text:
1Rü ĩãnegü ga Aü̃pípori rü Aporóniãwa nachopetü ga Pauru rü Chira, rü ĩãne ga Techarónicawa nangugü. Rü yéma nayexma ga Yudíugüarü ngutaque̱xepataü̃. 2Rü nawa naxũ ga Pauru, yerü woetama yema nixĩ ga nacüma. Rü tomaẽ̱xpü̱x ga ngü̃xchigaarü ngunexü̃gu namaã yéma nidexa nachiga ga Tupanaãrü ore ga ümatüxü̃. 3Rü meãma namaã inananguxü̃xẽẽ ga yema ore, rü namaã nüxü̃ nixu ga tü̱xcüü̃ ngúxü̃ na yangexü̃ ga Cristu rü tü̱xcüü̃ wena na namaxü̃xü̃. Rü ñanagürü: —Rü yima Cristu rü Ngechuchu nixĩ, rü nachiga nixĩ i pemaã nüxü̃ chixuxü̃ —ñanagürü ga Pauru. 4Rü ñuxre ga yéma yexmagüxü̃ ga Yudíugü rü nayaxõgü, rü Pauru rü Chiratanügu naxãgü. Rü yexgumarüü̃ ta Ngechuchuaxü̃́ nayaxõgü ga muxü̃ma ga Griégugü ga noxri Yudíugürüü̃ yaxõgüxü̃. Rü muxü̃ma ga ngexü̃gü ga dĩẽruã̱xgüxü̃ rü ta nayaxõgü. 5Rü yemaca̱x ga yema Yudíugü ga tama yaxõgüxü̃, rü nanuẽ rü nixãũxãchigü yerü muxü̃ma ga duü̃xü̃gü nüxü̃́ nayaxõgü ga Pauru rü Chiraarü ore. Rü norü numaã nanaxĩtaque̱xexẽẽ ga ñuxre ga yatügü ga chixexü̃gü ga taxuwama mexü̃. Rü yemaxü̃ namugü na nanuẽxẽẽãxü̃ ga yema ĩãnecü̱̃ã̱x ga duü̃xü̃gü. Rü Yachã́ũpatawa nabuxmü ga yema chixexü̃ ga duü̃xü̃gü na Pauru rü Chiraca̱x nadaugüxü̃ca̱x, yerü yema muxü̃ma ga duü̃xü̃güpe̱xewa nanagagüchaü̃. 6Natürü yexguma tama yexma nüxü̃ yangaugügu, rü Yachã́ũxü̃ niyauxgü, rü ñuxre ga yaxõgüxü̃xü̃ rü ta ínayauxü̃. Rü nayagauxü̃tanü, rü guma ĩãneãrü ãẽ̱xgacügüpe̱xewa nanagagü. Rü tagaãcü ñanagürügü: —Ngẽma Pauru rü Chira i guxü̃ i naãnewa duü̃xü̃güxü̃ chixexẽẽgüxü̃, rü núma rü ta nangugü. 7—Rü Yachã́ũ nixĩ ga nayaxuxü̃ ga napatawa. Rü guxü̃ma i nümagü i ngẽma yatügü rü tama naga naxĩnüẽchaü̃ i tórü ãẽ̱xgacü ya Dumacü̱̃ã̱xãrü mugü, erü nüxü̃ nixugüe rü nangẽxma i to i ãẽ̱xgacü i Ngechuchu —ñanagürügü ga yema chixexü̃ ga duü̃xü̃gü. 8Rü yexguma nüxü̃ naxĩnüẽgu ga yema oregü, rü poraãcü nanuẽ ga yema muxü̃ma ga duü̃xü̃gü rü yema ĩãneãrü ãẽ̱xgacügü ta. 9Natürü ga Yachã́ũ rü namücügü rü dĩẽrumaã nügü naxütanügü, rü yemaca̱x nayange̱xgü. 10Rü yematama ga chütaxü̃gu rü yema yaxõgüxü̃ ga Techarónicacü̱̃ã̱x rü ĩãne ga Beréawa nanamugü ga Pauru rü Chira. Rü yexguma yéma nangugügu, rü Yudíugüarü ngutaque̱xepataü̃wa naxĩ. 11Rü yema Yudíugü ga Beréacü̱̃ã̱x, rü yema togü ga Yudíugü ga Techarónicawa yexmagüxü̃ãrü yexera narümemaẽgü. Rü norü ngúchaü̃maã meãma nanayauxgü ga yema ore. Rü guxü̃ ga ngunexü̃gu rü Tupanaãrü ore ga ümatüxü̃wa nangúe na meã nüxü̃ nacua̱xgüxü̃ca̱x ngoxi aixcüma yiĩxü̃ ga yema ore ga Pauru rü Chira namaã nüxü̃ ixuxü̃. 12Rü muxü̃ma ga yema Beréacü̱̃ã̱x ga Yudíugü rü Ngechuchuaxü̃́ nayaxõgü. Rü yexgumarüü̃ ta ga muxü̃ma ga Griégugü ga Yatüxü̃gü rü ngexü̃gü ga ãẽ̱xgacügü nama̱x ixĩgüxü̃, rü nayaxõgü. 13Natürü yexguma yema Yudíugü ga Techarónicacü̱̃ã̱x nüxü̃ cuáchigagügu ga na Beréawa rü ta nüxü̃ na yaxuxü̃ ga Tupanaãrü ore ga Pauru, rü yéma naxĩ, rü nananuẽxẽẽ ga yema ĩãnecü̱̃ã̱x ga duü̃xü̃gü na Paurumaã chixri nachopetüxü̃ca̱x. 14Natürü yexguma yemaxü̃ nacuáchigagügu ga yema yaxõgüxü̃, rü paxama Pauruxü̃ ínaxũxũxẽẽgü ga guma ĩãnewa. Rü ñuxre ga yema yaxõgüxü̃ rü Pauruxü̃ ínixümücügü. Rü dauxchitagu naxĩ rü ñu̱xmata taxtüpechinüwa nangugü. Natürü ga Chira rü Timutéu rü Beréagu narüchooma. 15Rü yema duü̃xü̃gü ga Pauruxü̃ íixümücügüxü̃, rü wapurugu ínayaxümücügü ñu̱xmata ĩãne ga Atenawa nangugü, rü ñu̱xũchi Beréaca̱x nawoegu. Rü Pauru rü yema duü̃xü̃güxü̃ yéma namuga na paxa naxü̃tawa naxĩxü̃ca̱x ga Chira rü Timutéu. 16Rü yexguma Pauru rü Atenawa Chira rü Timutéuxü̃ naṉg̱uxẽẽgu, rü tama nataãẽcüraxü̃ yerü nüxü̃ nadau ga guma ĩãnewa ga na poraãcü naxchicüna̱xãmaãmare na natupanaã̱xgüxü̃. 17Rü yemaca̱x ga Pauru rü Yudíugüarü ngutaque̱xepataü̃wa namaã niporagacüü ga yema Yudíugü rü yema togü ga tama Yudíugü ixĩgüxü̃ ga Tupanaxü̃ icua̱xüü̃güxü̃. Rü guxü̃ ga ngunexü̃gu ga ĩãneãrü ngãxü̃wa üxü̃ ga ũãnechicawa rü ta namaã niporagacüü ga yema yéma ngutaque̱xegüxü̃. 18Rü nayexmagü ta ga ñuxre ga yatügü ga Epicúriugüarü ngu̱xẽẽtaewa ngúexü̃, rü togü ga Etóicugüarü ngu̱xẽẽtaewa ngúexü̃. Rü nümagü rü inanaxügüe ga Paurumaã na yaporagatanücüüxü̃. Rü ñuxre ga nümagü rü ñanagürügü: —¿Rü ṯacü nixĩ i nüxü̃ yaxuxü̃ i ñaã yatü i idexaechamarexü̃? —ñanagürügü. Rü togü nanangãxü̃gü, rü ñanagürügü: —Maneca wüxi i to i nachiü̃ãnecü̱̃ã̱xãrü tupanagüarü orearü uruü̃ nixĩ —ñanagürügü. Rü yemaãcü nidexagü ga yema duü̃xü̃gü, yerü Pauru rü nüxü̃ nixu ga ore ga mexü̃ ga Ngechuchuchiga ga nuxãcü wena na namaxü̃xü̃. 19Rü düxwa norü ãẽ̱xgacügüarü ngutaque̱xechica ga Areópagu ãẽ́gaxü̃wa nanagagü. Rü yéma nüxna nacagü, rü ñanagürügü nüxü̃: —Toma nüxü̃ tacuáxchaü̃ na ṯacü rü ngu̱xẽẽtae i ngexwacaxü̃xü̃ yiĩxü̃ i ngẽma namaã cungu̱xẽẽtaexü̃. 20Erü toxca̱x rü wüxi i taguma nüxü̃ taxĩnüẽxü̃ nixĩ i ngẽma ore, rü nüxü̃ tacuáxchaü̃ na ṯacüchiga yiĩxü̃ i ngẽma nüxü̃ quixuxü̃ —ñanagürügü. 21Rü yemaãcü nidexagü, yerü guxü̃ma ga Atenacü̱̃ã̱xgü rü yema to ga nachiü̃ãnecü̱̃ã̱xgü ga yexma ãchiü̃güxü̃, rü woetama yexicagu narüxĩnüẽ ga na nüxü̃ yaxuxü̃ca̱x rü nüxü̃ naxĩnüẽxü̃ca̱x ga yexwacaxü̃xü̃ ga oregü. 22Rü yemaca̱x ga Pauru rü inachi norü ngãxü̃tanüwa ga yema duü̃xü̃gü ga yema Areópaguwa ngutaque̱xegüxü̃, rü ñanagürü: —Pa Atenacü̱̃ã̱xgüx, nüxü̃ chadau na poraãcü perü tupanagügu perüxĩnüẽxü̃. 23—Erü ngẽxguma perü ngutaque̱xechicagüwa chixüpetüchigügu, rü nüxü̃ chadau i naxchicüna̱xãgü i nüxü̃ picua̱xüü̃güxü̃. Rü wüxi i nachicawa namaã chayarüxũ i wüxi i yumüxẽchica, rü ngẽxma naxümatü i naẽ́ga i ñaxü̃: “Tupana ya tama nüxü̃ icuácü”, ñaxü̃. Rü yima Tupana ya tama nüxü̃ pecuáãcüma nüxü̃ picua̱xüü̃gücü nixĩ ya choma pemaã nüxü̃ chixuchigacü. 24—Rü guma Tupana ga naxücü ga guxü̃ma ga naãnegü rü guxü̃ma i nawa ngẽxmaxü̃, rü nüma nixĩ i norü yora yiĩxü̃ i daxũguxü̃ i naãne rü ñoma i naãne. Rü ngẽmaca̱x nüma rü tama duü̃xü̃gü üxü̃ne ya tupaucagügu naxãchiü̃. 25—Rü nümatama ya Tupana rü taxuca̱xma nanaxwa̱xe i duü̃xü̃güarü ngü̃xẽẽ na namaxü̃xü̃ca̱x i nümax, erü taxuü̃ma nüxü̃́ nataxu. Rü nümatama guxãna nanaxã i maxü̃, rü tüxna nanaxã ya buanecü ya namaã ingü̃ãtanücüücü. Rü nümatama tüxna nanaxã i guxü̃ma. 26—Nüma rü wüxi ga duü̃xü̃watama nanaxü ga guxü̃ma ga duü̃xü̃gü na guxü̃ i naãnewa nangẽxmagüxü̃ca̱x. Rü nüma inaxuneta i ñuxgu tá na nabuxü̃ i duü̃xü̃gü rü ngexta tá naxãchiü̃xü̃ i wüxichigü. 27—Rü yemaãcü nanaxü na naxca̱x nadaugüxü̃ca̱x ga duü̃xü̃gü rü ñoma ẽãnexü̃wa ṯacüca̱x idaugüxü̃rüü̃ nüxü̃ iyangaugüxü̃ca̱x. Natürü nüma ya Tupana rü woetama guxü̃guma tüxna nangaicamachire̱x, erü nagagu nixĩ i imaxẽxü̃ rü ixĩã̱xtanücüüxü̃ rü ingẽxmaxü̃, ngẽxgumarüü̃ i ñuxre i perü poperaarü ümatüxü̃gü naxümatüxü̃rüü̃, rü ñanagürügü: “Rü Tupanaxãcü tixĩgü”, ñanagürügü. 29—Rü ñu̱xma na Tupanaxãcügü ixĩgüxü̃, rü tama name i nagu tarüxĩnüẽ rü Tupana rü wüxi i naxchicüna̱xã i uirumüwa rü e̱xna dĩẽrumüwa rü e̱xna nutawa ixüxü̃rüü̃ nixĩ. Erü guxü̃ma i ngẽma naxchicüna̱xãgü rü nümatama i duü̃xü̃gü nagu naxĩnüẽxü̃ãcüma nanaxügü. 30—Rü nuxcüma ga duü̃xü̃gü rü naẽchitamare ínatüe, natürü nüma ga Tupana rü namaã yaxna naxĩnü. Natürü i ñu̱xma ya Tupana rü nanamu i duü̃xü̃gü i guxü̃wama na naxca̱x nadaugüxü̃ rü nüxü̃ naxoexü̃ i nacüma i chixexü̃gü. 31Yerü nüma ga Tupana rü marü nüxü̃ naxuneta i wüxi i ngunexü̃ i nagu tá aixcüma guxü̃ i ñoma i naãnecü̱̃ã̱x i duü̃xü̃güna nac̱axü̃ i norü maxü̃chiga. Rü marü nüxü̃ naxuneta ya wüxi ya yatü ya Ngechuchu, rü yima tá nixĩ ya duü̃xü̃güna c̱acü. Rü Tupana rü guxãxü̃ma nüxü̃ nacua̱xẽẽ ga yema ga yexguma Ngechuchuxü̃ wena namaxẽẽgu —ñanagürü ga Pauru. 32Rü yexguma yema wena na namaxẽxü̃chigaxü̃ naxĩnüẽgu ga duü̃xü̃gü, rü ñuxre ga nümagü rü Pauruxü̃ nacugüe. Natürü ga togü rü ñanagürügü: —Rü wenagu táxarü cuxü̃́ itarüxĩnüẽ i ngẽmachiga —ñanagürügü. 33Rü yexguma ga Pauru rü ínaxũxũ ga natanüwa. 34Natürü ñuxre ga duü̃xü̃gü rü Pauruwe narüxĩ, rü Ngechuchuaxü̃́ nayaxõgü. Rü natanüwa nayexma ga Diuníchiu ga wüxi ga Areópagutanüxü̃, rü wüxi ga ngecü ga Dámari ga ngĩẽ́ga. Rü ñuxre ga togü rü ta nayaxõgü.
Copyright
Learn More


c: text/html

text:
Mezzagh
Mezzagh (nom ufizial in italian: Mezzago) l'è on comun de la Provincia de Monza e Brianza con 4 408 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 4,2 km² e ona densità de 1 050 ab./km².
L'è tacaa ai comün de Cornate d'Adda, Sulbiaa, Bellusch, Busnagh.
El paes l'è gemellaa con Saint-Pierre-de-Chandieu (Francia) e Reilingen (Germania).
El dialett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El lombard parlaa a Mezzagh a l'è ona variant brianzoeula oriental, vesina a quella parlaa in di paes vesin (per esempi a Cornaa, Busnagh, Meraa, Lomagna, Calch).
Chì de sotta, on quai esempi de come la cambia la prononzia rispett a Milan in del dialett mezzaghell:
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Mezzagh l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bira
La bìra l'è 'na beànda alcòlica, mìa distilàda, de saùr piö o méno amàr, che se oté de la trasformasiù de cereài maltàcc dei quài la part de àmit la vé trasfurmàda 'n söcher (per la gran part maltòzio, ma 'n percentuài diferènte pò a dei óter söcher) e fermentàda per mès de leàt (perlopiö Saccharomyces cerevisiae o S. carlsbergensis) e de spès aromatizàda coi fiùr de luertìs.
Par che la bira la sàpe la beanda alcòlica piö antìca del mónt.[1], la piö cönsömada[2], e la tèrsa piö popolàr dopo de l'àiva e del tè.[3]
Cuntegnüü
Ingredièncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I ingredièncc bàze per la bìra come la é fabricàda endèl mónt ucidentàl i è:
L'àiva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Pressapóch el 95 % de la bìra l'è àiva (dipènt del tìpo de bìra e de la gradasiù alcòlica).
Ogna tipo o stil de bìra la g'ha de bizògn, per rià al rizültàt piö alt, de 'na qualità diferènta de àiva. En lìnea de màsima, con piö l'è scüra la bìra, e piö gh'è de bizògn de àiva piö düra.
Co le conoscènse de chìmica che se g'ha al é d'encö, praticamènt gh'è piö nisü birifìcio indüstriàl che dòpre l'àiva de fónt tàla e quàla. Quàze töcc oramài i tràta l'àiva per vìghela co le caratrìstiche che se adàta piö bé a la bìra che se öl fà.
'Ntra i minerài che g'ha 'na 'mportànsa piö grànda per la fabricasiù de la bìra gh'è: el càlcio, che 'l vé dopràt dei enzìmi per l'estrasiù dei söcher e 'l migliùra pò a l'estrasiù de le sostànse aromàtiche dei fiùr de luertìs; i solfàcc che i ghe dà 'n caràter piö nèt al saùr del luertìs e i clorùri che i dà 'na bèla pienèsa de saùr e i mèt en evidènsa el dóls dei màlcc.
Cereài[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El cereàl piö dopràt endèla fabricasiù de la bìra l'è l'órs. Per püdì dopràl però el g'ha de éser maltàt che völ dì che i granì de órs i vé facc cumincià a bötà e pò, apéna che àmbia a idìs la raizìna, la germinasiù la vé fermàda per esicasiù e la raizìna se la töl vià. Chèsto procès l'è nesesàre per fà che 'ndèl granì cumìnce a furmàs i enzìmi che 'ndèla fàze de amostamènt i trasfurmarà i àmicc del granì en söcher piö o méno complès.
I óter cereài che se pöl doprà a fà la bìra i è: el formét, el furmintù e 'l ris, de sòlet en cumbinasiù col órs maltàt. A segonda de le traadisiù locài, endèl mónt se dopèra pò a dei óter ingredièncc al pòst del malt de órs, cioè la biàda (avéna), la raìs de maniòca, el mèi e el sòrgo 'n Africa, la patàta 'n Brazìle e l'àgave 'n Mèsico.
I fiùr del luertìs[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Endèla fabricasiù de la bìra modèrna, la materia prìma dopràda piö de spès per balansà el dóls del malt, l'è 'l fiùr del luertìs. Zamò a la fì del prim milenàre se ambiàa a doprà chèsta èrba, ma l'è a pàrter del sècol XVI che chèsta pràtica la s'è difundìda 'n töta Euròpa[4]. L'amàr el vé dat de 'na sostànsa ciamàda "lupolìna" che l'è cuntignìda 'ndèla ghiandulìna a la bàze de la bràtea e che l'è furmàda de acìdi amàr e òi esensiài. 'N ótra rizù che g'ha fat preferéser el luertìs a ótre piànte aromàtiche i'è le sò proprietà de conservasiù.
El leàt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La funsiù del leàt endèla fabricasiù de la bìra l'è chèla de trasfurmà i söcher en àlcol e 'ndèl cors de chèsto procès se lìbera pò a anidrìde cabònica. El prim a capì 'l funsiunamènt de la fermentasiù l'è stat el Louis Pasteur e de alùra i stüde sùra el leàt el g'ha fat dei gran progrès enfìna a izolà cultüre de microorganìsmi töcc del stès tìpo per püdì controlà en maniéra 'l piö precìza pusìbol chèsta fàze delicàda per el rezütàt finàl.
I leàcc piö dopràcc al dé d'encö per fà la bìra i è:
- el Saccharomyces cerevisiae, zamò stüdiàt pròpe del Pasteur, e dopràt per fà le bìre a àlta fermentasiù. Chèsto microorganìsmo 'l laùra en cundisiù otimài quan che la temperadüra del móst l'è 'ntra i 15 e 25 °C. Per vìa la sò strütüra celulàr el vé portàt a gàla da le bocalìne de anidrìde carbònica e 'l vé a furmà 'n stràto al pé del móst, per chèsto l'è ciamàt leàt a alta fermentasiù (en inglés top-fermenting yeast). L'è 'l tìpo de leàt che se dopèra per fabricà le bìre de tipo ales.
- el Saccharomyces carlsbergensis, izolàt e descriìt per la prìma ólta del Emil Christian Hansen e dopràt per la fabricasiù de le bìre de tìpo lager. A diferènsa del S. cerevisiae, chèsto leàt el laùra a temperadüre piö bàse (5÷12°C) e 'l stà mìa a gàla e dóca 'l vé a furmà 'n stràto söl fónt del fermentadùr. Per chèsta rizù l'è ciamàt leàt a basa fermentasiù (en inglés bottom-fermenting yeast).
Arda apò[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Referenz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Arnold, John P. Origin and History of Beer and Brewing: From Prehistoric Times to the Beginning of Brewing Science and Technology. ISBN 0-9662084-1-2.
- ↑ Volume of World Beer Production. European Beer Guide. Recuveraa el 2006-10-17.
- ↑ Nelson, Max. The Barbarian's Beverage: A History of Beer in Ancient Europe. books.google.co.uk. Recuveraa el 2009-02-22.
- ↑ http://www.mondobirra.org/argoluppolo.htm Peter Garofalo, Luppolo


text:
Prato
Prato l'è 'na cità italiàna, de la regiù de la Toscana, capolöch de la pruvìncia omònima. La g'ha presapóch 186.825 abitàncc, 'na superfìce de 97 km² e 'na densità de 1.897 ab./km². La cunfìna coi cümü de Agliana (PT), Calenzano (FI), Campi Bisenzio (FI), Carmignano, Montemurlo, Poggio a Caiano, Quarrata (PT), Vaiano (PO).
La cità de Prato lè famùza 'n Italia e 'ndèl mónt per la prudusiùà tèsil. Endèi öltem agn del sècol XX l'è stàda protagunìsta de 'n espansiù demogràfica importànte e, al dé d'encö, l'è la segónda cità piö pupulùza de la Toscana, la tèrsa de l'Italia centràl (dòpo de Roma e Firènse).
Monümèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- El dòm, dedicàt a San Stéfen.
- Castèl del Imperadùr
- Santöàre la madóna del Gìglio.
- Céza de Sant'Agustì
- Monastér de San Vincènso
- Céza de San Domènico
- Céza de San Fabiàno
- Céza de San Fransèsch
- Monastér e céza de San Nicolò
- Céza del Spirito Santo
- Palàs Pretorio: endèl Medioévo l'ìa la séde del Podestà. L'è nasìt endèl sècol XIII de la suziù de tré edifìci che izistìa zamò. Endèl Sicsènt, gh'è stàt zontàt el curunamènt merlàt e 'l campanìl a véla.
- Palàs del Cümü: palàs col pórtech de aspèt neoclàsich, tacàt al Palàs Pretorio. L'è la séde Cümü.


text:
Urganizaziun di Naziun Ünii
L'Urganizaziun di Naziun Ünii (ONU/ÜNU, UN United Nations in ingles) a l'è un urganism suranaziunal fundaa in del 1945 e che al dì d'incö al met insema 192 stat. El sò ubietiv a l'è la cooperaziun e la sigüreza internaziunala, el desvilüp ecunomigh, el prugress sucial, i dirit de l'om e la pas in del mund. L'ha ciapaa el post de la vegia Sucietà di Naziun per fermà i guer intra i paes e 'me piatafurma per el dialugh. La gh'ha dent anca alter urganizaziun sussidiari cunt ognidüna i sò missiun.
I sò lenguv ufiziaj a hinn ses: l'ingles, el spagnöl, el cines, el rüss, el frances, e l'arab.
La sed a l'è a New York, USA.


text:
Furna
Furna a l'è un cumün svizzer del distret de Prättigau/Davos. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 186 abitant e una süperfiss de 33.25 km², e al se tröva a una altitüden de 1400 meter sura al livel del mar.
El cumün de Furna a l'è tacaa ai cumün de Grüsch, Jenaz, Peist, St. Peter-Pagig, Schiers, Trimmis, Valzeina.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Furna l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1479 col nom de Furnen.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official homepage (Todesch)
- Furna in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Cappella
I Cappella i èṅ un grup muśicàl itagliàṅ (o méj, un prugèt muśicàl) cgnusû in d'l àmbit dl'eurodance, ma anc dla dance e dla techno ch'i àṅ abû sucès specialmènt in di an Nuànta, anc a 'l èstar.
Biugrafìa
Al prugèt al nas par mèrit ad Gianfranco Bortolotti dla Media Records ad Brësa ch'l iva bèla prudót i 49ers. A 'l inìsi i lavóran sèg Mauro Picotto, Pagany, Roby Arduini e Max Persona. Al nóm Cappella al salta fóra però sōl in dal 1987 quànd a véd la luś al braṅ Bauhaus cantâ par Ettore Foresti e fat a la manéra ad Pump Up The Volume di M/A/R/R/S che in alóra i fàvan scóla.
In séguit i vènan fóra dagl'atri cansòṅ ad sucès cuma Take Me Away cun la Loleatta Holloway a la vóś. Par catàr na cantànta ch'la dis anc la sò figùra a 'l prugèt, a vèṅ sarnìda la Kelly Overett p'r al vìddeo dal braṅ U Got 2 Let The Music anc se cantâ da n'atra dóna incóra, la Salee. A i Cappella a s śònta anc al rapper Rodney Bishop, miténd insém un masć e na fémna cum andàva a la granda in di an Nuànta. Cun chi dū lè a 'l timòṅ al grup al mucia sù dimóndi sucès, cun dal canti famóśi cuma Move on Baby, U & Me, Move It Up dal 1994 e Don't Be Proud dal 1995.
Cun cal braṅ chè però la Kelly Overett la s in và e a gh'è ch'a diś ch'la n àppia mai cantâ dabòṅ mai na canta. Tant par dir-'n una, la Vicky Shepard l'iva fat càuśa a i Cappella dgénd che la vóś ad U & Me la fus tòlta pari pari da 'l sò braṅ Love Has Changed My Mind dal 1992, ma p'r al fat che U & Me la n fus mai gnuda fóra in di Stat Unî, al sò paéś, a n s 'n è fat gnint.
Cun la nóva cantànta Allison Jordan in di rang, al grup al fà gnir fóra Tell Me the Way, sìngul ad sucès dal 1995, e pò I Need Your Love.
In dal 1999 Bortolotti al fà savér in sal sit dal sò cà discugràfica ch'al lasa pèrdar al prugèt Cappella. In dal 2011 a vèṅ fóra na racòlta ad braṅ rimixâ, The Remixes.
Discugrafìa
Sìngui
- 1988 - Bauhaus (Push the Beat)
- 1989 - Helyom Halib
- 1989 - House Energy Revenge
- 1990 - Get Out of My Case
- 1990 - Everybody Listen to It
- 1991 - Everybody
- 1992 - Take Me Away
- 1993 - U Got 2 Know
- 1993 - U Got 2 Know (remix)
- 1993 - U Got 2 Let the Music
- 1994 - Move on Baby
- 1994 - U & Me
- 1994 - Move It Up/Big Beat
- 1995 - Don't Be Proud
- 1995 - Tell Me the Way
- 1996 - I Need Your Love
- 1996 - Turn It Up and Down
- 1997 - Be My Baby
- 1997 - Do You Run Away Now
- 1997 - U Tore My World Apart
- 1998 - U R the Power of Love
- 1998 - U Got 2 Let the Music '98
- 1998 - Throwin' Away
- 2002 - U Got 2 Know 2002
- 2004 - Angel
- 2004 - U Got 2 Let the Music 2004
- 2006 - U Got 2 Let the Music Technikal Remix
- 2007 - U Got 2 Know (Spenno, Dizzy & Sparky Rmx)
- 2010 - U Got 2 Let The Music 2010
- 2010 - U Got 2 Know 2010
- 2010 - Take me away (Feat. Bootmasters)
- 2011 - Power (Feat. Bootmasters)
Àlbum e Racòlti
- 1989 Helyom Halib
- 1994 U Got 2 Know
- 1996 War In Heaven
- 1998 Cappella
- 2005 Best of
- 2006 Greatest Hits
- 2010 Best of Cappella
- 2011 The Remixes


text:
Co che la chalira vegn resentida, dependa dals suandants parameters meteorologics: temperatura da l'aria, irradiaziun dal sulegl, umiditad relativa da l'aria, vent.
- Chalira = Resentiment dischagreabel, sche la temperatura da l'aria è memia auta.
- Unda da chalira = Ina perioda da chalira extrema che po periclitar la sanadad dals umans.
Perquai che la chalira vegn supportada meglier, sche l'umiditad relativa da l'aria è bassa, sa basan ils avertiments da chalira da MeteoSvizra sin ina valur calculada a maun da la temperatura e da l'umiditad relativa: l'uschenumnà "heat index" (HI).
En Svizra resultan undas da chalira per il solit en connex cun ina situaziun da pressiun auta e cun vents nà dal sid fin dal sidvest, uschia che aria chauda e sitga vegn manada al territori alpin.


text:
Neütrun
El neütrun a l'è una partisela sübatomiga senza carega eletriga e de massa 939.573 MeV/c² o 1.008 664 915 (78) u (1.6749 × 10−27 kg, poch püssee d'un prutun). El so spin a l'è ½, e l'è dunca un fermiun. La so antipartisela a l'è l'antineütrun. El neütrun a l'è minga una partisela elementara perchè l'è fada de alter partisel: i quark. El neütrun a l'è classifegaa 'me bariun, e l'è faa de dü quark down e un quark up.
Föra del nücli, i neütrun gh'hann una vida cürta, cun semivita de pressapoch 15 menüü. I decaden in d'un prutun e emeten un eletrun e un neütrin, in acordi a la reaziun:
Insema ai prutun, i neütrun furmen el nücli de l'atum. Neütrun e prutun vegnen ciamaa anca nücleun.


text:
23 12
Ol dé 23 de dezèmber l'è 'l 357 ( 358 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 9 dé a finí l'an.
Ul dí 23 de dezèmber al è ul dí da pòost 357 ( 358 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 9 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1881 - Moguer (Huelva, Andalusia, Spagna): Juan Ramón Jiménez, pueta Spagnöl.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Marbach (LU)
Marbach a l'è una frazzion del cumün svizzer cumün de Escholzmatt-Marbach, endel distret (en todèsch: Amt) de Entlebuch, in del Canton Lüzerna. L'ha faa cumün despelüü infina al december del 2012 ma dal prim de ginee del 2013 l'è staa acorpaa al cumün de Escholzmatt-Marbach. Quanda che l'eva autonom la süperfiss del so teritori l'eva de 45.10 km² e in del december del 2012 al gh'eva pressapoch una popolazion de 1200 abitant.
L'abitaa de Marbach al se tröva a una altitüden de 871 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Eggiwil (BE), Escholzmatt, Flühli, Schangnau (BE), Trub (BE). La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Marbach l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1306 col nom de Marpach.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Marbach (LU) in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Amalfi
Amalfi l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Campania, en Pruvìncia de Salerno. El g'ha presapóch 5.421 abitàncc, 'na superfìce de 6 km² e 'na densità de 904 ab./km². El cunfìna coi cümü de Agerola (NA), Atrani, Conca dei Marini, Furore, Scala.
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La stória de Amalfi l'è ligàda suratöt al perìodo che l'è stàda giöna de le Repübliche Marinàre, 'nsèma a Genova, Pisa e Venésia, e trà chèste par che l'ìes giöna de le piö antìche, Amalfi, la gh'ìa svelöpàt en sistéma de scàmbe comerciài co Bizànsio e co l'Egìto de dimensiù 'mportànte. I mercàncc de Amalfi i gh'ìa 'n pó portàt vià ai árabi el monopóle del comèrcio söl Mar Mediteràneo, co la fondasiù endèl sècol X de la bàze mercantìl de l'Itàlia meridiunala en Médio Oriènt. Entrà le testemognànse piö 'mportànte de la grandèsa de Amalfi rèsta le "Tàole Amalfitàne", en còdes che 'l tiràa 'nsèma le nòrme del derét marìtim che gh'è restàt en vigùr per töt el médio évo. Amalfi, che la g'ha tocàt la sò potènsa màsima endèl an 1137 l'è pò stàda sachegiàda dei pizà, culpìda de gran inondasiù e anitìda al Regn Normànno. Dòpo de la cunquìsta dei Normanni, Amalfi la g'ha ambiàt 'na decadènsa ràpida, 'nfìna a éser sustitüìda de Napoli endèl ruòlo de potènsa mercantìl.


text:
Multee
Multee (nom ufizial in italian Molteno in Italian) a l'è un cumün da la Pruvincia da Lecch cun circa 3 585 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 3,2 km² e ona densità de 1 120 ab./km². A Meltee gh'è la tumba dal Lucio Battisti.
L'è tacaa ai comun de Anon, Bùsis, Còsta Masnaga, Garbagnaa Munastér, Ugiòn, Rògen, Siron.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Multee l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
1Jesús pu huiirajraa aujna u Capernaum. Tɨ'ɨqui aun a'ará'a ajna a'ahua'a Jerusalén. Ayuu pu pujme'en á'ucha'acanya'a ayun jetze ɨ jatya'ana jetze ɨ Jordán. Majtahua'a mu tyujsaɨj ɨ tyaɨte a'u tɨ a'utyavaaca'a ɨ Jesús. Ajta aɨ pu e'eyan a'utejche tɨ tihua'umua'aten a'ij tɨ ari ti'ijrɨ'ɨrajcaa. 2Aj mu mi seica e'ire'enye. Fariseo mu pɨrɨcɨ aɨme. Aɨ mu tí'itesa'acaa mej meyan ca'anijra'a raata'an tɨ ij aiirá'ɨtzen aɨjna ɨ Jesús. Aɨj mu cɨn meyan raataihua'uri'i tɨ pua'a nu'u aɨn ayan ti'ita'aca tɨ a'atɨ ma ruuraini ɨ ru'ɨj. 3Aj pu i ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―¿Ti'itaani amuaataij aɨjna ɨ Moisés tyaacan? 4Aj mu mi meyan tiraata'ixaa tɨcɨn: ―Aɨ pu hui Moisés tyu'uta'a tɨ papee raatapijte'en ɨ tɨ cɨn a'atɨ ma ruuraini ɨ ru'ɨj. ―Yaa mu tyu'utaxajtaca'a. 5Tɨ'ɨqui Jesús ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―A'ij xu pua'a tirajtyau ɨ rutzajta'a. Moisés pu tyu'uta'a tɨ a'atɨ ma ruuraini ɨ ru'ɨj. Aɨ pu xaa ayan papee raatapijte'en aru capu ayan tiraata'a ruxé'evi'ira'a cɨme'e. Ai pu'u een cɨn huarɨj aɨjna a'ini ayaa xu ti'ijxe'eva'acaa sana'a rujɨɨmua'a. 6Ma ajta, tɨ'ɨj Dioj raatyataahuaca'a ɨ chaanaca tyajapuan yen seijre'e, “aɨ pu nu'u aɨme huataahuaca'a ɨ tyaata'a jamuan ɨ jɨita'a.” 7“Aɨj pu cɨn aɨn tyaata'a ma huaúuhua'axɨjsin ɨ ruvaujsimua'a. Ru'ɨj pu nu'u jamuan a'utyaváa a'ame. 8Matɨ'ɨj mi meyan eenya'a mua'aju'un ɨ maj hua'apua, cumu saɨj pu'u ɨ tevi.” Camu che'e hua'apua, silu saɨj pu'u. 9Ayaa nu tyaja'amue'ixaate'e. Dioj pu ayan tiraaxajtaca'a tɨ saɨj na'a ɨ tevi. Aɨj pu cɨn, capu ayan tiraavijte'e sej seyan ma tihuauuhua'anan ɨ ru'ɨstyamua'a, papee sahua'utapiite'en ɨ cɨ́nastyamua'ame'en. ―Yaa pu tyu'utaxajtaca'a aɨjna ɨ Jesús. Tɨ'ɨqui á'uraa, majta ɨ maj jamuan á'ujhua'anya'a. 10Matɨ'ɨjtahua'a mi chi'ita a'utyajrupi, majtahua'a mu meyan tiraataihua'uri'i aɨjna cɨme'e ɨ papee tɨ cɨn a'atɨ ru'ɨj ma uuraini. 11Aj pu i Jesús ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Tɨ pua'a a'atɨ ru'ɨj ma uuraini, aɨ pu ti'ixana'acɨre'en tɨ pua'a e'eyan seij ancure'evi'itɨn ɨ jɨita'a. Aɨj pu cɨn autyaturaasin jemin ɨ ru'ɨj ɨ tɨ ma rúujɨsin. 12Na'ari tɨ pua'a jɨita'a rucɨn ma uuraini, aɨ pu ajta ti'ixana'acɨre'en tɨ pua'a ajta e'eyan seij antyaanaxca ɨ tyaata'a. Aɨ pu ajta autyaturaasin jemin ɨ rucɨn ɨ tɨ ma rúujɨsin. 13Matɨ'ɨj mi tɨ'ɨrii ayauvi'itɨche ɨ Jesús tɨ'ij hua'ajtamuare'en. Aj mu mi maɨn ɨ maj Jesús jamuan á'ujhua'anya'a, aɨ mu hua'uta'ijmɨjri'i ɨ tɨ'ɨrii maj nu'u cai huaja'uve'evi'itɨcare'en. 14Tɨ'ɨj Jesús hua'useij a'ij mej ye'i rɨjcaa, aɨ pu huatanyu'ucaca'a. Tɨ'ɨqui ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Miche'e yej huave'ere'enyejte'en mɨ tɨ'ɨrii inyeetzi jemi. Matɨj mana'a pua'amua ɨ maj á'ujca'ane tɨ Dioj tihua'utaijte'en, naijmi'i mu meyan e'en matɨj i tɨ'ɨrii. Aɨj nu cɨn neyan tyaja'amue'ixaate'e. Caxu hue'ijmɨjra. 15’Ayej xaa nya'u ti'ayajna. Naa pu hua'ase mɨ tɨ'ɨrii tɨ tihua'utaijte'en ɨ Dioj. Tɨ pua'a a'atɨ raxe'eva'a tɨ a'utyarute aujna a'u tɨ Dioj tie'ijta, ayaa pu ruxe'eve'e tɨ ayan che'eta na'a raxe'eva'a tɨ tiraataijte'en ɨ Dioj tɨj seij pa'arɨ'ɨ, mɨ tɨ yaa seijre'e. Na'ari cai, capu a'anaj a'utyaruti aujna aɨjna ɨ a'atɨ. 16Aj pu i aɨn Jesús hua'ancure'evi'itɨ ɨ tɨ'ɨrii. Saxu'ijme'en pu ancaujtɨstyajxɨ ɨ rujetze. Ajta hua'ava'amuara'axɨ, aj pu'i raatyahuau ɨ Dioj jemi tɨ'ij aɨn hua'uchaɨn. Tɨ'ɨqui á'uraa aɨjna ɨ Jesús. 17Tɨ'ɨj Jesús ari huirama'aca, saɨj pu ave'ere'enye, taichijma'a. Aj pu i titunutaca'a vejripuan ɨ Jesús. Tɨ'ɨqui ayan tiraataihua'uri'i tɨcɨn: ―Maeestru, nyaa nu ramua'aree pej rɨ'ɨ ti'itevi. ¿Ti'itajni a'ij ruxe'eve'e tɨ ayan naacɨ'ɨti nyej ruuri na'ara'ani ɨ Dioj jemi tɨj na'a rusen cɨme'e matɨ'ɨj a'itacɨɨnye a chuaata'a ɨ mej meri huacuii? 18Aj pu i Jesús ayan tiraata'ixaa tɨcɨn: ―¿A'ini een cɨn peyan ti'inyaxa yee nyaj rɨ'ɨ ti'itevi? Saɨj pu'u seijre'e tɨ rɨ'ɨ ti'itevi, ai pu aɨn pueen ɨ Dioj. 19Muaa paj peri ru'umua'aree a'ij tɨ tyu'utaijtaca'a ɨ Dioj. Ayaa paj eenye'en: “Capaj ti'ixana'acɨra'a.” Ajtahua'a seij, ayan tɨcɨn: “Capej ti'ityacui'ica.” Ajtahua'a eijna tɨ ayan tɨcɨn: “Capej ti'inahua'a.” Ajta saɨj tɨ ayan tɨcɨn: “Capaj a'atɨ hue'itzi cɨn ti'ixaatya'a.” Ajta ayan tɨcɨn: “Capaj a'atɨ tzajrajmua'a.” Ajta ayan tɨcɨn: “Para'atzaahuatya'a a'ataata, pajta a'anaana.” Ai pu aɨn pueen ɨ tɨ raataijtaca'a ɨ Dioj. 20Aj pu aɨn a'atɨ ayan tiraata'ixaa tɨcɨn: ―Maeestru, cɨme'en ɨ paj pauchan raataxajtaca'a, nain nu cɨn tya'aste i nyuucari nyatɨj nyana'a tyu'uvé'ese. 21Tɨ'ɨj raaseij, rɨ'ɨ pu tya'utyaujmua'a ɨ rutzajta'a aɨjna ɨ Jesús. Aj pu i ayan tiraata'ixaa tɨcɨn: ―Ti'itɨ pu auj mua'aturaate'e paj cai xɨ cɨn tya'ara'aste. Aricu. Nain tyu'utuá ɨ pej tí'ijcha'ɨ. Pata'aj hua'ura'ate'en ɨ tumin ɨ maj cai a'ij ti'ijviicue'i. Tɨ pua'a peyan huarɨni, eihua paj ra'ancura'asin aujna a'ahua'a u tajapua. Chijtyaani paj pueenya'a pua'ame aujna tɨ e'eseijre'e ɨ Dioj. Ajta pata'aj mu a'arajra'ani pej pi nyeetzi jamuan á'ucha'acanye'en. 22Tɨ'ɨj raanamuajri'i aɨjna ɨ nyuucari, tɨ'ɨj i utyaavatzɨ ɨ tzajta'an. Huataujxaamɨjte a'ini eihua pu tí'ijchaɨca'a. Tɨ'ɨqui á'uraa aɨjna ɨ a'atɨ. 23Aj pu i Jesús ruhuarita'a a'anyeerajraa. Ajta ayan tihua'uta'ixaa ɨ maj jamuan á'ujhua'anya'a tɨcɨn: ―Tyamua'a pu tihua'amuare'eriste'e maj a'utyarute aujna tɨ e'eseijre'e ɨ Dioj ɨ chijtyaani. ―Yaa pu tyu'utaxajtaca'a aɨjna ɨ Jesús. 24Aj pu i utyaavatzɨ ɨ hua'a tzajta'a aɨme ɨ maj jamuan á'ujhua'anya'a aɨjna cɨme'e a'ij tɨ tyu'utaxajtaca'a aɨjna ɨ Jesús. Ajtahua'a ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Niyaujmua'a, tyamua'a pu tihua'amuare'eriste'e ɨ mej eihua tí'ijcha'ɨ. Eihua pu hua'a jetze ruxe'eve'e ɨ maj caj tí'ijcha'ɨ. Aɨj pu cɨn muare'eri maj maun a'utyarute aujna tɨ e'eseijre'e ɨ Dioj. 25Capu xaa nya'u ayan muare'eri tɨ anajra'ani cameeyu'u ti'itɨ pɨ'ɨse'e jetze, tɨj ɨ chijtyaani tɨ a'utyarute ajna tɨ e'eseijre'e ɨ Dioj. 26Matɨ'ɨj raanamuajri'i, eecan mu a'ij tira'utanamuajri'i. Aj mu mi ti'ityurihua'uri'i rujɨɨmua'a. Meyan tɨcɨn: ―Tɨ pua'a ayan ti'ayajna, ¿ai ta'uj na'a ti'irɨ'ɨri tɨ a'atɨ aun a'utyaturan ɨ Dioj jemi? ―Yaa mu tyu'utaxajtaca'a. 27Ajtahua'a Jesús hua'useij. Ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Aɨme jemi ɨ tetyaca, capu xaa a'ij ti'irɨ'ɨri. Ma ajta, aɨ pu raayɨ'ɨtɨ ɨ Dioj. Nain cɨme'e pu jemin ti'irɨ'ɨri. 28Aj pu i aɨn Pedro a'utyejche tɨ raata'ixaate'en. Ayan tɨcɨn: ―¡Tavastara'a, ma'acui xaa!, nain tu tyeri tyaja'urai ɨ tyej tí'ijchaɨca'a tyej ti á'ujhua'anye'en a'a jamuan. ―Yaa pu tyu'utaxajtaca'a aɨjna ɨ Pedro. 29- 30Aj pu i Jesús ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Ayej xaa nya'u ti'ayajna. Ayaa nu tyaja'amue'ixaate'e, tɨ pua'a a'atɨ ti'itɨ a'uraini inyeetzi jemi, na'ari jemin ɨ nyuucari tɨ cɨn huaujjajcuare'en ɨ Dioj jemi, ti'itɨ tɨ na'a tɨ ya'uraini, aɨ pu mijmu eitze'e ancura'an tɨ'ɨj auj ruuri iiyan chaanaca japua. Tɨ pua'a saɨj na'a ɨ tɨ ya'urai, ayaa pu che'eta na'a ra'ancura'asin a'achu cumu anxɨte ti'itɨ tɨ a'ij, tɨ pua'a chi'i, na'ari a'atzimuá na'ari cu'utzimuá na'ari juutzimua'ame'en. Ajta ayan hua'ancure'evi'itɨ rutyaɨtestyamua'a, aɨme rutaata na'ari runaana nusu ru'ɨj, na'ari ruyaujmua'a. Ajta pu ra'ancura'asin ɨ chuej maj japuan vaujse ɨ tyaɨte. Nain pu tya'ancura'asin. Ajta rajpueitzi a'ame. Aru capu amɨn a'ij. Tɨ'ɨj aɨn a'utyarute aujna Dioj tɨ e'eseijre'e, Dioj pu raata'asin tɨ ruuri a'ara'ani jemin tɨj na'a rusen cɨme'e. 31Ajta ayen tɨ cɨme'en yee: ―Mamui'i ɨ maj vivejme'en cɨn títyatatí ijii, aɨ mu cɨleenye'en cɨn títyatatyá'a mua'aju'un. Majta mui'itɨ ɨ maj cɨleenye'en cɨn títyatatí ijii, aɨ mu vivejme'en cɨn títyatatyá'a mua'aju'un. Ayej xaa nya'u te'eme. ―Ayaa pu tihua'uta'ixaa. 32Tɨ'ɨqui á'uraa ɨ Jesús, majta ɨ maj jamuan á'ujhua'anya'a. An mu a'ucɨ́j a'ahua'a Jerusalén. Ajta aɨn ɨ Jesús, aɨ pu anacai huama'acaa. Eihua mu rutyamua'ava'acaa ɨ seica. Majta ti'itzɨɨnya'acaa ɨ maj hua'a cujta'a huaju'uca'a. Tɨ'ɨqui ajtahua'a Jesús hua'utajee rujɨɨme'e. Aj pu i autyejche tɨ tihua'uta'ixaate'en a'ij tɨ ti'itɨj raruuren. 33Ayaa pu tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Casi'i, xaanamuajri'i muan. Tu'uri a'uju'un anna Jerusalén. Saɨj pu tyu'utatuire'esin ɨ nyacɨme'en, i nyaj nyajta tyaata'a jetze a'iraanye aɨmej jemi ɨ mej tihue'ijte'e teyujta'a, ajta aɨmej jemi ɨ mej te'eyu'uxaca. Aɨ mu tyu'uta'asin maj naaje'ica. Aj mu mi maɨn tyu'utatuiire'esin aɨmej jemi ɨ mej seij chuejra'a japua e'ema'acan. 34Matɨ'ɨj mi na'axaahuari'ira mua'aju'un, majta naatyavaaxɨ'ɨn. Majta nyatyetzítzi'ica'imuaxɨ'ɨn ɨ nyajetze. Majta naaje'icatan. Nyatɨ'ɨj hui huamɨ'ɨni, hueica xɨcaj tzajta'a nu nyajtahua'a a a'itamé hua'a tzajta'a ɨ mɨ'ɨchite. 35Aj mu mi ajtyáxɨɨraca'a Jesús jemi aɨjna ɨ Jacobo, ajta aɨjna ɨ Juan. Ai mu maɨn pueen yaujmua'ame'en aɨjna ɨ Zebedeu. Matɨ'ɨj mi meyan tiraata'ixaa tɨcɨn: ―Maeestru, ayaa tu ti'ijxe'eve'e pej peyan huarɨni a'ij tyej ye'i ti'imuaatahuaviira. ―Yaa mu tyu'utaxajtaca'a. 36Aj pu i Jesús ayan tihua'utaihua'uri'i tɨcɨn: ―¿A'ini seti'ijxe'eve'e nyej neyan huarɨni muejmi cɨme'e? ―Yaa pu tyu'utaxajtaca'a. 37Aj mu mi meyan tiraata'ixaa tɨcɨn: ―Ahuii, ayaa tu ti'ijxe'eve'e ajna xɨcajra'a jetze patɨ'ɨj yatanyen pej titaataijte'en iiyan chaanaca japua. Pata'aj taata'an tyej uhuáraasixɨ'ɨn saɨj a'ɨrɨɨta'a, ajta saɨj autata'a. ―Yaa mu tyu'utaxajtaca'a. 38Aj pu i Jesús ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Muan, caxu ramua'aree a'ij sei ti'itɨj eenya'a huauhuau. ¿Ni seyan ra'aviicue'i saj rajpueitzi xa'ara'ani nyatɨj inyaa tirajpueitzi na'ame? ¿Na'ari sacai ra'aviicue'i ɨ tyaɨte maj a'ij pua'a amuaaruuren muejmi matɨj majta a'ij pua'a ti'inyaruure inyeetzi? ―Yaa pu tihua'uta'ixaa aɨjna ɨ Jesús. 39Aj mu mi meyan tɨcɨn: ―Níti'ijtá nya'u, ayaa tu tira'aviicue'iran. Aj pu i Jesús ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Ayej xaa nya'u ti'ayajna. Muan xu rajpueitzi xa'aju'un nyatɨj tirajpueitzi na'ame inyaa. Ajta, muejmi, a'ij mu pua'a amuaaruuren matɨj a'ij pua'a ti'inyaruuren inyeetzi. 40Ma ajta, canu nyaɨjna cɨn antinmua'aree nyaj amuaata'an saj uhuáraasixɨ'ɨn saɨj nya'ɨrɨɨta'a, ajta saɨj nyauutata'a. Aɨme pu'u cɨ'ɨti ɨ maj ayan huaujxa'apɨ'ɨntari'iri'i. 41Matɨ'ɨj mi raamua'areeri'i ɨ seica ɨ maj tamuaamuata'a maj ara'ase a'ij mej ye'i tyu'utaxajtaca'a aɨjna ɨ Jacobo, ajta aɨjna ɨ Juan. Aj mu mi tininyu'ucacuca'a aɨme jemi ɨ maj hua'apua. 42Aj pu i Jesús hua'utajee naijmi'ica. Ayaa pu tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Xu'uri ramua'aree, muan, a'ij mej ye'i rɨcɨ ɨ mej ti'ita'ijte'e nain chuejra'a japua. Ca'anin mu cɨn tihue'ijte'e ɨ tyaɨte. Aɨme ɨ mej vivéjmee cɨn títyatatí, aɨ mu hue'ijte'e a'ij mej ye'i huarɨni ɨ seica. 43Ma ajta, capu ayan te'eme muejmi jemi. Tɨ pua'a a'atɨ raxe'eva'a tɨ va'acan cɨn ti'ityavaa a'ara'ani, ayaa pu tyu'ujxe'eve'e tɨ aɨn cɨleenya'a cɨn ti'ityavaa a'ara'ani. 44Ajta tɨ pua'a a'atɨ raxe'eva'a tɨ aɨn pueenye'en ɨ tɨ eitze'e ruxe'eve'e, ayaa pu tyu'ujxe'eve'e tɨ aɨn hua'utyavaɨre'en naijmi'ica ɨ seica. 45Ayej che'eta na'a ti'en inyeetzi jemi, inyaa i nyajta ɨ tyaata'a jetze airaanye. Canu nyaɨjna cɨn ya'uve'enye mej mi naatyavaɨre'en inyeetzi, silu nyata'aj hua'utyavaɨre'en mui'icaca ɨ tyaɨte. Ayaa nu xaa een cɨn ya'uve'enye nyexe'evi'ira'a cɨme'e nyata'aj hua'a japua huanyuuni, nyaɨjna cɨme'e nyaj huamɨ'ɨni hua'a jetze ma'acan. Nyetiraatanajchite'en ɨ Dioj tɨ cɨn aɨn hua'ajijve'e ɨ maj cɨn á'apua'aren ɨ tyaɨte. 46Matɨ'ɨj mi maun a'ará'a ajna a'ahua'a tɨ ayan tyaja'arajtyahuaa tɨcɨn Jericó. Matɨ'ɨj mi huiiraacɨ maujna. Pu'uri huirama'aca aɨjna ɨ Jesús, majta maɨn ɨ maj jamuan á'ujhua'anya'a, majta mui'itɨ ɨ tyaɨte. Au pu saɨj a'ityacatii vejli'i juye jetze. Ayaa pu antyahuaaca'a tɨcɨn Bartimeo. Yaujra'an pu puéenya'a aɨjna ɨ Timeo. Ajta aracuuni'icaa aɨjna ɨ Bartimeo. Aɨj pu limujna hua'ahuaviiraca'a. 47Tɨ'ɨj i hua'unamuajri'i maj avejli'i a'ava'aju'ucaa. Cɨme'en pu'u hua'unamuajri'i, tɨ'ɨqui aɨn ta'aracun autyejche tɨ huajijhua. Ayan tɨcɨn: ―Jesús, mɨ pej i'ihuaacɨxa'ara'an aɨjna ɨ tajtuhuan tyaacan ɨ David, na'ancu'uvajxɨ'ɨ inyeetzi. ―Ayaa pu tiraatajee. 48Majta maɨn ɨ tyaɨte, tyamua'a mu tira'ajtya'axɨ. Maraatá'ijmɨjri'i tɨ'ij cai ayan tí'ijijhua. Ajta aɨn, eitze'e pu ca'anin cɨn huajijhuaca'a, ayan tɨcɨn: ―Mɨ pej i'ihuaacɨxa'ara'an aɨjna ɨ David tyaacan, na'ancu'uvajxɨ'ɨ inyeetzi. 49Aj pu i Jesús a'utyeechaxɨ. Ayaa pu tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Sericu, sa'utájee. Aj mu mi ya'utajée. Ayaa mu tiraata'ixaa tɨcɨn: ―Huatya'aca'anye ɨ a'a tzajta'a. Ajchesi. Aɨ pu muachu'eve'e ɨ Jesús. ―Yaa mu tiraata'ixaa. 50Aj pu i aɨn airaujchuiri'i ɨ rucɨɨxu ca'anin cɨme'e. Tɨ'ɨqui ájtzucu. Aj pu i e'ire'enye ɨ Jesús jemi. 51Aj pu i aɨn Jesús ayan tiraataihua'uri'i tɨcɨn: ―¿A'ini peti'ijxe'eve'e nyej ti'itɨ a'ij huáruuren mueetzi jemi? Tɨ'ɨqui ayan tiraata'ixaa aɨjna ɨ tɨ aracun tɨcɨn: ―Maeestru, ayaa nu ti'ijxe'eve'e nyaj atányeeri. 52Aj pu i Jesús ayan tiraata'ixaa tɨcɨn: ―Pu'uri paja'ura'ani muaa. Petya'atzaahuate'e nyaj inyaa timuaahuaate'en. Aɨj paj cɨn peri huaruj. Cɨme'en pu'u ayan tiraata'ixaa ɨ Jesús, aɨjna ɨ tɨ aracun, aj pu i atanyeeraca'a. Tɨ'ɨqui, aɨ pu Jesús jamuan á'ucha'acanya'a a'araa, a'u tɨ na'a tɨ huaye'icaa.
Copyright
Learn More


text:
Cimiteri Monumental
El Cimiteri Monumental l'è on grand cimiteri che l'è staa concepii de l'architett Carl Maciachini in del 1866 e che g'ha un fracch de statov, de templi grecch e de obelisch.
El Famedio (che in latin el voeur dì “el templi de la fama”) l'è l'entrada principal del Cimiteri Monumental. Ona vòlta el gh'eva de vess una gesa, ma poeu l'è diventaa el loeugh in dov'hinn sepolt e regordaa i personagg pussee important de l'Italia. Per esempi a gh'è ona targa che la regorda el Giusepp Verdi, che l'è sepolt nò in del cimiteri, ma in de la Cà de Repos di Musicisti che l'ha fondaa lù. In de la Capela Palanti a gh'è un monument comemorativ di 800 milanes che hinn mòrt denter i lager nazista. El cimiteri el g'ha anca ona sezion special per i persònn che hinn nò de religion catòlega.


text:
10 06
Ol dé 10 de zögn l'è 'l 161 ( 162 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 205 dé a finí l'an.
Ul dí 10 de zögn al è ul dí da pòost 161 ( 162 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 205 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1363 - València la resistiss al ases che Pedro ol Cruel de Casteja al ía scomensat ol 21 05.
1999 - Microsoft Corporation la pöblega ol Windows 98 Segonda Edissiú.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1902 - la éla Joana, Valvidrera (ol Barcelonès): Jacint Verdaguer, pueta Català de la Renassença.
1926 - Barcelona: Antoni Gaudí, architèt Català, tri dé daspus de èss investit per ü tram.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Festa locala a Olesa de Montserrat a la comarca del Baix Llobregat.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
360
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La citaa romana de Bezabde (incoeu Cizre, in Turchia) l'è tacada e ciapada del re Persian Sapor II, che 'l massa on mugg de abitant.
- El Vadomari el comanda i Alemann in d'on attacch a tradiment contra el cæsar Giulian.
- I Sasson invaden per la prima voeulta la Britannia.
- El Giulian l'è proclamaa imperador di sò soldaa a Paris.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Pelagi, teòlogh ed eretich ingles.
- San Ninian, missionari in Scòzzia.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Elena, tôsa del Costantin I.
- Flavia Eusebia, segonda miee del Costantin I.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
Gwenn Ha Du
La Gwenn Ha Du l’è la bandéra de la Bretàgna che l'è nasìda in del 1923 ‘nventàda dal Morvan Marchal che 'l s’è ispiràt a i bandére de la stòria brétone, sia al istèma col armelì, sia al Kroaz Du che l’éra öna crùs nìgra sö fónt biànch dovràda dal Dücàt de Bretàgna sö la fì del Médio Éf, quand l'éra ü stat indipendènt e che l'è ligàda ach a la Baner Peran cornuaiéza.
La bandéra de la Bretàgna l’è isé ciamàda per i culùr che la gh’à, de fati la bandéra l’è facia con ü quàrt con di armelì stilizàcc e töt ol rèst l'è a bànde nìgre e biànche: Gwenn Ha Du ‘n lèngua brétone 'l völ dì pròpe biànch e nìgher.


text:
1Rü ñu̱xma ya Cristu rü marü tüxü̃ ínanguxü̃xẽẽ na tama ngẽma mugütüü̃wa ingẽxmagüxü̃ca̱x. Rü ngẽmaca̱x name nixĩ i pegüna pedaugü na tama wena natüü̃wa pegü pengẽxmagüxẽẽxü̃ca̱x i ngẽma mugü. 2¡Rü choxü̃́ iperüxĩnüẽ! Rü choma i Pauru rü pemaã nüxü̃ chixu, rü ngẽxguma chi nagu pexĩxgu na pegü ípewiecha̱xmüpe̱xechiraü̃xü̃ na ngẽmaãcü penayaxuxü̃ca̱x i perü maxü̃, rü ngẽxguma ya Cristu rü chi taxuwama pexü̃́ name. 3Rü wena pemaã nüxü̃ chixu rü ngẽxü̃rüü̃ i yatü i nügü íwiecha̱xmüpe̱xechiraü̃chaü̃xü̃ na ngẽmaãcü Tupanape̱xewa namexü̃ca̱x, rü name nixĩ i nüxna nacua̱xãchi na taxucürüwa ngẽmaãcü na nayauxãxü̃ i norü maxü̃ ega tama aixcüma naga naxĩnügu i guxü̃ma i togü i mugü. 4Rü guxãma i pema i nagu rüxĩnüẽxẽ na Tupanape̱xewa pimexü̃ ega nagu pexĩxgu i ngẽma mugü, rü pemaã nüxü̃ chixu rü marü Cristuna pixĩgachi i ngẽxgumax. Rü ngẽxgumarüü̃ ta pegü nüxna peyaxü̃xẽẽ i ngẽma ngechaü̃ ga noxri Tupana namaã pexü̃ ngechaü̃xü̃. 5Natürü Tupanaãẽ i Üünexü̃ nixĩ i tüxü̃ rüngü̃xẽẽxü̃ na yaxõgüxü̃ca̱x. Rü ngẽmaca̱x nixĩ i ínaṉg̱uxẽẽxü̃ na Cristugagu Tupanape̱xewa imexü̃. 6Rü ngẽmaca̱x i ñu̱xma na Ngechuchu ya Cristuarü duü̃xü̃gü ixĩgüxü̃, rü nüẽ́tama nixĩ ega woo íiwiecha̱xmüpe̱xechiraü̃gu rü e̱xna tama, erü tama ngẽma nixĩ i Tupanape̱xewa tüxü̃ mexẽẽxü̃. Rü ngẽma Tupana naxwa̱xexü̃ i ñu̱xma nixĩ na aixcüma yaxõgüxü̃ rü ngẽmaãcü yigü na ingechaü̃güxü̃. 7Pema rü meãma ipenaxügü na Cristuwe perüxĩxü̃. ¿Rü texé e̱xna pexü̃́ nüxü̃ taxoo̱x na tama naga pexĩnüẽãmaxü̃ca̱x i norü ore i aixcüma ixĩxü̃? 8Rü pemaã nüxü̃ chixu, rü tama Tupana ga noxri pexca̱x c̱acü nixĩ ya yima pexü̃́ nüxü̃ oócü. 9Rü name nixĩ i nüxna pecua̱xãchie rü wüxitama i duü̃xü̃ i chixexü̃ üxü̃, rü nanachixexẽẽ i guxü̃ma i togü i natanüxü̃gü, ñoma wüxi i íraxü̃ i pãũãrü puxẽẽruü̃ rü wüxi i taxü̃ i pãũchara ipuxẽẽxü̃rüü̃. 10Choma rü chayaxõ na tórü Cori tá pexü̃ rüngü̃xẽẽxü̃ na choma nagu charüxĩnüxü̃rüü̃ nagu perüxĩnüẽxü̃ca̱x. Natürü Tupana tá nanapoxcu i ngẽma duü̃xü̃ i pexü̃ chixeãẽxẽẽxü̃, rü nüẽ́tama nixĩ ega woo texé tixĩgu. 11Rü nümaxü̃ i duü̃xü̃gü rü chauchiga nidexagü, rü nüxü̃ nixugüe na choma rü duü̃xü̃güxü̃ changúexẽẽxü̃ na nügü ínawiü̃cha̱xmüpe̱xechiraü̃xü̃ca̱x rü mugü na yanguxẽẽgüxü̃ca̱x na ngẽmaãcü nüxü̃́ nangẽxmaxü̃ca̱x i maxü̃ i taguma gúxü̃. Natürü, Pa Chaueneẽgüx, rü ngẽxguma chi ngẽmaãcü duü̃xü̃güxü̃ changúexẽẽgu, rü tãũ chima chowe ningẽxü̃tanü i Yudíugü, erü tãũ chima naãẽwa nangu̱x i ngẽma ore i nüxü̃ chixuxü̃ nachiga ya Cristu ga curuchagu taxca̱x yucü. 12Natürü ngẽma duü̃xü̃gü i pexü̃ chixeãẽgüxü̃ rü pexü̃ ucu̱xẽgüxü̃ na pegü ípewiü̃cha̱xmüpe̱xechiraü̃xü̃ca̱x, rü ¿tü̱xcüü̃ e̱xna i nümagü i tãũ noxtacüma nügü yacaugüpüxücharexegüxü̃ ta? 13Natürü pemax, Pa Chaueneẽgüx, rü Tupana pexca̱x naca na ngẽma mugüna ípenguxü̃xü̃ca̱x. Natürü ñu̱xma na nüxna ípenguxü̃xü̃, rü tama name i ngẽmaca̱x pexeneãrü ngúchaü̃ pexügü. Natürü name nixĩ na pegü pengechaü̃güxü̃ rü ngẽmaãcü pegü perüngü̃xẽẽgüxü̃ i wüxichigü. 14Erü guxü̃ma i Tupanaãrü mugü rü wüxi i muwatama nango̱x rü ñanagürü: “¡Rü nüxü̃ nangechaü̃ i cumücü na cugütama cungechaü̃xü̃rüü̃!” ñanagürü. 15Natürü name nixĩ i pexuãẽgü erü ngẽxguma chi pegümaã penuẽgu rü pegüchi pexaiegu, rü ngürüãchi tá pegü pewoone rü tá ipeyanaxoxẽẽ i Tupanaãrü ore i pewa ngẽxmaxü̃. 16Pemaã nüxü̃ chixu, rü name nixĩ i Tupanaãẽ i Üünexü̃ naxwa̱xexü̃ãcüma pemaxẽ. Rü ngẽxguma ngẽmaãcü pemaxẽgu, rü tãũtáma pexeneãrü ngúchaü̃ pexügü. 17Erü ngẽma taxüneãrü ngúchaü̃ rü tama Tupanaãẽ i Üünexü̃ãrü ngúchaü̃maã nawüxigu. Rü ngẽma Tupanaãxẽ i Üünexü̃ãrü ngúchaü̃ rü tama taxüneãrü ngúchaü̃maã nawüxigu. Erü ngẽma taxre i ngúchaü̃gü, rü nügüchi naxaie erü wüxichigü i ngẽma rü tamaã inacuáxchaü̃. Rü ngẽmaca̱x i pema rü taxucürüwa penaxü i ngẽma pematama penaxwa̱xexü̃. 18Natürü ngẽxguma Tupanaãẽ i Üünexü̃ pemaã icua̱xgux, rü marü tama ngẽma nuxcümaü̃güxü̃ i mugütüü̃wa pengẽxmagü. 19Rü meãma nango̱x na ñuxãcü namaxẽxü̃ i ngẽma duü̃xü̃gü i naxü̃neãrü ngúchaü̃ ügüxü̃, rü naĩ i ngemaã maxẽxü̃, rü airugürüü̃mare ixĩgüxü̃. Rü tama naxãneẽ na ṯacü rü chixexü̃ naxügüxü̃. 20Rü tupananetachicüna̱xãgüxü̃ nicua̱xüü̃gü, rü nayuüe rü nangṍxwa̱xegü, rü aigu narüxĩnüẽ, rü nachoxü̃gawa̱xegü, rü togüchi naxaie norü ngẽmaxü̃güca̱x, rü nanuxwa̱xegü, rü duü̃xü̃güxü̃ naxucu̱xẽgü na to i ngu̱xẽẽtaegu naxĩxü̃ca̱x, rü ngẽmaãcü nayatoye i duü̃xü̃gü na tama wüxigu naxĩnüẽxü̃ca̱x. 21Rü togüarü ngẽmaxü̃güca̱x nixãũxãchigü, rü nangãxẽwa̱xegü, rü peta naxügüecha, rü nanaxügü i muxü̃ma i togü i chixexü̃gü i ngẽxgumarüü̃ ixĩxü̃. Rü ngẽmaca̱x, wena pemaã nüxü̃ chixu rü guxü̃ma i ngẽma duü̃xü̃gü i ngẽmaãcü maxẽxü̃, rü nataxutáma i nachica i ngextá Tupana ãẽ̱xgacü íyiĩxü̃wa. 22Natürü ngẽxguma Tupanaãẽ i Üünexü̃ tamaã icua̱xgu, rü nüma nixĩ i tüxü̃ nangü̃xẽẽxü̃ na yigü ingechaü̃güxü̃ca̱x, rü itaãẽgüxü̃ca̱x, rü meã yigümaã imaxẽxü̃ca̱x, rü yaxna namaã ixĩnüẽxü̃ca̱x i togü, rü togümaã imecümagüxü̃ca̱x, rü togüxü̃ rüngü̃xẽẽgüxü̃ca̱x, rü aixcüma yanguxẽẽxü̃ca̱x i ngẽma nüxü̃ ixuxü̃. 23Rü ngẽxgumarüü̃ ta Naãẽ i Üünexü̃ tüxü̃ narüngü̃xẽẽ na tama chixexü̃maã nataeguxẽẽxü̃ca̱x ega togü chixexü̃ tamaã ü̱xgux. Rü tüxü̃ narüngü̃xẽẽ na meãma yigünatama idauxü̃ca̱x na tama chixexü̃gu iy̱ixü̃ca̱x. Rü nataxuma i mugü i nachu̱xuxü̃ na naxüxü̃ i ngẽma mexü̃gü. 24Rü ngẽma duü̃xü̃gü i aixcüma Ngechuchu ya Cristuarü duü̃xü̃gü ixĩgüxü̃, rü marü nüxü̃ narüxoe ga yema nuxcümaü̃xü̃ ga norü maxü̃ ga chixexü̃, rü yema naxü̃neãrü ngúchaü̃gü ga chixexü̃, rü guxü̃ma ga ṯacü ga to ga ngúchaü̃ ga tama mexü̃. 25Rü ñu̱xma na Tupanaãẽ i Üünexü̃ tüxna naxãxü̃ i tórü maxü̃, rü name nixĩ i nüma tórü maxü̃maã na inacuáxü̃. 26Rü tama name i yigü ítarüta rü togümaã tanuãẽ, rü bai na ṯacüca̱x ixãũxãchixü̃.
Copyright
Learn More


text:
Michael Faraday
Michael Faraday, (Newington, 22 de setèmber del 1791 - Londra, 25 de óst del 1867) l'è stat en fìzich e chìmich inglés che g'ha stüdiàt l'eletromagnetìsmo e l'eletrochìmica. L'ìa discèpol del chìmich Humphry Davy e l'è cunusìt suratöt per la scopèrta de l'indusiù eletromagnética, che g'ha pirmitìt la custrusiù de generadùr e mutùr elètrich, e de le légi de l'eletròlizi. Per chèste sò scopèrte l'è cunsideràt el fondadùr de l'eletromagnetìsmo e de l'eletrochìmica.
Endèl 1831 el g'ha desegnàt el càmpo magnétich entùren a 'n cundutùr endèl quàl pàsa 'na corènte elètrica (zà scuprìt de Oersted), e 'l stès an el g'ha scuprìt l'indusiù eletromagnética, el g'ha dimustràt l'indusiù de 'na corènte elètrica per mès de 'n ótra, e 'ntroducìt el prensépe de le lìnee de fórsa , per reprezentà i càmp magnétich.
I dò légi del Faraday[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
En chèsto prim perìodo, el g'ha apò 'nvestigàt sùra l'eletròlizi e 'l g'ha scuprìt le dò légi fondamentài che pórta 'l sò nòm:
- La màsa de sostànsa liberàda endèn'eletròlizi l'è diretamènt prupursiunàla a la quantità de eletricità che gh'è pasàt endèl electròlito masa = equivalènt eletrochìmich, per la 'ntensità e per el tép (m = c I t)
- Le màse de sostànse diferènte liberàde de la stèsa quantità de eletricità i è diretamènt prupursiunài ai sò pézi equivalèncc.
Co le sò scopèrte gh'è stat fat en pas fondamentàl endèla comprensiù de l'eletricità endèl momènt che s'è capìt che 'l magnetìsmo 'l prodùce eletricità per mès del müimènt.
Ol Farad[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cumunità scentìfica la g'ha dedicàt l'ünità de mizüra del farad, (F), che 'l corespónt a l'ünità de capacità elètrica del Sistema internasiunal de le ünità de mizüra. L'è definìda come la capacità de 'n cundutùr che al cargàl condèna càrica de 'n culomb, el ciàpa 'l potensiàl eletrostàtich de 'n vòlt. El sò sìmbol l'è la F.[1]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Biografìa de Michael Faraday Astrocosmo.cl. [15-5-2008]


text:
Unterlunkhofen
Unterlunkhofen a l'è un cumün svizzer del distret de Bremgarten. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 1 289 abitant e una süperfiss de 4.49 km², e al se tröva a una altitüden de 401 meter sura al livel del mar.
El cumün de Unterlunkhofen a l'è tacaa ai cumün de Arni, Hermetschwil-Staffeln, Oberlunkhofen, Oberwil-Lieli, Rottenschwil, Zufikon.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Battalia de Champaubert
La battalia de Champaubert (10 de febrar del 1814) l'è stada voeuna di battali di guerr napoleonigh, voeuna di pocch indove i Frances eren minga meno di nemis.
Dopo d'avè combattuu contra i Prussian a La Rothière, el Napoleon l'ha taccaa cinmilla Russ comandaa del general Zachar Dmitrievič Olsuf'ev cont on rapport de ses omen a vun in sò favor.
L'Olsuf'ev el s'è minga retiraa perchè 'l pensava che i Prussian sarien rivaa dàggh man fort a lù, ma l'è staa minga inscì e 'l sò esercit l'è staa circondaa e massacraa, col perd 4000 omen (contra dusent frances). Lù istess l'è sta faa anca presonee.


text:
Vila Velha
Artìcol in dialët piaṡintëin
Vila Velha a l'è 'na sitä dal Brasil in dal Stàt dl'Espírito Santo, c'la gh'ha 413.600 abitant (2009).
A l'è luntana da la sò capitala Vitória apëina 5 km.
Storia[modifica | mudéfica la surzéia]
A l'è la sitê pusä vëcia ad tütt al Stä dl'Espirito Sant, parchè a l'è stä fundä al 23 ad mâg dal 1535, cul nùm ad Vila do Espírito Santo. L'è la sitä pusä granda dal stä, cun 413.600 abitant, e una fòrt inflüëinsa itagliana, parchè gh'è pièn d'imigrä itaglià, suratütt dal Vènet e dal Friåul


text:
Vendrogn
Vendrogn (Vendrogno) l'è on comun valsassines de la Provincia de Lecch che 'l cunta 312 abitant (dàto del Dic 2015 [1]). Al g'ha 'na süperfis de 11,67 km² e 'na densità de 27 ab./km².
L'è tacca ai cumün de Bellan, Casargh, Derf, Parlasch, Tasen e Tremenech
Evulüzziun demugrafica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Vendrogn l'è mustraa in de la tabela chi desutta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Luiz Inácio Lula da Silva
Artìcol in dialët piaṡintëin
Luìs Inàcio Lula da Silva (Caetés, Pernambuco, 27 d’utùbar dal 1945) l'è un ex uperári e ex sindicalista, e l'è stä al Presidëint dal Brasil dal prìm da znär dal 2003 al prìm da znär dal 2011. All'è stä elètt in dal 2002, e 'na scunda volta in dal 2006.
Prima da dvantä Presidëint brasiliän a l'era cunsiderä ad sinistra radicäla. Da Presidëint al s'è spustä püsé in s'la Sucialdemucrasìa.
Curiusitä[modifica | mudéfica la surzéia]
Al suranòm Lula al vëign da quant a l’era picëin, la mama la sütava a ciamäl: "Luìz, Luiz...."


text:
Cosseria
Cosseria (en lìgure: Cosceria) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Savona.
El g'ha 'na popolasiù de 1 125 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 13,7 km² e 'na densità de popolasiù de 82 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Cairo Montenotte, Carcare, Cengio, Millesimo, Plodio.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Cosseria l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Beromünster
Beromünster a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Sursee, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 29.35 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 5963 abitant.
El cumün de Beromünster al se tröva a una altitüden de 642 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Aesch, Beinwil am See (AG), Ermensee, Gunzwil, Menziken (AG), Mosen, Neudorf. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Beromünster l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1223 col nom de villa Beronensis. In del ann 1333 l'eva staa menziunaa col nom de Münster in Ergöwe. Until 1934 it was known simply as Münster (LU).[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Beromünster in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Nümar cumpless
In matemàtica, i nümar cumpless i è una estensiú natürala di nümar reaj, parüü al XVI sécul cuma intermediari da càlcül par resòolf di equazziú dal teerz degrée da che sa i cugnesseva di sulüzziú, però par le quale l’applicazziú da le fórmüle da Cardan la faseva appel a da le ariis a quadraa negatiif.
Una cunseguenza imediadameent visíbila al è:
- cura ca sa i pöö definí, íntal còorp di reaj, da le relazziú d’úrden cumpatíbil cun l’addizziú e la mültiplicazziú , vargott al è mia pussíbil íntal còorp di cumpless.
Geumetricameent, cada nümar cumpless al pöö vess representaa cuma un puunt int un plà, cjamaa ul plà cumpless. Ul cungjuunt di nümar reaj al pöö vess representaa par una reta dal plà cumpless.
I nümar cumpless i gh’a da ricch prupietaa algebraiche e analítiche. Ul teurema fundamentaal da l'àlgebra al stabiliss che cada pulinomi mia custant al amett tante ariis cumplesse che ul sò degrée. Ul stüdi da le funziú derivàbile in sentüü cumpless, i funziú ulumorfe, al è una branca da la matemàtica cjamada anàlisi cumplessa.
I nümar cumpless i è staa « inventaa » al XVI sécul par i matemàtich Jérôme Cardan, Rafaël Bombelli e Tartaglia cuma intermediari da càlcül par truvá da le sulüzziú a le equazziú pulinomiale dal teerz degrée. Al sembraress ch'al síes staa Erun d'Alexandria a inventá ul nümar impussíbil. L'aspett geumétrich di nümar cumpless ne se desvilüpa che a partí dal XIXe sécul, pal abaa Buée e Jean-Robert Argand (plà d'Argand), pöö in ségüit par Gauss e Cauchy.
Cuntegnüü
- 1 Aprocc vülgarisaa di nümar cumpless
- 2 Axiomatisazziú
- 3 Furma cartesiana
- 4 Röö in matemàtica
- 5 In física e ingegnería
Aprocc vülgarisaa di nümar cumpless[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I nümar cumpless, cuma cada cuncett matemàtich, i custitüiss cuntempuraniameent una teuría e un utiil putenziaal. Par i físich, par esempi, i nümar cumpless i custitüiss suratütt un medi fisc còmud da simplifiá i nutazziú : sa manípüla düü valuur distiint cun noma un, una rutazziú s’espressa par una sémplis mültiplicazziú , evi. Al fisc difícil da stüdiá la relativitaa generala u la mecànica quàntega senza recurí aj nümar e espressiú cumpless.
Al è da tüta manera ütil da i vidé otrameent che cuma una bueta negra (íntal sentüü da Norbert Wiener) còmuda. In efett, i presenta un aspett dobi :
- da par la suva nutazziú e la facilitaa da manipülazziú , i i è semblàbil aj nümar « clàssich » (intreegh, reaj…) ;
- da par la suva generazziú , i representa nagott da cucrett, e i è una püra astrazziú .
In chesta paart sa l pruponn un aprocc maanch riguruus, però se liaant a di cuncettt mej tratàbil, parcureent ul camí indicaa par Albert Jacquard [1].
x e i[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cura che sa manípüla i x d’una equazziú , d'una inequazziú u d'un sistema d’(in)equazziú, sa manípüla una lètera cha la representa un nümar reaal incògnit. Da le völte, sa riva a la cunclüsiú che un nümar satisfaseent le equazziú cunsiderade al esiist mia.Cjapemm un esempi sémplis, ch’al na servirà da fiil condutuur : ; sa a dunca manipülaa un ugett mia esisteent, « imaginari ». Sa l’a sumaa, mültiplicaa… malgraa al esístes mia int i nümar reaj. Sa a dunca parlaa d'un nümar imaginari.
Cheest nümar imaginari al era censii, íntal nòost esempi, vess l’una da le dò sulüzziú (sa al verífega che, si a gh’è n è vüna, apó la suva uposta a l’è una sulüzziú) d’una equazziú priva sa ariis reale:
- x2 + 1 = 0 (1)
Demm un nomm a una sulüzziú , pal mumeent imaginari : sa la cjama i par « imaginari ».(Storicameent, i al è l’inizziala da la parola « impussíbil » e mia «imaginari»)
Adess, int i càlcüj di algébriist sü la resulüzziú da l’equazziú dal teerz degrée ( Teurema da Cardan ), cheest nümar s’elímina da le völte a la fí: al parisseva mia íntal resültaa finaal ; al era noma staa un intermediari da càlcül, un « catalisaduur », un x manipülaa cuma d’òolt. Da tüta manera, in d'òolt cas, al ’’’resta’’’: : sa i utegn alura da le espressiú custrüide a partí da i par da le addizziú, da le mültiplicazziú cun di nümar reaj, inscí che da le ariis, quadrade u cübiche. Vargott fá da cheste espressiú, mia di nümar reaj, però d’otra manera sémpar da le sulüzziú, de le equazziú cunsiderade ? Forsi i cunsiderá cuma di nuvej nümar, mia reaj, imaginari, però d'un ceert puunt da vista apó vàlit che i nümar reaj.
Cheest chí al sembra sügerí da renunziá a una relazziú sémplis cun la realtaa :
- un nümar intreegh al pöö representá di ugett distiint (di gnífar, di tumatt),
- un nümar reaal al pöö representá i dimensiú d’un ugett (par esempi la diagunala d’un quadraa),
- ul nümar i al representa mia vargüna quantitaa física « sémplis » (Sa l pöö vidé cha’l representa una rutazziú da ¼ da giir in sentüü antiurari).
Però ul prubleem sa l presentava gjanmò cuj nümar intreegh negatiiif u frazziúnari : sa pöö mia « mangjá -2 gnífar » ni « scavá un demi-büüs ». In d’otre parole, difereent tiip da nümar sa i aplica bé u maa al muunt di difereent tiip da prubleem ch’a desiremm tratá. A Cheest nomm, i al è da fatt ni plüü ni maanch imaginari (al sentüü cureent dal tèrmen, chesta völta-chí) che -2, 1/2 u ariis da 2.
Ul fatt che sa pöda mia sucjá aj nümar cumpless da le intuizziú cuncrete inscí evidente cuma paj intreegh naturaj u paj reaj al è mia destürbaant par la teuría matematica, malgraa vargott àbies pusaa, fa un bell puu da sécul, di prubleem cuncetüaal aj matemàtich. In efett, al al è tütt-a-fatt pussíbil da definí rigurusameent le uperazziú cuj nümar cumpless in funziú da le uperazziú cuj nümar reaj, senza fá referenza a vargüna intuizziú .
Nutemm da tüta manera che i nümar cumpless i gh’a una ütilizazziú in geumetría plana: inscí sa pöö ga sucjá di cuncettt geumétrich cuma chel da puunt u da vetuur dal plà, u amò i similitüde direte (le transfurmazziú geumétriche cunservaant i ànguj, però ch’i pöö mudificá le distanze d’un ceert fatuur, e conservaant l’urientazziú da le figüre)..
Nümar e vetuur[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In taant che nümar imaginari, i al parteen mia a . Sa saa sumá, e mültiplicá di nümar reaj, però al gh’è a priori mia da sentüü a efetüá di càlcüj faseent intervegní la i. Da tüta manera, int i prucess da resulüzziú da le equazziú dal teerz degrée, da taj càlcüj i pariss. Al cuventa dunca pruvá da ga dá un sentüü a da le uperazziú tale che e . Al esiist gjanmò un dumini in che sa i efètüa da tale uperazziú « eterugénie» : i vetuur. Al sembra dunca resunàbil , par cumpreent le manipülazziú algebraiche (i càlcüj) faseent intervení i, da pruvá da al representá cuma un vetuur. Sa plazzemm int un plà geumétrich münii d’un repère, l’ass urizuntaal al è münii d'un vetuur che sa nòmina , l’ass verticaal al è münii d'un vetuur che sa nòmina . Sa al cjama cheest plà ul plà cumpless. I càlcüj clàssich sü cheest vetuur e i curespuunt aj càlcüj faseent intervegní i nümar reaj e ul nümar imaginari i. Ul plà cumpless al sarà dunca un mudell geumétrich par representá i nümar reaj e imaginari, e i uperazziú intra da luur.
Afí da simplifiá la comprensiú, da bé separá i cuncett, nous druvemm chesta nutazziú mia standard, ch’a la permett da distinguí i nümar (reaj u imaginaris) da la suva representazziú geumétrica cun l'aída dal vetuur :
- ul vetuur al serviss da representazziú geumétrica pal nümar reaal 1
- ul vetuur al serviss da representazziú geumétrica pal nümar imaginari i
gja che un reaal qual-sa-vöör a al è iguaal a a · 1, a representaremm la mültiplicazziú intra nümar reaj par la mültiplicazziú d’un vetuur par un scalaar ; inscí, ul nümar reaal a al sarà representaa pal vetuur .
Inscí, l’espressiú a + b · i la sarà representada pal vetuur , ch’al pöö d’otra manera sa scriif cuma una matriis culona
Représentation du plan complexe avec les notations non standard introduites
A pudemm dunca cunsiderá un vetuur qual-sa-vöör da cheest plà, e stüdiá le söve prupietaa, saveent che al gh’a da ubedí a certe règule gja che al representa una espressiú int una equazziú .
Par semplificá la scritüra, si a al è un reaal, sa permetaremm da al scriif plütòost che (sa pöö inscí scriif ).
Mültiplicazziú imaginària[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L’addizziú di reaj la curespuunt parfetameent a l’addizziú veturiala
Par la mültiplicazziú, al cuntrari, a semm cunfruntaa a una ambigüitaa par rapòort aj vetuur geumétrich clàssich : ul scalaar al è sí istess un vetuur. Inscí, l’espressiú classica a · b (a e b reaj) pöö se tradüí cuntempuraniameent par , par , par , dunca par e par … Sa veet che a e b i gh’a un röö simétrich, e che sa la gh’a da fatt… una uperazziú intra düü vetuur, un « prodüit » da vetuur che però:
- al è mia un prodüit scalaar gja che ul resültaa al è un vetuur;
- al è mia un prodüit veturiaal gja che ul resültaa al è íntal plà.
A emm dunca inventá una nuvela uperazziú , ul « prodüit imaginari », nutaa ×. Cuma tüte le uperazziú süj vetuur, sa trata da fatt d’una custrüzziú geumétrica: a scumenzemm par stüdiá la trasfurmazziú di vetuur da la basa par pudé l’esteent a tütt ul plà.
Sa a dunca :
- dapress l’igualtaa (1) vidüda al paràgraf (x²+1=0)
Sa veet che íntal plà, mültipliá par al vöör dí a nagott cambiá, e mültipliá par al vöör dí a fá una rutazziú d’un quaart da girada íntal sentüü pusitiif. Chesta mültiplicazziú al è dunca, intra otre, una rutazziú .
Multiplication imaginaire des vecteurs de la base
Si adess sa cunsidera , ch’al è iguaal a gja che (a · b) al è sí istess un reaal, sa veet ch’a l’è una umutetía, una dilatazziú ; al è dilataa d’una quantitaa .
In fatt, sa veet che si sa l töö un vetuur qual-sa-vöör dal plà, si á al è l’àngul che al fa cun l’ass di reaj, alura la mültiplicazziú imaginària d’un òolt vetuur par al vöör dí a fá
- una rutazziú d’àngul á ;
- una dilatazziú da
c’al è -a-dí una similitüde dide (una transformazziú geumétrich ch’al conserve i ànguj e l’onagotttazziú ).
Construction graphique de la multiplication imaginaire
Sa da inscí un sentüü a una scritüra da tiip
ch’a l’è la traduzziú da l’espressiú
- (a1 + a2 · i)·(b1 + b2 · i).
Axiomatisazziú[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Par di para[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sa definiss un nümar cumpless cuma un para da nümar reaj (a,b), i legg da cumpusizziú interne i è i seguente :
- L’addizziú :
- La mültiplicazziú :
Sa demustra che ul cungjuunt münii da cheste düü legg al è un còorp cumütatiif e un -spazzi veturiaal. Da plüü, ul sübcungjuunt di (a,0) al è isumòrfich a . Sa pöö inscí scriif (a,b)= a + b × i.
Par i pulinomi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ul còorp di nümar cumpless al è isumòrfich al quozzieent da ul cungjuunt di pulinomi da , nutaa , par la relazziú d'equivalenza definida cuma al sigüta :
- par düü pulinomi P e Q, P al è in relazziú cun Q si ul resídü da la divisiú euclidéa da P e da Q par X² + 1 al è l’istess;
- töcc i pulinomi ch’i è in la relazziú cun P i è di apartegní a la classa d'equivalenza da P.
Sa l nota cheest quozzieent inscí :
- .
Al è da fatt un quozzieent d’un tiip plüü generaal, d’un anell euclidien principal () par ü di söö ideaj (l’ideaal generaa par X² + 1). Al sa trata d’una custruzziú clàssica par definí da le estensiú algebraiche : chí sa a cjapaa , sa a cunsideraa ul pulinomi X² + 1 e sa a custrüii l’estensiú da cheest còorp par i ariis dal pulinomi.
Ul nümar i al è la classa d'equivalenza da X.
Par i matriiss 2*2[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Si sa cunsidera ul cungjuunt da le matriis da la furma
indúe a e b i è di nümar reaj , sa pöö vérifiá fàcilmeent che cheest cungjuunt s'identífega a pal murfiism ch’al a una tala matriis al socja
Furma cartesiana[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sa pöö vidé i nümar cumpless cuma i ugett da la furma , cun e düü nümar reaj, e le régule da càlcül seguente :
Infí, si u al è mia nüll, sa veet che al è l’inveers da .
La fórmüla da l’inveers la fa parí düü nümar interessaant :
e chesta fórmüla da l’inveers (ch’a la dumanda di ipòtesi sül nümar cumpless) la ven dunca da la fórmüla plüü generala :
In particülaar, cheest símbul al verífega l’igualtaa a prima vista pròpe strana: .
In l’espressiú , sa cjama la partida reala, nutada Re(z), e la partida imaginària, nutada Im(z). Un nümar cumpless al è dii reaal si e noma si la suva partida imaginària al è nüla, e imaginari püür si e noma si la suva partida reala al è nüla.
Sa cjama cumpless cungjügaa da z, ul nümar taal che par , . Sa l nota generalameent par la lètera z surmontada d’un tirett urizuntaal (scrivüü e lesüü « z bara »).
Furma algebràica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cura che i nümar cumpless i è scrivüü sota la furma , sa parla da furma algebràica. I nümar a e b i è di reaj, e ul símbul i al è taal che , u .
Ul cungjügaa da al è .
In física, in particülaar in eletricitaa, sa nota da le völte j in lööch da i.
Furme trigunumétrica e espunenziala[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Par un nümar cumpless mia nüll z da partida reala a e da partida imaginària b, al esiist un reaal stregjameent pusitiif r e di reaj taj che e . I reaj difereent i ügn di òolt d’un mültipel intreegh da , i è cjamaa arügmeent da z. Sa a . La nutazziú al è cjamada furma trigunumétrica dal nümar z, e la nutazziú al è cjamada furma espunenziala’’ dal nümar z.
L'àngul al è taal che , e cheest qual sa síes l'espressiú da z . Chesta nozziú al è impurtanta íntal trazzaa dal Diagrama da Fresnel in eletrònica gja che , a partí da sa la pöö calcülá la fasa in funziú da la frequenza , in vista dal Diagrama da Bode ( Fasa ) .
Quant a |Z|, u vadaagn in funziú da la frequenza, , sa trazza dunca ul Diagrama da Bode ( Vadaagn ) . Sa càlcüla apó ul vadaagn in décibel taal che G ( db ) = -20 log(|z|) e sa trazza G ( db ) in funziú da la frequenza .
In cheste düü furme, al è ul mòdül da z, al è un argümeent da z. Sa pöö alura notá ul cungjügaa dal nümar z sota cheste düü furme: (furma espunenziala) e . Da tüta manera, chesta darera nutazziú a l’è mia una nutazziú sota furma trigunumétrica : la furma trigunumétrica dal cungjügaa al è .
Remarche : vidé apó i fórmüle d’Euler e da Moivre
Röö in matemàtica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ariis da pulinomi, clôture algebràica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cada pulinomi a cueficeent cumpless (dunca, in particülaar, cada pulinomi a cueficeent intreegh u razziunaj), mia custant, al amett almaanch una ariis (d’indúe sa l dedüiss che al en amett tante che ul sò degrée, cüntaant le mültiplicitaa). Sa diis che ul còorp di cumpless al è algebraicameent saraa.
In fatt, ul còorp di cumpless al è la clôture algebràica dal còorp di reaj, i.e. ul plüü petit còorp ch’al cuntegna ul còorp di reaj e ch’al síes algebraicameent saraa.
Cheest resültaa al è cugnussüü in Francja sota ul nomm da teurema da d’Alembert-Goss, in d’òolt paees sota ul nomm da teurema fundamentaal da l’àlgebra.
Anàlisi cumplessa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Artícul principaal : Anàlisi cumplessa.
I nümar cumpless i è staa inizzialameent cucepii par respuunt a un prublema algebràich. Da tüta manera, i gh’a da riche prupietaa analítiche. Al è pussíbil da generalizá aj nümar cumpless la definizziú usuala da la derivada : (cun mültiplicazziú resta cumplesse). Da tüta manera, la prupiétaa da derivabalitaa süj cumpless la gh’a da cunseguenze fisc plüü impurtante che la süj reaj. Ul stüdi da le funziú cumplesse d’un nümar cumpless, derivàbile in sentüü cumpless, numenade apó funziú ulumorfe, al è dunca fisc ricch.
In l’istessa manera che sa la definiss una derivada, sa pöö definí di nuzziú da primitiva e d’integrala cumplesse. Ul teurema di resídü al stabiliss che l’intégrala d’una funziú ulumorfa luungh un camí saraa la depeent noma da le singülaritaa da chesta funziú a l’interiuur da cheest camí, e dal nümar da girade che cheest camí al fa intuurn da chele.
Autumurfiism dal còorp di cumpless[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'identitaa e la cungjügazziú i è di autumurfiism dal còorp di cumpless. In fatt, cheest i è i ünich autumurfiism cuntínü (sa pöö remplazzá l'ipòtesi  > par, a scèrnida,  > u  >). Süpusant l'assioma da la scèrnida sa pöö custrüí di autumurfiism  > da cheest còorp: vidé autumurfiism s da còorp mia cuntínü da C.
In física e ingegnería[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Representazziú di fenòmen périodich e anàlisi da Fourier[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In ségüit, la furma trigunumétrica l’a permetüü da simplificá la mudelizazziú e la scritüra da nümeruus fenòmen, par esempi i fenòmen undulatori (in particülaar a prupòsit da le onde eletromagnétiche, u in eletrònica e plüü precisameent íntal dumini da l'anàlisi eletrònica di circüit cunteneent di selfs u bubine, nutade L , di capacitaa, nutade C e di resistenze, nutade R.( Esempi R+jLw u R-j/Cw e w=2ðF , chí , cheest i è di esempi respetivameent ( R,L ) e ( R,C ) in SÉRIA e cul schéma in SÉRIA : R*R + ( jLw -j/Cw )*( jLw-j/Cw ) = Z*Z d'indúe Z = SQR( R*R +( jLw-j/Cw )*( jLw-j/Cw)) e cun tangeent da l'àngul = ( Lw-1/Cw)/R ). Íntal dumini da l'eletrònica , ul ’’’i’’’ representaant l'imaginari in Matemàtica , deventa j par i Físich e sa pöö trazzá alura ul diagrama da Fresnel e , cheest , quala sa síes l'espressiú .
In efett, prenemm un paràmetar qual-sa-vöör, A(t), ch’al depeent dal teemp da manera sinüsuidala. Cheest chí al signífega che la valuur da A vària intra a e -a, cun sémpar la istessa períuda, disemm, u1, e che sa la pöö scriif A = a.cos(u1t). Si sa mültiplica la vala suvada A par la valuur B(t), un paràmetar da la istessa furma, però da períuda diferenta u2,a utegnemm :
cheest ch’al al è fisc carí, però mia fàcil a manipülá… però in scritüra espunenziala, a utegnemm :
cheest ch’al al è fisc plüü sémplis a manipülá… Però C′, al è mia ul prodüit da A par B ! Al è la partida reala da C′! Implicitameent, a emm trasfurmaa A e B in cumpless, e i emm manipülaa (chí, mültipliaa). In cul töö la partida reala da C′, nous turnemm indrée íntal còorp di reaj. I cumpless i gh’a alura nissüna réaltaa física.
In fatt, s’emm servii dal fatt che al cunteegn par simplificá le scritüre. In efett, si sa gh’a da scriif che un paràmetar al vaar r cos(e), al cuventa düü reaj, r e e. Però cun di cumpless, al è assée UN nümar, vargott ch’al al è fisc plüü sémplis.
In eletrumagnetiism sémpar, però int un cunteest difereent, sa pöö scriif ul caamp eletromagnétich cuma una cumbinazziú cumplessa dal caamp elétrich e dal caamp magnétich. Püür artifiis da càlcül, sa pöö sucjá l’un u l’òolt da chiist caamp a la partida « imaginària » dal caamp cumpless utegnüü : cheest chí semplífica grandameent i uperazziú.
Sa dröva igualameent i cumpless par la anàlisi da Fourier, fisc ütilizada in da nümeruus dumini, cuma ul tratameent dal signal.
Mecànica di flüit íntal plà[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In mecànica di flüit sa fa parí di putenziaj e di velucitaa cumpless. In efett, par un flüss a dò dimensiú, sa pöö descumponn la velucitaa dal flüit in vx e vi. Adess, sa l mustra che :
Satisfá a cheste cundizziú (condizziú da Cauchy-Riemann) al equivaar a dí che al esiist una funziú analítica tala che
indúe
Chest-chí al permett amò da scriif :
Sa cjama f(z) ul putenziaal cumpless, e la suva derivada par rapport a z, la velucitaa cumplessa. Grazzia a chesta funziú , sa utegn ul mòdül da la velucitaa, e la suva direzziú (in cul töö la furma trigonométrica). Suratütt, sa pöö mudelizá sémplismeent un flüss intuurn d’un ustàcul, d’una manera sémplis e cumpata. La funziú la ø gh’a da vess custanta luungh ul profil da cheest ustàcul, vargott ch’al permett una resulüzziú sémplis da f, grazzia a di resültaat sémplis d’anàlisi cumplessa.
Mecànica quàntega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
De le otre simplificazziú par físich : la mecànica quàntega necèssita i nümar cumpless. I funziú d’onde quànteghe i è inscí tüte cumpless (vidé Pustülaa da la mecànica quàntega). In cheest cas, da tüta manera , al è pussíbil (in acordi a di teuríe mia quànteghe) che cheest chí al curespuunt a la strütüra reala da l’univeers : mia plüü a 4 dimensiú (spazzi-teemp), però da 5 e plüü - in cheste teuríe fí a 11 – a la scala quàntega (petita). Malgraa la nosta percezziú (adatada a la scala plüü granda), la dimensiú imaginària la pudaress dunca bé curespuunt apó a una « realtaa física » e mia representá noma una cumuditaa da scritüra.


text:
Pudding
Cont el nomm pudding se ciamen varii tip de specialitaa alimentar di paes de lengua inglesa[1].
Pudding salaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
On primm tipo de pudding, comun soratutt in di isol britannich e in Australia el consist de ona massa sòlida ottegnuda da la mesturada di varii ingredient, anca salaa o a baa de carna, cont farinna de gran o de alter cereaj[2]. Quest tipo de pudding a l'è simil a ona torta putost che a on pastizz, o adrittura a ona luganega. El pò vess cott al forno putost che buii, e 'l se maja sia comè piatt principal sia comè dolz. I pudding buii de divers tip a eren on past comun sura i nav militar ingles di secol XVIII e XIX. Famos a hinn el pudding negher, a baa de sangu e cereaj, e 'l pudding bianch, a baa de carna varia e cereaj[3], ma a gh'hinn anca di variant vegetarian. Quest tip de pudding salaa se poden troevuà de spess anca friggiuu, soratutt in Scozia, e indi pussee famos friggitorii de pess e pomm de terra fritt.
Pudding dolz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
On segond tipo de pudding, dolz e pussee simil al budin, el consist d'ona mousse de zuccher o alter ingredient dolz cont di agent addensant comè geladinna, oeuv, uga passa, figh secch, armandol e alter ingredient. Se consuma comè deser putost che comè marendina dolza. Quest tipo de pudding dolz a l'è quell pussee spantegaa in di Staa Unii, e a l'è a quest tipo chì che se riferiss la parolla "pudding" doperada in lengov divers da l'ingles.
Vos ligaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nòt e alter progett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ (EN) The Food Timeline: history notes--puddings, su foodtimeline.org. URL consultato il 2/2/2015.
- ↑ (IT) Pudding in Vocabolario, su treccani.it. URL consultato il 2/2/2015.
- ↑ (EN) Irish Breakfast for St. Patrick's Day : Black Pudding, White Pudding, and Irish Bacon, su CHOW. URL consultato il 2/2/2015.


text:
Vucala averta anteriuur rundida
La vucala averta anteriur rundida (bassa) l'è una vucala da da l'ütilizzaziun incerta. Ul sò símbul in l alfabett funétich internazziunaal al è [ɶ], e ul sò equivalent in símbul X-SAMPA al è &.
Caraterístich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ul sò grad d'avertüra al è bass, ch'al signífica che la lengua l'è pusizziunada püssee luntan pussibil dal palaa;
- Ul sò puunt d'articülazziun al è anteriur, ch'al signífica che la lengua l'è pusizziunada püssee avanti pussíbil;
- Ul sò caràter da rundidüra al è rundii, ch'al signífica che i làvar i henn rundii.
Leench[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'esistenza da leench ch'i dröven ul funema [ɶ] l'è mía stabilida. Se na tröva un esempi vesin int i dialett bavarees e austrian dal tudesch, ch'i gh'ha un funema generalment representaa par chest símbul-chí. Da tüta manera, chesta vucala l'è da fatt l equivalent rundii da la vucala bassa süperiuur [æ] e mía da la vucala bassa [a]; la duvaress dunca pütòst vess representada par [œ̞].
Esempi :
- Dialett austrian dal tudeesch : Seil [sɶː] u [sœ̞ː] « corda »


text:
Sabotatori
Sabotatori (Sabutadōr) 'l è 'n thriller sentimèntàl dal 1942 'd Alfred Hitchcock girâ in biànc e négar. In Itâglia 'l è anc cgnusû c'n al nóm ad Danger.
Al film 'l è stâ prudót par Frank Lloyd di Universal Studios ch'l à pagâ sènt-trentamìla dòlar e al 10% di incàs a David O. Selznick par psēr druàr Hitchcock.
Sunt
Acuśâ par śbali 'd avér tragatâ a 'l sabutàǵ dla fàbrica in du al lavóra, ch'la mónta di aparéć a Los Angeles, Barry Kane (Robert Cummings) al gh la cava a scapàr via da la pulisìa par mét'r-as a pascàr da par lò al sabutadōr, qvél véra. Chi lò al s ciàma Frank Fry (Norman Lloyd) e 'l è 'n agìnt naśìsta. Druànd cal pòchi infurmasiòṅ ch'al gh'à, 'l uperài al riva in dal ranch dal sgnór Charles Tobin (Otto Kruger) che però 'l è òṅ 'd acòrd c'n i tedésc e 'l al fà arestàr.
Anc c'n al manéti adòs, Barry al gh la cava a libràr-as da la màchina dal fòrsi d'l órdan. Durànt la fugìda, chi lò al finìs in dla camàta 'd un vèć muśicìsta òrub, Phillip Martin (Vaughan Glaser), ch'al gh preśénta la sò anvōda, la Patricia (Priscilla Lane). Chi lē a 'l inìsi la finś ad fidàr-'s ad lò ma invéci la gh'à in mènt ad purtàr-al da la pulisìa, avénd sintî a la ràddio ch'i al pascàvan, ma pò la s persuàd che lò al n gh'intrìs gnint e la gh dà acsè 'l sò apòǵ. A taca anc a nàsar quèl fra lōr dū.
Dasfrutànd un pasàǵ ch'i gh'ìvan dâ gl'artìsta 'd un circ, i dū i rìvan prima in un vilàǵ bandunâ, druâ cuma punt 'd apòǵ da i sabutadōr, e pò a New York in dua a gh'è na fèsta par catàr sù di bèsi da dar a i pòvar. Barry al gh'à in fiṅ da cumbàtar Fry insìma a la Statṿa dla libertà c'n al risć ad strabucàr śò e ad spaplàr-as par tèra.


text:
Nücli (física)
Ul nücli a l'è ul sciröö de l'àtum, ul sítt induè la sa tröva menemàn tüta la sò màssa in d'un spazzi fisc piscín.
Ul nücli a l'è furmaa da partisèj ciamaa bariún, generalmeent prutún e neütrún; i neütrún a inn de sòlit püssee dii prutún, föra ca in dii àtum püssee lingeer, induè a inn l'istèss nümer upüür de mègn, cumè in de l'idrògen (l'isòtup püssee frequeent, ul pròzzi, al g'à nanca un neütrún).
Ul nümer de prutún a l'è impurtaant per definí l'àtum e dí l'elemeent chímich c'al ga curespuunt, e defàtt al sa ciàma nümer atòmich (Z); sa sa cunsídera ul tutaal dii partisèj ca g'inn in del nücli, al vègn fö ul nümer de màssa, c'al cunseent de indentificà i difereent isòtup de l'istèss àtum.
La fòrza ca la tègn insèma i partisèj in del nücli a l'è la fòrza nücleaar fórta.
G'inn dii àtum ca sa dèsfenn per dii prucèss radiuatiif, c'al vöör dí ca spantéghenn eletrún (emissiun beta) upüür nücli de éli-2 (emissiun alfa) a vólta energía.
In de la taula periòdica a gh'inn dii elemeent stàbil e d'ólter mègn stàbil, cunt vida média de frazziun de seguunt. I resun de chii cumpurtameent chí a inn dü:
- cunt püssee ca un àtum a l'è gròss, mègn a l'è stàbil: i àtum de nümer atòmich superiuur al piuump (82) a inn sémper radiuatiif, quii de suta dumè in d'un quaj caas;
- i àtum cunt gròss difereenz de nümer tra prutún e neütrún g'ann tendénza a vèss radiuatiif; per esémpi, sa sa varda l'idrògen, ul pròzzi (H-1) a l'è stàbil, ul deütéri anca, ma gemò ul trízzi al sa desfa, anca se in d'un teemp lünch; ul H-4 a l'è radiuatiif, cunt una vida fisc curta.


text:
Üniversai
I üniversai i è una quistiù de filosoféa medioevala.
L' Abelard e la quistiù di üniversai[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In prensépe i interéss d'ol Abelard i è suertöt per la lògica o dialètega, che lü la 'ntind comè art de cerné fò la verità o falsità del discórs. I discórs a i è fàcc de tèrmegn, mearà alùra staga adòss a l'üs e al significàt di termègn: chessché l'è l' enderéss special de töt ol percórs de riflessiù d' ol Abelard. In tra i termègn i è specialmént i termègn üniversài, var a dì i zenèr e i spèce, comè  >,  >,  > e issé vià descórr, a trà 'n pé ü probléma mia de schèrs. la tradissiù d' ol platonìsmo cristià l' ìa metìcc a pari chèsti termègn con d' idée o furme presécc indela mét de Dio, che i l'la fà de modèi d' ispirassiù per i laùr creàcc de Dio; dóca lùr i rapresènta pò a la sostàssa de ogne laùr creàcc, chèl che ugnü a l' è prope debù. Presémpe, la sostàssa d'ol individuo Socràt l'è chèla de èss ön animàl intelizét: a i è ol zenèr (animàl) e la spèce (omèn) che ghe fàl part ol Socràt a indecià cosa l'è ol Socràt pròpe debù. Chèsta sulüssiù del probléma décc issé di üniversài la sarà ciamàda in età modèrna realismo, perchè per lé l'üniversàl l'è öna realtà bèla e bùna, che la gh'è deperlé. Ma in prénsepe del XII secól a i saltà fò di prospetìe nöe indel considerà chèsto probléma, in particolàr lùre i considéra l'üniversàl mia tàt dal pónt de esta de Dio, quàt dal pónt de esta de l'omèn che l' parla e che l'pensa. Che coss' ei i termègn üniverài, che ghe n' è pié i discórs?
Roscellino de Compiègne[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ü di prìm maèscc d' ol Abelard l'è ol Roscellino de Compiègne, nassìt dré al 1050 e mórt dré al 1120. D' ol Roscellino l'è conservàda domà öna letéra a l'Abelard, ma la sostansa di sò dutréne la s'pöl cavà fò de chèl ch'i dìs i sò aversare, l'Anselmo d'Aosta e giöstopónt l' Abelard. Segónd l' Ansèlmo, ol Roscellino a l' fà part de chèi dialetègh, che i pensa che i üniversài a i seés pò domà che emissiù de ùs (flatus vocis); al pé de chèsta concessiù a l'ghe sarèss ol rendès cónt che realtà bèle e bùne i è pò domà chèle individüài e che i termègn üniversài i è pò domà paròle, sùn fisègh, sensibéi, che i se riferìss mia a di pretendìcc laùr üniversài: chèsta dutrèna ché la sarà ciamàda in età modèrna nominalismo estrèm. Lè la fàa èd töcc i sò pericói quàd la egnìa 'plicàda a ü probléma teologìgh compàgn de chèl de la Trinità; defat, l' Anselmo, a l'cösa ol Roscellino de rià, co i sò premèsse nüminalistéghe, a öna spèce de triteismo, var a dì a vardàga a i trì persóne de la Trinità comè a trì individui destacàcc in tra de lùr, dezà che l' ünità de la Trinità per lü la sarèss mia ön' ünità de sostàssa, ma domà de sömeàssa o ingüaiàssa.
Indel 1092 chèsta dutréna trinitària l'è condanàda del Concorde de Reims comè eretéga.
Guglielmo de Champeaux[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'oltèr maèst che l'Abelard a l' ghe stüdìa insèma 'ndi prìm tép l'è ol Guglielmo de Champeaux (1070-1121 sircumsirca). In d'ün prìm momét lü l'è ol sustenidùr de öna furma de realìsmo: i üniversài, dóca i zenèr e i spèce, i è entità reài ch'i gh'è deperlùr. Öna spèce l'è öna sostàssa önéga, presét esensialmèt, mia acidentalmét, in töcc i individui ch'i ne fà part, i individui i se divìd fò, dóca, in tra de lùr domà per acidét. Issé la spèce  > l'è presét in töcc i individui, compagn d'ol Socràt, d'ol Platù e issè vià descórr, ch'i è ciamàt giöstopónt  >.
I diferènse tra individui de la stèssa spèce i è dàde domà de prupietà acidentài, variabèl e casüài (presempe, altèssa, culùr di caèi, mestér e issé vià descórr). A chèsta posissiù l'Abelard a l'gh'à möìt l'oposissiù che lé la menava a pensà che i diferènse tra spèce e individui i è mia importàncc. La concessiù d' ol Guglielmo la amèt, defat, che ol zenèr  > a l'gh'è in töcc i animài, intelizécc o no, de conseguènsa ìga o mia ìga la resù l' è mia öna diferènsa issè granda. Ma alura i ghe sarà du possibilità: o indela stèssa sostàssa (animàl) a i ghe sarà dét di propietà contràre (rassionalità e irassionalità) o se de no chessce propietà, che i è dét in d'ön önega sostàssa, a i sarà piö contràre. La prema sièlta l' è de mia credègh perchè i contràre a i pöl miga sta insèma in d'öna stèssa sostàssa: come che s'pöl miga èss al stèss tép blàch e nighèr, issé a's pöl miga èss insèma rassionài e irasionài; ma l' è l' è de mia credègh pò a la segónda sièlta, perchè iga la resù l'è ol contràre che iga mia la resù. Forbe dopo chessce crìtiche d'ol Abelard, ol Guglielmo l'à corenzìt la sò teoréa, co'l dì che i üniversài a i gh'è in di individüi miga in manéra esensiàl, ma in manéra indiferénsiada. Presèmpe, ol Socrat e ol Platù a i omègn töcc e du, perchè in ognü de lur a 'l gh' è dét l' üniversàl, la spéce  >, ma chèsta ché la gh ' è dét in lur in manéra miga esensiàl, ma indiferént: ol Guglielmo l' öl dì che chèst rispèt al qual che ol Socrat l'è ün omèn l' è miga divèrs de chèl rispèt al qual che ol Platù l' è ün omèn. L' Abelard a 'l tö sà amò la definissiù aristotelìca de üniversàl come chèl che 'l pöl èss predegàt de tàcc laùr: d' ol Socrat a 's pöl dì che l' è ün omèn, ma 's pöl dì la stèssa roba pò a per ol Platù o l' Aristotèl. Metìda issé, l' üniversal l'è gnach öna realtà che la sta deperlé, e pò gnach domà ü sùn: issé l' Abelard a' l descassa tat ol realismo che ol nominalismo estrèm. L' üniversàl a 'l pö miga èss öna res, ü laùr, dezà che öna res l'è ü laùr singól che l'stà deperlü e issé la pöl miga èss predegàda de ön' oltra res. Ma se l' üniversàl l' è mia öna res, chèst l' öl mia dì che a 'l seès domà ü sùn, dezà che pò a ü sùn, presèmpe ol sùn "Socrat" l'è ü laùr singól e doca pò a lü a l' pö mia èss predegàt de ergót d' oltèr. La solüssiù d' ol Abelard la stà indel dì che l' üniversàl l' è sermo, var a dì paròla, ma paròla 'ntìsa mia comè sèmples insèma de sùgn materiài, ma co'n d' ü significàt, var a dì co riferimét a ergót. Ol problèma di üniverài a 'l deénta alùra ol problèma de cusè e cumè i significa 'sti termègn üniversai e i proposissiù che lùt i öta a mèt insèma. Ol scrìt che l' Abelard a l' ghe fà có per ol laorére de la sò teorèa d' ol significàt l' è ol De interpretatione d' ol Aristotèl. L' imaginassiù, che l' Aristotèl l' ìa ciamàt phantasìa, la furma di imagìni de chèl che l' è piö presét a i séns, ma pò a di laùr ireài ch' i è mai stàcc presécc a i séns (presempe, di móstri). Perdepiö, l' è possibèl fàss imagìni de laùr singói, presempe d' ol Socrat, ma pò a de corporeità o de rassionalità o de omèn in zeneràl. In chèst öltèm cas, el s' embàt de l' imagìne cumü e mia ciàra de töcc i omègn, de chèl che lùr i gh ' à confurma, sènsa che 'l seès prope de ü o domà de ergü de lur. Deperlure, i imagìni, i è mia sostàsse, lure i è dovràde cumè sègn per riferéss a d oltèr laùr: defàt, quad che se sét la paròla  > a 'l nàss indel spirèt, segónd l' Abelard, vergót che 'l se riferéss a i omégn singói catàcc in cumü e mia a ü de lur in particolàr. Chèsta posossiù la sarà pö ciamàda concettualismo. Co di termègn ch ' i gh 'à significàt a s' pöl furmà di proposissiù, ch 'i gh' à significàt, presempe, la proposissiù  >. Issé i se cunsidera i dù imagìni, Socrat e omèn, e grassie a lure ol servèl a 'l ghe rìa a capì la verità de chèsta proposissiù. ma i proposissiù i è mia cumè i nóm personài (presempe, ol nóm de persóna  >), che i se riferéss semplesémet e diretamét a i laùr. A 'm ciarìss sto pónt co 'n d' ön esempe: la proposissiù  > l' è ìra pò a 'ndel cas che töte i fórme de eta a i seès scanselàde d' ol mónd. Var a dì, come l'è zamò stàcc dìcc,  >. In oltre paròle, i proposissiù i signifìca mia i laùr, ma ligàm tra i laùr, la manéra che i laùr i è ligàcc in tra de lur; mè de ardaga a lure per püdì dì se öna proposissiù l' è ìra o falsa. Ol vèrb  > dovràt cumè copula a 'l dìs miga che öna qualità l' è de ü sogèt, ma che du termègn i è ligàcc in tra de lur in d' öna sèrta manéra. Chèsta analès de la proposissiù la pöl èss dovràda pò a per s'-ciarì in che manéra i termègn üniversài a i öl dì vergót o i se riferìss a vergót. Defàt, segónd l' Abelard, la gh' è mia ön' entità omèn, ma i gh ' è i omègn; acassibé i omègn a i è compàgn indel status de èss omègn; però chèsto status ché a l' è mia ü laùr e pò gnach negót: l'è la manéra de èss di laùr. E l' è chèsto status che ' l fa sé che notèr a 'm pöl dovrà la paròla  > per decrìv töcc i omègn. Indel comprénd i termègn üniversài e i proposissiù ch' i gh ' à dét di termègn üniversài, l' inzègn de l' omèn l' è ötàt de l' imaginassiù, che la furma imagìni de chèl che l' è cumü e di ligàm in tra i laùr nüminàcc indela proposissiù. a lü, tàmen, ghe tóca de giödicà la erità o la falsità di proposissiù; issé, la logìca, o dialetéga, l' è giöstopónt l' insegnamét che 'l cata fò tra ìra e fàls.


text:
Pereànse
El pereànse (paròla che vé del gréco e furmàda de perí, che völ dì entùren e anthós, fiùr) l'è 'na strütüra del fiùr che la corespónt a la part che stà entùren ai òrgani sesuài; l'è la part mìa reprodutìva dal fiùr.
L'è furmàda de du tìpi de elemèncc:
- La coròla, furmada dei pétali, che i è i elemèncc che de sòlet i è culuràcc. La sò funsiù l'è chèla de atirà i insècc pulinizadùr.
- El càles, la part vérda del fiùr, la g'ha 'na cunsistènsa piö gaiàrda che nó la coròla e i sò elemèncc i se ciàma sépali. En sèrte fiùr i pétali e i sépali i è mìa diferensiàcc, cioè i g'ha 'l stès culùr, la stèsa cunsistènsa e la stèsa funsiù. En chèsto càzo i vé ciamàcc tat i sépali che i pétali col nòm de tépali, e l'ensèma de chèsti elemèncc el vé ciamàt peregóne.


text:
Georgia (USA)
La Georgia a l'è un stat federal di Stat Ünii d'America. La gh'ha una süperfiss de 154.077 km² e una pupulaziun de 8.829.383 abitant.
A a l'è tacada a nord al Tennessee e a la Carolina del Nord, a ovest a l'Alabama, a süd a la Florida, a est a la Carolina del Süd e a l'Ucean Atlantigh.
La capital a l'è Atlanta (423.019 abitant), che l'è anca la cità püssee pupulada del stat. Alter cità impurtant a hinn Augusta, Columbus e Savannah.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Georgia la gh'ha 15 grand eletur in di eleziun presidenziaj de l'Üniun.


text:
Enrico Maletti
Agòsst in djalètt pramzàn ala Pergola ädla Coräla Verdi. “Cuator comèdjj e la zónta” l’ arvìssta äd serädi djaletäli che st’an’ in-t-i giovedi d’agòsst l’à vìsst cme protagonìssta in-t-al meraviljóz zardén ädla Coräla cuator compagnjj djaletäli pramzàni. L’ùlltma volta ch’ è stè fat na’ arvìssta cme còssta è stè in-t-al lontan 1994, indò j àn prezentè in còll teator a l’avèrt chì in vìccol Azdent parècci compagnjj äd Pärma e provìncia. In còll period éra da poch nasù la “Consulta djaletäla Pramzàna” che in-t-i ani dòpa l’äva mìss insèmma i grupp djaletäl äd Pärma e provincia. Ala distansa äd cuäzi vìnt an’, ala Pergola sé podù arvèddor socuànt commedjj dìll compagnjj “Famìja Pramzàna”, “I Guitti di Veneri”, “Nuova Corrente” e “La Duchèssa”. Béj bombén i tést e il raprezentasjón dìll prìmmi trèj compagnjj ch’ j àn fat al pjén äd spetator äd pramzàn äd tutt ilj etè. Äd sicura importansa e curiozitè è stè la comédja mìssa in séna dala compagnia “La Duchèssa”, “Il Malato immaginario” äd Moliere, tradòtt in djalètt pramzàn dal bräv Luigi Sturma. La comédja l’é städa recitäda in parfét costùm dal perìod curand il séni anca in-t-i mìnnim particolär, cmé in-t-al perìod scrìtt dal comediògrof e avtór teaträl Parigén. Al parsonàg’ principäl malè in-t-la so immaginasjón, Argante, l’é stè interpretè dal bräv Pédor Vitäli, ch’j ätor atór ädla comédja i n’én mìga stè da méno dal protagonìssta, la regia l’é städa curäda da Zvàn Catalàn, che par l’ocazjón l’à anca fat la pärta äd Beraldo fradél d’ Argante. Zamò in-t-i ani novanta Moliere l’éra stè mìss in séna in djalètt sémpor con i costùmm dal perìod, dala compagnia djaletäla “Nuova Corrente”, diréta ancòrra incó dal grand Aldo Pesce, con la comédja “l’Avaro” tradòtta in pramzàn dal stés Aldo Pesce con al tìttol “Pelagràma”. Còsste chì a vól dir che al djalètt pramzàn l’é ‘na lénngua ch’ la s’fa anca ai copjón impegnatìv e consù in tutt al mond. Sémpor in-t-i ani novanta éra stè mìss in séna dala compagnia “Teatro di Quartiere” la comédja “Donni Dotór e Sartór” tést tradòtt in-t-al nostor djalètt da Umberto Tamburén dal caplavór dal scritór teaträl francéz Georges Feydeau “Sarto per Signora”, comédja portäda al sucés in itàlja in-t-i ani 50/60 dala compagnia d’ Alberto Lionello. Tornànd al comédjj estìvi ala “Pergola”, i complimént par la bén riusida dil serädi i vàgon anca, óltra al compagnjj, al presidént ädla Coräla Verdi Andrea Rinäldi ch’ l’ à mìss a dispozisjón còll teator a l’avèrt chì e al bräv diretór artìsstich Claudio Mendogni. Tgnèmmos vìsst.


text:
Profil cun Edi Malgiaritta
- Sonda, 6.2.2016, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 6.2.2016, 9:03, RTR
«Sch'jau fatsch insatge, fatsch jau quai endretg e tschertg era il success»
La tema da crudar en ina fora cura ch'el va en pensiun la fin da quest mais n'ha Edi Malgiaritta betg. Uschia planisescha el gia ussa sia carriera sportiva cun la finamira dal champiunadi mundial da passlung da seniors l'onn 2017 a Claustra. Almain 5 giadas l'emna vegli el trenar per quai a partir dal proxim mais. Gea, el saja schon in tip ambizius, surtut vegli el dentant far tut quai ch'el fetschia bain. En il Profil raquinta el betg mo dal sport, mabain era da ses 29 onns sco magister al Plantahof a Landquart e da ses «capricorn da la vita».
Redacziun: Riccarda Müller-Mühlemann


text:
Uffants da scola duessan star a chasa sch'els han la grippa
- Mardi, 24.2.2015, 11:15
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 24.2.2015, 11:15, RTR
La scola, in gnieu ideal per la grippa. Blera glieud e tuts èn fitg datiers in da l'auter. Uschia va la grippa dad in a l'auter e sforza uffants sco era scolasts da star en letg. Quai era en la scola da la citad da Cuira. Perquai ha la direcziun tramess als geniturs dals scolars in scriver che supplitgescha els da tegnair lur uffants malsauns ditg avunda a chasa. Per uschia evitar ch'ils scolars infecteschian auters u vegnian schizunt anc ina secunda giada malsauns. Ma con ditg duai in uffant restar a chasa pervia da la grippa?


text:
Oranschas en la baselgia refurmada da Bravuogn
- Dumengia, 31.7.2016, 8:06
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 31.7.2016, 8:06, RTR
En la baselgia refurmada da Bravuogn datti in palantschieu sura remartgabel ed in ciclus da frescos unic per il nord dal Grischun. Ils frescos èn da stil renaschimental e mussan la passiun da Jesus ed er varsaquantas oranschas. Co èn questas oranschas vegnidas a Bravuogn sin prest 1400 meters sur mar? – La resposta sin quella ed autras dumondas dat il guid da vischnanca Fredo Falett en l'ediziun actuala da «Sacristias, sains e santeris», la seria da stad da lemissiun «Vita e cretta».
Il pled sin via vegn dad Arno Arquint.
Redacziun: Rafael Müller
Contribuziuns
-
Pled sin via dad Arno Arquint


text:
Mudel:Welcome
Benvegnüü/benvegnüda
Ciau, Welcome e benvegnüü/benvegnüda in sü la Wikipedia! Te rengrazium per i tò cuntribüziun. Semm cuntent se te pias el sitt, se te se divertisset a mudificà i vus e se te decidaret de restà e diventà inscì un Wikipedian. Chì gh'è un pu' de pagin che te pudarien jütà:
- I cinch culonn de Wikipedia
- Tutorial
- Cume mudificà una pagina
- Cume scriv una bela vus
- Manüal de stil
Per piasè, firma semper i tò messacc cunt i quater tild ~~~~ che te trövet de suravia de la finestra de mudifica; se te i schiscet, te cumpariran in autumatich el tò nomm e la data. Se te gh'hee bisogn de jütt, varda la pagina di dumand upür dumandigh a un quai ütent che te vedet culegaa.


text:
Latin
Introduzion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El latin el nass comè lengoa de Roma e del Lazzi da l'ann 1000 prima de Nòster Signor.
El latin el s'è spantegaa, comè lengua de l'Imperi Roman, in tutta Europa. La maggior part di lengov de l'Europa del dì d'incoeu vegnen del latin (lengov latin moderni), o pur gh'hann squas tutt i paròll che vegnen del latin. El latin l'è semper staa la lengua de la coltura, e anmò adess l'è important comè lengua de la Gesa e de bona part di nòmm scentifigh.
El Latin (nòmm nativ: "Lingua Latina" o "Latine") l'eva ona lingoa indoeuropea del grupp itàlegh parlada in de la region del Lazzi e che poeu, quand i Roman gh'han conquistaa tutt el mond cognossuu, l'è diventada la lingoa ufficiala de l'Impee (Imperium Populi Romani). Del Latin hinn nassuu i lingov neolatìn, che hinn diffonduu in tutt el mond, de l'Euròpa a l'Amèrega del Sud. Sin al 1964 l'è staa la lingoa ufficiala anca de la Gesa Catòlega. Cont el Grech Antich l'è la lingoa che la gh'hà fondaa la civiltaa occidentala e l'è stada doperada da grand autor, comè Ciceron, Ceser, e Titi Livi.
I origin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Quand i Indoeuropee gh'hàn ciappaa possess de pradegamet tuta l'Euròpa, ona part de lor hinn andaa in de la penìsola taliana: chest grupp chì l'è ciamaa Itàlegh: i lor lengov eren l'Umber, el Sabin, el Sanìta, l'Osch, el Falìsch e anca el Latin, ciamaa inscì perchè el veniva parlaa in del Lazzi (Latium). I primm testimonianzi scrivuu de quella lingoa chì hinn i Carmina, cant religios per l'agricoltura e i cerimòni. Tra i citaa latin quella che la gh'hà avuu puu success l'è stada Ròma, che la gh'hà ciappaa prima tutt el Lazzi e poeu l'Itàlia. Peroo el Latin de sti temp chì l'eva nò el Latin studiaa a scoeula, ma vun pussee arcàegh. Quand infin i Roman gh'han conquistaa la Grèsa, gh'hànn ciappaa comè s'ciav on gran numer de Grech, e pur dij literaa e filòsof, che a Ròma gh'hànn portaa tuta la lor cultura, de la qual i Roman hinn staa colpii e afasinaa, anca se el gh'eva vargun comè el Caton che l'amava minga (lù el diseva che la cultura Grèga corumpeva i costùm Roman). Vun di chest literaa el ciamava Livi Andrònegh (Livius Andronicus in Latin e Líbios Andrónikos in Grech) e el gh'hà scrivuu la version latina de l'Odiséa, e la gh'hà ciamada "Odysia". De chì ghe hinn staa on gran numer de autor, che eren sostegnuu de la famija dij Scipion, che amaven l'art e la coltura. Tra chest scritor se recorden el Plaot (Titus Maccius Plautus; el scriveva dij comedi), el Nevi (Nevius; el gh'hà faa ona componimet sora i guèr punegh) ed el Ènni (Ennius; poetta èpegh).
El Paternoster[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Pater noster, qui es in cælis,
sanctificetur nomen tuum,
sdveniat regnum tuum,
fiat voluntas tua,
sicut in cælo et in terra
Panem nostrum cotidianum dona nos hodie
et demitte nobis debita nostra,
sicut et nos demittimus debitoribus nostris.
Et ne inducas nos in tentationem,
sed libera nos a malo, amen.


text:
Billboard
La Billboard l'è na rivìsta americàna ch'la vèṅ fóra tut al stmani par la e5 Global Media ad Cincinnati ch'la dascór ad mùśica e vìddeo. Ad dèntar la gh'à dal paǵni ch'i tràtan 'l argumènt dal clasìfichi di pès muśicài e i èṅ cunsideràdi quéli fati méj in dal mónd. Al clasìfichi più impurtànti fati da lōr i èṅ la Billboard Hot 100 (cun dèntar i sènt braṅ più scultâ in di Stat Unî) e la Billboard 200 ch'l'arpòrta i duśènt àlbum più vindû in Amèrica.
In tut la Billboard la mét sù nuànta clasìfichi, a partìr da 'l 4 ad Śnar dal 1936 quànd l'è gnùda fóra la prima.


text:
Coreglia Antelminelli
Coreglia Antelminelli l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Toscana, en Pruvìncia de Lucca. El g'ha 5 255 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 52 km² e 'na densità de 92 ab./km². El cunfìna coi cümü de Abetone (PT), Bagni di Lucca, Barga, Borgo a Mozzano, Fiumalbo (MO), Gallicano, Pievepelago (MO).
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
UMTS
L'Universal Mobile Telecommunications System (UMTS) a l'è la tecnulugia di telefun celülar de terza generaziun (3G), che la vegn dopu del GSM. Questa tecnulugia chì la dupra el standard base W-CDMA cume interfacia de trasmissiun, a l'è cumpatibil cunt el standard 3GPP e'l rapresenta la resposta europea al sistema ITU per i telefun celülar 3G. L'UMTS l'hann metüü in sül mercaa anca cun la sigla 3GSM per fà vidè la cumbinaziun de la tecnulugia 3G e'l standard GSM (e pöö l'UTMS al ghe ciaparà el sò post cume standard).