text:
Gesù a-j disìa ‘dcò ai sò dissèpoj: “A-i era në sgnor ch’a l’avìa n’ecònomo ch’a l’era stàit acusà dëdnans a chiel ëd malvërsé ij sò beni. A l’ha mandalo a ciamé e a l’ha dije: “Còs é-lo ch’i sento dì ‘d ti? Rendme cont ëd toa aministrassion përchè da ora anans ti tl’avras pì nen ël mainagi dij mè beni. Antlora l’ecònomo a l’ha pensà: “Còsa farai-ne, da già che mè padron am leva l’aministrassion? A sapé i son pa bon, e i l’hai onta ‘d ciamé la limòsna. I sai lòn ch’i l’hai da fé përchè ch’a-i sia quajdun ch’a m’arsèiva ant soa ca quand ch’am sia levà l’aministrassion”. Antlora a l’a ciamà ciaschëdun dij debitor ëd sò padron, e a l’ha dije al prim: ‘Vàire deuves-to a mè padron?’. A l’ha rësponduje: ‘Sent mzure d’euli’. E a l’ha dije: ‘Pija tò òbligh e march-ne mach sinquanta’. Peuj a l’ha dije a n’àutr: ‘E ti, vàire ch’it jë deuves-to?’. A l’ha rësponduje: ‘Sent sach ëd forment’. E a l’ha dije: ‘Pija tò òbligh e march-ne mach otanta’. Lë sgnor, sò padron, a l’ha avù da fé d’elògi al ecònomo, përchè a l’era stàit furb. A l’é pròpi vera che ij fieuj dë sto mond, quand ch’a l’han da traté con le ròbe dë sto mond, a son pì furb ch’ij fieuj ëd la lus. E mi ‘dcò iv diso: ‘Dovré lë richësse dë sto mond për feve dj’amis, parèj che quand ch’a ven-o a manché, la gent a v’arsèiva ant d’abitassion eterne. Col ch’a l’é fedel an còse pcite, a sarà fedel ëdcò an còse grande; e col ch’a ambròja an ëd còse pcite, a ambròja ‘dcò ant le grande. Se dònca i seve nen ëstàit fedej ant ël meinagi dle còse dë sto mond, chi é-lo ch’a podrà fidesse ‘d vojàutri con le richësse dël cél? E se an lòn ch’a l’é dj’àutri i seve nen ëstàit fedej, chi é-lo ch’av darà lòn ch’a l’é vòst? Gnun servidor a peul serve doi padron, përchè i l’avreve un an ghignon e a l’àutr a-j vorereve bin; o a un i sareve dedicà e l’àutr i lo dëspresiereve. I peude nen serve Nosgnor e ij sòld ant l’istess temp. - Luca 16:1-13La paràbola evangélica dl’ecònomo furb a l’é conossùa coma un-a an tra le pì malfé da comprend-se. A parla d’un ecònomo, un meinagé, ch’a l’é disonest e ch’a sfrosa, trassa, trocion-a sò padron. Pura, a parèiss che Gesù a làuda soa furbissia e ai sò dissépoj a-j dis che col-lì a l’é n’esempi da seguité! Com é-lo possibil?
La paràbola a conta che në sgnor a l’avìa n’ecònomo ch’a-j fà ‘l meinagi dij sò beni. Un dì, ël padron a l’é informà che col òm a-j roba ‘d sòld, ch’a l’é un disonest, ch’a fà ‘d malvërsassion. Parèj, a lo ciama a rende cont ëd soa aministrassion. L’ecònomo, chiel, as rend bin cont ch’a l’é stàit ciapà an sël fàit, ch’a l’é colpèivol e a lo sa. Antlora, dàit che sò travaj a peul disse giumaj përdù, malgré lòn a trova ‘d fé na furbarìa për fesse dj’amis e ‘d seurte da cola situassion. A acòrda ai creditor ëd sò padron gròsse ridussion dij sò débit për vaniesse soa arconossensa ‘d lor. La paràbola a finiss con ël coment dròlo, stravis, che ‘l padron a làuda col sò meinagé disonest përchè ch’a l’era dimostrasse furb. Pì ‘d lòn, Gesù a dovra sossì coma n’esempi da seguité pr’ ij sò dissépoj! La furbarìa sarìa-la donch un valor për Gesù? Sossì a smija ch’a l’abia gnun sens, ch’a sia nen da chiel! A l’é sicur che Gesù a trova sèmper la manera për ciapene a l’improvista! Coma podrìa-lo spieghesse ‘l sens ëd costa paràbola?
A son ëstàite dàite vàire spiegassion për giustifiché cola ch’a smija na drolarìa che Gesù a l’abia dila përdabon, ma ch’a son nen tant përsuasive.
Contut, a l’é nen malfé comprende la làude che ‘l padron a fà a sò ecònomo. Chiel a lo làuda nen përchè ch’a l’é ‘n làder, ma ch’a l’é dimostrasse furb, drit, na volp. L’ecònomo a l’ha, an efet, butà sò padron ant na situassion d’ambarass. Le carte a peudo nen esse torna cambià sensa danegé l’arputassion dël padron medésim e l’ecònomo a l’é fasse dj’amis dij sò client. Col ësgnor a peul nen che d’arconòsse che sò aministrator a l’é pròpi ‘n magister d’argir, un diavlass, e ch’a peul pì nen fé d’àutr.
Ma Gesù? Com é-lo che Gesù a peul dovré sossì ‘ma n’esempi pr’ ij sò dissépoj? Gnanca Gesù a fà n’elògi ëd na ladrarìa. Gesù a arconòss che: “ij fieuj dë sto mond, quand ch’a l’han da traté con le ròbe dë sto mond, a son pì furb ch’ij fieuj ëd la lus” (8).
Armaché coma an ësto coment a-i é tre d’element.
La Paròla ‘d Nosgnor a fà na distinsion ciàira an tra coj ch’a ciama “i fieuj ëd cost mond” e “ij fieuj ëd Nosgnor” o “ij fieuj ëd la lus” o “dël ciàir”. A ‘d cristian, l’apòstol Pàul a scriv: “Fé ògni còsa sensa 'd plente e 'd ciacòt, parèj ch'i sie sensa rimprocc e pur, ëd fieuj ëd Nosgnor sensa macia - combin ch'i vive an mes na società antamnà e përversa. I seve coma 'd ciàir an cost mond” (Filipèis 2:14-15).
Ant ël pì bel mes ëd n’umanità arvirosa, antamnà e përversa e, për lòn, condanà da la giustissia ‘d Nosgnor e bandonà a sò destin, a l’é për grassia che Nosgnor a na tira fòra, për ël mojen dl’Evangeli ëd Gesù Crist, d’om e ‘d fomne che Chiel a cambia da la mira moral e spiritual e ch’a na fà ij sò fieuj e fije. A son ëd gent che për lòn a comenso a pensé e d’agì an n’àutra manera, na manera ch’a l’é conform al volèj bon e giust ëd Nosgnor. A sosten-o ‘d valor diferent da l’àutra gent ëd cost mond, a vardo a le ròbe ‘d cost mond an manera diversa, përchè ij sò sentiment ëd lor a son virà a feje piasì a Nosgnor, a fé lòn ch’a l’é giust dëdnans a chiel. Lor a son coma ‘d ciàir an cost mond ëd top.
Ij fieuj ëd cost mond a san bin coma comportesse an cost mond: a l’han ëd pé ch’a intro bin an soe scarpe, ch’a son ëd la mzura giusta. Nen parèj ij fieu ëd Nosgnor, dont le scarpe ‘d cost mond a-j fan mal ai pé e për lòn “a marcio nen bin” ambelessì. A son divers. Ij fieuj dël ciàir a l’han d’aspirassion e d’afession diverse da coj dël mond. Ambelessi as sento nen a soa ca. A l’é parèj ch’i l’oma ‘d gent bin diversa. L’un-a e l’àutra a vivo ant l’istess mond dëscadù.
I fieuj dël ciàir ambelessì a l’han ëd problema ant un setor particolar: soens a manco ‘d furbarìa, ëd “saviëssa pràtica”! Gesù a lauda nen la ladrarìa, e gnanca a lo fà col padron-lì. Lor a arconòsso mach che col ecònomo a savìa bin “coma ch’as naviga” an cost mond a sò vantagi e tornacont. Chiel a ved ciaira cola ch’a l’é la situassion e a la sa menagé con efet. A l’é lolì ch’a l’é da laudé, da feje l’encòmi, nen l’assion particolar ch’a l’ha fàit.
Se ij dissépoj ëd Gesù a l’han da vnì pì “furb” a l’han da ‘dovré lë richësse dë sto mond për fesse dj’amis”, a dis Gesù. Lòn ch’a veul dì sòn? Lòn ch’a l’é voltà “le richësse dë sto mond” ant l’original, a l’é: “uauwvᾶ tῆς ἀδιkίaς” ch’a l’é nen grech ma aramaich: “mamòna ingiusta”, na divinità, un dio, n’idol, quajcòsa che la gent a-j dà na fiusa religiosa. E a l’é pròpi vera che la gent ëd cost mond a-j rend l’adorassion a la richëssa, ai sòld!
Lòn che Gesù a dis ambelessì a l’é che, coma ‘d fieuj dël ciàir, i dovroma ij sòld, coj che ij fieuj dë sto mond tant a-j rendo l’adorassion, coma në strument për fesse dj’amis. Ij sold a l’han un valor relativ, a finisso bin tòst. Un dì la valuta, la moneja dë sto mond-sì, a l’avrà pì gnun valor. I l’oma antlora nen da fene l’adorassion, ma, fin-a a tant ch’a dura, i l’oma da sfrutela, da fela rende “për fene dj’amis”. I l’oma da dovrela për ij propòsit etern dël regn ëd Nosgnor. I l’oma da dovré generos le richësse dë sto mond për lòn ch’a dura, për lòn ch’a l’é pì ‘d pèis.
Dàit che ij sòld a la fin a saran sensa valor, a-i é gnente ‘d pì “savi dla manera pràtica” che dovreje për lòn ch’a l’ha un valor anfinì, visadì d’àutri dissépoj. Quand che ij fieuj dël ciàir as fan dj’amis, lor as fan ëd dissépoj ëd Gesù. I dissépoj as fan d’àutri dissépoj, e dàit che ij dissépoj a ven-o al pressi dël Fieul ëd Nosgnor, chi é-lo ch’a peul determinéne ‘l valor? Ij sòld a vniran a manch, ij dissépoj a dureran. A son savi coj ch’a san dovré le richësse dë sto mond ch’a passa për vaniesse lòn ch’as passerà pì nen.
Peuj, ant ël vers 10 Gesù a dis: “Col ch’a l’é fedel an còse pcite, a sarà fedel ëdcò an còse grande; e col ch’a ambròja an ëd còse pcite, a ambròja ‘dcò ant le grande”. I l’oma da esse fedel tant ant le còse pcite che an cole grande, da esse përson-e ‘d fiusa, e antlora an saran dàite ‘d responsabilità. Për Nosgnor ij sòld, ij dné, a son nen important - bele se për nojàutri a l’han tanta importanza. Chiel a l’é padron ëd tuta la creassion. Sìa quand ch’at dà pòch che quand ch’at dà tant, Chiel a buta a la preuva toa fidelità. S’it ses fedel con lòn ch’a l’é d’importansa relativa tanme ij sòld, antlora Chiel a podrà bin avèj fiusa ‘d ti con le vere richësse, cole eterne, cole ‘d sò regn. Se ti, contut, t’ambarones tròp, se për ti ij sòld a son tò dio, ti t’arseivras nen lòn ch’a l’é d’importansa pì granda.
Ti’t peudes nen serve Nosgnor e ij sòld a l’istess temp, coma se tuti e doi a l’avèisso l’istess valor. It l’has da buté toa fiusa ùltima an quajcòsa o an quajdun. Sarà-lo lòn ch’a dura? “Gnun servidor a peul serve doi padron, përchè i l’avreve un an ghignon e a l’àutr a-j vorereve bin; o a un i sareve dedicà e l’àutr i lo dëspresiereve. I peude nen serve Nosgnor e ij sòld ant l’istess temp”.
Se ij sòld a-j anvestioma generos për Nosgnor e për lòn che për chiel a l’é d’importansa eterna, antlora i arseivroma a la fin un profit genit, un profit ch’a l’é ‘n profit përdabon. L’apòstol Gioann a scriv: “I savoma lòn ch'a sìa l'amor genit dal fàit che Gesù a l'ha dàit Soa vita për nojàutri. Për lòn ëdcò nojàutri i l'oma da dé nòstra vita pr' ij nòstri frej e seur. Se quajdun ch'a l'ha 'd bin ëd cost mond a vëd che sò frel o seur a l'ha da manca e a-j mostra gnun-a compassion, coma podrìa-lo l'amor ëd Nosgnor ësté an chiel?” (1 Gioann 3:16-17).
I voloma bin a j’àutri përchè Nosgnor an veul bin. I soma generos përchè Nosgnor a l’ha dane Sò Fieul Gesù Crist për nòstra salvëssa. I arseivoma d’àutri përchè Nosgnor a l’ha arseivune. Quand ch’i pijoma an considerassion lòn che Nosgnor a l’ha dane, lòn ch’a l’ha promëttune coma nòstra provision, e ‘l fàit che tut lòn ch’i l’oma ancheuj a l’ha dzura na data ‘d scadensa, antlora sarom-ne nen fedel con quajcòsa ‘d tant trivial, ordinari, tanme ij sòld che Chiel a l’ha fidane? Podriom-ne nen dovrelo për Soa glòria e për Sò regn?
Geremìa 4:11-12, 22-28: Salm 14; 1 Timòt 1:12-17; Luca 15:1-10
Orassion: Ò De, përchè sensa 'd Ti i soma nen bon a fete piasì, acòrdane an Toa misericòrdia che Tò Spirit Sant a peuda in ògni còsa guidé e governé ij nòstri cheur; për Gesù Crist nost Signor, ch'a viv e regna con Ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé, ora e për sémper. Amen.


c: text/html

text:
Geugrafia
Definiziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La geugrafia l'è la scienza che la stüdia e la descriv la süperfis de la Tera insema cun tücc i fenomen che ghe süceden de sura; in de la definiziun l'è cumpresa dunca anca la sucietà ümana. In del sò significaa püsee largh la geugrafia la cuntegn dunca un muntun de alter scienz, cume per esempi la biulugia, la geulugia, la fisica, la storia, la pulitiga, l'agrunumia, l'eculugia.
Di stüdi geugrafigh a vegnen föra di espert, che se rapresenten cunt i strüment de la cartugrafia, che la permet de met in evidenza tücc i diferent fenomen particular che salten föra.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La geugrafìa l'è una scienza antíga; adiritüra dii pupülazziun antighissem, cumè i Egizzian e i Caldée, han pensaa də bütá gjo una rəpresentazziun də la Tèra e dii stèll. Dii prugrèss ülteriuur hin vegnüü cunt i greech (l'è staa pròpi un greech, Eratòsten a scriif el libər c'al sə intitulava Geugrafía) prima e cunt i rumàn dəspöö, anca se la geugrafía l'era amò ferma al cuncètt də rəpresentazziun dəl muund. In də chel perìud chì l'ünich persunagg də una certa impurtanza l'è staa el Tulumeu, un grech dəl II secul dəspöö Criist.
Cunt i invasiun barbàrich e l'inflüenza də la Gjesa Catòlica la geugrafìa (in uçideent) l'ha faa un mücc də pass indréé; a hin staa i Áreb a tegní-la in vida, e anzi han cumenzaa a fá mesürazziun e calcul.
Cun Galileu e Cupèrnich, invers la fin də l'Etaa də mezz, anca in Europa la geugrafìa l'ha rəcumenzaa a desvelupá-s, e in dəl XVI secul han cumenzaa a vedè-s i prim cart geugràfich mudern (pər esempi, Mercatuur in dəl 1569 l'ha tiraa föör una carta cunt una prujezziun cilìndrica).
In dəl XIX secul la nass la geugrafìa muderna, e cumenzen a multiplicá-s i specjalisazziun; in di chij han chì cumenzen anca i esplurazziun scientìfich urganisaa, pər esempi də part də von Humboldt e Ritter. La cressüda də la geugrafìa muderna l'è nada inaanz anca pər el XX secul, fina cə i geògraf də tütc el muund s'hin decidüü e han fundaa l'Üniun Geugràfica Internaziunala.
I broch de la geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I broch principaj de la geugrafia a hinn:
Geugrafìa fìsica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In də chela bròca chì hin cumprees tütc i stüdi geugràfich cə hin püssée spustaa invers l'ambieent natüraal.
- Geumurfulugía: l'è la scienza cə la stüdia in manera püssée dirèta la süperfiss də la Tèra, sia cumé cunfigürazziun cə cumé evulüzziun.
- Climatulugía: la cjapa in esàm el clima, sərìa a dí i andameent də la cumpuneent atmusfèrica də la Tèra.
- Idrulugía: la stüdia l'aqua cə gh'è nurmalmeent in natüra, e tütc i sò manifestazziun (precipitazziun, faalt ídrich, basitt ídrich).
- Biugeugrafía: la stüdia la distribüzziun dii viveent in sü la Tèra e i maneer cə sə rəpòrten cun l'ambieent induuf cə víven.
Geugrafìa ümana[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I argümeent stüdiaa də la Geugrafìa ümana tenden inveci invers la cumpuneent ümana e cumprenden:
- Oltra sübdivisiun, magara meen impurtant dii precedeent, ma in tütc i mööd cə mèriten də vèss citaa chì: la geugrafìa linguìstica, la geugrafìa istòrica, la geugrafìa militaar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sut il tetg dal Museum naziunal svizzer èn unids ils trais museums – il Museum naziunal a Turitg, il Chastè da Prangins ed il Forum da l'istorgia svizra a Sviz – sco er il Center da las collecziuns ad Affoltern am Albis. Ils museums preschentan l'istorgia da la Svizra dals origins fin oz, e rendan accessiblas – er cun exposiziuns temporaras davart temas actuals – l'identitad svizra e la diversitad da l'istorgia e da la cultura da noss pajais.
Il Museum naziunal a Turitg sa chatta en il center da la citad da Turitg. Il museum istoric-cultural apprezià vala cun ses edifizi extraordinari dal 19avel tschientaner sco monument architectonic d'impurtanza naziunala. L'edifizi è vegnì construì sut la direcziun da l'architect Gustav Gull, in scolar da Gottfried Semper. L'avertura uffiziala dal museum ha gì lieu l'onn 1898. Gull è sa servì da differents elements architectonics istorisants dal temp medieval tardiv fin al temp modern ed als ha unids ad in'unitad. Tar il concept tutgavan stanzas istoricas, entirs interiurs originals, plafonds da lain ed auters elements architectonics. Quels influenzeschan l'atmosfera dal museum fin oz. En la halla neogotica, l'uschenumnada halla da gloria, ed en ils locals d'exposiziun annexs èn vegnidas avertas il 1. d'avust 2009 – suenter lavurs da sanaziun cumplessivas – duas novas exposiziuns permanentas: «Geschichte Schweiz» e «Galerie Sammlungen». Sco museum istoric-cultural modern preschenta il Museum naziunal l'istorgia svizra dals origins fin oz. Exposiziuns temporaras davart temas actuals dattan impressiuns supplementaras. Cun occurrenzas e visitas guidadas porscha il museum ina plattafurma culturala per l'istorgia svizra e pussibilitescha il dialog cun la societad.
Sut il tetg dal Museum naziunal svizzer èn unids ils trais museums – il Museum naziunal a Turitg, il Chastè da Prangins ed il Forum da l'istorgia svizra a Sviz – sco er il Center da las collecziuns ad Affoltern am Albis. Ils museums preschentan l'istorgia da la Svizra dals origins fin oz, e rendan accessiblas – er cun exposiziuns temporaras davart temas actuals – l'identitad svizra e la diversitad da l'istorgia e da la cultura da noss pajais.
Organisaziun
Cussegl da museum
Direcziun
Stellen
Rapport da gestiun
Rapport da gestiun 2016 (HTML5/Flash)
Rapport da gestiun 2016 (PDF 25.7MB)
Rapport da gestiun 2015 (Flash)
Rapport da gestiun 2015 (PDF 47MB)
Rapport da gestiun 2014 (Flash)
Rapport da gestiun 2014 (PDF 34MB)
Rapport da gestiun 2013 (PDF 13.1MB)
Ältere Jahresberichte sind bei www.e-periodica.ch verfügbar.
Servetschs
Abunar il «Magazin des Schweizerischen Nationalmuseums»
Noss «Magazin des Schweizerischen Nationalmuseums» As infurmescha davart las exposiziuns, davart activitads dals museums e davart purschidas per il public e permetta da dar in'egliada sin la lavur da museum cumplexa. La revista gratuita cumpara 3 giadas l’onn en tudestg ed en franzos.
Magazin des Schweizerischen Nationalmuseums 3 | 2017 (PDF 7.6MB)
Magazin des Schweizerischen Nationalmuseums 2 | 2017 (PDF 3.9MB)
Magazin des Schweizerischen Nationalmuseums 1 | 2017 (PDF 7.1MB)
Magazin des Schweizerischen Nationalmuseums 3 | 2016 (PDF 3.3MB)
Kulturmagazin 2 | 2016 (PDF 7.8MB)
Kulturmagazin 1 | 2016 (PDF 4.2MB)
Empustar il «Magazin des Schweizerischen Nationalmuseums»:
info@snm.admin.ch
Empustar maletgs
En il ARCHIV DA MALETGS vegnan tegnids en salv passa 400 000 maletgs che vegnan duvrads er sin plaun internaziunal en publicaziuns scientificas, en catalogs, en exposiziuns ed en las medias. Mintga onn vegnan vitiers var 3000 maletgs novs. Tar in'empustaziun duvrain nus indicaziuns concretas davart il maletg e davart l'intent d'utilisaziun. Nossas prestaziuns sco er l'acquist dals dretgs d'utilisaziun ston vegnir pajads.
Empustar maletgs:
Tel. +41 58 466 65 11
Fax. +41 44 211 29 49
bildarchiv@snm.admin.ch
Istorgia
Il 19avel tschientaner vegn considerà en general sco il tschientaner da las naziuns e dals stadis naziunals. Entant che la construcziun da monuments e d'instituziuns è vegnida realisada cun schlantsch en ils ulteriurs stadis da l'Europa, ha il giuven stadi federal da la Svizra gì fadia cun l’idea d'in museum naziunal. Ella è vegnida confruntada cun sceptica. Ultra da quai devi motivs cleramain pragmatics: Quasi mintga chantun possedeva si'atgna collecziun, quai che reflectava il caracter federalistic dal giuven stadi naziunal. Igl è stà il cusseglier naziunal turitgais Salomon Vögelin che ha lantschà l'onn 1883 la discussiun davart la fundaziun d'in museum naziunal, animà dal success da l'exposiziun naziunala d'art a chaschun da l'exposiziun naziunala svizra a Turitg.
Suenter debattas intensivas davart la sedia è Turitg sa fatg valair l'onn 1891 cunter Lucerna, Basilea e Berna. L'architect giuven Gustav Gull è sa servì da differents elements architectonics istorisants dal temp medieval tardiv fin al temp modern: Il Museum naziunal dueva esser in'unitad formala tranter la collecziun, l'exposiziun e l'architectura. Cun la colliaziun dal museum e da la Scola d'art applitgà da Turitg vegn realisà in ulteriur postulat impurtant. Il vegn recumandà da colliar las scolas d'art applitgà cun ils museums per ch'il passà possia esser in model ed in stimul per la lavur da las studentas e dals students. Oz vala il Museum naziunal a Turitg sco edifizi da museum extraordinari dal 19avel tschientaner e sco monument architectonic d'impurtanza naziunala.
Partenaris
Das Forum Schweizer Geschichte Schwyz dankt für die freundliche Unterstützung:
Schwyzer Kantonalbank (www.szkb.ch)
Fautur
Daventai fautura u fautur dal Museum naziunal svizzer e prestai uschia ina contribuziun impurtanta a la promoziun da l'istorgia e da la cultura svizra e gidai a promover il ritg program d'exposiziun ed ad amplifitgar cuntinuadamain las activitads per nossas visitadras e noss visitaders.
Sco fautura u fautur dal Museum naziunal svizzer (MNS) profitais Vus da nossas purschidas unicas ed exclusivas. Ultra da l'entrada libra en tut noss museums vegnis Vus envidà a tut las vernissaschas. Plinavant giudais Vus e 20 giasts che Vus pudais envidar ina visita guidada cun il directur dal museum u cun l'expositura.
Ils avantatgs en in'egliada
La contribuziun da fautur(a) vala mintgamai per in onn chalendar (a partir dal settember plus l'onn suandant) e custa CHF 800 per onn. La commembranza po vegnir fixada a la cassa, online, via mail u via Telefon (+41 58 466 65 11).


text:
Skid Row
I Skid Row (Basfónd in dal gèrg americàṅ) i èṅ un grup hard rock americàṅ mis sù a Toms River (New Jersey) in dal 1986. I èṅ stâ òṅ di ùltim grup hair metal a muciàr sù 'n sucès bèl grôs prima dla vgnuda dal gènar grunge in di prim an Nuànta. I lōr prim dū lavōr (Skid Row dal 1989 e Slave to the Grind dal 1991) i èṅ stâ anc quéi ch'i aṅ vindû da piò.
Biugrafìa
Gl'inìsi
I Skid Row i nàs'n in dal 1986 par mèrit dal chitarìsta Dave Sabo dit The Snake (La Bisa), vèć amìg e cumpàgn ad scóla ad Jon Bon Jovi, e dal basìsta di Godsend Rachel Bolan (nóm vēra James Southworth), ch'l iva tòlt al cugnóm in unōr dal cantànt di T. Rex, Marc Bolan. P'r impinìr al grup, i dū i sarnìsan pò anc al chitarìsta Scotti Hill, ch'al sunàva pròpria cun Bolan, e al baterìsta Rob Affuso.
Al nóm dal grup in ingléś al s fà riferimènt a na via malfamàda e in ruìna, da spés pîna ad pòvra gint, imbariàga e drugàda. A 'l inìsi di an Stanta a gh'éra 'n àtar grup cun al nóm ad Skid Row fat da Phil Lynott e da Gary Moore prima che lì lōr i dìsan vita a i Thin Lizzy. Ma a Snake e Rachel a gh piaśìva dimóndi cal nóm lè e alóra i ìvan decìś ad cumpràr-al diretamènt da Gary Moore par 35.000 dòlar.
A 'l grup a gh calàv' adès sōl al cantànt ma i gh'ìvan da pascàr-'l in présia parchè al mànager di Bon Jovi e di Mötley Crüe, Doc McGhee, al s éra dit interesâ a lauràr sèg. Dòp soquànt tintatìṿ andâ mâł (John Corabi, in séguit cun i Ratt e i Mötley Crüe, Robert Mason, Richard Black) i tōśan prima Matt Fallon, ex di Anthrax, e pò Joey D'Angeli ma sōl par dū méś.
I Skid Row in cal mèntar i ìvan bèla prònt dimóndi materiàł da métar sù in dal disc ad dèbut e finalmènt al cantànt al vèṅ catâ in Sebastian Bach. Chi lò 'l éra 'n canadéś ch'al s ciamàva Sebastian Philip Bierk e 'l éra nâ a Freeport in dal Bahamas. 'L iva sarnî al cugnóm ad batàja da 'l cumpuśidōr tedésc a quind'ś an parchè Bierk al sunàva dagnóra cumpàgn a Jerk (ch'in ingléś a vōl dir Minciòṅ, Daśgustóś) e anc parchè Johann Sebastian Bach 'l éra nâ pròpria tarśènt an prima.
A gh'éra però un prubléma: Sebastian 'l éra impgnâ incóra cun al sò vèć grup, i Madame X, e al sò mànager al vliva 200.000 dòlar par mulàr-al. Par furtùna dal grup dal New Jersey, Jon Bon Jovi al s éra tòlt a cōr al caś, esénd amìg ad Sabo, e par cal mutìṿ lè al tira fóra lò i bèsi par tōr al cantànt p'r i Skids e par registràr ad nóṿ e méj di demo. Mis sóta cuntràt par la sò cà discugràfica Underground Music Company, i Skid Row i èṅ finalmènt prònt p'r incìdar 'l àlbum ad debùt.
Skid Row
Skid Row a véd la luś finalmènt al 24 ad Śnar dal 1989 par l'Atlantic Records, rivànd a 'l sèst pòst dla Billboard 200 americàna (sinc disc ad plàtin in di sōi Stat Unî), cuciâ in élt da sìngui ad sucès cuma 18 & Life, un lènt ch'al dascór dla vita véra dal śōv'n arvèrs Ricky cundanâ a 'l ergàstul p'r avér masâ par śbali 'n sò amìg, la rabìda Youth Gone Wild, 'n inn da sigàr a bòca vèrta in di cuncèrt, la dólsa I Remember You e Piece Of Me, cgnusùda p'r al sò gir ad bas. 'L àlbum al fà védar ciàr e tónd quél ch'al sarà al stîl muśicàl dal grup, un street rock selvàdag e melòdic, davśèṅ a 'l heavy metal e a 'l hair metal.
In d'l Agóst dal 1989 al mànager McGhee (ch'l éra stâ cundanâ a sinc an ad parśòṅ p'r avér fat vgnir dèntar in di Stat Unî daśdòt chilo ad marijuana in dal 1982) al dà vita a 'n fèstival muśicàl ad dū dè a Mósca cóntar la dròga, ciamâ "Make A Difference peace festival" e al grup a gh và a sunàr insém a di àtar pès da nuànta dal rock pēś cuma Bon Jovi, Scorpions, Ozzy Osbourne, Mötley Crüe, Cinderella e i rus Gorky Park.
I Skid Row i partìsan pò p'r un tour mundiàl c'n i Mötley Crüe (al 18 'd Utóbar i eṅ a Milàṅ) e in séguit cun gl'Aerosmith. Durànt la data dal 27 ad Dicémbar dal 1989 a Springfield (Massachusetts), prima dal braṅ Piece Of Me, un spetadōr al tira na butìglia in fàcia a Sebastian ch'al pèrd la tèsta e ch'al gh l'armànd' indrē ciapànd però in dal grugn na śuvnòta a 'l sò pòst, faghénd-ag un brut taj. Incasâ négar e c'n al Diav'l adòs, al cantànt al s butà anc śò in mèś a 'l pùblic tacànd a dar di casòt.
Al filmâ ad quél ch'l éra sucès al finìs pò in dla caséta vìddeo 'd Oh Say Can You Scream dal 1990 e al cantànt lè al dà la sò versiòṅ di fat. Al filmâ pustâ in sal YouTube
Bach al finìs in parśòṅ e 'l è custrét a pagàr 15.000 dòlar ad risarcimènt. Al guèran canadéś, da 'l cant suo, al decìd ad pruibìr-ag par tri an 'l ingrès in dal sò paéś. Ma i prubléma par lò i n finìsan minga chè: al cantànt al finìs in si giurnài par na majéta ch'al gh'iva pasâ 'n sò fan in du a s vdiva insìma la scrita „AIDS Kills Fags Dead“ (’L AIDS al cópa i fnòć). Sebastian 'l è custrét a dmandàr pardòṅ in un prugràma 'd MTV.
Slave To The Grind
'L 11 ad Śugn dal 1991 al grup al fà catàr in di negòsi al secónd àlbum Slave To The Grind (Sćiàv dal lavōr pēś), un lavōr dimóndi più rabî, rûd e pēś dal precedènt ma ch'al gh la cava a finìr listés a 'l prim pòst in dla clasìfica americàna. La cupertìna dal disc l'è stada fata p'r al pàdar ad Sebastian, al pitōr David, ch'l iva tòlt ispirasiòṅ da 'n quàdar ad Caravàǵ , Al saplimènt dla Santa Lusìa dal 1608.
Dal disc a gh 'n è dū versiòṅ: una minga cinsuràda cun dènt'r al braṅ Get The Fuck Out (Tira fóra al cas) e una c'n al braṅ più "alśēr" Beggar's Day (Al dè dal barbòṅ). I sìngui i èṅ quàtar: Monkey Business, Slave to the Grind, Wasted Time e In a Darkened Room.
Vist al sucès clamuróś, al grup al vèṅ sarnî da i Guns N' Roses p'r al tour americàṅ mènt'r in Itâglia i Skid Row i s pòrtan sèg gl'L.A. Guns a Milàṅ e a Firénse.
Al grup al cuntìnua incóra a sunàr in gir p'r al mónd cun i Love/Hate, i Scorpions, gl'Iron Maiden e i Pantera.
B-Side Ourselves
Al 22 ad Setémbar dal 1992 i Skid Row i daṅ vita a 'n EP ad còver ad grup ch'i gh'aṅ dâ ispirasiòṅ. Al tìtul dal disc 'l è B-Side Ourselves, un lavōr ch'al mét insém sinc braṅ: Psycho Therapy di Ramones (cun Rachel Bolan a la vóś), C'Mon And Love Me di Kiss, Delivering the Goods di Judas Priest (cun Rob Halford ch'al fà a gara cun Sebastian Bach a chi siga da piò di dū), What You're Doing di Rush e Little Wing ad Jimi Hendrix.
Par 'l ucaśiòṅ a vèṅ fat un sìngul ad Delivering the Goods insém a Youth Gone Wild. Al CD al finìs a 'l 22śum pòst dal clasìfichi ingléśi.
In cal mèntar Bach al sa spóśa cun la sò muróśa Maria Aguiar, in dal Luj dal 1992.
sUBHUMAN rACE
In dal 1995 i rapòrt intér'n a 'l grup i tàcan però a 'ndàr a gamba a 'l élta, anc p'r al fat ch'al grunge di Nirvana 'l éra drē a catàr dimóndi spasi in cal méntar miténd in śnòć 'l hard rock dla fiṅ di an Utànta. Foravìa i Skid Row al 28 ad Mars i vènan fóra cun quél ch'a dvintarà 'l ùlt'm àlbum in studi cun Sebastian Bach a la vóś e Rob Affuso da drē da la batarìa, Subhuman Race (Rasa 'd sóta d'l umàṅ) ch'al sa śluntàna 'n pôc da i prim dū lavōr ch'i gh'ìvan purtâ al sucès. Anc chè in cupertìna i s càt'n i diségn ad David Briek, ch'i pàran ispirâ a 'l Infèran ad Dante Alighieri.
Sóta la prudusiòṅ ad Bob Rock, quél dal Black Album di Metallica, al grup al s impinìs asè ad sòṅ tìpic d'l alternative metal, tgnénd a drē a di grup quài Red Hot Chili Peppers, Pantera e Antrhax, anc se sunâ in na manéra dimóndi più péśa, cuma a s pōl sintìr in dal prim sìngul My Enemy o in di braṅ Frozen, Subhuman Race, Medicine Jar e in dla rabìda Bonehead. I s dastàc'n i sìngui Into Another e al lènt Breakin' Down, scrita da Sabo pinsànd a Wasted Time.
Anc s'al disc al gh la cava a rivàr a 'l 35śum pòst dla Billboard 200 (al fà incóra méj in Austràglia, Régn Unî e, cuma 'l sòlit, in Giapòṅ in dua al finìs sèst) e a dvintàr disc 'd òr, a s trata 'd un mèś pas fals cunfruntànd-al c'n i dū precedènt.
P'r al marcâ giapunéś a vèṅ vindû un disc pìcul dal viṿ, Subhuman Beings on Tour!!, cun dèntar siē pès.
Anc s'i cuncèrt i càtan sù dimóndi spetadōr (al grup 'l éra partî par na tournée insém a i Van Halen e i ìvan anc sunâ da 'l nòstri bandi a 'l Vidia Club ad Siśèna), in dal 1996 i Skid Row i decìdan ad suspénd'r-as, ma minga prima che Sebastian Bach al fus mis a 'l us.
Par Sebastian Bach, un metalàr dabòṅ ch'al gh'à al rock inciuldâ in dl'anma, la stòria c'n i Skid Row la finìs lè. Dòp dū disc c'n al grup super di The Last Hard Men, al cantànt canadéś al cuntìnua da par lò, faghénd vgnir fóra tri àlbum a partìr da 'l 1998: Bring 'Em Bach Alive!, Angel Down e Kicking & Screaming.
Anc Rob Affuso al s in và. Dòp avér sunâ cun i Ozone Monday in dal 1998, al baterìsta al decìd pò ad dar-'g un taj cun la mùśica, tacànd a lauràr in n'aśiénda ch'la tîṅ a drē a i afâr. 'L à anc cumprâ un sit davśèṅ a New York in dua al tira sù di cavài.
Mémbar
Quéi 'd adès
- Johnny Solinger vóś (1999-incō)
- Dave "The Snake" Sabo chitàra (1986-incō)
- Scotti Hill chitàra (1987-incō)
- Rachel Bolan bas (1986-incō)
- Rob Hammersmith baterìa (2010-incō)
Ex cumpunènt
- Matt Fallon vóś (1986-1987)
- Joey D'Angel vóś (1987)
- Sebastian Bach vóś (1987-1996)
- Rob Affuso baterìa (1987-1996)
- Phil Varone baterìa (1999-2004)
- Dave Gara baterìa (2004-2010)
Discugrafìa
Àlbum
- 1989 - Skid Row
- 1991 - Slave to the Grind
- 1995 - Subhuman Race
- 2003 - Thickskin
- 2006 - Revolutions per Minute
Racòlti
- 1998 - 40 Seasons: The Best of Skid Row
- 2007 - Greatest Hits
- 2008 - Slave to the Grind/Skid Row
Da 'l Viṿ
- 1995 - Subhuman Beings on Tour!!
EP
- 1992 - B-Side Ourselves
Sìngui
- 1989 - Youth Gone Wild
- 1989 - 18 and Life
- 1989 - I Remember You
- 1991 - Monkey Business
- 1991 - Slave to the Grind
- 1991 - Wasted Time
- 1991 - In A Darkened Room
- 1992 - Youth Gone Wild/Delivering the Goods
- 1995 - My Enemy
- 1995 - Breakin' Down
- 1995 - Into Another
Videugrafìa
- 1990 - Oh Say Can You Scream
- 1993 - No Frills Video
- 1993 - Road Kill
- 2003 - Under the Skin
Culegamènt estéran
- (EN) Al sit uficiàł
- (EN) La paǵna dal grup in sal MySpace
- (EN) Al vìddeo ad Slave to the Grind in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Little Wing in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Ghost in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Piece of Me in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Delivering the Goods in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd 18 & Life in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Breaking Down in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Youth Gone Wild in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Monkey Business in sal Youtube


text:
Expansiun: In affarist da S-chanf stgauda chasas a Zuoz
- Gievgia, 27.10.2016, 17:07, actualisà a las 18:27
Ils davos 10 onns ha Simon Salzgeber stgaffì in implant da chalur a distanza. LEn sis etappas ha el tatgà las chasas a S-chanf. Uss vai enavant a Zuoz. La scola media privata, il Lyceum Alpinum, vul era far part da la rait. E sche las lingias vegnan schon tratgas, sa collia era la vischnanca.
Il stgaudament da chalur a distanza era l'entschatta pensà per sia lainaria. Igl era dentant spert clar a Simon Salzgeber, sche quai duai render en ina maniera u l'autra stoppia el far insatge pli grond.
Oz stgauda el S-chanf, prest era parts da Zuoz ed il Lyceum Alpinum. Quai era la finamira dal possessur da la firma Simon Salzgeber - numnadamain avair in grond client sco il Lyceum. Ch'il client grond è uss a Zuoz è sa dat uschè. Per trar las lingias da S-chanf a Zuoz ha el investì radund 3 milliuns francs.
7-avla etappa dapi il 2010
Il stgaudament da chalur a distanza è en funcziun dapi l'onn 2010, dapi la è la rait adina creschida. Ir a Zuoz e colliar il Lyceum è uss la 7-avla etappa dal project. In'ulteriura segua l'onn 2017 cun colliar la zona da masteranza a Zuoz.
Ed era en avegnir vul Simon Salzgeber investir per avair enavant la pussaivladad da colliar ulteriuras chasas vi da ses stgaudament da chalur a distanza.


text:
Comunicat stampa
La scola ladina prejenteda a Cividat dl Friul
Tl cheder dl cunvëni europeich “RUSH” (Re and Up Skilling Horizons) iel unì prejentà a Cividat (Cividale - Friuli) dal Intendënt Verra l model scolastich ladin.
Contribuc Cultura ladina: ancuntedes te Sëlva y a Picolin
La Repartizion Cultura ladina lascia al savëi che la dumandes per n contribut provinziel per l’atività 2018 muessa unì dates ju nchina ai 31 de jené 2018.
Ejam de ladin dl’Intendënza ladina: Iscriziuns cina ai 23 de jené
Ciamó cina ai 23 de jené él poscibl da se scrí ite al ejam de ladin dl’Intendënza ladina por le sorvisc tles scolines y scores dles localités ladines.
Dala Junta: Sostituziun de n mëmber dla comisciun de ejam dl ladin
La Junta provinziala á aprové incö la nominaziun de Monica Moroder sciöche mëmbra nöia dla comisciun d’ejam de conescënza dl ladin.
Plann sanitar 2016-2020, positif le bilanz amesaite
Le pröm bilanz dl plann sanitar provinzial é positif: les prömes mosöres por ci che reverda la prevenziun, l’assistënza y la colaboraziun di ospedals é atuades.
Dala Junta: lege frabiché alisiré, abitaziuns a prisc azessibli
Alisiré la cumpra de n’abitaziun, sparagné terac, scemplifiché les prozedöres: chisc é i punc prinzipai dla proposta de lege nöia söl frabiché abitatif alisiré.
Archif Quellmalz: registraziuns ladines, presentaziun ai 20 de jená
Ai 20 de jená gnarál presenté a San Martin de Tor la pröma racoiüda de registraziuns ladines dl archif de Alfred Quellmalz.
“Mami pënsa al daunì”:lingia de ancuntedes de nfurmazion per families
14 sëires de nfurmazion sun pusciblteies de sustëni a livel finanzier y de pension vën metudes a jì dal’assessëura Deeg. Ai 6 de merz saral n’ancunteda te Sëlva
De dl sport invernal dl’Euregio di Stödafüch volontars sön Munt de Suc
Dai 18 ai 20 de jená gnarál a se le dé sön Mun de Suc la pröma ediziun dl De dl sport invernal dl’euergio di Stödafüch volontars dl Südtirol, Tirol y Trentin.
Le program dla Teßmann ala mostra di libri Bücherwelten a Balsan
La Biblioteca Teßmann presentëia indô libri premiá dla leteratöra, publicaziuns nöies, le bar di media y tröp d’ater ala mostra di libri 2018 a Balsan.


text:
Arabia Saudita sa participescha vid Uber
- Gievgia, 2.6.2016, 7:22
L'Arabia Saudita sa participescha da nov vid il servetsch da passagiers Uber. Il fond statal haja investì 3,5 milliardas dollars en Uber e survegnì persuenter in sez en il cussegl d'administraziun. Uschia vul il pajais daventar pli independent da l'ieli.
La participaziun vid Uber è ina part dal plan da l’Arabia Saudita da daventar independenta da las entradas d’ieli. Da l'autra vart survegn Uber cun l'Arabia Saudita in impurtant partenari per pudair expander pli fitg en il Proxim Orient Avant curt avevan ils Saudis gia fixà ina cooperaziun cun il gigant d’industria american General Electric.
Tenor atgnas indicaziuns saja Uber represchentà en quasi 70 pajas e vegnia valità cun 62,5 milliardas dollars. L’Orient Central e l’Africa dal Nord èn ils martgads nua che Uber crescha actualmain il pli svelt. 19’000 manischunzs duain lavurar per Uber. En l’Arabia Saudita è Uber represchentà dapi il 2014.
RR novitads 06:00


text:
Um mora tar sajettim
- Dumengia, 1.3.2015, 16:13
Ad Affoltern en il chantun Turitg è vegnì sajettà giu in um questa bun’ura. Curt suenter las 5 han vischins alarmà la polizia da la citad perquai ch'els han udì sajets.
Malgrà las emprovas immediatas da reanimar l'um è quel mort pervi da las grevas blessuras. Tar l'unfrenda sa tracti dad in um da l'exteriur da 30 onns. Davart las raschuns per il delict na datti il mument naginas infurmaziuns. Quai ha communitgà la polizia da la citad Turitg.
3 umens che sa chattavan en la vischinanza dal lieu da delict sajan vegnidas arrestadas per ulteriuras examinaziuns.
RR novitads 16:00


text:
Digitip – Tadlar musica senza salata da cabels
- Glindesdi, 31.10.2016, 10:15
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 31.10.2016, 10:15, RTR
Magari fissi schont flot da tadlar musica cun il telefonin ubain cun il laptop sur boxas enstagl dals uregliers. Però co pomai far quai senza chi dettia ina salata da cabels? Cunzunt schins vul udir la musica ina giada en stiva, lura pli tard en cuschina e la finala forsa anc en chombra.
Da principi datti duas vias per tadlar musica dal telefonin dadaut en las stanzas – senza uregliers e senza cabels:
- u ch'ins collia il telefonin senza cabel cun la stereo chins ha gia e taidla cun lezzas boxas
- u chins cumpra novas boxas che retschaivan direct in signal dal telefonin – sur wlan u sur bluetooth.
Via stereo
Qua datti simpels retschaviders da bluetooth – custan da quai da CHF 50 fin CHF 150. Quests mettins vid la stereo, e lura pon ins colliar il telefonin senza cabel cun il retschavider e voilà: musica dal telefonin senza cabel via la stereo dad auta qualitad.
Direct sur boxas
Atgnamain tanschan simplamain ina u duas boxas che han endadens in retschavider da bluetooth ni wlan. Lura va la musica direct sin questas boxas. Tals boxas datti gia per CHF 20 ensi. Quai è lura plitost in termagl chin deletg per tadlar musica.
In zic pli luxurius vegni cun in sistem che cuntegna in retschavider e latiers las boxas per ina u pliras stanzas. Tar quest va il signal cun la musica dal telefonin sin il retschavider – e quest reparta la musica sin tut las boxas colliadas; sa chapescha tut senza cabels. Quai munta però prender in pèr tschients francs enta maun – ed ensi na datti etg uschè spert cunfins.
La qualitad
La qualitad dal tun po però esser in zic main buna senza cabel che cun cabel. E pli gronda che la distanza tranter ils apparats è, e pli tgunsch chi po dar interrupziuns en la musica.
Apparats che rinforzassan ils signals che van tar las boxas gidassan bain, custassan però anc ina giada CHF 100.


text:
Funiciello emprima dunna che maina la Juso
- Sonda, 18.6.2016, 22:19
Per l'emprima giada maina ina dunna ils Giuvens socialists da la Svizra. Tamara Funiciello ha fatg dapli vuschs che Samira Marti a la radunanza annuala extraordinaria.
A Berna han ils delegads da la Juso elegì l'indigena Tamara Funiciello sco nova presidenta, sco la Juso scriva. La dunna da 26 onns daventa uschia successura da Fabian Molina, quel ha dà giu l'uffizi suenter dus onns e mez.
Tamara Funiciello è studenta e lavura parzialmain tar il sindicat Unia. Ed ella sa declera plitost sco dunna da l'acziun che d'ina stratega.
RR novitads 22:00


text:
Ovras da Gion Antoni Derungs vegnan rimadas ed edidas
- Venderdi, 25.12.2015, 16:11
La Fundaziun Gion Antoni Derungs ha edì l’emprim tom cun tut las chanzuns per chors virils da Gion Antoni Derungs.
Davos quest grond project stat tranter auter il dirigent Mario Schwarz. La finamira saja da rimnar tut las ovras dal renumà cumponist rumantsch.
Sin 222 paginas èn 116 chanzuns per chors virils rimnadas – ina pitschna part da la lavur da Gion Antoni Derungs, che ha scrit passa 400 cumposiziuns, 10 sinfonias e 6 operas.
Quest onn fiss Gion Antoni Derungs, ch’è mort l’onn 2012, daventà 80.


text:
Termin d'annunzia per il register da commerzi
Tenor l'experientscha vegnan annunziadas fitg bleras restructuraziuns d'interpresas il zercladur ed il december per l'inscripziun en il register da commerzi. Quai chaschuna regularmain accumulaziuns en connex cun l'elavuraziun. Ils mais zercladur e december èn dapi onns ils mais preferids per realisar restructuraziuns. Saja quai l'interpresa singula che duai vegnir integrada en ina ScRL u en ina societad d'aczias fundada da nov, saja quai la fusiun da duas filialas d'in concern fin a separaziuns u midadas. L'inspecturat dal register funsil e register da commerzi survegn durant quels mais surproporziunalmain blers affars da registraziun ch'èn per part fitg cumplexs.
Affars da registraziun che duain vegnir inscrits en il register da commerzi anc il zercladur resp. il december 2017, ston pia vegnir inoltrads fin il pli tard ils 14 da zercladur 2017 resp. ils 12 da december 2017 (bul postal resp. bul d'entrada da l'inspecturat dal register funsil e register da commerzi) en moda inscrivibla a l'inspecturat dal register funsil e register da commerzi. Affars che entran pli tard vegnan elavurads uschè svelt sco pussaivel en il rom da nossas capacitads.


text:
«Noi i vorerìo che da cost nòst giornal a s’aussèissa na fiama ‘d poesìa. Poesìa piemontèisa. Cola poesìa ch’a-i é ant ij nòstri cheur, ant nòstra stòria, ant nòstr pòpol, ant ij nòstri paisagi. E ch’a peul esse scrita mach an piemontèis; përché cost a l’é ‘l linguagi pì nòstr…» (nr 1, 15-IX-1946).
Con coste «Doe paròle tant për ancaminé», e d’àutre, Pinin Pacòt a (ri)presentava ai «sò» letor «Ij Brandé – giornal ëd poesìa piemontèisa» ël 15 d’ëstèmber dël 1946. E për dabon la poesìa e la dëscussion che a na ven fòra, bin ëd soens dalà dla lenga dovrà për esprimla, a smijo esse la prima cura dël poeta e giornalista Pinin Pacòt, a la mira che, bele considerand d’arferiment ch’as podìa pa fé meno e chèich test, ëdcò la guèra a smija esse già assé lontan-a.
Lòn ch’a chërdìa, Pacòt, che la gent a së spetèissa da la parlada piemontèisa, lenga che soa publicassion a surtìa tuti ij quìndes di?
«Gnente d’àutr che un pòch ëd poesìa. E noi i-j doma cola pòca che i l’avoma ant noi, sicur ëd trové d’amis ch’an compagnran ant nòst travaj: modest, ma disinteressà e sincer», (idem).
Sa diciarassion a sarà peui da “lese” a la lus ëd soa concession ëd la poesìa, che a podrìa mné an eror chi che a la chërdèissa pì sempia, pì “fàcila”, përchè piemontèisa e nen italian-a, tan da spieghé e buté an ciàir përché a Pacòt a j’ëstago a cheur ëd tema afrontà da d’àutri con ëspìrit tròp dësgenà: la natura midema dla poesìa, ël dissegn ëd na stòria dla literatura dël Piemont an piemontèis, soa grafìa, soe temàtiche, sòi rapòrt con la region ant un moment ëd cangiament ësvicc.
An realtà ant l’istessa colòna Pacòt a fà na precisassion che an buta sla stra giusta për n’indicassion pì precisa ‘d sòi but, ëd col pùblich che a-j ten, e ‘d soa proporsion.
«E a sarà un pòch come na conversassion an pòchi, su d’argoment ch’a në stan a cheur…», (idem).
Costa afermassion a l’é pitòst particolar, për un poeta che, apress ël 1927, a (ri)propon na soa arvista: a bùstica nen ël pùblich gròss, gnanca a lo susna, tansipòch për chiel, e an arciama dun-a a la ment lòn che a scrivrà peui vàire agn dòp su le pàgine dla midema publicassion:
«Basta che a-i sia ancora un, un sol che a lo parla, che a lo scriv, che a lo dòvra, che a-j veuja bin, e ‘l piemontèis a sarà ancor viv, l’istess coma se a fussa dovrà da ‘d milion ëd përson-e. L’é nen la quantità, l’é la qualità ch’a conta, e costa, quand che a l’é fàita d’amor, a l’é sempe ràira e pressiosa», (nr 238-239, 15-VIII-1956).
A ven a taj, donca, tnì da ment costa dimension d’élite literaria anté che as fòrgia ‘l travaj ëd Pacòt, quand che as consìdera soa produssion pa mach poética ma dcò giornalìstica, dimension d’élite duverta ‘d vòlte a d’ëscritor pa sempe a l’auteur ëd la “reusa” che a l’avìa creasse dantorn, ma tutun “giustificà” pròpi da soa afession a la lenga piemontèisa, ël sol ideal che as compagna, an definitiva, a soa poética.
«… a l’é pròpi costa la blëssa dle càuse perse, cola d’esse përdùe an partensa, cola d’esse guadagnà già prima ‘d combatje», (idem).
A m’ësmija che na conclusion parija dl’artìcol sità dzora a sia motben amportanta, almanch për lòn ch’a toca sò “esclusivism” dëdnans a sò ideal, e ‘d coma ch’a sia nen portà a fé ‘d concession.
A peul esse anteressant, për sòn, ëd dì doe paròle su na polémica (fàita con deuit, an vrità) che già ‘l prim nùmer ëd la neuva serie a l’ha alvà, e pa sensa un contrast real ëd concession artìstiche an tra ij doi oposidor, Pinin Pacòt midem e Paggio Fernando. La spluva për la querelle a l’era stàit l’«Omagi a un poeta» (dedicà a Gioann Gianotti), anté ch’i lesoma nen mach lòn ch’a l’é arportà apress, ma d’àutre còse pien-e ‘d significà, che an fortisso coma «Ij Brandé» a ven-o nen a porté ‘d rime an in-a o an ëtta, ma cheicòs ëd franch divers da la poesìa – o lòn ch’a passava për chila – dël prim ‘900, e coma le ligne mideme dël «parnas piemontèis» a fusso da siassé sensa pietà, a cost ëd buté an dëscussion ëd nòm car a vàire piemontèis:
«Basta pensé a le condission dla poesìa piemontèisa, quand che chiel a l’é presentasse ant ël cit mond dij poeta dialetaj ëd sò temp, vers la fin dël sécol passà e an sël prinsipi ‘d cost. Gavà d’Alfonso Ferrero, da la produssion disuguala, ma sovens ‘d n’ispirassion àuta e potenta; gavà ‘d certi moment delissios e dlicà d’un Fasolo o d’un Frusta, o ‘d certe ecession ant ij vers un pò tërbol ëd Solferini; tut ël rest, soma sincer, as pudìa nen disse vera poesìa – coma ch’i lo voroma adess –, combin ch’a-i fussa sovens dë spìrit e ‘d gigèt, ëd bel deuit e ‘d malissia, ancaminand pròpi da Viriglio, ch’a l’é stàit në studios erudì e brilant dë stòria e ‘d curiosità piemontèise, ch’a l’ha savù dì con bela grassia e finëssa ‘d còse gentile, e d’àutre spiritose e magara, ai sò temp, scabrosëtte, ma ch’a l’ha mai avù un colp d’ala, ‘d coj che, fussa mach na vòlta sola ant soa vita, a fan d’un rimador un poeta. Lòn che, forse, Viriglio a pretendìa nen d’esse», (nr 1, cit.).
Lassand për na sede pì giusta la concession e l’ideal poétich ëd Pacòt, e an vorend mach, ora, motivé ‘l significà d’ «Ij Brandé», i chërdo a sia bin ëspòrze an evidensa la volontà, ant ël 1946, d’arzighé un dëscors parij, con la pì part dël pùblich “afessionà” a le còse piemontèise mach an part duvert a ‘d neuve propòste e ancor gropà a col mond – literari e nò – ëd fin ‘800 e dël prim ‘900 che Pinin Pacòt a s’arciama, cissand la polémica con Paggio Fernando.
Paggio Fernando, gentilòm ëd veja stampa, a difend risentù la poética tradissional che Viriglio a rapresenta, sìmbol – as podrìa disse – ëd riferiment ëd la coltura subalpin-a.
«Paggio Fernando e mi, i l’avoma doe manere diverse ‘d consideré la poesìa. Poesìa për chiel a l’é tut lòn ch’a l’é scrit an vers, basta ch’a sia dit con bel deuit e con un pò ‘d rispet dël nùmer e dj’acent dle sìlabe… Paggio Fernando a l’é ancora a cole teorìe lì. Për chiel tut ël pensé modern a esist nen», (nr 3, 15-X-1946).
A l’é pròpi an considerand tuti si element che i podoma lese na considerassion, su «Poesìa e Associassion»:
«… Vë smij-lo che costi-sì ch’i vivoma a sio ancora temp da Giandoja e da Giacomëtta?…
Dòp tut lòn ch’a l’é staje, e ch’i l’avoma vist, e ch’i l’avoma sufert, a l’é ora ‘d dventé òm. Òm dël di d’ancheuj, provà da le guère, da la fam, dal dolor, da la miseria, con ëd ribellion ant ël cheur e con ant ël cheur ëd grande speranse, generose e uman-e», (nr 3, cit.).
Combin, coma i l’hai già dit, ël mascheugn ëd la guèra a smija esse già lontan, costa afermassion, consienta d’una situassion bin precisa, neuva tutafàit për ël mond coltural piemontèis, a ven ancor pì pressiosa për ës-ciarì ‘l vorèje ‘d Pinin Pacòt d’esse poeta neuv parèj coma d’esse òm neuv dël Piemont neuv che a viv ant na manera diversa da cola che d’àutri, miraco, a s’iludo ‘d podèj vive.
Giusep Gorìa (Ij Brandé, Armanach ëd Poesìa Piemontèisa | 1982


text:
Tuts vulan charrar sco emprims cun il tren tras la NEAT
- Actualisà Venderdi, 5.2.2016, 11:29
Ils 1'000 bigliets per ils dus trens d'avertura dal tunnel da basa dal Gottard èn davent. 160'000 persunas èn s'annunziadas per la concurrenza per bigliets per ils dus trens ch'inaugureschan l'entschatta zercladur il tunnel da basa dal Gottard. Ils organisaturs discurran d'ina cifra impressiunanta.
Passa 160'000 persunas èn sa participadas a la concurrenza per mintgamai dus bigliets. La sort ha decidì, quai communitgescha l'Alp Transit Gottard SA. Las 500 victuras e victurs derivan da tuttas parts dal pajais, tranter els era 5 Svizzers a l'exteriur.
En ils dus trens d'inauguraziun dastgan sper las 1'000 persunas ord la populaziun era duas classas da scloa. Ils giasts envidads fan pir suenter lur viadi tras il tunnel da 57 km lunghezza.
L'avertura uffiziala è l'emprim da zercladur 2016.
RR novitads 12:00


text:
Guids publics inscenai tras il marcau vegl da Glion
Regularmein organisescha l'Anna Catrina SA guids inscenai tras il marcau vegl da Glion. A caschun d'in guid inscenau tras il marcau vegl da Glion veseis Vus co la glieud viveva e luvrava da lezzas uras egl emprem marcau sper il Rein ed udis historias interessantas dall'epoca da gliez temps. Dus acturs meinen a moda simpatica tras il marcau vegl da Glion e presentan duront la viseta guidada differentas figuras dalla historia dil marcau.
Las turas inscenadas tras il marcau vegl da Glion d'Anna Catrina SA san vegnir visitadas da singulas persunas senza annunzia duront ils datums publics. Plinavon san las turas inscenadas tras il marcau vegl da Glion cun in actur vegnir reservadas individualmein. Ellas cuozzan rodund 75 minutas e cuostan 100.00 francs prezi da basa per gruppa + 10.00 frans per carschi + CHF 5.00 per affons. Bugen pren Anna Catrina SA encunter Vossa preannunzia per formular.
mira!cultura Ortsführungen
Il Museum Regiunal Surselva presenta «mira!cultura Ortsführungen»
Ils vitgs dalla Surselva e dil marcau da Glion han ina historia interessanta che tonscha tochen lunsch anavos el temps medieval. Aunc oz anflan ins denter ils baghetgs e l’infrastructura moderna fastitgs da quei temps. Bia da quei ei misterius e leventa las marveglias da vuler entelgir dapli sur da sia patria e siu liug da vacanzas. In versau team da guids da cultura arva a turists ed indigens ina finiastra el vargau ed illustrescha il mintgadi actual.
- mira!cultura Ortsführung Ilanz/Glion
- mira!cultura per affons: "Memory-Tour" el marcau vegl da Glion
- mira!cultura Ortsführungen Waltensburg/Vuorz
- mira!cultura Ortsführungen Vella e Vella/Pleif
- mira!cultura Ortsführung Lumbrein
- mira!cultura Ortsführung Vrin
- mira!cultura guida da caplutta Meierhof
Las turas da mira!cultura san era vegnir reservadas individualmein. Bugen pren il Museum Regiunal Surselva encunter Vossa preannunzia per formular ni per telefon 081 925 41 81.
Historia(s) tier la reformaziun - guidas da cultura atras il marcau vegl
Ils guids da mira!cultura ein sefatschentai intensivamein cul tema reformaziun el cantun Grischun e spezialmein cun la reformaziun el marcau da Glion. Ussa porschan els ils suandonts guids per gruppas e classas da scola:
Las turas cuozzan rodund 90 minutas e cuostan 150.00 francs per ina gruppa da maximal 24 persunas. Bugen pren il Museum Regiunal Surselva encunter Vossa preannunzia per formular ni per telefon 081 925 41 81.


text:
Il buio nella mente
Il buio nella mente (Al scûr in dla mènt) 'l è 'n film dramàtic dal 1995 ad Claude Chabrol trat da 'n rumànś dla Ruth Rendell dal 1977, La mòrt la n sà minga lèśar (A Judgment in Stone).
Sunt
In un paiśèṅ dla Britàgna, la Sophie (Sandrine Bonnaire) la taca a lauràr cuma camaréra par la famìja burghéśa di Lelièvre d'l industriàl Georges (Jean-Pierre Cassel) e dla Catherine (Jacqueline Bisset) ch'la gh'à na boutique in sità, marè e mujér. Chi lōr i gh'àṅ dū fiōi abû da di matrimòni precedènt, la Melinda (Virginie Ledoyen), na śuvnòta impgnàda in di prim amōr, muróśa ad Jérémie e fióla ad Georges, e Gilles (Valentin Merlet) un risulèṅ śvéj fiōl ad Catherine.
Sophie la lavóra sôd, la sà far bèṅ da magnàr, lavàr śò, dar śò a la pólva e pulìr in cà ma a n gh'è vèrs ad far in manéra ch'la lèśa i bijitèṅ ch'i gh làsan, ma a gh'è na spiegasiòṅ: lì lē l'è diślèsica, la n è pròpria briśa bòna ad lèśar, minga par cólpa sua, ma la n vōl minga far savér a ninsòṅ ch'la gh'à cal prubléma lè, a sarév na vargóggna tròp granda par lē.
La camaréra la dvénta amìga dla pustìna dal paéś, Jeanne (Isabelle Huppert), na dóna gréśa e a la bòna mandàda a lauràr da n'atra banda parchè soquànt an prima 'l iva masâ sénsa vlér la sò putìna ma i giùdas i n aṅ minga psû dir ch'la 'l is fat apòsta e par quàl lè l'è stada lasàda libra. Lì lē la gh'à anc un visi, quél ad vèrar la pòsta di sò cliènt p'r andàr a śbraghiràr in di fat ad chi àtar, par savér tut i petegulés. La sà anc da i giurnài che la Sophie l'iva dâ fōg in di an pasâ a la cà ad sò pàdar, un vèć invàlid ch'al s pisàva adòs, faghénd-al murìr. Érà'l stâ sōl 'n insidènt anc quàl lè?
L'amicìsia far 'l dū dóni la sa strinś sèmpar da piò. I s pàs'n al tèmp andànd in gir a catàr sù di vistî vèć da dar a 'l prevòstar o guardànd in dla cambra ad Sophie la televiśiòṅ vècia ch'i padròṅ i gh'aṅ dâ dòp che lōr i s 'n èṅ cumprâ una nóva ch'la tōś anc i canài furastér. Ma a Georges al fat che la sò camaréra la s purtìs a cà la pustìna al n gh và pròpria briśa śò, anc parchè lē la sà tut i sò tragatèṅ, anc che sò mujér la gh fà i còran purtànd-as di masć in butéga e la gh i à dit in facia franca durànt na litgàda a la pòsta.
Un dè la Sophie la scólta ad nascòst na telefunàda fra la Melinda e 'l sò muróś in du lē la diś 'd aspitàr un putèṅ ma ch'la n gh'à minga al curàǵ ad dir-al in famìja ma la n pōl gnanc aburtìr facilmènt parchè, esénd ad sóta di daśdòt an, al sò librét sanitàri al gh 'l à sò pàdar. La questiòṅ la par finìr lè ma na sira, méntar Sophie l'è drē a lavàr śò, la Melinda la s mét i sò uciài e la capìs acsè ch'i n èṅ minga da vista, che lē la n gh'à minga di prubléma a véd'r-ag ciàr ma ch'l'è diślèsica. A cal punt lè la camaréra la gh fà 'n ricàt: se cl'atra là la và a dir al sò segrét, lē la cuntarà a tut ch'l'è gravda, dand-ag dla malnéta.
Quànd Georges al al vèṅ a savér, al manda via la Sophie dand-ag na stmana incóra par catàr-as 'n àtar lavōr. La sira Sophie, turnàda a cà par tōr la sò ròba insém a la Jeanne, la véd i sćiòp da casadōr di Lelièvre pugiâ lè méntar i sò padròṅ i s gòdan al Don Śvan ad Mozart in dal salòṅ...
Arcgnusimènt
- Fèstival ad Venésia dal 1995:
- prèmi a la Sandrine Bonnaire e a l'Isabelle Huppert cuma mijóri atóri prutagunìsti;
- Prèmi César dal 1996:
- prèmi a la Isabelle Huppert cuma mijóra atóra minga prutagunìsta;
- Prèmi Lumière dal 1996:
- prèmi a la Isabelle Huppert cuma mijóra atóra minga prutagunìsta;


text:
Bun start per Sauber – Nasr ed Ericsson van per puncts
- Dumengia, 15.3.2015, 9:56
Malgrà ils virivaris dals davos dis gudogna Sauber, la squadra da la furmla 1 svizra, ils emprims puncts dapi il 2013.
A Melbourne arriva il pilot brasilian Felipe Nasr sin plazza 5, il Svedais Marcus Ericsson vegn 8avel. Quai èn ils emprims puncts per Sauber dapi var in onn e mez.
Dominà la cursa a Melbourne han ils dus pilots da Mercedes, Lewis Hamilton gudogna avant Nico Rosberg. Terz vegn Sebastian Vettel en il Ferrari.
RR novitads 9:00


text:
Obama metta en ses veto cunter pipeline
- Mesemna, 25.2.2015, 8:50
En ils Stadis Unids ha il president Barack Obama mess en ses veto cunter ina lescha che duai pussibilitar la construcziun d'ina pipeline dispitaivla. Questa lescha era vegnida approvada da la maioritad republicana en il congress.
Cun la pipeline planisada duai vegnir transportà ieli che vegn explotà en il Canada a travers ils Stadis Unids enfin al Golf dal Mexico. Ils republicans speran ch'i vegn stgaffì novas plazzas cun quest project da milliardas.
Plinavant duain ils Stadis Unids vegnir pli independents dals imports d'ieli dal Proxim Orient.


text:
CS sa cunvegna da pajar 135 milliuns ad USA
- Mardi, 14.11.2017, 7:39
Pervi dal scandal da devisas ha la banca gronda Credit Suisse fatg ina enclegientscha en ils Stadis Unids. Ell'è sa cunvegnida da pajar 135 milliuns dollars. Quai han communitgà la surveglianza da finanzas americana e la CS.
La banca gronda Credit Suisse è sa cunvegnida cun la surveglianza da finanzas americana. Els ston pajar in chasti da 135 milliuns dollars. La cunvegna cun la surveglianza da finanzas regleschia tuttas reproschas davart fatschentas monetaras per telefon ed incumbensas electronicas tranter ils onns 2008 e 2015., uschia la banca.
La CS na renconuschia dentant naginas da las reproschas u avanzaments d'avair cugliunà. Ins saja dentant cuntent d'avair chattà ina cunvegna ed uschia avair serrà giu questa chaussa, uschia la banca vinavant.
Plinavant è la CS sa declerada pronta da rinforzar sias controllas e directivas. Latiers vul ella engaschar in cussegliader che duai survegliar las novas praticas per almain in onn.
RR novitads 06:00


text:
Discs novs dal schlagher popular
- Glindesdi, 21.11.2016, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 21.11.2016, 19:00, RTR
Duas furmaziuns da la Svizra ed il scharmant chantadur, actur, moderatur ed anteriur skiunz da Kitzbühel el Tirol han dacurt edì novs portatuns, e quels vulain nus gugent preschentar a vus en la Stailalva dad oz.
Il Seestern Quintett da la Val dal Rain Songagliaisa han fat ina visita a Radio Rumantsch. Dapli da lur vita sco musicists e forsa era intginas anecdotas ord lur vita privata e co lur disc nov tuna savais vus tadlar tut en la stailalva. Plinavant preschentain nus a vus il disc «Bergsinfonie» cun Hansi Hinterseer e «SäntisTraumereien» cun Seelenfeuer & SängerFREUNDe. In disc tut spezial cun jodel Appenzellais cumbinà cun tuns moderns.
Redacziun: Christa Soliva


text:
Villorsonnens
Villorsonnens a l'è un cumün svizzer del distret de Glâne, in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 15.50 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1275 abitant.
El cumün de Villorsonnens al se tröva a una altitüden de 699 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Autigny, Chénens, La Folliaz, Le Châtelard, Le Glèbe, Massonnens, Sorens e Villaz-Saint-Pierre.
Evoluzion de la popolazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament de la popolazion de Villorsonnens (e dei cumün agregaa) in del period dal 1850 al 2008[1] l'è mustraa in de la tabela chi desuta:
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Evolution de la population des communes 1850-2000: Canton de Fribourg [archive] sur Office fédéral de la statistique. Consulté le 20 décembre 2008
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial (Franzés)


text:
Da Benedetto Vigne - Poesias romontschas e tuns classics franzos? Co che quai funcziuna, demussa l’album «Remas» da Mario Pacchioli.
Luxuriusa ed illustra sa preschenta l’ovra musicala «Remas» da Mario Pacchioli, in veritabel cudesch cun cuverta alva e piz-pagina cotschna, la cuverta levamain raplada ed ils titels engravads. Sin las paginas las poesias sursilvanas ch’il chantautur da Rabius ha mess en musica, cun translaziuns tudestgas e franzosas, enramadas da fotografias ambientalas, da divers pleds introductivs e da curtas biografias dals singuls poets, e lura, traclà vi da la vart interna da la cuverta, il disc cumpact cun las chanzuns, er quel d’in bel cotschen bordó – propi ina cumparsa festiva che dat a l’ovra la parita d’in term bunamain istoric.
Tge ha lura Mario Pacchioli fatg, ch’ins po discurrer d’in term istoric? Metter poesias rumantschas en musica, quai n’è nagut straordinari, quai capita dapi decennis e decennis, ils ultims quarant’onns perfin en vestgadira modernistica americana. Geabain, il musicist e chantant che viva oz a Paris ha tschernì per sia schelta – per la gronda part poesias pli veglias, Giachen Hasper Muoth, Gion Cadieli, Gian Fontana, Alfons Tuor – propi in vestgì da classica chanson franzosa, embellì dad in orchester sinfonic. E quai è vairamain in novum.
Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:
Nua ch’il «pur suveran» era antruras disà da passar si en la seriusadad da vuschs virilas muntagnardas, vegnan ussa questas «remas» tradiziunalas cun in schlantsch frivol da citad mundana franzosa, regordond a la furiusadad d’in Gilbert Bécaud, a la cordialitad d’in Charles Aznavour, gea perfin al melodrama d’ina Edith Piaf. U lura a la beffardia d’in Georges Brassens. Passond per massa stils or da salas da ball, geabain, in pau attempadas, il foxtrot en «Romontschs», il menuett en la «Neiv da stad», il sprechgesang impressiunistic en «Il spuentegl», la polca en la «Cura radicala», la valse musette en «La tour e la tempiasta», il tango en «Il ranver».
Sa chapescha, cun lieunga nauscha pudess’ins renfatschar a Mario Pacchioli ch’el celebrescha lirica «démodée» en in ambient musical medemamain ord moda, senza propi nagin segn da vulair confruntar quella maschaida cun in ristg pli actual, cun experiments sonors pli moderns. El ch’ha demussà anc sin ses ultim agen album «Rispondas» dal 2009 in fin nas per texturas detg avantgardisticas!
Ma sco chanta Mario en «L’affonza», l’unica poesia ch’el ha scrit sez: «…las ragischs da miu temps lasch jeu buc extirpar». Sias ragischs èn sper la verva rumantscha er il belcanto talian, e quel sa lascha resentir tras a tras, ina vusch che dumogna massa registers, che frasescha giagliardamain, che zaclina e zaccagna, dond a questas «chansons romontschas» propi in agen bol, rinforzà apunta d’in setting nettamain classic. Sco ditg, insatge daltut nov! (Guarda er l’intervista da Corina Gustin cun Mario Pacchioli.)
Mario Pacchioli: Remas (Chasa Editura Rumantscha)
Text: B. Vigne, Turitg
Fotografia: (c) Ester Vonplon, mariopacchioli.com
Suonda LATABLA!
PROSSEMS CONCERTS:
insembel cun l’orchester Kammerphilharmonie Grischun:
05.01.2018
20h
Glion, Klosterkirche
Giast tar il concert da l’orchester Kammerphilharmonie
Grischun.
25.05.2018
20h
Fribourg, Equilibre
REMAS - IL CONCERT
Mario Pacchioli cun l’orchester Kammerphilharmonie
Grischun ed il Chor La Chanson de Fribourg
26.05.2018
20h
Chur, Stadttheater
REMAS - DAS KONZERT
Mario Pacchioli cun l’orchester Kammerphilharmonie
Grischun ed il Chor La Chanson de Fribourg
Forsa er insatge per Vus:
-
Cun il schlantsch frivol da la citad mundana Da Benedetto Vigne - Poesias romontschas e tuns classics franzos? Co che quai funcziuna, demussa l’album «Remas» da Mario Pacchioli. Luxuriusa ed illustra sa…03 da schaner 20181440 giadas
-
«Cu igl orchester ha sunau per l’emprema ga mias cumposiziuns hai jeu buca saviu retener las larmas» Da Corina Gustin - Per Mario Pacchioli as ha accumpli ün grand sömmi - la fin d'october es cumpari seis nouv disc cumpact cun 18…19 da november 20171292 giadas
-
In grond sigl sur las sumbrivas Da Benedetto Vigne - Chantautur ladin Curdin Nicolay briglescha finalmain cun ses primalbum «Silips e furmias». Ina recensiun. Crudà en ureglia era…18 da fanadur 20171137 giadas


text:
Birgisch
Birgisch a l'è staa un cumün svizzer del distret de Brig, in del Canton Vales. Dal prim de sgenee del 2013 l'è staa agregaa al cumün de Naters. Al mument de passaa sotaa Naters, la süperfis del teritori del cumün l'eva de 5.7 km² e in del dicember del 2011 al gh'eva una popolazion de 239 abitant.
L'abitaa de Birgisch al se tröva a una altitüden de 1093 meter sura al livel del mar.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Birgisch in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Lengua emiliana
L'Emilian (nom nativ: Emilian/Emiglian) l'è una lengua neulatina.
L'emilian, che l'è furmaa a sua volta da di variant, l'è parlaa int la region storica de l'Emilia che la cumprenda i pruinc de Piasenza, Parma, Reg Emiglia, Modena, Ferara e una quaj part de la pruincia de Bulogna (fin al fiüm Silaro, perchè dop la scumencia la Rumagna). L'emilian l'è parlaa anca int una quaj part de la pruincia de Ruvigh, e precisament in quel'area ciamaa la Transpadana Ferares, che fena al 1815 la fasiva part del Stat Pontificio e int la pruincia de Mantoa intrega e anca int la pruincia de Cremuna (Casalàsch) e int i cumun de la pruincia de Lod tacaa a Piasenza (San Roch, Caseli Landi e Guardamei).
L'Emilian l'è anca parlaa in Tuscana, in tüta la Pruvincia de Massa-Carara (induve a gh'è fort inflüenz del ligür) e in vari fraziun del cumün de Sambuca Pistoiese.
A l'esista minga 'na koiné emiliana, donca tüt i variant gh'han di tradizion indeperlur.
Variant dialetai[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Grüp ucidental
- Dialet piasentin
- Dialèt ultrepadan (de transiziun cul Lumbard): parlaa in de l'Ultrapò Paves sota a Vughera.
- Dialet bubies: parlaa a Bobi e in del sò teritori.
- Dialet parmesan
- Dialet casalasch
- Grüp central
- Grüp uriental
- Grüp setentriunal
- Grüp meridiunal
Esempi de lengua[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Lumbard ucidental standardizzaa: El scurbat l'eva rubaa de una fenestra un toch de furmaj; scrüsciaa in scima a un albur, l'era dree a majal, quand che la gulp l'ha vedüü; la gh'eva propi fam.
- Paves: Al crov l'aviva rubaa da una finestra un toch ad furmagg; pugiaa ins la sima de un'albra, l'era lì par mangiàssal, quand la vulp l'ha vist; la gh'aviva propi fam.
- Cremunes (lumbard uriental): El curnàcc l'ìva rubàat da 'na finèstra 'n tòch de furmàgg/furmàj. Pugiàat insìma a 'na piànta, l'éra lé lé per mangiàssel, quand la vulp la l'ha vist; la gh'ìva fam dal bòon.
- Emilian ucidental:
- Bubies: U crov l'eva robä da ona fnestra on toch ad formai. Pugiä en sima a ona pianta, l'era pront a mangiässol, quand ra vulp a l'ha vist: a gh'eva propi ona fam da lu.
- Piasentin: Al crov l'äva rubä da 'na finestra un toch ad furmäi. Pugiä in sima a un ärbul, l'era lì par mangiäl, quand la vulp al l'ha vist; la gh'äva dabon fam a bota.
- Parmesan: Al corv l'äva robä da 'na finestra 'n toch äd formai. Pozä in sima a 'na pianta, l'era lì lì par magnärsel, quanda la volpa l'al veda; la gh'äva fam dabon.
- Casalasch: Al curnàcc l’äva rubä da ‘na fnëstra ‘n tòch ad furmàj. Pugiäa ‘nsüma a ‘na piänta l’éra lê lê par mangiäa-l, quänd la vulp al l’ha vêst. La gh’äva pròpia 'na bèla fàm.
- Emilian central:
- Regian: Al crov l'iva rubä da 'na fnestra un pess ed furmai; pularä in sema a un älber, l'era lé lé per magnärel, quànd la vòulpa al ved; la gh'iva propria la lova.
- Mudenes: Al corv l'aviva rubä da 'na fnestra un toch ed furmai; apolaiä in dla zema d'un älber, l'era lè lè da magnärel, quànd la voipa al vëdd; l'éra dimondi famäda.
- Carpesan: Al corev l'iva tolt da 'na fnestra un p'caun 'd furmai; pugè in sema a 'n älber l'era praunt a magnärsel quand 'na volpa al vdé; la gh'iva dimondi fam.
- Emilian nord-uriental:
- Mirandules: Al corv 'l iva rubâ da na fnèstra un pcon ad furmai; pugiâ in sima a 'n albar, l'era pront a magnarsal, quand la volp la l'ha vist; la gh'iva propria fam.
- Finales: Al corav l'iva rubâ da na fnestra un pcon ad furmai; pugiâ in vetta a n'arbul, l'era pront a magnarsal, quando la volp la l'ha vist; la gh'iva propria fam.
- Mantuvan: La curnacia l'eva rubâ da 'na fnestra 'n toch ad formai; pustaa in sima a 'na pianta, l'era prunt par magnarsal, quand la vulp la l'ha vist; la gh'eva propria fam.
- Dialet de Guastalla: Al curnach l'ava ciavâ da 'na fnestra un toch ad furmai; pustâ in sima a 'n arbul, l'rra prunt par magnaral, quand la vulp a l'ha vist; la gh'ava fam dimondi.
- Ferares: Al corav l'eva rubâ da 'na fnestra un pezz ad furmai; pugiâ ad sora 'n arbul, l'era pront par magnarsal, quand la volp al l'ha vist; la gh'eva propria fam.
- Emilian süd-uriental:
- Argentan: Al corv l'eva ciavä da 'na fnestra un con ad furmai; pugiä in veta a 'n ärbul, l'ira dria a magnäral, quänd la volp al vedd; l'ira purassè afamäda.
- Bulugnes: Al corv l'aveva rubä da una fnestra un pzulen ed furmai; apugiä in vëtta a un alber, l'era drî par magnärel, quand la vaulp al le vest; l'aveva propi una gran sghessa.
- Dialet de Cento: Al corv l'aviva guzzä un pcòn/tòch ed furmai ed 'na fnestra. Pugiä in veta a 'n älber, l'era pront par magnäral/magnärsal, quänd la vaulp l'eva catä, la gh'aviva 'na bela gossà.
- Dialet de Comacchio: Al corv l'eva rubâ da 'na fnastra un toch at furmaj; apugiâ at sauvra un ärbal, l'ira praunt a magnärsel, quand la vaulp la l'ha vëst; l'ira propri (daveira) afamâ.
- Emilian meridiunal:
- Cararin: 'L corv i avev robat da 'na fnè 'n toch d' formai; sitat 'nt la zima 'd 'n alber, i er lì lì p'r magnars'l, ma pò la golpa i l'ha vist; a l'avev propi fama.
- Lünigianes de sura: Al crou eu rubà da 'na fnestra an toch ad formagg; asdà an cima a 'na pianta, a l'era pront a mangiarsal, quand a 'na gorpa a l'ha vist; a gh'eu propri fama.
- Lünigianes de sota: 'R crovo ghi avé robà da 'na fnestré 'n toco 'd formaghio; acovà 'nt la zime 'd 'n arbro, ghi eré lì lì p'r manghiarslo, quand ei ch'la gorpe i l'ha mirà; l'ere davero afamà.


text:
QUANTI ANN hinn passaa L'era el 65 o 66, I Gufi eren giamò in pista. Regordi che mi fasevi i serad cont el gruppo in Versilia e che finida la giornada in television partivi vers i cinq e mezza (17.30)per rivà al local de Marina di Massa ai vundes (23). Tony Renis! El parlava cont l'America senza pagà perché l'era simpatich alle centraliniste. Come sentiven el so' nomm, eren pront a dì… “ quando, quando, quando ci vediamo ”. Con Cesare Cadeo che a volt el giuga a fa l'attor oltre al presentator gh'era anca el Memo Remigi. Chissà se el gh'ha in ment come mi de festeggià el compleann al dal Verme in on spettacol intitolaa “Ho ttanta voglia di vivere” . Gh'era anca Sante Palumbo, pianista, jazzista, l'homm che accaressa la tastera come la fodess ona mièe. Semm mai reussì a faa on spettacol insema e tucc i volt che se incontrom se promettom de trovass per parlann. E peu Enrico Beruschi che el scriv anca lu su Il Giorno, in italian, però. E Franco Visentin cont la soa Rotterdamm e Gli occhi Grandi del Valdi, e Barbara Fiorino che la faseva parte, ancamò tosetta, nei primm spedizion de beneficenza cont Reitano, Anelli, Martucci, Feldmann, Sironi. Elisabetta Viviani, semper sorridente e pronta a cantà Heidy. El diseva Cesare Polacco che el podeva recità tutt el repertori de Shakespeare senza che on spettator se regordass de lu, ma che l'era bastada la brillantina Linetti “Anch'io ho commesso un errore” per diventà famos. Inscì la Viviani. L'ha faa rivist, operett, commedi, ma l'è straconossuda per la soa Heidy. Gh'eren anca i fradei Viganò cont la verve solita e l'impiant. Gian Pieretti. Anca ch'el lì, ciuska! El po' cantà 50 canzon, e i e canta anmò alla grande, ma se el fa no “ti tirano le pietre” la gent la resta smorfiada (delusa). L'era lì col so chitarrist Claudio Damiani.
GH'ERA ANCAMÒ Tonino Scala e Silvia Cecchetto cont al piano Tonino Sel. E per conclud la rosa di partecipant, Grazia Maria Raimondi. Ona donna che ormai in teater l'ha fàa de tutt: soubrette, cantant de operetta, la Cecca, la commedia del '30, quella del '60, del '90, del 120, el cabaret. E l'è semper in apprension per el timor de affrontà el pubblic. E pensà che el Piero Mazzarella l'ha dit ( e se sa che l'era avaro in compliment) “ Ti te podet anca permettes de savè no la part che el pubblic l'è cont ti fin da quand te guadagnet la scena.” Sì, si', ghe s'eri anca mi. Podi forsi sta lontan da la mia Raimondina E insema a mi gh'era on pubblic fantastic. Lu sì che l'ha savù apprezzà el laor del Dal Compare e la presenza del Vellfarista( Assessore al Welfare. Ona volta se diseva: Sanità) Giulio Gallera. I alter hann cantaa, cicciaraa, replicaa, mi e la Raimondi gh'emm fa on duetto de ann '50, vintage de la comicità familiare. Quella che la parlava di marì fanigotton, de miè organizaa (varda la coppia de la Settimana Enigmistica Andy e Capp ovvero Carlo e Alice), e tutti i marìi e mièe del cimena, litigios, smorfioson i donn, fa ballà l'oeucc i omen.
QUEI CHE HANN COMPRÀ el Gran Liber di Parolasc e a la mattina quand se sveglien tacchen a vosà voltand pagina a seconda de l'insult: Magatell, Sabetta, Cocùmer, Mena i Ciapp, Pattusc, Ciola, Magari, Perpetua, Pervers, Lanfanna, Martuff, Slandra, Cozzot, Cinchetinfrin, Bagolon, Sanguetta, Rangognon- Rachitegh- Rammificaa. E sull'ultim epiteto vegnù foeura da la bocca de la mièe, el coniuge el resta de sass in coppa a 'sta confession, la varda la donna de la soa vita, alza el brasc come volella piccà e el pronuncia con vos ciara “ Barbòna”. El ver insult milanes. Chi l'è ch'el dis che i barboni gh'inn pu el se sbaglia. N'hoo vist voeuna nella galleria dell'Arengari, i piena piazza del domm. La gh'aveva attorna sac, sacchett, pacch, pacchett. Sporca, vuncia e spussolenta. La telefonava cont el cellular. Quand l'ha m'ha vist l'ha fa scarligà dall'oreggia alla panscia. Me sont mis a ridd e gh'hoo dit: te domandet la carità col cellulare L'ha ma rispost pronta. “Telefonavi a on collega che el gh'ha la postazion in Galleria del Corso. Ghe domandavi de fa on scambi che chi la butta pocch e nient. E lu el me rispondeva che hinn passà i temp grass. L'aveva appena sentì ona barbona in cors Venezia visin ai Giardini Pubblici. Anca lee l'era rabbiosa. E on so amis in Corso Buones Aires in mezza giornada l'aveva tirà su vint ghei (centesimi). “Sbatten tutti via i danè per comprà Bitcoin. Mi me sa che l'è on' altra ciolada. Fortuna che cont el cellulare gh'hoo la mia ret (rete) privada. Se pàssom la vos. I Bitcoin i e ciappom no”.
Questo indirizzo email è protetto dagli spambots. E' necessario abilitare JavaScript per vederlo.


text:
Lengua nurmana
El Nurmànn l'è una lengua rumansa ch'el fa part di lenguv de Oïl. El nurmànn del nord el pö vess classificaa cume part di lenguv Oïl setentriunal, insema a'l Picard e el Walloon. El Nurmànn l'è parlaa in Nurmandia (Francja) e el gh'ha no un status uficial, però l'è ricunussüü cume lengua regiunal. Int i Isul de la manega, el Nurmànn el se svilüpaa separatament, ma non cumpletament de per lüü, e la furmaa un grüpp de variant ricunussüü cun el nom de Jèrriais (int la region d'el Jersey), Guernésiais o frances Guernees (int la region d'el Guernsey) e Sercquiais (o Sarchees, int la region d'el Sark). El Jèrriais e el Guernésiais j'hinn ricunussü cume lenguv regiunal dai guveren britanich e irlandes.


text:
La regiun da Locarno n’ha il mument betg aua da baiver
- Glindesdi, 12.9.2016, 16:33
En la regiun tessinaisa enturn la citad da Locarno han circa 5’000 persunas nagin access ad aua da baiver schubra. Il motiv è in implant da distribuziun da l’aua ch’è vegnì contaminà cun vapurs da benzin. Quai munta nagina aua da baiver, da cuschinar ni da sa lavar probabel fin la fin l'emna.
Probabel po l’aua da la spina puspè vegnir bavida e nizzegiada per cuschinar a partir da venderdi proxim. Quai ha la protecziun civila da Locarno e la Vallemaggia ordinà.
Para duai in implant da distribuziun da l’aua esser contaniminà cun benzin. In generatur duai avair pumpà las vapurs da benzin tras il sistem da ventilaziun en l’implant da distribuziun da l’aua. Quella sa chattà en las muntognas sur ils vitgs pertutgads.
Aua na po betg vegnir buglida si e nizzegiada
Tar la polluziun sa tractia quai d’ina polluziun chemica, quai che vul dir che l’aua na po era betg vegnir nizzegiada cura ch’ella è vegnida buglida si. Perquai èn vegnids plazzads en ils vitgs da Cugnasco, Gerra Piano, Lavertezzo Piano e Riazzino grondas cisternas d’aua ed ì vegn era repartì buttiglias d’aua.
RR novitads 15:00


text:
Poales
Poales l'è 'l nòm d'en taxón de piànte colocàt edèla categoría taxonómica de ùrden, doperàt endèi sistémi de clasificasiù modèrni compàgn del APG II del 2003 endèi quài l'è definìt en fùrma àmpia en confrónt ai sistémi de clasificasiù tradisiunài
Segónt chèsta definisiù, l'ùrden el reönés 16 famìe con piö de 18.000 spéci, 'ntra le quàle gh'è la famìa de le Poaceae (èrbe de ciós, cereài, bambú), che l'è la famìa de le angiospèrme cha g'ha la piö grànda 'mportànsa econòmica, ma apò a le Typhaceae (la famìa del papìr), le bromeliáceas (la famìa del ànanas e de le tillandsie), de le ciperáceas (la famìa de la piànta del papìr) e pò amò. Le Poales le g'ha portamènt de èrbe, divèrse con método pulinizasiù anemòfila (per mès del vènt). En piö le se caraterìza per vìga dei còrp de silice endèla epidèrmide, per vìga pirdìt i cristài de ràfide, e vìga fiùr col pereànse dividìt en maniéra bèla nèta en càles e coròla, e col stil bel svelöpàt e ramificàt.


text:
Brivi
Brivi (Brivio in italià) l'è ü cümü de la Pruìnsa de Lèch con 4 631 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) che 'l se tröa sö la rìa a drécia del Ada, al cunfì con la pruìnsa de Bèrghem (cümü de Cisà, Éla d'Ada e Püntìda).
Ol nòm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol nòm Brivi ‘l vé da la paròla Briva, ae, docümentàda in del bas Latì, che la völ dì put e ‘nsèma a Briva s’regórda pò ach ol diminütìf Brivola. Chèsto nòm latì ‘l rìa però pò a lü dal nòm cèltech o galìch briv, tat che ‘l artìcol briva del Du Cange, ‘l dis Briva: Gallorum veterum lingua pontem sonat che ‘l völ dì Briva: ‘n de la lègnua di vècc Gài ‘l vól dì put. Söl vocabulàre de Bergamàsch del Tóne Tirabósch s'lès che in dì ài de la bergamàsca l'è amò dovràt brévia che 'l völ dì put de lègn mia tròp fórt, fài sö a quàch manére.
Compàgn de Brivi ach Briöl 'n pruìnsa de Bèrghem ‘l ciapà 'l nòm dal cèltech briv e de fàti pò ‘n del bórgh de Briöl gh’è ü put che l’è söl fiöm Brèmb.
Bibliograféa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Charles du Fresne Du Cange, Glossarium ad Scriptores mediae et infimae latinitatis, Parigi, Osmont, 1753.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Brivi l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Quand che semm rivàa riconossevi pu la piazza, in mezz al trafic gh’aveven fa ona fontana cont in gir in gir tucc panchin con l’aqua che bagnava i pè de la gent setada, i camion e i bus fasevan ona fumera che sararia andada ben pe ‘l speck, e ‘l Gianni ghera pu, al so post gh’era on kebab cont a fianc ona telefoeunera, fòrse l’era mej inscì, gheren almen cinq o ses cabin, podevi anca cambià tra ona telefonada e l’altra.
-Toni- gh’hoo dìi quand che hoo finì -hoo trovà domà ch’el Renatin e ‘l Marian e gh’hoo dàa apuntament de chi a dò or, se ved che sem tocc vecc e che gavem de fà nagott, ai tempi sarìen stàa tuti ancora in lett, tocherà dagh on quajcoss…
-“Ça va sans dire”. Se cavom on quajcoss ch’hìin nò legnad.– dis el Toni ridend amar.
-L’è minga el cas de tornà a cà, che fèmm a pena in temp a rivà che gh’averissum de tornà indrè, alora Toni ‘ndemm a fa on gir al “Porto di Mare” come se diseva nel ventenni, ti t’el conosset? –
-Mì savevi che ghera ona balera, ma ghe son mai andàa, ma com’è che ti te cognùsset inscì ben sta zona?-
-Mì son nassù al Corvett e la storia del Port de Mar me la contava a toch el me nonn, quand andavom a pescà ne la roggia Vettabbia. Partissom, che menter che ‘ndemm te conti.-
– Ti te ghe de savè che sta zona de Milan l’è la pussè bassa che ghe, i cà vecc gaveven nò la cantina, perchè poch che te scavett te trovet l’aqua.-
-Ben alora, par che già i Romani avessen fàa on canal navigabil de Milan fin al mar, doveva vess la Vettabbia che la finiva nel Lamber e poeu in del Po. –
-La storia del Milan con l’aqua lè ona storia longa e contrastada, i milanes han fàa e disfàa canali e port… Varda che m’inventi nagott, hoo fàa ona “villeggiatura” che gavevi compagn de cella on ingegnèr ch’el aveva copàa la mjè e lu ‘l m’ha contàa tucc. –
-Se te vardett i Navilii de Milan te vedarett che riven e parten de Milan de su e de giò, de destra e de sinistra, tant che la Darsena l’era on dei port pussè traficàa d’Italia. Fin da l’inizi del secol passàa aveven progetàa de fà on canal fin a Venezia, passand de Cremona e de Mantua, passada la prima guera mondial aveven ricominciàa a scavàa, propi chi visin a le via Emilia, el Porto de Mar de Milan, a ogni elezion parlen del canal miracolos, ma l’han mai finìi.- -Eco varda, sem rivàa, te vedett che bus? L’era pussè grand, ma ona part l’han riempìi con la rumenta, vint o trent’an fa.
-Giò de là, te vedet la Certosa de Chiaravall? Ben, prima la ghe la Vettabbia quela che han fàa i Romani. –
-Ernestin, ascultem, goo minga testa adess…-
Filed under: Milanes, milanese, racconto in milanese, rientro di capitali, rientro di capitali e disoccupazione, scudo fiscale, storia milanese |


text:
Kerry lauda ils pajais da veto en la dispita d’atom
- Sonda, 21.3.2015, 16:12
Il minister da l’exteriur american John Kerry ha ludà l’unitad dals pajais da veto da las Naziuns Unidas en il conflict d’atom cun l’Iran.
Avant schurnalists a Losanna ha Kerry plinavant ditg ch’ils Stadis Unids na vegnian betg a bandunar ils principis per pudair chattar ina soluziun en la dispita cun l’Iran. La finamira saja anc adina da laschar a l'Iran la tecnologia atomara per diever civil, dentant d’evitar la construcziun d’ina bumba atomara, ha ditg Kerry. Ils discurs cun l’Iran duain cuntinuar la gievgia proxima.
RR novitads 16:00


text:
Retus Giger resta anc in onn
- Glindesdi, 16.3.2015, 7:26
L'Uniun chantunala da chant dal Grischun vegn er timunada l'onn che vegn da Retus Giger quai malgrà ch'el aveva inoltrà la demissiun suenter 12 onns en uffizi sco president.
Cunquai che la tschertga dad in successur u d'ina successura è dentant stada senza success è Retus Giger sa mess a disposiziun per in ulteriur onn.
A chaschun da la radunanza da delegads a Riom èn vegnids elegids da nov en la direcziun da l'uniun Lukas Moos, Flavio Bundi e Tanja Däscher.
RR novitads 7:00


text:
Cumissiun vul betg stritgar budget da promoziun da cultura
- Venderdi, 20.2.2015, 11:18
La cumissiun per scienzia, educaziun e cultura dal Cussegl dals chantuns sustegna la promoziun da cultura ch'il Cussegl federal propona per ils proxims 5 onns.
Ina minoritad da la cumissiun aveva proponì da refusar la fatschenta. Ella giavischava ch'il Cussegl federal fetschia propostas per scursanir las expensas per var 65 milliuns francs. Quai haja la cumissiun refusà cun 10 cunter duas vuschs.
La cumissiun sustegna uschia la proposta d'augmentar il preventiv per la promoziun da la cultura per 3,4% sin total 1,1 milliardas francs.


text:
Aktuelle Position
Interpresa
La SSR cumpiglia 5 unitads d'interpresa e 6 societads affiliadas. Ella è la pli gronda interpresa per medias electronicas en Svizra cun circa 6100 emploiadas ed emploiads u 5000 plazzas a temp cumplain, ina svieuta annuala da var 1,65 mia. francs, 17 programs da radio ed 7 programs da televisiun, sco era paginas d'internet e servetschs da teletext cumplementars. Cun ses programs da radio e - durant il temp d'emissiun principal – era cun ils programs da televisiun è ella en tut las quatter regiuns linguisticas a la testa dal martgà e sa fa valair cun success cunter numerus concurrents esters bler pli bainstants.
La SSR è in'interpresa da medias organisada tenor il dretg privat e manada tenor ils princips dal dretg d'aczias, ed ella è obligada da porscher in service public. Sia incumbensa sa basa sin la Constituziun federala, sin la lescha da radio e televisiun (LRTV) sco era sin la concessiun. Giuridicamain è la SSR in’uniun.
Sco interpresa da nonprofit sa finanziescha la SSR per radund 75 pertschient sur las taxas e per var 25 pertschient sur sia activitad commerziala. Ella è politicamain ed economicamain neutrala.
Documents


text:
Il parc archeologic «Tremona Castello»
- Dumengia, 2.10.2016, 12:45
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 2.10.2016, 12:45, RTR
L'entschatta settember ha gì lieu l'inauguraziun en vischinanza da la vischnanca da Tremona sin la spunda dal Monte San Giorgio dal parc archeologic Tremona Castello.
Igl è vegnì ditg che a Tremona Castello vivevan spierts e perquai haveva nagin pli curascha da vegnir en quest lieu. Archeologs han dentant gì la curascha ed han cumenzà cun stgavaments e chattà fastizs dad ina vischnanca medieval. Dapli davart da spierts e stgavaments en il parc «Tremona Castello» rapporta nossa correspundenta Mirella Zen.


text:
LA USConTOUR
Corrado Ampezzan a la Vasaloppet China
Corrado Ampezzan, sozio del Sci Club Cortina che bele l an passà avevane intervistà per la 5^ pojizion mondial che l ava arjont a la bela età de 79 agn nte la Wordloppet Ski Federation (na federazion mondial che sturta ite gare de schi da fondo sora dut l mondo ulache pi gare che se fas, pi timbri se ciapa sui passaporti che ven dai ai sozi, ndr), l n'à fat avè valgune impressiogn da Changchun, ulache sti di passai l é jù a core la Vasaloppet China. Chisà che, canche l tornarà, no l posse ne ...
Ötzi e Valmo: canche i omegn preistorizi i à ncontrà noste mont
La descor de storia e dei doi omegn de Mondeval e de Similaun la prima mostra inaugurada marcui 10 de genaro nte la nuova larch espositiva del EXPO Lagazuoi. Chesta la restarà da podé vede fin ai 02 de auril 2017. Noi de La Usc sion jui a la vede. Chilò calche impression de la esposizion. (Pi informaziogn su ce che l é da vede nte la mostra nte la Usc de vender 19 de genaro)
I Trei Rees à portà la bona noela te Fascia
I retrac de Rees, Reìnes e pèstres, picoi e gregn, che à renovà ence chest an la veiora tradizion di Ciantores de la steila.
I era beleche de cincanta, te chest temp anter Nadèl e Pèsca Tofènia, i bec e bezes, pìcoi, joenec e gregn, che se à metù a la leta te duc i paìjes de Fascia per portèr inant la veiora tradizion di ciantores de la steila, jan a portèr la bona noela te la cèses, ti hotìe, te la gejies e te la Ciasa de Paussa de Fascia.
A Vich enveze che i Trei Rees l'é jit stroz i agnoi.
En lunesc ai 15 da les 17.00 chi de la parochies de Don Andrea i se binarà per l'ùltima outa te gejia de Poza per la ...
I era beleche de cincanta, te chest temp anter Nadèl e Pèsca Tofènia, i bec e bezes, pìcoi, joenec e gregn, che se à metù a la leta te duc i paìjes de Fascia per portèr inant la veiora tradizion di ciantores de la steila, jan a portèr la bona noela te la cèses, ti hotìe, te la gejies e te la Ciasa de Paussa de Fascia.
A Vich enveze che i Trei Rees l'é jit stroz i agnoi.
En lunesc ai 15 da les 17.00 chi de la parochies de Don Andrea i se binarà per l'ùltima outa te gejia de Poza per la ...
Defilada di Angeli a Corvara
Les fotografies dla secunda ediziun de chësta defilada particolara, metüda da jí ai 9 de dezëmber a Corvara.
Tratan che n gröm de paisc y cités fej parüda cun süa defilada di krampus, di malans, á Corvara orü jí de n ater vers y á cherié insciö la ”Defilada di Angeli”. Chësta manifestaziun é rovada iniann a süa secunda ediziun. I ves pitun chiló na linia de fotografies metüdes a desposiziun da Freddy Planinschek.
Deplü ciafarëise spo t’La Usc di Ladins di 15 de dezëmber
Tratan che n gröm de paisc y cités fej parüda cun süa defilada di krampus, di malans, á Corvara orü jí de n ater vers y á cherié insciö la ”Defilada di Angeli”. Chësta manifestaziun é rovada iniann a süa secunda ediziun. I ves pitun chiló na linia de fotografies metüdes a desposiziun da Freddy Planinschek.
Deplü ciafarëise spo t’La Usc di Ladins di 15 de dezëmber
Le 19. Rait de San Linert
Impresciuns fotografiches dla gran defilada stada la domënia ai 5 de novëmber a Badia. Le Rait é ince iniann sté n gran suzes.
La domënia ai 5 de novëmber éra indô stada tan inant. La Uniun di Ciavai Haflinger y Norics dla Val Badia á metü da jí la 19ejima ediziun dl Rait de San Linert dles Valades Ladines. Scebëgn che le tëmp á mostré ria cira cun plöia y dedô nëi, n’é le suzes dla manifestaziun nia sté mënder, por gran ligrëza dl Comité d’Organisaziun manajé da Enrico Nagler. I ves pitun chiló na linia de impresciuns fotografiches, metüdes a desposiziun da Freddy Planinschek.
...
La domënia ai 5 de novëmber éra indô stada tan inant. La Uniun di Ciavai Haflinger y Norics dla Val Badia á metü da jí la 19ejima ediziun dl Rait de San Linert dles Valades Ladines. Scebëgn che le tëmp á mostré ria cira cun plöia y dedô nëi, n’é le suzes dla manifestaziun nia sté mënder, por gran ligrëza dl Comité d’Organisaziun manajé da Enrico Nagler. I ves pitun chiló na linia de impresciuns fotografiches, metüdes a desposiziun da Freddy Planinschek.
...
Vësco Muser: bëgngnü tla Val Badia!
N valgünes impresciuns fotografiches dles prömes incuntades y mësses cun les Vësco Ivo Muser, tratan chësta süa vijita pastorala.
Cun i 6 d’otober á metü man ofizialmënter la vijitaziun dl Vësco Ivo Muser tla Unité Pastorala Val Badia. Rodunt en chël de complî la Unité so cuarto ann de vita. Na bela coinzidënza. Metü man án cun na incuntada cun la popolaziun tla Ciasa Runcher a Badia, olache al é gnü traté trëi tematiches particolares: la domënia, la familia, l’acoliënza. Inant éra jüda la sabeda - tres a Badia, olache la Vësco á incunté i ploans danmisdé y i consëis de ploania domisdé. Da sëra spo la pröma mëssa ...
Cun i 6 d’otober á metü man ofizialmënter la vijitaziun dl Vësco Ivo Muser tla Unité Pastorala Val Badia. Rodunt en chël de complî la Unité so cuarto ann de vita. Na bela coinzidënza. Metü man án cun na incuntada cun la popolaziun tla Ciasa Runcher a Badia, olache al é gnü traté trëi tematiches particolares: la domënia, la familia, l’acoliënza. Inant éra jüda la sabeda - tres a Badia, olache la Vësco á incunté i ploans danmisdé y i consëis de ploania domisdé. Da sëra spo la pröma mëssa ...
Pelegrinaje de la jent ladina a Oies 2017
En sabeda ai 30 de setember l’Union Generela l’à endrezà n moment de fe e spiritualità ti lesc del sènt ladin Giosef Freinademetz te la Val Badia.
Ence chest an l’ùltima sabeda de setember l’Union Generela di Ladins dla Dolomites, chest an didèda da l’Union di Ladins de Fascia, l’à metù a jir l pelegrinaje de la jent ladina a Oies dal sènt ladin Giosef Freinademetz.
Per l’ocajion i fidei da duta la valèdes i se à binà entorn mesa la does te gejia de Sènt Linert olache l Cor de Soraga da Fascia l’à fat na ciantia per la Madona. Te cortina l’é stat portà n fior sun fossa de la storica presidenta di Ladins, Ilda Pizzinini e dò se é ponté ...
Ence chest an l’ùltima sabeda de setember l’Union Generela di Ladins dla Dolomites, chest an didèda da l’Union di Ladins de Fascia, l’à metù a jir l pelegrinaje de la jent ladina a Oies dal sènt ladin Giosef Freinademetz.
Per l’ocajion i fidei da duta la valèdes i se à binà entorn mesa la does te gejia de Sènt Linert olache l Cor de Soraga da Fascia l’à fat na ciantia per la Madona. Te cortina l’é stat portà n fior sun fossa de la storica presidenta di Ladins, Ilda Pizzinini e dò se é ponté ...
Gran festa por "De piceres usc ladines"
A Badia á l’UML (Uniun Maestri Ladins) y le monn dla scora ladina presenté la racoiüda de cianties nöia che tol ite na mapa de 172 cianties por mitans y mituns dla scolina y dla pröma y secunda classa elementara, lapró na morona de dessëgns, eserzizi por la motorizité fina, 2 CDs didatics olache al é dötes les cianties da ciafé y n bel CD cun lassura les 20 cianties plü plajores tutes sö te stüde "Davide Records" (Benni Valentin) a Badia.
Les impresciuns fotografiches plü significatives dl bel program a Badia!
Les impresciuns fotografiches plü significatives dl bel program a Badia!
Trëi dis de ”Müjiga te Badia”
I 40 agn da dirighënt de Fridl Pescoller de Badia ne podô nia ma insciö passé dlungia ia. A Badia án porchël fat festa indortöra. Les fotografies
Iniann él avisa 40 agn che Fridl Pescoller é dirighënt dla Müjiga de Badia. N aniversar rêr y particolar, che la Müjiga de Badia - deboriada cun d’atres lies - n’á nia orü lascé passé zënza le festejé indortöra. Dal 1. ai 3 de setëmber él porchël gnü invié ia trëi dis de musiga. Metü man án le vëndres sëra cun le ”Summerend Concert” organisé dai jogn, rové a süa diejima ediziun. La sabeda án podü aldí le conzert iubilar, cun onoranzes y scincundes al dirighënt, sciöche ince cun valgügn toc soná ...
Iniann él avisa 40 agn che Fridl Pescoller é dirighënt dla Müjiga de Badia. N aniversar rêr y particolar, che la Müjiga de Badia - deboriada cun d’atres lies - n’á nia orü lascé passé zënza le festejé indortöra. Dal 1. ai 3 de setëmber él porchël gnü invié ia trëi dis de musiga. Metü man án le vëndres sëra cun le ”Summerend Concert” organisé dai jogn, rové a süa diejima ediziun. La sabeda án podü aldí le conzert iubilar, cun onoranzes y scincundes al dirighënt, sciöche ince cun valgügn toc soná ...
Defilada ”I ladins dles Dolomites”
Retrac y impresciuns dla gran defilada organisada en Santa Maria dal Ciüf fora por la strada prinzipala da La Ila.
La defilada é passada, mo les impresciuns romagn. En Santa Maria dal Ciüf él gnü metü da jí a La Ila la gran defilada che é oramai n apuntamënt fis. Iniann i éra gnüda dedicada al tema ”I Ladins dles Dolomites”. Ala pert él sté incër 150 porsones cun guanc y ciars por rapresenté i ladins sot ai aspec plü desvalis. Implü á ince la Müjiga da La Ila y chëra da San Scimun pité la cornisc musicala. I ves pitun chiló valgünes impresciuns, metüdes a desposiziun da Freddy Planinschek.
Deplü t’La Usc di ...
La defilada é passada, mo les impresciuns romagn. En Santa Maria dal Ciüf él gnü metü da jí a La Ila la gran defilada che é oramai n apuntamënt fis. Iniann i éra gnüda dedicada al tema ”I Ladins dles Dolomites”. Ala pert él sté incër 150 porsones cun guanc y ciars por rapresenté i ladins sot ai aspec plü desvalis. Implü á ince la Müjiga da La Ila y chëra da San Scimun pité la cornisc musicala. I ves pitun chiló valgünes impresciuns, metüdes a desposiziun da Freddy Planinschek.
Deplü t’La Usc di ...
Festival dla musiga ladina por i 25 agn dla UCL
Cin’ concorënc tla finala por le "Pest Cassa Raiffeisen" y sis grups de ciantauturs da trëi vals ladines (Fascia, Gherdëna y Val Badia) á scialdé i cörs y les aries frësches dla nöt di 12 d’agost 2017. Le jonn Daniel Willeit á davagné le concurs cun süa ciantia "Corusc de na sëra d’altonn".
Al é sté na sëra zënza plöia, porchël cun aries n pü’ frësches. Mo les önesc formaziuns danter concorënc al Pest Cassa Raiffeisen y le conzert por le chert de secul dla UCL-Uniun Ciantauturs Ladins é jüdes sön paiun tl zënter de paisc cun motivaziun y ince pasciun. Cotan de jënt é rovada adalerch por tó pert a chësc program musical ladin, sostegní en chësc iade por le sorvisc gastronomich dala Jonëza d’La Pli de Mareo. Le festival á metü man püch do les 21:00 cun la performance di pröms trëi ...
Al é sté na sëra zënza plöia, porchël cun aries n pü’ frësches. Mo les önesc formaziuns danter concorënc al Pest Cassa Raiffeisen y le conzert por le chert de secul dla UCL-Uniun Ciantauturs Ladins é jüdes sön paiun tl zënter de paisc cun motivaziun y ince pasciun. Cotan de jënt é rovada adalerch por tó pert a chësc program musical ladin, sostegní en chësc iade por le sorvisc gastronomich dala Jonëza d’La Pli de Mareo. Le festival á metü man püch do les 21:00 cun la performance di pröms trëi ...
”Ariel”... tan bel!
Impresciuns fotografiches dala premiera dl musical da mituns ”Ariel, danter tera y mer”.
Le salf dles manifestaziuns d’Al Plan ê toch y plëgn, en vëndres ai 11 d’agost da sëra. Al ê söl program la premiera de ”Ariel, danter tera y mera”, n musical te cater lingac che i vá do ala storia originala de Hans Christian Andersen y do le film animé dla Walt Disney. Al cunta dla sirena Ariel (Kristin Moling), che tralascia tres indô so monn tl ozean por i rové plü davijin ales porsones umanes. Chësc cina che ara salva le prinz Eric (Marcus Costalunga) rové en dificolté cun le bastimënt y ...
Le salf dles manifestaziuns d’Al Plan ê toch y plëgn, en vëndres ai 11 d’agost da sëra. Al ê söl program la premiera de ”Ariel, danter tera y mera”, n musical te cater lingac che i vá do ala storia originala de Hans Christian Andersen y do le film animé dla Walt Disney. Al cunta dla sirena Ariel (Kristin Moling), che tralascia tres indô so monn tl ozean por i rové plü davijin ales porsones umanes. Chësc cina che ara salva le prinz Eric (Marcus Costalunga) rové en dificolté cun le bastimënt y ...
Bal dles Stries sön Börz
Impresciuns fotografiches sugestives dl ”Bal dles Stries” y dl program de cornisc, sté en sabeda ai 29 de messé sön Börz.
Ai 29 de messé éra indô stada tan inant. Sön Börz él gnü aledé le ”Bal dles Stries”, manifestaziun particolara y sugestiva che á odü n bel program. Metü man án bele dales 4 domisdé cun n program por mituns, dales 18.30 án aldí sön i prá de Pütia le Cor de Dlijia d’Antermëia y tles üties él gnü pité musiga dal ví. Dales 22.00 inant, canche le scür se lasciâ jö söla contrada, él gnü tigní le ”Bal dles Stries” cun stries y striuns, füch y i sonns y bai cun le grup ”Sissamba” mené da Max ...
Ai 29 de messé éra indô stada tan inant. Sön Börz él gnü aledé le ”Bal dles Stries”, manifestaziun particolara y sugestiva che á odü n bel program. Metü man án bele dales 4 domisdé cun n program por mituns, dales 18.30 án aldí sön i prá de Pütia le Cor de Dlijia d’Antermëia y tles üties él gnü pité musiga dal ví. Dales 22.00 inant, canche le scür se lasciâ jö söla contrada, él gnü tigní le ”Bal dles Stries” cun stries y striuns, füch y i sonns y bai cun le grup ”Sissamba” mené da Max ...


text:
Mario Tchou
El Mario Tchou, scrivuu anca Mario Zhū, (Roma, 1924 - Santhià 9 de november 1961) l'è staa on ingegner eletronegh e informategh italian, de origin cinesa. L'è el principal progettista del Olivetti ELEA, el prim compiuter commercial a transistor al mond.
Biografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nassuu a Roma, fioeu de la Evelyn Waung e del Yin Tchou, che 'l lavorava in del ambassada cinesa al Vatican, l'ha ciappaa la maturità classega al Liceo Ginnasio Torquato Tasso de Roma. Despoeu, l'ha scernii de studià ingegneria elettrotecnega in Italia, ma poeu l'ha vinciuu ona borsa de studi per i Stat Unii e l'ha finii in Americà i sò studi. In del 1947 l'ha ciappaa el Bachelor of electrical engineering a la Catholic University of America de Washington.
Poeu, l'ha faa San Martin a Noeuva York, e l'ha scomenzaa a insegnà al Manhattan College. In del 1949 l'ha ciappaa el Master of Science. In del 1952, a 28 agn, a l'è ciamaa per insegnà a la Columbia University.
L'è mort el 9 de november del 1961 in d'on incident in su l'autostrada al nivell de Santhià.


text:
Anarco-capitalism
L'anarco-capitalism a l'è l'ideologia politica liberala de adressa anarchica che la ved in d'ogni forma de limitazion del mercaa 'na limitazion de la libertà e in del Stat 'na forma de organizzazion fada per garantì la tirannia.
Per l'anarco-capitalism anca i servizzi pussee fondamentaj, 'me la sicurezza o l'emission de valuta, sarien de gestì di società privaa e in regimm de libera concorrenza.
Principi politegh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Agenzia de defesa privada
- Arbitragg giurisdizional
- Principi de no-aggression
- Sovranità de l'individov
- Polizia privada
- Legg policentrica


text:
Pendicularas Lai cun dapli svieuta
- Glindesdi, 28.9.2015, 9:49
Las Pendicularas Lai SA han pudì augmentar la svieuta l'enviern passà per 0,7% sin passa 23,2 milliuns francs cumpareglià cun l'onn avant. Quai malgrà che las emprimas entradas èn sa sminuidas sin 726'000. Il gudogn è sa reducì per passa 10% sin 9,9 milliuns francs.
Il president dal cussegl d'administraziun, Christoph Suenderhauf, vesa il svilup cun optimissem, era sche las entradas èn sa reducidas. L'enviern 2013/2014 ha Arosa Lai pudì augmentar las entradas pervi da la colliaziun dals territoris. Ina gronda part da quest augment hajan ins pudì tegnair, scriva Suenderhauf en la communicaziun.
La stada han las pendicularas investì radund 20 milliuns francs en l'ennevaziun, il portal Curvalda ed en la nova colliaziun ost-vest.
RR novitads 10:00


text:
Tscharvè
- Gievgia, 16.6.2016, 11:48
Il tscharvè dal carstgaun ha passa 100 milliardas cellas. Questas cellas èn colliadas e pon communitgar ina cun l’autra. Uss vul ins far in computer ch'è sco in tscharvè.
Il tscharvè dal carstgaun è fitg cumplitgà. Il tscharvè ha passa 100 milliardas cellas. Las cellas èn colliadas e pon communitgar ina cun l’autra. En la scola auta da tecnica a Losanna vuless ins uss far in computer ch’è sco in tscharvè. Uschia pudessan els chattar ora sco il tscharvè funcziuna. I dovra dentant in entir onn per chattar ora sco be ina cella funcziuna.
Il tscharvè ha gronda influenza con bain ch'il carstgaun dorma.