text:
Lavurs
Mecatronists e mecatronistas da pendicularas guardan per in manaschi da pendicularas segir. Els surveglian indrizs da pendicularas, runals sco er pendicularas, sutgeras e telecabinas. Els controlleschan regularmain sugas, rollas, tracziuns, frains, pilotadis e cumponentas da construcziun. Tenor basegn revedan els parts da la construcziun e mainan tras reparaturas vi d’isegls mecanics u electrics.
Per chattar disturbis legian mecatronists da pendicularas plans tecnics. A moda cumpetenta dovran els isegls sco stgalper, resgia, tarader, turn, sfundret ed isegls da crennadira. Cun struvegiar, far cugns, fundar, rebatter sco er tras tatgar, lutegiar e buglir fan els colliaziuns tranter singulas parts ch’els controlleschan suenter sin lur capacitad da chargia.
Mecatronists da pendicularas sa tegnan vi da las prescripziuns davart la segirezza da la lavur, la protecziun da la sanadad e da l’ambient sco er la garanzia da la qualitad. Lur mintgadi professiunal vegn savens influenzà da cundiziuns meteorologicas e da la situaziun da lavina. Els ston per quest motiv savair interpretar il bulletin da lavinas correctamain e tut tenor situaziun e cumond da la direcziun tecnica prender las mesiras necessarias, sco per exempel evacuar passagiers or d’ina cabina bloccada.
Mecatronists da pendicularas mainan ultra da quai er la correspundenza, scrivan rapports e fan annunzias da donn. Els empostan material, reglan ils pajaments e controlleschan la glista da furniziun suenter l’entrada da la rauba.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 25-6-2019
Durada
4 onns (emprendissadi scursanì en ina professiun mecanica-electronica).
Furmaziun en la pratica
En in’interpresa da la branscha da pendicularas u en in manaschi da pendicularas per transportar rauba e/u persunas
Furmaziun en scola
En il center da furmaziun da pendicularas Svizra, Meiringen, en furma da curs da bloc
Cumpetenzas professiunals:
- elavuraziun da material da fabricaziun resp. instrucziun da material da fabricaziun, leger plans / dissegns / schemas
- quint spezialisà, fisica, informatica
- manaschi, administraziun, turissem
- mecanica, tecnica da fluid, motors termics
- electrotecnica
- instrucziun da construcziun
- meteorologia ed instrucziun da lavinas
- mantegniment
Curs ordaifer il manaschi
Tar differents temas
Maturitad professiunala
Tar fitg bunas prestaziuns da scola po vegnir frequentada la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "mecatronist / mecatronista da pendicularas AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada, stgalim da scola mez u il pli aut
- bunas prestaziuns en matematica e fisica
Pretensiuns
- interess per tecnica e turissem
- pensar ed agir cumplessiv
- enclegientscha tecnica e plaschair da s’occupar cun giasts
- abilitad da communitgar e da schliar conflicts
- agir a moda autonoma
- flexibilitad
- buna sanadad ed abilitad da supportar squitsch
- abilitad da lavurar en ina gruppa
Furmaziun supplementara
Curs
purschida da Pendicularas Svizra sco er da scolas spezialisadas
Examen professiunal (EP)
cun certificat professiunal federal: spezialist / spezialista da pendicularas, spezialist / spezialista en servetsch da pistas e da salvament, spezialist / spezialista da mantegniment euv.
Examen professiunal superiur (EPS)
p.ex. manader / manadra dipl. da mantegniment
Scola spezialisada superiura (SSS)
tecnicist / tecnicista dipl. SSS electrotecnica, tecnicist / tecnicista dipl. SSS construcziun da maschinas euv.
Scola auta spezialisada (SAS)
Bachelor of Science (SAS) en tecnica da maschinas, Bachelor of Science (SAS) en electrotecnica euv.
Cundiziuns da lavur
Mecatronists da pendicularas lavuran sin indrizs turistics en ils culms, en interpresas da pendicularas, dentant er en manaschis industrials cun pendicularas per il transport da rauba e da persunas.
Sin basa da lur furmaziun vasta han mecatronists da pendicularas bunas schanzas sin il martgà da lavur. La dumonda suenter persunas dal fatg qualifitgadas è gronda.
Ulteriuras infurmaziuns
Center da furmaziun da Pendicularas Svizra
Zeughausstrasse 19
3860 Meiringen
Tel: 033 972 40 00
URL: www.seilbahnen.org


c: text/html

text:
Ils attentaders sajan viagiads en ils territoris dal Stadi islamic ils onns 2013 e 2014. En ils documents saja sulet inditgà ch’els veglian cumbatter per il Stadi islamic.
Er sur dal pussaivel timun da la gruppa l’islamist beltg Abdelhamid Abaaoud datti tschertas datas en quest register dal Stadi islamic. Ils documents cura Abaaoud è viagia en il territori n’existan betg. L’um era vegni sajettà giu da la polizia tar ina razzia.
La valitaziun da las datas pudess purtar infurmaziuns sur da pussaivlas inspiraturs dals attentats da Paris dals 13 da november.
Questa emna era datas dal Stadi islamic vegnids a la glisch cun indicaziuns da para 22’000 cumbattants da la milissa da terror Stadi islamic. Almain 100 cumbattants èn oriunds da la Germania.
RR novitads 22:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bun 60 scolaras e scolars, per gronda part da la Svizra, èn quest onn da la partida als curs da rumantsch a Samedan. Sper l’instrucziun en tschintg differentas classas, tut tenor las abilitadas, porscha l’organisaziun era excursiuns e referats per ils participants dals curs, ma era per tut ils auters ch’èn interessads.
«Spüerta putera» per indigens
Trais giadas datti er la pussaivladad da meglierar la grammatica dal puter per persunas che discurran rumantsch, che han dentant difficultads cun scriver endretg l’idiom.
Scolar(a)s diligent(a)as
Ursina Dietrich-Planta da Segl è dapi quest onn organisatura dals curs da rumantsch da la Fundaziun de Planta. Ella sa legra fitg ch’il dumber da participants è restà pli u main tar quel dals ultims onns. Ina buna part dals scolars saja er gia plirs onns da la partida e fetschia er gronds progress durant las duas emnas d’instrucziun.


text:
Las tendenzas naziunalisticas flaivlentian l’Europa da dadens anora. Quai haja er consequenzas negativas per la segirezza, ha ditg il schef da l'Organisaziun per la segirezza e la collavuraziun en l'Europa (OSCE) Thomas Greminger vers medias.
Nus stuain exnum puspè reducir e controllar las ristgas militaras.
Tenor Greminger è la situaziun da segirezza en l’Europa preoccupanta. Bleras naziuns na sajan betg pli calculablas en lur reacziuns. Tranter ils Stadis Unids e la Russia regia in clima da disfidanza. Er il conflict tranter la Russia e l’Ucraina possia escalar. El na vesia nagina veglia da far pasch en quel cunflict, i dettia memia paucs impuls da la Germania, la Frantscha, l'Ucraina e la Russia.
RR novitads 09:00


text:
L'Uffizi da cultura sustegn ils onns 2016 / 2017 per l'emprima giada la perscrutaziun da provegnientscha. 12 projects vegnan sustegnids cun totalmain 907'833 francs. Uschia sa vegnir sclerì a moda scientiffica la derivanza dals maletgs che pudessan esser art spoglià durant la segunda querra mundiala. Ils resultats da questas perscrutaziuns vegnan era fatgas publicas.
Perscrutaziun da provegnientscha
La perscrutaziun da provegnientscha è la basa per chattar sliaziuns gistas e dretgas per l'art che stat en connex cun las «directivas da l'art spoglià da l'NS» durant la segunda guerra mundiala. Quellas directivas perscrivan che la derivanza d'art en connex cun la NS stoppia vegnir sclerida.
Il museum da Kirchner a Tavau è fitg cuntent da survegnir quest sustegn da l'Uffici federal da cultura che pussibilitescha da lavurar si l'inventari a moda e maniera corecta e responsabla.
RR novitads 11:00


text:
Watchmen (film)
Watchmen (I Guardiàṅ) l è 'n film fantàstic dal 2009 ad Zack Snyder ch'al tōś ispirasiòṅ da 'l fumét creâ p'r Alan Moore e par Dave Gibbons. Par via dal séni viulénti e impinìdi ad sès al film al n è minga adàt p'r i putèṅ e p'r i ragàs tant ch'un cìnema ad Poggibonsi al s è bcâ na denùnsia da 'n pàdar ch'l iva purtâ sèg sò fiōl 'd ùnd'ś an sénsa che lōr i gh dgìsan che l'òpra l'éra pruibìda p'r i minōr ad quatórd'ś an[1].
Custâ sènt-trénta migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à pò catâ sù da piò ad sènt-utantasìnc. La culòna sunóra dal film l'è òpra ad Tyler Bates, cun anc un braṅ ad Nat King Cole, ad Jimi Hendrix, ad Bob Dylan e àt'r incóra.
Sunt
Dòp ch'in di an Trénta al guèr'n americàṅ 'l iva mis in pē un grup ad supereróe mascrâ ciamâ “Minutemen”, in dal dòp-guèra l'è la vòlta di “Watchmen”: Al Còmig (Jeffrey Dean Morgan), Spìrit ad Séda II (Malin Åkerman), al Dutōr Manhattan (Billy Crudup), Ozymandias (Matthew Goode), Grandòć Nutùran II (Stephen McHattie) e Rorschach (Jackie Earle Haley). Ma dòp ch'al Dutōr Manhattan 'l à jutâ i Stat Unî in dla guèra dal Vietnam e al grup al sò paéś in dla guèra fréda cun l'Ugnòṅ Suviètica, la gint la n in pōl piò ad chi vigilantes lè e al grup 'l è custrét a dasfàr-as anc s'al Dutōr Manhattan e Al Còmig i cuntìnuan a lauràr in na quàlc manéra p'r al guèran méntar 'l arvèrs Rorschach al fà paṅ par sò cònt.
Un dè qualchidòṅ al masa in cà sua Al Còmig e al grup al s mét incóra insém par catàr al sasèṅ.
Culegamènt estéran
- (EN) La schéda dal film in s'l IMDb
- (IT) La schéda dal film in sal FilmTv
- (IT) La schéda dal film in sal sit dla Cunferénsa Episcupàla
Nòti
- ↑ Al và a védar Watchmen e 'l armàgn sciucâ, al pàd'r al denùnsia 'l cìnema Corriere.it, 20 ad Mars dal 2009


text:
Cun l’intent dad ina publicaziun scientifica ha il perscrutader da paraulas Leza Uffer rimnà en il Grischun var 400 paraulas. El dilucidescha tratgs caracteristics da las paraulas grischunas en cumparegliaziun cun quellas registradas utrò en Svizra. Las paraulas da la Svizra latina mussan las pli grondas concordanzas. Duas registraziuns veglias fatgas a Vignogn e Domat valan sco exempels.
Participants: Leza Uffer, Benedetg Derungs, Marti Fetz, Anna-Maria Truog
Redacziun: Clemens Pally
Il patnal 5-11-1972
Numer d’archiv: 6028


text:
Quändu quäranta invèrni farann asédi al to vis
e sulch prufûnd rigarann ul to suris,
la to giuinéza la sarà cunsciaa
’me un vistii tropp üsaa:
se sa dumandass dua l’è la to beléza,
dua la gióia di to dì cäld da giuinéza;
sarìa ’na vergógna e ’na büsìa rispûnd:
“Ni mè öcc prufûnd!”.
Ma se ti te pudarésat dì:
“Al va inänz chel fiö chì,
l’è lü la mè vita e al ma farà perdunà
ul vecc che sun diventaa”.
Alûra, te sentirest ancamô ul to sängh büì,
änca quändu ul giazz al sarà visìn a ti!
Quändu cünti i ur che segnan ul mumènt
e vedi ul dì sprufundaa nu la nócc scüra;
quändu vedi i to cavèi negar cun fir d’argènt
e la viuléta sfiurìva su la müra;
quändu i ram hinn sènza föi e frund
dópu vèss stai ripär par i besti dul mund;
quändu i verd piänt du l’estaa ligaa in cuvûni
a vegnan purtaa cun la bärba biänca süi casûni…
Alûra pènsi a la to beltà
e che änca ti in rüina te devat nà,
parché i róbb dulz e bèi, möran
män män che i ältar cresan e marüan.
E nagótt al pô difènd dal tèmp ch’al và via
a mèn che un fiö a te gh’het mìa,
cun lü te sfidat ul so putér
änca s’al ta pórta via dai to avér.


text:
Fignicler
Il fignicler (Sorbus aria) è ina spezia da planta dal gener dals figniclers (Sorbus) entaifer la famiglia da las roseras (Rosaceae). Sorbus aria furma la spezia principala dal sutgener Aria Pers. La planta dispona d’ina garnitura da cromosoms diploida e sa multiplitgescha a moda sexuala. Cun excepziun da Sorbus domestica furma il fignicler cun las autras spezias principalas da las sutspezias da Sorbus bastards primars fertils.[1]
Etimologia[modifitgar | modifitgar il code]
L’origin dal num rumantsch n’è betg enconuschent, eventualmain sa tracti d’in num da derivanza preromana.[2] Il num tudestg Mehlbeere sa referescha probabel al fatg ch’ils fritgs madirs e setgentads vegnivan pli baud agiuntads a la farina da far paun.
Descripziun[modifitgar | modifitgar il code]
Caracteristicas vegetativas[modifitgar | modifitgar il code]
Il fignicler crescha per ordinari sco planta da grondezza mesauna che cuntanscha autezzas da fin a 10 meters. Magari chattan ins er exemplars d’ina lunghezza da fin a 20 meters.[3] Sin terrens grippus u suenter che la planta è vegnida tagliada crescha il fignicler magari er en furma da chaglia.[4]
Las ragischs penetreschan vaira profund en il terren. La scorsa da colur grisch naira è surtratga da flatgs alvs. Quella resta ditg vaira glischa; pir en la vegliadetgna sa sviluppan sfessas per lung.[3] La curuna porta in fegliom ritg e spess. La roma è segnada a l’entschatta d’ina glischur cotschen brina, porta ina scorsa ed in pail spess da colur alv grischenta; pli tard daventa la roma niva.
Ils fegls verds èn ordinads sin la roma en posiziun alternanta. La lunghezza dal moni correspunda ca. ad in tschintgavel dal plat dal fegl. Il plat cuntanscha vi da chatschs curts ina lunghezza da 5 fin 12 centimeters ed ina ladezza da 5 fin 9 centimeters.[4] La furma dal fegl è fitg variabla. La gronda part da la feglia dispona d’ina furma ovala/elliptica fin lunghenta/en furma da lantschetta. Daspera datti er fegls quasi radunds. Tipic è ch’il fegl è il pli lad entamez u in pau sut la mesadad.[3] Il piz dal plat po esser mut u en furma da piz; da la vart dal moni è il plat per ordinari radund. La textura dal fegl è relativamain fina, l’atun daventa quella in pau pli groppa. Ils (9–)10 fin 14(–15) pèrs da gnervs sa separan en in angul giz dal gnerv principal. L’ur dal fegl è crennà dublamain. Ils singuls dents dal fegl èn da grondezza mesauna, èn vieuts vers anora ed orientads en direcziun dal piz dal fegl. Ils dents èn per ordinari tuttina lungs sco lads ubain pli lungs che lads.[4] La vart sura dal fegl, da colur verd stgira, è l’emprim cuverta cun in pail da fieuter, ma daventa alura svelt niva. La vart sut dal fegl è surtratga cun in pail da fieuter alv. Tar fegls che creschan en la sumbriva, po il pail sin la vart sut dal fegl er esser da colur alv verdenta.
Caracteristicas generativas[modifitgar | modifitgar il code]
Il temp da fluriziun s’extenda dal matg fin il zercladur. Las flurs alvas dal fignicler èn ordinadas en umbellas faussas en furma da mesa culla, las qualas cuntanschan il temp da fluriziun ina ladezza da ca. 7 fin 12 centimeters.[4] Ils portaflurs èn surtratgs d’in pail da fieuter da colur alva ed èn orientads dretg si.[3] Las flurs ermafroditas han ina simmetria radiara, sa cumponan da tschintg fegls e d’in tschertgel enturn la flur dubel. Lur diameter munta a 10 fin 15 millimeters. Ils fegls dal chalesch ed il chalesch sez èn munids cun in pail da fieuter da colur alva. Er ils fegls da la curuna libers, ordinads en furma da roda, disponan sin lur vart sura vers l’intern d’in pail da fieuter. Ils 20 stamins èn arranschads en quatter rudels en posiziun spustada e vargan lunsch or da la flur. Ils dus fin quatter carpels èn creschids ensemen be en la part giudim e sviluppan nufs fructivs mez sutposts.[3] Ils stigmas (per il pli dus, analog als carpels) èn ordinads en posiziun libra.
A partir da l’avust cumenzan a madirar ils pitschens fritgs da colur cotschen melna fin cotschen stgarlat; quels èn ovals fin radunds e sumeglian mails pitschens.
Il dumber da cromosoms munta a 2n = 34.[5]
Ecologia[modifitgar | modifitgar il code]
Las ragischs disponan d’ina mycorrhiza ectotrofa, vul dir che sa nutrescha ordaifer la planta ospitanta. Il fignicler è ina spezia ch’ha difficultads da pudair concurrer cun autras spezias e na furma perquai mai populaziuns serradas, mabain cumpara adina sco cumpart d’in guaud maschadà.
Ord vista da l’ecologia da las flurs sa tracti da flurs centralas che cuntegnan nectar. L’impollinaziun succeda tras insects. Il fignicler ha ina tscherta muntada en l’apicultura. La multiplicaziun succeda a moda sexuala ed a moda apomictica (vul dir senza meiosa e senza uniun dals gamets).
La madirezza dals fritgs è cuntanschida il settember u october. Ils fritgs restan d’enviern vi da la planta.
Derasaziun[modifitgar | modifitgar il code]
Il fignicler è derasà en l’Europa dal Vest, Europa Centrala ed Europa dal Sidost. En l’Europa dal Nord ed en parts da l’Europa dal Sidost manca ella percunter.
La planta cumpara a moda sparpagliada en guauds suleglivs da ruvers e faus, en chagliom sitg, sin terren crappus e grippus sco er sin la pastgira d’erva auta subalpina. Il meglier crescha ella sin terrens sitgs, ritgs da chaltschina en lieus suleglivs.
Utilisaziun[modifitgar | modifitgar il code]
Cumpareglià cun autras spezias dal gener, vegn il niz dal fignicler giuditgà sco plitost modest. Il fritg, numnà fignecla, ch’è quasi senza gust, duvrav’ins pli baud per far vinars u aschieu. Mieuts e maschadads cun farina vegnivan els magari elavurads ad in paun ch’aveva in gust levamain dultsch.
En la medischina populara vegnivan ils fritgs tratgs a niz en regiuns muntagnardas en cas da tuss, diarrea e catars. Medemamain als duvrav’ins per l’engrasch da portgs. La feglia e roma satiglia serviva sco pavel per animals manidels. Da la roma che vegniva tagliada l’atun sa laschava gudagnar ina colur naira per colurar launa.[3]
Sco planta decorativa vegn il fignicler plantà en parcs, curtins ed a l’ur da vias.
Il lain ha ina colur relativamain clera; el dispona d’in lain alv fitg lad, da colur mellen clera, e d’in cor da colur brin cotschna.[6] Il lain è fitg dir e resistent. El resista bain a l’aura, sa mantegna ditg e sa lascha er elavurar bain. Localmain vegn el duvrà per lavurs da turnar e d’entagliar; en pli al dovr’ins per exempel per far monis da guaffens u duvas.[3]
Annotaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- ↑ Norbert Meyer: Sorbus, en: Rothmaler: Exkursionsflora von Deutschland. Gefäßpflanzen: Kritischer Ergänzungsband, Springer Verlag Berlin Heidelberg 2016, p. 113ss., ISBN 9783827431325.
- ↑ Cf. las remartgas correspundentas en il Niev vocabulari Sursilvan ed en il Dicziunari Rumantsch Grischun.
- ↑ 3.0 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 Herfried Kutzelnigg: Sorbus. En: Hildemar Scholz (ed.): Illustrierte Flora von Mitteleuropa. Ed. cumplettada, tom IV, part 2B: Spermatophyta: Angiospermae: Dicotyledones 2 (3) (Rosaceae, 2. Teil). Blackwell, Berlin/Vienna e.a. 1995, ISBN 3-8263-2533-8, p. 358–362. Cite error: Invalid
tag; name "Kutz" defined multiple times with different content Cite error: Invalid
tag; name "Kutz" defined multiple times with different content Cite error: Invalid
tag; name "Kutz" defined multiple times with different content Cite error: Invalid
tag; name "Kutz" defined multiple times with different content Cite error: Invalid
tag; name "Kutz" defined multiple times with different content Cite error: Invalid
tag; name "Kutz" defined multiple times with different content
- ↑ 4.0 4.1 4.2 4.3 Norbert Meyer, Lenz Meierott, Herbert Schuwerk, Otto Angerer: Beiträge zur Gattung Sorbus in Bayern. En: Berichte der Bayerischen Botanischen Gesellschaft zur Erforschung der Heimischen Flora, tom spezial, 2005, p. 5–216 (Sorbus aria: p. 78–80).
- ↑ Erich Oberdorfer: Pflanzensoziologische Exkursionsflora für Deutschland und angrenzende Gebiete. 8. ed., Verlag Eugen Ulmer, Stuttgart 2001, ISBN 3-8001-3131-5, p. 505.
- ↑ Gerhard K.F. Stinglwagner, Ilse E. Haseder, Reinhold Erlbeck: Das Kosmos Wald- und Forstlexikon. 3. ed., Kosmos, Stuttgart 2005, p. 196, ISBN 3-440-10375-7.
Litteratura[modifitgar | modifitgar il code]
- Erich Oberdorfer: Pflanzensoziologische Exkursionsflora für Deutschland und angrenzende Gebiete. 8. ed. cumplettada. Eugen Ulmer, Stuttgart (Hohenheim) 2001, ISBN 3-8001-3131-5.
- Margot Spohn, Marianne Golte-Bechtle: Was blüht denn da? Die Enzyklopädie: über 1000 Blütenpflanzen Mitteleuropas. Kosmos, Stuttgart 2005, ISBN 3-440-10326-9.
- Peter Schütt, Horst Weisgerber, Hans J. Schuck, Ulla Lang, Bernd Stimm, Andreas Roloff: Enzyklopädie der Laubbäume. Nikol, Hamburg 2006, ISBN 3-937872-39-6.
- Siegmund Seybold (ed.): Schmeil-Fitschen. Die Flora von Deutschland interaktiv. Sehen – Bestimmen – Wissen. Der Schlüssel zur Pflanzenwelt. CD-ROM, versiun 2.0. Quelle & Meyer, Wiebelsheim 2004, ISBN 3-494-01368-3.
Colliaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- Sorbus aria (L.) Crantz, sin: infoflora.ch
- Thomas Meyer: Gewöhnliche Mehlbeere, sin: flora-de.
- Derasaziun en l’emisfera nord, tenor Eric Hultén, Magnus Fries: Atlas of North European vascular plants. 1986, ISBN 3-87429-263-0.


text:
La pandemia da corona pudess tutgar la Grond Britannia anc pli fitg che l'Italia. Tenor experts saja il servetsch da sanadad statal britannic fitg surchargià, e la mancanza d'apparats da respiraziun fetschia medemamain quitads. Critichers renfatschan plinavant a Boris Johnson ch'el haja pers bler temp prezius cun ses vi e nà.
Il virus ha cuntanschì l'entir pajais. In medi britannic ha ditg a l'emettur da televisiun Sky, ch'el e ses collegas stoppian en l'avegnir prender decisiuns sur da vita e mort. Quai muntia era da reparter ressursas sulettamain a questas persunas cun las pli grondas schanzas da surviver.


text:
Las cunvegnas en connex cun il pact da fugitivs èn formalmain en vigur, la realisaziun pudess dentant anc durar in temp.
En la Grezia manca il persunal, ils emploiads tircs na sajan anc betg en il lieu e betg sclerids èn ils detagls per trametter e transportar enavos ils fugitivs en la Tirchia, uschia hai gì num ord circuls da las autoritads grecas.
Repatriaziun sfurzada
Il pact prevesa che tut ils fugitivs che van davent da la dumengia illegalmain da la Tirchia en la Grezia vegnan repatriads davent l'entschatta avrigl. Avant han ils fugitivs il dretg sin in'examinaziun da cas singul en la Grezia. Restar dastgan be quests fugitivs che pon cumprovar ch'els vegnan persequitads en la Tirchia.
Radund la mesadad dals fugitivs en la Grezia èn Sirians. L'UE è sa declerada pronta da prender da la Tirchia radund 72'000 fugitivs da la Siria. Per mintga Sirian che turna en la Tirchia vul l'UE prender si in fugitiv sirian. Anc betg cler è dentant la repartiziun dals fugitivs en l'UE.
I dovra millis spezialists
Tenor la cumissiun da l'UE dovra la Grezia radund 4'000 spezialists per metter enturn la cunvegna. Sulet per ellavurar las dumondas d'asil dovria radund 400 translaturs e 400 spezialist d'asil, ha declerà l'autoritad a Brüssel.
RR novitads 6:00


text:
Cun 13 cunter 10 vuschs tar 2 abstenziuns ha ella decis ina moziun en chaussa. Quai scriva l’agentura da novitads svizra sda. Uschia veglia la cumissiun flaivlentar la posiziun predominanta da la SRG areguard videos da novitads cun cuntegn naziunal e surregiunal, scriva la sda vinavant.
Plinavant pretenda la cumissiun da sistir emetturs da radio senza ina funcziun da service public e numna tant Radio Swiss Pop, Radio Swiss Classic, Radio Swiss Jazz sco er Radio SRF Virus, Radio SRF Musikwelle u Radio RTS Option Musique.
Er vul ella abolir la regla ch’in emettur dastga mo cumprar mintgamai duas concessiuns da televisiun e radio. Il parlament debattescha la primavaira davart questas moziuns.
RR novitads 20:00


text:
L’emissiun è concepida sco omagi ad Andrea Schorta che festivescha ses 70 onns ed el medem temp surdat la direcziun dal Dicziunari Rumantsch Grischun ch’el ha manà dapi 1939. Jachen Curdin Arquint skizzescha la carriera d’Andrea Schorta, Hans Stricker punctuescha ses merits per la perscrutaziun dals nums locals e Gion Pol Simeon discurra cun ses successur Alexi Decurtins davart incumbensa, lavur e visiuns tar il DRG.
Participants: Jachen Curdin Arquint, Hans Stricker, Alexi Decurtins
Redacziun: Gion Pol Simeon
Il patnal 6-4-1975
Numer d’archiv: 6056
(Per raschuns da dretg d’auturs è l’emissiun d’udir senza las parts musicalas.)


text:
Or da vischnancas dretgas vegnan sanestras e viceversa.
Ils da Pigniu han elegì il 2011 plitost da vart dretga dal spectrum politic. Da las vuschs da Pigniu èn idas 60 % a la Partida populara svizra (PPS). La Partida socialdemocrata (PS) da l’autra vart dal spectrum n’ha survegnì naginas vuschs dals vischins da la pitschna (anteriura) vischnanca en Surselva.
Dapi l’entschatta dal 2015 tutga Pigniu tar la nova vischnanca fusiunada Ilanz/Glion. Summesch’ins ils resultats da tut las fracziuns dad Ilanz/Glion (Castrisch, Glion, Ladir, Luven, Pitasch, Riein, Ruschein, Schnaus, Sevgein, Duvin, Pigniu, Rueun, Siat) sche sa mussa in maletg different. Sco vischins da la vischnanca fusiunada Ilanz/Glion tutgan ils da Pigniu tar ina vischnanca ch’avess elegì il 2011 cun 36,8 % da las vuschs la Partida cristiandemocratica (PCD) sco la pli ferma partida. La PPS fiss vegnida mo sin 19 % da las vuschs.
Faschai in clic sin ina vischnanca politica sco ella existiva anc uffizialmain il 2011 per vesair il resultat da la nova vischnanca fusiunada.
Unda da fusiuns grondas suenter 2011
L’unda da fusiuns pli grondas ch’è ida atras il Grischun suenter il 2011 chaschuna resultats sumegliants a quel da Pigniu en Surselva per autras vischnancas pli pitschnas. Guarda per exempel vegn entaifer la nova vischnanca fusiunada da Scuol maiorisada da vuschs pli dal center u da la sanestra. L’anteriura vischnanca da Guarda suletta ha dà il 2011 24 % da las vuschs a la PPS. Tut la nova vischnanca fusiunada avess dà a la PPS dentant mo 18,3%. Segund ferma partida da la vischnanca fusiunada da Scuol vegniss plinavant la PS. A Guarda sulet è la PS la terz ferma partida en las elecziuns dal cussegl naziunal dal 2011.
Or da cotschen daventa verd stgir
La via cuntraria – pia ina «midada» da sanester plitost a la dretga – va l’anteriura vischnanca da Lavin. Ils vischins da Lavin avevan dà il 2011 27% da las vuschs a la PS e 3.6% a la PPS. En lur nova vischnanca – dapi il 2015 tutga Lavin ensemen cun Susch e Zernez a la nova vischnanca da Zernez – sa chattan ils da Lavin dentant en cumpagnia da l’auter maun dal spectrum politic. La vischnanca fusiunada da Zernez avess dà il 2011 35% da las vuschs a la PPS e 12.8% a la PS.
Nagin effect sin elecziuns 2015
Sin las elecziuns dal cussegl naziunal han las fusiuns da vischnancas tgunsch nagin effect. Las vuschs da tut il chantun vegnan quintadas ensemen per guardar tge partida, respectiv colliaziun da glista ha da bun quants sezs.


text:
As imaginai la situaziun dad Anna, 21 onns ch'ha il 1971 gist finì ses emprendissadi, ch'ha sia emprim’abitaziun e ch'è confruntada cun la realitad d'ina giuvna dunna da quel temp. Ed as imaginai ch'igl avess dà gia quella giada in rait sociala cun num «Shoutbox». Cun Voss posts e la conversaziun cun Voss conturn prendais Vus part als eveniments da quest’epoca istorica – ed era en la publicitad prendais Vus posiziun e faschais udir Vossa vusch.
Qua pudais giugar il gieu:
Attenziun, mintg’avis po avair consequenzas en la rait sociala, gist sco ozendi. La figura è fictiva, ils eveniments politics e socials, il documents e las normas che Vus scuntrais dentant betg.
Quest gieu è il resultat d’ina concurrenza d’ideas. El è vegnì realisà da DNA Studio per incumbensa da la SRG SSR. Il gieu stat a disposiziun en tut las quatter linguas naziunalas. Co fissi stà dad esser ina dunna l'onn 1971? Bun divertiment!


text:
Ina fascinaziun che n'è betg simplamain vegnida d'in di a l'auter. Ses bab ha gia fotografà, cura ch’ella era ina pitschna.
Jau enconusch mes bab atgnamain mo cun ina camera enta maun.
Ed era ses uffants èn fieu e flomma per il fotografar. Magari fa l’entira famiglia ina concurrenza, tgi che ha uss fatg la pli bella fotografia u chattà il pli bel animal.
Il bler sa metta la dunna da Trin senza in plan sin via, pertge la natira ed ils animals na fan savens betg quai ch’ins less. Dentant oz ha ella in plan – Corina Bässler-Clopath less fotografar ils filiens-vespra ch’èn savens tar in tschert mir da crap a Trin. Quels filiens èn spezials, damai ch’els han il muster e las colurs sco las vespras.
Bässler-Clopath scuvra immediat ils filiens e prenda lura temp per far las fotografias. L’emprim mira ella tge filien che ha la pli bella posiziun, lura vegnan tut ils pastgets che disturban stgarpads ora e lura guarda ella, tge objectiv ch’è il pli adattà.
Fotografar è dapli che tschiffar muments
Durant il fotografar po la dunna da 39 onns emblidar tut ed ha temp per sa sezza. Lura giauda ella la ruassaivladad da la natira e da pudair focussar mo sin ina chaussa. Dentant va la hobi-fotografa era gugent cun l’entira famiglia a spass, tuts equipà cun ina camera. Quai fetschia era bain ad ils dus buobs, per sa calmar in zichel da la scola.
Exposiziun en la Chasa da Sentupada a Glion
Durant l'entir settember han ins la pussaivladad da mirar las fotografias da Corina Bässler-Clopath en la Chasa da Sentupada tar la Claustra a Glion. Là penda era sia fotografia preferida da la tschitta blauet cumin.
RR actualitad 11:00


text:
Fin uss ha l'Uffizi federal da polizia investigà en il zuppà cunter pornografia d'uffants en il internet. A partir da l’onn che vegn surdat la Confederaziun quels pensums als chantuns. Fedpol ha confermà in rapport correspundent da las gasettas da CH-Media. Las polizias chantunalas hajan per gronda part la basa legala per investigaziuns zuppadas. Vinavant hajan ils corps da polizia er schlargià lur cumpetenzas dal fatg.
Ils ultims onns haja adina dà dapli criminalitad digitala, sco per exempel pedo-criminalitad. La persecuziun penala da quels delicts capitia per il pli a nivel chantunal, uschia in pledader da Fedpol. Perquai sajan las autoritads da polizia s’organisadas da nov.
Ord l'archiv
L'emissiun «Cuntrasts» ha purtretà la lavur da las policistas e policists en il Grischun. Tranter auter vai er per la criminalitad en la rait.


text:
Sclarir il basegns e cussegliaziun
Sclarir il basegns
La Spitex Selva sto cumprovar il basegns da ses survetschs tenor las cundiziuns dallas cassas da malsauns e dil cantun. En ina ni pliras sedutas examinescha ina collaboratura direct a casa tier la clienta ni il client tenor criteris professiunals tgei prestaziuns ch’ein necessarias, cura e con savens che quellas duein succeder..
Cussegliaziun
Cussegliar clients e confamigliars en damondas da tgira, assistenza, prevenziun sco era dils mieds d’agid.


text:
La Migros Aare quintia en l'avegnir cun dapli mais da stad chauds e sitgs ed uschia vegnia a dar dapli scumonds per fieus artifizials, ha declerà ina pledadra. Plinavant saja la lavur ed il persunal spezial che vegnia duvrà ina sfida. La decisiun saja dentant er crudada per motivs ecologics. Uschia ha in studi da la Germania mussà che la polluziun da l'aria entras particlas finas saja durant Silvester uschè auta sco uschiglio l'entir onn betg, sur tut en las citads grondas.
Da las ulteriuras 10 cooperativas da la Migros na datti sco i para nagins plans sumegliants.
RR novitads 12:00


text:
Re (VCO)
Re (inscì anca in Italian e Piemuntes) a l'è un cumün de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula.
El gh'ha ona popolaziun de 764 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 27,2 km² e ona densità de popolaziun de 28 ab./km².
El se tröva in de la Val Vigezz, al cunfin cunt el Cantón Tisin. L'è tacaa ai cumün de Cravegia, Cürsel, Malesch e Vilét.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Re l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
La fin da la carriera professiunala na munta per Elena Könz betg la fin cun il snowboard. Ella vul investir vinavant bler temp per il sport dad aissa, ma betg pli sa participar a concurrenzas. L'Engiadinaisa vul sa focussar pli fitg sin projects da film e fotografia.
La spezialista da freestyle è stada activa ils ultims 14 onns. Uss en la vegliadetgna da 30 onns sa retira Elena Könz dal sport da prestaziun.
Pli grond success il 2015
Ses pli grond success ha Elena Könz pudì festivar l'onn 2015. Lura è ella daventada campiunessa mundiala en il Big Air. Als gieus olimpics a Pyeongchang en la Corea dal Sid avant paucs mais aveva Elena Könz cuntanschì il 10avel plaz dal slopestyle. Era tar ils gieus olimpics a Sotschi è Könz stada da la partida.
Marella dals 07.12.2014
Elena Könz, oriunda da Vnà, è ina da las meglras snowboardistas da la Svizra en la sparta Slopestyle.
RR Sportissimo 17:00


text:
- Excepziunalmain blera naiv ha chaschunà l'enviern 2017/18 aut privel da lavinas e numerusas lavinas.
- L'Institut per la perscrutaziun da naiv e lavinas a Tavau ha suenter 19 onns puspè annunzià per gronds territoris il privel da lavinas il pli aut - stgalim 5.
- Ultra da quai hai dà il pli chaud schaner dapi il cumenzament da las mesiraziuns avant 150 onns.
En lieus sur 1500 meters sur mar è l'enviern passà stà in dals envierns cun la pli blera naiv dals ultims 30 onns. Quella naiv ha chaschunà per in aut privel da lavinas e per numerusas lavinas. Sut 1000 meters sur mar hai dentant dà mo mez uschè blera naiv sco en la media. Perquai ch'il schaner è stà uschè chaud hai surtut dà plievgia en la regiuns pli bassas. Quai scriva l'Institut federal per la perscrutaziun da naiv e lavinas (SLF) en ses rapport da stagiun.
Fin 5 meters naiv en ils auts
Naivì intensivamain hai il november, december e surtut il schaner. En ils auts hai dà la fin da december fin ils 23 da schaner tranter 2,5 e 5 meters naiv. Il pli bler hai navì en il Vallais ch'è uschiglio plitost sitg. Las staziuns da mesiraziun a Saas Fee e Zermatt han registrà las pli grondas summas da naiv nova dapi 70 onns.
Pli aut privel da lavinas
Per ils 22 da schaner ha il SLF l'emprima giada dapi il 1999 proclamà il pli aut privel da lavina e quai sin gronda surfatscha. Sur tut en il Vallais ed en il Grischun èn pliras grondas ed er fitg grondas lavinas idas giu. La naiv umida en autezzas medias ha per cletg pudì franar las lavinas dals auts, uschia che nagins abitadis èn stads pertutgads. Mortas en lavinas èn l'enviern passà 26 persunas. En tut ils cas eran quai sportists d'enviern.
Tuttina è la situaziun da lavinas stada pli pauc precara ch'il favrer dal 1999. Quella giada era, durant 30 dis avant la perioda da lavinas, crudà in terz dapli naiv che quest onn. Ultra da quai avevi navì fin en regiuns pli bassas ed ils donns da lavinas èn stads marcantamain pli gronds il 1999.
RR novitads 11:00


text:
Cumplettaziun dal Cudesch civil svizzer/2/mandat
Tredeschavel titel: Il mandat
Emprim chapitel: Il mandat simpel
Art. 394
1 Cun acceptar in mandat s’oblighescha il mandatari d’exequir tenor contract las fatschentas u ils servetschs ch’èn vegnids surdads ad el.
2 Contracts davart prestaziuns da lavur che n’èn betg suttamess ad ina spezia da contract particulara tenor questa lescha, suttastattan a las prescripziuns davart il mandat.
3 I sto vegnir pajada ina indemnisaziun, sch’ella è vegnida concludida u sch’ella è usitada.
Art. 395
Sco acceptà vala in mandat che n’è betg vegnì refusà immediatamain, sch’el sa referescha a l’adempliment da fatschentas ch’il mandatari exequescha grazia a sia nominaziun uffiziala u en il rom da sia professiun ubain per l’execuziun da las qualas el è sa recumandà publicamain.
Art. 396
1 Sche la dimensiun dal mandat n’è betg vegnida designada expressivamain, vegn ella determinada tras la natira da la fatschenta che sto vegnir exequida. 2 Il mandat cuntegna en spezial er l’autorisaziun per ils acts giuridics ch’èn necessaris per exequir il mandat. 3 In’autorisaziun speziala basegna il mandatari sch’i sa tracta d’instradar in process, da far in’enclegientscha, d’acceptar ina dretgira da D. Elavuraziun d’ina ovra tenor il plan da l’editur A. Noziun B. Furmaziun dal contract C. Effects I. Dimensiun dal mandatDretg d’obligaziuns 154 220 cumpromiss, da surpigliar obligaziuns che pertutgan cambialas, d’alienar u d’engrevgiar bains immobigliars u da far donaziuns.209
Art. 397
1 Sch’il mandant ha formulà ina prescripziun, co che la fatschenta surdada stoppia vegnir ademplida, dastga il mandatari divergiar da questa prescripziun mo, uschenavant ch’i n’è betg cunvegnent da dumandar ina permissiun dal mandant e sch’i po ultra da quai vegnir supponì ch’il mandant l’avess dada, sch’el avess gì enconuschientscha dals fatgs.
Art. 397a210
Sch’il mandant daventa probablamain permanentamain inabel da giuditgar, sto il mandatari infurmar l’autoritad da protecziun da creschids al domicil dal mandant, sch’ina tala annunzia para inditgada per mantegnair ils interess.
Art. 398
1 Il mandatari è en general suttamess a las medemas normas da responsabladad sco il lavurant en la relaziun da lavur.211
2 El è responsabel vers il mandant per exequir bain ed en moda fidaivla la fatschenta ch’è vegnida surdada ad el.
3 El sto ademplir persunalmain la fatschenta, nun ch’el haja l’autorisaziun u nun ch’el saja sfurzà tras las circumstanzas da la surdar ad ina terza persuna, ubain sch’ina substituziun vegn – tenor isanza – resguardada sco admessa.
Art. 399
1 Sch’il mandatari ha transferì nunautorisadamain l’adempliment da la fatschenta ad ina terza persuna, è el responsabel per ils acts da tal, sco sche quai fissan ses agens acts.
2 Sch’el era autorisà da sa laschar substituir, è el mo responsabel d’avair tschernì ed instruì la terza persuna cun la premura necessaria.
3 En tuts dus cas po il mandant far valair ils dretgs ch’il mandatari ha vers la terza persuna directamain cunter quella. 209 Versiun tenor la cifra II 5 da l’agiunta 1 tar la Procedura civila dals 19 december 2008, en vigur dapi il 1. da schaner 2011 (CULF 2010 1739; Fegl uffizial federal 2006 7221) 210 Integrà tras la cifra 10 da l’agiunta tar la LF dals 19 da december 2008 (protecziun da creschids, dretg da persunas e dretg dals uffants), en vigur dapi il 1. da schaner 2013 (CULF 2011 725; Fegl uffizial federal 2006 7001) 211 Versiun tenor la cifra II art. 1 cifra 7 da la LF dals 25 da zercladur 1971, en vigur dapi il 1. da schaner 1972 (a la fin dal DO, disposiziuns finalas e transitoricas dal titel X) II. Obligaziun dal mandatari 1. Execuziun tenor las prescripziuns 1bis. Obligaziun d’annunzia 2. Responsabladad per in’execuziun buna e fidaivla a. En general b. En cas da transferiment ad ina terza persuna Lescha federala davart la cumplettaziun dal Cudesch civil svizzer 155 220
Art. 400
1 Sin dumonda dal mandant è il mandatari da tut temp obligà da dar pled e fatg davart l’execuziun dal mandat e da restituir tut quai ch’è vegnì consegnà ad el en quest connex per tge motiv ch’i saja.
2 Sch’el è en retard cun il pajament da daners, ha el da pajar in tschains per quests daners. Art. 401
1 Sch’il mandatari ha acquistà en ses agen num dretgs da pretensiun vers terzas persunas al quint dal mandant, vegnan quels transferids al mandant, uschespert che quel ha ademplì tut sias obligaziuns ch’èn naschidas tras il mandat.
2 Quai vala er vers la massa, sch’il mandatari ha fatg concurs.
3 Medemamain po il mandant – en cas da concurs dal mandatari – pretender las chaussas moviblas che quel ha acquistà sco proprietad en ses agen num, dentant sin quint dal mandant. Resalvà resta il dretg da retenziun dal mandatari.
Art. 402
1 Il mandant è obligà da restituir al mandatari las expensas e las anticipaziuns – inclusiv ils tschains – che quel ha fatg cun exequir correctamain il mandat, e da deliberar quel da tut las obligaziuns ch’el ha surpiglià.
2 El è ultra da quai responsabel vers il mandatari per il donn ch’è naschì tras il mandat, nun ch’el possia cumprovar ch’il donn saja vegnì chaschunà senza sia culpa.
Art. 403
1 Sche pliras persunas han surdà communablamain in mandat, èn ellas responsablas en moda solidarica vers il mandatari.
2 Sche pliras persunas han surpiglià communablamain in mandat, èn ellas responsablas en moda solidarica e pon obligar il mandant mo tras acts communabels, nun ch’ellas sajan autorisadas da transferir l’adempliment dal mandat ad ina terza persuna.
Art. 404
1 Il mandat po vegnir revocà u desditg da tut temp da mintga partida. 2 Sche quai succeda dentant da temp maladattà, è la partida che sa retira obligada d’indemnisar il donn che vegn chaschunà a l’autra partida. 3. Rendaquint 4. Transferiment dals dretgs acquistads III. Obligaziuns dal mandant IV. Responsabladad da pliras persunas D. Finiziun I. Motivs 1. Revocaziun, desditga Dretg d’obligaziuns 156 220
Art. 405
1 Sch’i n’è betg fixà il cuntrari u sche quai na resulta betg tras la natira da l’act giuridic, extingua il mandat cun la perdita da l’abilitad d’agir correspundenta, cun il concurs, cun la mort u cun la decleraziun da spariziun dal mandant u dal mandatari.212
2 Sche l’extincziun dal mandat periclitescha dentant ils interess dal mandant, èn il mandatari, ses ertavels u ses represchentant obligads da procurar ch’i vegnia cuntinuà cun la fatschenta fin ch’il mandant, ses ertavels u ses represchentant èn en cas da far quai sez.
Art. 406
Il mandant u ses ertavel è obligà da laschar exequir il mandatari las fatschentas ch’el ha manà avant che avair survegnì enconuschientscha da l’extincziun dal mandat, sco sch’il mandat existiss anc adina. Emprim chapitelbis: 213 Mandat per l’intermediaziun da maridaglias u da partenadis
Art. 406a
1 Tgi che accepta in mandat per l’intermediaziun da maridaglias u da partenadis, s’oblighescha d’intermediar – cunter ina indemnisaziun – persunas al mandant per ina lètg u per in partenadi fix.
2 Per l’intermediaziun da maridaglias u da partenadis èn applitgablas cumplementarmain las prescripziuns davart il mandat simpel.
Art. 406b
1 Sche la persuna intermediada vegn da l’exteriur en Svizra u sch’ella va a l’exteriur, sto il mandatari indemnisar ad ella ils custs dal viadi da return, sche quel vegn fatg entaifer 6 mais dapi l’arriv.
2 Las pretensiuns che la persuna, che duai vegnir intermediada, ha vers il mandatari vegnan transferidas cun tut ils dretgs a la communitad, sche quella ha pajà ils custs dal viadi da return.
3 Il mandatari po pretender dal mandant ina indemnisaziun dals custs dal viadi da return mo en il rom da l’import maximal ch’è previs en il contract. 212 Versiun tenor la cifra 10 da l’agiunta tar la LF dals 19 da december 2008 (protecziun da creschids, dretg da persunas e dretg dals uffants), en vigur dapi il 1. da schaner 2013 (CULF 2011 725; Fegl uffizial federal 2006 7001) 213 Integrà tras la cifra 2 da l’agiunta tar la LF dals 26 da zercladur 1998, en vigur dapi il
- 1. da schaner 2000 (CULF 1999 1118 1144; Fegl uffizial federal 1996 I 1)
- 2. Mort, inabilitad d’agir,
concurs II. Effect da l’extincziun A. Noziun e dretg applitgabel B. Intermediaziun da persunas da l’exteriur u a persunas da l’exteriur I. Custs dal viadi da return Lescha federala davart la cumplettaziun dal Cudesch civil svizzer 157 220
Art. 406c
1 L’intermediaziun professiunala da maridaglias u da partenadis da persunas da l’exteriur u a persunas da l’exteriur basegna la permissiun d’in post che vegn designà dal dretg chantunal e suttastat a la surveglianza da quest post.
2 Il Cussegl federal relascha las prescripziuns executivas e regla en spezial:
- a. las premissas e la durada da la permissiun;
- b. las sancziuns che vegnan pronunziadas vers il mandatari en
cas da cuntravenziuns;
- c. l’obligaziun dal mandatari da garantir ils custs per il viadi da
return da las persunas che duain vegnir intermediadas.
Art. 406d
Il contract è mo valaivel, sch’el vegn fixà en scrit e sch’el cuntegna las suandantas indicaziuns:
- 1. il num ed il domicil da las partidas;
- 2. il dumber e la spezia da las prestaziuns, per las qualas il
mandatari s’oblighescha, sco er l’autezza da l’indemnisaziun e dals custs ch’èn colliads cun mintga prestaziun, en spezial la taxa d’inscripziun;
- 3. l’import maximal da l’indemnisaziun ch’il mandant debitescha
al mandatari, sche quel ha pajà ils custs dal viadi da return en cas d’ina intermediaziun da persunas da l’exteriur u a persunas da l’exteriur (art. 406b);
- 4. las cundiziuns da pajament;
- 5. il dretg dal mandant da sa retrair dal contract entaifer 7 dis en
scrit e senza stuair pajar ina indemnisaziun;
- 6. il scumond per il mandatari d’acceptar in pajament avant ch’il
termin da 7 dis è scadì;
- 7. il dretg dal mandant da desdir da tut temp il contract senza
stuair pajar ina indemnisaziun, cun resalva da l’obligaziun da prestar ina indemnisaziun pervia d’ina desditga da temp maladattà.
Art. 406e
1 Per il mandant entra il contract en vigur pir 7 dis suenter ch’el ha survegnì ina copia dal contract ch’è vegnì suttascrit da tuttas duas partidas. Entaifer quest termin po il mandant declerar en scrit al mandatari ch’el sa retiria dal contract. Ina renunzia a quest dretg ch’è II. Obligaziun da dumandar ina permissiun C. Furma e cuntegn D. Entrada en vigur, retratga Dretg d’obligaziuns 158 220 vegnida declerada ordavant è nunlianta. I basta, sche la decleraziun da retratga vegn messa sin posta il 7avel di dal termin. 2 Avant ch’il termin da 7 dis è scadì, na dastga il mandatari betg pretender in pajament dal mandant. 3 Sch’il mandant sa retira dal contract, na dastgi vegnir pretendì nagina indemnisaziun dad el.
Art. 406f
La decleraziun da retratga e la desditga ston vegnir fatgas en scrit.
Art. 406g
1 Avant che suttascriver il contract e durant la durada dal contract infurmescha il mandatari il mandant davart difficultads spezialas che pon – en vista a las relaziuns persunalas dal mandant – resultar tras l’adempliment dal mandat.
2 Tar l’elavuraziun da las datas persunalas dal mandant è il mandatari suttamess a l’obligaziun da la secretezza; las disposiziuns da la Lescha federala dals 19 da zercladur 1992214 davart la protecziun da datas restan resalvadas.
Art. 406h
Sch’igl èn vegnids concludids indemnisaziuns u custs sproporziunads, po la dretgira – sin dumonda dal mandant – reducir talas u tals ad in import adequat. Segund chapitel: La brev da credit ed il mandat da credit
Art. 407
1 Brevs da credit, cun las qualas l’adressader incumbensescha l’adressat, cun u senza inditgar in import maximal, da pajar ad ina persuna determinada ils imports pretendids, vegnan giuditgadas tenor las prescripziuns davart il mandat e davart l’assegnaziun.
2 Sch’i n’è betg inditgà in import maximal, ha l’adressat – en cas da pretensiuns che na correspundan evidentamain betg a las relaziuns da las persunas pertutgadas – da communitgar quai a l’adressader e da refusar il pajament, fin ch’el ha retschavì ina directiva da quel. 214 CS 235.1 E. Decleraziun da retratga e desditga F. Infurmaziun e protecziun da datas G. Reducziun A. La brev da creditLescha federala davart la cumplettaziun dal Cudesch civil svizzer 159 220 3 Il mandat ch’è cuntegnì en la brev da credit vala mo alura sco acceptà, sch’i vegn inditgà expressivamain in tschert import en l’acceptaziun. Art. 408 1 Sch’ina persuna ha survegnì ed acceptà in mandat da conceder u da renovar in credit ad ina terza persuna, saja quai en l’agen num e sin agen quint, dentant sut la responsabladad dal mandant, è il mandant responsabel sco in garant, nun ch’il mandatari haja surpassà ils cunfins dal mandat da credit. 2 Per questa obligaziun dovri la decleraziun en scrit dal mandant.
Art. 409
Il mandant na po betg far l’objecziun vers il mandatari che la terza persuna na saja betg stada abla da surpigliar persunalmain il debit.
Art. 410
La responsabladad dal mandant extingua, sch’il mandatari ha concedì arbitrariamain ina prorogaziun a la terza persuna u sch’el ha tralaschà da proceder cunter quella tenor las directivas dal mandant.
Art. 411
La relaziun giuridica tranter il mandant e la terza persuna, a la quala è vegnì concedì in credit, vegn giuditgada tenor las disposiziuns davart la relaziun giuridica tranter il garant ed il debitur principal. Terz chapitel: Il contract d’intermediaziun
Art. 412
1 Tras il contract d’intermediaziun survegn l’intermediatur il mandat d’inditgar cunter ina indemnisaziun a l’autra partida in’occasiun da far in contract u d’intermediar la conclusiun d’in contract.
2 Il contract d’intermediaziun suttastat en general a las prescripziuns davart il mandant simpel.
Art. 413
1 L’intermediatur ha il dretg da survegnir ses salari, uschespert ch’il contract è reussì en consequenza da l’indicaziun u da l’intermediaziun da l’intermediatur.
B. Il mandat da credit I. Noziun e furma II. Inabilitad da la terza persuna da far in contract III. Prorogaziun arbitrara IV. Relaziun tranter il mandant e la terza persuna A. Noziun e furma B. Salari da l’intermediatur I. Furmaziun Dretg d’obligaziuns 160 220
2 Sch’il contract vegn fatg cun ina cundiziun suspensiva, po il salari per l’intermediaziun vegnir pretendì pir, cur che la cundiziun è ademplida.
3 Uschenavant ch’il contract garantescha a l’intermediatur che sias expensas vegnian indemnisadas, po el pretender questa indemnisaziun er, sche la fatschenta n’è betg reussida.
Art. 414
Sche l’import da l’indemnisaziun na vegn betg fixà, vala ina taxa, nua ch’igl exista ina tala, u, en cas ch’ina tala taxa manca, il salari usità sco concludì.
Art. 415
Sche l’intermediatur è stà activ per l’auter en ina moda che cuntrafa al contract ubain sch’el è sa laschà empermetter er da l’auter in salari en in cas, che cuntrafa a la buna fai, na po el pretender da ses mandant ni il salari ni l’indemnisaziun da las expensas.
Art. 416 215
Art. 417 216
Sch’igl è vegnì concludì in salari sproporziunà per l’intermediatur per inditgar l’occasiun da far in contract individual da lavur u da cumprar in bain immobigliar ubain per intermediar in tal contract u ina tala cumpra, po il derschader – sin dumonda dal debitur – reducir quest salari ad in import adequat.
Art. 418
I resta resalvà als chantuns da far prescripziuns spezialas davart las activitads dals agents da bursa, dals intermediaturs sco er dals intermediaturs da plazzas. 215 Abolì tras la cifra 2 da l’agiunta tar la LF dals 26 da zercladur (CULF 1999 1118; Fegl uffizial federal 1996 I 1) 216 Versiun tenor la cifra II art. 1 cifra 8 resp. 9 da la LF dals 25 da zercladur 1971, en vigur dapi il 1. da schaner 1972 (a la fin dal DO, disposiziuns finalas e transitoricas dal titel X) II. Fixaziun III. Perdita dal dretg da survegnir in salari IV. ... V. Reducziun C. Resalva dal dretg chantunal Lescha federala davart la cumplettaziun dal Cudesch civil svizzer 161 220 Quart chapitel:217 Il contract d’agentura
Art. 418a
1 Agent è, tgi che surpiglia l’obligaziun d’intermediar permanentamain fatschentas ad in mandant u a plirs mandants ubain da concluder fatschentas en lur num e sin lur quint, senza ch’el stettia en ina relaziun da lavur cun ils mandants.218
2 Per agents che exequeschan in’activitad d’agent mo sco professiun accessorica vegnan las prescripziuns da quest chapitel applitgadas mo uschenavant che las partidas n’han betg concludì insatge auter en scrit.
Las prescripziuns davart il delcredere, davart il scumond da far concurrenza e davart la schliaziun dal contract per motivs impurtants na dastgan betg vegnir exclusas a disfavur da l’agent.
Art. 418b
1 Las prescripziuns davart il contract d’intermediaziun èn applitgablas per l’agent che intermediescha fatschentas, quellas davart la cumissiun per l’agent che concluda fatschentas. 2 ... 219
Art. 418c
1 L’agent defenda ils interess dal mandant cun il quità d’in bun commerziant.
2 El dastga er esser activ per auters mandants, nun ch’i saja vegnì concludì insatge auter en scrit.
3 In’obligaziun da star bun per il pajament u per in auter adempliment da las obligaziuns dal client ubain da surpigliar dal tuttafatg u parzialmain ils custs per incassar pretensiuns po el surpigliar mo, sche questa obligaziun è vegnida fixada en scrit. L’agent survegn tras quai in dretg da survegnir ina indemnisaziun speziala adequata, e quest dretg na po betg vegnir exclus. 217 Integrà tras la cifra I da la LF dals 4 da favrer 1949, en vigur dapi il 1. da schaner 1950 (CULF 1949 I 802 808; Fegl uffizial federal 1947 III 661); vesair las disposiziuns finalas tar quest chapitel (quart chapitel dal titel XIII) a la fin dal DO 218 Versiun tenor la cifra II art. 1 cifra 8 resp. 9 da la LF dals 25 da zercladur 1971, en vigur dapi il 1. da schaner 1972 (a la fin dal DO, disposiziuns finalas e transitoricas dal titel X) 219 Abolì tras la cifra I litera b da l’agiunta tar la Lescha federala dals 18 da december 1987 davart il dretg internaziunal privat (CULF 1988 1776; Fegl uffizial federal 1983 I 263) A. En general I. Noziun II. Dretg applitgabel B. Obligaziuns da l’agent I. En general e delcredere Dretg d’obligaziuns 162 220
Art. 418d
1 L’agent na dastga – er suenter ch’il contract è terminà – betg far diever u communitgar ad auters secrets da fatschenta dal mandant, ch’èn vegnids confidads ubain ch’èn vegnids enconuschents ad el sin basa da la relaziun d’agentura.
2 Las disposiziuns davart il contract da servetsch èn applitgablas correspundentamain per contracts che cuntegnan scumonds da far concurrenza. Sche las partidas han concludì in scumond da far concurrenza, ha l’agent – a la fin dal contract – in dretg da survegnir ina indemnisaziun speziala adequata, e quest dretg na po betg vegnir exclus.
Art. 418e
1 L’agent è mo autorisà d’intermediar fatschentas, da retschaiver reclamaziuns da mancanzas ed autras decleraziuns, cun las qualas il client fa valair u sa resalva ses dretg che nascha tras prestaziuns manglusas dal mandant, e da far valair ils dretgs ch’il mandant ha per garantir la cumprova.
2 Perencunter n’è el betg autorisà d’acceptar pajaments, da conceder termins da pajament u da concluder autras midadas dal contract cun ils clients.
3 Ils artitgels 34 e 44 alinea 3 da la Lescha federala dals 2 d’avrigl 1908220 davart il contract d’assicuranza restan resalvads.
Art. 418f
1 Il mandant ha da far tut per pussibilitar a l’agent d’exequir sia activitad cun success. En spezial ha el d’al metter a disposiziun ils documents necessaris.
2 El ha da communitgar immediatamain als agents, sch’el prevesa che fatschentas pon u duain vegnir fatgas mo en ina dimensiun ch’è considerablamain pli pitschna che quai ch’è stà concludì u che po vegnir spetgà tenor las circumstanzas.
3 Sch’igl è vegnì attribuì in tschert territori u ina tscherta clientella a l’agent, s’occupa quel exclusivamain da quest territori u da questa clientella, nun ch’i saja vegnì concludì insatge auter en scrit. 220 CS 221.229.1 II. Obligaziun da discreziun e scumond da far concurrenza C. Autorisaziun da represchentanza D. Obligaziuns dal mandant I. En general Lescha federala davart la cumplettaziun dal Cudesch civil svizzer 163 220
Art. 418g
1 L’agent ha il dretg da survegnir la provisiun concludida u usitada per tut las fatschentas ch’el ha intermedià u fatg durant la relaziun d’agentura, sco er – en cas ch’i mancan autras cunvegnas en scrit – per quellas fatschentas che vegnan fatgas dal mandant durant la relaziun d’agentura senza sia cooperaziun, sch’el ha gudagnà la terza persuna sco clienta per talas fatschentas.
2 L’agent, al qual è vegnì attribuì exclusivamain in tschert territori u ina tscherta clientella, ha il dretg da survegnir la provisiun concludida u – en cas ch’i manca ina cunvegna – da survegnir la provisiun usitada per tut las fatschentas che vegnan fatgas durant la relaziun d’agentura cun persunas da quest territori u cun questa clientella.
3 Il dretg da survegnir la provisiun nascha, uschespert che la fatschenta è vegnida concludida valaivlamain cun il client, nun ch’i saja vegnì concludì insatge auter en scrit.
Art. 418h
1 L’agent perda posteriuramain ses dretg da survegnir ina provisiun, sche l’execuziun d’ina fatschenta concludida na vegn betg realisada per in motiv ch’il mandant na po betg responsar.
2 Quest dretg scada però dal tuttafatg, sche la cuntraprestaziun per las prestaziuns ch’èn gia vegnidas fatgas dal mandant na vegn betg ademplida u vegn ademplida mo uschia ch’ins na po betg pretender dal mandant da pajar ina provisiun.
Art. 418i
Uschenavant ch’i n’exista betg ina cunvegna u ina isanza cuntraria, vegn la provisiun pajada a la fin da quel mez onn da l’onn chalendar, en il qual la fatschenta è vegnida fatga; pertutgant fatschentas d’assicuranza vegn la provisiun dentant pajada a norma dal pajament da l’emprima premia annuala.
Art. 418k
1 Sche l’agent n’è betg obligà tras ina cunvegna en scrit da preschentar in rendaquint da sias provisiuns, sto il mandant consegnar a l’agent per mintga termin da pajament in rendaquint en scrit, inditgond las fatschentas che dattan il dretg da survegnir ina provisiun.
2 Sin dumonda sto il mandant dar a l’agent invista dals cudeschs e dals mussaments ch’èn decisivs per il rendaquint. L’agent na po betg renunziar gia ordavant a quest dretg. II. Provisiun 1. Provisiun per l’intermediaziun e per la conclusiun A. Dimensiun e furmaziun b. Perdita dal dretg da survegnir ina provisiun c. Termin da pajament d. RendaquintDretg d’obligaziuns 164 220
Art. 418l
1 Uschenavant ch’i n’exista betg ina cunvegna u ina isanza cuntraria, ha l’agent il dretg da survegnir ina provisiun d’incassament per ils imports ch’el ha incassà en num dal mandant u ch’el ha consegna a quel.
2 Cur che la relaziun d’agentura vegn terminada, scrodan il dretg d’incassament da l’agent sco er ses dretg da survegnir ulteriuras provisiuns d’incassament. Art. 418m
1 Il mandant ha da pajar ina indemnisaziun adequata a l’agent, sch’el impedescha l’agent per atgna culpa – violond sias obligaziuns legalas u contractualas – da gudagnar sia provisiun en la dimensiun ch’è vegnida concludida u che po vegnir spetgada tenor las circumstanzas. Ina cunvegna cuntraria è nunvalaivla.
2 Sch’in agent, che na dastga betg esser activ per in auter mandant il medem mument, vegn impedì senza sia culpa tras ina malsogna, tras servetsch militar svizzer obligatoric u tras motivs sumegliants d’exequir sia activitad, ha el – per in temp relativamain curt – il dretg da survegnir ina indemnisaziun adequata a norma da la perdita da gudogn ch’è resultada, sche la relaziun d’agentura ha durà almain 1 onn. L’agent na po betg renunziar gia ordavant a quest dretg.
Art. 418n
1 Uschenavant ch’i n’exista betg ina cunvegna u ina isanza cuntraria, n’ha l’agent nagin dretg da survegnir ina indemnisaziun per ils custs e per las expensas ch’èn resultads tras la gestiun regulara da sia fatschenta, dentant bain per ils custs e per las expensas ch’el ha surpiglià per incumbensa speziala dal mandant ubain sco ses administratur senza mandat, sco expensas da vitgiras e dazis.
2 L’obligaziun da prestar indemnisaziuns na dependa betg dal fatg, sche l’act giuridic reussescha u betg.
Art. 418o
1 Per garantir las pretensiuns scadentas che resultan tras la relaziun d’agentura ed – en cas d’insolvenza dal mandant – er las pretensiuns betg scadentas, ha l’agent in dretg da retenziun vi da las chaussas moviblas e vi da las vaglias ch’el posseda sin basa da la relaziun d’agentura, sco er vi dals pajaments ch’el ha prendì en consegna da terzas persunas sin basa da ses plainpudair d’incassament. A quest dretg da retenziun na po l’agent betg renunziar ordavant.
2 Il dretg da retenziun na po betg vegnir applitgà per tariffas da pretschs e per glistas da clients. 2. Provisiun d’incassament III. Impediment da lavurar IV. Custs ed expensas V. Dretg da retenziun Lescha federala davart la cumplettaziun dal Cudesch civil svizzer 165 220
Art. 418p
1 Sch’il contract d’agentura è vegnì fatg per in tschert temp u sch’in tal resulta tras l’intent dal contract, finescha el er senza ina desditga, cur che quest temp è scadì.
2 Sch’in contract d’agentura ch’è vegnì fatg per in tschert temp vegn cuntinuà taciturnamain da tuttas duas partidas, suenter che quest temp è scadì, vala il contract sco renovà per la medema durada, dentant maximalmain per 1 onn.
3 Sch’in contract po vegnir schlià mo cun ina desditga, vala el sco renovà, sche questa desditga vegn tralaschada da tuttas duas partidas.
Art. 418q
1 Sch’in contract d’agentura n’è betg vegnì fatg per in tschert temp e sch’in tal na resulta er betg tras l’intent dal contract, po el vegnir desditg en l’emprim onn da sia durada da tuttas duas partidas per la fin dal mais chalendar che suonda il mais da la desditga. In termin da desditga pli curt sto vegnir fixà en scrit.
2 Sche la relaziun da contract ha durà almain 1 onn, po ella vegnir desditga cun in termin da 2 mais per la fin d’in quartal chalendar. I po dentant vegnir concludì in termin da desditga pli lung u in auter termin final.
3 I na dastgan betg vegnir concludids termins da desditga ch’èn differents per il mandat e per l’agent.
Art. 418r
1 Per motivs impurtants po tant il mandant sco er l’agent schliar da tut temp immediatamain il contract. 2 Las disposiziuns davart il contract da servetsch èn applitgablas correspundentamain.
Art. 418s
1 La relaziun d’agentura extingua cun la mort e cun la perdita da l’abilitad d’agir da l’agent sco er cun il concurs dal mandant.
2 Cun la mort dal mandant extingua la relaziun d’agentura, sch’il mandat è vegnì acceptà essenzialmain resguardond sia persuna.
Art. 418t
1 Sch’in client che l’agent ha gudagnà durant la relaziun d’agentura fa in’empustaziun supplementara, exista il dretg da l’agent da survegnir ina provisiun mo, sche l’empustaziun è entrada avant la terminaziun E. Finiziun I. Scadenza dal temp fixà II. Desditga 1. En general 2. Per motivs impurtants III. Mort, inabilitad d’agir, concurs IV. Dretgs da l’agent 1. Provisiun Dretg d’obligaziuns 166 220 da la relaziun d’agentura, nun ch’igl existia ina cunvegna u ina isanza cuntraria.
2 Cun la terminaziun da la relaziun d’agentura scadan tut ils dretgs da l’agent da survegnir ina provisiun u ina indemnisaziun.
3 Per fatschentas ch’èn d’ademplir cumplainamain u parzialmain pir suenter la terminaziun da la relaziun d’agentura, poi vegnir concludì en scrit in termin posteriur per la scadenza dal dretg da survegnir ina provisiun.
Art. 418u
1 Sche l’agent ha augmentà – grazia a sia activitad – essenzialmain la clientella dal mandant e sche quel u sche ses successur legal ha avantatgs considerabels sin basa da las relaziuns da fatschenta cun la clientella gudagnada er suenter la terminaziun da la relaziun d’agentura, han l’agent u ses ertavels, uschenavant che quai è giustifitgà, in dretg da survegnir ina indemnisaziun adequata, e quest dretg na po betg vegnir exclus.
2 Quest dretg importa maximalmain in gudogn annual net da questa relaziun da contract, calculà tenor la media dals ultims 5 onns u, sche la relaziun n’ha betg durà uschè ditg, tenor la media da la durada effectiva dal contract.
3 In dretg da survegnir ina indemnisaziun n’exista betg, sche la relaziun d’agentura è vegnida schliada per in motiv che l’agent ha da responsar.
Art. 418v
Il mument che la relaziun d’agentura vegn terminada ha mintga partida contrahenta da restituir a l’autra partida contrahenta tut quai ch’ella ha survegnì dad ella u da terzas persunas – per la durada da la relaziun d’agentura – a quint da l’autra partida contrahenta. Resalvads restan ils dretgs da retenziun da las partidas contrahentas.


text:
Il concern d'armament da la Confederaziun Ruag ha clamà enavos il manager responsabel per muniziun en l'America Latina. La raschun saja ch'el haja ludà il president brasilian, il populist da la dretga, Jair Bolsonaro. A chaschun d'ina fiera dad armas a Rio de Janeiro haja el s'exprimì a moda positiva davart la politica dal schef da stadi dispitaivel. Quai han rapportà la sonda il Blick ed er la Tamedia sa referind sin ina pledadra da la Ruag. Il manager pertutgà duai en futur surtut esser activ en l'Europa.
La Ruag è sa distanziada da las decleraziuns privatas dal collavuratur. Ruag na prendia da principi betg posiziun tar process politics. Tenor il «Blick» e gasettas da Tamedia duai il collavuratur da la Ruag lavurar en l'avegnir oravant tut en l'Europa.
RR novitads 06:00


text:
Investir daners e proteger il clima, quai è l’idea da uschenumnads fonds persistents. L'organisaziun d’ambient Greenpeace crititgescha uss però tals fonds. Quels sajan mo minim megliers che fonds convenziunals.
A quella conclusiun vegn in studi da l’agentura rating Inrate che l’organisaziun d’ambient ha incumbensà. Ils fonds che duain esser persistents na dumognian betg da manar dapli chapital en in'economia persistenta, hai num.
Perquai pretenda Greenpeace che la politica defineschia per fonds persistents cleras pretensiuns minimalas.


text:
San Gines
San Gines (nom ofiçal: San Genesio ed Uniti) l'è un comun italian, de la rejon de la Lombardia, in Provinça de Pavia.
El g'ha 3 856 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont una superfix de 9,0 km² e una densità de 428 ab./km².
El confina coi comun de Burgaré, Burnasch, Giüssà, Pavia, Sant'Aless, Zecón.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de San Gines l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Per temps spezials han ils umans usits spezials. Il temp cura che l'onn va a fin ed in nov entschaiva è uschè in temp spezial. I dat blers differents usits per festivar quest temp. Tals usits datti sin l'entir mund. Mo intgins datti mo en Svizra ed auters schizunt mo en il Grischun.
Pertge festivain nus Bumaun?
La notg da Son Silvester sin Bumaun mida il chalender davent d’in onn sin il proxim. Pia raschun da festivar l’onn nov. Mo pertge è quai exact lura e danunder vegn la tradiziun da las rachetas da Son Silvester?
Silvester da scola
Il silvester da scola è in usit ch’ils uffants celebreschan a Turitg la fin da l'onn. La damaun da las 5.00 van ils uffants tras la citad e fan canera e lumparias. Els fan tantas lumparias ch’il dat da quels che vulan scumandar il silvester da scola.
Bärzeli
Il Bärzeli è in usit d’enviern che vegn celebrà ils 2 da schaner en il chantun Argovia.Persunas mascradas van cun gronda canera tras vischnanca e giavischan in bun onn.
Chantar dals trais sontgs retgs
Chantar dals trais sontgs retgs è in usit che vegn celebrà en bleras vischnancas catolicas era en il Grischun. Uffants vestgids sco ils trais sontgs retgs van ils 6 da schaner da chasa tar chasa per chantar la chanzun dals trais retgs e per rimnar raps.
Silvester vegl
Quai usit vegn celebrà ils 13. da schaner en il chantun da Appenzell. Persunas mascradas van cun plumpas da chasa tar chasa per giavischar in bun onn. Quai vegn fatg ils 13 da schaner tenor il chalender vegl.
Film da Silvester cun lunga tradiziun
In ritual da Silvester è era il fim «Dinner for one», che vegn mussà dapi 50 onns da quasi tuttas staziuns en Europa il di da Silvester.


text:
Fiōi di fiōr
I Fiōi di fiōr, cgnusû anc cuma Hippies, i èṅ dal parsòni ch'i tìn'n adrē a i muimènt alternatìṿ di śōvan prutestatàri cóntar la cultùra 'd masa di paéś usidentài parchè par lōr i valōr impurtànt in dla vita i èṅ la paś, 'l èsar lìbar, 'l ambînt e la natùra, 'l èsar tut fradèi, a n dar minga impurtànsa a i bèsi, 'l amōr lìbar, al rock psicadèlic e 'l druàr dal dròghi cuma la cànnabis par vèrar méj la mènt e psēr acsè ślargàr la cusînsa.
I sò mòt i éran „Mitî di fiōr in di vòstar canòṅ“, druâ specialmènt par prutestàr cóntar la guèra dal Vietnam, e „Fâ 'l amōr, briśa la guèra“.
Al muimènt, nâ in di an Ssanta in di Stat Unî da 'l séndri ad qvél dla Beat Generation, al s è pò stramnâ in gir p'r al mónd in di an a vgnir. La sò cultùra la tgniva cònt di pinsēr ad persunàǵ sìmbul cuma Gesù Crist, Hillel al Vèć, Buddha, Fransésc 'd Assìśi, Henry David Thoreau, Hermann Hesse, John Lennon e Gandhi.


text:
Canotiéra
La canotiéra (canottiera in itagliàṅ) l'è cl'indumèint ed sòta sàinsa manghi e cun na lèrga śguladùra, ch'a cuàcia al bust.
A gh'è la canotiéra ch'la stà sòt'a 'l camìśi e 'l màj cum indumèint ed sòta e s a gh'è, in dla bèla stagiòun, edla gint ch'a s mèt la canotiéra anc per andèr fóra, sàinsa tropi pretensiòun 'd elegànsa.
Manéri 'd dìr
Vôś lighèdi
Referèinsi
Èter progêt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Canotiéra
- Wikizionario contiene la voce di dizionario «Canotiéra»
Colegamèint estèren
- (IT) La vóś in sìm'a 'l vucabulàri Treccani.
- (IT) D'indû a deśvìn al só nòm in sìm'a etimo.it.


text:
Insla da Son Pieder
L'insla da Son Pieder[1][2] (tudestg St. Petersinsel; franzos Île de Saint-Pierre) è in peninsla (u meglier ina presqu'île u ‹quasi-insla›) ed anteriura insla entamez il lai da Bienna en il chantun Berna en Svizra. Ella ha ina lunghezza da var 5 kilometers ed ina ladezza maximala da 800 meters. Ses punct il pli aut giascha sin 454 meters sur livel da la mar u 45 meters sur il livel dal lai (429 m). L'insla è sa furmada durant il davos temp da glatsch cur ch'il glatscher dal Rodan s'extendeva fin tar la chadaina dal Giura. Ella è in promontori dal Jolimont, situada sur il vitg Erlach. Dal punct da vista politic è l'insla spartida tranter las vischnancas d'Erlach e da Twann-Tüscherz. La pli gronda part appartegna a la davosa vischnanca.
Gallaria[modifitgar | modifitgar il code]
Annotaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- ↑ Brev a Rousseau da Fabio Pusterla en translaziun rumantscha sin chattà.ch (datoteca PDF)
- ↑ Torlach Mac Con Mí: Il paradis dil spassegiader solitari. En: La Quotidiana. 03-12-2012


text:
Radund dus terzs dals daners che las regenzas mettan a disposiziun per cumbatter SIDA derivan dals Stadis Unids. L'onn passà eran quai 4,9 milliardas dollars. Il president american aveva annunzià scursanidas tar questas expensas. Tenor retschertgas da la gruppa d'activists, Health Gap fissan quai radund ina milliarda dollars che vegnissan stritgads. Il president american, Donald Trump haja manegià che auters donaturs pudessan auzar lur contribuziuns.
Ils perscrutaders hajan gia al cumenzament da la conferenza da Paris preschentà ina «Decleraziun da Paris» che pretenda ina finanziaziun suffizienta. Senza perscrutaziun na possia l'epidemia betg vegnir battida.
Radund 37 milliuns persunas sin il mund han HIV
Scuvertas scientificas sajan ils ultims 30 onns stadas la basa per il cumbat cunter il virus da HI, ch'è responsabel per la malsogna da defizienza d'immunitad SIDA.
Senza in engaschament cler e decidì per la perscrutaziun na pudain nus betg cuntanscher finamiras ambiziusas, porscher tractaments che duran l'entira vita per 37 milliuns persunas u franar l'epidemia.
Il dumber da morts è sa reducì per la mesadad dapi il 2005, sin in milliun ad onn. Sidibé haja er accentuà ch'i dettia anc adina bler da far. En l'Europa da l'ost e l'Asia centrala saja il dumber dad infecziuns cun HIV creschì ils ultims onns.
RR novitads 06:00


text:
Bataia de Varna
La bataia de Varna l'è stait un fait bellig de la croxada de Varna. L'è staita combatida aprœv a la citaa de Varna ol 10 de november del 1444, in tra i forze croxade e Otomane.
Ol contestModifega
In seguet a l'espansion dei Otoman in dei Balcan, ol princep ungeres Jànos Hunyadi l'ha ciamad una croxada per descaçar-i vià dai territore europee. Anc se ol Papa l'ha dait ol so apoj, i ha respondid adoma ol Ladislav III Jagellon, Re de Polonia e Ungeria, e ol Vlad Tepes de Valaqia. Grazie a la flota veneziana qe, col blocar ol streit dei Dardanei, la tegniva lontan l'esercet de la part asiatega, i croxads era dree a vencer la guerra, tant qe ol sultan Murad II l'hera domandad un armistizi, in cambe de la cession d'un quai territore a Serbia e Ungeria, e l'impegn a miga tacar i regn cristian per dex agn. Ma l'hiva miga assee per i croxads qe i è indaits inants ind la guerra. Ma 'sta volta, grazie a i condizion atmosferige o a la corruzion d'un quai capitani, l'esercet oriental dei otoman al g'è rivad a passar a travers ol Bosfor, e i cristian i s'è trovads in inferioritaa numeriga.
I forze in campModifega
Al comand del Ladislav i g'era circa 20 000 omegn, ol sultan inscambe al pudiva cuntar in su una armada qe l'è granda ol dope, circa 40 000 omegn.
La bataiaModifega
I cristian i se sqiera intra ol lag Devna (a manzina) e i colline verso Varna (a dreita). I turc i met a manzina i trœpe asiatege, a dreita qelle europee, e ind el mez ol sultan coi janisser, protejids de dei pai gœss, conligads con dei cadene.
Ol prim assalt l'è dei turc, qe i conquista i colline tegnide da i cristian, ma i è descaçads del contratac del Hunyadi, qe al copa anc'pò ol comandant dei trœpe asiatege, Qaragia. Anc ind la banda manzina i cristian i è dree a vencer, e la bataia l'è in so favor, quand qe ol Ladislav, senza speitar i rinforz, con la so guardia polaca al carga contra i janisser per circar de copar ol sultan e meter fin subet a la guerra. Ma ol so cavall l'è colpid e lu, borlad in terra, l'è copads; la so testa l'è portada al sultan e metida sora un pal, per far-la veder ai cristian, qe i sa ritira e i lassa sul camp 5 000 morts (ma anc i turc i ha havud dei grande perdide).
I conseguenzeModifega
La fraca de l'armada cristiana la segnerà la fin dei tentativ ocidentai de descaçar i turc de i Balcan. Costantinopel, bandonada dei latin, gnanc dex agn e la finirà in man ai Otoman.
BibliografiaModifega
- (IT) Andrea Frediani, La storia del mondo in 1001 battaglie, Newton Compton Editori, ISBN 9788854181991, ISBN 9788854188037


text:
Metallica
I Metallica i en un grupp thrash metal american, nassud a Los Angeles ind el 1981.
I en stads vun di grupp q'han fondad el so jener musegal insema ai Megadeth, ai Slayer e ai Anthrax.
Ind el cors di ann, i han vint noev Grammy Awards e cinq di so album i en stads piazzads al prim post de la classifega Billboard 200 al prim colp. Cont plussee de 100 milion de disc venduds (60 milion ind i Stats Unids d'Ameriga), i Metallica i en considerads vun di grupp plussee importants de la storia de l'heavy metal e del rock del dì d'incoe.
Biografia[Modifega | modifica 'l sorgent]
I inizi (1981-1983)[Modifega | modifica 'l sorgent]
El grupp al s'è formad ind el 28 d'Otober del 1981 per oevra del cantant e gitarista James Hetfield e del batarista danes Lars Ulrich. Ind i prim mes del 1982 i Metallica i registren la so prima canzon, Hit the Lights, qe l'è andada dent ind la regolta Metal Massacre per voler del Lars, e poei i toelen su ind el grupp Dave Mustaine 'me gitara solista. A Lui i registren el demo No Life 'Til Leather. El pass sucessiv a l' è qel de toeler el bassista Cliff Burton ind el grupp e de nar a San Francisco.
El prim album[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ind el 1983 i qater i van a Rochester, New York, per tacar su a registrar el prim disc per la Megaforce Records, ma el Dave Mustaine al se toel foer subit per fondar i Megadeth e al ven sostituid cont el Kirk Hammett, ex-member de Exodus. L'album al se poedeva ciamar Metal up your ass (Metal su per el cul) ma poei el nom definitiv a l'è stad Kill 'em all (Fài foera tuts). El disc a l'è anca incoe vun di plussee important del thrash metal, cont di bindei storic come Hit the lights, The four horsemen, Jump in the fire, Whiplash e Seek & destroy. Ind un zic de temp el grupp l'ha vendud 5 milion de copi.
Ind el 1984 a ven foera el segond album Ride the lightning (Cavalca el tron), sortid a Copenaghen insema al produtor Flemming Rasmussen de la Elektra Records. Inscambi de Kill 'em all, qest qì a l'è un disc plussee mist, cont di son melodic ind el bindel Fade to black, o di son enerjic de Kirk 'me in Trapped under ice, Creeping death o Fight fire with fire. Anca i tests i en plussee curad, qel de For whom the bell tolls al s'è inspirad al sermon del John Donne. Ride the lightning l'ha vendud brec 8 milion de copi.
La mort de Cliff Burton (1986-1987)[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ind el 1986 i Metallica i han fad l'album qe un badaloec de gent la pensa qe al sia el plussee bon de tuts: Master of puppets (El boratiner), produt anca qest per Flemming Rasmussen e pien de canzon lung (Master of puppets, Disposable heroes e Orion i duren plussee de vot minuts). Du di so cantor i han avud una certa riusida a la radio: la title track l'è Welcome Home (Sanitarium). El disc al s' è piazzad al 29° post ind la classifega amerigana e l'ha vendud 12 milion de copi. Al tour promozional l'ha vedud el grupp sonar insema a l'Ozzy Osbourne. Ind el 27 de Setember del 1986, durant el tour europee in Svezia, la suced ona disgrazia a Ljungby: el pullman di Metallica al scarliga sovra una strada jasada e al se rebalta su. Ind l'incident, el Cliff Burton l'è nad foera del fenestrin e a l'è mort sqiçad.
A l'è un brut colp per el grupp: i Metallica i pensen anca de lassar perder tut, ma la famija de Cliff l'è la prima a sostener-i e a dar-g el coraj per nar inants.
Tants i en i grupp q'i han dedicad di canzon al bassista desfortunad: i Anthrax, per esempi, i han fad Among the living, menter i Megadeth i han cantad in so onor In my darkest hour (da l' album So Far, So Good... So What!?).
...And Justice for All (1987-1991)[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ind el 28 d' Otober del 1986 al toel part el Jason Newsted ind el grupp, per sostituir Cliff. Cont el noev bassista, i Metallica i tachen el Damaged Inc tour e i publegan un EP (Garage Days Re-Revisited) de cover de var grupp metal e hardcore punk 'me Misfits e Diamond Head.
Ind el 1988 el quartett californian al fa venir foera el disc ...And Justice for All (...E justizia per tuts). El disc a l'è considerad, anca al dì d' incoe, el lavor plussee tecneg dal grupp e l'ha vendud 14 milion de copi, anca per merit del Damaged Justice tour, vun di lavorar plussee bei.
De qel album qì l' è stad tolud via el prim singol di Metallica, One, un bindel ispirad de un scridor qe l'aveva subid l' oestracism del so paes e l'era stad metud in prixon ind el dopo guera.
L'album al g'ha anca un bindel dedicad al Cliff, To Live Is To Die, l'ultem composizion de lor. De notar anca Blackened (q'la parla de la mort) e Harvester of sorrow.
I prim ann noevanta (1991-1995)[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ind el 1991 i Metallica i han dad vida a un noev album, l' omonem Metallica, fad su per Bob Rock, qe l'ha lavorad anca cont el Mötley Crüe, el Bon Jovi e 'l Cher.
El disc a l è nad subit al prim post de la classifega Billboard e l' è conossud anca come black album (album neger) per via del color de la covertina.
L'album Metallica l' è stad la so riussida plussee granda de tuts i temp (38 milion de copi venduds) anca per via de i singoi Enter Sandman, Sad but true, Wherever I may roam e Nothing else matters.
Desposs al disc precedent, qest qì al g'ha la part del bass bela marcada, qe al voel dir q'el contribut del Jason Newsted l' è stad bon, anca per la critega. Anca se tants fans del grupp i henn minga stads aleger per el fatt q'a g'è devera manc trash de prima, el grupp l'è rivad a un sucess mai vedud.
Ind el 1992 i han cantad al Freddie Mercury Tribute a Wembley per regordar el cantant de i Queen mort de AIDS, el Freddy Mercury, insema al Robert Plant di Led Zeppelin, l'Elton John, el David Bowie, el Roger Daltrey di Who, el George Michael, el Zucchero, la Liza Minnelli, el Tony Iommi di Black Sabbath e i Guns N' Roses.
In tra Lui e Otober del 1992, i Metallica van in tour ind i Stats Unids insema a i Guns N' Roses per el GNR-Metallica Stadium Tour. Lung una esibizion in Canada a Montreal, in tant che l'è dree a cantar Fade to black, l'Hetfield al se fa mal a i braç a la man per via de on efett special nad mal. El cantant l' è obligad a mocar de sonar per un toc de temp, insì durant i concerts al canta domaa e al se fà sostitüii per sonar delJohn Marshall di Metal Church.
L'ann apos i descomincian el Nowhere Else To Roam Tour e ind el 22 de Jugn i en jamò a Turin. A November al sortiss el prim disc live, Live Shit: Binge & Purge, un bel disc, ma q'a l'era carett.
Load and Reload, Garage Inc., S&M (1996, 2000)[Modifega | modifica 'l sorgent]
En del 1996 l' è el bott[2] de Load, on disch on pö divers da i olter, cunt di son ch'i s visinan a l' hard rock e on logo töt nöf. Anca l' aspect di Metallica al cambia: mò i henn püssé arent a on gener de strada, cunt tatüagg e i metten adoss pagn en stile street, donca i dupran mea pö chel look hard rock.
I test, scriüü da Hetfield, i tratan di argument persunaj. Until it Sleeps, el prüm singul, al discut dela lutga perdüta fra sò mader e el cancer. El litratt en covertina al se ciama Semen and Blood III. L' è staat fatt en del 1990 da Andres Serrano, un fotograf american famus per i sò lavuur dibott discüss. En del disch al se ved on liqud de bröj[3] de vaca e dela sò sböra cunt en del mezz a dü föj de plexiglas.
En del 1998 i quater i fann venì fö' on album dupi de cover, Garage Inc.. El prüm CD al gh'à denter vöndes bindell scognossüü cunt di canti di Black Sabbath, Blue Öyster Cult, Misfits e alter e i singul Turn the page de Bob Seger e Whiskey in the jar de Thin Lizzy (che l' haa vint el Grammy 'mè Best Hard Rock Performance en del 2000), tüt rigistraat en del 1997 e 1998. El segund CD al met insema sesdis bindell de Garage days re-revisited e di alter canzun e b-side. I püssé impurtant, perchè sunaj on frach de volte dal vif, i henn Am I evil? di Diamond Head, Stone cold crazy di Queen e So what dela punk band Anti-Nowhere League.
Formaziun[Modifega | modifica 'l sorgent]
En del dé d' incö[Modifega | modifica 'l sorgent]
- James Hetfield – vus, ghitarra ritmega (1981–incö)
- Kirk Hammett – ghitarra solista, cori (1983–inö)
- Robert Trujillo – bass, cori (2003–incö)
- Lars Ulrich – battaria(1981–incö)
Vecia[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Ron McGovney – bass ([[1981–[[1982)
- Dave Mustaine – ghitarra solista, cori (1981–1983)
- Cliff Burton – bass, cori (1983–1986)
- Jason Newsted – bass, cori ([[1986–2001)
Ligamm de fö'[Modifega | modifica 'l sorgent]
Di sit uficial[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferimencc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Al poel no el regn del salit portar-m a cà.
- ↑ "Lessico.ch Anca volta, dupraat per cunservaa i parol ch'i henn en vià a balcaa"
- ↑ "Lessico.ch Anca sangh, dupraat per cunservaa i parol ch'i henn en vià a balcaa"


text:
Èn paucs puncts èn ils dus candidats per il presidi franzos dil medem avis. Sch’i va dentant per cumbatter il terrorissem èn els d’accord. Omadus lessan auzar il budget per la defensiun per savair proteger meglier la tiara.
Uschiglio èn ils dus candidats da differents avis tge ch’è il meglier per la Frantscha. Fertant che Marine Le Pen less extrar da l’Uniun Europeica less Emmanuel Macron integrar anc meglier la Frantscha en l’UE e salvar igl Euro. Plinavant less Macron mantegnair la lètg da omosexuals en Frantscha, sia adversaria perencunter è encunter quella. Era tar las rentas han els differentas ideas.
Davosa debatta
Ier saira è stada la davosa e la pli impurtanta debatta en connex cun las elecziuns en Frantscha. Passa duas uras han il candidat liber Emmanuel Macron e la candidata dal Front National debattà. Gudagnà ha tenor ina retschertga grad suenter il duell Emmanuel Macron, el ha persvas 63% dals aspectaturs. Marine Le Pen be 34%. El aveva gia en las duas emprimas debattas, cura che tut ils 11 candidats eran anc en la cursa gia persvas ils pli blers aspectaturs.
Duell dir
Il candidat per il presidi franzos Emmanuel Macron stettia per ina globalisaziun selvadia, ina brutalitad sociala ed ina guerra da tuts cunter tuts. Quai ha reproschà a l'independent la candidata populista da la dretga Marine Le Pen.
Macron ha returnà che Le Pen malegia in purtret negativ da la Frantscha e ch'ella derasia manzegnas e absurditads.
L'elecziun è dumengia proxima ils 7 da matg.
RR actualitad 07:00


text:
La lavur dad el e tut ils involvids cumenza baud quests dis. Il glindesdi han els s’inscuntrads la damaun las 06:00 per evaluar in'emprima giada la situaziun.
La finamira da la cumissiun da lavinas è da siglientar las lavinas avant che questas vegnan sez.
La pli nauscha reclama fiss sch'insatge capitass
Il territori è numnadamain stip, la vetta sut la naiv frestga è glischa di Linard Godly, il schef SOS dal territori da ski Engiadina San Murezzan Mountains e durant ils Campiunadis mundials schef da la cumissiun da lavinas.
El speria che l'ora sa mida, lura vegnia era quel di nua ch'il è puspè pli quiet.


text:
Montreux
Montreux a l'è una cità svizera, del Cantun Vaud, e del Riviera-Pays-d'Enhaut, cunt una pupulaziun de 23.010 abitant (2006). La cità la se tröa in sü la riva superiura del lach Leman e l'è tacada a nort al cumün de Blonay, a est a Haut-Intyamon (Canton Friburgh), a süd a Veytaux, a ovest al lach Lehman e, dunca, ai cumün de Noville e La Tour-de-Peilz.
Apartegnen al teritori cumünal i lucalità de: Baugy, Brent, Caux, Chailly-sur-Clarens, Chamby, Chaulin, Chêne, Chernex, Clarens, Collonge, Cornaux, Crin, Fontanivent, Glion, Jor, Le Châtelard, Les Avants, Les Planches, Mont-Fleuri, Pallens, Pertit, Planchamp, Sâles, Sonzier, Tavel, Territet, Vernex, Villard-sur-Chamby i Vuarennes.
A Montrex al gh'è el famus Festival del Jazz de Montreux.


text:
Igl è stà in cumià emoziunal a la fin da la sessiun da december. A la fin dals pled uffizials hai dà lung applaus e standing ovations per Barbara Janom Steiner (BPD) e Martin Jäger (PS).
La via politica da Barbara Janom Steiner
- 2000-2007 presidenta da la PPS Grischuna
- 2003-2008 deputada en il Cussegl grond
- Matg 2008 cussegliera guvernativa (PBD)
- 2008-2012 scheffa dal departament da giustia, segirtad e sanadad
- Dapi mars 2012 scheffa dal departament da finanzas e vischnancas
- 2012 e 2017 presidenta da la regenza
L'atgna iniziativa, l'atgna responsabladad ed il respect – quai saja stà impurtant per Barbara Janom Steiner, ha ditg la presidenta dal Cussegl grond, Tina Gartmann-Albin, en ses pled da cumià. Cun esser sincera e directa, sche necessari er stinada, haja ella cuntanschì stediamain sias finamiras.
Tar ils numerus merits tutgian las finanzas chantunalas che Barbara Janom Steiner haja adina tegnì equilibradas. E sias stentas per la refurma da finanzas e la refurma da las vischnancas. Cura ch'ella aveva surpiglià il departament da finanzas e vischnancas il 2012 devi 176 vischnancas en il Grischun – cun l'entschatta dal 2019 datti anc 106.
La via politica da Martin Jäger
- 1979-1983 deputà en il Cussegl grond (PS)
- 1997-2008 cusseglier da la citad da Cuira e deputà en il Cussegl grond
- Dapi 2011 cusseglier guvernativ/schef dep. d'educaziun, cultura ed ambient
- 2015 president da la regenza
Las sfidas en la politica da linguatg, scola e cultura sajan stadas grondas – e sajan er stads ils success da Martin Jäger, ha punctuàTina Gartmann-Albin en ses pled da cumià.
Cun la revisiun totala da la lescha da scola saja gartegià insatge ch'i dettia en quella furma be en il Grischun. Era la revisiun da la lescha da scolas medias e la lescha da scol'autas portia sia suttascripziun. Na d'emblidar ses engaschi per la pasch linguistica en il disput rumantsch grischun ed idioms.
Accents haja Martin Jäger era mess cun las leschas per promover la cultura ed il sport. In dinosaur politic bandunia il parlament. Dapi l'onn 1979 en il Cussegl grond (sco deputà u cusseglier guvernativ) haja nagin auter en sala ina pli lunga memoria.
RR novitads 18:00+


text:
L'inserat sin la plattafurma ZALP nua che las plazzas per fameglia d'alp vegnan plazzadas ha gì success total. Duas minutas suenter che l'inserat è vegnì publitgà haja il telefon cumenzà a scalinar cuntinuadamain, raquinta Arno Deplazes il chautegia da l'alp Selva sur Duin. En tut èn arrivadas 130 annunzias, da quai passa 80 dal Maroc.
La saira cura ch'jau sun turnà a chasa eran 85 mails arrivads, jau n'avess mai pensà che uschè insatge fiss pussaivel.
Las persunas dal Maroc che vulan vegnir en svizra n'han tenor las leschas vertentas quasi nagina schanza da far quai. Il Maroc tutga betg tar l'Uniun europeica e n'er betg tar ils stadis da l'EFTA ed uschia dastgan mo persunas dal Maroc cun qualificaziuns spezialisadas vegnir en svizra a lavurar. La fameglia d'alp n'auda betg tar quellas lavurs spezialisadas.
La plattafurma ZALP è vegnida serrada entras l'uschenumnà «geoblocking» per tut il traffic dal Maroc. Quai suenter che passa 2'000 persunas a di s'annunziavan per da quellas plazzas en Svizra. E quai senza la minima schanza per success.
Arno Deplazes ha pledà ina giuvna indigena per l'alp Selva cun var 250 nursas.


text:
Atgnamain èsi ina casualitad che la biblioteca centrala da Soloturn è vegnida en il possess da quella rimnada da pliras milli cartas postalas. Avant intgins onns ha ella pudì surpigliar l’archiv dad in collecziunader privat.
Cartas postalas sajan sper manuscrits u maletgs e gravuras in ulteriur element da l'ierta culturala dad ina regiun, di Yvonne Leimgruber, la directura da la biblioteca centrala da Soloturn.
Igl è in access bler pli direct. Ins na sto betg sa fatschentar cun manuscrits vegls, mabain ins vesa gist insatge che plascha.
Mussaments da l'entschatta dal turissem
Las pli veglias cartas postalas ch'els possedan dateschan dal 19avel tschientaner. Pia da quel temp ch'il turissem ha cumenzà en Svizra. Cunzunt persunas bainstantas da l’Engalterra èn vegnids ed han admirà las muntognas da las Alps. La populaziun indigena è lura era vegnida pli bainstanta ed ha era cumenzà a far viadis. E talas cartas postalas sajan stadas ina sort mussament e conferma, di Leimgruber.
Ins pudeva sa prestar da far tals viadis. Igl era dentant era per ils confamigliars in mussament, nua ch’ins era stà. Per part è nudà sin questas cartas postalas era, cura ch’ins arrivia per ch’insatgi vegnia per ins. Pia talas infurmaziuns ch’ins tramettess oz cun in sms, eran era nudadas sin questas cartas postalas.
Manipulaziuns e correcturas
Las cartas postalas dattan pia in’invista en la vita da pli baud. Interessant per ella sco perscrutadra saja era adina, tge che la carta mussia. Tge è impurtant, tge vul‘ins mussar dad in lieu?
Vegnan mussadas cuntradas sfalsifitgadas? Tge vegn mussà e tge na vegn betg mussà? Quai èn dumondas interessantas.
La manipulaziun da fotografias n’è pia betg pir dapi Photoshop in tema. Gia en il 19avel tschientaner vegniva la realitad curregida.
Links per cartas postalas
- Zentralbibliothek Solothurn , il link avra en ina nova fanestra
- Soloturn (1901) , il link avra en ina nova fanestra
- Soloturn - Amthausplatz und Bieltor (1904) , il link avra en ina nova fanestra
- Soloturn - Amthausplatz e Bieltor (1955) , il link avra en ina nova fanestra
- Olten - staziun e quartier d'industria , il link avra en ina nova fanestra
- Olten - Il futur , il link avra en ina nova fanestra
Superbi dal svilup tecnic
Quai che fa dentant era surstar, sch'ins mira atras las cartas postalas è, ch'i dat era motivs ch'ins mussas oz betg pli. Per exempel fotos da la staziun ubain da quartiers d'industria cun ils chamins da las fabricas che fiman. Per Yvonne Leimgruber mussan gist quellas cartas postalas, ch'ins aveva pli baud tut tenor in'autra opiniun da tge ch'i vala da mussar dad in lieu.
Ins vuleva mussar ch’ins è da la partida tar la modernisaziun, ch’ins posseda ina gronda fatschenta ch’è orientada al futur. Igl era in auter temp, ins aveva in’autra egliada ed ins era loschs sin la modernisaziun ed ins mussava perquai era il bajetgs da fabrica auter.
Auters temps – auters sujets. E bainpussaivel ch'era nus u noss descendents miran lura ina giada sin noss messadis da vacanzas e vegnan a sa smirvegliar, tge ch'era per nus bel ed interessant.


text:
Il duo Svizzer Lukas Flückiger / Nicola Rohrbach gudogna era la segunda etappa dal Swiss Epic ch'ha menà sur 60 km da San Murezzan sur il Bernina a Val Poschiavo. En la cursa da mountainbike da pliras etappas han Flückiger/Rohrbach uss in avantatg da bunamain duas minutas.
Il Sursilvan Andrin Beeli cun Matthias Stirnemann terminescha la segunda etappa dal Swiss Epic sin il 12avel plaz. L'Engiadinais Fadri Barandun vegn ensemen cun Vinzent Dorn da la Germania 15avel.
Ils favurits a la testa gia tar l'emprima etappa
L’emprima etappa a San Murezzan cun il passagi sin il Lej Alv sur Marguns sin ina autezza da varga 2’500 meters sur mar è stada la partenza da questa aventura. E gia davent dal principi èn ils favurits stads davant vart da la partida. Lukas Flückiger e Nicola Rohrbach han alura era mussà sin ils 62 kilometers da l’emprima etappa pertge ch’els valian sco favurits. Il duo svizzer aveva laschà mitschar il duo talian Samuele Porro e Fabian Rabensteiner. La fin finala ha ils svizzers dentant giu las meglras chommas e pudì gudagnar l’emprima etappa.
Per Fadri Barandun da Samedan è il Swiss Epic da quest onn ina cursa da chasa. Gest las emprimas trais etappas passan tras la regiun ch’el enconuscha sa chapescha sco l’atgna giaglioffa. En Engiadina Auta trenescha il ciclist da 23 onns, qua sun sias ragischs. Per el è igl perquai anc in zichel pli spezial da participar al Swiss Epic. Cun la sisavla plazza suenter l’emprima etappa è el cuntents.
Andrin Beeli cun defect
Gia sin l’emprima etappa dal Swiss Epic ha Andrin Beeli da Sagogn stuì cumbatter cun in plat. El ha perfin stuì trair èn in uder en in dals pneus, quai che ha custà ina massa temps. A la fin è Andrin Beeli arrivà cun ses partenari Matthias Stirnemann sin plazza 9 cun in retard da quasi dudesch minutas.


text:
Ils 15 commembers dal Cussegl da segirezza han approvà unanimamain ina resoluziun cun questa finamira. Ussa duai il secretari general da l'ONU, Ban Ki Moon, proponer entaifer 20 dis co ils responsabels dad attatgas cun armas chemicas pon vegnir identifitgads.
La Russia ed ils Stadis Unids n'eran ditg betg d'accord en questa dumonda. Quai aveva manà ad ina bloccada en il Cussegl da segirezza.
L’opposiziun siriana ha rinfatschà pliras giadas a las truppas dal president sirian Baschar al-Assad, d’avair fatg attatgas cun gas da clor. Autras gruppaziuns han era pretendì che la gruppa da terror Stadi islamic haja nizzegià clor sco arma.
RR Novitads 20:00


text:
Adina pli savens hai num lavurar las dumengias e da firads per Svizzers e Svizras. Ils davos trais onns è il dumber da dumondas lubidas creschì per var in terz - sin pli che 2'000 ha confermà il Secretariat da stadi per l'economia Seco a la «Sonntags-Zeitung». Da quests 2000 lubientschas ad interpresas sa cumuleschan radund 800 sin la lavur durant ils firads da Nadal. Pertutgadas èn en tut radund 70'000 plazzas en l'entira Svizra.
La gasetta da la dumengia vegn a la conclusiun che questa creschientscha ha pliras raschuns. Tranter auter las midadas dals basegns da consumentas e consuments – però era l'indispensabladad tecnica ed economica.
Mintga interpresa che vul lavur speziala durant dumengias u firads sto dumandar lubientscha tar il Seco. Dumondas datti da las pli differentas branschas sco fatschentas da vendita e furniturs fin tar firmas da farma, bancas ed interpresas industrialas. Collavuraturas e collavuraturs han lura dabun in supplement da paja dad almain 50%.
RR novitads 09:00


text:
I è schizunt in zic dapli che mintga 20avla persuna en Svizra. Quai resulta da la nova statistica dal servetsch per l'economia CRIF. Questa statistica cumpiglia persunas pertutgadas da stumadira, concurs ed arrest da perdita. La quota da debits saja ultra da quai pli auta en chantuns cun dapli dischoccupads.
Quota in zic pli bassa che l'onn 2015
En pertschient munta la quota da debits a 5,3 %. L'onn passà eran quai anc 5,5 %. Questas cifras ston ins dentant guardar cun precauziun. La populaziun è numnadamain creschida, uschia ch'ins sto resguardar la proporziun. Concret è il dumber da persunas cun debits creschì da 438'233 sin 441'706.
Dapli debiturs en il chantun Neuchâtel
Tranter ils chantuns datti grondas differenzas. En il chantun Neuchâtel vivan ils pli blers debiturs, numnadamain 8,7 % da la populaziun da Neuchâtel. Sin posiziun dus è Basilea-Citad cun 7,3 % e lura suonda il chantun Vad cun 6,9 %.
En il chantun Appenzell Dadens vivan las persunas cun la pli gronda prontadad da pajar lur quints. Mo 1,3 % dals Appenzellais han debits.
RR novitads 12:00


text:
Als schurnalists vegn rinfatschà da sustegnair organisaziuns terroristicas sco la partida da lavurers curda PKK u il moviment da Gülen. La procura publica pretenda fin 43 onns praschun. Advocats discurran d'in process politic, tenor els èn ils mussaments flaivels. L'accusaziun sa basia sur tut sin artitgels, caricaturas e contribuziuns en medias socialas.
Er critichers da Gülen èn accusads
Intgins dals pli enconuschents e stimads schurnalists tircs èn oz avant dretgira:
Kadri Gürsel è er enconuschent sur ils cunfins tircs ora. El lavura era per medias internaziunalas. 1995 è el vegnì rapinà da la PKK.
Aydin Engin ha 76 onns, el saja in intellectual critic ed è autur per teater, reschissur e columnist. 12 onns ha el passentà en l'exil pervi da la dictatura militara.
Musa Kart il caricaturist senza tema haja publitgà enfin la fin ses purtrets critics dal president tirc Recep Tayyip Erdogan.
Can Dündar l'anteriur schefredactur che ha scuvert la furniziun dad armas da la regenza a la Siria. El viva en l'exil en Germania.
Ahmet Sik saja il cas il pli bizar: Il schurnalist investigativ ha il 2011 publitgà in cudesch davart las retschertgas criticas dal moviment da Gülen. Là èn Fethullah Gülen ed Erdogan anc stads amis. Per il cudesch è el vegnì en praschun. Oz vegn Sik accusà d'esser in aderent da Gülen.
«Cumhuriyet» – simbol per la Tirchia seculara
La gasetta «Cumhuriyet» saja vegnida surpigliada da Gülen, pretendian il accusaders. Dasperas haja nagina gasetta crititgà uschè ferm il moviment islamic da Gülen. Crititgà ha ella dentant er la politica repressiva dal president, la guerra cunter ils curds, la suppressiun da la libertad d'opiniun e dals dretgs burgais. En nagin auter pajais èn tants schurnalists en praschun sco en Tirchia.
La pli veglia gasetta tirca
«Cumhuriyet» è la pli veglia gasetta da la Tirchia. Ella è vegnida fundada il 1924. Il pled «Cumhuriyet» munta translatà «republica».


text:
Todisco è figl d'immigrants talians. El è naschì il 1964 en Svizra a Stans. Intgins onns da sia uffanza ha el passentà en l'Engiadin'ota. Oz è el docent a la Scol'auta da pedagogia dal Grischun a Cuira ed abitescha a Razén. Il 2005 ha el survegnì il Premi da litteratura dal Grischun.
Tschintg nominads
Sper Todisco èn nominads Heinz Helle («Die Überwindung der Schwerkraft»), Peter Stamm («Die sanfte Gleichgültigkeit der Welt»), Julia von Lucadou («Die Hochhausspringerin») ed er Gianna Molinari cun ses emprim cudesch «Hier ist noch alles möglich».
Darar saja l'elecziun stada uschè greva sco quest onn ha ditg Manfred Papst, il pledader da la giuria. En tut hajan els examinà 85 ovras da las pli differentas generaziuns, spartas e chasas edituras.
Il premi vegn surdà ils 11 da november a Basilea. El è dotà cun 30'000 francs. Ils ulteriurs nominads survegnan mintgamai 3'000 francs.
RR novitads 11:00


text:
Radund 1'450 plazzas da lavur giajan a perder a Basilea, Schweizerhalle, Stein e Locarno. Ulteriuras 700 plazzas en il sectur da servetsch duain vegnir spustadas en l'exteriur. La finamira è da stritgar las plazzas aifer ils proxims quatter onns. Jörg Reinhardt, president dal cussegl d'administraziun da Novartis, aveva annunzià avant curt en in'intervista ch'i saja planisà da stritgar plazzas. Quai per auzar las marschas operativas.
Percunter stgaffescha il concern 450 plazzas novas. Planisà è in center da producziun a Stein. Quella mesira aveva Novartis gia communitgà avant in temp.
Critica envers Novartis
La federaziun tetgala «Angestellte Schweiz» e la regenza dal chantun Argovia crititgeschan ils plans da Novartis. Il concern stoppia surpigliar la responsabladad per ils lieus da producziun en Svizra.
RR novitads 08:30


text:
Vulva
La vulva, (anca ciamaa Bernarda), l'è l'ultim tocch de l'aparaa reproduttor de la donna, ossia la vertura de la vagina.
L'è fada del mont de Vener, di laver vaginai e del grillètt, e de li sortiss anca l'uretra. Gh’è anca al clitoride, che si t’al lecat con la lengua al fa pruà tant piaser a la donna, che ad solit la urla.
I laver vaginai son di dimension different. Al bus dla Vulva l’è long sett o vot cintimet, e al serva par fa sess e aver di fiœi. Spess, quand hinn minga trop lubrificà, al bus al fa fadiga a fa entraa el bigol, e as deva fa tision a no sbagliaa bus.
Ad solit, la vulva l’e anca ciamaa bernarda quand la donna ha al pel (anca ciamaa la furesta).