text:
India
L'India a l'è un paes del süd de l'Asia.
La capital a l'è New Delhi.
A l'è 'l setim paes del mund per süperfiss, cun 3.166.414 km² e'l segunt per pupulaziun (püssee d'un miliard e cent miliun d'abitant, che'l 70% a l'è sota i 35 agn).
L'alfabetizaziun a l'è al 62%.
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'India a l'è tacada al Pakistan a ovest, a la Cina, al Nepal e al Bhutan a nord-est, al Bangladesh e al Myanmar a est.
In de l'Ucean Indian, l'India a l'è arent al Sri Lanka, ai Maldive e a l'Indunesia.
La costa de l'India a l'è lunga püssee de setmila chilometer e la da in sü l'Ucean Indian a süd, el Mar Arabich a ovest e 'l Gulf del Bengala a est.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cunquista britaniga de l'India la scumincia in del 1715.
L'ültim vice-rè ingles de l'India a l'è staa Lord Mountbatten.
In del lüj del 1947, a Lundra a l'è staa vutà el palpee d'indipendenza; la cumissiun Radcliffe l'aveva stüdiaa una fruntera per la creaziun de dü stat:: l'Üniun Indiana, per la püssee part induista, e 'l Pakistan, per la püssee part müssülman.
L'indipendenza a l'è stada pruclamada el 15 d'agust del 1947. La custitüziun de l'India a l'è del 1950.
L'India a l'è stada quater völt in guera cuntra el Pakistan: in del 1948, 1965, 1971, 1999.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'India (nom ufizial: भारत गणराज्य, Repübliga de l'India, in hindi) a l'è una repübliga federala.
El President a l'è el Pranab Mukherjee (del 2012).
El Prim Minister a l'è el Narendra Modi (del 2014).
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La repübliga indiana a l'è fada de 28 Stat Federaj e de 7 Teritori de l'Üniun; tücc i stat federaj, el teritori de la Capital de Delhi e'l teritori de Pondicherry gh'hann un guern elegiüü; i teritori che resten i gh'hann un'aministraziun del guern naziunal central e fan riferiment per via direta al President de la Repübliga. i stat e i teritori a hinn pöö faa in distret (pressapoch 600). I distret gh'hann dent i tehsil (o, a segunda de la lengua, tahsil, taluka, taluk, mandal).


c: text/html

text:
Quai ch'è confermà uffizialmain
- En in center da cumpra a Minca hai dà venderdi saira ina sajettada.
- La procura publica da Minca parta d'in act d'amoc e betg d'in act terroristic.
- La polizia conferma 9 unfrendas mortas e 27 blessads; quai surtut giuvenils.
- L'attentader ha fatg suicidi. I sa tracta dad in Tudestg da 18 onns cun ragischs iranaisas.
- Tenor il Departament svizzer d'affars exteriurs n'èn naginas burgais svizzers pertutgads directamain da l'attatga a Minca.
En la chombra dal giuven da 18 onns ch'a fatg l'attatga a Minca n'ha la polizia chattà nagins fastizs per in connex cun terror islamistic. Quai han las autoritads ditg en ina conferenza da medias la sonda. Però haja la polizia chattà documents che sa fatschentian cun attatgas d'amoc. Tar l'attentader ha la polizia chattà ina pistola e 300 patronas muniziun latiers.
L'attatgader na saja era betg stà registrà u enconuschent al servetsch secret tudestg, ha ditg il minister da l'intern Thomas de Maizière suenter in inscunter da segirezza sin livel naziunal.
Tar las unfrendas sa tracti surtut da persunas giuvnas; per la gronda part en la vegliadetgna da sut 20 onns.
Ils svilups dal venderdi
En il center da cumpra Olimpia (#OEZ, il link avra en ina nova fanestra) a Minca hai dà morts e blessads. Quai ha confermà la polizia da Minca. La sajettada ha cumenzà avant ina filiala da McDonalds en il center da cumpra. Tenor indicaziuns uffizialas èn 2'300 policists en acziun. Sch'i sa tracta dad in act terroristic u dad in amoc n'è anc betg cler, sco las autoritads rapportan. Percunter valitescha il president franzos François Hollande l'attatga cleramain sco act terroristic. Il president dals Stadis Unids Barack Obama ha condemnà l'attatga e garantì agid a la Germania. Il cabinet da segirezza tudestg sa raduna sonda a Berlin.
Fauss alarm en il center
Durant la saira hai era dà ina acziun pli gronda da la polizia en il center da la citad sper il hotel Stachus. I sa tractava dentant d’in fauss alarm. La polizia era cun in engaschament cumplain al lieu, suenter ch’i ha dà panica. Persunas hajan sbragì e bragì.
Il center da cumpra nua che l'attatga è succedida è localisà amez in quartier abità. La polizia ha avertì ils abitants da betg bandunar lur abitaziuns. Il center da cumpra è vegnì evacuà. L'entir center da cumpra è barricadisà da patruglias armadas da la polizia.
Traffic public interrut e bloccadas da via
La metro è vegnida serrada. La staziun principala da Minca è vegnida evacuada, era il traffic da la viafier enturn Minca e cumplet interrut, annunzia la Deutsche Bahn. La polizia ha bloccà vias ed er helicopters èn en servetsch. Il primminister da la Baviera Horst Seehofer ed il minister da l'intern Joachim Herrmann han annunzià per questa saira in inscunter da crisa.
RR novitads ed actualitad
L'attatgader da Minca n'era betg enconuschent al servetsch secret tudestg.
Quai a ditg il minister da l'intern Thomas de Maizière suenter in inscunter da segirezza sin livel naziunal. Ed el a manegià ch'i saja memia baud - da vulair debattar davart adattaziuns da leschas suenter l'attatga.
Avant aveva la chanceliera Angela Merkel exprimì sia cumpassiun cun ils parents da las unfrendas da Minca. Ed ella a ludà las stentas da la polizia e da las forzas da salvament a Minca.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Promover il plaschair da chantar
Sco Flavia Walder di, hajan geniturs dumandà savens, sch’i na fiss betg pussaivel che uffants sut nov onns pudessan chantar en il chor. Uss saja ella madira per porscher chant ad uffants da sis fin otg onns. Uschia possian els promover pli baud il plaschair da chantar e vegnian er pli simpel tar uffants per il chor.
Sustegn en la lavur cun ils uffants
La dirigenta Flavia Walder survegn sustegn da Marina Bearth da Sumvitg sco assistenta musicala. Ella frequenta la Scol’auta da pedagogia a Cuira e ha sezza chantà blers onns en il Chor d’uffants Sumvitg. La teatrista Marina Blumenthal da Morissen vegn engaschada per dar paisa al moviment. Finamira è uschia er da scolar novas persunas ch’èn prontas da surprender in di il chor.
Midadas en la suprastanza
Suenter sis onns ha Patrick Schaniel da Sumvitg demissiunà sco president dal chor. Ses successur è Gion Hosang da Mustér. Nova en suprastanza è era Stefania Bearth da Rabius. Ella remplazza Brida Fry.
Il Chor d'uffants Sumvitg
- fundà il 1998
- ca. 40 chantaduras e chantadurs da nov fin 15 onns
- Finamira è da promover il plaschair per chant e ritmica e da far emprimas experientschas cun star avant il public.
- Il repertori tanscha da chanzuns popularas fin a chanzuns da rock e pop, e quai en rumantsch ed en autras linguas.


text:
Slovenia
La Slovenia (sloven Slovenija), uffizial Republica da la Slovenia (sloven Republika Slovenija), è in stadi europeic situà tranter l’Italia, l’Austria, l’Ungaria, la Croazia e l’Adria. La chapitala e pli gronda citad dal pajais è Ljubljana che giascha en il center dal pajais.
Il 2004 è la Slovenia daventada commembra da l’Uniun europeica e da la NATO. Dapi l’onn 2007 fa il pajais part da la zona da l’euro. Il stadi furma ina republica parlamentara a basa d’ina constituziun democratica.
Il territori da la Slovenia odierna è vegnì populà l’entschatta dal 6avel tschientaner dals Slavs. Igl è sa furmà il Principadi da Carantania. L’onn 788 è la regiun vegnida conquistada dals Francs è missiunada nà dals uvestgieus d’Aquileia e da Salzburg. En il 11avel tschientaner han ins integrà la Slovenia en il Sontg Imperi roman e fatg dal territori in ducadi. Ils proxims tschientaners ha il pajais appartegnì a la monarchia habsburgaisa, pli tard a l’Austria-Ungaria. Suenter la dissoluziun da la monarchia dubla l’onn 1918 è la Slovenia daventada ina part dal nov Reginavel da la Jugoslavia. Cun la fin da la Segunda Guerra mundiala ha la Slovenia existì sco stadi commember da la Jugoslavia socialistica. Suenter la proclamaziun da l’independenza ils 25 da zercladur 1991 e la Guerra da diesch dis è la Slovenia daventada in stadi naziunal independent ed a partir dals 22 da matg 1992 in commember autonom da las Naziuns unidas.
Cuntegn
- 1 Geografia
- 2 Populaziun
- 3 Istorgia
- 4 Politica
- 5 Militar
- 6 Sutdivisiun
- 7 Traffic
- 8 Economia
- 9 Cultura
- 10 Sport
- 11 Dis da festa
- 12 Annotaziuns
- 13 Litteratura
- 14 Colliaziuns
Geografia[modifitgar | modifitgar il code]
Flums[modifitgar | modifitgar il code]
Ils pli impurtants flums da la Slovenia furman dal vest a l’ost: Soča (curs superiur: Isonzo), Sava, Drava e Mura. Soča e Sava naschan en las Alps Giulianas, Drava e Mura afflueschan nà da l’Austria. En il sidost furma ultra da quai la Kolpa, che nascha en la Croazia, sur radund 100 km il cunfin cun la Croazia. Tut ils flums numnads n’èn da princip betg navigabels; pli baud èn els però per part vegnids utilisads da flottaders (p.ex. la Drava sper Maribor).
La Soča sbucca en l’Adria. Sava e Drava furman flums laterals dal Danubi (e fineschan en quel en la Serbia resp. Croazia). La Mura è in flum lateral da la Drava (confluenza al cunfin tranter l’Ungaria e la Croazia) e la Kolpa da la Sava (confluenza en la Croazia).
Regiuns[modifitgar | modifitgar il code]
Malgrà sia pitschna extensiun è la Slovenia segnada da furmas topograficas fitg differentas. Bundant la mesadad da la surfatscha dal pajais è cuverta cun guaud.[1]
En il nordvest sa chattan las chadainas da muntognas Alps Giulianas, Caravancas ed Alps da Kamnik che tutgan geologicamain tar las Alps da chaltschina meridiunalas. En il Parc naziunal Triglav sa chatta il piz da medem num (2864 m s.m.) che furma la pli auta elevaziun dal pajais; il Triglav è er represchentà a moda simbolica sin la vopna dal pajais.
Il nordost dal pajais è segnà da muntognas mesaunas e da regiuns collinusas: Pohorje (cun bratschs da las Alps Centralas fin a 1500 m s.m.) Haloze (fin 880 m) e Slovenske Gorice (350 m) che fineschan en il nordost da la Mura en la planira e las collinas da Prekmurje, entant che la regiun da sbuccada da Drava e Mura, la regiun Međimurje d’ina surfatscha da 50 sin 20 kilometers, sa chatta per gronda part gia sin territori croat. Omaduas planiras fineschan da l’autra vart dal cunfin ungarais en la Planira Pannonica. La part centrala dal pajais ed il sid èn segnadas da vastas surfatschas da carst caracteristicas.
En il sidvest sa chatta la costa da l’Adria (Riviera slovena) d’ina lunghezza da 46,6 kilometers. Quella marchescha er geograficamain il punct dal pajais situà il pli a bass. Dapi la fin da la Jugoslavia è vegnì dispità cun la Croazia davart il decurs dal cunfin en il Golf da Piran. En rom da l’adesiun da la Croazia a l’Uniun europeica èn ins sa cunvegnids da schliar quest conflict davant ina cumissiun da cumpromiss internaziunala.[2]
Cunfins[modifitgar | modifitgar il code]
Il pli lung cunfin internaziunal sparta la Slovenia da la Croazia (670 km). Quel tanscha per gronda part per lung da flums (Kupa, Sotla, Čabranka) u en regiuns muntagnardas. Il cunfin sloven-austriac en il nord ha ina lunghezza da 330 km e tanscha per gronda part medemamain tras muntognas (p.ex. Caravancas). Il cunfin cun l’Ungaria en l’ost dal pajais mesira 102 km. En il vest cunfinescha la Slovenia sur 232 km cun l’Italia.[3] Survart Triest passa il cunfin l’emprim parallel a la costa adriatica per lung da las muntognas.
Il cunfin tar la Croazia ha gia furmà dapi la fundaziun da la segunda Jugoslavia la lingia da separaziun administrativa tranter las duas sutrepublicas; il 1991, cun la decleraziun da l’independenza dals dus pajais, è quella daventada in cunfin internaziunal.
Clima[modifitgar | modifitgar il code]
La Slovenia è segnada dal clima transitoric illirc ch’è derasà tranter las Alps Dinaricas, la Mar Mediterrana e la Pannonia. En il sidvest dal pajais regia gia in clima cleramain mediterran cun stads chaudas ed envierns miaivels ed umids (regiun da viticultura). L’enviern e la primavaira mainan però a la costa savens a vents che crodan, la bora temida che porta aria fraida e naiv en las autezzas. A l’intern dal pajais regia in clima continental, en il nordvest il tipic clima da las Alps dal Sid (favugn, plievgia d’enviern e relativamain pauca naiv). L’ost è gia segnà cleramain d’in clima pannonic cun stads chaudas ed envierns fraids.
Natira e protecziun da la natira[modifitgar | modifitgar il code]
La Slovenia è in dals stadis da l’Uniun europeica cun la pli gronda biodiversitad: mintga tschuncantavla spezia d’animal e da planta da la terra che populescha tut il mund vegn avant en la Slovenia.[4] Il pajais sa stenta da mantegnair questa varietad da la fauna, da la flora e dals habitats. Ina natira intacta munta er ina valur per il turissem, il qual s’orientescha a persunas che tschertgan ruaus, che vulan giudair la cuntrada e che mussan interess per il mund da las plantas e dals animals.[5]
La Slovenia dispona d’in parc natiral. Cun ina surfatscha da 83 982 hectaras cumpiglia quel radund 4,1 % dal territori dal pajais. Quel è a medem temp renconuschì sco reservat d’utschels tenor ils criteris da Natura 2000 e sco reservat da biosfera da l’Unesco.
Ultra da quai datti trais parcs regiunals, 52 territoris natirals protegids, 44 parcs da la natira e 25 ulteriurs reservats d’utschels. Tut en tut èn protegids en la Slovenia bundant 35 % da la surfatscha dal stadi. (Per cumparegliar: en l’entira Uniun europeica èn quai en media bundant 18 %). En ils territoris da Natura 2000 en Slovenia vegnan protegids 312 spezias d’animals e da plantas (da quai 109 spezias d’utschels) e 60 differents spazis vitals.
Populaziun[modifitgar | modifitgar il code]
Il 2016 dumbrava la Slovenia ina populaziun da 2 064 241.[6] Las pli grondas citads dal pajais han il suandant dumber d’abitants (situaziun dal 2015): Ljubljana 287 218, Maribor 112 325, Kranj 55 857, Koper (talian Capodistria) 50 902 e Celje (Cilli) 48 773.
Etnias[modifitgar | modifitgar il code]
Tenor la dumbraziun dal pievel dal 2002 eran 83 % da la populaziun Slovens; i suondan 2 % Serbs, 1,8 % Croats ed 1,1 % Bosniacs, entant che 8,9 % n’han fatg nagina indicaziun areguard lur appartegnientscha etnica.
Sco minoritads èn renconuschidas duas pitschnas populaziuns autoctonas da Talians en la regiun dal vest Primorska (0,11 %) sco er Magiars en la regiun da l’ost Prekmurje (0,32 %). Ultra da quai viva ina fitg pitschna gruppa da lingua tudestga en la Gottschee, la quala n’è però betg renconuschida sco minoritad etnica.
Linguas[modifitgar | modifitgar il code]
Tenor l’artitgel 11 da la constituziun dal 1991 è il sloven (Slovenščina) lingua uffiziala. L’artitgel 64 definescha ultra da quai ils territoris cun minoritads autoctonas en ils quals il talian e l’ungarais giaudan ina protecziun speziala. Romani n’è nagina lingua protegida; l’artitgel 65 da la constituziun prevesa bain ina protecziun specifica per ils Roma; quella n’è però betg anc vegnida messa en vigur.
En scola vegn instruì sper l’englais er tudestg u talian sco linguas estras, uschia che numerus Slovens èn abels da communitgar en pliras linguas. Cun l’adesiun a l’EU è il sloven er daventà ina lingua uffiziala da l’Uniun europeica.
Religiun[modifitgar | modifitgar il code]
Tar la dumbraziun dal pievel dal 2002 han 57,8 % dals Slovens inditgà d’appartegnair a la baselgia catolic-romana; 2,5 % èn muslims, 2,3 % ortodox, 0,9 % protestants. 3,5 % han inditgà d’esser «crettaivels senza appartegnientscha ad ina confessiun» e 10,1 % vesan sasez sco ateists. 22,8 % n’han betg respundì la dumonda areguard l’appartegnientscha religiusa. La gronda part dals muslims e cristians ortodox che vivan en Slovenia derivan dals ulteriurs territoris da l’anteriura Jugoslavia sco la Bosnia u la Serbia. Ins suppona che blers aderents da la baselgia ortodoxa inditgeschan dapi las Guerras dal Balcan d’esser senza confessiun u desistan d’inditgar lur appartegnientscha religiusa.
Istorgia[modifitgar | modifitgar il code]
Dal temp medieval a l’entschatta dal 20avel tschientaner[modifitgar | modifitgar il code]
Ils perdavants slavs dals Slovens èn probabel immigrads en il 6avel tschientaner en il territori da la Slovenia odierna. Durant il 7avel tschientaner è sa furmà il principadi slav Carantania.
En il decurs dals proxims dus tschientaners è la Carantania l’emprim vegnida sut pussanza bavaraisa, alura sut domini francon. En la mesadad dal 10avel tschientaner ha la victoria dal retg ed imperatur da pli tard Otto I en la Battaglia dal Lechfeld (sper Augsburg) fatg libra la via per la colonisaziun da l’ost dal Sontg Imperi roman. Ils Ungarais che faschevan avant expediziuns da sblundregiada en il territori odiern da la Slovenia, Austria, Germania dal Sid ed Italia èn sinaquai sa domiciliads en la Planira Pannonica. Tras quai èn ils territoris da colonisaziun dals Slavs alpins en la Tschechia, Slovachia (Slavs dal vest) e Slovenia (Slavs dal sid) vegnids separads. La Carantania han ins integrà en il Ducadi da Baviera e tras quai en il Reginavel ostrofrancon. Entaifer il Sontg Imperi roman ha questa regiun fatg part a partir da l’onn 976 dal Ducadi da la Carinzia.
Il Marchesat Krain è vegnì sur ils ducas da la Stiria, ils Babenberger (Friedrich II) ed Ottokar da la Boemia als Habsburgais (austriacs). En rom da la pussanza creschenta dals Habsburgais èn grondas parts da la Slovenia odierna daventadas habsburgaisas. In’excepziun ha furmà il contadi dals Sanegg a Cilli, als quals igl è reussì tras ina politica da maridaglias inschignusa da sa far valair cunter l’egemonia habsburgaisa fin che la dinastia è morta ora l’onn 1456. Silsuenter è il territori sloven da pli tard stà fin la fin da l’Emprima Guerra mundiala – abstrahà d’ina curta interrupziun durant las Guerras da coaliziun – sut domini habsburgais.
Suenter l’Emprima Guerra mundiala[modifitgar | modifitgar il code]
La schientscha naziunala ch’era gia sa manifestada en il 19avel tschientaner e la dissoluziun da l’Austria-Ungaria vers la fin da l’Emprima Guerra mundiala han manà ils 6 d’october 1918 a la furmaziun d’in cussegl naziunal dals Slovens, Croats e Serbs. Cura che truppas talianas èn avanzadas en regiuns da costa slovenas ed han cumbattì en il nord per la Carinzia, ha il cussegl naziunal dumandà il Reginavel da la Serbia per agid militar. Or da questa cooperaziun è sa furmà il prim da december 1918 il Reginavel dals Serbs, Croats e Slovens.
Il Contract da Saint-Germain dal 1919 ha attribuì al nov Reginavel la Stiria Inferiura cun la chapitala Marburg (sloven: Maribor) sco er ils territoris da la Carinzia Inferiura ch’eran per gronda part da lingua slovena. Tras il Contract da Trianon dal 1920 cun l’Ungaria è vegnida vitiers en il nord la regiun da Prekmurje. La regiun da costa occupada è percunter vegnida attribuida a l’Italia (en rom dal contract da cunfin da Rapallo dal november 1920).
Il 1929 – nov mais suenter in culp da stadi dal retg Alexander Karađorđević – è il stadi vegnì renumnà en Reginavel da la Jugoslavia. Tras quai è la predominanza dals Serbs entaifer il nov stadi be anc creschida; en pli han ils Slovens patì pervi da la sperdita da lur regiun da costa. Sgurdinà adina pli fitg tras ils conflicts a l’intern dal pajais, ha il Reginavel mantegnì la neutralitad.
Segunda Guerra mundiala[modifitgar | modifitgar il code]
Ils 25 da mars 1941 han las Pussanzas da l’axa sfurzà prinzi Paul da collavurar. Quel manava las fatschentas da la regenza, entant che ses nev minoren Petar II era dapi il 1934 schef da stadi. Gia dus dis pli tard ha la generalitad però fatg in putsch ed instituì il prinzi ereditar Petar II sco suveran. Quests svilups a la flanca dal sidost da lur sfera da pussanza han las Pussanzas da l’axa resguardà sco privlus, uschia ch’els han occupà l’avrigl 1941 l’entira Jugoslavia. La Slovenia è vegnida partida tranter l’Italia, l’Ungaria ed il Reich tudestg. Gia paucs dis suenter l’occupaziun da la Slovenia è sa furmada in’organisaziun da resistenza sut l’egida dals communists (la Front da liberaziun Osvobodilna Fronta). Igl èn sa constituidas numerusas furmaziuns da partisans; l’emprim da vart dals roialists e suenter il cumenzament da la guerra tudestga cunter l’Uniun sovietica er da vart dals opponents communistics (sut il commando da Tito).
A l’entschatta da la Segunda Guerra mundiala han ins deportà radund 80 000 Slovens or dal territori ch’era vegnì occupà dal Reich tudestg. La gronda part dad els ha stuì prestar lavur sfurzada en Germania, per part er en Rumenia e Bulgaria.[7] Daspera han ils naziunalsocialists tramess en Germania uffants da partisans slovens; sco mesira da retorsiun eran quels vegnids separads sut sforz da lur famiglias.
A la fin da la Segunda Guerra mundiala è quasi l’entira minoritad da lingua tudestga fugida u è vegnida stgatschada, internada u assassinada. Forzas armadas slovenas e croatas ch’avevan battì sin la vart da las Pussanzas da l’axa e ch’han anc cuntinuà suenter ils 8/9 da matg 1945 ils cumbats cunter l’armada jugoslava èn fugidas en Carinzia ed èn sa rendidas sut la protecziun da las truppas d’occupaziun englaisas. Quellas han però surdà ils praschuniers da guerra e civilists slovens e croats als partisans da Tito; sinaquai è la gronda part dad els vegnida per la vita en rom da marschs da la mort u da mazzacras.
Regenza communistica[modifitgar | modifitgar il code]
Suenter la guerra è sa constituida ils 29 da november 1945 la Jugoslavia (sco republica populara federativa democratica, a partir dal 1963 republica federativa socialistica). La Slovenia furmava sco Republica socialistica Slovenia ina sutrepublica da la Jugoslavia. Il territori liber da Triest cun ina gronda part da l’Istria sa chattava dapi il 1947 teoreticamain sut administraziun da las Naziuns unidas. Il 1954, en connex cun il Memorandum da Londra, è la regiun vegnida partida provisoricamain tranter l’Italia e la Jugoslavia; ma pir il 1975 han ins sigillà questa spartiziun en il Contract dad Osimo. En rom da questa fixaziun dals cunfins è la Slovenia vegnida en possess da Koper (Capodistria) e Portorož (Portorose) cun ina strivla da costa da stgars 50 kilometers. La lingia da cunfin tranter las duas anteriuras sutrepublicas jugoslavas Slovenia e Croazia a la costa adriatica n’è percunter anc adina betg sclerida dal tuttafatg.
Independenza[modifitgar | modifitgar il code]
En il decurs dals onns 1980 è la malcuntentientscha cun la direcziun politica a Belgrad daventada adina pli gronda. Ils 25 da zercladur 1991 è la Slovenia sa declerada independenta. Sinaquai è l’armada jugoslava penetrada en il pajais; ma suenter l’uschenumnada Guerra da diesch dis èn las truppas sa retratgas. Ils 23 da december 1991 ha la Slovenia relaschà ina constituziun democratica tenor l’exempel dals stadis commembers da la Communitad europeica. Gia entaifer in mais han tut quels renconuschì il nov stadi.
La populaziun relativamain omogena e las paucas acziuns da guerra cun be pitschnas destrucziuns han pussibilità al nov stadi da sa stabilir spert e da sviluppar structuras democraticas consistentas. Quai è vegnì onurà il november 1998 cun metter ad ir tractivas per l’adesiun a l’Uniun europeica. Ils 23 da mars 2003 ha la populaziun slovena votà cun cleras maioritads (89,6 % resp. 66,1 %) per l’adesiun a l’Uniun europeica ed a la NATO. Il prim da matg 2004 è la Slovenia daventada ensemen cun nov ulteriurs pajais (Estonia, Lettonia, Lituania, Pologna, Slovachia, Tschechia, Ungaria sco er Malta e Cipra) commembra da l’Uniun europeica. Il medem di è il pajais daventà commember da la Cunvegna da Schengen, uschia che las controllas da cunfin vers l’Austria, l’Ungaria e l’Italia èn crudadas davent. Dapi il 2007 è l’euro la valuta uffiziala da la Slovenia; quel ha remplazzà il tolar.
Politica[modifitgar | modifitgar il code]
Schef da stadi da la Republica slovena furma il president ch’ha ina funcziun plitost represchentativa e che vegn elegì mintga tschintg onns directamain tras il pievel. Daspera sa cumpona la pussanza executiva dal primminister e dal cussegl dals ministers che vegnan elegids tuts dus da l’assamblea naziunala.
Il parlament sloven consista da duas chombras: l’assamblea naziunala (Državni zbor) ed il cussegl naziunal (Državni svet). L’assamblea naziunala sa cumpona da 90 deputads; quels vegnan elegids per part a moda directa, per part en furma da dretg d’elecziun proporziunala. Las minoritads autonomas dals Talians ed Ungarais han in mandat d’etnia garantì. En dumondas che concernan exclusivamain ils dretgs da las minoritads respectivas han quels in dretg da veto absolut. En il cussegl naziunal vegnan delegads 40 represchentants da gruppas d’interess socialas, economicas e regiunalas. Las elecziuns en il parlament han lieu mintga quatter onns.
Sco gia menziunà, è la Slovenia dapi il 2004 commembra da l’Uniun europeica e da la NATO. Dapi il 2010 fa ella er part da l’Organisaziun da cooperaziun e svilup economic en Europa (OECD).
Militar[modifitgar | modifitgar il code]
Las forzas armadas slovenas disponan d’unitads terrestras sco er da forzas aviaticas e marinas; quellas n’èn però betg organisadas sco singulas partiziuns autonomas.
En tut èn activs ca. 7500 schuldads. Las expensas statalas per l’armada han muntà il 2014 a 486 milliuns dollars, quai che correspunda a 1,0 % dal product naziunal brut.
Sutdivisiun[modifitgar | modifitgar il code]
Divisiun administrativa[modifitgar | modifitgar il code]
La Slovenia è dividida en radund 200 vischnancas (sloven občine, sing. občina), da las qualas 11 han il status da citad. Tranter il nivel da las vischnancas e quel dal stadi cumplessiv na datti nagina ulteriura sutdivisiun administrativa.
Regiuns da coesiun da l’UE[modifitgar | modifitgar il code]
Tenor la sistematica dal svilup regiunal che l’UE applitgescha per tut ses territori è la Slovenia sutdividida en duas regiuns da coesiun (Slovenia dal Vest e Slovenia da l’Ost), las qualas n’han però nagina muntada administrativa. La Slovenia dal Vest cumpiglia ils territoris enturn Ljubljana, Kranj e Koper cun la pli gronda forza economica, entant che la Slovenia da l’Ost è segnada da regiuns ch’èn economicamain pli flaivlas.
Cuntradas[modifitgar | modifitgar il code]
Ultra da quai exista la sutdivisiun en tschintg cuntradas istoricas. Quellas correspundan a la divisiun administrativa dal temp da l’Austria-Ungaria, èn oz anc fitg frequentas e fan part da l’identitad regiunala. Surtut la Steiermark slovena è segnada d’ina ferma identificaziun regiunala che vegn duvrada per sa cunfinar da la chapitala Ljubljana. Tar questas cuntradas istoricas sa tracti concretamain da:
- Primorska (il territori dal pajais situà a la costa adriatica)
- Kranjska (ch’appartegneva pli baud a la Carniola/Krain)
- Koroška (ch’appartegneva pli baud a la Carinzia/Kärnten)
- (Spodnja) Štajerska (ch’appartegneva pli baud a la Stiria/Steiermark)
- Prekmurje (regiun situada en il nordost dal pajais)
Traffic[modifitgar | modifitgar il code]
Traffic sin via[modifitgar | modifitgar il code]
La Slovenia dispona d’ina buna infrastructura stradala e d’ina rait d’autostradas moderna. Ils centers furman la chapitala Ljubljana e Maribor. Bunas colliaziuns datti er en direcziun da las regiuns da turissem e da skis en las Alps Giulianas e vers la costa adriatica. Per pudair duvrar las autostradas dovri ina vignetta (da set dis, d’in mais u d’in onn).
Traffic aviatic[modifitgar | modifitgar il code]
La pli gronda plazza aviatica dal pajais sa numna Letališče Jožeta Pučnika Ljubljana ed è situà sper Brnik en vischinanza da la chapitala Ljubljana. Daspera existan duas plazzas aviaticas pli pitschnas a Maribor ed a Portorož.
Port da mar[modifitgar | modifitgar il code]
Sur il port da mar da Koper (tal. Capodistria) trategna la Slovenia relaziuns commerzialas en tut il mund e furma er in pajais da transit per raubas da e vers l’Europa Centrala.
Viafier[modifitgar | modifitgar il code]
La viafier statala Slovenske železnice dispona d’ina rait da 1229 km (da quai 504 km viafier electrifitgada). La viafier collia bleras citads slovenas e tanscha er fin al port da mar.
Economia[modifitgar | modifitgar il code]
Survista[modifitgar | modifitgar il code]
La Slovenia è segnada d’ina economia maschadada cun cumparts relativamain equilibradas d’agricultura, industria, servetschs e turissem. Impurtants patruns da lavur èn tranter auter l’interpresa dad ieli ed energia Petrol, il furnitur da products per il tegnairchasa Gorenje, l’interpresa farmaceutica Krka e la fabrica d’autos Revoz ch’appartegna al concern Renault. Las entradas per chau correspundan pli u main a la media europeica. Tenor il standard da la capacitad da cumpra cuntanschevan quellas il 2012 in index da 82 (EU-27= 100).[8]
Sco emprim dals diesch stadis ch’èn daventads il 2004 novs commembers da l’Uniun europeica ha la Slovenia pudì midar il 2007 a l’euro. Il product naziunal brut muntava il 2013 a 23 289 dollars per persuna. Uschia era la Slovenia posiziunada anc avant il Portugal e marcantamain avant tut ils ulteriurs stadis da l’ost che fan part da l’Uniun europeica sco Tschechia, Pologna u Estonia. Tranter il 1997 ed il 2014 ha la creschientscha economica muntà en media a 2,53 %.[9]
Agricultura[modifitgar | modifitgar il code]
En l’agricultura ha l’independenza dal pajais instradà ina fasa da restructuraziun. Il dumber dals manaschis agriculs è sa diminuì rapidamain – in svilup ch’è pir sa franà in pau a l’entschatta dals onns 2000. L’onn 2005 cumpigliava il total dal terren agricul dal pajais 648 113 ha ed il dumber total dals manaschis 77 000, da quai 85 % cun damain che 10 hectaras surfatscha utilisada. La valur totala da la producziun agricula ha muntà il 2005 a stgars 2 % dal product naziunal brut. In problem furma la structura da vegliadetgna dals purs: be stgars 20 % èn pli giuvens che 45 onns, radund 57 % percunter pli vegls che 55 onns.
L’allevament da muvel importa bundant 50 % da la prestaziun da producziun (2005: 511 milliuns euros). Correspundentamain è la cumpart da pastgiras (60 %) e da surfatschas da cultivaziun da pavel (20 %) fitg auta. L’effectiv da muvel sa cumpona surtut d’arments e da portgs; creschida è però er la cumpart da chauras, nursas e chavals.
L’industria da victualias da la Slovenia ha stuì supportar entaifer radund 20 onns gist duas crisas: Per l’ina èn crudads davent a l’entschatta dals onns 1990 ils martgads da vendita en l’anteriura Jugoslavia; per l’autra è sa fatga valair il 2004 la gronda concurrenza dals concerns gronds europeics. D’avantatg è l’adesiun a l’UE stada per l’agricultura en il territori da muntogna ed autras regiuns dischavantagiadas. Tut en tut profiteschan en la Slovenia 440 349 ha da mesiras da promoziun speziala che duain impedir che la cultivaziun dal terren vegnia smessa en regiuns che fissan uschiglio nunrentablas.
In grond potenzial economic posseda la selvicultura. Bunamain 60 % dal pajais èn cuverts cun guaud, quai che munta en l’Europa ina valur che be la Svezia e la Finlanda surpassan. Malgrà la vasta dimensiun dals guauds da la Slovenia contribuescha la selvicultura be 0,2 % al product naziunal brut. Quai è d’attribuir al fatg ch’ils guauds èn fragmentads fitg ferm areguard las relaziuns da possess. 72 % da la surfatscha da guaud sa chattan en possess privat da ca. 489 000 possessurs. Questa parcellaziun difficultescha l’utilisaziun optimala dals guauds.
Ina cumpart relativamain gronda da la surfatscha agricula vegn tratga a niz per la viticultura. Radund 40 000 viticulturs privats e professiunals tgiran la viticultura, e quai savens gia en la tschintgavla u sisavla generaziun. En il decurs dals ultims onns ha pudì vegnir meglierada la qualitad e cuntanschida la quantitad dal temp habsburgais e precommunistic.
Industria[modifitgar | modifitgar il code]
Radund 40 % da las persunas che lavuran èn activas en l’industria. A l’export contribuescha surtut l’industria d’autos (20 %). Daspera èn er l’industria electronica (ca. 10 %), la metallurgia e construcziun da maschinas (10 %) sco er l’industria chemica e farmaceutica da gronda muntada (9 %). Il mastergn contribuescha 27 % al product naziunal brut.
Servetschs[modifitgar | modifitgar il code]
Dapi si’independenza l’onn 1991 ha la Slovenia pudì extender vastamain il sectur da servetschs; quel cumpiglia en il fratemp bundant 50 % dals plazs da lavur. La Slovenia dispona d’ina fitg buna rait da traffic, e quai er en congual cun las relaziuns da l’Europa Centrala en general. Sper ils centers culturals ed economics Ljubljana e Maribor exista surtut en las Alps Giulianas, en las taunas da Postojna ed a la costa da la Mar Adriatica in turissem cun l’infrastructura correspundenta. En il nordost dal pajais, che vala sco ‹regiun da las termas›, crescha ultra da quai la muntada dal turissem da sanadad.
Budget statal[modifitgar | modifitgar il code]
Il budget statal dumbrava il 2012 expensas en l’autezza da 22,59 milliardas dollars ed entradas da 20,5 milliardas dollars. Da quai è resultà in deficit en l’autezza da 4,6 % dal product naziunal brut. Ils debits dal stadi muntavan il 2012 85,3 milliardas dollars u 53,3 % dal product naziunal brut. Per la sanadad èn vegnids impundids 9,1 % dal product naziunal brut (situaziun dal 2009), per la furmaziun 5,2 % (2007) e per il militar 1,0 % (2014).[10]
Cultura[modifitgar | modifitgar il code]
Il pli enconuschent autur da la Slovenia è France Prešeren (1800–1849). Sia poesia romantic-naziunalistica ha inspirà blers poets ed auturs da pli tard ed è daventada in impurtant element da la cultura e schientscha naziunala slovena.
Sport[modifitgar | modifitgar il code]
Sper il ballape gioga en la Slovenia surtut il ballabasket in’impurtanta rolla entaifer ils sports da squadra. Plinavant è il ballamaun vegnì adina pli popular suenter che la Slovenia è daventada il 2004 vicecampiun europeic.
Il sport d’enviern ha en la Slovenia ina muntada tuttina auta sco per exempel en l’Austria u en Svizra, quai er grazia als success da skiunz(a)s sco Tina Maze. A Planica sa chatta era la segund gronda sigliera da skis dal mund. Enconuschenta è plinavant la firma da skis Elan che deriva da la Slovenia.
Dis da festa[modifitgar | modifitgar il code]
Dis da festa ch’èn colliads specificamain cun la cultura ed istorgia da la Slovenia èn Prešernov dan, slovenski kulturni praznik (il di da la mort dal poet naziunal France Prešeren e di da la cultura slovena) ils 8 da favrer, il di da la resistenza durant la Segunda Guerra mundiala (27 d’avrigl), il di da la suveranitad statala 1991 (25 da zercladur), il di da la refurmaziun (a la quala ils Slovens han d’engraziar lur lingua scritta e l’emprima menziun dal num ‹Slovens› insumma) ils 31 d’october sco er il di da l’independenza ed unitad (proclamaziun dal resultat dal referendum d’independenza en il parlament 1990) ils 26 da december.
Annotaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- ↑ Franc Perko, Aleksander Golob: Die Wälder Sloweniens waldwissen.net dals 5 da december 2006.
- ↑ Internationale Schiedskommission (situaziun dals 2 da schaner 2012).
- ↑ www.laenderdaten.de.
- ↑ DEŠNIK (2008): Management der Naturparke in Slowenien, 8 pp.
- ↑ Slowenisches Ministerium für Umwelt und Raumordnung (2010): Naturparks in Slowenien, 40 pp.
- ↑ Populaziun, Slovenia, prim da fanadur 2016, consultà ils 16 da november 2016.
- ↑ Erich Huppertz: Die Rechnung der Opfer, en: taz, die Tageszeitung, 18 da settember 2008.
- ↑ Bruttoinlandsprodukt (BIP) pro Kopf, publitgà da bpb ils 11 d’october 2013.
- ↑ Slovenia, Economic Indicators, consultà ils 3 d’avrigl 2015.
- ↑ The World Factbook.
Litteratura[modifitgar | modifitgar il code]
- MERIAN Slowenien. Jahreszeiten Verlag GmbH, Hamburg.
- Peter Štih, Vasko Simoniti, Peter Vodopivec: Slowenische Geschichte. Gesellschaft – Politik – Kultur. Leykam, Graz 2008, ISBN 978-3-7011-0101-6.
- Joachim Hösler: Slowenien. Von den Anfängen bis zur Gegenwart. Pustet, Regensburg 2006, ISBN 3-7917-2004-X.
- Marco Kranjc: Kulturschock Slowenien. Reise-Know-How Rump, Bielefeld 2009, ISBN 978-3-8317-1746-0.
- Petra Rehder: Slowenien. Beck, Minca 1999, ISBN 978-3-406-39879-7.
- Steven W. Sowards: Moderne Geschichte des Balkans. Der Balkan im Zeitalter des Nationalismus. Translatà, commentà e cumplettà da Georg Liebetrau. Books on Demand, Norderstedt 2004, ISBN 3-8334-0977-0.
- Dieter Blumenwitz: Okkupation und Revolution in Slowenien (1941–1946). Eine völkerrechtliche Untersuchung, Böhlau, Vienna 2005, ISBN 3-205-77250-4.
- Tamara Griesser-Pečar: Das zerrissene Volk. Slowenien 1941–1946. Okkupation, Kollaboration, Bürgerkrieg, Revolution. Böhlau, Vienna / Cologna / Graz 2003, ISBN 978-3-205-77062-6.
- Joachim Hösler: Von Krain zu Slowenien. Die Anfänge der nationalen Differenzierungsprozesse in Krain und der Untersteiermark von der Aufklärung bis zur Revolution 1768 bis 1848. (= Südosteuropäische Arbeiten, tom 126), Oldenbourg, Minca 2006, ISBN 978-3-486-57885-0.
- Fabian Prilasnig: Der slowenische Weinbau – Sitten und Bräuche, Grin, Minca 2008, ISBN 978-3-640-17164-4.
Colliaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- Pagina uffiziala da la Republica da la Slovenia
- Fakten über Slowenien dal servetsch da communicaziun da la regenza da la Slovenia (PDF; 6,3 MB)
- Statistični urad Republike Slovenije – Uffizi da statistica da la Slovenia
- www.slovenia.info – Centrala da turissem da la Slovenia


text:
Uorden da vischnaunca dalla stad, fatgs igl onn 1814, ils 15 da zercladur. Duront il buca cargar ad alp.
Pareri d’in ludeivel obercheit d’anno 1814, ils 15 da zercladur, sur dils uordens e secuntener da scadin. Essend concludiu dalla ludeivla vischnaunca da buca cargar ad alp. Tuccond tier la stad.
1.mo Dueien tuts uordens dalla stad haver sia entschatta calonda fenadur.
2.do En vertit da quei pia dueien las nuorsas sin quei di era vegnir cargadas.
3.tio Vegn ei proponiu ch’ils cavals duessen vegnir cargai sil Tgom sut in pastur, cun la reserva che quels dils cavals possien sesurvir da quels, seigi sco per bos ni per auters basegns e duront quei temps ch’els ein naven dil pastur, possien sesurvir dalla pastira da casa, bein aber seigien ils patruns dils cavals obligai da tener ord donn.
4.to Tuccond tier il far pastur da vaccas e bos da casa ei schau sura a mintga vischinadi.
5.to Davart ils tiers casa dueien quels esser enferrai da tut temps e duessen ils s.h. (salvanoris) tiers casa vegnir pindrai buca enferrai, sche dueien ei ver la pindradira dubla, quei vul dir in batz per gada.
6.to Pertuccont ils firaus Perbon (firaus per bonn: cumandai, gebotener Feiertag), dumengias e firaus da devoziuns, sco las sondas etc. vegn scadin admonius da frequentar ils sogns uffecis e buca negligir quels senza raschuns sufficientas, ed era senuspir da tuttas lavur da quels dis, scumandadas servilas e buca absolut necessaria. Dil reminent eis ei lubiu da puder purtar enqual caussa, latgiras sin quels dis a casa sia, en ina brocca ni brentetta sin maun. In ludeivel obercheit suppona ed ha speronza, che scadin hagi religiun e cunscienzia e sesprovi da salvar la lescha da Diu e dalla baselgia encunter speronza, aber sche enzatgi fuss aschi tievis ni forsa aunc aschi schliats da ver pauc ni neginas leschas, seigi dalla baselgia ni divinas, sche vul in ludeivel obercheit a garegiar per cunscienzia, che scadin che vesa ni sa da tals che cunterfan a quellas, seigi obligaus da rapportar immediat ad in ludeivel obercheit, sinaquei che quel sappi cuninagada d’in ludeivel obercheit, en cass da basegns, vegnir curregius, admonius ni strufegiaus tenor dalla grevezia surfatga.
7.timo Pertuccont ils donns, seigi cun schar ira per ils praus ils tiers, ni seigi cun far vias novas e senza dretgs, resta a scadin la via aviarta da puder s’indemnisar dil donn pitiu - mo eis ei resalvau, che en cass ch’in che havess pitiu donn u per respect human u per tema da stuer magliar ora ni per autras raschuns buca stgisas, ni less duvrar ils mettels lubi ed usitai per s’indemnisar dil donn pitiu, possi quei tal ni in auter denunziar ad in ludeivel obercheit ni era in ludeivel obercheit schar clamar da sesez il malfatschent per tenor meret, malezia, circumstanzias castigiar quel.
8.vo Duei il muvel da scadin restar ensemen, oreifer ils vadials.
9.no Las cauras dueien calonda fenadur vegnir a casa sut lur pastur general.
Quests ein pia paucs aber beinmanegiai artechels ch’in ludeivel obercheit cun cussegl dil revendissim segnerfarrer ha anflau da metter avon e proponer alla ludeivla vischnaunca, pertgei che biaras leschas paran schiglioc da buca esser emperneivel, sufficient ei aber a scadin tema da Diu, religiun e cun buna cunscienzia.
10. mo Il mises da Scharinas, Milez, Mulinatsch, Liez, Malamusa, Surprau, Valtgeva, Cungieri dueien esser entochen Sogn Barclamiu (24-08) senza caschadas, bein aber dueien ei suenter il sura fixau temps puder leu caschar e pascular las pastiras.
11. mo En mintga alp, quei s’entelli da Maun Sura, dueien ei ver in pastur general pils s.h. (salva l'honur) tiers da casa (salvanoris).
Il sura document ei en dubel avon maun. Alla fin dil secund sesanfla aunc la suandonta remarca:
(quei document sco pdf)
Pertuccont igl arvè anflass’ins, essend che quel vegn pagaus cun daners, da metter si tschun batz per vaccas schetgas e bletschas, excepidas fussen da quei pagar quellas che pagan igl arvè sco era quellas da quels vitgs che han buca envernau. La raschun da quei project ei che la vischnaunca sin d’atun ils sequents senza nunprovedi deivets ch’ein alla claustra senza la remessa 200 fl., il muser 90 fl., a mistral Cagienard capital 40 fl. e la questiun dil Stiafen pigurer ch’ei era leu pendenta e forsa aunc deivet da cumin. Tgei la vischnaunca ha da trer en sa ella sezza.
Salvanori/piertg, dretg davostier Tschamut cul Hotel Rheinquelle, ella cavorgia ramura il giuven Rein Anteriur


text:
Schnaus
Schnaus a l'è un cumün svizzer del distret de Surselva. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 123 abitant e una süperfiss de 2.99 km², e al se tröva a una altitüden de 720 meter sura al livel del mar.
El cumün de Schnaus a l'è tacaa ai cumün de Falera, Ilanz, Ladir, Rueun, Ruschein, Siat.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Schnaus L'è menziunaa la prima volta in de l'an 840 col nom de Scanaues.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1][2]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ 1,0 1,1 Schnaus in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- ↑ Erur in de la funzion Cite: Marcatore
non valido; non è stato indicato alcun testo per il marcatore
GR_Numbers
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Schnaus in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Suenter 182 kilometers e trais premis da muntogna ha quai dà ina finiziun fitg stretga en l'etappa roiala. La finala ha Rigoberto Uran da la Columbia triumfà en il spurt final.
Chris Froome vinavant a la testa
Il brit Chris Froome vegn da defender ses avantatg en il classament general. El è uss 18 secundas avant il talian Fabio Aru. L’ulteriur brit Geraint Thomas ch’era fin uss segund en il classament general ha stuì dar si la cursa. El ha rut l’oss clavigl tar ina ascensiun nua ch’el è cupitgà.
Cupitgadas hai dà anc pliras. Uschia ha er l’australian Richie Porte na betg savì finir la cursa. Suenter sia cupitgada è el vegnì tractà a l’ur da la via.
RR actualitad 18:00


text:
1909
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
26 07 - Barcelona: ga la scumenza la revölta pupülara cuntra i auturitaa cugnussüda cuma la "Setmana Tràgica".
05 09 - Paterna (l'Horta da València): Gaspar Brunet e Joan Olivert i riess fá gurá ul primm aviun aj Paées Catalan.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Guarda (GR)
Cuurdinàde: 46°46.524′N 10°9.1525′E
Guarda a l'è un cumün svizzer del distret de Inn. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 164 abitant e una süperfiss de 31.5 km², e al se tröva a una altitüden de 1653 meter sura al livel del mar.
El cumün de Guarda a l'è tacaa ai cumün de Ardez, Galtür (AT-7), Gaschurn (AT-8), Lavin.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Guarda l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1160 col nom de Warda.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Paul Eugen Grimm: Guarda in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Villars-Bramard
Villars-Bramard a l'eva un cumün svizzer del distret de Broye-Vully, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'eva de 3.20 km² e in del 2010 al gh'eva una popolazion de 116 abitant.
In del mes de giügn del 2010 gh'è staa faa un referendum inde che i cumün de Cerniaz, Combremont-le-Grand, Combremont-le-Petit, Granges-près-Marnand, Marnand, Sassel, Seigneux et Villars-Bramard han acetaa de fundiss per furmà un cumün ünegh ciamaa Valbroye. La decision le vegnüda efetiva el prim de lüi del 2011[1].
L'abitaa de Villars-Bramard al se tröva a una altitüden de 734 meter sura al livel del mar e quand che l'eva desperlü, l'eva tacaa ai cumün de Cerniaz, Dompierre, Romont (FR), Rossens, Sédeilles, Seigneux e Villarzel.


text:
Ils 34'000 francs che l'associaziun da fauturs dal Museum Regiunal Surselva ha pudì surdar al museum l'onn passà, sa cumponan tenor il president da l'associaziun, Ivo Frei, per gronda part (circa 80%) da las contribuziuns annualas da las radund 440 commembras e commembers. Quai è in dals megliers resultats dals davos onns. In resultat che correspunda ca. a quai che l'associaziun da fauturs po surdar en media mintga onn al museum.
Bunamain in milliun francs en 30 onns
En ils 30 onns che l'associaziun exista uss, ha il museum pia survegnì ina summa totala da passa 900'000 francs da las fauturas e fauturs. In impurtant sustegn per cuvrir ils custs da gestiun. Tenor il president dal cussegl da fundaziun dal Museum Regiunal Surselva, Leo Cathomas, è la cumpart da l'associaziun tar ca. 15% enfin 20% dals custs da gestiun totals per onn.
RR actualitad 17:00


text:
USB
L' USB o bus de serie üniversal (in ingles universal serial bus) a l'è un standard de cumünicaziun seriala che'l permet de tacà dispusitif a un cumpiüter e per trasmet di dat. L'USB al permet de culigà i dispusitif cun dumà una interfacia standardizada e un ünegh cunetur, e de mejurà la capacità plug-and-play inscì da culigà/desculigà i dispusitif senza el riaviament del cumpiüter (hot swap).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La prima versiun ufiziala, USB 1.0, a l'è del 1995 e la gh'aveva dò maner de ütilizaziun: Low-speed e Full-speed. I velucità parziaj pussibij a eren 1,5 Mbit/s e 12 Mbit/s.
La segunda versiun a l'è de l'april del 2000, e la velucità massima de trasferiment a l'era de 480 Mbit/s.
In del 2009 la sa specia la terza generaziun, cun velucità fina a 4,8 Gbit/s.


text:
Las 19 chasas participantas - tranter quellas la presenting partner Banca chantunala grischuna ed il partenari da medias Radiotelevisiun Svizra Rumantscha - han registrà da la 11avla Sondalunga passa 4'800 visitaders. Quai èn 5% dapli ch'avant in onn. Organisatoricamain hajan ins dumagnàbain la grond'affluenza.
Collavuraziun cun il tschaiver da Cuira
Ina resonanza positiva haja era dà areguard la collavuraziun cun il tschaiver da Cuira ils 11 dals 11. Ina resonanza ch’è cunzunt stada d’udir bain pervi dals concerts da la musica da tschaiver Schamaroper-Poper.
Optimissem per l’avegnir
Las cifras da quest onn e cunzunt il public cuntent laschan guardar l’uniun Sondalunga cun optimissem en l’avegnir. Tuttina restia la finanziaziun d’in tal eveniment ina greva incumbensa. La finamira saja da segirar l’eveniment en la grondezza actuala per ina perioda pli lunga. Uschia duess la Sonda lunga daventar in punct fix en il chalender cultural ed in eveniment nua che las persunas activas sin il champ da cultura pon sa preschentar.
RR novitads 12:00


text:
L’enconuschent botanicher Josias Braun-Blanquet vegn considerà sco il fundatur da la soziologia da las plantas, da la scienza davart la convivenza da las plantas en dependenza da lur ambient. Bleras da sias conuschientschas impurtantas ha el acquistà en il Parc Naziunal.
Braun-Blanquet ha constatà che la vegetaziun sa transfurma plaun a plaun tenor reglas fixas. El ha definì en differents lieus en il Parc Naziunal surfatschas d’observaziun permanenta ch’el ha examinà regularmain. Pli tard han auters scienziads cumplettà questas surfatschas e cuntinuà cun las retschertgas.
Saivs permanentas permettan da cumparegliar il svilup da la vegetaziun cun u senza la pasculaziun d’animals ad ungla. D’interess spezial è la regeneraziun dal guaud entaifer ed ordaifer las saivs.


text:
L'october che vegn vul la PCD lantschar l'iniziativa per in frain dals custs e da las premias. Quai ha il president da la partida cristiandemocratica Gerhard Pfister communitgà il venderdi a Berna. El ha renvià e crititgà ils augments da premias en l'assicuranza fundamentala. Quels muntan en media a 4,9% e quai tar tut ils tips d'assicuranza.
Potenzial da spargnar pliras milliardas
Ina famiglia da quatter persunas paja tenor Pfister bler dapli che 1’000 francs il mais per las premias. Experts sajan dentant da l’avis ch’i saja pussaivel da spargnar in tschintgavel dals custs en l’assicuranza fundamentala, quai fissan passa sis milliardas francs, senza che la qualitad dal provediment pateschia.
Il sectur da la sanadad è malsaun.
Propostas gia enconuschentas per refurmar il sectur da sanadad na vegnian betg realisadas, crititgescha il president da la PCD vinavant. Qua gidia sulet ina clera incumbensa en la Constituziun. La stad passada avevan ils delegads da la PCD incumbensà lur direcziun da far in tal pass.
Rimnar suttascripziuns davent da l'atun
La PCD pretenda da franar ils custs e las premias en il sectur da sanadad. Las proximas emnas vul la direcziun da la PCD discutar il text per l’iniziativa dal pievel. L’october vul la partida lura cumenzar a rimnar las suttascripziuns, in onn avant las proximas elecziuns federalas.
RR novitads 14:00


text:
Chant da jodladers e musica d'accordeon a Reiden/LU 2. part
- Dumengia, 22.4.2018, 14:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 22.4.2018, 14:03, RTR
Ils radios da la SSR han organisà in di dal chant da jodladers e da la musica d'accordeon a Reiden.
Ensemen cun l' Uniun svizra da jodladers e d'accordeon ha la gruppa interregiunala Folclora da la SSR SRG realisà ils 14-04-2018 a Reiden/LU diversas emissiuns. Set furmaziuns da tut la Svizra han chantà e sunà là per SRF Musikwelle, RTS Kiosque à Musiques, RSI Finestra popolare e RTR Artg musical: Jodelchörli Schönengrund (AR); Jodelterzett Henkel, Schwab, Obrecht Solothurn; Jodelduett Gebrüder Zürcher (BE); Kinderjodelchor Obwaldner Jung-Juizer; Alphorntrio du Prieuré (VD); Handharmonika Club Kreuzlingen (TG) e l'Orchestra di fisaroniche "Swiss Accordion" Bellinzona (TI). L'Artg musical porta la 2. part da quest inscunter interregiunal.


text:
Dad Angelica Augustin (GiuRu) - Scu mintg‘onn ò er chest‘onn gia li igl „seminari da Pasca“ dalla YEN (Youth of European Nationalities). La YEN è la uniun tetgala da radond 40 minoritads europeicas. Uscheia è er la GiuRu (Giuventetna Rumantscha) stada anvidada agl seminari tgi ò chest‘onn gia li davent digls 23 anfignen igls 29 da mars. Tals seminaris vignan organisos quatter gedas ad onn dalla YEN e dalla uniun da giuvenils dalla minoritad locala. Chest‘eda vainsa visito igls Tudestgs an Pologna ad Opole, en martgea manevel da Breslau.
Scu gio menziuno, organisescha la YEN mintg‘onn ples seminaris. Chels seminaris èn mintgamai colliias cun en tschert project u cun en tema. Chest‘onn sa nomna igl project „Minority Messengers“ u per rumantsch „curriers da minoritads“. La fegnameira digl project è da far attent igl public europeic digl fatg tgi dat tantas minoritads e dalla impurtanza e valeta tgi minoritads pon aveir. Antschet ò igl project igl favrer passo a Trin, noua tgi la GiuRu ò anvido agl seminari d‘introducziun. Durant lezza emda on igls participants elaboro metodas scu tg‘ins pudess derasar igl messadi da minoritads. Ed ossa tigl seminari da Pasca vagn nous pruo dad applitgier las metodas e da scolar igls giuvenils tgi on betg savia sa participar a Trin. L‘idea tgi è sa sviluppada è da visitar scolas, centers da giuvenils, antupadas e camps da giuvenils. Pi concret duessan neir „rimnos“ 50 voluntaris (participants digls seminaris ed oters commembers dalla YEN) tgi èn pronts da far dus anfignen treis da chellas visetas ainten lour regiun, seia chegl tigls giuvenils da lour minoritad u tar tals dalla „maioritad“. Scu amprova vagn nous visito dus scolas damanevel dad Opole. Ena scola primara bilinga (tudestg-polac) ed ena scola media polaca. Igls unfants e giuvenils on musso interess cura tgi nous igls vagn ampruo da render pi famigliar igl tema da minoritads an moda nun-formala, c.v.d. cun gis ed interacziun.
Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:
Scu usito è durant l‘emda ad Opole pero betg angal nia fatg scola. Alla YEN ègl er adegna fitg impurtant da rinforzar la cuminanza tranter igls giuvenils dallas differentas minoritads europeicas. Chegl è nia cuntanschia cun differentas activitads tgi on surtot gia li la seira. Ena seira vagn nous p.ex. pudia gustar different damagler e dabever tradiziunal tgi mintga minoritad ò purto da lour regiun. Er en de d‘excursiun ògl do, cò vagn nous visito igl bel martgea da Breslau ed igl anteriour camp d‘internamaint a Lamsdorf.
Siva igl seminari ò igls 29 da mars anc gia li la radunanza generala annuala dalla YEN. En pêr commembers èn aposta viagias anfignen Opole per chest evenimaint. Tranter oters er Giuanna Beeli da Sagogn, ena Rumantscha da 24 onns tgi è neida eligeida scu nova presidenta dalla YEN. Cordiala gratulaziun a tè Giuanna.
Ed anc ensatge plaschevel è capito curt avant Pasca: igl domber dad en milliun sottascripziuns per la „Minority SafePack Initiative“ è nia cuntanschia! Chesta iniziativa ò igl intent da migliurar las situaziuns dallas minoritads dalla UE. Er schi chegl pertotga betg igls Rumantschs, vagn er nous dalla GiuRu gia grond plascheir per igls noss ameis dalla UE.
Text: Angelica Augustin (GiuRu)
Fotografia: G.Novak
Suonda LATABLA!
-
Concurrenza: Tickets per il concert da Mario Pacchioli a Cuera Da Benedetto Vigne - Poesias romontschas e tuns classics franzos? Co che quai funcziuna, demussa l’album «Remas» da Mario Pacchioli. Luxuriusa ed illustra sa…02 da matg 20181201 giadas
-
Tranter sumbrivas e traglischur Da Benedetto Vigne - Ad Astrid Alexandre gartegia cun ses segund album «Umbrivas» ina nova capolavur da la scena rumantscha. Jau vuless…
-
It's a match (seguonda part) Da Mila Beerli (GiuRu) - Eu am sdruagl. Driv meis ögls. Il sulai splendura tras la gronda fanestra. Eu stordsch planin il cheu.…11 d'avrigl 2018985 giadas
-
15 minuts cun: Romana Ganzoni Da Corina Gustin - Romana Ganzoni es autura ed uriunta da Scuol, hoz lavura e viva ella a Schlarigna. Davo raquints, poesias,…01 d'avrigl 20181819 giadas


text:
Gia il mardis passà è vegnì communitgà l’emprima gia che Schluep sa retiri sco president. Ils Lakers avevan annunzià quai via Twitter, han curt suenter dentant retratg questa novitad.
Rapperswil-Jona Lakers curt avant prender cumià da la LNA
La situaziun tar ils Rapperswil-Jona Lakers vegn adina pli precara. Cun ina chomma e mez è l’equipa dal chantun Son Gagl gia en la liga naziunala B. Sch’ils Lakers perdan anc ina giada encunter Langnau en in dals proxims quatter duels è il temp da l’equipa en la pli auta liga da hockey Svizra a fin. Suenter 21 onns en liga naziunala A vegnissan ils Lakers relegà en liga naziunala B.
Che la gnerva è tendida a Rapperswil mussan las acziuns dals ultims dis. Il trenader è vegni relaschà, ed era il president ha bittà la fautsch en il chanvà. La situaziun tar ils Lakers fa era quittà a l’anteriur giugader grischun dals Rapperswil-Jona Lakers, Marco Capaul.
RR novitads 14.00


text:
La regenza grischuna ha deliberà la missiva tar ina revisiun parziala da la lescha davart las taglias communalas per mauns dal Cussegl grond. En quest connex vul ella simplifitgar la finanziaziun dal turissem er tar ils alloschaders. La regenza propona da midar en general da la frequenza a la capacitad. Concret na duai la taxa betg pli depender da las singulas pernottaziuns dals giasts, mabain vegn calculada a maun dal dumber da chombras u a maun da la surfatscha d'abitar.
Sco la regenza scriva, saja la taxa da giasts sin fundament dal dumber da pernottaziuns strusch da controllar ed er betg moderna.
Las vischnancas decidan libramain
Sch'ina vischnanca vul midar a questa nova taxa, sto ella reglar ils detagls en la lescha communala da turissem, sco ch'ella fa quai gia oz per la taxa da giasts. A las vischnancas stettia dentant liber, da restar tar la taxa da giasts actuala e da betg introducir la taxa d'alloschament.
Ils profits entras la taxa d’alloschament ston vegnir duvrads per finanziar expensas en l’interess da las persunas che ston pajar. Per garantir quai duain las vischnancas e las organisaziuns turisticas stuair communitgar co ellas dovran ils meds finanzials. Quai duai servir a la transparenza e stgaffir confidenza tranter las partidas.
Il Cussegl grond vegn a tractar il project en la sessiun da favrer 2018.
RR novitads 10:00+


text:
Iowa
'L Iowa (a s lèś /ˈaɪ.əwə/ in Ingléś, scólta'l chè) 'l è 'n stat di Stat Unî dal Midwest ch'al s è unî a la federasiòṅ in dal 1846. Al sò mòt 'l è „Our liberties we prize and our rights we will maintain“ (Al nòstri libertà i s piàś'n e a tgném dacàt i nòstar dirìt) mént'r al sò scutmàj 'l è 'l Al stat d'l òć ad falchét, uśèl ch'al s cata in dal sò scûd e in dla sò bandéra. Al nóm invéci al daśvîṅ da la tribù ad natìṿ americàṅ di Ioway, dla rasa di Sioux, ch'i aṅ dâ, ad sò vuluntà, al sò teritòri a i Stat Unî in dal 1836 p'r andàr a star in d'l Oklahoma.
Al cunfìna a nòrd c'n al Minneśòta, a òvest c'n al Nebràska e c'n al Dakòta dal Sud, a sud c'n al Missouri e a èst c'n al Wiscònsin e cun 'l Illinòis. Al sò guvernadōr, da 'l 2011, 'l è 'l republicàṅ Terry Branstad.
La sò capitàl, e sèntar prinsìpàł dal paéś, l'è Des Moines cun Cedar Rapids, Davenport e Sioux City atri sità impurtànti. 'L Iowa al gh'à nuànta-nóṿ cuntèi e nuvsènt-quarantasèt cumùṅ. La sò pupulasiòṅ l'è 'd tri migliòṅ e sènt-mila abitànt a 'l incìrca par na superfìsi ad 145.743 km².
L'indùstria, l'agricultùra (sòja) e 'l turìśum i èṅ i setōr ecunòmic più impurtànt dal paéś. 'L Iowa 'l è prim prudutōr ad gugiōi di Stat Unî.


text:
Las entradas dals tegnairchasa en Svizra muntavan il 2014 en media a 7176 francs. Il venderdi ha l'uffizi federal da statistica communitgà si'elevaziun dals budgets dal tegnairchasa 2014., il link avra en ina nova fanestra
Tenor quella datti grondas differenzas tranter ils differents tegnairchasas en Svizra. Il tschintgavel il pli ritg dals tegnairchasa d'ina persuna ha entradas mensilas da 8487 francs - tar ils 5% ils pli paurs en quai entant mo 1964 francs. Uschia po il 'tschintgavel ritg' spargnar mintga mais 2758 francs, il 'tschintgavel pover' ha il fin dal mais dentant in minus da 736 francs.
Entradas da passa 25'000 francs tar pèrs ritgs
La maioritad da las famiglias svizras pon sa tegnair sur l'aua cun lur entradas e pon anc spargnar in pau. Però er tar las entradas da las familias datti grondas differenzas; in pèr ritg cun 1,9 uffants ha ina entrada brutta da 25'527 francs e po spargnar 6400 francs.
In pèr ritg cun 1,82 uffants ha dentant in'entrada brutta da 6525 francs - ed ha mintga mais in minus da 559 francs.
L'elevaziun mussa er che 7,9% dals uffants en Svizra vivan en in tegnairchasa nua ch’ils daners èn a fin avant la fin dal mais. Ils budgets da las famiglias povras vegnian surstrapatschads entras las premias da las cassas da malsauns, custs per abitar, stgaudar e l'electricitad.
Ils Turitgais èn ils pli ritgs
La regiun la pli ritga è Turitg cun entradas medias da 10'785 francs. La regiun la pli povra è il Tessin cun entradas da 8768 francs il mais.
RR novitads 18:00
Elevaziun dals budgets
L'elevaziun dals budgets dals tegnairchasa ha entschet l'onn 2000. Dapi lu vegnan tschernì mintga mais var 250 tegnairchasa ord il register dal uffizi federal da statistica atras in principi da la casualitad. Quels tegnairchasa documenteschan lura mintga mais lur custs ed entradas.


text:
San Murezzan: Aucziun da pignols
- Venderdi, 23.12.2016, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 23.12.2016, 11:45, RTR
73'650 francs ha l'hotel Palace a San Murezzan pudì rimnar per in bun intent. Quai cun vender 19 pignols da Nadal. Ma betg mo da quels convenziunals, mabain spezials. Per exempel in or da 8 kilos tschigulatta ubain in or da 60 buttiglias gin.
120 persunas eran envidadas per la saira da gala en l'hotel da tschintg stailas. Ils raps vegnan da bun a quatter organisaziuns da l'Engiadin'Ota.
- La scola da skis per tschorvs
- L'ufficina cun la fundaziun Movimento
- La KIBE Engiadin'Ota e
- L'organisaziun Avegni
L'aucziun organisescha l'hotel Palace gia per la 18avla giada. I saja in'acziun che vegnia da cor, ins veglia dar enavos insatge a la val ed ins veglia far attent gist en il temp da Nadal ch'i dat era tar nus blera glieud che n'è betg uschè fortunada sco auters.


text:
Minisguard dals 11-06-2016
- Sonda, 11.6.2016, 17:40
Cun 9 onns per in mais en ina terra estra
Per la 23avla giada ha l’uniun «Agid per Tschernobyl Surselva» envidà uffants ord il sid da la Bielorussia per far vacanzas en Surselva. In dad els è la Swietlana. Per in mais ha ella vivì a Degen tar la famiglia ospitanta Weishaupt. Il Minisguard vul savair da la Swietlana co igl è stà da viver durant in mais davent da chasa en in pajais ester cun in auter linguatg.
Il duel dals dus frars
Sonda è la Svizra per l’emprima giada en acziun al champiunadi europeic da ballape. Da la partida èn er ils dus frars Granit e Taulant Xhaka. Els n’èn dentant betg en la medema equipa. Granit dat per la Svizra e Taulant per l’Albania. Il Minisguard ha l'istorgia latiers.


text:
Il favugn ha vinavant enta pugn las valladas da las Alps svizras. Questa damaun ha il vent chaud dal sid procurà per temperaturas enturn 20 grads. Sco che MeteoSvizra rapporta èn en blers lieus vegnidas mesiradas spertadads da vent tranter 100 fin 120 kilometers l'ura.
Il pli ferm vent sin il Jungfraujoch
Sin il Jungfraujoch èn schizunt vegnids mesirads vents da fin 163 kilomters l'ura. Tras quai è il traffic sin tschertas lingias da tren e pendicularas è vegnì interrut.
I resta favugnus
La fasa da favugn cuntinuescha era ils proxims dis. I resta burascus. Plinavant sto il sid quintar cun fermas plievgias. Inundaziuns n’èn betg exclusas.
RR novitads 11:00


text:
Marüd
Marüd (Marudo in Italian) l'è un cumün de la Pruìncia de Lod, Lumbardia cun 1 655 abitant (dàto del Dic 2015 [1]) .
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è stai pruprietà dopu el secul 10° ai Munastér de Santa Cristina de Ollona e pü de San Péder de Lod. Invecem, in del secul 18 l'é stai prupietà de la famiglia Archinto e dopu di Marchés Cusani (1731).
Cultüra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cesa de San Gervàsi e Prutàsi l'è del 1790 l'hann custrüida sü le rüìne de un uratori.
Ecunumia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sül teritòri i cultiven el rìs, e gh'è anca tanti alevament de vàche. Gh'è anca un qual artigian; ma el 50% de le persune ienn pendular.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Marüd l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
La stanza da scola en il guaud a Laax Salums è dapi sonda realitad. Var 2,3 milliuns francs ha la vischnanca da Laax investì en il lavuratori per la gruppa da guaud e la stanza da scola. Las localitads per il revier forestal da Laax e Sagogn sco era la stanza da scola en il guaud han carmalà la sonda il pievel da Laax a la festa d'inauguraziun.
Il cusseglier guvernativ Mario Cavigelli ha menziunà en ses pled festiv, ch'il chantun beneventia l'iniziativa da construir chamonas da guaud sco stanzas da scolaziun. Perquai ha il chantun era contribuì varga 900'000 francs per questas localitads.
Situaziun optimala a Laax
La cumbinaziun a Laax che la stanza da scola è gist sper las localitads dal revier forestal è tenor il president da vischnanca da Laax Franz Gschwend da beneventar per raschuns da surveglianza e per la scolaziun sezza. Da la localitad en il guaud sa in e scadin far diever. Las reservaziuns a moda electronica hajan gia cumenzà fitg bain, manegia Franz Gschwend.


text:
Fernando Alonso
Fernando Alonso Díaz (Uviêd, 29 ad Luj dal 1981) 'l è un pilòta ad màchini spagnōl ad Formula 1 e 'l à vins i campiunâ mundiài dal 2005 e 2006 cun la scuderìa Renault. 'L Asturiàṅ adès al cór par la nòstra Scuderia Ferrari ad Maranèl e al n gh'à minga di prubléma a far-as inténdar parchè al dascór dimóndi bèṅ in itagliàn óltre che in ingléś.
Biugrafìa
Gl'inìsi
Alonso al taca a cùrar in màchina cun i kart, vinsénd 13 tìtui fra i śóvan, a rivàr a 'l 1997. In dal 1998 al vèṅ aduciâ p'r Adrián Campos, ex pilòta dla Minardi, ch'al gh fà pruàr na Formula 1 in dal sircùit 'd Albacete e 'l Asturiàṅ al fà védar ch'al gh sà far faghénd al stés tèmp dal vèć pilòta Marc Gené.
In segùit Campos al al fà cùrar in dal campiunàt World Series by Nissan e Alonso al riva prim baténd al rivàl Manuel Giao p'r un punt.
Alonso al fà pò da culaudadór par la scuderìa Minardi ad Fënza e al cur p'r al Team Astromega in dla Formula 3000 finénd quàrt, péna da drē a un śóvan Mark Webber.
2001: al debùt in Formula 1 cun la Minardi
In dal 2001 Fernando al fà al sò debùt in Formula 1 al vulànt dna Minardi: la màchina l'éra quél ch'l'éra, Alonso al mùcia śèr punt a la fiṅ d'l an, ma Flavio Briatore, al manager dla Benetton, al gh véd in lung e al al mét sóta cuntràt cuma culaudór p'r al 2002. Par la Renault, che in cal mèntar l'iva tòlt al pòst dla scuderìa ad Trevìś, al Spagnōl al fà sù quèl cuma 1642 gir ad test. Briatore al al tóś acsè par 'l an ch'al gh'à da gnir, a fiànc ad Jarno Trulli al pòst ad Jenson Button.
2003-2006: I sucès cun la cà francéśa
In dal 2003 Fernando al taca a catàr sù i prim riśultâ dla sò caréra: in dal gran prèmi dla Maléśia al partìs in Pole Position, in Braśìl al riva tèrs in na gara suspindùda prima dal tèmp mèntar in Ungherìa al vins la sò prima gara dupiànd la Ferrari dal futùr campiòṅ dal mónd Michael Schumacher. Alonso al finìs 'l an al sèst pòst in clasìfica cun 55 punt e quàtar pòdi.
In dal 2004 al mucia incóra quàtar pòdi ma sénsa vìnsar gnanc na gara ma tulénd la Pole Position in dal gran prèmi ad Francia.
Al 2005 'l è 'n an 'd òr par 'l Asturiàṅ ch'al riva tèrs in Austràglia ('l éra partî tredicéśum!) ma pò al mét in fila tri sucès òṅ a drē a c'l àtar parténd da la Pole Position (Maléśia, Bahrain e San Marèṅ) e piasànd-as in sima a la clasìfica. Al rivàl più impurtànt par lò 'l è al Finlandéś Kimi Räikkönen ma a Fernando a gh basta vìnsar in Francia, Germàgna (Nürburgring e Hockenheim) e in Cina, śuntànd-ag soquànt pòdi, par dvintàr al 25 ad Setémbar dal 2005 campiòṅ dal mónd in Braśìl. Anc par via di punt purtâ par Giancarlo Fisichella, la Renault la vins anc al tìtul di custrutór.
Fernando al vins al tìtul anc 'l an dòp, sèmpar cun al vulànt dla Renault in dal sò maṅ, cla vòlta chè còntra 'l ferarìsta Michael Schumacher. Al spagnól al partìs bèṅ vinsénd subìt in Bahrain e in Austràglia e rivànd secónd in Malèśia, muciànd acsè 28 punt còntra i 11 dal tedésc in rós. Turnâ in Europa al parìva ch'al ròbi però i psìsan cambiàr anc parchè Schumacher al vins a Iommla e a cà sua a 'l Nurburgring ma pò Alonso al gh rispónd a la sò manéra rivànd prim in Spaggna, Mònac, Gran Bretàggna e Cànada. La Ferrari la próa a far-as sóta vinsénd in di Stat Unî, Frància e Germàgna, sfrutànd anc al fat che in cal mèntar al gumi druàdi da lē (al Bridgestone) i anàvan méj ad quéli dla Renault (al Michelin) e che la federasiòṅ l'iva pruibî a la cà francéśa ad druàr un śavàj ciamâ Mass Damper ch'al la fava andràr più in présia spustànd i péś da na banda a cl'atra. A tri gari da la fiṅ 'l Asturiàṅ al gh'iva sōl dū punt ad vantàś su 'l rivàl quand Michael al vins in Cina e al gh và para ma 'l è pò prim par via di riśultâ più bèi. La śvòlta la riva in Giapòṅ quand Schumacher al śbraga al mutór quand 'l éra prim e Alonso al vins al mundiàl rivànd pò secónd in Braśìl da drē a Felipe Massa. Anc la Renault la vins al sò tìtul.


text:
Sco quai ch’il president dals Fetters Sursetters Fernando Bonifazi ha ditg, sajan quest onn 13 guggas da la partida. Ins haja betg inventà da nov l’occurenza da tradiziun, ins veglia cuntinuar cun il concept ch’haja sa cumprovà, midadas dettia quai mo paucas. En tut sa participeschan dapli che 500 persunas a l’eveniment. Quel cumenza sonda ils 10 da favrer il suentermezdi a las trais sin plazza Grava, la saira a partir da las otg cumenza la concurrenza da guggas en sala Grava. La dumengia èn las guggas a partir da las 11 a Tigignas en il territori da skis.
Grischun Central Nov schlantsch per la scuntrada da guggas
Suenter avair organisà la festa durant tschintg onns, surdat l’Uniun NAGT «Nationales Alp Guggenmusik Treffen» l’organisaziun da l'eveniment a la gugga dal Surses «Ils Fetters Sursetters».


text:
Birnel la marmelada da paira
- Dumengia, 29.10.2017, 12:45
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 29.10.2017, 12:45, RTR
La racolta da maila e paira n'è betg stada buna quest atun. Uschia pon ins imaginar ch'era la producziun da birnel, la marmelada da paira, n'era betg uschè gronda.
Sulet in pur en Svizra producescha anc birnel, Robert Brunner da Steinmaur (ZH). El ha pudì racoltar 90% damain paira che normal ed ha uschia stuì cumprar paira tar auters purs per pudair producir las 150 tonnas birnel ch'el furnescha alura en l'entira Svizra. Per 1 kilo birnel dovri 10 kilos paira. Il birnel pon ins duvrar dapertut nua ch'ins duvrass zutger.


text:
I saja da supponer che l'um era distract ed haja uschia dà ils fauss signals als dus locomotivists, uschia il procuratur. L’accusà haja concedì d’avair giugà cun ses telefonin, però refusà d’esser stà distract.
A l'um vegnì entant betg mo rinfatschà d'avair desditg il mument, mabain er d'avair violà grevamain sia obligaziun. Ordavant era vegnì rinfatschà a l'um da 39 onns d'avair dà liber il vial per dus trens a medem temp. Pli tard haja el anc dà in fauss signal d'avertiment via func.
L'entschatta favrer eran dus trens collidads frontalmain a Bad Aibling. 11 persunas èn mortas e passa 80 èn vegnidas blessadas.
RR novitads 20:00


text:
Redneck
Al redneck l'è na paròla druàda p'r uféndar e tōr in gir al parsòni ad pèla biànca ch'i vìv'n in di stat dal sud di Stat Unî (cuma Alabàma, Tennessee, Geòrgia, Arkànsas, Missisìpi) e ch'i èṅ di cuntadèṅ gréś cuma la śmalta, di vilàṅ, di cajòṅ e di badilòṅ e da spés di buletàri ch'i dascóran cun 'n asènt dal pòst dimóndi fòrt.
Al sò significàt (Còl rós) al s riferìs a 'l fat che na vòlta chi lōr i sapàvan la tèra laurànd in di camp sóta 'l sōl e acsè a gh gniva al còl rós. Al cardénsi dal pòpul i dìś'n ch'i n capìsan gnint, ch'i vag'n a pés e a casa par divertìr-as, bvénd dla bira a ròt ad còl, ch'i sìan di cunservadōr ad dèstra e dal vòlti anc rasìsta e bigòt.
I viv'n in camper o in dal cà ad légn, in campàggna o in muntàggna, da spés cun di sćiòp sèg.
In Śvèsia a gh'è 'n grup ch'al 'l i tōś in gir, i Rednex, e anc soquànt cartòṅ animâ americàṅ i al fàṅ, cuma i The Simpsons e South Park. In di Stat Unî invéci in dal 1987 'l è vgnû fóra 'n film ad scarésa da rìdar dedicâ a i redneck, Redneck Zombies ad Pericles Lewnes, pò in dal 2011 'l è stâ 'l tùran dla cumèdia Redneck Roots.
Tut i an a East Dublin, in dal stat dla Geòrgia, a gh'è l'Ulimpìade di Rednecks, in dua i rìv'n in masa cun i sò tratōr, i sò càmion e pick up, un muć ad Còi rós par far dal gari cuma al lans dal fèr ad cavàl, al spudàć dla scménsa più luntàṅ ch'a s pōl o 'l tuf cun la pansa in dla śmalta[1].
At pó dar 'n òć anc a...
Nòti
- ↑ I Śōg grand d'l argój sudìsta corriere.it, 14 ad Luj dal 2005


text:
Surselva
-
Il cussegl da vischnanca da Trun è cumplet
15 candidats èn stads a disposiziun per las 15 plazzas dal cussegl.
Otg da 15 cussegliers avevan abditgà lur posts en il cussegl da vischnanca da Trun. Sco il president da vischnanca, Dumeni Tomaschett ha ditg, na saja quai dentant stà nagina surpraisa. Tenor el saja quai normal ed el n'ha era fatg nagins quitads da chattar avunda candidats per il cussegl. La finala è il quint era ì si. Per 15 posts èn 15 candidatas e candidats stads a disposiziun.
Il nov cussegl da vischnanca da Trun
Candidats per la cumissiun da gestiun
RR novitads 14:00


text:
La vnùa trionfal ëd Gesù a Gerusalem
Maté 21:1-11
Àor, quand lor a son stàit davzin a Gerusalem, e ch'a son rivà a Betfage, Gesù a l'ha mandà doi dissépoj e a l'ha dije: "Andé a cola borgià-là ch'a sta an facia, e sùbit i trovreve na sòma gropà e sò asnèt ansem a chila; dëstacheje e mnemje. E se quejdun av dis queicòsa, i direve che 'l Signor a n'ha da manca, e sùbit a-j lassëran andé". Àor, tut lòn a capitava për ch'a fussa adempì lòn ch'a l'era stàit dit dal profeta: "Dì parèj al pòpol ëd Sion: 'Varda, tò Rè a l'é an camin ch'a-i riva, bon com' ël pan e montà sna sòma e sl'asnèt dna sòma'". Ij dissépoj, donca, a son andàit e a l'han fàit conforma lòn che Gesù a l'avìa comandaje. E a l'han mnà la sòma e l'asnèt, e a l'han butàje adòss dij mantèj e a l'han falo monté sù. Anlora un mondass a l'é butasse a stende për la strà dij mantej, e d'àutri a tajavo dle frasche da j'erbo e a-j sbardlavo për la strà. E la gent ch'andasia dëdnans, e cola ch'a seguitava, a crijava: "Osana al fieul ëd David! Ch'a sia benedì col ch'a ven ant ël nòm ëd Nosgnor! Osana ant ël pì àut dij cej!". E quand a l'é stàit intrà an Gerusalem, tuta la sità a l'é tombà ant na granda agitassion e tuti as disìo: "Ma chi e-lo mai cost-sì?". E la gent a disìa: "A l'é Gesù, ël profeta, da Nasaret an Galilea".
Music Hosting - Listen Audio - Maté 21:1-11
-------
La via dl'esaltassion a passa për lë sbassament
Litra ai filipèis 2:1-11
Se donca a-i é na quèica consolassion an Crist, s'a-i é un quèich solagi d'amor, s'a-i é na quèica comunion d'ëspìrit, s'a-i é na quèica afession ò compassion, fé che mia gòj a sia completa: esse d'un midem sentiment, avèj un midem amor, esse mach n'ànima sola, andé d'acòrd. Al pòst ëd fé le ròbe mach për vojàutri ò për deve 'd blaga, i dovrìe, con umiltà, stimé j'àutri da pì che vojàutri. A venta nen che ognidun a pensa mach për chiel, ma as deuv pensé 'dcò për j'àutri. Ch'a i sia donca an vojàutri l'istèss sentiment ch'a-i era an Gesù Crist. Chiel, an efet, combin ch'a l'era Nosgnor, a l'ha nen considerà l'egualiansa con Dé coma queicòsa da ambranchesse, ma a l'é svoidasse, a l'é bassasse coma 'n servidor, a l'é dventà parèj 'd tùit j'àutri, òm fra j'òm. A l'é umiliasse e a l'é dventà ubidient fin-a a meuire, ansi, gnentemen che a meuire ans sna cros. A l'é 'dcò për lòn che Dé a l'ha esaltalo fòra mzura e ch'a l'ha daje 'n nòm ch'a l'é dzora 'd minca àutr nòm, parèj ch 'al nòm ëd Gesù tùit as buto an ginojon - daspërtut ch'a-i sio: an cel, an tèra ò sot-tèra, e parèj che minca lenga a confessa che Gesù Crist a l'é 'l Signor, a la glòria 'd Dé 'l Pare.
Predicazione in italiano su questo testo
Music Hosting - Play Audio - Filipèis 2:1-11


text:
Fomaz en Africa
- Mardi, 11.4.2017, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 11.4.2017, 8:40, RTR
La Somalia, il Sudan dal Sid, il Jemen e la Nigeria – en quels quatter pajais pudessan passa 20 milliuns persunas murir da la fom.
La raschun per questa fomaz n'è betg mo la sitgira pervi da la plievgia che manca. En quels pajais regian guerras civilas e milissas terroristicas che procuran per ina vita catastrofala per la populaziun.
La cumbinaziun da quels dus facturs è fatala: Las organisaziuns d'agid teman la pli gronda catastrofa humanitara dapi la segunda guerra mundiala.
Autura: Prisca Bundi


text:
Cunzunt la campylobacteriosa è in grond tema. Quai è ina malsogna d'infecziun che vegn cunzunt chaschunada da charn giaglina na betg cuschina endretg.
Ella fa ch'ins ha la fuira, ch'ins ha da render e po schizunt chaschunar fevra. Cunzunt durant la stagiun da fondue chinoise e durant la stagiun da grillar datti fitg blers cas. Cun sa tegnair vida trais reglas pon ins dentant evitar quai, uschia il chemicher chantunal dal Grischun, Matthias Beckmann:
Adina cuschinar endretg la charn giaglina per ch'ella na saja betg pli criva
Mai tagliar insatge auter sin in taglier u cun in cuntè ch'è stà en contact cun charn giaglina criva
Adina dar quittà che per exempel las sosas dal fondue chinoise na vegnan betg en contact cun la charn criva
L'Uffizi federal da sanadad dat anc in ulteriur tip: Adina lavar bain cun aua chauda e savun tut ils utensils ch'èn vegnids en contact cun la charn giaglina. Uschia ch'i na dat nagins impediments pli per la festa da famiglia cun fondue chinoise u a la festa da gril cun amis.


text:
A Trin en la «Casa Mesaglina» ha l'uniun Giuventetgna Rumantscha (GiuRu) ospità las participantas ed ils participants dal seminari da l'organisaziun da giuvens da l'europa (YEN). En il seminari èsi tranter auter ì per emprender, co infurmar u persvader, cura ch'i va per minoritads. Mo igl è era vegnì scolà la metodica, co ins po far lavuratoris cun giuvens e giuvnas.
La GiuRu sezza è cuntenta cun il decurs dal seminari. Sco Maurus Bundi dal comité d'organisaziun di, sajan ils participants stads cuntents cun la purschida. La GiuRu saja sa purschida dad organisar l'inscunter, perquai ch'i saja gia passà quatter onns dapi l'ultima occurrenza da la YEN en la Rumantschia, e per l'autra perquai ch'i pareva ch'i na chattian nagin che vuleva organisar quai.
I motivescha da vesair, tge activitads ch'autras minoritads fan, nua che la giuventetgna po sa participar.
Quell'emna è ina buna chaschun da crear novs contacts e s'infurmar davart autras minoritads.
Jau hai pudì emprender bler ch'jau poss duvrar sco ambassadur da minoritads.
RR actualitad 08:00


text:
Pont Niza
Pont Niza (nom ufizial: Ponte Nizza) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia.
Al gh'ha 807 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 23,1 km² e ona densità de 35 ab./km².
L'è int l'Ultrepò Paves, int la vala Stafura al nivel indè che el Niza el va drent int la Stafura. Al cunfìna coi comün de Bagnèra, Sésma, Gudiass, Gremiasch (AL), Montsegal, Val Nisa e Vars.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al cumün de Pont Niza l'è stà custitüìi int 'l an 1928 cunt l'ünion di cumün de Piscòren, Trebian Niza, San Ponz Semola e Sésma.
Chèst'ültima però la g'ha recüperàa la sò utunumìa int 'l an 1956.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Pont Niza l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Ligamm da fö[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Il Departament federal d'economia, furmaziun e retschertga (DEFR) s'occupa da dumondas economicas, da la perscrutaziun e da la furmaziun. Dirigì vegn el dapi il november 2010 da Johann N. Schneider-Ammann.
Il cusseglier federal Johann N. Schneider-Ammann
Il cusseglier federal Johann N. Schneider-Ammann è naschì ils 18 da favrer 1952 a Sumiswald (BE). El ha studegià electrotecnica a la SPF da Turitg ed ha terminà l'onn 1977 ses studi cun il diplom. Schneider-Ammann è maridà e bab da dus uffants creschids.
L'onn 1981 è Schneider-Ammann entrà en l'interpresa da maschinas da Langenthal che appartegna a la famiglia da sia dunna Katharina Schneider-Ammann. L'onn 1990 è el daventà il president da la Ammann Group. Suenter l'onn 1999 ha Schneider-Ammann presidià la federaziun d'industria da maschinas, d'electro e da metal da la Svizra, Swissmem; ultra da quai è el stà il vicepresident da la Federaziun da tetg da l'economia Economiesuisse.
Elecziun en il Cussegl federal
Johann N. Schneider-Ammann è stà cusseglier naziunal da la PLD ils onns 1999 e 2010. Ils 22 da settember 2010 ha l'Assamblea federala plenara elegì Schneider-Ammann en il Cussegl federal. Dapi il 1. da november 2010 è el il schef dal Departament federal d'economia, furmaziun e retschertga (DEFR).
Il Departament federal d'economia, furmaziun e retschertga (DEFR)
En il DEFR sa tracti per l'ina da dumondas da l'economia e da la politica da commerzi. Tar quest sectur tutga er la politica agrara. Per l'autra stattan ils secturs furmaziun, perscrutaziun ed innovaziun en il focus. Ultra da quai s’occupa il DEFR tranter auter er dals fatgs d'abitaziuns.
Cifras pertutgant il DEFR
En il DEFR lavuran circa 2500 emploiadas ed emploiads federals.
Tenor il preventiv quinta il DEFR per l'onn 2015 cun custs dad 12,216 milliardas francs e cun in retgav da 365 milliuns francs.
Ultima midada 14.05.2018


text:
Era sch'ils giasts tessinais avevan en las emprimas 45 minutas pli bleras ed anc meglras schanzas esa reuschì ad il FCZ dad ir en avantatg en la 41avla minuta e da mantegnair quel avantag enfin la fin.
Per l'olma turitgaisa è la victoria da la Cuppa svizra balsam suenter il drama da la relegaziun. IL FCZ gudogna cun questa victoria la 9avla Cuppa svizra en l'istorgia dal club.
Sco victur da la Cuppa svizra dat Turitg en la stagiun che vegn en l'Europa League, quai malgrà ch'il club è vegnì relegà en la Challenge League.
RR Sportissimo 17:00+


text:
Iced Earth
Gl’Iced Earth (Tèra giasàda) i èṅ un grup heavy metal americàṅ nâ a Tampa in dal 1985 p'r òpra dal chitarìsta Jon Schaffer e dal baterìsta Greg Seymour. A 'l inìsi i ìvan sarnî par lōr al nóm ad Purgatory ma pò i 'l aṅ cambiâ in dal 1988.
Biugrafìa
Mis sóta cuntràt da la Century Media, al grup ad Jon Schaffer al fà gnir fóra prima Iced Earth (cun Gene Adams a la vóś) in dal 1990 e pò Night of the Stormrider in dal 1991 cun un cantànt nóṿ ad paca, John Greely. Chi lò però al vèṅ mandâ via dòp un tour cun i Blind Guardian parchè 'l è rasìsta. A 'l sò pòst a vèṅ tòlt al rós ad cavìi Matthew Barlow ch'al taca a dar al sò cuntribùt cun al tèrs lavōr da studi dal grup, Burnt Offerings dal 1995, ch'al gh'à anc dèntar na canta (Dante's Inferno) ch'la tōś ispirasiòṅ da la Divina Cumèdia ad Dante Alighieri.
In dal 1996 l'è la vòlta dal concept album The Dark Saga ch'al dascór dal persunàǵ di fumét Spawn e al grup al s fà cgnósar anc in Europa. Dòp soquànt cambi ad furmasiòṅ, in dal 1999 gl’Iced Earth i faṅ catàr in di negòsi Something Wicked This Way Comes, un disc dimóndi più dûr dal precedènt e cun un stîl thrash metal. Durànt al dati gréchi dal Śnar dal 1999, a vèṅ rigistrâ un disc da 'l viṿ, Alive in Athens.
In dal 2001 al grup al decìd ad far vgnir fóra un disc ch'al dascurìs ad persunàǵ tirâ fóra da di film ad scarésa: a nas acsè Horror Show. L'edisiòṅ speciàla ad cal lavōr chè la gh'à dènt'r anc un pès di Iron Maiden, Transylvania. Al cover i cuntìnuan anc cun Tribute to the Gods dal 2002, un disc cun di braṅ di Kiss, Judas Priest, AC/DC, Iron Maiden, Blue Öyster Cult, Alice Cooper e Black Sabbath, ch'al séggna anc la fiṅ di rapòrt cun qvéi dla Century Media.
Dòp l'atintâ a 'l Tóri Śmèli d'l 11 Setémbar 2011, Barlow al decìd ad dar-'g un taj a la sò vita ad rock star par dar na maṅ in dal mónd ad tut i dè. Al dvénta acsè pulisiòt p'r al Georgetown Police Dept. dal Delaware. A 'l sò pòst a vèṅ tòlt Tim Owens ex cantànt di Judas Priest. A càmbia anc la cà discugràfica. Par la SPV GmbH al grup al dà vita in dal Śnar dal 2004 a The Glorious Burden ch'al dascór ad soquànti guèri. Tri an dòp, sèmpar cun "The Ripper" a la vóś, al grup al pùblica Framing Armageddon (Something Wicked Part I). A la fiṅ d'l an Barlow al tórna in si sò pas a al grup al al tōś incóra in di sò rang. Matt al gh astà però sōl in fiṅ a 'l 2011 quànd 'l è custrét a lasàr par di mutìṿ ad famìja, cantànd acsè in The Crucible of Man (Something Wicked Part II) dal 2008 e pò basta.
Par Dystopia dal 2011 gl’Iced Earth i tōśan Stu Block.
Furmasiòṅ
Quéla 'd adès
- Stu Block vóś (2011-incō)
- Jon Schaffer chitàra e vóś (1984-incō)
- Troy Seele chitàra (2007-incō)
- Luke Appleton bas (2012-incō)
- Brent Smedley baterìa (1996-1999, 2006-incō)
Soquànt di ex-cumpunènt
- Matthew Barlow vóś (1993-2003, 2007-2011)
- Tim Owens vóś (2003-2007)
- Randall Shawver chitàra (1988-1998)
- Dave Abell bas (1987-1996)
- James MacDonough bas (1996-2004)
Discugrafìa
Àlbum in studi
- 1990 - Iced Earth
- 1992 - Night of the Stormrider
- 1995 - Burnt Offerings
- 1996 - The Dark Saga
- 1998 - Something Wicked This Way Comes
- 2001 - Horror Show
- 2002 - Tribute to The Gods
- 2004 - The Glorious Burden
- 2007 - Framing Armageddon (Something Wicked Part I)
- 2008 - The Crucible of Man (Something Wicked Part II)
- 2011 - Dystopia
Àlbum da 'l viṿ
- 1999 - Alive In Athens
- 2011 - Festivals Of The Wicked
Racòlti
- 1997 - Days of Purgatory
- 2002 - Dark Genesis (box set)
- 2004 - The Blessed and the Damned
EP
- 1999 - The Melancholy
- 2003 - The Reckoning
- 2007 - Overture of the Wicked
- 2008 - I Walk Among You


text:
Erölanöa
Erölanöa (en Italià: Verolanuova), l'è 'n cümü de 398 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla Bàsa Bresàna a 25 km a Sud de la cità de Brèsa e 22 km a nòrt de la cità de Cremùna.
El teretóre de Erölanöa l'è töt pià e l'è streersàt del Strù, che l'è 'n fiöm che 'l nas endèl cümü de San Pàol e 'l va a sbötàs endèl Òi a Puntìc. El Strù 'l pödarès véser a l'urìgin o 'ndèna quat maniéra ligàt al nòm de le dò Eröle (Erölanöa e Erölaècia) perchè en urìgin el se ciamàa Verrone.
Del cümü de Erölanöa fa pàrt apò a le frasiù de Bréda e Cadignà. Chèsta öltema la g'ha fàt cümü de per sò cönt enfìna al 1928.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Neuv sermon subalpin/A l’é pròpi nen l’istess
A l’é pròpi nen l’istess che j’àutri![edit]
-
- Abresé: Coj ch’a diso che tute le religion a son j’istesse, ch’’a l’han j’istess but e che tùit ij dio a valo l’istess, o a son ignorant o ch’a son dësgiust, an malafej. Nosgnor, ël Dé ch’i-j chërdoma e ch’i-j foma ubidiensa, coma ‘d cristian, a l’ha pròpi gnente da fé con le diverse divinità ch’a son adorà an ësto mond. Coj ch’a fan l’esperiensa dël Dé ch’as arvela an Gesù Crist a fan la dëscoerta ‘d coma ch’a l’é ùnich e rich, ch’a l’é tre an un. A l’esperiensa dla Trinità ‘d Nosgnor as arferisso le leture bibliche dë sta Duminica, festa dla Trinità.
Quand che nojàutri i parloma ‘d Nosgnor, Nosgnor Dé, ël Dé ch’i-j chërdoma e ch’i-j foma ubidiensa, is arferioma nen a n’astrassion, a n’ideja “an sle nivole”, a “na teorìa”. Për nojàutri Nosgnor Dé a l’é nen n’entità ch’a sta da leugn, ma n’esse përsonal ch’i soma stane butà an relassion quand ch’i l’oma ancaminasse a andeje dapress a Gesù Crist coma ij sò dissépoj. Gesù a l’ha fane fé l’esperiensa ‘d Nosgnor Dé an tuta soa maravijosa richëssa. Con Gesù i l’oma amprendù a conòsse Nosgnor Dé nen coma n’esse solitari ch’as na stà daspërchiel da quai banda, ma coma n’esse multip ch’a l’é bin un ma che, an chiel istess, a-i é na pluralità, n’ansema ‘d person-e an relassion armoniosa a tra ‘d lor. Për arferisse a costa realità ‘d Nosgnor Dé, la teologìa cristian-a a l’ha conìa un termin ch’a n’é indicassion, visadì la Trinità Santa ‘d Dé. Ëd cola richëssa la grassia ‘d Nosgnor a l’ha vorsù ch’i na fèisso part quand ch’a l’ha ciamane con l’anunsi dl’Evangel ëd Gesù Crist. Ël segn, ël cacèt, ëd nòstra intrada ant col ambrass, ch’an arsèiv ant ël pòpol ëd Nosgnor a l’é ‘l Batésim. Ël Batésim a podrìa pròpi antend-se coma l’ambrass ëd Nosgnor ch’an anvlopa an sò amor e ch’an buta an relassion con chiel, an comunion con tuta la richëssa ëd soa essensa, la Santa Trinità. Tut lolì a l’é precis lòn ch’a mostro j’ultime paròle che Gesù a l’ha adressà ai sò dissépoj anans d’artorné da Dé sò Pare. An cola ocasion, Gesù a fida ai sò dissépoj na comission da compì an ësto mond. Lesoma cole paròle ch’as treuvo giusta a la fin dl’Evangeli ‘d Maté, e ch’a son la prima letura dë sta Duminica, la Duminica consacrà a la selebrassion dla Trinità Santa. A diso:
-
- “Antlora j’undes dissépoj a son andass-ne an Galilea, an sù la montagna andoa Gesù a l’avìa comandaje ‘d portesse. Quand ch’a l’han vëddulo, a l’han a adoralo, ma quajdun ëd lor a l’era dubios. E Gesù, avzinandse, a l’ha dije: “A l'é stàit dàit a mi tùit ël podèj an cél e an sla tèra. Andé, donch, e fé ‘d dissépoj ‘d tute le nassion, bateseje ant ël Nòm dël Pare, e dël Fieul e dlë Spìrit Sant , e mostreje a scoté tut lòn ch’ i l’hai comandave. E arcordeve ch’i son sèmper con vojàutri fin-a ‘l compiment dij temp” (Maté 28:16–20)
A l’é parèj che ‘l Batésim an buta an relassion con tuta l’essensa ‘d Nosgnor Dé. I soma stàit creà da Dé ‘l Pare, i soma stàit salvà dal pëccà për l’euvra ëd Dé ‘l Fieul, Nosgnor Gesù Crist, e ij mérit, l’efet ëd cola euvra ‘d redension a l’é stàita aplicà a nòstra përson-a për l’euvra ‘d Dé lë Spirit Sant. A l’é l’istess Ëspirit Sant ch’an argénera da la mira spiritual e ch’an compagna për tuta nòstra vita fin tant ch’i rivroma a la glòria dla presensa ‘d Nosgnor an cél. Tut lolì a l’é l’arzultà dla grassia strasordinaria, dla misericòrdia che Nosgnor Dé a l’ha manifestane.
Coste realità a son nunsià vàire vòlte ant la Bibia. Sté a sente lòn ch’a dir l’apòstol Pàul quand ch’a scriv ai cristian dla sità ‘d Corint (e cola lì a l’é nòstra sconda letura për ësta Duminica:
-
- “A la fin, car ij mè frej e seur, sté alègher, dventé fòrt ant la fej, ancorageve j’un j’àutri. Vive an armonìa e pas, e ‘l Dé dl’amor e dla pas a sarà con vojàutri. Saluteve j’un j’àutri con ël basin dla pas. Tut ël pòpol sant av saluta. Che la grassia ‘d Gesù Crist ël Signor, l’amor ëd Dé e la comunion dlë Spirit Sant a sio con tuti vojàutri. Amen” (2 Corint 13:11–13).
A-i é pròpi ‘d motiv për laudé Nosgnor për tut lòn ch’a l’ha fàit për nojàutri cristian an soa grassia. Pijoma l’ocasion ëd laudé e ringrassié Nosgnor con le paròle dël Salm nùmer eut.
Nosgnor, nòst Sovran. An cost imn al sovran creator, l’autor a làuda la maestà ‘d Nosgnor e as maravija che Nosgnor a l’abia dàit a l’umanità ‘d podèj dominé an sla creassion. A diso:
-
- “Për ël magìster dël còro: un Salm ëd David da companiesse con n’istrument a còrda. Nosgnor! Nòst Sovran! Tò nòm maestos a ampiniss la tèra. Toa glòria a l’é pì àuta dël cél! It l’has mostraje ai pcit e a le masnà, ëd conté ‘d toa fòrsa! It l’has fàit sté ciuto ij tò nemis e tuti coj ch’a s’arviro contra a ti. Quand ch’i vardo ‘d neuit al cél steilà e ch’i vëddo l’euvra ‘d toe man, la lun-a e le stèile ch’it l’has butaje, i’m diso: “Còsa mai ch’a son j’uman përché ti tl’àbie d’arcordete ‘d lor? Còsa mai ch’a son ij mortaj përchè ti’t l’abie da tenje an considerassion? Pura, it l’has faje nen tant da meno che j’àngej, it l’has coronaje ‘d glòria e d’onor. It l’has fàit ch’a podèisso dominé toa creassion: it l’has butà tut ai sò pé ‘d lor; jë strop e le mandrie e tute le bestie sarvaje; j’osej ant ël cél, ij pëss dël mar, e tut lòn ch’a nóva ant ij senté dj’ocean. Nosgnor! Nòst Sovran: tò nòm maestos a ampiniss la tèra!” (Salm 8) .
Le leture bibliche dë sta Duminica a comprendo ‘dcò ël prim capìtol dla Bibia, ant ël lìber dla Génesi. A l’é ‘l racont dla Creassion, andova i vëddoma an assion Nosgnor Dé. Fin-a ambelelì i trovoma la testimoniansa dla natura triplice ‘d Nosgnor. I podoma nen ancheuj ëd dene dë spiegassion detalià, ma iv ancoragio a fe d’arserche a sto propòsit. Le dëscoerte ch’i podrie fé a son stravisante.
Leslo ambelessì: Genesi 1:1–2:4).
Pregoma: Nosgnor tut-potent e etern! It l'has dàit a nojàutri, ij tò sërvent, për la confession ëd na vera fej, la grassia d'arconòsse la glòria dla Trinità eterna e, ant ël podèj ëd toa divin-a maestà, ëd adoré l'unità: Ten-ne costant an costa fej e adorassion e pòrt-ne a la fin a vëdd-te an Toa ùnica e eterna glòria, ò Pare; che con ël Fieul e lë Spirit Sant a viv e regna, un sol Dé, pr' ij sécoj dij sécoj. Amen.
Leture bibliche: Genesi 1:1–2:4; Salm 8; 2 Corint 13:11–13; Maté 28:16–20


text:
La decisiun a la radunanza da fusiun glindesdi saira è stada quasi unanima: cun 42 encunter 1 vusch han decidì ils commembers da l'uniun Gastro e da l'uniun Mansteranza e commerzi da la Val Müstair da fusiunar. La nova uniun sa numna «Uniun da Mansteranza e Gastro Val Müstair» e quinta radund 130 commembers. Presidenta è Gabriella Binkert Becchetti, enfin ussa presidenta da l'uniun Mansteranza e commerzi. Vicepresident è Pierre-René Grond, enfin ussa president da l'uniun Gastro.
Posiziuns pragmaticas
La presidenta da Mansteranza e Gastro Val Müstair Gabriella Binkert Becchetti ha ditg a Radiotelevisiun Svizra Rumantscha RTR che l'uniun fusiunada vul tschertgar soluziuns pragmaticas. Quai per las duas tematicas fitg actualas: la discussiun critica cun la destinaziun Engiadina Scuol Samignun Val Müstair, e la discussiun davart ils requirents d'asil che vivan en Val Müstair. Tenor Binkert vul la nova uniun discutar da maniera pragmatica cun la destinaziun turistica co ins savess meglierar la situaziun da marketing per la Val Müstair.
Cuntenta è la nova uniun tenor Binkert era cun la soluziun per l'avegnir dal chantun quai che pertutga il center per requirents d'asil a Valchava. Ins saja fitg cuntent ch'il chantun designescha sper il manader dal center anc ina persuna da referiment. Tenor Binkert è quai in success suenter che sia uniun aveva scrit ina charta al cusseglier guvernativ Christian Rathgeb. La charta aveva procurà per discussiuns. Quai pervia che la charta saja stada formulada da maniera rassistica. La charta na saja betg rassistica ha ditg Binkert envers RTR. Ella na scrivess dentant betg pli la charta uschia. Sch'ella avess da decider anc ina giada, contactass ella via telefon il cusseglier guvernativ.


text:
Il dumber da dossiers sin la pagina d'internet meineimpfungen.ch saja s'augmentà entaifer in onn per 20% sin ussa 150'000, scriva l'Uffizi federal da sanadad publica (BAG). L'attest da vaccinaziun electronic simplifitgeschia la lavur dal persunal da sanadad. Il program possia analisar las vaccinaziuns ch'in pazient ha gia survegnì e cussegliar tge vaccinaziuns che fissan anc da far. Tut sa basa sin las recumandaziuns dal plan da vaccinaziun svizzer, scriva il BAG.
Tut en in lieu
Avantatgs haja la plattafurma era per las pazientas ed ils pazients. Tut las infurmaziuns sajan nudadas en in lieu central ed uschia na giajan quellas era betg a perder. Ultra da quai possian persunas dal fatg consultar las infurmaziuns en cas urgents, per exempel sin in viadi en pajais tropics.
Tenor l'Uffizi federal da sanadad publica duai l'attest da vaccinaziun electronic remplazzar a media vista il carnet da vaccinaziuns. Per cuntanscher quella finamira sustegna il BAG a chaschun da l’emna europeica da vaccinaziun ina campagna d’infurmaziun en las praticas da medis.
RR actualitad 12:00


text:
Svizra
-
Uvestgs duain condemnar constataziuns d'uvestg Vitus Huonder
21’000 suttascripziuns han las organisaziuns dals omosexualas en Svizra rimnà ed inoltrà ina petiziun a la conferenza d'uvestgs svizra. Las 21’000 persunas appelleschan als uvestgs ch'els condemneschian publicamain las constataziuns ch'uvestg Vitus Huonder aveva fatg la fin fanadur en Germania.
Durant in referat a Fulda aveva Huonder cità pliras passaschas or dal veder testament, nua che l'omosexualitad vegnia chastiada cun la mort.
Gia pli baud avevan Pink Cross e duas persunas privatas inoltrà ina denunzia penala tar la procura publica grischuna cunter l’uvestg Huonder.
RR novitads 18:00