c: text/html

text:
Oeuv
Ij oeuv che vegn di usej domestegaa, soratutt quij de gajna, fann part del mansgià de tucc i dì di uman, e anca de tanc animaj,[1] grazzia a la sova fazil digestion e al so volt contegnuu proteich.
Cuntegnüü
Variedaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'oeuv de la pitta l'è de segur el pu cognossuu e 'l pu consumaa de tucc, però intra quij pussee comun besogna anca noverà quell de aneda, quell de polla, e quell de struzz che l'è putost grand e 'l po rivà a pisà püssee de 13 ett.
Parvenza[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El contegnuu de l'oeuv l'è quattaa del guss, che, de sollet, l'è besg o bianch de color. L'oeuv el gh'ha on cuu e 'na guzza. Fà cunt de balanzà on oeuv in su 'l so cuu l'è ben dura, e squas impossibel, senza ris'cià de s'ceppall. Ona voeulta s'ceppaa 'l guss, dent de l'oeuv troeuvom tutt intorn el carlamm, on film bell sottil, e dent del carlamm gh'emm poeu 'l ciar che l'è ricch de protein, e in fin el rossumm cont chel so tipegh color ross naranz.
Us Culinari[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ij oeuv hinn bon de fà tanc piatt, coma per esempi, ij oeuv a la coch, ij oeuv in cereghett, ij oeuv strepazzaa, etc. Ij oeuv servissen anch in del fà la majones, la briosc, e, per l'appont, la pasta a l'oeuv.
Ris'c per la Salud Umana[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ij oeuv hinn la font la pu comun de salmonella. La reson l'è che rest de escrement del cuu de la gajna poden 'gnì a contatt cont i toch intern de l'oeuv, e, se majaa foeura cru poden fà on gran maa a la salud.
Insci de ris'cià mo, a l'è mej fà insci:
- Consumà oeuv cruu domà quand che vun l'è segur che sien ben nett.
- Nettà ben ij oeuv innanz de majàj.
- Fa ben attenzion che, ona voeulta overt, ij oeuv hinn minga a contatt cont el sporch de gajna.
Fatt Curios[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- L'oeuv l'è la cellula animal, la pu granda, cognossuda in su la terra al didincoeu.
Referiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Kenneth F. Kiple, A Movable Feast: Ten Millennia of Food Globalization (2007), p. 22.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tangent
Síes-la C una cürva, e A un puunt da chesta. Sa l süponn che A al è un puunt regülaar da la cürva, i.e., che al è mia un puunt anguluus: la cürva la scambia mia repentinameent da direzziú in A.
La tangeent a C in A al è la reta TA che la passa par A e che la gh’a la istessa direzziú che C intuurn d'A.
La tangeent al è la pusizziú límit da la reta (AM) (cjamada corda da la cürva), cura ca M al è un puunt da C che sa la pròssima indefinidameent al puunt A (M al sa mööf sucessivameent par M1, M2, M3, M4 ...)
Si C la represeenta ul gràfich d’una funziú f (al è mia ul caas in la gràfica precedeent),alura la reta (AM) la gh’arà cuma cueficeent diretuur (u pendeent):
- (indúe a al è l'assissa d'A e x la da M).
Par taant, la pendeent da la tangeent TA la serà:
Al è, par definizziú, f'(a), la derivada da f in a.
L'equazziú da la tangeent a l’è Ta:
La reta urtugunala a la tangeent TA che la passa pal puunt (a,f(a)) sa la nòmena reta nurmala e la suva pendeent, int un sistema da curdenade urtunurmale, a l’è dada par:
La suva equazziú a l’è:
Sa l süponn, al è cjaar, che f'(a) ≠ 0. Chesta reta la interveegn mia íntal stüdi generaal da le funziú ma in di prubleem geumétrich relazziunaa cun le còniche, cuma par esempi, par pudé determiná ul puunt fugaal d'una paràbula.


text:
Casalèt Ceredà
Casalèt Ceredà (Casaletto Ceredano an Italià) ’l è ‘n paìs da 1 192 abitànt (dàto del Dicember 2015[1]) da la Pruinsa da Cremuna.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
'L andamènt dal nömer d'abitànt 'l è mustràt an da la tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Pagine tacade[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimènt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
La finestra della camera da letto
La finestra della camera da letto (La fnèstra dla cambra da lèt) 'l è 'n thriller dal 1987 ad Curtis Hanson.
Al film 'l à muciâ a i butghèṅ dódas migliòṅ e siē ad dòlar.
Sunt
Terry Lambert (Steve Guttenberg) al gh'à na relasiòṅ cun la mujér dal sò cap Collin Wentworth (Paul Shenar), la Sylvia (Isabelle Huppert). Na nòt la dóna la véd par la fnèstra dla cambra da lèt un qualchidòṅ ch'al dà adòs ad brut a la Denise (Elizabeth McGovern). A n psénd minga andàr a cuntàr qvél ch'l'à vdû a la pulisìa, o sinò a saltarév fóra ch'l'à fat i còran a sò marè, lì lē la cònta incòsa a Terry ch'in cal méntar 'l éra drē a far-as na dócia. Chi lò al s śibìs 'd andàr lò a testimugnàr a 'l sò pòst. Sèmpar cla nòt lè a mōr anc n'atra dóna, a pōl èsar dònca ch'a gh sia un manìac sesuàl in gir.
Dòp che Terry al cònta i fat cum i èṅ andâ, in parśòṅ a gh finìs acsè un tisi c'n i cavìi rós, Carl Henderson (Brad Greenquist), ma la pulisìa la gh'à listés di suspèt anc su 'd lò. A 'l prucès 'l avucàt ad Carl al fà a mènt che Terry al pòrta 'l lénti a cuntàt parchè al gh véd pôc e dònca al fà fadìga a dir ch'l àppia vdû dabòṅ qvél ch'è sucès cla nòt là. Par Lambert al ròbi i s métan mâl.


text:
1903
De Wikipedia
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 23 03 - Kitty Hawk (Carolina del Nord): Orwille e Wilbur Wright i dumanda la pateent (ul brevett) dal primm aviun ch'al reussirà a vulá.
- 17 12 - spiagja da Kitty Hawk (Carolina del Nord: Orwille e Wilbur Wright i riess a fá vulá par 59 secuunt ul Flyer (pilutaant Orwille), ul primm aviun da la stòria.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 08 02 - Sagua la Grande (Villa Clara, Cuba): Antonio Abad Lugo Machín, cugnussüü cuma Antonio Machín, cantaant cuban, m. 1977).
- 04 03 - Santoña (Cantàbria, Spagna): Luis Carrero Blanco, pulítich e militaar Spagnöö (m. 1973).
- 24 04 - Madrid (Spagna): José Antonio Primo de Rivera, pulítich Spagnöö (m. 1936).
- 03 05 - Tacoma (Washington, USA) - Harry Lillis Crosby, cugnussüü cuma Bing Crosby, cantaant e atuur da cinema (m. 1977).
- 28 12 Ungària John von Neumann (nasüü János Lajos Neumann), matemàtich.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 25 11 - Sukarrieta (Biscaja, ul Paees Baasch): Sabino Arana, pàder dal nazziunalismu baasch.
- Ul matemàtich Anglées Sir Gabriel Stokes, cugnussüü in anàlisi matemàtica e geumetria pal Teurema da Stokes


text:
Il cattivo tenente
Il cattivo tenente (Al tenènt catìṿ) 'l è 'n film dramàtic dal 1992 'd Abel Ferrara, scrit da lò insém a la mudèla e atōra Zoë Lund. Custâ un migliòṅ ad dòlar, a i butghèṅ al i à ardupiâ.
La pelìcula l'è stada preśentàda a 'l Fèstival ad Cannes dal 1992, in dla sesiòṅ Un Certain Regard.
Sunt
Un tenènt dla pulisìa amricàna (Harvey Keitel), curót e cun al visi dal śōg, al viṿ sōl par scumétar, drugàr-as e bévar. Quànd na sóra śóvna (Frankie Thorn) la vèṅ viulentàda in na céśa da dū magnasùchi, lò al ciàpa al caś in maṅ ma pò al gh armàṅ quànd al sènt che la dóna la i à pardunâ.
Sōl in séguit, quànd in céśa pinsànd a tuta la sò vita al fà a mènt a cuma la sia a l'arvèrsa e sénsa murâl, al capìs al significàt dal pardòṅ dla sóra anc parchè al gh'à na viśiòṅ ad Geśù (Paul Hipp) ch'al gh vèṅ datéś. Al pulisiòt al taca a cur'r adrē a i dū laśaròṅ ma invéci ad cupàr-i cuma 'l arév sèmpar fat par tgnir a drē a la sò sē ad vindéta, al i lasa andàr, dand séguit a 'l vulér dla sóra. Cal gèst chè, 'l ùnic bòṅ dla sò vita, 'l è anc 'l ùltim. Saénd ch'al gh'à cóntar di creditōr ch'i gh'aṅ 'd avér da lò di bèsi par na scumésa andàda mâl, al tenènt al s mét a sēdar in sla sò màchina spetànd ch'i végnan a cupàr-al. E 'l è qvél ch'a sucéd dabòṅ.


text:
Gioeugh del Knock-Out
El Knock Out Game, o Gioeugh del Knock out in Lombard, l'è on "gioeugh" putost popolar in di Stat Unii in del qual vun el se vesina, quacc quacc, a vun che 'l passa de li e 'l ghe da ona gran tapada, de sollet on gran pugnon, in sul coo cont la mira de faggh perd i sens, ciovè de knock them out in ingles. La vitima, a regola, l'è vun che 'l se cognoss minga.
Chell "gioeugh" chi l'è giamò staa la redis de tant mort in di Stat Unii degià che quan che vun el se cata ona gran tapada in sul coo el ris'c de 'ndà al fopon l'è semper li.
El primm Knock out de la storia l'è staa in del Setember del 1992 in del stat American del Massachussetts a la MIT quan che 'l student forest Ingve Raustein, nassuu e chersuu in Norvegia, l'è staa copaa de trii gioen American, che 'na voeulta ciapaa hann ametuu de vegghel copaa, 'l student Norveges, inscì tant de fà on quejcoss, in d'on gioeugh ciamaa per l'apunt Knock Out.[1]


text:
Benin
El Benin (Bénin in frances, parnunzia Bénèn) a l'è un paes de l'Africa ucidentala.
A l'è tacaa al Togo, a la Nigeria, al Burkina Faso e al Niger, e 'l'a bagna l'Ucean Atlantich (Gulf de Guinea).
La capital a l'è Porto-Novo, ma la cità püssee impurtanta a l'è la capital vegia Cotonou.
Al gh'ha una süperfiss de 112.622 km² e una pupulaziun de pressapoch 8.500.000 abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Benin a l'è staa un pussediment de la Francia, cunt el nom de Dahomey, del 1899 fina al 1960, quand che l'ha utegnüü l'indipendenza.
In del 1975 a l'è staa müdà in Benin.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Benin (nom ufizial: République du Bénin) a l'è una repübliga.
El president a l'è el Yayi Boni (del 2006).
El prim minister a l'è 'l Pascal Koupaki (del 2011).


text:
Leutwil
Leutwil (Lüpu in aleman) a l'è un cumün svizzer del distret de Kulm. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 743 abitant e una süperfiss de 3.75 km², e al se tröva a una altitüden de 613 meter sura al livel del mar.
El cumün de Leutwil a l'è tacaa ai cumün de Birrwil, Boniswil, Dürrenäsch, Hallwil, Zetzwil.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Leutwil l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1273 col nom de Lutwile.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]


text:
Enda Kenny
L' Enda Kenny (Éanna Ó Coinnigh in irlandes; Castlebar, 24 de april del 1951) a l'è on politegh irlandes.
Fioeu d'on deputaa, a l'è entraa in parlament in del 1975. In del 1994-1997 l'è staa minister del torism.
In del 2002 a l'è vegnuu el capp del sò partii, el Fine Gael (centrodestra). Dopo i bon sucess elettorai del 2007, in del 2011 a l'è staa bon de fà vegnì el Fine Gael el primm partii del sò paes.
In de l'istess agn a l'è deventaa primm minister (Taoiseach), cont ona coalizion insemma ai laburista.


text:
Lengua irlandesa
L'irlandés (Gaeilge) l'è una lengua Indo-Europea che la gh'ha i so urigin in irlanda e l'è stat sturicament parlaa da la gent irlandesa. Al di d'incö l'irlandés cume lengua mader l'è parlaa dumà da poca gent, e principalment int'la Gaeltachtaí, e el gh'ha un valur principalment simbolich int'el stat irlandes.
L'irlandés l'è la lengua uficiala de la Republiga dl'Irlanda e vöna di lengu uficial de l'Üniun Eurupea. L'è ancasì ricunusüü cume lengua minuritaria int'l'Irlanda dal Nord.
Seconda i vari censiment, el nümer de personn che i parlen l'irlandés cume maderlengua i van dai 20,000 ai 50,000 [1]. Ma sicum che l'irlandés l'è mustraa int'i scöl, a gh'è un bel po de gent ch'el parla cume seconda lengua. Gh'è pero da dì che al di d'incö gh'è praticament nisün che l'è monolingua in irlandés, perchè l'ingles l'è parlà de suvent in tüta l'irlanda.
Int'al 2001, un censiment in Irlanda dal Nord l'ha ripurtaa che 167,487 personn (el 10,4% de la populazion) i gh'han una "quai cunuscenza d'irlandés".
El 13 de Giugn del 2005 i minister di esteri de la EU j'han decis de fa diventà l'irlandés vöna di lengu uficial de l'Üniun Eurupea. Quela decisiun chì l'è diventà efetiva el prim de Genar del 2007, e l'irlandés l'è stat druvaa per la prima volta int'una riüniun del Cunsili di Minister dla EU, e precisament dal minister Noel Treacy, al 22 de Genar 2007.
Al Pader Noster Irlandés[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ár nAthair, atá ar neamh:
go naofar d'ainm,
go dtagaidh do Ríocht,
go ndéantar do thoil ar an talamh,
mar dhéantar ar neamh.
Ár n-arán laethúil tabhair dúinn inniu,
agus maith dúinn ár bhfiacha,
mar mhaithimid dár bhféichiúnaithe féin.
Agus ná lig sinn i gcathú,
ach saor sinn ó olc.
Amen.


text:
Falera
Falera a l'è un cumün svizzer del distret de Surselva. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 589 abitant e una süperfiss de 22.35 km², e al se tröva a una altitüden de 1220 meter sura al livel del mar.
El cumün de Falera a l'è tacaa ai cumün de Laax, Ladir, Ruschein, Sagogn, Schluein, Schnaus.
El paes l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 765 col nom de Falariae.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
-
-
-
-
-
Petroglyph from the megalith site
-
Menhir or standing stone (Megalith) with the Church of San Remigius
-
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
(DE)


text:
Amélie Mauresmo
L’Amélie Simone Mauresmo (Saint-Germain-en-Laye, 5 ad Luj dal 1979, a s lèś [ame'li si'mɔn moʁɛ'smo]) l'è stada na tenìsta francéśa prufesiunìsta da 'l 1993 a 'l 2009, la prima dal sò paéś a dvintàr la nùmar òṅ dal mónd in singulàr ('l è sucès al 13 ad Setémbar dal 2004). L'è élta 175 cm par 69 chilo e la śōga l'arvèrs cun na maṅ sōla.
In dla sò caréra l'à vins vint-sinc tìtui WTA (pardénd-an vint-a-tri in finàl) e dū ad qvéi d'l ITF, cun anc na mdaja 'd argìnt a l'Ulimpìad dal 2004 e la Fed Cup dal 2003. L'à purtâ a cà da piò ad quìndas migliòṅ ad dòlar ad prèmi. In dal 2006 l'è stada bòna ad vìnsar dū tìtui dal Gran Slam, Australian Open e Wimbledon, tut i dū cóntar la Justine Henin. Śugànd insém a la Svetlana Kuznecova l'à anc śugâ la finàl in dópi ad Wimbledon d'l an prima ma la l'à pèrsa.
Par tri vòlti l'è andàda in finàl in di WTA Championships, vinsénd cóntar la Mary Pierce in dal 2005 par 5–7 7–6 6–4 e pardénd cóntar la Kim Clijsters (2003) e la Justine Henin (2006).
Al 3 ad Dicémbar dal 2009, a 30 an e basta, la fà savér ch'la gh dà 'n taj cun al tènis parchè la n gh'à piò di stìmui.


text:
La Miràndla
Artéccol in dialètt mudnés
Evoluzione demografica
La Miràndla (Mirandola in italiàn, 23.512 cristiàn) l'è 'na sitê in pruvèinza ed Mòdna; la fà pèrt di nóv cumùn dl'Uniòun cumùn Mudnési Area Nord.
Luntàn 34 km da Mòdna, sta sitadèina dla bàsa mudnésa l'è stèda per quaterzèint àn la cà dla faméja di Pico (tr'i quel l'è dimòndi famós Giovanni II, ciamê Pico d'La Miràndla).
Al zicundàri d'la Miràndla al sé tasfurmé indal pasàr di ân, da ruréel in industriéel. Da soquànt ân l'ativité prevalént l'é al Biomedichél (Biomedicale in italiàn) e l'indôt artigianél cal seguìs.
Ardundlà · Bastìa · Bumpòrt · Campgaiàn · Campsànt · Chèrp · Castelfrànch · Castelnóv · Castelvéder · Cavèss · Fanàn · Finèl · Fiumèlb · Fiuràn · Furmézen · Frasnùr · Gùia · La Cuncòrdia · La Miràndla · La Sèra · Làma · Maranèl · Maràn · Medòla · Mòdna · Muntecrê · Muntfiurèin · Muntés · Nonàntla · Nóv · Palàghen · Pavóll · Pergnàn · Pivpélegh · Pulinègh · Ravarèin · San Felìz · San Gèr · San Pussidòni · San Pròsper · Sasól · Savignàn · Sèstla · Suléra · Spilambèrt · Vgnóla · Zòca


text:
Maria Letizia Ramolino
Maria Letizia Ramolino (Ajaccio, 26 agost 1750 – Roma, 2 febrar 1836), cognussuda ai sò temp anca come la Madame Mère (sciora mader), l'è stada la mamma de Napoleon e de alter dodes fioeu avuu del Carlo Bonapart. De quest, cinch hinn mort appena nassuu.
Dopo che i Bonapart hinn staa scasciaa foeura de la Corsiga per vess staa de la part de la Francia, la Letizia l'ha sistemaa la soa famiglia arent a Tolon. L'era ona donna pratiga e l'ha semper regordaa ai sò fioeu che la fortuna la pò anca voltàss. Dopo de la fin del fioeu imperador, la s'è retirada in Roma.


text:
Battaja de Mondovì
La battaja de Mondovì l'è stada voeuna de quei de la Campagna d'Italia.
Dopo d'avè vinciuu a Cairo Montenotte a Dego, el Napoleon l'era 'dree a cercà la battaja final cont i Piemontes, comandaa del general Colli.
El 21 de april del 1796 l'è riessii a trovài a Mondovì. L'ha taccaa cont ona forza de 17.500 omen contra i 13.000 di nemis. El primm assalt di Frances l'è staa respingiuu, ma el segond el gh'ha 'vuu success e 'l Colli l'ha dovuu retiràss anmò 'na voeulta.
Duu dì dopo i Piemontes hann ciamaa l'armistizzi, firmaa la settemana adree a Cherasch.


text:
New Hampshire
- Mardi, 9.2.2016, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 9.2.2016, 8:40, RTR
I pudess dar ina gronda trumpada damaun, a las elecziuns preliminaras a New Hampshire.
Surtut la candidata Hillary Clinton sto suar. Ella aveva bain triumfà ad Iova, ma be per il nair da l'ungla. Damaun, en la segunda runda da las elecziuns preliminaras, pudess ses concurrent Bernie Sanders gudagnar, perquai ch'ils giuvens en questa regiun prefereschan plitost il vegl. New Hampshire è ultra da quai er il stadi vischin dal stadi Vermont, il stadi da Bernie Sanders.


text:
Domas
Dumas (nom ufizial in italian: Domaso) l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l cunta 1 472 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 6,1 km² e 'na densità de 241 ab./km².
El comun, situaa in su la còsta òvest del Lagh de Còmm e al confin con la Provincia de Lecch (comun de Còlich), l'è compòst del center stòrich e de dò frazion, Pozzoeu e Gacc.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Domas l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Pieterlen
Pieterlen a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Biel/Bienne, region aministrativa del Seeland, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 8.3 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 3543 abitant.
El cumün de Pieterlen al se tröva a una altitüden de 436 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Lengnau, Meinisberg, Safnern, Biel/Bienne, Vauffelin, Romont.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Pieterlen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de fö[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Vereinigung für Heimatpflege Büren many publications about Pieterlen and the Büren district (Todesch)
- Webcam
- Pieterlen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Dakota del Nord
El Dakota del Nord a l'è un stat federal di Stat Ünii d'America. Al gh'ha una süperfiss de 183.272 km² e una pupulaziun de 634.360 abitant.
Al fa part del Midwest. A l'è tacaa a nord al Canada, a ovest al Montana, a süd al Dakota del Süd, a est al Minnesota.
La capital a l'è Bismarck (55.532 abitant); la cità püssee pupulada del stat a l'è Fargo (90.599 abitant).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Dakota del Nord a l'è staa amiss in de l'Üniun in del 1889.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Dakota del Nord al gh'ha 3 grand eletur in di eleziun presidenziaj de l'Üniun. Mudel:Dakota del Nord


text:
Tge stuais Vus far, sch'ina lavina è ida giu en in abitadi u sin ina via ubain sche persunas u vehichels èn vegnids en ina lavina?
- Observar, nua che persunas èn vegnidas tschiffadas u nua che vehichels ed edifizis èn vegnids sutterrads da la lavina
- Procurar per ina survista: Èn persunas vegnidas sutterradas? Quantas persunas?
- Alarmar la Rega 1414, il clom d'agid sanitar 144, ils pumpiers 118 u la polizia 117
- Resguardar ch'i pudessan vegnir giu ulteriuras lavinas e ch'edifizis pudessan sballunar
- Persunas sutterradas èn en privel da vita. Ellas ston vegnir salvadas uschè svelt sco pussaivel
- Tschertgar segns visibels u udibels da persunas sutterradas. Duvrar detecturs da victimas da lavinas, sche tals èn avant maun
- Chavar or persunas sutterradas
- Prestar emprim agid, proteger persunas blessadas cunter sfradentadas
- Suandar las instrucziuns da las forzas d'acziun


text:
Lenguv galitalegh
El gall-italich l'è un grüp linguistich di lengu rumanz dla familia di lengu Indo-Europej. I carateristich che i cumpagnan el gall-italich con la galo-romania j'hinn l'indebuliment di silab atonich, la sunurisassion di cunsunant plusiv intervucalich, la lenission di geminaa, incasì qust in pusission intervucalica, e la presensa de vucal arutundaa anteriur, cume /y/ e /ø/ (cunusüü incasì con el nom de "vucal türbaa").
El gall-italech l'è culegaa a j'alter lengu galo-rumanz duvüü al sustraa celtich cumün, anca se gh'è di linguista che j'han iputizaa che la presensa di funema /y/ e /ø/ la sia duvüü a una lenission svilüpada indipendentement.
El sistema gal-italich el se pö divid int un nümer de lengu pütost umugenej, qual:
- piemuntes (codes ISO 639-3 "pms")
- lumbard (codes ISO 639-3 "lmo"), divis in
- ligür (codes ISO 639-3 "lij")
- emilian (codes ISO 639-3 egl)
- romagnöl (codes ISO 639-3 rgn)
- El Gal-Italich Marchigian, parlaa in tuta la Pruvincia de Pesaro e Urbino
- El gal-italich de Sicilia, parlaa int un quaj paes int i pruvenc de Ena e Mesina.
- El Gal-Italich de Basilicada, parlaa int un quaj sit de la pruvencia de Putenza.
Paragun lenguistigh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Chì sota a l'è staa faa un cunfrunt tra i lenguv gal-italich e una quai altra lengua neulatina che la pò avègh di sumejanz cun quel grüp lenguistigh chì. I lenguv gal-italich a hin marcaa cul grasset.
- Latin: Illa claudit semper fenestram antequam cenet.
- Spagnö: Ella cierra siempre la ventana antes de cenar.
- Frances: Elle ferme toujours la fenêtre avant de dîner.
- Piemuntes: Chila a sara sempe la fnestra dnans ëd dsnè.
- Canaves: Chilà a sera sémper la fnestra doant ëd fàr sèina.
- Ligür
- Lumbard
- Lumbard uriental: Lé la sèra sèmper sö la fenèstra prima de senà.
- Lumbard ucidental: Lee la sara semper sü la fenestra inans de disnà.
- Emilian (bulugnes): Lî la sèra sänper la fnèstra prémma ad dsnèr.
- Rumagnö (fanes): Lìa chìud sèmpr la fnèstra prema 'd c'nè.
- Italian: Ella chiude sempre la finestra prima di cenare.
- Rumanc: Ella serra adina la fanestra avant ch'ella tschaina.
- Nunes: Ela la sera semper la fenestra inant zenar.
- Furlan: Jê e siere simpri il balcon prin di cenâ.
- Venet: Ła sara senpre el balcon vanti senàr/dixnàr.
- Istriota: Gila insiera senpro el barcon preîma da senà.


text:
Kradolf-Schönenberg
Kradolf-Schönenberg a l'è un cumün svizzer del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 10.9 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 3575 abitant.
El cumün de Kradolf-Schönenberg al se tröva a una altitüden de 455 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bischofszell, Bürglen, Hohentannen, Niederhelfenschwil (SG), Schönholzerswilen, Sulgen, Wuppenau.
El cumün l'è staa istitüii in del ann 1996 de la fusion de Buhwil, Kradolf, Neukirch an der Thur e Schönenberg an der Thur.


text:
Surselva: Fieu da Flamenco
- Gievgia, 22.1.2015, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 22.1.2015, 11:45, RTR
Il chor Surselva è il chor da projects, adina puspè vegn il dirigent Rest Tuor da motivar sia truppa da chantadurs e chantaduras per projects tut apartis. Quella giada è il "Canto General la Passiõn Flamenca" en roda tar il chor Surselva. Suenter intgins exercizis da pronunziar spagnol e suenter stentus exercizis da chant è tut semtgà per ils concerts: venderdi, ils 23 da schaner a Sagogn en chasa da scola e sonda, ils 24 da schaner a Mustér en la sala Peter Kaiser. Las vuschs en muladas, il ritmus è en il sang, las ghitarras en accordadas e la sautunza stgaudada. Il fuego per il Flamenco è arrivà en Surselva.


text:
Jauer
El Jauer l'è 'l dialet rumancc che 'l ven parlaa tradiziunalment in la Val Munastee 'me lengua magiuritaria. El sò nom el ven dal son "jau", una carateristiga de la Val Munastee e del paes de Zernez (Bassa Engadina) in la furma "jo". In del rest de l'Engadina dröven "eu" o "eau". I abitant de la Val Munastee han 'me nom ils jauers", ciuè quei che se ciamen "jau".
El jauer l'ha mai svilüpaa una lengua de scritüra. In di scoll, fina a l'an 2008, el veniva insegnaa dumà el vallader. Dal 2009 pö la ven druvada la lengua ünificada del Rumantsch Grischun per i ducüment scrit, cumünicaziun de l'aministraziun e in la scola.
In del 2007 el ven föra el prim codes scrit per el jauer, cul liber Dschon Uein id atras istorias grischunas (ciuè John Wayne e alter stori grisonn) del sciur Plinio Meyer. El liber l'è staa pübligaa 'me audiuliber legiüü da Plinio Meyer medem.
Carateristigh lenguistigh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El jauer, insema cul vallader e 'l puter, el furma el ram ladin de la lengua rumancia. La cumünicaziun tra i varietà di trii idioma la se fa senza tropi prublema.
Un trat carateristigh del jauer l'è l'acentüaziun de quei verb che in del rest de la Rumancia finissen cun la desinenza -ar acentüada. In la Val Munastee quei verb vegnen acentüaa in sü la penültima silaba, e la desinenza la ven indebulida cul diventà -er. Per esempi el verb rumancc guardár el ven guárder. Un'altra carateristiga, che se pò vedè suratüt in cumparaziun cul vallader, l'è la prunüncia de la silaba -an, acentüada 'me -aun (es. rumantsch => rumauntsch). 'Sti dò carateristigh s'ünissen in del verb cháunter (ciuè cantà), che in del vallader l'è prunünciaa chantár.
Esempi de lengua[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Jauer: La uolp d'era darchiau üna jada fomantada. Qua ha'la vis sün ün pin ün corv chi tegnea ün toc chaschöl in ses pical. Quai ma gustess, ha'la s'impissà, ed ha clomà al corv: "Cha bel cha tü esch! Scha tes chaunt es ischè bel sco tia apparentscha, lura esch tü il pü bel utschè da tots".
- Rumantsch Grischun: La vulp era puspè ina giada fomentada. Qua ha ella vis sin in pign in corv che tegneva in toc chaschiel en ses pichel. Quai ma gustass, ha ella pensà, ed ha clamà al corv: "Tge bel che ti es! Sche tes chant è uschè bel sco tia parita, lura es ti il pli bel utschè da tuts".


text:
Bowil
Bowil a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Berna-Mittelland, region aministrativa del Mittelland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 14.7 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1358 abitant.
El cumün de Bowil al se tröva a una altitüden de 733 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Linden, Oberhünigen, Oberthal, Röthenbach im Emmental, Signau, Zäziwil.
Cuntegnüü
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bowil l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1299 col nom de Bonwile.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
See also[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Media relaa a Bowil al Wikimedia Commons
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Bowil in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Le Monêtier-les-Bains
Le Monêtier-les-Bains l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. L'è capolöch del cantù omònim e la fa part del circondàre (arrondissement) de Briançon e del dipartimènt Hautes-Alpes.
El g'ha 'na popolasiù de 1 023 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 97,87 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 1397 méter a 'na altèsa màsima de 3659 méter s.l.m.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Jeu observeschel ils vlogosfera encuntribuziun cun la blogsfera e lessel anflar ils analogs ni las differenzas. Quei che jeu observeschel bia tiar ils auturs da vlogs e enzatgei che jeu sai bu capir, ein las „explicaziuns per ils aspectaturs“:
Quei avertiment vesel saven tier commentars da persunas publicas, ed era tier youtuber.
A’lentschata tartgavel adina que igl autur tegna mei per in tschau tup. In idiot, que sa bu capir l’ironia da vlogers.
Metei avon Kabaret Moralnego Niepokoju. Ils artits vegnen tuts sin la tribuna e empermeten que tut quei che els meinen si ei mo ina sgnocca e els lessen permalar nigin, era buga nies minister Donald Tusk. Tuts analogs ein casuals.
Cu jeu legel ils commentars, survegnel mintgaton il sentiment ch’ils lecturs capeschen bu las semplas sgnoccas. Da declarar ina sgnocca ei per igl autur ina offensiun. Aunc mender ei da far da quels commentars per protecziun.
Hmm… o co chodzi?


text:
Pärma
Artìcol in dialètt pramsân
Pärma l'è n c'mòn äd 187.214 abitant, capoluôg d'la provênsa 'd Pärma. Antiga capitäla dal Ducät ed Pärma e Piasensa (1545 - 1859), dal 2003 l'è seda dl'Autoritä Europea par la Sicuresa Alimentära (EFSA) e dal 1956 del Magistré pr'al Po, al dì d'incò Agensia Interegionäla pr'al fium Po (AIPO).
Geografiä[modifica | mudéfica la surzéia]
Situäda in Emélia, tra î Apenén e la Pianura Padana, la citè l'è dvisa in du dal torent Pärma, afluent dal Po che, apen'na primma d'enträr in'tal cör dàl centör storic, ricéva ì aquî dal afluent Bagansa. Al torent Pärma l'è un cors d'aqua con un regim mutevole, c'l alterna di pin'ni tumultuosî d'la stagiön invernäla a desolädî sèchî estivî. Al inizî d'l '800 al stés lēt dal torent al gnèva ristrèt dentör altî mùr, al lungopärma apônt, cal consegnön a la citè un profil continuo e molt artistic.
Artéccol in dialètt mudnés
Pèrma l'è una zitê ed 182.800 cristiân, capolôgh ed la pruvèinza ed Pèrma
Geografìa[modifica | mudéfica la surzéia]
Tajèda in dû d'al turèint c'al g'ha l'istèss námm d'la zitê, Pèrma l'a-s càta in Emélia tra la Pianura Padana e i Appennèin.
Artéccol in dialatt bulgnais
Pèrma l'é 'na zitè ed 177.069 abitant, capitèl d' la pruvénzia d'Pèrma.
Geugrafî[modifica | mudéfica la surzéia]
Taiè in du dal turänt ch'l à al stèss nomm d'la zitè, Pèrma l'é in Emégglia stra la Basa Padèna e i Apenén.
Artìcol in dialët piaṡintëin
Pärma l'é un cumoin ad 175.789 abitant, capitäla d' la pruvincia d' Pärma
Geugrafìa[modifica | mudéfica la surzéia]
Taiä in dü dal turëint ca 'l g'ha 'l stes num d' la citä, Pärma l'é in Emilia tra la Pianüra Padana e i Appennini.
Artécol in dialèt arzân
Pèrma ( Parma in italiân) l'é un cmûn ed 175.789 abitânt, cèinter principêl ed la pruvîncia ed Pèrma. Antîga capitêla dal Duchêt ed Pèrma e Piaṣèinsa (1545 - 1859), dal 2003 l' é al pôst ed l'Autoritê Europea per la Sicurèsa Alimentêra (EFSA) e dal 1956 del Magistrêt pr'al Po, al dé d'incō Agenséia Interegionêla pr'al fióm Po (AIPO).
Geograféia[modifica | mudéfica la surzéia]
Situêda in Emélia-Rumâgna, tra j Apenèin e la Pianûra Padâna, la sitê l'é divîsa in dû dal torèint Pèrma, ch’al va dêr int al Po che, apèina préma d'entrêr int al cōr dal cèinter stôric, al ricêv al j âcvi dal Bagansa. Al turèint Pèrma l'é un cōrs d'acva cun un regém variâbil, ch’ al pâsa dal furèinti pîni ed la stagiòun invernêla a fiâchi sèchi estîvi. A l’ inési ed l’ '800 al ‘stès lèt dal torèint al gnîva ristrèt dèinter êlti mûri, al lòungopèrma apûnt, che dân a la sitê un profîl cuntènov e dimòndi artéstich.
Artìcol in dialètt frarés
Parma l'è na zità italiana dl'Emilia. La stà sla Via Emilia, la g'à 175.789 abitant e la fà pruìnza. La sò pruìnza la g'à ad sòra un pezz ad Pianura Padana infin al Po e ad sòta l'Apenin Emiliàn. La's tròva in tal punt d'incontar ad dò turént, al Baganza, ch'al và a finir in tal Parma. Quest chì al pasa in mezz a la zità e l'è n'afluént dal Po. Parma la iéra la capitala dal Ducàt ad Parma e Piasénza (1545-1859). Dal 2003 a'g stà la Sede dl'Autorità Europea par la Sicureza Alimentar (EFSA) e dal 1956 dal Magistrat par'l Po, ch'al dì d'incò al's ciama "Agenzia Interegionale pr'al Fium Po".
Geografia[modifica | mudéfica la surzéia]
Albarèin • Bàrdi • Bedònia • Barsäi • Bóri • Al Burgh • Busé • Calistàn • Coléc • Colórni • Cumpiàn • Cornìj • Flén • Fidénsa• Funtanlé• Fontvìv • Fornöv • Langhiràn • Lesgnàn • Medsàn • Mzàn• Mónc • Montcrüghel • Neviàn • Nozèi • Palanzàn • Pärma • Pelegré • Pulésen • Rocabiànca• Sèla• Säls• Sansgònt • Sèsa • Solgnàn • Suràgna • Sòrbol • Trénz • Tisàn • Tòrnol • Torìl • Traversédol • Tricasèl • Valmùsla • Varàn • Värz • Zibèl


text:
Nümar 5
El numer 5 l'è el numer integher ch'al siguta ul 4 e al ven prima dal 6.
Nomm dal nümar in difereent dialett: ciinch, sich...
Ul 5 al è ul teerz nümar primm dapress ul 3 e prima dal 7. Da plüü ul 5 al è ul seguunt nümar primm da Fermat dapress ul 3 e prima dal 17.
Ul 5 al è ul quiint tèrmen di Nümar da Fibonacci, dapress ul 3 e prima dal 8.
Un pulígun da 4 custaa al è un pentàgun. Ul pentàgun regülaar al gh'a de le prupietaa interessante, cugnussüde paj Greech andeegh: par esempi, la resun intra la lunghezza da la suva diagunala e la lunghezza dal sò custaa al è ul nümar auri.
Si sa mültiplica un nümar par 5 s'utegn ul quíntupel da cheest nümar, cura ca dividiint par 5 na s'utegn un quiint, si cheest al è divisíbel par 5. La quinta putenza d'un nümar sa la representa cul 5 a espuneent: e cura ca l'espuneent al è 1/5 s'al diis ariis quinta.
Par la custrüzziú da parole co la significazziú da 5, sa söö druvá ul prefiss penta cuma in pentàgun.
Ucürenze dal 5:
- Le 5 urazziú diàrie dal Islaam
- In acordi a la tradizziú urientala, a gh'è 5 elemeent:àigua, fööch, tera, fusta e metall
- L'ura típega par töö ul te Anglees
- I diit d'una mà u un pé
- I uceà i è 5
- La valuur plüü bassa da bijett d'euro
- La plüpaart de le stele da maar i gh'a 5 braasc
- I gh'è 5 paees amb drecc da vetó al Cunsej da Sürezza da l'UNO
- Ul vess ümà al gh'a 5 sentüü: vista, üdii, tatt, ulfatt e güüst
- 5 línie al gh'a un pentagrama
- La stela a 5 punte a l'è presenta a l'estelada Catalana. Invertida, a l'è ul símbul dal dimoni
- Aj gjööch Ulímpich i gh'è 5 aarch a la bandera ufizziala
- La dürazziú dal mandaa di pulítich a Francja
- Andegameent, sa i cunsiderava 5 le stagjune dal an
- Ul pentàmetar al è un tiip da veers da basa 5
- Al representa ul siign dal Leú íntal zodíach


text:
1Rü ngẽmaca̱x name nixĩ i nüxü̃ perüxoe i guxü̃ma i chixexü̃gü, rü ngẽma na pidorata̱a̱xgüxü̃, rü ngẽma na togüpe̱xewa meã na pemaxẽnetaxü̃ rü ngẽma na pixãũxãchiwa̱xegüxü̃, rü ngẽma na pexoregüta̱a̱xgüxü̃. 2Rü ngẽxguma chi aixcüma nüxü̃ picua̱xãchitanügu na ñuxãcü namecümaxü̃chixü̃ ya tórü Cori, rü ñoma wüxi i õxchana i ngexwacax buxü̃ i naẽgünenixü̃ nüxü̃́ ngúchaü̃xü̃rüü̃ penaxwa̱xe i poraãcü pexü̃́ nangúchaü̃ i norü ore na ngẽmawa peporaexü̃ca̱x rü meã peyaexü̃ca̱x i perü õwa na ngẽmaãcü guxü̃wama namexü̃ca̱x i perü maxü̃ i taguma gúxü̃. 4Rü ñu̱xma rü name nixĩ i tórü Corina pengaicamagü. Erü nüma ya tórü Cori nixĩ ya yima nuta ya maxü̃cü ya Tupana nayaxucü na namaã inaxügüãxü̃ca̱x ya napata. Rü woo duü̃xü̃gü rü nüxü̃ na oexü̃, natürü yima nixĩ ya Tupana nayaxucü erü naxca̱x rü namexẽchi. 5Rü ngẽxgumarüü̃ ta i pemax, rü Tupana pexü̃ nade na napataarü nutagü ya maxẽcü pixĩgüxü̃ca̱x. Rü pema nixĩ i Tupanaãrü ngü̃xẽẽruü̃gü i üünexü̃ i Ngechuchu ya Cristuégagu Tupanana ãmare pexãgüxü̃. Rü ngẽma ãmare i nüxna pexãgüxü̃ i namaã nataãẽxü̃ nixĩ i perü maxü̃ i mexü̃ i nape̱xewa. 6Rü Tupana rü norü ore i ümatüxü̃wa rü Cristuchigaxü̃ nixu rü ñanagürü: “Ñu̱xma na ichanaxügüxü̃ ya chopata, rü yima nuta ya nüxĩra chayaxücuchicü, rü yima nixĩ ya nuta ya mexẽchicü ya chomatama chanayaxucü na chopata namaã ichaxügüxü̃ca̱x. Rü yima nuta rü chaunechiga nixĩ. Rü yíxema nüxü̃́ yaxõxẽ, rü aixcüma tá tanayaxu i ngẽma maxü̃ i taguma gúxü̃ i tümamaã ichaxunetaxü̃”, ñanagürü. 7Rü pema na nüxü̃́ peyaxõgüxü̃, rü Cristu rü pexca̱x rü guxü̃wama name rü naporaxüchi. Natürü ngẽma tama yaxõgüxü̃ca̱x, rü taxuwama name. Rü ngẽmaca̱x ya Tupana rü norü ore i ümatüxü̃wa rü ñanagürü: “Yima nuta ya ĩpataarü üruü̃gü nüxü̃ ocü, rü chauxca̱x rü gucü ya nutaarü yexera namexẽchi. Rü ngẽmaca̱x yimaẽ́tüwa nixĩ ichanaxügüxü̃ ya chopata”, ñanagürü. 8Rü Tupanaãrü ore rü ñanagürü ta: “Guxü̃ma i ngẽma tama yaxõgüxü̃ rü tama irüxĩnüẽchaü̃xü̃ rü yima nutagu tá nayarüpucutügü”, ñanagürü. Rü ngẽmaãcü i guxü̃ma i ngẽma tama yaxõgüxü̃ rü tá chixexü̃gu nayi erü tama Tupanaga naxĩnüẽchaü̃ rü tama Cristuaxü̃́ nayaxõgüchaü̃. Rü ngẽmaca̱x Tupana tá nanapoxcue yema nüma nüxü̃ yaxuxü̃rüü̃. 9Natürü pema nixĩ i duü̃xü̃gü i tórü ãẽ̱xgacü ya Tupana pexü̃ idexechixü̃ na norü ngü̃xẽẽruü̃gü pixĩgüxü̃ca̱x. Rü pema nixĩ i duü̃xü̃gü i nape̱xewa ixüünexü̃ erü nümatama ya Tupana rü norü duü̃xü̃güxü̃ pexü̃ nixĩgüxẽẽ na nüxü̃ pixuxü̃ca̱x i norü ore i aixcüma mexẽchixü̃. Rü nümatama ya Tupana nixĩ ga chixexü̃wa pexü̃ ínanguxü̃xẽẽxü̃ na norü ngóonexü̃ i mexẽchixü̃gu pechocuxü̃ca̱x. 10Rü ü̃pa ga pema rü tama Tupanaãrü duü̃xü̃gü pixĩgü, natürü i ñu̱xma rü aixcüma norü duü̃xü̃gü pixĩgü. Rü ü̃pa rü taxúeaxü̃́ma pengechaü̃tümüü̃gü, natürü i ñu̱xma rü Tupanaãxü̃́ pengechaü̃tümüü̃gü. 11Pa Chaueneẽgü ya Pexü̃ Changechaü̃güxex, rü ñu̱xma na Tupanaãrü duü̃xü̃gü pixĩgüxü̃, rü tama ñoma i naãnecü̱̃ã̱x pixĩgü. Rü ngẽmaca̱x pexü̃ chaca̱a̱xü̃ na nüxü̃ perüxoexü̃ca̱x i guxü̃ma i ngẽma ngúchaü̃gü i chixexü̃ i ñoma i naãnecü̱̃ã̱x nagu ĩxü̃. Erü ngẽma ngúchaü̃gü i chixexü̃ rü taãẽxü̃ chixexü̃gu nanguxẽẽchaü̃. 12Rü name nixĩ i meã pemaxẽ nape̱xewa i ngẽma duü̃xü̃gü i tama Tupanaxü̃ cua̱xgüxü̃. Rü ngẽxguma woo poraãcü chixri pechiga yadexagügu i nümagü, rü tá nüxü̃ nadaugü na ñuxãcü mexü̃ pexügüxü̃, rü tá Tupanaxü̃ nicua̱xüü̃gü i ngẽxguma Cristu wena núma ũxgu. 13Rü name nixĩ na tórü Cori ya Ngechuchugagu tümaga pexĩnüẽxü̃ ya guxãma ya yíxema perü ãẽ̱xgacügü ixĩgüxe. Rü ngẽmaãcü name nixĩ i meã naga pexĩnüẽ ya ãẽ̱xgacü ya tacü ya Dumawa ngẽxmacü, erü nüma nixĩ i guxü̃ i togü i ãẽ̱xgacügüétüwa nangẽxmaxü̃. 14Rü ngẽxgumarüü̃ ta name nixĩ i naga pexĩnüẽ i ngẽma togü i ãẽ̱xgacügü i petanüwa namugüxü̃ ya yima ãẽ̱xgacü ya tacü na napoxcueãxü̃ca̱x i ngẽma chixexü̃ ügüxü̃ rü namaã nataãẽgüxü̃ca̱x i ngẽma mexü̃ ügüxü̃. 15Erü Tupana nanaxwa̱xe na mexü̃ pexügüxü̃ na ngẽmaãcü ipeyanangea̱xgüxẽẽxü̃ca̱x i ngẽma duü̃xü̃gü i tama Tupanaãrü orexü̃ cuáxchaü̃güxü̃ rü chixri ngẽma orechiga idexagüxü̃. 16Rü ñu̱xma na Cristu pexü̃ ínguxü̃xẽẽxü̃, rü name nixĩ i duü̃xü̃gü i aixcüma ínguxü̃xü̃rüü̃ãcü meã pemaxẽ. Natürü ñu̱xma na ípenguxü̃xü̃ rü tama name na ngẽmamaã pegü ípepoxü̃xü̃ na ṯacü rü chixexü̃ pexügüxü̃ca̱x. Erü ñu̱xma na Tupanaãrü duü̃xü̃gü pixĩgüxü̃, rü name nixĩ i norü ngúchaü̃xĩcatama pexügü. 17Rü name nixĩ i meã penayauxgü i guxü̃ma i duü̃xü̃gü. ¡Rü nüxü̃ pengechaü̃ i taeneẽgü i yaxõgüxü̃! ¡Rü nüxü̃ pemuü̃ẽ ya Tupana! ¡Rü naga pexĩnüẽ ya ãẽ̱xgacü ya tacü ya Dumacü̱̃ã̱x! 18Pa Duü̃xü̃gü i Coriã̱xgüxü̃x, ¡rü nüxü̃ pengechaü̃gü rü naga pexĩnüẽ i perü corigü! Rü tama name i ngẽma perü corigü i pemaã mecümaxü̃xü̃xĩcatama pengechaü̃gü, natürü name nixĩ i nüxü̃ pengechaü̃gü ta i ngẽma perü corigü i chixecümaxü̃. 19Erü Tupana rü pemaã nataãẽ ega nüxü̃ na pengechaü̃güxü̃ca̱x yaxna namaã pexĩnüẽgu i ngẽxguma texé natüca̱xmamare chixexü̃ pemaã ü̱xgu rü ngúxü̃ pexü̃ tingexẽẽgu. 20Natürü ¿ṯacüwa pexü̃́ namexü̃ ega yaxna namaã pexĩnüẽgu i ngẽxguma wüxi i perü chixexü̃ca̱x pepoxcuegu? Natürü ngẽxguma ṯacü rü mexü̃ i pexüxü̃gagu ngúxü̃ pingegügu rü yaxna namaã pexĩnüẽgu, rü ngẽma waxi nixĩ i Tupanape̱xewa mexü̃. 21Rü ngẽma na mexü̃ pexüxü̃gagu ngúxü̃ pingegüxü̃ca̱x nixĩ i Tupana pexü̃ idexechixü̃. Yerü ga Cristu rü ta pexca̱x ngúxü̃ ninge. Rü yemaãcü pexü̃ nüxü̃ nadauxẽẽ na ñuxãcü nüma nanaxwa̱xexü̃ na naxrüü̃ yaxna namaã pexĩnüẽxü̃ i ngẽma ngúxü̃. 22Nüma ga Cristu rü taguma pecadu naxü, rü taguma texéxü̃ nawomüxẽẽ. 23Rü yexguma duü̃xü̃gü chixexü̃ namaã ixugüegu, rü nüma rü taxuü̃ma ga chixexü̃maã nanangãxü̃. Rü yexguma ngúxü̃ nüxü̃ yangexẽẽgügu, rü nüma rü tama ṯacü rü chixexü̃maã nanaxãũxü̃ne. Natürü Tupanamaã nüxü̃ nixu na nüma namaã namexẽẽãxü̃ca̱x ga yema duü̃xü̃gü ga chixri namaã chopetüxü̃. Yerü nüxü̃ nacua̱x rü Tupana rü aixcüma meã nanangugü i guxü̃ma i duü̃xü̃güarü maxü̃. 24Rü nümatama ga Cristu rü nügüxü̃negu nayange ga tórü pecadugü ga yexguma curuchagu nayu̱xgu. Rü yemaãcü nanaxü na nüxü̃ rüxoexü̃ca̱x i tórü chixexü̃ na naxca̱xicatama imaxẽxü̃ca̱x. Nüma rü pexca̱x nanapi̱x na yemaãcü pexü̃ nameẽxẽẽxü̃ca̱x. 25Rü pema ga ü̃pa rü ñoma carnerugü i nu ne naxĩmarexü̃rüü̃ pixĩgü. Natürü i ñu̱xma rü marü Cristuca̱x pewoegu. Rü nüma nixĩ i perü dauruü̃ yiĩxü̃, rü nüma nixĩ i pexna nadauxü̃.
Copyright
Learn More


text:
Aktuelle Position
Multimedia
Multimedia signifitga la collavuraziun e l'applicaziun da pliras furmas da preschentaziun medialas, pia ina cumbinaziun da maletg, video, tun e grafica.
La SSR garantescha la derasaziun da ses programs sur tut ils vecturs tschertgads da sia clientella sco internet, DVD, audio e video, antenna e satellit. Tecnologias novas pussibiliteschan soluziuns d'auta qualitad: sin las paginas d'internet da la SSR po il public p.ex. tadlar u guardar di e notg pliras emissiuns a moda integrala u punctuala ubain leger ils chavazzins latiers.


text:
Aròldo II d'Inghiltèra
Aròldo II (en inglés: Harold Godwinson o Harold II; en inglés antìc: Harold Gōdwines sunu; 1022 – 14 de utùer del 1066) l'è stat l'öltem Re d'Inghiltèra de stìrpa anglo-sàsone prìma de la cunquìsta normàna. L'ìa fiöl de Godwin, cónt de Wessex, e de la sò segónda moér Gytha Thorkelsdaettir. Sò sorèla Edith l'ìa la Regìna spùza de Edoàrdo 'l Confesùr. Aròldo el g'ha regnàt dei 5 de zenér del 1066, enfìna ache l'è mórt endèla batàia de Hastings ai 14 de utùer del stès an, en combatimènt cùtra i 'nvazùr Normàni, comandàcc de Guglièlmo 'l Cunquistadùr. Aròldo l'è giö dei du sùi rè de Inghiltèra che gh'è mórt en batàia (l'óter l'è stat Ricardo III).


text:
Sigàgn
I sigàgn i èṅ 'n insém ad pòpui ch'i daśvènan da l'Ìndia e ch'i s èṅ stablî in Europa a s pénsa a far data intóran a 'l an mila par scampàr a gl'invaśiòṅ ad Mahmud di Ghazni. Da spés i s móvan da 'n paéś a c'l àtar faghénd na vita da nòmad, purtànd-as sèg al màchini, al roulotte e al caruàni, ma adès a gh 'n è dimóndi ch'i aṅ catâ un pòst fis in du vìvar.
La paròla sigàgn la rivà diretamènt da 'l grèc dna vòlta tσίYYavoι (tsínganoi) ch'l'éra na tribù dl'Anatòglia.
I sigàgn ad léngua romaní i s divìd'n in Europa in:
- Rom (in Europa urientàla e anc in Itâglia dal sèntar e dal sud);
- Sinti (i s càtan in Frància, Germâgna, Spaggna e anc da 'l nòstri bandi e in dal nòrd Itâglia in gènar);
- Kalé (i viv'n in Spaggna)
- Romanichals (in dal Régn Unî e in dal Gàles)
- Romanisæl (in Śvèsia e in Nurvégia)
Quànd i sigàgn i decìd'n al pòst in du star, i téndan a tgnir sémp'r insém la famìja cun tut i parènt, rivànd anc a ssanta parsòni, stand bèṅ aténti 'd a n misćiàr-as minga cun di furastér. In Itâglia i èṅ sòlit fermàr-as in di pòst fis, in dal cà pupulàri o in di apartamènt tirâ sù par lōr da i cumùṅ.
Durànt la secónda guèra mundiàla, i tedèsc i 'n aṅ fat fóra 250.000 in di camp ad cuncentramènt.


text:
972
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al scumenza ul papaa da Benedett VI
Primm teest cunservaa in Sluven
Data prubàbila dal primm druvameent da fööch d'artifizzi (a la Cina)
Perfezziunameent dal òrghen grazzia a Gerbert d'Aurilac, fütüür papa Silvéstar II
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
1Pa Chaueneẽgü ya Pexü̃ Changechaü̃güxex, ¡Tãxṹ i nüxü̃́ peyaxõgüxü̃ i guxü̃ma i orearü uruü̃gü i nügü ixugügüxü̃ na aixcüma Tupanaãrü orearü uruü̃gü yixĩgüxü̃! Natürü name nixĩ i penangugü i norü ore na nüxü̃ pecuáxü̃ca̱x ngoxita aixcüma Tupanaãẽ yiĩxü̃ i nawa idexaxü̃ rü e̱xna tama. Erü ñoma i naãnewa rü guxü̃wama nangẽxma i muxü̃ma i idorata̱a̱xgüxü̃ i nügü ixugüxü̃ na Tupanaãrü orearü uruü̃gü yixĩgüxü̃. 2Rü tá pemaã nüxü̃ chixu na ñuxãcü tá nüxü̃ pecuáxü̃ na texé tiĩxü̃ ya yíxema aixcüma Tupanaãẽ tümawa ngẽxmaxẽ. Rü dücax, guxü̃ma i orearü uruü̃gü i nüxü̃ ixugüxü̃ na Tupana duü̃xü̃xü̃ yaxĩxẽẽxü̃ ya Ngechuchu ya Cristu, rü ngẽma nixĩ i aixcüma Tupanaãẽ nawa idexaxü̃. 3Natürü guxü̃ma i ngẽma orearü uruü̃gü i tama nüxü̃ ixugüxü̃ na Tupana duü̃xü̃xü̃ yaxĩxẽẽxü̃ ga Ngechuchu, rü ngẽma rü tama nüxü̃́ nangẽxma i Tupanaãẽ i Üünexü̃. Natürü Cristuarü uwanüãẽ nixĩ i nawa ngẽxmaxü̃. Marü nüxü̃ pexĩnüẽ na ínanguxchaü̃xü̃ i Cristuarü uwanü, natürü ñu̱xma rü marü ñoma i naãnewa nangẽxma. 4Pa Chauxacügüx, pema rü Tupanaxãcügü pixĩgü. Rü marü nüxü̃ perüyexera i ngẽma tama aixcüma Tupanaãrü orearü uruü̃gü ixĩgüxü̃. Erü ngẽma Tupanaãẽ i Üünexü̃ i peãẽwa ngẽxmaxü̃ rü nüxü̃ narüyexera i ngẽma Cristuarü uwanüãẽ i ñoma i naãnecü̱̃ã̱xgüwa ngẽxmaxü̃. 5Rü nüma i Cristuarü uwanüãrü duü̃xü̃gü rü ñoma i naãnecü̱̃ã̱xgü nixĩ. Rü ngẽmaca̱x ñoma i naãnechigagu nidexagü. Rü ñoma i naãnecü̱̃ã̱x i duü̃xü̃gü rü nüxü̃́ inarüxĩnüẽ. 6Natürü i yixema rü Tupanaxãcügü tixĩgü. Rü yíxema Tupanaxü̃ cuáxe rü tüxü̃́ itarüxĩnü. Natürü yíxema tama Tupanaxü̃ cuáxe rü tama tüxü̃́ itarüxĩnü. Rü ngẽmawa nüxü̃ tacua̱xgü na texé tixĩgüxü̃ ya aixcüma Tupanaãrü duü̃xü̃gü ixĩgüxe rü texé tixĩgüxü̃ ya Cristuarü uwanüãrü duü̃xü̃gü ixĩgüxe. 7Pa Chaueneẽgü ya Pexü̃ Changechaü̃güxex, name nixĩ na yigü ingechaü̃güxü̃, erü Tupana nixĩ ya tüxü̃ ngúexẽẽcü na yigü ingechaü̃güxü̃. Rü guxãma ya yíxema tümaẽneẽxü̃ ngechaü̃xẽ rü Tupanaxãcü tixĩgü rü Tupanaxü̃ tacua̱x. 8Yíxema tama tümaẽneẽxü̃ ngechaü̃xẽ rü tama Tupanaxü̃ tacua̱x, erü Tupana nixĩ ya tüxü̃ ngúexẽẽcü na yigü ingechaü̃güxü̃. 9Tupana rü ñoma ga naãnewa nanamu ga Nane ya nügümaã wüxicacü na yimagagu tüxü̃́ nangẽxmaxü̃ca̱x i maxü̃ i taguma gúxü̃. Rü yemawa Tupana tüxü̃ nüxü̃ nadauxẽẽ na ñuxãcü tüxü̃ nangechaü̃xü̃. 10Rü woo Tupanaxü̃ tangechaü̃gü, natürü ngẽma ngechaü̃ i guxü̃ãrü yexera ixĩxü̃ nixĩ na nüma tüxü̃ nangechaü̃xü̃ rü ñoma ga naãnewa na namuãxü̃ ga Nane na taxca̱x nayuxü̃ca̱x rü naxütanüãxü̃ca̱x ga tórü pecadugü. 11Pa Chaueneẽgü ya Pexü̃ Changechaü̃güxex, yexguma yemaãcü tüxü̃ nangechaü̃gu ga Tupana, rü ngẽmaca̱x name nixĩ i yixema rü ta yigü tangechaü̃gü. 12Taguma texé Tupanaxü̃ tadau. Natürü ngẽxguma aixcüma yigü ingechaü̃gügu, rü Tupana rü tawa namaxü̃ rü norü ngechaü̃ rü aixcümaxü̃chi tórü maxü̃wa nango̱x. 13Rü nüma rü marü tüxna nanamu ga Naãẽ i Üünexü̃. Rü ngẽmawa nüxü̃ tacua̱x na aixcüma norü duü̃xü̃gü ixĩgüxü̃ rü nüma rü tawa na namaxü̃xü̃. 14Rü tomatama nüxü̃ tadaugü rü nüxü̃ tixuchigagü na Tanatü ya Tupana núma namuxü̃ ga Nane na guxü̃ma i duü̃xü̃güxü̃ namaxẽxẽẽxü̃ca̱x. 15Rü yíxema yaxṍxẽ rü nüxü̃ ixuchigaxe na Tupana Nane yiĩxü̃ ya Ngechuchu, rü aixcüma Tupanaãrü duü̃xü̃ tixĩ, rü Tupana rü tümawa namaxü̃. 16Rü yixema nüxü̃ tacua̱xgü rü tayaxõgü na Tupana rü poraãcü tüxü̃ nangechaü̃xü̃, erü nüma nixĩ i aixcüma guxãxü̃ nangechaü̃xü̃. Rü yíxema aixcüma tümaẽneẽxü̃ ngechaü̃xẽ, rü Tupanaãrü duü̃xü̃ tixĩ, rü nüma ya Tupana rü aixcüma tümawa namaxü̃. 17Rü ngẽxguma aixcüma Tupanaxü̃ ingechaü̃gügu, rü tórü maxü̃wa nango̱x i ngẽma, rü tãũtáma nüxü̃ tamuü̃ẽ i ngẽma ngunexü̃ i nagu tüxü̃ yacagüxü̃gu naxca̱x i tórü maxü̃. Erü woo ñoma i naãnewa tangẽxmagü, natürü nape̱xewa rü Cristurüü̃ tixĩgü. 18Rü ngẽxguma aixcüma Tupanaxü̃ ingechaü̃gügu, rü nüxü̃ tacua̱x na tãũtáma tüxü̃ napoxcuexü̃, rü ngẽmaca̱x taxuca̱xma nüxü̃ tamuü̃ẽ. Natürü ngẽxguma chi nüxü̃ imuü̃ẽgu, rü nüxü̃ tacua̱x na tama aixcüma nüxü̃ ingechaü̃güxü̃. 19Rü yixema rü Tupanaxü̃ tangechaü̃gü, yerü nüxĩra tüxü̃ nangechaü̃ ga nümax. 20Ngẽxguma chi texé: “Choma rü Tupanaxü̃ changechaü̃”, ñagügu, natürü tümaẽneẽchi taxaixgu, rü tidora. Erü ngẽxguma tama nüxü̃ tangechaü̃gu i tümaẽneẽ i nüxü̃ tadauxü̃ rü taxuacüma nüxü̃ tangechaü̃ ya Tupana ya tama nüxü̃ tadaucü. 21Rü Ngechuchu ya Cristu tüxü̃ namu rü ñanagürü: “Yíxema Tupanaxü̃ ngechaü̃xẽ, rü name nixĩ na tümaẽneẽxü̃ rü ta tangechaü̃xü̃”, ñanagürü.
Copyright
Learn More


text:
Naturno
Naturno (Naturns) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 5.074 abitàncc, 'na superfìce de 67 km² e 'na densità de 76 ab./km². El cunfìna coi cümü de Castelbello-Ciardes, Lagundo, Lana, Parcines, Plaus, San Pancrazio, Senales, Ultimo.
Al se tröa a pü u manch dudes chilometer de Meran. Anca se a nivel geugrafegh 'l pertuca a la Val Venòsta, a nivel aministrativ a'l cuntrari 'l pertegn a'l Bürgraviáa.
Natürn al ciaparès el so nom de la radis celtega "ana duron", che'l vör dì „Cà int la pantana“: 'l so teren, che l'è semper staa pütost paltuscent, l'è gnüü finalment sücc dumà a'l prinzipi de'l ventesem secul.
Situasiù linguìstica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
Profondo Rosso
Profondo rosso (Rós fónd) 'l è 'n film śal e ad scarésa dal 1975 ad Dario Argento.
L'òpra la stà a mèś fra 'l perìud thriller dal regìsta rumàṅ (quél di tri film cun dal bèsti, uśèl, gat e mósca, in di tìtui, L'uccello dalle piume di cristallo, Il gatto a nove code e Quattro mosche di velluto grigio, e difàti al tìtul pinsâ subìt par qvést chè 'l éra La tigre dai denti a sciabola) e quél sucesìṿ dla scarésa, ch'al gh'à abû inìsi cun Suspiria dal 1977.
A gl'efèt speciài al gh'à laurâ anc Carlo Rambaldi méntar la mùśica l'è di Goblin, cun soquànt braṅ dal pianìsta jazz Giorgio Gaslini. Al film, ambintâ a Róma, 'l è stâ girâ anc a Turèṅ e Perùśa.
Fîṅ da subìt, quànd 'l è gnû fóra in dal sali, al film 'l à cgnusû al sucès dal pùblic, muciànd sù 2 migliàrd e 700 migliòṅ ad Franc in alóra.
A 'l èstar i al cgnósan cuma Rojo oscuro in Spaggna, Les Frissons de l'angoisse in Frància e Deep Red in di marcâ ingléś.
Sunt
Durànt un cungrès ad parapsiculugìa a Róma, la sensitìva tedésca Helga Ulmann la diś tut 'd un trat ch'l'à sintî in dal teàtar i pinsér catìṿ 'd un sasèṅ ch'l à bèla masâ in pasâ e ch'l al farà incóra. A la fiṅ d'l incóntar la fà savér a 'l psichiàtar Giordani ch'la sà anc al sò nóm. Turnàda a cà, chi lē la sènt na canta da putèṅ e pò la vèṅ cupàda a cólp ad manarèṅ a n faghénd minga in tèmp a vudàr al sac.
Lè 'd sóta al pianìsta ingléś Marc Daly, ch'al s éra pròpria stablî in dal stàbil dla Ulmann, al véd sénsa vlér, insém a 'l sò amìg imbariagòs Carlo, al cadàvar dla dóna śbragàr al vēdar dla fnèstra. Curs sù in sò ajùt, al véd scapàr via na figùra vistìda ad négar. Pôc tèmp dòp a rìva lè anc la pulisìa e na giurnalìsta dimóndi curióśa, la Gianna Brezzi, ch'la decìd ad dar-ag na maṅ par catàr al killer.
Marc al n s dà minga paś parchè, turnànd in d'l apartamènt dla medium, a gh'éra pars ch'a fus sparî un quàdar da 'l andavèṅ. In séguit al muśicìsta al và a catàr Carlo a cà sua ma lè a gh'è sōl sò màdar, na vècia atóra a ripòś. Lì lē la 'l manda da 'n amìg dal fiōl, Massimo Ricci, ch'al gh vèra 'l us faghénd-ag védar 'd èsar un travistî, rendénd acsè ciàr i gust sesuài ad Carlo.
La sira, méntar 'l è drē a sunàr al pianufòrt in dal sò apartamènt, Marc al sènt di stus: al sasèṅ 'l è rivâ a cà sua par masàr-al. Chi lò al mét sù la mùśica da putèṅ ma 'l ingléś al la scampa dmandànd ajùt par telèfun a la Gianna e sarànd-as dèntar a ciàṿ.
Al dè dòp Giordani e 'n sò culéga i gh dìśan che cla canta lè da putèṅ, ch'la sarvìs a 'l killer par dar incóra vita a 'l climax ad na sèrta situasiòṅ ch'l iva visû durànd di àtar masamènt, la s cata in un lìbar vèć ciamâ Fantàśum dal dè 'd incō e legéndi négri 'd adès. Catâ al lìbar, Marc al decìd 'd andàr a far dal dmandi a la sò autóra Amanda Righetti. Ma 'l manìac al 'l à tgnû 'd òć in bibliutéca e a cà dla scritóra al gh và prima lò. La pòvr’Amanda la cata un putòć impicâ e pò, in dal tentatìṿ ad difénd'r-as dòp ch'l'éra andàda via la luś, l'insfìlsa un sò mèral cun un fèr d'l uncinét, prima ad murìr andgàda in dl'àqua bujìnta. Prima ad far-al però la gh la cava a scrìvar cun un dî al nóm dal killer in sal mur mój ad vapōr ma 'l vènt al scanśèla incòsa.
Al dè dòp Giordani, andâ persunalmènt a cà dl’Amanda, al véd la puśisiòṅ strana dal sò dî còntra 'l mur e al capìs ch'a gh'è quèl ch'a traśa. Vrénd dal tut i rubinét dl'àqua calda, a s fórma incóra la cundénsa atàc e acsè al psicòlug al pōl lèśar finalmènt al nóm dal sasèṅ.
In cal méntar Marc al cata la vila cuntàda in dal lìbar, la "Vila dal putèṅ ch'al siga", e al s fà dar al ciàṿ da 'l custòdi ch'al gh'à na fióla cun i cavìi rós, Olga, ch'la s diverìs a insfilsàr al luśérti cun dal guci. Andâ dèntar, Marc al cata sóta 'l intónag 'd un mur al diśégn 'd un putèṅ ch'al tîṅ in maṅ un curtlàs cun da na banda 'n óm cun al pèt pîṅ ad sangṿ davśèṅ a 'n àlbar ad Nadâl.
La sira Giordani al vrév ciamàr-al par dir-ag al nóm dal sasèṅ ma a n al cata minga. Méntar 'l è drē a bév'r-as un tè, in dla sò cambra al s gh para incóntar un putòć mecànic dòp ch'l'éra partìda la mùśica da putèṅ. Al psicòlug al al śbraga ridénd ma pò al vèṅ cupâ anca lò.
Tut quéi ch'i psìvan jutàr Marc a risòlvar al mistēr i vénan fat fóra. A lò a n gh résta da far àtar ch'andàr, insém a la Gianna, in dla scóla d'l Olga par pascàr al nóm ad quél che, dimóndi an prima, 'l iva fat di diségn cuma quél dla vila parchè la putìna la 'n iva tòlt òṅ da 'd là cumpàgn e la 'l tgniva in dla sò cambra.


text:
Ceṡa Catòlica Malkita
La Ceṡa catòlica greca-malkita (in Àrab كنيسة الروم الملكيين الكاثوليك) l'é una Ceṡa Catòlica sui iuris biṡantëina. La g'ha quäsi 1.200.000 ad parson e l'é cumandä dal Patriarcä d'Antiochia di Malkìt.
Storia
I malkìt i en vüna dil ceṡi particulär ch i fùrman la Ceṡa Catòlica, a s' diṡ ch' i enn in communio cun la ceṡa ad Ruma. I en vüna dil ceṡi püsè vèc', parché la parola Cristiann l'é stä inventä propri a Antiochia.
La litürgia ch' i drövan l'é cula d'i sécul VI-VII, ad San Giuànn Crisostomo.
In Italia gh'é praticamëint apena la ceṡa ad Santa Maria in Cosemdin a Ruma che la celebra al Rìt Malkita.
I Malkit ienn una ceṡa catòlica, ma i g'hann il diferëinsi dal Rit Biṡantëin (cul ad Custantinòpul), el rit urientäl. I Malkit i van a dré a il diferëinsi dal rit biṡantëin ad la guida, la teulugia e la spiritüalitä.
L'é par cul mutiv ché ca i enn ciamä Catòlic Urientäi o Grec-Catòlic.


text:
La Cluse
La Cluse l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Saint-Étienne-en-Dévoluy, del circondàre (arrondissement) de Gap e del dipartimènt Hautes-Alpes. El g'ha 'na popolasiù de Ciaf dei metadati sbagliada 05 042 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 40,15 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 1027 méter a 'na altèsa màsima de 2683 méter s.l.m.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Arlói
Artéccol in dialètt mudnés
L'arlói l'è un strumèint ch'al servéss da indichèr l'uràri, e in manéra pió genèrica, per la misuraziòun dal pasèr dal tèimp. L'è fat praticamèint da un mutór, ch' a-l créa dàgli osilasiòun (ch' i 's còunten), da un sistéma ed trasmisiòun e 'd cuntròl dl'energéa e da 'na pèrta ch'l'è la véra e propria indicaziòun dal tèimp, ciamèda quadrànt.
Agh én advérsi qualitê d'arlói: ad aqua, a pèndla, da braz, da sachèin (o a zivòla), atòmich, d'andèr sot aqua, automàtich, ecc.
Da i vèc' arlói a pèndla a qui pió nóv a energéa solèra in dal tèimp l'arlói al à scavalchê al mutìv per cui l'è stê fat, osìa indichèr al tèimp, e a l'à finî per dvintèr un status symbol, atravérs i uś e tradiziòun dla ginta di advérsi pèrti dal mònd e di advérsi generaziòuni.
L'arlói, per quant al sia un strumèint dimòndi druvê, sèimper pió sovèint al ciapa una valèinza artéstica e simbòlica. A l'inéssi i arlói i gh'ìven la casa ed fóra cun di disàgn e dal vòlti i éren decorê anch dèinter, per dèr lóstr ala mecànica di arlói. I arlói da tèvla i én fat di materièl preziós, cóm ad esèimpi d'òr, argèint e brànz.


text:
Judas Priest
I Judas Priest (Prevòstar ad Giùda) i èṅ un grup heavy metal britànic mis sù in dal 1969 in dla sità ad Birmingham. I èṅ cunsiderâ di espunènt dimóndi impurtànt dal gènar e un muć ad grup i aṅ ciapâ sù da chi lōr. In dal sò caréra i aṅ vindû da piò ad 45 migliòṅ ad còpi in tut al móndi, meritànd-as al scutmàj ad „Metal Gods“ (Dio dal Metàl).
Biugrafìa
Gl'inìsi (1969-1975)
La banda la nas in dal 1969 par mèrit dal chitarìsta K. K. Downing e dal basìsta Ian Hill. In séguit chi lōr i tōśan sèg al baterìsta John Ellis e al cantànt Al Atkins.
'L è stâ pròpria chi lò a sarnìr al nóm ad Judas Priest da 'l tìtul dna canta ad Bob Dylan ciamàda "The Ballad of Frankie Lee and Judas Priest".
Al grup al taca a sunàr in soquànt lucài ingléś, cambiànd da spés al baterìsta. In dal 1973 a s śònta a 'l grup Rob Halford, cantànt di "Hiroshima" e fadèl ad Susan Halford, murōśa 'd Ian Hill (in séguit la dvintarà pò sò mujér par pò divursiàr-as in dal 1984).
Cun John Hinch stabilmènt da drē da la baterìa, i Judas Priest i s faṅ i òs faghénd da spala a di grup Hard rock famóś in alóra cuma UFO e Thin Lizzy.
Par via dal bèli eśibisiòṅ dal viṿ, i quàtar i gh la càvan a firmàr in dal 1974 un cuntràt cun la Gull Records e pò, cun Glenn Tipton ch'a s śònta in séguit dand inìsi a la mòda di grup metal ad druàr dū chitarìsta, i daṅ vita a 'l prim disc, Rocka Rolla. 'L àlbum, che in cupertìna al gh'à un tap cun scrit in sima al tìtul a la manéra dla Coca-Cola, al vèṅ pôc cunsiderâ dal pùblic e anc da i crìtic, e 'l è ligâ a 'l hard rock cun di riferimènt a 'l rock prugrèsiv, un misćiùs minga purtâ avànti in séguit in chi àtar lavōr.
I Judas Priest però i n ś bùtan minga śò e i tàcan incóra a sunàr dal viṿ, insém a 'n nóṿ baterìsta, Alan Moore. I próan anc di pès nóṿ e in dal 1975 i s śibìsan a 'l festival ad Reading faghénd na bèla impresiòṅ.
Sad Wings of Destiny
In chi an lè i muśicìsta dla prima generasiòṅ dl'heavy metal i éran custrét a vìvar insém a l'undàda punk rock ch'l'éra drē a rivàr e ch'la muciàva sù dal cunsèns sèmpar da piò. 'L è par quàl lè ch'i Judas Priest i èṅ stâ custrét a cambiàr in méj al sò stîl muśicàl e a pascàr sèmpar di idéi nóvi.
Al 23 ad Mars dal 1976 a véd la luś Sad Wings of Destiny (Gl'ali tristi dal destîṅ), difarènt dal precedènt e più davśèṅ a l'heavy metal, cun dèntar di braṅ clàsic dal grup cuma Victim of Changes, The Ripper (ch'al dascór ad Jack Al Tajagóli) , Tyrant, Genocide e Dreamer Deceiver (un lènt in stîl prugrèsiv). 'Sta vòlta, al disc al fà sèntar e al dvènta in présia un lavōr cunsiderâ dimóndi, tant ch'al dà inìsi a 'l muvimènt ciamâ New Wave Of British Heavy Metal (Nóva undàda d'l Heavy Metal britànic).
Al diségn ch'al cumpàr in dla cupertìna d'l àlbum, intitulâ Fallen Angels (Àngil cascâ śò), 'l è òpra ad Patrick Woodroffe e 'l è dvintâ famóś parchè a ś véd par la prima vòlta al sìmbul dal grup, un furcàr ciamâ "Judas Priest Cross" purtâ adòs cuma na cadnìna da 'n àngil.
Glenn Tipton al sòna chè anc al piàṅ, cuma in dal braṅ Epitaph in dua a n s sènt minga la chitàra.
Par dar 'n apòǵ a 'l disc, i sinc i tàcan un tour europeo, vèrt e sarâ da dū cuncèrt in cà sua. Dit quést, Halford e chi àtar i s càtan incóra in buléta par via ad cundisiòṅ ecunòmichi minga stabìi anc parchè la Gull Records la gh dava sōl di bòṅ p'r i past in ménsa. In sò ajùt la riva la CBS/Columbia ch'la gh fà firmàr un cuntràt lung ma faghénd acsè al grup al pèrd i dirìt dal canti di prim dū disc e al registrasiòṅ di démo ch'i rèstan in maṅ a la vècia cà discugràfica.
Sin After Sin
Al 23 'd Avrìl dal 1977 'l è al tùran ad Sin After Sin (Un pcâ a drē a c'l àtar), al prim disc dal grup registrâ par la major CBS e un lavōr ad pasàǵ fra 'l hard rock e 'l heavy metal ad quéi sucesìṿ. Al registrasiòṅ i védan la partecipasiòṅ dal baterìsta Simon Phillips, in alóra dimóndi śóvan e dascgnusû, che però cun al pasàr di an al s farà spasi in dal mónd dla mùśica sunànd cun di pès da nuànta cuma Mike Oldfield, Joe Satriani, Toto e àtar. In cal disc chè al dróa la casa dópia.
Al sìngul tirâ fóra dal disc 'l è na cover ad Joan Baez, Diamonds & Rust, e 'l è stâ sarnî parchè al s spuśàva méj cun al rèst di pès diretamènt p'r al prudutōr Roger Glover (famóś p'r i sò lavōr cun i Deep Purple, cuma a s pōl sintìr scultànd al braṅ ch'al vèra al disc, Sinner). La cansòṅ la gh'à un sèrt sucès in dal Régn Unî. Al gh fà pòst al braṅ Race With The Devil, cover di The Gun, ch'al n figùra briśa in dla versiòṅ uriginària dal disc ma sōl in quéla rimasteriśàda dal 2001 cun dèntar anc la canta sunàda dal viṿ Jawbraker.
In dal disc i gh'èṅ di pès sunâ a sò vòlta da di àtar grup in sèguit, cuma Dissident Aggressor cantàda p'r i Slayer o Starbreaker registràda p'r i Arch Enemy.
Cal disc chè, cun un tìtul tirâ fóra diretamènt da na canta dal disc precedènt, Genocide, al dróa par l'ultma vòlta al lógo di Judas Priest scrit cun di caràtar gòtic.
Subìt dòp la surtìda dal disc, al grup al partìs p'r un tour péś ch'al fà tapa anc in di Stat Unî par la prima vòlta par na vintìna ad cuncèrt.
Stained Class
Cun al nóṿ baterìsta Les Binks in di rang (ma 'l iva bèla sunâ sèg durànt al tour ad Sin After Sin) i Judas Priest i pùblican in dal Favràr dal 1978 al lōr quàrt disc in studi, prudót insém a James Guthrie, Stained Class (Clas Śvargugnàda, registrâ in d'l Aṿtòṅ d'l an prima), un lavōr gnû sù cun al cuntribùt ad tut i mémbar a livèl ad scritùra di pès. In dla cupertìna ad Roslav Szaybo (na fàcia ad metàl insfilsàda p'r un quèl da 'l òć sinìstar a 'l póls dla tèsta da in du al vèṅ fóra, a pâr na sćiuptàda [1]) a s véd par la prima vòlta al lógo nóṿ dal grup.
Stained Class al mùcia sù dimóndi sucès fiṅ da subìt, purtànd in élt al grup in dal panuràma d'l heavy metal mundiàl (in dal 2004 la rivìsta ingléśa Metal Hammer al al badśrà cuma 'l disc metal più péś ad tut i tèmp). In dal gir ad pôc méś al vénd duśèntsinquantamìla còpi in dl'Amerìca dal Nord. Al disc al gh'à na màrcia in piò in fat ad puténsa, cun al sò druàr da spés la casa dópia cuma in dal pès Exciter, òṅ di prim braṅ in stîl speed metal.
I sìngui i èṅ dū: Better by You, Better Than Me (cover di Spooky Tooth) e Evening Star. Àtar braṅ clàsic dal grup ch'i s càtan chè i èṅ Beyond the Realms of Death (un lènt cun dal śgranfgnàdi metal, sunâ da spés dal viṿ), Saints in Hell (dimóndi dura) e Heroes End (pîna ad riff dal duo Tipton/Downing).
La tournée di Judas Priest cla vòlta chè la riva in Agóst infìṅ in Giapòṅ ma 'l è in dal tour americàṅ che Rob Halford e K. K. Downing i tàcan a cumparìr in sal palc in na manéra più uriginàla, miténd-as adòs di giachét ad pèla négra e dal bòrchi, dand inìsi a na mòda ad vistìr-'s acsè, ch'la sarà pò druàda in di an Utànta da dimóndi muśicìsta heavy metal sò para.
Killing Machine
In dal Nuvémbar dal 1978 a véd la luś Killing Machine, ch'a vōl dir Màchina dla mòrt (ma in di Stat Unî i al cgnósan cuma Hell Bent For Leather parchè a la Columbia la n gh piaśìva briśa al tìtul uriginàri), un disc ch'al gh'à dèntar dimóndi di pès più bèi di Judas Priest cuma Delivering The Goods (cantàda da Halford anc insém a Sebastian Bach soquànt an dòp in d'l EP B-Side Ourselves di Skid Row dal 1992, e l'è na gara a chi siga da piò), Hell Bent For Leather, Running Wild e la ballad Before The Dawn. Da arcurdàr anc la cover di Fleetwood Mac The Green Manalishi (With the Two-Pronged Crown) sunàda da spés dal viṿ, a 'l inìsi misa dèntar sōl p'r al marcâ americàṅ. Al disc 'l è un cicinèṅ più cumerciàl di precedènt ma al gh'à anc di tèst più scûr e sintî. La cupertìna l'è sèmpar ad Rozslav Szyabo.
Glenn Tipton al taca chè a druàr un stîl ad sunàr la chitàra un tuchèṅ difarènt, quél ad tgnir strichi al còrdi cun òt dida durànt i sò asōi (al tapping). Par Binks invéci a s trata ad 'l ùltim lavōr cun i Judas Priest.
I Judas i ìvan bèla tacâ a druàr na manéra ad pōr-as tuta par cònt suo: un muć ad curàṁ, bòrchi, scarpòṅ militàr e mòti. I tèst i éran impinî ad riferimènt lugâ e minga ciàr a la religiòṅ o al sès, dal vòlti spurcaciòṅ e sénsa ritégn, specialmènt p'r i bigòt ch'i tacaràṅ a dar-ag còntra a partìr da i an Utànta, cuma la Parents Music Resource Center americàna (Sèntar 'd infurmasiòṅ muśicàla p'r i genitōr), n'asuciasiòṅ ad censùra dimóndi cgnusùda in d'l àmbit d'l Heavy metal, purtàda avànti par la mujér 'd Al Gore (vèć vicepresidènt americàṅ a i tèmp ad Bill Clinton), Tipper.
Bristish Steel
In d'l Utóbar dal 1979 a vèṅ fóra al prim disc dal viṿ dal grup, registrâ in Giapòṅ, Unleashed in the East (In d'l Est cun al diav'l adòs), e al dvénta al lavōr dal grup più vindû ad tut fiṅ a cal mumènt lè e anc al prim live heavy metal ad sèmpar. In séguit Halford al dirà pò che la sò vóś in dal disc l'è stada registràda ad nóṿ (a ś diś ch'al gh'is al fardōr).
Subìt dòp la fiṅ dal tour mundiàl, i Judas Priest i tōśan 'n àtar baterìsta, al Dave Holland di Trapeze. Cun chi lò in di rang, al grup al pùblica al 14 'd Avrìl dal 1980 òṅ di sò disc più famóś, British Steel (Aśàr britànic), un lavōr impinî ad braṅ sìmbul cuma Breaking the Law, United, Living After Midnight (tri sìngui), Rapid Fire e Metal Gods. Quést chè al sarà anc 'l ùltim di sò lavōr prudót par Tom Allom.
'L àlbum 'l è stâ incìś a 'l Tittenhurst Park, al pòst in du al stava Ringo Starr di Beatles.
P'r al fat ch'al n eśistìs briśa al campinamènt in alóra, al grup al regitrò al sòṅ fat śbragànd dal butìgli ad lat par pò mét'r-al dèntar a la canta Breaking the Law. Stésa ròba anc par Metal Gods ma, in cal caś chè, i ìvan druâ dal stéchi ad bijàrd e un cabarè ad furchéti e cuciàr.
Par la prumusiòṅ dal disc (che in cupertìna al gh'à na maṅ ch'la ślunga na laméta par far-as la barba, o àtar?, cun scrit in sima al lògo dal grup), i Judas Priest i partìsan p'r un tour purtànd-as sèg gl'Iron Maiden, un grup ch'l éra drē a far-as i òs ma ch'al s farà cgnósar dabòṅ fiṅ da subìt dal pòpul metal.
Point Of Entry
Al sètim lavōr in studi dal grup 'l è Point of Entry (Punt 'd ingrès), vindû in di negòsi a partìr dal 26 ad Favràr dal 1981 cun dū cupertìni difarènti, una p'r al marcâ americàṅ e giapunéś e una p'r al rèst dal mónd. A s trata 'd un prudót piutòst cumerciàl, cun tri sìngui adàt p'r èsar traśmìs a la ràddio: Heading Out to the Highway, Don't Go e Hot Rockin’. Al braṅ più heavy ad tut 'l è Solar Angels méntar Desert Plains l'è sunàda da spés dal viṿ e la véd na bòna próva 'd Holland da drē da la baterìa.
Anc s'al disc al n riva minga a i livèi dal precedènt, al vénd bèṅ listés.
I Judas Priest i èṅ prònt par tacàr un tour lung ciamâ World Wide Blitz Tourin: in di Stat Unî i faṅ trénta-sinc cuncèrt in sōi dū méś, Śugn e Luj, purtànd-as sèg gl'Iron Maiden. In di cuncèrt in dal nòstar cuntinènt invéci i sònan sèg prima i Saxon e pò gl'Accept.
Screaming for Vengeance
'L an dòp, al 17 ad Luj dal 1982, i Judas Priest i daṅ vita a 'n disc dimóndi più rabî dal precedènt, Screaming for Vengeance (Sigànd par vendéta), sèmpar registrâ in Spaggna a Ibìśa e mixâ a i Beejay Recording Studios e a i Bayshore Recording Studios in Flòrida.
In dla cupertìna dal disc a s véd n'àquila ad metàl ch'la vèṅ śò a tut andàr cun da drē un sōl rós su sfónd śal. Invéci da cl'atra banda a s pōl lèśar ad sóta a i tìtui dal canti: «From an unknown land and through distant skies came a winged warrior. Nothing remained sacred, no one was safe from the Hellion as it uttered its battle cry... Screaming for Vengeance» (Da na tèra ch'a n s cgnós briśa e pasànd par di ciēi luntàṅ 'l è rivâ un cumbatènt alâ. Gnint 'l è armàst sàcar, ninsòṅ 'l éra al sicùr dal Leòṅ Infernàŀ mèntar 'l éra drē a dir al sò śbraj ad batàja... Sigànd par Vendéta).
Al disc (al più vindû dal grup avénd ciapâ un dòpi disc ad plàtin in dal 2001) al gh'à dèntar soquànt di braṅ stòric dal grup: i sìngui You've Got Another Thing Comin’ e Electric Eye (sunàda da spés dal viṿ), la rabìda title track (druàda anc in dal śóg vìddeo Brütal Legend in dua Rob al fà dū part, quéla dal catìṿ ma anc quéla dal bòṅ), Bloodstone e Riding On The Wind. Anc p'r al pòpul metal quést chè 'l è un lavōr sìmbul dal gènar: la IGN (Imagine Games Network) la 'l à mis a 'l 15śum pòst di disc più influént (su vint-sinc), Metal-Rules.com a 'l dècim pòst di disc metal più bèi ad sèmpar mèntar par la rivìsta Kerrang! al s mèrita al 46śum pòst.
Defenders of the Faith
In dal Setémbar dal 1983 i Judas Priest i tórnan a Ibìśa par registràr quél ch'al dvintarà al lōr nòn disc da studi, Defenders of the Faith (Difensōr dla fēd), dispunìbil in di scafài dal 4 ad Śnar dal 1984. In cupertìna (pinsàda par Doug Johnson ch'l iva anc fat al diśégn d'l Hellion ad Screaming for Vengeance) la figùra na tigra ad metàl cun i còran ciamàda Metallian, pina 'd arlìa e prònta a śgranfgnàr, insfilsàda dèntar a 'n car armâ. Da drē dal disc a gh'è un mesàǵ: «Rising from darkness where Hell hath no mercy and the screams for vengeance echo on forever. Only those who keep the faith shall escape the wrath of the Metallian... Master of all metal» (A végn sù dal scur in dua 'l Infèran al n gh'à cumpasiòṅ par gnint e i sig ad vendéta i gh rèstan par sèmpar. Sōl quéi ch'i tînan dacàt la fêd i pōlan paràr via l'arlìa dal Metallian... Al Sgnór ad tut i metài).
Tri i èṅ i sìngui tirâ fóra da cal lavōr chè: la rabìda Freewheel Burning, Some Heads Are Gonna Roll e Love Bites. Àtar clàsic dal grup 'l è anc The Sentinel (i Machine Head i l'aṅ sunàda in dl'edisiòṅ speciàla dal disc Unto the Locust dal 2011) ma 'l è 'n àtar al braṅ ch'al fà al stus: Eat Me Alive. Difàti l'urganiśasiòṅ PMRC, ch'la gh'iva butâ i òć adòs da 'n pès, la gh dà còntra insfilsànd cla canta lè a 'l tèrs pòst in dla lista di braṅ da mét'r al band dit „Filthy Fifteen“ (I Quìndas Spurcaciòṅ) parchè i dgìvan ch'la dascurìs ad sès fat cun la bóca.
Turbo
In dal mèś di an Utànta 'l éra drē a far-as strada al pop metal un gènar 'd hard rock bòṅ p'r èsar traśmìs a la ràddio e par sfundàr in dal marcâ americàṅ. 'L è acsè ch'al nóṿ disc dal grup, Turbo, dal 31 ad Mars dal 1986, al vèṅ registrâ in cla manéra lè, cuma 'l braṅ Wild Nights, Hot & Crazy Days o Parental Guidance, cantàda in unōr dla PMRC e tèrs sìngul sarnî par gnir fóra da par lò dòp Turbo Lover e Locked In, dū di pès fat méj insém a Out In The Cold. Par la prima vòlta i Judas Priest i dróan chè di sintetiśadōr.
La canta Reckless ch'la sèra 'l disc la gh'iva da finìr dèntar a la culòna sunóra dal film Top Gun ma i Judas Priest i n aṅ minga vlû parchè i pinsàvan ch'al sarés stâ un flop. Incóra na vòlta la cupertìna l'è stada fata par Doug Johnson e la véd na maṅ dna dóna cun gl'ungi lunghi cun al śmalt róś ch'la tîṅ sòdi un joystick.
Al disc al vénd bèṅ dvintànd 'd òr in dal Śugn dal 1986 e pò ad plàtin 'l an dòp, tucànd al 33śum pòst in dal Régn Unî e al 17śum in di Stat Unî ma dimóndi sutenidōr i èṅ dascuntènt. In n'intervìsta a Kerrang! dal 2008, dascurénd ad Turbo, Halford al diś che cal disc chè 'l è stâ fat tgnénd a drē a quél ch'a s respiràva in alóra e ch'l al sà ch'l è un lavōr ch'l à divìś dimóndi ma però par lò al gh'iva dèntar listés di pès bòṅ.
Prudót par Tom Allom, in dal 1987 a vèṅ fóra al secónd disc dal viṿ dal grup, Priest...live!, cun dèntar al canti sunàdi in dal tour dal 1986 ciamâ Fuel For Life Tour.
Ram It Down
Turnâ in stùddio, i Judas Priest i daṅ vita a Ram It Down (Spapèla’l), al lōr undicéśum lavōr publicâ al 17 ad Maǵ dal 1988. In di cunfrònt dal disc precedènt, in quést chè al sòṅ al tórna a èsar più dûr, turnànd dal bandi d'l heavy metal clàsic (dèntar a gh'è anc un braṅ ch'al s ciama acsè). Anc se soquànt pès i èṅ gnû fóra bèṅ (òṅ par tut, la Blood Red Skies ch'l'arciàma la vècia Victim of Changes), dal punt ad vista cumerciàl al disc 'l è na mèśa deluśiòṅ (anc s'al ciàpa al disc 'd òr dū méś dòp, vindénd sincsèntmìla còpi). Sōl un sìngul al gh la cava a gnir fóra da par lò, la cover ad Chuck Berry Johnny B. Goode, pinsàda par finìr dèntar a 'l film umònim.
La cupertìna (un diśégn 'd un bras celèst ch'al tira un marùc par spaplàr al mónd) l'è un lavōr ad Mark Wilkinson.
Dòp dimóndi tèmp, al baterìsta Dave Holland al lasa al grup (al finirà pò in parśòṅ in dal 2004 p'r avér butâ i òć adòs e avér mulestâ sesualmènt un ragasōl ad darsèt an ch'al tulìva dal lesiòṅ da lò). Al sò pòst al vèṅ tòlt par Scott Travis ch'l iva laurâ cun i Racer X e i The Scream. Al s in và anc al prudutōr Tom Allom ch'al lasa al pòst a Chris Tsangarides.
A śuntàr-as a i prubléma dal grup p'r al mèś falimènt ad Ram It Down a sucéd un fat ch'al i mét in cundisiòṅ 'd èsar custrét a diféndar-'s in frònt a la lég quand i sinc i gh'aṅ 'd andàr in tribunàl par na càuśa còntra 'd lōr misa in pē da i genitōr ad dū baghét ch'i s éran tòlt la vita al 23 ad Dicémbar dal 1985. Quist chè, i śóvan Raymond Belknap e James Vance ad daśdòt e vint an, i s éran tirâ na sćiuptàda davśèṅ a na cēśa dòp avér bvû dimóndi bira, fumâ dla marijuana e scultâ 'l disc Stained Class dal 1978. Belknap 'l éra mòrt subìt, invéci Vance 'l éra scampâ a fadìga ma al gh'iva al grugn spaplâ dal tut e 'l éra stâ custrét a patìr na lunga uperasiòṅ par pò murìr listés tri an dòp p'r i dan a 'l sarvèl. P'r i genitōr la cólpa l'éra dal grup ad Birmingham parchè i dgìvan che la canta Better By You, Better Than Me sunàda al cuntràri la gh'is un mesàǵ lugâ („Do It!, Do It!“ ch'a vōl dir „Fà'l! Fà'l!“ in miranduléś) ch'l arév cuciâ i dū a masàr-as. P'r i giùdas gl'acùśi i éran sénsa fundamènt ma 'l epiśòdi al i à sgnâ listés e 'l à fat in manéra ch'al nóṿ disc, Painkiller, al n gnis minga fóra secónd i sò tèmp.
Painkiller
Lasâ a 'l sò spali tut i prubléma, al grup al taca a lauràr a 'l nóṿ disc Painkiller a 'l inìsi dal 1990 in Frància a Brignoles. Dòp ch'l è stâ rimixâ in Ulànda, al 3 ad Setémbar dal 1990 'l àlbum (al prim cun Scott Travis di Racer X da drē da la baterìa) al pōl gnir fóra finalmènt in tut i negòsi. Al disc, cunsiderâ òṅ di più impurtànt dal gènar heavy metal ad sèmpar, al vèṅ numinâ a i Grammy Awards dal Favràr dal 1991 cuma Best Metal Performance.
Al sòṅ ad cal 12śum disc chè, prudót par Chris Tsangarides, 'l è òṅ di più catìṿ ad sèmpar dal grup, i riff ad chitàra i èṅ dimóndi crûd, dirèt e putènt e Travis al pìcia cum un mat. I sìngui tirâ fóra i èṅ tri: Painkiller (al braṅ più rabî ad tut, insém a All Guns Blazing, vèrt p'r un asōl ad baterìa dvintâ stòric e sunàda in séguit anc dal grup di Death), al lènt dimóndi sintî A Touch of Evil e Night Crawler.
In dal 2001 l'è gnùda fóra na versiòṅ arfàta e masteriśàda ad nóṿ cun dū pès da piò: 'l inèdit lènt Living Bad Dreams e na cantàda dal viṿ dal braṅ Leather Rebel.
Al tìtul dal disc Painkiller (ch'a vōl dir Madśìna p'r al dulōr) al s riferìs a 'n àngil ad metàl cascâ śò (cuma al figuràva in dal vèć disc Sad Wings of Destiny) che chè al gira in dal cēl a cavàl 'd un dragòṅ fat a mòta cun dū séghi a sérć a 'l pòst dal rōdi e al tōś ispirasiòṅ dal madśini ch'l iva tòlt Halford a i tèmp ad Turbo in dal tentatìṿ ad masàr-as p'r al fat 'd èsar un fnòć.
La tournée in apòǵ a 'l àlbum ch'la vèṅ dòp la vèṅ fata insém a i Megadeth, a i Sepultura e a i Pantera. Durànt la data ad Turònt, Rob Halford al s fà mâŀ mèntar 'l éra drē a salìr in sal palc cun la sò mòta stablénd-as atàc a 'n spìgul dla strutùra cun in sima la baterìa, facilmènt p'r al fat che, in cal mumènt lè, a gh fus dimóndi fum in gir fat par spetàcul cun dal giàs séc. Al cantànt al finìs listés al cuncèrt e pò al và a 'l uśdàr par far-as curàr.
Finî al tour, Halford al s quistiòna cun al rèst dal grup e al i mòla par fundàr un sò grup da par lò, i Fight, insém a Scott Travis (al prim disc 'l è dal 1993 e al s ciàma War Of Words e al sòna a la manéra di Pantera), pròpria mènt'r i tacàvan a giràr dal vóś sul fat ch'a gh piaśìs i óm (al sarà pò lò in dal 1998 a cunfirmàr al quèl).
Dal cant lōr i Judas Priest i rèst'n al pâl par sinc an a 'l incìrca, faghénd gnir fóra sōl la racòlta Metal Works: '73-'93.
'L éra ad Tim Owens
Dòp soquànt tèmp in dua i Judas Priest i gh'ér'n armàś, i quàtar i decìdan pò ad tōr 'n àtar al sò pòst, e quàl lè 'l è Tim Owens, 'n americàṅ d'l Ohio dit Ripper, un fan dal grup ch'al sunàva in na cover band cantànd di braṅ dal grup ad Birmingham. 'L è stâ Travis a catàr-al mèntar 'l éra impgnâ dal viṿ. Al baterìsta al s è pò fat dar òṅ di sò demo da purtàr-as sèg par far-al sintìr a chi àtar dal grup. Dòp un pruèṅ fat bèṅ, invidâ apòsta in dal Régn Unî par cantàr in studi i braṅ Victim of Changes e The Ripper, Owens al vèṅ tòlt subìt. 'L è al 1996 e sōl 'l an prima Halford 'l iva lasâ lè al prugèt di Fight.
Al destìṅ particulàr 'd Owens, al sò pasàǵ a la śvélta da fan sfegatâ dal grup a frontman in un cólp sōl, 'l à pò dâ ispirasiòṅ p'r al sugèt dal film Rock star dal 2001, cun la sò part dada a Mark Wahlberg mènt'r al grup lè al s ciamàva Steel Dragon (Dragòṅ 'd asàl). La prudusiòṅ la s éra misa in cuntàt anc cun i Judas Priest stés par far-ag far quèl in dla culòna sunóra ma pò a n s è fat gnint.
Se par lò far part dal grup 'l éra al sógn dal sò vita, par soquànt di fan al fat ch'l is tòlt al pòst 'd Halford al n gh'éra mia tant andâ śò. In dal 1997 a vèṅ fóra al prim disc cun lò a la vóś, Jugulator, un lavōr dimóndi péś (basta scultàr la canta Blood Stained ch'la fà anc part dla culóna sunòra dal film ad scarésa La bambola assassina 4: La sposa di Chucky, quàrt capìtul dla saga dla Bàmbula ch'la cópa) ch'al s śluntanàva dimóndi dal stîl clàsic dal grup, stricànd i òć invéci a 'l metal mudéran cuma al speed metal, al thrash metal o al groove metal, cun di pès dimóndi lung ad sinc o siē minùt 'l òṅ e cun sōl un sìngul gnû fóra: Bullet Train. I tèst i èṅ crûd, Death Row, tant par dir-'n una, la dascór 'd un śuvnòt cundanâ a mòrt.
Jugulator al mùcia sù un sért sucès e al grup al decìd in dal Setémbar dal 1998 ad far gnir fóra un disc dal viṿ dópi, '98 Live Meltdown cun Owens ch'al fà la sò figùra.
In dal Luj dal 2001 l'è la vòlta ad Demolition (Demulisiòṅ) un disc pîṅ ad braṅ ma ch'al n cata briśa quél giùst (i sìngui Machine Man e Lost and Found i n faṅ minga sèntar). Glenn Tipton chè al scriv tut al canti (soquànti insém a K.K. Downing e una cun Scott Travis, Cyberface) e al tîṅ a drē anc a la prudusiòṅ, faghénd in manéra ad catàr un sòṅ nóṿ p'r al grup (dal vòlti a par 'd ascultàr al nu-metal di Fear Factory). Al disc però al dvintarà quél vindû ad méno ad sèmpar, a part Rocka Rolla ad 27 an prima. Dòp la publicasiòṅ 'd 'n àtar live (Live in London dal 2002), Owens al fà al valìś e al mòla al grup p'r andàr a sunàr insém a gl’Iced Earth e a Yngwie Malmsteen.
Al ritóran 'd Halford
A cal punt lè dimóndi di sustenidōr dal grup i dmandàvan a vóś élta al ritóran ad Rob Halford a 'l sò pòst. I sò sógn i càtan rispòsta finalmènt in dal 2003 quànd al cantànt ad Birmingham al tórna in dal grup. Far festegiàr al fat, la cà discugràfica Columbia la fà catàr in di negòsi na racòlta ad piò ad ssanta canti in quàtar CD cun anc al DVD Live Vengeance '82 dèntar.
In dal 2004 i Judas Priest i partìsan p'r un tour europeo insém a i tedésc Scorpions. Al grup al sòna anc da headliner a 'l Ozzfest, un fèstival mis in pē da Ozzy Osbourne e Halford al gh'à anc la manéra ad tōr al sò pòst in di Black Sabbath perchè lò al gh'iva la brunchìte.
Al 1 ad Mars dal 2005 al grup al fà gnir fóra par la Sony, dòp dód'ś an, 'n àt'r àlbum cun Halford a la vóś, Angel of Retribution (Àngil dal castìg), cun un ritóran a 'l stîl clàsic di an Utànta. Al disc, prudót par Roy Z ch'al scriv insém a 'l grup anc la canta Deal with the Devil, al gh la cava a rivàr a 'l 13śum pòst dla Billboard e al prim pòst in Grécia.
Al sìngul sarnî par gnir fóra da par lò 'l è Revolution. Al finirà a 'l 23śum pòst in di Stat Unî (in dla Mainstream Rock Tracks chart), un quèl ch'al n sucidìva minga da i tèmp ad Night Crawler (1992).
In dal disc i s càtan anc i braṅ Judas Rising, dimóndi rabî, l'arliàda Hellrider e al lènt Angel. In soquànti canti a gh'è anc di riferimènt a di tìtui vèć, cuma in Demonizer in dua a s dascór d'l Hellion o cuma in Deal with the Devil (na sòrta ad biugrafìa di tèmp antìg) ch'al gh'à in dal tèst al pès Under blood red skies.
Al grup al partìs pò p'r un tour in gir p'r al mónd, ciamà Retribution World Tour, e al tōś anc l'ucaśiòṅ par far gnir fóra un DVD dal viṿ, Rising in the East, rigistrâ a Tokyo in dal Maǵ dal 2005.
La sperimentasiòṅ ad Nostradamus
Al 16 ad Śugn dal 2008 la banda la dà vita a 'n concept album dópi ad vint-a-tri braṅ, Nostradamus, ch'al dascór interamènt dal pruféta, astròlug e farmacìsta francéś. A s trata 'd un lavōr dal tut difarènt da chi àtar fat prima e par cal mutìṿ lè 'l à divìś la critìca e i fan. Par l'ucaśiòṅ i tōśan sèg al tasterìsta Don Airey par sunàr al parti urchestràli ch'i 'mpinìsan dal tut 'l àlbum. I n màncan minga i pès rabî cuma la title-track Nostradamus (in dua Halford al fà òṅ di sîg a la sò manéra) e Persecution. In dla canta Pestilence and Plague pò Rob al canta al riturnèl in itagliàṅ, ma cun 'n asènt ingléś dimóndi pēś.
In dal prima stmana Nostradamus 'l à vindû 42.000 còpi in di Stat Unî, cavànd-gh-la a rivàr a 'l 11śum pòst dla Billboard 200, un rècurd par lōr.
Al 12 'd Avrìl dal 2008 la title track (numinàda cuma "Best Metal Performance" a i 51śum Grammy Awards) l'è stada misa in sal sò sit p'r èsar dascargàda a gràtis. La canta Visions invéci l'è stada sarnìda cuma sìngul, gnénd fóra al 4 ad Maǵ. Al grup al fà savér ch'a gh piaśrév purtàr al disc a teàtar ma al prugèt al finìs in gnint.
Sèmpar in dal 2008 i tōśan part a 'l Metal Masters Tour insém a Heaven & Hell, Motörhead e Testament. 'L an dòp invéci i sònan in gir p'r al mónd p'r intēr al disc British Steel a trint an da la sò surtìda. I vànan sèg i Whitesnake ma chi lōr i èṅ pò custrét a dar-gh a muć par n'infesiòṅ a 'l còrdi vucàli dal cantànt David Coverdale.
'L Arvédras ad K.K. Downing
Al 14 ad Luj dal 2009 i faṅ vgnir fóra al disc da 'l viṿ A Touch of Evil: Live na racòlta ad braṅ sunâ live da 'l 2005 a 'l 2009, cun la dèntar na Eat Me Alive tiràda fóra da di scafài pîṅ ad pólvra. L'eśibisiòṅ ad Dissident Aggressor la vins al Grammy Award dal 2010 cuma Best Metal Performance.
Al 20 'd Avrìl dal 2011 K.K. Downing, ch'al n andàva piò 'd acòrd cun chi àtar e gnanc c'n al manager, al fà fagòt dòp na vita pasàda c'n i Judas Priest: 'l ingléś Richie Faulkner al tōś al sò pòst anc in ucaśiòṅ dal cuncèrt ad Mantṿa d'l 11 ad Maǵ dal 2012, 'l Epitaph tour d'l arvédras finàl. Al 25 ad Maǵ al grup al sòna par la prima vòlta sénsa al sò chitarìsta stòric durànt la puntàda finàla dal prugràma American Idol (stagiòṅ 10), faghénd Living After Midnight e Breaking the Law.
'L 11 'd Utóbar a véd la luś na racòlta ad 17 pès dal grup (The Chosen Few) sarnî diretamènt da di àtar mòstar dl'heavy metal mundiàla cuma Lars Ulrich e James Hetfield di Metallica, Ozzy Osbourne, Zakk Wylde, Alice Cooper, Vinnie Paul di Pantera, Slash di Guns N' Roses, Jonathan Davis di Korn e Lemmy di Motörhead ma 'l è un fiàsc clamuróś: sóli 1.300 còpi vindùdi in dla prima stmana in di Stat Unî. Sèmpar in dal méś Utóbar pò al grup al fà catàr in di negòsi un cufanét cun dèntar tut i vint sìngui publicâ da 'l Avrìl dal 1977 (Diamonds & Rust) a 'l Avrìl dal 1992 (Night Crawler), p'r un tutàl ad 52 braṅ, cuntànd anc al b-side.
A siē an da 'l ùltim disc in studi, in dal Luj dal 2014 al grup al fà catàr in di negòsi Redeemer of Souls, al darsetéśum lavōr di Judas Priest. A gh'l à cavàda a rivàr a 'l sèst pòst dla clasìifica americàna vindénd trénda-dū mila còpi in dla prima stmana.
Mémbar
Quéi 'd adès
- Rob Halford vóś (1973 - 1992, 2003 - incō)
- Richie Faulkner chitàra (2011 - incō)
- Glenn Tipton chitàra (1974 - incō)
- Ian Hill bas (1969 - incō)
- Scott Travis baterìa (1989 - incō)
Ex cumpunènt
- Al Atkins vóś (1969 - 1973)
- Tim "Ripper" Owens vóś (1996 - 2003)
- K.K. Downing chitàra (1969 - 2011)
- John Partridge baterìa (1969)
- John Ellis baterìa (1969 - 1971)
- Alan Moore baterìa (1971 - 1972, 1975 - 1977)
- Chris Campbell baterìa (1972 - 1973)
- John Hinch baterìa (1973 - 1975)
- Simon Phillips baterìa (1977)
- Les Binks baterìa (1977 - 1979)
- Dave Holland baterìa (1979 - 1989)
Discugrafìa
Àlbum
- 1974 - Rocka Rolla
- 1976 - Sad Wings of Destiny
- 1977 - Sin After Sin
- 1978 - Stained Class
- 1979 - Killing Machine (Hell Bent for Leather p'r al marcâ americàṅ)
- 1980 - British Steel
- 1981 - Point of Entry
- 1982 - Screaming for Vengeance
- 1984 - Defenders of the Faith
- 1986 - Turbo
- 1988 - Ram It Down
- 1990 - Painkiller
- 1997 - Jugulator
- 2001 - Demolition
- 2005 - Angel of Retribution
- 2008 - Nostradamus
- 2014 - Redeemer of Souls
Racòlti
- 1993 - Metal Works: '73-'93
- 1997 - The Best of Judas Priest: Living After Midnight
- 2004 - Metalogy
- 2006 - The Essential Judas Priest
- 2011 - Single Cuts
- 2011 - The Chosen Few
Da 'l Viṿ
- 1979 - Unleashed in the East
- 1987 - Priest...Live!
- 1998 - '98 Live Meltdown
- 2003 - Live in London
- 2009 - A Touch of Evil: Live
- 2010 - British Steel - 30th Anniversary - Live
Sìngui
- 1974 - Rocka Rolla
- 1976 - The Ripper
- 1977 - Diamonds & Rust
- 1978 - Better by You, Better Than Me
- 1978 - Evening Star
- 1979 - Take on the World
- 1979 - Rock Forever
- 1980 - Living After Midnight
- 1980 - Breaking the Law
- 1980 - United
- 1981 - Don't Go
- 1981 - Heading Out to the Highway
- 1981 - Hot Rockin'
- 1982 - You've Got Another Thing Comin'
- 1982 - (Take These) Chains
- 1983 - Electric Eye
- 1983 - Freewheel Burning
- 1984 - Love Bites
- 1984 - Some Heads Are Gonna Roll
- 1986 - Turbo Lover
- 1986 - Locked In
- 1986 - Parental Guidance
- 1988 - Johnny B. Goode
- 1988 - Ram It Down
- 1990 - Painkiller
- 1991 - A Touch of Evil
- 1992 - Night Crawler
- 1997 - Burn in Hell
- 2001 - Machine Man
- 2005 - Revolution
- 2008 - War
Videugrafìa
- 1983 - Judas Priest Live Vhs
- 1986 - Fuel for Life Vhs
- 1987 - Priest...Live! Vhs
- 1993 - Metal Works '73–'93 Vhs
- 2001 - British Steel Vhs e Dvd
- 2002 - Live in London Vhs e Dvd
- 2003 - Electric Eye Dvd
- 2005 - Rising in the East Vhs e Dvd
- 2006 - Live Vengeance '82 Dvd
- 2010 - British Steel - 30th Anniversary DVD Dvd
Culegamènt estéran
- (EN) Al sit uficiàl
- (EN) La paǵna ad Myspace
- (EN) Al vìddeo ad Breaking The Law in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Painkiller in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Turbo Lover in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd Another Thing Comin' in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Rocka Rolla in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo minga uficiàl ad The Ripper in sal Youtube
- (EN) Al próvi ad Machine Man in sal Youtube
- (EN) Al braṅ sunâ da 'l viṿ Blood Stained in sal Youtube
- (EN) Al braṅ sunâ da 'l viṿ All Guns Blazing in sal Youtube
- (EN) Al braṅ sunâ da 'l viṿ Eat Me Alive in sal Youtube
- (EN) Al braṅ sunâ a la BBC United in sal Youtube
- (EN) Rob Halford & Sebastian Bach i càntan Delivering the goods p'r MTV in sal Youtube
Nòti
- ↑ Cuma spìnśar a 'l suicìdi centrosangiorgio.com


text:
Blagoveščensk
Blagoveščensk (Rüss БлaroBéщeHck) l'è una citaa de la Rüssia, in de l'estremu urient rüss; l'è la capital de la pruvincia de l'Amur e la gh'aveva 219.221 abitant al censimeent 2002.
Fundada in del 1856, la citaa l'a cuminciaa a ciamass cunt el nom de adess (che in rüss el vör dì sit de l'anunciaziun) dü an dopu. El sò svilüp l'è staa favurii da una cursa a l'or in di primm ann del XX sécul. In de quel sécul chì la citaa la g'a semper avüü raport streg cun la Cina; anca al dì d'incöö Blagoveščensk e Heihe (la citaa cinesa ca la ga stà in facja) a custitüissen zana de liber cumerc (cun di vantag per tüt e dò).


text:
Príncipe (isula)
Príncipe a l'è la püssee piscinina di dò isul principaj de São Tomé e Príncipe. El teritori de l'isula a l'è un distret ünegh e del 29 de april del 1995 al furma una pruincia utonuma.
Cuntegnüü
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'isula a l'è in de l'Ucean Atlantich al largh de l'Africa ucidentala, la gh'ha una süperfiss de 136 km² e una pupulaziun de pressapoch 5000 abitant. La sò altitüdin massima a l'è de 948 meter e l'è ciamada el Brich de Príncipe. El brich a l'è dent in del Parch Naziunal de Obo, al süd de l'isula. Un temp in del nord e in del center de l'isula a gh'eren di piantagiun, ma incö quij teritori chì a hinn per la püssee part quataa di furest.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'isula l'hann descuerta i purtughes el 14 de genar del 1471 e ciamada Santo António. In del 1502 a l'è divegnüda una dunaziun de la curuna e ciamada isula de Príncipe. In del 1573 a l'è turnada a vess un aministraziun direta de la curuna purtughesa e l'è stada giuntada a São Tomé (isula) per furmà la culonia de São Tomé e Príncipe, che pöö in del 1975 l'ha cunquistaa l'indipendenza.
Demugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El paes principal a l'è Santo António, la sed d'un reuport. Se parlen el purtughes, el Principense (o Lunguyê) e, anca se de men, el Forro, una lengua creola.
Cüriusità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Alter isul püssee piscininn a gh'hinn inturna a Príncipe, cumè Ilheu Bom Bom, Ilhéu Caroço, Tinhosa Grande e Tinhosa Pequena. In quij isul chì l'Arthur Eddington e i sò gent aveven faa la pröa sperimentala de la Teuria de la relatività de l'Albert Einstein düranta l'ecliss del 1919.


text:
La donna che visse due volte
La donna che visse due volte (La dóna ch'l'iva visû dū vòlti) 'l è 'n film dramàtic dal 1958 'd Alfred Hitchcock trat da 'l rumànś francéś D'entre les morts (In di mòrt) ad Pierre Boileau e Thomas Narcejac.
Sunt
'L avucàt e pulisiòt John Ferguson (James Stewart), ciamâ Scottie da i sò amìg, al gh'à di prubléma a purtàr avànti al sò lavōr parchè al patìs da spés di tarabaciòṅ quànd al s cata in élt. Un dè, durànt 'n inseguimènt in si téǵ di gratacēi ad San Francisco, 'l iva vdû śliciàr śò e spaplàr-'s a tèra un sò culéga in dal tintatìṿ ad dar-'g ajùt parchè lò 'l éra drē a pingulàr in dl'ària mént'r al s tgniva stric a na grundàra.
Lasâ a cà da la pulisìa, Scottie al s véd cun un sò vèć cumpàgn ad scóla ch'l à fat caréra in di catēr navài, Gavin Elster (Tom Helmore), ch'al gh dà 'l incàrag ad tgnir 'd òć sò mujér Madeleine (Kim Novak) ch'la gh'à di distùrub in tèsta parchè la créd 'd èsar sò nunóna Carlotta Valdés, una che a vint-siē an la s éra tòlt la vita dòp èsar stata lasàda da sò marè e dòp ch'i gh ìvan purtâ via anc sò fiōla. Adès la Madeleine la gh'à i stés an ad qvala lè.
John al taca a tgnir-'g adrē e un dè, dòp che lē l'iva purtâ di fiōr in sla tómba ad sò nóna, al la véd ch'la s butà śò in di àqui dal Golden Gate. Tiràda fóra da 'd là, dòp avér-la sugàda in dal sò apartamènt, lò al gh prumét ad jutàr-la a guarìr anc parchè 'l à pardû la tèsta par lē.
Un dè però la Madeleine la próa a masàr-'s incóra, butànd-as sò p'r un campanìl, e 'sta vòlta la gh la cava anc parchè Scottie al n è minga bòṅ ad cùr'r-'g adrē e ad tgnir-la sòdi par via di sò tarabaciòṅ. Pîṅ ad séns ad cólpa in di sò cunfrònt e ardùt cum un śdas al cata cunfòrt in dla sò amìga Midge (Barbara Bel Geddes) ch'la gh vōl bèṅ dabòṅ ma lò invéci al n è minga inamurâ 'd lē.
Vgnû fóra da 'l uśdàl psichiàtric dòp 'n an, Scott al cgnós na cumésa in un negòsi, la Judy Barton, ch'la pâr pròpria la Madeleine anc se lē l'è móra invéci che biónda. 'L avucàt al taca a 'ndàr fóra sèg e al la cunvìns a vistìr-as cuma la mòrta ma anc a patnàr-as e tinś'r-as i cavìi cuma lē. La Judy la fà tut qvél ch'al gh diś lò, malluntéra e sōl p'r al sò amōr.


text:
Il chantun Grischun sco anteriura "Republica da las Trais Lias" è s'associà tard a la Svizra. Pir durant la mediaziun da l'onn 1803 è il Grischun daventà formalmain in chantun svizzer.
Il pajais da pass retic, en tschertas parts populà gia dapi il temp mesolitic, è vegnì conquistà dals Romans curt avant il cumenzament da l'era cristiana sco posiziun da clav strategica e commerziala ed è vegnì integrà en lur imperi sco part da la provinza Raetia Prima. L'influenza romana ha caracterisà fermamain noss chantun. Per l'ina cun la tradiziun cristiana – Cuira è dapi l'onn 451 sedia episcopala –, per l'autra cun la lingua rumantscha e cun la civilisaziun romana.
Strusch pertutgà da la migraziun dals pievels daventa il Grischun a partir dal 7avel tschientaner in stadi da la baselgia ch'è facticamain independent e che vegn regnà da la schlattaina indigena dals Victorids. L'onn 843, a chaschun da la partiziun dal reginavel, vegn el attribuì a la Franconia da l'ost, l'Imperi german da pli tard. Ma l'uvestg da Cuira e l'avat da Mustér, tuts dus pertgiraders dals pass ch'èn d'ina gronda impurtanza per l'imperatur, s'endrizzan stadis feudals che restan per gronda part independents.
La "Republica da las Trais Lias"
Il 14avel tschientaner s'uneschan il chapitel catedral, las vischnancas da vallada e la citad da Cuira ad ina front da defensiun, la Lia da la Chadé da pli tard. I suondan l'onn 1395 la Lia Grischa u Lia Sura e l'onn 1436 la Lia da las Diesch Dretgiras, tuttas duas concludidas per garantir l'independenza e la pasch publica. Cun il contract federal general da l'onn 1524, l'emprima brev da federaziun da tut il Grischun, sa dattan las vischnancas giudizialas da tut las trais lias ina constituziun cuminaivla. La "Republica da las Trais Lias" è naschida – ina spezia da stadi federal, en il qual las vischnancas giudizialas han ina fitg gronda autonomia. Il 17avel tschientaner daventa il Grischun – pervia da ses pass – il center strategic da l'Europa e vegn uschia adina puspè stratg en il champ d'interess da las pussanzas grondas che cumbattevan ina l'autra.
L'uniun cun la Svizra ha gì lieu tard
Durant la revoluziun franzosa sa cumbattan armadas franzosas ed austriacas vehementamain als pass grischuns. La dumonda davart l'associaziun cun la Republica helvetica separa puspè ina giada il Grischun en duas partidas, fin che Napoleun decretescha l'onn 1801 l'uniun cun la Svizra. Durant la mediaziun da l'onn 1803 daventa il Grischun la finala formalmain in chantun svizzer.


text:
Bonn
La sità de Bonn, (313.605 abitàncc in del 2004), l’è öna sità extrasircondariàl de la Germania e la se tróa in del Land del Nort Reno-Westfalia.
L'è stacia la capitàl de la Repüblica Federàla de Germània dal 1949 al 1990, cioè 'nfina a quan che i dò Germànie i è turnàde 'nsèma e la capitàl l'è turnàda a ès Berlino. A Bonn gh'è restàt però ol goèrno todèsch 'nfina al 1998 giöst ol tép de paregià i palàs e i öfése de l'aministrasiù in de la nöa capitàl.
Dal 1994 Bonn l'ha ciapàt ol nòm de Bundesstadt (sità federàla), per regordà l'importànsa che la g'ha üt ai tép de la Repüblica Federàla.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Amtliche Bevölkerungszahlen. Landesbetrieb Information und Technik Nordrhein-Westfalen (IT.NRW), abgerufen am 4. Setèmber 2014. (Hilfe dazu)


text:
Bràlu ad Preigöra
El Brall de Pregoeula (Bràlu ad Preigöra in de la parlada lucal, Brallo di Pregola in Italian,) l'è on comun de la Provincia de Pavia. Al gh'ha 599 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 46,4 km² e ona densità de 13 ab./km².
L'è vun dij comun pussee meridionai de l'Oltrepò paves. Là vesin se troeuva anca el Mont Lesima, el pussee alt de la zòna (1724 meder). Fina al 1859 el Brall se trovava in del Piemont, poeu, in del 1958 l'ha giontaa al sò nòmm anca quèll de Pregoeula, come se ciamava l'antich paes ch'el dava el nòmm al territòri. El nòmm el vegn de Prea Groa che l'era el nòmm di prej tenc che caratterizzen el sitt. El sò territòri el fa part, per la coltura, de la zònna di Quatter Provinz. El confina con la Provincia de Piasenza.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Brall de Pregoeula l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Marin Mersenne
Marin Mersenne (Oizé, 8 de setèmber del 1588 – Parìgi, 1 de setèmber del 1648) l'è stat en teòlogo, filòzof e matemàtich fransés. L'è cunusìt suratöt per i nömer ciamàcc nömer de Mersenne.
Biografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nasìt a Oizé de genitùr de estrasiù ümil, Marin l'è stat edücàt a Le Mans e 'ndèl colégio dei gezuìti de La Flèche, endóche 'l g'ha cunusìt el Cartézio. Endèl 1611 el s'è fat frà del ùrden dei Frà mìnimi, de dòpo i stüde de teologìa e de lèngua ebràica, el g'ha risiìt i vóti definitìf a Parìgi 'ndèl 1613.
Per en pó de tép el g'ha 'nsegnàt filozofìa a Nevers, ma l'è rientàt a Parìgi 'ndèl 1620, endèl convènt de L'Annonciade. Ché, 'nsèma a personàgi 'nportàncc e brilàncc compàgn de Cartézio, Pascal e Gilles Personne de Roberval, el s'è dedicàt al stüde de la matemàtica e de la müzica. El g'ha tignìt corespondènsa co stüdiùs del sò tép, compàgn de Giovanni Battista Doni e Constantijn Huygens. El g'ha püblicàt dei scrìcc teològich compàgn de 'l Quaestiones celeberrimae in Genesim (1623), L'Impieté des déistes (1624), e La Vérité des sciences (1624).
L'è mórt endèl 1648 per le conseguènse de 'na opersiù chirürgica.
Atività[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Mersenne al dé d'encö l'è regordàt suratöt per i sò nömer prim, ma la matemàtica l'è mìa stàda 'l cèntro de le sò atività. El g'ha scriìt apò de teorìa de la müzica e de teologìa. El g'ha cüràt le edisiù de Euclìde, Archiméde de de 'n quach óter matemàtich gréco, ma 'l sò contribùto piö grànt l'è stàda la sò corespondènsa che 'l g'ha ìt co le personalità de la scènsa e de la matemàtica del sò tép. Endèn época 'ndóche ezistìa gnemò le rivìste de scènsa, Mersenne el g'ha ìt la funsiù de veìcol per la circolasiù de informasiù e scopèrte.
La sò atività filozòfica l'è caraterizàda de 'na grant erüdisiù e de 'n ortodosìa 'n grant rigurùza. Importànta l'è la sò diféza del Cartézio, del quàl l'è stat agènt a Parigi, e che 'l g'ha vizitàt quan che l'ìa 'n Olanda. El gh'à portàt a Parìgi 'l manuscrìt de le Meditasiù e 'l n'à difindìt l'ortodosìa cùtra le crìtiche. Piö tàrde 'l g'ha abandunàt el pensér speculatìf e l'è turnàt a la ricérca scentìfica, en particolàr a la matemàtica, la fìzica e l'astronomìa. El piö cunusìt de le sò òpere de chèsto perìodo l'è L'Harmonie universelle (1636), sö la teurìa de la Müzica e dei strumèncc müzicài
Bibliografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Òpere del Mersenne[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Euclidis elementorum libri, etc. (Paris, 1626)
- Les Mécaniques de Galilée (Paris, 1634)
- Questions inouies ou recreations des savants (1634)
- Questions théologiques, physiques, etc. (1634)
- Nouvelles découvertes de Galilée (1639)
- Cogitata physico-mathematica (1644)
- Universae geometriae synopsis (1644)


text:
Les Houches
Les Houches l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància sud-orientàla. El fa part del cantù de Chamonix-Mont-Blanc, del circondàre (arrondissement) de Bonneville e del dipartimènt de l'Alta Savoia. El g'ha 'na popolasiù de 2 985 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 43,07 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 796 méter a 'na altèsa màsima de 4280 méter s.l.m.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Mi saria anca d’acordi cunt i leghisti, che vören mett i esam de dialett per i prufessur del Süd che vegnen sü a insegnà al Nord.
Tutt quej ch’hinn andaj a scöla gh’hann avüü cume minim dü o tri prufessur del Meridiun (chi l’è andaa ai süperiur, anmù püssee: quater, cinq, o anca des o vündes) che i even nanca bon de parlà italian. Pö vün sa dumanda perché i sù fiöö riessen no a dass de fà – e ga credi, se a scöla hinn bon dumà de insegnagh a balà la tarantella!
Parlemes ciar, a l’è inscì. A l’è no question de vess rassisti o buonisti, de destra o de sinistra. L’ideologia la c’entra nagott.
E pö, dopu cent cinquanta agn e passa, l’è ura de tegnì cunt dij diferens che gh’hinn in Italia e de capì ch’hinn inscì gross che sa pöd no truà una sintesi. E l’è propi chì al cör del prublema che quij ciula de la Lega hinn bon no de vedè. Anca sensa scumudà la Teronia , mi a vöri no vedè la gluriusa cultüra del mé paes in man d’un quaj badinàtt de Rubècch o pesg anmù d’un quaj uregiatt de Vigeven! Föra dij bal anca i bergamasch, che quand parlen par che gh’habien un tocch de furmagg in mèzz ai dent! A Biegrass vöri dumà i prufessur de Biegrass e quej che cugnussen la cultüra e la lengua de Biegrass! E alura, suta cunt i esam: quej de föra che vören vegnì chì a laurà gh’han prima de cugnuss i carsens, la Gabana, al pan mein e la Ca’ di Biss. E pö gh’han no de scunfundes e druà l’articul “el” (cume disen a Milan) inveci de quel giüst, che l’è “al”, o druà la forma meneghina “Sunt andaa”: chì in sü la riva del Tesin sa dis “A sunt andaa”: la “a” l’è minga un caprissi!
Per i mé letur: d’incoeu in avant, chi in del mé blog tachi sü a scriv dumà in de la mia gluriusa lengua biegrassina.