c: text/html

text:
Da Benedetto Vigne – La chantautura Chiara preschenta ses emprim album cumplet «da mesanotg»
Chiara Jacomet ha ina bella vusch chauda e simpatica che sgarguglia sensual en ils bass e sautiglia tentalus en ils auts. Quai ha la chantautura da Rabius demussà gia sin ses mini-album «mascras» dal 2017. Ma lezza lavur giuvenila aveva, sper ina tscherta monotonia musicala, ina tendenza vers in liricissem pubertar che oszillava tranter il «ti» ed il «jeu» predicatur, e che discurriva savens mo da sentimentalitads e tut las flosclas liadas a quellas.
Sin ses emprim vair album «da mesanotg», producì da Manfred Zazzi, emprova Chiara uss cleramain dad evader da questa stretga artistica. E per quest intent sa lascha ella gidar da la poetessa ed autura Asa S. Hendry, coetana sia. Gia ils titels reflecteschan la frestgezza da quella collavuraziun: «glatsch da citrona», «libellas selvadias», «calzers vegls». Ma er texts che Chiara ha scrit suletta portan gia quella nova colur en sai: «glischs blauas», «emblidabucamei» – l’emprest germanic per noss chalamandrin che la chantautura dovra qua per far in bel gieu da pleds, «emblida buc mei biala stad.» Nundir da la garmaschia da far rima tranter citrona e Verona!
Dasperas datti muments in zic contradictorics: va quai, sche ti «tiu tgierp cul ritmus muentas», va quai en medem mument da «tiu cor per in mument ruassar»? Problematica para er la chanzun «agen assassin», ils chavazzins enumerads là han in tif da flosclas: «fantoms fatals dil vargau, la glisch dil futur tralaschau» – bain ina bella alliteraziun, ma insaco croda Chiara qua enavos en confusiuns adolescenticas. Meglier exprima ella quellas bregias en las «glischs blauas»: «mias rodas ein adina en moviment – sco mes dubis che roteschan traso».
Sin ina buna via pia. E quai er cun la musica: Las chanzuns dal primalbum da Chiara èn baintemperadas e variantas, diesch atgnas cumposiziuns che fladan la feminitad da l’entira gruppa che sa numna er «Chiara»; ellas bandunan zvar strusch la sveltezza mesauna ed il modus dal moll, ma ellas strivlan bufatg zinslas da reggae, da funk e ska, ristgan ritems pesants, stops imprevis e midadas da tempra, tact e tempo. E mintgatant schizunt ina pitschna assonanza.
L’entira rimnada vegn manada francamain da batteria (Momo Kawazoe) e bass (Lea Huber), purtada da las tastas da la maistra, ornada da grondius agens chors e dad inquala figurina da ghitarra (Larissa Cathomen). Ina da las duas unicas chanzuns englaisas mussa chants ospitants da duas amias da la giuvna chantautura sursilvana. Ma en il center flurescha la vusch da Chiara, che collia mintgatant pliras lingias senza perder il flad, purtond bellischems melismas sur pliras notas, manond quellas famusas scurlattadas ensi ed engiu, figuras che genereschan qua e là frasaziuns inusitadas, zaclinas che paran dad ir cunter la lingua – sco gist per exempel tar il «glatsch da citrona». Ma nagin dubi, «da mesanotg» è in album che gudogna bellezza al tadlond datier e sapientivamain.
Chiara: «da mesanotg» (R-Tunes)
Dapli: https://www.musicchiara.ch/
Text: Benedetto Vigne, cumparì ils 29 da schaner 2020 en La Quotidiana
Fotografias: (c) Oceana Galmarini, Chiara. Cover art work: Annatina Nay, Oceana Galmarini
Forsa er insatge per vus:
Da Flavia Hobi – Svetlana Munderich ei naschida e carschida si en Russia. Dapi 17 onns viva ella en Svizra a Turitg, nua ch’ella scriva pil mument vida sia lavur da master. E quei buc en russ ni tudestg, mobein per romontsch sursilvan.
L’emprema confruntaziun cul romontsch ei stau cuort suenter ch’ella ei vegnida en Svizra. Sin ina carta postala culs uoppens cantunals dalla Svizra ha Svetlana legiu il plaid Grischun sper Graubünden.
„Jeu sai aunc oz seregurdar da quella situaziun. Cu jeu hai legiu quei plaid ha miu um giu grond plascher ed ha detg che quei seigi romontsch. Aschia ei Grischun staus miu emprem plaid romontsch.“ Silsuenter ha ella mai pli emblidau il romontsch e semiau dad astgar studegiar quei lungatg. Suenter differents cuors en instituziuns publicas ed uras privatas ha Svetlana entschiet il studi da master en plurilinguitad e romontsch all’Universitad da Friburg.
Romontsch tuna enzaco sc’in dacasa per mei.
La fascinaziun vid’il lungatg romontsch ei per Svetlana grev dad explicar. „Ei constat semplamein tut. Romontsch tuna enzaco sc’in dacasa per mei.“ Ella empren romontsch dapi siat onns, ha denton il sentiment dad enconuscher biaras persunas gia sia entira veta.
Silla damonda tgei che seigi per ella il pli bi plaid romontsch manegia Svetlana: „Ei dat biars plaids romontschs che plaian a mi. Ei fuss donn da numnar mo in ni l’auter. Igl ei sc’ina canzun nua che mintga plaid ei impurtonts e senza quel vegn ei a rumper la melodia, vegn ei a muncar enzatgei.“
Buc muncar astgan sper il studi e las autras obligaziuns la gasetta La Quotidiana ed RTR. Era ses geniturs en Russia ni la cusrina che stat ell’Ucraina - e che muossi grond interess per il romontsch - san denton bia. Seigi quei davart la historia, la geografia, la veta culturala, scribentas e scribents ni canzuns romontschas. „Jeu sai buca sch’ei dat enzatgei tgei ch‘jeu hai buca raquintau ad els.“ E tuttina: „Ei dat mintgaton muments nua ch’ei maunca enzatgei. Lu teidlel jeu canzuns russas ni era ucraenas. Quei fa bein.“
Suonda LATABLA!
Forsa er insatge per vus:
Da Corina Gustin – D'utuon cumpara la seria-web «Metta Da Fein» dad RTR: In ün cumün grischun sainza nom vegnan adüna darcheu chattadas bes-chas mortas sainza chommas. Intant cha'ls abitants han gronda temma prouva il pulizist da cumün da resolver il cas, quai plüchöntsch sainza success; la seria da mazzamaints finischa cun üna catastrofa. Daplü ans quinta il mainaproject Flavio Deflorin dürant l'intervista da 15 minuts.
Che es la differenza tanter üna seria-web ed üna seria cha no cugnuoschain da la televisiun?
Ina seria-web vegn producida surtut per il mund digital, per consumar online vi dal laptop, tablet u telefonin. Ord quei motiv eis ella era pli cuorta ch’ina seria alla televisiun. Ella cuoza normalmein mo denter 5 e 20 minutas. Ella lunghezia d’episodas sa ella denton variar. In grond avantatg dalla seria-web ei ch’ins sa mirar ella nua e cu ch’ins vul.
Da che as tratta la seria?
La seria sa basa sin il mitus dalla metta da fein. En Surselva dian ins als affons, che la metta da fein vegni per els e tagli giu ad els las combas, sch’els mondien els praus ch’ein aunc buca segai.
En in vitget ella Surselva anflan ins tuttenina adina puspei animals senza combas. Ellas ein vegnidas tagliadas giu. La pintga cuminonza ha gronda tema. Ferton che plirs habitonts crein vid il mitus, emprova il polizist da sclarir il cass. Quei denton senza success. Ils mazzaments s'augmentan, sco era la disfidonza dils habitonts dil vitg. La seria da mazzaments finescha, duront la fiasta dil vitg, cun ina catastrofa.
Filmau vegn l’entira seria-web ella Val Lumnezia, oravontut a Vrin.
Quantas sequenzas vegnan prodottas?
Planisau havein nus 4 episodas da mintgamai 20 minutas. La lunghezia dallas singulas episodas san denton aunc variar.
Es la METTA DA FEIN la prüma seria da televisiun rumantscha? Chi ha gnü l'idea e co es ella gnüda realisada?
La METTA DA FEIN ei buca diltut l’emprema seria da RTR, denton segir la pli gronda entochen oz. Ei ha gia dau entginas pintgas serias-web, sco per exempel “telefon-invista” il 2014. Quei ch’ei denton segir ina premiera per RTR ei che la METTA DA FEIN ei ina seria ficziunala. Nus havein scret ora la concurrenza d’inoltrar historias per ina seria-web igl onn vargau. Sinquei ein 12 dossiers vegni inoltrai, 3 per romontschs e 9 per tudestg. La finfinala ha Carlo Beer ed Urs Berlinger pudiu perschuader la giuria al pitching.
Chi sun ils acturs/las acturas? Sun els acturs laics o professiunals?
Nus havein ina buna mischeida d’acturs laics e d’acturs professiunals. Tgei acturs che giogan en la seria tradeschel jeu aunc buc(a) :)
Tenor che criteris sun els gnüts selecziunats?
In impurtont criteri ei segir il lungatg. Ils acturs e las acturas duessen saver romontsch. Plinavon han nos dus auturs e reschissurs, Carlo Beer ed Urs Berlinger encuretg persunas che van bein a prau cun las rollas ch’els dus han scaffiu. Els fan ils castings, sco era la selecziun dils acturs e dallas acturas.
Quantas persunas sun involvadas in quist project e co funcziuna la collavuraziun tanter tuot ils involvats?
Tut en tut ein circa 15 persunas involvadas. Nus collaborein cun la firma da producziun «Filmgerberei» da Turitg. Els coordineschan e preparan la producziun, filmeschan e taglian la seria, ensemen cun ils dus auturs e regissurs dalla seria-web, Carlo Beer ed Urs Berlinger. Medemamein s’auda tier il team da producziun in um da camera, in um da tagl, ina responsabla da culissas e costums, ina artista da make-up, ina cumponista, in dramaturg, in talent-scout, ina assistenta da producziun sco era la manadra da l’entira producziun.
Jeu sun il meinaproject dalla vart da RTR. Miu pensum ei d’haver la survesta sur igl entir project, naven dalla tscherca dalla historia sur la preproducziun e la filmada, la post-producziun entochen la publicaziun dalla seria. Jeu stun en stretg contact cun la firma da producziun, sco era cun ils dus auturs e regissurs, Carlo Beer ed Urs Berlinger.
...sch’ei dat scenas da sex ni bu lessel jeu buca tradir.
Chi giova la rolla principala?
Era gliez tradeschel jeu aunc buc(a) ;)
Pudain nus ans allegrar sün alch cha no nu vain amo mai vis aint in ün film rumantsch?
Jeu creiel che la seria ei unica en questa fuorma e vegn a provocar. Era sch’ei ha aunc buca dau biars films ficziunals per romontsch, vegn la seria buca ad esser ina seria 0815. Las aspectaturas ed ils aspectaturs astgan en mintga cass esser spanegiai.
Co guarda oura cun scenas da sex?
Sex ei buca in element principal ella seria METTA DA FEIN. Sch’ei dat scenas da sex ni bu lessel jeu buca tradir :)
Quant important crajast cha la seria saja per la rumantschia?
La seria ei ina pusseivladad da mussar che era nus Romontschs vegnin da producir ina seria pli gronda e quei cun acturas ed acturs romontschs. Medemamein vegnin nus a saver mussar cun la seria nossas differentas fassettas, pia tener encunter als clischés.
Perche tschüffa la rumantschia pür dal 2020 üna seria-web? Sun ils rumantschs cumadaivels?
Sco gia detg ha RTR gia produciu atgnas serias-web, quei denton en fuormas pli pintgas e sco producziuns nun-ficziunalas.
Na, jeu creiel buca ch’ils Romontschs ein cumadeivels. Els fan fetg bia cun las pusseivladads ch’els han. Entochen ussa ha RTR semplamein buca giu las resursas da producir ina atgna seria ficziunala da quella dimensiun.
Nus havein stuiu spustar l’entira producziun, sco era il termin da publicaziun pervia dal coronavirus.
Co as finanziescha ün tal proget e quant grond es stat il budget?
La SRG investescha da niev mintg’onn 15 milliuns dapli en agens films ed atgnas serias, aschia che era RTR profitescha da quellas investiziuns.
Cura ed ingio pudain nus verer la seria?
La seria vegn segir plazzada sin rtr.ch, pia sin (nies player)- RTR play. Medemamein vegn ella publicada sin nossas reits socialas sco facebook, Instagram ed Youtube.
Plinavon sviluppescha la SRG actualmein ina plattafuorma da stream per l’entira SRG, nua ch’ei vegn ad esser pusseivel da consumar cuntegns cun suttetels era da las autras unitads sco RSI, RTS, SWI, SRF e secapescha era dad RTR. Era la METTA DA FEIN vegn publicada sin questa plattafourma ed ei aschia accessibla cun suttetels per l’entira Svizra.
Che t’occupa uschigliö amo pel mumaint?
Pil mument ei deplorablamein il coronavirus omnipresents ed influenzescha nies mintgadi. Aschia era questa producziun. Nus havein stuiu spustar l’entira producziun, sco era il termin da publicaziun. Ina producziun savein nus pil mument buca responsar.
In tschinch ons…
Naturalmein vegnan serias e films era aunc ad esser actuals en 5 onns, tgei che vegn denton ad esser empau auter ei il mied da distribuziun. Ei vegn buca pli ad esser relevant, sch’ins producescha ina seria per online ni per la televisiun. Il cuntegn vegn aschia ni aschia consumaus cura ch’ins vul e nua ch’ins vul. Jeu creiel ch’en tschun onns vegnan serias-web e forsa schizun films ficziunals da RTR consumai cun suttetels ellas differentas parts dalla Svizra. Quei grazia alla plattafourma da stream dalla SRG.
Che es il rumantsch per tai?
Per mei ei il romontsch ina part da mia identitad. Jeu sun carschius si en in contuorn romontsch e vegn da s’exprimer il meglier per romontsch. Jeu sun fetg cuntents da saver duvrar il romontsch en mia veta professiunala e realisar cuntegns per la Romontschia.
Grazia fitg per teis temp!
Intervista: Corina Gustin
Fotografias: (c) RTR
Dapli: https://www.rtr.ch
Bio:
Jeu sun carschius si a Mustér. Suenter la scola obligatorica hai jeu frequentau la scola media mercantila a Glion. Silsuenter hai jeu fatg la maturitad professiunala tier la Banca Cantunala Grischuna ed in practicum tier RTR. Beinspert ei stau clar, ch'jeu vi ir a studegiar producziun da medias alla HTW a Cuera. La fotografia ed il filmar ha schon adina fascinau mei. Suenter il studi hai jeu luvrau cuort tier in'interpresa da producziun da video e sun lu puspei turnaus tier RTR. Ussa lavurel jeu gia dapi 4 onns tier RTR e sun fetg cuntents.
En general fascinescha mei il mund digital e creativ. Pil mument sun jeu vid explorar la fotografia analoga sco era il sviluppar analog. La stad mon jeu savens cun velo ed igl unviern anflan ins mei sin la loipa da cuorsa liunga.
Suonda LATABLA!
Forsa er insatge per vus:
Dad Alina Müller – Nus sezzain üna sonda davomezdi in duos vi d’üna lunga maisa da lain. In ün’ura saran eir tschellas sopchas occupadas ed inchün prelegiarà ün toc d’ün crimi o cha la gruppa discutarà animadamaing davart ün pled o davart üna passascha chi nun es dal tuot clera. Leyla Ciragan ha nempe sco mincha seguonda fin d’eivna invidà pro sai a Dietikon a raduond üna dunzaina persunas chi fuorman daspö november üna gruppa da lectüra valladra. Ma fin cha’ls prüms sclingian vi da la porta ans resta amo ün pa temp per gnir a cugnuoscher a Leyla Ciragan e sia paschiun pel rumantsch.
Chi est tü?
Eu sun Leyla ed eu n’ha 43 ons [per rumantsch]. Und jetzt wechsl’ich scho uf Dütsch, suscht goht’s vil z’lang. [Ed ella cuntinuescha per tudais-ch:]. Eu stun a Dietikon cun mia duonna. Oriundamaing suna germanista. Uossa stübgia però informatica. In meis temp liber imprenda schnuaivel jent linguas e fetsch in general schnuaivel jent differentas robas parallel.
Che linguas sast lura tuot?
Hmm... I sun bain ün pêr. I dependa co chi’s dombra. Eu discuor las solitas linguas sco tudais-ch, inglais, frances, spagnöl, latin. Finlandais saja eir. Ed ün pa türch. Chinais saja eir dret bain. Svedais, russ, ün pa talian. Ah e rumantsch, rumantsch n’haja amo invlidà. Meis rumantsch es uossa sün ün livel ch’eu riv da leger ter bain, ma discuorrer es amo difficil. Pelplü imprenda adüna üna lingua sch’eu sa, ch’eu fetsch in ün lö ün pa plü lönch vacanzas o sch’eu n’ha ün interess special. Uschè possa güsta applichar quella lingua sch’eu sun lura là.
Chenüna es tia lingua materna?
Mia lingua materna es tudais-ch, eir scha mia mamma d’eira da la Finlandia e meis bap da la Türchia. Lur lingua cumünaivla d’eira tudais-ch. E probabel hana gnü l’impreschiun cha nus sajans surdumandats sch’els discuorran amo ün’otra lingua cun nus. O forsa d’eiran eir meis genituors surdumandats cun tantas linguas, chi sa.
Co imprendast tü linguas?
Cuors classics nu fetscha suvent. Ils cuors intensivs da rumantsch a Scuol ed a Sta. Maria d’eiran ils prüms daspö ons. Per l’üna esa greiv da chattar cuors cun ün urari adattà e per l’otera esa eir üna dumonda finanziala, specialmaing scha tü est studenta. Sch’eu cumainz d’imprender üna lingua vegna in bibliotecas ed impraist mezs d’instrucziun. Cumplementar imprenda lura eir cun apps o online, per exaimpel sün youtube. Subit ch’eu ragiundsch ün tschert livel prouva uschè svelt sco pussibel da leger cudeschs, eir sch’eu n’ha duos uras per üna pagina fin ch’eu tilla incleg. Davo vegna lura pelplü duos, trais, quatter eivnas in üna regiun ingio chi’s discuorra quella lingua e prouv da discuorrer almain ün pêr frasas. Minchatant funcziuna quai e minchatant neir brich. Ma quai m’es listess. Fin uossa han ils avantags predominà.
Uossa nu suna plü simplamaing be il Oberturist, uossa suna il Oberturist chi sezza tanteraint amo in ün cuors da rumantsch.»
At regordast da teis prüm inscunter cul rumantsch?
Hmm... Eu nu sa... Ah. Quai d’eira aint il tren. Hai, 100% d’eira quai aint in ün tren. Was sait si immer? « ... sin damonda»?
Fermada ...?
Precis. Lura d’eira quai probabel in Surselva. Quella jada, avant circa 20 ons d’eira per part in Surselva e per part eir a Scuol. Eu savaiva bain che lingua chi’d es, ma plü bod nu vaiva uschè üna gronda savüda da la Svizra. Eu sun pür plü tard gnüda a cugnuoscher la Svizra geograficamaing e culturalmaing, per exaimpel cur ch’eu sun ida in muntogna cul SAC. Ma eir là nu savaiva amo chi dà differents idioms e che chi’s discuorra ingio. Meis prüm inscunter es dimena fingià lönch innan.
E cura hast decis d’imprender rumantsch?
Avant desch, quindesch ons n’haja in fuond fingià üna vouta decis d’imprender rumantsch. Quai nu’s poja hozindi bod plü metter avant, ma quella vouta d’eira l’internet amo tuot in ün oter punct sco hoz. Smartphones ed apps nu daiva quella jada amo uschè sco hoz. Quella vouta nu n’haja lura simplamaing brich chattà ün cuors o ün mez d’instrucziun adattà. Forsa vessa dat alch, quai nu saja propa da dir. Eu sa però ch’eu vaiva quella vouta ün cudesch, ma eu nu vaiva ingün’idea co schi’s pronunzcha la roba per rumantsch, uschè ch’eu n’ha lura darcheu laschà star.
Co hast lura la fin finala imprais rumantsch?
Quai n’haja decis dürant ün’eivna da Build and Bike illa Val Müstair. Là ha il silvicultur adüna discurri rumantsch cun seis collega. Eu chattaiva quella lingua fingià quella vouta uschè bella ed eu nu sa gnaca precis dir perche. Eu sun simplamaing adüna mega happy sch’eu dod rumantsch. Là n’haja lura decis, da verer amo üna vouta schi nu dess ün cuors da rumantsch. Eu sun lura rivada sülla pagina www.curs.ch e nu pudaiva bod na crajer, cha la spüerta da cuors da rumantsch es uossa uschè gronda. Eu n’ha lura vis chi ha da stà ün cuors intensiv a Scuol e’m n’ha güsta annunzchada. D’utuon suna lura eir amo ida i’l cuors intensiv illa Val Müstair.
Eu bad eir, chi’d es uossa oter sch’eu sun in üna regiun rumantscha. Sch’eu vegn i’l Volg, am sforza uossa adüna da discuorrer ün pêr frasas rumantschas. Uossa nu suna plü simplamaing be il Oberturist, uossa suna il Oberturist chi sezza tanteraint amo in ün cuors da rumantsch. Ed insè han tuots adüna plaschair.
Co es il rumantsch actualmaing preschaint in tia vita?
Minchatant discuorra cun mai svessa rumantsch sch’eu vegn cul velo, lura am quinta, che chi gira güsta uschè. In quist möd exercitescha la lingua. Daspera lavura eir inavant i’l mez d’instrucziun e leg istorgias e romans. Cun üna collega da la Surselva scriva per rumantsch sün whatsapp.
Eu d’eir uschè trista cur cha quell’eivna d’eira passada e füss il plü jent güsta restada là per adüna.
E teis club da leger hast eir amo. O co til nomnast tü?
Hai precis. Läse-Grüppli, til n’haja nomnà fin uossa. Quel n’haja eir amo. Eu til n’ha fundà davo il cuors intensiv illa Val Müstair. Eu d’eir uschè trista cur cha quell’eivna d’eira passada e füss il plü jent güsta restada là per adüna. Eu d’eir trista, ch’eu vess stuvü spettar fin prosma stà per darcheu avair contact culla lingua. Lura n’haja simplamaing scrit a la glieud chi d’eira cun mai als cuors e n’ha pensà ch’eu guard üna vouta che chi capita. Eu nu spettaiva bler. Ma pel mumaint esa uschè cha plü o main desch persunas vegnan adüna darcheu als inscunters.
Hast plans pel futur dal Läse-Grüppli?
Per mai esa plainamaing avert co cha quai as sviluppa. Probabel as müdaran bain tschertas robas. A reguard la cumposiziun da la glieud suna da l’avis, cha minchün chi ha vöglia da’s partecipar po gnir üna part da nos Läse-Grüppli. In prüma lingia lessa, cha quels inscunters continueschan. Chi sa, forsa va nos Grüppli amo tuot lustigas vias, eu stun in mincha cas cul buonder.
Pel mumaint n’haja però l’impreschiun chi’d es güsta dret uschè sco chi’d es. La glieud fa per part ün lung viadi per as pudair pertecipar. E quai muossa bain ün pa, chi tils plascha.
Ingün nun es il Oberhirsch. Quel aspet am plascha fich.
Co valüteschast tü la situaziun per imprender rumantsch, specialmaing giò la Bassa?
Quai nu possa propa valütar, pervi ch’eu nu sun mai statta in ün cuors chi ha lö per exaimpel üna vouta l’eivna. Intant daja però divers da quels cuors: alla Migros Klubschule o quel a l’Uni. Ma per mai nun esa mai stat pussibel da far ün tal cuors, saja pervi dals uraris o pervi da l’aspet finanzial o eir pervi ch’eu nu sun forsa il tip per ün tal cuors. Ils cuors intensivs sun oters, là es eir il tempo tuot oter. Che chi’d ha implü per spüertas nu saja: tandems, gruppas da conversaziun o conversaziun accumpagnada füssan eir amo coolas, ch’inchün at corregeegess scha tü fast sbagls cun discuorrer. Pro nos Läse-Grüppli ingiavinaina simplamaing ün pa, co chi’s disch la roba ed ün pêr san lura darcheu alch e güdan a tschels. Id es üna roba fich democratica pro nus, che chi’d es in fuond propa cool. Ingün nun es il Oberhirsch. Quel aspet am plascha fich.
At manca alch per imprender e dovrar il rumantsch?
Quai ch’eu n’ha uossa organisà svessa, voul dir üna runda chi s’inscuntra e legia cumünaivelmaing. E tschai füss apunta uschè üna gruppa da conversaziun accumpagnada. Pervi cha schi’s fa sbagls i’l discuorrer s’adüsa cul temp vi da quels.
Grazcha fich pel discuors! Hast pudü dir tuot quai cha tü laivast dir?
Eu laiv amo dir, ch’eu n’ha gnü uschè ün bel on l’on passà cul rumantsch. Eu sun uschè happy. E mincha vouta sch’eu vegn darcheu sü là pensa: «Buah, isch das schön gsi». Eu less propa imprender bain rumantsch. Precis, quai es meis pled final.
Intervista: Alina Müller
Fotografias: (c) Alina Müller. Il Läse-Grüppli a Dietikon da dretta a schnestra: Ann, Maarten, Leyla, Christian ed Emanuela.
Forsa er insatge per vus:
Da Corina Gustin – Per la golista Seraina Friedli cumainza in favrer darcheu il temp il plü intensiv da l'onn; l'Engiadinaisa, uriunta da La Punt, giova pro l'equipa feminina dals Young Boys a Berna e cun la squadra naziunala svizra da ballapè cumainzan darcheu ils gös da qualificaziun per il campiunadi europeic 2021. In l'intervista quinta ella, tanter oter, che cha las duonnas pudessan imprender dals homens - ma eir viceversa!
Daspö il 2013 survagliast tü il gol da l'equipa feminina dals Young Boys a Berna. Co est rivada usche inavant?
Daspö il 2018 suni tar YB. 2012-2018 d’eir eau tal FCZ. Eau d’he cumanzo in Engiadina e stuvaiv lavurer e trainer fich fich bger per river sün quist niveau. Que drouva fich bgera disziplina. Sur Tusaun Cazas suni alura gnida tar l’FCZ. Lo d’eir eau lönch il Goali Nr 3 e Nr 2. Que druvaiva darcho 2,3 ans lavur dürischma da pudair gnir il Goali Nr 1.
Giovaivast dad uffant in üna squadra da mats o daiva fingià üna da mattas?
Eau d’he cumanzo 2005 tar ils Lusitanos de Samedan tar las Junioras B. Cun mats nu d’he eau me giuvo.
Per il ballapè hast tü bandunà tia patria, l'Engiadina. Es quai stat ün grond pass per tai?
Que d’eira ün fich grand pass. Eau d’he cumanzo ün stüdi, sun ida davaunt da mia famiglia e d’he cumanzo tal FCZ in üna Liga bger pü ota. Que d’eiran 3 müdamaints fundels e que druvaiva vaira lönch fin ch’eau’m pudaiv adüser e chatter mia plazza a Turich. Que nu d’eira adüna simpel per me, eir cun que ch’eau d’he üna famiglia fich amaivla. Eau vaiv lönch e vaira ferm increschantüma da l’Engiadina e da mia patria.
Co guarda oura in tai avant gös importants? Est plüchöntsch nervusa o t'allegrast sül gö? Che es teis ritual da preparaziun? Daja ün ritual in vos club?
Eau sun adüna ün po nervusa. Ma hozindi es que in ün möd positiv. Pü bod d’eira il squitsch per me pütost negativ, hoz drouv eau que per der mia megldra prestaziun. Eau am prepar adüna culla l’istessa musica, mang adüna pü u main identic e fatsch ün per rituals cun trer il fled.
Vaivat vus pro la NLA da duonnas contracts da profi, voul dir post tü viver dal ballapè o hast amo ün oter Job?
Na, nus nun essans profis ed eau nu poss viver dal ballape. Üngüna in Svizzra. Eau lavur scu trenadra in ün fitness a Berna e scu Liveloggerin al SRF a Turich. Eau sun eir auncha vi da mia stüdi da Master a Magglingen. Il ballape es uschè dit pel mumaint be “hobby”, eir sch’el piglia in mia cho la plazza pü granda.
Quant suvent trenaivat vus in ün'eivna? Resta amo temp per hobbies, amis e famiglia?
5-7 voutas. Oters hobbies nu d’heja grands. Eau cuschin fich gugent, leg ün cudesch o vegn a fer jogging o simplamaing üna passeda. Il temp cun mia famiglia es fich important per me. Mieus genituors vegnan a mincha gö, alura vains zieva adüna ün po temp inselmbel e giains insembel a manger tschaina etc. Il temp cun famiglia ed amis es fich knapp, ma eau giod pervi da que alura il temp cha vains bger dapü.
L'uniun sindicala da giovaders SAFP (Spielergewerkschaft) ha avant cuort mis insembel ün paket da dumondas a l'adressa dal SFV. Üna da las ideas d'eira da pajar las megldras giovadras cun 1'000 francs per mais. Nu tuna quai sco ün stincel schi's metta avant quant cha'ls hommens gudognan?
Per la giuvedras in Svizzra füss que ün bel cumainzamaint. Alura pudessans forsa ir gio ün per % tal job ed investir ün po dapü in nossa regeneraziun. Que füss ün pass illa direcziun güsta, ma me avuonda per gnir sün ün niveau pü ot cul ballape da las duonnas in Svizzra.
Il ballape da dunnas as amo adüna bler main preschaint e popular sco il ballapè dals homens, almain pro no inEuropa. Hast tü ün'idea perche?
Eau pens cha ho eir ün po dafer cun l’historia. Duonnas nu giouvan auncha uschè lönch scu’ls hommens. Cun que es forsa il purtret ed il niveau per singuls auncha inadüsos. A la fin finela es tuot üna dumanda finanziela. Ils hommens vivan dapü da sponsurs, da la media, da la popularitet. Tar els es que bger pü attractiv per sponsur da metter aint raps, perche cha’l “return of investment” es bger pü grand.
Schwalbas nu vegnan aczeptedas!
Co as pudessa sustegner il ballapè da duonnas?
Que druvess ün u püs investurs, chi nu pensan be vi da lur investment in ün temp cuort, ma pü dalönch. Per gnir sün ün nivaeu pü ot as stu investir, müder las structuras. Scha’l nivaeu vegn meglder, es que pü interessant per nouvs sponsurs, per las medias etc. Que es ün circul vizius.
Che sun tenor tai las differenzas tanter il ballapè dals homens e quel da las duonnas?
Nus vains oter corps. L’intensitet nun es taunt ota, cun que cha nossa forza dad explosivitet nun es taunt ota, chi fo cha essans pü plaunas. Eau pens illas spartas tecnica, tactica e mentalitet essans nus sün ün bun viedi da river pü dastrusch. Que es üna dumanda da l’educaziun. Ils mats chi rivan sül s-chelin pü ot in Svizzra paun fer ün’educaziun aint il ballape daspö ch’els sun pitschens mats. Plaunet cumainza que eir, cha mattas haun variantas similas, que as bada gia hozindi.
Che pudessan ils homens imprender da las duonnas (in reguard al ballapè)
Eau pens cha nus essans pü sinceras. “Schwalbas” nu vegnan aczeptedas. E nossa mentalitet chi’ns lascha fer quist grand effort insembel cul job vains nus sgür eir dapü cu els. Que saro aint il futur qualchosa cha zieva la carriera essans nus pü fermas in quel aspect.
E che pudessan las duonnas imprender dals homens?
L’egoismus ed il focus. Minchataunt füss que meglder da penser be vi da se svess per fer ün pass inavaunt o per fer ün goal. Els sun bger pü focusos sülla preschtaziun sün plazza, nus duonnas stüdgians auncha bger oter chi capita sper la plazza.
Per che squadra giovessast tü il plü gugent?
Mieu sömmi es da pudair ir a giuver a l’êster. Eau sun fich avierta tar che squedra u in che pajais. Ma que stu esser ün club chi’m po giüder dad improuver auncha üna vouta dapü.
Chi es teis idol e perche?
Eau guard fich gugent a differents Goalis cun que ch’eau pens cha’s po imprender extrem bger. Pel mumaint es Ter Stegen pensi il meglder dal muond. Eir Yann Sommer u David De Gea chat eau fich ferms e guard tiers ad els enorm gugent.
Che sun tias qualitads sco giovadra ed ingio sun tias deblezzas? Scha tü hast deblezzas; co prouvast da tillas amegldrar?
Eau sun tar YB dvanteda ün Leader sün e dasper la plazza. Tecnicamaing sun las flancas e la reaciziun sülla linia sgür fermezzas. Eir il gö culs pes dvaintan adüna meglder, que es fich important per ün goali hozindi e lo posse au auncha gnir megldra. Eir fisicamaing pensi cha mincha duonna po adüna auncha lavurer vi da se, eir eau.
Que am fo sgür enorm superbgia dad esser üna part da quista squedra.
Co hast passantà la posa d'inviern e las festas da Nadal?
Eau vegn tar mia famiglia a La Punt, vegn a fer passlung, giod il temp cun famiglia ed amis, etc. Eau m’allegr fich.
Illa ierarchia da la squadra naziunala da las duonnas est tü il nummer 2 davo Gaëlle Thalmann. At fa quai superbgia?
Que am fo sgür enorm superbgia dad esser üna part da quista squedra. Ma zieva 3,4 ans vegn plaunet eir il “Anspruch” da pudair giuver pü suvenz. Be esser part nun es pü avuonda per me, eir scha giod mincha di ch’eau poss trainer culla crusch alva sün mia corp.
Ils nouvs tricots dals homes sun stats ün tema preschaint illas medias avaint ün per eivnas. Co guarda oura vossa?
Que saron ils listess.
Bainbod vaja inavant culs gös da qualificaziun per il campiunadi europeic 2021. Il prossem gö da la squadra svizra es ils 14 avrigl cunter la Belgia. Co as preparaivat vus per quist giö?
Nus ans preparains adüna identicamaing. In prüma lingia guardains sün noss gö. Nus analisains las fermezzas e deblezzas dal cuntrari e fains zieva ün plan scu cha nus pudessans guadagner cunter ellas. Ils trainaders faun quelo adüna fich profound e minchüna so sia rolla.
Che es il böt da la squadra svizra per il campiunadi europeic 2021 e che resultat es realistic?
Pel mumaint es il böt grandischem da river la qualificaziun. Que es tuot nos focus. Sur da böts al campiunadi cumanzains nus alura a discuorrer cur cha essans eir qualificedas.
Biografia:
Crescheda sü a La Punt
Bachelor of Science (scienzas da sport e psicologia), 2015 fin 2018
Master sport d'elita ("Spitzensport") cun profundaziun "Trainingslehre", 2018 fin ca. 2020
Hobbies: cuschiner, leger, taidler musica, familglia/amis, guarder e fer mincha sport pussibel ;-)
Intervista: Corina Gustin
Fotografias: (c) (1) Daniela Joerdeli, (2) Sportsmoment
Forsa er insatge per vus:
Chasa Editura Rumantscha - Lio sa grittenta: tut ses amis van en vacanzas durant la stad, mo el sto ir ad alp! Cura che sia mamma prenda davent ad el perfin anc ses telefonin, al tanschi definitivamain! Lio less mo pli ir davent. Ses chaun Cookie ha però in’autra idea e va a chatscha da muntanellas. Questa chatscha als maina en il pajais magic da Semperverd nua ch’els ston ademplir intginas incumbensas.
Las duas auturas Simona Demarmels ed Anna Negrini han scrit ensemen durant ils onns 2015 e 2016 il roman da fantasy «Semperverd». Ina istorgia nova da fantasy per uffants da la 3. fin 6avla classa ed in bel regal da Nadal. In extract:
Il tschivel da la muntanella
«Pamfateee.» Il telefonin da Lio sa chatta amez il terren sitg da l’Alp Pandela. Cookie sa dasda e dat in sigl. Per esser segir che quai n’è nagin privel, s’avischina el cun ses gnif al telefonin da ses patrun e savura. El guarda sin Lio e na chapescha betg propi tge che quel fa. Lio na fa gnanc stim che ses chaun è agità. El na vegn betg liber dal patratg ch’el è lià vi da questa alp. Ses amis qua giu en la val fan perfin beffas dad el. Els s’inscuntran, van a far cumissiuns, vesan la mar u perfin ils stars da lur squadra preferida ed el na vesa nagut auter che cornas, stgellas e tgils da vatgas.
Ma sch’i fiss mo quai … El n’è betg mo sulet si d’alp, mabain sto er anc supportar ses geniturs dis a la lunga. Dis ch’èn en sasez gia stentus avunda pervia da las lavurs. Tgi s’imaginescha uschia sias vacanzas da stad? Lio giess bler pli gugent a scola. Là fiss el almain ensemen cun ses amis e pudess far l’ina u l’autra lumparia.
Cookie posa ses chau sin la chomma da ses meglier ami. Lio di: «Ti na chapeschas betg mai, navair, Cookie? Ti vivas sco en il paradis qua tar nus.» El stat si e prenda en maun ses telefonin. La sfessa en il monitur è vegnida pli gronda. Oz è puspè in da quels dis, nua che tut va en las chautschas.
«Lio, quai na dastga betg esser vair! Tes bab ed jau ta tschertgain dapertut e duvrassan tes agid e ti sesas simplamain qua e fas termagls cun tes telefonin. E guarda co ch’el vesa ora! Auters uffants fissan cuntents, sch’els avessan in telefonin uschè modern e ti rumpas il tieu di per di pli fitg! A mai pari che ti stuessas ina giada vesair quantas uras ch’ins sto lavurar per pudair sa prestar in tal apparat», di la mamma.
Quai è puspè tipic per sia mamma. Ella recloma adina gia avant ch’ella sa insumma tge che mudregia el. Lio ha il sentiment che sia mamma vivia en in auter mund. Ella ha l’impressiun ch’el stuess avair plaschair da star si qua. Il mender è che las visitas – magari amis dals geniturs – èn lura er anc da la medema idea. «Vus avais uschè bel si qua ad alp. L’entir di en la natira, nagin stress ed aria frestga. Lio ha propi fortuna da pudair passentar sia uffanza si qua. El emprenda da viver cun la natira. Tge uffant dad oz sa anc fender laina e far paun?» Lio ha avunda da quests baterlims.
Nagin uffant auter che jau na sa pli fender laina e far paun! Ins po gea cumprar tut en las butias. E las chasas stgaud’ins cun electricitad, pensa Lio tut grittentà. Cunquai ch’el sa concentrescha sin ses patratgs, auda el mo pli dalunsch il crititgim da sia mamma, ed el serra ils egls. Ussa simplamain avrir ils egls, l’alp è stgargiada e nus essan a chasa. Quai fiss uss il pli bel!, pensa Lio e strocla ensemen ses egls uschè fitg ch’i fa bunamain in pau mal.
Cura ch’el als avra puspè, è el prest in pau dischillus ch’i n’è betg gartegià. Plaunet al vegnan puspè endament ils pleds da la mamma.
Cura ch’el vesa co che la mamma guarda ussa sin el, smina Lio ch’ella haja dumandà el insatge durant ses cupid. Per ch’ella na vegnia betg anc pli vilada, emprova el sia fortuna cun: «Gea, mamma, va bain.» Quai funcziuna per il solit en discussiuns cun sia mamma.
El ha emblidà ch’el ha ses telefonin sin las chommas e stat si per s’allontanar da la situaziun malempernaivla. E lura capiti. L’apparat croda la segunda giada per terra.
«Gnanc ina minuta n’es stà bun da tegnair quai che ti has empermess! Ussa basti!» La mamma prenda il telefonin si da plaun. «Quel survegns ti pir puspè, cura che ti has emprendì d’avair quità da las chaussas. Ti vas uss a fender laina davos tegia. Igl è uras che ti ans sustegnias cun las lavurs dal mintgadi.»
«Quai n’è betg endretg. Jau hai emblidà il telefonin ed hai mo vulì …», emprova Lio da sa defender.
«Jau na less udir nagut pli. Va ussa!», cumonda la mamma e va en direcziun da l’isch da la tegia.
Cun il venter plain ravgia, perquai che nagin na taidla quai ch’el di, va el davos tegia, nua che la laina vegn deponida. Sco expressiun da protesta zappa el cun tutta forza sin il terren.
Cookie al suonda.
El ha tratg en sia cua ed er il chau tegna el plitost a bass. Cookie n’ha betg gugent, sche ses patruns sbragian uschè dad aut. Per sias ureglias sensiblas è quai terribel.
Lio na po simplamain betg sa calmar. El è vilà. El na sto betg mo star si d’alp l’entira stad, mabain n’ha uss era nagin telefonin! Sco quai ch’el enconuscha sia mamma, pudess quai anc durar in detg mument fin che quai sa mida.
Sia situaziun, la ravgia sin sia mamma ed ils patratgs vi da ses amis che passentan ina bellezza stad giu en la val fan che sias chommas chalan da zappar uschè fitg sin il terren e cumenzan a far bunamain il cuntrari. Senza ch’el vul, vegn el adina pli spert. Sias chommas paran da sa mover tut da sezzas ed el ha il sentiment ch’el sgolia. La ravgia porta el. Cookie al curra suenter e s’accorscha ch’els dus na curran questa giada betg per far in gieu. Perquai surpiglia el il tempo da Lio e dat adina puspè in’egliada vers el.
Lio na fa gnanc stim da ses chaun. El curra simplamain. Sias chommas sgolan sur il terren vi ed ils maletgs en ses chau svaneschan.
Cura ch’i cumenza a vegnir pli taiss, senta el co che ses pass vegnan adina pli plauns. Pli plauns ch’ils pass vegnan e pli clers che ses patratgs daventan. La ravgia sa mida plaunsieu en tristezza. Sisum la spunda na pon las chommas ed er il chau betg pli. El sa lascha crudar per terra e las larmas al curran sur sias vistas.
Illustraziuns e prevista: (c) Chasa Editura
Il cudesch custa 24 CHF; da retrair en las librarias, en l'internet u sin www.chasaeditura.ch
SEMPERVERD
In’istorgia da fantasy per uffants da la 3. fin 6avla classa da Simona Demarmels ed Anna Negrini
Cun illustraziuns da Jon Bischoff
Cudesch illustrà, lià 15.6 x 21 cm (format aut)
88 paginas
CHF 24.00 rumantsch grischun e surmiran
ISBN 978-3-03845-063-4
Chasa Editura Rumantscha, 2019
Suonda LATABLA!
Forsa er insatge per vus:
Da Flavia Hobi – Anne-Louise Kleberg Joël – tuna buc suenter in num romontsch, ella Rumantschia sesenta ella denton dacasa. Oriundamein dad Odense en Danmarca eis ella dapi 21 onns adina puspei en Svizra. Oz stat Anne-Louise a Vella ed ei meinafatschenta dalla Casa d’Angel a Lumbrein. „Damai che jeu hai da far cun bia glieud duront luvrar, gaudel il ruaus ton pli el temps liber; seser sin canapé cun in bien cudisch danès e strihar il gat ni far yoga – aschia sai jeu serevegnir il meglier.“
Cunquei che Anne-Louise ei carschida si cun plirs lungatgs, ha ella sviluppau ina gronda affinitad. 1997 eis ella arrivada a Vella per luvrar in unviern en in’ustria. Leu ha ella lu spert empriu da salidar e da dumbrar per romontsch. Grazia a siu plascher per lungatgs ha la Danesa era giu naven dall’entschatta in grond interess per il romontsch. Da vegnir sin in bien nivel ei per ella denton vinavon ina sfida, ha la perfecziunista bein la pretensiun a sesezza da „variar l’expressiun dil lungatg plidau e dad ir pli fetg en detagl cun la muntada dils singuls plaids.“
Jeu tschontschel aschi bia romontsch sco pusseivel, era cun glieud dils auters idioms romontschs
Oz descriva Anne-Louise il romontsch sco lungatg da famiglia; mintga di lavura, scriva e discuora ella per romontsch. „Jeu tschontschel aschi bia romontsch sco pusseivel, era cun glieud dils auters idioms romontschs – damai che jeu cape-schel buc adina tut.“ Cunquei ch’igl ei per Anne-Louise buc pli logic da tschintschar tudestg che romontsch, mida ella buc aschi tgunsch sche enzatgi sa buc bein romontsch. La guida da cultura ha era la disa da salidar la glieud per romontsch e lura vegn ella spert sisu sche la glieud sa romontsch ni buc. Aschia datti per exempel era ella Casa d’Angel adina in „beinvegni“ per tuts. Ils turists selegran dad udir il lungatg romontsch, ch’ei „purtader dalla cultura ed igl ei impurtont dad intermediar ei.“
Ina super gruppa da glieud engaschada
La Casa d’Angel e la plazza dad Anne-Louise, ch’ei cul temps carschida sin 50%, exista pér dapi 2015. La gronda sfida seigi da buc vuler memia bia, mobein dad era saver dir na. Cunquei ch’il romontsch ed il tudestg ein omisdus buc lungatgs mumma, schabegian plitost sbagls linguistics. „Mo lu tratgel tant pis e sperel che enzatgi anfli il sbagl – quei vul numnadamein dir che enzatgi ha legiu il text e gliez ei il pli impurtont.“
Spezialmein gauda Anne-Louise muments co „cu jeu arvel igl esch dil fuorn dil cristagl e vesel co ils egls dils affons tarlischan cu els vesan il grond cristagl dil péz Regina.“ Ella selegra era adina puspei dils commentaris el cudisch da hosps, che partan lur plascher vida las exposiziuns e las occurrenzas organisadas ella Casa d’Angel. Engrazieivla ei Anna-Louise era per la fundaziun da cultura, „ina super gruppa da glieud engaschada – seigi quei sco survigiladers, sco guids ni el cussegl da fundaziun.“ Quei motivescha ella aunc dapli da far sia lavur sco meinagestiun cun gronda passiun.
Engraziel fetg per il discuors, Anne-Louise!
Intervista: Flavia Hobi
Fotografia: (c) Marco Hartmann, Somedia
Suonda LATABLA!
Forsa er insatge per vus:
Da Corina Gustin – Walter Rosselli, uriund tessinais, ha stübgià lingua e litteratura rumantscha a Friburg ed a Turich e translatescha cudeschs da gronds auturs rumantschs sco per exaimpel Dumenic Andry, Göri Klainguti, Oscar Peer e Leo Tuor. Dal 2014 ha el retschevü il Premi Terra Nova da la Fundaziun Schiller Svizra per sia translaziun francesa dal roman «La Chasa veglia» dad Oscar Peer. D'incuort ha el publichà seis prüm agen cudesch rumantsch cul titel «Cuntradas Imaginarias». In noss' intervista quinta el sur dal cudesch, sur da viadis reals e surreals e che ch'el pensa dal rumantsch.
T'algordast da teis cudesch predilet d'uffanzia?
Eu legiaiva enorm jent ils cudeschs da lectüra cha no surgnivan in scoula obligatorica, pitschnas antologias chi gnivan sü da l’Italia e chi d’eiran per mai vairas minas d’or, cun poesias, istorgias cuortas, tocs da romans, ingiavineras, proverbis. Vaiv’eu ün predilet? Eu nu craj. Eu legiaiva lura eir jent fablas e cudeschs d’aventüras. Il preferì da quels d’eira forsa l’Isla dal tresor, da R. L. Stevenson.
Chenün es hoz teis cudesch predilet e perche?
Uossa sco avant nu riv eu d’avair be ün cudesch predilet. Eu leg jent da tuot, tanter l’antica, il medieval ed il contemporan, svizzer ed ester. La seguonda part dal Quijote am fascinescha tant sco las fablas dad Esop ed ils raquints arctics da Jørn Riel.
Cura hast cumanzà a scriver novellas (da libra voluntà)?
Fich tard, pür davo ils quarant’ons e plütost darar. Eu scriv daplü cronicas (cun quellas n’haja cumenzà avant) o poesia co novellas da ficziun.
Tü discuorrast diversas linguas. Che es unic vi dal rumantsch e perche es el usche prezius?
Sco mincha lingua es il rumantsch unic e prezius sco tal, pel simpel fat dad esser üna lingua.
Perche hast tü imprais rumantsch?
Il prüm be pel buonder, lura per approfundir. E plü ch’eu imprendaiva, damain ch’eu savaiva, plü ch’eu scuvriva robas nouvas ed interessantas per imprender.
Che fan ils Rumantschs güst cun lur lingua? E che fan els fos?
Güst fana da tilla mantgnair e da scriver e leger litteratura per rumantsch. La creatività litterara mantegna la lingua viva, armonica e dinamica.
Fos, per part forsa d’as dar fadia cun ün purissem excessiv chi nu reflectescha adüna la realtà da la lingua. E forsa da dar oura dicziunaris richissims ma cun pleds chi nu vegnan dovrats e chi fan cha no oters esters vain lura ün linguach chi savura da dicziunari.
Che text o passascha dad ün cudesch rumantsch at ha fat la plü gronda impreschiun ?
Bleras passaschas our da La müdada, da Cla Biert, ed eu dschess eir il cudesch inter (chi m’ha occupà dürant blers ons), m’impreschiunan adüna darcheu per blers aspects.
T‘algordast da teis sentimaints cur cha tü hast let quellas la prüma giada?
Sentimaints variabels, in evoluziun constanta. N’ha sgüra stuvü tillas leger plüssas jadas per tillas cleger, incleger e savurar inandret.
Tuot es i fich svelt e dandet d’eira il cudesch qua. La versiun rumantscha es perfin cumparüda avant l’original.
Tü hast d’incuort publichà teis prüm agen cudesch rumantsch - davo avair translattà numerusas ouvras dad auturs rumantschs in diversas otras linguas. Hast gnü dubis da publichar quel?
Dubis n’haja lönch gnü pustüt scha publichar u na l’original talian. Cur ch’eu n’ha lura decis da til publichar, ed eir da publichar üna versun rumantscha, temp dad avair dubis nun haja plü gnü – tuot es i fich svelt e dandet d’eira il cudesch qua. La versiun rumantscha es perfin cumparüda avant l’original, chi vain oura pür quist utuon.
Perche e chi at ha dat il curaschi da müdar idea?
Clà Riatsch m’ha lönch fat curaschi per publichar quels texts sco cudesch (oriundamaing tils vaiv’eu scrits sco texts independents per üna revista). „Fa ün cudeschet“, am dschaiva’l adüna darcheu, ed eu: „Tü sbattast!“
Tü vast jent a spass cul tren?
Fich jent. Eu viag adüna cul tren, na plü mincha di per la lavur (eu lavur a chasa), ma regularmaing per ir a spass o per visitar la famiglia. Eu nun ha auto e nu vögl avair.
Tü citeschast suvent auturs rumantschs aint il cudesch - che autur rumantsch es teis predilet e perche?
Eir culla litteratura rumantscha es quai difficil per mai da chattar oura ün’autura o ün autur predilet. Quels chi vegnan menziunats direct o indirectamaing aint il cudesch sun aint il ravuogl da meis predilets, ma blers mancan in quell’ouvra, sco Rut Plouda, Leta Semadeni, Dominique Dosch, Dumenic Andry e Göri Klainguti, per exaimpel.
Cun che persuna cuntschainta gessast tü il plü jent sün viadi e cun chenüna pigliessast cun tai sün ün‘isla solitaria ed isolada?
Eu vegn uossa sün viadi be plü cun la persuna chi cumparta meis minchadi – id es lura tuot bler plü simpel. Ma per cha l’insla resta solitaria ed isolada füss quai ideal dad ir sulet…
Tocca viagiar pro tia hygiena psichica?
In ün tschert sen forsa bain. Cur ch’eu d’eira plü giuven d’eira il viagiar sco realisar sömmis da plü bod. Uossa viag eu damain e lasch eir al sömmi si’aigna vita.
Quant suvent vast sün viadis imaginars?
Forsa mincha di ün païn…
Che viadi imaginar es teis predilet e perche?
Las chaminadas tras la champogna e la muntogna da meis cumün, ingio ch’eu giaiva a chaminar sco uffant e giuvnot, e lura l’Islanda dals novanta o dal cumanzamaint da quist tschientiner. I d’eira tuot bler plü insolit co hoz, sco our da raquints. Ed ils algords sun uossa vegls avuonda per as masdar culla fantasia.
Eu sun ün observatur contemplativ, na analitic
Che viadi real o che destinaziun at ha plaschü il meglder e perche?
Meis prüm viadi in Islanda, dal 95. I d’eira apunta tuot bler plü simpel ed insolit co hoz, magic. Bleras bellas cuntradas, citads e cumüns pitschens e modests, glieud na cumplichada e minchatant perfin predschs radschunaivels. Vias da terra e crappa ruotta, catram be illas citads. Be pacs autos, pustüt ladas e volvos, fich vegls. Pacs turists – adüna agreabel cur chi’s es svess turist… Uossa s’ha il pajais standardisà, banalisà per blers aspects.
Tü est ün grond observatur. Es quai üna schmaladicziun o üna benedicziun?
Üna benedicziun. Eu sun ün observatur contemplativ, na analitic. Ed eu nu sforz mia memoria plaina fouras da retgnair tuot quai ch’eu vez.
Che es tia filosofia da vita?
Viver. E laschar viver e scriver. E minchatant scriver.
Che t'occupa pel mumaint?
Tscherchar l’equiliber tanter tradüer e scriver e profitar dal temp liber.
Chi o che t'inspirescha e perche? Chi o che es stat la plü gronda inspiraziun in tia vita?
Spassegiar, chaminar
Che nu sa la glieud da tai?
Quai chi nu’s sto dar inavant.
In tschinch ons…
Chi sa ?
Il rumantsch es per mai…
Üna bella lingua
Cudesch:
Cuntradas imaginarias
Rumantsch vallader, 102 paginas
CHF 18.00
ISBN: 978-3-03845-062-7
Biografia:
Nat dal 1965 a Preonzo (Ti) e viva a Montreux. Stüdi da lingua e litteratura rumantscha, iberica e scandinava a Fribourg e Turich. El es translatur liber per catalan, frances, rumantsch, spagnöl e talian.
Intervista: Corina Gustin
Fotografia: (c) Claudia Cadruvi
Prüma publicaziun: Lügl 2019
Suonda LATABLA!
Forsa er insatge per vus:
Da Corina Gustin – Duonnas pon suottascriver contracts ed as pon vestir sco ch'ellas lessan – quai tuna evidaint - pero nun es amo usche lönch realità. Avant pac temp d'eira per ellas scumandà da portar chotschas, a Paris (per ledscha) de facto fin avant 6 ons. Eir in Grischun d'eiran ingüstias invers duonnas tuot normalas amo avant 40 ons. Flurinda Rascher, activista daspö ils ons 70 ed autura dal cudesch biling „Crescher e madürar“ / „Freischwimmen“ quinta sur da sia vita impreschiunanta
Avant cuort n'ha eu let ün artichel in ün magazin digital: 98 838 duonnas vivan in Grischun. Rapreschentanza da duonnas illa regenza Grischuna: nolla. Che pensast tü da quai?
Quai es amo adüna ün s-chandel! Impustüt pro las ultimas tschernas. Pels hommens chi sun al timun nun es quai ün tema. Impustüt pens eu chi han temma da la concurenza. L‘an passà al di da las duonnas a Cuoira sun els gnüts confruntats cun il fat cha per la tscherna illa regenza nu d'eira ingünas duonnas sco candidatas. Il parti SP as ha s-chüsà. Quel parti ha adüna duonnas avuonda per candidaturas, eir sül chomp federal. Da tschels partits as haja dudi be s-chüsas marschas.
Mia reacziun: eu vusch fingià daspö ons bod be per duonnas ed in mincha cas refüs eu mia vusch per hommens chi ignoreschan a no duonnas. Displaschaivelmaing sun eir las duonnas massa pac militantas!
Eu n‘ha avant ün per dis inscuntrà üna duonna chi chatta il tschöver da duonnas na bsögnaivel ed es fich modesta cun dir „eu sun cuntainta cun quai ch‘eu survain, ils hommens san che chi‘d es bun per no“ !!
Haja dat üna situaziun speciala ingio cha tü hast decis da cumbatter l'ingüstia invers las duonnas?
Dal 1969 n‘ha eu tut domicil cun mia famiglia a Zuoz, ingio ch‘eu n‘ha chattà contact cun duonnas emancipadas, criticas e sdruagliadas. Là am es quista discrepanza gnüda consciainta.
Chi o che es ed es stat gronda inspiraziun in tia vita?
Eu n‘ha vieplü badà las difficultats da‘s far valair sco duonna illa vita da minchadi. Tras mias differentas occupaziuns ed ingaschamaints n‘ha eu gnü contacts cun bleras persunas chi am han inspirà e sensibilà. Üna gronda inspiraziun es statta la partecipaziun illa gruppa da duonnas chi‘d es descritta ill‘istorgia „Duonnas chi nu fan be s-chagna“.
As poja dir cha tia mamma d'eira teis idol?
Mia mamma d'eira üna duonna cun bler temperamaint e blers interess. Cur ch‘eu n‘ha realisà il möd da viver e pensar dad ella am ha quai fat dürant divers ans fadia. Tantplü cur ch‘eu n‘ha maridà in üna famiglia tradiziunala e plütost conservativa. Pür bler plü tard n‘ha eu cumanzà ad incleger sia vita ed am n'ha reconciliada cun seis pensar. Pür là es ella es dvantada ün tschert exaimpel per mai.
Eu sun gnüda cunfruntada cun attachas in fuorma da telefons e chartas anonimas
Hast tü stuvü viver cun attachas malvugliaintas pervi da tia' opiniun?
Cun am expuoner publicamaing per mias ideas sun eu gnüda confruntada cun attachas cunter mia oponiun - in fuorma da chartas e telefons anonims e chartas da lecturs illas gazettas.
Da che varts hast tü tschüff sustegn e da chi plütöst cuntravent?
Sustegn n‘ha eu survgni our dals circuls dal movimaint da duonnas e dad amis. Cuntravent es gnü our da circuls tradiziunals.
Hozindi pon las duonnas trar aint che ch'ellas lessan, plü bod stuvaivan ellas per part ir per ün permis special sch'ellas laivan as "vestir sco hommens" e trar aint chotschas. A Paris es gnüda müdada quella ledscha pür avant 6 ons. Che pensast tü da quai?
Eu n‘ha vivü bod tuot mia vita in Engiadina culs invierns fraids. Chotschas nu deiran per mai ingün tema. Eu am n‘ha adüna vestida tenor agen gust, sainza verrer a dretta o a schnestera. Eir ils ans dal „Minirock“ n'ha eu passantà. Da quel temp nu n'ha eu tut cogniziun da las criticas. Quai am plascheva dad esser ün pa provocativa.
Plü jent chotschas o schocca?
Tenor meis agens bsögns.
A mai vess quai adüna interessà da das-chair far ün gimnasi e forsa ün stüdi. Eu nu m‘m algord d‘avair gnü in mera ün tschert stüdi, pero eu vaiva simplamaing la vöglia da savair daplü e perquai la vöglia dad ir inavant a scoula.
Eu m'interess ed observesch la politica e m'ingasch - pero in mia età ün pa plü moderat
Vaivast dubis da publichar ün cudesch? Scha schi: Perche e chi at ha dat il curaschi da müdar idea?
Minchatant am n‘haja dumandada co cha meis cudesch gnarà acceptà. Meis ami Lothar am ha sustgnü e dat curaschi.
Che temas t'occupan hozindi?
Eu m'interess ed observesch la politica e m'ingasch per ils drets dals umans, per üna vita sociala e pel movimaint da las duonnas. Pero in mia età ün pa plü moderat.
Avant cuort n'ha eu let ün artichel in ün magazin digital: 98 838 duonnas vivan in Grischun. Rapreschentanza da duonnas illa regenza Grischuna: nolla. Che pensast tü da quai?
Quai es amo adüna ün s-chandel! Impustüt pro las ultimas tschernas. Pels hommens chi sun al timun nun es quai ün tema. Impustüt pens eu chi han temma da la concurenza. L‘an passà al di da las duonnas a Cuoira sun els gnüts confruntats cun il fat cha per la tscherna illa regenza nu d'eira ingünas duonnas sco candidatas. Il parti SP as ha s-chüsà. Quel parti ha adüna duonnas avuonda per candidaturas, eir sül chomp federal. Da tschels partits as haja dudi be s-chüsas marschas.
Mia reacziun: eu vusch fingià daspö ons bod be per duonnas ed in mincha cas refüs eu mia vusch per hommens chi ignoreschan a no duonnas. Displaschaivelmaing sun eir las duonnas massa pac militantas!
Eu n‘ha avant ün per dis inscuntrà üna duonna chi chatta il tschöver da duonnas na bsögnaivel ed es fich modesta cun dir „eu sun cuntainta cun quai ch‘eu survain, ils hommens san che chi‘d es bun per no“ !!
Daja üna dumonda cha ingün mai nu't ha dumandà? Üna cha tü be spettast da respuonder?
Eu nun am saint competenta da respuonder dumandas. Eu di be adüna quai ch‘eu pens.
La musica es adüna statta importanta in tia vita – che musica taidlast il plü gugent?
La musica es fich importanta in mia vita. Eu preferisch la musica classica, coros, operas, musica spirituala e buna musica populara (per exaimpel ils Fränzlis) e sun vairamaing averta per bler.
Che es teis prossem project?
In october l'on passà n‘haja cumpli 80 ans. Meis proget es da mantegner il plaschair da viver e da restar averta per quai chi vain.
Che nu sa la glieud da tai?
Bler!
In tschinch ons…
Quai füss bel sch‘eu am sentis amo adüna uschè bain sco uossa!
Il rumantsch es per mai…
Il rumantsch es per mai basa da vita ed es mia identificaziun.
Cudesch:
Crescher e madürar. Ün'istorgia dad üna duonna da l'Engiadina
208 paginas, ISBN: 978-3-9817528-8-5
Biografia:
Nada dal 1938 a Seraplana, mama da trais uffants. Politicamaing activa per la chosa da las duonnas e dürant 12 ons manadra da la scoula da musica Engiadina Bassa/Val Müstair. Ella ha imprais a nodar cun passa 50 ons ed ha scrit sia biografia per seis 80avel anniversari
Intervista: Corina Gustin
Fotografia: (c) Flurinda Raschèr
Suonda LATABLA!
Forsa er insatge per vus:
Da Corina Gustin – Ils Babulins e lur aventüras chi cumparan sco cudesch, cd, videos e dafatta sco app in tuot ils idioms ed in rumauntsch grischun sun cult. Mincha uffant rumantsch cugnuoscha la famiglia chi viva in üna chasa violetta e nun ha mai lungurus. Yvonne Gienal, illustratura da Glion, ha dat la vista a las istorgias da Flurina Plouda ed a las figüras sco per exaimpel Luisa e Nic, Brutus e Lupo. Ün'intervista da 15 minuts.
Co as vegna artista ed ilustratura da cudeschs?
Cun il plaschair vi da dissegnar e malegiar.
Che laivast dvantar dad uffant?
Designra da moda. Interessantamain è mia vita sco artista ed illustratura fitg datiers da quest giavisch professiunal.
Che cudeschs legiaivast sco uffant e chenün d'eira teis predilet?
Guardar e leger cudeschs illustrads è gia baud stà in passatemp da mai. Sco uffant amava jau sa chapescha Donald Duck, pli tard alura ‘Asterix und Obelix’ – fin oz. Era Lucky Luke e Calvin and Hobbes tutgavan tar mes favurits. Pli tard è vegnì la fascinaziun per comics per creschids, sco Black stories, Mad etc.
Ils Babulins sun gnüds sviluppads sco üna part dal program da famiglia da la Lia Rumantscha. Intant sun els cult. Perche han els usche ün grond success?
Ils uffants èn l’avegnir da la societad e da la cultura rumantscha. Perquai èsi impurtant da promover la lingua gist tar els. Ina gronda influenza sin il diever da la lingua han ils geniturs, ma era pedagogas e pedagogs ed ulteriuras persunas impurtantas per ils uffants.
La Lia Rumantscha sustegna questa promoziun cun differentas materialias sco cudeschets, portatuns e gieus e cun infurmaziuns e support areguard la lingua ed ils uffants. Ella organisescha inscunters cun persunas d’instrucziun e pussibilitescha da barattar ideas, d’exprimer giavischs e da dar impuls. La pagina-web dat ina survista davart las activitads. Ella vegn actualisada e cumplettada regularmain. Il mument stat en il center la lavur cun uffants da vegliadetgna prescolara.
Gia ils pitschens enconouschan las figuras Luisa, Nic, Claudia, Arno, il giat Brutus ed il chaun Lupo – èn enconuschentas en l’entir intschess rumantsch
Las figuras da la famiglia Babulin – mattatscha Luisa, mat Nic, mamma Claudia, bab Arno, giat Brutus e chaun Lupo – èn enconuschentas en l’entir intschess rumantsch. Gia ils pli pitschens enconuschan els. Quai è insatge unic en la Rumantschia. Finalmain avain era nus figuras illustradas sulettamain rumantschas.
Sco illustratura è il public en mira il pli impurtant: per tge persunas illustresch jau in cudesch. Uffants reageschan fitg bain sin colurs frestgas e sin conturas cleras. Quai è stà per mai il punct da partenza. Las figuras èn tegnidas simplas, il resti n’ha betg faudas, la pel n’ha betg sumbrivas – jau vi adina surfatschas claras. In grond punct èn ils egls surdimensiunads – ils egls èn la porta tar il sentiments e perquai era da grond impurtanza tar mias illustraziuns.
Era ch’ils animals da chasa – Lupo e Brutus – stattan sin 4 chommas e funcziunan sco vairs commembers da la famiglia – cun pled e gests - dat a las istorgias in element da surpraisa ed umoristic.
Nus avevan in giat che pareva adina dad avair nauscha luna
Chi o che d'eira l'inspiraziun per las figüras cha tü hast disegnà?
Nus avevan in giat che pareva adina dad avair nauscha luna. El miaulava adina da poveret ed era er uschiglio ina creativa pauc attractiva. Uschia è er il giat Brutus naschì.
Mes 2 uffants èn adina ina gronda inspiraziun per mai. Els èn savens era ils emprims che vesan las illustraziuns e dattan alura anc commentaris e cussegls tge ch’ins savess anc midar.
Jau hai fitg gugent moda e mia moda persunala è savens in pau pli speziala – jau am musters e fermas colurs. Quai vesan ins er tar mias illustraziuns.
Ha l'autura Flurina Plouda gnü influenza sül resultat?
L’incumbensa e l’idea da la famiglia Babulin è vegnida da Flurina Plouda ch’è manadra dal program da kidsfits da la Lia Rumantscha.
Nus avain collavurà e collavurain fitg stretg ensemen – Flurina ha in ferm egl per detagls e colurs.
Co guarda inse oura la collavuraziun cun l'autura?
Al cumenzament avain nus sviluppà en lavur sincrona las istorgias e las illustraziuns ed avain adina puspè tschertgà il numer communabel. Uschia avain sviluppà il mund dals Babulins.
Da preschent scriva Flurina las istorgias ed jau fatsch alura las illustraziuns latiers.
Sco Creative Director da quests filmins sun jau responsabla per las illustraziuns dals videos. Per mintga figura datti ina descripziun dal caracter e da la cumparsa. Quatter illustraturs da l’agentura Fry & Partner dissegnan alura las figuras animadas.
Per la app ‘La famiglia Babulin’ avain nus collavurà cun l’agentura 08eins da Cuira.
En l’ultim cudesch da Globi datti la situaziun nua che Brutus Babulin è s’entupà cun Globi
Cun che figüra t'identifichessast tü svessa?
Atgnamain cun naginas. Il tip da Nic è forsa il pli datiers da mai u da mes uffants. In lumpazi spiertus...
Quantas episodas animadas dals Babulins daja? Co guarda oura il futur?
Fin uss datti 8 istorgias animadas. I po bain esser ch’i vegn a dar dapliras en il futur.
Cool èsi er ch’i ha dà en l’ultim cudesch da Globi la situaziun nua che Brutus Babulin è s’entupà cun Globi.
Che es teis prossem project?
Illustraziuns: Da preschent essan nus vid crear in quartet da la famiglia Babulin. Per l’atun vegni a dar in set da maisa nov cun illustraziuns e pleds da basa rumantsch. Quels chattan ins alura en blers restaurants e hotels en l’entir Grischun.
Art: Intginas exposiziuns en la regiun ed en l’exteriur èn en la pipeline.
Jau hai grond gust da tut mias vias e sentupadas artisticas.
Che nu sa la glieud da tai?
..che jau legel cudeschs sin palpiri enstagl da cudeschs digitals. Che jau odiesch tut las cartas da cumprar en sco Supercard e Cumulus. Che jau n’hai insumma nagin flair per decoraziuns en chasa, che jau mord unglas e chamin gugent a pe blut.
In tschinch ons…
La via è la mira. Jau vi cuntinuadamain ma sviluppar persunalmain e professiunalmain. La vita en famiglia e buns contacts socials èn e restan la pitga principala per tut mes esser uman.
Il rumantsch es per mai…
Il rumantsch è per mai enorm impurtant. Igl è mia lingua-mamma, jau discur cun mes uffants rumantsch, mes um è in Romontsch, noss uffants visitan la scola bilingua qua a Glion, ils blers da mes amis èn Rumantschs, jau hai studegià rumantsch a Friburg, jau hai emprendì rumantsch Grischun per amur dil rumantsch. Il rumantsch è en mia vita omnipreschent – en mia vita privata sco er en mia vita professiunala sco artista ed illustratura.
Bio Yvonne Gienal:
Yvonne Gienal es artista da professiun libra, naschüda da l'on 1976 a Disentis ed abita a Glion.
Scolaziun: Stüdis da lingua ed istorgia a Fribourg, davo perfecziunamaint d'art a Cuoira. Dal 2006 duos mais stüdis dad illustraziun pro'l shootingstar Chinais, Xie Nanjing, ün on davo prol's Zhou-Brothers, medemamaing Chinais.
Inspiraziun chatta ella pro seis uffants e dürant viadis
Ils Babulins:
Postaziuns dals cudeschs + CD via: http://www.liarumantscha.ch ubain illas butias da la regiun
Download app: Sün Apple App Store
Intervista: Corina Gustin
Fotografia: (c) Yvonne Gienal
Dapli:
https://yvonne-gienal.ch/
http://www.liarumantscha.ch
Suonda LATABLA!
Forsa er insatge per vus:
Da Romana Ganzoni - Uossa suna rivats a Landquart. Il figl da 12 ons dumonda a la mamma, scha quist „village“ plain roba plü bunmarchada, plain marcas, plain „labels“, plain prodots...
Da Romana Ganzoni - La guida, Maria Rita, muossa a giasts seis cumün Sant'Angelo Muxara in Sicilia. Ella fa quai per raps, 60 euros la persuna. Uschigliö nu's rivessa pro...
Dad Annatina Nay - ... dalla Spagna, Italia, Grezia, dad Amsterdam ni New York! Cu has ti scret tia davosa carta postala, a maun, cun taccar si ina marca? Tgi...
Dad Annatina Nay - Jeu sun uss anti-fitness e stoi conceder. Il center da fitness hai jeu gia daditg buca pli viu da dadens. Tschei di ha ina dil center perfin...
La biera stagiunada, na filtrada vain prodütta daspö il 2004 a Tschlin e quai cun üna qualità constanta. Ella vain fatta exclusivamaing our da malt «Granalpin», our dad offa biologica...
Da Bettina Vital - In tschercha dals uors chi vivan pacific in libertà e dad otras aventüras cul camper, quinta Bettina d’ün pajais vastischem chi ha las listessas duos culurs...
Dad Annatina Nay - In onn niev cun massa novs propiests. Varga in dudischavel digl onn 2017 ei uss denton gia historia. Suandeis aunc adina vies plan? Buca fimar, beiber alcohol...
Dad Annatina Nay - Fitness ei aunc buc daventau miu niev hobi e probabel vegnin nus mai ad esser megliers amitgs – il fitness ed jeu. Mo jeu serebetschel uss regularmein...

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Caschiel d' alp cavel (400gr), Sirup da minza meila (2dl) e 2 ligiongias sechentadas cun agl
Cura che ins entra in territori rumantsch na badan ins betg che ins è uss en il territori rumantsch: Ils nums dals lieus ed ils toponims èn gia en la romania submersa, vul dir en la Valragn songagliaisa per gronda part rumantschs. Ma discurrì vegn qua dapli blers onns be pli tudestg-svizzer. Sulet tschertas expressiuns sco «viva», «l'ora» u «gletsch» èn sa mantenids en il dialect – era tranter la giuventetgna. Per far attent nua che il territori rumantsch dad ozendi cumenza ha la Giuventetgna Rumantscha (GiuRu) lantschà cun in'acziun da guerriglia durant ina not d’inviern 2014 ina champagna cun tatgaders pincs cun scrit sisur «Per Rumantsch?» e tatgà quests sin tut las tablas inscrittas be per tudestg in territori rumantsch o biling. L'acziun ha provocà e chaschunà undas in las medias grischunas
In onn davo l'acziun ha la GiuRu ensemen cun la Lia Rumantscha calmà la situaziun cun tatgaders verds ed il text «Nus discurrin Rumantsch». L'idea era qua che ins vesa uschè tgi che discurra rumantsch in las fatschentas ed in il mund public per che il rumantsch vegn betg stgatschà in il sectur famigliar. Rumantsch è la clav a las autras linguas latinas ma era in avantatg economic grazia a sia exclusivitad ed atgnadad. Giasts e hosps vegnan gugent in il Grischun triling a far vacanzas ed ad emprender rumantsch. Las fatschentas rumantschas che han fat part da la champagna "Nus discurrin Rumantsch" han la GiuRu e la Lia Rumantscha publitgà 2015 ina charta cun tut las fatschentas cun tablas ed inscripziuns rumantschas in il Grischun. Ma a la pagina perrumantsch.ch mancava en sasez anc ina funcziun, uschè cha fitg paucs han frequentà questa pagina.
Trais onns pli tard cumenza la terza e finala fasa che collia ussa las fatschentas cun latabla.ch, ina pagina cun pli blers utilisaders fundada 2016 da Corina Gustin. La mira è da dar ina funcziun a questa charta. Ins po numnadamain na be sulet guardar nua che tipics products rumantschs vegnan offrids, mabain da nov direct era cumprar 1 fin 3 products da las fatschentas che sa participeschan. La Tabla naira è uss era maisa da far martgà. Tgi che sa rumantsch profitescha dad ina pli vasta clientella cun furnir in product tipic per il Grischun triling, suvenirs da vacanzas per turists u regals ad amis dal rumantsch. Bun divertiment da scrollar atras las differentas categorias da products ma era da tschertgar butias in vischinanza cun agid da la charta. Bun divertiment cun questa nova purschida, interessads pon gugent inscriver agens products cun il formular. Tatgaders as po gugent empustar tar la GiuRu, ma era critica, cunzunt constructiva, u cumpliments retschaiva la GiuRu adina gugent.
Bun divertiment!
Uolf Candrian,
president da la GiuRu
--
www.giuru.ch
giuru@giuru.ch


text:
Ethnologue
Ethnologue: Languages of the World (Ethnologue: Lenguf del Mund) a l'è una publicaziun eletronega e sü carta del SIL International (che l'era cugnussüda prima 'me Summer Institute of Linguistics, Istitüt Estif de Lenguistega), e una urganizaziun cristiana che la stüdia püssee i lenguf ch'a hinn cugnussüü de men, suratüt per fà rivà el messagg de la Bibia al püssee grant nümer de gent in de la sua maderlengua.
In del ediziun chela de quindes, fada in del 2005, Ethnologue al gh'ha denter i statistech de 6.912 lenguf (l'è staa un mejurament perchè, in chela de quartodes del 2000, i lenguf seren 6.809) e per ugnidüna la da infurmaziun cume el nümer de gent che parla una lengua, i paes, i dialett, i afiliaziun lenguistech, se se tröa la Bibia, etc...
In 'stu mument chì a l'è l'inventari di lenguf cunt dent püssee roba insema al Linguasphere Register.
In del 1984 l'Ethnologue l'ha faa un sistema de codes a trì leter per i lenguf ciamaa codes SIL. Quest insema chì de codes al süperava i standard de prima ISO 639-1 e RFC 3066.
In de chela de quartodes ediziun gh'eren dent 7148 codes che curispundeven minga al standard ISO 639-2. Alura, in del 2002 la SIL l'ha lauraa insema cunt el ISO (Urganisasiun Internasiunala per i Standardisasiun) per giuntà 'sti codes chì in del standard internasiunal: adess l'Ethnologue a'l dupra quest standard chì, che l'è ciamaa ISO 639-3.
I diferenz intra i dò versiun se poden vidè al [1]. L'ediziun chela de quindes, del 2005, la gh'ha denter 7299 codes.
L'Ethnologue, per el nòm principal d'una lengua, al met anca cum'è che la ciamen quij che la dupren, el guern, i furestee, e alter nom che a hinn staa dupraa in del passaa e in de la literadüra, anca se poden vess definiziun minga ufiziaj, ufensif, o minga giüst. Quest insema de nom alternatif a l'è grant ma anca de spess minga cumplet.
Ethnologue 'l gh'ha dent i sò erur, che magara vegnen metüü apost in di ediziun növ. Per esempi, in chela de quindes edisiun a hinn staa giuntaa di lenguf e alter i hann staa töö via.


text:
Le „Überflieger“ Diego Tschaffert
En gran giulan mëss ti ji al ASV Latsch che á realisè en gran laûr. Cun temperatüres da aisciüda cun +14° él gnü portè fora la 2° gara dl Südtirolcup 2013 sön la pista Gumpfreibahn, ulache al é stè le campionat mondial dl 2008.
Por via dles temperatüres estremes cialdes êl da se aspetè che i atleć cun la miú esperiënza â le nes dant.
Le „Überflieger“ Diego Tschaffert da La Val á evité en dominio di atleć dl Eisacktal. Diego é indô stè te en atra tlassa. Cun presc en secund él stè bun da distanzié le secundo altet Helmut Stockner da Porsenú. Al cuarto post se á tlassifiché Clara Matteo (scuadra da Lungiarü). Ince Miribung Carlo è ruvè ti top 10 (te süa categoria 2° post), sciöche Iris cun en bel 8° post tla tlassifica generala. Pro süa categoria ara arjunt en bun 2° post.
Forer Matteo á arjunt en bun 6° post te süa tlassifica.
Pro la tlassifica por scuadres é indô ruvada la scuadra da La Val sön le podio cun en bel 3° post.
Por udëi les tlassifiches drüca:
Gesamtwertung.pdf
Jugendwertung.pdf
Katergorienwertung.pdf
Vereinswertung.pdf
Zwischenzeiten_Analysen.pdf


text:
Tessanda VM
Da l’on 1959 vaivan las tessunzas ed agüdonts fat müdada cun tuot ils talèrs da lur Tessanda. In lügl 1959 d’eira gnüda inaugurada cun üna gronda festa la Tessanda nouva chi vaiva fat müdada in ün’otra chasa illa Val Müstair. (fotografia: Heimatwerk)
La Tessanda fa festa pels 60 ons in quista chasa
L’on passà ha pudü festagiar la Tessanda in Val Müstair il giubileum da 90 ons. Ingon esa darcheu ün giubileum: Avant ses decennis han las tessunzas fat müdada e s’han stabilidas illa chasa ingio cha la Tessanda es amo hoz.


text:
Vitznau
Vitznau a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Lucerne, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 11.76 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1272 abitant.
El cumün de Vitznau al se tröva a una altitüden de 438 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Arth (SZ), Ennetbürgen (NW), Gersau (SZ), Weggis. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
Riferiment[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Oriund è Philipp Decurtins da Trun. Però gia dapi var tschintg onns abita el a Berlin. El lavura sco informaticher. Suenter la lavur è el ì svelt a chasa senza udir il prim mument insatge da quai ch'è capità. Pir cura che la famiglia e collegas han telefonà per udir sch'i giaja bain cun el, ha el realisà tge ch'era capità. Ed era in di suenter saja il tema sin via u a la lavur las attatgas.
Tuttenina hai jau survegnì telefons e telefons da parents e collegas che dumandavan mai sch'i va bain. Lura hai jau chapì tge ch'e capità. Suenter hai era jau telefonà a mes collegas per vesair sch'i è tut en urden.
Auter Anna Bott, l’oriunda Engiadinaisa era vi da pachetar en regalins da Nadal e tadlava radio. Uschia è ella vegnida a savair dal camiun che ha tschiffà la glieud da la fiera da Nadal. Ella va precaut per las vias da Berlin, però betg mo pervi da l’attatga actuala. Suenter las attatgas da Paris e Brüssel hajan ins savì che pli baud u pli tard pudess capitar insatge en la chapitala da la Germania, di l’Engiadinaisa.
Jau ma fatg schont ponderaziuns cun ir en lieus publics tge che pudess capitar. Per exempel cumenz jau a studegiar nua ir en la U-Bahn, davant u davos, ni sch’jau duai tuttina prender il bus.
Philipp Decurtins dentant di era ch'i saja ina tscherta retegnientscha per ir en lieus publics. El na craja dentant betg che la glieud vegn ad evitar quels pli savens. El na vul sa laschar manar da la tema u da retegnientschas, di l’informaticher.
RR actualitad 17:00


text:
Degàgna
Degàgna, (nòm uficiàl en italià: Degagna) l'è 'n ex-cümü (adès l'è 'n ensèma de frasiù) che gh'è stat agregàt endèl 1928 al cümü de Boàren, en Val Sàbia, pruvìncia de Brèsa. El tülìa dét töta la àl omònima streersàda del torènt Agna, e 'n rusilì de frasiù picinìne: Büzignù, Sesì, Serezégn, Füzìna Nöa, Füstegnàch, Lizàne, Ranch e San Martì, e amò 'n pér de frasiù piö destacàde É a nòrd e Carvàn a òvest. El nòm el vé de "Decania" che l'è 'l nòm de le südiviziù teritoriài en che l'ìa spartìt el dücàt al tép dei Longobàrdi.


text:
L'iniziativa è vegnida inoltrada a la Chanzlia federala cun 120’859 suttascripziuns.
Cun quest postulat duain cunzunt furmas da producziun natiralas vegnir promovidas e purs duain survegnir dapli subvenziuns sch'els laschan a lur vatgas, taurs, chauras e bucs lur corna.
En Svizra èn entant quasi 3/4 da las vatgas da latg senza corna. Quai proceder duai reducir il privel d'accidents, ma er per spargnar plaz en stalla.
L’iniziativa da vatgas cun corna era vegnida lantschada ils 28 da settember 2014.
RR novitads 17:00


text: En sia broschura «Grischun» renunzia la Rentenanstalt a dar ina survista generala dal chantun en l’ost da la Svizra e preschenta empè da quai singulas impressiuns mumentanas. Or dal cuntegn: Il Grischun, in chantun da palpar ed avair gugent; Il palazzo Castelmur; Steivan Liun Könz, in artist e ses vitg; Naiv ed orchideas; Christian Joos, contribuziun rumantscha da radio davart il ritg vocabulari; Cuira, ina citad sco en il cudesch da maletgs; Parc naziunal; Sport svizzer; Il Rain; Flurin Maissen, in pader al qual stat a cor la chaussa e betg il cult da persunas; Viafier retica; Il Grischun dad A-Z.


text:
Tgi che tegna animals, è obligà d'annunziar quai al chantun. Tenor la legislaziun federala davart epidemias d'animals ston vegnir registrads ultra dals manaschis agriculs er tut las tratgas d'animals che vegnan manadas per hobi sco tratgas d'animals d'ungla, tratgas da chamels dal Nov Mund, tratgas da giaglinom u tratgas d'avieuls. Er las pisciculturas ston vegnir annunziadas. Decisiv en quest connex è la tratga dals animals e betg la proprietad.
Suenter l'annunzia survegn la possessura u il possessur d'arments, da bovs da l'aua, d'equids (chavals), da chauras, da nursas, da portgs e da giaglinom d'allevament u d'engrasch las datas d'access per la banca da datas davart il traffic d'animals (BDTA) sur il portal d'internet Agate da la confederaziun. Arments e bovs da l'aua, equids, portgs e muntaneras da giaglinom ston vegnir annunziads per il lieu respectiv (numer da BDTA). Ulteriuras infurmaziuns ed instrucziuns chattais Vus sin la pagina d'internet d'Agate.
Tar la retschertga chantunala da las datas structuralas che ha lieu mintga onn ston las possessuras ed ils possessurs d'animals inditgar il dumber d'animals il di da referenza sco er la media da l'onn precedent. Ils formulars respectivs vegnan tramess da las vischnancas. L'alternativa è quella d'inditgar las datas sur la pagina d'internet davart la registraziun da datas agriculas Agriportal. Dapli infurmaziuns en chaussa chattais Vus en il chapitel "Retschertga da las datas structuralas".
Per annunziar ina tratga d'animals duvrai per plaschair il formular "Annunziar ina nova tratga d'animals". Sche Vus vulais annunziar in manaschi cun cultivaziun dal terren, duvrai per plaschair il formular "Annunziar in nov manaschi agricul". Per annunziar avieuls duvrai per plaschair il link da l'Uffizi per la segirezza da victualias e per la sanadad d'animals, nua che Vus chattais il formular correspundent. Surdadas u liquidaziuns da tratgas d'animals ston vegnir communitgadas a l'Uffizi d'agricultura e da geoinfurmaziun.
Links
Agate (Tierverkehrsdatenbank)
Amt für Lebensmittelsicherheit und Tiergesundheit, Bienenmeldeformular
Enquista da structura


text:
Di da viandar svizzer 2015 a Mustér18.09.2014
Il di da viandar naziunal animescha bia glieud da semover ella natira. Il medem mument vivifichescha el il turissem migeivel ellas regiuns ruralas dalla Svizra. La davosa fin d’jamna ha quei arranschament giu liug a Spiez sper il Lag da Thun. Rodund 3000 persunas ein viandadas communablamein cun la moderatura da televisiun Mona Vetsch, la cantadura Francine Jordi ed igl anteriur skiunz Bruno Kernen. Participontas e participonts han nezegiau differentas rutas entuorn il lag. Il di da viandar naziunal vegn purschius dalla «Schweizer Familie».
L’auter onn en Surselva
L’otgavla ediziun da quei arranschament naziunal ha liug a Mustér/Sedrun. Per la candidatura che ha victorisau encunter biars auters concurrents, ei Sedrun Mustér Turissem staus responsabels. Il plascher d’obtener quella occurrenza ei gronds. «Quei che biars enconuschents loghens da da turissem ha empruau, havein nus contonschiu, numnadamein da dumignar il di naziunal da viandar el Grischun. Nus sperein che l’aura segi buna e naturalmein che biaras e biars serendien sisum la Surselva. Las bellezia sendas el contuorn dalla tgina dil Rein ein gia in motiv persuenter», di il meinafatschenta Hans-Kaspar Schwarzenbach. A quei di da viandar naziunal vegn buca mo il Rein ad esser el center da quei che la regiun vul presentar, mobein era la cultura romontscha: «Nus lein propagar il lungatg, las tradiziuns, la cultura e buca il davos era las specialitads ord la cuschina dalla regiun.»
Viandar sco finamira
Il Center da sport e cultura a Mustér ei il liug da sentupada dil di da viandar naziunal 2015. Da cheu anora san las participontas ed ils participonts partir a treis turas definidas entras Heidi Meier da Sedrun Mustér Turissem. La tura leva meina entochen tier la baselgia da s. Gada, la varianta sportiva sin la via da Kneipp e la tura pretensiusa a Mompé Medel entochen Mutschnengia. Mintga excursiun vegn menada d’ina persuna prominenta. Tgi che vul nezegiar ils dis avon ni suenter dalla vasta purschida da viandar sisum la Surselva sa far diever dil «WanderApp» dil Grischun che cuntegn numerusas rutas ed informaziuns per exempel davart attracziuns, ustrias ni prognosas dall’aura. Per la fin dil di da viandar vegn arranschau ina gronda fiasta per hosps ed indigens.
Grond effect da reclama
Da quei arranschament naziunal selegran buca mo ils viandonts. «Quei di ha secapescha in fetg grond effect da reclama entras la communicaziun dalla Gruppa TA-Media. Quella cuosta rodund in miez milliun francs», di Orlando Bergamin da Grischun Vacanzas che procura dapi rodund in onn il marketing per la regiun da vacanzas sisum la Surselva. Representants dallas pendicularas, l’uniun da gastro, l’uniun da commerci e professiun, la Viafier retica e la vischnaunca vegnan formau il proxim temps in comite d’organisaziun. Quel ha ina suletta finamira: Procurar per ina pruschida singulara che muossa la regiun mo da sia megliera vart ed aschia d’animar ils hosps da returnar. Igl ei previu da crear purschidas pauschalas ed ils visitaders duein era haver la caschun d’emprender d’enconuscher persunalmein ils producents da specialitads localas e secapescha era da degus


text:
Regn Unid
El Regn Unid de Gran Bretagna e Irlanda del Nord (in ingles: United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland), de solit breviad 'me Regn Unid o UK (sigla del nom orijinal, in ingles United Kingdom), l'è de sovent ciamad a volte cont el nom plussee jeneral Inghiltera, e l'è un stat de l'Europa ocidentala. A'l moment la soa monarca l'è l'Elisabeta II del Regn Unid.
Storia[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Regn Unid l'è el resultad d'un grup de acords d'union qe hann jontad insema i so nazion: Ingilterra, Irlanda del Nord, e Galles. La plupart de l'Irlanda la s'è spartida del 1922 con la costituzion del Stat Liber d'Irlanda (qella qe adess l'è ciamada Republega d'Irlanda), menter la part qe l'è anc'mò sota a'l Regn Unid l'è ciamad Irlanda del Nord.
Jeografia[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Regn Unid se trova ind su la costa ocidentala de l'Europa del nord. L'è circondada a est del Mar del Nord, a sud del Canal de la Manega, e a ovest de l'Ocean Atlanteg e del Mar d'Irlanda.
El Regn Unid l'è padron de quatordex teritori qe inn restads in ereditaa del so imper colonial (comè per esempi Bermuda, Gibilterra, i Isole Pitcairn e i Isole Falkland).
Lengov[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Regn Unid al g'ha no una lengua ofiçala, anca se i so abitants parlen tuts l'ingles. I lengov rejonai recognossude inn el galles, el gaeleg scozes, l'irlandes, el cornovaies, el scots e l'Ulster Scots.
Nom del Regn Unid ind i lengov locai[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Gales (Cymraeg): Deyrnas Unedig, Teyrnas Unedig Prydain Fawr a Gogledd Iwerddon.
- Ingles (English): United Kingdom, United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland
- Irlandes (Gaelige): Ríocht Aonthaite, Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann
- Cornovaies (Kernewek): Rywaneth Unys, Rywvaneth Unys Breten Veur hag Iwerdhon Gledh
- Gaeleg Scozes (Gàidhlig): Rìoghachd Aonaichte
- Manx (Gaelg): Reeriaght Unnaneysit, Reeriaght Unnaneysit ny Bretyn Mooar as Nerin Hwoaie
- Normann (Nouormand): Rouoyaume Unni, Rouoyaume Unni d'la Grande Brétangne et d'l'Irlande du Nord
- Ingles de Scozia (Scots): Unitit Kinrick, Unitit Kinrick o' Graet Breetain an Northren Ireland
Situazion Politega[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Anca se el Grand Imper colonial l'è ormai finid e a'l so poter ind el mond l'è desminuir, el Regn Unid l'è restad istess una potenza mondiala. L'è vœna dei member del G8 e l'è intra i paes plussee desvilupad a'l mond, cont un'economia qe l'è considerada la quinta mondiala e la segonda in Europa. L'è staita anca vœna de prim stats a far part de la NATO e de l'ONU, indovè qe l'è un member permanent cont el dirit de vet. El Regn Unid l'è una potenza militara mondiala, e la g'ha anca i arme nucleare.


text:
Lavurs
Tecnologas e tecnologs da palpiri lavuran en grondas hallas da maschinas da fabricas da palpiri. Els produceschan da tuttas sorts palpiri sco era chartun e furneschan uschia il material da basa per gasettas, palpiri da scriver, stgatlas, bancnotas, bigliets, stgarnuzs, emballadis, serviettas u faziels da nas. Per la producziun als stattan a disposiziun las pli modernas maschinas dirigidas dal computer.
Las materias primas principalas per la producziun da palpiri èn palpiri vegl e laina. Or da quellas vegn fatga in'uschenumnada pasta da lain e cellulosa che vegn utilisada vinavant. Cun agid dal fegl d’incumbensa che tutga tar mintga palpiri e chartun che vegn producì, calculeschan ils tecnologs da palpiri las quantitads necessarias da la materia prima ed auxiliara e las preparan per l’elavuraziun. Silsuenter produceschan els ina maschaida bletscha da cellulosa, materia auxiliara ed aua che vegn numnada en il linguatg professiunal buglia da fibras. Quella vegn svidada en la maschina da palpiri, nua ch’il material vegn crivlà, smatgà, sientà e silsuenter zuglià sin grondas rollas. A la fin nettegian ils tecnologs da palpiri las maschinas cun nettegiaders a pressiun auta e las preparan a moda svelta e cumpetenta per la proxima producziun. Il material che vanza vegn dismess a moda adattada a l'ambient.
Tecnologs da palpiri surveglian cuntinuadamain tut ils pass da lavur en la producziun per pudair eliminar immediat eventuals disturbis. Ultra da quai legian els giu regularmain las datas mesiradas e las nodan en ils protocols. En il labor dal manaschi examineschan els las emprovas cun agid d’utensils spezials. Els controlleschan ch’il palpiri u il chartun haja la qualitad giavischada, per exempel ch’el saja suffizientamain resistent, haja la spessezza necessaria u saja adattà per scriver.
Suenter avair producì il palpiri al perfecziuneschan ils tecnologs da palpiri per part. Els guliveschan e megliereschan la surfatscha u cuvran ella cun ina surtratga. Silsuenter taglian els las rollas da palpiri en formats pli pratics ed adattads als basegns da la clientella ed embelleschan il palpiri.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 17-8-2011
Durada
3 onns
Furmaziun en la pratica
En ina fabrica da palpiri u da chartun en Svizra
Furmaziun en scola
2 -3 blocs d’instrucziun da 4 fin 8 emnas en il Center da palpiri a Gernsbach, Germania. Ils custs per il viadi e l'alloschi surpiglia il manaschi d’emprendissadi.
Roms professiunals
- basas fundamentalas da chemia, fisica, tecnica da maschinas ed electrotecnica
- preparaziun da la materia
- producziun da palpiri, chartun e chartun ondulà
Maturitad professiunala
Fitg bunas prestaziuns da scola permettan da frequentar durant u suenter la furmaziun fundamentala ils curs da la scola professiunala a Gernsbach, Germania. Il certificat è la premissa per pudair frequentar furmaziuns supplementaras a l’exteriur vischin.
Diplom
Certificat d’examen tudestg «tecnolog / tecnologa da palpiri» (renconuschì en l’Europa). L’examen professiunal ha lieu a la scola da creaders da palpiri a Gernsbach, Germania. Ulteriur diplom: "tecnolog / tecnologa da palpiri AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada, per regla il stgalim mesaun u il pli aut stgalim da scola
- bunas prestaziuns en matematica ed en ils roms da la scienza natirala
Pretensiuns
- enclegientscha tecnica
- inschign manual
- moda da lavurar exacta
- bun dun d‘observaziun
- abilitad da lavurar en in team
- robustadad corporala
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da l’agen manaschi sco era purschidas dal Center da palpiri a Gernsbach, Germania, u dal Center da furmaziun Steyrermühl, Austria.
En Svizra na datti nagina furmaziun supplementara per tecnica da palpiri. Numerusas pussaivladads datti dentant sin champs parentads sco la stampa, l'emballadi, la chemia, la gestiun, euv.
Furmaziuns supplementaras a l'exteriur
- maister / maistra d’industria direcziun elavuraziun da palpiri, producziun da palpiri u elavuraziun da materia sintetica al Center da palpiri a Gernsbach, Germania
- tecnicist / tecnicista direcziun tecnica da palpiri en diversas scolas spezialisadas superiuras (SSS) en la Germania ed en l’Austria
- inschigner diplomà / inschignera diplomada en tecnica da proceder cun approfundaziun en tecnica da palpiri a l’Universitad tecnica da Dresden
- Bachelor en tecnica da palpiri e proceder a la Scola auta spezialisada per scienzas applitgadas a Minca resp. a l’Universitad tecnica da Graz
Cundiziuns da lavur
Tecnologs da palpiri lavuran en fabricas da palpiri e da chartun, però er en manaschis da furniziun sco per exempel en l’industria da chemia, da fieuter e da recicladi. Ultra da quai pon els vegnir engaschads da producents da maschinas da palpiri. Per gronda part vegn producì da di e da notg durant set dis l'emna. Perquai fan tecnologs da palpiri lavur da squadra. La purschida da plazzas d’emprendissadi è gronda.
Ulteriuras infurmaziuns
Associaziun svizra dals patruns dals fabricants da palpiri ASPI
Bergstr. 110
8032 Turitg
Tel: 044 266 99 21
URL: www.papiertechnologe.ch
Revista professiunala:
"Papiermacher-BG"


text:
Il cumpliment
- Venderdi, 1.6.2018, 10:15
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 1.6.2018, 10:15, RTR
Cumpliments èn bels pleds cun grond effect. Adina puspè entaup'ins glieud ch'avessan merità tals pleds: la vendidra dal Volg che serva adina cun in surrir, l'amia che gida en il perchasa, il vischin che dat da magliar al giat u simplamain insatgi che merita daditg in cumpliment che fa bain al cor.
Quest'emna survegn Andrea König da Vicosoprano in cumpliment. Quai numnadamain da Monica Juon da Scuol per il grond agid cun ils avieuls. Perquai trametta ella in grond engraziament sur las undas dal Radio Rumantsch.
Faschai era part!
Er sch'els consistan mo d'in pèr pleds, vegnan cumpliments savens a la curta. RTR rimna e surdat quests cumpliments e gida uschia da dar enavos insatge a la glieud ch'ans embellescha mintga di la vita.
Audituras ed auditurs pon annunziar ad RTR lur cumpliment. Mintga gievgia decida la moderaziun tgenin che vegn resguardà. La moderatura registrescha lura in curt discurs cun la persuna che fa il cumpliment ed il venderdi telefonescha ella a la persuna che survegn il cumpliment.


text:
«Dear Elisabeth Steger Vogt, I am pleased to confirm that Hochalpines Institut Ftan has confirmed the process to register as a Cambridge School. Welcome to our Cambridge Community...» Cun questa communicaziun ha l'institut la conferma ch'ella fa part a questa communitad.
La fin dal dieschavel onn da scola pon giuvenils far il diplom mesaun per la fin da scola. Quest diplom è renconuschì internaziunalmain e dat la pussaivladad da cuntinuar cun la scolaziun sin il stgalim secundar II (per exempel International Baccaleureate IB Diploma). Gia oravant era l'Institut Otalpin Ftan renconuschì sco center da test TELC (The European Language Certificates), certificats da linguas europeicas.


text:
La Svizra na vegn probablamain betg a cuntanscher sia finamira da clima da quest onn. Quai scriva l’Uffizi federal d’ambient BAFU. Atgnamain stuessan ils gas cun effect da serra ir enavos per 20%, cumpareglià cun il 1990.
Tendenza dals ultims onns
Il BAFU sa basa cun sia prognosa sin la tendenza dals ultims onns – concret sin las cifras dal 2018. Las emissiuns da gas cun effect da serra eran lura var 14% pli bassas ch’il 1990. La gronda part da la reducziun da lez temp saja d’attribuir a l’enviern miaivel. Perquai hajan las chasadas stgaudà damain. Tar il traffic percunter sajan las emissiuns restadas tuttina, uschia il BAFU.


text:
Kleinbösingen
Kleinbösingen a l'è un cumün svizzer del distret de See (in frances: District du Lac), in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 3.01 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 597 abitant.
El cumün de Kleinbösingen al se tröva a una altitüden de 509 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bösingen, Düdingen, Gurmels, Kriechenwil (BE).
Riferiment[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit Ufizial (Todesch)
- Kleinbösingen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Tägertschi
Tägertschi a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Berna-Mittelland, region aministrativa del Mittelland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 3.6 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 414 abitant.
El cumün de Tägertschi al se tröva a una altitüden de 604 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Häutligen, Konolfingen, Münsingen, Wichtrach.
Riferiment[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Vuiteboeuf
Cuurdinàde: 46°48.484′N 6°32.9499′E
Vuiteboeuf a l'è un cumün svizzer del distret de Jura-Nord Vaudois, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 5.03 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 522 abitant.
El cumün de Vuiteboeuf al se tröva a una altitüden de 610 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Sainte-Croix, Vugelles-La Mothe, Orges, Valeyres-sous-Montagny, Essert-sous-Champvent, Champvent, Baulmes.
Riferiment[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
La baselgia da la claustra da Mustér resplenda suenter quatter onns lavurs da renovaziun en nova glisch. Il di da Son Martin, ils 11 da november, vegn la baselgia inaugurada cun ina messa festiva. La gronda sfida saja stada da rimnar ils daners necessaris, di avat Vigeli Monn. Ma cun agid da la Confederaziun, da la tgira da monuments dal chantun e da differents donaturs sajan ils 16,1 milliuns francs la finala vegnids ensemen.
Lavurs da la fatschada
Las lavurs vi da la fatschada da la baselgia han cumenzà il 2016. Cunquai che quella fascheva ina mala cumparsa, han quellas lavurs stuì vegnir fatgas relativamain svelt. Sco punct culminant da questa renovaziun numna l’architect Matthias Schmid il fresco sisum che mussa l’avat Vigeli cun ina part da ses conventuals.
Maletgs resplendan en nova glisch
En l’intern da la baselgia è tut quasi sco nov. Uschia èn tut ils maletgs ed ils altars vegnids pulids. Medemamain èn ils bancs da seser vegnids renovads dal tuttafatg.
Statica era in problem
La statica da l’entir bajetg intern ha stuì vegnir quintada da nov. Uschia saja vegnì a la glisch ch'i deva plirs stgarps ed uschia han ils responsabels decis da montar stangas da metal che segireschan la statica da la baselgia.
Nov altar or da marmel alv
En egl dat surtut il nov altar entamez il cor da la baselgia. Era sche quel è davos il grond giatter da fier resplenda el entamez la baselgia. Creà è quel vegnì da l’artist Kurt Sigrist da Sarnen. El ha lura era proponì da far l'altar or da marmel alv da Laas en il Vnuost. L’altar correspundia a las pretensiuns da la baselgia, di l’avat. Il di da Son Martin vegnian las reliquias messas en l’altar, quai sco la tradiziun veglia da l’architect e da l’artist. Alura vegnia l'altar benedì, di avat Vigeli.
Gronda satisfacziun
Per l’avat da Mustér èsi ina gronda satisfacziun che las lavurs èn uss a fin e che tut saja ì uschè bain. Era il concept da glisch dettia a l’entira baselgia ina tempra tut speziala e l’entir convent claustral saja uss cuntent da puspè pudair celebrar las messas e las uraziuns en la baselgia gronda.
RR actualitad 17:00


text:
Gus Van Sant
Gus Green Van Sant Jr. (Louisville, 24 ad Luj dal 1952) 'l è 'n regìsta, senegiadōr, muntadōr, pitōr, futógrafar, sunadōr e scritōr americàṅ.
Nâ cuma artìsta viśìṿ e regìsta ad film indipendènt, par via dla sò manéra sćèta ad dascórar di prubléma di śōvan al gh'l'à cavàda in séguit a sfundàr anc a Hollywood. 'L è stâ numinâ par dū vòlti par vìns'r al Prèmi Òscar cuma regìsta, la prima par Will Hunting - Genio ribelle in dal 1998 e la secónda par Milk in dal 2009. 'L à vins la Palma 'd òr a 'l Fèstival ad Cannes dal 2003 p'r Elephant[1] e al prèmi dla giurìa par Paranoid Park in dal 2007[2].
Biugrafìa
Fiōl 'd un cumés viaśadōr, al pasa la sò infànsia a giràr p'r i Stat Unî insém a i sò genitōr. Durànt i an dal culéǵ al taca a dar-as da far cun la pitùra par pò davśinàr-'s anc a 'l cìnema girànd acsè soquànt curtumétraǵ in Super 8.
Al s fórma definitivamènt a la scōla 'd art 'd avanguàrdia Rhode Island School of Design in dua 'l impàra a druàr al tècnichi dal cìnema sperimentàł che pò al n mularà piò. Dòp al diplóma, Van Sant al fà soquànt curtumétraǵ in 16 mm e pò in séguit al spatìna a Hollywood in dua al lavóra insém a Ken Shapiro in dū di sò film. Durànt al tèmp pasâ a Los Angeles al gh'à la manéra ad cgnós'r al mónd di aspirànt atōr e di drugâ e al gira al mèdimetràǵ Alice in Hollywood (1981).
An Utànta e inìsi di an Nuànta
In dal 1985 al gira 'l sò prim film Mala Noche e pò in dal 1989 Drugstore Cowboy cun Matt Dillon. In dal 1991 'l è 'l tùran ad Belli e dannati cunsiderâ al sò caplavōr cun prutagunìsta Keanu Reeves e River Phoenix. Quànd chi lò al mur'rà in dal 1993, Gus al gh dedicarà al sò film péna girâ Cowgirl - Il nuovo sesso trat da 'l rumànś cult “Even Cowgirls Get the Blues” ad Tom Robbins cun na śōvna Uma Thurman. Al film 'l è stâ però 'n fiàsc, anc in dla sò versiòṅ armuntàda 'd nóṿ dal 1994.
Perìud hollywoodiàṅ
Cun Da morire dal 1995 Van Sant al sèra p'r al mumènt la faś indipendènta e al partìs p'r Hollywood in dua in dal 1997 al gira òṅ di sò film più famóś, Will Hunting - Genio ribelle, andànd in a risć ad vìns'r al Prèmi Òscar par la regìa. La pelìcula la pòrta a cà listés dū statṿi, par 'l atōr minga prutagunìsta (a Robin Williams) e par la senegiadùra (a Matt Damon e a Ben Affleck). Tut àtar dascórs invéci p'r al sò arfacimènt figùra par figùra dal film Psyco 'd Alfred Hitchcock. Par Psycho dal 1999 al regìsta dal Kentucky al vins un Razzie Award. Van Sant al s tōś dal sudisfasiòṅ invéci c'n al film a vgnir: Scoprendo Forrester dal 2000 cun Sean Connery al fà sù utànta migliòṅ ad dòlar.
Filmugrafìa
- 1985 - Mala Noche
- 1989 - Drugstore Cowboy
- 1991 - Belli e dannati (My Own Private Idaho)
- 1993 - Cowgirl - Il nuovo sesso (Even Cowgirls Get the Blues)
- 1995 - Da morire (To Die For)
- 1997 - Will Hunting - Genio ribelle (Good Will Hunting)
- 1998 - Psycho
- 2000 - Scoprendo Forrester (Finding Forrester)
- 2002 - Gerry
- 2003 - Elephant
- 2005 - Last Days
- 2007 - Paranoid Park
- 2008 - Milk
- 2011 - L'amore che resta (Restless)
- 2012 - Promised Land
- 2015 - La foresta dei sogni (The Sea of Trees)
- 2018 - Don't Worry (Don't Worry, He Won't Get Far on Foot)
Culegamènt estéran
Nòti
- ↑ A Cannes a triónfa Van Sant, americàṅ «cóntar» corriere.it, 26 ad Maǵ dal 2003
- ↑ Prèmi p'r al 60śum Aniversàri: Gus Van Sant par "Paranoid Park" festival-cannes.com, 28 ad Maǵ dal 2007
Àtar prugèt
- Wikiquote contiene citazioni di o su Gus Van Sant
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Gus Van Sant


text:
Ajax eliminescha Juventus
Ad Ajax è gartegià la proxima sensaziun. Ils Ollandais, ch'avevan gia battì en il quartfinal Real Madrid, han uss er gudagnà cunter Juventus Turin cun 2:1. L'emprim gieu era ì a fin cun in pari dad 1:1.
Cun il gol cun il chau ha Ronaldo procurà che Juventus è ì en avantatg suenter 28 minutas. Be 6 minutas pli tard ha Van de Beek pudì egualisar. Il gol decisiv ha De Ligt sajettà cun il chau en la 67avla minuta.
Barcelona luc en il mezfinal
Igl è l'emprima giada dapi il 2015 che Barcelona è en il mezfinal da la Champions League. Suenter che Barcelona ha gudagnà ordvart cun 1:0 han els er gudagnà a Camp Nou cun 3:0. Ils emprims dus gols ha Messi fatg en la 16avla e 20avla minuta. En la 61avla minuta ha Coutinho sajettà il terz e davos gol.
Be a l'entschatta dal gieu ha Manchester anc pudì sperar. Suenter 40 secundas aveva Rashford tutgà la latta dal gol.
RR novitads 23:00


text:
Bernie Sanders
El Bernie Sanders (New York, 8 de settember del 1941) l'è on politegh american, senador per el Vermont. Fina al 2015 l'era independent, per poeu entrà in del Partii Democrategh e candidàss ai primari per la Presidenza di Stat Unii, indoa el vegn batuu e 'l dà el sò support a la Hillary Clinton. Anca in del 2020 l'ha provaa a candidàss, ma a l'è battuu del Joe Biden. In la vida l'è on giornalista e legnamee. L'è l'unegh politegh american da la fin di agn '50 a ciamàss socialista e 'l primm independent a vess elegiuu a la Cambra di Reppresentant.


text:
Saint-Remèze
Saint-Remèze l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Bourg-Saint-Andéol, del circondàre (arrondissement) de Privas e del dipartimènt de l'Ardèche.
El g'ha 'na popolasiù de 901 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 42,69 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 40 méter a 'na altèsa màsima de 663 méter s.l.m.
Evulusiù demogràfica[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]