text:
Foresta Negra
Coordinate: 48°00′N 8°15′E / 48°N 8.25°E
La Forèsta Negra, (en todèsch: Schwarzwald; en latì Marciana Silva) l'è 'na zòna muntuùza de urìgin paleozòica sitüàda 'ndèla part sud-ocidentàl de la Germània, endèl stat federàl del Baden-Württemberg. L'è 'l piö grànt masìcio de la fàsa de mucc del Mittelgebirge.
Geografìa[Modifega | modifica 'l sorgent]
La Foresta Nera la và del Dreiländereck, che l'è la zòna 'ndóche se tóca le lìnee de cunfì de Svìsera, Frància e Germània en diresiù nord per presapóch 160 km, e la ghe cor dré a la fòsa Renana. Endèla part piö meridiunàla la rìa a ìga 'na larghèsa de 60 km, 'nvéce a nord l'è làrga apéna 30 km
El fiöm Kinzig el fà de cunfì 'ntra la Forèsta Négra setentriunàla (Nordschwarzwald) e la Forèsta Négra Central]] (Mittlerer Schwarzwald). El fiöm Dreisam envéce 'l sègna 'l cunfì co la Forèsta Négra meridiunàla (Südschwarzwald), 'ndóche gh'è le sìme piö àlte e l'è a le ólte ciamàda apò Forèsta Néra Alta (Hochschwarzwald)
Mucc[Modifega | modifica 'l sorgent]
El mut piö alt de la Forèsta Négra l'è 'l Feldberg (1.493 m s.l.m.), übicàt endèla part meridiunàla. Endèla stèsa zòna gh'è apò 'l Seebuck (sìma segondària del Feldberg che rìa ai 1.448 m), el Herzogenhorn (1.415 m) e 'l Belchen (1.414 m). Endèla part setentriunàla la sìma piö àlta l'è 'l Hornisgrinde (1.164 m).
Fiöm e lach[Modifega | modifica 'l sorgent]
I fiöm piö 'mportàncc che nàs endèla Forèsta Négra i è l'Enz (105 km), el Neckar (367 km), el Wutach (118 km), el Kinzig (95 km), el Murg (96 km), el Nagold (92 km), el Wiese (55 km). De la Forèsta Négra nàs apò a 'l Brigach (43 km) e 'l Breg (49 km) che piö a oriènt (a Donaueschingen) i se önés e i fùrma 'l Danùbio.
I lach piö 'mportàncc i è 'l Schluchsee, el Titisee, el Feldsee, e 'l Mummelsee.
Pòscc türìstich[Modifega | modifica 'l sorgent]
Le cità de Fribùrgo 'n Brisgòvia e Baden-Baden i è le méte piö 'mportàncc del pónt de vìsta artìstich, ma apò a le citadìne de Gengenbach e Sasbachwalden, de Staufen e Schönwald im Schwarzwald.
Del pónt de vìsta paezagìstich envéce se segnàla i mucc Feldberg, Belchen, Kandel e 'l Schauinsland.
Praticament töta la zòna de la Forèsta Négra la fà part de du parch natürài. Chèl de la Foresta Nera centro-setentriunàla e chèl de la Forèsta Négra meridiunala. Con 3.750 km² e 3.700 km² i è 'l prim e 'l segónt per grandèsa de töta la Germània.
Óter progècc[Modifega | modifica 'l sorgent]
Colegamèncc estèrni[Modifega | modifica 'l sorgent]
- (fr) Sit uficiàl de l'ente per el turismo
- (de) stória e imàgini
- (IT) Fribùrgo e la Forèsta Négra
- (IT) St. Georgen Live Forèsta Négra
- (IT) Friburgo, cittadina da sogno
- (IT) http://biaraven.wordpress.com/2008/05/30/triberg-le-cascate-piu-alte-della-germania/
- (IT) http://biaraven.wordpress.com/2008/05/30/friburgoil-teutonico-borgo-cosmopolita/


c: text/html

text: L Vedl Testamënt ie la prima gran pert dla Bibia che on tla mans. Ti prim libri dl V.T. vëniel dantaldut lecurdà y spligà i elemënc plu mpurtanc dla vita y dla fede de cësc popul ebraich, de si istituziuns religëuses y amministratives y de si cult de vieres dl vere Die che s'á do y do for plu dat da cunëscer tla storia de Israel. L vën po' descrit la ntraunides dl popul de Israel nterpretendestl linëus dla fede te Die y aldò dla azions de Die che ie states d' aiut al popul ebraich sciche pra l deliberé dala stlavitù dl Egit. Dopro ons i livri dutrineres y poetics che mostra la vijion dl mond y dla persona singula aldò dla Bibia, vijion fundeda sun la Parola de Die y sustenida da si Pruvidëza. Coche ultimi dl V.T. ons i libri di cater majeri profec y chëi di dodesc mëndri profec che porta la Parola de Die te si perdiché y che à per fin de bën chëla de mantenì viva la fede tl popul y avisé si viver sun chësh mond ti jan ancontra a Die.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Guerra civil
Ona Guerra Civil a l'è 'na guerra indova i part partegnen al midemm Stat o popolazion, spartii in fazion avvers e indova, tipicament, almen vun di contendent a l'è mìnga ona forza armada regolar.
Esempi[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Prima Guerra Civil romana (88 aC-81 aC))
- Segonda Guerra Civil romana (49 aC – 45 aC)
- Terza Guerra Civil romana (43 aC - 42 aC)
- Guerra di dò Roeus
- Guerra Civil catalana
- Guerr carlin
- Guerra de Secession americana
- Guerra Civil russa
- Guerra Civil irlandesa
- Guerra Civil cinesa
- Guerra Civil spagnoeula


text:
da sur Martin Bearth
Gion Battesta ei in profet che fa veramein empau tema e sterment. Gia sia vestgadira e bia dapli ses plaids ussa en quei priedi als farisès e sadducès. «Razza da vipras» numna el quels, ils menaders e parsuras dil pievel. Ils farisès fuvan la partida religiusa e rigurusa, ils sadducès la partida politica plitost mundana. Gion Battesta pretenda dad els detschartamein conversiun, vul dir da midar patratg, midar veta.
Tgei di Gion Battesta era a nus, oz, a mi ed a ti? Tgei vein nus da midar, per che nossa veta semadiri e daventi sco buna salin? – Igl «Immanuel», il Diu cun nus, vegnius tier nus en Jesus, gidi nus a midar quei ch’ei da midar, per che nus seigien «spigias» madiras, cu El vegn per rimnar «sia salin en garner».
Mt 3,1–12
1Lezs dis ei Gion Battesta vegnius ed ha perdegau el desiert dalla Giudea schend: 2Midei patratg e seconverti, pertgei il reginavel da tschiel ei damaneivel. 3Da quel ha il profet Jesaja detg:
La vusch dad in che grescha el desiert:
Preparei la via dil Segner,
fagei uliv las sendas per el!
4Gion purtava in manti da peil camel ed ina tschenta da curom entuorn veta. Sia vivonda eran saleps e mèl selvadi. 5Tier el serendevan Jerusalem e tut la Giudea e l’entira cuntrada dil Jordan. 6Els seschavan battegiar dad el ellas auas dil Jordan e confessavan lur puccaus.
7Vesend che biars farisès e sadducès vegnevan tier il batten, di el ad els: Razza da vipras! Tgi ha mussau a vus da mitschar dalla gretta vegnenta? 8Purtei fretgs che corrispundan alla conversiun. 9Buca tertgei: Nus vein Abraham per bab. Pertgei jeu ditgel a vus: Dieus ei el cass da leventar ord questa crappa affons per Abraham. 10La sigir ei gia fitgada ella ragisch dallas plontas. Mintga plonta che porta buca bien fretg, vegn derschida e bessa el fiug. 11Jeu battegel vus cun aua per la conversiun. Mo quel che vegn suenter mei, lez ei pli pussents che jeu. Jeu sun buca vengonzs da purtar ses calzers. El vegn a battegiar vus el Spert sogn ed el fiug. 12El tegn gia enta maun la pala e vegn a schubergiar siu iral da rudien. Sia salin vegn el a rimnar en garner, la paglia denton a barschar el fiug che stezza mai.


text:
Il mument hai enturn 100 lufs en Svizra. Per ils ins memia blers, per ils auters bler memia paucs. La realitad vegn ad esser insanua entamez.
Uschè paucs sco pussaivel
Ils purs èn quels che pateschan il pli fitg dal return dal luf. Quel procura als pertutgads per lavur supplementara e bleras giadas per maletgs sgarschaivels. L’agricultura sa dosta cunter il return dal luf, e singuls giavischan ils animals enavos danunder ch’els èn vegnids.
Almain 800
Las organisaziuns per la protecziun da la natira e dals animals sustegnan la protecziun pli u main totala dal luf. L’uniun «Wolf Schweiz» pretenda che la Svizra haja plaz per almain 100 trieps da lufs. Quai fissan alura circa 800 lufs.
Il luf resta
Tenor il professer Klaus Hackländer, che maina l'Institut per biologia da selvaschina ed economia da chatscha a l'Universitad da Vienna, è il luf ina realitad che vegn strusch a svanir pli. Ils purs stoppian s’endisar vi da quels ed adattar lur manaschis.
Da laschar sa sviluppar ils lufs uschia sco il mument, numnadamain senza ina regulaziun, vesa Hackländer sco grond privel. Senza in management dal luf vegnia quel en curt temp a procurar per gronds problems.
Emprender da quels che han adina gì lufs
Tenor Hackländer na sto la Svizra betg inventar da nov la roda. En ils territoris, nua ch’ils lufs n'èn betg vegnids extirpads, possian ins guardar, co che la coexistenza funcziunia. Ils purs protegian lur animals cun tut ils meds pussaivels ed ils lufs hajan grond respect envers la glieud.
La Svizra sto tenor Hackländer emprender che betg mo ils purs han da purtar las consequenzas negativas dal return dal luf. La Frantscha per exempel impunda per mintga luf ina summa da circa 80’000 Euros. Per la Svizra muntass quai, ch’ella stuess investir passa 8 milliuns francs ad onn. Quai è dapli ch'il dubel da la summa che vegn impundida effectiv.
I dovra in consens
Per chattar ina soluziun stuessan tenor Klaus Hackländer tut ils involvids seser vid ina maisa. Il sascagnim e las reproschas in a l’auter na gidian nagut. Emoziuns sajan da remplazzar cun pragmatissem.


text:
Visigoti
I Vizigòti (lüminàcc endei docümèncc antìch come, Wisigothi, Vesi, Visi, Wesi, o Wisi) i éra 'n ram de le tribù nòmade de pòpol germànich ciamàde töte ensèma col nòm de Goti. Chèste tribù le g'ha it el sò prìodo de espansiù endela tarda antichità, al tép de le grànde migrasiù. I Vizigòti i è vignìcc fò dei prim grupi Gothic (forse i Tervingi)[2] che g'ha 'nvadìt l'Imper Romano al a cumincià del 376 e che g'ha batìt l'ezèrcit Romano andèla Batàia de Adrianopoli endèl 378. I Vizigòti i g'ha envadìt l'Itàlia sóta Alarico I e i g'ha sachegiàt Roma endèl 410. I g'ha cuminciàt a stabilìs come stansiài dòpo ìga envadìt la Galia meridiunàla e piö tàrde la penìzola ibérica endóche i g'ha fondàt el Régn dei Vizigòti.
I Vizigòti i s'è stabilìcc en Galia en prensépe come foederati dei Romani— segónt en acórde del 418 — ma póch dòpo i g'ha fondàt el sò régn con capitàl a Tolosa e de lé i g'ha istindìt la sò autorità envers la Hispania a dan dei Suevi e dei Vandali. Endel 507, i pert la part de regn del la Galia per mà dei Franch de Clodoveo I. De lé 'n aànti, el régn dei Vizigòti el s'è limitàt a la Hispania i g'harà mìa piö teretóre a nort dei Pirenèi föra che la Septimania.
Entùren al 589, I Vizigòti, sóta Recaredo I i s'è cunvirtìcc de l'Arianismo al Cristianézem nicéno, e de en bris a la ólta i g'ha adotàt la cültüra dei sò duminàcc ispano-romani.[3] El còdes legàl, el Liber iudiciorum (completàt endèl 654) l'abolés el cöstöm de aplicà légi diferènte a ségont se 'l sogèt l'ìa Vizigòto o Romano e de lé 'n aànti se pert la distinsiù 'ntra i du pòpoi e i cumìncia a identificàs töcc ensèma come Hispani. Endel 711 o 712, I invazùr Arabi i g'ha scunfigìt i Vizigòti endèla Batàia de Guadalete. El sò rè Roderico e divèrsi óter mèmber de la córt de de la clas duminànta i è stacc copàcc, e 'l sò régn en póch tép l'è crödat. L'identità Gòtica l'è però scampàda sura de töt endela Marca Hispanica e 'ndel Régn de le Astùrie, fondàt del nòbil Vizigòto Pelàgio dòpo la sò vitória cùtra i Móri endèla Batàia de Covadonga.
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Pair of Eagle Fibula. The Walters Art Museum.
- ↑ Heather, 52–57, 300–301.
- ↑ Dietrich Claude, in Walter Pohl (ed.) Strategies of Distinction: Construction of Ethnic Communities, 300-800 (Transformation of the Roman World, vol. 2), 1998 ISBN ISBN 90-04-10846-7 (p.119-120: dress and funerary customs cease to be distinguishing features in 570/580)


text:
Responsabladad generala per www.klimawandel.gr.ch
Uffizi per la natira e l'ambient dal Grischun
Ringstrasse 10
7001 Cuira
La responsabladad generala per ils cuntegns da la pagina d'internet www.klimawandel.gr.ch è chaussa da l'uffizi per la natira e l'ambient dal Grischun.
Partenari da realisaziun
seven49.net AG, Cuira
Hosting
Uffizi d'informatica dal Grischun
Content management system
Las paginas da www.gr.ch vegnan administradas cun Microsoft SharePoint.
Concept grafic
skipp communications AG
Mesiras per paginas d'internet senza barrieras
Cumonds da tastatura
Cun differentas mesiras procurain nus ch'i saja pussaivel d'acceder a questas paginas d'internet senza barrieras:
- cumpatibilitad da standard XHTML e CSS
- code structurà
- cumonds da tastatura
Cun agid dals cumonds da tastatura pudais Vus acceder svelt e facilmain ad elements impurtants da questa pagina d'internet. Infurmaziuns detagliadas davart ils cumonds da tastatura chattais Vus sin la pagina d'internet da las "directivas davart las paginas d'internet senza barrieras da W3C".
Cumonds da tastatura disponibels
Questa pagina d'internet metta a disposiziun cumonds da tastatura che s'orienteschan tenor las recumandaziuns dal post svizzer da certificaziun.
Tasta ed intent
0: directamain a la pagina iniziala
1: directamain a la navigaziun
2: directamain al cuntegn
3: directamain al contact
4: directamain a la sitemap
5: directamain a la tschertga
Exempels per utilisar cumonds da tastatura en ils browsers ils pli frequents (consultai l'agid online da Voss browser)
Internet Explorer 5+ (Windows):
Tegnair smatgà la tasta "Alt" e smatgar la tasta da la cifra inditgada
Firefox 2.0 (Windows):
Tegnair smatgà la tasta "Alt" e la tasta "Shift" e smatgar la tasta da la cifra inditgada
Engrondir la scrittira
L'engrondiment da la scrittira è ina part integrala da Voss browser. Las versiuns actualas da la gronda part dals browsers porschan – ultra da la regulaziun da la grondezza da la scrittira – er ina funcziun da marella che n'engrondescha betg mo la scrittira, mabain proporziunalmain l'entira vista. Plinavant chattais Vus funcziuns da marella er en ils programs auxiliars da standard dal sistem operativ respectiv.
Exempel: Funcziun da marella da l'Internet Explorer 7+ (Windows)
Engrondir: Tegnair smatgà la tasta "Ctrl" e smatgar la tasta "+" da las cifras
Empitschnir: Tegnair smatgà la tasta "Ctrl" e smatgar la tasta "-" da las cifras
Situaziun da partenza
Per persunas tschorvas e per persunas cun impediments da la vesida tutga l'internet tar las scuvertas las pli impurtantas dal tschientaner passà. Leger la gasetta, consultar in catalog u tschertgar infurmaziuns – avant n'era quai strusch pussaivel senza agid ester – e sche bain, alura mo cun gronds sforzs. Cun l'internet e cun la derasaziun d'ina tecnologia che translatescha la lingua scritta en la lingua discurrida, stat quest access ussa a disposiziun. Meglier ditg: stess a disposiziun. La software auxiliara (uschenumnada software da "screenreader" che legia il visur) po numnadamain reproducir mo, quai ch'è legibel per ella. Là, nua che las paginas d'internet dal chantun Grischun utiliseschan il nov sistem, èn questas premissas ademplidas. Tschertas paginas d'internet èn per part anc concepidas cun la tecnologia veglia convenziunala. Questas paginas vegnan dentant surpigliadas successivamain dal tuttafatg en il nov "content management system" tenor las reglas da paginas d'internet senza barrieras.
Sche tscherts cuntegns na duessan – cunter tuttas aspectativas – betg esser accessibels, As drizzai per plaschair a noss support d'internet websupport@gr.ch.
Indicaziuns giuridicas
En general
Il chantun Grischun metta a disposiziun ils cuntegns da la pagina d'internet www.gr.ch e www.gr-lex.gr.ch sco servetsch d'infurmaziun gratuit. Ils cuntegns servan a dar infurmaziuns generalas e na pretendan betg dad esser corrects e cumplets.
Cudesch da dretg grischun
Il cudesch da dretg grischun en l'internet n'ha nagin effect giuridic. Decisiva è sulettamain la versiun dals relaschs ch'è vegnida publitgada en il fegl uffizial dal chantun.
Exclusiun da la responsabladad
Il chantun Grischun guarda cun grond quità che las infurmaziuns publitgadas sajan correctas. Tuttina na poi vegnir surpiglià nagina garanzia che las infurmaziuns publitgadas sajan correctas, exactas, actualas, fidaivlas e cumplettas.
Pretensiuns da responsabladad cunter las autoritads chantunalas pervia da donns da gener material u immaterial ch'èn resultads tras l'access u tras l'utilisaziun resp. tras la nunutilisaziun da las infurmaziuns publitgadas, tras l'abus da la colliaziun u tras disturbis tecnics, vegnan exclus. Exclusa da la responsabladad è er la garanzia che la purschida online stettia permanentamain a disposiziun.
Il chantun Grischun sa resalva expressivamain il dretg da midar, da stizzar u da betg publitgar per in tschert temp – dal tuttafatg u per part – ils cuntegns, e quai da tut temp e senza annunzia.
Renviaments e links
La pagina d'internet cuntegna renviaments e links a paginas d'internet da terzas persunas. Quellas sa chattan ordaifer il champ da responsabladad dal chantun Grischun. L'access e l'utilisaziun da talas paginas d'internet han lieu sin agen ristg da l'utilisadra u da l'utilisader. Las autoritads chantunalas decleran expressivamain ch'ellas n'hajan nagina influenza sin la concepziun, sin il cuntegn e sin las purschidas da talas paginas d'internet.
Copyright
L'entir cuntegn da questa pagina d'internet è protegida tenor il dretg d'autura u d'autur (tuts dretgs resalvads). Tut ils dretgs da proprietad restan tar l'autura u tar l'autur. Da princip èsi permess da chargiar giu e da stampar cuntegns u parts dals cuntegns. Qua tras na vegnan dentant transferids nagins dretgs vi dals cuntegns. Senza avair ordavant il consentiment en scrit da las titularas e dals titulars dals dretgs d'autura u d'autur èsi scumandà da far reproducziuns e modificaziuns e da duvrar vinavant – per intents publics u commerzials – cuntegns da la pagina d'internet ch'èn protegids tenor il dretg d'autura u d'autur.
Protecziun da datas
Tar l'access a questa pagina d'internet na vegnan arcunadas naginas datas persunalas. Ils servers d'internet registreschan mo datas d'utilisaziun nunpersunalas. Quellas vegnan elavuradas uschia, ch'i èn visibels trends, quai che permetta da meglierar correspundentamain la purschida (evaluaziuns vegnan fatgas cun "Matomo" e cun "Siteimprove"). Da questas datas na vegnan tratgas naginas conclusiuns sin Vossa persuna.
Las datas persunalas che vegnan inditgadas voluntarmain per il contact (e-mail, formular da contact), vegnan duvradas mo per dar resposta e vegnan stizzadas regularmain. Questas datas na vegnan betg dadas vinavant a terzas persunas ed er betg duvradas per auters intents.
Codaziun dad SSL
Per garantir la segirezza da Vossas datas tar la transmissiun, utilisain nus la procedura da codaziun (p.ex. SSL) che correspunda al stadi actual da la tecnica sur HTTPS.
Cookies
Sco bleras autras paginas d'internet dovra er questa pagina d'internet uschenumnads "cookies". Cookies èn pitschnas datotecas da text che vegnan transmessas d'in server sin Voss disc dir.
A maun da las infurmaziuns ch'èn cuntegnidas en cookies pudain nus As facilitar la navigaziun e pussibilitar ina visualisaziun correcta da nossas paginas d'internet. Cun cookies vegn en spezial er sustegnida la tscherna da la lingua per paginas rumantschas.
Ils browsers dad internet acceptan per regla cookies. Sur la configuraziun da Voss browser pudais Vus da tut temp deactivar l'utilisaziun da cookies. Resguardai per plaschair che singulas funcziuns da nossas paginas d'internet na funcziuneschan eventualmain betg, sche Vus avais deactivà l'utilisaziun da cookies.
CDN Content-Delivery-Network
Las paginas d'internet dal chantun Grischun utiliseschan soluziuns da CDN e servetschs dad AWS (Amazon Web Services) per accelerar e per gulivar las culminaziuns da traffic da datas. Tut ils servetschs dad AWS che vegnan utilisads correspundan a l'Ordinaziun da basa da la protecziun da datas da l'Uniun europeica (DSGVO). Ulteriuras infurmaziuns
Contact:
Dumondas davart il tema "protecziun da datas" pon vegnir drizzadas per e-mail a datenschutz@gr.ch.
Decleraziun davart la protecziun da datas per Siteimprove
Sin questa pagina d'internet vegn applitgà il tool Siteimprove per meglierar la qualitad da las paginas (SEO). Siteimprove eruescha las datas confurm a la DSGVO da l'Uniun europeica e sustegna noss content-managers ad observar la qualitad e la protecziun da datas. L'Ordinaziun da basa da la protecziun da datas da l'Uniun europeica (DSGVO) è ina directiva europeica cun influenza globala. Ulteriuras infurmaziuns
Decleraziun davart la protecziun da datas per Matomo
Sin questa pagina d'internet vegnan rimnadas cun Matomo – in tool per l'analisa-web dad Open Source (https://matomo.org/) – datas anonimisadas per intents da reclama e d'optimaziun. Quellas vegnan arcunadas sin l'infrastructura chantunala da TI. Las datas che vegnan eruidas cun Matomo èn anonimisadas e na vegnan betg utilisadas per identifitgar las visitadras ed ils visitaders da questa pagina d'internet u per las fusiunar cun autras datas persunalas.
Cun l'uschenumnada opziun "opt-out" avais Vus la pussaivladad d'impedir che las acziuns che Vus faschais qua vegnian analisadas e colliadas. Quai vegn a proteger Vossa sfera privata, ma vegn er ad impedir il possessur d'emprender da Vossas acziuns e da meglierar la manipulaziun per Vus e per auters utilisaders.


text:
Buvis-Masciagh
Buvis-Masciach (nom ufizial en italian: Bovisio-Masciago) l'è un cumün de la Provincia de Munscia e Brianza. El gh'ha 17 017 abitant (dàto del Dic 2015 [1]), 'na süperfis de 4,92 km² e 'na densità de 3 459 ab./km². L'è tacaa ai cumün de Cesàn Madèrnu, Cerian, Desi, Limbiaa, Soree e Vared.
Un teemp l'era divisüü in düü ulter cumün, val a dì qui da Buvis e Masciach (s'inn ünii intal 1927).
Evulüzziun demugrafica[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Buvis-Masciach l'è mustraa in de la tabela chi desutta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
La renovaziun e la sanaziun cunter canera da la via dal Bernina a Campocologno en la vischnanca da Brusio è in pass vinavant. La regenza grischuna ha approvà il project d’exposiziun.
Il project prevesa da renovar la via sin ina lunghezza da 200 meters. Il vial duai survegnir sin l'entira lunghezza ina ladezza d'almain 5,5 meters. Per meglierar la situaziun da canera, vegn la sveltezza da charrar reducida sin in traject da 220 meters da 50 giu sin 30 kilometers l'ura. Ils custs totals importan radund 1,6 milliuns francs.


text:
Creula
Crevula (nòm uficiàl in italian: Creussa in Piemuntes; Crevoladossola in Italian) a l'è un cumün ussulan de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula
El gh'ha ona popolaziun de 4 675 abitàncc (dàto del Desember 2013[1]), cunt ona superfis de 39,7 km² e ona densità de popolaziun de 118 ab./km².
El paes el se tröva in sü la strada del Pass del Sempiun e l'è dividüü da Dom dumà dal riaa Bogna, in curispundenza cun la Tos. Da Crevula parten la Val Diveder (quela del curs de la Tos) e la Val Antigori, che la porta al Sempiun. Ultra al center cumünal a gh'è i fraziun de Bisaa, Busch, Cad, Mucogna, Oira e Preja, anca se dumà Cad e Preja gh'han una certa cunsistenza.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Creula l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Glogn 14, p. 112s (Detgas e praulas ord las alps da Mustér)
Ina ga ei in student dalla scola nera staus a maner en l’ Alp Russein da Mustér. La sera ha il scolar entschiet a sunar e lu detg al signun ch’el dueigi mirar en tschaler co ils curtes sbalunien. Il signun ha mirau en tschaler e viu co ils curtes parevan da siglir in sur l’auter. Plein tema ha el supplicau da po calar da sunar, ch’il latg mondi buca sutsu. In mument ha il scolar dalla scola nera calau cun sia musica; mo beingleiti ha el puspei entschiet a sunar pir che mai e detg al signun, ch’el deigi mirar en treglia co la fumeglia serocli. Cura ch’il signun ha mirau si, seruclava la fumeglia tut in sur l’auter ora.
Quei scolar dalla scola nera ha allura raquintau ch’el seigi vegnius ell’alp per laventar si e menar dil Rein giu in drag che devastassi l’entira vallada. Sch’els veglien mirar co quei mondi, sche dueigien els vegnir l’auter di en tal e tal liug e sefermar cun terscheuls vid ils pli gronds pégns ch’il drac possi buca trer els tier sesez. Il signun e sia fumeglia vevan grondas marveglias da mirar co ei mondi e l’autra damaun bein marvegl han els cumpignau il scolar dalla scola nera in toc ed ein seligiai vid ils pli gronds pégns ch’il scolar ha encuretg ora. Lez ha lu entschiet a sunar e tut eninaga ei in terribel drag vegnius sut la grepp’ora. II scolar dalla scola nera ha bess al drag in cavester sul tgau giu, ei semess sin el a cavagl e scurentaus cun el dalla val giuadora, che la crappa deva fiug. Cura che la fumeglia ha viu il drag, tergieva quel els cun tala forza viers sesez ch’ils pegns sezuccadevan sco caglia-triembel.


text:
Der Skandal der Zwangsinternierten
Einzelheiten
GenerSocietad
Die Geschichte von Nelly und Walter versetzt uns in die Schweiz der 1950er und 1960er Jahre: Damals zählte ein Drittel der Patienten in einer psychiatrischen Klinik zu den sogenannten "Sozialpatienten". Oft waren das junge Menschen, die in Kinderheimen untergebracht waren und deren Eingliederung in die Gesellschaft schwierig war. Da die Verantwortlichen in den Heimen nicht wussten, was sie mit dem Zorn ihrer Schützlinge anfangen sollten, riefen sie manchmal die Psychiatrie zu Hilfe.
Raphaël Engel
Temps Présent (RTS)
Meistgesehen in der Schweiz
La nova plattafurma da streaming da la Svizra
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Access nunlimità a las emissiuns da la SSR – senza custs supplementars
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Guardar televisiun a moda moderna sin Voss monitur preferì grazia ad in login
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Scuvri la Svizra senza barriera linguistica
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
Las paraulas furman in dals stgazis ils pli prezius da la cultura populara rumantscha. Sin pitschen spazi è sa mantegnida ina varietad da motivs surprendenta. Las influenzas èn multifaras e dattan perditga da la transfurmaziun d’in fundus narrativ internaziunal en vestgì alpin.
Ad in tschert ‹retardament alpin› pon ins bain attribuir il fatg che raquintadras e raquintaders profilads dal territori rumantsch han anc pudì vegnir registrads anc en il 20avel tschientaner. Uschia è sa mantegnida qua ina varietad surprendenta da paraulas, ma er da ditgas e legendas. Registradas ed edidas a temp da collectaders sco Caspar Decurtins, Gian Bundi, Steafan Loringett e Leza Uffer porschan ellas oz ina lectura variada, in’invista en relaziuns socialas e mentalas daditg svanidas ed in champ da perscrutaziun quasi senza fin (cf. latiers il dossier qua sutvart).
La collecziun da paraulas che vegn preschentada qua porscha in tagl traversal represchentativ tras il stgazi da paraulas da las diversas regiuns rumantschas. Survista dal cuntegn: ‹Il paun ed ils trais buns cussegls› (Surselva), ‹L’umet selvadi› (Engiadin’Ota), ‹L’istorgia dal sal› (Surselva), ‹Bucobello› (Surmeir), ‹La maila smaladida› (Surselva), ‹Las trais clavs d’aur› (Engiadina Bassa), ‹Las furmiclas, ils avieuls e las andas› (Surselva), ‹Tredeschin› (Engiadin’Ota), ‹Il chastè dals giats› (Surselva), ‹Quel ch’era stà dudesch onns a la Scola chantunala› (Sutselva), ‹Il retg e sia figlia› (Surselva), ‹Sis cumpogns vegnan tras dapertut› (Engiadina Bassa). La lunghezza da las paraulas variescha tranter fitg lung (‹Bucobello›, ‹Tredeschin›) e vaira curt sco per exempel ‹Las trais clavs d’aur› che raquintan da trais frars ch’èn mintgin stads en servetsch en il chastè d’ina diala, ma dals quals be il terz ha pudì resister ad avrir la chombra scumandada:
La diala è turnada ed ha gì grond plaschair ch’el aveva servì uschè fidaivlamain. «Ve cun mai», ha ella ditg, «nus vulain tuttina guardar er la chombra scumandada.» Entamez tut quellas ritgezzas eran dus simpels craps da marmel. «Quai èn tes dus frars. Els n’han betg vulì tadlar ed han stuì sentir. Els han survegnì la paja. Ma uss als poss jau perdunar», ha ella ditg amiaivlamain. Apaina ch’ella als ha tutgà cun ina pertga, èn els puspè sa transfurmads en dus umans sco avant. La diala, cun ses bun cor, als ha uss laschà emplenir lur giaglioffas cun aur e pedras preziusas. Lura han els pudì bandunar il chastè e turnar a chasa. Cura ch’els han guardà enavos suenter in’urella han els vis mo pli in grippun. Il bel chastè ch’era anc là avant in batterdegl n’era betg pli ed er betg la diala ch’als aveva laschà chattar lur ventira.
L’attribuziun geografica da las paraulas preschentadas sa referescha mintgamai al lieu d’origin da la narratura u dal narratur. Baininqual paraula exista er en versiuns che derivan d’autras regiuns rumantschas, quai che pussibilitescha da cumparegliar e tut tenor er da trair conclusiuns areguard il svilup e la derasaziun da singuls motivs. E la finala sa lascha er constatar ch’il mund da las paraulas rumantschas n’è betg uschè stget rumantsch, alpin ed arcaic sco quai che tscherts collectaders e scienziads avessan giavischà a ses temp: Ins chatta qua influenzas da la collecziun dals frars Grimm, da l’Italia, da la Frantscha e d’auters pajais d’emigraziun ed arriva a la conclusiun che er la Rumantschia ha da tut temp vivì dal stgomi cun ses conturn e da la transfurmaziun cuntinuanta. Quai po esser in facit in pau dischillusiunant per ils aderents dal naziunalissem romantic, ma tuttavia simpatic or da la perspectiva da la postmoderna e dal mund globalisà.


text:
Tenor la nova lescha smanatscha la mort entras encrappada. Plinavant ston er laders quintar ch'i vegnia amputà ad els ils mauns u las chommas. Basa per la nova lescha è la scharia, quella reglescha en il senn il pli vast las normas religiusas e legalas da l'islam.Passa dus terzs dals 420'000 abitants da Brunei èn muslims. Dapi in tschert temp s'avanzan forzas conservativas da l'islam en il pajais.
Las Naziuns Unidas aveva appellà al pajais asiatic da betg introducir las midadas. Quellas sajan in grond pass enavos per ils dretgs umans.
RR novitads 14:00


text:
Universitè ed Bulåggna
L'Universitè ed Bulåggna (Alma Mater Studiorum - Università di Bologna in latén e in itagliàn; abreviè in UniBo) l'é n’universitè statèla ch'la s câta int la zitè emiglièna ed Bulåggna, la pió antîga dal månnd uzidantèl[1].
Nonostànt i prémm statût universitèri a têgnen i låur radîṡ int al 1317, dèta dla prémma ediziån cgnusó dal statût dl’Universitè di Gioréssti, durànt dl XI séccol ai êra bèle al Studium, na fiuränta scôla giuréddica.
Int al 1888, na cumisiån capegè da Giosuè Carducci a déss ch'la dèta ufizièl dla sô fundaziån a fóss al 1088, cme i dgêven di prâtic dla stòria dal tänp; quall ch'al é cunsidrè al fundatåur, Irnêri, l é môrt fôrsi dåpp dal 1125.
L'à 79 999 studént (dèt dl ân 2018). Al sô retåur l é dal 1m ad nuänber dal 2021 Żvân Mulèr.


text:
Atualité
Giaurida dl ann de scola a Grugliasco
La giaurida dl ann de scola a livel naziunel se à chëst ann tenì tla provinzia de Torino, ulache l fova prejënt nce l Presidënt dla Republica Sergio Mattarella y l minister per l'istruzion Patrizio Bianchi
L articul tla edizion nueva de duman vënderdi ai 23 de setëmber de La Usc di Ladins.
L articul tla edizion nueva de duman vënderdi ai 23 de setëmber de La Usc di Ladins.
Norma d’atuaziun nöia
Novités y poscibilités nöies por la Comisciun de valutaziun al ejam da avocat
La poscibilité da gní nominá mëmbri y suplënc dla Comisciun de valutaziun por l’ejam da avocat pro la Seziun destacada da Balsan dla Curt d’apel de Trënt é pro le dagní deslariada fora ince ai dozënc de materies iuridiches talianes pro i atenés austriacs convenzioná cun na université taliana aladô dl’acordanza danter la Republica Taliana y la Republica Austriaca söla cooperaziun interuniversitara.
Le Consëi di ministri a Roma á aprové ai 16 de setëmber 2022 na norma de atuaziun cun ch¨ësc ...
La poscibilité da gní nominá mëmbri y suplënc dla Comisciun de valutaziun por l’ejam da avocat pro la Seziun destacada da Balsan dla Curt d’apel de Trënt é pro le dagní deslariada fora ince ai dozënc de materies iuridiches talianes pro i atenés austriacs convenzioná cun na université taliana aladô dl’acordanza danter la Republica Taliana y la Republica Austriaca söla cooperaziun interuniversitara.
Le Consëi di ministri a Roma á aprové ai 16 de setëmber 2022 na norma de atuaziun cun ch¨ësc ...
Sellaronda Bike Day cun la nëi
La nëi tomada de nöt sön crëps y jus á fat da cornisc ala 16ejima ediziun dl Sellaronda Bike Day, mo n'á nia sprigoré deplü ziclisć che é piá ia da doman, cun temperatöres scialdi frëides, por desfiré la roda dl Sela
En sabeda ai 17 de setëmber él sté le secundo Sellaronda Bike Day dl 2022, rové a süa 16ejima ediziun. N frunt frëit á porté nëi sön i crëps y sön i jus dles Dolomites y da doman él gnü desconsié da tó pert ala manifestaziun. Mo impó é n valgügn ziclisć piá ia, cun le termometer che signâ ma 5 degrá, por pedalé tres i jus de Frara, Sela, Pordú y Ciaulunch, che é gnüs stlüc al trafich motorisé cina les cater domisdé. Ia por le de á le sorëdl dlighé la nëi y ara é jüda da desfiré la manifestaziun ...
En sabeda ai 17 de setëmber él sté le secundo Sellaronda Bike Day dl 2022, rové a süa 16ejima ediziun. N frunt frëit á porté nëi sön i crëps y sön i jus dles Dolomites y da doman él gnü desconsié da tó pert ala manifestaziun. Mo impó é n valgügn ziclisć piá ia, cun le termometer che signâ ma 5 degrá, por pedalé tres i jus de Frara, Sela, Pordú y Ciaulunch, che é gnüs stlüc al trafich motorisé cina les cater domisdé. Ia por le de á le sorëdl dlighé la nëi y ara é jüda da desfiré la manifestaziun ...
Jon a lité!
Te puec dis, en domenia ai 25 de setember 2022, anter les 7:00 y les 23:00, và les zitadines y i zitadins dla Talia soura i 18 agn a lité n Parlament smendrì de 1/3 respet a duc i iadi dala Secunda vera encà
L president dla Republica Sergio Mattarella à con l dpr 21 messel 2022 nr. 96 y nr. 97 deslié l Senat y la Ciamena a bonora, do che l premier Mario Draghi ova perdù la creta y la maioranza con si govern. Les lites politiches nueves é vegnudes fissedes per chesta domenia ai 25 de setember 2022 y la pruma reunion dles ciamenes nueves é preveduda per l di 13 otober 2022. Con la medema data dl desliament dl parlament él vegnù assegné i mandac tles zircoscrizions y ti colegiums plurinominai de Senat ...
L president dla Republica Sergio Mattarella à con l dpr 21 messel 2022 nr. 96 y nr. 97 deslié l Senat y la Ciamena a bonora, do che l premier Mario Draghi ova perdù la creta y la maioranza con si govern. Les lites politiches nueves é vegnudes fissedes per chesta domenia ai 25 de setember 2022 y la pruma reunion dles ciamenes nueves é preveduda per l di 13 otober 2022. Con la medema data dl desliament dl parlament él vegnù assegné i mandac tles zircoscrizions y ti colegiums plurinominai de Senat ...
Arno a NY
Le presidënt dl Südtirol Arno Kompatscher sará indoman a New York tla gran sentada generala dl’Organisaziun dles Naziuns Unides (ONU)
Indoman saral a NY la sentada generala dla Onu, al intern de chësta saral le High-level meeting (la conferënza de livel alt) por i 30 agn dala Declaraziun dles Naziuns Unides söi dërc dles mendranzes.
La partezipaziun dl Presidënt Kompatscher é gnüda concordada danter i ministri dl Estern dl'Austria y dla Talia y le medem presidënt Kompatscher en gaujiun dl iiubileum di 30 agn dla stlüta dl pachet gnü festejé ai 11 de jügn 2022 a Balsan.
Indoman saral a NY la sentada generala dla Onu, al intern de chësta saral le High-level meeting (la conferënza de livel alt) por i 30 agn dala Declaraziun dles Naziuns Unides söi dërc dles mendranzes.
La partezipaziun dl Presidënt Kompatscher é gnüda concordada danter i ministri dl Estern dl'Austria y dla Talia y le medem presidënt Kompatscher en gaujiun dl iiubileum di 30 agn dla stlüta dl pachet gnü festejé ai 11 de jügn 2022 a Balsan.
Vangele dla Domënia
Domënia 18 de setëmber 2022
Dal Vangele do San Lüca 16, 1–13
Te chël tëmp á Gejú dit a sü discepui: »N ël rich â n aministradú. Chësc án incolpé dan da d’ël, che al spaterlass ia so avëi. Sön chëra l’ál fat cherdé y ti á dit: Ci aldi pa porsura te? Dá cunt de tüa aministraziun! Te ne pos nia resté inant mi aministradú. Dailó á l’aministradú ponsé sura: Mi patrun me tolará l’aministraziun. Ci dessi pa spo fá? Por n laur pesoch ne veli nia, da jí a petlé me dodi. Impó – i sá ci ch’i mëssi fá, che la jënt me toles sö te sües ...
Dal Vangele do San Lüca 16, 1–13
Te chël tëmp á Gejú dit a sü discepui: »N ël rich â n aministradú. Chësc án incolpé dan da d’ël, che al spaterlass ia so avëi. Sön chëra l’ál fat cherdé y ti á dit: Ci aldi pa porsura te? Dá cunt de tüa aministraziun! Te ne pos nia resté inant mi aministradú. Dailó á l’aministradú ponsé sura: Mi patrun me tolará l’aministraziun. Ci dessi pa spo fá? Por n laur pesoch ne veli nia, da jí a petlé me dodi. Impó – i sá ci ch’i mëssi fá, che la jënt me toles sö te sües ...
Inant che l cef tache a no didèr più
Setember l é l meis mondièl del Alzheimer: l Comun General de Fascia, con la Comunità de Fiem e etres enc, met a jir scomenzadives de sensibilisazion su la demenzes.
Do la pruma esperienza positiva del projet »AtivaMent«, peèda via del 2019 ti teritories de Fiem e Fascia per la promozion de scomenzadives de sensibilisazion su l’Alzheimer e la demenzes en generèl, te chest meis de setember, meis mondièl del Alzheimer, va inant de autra scomenzadives de gra a l’azion sinergica de desvaliva istituzions e sociazions: la Comunità de Fiem, l Comun General de Fascia con si servijes sozio assiztenzièi e la responsabola Paola Rasom, i Distrec sanitères APSS de ...
Do la pruma esperienza positiva del projet »AtivaMent«, peèda via del 2019 ti teritories de Fiem e Fascia per la promozion de scomenzadives de sensibilisazion su l’Alzheimer e la demenzes en generèl, te chest meis de setember, meis mondièl del Alzheimer, va inant de autra scomenzadives de gra a l’azion sinergica de desvaliva istituzions e sociazions: la Comunità de Fiem, l Comun General de Fascia con si servijes sozio assiztenzièi e la responsabola Paola Rasom, i Distrec sanitères APSS de ...
Te otedé jarunse a lité
En domënia ai 25 de setëmber 2022 saral da jí a lité le Parlamënt. Les döes gran novités é: ince jones y jogn cun 18 agn pó lité le Senat, y le Parlamënt nü sará smendrí a 600
Te otedé (nia te chinesc dis – sicöche al é scrit adinfal tla ediziun stampada nöia de La Usc di Ladins, i nes scusun por le lapsus) saral elezions tla Talia per renové l Parlament. Al é na gran novité, gnuda da la reforma costituzionala de setember 2020, che l Parlament sarà metù adum demé plu da 400 deputac y 200 senatours (de chisc 8 deputac lités foradecà resp. 4 senatours lités dai zitadins talians ti Statesc foresć.
L Parlament vegnirà lité con n sistem mescedé: per 1/3 con l ...
Te otedé (nia te chinesc dis – sicöche al é scrit adinfal tla ediziun stampada nöia de La Usc di Ladins, i nes scusun por le lapsus) saral elezions tla Talia per renové l Parlament. Al é na gran novité, gnuda da la reforma costituzionala de setember 2020, che l Parlament sarà metù adum demé plu da 400 deputac y 200 senatours (de chisc 8 deputac lités foradecà resp. 4 senatours lités dai zitadins talians ti Statesc foresć.
L Parlament vegnirà lité con n sistem mescedé: per 1/3 con l ...
Psicologs, psicoterapeuc y psichiater
Canche zachei à problems psichics iel de utl y de bujën de se lascé judé da persones espertes. Te de tel situazions jìven n iede da n dutor dai nierves, ncueicundì vàn dal psicologh, dal psicoterapeut o dal psichiater. Ma chi ie pa śën la persona de referimënt plu adateda canche l sauta ora tëmes, deprescions, dependënzes o d'autri sintoms psichics? Ciuna ie pa la desfrënzia danter i trëi profii prufesciunei numinei tl titul?
La rubrica de psicologiadl dut. Edmund Senoner ie da liejer per l prim iede te La Usc di Ladins tla edizion nueva de ncuei vënderdi ai 16 de setëmber.
La rubrica de psicologiadl dut. Edmund Senoner ie da liejer per l prim iede te La Usc di Ladins tla edizion nueva de ncuei vënderdi ai 16 de setëmber.
»Cortina sezessionista« indô tla stampa nazionala
Comentar de Pruma
Al é passé feter 15 agn da chël referendum storich di trëi comuns de Soramunt por l’adejiun ala Regiun Trentin–Südtirol. Y avisa en gaujiun de chësc aniversar é Cortina d’Ampëz indô tla stampa nazionala, plü avisa te n articul de »Il Fatto Quotidiano«, che lascia baié l’Ombolt d’Ampëz, mo ince le presidënt dla Provinzia da Balsan Arno Kompatscher che dij che i trëi comuns ladins »tirolesc« de Soramunt é bëgngnüs te Südtirol. (Comentar de Iaco Rigo)
De plu tla edizion stampeda de ...
Al é passé feter 15 agn da chël referendum storich di trëi comuns de Soramunt por l’adejiun ala Regiun Trentin–Südtirol. Y avisa en gaujiun de chësc aniversar é Cortina d’Ampëz indô tla stampa nazionala, plü avisa te n articul de »Il Fatto Quotidiano«, che lascia baié l’Ombolt d’Ampëz, mo ince le presidënt dla Provinzia da Balsan Arno Kompatscher che dij che i trëi comuns ladins »tirolesc« de Soramunt é bëgngnüs te Südtirol. (Comentar de Iaco Rigo)
De plu tla edizion stampeda de ...
Na rubrica nueva de gran mpurtanza
Cun la edizion de chëst'ena de La Usc di Ladins (de duman vënderdi ai 16 de setëmber) scumencions cun na rubrica de gran mpurtanza y che la redazion ulova bele ntegré da plu giut incà. L se trata de na tematica che vën ora for deplù tla descuscions sozieles y per fertuna datrai nce politiches. Na tematica che ie gran ëura che la ne sibe nia plu tabù, coche la ie stata massa giut alalongia y ie suvënz danz mo for nsci. La sanità psichica ie for unida mpue ascunduda, sciche sce la ...
"La pesc é tru de svilup danter les teciaries di conflic"
Le iade de Papa Francësch tl Kazakhstan
Tl pröm salüt ofizial dan ales autorités dl stat zentralasiatich á le Papa baié de n "paisc dl’incuntada", ël instës vëgn adalerch desco portadú de pesc por l’Ucraina. Le Kazakhstan é un de chi statesc chersciü tla epoca moderna fora dala Uniun Sovietica sfrogorada sö i agn 1980. Al é n Stat che á salpü da tigní dala independënza incá de bogn raporc cun la Ruscia, mo ince cun l'America y dantadöt la Cina.
Liede inant deplü indoman tla ediziun nöia de La Usc di Ladins!
Tl pröm salüt ofizial dan ales autorités dl stat zentralasiatich á le Papa baié de n "paisc dl’incuntada", ël instës vëgn adalerch desco portadú de pesc por l’Ucraina. Le Kazakhstan é un de chi statesc chersciü tla epoca moderna fora dala Uniun Sovietica sfrogorada sö i agn 1980. Al é n Stat che á salpü da tigní dala independënza incá de bogn raporc cun la Ruscia, mo ince cun l'America y dantadöt la Cina.
Liede inant deplü indoman tla ediziun nöia de La Usc di Ladins!
N didament dal Comun General per la families
L CGF travers sie Servijes sozio-assistenzièi ge sporc n sostegn ai sentadins per la speises de fit e de utenzes de cèsa.
No l é n moment sorì per firmes e families a cajon di gregn smaoramenc di priesc de la lum e del gas.
Dachelanvia l Consei de procura del Comun General de Fascia à dezidù de sporjer n didament.
Travers la Unità Organisativa di Servijes sozio-assistenzièi, pel vegnir didà la persones e la families enciasèdes sul tegnir de Fascia che no à la ressorses per poder se paèr i fic o la utenzes de cèsa. I besegnes leé a la majon i vegn conscidré essenzièi e donca l é stat pissà che sie emportant se ...
No l é n moment sorì per firmes e families a cajon di gregn smaoramenc di priesc de la lum e del gas.
Dachelanvia l Consei de procura del Comun General de Fascia à dezidù de sporjer n didament.
Travers la Unità Organisativa di Servijes sozio-assistenzièi, pel vegnir didà la persones e la families enciasèdes sul tegnir de Fascia che no à la ressorses per poder se paèr i fic o la utenzes de cèsa. I besegnes leé a la majon i vegn conscidré essenzièi e donca l é stat pissà che sie emportant se ...
Chertes dla ferata Interrail debant
Per la joneza che à 18 agn
La Comiscion dla Union Europeica met inant a desposizion de joenes y joegn per i 18 agn n "ticket Interrail" debant. Te n meis zirca vegniral indò daurì la lizita per tò pert a chest concurs: ai 11 de otober 2022, da les 12:00 plu avisa. En chest ann 2022 él l’Ann dla Joneza y la UE vuel dé n segnal cler per la daurida de joenes y jogn adincontra a l’Europa.
Aste 18 agn y abiteies te n Stat dla UE o te n Stat che tol pert al program Erasmus+? Spo él ora da imparé da conesce l'Europa tres l ...
La Comiscion dla Union Europeica met inant a desposizion de joenes y joegn per i 18 agn n "ticket Interrail" debant. Te n meis zirca vegniral indò daurì la lizita per tò pert a chest concurs: ai 11 de otober 2022, da les 12:00 plu avisa. En chest ann 2022 él l’Ann dla Joneza y la UE vuel dé n segnal cler per la daurida de joenes y jogn adincontra a l’Europa.
Aste 18 agn y abiteies te n Stat dla UE o te n Stat che tol pert al program Erasmus+? Spo él ora da imparé da conesce l'Europa tres l ...
Alessandro Chiocchetti secretèr general del PE
L funzionarie ladin da Moena é stat nominà a gran maoranza a chesta neva encèria prestigiousa.
En lunesc ai 12 de setember da sera l é ruà la conferma de la neva che te Fascia se spetèa con speranza. L ladin da Moena Alessandro Chiocchetti del Lere, de 53 egn, do na cariera de suzes te la istituzions europeènes, olache da passa 20 egn l é te l’aministrazion del Parlament European, l é stat nominà ades tel ruol de maor emportanza de dut l aparat aministratif, chel de secretèr general del PE.
Jà prum colaborador de la presidenta Roberta Metsola, con chela che tel meis de mèrz l era ...
En lunesc ai 12 de setember da sera l é ruà la conferma de la neva che te Fascia se spetèa con speranza. L ladin da Moena Alessandro Chiocchetti del Lere, de 53 egn, do na cariera de suzes te la istituzions europeènes, olache da passa 20 egn l é te l’aministrazion del Parlament European, l é stat nominà ades tel ruol de maor emportanza de dut l aparat aministratif, chel de secretèr general del PE.
Jà prum colaborador de la presidenta Roberta Metsola, con chela che tel meis de mèrz l era ...
Cognon endò investir te la gestion del bosch
N document de Mountain Wilderness se ouc a la jent e a la istituzions per dir che i mudamenc climatics ne empon de vardèr endò al teritorie a na vida desferenta.
Vaia, l becherle, l destach sun Marmolèda, l gran ciaut e la suta de chest istà e l maldefech, l é elemenc desferenc che met en pericol l bosch e l ambient e che i à duc la medema cauja tel mudament climatich. Aldò de dut chest Mountain Wilderness Italia, travers sie president de onor Luigi Casanova, à manà fora n document che vel envièr la jent e la aministrazions di lesc da mont a tor te man la situazion con investimenc a livel economich, uman e scientifich.
No l é assà demò responer a la ...
Vaia, l becherle, l destach sun Marmolèda, l gran ciaut e la suta de chest istà e l maldefech, l é elemenc desferenc che met en pericol l bosch e l ambient e che i à duc la medema cauja tel mudament climatich. Aldò de dut chest Mountain Wilderness Italia, travers sie president de onor Luigi Casanova, à manà fora n document che vel envièr la jent e la aministrazions di lesc da mont a tor te man la situazion con investimenc a livel economich, uman e scientifich.
No l é assà demò responer a la ...
Al via l 5° Simposie Toni Gross
Dai 12 ai 16 de setember vegn metù a jir la 5^ edizion del event che vigni 2 egn viventea strèdes e piazes de Poza conjobian èrt, cultura e turism tel recort del zipiador e alpinist Toni Gross da Poza, stat ence ensegnant e diretor del Istitut d’Èrt de Fascia.
A 10 egn da la pruma edizion, con la neva direzion artistica de Pierangelo Giacomuzzi, l é stat portà vèlch mudament e chest an l Simposie portarà èrt e sons te piaz: no sarà più demò scultura, ma l metarà ensema l’èrt visuèla e la musega. Artisć del legn e artisć del son lurarà ensema, en cobia, per realisèr sot i eies del publich strumenc che se podarà sentir sonèr te na jam session con de etres sonadores a la fin de la manifestazion.
Fèr èrt, defat, vel dir sperimentèr e n simposie l é ...
A 10 egn da la pruma edizion, con la neva direzion artistica de Pierangelo Giacomuzzi, l é stat portà vèlch mudament e chest an l Simposie portarà èrt e sons te piaz: no sarà più demò scultura, ma l metarà ensema l’èrt visuèla e la musega. Artisć del legn e artisć del son lurarà ensema, en cobia, per realisèr sot i eies del publich strumenc che se podarà sentir sonèr te na jam session con de etres sonadores a la fin de la manifestazion.
Fèr èrt, defat, vel dir sperimentèr e n simposie l é ...
Le Vangele dla Domënia
San Lüca 15,1–32
Te chël tëmp ê düc i publicans y i piciadus gnüs da Gejú a l’ascuté. I farisés y i studiá dla lege bruntorâ porsura y dijô: »Al se dá jö cun i piciadus y mangia cinamai impara.« Sön chëra ti ál cunté na parabola y á dit: »Sce un de os á cënt bisces y nen perd öna, ne lascel nia spo indô les nonantenü tla stëpa y ti vá do ala pordüda, cina ch’al ne la ciafa? Y do ch’al l’á ciafada, la tolel plëgn de ligrëza sön les sciables, y canch’al röia a ciasa, chërdel adöm sü compagns y sü vijins y ti dij: ...
Te chël tëmp ê düc i publicans y i piciadus gnüs da Gejú a l’ascuté. I farisés y i studiá dla lege bruntorâ porsura y dijô: »Al se dá jö cun i piciadus y mangia cinamai impara.« Sön chëra ti ál cunté na parabola y á dit: »Sce un de os á cënt bisces y nen perd öna, ne lascel nia spo indô les nonantenü tla stëpa y ti vá do ala pordüda, cina ch’al ne la ciafa? Y do ch’al l’á ciafada, la tolel plëgn de ligrëza sön les sciables, y canch’al röia a ciasa, chërdel adöm sü compagns y sü vijins y ti dij: ...
La zelebrazions per l’Autonomia a Trent
En lunesc ai 5 de setember la Provinzia à recordà i 50 egn del Secondo Statut.
Ai 5 de setember l é l dì che del 1946 à segnà la sotscrizion del Statut de Autonomia de noscia Region anter Alcide Degasperi e Karl Gruber, e l é stat declarà Giornèda de l’Autonomia. Chest an ence a Trent ge é stat dat na emportanza amò maora ajache del 1972, giusta acà 50 egn, l é stat aproà l secondo Statut.
La istituzions trentines à metù a jir desvalives momenc de zelebrazion, che é peé via col Consei provinzièl per se serèr su en lunesc ai 5 de setember, apontin tel dì de l’Autonomia, ...
Ai 5 de setember l é l dì che del 1946 à segnà la sotscrizion del Statut de Autonomia de noscia Region anter Alcide Degasperi e Karl Gruber, e l é stat declarà Giornèda de l’Autonomia. Chest an ence a Trent ge é stat dat na emportanza amò maora ajache del 1972, giusta acà 50 egn, l é stat aproà l secondo Statut.
La istituzions trentines à metù a jir desvalives momenc de zelebrazion, che é peé via col Consei provinzièl per se serèr su en lunesc ai 5 de setember, apontin tel dì de l’Autonomia, ...
Le sonn dla bronsina
Por 1084 mituns y mitans, jogn y jones dles scores ladines dla Val Badia, y 1225 dles scores de Gherdëna, á metü man en lönesc n ann de scora nü – indô zënza mascherot. 635 é i pici scric ite tles scolines dles döes valades ladines
Te Südtirol á metü man la scora, te Fascia y te Suramunt sarara en lönesc tan iannt.
Liéde inant deplü tla ediziun nöia de La Usc di Ladins!
Te Südtirol á metü man la scora, te Fascia y te Suramunt sarara en lönesc tan iannt.
Liéde inant deplü tla ediziun nöia de La Usc di Ladins!


text:
Dapi il prim da favrer è tut sa midà per il Myanmar, il pajais en il sidost da l'Asia ch'è cunzunt enconuschent pervi da sia scheffa da la regenza e purtadra dal premi nobel da pasch, Aung San Suu Kyi.
Cun forza èn la dunna da 75 onns e sia regenza vegnidas arrestadas quella notg dal prim da favrer cun l'argument, ch'ella haja manipulà las elecziuns che sia partida ha gudagnà cun gronda maioritad. Il militar ha mess ella a ferm, proclamà il stadi d'urgenza per in onn e nominà in nov cabinet. Dentant vul la populaziun ina regenza civila.
Ils protests cumenzan
Millis da persunas van dapi lura sin via per pretender da laschar liber lur regenza. Il militar dovra dentant adina dapli metodas brutalas per impedir ils protests. Fin favrer dovran els per l'emprima giada er muniziun da cumbat. Dapi lura èn tschients morts.
Ils Stadis Unids da l'America han gia instradà sancziuns cunter il militar dal Myanmar. Er il Cussegl da segirezza da l'ONU fa squitsch, dentant betg a moda unida. La China ubain la Russia na vulan betg sa maschadar en ils conflicts dal Myanmar.
Populaziun cunter militar
Perquai saja da spetgar pauc sancziuns davart da l'ONU, di l'experta da SRF per il sidost da l'Asia, Karin Wenger. «Il militar vul cun tutta forza impedir che la populaziun haja la pussanza e la populaziun vul cun tutta forza impedir ch'il militar surpiglia puspè il pajais», di ella.
La populaziun haja uss vivì 10 onns en ina democrazia e na veglia betg turnar en in reschim militar. La dumonda saja dentant, quant ditg che la populaziun possia tegnair ora la situaziun. «Quant ditg pon els anc protestar e demonstrar? Be sch'els dumognan quai, pon els er puspè far cupitgar ils generals». L'experientscha haja dentant deplorablamain mussà, ch'ils generals da putsch gudognian per il pli.


text:
Zürigh
Zürigh (in tudesch: Zürich (parnunziaa: [ˈtsyrɪç]); endèla parlàda locàl: Züri (parnunziaa: [ˈtsyri]); Zurigo in italian; Zurich in frances; Turitg in rumancc) a l'è la cità püssee granda de la Svizera, cunt una pupulaziun de 376 990 abitant (Dicember 2011), che la vegn püssee de un miliun se cunsiderum tüta l'area metrupulitana. A l'è anca la capital del Cantun Zürigh e del distret de Zürigh. La cità la se tröa in sül fiüm Limmat e 'l Lagh de Zürigh.
Zürigh a l'è el principal center cumercial de la Svizera e la sede del reuport püssee grant del paes. Chì a l'è nassüü in del (1916) el muiment artistich Dadà.
El nom de la citaa el vegn prubabilment del celtegh Turus (a l'era staa truaa in d'una tumba del segunt secul, düranta l'ucüpaziun rumana). El nom ruman de la vila a l'era Turicum.


text:
Il 2020 ha la Chasa editura rumantscha pudì edir tschintg novs cudeschs, ina reediziun e plirs e-books. Er la vendita da cudeschs rumantschs saja stada legraivlamain stabila. Il 2020 sajan puspè vegnids vendids passa 2’800 cudeschs, da quai bun 30 en furma digitala. Quai ha communitgà la Chasa Editura Rumantscha il mardi da sia radunanza generala.
En pli sajan trais da sias ovras er vegnidas publitgadas en autras linguas, numnadamain per tudestg, franzos e talian. Sco la CER scriva saja quai ina impurtanta irradiaziun da la litteratura e lingua rumantscha.
Ord l'archiv:


text:
Localitads
Mo tschintg minutas davent da l'universitad/dal center da la SPF sa chatta il Restaurant Oberhof, nua ch'ins inscuntra nus durant l'entir semester tenor noss program.
Restaurant Oberhof
Zürichbergstrasse 26
8032 Zürich
Tel. 044 262 32 32
(Attenziun: l'adressa postala chatt'ins sut il punct dal menu Contact)
Program
L'uniun da students Rodensteiner salida cun ses program semestril cordialmain ses commembers sco er amis, giasts ed interessents da lur uniun. Nus supplitgain Vus da considerar quest program sco invit persunal a tut las occurrenzas (cun excepziun da la radunanza generala).


text:
Caponagh
Caponagh (Caponago in Italian; Caponiacum in Latin) a l'è on comun brianzoeu con 4 273 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 3,4 km² e ona densità de 1 257 ab./km².
El se troeuva in de la Provincia de Monscia e Brianza e l'è staa però vun di ultim comun a lassà quella de Milan.
L'è tacaa ai comün de Agraa, Cambiagh (MI), Pessan con Bornagh (MI), Carugaa (MI).
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer di abitant del comun de Caponagh l'è mostraa in la tabella chi de sotta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Der Kommandant und der Storch
Einzelheiten
GenerCumedia
Leo, ein alleinerziehender Klempner, und Diana, eine junge Künstlerin mit vielen Ideen und wenig Geld, begegnen sich eines Tages in einem Anwaltsbüro. Verschiedene Personen kreuzen ihren Weg: Elia, ein junger Schulversager, der heimlich einen Storch aufzieht; Amanzio, der seinen Job aufgegeben hat, um als städtischer Einsiedler zu leben; Leos verstorbene Frau Teresa, die ihn jede Nacht besucht, um sich mit ihm zu unterhalten; ein Chinese namens Fiorenzo, ein Pantoffelfabrikant sowie ein mysteriöser Privatdetektiv. In der Zwischenzeit verlieben Diana und Leo sich ineinander.
Silvio Soldini
Ventura Film
Lumière & Co.
RSI Radiotelevisione svizzera
Silvio Soldini
Doriana Leondeff
Marco Pettenello
Valerio Mastrandrea
Alba Rohrwacher
Giuseppe Battiston
Claudia Gerini
Serena Pinto
Luca Dirodi
Luca Zingaretti
Meistgesehen in der Schweiz
La nova plattafurma da streaming da la Svizra
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Access nunlimità a las emissiuns da la SSR – senza custs supplementars
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Guardar televisiun a moda moderna sin Voss monitur preferì grazia ad in login
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Scuvri la Svizra senza barriera linguistica
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
Tranter Schluein e Laax èn dus autos collidads frontalmain ed ulteriurs quatter autos eran involvids en ina collisiun da chadaina. Tar tut quests collisiuns è nagin vegni blessà, scriva la polizia chantunala. Era sin la via da Valbella a Lai èn dus autos collidads. Tar tut quests accidents n'hai dà nagins blessads. Tar tut quests collisiuns è nagin vegni blessà, ina persuna è ida en l’ospital per laschar intercurir, scriva la polizia chantunala. A Domat ha in motociclist giu in accident ed è sa blessà.
RR novitads 12:00


text:
Ils onns otganta e novanta ha Cecilia Demarmels exponì bler - tranter 20 e 30 exposiziuns. Quai surtut a Friburg, nua che la dunna oriunda da Salouf ha vivì dapi l'onn 1982. Quai tut sper sia lavur sco dissegnadra scientifica tar l'Uffizi d'archeologia chantunal. Da quel temp n'ha ella betg mo exponì bler, mabain era retschavì in premi da promoziun sco era stipendis d'art da renum. Uschia per exempel in stipendi per il «Atelier Jean Tinguely» a Paris u in stipendi per il «Atelier Schönhauser Allee» a Berlin.
Las gronds midadas
L'onn 2007 dentant la gronda midada. Pervia da l'amur mida ella da Friburg a Lucerna. Ella n'ha betg be laschà enavos sia vita a Friburg, mabain era ses art. Ella saja da quel temp crudà en ina via tschorva cun ses art. Uschia ha ella mess tut sia creativitad en sia nova lavur en in museum istoric.
L'onn 2015 ha in accident da skis dentant anc ina giada midà tut. Pervia dal lung temp per curar la fractura da la batschida n'ha Cecilia Demarmels betg pudì lavurar e cura ch'ella saja puspè stada pronta, hajan els desditg ad ella la plazza.
Uschia ha ella puspè gì temp e motivaziun per far art. La motivaziun saja surtut vegnida, perquai ch'ella ha emprendì d' enconuscher in designer, che ha gia lavurà per Yves Saint Laurent e Givenchy. El haja mussà ad ella ina nova tecnica per far maletgs ed uschia puspè inspirà ella.
Uss viva Cecilia Demarmels sulettamain da l'art e quai cun tutta olma. Venderdi ils 18 da schaner ha ella gì la vernissascha da sia exposiziun en la gallaria J.-J. Hofstetter a Friburg, che ha lieu fin ils 16 da favrer. Ed en futur vul ella era puspè returnar en sia patria ed exponer dapli en il Grischun.
Telesguard 17:40


text:
Burglavsàr
Burglavzar (nom ufizial in italian: Borgolavezzaro) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de 2 087 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 21,2 km² e ona densità de popolaziun de 98 ab./km².
Anca se 'l se tröva a dumà 16 km del caplögh, el burgh l'è 'l cumün püssee meridiunal de la propia pruvincia: de fat l'è incastunaa in del teritori de la Lumelina, in Pruvincia de Pavia, cun la qual el cunfina a est, ovest e süd (cumün de Albunes, Zilavegna, Nicorav e Robi). El paes l'è bagnaa a ovest da l'Agogna, che 'l marca per un poo el cunfin regiunal, ma anca da l'Arbogna. Ai düü riaa se giunten vari canai d'irigaziun. De fat el teritori l'è dedicaa per la magiur part a la cultivaziun del ris.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Burglavsàr l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Esempi de dialet lucal[Modifega | modifica 'l sorgent]
Una volta a gh'eva un om che gh'aveva dü fiö.
E 'l püssee gióvin a gh'ha dii a sò pà: "Oh pà, dém la part di mè camp!" e 'l pà agh l'ha spartì.
E da lì a poch dì el fiö püssee gióvin l'ha vindü tüt, l'ha ciapà i danee e l'è andai a girè 'l mond, e l'ha mangià tüt in mez a tüt i vissi.
E dop che l'ha vü spindü tücc i sò danee, gh'è gnüü inta cul pais una gran carestia, e lü l'ha comincià avè 'd bsügn.
E l'è andai e s'ha miss con jün da cul pais, ca gh'ha fai cürè i porscè int i sò camp.
E lü 's voreva scasciè la fam, s'ha miss a mangè i giand di porscè, parchè insün agh na deva.
Ma quand l'ha cognissü el sò stat l'ha dii: ...
(Antonio Rusconi, I parlari del Novarese e della Lomellina, 1878)
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
La chatscha bassa saja la pli bella chatscha insumma. Quai as auda adina puspè. E malgrà tut chala la quantitad da chatschaders che van a chatscha bassa. Quel trend as po observar dapi 30 onns. Ils ultims 10 onns è daventà quel svilup anc pli svelt.
Dapi il 2010 sa sminuescha la cifra da chatschaders da radund 1’800 sin be gist 1’500 chatschaders ids per la patenta.
Chatscha bassa n’è betg impurtanta per regular la selvaschina
Per l’uffizi da chatscha e pestga n’è quai dentant nagin problem, di l’inspectur da chatscha Georg Brosi. La chatscha bassa n’haja betg la medema funcziun per regular las populaziuns dals animals selvadis. La lieur ha inimis e cun quai vegn quella populaziun reglada a moda natirala. La cifra da lieurs restia pli u main constanta tar 2’000 tocs, uschia Georg Brosi.
Era la chatscha bassa ha ses aderents
In da quels è Reto Demonti da Scuol. El va a chatscha da lieurs, vulps e giaglinas selvadias. Co che Reto Demonti va a chatscha bassa ha mussà il Telesguard.


text:
In auto in uschènumnà mini-van è charrà en ina fulla da persunas avant ina moschea. In um saja mort e 10 persunas sajan vegnidas charradas cun blessuras en l'osptial, communitgescha la polizia da la citad. La polizia ha arrrestà il manischunz dal auto, in um da 48 onns. El saja medemamain vegnì ospitalisà ses stadi mental vegnia il mument intercurri. I na dettia nagins indizis sin ulteriuras persunas cumpigliadas. L'incident saja stà datiers d'ina moschea en il quartier da Finsbury Park. Il quartier da la citad Finsbury sa chatta al nord da Londra.
Motivs
Il motiv per quest cas n’è betg conuschents, sco l’emettur da televisiun Sky rapporta saja l’auto siglì en en persunas che sortivan da la moschea. Actualmain hajan spezialists d'anti-terror surpiglià las investigaziuns conferma la polizia. Ella discurra d’in cas gravant. Sche quai sa tracta d'in attentat n'è betg cler.
Trais attatgas en la Gronda Britannia
- La davosa attatga a Londra è stada ils 3 da zercladur. Sin la London Bridge entamez la chapitala britannica, è in auto da furniziun charrà en ina fulla da glieud. Silsuenter èn ils attatgaders charrads paucs tschients meters fin al Borough Market. Là han ils trais umens attatgà persunas en ustarias. La finala ha la polizia mazzà ils trais attatgaders.
- In attentader aveva mazzà ils 22 da matg 22 persunas e blessà fermamain 59 persunas. L'explosiun è stada ora avant la halla da concert dal concert da la chantadura da pop Ariana Grande a Manchester.
- Ils 22 da mars è in um en in auto charrà sin la Westminster Bridge en ina fulla da persunas. En tut èn tschintg persunas mortas e pliras èn vegnidas blessadas.
RR novitads 06:00++


text:
Ils 13 da schaner 2021 sto il cusseglier guvernativ Marcus Caduff digerir ina surpraisa. «Il Cussegl federal è in tamazi», commentescha el spontan la decisiun dal Cussegl federal da serrar las stizuns.
Bunamain in'affera statala
Sia reacziun nunspetgada procura per lingias grossas e brevs da lecturs en la pressa grischuna. El na deplorescha betg d'avair duvrà quest pled. «Jau sun surstà ch'ins sa far or dad in pled bunamain in'affera statala», di el intginas emnas suenter. Ses tat numnava el in tamazi e quai n'era betg manegià nausch. «La pandemia divida la societad, la glieud dovra in ventil per laschar liber il frust. Cun quai hai jau stuì emprender da vegnir a frida».
Il mintgadi da Marcus Caduff
Marcus Caduff è savens al telefon. El discutescha cun differentas branschas per sentir il puls ed uschia chattar ina soluziun co indemnisar las fatschentas che han stuì serrar. «Il pli strentg è da stuair prender decisiuns che pon metter en dumonda l'existenza da bleras fatschentas», di il minister d'economia.
Berset metta Caduff sut squitsch
Pliras emnas ha Marcus Caduff ignorà las reglas dal Cussegl federal e laschà avert las terrassas en ils territoris da skis. Ch'el saja in chau dir na lascha el betg valair. «Nus faschain quai che fa senn. Igl è meglier sche la glieud sesa en quatter davos maisa che nuncoordinà en la naiv», argumentescha Caduff. En il decurs dal favrer crescha il squitsch da tut las varts. Perfin il cusseglier federal Alain Berset ha telefonà a Caduff e fatg pressiun da serrar las terrassas.
Bler laud dentant era critica
A la sessiun a Tavau sa mussan las deputadas ed ils deputads tut en tut cuntents cun la lavur da Caduff. El saja in tip ruassaivel che ponderescha bain avant che decider. La communicaziun pudess el meglierar. «Jau na sent Caduff anc betg sco cusseglier guvernativ, mabain sco top-funcziunari», precisescha Jan Koch, president da la fracziun da la PPS.
Morissen è ses refugi
La fin d'emna deditgescha el a sia famiglia. L'enviern va el savens cun skis cun sias duas mattas. «Quai è recreaziun pur», di Caduff ch'è creschì si en Lumnezia. Avant intgins onns ha el cumenzà a far passlung. Uschia possia el chargiar las battarias. «Sch'jau hai schletta luna stoss jau ir a far passlung. Quai gida», di l'um da 48 onns.
Pers la battaglia
Ils 24 da favrer decida il Cussegl federal da serrar las terrassas e la regenza grischuna fa per cumond. Stuair ir en questa situaziun avant las medias na saja betg simpel. «Uss stoss jau sa depurtar professiunal e represchentar l'opiniun da la regenza», di Marcus Caduff. Cunquai è il cumbat per las terrassas a fin. La via tras il 2. lockdown cuntinuescha.


text:
La vischnanca da San Murezzan registrescha in minus da 51% tar las pernottaziuns en l’hotellaria. Vis sur tut l’Engiadina resulta in minus da 21%. Sco la Task Force Corona II Engiadina ha infurmà oz a ses partenaris, haja quai cler da far cun il fatg, ch’ils giasts internaziunals han manca a San Murezzan.
Hotels da luxus èn s'adattads a la situaziun
Dals 5 hotels da luxus han la fin da schaner serrà dus lur portas. Per ils trais hotels restants era quai fatg ina sfida. Èsi pussaivel da cuntiunar la stagiun en maniera positiva? Las restricziuns d'igiena èn vegnidas anc pli strictas, entirs plauns d'hotels èn vegnids serrads, sco per exempel en il Suvretta House, en il Grand Hotel des Bains Kempinski pon dapi ils 12.02.2021, per exempel mo pli entrar persunas cun in test da corona actual e negativ.
Il minus da 51 % è grav ma tuttina, ils directurs dal Hotel Kulm, Suvretta House e Kempinskis laschan betg pender las alas ed han decis, d'avrir las portas era per ina stagiun da stad.
Tests e vaccin sco basa per la stad
En vista a la stagiun da stad èn ils responsabels da la Task Force Corona II da buna speranza, che blers giasts chattan la via en Engiadina. Per ch’i dettia ina buna stagiun, mettan els pais sin la strategia da tests e las vaccinaziuns.


text:
Proxim’emna dat Federer il turnier sin sablun a Monte Carlo. Ses emprim gieu è en la segunda runda, u encunter Thomaz Belluci (ATP 37) da la Brasilia u encunter Guillermo Garcia-Lopez (ATP 38) da la Spagna.
Ils adversaris pussibels sin via en il final èn il Franzos Jo-Wilfried Tsonga (ATP 9) ed il numer in dal mund, Novac Djokovic.
L’auter Svizzer, Stan Wawrinka (ATP 4), dat ses emprim gieu u encunter il Tudestg Philipp Kohlschreiber (ATP 29) u encunter il talent croat Borna Coric (ATP 48). Avant dus onna aveva quai dà in final svizzer a Monte Carlo. Lura aveva Stan Wawrinka battì Roger Federer.
Sportissimo 17:00


text:
Novella IX della Giornata I del Decamerone (Lumbaart)/96
Una nuvela del Bucasc (dialet de Samedan)[edit]
Eau di dunque, cha nels temps del prüm raig da Cypria, zieva fatta la conquista della Terria Senchia tres Goffred da Buglion, scuntret que cha üna duona nöbla da Gascogna pellegrinaiva alla Senchia Fossa, dinuonder turnand, en Cypria arrivada, ella füt d'alchüns umauns scelerats virgugnuossamaing meltratteda. Dal che ella, sainza alchüna consolaziun s'indolaiva, e s'impissaiva dad ir a plaundscher al raig; ma que ella füt dit per alchün cha la fadìa füss persa, perchè quel eira d'uschè marscha vita e uschè poch da bain cha, nun ch'el avess fatt giüstia vendetta per tüerts dad oters, anzi ch'el eir infinits tels fatts ad el stess suffriva cun virgugnuosa indolenza. Taunt inavaunt cha ognün chia avaiva alchüna rabgia, laschaiva our quella cun fer dad el spredsch e sdegn. La quela chosa udind duonna, sainza spraunza della vendetta, tiers alchüna consolaziun da sia creschantüm, as proponit da volair morder la miserablezza del dit raig; e giet plaundschaund avaunt el e dschett: "Signur mieu, eau nun vegn in tia preschenscha per vendetta, ch'eau spett della injuria a me steda fatta, ma in statisfacziun da quella, ta rov eau cha tü am muossast sco tü soffrast quellas ch'eau saint ch'ellas sun fattas a te, acciò ch'eau, da te imprendand, possa pazientamaing cumporter la mia; la quela, Dieu so que sch'eau que podess fer, eau dess gugiend a te, siand tü las sest porter uschè bain".
Il raig, infin allura sto uschè plaun et indolaint, sco sch'el as svalgess dal sön, principiand dalla injuria fatta a quista duonna, la quela el düramaing chastiaiva, dvantet d'uoss invia il pü rigorus persecutur d'ogniün, chi commetaiva qualche chosa cunter sia curuna.
Giovanni Papanti, Parlari italiani in Certaldo, 1875, pag. 709


text:
Micella
Una micella l'è un agregad (o assemblad soramolecolar) de molecole de tensioativ disperdide ind un colloid liqued. La micella tipega l'è un agregad qe el se forma ind una soluzion aquosa indov qe i coo idrofil i è in contait cond el solvent (l'aiva), e le coe le se strenj intra de lore in el center de la micella, qe se ge dix core. Qell comportament qé l'è doxid al fait qe i tensioativ con una cadena idrofoba i g'ha la tendenza a "impaqetar-s" intra de lor a formar agregads soramolecolar; come qe i fa fadiga a impienesser tœt el volœm del strat dope, e come qe i coo idrofii de solet i è plœ grands de le coe idrofobe, i se met insema a formar una micella, ma segond la forma del tensioativ i pœl formar anca oltre struture sora-molecolare. La micella qé descrivida l'è la micella plussee comuna (micella oi-in-aiva); le micelle roverse le g'ha inveci el grœp del coo al center, e le coe qe le varda de fœra invers la fas oleosa (micelle aiva-in-oi). Le micelle le se pœl considerar sferege. La forma e la dimension de una micella i è funzion de la geometria molecolara de le molecole de tensioativ qe i le fa sœ, e anca de le condizion de la soluzion, 'me prexempe el pH, la temperadura e la forza ionega. El process de formazion de le micelle l'è cognossid anca 'me micellizazion.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
La capacità de le soluzion de savon de comportar-s 'me deterjents la se cognoss de secoi. De tœte le manere, l'è domà al prencepe del secol XX qe i g'ha vambiad a studiar-ga adree a la composizion de qelle soluzion qé. El prim qe el g'ha studiad adree l'è stait el James William McBain a l'Università de Bristol; ind el 1913 el g'ha postulad l'esistenza de "ion colloidal" per spiegar la bona condutività eletrega de soluzion de palmitad de sodio. Qei insema de lavor qé, qe i se forma spontaneament e i è mobii fess, i è staits ciamads "micelle", un termen ciapad a prestet de la biolojia.
Solvatazion[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ai singoi tensioativ qe i è ind el sistema ma i forma miga part de la micella se ge dix "monomer"; le micelle le representa un assemblad molecolar, indov qe ogne component individual de la micella istessa l'è ind un equiliber termodinameg cond i monomer de l'istessa specie ind el medium intoren. Ind l'aiva, i "coo" idrofil de le molecole de tensioativ i è semper ind contat cond el solvent, de manera miga dipendenta de se el tensioativ l'è in forma de monomer o l'è part de la micella; qell qe el cambia l'è el comportament de le coe idrofobe. Le coe idrofobe de faits le g'ha el minor contat cond l'aiva quand qe le tœl part a la micella, e qesta qé l'è donca la bas de la enerjia qe la porta a la formazion de una micella. Ind una micella, le coe idrofobe de tante molecole de tensioativ le se tœl ça insema a formar un core qe el somea una goça de oi, come qe l'è formad domà de le coe lipofii, qe i è plussee stabile perqè i è miga a contat cond la fas aquosa. Al istess temp, i monomer de tensioativ i è circondads de molecole de aiva ligade intra de lore de ligam a idrojen, qe le crea come 'na "gabia", ciamada "gabia de solvatazion". Qella gabia qé la g'ha una strutura qe la se insomea a qella dei cristai de giaz, e l'è a la bas del efet idrofobeg. Le micelle faite sœ de tensioativ ioneg le g'ha una atrazion eletrostatega invers ai ion arent a la micella ind la soluzion, qe se ge dix contraion. Istess qe i contraion plussee arent i pœl masqerar parzialment la carga de la micella (fina al 90%), i efets de la carca de la micella i modifega la strutura del solvent intoren fina a distanze importante de la micella. Le micelle ionege le inflœenza tante proprietà dela soluzion, intra le quai anca la condutività eletrega. A jontar-ga sai a un colloid qe el g'ha denter le micelle, se pœl sbassar la forza de le interazion idrostatege, e portar a la formazion de micelle ionege plœ grande.
Energia de formazion[Modifega | modifica 'l sorgent]
Le micelle le se forma domà quand qe la concentrazion de tensioativ la passa fœra la concentrazion micellara critega (CMC), e la temperadura del sistema l'è plœ granda de la temperadura micellara critega. Se riva a capir plœ ben la formazion de le micelle se se varda la termodinamega: le micelle le pœl formar-s deperlore perqè g'è un balançament intra l'entropia e l'entalpia. Ind l'aiva, l'efet idrofobeg l'è la forza guida per la formazion de le micelle, istess qe qell lavor qé l'è desfavoird de un pont de vista sies entalpeg qe entropeg ind el sistema.
Usaj[Modifega | modifica 'l sorgent]
Quand qe i tensioativ i è presents sota la concentrazion micellara critega (CMC) lor-qé i pœl far de emulsionants, qe i permet a un compost qe de solit l'è miga solubil (ind el solvent qe 'n s'è adree a doprar) de dissolver-s. Quell lavor qé el sœced perqè le specie insolubii le pœl vesser incorporade ind el core de la micella, qe l'è lu medem solubilizad ind el solvent grazia a le interazion dei coo dei tensioativ ind l'aiva. L'exempe plœ comun de qell fenomen qé i è i deterjents, qe i sneta materiai lipofii poc solubii ('me i oi e le cere) qe i pœl miga tirar-s via cond l'aiva apena. I deterjents i sneta anca perqè i sbassa la tension superfiçala de l'aiva, incé qe el sapes plœ facil el tirar vià un material da una superfis. La formazion de le micelle l'è essenziala anca per l'absorbiment de le vitamine lipofile e dei lipids compless denter al corp. I sai biliar qe i se fa sœ ind el fideg e i ven secreds de la cistifellea i permet la formazion de le micelle de acids grass. Qest lavor qé el permet l'absorzion de lipids complicads (prexempe lecitine) e vitamine liposolubii (A, D, E, K) denter le micelle ind el intestin pecen. Le micelle po, le se pœl doprar per el trasport de droge, 'me le nanopartexelle de or.


text:
Sandra Schuster, Rita Pöll
Igl affon dalla magia
Sursilvan
Fotolito Varesco, Auer, 2021, numer d’empustaziun 978-8-88300-047-8
La historia raquenta da Nina, ina mattatscha che viva ensemen cun sia famiglia ellas muntognas. Ensemen cun siu tgaun Laila semetta ella sin via viers il Lag Nialin. Sil funs dil lag discuviera ella ina misteriusa cullina magica, che meina ella en ina tiara da striegn. En quella tiara daventa Luigi siu guid da viadi. Quel muossa ad ella co ei stat cun siu agen curtgin magic e culs giavischs.


text:
La Grischa 2 (cudesch + 2 DC’s)
Rumantsch Grischun, Sursilvan, Surmiran, Sutsilvan, Vallader, Puter, Deutsch
Chasa Editura Rumantscha, 2016, numer d’empustaziun 978-3-03845-039-9
I cuntinuescha – suenter il grond success da La Grischa (2013) cumparan ussa 49 chanzuns rumantschas veglias e nunditg bellas: Jeu e ti ed jeu ed el, O Strassburg, Cordöli, Il gran es fat aint e.a.v. Per scuvrir e rescuvrir.
Tuttas chanzuns èn translatadas e vegnan explicadas da Laura Decurtins. Cun dus discs da Corin Curschellas ed ensembles


text:
Selezzion del folball del Kossovo
La Selezzion del folball del Kossovo (Kombëtarja e futbollit të Kosovës in lengua local, sornomenada Dardanët) la rapresenta el Kossovo en di competizzion del ballon e l'è gestida da la Federazzion del folball del Kossovo. L'è dent a la UEFA e a la FIFA.
In pè del 2014, ol so mistar l'è Bernard Challandes e la sgiuga i partide in cà al Stadi Fadil Vokrri.
Ligam da foeuraModifega
Oltar progetModifega
- Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su nazionale di calcio del Kosovo


text:
Per Magdalena Martullo-Blocher (GR/PPS)Tar Latiers na fiss n'er sia rolla sco scheffa e possessura da la Ems Chemia nagin impediment. Mintgin saja remplazzabel, ha ditg Martullo-Blocher en l'intervista a la gasetta.
Plinavant deplorescha la cussegliera naziunala da la PPS en l'intervista la collavuraziun cun las autras partidas burgaisas. Uschia saja la PCD «betg constanta e betg serrada» e la PLD impedeschia maioritads en il parlament.
Ultra da quai vul la politicra grischuna dir «gea» tar l'iniziativa da No-Billag e pretenda votaziuns dal pievel tant tar la cumpra da novs jets per l'armada sco er a reguard gieus olimpics en Svizra.
RR novitads 09:00


text:
Kim Clijsters
La Kim Clijsters (Bilzen, 8 ad Śugn dal 1983, [kɪm ˈklɛistərs] in Ulandéś, scólta'l chè) l'è stada na tenìsta bélga nùmar òṅ dal mónd, vinsidōra ad 41 tìtui WTA ad singulàr (3 US Open e 1 Australian Open) e 11 ad dópi. La gh'à dâ sù al 29 'd Agóst dal 2012.
L'è stada la murōśa ad Lleyton Hewitt prima ad spuśàr al śugadōr ad basket Brian Lynch e avér na fiōla sèg, la Jada Elly.
Caréra
Fiōla ad Lei Clijsters, śugadōr ad balòṅ dla nasiunàla dal Bélgi mòrt prèst a 52 an, la taca a pistàr i camp WTA in dal 1999. In Śugn la pasa al qualificasiòṅ ad Wimbledon par pò rivàr a 'l quàrt tùran batùda da la Steffi Graf. A gl'US Open la riva a 'l tèrs tùran e la Serena Williams la gh'à da sudàr sèt camìśi par vìnsar sèg. In Setémbar la fà suo al sò prim tìtul, in Lussembûrgh, baténd la Dominique Monami par 6-2, 6-2. La Kim la riva pò in finàl a Bratiślàva in dua la pèrd cóntar l'Amélie Mauresmo par 6-3, 6-3. A la fiṅ d'l an l'è la nùmar 47 dal mónd.
In dal 2000 la riva in finàl a Filderstadt e a Lipsia ma la gh'à da lasàr al pas prima a la śvisra Martina Hingis e pò a l'Elena Lichovceva. Deciśamènt méj al 2001 in dua la s mét in bisàca na finàla a Indian Wells (batùta par la Serena Williams in tri set), a 'l Roland Garros (ch'al và a la Jennifer Capriati cun un 12-10 in dal set deciśìṿ) e a 'l Ordina Open 2001 (vins da la Justine Henin batùda invéci in dla semifinàl ad Parì) e pò tri tìtui (Stanford, Lipsia e Lussembûrgh). La vins anc la Fed Cup cóntar la Rùsia. 'L an dòp la pòrta a cà quàtar turnèo: Ambûrg su la Venus Williams, Filderstadt su la Daniela Hantuchová, incóra Lussembûrgh e al più impurtànt WTA Tour Championships in dua la mét in riga al dū surèli Williams.
Al 2003 al taca subìt cun un sucès, a Sydney, su l'americàna Lindsay Davenport. A gl'Australian Open la riva in semifinàl ma la Serena Williams l'è 'n òs tròp dûr. In Mars la fà suo al Pacific Life Open baténd incóra la Lindsay Davenport par 6–4, 7–5. La Kim la diś la sua anc quànd a taca la stagiòṅ in sla tèra rósa vinsénd al turnèo ad Róma (la gh lasa 'l péni l'Amélie Mauresmo) e rivànd in finàl a Berlîṅ e Parì (chè la pèrd da la Justine Henin ma la vins al turnèo ad dópi insém a l'Ai Sugiyama). In s'l èrba la vins a 's-Hertogenbosch cóntar l’Henin mént'r a Wimbledon la s férma in semifinàl p'r òpra dla Venus Williams. Tant p'r a n far-as mancàr gnint, la Clijsters la gh'à la méj anc in àtar sinc turnèo, Stanford, Los Angeles, Filderstadt, Lussembûrgh e incóra al WTA Tour Championships. La tenìsta bèlga l'è la nùmar òṅ da mónd, in singulàr ma anc in dópi.
Al 2004 al s vèra dimóndi bèṅ par lē cun la finàl di Australian Open (purtàda pò a cà da la Justine Henin par 6-3, 4-6, 6-3) e dū tìtui, qvél d'l Open Gaz ad Parì su la Mary Pierce e Anvérsa su la Silvia Farina Elia. In sal più bèl, durànt al turnèo 'd Indian Wells, però la s fà mâl a 'l pōls e par lē la stagiòṅ praticamènt la finìs lè. Al 2005 'l è invéci al sò an: incóra a Indian Wells la vins lē, faghénd fóra via via sinc tèsti ad sèrie, in finàl su la Lindsay Davenport. La stmana dòp l'ardópia vinsénd tut al partìdi (l'ultma l'è qvéla cóntar la Marija Šarapova) a Miami sénsa lasàr par strada gnanc un sét, ma a n finìs minga lè. La bèlga la fà suo anc i turnèo 'd Eastbourne, ad Stanford, ad Los Angeles e ad Turònt. A riva acsè al mumènt di US Open in dua lē la gh'à 'l nùmar quàtar dal tablòṅ. Finalmènt la Clijsters la gh la cava a vìns'r un Gran Slam baténd in d'l órdan la Venus Williams, la nùmar òṅ Marija Šarapova e pò la francéśa Mary Pierce cun un nét 6-3, 6-1. Prima dla fiṅ d'l an la mét la sréśa in sla tórta vinsénd àtar dū tìtui: Lussembûrgh e Hasselt.
Durànt 'l incóntar dal semifinàl di Australian Open dal 2006 cóntar l'Amélie Mauresmo la s fà mâl incóra a la cavìcia e la gh'à da lasàr strada a la francéśa, ma la gh'à la manéra ad cunsulàr-as listés parchè la dvènt'incóra, par la tèrsa vòlta, la nùmar òṅ dal tènis dal fémni. La tórna a śugàr in dla mità ad Favràr a Anvèrsa e la pèrd incóra da la śugadōra ad Saint-Germain-en-Laye. Al 6 ad Maǵ dal 2007 la gh dà sù, dgénd ad lasàr al tènis par via dal nùmar élt 'd infurtùni patî ma anc par pasàr dal tèmp cun la sò famìja vist ch'la gh'iva da spuśàr-'s in Luj. La pòrta a cà in tut i caś al turnèo ad Sydney.
In dal méś ad Mars dal 2009 la diś però ch'la turnarà a śugàr. Al fat al sucéd al 10 'd Agóst in sal cimènt ad Cincinnati druànd na carta salvàdga. Anc s'la gh'à incóra dla ruśna adòs, la Kim la bat la Marion Bartoli, la Patty Schnyder e pò la Svetlana Kuznecova prima ad cédar in di quàrt a la nùmar òṅ Dinara Safina. In séguit la ricév n'atra carta salvàdga par śugàr a gl'US Open sénsa pasàr p'r al qualificasiòṅ. Dòp avér fat fóra subìt la Svetlana Kuznecova, la s ripét cun la Marion Bartoli e pò incóra cun la Kirsten Flipkens, bèlga anca lē. In di utàṿ la bat la Venus Williams e in di quàrt la Na Li. In semifinàl l'è al tùran dla Serena Williams ma la Kim la la manda a cà in dū sét cun al puntéǵ ad 6-4, 7-5. In finàl la spasa via anc la Caroline Wozniacki 7-5, 6-3 e la pōl acsè far fèsta in camp cun sò fiōla pìcula.


text:
Dapi 11 onns datti in di tut spezial en Engiadina Bassa per ils scolars da la terza enfin la sisavla classa. In di da sport cun in turnier da hockey en la halla da glatsch Gurlaina a Scuol.
Quest turnier e daventà quasi ina tradiziun per las scolas. Be ina unica classa n'è betg sa participada al turnier. Quest turnier è part da la Postfinance Trophy cun 26 lieus da turnier en tut la Svizra cun in final la mesadad da favrer a Kreuzlingen.
La Swiss IC Hockey e la Postfinance Trophy mettan a disposiziun l’equipament per ils giugaders. Be ils patins ston las scolas organisar sezzas.
La purschida dals sponsurs e dal club da hockey Engiadina cunvegn a las scolas. Organisar sezzas in di da sport cun hockey na fiss per ellas betg pussibel.
TR Telesguard 17:40


text:
En 20% dals cas han las persunas pertutgadas survegnì in chasti da 200 francs. Persunas che vegnan cun l’auto, il bus u il tren en Svizra na vegnan betg adina controlladas. L’Administraziun federala da duana fa be punctualmain controllas. Er ils chastids dettia be punctualmain. Normalmain desistan ils uffiziants da dar in chastì, sche las persunas che vegnan en il pajais decleran lur intenziuns.
L'entschatta dal mais favrer ha il Cussegl federal decidì, ch'i dovra in test da PCR negativ per vegnir dad in pajais da ristg en Svizra. Quel da dastga betg esser pli vegl che 72 uras. Ina excepziun vala per uffants sut 12 onns. Dapi l'entschatta dal favrer vegnan er registradas las datas da tut las persunas che vegnan cun il aviun, tren, bus, bartga u tren en il pajais. Ina excepziun datti per cunfinarias e cunfinaris.


text:
Germania: Tgi che sgola e n'è betg vaccinà cumplettamain u guarida sto mussar in test negativ. Quel test na dastga betg esser pli vegl che dus dis. Ir en quarantina na ston ins betg. Plinavant vala en il pajais in obligatori da mascrina medicinala, per exempel FFP2-2.
Italia: Las autoritads pretendan in formular cun las datas persunalas da las viagiaturas e viagiaturs. Persunas betg vaccinadas ston far in test d'antigen u da PCR. Quel da dastga betg esser pli vegl che dus dis.
Austria: Er qua dovran ins in mussament uffizial ch'ins è vaccinada, guarì u ha fatg in test da corona. Tests da PCR na dastgan betg esser pli vegls che trais dus, tests d'antigen maximal dus dis vegl. Sch'ins sa tegna vid quella prescripziun na ston ins betg ir en quarantina.
Frantscha: Sumegliant sco en l'Italia ston ins emplenir or in formular cun las datas persunalas. Plinavant ston ins inditgar sch'ins ha sintoms. Ils tests (PCR u antigen) na dastgan betg esser pli vegls che trais dis.
Spagna: Qua ston ins mo emplenir or in formular cun las datas persunalas. In test da corona na ston ins betg far.
Portugal: Ins sto far in test d'antigen u da PCR sch'ins va en quel pajais. Er qua ston ins emplenir or in formular cun datas persunalas e ch'ins n'ha nagins sintoms.
Cun turnar en Svizra ston ins puspè far in test – quai almain sch'ins n'è betg vaccinà cumplettamain u guarì. Plinavant ston ins inditgar las datas da contact e las infurmaziuns da viadi.
Situaziun globala
Gist en temp da vacanzas gida questa tabella a tegnair la survista:


text:
2010
Il Minisguard: in magazin d'infurmaziun per uffants
Minisguard sa numna la nova emissiun da televisiun dad RTR per uffants. Mintga sonda a las 17.40, e scorepetiziun la dumengia a las 17.15, survegnan ils uffants ina survista da quai ch'è succedì en lur regiun, en il chantun, en Svizra ed er a l'exteriur. Las redacturas ed ils redacturs elavuran temas relevants da politica, cultura e sport uschè ch'uffants da la scola primara pon suandar. Minisguard remplazza l'istorgina da buna notg (davosa emissiun 27-12-2009) ch'è stada durant plirs decennis e per pliras generaziuns in punct fix la dumengia saira.
Accents – ina gasetta da chasa per RTR
Il cumenzament da mars è cumparida l'emprima ediziun da la gasetta da chasa RTR e da la societad purtadra SRG.R cun il titel Accents. Accents duai far punt tar collavuraturas e collavuraturs da RTR e punt tar persunas-clav da la societad civila rumantscha e tar persunas attaschadas a RTR. La gasetta cumpara quatter giadas ad onn.
Las-Alps-infoteca – La chasa da medias da las Alps
RTR lantscha ils 27 d'avrigl in project cun il titel Las-Alps-infoteca. La finamira è d'installar a Cuira in center da cumpetenza per ils meds da massa da las Alps. Las-Alps-infoteca elavura temas che fatschentan la glieud en l'entira regiun da las Alps. I vegn creà ina rait da collavuraturAs da medias e dad experts che porschan quests temas al public. Las-Alps-infoteca duai daventar la Chasa da medias da las Alps.
2009
Mariano Tschuor daventa nov directur
A partir dal matg 2009 è la direcziun da Radio e Televisiun Rumantscha RTR en ils mauns da Mariano Tschuor. El è il quart directur en l'istorgia da RTR. A l'entschatta da ses uffizi ha el envidà ses antecessurs en la chasa da medias RTR: Clemens Pally (directur RTR 1969 fin 1984), Chasper Stupan (directur RTR 1984 fin 2001) e Bernard Cathomas (directur RTR 2001 fin matg 2009).
RTR ha tschertgà LA CHANZUN RUMANTSCHA
L'october ha RTR preschentà ina nova seria d'emissiuns cun il titel «La chanzun rumantscha». Il project interactiv è vegnì lantschà en il Radio Rumantsch, accumpagnà sin www.rtr.ch (guarda link giusut) e cumplettà cun il final en la televisiun. En set emissiuns da radio en successiun ha il public elegì da passa 90 chanzuns rumantschas las 10 ch'èn vegnidas en dumonda sco «La chanzun rumantscha». Il grond final è vegnì emess ils 5 da december a partir da las 20.40 sin il chanal da televisiun RSI LA 1, directamain da Lugano.
Nov decor per las emissiuns da la TvR
La Televisiun Rumantscha ha ses emprim agen decor en sia istorgia. Dapi il cumenzament da november 2009 sa preschenta la Televisiun Rumantscha TvR cun ina nova decoraziun e novs signets. La parita nova è vegnida creada en stretga collavuraziun cun la partiziun da concepziun da la televisiun svizra SF.
2006
Dapi ils 15 da matg 2006 emettan Radio e Televisiun Rumantscha ord la nova chasa RTR a la Plazza dal teater a Cuira. En quest center da medias modern sa chattan era ils biros dals correspundents da la Televisiun svizra SF e da Radio DRS, da la Radiotelevisione svizzera di lingua italiana RTSI, ultra da quai era la filiala da l'Agentura svizra da novitads SDA ed il post central da l'Agentura da Novitads Rumantscha ANR. Ils 6 da zercladur è la chasa vegnida averta uffizialmain ed ils 9 e 10 da zercladur èn stads ils dis da las portas avertas. La nova chasa RTR è la quarta dimora da Radio e Televisiun Rumantscha a Cuira.


text:
Cernusch (MI)
Cernusch (Cernusco sul Naviglio) l'è on comun de 30303 abitant in Provincia de Milan, situaa a nord-est del capploeugh.
El se troeuva longh el Navili de la Martesana e 'l confina con la Provincia de Monza e Brianza (Brughee).
Fina al secol XIX el comun el se ciamava, in Italian, Cernusco Asinario, del nòmm del funzionari roman Cai Asini, del qual l'era stada trovada la tomba in de la zonna. Cernusch el gh'ha dò frazion, Ronch e Villa Fiorida.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer di abitant del comun de Cernusch l'è mostraa in la tabella chi de sotta:
Abitàncc censìcc


text:
En in’ura speziala (11:00-12:00) avain nus vulì discurrer davart inqual tema ch'occupa avant la festa da musica chantunala. Perquai avain nus envida Curdin Brunold, in um ch’è stà activ sia vita entira sco musicant. El ha dirigì numerus onns ed è stà funcziunari en la cumissiun da musica da l’uniun chantunala.
Plinavant avain nus visità il concert preparativ per la festa che las musicas da Danis/Tavanasa, Trun e Sagogn han dà ensemen. Là han ils dirigents da las trais musicas dà pled e fatg.
Preparativas
En vista a la festa da musica chantunala cumenzan bleras musicas gia baud a far dapli emprovas. Las musicas organiseschan fin d'emnas da preparaziun e fan collavuraziuns cun dirigents d'autras musicas u envidan dirigents da professiun. Igl è in temp intensiv per dirigents e dirigentas sco era per ils musicants e las musicantas.
Ils «canadiers»
Tar la dumonda dals uschè numnads canadiers van ils parairis savens dapart. Cugliunan las musicas sa sez cun emplenir lur rusnas u perfin rinforzar la musica cun musicants externs? U daventa quai pir grazia al sustegn supplementar pussaivel a la musica d’ir sin festa?
La pli confortabla situaziun è natiralmain quella sch’ins n’è visà sin nagins canadiers. En la realitad, in confort dal qual be paucas musicas pon discurrer ozendi.
Tensiun – spetgas
La spetga ad ina festa da musica è sut il stritg quella da vulair ir a far il meglier pussaivel. Il meglier pussaivel – quai po dentant variar fitg. Ils ins èn bain preparads e van cun buna conscienza a la festa e speran da pudair clamar il meglier pussaivel il mument ch’els han da sunar avant ils experts. Auters han anc la speranza da pudair meglierar ina u l’autra chaussa en l’ultim mument, per gist anc dar in ultim stausch avant la preschentaziun.
Il marschar
Ina festa da musica senza la concurrenza da marschar n’è simplamain betg il medem. Blers osps vegnan carmalads cunzunt era per guardar la concurrenza da marschar cun bleras binderas, unifurmas en tuttas colurs e magari perfin ils tamburs ch’accumpognan las musicas. Per blers musicants atgnamain ina tortura e tuttina nagin che pudess imaginar da star senza.
Aspectativas avant la festa
Las aspectativas èn tar ils dirigents savens cleras. Ir sin festa be per far il meglier pussaivel na tanscha insaco tuttina betg. Sunar il meglier e cuntanscher ils pli blers puncts da tuts, quai è la finala tuttina la gronda finamira – savens forsa era in zic secreta – dals dirigents.
Per musicantas e musicants stat il giudair l’atmosfera e far festa magari in zic pli fitg en il center.
RR actualitad 11:00


text:
Endò na gran cumpeida de jent con crousc en Jevun - Siour Merch y l vescul Wilhelm Egger acompagneia la prozescion
Encuei (12.06.03) da doman adora é piés via entourn 1000 pelegrins da les dodesc ploanies dla Val Badia per jí con crousc sun Jevun dlongia Cluses tla Val dl Isarch, vedla senta vescovila. Propi na gran cumpeida sciche cordeles sun vedli trois fora per la taela, tres l bosch y su per mont tres plu dalonc da ciasa. Les cures dl'auta valeda va da vedlamenter soura Juvel a Lungiarü y soura Munt de Furcia per ruvé a Santa Madalena ite insom Funes. Chi dla bassa Val Badia se abina empruma a Antermeia, va soura l jouf de Börz y enconta spo chi dl'auta a Santa Madalena per jí deberieda a San Piere de Funes olache la prozescion é vegnuda touta ite solenamenter domesdí con mujiga y confalons. Tradizionalmenter végnel cianté tla gliejia de Funes la ciantia "Auf zum Schwur Tiroler Land" che recorda l vout de Tirol dl 1804 al Cuer de Gejú. L ploan da La Pli y l "comandant" dla prozescion, siour Merch Craffonara, ence chest iade endò sun la gruepa dl ciaval. Chesta outa, ann dla santificazion dl beat Ojöp Freinademetz, á ence tout pert l vescul Wilhelm Egger per desmostré sie liam con i pelegrins ladins, desche al á dit. La prozescion de Jevun vegn tegnuda vigni trei agn y é una dles plu populares. Trueps se tol gen lede da impegns y laour entratant i trei dis che va debujegn per jí y vegní soura mont via y ca. I agn dla prozescion de Jevun dess ester enzai de bogn agn. Les eles ne pò nia tó pert.
Ensnuet (12.06.03) é i pelegrins ruvés a San Piere olache ai stará souranuet te alberch, te ciases privates y pro i paurs. Endoman adora da doman va la prozescion inant contra Cluses, ruvan tl prum dantmesdí sun Jevun olache al vegnirá zelebré na messa solena. L meteman dla prozescion se perd ti nioi di temps, ma an rata, con bendebot de segurté, de podei afermé che la prozescion ae sies raijes tl 13eisem secul canche la mueria y i saioc fova stés de gran calamités te nosc raions. Con valch interuzions tl 17eisem y tl 18eisem secul é la prozescion vegnuda tegnuda viva enfin aldindancuei. Tl 13eisem secul, canche i prums pelegrins jiva soura i joufs, rejonóven bonamenter tla pert itensom de Funés ciamò ladin y nia todesch desche aldidancuei.
Per l'ocajion él vegnú enjigné da pert dl preve de Antermeia Campei Paul n liber de cianties y prieres aposta dal titul "Ojöp Freinademetz" che servirá ence i pelegrins ladins en gaujion dl pelegrinaje a Roma per la santificazion dl beat Ojöp Freinademetz ai 5 de otober 2003. Per merit de chesta publicazion végnel prié y cianté scialdi per ladin chest iade.


text:
Àder
Àder (en Italià: Adro), l'è 'n cümü de 7 086 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]) de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla regiù geogràfica de la Franciacürta a 25 km a èst de la cità de Brèsa e a 6 del Lach d'Izé.
El teretóre de Àder l'è sitüàt endèna zòna ondulàda en pàrt custitüìda de le culìne moréniche del Lach d'Izé, ai pè del Mut Àlt.
De vocasiù contadìna per tradisiù, el g'ha svilüpàt n'importànte specializasiù endèla cültüra de la icc, al pónt che apò a 'l stèma del paés el g'ha resprezentàt la A de l'inisiàl con entùren de le bèle gràte de ùa. I teré de prudusiù de la icc de la zòna i rièntra endèl consòrse del Franciacürta D.O.C.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Bernal gudogna il 106avel Tour de France cun in avantatg da 71 secundas sin il Brit Geraint Thomas, il collega da squadra e victur da l'onn passà. Il venderdi aveva Bernal surpiglià l'emprima plazza dal classament general dal Franzos Julian Alaphilippe.
Gudagnà l'ultima etappa ha l'Australian Caleb Ewan en in sprint avant l'Ollandais Dylan Groenewegen.
In record per Sagan
Ils classaments spezials gudognan il Franzos Romain Bardet (premi da muntogna) ed il Slovac Peter Sagan (classament da puncts). Sagan è arrivà per la setavla giada en il tricot verd a Paris, ina giada dapli ch'il meglier d'enfin uss il Tudestg Erik Zabel.
Tut ils quatter Svizzers ch'eran partids ils 6 da fanadur a Brüssel han terminà la cursa da trais emnas. Il meglier Svizzer è sin plazza 17 Sébastien Reichenbach. Il Vallesan da la squadra Groupama-FDJ ha pers radund 44 minutas sin Bernal.
Il proxim Tour de France parta ils 27 da zercladur 2020 a Nizza.
RR novitads 22:00