text:
Charlotte von Lengefeld
Charlotte Luise Antoinette von Schiller, nèda Charlotte von Lengefeld (22 'd novèmber 1766 – 9 ed lòj 1826) l'era stèda la mujēr 'dal puvéta e dramatùreg tudèsc Friedrich von Schiller. I dū e se spuśèven in dal 1790 e i gh'ìven quàter fiō: Karl Ludwig Friedrich (1793-1857), Ernst Friedrich Wilhelm (1796-1841), Karoline Luise Friederike Schiller (1799-1850), e Emilie Henriette Luise (1804-1872).
Anca se la Lengefeld la nn'ìva mìa publichê di scrìt in dla só vìta, mó però la scrivìva dimòndi lettri, a 'l marì, a só surèla, a la só amìga Charlotte von Stein, a 'l Ghoethe, e cal cartèģ chè 'l è stê publichê più volti. A s pèinsa che la Lengefeld l'àpia scrìt un quèlc lavōr ch'a s catèva da mêś a 'l cherti 'd só marì, e publichê in dal mùć, c'ma p'r eśèimpi la nuvèla Al matrimóni segrēt.
Vōś lighèdi
Èter progêt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Charlotte von Lengefeld
Colegamèint a fóra
Na biugrafìa dal Schiller 'dal 1868 in sìm'a Google e-Books, pàg. 335


c: text/html

text:
Schifnòia
Schifnòia (nòm uficiàl en Italià: Schivenoglia) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa. El g'ha 1 203 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]).
Geografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El cümü l'è colocàt endèla pónta piö a sudest de la Lombardia. El se tróa a presapóch 40 km de Màntoa e a piö o méno 5 km del cunfì co la pruvincia de Modena. A poch chilòmetri scór el Po (che 'l streèrsa töta la pruvincia de Màntoa de òvest a est.
Schifnòia l'è 'ntra 12 e 16 méter sùra 'l leèl del mar, la sò estensiù l'è de 13,17 chilòmetri quadràcc e l'è strersàt de 'na lìnea feroviària, la Süsèra - Ferrara, che la divìt el centro del paés de Brasöl, frasiù de Schifnòia.[2]
L'escursiù altimétrica a cunsiderà töt el cümü l'è de 4 méter.[3]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.
- ↑ El teretóre de Schifnòia - Cümü de Schifnòia
- ↑ Comune di Schivenoglia - La Lombardia in dettaglio

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Eptàgon
'l eptàgon o etàgon (dal Gréch Antìch, da ept cioè sèt e gonos cioè àngoi), l'è öna figüra geomètrica piàna, ü polìgon che 'l gh'à sèt làti; menimà se ciàma eptàgon regolàr, ün eptàgon che 'l gh'à i sèt làti töi lónch istès e i sèt àngoi töi gràncc istès e cioè de 128,571 gradi.
Ol perìmeter d'ün eptàgon[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per troà 'l perìmeter d'ü eptàgon, se 'l eptàgon l'è mia regolàr, mè fà l somatòria de töcc e sèt i làti, menimà se l'è regolàr bàsta fà.
L'àrea d'ün eptàgon[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gh'è dò manére dièrse per troà l'àrea d'ü eptàgon regolàr:
'ndóe l l'è 'l làto, a l'è l'apotéma e 7l e 2P i'è 'l perìmeter. Per capì chèsta fórmula, bàsta pensà che 'l eptàgon 'l sìes facc de sèt triàngoi regolàr e per ògnü de chès-ce triàngoi 'l làto del eptàgon l'è la bàze, menimà l'altèsa l'è 'l apotéma, isé per troà l'àrea de ü de chès-ce triàngoi s'fà come per töcc i triàngoi, cioè bàze per altèsa e pò gh'è de dividì töt per dù, e alùra per troà l'àrea del eptàgon l'è asé moltiplicà per sèt.
Öpör s' pöl fà:
'ndóe l l'è 'l làto e ns' l'è 'l nömer stàndard che per 'l eptàgon l'è piö o méno 3,63391.


text:
Pagassà
Pagassà (Pagazzano in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa a 15 km de la sità e a 126 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 2 090 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 5,0 km² e 'na densità de popolasiù de 418 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Barià, Brignà, Careàs e Morèngh.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Pagassà l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
I era beleche de cincanta, te chest temp anter Nadèl e Pèsca Tofènia, i bec e bezes, pìcoi, joenec e gregn, che se à metù a la leta te duc i paìjes de Fascia per portèr inant la veiora tradizion di ciantores de la steila, jan a portèr la bona noela te la cèses, ti hotìe, te la gejies e te la Ciasa de Paussa de Fascia.
A Vich enveze che i Trei Rees l'é jit stroz i agnoi.
En lunesc ai 15 da les 17.00 chi de la parochies de Don Andrea i se binarà per l'ùltima outa te gejia de Poza per la zelebrazion di bec per la miscions.
Chiò duc i retrac. Più informazions sun duc i gropes paìsc per paìsc su La Usc stampèda de vender ai 12 de jené.
I Trei Rees à portà la bona noela te Fascia
Data
13 de jené 2018
Galaria retrac
Grandeza scritura
Social
I retrac de Rees, Reìnes e pèstres, picoi e gregn, che à renovà ence chest an la veiora tradizion di Ciantores de la steila.
Galaria retrac
- I trei Rees che à portà la bona noela a Cianacei.
- La Trei Reìnes che é jites stroz a Dèlba e Penìa.
- La Trei Reìnes é jites co la steila fin sun Ciampac.
- La Ciampac à fat ruèr noscia tradizions ence anter i schiadores.
- I Trei Rees e i pèstres da Ciampedel.
- I Trei Rees e Reìnes da Pera é jic ence sa Moncion e ta Mazin.
- Rees e pèstres gregn a Poza i à ciantà bel per ladin e per talian.
- I Ciantores de la Steila da Soraga é rué ence tel Dom de Trent dal Piscop.
- Ence a Moena n bel grop de pìcoi e gregn va a portar la bona noela.
- Trei Rees e pèstres da Poza dedant a la gran cripela te Piaza del Malghèr.
-


text:
Claudio Riesen – il gigant cun umor d’uffant
- Dumengia, 25.6.2017, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 25.6.2017, 9:03, RTR
En intgins dis va Claudio Riesen (64) en pensiun. Paucs enconuschan l'administraziun chantunala uschè bain sco el, pertge en tut ha el lavurà 36 onns en la Chasa grischa.
Sin l'emprima egliada para il directur da la chanzlia forsa dad esser ina persuna plitost seriusa e sitga. En La Marella raquinta el dentant cun bler umor da spurts fatgs da ses biro enfin giu en il Cussegl grond, dal temp sco student da jus a Turitg e pertge ch'el sa dar jass en Rumantsch.


text:
La retschertga è vegnida manada tras tar radund 3'000 giasts da bike en il Grischun. Ella demussa che pli che la mesadad dals dumandads passentan quatter u dapli notgs en il chantun. 47% stettian sur notg en hotels, il rest tar privats, tegias da culm, plazzas da camping u abitaziuns da vacanzas. La gronda part dals bikers vegn da la Svizra, numnadamein radund 70%, 24% derivan da la Germania.
Ils bikers èn cuntents
Ils dumandads èn cuntents u fitg cuntents cun las purschidas en il Grischun. Quai mussa er che bunamain 99% dals dumandads cussegliassan vinavant il Grischun sco destinaziun da bike. Ils bikers èn dentant betg mo giasts da stad – els vegnan er durant l'enviern. 54% stattan er lura quatter u dapli notgs.
RR novitads 12:00


text:
01 12
Ol dé 1 de dezèmber l'è 'l 335 ( 336 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 31 dé a finí l'an.
Ul dí 1 de dezèmber al è ul dí da pòost 335 ( 336 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 31 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1307 - Corona d'Aragó: Jaume II ol Gjöst al órdena la persecüssiú di templer.
1973 - Barcelona: Lluís Maria Xirinacs e Damians al scomensa öna greva de fam da·ant la presó model per reclamá l'amnistia di presonér polítich che la dürarà 42 dé.
2005 - Madrid: Sich militanc di JERC s'encadenen a i 11 del matí, a la sé sentrala de la cadena COPE, acompagnacc per 6 militanc e col söport di depötacc d’ERC Joan Puigh e Joan Tardà.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1935 - Nöa York, Stacc Ünicc: Woody Alen, cineasta Nord-americà.
1977 - Agoura Hills, Califòrnia (SÜA): Brad Delson, ghitaresta de Linkin Park.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Suu
El Sul l'è la stèla che stà al cèntro del nòst Sistema Solar. En sul però el pöl stà a significà 'na stèla quala-che-la-siés, cioé 'n còrp celèst compàt, e de fùrma presapóch sférica che la emèt lùce de per sè stèsa. Entùren al nòst Sul gìra i pianéti, i asteròidi, le cométe e töt en ròs de ogècc de dimensiù piö pesène e de natüra vària.
El Sul l'è furmàt perlopiö de idrògeno, per el 74% de la màsa, de élio per piö o méno 24% de la màsa, e tràse de divèrsi óter elemèncc piö gréf, compagn del fèr, el nìchel, l'osìgeno, el sùlfer, el magnézio, el carbònio, el neon e 'l cróm. El Sul el g'ha 'na clas spetràla de G2V. G2 el stà a dì che la sò temperadüra sö la superfìce l'è de presapóch 5780 K (5510 °C) che la ghe dà el sò culùr biànch, e che 'l par zàlt per vìa de l'èfèt de asorbimènt de l'atmosféra de la Tèra.
La strütüra del Sul[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El dedét del Sul l'è furmàt de leèi endóche l'atività nücleàra, la temperadüra, e la cumpuzisiù fìzicha le càmbia fés. El cör del Sul el töl dét la part centràla de la stèla, per en ràgio de piö o méno el 20-25% del ràgio del Sul. El g'ha 'na densità de 150 g/cm3, e 'na temperadüra de presapóch 13'000'000 gràdi. El cör del Sul l'è la regiù endóche vé pruducìt la part piö gròsa del calùr, e 'ndóche se pènsa che ghe sàpe en zöche dei procès de füziù nücleàra che trasfùrma l'idrògeno en élio.
A nà 'nver el deföra, el leèl che 'l và de le 0,2 a le 0,7 vólte el ràgio del sul el se ciàma zona radioatìva. E a nì isé 'n sö se tróa la zona convetìva, la fotosféra e l'atmosféra che la fùrma le curùna solàr.
El Sul de per lü el costetöés el 99,8% de la masa de töt el Sistema Sular.


text:
En la votaziun finala èn il Cussegl naziunal ed il Cussegl dals chantuns s'exprimì per ina cuntraproposta a l'iniziativa per il velo. En il Cussegl naziunal hai dà cuntravuschs or da las partidas PPS e PLD. La maioritad dals dus cussegls ha però ord motivs da tactica ubain da simpatia ditg Gea a la cuntraproposta.
Cuntrari a l'iniziativa na vegn la Confederaziun cun la cuntraproposta betg obligada da pajar novas subvenziuns. La Confederaziun po dentant formular princips per novas vias da velo e sustegnair mesiras da promoziun. Ils iniziants da l'iniziativa han signalisà da vulair retrair la dumonda dal pievel.
RR novitads 12:00


text:
Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR) envida ad in café gratuit e rimna regals per l’acziun 2xNadal. Quai a Zuoz e Trun. Ils abitants e las abitantas da las regiuns pon purtar lur regals - per exempel 1 pac ris, 1 pac pasta, 1 buttiglia schampo u 1 stgatla cun colurs - e star da cumpagnia. A mintgin che porta in regal offrescha RTR in café.
L’acziun da 2xNadal ha lieu:
mesemna, ils 28-12-2016 en la Pastizaria Furnaria Klarer a Zuoz, 9:00 – 12:00
venderdi, ils 06-01-2017 en la Casa Sogn Martin a Trun, 9:00 – 12:00
La mesadad da las donaziuns reparta la Crusch Cotschna alura ad instituziuns e persunas basegnusas en Svizra, l’autra mesadad en l’Armenia, Moldavia ed en Bielorussia. Spezialmain giavischada è rauba ch’ins dovra mintga di. Victualias che na van betg a mal sco pasta, ris, ieli e conservas da consumar anc silmain 6 mais. Artitgels d’igiena e da tualetta sco savun u pasta da dents. Material da scola e da papetaria ubain chalzers d’uffants novs.


text:
L'incumbensa la pli impurtanta dal Cussegl federal è il guvernar. El giuditgescha cuntinuadamain la situaziun politica, fixescha las finamiras ed il meds finanzials da l'agir statal, maina la realisaziun da las incumbensas e represchenta la Confederaziun vers anen e vers anora.
Las cumpetenzas dal Cussegl federal èn descrittas en ils artitgels 180 fin 187 da la Constituziun federala. L'emprima plazza occupa il chavazzin "politica guvernamentala". En questa noziun sa zuppa il "guvernar" sco tal. La Constituziun federala definescha er, tge che quai è:
- il Cussegl federal determinescha las finamiras da sia politica e planisescha l'impundaziun da las resursas ch'èn necessarias per cuntanscher questas finamiras;
- el infurmescha la publicitad a temp e detagliadamain davart sias activitads.
Ulteriuras incumbensas dal Cussegl federal
Legislaziun ed execuziun dal dretg
Il Cussegl federal suttametta al parlament propostas per realisar iniziativas dal pievel e leschas. En atgna cumpetenza relascha el ordinaziuns cun las disposiziuns executivas tar leschas. El exequescha conclus da l'Assamblea federala che na suttastattan betg al referendum, p.ex. incumbensas per planisaziuns.
Responsabladad per las finanzas federalas
Il Cussegl federal porta la responsabladad per las finanzas federalas. Quai vul dir ch'el suttametta al parlament in plan da finanzas da plirs onns e mintga onn in preventiv. Cun il quint dal stadi dat el rendaquint al parlament davart l'impundaziun dals meds finanzials.
Responsabladad per la segirezza da la Svizra
Il Cussegl federal è responsabel per las relaziuns da la Svizra cun l'exteriur e per la segirezza interna ed externa dal pajais. En quests dus secturs po il Cussegl federal decretar ordinaziuns e disposiziuns, sche quai è necessari per motivs da la segirezza. Eventualmain po el clamar l'armada per mantegnair la segirezza.
Tgirar las relaziuns cun ils chantuns
Tenor la Constituziun federala èn ils chantuns suverans. Tar las incumbensas dal Cussegl federal tutgi pia da tgirar las relaziuns e la collavuraziun cun ils chantuns.
Manar l'administraziun federala
La finala maina il Cussegl federal l'administraziun federala cun var 38 000 collavuraturas e collavuraturs. L'administraziun federala è dividida en departaments; mintga commembra e mintga commember dal Cussegl federal maina in departament.


text:
Arbed-Cagion
Arbed-Cagion (Arbedo-Castione) a l'è un cumün svizzer del distret de Bellinzona. in del Canton Tesin. Al gh’ha pressapoch 4 576 abitant (dato del 31 Dicember 2013[1]) e una süperfiss de 21.52 km², e al se tröva a una altitüden de 283 meter sura al livel del mar.
L'è furmaa de du abitaa: Arbed (che 'l ciappa dent anca la frazzion de Murinasc) e Cagion, sitüaa in süi du spond del fiüm Moesa, arent a la conflüenza cul fiüm Tesin.
El cumün de Arbed-Cagion a l'è tacaa ai cumün de Bellinzona, Clar, Gnosca, Gurdün, Lümin, Rorè (GR) e Sant Antoni.
Esempi de dialet de Arbed[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Um om el gh'eva düü maton.
El püssee sgiun da 'sti düü el g'ha dicc al pà: "Pà, dam fora la mèe part da sustanzia che 'm tóca!", e lü el g'ha facc fora i part.
Poch dì dopu el fiöö püssee sgiun, tirò 'nsema tüt el facc sò, l'è nacc in d'um paies luntan, e lì in poch temp a l'ha majò fora tüt, cul ciocataa e naa a girolda.
E quand l'ha biüü facc net, a gh'è gnid nu grand carestia in chel paies lì, e l'ha scumenciò a bat in di còst.
E l'è nacc in d'um sciur in chel paies a cercaa da lavuraa, e 'stu sciur el l'ha mandò 'n di sò fundi a cüraa i pursciöi.
E lü al cercava d'impiönii la büseca cui giand ch'i majava i pursciöi: e nessün i ga 'n dèva.
Alura, pensandu a chel che l'èva facc, l'ha dicc in tra da lü: "Quanti lavurant in cà dal mè pà i g'ha da majaa e da bev a saziatè, e mì chì a crepi da la fam!
Ma leverò sü, a nerò dal mè pà e ga diserò: Pà, huu facc pecad cuntra dal Signur e cuntra da tì.
Rumai mì a som piü dögn da vess ciamò tò fiöö: tratum cumèe vün di tò lavurant".
E l'è levò sü e l'è nacc dal sò pà. E l'eva ancamò distant quand che 'l sò pà el l'ha vist, e g'ha gnid cumpassion; el g'ha nacc incuntra, e 'l g'ha bütò i brasc al col e 'l l'ha basò.
E 'l fiöö el g'ha dicc: "Pà, huu facc pecad cuntra dal Signur e cuntra da tì; rumai a som piü dögn da vess ciamò tò fiöö".
E 'l pà el g'ha dicc ai sò servituu: "A la svelta, tödì scià el vestì püssee bel e metìgal sü, e metigh dent l'anel in dal did, e metigh sü i scarp.
E menèe scià 'l vedöl ingrassò, e mazzèl, e pö sa maja e sa bev a son da campanin!
Parchè 'stu mè fiöö l'eva mort e l'è resüscitò; l'eva perdü e l'è stacc truvò". E i ha scumenciò a majaa e bev.
El fiöö magiur l'eva fora in di fundi a lavuraa; e cul turnaa indrè, quand l'è stacc arenn a la cà, l'ha sentid ch'i sonèva e ch'i balèva.
Alura l'ha ciamò scià um famöj e 'l g'ha dumandò cussèe che l'eva tüt 'stu muviment.
E 'l famöj el g'ha respundü: "L'è gaid a cà 'l tò fradöl, e 'l tò pà l'ha mazzò um vedöl ingrassò da la cuntentezza che l'ha truvò san e despost".
E lü l'ha ciapò rabia e 'l vurèva miga naa dadent. Alura el g'ha gnid fora el sò pà e l'ha scumenciò a pregàl.
Ma lü el g'ha respundü al sò pà: "Guarda um bot: mì l'è sgià tanti ann che ta servissi e hu sempru facc segund i tò cumand; ma tì te m'hè mai dacc un cauret par majaa cui mè amis;
ma adess che gh'è gnid a cà 'stu tò fiöö che l'ha majò fora tüt chèl che 'l gh'èva insèma ai pütann, tì t'hè mazzò par lü el vedöl ingrassò".
Ma el pà el g'ha dicc: "Sent, el mè mat: ti te sè sempru insèma da mì e tüt chèl che g'ho mì l'è tò;
e l'eva anca giüsta da faa nu legria, parchè 'stu tò fradöl l'eva mort, e l'è resüscitò; el s'eva perdü e l'è stacc truvò".
(Vittorio Pellandini, Glossario del dialetto d'Arbedo, Belinzona, 1895)
Evoluzion demugràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statistik Schweiz – STAT-TAB: Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter


text:
Tirol dal Sid
Il Tirol dal Sid (tud.: Südtirol, tal.: Alto Adige, lad.: Südtirol u Tirol dl Sud), uffizialmain Provinza autonoma da Bulsaun, furma ensemen cun la Provinza autonoma da Trento la regiun Trentino-Tirol dal Sid en l'Italia nordorientala. Il num talian deriva da la denominaziun franzosa Haut-Adige, creada da Napoleon. La chapitala da la provinza è Bulsaun. Il rumauntsch dal Grischun almain ho Mussolini influenzo in ün möd positiv. Per fer frunt a tendenzas irredentisticas ho la populaziun svizra appruvo als 20 favrer 1938 da'l der il status d'üna lingua naziunela. E che conseguenzas ho il faschissem gieu pels Ladins da las Dolomitas? Schabain cha que pera d'avair do da quel temp glieud (na be veglia) illas Dolomitas chi savaiva discuorrer unicamaing ladin, valaiva quista lingua «be scu mez da comunicaziun in famiglia». Que resorta dad üna lavur da Petra Palfrader, preschanteda ill'ultima revista annuela dals Ladins da las Dolomitas, illa Ladinia XXVIII 2004. Palfrader tratta il tema dal faschissem e surtuot da l'opziun dal 1939 a maun dad intervistas fattas cun persunas da St. Vigil in Enneberg (S. Vigilio di Marebbe) in Val Badia e riva a la conclusiun cha illa vita publica - e dimena eir pels duos dictatuors Hitler e Mussolini - hegia do be duos alternativas linguisticas i'l Tirol dal süd, nempe il tudas-ch ed il taliaun. «Üna terza varianta, que voul dir üna soluziun particulera pels Ladins nu d'eira previssa» e nu füss - esa da conclüder - neir gnida spetteda davart dals pertuchos. «Dal temp da l'opziun as d'eira auncha lönch davent da resguarder il ladin scu ün criteri chi s-chaffescha identited», as legia. Ils Ladins as sentivan in prüma lingia scu Tirolais. Zieva l'opziun però, cur cha s'ho cumanzo a s'inacordscher da las conseguenzas da s'avair decis u per la citadinanza taliauna u tudas-cha, pür alura pera la lingua ladina dad esser dvanteda üna spezcha da code secret ed ün mez da resistenza. Perdita totela da la lingua ladina Il «problem dal Tirol dal süd», actuel daspö la fin da la prüma guerra mundiela, haun Adolf Hitler e Benito Mussolini vulieu «schoglier definitivmaing» fin a la fin dal 1939. Perque es gnida suottamissa la dumanda a la populaziun sch'ella vulaiva rester in Italia ubain emigrer in Germania. Dumandeda es apunta gnida eir quella part da la populaziun da lingua ladina, e cha per quella - scriva Petra Palfrader - saja la decisiun steda auncha pü difficilia cu per la populaziun da lingua tudas-cha. Taunt da l'emigraziun cu eir da la politica linguistica fich repressiva dal faschissem taliaun pudaiva a la finfinela resulter be la perdita totela da la lingua e cultura ladina. Da l'otra vart pudessan il faschissem taliaun, cun sia politica destructiva in vista a la cultura populera locala, ed il faschissem tudas-ch, cun metter l'accent sün elemaints tirolais respectivmaing «l'uniun tirolaisa», avair influenzo la decisiun. Uschè haun decis illa vschinauncha dad Enneberg 61,5 pertschient dals votants a favur dal tudas-ch (i'l rest da la Val Badia percunter be var 30 pertschient). L'opziun ho in mincha cas - scu cha muossa Palfrader - divis la populaziun. Il pü tard zieva ils 31 december 1939 nu frequentaivan «ils Tudas-chs» ed «ils Taliauns» pü ils listess lös ed as rendaivan la vita difficila l'ün a l'oter. Dad intervistas cha Palfrader ho fat cun persunas da St. Vigil resulta per exaimpel cha la glieud in ustaria nu postaiva pü üngünas bavrandas tar üna camariera dad üna famiglia chi vaiva vuscho per rester in Italia. «Da quista ,Welscha', quista Taliauna nu vulainsa avair ünguotta da baiver.» U dad üna duonna vain quinto ch'ella nu saja gnida servida in butia cur ch'ella ho vulieu cumprer öli. «Per vus Taliauns nu do que üngün öli cò. Per vus do que öli in Sicilia.» Da l'otra vart as dschaiva ad ün «Tudas-ch» chi vulaiva fer lavuors vi da sia chesa: «Che vela que auncha la paina? Tü stust inamöd bod partir.» Ed ün preir ladin es gnieu inculpo d'avair fat abüs da sieu uffizi per influenzer la decisiun ed es gnieu spedieu our d'vschinauncha dals aderents dal tudas-ch. Normaliseda be plaunet Schabain cha que vain dit cha la situaziun s'hegia «plaunet darcho normaliseda» a partir dals ans 50, pera il problem dad avair mantgnieu üna tscherta virulenza fin hozindi. Uschè esa per exaimpel simptomatic cha be ün'unica persuna da la quela ils genituors vaivan vuscho pel taliaun s'ho missa a dispusiziun per ün'intervista, e que a cundiziun ch'ella resta absolutamaing anonima. Tuot ils oters interrogos haun da quella vouta vuscho pel tudas-ch u derivan da famiglias chi's vaivan expressas a favur dal tudas-ch. Ils motivs per üna tscherta «germanofilia» sun stos tenor Palfrader surtuot emoziunels (reuniun dal Tirol e cun la monarchia austriaca) ed economics (spraunza da chatter lavur in Germania). A favur da la Germania as pudess ultra da que eir avair decis scu reacziun cunter la politica da Mussolini. Sur da la politica da Hitler nu's d'eira - vain dit (be illa retrospectiva?) - infurmo avuonda. Dapü cha's gniva però a savair - per part da glieud chi d'eira propi emigreda - e dapü cha «l'euforia pels Tudas-chs» giaiva a perder. Ed illa defensiva dvantaiva la lingua ün «mez subversiv», as legia. La dumanda dad ulteriuras conseguenzas positivas da l'opziun per l'identited ladina nu vain tematiseda illa lavur da Palfrader, füss però interessanta.


text:
La purschida da partenza sa cumpona d'in di rumantsch ad emna mintgamai il glindesdi da las 07:30 fin las 18:00 e possia vegnir amplifitgada en il decurs dal temp e tenor basegn sin dus u plirs dis ad emna, scrivan las duas uniuns.
Fasa da pilot da trais mais
A disposiziun stattan 12,5 plazzas, da quellas maximalmain trais per poppins tranter 3 e 18 mais. La gruppa cun uffants da differenta vegliadetgna vegn tgirada da persunal spezialisà rumantsch.
Il temp dal matg enfin la fin da fanadur 2016 vala sco fasa da pilot. Collavuraturas e collavuraturs vegnian ad introducir ils emprims uffants ed a crear il mintgadi da canorta cun promover il rumantsch. Il medem mument valia da segirar la finanziaziun da la purschida.
Occupada bain il 2016
A partir dal prim d'avust 2016 cumenza il manaschi ordinari. Tenor dumondas da geniturs d'enfin ussa vegnia la purschida dad in di da la Canorta Rumantscha ad esser occupada gia avant la fin dal 2016.
Suenter ch'il manaschi ordinari ha cumenzà, planiseschan ils manaders da far in di da las portas avertas per las medias ed il public interessà. Ulteriuras infurmaziuns communitgeschan l'uniun Canorta Rumantscha Turitg e la Fundaziun GFZ lura a temp inditgà.
RR novitads 08:00


text:
Erlach (BE)
Erlach a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Seeland, in de la region aministrativa omònima, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 3.50 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1245 abitant.
El cumün de Erlach al se tröva a una altitüden de 433 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Gals, Ins, La Neuveville, Tschugg, Twann-Tüscherz, Vinelz.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Erlach l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1185 col nom de Erilacho.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Erlach in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Erlach in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Media relaa a Erlach su Wikimedia Commons


text:
3
Gerusalem a l'é corompusse
1La sità, piena 'd saloparìe e 'd mnis a l'é bon-a tanme 'd mòrt; la sità pien-a 'd craseur e 'd prepotent a l'é finìa. 2A l'é dzubidienta, a 'rfuda la coression. A l'ha nen fiusa an Nosgnor, a scota nen ij consèj 'd sò Dé. 3Ij sò prinsi a son tanme 'd leon feros ch'a breugio, coj ch'i-i comandan a son afamà tanme 'd luv ant ël desert che, për la matin, a divoro tuta sò piàita. 4Ij sò profeta a son pien ëd superbia, a fan gnent' d'àut ch' ambrojé. Ij sò sacerdòt a son specialisà ant la profanassion dle còse sante; a rispeto nen la lej ëd Nosgnor.
5Nosgnor a sta 'd cà ambelelà, an mes a chila. Tut lòn che chiel a fà a l'é giust. Minca matin chiel a 'rvela Soa giustissia; a lo fà sensa falì fin-a a la sèira. Tutun, cola gent a l'ha gnun-a vergògna e a mepriso la giustissia.
Ël giudissi 'd purificassion
6I l'hai distruvì 'd nassion; soe fortificassion a son an ruin-a; i l'hai dësblà soe stra; a-i é pì gnun ch'a-j passa. Soe sità a son ant la desolassion; a-i é pì gnun ch'a-i viv. 7I l'hai pensà: 'A l'é sicur che adess i l'avras ëd rispet për mi, adess i acetras mia coression!". Se chila a l'avèissa falo, soa ca a sarìa nen stàita distruvìa da tùit ij castigh ch'i l'avìa mnassà. Lor, nopà, as dësvijavo già la matin con l'anvìa 'd fé lòn ch'a l'é nen giust[1]. 8A l'é për lòn che adess it l'has mach da speteme, ch'i rivo. I son pront a taché e buté a sach. I l'hai decidù 'd ciamé ansema 'd nassion, ëd raduné dij regn, paréj ch'i peussa dëscarié an su lor tuta mia rabia, tuta mia ira afrosa, përché tuta la tèra a sarà butà a fer e feu da mia ira. 9Sie mach sicur ch'i farai an manera che tute le nassion am rendran ëd làude agradìe. Quand ch'a pregheran a invocheran ël Nòm ëd Nosgnor e a-j rendran onor e glòria tute ansema.
10Coj ch'am pòrto ij sò tribut a vniran da pì dë dlà che l'Etiòpia. 11 An col dì-là ti 't l'avras pì nen da vnì rossa a càusa 'd tuta toa ribellion contra 'd mi, përchè antlora i l'avrai gavà da 'n mes a ti tùit coj ch'a son arogant, e ti 't saras pì nen orgoliosa an su mìa santa colin-a. 12I lassera an mes a ti un pòpol ùmil e pasì: a saran lor a trové 'd sicuressa an presensa 'd Nosgnor. 13La rimanensa dj'israelita a vivran pì nen për angané. A diran pì nen ëd busiarderie, na lenga busiarda as troverà pì nen an soa boca. Sensa dubi lor a pastureran pacìfich tanme 'd feje e as cogieran për arposé sensa pì avèj 'd tëmma.
14Manda 'd crij ëd gòj, ò fija Sìon! Sàuta 'd gòj, ò Israel! Sie alègher e canta 'd trionf con tut ël cheur, ò Fija Gerusalem! 15Nosgnor a l'ha gavate 'l giudissi ch'a l'era contra 'd ti, a l'ha mandà 'ndarera ij tò nemis. Ël Rè d'Israel, ël Signor, a l'é 'n mes a ti. It l'has pì nen da manca d'avèj tëmma d'un disastr. 16An col dì-là it diras a Gerusalem: "Avèj nen tëmma, ò Sion! Toe man a deuvo pì nen esse paralisà da lë sparm! 17Ël Signor tò Dé a l'é 'n mes a ti, Chiel a l'é 'n guerié ch'a peul liberete. Chiel a l'ha 'n gran piasì an tì. Chiel at arneuva con Sò amor. Chiel a canta për la gòj dëdnans a ti.
18Rësguard a coj ch'a pieuro përché a peudo nen pijé part a le feste, i l'hai gavatje da 'n mes a ti. At sarìo stàit un pèis për ti e na vërgògna. 19Varda, an col temp-là, a coj ch'a l'han fate dël mal i-j darai lòn ch'a merito. I andrai a 'rcuperé le feje sòpe e i archeujera ansema tute le feje. I gaveraj vòstra umiliassion e i farai an manera che tuta la tèra av rispeto e a v'amiro. 20An col temp-là iv sarai vòstra guida e av archeujerai ansema. Sté sicur ëd sòn: i farai an manera che tute le nassion dla tèra av dago 'd rispet e d'amirassion.
Nòte
- O "A l'han slongà 'l pass për andé a fé lòn ch'a l'é nen giust", "a l'han përvertì tute soe assion"


text:
Per l’FC Turitg ch’è vegnì relegà la stagiun passada en la Challange League è quai in return sin il palc da ballape internaziunal. Ils Turitgais han giu da viagiar en Spagna tar l’FC Villarreal. Suenter ina intensiva ma er buna partida dal FCZ perdan ils Turitgais cun 1:2.
YB perda cunter favurit
Ed era il club da ballape da la chapitala, ils Young Boys Berna perdan l’emprima partida en la fasa da gruppa da l’Europa League. A chasa cunter il favurit en la gruppa l’equipa grecca Olimpiakos Piräus perda YB cun 0:1.


text:
Barry White: «My First My Last My Everything»
- Gievgia, 8.2.2018, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 8.2.2018, 9:30, RTR
El ha ina da las vuschs las pli caracteristicas: Barry White, il chantadur da soul, naschì il 1944 e mort il 2003. Ed el ha cumponì in pèr sempeverds.
Durant ses temp da giuventetgna a Los Angeles è el pero sin in'autra via. El engola autos, rumpa en e fa baruffa cun ses contrahents. Il 1960 sa tschenta el en praschun, e là sa decid'el da cumenzar ina nova vita.
El lavura sco producent e musicist, ils emprims onns senza success. Il 1973 chatta el però la storta, e sias chanzuns vegnan tadladas ed arrivan er en las paradas da hits. Ses pli grond hit è «My First My Last My Everything» dal 1974. In toc che mussa las qualitads da Barry White sco cumponist e sco chantadur. Ina chanzun da soul ed r'n'b cun in ritmus da disco, e surtut cun sia vusch bassa e marcanta, ina vusch che fa luentar ils cors.
Cun questas ingredienzas ha el cumponì e chantà anc bleras chanzuns, ed ha vendì sur 100 milliuns discs durant sia carriera.


text:
Naziunal/Internaziunal
-
Forfait da Rafael Nadal
Rafael Nadal sto ceder a Paris. Il giugadur da tennis spagnol dat forfait per il quart final dal turnier da masters a Paris-Bercy pervia d'ina blessura al schanugl. Ad ina conferenza da pressa ha el dentant ditg ch'el emprovia dad esser fits al final da l'ATP a Londra (12.-19.11).
Quai n'ha però nagina influenza per il classament general. Gia avant era cler, che Nadal vegn a concluder l'onn da sport 2017 sco numer 1 dal mund. Quai per la quarta giada suenter il 2008, 2010 e 2013.
RR novitads 15:00


text:
En memoria da Giachen Monn
ord Gasettta Romontscha nr. 28 dils 10-7-1913
Ina remarcabla figura de meins. Tgi de Mustér e contuorn havess buca savens e cun smervegl saviu observar, co il bien Giachen tschiec, frar de Sgr. mistral Monn, mava tut persuls, ual aschi precaut sco francamein, buca mo en baselgia e per ils vitg[s] entuorn, mobein era per liungas sendas isoladas e sur piogns sco premurau perveseder de siu muvel! Vegnius tschocs gia en ses onns d’ affonza, ha Giachen Monn fatg sias excursiuns e lavurs duront in miez tschentaner cun segirezia e bien humor entochen siu davos viadi, nua ch’el ei gnius menaus ils 8 d. q. sco bara ord il spital de Glion encunter casa. La glisch perpetna terlischi ad el!


text:
KRACK
KRACK (Key Reinstallation Attack) a l'è 'na vulnerabilità in del protocoll WPA, descoverta del 2016 in l'Università de Leuven del Mathy Vanhoef e Frank Piessens e nunziada in del pubblegh a ottober 2017 e che la permett de violà la crittografia de 'na red protegiuda cont WPA2.
A l'è 'n error a nivell de protocoll e minga de singol client, e hinn vulnerabej la pupart di software, inclus Windows, Linux, MacOS, iOS e Android, cont di different nivej de prigol.
El wpa_supplicant, implementazion open source del protocoll assee doperada del Linux OS, de l'OpenBSD e de l'Android a l'è inscì vulnerabil che l'è possibil mettègh 'na ciav de criptazion fada tutta de zeri, inscì de fà foeura la protezion contra di attacch Man in the middle.
Dettaj[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'attacch el fonziona in sul four-way handshake del WPA2 doperaa per stabilì on nonce. El standard el preved la possibilità di desconnession de pocch temp per di interferenz e donca la possibilità de reconèettes cont i midemm impostazion. El fatt che 'l gh'è no 'na ciav differenta el permett donca on replay attack.
On attaccant el pò suttà mandà el terz handshake a on dispositiv e manipulà e resettà la soa ciav de criptografia, e cont el reset i dacc, criptaa cont la midemma ciav, a pòden vess analizzaa finna a capì el schemma de criptografia doperaa e donca sbusà la sicurezza intrega de la red.
Per via de la diffusion volta assee de WPA2 a l'è staa retegnuu on bug assee gram, anca se 'l traffich el podaria vess criptaa in on altra manera, cont ona connession SSL o cont ona VPN anca se, a bon cunt, bisogna vess vesin a la red de taccà e donca l'è minga on attacch fazilment replicabil a distanza, e l'è pussee on ris'c per i WiFi publegh.
I numer CVE ligaa a la falla a hinn CVE-2017-13077, CVE-2017-13078, CVE-2017-13079, CVE-2017-13080, CVE-2017-13081, CVE-2017-13082, CVE-2017-13084, CVE-2017-13086, CVE-2017-13087, CVE-2017-13088.
Referiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- How the KRACK attack destroys nearly all Wi-Fi security
- New KRACK Attack Breaks WPA2 WiFi Protocol
- Key Reinstallation Attacks
- KRACK Attack Threatens All Wi-Fi Networks: What to Do
- Mega-falle Wi-Fi WPA2, sicurezza a rischio per quasi tutti, ma niente panico
- Panico per Wi-Fi insicuro? Da ridimensionare


text:
Quai respunda la regenza grischuna a la dumonda da la deputada Angela Casanova-Maron da la PLD.
Sa basond sin experientschas ch'èn vegnidas fatgas en il chantun Turitg vegnan en dumonda vaccins ch'ins enconuscha gia dapi blers onns e ch'èn per regla nunproblematics. Per exempel vaccinaziuns cunter la grippa e cunter l'encefalitis da zeccas sco era las vaccinaziuns consecutivas cunter hepatitis A, hepatitis B e hepatitis A e B, sche l'emprima vaccinaziun è vegnida fatga d'ina media u d'in medi.
Las persunas che dastgan vegnir vaccinadas ston esser saunas e ston avair almain 16 onns. Per giuditgar il stadi da sanadad ston las apotecras ed ils apotechers obtegnair ina scolaziun ed ina furmaziun supplementara correspundenta.
RR novitads 12:00


text:
Ruedi Schwärzel da la gruppa da project discurra envers RTR d’in success, cunzunt ussa cun quella stad da chaliras. In stoppia dentant era proteger las plantas cunter il fraid, ma sch’ins fetschia quai, saja quai realistic da cultivar patats dultschs perfin en regiuns temperadas dal Grischun, sco en la Val dal Rain.
Svizra Tartuffels dultschs creschan er en Svizra
L’agricultura svizra stoppia s’adattar ad in clima pli chaud, di l’institut da perscrutaziun agricula da la Confederaziun, Agroscope. Perquai fa l’institut era tests cun plantas ch’èn anc betg derasadas en Svizra, per exempel cun il tartuffel dultsch.


text:
Inaga zatgei auter
Cunquei che nus havein ils davos onns adina giu da cumbatter cun adina pli pauca glieud a caschun da nossa Gievgia Grassa essan nus sedecidi d’empruar ora enzatgei niev. L’idea prinzipala ei che nus possien puspei carmelar dapli glieud a nies tscheiver e quei cunzun la sera. Nies concept vesa ora suandont: Dadens il plaz communal lein uss erreger in pign vitget da fiasta. Quei vul dir ina tenda da fiasta cun tribuna, ina pintga bar ed in carret per dustar la fom. Vinavon astgan participonts dil til bugen era exponer lur carr sil plaz da fiasta. La tenda da fiasta ha aviert atras naven dallas 15:00- open end.
Il program dil di vesa ora suandont:
Program dil di
13:15 Semetter si per il til
13:30 Entschatta dil til naven dalla staziun - punt tgamura – Tgésa communala (gliesta da succesiun vegn partida avon il til)
Ca. 15:00-18:00 Producziuns dallas musicas da tscheiver en tenda sin plaz communal per pign e grond
Program sera
La sera da tscheiver vegn aviarta da tut las musicas da tscheiver allas 19:30 cun in concert monstrus sil plaz da fiasta. Mintga gugga suna in toc ed alla fin sunein nus tuts ensemen il marsch da tscheiver.
20:30-02:00 Producziuns dallas musicas da tscheiver en tenda sin plaz communal.
02:00-???? After Party el Peanuts
Naven dallas 18:30 uras e denter las producziuns eis ei procurau per Live music.
Nies anteriur commeber Dario Hess cun sia band vegn a procurar per ina buna atmosfera en tenda da fiasta.
Ulteriuras informaziuns:
La tenda vegn scaldada per ch‘ins stoppi buc schelar peis. Installaziuns sanitaras ein era avon maun. Cunquei ch’ei duess esser ina fiasta per il pievel ei l‘ entrada gratuita. Mascras ein naturalmein era beinvegnidas. Detagliadas informaziuns saveis prender ord il plan da situaziun aschuntau. Per il retuorn a casa ei il bus da notg entochen Breil e Glion organisaus.
Nus sperein che nus sappien carmelar ina massa glieud cun nossa nova idea, cunzun sperein nus sil sustegn da las musicas da tscheiver cun nies project.
Tier damondas astgeis vus s‘ annunziar tier igl OK dalla Gievgia Grassa 2018 Adrian Vincenz.


text:
Engiadina - Vischnanca da Madulain vul investir en nov restaurant
La pli pitschna vischnanca en Engiadin’Ota vul realisar per 1,7 milliuns francs in nov restaurant a l’entrada da Madulain. Per fabritgar enturn l’emprim plaun dal lavuratori communal en in’ustaria dovri il consentiment dal suveran da Madulain.
Previs è in restaurant cun radund 90 plazs ed ina terrassa dador l’edifizi existent. Per realisar il project dovri dentant anc in permiss dal chantun per in midament da zona.
Ina lezia communala?
Sco ch’il president communal da Madulain, Roberto Zanetti ha declerà, saja il basegn d'in’ustaria en vischnanca grond. Sche la finanziaziun d’in restaurant tutga dentant er tar las lezias d’ina vischnanca politica, possian ins metter en dumonda. Dentant hajan ins er da valitar la plivalur d’in nov lieu d’inscunter per indigens e giasts.
A medem mument realisass la vischnanca gist er in local per la tschendra dal stgaudament che è gia situà en las localitads da l’ufficina communala. Premissa è uss in gea da la radunanza communala da Madulain, ils 27 d’avrigl 2016.


text:
Issime
Issime (Eischeme endèla variànt töitschu de la lèngua walser; Eséima endèl patois de Gaby; Eichima endèl patois valdostà) l'è 'n cümü italià, de la regiù autònoma de la Val d'Aosta. El g'ha 439 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 35 km² e 'na densità de 13 ab./km². El cunfìna coi cümü de Arnad, Brusson, Challand-Saint-Anselme, Challand-Saint-Victor, Fontainemore, Gaby, Lillianes, Perloz, Sagliano Micca (BI).
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Bumaun a la veglia
- Sonda, 14.1.2017, 12:45
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 14.1.2017, 12:45, RTR
Ina segunda schanza?
Bumaun è passà, in nov onn ans ha conquistà danovamain. Ma ier han ins pudì vesair en l'Appenzell Dadora ils Silvesterchläuse che faschevan fracass e canera. Betg mo ils Appenzellais avevan bregia dad acceptar la refurma da chalender dal papa Gregor 1582, ma era las regiuns refurmadas en Grischun pensavan che quella fiss in'idea catolica. Ils chaugross n'avevan betg encletg, chils fatgs astronomics eran la raschun per quella refurma. Il chantun Grischun ha stuì sfurzar tschertas vischnancas dad introducir quel l'onn 1812, per exempel en Engiadina Bassa. Enfin oz è sa mantegnida quella regurdanza e forsa han tschertins renovà ier lur propiests ch'els avevan già emblidà ils emprims dis.
Redacziun: Chasper Pult


text:
Check this out on Chirbit
"Ch'a sìa benedì Dé, Pare 'd Nosgnor Gesù Crist, ch'a l'ha benedine d'ògni benedission spiritual dël Cel an Crist, përchè Chiel a l'ha sernune an Crist prima dla fondassion dël mond, parèj ch'i fusso sant e sensa rimpròcc dëdnans a Chiel për l'amor. Dé a l'ha falo quand ch'a l'ha predestinane a l'adossion coma Sò arditè legaj pr' ël mojen ëd Gesù Crist, conforma la compiasensa 'd Sò volèj, a la làuda dla glòria 'd Soa grassia, cola ch'a l'ha acordane an Sò car Fieul. An Chiel i l'oma la redension për Sò sangh, ël përdon dij nòstri pecà second le richësse 'd Sòa grassia, cola ch'a l'ha dane sensa mzura con ògni sapiensa e inteligensa. Nosgnor a l'ha falo quand ch'a l'é compiasusse 'd fene conòsse 'l misteri 'd Sò volèj, col ch'a l'avìa proponusse 'd realisé an Crist. Sossì a l'é 'l proponiment: quand che 'l temp adatt a fussa rivà, chiel a l'avrìa 'rcapitolà tut an Crist, tant lòn ch'a-i é ant ij cej, che lòn ch'a l'é an sla tèra. An Crist, ëdcò nojàutri i soma stàit reclamà coma 'd gent ëd Soa pertinensa, dàit ch'i soma stàit predestinà conforma 'l propòsit ëd Col ch'a compiss ògni còsa second ij sò proget, parèj che nojàutri, ch'i soma stàit ij prim a speré an Crist, a l'avèisso portà 'd làuda e 'd glòria a Dé. A l'é për lòn che quand ch'i l'eve sentù la paròla dla vrità, l'evangeli 'd vòstra salvëssa, e ch'i l'eve chërdù an Crist, i seve stàit marcà con ël cacèt dlë Spirit Sant ch'a l'era stàit promëttù. A l'é Chiel la capara 'd nòstra ardità, fin-a a la redension completa ëd lòn ch'a l'é dël Signor, a la làuda 'd Sòa glòria. Për costa rason, përch' i l'hai sentù 'd vòstra fej ant ël Signor Gesù e dl'amor ch'i l'eve për tùit ij sant, i chito nen ëd rende grassie, an mie orassion, për tuti vojàutri. I prego për che 'l Dé ëd Nosgnor Gesù Crist, ël Pare glorios, av daga 'd saviëssa spiritual e d'arvelassion për conòss-lo sèmper ëd pì - dàit che j'euj 'd vòstr cheur a son stàit anluminà - parèj ch'i conòsse la speransa 'd Soa vocassion, la richëssa dla gloriosa 'rdità ch' ij sant a 'rseivran, e qual ch'a sìa la grandëssa feura 'd misura 'd Soa potensa, anvers a noi ch'i chërdoma, coma ch'a l'é mostrà ant l'esercissi ëd Soa inmensa fòrsa" [Efesin 1 (3-19)].
"Ora, artirasse ch’a son ëstàit ij Magi, vardé, n’àngel ëd Nosgnor a l’é aparessuje an seugn a Giusèp, e a l’ha dije: “Levte, pija la masnà e soa mare, e scapte an Egit, e sta ambelelà fin-a a tant ch’it lo disa, përchè Eròd a sërcherà la masnà për fela meuire. Giusèp, donca, a l’ha dësvijasse e a l’ha pijà ‘d neuit la masnà e soa mare, e a l’é artirasse an Egit. E a l’é staje fin-a a la mòrt d’Eròde, përchè as compissa lòn che Nosgnor a l’avìa nunsià pr’ ël mojen dël profeta: “I l’hai ciamà mé fieul feura d’Egit. Antlora Eròd, quand ch’a l’ha capì che ij Magi a l’avìo mincionalo, a l’é anrabiasse fòrt e a l’ha mandà a massé tute le masnà ch’a-i ero a Betlem e an tut sò teritòri da l’età ‘d doi agn an sota, l’età ch’a calcolava da lòn ch’a l’avìo dije ij Magi. A l’é compisse parèj lòn ch’a l’avìa nunsià Geremìa ‘l profeta: “A Rama a l’é sentisse un crij, ëd pior e ‘n gran gëm: A l’é Rachele ch’a piora soe masnà, e ch’a l’ha nen vorsù esse consolà, përchè a-i son pì nen”. Mort ch’a l’era Eròd, vardé, n’àngel ëd Nosgnor a l’é aparessù an seugn a Giusep, an Egit, E a l’ha dije: “Levte, pija la masnà e soa mare, e vatne al pais d’Israel, përch’ a son mòrt coj ch’a servavo ‘d massé la masnà. Giusèp, donca, a l’é levasse, a l’ha pijà la masnà e soa mare e a l’é vënuss-ne ant ël paìs d’Israel. Ma quand ch’a l’ha sentù dì che Archelao a regnava an Giudèa al pòst ëd sò pare Eròd, a l’ha avù tëmma d’andeje. Avertì an seugn, a l’é artirasse ant la region ëd Galilèa. Quand ch’a l’é rivaje, a l’é stabilisse ant la sità ch’a l’avìa për nòm Nazaret. A l’é parèj ch’a l’é compisse lòn ch’a l’avìo nunsià ij profeta: “A sarà ciamà 'l Nazaré” [Maté 2 (13-23)].La letura dal Testament Vej a ven dal lìber dël profeta Geremìa. A l'é la descrission profètica dl'artòrn dël pòpol d'Israel an patria apress la dispersion pr' ël mond. A l'é 'dcò l'imagine 'd Nosgnor ch'a fà l'archeuita 'd tuti coj ch'a sòn ij sò, ch'a j'aparten-o, e ch'a son sparpajà pr' ël mond. A l'é lòn ch'a càpita con la predicassion dl'Evangeli, ch'a ciama coj ch'a l'han d'arsèive la grassia 'd Nosgnor a "torné a ca".
"Àor, sossì a l'é lòn che Nosgnor a dis: "Canté gioios për Israel! Crijé për la pì granda dle nassion! Crijé gioios vòstre làude: 'Salva tò pòpol, ò Signor, salva la rimanensa d'Israel!'. Përché i-j armenrà dal setentrion e da j'àngoj pì lontan dla tèra. I dësmentierai nen ij bòrgno e ij sòp, le fomne ch'a speto e le pajolante. Na gran' compagnia a 'rtornrà! Lerme 'd gòj a caleran da soe ciafele e Mi i-j armenrai a cà con grand soagn. A marceran aranda 'd ri pasì e an sù 'd senté sulià andoa a s'antrapran pa. Përch' i son un pare për Israel e Efraim a l'é mè fieul prim-génit. Scoté la paròla ‘d Nosgnor, ò nassion dël mond, e proclamela ant le region lontan-e dla còsta: 'Nosgnor, ch'a l'ha sbërgiairà sò pòpol, a lo samblerà torna e a lo guernrà coma ch'a fà 'n bërgé con sò strop. Përché Nosgnor a l'ha riscatà Israel da coj ch'a j'ero tròp fòrt për lor. Lor a ritorneran a ca e cantran 'd canson ëd gòj an sl'auture 'd Gerusalem. A spriceran ëd gòj për motiv dij generos don dël Signor - le fosonante mësson ëd frument, ëd vin neuv, l'euli d'oliva, jë strop e j'arment san. La vita 'd lor a sarà tanme 'n verzé bagnà e tùit ij sò sagrin a saran andass-ne. Le fomne giovo a dansran për la gòj, e j'òm, vej e giovo, as giontran a la selebrassion. I cambierai sò magon an gòj. I-j consolerai e cambierai ij sò sagrin an contentëssa. Ij sacerdòt a godran d'abondansa e 'l mè pòpol a farà festa për motiv ëd ij don ch'i l'hai faje. Mi, ël Signor, i l'hai parlà!"[Geremìa 31 (7-14)].Terminoma con due preghiere. La prima a l'é cola dël Salm 84:
"Coma ch'a l'é bel ël leugh andova ch'it vives, ò Signor dl'univers! Coma ch'i l'hai anvìa d'intré ant le cort dla ca 'd Nosgnor! Con ël cheur e con tut mè còrp i crijo 'd gòj anvers al Dé ch'a viv. Fin-a j'usej a-i trovo na ca, la róndola a-i fà sò nì andova guermé soa fijolansa, aranda ij tò autar, Signor dl'univers, mè rè e mè Dé. A son beà coj ch'a vivo an toa ca e ch'a-i canto 'd làude tùit ij dì! A son beà coj ch'a trovo an ti la fòrsa ch'a-j manca e ch'a l'han anvìa 'd përcore le stra ch'a porto a tò tempi. Quand ch'a passo për la val ëd Baca Nosgnor a-j forniss na sorgiss. La pieuva d'otogn l'arvestiss ëd benedission. A seguitran a chërse fòrt e minca un ëd lor a comparirà dëdnans a Dé a Gerusalem. Ò Signor, Dé dl'univers, scota mia sùplica; sent lòn ch'i diso, ò Dé 'd Giacòb!" [Salm 84 (1-8)].Orassion: Ò Signor Dé, che maravijos it l'has creà e, na maravìja ancora pì granda, it l'has ristabilì la dignità 'd la natura uman-a: Acòrdane 'd podèj partagé la vita divin-a 'd col ch'a l'ha umiliasse për partagé nòstra umanità: tò Fieul Gesù Crist, ch'a viv e regna con ti, ant l'unità dlë Spirit Sant, un sol Dé pr' ij sécol dij sécoj. Amen.


text:
Doi dle leture bibliche dë sta duminica-sì a trato diret dla misericòrdia 'd Nosgnor ch'an përdona ij pecà e an salva grassie a lòn ch'a l'ha fàit Sò Fieul Gesù Crist quand ch'a l'é dasse për nojàutri coma 'n sacrifissi përfet e a l'é mòrt an s' na cros. L'òm o la fomna ch'as fida con tut sò cheur a Chiel, as rend cont, përchè l'Evangeli a-j lo certifica, ch'ij sò pecà, për lòn, a son ëstaje përdonà e adess a l'é an pas con Dé e salvà për l'eternità dal castigh ch'a l'avrìa merità. Crist a l'ha pagà a sò pòst. El Salm 130, ciamà ël Deprofondis [Dal përfond], che 'd sòlit as dovra pr'ij mòrt, a trata pitòst dij viv e dla gòj 'd coj ch'a l'han suplicà Dé 'd përdoneje. Da col moment anans a daran da vëdde a Dé quant ch'a na son arconnosent për ël mojen ëd na vita conforme a la volontà 'd Nosgnor ch'a smija a cola 'd Gesù, dzurtut ant l'amor e la misericòrdia. Sto-sì a l'é 'l messagi dla sconda letura. Manché nen ëd lese 'dcò j'àutre doi leture ch'a podreve lese a l'adressa indicà.
"Dal përfond i crijo a Ti, ò Signor. Ò Signor, scot-me! Dame da ment. It suplico: Misericòrdia! S'It visèisse 'd tùit ij pecà, gnun a podrìa presentesse dnans Ti. Ma Ti it ses bin dispòst a përdoné për che Ti it peusse esse onorà. I l'haj fiusa an Nosgnor, l'haj fiusa an chiel con tut me cheur. I speto soe paròle ëd compassion. I l'haj anvìa 'd Nosgnor, tanme le guardie a speto l'albadòr. Ò Israel susnìss ël Signor, përché 'l Signor a l'ha për nojàutri n'amor sensa fin e a l'è pì che dispòst a liberene. Chiel a rendrà Israel lìber da tute le conseguense dij sò pecà" (Salm 130).
"Për conseguensa, arnunsié a la faussarìa, e che ognidun a disa la vrità a sò pròssim, përchè i soma mèmber j'un dj'àutri. Quand ch'i seve anrabià, pijeve varda 'd nen fé 'd pecà: ch' ël sol ch'a tramonta av vëdda pì nen arsentì. Dé gnun-e ocasion al diav. Col ch'a robava, ch'a roba pì nen, ma pitòst ch'a travaja 'd manera onesta con soe man përchè a l'abia 'dcò da dene a col ch'a l'ha da manca. Che gnun discors dzonest a sorta mai da vòstra boca, ma col ch'a serv pr' edifiché e ch'a fasa 'd bin a coj ch'a lo scoto. E crussié nen lë Spirit Sant, ch'a l'ha marcave con sò cacèt pr' ël dì dla redension. Campé via (che da voi as na vëdda pì) l'ameror, la flin-a, l'ira, la maldicensa, ansema a ògni malìssia, e brajé nen! Fé ij brav e sie pien ëd grinor e 'd compassion j'un con j'àutri. Përdoneve j'un j'àutri coma Nosgnor a l'ha përdonave an Crist. Vardé bin lòn ch'a fà Nosgnor e peuj fé l'istess, përchè i seve coma 'd fieuj ch'a imito 'n pare ch'a-j veul bin. Vive na vita pien-a d'amor an seguitand l'esempi dël Crist. Chiel a l'ha vorsune bin tant da smonse për noi a Dé coma 'n sacrifissi d'odor agreàbil" (Efesin 4:25-5:2).
Del Salm 130 iv proponoma ambelessì la version ëstrumental tirà dal Saltéri 'd Ginevra, Nòstra tradussion piemontèisa, belavans, as peul nen cantessje dzora. As dovrìa fene na version métrica. Se quajdon ëd vojàutri a fussa bon a fela, i podrio mandeje lë spartì musical. A sarìa magnìfic realisela!


text:
L'industria da textilias e vestgadira svizra na vegn betg ord la crisa. Sco quai che l'uniun tetgala da la branscha Swiss Textiles communitgescha, sajan vegnidas exportadas l'onn passà textilias per 1,1 milliardas francs. Quai è in minus da 10,9% cumpareglià cun l'onn avant.
Cunzunt ils dus cumpraders principals da textilias svizras han cumprà damain il 2015. Il martgà tudestg è rut en per 13,4% ed il martgà talian per 15,4%. Il sulet martgà da vendita positiv saja stà ils Stadis Unids.
Cun ina midada da trend n'èsi tenor il Peter Flückiger, il directur da Swiss Textiles betg da quintar a curta vista.
RR novitads 11:00


text:
Svizra
-
Affera da Kasachstan n'ha naginas consequenzas penalas
Suenter la Cumissiun d'immunitad dal Cussegl naziunal ha era la Cumissiun da dretg dal Cussegl dals chantuns decidì che la Cussegliera naziunala da la PLD, Christa Markwalder na duai betg vegnir persequitada penalmain. Er l'immunitad parlamentara da Walter Müller na vegn betg abolida.
L'entschatta matg è vegnì enconuschent ch'ina agentura da PR aveva scrit in text d'in'interpellaziun da Markwalder. L'agentura ha scrit il text sin incumbensa d'ina firma dal Kasachstan.
RR novitads 14:00


text:
Peter Haas (†), il caricaturist da Domat
- Mardi, 21.4.2015, 20:03
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 21.4.2015, 20:03, RTR
L'enconuschent caricaturist grischun Peter Haas ha bandunà il terrester mez schaner da quest onn en la vegliadetgna da 81 onns. Lartist da Domat astg'ins titular sco in dals gronds caricaturists rumantschs ch'il Grischun ha gì insacura. El ha fatg dissegns da sias uras per il magazin da satira Nebelspalter. Plinavant vala el sco bab dals dissegns da l'istorgia dals Rumantschs, da la paraula dal salip e la furmia ed dal comic «Ladina Bonetti». Oriundamain aveva Peter Haas fatg l'emprendissadi sco laborant da chemia en las ovras da Domat. Pir cun 40 onns ha Peter Haas fatg il pass en l'independenza ed avert ses agen atelier sco graficher e caricaturist en ses lieu nativ a Domat. En regurdientscha al caricaturist emettas il RR in'emissiun Profil cun Peter Haas ch'era vegnida realisada il 2006.
Redacziun: Flavio Huonder


text:
Viletta aveva desistì da la cursa rapida pervi da problems cun il dies. Malgrà quai ha i tanschì oz per ina posiziun en ils emprims 20. Patrick Küng che ha da sbatter cun problems dal schanugl è vegnì 19avel. Il Grischun Carlo Janka ha gì discletg. Suenter in bun temp intermediar ha el ristgà memia bler ed ha perquai laschà or ina porta.
Naziunal/Internaziunal Ulteriur triumf per Svindal a Lake Louise
Il Norvegiais ha gudagnà 35 tschientavels avant l'Austriac Mathias Mayer. Terz è vegnì il Talian Peter Fill. Meglier Svizzer è Sandro Viletta sco 18avel.


text:
Svizra
-
Axpo scriva giu ulteriuras 1,2 milliardas francs
Il concern d'energia svizzer Axpo scriva giu 1,2 milliardas francs per quest onn. Las rectificaziuns da la valur pertutgian tant ses implants electrics en Svizra ed en l'exteriur sco er contracts da retrair energia cun ovras atomaras franzosas.
D'attribuir sajan questas mesiras als bass pretschs dal commerzi a l'engrossa e pervia dal ferm franc svizzer, sco l'Axpo communitgescha. Per quest onn quinta il concern che la svieuta sa sminuescha per 15%. Er quinta el cun ina sperdita.
RR novitads 09:00


text:
La deponia regiunala Bos-chetta Plauna sper la vischnanca da S-chanf serva gia dapi il 1997 sco deposit per glera, sablun e material da fabrica e stgav. Ussa dastga quella vegnir engrondida, il suveran ha ditg cleramain gea.
Nova deponia porscha spazi per proxims 20 onns
La nova deponia ha lieu per radund 1,6 milliuns meters cubic material. Ultra da quai è prevesì d'elavurar radund 650’000 meters cubic material en furma da sablun e glera sin il nov plazzal.
Cun quest engrondiment è segirà il spazi per ils proxims 20 onns – la durada dependa dentant da la futura activitad da construcziun en Engiadin’Ota.
Entradas da deponia impurtantas per vischnanca da S-chanf
Ils ultims 20 onns ha la deponia existenta manà radund 17,5 milliuns francs en la cassa da la vischnanca. Sper ils fits d’aua è quai la pli impurtanta entrada da S-chanf. Duri Campell renunzia sin 30% da l'import ch'el ha dabun per metter a disposiziun ses terren per engrondir la deponia Bos-chetta Plauna. Quels raps van a favur da la cassa da la vischnanca da S-chanf.
Cun l'engrondiment da la deponia resultan ils proxims 20 onns entradas da radund 14 milliuns francs per la vischnanca da S-chanf.
RR actualitad 12:10 ++


text:
Di dla porta davierta de "La Vëta"
La lia nueva nvieia duman sada ai 12.5. a unì tla bertotes de scultëures, artisć, moleri, nduradëures y marcadënc a cialé coche l vën laurà te chësc artejanat artistich. Plu avisa iel la berstotes de Gregor Mussner, Alfons Runggaldier, Christian Stuflesser, Gerald Moroder, Uli y Jessica Noflaner, Rari y Armin Grunt, che sarà daviertes dala 9.00-12.00 y dala 14.00-17.30.
Inaugurazion dla KITA te Sëlva
Ai 14.5. dala 10.00 tla scolina de Sëlva nvieia dl Chemun ala giaurida dla KITA "Cësa di Pitli" cun l'assessëura Waltraud Deeg y la diretëura de Casa Bimbo Stefania Badalotti.
Rumon su nosc luech de Sëlva
L Chemun y la Lia dl Turism nvieia duc i zitadins n sada ai 26.5. a fé pea pra l di ecologich. N se anconta dala 8.00 dan la Cësa de Cultura de Sëlva. Tlo partiran su la grupes y cun sac, manëces y n gurmel (che l Chemun lascia fé aposta per chësta manifestazion), jiràn ora per i ridli a rumé su l luech.
Udiënzes dla Uniun di Ostis
La Uniun di Ostis HGV tëgn udiënzes ince tla Val Badia, vigni secundo y cuarto lönesc dl mëis, dales 16.00 ales 17.00 tla ciasa de Comun a Badia.
L'Ofize de "Ëres dëida Ëres"
L'ofize a Bornech é da ciafé tla str. Paul von Sternbach nr. 6, info.bruneck@frauenhelfenfrauen.it. Al é davert dal lönesc al vëndres dales 8.30 ales 11.30. Fora de chësc orar, vëgnel tut sö termins sön prenotaziun. Tel. 0474/410303.
Scontrèda su sport e educazion
L Conseier de procura al sport del Comun general de Fascia Matteo Iori endreza en vender ai 25 de mé da les 20.30 te Sorastanza de la Scola na scontrèda averta a duc con l psicologh del sport Dario Carloni dal tìtol "Sport e educazion: canche la comunicazion fèsc la desferenza."
Incuntades dl "Grup Sportif dl Cör Val Badia" (Herzsportgruppe)
La ginastica é vigni lönesc dales 17.45 a les 19.15, te palestra da San Martin. Le grup é por porsones cun problems al cör, aritmies, presciun alta, operaziuns, angina pectoris y ater. Düc pó gní pormez a odëi y porvé fora. Al vëgn garantí la presënza de n dotur. Referënt é Markus Winkler. Infos: Markus al 338/5867867 o le coordinadú Renato Paratscha al 348/7457309.
Rengraziamënt al dotur Di Marino y presentaziun de so liber
Le Consëi Cultural tl Comun de Badia y le Comun de Badia inviëia a na festa de rengraziamënt por le dotur Giuseppe Di Marino, en sabeda ai 19 de ma dales 16:00, tla Ciasa J. B. Runcher a Badia. Te chësta ocajiun gnarál presenté so liber "Il TAO orizzontale
View the embedded image gallery online at:
http://www.lausc.it/manifestazions-y-evenc/7291-manifestazions-atuales#sigProIdaaae651d78
http://www.lausc.it/manifestazions-y-evenc/7291-manifestazions-atuales#sigProIdaaae651d78
"Atmosfera": n domisdé cun Susanne Steidl
Tl cheder dles incuntades dl grup de autoaiüt "Atmosfera", por porsones cun problematiches psichiches, sarál en jöbia ai 24 de ma n domisdé cun Susanne Steidl dal titul "I ciafi mia balanza danter alc y basc", cun consëis pratics y eserzizi de relassamënt. An s'incunta dales 15.30 te Raiun Sozial Val Badia a Picolin. Prenotaziuns fina ai 23 de ma al 0474/524552. Al é ma 15 posć a desposiziun.
Cena con delit te Museo Ladin
L grop de teater "I Bontemponi" endreza en vender ai 25 de mé da les 19.30 te Museo Ladin de Fascia a Sèn Jan na "Cena con delit". L cost l'é de 35 euro e l'é da se scriver ite dant da en mèrtesc ai 15 de mé al 340 2302617.
Ciampedel festejea la cobies
En domenia ai 13 de mé, te la messa de les 9.30, la curazìa de Ciampedel recorda i cedeegn de maridoz, l prum an e dapò dal 5° an ogne 5 egn. Dal 51° an inant enveze vegn festejà duc i aniversaries. Dò messa se se troa te calonia per mìngol de festa.
Per miorèr l'energìa vitala
La Kinesiologa-Naturopata Biotranier Irene Deflorian endreza 5 encontres a l'averta con prateghes de Qi Gong per armonisèr l'energìa vitala, miorèr sanità e armonìa de cef e corp. Ogne mercol dai 9 de mé da les 6.30 a les 7.30 sun Pianac e ogne jebia da les 17.30 a les 18.30 vejin a l'Agritur Soreie a Vich. Info e iscrizions: 349.3264800, info@irenedeflorian.it.
Regoeta fer veie te Fascia
En sabeda ai 19 de mé i volontadives di gropes miscionaries Freinademetz e Operazione Mato Grosso i passa a Vich, Poza, Pera, Soraga, Mazin, Ciampestrin e Fontanac a tor sù fer veie e metèi per didèr la miscions. I passa ence ti etres paìjes de Fascia o su apuntament chiaman Pietro al 338.1125392 o Franco al 335.5956009.
Enconter su l'Aministrador de sostegn
En mercol ai 16 de mé da les 14.30 te sala de Consei de Comun de Pardac vegn endrezà l quarto enconter de informazion su l'Aministrador de sostegn. Vegn rejonà de l'Aministrador de sostegn desche ressorsa per la persona pedimentèda.
Religion
Santa mëssa ladina a Balsan
Aladô dla tradiziun, gnaral tigní la mëssa ladina d'aisciöda a Balsan, sön iniziativa dla Comunanza Ladina. Ara sará en sabeda, ai 12 de ma 2018, dales 16:00, tla Dlijia dai Capuzineri a Balsan. I ladins s'abina na mesora denant por na proa da cianté. Do mëssa saral na agape.
Pelegrinaje a Plaus
Organisé dala Uniun dles Porsones Vëdues y Sores dla Val Badia, en jöbia ai 24 de ma. An jará tla dlijia de Santa Monica a Plaus. Laía mëssa cun siur degan Iaco Willeit. Iade cun bus dala Val Badia y marëna costa 45,00€. Prenotaziuns anter i 20 de ma pro la rapresentanta de paisc o al 0474/590069.
Iadi, jites y escurscions
Jita naturalistica
Duman sada ai 12.5. se ùrten dala 7.00 sun Plaza S. Antone cun la Lia da Mont de Gherdëna y la Lia defendura di uciei per jì a scuté su y usservé i uciei. N furnerà cun auti privac de viers de Laion. Per nfurmazions pòssen cherdé su Monica al 339 6563015. N ne à nia drë de se lascé nuté su.
Dodesc lec y Barolo
Dai 19. ai 23.5. mët Rodes Gherdëina a jì na jita cun la roda da Sirmione nchin a Savona passan per plu lec. N furnerà da Sëlva demez cun la curiera y da Savona inò de reviers. Tl priesc de 480 € iel laite durmì cun mesa pension, curiera, berca y iscrizion al club. Per nfurmazions cherdé su Ivo Vettorazzi 3381815353 o Armin Rifesser 3355426848.
Jon a ti cialé al gial da mont
N lunesc ai 21.5. mët la Lia da Mont de Gherdëina a jì na jita cun l ciaciadëur Roman d'Aldoss per jì a ti cialé al gial da mont. L ie na ucajion per mparé velch sun chisc tieres. N se anconta dala 5.30 sun Plaza Nives te Sëlva per furné deberieda sun Jëuf de Sela y jì pona a pe de viers de Col Rodela. Per nfurmazions cherdé su Roman al 338 9202515.
Jita cun la roda tla Val dl Adesc
N lunesc ai 21.5. dala 8.30 peien via da Sëlva cun la curiera per furné nchin a Bulsan y da iló furneràn cun la roda nchin a Maran. Per families y duc chëi che ti sà bel a jì cun la roda. Da se scrì ite iel pra l KVW de Sëlva.
Jita per la families a Kaltern
N lunesc ai 21.5. mët la grupa dla Lia da Mont "Nëus Granc y Pitli" a jì na jita su per la "Rastenbachklamm". L vën furnà cun auti privac a Kaltern, da ulache n jirà pona su per n troi fat de sceles y puenc; suinsom dla "Klamm" puderàn sté a fé damat cun l'ega. Da jì iel za. 3,5 ëura. Da se scrì ite iel dai 14. ai 18.5. da Barbara, tel. 346 8305416.
Viac tl'Uganda a cialé la miscions cun safari y gorilla tracking
Dai 25.10. ai 5.11.. Do l referat cun Maria Prean àn ulù mëter a jì n viac tl'Uganda per jì a ti cialé ala miscions. N fajerà nce n safari y jirà a ti cialé ai gorillas che manacia de murì ora. Per nfurmazions y iscrizions, nchin ai 15.5.2018 cherdé su l 333 2852859 o l 348 3429443. L ie da se scrì ite tan abenëura pervia de giapé la lizënzes de jì a ti cialé ala gran rarità di gorillas.
Radio
View the embedded image gallery online at:
http://www.lausc.it/manifestazions-y-evenc/7291-manifestazions-atuales#sigProIdaaae651d78
http://www.lausc.it/manifestazions-y-evenc/7291-manifestazions-atuales#sigProIdaaae651d78
RADIO
"LADINIA LIVE": Microfons davierc sun atualità y cultura
La trasmiscion ie da audì uni merdi y mierculdi dala 13:45 ala 14:00 sun la frecuenzes de RAI LADINIA
Merdi 15 de mei - L club ecologich familièr
L club é n pont de referiment per duc i dejèjes leé a la dependenzes. En rejonon con Giuliano Pellegrin "Righy", president de l'Acat Fascia. Moderazion: Anna Mazzel.
Mierculdi 16 de mei - Entrada de basa, n tentatif nü che vegn porvé fora dal govern finlandesc!
Na ciaculada cun Tone Kastlunger, che vir y laora da 10 agn tla Finlandia y che nes cunta dl proiet pilot dl "Entrada de basa" por düc. Moderaziun: Esther Videsott.
"DAI CRËPS DL SELA", la trasmiscion ie da audì uni di dala 19:05 ala 19:30 sun la frecuënzes de RAI LADINIA
Vënderdi 11 de mei - "Nëus son familia"
Program de Simon Moroder.
Sada 12 de mei - L'onesté
Program de Giuliana Dejaco.
Dumënia 13 de mei - L "Trejante" y i capuzinri dala varëtes
Program de Georg Mussner.
Mierculdi 16 de mei - Neves locutores: na endesfida per i lengac de mendranza?
Program de Anna Mazzel.
TELEVIJION
Merdi 15 de mei dala 20:50 - Deboriada: sozietà, familia, sanità - Internet
Program de Ivan Senoner y Georg Penn, a cura de Leo Senoner.
Mierculdi 16 de mei dala 20:50 - Trail Spezial
A cura de Cecilia Mazzel.
Juebia 17 de mei dala 20:50 - Nosta Scola - atualità dala scoles dla valedes ladines
Tesć y cunzet de Martina Rier, camera y tai de Hanspeter Karbon, a cura de Alessandro Dapunt.
Informaziuns plü menüdes söi programs radio y televijion de RAI Ladinia pôn ciafè sön www.raibz.rai.it – Sun l medem sit i programes TV sarà da vedei sota "Mediateca" y les trasmiscions radio sota "Podcast".
Mujiga
Conzert de cianties con Bambi
Anché, vender ai 11 de mé da les 20.30 te gejia Sacro Cher de Cianacei, la sociazion Bambi endreza n conzert de "Cianties per la mama, n grignot per Francesca" con i cores di joegn de Fascia e Donatella Bernardi col compagnament del maester Paolo Bernard.
Cunzert cun l cor Joy in Harmony, l Cor Sasslong, l Cor di Jëuni de Gherdëina y l Ladinia women's chorus
N sada ai 12.5. dala 20.00 tla Cësa de Cultura a Urtijëi. Per i 10 ani dl cor di Paejes Tudësc, feji n viac de cunzerc tl Südtirol y se fërma nce te Gherdëina ulache i tenirà chësc cunzert deberieda cun i autri cores. Sun l program iel nce na mëssa cianteda cun l cor tudësch.
Conzert d'aisciöda dla Musiga d'Al Plan
Ai 19 de ma dales 20:00, tl salf dles manifestaziuns d'Al Plan. Sot la bachëta dl dirighënt Georg Plazza gnarál pité n program de 8 toc, danter chisc ince un deboriada cun le cor di mituns dla elementara y mesana. Danter la pröma y secunda pert sarál l'ocajiun da surandé n valögnes onoranzes.
Chino
Al chino de Tieser
Insnet, vender ai 11 da les 17.30 e da les 21.15 se pel veder "Show dogs – Entriamo in scena". Chest film vegn moscià ence doman, sabeda ai 12 de mé da les 21.15. En domenia ai 13 da les 21.00 spetacol de teater con Gabriele Biancardi. Info: www.cinematesero.com
LiteraKino, proiezion de films per granc
Tla Bibliotech San Durich a Urtijëi vëniel mustrà ncuei vënderdi ai 11.5. dala 20.30 n film tla rujeneda tudëscia. N vënderdi ai 18.5. saràl da udëi n film per tudësch.
L program plu avisa di films che unirà mustrei proscimamënter ie da udëi tla bibliotech, ulache l ie nce julantins da pudëi se tò pea.
Film per mutons – Enes dla families
N vënderdi ai 18.5. dala 16.00 ala 17.30, tla Bibliotech San Durich a Urtijëi, vëniel mustrà n film per mutans, mutons, jëunes y jëuni. L program plu avisa dl film che unirà mustrà ie pona da udëi tla bibliotech, ulache l ie nce julantins da pudëi se tò pea.
Teater
Spetacol de teater per Lifeline Dolomites
En domenia ai 13 de mé da les 21.00 te teater de Tieser la biblioteca de Pardac endreza n spetacol de Gabriele Biancardi con museghes del grop Punto Gezz, naratora Beatrice Uber e balerina Chiara Buratti. Al spetacol dal titol "Aede mai proà a esser femenes?" vegn tout sù bonaman per Lifeline Dolomites.
Referac
Cie tën pa su nosta families
N sada ai 12.5. dala 20.30 tla Bibliotech S. Durich a Urtijëi saràl, n ucajion dl'Enes dla Families n referat cun descuscion sun l tema "Was gibt unseren Familien Halt". Referënc ie l pèr Petra y Klemens Grimm dl Osttirol, cunsiadëures per la families.
Varì cun plantes de medejina
N merdi ai 15.5. dala 20.00 tla Bibliotech T. Gruber a S. Cristina. Na apoteca de cësa cun plantes de medejina adatedes per duta la familia. Metù a jì dal VKE.
Viver cun valores – Sëira de descuscion
N mierculdi ai 16.5. dala 20.30 te calonia de Urtijëi.
View the embedded image gallery online at:
http://www.lausc.it/manifestazions-y-evenc/7291-manifestazions-atuales#sigProIdaaae651d78
http://www.lausc.it/manifestazions-y-evenc/7291-manifestazions-atuales#sigProIdaaae651d78
Nosc cervel, na cassa dla marueies - Fit tl cë per jëuni y vedli
N juebia ai 17.5. dala 20.00 tla sala Raiffeisen te Chemun a S. Cristina, nvieia l KVW al referat cun Petra Gamper, ulache n ne giaperà nia mé nfurmazions de coche l cervel ie fat, ma nce cunsëies de utl per se mantenì saninton mentalmënter. Referat cun prejentazion nterativa de na publicazion.
La ponsiun d'injunta Laborfonds
Paiëise ite vigni mëis por la ponsiun d'injunta Laborfonds? O ponsëise sura da se scrí ite y orëis informaziuns plü menüdes? Ëise domandes sön i Laborfonds? Les colaboradësses di Laborfonds respogn a Ostes domandes en lönesc ai 14 de ma te Ciasa de Palsa a San Martin. Se anunzié por fá fora n termin individual pón dal lönesc al vëndres dales 8:00 ales 12:00 al 0474/524794.
Dotors y Apoteches
Apoteches
L'apoteca che ie de servisc per Gherdëina, ora dl orar ordiner de giaurida, da n vënderdi ai 11.5. nchin n vënderdi ai 18.5. ie chëla de Sëuc, tel. 0471/708970 (orar de giaurida lu-ve 8.30-12.30/15.00-19.00, sada 8.30/12.30. Turnus: 9.00-12.00).
L'apoteca de servisc tla zità plu daujin ie ntan chësta ena la "Franziskus Apotheke" a Persenon, Millander Au 2B, tel. 0472/833038.
L'apoteca en sorvisc tla Val Badia, fora dl orar ordinar, dal vëndres ai 11 de ma dales 19.00 al vëndres ai 18 de ma ales 19.00, é chëra da La Ila, tel. 0471/847152.
Dotors
L dutor de servisc te Gherdëina da n sada ai 12.5. dala 8.00 daduman nchin la 8.00 daduman de n lunesc ai 14.5. ie l dutor Aba Fallaha de Sëlva, tel. 0471/794111 o l 0471 797540 o l 333 9593131.
Doturs Val Badia: Le dotur en sorvisc ti cin' comuns dla Val Badia, tl fin dl'edema di 12 y 13 de ma, é le dotur Luca Galiazzo, tel. 342/5181295.
Cursc
Curs per se njenië ca a parturì
Per ëiles che aspieta y genitores dl daunì, che à l terminn de agost/setëmber 2018. L'ancuntedes sarà tla palestra dla cësa de paussa a Urtijëi, dai 25.6. ai 30.7. uni lunesc dala 16.00 ala 18.00/19.00. Iscrizions: CUPP tel. 0471/457457, 8.00-16.00 dal lunesc al vënderdi; email vormerkungen.bz@sabes.it; ëifoma 0471/797778, assistënta sanitera 0471/794290.
Curs da depënje a Balsan cun Sabine Brugger
La Comunanza Ladina inviëia al curs da depënje cun Sabine Brugger chisc dis: 17 de ma y 7 de jügn o 18 de ma y 8 de jügn, dales 14:00 ales 18:00 tla "Ciasa dai Ladins". Da se tó para: papier da acuarel, corusc, pení y peza da neté.
Infos y iscriziuns pro Patrizia Erlacher, tel. 366 8010690.
Temp lede
Qi Gong
N se anconta uni mierculdi dala 8 da sëira a S. Cristina tla sala Raiffeisen te cësa de chemun cun Rodolf Braunhofer. L se trata de muvimënc fac cun la drëta tecnica de tré l fla, che porta a n miëur bënsté dl corp y fej bon ala sanità. Uniun possa passé n iede a purvé ora. La Lia Sanynton nvieia a se nuzé de chësta ucajion.
Autores liej dant
Ncuei 11.5. dala 20.00 tla bibliotech O.v. Wolkenstein te Sëlva. Sylvia Zöschg lijerà dant ora de si liber "Sie wollte nicht Mama sagen".
Trix: domesdì de juesc da mëisa per families y mutons
Duman sada ai 12.5. dala 14.00 ala 17.00 te calonia de Urtijëi. Per families y mutons dla scolina, scola elementera y mesana. N domesdi da sté te familia fajan n blòt juech deberieda, che ai mëndri ti sà tan bel. Ma nce per i majeri y per genitores iel suënz na esperienza dldut nueva. Gran vela de juesc d'uni sort.
Domesdì da pastelné
N lunesc ai 14.5. dala 14.00 ala 18.00 a Urtijëi tl local Matada sun Plaza de Dlieja. Metù a jì dal VKE.
Marcià da La Poza
N sada ai 19.5. dala 7.30 nchin la 14.00 te Sëlva daujin al Chemun. L sarà inò l Cor de Dlieja y la grupa di Alpini che dà ora velch da maië y da bever.
Festa per la families
N dumënia ai 20.5. dala 10.00 nchin la 18.00 pra l luech da Ruf a Urtijëi tla streda Socrëp. La Lia Ciavei de Gherdëina mët a jì chësta festa ulache n giaperà nce da maië y da bever, l sarà na mostra de tieres da smilé, n puderà jì a bastin y fé na raida cun la cales.
Premiaziun dl concurs de dessëgn Raiffeisen
Incö vëndres ai 11 de ma dales 15:00 él tla Ciasa dla Cultura a La Ila la premiaziun a livel local dl 48. concurs de dessëgns Raiffeisen, a chël ch'al á tut pert iniann i scolares y scolars dl comun de Badia. Tema da iniann ê "Les invenziuns müda nosta vita".
Imparé da se devertí y se fá demorvëia
En ocajiun dl'edema dles families, á pici y gragn la poscibilité indoman sabeda ai 12 de ma dales 15:00 ales 17:00 da vijité le Lüch da Murin a Badia, le pröm lüch dla valada che á arjunt la zertificaziun "scora söl lüch da paur". I impararun da conësce le lüch da paur cun i 5 sënsc y tres aspec naturalistics y scientifics. Infos y prenotaziuns pro Rossana al 320/7237860.
Sëra de biodanza
Le Centro Hòdo, www.centrohodo.com, organisëia na sëra de biodanza cun Angelo Palfrader, a Al Plan de Mareo, tl salf dla Scora Mesana basite, en mercui ai 16 de ma dales 20:00. Infos y prenotaziuns al 333/4383509 , mail: angelopalfrader@virgilio, sit: www.biodanzaitalia.it
Nia ma libri...
La biblioteca Sas dla Crusc inviëia mitans y mituns dai 10 agn insö da gní en jöbia ai 17 de ma dales 16:00 te biblioteca da La Val, por n domisdé de compagnia te biblioteca. Referëntes é Sylvia y Veronica.
Mostres y Ert
I studenc descour l'èrt
Al Museo de èrt contemporana de Ciavaleis se pel veder la mostra "Oltre la lente. Quando l'arte è da scoprire", aldò de n projet che met adum l Museo de Ciavaleis e la Scola de Fascia con sie Liceo de la èrts. L'é temp amò fin ai 13 de mé duc i dis h. 15.30-19.30 e de sabeda ence 20.30-22.00.
Mostra de l'artist Matthias Sieff
Se pel veder fin ai 17 de mé la mostra de l'artist da Ciampedel Matthias Sieff dal tìtol "Distorsioni plastiche" metuda fora a la galarìa Contempo, strada T. Maier 48a a Perjen. Duc i dis da les 10 a les 12 e da les 15 a les 19, de domenia e lunesc su apuntament al 340 5682286. Info www.galleriacontempo.com
"La spersa"
Mostra di cumëmbri dl cunsëi dla Lia Mostra d'Ert tla sala dl Circolo a Urtijëi, Plaza S. Antone. Adam Demetz, Silvia Demetz, Sophie Eymond, Mirko Insam, Andreas Kondrak, Medea Moroder, Hannes Mussner, Fabio Perathoner, Simon Perathoner, Christine Runggaldier, Patrick Senoner y Sofia Stuflesser lascia udëi cie che l ti ie tumà ite sun chësc argumënt. La mostra ie mo da udëi nchin ai 13.5. for dala 10-12 y 16-19.
"Ode" de Sophie Eymond
La mostra de pitures dla artista franzëusa che viv y lëura da n pez incà a Urtijëi ie da udëi tl Café Surëdl a Urtijëi, streda Roma, da lunesc nchin sada dala 10.00 ala 19.00.
"Furnì" mostra de Martin Pöll
N vënderdi ai 18.5. dala 20.30 nvieia la Lia Mostra d'Ert ala giaurida dla mostra, tla sala dl Circolo a Urtijëi sun Plaza S. Antone. Ti lëures de Pöll se spitlea i mudamënc dla natura, desseniei do cun de plu materiai. La mostra sarà da udëi nchin ai 1.6. uni di dala 10-12 y 16-19, de lunesc iela stluta.
Montes astrates de Helmar Demetz
N sada ai 26.5. dala 21.00 a Scandicci tla Toscana saràl la giaurida dla mostra de pitures dal titul "Astrattismi" linies y culëures di crëps de Gherdëina. Sun nvit dla sezion dl CAI de Scandicci mët l artista de S. Cristina ora si opres d'ert tla sala Camilli – CNA Scandicci, n ucajion de na manifestazion sun la Dolomites.


text:
En l’Europa èn 35 persunas mortas l’onn passà pervi dal virustgel, quai rapporta l’organisaziun mundiala da sanadad WHO. Pli che 21'000 persunas sajan s’infectadas cun il virus – quai sajan circa quatter giadas tantas sco il 2016. Tenor la directura regiunala da la WHO, Zsuzsanna Jakab è quai ina tragedia, ch’ins na possia betg acceptar: Il virustgel saja enavos en l'Europa.
La raschun per l’augment saja cunzunt che pli paucs laschian virolar. En Svizra èn per l'onn passà 105 cas da virustgel enconuschents a la WHO. Blers cas hai dà en la Rumenia, en l’Italia ed en l’Ucraina.
RR novitads 18:00


text:
Minisguard dals 10-01-2015
- Sonda, 10.1.2015, 17:40
Terrorists islamistics han assaglì la redacziun d’in magazin da caricaturas a Paris ed han mazzà 12 persunas. Tut en il num da Allah
Il magazin creava e publitgava dapi onns adina puspè caricaturas criticas envers l’islam. Sper la nunchapientscha per l’act crudel e brutal sa tschenta la dumonda da la libertad da pressa. Na l’ultim pervia d’acts terroristics sco quel da Paris datti a Dresden dapi l’october passà in moviment cun il num PEGIDA – in’organisaziun che cumbatta «l’islamisaziun da l’occident».
Cura dastga e cura sto ina instituziun sco il KESB prender davent ils uffants ad ina mamma u ad in bab?
Il KESB, l’uffizi per la protecziun d’uffants e creschids è vegnì en discussiun ils ultims dis pervia dal mazzament da dus uffants tras lur mamma. Co funcziunescha il KESB, co san ils uffants profitar dal KESB? Ina visita a Giusep Defuns dal KESB Surselva.


text:
Zwickau
Zwickau (Šwikawa in lusazian; Cvikov in cech; Ćwików in polacch stòrigh) a l'è ona città todesca de la Sassònia, in del distrett de Chemnitz. La cunta 91 564 abitant (dato del 31. Dic 2013).
A Zwickau, che l'è de origin slava, l'è nassuu el composidor Robert Schumann (1810-1856). L'è on important center per l'estrazion del carbon e per la produzion de automòbil: chì l'è stada fada la prima fabbriga de Audi. Duranta el period de la Repubbliga Democratiga Todesca vegniven prodòtt i Trabant, adess inveci gh'è di fabbrigh de la Volkswagen.


text:
En il process davart il murdraretsch da quatter persunas a Rupperswil han ils dus psichiaters preschentà lur giudicat. L'accusà haja planisà il delict minuziusamain ed i na dettia naginas circumstanzas che mitigieschian la culpa. Tenor omadus experts ha l'accusà in grond privel da reversiun. Independent in da l'auter tegnan els l'accusà dentant per terapabel, ina terapia na saja betg senza speranza. Per avair success stoppia ina tala terapia dentant esser fitg lunga.
Premissas per in internament per vita duranta n'èn betg dadas
Cun quests giudicats n'èn las premissas per in internament per vita duranta betg dadas. Per serrar davent in delinquent per vita duranta ston numnadamain dus experts independent in da l'auter attestar ch'in inculpà n'è per vita duranta betg terapabel.
Process cuzza quatter dis
Il process davart il murdraretsch da quatter persunas a Rupperswil ha cumenzà il mardi a Schafisheim en il chantun Argovia. Il process cuzza probabel quatter dis e la sentenzia vegn spetgada venderdi. L'assassin probabel da 34 onns ha curt avant Nadal dal 2015 mazzà a Rupperswil ina mamma, ses dus figls e l'amia dal figl pli vegl. Tenor l'acta d'accusaziun ha el plinavant malduvrà il figl pli giuven e mess en fieu la chasa da sias unfrendas. Tge chasti che la procura publica pretenda, n'è anc betg enconuschent.
RR novitads 12:00


text:
Tenor la communicaziun da l'uvestgieu decidi ussa il papa co i va vinavant cun l'uvestgieu da Cuira.
Il cussegl sinodal da Turitg ha prendì enconuschientscha da la decisiun da Vitus Huonder. Sco quai ch'il cussegl scriva spetgia el ch'il nov uvestg mettia perina e na spartia betg, ch'el saja in pastur per tut ils cartaivels ed in construider da punts. Per la baselgia en il chantun Turitg saja impurtant, che l'uvestg enconuschia e prendia serius ils quitads e las speranzas dals carstgauns en il mund secular. Il cussegl sinodal engrazia dentant er a l'uvestg partent per ses operar.
RR novitads 09:00


text:
San Pàol (BS)
San Pàol (Italià: San Paolo) l'è 'n cümü de 4 552 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) de la Pruvìncia de Brèsa. El se tróa 'ndèla Bàsa Bresàna Ucidentàl a 26 km de la cità de Brèsa en diresiù sudòvest.
El cümü el g'ha ciapàt el nòm de San Pàol en unùr del Pàpa Pàol VI per mès del decréto del presidènt de la Repüblica del més de Óst del 1964. Prìm de alùra 'l se ciamàa Pedergnàga-Orià, del nòm de dò de le frasiù che adès le fùrma 'l paés, ensèma a Scarpisöl e Cremezà.
Pedergnàga 'l par véser stàt en abitàt de urìgin romàna. En quac repèrt archeològic retroàt en Pedergnàga l'è al dé d'encö conservàt endèl muzèo del Tempio Capitolino a Brèsa. Dègna de 'na mensiù l'è 'na làpide troàda 'ndèl 1824 de le bànde del castèl e de la céza de Pedergnàga endóche se lümìna el nòm de Farraticanus, riferìt al fàto che töta la zòna l'ìa ciamàda Pagus Farraticanus, cioè paés del far, che l'è 'n cereàl che 'n época romàna l'ìa dopràt e cunusìt en bèl tòc de piö de adès. A San Pàol, per celebrà chèsta caraterìstica del paés, ògna an se fà la Fèsta del Far.
Apò a Orià e Cremezà i fàa part del Pagus Farraticanus. El nòm de Orià el sömèa vègner de Aurelianum, cioè riferìt al nòm latì Aurelius; chèl de Cremezà 'l sömèa ligàt al nòm latì Cremutius e de conseguènsa a 'n Fundus Cremutianus. Orià, endèl alt médio évo, l'ìa séde de 'na piéf gh'ìa a le sò dependènse apò a le comunità de Farfènc, Motèla, Gabià (chèste trè 'ncö i è part del teretóre del cümü de Bórc San Giàcom), Pedergnàga, Scarpisöl, Cremezà e Trignà.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
L'istorgia da las truppas da muntogna è lunga. Manevers e cumbats militars en las muntognas hai gia dà en il temp medieval (Chalavaina, Guerra da 30 onns euv.). Propi l'emprima truppa uffiziala da muntogna da l'armada Svizra è vegnida fundada l'onn 1892. La raschun per quest pass eran tranter auter ils pajas vischins che han fundà atgnas truppas specificas da muntogna enturn quest temp.
Durant il temp da l'Emprima Guerra mundiala existivan quatter brigadas cun en tut 21 battagliuns. Bunamain 16'000 schuldads eran schuldads da muntogna. Sco meds da transport per skis, armas ed auter materia servivan cunzunt chavals.
Las truppas da muntogna èn lura vegnidas engrondidas cuntinuadamain. Quai cunzunt durant la Segunda Guerra mundiala, ma era suenter, numnadamain fin ils 1960/70 – Novas armas, vehichels e scolaziun da cumbat en las muntognas.
Proteger, defender e gidar
Ils pensums principals da las truppas da muntogna èn sper la defensiun dal territori era stads: proteger ils cunfins sco er indrizs impurtants (sco p. ex. ovras electricas u il provediment d'aua) ubain er proteger occurenzas spezialas (sco p. ex. il forum economic mundial a Tavau). Plinavant tutga er il sustegn da polizia, pumpiers e sanitad en cas da catastrofas tar lur pensums.
Refurmas e reducziun
Cun la refurma «Armada 95» èn las truppas da muntogna per l'emprima giada vegnidas reducidas, quai per bun in terz. Cun la refurma «Armada 21» è il dumber da schuldada vegnì reducì da 360'000 sin 120'000.
En il rom da la refurma «Armada 21» è er la «Brigada d'infantaria da muntogna 12» vegnida fundada l'onn 2003. Ella è la brigada da reserva. Daspera datti dapi il 2002 anc las «brigadas activas 9 e 10». La partiziun dals spezialists da muntogna ad Andermatt cumplettescha las truppas da muntogna actualas da l'armada svizra.
Cun la surdada da la standarta, ils 17 da november 2017, è la furmaziun da tradiziun grischuna, la «brigada d'infantaria da muntogna 12», definitivamain istorgia. Cuira resta però il lieu da commando. A partir dal schaner 2018 vegn la «brigada mecanisada 11» ad esser staziunada a Cuira. Las midadas èn ina consequenza dal Svilup da l'armada, instradà ils ultims onns.
RR actualitad 17:00


text:
Sòn a podrija facilment dëspieghesse con l'arconòssensa për avèj salvà Coni da la mnassa fransèisa: grinor për la person-a ëd Baron Litron, tut an "dësmentiand" che, 'd apress la cesa catòlica, chiel a l'era un eretich.
Eh ben, nò: la canson a arconòss legitim e a rëspeta che Baron Litron a l'é un "barbèt", e ansi, a buta an valor la libertà ëd consiensa dël comandant dla piassa ëd Coni. Contut che la cesa catòlica a mostreissa che un a podija sempe convertisse an pont ëd mòrt, e dven-e parèj "bon cristian", coj ch'a cantavo sa canson a chërdijo pitòst (a chërdo) ch'a sia moralment pì giust che viraun a viva soa fé 'd apress soa consiensa: "o bon barbèt o bon cristian".
Baron Litron a conten un ëspirit ëd toleransa e 'd overtura che già ant ël secol XVIII a dovij caracterisé ël sentiment piemontèis. A l'é un sentiment nassional basà ansima l'orgheuj ëd l'independensa e j'institussion ëd l'ëstat tan-me leu 'd identificassion comun, e nen basà dzora na confession religiosa ni un-a origin "etnica" (ël Baron von Leutrum a l'era alman!). A l'é nen tròp diferent da la definission ëd sitadinansa che an Fransa a sarà elaborà à travers ëd la revolussion e l'anstaurassion ëd la republica.
La preuva che ël sentiment 'd apartenensa à la nassion piemontèisa e a soe anstitussion a l'era nen gropà à na confession religiosa, e che l'esse protestant a l'era (e a l'é) nen diferent da esse piemontèis a peul esse trovà ant n'autra canson: La Chanson de l'Assiette. Euvra ëd David Michelin, un chansonnier valdèis, a dis ciair l'orgheuj 'd avèj savù, tan-me Piemontèis, arbrufé l'anvasion ëstrangera ch'a vorija pijene l'Assiëtta da sot ël nas.


text:
Treì
Trèì (Treviglio in Italian, Tervillium in Latin), l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la bàsa pianüra a 20 km de la sità e a 125 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 29 706 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 31,5 km² e 'na densità de popolasiù de 943 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Àrsen, Brignà, Carvensà, Careàs, Casiràt, Cassà (MI), Castèl Russù, Fara Gera d'Ada, Puntiröl.
L'è ü di cèntri 'ndüstriài piö 'mportàncc 'n de la pruinsa. Ol nòm dèl pais l'è nasìt e l'è derivàcc de trè sità (de che el nòme latin: Tres Villæ, o "Trè pais") ciamacc Cusarola, Pisignà e Pòrt (= Cusarola, Pisignano e Portoli in Italian).
A Treì gh'è nasit ol zögadùr de fóbal de l'Inter Giacinto Facchetti (Trèì, 1942- Milà 2006) e pò a 'l vescov emèrit de Lòd, Giosèpe Merisi.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Treì l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Il schef da stadi tirc Recep Tayyip Erdogan fa numnadamain responsabels ils aderents da Gülen per il putsch. Il predicatur Gülen sez che viva a Pennsylvania, refusescha las reproschas e sa distanziescha dal putsch. El è dentant gia dapi il 2013 malperina cun Erdogan, gia lu ha Erdogan renfatschà da vulair far in putsch.
Tenor John Kerry examinassan ils Stadis Unids ina dumonda da la Trichia d'extrader il predicatur Gülen. Ina tala dumonda n'haja dentant anc betg da fin uss, uschia Kerry vinavant.
Qua vai tar la bilantscha da l'emprova da putsch che ha fatg naufragi.
Germania e Frantscha condemneschan l'emprova da putsch
La chanzeliera tudes6tga Angela Merkel ha condemnà sin il pir l'emprova da putsch. I saja tragic che tantas persunas hajan stuì pajar l'emprova da putsch cun la vita. Il sponder sang en Tirchia stoppia uss avair ina fin. I saja il dretg dal pievel da decider tgi che regia.
Er la regenza franzosa ha condemnà l'emprova da cupitgar la regenza. La Frantscha speria però che la democrazia tirca daventia pli ferma suenter quest act da violenza, uschia il minister franzos Jean-Marc Ayrault.
Grezia en in dilemma diplomatic
Otg schuldas tircs ch'èn sa participads a l'emprova da putsch en sa tschentads cun in helicopter da l'armada tirca en la Grezia ed han dumanà per asil politic. D'ina vart è la Grezia obligada tenor dretg internaziunal da tractar lur dumondas, da l'autra vart han ils schuldads cuntrafatg a la constituziun tirca.
En in emprim pass duai il helicopter vegnir transportà enavos en Tirchia. Suenter veglia la Grezia nizzegiar tut las pussaivladads diplomaticas da sa barattar cun la Tirchia, uschia la pledadra da la regenza. La Tirchia aveva pretendì d'extrader ils schuldads immediatamain suenter ch'els eran sa tschentads.
Declarà ils 15 da fanadur sco di da festa da la democrazia
Il parlament tirc è sa radunà en la chapitala Ankara per ina sesida extraordinaria. Là ha il primminister tirc Benali Yildirim engrazià a las partidas per il sustegn e declerà ils 15 da fanadur sco di naziunal da festa per la democrazia.
RR novitads 17:00


text:
Trais artitgels duaian il magazin porscher mintga di a lur abunents che pajan. Ils abunents èn il medem temp era commembers da la societad. L'abunament custa 240 francs l'onn. Ils «editurs» – sco ils iniziants numnan lur abunents – pon tranter auter leger artitgels davart facebook ni Angela Merkel.
Finanziaziun transparenta
La primavaira avevan ils iniziants gì success tar in crowdfunding. Tar quel han els pudì rimnar 3,4 milliuns francs, entaifer las emprimas 24 uras schizunt 1,5 milliuns. Fin ussa dumbra il magazin passa 15'500 abunents. Grazia ad abunents, acziunaris, sponsurs e collectas è la finanziaziun dal magazin garantida per almain dus onns.
Tar il magazin lavura tranter auter Constantin Seibt ch'ha lavurà ditg tar il «Tages Anzeiger». Era Christof Moser ch'è stà il davos tar la gasetta «Schweiz am Wochende» fa part dal team dal magazin.
RR novitads 08:30


text:
5G
- Gievgia, 22.2.2018, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 22.2.2018, 8:40, RTR
La rait mobila da 5G duai gia vegnir quest onn, e betg pir il 2020 sco previs. Ina rait fin 100 giadas uschè sperta sco la rait da 4G.
La rait 5G pudess tut tenor schizunt servir sco alternativa per la fibra da vaider. Dentant i dat er vuschs criticas. Medis averteschan da privels per la sanadad. I pudess esser che 5G promova cancer da la pel.
Per chattar or quai stuess'ins dentant far studis pli lungs e quai na saja betg pussaivel, uschia l'Uffizi federal per l'ambient. Sper quai hajan ins en Svizra gia regulaziuns fitg strictas.


text:
Missouri
El Missouri a l'è un stat federal di Stat Ünii d'America. Al gh'ha una süperfiss de 180.693 km² e una pupulaziun de 5.754.618 abitant.
A l'è tacaa a nord a l'Iowa, a ovest al Nebraska, al Kansas e a l'Oklahoma, a süd a l'Arkansas, a est a l'Illinois, al Kentucky, e al Tennessee.
La capital a l'è Jefferson City (39.636 abitant); la cità püssee pupulada del stat a l'è Kansas City (444.387 abitant). Alter cità cun püssee de 100.000 abitant a hinn Saint Louis, Springfield, e Indipendence.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Missouri a l'è amiss in de l'Üniun in del 1821.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Missouri al gh'ha 11 grand eletur in di eleziun presidenziaj de l'Üniun.


text:
Furmaziun per tuts
Furmaziun vul dir emprender e sa sviluppar permanentamain. La furmaziun intermediescha savida e gida a chapir il nunenconuschent. La furmaziun fa punts en la Svizra quadrilingua e multiculturala. La furmaziun gida a sa far in'opiniun libra, dat orientaziun ed è l'avegnir. La furmaziun è service public.
La furmaziun en sia varietad
Furmaziun e savida gidan ils umans ad avair success en la vita. La furmaziun è ina pitga da l'economia svizra. La vasta purschida da furmaziun da la SSR procura per savida per tut ils umans en Svizra.
Nus deditgain 13 pertschient dal temp d'emissiun da radio e televisiun a la furmaziun. Quai èn passa 6000 uras.
Nossas emissiuns preschentan in panorama da furmaziun plain fassettas da la scienza e medischina, la fauna e natira, l'economia e la protecziun dals consuments sco era da l'istorgia, l'art e las medias u viadis e la cultura. Ellas porschan savida da la perscrutaziun e da la pratica, dattan infurmaziuns supplementaras e cussegls.
En nossas purschidas da novitads e d'infurmaziuns derasain nus mintga di savida e furmaziun – en tut las quatter linguas naziunalas. Nossa vista or d'ina perspectiva svizra sin ils eveniments creescha savida e contribuescha a la furmaziun libra da l'opiniun.
Furmaziun: Quai èn 13 pertschient dal temp d'emissiun da radio
u passa 6000 uras.
La furmaziun è program
Da la purschida da furmaziun en la televisiun fan part emissiuns sco «Cuntrasts», «Minisguard», «DOK», «Reporter», «Einstein» e «Kulturplatz» sco era formats per la scola e l'instrucziun sco p.ex. «SRF mySchool». Ella cumprenda in mez tschientaner scola e furmaziun en la televisiun – da l'emissiun da scola frontala en alv e nair fin a la plattafurma da scolaziun multimediala.
En il radio dattan en il tun emissiuns da furmaziun sco «Forum», «Marella», «Kontext», «Echo der Zeit», «Espresso» e «Ratgeber». «Tips, trics e tacs» explitgescha chaussas interessantas per quels ch'èn en gronda prescha.


text:
Quai è la pretensiun da coc da la charta da migraziun ch’è vegnida preschentada a Berna. Responsabla per il document è ina gruppa da var 120 teologs catolics e refurmads. Era involvids èn represchentants da la baselgia ch’èn engaschads en la lavur cun migrants.
Il dretg sin il domicil liber saja ina premissa per che la migraziun capitia en dignitad, e per che bleras vitas possian vegnir salvadas. Sin la Mar mediterrana e sin autras rutas da fugia haja lieu ina catastrofa quotidiana, admoneschan ils teologs.


text:
Pledari
In pledari è ina glista da pleds generalmain classifitgads alfabeticamain cun lur definiziuns, u ina glista da pleds cun las correspundenzas en autras linguas.
Dicziunari u pledari?[modifitgar | modifitgar il code]
En intgins contexts poi esser necessari da differenziar tranter ils pleds dicziunari e pledari. En las infurmaziuns generalas davart il Pledari Grond definescha la Lia Rumantscha il term pledari uschia:[1]
«Il num "Pledari" stat per ina collecziun da pleds senza las indicaziuns grammaticalas usitadas en dicziunaris e vocabularis tradiziunals, dentant cun numerusas propostas per il diever dals pleds.»
– Lia Rumantscha
Referenzas[modifitgar | modifitgar il code]
- ↑ Infurmaziuns generalas, descripziun dal Pledari Grond


text:
«BarattaChor» è in'acziun da RTR per promover il barat tranter chors e dirigentAs, sco era il barat tranter ils differents chors. E questa giada era il barat tranter Grischuns e Grischunas da differentas regiuns. La sort ha decidì per il Chor maschadà Grischun Turitg per il «BarattaChor» cun il chor maschadà Sevgein.
Chor maschadà Grischun Turitg
En il Chor maschadà Grischun Turitg chantan Grischunas e Grischuns che vivan a Turitg e conturn. Sco amaturs da la chanzun rumantscha chantan els bler rumantsch, e quai sche pussaivel en tut ils idioms, sco quai ch'i scrivan sin lur homepage. , il link avra en ina nova fanestra33 chantaduras e chantadurs èsi che suondan Remo Weishaupt che dirigia il chor. El ha fatg il scolast e suenter studegià musica a la Scol'auta da musica a Turitg. Dapi ch'el ha 18 onns ha el dirigì differents chors. Il Chor maschadà Grischun Turitg dirigia el dapi divers onns.
IL CHOR CHE BARATTA: Chor maschadà Sevgein
Il chor maschadà Sevgein è vegnì fundà il cumenzament dals onns 80. Ma chantà vegniva fingià avant a Sevgein. Actualmain dumbra il chor 30 commembers – 16 chantaduras e 14 chantadurs. Il chor maschadà Sevgein è tant in chor profan sco era in chor da baselgia. Uschia chanta el mintg’onn a pliras festas ecclesiasticas da la plaiv. Quest onn da chant sa prepara il chor sin in concert che ha lieu il matg 2018 e sin la festa da chant chantunala a Chiavenna il zercladur 2018. Flavia Walder (35) è musicista e pedagoga da ritmica. Dapi il 2010 dirigia ella il chor maschadà da Sevgein. Dasperas è ella era la dirigenta dal chor d’uffants Sumvitg e chanta sezza en il Cantus Firmus Surselva.
«BarattaChor» – Co va quai?
Actualitad mezdi 11:00


text:
Concret giaja per il Pass dal Simplon. L’organisaziun «Iniziativa da las Alps» renfatscha al Cussegl federal da tolerar la situaziun al pass e da retardar in scumond da transports privlus. Mintga di transportian tranter 30 e 40 camiuns rauba privlusa sur il Simplon. Quai saja in grond risico per l’uman e l’ambient. Tenor Jon Pult, il president da l’organisaziun fissi simpel dad introducir in tal scumond al Simplon. Sco alternativa numna Pult il tunnel da viafier. Il Simplon è il sulet pass sur il qual tals transports èn anc lubids. Sur ils ulteriurs pass sco per exempel il San Bernardino u il Gottard n’èsi betg lubì da transportar rauba privlusa.
La stad passada aveva l’organisaziun surdà a la Chanzlia federala ina petiziun cun passa 10'000 suttascripziuns. Quella pretenda da la ministra da traffic Doris Leuthard da controllar pli stretg ils camiuns grevs che traversan la Svizra.
RR novitads 17:00


text:
Correzzione ortografica a cura di Enrico Maletti
martedì 28 ottobre 2014
"Il Pagéli di Crozè in Djalètt Pramzà": Pärma Sasól 1-3. Testo pubblicato sulla Gazzetta di Parma del 27 ottobre 2014.
Testo in dialetto parmigiano
Pärma Sasól 1-3
Mirànt zéro : p'r il parädi ch' a t’é fat da l’inìssi äd l’an', päri a zéro, e par catär su la bala in fónda al sach, a va bén anca un portér da condomìnni a milla e dozént evro al méz, ätor che bali; un bradipo in méza ala porta !
Mendes zéro : al gh' à 'na capacitè strepitóza d’ésor sémpor indó al né gh' à mìga da ésor, e di che cl’ernia äd Casàni la doväva pròpria gnir fóra adésa ?
Còvva séz : l' à fat pù lù in-t-un témp che tanta génta in òt partìdi; almeno al dà l’idea d’impgnäros cme un mat e l’ùnnich tir séri al l'à fat lù !
Lucaréli zéro : Oh Capitàn, elóra ??? sui prìmm du gòl a ’n vój mìga dir ch' a t’é dormì, pés ancòrra, a t' paräv adritùra paralizè, dai ch' a tòcca a tì e Casàn tirär fóra dala lìddga cla manga äd mälmadùr chi, mo bizòggna ch' at' stàgh trancuìll tì par prìmm, capì ?
Felipe zéro : la Gialappa’s cuand l’é a cùrt d’ idéi, l'à gh' n’ariss abasta äd gnir a fär un video äd chilù e l'à gh’ ariss materjäl abasta par déz puntädi; un campionäri äd zvirgolädi, stop zbaljè, balón in tribuna, pasag' a ch’j ätor, ch' a n’ò mäj vìsst un lavór compagn'
Gobbi zéro : Massimo che confuzjón ahn ? sa' t’aviss savù a màgg' ch' at' fäv 'na fadiga compagna e dil figuri da cicolatén principalmént par colpa äd cuälchidón ätor, second mi t’ariss giustamént fat il valizi e tribulè un po’ meno dato che ormäj a né t' si mìga lontan ala pensjón
Sousa zéro : eh Mama mia Aldo, e Giovanni e Giacomo indó j’ät lasè ? mo indó l’àni catè chilù, in-t-l’ óv äd Pascua scadù ? S’ al né gh’aviss mìga la crozäda adòs al me podrìss anca fär rìddor, acsì am' vén da cridär e basta
Acquah séz : séns’ ätor vón di meno pés, anca se sénsa Marchino e Paról a gh’é gnù a mancär i dù chi pensävon anca par lù, insòmma ragionär n’é mìga la so fòrsa, e purtop a s’é 'drè vèddor
Mauri sètt : l’ùnnica béla notìssja äd sté inìssi d’ an' dizastróz un ragas con dill gran cualitè ch’ al farà la meritäda cariéra séns’ ätor, al fat l'é che sa' continuarà a tirär st’ aria chi, al podrìss fär il valizi béle a znär
De Ceglie zéro : cuand’ am' prepär par fär il pagéli, à scriv la formasjón a memoria, pròprja par vèddor sa' m’arcòrd tutt; ecco Raimondo l’é talmént invizibbil in camp ch' l’é béle la seconda volta ch' a m ’al scòrdi e am' l’arcòrd soltant cuand a vèdd ch’j én vón in meno e vagh a ciapär un sìt indó gh’é la formasjón; fa tì che acuistón ch’j àn fat
Rispoli zéro : dai, cualchidón am' pól dir che còll ch' l’ à zughè l’éra vón ch' l’à dè 'na baciarläda in tèsta a Rispoli e al s’é mìss la so màscra in tésta ? eh parchè l’é tant balord e zo äd fäza ch’ al né pol mìga ésor vér dailà, un zugadór acsì al tribùlla a zugär a Rèzz a v’al dìgh mi
Casàn séz : ecco, al gh’ arà al so caràtor, mo cuand l’é in camp a gh' sa briga bombén fär la figura da nàdor dónca l’é còll ch' a gh' la mètta pù äd tutt, fin in fónda, purtrop in-t-na scuädra dal gènnor, Antonio al pól fär pòch bombén, anca parchè al né sa pròprja mìga con chi podér parlär la stésa lénngua, e anca i sinch gol p'r adésa i sarvìsson a pòch, ansi a njénta
Donadón zéro : Mìsster, certo che st’ an' anca lù vùnna che vùnna a ’n l’imbròca mìga ! mo gh’éra bizzògna äd fär la rivolusjón prìmma d’ un “sparègg' ” cme jerdlà ? e adésa ? certo che se dòpa al “Gir d’Itàlja” äd st’ istè al gh' äva da artornär indrè con cla vója chi, sarìss stè méj där il dimisión no ?
AVANTI CROCIATI
Tgnèmmos vìsst
Testo di Crociato 63
Correzzione ortografica a cura di Enrico Maletti
Nessun commento:
Iscriviti a: Commenti sul post (Atom)


text:
Il 2018 ha lieu la 50avla ediziun dal maraton. E per il maraton da giubileum da 50 onns èn s'annunziadas dus mais avant la partenza gia 11'300 persunas. Cumpareglià cun l'onn avant è quai in plus da 24%: Quai è in record per da quest temp en l'istorgia dal Maraton da skis engiadinais. Procurà per quest record d'annunzias han il giubileum da 50 onns e la buna situaziun da naiv gia l'entschatta da la stagiun d'enviern fin giu en la Bassa.
Il Maraton da skis duai restar in'occurrenza che persvada
Las bleras annunzias sforzan ils organisaturs per l'emprima giada dapi 50 onns da far ponderaziuns davart ina limitaziun da participants. La raschun per quest pass: ins veglia garantir vinavant la qualitad da l'occurrenza e che la logistica e l'organisaziun constettian.
Per nus èsi impurtant che l'occurrenza è e resta per tuttas participantas e per tuts participants in eveniment
Las preparaziuns per il Maraton da skis engiadinais e per las ulteriuras cursas marschan tenor plan. La purschida da loipas en l'Engiadin'Ota cumpiglia var 200 kilometers, e la loipa da maraton po vegnir recognoscada quasi dal tut.
RR novitads 14:00