text:
Charles Darwin
Charles Robert Darwin (nasìt a Shrewsbury ai 12 de febrér del 1809 – mórt a Londra, ai 19 de bril del 1882) l'è stat en biòlogo, geòlogo, zoòlogo e botànich britànich, famùs per la sò furmulasiù de la teorìa de l'evulusiù de le speci anemài e vegetài per vìa de selesiù naturàla che agés sö la variabilità dei caràter (urìgin de le spéci), e per vìga teurizàt la descendènsa de töcc i primàcc (òm inclùzo) de 'n antenàt cümü (urìgin de l'òm).
El g'ha püblicàt la sò teorìa sö l'evulusiù de la spéce endèl lìber L'urìgin de le spéci (1859), che l'è restàt la sò òpera piö cunusìda. El g'ha catàt sö nömerùs dei dàti che 'l g'ha dopràt per sostègner la sò teorìa endèn viàs entùren al mónt sö la nàve HMS Beagle, e 'n particolàr endèna sòsta a le Ìzole Galápagos.
L'urìgin de le spéci[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El prim de löi del 1858, Darwin el g'ha dat comunicasiù sö l'Urìgin de le spéci per mès de la selesiù natüràla) a la Linnean Society; ensèma gh'è stat lizìt apò 'na cumunicasiù de Alfred Russel Wallace che Darwin el gh'ìa risiìt, endèla quàla Wallace el gh'ìa formulàt 'na sò teorìa sö l'urìgin de la spéce, svelöpàda de lü en maniéra 'ndependènta, con divèrsi póncc sìmii a chèla del Darwin. El sàgio de Darwin sö l'argomènt L'urìgin de le spéci l'è stat püblicàt 'n an dòpo; tat l'ìa l'enterès che la gh'ìa utignìt la sò òpera che prìma edisiù (en 1250 còpie) l'è nàda ezaurìda en du dé.
Endèle sò òpere che gh'è ignìt dòpo - compàgn de La variasiù dei anemài e de le piànte al stàto demèstech, L'urìgin de l'òm e la selesiù sesuàla e L'espresiù de le emusiù endèle bès-ce e 'ndèl òm - Darwin el g'ha svelöpàt dei óter témi apéna sbosàcc zó o mìa mensiunàcc del töt ende L'urìgin de le spéci. Per ezèmpe, ende L'urìgin de l'òm e la selesiù sesuàla, Darwin el ghe zónta a la selesiù natüràla, come mecanìsmo de selesiù, apò a la selesiù sesuàla, determinàda de la "scèlta feminìl" (o 'n sèrte càzi maschìl) che la pórta giö dei du sès a svelöpà dei caràter sesuài segondàre abnòrmi e, en aparènsa, en contràst co la sopravivènsa compàgn dei córegn dei cèrf europèi (Cervus elaphus) o la cùa, sèmper dei mascc, del paù (Pavo cristatus). Ende L'espresiù de le emusiù endèle bès-ce e 'ndèl òm, Darwin el g'ha sbosàt zó per la prìma ólta el stüde del comportamènt dei anemài segónt 'na prospetìva evulusiunìstica, ghe la ghe darà 'l spónt endèl sècol dòpo al svelöp de l'etulugìa.
Aisebé che la teorìa del Darwin la g'hape patìt divèrse mudìfiche profónde, le sò riflesiù i è amò al dé d'encö la bàze scentìfica per el stüde de la vita e de la sò evulusiù; l'ünica fàla 'mportànte 'ndèl sistéma pensàt del Darwin l'ìa la mancànsa de conoscènsa dei mecanìsmi de l'ereditarietà genética (le òpere del Gregor Mendel i éra gnemò pübliche).
Òpere[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1835: Extracts from letters to Professor Henslow (privately printed, not for public sale)
- 1836: A LETTER, Containing Remarks on the Moral State of TAHITI, NEW ZEALAND, &c. - BY CAPT. R. FITZROY AND C. DARWIN, ESQ. OF H.M.S. 'Beagle.'
- 1839: Journal and Remarks (The Voyage of the Beagle)
- Zoology of the Voyage of H.M.S. Beagle: published between 1839 and 1843 in five volumes by various authors, edited and superintended by Charles Darwin, who contributed sections to two of the volumes:
- 1840: Part I. Fossil Mammalia, by Richard Owen (Darwin's introduction)
- 1839: Part II. Mammalia, by George R. Waterhouse (Darwin on habits and ranges)
- 1842: The Structure and Distribution of Coral Reefs
- 1844: Geological Observations of Volcanic Islands
- 1846: Geological Observations on South America
- 1849: Geology from A Manual of scientific enquiry; prepared for the use of Her Majesty's Navy: and adapted for travellers in general., John F.W. Herschel ed.
- 1851: A Monograph of the Sub-class Cirripedia, with Figures of all the Species. The Lepadidae; or, Pedunculated Cirripedes.
- 1851: A Monograph on the Fossil Lepadidae; or, Pedunculated Cirripedes of Great Britain
- 1854: A Monograph of the Sub-class Cirripedia, with Figures of all the Species. The Balanidae (or Sessile Cirripedes); the Verrucidae, etc.
- 1854: A Monograph on the Fossil Balanidæ and Verrucidæ of Great Britain
- 1858: On the Tendency of Species to form Varieties; and on the Perpetuation of Varieties and Species by Natural Means of Selection (Extract from an unpublished Work on Species)
- 1859: On the Origin of Species by Means of Natural Selection, or the Preservation of Favoured Races in the Struggle for Life
- 1862: On the various contrivances by which British and foreign orchids are fertilised by insects
- 1868: Variation of Plants and Animals Under Domestication
- 1871: The Descent of Man, and Selection in Relation to Sex
- 1872: The Expression of Emotions in Man and Animals
- 1875: Movement and Habits of Climbing Plants
- 1875: Insectivorous Plants
- 1876: The Effects of Cross and Self-Fertilisation in the Vegetable Kingdom
- 1877: The Different Forms of Flowers on Plants of the Same Species
- 1879: "Preface and 'a preliminary notice'" in Ernst Krause's Erasmus Darwin
- 1880: The Power of Movement in Plants
- 1881: The Formation of Vegetable Mould Through the Action of Worms
- 1887: Autobiography of Charles Darwin (Edited by his son Francis Darwin)
- 1958: Autobiography of Charles Darwin (Barlow, unexpurgated)
Lètere e corespondènsa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Töta la corespondènsa scientìfica che 'l Darwin el scambiàa coi stüdiùs del sò tép, l'è stàda rindìda disponìbil en rét del Darwin Correspondence Project de l'Università de Cambridge. 'Ntra i corespondèncc principài del Darwin gh'è: Charles Lyell giü dei fondadùr de la Geologìa, Asa Gray e Joseph Dalton Hooker botànich, Thomas Henry Huxley zoòlogo e giü difensùr piö calcc de la teorìa de l'evulusiù 'ndèle discusiù pübliche, e Alfred Russel Wallace el naturalìsta che, ensèma al Darwin, el g'ha 'ntüìt el probléma de le variasiù de la spéce.
- 1887: Life and Letters of Charles Darwin, (ed. Francis Darwin)
- 1903: More Letters of Charles Darwin, (ed. Francis Darwin and A.C. Seward)
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- (Ingles) The Complete Work of Charles Darwin Online, la colesiù compléta de le òpere del scensiàt a cüra de la Università de Cambridge
- Òpere de Darwin sö TecaLibri
- Òpere de Charles Darwin söl sit Classici Stranieri
- I Darwin Day dell'UAAR, comemorasiù annuale del Darwin ai 12 de febrér
- Libri di Darwin sö LiberLiber
- Darwin project töta la corespondènsa del Darwin on line
- Pikaia el portàl italià de l'evulusiù
- Charles Robert Darwin Percórs endèl portàl de la Treccani
- Mostra per el Besentenàre de la nàscita, Milano-Roma-Bari 2009


c: text/html

text:
Fervêr
Artécol in dialèt arzân
Fervêr (febbraio in italiân) l'è al secònd mèiş ed l'ân secònd al Lunâri Gregoriân e l'è l'ónich ch' al cûnta 28 dé (29 ind j ân bişestîl). Al vîn dôp znêr e préma ed mêrs e l'è al têrs e ûltem mèiş ed l'invêren ind la pêrta d'ed sōver ed la fâcia ed la Tèra, ed l'istê ind la pêrta d'ed sòta.
Stòria e cultûra
Al nòm dal mèiş al deşvîn dal latèin februare, ch' a vōl dîr "pulîr", "purghêr" o "un rimèdi a j erōr" dal mumèint che int al calendâri rumân fervêr l'ēra al peréiod in dóv' a 's fêven al funsiòun per la liberasiòun da i pchê, tgnûdi in unōr dal dío etrósch Februs e 'd la dèja rumâna Febris, ch' a gnîven festegê al 14. Sté aniversâri pagân al sré andê a finîr int al festegiamèint cristiân ed Sânta Febronia, cambiê pó cun Sân Valintèin, e spustêda al 25 ed zógn. Insèm a znêr l'è stê l'ûltem di mèiş zuntê al calendâri, pôst che i rumân a cunsiderêven l'invêren sèinsa mèiş. L'è stê Numa Pompilio int al 700 d.C a mètri tót dû per prèir adatêr al calendâri a l'ân dal Sōl: al fervêr uriginêl al gh' îva 29 dé (30 in un ân bişestîl). Augusto l' aré tôt via un dé ed fervêr per zuntêrel al mèiş cun al só nòm agòst, (nōv nòm ed Sestilio) in môd che al mèiş dedichê a Giulio Cesare, lój, al sré stê pió cûrt. Sté fât, pruvê da pôchi nutési, l'è però critichê da dimòndi studiōş de stôria che pèinsen sìa pió fâcil che da sèimper fervêr al gh' âbia 28 dé. Ed nòm fervêr l'ēra l'ûltem mèiş ed l'ân rumân, dal mumèint che al nōv ân al cumincêva in mêrs. Soquânti vôlti i prēt rumân a metîven un mèiş: Mercedonius, dôp fervêr per parşêr al stagiòun.
Sturièli
- Fervêr ind j ân normêl al cumîncia cun l'istès dé ed mêrs e novèmber, e 'd agòst ind l'ân bişestîl.
- La prēda dal mèiş l'è la mitésta
- Al fiōr dal mèiş l'è viulèta o la prémola.
- In soquânt chêş a gh'è stê ânca un 30 fervêr: l'è stê més só in Şvèsia e in Uniòun Soviètica int al 1930 e 1931.Secònd al De Anni Ratione ed Giovanni Sacrobosco (1235) l'è stê druvê ânch a Ròma per soquânt' ân a cavâl tr' al I sècol p.C. e al I sècol d.C.
- Tót j ân, al dé dal 28 fervêr, o dal 29 se l'ân l'è bişestîl, l'è l'istès dé dal 4/4, 6/6, 8/8, 10/10 e 12/12 e per i mèiş désper 9/5, 5/9, 11/7 e 7/11.
Per eşèimpi al 28 ed fervêr 2005 l'ēra lunedé dòunca ânch al 4 avrîl, al 6 ed zógn, l' 8 'd agòst, al 10 'd otòber, al 12 dicèmber, e al 9 ed mag, al 15 setèmber, l'11 ed lój e al 7 novèmber dal 2005 ēren di lunedé.
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da Febbraio trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Fervêr
Gennaio | Febbraio | Marzo | Aprile | Maggio | Giugno | Luglio | Agosto | Settembre | Ottobre | Novembre | Dicembre

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
David Lynch
El David Lynch (Missoula, Montana, USA, 20 genar 1946) a l'è un regista, un scenegiadur, un pitur, un cumpusidur e un prudütur cinematugrafich american. El David el gh'ha un stil carateristich e ünich, cunsideraa sürealista, cun sequenz unirich e inquietant, imaginn strann e i sun sügestiv. Despess lü'l fà vidè la facia scundüda e scüra de cità piscinit american (in Blue Velvet e Twin Peaks) e de gran metropul (Lost Highways, Mulholland Dr.).
I cinema del Lynch gh'hann semper un gran sücess per la critiga ma minga semper per el püblich (a ecezziun de la serie per la televisiun Twin Peaks). A la 63a Mostra internazionale d'arte cinematografica di Venezia el 6 setember 2006 i gh'hann daa a lü el Leone d'Oro per la carriera, in ucasiun del anteprima del film Inland Empire (che l'era föra cuncurs).


text:
Neuenhof
Neuenhof (Noiehof in aleman) a l'è un cumün svizzer del distret de Baden. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 8 178 abitant e una süperfiss de 5.37 km², e al se tröva a una altitüden de 403 meter sura al livel del mar.
El cumün de Neuenhof a l'è tacaa ai cumün de Baden, Fislisbach, Killwangen, Oberrohrdorf, Wettingen, Würenlos.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Neuenhof l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1393 col nom de ob dem nuiwem Hof.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Media relaa a Neuenhof AG al Wikimedia Commons


text:
Rovaniemi
Rovaniemi (Roavvenjárga o Roavenjárga in sami del nord i Ruä'vnjargg en sami di Skolt) a l'è una cità de la Finlandia a 10 km al süd del circul pular, che la se tröa a la cunflüenza di fiüm Kemijoki e l'Ounasjoki, intra i muntagn Ounasvaara e Korkalovaara. El port de Kemi a l'è a 115 km.
A l'è la capital aministrativa e el center de comerc de la Laponia, la pruincia püssee setentriunala de la Finlandia. Cume Rovaniemen maalaiskunta (cumün rüral de Rovaniemi) el gh'ha pressapoch 58.000 abitant, per un'area de 8 016 km² (la cità cun l'area püssee granda de l'hemisferi nord). A Ruvaniemi a gh'è l'Üniversità de la Laponia.
Rovaniemi a l'è famusa per el sò müsee artich e suratüt perchè l'è la cità del Pà Nadal.


text:
13 05
Ol dé 13 de magio l'è 'l 133 ( 134 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 233 dé a finí l'an.
Ul dí 13 de magio al è ul dí da pòost 133 ( 134 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 233 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1912 - Barcelona: s'al pöblega ol pröm nümar del setmanari "La Trala".
1833 - Londra: Fèlix Mendelssohn al met in sena la sò Sinfonia Italiana dirisint personalament la Orchestra Filarmònega de la sità.
1981 - Roma: Mehmet Alí Agca al atenta contra la vita del papa Gjuà Paol II a la plassa de Sant Péir.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1916 - Madrid: Albert Martorell, porter de futbol Català.
1914 - Lafayette (Alabama, SÜA): Joseph Louis Barrow, cognossit come Joe Louis, boxadur Stadünindench, campiú del mont.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Antigua e Barbuda
Antigua e Barbuda a l'è un paes di Caraib. La capital a l'è Saint John's.
El gh'ha una süperfiss de 442 km² e una pupulaziun inturna ai 83.000 abitant.
Fan part del paes dò isul impurtant, Antigua e Barbuda, e alter isul piscinin che hinn minga abitaa..
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Antigua e Barbuda a l'è staa un pussediment del Regn Ünì fina al 1981, quand che l'è vegnüü indipendent.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Antigua e Barbuda la fa part del Commonwealth e la regina a l'é Elisabeta II del Regn Ünì.
El Prim Ministr a l'è el Gaston Browne (del 2014).


text:
Coca-Cola
La Coca-Cola (cugnüssuda anca cume Coca) l'è una spüma minga alcuolega. Dent gh'è un culurant sintetegh ciamaa "caramel" per fà ciapaa sö un culur iscür a la bevanda.
El biter, el püssé vendüt in tüt el mund, al se ciama inscì perchè in dela sò composiziun gh'è dent anca d'estracc de nuss de cola e de föj de coca.
Cunt l' istess nom a se ciama anca la cà prudütris de la bevanda: The Coca-Cola Company
La "Coca-Cola" l'è stada inventada dal spizier John Stith Pemberton l' 8 de Magg del 1886 ad Atlanta, in urigin dumà 'me medisin.
Ingrediencc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La composiziun la ven scriüda ins l'etichettta dela bevanda. I ingrediencc i henn scriüü vön dopu l' olter in orden de pes, anca se cume la grand part dele aziend alimentar, l'ha méa püblicaa i propurziun giöst di ingrediencc e nianca la riceta.
- Aqua
- Nidrid Carbonega
- Sücher (e dulzificancc)
- Culurant sintetegh ciamat "caramell" (E150d)
- Acid Fosforegh
- Aruma natüraj
- Cafeina 100mg/l


text:
Articolo 31
Gl’Articolo 31 i èṅ stâ un grup muśicàl rap e crossover itagliàṅ mis in pē in dal 1990 a Milàn p'r òpra ad J-Ax e dal DJ Jad. I èṅ andâ avànti in fiṅ a 'l 2005 quànd i aṅ tacâ na caréra da par lōr.
Biugrafìa
J-Ax e al Dj Jad, rapper òṅ e disc jockey c'l àtar, i s cgnósan in dal 1990 durànt na fèsta hip hop e i decìdan ad métar sù 'n grup muśicàl tulénd al nóm da na léǵ dal 1960 dl’Irlànda (la Section 31 del Broadcasting Authority) ch'la mitìva la muśaróla a la libertà 'd espresiòṅ in televiśiòṅ e a la ràddio.
Dòp un prim sìngul (Nato per rappare), in dal 1993 a véd la luś al prim àlbum Strade di città cun dèntar di braṅ quài Tocca qui (Tóca chè), Pifferaio magico (Sibiulàr màgic) e Ti sto parlando (A sòṅ drē a dascórar tèg). Par la prima vòlta in Itâglia, un grup rap al gh la cava a rivàr in clasìfica cun 90.000 còpi vindùdi a 'l incìrca.
Cun Ohi Maria (ch'la s cata in dal disc Messa di vespiri e ch'la dascór dla marijuana) al grup al vins Un disc par l'Istâ dal 1995. Adriano Celentano al gh l'à sèg e al gh in diś quàtar in dal sò braṅ Il seme del rap (Ragasōi ch'i śbràg'n i maròṅ cun al rap).
In dal 1996 l'è la vòlta ad Così com'è ch'al vénd un quèl cuma mèś migliòṅ ad còpi anc par via ad canti cuma Tranqi Funky, Domani, 2030 e Il funkytarro. Cal lavōr lè al vèṅ vindû anc in Śvisra e in Germâgna. Anc Nessuno dal 1998 al mùcia sù dimóndi sucès e al prim sìngul 'l è La fidanzata ch'al strica 'l òć a la canta Mamma voglio anch'io la fidanzata ad Natalino Otto.
I ùltim lavōr dal grup i èṅ Xché sì!, Domani smetto e Italiano medio.
Discugrafìa
Àlbum
- 1993 - Strade di città
- 1994 - Messa di vespiri
- 1996 - Così com'è
- 1998 - Nessuno
- 1999 - Xché sì!
- 2002 - Domani smetto
- 2003 - Italiano medio
Racòlti
- 2000 - Greatest Hits
da 'l Viṿ
- 2005 - La riconquista del forum


text:
Abu Dhabi (أبوظبي) a l'è la capital di Emiraa Arab Ünì e de l'emiraa d'Abu Dhabi. La sua pupulaziun a l'è de pressapoch 930.000 abitant (2007). La cità a l'era stada pianificada per 650.000 abitant e dunca a gh'hinn di prublema de transit e mubilità. Almen el 80% de la pupulaziun a hinn furestee che hinn resident tempurani.
Abu Dhabi a l'è una cità muderna cun gratacel grant e un reuport internaziunal a pressapoch 25 km a süd-est, e l'è cunsiderada vüna di cità püssee rich del mund, cunt un redit pro-capita de 30.000 dòlar a l'ann.


text:
Subarbusto
En subarbusto (de confrontà col latì suffrutex) l'è 'n boscài pesèn. Endèla terminulugìa botànica se 'l defenés come 'na piànta de dimensiù piötòst pesène e co la part de piànta che pàsa la stagiù piö frèda de cunsistènsa lignùza o semi-lignùza, el rèst de la piànta el pöl vìga cusistènsa erbùza. El se 'ndeferènsia de l'arbusto (boscài piö grancc) per la dispuzisiù dei ram al pel del teré e perchè i è piö pesègn, de sòlet i pàsa mìa i 10 o 20 ghèi de altèsa de tèra; de spès però l'è mìa isé ciàra la distinsiù 'ntra arbùst e subarbusto.[1]
I mèmber dei zèner Lavandula, Vinca, Thymus, e divèrse spéci de la famìa botànica de le Ericaceae i clasificàde come subarbùsti.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Jackson, Benjamin, Daydon; A Glossary of Botanic Terms with their Derivation and Accent; Püblicàt de Gerald Duckworth & Co. London, 4th ed 1928


text:
Battalia del Lagh Benach
La Battalia del Benach l'è stada combattuda in del november del 268 arent al Lagh de Garda (in Latin: Lacus Benacus) tra l'esercit de l'Imperi Roman, comandaa del futur imperador Claudi II, e la federazion germaniga di Alemann. La granda vittòria di Roman l'ha segnaa el princippi de ona noeuva fase positiva de l'Imperi dòpo la crisi del Terz Secol, anca se l'è minga bastada contegnì i incursion alemannich in territòri roman, che hinn scominciaa de noeuv giamò on quai mes dòpo la battalia.
I Alemann eren ona federazion etniga de tribù germanigh, che in gran part partegniven al ramm occidental di Ermion. El nucli originari, costituii di Semnon, el s'era unii a element de alter popolazion, che gradualment aveven perduu i pròppi caratteristich colturai ed etnich per ciappà quei de la nazion alemanna. In del cors del sò process, tra el I e 'l II secol, la federazion l'era andada a stabilìss in de l'area de la Germania meridional del dì d'incoeu, tra el Reno e 'l Danubi.
A l'inizzi del II secol, quand che l'imperador roman l'era el Caracalla, i Alemann aveven taccaa a fà i primm incursion sò de lor oltra el limes roman (212-213), che però eren compòst anmò de domà on quai òmm e gh'aveven minga el progett de on'invasion.
In del 268 i Alemann hinn entraa in Italia cont el traversà el Brenner, menter i trupp romann eren dree a combatt l'usurpador Aureol e on'invasion di Gòtt in di Balcan: quand che i Germanigh hinn rivaa in del nòrd de l'Italia, i Roman aveven appena battuu i Gòtt a Naiss. L'è possibil che el Claudi l'abbia provaa a fà di negoziaa cont i Alemann, ma che quand l'ha ricevuu on refud el se sia subit dirigiuu a combattei.
La battalia fra i duu esercitt l'è stada fada arent al Lagh de Garda: i Roman se trovaven denanz a on esercitt molto pussee gròss, ma a bon cunt hinn riessii a battell e a coppànn ona bòna part.
Quella vittòria chì l'ha portaa on poo de ottimismo a Roma per i sòrt de l'Imperi, anca se i Alemann (per la precision i Iutungg) hinn tornaa a invad l'Italia domà trii ann dòpo, per vess poeu sconfiggiuu a Fan e a Pavia.


text:
El Molinón
El Molinón l'è ü stàde de fùbal che 'l se tróa 'n de la sità de Gijón, in de la Cümünità Aütònoma del Prinsipàt di Astùrie 'n Spàgna. In de stàde i ghe stà 'n 30.000 e in del Molinón la zóga i sò partìde de cà la squàdra piö 'mportànta de la sità che l'è 'l Real Sporting de Gijón. Se sà mia quàndo l'è stài fài sö gnà quàndo l'è stài 'naügüràt, la prìma ùs sö chèst istàde l'è del 20 de mas del 1908 in d'ün artìcol del girunàl El Comercio, ma 'l stàde 'l gh'éra de ès stài zamò fài sö.
Nòm e suernòm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Molinón 'l se tróa in del parch de Izabèla la Catòlega 'n bànda la fiöm Piles e 'l sò nòm 'l vé pròpe da ü gran mülì che 'l gh'éra lé quàndo i à fài sö o' stàdio.


text:
807
Aveniment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Li Ji Pu el diventa Prim Minister de l'imperatur Xian Zong de la Cina.
- Dopu che 'l sò re Cuthred l'è mort, el Kent l'è ciapaa del re de Mercia (e fradel del Cuthred) Coenwulf.
- El Krum el diventa zar di Bülgar, cun capidal a Pliska.
- Fundaziun de la citaa de Ambürgh
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Coffrane
Coffrane a l'è un cumün svizzer del distret de Val-de-Ruz, in del Canton Neuchâtel. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 6.49 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 676 abitant.
El cumün de Coffrane al se tröva a una altitüden de 803 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Boudevilliers, Corcelles-Cormondrèche, La Sagne, Les Geneveys-sur-Coffrane, Montmollin, Peseux, Valangin. La popolaziun l'è in magioranza de lengua francesa.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Coffrane in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Briançon
Briançon l'è 'na citadìna franséza de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. L'è capolöch dei cantù de Briançon-Nord e Briançon-Sud e del circondàre (arrondissement) de Briançon. La fa part del dipartimènt Hautes-Alpes.
La g'ha 'na popolasiù de 11 876 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 28,07 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 1167 méter a 'na altèsa màsima de 2540 méter s.l.m.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Incubus
Incubus l'è un film American horror dal 1965 diret da Leslie Stevens
L'è stài cumpletamènt giràd in Esperanto e l’è vün di primìsim del gener. El resgista Leslie Stevens dìs che l’ha vursüd l’Esperanto per creà püsè suspence in del film. [1]
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La storia la par da gnènt, ma l'è nò insì, perchè la cünta del diàul che'l cerca de tentà el suldà Marc. El diàul el s'inamùra de Marc e, a la fìn, el bèn e l'amùr i vènsun cuntra el màl.
El film l'è pièn de suspence. El regista par che'l gh'eva l'idea de vurì un püblic esperantista in tütt el mund.


text:
Appiano sulla Strada del Vino
Appiano sulla Strada del Vino (Eppan an der Weinstraße) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 12.643 abitàncc, 'na superfìce de 59 km² e 'na densità de 214 ab./km². El cunfìna coi cümü de Andriano, Bolzano, Caldaro sulla Strada del Vino, Fondo (TN), Malosco (TN), Nalles, Ronzone (TN), Sarnonico (TN), Senale-San Felice, Terlano, Vadena.
Situasiù linguìstica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
Suris
Suris (Soris in Piemuntes, prunünciaa cume 'l nom lumbard; Soriso in Italian) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de 780 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 6,3 km² e ona densità de popolaziun de 124 ab./km².
El paes el cunfina cun la Pruvincia de Vercej (cumün de Valdügia).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Suris l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Renu
El Ren (pr: reen) (Italian, Reno (pr: réno); Ingles, Rhine (pr: ràain); Ulandes, Rhijn (pr: rain); Tudesch, Rhein (pr: rain); Rumanc, Rein; Frances, Rhin) l'è un fiüm de l'Europa central. Al nass in Svízzera, in dii Grigjun, quand sa meten insema i dü turent Hinterrhein e Vorderrhein (arent al paes de Reichenau); da lì, ul fiüm al curr in direzziun nort cunt ul nòmm de Alpenrhein, al marca ul cunfín Svízzera-Liechtenstein e Svízzera-Austria fin a che al sa pucja dent in del Lach de Custanza.
Dopu ca l'è vegnüü fö dal lach, ga sa büta dent l'Aare, vün di sò aflüent püssee impurtant. Ul Renu al marca chì ul cunfin Germània-Svízzera, prima de piegà inver N al ginöcc de Basiléa; al fà da cunfin fra la Francja e la Germània, dopu de che al va dent in Germània per minga vegnì fö püü.
In del teritòri tudesch ul Renu al ricef i sò aflüent püssee impurtant, saría a dì ul Neckar, ul Mèn e la Musèla.
Fra Bingen e Bonn ul fiüm al traversa ul sò trat püsse spetacular, in d'un paes de brich, runch e gur; a l'è ul tòch ciamaa Renu rumantich, prutegiüü da l'UNESCO, quataa de vign e busch. Sübet dopu, inveci, ul Renu al cumencia a curr in de la regiun de la Ruhr, al tuca vüna dopu l'oltra i citaa de Culònia, Düsseldorf e Duisburg e al ciapa dent ul fiüm Ruhr. Chell tòch chì a l'è ul püssee indüstrializaa del sò camín, e l'è dunca anca ul tòcch indué ul fiüm a l'è püsse inquinaa e la sò aqua püssee vuncia.
Dopu de chì, ul fiüm al gira a òvest e al va dent in dii Paes Bass; propi cuma l'è entraa ul fiüm al tuca la sò larghèzza massima (300 meter), perché sübet dopu al sa spartiss in trì bròch: Waal, Nederrijn (Bass Renu) e IJssel, ca vann ognidün per la sò strada fin ca sa trann dent in del Maar del Nòort, furmant un delta insema a la Musa.
In del sò curs al passa per un badalücch de citaa impurtaant; via Culònia, Düsseldorf, Bonn e Duisburg, gemò minzunaa, sa incuntrenn:
- Basilea
- Strasbürgh
- Karlsruhe
- Mannheim
- Ludwigshafen
- Wiesbaden
- Magunza
- Cublenza
- Rotterdam
- Niméga
- Utrecht


text:
Schlierbach (LU)
Schlierbach a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Sursee, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.23 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 701 abitant.
El cumün de Schlierbach al se tröva a una altitüden de 697 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Büron, Geuensee, Rickenbach, Schmiedrued (AG), Triengen. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Mudel:Commonscat:Schlierbach LU


text:
Pigmei
I Pigmei i sömèa ès ol prìm pòpol che l’à abitàt la forèsta equatoriala de l’Afrega e ach se i è póch, de fati i è mia piö de 150 méla, i è cognusìcc e famùs desà che i è pròpe bas: la média di mas'cc Mbuti (che i è öna tribù de Pigmei) l’è de ü méter e 44 ghèi.
Ol nòm Pigmei l’ vé dal Gréch pygmâios (ölt ü cübito) che i Gréci i dovràa per ü lengendare pòpol de nanècc che i stàa de cà tra l'Afrega e l'India sèmper in guèra co i grù che i rüinàa i sò cap.
I è ciamàcc Binga a sira (ovest) e Twa a matina (est) del Ubangi e i gh’à mia öna sò lèngua, ma i parla chèla di pòpoi che i gh’à ‘n banda.
I Pigmei i vìf ispandìcc ‘n mès a i Bantu in de la fórèsta tra ‘l Càmerun e ‘l Ruanda e per campà i và a casa e i cata sö i fröcc e i piante che i crès in de la forèsta.
I Bantu i se crèt superiùr a i Pigmei e suradetöt a sira (ovest) i à obligàt i Pigmei a servìi, mèntre a matina (est) gh’è öna situasiù piö equlibrada e tra Bantu e Pigmei gh’è di scambe a la pari.
Referènse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Jean Sellier, Atlante dei popoli dell'Africa, Il Ponte, Bologna, 2009.


text:
Nonàntla
Artìcol in dialët piasintëin
Nunàntla (Nonantola in Itagliàn) l'é 'na sitê itagliana ad 15.315 abitant in Pruvincia ad Mòdna, a 10 km da Mòdna a andä vèrs Frara.
In sal sò teritòri a ghè un'Abasìa Benedetëina fundä da Sant' Ansèlm dal Friåul in dal 752.
Ligamm ad föra[modifica | mudéfica la surzéia]
Ardundlà · Bastìa · Bumpòrt · Campgaiàn · Campsànt · Chèrp · Castelfrànch · Castelnóv · Castelvéder · Cavèss · Fanàn · Finèl · Fiumèlb · Fiuràn · Furmézen · Frasnùr · Gùia · La Cuncòrdia · La Miràndla · La Sèra · Làma · Maranèl · Maràn · Medòla · Mòdna · Muntecrê · Muntfiurèin · Muntés · Nonàntla · Nóv · Palàghen · Pavóll · Pergnàn · Pivpélegh · Pulinègh · Ravarèin · San Felìz · San Gèr · San Pussidòni · San Pròsper · Sasól · Savignàn · Sèstla · Suléra · Spilambèrt · Vgnóla · Zòca


text:
Székesfehérvár
Székesfehérvár (Stuhlweißenburg in tudesch; Albareale in italian; Stolni Beograd in serb; Białogród in pulach; Istolni Belgrád in türch; Stoličný Bělehrad in cech; Stolicný Belehrad in sluach) a l'è una cità de l'Üngheria de 101.600 abitant (2007).
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Székesfehérvár a l'è gemelaa cun:
- Alba Iulia, Rumania
- Birmingham, Stat Ünì d'America
- Blagoevgrad, Bülgaria
- Bratislava, Sluachia
- Cento, Italia
- Chorley, Regn Ünì
- Kemi, Finlandia
- Luhansk, Ücraina
- Opole, Pulonia
- Schwäbisch Gmünd, Germania
- Zara, Cruazia


text:
Sân Mavrési (Rèz)
Artécol in dialèt arzân
Sân Mavrési (San Maurizio in italiân) l’è un quartēr ed Rèz. Al fà pêrt ed la Circoscrisiòun Nord-Est (vècia N.6)
Sân Mavrési, da che indrē l’ēra un paèis indipendèint, ciamê Véla Sân Mavrési, adés l’è unî a Rèz, a’s câta a pôch chilômeter dal cèinter ed la sitê, lòngh a la via Emélia vêrs Mòdna. Sân Mavrési l’è famōş préma ‘d tót perché che a gh’é al Maurisiân ( in italian Il Mauriziano ), la cà in dóv' a gh’é stê Ludovico Ariosto per un móc ed tèimp quând l’ēra guvernadôr ed Rèz; e l'ēra ânch al pôst dal manicômi ed Sân Lâṣer adèsa sarê.
Al Maurisiân l’è 'na véla dal Quatersèint, a s’ égh và dèinter drét per drét da la via Emélia lòngh al viêl d'ingrès ch'al gh'à 'd j èlber ed piôpa nîgra dal dō pêrt. Mamsmèint interesânt: al "Cambarèin di Poēti" , al "Cambarèin di Urâs e Curiâs" e al "Cambarèin ed l'Ariôsto", cun soquânti pitûri a frèsch dal XVI sècol.
Ind la zôna dintōrna al Maurisiân, al tèimp di rumân gh’ēra lòngh a la via Emélia, al simitèri ed la sitê. Dimòndi lâpidi în stêdi catêdi al tèimp di schêv ind l’Otsèint e ânca dôp, adèsa în int al Muséo Cèvic.
La cēṣa ed la parôchia, da dóve l’à ciapê al nôm la Véla, l’è cgnusûda dal 1059.


text:
Igl zercladour 2007 ò igl Chor viril Surses pudia festivar sies 100avel anniversari. Graztga agl success digls davos onns ò igl domber da cantadours digl chor cun retga tradiziun pudia neir augmento sen 68 omens activs. La media da vigliadetna schea tar «giovens» 50 onns, la regiuvinaziun resta ena sfeida permanenta. Igls cantadours vignan ord tottas vischnancas da la val Surses (Beiva sur Savognin anfignen Salouf), da la val Alvra ed adegna daple er da Surmirans tgi laschan ancrescher abiteschan ...
more »
Igl zercladour 2007 ò igl Chor viril Surses pudia festivar sies 100avel anniversari. Graztga agl success digls davos onns ò igl domber da cantadours digl chor cun retga tradiziun pudia neir augmento sen 68 omens activs. La media da vigliadetna schea tar «giovens» 50 onns, la regiuvinaziun resta ena sfeida permanenta. Igls cantadours vignan ord tottas vischnancas da la val Surses (Beiva sur Savognin anfignen Salouf), da la val Alvra ed adegna daple er da Surmirans tgi laschan ancrescher abiteschan pero an Tumigliastga ni Coira e conturn.
Igl Chor virl Surses è nia fundo cun la fegnameira da cultivar e promover la cultura cantica rumantscha virila. El peglia part regularmaintg a festas cantunalas e federalas cun la fegnameira da cuntanscher la distincziun maximala. Chella fegnameira vign er cuntanscheida cun gronda regularitad.
Igl «chor da vallada», scu tg'igl Chor viril Surses vign er numno, fascinescha cun en repertori fitg lartg. Cun canzungs scu „Return“ , „Mobilisaziun“ u "L'orma tgi reiva tar Dia" digl poet indigen Pader Alexander Lozza tigna igl chor ot la tradiziun locala. Mademamaintg è igl chor pero er avert per novas ovras contemporanas scu „Mosaic Sursetter“ digl cumponist Gion Giusep Derungs u l'ovra da Giovanni Netzer "Igl mond digl paster pitschen" cumponeida da Gion Antoni Derungs barmeir. Igl 2013 ò ena pitschna turnea da concert cun igl Requiem da Fanz Liszt an collavoraziun cun solists professiunals (P. Galliard, S. Zünd, A. Trauner, W. Schwinghammer) e musicists da la Philharmoneia da chomra Grischuna furmo ena ulterioura sfeida per igl chor.
Igls ampres decenis è igl chor nia dirigia da laics, per regla scolasts. Siva digl 1967 stat el sot la batgetta da musicists da professiun. Sen Gion Giusep Derungs (dirigent 1967-1985) è suando Curò Mani jun. (dirigent 1986-2000) e siva igl 2000/01 Luzius Hassler. Per ulteriouras infurmaziuns, ena commembranza passiva u ena pustaziun da prortatungs supplitgagnsa da suandar la pagina www.chorvirilsurses.ch
« less


text:
Quadrüped
I quadrùpedi i è chèi animài che per müìs i dopèra quàter sànfe. Perlopiö i quuadrùpedi i è animài vertebràcc, inclùzi i mamìfer compàgn de i cà, i gacc, i caài, le àche, le pére, le càvre ecc. ma pò a sèrte rètii (cioè mìa mamìfer) compàgn de le lözèrte i è quadrùpedi.
Mìa töcc i animài che g'ha quàter estremità i è dei quadrùpedi: i animài che g'ha quàter estremità münìde de dìcc i è ciamàcc tetràpodi ma mìa töcc i tetràpodi i dopèra töte quàter le sò estrmità per müìs. I ozèi, i masüpiài e i òm stès i è dei tetràpodi ma i è mìa dei quadrùpedi.


text:
Giuseppe Mezzofanti
Artéccol in dialatt bulgnais
Al Giuseppe Mezzofanti l'è stè un cardinèl dal Setzänt-Otzänt ch'l è vanzè famåus cme on dî pió grand poliglòt ed tott i ténp.
Nèd a Bulåggna dal 1774 int'na famàjja puvratta, l'era cén ch'l avêva una memòria ch'la fèva pòra, l'era brèv int'la mûsica e l'era 'na moccia brèv a inparèr dal languv furastîri.
L'era andè a scola al Scuole Pie a Bulåggna e lé a i avêva cgnussó di misiunèri gesuiti ch'i êren int'al Stèd d'la Cîsa sénd che l'åurden l'era stè suprèss. Dscurand cun låur l'avêva inparè tott d'un fiè al svedais, al tudàssc, al spagnôl e dî èter dialétt ispanoamericàn. Intant al studièva anch' dal languv môrti ch'l era dré ad inparèr a scôla.
Dåpp l'era entrè in seminèri, l'avêva finé ed studièr filosofî e teologî di mondi prémma d'l etè necesèria pr'advinter prît. Alåura l'avêva pinsé ed metters drî a studièr al languv orientèli.
Dal 1797, quand l'avêva 23 ân, l'arzàvv l'åurden ed prît e al tôl l'insegnamänt ed żudî, âreb, ed languv orientèl, ed grîg a l'Universitè ed Bulåggna.
Stral 1799 e l'1800 l'è int'i sbdèl par fèr curâg' a chî furastîr ch'i êren lé ch'i tirèven i ûtum e acsé l'aveva inparé 'na moccia d'ètri languv europèi. L'era vanzè al cunfesåur dî turéssta e dî viazatûr ch'i pasèven par la zitè.
Dal 1806 l'avêva détt ed nå a Napoleån ch'la i avêva dmandè s'al vlêva andèr da ló a Paris. Prémma al i aveva anch' dè só al Pèpa Pio VII. Invêzi po dal 1831 al dîs ed sé al Pèpa Gregorio XVI quand al i dmanda d'andèr a sarvézzi d'la Cungregaziån par la prupagaziån d'la faid.
A Råmma, stra misiunèri e gran dutûr ch'i gneven da tott al månd, al Mezzofanti l'aveva inparé däli ètri languv.
Stra totti äl languv, ai è stè såul al cinais ch'al i avêva dè da sudèr: l'era stè custratt a pêrder quater mîs prémma ed sentirs padrån d'la langua. Dåpp al pèder Umpierres, ch'l era bèle stè misiunèri a a Macao e l'aveva insgnè la langua cinaisa a la Propaganda Fide, l'aveva tachè a dscårrer con ló in cinais e l'aveva confermè ch'l êra propi bån ed dscårrer in mandarén.
Gregorio XVI l'era vanzè so amîg e prutetåur. L'avêva fât advintèr cardinèl int'al Concistoro dal 12 febrèr 1838.
L'è môrt a Råmma dal1849. Quand l'è môrt al savêva lèzer e dscårrer bän 38 languv e lezèr e capîr bän däli ètri 40: in tott al capéva 78 languv. Al so monumänt l'è int'la Chiesa di Sant'Onofrio al Gianicolo.


text:
Panthera tigris
La Tigre (nom scentifegh Panthera tigris, Linnaeus 1758) l'è un animal carnivur da la famiglia di Felidae. L'è ul püssé grand di cinq grand felin dal gener Panthera. L'é cunsiderada predatur alfa, ciué l'animal cal sa colluca all'apice da la cadèna alimentar, e esend da dimensiun nutevol, l'è caraterizada da la particular culurasiun dal mantel strià cal g'a serv a "spezà" uticament la figùra da l'animal; ül disegn dal mantel al varia legerment da sutaspeci a sutaspeci. Gh'in di varianti al culur dal mantel, principalment in da la sutaspeci da la Panthera tigris tigris (Tigre indiana dal Bengala).
Cuntegnüü
Galeria futugrafica di sutaspeci esistent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Galeria futugrafica di sutaspeci estint[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Galeria futugrafica di tigri da divèrs cülur[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Panthera tigris. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2011.2. International Union for Conservation of Nature (2011).


text:
Lagh Maggior
El Lagh Maggior o Verbano (Lago Maggiore o Verbano in Italian) l'è un lagh natural d'origin glacial, ch'el se troeuva in Italia e in Svízzera, in provincia de Vares, de Novara e de Verban-Cusio-Ossola. La part tisinesa la se troeuva in del Distrett de Locarno.
L'è el second lagh pussee gross d'Italia (212 km²), l'è profond 370 meter, l'è el pussee longh d'Italia con i sò 54 km, l'è largh al pussee 10 km con la media de 3 e mezz.
Comun in sul lagh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lombardia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Angera, Besòzz, Brebbia, Brezz de Beder, Castelveccana, Germignaga, Ispra, Laven-Mombell, Leggiun, Luin, Monvall, Maccagn, Pin, Pòrt Valtravaja, Ranch, Sest, Tronzan.
Piemont[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aròna (NO), Baven (VB), Belgiraa (VB), Canner (VB), Cannoeubi (VB), Castellett (NO), Dormellett (NO), Ghiffa (VB), Lesa (NO), Meina (NO), Oggebbi (VB), Stresa (VB), Verbania (VB).
Canton Tisin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ascòna, Brissagh, Gambarògn, Locarno, Minus, Muralt, Ronch sora Ascòna, Tener-Contra.


text:
DO (nòta müsegala)
Ul Do l è una nòta müsegala indala scara diatònica dal Do, che l è l'ünica scara magiuur che la gh'a mia i diesis e i bemòll.
Ul nom che l gh'eva una völta l eva Ut indala nutazziúna druvava da Guido d'Arezzo; chel nom chi al vegn druvaa ancamò adèss in Francia. Ul nom dal dì d'incöö al vegn atribüii a Giovanni Battista Doni ch'al eva introdüü indal XVII sécul; ul nóm nöuv, püssee duulz e cantabil, l s'á prupagaa in pressa in tüta Europa.
Indala nutazziúna che la sa dröva indi paees da lengua inglesa e tudesca, ul Do l vegn segnaa cun la létra C. La resún l è che prima dal Guido d'Arezzo, la nutazziúna che la sa druvava l eva alfabetica e la létra "c" la curispundeva al "Do" da incöö. L'alzada d'ingegn dal d'Arezzo la gh'á vüü dii cunsegueenz süla manéra da druvá i nom cumpòst da dó o tri létar par ciamá i nóot müsegal. Quísti in druvaa da Guido d'Arezzo e sa pódan facilmént argüí dai prim dó o tri caratér dai vèrs da un salma dedicaa a san Giuánn dal Fraa Lungubaart Paolo Diacono, che l vegniva cantaa cun l'intunazziun dala scara müsegala:
- ut queant laxis
- resonare fibris
- mira gestorum
- famuli tuorum
- solve polluti
- labii reatum
- Sancte Iohannes (par ul Si).
- labii reatum
- solve polluti
- famuli tuorum
- mira gestorum
- resonare fibris
La manera da dí Do da mézz la deségna ul Do che l curespuunt al tast da mézz indüna tastadura de un pian-fòrt a 88 tast, upüür Do3 (li adré a 261.6 hertz, ciamaa C4 indala nutazziúna inglesa). Da spéss al vegn segnaa anca Do3 degiá che la nümerazziún dii utaaf la cumencia dal La-1 e la següta cunt i utaaf 0, 1, 2 e chéla da mézz, la 3.
L è ciamaa 'da mézz' anca parchè indi caart de müsega par pian-fòrt, al sa tröva süla riga che gh'è tra la ciaaf da Sol e chéla da bass. Dafatt l è traverzaa dal taj anca se l è mia nestaa in nissün dai dó pentagramm.
Ul Do muvíbil l è un métut dal dí d'incöö par designá i nòot müsegal alzaa d'ingegn in manera che la fudessa püssé facil e svelta la letüra dala müsega; in Itàlia l sa dröva dai agn '70 grazzia a Roberto Goitre e al sò metut titulaa Cantar Leggendo.


text:
25 10
Ol dé 25 de utùer l'è 'l 298 ( 299 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 68 dé a finí l'an.
Ul dí 25 de utùer al è ul dí da pòost 298 ( 299 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 68 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1349 - Llucmajor]] (Mallorca): al sit cognossit daspus alura come es Camp de sa Batalla (Ol camp de la Bataja), la gh'a lögh la batalla de Llucmajor, in che i tröpe del Pere III ol Cerimoniós i trà zò chele de Jaume III de Mallorca; assé ol pröm al incorporarà a la Corona Catalano-Aragonesa ol Regn de Mallorca.
1979 - Catalunya: s'al sélebra ol referéndum in che al resültarà plebissitat ol Statüt d'Autonoméa de Catalunya.
2005 - Barcelona: gh'i detegn l'ex-senadur Lluís Maria Xirinacs acüsat d'apoloséa del teroresm per s'iga declarat "amis d'ETA"; i al liberarà in del zir de du dé (27 10) a causa de la sò avansada edà.
1415 - Azincourt (Pas de Calais, Fransa): Enrich V d'Anglatèra gh'al trà zò i Franses (bataja d'Azincourt, guèra di Cent Agn).
1825 - l'Uruguaj: ol paes al utegn la independensa del Brasil.
1836 - Paris (Fransa): i instala a la place de la Concorde l'obelisch portat del tempi de Karnach de Tebes, osseque del visrei d'Esit, Mehemed Alí, in cambi d'ü rulös d'alabàster.
1837 - Buenos Aires (l'Arzentina): ghe i esegüta pöblegament José Vicente Teinafé, ex-gu·ernadur del Córdoba, sò fradèl Guillermo e ol capità Santos Pérez, consideracc culpàbel del omisside del zeneral Juan Facundo Quiroga, passat ol 16 02 de 1835.
1863 - San Salvador (Ol Salvador): l'esèrsit Guatemalench, daspus ün ases de 25 dé, al conchesta e sachesa la sità.
1868 - Baire (Cuba): i tröpe Spagnöle ghe trà zò i insörc Cubà (combat de Baire, guèra de Cuba).
1905 - l'Impere Röss: i caminot (feroviér) i declara la greva zenerala (Revolüssiú Rössa).
1917 - Irlanda: i eles Eamon de Valera president del Sinn Féin.
1927 - Osseà Atlàntich, apröf Rio de Janeiro (ol Brasil): al afonda ol transatlàntegh italià "Principessa Mafalda" provocant la mort de 314 persone.
1936 - Roma (Itàlia) e Berlin (Zermania): Hitler e Mussolini i proclama l'ass Roma-Berlin.
1949 - Londra (Anglatèra): ol De Havilland Comet, ol pröm aviú a reassiú destinat al trasport de viasadur, al fa ü gul de pröa Londra-Trípoli-Londra in 6 ure e 36 minücc, ol dobe de velossità che i aviú convensionaj.
1951 - la Granda Bretagna: se ghe i sélebra di elessiú legislatíe adagnade per ol Conservative Party of United Kingdom, comandat per Winston Churchill.
1956 - Oslo (Noruesa): ol Comitat Noruesà del Nobel al conferiss ol Premi Nobel de Literadüra a Juan Ramón Jiménez.
1977 - Madrid (Spagna): ol goèrn e i particc parlamentare (con l'aquiessensa di sindicacc, CCOO e UGT) ghe i signa i Pat de la Moncloa per redüí la conflitività laburala, mejorá l'economéa e consolidá la democràssia || Maynard (Massachusetts, SÜA): la Digital Equipment Corporation la presenta la compütadura VAX.
1979 - ol Paes Basch: s'al sélebra ol referéndum in che al resültarà plebiscitat ol statüt d'Autonoméa del Paes Basch de 1979.
1983 - ísola de Granada: i Stacc Ünicc i invadiss l'ísola.
1984 - Itaipú (frontera intra ol Brasil e ol Paraguaj): ol ditadur del Brasil, João Baptista Figueiredo, e chel del Paraguaj, Alfredo Stroessner i inaügüra la sentrala idroelétrica plö podenta del mont.
1985 - l'Arzentina: ol president Raúl Alfonsín al decreta ol stat de ases dürat 60 dé per söperá i intenc colpis·c.
1993 - ol Canadà: se ghe i sélebra elessiú legislatíe adagnade per masöransa assolüda ol Partit Liberal, comandat per Jean Chrétien, ch'al desplassarà del pudér ol Partit Conservador || Washington (SÜA): Jerry Hall e Robert Stilmann, sercadur de la George Washington University, i fà pöbligh ch'i è riessicc a cloná di embriú ümà.
1994 - la Sità del Vaticà (Roma): la Santa Sé la nönsia ol stabiliment de relassiú ofissiale con l'OLP, sensa caràter pienament diplomàtegh || Tegucigalpa (Hondures): i presidenc sentroAmericà e ol pröm miníster de Belize, gh'i apröa öna declarassiú sura la pas e ol desvolupament a la resú.
1997 - ol Congo-Brazzaville: per órden del Tribunal Söprem al restabeliss, e invest Denis Sassou Nguesso president del paes.
2001 - Seattle (stat de Washington, SÜA): Microsoft la lansa al mercat ol Windows XP.
2003 - Heathrow (Londra, Anglatèra): prossedenc de Nöa York gh'i ría i tri darér aviú Concorde in servisse de British Airways; ol 30 05 del istess an i ía desmetit de gulá chij d'Air France.
2005 - l'Iraq: sensa at violenc e con fiss partissipassiú, s'al sélebra ol referéndum in che la resültarà apröada la nöa Costitüssiú del paes, malgrat ol vot negatif de la masöransa di sünnicc.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1806 - Bayreuth (Baviera, Zermania): Johann Kaspar Schmidt cognossit come Max Stirner, filòsof Todèsch (m. 1856).
1825 - Viena (Àustria): Johann Strauss II, compositur Austríach (m. 1899).
1838 - Paris (Fransa): Alexandre César Léopold Bizet cognossit come George Bizet, compositur Franses (m. 1875).
1881 - Màlaga (Andalusia, Spagna): Pablo Ruiz Picasso, cognossit come Pablo Picasso, pitur Spagnöl (m. 1973).
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1349 - Llucmajor (Mallorca): Jaume III de Mallorca, a la bataja de Llucmajor (n. 1315).
1920 - Brixton (Lambeth, Londra, Anglatèra): Terence MacSwiney, patriota Irlandes, daspus de 73 dé de greva de fam in protesta per ol sò imprisonamet per i autorità Britàneghe (n. 1879).
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Gremlins
Gremlins l è 'n film fantàstic dal 1984 ad Joe Dante scrit par Chris Columbus e prudót par Steven Spielberg. Al film, ch'al misćia dimóndi bèṅ la cumèdia e la scarésa, 'l à purtâ a cà 153 migliòṅ ad dòlar, a frònt dna spéśa 'd 11, e sinc Saturn Awards dal 1985.
In dal 1990 'l à dâ vita a 'n sèguit, Gremlins 2 - La nuova stirpe, in dua al fraréś Vittorio Sgarbi al dà la vóś a 'l Gremlin ch'al sà incòsa.
Sunt
Al śóvan Billy (Zach Galligan) al ricév par Nadâl un mogwai, na bistiulìna viva ch'la pâr 'n putòć ad peluche, ch'al s ciàma Gizmo. Par tiràr-al sù bèṅ a gh'è dal règhli ciàri da tgnir a mènt:
- minga far-ag ciapàr dla luś, specialmènt qvéla dal Sōl, parchè la gh dà fastìdi e la 'l prév masàr;
- minga rénd'r-al mój o sinò al s multìplica;
- minga dar-ag da magnàr dòp meśanòt.
Ma tgnir a drē a cal règhli lè a n è briśa fàcil, difàti na sira la màdar ad Billy, la Lynn (Frances Lee McCain), la decìd ad far-ag na foto druànd al flash e Gizmo al pèrd la tèsta p'r un pôc ad tèmp. Ma al ròbi i vànan pèś quànd a gh vèṅ dâ da magnàr ad nòt: al mogwai al taca a sparàr via dal bucìni ad pēi ch'i dvèntan di mogwai anca lōr ma cun al Diav'l adòs, più arvèrs e rabî. Al più catìṿ ad tut al pâr Ciùf Biànc, ciamâ acsè par via dal culōr di sò cavìi davànti.
Dòp avér magnâ ad nascòst, chi lōr i s sèran dèntar a di śgabladōr par pò dvintàr di móstar vérd cun la pèla da papastrèl ciamâ Gremlins. Quél ch'i gh'aṅ in tèsta 'l è ad far dal mâl a la gint cum a sucéd anc a la pòvra sgnóra Deagle (Polly Holliday). Chi lē, ch'la n s pōl pròpria cumpatìr al canti ad Nadâl, la vèra 'l us par dir-an quàtar a chi putèṅ ch'i gh daṅ fastìdi là 'd fóra, ma la n i cata briśa parchè i éran di Gremlins a cantàr.
Tòlta da la paùra, la vècia la s sèra in cà sénsa savér che òṅ ad lōr al s éra insfilsâ dèntar par śbragàr al sò aparéć letrònic p'r andàr sù e śò p'r al scali. Quànd lē la schisa 'l butòṅ, la sò scrana la partìs a raś butànd-la fóra par la fnèstra, cupànd-la.
A Billy e a la sò muróśa Kate (Phoebe Cates) a n gh rèsta àtar da far che dar-as da far par cumbàt'r-i.


text:
Brianza
La Brianza o anca Briansa (Italian: Brianza; Latin: Brigantia) l'è ona region stòrega de la Lombardia del nòrd-òvest, che la se troeuva intra Milàn e'l Lagh de Còmm. Al dì d'incoeu, a l'è in di provinc de Monscia e Brianza, Còmm e Lecch. Chì viven pussee de on milion de gent.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Brianza l'è fada in duu grand tòcch, vun meridional e in pian e on olter a nòrd e intra i colinn, vers i Prealp. La primma zòna la ciapa dent la part pussee setentrional de tutta la Pianura Padana. La pianura de la Brianza la va dij 160 meter sora el nivell del mar a Monscia ai 360 de Cantuu; Fin Mornasch, l'è a 334 meter sora el nivell del mar. Quèsta zòna de la Pianura Padana l'è ciamada Alta Pianura, in opposizion a la Bassa. Vist che la pianura brianzoeula l'è assee a nòrd, in di giornad cont el Sô l'è possibil vedè anca di montagn lontan, comè el Mont Roeusa, oltra al Resegon e aj Prealp oròbegh.
La seconda part inveci l'è quella di collin e la se troeuva in de la Provincia de Lecch e in de la zòna nòrd-est de quèlla de Còmm. I montagn de la Brianza hinn in general intorna aj 500-600 meter, ma gh'è anca di eccezion, comè el Corniscioeu (1241 m), el mont Bolleton (1317), el Palanzon (1436 m) superaa domà del Mont San Primm, e i Coronghei, ciamaa anca Coronghei ò Colonghei (1371). De quèsta zòna la risulta staccada quèlla del Còl de Brianza, che la gh'hà comè pont pussee important el Mont Crocion (877 m), el Mont San Genesi (832 m), indove che nassen el Molgora e'l Mont Regina (817 m). I mont brianzoeui pussee a sud hinn quij arent a Montaveggia che pòden vess vist anca del Dòmm de MIlan, se'l gh'è el Sô. Intra el Còl de Brianza e i Prealp la gh'è la Piana d'Erba.
La Brianza l'è anca drent a la region italiana di lagh. A confin cont el Comasch e'l Lecches el gh'è el grand Lagh de Còmm (ò Lari), che però l'è minga el lagh principal de la Brianza. El lagh pussee grand l'è el lagh de Annon che l'è profond domà 11 meter e l'è dividuu del lagh de Oggiònn de ona penisola piscinina ciamada Isella. A l'è famos el lagh Pusian, o Eupili, grazie ai descrizion del Giuseppe Parini, che l'era nassuu lì arent. Alter lagh hinn quell de Garlaa, de Olginaa, de Alseri, del Segrin e de Sartirana. Tucc sti lagh se troeuven o in de la Provincia de Còmm o in quella de Lecch.
El fiumm pussee grand e important l'e l'Ada (on temp el confin intra el Ducaa de Milan e la Repubbliga de Venezia), ma bisògna minga desmentegàss el Lamber el Seves e'l Molgora.
On'altra division de la Brianza l'è quella tra la Brianza Milanesa (la noeuva provincia de Monscia e Brianza) e quella a nòrd, in di provincc de Lecch e Còmm. La prima l'è ciamada inscì per duu motiv: l'è stada a longh ona part de la Provincia de Milan e el sò dialett l'è pussee compagn de quel milanes respett ai dialett del nòrd de la Brianza.
Popolazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Brianza, giamò de l'Etaa de Mezz, l'è voeuna di zòn del Mond pussee densament abitada. El motiv de quèsta cosa l'è che la terra chì l'è assee grassa e in pian. In del period del boom econòmich la gh'è stada ona grand immigrazion del Sud de l'Italia, pròpri perchè la Brianza l'è inscì ricca e fèrtil. A partì poeu di ultim desen de agn hinn rivaa di migrant anca de paes del Terz Mond, che hann poduu trovà chì on fracch de lavorà, anca se a vòlt (comè el pò succed in sti cas) hinn sfrutaa di lor capp ò anca vist mal de on quai de personn del loeugh.
L'industria l'è sviluppada su tutt el teritòri, per la maggior part costituida da aziend medi e piscinitt (a voeult anca dumà aziend a livell familiar) che lavoren on poo in tutt i settor anca se 'l tessil, i arredament e la meccanica hinn on poo pussee present. Come in tutt i economii modern, fin daj ann '70 l'è dree a sviluppàss el process de terziarizzazion; donca, insema a l'industria fòrta, in dii ultimm trent'ann al s'è sviluppaa on settor terziari, fin a rivà al terziari avanzaa (marketing, reclàm, servizzi informatich, ricerch e svilupp, comunicazion).
El tass de disoccupazion l'è pròppi bass,e quell de la Provincia de Lecch l'è el pussee bass de tuta l'Italia. El 98,9% di brianzoeui (seconda i convenzion di Nazion Unii) el viv in di città, contra la media taliana del 67%. Monscia l'è el comun pussee grand, menter el pussee piscinin l'è Longon. Monscia l'è anca el comun con pussee de abitant (121506 abitant) , menter quèll che'l ghe n'ha de manch l'è Proserpi (933 abitant), in Provincia de Còmm.
El dialett del loeugh l'è el brianzoeu, che'l gh'ha come variant el monsciasch, e quij parlaa in del Comasch e in del Lecches.
A bon cunt la Brianza l'è diventaa voeuna di zòn pussee ricch de la Lumbardia , e per quest l'è diventaa on center de attrazion per l'immigrazion interna, ma anca per la coltura e l'industria. e la sua tradizzion (briantitudin , briantitudine )
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El nòmm Brianza per i stòregh roman el vegniva del celta Briantee, che'l sariss staa vun di general de quell Belloves che l'aveva fondaa Milàn, òpur del pòpol celta di Brigant. De segur la Brianza l'è stada abitada prima di Insuber (comè se pò vedè di nòmm de paes che finissen in -aa ) e poeu di Roman. A sto temp l'esisteva giamò Monscia, ciamada di Roman Modicia.
Alter nòmm de paes brianzoeui che vegnen del latin a hinn:
- Vedugg, che'l vegn de Abetuculum;
- Cassagh, che'l vegn de Cassiciacum;
- Vimercaa, che'l vegn de Vicus Mercati;
- Verdee, che'l vegn de Viridarium (varda anca el milanes verzee);
- Dees, che'l vegn de Decium;
- Giussan, che'l vegn de Gluxianum;
- Canz, che'l vegn de Cantium;
- Arcor, che'l vegn de Arculi;
- Cantuu, che'l vegn de Canturium;
- Intimian, che'l vegn de Anthemianum;
- Figin, che'l vegn de Figlinus;
- Erba, che'l vegn de Herba;
Vers la fin de l'Imperi roman, grazie a l'òpera del Sant'Ambroeus e del Sant'Agostin (che prima de convertìss l'ha passaa del temp a Cassagh), la Lombardia l'è diventada vun di center del cattolicesem. In de l'Etaa de Mezz l'è stada ona terra de comun indipendent e pròpri de Giussan el vegniva el famos Albert, vun di capp de la Lega che l'ha battuu l'imperador Federich I de Hohenstaufen a Legnan (29 mâgg del 1176).
Dòpo la battaglia de Des (21 sgenee 1277) tutta la Brianza l'è finida sòtta al domini de Milàn, del qual l'ha seguii i sòrt, prima sòtta i Spagnoeu e i Frances, poeu sòtta i Austriach.
Quand l'Italia l'è stada unificada, i tass hann portaa on fracch de brianzoeui a la poertaa e l'è staa pròpri a Monscia che'l re Umbert I l'è staa faa foeura del Gaetano Bresci (29 luj 1900).
La Brianza l'è stada anca sòtta l'influenza de la gesa de Milan e per quèst in de la magior part de la region (a eccezion fada de Monscia e de olter sitt situaa pusee vers el nòrd, in di provinc de Còmm e Lecch) el ritt l'è quell ambrosian, tipich de tutta la diòcesi de Milàn.
Personagg famos[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Albert de Giussan
- Aribert de Intimian
- Papa Pio XI
- Egidio Brugola
- Cesare Cantù
- Piero Corti
- Luigi Giussani
- Paolo Mantegazza
- Giuseppe Parini
- Giovanni Battista Scalabrini
- Luigi Talamoni
- Filippo Turati
- Eugenio Villoresi
- Bartolomeo Zucchi


text:
Celtich ligür
I Ligür (in grech antich AιYueς, Ligues e in latin Ligures) j'hinn staa un popul antich, forsi i prim tra i gent italich dop di glaciazion. I prim segn de quj gent chì j'hinn de 25.000 ann indree, a partii da l'om de Cro-Magnon, che el gh'ha i so rimanenz püssee 'ntich propi in Ligüria int i Grot di Balz Russ.
Int l'epuca proto-storica, quela gent chì l'ha inflüenzaa tüta l'Europa ucidental, e in epuca storica la s'è estendüü dal sud de la Francia, Massalia e Pruenza, fina a la Pianüra Padana e indè che incö gh'è la Tuscana. I riferiment classich e la toponomastica i fan capì che una völta i popul Ligür i rivaven fena int l'Italia central.
L'avanzament di Celtich int l'Italia del Nord inturna al V-VI secul prima del Signur e j'invasion di Ruman del III-II secul prima del Signur j'han furzaa i Ligüri in sit semper püssee picinin insima di brich di Penin e ins i cost del Mar Ligür.


text:
Carcare
Carcare (en lìgure: Cancre) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Savona.
El g'ha 'na popolasiù de 5 601 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 10,4 km² e 'na densità de popolasiù de 539 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Altare, Cairo Montenotte, Cosseria, Mallare, Pallare, Plodio.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Carcare l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Diano San Pietro
Diano San Pietro l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Imperia.
El g'ha 'na popolasiù de 1 134 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 11,8 km² e 'na densità de popolasiù de 96 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Diano Arentino, Diano Castello, San Bartolomeo al Mare, Stellanello (SV), Villa Faraldi.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Diano San Pietro l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Aix-en-Provence
Aix-en-Provence l'è 'na citadìna franséza de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. L'è capolöch de tré cantù: Aix-en-Provence-Centre, Aix-en-Provence-Nord-Est e Aix-en-Provence-Sud-Ouest e del circondàre (arrondissement) de Aix-en-Provence
La fà part del dipartimènt de le Bouches-du-Rhône del qual l'è 'na sotaprefetüra.
La g'ha 'na popolasiù de 140 684 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 186,08 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 73 méter a 'na altèsa màsima de 511 méter s.l.m. L'è sitüàt a 'na trentìna de chilòmetri a nordèst de Marsìglia.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
Argument de la diagunala de Cantor
L'argument de la diagunala de Cantor a l'è una demustraziun del matematich tudesch Georg Cantor de la minga cüntabilità del cungiunt di nümer reaj.
Questa demustraziun a l'è la segunda scrivüda dal Cantor sura la minga cüntabilità de . La prima demustraziun la dröva minga el desvilüpament decimal d'un nümer real.
Dapress che questa tecnica a l'è stada inventada, l'è stada druvada in di nümerus demustraziun e 'l druvament de l'argument diagunal a l'è inscì diventaa un classich de la demustraziun in matematica.
Inscambi de demustrà che a l'è minga cüntabil se 'l cunsidera per cumudità el sübcungiunt [0,1] de se 'l custrüiss, per tüta part cüntabil D da [0,1], un element da [0,1] partegnent minga a D; el s'avrà inscì pruvaa che [0,1] el pò minga vess cüntabil . Cunsiderem dunca una part cüntabil de [0,1] nümerada cul jüt d'una sequenza . Cada termin de questa sequenza el gh'ha una scritüra decimala cunt un'infinità de cifer dapress la virgula (un'infinità de 0 per un nümer decimal), i.e. :
Custrüisem adess un nümer real x in [0,1] cunsiderand la cifra de sit n dapress la virgüla del nümer , i.e cunsiderand i cifer sü la diagunala de la tavula . El sia un nümer da 0 a 9 diferent da e .
El nümer x a l'è ciarament in l'interval [0, 1] però el pò minga vess in la sequenza { r1, r2, r3, ... }, perchè a l'è igual a nissün di nümer de la sequenza : el pò minga vess igual a r1 perchè la prima cifra dapress el punt decimal de x a l'è diferent da la prima cifra dapress el punt decimal de r1; in l'istessa manera per r2, etc. dunca x a l'è minga element de la sequenza ri.
Cunclüsiun: l'interval [0, 1] a l'è mia infinii cüntabil e a fortiori .
El Cantor a l'ha druvaa una furma generalizada de l'argüment de la diagunala per demustrà el teurema de Cantor : per tütt cungjuunt S, el cungiunt dai part de S, nutaa generalament P(S), a l'è « stregiament püssee grand » che S se istess, in d'alter termin el pò minga esist sürgeziun de S vers P(S). In efet, se l'esist una tala sürgeziun f de S sü P(S), se 'l pò cunsiderà el cungiunt A di element x de S cume x partegnent a f(x). Cume che A el partegn a P(S), a l'esist, del fat de la sürgetività da f, un element a de S tal che f(a)=A. Se riva a una cuntradiziun anca in del cas induve a el partegn a A che in del cas cuntrari.


text:
Canis lupus
Canis lupus l'è 'l nòm scentìfich del luf, en mamìfer carnìvor de la famìa dei Canidae.
La spéce la s'è trasfurmàda endèl córs de la stória 'nfìna a diferensiàs en divèrse sotaspéci, compàgn del luf europèo (Canis lupus lupus), el luf artich (Canis lupus arctos) e tàte ótre. Pò a 'l cà demèstech l'è cunsideràt 'na sotaspéce del Canis lupus e difàti la pórta 'l nòm scentìfich de Canis lupus familiaris. Gh'è de notà che mìa töte le sotaspéci del Canis lupus le rièntra 'ndèl ensèma de animài che la lèngua de töcc i dé la ciàma luf. El cà, apéna lüminàt, l'è 'n ezèmpe, ma pò a i dingo de l'Austràlia e vergöne ótre spéci minùr de cànidi i è ach enserìde 'ndèla spéce biològica Canis lupus ma le pórta 'n nòm popolàr diferènt.
I ezemplàr de la spéce Canis lupus i pöl vìga aspèt diferènt a segónt de la regiù de urìgin. I lùf i è dei anemài predadùr che vìf e càcia 'n ròs organizàcc segónt 'na gerarchìa sociàl cumplicàda.


text:
Lüssemburgh
El Lüssemburgh (Lëtzebuerg in lüssemburghes, Luxembourg in frances, Luxemburg in tudesch) a l'è un paes de l'Europa ucidentala.
El cunfina cun la Francia, la Germania e'l Belgi.
La capital la se ciama anca lee Lüssemburgh.
El gh'ha una süperfiss de 2.586 km² e una pupulaziun de pressapoch 465.000 abitant.
A l'è un member de l'Üniun Eurupea.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Grandücaa del Lüssemburgh (nom ufizial: Groussherzogtum Lëtzebuerg / Grand-Duché de Luxembourg / Großherzogtum Luxemburg) a l'è una munarchia custitüziunala.
El grandüca a l'è l'Henri (del 2000).
El Prim Minister a l'è el Jean-Claude Juncker (del 1995).
Muneda[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Del 1m de genar del 2002 el Lüssemburgh al dupra l'Euro.


text:
Pizz di Trii Signor
El Pizz di Trii Signor (parnonzia local: [pits di: tri: si'ɲu:r]; in Italian: Pizzo dei Tre Signori) l'è ona montagna de la Lombardia, alta 2554 meter.
La se troeuva in la cadenna di Orobi e l'è spartida in tra la Provincia de Lecch (la val Biandin, in Valsassina), la Provincia de Sondri (la val Sgeroeula) e la Provincia de Bergom (la val Brembana).
Quella division chì la se liga anca al nomm de la montagna: de fatt, i trii territori, finna a la fin del Settcent, partegniven a trii patron different (la Valtulina ai Grison, la Valsassina al Ducaa de Milan e la Bergamasca ai Venezian).
I pared principai de la scima hinn quei che scenden giò vers i vai ch'emm dii de soravia, e presenten di itinerari de salida minga complicaa, anca s'hinn bei longh; vun di pussee interessant però a l'è quell che 'l riva in sul pizz a partì de la Valsassina per la cresta ovest: sotta a la scima se ved on gran bell paesagg de rosc con cadenn speciai per rampegàss sù, e che l'è ciamaa Il Caminetto.
De la part de la Valtulina se fa anca del sci alpin, già che l'è on percors bell longh e ghe passa pocca gent per scià. La scima, frequentada squas tutt l'ann, la mostra on panorama bell grand e interessant, che 'l mostra anca i montagn valtellines (compagn del Masen e de la Bernina) e i vai bergamasch.
In Valsassina se troeuva el Rifugio Grassi, vun de quei storigh per l'alpinismo lombard.


text:
Meridiâna
La meridiâna, dìta anca arlói sulèr u sciòter, l' è 'n strumèint ed miśurasiòun dal tèimp ch' al fa léśer che ōra l' è a secònda 'dla puśisiòun dal Sōl. La gh' à dàgli urìgin dimòndi antîghi e nurmalmèint a s in ciacàra per di arlói sulèr ch' i stàn tachê davànti ai mùr di edifìsi.
Caraterìstichi
L' àsta 'dla meridiâna la s ciàma gnumòun e 'l è fichê int sul piât (dìt quadrànt), ch' al gh' à dal tàchi disgnèdi apòsta, in dùa l' ôra (l' òmbra) 'dal gnumòun la s fa léśer l' uràri.
I arlói solèr i éren già cgnusû in dl' Egìt antîg e in dagli ètri siviltê antìghi, pò dai Grèc e dai Rumàn. Mo dal testimuniànsi 'dl' archiulugìa i' s fàn capîr ch' i èren cgnusû anca in dal Neolìtic. Al stòdi 'd i arlói solèr al s' ciàma ''gnumònica'' u anca sciatèrica.


text:
Cunt emilian-rumagnö a s'intend un grüp de dò lenguv gal-italegh pütost cumpagn tra de lur, ciuè l'Emilian e 'l Rumagnö.
Hin parlaa in del centru-nord de l'Italia: in Emilia, in Rumagna, in d'un quai tuchelin de la Lumbardia, del Venetu, de la Tuscana e di March, ultra che in la Repüblega de San Marin: inflüenz luntann i se sent anca in Ümbria, Piemunt e in Ligüria. Fina a un quai an fa l'era cunsiderada una lengua ünega, mentr'al dì d'incö l'è stada spartida in di dò lenguv che ne furmen el nom.


text:
Abruzzo
L'Abruzzo i è 'na regiù de l'Italia centràla del pónt de vìsta geogràfich ma meridiunàla del pónt de vìsta statìstich-aministratìf per vìa de la sò stória de regiù sèmper ligàda al rèst del l'Italia del sud. L'è abitàda de piö o méno 1.340.000 abitàncc. L'è colocàda tra i Apenìni e 'l mar Adriàtich e la cunfìna co le Marche (pruvincia de Ascoli Piceno) a nòrt, col Làsio (pruvince de Rieti, Roma e Frosinone) e 'l Molise a sud.
El capolöch de la regiù l'è L'Aquila, ma 'l conséi regiunàl el se reönés apò a Pescara endóche gh'è apò i ufìci dei asesoràcc. Le pruvìnce i è L'Aquila, Pescara, Chieti e Teramo.


text:
Gaby
Gaby (Goaby 'n dialèt aldostà; Gobi 'n lèngua walser) l'è 'n cümü italià, de la regiù autònoma de la Val d'Aosta. El g'ha 471 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 32 km² e 'na densità de 15 ab./km². El cunfìna coi cümü de Andorno Micca (BI), Brusson, Callabiana (BI), Gressoney-Saint-Jean, Issime, Piedicavallo (BI), Rassa (VC), Sagliano Micca (BI).
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Kazakistan
El Kazakistan (ҚaзaқcTaH in kazach) a l'è un paes de l'Asia.
A l'è tacaa a la Rüssia, a la Cina, a l'Uzbekistan, al Kirghizistan e al Turkmenistan.
La capital a l'è Astana.
Al gh'ha una süperfiss de 2.717.300 km² e una pupulaziun de pressapoch 15.200.000 abitant.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Kazakistan (nom ufizial: ҚaзaқcTaH Pecпyблиkacы) a l'è una repübliga.
El president a l'è el Nursultan Nazarbaev (del 1991).
El prim minister a l'è el Karim Masimov (del 2007).


text:
Sac de gemecs
Al sac de gemecs l è un strüment müsical apartenent ala categuria dii Aeròfúnn. La sóa pruvenienza l è la Catalugna, al teritòri sitüaa süla còsta nòort-èst dala penisula Ibérica. Strüturalmeent al sac de gemecs l è cumpagn də óltar piv; l è cumpòst də un sac par l'aria (bot) indúa inn inserii əl buchín par bufá (bufador), tri burdún (bordò) e una diana (grall).
Cuma pər tücc i piv, indal sac de gemecs l'aria la vegn acümülava dentar un sac generalment fai sü cunt una pèl da cavrét rivultava cunt al peer da dent (cumpagn dii vécc ótar pa'l vin), carateristica pütòst cumün in tuta l'Euròpa urientala indúa sa drövan anca óltar tipi da pèll.
Una eccezziún la gh'è a Mallorca indúa la pèl l è mia rivultáva, al peer al rèsta da föra e l vegn rasaa. Dal cavrét a vegnan cüsii e saraa sü i scjamp dadré, inveci quèi dananz e l büs dal còll i rèsta dèrv. Indi büs dii scjamp dananz vegnan fissaa la diana (grall) e l buchín; indal büs dal còll al végn fissaa al scjüch da légn indúa sa inserissan i burdún (bordò).
Quèl che a súna chést istrüment al végn cjamaa sacaire indal teritòri Catalán, upüür xeremier indi Baleari.
Al sac de gemecs al végn sunaa in tücc i Paees Catalán, də quèi dala Catalógna dal noort fin al delta dal Ebro (terres de l'Ebre).
Da sòlit al strüment al vegn sunaa acumpagnaa da una speci də fláut tradizziunaal flabiol in furmazziún tipich də müsica pupulara cobla (un tipu lucaal də banda də paees) e anca in divèerz cumplèss folk.
Acòrdadüra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al sac de gemecs l è un strümeent pensaa par suná a l'aria vèrta, par chésta resúm i sò elemeent sunòor, diana e burdúnn, i gh'á un vulüm e un timbru adatt a chésta cundizziún. I tunalitaa püssè cumün par l'acòrdadüra dal sac de gemecs in cumprees tra DoM e Do#M (prevalentemeent indal Principat de Catalunya, indi isúll da Mallorca e i isull Balears) e SiM indala Catalunya dal Nòort.
I burdún a fan nurmalmeent l acòort o al bass cuntinüü in fünziún da chesti tunalitaa.
Al burdún püssè luunch al sóna la tònica dal acòort dó utaaf sóta la tònica dala diana. Al burdún médi al súna la duminanta (una quinta sóra al burdún luunch) e al burdún püssè pinin al súna la tònica də un'utáva sóta la tònica dala diana.
Praticameent, se a gh'èmm una diana acurdava in Do4 (che al curispuunt ala quarta utáva dal piano), i burdún a sunaránn in Do2-Sol2-Do3. Chést acòort da tònica-duminanta-tònica l è mia esclüsiif dal sac de gemecs. Áltar strümeent gh'ann l'istéssa dispusizziún indal pedál bass (northumbrian small pipes, scottish highland small pipes e áltar), però chésti chi inn strüment de sala che gh'ann un vulüm sunòor bass e inn acurdaa in tunalitaa püssè graaf in cunfruunt al sac de gemecs. Chésti carateristich a fann dal sac de gemecs un strüment ünich dal punt da vista sunòr.
Al sac de gemecs al dí d'incöö[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fin dèss nissün l á mai faa un sac de gemecs fedel al 100% al tipu uriginaal dii temp adré. A gh'è mia tanta ducümentazziún dispunibila e tanti mudèi a gh'ann di carateristich galizzián. Bén luntan dala gaita MIDI dal Hevia, al sac de gemecs l è dré, in ògni manéra, a incurpurá dii inuvazziún. A cumincjá dai sac sintetich, i püssè inuvatiif che gh'è (ga sumeja al GoreTex), che bütan föra l'ümit, pesan da men e gh'ann mia büsogn de manütenziún.
Esistan anca dii ancji da metáll, par i burdún, che gh'ann büsögn da menu lavurazziún però gh'ann dó incunvenieent in cunfruunt a quèi da cana: prima da tütt fan un sún legermeent metalich, pöö se la pressiún indal sac la aümenta (quaan, par esempi, sa incumincja a suná la diana upüür sa vöör fá i utaaf valt) la nòta la resülta un zich püssè valta da tunalitaa.
Un'altra innuvazziún l è al Politenko, un material sintétic cumpagn dal legn, gjamò druvaa dai Scuzzees. Anca la valvula de ritégn dal buchín la rüva dai nòst amiis dal Nòort (MC Valve), fin incöö i liütari a metevan semplicemeent un toch da pèll ma chésta innuvazziún l'á migljuraa da bún la tegnüva d'aria e dónca la diminüiss la fadiga dal sunaduur.
Liütari[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cuma strüment tradizziúnal al sac de gemecs al vegn custrüii dumá artisanalmeent da liütari, i püssè cunussüü inn:
- Jordi Aixalà
- Xavier Garcia Bosch
- Xavier Orriols
- Cesc Sans
- Miguel Angel Ortiz
- Pep Toni Rubio


text:
Energia
Per la fìsega e i àlter scéns, l' energìa (del Gréch ἐvέpYeιa - enérgeia, "atività, uperasiùn" e del ἐvepYός - energós, "atif, che'l laura") a l'è 'na quantità fisega scalara che l'è 'na prupietà di ugèt e di sistéma che l'è cunservàda in natüra. Despèss, l'energìa a l'è definìda cúme l'abilità de fà 'n laurà.
Un bèl puu de furm de energìa, cúme l'energìa cinétiga, l'energìa putensiàl, l'[energia termiga|[energìa tèrmega]], l'energia gravitasiunàl, l'energìa del son, l'energia lüminùsa, l'energia chímega, l'energia nücleàr e la màssa a hin staa definii per spiegà tücc i fenòmen natürài che se cunùssen.


text:
Prutun
El prutun a l'è una partisela süb-atomica, cunt una carica eletrica pusitiva de 1,602·10-19 C, una massa de 1,672623×10-27 kg (a stem 1800 völt püssee de un eletrun), e un spin de 1/2.
El prutun a l'è classificaa in del grüp di bariuni, e l'è cumpost da trii quark (ud). La sò antipartisela la se ciama antiprutun, e l'è igual a lü, sulament che la gh'ha carica cuntraria.
El prutun a l'è vöna di partisei che furmen el nücli di atumi; in chimica e biuchimica. El prutun a l'è 'l iun de l'idrogen deslenguaa in de l'aqua.


text:
Oramai someiel che la Svp de Urtijei y la direzion dl istitut ladin MdR sie alignés sun una na minonga, tant che te na comunicazion dl grup Svp de Urtijei de chisc dis végnel trat ca la minonga dl diretour Leander Moroder.
Al ova dit te na intervista che l standard ladin ti Grijons, rumanc grijon, ne à jové a nia. Che tla Svizra ne é la situazion nia avisa chela él saurì da verifiché. L standard ladin, rumanc grijon desche al vegn clamé, vegn ensegné da ann a ann te deplù scoles y al é dal 2001 lingaz ofizial dl Cianton Grijon, na forma scrita nia plu da podei pensé demez.
N auter emplié dl istitut dr. Werner Pescosta à tizé do, scrivan sun la plata ladina dl "Corriere dell'Alto Adige" (perdret dla Union Generela, promotoura dl standard scrit ladin) che al ladin dolomitan ti à enzaul l spiso (l aric a dì a la gherdeina) duc chi che mess l scrive o che l liej (sic!). Paroles de laut al Istitut samben da pert dl assessour Mussner.
N auter emplié dl istitut, Giovanni Mischì, autour dl dizionar ladin dla Val Badia, sostegnidour dl dolomitan, ne àn aladò de na sia intervista tla Usc di Ladins, nience informé che al esisteia na comiscion tl istitut che laora (da 6 meisc!) sun "les dizions mescedoz" da adoré tla cherta de identité.
Sun la chestion entervegn ence endò Ladins Dolomites, tres sie president, Albert Pizzinini, che dij: "Cie che al suzed ti ultims temps al intern dla SVP ladina lascia zenza paroles. La vera contra l Ladin Dolomitan te ac aministratifs mostra na vijion ultraconservativa y plena de contradizions. Tamben i todesc che i talians adora n lingaz scrit unifiché. Al é ence cler che l’aministrazion provinziala ne pò nia adoré tres does o trei variantes. L resultat de chest é che an ne ruva inant iniò; l ejempl é la cherta de identité per ladin, dert sacrosant di ladins. An vuel la dè fora te does variantes che mess per forza se limité a les valedes ladines. Enscì resta i ladins da foradecà scluc fora. Na cherta de identité con la verscion ladina laprò deslarieda fora soura duta la region Trentin-Südtirol fossa n segn sterch de reconesciment di ladins. Volonse renunzié a chest per gauja dles vueies de valch esponent dla SVP ladina?"
- 03/12/2010 17:39 - Ladin standard, n tet scrit de gran utl
- 24/08/2010 22:23 - Chi laora pa a dann dl lingaz ladin?
- 09/02/2010 20:13 - Cherta d'identité: n bel gran "cajin"
- 19/01/2010 19:13 - Cherta d'identité: LS te casseta


text:
Stamp:Cité un lìber
Contnù
Avis[modìfica | modifiché la sorgiss]
Cost ëstamp-sì a ciama vàire paràmetro che a l'han nòm n'anglèis. Coma dovreje a dovrìa esse ciàir da 'nt l'esempi. A ven-o nen virà an piemontèis përchè al dì d'ancheuj i l'oma pa basta ëd risorse për steje dapress a tut, e sòn a l'é na part dël programa che a podrìa avej dj'evolussion ant lë stàndard antërnassional. An tute le manere, se a l'avèissa dle gran-e a capì chèich-còs che as fasa pa gnun sagrin a contaté n'aministrator e ciameje che a jë spiega lòn che a l'ha dë manca dë savej.
Ambelessì i vë smonoma un cit elench për ij nòm ëd paràmetro che a podrìo fé confusion:
- first ël nòm (për sòlit a son riferì a n'autor)
- last: ël cognòm (për sòlit a son riferì a n'autor)
- accessdate: data dl'ùltim contròl dël test (a serv për coj travaj che a peulo cangé ij sò contnù e deve dij problema con vòstr arferiment, parej i peule dì che a che data d'agiornament che i-j feve arferiment)
Sust[modìfica | modifiché la sorgiss]
Cost ëstamp-sì a serv për fé na citassion normalisà d'un lìber. A l'é në stàndard antërnassional dël formà wikipedia, donca a l'é bon deuit dovrelo për fé dle citassion che a resta belfé a dovresse për tùit. Che a ten-a present che dovré costi stamp a l'é nen mach question dë standardisassion, ma ëdcò ëd formé na catalogassion automàtica dle citassion.
Esempi[modìfica | modifiché la sorgiss]
Ën scrivend ant ël quàder ëd modìfica dël test:
{{Cité un lìber| first=Abraham | last=Lincoln | coauthors=U.S. Grant, Jefferson Davis | title=Resolving Family Differences Peacefully | publisher=Printing Press | location=Gettysburg | year=1861 | editor=Stephen A. Douglas | id=ISBN 0-12-345678-9}}
ant ël test an consultassion a së s-ciàira: Lincoln, Abraham; U.S. Grant, Jefferson Davis (1861). Stephen A. Douglas Resolving Family Differences Peacefully. Gettysburg: Printing Press. ISBN 0-12-345678-9.
Che a varda ëdcò[modìfica | modifiché la sorgiss]
La categorìa djë Stamp për citassion (a fa mach basta dë sgnacheje ansima a l'anliura ambelessì sota) për trové la lista completa djë stàndard formaj për le citassion.


text:
Stipendiums por studëntes y studënć che frecuentëia istituziuns universitares o scores altes profescionales
N sorvisc dl'aministraziun provinziala de Südtirol
Descriziun generala
Vigni ann mët la Provinzia a desposiziun stipendiums por les studëntes y i studënć che frecuentëia universitês, scores altes profescionales o istituziuns ecuiparades. La domanda online por l´ann 2014/15 po gnì dada jö dai 6 agost 2014 inant. Aladô di prinzips tla Costituziun vëgn i stipendiums conzedüs tres bandides de concurs publiches, tolon en conscidraziun la condiziun economica y le mirit de stüde dla porsona che fej domanda.
Dlungia i stipendiums ordinars tl ćiamp dl dërt da studié al université, él chisc provedimënć:
- stipendiums straordinars;
- stipendiums por mirić particolars;
- stipendiums por la formaziun post-universitara y por practicums.
Condiziuns d’azès
Por les studëntes y i studënć tla provinzia de Balsan:
- ester zitadines/zitadins dl’Uniun Europeica; o ester zitadins extracomunitars/zitadines extracomunitares cun l’autorisaziun de sojornanza CE por sojornanzes lunges tla Talia o ester zitadines/zitadins che à ciafè le reconescimënt dl status de profuga/profugh o de proteziun sussidiara aladô dla diretiva comunitara 2004/83/CE, y de conseguënza ester ecuiparà ales zitadines y ai zitadins talians y avëi la residënza zënza interuziun da altamo 2 ann tla provinzia de Balsan;
- ne ester nia zitadines/zitadins dl’Uniun Europeica y avëi la residënza zënza interuziun da altamo 2 ann tla provinzia de Balsan;
- ester scrita/scrit ite sciöche studënta ordinara/studënt ordinar pro n’université tla provinzia de Balsan y frecuentè so pröm curs de laurea, bachelor, laurea magistrala, n curs de stüde “a ziclus unich” o n curs de stüde ecuiparè;
- ne avëi nia complì 35 agn y ester scrita/scrit ite a n curs de stüde de trëi agn (curs de bachelor o curs de laurea);
· ne avëi nia complì 40 agn y ester scrita/scrit ite a n curs de stüde de altamo cater agn o, do le bachelor/la laurea trienala jì inant cun so stüde cun na laurea magistrala (120 credić formatifs).
Por les studëntes y i studënć defora dla provinzia de Balsan:
- ester zitadines/zitadins dl’Uniun Europeica; o ester zitadines extracomunitares/zitadins extracomunitars cun l’autorisaziun de sojornanza CE por sojornanzes lunges tla Talia o ester zitadines/zitadins che à ciafè le reconescimënt dl status de profuga/profugh o de proteziun sussidiara aladô dla diretiva comunitara 2004/83/CE, y de conseguënza ester ecuiparà ales zitadines y ai zitadins talians;
- ester zitadines/zitadins extracomunitars zënza autorisaziun de sojornanza y avëi la residënza zënza interuziun da altamo 2 agn tla provinzia de Balsan;
- ester scrita/scrit ite sciöche studënta ordinara/studënt ordinar pro n’université defora dla provinzia de Balsan y frecuentè so pröm curs de laurea, bachelor, laurea magistrala, n curs de stüde “a ziclus unich”, n curs de diplom laurea o n curs de stüde ecuiparè;
- ne avëi nia complì 35 agn y ester scrita/scrit ite a n curs de stüde de trëi agn (curs de bachelor o curs de laurea o n curs de stüde ecuiparè);
· ne avëi nia complì 40 agn y ester scrita/scrit ite a n curs de stüde de altamo cater agn o, jì inant do la laurea trienala cun n curs de laurea magistrala (de regola cun 90 o 120 credić formatifs).
Tan inant che ares/ai:
- n’à nia superè de n ann la dorada legala dl curs de stüde de trëi agn, de dui agn la dorada legala de n curs de stüde de cater agn (indöt po le stipendium por cursc de stüde consecutifs gnì conzedü por alplü set agn, por cursc de stüde cun na dorada legala de sis agn por alplü ot agn);
- à arjunt ti stüdi le suzès damanè;
- ne ciafa nia por le medemo curs de stüde d’atres previdënzes (ater co i stipendiums por programs de barat);
- é te condiziuns economiches de desvantaje.
Por ciafè sö la condiziun economica dejavantajada vëgnel tut en conscidraziun le davagn y le patrimone aplican i criters aposta, fissà vigni ann dala Junta provinziala.
De plü informaziuns ciàfon tles bandides di concursc.
Terminns
Les domandes po gnì dades jö dai 6 agost dl 2014 inant.
Al é a desposiziun dui terminns:
- terminn tecnich intermesan: ai 15 de setëmber dl 2014;
- ultim terminn: ai 31 d’otober dl 2014.
Por ti rové pormez al sorvisc e-government vëgn l’identificaziun dles studëntes y di studënć fata cun la cherta di sorvisc provinziala. Por de plü informaziuns sön la cherta di sorvisc provinziala, l'ativaziun y l'adoranza pon cherdè sö le numer vërt 800 816 836 o ćiarè sön internet: http://www.provinz.bz.it/buergerkarte.
Sce les studëntes y i studënć à bele n account personal metü adöm dal inom utënt y dala password, relascè dal Ofize Promoziun dl stüde, université y inrescida pol gnì adorè inant le medemo account. Les studëntes y i studënć che n’à nia la cherta di sorvisc provinziala sciafia da damanè do n account zertifiché pro l’Ofize Promoziun dl stüde, université y inrescida. De plü informaziuns é da ciafè pro l’Ofize Promoziun dl stüde, université y inrescida al numer 0471 - 412927 por che che stüdia tla provinzia de Balsan y al numer 0471 - 412941 por che che stüdia defora dla provinzia de Balsan.
Documënć che va debojëgn
Les studëntes y i studënć dà jö i dać damanà sot süa responsabilité, porchël renunziëia l'aministraziun provinziala tla maiù pert di caji ala presentaziun di documënć, mo fej controi a caje sön les detlaraziuns. Sce al vëgn fora dai controi che le contignü dles detlaraziuns é falzes, vëgnel apliché sanziuns. De gran trasgresciuns vëgn segnalades al'autorité iudiziara.
Cosć
L’anuzaziun de chësc sorvisc é debann.
Referimënt a normes de lege; regolamënć
Lege provinziala di 30 de novëmber dl 2004, n. 9, sön le dërt da studié al’université.
D’atres informaziuns
La soma di stipendiums:
- variëia da € 1.400 y € 5.800, aladô dl davagn depuré;
- vëgn alzada ćina a € 6.900 por les studëntes y i studënć cun mituns;
- vëgn smendrida dl 30% por che che va vigni dé a ćiasa;
- vëgn smendrida dl 50% sce la studënta o le studënt o les "porsones de referimënt" é tl post de stüde o atira dlungia (ma por studëntes y studënć tla provinzia de Balsan).
- Por les studëntes y i studënć che stlüj jö i stüdi danter le 01.12.2014 y i 31.01.2015 vëgn le stipendium smendrì dl 50%.
- Por les studëntes y i studënć che frecuentëia n curs de stüde a destanza y che à dötes les condiziuns preodüdes dala bandida, él preodü n stipendium de € 510.
Sce al n’é nia assà mesi vëgn i stipendiums assegnà aladô de na gradatöra.
De plü informaziun é da ciafè tles bandides di concursc.
A vigni porsona che fej domanda ti gnaràl lascé alsavëi por scrit le resultat dla domanda por la conzesciun de n stipendium.
Ales studëntes y ai studënć che ô retifiché la domanda por le stipendium por l'ann academich 2014/2015 ti vëgnel metü a desposiziun n FAC SIMILE. Chësta domanda de ratificaziun va dada jö ćina 15 dis dala racoiüda dla comunicaziun sön l'assegnaziun de n stipendium o ala refodada dla domanda. Al é inće a desposiziun na verjiun FAC SIMILE dl’autorisaziun cun chëra che la porsona che fej domanda autorisëia n’atra porsona da ciafè informaziuns sön süa domanda de stipendium por l'ann academich 2014/2015.
Ënt competënt
40. Promozion dl stude
Unité aministrativa competënta
40.3. Ufize per la promozion dl stude universiter
Misciun
palazzo 7, via Andreas Hofer 18, 39100 Balsan
Telefonn
0471 41 29 26 Jeanette Bruins: Studierende außerhalb Südtirol - studenti/studentesse fuori provincia
0471 41 29 41 Martina Torresan: Studierende außerhalb Südtirol - studenti/studentesse fuori provincia
0471 41 29 45 Petra Pfeifer: Studierende außerhalb Südtirol - studenti/studentesse fuori provincia
0471 41 29 46 Karin Sega: Studierende in Südtirol - studenti/studentesse in provincia
0471 41 29 27 Fabiana Maffei: Studierende in Südtirol - studenti/studentesse in provincia
Fax
0471 41 29 49
PEC
hochschulfoerderung.dirittostudiouni@pec.prov.bz.it
Plata internet
http://www.provincia.bz.it/diritto-allo-studio/
Orar por la jënt:
Lönesc, mertesc, mercui, vendres: dales 09:00 ales 12:00.
Jöbia: dales 08:30 ales 13:00 y dales 14:00 ales 17:30


text:
Luragh d'Erba
Luràgh o anca (Lurago d'Erba in Italian) l'è on comun de la Provincia de Còmm de 5 422 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 4,7 km² e ona densità de 1 154 ab./km². El sò nòmm l'è compagn a quell de Luragh Marinon (Lurago Marinone), ma i duu hinn minga l'istess comun.
El Comun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Comun de Luragh l'è formaa da cinch zòni, ch'hinn sit sui collinn che fann part del territòri del Comun:
- Luragh, in su la collina orientala, in dovè che se troeuvan el center stòrich e i monument pussee important;
- Calpurgn, in su la collina ocidentala;
- Colciagh, in de la part ocidentala del Comun;
- Carégia, in de la part sud-ocidentala, al confìn cont Inverigh, vesin a la soa frazion de Cremnagh;
- Caregioeula, in de la part setentrionala del paes, al confin cont Mongòzz e vesin a la ferovia Còmm-Moltee-Lecch.
I munument[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I munument pussee important hin:
- la gesa de San Gioànn Evangelista (a Luràgh), consacrada in del 1913 e'l vesìn campanil, dedicàa ai soldàa mòrt in de la Prima Guèra Mondiala;
- el Batistér, faa sù in del XVII secol, che se troeuva in del center stòrich;
- la Vila Sormani (a Luràgh), fada sù in del XVII secul, d'in dovè se poeu vedè on bèl panorama sù la Brianza Vôlta;
- la gesa de San Giorg (a Colciagh), on temp la gesa pussee importanta de tutta Luràgh e che incoeu la se troeuva dent a la cassina cont l'istess nòmm;
- la gesa de San Steven (a la Carégia).
I cassini[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Anca a Luràgh, cumè in on frach de paes in de la Brianza, gh'hin divers cassini; i pussee important hin:
- la Ca' Bassa (visìn a la Caregioeula), incoeu abandonada e in ruina;
- la Ca' Vôlta, tra la Caregioeula e Luràgh;
- la Ca' di Ronch, sù ona colina visina a la Ca' Vôlta;
- la Ca' de San Ròcch, ai pee de la colina de Luràgh;
- la Ca' Montesell, sù la strada che va da Luràgh ad Anzàn;
- la Ca' de San Giorg, a Colciagh.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Luragh d l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Mollens (VS)
Mollens a l'è un cumün svizzer del distret de Sierre, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 11.1 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 939 abitant.
El cumün de Mollens al se tröva a una altitüden de 1070 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Inden, Lenk im Simmental (BE), Leukerbad, Miège, Randogne, Salgesch, Varen, Venthône.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official website (Franzés)


text:
Scin
Scin (nom ufizial in italian: Claino con Osteno) de la Provincia de Còmm cont ona popolazion de 545 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 13,1 km² e ona densità de 42 ab./km².
L'è on paes piscinin situaa in sul Lagh de Lugan e formaa de tanti frazion.
Per el sò nòmm italian hinn staa scernii i dò pussee grand, var a dì Scin e Osten. Oltra a quij dò chì a gh'è alter quatter località, ciamaa Barscin, Rescia, Righeggia e San Luzzi.
Ai temp di piev el faseva part de la Piev de Porlezza.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Scin l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Grù
Grù (Grone in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la Al Caalina a 22 km de la sità e a 388 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 916 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 7,8 km² e 'na densità de popolasiù de 117 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Dréra, Bers, Casassa, Monestaröl e Vigà.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Grù l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Matemâtica
Artéccol in dialatt bulgnais
La paróla matemâtica, dal grîg uάθnua (mathema): cgnusänza fundamentèl par vîver (a la lettra: i quî ch'as à da savair par tirèr avänti intìla vétta), vré dîr al stûdi dî mudêl ed strutûra, ed trasformaziån e 'd spâzi. Al dé d'incû l'è la rizairca ed strutûr astrâti definé cun dî asiôm druvand al pänsir fén cme lavurîr. Äl strutûr zarchè spèss àn uréggin int'äl siénz naturèli, cme int'la fîsica. I cònt én interen a la matemâtica e serven par aiudèr al calcol.
Al cminzéppi, la matemâtica l'era druvè int'al cumêrzi, par misurèr la tèra e par truèr ali ecléss e èter abinamént astronômic.
Al stûdi dî mudèl cminzéppia coi nómmer, prémma ed tott coi nómmer naturèl. Äl régol präli operazión ed tott i dé fàn pèrt d'l aritmética elementèr. L'algebra l'è fundè såura stäl régol. Al stûdi däl superfézzi al fà pèrt d'la geometrî elementèr.
La stòria d'la matemâtica la nass coi babilunîs e i grîg cåun dî parsunagg' cme Euclîd, Archimêd e Pitàgora. Dåpp al Mediuêv, as svilóppa l'introduziån dî nómmer areb, grâzia a Fibonacci, dal 1200.