text:
Rätoromanische Publikationen
Der rätoromanische Übersetzer der Bundeskanzlei, der an die Sektion Terminologie angegliedert ist, fördert die Übersetzung ins Rätoromanische von Dokumenten und Publikationen des Bundes. In enger Zusammenarbeit mit dem Übersetzungsdienst der Standeskanzlei Graubünden ist der rätoromanische Übersetzer der Bundeskanzlei zuständig für die Übersetzung, für die Qualitätskontrolle und die Veröffentlichung der übersetzten Texte. Er steht der ganzen Bundesverwaltung zur Verfügung.
Auf dieser Seite werden verschiedene aktuelle rätoromanische Publikationen der Bundeskanzlei und der eidgenössischen Departemente vorgestellt und archivierte Dokumente zugänglich gemacht.
Territori da caracter urban en Svizra dal 2012 (2014)
Ina nova definiziun da las aglomeraziuns e d'ulteriuras categorias territorialas urbanas, publitgà da l'Uffizi federal da statistica (UST).
Survista statistica da la cultura en Svizra
Cun questa nova broschura en las quatter linguas naziunalas publitgescha l'Uffizi federal da cultura per l'emprima giada ina survista statistica davart la vita culturala en Svizra. La broschura preschenta en furma curta e survesaivla infurmaziuns statisticas davart la cultura e l'economia culturala en Svizra.
Exemplars stampads da la borschura pon vegnir empustads a l'adressa info@bak.admin.ch.
L'ABC dals dretgs politics è in pledari deditgà als terms en connex cun las votaziuns ed elecziuns federalas elavurà da la Secziun da terminologia da la Chanzlia federala en tschintg linguas. Questa publicaziun gratuita dat in'invista interessanta en la domena dals dretgs politics en Svizra.
Ins po empustar la broschura tar la Secziun da terminologia da la Chanzlia federala u tar l'Uffizi federal per edifizis e logistica (UFEL). Titel en il catalog: ABC dals dretgs politics, nr. da l'artitgel 104.810.
Quest glossari è disponibel medemamain sco cudesch electronic e po vegnir telechargià
gratuitamain da l’internet a la suandant’adressa:
Questa collecziun terminologia stat er a disposiziun en la banca da datas terminologica da la Confederaziun TERMDAT.
Il carnet federal per la votaziun dal pievel actuala
Carnet federal per la votaziun dal pievel dals 17 da zercladur 2012
En il carnet federal cun las explicaziuns dal Cussegl federal davart la votaziun federala dal pievel actuala chattan ins infurmaziuns davart tut ils projects da votaziun.
La nova broschura davart la Chanzlia federala
Broschura davart la Chanzlia federala
La Chanzlia federala - Attenziun, il film cumenza!
Questa borschura en furma da scenari preschenta trais tipics dis da lavur en Chanzlia federala e descriva las lavurs ed incumbensas principalas dal post da stab dal Cussegl federal. Questa broschura nova ed attractiva infurmescha en tschintg linguas e dat invista davos las culissas da la pli veglia instituziun da la Confederaziun svizra.
Ins po empustar la broschura gratuitamain sin la pagina d'internet suandanta. Il numer d'artitgel è 104.802.rg. Bun divertiment!
Ina broschura davart il project da Vote électronique
Il Vote électronique è in project cuminaivel da la Confederaziun e dals chantuns. El è in sistem da votar e d'eleger svizzer che duai permetter en futur a las votantas ed als votants da votar e d'eleger per via electronica ed a las autoritads da furnir online infurmaziuns davart votaziuns ed elecziuns. Dapli infurmaziuns chattan ins en la broschura davart il project.
Curta instrucziun civica per las elecziuns dal Cussegl naziunal dals 23 d'october 2011
La salamuira dat il gust a la pulpa
Per las elecziuns dal Cussegl naziunal dals 23 d'october 2011 ha la Chanzlia federala edì ina curta instrucziun civica che preschenta a las votantas ed als votants la procedura da las elecziuns en furma gustusa.
Abreviaziuns uffizialas da la Confederaziun (2012)
Quest register en tschintg linguas cuntegna las abreviaziuns uffizialas dals tiels, da las sutdivisiuns e da las furmas dals decrets federals. Ultra da quai cuntegna el las abreviaziuns da las autoritads legislativas, executivas e giudizialas da la Confederaziun e da diversas instituziuns, organisaziuns e publicaziuns da l'administraziun federala.
Questa publicaziun pon ins telechargiar gratuitamain suandond il link sutvart:
Questa collecziun terminologia stat er a disposiziun en la banca da datas terminologica da la Confederaziun TERMDAT, www.termdat.ch.
La Confederaziun en furma concisa
Questa broschura illustrada ritgamain cumpara mintg’onn en ina versiun actualisada. Ella As dat in’invista cumplessiva ma tuttina bain chapibla en la politica da la Svizra ed en sias autoritads supremas ed As preschenta en moda concisa las structuras e las incumbensas da noss stadi.
Carnets da votar en rumantsch
L'emprim carnet da votar rumantsch
Las explicaziuns dal Cussegl federal tar las votaziuns federalas (il carnet da votar) datti dapi il 1. da december 1985 er en versiun rumantscha. Tut ils carnets da votar chattan ins suandond il link sequent, selecziunond la votaziun giavischada, cliccond sin "Erläuterungen des Bundesrates" e lura "rumantsch" survart a dretga.
Broschuras per las elecziuns dal Cussegl naziunal
Tgi sesa sin ils 200 sezs a Berna?
Tenor l'artitgel 34 da la Lescha federala davart ils dretgs politics (CS 161.1) è la Chanzlia federala obliada d'edir in "mussavia electoral" che vegn tramess a las votantas ed als votants avant mintga elecziun per la renovaziun totala dal Cussegl naziunal. En noss archiv chattais Vus ils "mussavias electorals" da las ultimas elecziuns dal Cussegl naziunal.
ch.ch - in access simpel e spert a las autoritads svizras
Il portal svizzer ch.ch è la pagina d'access naziunala da la Svizra. Ella è la carta da visita electronica da la Svizra ed è l'entrada centrala tar las infurmaziuns en l'internet da la Confederaziun, dals chantuns e da las vischnancas, e quai per rumantsch, per tudestg, per franzos, per talian e per englais.
www.cusseglfederal.ch - Las paginas dal Cussegl federal
Il Cussegl federal dal 2011
Il portal online dal Cussegl federal porscha bleras infurmaziuns davart la regenza svizra, sia organisaziun e sias activitads - er en rumantsch.
Collecziun sistematica dal dretg federal (CS)
Constituziun federala da la Confederaziun svizra
En la Collecziun sistematica dal dretg federal (CS) sa rechattan en urden tematic tut ils relaschs dal dretg federal. Da la Constituziun federala e da diversas leschas da basa datti er ina versiun rumantscha, che n'ha dentant nagina vigur legala. Tut las translaziuns rumantschas chattan ins suandond quest link:
Ils parcs svizzers - Adina en vossa vischinanza!
Ils parcs svizzers d’impurtanza naziunala uneschan cuntradas da bellezza, ina ritga biodiversitad e patrimonis culturals valurus. Ils parcs svizzers èn adina en Vossa vischinanza. La maioritad dals parcs pon ins cuntanscher en relativ pauc temp da tut las regiuns da la Svizra. Empustai la bella charta infurmativa gratuita u tschertgai ils parcs en Voss conturns sin la charta interactiva.
Broschura dal Departament federal da finanzas
La broschura dal DFF
Questa broschura As permetta ina invista en las activitads multifaras da las var 9200 persunas che lavuran en il DFF. Sin ils fegliets infurmativs chattan ins las infurmaziuns principalas davart las fatschentas actualas dal departament en furma concisa.
Broschura davart la gulivaziun naziunala da finanzas
La gulivaziun naziunala da finanzas
Per rinforzar il federalissem - uschia sa numna la nova broschura dal Departament federal da finanzas davart la gulivaziun naziunala da finanzas. En ella vegnan preschentads il funcziunament, las finamiras ed ils effects da la gulivaziun naziunala da finanzas. La broschura po vegnir empustada en rumantsch, talian, franzos, tudestg ed englais.
Documents rumantschs da l'Uffizi federal da statistica
Survista statistica da la Svizra 2011
L'Uffizi federal da statistica publitgescha adina puspè broschuras en rumantsch. Ina survista davart questas publicaziuns e la pussaivladad d'empustar ellas datti sin las paginas d'internet dal UFS.
Dapi l'onn 2011 porscha l'UFS er in portal rumantsch cun infurmaziuns statisticas sin www.statistica-svizra.ch - visitai la pagina e vegni a savair bler davart noss pajais.
Paginas d'internet dal DATEC
DATEC
Infurmaziuns generalas en rumantsch davart il Departament federal per ambient, traffic, energia e communicaziun tant sco davart ses uffizis e las tematicas principalas da sias activitads chattan ins sin las paginas d'internet dal departament.
Paginas rumantschas dal Parlament federal
Parlament federal
Il Parlament federal porscha intginas paginas rumantschas ch'ins po scuvrir suandond ils links sutvart:
Il geoportal da la Confederaziun - en rumantsch!
Il geoportal da la Confederaziun
Il geoportal da la Confederaziun (geo.admin.ch) è ina plattafurma electronica ch'è accessibla publicamain e che porscha geoinfurmaziuns, geodatas e geoservetschs. Geoinfurmaziuns èn datas che concernan il lieu ed il territori. Ellas descrivan ils fatgs d'in pajais – en furma da coordinatas e da nums locals.
Paginas rumantschas da l'Archiv svizzer da litteratura (ASL)
Quarto - La revista da l'ASL
L'Archiv svizzer da litteratura (ASL) è ina instituziun da la Biblioteca naziunala (BN). Sin las paginas da l'ASL chattais Vus infurmaziuns davart la collecziun da relaschs ed archivs litterars da las quatter litteraturas naziunalas svizras dal 20avel tschientaner. Ultra da quai er las indicaziuns davart occurrenzas e publicaziuns actualas, davart projects da perscrutaziun actuals, visitas guidadas e pussibilitads da furmaziun.
En l'ASL sa chattan ils relaschs litterars da diversas auturas rumantschas e da divers auturs rumantschs sco Gian Fontana, Peider Lansel, Gion Deplazes, Jon Semadeni, Hendry Spescha, Andri Peer e Margaritta Gangale-Uffer.
La revista da l'Archiv svizzer da litteratura sa numna QUARTO e sa drizza cun ses numers tematics ad in public vast interessà per la litteratura. Adina puspè datti er contribuziuns rumantschas.
Actas da la 3. Conferenza naziunala davart il federalissem
Conferenza naziunala davart il federalissem
"Il federalissem e las novas sfidas territorialas" - A quest tema è stada deditgada la terza Conferenza naziunala davart il federalissem che ha gì lieu il 26 e 27 matg 2011 a Mendrisio. La pagina d'internet da questa occurrenza, il program e las descripziuns dals divers lavuratoris datti er en rumantsch.
La primavaira dal 2012 è cumparì in bel cudesch che cuntegna ina vasta documentaziun da questa occurrenza, da las discussiuns, dals referats e da las conclusiuns en connex cun las sfidas instituziunalas, economicas ed identitaras da la Svizra en l'avegnir. Il cudesch en quatter linguas pon ins empustar en mintga libraria. Infurmaziuns datti sin la pagina d'internet uffiziala da la conferenza.
Terz rapport da la Svizra davart la realisaziun da la Convenziun da basa dal Cussegl da l'Europa per proteger las minoritads naziunalas
Il terz rapport da la Svizra tar la Convenziun per proteger las minoritads naziunalas
Quest rapport cuntegna interessants detagls davart la situaziuns da las minoritads naziunalas en Svizra - tranter auter er da la cuminanza rumantscha. Per l'emprima giada è in rapport da la Svizra tar questa convenziun vegnì translatà er en rumantsch. Il document po vegnir telechargià sutvart.
Il portal da la Fonoteca Naziunala Svizra
La Fonoteca Naziunala Svizra
La Fonoteca Naziunala Svizra a Lugano collecziunescha, documentescha e renda accessibels a la publicitad tut ils portatuns che han in liom cun l’istorgia e la cultura da noss pajais. L’activitad da collecziun ha cumenzà l’onn 1986. Ils documents collecziunads vegnan documentads e cataloghisads en la banca da datas FN-Base ed arcunads en ils archivs climatisads da nossa instituziun.
La Fonoteca Naziunala Svizra collecziunescha er documents sonors rumantschs. Ses portal d'internet e sia banca da datas stattan a disposiziun cumplettamain er en rumantsch.
Istorgias da l'internet...
Las «Istorgias da l’internet» èn il resultat d’in partenadi insolit da divers posts da la Confederaziun e dals chantuns. Cun las istorgias en furma da comic lessan ins pussibilitar ad uschè bleras persunas sco pussaivel en Svizra da reflectar e discutar las atgnas experientschas cun l’internet e da schlargiar lur savair. La finamira cuminaivla da las instituziuns participadas è da rinforzar la segirezza e la confidenza da la populaziun en l’utilisaziun da las tecnologias d’infurmaziun e communicaziun odiernas.


c: text/html

text:
Albrecht Dürer
Albrecht Dürer (Norimbèrga, 21 de màgio del 1471 - Norimbèrga, 6 de bril del 1528) l'è l'artìsta piö famùs del Rinascimènt todèsch, cunusìt en töt el mónt per i sò quàder, dizègn, inciziù e scrìcc de teorìa de l'art. Le sò òpere le g'hará 'na 'nflüènsa profónda söi artìsti del sècol XVI todèsch ma apò sö chèi olandés.[1]
Gh'è restàt 'na gran quantità de 'nformasiù personài, 'ntra le quàle gh'è lètere, scrìcc e desègn che 'l compagnàa con anotasiù acüràde, Tot chèsto materiàl el g'ha pirmitìt de rià a 'na comprensiù bastànsa profónda de la sò òpera. La sò braüra de pitùr l'è stàda 'l rezultàt de 'n laurà dür, e 'ndèl setùr de le arcc gràfiche les arts gràfiques el g'ha mìa ìt riài.
L'è riàt a otègner che apò a l'imperadùr Maximilian I stès el se 'nteresès a la sò òpera, enfìna al pónt de cumisiunàga divèrsi ritràcc.
Endèi sò öltem agn l'è stat empegnàt suratöt endèla realizasiù de tratàcc sùra la mizüra e le prupursiù umàne. En chèste òpere, püblicàde dòpo che l'ìa mórt, el sercàa de stüdià e ragiunà sö la sò maniéra de 'nquadrà l'art, sö la bàze dei stüde italià sùra la teoria de l'art.[1]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- albrecht-durer.org, 350 pintures de l'artista.
- Enllaços al museu en línia amb imatges de tots els gravats d'Albrecht Dürer
- Albrecht Durer a l'"Història de l'Art"
- Albrecht Dürer a l'Enciclopèdia
- Obres per Albrecht Dürer al Projecte Gutenberg
- Albrecht Dürer: Vier Bücher von menschlicher Proportion
- Albrecht Dürer

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Soià
Soià (en Italià: Soiano del Lago), l'è 'n cümü de 1 868 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]) de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt söle culìne moréniche del Lach de Gàrda.
El sò teretóre 'l cunfìna coi cümü de Calvagés, Manèrba, Munìga, Padènghe e Polpenàse.
Evulusù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
27 08
Ol dé 27 de óst l'è 'l 239 ( 240 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 127 dé a finí l'an.
Ul dí 27 de óst al è ul dí da pòost 239 ( 240 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 127 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cesario de Arles, sant e èscof, nasìt in del 470.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Uro de Heck
L'Uro da Heck l'è una razza rüstica da bestiam dumestich. Chii buvin chì hin staa ul risültaa d'un tentativ (tecnica ciamada Breeding back) de ricreà i uri estint a part da uri mudern in di ann intra ul 1920 e ul 1930.
Urigin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Uro da Heck l'è nassüü tra ul 1920 e ul 1930, in dal tentativ da levà sü bestiam dumestich e turnà a la furma ancestral: l'uro (Bos taurus primigenius).
Prugramm d'alevament estensiv per repurtà i uri in vita hin staa cundot dai fredei tedesch Lutz e Heinz Heck. Heinz Heck l'ha lavuraa a l'Hellabrunn Zoological Gardens da Münegh e Lutz Heck l'era diretur dal Zoological Gardens da Berlin. In Germania in cal periud, gh'era ul regim nazista, e ul pruget di fredei Heck l'era sustegnüü da Adolf Hitler. Heinz Heck a Münegh l'ha incrusaa i Razza grisa ungheresa, Razza scuzesa di Highland, Murnau-Werdenfels, Angeln, Holsteins, Podolic cattle e i Corsican breeds.
A Berlin, ul fredel, Lutz Heck l'ha incrusaa buvin da cumbatiment spagnö e frances cunt alter razz. La razza da Berlin l'è stada perdüda a seguit da la Secunda Guera Mundial e da cunseguenza, i Uri de Heck mudern, hin discendent da la raza da Münegh.
Distribusiün[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gh'in circa 2000 Uri de Heck in Europa. In da l'area natural ulandesa da Oostvaardersplassen a Flevoland visin Lelystad, g'hin circa 600 Uri da Heck in libertà e alter uri in present al Falkenthaler Rieselfelder in di press da Berlin, in Germania. Semper in Germania, gh'in anca di uri in da la riserva da Nesseaue visin a Jena e al Grubenfelder Leonie a Auerbach. Di alter in stò purtà in Francia, Belgi, Svezia e Inghiltera.


text:
Brünisried
Brünisried a l'è un cumün svizzer del distret de Sense (in frances: District de la Singine), in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 3.24 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 644 abitant.
El cumün de Brünisried al se tröva a una altitüden de 875 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Alterswil, Oberschrot, Rechthalten, Sankt Ursen, Zumholz.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Brünisried in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Bargen (SH)
Bargen a l'è un cumün svizzer del Canton Sciafüsa. Al gh’ha pressapoch 259 abitant e una süperfiss de 8.27 km², e al se tröva a una altitüden de 605 meter sura al livel del mar.
El cumün de Bargen a l'è tacaa ai cumün de Blumberg (DE-BW), Merishausen, Tengen (DE-BW).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bargen l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 884 col nom de Paragen.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official site (Todesch)
- Bargen (SH) in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Alzà
Alzà (Alzano Lombardo in Italià, Prædium Alicianum in Latì) l'è ü cümù 'n pruinsa de Bèrghem de 13 678 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condèna süperfis de 13,4 km² e 'na densità de popolasiù de 1 021 ab./km². L' se tróa 'n de la Al Seriana visì al Sère.
El cunfìna coi cümü de Nèmber, Poltranga, Ranga, Éla de Sère, Dógn.
In de chèsto pais l'è nasìt Antonio Tiraboschi (1838-1883)
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Alzà l'è mustrat in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Soeurich
Soeurich (nom ufizial in italian: Sorico) l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l gh'ha ona popolazion de 1 242 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 23,3 km² e ona densità de 53 ab./km².
Cuntegnüü
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Soeurich la se troeuva in scima al Lagh de Còmm, a la fin del fiumm Mera e al confin con la Provincia de Sondri (comun de Dubin, Novaa, Samolach e Verceia). Inoltra el comun (che 'l ciappa el nòmm de on riaa che 'l se ciama inscì) el gh'ha tre frazion, var a dì Albònich, Bugiall e Dasc.
Soerich l'è 'l terz comun pussee grand de la Provincia de Còmm.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Soeurich, insemma a Gravedòna e Dongh, la faseva part de la Conteja di Tre Piev Superior del Lari. Come member de la lega di Tre Piev la gh'ha avuu el contròll de la banda settentrional del Lagh de Còmm. El titol de piev l'è del 1432, quand che la veggia piev de Olòni, borgh de la fin de l'età antiga situaa in del Pian de Spagna, l'è finida in ruvina per i continov inondazion de l'Adda.
In del 1515 Soeurich l'è staa loeugh de ona battaglia tra i Frances (che al temp dominaven el Ducaa de Milan) e i Grison, che l'ha saccheggiada e brusada. Per quella soa posizion chì de confin tra el ducaa milanes e 'l canton svizzer (che per tanto temp l'ha dominaa tutta la Valtellina), Soeurich l'è stada a longh on sitt de commerz de frontera e on avampòst militar.
In del 1587 el s'è staccaa de la giurisdizion de Soeurich el comun de Gera, e prima del XVII secol anca Piantee (che adess l'è in la provincia de Sondri) l'è andada via de la Piev de Soeurich.
Duranta el XVIII secol e per bòna part del Vòttcent. Soeurich l'ha conossuu on period de decadenza lenta e inesorabil, caratterizzada de la perdida quas total del sostentament agricol, derivaa de la coltivazion del Pian de Spagna. Quella cosa chì l'è dovuda semper ai inondazion de l'Adda. La situazion l'è migliorada domà in del 1858.
In del 1929 Soeurich l'è staa unii a Buggiall, che ancamò l'è ona frazion del comun. In del 1951 el paes l'è staa colpii de l'inondazion del torrent Soeurich.
De vedè[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Gesa de San Mir, che la se troeuva in sul còll San Michel, a 300 meter de altezza. La contegn, sòtta l'altar, el còrp del San Mir, oltra che di affresch.
- Fòrt d'Adda, che adess l'è dopraa per us agricoi, l'è ona fortificazion spagnoeula legada al Fòrt de Fuentes situaa a Còlich.
- Palazz Giulin
- Oratòri de San Fedel
- Pont del Pass
Abitant legaa a Soeurich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- San Mir
- San Fedel de Còmm, che l'è staa martirizzaa pròppi a Soeurich.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Soeurich l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Geometrìa
La Geometrìa o Geometréa l'è öna brànca de la matemàtega che la stödia i figüre piàne (geometrìa piàna) e i figüre 'n del ispàsio (geometrìa sòlida), la stödia che fórma i gh'à, quàt i è grànde, come i è metìde 'n del ispàsio e che relasiù gh'è tra de lùre, de fati la paròla geometrìa la é dal Gréch Antìch Yewuetpίa che l'è l'insèma de geo cioè "tèra" e metria cioè mizüra.
Eüclidéa e mia eüclidéa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La geometrìa l'è öna di scènse piö ègie de la matemàtega, tat che l'ìa zamò stàcia codificàda in del tèrs sécol prima del Signùr dal Eüclìde che l'à stabilìt i sò 5 postulàcc, pròpe per chèsto la geometrìa piö cognusìda l'è la geometrìa eüclidéa, ma gh'è di ótre geometrìe. De fati sö la fì del sécol XVIII, la geometrìa l'à tacàt a stödià i diferènse tra l'ispàsio geomètrich e l'ispàsio fizèch e l'è nasìda öna nöa manéra de pensà la geometrìa, l'è nasìda cioè la geometrìa mia eüclidéa, öna geometrìa che l'è mia pogiàda sö i 5 asiòmi del Eüclìde, ma adóma sö i prim quàter: i nasìde isé la geometrìa iperbòlica, la geometrìa elìtica e la geometrìa sferìca.


text:
Hildesheim
Hildesheim (Hilmessen in bass todesch; Hildesia in latin) l'è ona città de la Germania central, cont ona popolazion de 99 390 abitant (dato del 31. Dic 2013).
La gh'ha el titol de Große selbständige Stadt ("granda città indipendenta").
Cuntegnüü
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Hildesheim la se troeuva in del Land de la Bassa Sassonia. L'è foeura di distrett e l'è 'l capploeugh del circondari con l'istess nomm.
L'è traversada del fiumm Innerste, che l'è on affluent piscinin del Leine. A l'è a 30 km a sud-est de Hannover.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Hildesheim l'è voeuna di città pussee vegg de la Germania del nord.
La città l'è vegnuda ona sede vescovil in del 815. In del 872 gh'è staa faa el primm domm, tutt in preja. In del 983 l'imperador Otton III el gh'ha daa el diritt de 'vèggh on mercaa. Per on bell poo de ann el capp de la città a l'è staa el vesch, fina a quand l'è staa faa sù on municippi. In del 1249 l'ha ciappaa el status de città. In del 1367 Hildesheim l'ha tolt part a l'Hansa. In del 1542 l'è passada a la Reforma Protestanta.
Duranta el Medioev (1235-1803) l'è stada on Principiaa vescovil, denter al Sacher Roman Imperi. per poeu vegnì part del Regn de Vestfalia. Dopo di guerr napoleonegh (1815) l'è entrada a fà part del Regn de Hannover, e l'è restaa inscì fina al 1866, quand che l'è passada a la Prussia.
El sò center storegh, vun de quei pussee conservaa de tutta la Germania, l'è staa traa giò del tutt di bomb che gh'hann tiraa addoss i Ingles el 22 de marz del 1945. Dopo la guerra l'è staa faa sù anmò compagn de prima.
Gemellagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Angoulême, Francia.
- Al Minya, Egitt.
- Regn Unii:
- Padang, Indonesia.
- Halle (Saale), Germania.
- Gelendžik, Russia.
- Pavia, Italia.


text:
Ils polivalents
L’Uniun da musica svizra (UMS) ei l’organisaziun suprema per 32 uniuns affiliadas che han tuttas la finamira communabla da promover la musica instrumentala, dad entusiasmar la giuventetgna per quei bien cultural e da sustener lur formaziun.
2'075 societads en tuttas parts da la tiara realiseschan quels intents e porschan a 76'000 commembers la pusseivladad da far sez musica. En quellas societads ein tut las classas socialas representadas, ed ellas fan musica che va dalla musica sinfonica entochen la musica pop e cumpeglia tut ils stils musicals sco era tuttas formaziuns instrumentalas (brass band e.a.v.).


text:
Albidona
Albidona è nu comun 'di 1.781 abitant d''a provinch 'e Cosenza. S' trov'd ntà Provinc'ia 'i Cusenza edè gaut 810 metr a supr 'u l'vell du mar. E' nu' paes m'nut minut.. ma i guaglio cha ci su' su biegli gaut e fort. 'U 8 i Maj si festeg'd Sant Michel.. u' patrun du Paes. I fiemmn gran e vecchiariell vann girann tutt'u Paes cullu mienz tummn in'cap in onor du Sant! Alla fin da procession si facd U'ncant. U' 13 i Giugn si festeggi Sant'Antonie e tutti gli anni ancora si fac'd l'alber da cuccagn chiamat A'Ntinn, e quand a band' musical comincia a suonà, du ciiel chiov'n guov guastat e puzzolent.
A squadr du Pallon (i calcio) ioc'd ndà prima categoria. I riun su: Sant Ruocc; 'U Cmmènt; San Salvator; 'U Castiell; 'U Bivie (che non fa parte di Albidona ma è come se lo fosse...). Nà bella cosa da visità ièd a Turr D'Albdon e pur 'U Mont i Mostar'c. I fest cha nun s' pon perd su:
- 8 Maggio: San Michele;
- 13 Giugno: Sant'Antonio;
- Un Giorno d'Estate: Sagra della salsiccia;
- 15 Agosto: Madonna del Cafaro.


text:
Aurelian
El Luci Domizi Aurelian, mej conossuu con domà el nòmm de Aurelian (Lucius Domitius Aurelianus in Latin; Sirmi, 9 settember 214 - Bisanzi, 275), a l'è staa on imperador roman, a partì del 270 finna a la mòrt.
L'è regordaa come on grand comandant e come vun di ultim grand imperador de Roma, perchè (come anca i imperador Deci, Valerian, Gallien, Claudi II, Dioclezian) l'ha provaa tusscòss per fermà la decadenza inevitabil de l'Imperi.
Cuntegnüü
I origin e la carrera militar[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Aurelian l'è nassuu in Illiria, a Sirmi (Sirmium, al dì d'incoeu Sremska Mitrovica, in Serbia) de on'umil familia de contadin. Sin de quand a l'era giovin l'ha combattuu in de l'esercit, finna a rivà a important ròl de comand. L'Historia Augusta la dis che in del 257 l'era el tribun militar de la Legio VI Gallicana, che l'era quella che l'aveva respingiuu on'invasion de Franch a Magonza.
In del 268, la soa cavalleria (lù l'era diventaa dux equitum, de fatt) l'ha combattuu contra i Gòtt in de la Batalia de Naiss (incoeu Niš, semper in Serbia). El stòrich Aureli Vittor el dis che l'ha favorii el Claudi II a diventà imperador, cont el coppà d'el Gallien (ma l'è minga ona notizia certa). Quand che poeu anca el Claudi II l'è mòrt, el podè l'è staa ciappaa del sò fradel, Quintill.
Come tipich de la Crisi del Segond Secol, se el Senaa l'ha reconnossuu el noeuv imperador, inscambi l'esercit el s'è rebellaa e l'ha nomenaa come sò capp l'Aurelian, pròpri a Sirmi. Dòpo che donca el Quintill l'è staa battuu e coppaa, anca el Senaa l'ha daa el sò reconossiment a l'Aurelian, che inscì l'è diventaa imperador a tucc i effett.
L'imperi (270-275)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La maggior preoccupazion del noeuv imperador l'è stada quella de difend l'imperi de tutt i invasion che al temp eren frequent. Per esempi, l'ha daa vida a ona imponent òpera de fortificazion de Roma, che la gh'ha avuu ona noeuva cinta muraria esistent in part anca incoeu, i Mur Aurelian. Per la soa politega difensiva, a l'era ciamaa di sò soldaa manus ad ferrum (var a dì man a la spada).
I guerr sul Reno e 'l Danubi (270-271)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 270, quand l'imperador l'era anmò el Claudi II, on'invasion de Iutungg l'aveva causaa on grand numer de dann in Rezia e Nòrich. L'imperador l'aveva daa el comand per la difesa di Balcan a l'Aurelian e, menter l'era dree a 'ndà a Sirmi (el sò quartee general) per combatt quest noeuv attacch l'era mòrt de pest.
'Sto avveniment l'ha spingiuu l'Aurelian a finì brevement la guerra contra i Gòtt in Tracia, cont el mett fin aj assedi de Anchial (Anchialus, arent a la citaa bulgara de Pomorie) e Nicòpol (Nicopolis ad Istrum). De là, tornaa a Sirmi, l'era divegnuu imperador e l'era andaa a combatt i Iutungg, perchè 'l saveva che questa l'era voeuna di còss pussee important de affrontà.
I Iutungg, che avenven invaduu l'imperi per podè ciappà i danee che i alter imperador i aveven promiss per fài stà bòn, quand hann sentii del rivà de l'Aurelian, hann provaa a scappà, ma hinn staa trovaa sul Danubi e battuu, anca se minga in manera definitiva. I propòst di barbar de podè avègh i pròpri danee hinn staa refudaa de l'imperador, che inscì l'ha faa vedè a tucc còssa pensava che se gh'avess de fà cont i tribuu foeura del limes: mai pu dàgh di danee, per evità de vess sò debitor.
In del november del medèmm ann, menter che l'Aurelian a l'eva a Roma per ricev del Senaa el titol offizial de imperador, ona noeuva invasion (questa voeulta eren Vandai e Sarmata) l'ha toccaa la provincia de la Pannònia. Anca questa voeulta l'è staa l'imperador medèmm a combatt, e a fà vincc l'Imperi. Come condizion per la pas, l'imperador l'ha vorsuu che i barbar ghe dassen in ostagg on gran numer de fioeu e on grupp de 2000 cavalier.
A l'inizzi del 271, on'invasion de Alemann, Marcomann e Iutungg unii (come el dis el stòrich Desipp) l'è rivaa oltra aj Alp, in Italia. L'Aurelian l'è tornaa in de la Penisola, indove l'è staa sconfigiuu arent a Piasenza, per on'imboscada. Ma i barbar, per interess personai, s'hinn dividuu in tant piccol armad. L'Aurelian l'è riessii a cambià donca i sòrt de la guerra, vingiuda grazie aj bataj de Fan e Pavia.
Poeu, menter l'eva dree de andà vers orient, l'ha battuu i Gòtt e i Carp che vegniven contra de lù e, traversaa el Danubi, el n'ha sconfigiuu alter 5000, cont el massà anca el sò capp, on tal Cannabaude. Dòpo quest vittòri l'è staa ciamaa del Senaa Gothicus Maximus.
Vist che i situazion de crisi longh el confin sul Danubi eren dree a cress, l'Aurelian l'ha deciduu de lassà perd la Provincia di Tre Daci, per podè retiràss oltra el grand fiumm. Chì però l'ha faa suu, in de la Provincia de la Mesia Inferior i dò provincc de la Dacia Ripens e la Dacia Mediteranea. Cont el fà inscì, hinn aumentaa i tension tra Gòtt e Sarmata che s'hinn trovaa i primm vesin aj alter e aumentaa anca i soldaa roman disponibil per difend el cors medi-bass del Danubi (circa 45000 òmen).
La riunificazion de l'Imperi (271-274)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Despoeu la mòrt de l'imperador Valerian, on quaj de part de l'Imperi s'even renduu indipendent. In Galia, Spagna e Britannia el gh'eva l'Imperi di Gali; a est, in quell che adess l'è ciamaa Medi Orient, l'eva nassuu el Regn de Palmira.
Giamò Gallien e Claudi II aveven provaa a riunificà l'Imperi, ma domà sòtta l'Aurelian, quest intent l'è staa saldaa. De fatt lù l'ha battuu sia la regina de Palmira Zenòbia e 'l sò fioeu Vaballaa (272; l'è staa menter che l'era dree a combattei che l'ha incontraa i esercit del Cannabaude sul Danubi) sia l'Imperador di Gali, el Tetrich (274). Ma, dòpo el trionf a Roma, né la Zenòbia né 'l Tetrich hinn staa faa coppà: la prima l'è stada fada diventà miee d'on senator e l'ha vivuu el rest de la soa vida a Tivol, el segond l'è diventaa governator de la Lucania. Fòrsi l'Aurelian voleva inscì ricompensài per vess riessii a conservà i vegg confin de l'Imperi contra i invasion forest.
La politega religiosa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 274 l'Aurelian l'ha portaa a Roma la venerazion per el Sol Invictus (el Sô mai Vingiuu) e l'ha provaa a fàla diventà la religon offizial de l'Imperi. Per quest l'ha faa sù a Roma on sò templi e l'ha proclamaa che 'l 25 de dicember el fudess el Dies Natalis Solis Invicti (Dì de la Nassida del Sô mai Vingiuu). Questa festa l'è diventada semper pussee importanta perchè l'eva mettuda a la fin di Saturnaj. Anca adess el 25 de december, vista la soa popolaritaa, l'è consideraa de la Gesa Cattòlica la data offizial de la nassida del Gesuu Crist (quella vera la podom savè nò, probabilment).
L'Aurelian el considerava el Sol Invictus on dio important perchè l'era quell veneraa a Emesa, la cittaa-statt de la Siria che l'aveva aiuttaa a rivà a la vittòria contra Palmira. El vedeva in del Sol Invictus on possibil element de unitaa per tutt l'Imperi.
On alter provvediment a favor de la noeuva divinitaa offizial l'è staa quell de proclamà che 'l primm dì de la settimana, la domenega, la se ciamass Solis Dies (Dì del Sô): i resultaa de questa politega se veden anca mò in de l'Ingles Sunday ò in del Todesch Sonntag.
La politega interna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Preoccupaa per i congiur del Senaa, che 'l provava in tucc i moeud de ciappà de noeuv l'antich podè perduu a favor de l'esercit, l'Aurelian l'ha tentaa in tutt i maner de concentrà el comand in di sò man, magara cont el dì che la pubblica amministrazion l'era corrotta e inefficent. Tra i istituzion colpii de la soa politega la gh'è stada la zecca. Ma menter l'eva dree a indagà e punì di reaa commettuu in relazion a la coniazion di moned d'argent (274), gh'è stada ona grav ribellion popolar, fòrsi scatenada pròpri di funzionari de la zecca, che gh'aveven pagura de vess punii. La ribellion l'è stada fermada con granda difficoltaa.
La mòrt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Anca se gh'even di grand difficoltaa in de l'Imperi, l'imperador l'ha vorsuu minga desmentegàss del problema di Part e vers la fin de l'estaa del 275 l'ha comenzaa a preparà ona spedizion contra la Persia. E l'eva giamò rivà arent a Bisanzi che l'è staa coppaa de on sò segretari, per ona vendetta privada. Dòpo de lù l'è diventaa imperador el Tacit.
Curiositaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Se dis che duranta la guerra contra Palmira, l'esercit de l'Aurelian l'abbia assediaa la citaa de Tiana, in Cappadòcia. Scià, inrabii per la longa resistenza di abitant l'imperador l'ha dii che dòpo de la vittòria l'avaria lassaa viv nanca on can. Donca, quand la citaa l'è stada sconfiggiuda, i soldaa even già dree a entrà e fà sù on massacher che lù i ha fermaa e l'ha dii: Me raccomandi, ve hoo dii che podii coppà tucc i can. Ma gh'avii de lassà viv i abitant. Quest perchè l'era rimagnuu commòss del valor de la popolazion, vist che tutt i alter cittaa aveven subit vert i sò pòrt, cont el rinnegà Palmira e 'l riconossel come ver imperador.
Vos correlaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
1521
De Wikipedia
Gh'è söcedìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 3 genar - Citaa del Vatican (Roma): el papa Leun X ghe signa el decret cul qual scomüniga el Martin Luter.
- 6 marz - i isul Mariann (Uceania): el Ferdinand de Magelan el descuvriss quest isul.
- 16 marz - isula d'Homonhon (Filipinn): el Ferdinand de Magelan el descuvriss quest'isula; dapress el n'ha scupert alter in de l'arcipelagh di Filipinn.
Chi gh'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Chi gh'è mórt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 27 april - isula de Matán (i Filipinn): Ferdinand de Magelan, navigadur purtughes, in d'un scunter cunt i indigen de l'isula cumandaa dal Lapu-Lapu.


text:
Wald (ZH)
Wald a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Hinwil, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 25.25 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 9 223 abitant.
El cumün de Wald al se tröva a una altitüden de 763 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Dürnten, Eschenbach (SG), Fischenthal, Goldingen (SG), Hinwil, Rüti. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Galeria de foto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
-
-
-
-
-
-
Jonatal i.e. Jona (river) valley
-
Bachtel as seen from Batzberg
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Media relaa a Wald ZH al Wikimedia Commons
- Sit ufizial


text:
Liber
Un liber (libru int l'insübrich del nord) l'è un insema de föi stampaa o scrivüü a man cüsii insema int un urdin precis e seraa sü in mezz a una cuvertína. I liber i henn druvaa per passà infurmazion o anca per divertiment e passa temp.
Etimulugìa de la parola[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La parola latina liber l'è mantegnüda pulida int i püssee tant parlad lumbard. Int i zonn nord ucidental (cume presempi Com e Tisin) la divegna libru. In principi la parola liber la vureva dì anca "rüsca", ma giamò che l'era un material druvaa per scriv di test (in libro scribuntur litterae, Tito Maccio Plauto), per estension la parola l'ha ciapaa 'l significaa de "overa leterària". Un'evolüzion cumpagna l'è capitaa a la parola greca 'BιBλίov' (biblìon).


text:
Pingu
Artéccol in dialètt mudnés
Pingu l'è una seri ed cartòun animê svézzra scrétta da Otmar Gutmann.
Al cartòun animê al counta la stòria ed'na famìa ed pinguìn ch'la abita in dal polo sud. In dla famìa i gh'ein Pingu, la surèla Pinga, peder e medra.
Pingu l'è animê in stile plastilina. In Italia, l'è trasmèss da Rai Due.
Al cartòun l'ha avû dimondi sucès in tótt al mònd, anch perché i persunag' i discòren in "pinguines", 'na léngua inventèda ch'l'arcorda quela ed La Linea.
Me&Te[modifica | mudéfica la surzéia]
Dimòndi ginta in dal Web e sovratótt su Youtube i mètten di video ed Pingu in-dóvv agh è cambièda la vós. Piotòst famós l'è al canèl di Me&Te, in-dóvv agh én dimòndi vìdeo ed Pingu ch'al ciacàra dialètt mudnés.


text:
Falmènte
Falmenta (inscì anca in Italian e Piemuntes; Falmènte in Verbanes) a l'è un cumün de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula.
El gh'ha ona popolaziun de 142 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 16,2 km² e ona densità de popolaziun de 9 ab./km².
El paes el se tröva in de la Val Canubina e 'l gh'ha una fraziun, ciamada Creala (cunt dumà 25 abitant). L'è tacaa ai cumün de Vran, Canöbi, Cavaj, Gür, Misgina e Trarich.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Falmènte l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Olsztyn
Olsztyn (Allenstein in todesch stòrigh) a l'è ona città de la Polònia del nòrd-est.
La città l'è 'l capploeugh del Voivodaa de Varmia-Masuria e del distrett omònim. L'è la sede de la diòcesi de Varmia (cattòliga) e de la diòcesi de Masuria (luterana). In del 2007 la cuntava 174.941 abitant.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Olsztyn l'è stada fondada in del 1334 longh el fiumm Łyna, in todesch Alle: de fatt el nòmm original de la città l'era quell todesch de Allenstein.
Olsztyn la s'è trovada in de la zòna indè che se combatteven i polacch e l'Ordin Teutònigh e per quest l'è stada trada giò on fracch di vòlt. A Olsztyn l'ha vivuu per on poo de temp el Nicolò Copernich, che chì l'ha scritt ona bòna part del sò liber De revolutionibus.
In del 1772 l'è finida in del domini de la Prussia, e inscì l'è staa finna a la nassida de la noeuva Polònia in del 1918.
Gemellagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Rovaniemi, Finlandia.
- Châteauroux, Francia.
- Calpe, Spagna.
- Gelsenkirchen, Germania.
- Offenburg, Germania.
- Kaliningrad, Russia.
- Luc'k, Ucraina.
- Richmond, Statt Unii.


text:
Samóne
La élia de Samóne (in Irlandés Samhain; in scosés Samhuinn; in manés Sauin; Samòni in Insübrech), l'ìa la fèsta piö importànta del tacuì cèltegh e probabilmént la se festegiàa al 31 de Otùer có l'öltem racòlt. Incö chèsta nòcc l'è mèi conossìda cont ol nóm de Halloween.
Acasibé in del tacuì de Coligny, l'önega testimoniànsa archeològica che la spiéga 'me i fazéva i Cèlti a tegnì ol cönt del tép, la sóla fèsta segnàda bèl in ciàr Trinuxtion Samoni (Samonios), per tradisiù 's pénsa che i dividìa fò l' an in dù: l'invéren geimhredh (che l'incomensàa pròpe con Samóne) e l'estàt samhradh (che l'inviàa a Beltain). I Cèlti a i ghe ardàa specialmént a la löna e a i stèle per stàga 'dré al laurà in campàgna che l'inviàa a Samóne, a la fì di racòlcc, quand se paregiàa ol teré per l'invéren.
I falò menabù a i è sèmper istacc fés importàncc in chèsta nòcc. In de la dimensiù sircolàr e ripetitìa del tép, pròpia de la cültüra cèltega, Samóne l'ìa fò del tép e la fàa mìa part gnà de l'an vècc e pò mìa gnàch de chèl nöf. In chèl momént l'arlèt che 'l spartìs fò ol mónd de sà e ol mónd de là quàze a 'l se desfantàa e 's pölìa pasà da l'üna a l'ótra bànda.
Comè töte i fèste celtéghe, pò a Samóne l'ìa selebràda sö dièrsi pià: materialmét l'ìa l'ùra de mèt in casìna i vìer per l' invéren. És desperlùr in chèst'ocaziù l'ülìa dì lasà fò al frècc ànima e còrp.
Incö chèsta fàcia de Samóne l'ha perdìt ol sò aspèt, dezà che ghe n'è piö de carestée.
Ma piö importànt, spiritualmét la fèsta l'ìa ü momét de contemplasiù: per i Cèlti crapà con unùr e scampà in de la memòria de la sò zét per ès regordàcc la élia de Samóne l'ìa fés importànt; ol dè piö màgech de l'an, ol dé che 'l gh'éra mìa i mórcc i pülìa tornà a cà sò de lùr e per lùr se fàa fèsta. Isé i Cèlti a i èra ü laùr sól có 'l sò iér e ol sò domà. E gnàch ol cristianézem l' à scanselàt chèsta fàcia del töt.
L'éra üna fèsta del fàs e desfàs de tép üniversàl, dóca chi no 'l fàa fèsta a 'l ris-ciàa de ès sbrizàt, dezà che l'è fò del tép.
In del perìodo che la nòcc l' è söperiùr al dé, 's paregiàa pò ü dóls che 'l sarèss deentàt ol pà di mórcc.


text:
Africa
L'Africa a l'è el segund cuntinent per pupulaziun e grandeza. La gh'ha una süperfiss de 30.065.000 kmq e una pupulaziun de pressapoch 800 miliun de gent. I sò cunfin a hinn: el mar Mediterani a nort, a ovest l'ucean Atlantich, a süd l'ucean Antartich e a est l'ucean Indian e'l mar Russ.
L'Africa a l'è traversada del Equatur e la gh'ha un frach de clima diferent.
La scima püssee vólta a l'è el munt Kilimanjiaro, in Kenya. I fiüm püssee important a hinn el Nil, el Congo, el Niger e'l Zambesi. I isul principaj a hinn el Madagascar, i Mauritius, i Seychelles, Socòtra (Yemen), Cap Verd, São Tomé e Príncipe, Fernando Poo e la Sant'Elena.


text:
Pforzheim
Pforzheim (Pforze 'ndèla parlàda locàl) l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land del Baden-Württemberg, endèl distrèt (Regierungsbezirk) de Karlsruhe. La g'ha 116 425 abitàncc (dato del 31. Dic 2012) e l'è übicàda 'ndèl nordèst del sò Land, endèla part setentriunàl de la Forèsta Négra (Schwarzwald), a presapóch 25 km a sudèst de Karlsruhe, e 37 km a nordòvest de Stocarda.
Pforzheim l'è 'na cità extra-circondariàl (kreisfreie Städte) che völ dì che la fà circondàre (Kreis) de per sò cönt. El circondàre rüràl (landkreis) de Enzkreis el g'ha la sò séde aminitratìva 'n cità ma 'l teretóre comünàl de la cità del pont de vìsta aministratìf el na fà mìa part.


text:
Araa
L' araa, cognossuu anca 'me raa, aradell, arader (cont i variant aradro, aradra, arator e arater), quadria, piò, (o plò, piov), pertegaa o sciloria, sloria (quell araa cont domà vuna de oregg inscambi de duu), l'è on arnes doperaa in de l'agricoltura in del smoeuv la terra e pareggiàlla per la somna.
In di temp antigh, prima che 'l fudess staa inventaa, se doperava on picch traa innanz de boeu o de omen.
El serviss per quattà sgiò la terra giamò doperada in de la stagion passada, per soffegà la gremegna e preparà la terra per la noeuva somna.
El termen piò a l'è doperaa anca 'me unidaa de mesura.
El nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El nomm araa e i derivaa (aradell ecc.) l'è compagn de l'ispagnoeu e portoghes arado, del catalan arada e de l'italian antigh arato, e 'l vegn del latin arātrum (compagn del grech árotron e del galles aradr e 'l nors antigh arðr).
La parolla piò (doperada soratutt in de la Lombardia oriental, ma anca in d'on quai cantonin del Tesin, in del Mantovan, in Emilia e in del Trentin[1] cont ona quai variant fonetega, compagn de plò) invceci l'è de origen germanega: la vegnariss del germanegh *PLOG(O), del qual vegnen foeura el todesch antigh pfluoh[2] e l'ingles antigh plog, ploh [3]. In di lengov modern l'è compagn del todesch pflug, de l'ingles plow o plough, del danes plov, islandes plógur, lussemburghes plou, bass todesch ploog, olandes ploeg, norveges e svedes plog, scots pleuch. El medemm termen germanegh l'è poeu rivaa in di lengov slav (ma anca al romen) plug, pług o pluh, in del lituan plūgas e, travers i idioma retegh e alpin, fignanca al Latin medieval plovus[4], ploum[5] o plovum[6].
El termen sciloria l'è compagn del piemontes slòira, che forsi el ven giò del francon sikiloria, che 'l voeur dì "folcc"[7].
El nomm quadria l'è doperaa a Bormi e a Pos'ciav e 'l vegn giò del latin quadriga, che 'l voeur dì anca "araa". L'è compagn del ladin cadria, che 'l gh'ha semper l'istess significaa.
Infin, arater, doperaa in del lodesan, l'è on italianismo (cf. it. aratro).
Anca el termen piò 'me unidaa de mesura l'è de origen germanega: el plog, o ploh l'era 'l tocch de terra ch'on giov de boeu 'l feva cunt de arà in d'on dì.
I part de l'araa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'araa l'è faa su de vari part:
- El timon (o timonscina)
- El burett (o gambin, gambiroeu, stomegh):
- El dental
- El manegh (o streva, manett):
- L'oreggia
- El colter (o coltra, cortella o cortell de l'araa, contell, tajador)
Referenz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ dialettando.com
- ↑ duden.de
- ↑ etymonline.com
- ↑ etymonline.com
- ↑ Du Cange, Glossarium mediae et infimae latinatis.
- ↑ The Oxford Dictionary of English Etimology, Oxford, Clarendon Press, 1966.
- ↑ monferrato.it


text:
Valeria Bruni Tedeschi
Valeria Bruni Tedeschi (Turèṅ, 16 ad Nuvémbar dal 1964), 'l è n'atóra e regìsta itagliàna naturaliśàda francéśa. L'è la surèla ad Carla Bruni e cugnàda d'l ex presidènt francéś Nicolas Sarkozy.
Biugrafìa
Valeria Bruni Tedeschi la daśvèṅ da na famìja pîna ad bèsi piemuntéśa ('l industriàŀ e cumpiśidōr Alberto Bruni Tedeschi e l'atóra e pitóra Marisa Borini) che in di sò avēr la gh'à anc al castèl ad Castagnē Po. A nóṿ an la spatìna cun i sò genitōr e la surèla Carla Bruni (in séguit na mudèla ad sucès) a Parìś parchè i gh'ìvan timōr ch'al Brigàdi Rósi i i vlìsan rapìr. Sò nunòṅ, Virginio Bruni Tedeschi 'l ìva dat vita in di an Vint a la CEAT, la secónda indùstria dla guma itagliàna dòp la Pirelli, ma sò pàdar al l'iva vindùda in dal mèś di an Stanta p'r andàr a far al cumpuśidōr in tèra francéśa par pò dvintàr al diretōr artìstic dal teàtar règi ad Turèṅ. Valeria la gh'iva anc un fradèl masć, Virginio, mòrt 'd A.I.D.S. in dal 2006.
A Nanterre la tōś part a di cōrs ad teàtar dla scōla Ecole des Amandiers, in dua 'l éra mìstar Patrice Chéreau (regìsta ad film cuma L'Homme blessé, Intimacy e Son frère). In séguit chi lò al gh dà na part in dal sò film dal 1987 Hôtel de France, faghénd-la recitàr par la secónda vòlta dòp al debùt d'l an prima in Paulette, la pauvre petite milliardaire.
La piemuntéśa l'à girâ soquànt film anc in Itâglia a partìr da Storia di ragazzi e ragazze (Stòri ad baghét e baghéti) dal bulgnéś Pupi Avati p'r arivàr a la fiṅ di an Nuànta a dū òpri ad Mimmo Calopresti cuma La seconda volta e La parola amore esiste ch'i gh faṅ vìnsar dū prèmi David di Donatello cuma atōra prutagunìsta più brava.
Ma l'è in Frància che la sò caréra la sa śvilùpa da piò, da spés cun dal parti ad dóni turmintàdi, cuma in dal 1993 quand la gira al film Les gens normaux n'ont rien d'exceptionnel (Al parsòni nurmàli i n gh'aṅ gnint fóra dal cumùṅ) ad Laurence Ferreira Barbosa vinsénd un prèmi César e a 'l festìval ad Lucàran. In dal 1994 la gh'à na part in dal film La regìna Margot sèmpar ad Patrice Chéreau mèntar in dal 1998 'l è al tùran ad Au coeur du mensonge (A 'l cōr dla bala, cgnusû cuma Il colore della menzogna in itagliàṅ), un bèl śal ad Claude Chabrol girâ insém a Sandrine Bonnaire.
In dal 1999 la vèṅ sarnìda p'r al regìsta piacintèṅ Marco Bellocchio p'r al sò film La balia (La bàila). In dal 2003 la fà al sò debùt da drē da la càmera in dal film Il est plus facile pour un chameau... (‘L è più fàcil p'r un camèl...). In dal 2007 la gira al sò secónd film: Atóri.
La gira anc p'r Ermanno Olmi (in dal sò lavōr Tickets) e pò dū vòlti par François Ozon, in Cinq fois deux (Sinc par dū) dal 2004 e in Le temps qui reste (Al tèmp ch'a vansa) dal 2005.
In di an recènt la rècita anc par di pès grôs cuma Steven Spielberg (in Munich dal 2005, film ch'al cònta al masèl ch'al s è cunsumâ durànt i śóǵ ulìmpic ad Mònac 1972 fat da i terurìsta palestinéś ad Setémbar Négar), Ridley Scott (in A good year, ‘N an òtim, dal 2006) e Gabriele Muccino (in Baciami ancora, Baś-um incóra, dal 2010).
Da soquànt an la Valeria la s è cumpagnàda cun 'l atōr francéś Louis Garrel e sèg l'à tòlt in adusiòṅ in dal 2009 na putìna africàna, Celine.
Soquànt di sò film
- Paulette, la pauvre petite milliardaire (Paulette, la pòvra e pìcula migliardària) , regìa ad Claude Confortès (1986)
- Hôtel de France (Hotèl ad Frància), regìa ad Patrice Chéreau (1987)
- Storia di ragazzi e di ragazze (Stòri ad baghét e baghéti) regìa ad Pupi Avati (1989)
- Condannato a nozze (Cundanâ a nòsi), regìa ad Giuseppe Piccioni (1993)
- Les gens normaux n'ont rien d'exceptionnel (Al parsòni nurmàli i n gh'aṅ gnint fóra dal cumùṅ), regìa ad Laurence Ferreira Barbosa (1993)
- La Reine Margot (La Regìna Margot), regìa ad Patrice Chéreau (1994)
- La seconda volta (La secónda vòlta), regìa ad Mimmo Calopresti (1995)
- La parola amore esiste (La paròla amōr la gh'è), regìa ad Mimmo Calopresti (1998)
- Au coeur du mensonge (A 'l cōr dla bala), regìa ad Claude Chabrol (1998)
- La balia (La bàila), regìa ad Marco Bellocchio (1999)
- Voci (Vóś), regìa ad Franco Giraldi (2000)
- L'inverno (‘L invèran), regìa ad Nina Di Majo (2002)
- La felicità non costa niente (La cuntintésa la n cósta gnint), regìa ad Mimmo Calopresti (2003)
- Il est plus facile pour un chameau... (‘L è più fàcil p'r un camèl...), regìa ad Valeria Bruni Tedeschi (2003)
- La vita come viene (La vita cum la vîṅ), regìa ad Stefano Incerti (2003)
- Cinq fois deux (Sinc par dū), regìa ad François Ozon (2004)
- Ticket (Bijét), regìa 'd Ermanno Olmi (2005)
- Le temps qui reste (Al tèmp ch'a vansa), regìa ad François Ozon (2005)
- Munich (Mònac), regìa ad Steven Spielberg (2005)
- A Good Year (‘N an òtim), regìa ad Ridley Scott (2006)
- Attrici (Atóri), regìa ad Valeria Bruni Tedeschi (2007)
- L'abbuffata (L'Abufàda), regìa ad Mimmo Calopresti (2007)
- Baciami ancora (Baś-um incóra), regìa ad Gabriele Muccino (2010)


text:
Valladolid
Valladolid (Valdoletum in latin; Valladolit in aragunes; Valladolís in estremadürian; Vayadolid in giüdee-spagnö; Valhadolide in purtughes) a l'è una cità de la Spagna, la püssee impurtanta e la capital de la Cumünità Utonuma de Castija e Leon.
El gh'ha 316.564 abitant (2007), 400.000 se cuntum tüta l'area metrupulitana.
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sindich a l'è el Francisco Javier León de la Riva.
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Valladolid a l'è gemelaa cun:


text:
Vicènsa
Vicènsa (en vèneto: Vicensa; en italià: Vicenza; en francés: Vicence; en todèsch antìch: Wiesenthein o Cimbria; en cìmbro: Wiesentz) l'è 'na cità italiàna, capolöch de la pruvìncia omònima, de la regiù del Vèneto. La g'ha presapóch 113.898 abitàncc (Dato del febrér del 2007), 'na superfìce de 80 km² e 'na densità de 1424 ab./km². El cümü de Vicènsa 'l cunfìna coi cümü de Altavilla Vicentina, Arcugnano, Bolzano Vicentino, Caldogno, Costabissara, Creazzo, Dueville, Longare, Monteviale, Monticello Conte Otto, Quinto Vicentino, Torri di Quartesolo.
La cità l'è cunusìda come la cità del Palladio, difàti l'Andrea Palladio el g'ha realizàt divèrse òpere de achitetüra e isé 'l g'ha cuntribüìt a fà de Vicènsa 'na cità d'art de 'mportànsa primària. El cèntro stòrich de Vicènsa l'è 'nserìt endèl Patrimônio de l'Umanità de l'Unesco.
Vicènsa però l'è apò 'n cèntro indüstriàl e econòmich importànt en Itàlia. L'è 'l cör de 'na zòna piéna de aziènde de dimensiù média e pesèna tat che la pruvìncia la figüra 'ndèl 1997 al tèrs pòst de le pruvìnce italiàne per cìfra de afàre per l'esportasiù, suratöt endèi setùr de la 'ndüstria metalmecànica, el tèsil e la laorasiù de l'ór, atività chest'öltema 'ndèla quala Vicènsa l'è lìder en itàlia[1].
Cuntegnüü
Pòscc de éder[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Bazìlica Paladiàna
- El Teatro Olìmpich, teàtro 'n lègn e stöch, progetàt endèl 1580 del Andrea Palladio söl modèl dei teàtri antìch.
- Piàsa dei Signori e la Lòza del Capitanio
- Giardì Salvi
- Córs Andrea Palladio
- Palàs Chiericati, che l'òspita del 1855 el Muzeo Cìvich.
- Céza de Santa Curùna: al intèrno gh'ìè 'l Batès de Crìsto de Giovanni Bellini e 'na Adorasiù dei màgi de Véronese. Capèla Valmarana
- Dòm: polìtich de Lorenzo Veneziano che 'l reprezènta la Durmisiù de la vérgine.
- Palàs Valmarana
- Palàs Civena
- Palàs Schio
- Palàs Poiana
Galerìa de fotografìe[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- www.informagiovani.vi.it Enfurmazùegn de Vicènsa
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Huế
Huế (化 in chữ Nôm) a l'è una cità del Vietnam, la capital de la pruincia de Thừa Thiên - Huế. Intra el 1802 e'l 1945, a l'è stada la capital imperiala de la dinastia Nguyễn, e per quest mutif chì a l'è cugnussüda per i sò munüment e per l'architetüra. Al gh'ha pressapoch 340.000 abitant.
La cità a l'è al center del Vietnam in sü la riva del Sông Hương (fiüm Hương). Al se tröa a 540 km a süd de la capital Hanoi e a 644 km a nord de la Cità de Ho Chi Minh, la cità püssee granda del paes, un temp cugnussüda cunt el nom de Saigon.
Al nord de la cità al gh'è el center storich, induè che se tröen i püssee impurtant munüment, templi e pagod. In sü la riva süd del fiüm la gh'è la part püssee muderna de la cità, cun la püssee part di negozi e di center residenziaj.
El cumpless di munüment de Huế a l'è in de la lista di patrimoni de l'Ümanità de l'UNESCO.


text:
Cingol
El Cingol (Pizzo Cengalo) l'è ona scima di Alp Retegh. A l'è volt 3.367 meter.
El ghe partegn al sottagrupp di Alp del Bernina, e 'l se troeuva al confin in tra l'Italia (Val Masen) e la Svizzera (la Val Bondasca).
A se presenta tant 'me on massiv bell grand con la forma de ona piramide senza la ponta. In sù la scima a gh'è on bell cupolon de nev. Arent al Cingol el se troeuva on alter mont ben cognossuu, el Badii.
De la scima vegnen giò tre crest: quella de mezzdì la va vers la Val del Porscelicc; quella de ovest e de est vann giò al coll del Cingol (3.057 meter) e al coll di Gemei (3.106).
L'è on mont che l'è meta de tanti escursion. In Val Masen, ai pee del mont, la se troeuva la Capanna Gianetti (2.534 meter); in Val Bondasca inveci se troeuven la Capanna Sciora e la Capanna Sass Foraa.
El someja che 'l nomm el vegna del bregajott chenghel.


text:
Berg
Berg el pöl vìga chèsti significàcc:
en Germània[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Berg, cümü del circondàre rüràl de Ravensburg, endèl stat federàl del Baden-Württemberg
- Berg, cümü del circondàre rüràl de Hof, endèl stat federàl de la Baviéra
- Berg im Gau, cümü del circondàre rüràl de Neuburg-Schrobenhausen, endèl stat federàl de la Baviéra
- Berg, cümü del circondàre rüràl de Neumarkt, endèl stat federàl de la Baviéra
- Berg, cümü del circondàre rüràl de Starnberg, endèl stat federàl de la Baviéra
- Berg bei Ahrweiler, cümü del circondàre rüràl de Ahrweiler, endèl stat federàl de la Renània-Palatinàto
- Berg, cümü del circondàre rüràl de Germersheim , endèl stat federàl de la Renània-Palatinàto
- Berg, cümü del circondàre rüràl de Rhein-Lahn-Kreis, endèl stat federàl de la Renània-Palatinàto
en Svìsera[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Berg cümü del canton Türgovia
- Berg cümü del canton San Gal
- Berg am Irchel cümü del canton Zürigh


text:
Juventus
La Juventus Football Club S.p.A. (dal latin iuventus che'l vör dì giuinessa), ciamada anche Juventus, o püssè amichevulment Juve, l'è 'na sucetà de balon fundada a Türin ind al 1897 cume Sport Club Juventus da un grüp de stüdent d'un liceo turines. La squadra l'e anca cunissida cun le scumagne de Vecia siura e de La göba.
La Juve l'è el ters clüb italian püssè vecc de quei che i en amò in vita e, insema al Türin, l'è vün d'i dü ch'i rapresentun ind al folbal prufesuinistich la capital piemuntesa.


text: 1Rü yema mugü ga Moĩché ümatüxü̃ rü írarüwatama yema duü̃xü̃güca̱x nanango̱xẽẽ ga ṯacü tá na naxüxü̃ ga Cristu. Natürü ga yema mugü rü tama aixcüma Cristurüü̃ napora, yerü taxucürüwama Tupanape̱xewa nayamexẽẽ ga yema duü̃xü̃gü woo gúcü ga taunecügügu Tupanaca̱x nanadaiixü̃ ga naxü̃nagü na yemaãcü Tupanana nangaicamagüxü̃ca̱x. Rü yemaãcü ga yema mugü rü taxucürüwama Cristurüü̃ nanamaxẽxẽẽ ga yema duü̃xü̃gü. 2Rü yexguma chi yema mugü aixcüma yema duü̃xü̃güxü̃ imexẽẽgu ga Tupanape̱xewa, rü tãũ chima nagu narüxĩnüẽẽcha na yapecaduã́xü̃, rü chi nüxü̃ narüxoe na naxü̃nagü Tupanaca̱x naḏaixü̃. 3Natürü yema na Tupanaca̱x naxü̃nagü naḏaixü̃ ga duü̃xü̃gü, rü norü pecaduarü cua̱xãchixẽẽruü̃mare nixĩ ga gúcü ga taunecügügu. 4Yerü guma nagü ga yema wocagü rü chibugü rü tama napora na iyanaxoxẽẽãxü̃ca̱x ga pecadugü. 5Rü yemaca̱x ga Cristu ga yexguma ñoma ga naãnewa naxũxchaü̃gu, rü Nanatüxü̃ ñanagürü: “Tama cunaxwa̱xe na naxü̃nagü cuxca̱x naḏaixü̃ i duü̃xü̃gü na naxütanügüãxü̃ca̱x i norü pecadugü. Natürü cunamexẽẽ i ñaã chaxune na ngẽmamaã chanaxütanüxü̃ca̱x i pecadu. 6Rü tama namaã cutaãẽ i ngẽma naxü̃nagü i cuxna naxãmaregüxü̃ rü cuxca̱x naḏaixü̃ rü yagugüxü̃ na naxütanügüãxü̃ca̱x i norü pecadugü. 7Rü yemaca̱x rü ñacharügü: ‘Dücax, Pa Chaunatüx, daxe chixĩ, rü nuã cupe̱xewa changẽxma na chanaxüxü̃ca̱x i curü ngúchaü̃ rü na chayuxü̃ca̱x, ngẽma curü orewa chauchiga naxümatüxü̃rüü̃’, ñacharügü”. 8Rü yemaãcü ga Cristu rü nüxü̃ nixu na Tupana rü tama aixcüma namaã nataãẽxü̃ ga yema na naxca̱x nadaiãxü̃ ga naxü̃nagü rü naxca̱x yagugüãxü̃ na naxütanügüãxü̃ca̱x ga norü pecadugü woo yema mugü ga Moĩché ümatüxü̃wa rü duü̃xü̃güxü̃ namu na naxügüãxü̃ ga guxü̃ma ga yema. 9Rü yemawena ga Cristu, rü ñanagürü ta: “Dücax, Pa Chaunatüx, daxe chixĩ, rü nuã cupe̱xewa changẽxma na chanaxüxü̃ca̱x i curü ngúchaü̃ rü duü̃xü̃güarü pecaduca̱x na chayuxü̃ca̱x”, ñanagürü. Rü yemawa nüxü̃ tacua̱x na Tupana rü marü iyanaxoxẽẽãxü̃ na naxü̃nagü naxca̱x naḏaixü̃, yerü Nanexü̃ ningucuchixẽẽ na pecaduca̱x nayuxü̃. 10Rü ñu̱xma na Ngechuchu ya Cristu naxüxü̃ ga yema Tupanaãrü ngúchaü̃, rü ngẽmaca̱x nixĩ i ñu̱xma i Tupanape̱xewa ixüünexü̃ i yixema. Yerü nüma ga Cristu rü Tupanana nügü naxã na wüxicanatama guxããrü pecaduca̱x nayuxü̃. 11Rü guxü̃ma i Yudíugüarü paigü rü wüxichigü i ngunexü̃gu rü tupaucawa nangẽxmagüxü̃ na Tupanana naxãgüãxü̃ca̱x i naxü̃nagü i naxca̱x nadaiiixü̃. Rü guxü̃guma yemaãcü nanaxügüxü̃ natürü taguma aixcüma inayarüxo ga norü pecadugü woo yemaãcü na naxügüxü̃ãxü̃. 12Natürü nüma ga Ngechuchu ya Cristu rü wüxicanatama Tupanana nügü naxã na guxããrü pecaduca̱x nayuxü̃ca̱x. Rü yemawena rü ñu̱xũchi daxũwa naxũ rü Tupanaãrü tügünecüwawa nayarüto, erü guxããrü ãẽ̱xgacü nixĩ i ñu̱xmax. 13Rü ngẽ́ma nixĩ i nangẽxmaxü̃ ñu̱xmatáta ya Tupana rü guxü̃ma i norü uwanügüxü̃ nüxü̃ nayexeraxẽẽ. 14Rü nüma ga Ngechuchu ya Cristu rü wüxicanatama Tupanana nügü naxã rü nayu na guxü̃guma Tupanape̱xewa timexü̃ca̱x ya yíxema Tupanaca̱x tüxü̃ yaxüünexẽẽgüxe. Rü ngẽmaca̱x i ñu̱xma rü taxuca̱xma tü̱xcüü̃ wena nügü inaxã rü nayu, yerü wüxicanatama guxü̃ma ningutanüxẽẽ. 15Rü Tupanaãẽ i Üünexü̃ rü tüxü̃ nüxü̃ nacua̱xẽẽ na aixcüma yiĩxü̃ i ngẽma, yerü nüma ga Tupana rü ñanagürü: “Ngẽxguma nawa nanguxgu na wena ngẽma Yudíugümaã ichaxunetaxü̃, rü wüxi i ngexwacaxü̃xü̃ i uneta tá nüxna chaxã. Rü tá meã ngẽma duü̃xü̃güxü̃ nüxü̃ chacua̱xẽẽ i chorü mugü na aixcüma naãẽwa nangẽxmagüxü̃ca̱x rü guxü̃guma naga naxĩnüẽxü̃ca̱x. 17Rü tá nüxü̃ ichayarüngümaxü̃chi i ngẽma duü̃xü̃güarü pecadugü rü ngẽma chixexü̃ i naxügüxü̃. Rü tagutáma wena nagu charüxĩnü”, ñanagürü. 18Rü ngẽmaãcü nüxü̃ tacua̱x rü ngẽxguma Tupana duü̃xü̃güaxü̃́ nüxü̃ ngechaü̃gu i norü pecadugü, rü marü taxuca̱xma tü̱xcüü̃ nanaxwa̱xe na wena ṯacü i naxü̃nagü nüxna naxãgüxü̃ naxca̱x i pecadu. 19Rü ngẽmaca̱x i ñu̱xma, Pa Chaueneẽgü, rü taxuca̱xma tü̱xcüü̃ tamuü̃ẽ na Tupana íngẽxmaxü̃wa ichocuxü̃ na namaãxü̃chi idexagüxü̃ca̱x. Rü nuxcümaxü̃chima rü paigüarü ãẽ̱xgacüxicatama yexma naxücu nagu ga guma ĩpata ga naxchirunaxca̱x ga Tupana nawa yexmane. Rü taxucürüwama ngexerüxǘxemare yexma taxücu. Natürü nüma ga Ngechuchu ya Cristu rü marü inayanaxoxẽẽ ga guxü̃ma ga yema ga yexguma curuchagu nayu̱xgu rü nagü inabaãgu na Tupana íngẽxmaxü̃wa tüxü̃ yachocuxẽẽxü̃ca̱x rü namaãxü̃chi idexagüxü̃ca̱x. Rü woo taxucürüwama Tupanana tangaicamagü ga noxrix, natürü nüma ga Cristu rü nayu na tüxü̃ namaxẽxẽẽxü̃ca̱x. Rü nagagu nixĩ i ñu̱xma i Tupanaxü̃tawa ingugüxü̃. 21Rü nüma nixĩ i Tupanape̱xewa tüxü̃ nangü̃xẽẽxü̃ i guxãma i yixema i Tupanaãrü duü̃xü̃gü ixĩgüxe. 22Rü ñu̱xma na tüxü̃́ nangẽxmaxü̃ ya tórü ngü̃xẽẽruü̃ i Tupanape̱xewa, rü tanaxwa̱xe i aixcüma mexü̃ i taãẽmaã Tupanana tangaicamagü na namaãxü̃chi idexagüxü̃ca̱x. Rü tanaxwa̱xe i aixcüma tayaxõgü na nüma rü tá meã tüxü̃ nayaxuxü̃ yerü Cristu rü taxca̱x nayu na tüxü̃́ iyanaxoxẽẽãxü̃ca̱x i tórü chixexü̃ rü yemaca̱x marü naẽ́gagu ítabaiü̃. 23Rü tanaxwa̱xe i aixcüma meã Cristuaxü̃́ tayaxõgüecha yerü nagümaã tüxü̃́ inayanaxoxẽẽ ga tórü chixexü̃. Rü ngẽmaca̱x ítanaṉg̱uxẽẽ na wena taxarü núma naxũxü̃ na Nanatüxü̃tawa tüxü̃ nagagüxü̃. Rü taguma tanaxwa̱xe na nüxü̃ rüxoexü̃ na yaxõgüxü̃, rü bai i írarüwa. Erü Tupana ga tamaã ixunetacü na tüxü̃ nangü̃xẽẽxü̃, rü aixcümaxü̃chi tá nayanguxẽẽ i guxü̃ma ga yema tamaã nüxü̃ yaxuxü̃. 24Rü ñu̱xma na ngẽmaãcü tüxü̃ nangü̃xẽẽxü̃ ya Tupana, rü name nixĩ i guxü̃guma naxca̱x tadaugü na ñuxãcü wüxichigü yigü rüngü̃xẽẽgüxü̃ na yexeraãcü yigü ingechaü̃güxü̃ca̱x rü mexü̃ ixügüxü̃ca̱x. 25Rü name nixĩ i guxü̃guma tórü ngutaque̱xegüwa na íingugüüxü̃. Erü nümaxü̃ rü marü nüxü̃ narüxoe na ngutaque̱xewa naxĩxü̃, rü tama tanaxwa̱xe na ngẽxgumarüü̃ ixĩgüxü̃. Rü ngẽmaca̱x name nixĩ i yigüaxü̃́ tanangúchaü̃xẽẽ na ingutaque̱xegüxü̃. Rü ñu̱xma na nüxü̃ icuáxü̃ na marü yangaicaxü̃ ya tórü Cori, rü yexeraãcü tanaxwa̱xe na yigüaxü̃́ nangúchaü̃xẽẽxü̃. 26Natürü ngẽxguma chi texé Cristuaxü̃́ yaxõchire̱xgu ga noxrix rü ñu̱xũchi noxtacüma nüxü̃ tarüxoxgu, rü marü nataxuma na ñuxãcü namexẽẽxü̃ i ngẽma tümaãrü pecadu i Tupanape̱xewa. 27Erü ngẽxguma chi ngẽmaãcü noxtacüma Cristuxü̃ tarüxoxgu, rü aixcümaxü̃chi tá tanayaxu i ngẽma poxcu i ãũcümaxü̃ i Tupana tá tüxü̃ namaã poxcuxü̃ rü yima üxü ya iy̱aurane ya nawa tá ínaguxü̃ne i ngẽma Tupanaãrü uwanügü. Rü ngẽxĩcatama nixĩ i tüxü̃ ínaṉg̱uxẽẽxü̃ ya yíxema Cristuxü̃ rüxoxe. 28Rü nüxü̃ tacua̱x rü yexguma texé tama Moĩchéarü mugüga ĩnügu rü nayexmagu ga taxre rü e̱xna tomaẽ̱xpü̱x ga duü̃xü̃gü ga tüxü̃ daugüxü̃ rü tüxü̃ ixugüexü̃ na aixcüma tama naga taxĩnüxü̃, rü ãẽ̱xgacügü rü noxtacüma tüxü̃ nima̱xgü rü tama nüxü̃́ tangechaü̃tümüü̃gü. 29Natürü Tupana rü aixcüma yexeraãcü tá nanapoxcue i ngẽma duü̃xü̃gü i tama Nanega ĩnüẽxü̃ rü yima nagü ya pecaduarü piruü̃xü̃ oexü̃ rü Naãẽ i Üünexü̃ i nüxü̃ ngechaü̃xü̃maã guxchigagüxü̃. 30Rü meãma nüxü̃ tacua̱x rü Tupana rü tama natüca̱xma ñanagürü: “Choma tá nixĩ i namaã nüxü̃ chacuáxü̃ na ṯacü tá namaã chaxüxü̃ i guxü̃ma i ngẽma chixexü̃ ügüxü̃. Rü aixcüma tá chanapoxcu”, ñanagürü. Rü yexgumarüü̃ ta ñanagürü: “Choma tátama nixĩ i nüxna chac̱axü̃ i wüxichigü i chorü duü̃xü̃gü i norü maxü̃chiga”, ñanagürü. 31Rü dücax, rü aixcüma namaxü̃ ya Tupana, rü ngẽmaca̱x ega tama naga ixĩnüẽgu rü wüxi i ãũcümaxü̃chixü̃ nixĩ na name̱xgu inguxü̃ na tüxü̃ napoxcuxü̃ca̱x. 32Rü dücax, name nixĩ i nüxna pecua̱xãchie ga ñuxãcü na yiĩxü̃ ga yexguma noxri Cristuxü̃ peyau̱xgu. Rü yexguma ga pema rü yema na peyaxõgüxü̃gagu rü poraãcü guxchaxü̃gü pexü̃ nangupetü, natürü tama Cristuxü̃ perüxoe rü bai ga írarüwa. 33Rü ñuxre ga pema rü duü̃xü̃gü pemaã naguxchigagü rü guxãpe̱xewa pexü̃ nic̱uaixgü. Rü ṯoguã̱x ga pema rü pegü ipeyaxãgü na yema pemücügürüü̃ ngúxü̃ pingegüxü̃ca̱x. 34Rü pema rü pexü̃́ nangechaü̃tümüü̃gü ga yema petanüxü̃gü ga yaxõgüxü̃ ga poxcupataü̃wa yexmagüxü̃. Rü taãẽãcüma yaxna namaã pexĩnüẽ ga yema tama yaxõgüxü̃ ga pexna napuxü̃xü̃ ga perü yemaxü̃gü. Rü tama naxca̱x pexoegaãẽ, yerü meãma nüxü̃ pecua̱x rü daxũguxü̃ i naãnewa pexü̃́ nangẽxma i ngẽma perü ngẽmaxü̃güarü yexera ixĩxü̃, erü tagutáma nagu̱x. 35Rü ngẽmaca̱x i ñu̱xmax, rü tama name na nüxü̃ perüxoexü̃ na Cristuaxü̃́ peyaxõgüxü̃ woo ṯacü pexü̃ üpetügu. Erü marü nüxü̃ pecua̱x rü Tupana rü aixcümaxü̃chi tá pexna nanaxã i perü ãmare i maxü̃ i taguma gúxü̃, erü Cristuaxü̃́ peyaxõgü. 36Rü ngẽma guxchaxü̃gü i pexü̃ ngupetüxü̃, rü name nixĩ i yaxna namaã pexĩnüẽ na penaxüxü̃ca̱x i Tupanaãrü ngúchaü̃ rü penayaxuxü̃ca̱x i ngẽma ãmare i pemaã inaxunetaxü̃. 37Erü Tupanaãrü ore i ümatüxü̃wa rü ñanagürü: “Paxaxüchi tá wenaxãrü núma naxũ ya Cristu. Rü aixcüma tãũtáma nuxcü ínangu. 38Natürü yíxema tümaãrü õgagu chope̱xewa mexẽ, rü name nixĩ i guxü̃guma tayaxõõcüma chauxca̱x tamaxü̃. Natürü ngẽxguma nüxü̃ tarüxoxgu na tayaxõxü̃, rü choma rü tãũtáma tümamaã chataãẽ”, ñanagürü. 39Natürü i yixema rü tama ngẽma duü̃xü̃gü i nüxü̃ rüxoexü̃ i Tupana tá poxcuexü̃rüü̃ tixĩgü. Erü yixema rü ngẽma yaxõgüxü̃tanüxü̃ tixĩgü, rü ngẽmaca̱x tüxü̃́ nangẽxma i maxü̃ i taguma gúxü̃.


text:
Dialètt pramzan
Artìcol in dialètt pramsân
Al dialètt pramzan l'è 'n dialètt gàl-italic d'la lèngua emiliana-romagnöla parlé int'la provènsa äd Pärma. Al vén in pärta dala popolasiòn dî gàl bòi chi även ocupé il téri d'la zona d'Pärma in t'al 400 a.C. , genta che dopa l’invazión romana l'è restädâ a abitär il térî da vénsù e i s'én mis'cè con j invazor roman. Al lésich c'à s'parläva donca in chi temp lì l'era un latén contaminè da influensi d'la genta galica.
I Gal, o célt, j'an lasè un retàg prezent ancòrra in sérti paroli d' uz cmón cme “gozèn” (maiale), “scrana” (sedia) o ancòra “sôga” (fune). Sucesivament par causa d'j invasiòn spagnoli e sopratut francezi in t'al dialét pramzan a's polen catär dil parôli c'a venen dal francez cme “tirabusòn” (cavatappi) opùr “vert” (aperto) o "pòmmm da téra" (patata) e bombén d' ätri paroli ancòrra.
Difuzsion[modifica | mudéfica la surzéia]
Al pramzan l'è parlè in tutta la provensa äd Pärma, i s' polèn pärò risconträr ancòrra tri principäli varianti, la primma in di zoni d'la “basa” ( pù o meno da Torîl al fiumm Po), la sgonda in chi zonî dî cmòn 'd Fidensa, Busej e côl äd Sälsmagiôr Terem (in do l'è pù zvén al dialètt piasintén orientäl 'dla Vala dl'Ärda) e la tersa in dl’area di Apenèn. Il variasiôn in tal dialètt i s' caten, oltre ca int'na quälca parola, pu c' äter in t'la prononsa dil vocäli. In t'la montagna pu precisamènt in'tj älti vali dal Tär e dal Sén al dialètt al comensa a veregh na quälca inflesiôn Ligure. Al dialètt par cui c'jèn miga propria 'dla citè d' Pärma, l'è ciamè dai Pramzan (abitant d'la citè 'd Pärma) cme "arioz" o "parmens". Al dì d'incó al dialèt pramzan al s'è acsì profondament misc'è con l'"arioz" d'la provensa e con di atär che solament poch studioz dal dialètt i conserven la parläda originäria.
Provèrbi in dialètt pramzan[modifica | mudéfica la surzéia]
- Chi äzon nass, äson möra.
- L'é mej 'n äzon viv che 'n dotor mort.
- Chi ha avù, ha avù, e chi n'ha avù fa lista növa.
- Badacc an völ ingan; o sònn, o sèj o fam.
- Quand s'é in bal, bizògna balär.
- Bärba bagnäda l'é méza fata.
- La bärba an fa 'l filòzof.
- A fär la bärba a l'äzen as consumma l'aqua e 'l savon.
- Doni e barbera l'é semper primavera.
- Santa Bibiana, quaranta dì e 'na stmana.
- Chi ha bizògn slonga la man.
- Bizògna lavorär par magnär.
- Quand la scapa, bizògna färla.
- An s'pöl miga aver la bòtta piénna e la mojéra imbariäga.
- Il bozii i g'han il gambi curti.
- Chi viva sperand, al möra cagand.
- Amör e caghétt, chi 'n l'ha provä an al crèdd.
- Il cagni chi g'han préssia fan i cagnén òrob.
- Còl ch'tén cäld, tén anca frèdd.
- Tutt i cals int al cul mandon inans un pass.
- Chi lavora 'l g'ha 'na camiza, chi 'n lavora al gh'n'ha dò.
- Ai can mägor agh va drè 'l mòschi.
- Quand as dis dài al can, tut i 'gh dan.
- Tutt i can i ménnon la còvva, tut i cojon i dizon la sòvva.
- Can ch'baja an bòcca miga.
- Tutti 'l bissi i g'han al sò vlén.
- Avril piovös, magg ventös.
Bibliugrafia[modifica | mudéfica la surzéia]
Giuseppe Carli, Umberto Paravini, Dizionario Parmigiano-Italiano, 1966.


text:
Val Sàbia
La Val Sàbia l'è giöna dèle trè ài principài dèla pruvincia de Brèsa. La pàrt de la strèta dei Türmegn e la rìa 'nfìna a Nòrt del Lac d'Ìder, ai cunfì co la pruvìncia de Trènt. L'è streersàda del Cés e l'è caraterizàda de mucc piötòst bas endèla part piö bàsa che però i diènta sèmper piö alcc e àsper menemà che se và 'nvers el Nòrt.
Le atrasiù türìstiche de la àl i è suratöt le tèrme de Vài e 'l Carneàl de Bagulì.
I cümü de la Val Sàbia i è: Anf, Bagulì , Bàrghe, Biù, Boàren, Capovalle, Cast, Elanöa, Gaàrt, Gnùzen, Ìder, Lainù, Müra, Ódol, Paitù, Pèrtega Àlta, Pèrtega Bàsa, Prezéi, Proài, Roè, Sàbio, Sèrle, Treìs, Vài, e Vistù.


text:
Trentén
Artéccol in dialatt bulgnais
Al Trentén l'è una regiån ch'l è po fâta da la pruvénzia autònoma ed Tränt, ch'l è pèrt d'la regiån dal Trentén Elt-Egg’. Al so chèplôgh ł'è Tränt.
Al Trentén al cunfénna pió só con la pruvénzia autònoma ed Bulzàn, a maténna e pió zå col Vènet (Pruvénzia ed Belón, Pruvénzia ed Vizänza e Pruvénzia ed Verånna), a sîra con la Lunbardî (pruvénzia ed Brêsia e Pruvénzia ed Sondri).
Stòria[modifica | mudéfica la surzéia]
Dal prinzéppi fén ai Rumàn[modifica | mudéfica la surzéia]
La canbiaziån dal clémma stra sé e nå 10.000 ân fa, ch'al vanzé pió s-ciàvvd e mänc règgid, al g'à fât in môd ch' äl popolaziån sedentèri i gnéssen a vîver int'al Trentén, såura tott atais ai fiómm e ai lègh pió cinén.
I schèv archeològich fât int'i ân 30 atais a la rîva meridiunèl dal sponda meridional del Lègh 'd Lêder, int'la cmónna ed Mulénna 'd Lêder, i g'àn purtè a la lûs un insediamänt di mondi inpurtant che queldón dîs ch'l è 'd 2000 ân prémma ed Crésst.


text:
Svezia
La Svezia (Sverige in svedes) a l'è un paes de l'Europa del Nort.
La cunfina cun la Nurvegia e la Finlandia.
La capital a l'è Stuculma.
La gh'ha una süperfiss de 449.964 km² e una pupulaziun de pressapoch 9 miliun d'abitant.
A l'è mèmber de l'Üniun Eurupea.
La moneda uficial l'è la curuna svedes.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Svezia (nom ufizial: Konungariket Sverige) a l'è una munarchìa custitüziunala.
El rè a l'è Carl XVI Gustaf (del 1973).
El Prim Minister a l'è el Fredrik Reinfeldt (del 2006).
La Svezia a la gh'ha un parlament cun 349 deputaa.
Muneda[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La muneda svedesa a l'è la curuna svedesa (Krona).


text:
Luthern
Luthern a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Willisau, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 37.9 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1353 abitant.
El cumün de Luthern al se tröva a una altitüden de 775 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Eriswil (BE), Hergiswil bei Willisau, Sumiswald (BE), Trub (BE), Ufhusen, Willisau. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Luthern l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1275 col nom de Lutrun.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Luthern in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Entlebuch (distret)
El Distret de Entlebuch (en todèsch: Amt Entlebuch) l'è giü dei sich distrècc (en todèsch: Ämter) del cantù de Lucèrna. Endèl més de Dicember 2011 el gh'ìa 'na popolasiù de 18 637. La capitàl del distrèt l'è la citadìna de Schüpfheim. La popolasiù l'è 'n magiurànsa de lèngua todèsca e de religiù cristiàna catòlica.
Cümü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distrèt de Entlebuch l'è furmàt dei 9 cümü elencàcc endèla tabèla ché sóta:
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ LUSTAT-Canton of Lucerne Statistical Office as of 2000 survey, (Todesch) accessed 25 August 2009
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- District of Entlebuch in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Entlebuch online (Todesch)
- UNESCO Biosphaere Entlebuch


text:
Brignà
Brignà (nòm uficiàl en italià: Brignano Gera d'Adda) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la Géra d'Ada, chèl tòcc de la média pianüra bergamasca apröf al cunfì co la pruinsa de Milà che storicàmènt l'à sèmper fai part del Ducàt de Milà e l'è mia stacc sóta la Serenisima.
El g'ha 'na popolasiù de 6 006 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 11,8 km² e 'na densità de popolasiù de 509 ab./km²
Ol paìs l' se tróa a 18 km de la sità e a 131 méter söl lièl del mar e 'l cunfìna coi cümü de Careàs, Castèl Russù, Cològn, Lürà, Morèngh, Pagassà, Spirà e Treì.
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol palàs Visconti ciamàt pò Palàs Ècc o Castèl.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Brignà l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Skull Disco
Skull Disco a l'è una cà discugrafiga inglesa de Lundra. L'hann fundada in del 2005 i müsicista de dubstep Sam Shackleton e Laurie 'Appleblim' Osborne.
I prudüssiun tipich de la Skull Disco a hinn vinij cun una cansun del Shackleton e l'altra de la Appleblim. A bun cünt, hann faa anca una racolta de 2 CD ciamada Soundboy Punishments che la gh'ha dent tüta la sua müsega e anca chela püblicada in del passaa per la Mordant Music.
El sun carateristich dij prudüssiun de la Skull Disco a l'è un dubstep tribal, grassie a percüssiun african e campiun de vus etnich, e un quaj element de dub-techno cunt un stil cumpagn de Basic Channel. Cume semper, a gh'hinn putent sub-bass.
Un sò fan a l'è el Ricardo Villalobos che l'ha faa anca un remix minimal de la cansun del Shackleton Blood on my Hands. El Shackleton l'ha ricambiaa cunt el remix de Minimoonstar in sül EP del Villalobos Vasco EP Part 1.


text:
Grub (AR)
Grub a l'è un cumün svizzer del Canton Apenzel de Föra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 4.26 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1017 abitant.
El cumün de Grub al se tröva a una altitüden de 813 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Eggersriet (SG), Heiden, Rehetobel.
El prutestant Grub AR al è separaa dal catòligh Grub SG d'un rial.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Grub l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1488 col nom de uss der Gruob.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1][2]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sitt web ufizzial (Tudesch)
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Grub in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- ↑ Erur in de la funzion Cite: Marcatore
non valido; non è stato indicato alcun testo per il marcatore
AR


text:
399
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- I scör di gladiatur de Ruma a hinn seraa.
- L'Unori, prim imperadur ruman d'Ucident, el fa sü un decret per salvà i tempi pagan.
- 27 11: A Ruma a l'è elegiüü cume papa l'Anastasi I, che 'l riessirà a fà finì el cuntrast tra la Gesa de Ruma e quela de Antiochia.
- El cap got Gaina el devasta i teritori inturna a Custantinopul.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Elia Pülcheria, imperadris de Bisanzi (m. 453)
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Eutropi, cunsül ruman
- Evagri Puntich, munach egizian (n. 345)
- Papa Sirici (n. 334)
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
Assioma dal infinii
In la teuría assiumàtega di cungjuunt e in le branche da la lògica, da la matemàtica, e da l'infurmàtega, l'assioma da l'infinii al è ü di assiòom da la teuría di cungjuunt da Zermelo-Fraenkel. Al enúnzia che al esiist un cungjuunt infinii.
Íntal lenguagg furmaal da l'assiumàtega da Zermelo-Fraenkel, l'assioma sa l scriif:
u in d'òolt tèrmen: al esiist un cungjuunt w; taal che ul cungjuunt vöj al partegn a w e taal che tüte le völte che x al è un elemeent da w, ul cungjuunt furmaa cul töö l'üniú da x cul sò singletú {x} al è igualameent un elemeent da w.
Par capí cheest assioma, apelemm tütt da prima ul sücessuur da x. Nutemm che l'assioma dal para al permett da custrüí ul singletú {x}, e l'assioma da la reüniú al serviss a furmá l'üniú. I sücessuur i è druvaa par definí e cudifiá i nümar intreegh in la teuría di nümar. In la cudífega di intreegh, zéro al è ul cungjuunt vöj , e 1 al è ul sücessuur da 0 :
In l’istessa manera, 2 al è ul sücessuur da 1:
e inscí da sequenza. Una cunseguenza da chesta definizziú a l’è che cada nümar intreegh al è iguaal al cungjuunt da töcc i nümar intreegh ch’i al preceet. A pudaressum pruvá a furmá, druvaant cheest prucedimeent, ul cungjuunt da töcc i nümar intreegh natüraj; però al s'avera che, druvaant noma chiist assiòom, la custruzziú a l’è impussíbila. L'assioma da l'infinii al assüra l'esistenza da cheest cungjuunt w e al definiss-al par una métuda sumejanta a chela dal resunameent par recürenza, süpusaant da prima che w al cuntegn zéro, pöj impusaant che ul sücessuur d'un qual-sa-vöör elemeent da w al síes igualameent in w.
Cheest cungjuunt al pöö cuntegní d'òolt elemeent che i nümar intreegh naturaj (ch’i furma un sübcungjuunt da cheest primm), però sa l pöö aplicá ul schéma d'assioma da séparazziú par retirá i elemeent indésiràbil , libérant ul cungjuunt w da töcc i nümar intreegh natüraj. Cheest cungjuunt al è ünich dapress l'assioma d'estensiunalitaa. Inscí l'assioma al afirma essenzialameent che:
- Al esiist un cungjuunt cuntegniint töcc i nümar intreegh natüraj.
L'assioma dal infinii al è da l’istessa manera ü di assiòom da von Neumann-Bernais-Gödel.


text:
Disen tutt che il laagh de Comm l'è fà cumè un' omm, ma me sun sicur che l' è una dona
ta ghett da faagh el fiil se te voret sultàagh so, perchè sota a la gona ghè la brona
e per pudè seguì ogni soe caprizi ho imparà a curvà el legnn e a indrizaal quand che l' è stoort
perchè quand me prepari el mutuscaaf la dev' es cumè na spada, la dev' es cumè na foja.
e forse sum na soe con questa canutiera con questo cooer de acqua e de lamiera
con questa schena larga e questa crapa dura, sempar sporch de oli e segatura
e per quattà i me baarc nel tempural ho duprà il lenzoel del lett matrimunial
la vita gira finchè gira l' elica, ma gira per nagott se ta ghe mea la un timon
Paola, che ta me ciamet del balcon, insem a questi trii fioe che me faran diventà matt ma che imparen quel che fo' e che farò
Paola, trii fioe, trii matt, o forse trii campion l' unica cosa che sò me è che farann ul me mestee, questo mestee
ghirigori sura l' acqua e la mia firma sura l' unda con la barca che se impèna, con la barca che la dunda
e poi rùvera la breva a scancelà questa mia scia, ma il segn de la mia storia, el purterà mai via
e arriven so de Comm e arriven de Milann, g'han pressa e volen tutt la barca prunta
ghe spiegherò a bestemm' o parlando come Shakespeare che la barca la g'ha ul cu e la g'ha una punta
e me interessa un bel nagott che arriven tutt a dimm che l' è la plastica il destin de un mutuscaaf
ho fa la vita in mezz ai tocch le legnn e in quattro tocch de legnn partirò per l' oltra spunda
Paola, che ta me ciamet del balcon, insem a questi trii fioe che me faran diventà matt ma che imparen quel che fo' e che farò
Paola, trii fioe, trii matt, o forse trii campion l' unica roba che sò me è che farann ul me mestee, questo mestee
ghirigori sura l' acqua e la mia firma sura l' unda con la barca che se impèna, e quaai volta l' afuunda
e poi rùvera la breva a scancelà questa mia scia, ma il segn de la mia storia, el purterà mai via


text:
Ossana
Ossana l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha presapóch 865 abitàncc (dàto del Dicember 2013 [1]), 'na süperfìce de 25 km², per 'na densità de 35 ab./km². El cunfìna coi cümü de Peio, Vermiglio, Pellizzano, Pinsöl, Carisöl.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Fraubrunnen
Fraubrunnen a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Berna-Mittelland, region aministrativa del Mittelland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.7 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1774 abitant.
El cumün de Fraubrunnen al se tröva a una altitüden de 495 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Aefligen, Bätterkinden, Büren zum Hof, Etzelkofen, Grafenried, Kernenried, Limpach, Lyssach, Rüdtligen-Alchenflüh, Schalunen, Zauggenried.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fraubrunnen l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1267 col nom de Frouwenbrunnen.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Fraubrunnen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Battaja de Sacile
La Battaja de Sacile l'è stada ona battaja di guerr napoleonigh.
El 16 de april del 1809 l'esercit austriegh, comandaa de l'Arciduga Giovann l'è riessii a batt i Italian e i Frances comandaa del vicerè Ugeni de Beauharnais arent a Sacile (provincia de Pordenon).
A bon cunt la vittoria l'è minga servida a fermà la retirada austriega, già che la campagna l'è poeu andada innanz vers la pianura ungheresa e i istess esercit s'hinn retrovaa a combatt a Raab de lì a duu mes e, quell'altra voeulta lì, el resultaa l'è staa el contrari.


text:
Verdelì
Verdelì (nòm uficiàl en italià: Verdellino) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la média pianüra bergamàsca a 13 km de la sità e a 172 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 7 708 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 3,8 km² e 'na densità de popolasiù de 2 028 ab./km²
Ol paìs l'è nasìt sö öna mòta (1 -2 méter de dislivèl) 'n del bèl mès de la pianüra bergamàsca. El cunfìna coi cümü de Boltér, Ciserà, Leàt, Ös de Sóta, Verdèl.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Verdelì l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text: 1Rü yexguma Nacharétuwa nayexmagu ga Ngechuchu, rü Cuáü̃ ga baiü̃xẽẽruü̃ inanaxügü ga Tupanaãrü orexü̃ na yaxuxü̃ ga Yudéaanewa ga dauxchitawa ngextá taxúema íxãpataxü̃wa. Rü duü̃xü̃gümaã nüxü̃ nixu rü ñanagürü: —¡Nüxü̃ perüxoe i pecüma i chixexü̃! Erü marü ningaica na perü ãẽ̱xgacü na yiĩxü̃ ya Tupana —ñanagürü. 3Rü guma Cuáü̃ ga baiü̃xẽẽruü̃chiga nixĩ ga naxümatüãxü̃ ga nuxcümaü̃cü ga Tupanaãrü orearü uruü̃ ga Ichaía ga yexguma ñaxgu: “Rü dauxchitawa i ngextá taxúema íxãpataxü̃wa tá nangẽxma i wüxi i duü̃xü̃ i ngẽ́ma tagaãcü ñaxü̃: ‘¡Pegü pemexẽẽ̱x naxca̱x ya Cori! ¡Rü naxca̱x ipeyanawe̱xãchixẽẽ̱x i perü maxü̃!’ ” ñaxü̃. 4Rü naxchiru ga Cuáü̃ rü cameyuta̱xanaxca̱x nixĩ, rü norü goyexü̃ rü naxcha̱xmünaxca̱x nixĩ. Rü beruremaã rü munümaã naxãwemü. 5Rü yéma Cuáü̃xü̃tawa inayarüxĩnüẽgüxü̃ ga duü̃xü̃gü ga Yerucharéü̃cü̱̃ã̱x, rü duü̃xü̃gü ga guxü̃ ga Yudéaanewa ne ĩxü̃, rü duü̃xü̃gü ga natü ga Yudáü̃ãrü ngaicamagu ãchiü̃güxü̃. 6Rü guxema duü̃xẽgü ga nüxü̃ ixugüexe ga tümaãrü pecadugü, rü Cuáü̃ rü tüxü̃ ínabaiü̃xẽẽ ga natü ga Yudáü̃wa. 7Natürü yexguma Cuáü̃ nüxü̃ da̱u̱xgu ga naxü̃tawa na nangugüxü̃ ga muxü̃ma ga ãẽ̱xgacügü ga Parichéugü rü Chaduchéugü na ínabaiü̃xẽẽãxü̃ca̱x, rü Cuáü̃ ñanagürü nüxü̃: —Pa Ãxtapearü Duü̃xü̃güx, ¿rü texé pemaã nüxü̃ tixu na naxchaxwa pibuxmüxü̃ca̱x i ngẽma Tupanaãrü poxcu i ãũcümaxü̃ i marü ingaicaxü̃? 8—¡Rü penaxwa̱xe na Tupana naxwa̱xexü̃ãcüma pemaxẽxü̃ na ngẽmaãcü guxü̃ma i duü̃xü̃gü nüxü̃ nadaugüxü̃ca̱x na aixcüma marü nüxü̃ perüxoexü̃ i ngẽma pecüma i chixexü̃! 9—Erü Tupanape̱xewa rü taxuwama name na pegü pixuxü̃ na Abráü̃tanüxü̃ i Yudíugü pixĩgüxü̃ erü tama ngẽmaca̱x nixĩ ya Tupana i duü̃xü̃güxü̃ nayaxuxü̃. Rü pemaã nüxü̃ chixu rü ngẽxguma Tupana naxwa̱xegu, rü tama nüxü̃́ naguxcha na daa nutawa Abráü̃tanüxü̃ nanguxü̃xẽẽxü̃. 10—Rü Tupanaãrü yuema rü marü íimemare na nadaxü̃xü̃ca̱x i ngẽma nanetügü i tama mexü̃. Rü guxü̃ma i nanetügü i chixearü õṍxü̃ rü tá nadaxü̃, rü ñu̱xũchi tá ínagu —ñanagürü. 11Rü ñanagürü ta ga Cuáü̃: —Choma rü aixcüma dexáwamare pexü̃ íchabaiü̃xẽẽ na togü i duü̃xü̃gü nüxü̃ cuáxü̃ca̱x na aixcüma marü nüxü̃ perüxoexü̃ i pecüma i chixexü̃. Natürü choweama tá ínangu i to i Tupanaãrü orearü uruü̃. Rü nüma tá pexü̃tawa nanamu i Tupanaãẽ i üünexü̃ na naporaexẽẽãxü̃ i ngẽma Tupanawe rüxĩxü̃, rü nüma tá nanapoxcue i ngẽma Tupanaxü̃ oexü̃. Erü nüma rü poraãcü choxü̃ narüyexera na ãẽ̱xgacü yiĩxü̃. Rü choma rü nape̱xewa rü taxuwama chame rü bai i norü chapatuarü ngewaxüra chame. 12—Rü nüma rü marü ínamemare na ñoma i naãnewa yadexechiãxü̃ca̱x i norü duü̃xü̃gü ñoma wüxi i yatü trigu naã́tüna idexechixü̃rüü̃. Rü ngẽmaãcü tá nayadexechi i ngẽma noxrü ixĩgüxü̃ na naxü̃tawa nangẽxmagüxü̃ca̱x, natürü ngẽma tama noxrü ixĩgüxü̃ rü tá ínanagu nawa ya yima üxü ya taguma ixoxü̃ne —ñanagürü ga Cuáü̃. 13Rü yexguma nixĩ ga Gariréaanewa ne naxũxü̃ ga Ngechuchu. Rü Cuáü̃xü̃tawa nanguxü̃ ga Yudáü̃ ga natüwa, na Cuáü̃ ínabaiexẽẽxü̃ca̱x. 14Rü noxri rü tama Ngechuchuxü̃ ínabaiexẽẽchaü̃ ga Cuáü̃. Rü ñanagürü nüxü̃: —Choxü̃ waxi nixĩ i namexü̃ na ícubaiexẽẽxü̃. ¿Rü ñuxãcü i cuma i chauxü̃tawa cuxũxü̃ na choma cuxü̃ íchabaiexẽẽxü̃ca̱x? —ñanagürü. 15Natürü ga Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —Name nixĩ i choxü̃ ícubaiexẽẽ i ñu̱xmax. Erü name nixĩ i tanaxü i guxü̃ma i ngẽma Tupana tüxü̃ muxü̃ —ñanagürü. Rü yexguma ga Cuáü̃ rü: —Ngü̃ —ñanagürü. 16Rü yexguma marü Cuáü̃ Ngechuchuxü̃ íbaiexẽẽguwena, rü dexáwa ínaxü̃ãchigu ga Ngechuchu. Rü yexgumatama niwãxna ga daxũguxü̃ ga naãne, rü Ngechuchu nüxü̃ nadau ga Tupanaãẽ i Üünexü̃ ga wüxi ga muxtucurüü̃ na inagoxü̃ rü nüxna na nanguxü̃. 17Rü dauxü̃wa inanaxũ ga wüxi ga naga ga ñaxü̃: —Daa nixĩ ya Chaune ya nüxü̃ changechaü̃xü̃chicü, rü poraãcü namaã chataãẽxü̃chicü —ñaxü̃.


text:
31 12
Ol dé 31 de dezèmber l'è 'l 365 ( 366 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 1 dé a finí l'an.
Ul dí 31 de dezèmber al è ul dí da pòost 365 ( 366 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 1 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1148 - Tortosa (ol Baix Ebre): Ramon Berenguer IV al cölmina la conchesta de la sità al calif almoràvit al-Muzaffar.
1229 - Palma: Jaume I entra vensedur a la sità daspus de conchistá Mallorca al sultà almohade Abu-l-Ala Idris al Mamun.
1979 - Barcelona: Ol Diari Oficial de la Generalitat (Diare Ofissial de la Generalitat) al pöblega la Les Orgànica 4/1979, de 18 12, del statüt d'Autonoméa de Catalunya.
1999 - Panamà: ol canal al passa a mà panamenche, d'acord con i Tratacc che Jimmy Carter e Omar Torrijos i ía signat e che ol Senat Stadünindench al ía ratificat ol 18 04 de 1978.
2004 - Kíev (Ucraina): al dimissiuna ol pröm miníster pro Röss d'Ucraina, Viktor Janukóvich, daspus che la repetissiú di elessiú ol dé 26 l'éa dat la vitòria a Víktor Jushenko.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Darér dé de l'an: in acorde a Joan Amades al è ol dé plö pervers daspus del de Sant Gjoan, in che ol Dimoni s'al manifesta in tüte i forme.
Nocc de cap d'an
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Selme
Selme (Selma) a l'è un cumün sgüisser del distret de Moesa, in del Cantun Grisun. Al gh’ha pü u manch 33 abitant e una süperfis de 2.88 km², e 'l se tröva in de la Val Calanca a una altitüden de 977 meter sura 'l nivel del mar.
El cumün de Selma, che a la fin del 2007 el cüntava dumà 39 abitant, ma 'l vör restà independent l'istess, a l'è tacaa ai cumün de Arvigh, Bragg, Cauch, Santa Maria.
L'andament istoregh de la pupulaziun de Selme l'è indicaa in de la tabela chi desuta:[1]
Ecunumia del Paes[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Selme una butia del paes ghe l'han no, però gh'è un uspissi de vacansee e un'ustaria. De Selma ghe cur una füniculara ütomatega che la mena a Landarenca 24 ur al dí. Vün el po anca 'ndà a pee in sü 'n senterin e ghe vören 40 mignüü.
Ligam in sü la Red[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Selma in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
14 03
Ol dé 14 de mars l'è 'l 73 ( 74 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 293 dé a finí l'an.
Ul dí 14 de mars al è ul dí da pòost 73 ( 74 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 293 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1899 - Barcelona: Bartomeu Robert i Yarzábal, plö cognossit come Dr. Robert, al è sernit síndech de la sità.
1993 - Andorra: se al sélebral referéndum con che s'apröa la pröma Costitüssiú del paes.
2004 - Spagna Ol Partit Sossialesta Operari Spagnöl PSOE al adagna i elessiú a i corte Spagnöle per masöransa relativa.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2001 - Reus (ol Baix Camp): Ramon Barnils i Folguera, periodesta Català.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
La bambola assassina 4: La sposa di Chucky
La bambola assassina 4: La sposa di Chucky (La bàmbula ch'la cópa 4: La mujér ad Chucky) 'l è 'n film ad scarésa e da rìdar americàṅ dal 1998 ad Ronny Yu scrit par lò da Don Mancini. 'L è al quàrt film dla sèrie dòp La bambola assassina 3 dal 1991 e 'l à vins dū Awards a 'l Fantafestival.
Sunt
Dòp èsar finî in mèś a n'èlica, al còrp dal putòć ad Chucky al s cata śbragâ in mila pès. La sò ex muróśa Tiffany (Jennifer Tilly) la 'l cata sù e la 'l pòrta in dla sò roulotte in du la viṿ insém a 'n metalàr cun un piercing insfilsâ in di làbar, Damien (Alexis Arquette). La Tiffany la 'l fà sù e la 'l mét insém cun na gùcia cuśénd-al e pò la próa a far-al turnàr in vita faghénd dla magìa négra. Al sò traplàr al và a finìr bèṅ e al bambulòt al tōś a cumpurtàr-as cuma 'l à sèmpar fat, tacànd da 'l pòvar Damien ch'al vèṅ cupâ subìt.
Ma a gh 'n è anc par lē parchè i dū i lìtgan e lò al la masa faghénd però in manéra ad tiràr-ag via l'anma par métar-la in na bàmbula fémna che lē la gh'iva tòlt par tōr-'l in gir. Adès Chucky al gh'à finalmènt na spóśa e al pōl anc purtàr-s-la a lèt. Ma a n è minga quàl lè al sò ubietìṿ. Chi lò al vōl turnàr umàṅ e, par far-al, al gh'à biśógn di còrp di dū śóvan: Jesse (Nick Stabile) e la Jane (Katherine Heigl).
Culòna Sunóra
- The Screamin' Cheetah Wheelies - Boogie King
- White Zombie - Thunder Kiss '65
- Coal Chamber - Blisters
- Monster Magnet - See You in Hell
- Judas Priest - Blood Stained
- Type O Negative - Love You to Death
- Slayer - Human Disease
- Stabbing Westward - So Wrong
- Powerman 5000 - The Son of X-51
- Bruce Dickinson - Trumpets of Jericho
- Static-X - Bled for Days
- Motorhead - Love for Sale
- Kidneythieves - Crazy
- Graeme Revell - We Belong Dead
- Blondie - Call Me
- Rob Zombie - Living Dead Girl


text:
Dobrič
Dobrič (Дoбpич in abecee cirilligh; Hacıoğlu Pazarcık in turch; Bazargic in romen) l'è ona città de la Bulgaria nord-oriental.
Cuntegnüü
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Come 'l dis anca el nomm, la se troeuva in la region storiga de la Dobrugia, che la quatta dent anca zonn de la Romania.
Del pont de vista politigh, Dobrič la se troeuva in de la region omonima, minga lontan del confin romen e al Mar Negher.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I primm insediament de la zona indove la gh'è adess Dobrič hinn del quart secol prima de Crist (o forsi del terz). Hinn staa trovaa anca rovinn che vegnen del primm medioev, trai quai ona necropoli bulgara e di tomb pagann in del centro de la città.
In del VII secol i Pecenegh hann devastaa la Dobrugia, tant che certi zonn per on poo de temp hinn staa pù abitaa.
Domà in del XVI secol on mercant turch, el scior Hacıoğlu Pazarcık, l'è rivaa in de la zona e l'ha faa sù la città che l'esist ancamò. In sò onor, fina al 1882, la città l'è stada ciamada cont el sò nomm. I document turch disen che in del period 1646-1650 gh'era 1000 cà, trii albergh, trii bagn turch, dodes moschee e dodes scoeul.
Ai temp di guerr russ-turch, on bell poo de gent l'è scappada e l'è rivada a Hacıoğlu Pazarcık, inscì la città la s'è grandida anmò pussee. L'è staa inscì che l'è vegnuda ona città soratutt de coltura musulmana, tant che la prima gesa ortodossa l'è del 1843.
El 27 de genar 1878 i Turch hinn staa scasciaa via e, quattr'ann dopo, la città l'è stada ciamada Dobrič, in onor de on vegg signorott de la Dobrugia (on tal Doborica).
In del 1913 el Trattaa de Bucarest l'ha faa inscì che Dobrič e tutta la Dobrugia bulgara finissen sotta el domini romen, e inscì l'è staa fina al 1940. Al temp la città l'era conossuda 'me Bazargic (on ciar riferiment al vegg nomm turch).
In del 1940 el Trattaa de Craiova l'ha portaa anmò la città sotta la Bulgaria: el 25 de settember gh'è entraa l'esercit bulgher, e al dì d'incoeu quell dì lì l'è 'l dì de la festa a Dobrič.
Ai temp del comunismo (1946-1990) la città la s'è ciamada Tolbuchin, in onor del general russ Fëdor Ivanovič Tolbuchin.
Popolazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 2001 el censiment l'ha ditt che la popolazion l'è spartida inscì:
- 86%: bulgher
- 8%: turch
- 3,5%: zingher
El 86% l'è cristian ortodoss, menter i musulman a hinn el 10%.
Gemellagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Costanza, Romania.
- Zalaegerszeg, Ungheria.
- Pinsk, Bielorussia.
- Golmud, Cina.
- Kavadarci, Macedonia.
- Nowy Sącz, Polonia.
- Saratov, Russia.
- Sciaffusa, Svizzera.
- Kırklareli, Turchia.
- Izmajil, Ucraina.


text:
Pianél
Pianello Val Tidone (en emilià: Pianél) l'è 'n cümü de l' Emilia Romagna, en Pruvincia de Piacènsa.
El g'ha 2 291 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfis de 36,4 km² e 'na densità de 63 ab./km².
Al cunfìna coi comün de Agazzano, Borgonovo Val Tidone, Nibbiano, Pecorara e Piozzano.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc de Pianél l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Fürth
Fürth (en francóne: Färdd) l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land de la Baviera, 'ndèl distret de la Média Francònia (Mittelfranken). La g'ha 119 808 abitàncc (dato del 31. Dic 2013)
Fürth l'è 'na cità extra-circondariàl (kreisfreie Städte) che völ dì che la fà circondàre (Kreis) de per sò cönt. La fà mìa part del circondàre omònim.
L'è sitüàda a 7 km de Norimbèrga, a 10 km de la cità de Erlangen e a 17 km de la cità de Schwabach, e 'nsèma a chèste trè cità la fùrma l'àrea metropolitàna de Norimbèrga, giöna de le piö 'mportànte de la Germania.
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità de Fürth l'è mensiunàda la prìma ólta 'ndèn docümènt del 1007 quan che Enrico II del Sacro Romano Impér el g'ha cidìt la sò proprietà ciamàda "locum Furti dictum" al vèscof de Bambèrga. De alùra l'autorità sö la cità la g'ha cambiàt divèrse ólte 'ntrà vèscof de Bambèrga , 'l Margràve de Ansbach e i goernàncc de Norimbèrga. Chèsta cunfigürasiù l'è reprezentàda söl stèma de Fürth, endóche fà móstra 'n trefòi.
L'ex-segretàre de stat americà Henry Kissinger sóta le presidènse de Richard Nixon e de Gerald Ford l'è nasìt a Fürth.
Südiviziù 'n circuscrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Bayerisches Landesamt für Statistik – Tabelle 12411-001: Fortschreibung des Beölkerungsstandes: Bevölkerung: Gemeinden, Stichtage (letzten 6) (Hilfe dazu)


text:
Sempervivum arachnoideum
Sempervivum arachnoideum l'è 'na piànta erbàcea, perène, sempervérda e suculènta de la famìa de le Crassulaceae. El sò areàl de difuziù l'è l'Euròpa sudocidentàl. El nòm specìfech el fà riferimènt ai péi lónch che 'l g'ha sö le fòie che i fà pensà a 'na talamóra de 'n ragn. Chèsta piànta l'è stàda discriìda la prìma ólta 'ndèl 1753 del Linèo.
Fùrma Biologica: Ch succ - Camèfite suculènte.
La prezènta dei stulù che g'ha 'nsìma de le rüzitìne (diàmetro de rar de piö de 2,5 ghèi) de fòie, bèle compàte de fùrma subsferoidàla che g'ha tendènsa a tapesà le préde 'ndóche la se fà dét; i gamp dei fiùr i stà 'n pé bèi dricc, con tàte fòie, alcc 6-10 ghèi.
Le fòie le g'ha 'ndèla part vizì a la pùta de le ghiàndole che böta fò 'na sostànsa filamentùza che, quan che la rözèta la se dèrf, la fùrma 'na sórt de talamóra de ragn. Endèle rözète piö grànde la talamóra l'è méno spèsa.
I fiùr i è ermafrudìcc, de fùrma regolàr, pétali de culùr ròza \ pórpora. I stam i è 'n nömer de 10-20, i g'ha 'l filamènt culùr pórpora e le antére i è zàlde. I è reünìcc en curìmbi che pöl portàn de 3 a 8. La fiuridüra 'l la fà 'ndèi més càlcc, 'ntra zögn e óst.
El fröt l'è a fulìcol.
Habitat: el crès en mès a le préde, en pòsti sèch e picàcc al sul, 'ntra i 300 e 2900 méter s.l.m. El preferés i teré silìcei.
Oservasiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Le spéci de chèsto zèner en sèrte ocaziù i è mìa tat fàcii de discriminà 'ntra de lùre, suratöt quan che 'ndèna stèsa zòna se tróa ezemplàr de spéci diferènte. el fat de mìa ìga mecanìsmi de izolamènt reprodütìf o bariére genétiche 'ntra vergöne de chèste spéci, suratöt 'ntra Sempervivum arachnoideum, Sempervivum montanum e Sempervivum tectorum, el fà che 'l sàpe mìa difìcil troà dei fenòmeni de ibridasiù, e chèsto 'l pórta a fà nàser dei "sam de ìbridi", che i pöl dürà e slargà 'l sò areàl per vìa de la reprudusiù vegetatìva.[1]