text:
Sche Vus vivais ensemen sco pèr e na vulais ni maridar ni registrar Voss partenadi, vivais Vus en in concubinat. Quai vala tant per pèrs eterosexuals sco er per pèrs omosexuals.
Per questa furma da viver na ston vegnir resguardadas naginas reglas spezialas: Vus avais pia ina gronda libertad, dentant betg ils medems dretgs sco en ina lètg u en in partenadi registrà.
Giuridicamain vegnis Vus considerads sco duas persunas singulas e betg sco pèr.
Quai munta tranter auter il suandant:
Vus na pudais betg surpigliar il num da Vossa partenaria u da Voss partenari.
Omaduas persunas ston emplenir in'atgna decleraziun da taglia.
Sche Vossa partenaria u Voss partenari cumpra in’abitaziun u ina chasa en agen num, n’avais Vus nagin dretg da tala.
En cas d'ina separaziun n'avais Vus nagin dretg da pajaments da mantegniment, er sche Vus avais reducì u terminà dal tuttafatg l'activitad da gudogn durant la vita cuminaivla per As occupar dals uffants cuminaivels u dal tegnairchasa.
En cas d'ina separaziun n'avais Vus betg il dretg da las contribuziuns a la AVS che Vossa anteriura partenaria u Voss anteriur partenari ha pajà durant la vita cuminaivla.
La lescha n’As oblighescha betg da gidar u da sustegnair Vossa partenaria u Voss partenari (p.ex. en cas da malsogna e.u.v.). I dat dentant cas, nua che la situaziun finanziala da la partenaria u dal partenari da concubinat ha consequenzas (p.ex. en cas da l’agid social u d’ina procedura da scussiun).
Tar il pensiunament survegnan tuts dus ina renta da la AVS da mintgamai 100 %. Quai cuntrari a pèrs maridads u a pèrs en in partenadi registrà; quels survegnan ina renta cuminaivla da 150 % da la renta maximala.
Uffants cuminaivels
Sche Vus n’essas betg maridà cun la mamma da Voss uffant, stuais Vus declerar en ina procedura da renconuschientscha che Vus essas il bab da l’uffant. Ensemen cun questa decleraziun pudais Vus er inoltrar la decleraziun che Vus exequis la tgira genituriala ensemen cun la mamma. Infurmaziuns davart la procedura per survegnir la tgira genituriala cuminaivla chattais Vus sin la pagina Tgira genituriala. En cas d’ina tgira genituriala cuminaivla po l’uffant er survegnir il num dal bab.
Uffants da la partenaria u dal partenari
Sche Vus vivais en in concubinat, pudais Vus adoptar ils uffants da Vossa partenaria u da Voss partenari. Tge premissas che Vus stuais ademplir e tge proceder che Vus stuais resguardar, chattais Vus sin la pagina Adopziun.
Sche Vossa partenaria u Voss partenari mora, na faschais Vus betg part da las ertavlas e dals ertavels tenor lescha. Vus n’ertais pia betg automaticamain sia facultad. Vus pudais dentant favurisar in l'auter cun in testament.
Resguardai dentant: Er in testament As po favurisar mo cun quella part che surpassa la part obligatorica da las ertavlas e dals ertavels tenor lescha. Resguardai er la taglia sin l’ierta.
Persunas che vivan en in concubinat n'han betg il dretg d'ina renta per survivents da la AVS. I po dentant esser ch’il reglament da Vossa cassa da pensiun (2. pitga) prevesa ina indemnisaziun per la persuna surviventa. Per vegnir a savair tge dretgs che Vus avais, As drizzai a Vossa cassa da pensiun.
Sche Vus na maridais betg e na registrais er betg Voss partenadi, ma vulais tuttina fixar intginas reglas per Vossa vita sco pèr, pudais Vus far in contract en scrit (contract da concubinat).
Vus pudais decider sezs, tge che Vus vulais reglar en il contract: per exempel ina glista da l’inventari, la repartiziun dals custs dal tegnairchasa, il mantegniment dals uffants, la repartiziun da la facultad, las contribuziuns da mantegniment en cas d’ina separaziun u in’assicuranza da vita a favur da la partenaria u dal partenari.
Quest contract è liant. Las disposiziuns dal contract pon – sche necessari – vegnir fatgas valaivlas davant dretgira.
Per infurmaziuns detagliadas davart il concubinat e davart il contract da concubinat u per models da tals contracts As drizzai ad in’advocata u ad in advocat.


c: text/html

text:
Maloja (distret)
El distrèt del Malögia l'è giü dei öndes distrècc del Cantù dei Grigioni, en Svìsera. El capolöch del distrèt l'è Samedan.
Colocàt endèla part centro meridiunàla del cantù, el sò teretóre el töl dét la sìma del Bernina (4049 méter söl leèl del mar) che l'è apò la vèta piö alta de töt el cantù. La superfìce totàl del distrèt l'è de 973.61 km² e la popolasiù l'è de 18830 abitàncc (dàto del 2011).
Diviziù aministratìvaModifega
El distrèt del Malögia l'è dividìt en du cìrcoi e 12 cumü:
Colegamèncc estèrniModifega
- Cìrcol de l'Alta Engadìna (en todèsch)
- Regiù Cìrcol Bargaja
- Ente Türistich Val Bargaja
- Via Bargaja
- Alta Engadìna
- Feruvìa rética
- Aeropórt de Samedan

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Cej
Cej (inscì anca in Piemuntes; Cellio in Italian) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de 811 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 10,1 km² e ona densità de popolaziun de 80 ab./km².
El paes el se tröva in de la Valsesia e 'l cunfina cun la Pruvincia de Verbania. L'è tacaa ai cumün de Al Bórch, Breia, Madonna del Sasso (VB), Quaruna, Valdügia.
El campanin de la sua gesa paruchiala (dedicada al San Lurenz e che la gh'ha dent anca un quader del Tanz da Varal) l'è 'l püssee alt de tüta la val.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Cej l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Il december n'han 1,9% da la populaziun grischuna gì nagina lavur.
Quai correspunda a 2'162 persunas, sco l'Uffizi per industria, mastergn e lavur dal Grischun scriva. Cumpareglià cun il november è la quota da dischoccupaziun grischuna per 0,2 puncts procentuals pli bassa. La raschun per questa reducziun possian ins attribuir a la fin da la stagiun da construir e l'entschatta da la stagiun d'enviern. Vis sur l'entira svirza è la quota da dischoccupaziun creschida – e munta a 3,5%.
Lavur curta en il Grischun
Il mais december han 643 interpresas survegnì indemnisaziun per lavur curta. Il November eran quai be 490 interpresas. La raschun per quest augment sa laschia attribuir a las mesiras da la Confederaziun: las ustarias e las instituziuns da divertiment e temp liber ch'èn vegnidas serradas.


text:
The Simpsons
Artéccol in dialàtt bulgnaiṡ
The Simpsons (nómm in inglaiṡ, I Simpson in itagliàn) l é un progràmm ed bambûz animè dla televiṡiån. L é stè inventè dal dṡgnadåur Matt Groening. L é stè mandè par la prémma vôlta int la televiṡiån Americhèna FOX int al 1987, cum pârt dal Tracey Ullman Show. Dåpp a l é dvinté un progràmm da par ló.
Persunâg' prinzipèli ed stal progràmm[modifica | mudéfica la surzéia]
- Homer Simpson: l é al pèder dla famajja ed 38 âgn, lavåura in óṅna zentrèl nucleèr; al n à brîṡa vójja 'd lavurèr mo såul ed bàvver e magner.
- Marge Simpson: l é la mujêr ed Homer; l é na brâva żdåura, na bôna mèder e na bèla dòna.
- Bart Simpson: l é al fiôl pió grand dla famajja; al n à brîṡa vójja ed studièr mo såul ed żughèr e 'd fèr di diṡâster.
- Lisa Simpson: l é la secånnda fiôla dla famajja; l é dimónndi inteliżänta e responsébbil.
- Maggie Simpson: l é la pió cinéṅna dla famajja.
"The Simpson" l é stè mandè in åunda in Itâglia da la televiṡiån satelitèr "FOX Italia" e dal canèl "Italia 1" col nómm 'd "I Simpson".


text:
Il president actual Petro Poroschenko po quintar cun radund 25% da las vuschs, el ha concedì sia terrada e gratulà a Selenskyj. Poroschenko ha er accentuà ch'el restia en la politica e ch'el cumbattia vinavant per l'Ucraina. Els dovrian sforzs communabels per defender il pajais ha clamà Poroschenko a ses aderents. El bandunia uss l'uffizi, na dettia dentant betg si il cumbat.
La partida da Poroschenko ha declerà ch'ella veglia uss sa focussar sin las elecziuns parlamentaras da l'october.
Selenskyj vul liberar l'ost
Il nov elegì president da l'Ucraina ha ditg ch'el veglia en sia nova posiziun revitalisar il plan da pasch per l'ost dal pajais. Ses pli impurtant pensum saja da deliberar ses cumpatriots ord la fermanza da la Russia e da l'Ucraina da l'ost.
RR novitads 20:00


text:
Sceran (CO)
Ceran (nom ufizial in italian: Cerano d'Intelvi) a l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l cunta 557 abitant (dato del Desember 2015[1]), 'na süperfis de 5,5 km² e 'na densità de 101 ab./km².
El se troeuva in de la Val d'Intelvi, al confin con la Svizzera (comun de Brencia, canton Tisin).
Evoluzion demografegaModifega
L'andament del numer de abitant del comun de Ceran l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Collin McMahon
La spada magica – Ils lufs striunats
Vallader
Lia Rumantscha, 2011, numer d’empustaziun 978-3-03900-088-3
Jannik nu po bod crajer quai ch’el vezza: üna spada mürvagliusa e straglüschainta. Apaina ch’el tilla tegna in man, capita alch da l’impussibel: Jannik e sia sour Lea as rechattan dandettamaing in tuot ün oter muond – ester e fantastic. Pels umans in quel muond esa cler cha Jannik es il portader da Falibur, la spada magica. Els til surdan üna lezcha ourdvart privulusa. Sarà Jannik bun da deliberar il pajais dals terribels lufs?


text:
La Chombra da commerzi grischuna crititgescha GRflex, il program che duai flexibilisar las finanzas chantunalas. Il program giaja en la dretga direcziun, dentant memia pauc lunsch.
Tenor la chombra da commerzi stuessan er las expensas per pajas ed ils custs materials vegnir resguardads. Quels sajan numnadamain vegnids augmentads ils ultims onns. En l'economia privata stoppian ins er adina puspè evaluar process da lavur per vegnir pli effizients. Plinavant sajan las pajas tar il chantun anc adina meglras ch'en l'economia privata.
RR novitads 18:00


text:
La scol'auta spezialisada dal Grischun, l'anteriura HTW, vegn onurada per sia instrucziun digitala. Sco ina da las emprimas trais scolas autas en Svizra, la Germania e l'Austria, survegn la scola il nov label da qualitad «Excellent in Digital Education». Il premi survegn la scol'aura er per ses rom da studi «Multimedia Production».
L'agentura d'accreditaziun ha tranter auter valità la strategia da la scola en connex cun la digitalisaziun da l'offerta d'emprender ed instruir il persunal u er la tecnica. Bunas notas hai er dà per la tgira academica da las studentas e dals students er gist durant la pandemia.


text:
Pescara
Pescara (Aternum en latì) l'è 'na cità italiàna, de la regiù de l'Abruzzo, capolöch de la pruvincia omònima. El cümü de Pescara 'l g'ha presapóch 115.197 abitàncc, 'na superfìce de 33 km² e 'na densità de 3491 ab./km². El cunfìna coi cümü de Chieti (CH), Francavilla al Mare (CH), Montesilvano, San Giovanni Teatino (CH), Spoltore.
Enfìna al 1927 el teretóre del cümü de Pescara del dé d'encö l'ìa spartìt 'ntra du cümü diferèncc: chèl de Pescara, a sud del fiöm omònimo, l'ìa sóta la pruvincia de Chieti, e chèl de Castellammare Adriatico, a nord del fiöm, che 'l restàa sóta la pruvincia de Teramo. Dòpo de l'ünificasiù dei dù cümü gh'è stat istitüìt apò a la Pruvincia.
Cità 'nzemelàde[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Hansa (mercaa)
Hansa a l'è staa 'n mercaa de la darket operaa 'me servizzi sconduu TOR, che dopo de la saradura de AlphaBay l'è staa previst che 'l saria deventaa el mercaa el pussee doperaa, ma che l'era staa compromess di forz de polizia pocch prima, in manera de podè descrovì pussee in sui venditor e i client.
StoriaModifega
CompromissionModifega
In del 2016 la Polizia di Pajes Bass l'ha descovert la vera posizion del sitt grazia a 'n suggeriment de 'n espert de sicurezza che 'l eva descovert 'na version de desvilupp e tacchen a monitorà el sitt e on sò server IRC, indova che troeuven di dacc in ciar, che doperen per menà via i gestor, che anca se han cambiaa hosting hinn descovert grazia a di transazion in criptomoned. El 20 de giugn 2017 i gestor, di todesch, hinn menaa via e la polizia olandesa l'è bona de ciappà el controll integral del sitt in d'on pian, coordenaa cont el FBI, de vess doperaa 'me esca dopo de la fin de AlphaBay inscì de ciappà dent pussee client e doperà di mezz per descovrì i nomm di client e di venditor, compagn de:
- Salvà i password 'me test, inscì de podèss loggà in alter mercaa se fussen doperaa di password eguaj
- Fonzion de cifratura PGP modifegada per salvà 'na cobbia di messagg per la polizia
- Modifega del sistema de eliminazion di metadacc di foto per salvànn 'na cobbia, cont ona scancellazion de tucc i foto per obbligà i utent a recaregàj
- Transazion multisignature sabotaa inscì de podè sequestrà pussee de fond
- Diffusion de 'n fals document txt, in realtà Excel, che quand vert el provava a ciamà indree on server de la polizia, inscì de descovrì l'adressa IP de l'utent.
SaraduraModifega
Dopo de la saradura de AlphaBay el 4 de luj el gh'è staa 'n gross aument de l'utenza finna a la saradura in tra 'l 19 e 'l 20 de luj e in del period, che l'ha vist i venditor passà de 1'000 a 8'000, la polizia l'ha faa faa 27'000 transazion inscì de 'vègh di proeuv per la procura, e in sul sitt l'è missa 'na schermada de spiegazion.


text:
L'oratori da Nadal da Johann Sebastian Bach tutga tar ses oratoris ils pli populars ed è ina da sias cumposiziuns spiritualas las pli enconuschentas. L'ovra cumpiglia sis cantatas che tematiseschan ils dis tranter Nadal e Buania (Festa dals Trais sontgs retgs), ella raquinta pia l'istorgia davent la naschientscha da Jesus Cristus, sur l'annunzia entras ils anghels, la visita dals pasturs fin il di ch'ils trais sontgs retgs (Casper, Meltger e Baltasar) visitan il Bambin en la stalla a Bethlehem.
L'oratori n'è betg ina cumposiziun cumplessiva ed entira. Ella sa cumpona da trais cantatas che Bach aveva scrit per ils dis da festa Nadal, Bumaun e Buania. Per ses oratori ha el prendì vitiers cantatas cumponidas gia pli baud e per part midà il text, uschenumnadas «parodias». In exempel per ina tala parodia è gist l’avertura «Jauchzet, frohlocket» (emprima chanzun da l'emprima cantata). Quella ha Bach prendì ord ina cantata da gratulaziun per la princessa saxona. Il text d’origin: «Tönet, ihr Pauken, erschallet Trompeten».
Ils interprets
- L'orchester «I Barocchisti»
- Coro della Radiotelevisione Svizzera
- Siri Karoline Thornhill, sopran
- Marie-Claude Chappuis, mezzo-sopran
- Bernard Berchtold, tenor
- Klaus Mertens, bass
- dirigent: Diego Fasolis
La registraziun è dal 2020, fatga en il Centro per Arte e cultura (LAC) a Lugano
En l'oratori dovra Bach diversas furmas musicalas: chant da chor (chorals), recitativs cun ils texts biblics che cumprovan l'istorgia da Nadal, arias e parts per orchester. La primaudiziun ha gì lieu a sis servetschs divins tranter Nadal (25 da december 1734) ed il di da Buania (6 da schaner 1735).
Las parts I, II, IV e VI èn vegnidas preschentadas duas giadas a di, l'avant- ed il suentermezdi, en las baselgias sontg Thomas e sontg Nicolai a Leipzig. Las parts III e V han ins preschentà sulet en la baselgia da sontg Nicolai. Ulteriuras preschentaziuns durant la vita da Bach n'èn betg documentadas, n'èn però betg nunprobablas.
En l'emissiun speziala per Nadal pudain nus tadlar las parts I, II, III, IV e per part anc la part IV. L'entira ovra cuzzass radund duas uras e mesa.
Tadlai nossas pli novas registraziuns, intervistas cun cumponists ed istorgias da davant e davos ils palcs da concert.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Fin oz datti muments, nua che Maik Bisquolm sto esser tut sulet, sa retrair e tadlar musica. En quels muments emprovia el da lavurar si ils maletgs che cumparian, di l'um da 24 onns. Adina per maun ha el ses cudesch da notizias, nua ch'el ha avant trais onns cumenzà a scriver sias emoziuns, ses patratgs, quai ch'el senta e vesa. I dettia era muments nua che tuttas emoziuns vegnan en ina giada ed el survegn attatgas da panica. Tuttina resta el positiv.
Cumenzà haja cun chaussas pitschnas sco pleds e spruhs. Cun il temp èsi adina vegnì mender, sco ina stgala che va viasi.
Mitschar da la situaziun
Insacura ha il giuven empruvà da discurrer cun la persuna d'instrucziun davart sia situaziun. Quella n'haja betg prendì serius el. Dar la culpa als scolasts na veglia el betg, accentuescha Maik Bisquolm. Per gronda part saja el vegnì tentà e mulestà en situaziuns senza ina persuna d'instrucziun, sco per exempel en il bus. Grond agid ha el chatta tar ina lavurera sociala. Ad ella haja el pudì dir tut, quai haja gidà fitg.
Ensemen cun la lavurera sociala ha Maik Bisquolm mes sin pais ses agen project che sa numna «Stopp Mobbing!». El prenda era part a podiums tar quella tematica. Las reacziuns sajan fitg positivas. El ha grond plaschair ch'el po oz gidar ad auters.
Tgi ch'è pertutgà da mobing: Ir per agid, i na chala betg da sulet. Discurrer cun insatgi po schon gidar bler.


text:
Leture bibliche për Duminica 17 magg 2020
17 Magg 2020 – Duminica ‘d Pascha ch’a fà ses
Leture bibliche: Psalm 66:7-18; At 17:22-31; 1 Pero 3:13-22; Johannes 14:15-21
Orassion: Nosgnor! Ti ‘t l’has prontà për coj ch’at veulo bin tante ‘d cole còse bon-e! A van fin-a dëdlà ‘d lòn ch’i podoma comprende! Arvèrsa ant nòst cheur un tal amor anvers ëd ti che nojàutri an amand-te për tute cole còse bon-e e dzura ‘d tute le còse, i peuda oten-e toe promësse ch’a van motobin dëdlà ‘d tut lòn ch’i podrìo avèjne anvìa; për Gesù Crist, nòst Signor, ch’a viv e regna con Ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé, pr’ ij sécoj dij sécoj. Amen.
I.
Salm 66 – Crijé fòrt vòste làude a Nosgnor da tuta la tèra. Ant ël Salm 66, col ch’i lesoma ancheuj, i trovoma cola ch’i podrìo dì ch’a l’é la confession ëd fede del pòpol ëd Nosgnor. Ël pòpol dij chërdent a l’ha fiusa che Nosgnor a restera sèmper fedel al Pat ch’a l’ha stabilì con lor. Fin-a ant ël perìod che Nosgnor a-j sogeta a d’assion disciplinàrie, lor a arconòsso ‘d meritess-lo e soa fede ‘d lor a ven mai a manch. Fin-a an coj cas-lì Nosgnor a provëd ij mojen për fene amenda. Ël chërdent a peul sèmper fidesse an Chiel com a ‘n Pare amorèivol e giust.
1Crijé fòrt vòste làude a Nosgnor da tuta la tèra. 2Canté ‘d làude për la majestà ‘d sò nom. Dèje l’onor ch’as mérita! 3Dì a Nosgnor: “Lòn ch’it fas a l’é përdabon ampressionant! Për motiv ëd toa granda potensa, dëdnans ëd Ti ij tò nemis as fan cit për la tëmma. 4Tuta la tèra as buta an gënojon dëdnans a Ti e a canta toe làude. A canta ‘d làude a tò nom! 5Vnì, e sìe ij testimòni dl’amprèise ‘d Nosgnor! Lòn che chiel a fà an favor ëd sò pòpol a l’é përdabon ‘mpressionant! 6A l’ha cangià ‘l mar an tèra sùita. Lor a l’han passà ‘l fium a pé. Arlegromse ‘d chiel ambelelà! 7Nosgnor a dòmina con sò podèj për sèmper! A varda bin lòn ch’a fan le nassion. Ij rivoltos, testard, a dovrìo nen tant fé ij galèt! 8Laudé Nosgnor, vojàutre tute le nassion! Con viva vos fé sente vòstre làude a chiel! 9Chiel a guerna nòstra vita e a l’ha nen lassà che ij nòstri pé a sghijèisso. 10Përchè Ti, Nosgnor Dé, it l’has butàne a la preuva, it l’has mondane coma d’argent arfinà. 11It l’has fàne tombé ant un trabucèt, it l’has fàne tribulé. 12It l’has lassà che dj’òm a cavalchèisso dzora nòstre teste. 13I l’oma passà travers ël feu e travers ëd l’eva; peuj, nopà, it l’has portàne fòra ant un pòst largh e duvert. 14I intrëraj an tò templ con dj’olocàust, i compiraj ij vot ch’i l’hai fàte. 15I të smonrai ‘d bestie butà a l’angrass coma ‘d sacrifissi complet, ansem al bon odor dij moton sacrificaj. 16Vnì, scotè, ò vojàutri ch’i seve fidej a Nosgnor! Iv conterai ‘d lòn che Nosgnor a l’ha fame. 17A vos àuta i l’hai ciamà sò agiut e i l’hai laudalo con viva vos. 18Se mi i l’avèissa coà ‘l pecà an mè cheur, Nosgnor a l’avrìa pa scotame. 19Nopà, Nosgnor a l’ha scotame, a l’ha scotà mia sùplica. 20Nosgnor a merita ‘d làude, përché chiel a l’ha nen arfudà mia sùplica, nì chità ‘d vorèjme bin!” (Salm 66).
II.
Ant ël test dël Liber dj’At dj’Apòstoj ch’i lesoma ancheu, i trovoma ël pcit dëscors che Pàul a fà ant la sità d’Atene ant l’Areopago, anté ch’a l’era stàit portà për dé rason ëd la fede ch’a proclamava an cola sità. Pròpi ant na sità pluralista ch’a l’avìa ‘d toleransa për minca religion e chërdensa, Pàul a lauda pa sua religiosità ‘d lor, ma la denunsia coma idolatrìa e a ciama tuti a sogetesse, com a l’é giust, a l’ùnich Dé ver e viv, col ch’a l’é arvelasse ant ël Signor e Salvator Gesù Crist.
22Antlora Pàul a s’é butasse an mes a l’Areòpagh e a s’è ‘ncaminasse a fé sto discors-sì: “Atenèis! I vëddo che vojàutri i seve ‘d tute manere motobin religios. 23I l’hai fin-a trovà n’autar con l’iscrission: AL DE DËSCONOSSÙ. Bin, col Dé che vojàutri i adore sensa conòss-lo, a l’è col che mi iv nunsio. 24Ël Dé ch’a l’ha fàit ël mond e tute le còse ch’a-i son, a l’é ‘l Signor dël cél e dla tèra. Chiel a viv nen andrinta ëd templ che ‘d man uman-e a l’han fàit, 25e Chiel a l’é gnanca servì da ‘d man uman-e coma s’a l’avèissa da manca ‘d quaicòsa. A l’é chiel, an efet, ch’a dà a tuti la vita, ël fià e tute le còse. 26Chiel a l’ha fàit che tuta la specie uman-a, surtìa d’un sol sangh, a pijèissa residensa an sù tuta l’estension ëd la tèra, an avend determinà la durà dij temp e ij confin ëd soa abitassion. 27A l’ha fala ‘d manera ch’a serchèissa Nosgnor, për vëdde s’a podria an na quai manera trovelo com a taston, contut ch’a sia nen lontan da mincadun ëd nojàutri. 28An efet, da chiel i l’oma la vita, i foma lòn ch’i foma, e i l’oma nòstra esistensa medésima, com a l’ha dilo ‘dcò quaidun ëd vòsti poeta: ‘Përchè i soma ‘dcò soa progenia’. 29A l’é parèj che nojàutri, an essenda progenia ‘d Nosgnor, i l’oma nen da pensé che la divinità a l’àbia da fé con l’òr, l’argent o a la pera tajà për l’art e l’imaginassion uman-a. 30Per conseguensa, contut che Nosgnor Dé a l’abia fàit a pòsta nen cas ai temp dla gnoransa, adess a comanda a tuti, a fà nen d’andoa ch’a sìo, ch’as arpentisso, 31përchè ch’a l’ha fissà ‘n dì quand che chiel a giudicherà ‘l mond conform a giustissia, për ël mojen ëd l’òm che chiel a l’ha destinà a d’ess-ne ‘l giudes. Ëd sossì a l’ha dane preuva certa a tuti quand ch’a l’ha arsussitalo dai mòrt” (At 17:22-31).
III.
Ij prim cristian a l’ero soens rablà ‘dnans ai giudes për rendje cont ëd soa fede ‘d lor. La fede cristian-a a l’era pa al sërvissi del sistema com a j’àutre fede e religion, ma a l’era n’element ëd soversion ant la società. Cole ocasion-lì nen mach a fasìo pa tëmma ai cristian, ma lor a fasìo ëd soa aparission ant ij tribunaj n’ocasion d’evangelissassion. L’istess a capitava cora ch’a j’ero butà an përzon e fin-a anans d’esse massà ‘d manera afrosa. La vrità a podìa pa e a peul pa esse crasà, gnanca ant le pes circostanse.
“13Chi mai podria-lo feve ‘d mal se vojàutri i seve ‘d fé ‘l bin? 14Ma, an efet, s’av càpita d’esse maltratà për motiv ch’i feve lòn ch’a l’é giust, për vojàutri a l’é na benedission. Avèj nen tëmma ‘d lor, sie nen demoralisà. 15Fissé ij vòstri cheur an sël Crist, vòst Signor, sie sèmper pront a dé na rëspòsta a chicassìa ch’av ciama la rason ëd la speransa ch’a l’é an vojàutri, 16ma félo con gentilëssa e con rispet, sèmper con na cossiensa ciàira, parèj, coj ch’a parlo mal ëd vojàutri, malgré vòstra bon-a condòta an Crist, a sio dësvërgognà quand ch’av dan contra, 17Përchè ch’a l’é mej d’esse maltratà an fasend dël bin, se cola a l’é la volontà ‘d Nosgnor, che an fasenda ‘d mal. 18Përchè ‘dcò ‘l Crist a l’ha patì na vira për ij pecà; chiel, giust për j’ingiust, con ël bu dë mnene a Nosgnor Dé. Chiel a l’é stàit massà ‘nt la carn ma a l’é stàit vivificà ant lë Spìrit. 19Ant lë Spìrit a l’é ‘dcò andàit a prediché a le ànime ch’a son an përzon, 20coj che na vira a l’ero stàit sensa fej, quand che Nosgnor a l’avia spetà con santa passiensa, ai di ‘d Noé, durant la costrussion ëd n’arca. Ant l’arca, nopà, mach pòchi, visadì eut përson-e, a l’ero stàite salvà d’antrames ëd l’eva. 21Sossì a prefigurava ‘l batèsim che adess av salva – ch’a l’é nen un lavagi dël còrp, ma ‘l segn ëd la promëssa che Nosgnor av fà ‘d na consiensa ciàira, për ël mojen ëd l’arsurression ëd Gesù Crist, 22ch’a l’é ‘ndàit an cél e ch’a l’é adèss a la drita ‘d Nosgnor Dé, con j’àngej, le dominassion e le potense ch’a son sogetà a chiel” (1 Pero 3:13-22).
IV.
Da ‘ndoa ciapavo-ne, ij prim cristian, soa fòrsa e soa sapiensa per rende cont ëd soa fede ‘d lor ëdnans a j’autorità polìtiche ch’a-j perseguitavo? Dal don dle Spirit Sant, che Gesù a l’avìa promëttuje e ch’a-j dava coragi e determinassion. Lesoma dal vangel ëscond Gioann l’ocasion anté che Gesù a promët ai sò dissépoj lë Spirit Sant, e ‘dcò le condission d’un tal cadò.15S’im veule bin, fé lòn ch’iv comando. 16Antlora i pregherai mè Pare, e Chiel av darà n’àutr Consolator për ësté ‘nsem a voi për sèmper; 17a l’é lë Spìrit dla vrità che ‘l mond a peul nen arsèive përchè a lo vëdd nen e ch’a lo conòss nen. Vojàutri, contut, i lo conòsse përchè a sta ‘nsem a voi e a sarà an voi. 18Iv bandonrai nen coma dj’orfanìn, i vniràj da voi. 19Ancora ‘n pòch, e ‘l mond am vëdrà pì nen, ma voi im vëddreve, përchè mi i vivo e ‘dcò vojàutri i vivreve. 20An col dì-là i conòssreve ch’i son an mè Pare, e voi an mi, e mi an voi. 21Col ch’a l’ha ij mè comandament e ch’a-jë scota, a l’é col ch’am veul bin, e col ch’am veul bin a sarà amà da mè pare e mi i lo amërai, e im arvelërài a chiel” (Gioann 14:15-21).


text:
Pli tard, cura ch’ella ha pli e pli fitg chattà il plaschair da la musica ha ella cumenzà cun curs per sa perfecziunar. Durant quai temp ha era sia carriera musicala cumenzà. Emprim en il mund dals musicals. Suenter ha ella fatg in pass davos las culissas sco tecnicista da tun. Malgrà sia rolla sper tribuna ha ella dentant lura publitgà sia emprima single «Come un gioco» e cun quella gist retschavì il premi Mogol e collià cun quest premi era in stipendi tar la scola da musica taliana CET – Centro Europeo di Toscolano. Cun sia single actuala «Disadattata» survegn ella la chaschun da sa preschentar durant l’october en ils radios en l’entira Svizra.
Mx3 – tuts per in
L'unitad fa la forza! Ils quatter radios SRF3, Couleur 3, Rete Tre e RTR scuvran e promovan mais per mais ina nova chanzun svizra. Las redacziuns da musica da RTR, RSI, RTS e SRF preschentan communablamain musica ch'ha attratg l'attenziun da las redacziuns. E quai exclusivamain per chanzuns, ch'èn da chattar sin mx3.ch.


text:
La gronda speronza da nossa cardientscha ei, che la Baselgia ei ina cuminoza dils vivs sco era dils defuncts; ina cuminonza che ligia il mund veseivel cul mund nunveseivel. Ei resta adina in ligiom tier quels ch' ein i ordavon a nus. Quella speronza semuossa ella liunga tradiziun dalla Baselgia da commemorar ils defuncts els survetschs divins. Nus rughein per els, e nus rughein ils sogns per lur intercessiun tier Diu.
L' oraziun pils defuncts, sco la commemoraziun dad els, survegnan era ellas messas fundadas ina expressiun concreta. Ils confamigliars ni enconuschents san schar far ina messa fundada per lur defunct, quei vul dir: Els san dar agl uffeci parochial l'incumbensa da far ina commemoraziun dil defunct en ina sontga messa, e quei duront in cert diember dad onns (5, 10, 15, 20 ni 25 onns). Quellas messas fundadas san esser ina biala caschun per la famiglia da vegnir ensemen e da patertgar vid lur confamigliars defuncts.
Sche vus leis fundar ina messa per in defunct, lu saveis vus bugen s'annunziar tier nus sigl uffeci parochial (info@pleiv-breil.ch ni 081 941 17 18)
Scadenza da messas fundadas egl onn 2021 (suenter 25 ni 50 onns)
Scadenza da messas fundadas egl onn 2020 (suenter 25 ni 50 onns)
Scadenza da messas fundadas egl onn 2019 (suenter 25 ni 50 onns)


text:
Alber
L'Àlbor (anca arbor o alber) l'è una pianta che la viu tanti an, e per quést l'è buna da crés in volt cun un füst drit e legnùz che'l se ciàma trunch, e che'l pöd avègh di ram che s'aliméntun cun la linfa, grasie ai radìz e a le föie.
I albor i èn divérs dai arbüst miga apena per i dimensión, ma anca parché i gh'han un ünich trunch chel partìs da tera.
El légn di albor el servìs principalmént par fa i mobil e i finèstor d'le cà, ma anca la carta o par és brüzàd par scaldàs.
Cume l'è fai[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'albor da grand l'è 'na pianta legnùza che a diferénsa dell'arbüst el gh'ha un füst perèn e un trunch cun ramificasión néla part süperiùr. El trunch l'è furmàd da püsè strat: la part püsè estèrna l'è la rüsca, el scund strat l'è ciamàd libor, el ters l'è el cambi e in ültim gh'è el cilìndor centràl che l'è furmàd dal légn. Ogni albor el gh'ha la so furma caraterìstega che la dipénd dala cunfurmasión dal trunch (svilüp in altésa e diàmeter) e dall'inséma d'le ramificasión. L'albor cun la püsè granda circunferénsa dal trunch l'è el baobab che el riva anca a püsè de 40 metor. La zgiàfa dell'albor l'è faia dale föie e dai ram e la pöd és:
I föi pödun cascà o és persistént e a scunda d'la lur furma se pödun clasificà dü categurìe de albor: aghiföi o latiföi.
I albor pödun viu isulàd, in grüp de un'ünica spéce (cume ind la pinéta), o de spéce divèrse (busch o màcia). Par el mutìu che i radìz i èn tant luntàn dale föie, i albor i èn tant ezigént dal punt de vista climàtich: pödun miga viu ind le zone dezèrtiche, subàrtiche e sura munt trop volt, indùe de solit gh'èn i arbüst.
I albor i èn divìz in 3 categurìe:
- Furestài
- Frütìfer
- Urnamentài


text:
Ils pretschs d’energia creschan en Svizra. Quai ha consequenzas per ils custs accessorics da locaziun – e tutga er persunas che retschaivan agid social. La Conferenza svizra da l’agid social «Skos» vesa in basegn d’agir. Quai scriva il «SonntagsBlick».
L'inflaziun en Svizra
La chareschia è creschida il zercladur 2022 sin 3,4%. Dapi il 1993 n’hai betg pli dà in tal augment dals pretschs en Svizra.
L’atun decida il Cussegl federal davart in’adattaziun dal basegn elementar da l’AVS, l’AI e prestaziuns supplementaras.
Rembursar custs supplementars
La «Skos» recumondia als chantuns da rembursar cumplettamain ils custs accessorics da locaziun pli auts a persunas che retschaivan agid social – quai er sche las limitas previsas vegnian cun quai surpassadas. Er la chareschia sin il basegn elementar duaja vegnir cumpensà, uschia il mainafatschenta da la «Skos», Markus Kaufmann. Tar il basegn elementar tutgan per exempel victualias e vestgadira.


text:
Vallader
El Vallader a l'è un dialet del rumanc che'l se parla in de l'Engadina Bassa e in de la Val Müstair. Arent al Vallader gh'è 'l Puter e 'l Jauer, düü dialet cun poca tradiziun scrita.
Esempi de dialet del Votcent[Modifega | modifica 'l sorgent]
La parabula del Fiö Trasun[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ün tschiert ômm veva duns filgs.
Et il juven da els dscheva al bap: "Bap! Da a mei la porziun della substanza, quala a mei tocca!" et el ha part ad els la substanza.
Et davó brichia bleers dits, ha il juven raspá insembel tot, et eis chiamina in ün paiais dalönsch et tschá hal disfat sea substanza vivond lischiergius.
Et davó chia el ha consumá tot, eis vegnì gronda fom in less paiais, et el ha cumainzá a indürar.
Et eis í et s'ha tachiá ad ün vaschin da lessa regiun, et el il tramettét in sea vilascha, chia el parchüra ils porcs.
El giavüschéva da umplir il veinter dels mailgiaduors quals ils porcs maglievan, et ingün ils deva ad el.
Mo, in sei returná, hal dit: "Quants lavureints in chiasa da mees bap han pang in abundanza, et é sto qua a perir d'fom!
E vö star sü et ir pro mees bap, ir d'el: Bap! É n'ha peghiá in Tschoel et avant tei.
E nu sun deng da gnir nomná tees filg; fa mei sco ün da tees lavureints!"
Et, alvond sü, el vengni pro sees bap. Ma cura el era amó dalönsch, schi il vezet al sees bap, et muainta da commiseraziun hé el curri incunter ad el, l'ha imbratschá e bütscha el.
Et il filg dschet ad el: "Bap, é n'ha puchiá in Tschoel et avant tei; gia nu sun deng da gnir nomná tees filg".
Ma il bap ha dit a sees servieints: "Dalunga portenaing il prüm büschmaint, trateint el, dat ün anné in sees mang e schiarpas in sees pees!
E manai pro ün vadee ingraschá, chia no ius possen alegrar et mangiar!
Perchiá quest mees filg era mort et eis revivü, era perì et eis chiatá". Et els han cumeinzá il past d'algrezia.
Intant era sees seniur file sün chiampongia, et cur el tourneva, e s'aprosineva alla chiasa, hal dudí ils sunaders et saglir.
Et clomét ün dils servieints, et dumondét: "Chia quai seia?".
Et less ha dit el: "Tees frar eis vengnì, e tees bab ha mazzá ün vadee ingraschá, perquei chia el il ha ritschavü sang".
Mo quai ha 'l tut sü zont gref, et nuleva ir eint. Intant eis sees bab ì ora, et ha cumeinzá a voar el.
Mo el respondet a sees bab: "Guarda! Tants onns serv é a tei, et mah nah é tees cumond surpasá, et ma has tü dat a mei ün bocc, chia'm possa alegrar et mangiar cun mees amis.
Ma davó chia quest tees filg, quel chi ha trus sea substanza cun pitangas, eis vengnì, has mazzá ad el ün vadee ingraschá".
Mo il bab ha dit ad el: "Filg! Tü eis adüna cun mei, et tot il mió es il tió.
Mo mangiar e s'alegrar convengiva, perchià quest tees frar era mort et eis revivü; el era perì et eis chiatá".
Die Landessprachen des Schweiz, pag. 357-360
Una nuvela del Bucasc (dialet de Zernez)[Modifega | modifica 'l sorgent]
Eug di dimena, chia nels temps del prüm raig da Ciper, zieva havair tut aint la Terra Sonchia da Gotfried il Bugliun, d'vantet chia üna zarta duonna della Guascogna in pellegrinadi get alla Fossa. Da la tuornand, in Ciper arrivada, da alchiuns schlechts homens grobamaing füt sgiamglada. Da que ella, sainza ingiün cofiört plonschand, s'inpiset da ir a reclamar al raig; ma da alchün la gnit ditta chia ün gnis a perder la fadìa, perqué chia el era da schlaseda vita e uschea poch da bön, chia, na be el vendichaiva la verguognias dals üns con giüstizia, d'inperse sainza fin ad el fattas las sustgnaiva con vituperusa viltat, nel temp chia ogni ün chi havaiva qualche cordöli, quist cont il far qualche spretsch o verguognia ad el fatta sustgnaiva; nel temp dimena chia ogni ün havaiva mal in cuor alchiün, quel cont i, dar alchiün spretsche o verguognia büttaiva oura. La qual chiosa udind la duonna, our spranza della vendecta, per consolaziun da sia lungurella, pigliet havant da vulair morder la misergia dal dit raig; et siand ida criand d'avant et d' schet: "Signur mieu, eug non vegn alla tia preschentscha per spettar vendecta del spretsch chi m'hais stat fat, dinperse, in paiamaint dal qual eug ad giavüsch chia tü am muosast sco chia tü supportast quels, eug incleg chi at sun fats, perqué, chia eug da tai inprendand, possa paziantamaing ils meis comportar. E que sa Dieu, scha eug pudes far, gugent t'ils dunes, gia chia tü est uschea bun purtader".
Il raig, fin alur stat tardif e daschiütel, sco scha el as schdasches dal schön, cumanzand dal spretsch fat a quista duonna, il qual eschamaing vandichiet, rigurusischem perseguitatur dvantet d'ogni ün chi, cunter l'hunur da sia curuna, alchiüna chiosa comettes da quia in avant.
Giovanni Papanti, Parlari Italiani in Certaldo, pagg. 709-710


text:
Canzòun mudnésa
Artéccol in dialètt mudnés
Cun canzòun mudnésa as stà ad indichèr tót i canzòuni scrétti in dal dialatt mudnés.
In di àn adrêModifica
Vést ch'ai mudnés agh piès dimòndi cantèr, in dal tèimp i an fat soquànt canzòuni in dialètt; purtròp nisùn l’à mai scrétt i tést, e qui pió vèci agh è al résch ch’i sparéssen.
I cànt mudnés i én ed qualitê diferèint, a secònda ch’i vìnen dla muntàgna, in-dóv agh éren in prevalèinza di canzòun da balèr, o ch’i vìnen dla pianùra, in-dóv él canzòuni i éren in prevalèinza cantèdi dai còr.[1]
Di cant dla muntàgna (al Frignàn) agh è da arcurdères ed L’inglésa (al pió cgnussû) , Am voi marider e Chi bussa; agh én di grópp, com ad esèimpi Il Contemporaneo, ch’i van a drê incòra adèsa a tgnìr in vétta chi cant chè, e i sòunen in di fésti di paés e dal sitê.
Di cant ed la pianùra agh è da tgnìr a mèint sovratót La Ghirlandèina, la canzòun mudnésa per definiziòun: l’è dvintèda un di simbòl dla zitê, se non un ìnn vér e pròpri: la sô versiòun pió famósa l’è quela cantèda da Luciano Pavarotti. Agh è anch da arcurdères ed cant com La féra ed San Zemiàn, Modna at voi bein, La Mariuleina e di etri; a tgnìr in vétta tótta sta tradiziòun chè agh pìnsen di còr com La Ghirlandeina e La Secchia.
Al dè d'incôModifica
Al dialett mudnés l’è ste druvê soquanti volti anch in di canzòuni dal dè d’incô:
Coro delle mondineModifica
Al Coro delle mondine l’è un còr ed la sitê ed Nóv ed sóli dònni, ch’i gh’àn in comùn d’esèr stèdi mundèini in di tèimp adrê.
I cànten di cant anch in dialètt, ad esèimp la canzòun Se vedeste i mundarìs ed l’album cun l’istèss namm, ma anch La tina e di ètri; Se vedeste i mundarìs e i dû album I canti della bassa 1 e I canti della bassa 2 i én a metê in dialett mudnés e metê in dialett mirandulés.
Francesco GucciniModifica
Francesco Guccini l’è un di (se non al) pió importànt cantànt italiàn.
Nê a Mòdna, l’à vissû da putèin a cà di non a Pèvna, da ragazòl a Mòdna, da ragàz a Bulàgna e da grànd incòra a Pèvna, fin al dè d’incô. Quest as vadd anch in dal dialètt cal dróva in di sô canzòuni: un mudnés un poch imbastardî dal dialett pavanés (ch l’è una qualitê dal bulgnés).
Di canzòuni in dialètt al l’à scrétt Al trést (in dl’album Due anni dopo), La ziatta (in dl’album Ritratti; la canzòun uriginèla l’è ed Serrat, in spagnòl, un cant malincònich cun una cadèinza impusébil da fèr in italiàn, ma ch’invézi l’è gnùda benissém in dialett), La fiera di San Lazzaro (cant tradiziunèl, dl’album Opera Buffa) e La Genesi (in italiàn, ma ch’la pèrla d’un sgnór cun la bèrba bianca d’antica urégin mudnésa da la pèrta ed sô mèdra ch’ogni tànt al dis un quel in dialett; seimper ed l’album Opera Buffa)
Pierangelo BertoliModifica
Pierangelo Bertoli l’è un di pió cgnussû cantautór italiàn, e anch un di prémm. Nê a Sasól, oltre a soquant di pió bèli canzòuni in italian, al l’à scrétt un album intér in dal dialett ed Sasól, S'at ven in meint; lè deinter agh én 13 canzòuni, ad esèimpi Alete e al ragasol, L’ot ed setember, Iachem e di etri.
Dimòndi alghê a la sô tèra, al l’à scrétt anch di eter cant in dialett, Fer l'amaur (ed l’album Certi momenti), Prega Crest e La bala (tót e dô ed l’album Eppure soffia)
Modena City RamblersModifica
I Modena City Ramblers én, sèinsa alcun dóbi, al grópp che pió di tótt l’à fat cgnósser al mand al dialett mudnés; la sô musica l’è fata da un mis’ciòun ed folk irlandés, rock e un basamèint emiliàn. I an scrétt na móccia ed canzòuni in dialett, che cun la sô imediatèssa, al sô picèr cum un martèl al fà rivèr méi al mesag’ ch’i Modena City Ramblers vólen fer passèr, e l’è pió cèr dl’italiàn quand i cànten dla lór tèra, l’Emélia.
Al canzòuni in dialett i én Tant par tachèr, Delinqueint ed Mòdna, I funerali di Berlinguer, The great song of Indifference (ed l’album Riportando tutto a casa), Al dievel, La fola dal Magalas (ed l’album La grande famiglia), La fiola dal paisan, A gh'è chi g'à (ed l’album Raccolti), Al fiómm, La fòla ed la sira (ed l’album Viva la vida, muera la muerte!), La stagioun di delinqueint (ed l’album Dopo il lungo inverno) e S'ciòp e picòun (ed l’album Sul tetto del mondo).
CiscoModifica
Vec’ cantànt di Modena City Ramblers, Stefano ""Cisco" Bellotti l’à fat un pèr ed désch da per lò. Nê a Chèrp, in dal só album Il mulo al l’à scrétt in dialett la canzòun Olmo, dimòndi dólza, dedichèda al sô putèin Ettore Olmo Bellotti, e Onda granda, un cant rivoluzionàri.
Al Festival ed la canzòun in dialatt mudnésModifica
A Mòdna, in Piàza Grànda, tót i àn in istê agh è al Festival ed la canzòun in dialatt mudnés (in italiàn Festival della Canzone dialettale modenese[2]), ch'l'è bèle rivê a la dodzésma ediziòun in dal 2010.
Tót i an igh van soquànt cantànt, ch'i gh'àn da cantèr di canzòuni nóvi ed esclusivamèint in dialètt. Al spetàcol l'è tgnû drê dal còmich Graziano Grazioli, ch'l'è anch quèl ch'l'à inventê al festival. Tót el vòlti agh è nahc un special guest, un cantànt famós ch'al vin cóm òspit d'unór in dla rassàgna.
Ala fin dl'evèint i fan sèimper gnir fóra al CD con tótti i canzòuni ch'i an cantê apòsta per al festival.


text:
Glogn 14, p. 112s (Detgas e praulas ord las alps da Mustér)
„Striegn ni buca striegn, basta, remarcabel eis ei stau;“ quei dian aunc oz 2—3 dels che han fatg atras tschei onn caussas pli remarcablas si l‘ alp da Magriel. „Dil tuttafatg recli e natural ei quei lu nuota stau,“ metta in quart vitier. Mo jeu vi ussa raquintar l’historia, sco ella ei vegnida raquintada dad in participont e confirmada dils auters dus, che vivan aunc oz:
Ina sera fuvan las vaccas, sco usitau suenter dar entscheinas, catschadas a stavel. Ei era ina clara e biala sera. Suenter tscheina essan nus i a letg sco adina. Entuorn mesanotg, che tut durmeva, essan nus tuts vegni ord la sien zaco e sedestadai. Lu havein nus udiu a vegnend in um sur tegia giu cun pass ferms, sco sch’ei vegness in crap. Quei han tuts udiu! Ei era mesanotg. Nus essan stai sin sè ed havein recitau ils Tschun pugns e lu tgi ha durmiu e tgi ha durmiu nuot pli. Quei ei stau quella notg e suenter havein nus ni viu ni udiu nuot in per dis. Lu havein nus puspei ina notg tuttenina udiu a mond tut il biestgam, cauras e vaccas, sco sch’ei massen empaglia. Sin quei seglia gl’emprem igl A. V. ord letg e nus suenter, oravon tegia; mo tut las vaccas schischevan ruasseivlamein. „Quella caussa ei aschi vera, sco ei dat in Diu,“ confirma in dils presents. — Quei onn eis ei stau bien cun quei.
Igl onn sissu ha ei lu propi entschiet da ditschiert. Nus fuvan si Lag Serrein; jeu erel paster, miu frar signun ed il G. M. da C. in um els 50.
Lu ha ei entschiet culla centrifuga. Igl emprem vevan nus piars il gummi; gl’auter di muncava la struba ch’ins drova da serrar en il schumber. Secapescha, negin sminava dil mal. Quella sera havein nus stuiu ir giu Acletta per la centrifuga dil G. G. M. El medem temps ha lu il cautegia Fr. M. da F. stuiu empustar ina struba; gummi vevan nus aunc in en reserva. Suenter 2—3 dis havein nus lu anflau la struba sut ina caura en che schischeva sin ella, cura che nus havein fatg levar si per mulscher. Nus eran pia tut leds da puspei haver igl uorden e la sera mava nossa zentrifuga puspei stupent.
Quella sera suenter mulscher havein nus tratg giu il latg, resp. duront mulscher, epi lavau giu las parts dalla centrifuga. Stau fatg quei, havein nus detg; Quella tocca vegn messa cheu en truchet dalla meisa e mirei bein ch’ei vegni mintga sera en cheu tut. Basta, l’autra damaun muncava la struba puspei. Ussa havein nus lu pér uss entschiet a crer buca bien. E cu nus havein vuliu pesar il latg, havein nus buc anflau il mogn dalla stadera. Constatond quei ei il signun vegnius tut alvs e culs cavels sburri encunter tschiel, eis el immediat ius giu tiel cautegia e ruschanau l’historia. Lez ei lu vegnius si, ha inquiriu la fumeglia (senza negin success, essend che veramein buc in veva fatg la filistuca!) ed el ha lu detg: En cass ch’ei serepetessi, dueig’ ins schar saver el immediat. Mo remarcabell il di suenter havein nus anflau la struba si avon il camon da pors, gest el liug nua ch’ei mavan en ed ora – sur la miarda, — mo la struba era schubra e biala. Quei di veva il B. B. p. m. tarmess si a nus aua benedida, ch’el veva priu cun el da Lourdes, cu el era staus leu. Lu ha il G. M. mess la sera tut quellas caussas dalla centrifuga en truchet ed ina scadiola cull’aua benedida ed ina palma speras. L’autra damaun, cu ei han gl’emprem mirau en truchet, muncav’ei puspei treis caussas: la struba, il gummi e la spina. Tema e sgarschur han ussa surpriu nus tuts, essend che scadin fuss staus pinaus d’engirar silla mort da buca haver tuccau en ina solia caussa. Secapescha, da nus buc in che havess ughegiau d’encurir enzatgei. Jeu sundel lu ius suenter mulscher si Verclisa cun mias vaccas. Entuorn las 9 las 10 hai jeu viu che quels giun tegia mavan tut a sparuns si Stavel-su. Jeu savevel nuota pertgei e tertgavel: quei sto esser in piertg ch’ei crappaus. Mo la sera han ei lu raschunau a mi il pertgei:
Il buob era ius si Stavel-su per catschar neuagiu ils pors. Lu ha el viu leu in terment giat sin in crap ed ei currius giun tegia e detg quei. Ils auters ein curri ensi cun el; il buob ha mussau il crap, mo astgava buc ir vitier. S’approximond lu ils auters a quei crap, han ei anflau sin quel, exact leu nua ch’il giat schischeva, tuttas treis caussas che muncavan: la struba, il gummi e la spina. Il signun ha annunziau quei immediat al cautegia. Lez ei ius peis a pèr giu D. tiel pader. — Ei deva numnadamein biars, che schevan: quei ei il N. N. che fa il stroli da maseinas e lai crer ch’ei seigi striegn. Mo quei era tuttavia buc il cass; lez fuss morts per confirmaziun da quella verdad. Perquei ha il N. N. supplicau il cautegia da dumandar il pader, sch’ei seigi forsa in denter la fumeglia che fetschi igl asen; lu dueigi el mo dir tgeinin. Il pader ha dau ensi ina brev da dar al signun — e forsa aunc enzatgei da metter zanua. Il signun ha mai astgau dir a nus tgei la brev cunteneva — e nus havein era mai giu marveglias! Denton quei bein: il pader ha saviu constatar ch’ei seigi absolutamein buca stau in denter la fumeglia. Suenter havein nus mai pli viu ni udiu enzatgei.
Mo sch’ei vegness garegiau, sch’enconuschess jeu in brav um si S. che savess raquintar enzatgei, ch’el ha sez viu si cheu; ed aunc in auter che ha fatg cavrer ha viu en quei renomau liug enzatgei che ha fatg star ad el ils cavels agradsi…


text:
Ubuntu
Ubuntu a l'è una distro Linux fondada in su Debian disponibel in version desktop, server e Internet di Robe, assee popolar anca 'me sistema in del cloud.
A l'è relassad ogni ses mes, e ogni du agn, in l'avril di agn pari, la vegn foeura la Long Term Support, version che la gh'ha el suport per 5 agn, e desvilupad de Canonical, azienda inglesa fondada del Mark Shuttleworth.
A l'è disponibel in varie edizzion, ciamad gust, con vari ambient desktop: Ubuntu de default el gh'ha GNOME, ma gh'è Lubuntu con LXQt, Xubuntu con Xfce, Kubuntu con KDE Plasma, Ubuntu MATE con MATE e Ubuntu Budgie con Budgie. A gh'è anca di edizzion specifeghe per di esigenze, compagn de Ubuntu Studio per la produzzion di media e Ubuntu Kylin per el mercad chines, e di gust che inn sostegnud de la comunità, compagn de vun con Cinnamon, vun con Deepin e vun con Unity, che l'è stad a longh l'ambient de default de Ubuntu.
El nom el vegn de 'na filosofia tipega del popol Nguni, che la voeur dì circa "mi son perchè sem tucc"
Vos corelade[Modifega | modifica 'l sorgent]
Alter proget[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikibooks el gh'ha dent test o manuai in su Ubuntu
- Wikinotizie el gh'ha dent notizzie in su Ubuntu
- Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su Ubuntu


text:
Per ils aspectaturs èsi stà grev da far prognosas. Ma in giuven ha manegià ch’el pendess l’iniziant da No Billag vid la furtga. Ed el ha alura era gì raschun cun sia prognosa. Ils derschaders han fatg allusiun al mund da paraulas. Mo l’iniziativa No Billag n'haja tuppamain betg num No Schwettili, uschiglio pudessian ins sperar che nus sa dasdassan da quest nausch siemi. Ma questa iniziativa saja in nausch siemi ord il qual ins na sa dasdia mai pli. E perquai han ils derschaders laschà metter vid la furtga questa iniziativa.
En discussiun per questa onur è dentant er Sedrun Mustér Turissem stà. Ils derschaders han dentant vulì dar anc ina schanza a l’organisaziun. Ins stoppia era far quai da manar la bartga ubain la baracca atras il stemprà.
Sin plaz scola, vid la paraid da la biblioteca, era fermà in placat cun maletgs da nanins, il grond da quels era il president communal da Tujetsch. E quel ha adina puspè commentà quai ch’ils derschaders schevan cun ils pleds: Dia tumma Gartezwerg.
RR actualitad 08:00


text:
Chantuns e vischnancas stoppian pajar adina dapli vi dals custs da tgira. Quai mussa in studi che la Conferenza dals directurs e da las directuras da sanadad dals chantuns han laschà far.
Cun integrar las prestaziuns da spitex sco era ils custs da las chasas da tgira en il project da la finanziaziun da sanadad, pudess ins meglierar la situaziun per ils chantuns. Sut questa cundiziun fissan ils chantuns era pronts da sustegnair il project. Finamira dal project da finanziaziun èsi, da chattar in nov model per repartir ils custs da sanadad tranter ils chantuns e las cassas da malsauns.
Tenor la Conferenza dals directurs e da las directuras da sanadad dals chantuns prenda il Cussegl federal posiziun fin la fin d’avust davart il project. Quel vegn probabel lura tractà dal Cussegl naziunal en la sessiun d’atun. Na vegn betg decidì sco ils chantuns pretendan, smanatschan quels cun in referendum.
Ord l'archiv:
RR novitads 12:00


text:
Polizia federala
La polizia federala a l'è, in d'on Stat federal, l'agenzia de Polizia che la gh'ha giurisdizion in su tutt el territori del Stat. A segonda del Stat la pò vess domà 'n agenzia de coordinament, 'me el Burò Federal de Polizia in Isvizzera, fà di indagin speziai o per di riatt particolar 'me l'FBI in di Stat Unii o garantì tutt l'orden publegh 'me la Polizei in Austria.
Despess i Stat Federai gh'hann di alter forz a nivell federal per esempi per el contròll de la frontera o di ferrovij.


text:
La carta dal di «vschinauncha» es ün abunamaint generel speciel da las Viafiers Federelas (VFF). La carta dal di vela ün di e permetta a'l possessur da viager il di da la data squitscheda culs trens da las Viafiers Federelas e las societeds da partenari (per exaimpel trafic public in cited: bus e tram infra la Svizra). A's tratta dad ün «abunamaint generel per ün di».
Üna carta dal di «vschinauncha» culla VFF cuosta frs. 45.– e stu gnir pajeda directamaing ed a contant tal fnestrigl (spediziun guarder suot). La vschinauncha da Zuoz offrischa als indigens ed esters üna carta dal di. Las cartas sun datedas ouravaunt e daun al possessur la pussibilited da fer viedis illa 2. classa dapertuot inua chi velan ils abunamaints generels.
Las cartas vegnan be tramissas per posta cunter pajamaint antecipo (infra 3 dis a contant in üna busta u cunter pajamaint sün nos conto [la quittaunza ans stu gnir tramissa] / la vschinauncha nu fo üngüns quints). Per la spediziun per posta (spediziun arcumandeda) mettains in quint üna taxa da frs. 5.-. La spediziun da munaida bluotta succeda sün egna respusabilited. La vschinauncha da Zuoz nu surpiglia üngüna respunsabilited per spediziuns tramissas memma tard.
Nos conto: 70-2972-8
Pajamaint per: Vschinauncha da Zuoz, 7524 Zuoz
E-Mail per trametter la quittaunza: info@zuoz.ch
Las cartas dal di paun gnir retrattas u reservedas online sün quista pagina d'internet, per telefon u directamaing al fnestrigl da l'administraziun cumünela. Ün barat u üna restituziun da cartas già pajedas nun es pussibel. Per cartas reservedas, ma na retrattas es da pajer il predsch cumplet.


text:
Nùvul 'd Oort
Al Nùvul 'd Oort 'l è 'n nùvul fat a bòcia ad cuméti e 'd còrp celèst giasâ ch'al s cata fra vint-mila e sènt-mila UA (0,3/1,5 an luś) da 'l Sōl, praticamènt 2400 vòlti la distànsa fra 'l Sōl e Plutòṅ, anc s'la n è mai stada vduda dabòṅ parchè tròp luntàna anc p'r i telescópi mudèran.
La ciàpa 'l nóm da 'l astrònum ulandéś Jan Oort ch'in di an Sinquànta, pinsànd-la cumpàgna a 'l sò culéga èstun Ernst Öpik, 'l iva butâ lè l'idéa ch'al cuméti i daśvgnìsan, da tut al bandi, da 'n pòst luntàṅ da 'd là da la Fasa 'd Kuiper esénd che quànd i pàsan darènt a 'l Sōl i vìnan dasfàti da 'l cald, dònca al fat ch'a gh 'n è sèmpar listés a vōl dir ch'a gh'è 'n serbatòj impinî 'd migliànd ad chi ugèt lè celèst.
A s pénsa ch'al Nùvul 'd Oort al s sia furmâ sinc migliàrd 'd an fà quànd 'l è nâ 'l Sistéma sulàr miténd insém i sò scart. Da 'd lè i rìv'n al cuméti dal perìud lung (cuma la Hale-Bopp e la Hyakutake) méntar qvéli dal perìud curt i pōl'n anc daśvgnìr da la Fasa 'd Kuiper.


text:
Dacurt è cumparì il cudesch «Fontaunas clas resunan» per sa regurdar dal plevon e poet da Laax. Pliras auturas ed auturs fan part ed i dat documents ord la vita da Flurin Camathias (1871 – 1946) e fotografias.
In'armonia sco in tuchiez
In dals auturs, Remo Arpagaus da Laax, sa fatschenta cun Camathias sut il titel: Ina armonia sco in tuchiez. Sco el di, haja el tschernì in simbol che duess caracterisar sur Flurin uschè precis sco pussaivel: in zain. Sco la vusch dal zain accumpogna ils umans, haja era el accumpagnà nus cun sias chanzuns.
Flurin Camathias haja scrit almain 1'000 poesias, e var 400 sajan daventadas chanzuns. Bleras è enconuschentas sco per exempel:
- Fontaunas clar resunan
- Schi ditg che stattan cuolms e vals
- Romontsch, romontsch ei nies lungatg
- Solemn ruaus cheu silla riva
- Clara notg de Nadal
- Cristus ei oz si levaus
- Salve Regina, immaculada
- Tedlei, o fidaivels
Las duas varts da Flurin Camathias
Gia sco uffant ha Remo Arpagaus emprendì d’enconuscher texts da ses convischin ubain oraziuns. E pli tard en scola era quai cler che las scolaras ed ils scolars recitavan «Il crap Fraissen». E bain inqual giada haja el gì pel giaglina durant ch’il chor viril da Laax chantava da Venderdi Sontg «O crusch sil crest plantada».
Flurin Camathias haja fatg lavur da piunier cun sia emprima «Cecilia» da 1917, scriva Arpagaus. E la «Merlotscha pitschna» saja stada in pigliasis. Mo el ch'è artist e scenograf e dirigia era il chor viril Laax di, ch’i dettia duas varts da sur Flurin. Sco poet haja el creà poesias finas e plain musicalitad, mo en ses tractats sur da la baselgia catolica pudeva el esser dirs, strentgs e fraids.
En quests muments na chapesch jau betg quai Flurin Camathias


text:
Recumandaziuns da cumportament lavinas
Recumandaziuns da cumportament avant lavinas
ras mesiras bain ponderadas pudais Vus As preparar per situaziuns cun in privel da lavinas augmentà. Uschia pudais Vus minimar la ristga che persunas, edifizis u objects vegnan donnegiads.
Cun far sport da naiv ordaifer territoris segirads
Sche Vus essas en gir ordaifer pistas, loipas u sendas da viandar l'enviern segiradas ed avertas, essas Vus sez responsabel per Vossa atgna segirezza. Vus essas exponì al privel da lavinas ed ad auters privels alpins. Vus sezs pudais chaschunar lavinas. Las suandantas mesiras gidan a reducir la ristga d'accidents.
Metter il detectur da victimas da lavinas sin "emetter", prender cun sai ina sonda da lavinas ed ina pala e savair ir enturn cun quest equipament per cas d'urgenza. Ultra da quai vegn recumandà in airbag da lavinas.
Planisar las turas ed adattar il cumportament a la situaziun actuala.
Frequentar in curs da lavinas per emprender a planisar turas, a giuditgar la topografia, a valitar il privel da lavinas ed a salvar camaratas e camarats.
En cas da dubi restar sin pistas avertas u s'unir cun ina gruppa che vegn manada d'ina guida u d'in guid professiunal.
Sin vias da traffic ed en abitadis - avant l'enviern
As infurmai tar la vischnanca u tar il post spezialisà per privels da la natira da Voss chantun, sche Vus abitais en in edifizi ch'è periclità da lavinas. Sche Vus abitais en ina zona da privel da lavinas cotschna u blaua, As preparai avant l'enviern sco suonda.
Enconuscher las funtaunas che infurmeschan davart il privel da lavinas actual e davart las mesiras ordinadas: adressa d'internet e numer da telefon da l'autoritad communala e / u dal servetsch da lavinas local, abunar infurmaziuns per SMS.
Procurar per la cuntanschibladad per telefon: communitgar l'agen numer da telefon a la vischnanca / al servetsch da lavinas local.
Controllar las pussaivladads per segirar fanestras e portas (barcuns e.u.v.).
Endrizzar al plaunterren u al plaun sutterran localitads, nua ch'igl è pussaivel da sa trategnair durant intgins dis.
Procurar ch'il contact cun las autoritads saja garantì or da questas localitads (telefon, radio a battarias).
Preparar meds per rumir la naiv, lampa da maun e battarias da reserva.
Emplenir la provisiun d'urgenza (infurmaziuns da l'Uffizi federal per il provediment economic dal pajais UFPE).
Sin vias da traffic ed en abitadis - en cas d'in privel da lavinas acut
Suandar ils cumonds da las autoritads, resguardar las serradas.
S'infurmar cuntinuadamain davart il svilup actual e davart las mesiras ordinadas (sur internet / radio / infurmaziuns dad SMS / telefon).
Serrar ils barcuns da la vart dal munt ed ils barcuns laterals.
Betg bandunar l'edifizi, sa trategnair sin il plaun sutterran/sin il plaunterren.
Preparar pala da naiv, zappun, lampa da maun e battarias da reserva en chasa.
Stizzar fieus averts.
Serrar giu apparats electrics che na vegnan betg duvrads.
Restar en contact cun la vischnanca, cun il servetsch da lavinas u cun la polizia.
Sa preparar per in'eventuala evacuaziun.
Sch'ina evacuaziun è necessaria pervia dal privel da lavinas, vegn quella ordinada e realisada tras las autoritads localas. Vus pudais As preparar cun:
Preparar vestgadira chauda e buns chalzers d'enviern.
Pachetar in pitschen satgados u ina pitschna tastga da viadi cun objects da diever persunals.
Preparar las scrittiras impurtantas.
Organisar ina pussaivladad d'abitar tar parents/enconuschents ordaifer il territori periclità, nua ch'igl è pussaivel da sa trategnair durant intgins dis.
Recumandaziuns da cumportament durant ina lavina
Il dretg cumportament, sch'ina lavina sa distatga, po salvar vitas.
Cun far sport da naiv ordaifer territoris segirads
Persunas tschiffadas d'ina lavina:
Empruvar da scappar da la lavina.
Laschar ir ils bastuns da skis.
Activar l'airbag da lavinas, sche avant maun.
Sch'ina fugia or da la lavina n'è betg pussaivla, metter ils mauns davant la fatscha per proteger las vias respiratoricas.
Persunas betg tschiffadas:
Observar precisamain co e nua che la lavina vegn giu e memorisar il punct, nua ch'ina persuna tschiffada d'ina lavina svanescha.
Tegnair quint da l'atgna segirezza, far quint cun lavinas posteriuras.
Dar alarm (Rega 1414, sanitad 144, clom d'urgenza internaziunal 112).
Cumenzar cun la tschertga da las camaratas e dals camarats.
Sin vias da traffic
Guardar sin l'atgna segirezza.
Charrar davent da la lavina.
Betg bandunar l'auto.
Fermar ordaifer il sectur da privel.
En abitadis
Guardar sin l'atgna segirezza.
Betg bandunar l'edifizi.
Spetgar sin infurmaziuns da las autoritads en localitads dal plaun sutterran u dal plaunterren che sa chattan da la vart da la val.
Persunas al liber: tschertgar protecziun a l'intern d'in edifizi u – en direcziun da la lavina – davos in edifizi.
Recumandaziuns da cumportament suenter ina lavina
Persunas ch'èn vegnidas sepulidas d'ina lavina sa chattan en in grond privel da mort. Ellas ston vegnir salvadas uschè svelt sco pussaivel.
Cun far sport da naiv ordaifer territoris segirads
Persunas sepulidas:
Proteger cun ils mauns las vias respiratoricas.
Restar calm.
Sa deliberar sez, sche quai è pussaivel.
Persunas betg tschiffadas:
Guardar sin l'atgna segirezza, far quint cun lavinas posteriuras.
Dar alarm (Rega 1414, sanitad 144, clom d'urgenza internaziunal 112).
Salvament da las camaratas e dals camarats: localisar las persunas sepulidas cun l'egl, cun l'ureglia e cun il detectur da victimas da lavinas.
Chavar ora uschè svelt sco pussaivel las persunas sepulidas sut la naiv.
Dar emprim agid: mesiras d'urgenza che salvan la vita, proteger persunas blessadas cunter sfradentada.
Sin vias da traffic
Guardar sin l'atgna segirezza, far quint cun lavinas posteriuras.
Fermar ordaifer il sectur da privel.
Dar alarm (polizia 117, sanitad 144, Rega 1414, clom d'urgenza internaziunal 112).
Suandar las instrucziuns da las forzas d'acziun.
Sche pussaivel localisar e chavar ora las persunas sepulidas e dar emprim agid.
En abitadis
Guardar sin l'atgna segirezza, far quint cun lavinas posteriuras, en cas d'edifizis donnegiads: resguardar il privel ch'els sbalunian.
Dar alarm (polizia 117, sanitad 144, clom d'urgenza internaziunal 112, servetsch da lavinas local).
Suandar las instrucziuns da las forzas d'acziun.
Prender mesiras per minimar donns consecutivs (p.ex. tras aua da naiv.
Annunziar il donn uschè svelt sco pussaivel a l'assicuranza d'edifizis ed a l'assicuranza da mobigliar.
Documentar ils donns sche pussaivel.
Dismetter las parts da l'edifizi, ils indrizs ed ils objects donnegiads pir suenter che l'expert d'assicuranzas ha fatg l'inspecziun (excepziun: mesiras immediatas che gidan ad evitar donns consecutivs).


text:
Confuci
Al Confuci (Cinés:孔子; pinyin: Kǒng zǐ; Wade-Giles: K'ung-tzu, o Chinese: 孔夫子; pinyin: Kǒng Fūzǐ; Wade-Giles: K'ung-fu-tzu) a 'l éra stàt an filòsof cinés, fundadùr del Confucianesim.
La sò filuzuféa l'éra bazàda 'n sö la muràl persunàla e pulitiga, in sö l'unesté de le relasiù suciàle, la giöstìsia, 'l rispèt de l'ütorité a 'l intèrne de la faméa, ma ach in söl vès sincér e unèst in zeneràl.
Biugraféa[Modifega | modifica 'l sorgent]
A stà a chèl che la dìs la tradisiù, 'l Confuci 'l era nasìt in de la sità de Zou, Lu, chèla che adès l'è la mudèrna pruìnsa del Shandong, in del 29 de Setèmber del 551 a.C..
Sò pàder, an òm poèr disendént da la Dinastia Shang, al gh'éra spuzàt a 65 àgn ana bagàia de 15, e an matrimone del zèner a l'època 'l éra 'n'üniù mia tròp acetàda. Confuci, che 'l gh'éra perdìt al pàder adóma quànt gh'érel trì àgn, 'l éra stàt tiràt sö da la màder in per lé che, aca se i vivìa in cundisiù de puerté, l'éra reüsìda a sigürà 'n'istrüsiù al fiulèt[2].
Gh'è mia però nutìsie següre in sö la éta del Confuci, ma la sò stória i la farà rüà a dientà 'n mèmber dei Shì (士), 'na clàs suciàla a metà tra i sciuròcc e le persùne püsé mudèste, cùlma d'òm che i tentàa de leà sö la lùr puzisiù a 'l intèrne de la soceté gràsie a la pròpe 'nteligénsa e cunusénsa.
La éta dal Confuci a l'è stàda in lìnea co la sò filuzuféa, 'l gh'ìa 'n caràter mudèst e pacàt, al sa casàa da mangià e i la cüsinàa 'n per lü, ga piazìa vès pagàt adóma in natüra per i sò 'nsegnaméncc. In dei öltem àgn la sò scöla l'éra dientàda bastànsa 'mpurtànta, la vegnìa pò ciapàda cumpàgna di ezémpe d'edücasiù, ma la dàa 'm pó fastöde ai puténcc de la zòna, che i custrenzarà 'l maèstre a scapà da la Cina per salvàs la éta.
Dòpo ìga fàt i laurà püsé dièrs, la sò figüra l'éra stàda revalütàda e ga vegnarà dàt incarèch püsé prestigiùs, cùme chèl d'ambasadùr.
Turnàt in del astàt de Lu, 'l sìa dedicàt a 'l ansegnamént e ai stüde 'nfìna 'l dé de la sò mòrt.
Ansegnaméncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
In dei sò Dialoghi, Confuci 'l sa prezénta cumpàgn de 'n "mesagér che 'l g'à 'nventàt nigóta"[3], e 'l önech doér che 'l g'à 'l è adóma chèl de trasmèt la sapiénsa de i antìch. In chèl'òpera ché, 'l invitàa i sò stüdéncc a la riflesiù prufùnda, per aprufundì la cunusénsa del pasàt e per ricéf i ansegnaméncc gràsie ai stüde dai tès-cc antìch.
In an témpe de guère sanguinùze tra i stacc cinés, al Confuci 'l gh'ìa tiràt fò amò 'l cuncèt de "Mandàt del cél" (天命 pinyin: Tiānmìng), in de la pusibilité de önificà töta la Cìna e dunà pàs e richèsa a la pupulasiù[4].
Ampurtànta l'è aca l'idéa confucìna del jūnzi (君子), paróla che prìma del Confuci la urìa dì "nubilté de sanch", dientàda pò "nubilté de l'ànem, ciapàda co la pràtega de le virtü". Al sò 'nsegnemènt l'éra dóca urientàt a la furmasiù de töcc i òm, e mia 'ndóma ai fiöi di sciuròcc.
Filuzuféa[Modifega | modifica 'l sorgent]
Acasibé in Cìna i precècc del Confuci i sàe stacc seguécc cumpàgn de 'na religiù, sa discüt amò se 'l Confucianesim al pödèss vès cunsideràt del bù 'na religiù. I tes-cc confucìni, 'nfàti, i pàrla mia de idée in sö le divinité e i trascüra 'n frach d'aspècc de la spiritualité e de la natüra de l'ànema.
I prensépe del Confucianesim i gh'ìa catàt sö 'n cunséns grànd fés, suratöt perchè i éra fundàcc in sö le tradisiù e credénse cinéze. Confuci 'nfàti 'l gh'ìa ludàt l'unesté vèrs la faméa, l'adurasiù dei antenàcc, al rispèt di vècc da part dei zóegn.


text:
Il currider grischun da 22 onns ha dumangà in temp da 20,44. Quai è sia meglra prestaziun da questa sesiun. En sia cursa da mezfinal a Tokio hai tanschì per il tschintgavel plaz. Gudagnà la cursa ha il Canadais Aaron Brown ed in temp da 19,99 quai avant dus atlets americans cun il medem temp.
Sa qualifitgà directamain per ils mezfinals
Il sprinter grischun William Reais è sa qualifitgà directamain per ils mezfinals. En sia cursa d'eliminaziun ha el cuntanschì il terz plaz en 20,51 secundas. Quai ha tanschì per currer ils mezfinals cun ils 16 megliers sprinters a quests gieus olimpics sur 200 meters. Ses meglier temp persunal (20,24 sec.) sco er ses meglier temp da l'onn (20,47 sec.) ha el percunter manchentà en sia emprima cursa a Tokio.
Reais ha lantschà sia carriera tar il BTV Cuira. Il sportist da 22 onns è dacurt daventà campiun d'Europa tar ils U23 en il sprint da 200 meters.


text:
A Laax hai dà questa notg in accident cun dus morts ed in grevblessà. Sco la Polizia chantunala scriva, eria il manischunz da 22 onns da viadi cun in giuven da 20 ed in da 28 onns en direcziun Flem.
En in caraun sin l'autezza da Laax è l'auto lura vegnì sur il vial da sortida sin l'autra vart da la via ed ha donnegià in post directiv ed ina saiv da lain. Silsuenter è quel charrà senza franar en il prà en direcziun Via Tuleu e lura sgulà sur ina costa giu e collidà cun tutta forza en in mir da sustegn.
Ils dus passagiers èn morts al lieu, il manischunz grevblessà è vegnì transportà cun la Rega en l'ospital a Cuira.


text:
Tar las apricosas e las spargias saja quai gia capità quest onn: racolta è vegnida engulada. Perquai han ins decidì a Chamoson e Vétroz da serrar las vignas durant la racolta e metter quellas sut protecziun da la polizia. Quella controlla tgi che po ir sin las vignas e tgi betg. Era il primsergent da la vischnanca è oravant tut la notg sin patruglia. Cun ina camera termica observescha quel las vignas. Quest onn saja il ristg ch'i vegn engulà pli grond che auters onns, ha ditg il president da la vischnanca da Chamoson, Claude Crittin envers SRF. Numnadamain datti parcellas ch'èn pertutgadas fermamain da perdita da racolta e daspera talas che n'èn betg pertutgadas.
Cun quai che la differenza da vigna a vigna è quest onn uschè gronda co anc mai, è il ristg era pli grond ch'i vegn engulà.
Tant pli tragic saja quai per viticulturs e viticulturas sche las paucas ivas che restan, vegnan anc enguladas. Dentant dal tut pon ins betg evitar ils enguladitschs cunquai ch'il territori è nunsurvesaivel. Sin 6'000 parcellas cultiveschan numnadamain 1'000 viticulturas e viticulturs ivas. Perquai studegian ussa singuls d'installar cameras per segirar almain las paucas ivas che restan per la racolta.