text:
Teator Regio
Artìcol in dialètt pramsân
Al Teator Regio l'è al principäl teat'r äd Pärma. L'è sit in via Garibäldi e primma l' era ciamè "Nóv Teator Ducäl".
La storia[modifica | mudéfica la surzéia]
La duchèssa Maria Luiggia l'à deciz äd fär un Teator pu bél e pu nóv dal Farnéz. Indò gh'era 'na posión dal monasteri 'd Sant Alesandro l'architètt Nicola Bettoli l'à comincè la costrusión dal 1821 e al l'à fnida dal 1829. La primma opera cantäda al Regio l'è städa donca, propria dal 1829, la Zaira dal Blén (Vincenzo Bellini) Dal 1849 al teator al s'è comincè a ciamär "Teatro Reale" e dal 1860, che Pärma l'era ormäi sòtt'al Piemont (cfr. chi in wikipedia Piemånt) l'à tòt al nòmm d'incó: Teator Regio.
La strutura[modifica | mudéfica la surzéia]
Al dednans dal Regio l'è clasich. La decorasión in méz a la faciäda l'è 'd Tommaso Bandini. La platèa l'à decoräda Girolamo Magnani. dal 1853. A gh'è quator pian 'd pälch (ch' j én 112) e sora gh'è al logión. Al sofitt l'è 'd Giovan Battista Borghesi, ch' l'à anca invintè al sipari indò a s' vèdda Maria Luiggia in t'la person'na 'd Minerva.
Al di d'incó[modifica | mudéfica la surzéia]
Incó l' è un teator d' opera famoz, ch'al gh'à la sò stagión normäla d'invèron, pò dil siri 'd balètt e d'orchéstra; d'otobor a s' fa al Festival Verdi. Al logión dal Regio al gh' fa gnir paura a tutt còj ch'i van in sena: di cantant anca famoz al n'ja fis'cè bombén. Mo se 'na volta a gh'è da entuziazmäros, è gnu fora di sucés miga da crèddor: a basta pensär a serti siri con Franco Corelli, Alfredo Kraus o Renata Tebaldi


c: text/html

text:
Città di Castello
Città di Castello l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Umbria, en Pruvìncia de Perugia. El g'ha presapóch 37.842 abitàncc, 'na superfìce de 387 km² e 'na densità de 98 ab./km². El cunfìna coi cümü de Apecchio (PU), Arezzo (AR), Citerna, Cortona (AR), Mercatello sul Metauro (PU), Monte Santa Maria Tiberina, Monterchi (AR), Montone, Pietralunga, San Giustino, Sansepolcro (AR), Umbertide.
Personàgi famùs[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Antonio Maria Abbatini - cumpuzidùr
- Guido Ubaldo Abbatini - pitùr
- Monica Bellucci - atrìce

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Afghanistan: Pliras attatgas dals Taliban
-
- Zoom
- L'armada afgana vegn attatgada dals Taliban a Kabul. (Reuters)
En in'acziun da commando coordinada han ils Taliban attatgà oz la chapitala da l'Afghanistan Kabul, sco era las chapitalas da 3 provinzas.
A Kabul hai dà cumbats en il quartier d'ambassadas e da manaivel dal parlament afgan. Sch'i ha dà unfrendas n'è fin ussa anc betg cler. Ils Taliban han concedì d'esser responsabel per las attatgas e discurrì dal cumenzament da l'offensiva da primavaira cunter las truppas da l'exteriur e l'armada afgana. (fc/sda)


text:
Hor. sat. 1, 2, 11.
Da biars vegn el ludaus,
Dad auters scurvanaus.
Strusch ei il pievel della Cadi staus enzacuraus sin Cumin aschi agitaus e turbelaus sco igl onn 1656. Ei ha buca setractau cheu ton per personalitads politicas, che datan per ordinari il pli bia de far a nossas tschentadas, ed era buca pervia de caussas purmein politicas: anzi quei Cumin ha giu in caracter per aschia de dir totalmein religius-politic. Ei 'gl ei stau in Cumin, che ha manau e dau il davos stausch tiella decisiun, tgi che dei haver alla finala la jurisdicziun sur 18 pleivs della Surselva ed Ursera, igl Uestg de Cuera ne igl Avat de Muster.
Per saver seorientar en quella caussa e per saver capier il dequirs e la muntada de quei Cumin, lein nus sesprovar dedar ina quorta survista dellas relaziuns antecedentas e dellas rischuns, che han leventau e manau neutier plaun e plaun remarcabla burascla. Nus suondein en nossa diluvidazium las notizias della „Synopsis“[1] e „Cuorta Memoria“[2] della Claustra de Muster, las soletas fontaunas entochen ussa da quellas vards ord quei temps, e vegnin a publicar alla finala in niev dovument, entochen dacheu totalmein nunenconoschents, ord il qual ei seresultescha, che la historia ha entochen ussa buca gin en tuts risguards la vera e dretga idea dil dequors dil Cumin de 1656, cunzun buc ariguard la bulla de Papa Urban VIII e la personalitat de Mistral Giachen Berchter.
♣
- ↑ „Synopsis“ senumna in manuscret, che cuntegn ils principals datums ed eveniments ord la historia dalla Claustra da Muster entochen alla fin dil 17avel tschentaner. Quels ein vegni excerptai ord ils 7 volums dallas annalas dalla Claustra, ils quals ein i a piarder tier il berschament da 1799. La Synopsis exista en plirs exemplars ed ei scretta en lungatg latin.
- ↑ „Cuorta Memoria della Successiun u diember dils Avats, sco era dellas causas, las pli remarcablas, ch'en succedidas da tems cu tems cun la Claustra de Muster, ne faitg midadas enten nossa tiara.“ Edida 1881 da C. Decurtins egl Archivio glottologico italiano VII. T. p. 197–254. — La „Cuorta Memoria“ ei per la pli gronda part la translaziun verbala della „Synopsis“ cun remarcas subiectiv-moralas ed aschia de secundara valetta pella historia.


text:
Aramengo
Aramengo (en piemontés: Aramengh) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Asti. El g'ha 643 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 11 km² e 'na densità de 58 ab./km². El cunfìna coi cümü de Albugnano, Berzano di San Pietro, Casalborgone (TO), Cocconato, Passerano Marmorito, Tonengo.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Resegon
El Resegon o Serrada (in bergamasch: Resgon, parnonziaa [raz'gu][1]; Resegone o Monte Serrada in Italian) l'è on mont di Prealp Bergamasch, che l'è alt 1875 meter (scima Cermenaa).
El se troeuva al confin tra la Provincia de Lecch e quella de Bergom.
A l'è ciamaa inscì per i sò crest, che le fan parè ona grossa resega.
I alter scimm important del Resegon a hinn:
- Ponta Stoppan (1849 m).
- Ponta Manzon (1810 m).
- el Dent (1809 m).
- la Scima Pozz (1810 m).
- il Pizzo Daina (1850 m).
- Torr de Valnegra (1807 m).
El versant lecches l'è pussee alt e complicaa; quell bergamasch (Vall Imagna e Val Talegg) inveci l'è ben pussee dolz.


text:
Ascoli Piceno
Ascoli Piceno l'è 'na cità italiàna de presapóch 50.135 abitàncc, capolöch de la pruvìncia omònima, endèla regiù de le Marche.
La cuàrcia zó 'n àrea de 160 km² per 'na densità de 313 ab./km². El cümü de Ascoli Piceno 'l cunfìna coi cümü de Acquasanta Terme, Ancarano (TE), Appignano del Tronto, Castel di Lama, Castignano, Castorano, Civitella del Tronto (TE), Colli del Tronto, Folignano, Maltignano, Roccafluvione, Rotella, Sant'Egidio alla Vibrata (TE), Valle Castellana (TE), Venarotta.


text:
Nücli (física)
Ul nücli a l'è ul sciröö de l'àtum, ul sítt induè la sa tröva menemàn tüta la sò màssa in d'un spazzi fisc piscín.
Ul nücli a l'è furmaa da partisèj ciamaa bariún, generalmeent prutún e neütrún; i neütrún a inn de sòlit püssee dii prutún, föra ca in dii àtum püssee lingeer, induè a inn l'istèss nümer upüür de mègn, cumè in de l'idrògen (l'isòtup püssee frequeent, ul pròzzi, al g'à nanca un neütrún).
Ul nümer de prutún a l'è impurtaant per definí l'àtum e dí l'elemeent chímich c'al ga curespuunt, e defàtt al sa ciàma nümer atòmich (Z); sa sa cunsídera ul tutaal dii partisèj ca g'inn in del nücli, al vègn fö ul nümer de màssa, c'al cunseent de indentificà i difereent isòtup de l'istèss àtum.
La fòrza ca la tègn insèma i partisèj in del nücli a l'è la fòrza nücleaar fórta.
G'inn dii àtum ca sa dèsfenn per dii prucèss radiuatiif, c'al vöör dí ca spantéghenn eletrún (emissiun beta) upüür nücli de éli-2 (emissiun alfa) a vólta energía.
In de la taula periòdica a gh'inn dii elemeent stàbil e d'ólter mègn stàbil, cunt vida média de frazziun de seguunt. I resun de chii cumpurtameent chí a inn dü:
- cunt püssee ca un àtum a l'è gròss, mègn a l'è stàbil: i àtum de nümer atòmich superiuur al piuump (82) a inn sémper radiuatiif, quii de suta dumè in d'un quaj caas;
- i àtum cunt gròss difereenz de nümer tra prutún e neütrún g'ann tendénza a vèss radiuatiif; per esémpi, sa sa varda l'idrògen, ul pròzzi (H-1) a l'è stàbil, ul deütéri anca, ma gemò ul trízzi al sa desfa, anca se in d'un teemp lünch; ul H-4 a l'è radiuatiif, cunt una vida fisc curta.


text:
Val Masen
Val Màsen (nom ufizial in talian: Val Masino) a l’è un cumün italian, de la regiun Lumbardia, in Pruincia de Sundri. Al gh’ha 923 abitant (dato del Dic 2013 [1]), 'na superfis de 116 km² e 'na densità de 8 ab./km². A l’è tacaa a Ardenn, Böi, Sgesa, Sciv, Nuaa e Bargaja (CH-GR).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Parch Sempiun (Milan)
El Parch Sempiun (Parco Sempione in Talian) a l'è un grand parch ürban a Milan. Metüü sö in del 1888, al gh'ha una süperfis de 386,000 m², e al se tröva in del senter storich de la cità.
El parch a l'è apröf ai giardin del Castell Sforzesch e a l'Arch de la Pas, dü di puncc de riferiment in Milan. L'istess prugett del parch de l'architecc Emilio Alemagna, l'è staa cuncepii cun l'intenziun de creà una visiun panuramega ch'a la tö dent tücc dü i munümencc. Un terz impurtant munüment del Parch Sempion l'è el Palazz de l'Art, metüü in pè in del 1933 e prugetaa del Giovanni Muzio, induve adess gh'è l'espusiziun artistega de Trienal de Milan.
In del parch gh'è l'Arena Civega, l'aquari püblich, e la Tur Branca.


text:
Rabid sete di sangue
Rabid sete di sangue (Rabid sē ad sangṿ) 'l è 'n film ad scarésa dal 1977 ad David Cronenberg.
Par la part dla prutagunìsta, Cronenberg 'l arév vlû tōr la Sissy Spacek ma i prudutōr i n éran minga 'd acòrd sèg par via dal sò acènt. Al sò pòst 'l è stâ pò dâ a l'atōra pòran Marilyn Chambers, cgnusùda p'r al sò film a luś rósi Dietro la porta verde (Da drē da 'l us vérd).
Sunt
La Rose (Marilyn Chambers), dòp avér patî 'n incidènt in mòta cun al sò muróś Murray (Frank Moore), la vèṅ purtàda in fiṅ 'd vita in 'n uśdàl lè davśèṅ. Chè a gh lavóra al Dutōr Keloid (Howard Rysphan), òṅ specialiśâ in di trapiànt ad pèla tòlta via da di cadàvar. Vdénd che la puvréta la gh'l'à bruśàda dapartùt, al decìd ad pruvàr na sò tècnica nóva e la gh la mét adòs.
Quànd chi lē la s darséd da 'l còma, l'è difarénta da qvél ch'l'éra, minga in dla belésa, esénd turnàda cuma prima, ma in dal cumpurtamènt parchè par vìvar l'è custréta a ciuciàr al sangṿ umàṅ e la 'l fà par mèś 'd un pès ad carna ch'la gh vèṅ fóra da na laséna.
La Rose la taca a murśgàr la gint ch'la gh s para davànti: un pasiènt dla clìnica, un cuntadèṅ ch'l éra drē a dar-ag fastìdi, un camiunìsta, un tisi spurcaciòṅ in un cìnema a luś rósi. In cla manéra lè al mâl al sa stamna dapartùt, cun al vitmi ch'i dvèntan di zombie rabî cun la ràbbia adòs e la bava a la bóca.
Dòp avér cuntagiâ anc al Dutōr Keloid, la Rose la dmanda ajùt a Murray.


text:
Vucalizazion e De-vucalizazion Cunsunantega
In funulugia, la vucalizazion (o sunurizazion) e la de-vucalizazion i henn di prucediment per via di quaj una cunsunanta la cambia la so vus da surda a sunora o vice versa, per via de l'inflüenza d'un quaj òlter element funulogich che'l se tröva int el so cuntest. De suvent la devucalizazion l'è un tipu de assimilazion che l'è pruvucada dal son arent, ma la pö süced anca per via de la pusizion int la parola (cume presempi la devucalizazion finala), o per via del cuntat cun certi tipi de vucal.
Cuntegnüü
Vucalizazion iniziala[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La vucalizazion iniziala l'è un prucediment diacronegh che 'l mena a la trasfurmazion d'una cunsunanta da surda a sunora in cuntest pre-vucalich. Presempi, int el tudesch mudern del Nord la parola sagen l'è parnunziada [zaːɡn̩], ma la furma urtugrafega la indica che ai temp indree la fricativa l'eva la surda [s].
Devucalizazion finala[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Quest chì l'è el prucediment che 'l forza i cunsunant custringent a perd la vus quand che i se tröven in fin de parola. La devucalizazion finala l'è ativa int i püssee tant dialet del lumbard, cume anca in ólter lenguv rumanz ucidentaj, int i lenguv germanich e in quij slavich:
Lumbard[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I püssee tant dialet del lumbard, sia uriental che ucidental, i mustren un prucediment de devucalizazion final che l'è ativ per tüt i cunsunant custritiv. De suvent, stu prucediment chì el causa di divergenz int i sistema urtugrafich, a seconda se vön el decid de mantegn i representazion funemich o quij püssee funetich.
- la[g]ee > la[k]
- bu[dʒ]ià > bö[tʃ]
- cru[z]ón > cru[s]
- vi[v]üü > vi[f]
Ingles[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'ingles el gh'aveva un prucediment de vucalizazion int i murfema che i finiven cun una cunsunanta fricativa. 'Stu prucediment chì l'è pü ativ int l'ingles mudern, ma l'ha lassaa di esempi che i se tröven anmò incö in certi cubi de parol (nom-verb):
Int la furmazion del plüral e del passaa, la devucalizazion l'è anmò prudütiva al dì d'incö:
Lista di lenguv cun la devucalizazion finala di custringent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Afrikaans
- Armenian (dumà int i plosiv)
- Bülgar
- Catalan
- Lengua Ceca
- Ulandes
- ingles antigh (dumà per i fricativ)
- Estunian (dumà per i plusiv)
- Farués
- Franzes antigh (mantegnüü in certi desinenz del franzes mudern, cume presempi -if vs. -ive)
- Geurgian
- Tudesch
- Grech Mudern (prima del Katharevousa, al dì d'incö el dipend dai variant)
- Islandes
- Curean
- Limbürghes (dumà per [z], [g] e [v])
- Lumbard
- Lüssembürghes
- Macédun
- Maltes
- Mòngul
- Ucitan
- Pulach
- Rüss
- Surbian
- Türch (dumà per i plusiv)


text:
Jenson Button
Ol Jenson Button l’è ü pilòta ‘nglés de Formula 1, nasìt a Frome, ol 19 de Zenér del 1980. L’à tacàt a cór in Formula 1 in del 2000 al volànt de öna Williams.
Ol 18 de Otùer del 2009 söl circuìto de Interlagos in Brazìl l’è dientàt campiù del mónt de Formula 1 al volànt de öna Brawn Gp, ol team del Ross Brawn.
In del 2009 l’à enzìt sés vólte (piö ü tèrs pòst) in di prime sèt gare del Mondiàl, pò l’à aministràt ol sò vantagio e l’ s’è difendìt dal compàgn de squadra, ol Rùbens Barichello e dal Sebastian Vettel che l' cór co la Red Bull.


text:
Andrea Petković
L’Andrea Petković (Tuzla, 9 ad Setémbar dal 1987) l'è na tenìsta tedésca prufesiunìsta da 'l 2006 nada in Bòśgna. La s è stablìda a Darmstadt in dl'Àssia. L'è élta 180 cm e la péśa 69 chilo, la dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs a dū maṅ.
L'è bòna ad dascórar in Tedésc, in Ingléś, in Francéś e in Sèrb. A gh piàś lèś'r i scrit 'd Oscar Wilde e ad Johann Wolfgang von Goethe. Al film dla sò vita 'l è 300. L'à dit ch'a gh piaśrév far pulìtica ma minga in di partî tedésc ch'i gh'èṅ bèla ma in òṅ suo tut nóṿ, ch'al tgnis a drē a i śóvan.
L'è stada la nùmar nóṿ dal mónd al 10 'd Utóbar dal 2011 e in dla sò caréra l'à vins dū tìtui WTA (tut in sla tèra rósa mént'r i èṅ quàt'r al finàli pardùdi) e òt ad qvéi d'l ITF.
In di Gran Slam l'è rivàda in dal 2011 in di quàrt a gl'Australian Open, a 'l Roland Garros e a gl'US Open.
Caréra
In dal 2004 i tedésc i gh dànan na carta salvàdga par mét'r-la a la próa a Buchèṅ e lē la riva in di quàrt dòp ch'in dal 2003 la s éra farmàda a gl'utàṿ. La gh và a śugàr anc in dal 2005 ma la fà védar 'd ès'r incóra un pôc aśèrba parchè la n pasa gnanc un tùran. In Śugn però la fà suo 'n ITF da dèś-mila dòlar in Śvisra, ch'a s và a śuntàr a i dū mis in bisàca 'l an prima. In dal 2006 la śōga al sò prim turnèo WTA a Hasselt (Bélgi), dòp avér batû l'Angelique Kerber in dal qualificasiòṅ, ma la pèrd subìt 3-6 5-7 da l'Ana Ivanović.
In dal 2007 la pasa 'l qualificasiòṅ a Berlîn ma pò la gh'à da pigàr-as 3-6 5-7 a la Shuai Peng. A la fiṅ 'd Maǵ la i pasa anc a 'l Roland Garros e a Parì la vins anc al sò prim incónt'r in un turnèo WTA dand un 4-6 6-3 6-3 a l'austragliàna Jarmila Gajdošová. A 'l secónd tùran la taca a la granda cun la Marion Bartoli, mulànd-ag un 6-0 clamuróś, ma pò la francéśa l'arbàlta la situasiòṅ sèg par 6-2 6-3. In Agóst la riva a 'l secónd tùran anc a gl'US Open in dua la pèrd par 3-6 3-6 da la Lucie Šafářová. L’Andrea la finìs 'l an a la puśisiòṅ sènt dal mónd.
In dal 2008 la cata sù pôc anc parchè prima la n pasa minga al qualificasiòṅ a Gold Coast e Sydney e pò la patìs na leśiòṅ a 'l legamènt cruśâ dal śnòć dèstar durànt 'l Australian Open e par cal mutìṿ lè la n śōga gnanc al prim incóntar cóntar la rusa Anna Čakvetadze. La gh'à biśógn 'd òt méś par turnàr a śugàr a tènis e la 'l fà in d'l ITF ad Màribor in dua la s férma in di quàrt. La próa a 'ndàr dèntar a i tablòṅ prinsipài ad Stucàrda e dal Lussembûrgh ma la n gh la cava mia. La s fà nutàr sōl vinsénd in Nuvémbar 'n ITF da vintsìnc-mila dòlar in Turchìa.
'L inìsi dal 2009 'l è difìcil par lē pò in primavéra la riva in finàl in dal turnèo ITF ad Sivtavècia (2-6 4-6 da la Polona Hercog), la pasa 'l qualificasiòṅ a Stucàrda (par perdàr pò a 'l prim tùran 4-6 7-5 1-6 da la Svetlana Kuznecova) e la vins 'l ITF ad Bùcarest dand la paga a la Simona Halep in di quàrt, a la Jelena Dokić in semifinàl e a la Stefanie Vögele in finàl. In Luj la s pòrta a cà al sò prim tìtul WTA a Bad Gastein, 6-2 6-3 a la ruména Ioana Raluca Olaru. La stmana dòp la fà bèla figùra anc a Ìstanbul parchè l'è bòna ad rivàr in semifinàl in dua la céd a la Lucie Hradecká 7-6 5-7 5-7. Dòp avér fat al valìś a 'l prim tùr'n a gl'US Open (4-6 7-5 3-6 da l'Angelique Kerber) e a Seùl (3-6 4-6 da la spagnōla Anabel Medina Garrigues), la riva in di utàṿ a Tokyo tacànd da 'l qualificasiòṅ. La tedésca la mét in riga prima la Sybille Bammer 7-5 6-4 e pò la Svetlana Kuznecova 7-5 4-6 6-3, pardénd sōl da la nùmar dódas dal mónd, l'Agnieszka Radwańska, cun al puntéǵ ad 4-6 6-3 3-6. La finìs 'l an a 'l nùmar sinquànta-siē.
La taca al 2010 cun na semifinàl pardùda a Brisbane cun la Kim Clijsters 4-6 2-6 dòp avér batû l'Iveta Benešová 6-7 6-2 6-1, la Vania King 4-6 6-2 6-1 e la Daniela Hantuchová 6-4 6-2. A gl'Australian Open la céd a 'l secónd tùran a la Carla Suárez Navarro 1-6 4-6 par pò rivàr in di quàrt a Parì a 'l quèrt in dua la pèrd par 6-3 4-6 2-6 da l'Elena Dement'eva. In Favràr la gh'à la pèś a 'l secónd tùran cun la Flavia Pennetta in Dubai ma pò la la bat 6-3 3-6 6-0 a Miami prima ad far al valìś a 'l tèrs tùran cun la Jaroslava Švedova. In Maǵ la tōś part a 'l turnèo ad Róma e in Itâglia la tedésca la bat la Vera Duševina par 6-3 6-0 e pò anc la Petra Kvitová par 6-3 6-4 prima 'd alvàr la bandéra biànca cun la Serena Williams, nùmar òṅ dal mónd, par 2-6 6-3 0-6. La stmana dòp la mét in riga gl'itagliàni Sara Errani e Flavia Pennetta a Madrid andànd pò fóra cun l'Aravane Rezaï. A 'l Roland Garros e a Birmingham la śōga cun al rusi Elena Vesnina, Svetlana Kuznecova e Anna Čakvetadze, vinsénd sōl cun la prima. Cun l’Anna la gh pèrd anc a 'l prim tùran ad Wimbledon, in mèś na finàla pardùda a 'S-Hertogenbosch cun la Justine Henin par 6-3 3-6 4-6 dòp avér mis in riga la Petra Kvitová, l'Ana Ivanović, la Sandra Záhlavová e la Kirsten Flipkens. A Ìstanbul, Cincinnati, Montreal e US Open la s piga a 'l rusi Elena Vesnina (semifinàl), Marija Šarapova (secónd tùran), Dinara Safina (prim tùran) e Vera Zvonarëva (utàṿ). La tedésca la cata sù di punt bòṅ a Tokyo (utàṿ cun l'Agnieszka Radwańska) e a Linz (semifinàl cun la Patty Schnyder). La sèra 'l an da nùmar trénta-dū dal mónd, pardénd 4-6 6-2 1-6 a 'l secónd tùran a Mósca cun la Viktoryja Azaranka.
La Petković la và a la granda a 'l inìsi dal 2011 parchè la riva in finàl a Brisbane sénsa lasàr par strada gnanc un sét e dand la paga a la Marion Bartoli in semifinàl par 6-4 6-2 ma pò al tìtul la 'l vins la Petra Kvitová. A gl'Australian Open la s imprufìta dal bandòṅ dla Venus Williams par rivàr in di utàṿ in dua la dà la paga a la Marija Šarapova 6-2 6-3. In di quàrt però la và avànti la Na Li cun al puntéǵ ad 6-2 6-4. A Parì a 'l quèrt la règla l'Angelique Kerber 7-5 3-6 6-2 e la Kristína Kučová 6-4 6-2 ma pò la céd in di quàrt a la Bethanie Mattek-Sands 6-7 6-2 3-6. A Miami la fà fóra la nùmar òṅ dal mónd Caroline Wozniacki 7-5 3-6 6-3 e la nùmar sèt Jelena Janković prima ad lasàr strada in semifinàl a la Marija Šarapova 6-3 0-6 2-6. A Stucàrda la bat incóra la Jelena Janković ma minga la Caroline Wozniacki ch'la la fà fóra in di quàrt. In Maǵ la vins al sò secónd tìtul WTA dand un daspiaśēr in finàl a la padròna 'd cà Marion Bartoli par 6-4 1-0 bandòṅ. L’Andrea la riva in di quàrt anc in dal secónd Gran Slam d'l an a Parì. Prima la fà fóra la rusa Marija Kirilenko par 6-2 2-6 6-4 ma pò la patìs un 0-6 3-6 da la siberiàna Marija Šarapova. In Agóst la bat fàcil la carta salvàdga Sloane Stephens in di quàrt dal turnèo ad Carlsbad ma in semifinàl la pèrd in tri sét da l'Agnieszka Radwańska. La pèrd cun la pulàca anc in di quàrt ad Turònt, pròpria dòp avér sćiancâ par 6-1 6-2 la nùmar sèt dal mónd, la Petra Kvitová. La stagiòṅ 'd Istâ la gh pòrta incóra dimóndi sudisfasiòṅ. A Cincinnati la bat via via la Jarmila Gajdošová 5-7 7-6 6-2, la Sofia Arvidsson 6-2 6-4, la Petra Kvitová 6-3 6-3 e la Nadia Petrova 7-5 6-1, rivànd in cla manéra lè in semifinàl in dua la pèrd par 6-7 1-6 da la Jelena Janković. A gl'US Open la fà incóra i quàrt, cun al vinsìdi su la Roberta Vinci 6-4 6-0 e su la Carla Suárez Navarro 6-1 6-4. In sal più bèl la s férma cun la Caroline Wozniacki cun al puntéǵ ad 1-6 6-7. La sèra 'l an miténd-'s in bisàca sèt-sènt punt cun la finàl ad Pechîn pardùda cun l'Agnieszka Radwańska 5-7 6-0 4-6, dòp na sfilaràda ad sucès cun la Lucie Šafářová, la Carla Suárez Navarro, la Marion Bartoli, l'Anastasija Pavljučenkova e la Monica Niculescu.
Al 2012 par lē 'l è 'n an dasfurtunâ parchè la gh'à da farmàr-as p'r un mâl a la schina (da top déś) dòp avér pardû in di quàrt a Brisbane (1-6 6-7 da la Kaia Kanepi) e a 'l secónd tùran a Sydney da l'Agnieszka Radwańska. La tórna a śugàr in Fed Cup in Avrìl, pardénd al sò incóntar cun la Samantha Stosur par 4-6 1-6, ma la rèsta in śōg par gnanc na stmana parchè pò la s fà incóra mâl a la férla durànt 'l incóntar dal secónd tùran cun la Viktoryja Azaranka a Stucàrda e l'è custréta a star fóra p'r àtar quàtar méś crudànd sò a 'l 43śum pòst in clasìfica. La tórna a pistàr i camp dal sircùit WTA in Agóst a New Haven vinsénd cun l'ungheréśa Tímea Babos ma pò la in pèrd quàt'r ad fila, cun la Dominika Cibulková, cun la Romina Oprandi a gl'US Open, cun la Petra Martić a Tokyo e cun la Jelena Janković a Pechîn. A Linz i gh dànan na carta salvàdga par śugàr e lē la và fóra a 'l secónd tùran cun l'Ana Ivanović. In Utóbar la tōś part a 'l turnèo dal Lussembûrgh in dua la riva in semifinàl par pò pèrdar 7-5 4-6 4-6 da la Venus Williams. La sèra 'l an cun na semifinàla pardùda in d'l ITF ad Pune da l'Elina Svitolina e la s piàsa acsè a 'l 143śum pòst dal ranking.
La tedésca la n pōl briśa tacàr la stagiòṅ 2013 cum a ś dév parché a la fiṅ ad Dicémbar la s fà mâl incóra, 'sta vòlta a 'n śnòć. La próa a tùrnar in Mars ma la n pasa minga al qualificasiòṅ a Indian Wells. A Miami i gh daṅ na carta salvàdga e lē la bat la Bojana Jovanovski 6-3 6-1 e la Marion Bartoli 6-3 4-1 bandòṅ ma pò la và a pèrdar da la nùmar 242 dal mónd, l'Ajla Tomljanović, dòp avér purtâ a cà al prim sét 6-0. Anc a Charleston e a Stucàrda i gh śibìsan na carta salvàdga e la Petković la riva in di utàṿ in di Stat Unî (ma la n pōl minga śugàr cun la Caroline Wozniacki p'r un prubléma a 'l pulpàs dèstar) ma pò la s férma subìt in cà sua p'r òpra dl'Ana Ivanović. A Madrid la tedésca l'incróśa la Bethanie Mattek-Sands e la fà incóra fagòt a 'l prim tùran par 6-3 7-5. In Śugn la s tira sù vinsénd 'l ITF ad Marsìglia da sènt-mila dòlar, sćiancànd la pòvra Mónica Puig in semifinàl 6-0 6-0 e l'Anabel Medina Garrigues in finàl 6-4 6-2. A Nurinbèrga, cun na carta salvàdga in bisàca, la bat via via la Sofia Arvidsson 6-3 6-2, la Julia Görges 6-1 7-5, l'Annika Beck 4-6 6-3 7-5 e la Jelena Janković 6-4 6-3 par pò cédar in finàl a la śugadōra dal mumènt, la Simona Halep, par 3-6 3-6. Turnàda in dal primi sènt, la tedésca la pèrd però in di prim tùran a Wimbledon (6-7 6-2 8-6 da la Sloane Stephens) e a Bad Gastein (7-6 5-7 3-6 da la Petra Martić) ma in dal turnèo sucesìṿ la riva in finàl a Washington baténd la Jessica Pegula, la Mona Barthel, la Paula Ormaechea e l'Alizé Cornet e pardénd pò par 4-6 6-7 da la Magdaléna Rybáriková. A Cincinnati, dòp ès'r-as qualificàda, la và fóra a 'l secónd tùran cun la Roberta Vinci mént'r a Seùl l'è n'atra itagliàna, la Francesca Schiavone, a bat'r-la a 'l prim tùran par 6-1 2-6 6-4. A Pechîn l’Andrea la fà la vóś grôsa baténd la Viktoryja Azaranka par 6-4 2-6 6-4 e la rusa Svetlana Kuznecova par 4-6 6-4 6-1 prima ad lasàr strada in di utàṿ a la Lucie Šafářová pardénd par 7-9 al tie-break dal tèrs sét. La sèra la stagiòṅ cun tri secónd tùr'n a Tokyo (6-7 3-6 da la Simona Halep), a Linz (6-7 6-4 3-6 da la Sloane Stephens) e in Lussembûrgh (5-7 5-7 da la Karin Knapp) ch'i gh parmétan però ad rivàr a 'l 39śum pòst dal ranking WTA.
In dal 2014 la vèra 'l an c'n al turnèo ad Brisbane in Austràglia. A 'l prim tùran la manda a cà l'americàna Bethanie Mattek-Sands par 6-4 7-5 ma pò la céd par 4-6 4-6 a la nùm'r òṅ dal mónd Serena Williams. A gl'Australian Open la patìs subìt un 2-6 3-6 da la Magdaléna Rybáriková faghénd pò méj in dal turnèo ad Parì a 'l quèrt. Chè la bat la Bojana Jovanovski par 6-2 6-3 e la Kristina Mladenovic par 6-4 6-2. In di quàrt cun l'Alizé Cornet a sucéd da tut: la tedésca la pèrd al prim sét dòp ès'r-as purtàda avànti par 5-1 e pò anc 6-4 in dal tie-break ma la vins al secónd tirànd-as sù da 5-6 15-40 in sal servìsi dla francéśa. In dal tèrs la gh'à la bucìna dal 4-1 ma pò la pèrd i ùltim sinc śōg ad fila e 6-7 7-5 3-6 la partìda.


text:
Büttenhardt
Büttenhardt a l'è un cumün svizzer del Canton Sciafüsa. Al gh’ha pressapoch 356 abitant e una süperfiss de 4.00 km², e al se tröva a una altitüden de 658 meter sura al livel del mar.
El cumün de Büttenhardt a l'è tacaa ai cumün de Lohn, Merishausen, Thayngen, Sciafüsa, Stetten e Tengen (DE-BW).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Büttenhardt l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1238 col nom de Butinhart.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Büttenhardt in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Lengua franca
Una lengua franca (da l'italian, cun el significaa de "lengua di Franch") l'è una lengua che l'è druvaa da tanta gent föra da la sua tera nativa. De suent, e' status de lengua franca el vena daa a la lengua de la nazion cun püssee inflüenza pulitica o ecunomica. De spess una lengua la diventa lengua franca principalment perchè l'è druvaa per el cumerc föra da i so cunfin linguistich-storich. De suvent la vena pö 'cetaa anca per alter scambi cültüral, come la diplumazia. Un esempi de lengua franca l'è l'italian/tuscan, che a pratì dal XII secul l'era druvaa föra dai cunfin de la Tuscana duvüü al puter cumercial e ecunomich de Firenz. Al dì d'incö, l'ingles l'è ciamaa la lengua franca del XX secul, perchè l'è parlaa da un mügg de gent sia föra dal pajis d'urigin che föra dai pajis indè che l'esista cume maderlengua, e l'è la lengua duminanta a livel internaziunal int la sienza, int i afari, int l'aviazion, e int la diplumazia.


text:
Lengua sardagnöla
El sardagnö (nom nativ sardu o limba sarda in lugudüres, lìngua sarda in campidanes) l'è una lengua che la fa part del grüp rumanz di lenguv indoeuropej. L'è parlaa int l'isula de la Sardegna. L'è classificaa tra i lenguv rumanz ucidental e tanta stüdius i la cunsideren la püssee cunservativa tra i lenguv ch'i venen dal latin. I so dü variant principal j'hinn el campidanes e el lugudüres-nuores.
Dal 1997 l'è lengua uficial de la Sardegna, insema a la lengua uficial del Stato italian.


text:
Freising
Freising (Frisinga 'n latì, italià e portoghés; Frisingue 'n fransés) l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land de la Baviera, 'ndèl distret de l'Alta Baviéra (Oberbayern). L'è 'l capolöch del circondàre omònim.
La g'ha 45 806 abitàncc (dato del 31. Dic 2013) e la se tróa söl fiöm Isar a 'na vintìna de chilòmetri a nòrd de Mònaco, póch delóns de l'aeropórt internasiunàl de la capitàl bavaréza.
Endèla zòna gh'è stat troàt dei rèscc de l'Età del Bróns, ma gh'è mìa pröe per stabilì 'na continuità de chèl insediamènt lé co l'abitàt de Frigisinga endóche s'ìa stabilìt San Corbinian endèl an 724.
Freising l'è 'n cènter religiùs importànte e l'è séde de diòcezi (Arcidiòcezi de Mònaco e Freising). A Freising tralàlter gh'è stàt fàt prét endèl 1951 e l'è stat vèscof del 1977 al 1982 el Joseph Ratzinger, cioè 'l papa Benedèt XVI.
La cità la vé sö 'ntùren a du còi. Söndèn giü, chèl ciamàt Domberg, gh'è la Catedràl, söl óter, chèl ciamàt Weihenstephan, gh'è la séde stòrica de chèla che l'è cunsideràda la fàbrica de bìra piö ècia del mónt (la Bayerischer Staatsbrauerei Weihenstephan). Tacàt a la fàbrica de bìra gh'è apò a l'Università de Scènse Aplicàde (la Fachhochschule Weihenstephan).
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Bayerisches Landesamt für Statistik – Tabelle 12411-001: Fortschreibung des Beölkerungsstandes: Bevölkerung: Gemeinden, Stichtage (letzten 6) (Hilfe dazu)


text:
1999
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Europa: al va in viguur l'euro (€) in vündas di quíndas paées da la Üniun Eurupea, malgraa che sa i sigüta druvá i vegi muneet fin al primm da ginée dal 2002, data in che sa i mett in circulazziun i muneet e bijett da la muneda ünica.
ul Reegn Ünii: sa al porta a tèrmin ul prucess da devoluzziun da cumpeteenz al parlameent Scuzzées (Devolution).
- 04 03 - i Statt Ünii: sa ga al püblica un líbar ch'al cünta sü l'afaar dal Bill Clinton cun la Monica Lewinsky.
- 05 11 - Madrid (Spagna): sa ga la prumülga la legg che la permet aj pàdar da scerní l'úrden di düü cugnomm dij fiöö.
- 31 12 - ul Panamà: ul canaal al passa a mann Panameens, d'acordi cuj Trataa dal Canaal da Panamà che Jimmy Carter e Omar Torrijos i eva signaa e che ul Senaa Noort-american al eva ratifegaa ul 18 04 dal 1978.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 13 02 - Vilafranca dal Penedès (ul Baix Penedès): Carles Sabater, cantaant da Sau e atuur (n. 1962).
- 06 07 - Madrid (Spagna): Joaquín Rodrigo Vidre, cumpusituur Valencià (n. 1901).
- 07 03 - Hertfordshire (Kent, Anglatera): Stanley Kubrick, diretuur da cinema (n. 1928).
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Svizra: Chadaina da fortuna rimna daners per zona da Sahel
-
- Zoom
- Dunnas e mammas stattan en colonna per survegnir insatge da magliar. (Keystone)
La Chadaina da fortuna rimna daners encunter il fomaz en la zona da Sahel. La situaziun umanitara saja vegnida mendra pervi da conflicts regiunals.
Pertutgads èn ils pajais Mali, Mauretania, Burkina Faso, Niger e Tschad. Ins stoppia intervegnir ad uras per evitar il mender. En il center stettia l'agid cun mangiativas, tant per persunas sco er per animals da niz. Planisads èn era projects dal provediment d'aua, per proteger il terren e la semenza. (fc/sda)


text:
Ardés
Ardés (nòm uficiàl en italià: Ardesio) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem e che l' se tróa in de la ólta Al Seriana a 37 km de la sità e a 593 méter söl lièl del mar.
El g'ha 3 563 abitant (dato del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 53,8 km² e 'na densità de popolasiù de 66 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Brans, Gróm, Ultra 'l Còl, Oltressènda Ólta, Par, Prémol, Roncobèl, Valgòi, Éla d'Ògna.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Ardés l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Cità de Ho Chi Minh
La cità de Ho Chi Minh (Vietnames: Thành phố Hồ Chí Minh) a l'è una cità in del süd del Vietnam e la sò cità püssee granda, cun pressapoch 6,2 miliun de abitant.
La cità l'aveven cunquistada i frances in del 1859 e l'aveva ciapaa el nom de Sàigòn. Saigon a l'era stada la capital de l'Induchina Francesa e l'era stada una cità impurtanta in del periud culunial. De l'indipendenza, del 1954 al 1975, Saigon a l'è stada la capital de la Repübliga del Vietnam. A la fin de la Guera del Vietnam, Saigon l'hann ciapada i vietnames del nord el 30 de April del 1975 e ciamada Hồ Chí Minh el dì dopu.


text:
Dösul
Dösul (nòm uficiàl en Italià: Dosolo) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa.
El g'ha 3 508 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfis de 26,0 km² e 'na densità de 135 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Gualtieri (RE), Guastalla (RE), Luzzara (RE), Pumpunésch, Süsèra e Viadàna.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Dosül l'è mustrat endela tabèla ché de sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Auguste Frédéric Louis Viesse de Marmont
Auguste Frédéric Louis Viesse de Marmont, conossu anca domà 'me Auguste Marmont (Châtillon-sur-Seine, 1774-1852) l'è staa on general frances.
Offizial de artijeria, l'ha combattuu a Tolon e Magonza, prima de vess ciamaa del Napoleon per la campagna d'Italia del 1796, e poeu in quella d'Egitt, indove l'è staa promoss general.
In del 1800 l'ha tolt part a la Battalia de Marengh; in del 1804 l'è staa promoss maresciall e l'ann dopo a l'era al comand del Segond Corp d'Armada che l'ha combattuu a Ulma.
Spedii in Dalmazia l'è staa nominaa duca de Ragusa, per avè scasciaa foeura i Russ de quella città.
In del 1809, dopo de la battalia de Wagram, l'è andaa innanz a segutà i Austriegh che scappaven e l'ha ris'ciaa gross: l'è staa salvaa del rivà di rinforz.
In del 1811 l'ha combattuu in Portogall e Spagna e l'è staa ferii in de la Battalia de Salamanca. L'è tornaa a combatt in del 1813 e l'ha tolt part de Lützen, Bautzen, Dresda, Lipsia e Hanau. L'ann dopo l'ha ben combattuu in de la Campagna de Francia, ma l'è staa critigaa per la sconfitta de Laon.
Insema al Mortier e al Moncey l'è staa vun de quei che s'hinn renduu ai Leaa, e durant i Cent Dì l'è staa fedel al re Luis XVIII.
Dopo de Waterloo, l'è staa tra quei che hann votaa per fà fusilà el Michel Ney. L'ha segutaa a vess fedel ai Borbon e per quest, dopo la Rivoluzion del 1830, l'è staa costringiuu a l'esili, per tornà mai pù in Francia. Quest perchè lì ormai el sò nomm l'era venguu on sinonim de "traditor".


text:
Cauch
Cauch (Cauco) a l'è un cumün svizzer del distret de Moesa. in del Canton Grison. Al gh’ha pressapoch 35 abitant e una süperfiss de 10.89 km², e al se tröva a una altitüden de 992 meter sura al livel del mar.
El cumün de Cauco a l'è tacaa ai cumün de Arvigh, Biasca (TI), Lostal, Osögna, Rossa, Santa Maria, Selme, Soazza, Verdabi.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La gesa de Cauco l'è menziunada la prima volta in de l'ann 1497. El paes l'eva part del cumün de Squadra de Calanca fina l'ann 1851 e dopu l'è devegnüü indipendent.[1]
L'andament storegh de la popolazion de Cauco l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]


text:
La candidatura per il patrimoni mundial da la UNESCO 2008: „viafier retica en la
cuntrada da cultura Alvra / Bernina“ è sin buna via. Dapi la partenza dal project il matg
2005 èn las lavurs da project sa sviluppadas tenor plan. A chaschun d‘ina conferenza
da medias a Cuira han las persunas responsablas orientà davart il stadi dal project ed
han preschentà lur concept per tractar la cuntrada da cultura per lung da la lingia da
viafier. Plinavant han ellas preschentà il logo dal project e la „newsletter“,
cun la quala i vegn infurmà regularmain davart ils progress dal project.
Ils trajects da viafier da l‘Alvra e dal Bernina èn las parts centralas da la candidatura da
la UNESCO. La lingia da l‘Alvra è vegnida terminada l‘onn 1903, quella dal Bernina l‘onn
1910. Il perimeter „viafier“ cumpiglia il traject da Tusaun – San Murezzan – Campocologno.
In‘amplificaziun da la candidatura cun la part taliana da la viafier fin a Tirano vegn
examinada ed aspirada cun l‘Italia. Ultra dal traject da viafier duai er la cuntrada da
cultura vegnir integrada en la glista dal patrimoni mundial. Cuntradas da cultura èn sa
sviluppadas or da las interacziuns tranter ils umans e la natira.
Zonas centralas e zonas da plimatsch
Tenor las directivas da la UNESCO ston vegnir zavradas zonas centralas e zonas da
plimatsch. Per fixar ils perimeters correspundents da la cuntrada da cultura partan ins da
princip dal criteri da la „vesaivladad or dal tren“ e da las determinaziuns e dals
potenzials ch‘èn gia designads en il plan directiv chantunal. Il resultat da quai è ina
strivla per lung da la lingia da viafier da Tusaun – San Murezzan – Campocologno che ha
ina ladezza che dependa dals potenzials existents e che vegn cunfinada dals fatgs
topografics, infrastructurals u dals territoris natirals.
Il team da project è ussa londervi da preschentar las emprimas ideas a las
vischnancas ed a las regiuns pertutgadas e da las sviluppar vinavant en lavur
cuminaivla. Questa collavuraziun ha cumenzà il november 2005.
Reglas da gieu e plan directiv
Tenor las directivas da la UNESCO duain vegnir fixadas „reglas da gieu“ che
garanteschan in tractament persistent da la viafier e da la cuntrada da cultura. Questas
reglas da gieu vegnan fixadas en in plan da manaschament che sto er esser ina part
integrala da la candidatura. La finamira da questas „reglas da gieu“ n‘è betg la
„conservaziun museala“, mabain in svilup per-sistent dal territori da cultura e
d‘economia sco er dal spazi da viver. La Svizra posseda – cumpareglià cun ils auters
pajais da quest mund – in sistem fitg sviluppà da prescripziuns e d‘instruments che
garanteschan in tractament persistent e sensibel da la cuntrada da cultura. Uschia poi
vegnir sa basà per gronda part sin leschas e sin instruments ch‘existan già.
Sin la lingia da la viafier retica da Tusaun – San Murezzan – Campocologno duai vegnir
garantì er en l‘avegnir in tractament persistent dal maletg e dal caracter cun integrar la
tgira da monuments chantunala. Uschia duain vegnir fatgas las sanaziuns da las
construcziuns sin la lingia da l‘Alvra e dal Bernina tenor ina moda e maniera da construir
che vegn fixada en collavuraziun cun la tgira da monuments chantunala u cun autras
expertas u experts.
En il sectur da la cuntrada da cultura vegni sa basà per gronda part sin il plan directiv
chantunal sco er sin las ponderaziuns generalas e sin las determinaziuns territorialas
correspundentas (p.ex. realisaziun da l‘inventari dals maletgs da vitgs svizzers degns
da vegnir protegids IMVSP, territoris da protecziun da la cuntrada, cuntradas da cultura
cun ina impurtanza speziala e.u.v.). Per quest intent duai il plan directiv vegnir agiuntà
pli tard.
Il dossier da candidatura
Il dossier da candidatura sa drizza tenor las directivas da la UNESCO. Var 30 auturas
ed auturs èn vegnids tschernids ed èn pronts per elavurar ils cuntegns. Per la part
cumparativa internaziunala e per la motivaziun da la singularitad dals bains culturals
vegnan ad esser responsabels expertas ed experts renconuschids internaziunalmain. La
consegna dal dossier da candidatura a l‘uffizi federal da cultura duai succeder fin la fin
da l‘avust 2006. Suenter in‘examinaziun preliminara dal dossier vegnan ils posts
federals cumpetents a surdar il dossier definitiv a la UNESCO il schaner 2007.
Persunas che dattan infurmaziuns:
- cusseglier guvernativ Hansjörg Trachsel, schef dal departement da l‘intern e da
l‘economia publica, tel. 081 257 23 01
- Erwin Rutishauser, directur da la viafier retica, tel. 081 288 63 19
- Beat Ryffel, secretari dal departament da l‘intern e da l‘economia publica dal
Grischun, tel. 081 257 23 12
- Andreas Bass, servetsch giuridic da la viafier retica, tel. 081 288 63 46
Gremi: departament da l‘intern e da l‘economia publica dal Grischun
Funtauna: rg departament da l‘intern e da l‘economia publica dal Grischun


text:
Folk rock
El Folk Rock a l'è un gener de müsega che'l mes'ciaa el rock cun la müsega folk. El nom a l'è riferii a un gener che l'è nassüü in America e in Canada a la metà di agn '60, cunt artista cume el Bob Dylan eletrich e i Byrds. Carateristich a l'era el sun net de la ghitara eletriga (senza efet o distursiun) del ghitarista di Byrds, Roger McGuinn.
De tüta manera, el folk rock a l'è minga dumà una müsega americana, ma a hinn nassüü anca alter stil de folk rock ispiraa de la cultüra pupulara de alter paes. La püssé part di müsicista lumbard fann müsega folk o folk-rock.


text:
Val Sàbia
La Val Sàbia l'è giöna dèle trè ài principài dèla pruvincia de Brèsa. La pàrt de la strèta dei Türmegn e la rìa 'nfìna a Nòrt del Lac d'Ìder, ai cunfì co la pruvìncia de Trènt. L'è streersàda del Cés e l'è caraterizàda de mucc piötòst bas endèla part piö bàsa che però i diènta sèmper piö alcc e àsper menemà che se và 'nvers el Nòrt.
Le atrasiù türìstiche de la àl i è suratöt le tèrme de Vài e 'l Carneàl de Bagulì.
I cümü de la Val Sàbia i è: Anf, Bagulì , Bàrghe, Biù, Boàren, Capovalle, Cast, Elanöa, Gaàrt, Gnùzen, Ìder, Lainù, Müra, Ódol, Paitù, Pèrtega Àlta, Pèrtega Bàsa, Prezéi, Proài, Roè, Sàbio, Sèrle, Treìs, Vài, e Vistù.


text:
Nors antich
El Nors Antich l'è la lengua germanica del Nord parlaa da la gent che la stava in Scandinavia e da la gent scandinava int i so culoni al temp de l'età vichinga fin asquas al 1300.
El Pader Noster in Nors[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cià chì una recostrüssion dal Pader Noster in Nors:
Faþer vár es ert a himnom,
verði nafn þitt hæilagt
Til kome ríke þitt,
værði vili þin
sva a iarðu sem í himnum.
Gef oss ok hværn dag brauð vort dagligt
Ok fyr gefþu oss synþer órar,
sem vér fyr gefom þeim er viþ oss hafa misgert
Leiðd oss eigi í freistni,
heldr leys þv oss fra illo.
(font:[1])


text:
Kleindietwil
Kleindietwil a l'eva un cumün svizzer del circol aministrativ del Oberaargau, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'eva de 2.7 km².
Al prim de ginee del 2011 Kleindietwil e Leimiswil hinn staa agregaa al cumün de Madiswil. El celter abitaa de Kleindietwil al se tröva a una altitüden de 557 meter sura al livel del mar.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Kleindietwil in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Allan Kardec
Allan Kardec (Liun, 3 d'utùber 1804 - Paris, 31 de márs 1869) a l'è el pseudònim del Hippolyte Léon Denizard Rivail.
El fa i sò primm studi a Liun e i fa sù a Yverdon in Svizzera, a l'istitut del famos professor Pestalozzi, cognossuu per vess vun di pussee respetaa center d'insegnament de tutta Europa, e per el qual hinn passaa famos intellettual de quell'epoca.
El se dedica a fond a la linguistica, e 'l parla correttament todesch, ingles, spagnoeu e olandes.
De retorn a Paris, el fonda là on istitut d'insegnament somejant a quell d'Yverdon.
El pubblica sossenn liber:
- Le Livre des Esprits (1857)
- Le Livre des Médiums (1861)
- L'Évangile selon le Spiritisme (1864)
- Le Ciel et L'Enfer (1865)
- La Genèse (1868).
In del 1854 a 50 agn, el sent parlà per la prima voeulta del fenòmen di tavol giratòri; el 18 april del 1857 el pubblica Le Livre des Esprits ("El liber di Spirit"), per el qual al è cognossuu incoeu.
I sò investigazion in del territòri del spiritismo el pòrten a cambiàss el nòmm de Hippolyte Leon a Allan Kardec, dòpo vesses recordaa d'ona vida anterior in de la qual el gh'aveva quest nòmm chì.


text:
Rapallo
Rapallo (en lìgure: Rapallo) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Gènova.
El g'ha 'na popolasiù de 30 493 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 33,6 km² e 'na densità de popolasiù de 908 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Avegno, Camogli, Cicagna, Coreglia Ligure, Recco, San Colombano Certénoli, Santa Margherita Ligure, Tribogna, Zoagli.
L'è 'l sèst cümü de la Liguria per nömer de abitàncc - el g'ha deànti apéna Genova, La Spésia, Savona, Sanremo e Imperia - e l'è 'l prim endèl comprensóre del Tigullio.
Rapallo el se tróa 'ndèla part ucidentàl del Golfo del Tigullio, encastunàda 'ndèl golfo che 'l ciàpa 'l sò nòm (storicamènt denuminàt "Golfo del Grifo"), 'ntra la piàna dei du torèncc principài: el Boate - storicamènt ciamàt "Bogo" - e 'l San Fransèsch endèla part orientàl de la cità. El teretóre del cümü l'è streersàt de divèrsi óter córs de àiva minur endóche 'ndèl pasà dei sècoi, s'è svelöpàt i prìm abitàcc che al dé d'encö i corespónt a le vàrie frasiù e borgàde: Montepegli, Sant'Andrea di Foggia, San Martino di Noceto, San Massimo, San Maurizio di Monti, San Michele di Pagana, San Pietro di Novella, San Quirico d'Assereto, Santa Maria del Campo e Santuario di Montallegro.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Rapallo l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
L' aerogèl l' è 'na sustànsa in dal stèt sôlid ch' la sumìglia a 'n gèl, mo in dùa al post dla cumpunèint lìquida i gh' àn mìs un gàs. Quel ch' a in vìn fōra l' è 'na s'ciùma sòlida dal pruprietè particulèr, e la più importànt l' è la grànda capasité in dl' iśolèr. Al s' ciàma anca fùm giasè, u fùm sôlid, u fùm blu per la sô trasparèinsa; a tuchèrel al fa gnìr in mèint la gòma-piùma. Inventé per la prìma vôlta in dal 1931 da Steven Kistler, per custruìrel a s' pôl druèr dimòndi materié diferèint: j s' polèn catèr dj aerogèl ed silìs, d' alumìni, ed crôm, de stàgn e d' carbòni.
L'aerogèl l' è la sustànsa sòlida mèin dèinsa ch a s' cgnùsa, ciuè la piò alzéra dèintr' al méter cûb; infàti l' è furmèda dal 99,8% d' ària e dal 0,2% ed diòsid ed silìs (la silìs), ch' l' è quel ch' a gh' è dèintr' al vêder. L' è un bunìs'm isolànt tèrmic e al gh' à anca dimòndi robustèsa.


text: 1Rü yema ngunexü̃gügu nixĩ ga Gariréaaneãrü ãẽ̱xgacü, ga Erode rü Ngechuchuxü̃ nacuáchigaxü̃. 2Rü Erode rü norü duü̃xü̃gümaã ñanagürü: —Yima nixĩ ya Cuáü̃ ga baiü̃xẽẽruü̃ rü marü wena namaxü̃. Rü ngẽmaca̱x nüxü̃́ nangẽxma i pora na naxüãxü̃ i ngẽma mexü̃gü i taxü̃gü i Tupanaãrü poramaã naxüxü̃ —ñanagürü. 3Rü yema ñanagürü, yerü nümatama ga Erode rü ü̃paacü norü churaragüxü̃ namu na Cuáü̃xü̃ yayauxgüxü̃ca̱x rü cadenamaã yana̱ĩ̱xgüãcüma poxcupataü̃wa nagagüãxü̃ca̱x. Rü yemaãcü nanaxü ga Erode, yerü yemaãcü naxca̱x íica ga naxma̱x ga Erodía ga naẽneẽ ga Piripi naxma̱xchire̱x ixĩcü. 4Rü Erode rü Cuáü̃maã nanu yerü ga Cuáü̃ rü ñanagürü nüxü̃: —Tama name na cuxuma̱xmaã cuxãmaxü̃ —ñanagürü. 5Rü Erode rü Cuáü̃xü̃ nimáxchaü̃, natürü duü̃xü̃güxü̃ namuü̃ yerü guxü̃ma ga duü̃xü̃gü rü nagu narüxĩnüẽ rü aixcüma Tupanaãrü orearü uruü̃ nixĩ ga Cuáü̃. 6Natürü yexguma norü taunecüarü ngunexü̃wa nanguxgu ga Erode rü wüxi ga peta naxü. Rü yema petawa rü Erodíaxacü rü íyayüxparachigüxü̃ nape̱xewa ga yema petatanüxü̃. Rü nüma ga ãẽ̱xgacü ga Erode rü poraãcü norü me nixĩ ga yema naxüxü̃ ga naxãcürücü. 7Rü yemaca̱x ngĩmaã inaxuneta rü ñanagürü ngĩxü̃: —¡Choxna naxca̱x naca i ṯacü i cunaxwa̱xexü̃, rü aixcüma tá cuxna chanaxã! —ñanagürü. 8Rü yexguma ga ngĩma rü ngĩẽxü̃tawa ixũ, rü ngĩẽna iyaca, rü ngĩgürügü: —Pa Ma, ¿ṯacü i cunaxwa̱xexü̃ na naxca̱x íchac̱axü̃? —ngĩgürügü. Rü ngĩẽ ngĩxü̃ ingãxü̃, rü ngĩgürügü: —¡Naxca̱x ínaca i Cuáü̃ ya baiü̃xẽẽruü̃ẽru! —ngĩgürügü ga ngĩẽ. Rü yexguma ga yema pacü rü ngĩgürügü nüxü̃ ga Erode: —Chanaxwa̱xe i wüxi ya poratugu choxna cunaxã i Cuáü̃ ya baiü̃xẽẽruü̃ẽru —ngĩgürügü. 9Rü yexguma ga ãẽ̱xgacü ga Erode rü inayarümaãchi namaã ga yema ore, natürü norü unetaca̱x rü norü petatanüxü̃ca̱x rü tama ngĩxü̃ nawomüxẽẽchaü̃. Rü nanamu ga ñuxre ga norü churaragü na ngĩxna naxãgüãxü̃ca̱x ga yema naxca̱x ínac̱axü̃. 10Rü yemaãcü poxcupataü̃wa nanamu na yéma Cuáü̃xü̃ yanadaenaãxü̃ca̱x. 11Rü yemawena wüxi ga poratugu ngĩxü̃tawa nanange ga Cuáü̃ẽru, rü yema pacüna nayaxã. Rü ngĩma rü ñu̱xũchi ngĩẽna iyaxã. 12Rü yexguma ga Cuáü̃ãrü ngúexü̃gü rü yéma naxĩ, rü nayangegü ga naxü̃ne, rü inayata̱xgü. Rü yemawena rü Ngechuchumaã nüxü̃ nayarüxugüe. 13Rü yexguma yemaxü̃ nacuáchigagu ga Ngechuchu, rü nüxĩcatama wüxi ga nguegu nixüe, rü ínaxũxũ ga yéma. Rü wüxi ga nachica ga taxúema íxãpataxü̃wa naxũ. Natürü ga duü̃xü̃gü rü nüxü̃ nacua̱xgüama ga ngextá na naxũxü̃. Rü ínachoxü̃ ga norü ĩãnegüwa, rü dauxchitagu nawe narüxĩ. 14Rü yexguma nguewa ínaxüegu ga Ngechuchu rü nüxü̃ nadau ga yema muxü̃ma ga duü̃xü̃gü. Rü nüxü̃́ nangechaü̃tümüü̃gü. Rü nanameẽxẽẽ ga yema duü̃xü̃gü ga iḏaaweexü̃ ga naxca̱x yéma nagagüxü̃. 15Rü yexguma marü nachütachaü̃gu rü Ngechuchuca̱x naxĩ ga norü ngúexü̃gü, rü ñanagürügü nüxü̃: —Marü nachütachaü̃, rü ñu̱xũchi taxúema nuxma taxãpata i nuã. Rü name nixĩ ícuyamugü i ñaã duü̃xü̃gü na ĩãnexãcügü ya ngaicamana ngẽxmagünewa naxĩxü̃ca̱x, rü ngẽ́ma norü õnata̱a̱x yataxegüxü̃ca̱x —ñanagürügü. 16Natürü ga Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —Taxuacüma nawoegu. ¡Rü pematama penachibüexẽẽx! —ñanagürü. 17Rü nümagü nanangãxü̃gü, rü ñanagürügü: —Natürü nuã rü wüxime̱ẽ̱xpü̱x i pãũ rü taxre i choxnixĩcatama toxü̃́ nangẽxma —ñanagürügü. 18Rü Ngechuchu nanangãxü̃ rü ñanagürü: —¡Nuã chauxü̃tawa penana! —ñanagürü. 19Rü yexguma ga Ngechuchu rü duü̃xü̃güxü̃ namu na maxẽte̱xewa natogüxü̃ca̱x. Rü ñu̱xũchi nanade ga yema wüxime̱ẽ̱xpü̱x ga pãũ rü yema taxre ga choxnigü. Rü daxũgu nadawenüãcüma Tupanana moxẽ naxã, rü ñu̱xũchi inanabücu ga yema pãũgü. Rü norü ngúexü̃güna nanana, rü yema duü̃xü̃güxü̃ nayanu. 20Rü guxü̃ma ga yema duü̃xü̃gü rü meãma nachibüe. Rü yemawena rü 12 ga pexchigü nanapagüamatama namaã ga yema pãũ rü choxnichipe̱xegü ga íyaxügüxü̃. 21Rü yema yéma chibüexü̃ rü 5000 ga yatügü nixĩ, natürü ga ngexü̃gü rü buxü̃gü rü tama nayaxugü. 22Rü yemawena ga Ngechuchu rü duü̃xü̃güxü̃ íyamugüyane rü wüxi ga nguegu nayachoü̃xẽẽ ga norü ngúexü̃gü na yoxni naxtaxaarü tocutüwa naxĩxü̃ca̱x. 23Rü yexguma duü̃xü̃güxü̃ íyamugüguwena rü guma ma̱xpǘnewa ínaxü̃ãchi ga Ngechuchu na nüxĩca yéma yayumüxẽxü̃ca̱x. Rü yexma nüxĩcatama nachütaü̃. 24Natürü ga norü ngúexü̃gü rü naxtaxaarü ngãxü̃tüchiügu nixãgü ga yexguma. Rü tacü ga buanecü yexma nüxü̃ naxü, rü poraãcü nayuape. 25Rü yexguma marü yangunechaü̃gu rü norü ngúexü̃güwe inaxũãchi ga Ngechuchu. Rü dexáchiüétügu nixũ naxca̱x ga norü ngúexü̃gü. 26Rü yexguma norü ngúexü̃gü nüxü̃ daugügu ga dexáchiüétügu na yaxũxü̃, rü poraãcü naḇaixãchiãẽgü. Rü norü muü̃maã aita naxüe, rü ñanagürügü: —Wüxi i naxchi̱ximare nixĩ —ñanagürügü. 27Natürü ga Ngechuchu rü namaã nidexa rü ñanagürü nüxü̃: —¡Peporae! rü choma chixĩ. ¡Rü tãxṹ ipemuü̃ẽxü̃! —ñanagürü. 28Rü yexguma ga Pedru rü Ngechuchumaã nidexa rü ñanagürü: —Pa Corix, ega chi cuma quixĩgu, ¡rü choxü̃ namu na choma rü ta dexáétügu chixũxü̃ca̱x rü cuxü̃tawa na chaxũxü̃ca̱x! —ñanagürü. 29Rü Ngechuchu ñanagürü nüxü̃: —Ẽcü ¡nuã naxũ! —ñanagürü. Rü yexguma ga Pedru rü ínaxüe ga nguewa. Rü inanaxügü ga dexáétügu na yaxũxü̃ na Ngechuchuxü̃tawa naxũxü̃ca̱x. 30Natürü yexguma nüxü̃ yacua̱xãchigu ga na naporaxü̃ ga buanecü rü namuü̃, rü inanaxügü ga na dexáchiügu nanguxü̃. Rü aita naxü rü ñanagürü: —Pa Corix, ¡choxü̃ rüngü̃xẽẽ! —ñanagürü. 31Rü yexgumatama ga Ngechuchu rü Pedrume̱xẽgu nayayauxãchi, rü ñanagürü nüxü̃: —Cuma rü írarüwatama cuyaxõ. ¿Rü tü̱xcüü̃ tama aixcüma cuyaxõxõchi? —ñanagürü. 32Rü yexguma nguegu yachoü̃gu ga Ngechuchu rü Pedru, rü nangupetü ga guma buanecü. 33Rü guxü̃ma ga norü ngúexü̃gü ga nguewa yexmagüxü̃ rü Ngechuchupe̱xegu nacaxã́pü̱xügü rü nüxü̃ nicua̱xüü̃gü, rü ñanagürügü nüxü̃: —Aixcümaxü̃chi cuma nixĩ i Tupana Nane quiĩxü̃ —ñanagürügü. 34Rü yexguma marü yanguü̃gu ga naxtaawa, rü Yenecharétuanewa nangugü rü yéma ínachoü̃. 35Rü yexguma yema duü̃xü̃gü ga yémacü̱̃ã̱x nüxü̃ icua̱xãchitanügu ga Ngechuchu na yiĩxü̃ ga guma, rü guxü̃ma ga yema naãnewa nanguchiga ga yéma na nayexmaxü̃ ga Ngechuchu. Rü yemaca̱x naxü̃tawa nanagagü ga yema duü̃xü̃gü ga iḏaaweexü̃. 36Rü Ngechuchuxü̃ naca̱a̱xü̃gü na naxchirupechinügumare yangõgügüxü̃ca̱x. Rü guxü̃ma ga yema naxchirupechinügu ingõgüexü̃ rü narümeẽ.


text:
Aròld I de Danimarca
L'Aròld I Gormson Dentbloeu de Danimarca (ingles: Harald Bluetooth Gormson; danes: Harald Blåtand; Nors Antich: Haraldr blátönn; Norveges: Harald Blåtann), l'è nassuu in del 935, fioeù del Re Gorm el Vegg e de Thyra (ciamada anca Thyre Danebod).
L'Aròld I se pò ciamà Arald Dencbloeù in version lombarda. El soranòmm Denc bloeù el vegn de dò paroi danes: blå, ch'el voeur dì: de pell scura, e tan, òmm grand e gròss. Insema sònen: Blåtand, denc bloeù, perché in del paes di vichingh, biond de cavei e ciar de pell, on òmm scur compagn de l'Harald el pareva pròppi compagn de on denc de color bloeù. On'altra manera de spiegà el sò soranòmm l'è ch'el fudess golos de mirtill.[1] El soranòmm denc bloeù el pò vegnì foeura anca de la constatazion che lù el gh'aviss minga voeuia de fà la guerra, ma ch'el preferiss giugà de diplomazia.[2]
L'Aròld el s'è convertii a la religion cristiana insema a tut el sò pòpol. L'è anca regordaa per vegh unificaa (anca se per pòcch temp) el Regn de Danimarca con quell de Norvegia e Svezia sotta on unica corona.[3]
Lù l'è mort in del 985 (o fòrsi in del 986). L'ha governaa come Re de Danimarca a partì del 958 e come Re de la Norvegia e Svezia domà per on pò de ann intorna al 970.
Ona quai font stòrega la dis che el Sweyn, el sò fioeù, l'ha traa giò del sò tròno in manera violenta[4].
Referenz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ de la Wikipedia toscana
- ↑ de la Wikipedia inglesa
- ↑ L'è per ch'el motiv chì che la tecnologia Bluetooth l'è stada ciamada compagn de lù (http://en.wikipedia.org/wiki/Harald_Bluetooth)
- ↑ Anderson Poul, "The Mother of the Kings" el tratta del Re de Norvegia Enrich Ascia-de-Sangu (Erik Bloodaxe in ingles) e de la sò fameia, ma ona sezion del liber la parla anca de la Danimarca. L'Aròld I l'è descrivuu compagn de on giovin ambizios che l'ha mettuu diversi fazion vichingh in guerra l'ona con l'altra.


text:
Platån
Artéccol in dialatt bulgnais
Platån (in grécc Πλάtwv, Plátōn) (427 prémma ed Crésst–347 prémma ed Crésst) al fò un filósof grècc, sculèr ed Sócret e màsster d'Aristotel; la so influänza cme autåur e sistematizatåur l’è di mondi impurtänta par totta la stòria d’la filosofî dal månd ed sîra, tant ch’as dîs che tott qual ch’i éter filòsof dgénn dåpp, î cupiénn såul da lò. Al sò ovri piò impurtant én i dscurs La Ripòbblica (Πoλιteίa, Politeía – « Zitè »), indòvv as dscårr d’un stèt ideèl; al Fedro, indòvv as vadd tott quall ch’al dè vètta a la psicologî; al Timeo, un scrétt ed cosmologî raziunèla influenza dai matemàtic pitagoric; e al Teeteto, al pret studi par dèr dal régol a la filosofî d’la siänza.
Dal cònt chi én cuntgnò int’al Timeo e int’al Critias, dénn uréggin a la fola d’Atlàntide.
Platån fundé anch’l Académia d'Atene, indòvv al studié anch’ Aristótel.
Platån al tol pèrt anch’ agli insegnamént int’l Académia.
Platòun al dgiva che'l savèir as pol distenguer in quater gred: 1) la suposisioun (eikasia), cla ga per oget ombri e imagini; 2) l'opinioun cherduda (pistis), ch'an ne mia steda verificheda e cla ga per oget i eser viveint e tot al cosi; 3) la razoun sientefica (dianoia) cla partes dal mond sensebil, ded lé la fa dagli ipotesi e la ga per oget i eint matematich; 4) l'inteliginsa filosofica, cla va avanti e indre dialeticameint e la ga cme oget al mond ed l'eser.


text:
Lambrósch
Artécol in dialèt arzân
E io, per glorificare Dio e benedire la sua provvidenza, mi fermai a Modena a lungo a meditare la sapienza... »
E mé, per ludêr Dio e bendîr la só pruvidèinsa, am sûn fermê a Mòdna p'r un bèl pô a pinsêr insém a la sapiĵnsa...»
L'urégin dal nòm[modifica | mudéfica la surzéia]
Al nòm Lambrósch l'é al nòm ed 'na sèria ed vîdi mêdri diferèinti e dal vèin fât cun còsti.
Al j óvi dal Lambrósch în ròsi, per la pió grôsa pêrt lavurêdi int al pruvîcia ed Mòdna e in pruvîncia ed Rèz e 'na pêrt in pruvîncia ed Mântva. A vînen druvêdi per fêr ûn di pôch vèin ròs o rosê ch' al spóma.
Quisché i pió impurtânt vèin fât cun sté óvi:
- Lambrósch ed Surbêra
- Lambrósch Grasparòsa
- Lambrósch Arzân
- Lambrósch Salamèin
- Lambrósch Marân
- Lambrósch Mèister
- Lambrósch ed Muntréch
- Lambrósch Viadanèiṣ o Grapèl Rubêrti
Al D.O.C.[modifica | mudéfica la surzéia]
La necesitê ed mèter in règola al carateréstichi, la lōr compusiṣiòun e dôve gh’àn urégin i divêrs lambrósch àn purtê a fêr dal D.O.C. divîşi:
1961 al Mudnèiṣi:
- Lambrusco di Sorbara,
- Lambrusco di Graspa Rossa di Castelvetro,
- Lambrusco di Salamino di Santa Croce
1971 l’Arzâna:
- Lambrusco Reggiano
1976 la Culèini de Scandiân:
- Lambrusco Grasparossa Colli di Scandiano e Canossa,
- Lambrusco Montericco Colli di Scandiano e Canossa
1987 la Mantvâna:
- Lambrusco Mantovano
La stôria[modifica | mudéfica la surzéia]
L’urégin dal nòm an n’é mìa sicûra, a gh’é dû pinsêr a propôṣit. Al prém al vōl che al nòm al deṣvègna da Labrum (mêrzen di câmp). La vîda la(m)brusca la sré còla ch’ la crès saldîva ai mêrzen di câmp e al vèin la(m)bruscus l’é in môd cêr al vèin fât cun sté óva.
La secònda la dà l’urégin dal nòm a l’uniòun dal parôli labo (a tógh) e ruscus (ch’al fûra al palê), d’ed ché ânca l’urégin ed la parôla brósch.
La prōva 'dl'antichitê de sté vîda la vîn da l’etê dal brònz cun la squêrta ed gramustèin ed vîda salvâdgha ind al Teramêri, îṣoli che gnîven só dal padòli fâti dal j aluviòun di fióm e abitêdi da lìòm, prôpria int al zôni ‘d la produsiòun, dal dé d’incō, dal Lambrósch. Êtri catêdi a fân pinsêr che la vîda la fós cgnusûda ânca da 'dl' êtra gînt, in pió di Latèin, ânca da j Etrósch e dai Gâl legór. Dimòndi în al testimuniânsi scréti ed la véta ind l’antichitê de sté vîda, a n’ in pêrla Virgilio ind la só Quînta Bucòlica, a n’in pêrla Catone ind al De Agricoltura, Varone ind la De Rustica per finîr cun Plinio al Vèc ind la só Naturalis Historia. A’s gh’à nutési ânca ‘d un antîgh vèin ch’al spumêva ciamê Aigleucos sèmbra che al gnès fât cun al vîdi lambrusche.
An s’cgnòs mìa ed precîş quând a s’é cumincê a cultivêr sté vîda in môd sèri. Sèmbra che quând în rivê i Longobêrd, che cun la lōr cunversiòn al Cristianèiṣom îven dê véta a dal comunitê 'd atōren al pēv rumâni tr’ al VII e al VIII sècol, a s’fōsen dê a la cultûra dal vîdi dal pôst. Un fât curiōṣ l’é che la zôna dal dé d’incō ed la produsiòun dal Lambrōsch la cumbîna quêṣi in môd perfèt cun la zôna ch’l’ēra sóta a l’avtoritê ed Matélda ed Canòsa che intōren a la fîn dal sécol XI l’à fât ‘n tlarêda fésa ed fortèsi, in cuntât stratègich tra 'd' lōr, ch’la cumincêva dal Castèl ed Canòsa per divèdres principalmèint ind al properietê dal culèini arzâni e mudnèiṣi fîn a la rîva ed dréta dal Po ind al mantvân.
Mó sōl int al 1305 in un documèint ed Pier De Crescenzi ed Bològna a’s pêrla ed tōr in considerasiòun la cultûra 'd la vîda Labrusca. Però bèle int al 1430 a’s gh’à nutèsia ed l’esportasiòun in Frância dal nôster vèin, quând Nicolò III d’Este l’ à dê sté ōrdin: ...che di tutto il vino che veniva condotto a Parigi, la metà del dazio non venisse pagata. La Granduchèsa ed Tuscâna mujêra ed Francesco I De Medici la scrivîva ind al só diâri ed viâz: ... il buon vino di Scandiano fresco e frizzante. Int al 1567 Andrea Bacci, dutōr dal pêpa Sisto VI e studiōṣ dal piânti, al nutêva che: ...sui colli sottostanti l’appennino di fronte a Reggio e Modena si coltivano lambrusche, uve rosse, che danno vini piccanti, odorosi, spumeggianti per auree bollicine, qualora si versino nei bicchieri. Francesco Scacchi, dutōr ed Fabriano, dal sesèint, l’à parlê dal lambrósch prodotto da vite selvatica che poteva essere riprodotta dal seme direttamente.’Na nôta dal 29 utòber dal 1693 ind la cantèina di dóca d’Este l’é nutêda 'n’ impurtânt partîda ‘d óva Lambrusca.
Int al 1700 cîrca, a 's gh' é 'vû un impurtânt nuvitê tètnica per mantgnîr in butélia sté vèin ch' al spóma: a s'é cumincê a druvêr 'na butélia particulêra ciamêda Borgogna , cun la carateréstica 'd avèir un vēder reşistèint e 'd grôs spesōr e al relatîv stumpâj ed sóver tgnû fērom cun l' ajót ed 'na lâsa se no al tendré a saltêr via a câşva 'dla fermentasiòun di sócher ch' la fa 'l gâş.
La préma spartisiòun di trî genér ed vîda cultivêda: al lambrósch ed Surbêra, al Salamèin e al Grâspi Ròsi che şmercêdi cun dal j êtri óvi mēno impurtânti dân urégin a tót i genèr ed lambrósch prodòt l’é 'd Francesco Agazzotti int al 1867.
Int la préma metê dal '900 al Lambrósch l'ēra un vèin sèinsa dóbi sèch e la só s'cióma, prôpria cme p'r al Champagne, l'ēra fâta cper mèz ed 'na secònda fermentasiòun in butélia. Cun l'arîv di nōv sistēma, int al câmp di vèin, la produsiòun dal Lambrósch l'é chersûda dimòndi da i prém ân dal '60, cun la zûnta dal sistēma Charmat. Acsé int i vînt ân dôp al Lambrósch l'é stê vindû dimòndi a l'èster in môd particulêr int i Stêt Unî, dóve al gh' à 'vû dimòndi sucès tânt da rapreşentêr al 50% cîrca di vèin italiân purtê in Amèrica. In cla nasiòun difâti, l'é stê zibî cme un gèner ed Coca Cola italiâna. .Mó ind j ân '90 la produsiòun dal Lambrōsch al gh' à 'vû un cambiamèint dal pûnt ed vésta 'd la qualitê a scâpit ed còl ed la quantitê. A s' é tintê ed turnêr al j urégin dal lambrósch, pió sèch e pió sustgnû e mēno dōls. Al dé 'd incō la pió grôsa pêrt di Lambrósch miōr an vînen mia incòra purtê a l'èster e quî vindû insém i marchê èster în mia D.O.C. e 'd sôlit a gh'àn mia 'na grôsa qualitê.
Cun al magnêr[modifica | mudéfica la surzéia]
Al Lambrósch l'é un vèin ch' al se spōşa bèin cun i prodòt ed la cuşèina emiliâna, fâta ed prodòt réch ed grâs e savōr. A 's cumbîna bèin ânca cun di magnêr robóst cme la chêrna ed nimêl al sansési e l'agnèl, l'é bòun da bèver cun i furmâj ed la zôna: al Grâna Padân e al Grâna.
Al vîn druvê in cuşèina ânca per preparêr di piât ed l'uşânsa emiliâna cme al sampòun, e al cudghîn, o i prém piât cme al rişôt al Lambrósch e la pâsta al Lambrósch. Sté gèner ed vèin al vîn in pió druvê int la preparasiòun di cocktail, dòunca şmercê a êter alcôlich e frûta e servî cme aperitîv. L'é ânca druvê int la vinoterapia p'r al sō proprietê ed mantgnîr la pèla.
Colegamèin d'ed fōra[modifica | mudéfica la surzéia]
Sît dal Cunsôrsi di Lambrósch Mudnèiṣ
Sît dal Consorzio Vini Reggiano
Sît dal Cunsôrsi dal Lambrósch
Sît dal Cunsôrsi dal Lambrósch Mantvân


text:
10 10
Ol dé 10 de utùer l'è 'l 283 ( 284 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 83 dé a finí l'an.
Ul dí 10 de utùer al è ul dí da pòost 283 ( 284 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 83 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
879 - Ripoll (ol Ripollès): Guifré el Pilós, cunt de Barcelona, al funda ol monastér.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1963 - Grassa (la Provença): Édith Giovanna Gassion, cognossida come Édith Piaf, cantant Fransesa (malgrat ofissialament al consta che la mör a Paris l'indomà, ol istess dé che ol sò grant amis Jean Coteau).
2003 - Washington (SÜA: Eugene Istomin, pianesta (Stadünindench, dessépol e amis de Pau Casals, ch'al sarà interat al Vendrell (ol Baix Penedès).
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dé mondial de la salüt mentala
Dé di potense de 10
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Coblenza
Coblenza (inscì anca in italian e spagnoeu; Koblenz in todesch; Kowwelenz in ripoarian; Coblence in frances; Confluentes in latin; Coblença in portoghes e catalan) l'è ona città todesca che la cunta pussee de 107.000 persònn.
La se troeuva in del Land del Palatinaa-Renania, del qual l'è la città pussee granda dòpo Magonza e Ludwigshafen. Anca se l'è ona città foeura di circondari l'è 'l capploeugh ministrativ del circondari de Mayen-Coblenza.
Cuntegnüü
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Oltra ai ròbb che emm dii sora, besògna savè che Coblenza la se troeuva in su la ponta de quella zòna che l'è ciamada triangol todesch, cioè 'l tòcch terra situaa a la confluenza tra el Reno e la Mosella.
A sud de Coblenza la gh'è la cadena de mont de l'Hunsrück, a est quella de l'Eifel. La città l'è spartida in vintòtt quarter.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è voeuna di città todesch pussee antigh: in del 1992 l'ha faa festa per i sò 2000 ann.
Ai temp di roman la feva part del limes germanigh-retigh (e resten anmò al dì d'incoeu di ruinn de quell temp). L'è stada poeu conquistada di Franch, che l'hann fada vegnì ona sede real.
Quand el Sacher Roman Imperi l'è staa spartii, Coblenza la s'è trovada on poo a metà strada trai regn de Lotaringia (al qual l'era stada destinada), Francia e Germania. In del 870 l'è passada a la Germania, e dodes ann dòpo l'è stada saccheggiada di Normann.
Per la soa posizion de confin l'è stada despess loeugh de battali tra i Todesch e i Frances. A Coblenza hinn nassuu el Metternich e 'l president frances Valéry Giscard d'Estaing.
Quand in del 2002 l'UNESCO l'ha deciaraa l'alta val del Reno Patrimòni de l'Umanidà, anca Coblenza la gh'è entrada denter, per i sò monument stòrigh.
Gemellagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Nevers, Francia.
- Regn Unii:
- Maastricht, Paes Bass.
- Novara, Italia.
- Austin, Statt Unii.
- Petah Tikva, Israel.
- Varasdin, Croazia.


text:
Burgh Pariö
Burgh Pariö (nom ufizial: Borgo Priolo) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia. Al gh'ha 1 394 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 29,0 km² e ona densità de 48 ab./km².
Al cunfìna coi comün de Burgh Rat, Crëvgnan, Cästegiu, Fortünagh, Muntalt, Mumbèl, Montsegal, La Roca e La Turassa.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Burgh Pariö l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Repüblica Araba Saharawi Demucratica
La Repübliga Araba Saharawi Demucratiga o RASD a l'è un paes de l'Africa del Nord.
A l'è tacada al Maroch, a l'Algeria e a la Mauritania e l'a bagna l'Ocean Atlantich.
La capital a l'è El Ayun, in de la part del paes che l'ha ucüpada el Maroch; la capital "ad interim" a l'è Bir Lehlu, ma 'l guern in esili a l'è a Tindouf, in Algeria.
La gh'ha una süperfiss de 266.000 km² e una pupulaziun de pressapoch 270.000 abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Sahara Ocidental a l'è staa una culonia de la Spagna fina al 1976.
Quand che la Spagna la s'è ritirada, el Maroch l'ha ucüpaa i dü terz del paes, a nord, e la Mauritania la part püssee a süd.
El 27 de febrar del 1976 el Frunt Pulisari l'ha proclamaa l'indipendenza del paes, cunt el nom de RASD.
In del 1979 la Mauritania la s'è ritirada del Sahara e 'l Maroch l'ha ucüpaa un'altra part del paes.
Al di d'incö la RASD la cuntrola pressapoch el 20% dël teritori e un bel poo de Saharawi viven 'me profugh in del süd de l'Algeria.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Repübliga Araba Saharawi Demucratiga la recugnussen un bel poo de paes de l'Africa e de l'América latina e la fa part de l'Üniun Africana.
EL president a l'è el Mohamed Abdelaziz (del 1976).
El prim minister a l'è l'Abdelkader Taleb Oumar (del 2003).


text:
Pepi, Luci, Bom e le altre ragazze del mucchio
Pepi, Luci, Bom e le altre ragazze del mucchio (Pepi, Luci, Bom e gl'atri ragàsi dal muć) 'l è na cumèdia dal 1980 ad Pedro Almodóvar, chè a 'l sò debùt, sìmbul dla movida ad Madrid di an Utànta. Al regìsta manciàṅ al l'à scrita quàt'r an prima quànd al lavuràva incóra par la cumpagnìa di telèfun Telefónica cuma impiegâ.
Al film 'l è stâ girâ in 16 mm e pò ślungâ a 35 par vgnir fóra in di cinéma.
Sunt
La Pepi (Carmen Maura) l'è na śuvnòta ad Madrid ch'la sà al fat suo e ch'la viṿ da par lē. Na sira, méntar l'è drē a tacàr dal figurìni ad Superman in sal sò àlbum, la sènt sunàr al campanèl. 'L è 'n pulisiòt ch'l è vgnû a cà sua parchè da fóra 'l iva duciâ dal piànti ad marijuana in dal sò bśól. Chi lē la próa a far-al star bòṅ e sito śibénd-ag ad far-'g un buchèṅ in cambi, ma lò al n s cunténta minga e al la viulénta.
Arliàda par n avér piò la manéra ad véndar la sò prima vòlta, la Pepi la ciàma la sò amìga punk Bom (Olvido Gara) e al sò grup ad sunadōr (i Los Bomitonis) par dar-ag śò par bèṅ e tōr-'s acsè la sò vindéta. Cla nòt lè 'l óm al i ciàpa ma a gh'è 'n śbali parchè a s trata dal fratèl śmèl dal pulisiòt.
Minga cunténta, la Pepi la trapèla quèl àtar: la dvénta amìga cun sò mujér, la timda e maśuchìsta Luci (Eva Siva), cun la scuśa 'd imparàr a far la maja, par pò purtàr-la via da sò marè ch'al la pìcia. Durànt la prima lesiòṅ a riva lè la Bom ch'la gh pisa adòs e lē la pèrd la tèsta par la viràgo, dvintànd la sò amànta e scapànd via sèg, par stablìr-'s a cà sua.
Pepi, Luci e Bom i s la gòdan pasànd al nòt a divertìr-'s in di lucài dla muvida. Durànt un cuncèrt, in dua la Bom la canta Murciana La Marrana (Mursiàna La Rója), a gh'è 'n śōg a prèmi par 'l óm ch'al gh'à 'l uśèl più grôs ciamâ "Eresiòṅ generàli". Al vinsidōr al pōl pò far quél ch'al vōl e a sucéd ch'al furtunâ, Moncho, al sarnìs pròpria la Luci par far-as far na pómpa.
In cal méntar la Pepi l'è custréta a catàr-'s un lavōr e la dvénta na scritōra ad reclàm par la televiśiòṅ, cuma qvéla dal bàmbuli ch'i gh'aṅ al marchéś o qvéla dal mudàndi “Ponte”, bòni par cambiàr 'l udōr dal scuréśi in parfùm e, se anvlupàdi par bèṅ, prònti par far divertìr cal dóni quànd i èṅ da par lōr.


text:
Francesco Griffo
Fransèsc Griffo o Griffi, anc cgnusû c'ma Fransèsc ed Bulògna (Bulògna, vers al 1450 – intòr'n a 'l 1518) 'l era stê 'n tipòraf e disgnadōr ed caràter tipogràfic itagliàn. In dal 1475 'l era a lavurèr a Pèdva e 'l fèva di caràter gòtic p'r al tipògraf Pierre Maufer. In dal 1480 'l andèva invéci a lavurèr in Venésia. Al Griffo 'l a'rèv forgê sucesivamèint, p'r al Manùsi soquànt tip ed carâter român tònd e 'd quī grèc; però masimamèint al dvintèva famōś p'r al sô caràter cursìv aldèin, anca ciamê itàlic, da lò invintê e druê per la prima volta in dal Virgìli dl'edisiòun aldèina dal 1501 e cupiê subìt anca fóra da l'Itâglia: infàti cal caràter chè al permetìva a 'l stampadōr ed fèr stèr 'na quantitê piò granda ed lèttri anca ind un spàsi piò cìc.
Al Griffo al custruirà anca di carâter p'r al Gershon Soncino, 'l Utaviàṅ Petrucci, al Bernardèin Stagnino e 'l Filìp Giunti. Turnê a Bulògna vèrs al 1515, al perfesiunèva i sô caràter cursìv e 'l publichèva in dal 1516-17 dal bèli edisiòun ind un furmê cìc, c'ma: 'l Canzoniere e i Trionfi 'dal Petrarca, l'Arcadia dal Sannazzaro, ai Asolani 'dal Bembo, al Labirinto d'amore 'dal Boccaccio, ai Epistolae familiares dal Ciceròun e 'l Dictorum et factorum memorabilium dal Valèri Màsim.
Ed lùng ai sécol ch'a vgnìva dòp, i caràter che 'l Griffo 'l ìva dissgnê i gh'aràn 'na granda e lunga influèinsa in dl'èrt ed la tipografìa.


text:
20 01
Ol dé 20 de zenér l'è 'l 20 dé de l'an del calendare gregorià; manca 346 (347 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 20 de zenér al è ul dí da pòost 20 dal an dal calendari gregurian; i manca 346 (347 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Nomm dal dí in difereent dialett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Gjuntée un nomm!
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1279 - Perpinyà: Pere II al cunsegiss che ul sò fradell Jaume II da Mallorca ga al sígna una declarazziun da vassallacc.
- 1401 - Barcelona: A la llotja sa la derva una taula da cambi.
- 1640 - Barcelona: ul Francesch da Tamarit, heroi dal sedi da Salses recevüü cunt entüsiaasm.
- 1924 - Spagna: Primo da Rivera al nòmena recugnussüü anticatalaniist cuma depütaa pruvincjaal da Catalunya.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1979 - Calabasas, Califòrnia (SÜA): Rob Bourdon, baterista da Linkin Park.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1993 - Tolochenaz-sur-Morges (cantun da Vaud, Svízera): Audrey Kathleen Ruston cugnussüda cuma Audrey Hepburn, atriis cinematugràfega Anglesa d'urígen Belga.
Fèest[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Festa Lucala da Riu da Cerdanya a la comarca da la Cerdanya
Festa lucala da Vísulalba Sasserra, a la comarca dal Vallès Oriental.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Lazzaro Spallanzani
Artécol in dialèt arzân
Lazzaro Spallanzani ( Scandiân 10 znêr 1729 – Pavia, 12 fervêr 1799) l'é stê un biôlegh italiân. L'é nasû da Gian Luca e da Lucia Zigliani; a quéndş ân l'è andê ind al colèg di geşvéta ed Rèz, dóve l'é andê adrê a i cōrs ed Filoşoféia e Retōrica.
A Bològna l'à fât i stódi ed Dirèt, mó l'à bandunê dôp ed pôch sté Facoltê per dêres a la filoşoféia naturêla. L'à cumincê cme sinsiê cun al Lettere due sopra un viaggio nell’Appennino Reggiano e al lago di Ventasso, che tratêven al prublêma ed l'urégin dal surzéi. Int al 1757 l'à insgnê Grêch int al Seminâri e Fèşica e Matemâtica a l'Universitê ed Rèz. Int al 1761 l'à cumincê a interesêres ed la nâsita naturêla, al pricipêl problêma alōra discós da i naturalésta, e, dôp quâtr ân de stódi, int al Saggio di Osservazioni Microscopiche sul Sistema della Generazione de’ Signori di Needham e Buffon (1765), a gh' l' à cavêda a stabilîr ch' l' êra sèinsa fundamèint. Sté lavōr al l'à fât cgnòser in tóta Eurôpa. Int al 1762 al s'é fât prêt e int al 1763 al s'é spustê a Mòdna, dóve l'à insgnê Filoşoféia a l'Universitê e Matemâtica e Grêch int al colèg ed Sân Chêrel. Int al 1768 al s'è interesê a la circolasiòun dal sânghev e só sté argumèint l'à publichê Dell’azione del cuore nei vasi sanguigni.
Int al novèmber 1769 l'é stê ciamê a l'Universitê ed Pavia, per insgnêr Stôria naturêla e l'à tôt in mân la diresiòun dal Muséo ed l'Universitê, dóve l'é stê retōr int l' ân 1777-1778. Tr'al 1777 e al 1780 l'é andê in fònd al prublêma ed la râsa e fîn dal 1777 per prém l'à imprignê cun la sirénga di ôv ed râna e rôsp. L'à unî i rişultê di só sperimèint in Dissertazioni di fisica animale e vegetale. Al s'é dê, in pió, a i stódi che riguêrden la digestiòun e la respirasiòun. I só stódi ed fişologéia dal stòmegh e 'd la pânsa în stêdi fundamentêli per spieghêr cme l'andamèint ed la digestiòun an n'é mìa sōl ind la tridadûra mecânica dal magnêr, mó ânca in 'na manēra ed lavōr chémich int al stòmegh, necesâri per digerîr i nutrièint.
Fîn dal 1771 l'êra ariusî a fêr un Muséo de Stôria Naturêla, che, cun l'andêr d' j ân l'à mucê 'na grân nòmina, ânca internasiònêla, e l'é andê a vèdrel ânca l'imperadōr Giuseppe d' Austria. Int al 1785, mèinter l'êra in viâş de stódi a Costantinopoli e ind i Balcani, l'é stê inculpê dal guardiân dal Muséo ed Pavia (més só da soquânt colēga) 'd avèir rubê di rèst dal Muséo: la vicènda l'é finîda ûn ân dôp cun la prōva ed l'inusèinsa cumplēta de Spalanşân e la cundâna di sparladōr. L'é môrt ind la nôt tra l'11 e al 12 fervêr 1799 ind la só cà a Pavia. In pió dal Muséo ed Pavia, Spalanşân l'à fât ind la só cà de Scandiân 'na colesiòun privêda, che incô l' as câta ind i Musèi Cèvich ed Rèz.
Materiêl pr'andêregh in fònda[modifica | mudéfica la surzéia]
(manca):
- Aderito Belli - Lazzaro Spallanzani Nella vita, negli studi e nel culto dei posteri, con notizie inedite sulla famiglia del sommo naturalista. - Reggio Emilia : Anonima Poligrafica Emiliana, 1929.
- Aderito Belli - Lazzaro Spallanzani illustrato al popolo - Reggio Emilia : Poligrafica Reggiana, 1939
- Silvia Chicchi - Ricerche naturalistiche di Lazzaro Spallanzani nel territorio reggiano - S.l. : S.n., 2005
- Pericle Di Pietro - Lazzaro Spallanzani - Modena : Aedes Muratoriana, 1979
- Pericle Di Pietro - Il periodo modenese della vita di Lazzaro Spallanzani (1763-1769) - Modena : Stabilimento Tipografico Paolo Toschi e C., 1960
- G. Montalenti - Lazzaro Spallanzani : le origini della biologia sperimentale - Roma : Editori riuniti, 1981


text:
Chesalles-sur-Oron
Mudel:Unreferenced stub Cuurdinàde: 46°34′N 06°51′E
Chesalles-sur-Oron a l'è un cumün svizzer del distret de Lavaux-Oron, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 2.00 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de Incorrect Municipal Code 1 5784 abitant.
El cumün de Chesalles-sur-Oron al se tröva a una altitüden de 788 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Le Flon (FR), Saint-Martin (FR), Bussigny-sur-Oron, Ecoteaux, Palézieux, Oron-le-Châtel, Chapelle (FR).
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Segl: tunnels e galaria per segirar la via?
-
- Zoom
- La via chantunala che passa sper Segl è periclitada da lavinas. (sils.ch)
1 u perfin 2 tunnels plus ina galaria per segirar la via tranter Segl e Maloja durant l'enviern. Quai è la varianta favorisada suenter in inscunter da tut ils involvads cun l'Uffizi da construcziun bassa dal Grischun sco che la Posta Ladina rapporta. L'inscunter da l'emna passada saja tenor l'Uffizi da construcziun Bassa in pass per reducir las variantas en discussiun, la procedura da planisaziun vegn anc a durar ditg.
La via tranter Segl e Maloja è fitg periclitada da lavinas durant l'enviern quai che chaschuna adina puspè problems.
(RTR / ds)


text:
Lilla
Lille ("Rijsel" in ulandes, "Ryssel", che'l vör dì isula, in fiamengh) a l'è una cità francesa, el caplögh de la regiun Nord-Pas de Calais e del Dipartiment Nord, arent al cunfin cunt el Belgi.
La gh'ha püssee de 200.000 abitant (un miliun se cuntum tüta l'area metrupulitana, che l'è estendüda in part anca in sül teritori del Belgi). Inturna a Lille a gh'hinn i cità de Roubaix (cugnussüda per la cursa ciclistiga Paris-Roubaix), de Tourcoing e de Villeneuve-d'Ascq.
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sindich a l'è la Martine Aubry (del 2001).
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lille a l'è gemelada cun:
- Buffalo, Stat Ünì d'America
- Culonia, Germania
- Erfurt, Germania
- Esch-sur-Alzette, Lüssemburgh
- Char'kov, Ücraina
- Leeds, Regn Ünì
- Liège, Belgi
- Nablus, Palestina
- Oujda, Maroch
- Rotterdam, Paes Bass
- Safed, Israel
- San Luis, Senegal
- Shangai, Cina
- Türin, Italia
- Valladolid, Spagna


text:
Viola (strümènt)
Una viola l'è un strüment müsegal ch'al sömeja al viulin e al viulun. La viola la gh'ha un son püssee bass de un viulin, ma püssee volt de un viulun. Al gh'ha quater cord, el do, el sol, el re e 'l la, propi 'me el viulun, ma de l'utava de sura. La viola la ven sunada cunt un arch, tegnüü cunt la man destra. Quajvölta i cord i pöden vess spizegaa (pizzicato).
Quand che la gent la ved la viola, de spess la pensa che la sia un viulin. Quest perchè la viola l'è dumà un toch püssee granda de un viulin, e 'me 'l viulin, la viola la se ten in su la spala sinistra del müsicista. La pö granda differenza tra una viola e un viulin l'è el son diffarent.
Chel lü che'l suna la viola al se ciama "violista", menter chel che la fa sö e la mett a post l'è el liüter. I cumpositur i druven la viola per sunà i not de l'armonìa. L'è vön di strümencc principaj ind un quartett de arch, insema a dü viulin e un viulun.


text:
Fiurinsöla
Fiurenzöla (en emilià: Fiurinsöla; en italià Fiorenzuola d'Arda) l'è 'n cümü de l' Emilia Romagna, en Pruvincia de Piacènsa.
Al gh'ha 15 394 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 59,7 km² e ona densità de 258 ab./km².
Al cunfìna coi comün de Alseno, Besenzone, Cadeo, Carpaneto Piacentino, Castell'Arquato, Cortemaggiore.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Fiurinsöla l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Sunsì
Sunsì (Suncin in insübrich e Soncino in Italian) l'è 'n cümü de 1 219 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]) en pruvincia de Cremuna. El 18 noèmber del 2004 l'è stada fàda cità del president de la Repüblica Italiana Carlo Azeglio Ciampi. El g'ha tré frasiù: Galignà, Ilàcampagna e Isènch.
L'è tacàt ai cümü de Casalèt da Sura, Cümignà, Geniólta e Tisénch de la pruvìncia de Cremùna; Iurs, Rocafrànca, Vilaciàra de la pruvìncia de Brèsa; Funtanèla e Tór Palvisina de la pruvìncia de Bèrghem.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Sunsì l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Ròca sforsèsca pasàda pò a i marchés Stampa e lasàda al cümü dal marchés Massimiliano Cesare Stampa.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.
Varda anca[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Teremòt de Sunsì del 12 de magg 1802.


text:
Bruzzan
Bruzzan (Bruzzano) l'è on quarter de Milan, situaa in de la periferia nòrd de la città. El partegn a la zòna de decentrament 9.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bruzzan l'è staa a longh on paes de economia agricola in sù la strada che de Milan la pòrta a Còmm.
Per on bell poo de temp l'è stada el centro de ona piev milanesa.
In del period napoleònigh (1810) l'è stada prima unida a Brusuj, poeu (1811) a Bress insema a Corman. La situazion l'è tornada quella de l'Ancien Régime cont el Regn Lombard- Venet.
Con l'Unità d'Italia Bruzzan l'ha ciappaa el nòmm offizial de Bruzzano Due Borghi, per evità de fà confusion cont el comun calabres de Bruzzano Zeffirio.
L'indipendenza comunal de Bruzzan l'è durada fina al 1869, quand che 'l paes l'è staa unii ad Affer insema a Bress e Derghen.


text:
Barca tuca la riva, sfrega la punta gratta la spiaggia
tera, tera incazzada che la se lamenta per ogni mè pass,
troppa, troppa la nocc che ho pasaa sura l'acqua fantasma
tera, tera bastarda che spuserà el veent per bufam in dii oecc
unda lama de spada, labbru de dama, lengua de früsta
unda che la carezza.... unda che sgàrla e messeda i riflèss
unda mann che me ciapa che la me rüzza fina a cà mia
unda, unda seguunda che la me tira ancamò in mezz al laagh
vita, vita de frosna, vita sfilzada de punta in soel fuund
vita, vita mulagna, gira la roeda e tira la corda
tera, tera che specia ogni rüdera che porta foe el laagh,
tera che ogni matena cun la stessa facia la specia anca me
E sun che a specià la terza unda e sun che per vedè cume la sarà
e sun pruunt a basà la terza unda e sun pruunt a ciapà tücc i so s'ciàff
Dona dona sbagliada, roesa tajada e poe trada via
dona, dona de tera, roesa che l'era mea la mia,
roesa che la te spuung e intaant che la spuung la te lassa el prufoemm
dona che impara da l'unda a regurdatt che te seret un omm
rema rema via el muund fin duè l'acqua la g'ha pioe memoria
scappa da quela corda che gira che gira e te liiga al puntiil
unda unda busarda prema te rüzza e dopu te sbrofa
aria de carta de vedru che frega e che frega per fatt turnà indree
vita che la se incastra e l'è disegnaada a lisca de pess
vita che la sbrissiga versu quel siit in de gh'eet voeja de vèss
unda che la te porta fina a la spunda de là
per fatt sentì püssee forta la voeja de turnà a cà.....


text:
Saint-Étienne
Saint-Étienne l'è 'na cità franséza sitüàda 'ndèla la regiù Rhône-Alpes e ndèl dipartimènt de la Loira, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància.
L'è capolöch de nöf cantù e del circondàre (arrondissement) de Saint-Étienne.
El g'ha 'na popolasiù de 170 049 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 79,97 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 422 méter a 'na altèsa màsima de 1117 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Saint-Étienne l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Abitancc censicc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Sciur padrun da li béli braghi bianchi
Sciur padrun da li béli braghi bianchi fora li palanchi fora li palanchi sciur padrun da li béli braghi bianchi fora li palanchi ch'anduma a cà A scüsa sciur padrun sa l'èm fat tribülèr i era li prèmi volti i era li prèmi volti a scüsa sciur padrun sa l'èm fat tribülèr i era li prèmi volti ca 'n saiévum cuma fèr Sciur padrun da li béli braghi bianchi fora li palanchi fora li palanchi sciur padrun da li béli braghi bianchi fora li palanchi ch'anduma a cà Prèma al rancaun e po' dopu a 'l sciancàun e adés ca l'èm tot via e adés ca l'èm tot via prèma al rancaun e po' dopu a 'l sciancàun e adés ca l'èm tot via al salutém e po' andèm via Sciur padrun da li béli braghi bianchi fora li palanchi fora li palanchi sciur padrun da li béli braghi bianchi fora li palanchi ch'anduma a cà Al nostar sciur padrun l'è bon come 'l bon pan da stér insëma a l'érsën da stér insëma a l'érsën al noster sciur padrun l'è bon com'è 'l bon pan da stér insëma a l'érsën al dis - Fé andèr cal man - Sciur padrun da li béli braghi bianchi fora li palanchi fora li palanchi sciur padrun da li béli braghi bianchi fora li palanchi ch'anduma a cà E non va più a mesi e nemmeno a settimane la va a pochi giorni la va a pochi giorni e non va più a mesi e nemmeno a settimane la va a pochi giorni e poi dopo andiamo a cà Sciur padrun da li béli braghi bianchi fora li palanchi fora li palanchi sciur padrun da li béli braghi bianchi fora li palanchi ch'anduma a cà Incö l'è l'ultim giürën e adman l'è la partenza farem la riverenza farem la riverenza incö l'è l'ultim giürën e adman l'è la partenza farem la riverenza al noster sciur padrun Sciur padrun da li béli braghi bianchi fora li palanchi fora li palanchi sciur padrun da li béli braghi bianchi li palanchi ch'anduma a cà E quando al treno a scëffla i mundèin a la stassion con la cassiétta in spala con la cassiétta in spala e quando al treno a scëffla i mundèin a la stassion con la cassiétta in spala su e giù per i vagon Sciur padrun da li béli braghi bianchi fora li palanchi fora li palanchi sciur padrun da li béli braghi bianchi fora li palanchi ch'anduma a cà Quando saremo a casa dai nostri fidanzati ci daremo tanti baci ci daremo tanti baci quando saremo a casa dai nostri fidanzati ci daremo tanti baci tanti baci in quantità Sciur padrun da li béli braghi bianchi fora li palanchi fora li palanchi sciur padrun da li béli braghi bianchi fora li palanchi ch'anduma a cà
La Sciur padrun da li béli braghi bianchi Mi7 La fora li palanchi fora li palanchi sciur padrun da li béli braghi bianchi Mi7 La fora li palanchi ch'anduma a cà La A scüsa sciur padrun Mi7 sa l'èm fat tribülèr i era li prèmi volti La i era li prèmi volti a scüsa sciur padrun sa l'èm fat tribülèr i era li prèmi volti ca 'n saiévum cuma fèr Sciur padrun da li béli braghi bianchi fora li palanchi fora li palanchi sciur padrun da li béli braghi bianchi fora li palanchi ch'anduma a cà Prèma al rancaun e po' dopu a 'l sciancàun e adés ca l'èm tot via e adés ca l'èm tot via prèma al rancaun e po' dopu a 'l sciancàun e adés ca l'èm tot via al salutém e po' andèm via Sciur padrun da li béli braghi bianchi fora li palanchi fora li palanchi sciur padrun da li béli braghi bianchi fora li palanchi ch'anduma a cà Al nostar sciur padrun l'è bon come 'l bon pan da stér insëma a l'érsën da stér insëma a l'érsën al noster sciur padrun l'è bon com'è 'l bon pan da stér insëma a l'érsën al dis - Fé andèr cal man - Sciur padrun da li béli braghi bianchi fora li palanchi fora li palanchi sciur padrun da li béli braghi bianchi fora li palanchi ch'anduma a cà E non va più a mesi e nemmeno a settimane la va a pochi giorni la va a pochi giorni e non va più a mesi e nemmeno a settimane la va a pochi giorni e poi dopo andiamo a cà Sciur padrun da li béli braghi bianchi fora li palanchi fora li palanchi sciur padrun da li béli braghi bianchi fora li palanchi ch'anduma a cà Incö l'è l'ultim giürën e adman l'è la partenza farem la riverenza farem la riverenza incö l'è l'ultim giürën e adman l'è la partenza farem la riverenza al noster sciur padrun Sciur padrun da li béli braghi bianchi fora li palanchi fora li palanchi sciur padrun da li béli braghi bianchi li palanchi ch'anduma a cà E quando al treno a scëffla i mundèin a la stassion con la cassiétta in spala con la cassiétta in spala e quando al treno a scëffla i mundèin a la stassion con la cassiétta in spala su e giù per i vagon Sciur padrun da li béli braghi bianchi fora li palanchi fora li palanchi sciur padrun da li béli braghi bianchi fora li palanchi ch'anduma a cà Quando saremo a casa dai nostri fidanzati ci daremo tanti baci ci daremo tanti baci quando saremo a casa dai nostri fidanzati ci daremo tanti baci tanti baci in quantità Sciur padrun da li béli braghi bianchi fora li palanchi fora li palanchi sciur padrun da li béli braghi bianchi fora li palanchi ch'anduma a cà
Informazioni
Raccolta da G. Bosio e R. Leydi a Gualtieri (RE) questa canzone di risaia fa parte del repertorio di Giovanna Daffini. (G. Vettori)
Indicazioni bibliografiche
Vettori Giuseppe, Canzoni italiane di protesta 1794 - 1974, Roma, Newton Compton, 1975
Condividi
Strumenti
Scheda del canto
Lo staff de ilDeposito.org non condivide necessariamente il contenuto, che viene inserito nell'archivio unicamente per il suo valore storico, artistico o culturale (maggiori informazioni).


text:
Trip hop
El Trip Hop a l'è un gener de müsega eletroniga cugnussüü anca 'me el Sun de Bristol o Bristol Acid Rap perchè a l'è nassüü propi in quela cità inglesa là in de la metà di agn '90. La definiziun trip hop la ghe piaseva però minga ai prim artista del gener.
El Trip Hop el vegn del hip-hop (ma l'è un hip-hop che'l va propi adasi), del dub e del reggae, e anca alter gener de müsega eletroniga, rock (un quaj element de rock psichedelich) e jazz.
I canzun trip-hop a hinn cantaa o rapaa (cantaa cume i rapper) ma in manera adasi, anca sot-vus. La müsega a l'è de solit scüra, inquietanta, decadenta. De spess, i grüp dupren campiun de canzun vegg, magara de jazz o de film. Se dupren anca arch, istrüment a fiaa, utun e taster (suratüt Rhodes).
I prim müsicista del muiment trip hop eren i Massive Attack, el Tricky e i Portishead. Impurtant a l'è staa anca el DJ Tim Simenon, cugnussüü anca 'me Bomb the Bass. Dopu de 'sti chì hann scuminciaa a sunaa el Trip Hop anca gent che l'era minga de Bristol ma che sentiven l'istessa sensibilità: i Archive de Lundra, el prim disch eletronich di Goldfrapp e, fö del Regn Ünì, el cumpusidur australian Rob Dougan e l'american DJ Shadow. Anca la Bjork e i nurveges Ulver hann faa sperimentaziun trip hop.
Artista principaj[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Björk (Principalment per Post e Homogenic)
- Hooverphonic
- Lamb
- Massive Attack
- Moloko
- Morcheeba
- Portishead
- Thievery Corporation
- Tricky


text:
Cosa avete fatto a Solange?
Cosa avete fatto a Solange? (Ma cuśa î'v fat a la Solange?) 'l è un film śal ad Massimo Dallamano dal 1972 ch'al tóś ispirasiòṅ a la larga da 'n rumànś 'd Edgar Wallace da 'l tìtul The Clue of the New Pin. La pelìcula l'è stada giràda a Lóndra durànt siē stmani in d'l Aṿtòṅ dal 1971. La futugrafìa l'è ad Joe D'Amato.
A 'l èstar i al cgnósan cuma ¿Qué habéis hecho con Solange? (in Spaggna), What Have You Done to Solange? (in dal Régn Unî), Mais qu'avez vous fait à Solange? (in Frància) e Das Geheimnis der grünen Stecknadel (in Germâgna).
Sunt
Enrico Rosseni dit "'Henry" (Fabio Testi) 'l è 'n śóv'n insgnànt 'd Itagliàn ch'al lavóra in na scóla par sōli fémni dla capitàla ingléśa. Chi lò 'l è spuśâ cun l’Herta, insgnànta anca lē ad Matemâtica ma più catìva. Purtròp par lò, al matrimòni 'l è 'n diśàstar, difàti Enrico al gh'à na relasiòṅ ad nascòst cun una dal sò studénti, l’Elizabeth (Cristina Galbó). Al ròbi i vànan bèṅ par lōr dū in fin tant ch'i decìdan ad far un viàś lung al fiùm Tamìgi in dua i càtan al còrp masâ dna ragàsa in clas sèg.
'L ispetōr ad Scotland Yard Barth (Joachim Fuchsberger) al s fà càrag ad purtàr avànti al caś pròpria méntar dagl'atri studénti i vénan masàdi da na figùra cun i pagn da prêt adòs ch'al gh insfìlsa sèmp'r un curtlàs in dla pèpa prima ad lasàr-ag davśèṅ na spila vérda. Par cal mutìṿ lè i suspèt i càsc'n adòs a Enrico ch'l è acsè custrét a dar-as da far par catàr par sò cònt la véra, jutâ anc da sò mujér. A pâr ch'insaplàda fin a 'l còl a gh sia na sèrta Solange, na śóvna ch'la fava na vita pîna ad visi.


text:
Flims
Flims a l'è un cumün svizzer del distret de Imboden. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 2689 abitant e una süperfiss de 50.46 km², e al se tröva a una altitüden de 1081 meter sura al livel del mar.
El cumün de Flims a l'è tacaa ai cumün de Elm (GL), Laax, Pfäfers (SG), Sagogn, Trin, Valendas, Versam.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Flims l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 765 col nom de Fleme.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Media relaa a Flims al Wikimedia Commons


text:
Giuliano Pisapia
El Giuliano Pisapia (Milan, 20 magg 1949) l'è on avvocatt e politich italian. A partì del 30 magg 2011 l'è 'l noeuv sindech de Milan.
Biografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è fioeu de l'avocatt Gian Domenico Pisapia e ultim de sett fradei. El s'è laureaa in Giurisprudenza e in Scienz Politigh e l'ha toeu su el studi legal de sò pader. L'è sposaa con la giornalista Cinzia Sasso (del 2011)
Quand l'era giovin, l'era visin al moviment d'estrema sinistra Democrazia Proletaria.
In del 1996 l'è staa eleggiuu al Parlament (Camera di Deputaa) come indipendent con Rifondazion Comunista. In la XIII legislatura l'è staa president de la Commission Giustizia de la Camera. In del 1998, contrari a la linea tegnuda del capp del sò partii (Fausto Bertinotti), l'ha votaa la fiducia al governo Prodi.
Pisapia l'è staa eleggiuu anca in la XIV legislatura (II e III governo Berluscon, 2001-2006), e anca in 'sto cas l'ha faa part de la Commission Giustizia de la Camera. In del 2006 el s'è minga candidaa, ma el vegn nominaa dal Ministeri de la Giustizzia president de la Commission de Studi per la Reforma del Codes Penal.
Sindech de Milan[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del giugn 2010 l'è 'l primm esponent del centersinistra a candidàss ai primari per el sfidant de la Letizia Moratti per la cariga de sindech. I primari s'hinn tegnuu in del november 2010: Pisapia, sostegnuu a l'inizzi domà de SEL e FdS, l'è riessii a batt i alter sfidant, cioè l'architett Stefano Boeri (el candidaa del PD), el costituzionalista Valerio Onida e l'ambientalista Michele Sacerdoti.
Inscì l'è cominciada la campagna elettoral de Pisapia, che l'ha vist per la prima volta del 1997 el centersinistra rivà al ballottagg a Milan (per de pù in vantagg de sett pont sora el candidaa del centerdestra). Al ballottagg del 29-30 magg 2011, Pisapia el vegn el sindech quell de cinquantasett de Milan, cont el 55,1% di vot contra el 44,9% de la Moratti.


text:
Pakistan: Lavurs da salvament cuntinueschan
-
- Zoom
- Las lavurs da rumida cuntinueschan. (Keystone)
Suenter la crudada d'in aviun datiers da la chapitala pakistana Islamabad, tar la quala almain 127 persunas han pers la vita, cuntinueschan las lavurs d salvament.
Motiv anc adina betg cler
Pertge che l'aviun da la societad aviatica regiunala Bhoja Air è crudada durant il sa tschentar, n'è anc adina betg clar. Sco quai ch'in emettur da televisiun rapporta, han las equipas da salvament chattà il registratur da las datas da sgol. En il decurs dal di duain ils confamigliars da las victimas vegnir sguladas ad Islamabad.
Bhoja Air pir dacurt en l'aria
Tenor in pledader da l'uffizi per l'aviatica civila ha la societad aviatica Bhoja Air pir il mais passà puspè entschet a sgular, quai suenter ch'ella era ida bancrut il 2010. Al possessur da la societad aviatica ha la regenza dentant scumandà da bandunar il Pakistan. (sd/sda)