text:
Questa sessiun domineschan surtut iniziativas dal pievel il program: Il Cussegl dals chantuns tracta tschintg iniziativas. Cumenzar cumenza la chombra pitschna cun l'iniziativa «Fair-Food». Cun quella vulan ils Verds introducir standards ecologics e socials per products ch'i vegnan importads da l'exteriur. En la segunda emna sa deditgeschan els a l'iniziativa dals Giuvens Verds: Quella pretenda substituziuns da terren en in auter lieu per territori che vegn enzonà.
Il Cussegl naziunal s'occupa l'emprim cun l'iniziativa da velo e la cuntraproposta correspundenta. Er decida la chombra gronda sch'el vul metter ad acta il tema dal secret da banca.
Tranter las iniziativas è er l'iniziativa da la PPS che vul ch’il dretg constituziunal stettia sur il dretg internaziunal.
Tests da gens ed egualitad da paglias
Dasper las iniziativas èn er projects da leschas tema en la Chasa federala. Ina lescha stat en connex cun examinaziuns da geneticas tar umans. Oz vegnan bleras examinaziuns da DNA manadas tras en ina zona grischa.
Ma er mesiras giuridicas per segirar l'egualitad da paglia tar um e dunna duain esser tema durant la sessiun da primavaira.
RR novitads 07:00


c: text/html

text:
Ils musicants cun lur pauca, il saxofon, la clarinetta, posaunas, battaria, il sousafon, il banjo e las trumbettas èn sparpagliads en l'entir restaurant. Els sunan senza notas, els improviseschan ed in solist suenter l’auter è d'udir en ils restaurants pli che plains. La passiun dals musicants, quella ves'ins in l’emprim egliada.
La gugga GmbH s’inscuntra durant «die drey scheenste dääg» mintga saira sunond per las giassas ed ils restaurants da la citad veglia da Basilea. La furmaziun da 12 musicants è cun lur stil da musica in «exot» al tschaiver da Basilea. Els fan ina sort «New Orleans Jazz». La gugga è quest onn per la 17avla giada d'udir al tschaiver.
Cun metter si la «larve» entr'ins en in agen mund. E sch’ins va en e fa musica datti ina satisfacziun ch'è tant pli gronda sch'i plascha a la glieud
La fevra dal tschaiver sa bada tar ils aspectaturs sco era tar la gugga. Era Simon Fry, oriund da Mustér, fa part da la gugga. Era el haja survegnì la fevra dal tschaiver, dentand betg uschè ferm sco ils da Basilea.
La fevra dal tschaiver da Basilea pon ins cumparegliar cun la fevra da chatscha en il Grischun
Lur viadi va d’in restaurant a l’auter. Ed enavos lascha la gugga aspectaturs ch'èn intgantads.
RR actualitad 12:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ün labor da drogas ed ün bunker da militar plain tecnica immez l’idilla engiadinaisa? Po far? Pustüt perche cha ün hom da nom e pom fa ir quist labor. Ed i’l bunker s’agittan duos hackers giuvnischems da la società. Eir our da quel motiv collavuran els cun criminals da Turich chi derivan our dad üna famiglia rich, ma crudela.
Cler chi’s tratta da raps – e dad invader üna banca. ma il plan nu funcziuna, tuot va tort. Perche cha’ls hackers prouvan da fregar ils kids da la asi-family zürigaisa e viceversa. Ed a la fin dals quints vegnan strattas aint eir amo ils quatter tattoo-girls in quistas activitats pac allegraivlas. Be la megldra pulizista es buna da schoglier il cas: Caty Brown, schefa da las unitats da pulizia in Grischun, cun infuormaziuns e rinforzamaint chi vegnan sü da Turich. Las consequenzas sun dramaticas.
Pretsch: CHF 8.00


text:
La via chantunala tranter Martina ed Ovella en l'Engiadina Bassa duai daventar anc pli segira che planisà fin uss. Perquai prevesa la regenza grischuna da prolungar ina galaria planisada da 60 sin nov 240 meters. La galaria vegn realisada en il rom da la sanaziun da la via Martina – Ovella.
La via d'Engiadina è la ruta da traffic la pli impurtanta da l'Engiadina. Ils custs totals dal project muntan radund 18 milliuns francs. Il chantun a giuditgà da nov il project suenter ina seria da crudada da crappa en il territori Mingèr avant in onn.


text:
I sa tracta d'in rempar che duai proteger l'infrastructura d'eveniments che capitan mintga 30 fin 100 onns. Sco il cussegl communal è vegnì orientà custa quest rempar 4,6 milliuns francs. Damai ch'el nizzegia il pli fitg a la Confederaziun ed al chantun, stuess la vischnanca da Claustra pajar be bun 235'000 francs.
La raschun ch'in tal project vegn necessari è tenor la vischnanca il guaud da protecziun sur la via e la lingia da viafier che na po betg pli ademplir sia funcziun da protecziun. Plinavant sa dessian memia grondas largias durant mantegnair il guaud per che quel possia puspè proteger avunda la via ed il trassé da tren. Il project prevesa nov raits novas cunter crudada da crappa e tschintg rempars. A decider formalmain davart il project vegn il cussegl communal da la sesida d'avust. Realisà vegniss el ils onns 2022 fin 2024.
Approvà credit per nova via
Il cussegl communal ha plinavant approvà in credit da 215'000 francs per prolungar ina via da guaud existenta. Il medem mument vegn redimensiunada ina via existenta che avess uschigliò stuì vegnir sanada urgentamain.


text:
Diesch onns suenter ch'ella ha chalà sco skiunza da professiun – fa Tamara Wolf il pass en il presidi da Swiss Ski. En sia carriera da skis è Tamara Wolf, oriunda da Schlarigna, tranter auter vegnida campiunessa mundiala en la cursa rapida tar las junioras. Pervia da differentas blessuras ha ella dentant stuì terminar il 2011 sia carriera. Dapi lura è Tamara Wolf, ch’è sa scolada a revisura da quints, tranter auter era stada en acziun sco experta tar la televisiun SRF.
Swiss Ski Tamara Wolf da nov en il presidi
L’Engiadinaisa è vegnida elegida la sonda en il presidi da Swiss Ski. La dunna da 35 onns ha fatg en l’elecziun online dapli vuschs, che ses cuntracandidats Cyril Grin e Sandro Jelmini.
RTR novitads 14:00


text:
Il schef dal stab general russ Waleri Gerassimow ed il general da la NATO Petr Pavel hajan discurrì al telefon co ch'ins possia evitar «incidents militars». Quai communitgescha il ministeri da defensiun russ.
Suenter l'annexiun da la peninsla ucranaisa Crim entras la Russia avevan la Russia e la NATO interrut ils discurs l'avrigl 2014. Pir l’onn 2016 aveva dat puspè duas sesidas dal cussegl sin livel dad ambassadurs. Quellas n’avevan dentant betg porta fritg.
Ils ultims mais avevan tant la NATO sco er la Russia crititgà vicendaivlamain manevras aviaticas privlusas sur l’Atlantic, la Mar da l’Ost e la Mar Naira. Sur la Siria èn tant jets da cumbat da la Russia sco er da la NATO en acziun.
Gerassimow ha crititgà en il discurs il staziunament da schuldada da la NATO en ils pajais baltics. Per la NATO è quai sia reacziun al rearmament da la Russia a ses cunfin en il vest.
RR novitads 14:00


text:
Zèner
Zèner a 'l pöl ìga chès-ce significàcc:
- Zèner, l’è ü lièl de la clasificasiù di vivèncc che l’è sóta la famèa e sura la spéce.
- Zèner, l'è öna distinsiù tra 'l concèt de maschìl e de femìnil in de la società, in de la stòria, in de la cültüra.
- Zèner, l'è öna manéra de clasificà i elemèncc de la geometréa.
- Zèner, l'è öna categurìa che l’è bazàda sö la inflesiù de serte categurie lessical.
- Zèner, l'è l'idéa 'n generàl o l'insèma de piö spéce.
- Zèner l'è öna manéra de clasificà i òpere d'art a partì da i caraterìsteghe e dal contenüt de chèste.


text:
Quai dumandaina adüna a paziaintas e paziaints ed a chi chi sta pro nus o s'adressa a nus, sco eir a nos persunal. Quai faina d'aigna voluntà o per incumbenza da la Società naziunala per megldrar la qualità d'ospidals e clinicas (ANQ).
Implü, a mincha plan da nos edifizi, as chatta troclas culuridas SMILE cun formulars da resposta. Nossa gestiun discuta mincha resposta, perquai cha nus lain gnir a savair directamaing co chi sta cun Vossa cuntantezza. Nus As tadlain dimena dal sgür.
Scha Vus vais plü jent da preschantar ün giavüsch a bocca, schi pigliai pür contact cun nossa responsabla da la qualità!
Mincha resposta ans güda a megldrar da cuntin nossas prestaziuns.
Contact:
Barbara Pobitzer Walther
manadra management da la qualità
Telefon 081 851 61 98
Diese E-Mail-Adresse ist vor Spambots geschützt! Zur Anzeige muss JavaScript eingeschaltet sein!


text:
L'onn 2013 è Smith vegnida campiunessa mundiala en il skicross a Norvegia. Avant dus onns ha ella gudagnà bronz a Kreischberg. Uss pia il set da medaglias cumplet cun la medaglia d'argient a Sierra Nevada.
Be la Svedaisa da 20 onns, Sandra Näslund è stada pli svelta che Smith. Terza è la Franzosa Ophélie DAvid vegnida. En la cuppa mundiala ha Smith enfin uss mussà ina buna prestaziun cun sis plaz sin il podest. Gudagnà ha ella dentant anc nagina cursa en questa stagiun.
Suenter siat campiunadis mundials è Smith anc adina la suletta Svizra che ha gudagnà medaglias da campiunadis mundials en il skicross.
RR novitads 17:00


text:
En la segunda liga interregiunal ha Cuira 97 giugà la sonda ordaifer pari 1:1 cunter il FC Bazehnheid. Suenter 8 partidas sa chatta Cuira cun 17 puncts a la testa da la tabella. Quai dentant cun sulettamain in punct avantatg sin il FC Kreuzlingen.
Resultats e tabellas da la 2. liga interregiunala
2. liga regiunala
En la segunda liga ha Schluein/Glion gudagnà la dumengia ordaifer cunter il FC Ruggell dal Principadi da Liechtenstein cun 3:2. Per l'US Schluein/Glion èsi la terza victoria da questa stagiun. Cun 9 puncts ord 6 partidas sa chatta la suletta squadra Sursilvana en segunda liga actual sin posiziun trais da la tabella.
Resultats e tabellas da la 2. liga
3. liga regiunala
Per l’emprima giada questa stagiun hai dà la dumengia ina terrada per Domat. Ils da Domat han suenter 4 victorias en seria pers a chasa cunter il FC Triesenberg cun 0:2. Entras la terrada ha Domat er stuì dar giu il plaz 1 en la tabella a la segunda squadra da Cuira. Omaduas equipas han suenter 5 partidas 12 puncts.
In terrada hai percunter dà la sonda per il CB Trun/Rabius en la terza liga. La squadra sursilvana ha pers ordaifer cunter Valposchiavo Calcio cun 2:3. Ils da Trun èn bain ir bainbaud en avantatg cun 1:0 entras in gol dad Ivo Albin ed èn silsuenter vegnir da tegnair il resultat fin la pausa. Entras in culp liber ed ina bella cumbinaziun ha Puschlav dentant pudì volver suenter pausa la partida.
Puschlav è durant l'entira partida stà la pli ferma equipa ed entras in zic fortuna han els anc pudì auzar il resultat sin 3:1. Tschintg minutas avant la fin ha Orlando Monn anc sajettà il 2:3 ord vista da Trun – per dapli n'hai dentant betg pli tanschì. Cun 5 puncts sa chatta la suletta equipa sursilvana en terza liga sin plazza 9 da la tabella.
Resultats e tabellas da la 3. liga regiunala
RR novitads 20:00


text:
La Postfinance ha bloccà per motivs da segirtad postomats. L'entschatta dal mais eri reussì a laders da manipular mintgamai in postomat a Lucerna ed a Thun.
Per impedir ulteriurs cas sumegliants hajan ins prendì las mesiras necessarias tar ils postomats dal medem tip. Ils var 100 postomats duain puspè vegnir en funcziun il proxim temp. La Postfinance ha en l’entira Svizra enturn 1’000 postomats.
A la tschertga da la metoda
Il mument analisescha Postfinance ensemen cun la polizia ed auters partenaris l’agir dals delinquents. Quant aut ch'il donn è n'ha la Postfinance betg tradì. In privel per las clientas ed ils clients u per lur daners n’haja dentant mai dà.


text:
Quai èn ils abitants da Casti
Ina gallaria da fotografias cun las fatschas da Casti.
Emprim di
Nus avain fatg ina pintga tura cun Pol Caglia tras il vitg ed essan idas a la tschertga da l'istorgia da Casti. Tranter auter vulevan nus chattar ora daco che Casti ha num Casti e sch'i ha anc restanzas dal barschament d'avant 130 onns.
Secund di
Il segund di essan nus s'inscuntradas cun Iris Simonet dal campadi «Cumpogna» da Casti. Ensemen avain nus guardà sin questa stagiun tut speciala pervia da corona e tge sfidas e schanzas che quai porta al campadi.
Vinavant ha Ronja Muoth fatg da mecanicra d'autos en ina garascha a Casti.
Terz di
Lura avain nus fatg ina visita al lieu da sentupada a Casti - il buffet. Là ha Herbert Fink raquintà daco che Casti ha in plaz tut spezial en ses cor e cun Ricardo Tiefenthal avain nus discurrì sur da sia gronda passiun - il sunar l'armonica.
Vinavant essan nus idas sin ils fastizs da l'ominusa istorgia da l'invasiun da cunigls, che Casti ha fatg tras l'onn passà.
Engraziel fitg a Casti per quels bels dis!
Proxima emna è la rulotta a Ziràn-Reschen en la Val Schons.


text:
Gestützt auf Zeugenaussagen und gesammelten Dokumenten aus dem Tessin und aus Dänemark, enthüllt diese Untersuchung die Schattenseiten der Alp-Transit Baustelle, die der Mehrheit der schweizer Bevölkerung unbekannt waren.
Oscar Acciari
Simona Bellobuono
Falò (RSI)
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
Stazion de Milan Forlanini
La Stazion de Milan Forlanini l'è 'na stazion ferroviaria del servizzi feroviari suburban de Milan, situada in la città de Milan. L'è in la ligna Milan-Bologna, passant ferroviari de Milan e Ligna de cintura e l'è collegada ai stazion de Milan Porta Vittoria, Segraa, Milan Lambraa, Milan Porta Romana e Milan Rogored.
MovimentModifega
La stazion a l'è doperada domà di treni suburban e la gh'ha quater binari, doperaa inscì:
- Binari 1: Doperaa di treni S5 de Vares a Trevij e de quej S6 de Noara per Pioltell-Limit e Trevij
- Binari 2: Doperaa di treni S5 de Trevij a Vares e de quej S6 de Pioltell-Limit e Trevij per Noara
- Binari 3: Doperaa di treni S9 de Albairaa-Vermezz per Saronn
- Binari 4: Doperaa di treni S9 de Saronn per Albairaa-Vermezz
InterscambiModifega
- Fermada del tram (Forlanini FS, linia 27)
L'è previst che la ghe sia l'interscambi cont la linia M4 in la stazion de Forlanini FS, che la gh'avaria de vess verta in del 2021.


text:
Džana Barblan è oriunda da Prijedor en la Bosnia. Ella es dapi il 1993 maridada a Vnà nuà ch’ella abita cun sia famiglia. Džana Barblan a duas figlias da 22 e 21 onns. A Zagreb en Croazia ha ella fatg in studi da filosofia e germanistica. Ussa è ella chasarina – la bun’olma en chasa. Ella giauda il temp liber cun ses um (ch’è ussa) pensiunà cun cuschinar ed ir a spass en la natira. Las spaisas preferidas da Džana Barblan èn tut ils pasts cun verdura però er la charn selvaschina.
La cuschina bosniaca cun Džana Barblan
Džana Barblan da la Bosnia preschenta spaisas da sia patria.
RTR/ls


text:
Tut ils abitants e las abitantas da l'Engalterra duain bainprest pudair sa laschar testar duas giadas l'emna gratuitamain sin il coronavirus. Ils tests vegnan purschids en scolas e firmas sco er en centers da test locals. Fin uss eran tests svelts gratuits reservads per gruppas spezialmain periclitadas.
Schluccadas a partir dals 12 d'avrigl
Il testar saja absolut necessari per betg periclitar ils success da la campagna da vaccinar, durant las schluccadas planisadas, ha ditg il primminister Boris Johnson. Grazia ad in lockdown sever ed a la campagna da vaccinar è il dumber da novas infecziuns ì enavos l'ultim temp marcantamain en l'Engalterra. La incidenza da 7 dis era ultimamain tar 48 cas per 100'000 abitants.
Per ils 12 d'avrigl èn perquai planisadas schluccadas pli grondas. Butias ch'eran uss serradas sco er las terrassas da restaurants duain lura puspè avrir. Inscunters privats en locals serrads sco er viadis en l'exteriur restan dentant anc scumandads fin almain mez da matg.
La regenza a Londra è responsabla per las mesiras en l'Engalterra. En la Scozia, la Valisa e l'Irlanda dal Nord tutga quella incumbensa a las regenzas regiunalas.
Ord l'archiv da 10vor10:


text:
Pel
La pel (grec derma; latin cutis) è areguard la funcziun l’organ il pli multifar da l’organissem uman u animalic. La pel serva a cunfinar l’interiur da l’exteriur (organ da cuverta), a la protecziun cunter influenzas da l’ambient, a la represchentaziun, a la communicaziun (sensibilitad u palp sco tschintgavel senn) ed al mantegniment da l’equiliber interiur (uschenumnada homeostasis). Ultra da quai surpiglia la pel impurtantas funcziuns sin il champ dal metabolissem e da l’immunologia e dispona da mecanissems d’adattaziun multifars.
EtimologiaEdit
Il term ‹pel› deriva dal latin pellis (sper cutis in segund term per pel), cf. er talian pelle u franzos peau. Il term tudestg Haut deriva dal german vegl hūt e va enavos sin la ragisch indogermana [s]keu- (‹cuvrir, enzugliar›) cumplettada cun in t (cf. er englais skin).
Structura da la pelEdit
La grossezza da la pel umana tanscha da 1,5 fin 4 mm. La surfatscha da la pel d’in uman creschì mesira en media 1,73 m². Ella paisa tranter 10 e 14 kg.
Las singulas stresas da la pelEdit
La pel exteriura sa divida en trais stresas principalas: Epidermis, pel-tgirom ed ipodermis. Epidermis e pel-tgirom furman ensemen la cutis.
EpidermisEdit
L’epidermis tutga tar ils tessids d’epitel. I sa tracta d’in epitel a plattas da pliras stresas che po vegnir cornus e ch’ha normalmain ina grossezza da 0,03 fin 0,05 millimeters. Las palmas-maun e las solas-pe pon avair ina stresa cornusa da plirs millimeters che vegn numnada en la lingua da mintgadi pel dira.
Da dadora vers anen vegnan differenziadas las suandantas stresas (ils bustabs renvieschan a l’illustraziun):
- Stresa da corna (A)
- Stresa glischanta (B) (è be avant maun vi da la pel d’eglias en la vart dadens dals mauns e dals pes)
- Stresa granulusa (C)
- Stresa spinusa (D)
- Stresa basala (E)
La stresa spinusa e la stresa basala furman ensemen la stresa schermiglianta.
Pel-tgiromEdit
La pel-tgirom consista per gronda part da fibras dal tessì colliant e serva a nutrir e francar l’epidermis. Qua proveda il sistem d’avainas capillar la zona da cunfin vers l’epidermis. La pel-tgirom inferiura cuntegna la musculatura glischa ch’è impurtanta per regular la temperatura sco er avainas.
La pel-tgirom vegn sutdividida en ina stresa papillara ed en ina stresa recticulada.
Appendixs da la pelEdit
Ils appendixs da la pel naschan en la pel-tgirom. Da quels fan part ils chavels cun lur glondas da grass ed il muscul dal follicul, las unglas, ils corns sco er glondas da grass e da suaditsch; questas ultimas vegnan sutdivididas en glondas da suaditsch ecrinas ed apocrinas. Er tar la glonda da latg sa tracti d’ina glonda da la pel modifitgada. Las glondas da grass e da suaditsch sa chattan en la pel-tgirom inferiura.
IpodermisEdit
L’ipodermis furma il fundament per las stresas da pel situadas survart e cuntegna las avainas pli grondas ed ils gnervs per la pel sura sco er il grass subcutan e tessì colliant luc. En l’ipodermis sa chattan cellas sensitivas che reageschan sin ferms stimuls da pressiun, per exempel ils corps da lamellas.
Structura da la surfatscha da la pelEdit
Observ’ins la pel pli precis u sut ina marella, vegn visibel in fin reliev. Tenor la structura da quel vegnan distinguids dus tips da pel:
Pel cun lingias papillarasEdit
Quest tip da pel cumpara vi da la detta, vi da la vart dadens dals mauns e vi da la planta-pe. L’epidermis mussa qua finas lingias papillaras; quellas derivan da quai che las papillas da la pel-tgirom s’ordineschan en retschas longitudinalas. Sut mintga lingia da la pel sa chattan mintgamai duas retschas da corps papillars. Las lingias papillaras furman in muster individual che sa cumpona da diversas figuras geometricas (turnigls, artgs, bindels, bindels dubels). La dactiloscopia (identificaziun da las improntas dal det) fa diever da quests musters en la tecnologia criminala sco ina furma da datas biometricas. Cun excepziun da glondas da suaditsch na cuntegna la pel cun lingias papillaras nagins appendixs da la pel.
Pel pailusaEdit
La pel pailusa cuvra las ulteriuras surfatschas da la pel. Qua è la surfatscha surtratga da champs en furma rombica (areolae cutaneae) che vegnan cunfinads da finas chavas. Las chavas sa furman en las parts da l’epidermis ch’èn libras da papillas e svaneschan sche la pel vegn stendida pli ferm. Ellas servan sco faudas da reserva, damai che l’epidermis è main elastica che la pel-tgirom. La grondezza dals champs da la pel variescha tut tenor regiun. La pel pailusa cuntegna ils appendixs da la pel ed ha ina grossezza da main che 0,1 mm. Spezialmain satiglia è ella en la regiun dals egls e dals organs sexuals.
Funcziuns da la pelEdit
La pel protegia tranter auter da la perdita da chalur e d’influenzas exteriuras e serva a la percepziun da stimuls sensitivs.
Las funcziuns da singulas parts da la pelEdit
Las singulas parts da la pel adempleschan funcziuns specificas.
Appendixs da la pel e stresas:
- Chavels: Protecziun cunter la perdita da chalur, la radiaziun dal sulegl e l’umiditad; funcziun da communicaziun e da camuflagi tras la pigmentaziun
- Plimas: Quellas han las medemas funcziuns sco chavels, ultra da quai sustegnan ellas la capacitad da sgular
- Rasada da corna: Protecziun cunter blessuras e deidraziun
- Tessì da grass en l’ipodermis: Protecziun cunter pressiun e sfradentada
- Rasada schermiglianta: Refurniment da cellas da la pel
Ulteriuras cumponentas:
- Glondas da suaditsch: Producziun da suaditsch, protecziun cunter surstgaudada tras svapuraziun
- Glondas da grass: Producziun da grass
- Musculs dals folliculs: Servan a drizzar si il pail
- Melanocits: Protecziun da las infurmaziuns geneticas en il nuschegl da la cella cunter radis ultraviolets
- Avainas: Regulaziun da la temperatura e provediment da las cellas da la pel cun substanzas nutritivas ed oxigen
Recepturs sensitivs:
- Recepturs da fraid: Recepziun da stimuls da temperaturas bassas
- Recepturs da chaud: Recepziun da stimuls da temperaturas autas
- Finiziuns da gnerva libras: Recepziun da stimuls da contact e dal sentiment da dolur
- Corpuls dal palp: Recepziun da stimuls da contact
- Corps da lamellas: Recepziun da stimuls da pressiun
La pel sco organ da cunfinEdit
La pel protegia l’organissem cunter scherms infectus che pudessan entrar, sco er cunter substanzas estras – en furma da gas, liquida u ferma – en il vast senn dal pled. En pli vegn il corp protegì cunter blessuras mecanicas, donns da radiaziun, ma er cunter la perdita da liquid, d’electrolits e da proteins (la quala po cuntanscher en cas da grevas arsentadas dimensiuns mortalas). La pel vegn colonisada da l’uschenumnada flora da la pel residenta che sa cumpona da bacterias e bulieus, ma er da pitschens insects. Sco cellas ch’identifitgeschan e preschentan antigens èn en funcziun en la pel las cellas da Langerhans.
Parts da l’epidermis setgan vi en furma da squamas, vegnan muladas giu a moda mecanica u van a perder tras corrusiun chemica (p.ex. tras fermas soluziuns alcalicas). Pel nova crescha suenter al cunfin inferiur da la pel sura. È la pel sura isada giu quasi dal tuttafatg, reageschan las cellas da la gnerva en la pel a moda extremamain sensibla. Vegn la pel duvrada isada en in lieu sur lung temp a moda vaira intensiva, vegn quella rinforzada localmain tras diritschas. È la pel blessada localmain, emprova il corp da surcollar la plaja cun agid da fibrin. Crustas sin la pel sian en, sa tiran ensemen e tras quai er ils urs da las plajas. En cas che la pel vegn stendida fitg ferm tras deposits da grass dal corp u en cas d’ina gravidanza, po il tessì colliant stgarpar repetidamain a travers; suenter ch’il volumen dal corp è sa reducì, po quai restar visibel en furma da sdrimas da gravidanza.
Stgomi da substanzasEdit
Sur la surfatscha dal corp recepeschan ed absorbeschan las differentas spezias d’animals substanzas da l’ambient. Tut tenor la spezia d’animal succeda quai pli fitg u pli pauc, pon vegnir absorbadas substanzas en furma da gas, liquida u cumpacta ed ha quest stgomi lieu a moda activa (cun impunder energia) u passiva (en direcziun d’ina differenza osmotica).
Tar ils gas poi sa tractar da l’absorpziun dad oxigen e da la diffusiun da dioxid carbonic (respiraziun sur la pel), ma er da nitrogen u da gas inerts. Aua po vegnir prendida si u dada giu per regular la cumpart d’aua en il corp u sco med da transport da substanzas cumpactas u schliadas en furma da gas. Tar substanzas schliadas poi sa tractar da sals, nutriment, products da secreziun, ma er da substanzas toxicas or da l’ambient.
Bilantscha da chalurEdit
Sur la pel po il corp regular sia bilantscha da chalur. Ad ina surstgaudada prevegna la pel cun agid da las glondas da suaditsch. Tras la producziun da suaditsch e la svapurisaziun da quel vegn chalur manada davent da las avainas capillaras che sa chattan gist sut la pel; per quest intent èn quellas avertas il pli fitg pussaivel. Cun agid dal tessì da l’ipodermis e per part er cun ils chavels po chalur er vegnir tegnida enavos. Sch’i fa fraid circulescha be pli pauc sang tras la pel ed il tessì da l’ipodermis; omaduas parts servan uschia sco stresa d’isolaziun. Damai ch’il pail è sa reducì fermamain tar l’uman, pon ils chavels be pli surpigliar ina pitschna funcziun d’isolaziun. Tuttina sa lascha il princip d’in vestgì da pail anc observar bain: Tar la pel-giaglina che sa furma cura ch’ins ha fraid drizza il Musculus arrector pili sidretg ils chavels. In pail spess pussibilitescha en quest cas ina protecziun bundant pli efficazia cunter ina sfradentada.
Protecziun cunter radis ultravioletsEdit
La fermezza da la radiaziun ultravioletta sin la surfatscha da la terra dependa da las uras, da la posiziun geografica, da la stagiun, da l’autezza sur mar, da la grossezza da la stresa d’ozon, da la spessezza dals nivels e da blers ulteriurs parameters locals. Cunter in effect nuschaivel dals radis ultraviolets sin la pel ed il tessì situà sut quella existan ils suandants mecanissems da protecziun:
- Il pail dals mammals ed il vestgì da plimas dals utschels protegia a moda fitg efficazia cunter effects negativs da la radiaziun ultravioletta, damai che quel absorbescha u reflectescha la gronda part dals radis. L’uman senza vestgadira è percunter per gronda part nunprotegì.
- La rasada da corna da la pel da l’uman absorbescha e reflectescha normalmain radund 10 % dals radis ultraviolets dal tip B e la mesadad dals radis ultraviolets dal tip A. Sche la pel è exposta sur lung temp ad autas radiaziuns ultraviolettas, reagescha ella l’emprim cun engrossir la rasada da corna. Quai è surtut il cas suenter in’arsentada dal sulegl.[1]
- La protecziun da la pel tras pigmentaziun sa basa sin l’absorpziun fisicala da radis ultraviolets tras pigments. Blers animals possedan ina pigmentaziun da la pel. La pigmentaziun variabla da la pel da l’uman furma però entaifer il reginavel dals animals ina pussaivladad d’adattaziun e da protecziun singulara cunter la radiaziun ultravioletta. I na dat strusch animals, dals quals la pel è abla da midar uschè ferm la pigmentaziun sco che quai è il cas tar l’uman.
- Sco uschenumnà ‹embrinir immediat› vegn designà l’embrinir a curta vista suenter che la pel è stada exposta ad ina radiaziun ultravioletta. Quel deriva tant d’ina midada da la confurmaziun chemica dals moleculs da melanin sco er d’ina redistribuziun dals corpuls da pigment en l’epidermis; el tegna però be paucas uras e na porscha quasi nagin effect da protecziun cunter la radiaziun violetta.
- L’embrinir per propi cumenza pir ca. 72 uras suenter che la pel è stada exposta a radis ultraviolets. Ils melanocits da la pel reageschan sin la radiaziun cun producir e dar giu dapli eumelanin (resp. feomelanin tar umans dal tip da pel 1). Quai dat a la pel ina colur brina (resp. cotschnenta en cas da feomelanin) ed absorbescha fitg bain la radiaziun ultravioletta (main ferm tar feomelanin). Las differentas colurs da la pel etnicas da l’uman resultan dals differents tips da pel.
- Il suaditsch dal corp uman cuntegna acid d’urocanin ch’absorbescha radiaziun ultravioletta dal tip A.
Ils emprims ominids avevan eventualmain ina pel pigmentada be levamain ch’era cuverta da chavels stgirs, sco che quai è il cas oz tar ils schimpans. Relativamain baud entaifer l’evoluziun dals ominids pudess alura esser sa sviluppada ina pel niva, pigmentada a moda stgira che serviva sco protecziun cunter ils radis ultraviolets. Cun la derasaziun vers nord en regiuns cun damain sulegl ha la pigmentaziun pudì sa reducir, probablamain per pudair generar meglier vitamin D. Surtut durant il temp da gravidanza e da tezzar pudessan esser resultats da quai avantatgs da surviver.
La pel sco organ da contact ed organ sensitivEdit
La pel furma la part visibla dal corp uman. Sco tala ademplescha ella in’entira retscha da funcziuns communicativas. Per recepir stimuls (sensibilitad da la surfatscha) è la pel munida cun differents tips da recepturs:
- Recepturs da dolur: Quels sa chattan en la pel-tgirom; lur spessezza variescha tut tenor la regiun dal corp (fin a 200/cm² pel).
- Recepturs da pressiun (corpuls da Pacini): Els sa chattan en l’ipodermis; lur spessezza munta a fin a 100/cm².
- Termorecepturs (finiziuns da gnerva libras): A moda spezialmain spessa cumparan tals sin il mintun, il nas, la conchiglia da l’ureglia, il piz da l’ureglia (9 fin 12/cm²) ed ils lefs (> 15/cm²). Tut en tut dispona la pel da l’uman da radund 250 000 recepturs da fraid. Il dumber da recepturs da chalur è bundant pli bass (be ca. 1/10), ultra da quai lavuran quels bundant pli plaun ch’ils recepturs da chalur.
- Recepturs d’elastificaziun (corpuls da Ruffini): Els registreschan il grad d’elastificaziun da la pel e sa chattan en la pel-tgirom; lur spessezza munta a fin a 2/cm².
- Recepturs dal palp (corpuls da Meissner e cellas da Merkel): Recepturs dal palp èn da chattar en la pel che n’è betg cuverta cun pail. En grond dumber cumparan els surtut sin ils pizs da la detta, sin ils lefs, la lieunga, ils chavadels, ils organs sexuals exteriurs e la regiun anala.
- Recepturs da folliculs da chavels: Els registreschan surtut la posiziun dals chavels.
La percepziun sensitiva ch’ha lieu sur ils recepturs menziunads sa lascha subsummar sut il term da la sensibilitad u dal palp (er sentiment/sentir), la quala furma in dals tschintg senns da l’uman. Dals ulteriurs senns sa differenziescha la sensibilitad tras quai che la percepziun na succeda betg sur in organ sensitiv spezialisà (sco l’egl, l’ureglia, la pel mutschignusa da l’odurat u la lieunga), mabain sur sensurs sco finiziuns da gnerva libras ch’èn repartids en differenta spessezza sur l’entir corp.
La sensibilitad en il vast senn sa lascha sutdivider en la sensibilitad viscerala ed en la sensibilitad somatica. La sensibilitad viscerala percepescha process che reguardan il dadens (la beglia, las avainas e.a.), per exempel la valur da ph u la pressiun parziala da O2 e CO2. La sensibilitad somatica cumpiglia la sensibilitad profunda (ossa, musculs e tarscholas) e la sensibilitad da la surfatscha. Entant ch’i sa tracta tar la sensibilitad viscerala e tar la sensibilitad profunda da process vegetativs che na sa laschan betg influenzar directamain, furma la sensibilitad da la surfatscha il tschintgavel senn per propi (numnada sensibilitad u palp). Quel sa cumpona dal sentir sur la pel, inclusiv la termocepziun e la nocicepziun (dolur).
Entaifer il palp sa lascha differenziar la percepziun tactila (il vegnir tutgà a moda passiva) da la percepziun aptica (il tutgar a moda activa). Tar l’exploraziun d’in object, per exempel cun il maun, vegnan applitgadas las suandantas proceduras: stritgar cun il maun sur la surfatscha, smatgar, tschiffar e suandar las conturas. Caracteristicas che pon vegnir tschiffadas u stimadas en questa moda èn tranter auter la grondezza, il pais, las conturas, las caracteristicas da la surfatscha e dal material, la consistenza e la temperatura.
Tar la percepziun aptica è la part dal cortex cumpigliada adina activa, quai che n’è betg il cas tar la percepziun tactila, pia passiva. Correspundentamain sa differenziescha er il punct d’irritaziun marcantamain d’ina furma da percepziun a l’autra: Sco che experiments han mussà, percepescha l’uman ch’explorescha ina surfatscha a moda activa gia singulas malgulivezzas da radund 1 µm (1 mm = 1000 µm). Tar la percepziun tactila sa chatta quest cunfin percunter tar 1 mm, e quai er en ils lieus dal corp ils pli sensibels (ils pizs dals dets ed ils lefs).
Il palp, en furma da reacziuns nunspecificas sin vegnir tutgà, è l’emprim senn che sa sviluppa tar il fetus: gia 6 emnas suenter la fructificaziun reagescha quel sin contact.
En il process da percepziun aptic èn cumpigliads ils pli divers recepturs (cf. l’enumeraziun survart). Sper las infurmaziuns dals mecanorecepturs da la pel vegnan er integradas las infurmaziuns dals recepturs d’elastificaziun, da pressiun e da vibraziun che sa chattan en las giugadiras, en las tarscholas ed en la musculatura. Vitiers vegnan las finiziuns da gnerva libras en l’epidermis che registreschan sper stimuls mecanics surtut er stimulaziuns da temperatura e da dolur.
Gia il dumber da recepturs che sa chattan en las differentas stresas da la pel vegn stimà sin 300 fin 600 milliuns. En pli è er mintgin dals radund 5 milliuns chavels dal corp da l’uman munì cun ca. 50 sensurs da contact che registreschan mintga defurmaziun dal chavel respectiv. Cuntrari a las ulteriuras percepziuns sensitivas èsi pia necessari tar la percepziun aptica d’integrar infurmaziuns multiplas che derivan da diversas regiuns dal corp e da differents sistems da recepturs.
Tut las infurmaziuns dals mecano- e propriorecepturs dals musculs, da la giugadira e da la pel vegnan manadas sur la gnerva sensorica afferenta dal magugl dal dies sur il talamus en la scorsa dal tscharvè grond (cortex). Sin stgalims d’elavuraziun inferiurs vegnan dirigids process sco la controlla motorica; a la fin da la chadaina d’elavuraziun stattan ils process cognitivs che sa basan sin la percepziun sensitiva.[2]
La pel sco reservuar da cellas da basaEdit
La pel cuntegna cellas da basa (cellas-tschep) adultas che sa laschan transfurmar tras quatter gens supplementars che vegnan introducids tras retrovirus en cellas da basa plenipotentas. Tras quai pudess la pel servir sco funtauna per terapias da la medischina regenerativa.[3]
Malsognas da la pel e tgira da la pelEdit
I dat numerusas malsognas da la pel (dermatosas) che derivan d’in donn direct da la pel, ma er talas che vegnan chaschunadas tras malsognas generalas u d’organs. Fitg darar datti er malsognas da la pel innatas.
La valur da ph che la pel da l’uman supporta il meglier è 5,5; quella è relevanta en connex cun la tgira da la pel, surtut en cas d’allergias.
Per la tgira exteriura da la pel ston las substanzas activas penetrar la pel dira morta per pudair avanzar en las stresas da la pel viventas. Igl existan trais vias da transport tras la pel dira: La diffusiun tras averturas da glondas e follichels da chavels, la via transcellulara tras las corneocitas e la via intercellulara tras la matrix da lipids che sa chattan tranter las corneocitas. Quest’ultima è la via da transport per lunschor la pli impurtanta per pitschens moleculs da caracter lipofil.
La pel sco organ da represchentaziunEdit
Damai che la pel marchescha fermamain la parita da l’uman, è ella l’object principal da la cosmetica. Apparientschas natiralas furman lentinas (er: tachels da primavaira), flatgs epatics (er: nodas da naschientscha) e flatgs da vegliadetgna. A moda artifiziala vegn l’aspect da la pel midà tras radiaziun ultravioletta en il solarium resp. tras sclerir la pel. Ultra da quai po la pel vegnir tetovada e purtar da tuttas sorts cliniez (piercing e.a).
La pel d’animalsEdit
MammalsEdit
Tar la gronda part dals mammals èn vastas parts da la pel surtratgas cun pail, uschia che quella po esser vaira satiglia. Tar bleras razzas da chauns è ella quasi alva.
La pel dal portg, ch’è da colur rosa, cuntegna sper ils chavels er in dumber (bundant pli pitschen) da zaidlas. Las poras che quellas furman èn in tratg caracteristic da la pel dal portg (er en furma da tgirom).
La pel da l’urs da glatsch è al gnif e sut il pail fitg stgir fin nair. Ensemen cun ils chavels alvs reusseschi uschia d’absorbar fitg bain la radiaziun dal sulegl e da reducir il pli fitg pussaivel la sperdita termica tras vent e convecziun.
Las schimgias da la spezia mandrill han vi dal chau e vi dal davos pel da colur blau clera e cotschna; quella furma in dals tratgs caracteristics da la spezia.
La pel da las balenas, surtut dals delfins che nodan spert, mussa in fin reliev. Ins suppona che quel reduceschia – ensemen cun la stresa da grass sut la pel e cun reacziuns dals musculs supponidas – la resistenza dal current e pussibilitescha uschia a nudar pli spert.
AmfibisEdit
La pel dals amfibis è satiglia, niva ed umida. Tar raunas e salamanders è la surfatscha da la pel glischa, tar rustgs e rustgets variclusa. La pel d’amfibis mussa ina gronda variaziun da colurs. Intginas spezias – tranter quellas er spezias indigenas sco la raunetta verda – èn schizunt ablas da midar la colur a moda sumeglianta sco ils cameleons. Quest’abilitad deriva da cellas da pigment spezialas che sa chattan sut l’epidermis e ch’èn ablas d’arcunar differentas substanzas colurantas sco melanin (brin fin nair), pteridin (mellen) e carotinids (oransch fin cotschen).
Da temp en temp midan ils amfibis l’epidermis (spaletschada). La pel veglia croda davent toc per toc u er enina (surtut tar piutschas). Intginas partidas da la pel d’amfibis èn spezialmain elasticas e lubeschan da furmar vaschias da tun.
Las atgnadads da la pel dals amfibis han lur avantatgs e dischavantatgs. Sco avantatgs èn da numnar:
- La pel satiglia lubescha da prender si oxigen directamain sur la surfatscha dal corp (respiraziun sur la pel); il medem vala per l’aua.
- Ina pel glischa chaschuna be ina pitschna resistenza cunter il current e pussibilitescha uschia da nudar pli spert.
- Tar blers amfibis, surtut tar raunas, vegn la pel umidifitgada cun agid d’ina stresa da mucosa glischnusa, quai che gida a fugir d’inimis.
- Las glondas da la pel dals amfibis èn ablas da secretar tissis da la pel; quels furman ina protecziun effizienta cunter vegnir mangiads. Ma surtut protegian quels la pel umida cunter infecziuns tras bulieus e bacterias – schizunt tar las spezias da raunas che produceschan tissis extremamain ferms duai quai furmar il motiv principal per la secreziun da tals.
Tar ils dischavantatgs tutgan:
- La pel satiglia po tgunsch vegnir blessada.
- Damai che la pel è dependenta d’umiditad, po quella setgar ora en il sulegl; perquai èn blers amfibis activs da notg.
- La pel satiglia na lubescha betg be d’absorbar aua, mabain lascha er penetrar tissis. Durant la migraziun a las plazzas da frega pon meds per squittar, ladim artifizial, ma er puschina e plievgia ascha tgunschamain chaschunar la mort.
PeschsEdit
Sco tar auters animals, cuntegna er il tessì dals peschs sal en furma dissolvida. Peschs che vivan en aua dultscha absorbeschan sur lur pel semipermeabla aua ch’els ston puspè secretar sur auters organs per mantegnair stabil il cuntegn da sal en lur corp e prevegnir a surpressiun osmotica. Tar peschs che vivan en aua da sal capita precis il cuntrari: Qua perdan ils peschs permanentamain moleculs d’aua ch’èn pli movibels, uschia ch’il cuntegn da sal a l’intern dal corp pudess daventar memia aut. Perquai ston els, cun impunder energia, gudagnar aua dultscha e secretar activamain sal. Salmuns vivan per pli lung temp en aua da sal e van alura a fregar en aua dultscha; perquai ston els disponer dad omadus mecanissems da stabilisar il cuntegn da sal da lur corp.
AnnotaziunsEdit
- ↑ Las infurmaziuns en quest chapitel tenor Peter Fritsch: Dermatologie und Venerologie. 2. ed. Springer Verlag, 2004, ISBN 3-540-00332-0.
- ↑ Infurmaziuns tenor Hsiao, S., & Yau, J. (2008). Neural basis of haptic perception. En: M. Grunwald (ed.), Human Haptic Perception (pp. 103–112). Basilea, Boston, Berlin: Birkhäuser.
- ↑ Stammzellforschung: Pluripotente Stammzellen aus der Haut, sin spektrum.de, 20 da november 2007.
LitteraturaEdit
- Bernd Kardorff: Gesunde Haut − Lexikon von A bis Z. Springer Verlag, Berlin/Heidelberg 2004, ISBN 3-540-20565-9.
- Gerhard Deutschmann: Die Haut und ihre Anhangsgebilde. Springer, Vienna 2005, ISBN 3-211-83670-5.
- Ernst G. Jung (ed.): Kleine Kulturgeschichte der Haut. Steinkopff Verlag, Darmstadt 2007, ISBN 978-3-7985-1757-8.
- Martin Grunwald, Lothar Beyer (ed.): Der bewegte Sinn: Grundlagen und Anwendungen zur haptischen Wahrnehmung. Birkhäuser, Basilea e.a. 2001, ISBN 3-7643-6516-1.
- Martin Grunwald (ed.): Human Haptic Perception. Basics and Applications. Birkhäuser, Basilea e.a. 2008, ISBN 978-3-7643-7611-6.
ColliaziunsEdit
- Maletgs da la pel fatgs cun microscop electronic, tenor l’atlas da Dr. Jastrows
- Portal d’infurmaziun davart il tema pel e tgira dal corp sin www.haut.de
- Ils differents recepturs da la pel
- Pel – campagna da prevenziun da l’Assicuranza d’accidents da la Germania


text:
Sur il sport e arrivà l’iniziant e fundatur da la Clinica Holistica, Mattias Bulfoni, tar il tema «burnout».
Jau na saveva betg tge che burnout è – ma durant mia professiun hai jau constatà la problematica.
Suenter ina vita en il mund dal sport, tar las marcas da skis Rossignol e Spalding, trenader da skis e finalmain era lavurà en Bulgaria per la federaziun da skis, ha decis Mattias Bulfoni da turnar il 2003 en patria. Nua ch'el ha realisà ina clinica spezialisada per malsognas en consequenza da stress.
Oz lavuran en la Clinica Holistica passa 100 collavuraturas e collavuraturs e la purschida crescha. Proximamain vegn fatg midada cun l’administraziun en ina nova chasa. En quella vegn ad esser era in cumpartiment per terapias per sportistas e sportists.
La dumonda è enorma
Las plazzas en la clinica sajan quasi adina reservadas, quai conferma il CEO Paul Zimmermann. Ils pazients restan en media radund 40 dis per sa recrear a Susch.
Tut ils secturs da lavur èn pertutgads dal burnout – e quai tar giuven e vegl.
Oravant tut pazients da la Svizra vegnan a Susch, ma era da la Germania e da l’Austria. Far reclama n'è betg in tema – la dumonda per in lieu per sa recrear e chattar enavos en la vita da lavur è gronda e vegn, tenor il CEO, era en l'avegnir a vegnir anc pli gronda.
Ord l'archiv:
Mattias Bulfoni è enconuschent sco possessur da la Clinica Holistica Engiadina – la clinica da burnout a Susch. Quest purtret cinematografic dal 2015 mussa tge ch’el ha fatg avant l’avertura da la clinica.