text:
Tenor la Cumissiun federala cunter rassissem stoppia mintga chantun avair in servetsch da cussegliaziun per cas rassistics. En il Grischun porscha per il mument be il post d'integraziun da l'Uffizi da migraziun uschè in servetsch. Per Alma Wiecken è quai dentant memia pauc.
Il problem ch'jau ves è, ch'il post na communitgescha betg propi, ch'els porschan discurs per unfrendas da discriminaziun [...].
Tenor las experientschas ch'els hajan fatg en auters chantuns, haja in sevetsch il pli grond effect, sch'el è cler definì sco post per dumondas da rassissem. La varianta in pau zuppada en Grischun saja memia pauc, manegia Alma Wiecken.
«..nagina dumonda...»
Tenor il schef dal Departament da giustia Peter Peyer na dettia per il mument nagin basegn per uschè in post spezial.
Dapi ch'jau sun en uffizi n'è mai vegnì uschè ina dumonda, ni dal Cussegl grond, ni da terzs, ni da privats [...].
En cas d'ina dumonda davart uschè in post sclerissan els dentant sche in tal post fa basegn.
Post d'integraziun chantunal
Il Grischun è il post d'integraziun chantunal il lieu che porscha discurs sch'i va per rassissem. Tenor la manadra dal post d'integraziun Patricia Ganter Sonderegger hajan els dentant mo paucs cass mintg'onn che vegnan explicit pervia d'in cass da rassissem. A singuls cass possian els gidar bain. Tenor la manadra sajan ils cass dentant pel solit fitg cumplitgads ed era fitg persunals. Là manchian era las ressoursas e mintgatant er las cumpetenzas per gidas a moda adqueata.
Ina buna part da las persunas che s'annunziar tar ella, dettian els vinavant ad in post da cussegliaziun giu Turitg.
Per il mument dettia tenor Peter Peyer avunda autras pussaivladads per pertutgads da s'annunziar. Quai per exempel tar in sindicat u tar il servetsch ch'il post d'integraziun porschia. Tenor Alma Wiecken saja uschia pli difficil da tegnair la survista. Vinavant haja in post central dapli effect, manegia ella.
«S'annunziai tar la polizia»
Peter Peyer recumonda per il mument, d'annunziar tut ils cas che pudessan avair in connex cun rassissem a la polizia u a la procura publica. Delicts cunter la norma penala cunter discriminaziun sajan delicts uffizials. Vul dir: er betg pertutgads pon annunziar in cas. Vinavant sto l'autoritad da persecuziun investigar il cas. Tenor Peter Peyer vesan ins uschia cas er en la statistica ed els possian decider meglier, sch'i dovra per exempel dapli resursas cunter il rassissem.
Er la gestiunaria da la Cumissiun federala cunter rassissem è da l'avis, ch'ins sto mintgatant er denunziar in cas. Ella è dentant da l'avis, ch'in post da cussegliaziun explicit per dumondas da rassissem pudess schon avant intermediar ed evitar uschia che mintgin sto ir tar la procura publica.


c: text/html

text:
Beschreibung
Rut Plouda, Yvonne Gienal
Plitsch Platsch – Vers e versets per pigns e pignets (sr)
Sursilvan
Lia Rumantscha, 2014, Bestellnummer 978-3-03900-119-4
Bun di, buna notg, il giat da Honolulu ed ina flotta carotta – versets per pitschens e pitschnins. Ils versets accumpognan ils uffants durant ils rituals da lur mintgadi: levar, prender cumià, far marenda, ir giuadora ed anc dapli. Las illustraziuns èn legras e plain vita ed ils versets animeschan da cumbinar la lingua ed il moviment. PLITSCH PLATSCH è fitg adattà per canortas e famiglias, ma era per scolinas.
2. ediziun
Ähnliche Beiträge

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Geologî
Geologî l'è una parôla ch'la vén dal grîg "GE" (tèra) + "LOGOS" (dscåurs). Prezisamänt la vôl dîr "Siänza dla tèra" mo la tôl insamm al stûdi dla mâsa dûura, ła conposiziån, strutûra, stòria e evoluziån ed totti äl starlût. L'è la rgénna däl siänz dla tèra.
I geòlog i àn dezîs ch'l etè dal nòster pianaid l'è pió o manc ed 4.6 miglièrd d'ân. Po i àn anch' determinè che la litosfera, che la tôl insamm tott, l'è frammentè in socuant plâch tetònich ch'äl s môven såura a un mantèl superiåur ciamè astenosfera. Sänper grâzia ai geòlog l'è pusébbil ed druvèr mej äl risåurs dla tèra, cumpagna al petròli, al carbån, al gas, i metâl e anch' l âqua.
Al prémm ch'l à tachè a druvèr la parôla geologî l'è stè Richard de Bury dal 1473, ch'al la druvèva par fèr distinziån stra la lazz in tèra e qualla teològica. Jean-André de Luc l'à druvè par prémm cla parôla qué in sti ténp.


text:
Il dumber da las infecziuns novas dal coronavirus è s’augmentà entaifer in di per 85 en Svizra ed il Principadi da Liechtenstein. La sonda ha l’Uffizi federal da sanadad annunzià 108 cas novs, e venderdi 104. Il mument sajan 641 persunas èn isolaziun e 2'657 en quarantina.
Situaziun en Grischun
En il Grischun datti actualmain 8 cas activs. Dus da quels ston vegnir tgirads en l'ospital. Cumpareglià cun il di avant hai dà 1 nova infecziun en Grischun. Aifer in'emna è il dumber d'infecziuns novas creschì per 8. En quarantina sa chattan actualmain 130 persunas en Grischun. Tut en tut en fin uss vegnì testadas 846 persunas positiv sin il coronavirus en il chantun.


text:
Per ils fugitivs saja stà ina buna schanza per meglierar lur enconuschientscha da la lingua e dal fatg. Ils purs da lur vart hajan ludà la moda e maniera co ch'ils fugitivs sajan s'integrads en ils teams e las famiglias, scriva l'uniun purila. La lavur saja succedida cun la qualitad spetgada. En trais cas saja il contract da lavur schizunt vegnì prolungà. In fugitiv cumenzia prest la scolaziun sco practicist agrar.
Sfida da coordinaziun
Sa chapescha ch'il project haja er duvrà in pau engaschi. Ils pertutgas sajan stad confruntads cun grondas sfidas. Ils custs da coordinaziun na sajan er betg da sutvalitar. La finala sajan pertutgads plirs partenaris en il process d'intermediaziun.
Il facit è dentant tuttina positiv: Quest program gidia ils fugitivs da fitgar pe pli spert sin il martgà da lavur.
Il project vegnia perquai prolungà sco planisà enfin l'onn 2018.
RR Actualitad 12:00


text:
Quai dovras Ti per cuschinar per 2 persunas:
Quinoa
- 125g quinoa
- 2.5 dl aua
- in zic buglion
Sosa
- 2 tschaduns aceto balsamico bianco
- 2 tschaduns ieli d’ulivas
- 1 tschadun aua
- 1 tschadunin mel liquid
- in zic sal e paiver
Salata
- 125g rudellas da cucumera
- 100g rudellas da monis da sellerin
- insaquantas rudellas da ravanel
- 75g frajas, tagliadas en n quatter tocs
- 100g burrata
- in zic feglia da menta e basilic
Uschia fas Ti tes menu (temp da cuschinar: ca. 25 min)
Buglir la quinoa en aua da buglion cun temperatura bassa durant 25 min, fin ch’ella è loma. Preparar la sosa, maschadar l’aceto, l’ieli d’ulivas ed il mel. Metter da la vart ina mesadad da la sosa. Agiuntar la verdura e la salata. Per servir agiuntar la burrata cun las ervinas e derscher per finir il rest da la sosa sur il plat delizius.


text:
Es ist bekannt, dass die Schweizer ihr Auto lieben. Sie verwöhnen es und die kantonalen technischen Dienste zwingen einen, sie so gut zu warten, dass die "alten" Kisten auf den Exportmärkten nach wie vor sehr beliebt sind. Aber sind alle Gewinner in diesem Spiel? Wo und wie beginnen unsere Gebrauchtfahrzeuge ihr zweites Leben?
Jean-Daniel Bohnenblust
Jacqueline Dubuis
RTS
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
Schwanau
Schwanau l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Friburgh. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Ortenaukreis.
La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 38.33 km² e 'ndel Dicember 2017 el gh'ìa 'na popolasiù de 7 068 abitàncc.
El cümü de Schwanau el se tróa a 'na altèsa de 158 méter sura 'l leèl del mar. L'è postàt arènt a le spónde del fiöm Reno endèl tòch endóche chèsto 'l sègna 'l cunfì 'ntra la Germània e la Frància.
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Invista profunda en las professiuns
Manaschis d'emprendissadi ord tut las branschas porschan la pussaivladad da far fufragnadis. Quai è la chaschun da
- s'infurmar pli intensivamain davart ina professiun
- vesair e viver la vita professiunala en in manaschi: biro, lieus da producziun, guaffens, materials che vegnan duvrads, plan da temp da lavur, la vita en in manaschi euv.
- exequir simplas lavurs a moda independenta
- discussiunar cun glieud dal fatg davart lur professiun
- verifitgar, schebain il maletg d'ina professiun correspunda a la realitad
- chattar ora, sche las abilitads tanschan per ademplir las pretensiuns da la professiun
- far in emprim pass en la tschertga d'in lieu d'emprendissadi
Trais modas da fufragnadis
Fufragnadi n'è betg adina fufragnadi. I dat trais modas: la visita curta, il fufragnadi usità ed il fufragnadi integrà en la procedura d'annunzia per in emprendissadi:
Fufragnadi curt per l'elecziun da professiun
- Visita da differents champs da lavur en in manaschi
- 1 di
- Intginas lavurs pon vegnidas exequidas. Il fufragnadi curt pussibilitescha in'invista concreta en la vita professiunala d'in manaschi. I n'è dentant betg pussaivel dad avair invista en l'entira paletta da las lavurs da la professiun.
Fufragnadi per l'elecziun da professiun
- Invista en las lavurs tipicas da la professiun ed exequir lavurs en in manaschi d'emprendissadi
- 2 – 5 dis
- Ils giuvenils lavuran activamain en in manaschi d'emprendissadi. Manaschis gronds porschan programs spezials da fufragnar. Il fufragnadi pussibilitescha uschia in'invista profunda en las pli impurtantas lavurs d'ina professiun.
Fufragnadi d'annunzia per in lieu d'emprendissadi
- Il fufragnadi d'annunzia per in lieu d'emprendissadi è ina cumponenta impurtanta da la procedura d'elecziun d'ina emprendista u d'in emprendist.
- Il manaschi d'emprendissadi envida ils giuvenils ad in fufragnadi ed examinescha, sch'els èn adattads per questa professiun e per quest lieu d'emprendissadi.
Cura fufragnar
Fufragnar è pussaivel davent il 13avel onn da naschientscha. Normalmain han quests fufragnadis lieu durant las vacanzas da scola. N'è quai tar ina firma betg pussaivel, pon fufragnadis era vegnir absolvids durant il temp da scola. En in tal cas sto la magistra u il magister da classa vegnir infurmada/infurmà. I dovra ina lubientscha da la scola per pudair far in fufragnadi durant il temp da scola. In bun temp per fufragnar è durant la perioda davent las vacanzas da sport fin las vacanzas da stad en la segunda classa superiura.
Tge far, sch'i na gartegia betg cun il fufragnar
Per obtegnair ina buna invista en ina professiun, datti sper ils fufragnadis anc ulteriuras pussaivladads:
-
Discurs cun glieud dal fatg e giuvenils en l'emprendissadi:
Per giuvnas che vulan s'infurmar davart ina professiun che n'è betg tipica per ina dunna, èsi impurtant da discussiunar cun ina dunna dal fatg. Il medem vala era per giuvens che s'interesseschan per professiuns che na vegnan betg savens elegidas dad umens.
-
Broschuras professiunalas e videos:
Il CIP porscha tar bunamain tut las professiuns broschuras e films sin DVD.
-
Occurrenzas d'orientaziun professiunala:
Talas occurrenzas vegnan communitgadas en las scolas u en il chalender d'occurrenzas d'infurmaziun (mo per tudestg).
-
Visitas da manaschis:
Visitas en in manaschi da duas fin trais uras èn pussaivlas. Glieud dal fatg decleran lur lavurs. Las scolas u il CIP organiseschan talas visitas da manaschi. Infurmaziuns dat era il chalender d'occurrenzas d'infurmaziun (mo per tudestg).
-
Di naziunal da l'avegnir:
Mintg'onn visitan giuvnas e giuvens durant il di naziunal da l'avegnir il lieu da lavur da la mamma u dal bab per uschia survegnir in'invista en la vita professiunala. Dapli infurmaziuns datti sin la pagina d'internet www.nationalerzukunftstag.ch (mo per tudestg).


text:
Resultats d'ina enquista tar emetturs privats
Vitiers duai l'emettur da radio Swiss Pop vegnir tschentà giu tant pli spert ed er ils schurnals regiunals dal radio public na dovri betg. Quai resulta d'in'enquista che l'uffizi federal da communicaziun ha fatg tar ils purschiders da televisiun privats svizzers.
Cun lur purschida dal magazin da sport saja la SRG ina concurrenza directa. E quai possia e muntar ina perdita d'entradas da sponsoring. Ils privats vulan era mussar dapli serias, shows da gieu sco era emissiun da consum e da musica. La SRG stuess be laschar els.
Sco quai che la gasetta NZZ am Sonntag rapporta pretendan ils emetturs privats che l'SRG duai reducir sia offerta per ch'ils privats possian sa sviluppar meglier.
RR actualitad 10:00


text:
Bernaregg
Bernaregg (Bernareggio in Italian; Hiberna Regis in Latin) l'è on comun de la Provincia de Monza e Brianza, situaa arent al fiumm Adda, al confin con la Provincia de Lecch. L'è tacaa ai comun de Ronch, Verdee de Sott (LC), Carnaa, Icurz, Sulbiaa e Vimercaa.
In del comun ghe viven 10 992 abitant (dàto del Dic 2015 [1]). El comun l'è anca gemellaa con Wachtberg (Germania) e La Villedieu-du-Clain (Francia).
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer di abitant del comun de Bernaregg l'è mustraa in de la tabela chi desutta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
structuras dil di "enicapeni"
La survigilonza supplementara a Glion vegn purschida mintga di da scola (gentar: caféteria ARGO; survigilonza dil suentermiezdi: stanza 16 el tract B dalla casa da scola a Glion).
Affons ord ils vitgs da nossa vischnaunca san medemamein far diever dallas structuras dil di a Glion (meisa da miezdi e survigilonza dil suentermiezdi). Per il transport dils affons ein ils geniturs responsabels.
Las annunzias ligiontas valan mintgamai per in quintal (da vacanzas a vacanzas).
Ulteriuras informaziuns ein d'anflar el reglament da menaschi dallas structuras dil di.


text:
Quistèl
Quistèl (nòm uficiàl en Italià: Quistello) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa.
El g'ha 5 595 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfis de 45,4 km² e 'na densità de 123 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Concordia sulla Secchia (MO), Mòia, Quingèntuli, San Benedét, San Giacomo delle Segnate, San Giuànn, Schifnòia e Sustinént.
Evulusiù demogràficaModifega
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Quistèl l'è mustrat endela tabèla ché de sóta:
RiferimènccModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.
Abitàncc censìcc


text:
Valsavarenche
Valsavarenche l'è 'n cümü italià, de la regiù autònoma de la Val d'Aosta. El g'ha 168 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 138 km² e 'na densità de 1 ab./km². El cunfìna coi cümü de Aymavilles, Ceresole Reale (TO), Cogne, Introd, Noasca (TO), Rhêmes-Notre-Dame, Rhêmes-Saint-Georges, Villeneuve.
Evulusiù demogràficaModifega
Abitàncc censìcc
RiferimènccModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Rebord ha il dretg da burgais da Bovernier en il Vallais e da Losanna en il chantun Vad. El è maridà ed ha duas figlias creschidas. Il nov schef da l'armada ha studegià istorgia, geografia e franzos a l'universitad da Losanna. Il schaner 1985 era el entrà en il corp d'instrucziun da l'infantaria. Il 2009 aveva il Cussegl federal nominà el sco cumandant da la brigada d'infantaria 2 e promovì el sco brigadier. Il matg 2014 ha el lura survegnì il stadi da divisiunari ed è vegnì nominà sco cumandant da la scolaziun dal cader superiur.
Philippe Rebord entra en uffizi l'emprim da schaner 2017. El succeda ad André Blattmann che va en pensiun sin la fin da mars.
RR novitads 14:00


text:
L’emissiun Cuntrasts sa fa tschenta ditg avant la Sontga Tschaina da Pasca cun sontgs, sontgets e sontgitads. Tranter auter cun Son Giusep – sia statua vegn prendida, durant il mais mars, or dal «teschamber» e mess en parada en baselgia, p.ex. a Mustér. Pertge atgnamain? En il Grischun datti però era vatgas sontgas, ina da quellas è la chatscha grischuna.
Cuntrasts ristga da metter en dumonda radicalmain questa vatga sontga. E l’emissiun Cuntrasts va anc in pass vinavant, ella va a la tschertga dal cuntrari dal sontg, dal diavel. Quel vegn numnadamain anc oz stgatschà en l’uvestgieu da Cuira cun praticas d’exorcissem. Cuntrasts ha visità in exorcist en l’Engiadina.


text:
Davent da l’entschatta ha Dario Cologna mussà ina fitg buna cursa. El era adina davanttiers preschent, era sch'il Jauer ha stuì cumbatter en quella posiziun cun in'entira armada atlets da la Russia. Surtut cun il grond favurit Alexander Bolshunov. A partir da la terza runda era quel ina classa per sai. La fin finala ha Bolshunov gudagnà cun passa 20 secundas avantatg avant Cologna. Era sch'il grischun era quasi adina davanttiers da la partida ha il meglier svizzer pudì profitar sin ils davos meters dad ina collisiun tranter dus russ. Entant Alexey Chervotkin ed Evgeniy Belov eran en la naiv da Tschierv ha Cologna pudì passar e quella schanza na s’ha ha il grischun betg pli laschà prender davent. En sia patria a Tschierv procura Dario Cologna puspè per in segn d’exclamaziun. Suenter la prestaziun dad oz è cler: Il Jauer è pront. En il classament general dal Tour è Cologna actualmain quart.
Era Jonas Baumann e Nadine Fähndrich persvadan
Sper Dario Cologna ch'è vegni segund, ha er Jonas Baumann da Lohn mussà ina ferma prestaziun. En sia segunda cursa da la stagiun ha Baumann mussà ina da las meglras prestaziuns al Tour de ski. El ha terminà la cursa sin plazza 14. Uschè ferma n'era il passlungista grischun anc mai tar ina cursa dal Tour de ski. Era sch'el ha fatg la cursa persul sent’ins la buna atmosfera en l’equipa svizra, ina atmosfera che tira l'entira equipa.
Tar las dunnas ha Nadine Fähndrich procurà per in segn d’exclamaziun tar las dunnas. Ella ha terminà la cursa sco tredeschavla.
Gudagnà la cursa ha Linn Svahn. Laurien van der Graaff ha manchentà il top 30 e terminescha la cursa sco 40avla.


text: Minca na Region a l’ha na Ciambrea legislativa, ciamà “Consèj regional”, e un Govern regional, ciamà “Gionta”, cost-sì guidà da un Pressident. La Ciambrea legìslativa e 'l Pressident ëd la Gionta regional a son elegiù dai sitadin ëd minca na Region. A son d’òrgo dla Region ël Consèj regional, ël Pressident ëd la Gionta regional e la Gionta regional. Ël Consèj regional a l’é la Ciambrea legìslativa, elegiuva minca 5 ani a sufragi universal e dirét. A rapresenta 'l Piemont, a esèrcita 'l podèj legìslativ, e an pì le fonsion d’adressa e 'd contròl sël travaj dël govern regional. Ël Pressident ëd la Gionta regional a l’é elegiù a sufragi universal e dirét ansema a l’elession dël Consèj regional. A rapresenta la Region, a dirigg la polìtica dël govern regional e a n’ é responsàbil, a nòmina e a révoca j’assessor; a promulga le lege e a eman-a ij regolament regionaj, a presenta al Consèj ij dissegn ëd lege, a cònvoca j’elessioni e ij referèndum. Se 'l Pressident a perd la fiusa o as dimèt a-j në ven che 'dcò 'l Consèj a dev andess-ne e a venta convoché 'd neuve elession. La Gionta regional a l’é l’òrgo esecutiv ëd la Region. A l’é fàita dal Pressident e da j’Assessor. A masenta 'l programa 'd govern e a-j dà cors a le lege e a le deliberassion dël Consèj. A l’ha 'l podèj d’inissiativa legìslativa e a esèrcita la potestà regolamentar. A pronta 'l bilans dl’ann e 'd pì d’ani e ij document ëd programassion econòmica-finansiaria che a passa a l’aprovassion dël Consèj. A promòv j’arcors ëd legitimità costitussional e ij conflit d’ atribussion ëdans a la Cort Costitussional.


text:
Cumenzà avevi bain per ils Songagliais cun il 1:0 en la 14avla minuta, 11 minutas pli tard egualisescha Basilea. En la 75avla minuta maina lura in giugader da Son Gagl il bal en l'agen gol, e Basilea po sa legrar. In penalti per Basilea curt avant la fin maina lura al resultat final da 3:1.
Noviz Losanna vinavant sin la via da success
A Lucerna gudogna Losanna cun 3:1, e per la surpraisa da tuts munta quai il segund plaz en la tabella. Bain marca Lucerna gia en la 8avla minuta il 1:0. Dentant egualisescha Losanna anc en l'emprima mesadad. E suenter il tee da pausa gartegia Losanna anc duas giadas il gol da Lucerna, malgrà che Lucerna ha dapli dal gieu.
La fasa finala dal gieu tranter la 81avla e la 86avla minuta daventa lura turbulenta, Lucerna gartegia la pitga e la latta e Losanna la latta. La finala resta Lucerna per la quarta giada en seria senza victoria en quest campiunadi.
RR novitads 20:00/22:00


text:
Ils 9 da favrer 2020 è l'iniziativa "Per dapli abitaziuns pajablas" vegnida refusada cleramain en il chantun Grischun cun 67,51 % da las vuschs. Quella vuleva introducir ina quota statala da 10 % abitaziuns d'utilitad publica en edifizis novs. En il Grischun sco chantun muntagnard predominescha la construcziun e l'acquist da proprietad d'abitar, la quota da proprietad d'abitar è surproporziunalmain auta – pia sto l'attenziun en la promoziun da la construcziun d'abitaziuns vegnir messa sin la proprietad. En spezial per l'urbanisaziun decentrala è la proprietad d'abitar fitg impurtanta – betg sco ultim, perquai ch'il siemi da proprietad d'abitar po vegnir realisà en moda pli simpla en la periferia che en territoris urbans.
Dapi in pèr onns pateschan bleras regiuns dal chantun Grischun da l'emigraziun. Questa tendenza vegn a cuntinuar ils proxims onns – sch'i na vegnan prendidas naginas mesiras. Plinavant èn bleras interpresas confruntadas en tut il chantun Grischun cun la sfida da la mancanza da persunas spezialisadas. Spezialmain difficil èsi tranter auter da recrutar inschigners, quai ch'è ina sfida oravant tut per il svilup da las interpresas en la Val dal Rain. Pervia da la demografia daventa il remplazzament da las bleras forzas spezialisadas ina sfida en tut il chantun. Las interpresas e las instituziuns publicas dal chantun èn pervia da quai dependentas che forzas spezialisadas giuvnas restian u returnian puspè en il chantun. Ultra da quai ston vegnir tschertgadas soluziuns per render pli attractivas las regiuns perifericas. Il chantun sto sa far resortir envers auters chantuns per betg perder nossas forzas da lavur giuvnas.
I dat vischnancas che han scuvert il potenzial da la promoziun da la construcziun d'abitaziuns per far frunt a l'emigraziun. Uschia profitan per exempel persunas giuvnas e famiglias sut 45 onns da la vischnanca dad Albinen en il chantun Vallais da contribuziuns à fonds perdu per construir u per cumprar in'atgna chasa. Las emprimas enconuschientschas da la vischnanca dad Albinen èn zunt positivas.
Sut quest aspect vulan las sutsegnadras ed ils sutsegnaders savair da la Regenza:
- Co giuditgescha la Regenza las schanzas dal territori da muntogna da sa posiziunar sco lieu da domicil attractiv en il context dals novs svilups e da las pussaivladads dal homeoffice?
- Co giuditgescha la Regenza la promoziun da la construcziun d'abitaziuns cun contribuziuns à fonds perdu u cun garanzias per augmentar l'attractivitad sco lieu d'abitar per persunas giuvnas e per famiglias?
- Po la Regenza s'imaginar da sviluppar vinavant la «Lescha davart la construcziun d'abitaziuns socialas e la meglieraziun da las relaziuns d'abitar en il territori da muntogna» ch'exista gia e da l'adattar a favur da la generaziun giuvna sco er da la classa mesauna? Sche gea, co?
Cuira, ils 22 d'october 2020
Derungs, Schneider, Geisseler, Berther, Brunold, Cantieni, Casty, Crameri, Danuser, Deplazes (Rabius), Epp, Hardegger, Horrer, Kunfermann, Lamprecht, Märchy-Caduff, Maissen, Niggli (Samedan), Niggli-Mathis (Grüsch), Paterlini, Ruckstuhl, Schmid, Schwärzel, Tomaschett-Berther (Trun), Ulber, Widmer (Favugn), Zanetti (Landquart), Brändli Capaul, Bürgi-Büchel, Giudicetti


text:
Il District da chant Surselva festivescha quest onn 150 onns. L'onn da naschientscha exact n'è betg enconuschent, ins sappia dentant che l'onn 1868 haja gia dà ina festa da chant. I stoppia avair dà il district Surselva almain in onn avant pia 1867, uschia ha Ewald Vinzens il president dal district declerà quest giubileum.
La registraziun dal disc cumpact a Surrein è ina collavuraziun tranter il district da chant Surselva ed RTR. En tut èn 30 chor vegnids registrads mintgamai cun duas chanzuns. Sco quai che Toni Lanz, il responsabel per questa registraziun ha detg, haja el anc mai fatg ina registraziun cun tants chors il medem mument, per in disc cumpact.
Quai disc para da daventar in disc da la superlativa: In document per il chant Sursilvan, uschia hai tunà or dals circuls dals chantadurs e chantaduras.
RR actualitad 07:00


text:
Las autoritads da la Belgia han extradì il probabel attentader da Paris, Salah Abdeslam, a la Frantscha. Ina pledadra da la procura publica generala beltga ha conferma rapports da gasettas da la Belgia.
Abdselam èra vegni arrestà ils 18 da mars suenter investigaziuns da plirs mais a Brüssel. L’um da 26 onns duai esser cumpiglià als attentats da Paris ils 13 da november 2015 nua che 130 persunas èn mortas. Il frar vegl da Abdeslam aveva siglientà sasez en l’aria tar in Café a Paris.
Il mument vegn intercuri sche Abdeslam è era cumpiglià en attents a Brüssel
Sche el era cumpiglià en las preparativas dals attentats a Brüssel ils 22 da mars n’è il mument anc betg sclerì. Tenor ils investigaders a Brüssel han cumplizis da Abdselam commess las attatgas ils 22 da mars nua che 35 persunas han pers la vita. Per omaduas attatgas èn sa mussads responsabels la milissa da terror Stadi islamic.
Abdselam era en praschun en ina citad el nord da la Belgia. Avant sia arrestaziun curt avant las attatgas da terror a Brüssel era el ina dals pli tschertgads suspectads terrorists en l’Europa.
RR novitads 11:00


text:
«Sin ina scala da nulla enfin tschient nizzegia il turissem grischun forsa tschintg enfin diesch pertschient da las pussaivladads ch'ins avess», constatescha Reto Gurtner. La digitalisaziun saja pia nunexistenta. La raschun che la branscha turistica na po betg tegnair pass cun quests svilups vesa el tranter auter en la grondezza da las fatschentas. I dettia massada interpresas pitschnas u «KKMU's», sco quai ch'el di. Hoteliers e scolas da skis sajan tuts independents. «Ma la fin finala n'emporti a mai betg, tgi ch'è il possessur sch'jau vom insanua en vacanzas. Jau vuless avair in servetsch ch'è uschè simpel sco pussaivel.»
KKMU?
Cun KKMU è manegià la categoria schlargiada da KMU. Pia las firmas pitschnas e mesaunas, plus firmas fitg pitschnas.
Betg dar ord maun l'autonomia
La problematica cun la colliaziun d'internet ch'è en bleras parts dal Grischun anc manglusa, ha Gurtner gist schlià sez. En il territori da skis da l'Arena Alva datti uschia 350 hotspots (WLAN). Els n'hajan mai laschà far chaussas sco metter cabels la Swisscom u la PTT. L'infrastructura veglia l'Arena Alva numnadamain posseder sezza. Impurtant saja da betg dar ord maun l'autonomia da decider, tge ch'ins vul. Uschia sajan ins bler pli liber, flexibel ed era pli spert, concluda Reto Gurtner.
L'emprim sistem da plivalur per ils giasts
Per sez tegnair pass cun in mund adina pli digitalisà ed uschia er mantegnair sia rolla da piunier ha Reto Gurtner, manader e president da l'Aren'Alva, instradà sco emprim in nov sistem da plivalur per ils giasts.
Per chapir pli fitg il desideri dal giast utilisescha il territori da skis Laax las pussaivladads ch'il mund digital porscha. Uschia po vegnir registrà tge giast che dovra nua e cura tge pendiculara e pista.
Sch'il giast vul tradir quellas infurmaziuns survegn el percunter infurmaziuns quant ditg ch'el vess da spetgar tar tge sutgera u tge ustaria che vess anc plaz sur mezdi.
RR actualitad 11:00


text:
La gruppa da lavur «Pro Bahnverbindung Scuol – Mals 2032» es actualmaing fich activa. D’incuort ha la gruppa activà üna pagina d’internet cun tuot las infuormaziuns a reguard la visiun per üna colliaziun da tren tanter Scuol e Mals ed insomma per bunas colliaziuns da tren cun differents progets visiunaris illa Terra Raetica. Quista gruppa vain presidiada da la grondcusgliera Valérie Favre Accola. Ella ha inoltrà in december ün’incumbenza a la Regenza grischuna per laschar valütar da nouv il stüdi d’ütilità cha la Grischconsulta AG vaiva realisà dal 2012. Cha daspö quella jada s’haja müdada la situaziun e cha las nouvas conclusiuns dessan gnir resguardadas illa valütaziun, scriva Valérie Favre Accola ill’incumbenza chi’d es gnüda suottascritta da bod la mità dals deputats. Implü pretenda ella cun quist’incumbenza cha la Regenza preschainta ün concept per realisar ils böts da la decleranza d’intenziun chi’d es gnüda suottascritta als 9 settember dals rapreschantants dal Grischun, dal Tirol dal Nord, dal Tirol dal Süd e da la Lombardia (verer «Engadiner Post/Posta Ladina» dals 28 november 2020).
Resguardar i’l concept da spazi
La mità da schner ha la gruppa da lavur «Pro Bahnverbindung Scuol – Mals» eir tut posiziun a reguard il concept da spazi regiunal da la Regiun Engiadina Bassa Val Müstair. Uschè salüdess la gruppa da lavur cha la sparta mobilità dal concept da spazi regiunal gniss adattà cul sustegn activ per la realisaziun d’üna cruschada alpina Terra Raetica (Alpenkreuz Terra Raetica). Tenor la gruppa da lavur dess avair priorità la colliaziun da l’Engiadina Bassa i’l Vnuost, ingio cha la Val Müstair dess eir gnir resguardada. La visiun d’üna cruschada alpina Terra Raetica cuntegna però eir las colliaziuns da Sta. Maria cun Bormio/Tirano e da Scuol cun Landeck e Garmisch-Partenkirchen. Sco cha la gruppa da lavur scriva in sia consultaziun dessan las visiuns eir gnir resguardadas ill’analisa da fermezzas e deblezzas e da schanzas e ris-chs dal sectur mobilità. A la gruppa da lavur fan dal rest part sper Valérie Favre Accola, eir Gabriella Binkert Becchetti, Not Carl, Hanspeter Danuser, Dario Giovanoli, Franziska Preisig, Erwin Bundi e’l perit in dumondas da progets e colliaziuns da tren Paul Stopper. El es stat blers ons planisader da trafic dal chantun Grischun e s’ingascha gugent per las visiuns da progets da trens.
Favorisà da Scuol a Taufers
Sülla pagina d’internet preschainta Paul Stopper eir üna preschantaziun dal proget «Alpenkreuz Terra Raetica» chi tematisescha il svilup da las colliaziun da tren illas trais regiuns da cunfin chi fuorman la Terra Raetica. In sias explicaziuns tematisescha l’indschegner da trafic public las colliaziuns directas tanter Turich e Bozen e tanter München e Milano. Ed i’l center da quistas colliaziuns stan ils progets visiunaris da tren tanter Landeck e Scuol, tanter Sta. Maria e Bormio e natüralmaing la colliaziun tanter Scuol e Mals. Per quai chi reguarda quista colliaziun, favorisescha Paul Stopper la varianta da Scuol a Taufers a quella da Scuol a Mals. Tenor il perit füssa nempe da survendscher tanter Scuol e Taufers damain meters d’otezza co da Scuol a Mals e dal rest füss eir la colliaziun cun la Val Müstair fingià datta. Tenor üna calculaziun cuostess la colliaziun raduond 750 milliuns francs. Sco cha’l regent dal Tirol dal Süd Arno Kompatscher ha fingià declerà a las medias, surpigliess l’UE raduond 75 pertschient dals cuosts e per la Svizra restessan 25 pertschient chi pudessan gnir finanziats sur fondos e chaschas d’infrastructura. «Ils raps sun avantman. Uossa esa important da deliberar e retrar quels tant per la planisaziun e per la realisaziun», disch Paul Stopper sco facit in seis referat. Cha’ls progets stopchan uossa gnir inoltrats pro’ls differents uffizis per la realisaziun.
Avantag per rait d’ota tensiun
Eir Not Carl s’ingascha cun fervenza illa gruppa da lavur per üna colliaziun da tren tanter l’Engiadina Bassa ed il Vnuost. El ha eir inizià dal 2019 üna gruppa da Facebook per la colliaziun Scuol – Mals chi dombra fingià passa 2300 commembers da tuots trais pajais ingio chi vain discus activamaing a reguard la visiun. Per Not Carl esa important da star landervia e da perseguitar il böt cun forza e cun ingaschamaint. Cha’l böt da la gruppa da lavur saja da viagiar dal 2032 cul prüm tren da l’Engiadina Bassa i’l Vnuost, disch Not Carl in ün’intervista. «Important esa pel mumaint eir da muossar al Tirol dal Süd ed al Tirol dal Nord, cha’l Grischun es fich interessà e cha las lavuors giajan uossa speditivamaing inavant», disch el sün dumonda. Da muossar preschentscha saja impustüt eir important, causa cha i’l Tirol dal Nord vain eir stübgià vi d’üna varianta da Landeck a Mals sur il Pass dal Raisch. Cha quist proget stetta bainschi eir in concurrenza cul proget d’ün tunnel da Scuol a Mals. «Il tunnel vess eir l’avantag chi’s pudess integrar las lingias d’ota tensiun ill’infrastructura dal tunnel», quinta Not Carl. Cha uschè as pudessa allontanar bleras püttas in tuot la regiun. Quai suottastricha eir Paul Stopper in seis referat. Eir per el es ün tunnel plü realistic sco üna lingia da tren sur il Pass dal Raisch chi sto survendscher üna gronda differenza d’otezza. «Blers motivs discuorran per la varianta Scuol – Mals, facilmaing sur la Val Müstair, e las schanzas per üna colliaziun da la Viafier retica culla Vinschgerbahn nu d’eiran mai uschè bunas», conclüda Not Carl cun persvasiun.
Text: Nicolo Bass


text:
Als organisaturs da la Cuppa Spengler èsi reussì d'engaschar ina da las pli fermas equipas da la KHL, la Kontinental Hockey League: Metallurg Magnitogorsk è il campiun da la KHL dals onns 2014 e 2016. La KHL è la pli ferma liga da hockey da l’Europa. Ella vegn dominada dad equipas russas e cumplettada cun fermas equipas da divers pajais vischins.
La davosa visita da Magnitogorsk è en buna memoria
La davosa giada che Magnitogorsk ha dà a Tavau è gia in temp enavos. L’onn 2005 avevan ils Russ battì en il final il Team Canada gist cun 8:3.
Ils Canadais sco defensurs dal titel èn danovamain da la partida, exact sco l'equipa ospitanta, il Club da hockey da Tavau. Omaduas equipas han gudagnà mintgamai 15 giadas la Cuppa Spengler.
Trais equipas novas al turnier
Per l'emprima giada a la Cuppa Spengler è il vicecampiun tschec Ocelari Trinec. Trenader dal vicecampiun tschec è Vaclav Varada. La stagiun 2006/2007 aveva Varada gudagnà sco giugader cun il Club da hockey da Tavau la Cuppa Spengler ed il titel da campiun svizzer.
Medemamain per l’emprima giada al turnier tranter Nadal e Bumaun èn il club finlandais KalPa Kuopio e da la Germania ils Ice Tigers da Nürnberg cun trais vicecampiuns olimpics en lur retschas. A Pyeongchang avevan Yasin Ehliz, Patrick Reimer e Leo Pföderl gudagnà cun la Germania argient.
RR novitads 17:00


text:
Fond da sport
Uniuns da sport, federaziuns da sport, organisaziuns da sport sco er sportistas e sportists dal chantun Grischun pon profitar da contribuziuns dal fond da sport. Petents da dretg public na survegnan naginas contribuziuns.
I vegnan pajadas contribuziuns ad occurrenzas da sport, a l'acquisiziun d'urdains e da material da sport, a la construcziun d'implants da sport, per sustegnair projects per promover il sport sco er per sustegnair sportistas e sportists.
Occurrenzas
Per occurrenzas da sport pon vegnir pajadas contribuziuns or dal fond da sport. Occurrenzas che appartegnan al manaschi general da campiunadi èn exclusas da quai. La dumonda da contribuziun sto vegnir inoltrada almain 4 emnas avant che l'occurrenza ha lieu.
Material da sport ed urdains da sport
Per acquistar material da sport ed urdains da sport po vegnir pajada or dal fond da sport ina contribuziun da 40 % dals custs imputabels. Il material da sport sto esser en possess da l'uniun. Exclus da quai è l'equipament persunal d'ina sportista u d'in sportist. L'acquisiziun respectivamain l'empustaziun dastga vegnir fatga pir suenter che la contribuziun è vegnida garantida.
Stabiliments da sport ed edifizis da sport
Per construir, per renovar u per engrondir stabiliments ed
edifizis da sport pon vegnir finanziads 20 % dals custs
totals or dal fond da sport. Exclus da questa prestaziun èn stabiliments da sport ch'èn vegnids construids da corporaziuns publicas u che vegnan duvrads commerzialmain. Cun las lavurs da construcziun dastgi vegnir cumenzà pir suenter che la contribuziun è vegnida garantida.
Projects per promover il sport
Per projects che servan a promover il sport u en spezial il sport da giuventetgna pon vegnir pajadas contribuziuns or dal fond da sport. Projects che promovan il sport e che servan ad ademplir las obligaziuns publicas u che han in caracter commerzial èn exclus da questa contribuziun. La dumonda da contribuziun sto vegnir inoltrada avant il cumenzament dal project.
Promoziun da sportistas e da sportists
II) Contribuziuns a titularas e titulars grischuns d'ina carta da "swiss olympic talents", stgalim naziunal
Per sustegnair la generaziun giuvna da sportistas e da sportists grischuns ch'èn degns da vegnir promovids e che possedan ina carta actuala da "swiss olympic talents", stgalim naziunal, pon vegnir pajadas contribuziuns.
Premis da sport a federaziuns
Il chantun Grischun po surdar premis da sport a federaziuns grischunas da sport.
Per federaziun da sport e per onn da federaziun po mintgamai vegnir surdà in premi da 500 francs.
Ils mussavias respectivs ed ils formulars da dumonda dals differents secturs da promoziun chattais Vus sut "mussavias" / "dumondas".
Occurrenzas da sport turisticas grondas vegnan sustegnidas supplementarmain cun contribuziuns da la promoziun da l'economia. Ulteriuras infurmaziuns survegnis Vus tar l'uffizi per economia e turissem.
Tge è il fond da sport?
Mintga chantun dispona d'in fond da sport-toto / da sport, cun il qual vegnan sustegnids projects che promovan il sport. Quests fonds da sport vegnan alimentads cun il gudogn net da Swisslos. Quests daners vegnan repartids tenor il princip dal chaschunader. Dapli ch'i vegn "giugà" en in chantun, e dapli daners che quest chantun survegn per ses fond da sport.
Perquai profita il sport en il Grischun, sche Vus As participais en il Grischun a scumessas da Swisslos.
Dapi la fundaziun da la societad da sport-toto l'onn 1938 ha il sport svizzer da dretg public pudì profitar dad 1,8 milliardas francs. Pia ha questa societad ina impurtanza centrala sco numer 1 dals promoturs dal sport!


text:
Òi
L'Oli (in italian Oglio, in lombard oriental Òi, in cremones Ùi) a l'è un fiüm lungh 280 km, ch'el quata sota un basin imbrifer de 6.650 km² in de la Lumbardia uriental; la sua purtada media (anüal) l'è de 130 m³/s.
L'Oli el se furma arent a Punt de Legn, in di Alp Urobi, da dü fiümisel de la zona: el Narcanèl e 'l Frigidulf, che se meten insema a 2.600 meter de quota.
Dopu vess nassüü el cur in de la Val Camonica, arent a Pisugn el finiss in del Lagh de Isee, da indue el vegn föra a Sarnich e 'l cumincia a cur in de la pianüra (el marca el cunfin fra i pruvinz de Cremuna e Bressa); el se trà dent in del Po in de la zona de Mantua.
El fiümm l'è duperaa cume funt de energia idrueletrica e per l'irigaziun.


text:
Els hajan rimnà pli che 128'000 suttascripziuns e vegnian ad inoltrar l'iniziativa la fin dal mais, ha communitgà il comité d’iniziativa. Tenor Uniterre sustegnan passa 70 organisaziuns l'iniziativa.
L’iniziativa pretenda d'ina vart da promover l'agricultura indigena, e da l'autra vart da resguardar pli ferm las victualias ed il pavel dal pajais. Vitiers duai dar pretschs pli gists, ed organissems modifitgads geneticamain duain vegnir scumandads.
L’iniziativa da Uniterre è la terza ch’è gartegiada aifer ils davos dus onns, e che sa fatschenta cun il nutriment e l’agricultura. L’emprim ha l’Uniun purila svizra inoltrà il 2014 l’iniziativa «per la segirezza alimentara». Lura hai dà l’iniziativa «per in nutriment gist» da la Partida verda.
RR Novitads 16:00


text:
Il silenzio degli innocenti
Il silenzio degli innocenti (Al taśēr di inusènt) 'l è 'n film thriller e ad scarésa americàṅ dal 1991 ad Jonathan Demme trat da 'l rumànś umònim ad Thomas Harris, al secónd ch'al dascór dla figùra dal serial killer Hannibal Lecter. Custâ 19 migliòṅ ad dòlar, al 'n à pò ciapâ sù da piò ad duśènt-stantadū.
'L à purtâ a cà sinc Prèmi Òscar, i più impurtànt fra 'l àtar: p'r al film, par la regìa, par 'l atōr prutagunìsta, par l'atōra prutagunìsta e par la senegiadùra minga uriginàla.
Sunt
Jack Crawford (Scott Glenn), agìnt d'l FBI, al n sà piò in du ciapàr quànd al s cata a far frònt a soquànt masamènt ad śuvnòti ad òpra 'd un serial killer. Al decìd acsè ad dmandàr ajùt a 'l dutōr Hannibal Lecter (Anthony Hopkins), 'n ex psichiàtra e studiōś dal crìmin, ch'al s cata da òt an in na parśòṅ par ciucâ in dla tèsta dòp avér cupâ e pò magnâ soquànt sò pasînt. Al pulisiòt al créd che lò al sàppia quèl 'd ùtil in si cònt dal masadōr, ch'al s pòrta adrē al scutmàj ad “Buffalo Bill”, ma lì lò al n gh dà minga a mènt.
Jack alóra al dà 'l incàrag ad dascórar sèg a la śóvna Clarice Starling (Jodie Foster). Chi lē la capìs che par tiràr-ag fóra quèl la gh'à da vèrar-'s cun lò. Acsè, par far in manéra che Hannibal al gh pòsa cuntàr insìma, lē la gh astà a far-'s analiśàr e la gh diś che da pìcula la gh'éra armàśa dimóndi quànd la gh'à abû da scultàr i sîg dasprâ di agnèi pìcui a 'l masèl.
La saga
La saga la tōś riferimènt da i rumànś ad Thomas Harris ma i film i n èṅ minga vgnû fóra in d'l órdan giùst:
- Hannibal Lecter - Le origini del male 2007, regìa ad Peter Webber
- Manhunter - Frammenti di un omicidio 1986, regìa ad Michael Mann
- Red Dragon 2002, regìa ad Brett Ratner (afracimènt ad Manhunter - Frammenti di un omicidio)
- Il silenzio degli innocenti 1991, regìa ad Jonathan Demme
- Hannibal 2001, regìa ad Ridley Scott


text:
Beschreibung
Bucs fredan sco quei che bucs fredan. Per plascher a sia carezada caura Alina e per gudignar siu cor, semetta il buc Charly alla tscherca dad in niev fried. Sin siu viadi entaupa Charly ina massa grondius friads e magnificas odurs, mo era da quei che suera magari curios e particular. Tgisà tgei fried ni odur che vegn a plascher il meglier a sia carezada?
Fruscha cul det sur ils gronds maletgs colurai e tiu det freda da l’odur.
Patrick Mettler, Roger Rhyner
Il buc Charly
Sursilvan
Chasa editura Baeschlin, Glaruna, 2016, Bestellnummer 978-3-85546-306-0
Translaziun: Francestg Friberg-Demont
Ähnliche Beiträge


text:
N grup de jones da Calfosch, liades dala pasciun por la musiga á metü da jí tl ann 2006 n proiet adöm ala dirighënta Irene Clara da Lungiarü. Jones y jogn é rová adöm tratan l’isté por arjigné ca döes mësses ti paisc de Calfosch y Corvara.
Helene Thaler da Calfosch s’á spo metü a desposiziun sciöche dirighënta y fora de n proiet él nasciü tl ann 2007 le cor ProVoXis cun sües ativites regolares fora por döt l’ann.
Dal 2013 inant é la direziun musicala tles mans de Johanna Dapoz y Matthias Thaler.
Nosc repertore vá da cianties de dlijia a chëres modernes y de aorela cörta! Te nosc pice grup se stunse saurí y tolun vigni ocajiun buna por nen cianté öna, … da nozes, mësses, bati, conzerc, sön munt o pro val’buna cëna!


text:
En Svizra na datti nagina discussiun: 71% da la giuventetgna na vul betg desister dal dretg d'eleger. 29% pudessan viver era senza. Nagina discussiun, perquai che questa relaziun da radund 7:3 sa tira tras tut las gruppas da las passa 5'100 persunas svizras tranter 16 e 34 ch'han respundì fin ussa il questiunari da l'acziun «Generation What?»., il link avra en ina nova fanestra
Avair il dretg na munta para betg automatic exequir el
Giuven u giuvna, en studi u en vita da lavur, en tut las vegliadetgnas tranter 16 e 34 onns. Radund 70% vulan pudair decider tgi che regia il stadi. Quai cuntradescha però cun la participaziun concreta tar elecziuns. Per exempel tar las elecziuns parlamentaras dal 2011 era la participaziun da persunas tranter 18 e 34 tar intragliauter 32.5%.
Sche questa differenza è reala ubain perquai ch'i n'è betg represchentativ n'è betg cler. Midar quai pon giuvens e giuvnas cun participar al questiunari., il link avra en ina nova fanestra
Dapli differenzas tar las cifras per l'entira Europa
Las cifras per l'entira Europa èn bain pli miaivlas, però anc adina cleras cun 63% che vulan cundecider tar elecziuns, e 37% ch'i n'emporta betg. Qua sa basa il questiunari sin bunamain 600'000 persunas tranter 16 e 34 onns ch'han respundì.
I dat però differenzas: Giuvens e giuvnas da l'Italia e da la Frantscha han ina pli gronda part che pudess era viver senza eleger. 47% dals Talians e 45% dals Franzos na pendan betg vi dal dretg d'eleger.


text:
La vischnanca da Sursaissa/Mundaun segna suenter il «Hillclimbing» puspè per in eveniment da sport cun motors. Questa regiun para d'avair ina speziala chapientscha per tals eveniments per in public spezial. A Flond è sta d’udir che la glieud haja chapientscha per la giuventetgna che organiseschia l'eveniment.
Las cursas sezzas èn organisadas uschia che mintgamai 2 töfs èn in sper l’auter ed han da charrar sur ina lunghezza dad 80 meters sur in prà. Quel ch'è pli spert ha gudagnà e vegn vinavant encunter il proxim.
Ils pli sperts han 4,4 secundas per 80 meters
David Monsch dal comité d'organisaziun e possessur dal prà, nua che la cursa vegn fatga, è satisfatg dal dumber da motociclists e dal dumber da ver 500 aspectaturs. El valitescha questa occurrenza sco success ed en curt vegnan els a decider, sch'i dat era l’auter onn ina tala cursa da acceleraziun sin il prà a Flond.


text:
Agiut:Agiut
J'argoment a son listà an órdin d'amportansa, a ven-o prima coj ch'a mostro com fé ij travaj prinsipaj dzor Wikipedia e coj ch'a mostro com lese 'l piemontèis (an vàire lenghe). Peui, viaman, a ven-o j'argoment pi complicà o relativ a travaj ch'as fan pi da rair.
- Agiut për ij Contributor - Na cita guida për chi a bogia ij prim pass an Wikipedia ("Amprende a travajé da zero"), a mostra com modifiché dle pàgine e com creene dle neuve.
- Aiuto per la lettura - Guida a la letura dël piemontèis an lenga italian-a.
- Ayuda para la lectura - Guida a la letura dël piemontèis an lenga spagneula.
- Help for Reading - Guida a la letura dël piemontèis an lenga inglèisa.
- Travajé con le parlà locaj - Na guida për scrive e travajé con le variant dël piemontèis.
- Portaj e Proget - La lista dij Portaj e dij Proget ch'a son stait ancaminà.
- Lìber për Amprende - Na lista 'd gramàtiche e dissionari 'd riferiment.
- Coression ortogràfica - Criter ortogràfich da dovré ant la scritura dle pàgine.
- Tastadura piemontèisa - Com anstalesse na tastera (o tastadura) piemontèisa.
- Contaté j'Aministrator - Com contaté j'aministrator.
- Travajòt sempi - Na lista 'd travaj da fé, dzortut ëd figure da buté ant j'artìcoj.
Ant ël passà a son staite faite vaire autre guide, ch'a peulo esse consultà ambelessì (combin che cheiche anformassion a peusso esse superà):


text:
Er il HC Partenz-Signuradi ha gudagnà sia partida: quai cunter il HC Chiasso cun 7:3. Lai/Valbella, la terza equipa grischuna en la segunda liga, ha dentant pers ordaifer cunter l'EHC Schaffhusa cun 4:5.
En la prima liga dal hockey regiunal ha l'EHC Arosa pers ordaifer cunter Weinfelden cun 1:8 en la runda da qualificaziun.
Regiunal EHC San Murezzan gudogna encunter Küsnacht cun 3:2
Ils playoffs da la segunda liga han entschiet cun ils emprims gieus dal 8avel final. San Murezzan ha dà a chasa encunter Küsnacht e gudagnà il gieu cun 3:2.
Er il HC Partenz-Signuradi ha gudagnà sia partida: quai cunter il HC Chiasso cun 7:3. Lai/Valbella, la terza equipa grischuna en la segunda liga, ha dentant pers ordaifer cunter l'EHC Schaffhusa cun 4:5.
RTR/ds/uca


text:
Crö
Crö (nòm uficiàl in italian: Crodo; Crò in Piemuntes) a l'è un cumün de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula.
El gh'ha ona popolaziun de 1 449 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 61,7 km² e ona densità de popolaziun de 23 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Bascén, Creula, Muncrestes, Prem e Varsc.
A Crö l'è nassüü in del 1965 el famus Crodino, e chi el ven ancamò prudot (al dì d'incö da la Campari). Crö a l'è 'l paes che 'l se tröva a metà strada tra Dòm e la Cascada de la Tus.
Evoluzion demografegaModifega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Crö l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Stazion de Milan Grech Pirelli
La Stazion de Milan Grech Pirelli l'è 'na stazion ferroviaria regionala de la Lombardia, doperada anca del servizzi feroviari suburban de Milan, situada in la città de Milan. L'è in la ligna Milan-Ciass, Monscia-Lecch e Lecch-Milan e l'è collegada ai stazion de Milan Centrala, Sest San Giovann, Milan Lambraa, stazione di Milano Porta Garibaldi superficie, Milan Certosa, Milan Villapizzon, stazione di Milano Centrale e stazione di Milano Porta Garibaldi superficie.
Anca se la se ciama Grech, in realtà la stazion a l'è a la Bicocca, a l'epoca 'n quarter de Grech, e l'è doperada soratutt di student de l'università locala.


text:
Gas nòbil
I gas nòbil a hinn i element chímegh del grupp 18 de la taula periòdica, quei metüü püssee a dríta:
Tütt quei element chí a g'hann ul livèl eletrònegh estèrn cumplet: al vör dí che i reagiss minga cunt i ólter element (da chí ul nòmm de gas nòbil), specialment quei che g'hann ul nümer atomegh püsee bass, e in natüra se presenten cumè gas monuatòmich. Per fai reagí ghe vörenn cundiziun de energía elevada, cumè per esémpi suta bumbardament de eletrún o sedenò cunt curent elétregh. I primm cumpost de gas nòbil a hinn staa descuvert in del 1962, in particular l'esafloruro de xeno (XeF6, cumpost da xeno e fluoro); in dei ültimm ann s'hinn truvaa anca cumpost de argon, kripton e xenon cunt l'üràni.


text:
Singuls lufs aveva la surveglianza da chatscha gia observà en la regiun. Ch’i sa furmia in triep gia quest onn en la Val d’Alvra, cun gliez n'aveva il manader da l'Uffizi da chatscha e pestga dal Grischun, Adrian Arquint, betg quintà.
Sco emprima ha ina pastura d'alp vis ils lufs pitschens. Il guardiaselvaschina da la regiun ha confermà l'observaziun ed uschia il nov triep da lufs. Il territori ch'il triep vegn ad occupar n’è anc betg enconuschent. Sch'igl è da quintar quest onn cun ulteriurs trieps da lufs en il chantun Grischun, n'ha Adrian Arquint ni savì confermar ni sclauder.


text:
Agid:Prims pass
Questa pagina cuntegn - en furma cumpacta - tut l'impurtant che ti stos savair per ta participar a Vichipedia. Sco alternativa exista in tutorial tudestg per retschaiver ina introducziun en las modas da lavurar tar Vichipedia.
PrincipisEdit
Avant che cumanzar a scriver, qua ils pli impurtants princips da Vichipedia:
- Scriva a moda objectiva, neutrala ed en frasas cumplettas.
- Copiar texts da paginas estras è tabu.
- Vichipedia n'è betg ina plattafuorma per sa preschentar e far reclama.
Tes emprims pass fas ti il meglier sin la plazza da gieu. Questa pagina è vegnida creada per far tests ed empruvar las funcziuns da Vichipedia. La pos scriver e far tge che ti vul.
Midar ArtitgelsEdit
Clicca sin l'artitgel pertutgant sissum sin il link editar.
I s'avra ina fanestra cun il text dal artitgel. Probablamain inscuntras ti in pèr segns curius. Quels procuran per la formataziun dal text e per ils links da Vichipedia tranter ils differents artitgels. En la fanestra da text pos ti uss midar l'artitgel, per exempel curreger in sbagl da scriver.
En il champ da text resumaziun inditgeschas ti tge che ti has midà - per exempel curregì in sbagl da scriver u curregì ina data.
Sche ti has curregì dapli che be in pled u ina cifra, sche clicca sin Mussar prevista e controllescha sche il resultat correspunda propi tes giavisch e pir lura pos ti arcunar l'artitgel. Nus tuts faschain sbagls, mo cun la funcziun da prevista èsi simpel da chattar els immediat. Sche ti ta disas da duvrar questa funcziun avant che arcunar definitivamain, spargnas fetg bler temp e dagrittas.
Edit
Tgi che vul savair pli percis co proceder, duai leger il manual tudestg.


text:
La Svizra perda vinavant attractivitad sco plazza economica. Da 21 naziuns industrialas examinadas è la Svizra sin plaz 6. Il 2018 era ella sin plaz 5, ed avant 10 onns anc sin plazza 2. Quai resulta d'in studi da l'Insitut da perscrutaziun economica da Mannheim ZEW. Sin plaz 1 èn ils Stadis Unids, avant la Gronda Britannia ed ils Pajais Bass.
Tar las taglias è la Svizra bain sisum il podest – ed er tar las cundiziuns per la finanziaziun ed ils custs d'energia è la Svizra ferma. Ils gronds puncts flaivels sajan dentant il martgà da lavur e las regulaziuns.


text:
Malans: In sutpassadi e blers profitaders
- Seiteninformationen
- Erste Mitteilung
- Neuen Beitrag einfügen
Ina barriera dischagreabla e malempernaivla per la populaziun da Malans fa plazza ad in sutpassadi modern da la via chantunala. Cun separar la via ed ils binaris po vegnir eliminada la ristga restanta ch'i dettia accidents tranter ils vehichels sin via e quels sin ils binaris, ed il traffic po vegnir armonisà en general. Vi da quest project da 7,5 milliuns francs èn sa participads il chantun, la Viafier retica (VR) e la vischnanca da Malans. L'inauguraziun communabla ha lieu oz en il rom d'ina festa en preschientscha da la populaziun dal vitg.
In sutpassadi cun il caracter da win-win per la vischnanca da Malans...
L'avertura dal nov sutpassadi da la via è in term impurtant en l'istorgia da Malans. Finalmain èn passads ils temps da spetga per part lungs e malempernaivels davant la barriera serrada, e – sco effect secundar bainvegnì – pon en l'avegnir vegnir excludidas situaziuns privlusas en il sectur dals binaris. En il futur cuntanschan er vehichels d'urgenza sco l'ambulanza ed ils pumpiers il vitg da Malans senza retard, e la stabilitad da l'urari dals curs dals autos da posta vegn meglierada cleramain. In grond plaschair ha pia la presidenta communala Anita Thürer-Rohrer: "Oz festegiain nus il resultat d'ina collavuraziun effizienta tranter ils trais partenaris chantun, Viafier retica e vischnanca!" Il plaschair ha anc auters motivs: Quasi sco effect secundar bainvegnì ha la vischnanca da Malans realisà – ensemen cun il nov sutpassadi – er anc dus ulteriurs projects, numnadamain la via d'avertura al territori d'abitadi "Stampfacker" sco er la sanaziun dal "Mühlbach". Ultra da quai ha la radunanza communala gia permess da construir in sutpassadi per pedunas e peduns sco er per velos al lieu da la barriera existenta.
...e per la Viafier retica
Er il president dal cussegl d'administraziun da la Viafier retica Stefan Engler vesa in potenzial da privel sin las vias cun barrieras. Cunzunt a Malans cruschava ina via fermamain frequentada binaris cun vaira bler traffic. Il tact da mesa ura ch'è previs per il Partenz avess senza dubi anc engrevgià questa situaziun. Ils temps da barriera serrada fissan sa prolungads anc ina giada e pia er ils temps da spetga malempernaivels. Engler: "Ina segirezza absoluta cunter incaps cun vehichels sin via e cun tals sin ils binaris garantescha mo la separaziun dals dus sistems da traffic. En quest senn beneventain nus la realisaziun communabla dal sutpassadi da la via". Engler accentuescha dentant er, ch'i saja stà pussaivel da schliar optimalmain la situaziun da traffic a Malans mo grazia a la collavuraziun colleghiala tranter la vischnanca, il chantun e la Viafier retica. Sut quest puntg da vista haja il project realisà in caracter exemplaric, di Engler.
Investì passa 7 milliuns en moda duraivla
Suenter l'approvaziun dal project tras il chantun e suenter la procedura d'exposiziun è vegnida fatga l'emprima badigliada ils 17 d'october 2011. Suenter in temp da construcziun da bunamain in onn po il sutpassadi vegnir inaugurà – sco previs – oz, ils 27 d'october 2012, en preschientscha da bleras abitantas e da blers abitants. Ils custs da 7,5 milliuns francs per il nov sutpassadi vegnan surpigliads en moda colleghiala da la Viafier retica, dal chantun e da la vischnanca da Malans. La nova "Stampfackerstrasse" sco er la sanaziun dal "Mühlbach" vegnan finanziadas da la vischnanca, il sutpassadi per velos sco er per pedunas e peduns al lieu da la barriera existenta vegn finanzià da la vischnanca e da la Viafier retica. Cun quest project poi vegnir cumenzà probablamain l'onn 2013.
Infurmaziuns:
- vischnanca da Malans: Anita Thürer-Rohrer, presidenta communala, tel. 081 300 00 28
- uffizi da construcziun bassa dal Grischun: Reto Knuchel, schef dal mantegniment da vias, tel. 081 257 37 35 u 079 629 81 14
- Viafier retica: Peider Härtli, manader da la communicaziun da l'interpresa, tel. 081 288 63 66 u 079 405 98 07
Gremi: uffizi da construcziun bassa dal Grischun
Quelle: rg uffizi da construcziun bassa dal Grischun
Neuer Artikel


text:
Da nov pon ils purs grischuns decider sez, cun tge raz da chauns da protecziun ch’els vulan proteger las muntaneras. Il chantun Grischun sustegn ils purs en lur stentas cun ir in'autra via che la Confederaziun.
Grischun spezial
Cun questa decisiun dal chantun pon ils purs grischuns uss pertgirar lur muntaneras cun tge raz da chauns da protecziun ch'els vulan, quai ha Marcus Caduff, il cusseglier guvernativ confermà ad RTR. La Confederaziun lubescha sulet dus raz da chauns per la protecziun da muntaneras, quai che chaschuna adina dapli malaveglia tar ils purs grischuns.
Da nov pon ils purs, suenter consultaziun dal chantun, decider sez tge raz ch'els vulan cumprar. Ils chauns ston sco fin ussa far ina scolaziun ed ademplir in examen per ch'els vegnan renconuschids. En il chantun Grischun datti il mument 11 manaschis cun passa 25 chauns che n'èn betg renconuschids da la Confederaziun. Uss è il chantun vid elavurar in concept, uschia ch'ils manaschis han per l'auter onn dapli pussaivladads d'eleger in chaun da protecziun.
Confederaziun moda convenziunala
Vinavant avert è la via da colavurar cun la Confederaziun e retrair chauns da protecziun sin la via uffiziala. Betg sustegnids da la Confederaziun vegnan manaschis maschadads. La Confederaziun na promova betg manaschis che han sper ils chauns renconuschids chauns d’auters raz betg renconuschids da la Confederaziun.


text:
Guardamèi
Guardamej (Guardamèi in ludesan e piasentin, Guardamiglio in italian) l'è on comun de la Provincia de Lòd con 2 718 abitant (dàto del Dic 2015 [1]).
Se troeuva al confin con la Provincia de Piasenza, con la qual el gh'ha avuu on gran numer de rappòrt duranta la stòria.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer di abitant del comun de Guardamèi l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
LA PLAZA DLA SUNIERIA
La Plaza dla Sunieria y si frabiches
La plaza dla Sunieria dal didancuei fova unida fata danter l 1939 y l 1942 y ova ntlëuta inuem plaza Arnaldo Mussolini. La fova pert dla “Bulsan Nueva” bele uluda dal regim fascist tl cheder dla proietazion dl Plann reguladëur dla zità dl 1933/34.
La frabica che ie ncuei la sënta di Ufizies finanzieres ie nasciuda sciche sënta dl partit fascist (PNF). La fassada mpue cunvëssa dla nsci tlameda “Casa Littoria“, fata su danter l 1939 y l 1942 n basa a n proiet di architec Guido Pellizzari, Francesco Rossi y Luis Plattner, ie balanzeda dala concavità dl palaz de Giustizia, frabicà danter l 1939 y l 1956 aldò de n proiet de Paolo Rossi de Paoli y Michele Busiri Vici, che porta sun si fassada la scritura monumentela fascista. Tramedoi frabiches delimitea la spersa dla plaza dla Sunieria che ie carateriseda da na cualità archtetonich-urbanistica nteressanta. Aldò di prim proiec ëssa la frabica dla sënta dl partit dassù unì cumpleteda cun na tor de 32 metri a si man ciancia, la “Torre Littorio”, ma chësta ne ie mei unida realiseda.
La pert a ost dla plaza ie delimiteda da chël che ie ncuei l Corso Italia (n iede viale Giulio Cesare) sun chël che l cëla, nia dalonc, la dlieja de Cristo Re (1938/39, fata n basa a n proiet de Guido Pellizzari), de chëla che l ciampanil ie permò unì frabicà do la viera, y l cunvënt di Domenicans. Dut adum ie fat a na maniera da furmé un di nujei plu mpurtanc dla zità moderna, caraterisà dala coprejënza funzionela y simbolica di trëi pudëies – chël politich, chël giudizier y chël ideologich-religëus. L aglomerat architetonich de dlieja, partit y giustizia (asservida al pudëi) furmova na sort de triada ideéla dl stat totaliter che ie mo tlermënter da recunëscer tl cialé ora dla zità.
Alto Adige, 31.10.1956:
Relazion sun l relief nia finà
Alto Adige, 16.9.1956: Relazion sun la vijita dl presidënt dl stat Giovanni Gronchi pra la inaugurazion dl palaz de giustizia
Dolomiten, 9 de jené dl 1960: Relazion sun l relief y si messaje
La „Bulsan nueva“ aldò dl plann de costruzion de Marcello Piacentini, 1935
Prima recostruzion dla plaza Adriano y dl Corso Italia, 1930
Corso Italia da ncuei, fin di ani 30’
Dlieja de Crist Rë 1938/39
Ududa de nuet de Corso Italia cun dlieja de Crist Rë, 1959
La Plaza dla Sunieria, ani 60‘
Ani 30: persona che va cun la roda tl Corso Italia da ncuei
1949, partënza de na garejeda de motores tl Corso Italia, do la frabica di Ufizies finanzieres, l palaz de giustizia, la dlieja de Crist Rë
Setëmber 1950: giaurida dla 3. Fiera de Bulsan sun la Plaza dla Sunieria: l minister dla finanzes Ezio Vanoni ti cëla ai stonc dla fiera sun la Plaza dla Sunieria
1950: Mostra de tractors pra la 3. Fiera de Bulsan, do l palaz de giustizia y la frabica di Ufizies finanzieres
Cherta postala cun l palaz de giustizia y la Funtana dla Naiades dl 1958, ani 70
18 ...
19 ...
20–26 ...


text:
Sco il president da vischnanca da Sumvitg Armin Candinas ha detg ad RTR, hajan vischins exprimì il giavisch da far ina senda da viandar sin il trassé da la via chantunala tras la Val Mulinaun. A partir da Sumvitg fin Sontget vegn construì ina via da megliuraziun. La chasa en la Val Mulinaun vegn colliada davent da la via chantunala cun ina via nova.
105'000 francs
La senda da viandar tras la Val Mulinaun è 265 meters lunga e ca. dus meters lada, uschè ch’ils lavurers da la vischnanca pon rumir l’enviern la naiv. Ella custa 105’000 francs e vegn finanziada cun agid da la Donaziun Greina, da Sumvitg turissem e dal servetsch per il traffic betg motorisà.
RR actualitad 17:00


text:
La ASTAG pretenda uss che la Confederaziun intervegnia en chaussa e prendia las mesiras necessarias. Uschia stoppia surtut la chadaina da transport vegnir megliurada tar tut ils pertutgads. Uschia pretenda la ASTAG che las staziuns da distgargiar en la Germania dal Sid vegnian messas sin il medem stgalim sco las staziuns svizras. Quai garantiss ch’il transport dals containers bloccads pudessan vegnir transportads vinavant sin la via en Svizra, scriva la ASTAG. Il pli curius è che la viafier n’haja para nagin plan B en questa situaziun da disturbi, scriva la ASTAG en sia communicaziun a las medias.
Dapi la fin d’emna èn las rodaglias sin il traject da viafier tranter Basilea e Karlsruhe donnegiadas. Las lavurs da reparaziun duran probabel almain duas emnas, scriva la Deutsche Bahn.
RR novitads 10:00


text:
L’avrigl 2016 ha la suprastanza communala approvà il project per ina surbajegiada, nua che pliras generaziuns pon viver sut in tetg, ina uschenumnada surbajegiada per generaziuns, e dà la lubientscha da bajegiar questa.
La surbajegiada po vegnir erigida en dretg da bajegiar sin terren da la vischnanca da Mustér. Sco quai che la societad Sut Gliendas SA scriva en ina communicaziun hajan ins pudì garantir l’interess public, il diever entras persunas attempadas sco era la collavuraziun cun la chasa da tgira Puntreis ed il servetsch da spitex.
Igl è previs d’eriger trais chasas cun total 23 abitaziuns da dus fin 4 ½ stanzas. Sco quai che la societad communitgescha, vegnan questas affittadas en emprima lingia a persunas attempadas, dentant era a famiglias ed autras persunas. Cun quai vul la societad cuntanscher ina buna maschaida da generaziuns. En las chasas èn er previs locals per la plaiv e locals per la communitad ed entamez ina plazza publica per entupadas.
Las lavurs da construcziun duain cumenzar en il decurs da l’atun. Sche tut giaja tenor plan possian las emprimas abitaziuns vegnir retratgas la primavaira 2018, scriva la Sut Gliendas SA.


text:
Pumpiers Obersaxen Mundaun
En cass d'incendis, stempraus, auas grondas, accidents cun ieli, tiaratriembels e catastrofas han ils pumpiers l'incumbensa da salvar e proteger veta e proprietad periclitada. Per quest intent fan ver 80 umens e dunnas ella vegliadetgna da 18 tochen 40 onns survetsch activ. Il bien stadi da scolaziun ed ils mieds auxiliars moderns permettan a nos pumpiers da porscher spert agid cumpetent.
Per regla vegn igl incendi annunziaus resp. ils pumpiers alarmai via il numer 118. Il post d'alarm che retscheiva Vossa annunzia alarmescha immediat ils pumpiers sur il pager. Lezs decidan, sch'els ston mobilisar ulteriuras persunas e material. Da grondas malauras ein las centralas d'alarm per part surcargadas cun telefons. Ei quei il cass, saveis Vus era empruar da contonscher nus sur il numer da telefon dil cumandant da pumpiers, 079 402 99 28.
Ils cuosts per igl agid dil pumpiers van da principi a quen dalla vischnaunca. Sch'il donn vegn caschunaus intenziunadamein ni per greva negligientscha, sa la vischnaunca pretender anavos ils cuosts d'acziun dalla persuna responsabla. Per las suandontas acziuns vegn per regla tschentau quen:
- dustanza d'ieli
- incendis d'autos el liber
- rupturas da conducts egl intern da baghetgs
- survetschs a caschun d'occurrenzas e d'eveniments gronds
- acziuns facultativas
- protecziun encunter radiaziun


text:
Radionucleids da lingias da decumposiziun natiralas èn avant maun dapertut en la crusta da la terra. Sur l’aua sutterrana u sur l’aria po er l’uman vegnir en contact cun questa radioactivitad natirala. Mesiraziuns servan a giuditgar in’eventuala periclitaziun da la sanadad.
Tar il chavazzin radioactivitad sunan tar ils blers gia las brunsinas d’alarm (u fissi pli correct da dir: il dumbrader da Geiger…). Ma radioactivitad na sto betg automaticamain far allusiun ad ovras atomaras u schizunt a bumbas atomicas. Per l’ina datti applicaziuns dal tuttafatg ‹filantropas› da la radioactivitad, sco per exempel la radioterapia. Per l’autra n’è radioactivitad betg in fenomen ch’è pir resortì or dal regl – chapaivel, ma magari in pau sfranà – da l’uman da vulair encleger e dominar tut. Il cuntrari: i dat ina radioactivitad natirala ch’è preschenta da tut temp enturn nus, per exempel en l’atmosfera, en la terra, en l’aua. Sco dapertut èsi er qua ina dumonda da la dosa – e precis da questa dumonda s’occupa il text qua avant maun:
«La finamira principala da questa lavur», uschia l’autur, saja «stada da survegnir ina survista generala da la contaminaziun natirala radioactiva da l’aua da baiver en il Grischun per alura pudair giuditgar las consequenzas toxicologicas per l’uman sco er las consequenzas areguard il dretg da victualias.»
I sa tracta da la dissertaziun che Otmar Deflorin ha inoltrà il 2004 a l’Universitad da Neuchatel – ed a la quala el ha agiuntà ina resumaziun en tudestg, franzos, englais e rumantsch. Sto esser che l’autur ha gì success cun sia lavur, pertge che diesch onns pli tard al ha l’ANR pudì purtretar sco president dals chemichers chantunals da tut la Svizra (cf. link a la fin da la contribuziun).
Ma enavos tar il cuntegn dal studi: En rom da quel èn vegnidas examinads en in’emprima fasa tut ils provediments d’aua da las 208 vischnancas dal chantun Grischun. Qua è sa mussà che las concentraziuns maximalas ch’èn fixadas da la legislaziun da victualias na vegnan per regla lunschor betg cuntanschidas.
En ina segunda fasa è vegnì drizzà il focus sin las auas minerala. En tut èn vegnidas prendidas ed intercuridas 42 emprovas da quest tip d’aua ch’è caracterisà d’ina concentraziun pli gronda e constanta da minerals dissolvids. La supposiziun che l’aua minerala cuntegnia lura er ina concentraziun pli gronda da radionucleids natirals cumpareglià cun aua sutterrana e da funtauna è pelvaira sa cumprovada. Tar duas auas che vegnan embuttigliadas per il commerzi constatescha l’autur schizunt che quellas cuntegnan «uschè bler 228Ra ch’in export en pajais da la UE fiss problematic. Ultra da quai èsi da spetgar ch’in bel di vegnan a pretender er ils consuments svizzers che las limitas tudestgas pli severas vegnian observadas».
En ina terza fasa èsi vegnì examinà, sche la concentraziun da radionucleids natirals en auas da funtauna e sutterranas correleschia cun la concentraziun da radon en l’aria da locals d’abitar en ils medems territoris. Bain resultan da questas mesiraziuns uschenumnads territoris da radon, ma l’autur accentuescha a medem temp «che sulettamain ina mesiraziun individuala po dar indicaziuns precisas davart la concentraziun da radon en locals d’abitar, perquai che nagina chasa n’è construida sco l’autra, nagina chasa n’è uschè permeabla per radon sco l’autra e nagina chasa n’è construida sin il medem terren sco l’autra».
En ina quarta ed ultima fasa ha Otmar Deflorin intercurrì uschenumnads hot-spots per pudair examinar e giuditgar pli precis l’existenza da pli grondas concentraziuns localas. Concret èn vegnidas prendidas sut la marella tschintg funtaunas a Mustér, Val S. Pieder, Bravuogn ed en il Puschlav. L’autur terminescha sia lavur cun la constataziun ch’i n’hajan betg pudì vegnir eruidas relaziuns geologicas u idrogeologicas communablas dals hot-spots, mabain che las autas concentraziuns sajan probablamain influenzadas fermamain da relaziuns geochemicas localas.
Tut en tut: In tractat davart ina tematica che n’è betg gist fitg preschenta en il mintgadi, ma che vegn preschentada qua en in linguatg surprendentamain fluent e bain chapibel. La meglra cumprova ch’il rumantsch – applitgà a moda adequata – funcziunesch er fitg bain per tematicas autamain scientificas e cumplexas.


text:
Castel Gandolfo
Castel Gandolfo (Castrum Gandulphi 'n latì; Castéllo 'ndèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Làsio, en Pruvìncia de Roma. El g'ha presapóch 6.927 abitàncc, 'na superfìce de 14 km² e 'na densità de 495 ab./km². El cunfìna coi cümü de Albano Laziale, Grottaferrata, Marino, Rocca di Papa e Roma (5 km). L'è cunusìda 'n töt el mónt perchè l'è 'l pòst endóche 'l papa 'l pàsa le férie 'n istàt. La rezidènsa del Papa l'è 'n palàs del sècol XVII de l'architèt Carlo Maderno fat sö per ùrden del Papa Urbano VIII.
Castel Gandolfo l'è sitüat sö le spónde del Lach Albano.


text:
A partir da damaun, sonda ils 6 da zercladur, dastg'ins puspè far visitas en ospitals, chasas da reabilitaziun e psichiatrias dal Grischun. Quai ha l'uffizi da sanadad publitgà en il fegl uffizial dal chantun.
Be ina persuna il medem mument
I dat dentant restricziuns. Tranter auter dastga mintgamai mo ina persuna visitar il medem temp in pazient ed ina visita na dastga da principi betg cuzzar pli ditg ch'in'ura.
Obligaziun da cooperar
Latiers sto l'ospital far la segira ch'ils visitaders n'èn betg infectads. Persunas dal fatg ston quintar cun multas da fin a 20'000 francs, sch'ellas cuntrafan a l'obligaziun da cooperar, manaschis dal sectur da sanadad cun talas da fin a 50'000 francs.


text:
Setemàna
'Na setemàna (del latì septimana) l'è 'n perìodo consecütìf de sèt dé.
La setemàna cóme perìodo de tép cìclic e costànt de sèt dé, sensa ligàm coi cìcli del Sul e de la Lüna, l'è docümentàda come giöna de le istitusiù piö antìche dei Ebrèi. El nömer 7 el g'ha en significàt sàcro en töta l'àrea de la Mesopotàmia, che l'è stàda la cüna, 'ntra le ótre, apò a de la cültüra ebràica. L'oservànsa del Sàbot (el dé dei sèt) e la cadènsa de sèt dé l'è acertàda apéna per dòpo l'ézìlio de Gerusalème dòpo de la cunquìsta babilonéza del 586 prima de Crìsto, però l'è fàcil che l'üzànsa la sàpe amò piö antìca.


text:
Il mars aveva la Somedia decidì da betg pli pajar ils custs d'onurari e da persunal da «La Quotidiana». Concret sa tracti da 300'000 francs ad on per che la gasetta possia exister vinavant. La Somedia ha perquai dumandà l'Agentura da novitads rumantscha (ANR) per agid.
Martin Candinas, cusseglier naziunal da la PCD, argumentescha en sia interpellaziun che l'ANR na possia betg purtar quests custs supplementars senz'in augment da las contribuziuns da la Confederaziun e dal chantun. La Somedia fiss vinavant chasa editura, faschess il marketing, la producziun e fiss vinavant responsabla per stampa e vendita da «La Quotidiana». Uschia pudess la gasetta ch'ha il mument radund 4'000 abunents vegnir spendrada per ils proxims onns.
Sulet dumandar la Confederaziun per sustegn na fiss era betg correct. Quai dovra ina soluziun tranter la Confederaziun, il chantun Grischun, la Lia Rumantscha e Somedia per mantegnair «La Quotidiana» per ils proxims onns.
Somedia po be anc purtar ils custs da «La Quotidiana» enfin la fin da l'onn. Uschia saja, tenor Candinas il privel fitg grond che la gasetta vegniss abolida.
En l'interpellaziun supplitgescha Candinas il Cussegl federal da respunder suandantas trais dumondas:
- Parta il Cussegl federal l'opiniun che la pressa rumantscha è impurtanta per pudair mantegnair il Rumantsch?
- È il Cussegl federal pront da sa gidar da chattar ina schliaziun per che l'access a novitads rumantschas vegnia garantì er en futur?
- Tge pussaivladads finanzialas vesa il Cussegl federal – ensemen cun il chantun Grischun – per garantir a curta vista ils meds finanzials.
RR novitads 06:00


text:
Per la segunda giada durant questa stagiun vegni al duel da derbi engiadinais en la quarta liga da ballape. Il segund inscunter da questas duas equipas na savess betg esser pli cuntrari. Schlarigna è per il mument sin plazza duas da la tabella e cumbatta per la promoziun ina liga pli aut. Scuol è dapi il principi a la cua da la tabella e cumbatta cunter la relegaziun ina liga pli bassa.
Emprim derbi egualisà
Gia l’emprim inscunter tranter las duas equipas da ballape engiadinaisas ha gudagnà Schlarigna. L'october da l’onn passà dentant mo cun 1:2. Ditg ha Scuol pudì tegnair encunter en il duel cunter l’equipa che era gia da quella giada il grond favurit. Uss savess il CB Schlarigna dentant far anc dapli squitsch. Schlarigna gioga a chasa e dovra ils puncts per restar en la cursa da promoziun. Per Scuol da l’autra vai mo pli per l’onur.


text:
Syr Darja
Ul Syr Darja l'è un fiümm de l'Asia centraal, cumpàgn del Amu Darja in del basin del Lach de Aral. Al g'à urígin in del staat del Kirghizistan, in dii muntagn del Tien Shan e al curr per 2.212 km invèr òvest e pöö nurdòvest, fin c'al sa trà dent in del Lach de Aral; ul basin del fiümm al quata suta 800.000 km² in dii staat del Kirghizistan, Uzbekistan, Kazakistan e Tagichistan.
Ul fiümm al cata l'acqua dii muntagn de l'Asia, ma, vista anca l'aridità dii zòon traversaa l'acqua ca riva a la fin l'è puca. Ul fiümm, propi cumé ul sò cumpagn Amu Darja, l'è staa duperaa daj suvietich in dii ann passaa per l'irigazziun del desèrt. N'ann catada sü talmeent tanta da purtà al disaster eculogich del lach de Aral, a partí da i ann '60.
Istèss de l'Amu Darja, anca ul Syr Darja l'era cugnussüü in de l'antichità clàssica; i greech ga disévenn Jaxartis.


text:
Passugg ha nizzegià gia baud sias funtaunas mineralas. Quai cun porscher bogns, terapias encunter reumatissem e surpaisa. Dentant era cun emplenir l'aua minerala en buttiglias e vender quella.
San Murezzan, Scuol, Tarasp, Vulpera, Val, Mustér ed Andeer: Tut lieus cun bogns da cura - tuts staziun per la visita dal «balcun tort» il 1973 e 1974. Onns ch'il turissem era en ina fasa da midada e plans per il futur. (rem. d+a: deplorablamain n'èsi betg stà pussaivel da curreger ils problems da sincronisaziun)
Curas cun auas mineralas
Dals Romans sur il temp medieval eran funtaunas pitschnas popularas per curas ed era ils medis propagavan quellas. L'emprima guerra mundiala ha lura midà quai in pau ed ils onns 70 dal tschientaner passà hai para puspè dà conjunctur'auta per auas mineralas. Da quai èsi d'udir en l'emissiun per ils malsauns dals 26.10.1972.
Ir a far bogn da cura
Per tge mals èsi inditgà da far bogns da cura e baiver aua minerala? Con bain fai da far bogns? Nua èsi il meglier da far ina da quellas curas?
Quai èn be trais dumondas che vegnan respundidas en l'emissiun per ils vegls dals 28.03.1985. Las respostas vegnan d'in medi, d'ina dunna ch'ha experientscha da far cura e d'in um ch'è stà en differents lieus a far bogns curativs.
Andeer ed il turissem da bogns
Andeer ha ina lunga istorgia sco lieu da bogn da cura. Anc oz van blers a far cura ad Andeer per sa revegnir dad operaziuns e malsognas. 1996 è il Radio Rumantsch stà cun l'emissiun «Bunaluna» in'entira damaun ad Andeer. Las contribuziuns mussan ch'ils pretschs per in'entrada eran auters ch'oz - dentant ch'ils giasts beneventavan gia lura la purschida.


text:
Cun il pass spezial daventia il viagiar aifer l'Europa puspè pli simpel. Tut ils stadis sajan perina ch'ins stoppia cuntinuar cun la lavur per in tal pass, uschia Charles Michel. Quai ha er confermà la chanceliera tudestga, Angela Merkel tar la conferenza da medias. Ella partia dal fatg ch'il pass saja probabel elavurà fin la stad. Er la scheffa da la cumissiun, Ursula von der Leyen ha discurrì dad almain trais mais preparaziun.
Tenor l'exempel da l'Israel
En l'Europa vulan cunzunt pajais dal sid introducir in pass spezial. La raschun èn las fatschentas entras il turissem. Tals pajais vulan dar a persunas vaccinadas e guaridas dapli libertads. Ins veglia introducir il pass spezial tenor il model dal pass verd en l'Israel, ha il chancelier austriac Sebastian Kurz ditg. Là dastgan persunas ch'han gì corona ed èn puspè saunas sco er persunas vaccinadas puspè ir en centers da fitness, en il teater u visitar eveniments da sport.


text:
Mascras, guants ed egliers da protecziun pon puspè vegnir furnids en Svizra. Quai han scrit la presidenta da la Confederaziun, Simonetta Sommaruga ed il minister da l'economia Guy Parmelin, sin Twitter.
L'Uniun europeica instrueschia uss ils stadis commembers da betg pli bloccar exports da material da protecziun en Svizra ed en auters pajais da l'EFTA. Ina conferma da l'UE na datti dentant anc betg.
La presidenta da la cumissiun da l'UE, Ursula von der Leyen aveva communitgà avant intgins dis, che l'Uniun europeica limiteschia pervi da la crisa da corona l'export da material da protecziun medicinal.
Germania ha bloccà export
L'entschatta mars hai dà in cas nua che la Germania ha bloccà la furniziun da mascras a la duana. Raschun è stada che la regenza tudestga ha scumandà d'exportar material da protecziun en auter pajais da l'UE u stadis terz, quai per garantir avunda mascras per l'atgna populaziun.
Er la Frantscha e l'Italia duain avair bloccà material per la Svizra en il cumbat encunter il coronavirus.


text:
La cuntrada è curclada d'ina bella cuverta da naiv e tuttenina cumenzi a plover. La plievgia lai svanir la naiv ni che la naiv survegn faudas. La raschun da l’aura variabla cun naiv e plievgia, vents ed aria miaivla è l’Atlantic, di Jörg Zogg dad SRF Meteo. Las zonas da pressiun bassa portan fronts d’aria chauda e d’aria fraida ed uschia er aura variabla.
Enviern bletsch e miaivel
Quest enviern è pli bletsch e miaivel, sur tut cumpareglià cun l’enviern precedent. Lez è stà zunt fraid e sitg.
Duas sorts d’enviern
U che l’enviern vegn dominà da l’aria da l’ost, da la Russia, lura è l’enviern fraid e sitg. Ni che l’enviern vegn dominà da l’aria da l’Atlantic, lura è l’enviern bletsch e miaivel.
Massa naiv
Ils proxims dis spetga Jörg Zogg ina massa naiv en il Grischun, tranter 60 e 150 centimeters. Nagina naiv da record, dentant è l’enviern 2017/2018 tuttina in zic auters che auters: I saja bletsch e miaivel.
RR actualitad 17:00


text:
Il Kreml n'è betg be in bajetg, il Kreml è in quartier che raquinta l'istorgia da la Russia - ubain almain quella da las pli pussantas persunas da la Russia. Per exempel da Ivan il terribel ch'è stà l'emprim zar che ha laschà bajegiar ora il Kreml. Ubain da la zara Katherina la gronda che ha avert il Kreml per il senat – per represchentants da la populaziun. Dentant era l'istorgia da Lenin, che ha procurà che la monarchia dals zars saja definitivamain a fin ed ha avert il Kreml cun fabritgar abitaziuns e vender ils stgazis. Tranter auter ha Josef Stalin gì qua ina abitaziun.
RR actualitad 08:00


text:
DB Multiverse
Havegh mìa pagura per dess! Inn mìa evolud coma num!
Ma..el gh'è mìa el Freezer in del vost univers?
Freezer...en em sentud parlà menter scapavom dal nost pianeta da ona catastrof.
A bon cunt, tuta la soa fameja l'è stada desfesciada da on vergun de nom Kaiohshin...
Kaiohshin?
Si, el pussee piscinin di Kaioh....e li insema ai olter....
Spazzi 1: Organizador del tornee
2021-03-01
Dragonball Multiverse in lengua lombarda
Car letor, prest i sarann publegad i prum 20 capitoi del Manga Dragonball Multiverse in lengua lombarda!!
El nost manga l'è adree a cresser anca grazzia ai lengov regionai!


text:
Levadóra
La levadóra (in itagliàn levatrice, ch'la léva, ch'la tóś sù 'l putèin), l'è cla figùra 'd dòna 'spèrta in dal fer nàs'r i ragasō, che in soquànt tèimp ed na volta, la vgnìva ciamèda in del cà da cal dòni per jutèr-i a parturìr (a gh'era però anca dal noni ch'i n'la vliven mìa perchè l'era na furastéra e alóra i tulìven piò vluntéra soquànti cumèri ed cà).
La storia dal mistēr
Sól ind un tèimp mìa dimòndi luntàṅ, in di prìm dal Setsèint cun 'l Iluminìś'm, a s imparèva che 'l man pulìdi i éren méi per fer nas'r i ragasō, e 'l prìmi scōli per levadóri i furmèven cla figùra chè, anca in dl' Itâglia.
Vgnènd fóra dal scóli, el levadóri i vgnaràn sèimper piò visti méj da chi a duvìva aver fiō, piotòst che ciamèr el cumèri 'd cà, ch' i armagnìven cun meno sìnsia ed lalōr e in dal chêś, i psìven vgnìr bòuni sól per jutèr in di abòrt, ch'l' era sèimper na pràtica ch'a n'se psìva mìa.
Na volta mandèda a ciamèr, o anch andèda a tōr, la levadóra la rivèva cun la só borsa cun dèinter soquànt śavàj dal mistér; chilē pò la vlìva i linsō pulî, la vlìva bùjer i só fer, e alòra la s mitìva cun la mama a jutèr-la a cucèr fóra al putèin. Apèina nê, a 'l putèin a gh' éra da fèr-egh sù 'l umbrìghel, tajénd vìa al curdòun incòri lighê a la mama. A 'l putèin a biśgnìva anca tór-egh vìa la michéla dal naśèin, ch'al gh'la cavìs ed respirèr, pò cun dū scupasèti in dal culèin, a se vlìva fer-el piànśer perchè al s rabìs e 'l s tulìs sù.
Vóś lighèdi
Colegamèint estèren
- (IT) D'in dû a deśvìn al só nòm in sìm'a etimo.it
- (IT) La vóś in sìm'a la Treccani


text:
Problema de la fermada
El problema de la fermada a l'è on problema de l'informatega e de la teoria de la computabilità che 'l domanda:
- Daa on algoritm e 'l sò staa inizial a l'è possibil savè se l'algoritm el finiss el sò process o el va innanz a l'infinii?
In del 1936 Alan Turing l'ha provaa che a l'è impossibil avègh on algoritm general per verificà 'sta situazion, e che donca el problema de la fermada a l'è, in su la macchina del Turing, indecidibil.
Definizion formalaModifega
Daa on numer de Gödel de fonzion computabil,
Cont i Fonzion de copia de Cantor,
L'insemma l'è ciamaa "insemma de fermada"
El problema de decid se l'insemma de fermada a l'è recorsiv a l'è el problema de la fermada. Vist che l'è recorsivament numerabil, el problema a l'è no resolvibil in di fonzion computabil.
Dimostrazion de indecidibilitàModifega
Ciappom per assurd on algoritm che, daa on algoritm e on valor finii, el capiss se l'algoritm el termina o el va innanz a l'infinii, ciamaa
F(A,B).
K(A) inveci a l'è ona fonzion che la va in loop de F(A,A) a l'è vera, e la se ferma se l'è falsa.
Se ciamom
K(K) la fonzion resultanta
F(K,K) la retorna vera se K cont input K, ma per definizion se
F(K,K) l'è vera
K(K) la va in loop, e donca a gh'è on paradoss.
Importanza e conseguenzModifega
A l'è important perchè a l'è staa vun di primm problema a vess demostraa indecidibil.
Vuna di conseguenz pussee important de 'sta situazion a l'è che ghe pò no vess on algoritm unich per confermà i affermazion in sui numer naturai.
Per el derivaa Teorema de Rice tucc i affermazion in su on algoritm che hinn no banai a pòden vess no deciduu. Se parla ciarament a nivell de teoria, vist che in pratica, cont di mezz, a l'è possibil fàll in l'implementazion de l'algoritm.


text:
- Il Cussegl naziunal ha approvà la midada da la lescha civila.
- Pèrs da dunnas duain survegnir access a donaziuns da sperma.
- En la votaziun generala han 132 parlamentaris ditg Gea, 53 Na, 13 èn s'abstegnids.
En Svizra duain pèrs omosexuals pudair maridar gist sco pèrs eterosexuals. Quai ha decidì il Cussegl naziunal. L'emna passada ha la Chombra gronda cumenzà la debatta. Lura han tuttas fracziuns cun excepziun da la PPS pledà da principi per la lètg per tuts.
Pèrs omosexuals pon oz registrar lur partenadi. Cun quest pass na survegnan els dentant betg ils medems dretgs sco pèrs maridads. Differenzas datti per exempel tar la natiralisaziun. Il partenari u la partenaria cun ragischs estras na po betg profitar da termins pli curts per survegnir il passaport svizzer. Auter che pèrs maridads na dastgan pèrs registrads er betg adoptar uffants esters. La midada da la lescha civila duai qua procurar per ils medems dretgs.
Far diever da medischina da reproducziun
Il Cussegl naziunal ha er approvà che pèrs da dunnas duain survegnir l'access a donaziuns da sperma. I sa tracta dal punct il pli dispitaivel da la fatschenta. La decisiun è crudada cun 124 cunter 72 vuschs ed ina abstenziun. Sustegn hai dà da la PS, dals Verds dals verd-liberals sco era da la maioritad dals parlamentaris da la PLD ed ina part dals parlamentaris da la PCD.
La ministra da giustia Karin Keller-Sutter è s'exprimida per la lètg per tuts. L'access a donaziuns da sperma per pèrs da dunnas vesa ella dentant critic. I dettia qua anc bleras dumondas giuridicas che sajan da sclerir. Cunzunt co l'uffant vegn tar ses dretg da savair tgi ch'è ses bab biologic.
Il Cussegl dals chantuns ha anc da tractar la lètg per tuts.


text:
In di suenter il grond incendi en la garascha d'autos da posta a Cuira èn las autoritads vi da sclerir il motiv per il fieu sco er vi da stimar ils donns. Sco René Schuhmacher, il pledader da la Polizia chantunala ha ditg, saja la garascha brischada or cumplettamain. Cun quella èn er 20 autos da posta brischads. Ils donns stima el sin plirs milliuns francs. Donns da persunas n'haja quai dà nagins. Sulettamain in policist da la polizia da la citad haja stuì ir en l'ospital pervia problems da respirar – quel haja dentant gia puspè pudì bandunar l'ospital.
8 fin 10 mais per remplazzar ils bus
El saja stà consternà, cura ch'el haja vis la ruina da la garascha d'autos da posta, ha ditg Walter Schwizer, ch'è schef d'AutoDaPosta da la Svizra Orientala. Tenor el muntia il donn be tar ils 20 autos da posta a 7,5 milliuns francs. Per il di dad oz saja il manaschi garantì. Durant la notg sajan vegnids transportads a Cuira bus da reserva dad autras regiuns. Er per ils proxims dis e las proximas emnas quinta Walter Schwizer ch'ins possia remplazzar ils bus donnegiads – quai u cun bus da reserva u entras vehichels da partenaris. Enfin ch'ins possia remplazzar ils bus giaja quai 8 fin 10 mais.
Tenor stimaziuns actualas sto la garascha d'autos da posta vegnir spazzada. Schebain ella vegn reconstruida en il medem lieu u sch'i vegn tschertgà in'alternativa, n'è anc betg cler. Anc n'èsi er betg sclerì, tge ch'ha chaschunà l'incendi. La procura publica investighescha en chaussa.
RR actualitad 12:00


text:
Parch natural Pöz-Odles
Le liber de storia dla tera
Le punt dl confin plü a nord dl Parch natural Pöz-Odles metü sö dl 1978 é le Ju de Börz y chël plü a süd le Ju de Frara, a vest röia le raiun ite tla Val Badia (Lungiarü, Antermëia), a ost cina te Funes y te Gherdëna. La pert setentrionala dl raiun vëgn dominada dales Odles de Eores y de Funes y da Pütia, la pert meridionala dal plateau de Gherdenacia, Sassongher, Pöz (cun Val) y dal Grup de Cier.
Dl 1999 é le parch natural gnü amplié y sëgn tolel ite na spersa de incër 10.722 ha, partida sö danter i comuns de Badia, Corvara, Funes, San Martin de Tor, Urtijëi, Santa Cristina y Sëlva. Düc i comuns che imbracëia le parch natural, ater co Funes, é comuns ladins: dala pert plü cuntra süd dl parch él Santa Cristina, Sëlva, Badia y Corvara, dala pert plü cuntra ost, San Martin de Tor.
Tl raiun dl Parch natural Pöz-Odles pón odëi avisa sciöche les Dolomites s’á formé: i geologs ciafa chiló dötes les sorts de peres, func de sedimentaziun y formes d’erojiun tipiches dles Dolomites. Plateaus carsics, parëis maestusc, pra da munt lisirmënter ondulá y bi grassins dan da siluëtes bizares de crëps, valades d’erojiun taiades ite sot y bosć da odlina scürs forma na varieté dla contrada, ch’an ciafa zënza ma dër dainré adöm, te tan n pice raiun.
Le Parch natural fej pert dla rëi europeica de raiuns sot a sconanza „Natura-2000“ (link estern), che á la sconanza di ambiënc de vita y dles sorts de tiers salvari y dles plantes da munt sciöche pröm fin. Les fondamëntes iuridiches por chësc proiet é dades dala diretiva por la fauna, la flora y le habitat, en cört FFH (92/43/EWG), y dala diretiva por la proteziun di vicí 2009/147/EF (79/409/EWG). Aladô dl articul 6, paragraf 1, dla diretiva por la fauna, la flora y le habitat, mëss i stac mëmbri dé dant les mosöres de mantignimënt por i raiuns „Natura-2000“. Le Südtirol á lascé lauré fora por chësc fin na sort de planns-management (link estern).
Plata dl Parch natural
Dolomites Patrimone mondial UNESCO
D’isté dl 2009 é les Dolomites gnüdes tutes sö tla lista dl patrimone mondial dl’UNESCO por la belëza de süa contrada straordinara y por süa importanza geomorfologica y geologica. Sön chësta lista röiel ma bëgns naturai o culturai unics, chiris fora cun cura y tuc sö deache ai á na gran importanza por la comunité internazionala. Ales Dolomites y insciö ince al Parch natural Pöz-Odles ti él gnü dé le majer reconescimënt odü dant por i bëgns naturai. N reconescimënt che se ghira ince n impëgn y na responsabilité particolara por ci che á da nen fá cun la sconanza y le svilup te n tëmp plü lunch de chësc raiun da munt straordinar.
Ciasa dl parch natural
Ciasa dl parch natural Pöz-Odles
Santa Madalena, Trebich 1
39040 Funes
Tel.: +39 0472 842523
E-mail: info.pg@provinz.bz.it
Punt d'informaziun sura les Dolomites Patrimone mondial UNESCO Zans
Zans
39040 Funes
Tel.: +39 0472 840180
E-mail: info@villnoess.info


text:
La gruppa saja sa cunvegnida che l'economia mundiala dependia da refurmas da las structuras, da la politica monetara e da la politica da finanzas. Il pli impurtant sajan entant che las structuras vegnian refurmadas, uschia il minister da finanzas tudestg suenter l'inscunter en il Giapun.
Ina creschientscha persistenta possia be dar cun talas refurmas. Ins saja plinavant sa cunvegnì ch'i na giaja betg per dar ora usche blers raps sco pussaivel mabain d'investir quels correct e cun ina clera finamira. In pachet da conjunctura communabel han ils G7 refusà.
RR novitads 10:00


text:
La svieuta è sa reducida per 23% sin 922 milliuns francs, cumpareglià cun il medem temp da l’onn avant. Sco quai che la Repower scriva, saja la raschun per quest resultat surtut ils pretschs bass per l’energia ed il ferm franc. Il concern grischun fa ina gronda part da sia svieuta en euros. Sa reducì saja surtut il commerci (-11%), il provediemnt e la furniziun però sajan restads quasi tuttina sco l'onn avant (-2%).
Ulteriuras mesiras da spargn èn necessarias
En connex cun il ferm franc sajan ins vid examinar ulteriuras mesiras. Decisiuns concretas vegnian communitgadas pass per pass, communitgescha la Repower. Gia il 2013 aveva l’interpresa instradà mesiras per reducir ils custs. Uschia ha pudì vegnir spargnar mintg’onn passa 20 milliuns francs.
Il matg aveva la Repower gia vendì ses project per realisar in'ovra da gas e svapur a Leverkusen en Germania. Il concern punctuescha però ch'il martgà tudestg restia impurtant. D'ina vart furneschian ins clients gronds cun energia, da l'autra vart saja la Germania sco pli grond martgà da commerci da muntada centrala.
RR novitads 08:00


text:
Etaa del Ram
L'Etaa del Ram, ciamada anc'pò Eneolitig, Calcolitig o Cuprolitig, l'è un periodo de la Preistoria de transizion intra i arnes de preda del Neolitig (etaa de la preda levigada) e la prima metallurjia de l'Etaa del Bronz. La s'è spantegada la lavorazion del ram (al prencepe estrad a Cipro), prima de per lu, po in lega col stagn, a formar ol bronz.
Datazion[Modifega | modifica 'l sorgent]
De convenzion l'è metida ind el IV millen p.d.S. per l'Europa e ind el III per ol Vexin Orient.
Riferiments[Modifega | modifica 'l sorgent]
Olter projets[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Media relaa a Etaa del Ram su Wikimedia Commons


text:
Igl è decidì: La pli bella fotografia è quella da Corsin Simeon. El gudogna cun quai in bon da 500 francs tar ina fatschenta da sport e vestgadira da chatscha. Plazza dus va a la foto da Walter Monn, cun la metoda da transport speziala. El survegn in bon da 300 francs. Plazza 3 va ad Adriano Dosch cun sia bella atmosfera. Per el datti in bon da 200 francs.
Las fotos originalas e l'argumentaziun da la giuria
Immens gronda schelta – immens greva lavur
La giuria da chatscha n'ha betg gì ina simpla lavur: Ord bunamain 250 fotografias ha ella dastgà tscherner be tschintg. Cler che quai ha duvrà bleras discussiuns, argumentaziuns e forsa era in u l'auter cumpromiss aifer la gruppa.
Nus avain vulì resguardar tut las regiuns, il respect envers l'animal e mussar la variaziun da la chatscha grischuna.
L'um dal fatg en la giuria fa er in cumpliment a chatschaduras e chatschadurs: Adina dapli fotografias vegnan fatgas senza buis, ubain enten tegnair correct l'arma ed i vegn era fotografà cun respect ils animals. Plinavant èsi da dir: Quest atun è l'aura natiralmain era stada ideala per fotografar.
L'atun porscha in'atmosfera speziala, cunzunt la bun'ura e la saira cun las colurs ubain la tschajera mistica.
I na fa pia betg surstar che RTR ha survegnì bleras fotografias cun impressiuns da culms e valladas, da levadas e rendidas dal sulegl – sper las fotografias da las predas. La giuria è pia stada fitg cuntenta ed impressiunada da las fotografias ch'il public dad RTR ha mess a disposiziun.
Las fotografias da chatscha vegnan mintg'onn pli bellas e mintg'onn vegn nossa lavur pli greva.
Giuria da chatscha RTR
Sco gia l'onn passà han trais persunas fatg part a la giuria:
- Cundrau Spescha, fotograf d'animals e da natira
- Walter Candreia, redactur «Chatschadur Grischun» e sez chatschadur
- Corina Luck, redactura online tar RTR e betg chatschadura
Tgi che vul sfegliar anc ina giada en omaduas galarias, po gugent far quai:


text:
Lonaa Ceppin
Lonaa (nom ufizial in italian: Lonate Ceppino) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 4 959 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 4,8 km² e 'na densità de 1 033 ab./km². .
El paes el se troeuva in de l'Alt Milanes e in del Sever e l'è tacaa ai cumün de Cairaa, Castel Sevar, Gornaa, Tradaa, Venegón da Sót
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer di abitant del comun de Lonaa Ceppin l'è mostraa in la tabella chi de sotta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
En l'archiv da RTR sa chattan pliras milli chanzuns da chors. Da quellas dals onns 50 fin actualas da las ultimas festas da chant. I dat chanzuns che tematiseschan la natira, la notg e las stailas. Chanzuns en diversas linguas e chanzuns da differentas furmaziuns. En l'emissiun dad oz chantan «Noss Chors» per ina giada chanzuns che n'èn betg vegnidas emessas uschè savens.
Da rar udì
Tar ils chors datti gronds hits. Dentant era chanzuns ch'ins auda betg uschè savens en il radio. Quellas survegnan oz ina tribuna en «Noss Chors».
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Uffizialmain sajan annunziadas 110 persunas en las 48 abitaziuns. Tozzels da persunas èn blessadas u valan sco sparidas. Tenor las autoritads hajan ins pudì salvar fin uss 10 persunas blessadas e 16 persunas hajan bandunà las ruinas senza blessuras. Il viceguvernatur da Tscheljabinsk, Oleg Klimow, ha discurrì da 79 persunas sparidas.
Al lieu da la disgrazia èn bunamain 500 persunas e 70 chavaterras en acziun per tschertgar ulteriuras persunas en las ruinas. Las temperaturas bassas da minus 17 grads engrevgeschan las lavurs.
RR novitads 09:00


text:
Drezz
Drezz (parnonzia local: [drɛts]; italian: Drezzo)l'è ona frazion del comun comasch de Colverd. El se troeuva a nord de Gironegh e de Parè (i alter duu centri del comun), e 'l confina cont el comun tesines de Ciass.
El paes el gh'ha ona popolazion de 1.266 abitant.
L'è staa ona frazion del comun de Lieto Colle in tra el 1928 e 'l 1956 (insemm a Parè e Cavallasca), per poeu deventà on comun indipendent. L'è restaa inscì fina al 2014.
Vos correlaa[Modifega | modifica 'l sorgent]
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Drezz l'è mostraa in de la tabella chì de sotta:
Abitant censüü


text:
Sin nivel da l'administraziun chantunala vala il princip da transparenza dapi l'atun 2016: La secretezza resta uschia l'excepziun, ed il dretg da prender invista è la regla. Tge che las autoritads fan, duai pia esser public, transparent e chapaivel.
Sco il president communal Christian Fanzun ha declerà a la radunanza communala, veglian ils iniziants che la vischnanca surpiglia il model chantunal. La suprastanza propona però il model d’ina autra vischnanca ed ha elavurà in sboz da la lescha. Las differenzas sajan minimas, uschia Fanzun. Uss examineschia la suprastanza l’iniziativa e decidia suenter d’acceptar quella u da suttametter a la radunanza communala ina cuntraproposta.
En pli ha la radunanza communala approvà il rendaquint da l’onn passà. Quel serra cun in gudogn da radund 6,9 milliuns francs.