text:
Priejes dl penzin tl Sudtirol
Pra la ZCS vëniel ite for plu lamentanzes pervia di priejes auc dl penzin. N aspieta bele giut che l vënie fat vel’ sforz per valivé ora la defrënzies danter i priejes dl penzin tl’Europa, miurà la nfurmazions sun i priejes dl penzin y raziunalisà la chëutes y la rë dla stazions dal penzin. Semea che l ie ëura de tò pruvedimënc almanco a livel local.
Tl cheder dl urdenamënt provinziel dl cumerz pudëssen fé valëi la ublianza per stazions dal penzin de comuniché si priejes dl penzin a na banca dac zentrela (che pudëssa avëi si sënta pra l’ASTAT). A chësta moda pudëssen ti pité ai/ala cunsumadëures de Südtirol la puscibltà de cunfrunté i priejes dl penzin atuei tl internet o tres n’aplicazion sun l fonin. N’autra puscibltà pudëssa vester nce chëla de furné a na moda da sparanië penzin - cursc debant n chësc cont pudëssa unì pitei tl zënter per la segurëza dl furné „safety park“ che n pudëssa finanzië cun i majeri davanies da pert dl Assessorat per la Finanzes tres la chëutes sun l penzin. Chësta prupostes ti à la ZCS purtà dant te na lëtra davierta al assessëur Widman, te chëla che l ie nce unit damandà de njinië ite na mëisa turonda sun chësta tematica.
Cancelazion debant dla ipoteches
Da jené dl 2011 valova: chi che ova finà de paië jù n mprëst ipotecher y che ulova cancelé la ipoteca relativa messova auzé ora l tacuin y paië danter 700 y 800 euro per l’autenticazion dl notar.
Śën iel de bona nutizies per i/la cunsumadëures: l paragraf 6 dl articul 40-bis dla lege sun la unitarietà dla banches vëij danora che la pruzedura scemplificheda vënie aplicheda pra mprësć y finanziamënc, nce nia fundieres, cunzedui da banches y ntermedieres finanzieres o nce da istituc de previdënza ai dependënc o scric ite, y che duta chësta ipoteches posse unì canceledes debant.
Lectrisc: la defendura di cunsumadëures-familia ie tl pericul
Per l „marcià de majera defendura“ iel tla Talia l’Autorità per l’energia y l gas AEEG che determinea la cundizions cumerzieles minimes y l priesc garantì ai cunsumadëures-familia y ala pitla mprejes che ne à nia cris ora l marcià liede. Pra i tlienc dl marcià liede vëniel alincontra aplicà i priejes y la cundizions cumerzieles stabilides dai venditëures. Chisc cunsumadëures à coche sëula defendura la puscibltà de se retré tl „marcià defendù“, chësc uel dì tla cundizions economiches determinedes dal’AEEG. Te n decret legislatif iel śën udù danora che chëi/chëla cunsumadëures che à stlut jù n cuntrat sun l marcià liede ne possa nia plu jì de reviers al marcià defendù. Chësc reprejentea per i/la cunsumadëures-familia inò n iede l’abulizion de n mecanism de defendura. Ma chisc mecanisms de defendura ie de mpurtanza davia che na gran pert dla ufiertes dl marcià liede ie n media sëura la tarifes determinedes dal’ AEEG. La ZCS se damanda dal guviern che i mecanisms tl setor dla lectrisc vënie mantenii.
La prevenzion fej arbassé la spëises per l dutor di dënz
I cosć dl dutor di dënz possa scauscé dassënn la cassa de familia. Perchël à la ZCS nce metù n muvimënt l „compas dla tarifes“ - l servisc crià dala ZC njinià ite per l setor di dutores di dënz. La gran spëises, dantaldut chëles liedes ala proteses de dënz che ie suvënz scialdi cëres, possa unì schivedes dantaldut tres na prevenzion mireda. Chësta se stiza sun trëi seves. La prima: tò demez regulermënter la placa, ajache zënza placa ne se formel deguna caries y perchël schiven nce la paradontita. La segonda seva ie la manutenzion: i fluoric ndurësc y „concia“ la sëuraspersa demineraliseda di dënz. La terza seva ie sambën n’alimentazion sana che respetea nosc dënz.
Da cunsië per i mutons ie la sigilazion dla sfësses di dënz. La spersa sëuravia di massleres à sfësses o de pitli fussiei tlamei „fessures“. Pervia che l ie rie les neté cun l bëusc dai dënz se formel iló suvënz caries. Tres la sigilazion possen fé che chësc ne suzede nia. Chësc pruvedimënt ie dantaldut de utl pra dënz che resta. La miëura ufierta per chësc ntervënt ie aldò dla nrescida dla ZC ntëur ai 20 euro per dënt.
Assegurazion per l auto: dërt a n arat
For inò suzedel che i ufizies de cërta agenzies d’assegurazion ne uel nia ti fé avëi al cunsumadëura/ala cunsumadëura si arac n cont dla respunsabltà zevila per l auto scebën che la persones danejedes nen ebe la rejon (Regulamënt dl Ministere dl Svilup Economich y dl Ministere dla Giustizia n. 287 dl 9 de dezëmber 2008).
L decret ministeriel n. 191 di 29 d’utober 2008 vëij danora che l’assegurazion, l’assegurà sciche nce l danejà posse tò vijion y giapé tla mans la copia dl arat – bel unfat sce l se trata de n arat medich o tecnich. La ZC ie dla minonga che uniun y uniuna dassëssa pudëi se nuzé de chësc dërt, ajache l porta pro a plu trasparënza tl dejeujamënt di caji de dann.
Cuatier sotët coche scincunda
Sce l fova te na frabica n sotët nia abità valova nchin śën la regula che la cubatura da dant univa trata ju dal bonus de cubatura - chësc cun la motivazion: l sotët reprejentea nchin che l vën amplià na cubatura nia abitabla y nia da nuzé.
La ZCS lecorda che tl cheder dl ressanamënt energetich possa l sotët śën unì slargià nchin a 200 m³. La cubatura che fova bele dant vën detlareda abitabla sce l vën arjont l’autëzes minimes che ie de bujën. La cubatura che ie bele possa cundechël unì slargeda ora de 200 m³.
Publicazion eurostat di priejes dla lectrisc
N sà pu plu che bën assé che i priejes dla lectrisc tla Talia ie danter i plu cëres te duta l’Europa, nce chëi per i tlienc y la tlientes privates (cialëde danter l auter i dac dla OSZE). Dala analisa dl cunfront EUROSTAT di priejes dla lectrisc tla UE tl tëmp 1999-2010 (http://epp.eurostat.ec.europa.eu) iel da udëi che per i trëi ani dal 2008 al 2010 mancel per la Talia duc i dac ntan che la nfurmazions per l ultim ann de referënza de duc i autri stac ie bele unic dac ju per ntier. Sce n tën cont dla mpurtanza de chësc cunfront tres chël che l ie puscibl cunfronté i cosć dla lectrisc per la families ti stac defrënc ne ie chësta mancianza nia da capì! Te na lëtra davierta al Minister per l svilup economich Romani se à la ZCS perchël damandà che chisc dac vënie publichei debota.
Bateries EHEC: la igena ie la cossa plu mpurtanta
I tuadëures ti Paejes Tudësc ne à for mo nia na resposta definitiva ala dumanda de cie che pudëssa avëi gaujà la nfezions-EHEC (escherichia coli enteroemoragica). La ZCS lecorda de respeté la regules igeniches plu mpurtantes per schivé de se taché la malatia:
- lavé la mans regulermënter – no mé do che n ie jic sun chegadoi. Dan che n scumëncia a maië o a cujiné y a manejé cun maiadives iel bon se lavé la mans sciche toca cun ega ciauda y jiefa, ma nce sce n passa da na maiadiva al’autra.
- for manejé la cërn cruva a pert de d’autra spëisa. For lavé bën verdura y versura.
- nce tres curtiei y brëies da taië su possel se sparpanië ora bateres, perchël iel for bon i lavé dan i adurvé per d’autra maiadives.
- mudé suvënz i berdons da lavé ju y da neté y i lavé almanco a 60 gradi.
A vosta dumandes n cont dla igena di alimenteres possa Ve dé resposta la cunsulënza dl’alimentazion dla ZCS.
21 de juni: codesc dl turism nuef
L codesc dl turism nuef (decret n. 79 di 23 de mei 2011) ie jit n forza ai 21 de juni; chësc dëssa defënder miec chi che ie de viac. La lege muda na lingia de regulamënc n cont dl time sharing (cuntrac de nuzeda a tëmp parziel). L se muda nce n valgun ponc n cont di pachec de viac sciche per ejëmpl che pra la prenutazions online iel debujën de ndiché esplizitamënter la estlujion dl dërt de retrata. L vën oradechël nce udù danora esplizitamënter l dann gaujà dala feries spurzenedes (chësc univa n iede mé udù danora dala giurisdizion). Deplù n cont dl’autra nuviteies che se porta pro pervia dl codesc nuef iel da liejer sun la plata www.euroconsumatori.org .
Nibles de cënder: vosc dërc canche julëis
Cancelazions de joi per gauja de nibles de cënder vën fates „n basa a cundizions straurdeneres“. Per de tei caji vëij la normativa UE 261/2004 danora la puscibltà de crì ora danter la trascrizion dl jol apustà a n’auter jol y la renunzia al jol cun l rembursamënt dl ticket (y sce debujën l jol de reviers al aeroport da ulache n ie piei demez).
Sce l cunsumadëur/la cunsumadëura chir ora la trascrizion dl jol, ie la cumpanies de jol ubliedes a se cruzië dl’assistënza di passajires n raport ala dureda dl tëmp de aspiteda. Chësc ne vel nia sce l cunsumadëur/la cunsumadëura ne azetea nia la trascrizion dl ticket de jol y l/la dezid de arjonjer si travert cun d’autri mesuns de trasport.


c: text/html

text:
Pir cun 75 regularmain tar il medi
- Mesemna, 8.6.2016, 14:00
Automobilistas ed automobilists duajan pir a partir da la vegliadetgna da 75 onns stuair ir regularmain tar il medi. Il Cussegl dals chantuns ha approvà in'iniziativa dal cusseglier naziunal Maximilian Reimann PPS/AG cun 22 cunter 19 vuschs.
L'iniziativa pretenda d'auzar la vegliadetgna per las controllas regularas da 70 sin 75 onns.
Actualmain è reglamentà che a partir da 70 onns ston ins mintga dus onns ir tar ina controlla dal medi nua che la vesida e la constituziun en general vegnan controlladas. Per la maioritad dal Cussegl dals chantuns è quai memia baud, la populaziun saja ozendi pli ditg sauna. La regulaziun vertenta saja vegnida introducida avant 50 onns, gia ord motivs aritmetics saja perquai d'auzar la vegliadetgna per las controllas regularas, ha ditg per exempel Werner Hösli PPS/GL.
Prender sut la marella ils chastis per rowdys
Ils chastis draconics ch'i dat dapi il 2013 cunter rowdys fruntan sin critica. Il Cussegl dals chantuns na vul dentant betg gia midar puspè las normas. El ha persuenter incumbensà il Cussegl federal d'examinar l'effect dal pachet da mesiras Via sicura. En connex cun quest pachet èn vegnids introducids ils chastis severs cunter rowdys.
RR novitads 14:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
SI devastescha bains culturals singulars antics
- Venderdi, 6.3.2015, 10:11
En l'Irac dal nord cuntinuescha la milissa terroristica Stadi Islam SI da devastar bains culturals singulars antics. Cumbattants da la SI hajan assaglì la veglia citad Nimrud, communitgescha il ministeri per il temp antic da l'Irac.
Sin sia pagina da facebook ha il ministeri fatg a savair che la SI haja cumenzà da devastar ils lieus antics da Nimrud cun vehichels da militar grevs. Nimrud è ina citad da ruina assirica en il sid da Mossul. Nimrud è vegnì fundà bunamain 1300 onns avant Cristus ed è temporarmain stà la chapitala da l'Assiria.
RR novitads 06:00


text:
SPD gudogna elecziuns a Berlin – AfD vegn sin 14,2%
- Actualisà Glindesdi, 19.9.2016, 6:39
La AfD dumogna uschia senza problem il sigl en il parlament regiunal da Berlin. La SPD resta la partida la pli ferma. Ella sto dentant tschertgar novs partenaris da coaliziun.
SPD vinavant la pli ferma partida
Las elecziuns dal parlament da Berlin gudogna la SPD dal burgamester actual Michael Müller. Cun 21,6% resta la SPD la pli ferma forza en la chapitala. Ella perda dentant 6,7% cumpareglià cun la davos'elecziun avant 5 onns. Quai ha communitgà la cumissiun electorala. Uschia sto Müller tschertgar dus novs partenaris da coaliziun. Tenor experts è ina coaliziun cotschen-cotschen-verda la pli probabla.
Terrada per CDU
La CDU che furma communabel cun la SPD la regenza actuala vegn sin 17,6%. La partida sanestra «Die Linke» vegn tenor la prognosa sin 15,6% e la AfD sin 14,2%. Era la FDP ch’era betg pli represchentada po returnar en il parlament da Berlin cun 6,5% da las vuschs. Per la CDU e la SPD munta quest resultat il mender en l'istorgia.
Auta participaziun
Tar las elecziuns da Berlin è la participaziun stada auta. Sco la manadra da las elecziuns da Berlin ha communitgà è la participaziun stada tar 66,8%. En blers locals avevi dà colonas. Bun 2,5 milliuns votantas e votants èn stads clamads a l'urna per reparter ils 130 sezs dal parlament dal Bundesland Berlin.
RR novitads 18:00+


text:
Ina maridaglia dovra vinavant perditgas
- Gievgia, 22.9.2016, 12:02
Tgi che vul maridar en Svizra dovra vinavant duas perditgas. Il Cussegl dals chantuns na vul betg abolir l’obligatori da perditgas da matrimoni. Il Cussegl naziunal era anc dal avis da stritgar las perditgas.
La moziun dal cusseglier dals chantuns Andrea Caroni (PLD/AR) n’ha betg chattà ina maioritad en il Cussegl dals chantuns. La moziun vuleva duas chaussas. Ina giada abolir l’obligaziun da perditgas da matrimoni e sco segund da abolir il temp da spetga da 10 dis suenter la fin dal proceder da preparaziun per la letg.
Il Cussegl dals chantuns aveva anc sustegnì la moziun cun 98 cunter 86 vuschs. Uss vul el sulet abolir il temp da spetga obligatori da 10 dis. Ma mantegnair l’obligatori da perditgas.
Il Cussegl federal sto uss far las adattaziuns da la lescha.
RR novitads 12:00


text:
15 02
Ol dé 15 de febrér l'è 'l 46 dé de l'an del calendare gregorià; manca 320 (321 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 15 de febrér al è ul dí da pòost 46 dal an dal calendari gregurian; i manca 320 (321 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2011 - ure 22.23 - Al Festival de Sanrému per la prima vòlta in sessant'àn el cànta 'me cuncurént un artìsta che 'l cànta in Lumbàrt, el Davide Van de Sfroos cun la cansùn Yanez che l'è stacia tra i 12 cansù che i à pasàt la selesiù de la prima sira.
2003 - Barcelona: apröf 350.000 persone (in acorde a Cuntrastant; fe plö in acorde a otre font) i va föra a la ía per protestá contra la previsíbila invasiú del Iraq per i Stacc Ünicc: a l'è la manifestassiú plö möltitüdinària (dapsus chela de Roma) contra la iminenta Guèra d'Iraq.
1898 - badia de l'Havana (Cuba): sa la passa öna esplosiú al crusadur Stadünindench Maine che la sarà ol pretest per che i Stacc Ünicc i declare la guèra a Spagna (Guèra de Cuba).
2003: in fiss sità in gir per ol mont s'i fa di manifestassiú möltitüdinàrie contra la iminenta invasiú de l'Iraq per i Stacc Ünicc: a l'è la pröma ölta a la Stòria che se fa öna mobilisassiú sitadena de tata portada (Guèra d'Iraq).
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1564 - Pisa (la Toscana, Itàlia: Galileo Galilei, in Lombart nomenat Galilée, físegh e astrònom italià (m. 1642).
1811 - San Juan (l'Arzentina: Domingo Faustino Sarmiento, pedagogh, scritur e polítegh Arzentí, president del paes (m. 1888).
1845 - Clinton (stat de Nöa York, SÜA): Elihu Root, polítegh Stadünindench, premi Nobel de la Pas ol 1912 (m. 1937).
1861 - Fleurier (cantú de Neuchâtel, Svízzera): Charle Edouard GuilaumI, físegh Svízzer, premi Nobel de Físega ol 1920 (m. 1938).
1873 - Augsburg (Baviera, Zermania): Hans von Euler-Chelpin, chémegh Suech, d'orísen todèsca, premi Nobel de Chémega ol 1929 (m. 1964).
1964 - Madison (Wisconsin, SÜA): Chris Farley, atur de sínema Stadünindench (m. 1997).
1976 - Torrelavega (Cantàbria, Spagna): Óscar FreirI, siclesta Spagnöl.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1995 - Palma (Mallorca): Guilem d'Efak, scritur e cantant Majorchí (n. 1929).
2005 - Barcelona: Josep Laporte, medi e polítegh Català, president de l' Institut d'Estudis Català e ex-cunsejée de la Generalitat (n. 1922).
2001 - Màlaga (Andalusia, Spagna): Ricardo Ocoa siclesta Basch.
2005 - Suresnes (l'Ísola de Fransa, Fransa): Pierre Bachelet, cantant Franses (n. 1944).
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sant Faustí e Santa Jovita, fradej màrtir
Sant Zòan Baptesta de la Concepsiú
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Ghe som, ghe som un'altra vòlta. La lengua lombarda l'è tornada sota i lum dei jornaî e de li institucion lingüístique del nòst país e l'ha combinad su un pastròc. Ma encœ gh'è una novità, perquè se li vòlte passade parlar de "lengua lombarda" l'era vergota de ideològic e astrat, del 27 de Setembre 2016 el Consilh Regional de la Lombardia l'ha finalment reconoscid el nòst idiòma come oficial e donca adess la definicion de "lengua" riferida al lombard l'è płu real que mai. Oviament un reconosciment de quest tipo l'ha catad su crítique e lamentele de part de tuts, polític e lingüistî. Ma partom del principi.
10 ott 2016
Lombard oficial e polémique... cul e camisa
Etiquete: accademia della crusca, consiglio, consiglio regionale della lombardia, consilh, consilh regional de la lombardia, crusca, d'achille, fabio pizzul, lengua, lingua, linguofobia, lombardia, paolo d'achille
9 set 2016
Division italiana del territòri
Un "Bentornad" a tuît, câr amîc! Dòpo de parich mêis ghe l'ho fada a trovar un pò de temp per podeir far un artícol nœv e ho cłapad l'ocasion per spłegar a tuît i mé amîc forestêr comè que la fonciona la question de la division territorial e política del mé país, l'Itàlia. Èco al·hora una bella "guida" en su comè que el nòst territòri l'è dividid, tant a livell polític, quant a livell pràtic e per far-l ve cuntarò tuta la division fin a rivar a la mea ca.
20 mar 2016
Cors de Lombard (LoReS), leccion 5: La prima coniugacion
Bentornaîd, câr amîc. Prima de cominçar la nœva lecion del #corsdelombard, vòlh regordar-v que en queîl dí quí la grafia LoReS l'è passada a la version 2.0, cond l'introduccion d'un par de cambiameînt gràfîc per adatar-s melh a la grafia de aldelà de li Âlp. Però li novità e i cambiameînt i sarà presentaîd de quí a pòc. Adess passom a la lecion, cond la spłegacion del comportament deî verb a la prima coniogacion, valadir la coniogacion -ar. Li sarà presentade quí tute li forme existente, cond la forma que la LoReS la consídera stàndard. Proînt? Andom!
17 mar 2016
Post sumelec: cambi liger de la LoReS
8 mar 2016
Cors de Lombard (LoReS), leccion 4: I pronòm e i clític
Encœ inveci parlarom dei pronòm personaly, dei pronòm oget e dativ e soratut dei clític pronominaly que en lengua lombarda i è essencialy per la justa formacion de li coniugacion verbale.
27 feb 2016
Cors de Lombard (LoReS), leccion 3: I pluraly
Bentornads al cors de lombard segond el sistema ortogràfic LoReS. Encœ vederom un argoment plutost complicad end la nosta lengua, çoè la formacion dei pluraly. L'è un casin, el plural, perquè gh'è mia una forma generala, gne en àmbit fonétic, gne en àmbit gràfic. Ma vedom end el detalh comè que el funciona el nost idiòma.
22 feb 2016
Cors de Lombard (LoReS), leccion 2: I verb
Bentrovads a la segonda leccion del cors ràpid de Lombard (segond el sistema LoReS). Speri que la leccion precedenta la sagui staida mia tròp difícil. No, neh!? En questa leccion ho pensad de far un salt bell gross, per el moment, e de passar diretament ai verb. El perquè?! Ben, ho pensad que un argoment come i verb el mèriti de vésser tratad cond plu calma, perquè i verb lombards i somelha tant fàcily, ma en realtà i è un pòc un bignon sul cul.
19 feb 2016
Cors de Lombard (LoReS), leccion 1: I artícoly
Benvegnids. D'encœ el cominça su La Vox Lombarda un cors ràpid per imparar la lengua lombarda que, a travers del sistema gràfic de quest sit, el tentarà de far capir a voaultre leitor quella que l'è la struitura tant generala quant locala del nòst idioma preferid.
14 feb 2016
La vox sença vox
Encœ ve volł cuntar la stòria d'un gnaro bressan que un dí, quand que l'è andaid a visitar València, el g'ha descovert la bellessa del bilingüism e una volta tornad a casa el s'è rencorgid de l'existença de la soa lengua e el g'ha cominçad un percors de crèscita personala en quell àmbit lí... finaquè el g'ha capid que la lengua l'è una cosa que nomà i "poderós" i pœl tratar. Li persone normaly, i ver "parlants", i val negot. Meno de zero. Sciore e scior, questa l'è la stòria de come la "diplomocracia" la g'ha copad un sogn.
12 feb 2016
El lombard e la propaganda linguofòbica
Quand que se g'ha de far propaganda, envers a qualsevœl còsa, l'è sempre una bona còsa saver endovè que se pœl andar a parar, perquè se l'è vera que la propaganda la se basa en su balle e matade, l'è anca vera que end la generacion de l'ínternet informar-s en su la realtà l'è diventad fàcil fess.
9 feb 2016
La lombardofobia splegada en 4 punts
Come l'era prevedible, la propòsta de lej per el reconosciment de la Lengua Lombarda end la nosta region, portada enanç de la Liga Nòrd, l'è dré a far parlar de sè... e miga pòc.
16 gen 2016
LoReS... la scritura gàllica del Lombard
Finalment l'è rivad el PDF-güida en su la mea scritura, cłamada LoReS. Ve la presenti cond tuta la mea joia e el mé orgœlł e sí, el so que l'è miga un lavorar académic gné "professional", ma l'è una cosa que ho faid con tut el mé cœr e cond tuta la mea passion.
El LoReS (Lombard Restruiturad Stàndard) el se basa su la scritura gàllica en comun cond l'occitan, el catalan e, en part, el francés. El se desvilupa segond un sistema "adativ" que 'l da una forma gràfica unívoca e 'l permet una pronúncia líbera.
14 gen 2016
Bilingüism en Lombardia... sí, ma cond l'inglés
Quest artícol el vœl vésser una denúncia ai tants partids polític de la sinistra italiana. Ja. Mi que són de sinistra, per la prima volta, volł criticar àmpłiament l'ideologia de sinistra. Ma tranqüily, me spłegui melł.
8 gen 2016
La fobia de li lengüe minoritàrie
L'è una cosa que pœl dar-s la passa un po' en sordina, ma l'è bella evidenta se la vardom cond la justa ogetività: li lengüe minoritàrie i è fess discriminade. Ja. A volte questa discriminacion la vén justificada d'una "forma de respet per la lengua principala", ma end la stra granda majorança dei cas l'è una balla, perquè el sò desvilup el cłapa la forma d'un pur e sèmplix despreci envers quelle que no i è "li noste lengüe".
Iscriviti a: Post (Atom)


text:
Hersberg
Hersberg a l'è un cumün svizzer del distret de Liestal, in del Canton Basilea Campagna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 1.67 km² e in del Marz 2011 al gh'eva una popolazion de 312 abitant.
El cumün de Hersberg al se tröva a una altitüden de 512 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Arisdorf, Lausen, Liestal, Magden (AG), Nusshof, Sissach. La popolaziun l'è in magioranza de lengua tudesca.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial
- Hersberg in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
L'iade de Siur Ujöp tla Cina
Ai 2 de merz 1879 à la ćiasa da Steyl ortié sü prüms miscionars tla Cina. Un de chisc ê siur Ujöp, l’ater ê so compagn da Bayern, Jan Batista Anzer. Da Steyl ési trami ciamò jüs por n cürt tëmp a saludé i sü da ćiasa. Siur Ujöp se frama a Porsenù por tó comié da so vësco Vinzenz Gasser che ê bele cotan püre. Söl iade a Badia se architel a San Martin. La jënt y sü scolars pitâ dadalt, canche l’ bun caplan y maester ti dijô aroeder cun les parores: “A canch’i s’odun indo - sön paraîsc, no plö sön chësc monn! - Recordesse dagnëra de Chël Bel Dî!“… “y de siur Freinademetz!“ â metü lapro l’curat Trebo. Al ti à ciamò dè piceres recordanzes y ti à empormetü de i recordè dagnëra. Y ći che al à empormetü àl inće mantegnì. Da San Martin él ruvé a Badia pur dui dis a saludé la familia y la jënt de so paîsc. L’tëmp é ste mëssa cürt. Al gnê l’momënt da dì aroeder por dagnëra. Döta la familia se à abiné te stüa. Püces parores. Ujöp se à damanè la benedisciun da so pere Janmatia y da süa uma Anna Maria, spo àl instës impartì la benedisciun ad ai, ai 5 fredesc y ales trëi sorus y cun leghermes ti edli él pié da ćiasa demez.
La pröma staziun ê Roma. Dailò se àl indo incuntè cun so compagn Anzer. Trami é jüs a saludé l’papa Leone XIII y à ciafè la benedisciun por l’iade por i sü da ćiasa che ai à lascè zoruch y por l’ laur nü tla tera de misciun. Söl iade a Ancona esi jüs sciöche pelegrins a vijité la ćiasa de S. Maria a Loreto, y ai 15 de merz 1879 s’ài imbarchè a Ancona pur l’gran iade tla Cina. 35 dis à duré chësc iade söl mer; y la domënia blanćia dl ann 1879 è i dui miscionars rovà a Hongkong olache ai ê gnüs tuć ite dai miscionars dl Pime. Söl iade à siur Ujöp scrit n valgünes lätres a süa familia, pur ti fà a d’ëi y a d’al instës plü lisier l’incherscimun. Al racomanà ai sü de ofrì sö gonot da nü chël sacrifize, che al à fat en chëla ora de dolur, canche al ti à dit aroeder, pur ne s’odëi magari mai plü sön chësc monn. Purater i periàle dagnëra da ponsè che Chël Bel Dî ti à fat na gran grazia, cun cherdè un de süa familia a ester prou y miscionar. Al instës se sintì cuntënt y se odò sigü tles mans de Dî. Al ne à pora da nia, no dal laur o fadies no da mais o desgrazies, y gnanca dala mort y dales potënzes dl mal. "La sora cossa ch’i messun temëi – scriole – é l’pićé: ma chël é da temëi. Sc’i sun en amicizia cun Chël Bel Dî, ne unse bria da se temëi da nia." Dala cité de Hongkong scriôle: "Chilò aldun düć i lingać: talian, todësch, franzej, inglej, y sambëgn cinesc, madër nia ladin, ater canch’i rajoni cun me instës. Y Oies, l’plü bel post dl monn y mia bela Badia n'odarëi mai plü; al me incrësc tan do mia bela pićera patria ladina. Ma chël pinsier me consolëia, ch’i sun gnü chilò por amur a Chël Bel Dî y ales animes."


text:
Ciciarada Mudel:Cumün de la Pruvincia de Lod
Num di Cumün[mudìfica 'l sorgènt]
Abadia · Bertoneg · Bufalora · Burghét · Burg San Giuánn · Brembi · Camiràg · Casalét Ludesan · Casalmaiocch · Casál · Caséli Landi · Caséli Lürani · Castelnöu · Castión · Castiraga · Cavacürta · Cavenág · Cervignán · Corvécc · Cor Giùn · Cudógn · Cumàss · Curnegliàn · Curt Palasio · Crespiatica · Fumbi · Galgagnàn · Grafignana · Guardaméi · Livraga · Lod · Lod Vècc · Mancasturma · Mairág · Malée · Marüd · Masaleng · Melìd · Merlìn · Muntanàs · Mülasán · Pieu · Salerán · San Fiurán · San Martìn · San Rocc al Port · Sant'Angiul · San Stéu · Scugnág · Selo · Sèna · Sumàia · Surdi · Tavasán · Teranöva di Pasrìn · Türan · Uspedalét · Uság · Valera · Vilanöva · Vóri


text:
«Situaziun sin la Mar mediterrana è anc adina tendida»
- Gievgia, 10.9.2015, 5:27
Millis fugitivs arrivan via la Grezia, la Tirchia en ils pajais dal Balcan en l’Europa dal vest. Las medias rapportan mintgadi davart quai fatg.
Tge che giaja dentant en emblidanza saja che ulteriurs millis vegnan vinavant sur la Mar mediterrana centrala en Europa, uschia il professer emerità da l’ETH Turitg Jürg Martin Gabriel.
« Sco schurnalist èsi pli simpel dad ir sin ina pitschna insla greca per filmar maletgs dramatics. »
Jürg Martin Gabriel
professur emerità da l'ETH Turitg
Sco schurnalist saja pli simpel dad ir sin ina pitschna insla greca per filmar maletgs dramatics, che dad ir a Lampedusa sin in dals numerus ports e sperar ch’ina bartga arriva. Ma che las medias emblidian la Mar mediterrana centrala na muntia betg ch’i nadettia nagin agid là, uschia Jürg Martin Gabriel.
Tranter auter è la missiun da l’UE «Triton» en acziun, sper quai en er blers bastiments privats u da martganzia avant la costa da la Libia per pigliar giu las bartgas da fugitiv e per uschia evitar ulteriuras catastrofas cun bartgas che fan naufragi e millis da morts.


text:
Naziunal/Internaziunal
-
Argient per Cologna sur ils 50 km
Mo per pauc manchenta Dario Cologna la victoria en la cursa da passlung sur 50 kilometers en stil liber al Holmenkollen.
Parter sin Facebook (link extern, popup)
Parter cun Whatsapp
Il Jauer è vegnì distanzià per paucs centimeters dal Norvegiais Sjur Röthe. Terz vegn il victur dal classament general da la cuppa mundiala, Martin Johnsrud Sundby.
Tar la cursa ad Oslo arriva Toni Livers sin la buna plazza 14 e Roman Furger sco 26avel gudogna era anc puncts.
RR novitads 17:00
sda/fa
-
Sport


text:
clicar sil maletg per plascher!
LINK: http://www.gr.ch/DE/institutionen/verwaltung/bvfd/ajf/dokumentation/jagd/Seiten/JagdDE.aspx
oder
Secziun Péz Alpetta e Secziun Vallatscha
communablamein alla radunonza cantunala da delegai 2016 a Müstair
Die Winterfütterung ist umstritten. Gegner sagen, der Mensch greife mit der Fütterung in den natürlichen Lauf der Tierwelt ein. In der Natur gilt: Nur die Starken überleben. Auch sei das Vogelfutter oft nicht artgerecht. Befürworter äussern, dass Vögel, die nicht in den Süden ziehen, bei Kälte und Schnee grosse Probleme bekommen. Der Aufwand Futter zu finden, übersteige den Ertrag. Viele Vögel würden im Winter verhungern und erfrieren, wenn sie kein Futter von Vogelfreunden bekämen.
Sonda ils 28 d'avrel havein nus fatg nies di da tgira primavaun. 20 persunas ein stadas dalla partida. Ils plazzals da lavur: Tagliar ora caglias Darein-Vargera, rumir la meidia a Munderschei, reparar il sez ault sigl uaul Curaglia + tagliar ora ina largia da sittar e finir las lavurs vid il tschaffaballas dil stan da sittar. Las migeivlas temperaturas ed il favugn cauld han finalmein purtau il sentiment da primavera en nossa Val. Tuts han luvrau cun premura tochen miezdi. Silsuenter hai dau in bien gentar organisaus dil cau da tgira Corsin.
Engraziel fetg a tuts partiziponts.
Marina Flepp-Bundi e Gian-Luca Flepp che han examinau ils 19 da mars 2012 igl examen da catscha cun success!
La secziun vallatscha gratulescha a Vus dus da tut cor e giavischa bia plascher e success per la catscha vegnenta!
cordiala gratulaziun a:
Marina Flepp-Bundi,
Corsin Bundi e Gian-Luca Flepp per lur reussiu examen da sittar!
Ivan Flepp ha examinau ils 4 d'avrel 2011 igl examen da catscha cun success!
La secziun vallatscha gratulescha a Ti da tut cor e giavischa bia plascher e success per la catscha vegnenta!
Negin latin
Silla catscha gioga la casualitad in'emineta rolla. Il catschadur vegn casaulmein perdetga da situaziuns schi nunpusseivlas. Ch'in auter ha tutta breigia da crer tals fatgs. El sieta sil tschiev e quel croda sco tucs dil cametg, stat puspei si per smarvegl dil catschadur suenter ina amen e svanescha el cagliom sco sch'ei fuss schabegiau nuotzun. En quei cass ha il siet mo strihau il dies senza tschuncanar il fil da veta. La stremblida sega il tschierv a tiara. El revegn denton spert e sbriga naven senza ver pitiu donn. Quei sa mintga catschadur. Mintgaton tuna il lungatg da catschadur nuncarteivel e nunpusseivel. Igl ei da quellas ch'ins sa tschaffar cun pugn!
La selvaschina ventrada fa negins giombers pli. D'accord!
actualisau: 18-01-2018/pap
Uffeci da catscha e pesca Kt. GR


text:
Siemi e sacrifizi
- Dumengia, 29.1.2017, 17:25
Il mintgadi da manaschis pitschens
Els lavuran dapli che otg uras a di. A Savognin en pasternaria tar Daniele Forino entschaiva il di da lavur a las 1:30. Sia dunna Heidi Forino è responsabla per il café, ella entschaiva a las 5:30. Sven Thomann a Cunter vegn a las 6:00 en ses lavuratori. Amanda Thomann che fa il biro vegn a las 8:30. Ils dus pèrs mainan dus uschenumnads manaschis pitschens. Dus pèrs che han realisà lur siemi. In siemi ch’è grev da cumbinar cun famiglia. In siemi ch’è accumpagnà dad insaquants quitads e sacrifizis. Experientschas che omadus han fatg e fan. «Siemi e sacrifizi» – in film sur dal mintgadi dal manaschi pitschen – la basa da l’economia en Grischun ed en Svizra.


text:
Franc anc adina cleramain survalità
- Sonda, 4.6.2016, 10:42
Il franc è tenor la Banca naziunala svizra anc adina cleramain survalità. Avant mintga decisiun da la politica monetara paisia la banca giu ils effects dal tschains negativ sin ils spargnaders.
Tenor il vicepresident da la Banca naziunala svizra, Fritz Zurbrügg, examinescha la banca mintga midada da la politica monetara cun las consequenzas per ils spargnaders. Quai ha Zurbrügg sincerà vers gasettas svizras.
In'ulteriura sbassada dals tschains restia però pussaivla. Per ils spargnaders saja quai il pli impurtant che l'economia creschia grazia a tschains negativs. Cun tschains pli auts fissan las consequenzas per la fiera da lavur mendras.
Il tschains negativ (actualmain tar 0,75%) saja gia ina mesira ferma. Cunquai ch'igl è però in instrument nov per la Banca naziunala, n'hajan ins naginas experientschas, tgeninas consequenzas concretas e directas ch'i saja da spetgar sin la fiera da lavur e la bursa, uschia Zurbrügg.
RR novitads 10:00


text:
Venezuela daventa cas per OAS
- Mesemna, 1.6.2016, 8:05
L'Organisaziun dals pajais americans (OAS) prenda en mira la situaziun en il pajais da crisa e vul far ina decleranza en chaussa.
L’OAS, l'organisaziun dals pajais americans, vul dar mesemna ina decleraziun areguard la Venezuela che sa chatta en la crisa. Questa proposta ha l'Argentina fatg. Ins veglia appellar al dialog tranter la regenza socialista dal president Nicolas Maduro e l'opposiziun.
L'opposiziun vul cupitgar Maduro cun in referendum. La regenza renviescha dentant las leschas correspundentas ch'il congress ha relaschà. Il congress vegn dominà da l'opposiziun, uschia l'argumentaziun.
La Venezuela ha da cumbatter cun il bass pretsch per l'ieli e nausch'administraziun. Mangiativas ed autras raubas èn pli e pli charas.
RR novitads 08:00


text:
Lecch
Chela vus chi la parla de la citaa lumbarda - olter signifegaa i truee chinsci: Lech (desambiguassiun)
Lecch (Lecco in italiàn, Leucum in latìn; Leck in tudesch) l'è ona città italiana de 47 999 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 45,9 km² e ona densità de 1 046 ab./km². L'è la capitàal de la Pruvincia cunt l'istess nomm.
Cuntegnüü
El sitt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lecch la se tröva in de la part püssee a süd del ram del lach de Comm che'l gh'ha el sò istess nomm, in sü la spunda urientàal, in duvè dal lach vegn föra il fiüm Adda. Lecch l'è culegada a l'oltra spunda del fiüm da trìi punt: el Punt Kennedy o Punt Nöf (de la metà di ann Cinquanta del secul passaa), el Punt Azzone Visconti o Punt Vècc (el pussee vècc, che l'è del Mediuéf) e'l Punt Alessandro Manzoni o Terz Punt (inaugüràa in del 1985)
La cità l'è circundada da'n frach de muntagni: el San Martìn, el Düü Mann, el Melma, el Piz d'Erna, el Resegùn e'l Magnöden hin i pussee impurtant.
Lecch l'è traversada da trìi turent: el Gerenzùn, el Caldùn (per la gran part interàa), e'l Biùn.
I riùn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El teritori del cumün de Lecch inscì cumè l'è al dì d'incö l'è stàa fàa sü tra'l 1923 e'l 1928, quand hann metüu insemm i teritori de vündes cumün: Lecch, Castèll, San Giuàn, Rancc, Laurca, Ulàa, Quàa, Germagnee, Belee, Magiànech e Ciüs.
Incö el cumün de Lecch l'è divìs in cinch circuscriziùn:
- 1. Center de Lecch e la vegia fraziùn de Pescarenech;
- 2. Castèll e Viàal Türàa;
- 3. San Giuàn, Laurca, Rancc, la vegia fraziùn de Bunascina e Ulàa;
- 4. Germagnee, Belee, la vegia fraziùn de Caleott e Quàa;
- 5. Magiànech e Ciüs.
L'ecunumia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'ecunumia de la cità de Lecch la se basa amò incö sül setùr de la siderurgia, anca se i vecc fabrich pussee famùs (Fiocchi, Badoni e Caleotto) sun sparidi u ridimensiunàa de bun, cumè anca la Leuci (fabrica de lampadini), la Riello (fabrica de caldai) e l'Icam (fabrica de ciculàt, che nel gir de pöch ann la narà a Ursenich, in Pruvincia de Comm).
In di ültim ann s'è svilupàa'l turism, atiràa dai (pöch) spiagi del lach, dai muntagni d'inturn e dai Sit manzuniàn, val a dì i sit in duvè il Manzoni l'ha ambientàa el sò rumanz pussee famùs, I Promessi Sposi.
I munument[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I munument pussee impurtant hin:
- el Domm de San Nicolò (Sagràa Basilica, a Lecch center), gesa in stil neoclassich fàa sü a la fin del XIX secul; el sò campanil, vôlt 96 meter, l'è ün di pussee grand d'Italia;
- la Tur Viscuntea (Piazza XX Settembre, a Lecch center), in duvè ghè el Musee di armi;
- el Teater de la Società (Piazza Garibaldi, a Lecch center), in stil neoclassich;
- ün pezz di vecc mura se pörun vedè in via Volta, visìn a la staziùn;
- el Palazz Belgioioso (Curs Matteotti, a Castèll), in duvè che gh'hin i Musee civich de Lecch e'l Planetari;
- la Vila Manzoni (Largh Caleòtt), in duvè el scritùr Alessandro Manzoni el viveva d'estaa quand l'era piscinìn;
- i Sit manzuniàn: la casa de Lucia (a Ulàa e ad Aquàa), la casa de Renz (ad Aquàa), el "palazzott" de Don Rodrigo, la gesa de Don Abundi (ad Aquàa), la capelina in duvè Don Abundi l'ha incuntràa i Bràaf (ad Aquàa), el cunvent de Fra' Cristofur (a Pescarenech) e'l vecc sit in duvè el Biùn nava dent al fiüm Adda (il curs del turent l'è stàa dopu deviàa), in duvè Lucia l'aveva ciapàa la barca per scapà a Munscia.
Città ingemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Persunagg famùs[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I persunagg pussee famùs ligàa in üna quaj manera a Lecch hin:
- Alessandro Manzoni (Milan 1785-1873), scritùr;
- Antonio Stoppani (Lecch 1824-Milan 1891), pret e studiùs di sass;
- Riccardo Cassin (San Vit al Tajament 1909), alpinista;
- Carl Mauri (Lecch 1930-1982), alpinista;
- Nino Castelnuovo (Lecch 1936), atùr, che l'ha fàa il röl del Renz in del film per la televisiùn "I Promessi Sposi" in del 1968;
- Roberto Castelli (Lecch 1946), Minister de la Giustizia dal 2001 al 2006, Viceminister per i straat (infrastrutture) del 2008 al 2011;
- Roberto Formigoni (Lecch 1947), President de la Regiùn Lumbardia dal 1995;
- Antonio Rossi (Lecch 1968), spurtif de la canoa, che l'ha ciapàa trìi volt la Medaja de or a i Ulimpiadi (düu ad Atlanta in del 1996, vüna a Sydney in del 2000) e trìi volt anca ai Campiunàa del Mund (a Duisburg in del 1995, a Dartmouth in del 1997 ed a Szeged in del 1998), Asesur pruvincial del Sport del 2009 sota l'aministraziun del Daniele Nava.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Comics rumantschs turnan
- Venderdi, 27.3.2015, 11:52
La Chasa Editura Rumantscha e l’Uniun dals Grischs han reedì ina collecziun dals comics rumantschs da Paulin Nuotclà. En in quadern A4 cumparan 10 fin 15 comics ch'èn naschids ils onns 1976 enfin 1989.
Baldi, Niccal e Jaquan han durant ils onns 1976 enfin 1989 divertì grond e pitschen. Mintga mais è cumparì in cudeschet cun en il comic da Pualin Nuotclà e varsaquantas engavineras.
«Trategnair ils uffants»
Era 20 onns pli tard fascineschan ils comics ils uffants. Da quai è Paulin Nuotclà persvas. El ha cumenzà a dissegnar ils comics or dad in motiv - per divertir ils uffants. E quai gartegia 20 onns pli tard anc adina. Cun las medemas figuras Baldi, Niccal e Jaquan e sias istorgias.


text:
Chile gudogna puspè Copa Americana
- Glindesdi, 27.6.2016, 7:05, actualisà a las 7:47
Danovamain ha il Chile gudagnà la Copa Americana. Il defensur dal titel ha gudagnà il final cunter l'Argentina cun 4:2 suenter sajettar penaltis.
Suenter 120 minutas giugar senza in soli gol ha il Chile gudagnà 4:2 penaltis en la rait tar il campiunadi da ballape da l'America dal Sid. Midà nagut vi dal gieu n'ha era ch'il Chilen Marcelo Diaz ha stuì ir dal plaz tras carta mellen-cotschna en la 28avla minuta. En la 42avla ha lura stuì bandunar il plaz l'argentin Marcos Rojo per dar ina cun il pe anc suenter in foul.
Gia avant 1 onn aveva il Chile battì l'Argentina en sajettar penaltis. Per l'Argentina cuntinuescha uschia la malaverva da finals. Dapi il 1993 spetga l'Argentina sin in titel grond.
Messi ha avunda da la naziunala
Il star da l'Argentina Lionel Messi aveva bain manà la squadra en il final cun 5 gols. Cun sajettar penalti n'ha sia gnerva però betg tanschì. Suenter il gieu ha el annunzia da sa retrair da la squadra naziunala argentina.
« Jau hai decidì - mes temp en la squadra naziunala è passà. »
Lionel Messi
Ballapedist, FC Barcelona
'Copa Americana Centenaria'
Quest onn è in'ediziun speziala da la Copa. Cunquai che l'emprim turnier è stà il 1916 han ins decidì da far ina Copa Americana Centenaria, è quai per l'emprima giada ordaifer l'America dal sid.
RR novitads 06:00


text:
Titterten
Titterten a l'è un cumün svizzer del distret de Waldenburg, in del Canton Basilea Campagna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 3.71 km² e in del Marz 2011 al gh'eva una popolazion de 410 abitant.
El cumün de Titterten al se tröva a una altitüden de 668 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Arboldswil, Liedertswil, Niederdorf, Oberdorf, Reigoldswil. La popolaziun l'è in magioranza de lengua tudesca.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Titterten l'è mustraa in de la tabela chi desutta:[1]
Galeria de foto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Swiss Federal Statistical Office STAT-TAB Bevölkerungsentwicklung nach Region, 1850-2000 (in tudesch) visitaa al 29 de Ginee del 2011


text:
07 09
Ol dé 7 de setèmber l'è 'l 250 ( 251 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 116 dé a finí l'an.
Ul dí 7 de setèmber al è ul dí da pòost 250 ( 251 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 116 dí a finí l'an.
Avenimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 355 - Ursicino, generàl de l'imperadùr romano Costàns II, el mèt fì a l'uzurpasiù de Claudio Silvano.
- 1191 - Tèrsa Cruzàda: Batàia de Arsuf - Ricardo I de Inghiltèra 'l bat Saladino a Arsuf
- 1706 - Batàia de Türì: vitòria decizìva de l'ezèrcit piemontés, che 'l bat le fórse de Luigi XIV de Frància
- 1776 - El prim atàc sotamarì de la stória. El sotamarì americà Turtle el tènta de tacà 'na bómba a orologerìa a la chìglia de la naf amiràia britànica Eagle, de l'amirài Richard Howe, endèl pórt de New York
- 1812 - Guère de Napuliù: Batàia de Borodino - Napuliù Bunapàrt el bat l'ezèrcit rùso de Lisànder I de le bànde del paizì de Borodino
- 1818 - Jean-Baptiste Jules Bernadotte (Càrlo XIV de Svésia) el vé 'ncurunàt apò a re de Norvégia a Trondheim col nò me Càrlo III
- 1860 - Giuseppe Garibaldi l'èntra a Napoli có l'ezèrcit dei Mìla
- 1864 - Guèra de secesiù Americàna: Atlanta (Georgia) la vé sgombràda pe ùrden del generàl Üniunìsta William Tecumseh Sherman
- 1893 - Nas el Genoa Cricket and Football Club, Prima squàdra de fóbal en Itàlia
- 1901 - En Cina fenés uficialmènt la Ribeliù dei Boxer, co la fìrma del Protocòl di Pechìno
- 1911 - El poéta fransés Guillaume Apollinaire el vé arestàt e mitìt en prizù perchè sospetàt de ìga robàt la Monna Lisa del musèo del Louvre
- 1940 - Segónda guèra mondiàl: El Blitz - La Germània nazìsta la cumìncia a tompestà de bómbe Londra. Chèsta l'è stàda la prìma de 57 nòcc ré a fìla de bombardamèncc aèrei
- 1953 - Nikita Khruščëv el diènta càpo del Cumitàt Centràl dei Soviet
- 1977 - Fìrma dei tratàcc 'ntra Panama e i Stacc Ünìcc söl status del Canàl de Panama. I americà i concórda de trasferéser el contròl del canàl a Panama, a la fì del XX secolo
- 1986 - Desmond Tutu el deènta 'l prim négher a guidà la Céza Anglicàna 'n Sudafrica
- 1997 - Prim vul de pröa de l'F/A-22 Raptor
Chi che gh'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Chi che gh'è mórt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Herzog conceda sconfitta
- Actualisà Mesemna, 18.3.2015, 7:04
En l'Israel conceda il manader da l'opposiziun Izchak Herzog sia sconfitta tar las elecziuns parlamentaras.
Per telefon haja el gratulà al primminister Benjamin Netanjahu , ha ditg Herzog ad ina conferenza da medias. Suenter che 99% da las vuschs èn dumbradas, cuntanscha la partida Likud da Netanjahu 29 enfin 30 dals 120 sezs en il Knesset. Il champ zionistic da Herzog vegn sin 24 sezs.
Furmar ina regenza vegn difficil
Netanjahu stat cunquai avant ina quarta perioda d'uffizi. Sia finamira è ina colliaziun cun ulteriuras partidas da la dretga. Da furmar ina regenza stabila vegn però ad esser difficil.
RR novitads 09:00


text:
Repower annunzia nova strategia
- Venderdi, 18.12.2015, 7:35
Il concern d'energia grischun Repower sa posiziunescha da nov. Tenor ina communicaziun vul l'interpresa producir en l'avegnir 100% energia regenerabla, sa concentrar sin la fiera svizra e taliana e tranter auter vender la fatschenta en la Rumenia.
La Repower reveda sia strategia da fatschenta. Sco l'interpresa communitgescha, ha il cussegl d'administraziun decis las suandantas midadas:
- nov posiziunament cun focus servetsch d'energia
- conzentraziun sin las fieras en Svizra ed Italia
- promover la collavuraziun strategica cun auters partenaris
- producziun d'energia or da funtaunas ch'èn 100% regenerablas
- examinar la diversificaziun (fatschenta en Rumenia, participaziun nucleara, implant Teverola)
- retratga da la bursa (decotaziun ed introducziun d'in'aczia nominala standardisada)
Areguard la collavuraziun cun auters partenaris ha la Repower communitgà communablamain cun l'interpresa Swisspower d'examinar in'eventuala collavuraziun.
« In midament da la strategia è stà da prevair. »
Mario Cavigelli
minister d’energia dal chantun grischun
Sustegn dal chantun
Il chantun grischun sustegnia la nova strategia da la Repower, di il cusseglier guvernativ e minister d’energia Mario Cavigelli. Il chantun é il pli grond acziunari da la Repower cun 58% da las aczias. Las aczias vul il chantun salvar enavant ed era sustegnair la Repower en il futur.
L'interpresa
La Repower è in'interpresa d'energia cun sedia principala a Poschiavo e filialas a Küblis, Bever, Glion, Landquart, Turitg, Milaun e Bucarest. Ella producescha electricitad, venda energia e gas e mantegna ina rait da provediment. En Svizra focussescha la Repower cunzut il commerzi d'energia e l'administraziun d'implants e servetschs d'energia.


text:
Planisaziun dal territori
Il plan Wahlen prevesa in schlargiament dal terren da cultivaziun agricul sin 500'000 hectaras per...
Baden (AG): giubileum da 50 onns Brown Boveri & Cie (BBC)Durada: [03'22''] SF: SFW
Durant ils trais ultims decennis èn vegnids disponibels en Svizra numerus areals d'industria per...
Intervenziuns en ils maletgs da la cuntrada e dal lieu provocheschan resistenza suenter pauc temp....
Gia baud datti conflicts tranter projects dad implants electrics e la protecziun da la cuntrada....
La regiun da la Planira da la Linth vegn tutgada pliras giadas da diras auas grondas – l'ultima...
Cun la fin da la Segunda Guerra mundiala cumenza in'immigraziun augmentada en las citads....
Auas grondas destrueschan en Svizra regularmain abitadis, implants industrials e terren...
Construcziun d'abitaziuns a ThunDurada: [01'04''] SF: SFW
La mancanza d'abitaziuns s'augmenta rasantamain en bleras citads svizras suenter la Segunda Guerra...
L'enviern 1951 moran 91 persunas en lavinas –numerusas chasas, blera infrastructura, gea schizunt...
La consequenza da la marschauna suenter l'enviern da lavinas dal 1951 èn auas grondas en il Tessin...
La Val Calanca è marcada ils onns 1950 da dira lavur e povradad. Privels da la natira tutgan la...
Suenter la guerra è il confort pli impurtant che la tradiziun. Per far plazza ad edifizis novs...
Suenter l'enviern da lavinas dal 1951 cumenz'ins ils onns 1950 a construir rempars da lavinas....
L'entschatta dals onns 1960 vegn construì l'abitadi Halen en in cleragl datiers da la citad da...
La creschientscha d'abitadis suenter la fin da la Segunda Guerra mundiala ha per consequenza ils...
La fin dal 19avel tschientaner vegn fatga en il Tessin ina correcziun dal curs da l'aua, uschia che...
Dals onns 1954 fin 1959 vegn fatga la planisaziun da las vias naziunalas. Il 1963 vegn inaugurada...
«Preziusadads da la cuntrada svizra» vegnan ils onns 1960 pli e pli en il visier d'interessents per...
La raschun per l'epidemia da tifus il 1963 a Zermatt è stada l'aua da baiver malnetta. Sco...
Meyrin (GE) – ina citad satellitDurada: [00'51''] SF: SFW
La necessitad da spazi d'abitar supplementar che exista en Svizra dapi la fin dals onns 1940 maina...
La construcziun da las vias naziunalasDurada: [01'04''] SF: SFW
Dals onns 1954 fin 1959 vegn fatga en Svizra la planisaziun da las vias naziunalas – tard, sch'ins...
La cuntrada da vitgs sco maletg vital da la segirtad svanescha, las citads creschan senza limits ed...
La correcziun dal curs da l'aua en il GiuraDurada: [01'06''] SF: SFW
Tranter il 1962 ed il 1970 vegn fatga la segunda correcziun dal curs da l'aua en il Giura per...
La construcziun d'atgnas chasasDurada: [01'25''] SF: SFW
La mancanza d'abitaziuns ils onns 1960 è in tema che vegn observà cun gronda attenziun e che...
L'inauguraziun dal tschancun d'autostrada tranter Losanna e Genevra ha lieu il medem mument sco...
La rait da las vias naziunalas vegn construida cunzunt tranter il 1965 ed il 1975. La realisaziun...
Il cumenzament dals onns 1960 vul ins construir ad Adliswil ina surbajegiada pli gronda – i vegn...
La miracla economica suenter la Segunda Guerra mundiala ha per consequenza in svilup architectonic...
Construir cun elements prefabritgadsDurada: [01'13''] SF: SFW
Da la mancanza d'abitaziuns dals onns 1960 resultan novas modas da construir. Ins experimentescha...
La construcziun da las vias naziunalas sto superar numerus obstachels topografics. I vegnan fatgas...
Il center da cumpras a SpreitenbachDurada: [00'51''] SF: SFW
Ils onns 1960 s'avanza il svilup rasant da Turitg en la vischnanca da Spreitenbach ch'è situada en...
Flon, il nov quartier a LosannaDurada: [03'06''] TSR: Carrefour
Per distgargiar la citad da Losanna dal traffic d'autos adina pli grond vegn planisada la...
Il 1963 cumpra Shell sulom a Cressier (NE) e cumenza il 1964 a construir ina gronda raffinaria. Il...
La Val dal Blegn è in exempel ideal per ils problems da las regiuns muntagnardas en il temp suenter...
La construcziun da las vias naziunalas è deditgada dal tuttafatg al progress: la Svizra realisescha...
Ils problems da provediment e da dismessaDurada: [01'49''] SF: SFW
Dapi ils onns 1950 èn las vischnancas svizras confruntadas cun problems da provediment e da...
Tge è la planisaziun dal territori?Durada: [02'33''] TSR: Carrefour
A chaschun da la dieta da l'Associaziun svizra per la planisaziun naziunala (VLP-ASPAN) vegn...
Numerusas cumpras faschain nus oz via internet. In precursur – il teleshopping – preschenta...
Ils onns 1960 datti memia paucas abitaziuns. L'immigraziun da la champagna en citad e da forzas da...
La construcziun da l'A2 – la via naziunala che collia cun la Germania – maina a Basilea tras ils...
Il cusseglier federal Furgler discurra da l'impurtanza da las mesiras urgentas sin il sectur da la...
Dapi las correcziuns dal curs da l'aua en il Giura vegn la Palì Gronda nizzegiada agrarmain a moda...
Cuntinuar cun l'agricultura u s'avrir a novas pussaivladads?Durada: [21'07''] TSR: Horizons
Ils auturs da questa reportascha dumondan il 1972 possessurs da terren en la vischnanca da Savièse...
Il cumenzament dals onns 1960 entschaiva in'emigraziun marcanta da la populaziun da Turitg. Quella...
Il 1965 vul in consorzi da construcziun engrondir il vitg da Surlej en la cuntrada dals lais da...
La cuntrada d'industria modernaDurada: [04'43''] SF: SFW
La bainstanza creschenta ch'è resultada da la miracla economica dura fin il schoc d'ieli dal 1973:...
La planisaziun regiunala en la Val dal WiggerDurada: [05'59''] SF: Antenne
La contribuziun davart la Val dal Wigger dat in'invista en la lavur da las planisaziuns regiunalas...
Il Gottard, in obstachel pretensiusDurada: [05'15''] SF: SFW
Il Gottard è pliras giadas il lieu per gronds projects da tunnel: la construcziun dal tunnel da...
La lescha davart la planisaziun dal territori – discurs cun CN Leo Schürmann (30.1.1974)
La lescha davart la planisaziun dal territoriDurada: [07'44''] SR DRS: Echo der Zeit
Il cusseglier naziunal Fischer numna ils arguments dals adversaris: restricziun da la proprietad e...
Ils onns 1950 e 1960 sa mida a moda rasanta la fatscha da la cuntrada e da las citads en Svizra:...
Dapi ils onns 1950 sa fatschent'ins en Svizra cun la strategia da la «concentraziun decentrala». Il...
Ina vischnanca sa transfurma en ina citadDurada: [19'32''] TSR: Horizons
Adina pli blers vitgs vegnan sfurzads da «crescher» en consequenza dal svilup economic ed urban...
Il cusseglier federal Furgler pledescha per ina collavuraziun responsabla tranter investiturs...
Ils 13 da zercladur 1976 ha lieu la votaziun dal pievel davart l'emprim sboz d'ina Lescha federala...
Questa emissiun vegn mussada strusch in'emna avant la votaziun davart l'iniziativa dal pievel per...
Ils sbozs per stabilir ina Lescha federala davart la planisaziun dal territoriDurada: [01'37''] SF: Tagesschau
Il 1976 refusescha il pievel l'emprim sboz d'ina Lescha federala davart la planisaziun dal...
Context
La planisaziun dal territori n'è mai stada in moviment da massa «da sutensi», mabain è sa furmada ils onns 1930 sco moviment politic-cultural d'ina elita che pledava per la protecziun da la patria è ch'è daventà pli tard ina part da la «Defensiun naziunala spiertala». Armin Meili, il directur da la Landi 39 ed in piunier da la planisaziun dal territori svizra, ha pretendì il 1941 d'impedir in'ulteriura surbajegiada da la cuntrada, da mantegnair «la bellezza da nossa patria» e da concepir il svilup futur da noss pajais uschia ch'el «resguardia il meglier pussaivel il bainstar dal singul uman».
Ils onns 1950 han purtà a la Svizra la creschientscha economica ed il consum, però er ils problems ecologics. L'ambient natiral n'è durant betg in auter decenni sa midà a moda uschè radicala – per exempel pervi da la creschientscha industriala, l'intensivaziun da l'agricultura, la motorisaziun dal traffic individual e la midada da la moda da viver. Tranter il 1950 ed il 1970 è creschida la populaziun svizra da 4,7 sin 6,3 milliuns abitants, e la surfatscha surbajegiada è sa dublada. Ils onns 1950 eran confruntaziuns criticas cun las consequenzas da la creschientscha l'excepziun. Dal 1954 fin il 1959 èn vegnidas planisadas las vias naziunalas – las repercussiuns da quellas sin il svilup dals abitadis èn però strusch vegnidas tematisadas. Sulettamain l'enviern da lavinas dal 1951/52 ha sensibilisà per ils privels da la natira. Ils onns 1960 è vegnida substituida la parola surpussanta «Vinavant!» – che aveva marcà il temp directamain suenter la guerra – da la dumonda «Nua?»: la construcziun sparpagliada, la destrucziun da l'ambient e l'explosiun dals pretschs da terren han marcà las discussiuns da maniera ch'ils limits dal supportabel èn prest stads cuntanschids, e quai tar tut las gruppas socialas. Il pli tard cura che culava aua tschuffa or da la spina e ch'i vegnivan construidas chasas perfin en ils cleragls ils pli giud via, èn ils burgais vegnids conscients ch'i na possia betg cuntinuar uschia. Il «bajegim senza plan» dueva vegnir fermà.
L'onn 1963 è capitada la midada decisiva: il mars è l'epidemia da tifus a Zermatt daventada in eveniment-clav da la politica da l'ambient. Il fanadur han la PS e l'uniun sindicala inoltrà cuminaivlamain la «iniziativa dal pievel cunter la speculaziun da terren». L'iniziativa pretendeva che la Confederaziun prendia mesiras – cun la participaziun dals chantuns – per impedir in augment nungiustifitgà dal pretsch dal terren. La finamira da l'iniziativa era d'evitar ina mancanza d'abitaziuns e da promover ina planisaziun naziunala, regiunala e locala che serva a la sanadad dal pievel ed a l'agricultura svizra. Il 1967 è l'iniziativa vegnida refusada. Ma adina dapli persunalitads directivas han renconuschì ils privels da l'urbarisaziun «senza plan» ed han cumenzà a s'engaschar a favur da la planisaziun dal territori. La politica è s'avischinada plaunsieu ma cuntinuadamain a la planisaziun dal territori sco incumbensa statalpolitica e sa basava sin nivel federal sin la promoziun da la construcziun d'abitaziuns. La finamira era da construir en il dretg lieu ed uschè spert sco pussaivel avunda abitaziuns da buna qualitad. Il 1969 ha il pievel approvà l'artitgel constituziunal davart la planisaziun dal territori. Per l'instituziunalisaziun cumpletta mancava mo pli ina Lescha federala davart la planisaziun dal territori.
L'extensiun da la surfatscha da terren abità ha cuntinuà, però en ina dimensiun in pau pli moderada pervi dal schoc d'ieli dal 1973. Perquai èsi stà in act da perspicacitad politica ch'il Cussegl federal ha decretà il 1972 il conclus federal davart mesiras urgentas sin il sectur da la planisaziun dal territori. Cun quel è vegnì realisà per l'emprima giada in dretg federal areguard la planisaziun dal territori – era sche mo a maun d'in decret tenor il princip dal dretg d'urgenza e per in champ parzial. En il focus stevan cuntradas periclitadas. Il conclus federal ha stgaffì la basa per ils chantuns da fixar gronds territoris da protecziun. Quant urgenta che questa perspicacitad è stada è sa mussà, cura ch'il pievel ha refusà il 1976 il project da votaziun per la lescha davart la planisaziun dal territori. Pir il segund project dal 1979 è vegnì approvà. Dapi il 1980 sparta la lescha davart la planisaziun dal territori il territori d'abitadis dal territori senza abitadis e metta a disposiziun a la Confederaziun, als chantuns ed a las vischnancas in instrumentari che lubescha in'urbarisaziun reglada ed ina gestiun economica dal terren.
Da preschent lavur'ins vi d'ina revisiun parziala da la planisaziun dal territori. La revisiun vul tranter auter pussibilitar da reagir sin la construcziun d'abitadis cumpacts e da trair meglier a niz surfatschas nuncultivadas u nizzegiadas a moda insuffizienta entaifer zonas da construcziun existentas – tut quai per impedir ch'ils abitadis creschian anc pli fitg or en la cuntrada.


text:
Ruinaulta: Tunnel da viandar fa il proxim pass
- Mesemna, 22.6.2016, 6:03
La radunanza communala da Trin ha approvà la revisiun parziala dal plan d’utilisaziun ed ha uschia dà approvà la construcziun d’in tunnel da peduns en la Ruinaulta.
Sche quai na vegn betg fatg recurs cunter la decisiun ils proxims 30 dis, alura pon las lavurs da construcziun vida il tunnel da peduns da radund 400 meters cumenzar la stad 2017. Il tunnel furma l’ultima part da la senda da viandar tras la Ruinaulta e duai colliar la staziun da viafier da Trin cun la staziun da Versomi.
Ultra da quai han las votantas ed ils votants da Trin approvà la fusiun dal manaschi forestal cun la vischnanca da Flem.
RR novitads 06:00


text:
Uccelin – l'ovra d'art ch'è sgulada ora
- Sonda, 14.5.2016, 11:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 14.5.2016, 11:03, RTR
Avant bun trais onns ha la citad da Cuira decidì da betg realisar l'ovra d'art Uccelin da 'artist Hans Danuser. E quai suenter che Danuser aveva gudagnà la concurrenza d'art per ses project Uccelin cun versets da dumbrar ora per las paraids da la chasa da scola Quader a Cuira.
Il NA a l'ovra d'art d'edifizi ha però procurà per reacziuns: Hans Danuser ha fatg recurs e pers. Ed artistas ed artists da differents champs han fatg en num dad Uccelin concerts, chanzuns, installaziuns ed autras ovras artisticas per protestar cunter mesiras da spargn tar la cultura. Il pli nov product dad Uccelin è in carnet spezial da la revista Hochparterre.
Il magazin da cultura recapitulescha ils eveniments enturn Uccelin. E nus lain savir: Hai duvrà il NA l'oriund Uccelin, per dar alas a tut ils novs projects dad Uccelin?
Betg per utschels, mabain per nursas vai en la rubrica litteratura da quest magazin: Esther Krättli preschenta il cudesch «Schafhandel und Schafzüge über den Panixerpass» dad Arnold Spescha che lascha reviver ina tradiziun daditg passada.
Redacziun: Rafael Müller


text:
Sigàgn
I sigàgn i èṅ 'n insém ad pòpui ch'i daśvènan da l'Ìndia e ch'i s èṅ stablî in Europa a s pénsa a far data intóran a 'l an mila par scampàr a gl'invaśiòṅ ad Mahmud di Ghazni. Da spés i s móvan da 'n paéś a c'l àtar faghénd na vita da nòmad, purtànd-as sèg al màchini, al roulotte e al caruàni, ma adès a gh 'n è dimóndi ch'i aṅ catâ un pòst fis in du vìvar.
La paròla sigàgn la rivà diretamènt da 'l grèc dna vòlta tσίYYavoι (tsínganoi) ch'l'éra na tribù dl'Anatòglia.
I sigàgn ad léngua romaní i s divìd'n in Europa in:
- Rom (in Europa urientàla e anc in Itâglia dal sèntar e dal sud);
- Sinti (i s càtan in Frància, Germâgna, Spaggna e anc da 'l nòstri bandi e in dal nòrd Itâglia in gènar);
- Kalé (i viv'n in Spaggna)
- Romanichals (in dal Régn Unî e in dal Gàles)
- Romanisæl (in Śvèsia e in Nurvégia)
Quànd i sigàgn i decìd'n al pòst in du star, i téndan a tgnir sémp'r insém la famìja cun tut i parènt, rivànd anc a ssanta parsòni, stand bèṅ aténti 'd a n misćiàr-as minga cun di furastér. In Itâglia i èṅ sòlit fermàr-as in di pòst fis, in dal cà pupulàri o in di apartamènt tirâ sù par lōr da i cumùṅ.
Durànt la secónda guèra mundiàla, i tedèsc i 'n aṅ fat fóra 250.000 in di camp ad cuncentramènt.
Manéri ad dir
Àtar prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Sigàgn
- Wikizionario contiene la voce di dizionario «Sigàgn»


text:
Preghiera. Acòrdane, ò Signor, ëd nen afanesse për le còse 'd còst mond, ma d'amé le còse dël cél; e già ch'i vivoma, àora, an tra 'd còse provisòrie, ch'a passo, ëd tense s-ciass a cole ch'a duro. Për Gesù Crist, nòst Senior, ch'a viv e ch'a regna con ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé, për sèmper e sèmper. Amen.
Le virtù ëd na fomna anteligenta ch'as fà onor "31:10 Chi podrìa-lo trové na fomna virtuosa? A l'é pì pressiosa che 'd rubìn! 31:11 Sò marì a l'ha fiusa an chila e chiel a n'avrà 'n grand guadagn. 31:12 Chila a-i fà 'd bin e nen ëd mal tùit ij dì 'd soa vita. 31:13 Chila a va a serne la mej lan-a e 'l lin e a l'ha piasì 'd travajé con soe man. 31:14 A l'é tanme le nav mercantij: a pòrta 'l mangé da leugn. 31:15 As àussa 'd bonora e a pronta 'l mangé për soa famija, sensa dësmentiesse dle servente. 31:16 Quand ch'a trova 'n camp ch'a pensa ch'a daga na bon-a produssion, a lo cata. Da ij sò guadagn a cata na vigna. 31:17 A comensa sò travaj con bon-a veuja e as tira sù le mànie ëd brass vigoros. 31:18 Chila a sa che soe marcansie a son ëd prima qualità e quand ch'a l'é neuit soa lampia a resta anvisca. 31:19 A dëstend le man për ciapé la roca e a ten strèit ël fus. 31:20 Chila a doverta la man për giudé ij pòver e a proved ai sò bzogn ëd lor. 31:21 A l'ha nen tëmma che soa famija a patissa 'l frèid perchè a proved ch'a sio tuti bin quatà. 31:22 As fà daspërchila soe veste e a son tute 'd lin fin ëd color scarlata. 31:23 Sò marì a l'é bin conossù quand ch'as seta an tra j'ansian press a le pòrte dla sità. 31:24 Chila a fabrica 'd vestimente 'd lin e a jë vend. Ij mërcant a ven-o a serché ij bindej che chila a l'ha fàit. 31:25 A l'é arvestìa 'd fòrsa e 'd dignità e a rij dël dì 'd doman. 31:26 Quand ch'a parla tuti a arconòsso sò bon sens e an sla lenga a l'ha sèmper ëd consèj bon da dé. 31:27 A vija con diligensa dzora soa famija e mai a mangia 'l pan ëd pigrissia. 3:28 Ij sò fieuj as ausso e a-j diso grassie për tut lòn che chila a fà për lor e sò marì a manca mai 'd feje le làude. 3:29 A-j dis: "A son tante le fije ch'a l'han fàit còse 'd valor, ma ti 't l'has sorpassaje tute!". 3:30 L'anciarm a l'é n'angann e la blëssa a passa prest, ma na fomna ch'a l'ha timor ëd Dé a l'é vreman da laudé! 3:31 Arconòss ël bon frut ëd sò travaj e fà conòsse a j'ansian dla sità ël gran valor che chila a l'ha!" (Proverbi 31:10-31)
II. Salm 1
(1) Beà col ch'a séguita nen ij consèj ëd coj ch'a l'han gnun-a religion, ch'a va nen an sla strà dij pecator, ch'as seta nen an compagnìa 'd coj ch'a fan mach ëd schergne.
(2) Beà pitòst col ch'a l'ha piasì për la Lej 'd Nosgnor, e ch'a la médita dì e neuit.
(3) A sarà tanme n'erbo piantà arlongh la sponda 'd na rivera e ch'a dà sò frut an soa stagion. Soe feuje a ven-o mai sëcche e soa produssion a l'é sèmper fosonanta.
(4) A sarà nen cola-lì a sòrt ëd coj che dë 'dnans a Dé a son nen giust: a saran tanme 'd lola bofà dal vent.
(5) Dë 'dnans al giudissi a savran nen còsa rësponde. Ij pecador a l'avran gnun pòst dacant a coj ch'a veulo bin a Dé.
(6) Ël Signor a vija an sël sënté dij giust e a-j guerna, ma 'l senté dj'ingiust a men-a mach a la perdission.
III. Giaco 3:13- 4:7-8a
IV. March 9 (30-37)
Sconda predission dla mòrt e dl'arsurression ëd Gesù. 8:30 A l'han peuj chità cola region e a l'han traversà la Galilea, ma Gesù a l'ha nen vorsù ch'as savèissa, 8:31 përchè a vorìa passé pì 'd temp con ij Sò dissépoj e dotrineje. A l'ha dije: "Ël Fieul ëd l'òm a l'ha da esse consegnà ant le man dij sò nemis. A lo massran, ma dòp tre dì a 'rsussitrà". 9:32 Ma lor a capìo nen col discors-là e a l'avìo tëmma 'd ciameje 'd spiegassion.
La question ëd chi ch'a l'é 'l pì 'mportant. 9:33 Dòp esse rivà a Capernaum, a l'han trovà na cà ch'a-j dasìa ospitalità, e Gesù a l'ha ciamaje: "Ëd còs' é-lo ch'i disputave për la stra tra 'd voi?". 8:34 Ma a son stasne ciuto përchè a l'avìo disputà për la strà an sù chi tra 'd lor a fussa 'l pì 'mportant. 9:35 Antlora Gesù a l'é 'nsetasse, a l'ha ciamà ij dòdes dantorn a Chiel, e a l'ha dije: "Se quejdun a veul esse 'l prim, a deuv ciapé l'ùltim pòst e esse 'l servitor ëd tùit j'àutri". 9:36 Peuj a l'ha butà là ' mes a lor na masnà, a l'ha pijala 'n bras e a l'ha dije a lor: 9:37 "Chionque a 'rsèiv na masnà parèj an mè nòm. a l'é tanme s'arseivèissa mi, e chionque a m'arsèiv, a l'é pà mi ch'a 'rsèiv, ma a 'rsèiv Col ch'a l'ha mandame".


text:
Pendiculara Sedrun – Cuolm da Vi: Quasi l’entir project è preparà
- Venderdi, 10.11.2017, 16:59, actualisà a las 17:29
Els sajan il mument en ina fasa fitg tecnica dal project, di il directur da las pendicularas da Mustér Rudolf Büchi. El è responsabel per il project. La stad passada hajan els tramess ils documents per la segirtad tecnica a l’uffizi federal da traffic.
I saja il mument ina collavuraziun fitg stretga tranter inschigners, perquai che quasi mintg’emna vegnia barattà documents per cumplettar ubain precisar els. Fin uss hajan ils uffizis chantunals e federals reagì per gronda part positivamain sin il project. Era cun las organisaziuns per l’ambient sajan els sin buna via. Els stoppian mo anc sclerir intginas dumondas, co ins veglia nizzegiar il project la stad, di Rudolf Büchi.
Cumenzà 2012
Els hajan cumenzà cun il project l’atun 2012, di Büchi. La stad 2016 hajan els instradà la procedura coordinada cun plan directiv regiunal e chantunal, cun il plan d’utilisaziun e cun la procedura per approvar il plan tar l’uffizi federal da traffic. La finamira da cumenzar tut il medem mument saja stada dad esser pli spert.
Ier ha il chantun approvà la revisiun da la planisaziun locala da Tujetsch. Il proxim pass è ch’ils Tuatschins decidan da la finanziaziun e da dretgs da bajegiar e da passar cun conducts. Cura che questa decisiun vegn prendida n'è betg anc cler. E sch’il resultat è positiv po l’uffizi federal da traffic dar la concessiun, vul dir il dretg da bajegiar la pendiculara.
RR actualitad 17:00


text:
2000
Avenimènt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
06 05 - València: sa ga al celebra la prima truvada da assessùr (Cat. regidor) di Paès Catalan.
30 11 - Paris (la Francia): la UNESCO la declara la citaa da Tarragona e ul Palmeral d'Elx Patrimoni da la Ümanità.
03 03 - Santiago (Cili): Augusto Pinochet ga al riva dapress da vess giüdegaa a Lundra acüsaa da crímen cuntra la ümanitaa.
26 03 - Rüssia: sa ga i célebra elezziun presidenzial: Vladimir Putin a l'è scernii presidènt.
22 07 - Madrid (Spagna): ul Cungress Federal d'úrden 35 dal PSOE al scerniss Segretari generaal José Luis Rodríguez Zapatero.
25 07 - Paris (Francia): 113 personn i mör in sa fracassá un Concorde d'Air France cura ch'al era drée a leváss sü dal aeropòrt da Roissy-Charles da Gaulle.
28 09 - Palestina: ga la scumenza la Segunda intifada dapress che Ariel Sharon al vísita la Splanada di Muschèt da Gerüsalemm.
30 12 - Manila (i Filipinn): ga i s'ciopa una séria da bumb ch'i ga causa 22 mòrt e un centinara da ferii.
Chi l'è nasuu[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
22 01 - Barcelona: Xavier Turull e Creixell, cumpusitur e viulinista Catalan (n. 1922).
04 02 - Barcelona: Joan Camprubí e Alemany, cugnussüü cuma Joan Capri, atuur e munulughista Catalan (n. 1917).
07 05 - Barcelona: Avel·lí Artís e Gener, cugnussüü cuma Tísner, scrituur, periudista e militar Catalan (n. 1912).
21 11 - Barcelona: Ernest Lluch, pulítegh e ecunumista Catalan, sassinaa par ETA (n. 1937).


text:
Beiva po reducir ses debits
- Mardi, 22.9.2015, 8:50
La vischnanca da Beiva ha approvà il glindesdi saira il quint annual per il 2014, quel serra cun in gudogn da passa 250’000 francs.
Cumpareglià cun il preventiv è quai in surpli da circa 170’000 francs. Il motiv sajan dapli entradas da taglia e daners supplementars ord la gulivaziun da finanzas chantunala, sco la vischnanca da Beiva scriva. Uschia possia la vischnanca liquidar ina part da ses debits.
Vinavant ha la vischnanca da Beiva decis in credit supplementar da 50’000 francs per la revisiun parziala da la planisaziun locala.
RR Novitads 09:00


text:
Puspè cumbats en l’ost da l’Ucraina
- Dumengia, 22.3.2015, 15:34
En l'ost da l'Ucraina s'inflammeschan ils cumbats danovamain. L’OSCE e l'agentura da novitads franzosa AFP rapportan da fermas explosiuns, tranter auter en la citad Donezk.
L’OSCE n'ha fatg naginas indicaziuns da tge partida che las attatgas vegnan. L'armada ucranaisa ed ils separatists sustegnids da la Russia inculpeschan in l'auter. Il medem mument ha il cumandant principal da la Nato declerà durant in inscunter a Brüssel ch'il vest na duai excluder nagins meds per gidar la regenza ucranaisa.
RR novitads 15:00


text:
Roland Garros: Garbiñe Muguruza e Serena Williams giogan il final
- Venderdi, 3.6.2016, 15:23
Tar las dunnas datti in final tranter il numer in dal mund Serana Williams dals Stadis Unids e la spagnola Garbiñe Muguruza il numer quatter dal mund.
En il segund mezfinal dal di ha il numer in dal mund Serena Williams gudagnà cunter l’ollandaisa Kiki Bartens en dus sets cun 7:6 e 6:4. Bartens aveva ier gudagnà cunter la svizra Timea Baxsinszky.
En l’emprim mezfinal dal di gudogna la spagnola Garbiñe Muguruza cunter l’australiana Sanantha Stosur cun 6:2 e 6:4.
RR novitads 15:00


text:
Gottard: Signal da partenza per emprim tren da vitgira
- Venderdi, 3.6.2016, 10:07
Suenter l'inauguraziun uffiziala dal tunnel da basa dal Gottard la mesemna ha cumenzà il venderdi il manaschi d'emprova. Uschia è il prim tren da vitgira vegnì tramess tras il pli lung tunnel dal mund. Grazia a la lingia da viafier tras il nov tunnel datti dapli capacitads per il traffic da vitgira.
A partir da la stad curseschan singuls trens da vitgira lura regularmain sin il traject dal Gottard, communitgescha l'Uffizi federal per il traffic. A partir dal settember vegn lura ina gronda part dal traffic da vitgira svià tras il tunnel e cun la midada da l'urari il december profitescha er il traffic da persunas dad in viadi pli curt tranter nord e sid.
Dapli capacitads
Grazia al nov tunnel da basa dal Gottard datti dapli capacitads per il traffic da vitgira sin binaris. Oz curseschan 180 trens per di sin il traject nord-sid. La fin dal 2020 vegnan quai ad esser 260 trens ch’èn pli lungs e pli grevs. Quai correspunda ad in plus da 44 pertschient. Per cuntanscher quest augment da capacitad dovra quai dentant il tunnel da basa dal Ceneri (avertura ca. fin 2020).
RR novitads 12:00


text:
Bödech
Bödech (nòm uficiàl en italià: Bossico) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem e 'l se tróa a 46 km de la sità e a 860 méter söl lièl del mar, sö ün altipià 'ntra la Al Camònega, la Al Borlèsa e 'l lach de Sàrnech.
El g'ha 993 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), 'na superfìce de 7,09 km² e 'na densità de 140 ab./km². El cunfìna coi cümü de Serét, Còsta Ulpì, Lùer, Songaàs e Sùer.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc l'è ilüstràt in de la tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Paìs enzemelàcc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
La gronda festa da naiv ad Andermatt è annullada
- Venderdi, 4.12.2015, 8:17
I fiss stà in grond eveniment da Bumaun tranter ils 1 e 2 da schaner 2016: las duas sairas cun concerts da Florian Ast, Baschi, Adrian Stern e Stefanie Heinzmann.
Mo la festa en la naiv na po betg vegnir organisada, perquai che daners mancan. Ils organisaturs avevan quintà cun il sustegn da gronds sponsurs, sco il directur da Andermatt - Ursera turissem Flurin Riedi ha ditg ad RTR. El na sappia betg con che quest eveniment avessi custà, mo segir in pèr tschientmillis francs. 45% da las entradas avess l’organisatur stuì finanziar cun daners da sponsurs. Mo lez n'ha betg vulì communitgar da tge summa che quai sa tracta.
Evità ina rusna
Ins vess quintà che 4000 aspectaturs fissan vegnidas a guardar ils concerts. Flurin Riedi deplorescha che quest eveniment na po betg vegnì organisà. Mo el saja led che l’organisatur haja decidì uschia ed evità che quai avessi chaschunà ina gronda rusna en cassa. E la finala saja quai amez la stagiun ed ils hotels sajan occupds bain ad Andermatt.


text:
Glisch verda per refurma da l'armada
- Mesemna, 2.12.2015, 10:57
Suenter il Cussegl dals chantuns di era il Cussegl naziunal gea a la refurma da l'armada. Anc la stad aveva el refusà quella.
L'armada svizra survegn per ils onns 2017 fin 20 in rom da credit da 20 milliardas francs. Quai ha il Cussegl naziunal decidì. Quai èn dapli daners che quai ch'il Cussegl federal aveva proponì. Quel vuleva 5 milliardas ad onn pir a partir dal 2019.
Anc la stad passada avev'il cussegl naziunal bloccà la refurma da l'armada pervi da la dumonda da la finanziaziun. Plinavant duai l'armada vegnir reducida da 200 sin 100milli schuldads. E la scola da recrut duai vegnir scursanida sin 18 emnas. Il project va uss enavos al cussegl dals chantuns per eliminar las differenzas.


text:
Dar es Salaam
Dar es Salaam a l'è la prima cità per pupulaziun (cun pressapoch 2.500.000 abitant) de la Tanzania.
A l'è anca la prima cità de la Tanzania per impurtanza in de la cultüra e in di cumerz.
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dar es Salaam a l'è un port impurtant in sü l'Ucean Indian.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dar es Salaam a l'è stada la capital de l'Africa Urientala Tudesca (fina a la prima guera mundiala), pöö del Tanganica ingles (fina al 1964) e de la Tanzania fina al 1973, quand che la capital ufiziala a l'è vegnüda Dodoma.


text:
Intròzz
Intròzz (nom ufizial in italian Introzzo) l'è on comun de la Provincia de Lecch. In del paes, situaa in de la Val Varron, ghe viven 121 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 3,8 km² e ona densità de 32 ab./km².
L'è tacaa ai comun de Derf, Dòr, Suej, Tremenech.
Intròzz el gh'ha minga ona soa parròcchia, ma 'l fa riferiment a ona del vesin paes de Suej.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Intròzz l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Bielorussia vul intermediar tranter Russia e Tirchia
- Glindesdi, 4.1.2016, 13:44
En la dispita tranter la Russia e la Tirchia vul la Bielorussia intermediar. Dapi che la Tirchia aveva sajettà giu in aviun da l'armada russa, aveva la Russia prendì pliras mesiras cunter la Tirchia.
Sancziuns na sajan betg il med adattà per schliar conflicts, ha ditg il minister da l'exteriur da la Belorussia, Wladimir Makej, en la televisiun statala. La Bielorussia aveva gia intermedià en il conflict en l'Ucraina da l'ost. Quai cun ils discurs d'intermediaziun a Minsk.
Tenor l'agentura russa Interfax spera il primminister bieloruss che l'Uniun europeica schlucchia bainglaiti las sancziuns cunter la Bielorussia. L'uniun ha mess 170 persunas bielorussas sin la glista da persunas che na dastgan betg vegnir en l'Europa. La Bielorussia cun ses president Alexander Lukaschenko vala sco reschim autoritar.
RR novitads 14:00


text:
Pro Natura Grischun fa opposiziun cunter la punt a Staderas
- Venderdi, 17.4.2015, 15:40
La punt da lain planisada a Laax Staderas frunta sin opposiziun. La Pro Natura Grischun n'è betg cuntenta cun questa varianta per il traffic plaun.
La Punt na saja betg integrada bain en quella regiun ed era ch'i sto vegnir pinà diesch plantas na plascha betg a la organisaziun d' ambient. Il chantun n'ha anc betg decidì davart la lubientscha da bajegiar ordaifer la zona da construcziun e la lubientscha da tagliar la laina.
RR novitads 16.00


text:
Hauptmenü:
Tü at rechattast cò sülla pagina dal quartet vocal AMACANTO.
Nus essans ün quartet vocal chi chaunta our da paschiun. Cha nus ans vains chattos, es be üna casualited. Perche? Dal 2008 ho Duri vulieu fer üna surpraisa a las nozzas d'ün amih e collega. A nun es sto greiv da chatter auncha trais oters amaturs dal chaunt. Schimun, Gian e Gilbert haun dalum dit da schi. Nossa prüma prouva cumünaivla es steda per tuots quatter ün evenimaint e per nus d'eira cler: Quist quartet ho da's chatter eir in avegnir per chanter.
La surpraisa per nos amih e sia duonna es reuschida, e nus vains pudieu chanter duos chanzuns illa baselgia da San Plasch a Tschlin.
Nossa prüma incumbenza es steda da chatter ün bun nom per nos quartet e zieva cha Gian vaiva proponieu pü u main tuot las spezchas d'utschels da l'Engiadina ans vainsa decis pel nom Amacanto.
Amacanto voul simplamaing dir: Amer il chaunt.


text:
Success simbolic per ils Palestinais
- Venderdi, 11.9.2015, 6:27
La radunanza plenara da l'ONU ha decis che la bandiera palestinaisa dastga vegnir tratg si avant la sedia da l'ONU. Per la resoluziun han votà 119 pajais, 8 stadis han ditg na e 45 commembers èn s’abstegnids da la vusch, tranter quests era la Svizra.
Tenor la resoluziun dastgan las bandieras da la Palestina e dal Vatican sgulatschar dasper las bandieras dal 193 pajais commembers. Las Naziuns Unidas han ussa 20 dis temp da realisar la decisiun.
Ils 30 da settember vegn il president dals palestinais Mahmud Abbas a visitar la sedia da l’ONU. La Palestina ed il Vatican n'èn betg commembers da l'ONU, els han sulet il status da stadis observaturs.
RR novitads 06:00


text:
Regiun Puschlav sa prepara per exposiziun mundiala
- Mardi, 6.5.2014, 11:33
Precis 1 onn avant l’avertura da l’exposiziun mundiala a Milaun han ils expositurs da la Svizra occasiun da sa preschentar durant duas emnas al public milanais.
Il medem mument è er vegnì inaugurà l’enconuschent House of Switzerland, la chasa da lain ch’era gia als gieus olimpics a Sotschi. En quella chasa ed enturn il Castello Sforzesco a Milaun han ils visitaders pudì emprender ad enconuscher las differentas spezialitads culinaricas dal Puschlav e la Vuclina.
A l’Expo 2015 a Milaun, ils 1 da matg fin la fin october 2015, èn sper il chantun Grischun er preschents il Tessin, il Valais ed il chantun Uri.
RR Actualitad dals 06.05.2014


text:
Còl ch 'a ' gh vōl
Fê la fujêda cme l'é al vôster sôlit in pió ed la farèina metîgh
20 grâm ed Grâna radû per ògni 100 grâm ed farèina e un psîgh
ed nōşa muschêda. Tirêla mìa trôp sutîla, cun la rudlèina fê di
ròmb ed 2 - 3 centémetr ed lê, strichê ind al mèz, cuşî in un brôd
ed chêrna e infurmajê cun dal bòun Grâna, opór cusî ind l' âcva
salêda cundî cun butêr o cun dal bòun ragó e sèimper furmâj Grâna.
Curioşitê
Quând, despès al j amzûri êren mìa trōp precîşi, a gh ' armagnîva ed la sfòja dôp avèir finî al pést, di caplèt o di turtê, a 's sintîva la 'zdōra dîr: ''Cun còsta (pâsta) a fòm un pô ed pighèti ch' a i magnòm a sèina cun al butêr a un bèl pô ed furmâj''
E... bòun aptît!


text:
Turissem grischun - anc naginas grondas consequenzas
- Mesemna, 18.2.2015, 7:27
Las destinaziuns da turissem grischunas na badan anc betg grondas consequenzas pervi dal ferm franc svizzer. Fin uss hai dà mo singulas pernottaziuns che vegnan stornadas. Las pendicularas en la regiun da turissem Engiadina / San Murezzan han perfin cifras da record.
Avant 1 mais ha la banca naziunala abolì il curs minimal da l‘ euro. Quai aveva procurà per panica tar ils turistichers dal Grischun. D'in mument a l'auter ha l'euro pers valita envers il franc svizzer uschia ch'ils pretschs en Svizra èn vegnids per radund 15 % pli chars per ils giasts da l'exteriur. Sco i para hai fin ussa betg gì grondas consequenzas.


text:
Pajataglias dastgan trair giu bler pli pauc per custs da viadi
- Mardi, 10.3.2015, 17:07
A partir dal 2016 dastgan ils pajataglias svizzers trair giu be pli maximalmain 3'000 francs per ils custs da viadi a la lavur. Quai tant per custs da viadi cun meds da transport privats sco er per meds publics. Enfin qua pudevan ils pajataglias trair giu fin a 12'500 francs.
Il Departament federal da finanzas ha adattà il reglament per custs da professiun. Pertutgads da questa midada èn surtut pendularis cun in abunament general da la viafier d'emprima classa e pendularis che fan dapli che 20 fin 35 kilometers cun l'auto a di. La raschun per questa midada è il nov fond per l'infrastructura da viafier FABI.
RR novitads 17:00


text:
Còl dal abrusêr l'é ûn di tânt mistēr sparî bèle da tânt ân, l'ēra un lavōr dûr, cme l'ēra dûra la véta ed dimòndi lavuradōr ed chi tèimp là.
Fîn quând i mutōr ēren mìa incòra druvê int la véta ed tót i dé, i traspôrt a gnîven fât da i barusêr, în, in 'na quèlch manēra, i pêder di modêren camiunésta. Chi prîva avèir sòt mân un bòun cavâl da tîr e al câr adât, despès a 's metîva a fêr di traspôrt ed materiêl.
Per dimòndi tèimp al traspôrt ed la rôba l'ēra fât da i barusêr a tîr, préma cun i bō, in 'na quêlch zôna cun j êşen o i mól pó ind j ûltem tèimp cun i cavâj. Al magnêr e la mercanséia che da i pôrt, dal stasiòun o da i marchê a rivêven int al sitê e int i paèş l'ēra traspurtê in sém a di câr o di barôs e l'é stê acsé fîn a l'arîv di prém câmion (a i prém dal '30) e, per pió ed dêş ân, ânca dôp (da la fîn ed j ân '40 a i prém dal '50).
Al barusêr l'ēra ûn ed chi mistēr ch' al gnîva pasê dal pêder al fiōl, l'ēr un lavōr ch' al pretendîva un pô ed sovermân, un pô ed malésia, vòja ed caminêr e ânca 'na bòuna reputasiòun ed fidócia.
A gh'îven 'na tachêda carateréstica: 'na fâsa ed cutòun ròsa ch' la finîva cun 'na sfranşadûra, ch' la fasêva al brêghi a la véta; al brêghi righêdi cun al rîghi p'r al lòngh, d'istê 'na camîşa a mèzi mândghi a quadertòun, d' invêren la cambiêven cun óna in flanèla, cun un gilè righê cun d' ed sōver la câgna, 'na giâca a "7/8", o 'na giâca pèişa che quelchidûn al la ciamêva "paltunsèina". Se al frèd al psighêva dimòndi, alōra al tabâr al vujêva só tóta la persòuna. In cò a purtêven un caplâs a la "23", che d' invêren al gnîva cambiê cun al berciuclîn ed lâna fât a côno.
In mân, naturalmèint, an manchêva mai la frósta ch' la saîven druvêr cun 'd la şgalmêdra: a ciuchêven ind l'âria dal vèiri e prôpri sajèti ch' a fêven di ciôch sèch, mèinter la frósta la prilêva legânta int al mân dal barusêr; prôperia la bravitó cun sté uşvéj l'ēra al sègn ch' al dêva da cgnòser la sicurèsa e la speriĵnsa ind al mistêr. Mó la frósta l'an tuchêva mai la bèstia, al batûdi de scória ēren sōl un cóc, cm' al ciôch ed la léngua ind la bòca dal barusêr, per dîr al cavâl de şlunghêr al pâs.
Al barusêr al vrîva bèin e a 'gh tgnîva a drē dimòndi a la só bèstia, cun dal bòun magnêr e cun i finimèint sèimper in ōrdin; quisché ēren un spetâcol a vèdri, fât in curâm, dubê cun dal burchèti 'd utòun e cun di fiuchèt e lasèt colorê che dêven al cavâl un aspèt impurtânt che tânti vôlti a sembrêva che ânca ló a n' în fós cusiĵnt.
Int i viâş a câregh pîn al barusêr a 's metîva ed fiânc o davânti al cavâl, e, se al barōs l'ēra vōd o al câregh an n' ēra mìa trôp pèiş, a 's sidîva insém al piân dal câr.
La véta dal barusêr l'ēra pîna de scumditê: sòta al sōl e al chêld ed l'istê, in mèz a la nèbia e a l'albarâja in avtûn, int al frèd e cun al zlêdi ed l'invêren; tânti vôlti custrèt an strichêr mìa un ôc per tót la nôt: in tóti al stagiòun alvêres a 'd j urâri impusébil per carghêr la rôba da cunsgnêr, per preparêr l'atâch dal bèsti e pó vìa p'r al viâş che despès l'ēra lòngh dimòndi ōri da fêr insém a dal strêdi biânchi e mìa giarêdi, cme dét, cun al sōl o cun l'âcva, cun la nèbia o al zēl.
Quând, invēci, al barusêr al fêva di traspôrt regolêr e l'andêva a drē, dé per dé, a l'istèsa strêda cun al 'stèsi fermêdi, i cavâj o i mól o i sumêr ed la tirêda imparêven ânca lōr al percōrs e a 's fermêven da per lōr sèinsa bişògn ed l'ōrdin, còst al valîva préma ed tót p'r al fermêdi a l'ustaréia, tâpa ublighêda per un bòun bicêr ed vèin mó an n'ēra mìa difécil ânch imbâtres in un barôs tirê da 'n cavâl cun al barusêr ch' al durmîva tranquél zachê insém al piân dal câr, dóve la guîda l'ēra dal tót dêda al cavâl ch' al cgnusîva bèle a memôria la strêda 'd cà. Ôgni tânt però 'l barusêr l'arvîva 'n ôc e al bruntlêva un: «Gîgio… pôgia» al cavâl sèimper atèint e ubdiĵnt a la vōş dal padròun al capîva ch' a 's duvîva spustêr a drē la strêda per fêr pasêr chi l'andêva pió fôrt ed ló.
A gh' ēra di barusêr che, invēci, a fêven i traspôrt per cunbinasiòun e i gîr a cambiêven cm' a cambiêva la rôba, e despès a l'ôrba o int la nèbia a fêr dal strêdi despès mìa cgnusûdi, ruvinêdi e stréchi, mìa ed cêr a perdîven al contròl dal bèsti e al câregh al 's arbaltêva. Se sucedîva còst l'ēra 'na vèira tragèdia, perché a chi tèimp là ind i pôst e p'r al strêdi, dôp 'na têl ōra, an gh'ēra nisûn e s' a gh'ēra di dân o dal frîdi an gh'ēra manēra 'd avèir 'n' ajót. Int al nôt e int al zôni işolêdi, sêlov chêş cesionêl ed quêlch viandânt o 'd dutōr ciamê per 'n urgînsa, al strêdi ēren di barusêr.
Ed nôt andêven avânti a l'ôrba cun sōl la cumpagnéia dal şberluşîr ed la fiamlèina dal lóm a petrôli ch' al sdindulêva lighê sòt al câr e a serchêven de stêr şdesdê cun la şciflêda ed meludéi e ârij cgnusûdi o inventêdi e, ògni tânt, a ciuchêr la frósta.
L'ēra 'na categoréia egoésta e fra 'd lōr i barusêr an n' ēren mìa tânt amîgh, ciaschidûn al vrîva èser al 'd mèi, al pió şvêlt e al pió prâtich.
A la fîn ed la giurnêda ed lavōr i barusêr ēren i pió fedēl avintōr dal j ustaréi, generalmèint gustōs, bacajòun, an rifiutêven mâi la dbûda in cumpagnéia e al schêrs sbucalê.
I câr ch' a gnîven druvê p'r al traspôrt ēren ed divêrs gèner a secònda ed la rôba ch' a 's duvîva spustêr. Còl pió druvê l'ēr al barōs: cun rōdi êlti ed lègn e sercêdi ed fèr, cun al piân ed 2 mêter e 55 per 1 e 17 cîrca, cun trèi spòndi: dō ed fiânch e óna davânti fési cun dedrē 'na spònda muvébila.
Al barôs l'ēra druvê per traspurtêr ògni gèner ed rôba: materiêl da costrusiòun (prēdi, quadrē, cemèint, calsèina, sâbia e gêra), granâj in sâch ed jûta, algnâm da costrusiòun o da bruşêr, 'na vôlta stachê al cavâl per mantgnîr pêra al barôs sòta al piân a 'gh gnîva més un tripē ed lègn o 'na sôca ed lègn ciamêda cavrèta. Sèimper sòta al barôs a gnîva tachêda la sèsta ed sâlga in dóve a gh'ēra dèinter tót al necesâri p'r i viâş: al tabâr, l'ubrèla, al côrdi, al fiâsch dal vèin, un pcòun ed pân, al sâch ed la biêva p'r al cavâl , la qvèrta per prèir quacêr la bèstia in chês ed mêl tèimp o quând l'ēra trôp incalurî.
'N' êter câr, destinê invēci al traspôrt dal bèsti (vâchi, tôr, nimêl) l'ēra la bèna o bîga. A 's tratêva 'd un câr pió lòngh dal barôs, lòngh cîrca trî mēter, cun al piân invēci dimòndi bâs, a mìa ed pió ed 35-40 centémeter da tèra per fêr muntêr só al bèsti sèinsa grôsi dificultê. La bèna l'ēra sarêda davânti cun dal j âsi óna insém a cl'êtra, dedrē cun 'na spònda ed cîrca 1 mēter e 20 ciamêda rastèl e cun al spòndi ed fiânc dimòndi êlti. Int la pêrta dal davânti ed 'na spònda a gh'ēra 'na casèta ed lègn, fisêda al câr cun dal séngi ed curâm in dóve a gh'ēra dèinter la 'stèsa rōba ch' a gh'ēra int la sèsta dal barôs.
Cme p'r i tânt fât di tèimp in drē ânca insém a i barusêr a 's cuntēven fôli e sturièli, òna ed còsti la cuntêva che, al barusêr, an cumprêva mài la lègna p'r al só camèin o per la só stóva mó al gh'îva sèimper al tasèl pîn ed lègna e fâs da bruşêr per l'invêren; cme còst a prîva sucēder a girêva 'na spiegasiòun che per la veritê la dà adoş a tóta la categoréia: carghê i fâs da purtêr a i caşē o a i fōren per i só ûş, al câregh al gnîva bşê. Lòngh al viâş al barusêr al butêva, in un pôst ch' al cgnusîva sōl ló, un pô dal câregh, ind al 'stès mumèint al metîva, in un scupartimèint secrēt dal câr, di sâs ed fióm dal pèiş cumpâgn a i fâs scarghê. Rivê ind al pôst dóv' al gh'îva 'd andêr, al pèiş dal câregh l'ēra cumpâgn a còl ed la partèinsa e per còst al gnîva ritirê da chî l'îva fât l'ōrdin sèinsa reclamēr. In stà manēra al barusêr al s'ēra tratgnû un pagamèint suplementêr p'r al servési. L'é cêra che stà manōvra la prîva èser fât cun ògni gèner ed mercanséia.
Mó a 's cuntêven ânca dal barşelèti insém ai barusêr, òna ed còsti la spieghêva che un barusêr mèinter l'ēra in viâş vêrs Curèz per carghêr dal bèsti, lòng a la strêda 'd campâgna al câta 'na dòna, mìa pió zōvna, ch' la ghe dmânda un pasâg; la sgnōra in gioventó l'ēra stêda dimòndi "ciciarêda" p'r al só mōd un pō vulôt, insòma l'ēra stêda un pō alşêra cun ch' j òm. Dôp un pó de strêda i dû a câten un cgnusèint dal barusêr che, vésta la cumpagnìa ch' al ghîva l' amîgh, al şbrâja: «Oh! Uèter dû, che afàri andèv a fêr al marchê?» Prûnta l'é stêda la rispôsta dal traspurtadōr: «A vâgh a purtêr 'na nimèla da fêr quacêr!». La sgnōra un pō sempliciôta e per gnînt ofèisâ, pinsând che l'òm al parlés 'd un lavōr ch' al duvîva fêr al barusêr, la s'é mésa a réder insèm a i dû amîgh che, cun la batûda, a s' êren intèiş.
Al dé d' incō al mònd l'é cambiê, a dîşen ch' al s'é şvilupê: i bâros tirê da i cavâj p'r al strêdi biânchi an gh' în pió, al só pôst l'é stê tôt da di bestiòun grând e grôs ch' a fân dimôndi armōr e a fân di grôs dân a l'ambiĵnt: i câmion. Sté muntâgni ed lamēra ch' a córen p'r al strêdi sfaltêdi insém a dal rōdi ed gòma e môs da di mutōr potèint cun dèinter tânt cavâj mìa sapiĵnt… în guidê da i camiunésta che cun al spacunêdi, al spavalderéi, al bacajamèint e al môd ed fêr arcôrden dimòndi i vèc barusêr.


text:
Rumania
Artìcol in dialët piaṡintëin
La'Rumania (denuminaziån uficièl: Repóbblica d'l Rumanî, in Rumên: Republica Română, in IPA /reˈpublika roˈminə/) - in rumène ciamè pò România l'è un pajais d'la Penîsla Balcànica, int'al sudèst dl'Euròpa.
La cunfénna a sîra ed såura cun la Ucrâina, a maténna ed såura cun la Moldâvia, a maténna cun la Ungheréia e cun la Sêrbia e 'd såtta cun la Bulgarî. Äl só maténna i én mujè dal Mèr naigher.
La Rumanî l'è 'na Repóbblica Presidenzièl, al prémm minîster adès l'è Emil Boc (elèt dal 2008), al Presidänt d'la Repóbblica invêzia l'è Traian Băsescu (elèt dal 2009).
La capitèl d'la Rumanî l'è Bucarest. La langua uficièl del pajais l'è el Rumên.
Parsunäg'[modifica | mudéfica la surzéia]
- Ramona Badescu: (1968), atùra


text:
Süèll
Süèll (Talian: Suello) al è un cumün da la Pruvincia da Lecch cun 1 756 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 2,6 km² e ona densità de 675 ab./km².
L'è tacaa ai comun de Anònn, San Fermu e Ciüaa.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Süèll l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Carta salvàdga
La Carta salvàdga (Wild card in Ingléś) l'è al tèrmin ch'a s dróa in d'l àmbit spurtìṿ quànd in na manifestasiòṅ spurtìva a s ciàma òṅ a cumpétar sénsa tgnir cònt dal règhli ad parecipasiòṅ o ad qualificasiòṅ.
L'è druàda in di spòrt in dua i spurtìṿ i śōgan da par lōr (par dir'-n una, al tènis o al cursi in mòta) ma la vèṅ bòna anc in di spòrt ad squàdra cum al vòley o al balòṅsést.
In dal tènis l'è na règla che gl'uraniśadōr 'd un turnèo i pōlan ciamàr diretamènt a śugàr cun na carta salvàdga di tenìsta dla federasiòṅ dal sò paéś, p'r a n far-i minga pasàr p'r al qualificasiòṅ quànd i èṅ dimóndi indrē in clasìfica e i n gh'aṅ minga punt abàsta p'r andàr dènt'r ad dirìt in dal tablòṅ prinsìpal.
A sucéd anc che cal carti lè i sìan dadi a di śugadōr famóś ch'i sarnìsan a 'l ùltim mumènt ad partecipàr (sénsa prima ès'r-as iscrìt) o a dal glòri vèci che però dal vòlti vèci i n èṅ pròpria minga, cum è sucès a Goran Ivanišević ch'l à vins Wimbledon in dal 2001 o la Kim Clijsters ch'l'à purtâ a cà i US Open dal 2009 dòp dū an ad férum e cun la sò putìna adrē.
Dal vòlti pò al carti salvàdghi i èṅ druàdi par dar n'ucaśiòṅ a di śōvan cun dal talènt par far-as védar e la Monica Seles la 'l à fat dabòṅ in dal 1989 quànd, a quìnd'ś an, l'à vins al turnèo ad Houston baténd in finàl la Chris Evert par 3–6, 6–1, 6–4.


text:
Norvegiaisas domineschan ultima cursa
- Dumengia, 15.3.2015, 12:12
En il passlung è stada questa dumengia l’ultima cursa da la stagiun da las dunnas, ina cursa sur 30 kilometers al Holmenkollen ad Oslo. Davanttiers eran las dominaturas da la stagiun, las Norvegiaisas.
Marit Björgen ha gudagnà avant Therese Johaug ed Astrid Jacobsen, tuttas Norvegiaisas. La Grischuna Seraina Boner è vegnida 25avla. E gist davos ella sin plaz 26 è la giuvna Nathalie von Siebenthal.
Il classament general ha la Norvegiasa Marit Björgen gudagnà cun grond avantatg sin sias concurrentas. Cun la cursa da las dunnas ad Oslo è la stagiun 2014/2015 a fin.
RR sportissimo 12:00


text:
SORA
L'ABBONDANZA
DELLA VENDEMBIA
DE QUEST'AGN
IN MILAN
Dal Stampador Visaj in di Trii Re.
1818.
Vel torni a di per la campagna
Che quest' l'č l'ann della cuccagna,
E ch'el sia la veritaa
Vedill in st'altra Bosinaa.
No ve stremii, no abbie pagura
S'č vegnuu on po de lavadura,
E se anca insemma a questa
L'č vegnuu on poo de tampesta;
Quist in vizend che giā se sa
In temp de staa no i pom schivā;
L'č per proverbi, on car de fen
Per quant l'č gross, per quant l'č pien
Prima d'andā al loeugh destinaa
Sen perd quai lira per i straa,
ma in mezz a quest maggior porzion
L'č quella che va a ca del padron.
L'istess pom di anc del raccolt
Per quant el vent, el frecc, el colt,
L'acqua, el succ, e i tampest,
mettigh insemma appress al rest
Quel che sgraffignen i campee,
Quel che se pesta sott ai pee,
Quel che roben de tant in tant
I villan, coi viandant,
Ma con tutt quest maggior porzion
El le god semper el padron,
E tutt el san, e quest l'č zert
Che poeu quai coss besogna pert.
***
Chi po negal ch'el sia in sostanza
Propri quest l'ann dell'abbondanza;
Han mai visto i milanes
Sul nost verzee tanti scires!
Nem pur vist, e ben sossen
Per, peritt, e maddalen,
E la cara mognaghina,
La brugna gialda, e la massina
E maggioster, e frambroeus
E sui spaller, e sora i proeus,
E brugn legittem e salvadegh,
E l'ughetta, el bon uvadegh.
Persegh poeu disi nagott
El ven giō i scorb a barilott,
L'č vera che in man di recaton
Che in tutt d'accord in sta stagion,
Che per lor l'č semper grassa
A alzā i barbis in sulla tassa;
Ma con tutt quest diroo in sostanza
Che quest l'č l'ann dell'abbondanza
Zucc, coccumer, e pom d'or
A mucc se veden anca lor,
In staa on poo scars i fasoritt,
Ed anca i corna ed i cornitt.
***
Se se domanda mo 'l perchč
L'č vun di motiv da no savč;
Se ai ortolan vu domandee
Han cento scus da tirā in pee,
Che l'č per el succ, perchč in brusaa,
Ma che per di la veritaa
Senza fa goss, e parlā ciar
L'č per vendi on poo pu car.
Se descorrem poeu di mellon
Per ogni part ghe n'č a monton,
Mellon se ved per tutt Milan
De Caravag, e de nostran.
***
Pareggie tin e navazz
Long e largh almanc cent brazz;
Bonz e vassii che tegnen dent
Almanca mila e cinq cent brent;
E se quist manchen anc mo
Andee a toeu i barc dell'oltra Po,
Insemma a quii lā del Tesin
Per impii tutt quant de vin.
Se mettarem a boccalā
Della mattina fin disnā,
E toccarem lā poeu semper inscė
Fin che andarem cioc a dormė.
***
Ma lassaroo chi da descor
dell'uga, del vin, e di vidor!
Vegnii a ved con mi in campagna
El bel retratt della cuccagna,
Vegnii sul Paves, e alla Brianza
A ved l'ann dell'abbondanza,
Per tutti i pajes o bon o gram
Vedii l'uga a pend come i salam,
Coi sgrazz giā madur al dė d'incoeu
Gross e pesant com'č i fioeu,
Che per ogni grap sagolā ponn
Almanca ses o vott personn.
Sentii, e stuppi per maraveja
E quist no in ball formaa de creja;
In on pajes el gh'č na sgrazza
Grossa cinqu onz de pu d'on brazza;
E per curā sto bel bellee
Se manten apposta duu campee,
Vun de nott, l'olter del dė,
Perché l padron l'avuu da di
Che mangien pur l'uga ch'č d'intorna
Che per lu gh'importa un corna,
Basta che infin la sia salvada
Sta sgrazza tanto stermenada.
***
Figurev con sta cuccagna
Corrirā l vin per la campagna
Come l'acqua del Tesin,
Ed emm da negā tutt in del vin.
Con st'abbondanza digh nagotta
Emm d'andā a ca tutt con la cotta,
Bevarem con st'abbondanza
Del vin gustos e de sostanza;
Seppur i ost a vun per un
Ch'in semper amis del Dio Nettun,
Per no fa che al coo nol tacca
Nel mesturem con dell'acqua.
Sbragiem, cantem in radunanza
Evviva l'ann dell'abbondanza,
Evviva nun, e tutt i avar
Lassei tossė per el gattar,
E quii che scriv i taccojn
Che voeren pretend d'ess induin
Col di che Mart, el Sur Mercuri
In duu pianet de mal auguri,
Disemeghel pur foeura di dent
Che so predizion varen nient,
E che han fallaa la concordanza
Se l'ann non l'č scars, ma d'abbondanza.
***
Donc replichem el retornell
Con quanta vos gh'emm in la pell,
Viva l'ann della cuccagna,
Viva l'uga ch'č in campagna,
Desiderem on ann compagn
E seguitā inscė per ben cent agn,
Perché in ogni temp e zircostanza
Possem viv dent in l'abbondanza.
FENIDA


text:
Suspect - Presunto colpevole
Suspect - Presunto colpevole (Suspèt - Cardû culpévul) 'l è 'n thriller americàṅ dal 1987 ad Peter Yates scrit p'r Eric Roth.
Cal film chè 'l è stâ bòṅ ad far sù dagnóra daśnóṿ migliòṅ ad dòlar esénd-an custâ sédas.
Sunt
Durànt al fèsti 'd Nadâł, un giùdas dla Cōrt Supréma di Stat Unî, Lowell (Thomas Barbour), al s tōś la vita tirànd-as na sćiuptàda in bóca. Subìt dòp al cadàvar dn'archivìsta dal Dipartimènt ad Giustìsia, l’Elizabeth Quinn (Katie O'Hare), al salta fóra da 'l fiùm Potomac. La pulisìa la pènsa ch'a cupàr-la a sia stâ 'n barbòṅ ch'al viṿ da cal bandi lè, Carl Wayne Anderson (Liam Neeson), parchè i gh'aṅ catâ i ducumènt dla vitma. Al buletàri 'l è 'n èx suldâ dal Vietnam armàś uféś in guèra dvintànd sōrd e mut. Esénd sénsa bèsi, par lò a vîṅ numinàda n'avucàta 'd ufìsi, la Kathleen Riley (Cher).
A taca 'l prucès purtâ avànti da 'l prucuradōr dl'acùśa Charlie Stella (Joe Mantegna) ch'l è sicûr ch'al strasòṅ al sia culpévul anc parchè 'l è 'n tisi dimóndi viulènt e 'n testimòni al 'l à vdû durmìr dènt'r a la màchina dl’Elizabeth in un parchéǵ al dè ch'l'è mòrta. Fra i mémbar dla giurìa a gh'è Eddie Sanger (Dennis Quaid), un pòrta-bórsi ch'al gh śguàsa lè a Washington par far pasàr dal léǵ in favōr di prudutōr dal lat dal sud, stricànd 'l òć a i pulìtig cuma la senadōra Grace Comisky (E. Katherine Kerr) o 'l vice-prucuradōr generàł Paul Gray (Philip Bosco).
Eddie al taca na relasiòṅ cun la Kathleen e a jutàr-la in dgl'indàśìn, un quèl ch'a n s pōl pròpria minga far parchè cóntar la léǵ tant che s'al giùdas dal prucès, Matthew Bishop Helms (John Mahoney), 'l al vgnis a savēr, chi lē la risćiarév la radiasiòṅ da 'l ōrdan di avucàt p'r a n dir pèś.
A salta fóra che l’Elizabeth l'éra la segretària 'd Lowell e che, prima 'd tōr-as la vita, al giùdas al gh'iva dâ n'audio-caséta. Chi lē l'iva butâ 'l òć su 'l carti 'd un sò vèć prucès in du 'l óm, prima 'd èsar prumòs e far caréra, 'l iva giustâ 'l ròbi par far asòlv'r un culpévul.