mì me’l ricòrdi nanca pù:
a l'era ona cà vèggia e per pizzà,
tripli servizzi, sì, ma in mèzz al praa!
El mè indirizz de dove son nassuu
me l'hann ricordaa ier, dentr'in Comun:
cercavi on document de residenza
e a mì, m'è vegnuu in ment tutta l'infanzia...
A serom ona banda de ses fioeu;
vorevom trà per ari tutt el mond,
fasevom la collètta a la mattina
per quatter Alfa e duu Esportazion.
Tornavi a cà la sera e la mia mama
la me nettava el nas tutt sporch de sangh
perchè la legge a l'era de dai via,
ma l'era anca quèlla de ciappai!
Pensarci bene, chissà, chissà che fin hann faa
chi mè compagn balord de s’ceppà el mond!
Ma poeu, la vita la fa quèll che la voeur:
chi va, chi rèsta e gh’è chi invece ‘l moeur...
Ma hinn giamò passaa duu ò trii minutt
e mì, me rendi cunt che hoo ròtt i ball:
ci ho qui on bèll document de residenza...
cià via menare! ...e scaricare anca l'infanzia!


text:
Orassion: Nosgnor tut-potent! Conòsse Ti përdabon a l'é vita eterna! Acòrdane 'd conòsse Tò Fieul ëd manera tant përfeta ch'a peussa esse për noi ël senté, la vrità e la vita, e che nojàutri i séguito Soe pianà arlongh la vìa ch'a mën-a a la vita eterna; për Gesù Crist, Tò Fieul, nòst Signor, ch'a viv e regna con Ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé, pr' ij sécoj dij sécoj. Amen.
Leture bìbliche: At 7:54-60; 1 Pero 2:4-10; Johannes 14:1-14; Salm 31:1-5, 15-16
I.
I la trovoma soens ant ij Salm l'idèja 'd na rocafòrt, na sitadela, d'un castel anté ch'as peul trovesse sosta da j'atach dël nemis. Për sò pòpol Nosgnor Dé a l'é l'arfugi ël pì sicur possìbil, la sosta da dovresse an tute j'ocasion e dzurtut quand che nòstra vita a l'é an privo. Ëd vòlte, contut, fin-a 'l pòpol ëd Nosgnor a l'é tentà d'arcore mach a d'arsorse uman-e ch'as arveleran, tutun fàusse e sensa fòrsa com a lo son tùit j'idoj. Pregoma ancheuj con le paròle sugerìje da cost tòch dël Salm 31.
"1Nosgnor, i l’hai trovà na sosta an ti! Lassme maj confonde! Delivr-me: cola-lì a sarà toa arvangia! 2Scotme! Delivr-me an pressa! Sie ti mè protetor e arpàr, na fortëssa andoa ch’i peuda sté sicur! 3Ti’t ses mia rocafòrt e fortëssa! Delivr-me e compagn-me: toa reputassion a l’é an discussion! 4Tirme fòra da la rèj ch’a l’avìo stërmà për ciapeme, përché ti’t ses mia fòrsa. 5An toe man i dago an goerna mia vita. Ti ‘t ‘m delivrëras, o Nosgnor, përché ti ‘t ses un Dé fidel! [...] 15It ses ti ch’it fisse ij termo ‘d mè destin. Delivr-me da la potensa dij mè nemis e da coj ch’am dan adòss. 16Sorid a tò sërvent! Delivr-me për motiv ëd toa fidelità!" (Salm 31:1-5, 15-16).
II.
Ij cristian a selebro Stevo [San Ëstevo] coma 'l prim màrtir, ël prim che, al pressi 'd soa vita medésima, a l'ha nunsià ciàir e net, sensa tëmma, che Gesù 'd Nasaret a l'é 'l Messìa, ël Salvator dël mond, l'ùnich. Ël mond soens a së stopa j'orije e as buta a crijé mach për nen ësté a sente costa vrità incòmoda e a-j dà adòss a coj ch'a-j la diso. La vrità, contut, a podrà mai esse crasà. Scotoma, dal lìber dj'At dj'Apòstoj, la fin ëd la vicenda dë Stevo.
La lapidassion dë Stevo "54Quand ch’a l’han sentì tut lòn, a son anfiammasse ‘d rabia e a argrignavo ij dent contra 'd chiel. 55Stevo, nopà, ch’a l’era pien dë Spìrit Sant e ch'a l’avìa j’euj fìssà al cél, a l’ha vëddù la glòria ‘d Nosgnor, e Gesù ch’a l’era a la drita ‘d Nosgnor. 56“Vardé-là” a l’ha dit, “i vëddo ij céj duvert e ‘l Fieul ëd l’Òm ch’a sta a la drita ‘d Nosgnor!”. 57Anlora, a son butasse a crijé fòrt, e a son stopasse j’orije, e tuti d’acòrdi, a son campassje adòss për ciapelo. 58Parej, avendlo rablà fòra dla sità, a l’han comensà a tireje a còl ëd pere për masselo, e ij testimòni a l’han butà ij sò mantej ai pé d’un giovo, për nòm Sàul. 59A seguitavo a tiré ‘d pere contra Stevo mentre che chiel a pregava e a disìa: “Signor Gesù! Arsèiv mè spìrit!”. 60E essendse butasse an gionojon, a l’ha crijà a àuta vos: “Signor, ancolpje nen dë sto pëccà”. E dit lòn, a l’é andurmisse ant la mòrt" (At 7:55-60).
III.
La grassia 'd Nosgnor a conferiss, a coj ch'as fido al Salvator Gesù Crist, ëd grand privilegi spirituaj e granda dignità. A son coj che Nosgnor Dé a l'avìa acordà a le prime creature uman-e e che nojàutri i l'oma përdù cora ch'i soma slontanasse da chiel e da le lege che chiel a l'avìa dane për nòst boneur. Foma la dëscoverta 'd costi privilegi spirituaj da le paròle dl'apòstol Pero ant soa prima epìstola.
Na pera viva - un pòpol sernù. 4Ansì, an avzinand-ve a chiel, ch’a l’é la pera viva, arfudà da j’òm, ma sernùa e pressiosa a j’euj ‘d Nosgnor, 5ëdcò vojàutri, coma ‘d pere vive, i seve edificà ‘mè na ca spiritual, për esse un sacerdòssi ch’a l’é sant e për ësmon-e dij sacrifissi spirituaj ch’a son agreàbij a Nosgnor për ël mojen ëd Gesù Crist. 6A l’é për lòn ch’i treuve 'nt la Scritura: “Vardé-sì, mi i pòso an Sion na pera, na pera ëd canton sernùa e pressiosa, e col ch’a chërdrà an chiel a sarà mai dësvërgognà”. 7A l’é donca pressiosa për vojàutri ch’i chërde, ma për coj ch’a chërdo nen, la pera che ij murador a l’han arfudà a l’é dventà la pera ‘d canton 8e na pera d’antrap, na pera ch’a-j fà mach antrapé. A-i s’antrapo përchè a scoto nen la paròla, e për lòn a l’ero ‘dcò destinaje. 9Ma vojàutri i seve na gent sernùa, un sacerdossi regal, na nassion santa, un pòpol riscatà, për ch’i nunsie le virtù ‘d col ch’a l’ha ciamave a seurte fòra dal top për esse anluminà da sò ciàir maravijos. 10Na vòlta vojàutri i j’ere nen un pòpol, ma adèss i seve ‘l pòpol ëd Nosgnor; voi ch’i l'avìe nen otnù misericòrdia, ma ch’i l’eve adess otnù misericòrdia" (1 Pero 2:4-10).
IV.
Nosgnor Gesù Crist a proclama d'esse la vìa, la vrità e la vita. Gnun d'àutri al mond a l'era mai ancalasse a dì na ròba parèj. Ëdnans a cost fàit i l'oma da serne: dì che Gesù a l'era mach un mat, un fòl, un ch'a l'avìa nen la testa a pòst, o che chiel a l'avìa rason e tirene le conseguense. Le paròle e j'euvre 'd Gesù a l'han dimostrà che chiel a l'avìa rason. Quand ch'i lassoma tombé ij nòstri pregiudissi anvers ëd chiel, nen mach ël visagi 'd Dé an as arvela an tuta soa magnificensa, ma per nojàutri as doverto prospetive e abilità strasordinarie. Lesoma a cost riguard lòn ch'i trovoma ant ël vangel scond Gioann ant ël capìtol 14.


text:
Sch'i na dat questa giada betg aviuns, datti quels pli tard. Da quai è il publicist d'aviatica militara austriac, Georg Mader, persvas. In pajais neutral sco quai che la Svizra è, vegn adina ad avair in'atgna aviatica militara, di l'um che persequitescha l'aviatica militara sin tut il mund. Era il schurnalist spezialisà sin dumondas aviaticas e militaras, Bruno Lezzi, di che da pudair segirar sezza il spazi da l'aria saja impurtant per in stadi sco la Svizra.
Dentant na vesessan ils dus experts actualmain nagin privel per la segirezza dal Forum mundial d'economia, sch'il project da votaziun na passa betg a l'urna. Fin ch'ils aviuns vegls èn ord funcziun, avessan ins anc temp per chattar in'autra soluziun. Sche quella na vegn lura però betg chattada, pudess quai dar in problem per la segirezza al WEF.
Bruno Lezzi
Expert da segirezza e dumondas da militar
Durant il temp sco redactur da la NZZ è el stà spezialisà sin dumondas da militar e da segirezza. En pli ha el lavurà tar il departament militar sco uffizier dal stab general. E sia savida ha el era dà vinavant sco docent.
Georg Mader
Expert d'aviatica militara
L’Austriac s'occupa dapi onns era cun l'aviatica militara svizra. El persequitescha dentant l'aviatica militara sin tut il mund. Sco publicist scriva el per divers magazins spezialisads, sco per exempel il magazin d’aviatica «Cockpit» u il magazin militar «Jane’s Defence Weekly».
Nua vegnan duvrads ils aviuns da cumbat?
Conferenzas internaziunalas
Ils aviuns da cumbat vegnan oravant tut duvrads per conferenzas internaziunalas sco per il Forum mundial d’economia. En acziun èn ils aviuns da cumbat dal tip F/A-18. Dentant era en acziun per proteger l’aria durant il WEF èn aviuns PC-7 ed ils helicopters dal tip Super Puma.
Sper il WEF èn ils aviuns da cumbat er en acziun per autras conferenzas internaziunalas sco per exempel l’onn passà per il forum da fugitivs a Genevra u per proteger il papa ch’è vegnì sin visita en Svizra il 2018.
Servetsch da polizia aviatica
Quel servetsch è la gronda part nua ch’ils aviuns da cumbat èn en acziun. E quai per 365 dis l’onn.
L’aviatica militara è tut onn en prontezza per quest servetsch e quai da las 6:00 fin las 22:00. Davent da l’auter onn vegn augmentà la prontezza. Uschia èn ils pilots ed ils aviuns da cumbat pronts durant 24 uras per di. Ed els ston esser en l’aria en maximalmain 15 minutas. Quai cun dus aviuns da cumbat dal tip F/A-18.
Guardà sur in onn datti uschia 20-40 hot missiuns. Tar quellas acziuns sto la polizia aviatica intervegnir perquai che las reglas dal traffic aviatic u la suveranitad aviatica vegn ferida fermamain. Vitiers vegnan en media 250-350 live missions durant in onn. Tar quellas acziuns vegnan controllads aviuns da l’exteriur. Ina tala acziun dura en media 1 ura. En tut èn ils aviuns uschia per 600 uras en acziun per il servetsch da la polizia aviatica.


text:
El ha gia vis il buc chavriel davent da la chamona da chatscha, ensemen cun ina chaura chavriel e dus ansiels. Uschia haja el immediat fatg in plan, prendì la buis en maun e saja ì en il dretg lieu. Bun duas uras ha el spetgà, avant ch’el ha pudì sajettar il furtget dad in onn.
La chatscha ha da far cun cletg. In onn po in sajettar, in auter onn in auter.
Ursin Decurtins ha gia dà la davosa buccada al chavriel. En quest mument haja el engrazià, ch'el haja dastgà prender quest animal ord la natira. El haja sentì plaschair da la preda, dentant era respect envers l'animal.
Prender ora l'animal è per Ursin Decurtins nagin problem. Quai haja el emprendì gia avant ch'el dastgava ir a chatscha. Il dir vegnia el a parter la saira cun ils collegas da la gruppa da chatscha.
RR actualitad 06:00


text:
Ils delegads da la PPS èn cunter l’iniziativa per la sortida da l’energia atomara. Ina maioritad clera ha decis da dir na a quest’iniziativa. A las utopias dals collegas verds stoppian ins metter fin, ha ditg il cusseglier naziunal dal chantun Vad, Michel Buffat. Las consequenzas da l’iniziativa per la glieud e l’economia fissan negativas. Davart questa iniziativa vuscha la Svizra ils 27 da november.
Il president lava chaus al Cussegl federal
Albert Rösti crititgescha era il cumportament da la PCD e da la PLD. Els sa mettian da la vart sanestra en chaussa, durant la radunanza da delegads a Balsthal en il chantun Solothurn. Cun la cuntraproposta da l’iniziativa «Vegnir or da las stretgas», RASA veglia il Cussegl federal, tranter auter, metter il dretg internaziunal davant il svizzer.
Uschia sutminescha la gronda part dal Cussegl federal la suveranitad ed il dretg da decider sez dals Svizzers
Rösti è da l'avis che la regenza saja sa messa en la medema crenna sco quels che violeschian la constituziun. El ha discurrì d'in putsch discus dals trais plauns da la regenza.
La PPS vul che l'iniziativa per l'immigraziun da massa vegnia realisada cun ina favurisaziun d'indigens, contingents e dumbers maximals. Quai stoppia sche necessari avair sco consequenza ina visada dals contracts da la libra circulaziun da persunas.
L'iniziativa RASA vul stritgar l'artitgel d'immigraziun or da la constituziun. Cun la cuntraproposta vegn il termin per realisar l'iniziativa d'immigraziun prolungà.
RR novitads 12:00


text:
Tuttina è il HCD pront per la nova stagiun. Els hajan lavurà e trenà fitg intensiv ils davos mais manegia il defensur engiadinais Claude-Curdin Paschoud. E damai ch’il HCD n’ha dat betg quest onn en la Champions Hockey League ha l’equipa d’Arno del Curto er giu dapli temp per sa preparar sin il campiunadi svizzer.
Bleras midadas
En il cader dal HCD hai dà bleras midadas ils davos mais. In’entira rotscha da giugaders han bandunà il club, Nando Eggenberger (Oshawa), Marco Forrer (Friburg), Mauro Jörg (Lugano), Simon Kindschi (Langnau), Robert Kousal (Brynäs), Broc Little (Linköping), Anton Rödin (Anaheim), Noah Scheeberger (Friburg), Grégory Sciaroni (Berna), Dario Simion (Zug) e Samuel Walser (Friburg). Il HCD ha dentant er engaschà intgins giugaders novs. Quai èn Sami Sandell (Ilves Tampere), Thierry Bader (Kloten), Luca Hischier (Berna), Dario Meyer (Berna), Inti Pestoni (ZSC Lions), Shane Prince (NY Islanders), Lukas Stoop (Kloten) ed Anders Lindbäck (Nashville Predators).
Nov goli per il HCD
In’emna avant ch’il campiunadi svizzer cumenza ha il Club da hockey da Tavau engaschà in nov goli, numnadamain Anders Lindbäck che vegn ord l’organisaziun dals Nashville Predators. Lindbäck ha 30 onns, è 1,98 meters gronds e bunamain 100 kilos. Tuttina vala il Svedais sco in goli fitg movibel cun buns reflexs.
Anders Lindbäck arriva la dumengia, ils 16 da settember, a Tavau. Survegn el la licenza fin il venderdi stat il nov goli gia a disposiziun tar ils emprims gieus da campiunadi. Sper Lindbäck figureschan en il cader dal HCD er ils golis Gilles Senn e Joren van Pottelberghe.
Gieus da chasa live al Radio Rumantsch
Il HCD lantscha la nova stagiun il venderdi, ils 21 da settember, cun il gieu ordaifer encunter il HC Lugano. La sonda, ils 22 da settember dat Tavau ses emprim gieu da chasa, quai encunter il HC Ambri-Piotta. Il Radio Rumantsch rapporta live da tut ils gieus da chasa dal HCD, quai mintgamai a partir da las 20:00 uras.


text:
Società MOVIMENTO
Lö da lavur,
Spazi per viver.
Nossa società
MOVIMENTO
La Società MOVIMENTO sustegna in Grischun a persunas cun impedimaints ed a paraints chi tillas assistan. Da la società fan part las quatter gestiuns UFFICINA Samedan, INCONTRO Poschiavo sco eir la BUTTEGA Scuol e la BUTTEGA Jaura Müstair. Sco "Società per plazzas protettas d'abitar e da lavur in Engiadina e Vals dal Süd" güda MOVIMENTO daspö l'on 1987 a persunas cun ün impedimaint cun cumünanzas d'abitar assistidas sco eir cun plazzas da lavur e d'occupaziun, chüra, accumpognamaint, assistenza cumpletta o parziala pro l'integraziun professiunala e sociala. Chi's tratta d'uffants, creschüts o seniors cun malatias cronicas, impedimaints fisics o psichics sco eir restricziuns da cuorta o lunga dürada: La società spordscha a persunas cun impedimaints ed a lur famiglias agüd ed assistenza.
Las spüertas e'ls servezzans da la Società MOVIMENTO sun recugnuschüdas da la confederaziun e dal chantun e suottastan a la certificaziun BSV/IV 2000.
Gremis da la società poradra MOVIMENTO
Suprastanza da la società
- Prisca Annand, presidenta
- Annalea Stuppan, respunsebla Buttega
- Curdin Schmidt, chaschier
- Diego Schwarzenbach, dumondas giuridicas
- Annemarie Perl, contact cul chantun
- Fabiola Monigatti, respunsabla INCONTRO
- Alessandro Forcella, edifizis/immobiglias
Direcziun
Dr. Karin Hänni
Post da revisiun
OBT AG, Cuoira
Cumischiun da gestiun
Ruth Steidle, San Murezzan
Katia Caspani Albasini, San Murezzan
Finanziaziun
Nossas gestiuns as finanzieschan cun las contribuziuns dal chantun Grischun, la vendita d'agens prodots sco eir cun las entradas da las taxas dal di dals abitants. Grazcha a las donaziuns pudain nus far ultra da quai las investiziuns necessarias, realisar progets e finanziar regularmaing arrandschamaints specials sco vacanzas, excursiuns o spüertas da fuormaziun.


text:
Betg mo infurmaziuns èn vegnidas preschentadas gievgia saira. Igl intent da la saira d'infurmaziun era che las 80 persunas vegnian er sez a pled. «Ils preschents han collavurà fitg bain ed han s'engaschà en ils workshops che nus avain fatg. Quai che pertutga la participaziun da la populaziun essan nus optimistics per il futur», declera il sviluppader regiunal dal Partenz e Tavau, Georg Fromm. L'integraziun da la populaziun en il project è tenor el in punct central per realisar la visiun d'in parc da natira. Quel duai avair ina surfatscha da 850 kilometers quadrat.
Memia bleras restricziuns – in pregiudizi
En sis rundas èn vegnidas discutadas las schanzas e pussaivladads, ma er las ristgas ch'in parc da natira porta. Quai èn differents secturs sco per exempel turissem e commerzi u cultura e societad.
«Tar las schanzas e pussaivladads hai dà ina gronda paletta d'ideas. Era la collavuraziun sur ils cunfins cun il Vorarlberg ed il Principadi da Liechtenstein vegn vesì sco schanza.»Tar las ristgas saja vegnida numnada oravant tut la resalva ch'il parc da natira portia memia bleras restricziuns. En la regiun dal parc stoppia dar in svilup persistent. Dentant na dettia betg restricziuns sco tar in parc naziunal, uschia Fromm. «Quai vegnin nus a stuair tematisar adina puspè.» Quest pregiudizi stoppia vegnir eliminà.
RR actualitad 12:00


text:
24 uras al di service en chombra, la limousina stat adina pronta, il concierge ha adina buna luna. Tut quai tutga bunamain tar in hotel da tschintg stailas. Quels servetschs ed il persunal sajan dentant chars.
Qua dovri in tschert dumber da giasts per cuvrir ils custs fix da quels servetschs.
Sco quai che Andreas Züllig ha ditg envers il schurnal regiunal da SRF derivian ina buna part dals osps che pretendian quels servetschs dals Stadis Unids, da l'Arabia Saudita, da la China u da l'India. Là en ins cunfins dentant anc serrads. Quels osps vegnian a mancar als hotels da luxus.
Seminaris sco fatschenta principala
Blers da quels osps han er il Grandhotel Steigenberger ubain l'Hotel Intercontinental a Tavau. Quels han entant tuts dus decidì da serrar sur stad. Tar l'hotel Intercontinental sajan surtut ils seminaris ch'han betg lieu in problem.
Nus essan da stad ferm dependent da meetings ed events e nus essan confruntads cun bleras annullaziuns.
Meetings ed events na sajan il mument betg sin la glista da prioritad da sia clientella.
Lavur curta en blers lieus
La gronda part dals hotels da tschintg stailas avran dentant lur portas per la stagiun da stad. Il Waldhaus a Flem per exempel di sin dumonda, ch'els hajan insumma blers giasts da la Svizra. Pli pauc seminaris hajan dentant era els. La svieuta vegnia ad esser in pau pli bassa, di il pledader da medias sin dumonda.
Blers hotels han dentant annunzià lavur curta. Uschia er l'hotel da luxus da Richard Leuenberger a San Murezzan. La direcziun da l'hotel haja decidì da laschar avert l'hotel, ha ditg il directur. Uschia veglian els mussar ina tscherta cuntinuitad ed era per il persunal saja quella decisiun meglra.
Serrar fiss il pli grond donn.
Cun in grond gudogn na quinta il directur dentant betg.


text:
L’istorgia dal Grotto Bundi è quasi tschientenara. En in dals lieus ils pli autentics dal Tessin ha fundà in tschert Abbondio Calderari avant passa 80 onns l’oriund Grotto, ch’el ha numnà tenor la varianta dialectala da ses prenum “Bundi”. Sco quella giada retschaiva il Grotto Bundi enfin oz ses giasts en in conturn da natira intacta al pè dal Monte Generoso.
L'autenticitad e la tradiziun s'uneschan ad in'atmosfera cordiala e famigliara. Qua creeschan Sandrine e Stefano Romelli dapi il 1993, pia dapi prest in quart tschientaner, spaisas deliziusas servidas cun passiun. Igl è in viadi a la rescuverta dals gusts da pli baud, nua che la pulenta cotga sin il fieu avert vegn proposta en nundumbraivlas variantas en cumbinaziun cun selvaschina, charn e bulieus. Betg da manchentar è la visita dals tschalers da vin dal Grotto che reuneschan autentics stgazis da la regiun che sa cunfan excellentamain cun las tratgas servidas. En il Grotto pon ins cumprar directamain chaschiels e liongias tipicas, producids sco pli baud e conservads tenor la tradiziun. A partir da d’immediat datti questa offerta er online. Il Grotto Bundi As spetga per gentar e tschaina mintga di, danor il glindesdi.
A la rescuverta da la simplicitad
Al Grotto Bundi è la pulenta la regina da la chasa en mintga temporada da l’onn. Tant en las fraidas notgs d’enviern che la stad en la sumbriva da la bostga intganta questa spezialitad gustusa er ils giasts ils pli pretensius. Mintga giada ch’ella vegn purtada a maisa èsi ina vaira festa ch’ans regorda dal muments ils pli genuins dal passà. Stefano Romelli prepara la pulenta en ina chaldera d’arom maschadond premurusamain diversas sorts da farina: quella da tirc mieuta tant grossa che fina, e quella saracena. Quest’ultima ingredienza dat ina nianza exclusiva a la pulenta dal Grotto, in aspect ed in gust savurus e rustical. Ultra da la farina da tirc mo anc aua e sal: l’agiunta da scadina spezaria. Ed «eccola» gia bel e pronta per coier quai che vegn fat – cun respect a la tradiziun – plaunsieu e sin il fieu avert per almain in’ura e mesa, maschadond da temp in temp, fin che la pulenta cuntanscha la gista consistenza per vegnir servida.
Tgi che vul purtar er a chasa la magia da questa pulenta nunemblidaivla po cumprar la maschaida preparada directamain al Grotto u empustar ella online. La pulenta dal Grotto Bundi: uschè simpla, uschè gustusa!


text:
Diàvul
Al Diàvul, cgnusû anc cuma Demòni, l'è cla figùra ch'in dal religiòṅ l'è c'l èsar spirituàl catìṿ, rabî, distrutōr e ch'al cònta sōl dal bali, in cuntràst a Dio, a 'l bèṅ e a la véra.
'L è da spés figurâ cuma 'n óm cun na testa ad cavròṅ, i còran, la cóa e dagl'ali négri.
Urìgin dla paròla
- La paròla diàvul la daśvèṅ da 'l latìn diabŏlus, tradusiòṅ fin da 'l inìsi dal tèrmin grèc AιάBoλoς, diábolos, ("calugnadōr"), a sò vòlta tradusiòṅ d'l èbraic Saṭan (nemìg).
- La paròla demòni la daśvèṅ da 'l latìn daemonium tradusiòṅ dal tèrmin grèc daimónion ("ch'al fà part di dio").
Pruvèrbi e mōd ad dir
- Avér al diàv'l adòs: èsar agitâ, a n star mai férum, specialmènt druâ p'r i putèṅ.
- Pòvar diàvul: a s diś quand a s dascór 'd un puvrét o 'd un óm dasfurtunâ.
- Bòṅ diàvul: a s diś quand a s dascór 'd un óm dimóndi bòṅ.
- Al diàvul 'l è andâ in dal Mantṿàṅ (o Al diàvul 'l è andâ a durmìr): quand a sucéd un quèl ch'a lasa a bóca vèrta, na ròba ch'la surprénd.
- Al diàvul a n è pò minga brut cuma i al faṅ: quand na ròba la n è minga bruta cum i vólan far crédar.
- Descorànd dal diàvul a in salta fòra i còran: al ciacaràr 'd un quèl in dal méntar ch'al salta fóra.
- Avér-ag un diàvul per cavî: ésar dimòndi arliâ e cunfûś.
- Avér-ag al diàvul in corp: balàr c'ma 'n màt.
- Far al trentadiàvul: far dla féra.
- Èsar in tri diàvul: èsar in pòca brigàda e anca 'n pò sfigàda.
- Catàr insèm al diàvul e l'àqua santa: al sacher e 'l profàṅ ch'i van a brasèt.
- Al diàvul al fa 'l pgnàti mo mìa i cuêrć: al 'riva in dû 'l gh'la cava.
- Savér-an òna più dal diàvul: ésar pîṅ 'd idèi.
- A n ésar pò mìa al diàvul: a n ésar mìa pò 'csè mal.
- Far 'l avucât dal diàvul: dascòrar per forsa cont'r a chi àtar.
- Tōr-an a 'l póvar e dàr-an a 'l rìc, al diàvul al rìd: al diàvul al stà dala part dl'ingiustìsia.


text:
Vegn discurrì da velo en il Grischun lura vegn principalmain discurrì da Nino Schurter, il meglier mountainbiker dal mund. Il sport da mountainbike è il mument uschè populars sco anc mai. Auter il sport da velo da cursa, quel è en il Grischun plitost en la sumbriva. Quai pudess dentant sa midar, grazia al giuven talent Dominik Bieler.
Il velo da cursa fascinescha pli fitg
Er Dominik Bieler, ch’è creschì si a Mollis en Glaruna e che viva dapi intgins onns cun sia famiglia a Cuira, ha cumenzà ad ir cun velo da muntogna. Avant bun trais onns ha il bab Patrick lura regalà al figl ses velo da cursa. Dapi lura sesa Dominik il pli gugent sin quel. Il giuven da 16 onns ha dentant er survegnì ils gens da ses bab che sa participava sez a cursas da velo e ch’è anc oz in ciclist passiunà.
Sin via na gudogna betg adina il pli ferm. La tactica da cursa saja gist uschè impurtanta. E quai plascha a mai.
Il bab Patrick Bieler, anteriur amatur d’elita, sa gida nua ch’el mo sa e po cun ses figl. El dat tips, cusseglia Dominik quai che pertutga il material, la tecnica e la tactica, ed accumpogna er adina ses figl a las cursas. Trenader da Dominik Bieler è dentant Ralph Gartmann, anteriur profi da velo e bun ami da Patrick Bieler. Uschia possia el restar en la rolla da bab, manegia Patrick.
Exot da velo grischun
Suenter avair frequentà in onn la scola da talents a Glion ha Dominik Bieler cumenzà avant bun in onn l’emprendissadi sco spezialist da sanadad. Quai saja stà ina buna decisiun e saja er ina buna cumbinaziun, di il giuven Dominik. Dasperas trenescha el di per di, stad ed enviern. Dominik è savens persul sin ses velo da cursa. I manchian en il Grischun simplamain ils ciclists da via. El treneschia tranter 10 e 12 uras ad emna. L’enviern saja el savens vi da far passlung e dapi in temp er magari a Grenchen sin la pista dal Velodrome.
Cursa cunter l’ura al campiunadi mundial
Dacurt ha Swiss Cycling nominà Dominik Bieler per il campiunadi mundial da velo ad Innsbruck en l’Austria. Là va il giuven da Cuira a la partenza en la cursa cunter l’ura dals juniors sur bun 28 kilometers. In plaz sut il emprims 30 fiss super, manegia Dominik che vul plaunsieu er fitgar pe sin plaun internaziunal. Suenter quest punct culminant ad Innsbruck è l’idea da metter il velo per duas trais emnas da la vart, ina giada per ruassar e per l’auter per puspè sa concentrar pli fitg sin l’emprendissadi.
En mintga cas èn las cartas bunas, ch’il Grischun ha in di puspè in grond ciclist da via, quai grazia al giuven talent da Cuira, Dominik Bieler.
RR 08:00


text:
Suenter ils minus massiv dals onns precedents, è il consum da tschigulatta en Svizra puspè sa stabilisà, ha communitgà l'uniun da l'industria da tschigulatta svizra, Chocosuisse. Creschì saja vinavant la massa da producziun sco era la svieuta cun tschigulatta en Svizra ed en l'exteriur.
Ferm export
Concret saja s'augmentada la producziun da tschigulatta svizra, grazia a l'export che saja s'augmentà per 3,8% sin radund 200'000 tonnas. La svieuta è creschida per 2,2% sin stgars 1,9 milliardas francs. La part da l'export da tschigulatta svizra, saja cun 73,7% prest trais quarts da l'entira producziun. Il 2018 saja questa valur anc stada tar 72,5%.
La svieuta cun tschigulatta en l'exteriur haja per l'emprima giada surpassà il cunfin dad ina milliarda francs. Creschida saja la fatschenta cun exports sur tut en stadis che na tutgan betg tar l'Uniun europeica. Il pli grond creschament haja dà qua en il Canada, ils Stadis Unids, la China, il Proxim Orient e Singapur. L'UE saja dentant anc adina il martgà il pli impurtant.


text:
Plirs millis da tatgaders sajan gia scumpartids ha declerà Patrik Eichholzer da la polizia communala da San Murezzan. Las vignettas oranschas na sajan betg obligatoricas, ma ellas faciliteschian dentant il transit tras San Murezzan durant las proximas duas emnas.
Dus parcadis sco lieu da partenza
Per reglar il traffic datti ils dus posts da controlla a Schlarigna ed a Champfèr, nua ch’ils autos vegnan sviads directamain sin ils gronds parcadis. La glieud vegn transportada da là cun bus da shuttle a San Murezzan e fin sin l’areal da Salastrains.
5 zonas d’access per il center
Il concept da traffic da l’organisaziun da las cursas prevesa ultra da quai 5 zonas per la vischnanca da San Murezzan. A maun da las singulas vignettas da differentas colurs vesan ils posts da controlla tgi che ha nua access. Las persunas ch’abitan u lavuran a San Murezzan ed han in parcadi reservà, han survegnì ina vignetta speziala.
Lubientscha temporara per cas urgents
Per avair access en il center da San Murezzan er durant las proximas duas emnas, dovria ina permissiun speziala. Per cas urgents, uschia Patrik Eichholzer, dettia ina lubientscha temporara ch’ils posts da controlla pon dar sin il lieu.
Quai valia er per persunas che ston ir urgentamain en la Clinica Gut che sa chatta entamez San Murezzan. Senza lubientscha n'èsi dentant betg pussaivel da charrar cun vehichels motorisads tras las zonas serradas da San Murezzan.
Sin il palpiri funcziuna il concept
Entant exista il concept da traffic dals Campiunadis mundials da skis 2017 a San Murezzan be sin palpiri. A partir da sonda, 4 da favrer 2017 valan tut las restricziuns per il traffic.
Quint cun pli lungs viadis da lavur e cun colonnas hajan ins da far en mintga cas. Perquai recumondan tant ils organisaturs sco er la polizia da duvrar sche pussaivel ils mezs da transport publics.
RR actualitad 12:00