text:
Ils giugaders ch’han dà lur gieu la saira avant van sulet ina duas uras a currer e far stretching. Auter vesa quai ora tar ils giugaders da reserva e quels ch’han giugà sulet intginas minutas. Per els datti in trenament durant l’avantmezdi.
Il suentermezdi po mintga giugader far tge ch’el vul. Tgi dat pingpong, auters dattan darts u gieus da cartas, intgins van a dar golf e tgi nizzegia er quai temp liber per ir tar il coiffeur. La saira van ils blers a tschaina zanuas en la citad da Montpellier, per l'ina per vegnir ord l’hotel e per l'autra per vesair autra glieud. Sortida na datti dentant nagina, tanta libertad na survegn l’equipa da Vladimir Petkovic tuttina betg. La finala èn ils Svizzers en Frantscha per far ina buna parita ed avair success a quest campiunadi d’Europa da ballape.


c: text/html

text:
Grazia ad in bun tip d'in client è il gallarist Arnold Crameri da Cuira vegnì en contact cun ils artavels d'in collecziunader d'art da Turitg che possedeva in relasch cun 18 ovras dad Augusto Giacometti. Ils purtrets dateschan dal 1915 - 1935 ed èn sun picturads en pastel, ieli ed aquarel.
Avair 18 Giacomettis en questa qualitad ed en questa varietad è sco in da 6 en il lotto
Crameri e ses team han per part stuì renovà ils roms e per part era deliberar las ovras da pulvra e particlas avant da pudair exponer els en gallaria. Dapi questa primavaira pendan els an la pitschna gallaria a Cuira ed attiran l'attenziun da amis ed experts d'art da tut la Svizra.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
La polizia da la citad da Cuira è vegnida avertida las 13:07. Tar il vehichel sa tracti dad in camiun da latg ch'era en viadi da Domat en direcziun da l'autostrada. Tar la gronda cruschada Sommerau è el sa cupitgà.
Il manischunz è vegnì purtà en l'ospidal per controlla. Tenor indicaziuns dad Ueli Caluori da la polizia da la citad haja il manischunz stuì vegnir deliberà or da ses vehichel, saja dentant mo blessà levamain.
Las forzas da salvament, la polizia e l'Uffizi per l'ambient èn stads al lieu d'accident. Tenor infurmaziuns dad Ueli Caluori stoppia l'uffizi adina vegnir activ, sche liquids sortan tar in accident. Qua saja dentant stà «per fortuna» mo da groma.
Vers las 18:00 era il lieu d'accident rumì ed il traffic ha puspè pudì cursar senza disturbis.
RR novitads 14:00/17:00


text:
Sumalia
La Somalia (Soomaaliya in sumàlich, لصومال in arab) a l'è un paes de l'Africa urientala.
A l'è tacada a l'Etiopia, al Sudan e al Djibouti e la bagnen el Golf d'Aden e l'Ucean Indian.
La capital a l'è Mugadiss.
La gh'ha una süperfiss de 637.661 km² e una pupulaziun de pressapoch 10 miliun d'abitant.
Storia muderna[Modifega | modifica 'l sorgent]
La Sumalia setentriunala a l'è stada un pussediment del Regn Ünii, cunt el nom de Somaliland, del 1886 al 1960.
La Sumalia meridiunala a l'è stada un pussediment de l'Italia del 1890 al 1960, prima cume una culonia, pöö, dopu de la Segunda guera mundialal, 'me un pruteturaa 'talian ONU (Amministrazione fiduciaria italiana della Somalia in talian, Aministraziun taliana de fidücia de la Sumalia.
La Sumalia inglesa e quela taliana hann utegnüü l'indipendenza in del 1960 e s'hinn sübit federaa.
In del 1991 a l'è scuminciada una guera civila che l'è minga anmò finida.
La Sumalia setentriunala (quela che l'era una culonia inglesa) l'ha pruclamaa in del 1991 l'indipendenza cunt el nom de Somaliland; a l'è minga recugnussüda di alter stat, ma a l'è "de facto" indipendenta.
Urganizaziun pulitiga[Modifega | modifica 'l sorgent]
La Sumalia a l'è una repübliga.
El president a l'è el Mohamed Abdullahi Mohamed (del 2012).
El prim minister a l'è el Mohamed Hussein Roble (del 2020).
A bun cünt, per la sitüaziun pulitiga del dì d'incö, el guvernu el pò minga stà in del paes e l'è custringiüü a guvernà in esili. Incö, de facto, la Sumalia la gh'ha minga un guvernu ufizial.


text:
16.10.
Jita dal Nigerpass a Stanecia/Steinegg
La Lia da Mont de Gherdëina mët a jì n sada na blòta jita saurida da d'autonn, sciche ultima per chëst ann. L sarà da jì n 4,5 ëura. Nfurmazions plu avisa da Monica: 339 6563015. L ie da se nuté sun nchin ai 15.10. tla butëighes Ciofs Inge, Sport Bruno Riffeser y Sport Malsiner. Per chësta jita iel da avëi l green pass.
Cursc
Atualmënter
Curs de yoga por düc
Le curs, tigní da Karin Pizzinini, vëgn organisé a San Ciascian vigni mercui dales 19:30 ales 21:00. Por informaziuns: 340 1268806.
11. y 12.10.
San Martin: curs da decoré ciandëres
La Uniun dles Patrones mët a jí n curs da decoré ciandëres cun Pia Pedevilla. Al vëgn tigní en lönesc y mertesc ai 11 y 12 d'otober, dales 19:30 ales 22:00, tl Istitut Ladin a San Martin. Infos y iscriziuns pro Paola al 339 8225275. Por tó pert al curs ól ester le green pass.
14.10.
Curs de cujì per chiche scumëncia
»Ie me chëuje mi flucion«, curs de trëi sëires cun Barbara Moroder y Simona Kostner, ai 14, 21 y 28 de utober tla biblioteca S. Durich a Urtijëi, dala 19:00 nchin la 22:00. L ie da se scrì ite nchin n vënderdi ai 8.10. tla biblioteca S. Durich, tel. 0471 797814 o info@biblio.bz . L possa mé fé pea n tanc. Cun green pass.
22.10.
San Martin: curs de pröm aiüt
En vëndres ai 22 d'otober dales 15:00 ales 19:00 vëgnel tigní tl Istitut Ladin a San Martin n curs de pröm aiüt. Referënc é dla Crusc Blancia. Por informaziuns y por se scrí ite pón cherdé sö Gaby al numer 389 0834252. Por tó pert al curs ól ester le green pass. Organisaziun: Uniun dles Patrones.
Dotours
Dutor Gherdëina
L dutor de servisc da n sada ai 09.10. dala 8:00 daduman nchin la 8:00 daduman de n lunesc ai 11.10. ie l dutor Pablo Policastro tl ambulatuere di dutores Kostner/Weber, a Urtijëi tla streda Trebinger 10, tel. 366 3646 254.
Doturs Val Badia
Tla fin dl'edema di 9 y 10 de otober él en sorvisc ti cin' comuns dla Val Badia le dotur Vincenzo Santonocito, Al Plan de Mareo, tel. 351 9208697.
Apoteches
Apoteca Gherdëina
L'apoteca che ie de servisc ora dl orar ordiner de giaurida, da n vënderdi ai 08.10. nchin n vënderdi ai 15.10. ie chëla de Ciastel, tel. 0471 706323 (orar: sa. 8:30-12:00/16:00-19:00, du. 10:00-12:00).
Apoteches
View the embedded image gallery online at:
https://www.lausc.it/manifestazions-y-evenc/17321-manifestazions-atuales#sigProId008dd8c97f
https://www.lausc.it/manifestazions-y-evenc/17321-manifestazions-atuales#sigProId008dd8c97f
L'apoteca en sorvisc fora dl orar ordinar, dal vëndres ai 8 de otober dales 19:00 al vëndres ai 15 de otober ales 19:00, é chëra d'Al Plan, tel. 0474 501240.
Chino
Atualmenter
Al chino de Cianacei
Insnet vender ai 8, en sabeda ai 9 e en domenia ai 10 de otober da les 21:15 se pel veder »Titane« (resservà al publich demò sora i 18 egn). En vender ai 15 e ence ai 16 e 17 de otober da les 21.15 l é »Respect« e ai 16 e 17 da les 17:00 l é »Baby Boss2 – Affari di famiglia«.
Atualmenter
Al chino de Tieser
Insnet, vender ai 8 e sabeda ai 9 de otober da les 21:15 e domenia ai 10 da les 20:30 l é »007-No time to die«. Sabeda ai 9 e domenia ai 10 da les 17:30 l é »Paw Patrol, il film« e en jebia ai 14 da les 21:15 l é »La felicità degli altri«.
Uni vënderdi
Literakino
Tla biblioteca S. Durich a Urtijëi iel da udëi uni vënderdi dala 20:30 i films dla lingia dl »Literakino«, ulache l vën baratà ju uni ena films per tudësch y per talian. L program avisa di films che vën mustrei ie da giapé tla biblioteca. Ntreda debant, ma cun green pass.
Mostres y Ert
Atualmënter
Al Plan: »Le monn ne basta nia«
Tla Ciasa dl Parch Natural a Al Plan él da odëi la mostra »Le monn ne basta nia« cun retrac de Fabian Haspinger da Türesc. Al mostra sö la merscia che la porsona á lascé tla contrada naturala, fajon sö de vigni sort de strotöres ince te munt. Info: 0474 506120.
Atualmenter
N scrign o na fior
Enscin ai 16 de otober aló da la ostaria Rampeèr de Ciampedel l'Istitut e l Museo ladin propon la mostra d'èrt a la reversa, che vegn inaudèda la dì che la vegn serèda. L é fora operes de l'artista ladina Veronica Zanoner Piccoliori.
Atualmënter
Markus Vallazza y Dante
Tla Hofburg a Persenon iel la mostra »Markus Vallazza y Dante. L'opra tla opra«, che ie da udëi nchin ai 07.11. y unirà acumpanieda da plu manifestazions.
Atulamënter
»Metamorphosis« de Simon Oberbacher y Paolo Rossetto
Te Tublà da Nives te Sëlva vëniel giaurì ncuei vënderdi dala 20:30 la mostra de doi artisć che ie nce pra l'Unika, l se trata de Simon Oberbacher de Urtijëi che torna y dl depenjadëur Paolo Rossetto de Branzoll. Valeria Stuflesser fajerà la ntroduzion ala mostra, che resterà davierta nchin ai 31.10. uni di dala 17:00–20:00 (ora che de lunesc) y de dumënia danmesdì dala 10:00–12:00.
Atualmenter
Mostra de retrac de la Fondazion Unesco
Fin anché, vender 8 de otober te strada Jumela a Pera, vejin al Molin de Pezol, se pel veder la mostra de retrac di fotografs sostegnidores de la Fondazion Dolomites Unesco.
Atualmënter
Mostra de Max Tosi
Per l'ucajion dl liber nuef unit ora da permò, de Roland Verra n con' dla poejia de Max Tosi, iel unì metù a jì na mostra tla Cësa di Ladins a Urtijëi dedicheda a Tosi, ulache l ie nce da audì registrazions audio dl poet. La mostra ie mo davierta nchin n vënderdi ai 15.10., de lunesc dala 9:00-12:00 y 15:00-18:00, de merdi dala 15:00-18:00 y da mierculdi nchin vënderdi dala 9:00-12:00.
Atualmenter
Cedean al Museo Ladin de Fascia
Enscin ai 9 de otober, dal mèrtesc a la sabeda da les 15.00 a le 19.00, l é avert al publich l Museo Ladin a Sèn Jan, olache se pel veder la mostra »Mie Museo. Arpejon per l davegnir« endrezèda per l cedean de la senta espositiva del ICL.
Atualmënter
»Simbol, podëi, movimënt – Tirol tles chertes storiches«
Tl Museum Ciastel Tirol dlungia Maran él da odëi cina ai 21 de novëmber na mostra che pîta na racoiüda de chertes geografiches storiches. Lapró ince zacotan de esponac de localités ladines, cun chertes cënc d'agn vedles.
08.10.
Cuncors de fotografia »Segra Sacun«
Mostra de fotografies dl 22ejim cuncors, che vën metù a jì uni ann dal Fotoclub Gherdëina per Segra Sacun y che à chëst ann coche argumënt »Mans a blanch & fosch«. Ncuei vënderdi dala 20:00, tla sala dla Lia Mostra d'Ert a Urtijëi, iel la giaurida dla mostra che resterà davierta nchin n lunesc ai 11.10. for dala 10:00-12:00 y 16:00-18:00 y n lunesc dala 9:00-17:00.
16.10.
Mostra de la Veronica Zanoner
Enscin ai 16 de otober aló da la ostaria Rampeèr de Ciampedel per endrez del Istitut e Museo ladin se pel veder i chèdres de la artista Veronica Zanoner Piccoliori. L é na mostra a la reversa, ajache la inaudazion sarà la dì che la vegn serèda, en sabeda ai 16 de otober da les 19:00.
Sport
09.10.
Vertical Ciock Vedeler
En sabeda ai 9 de otober la sozietà sportiva 3Esse Soraga endreza la garejèda de corsa sa mont Ciock Vedeler de 3,4 chilometres e 600 metres de dislivel, con partenza da les 14:00 al zenter sportif de Soraga. Iscrizions a info@
View the embedded image gallery online at:
https://www.lausc.it/manifestazions-y-evenc/17321-manifestazions-atuales#sigProId008dd8c97f
https://www.lausc.it/manifestazions-y-evenc/17321-manifestazions-atuales#sigProId008dd8c97f
15. y 17.10.
Partides dl HC Gherdëina n cësa
N vënderdi ai 15.10. dala 20:30 tl stadio Pranives de Sëlva saràl la partida dl campiunat AHL danter l HC Gherdëina y i Vienna Capitals. N dumënia ai 17.10. dala 18:30 saràl la partida danter l HC Gherdëina y l Jesenice.
Avisc
Atualmënter
Museum Gherdëina, orar da d'autonn
Nchin a mez utober ie l Museum Gherdëina tla Cësa di Ladins a Urtijëi daviert da lunesc nchin vënderdi dala 10:00-12:30 y 14:00-18:00. Per vijites ora dl orar reguler y vijites menedes pòssen cherdé su l 0471 797554.
Atualmenter
Cors de ginastica
Dai 28 de setember ai 28 de otober te palestra de la scoles mesènes de Ciampedel vegn endrezà n cors de 10 lezions de ginastica doucia da les 18:45 a les 19:45 e n cors de total body G.A.G. e stretching da les 20:00 a les 21:00 ti dis de mèrtesc e jebia. Info e iscrizions a Lucia al 348 9363505.
Atualmenter
Ginastica pre-schi
Dai 6 de otober ai 26 de november del 2021 l Ski Team Fascia met a jir l cors de ginastica pre-schi per duc i bec nia agonisć del ultim an de la scolina, de la scola populères e de la pruma mesèna. Per info e iscrizions scriver a info@skiteamfassa.it o chiamèr l numer 0462 764111.
09.10.
Marcià Bio
Duman sada sun la Pitla Plaza de S. Antone a Urtijëi, dala 8:30 nchin la 13:00 iel paures dl Südtirol che vënd si prudoc bio y nce la Lia per Natura y Usanzes pieta tëurtes y strudli fac nstësc, pans ntegrei, castanies pratedes y l stont dal craut sarà ënghe inò per chiche uel se mplenì si barijel (se nuté su al 334 1630081). N se tën ala normes dl covid.
09.10.
VKE Marcià dl adurvà
L VKE Gherdëina mët inò a jì duman sada dala 13:30 nchin la 16:00 a S. Cristina te sala de chemun l marcià de guant y roba da d'inviern de segonda man, ma mo bona, per mutons da 0-16 ani. L guant y la roba per l marcià possa unì data ju ncuei vënderdi 08.10. ma l vën prià bel de cherdé su danora l 333 7739605 per fé ora can.
09. y 11.10.
Roba da fé damat a fin de bën
La grupa Gherdëina per l Perù mët inò a jì n stont pra l marcià dl VKE a S. Cristina n sada ai 9.10. y pra l marcià de Segra Sacun ai 11.10., ulache l unirà vendù roba da fé damat de segonda man. Chësta possa mo unì data ju ncuei 08.10. da Andreas Walpoth 3474057104, Sofia Stuflesser 3314158478 y Lucy Perathoner 3319396137.
10.10.
Festa del Rengraziament
L'Union di Ladins de Fascia endreza en domenia ai 10 de otober la Festa del Rengraziament. Messa da les 10:00 te gejia de Moena e do picol conzert de la Musega; da les 15:00 te oratorie de la parochia intervent de Roland Verra, rengraziament ai Sorastanc de la Scola, musega con Cianton da Marevea e workshop con i studenc de la Scola Ladina.
12. y 13.10.
Abineda de guant de segonda man
La Lia S. Vinzënt de Bulsan y la Majon dal Guant de Urtijëi mët a jì na azion per abiné adum guant da d'inviern per granc y pitli, ciauzei o nce chëutres, che n possa dé ju tla sala Raiffeisen te cësa de chemun a S. Cristina n merdi dala 14:30-17:30 y n mierculdi dala 9:30-11:30 y dala 14:30-17:30. Infos: 366 4084919.
17.10.
A Penia, Vera e Lorenz col FAI
En domenia ai 17 de otober, en ocajion de la giornèdes del FAI (Fondo Ambient de la Tèlia) da d'uton, l Grop FAI de Fascia e Fiem endreza n program a la descorida di ultimes insediamenc tinsom la val: da doman se l temp permet raida vidèda sal Vera e Lorenz e domesdì a Penia.
Mujiga
09.10.
Rassegna del Coro Nosc
En sabeda ai 9 de otober da les 21:15 te gejia Sèn Vile de Moena l Coro Nosc endreza la 2^ edizion de la rassegna »Ousc da Mont« con i cores »Le Maestà« de Palanzano (PR) e Toano (RE) e »Fiaschi« de Borgo Lares (TN).
16-17.10.
Le Lingue Morte a La Grenz!
La Grenz envia duc ai 16 e 17 de otober a doi apuntamenc de eceion: Armando Rebaudo, Mario Färber e Co. sarà te la senta te strada Saslonch 4 a Moena, a prejentèr l CD »Ensema«, en sabeda da les 9 da sera e en domenia da les 6 da sera. Entrèda debant con tessera ARCI (da poder fèr sul post) e Green Pass.
Religion
Atualmënter
Mësses a Oies
Dai 5 d'otober inant él orars nüs por les mësses tl santuar de Sant Ojöp da Oies sura Badia. Dal mertesc ala domënia él vigni de mëssa dales 16:00, le lönesc n'él degöna mëssa.
08.10.
Mparé a cunëscer y dé inant l crëidum ai mutons
Sot al titul »Vië y cëla! Mparé a cunëscer miec nosc crëidum y l dé inant a nosc mutons« vëniel metù a jì na sëira per genitores y nteressei dala 20:00 te calonia a Urtijëi, cun Lea y Flavio Goller. Metù a jì dala Union Pasturela Gherdëina.
09.10.
Ancunté
View the embedded image gallery online at:
https://www.lausc.it/manifestazions-y-evenc/17321-manifestazions-atuales#sigProId008dd8c97f
https://www.lausc.it/manifestazions-y-evenc/17321-manifestazions-atuales#sigProId008dd8c97f
Duman sada dala 17:00 te dlieja a Urtijëi cun Sn. Pluan Vijo Pitscheider y i mutons y la mutans dla Prima Cumenion. Duc i jëuni, mutans, mutons, popsc, genitores y nëinesc y laves ie nviei a chësta mëssa per la families.
TELEVIJION
12.10.
Sport ladin
Da les 20:50 ca. N program de Diego Clara y Hartmann Mairhofer, a cura de Leo Senoner.
13.10.
Paladina
Da les 20:50 ca.
14.10.
Nosta scola – atualità dala scoles dla valedes ladines
Da les 20:50 ca. Tl'edizion de utober ti ons fat vijita ala scola mesana de Sëlva, che à scumencià chësc ann de scola cun n cuncors de letura sun l Afghanistan. Tla rubrica sota l udlon iel da udëi la diretëura dla direzion dla scolines »Ladinia«, Hannelore Insam, che ie jita n pension. Ëila conta de si esperienza y si cariera tl mond dla scolina. Leprò ti ons fat vijita ala scolina de Al Plan de Mareo, che deberieda cun l'autra scolines dla Ladinia à metù n droa i criteres nueves per maië sann, bon y naturel te scolina. Tesć y cunzet de Lena Mulser, camera y tai de Hans Peter Karbon, a cura de Alessandro Dapunt.
RADIO
LADINIA LIVE: microfons daverc sun atualità y cultura. Da aldí vigni mertesc y mercui da les 13:45 ales 14:00.
Dai Crëps dl Sela
La trasmiscion »DAI CRËPS DL SELA« ie da audì uni di dala 19:05 ala 19:30 sun la frecuënzes de RAI LADINIA.
08.10.
Fé mujiga ie na pascion
Da les 19:05. La Scola de Mujiga de Gherdëina ie si segonda cësa. Da avisa 20 ani incà ie Vinzenz Senoner diretëur de chësta istituzion. Doi dejeneis de lëur danter sudesfazions, deficulteies, burocrazia, svilup y dantaldut truepa mujiga. Trasmiscion de Bruno Maruca.
09.10.
Stlavité africana tl'America
Da les 19:05. La stlavité, na pratica che é stada prejënta te prësc düc i continënc y te ziviltes antiches, sciöche cala graca, romana, persa, maya o cineja. Tratan l tëmp medieval y l tëmp modern, é l Africa stada n post de zacotan de rutes de comerz de stlafs. Milesc é gnüs deportá tles colonies americanes, atravers l'ozean atlantic. Program de Iris Del Valle.
10.10.
Lecurdanzes de bera Batista da Tieja
Da les 19:05. Bera Batista da Tieja à 94 ani, se lecorda mo drët bën de si vita y de cieche si antenac ti ova cuntà. Te chësta trasmiscion nes cóntel velch dl tëmp dla Opzion, de coche ël jiva a scola y de coche l ova mparà l mestier da fever. (terza pert) Trasmiscion de Sofia Stuflesser.
13.10.
Reijes e buc (3). L prum moviment ambientalist interladin
Da les 19:05. SOS Dolomites l'é stat l prum moviment ambientalist che tolèa ite dut l raion dolomitan. Storia e azions che à portà a fèr crescer la coscienza ambientèla dajan la pruma vijions critiches del svilup turistich. Enlouta tres n referendum l'é vegnù ferà i mondiai de schi te Gherdëina che aldidanchè se à endò candidà per l 2029. L projet pervedèa na candidatura adum con la Val Badia che à però dit de no desmostran concretamenter de voler jir do etres troes. En rejonon con Helmuth Moroder e Elide Mussner. Program de Anna Mazzel.
Sozial
Atualmenter
Laboratories al Bar Educante
L Bar Educante de la Coprativa sozièla le Rais al Zenter Cotura a Sèn Jan é avert de lunesc, mercol e vender da les 14:00 a les 18:00 e de mercol ence da les 9:00 a les 12:00. De jebia l'é avert dadoman e da les 9:30 a les 12:00 se pel disnèr e tor pèrt a laboratories col legn de la Coprativa sozièla Oltre.
Atualmënter
Val Badia: Bancareles dl mangé
La Bancarela dl Mangé a Badia é daverta vigni jöbia dales 9:30 ales 10:30, tl frabicat dla Ciasa di Pici a San Linert. La Bancarela dl Mangé da Picolin é daverta vigni vëndres dales 9:30 ales 10:30, tl local dlungia la Ciamena dal Guant.
Atualmënter
Contribuc »Cörs dla Val Badia«
Porsones/Families dla Val Badia á la poscibilité da damané do contribuc finanziars por cunc/fatures de bojëgns primars (scialdé, afit, spëises sanitares, de scora, etc.) Le formular por fá domanda ciafon sön www.solidariete.it, an pó ince fá domanda ti ofizi KVW de Badia y Al Plan. Infos: info@solidariete.it
13.10.
Camper per vazins te Fascia
L Comun general fèsc a saer che l'APSS à endrezà ence te Fascia l camper con n dotor per ge dèr l met a duc de fèr l vazin debant e zenza prenotazion. Do esser stat a Sèn Jan e a Ciampedel, en mercol ai 13 de otober l camper sarà a Moena, te Strada Luigi Heilmann, da les 09.00 a les 16.00.
Atualmenter
Terza dosa de vazins te Fascia
Ai 16 e 17 de otober aló dal Distret a Sèn Jan vegn fat la 3^ dosa de vazin per persones scherpentes (dò amancol 28 dis da la 2^ dosa) e sora i 80 egn (dò amancol 6 meisc). L é da se prenotèr sul CUP ONLINE. L Comun general pel didèr chi che à besegn per se pernotèr, chiaman l 0462 764500 con tessera sanitèra.
Atualmënter
Nadel te na scatula dai ciauzei
Nce chëst ann vëniel metù a jì la azion dla pitla scincundes per mutons, che unirà mandedes ti paejes dl'Europa dl Est. Dai 8. nchin ai 11.11. puderàn dé ju la scatules fates ite, tla trëi biblioteches de Gherdëina. Iló iel nce da garat scatules uetes per chiche ne n ëssa nia na adateda. Sun i julantis che vën partii ora iel da giapé nfurmazions plu avisa.
Atualmënter
Cuntribut dl Lont per chiche à pitli mutons
N possa inò fé dumanda per l cuntribut che l Lont cunzed a chiche à pitli mutons. L tëmp revardënt ie l 2022. Per fé dumanda iel da fé ora n terminn pra l KVW sot a www.mycaf.eu. Per la situazion economica dla familia adròven la detlarazion EEVE, che possa unì metuda ju debant tla sezion CAF dl KVW. L vën tëut n cunscidrazion l avëi y l davani dl 2020 sciche nce i sparanies che n à da na pert.
Atualmënter
Detlarazion dla chëutes
L Mod. Reddito/Einkommen (ex Unico) possa mo unì dat ju nchin ai 30.11.2021. N possa fé ora n terminn sot a www.mycaf.eu o nce per telefonn cherdan su l 0471 941704.
Temp Lede
14.10.
Domisdé cun jüc da mësa
La Biblioteca Sas dla Crusc inviëia a n domisdé de aorela cörta cun jüc da mësa por döta la familia en jöbia ai 14.10 tla sënta da La Ila dales 15:30 cina les 17:30. Al rovará adalerch le Spielemobil che metará a desposiziun i jüc.
16.10.
Val Badia: Cëna de chi dl '56
En sabeda ai 16 d'otober vëgnel metü a jí la cëna dla classa de chi dl 1956, che complësc i 65 agn. An s'incunta dales 18:00 a Al Plan por tó pert ala mëssa, denanche jí a se gode na buna cëna tla »BíOstaria« dal Bagn. Por se prenoté él da paié ite 50,00€ sön le cunt IT75Q 08010 59130 000303001814, cun la causala »cëna 1956«, anter i 14 d'otober. Infos pro Gerhard al 335 1050408.
Festes y segres
10.10.
Segra Sacun
N dumënia iel segra sa Sacun, cun mëssa cianteda dala 10:30 tla dlieja da Sacun. L Chemun de Urtijëi mët inò a jì l servisc de taxi debant, da Plaza de Dlieja nchin sa Sacun y de ëuta. I pulmins furnerà dala 8:00 nchin la 15:00 mpue tresora, aldò che l se abina la jënt. N nvieia a se nuzé de chësc servisc nce pervia dla puecia lerch che l ie da lascé i auti sa Sacun.


text:
L’idea d’organisar quest eveniment saja vegnida spontanamain en discurs cun Christian Albin, el che fascheva era musica pli baud. Sco Curdin Brugger dal comité d’organisaziun ha ditg ad RTR, vegnia la glieud plitost, sche quai saja en il vitg e sch’ins na stoppia betg ir in toc a pe. Ed el spera che quai na dettia reclamaziuns pervia da la canera. Ils concerts sajan a fin anc avant mesanotg.
Visitaders cuntents
La finamira saja d’avair visitaders che sajan cuntents, di Pascal Berther che fa era part dal comité d’organisaziun. Els quintian cun 300-400 visitaders per saira. L’entrada è gratuita. Dentant mo grazia als sponsurs saja quai stà pussaivel d’organisar quest eveniment. Ed els veglian cuntinuar ed era organisar in Rock se Drun 2016 (Drun pervia da l’ual che va tras il vitg). Sonda saira sunan Pascal Gamboni - Cha da fö, Astrid Alexandre - Ursina, Severin Brugger & Gus e Rees Coray – Tricky Lee.


text:
Il plus tar il quint da la Confederaziun croda propbabel ora pli bass che preschentà. La raschun èn cudeschaziuns incorrectas. Quai communitgescha il departament federal da finanzas. Donns finanzials n'haja perquai però betg dà Ils responsabels vegnian a curreger ils sbagls.
Cunquai pudess il plus da 2,8 milliardas francs sa reducir per 700 milliuns francs sin 2,6 miliardas. Tenor rapports da gasettas èn tranter auter immobiglias vegnidas valitadas memia aut e taglias da cumpensaziuns vegnidas cudeschadas en il fauss onn.
RR novitads 12:00


text:
A partir da quest mardi survegnan interpresas en il chantun da Turitg l'emprim agid per cas da direzza pervi da corona. En questa emprima runda paja il chantun radund 103 milliuns francs a 490 interpresas. Quai ha communitgà la direcziun da finanzas dal chantun.
Bunamain trais quarts da la summa sajan contribuziuns à fonds perdu. Dal rest sa tractia dad emprests che stoppian vegnir pajads enavos. La direcziun da finanzas haja survegnì bunamain 800 dumondas d’agid. Da quellas sajan radund 300 vegnidas refusadas.


text:
Cun 685 gea cunter 280 na han ils da San Murezzan approvà il credit da 310 '000 francs per il project San Murezzan Energia. Quests daners dovri per adattaziuns vi dal bajetg administrativ da San Murezzan Energia.
Ids a l'urna èn 39 pertschient dals votants e votantas da San Murezzan.
San Murezzan Energia
In manaschi secundar da la vischnanca San Murezzan che procura cun ses 25 collavuraturs per in segir e fidaivel provediment d'electricitad dals 8000 clientas e clients da San Murezzan, Celerina e per part era Champfèr.
RR novitads 12:00


text:
Cervignàn
Cervignàn (Cervignano d'Adda in italian) l'è un cumün del süd de la Lumbardia, pruincia de Lod, cun 2 182 abitant (dàto del Dic 2015 [1]) .
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
In del 1530, Francesc II Sforza l'ha dái Cervignàn cume pruprietá al Lisander Remignani.
Dopu, l'é stái dátt a 'na famiglia napuletana, i Tassis, che l'hann tegnìd fin al 1782.
In Via dla Cesa, visìn a la Rusa Bertùnega ghé un afresc de la Madona, che l'é stai custrüid in del 1928 da le suore, che pö i s'en spustade in del Palási Granata, che incö l'é el Cumün. L'afresc l'é stai restaurad in del 1949 dal maester ludesan Cesar Minestra.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Cervignan l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Il traffic resta cun prest in terz da tut las emissiuns il pli grond chaschunader da gas cun effect da serra en Svizra. Tenor las cifras da l’Uffizi federal da statistica han autos, camiuns ed auters vehichels emess passa 15 milliuns tonnas l'onn passà. La raschun che quella quantitad n’è betg sa reducida, malgrà adina dapli vehichels electrics sin las vias svizras ed il diever pli derasà da carburants biologics saja, ch'i vegnia charrà adina dapli kilometers e ch'i dettia dapli autos gronds e grevs.
Bajetgs pli effizients
Meglra è la bilantscha tar ils bajetgs ch'èn responsabels per prest in quart da tut las emissiuns da CO2. Lur sbuf è sa reducì per 2,5 pertschient sin 11 milliuns tonnas. D'attribuir saja quella reducziun a la meglra effizienza d'energia dals bajetgs e ch'i vegn stgaudà adina pli savens cun energias regenerablas.


text:
En ina emprima debatta aveva il Cussegl naziunal sustegnì ils 1,8 milliuns francs supplementars per l’alpegiaziun. Suenter ch'il Cussegl dals chantuns ha refusà l’augment, è oz era il Cussegl naziunal suandà a la chombra pitschna. Uschia na survegnan pasturas e pasturs che fan mesiras per proteger la scossa betg dapli daners.
In ulteriur augment dad in mez milliun, ch'era en discussiun, ha fatg da cumenzament davent naufragi.
Custs da passa 100'000 francs en il Vallais
En il Vallais han ils donns entras lufs chaschunà ils ultims 10 mais custs da 114'000 francs. 80% da quels custs surpiglia la Confederaziun. Passa 300 animals da niz sajan vegnids stgarpads. Dumbrà hajan ins 22 lufs en il chantun. Quai ha communitgà il monitoring da lufs dal chantun.
Sco il post spezialisà per la protecziun da scossas haja giuditgà, sajan 65 animals vegnids stgarpads en situaziuns protegidas, 52 en situaziuns betg pussaivlas da proteger e 185 en situaziuns betg protegidas.
Il podcast politic. In sguard davant e davos las culissas da la politica naziunala.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Suenter che Toni Livers ha terminà sia carriera è da preschent Cla-Ursin Nufer da Sedrun il meglier passlunghist da la Surselva. Cun ses 19 onns ha el cumenzà sia segunda stagiun en il Cader C da Swiss Ski. Anc a la fin da quella stagiun faschess Cla-Ursin Nufer gugent il pass en il Cader B. Per che gliez grategia sto el currer tranter ils 12 pli svelts al campiunadi mundial dals juniors ch'è la fin favrer en Finlanda. Il giuven ambiziunà, ch'ha terminà quest onn l'emprendissadi da bostger e che po uss metter cumplain sin il sport, è da buna speranza che quai top 12 al campiunadi mundial è realistic. E cler, ch'el siemia era dad ina medaglia.
Il cumenzament da la stagiun è tutta cas stà in fulminant. Gist en las emprimas cursas da la cuppa continentala triumfescha Cla-Ursin Nufer sur ils 10 kilometers e vegn 5avel en il sprint. Sia disciplina da parada èn sur las distanzas lungas. En il sprint manca anc l'explosivitad. Ni sco il giuven Tuatschin di:
Jau sun plitost il motor da diesel che quel d'electric.
Però era en il sprint stoppia el far in pass enavant sin sia via al profi. Era sch'el stoppia sco teenager desister sin bler. Cla-Ursin Nufer è engraziaivel ch'el po far passlung sin quest nivel e ch'el survegn tut il sustegn, surtut da sia famiglia.


text:
Varsàvia
Varsàvia (Warszawa in Pulàc, a s lèś [varˈʂava]) l'è la capitàla dla Pulógna ch'in dal 2014 la gh'iva un migliòṅ e sèt 'd abitànt, una dal déś capitàli più grandi dal cuntinènt.
Al sò sèntar stòric, la sità vècia, 'l è dvintâ patrimòni mundiàł par 'l UNESCO in dal 1980. L'è divìśa in daśdòt quartēr (a gh 'n è anc òṅ ch'al s ciàma “Włochy” ch'in pulàc a vōl dir “Itàglia”) e in mèś a gh pasa 'l fiùm Vìstola. Al sò clima 'l è qvél cuntinentàł e 'l sò mòt, scrit in latìn, 'l è „Semper invicta“ (Sèmp'r invinsìbla).
Varsàvia 'l è òṅ di sèntar più impurtànt p'r i cumèrs dl'Europa d'l Èst tant ch'in dal 2003 i gh'éran rigistràdi 268.307 aśiéndi.
La sò sìndiga e presidènta, da 'l 2006, l'è l’Hanna Gronkiewicz-Waltz.
Persunàǵ ligâ a Varsàvia
- Fryderyk Chopin, cumpuśidōr carsû lè
- Marie Curie, siensiàda
- Agnieszka Holland, regìsta
- Krzysztof Kieślowski, regìsta
Culegamènt estéran
- (PL)(EN) Al Sit uficiàł


text:
Lavurs
Spezialists e spezialistas da la tgira da textilias en la direcziun da la lavandaria da textilias lavuran en manaschis da la lavandaria da textilias. Els s’occupeschan da textilias sco chamischas, vestgids u giaccas plimettas da la clientella. Els intercureschan las textilias davart flatgs, isadas u defects ed als noteschan. Ultra da quai sa cunvegnan els cun la clientella davart las pussaivladads e las duradas dal nettegiament. Lasuenter registreschan els l’incumbensa e marcheschan la tocca da vestgadira per las pudair returnar als dretgs clients. Els casseschan la summa e surdattan a la clientella ina quittanza da retratga.
Spezialists da la tgira da textilas nettegian tocca betg lavabla sco per exempel blusas da saida u mantels da plievgia cun chemicalias e dissolvents. Polluziuns che na pon betg vegnir eliminadas maschinalmain tractan els manualmain. Tar tut quai fan els attenziun da betg donnegiar la taila. Cun lur savida davart la fibra, la taila, stampas ed applicaziuns cusseglian spezialists da la tgira da textilias la clientella cumpetentamain e amicablamain. Els recumondan metodas da lavar e nettegiar adequatas e tractan reclamaziuns.
Spezialists da la tgira da textilias en la direcziun da lavandarias grondas lavuran en pli gronds manaschis da lavandaria. Els nettegian rauba da letg, tuaglias e laschiva da frottar da hotels, restaurants, chasas da tgira ed ospitals e vestgadira da professiun dal commerzi e da l’industria. Els sortan la laschiva furnida tenor colur, tip da taila ed intensitad da polluziun. Tenor basegns tractan ellas ordavant parts fitg smerdadas. Els tschernan la metoda da nettegiar adequata, calculeschan il volumen da la laschiva e chargian la maschina. En il sectur da finiziun stiran ellas, fan ellas ora cun il fier cun u senza vapur e faudan la laschiva sientada. En il sectur da spediziun emballeschan ellas la laschiva per la furniziun.
Spezialists da la tgira da textilias dovran las maschinas ed ils utensils da nettegiar professiunalmain. Els procuran cun lavurs da mantegniment che las maschinas funcziunian adina senza difficultads. Els èn capablas da reparar disturbis.
La segirezza da la lavur e la protecziun da la sanadad e da l’ambient èn fitg impurtantas. Ils spezialists resguardan las prescripziuns durant la lavur, tar l’allontanament dal rument, durant l’utilisaziun da chemicalias u tar l’engaschament d’aua buglienta u vapur.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 18-10-2016
Durada
3 onns
Accents
- lavandaria da textilias
- lavandaria gronda
Furmaziun en la pratica
En ina lavandaria da textilias
Furmaziun en scola
1 di per emna a la scola professiunala
Roms professiunals
- elavuraziun da las incumbensas da la clientella
- preparaziun da scharschas
- tractament da las textilias
- finida da las textilias
Curs ordaifer il manaschi
Emprender ed exercitar a moda pratica la basa professiunala
Maturitad professiunala
Tar fitg bunas prestaziuns da scola po vegnir frequentada la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "spezialist / spezialista da la tgira da textilias AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada
Pretensiuns
- plaschair vi da textilias
- senn per urden e nettezza
- fidadadad
- enclegientscha tecnica
- buna demananza
- sensori per dumondas da la clientella
- dun d’observaziun
- nagins disturbis da la vesida da colurs
- buna sanadad (ins lavura per gronda part en pe)
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da scolas spezialisadas e scolas professiunalas, da l’associaziun Textilpflege Schweiz VTS sco era da la Schweiz. Textilfachschule STF, Wattwil
Examen professiunal superiur (EPS)
p. ex. maister / maistra da textilias cun diplom federal
A l’exteriur
seminaris e workshops a l’institut da retschertga per tecnologia da nettegiament a Krefeld (Germania)
Cundiziuns da lavur
Tgiradras da textilias AFQ lavuran en lavandarias da textilias.
Ellas èn expertas tschertgadas cun bunas pussaivladads da promoziun sco manadras da filialas e da manaschis. Ellas han era bunas schanzas sco lavurantas independentas en in agen manaschi.
Ulteriuras infurmaziuns
Verband Textilpflege Schweiz VTS
Seilerstr. 22
Chascha postala
3001 Bern
Tel: 031 310 20 30
URL: www.textilpflege.ch
Revista professiunala:
"teps"


text:
Suenter Tokio il 1991, Osaka il 2007 e Daegu il 2011 è il campiunadi mundial d’atletica leva per la quarta giada en l’Asia. Sin Peking aveva il mund da sport gia mirà avant set onns. Il 2008 aveva Peking organisà ils gieus olimpics da stad. Ed en set onns, il 2022, organisescha la citad principala da la China lura ils gieus olimpics d’enviern.
16 atletas ed atlets svizzers
Tranter ils bun 2’000 atlets che van a la partenza a Peking ils proxims nov dis sa chattan era 14 atletas e 2 atlets svizzers. Al davos campiunadi mundial il 2013 a Moscau eran anc 18 atlets svizzers stads da la partida. Las grondas speranzas svizras giaschan sin las spatlas da Kariem Hussein, il campiun d’Europa en la cursa da 400 meters sur obstachels e sin la spatlas da Selina Büchel che parta en la cursa da currer sur 800 meters.
Trais giadas aur per Bolt?
Il superstar dal campiunadi mundial pudess danovamain daventar Usain Bolt. Il sprinter Jamaican aveva gia fatg gronda furora als gieus olimpics a Peking. Il 2008 aveva el lantschà sia carriera cun trais medaglias olimpicas dad aur. Procurar per in nov record mundial pudess il franzos Renaud Lavillenie en siglir cun l’asta. El ha gia dumagnà duas giadas l’autezza da 6 meters quest onn. Il record mundial è tar 6,14 meters tegnì da l’Ucrain Serhij Bubka.
Per spectacul vulan plinavant er Genzebe Dibaba procurar sur las distanzas da currer da 1’500 e 5’000 meters ed il Brit Mo Farah, il defensur dal titel e dubel campiun olimpic sur 5’000 e 10’000 meters.
En tut datti 47 decisiuns, vul dir i dat da gudagnar a Peking 141 medaglias.


text:
Laura Boldrini
La Laura Boldrini (Maceràta, 28 'd Avrìl dal 1961, a s lèś [ˈlaura bolˈdriːni] in itagliàṅ) l'è na giurnalìsta, funsiunària e pulìtica itagliàna, presidènta dla Cambra di deputâ in dla XVII legiśladùra.
Da 'l 1998 a 'l 2012 l'à fat la portavóś d'l Élt cumisariâ dal Nasiòṅ Unìdi p'r i rifugiâ par 'l Európa dal Sud.
L'è stada spuśàda c'n al giurnalìsta Luca Nicosia e da 'l matrimòni sèg l'è nada na fiōla.
Biugrafìa
Fiōla 'd 'n avucàt e dn'insgnànta 'd art, tut dū 'd Matélica in dal Marchi, da pìcula la crés in dla campàggna 'd Jéśi andànd a scōla a Ancóna insém a na surèla e a tri fradèi più cic. In séguit la spatìna c'n i suo a Jéśi in du la ciàpa anc al diplòma a 'l lìceo clàsic.
In dl'Istâ dal 1981, a vint an, la decìd 'd andàr a lauràr par tri méś in un camp ad riś in Venesuéla e pò la s fà un gir in dl'Amèrica Sentràla tucànd anc Mèsic e Stat Unî. La Laura la decìd ad cuntinuàr i sò studi a l'università miténd-'g in mèś di viàś in gir p'r al mónd. In dal 1985 la s làurea in Giurisprudénsa a La Sapienza 'd Róma.
In dal 1989, dòp avēr vins un cuncōrs, la taca a lauràr par 'l ONU faghénd al servìsi stampa par la FAO pò da 'l 1993 a 'l 1998 l'è impgnàda in dal Prugràma alimentàr mundiàł e la fà soquànti misióni a 'l èstar. Da 'l 1998 a 'l 2012 l'à fat invéci la portavóś d'l Élt cumisariâ dal Nasiòṅ Unìdi p'r i rifugiâ par 'l Európa dal Sud (UNHCR, Regional Representation Southern Europe).
In dgl'Elesiòṅ pulìtichi itagliàni dal 2013 la s càndida cuma indipendènta in dal listi 'd Sinìstra Eculugìa Libertà, vgnénd elèta a la cambra in dla circuscrisiòṅ Sicìglia 2. Al 16 ad Mars dal 2013, a surpréśa, la vîṅ elèta presidènta dla Cambra di deputâ cun 327 vōt su 618.
Atàc persunài
Da cal mumènt lè a la Boldrini i gh in dìś'n ad tut i culōr, cun la réda ch'la gh dà dla putàna buchinàra, dla bruta rója e dgénd ch'l'à tacâ la caréra faghénd di buchèṅ a Umberto Smaila[1]. 'L èx cunsilēr dla Léga Nòrd ad Caśalgrànd Luciano D'Arcio al 23 ad Luj dal 2013 al dà adòs a la Cécile Kyenge, a Nicky Vendola e a la Boldrini dgénd "La minìstra négra, uciàda cumpàgna a 'n parasìta. Vendola abituâ a star a 90 grâd, la Boldrini i dìśan ch'la s prustituìs e ch'a gh'è la fila par ciulàr-la e a gh'è 'l caś ch'a sia mè ch'a n gh la caṿ minga a mandàr śò chi fat chè véra! Ma a n capìs briśa parchè gh'ò-j-a da prustituìr-um mè p'r al perversiòṅ sesuàli ad lì lōr, cajùsi"[2].
A 'l inìsi dal 2014 Beppe Grillo su 'l sò blog al dmanda a i suo “Csa farési vò in màchina cun la Boldrini?” ch'i gh rispóndan «A la mét a nuànta e pò a gh mét in dal cûl la sò campanèla», «A la pòrt in un camp rom e a la fag trumbàr c'n al cap vilàǵ», «A bruśarév la màchina dòp avēr guardâ bèṅ ch'i spurtèi i sìan srâ bèṅ» e «Subìt a inciuldarév faghénd-ag śbatar la tèsta su 'l cruscót, pò a m farmarév in autostràda e c'n un guinsàj a la lasarév tacàda a 'n guard rail»[3]. Al grilèṅ Sebastiano Palmiero al taca a dir su la sò paśna facebook ch'la Boldrini l'iva fat la ragàsa coccodè ma a n è briśa véra[4].
In dal Luj dal 2016 al leader dla Léga Nòrd Matteo Salvini al diś ch'l'è cumpàgna a na bàmbula ch'la s infìa[5]. In Nuvémbar la Boldrini la fà védar su facebook un campiunàri dgl'uféśi ch'la ricév (cuma “Ma n sucéd-al mai ch'un qualchidòṅ al la cópa a 'sta terurìsta chè?”, “A cōlp ad béga in ghigna a t turév!!!! Milf”, “Boldrini at sē na buchinàra andicapàda, và mò a cà, fà 'n quèl giùst na vòlta”), dmandànd-as se qvéla lè la s pōl batśàr libertà 'd espresiòṅ[6].
In dal 2017 i tàc'n a giràr p'r internet dal nutìsi falsi su 'l cònt ad sò surèla Luciana in du a s diś ch'la gh l'à cavàda a 'ndàr in pensiòṅ a trénta-sinc an cun déś-mila euro a 'l méś o ch'la gh'à 340 cuperatìvi ch'i faṅ i bèsi tgnénd adrē a i migrànt e ch'a s capìs bèṅ che ninsòṅ a in dascór[7]. La Laura la rispónd ch'i èṅ tuti bali anc parchè sò surèla l'è mòrta da soquànt an[8]. In séguit al presidènt dal grùp dla Léga Nòrd a 'l senàt, Gian Marco Centinaio, al mét in gir su Twitter la fóto 'd òṅ ch'al diś al sia 'l fradèl dla Boldrini ch'la 'l arév fat numinàr diretōr generàł dal sènt'r ad coordinamènt dal regiòṅ par 47mila euro 'l méś e gnanc un TG a in dascór. Ma l'è na bala tuta invintàda, un schèrs a sò dita[9].
Al fraréś crìtic 'd art Vittorio Sgarbi al gh dà dla cavra e dla suca vōda parchè la vrév ch'in itagliàṅ i s druìsan dal paròli p'r al fémni ch'i fànan sèrt mistēr cuma l'inśgnēra e la minìstra [10], un quèl che fra 'l àt'r a gh'è bèla in emigliàṅ. In Luj 'l atōr Fabrizio Bracconeri al gh dà adòs su twitter dgénd «A gh'arévan da piciàr-uv tut esénd ch'a pinsâ sōl a i cas vòstar e di clandistèṅ!!! MALNÉT»[11]. In Agóst, dòp 'l atintâ su la rambla a Barcelóna, al giurnalìsta rus Nicolai Lilin al diś ch'l'è amìga di terurìsta[12] mént'r al giurnalìsta d' Il Giornale Paolo Giordano al scriv un tweet in du 'l diś che «La Boldrini i la spétan su la Rambla»[13]. Dū stmani dòp al segretàri sitadèṅ dal partî Nuàtar cun Salvini 'd San Śvan Rutónd Saverio Siorini al s admànda “Ma a la Boldrini e a 'l dóni dal PD, quànd a gh'arà da sucédar?” intendénd la viulénsa sesuàla[14]. Al méś dòp al sìndig ad Pontinvrèa, al leghìsta Matteo Camiciottoli, al gh àugura i strupradōr in cà (“A prém dar-ag gl'arèst a dumisìli a cà dla Boldrini, giusà, a gh'è 'l caś ch'a gh méta 'l surìś... csa dgî vò?”) e pò al gh dà dla buśiàrda[15]. Anc l'asesōra dal Muimènt Sinc Stéli dal cumùṅ piemuntéś ad Venària, la Claudia Nozzetti, la s àugura 'n quèl dal gènar dascurénd dla dmanda dla Pulògna 'd avēr lōr i quàtar stupradōr 'd Rìmin («I aṅ fat bèṅ a ciamàr-i indrē, a spēr ch'i i custrìnś'n a tajàr-'s-al via òṅ cun c'l àt'r e a far-'g-al magnàr... i puvrét scapâ via da 'l guèri e biśugnóś 'd acugliénsa e 'd afèt... O sinò dâ-i in cura a cà dla Boldracchia»)[16].
Par difénd'r-as da chi atàc chè ch'la patìs, l'à dit ch'la denunsiarà la gint ch'la scriv di mesàǵ viulènt su 'd lē[17].
Culegamènt estéran
Nòti
- ↑ Dla Boldrini a 'rcurdarém sōl gl'uféśi ch'l'à ciapâ Il Giornale, 26 ad Nuvémbar dal 2016
- ↑ Kyenge, sènt dè 'd insûlt L'Espresso, 19 'd Agóst dal 2013
- ↑ Grillo su 'l blog: “Csa farési vò in màchina cun la Boldrini?”. Fans scadnâ Oggi Notizie, 1 ad Favràr dal 2014
- ↑ La Laura Boldrini balarìna Coccodè, la bùfala di grilèṅ la fà 'l gir dal web Huffington Post, 10 ad Favràr dal 2014
- ↑ Salvini al séggna na bàmbula ch'la s infìa: "Ca-la chè la sòśia dla Boldrini" Adnkronos, 25 ad Luj dal 2016
- ↑ Al post choc dla Boldrini su Fb: «Ca-li chè gl'uféśi ch'a ricév» Il Mattino, 25 ad Nuvémbar dal 2016
- ↑ Felice Di Rocco: "A m pintìs di càncar tirâ a la Boldrini, cónt'r al bùfali a sém indiféś" La Repubblica, 15 'd Avrìl dal 2017
- ↑ L'arlìa dla Boldrini su 'l web: "I uféndan mè surèla ma l'è mòrta da di an" La Repubblica, 14 'd Avrìl dal 2017
- ↑ Al leghìsta Centinaio al stramna dal fake news su Facebook, in dal mirèṅ sèmpar la Laura Boldrini La Stampa, 13 'd Utóbar dal 2017
- ↑ Sgarbi al dà adòs a la Boldrini: "Basta paròli cambiàdi p'r al fémni, at sē na cavra" Il Giornale, 3 ad Śnar dal 2017
- ↑ Bracconeri cóntar la Laura Boldrini su Twitter: “A gh'arévan da piciàr-uv tut esénd ch'a pinsâ sōl a i cas vòstar!” Il Fatto Quotidiano, 29 ad Luj dal 2017
- ↑ Barcelóna, Nicolai Lilin al dà adòs a la Boldrini: "Terurìsta amìg suo" Il Giornale, 18 'd Agóst dal 2017
- ↑ E 'l giurnalìsta Paolo Giordano al vrév «La Boldrini su la Rambla» Giornalettismo, 18 'd Agóst dal 2017
- ↑ Stùpar, quànd è ch'a tóca a la Boldrini? Siorini casâ via da Nuàtar cun Salvini Il Secolo d'Italia, 28 'd Agóst dal 2017
- ↑ Dòp avēr-'g augurâ i stupradōr in cà, al sìndig al gh dà dla buśiàrda a la presidènta Boldrini La Repubblica, 5 ad Setémbar dal 2017
- ↑ Venària, l'asesōra grilìna su Facebook: "I stupradōr ad Rìmin? Ch'i i custrìnś'n a tajàr-'s-al via" La Repubblica, 7 ad Setémbar dal 2017
- ↑ Boldrini cóntar gl'haters: "Adès abàsta, a v denùnsi" Il Giornale, 14 'd Agóst dal 2017
Àtar prugèt
- Wikiquote contiene citazioni di o su Laura Boldrini
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Laura Boldrini


text:
Abåurd
Int i mamméffer, un abåurd, o abåurt, l é quand c 'na gravdanza la finéss prèst sänza la nâsita d ón cinno. L'abåurd a l pôl capitèr naturalmänt, ed sòlit parché quèl a l é andè mèl int la gravdanza. In ste chès qué as dscårr ed abåurd ed só pà.
Äl dòni i pôlen anc fèr finîr la gravdanza ed propòsit prémma dla nâsita. Quasst invêzi a s ciâma abåurd provochè.
La legalitè dl abåurd provochè al pôl dipànnder da condiziån cme incèst, viulänza, difèt fetèl gròs o prîguel par la salûd dla mèder. Intinimôd la legalitè dl abåurd la dipànnd däl léżż dal sît.


text:
Tramvia Blau
El Tramvia Blau a l'è on tram de la part volta de Barcelona gestii de la TMB, che 'l conliga la stazion de Avinguda Tibidabo, capoligna de la linia 7, cont la partenza de la funicolar de Tididabo.
Inauguraa in del 1901 a l'è restaa l'unich tram de Barcelona finna a la costruzion del Trambaix. Al dì d'incoeu a l'è no retegnuu on tram normal e l'è prettament turistich, e de facc el gh'ha ona soa tariffa special.
Infrastruttura[Modifega | modifica 'l sorgent]
La ligna a l'è longa 1276 m cont on disnivell de 93 m. A gh'è di tratt reservaa a binari unich e di zon a binari dobbi cont el traffich compartii cont i vettur.


text:
Torron d'Oeurz
El Torron d'Oeurz[1] o Torenton[2] (parnonzia local a Osogna: [ol to'roŋ døːrdz]; parnonzia local a Biasca [toran'toŋ]; Italian: Torrone Alto, Torent Alto o Torrone d'Orza) l'è on mont de la Svizzera.
L'è alt 2.948 meter e l'è al confin in tra la Val d'Osogna (val Riviera) e la Calanca. In realtà l'è on rosc de montagn che 'l se destacca in direzion nord-ovest de la cadena de mont che la spartiss el Tisin di Grison. De 'sto grupp, la scima pussee alta la se ciama proppi Torron d'Oeurz. I alter scimm hinn quei che circonden la val d'Osogna e 'l fianch meridional de la val Pontiron.
I primm personn che gh'hinn rivaa in scima (in del 1892) hinn staa L. Darmstädter e J. E G. Stabeler.
Not[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Archivio dei nomi di luogo: Osogna
- ↑ Caterina Magginetti, Ottavio Lurati, Biasca e Pontirone, Basilea, ed. Krebs, 1975.


text:
Macedonia del Nord
La Macedonia del Nord (CeBepHa MakeдoHиja, in macedun) a l'è un paes de l'Europa balcaniga.
A l'è tacada al Kosovo, a l'Albania, a la Serbia, a la Bülgaria e a la Grecia.
La capital a l'è Skopje.
La gh'ha una süperfiss de 25.713 km² e una pupulaziun de pressapoch 2 miliun d'abitant.
La fa part di Naziun Ünii fina al 2019 cun la denuminaziun FYROM (Former Yugoslav Republic Of Macedonia, var a dì Ex Repüblica Iuguslava de Macedonia; in macedun: ПopaHeшHa JyrocлoBeHcka Peпyблиka MakeдoHиja, Poranešna Jugoslovenska Republika Makedonija).
In del 2019 a l'è entraa in vigur un accord cun la Grecia che l'ha cambiaa nòm al Paes in Macedonia del Nord,e 'l permettarà al Stat de entrà in la NATO e in l'Üniun Eurupea.
Urganizaziun pulitigaModifega
La Macedonia (nom ufizial: Peпyблиka MakeдoHиja) a l'è una repübliga.
El president a l'è el Stevo Pendarovski (del 2019).
El Prim Minister a l'è el Zoran Zaev (del 2020).


text:
Cornelia Vinzens
Nus savevan da nuot auter – Etwas anderes kannten wir nicht
Sursilvan, Deutsch
Somedia Buchverlag, 2016, numer d’empustaziun 978-3-906064-60-4
«Nus savevan da nuot auter.» Seniors dalla Surselva raquentan da lur veta. Aviartamein ed a moda fetg detagliada. Historias che commuentan.
Ei vegn raquintau neginas biografias, mobein eveniments specifics dalla veta da mintga singul. Ferton che Marionna dat a nus in’envesta da si’affonza, seregorda Ida da sia nozza, raquenta Maria dalla fiera nera duront la Secunda Uiara mundiala, ri Rosa dalla naivadad sexuala e deplorescha Oscar la digren dils vitgs muntagnards. Communablamein fuorman quels raquents in portret d’ina generaziun ch’ei carschida si en Surselva. Ina generaziun, la quala fa la punt dil temps dallas uiaras mundialas, da crisa e da disoccupaziun, dalla veta religiusa avon il Secund Concil vatican alla societad beinstonta d’ozildi. Ella ei perdetga digl enorm svilup tecnic e da midadas socialas che han giu liug il 20avel tschentaner ed han effectuau bia ella veta da mintgadi, particularmein el territori alpin.


text:
La crisa politica en l’Irac è s’intensivada: Aderents dal spiritual schiit Muktada al-Sadr èn puspè entrads cun forza en l’uschenumnada «zona verda» a Bagdad nua che sa chattan dasper il parlament er uffizis guvernamentals ed ambassadas.
Forzas da segirezza han chatschà enavos ils demonstrants cun gas lacrimogen, chanuns d’aua e granatas che tschorventan. Pliras persunas sajan vegnidas blessadas, rapportan las autoritads.
Ils protests sa drizzan cunter la regenza che fetschia memia pauc per cumbatter la corrupziun e garantir la segirezza en la chapitala.
Gia avant 3 emnas eran fullas da demonstrants entradas cun forza en il parlament. Per la citad da Bagdad vala ad interim in scumond da sortir, rapporta la televisiun statala.
RR novitads 21:00


text:
Tenor ina communicaziun da l’Uniun Musical Surselva n’han las contractivas cun l’agentura internaziunala responsabla per ils dretgs dal musical Mamma Mia da la gruppa svedaisa ABBA betg gì success. L’argumentaziun da l’agentura internaziunala è ch’ì dettia gia avunda preschentaziuns da quest musical.
Uss vegn preschentà in auter musical
Tenor il president da l’uniun Daniel Blumenthal, tschertgan els uss in’auter musical per preschentar quel l’onn proxim. Temp avunda hajan els anc, ha ditg Blumenthal. Ed era las preparativas gia fatgas per Mamma Mia na sajan betg stadas per il giat. Uschia possia el s’imaginar, ch’ina part da las acturas ed acturs ch’els hajan gia selecziunà il matg passà, vegnian era a survegnir ina rolla en il nov musical. Tge musical che quai è vul Daniel Blumenthal dentant pir communitgar cura ch’era ils contracts per ils dretgs da preschentar quest musical èn suttascrits.
RR actualitad 17:00


text:
Lavurs
Els exequeschan suandantas lavurs:
- tgirar plantas e far plantaziuns
- derscher plantas cun resgias a motor e turns da suga, allontanar la roma e tagliar il bist
- allontanar zerclim e chalias che disturban per che plantas giuvnas hajan avunda plaz e glisch
- proteger plantas gist emplantadas dad animals, p. ex. cun in chanaster da fildarom
- gidar tar la construcziun da vias da guaud, da segirar spundas e d’eriger rempars da lavinas sin ils culms
- scriver in rapport da lavur davart las lavurs prestadas
- resguardar las prescripziuns da segirezza: preparar conscienziusamain las lavurs e trair en la dretga vestgadira da lavur - per exempel ina chapellina, egliers da protecziun e guants
- tgirar e nettegiar ils guaffens ed ils apparats
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 1-1-2018
Durada
2 onns
Furmaziun en la pratica
En ina interpresa forestala publica u privata u en in manaschi forestal
Furmaziun en scola
Per regla curs da bloc a la scola professiunala
Roms professiunals
- exequir lavurs cun laina cun agid da proceders motormanuals
- utilisar e tgirar meds da lavur
- resguardar las prescripziuns da la protecziun da la sanadad e da l’ambient sco er da la segirezza da la lavur
- exequir la tgira da guauds giuvens e plantaziuns
Curs ordaifer il manaschi
lainaria e meds da lavur per il mantegniment, agid d’urgenza per il persunal forestal, tgira dal guaud
Diplom
Attest federal professiunal "practicist forestal / practicista forestala AFP"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada cun pretensiuns da basa
- fufragnadi vegn recumandà
Pretensiuns
- plaschair da lavurar en il liber
- bun dun d’observar la natira
- senn da responsabladad per lavurs privlusas (ristga d’accidents)
- buna sanadad per lavurs en il liber da tutt’aura
- forza corporala
- enclegientscha pratica
- enclegientscha tecnica per la lavur cun apparats e maschinas
- abilitad da lavurar en ina gruppa
- supplementarmain: examinaziun corporala tras in medi
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da centers da furmaziun per selvicultura ed agricultura, da federaziuns e d’organisaziuns per la protecziun da l’ambient; ina survista dals curs porscha Codoc
Bostger / Bostgera AFQ
practicists forestals / practicistas forestalas AFP pon far ina furmaziun scursanida sco bostger / bostgera AFQ cun attestat federal da qualificaziun (access al 2. onn da furmaziun).
Suenter han els las medemas pussaivladads da furmaziun supplementara sco bostgers / bostgeras AFQ.
Cundiziuns da lavur
Practicists forestals lavuran per manaschis forestals privats e publics u en champs da lavurs sumegliants, per exempel en l’industria da laina, orticultura e cuntrada u sin il sectur ambiental. Practicists forestals lavuran per gronda part en il liber ed èn suttaposts a tut las influenzas da l’aura. Lur lavur è corporalmain fitg stentusa.
Ulteriuras infurmaziuns
Codoc
Koordination und Dokumentation Bildung Wald
Hardernstr. 20
Postfach 339
3250 Lyss
Tel: 032 386 12 45
URL: www.waldberufe.ch


text:
La nova lescha chantunala davart il guaud vul cuntanscher in'organisaziun forestala ferma
- Seiteninformationen
- Erste Mitteilung
- Neuen Beitrag einfügen
Empè da contribuziuns linearas da salarisaziun, ina indemnisaziun moderna da las prestaziuns: La regenza grischuna ha deliberà la missiva per la revisiun totala da la lescha chantunala davart il guaud per mauns dal cussegl grond.
La finamira principala da la revisiun totala da la lescha chantunala davart il guaud è quella da simplifitgar las structuras en il sectur da l'organisaziun forestala. I duain vegnir dads impuls per furmar reviers e manaschis forestals pli gronds. Per quest intent vegn substituida la pratica vertenta da subvenziun en furma da contribuziuns linearas da salarisaziun tras ina cunvegna moderna da prestaziuns che vegn fatga cun las instituziuns ch'èn responsablas per ils reviers. Quai eliminescha in element che impediva la furmaziun da reviers forestals pli gronds. Tenor il dretg vertent vegn concedida – a chaschun da la fusiun da plirs reviers – la contribuziun chantunala mo ad ina selvicultura u ad in selvicultur, er sch'igl èn necessaris pliras selviculturas u plirs selviculturs per tgirar il nov revier pli grond.
L'indemnisaziun da las prestaziuns sa cumpona d'ina contribuziun da basa e d'ina indemnisaziun orientada a la prestaziun. La contribuziun da basa vegn ad indemnisar – en la furma d'ina pauschala dependenta da la surfatscha – ils custs fundamentals per las prestaziuns obligatoricas. Ils custs fundamentals cumpiglian las prestaziuns che vegnan prescrittas da la lescha sco per exempel la tgira e la cultivaziun persistenta dal guaud da protecziun ubain las incumbensas da controlla e da surveglianza en il guaud. La contribuziun da prestaziun sa basa percunter sin la quantitad da laina che vegn effectivamain tagliada per onn en in revier sco er sin la tgira dal guaud giuven. Ulteriuras prestaziuns ch'èn vegnidas fixadas cun l'uffizi da guaud e privels da la natira pon esser en spezial incumbensas en connex cun ils privels da la natira. Questas incumbensas vegnan indemnisadas supplementarmain. Las contribuziuns chantunalas a favur da l'economia forestala na vegnan betg sbassadas, mabain impundidas en moda bler pli efficazia.
La revisiun simplifitgescha plinavant proceduras, particularmain las proceduras da runcada, da determinaziun dal guaud e d'approvaziun da projects. La finala cuntanschan ins – cun resumar en in relasch la lescha chantunala davart il guaud e l'ordinaziun dal cussegl grond appartegnenta – ina preschentaziun pli survesaivla da la legislaziun forestala chantunala.
Il cussegl grond vegn a tractar la revisiun totala da la lescha chantunala davart il guaud en la sessiun da zercladur 2012.
Infurmaziuns:
- cusseglier guvernativ Mario Cavigelli, schef dal departament da construcziun, traffic e selvicultura, tel. 081 257 36 01
- Reto Hefti, selvicultur chantunal, telefon 081 257 38 51
Gremi: regenza
Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun
Neuer Artikel


text:
Promana
Premana (in valsasnatt: [pro'manɛ]; nom ufizial in italian Premana) l'è on comun de la Provincia de Lecch con 2 281 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 33,7 km² e ona densità de 68 ab./km².
El confina con la Provincia de Sondri e l'è el "capploeugh" de la Val Varron.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Promane l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Ils proxims trais onns vul il concern da farmazia investir a Stein en plirs pass fin 90 milliuns francs. En in emprim pass duain vegnir stgaffidas 260 novas plazzas da lavur cun il potenzial da stgaffir ulteriuras 190 plazzas.
Novartis bajegia a Stein en il chantun Argovia in implant da producziun per terapias da cellas e terapias geneticas. Cun quest project duain vegnir promovidas talas terapias en Europa. Las emprimas terapias or dal nov implant duessan star a disposiziun als pazients en Svizra ed en Europa il cumenzament dal 2020.
Novartis producescha gia terapias geneticas e da cellas a Morris Plains (New Jersey) en ils Stadis Unids. Ultra da quai è Novartis vegnì d'accord cun l'interpresa CELLforCURE da producir talas terapias davent dal 2019 a Les Ulis (Essone) en Frantscha.
RR novitads 08:00


text:
2013 tschiervs han ils chatschaders e las chatschadras sajettà durant questa chatscha speziala en il Grischun – 224 da quels han sajettà ils organs da surveglianza. Il plan da reducziun prevesa radund 300 tschiervs dapli. Questas cifras ha Adrian Arquint, l'inspectur da chatscha confermà ad RTR. Las cifras definitivas po l'uffizi da chatscha communitgar la fin schaner.
In record hai era dà tar il dumber da chatschaders e chatschadras ch'èn ids a la chatscha speziala – numnadamain 2083, l'onn passà eran quai radund 60 pli paucs.
La chatscha speziala ha gì lieu en tuttas regiuns, cun excepziun da la Bregaglia e Vaz Sut. Quai davent dals 2 da november fin ils 18 da december.
RTR novitads 17:00


text:
Ill Baccaiäd
La famigerä “legge di Murphy” (di Pietro “Pedar” Rebecchi)
Ill Baccaiäd è la rubrica in dialetto piacentino a cura di Pietro “Pedar” Rebecchi per i lettori di SportelloQuotidiano.com (foto di Marco Caviglioni)
Donca, śà la vita l’é un lotta cuntinua, seinsa un mumeint ad päs, seinsa un attim par fä ripusä ‘l sarvell, allura ma dmand : parché g’um da fä i cöint anca cun la famigerä “legge di Murphy” ? E po’, ma chi l’era chelü ? V’al digh mè : un inśgnér areonautich american.
M’al gäva propi ätar da fä che insgnä al mond che se una roba la pudriss andä mäl at pöl astä tranquill cl’agh và sicür ? Al pudiva mia siguitä a stüdiä i sò avion e fä in mod e manera che d’ogni tant na daga mia śù mia quälcadöin ? Inveci no, lü e la sò legg’ is preseintan regularmeint in dal noss tran tran ad tütt i dé.
Laśum astä la fëtta biscuttä che quand la casca l’as poggia seimpar dalla pärt ad la marmlä atsé s’incaculla tütt al pavimeint…s’la va bein…parché s’la va mäl s’immardélla al tapéd, ad matteina, apéna dosd…böna giurnä.
Parché quand at riv dadnans alla porta ad cà cun quàtar burs ad la spesa par man stà pür sicür che ill ciäv par vér la porta ien in dla sacośa sbagliä ? Té at pogg’ par tèrra ill burs in dla sinistra e oplà, ill ciäv ien in dla sacośa déstra. Dill voot peins chi sa spostan da par lur.
Sicürameint al siur Murphy al và d’acordi cui cellülär, s’at gh’è la battéria al massim i san gniàn sa t’é al mond, ma s’la fà tant d’arivä sùtta all’ott par seint t’è bon da ricev una telefunäda dal Papa, vüna dal Presideint dla Repübblica e un’ätra dall’inferan parché i sercan una alma generusa ca giüsta ‘l cundisiunatur.
Parché sa fagh cascä una gussa d’acqua, prima c’la tucca par tèrra ariva mé muier ?
Viätar, quand sì in macchina, pruì sultant a pinsä : al prim semafur russ rispond al messagg’ o dò una smicciäda al titul dal giurnäl. Pär ca tütt i semafur is mëttan d’accordi e d’impruviś ien seimpar vérd, vigliacch se una vota al cambia culur intant ca t’è dré arrivä, precis tant cmé quand t’é da frëssa via….
Parché al śüpermarchet g’ho seimpar dadnans la vacina c’la cöinta i sòd in centesim, la cata sö tütt i bullein pusibil, l’ha mia pśä un pum e la mëta via la spesa cun la velucitä d’una bisascüdléra śopa ?Grasie al siur Murphy ho lassä lé da guardä il prevision dal teimp, tant al sò śà : cumincia a piöv quand port föra ‘l can e laśa lé quand ariv a cà…quand la va bein…parché quand la và mäl guärd föra dalla finéstra…lübbia mia…laś a cà l’umbrella…ariv in sa spigh…e sù dl’acqua.
Parchè quand g’ho tütt al teimp dal mond l’ascensore l’é seimpar al mè pian ma quand sum in ritärdi la catt al piano terra ? E menu mäl c’la pöl mia andä pösè in bass se no sum cunvint c’la pudriss purtä sö quälca dasprä cul cundisiunatur in man da giüstä.
E quand at vé in posta ? At gh’é al logh a sarnì la fila pösé cürta, lemò at catarä seimpar al padélla c’al fa dasdott uperasiòn. Menu mäl c’adess i’han miss i nümar, atsè, pr’una vota, al siur Murphy al pöl andä in sla furca.
Parché sa stò in sla tumana un’ura süceda gninta ma sa fagh tant da mët un pé in dla doccia söna ‘l telefun ? Pudriss andä inans ancura par méśa giurnä ma tant…
Cär al mé Murphy, t’é quäsi luiä, quäsi quäsi sperariss c’at fiss all’inféran, cui cundisiunatur rutt e sa fiss atsé at gh’é ‘l logh a ciamä l’ascensore !
Pietro “Pedar” Rebecchi


text:
Ils juniors da San Murezzan giogan dumengia proxima l'ultim gieu da la stagiun en lur liga encunter Meyrin ed han anc adina la schanza da gudagnar il titel da champiun svizzer da quest onn. Per il EHC San Murezzan fiss quai ina victoria bainvesida che sa repetiss per la segunda giada en l’istorgia dal club che ha 99 onns.
Del Curto, Triulzi....
La squadra da juniors – quella giada en la liga da «inter-juniors» – aveva cuntanschì il titel ils 2 da mars 1975. La partida encunter Martigny aveva lieu sin glatsch neutral a Wallisellen. Ils engiadinais han gudagnà il matsch cun 11:3.
Da la partida en la squadra eran nums ch’ins ha udì anc plirs onns suenter en connex cun il sport da hockey, per exempel Arno Del Curto, Marco, Giorgio ed Enrico Triulzi, Claudio Raffeiner u Alberto Rogantini.
Basa per ina carriera internaziunala
Per blers dals giugaders da quella giada ha il titel da champiun svizzer avri ina porta sin il martgà da hockey, ha declerà Andreas Duschletta – alias Mac – cun sfegliar en la documentaziun dal gieu decisiv. Suenter la victoria encunter Martigny hajan plirs giugaders bandunà il EHC San Murezzan per far carriera.
Ideal per palmarès d’in hockeyaner
Ils juniors da la squadra actuala da San Murezzan hajan uss il fieu e la voluntad da gudagnar la mastranza, uschè Rolf Camichel, il co–trenader da la squadra Juniors Top.
Ed ina victoria signifitgass er in nov schlantsch per tut l’organisaziun dal EHC San Murezzan, suenter che la prima squadra (gioga en la segunda liga) è crudada or dals playoffs anticipadamain.
Cumbatter per mintga punct
La fin d’emna passada n'ha la squadra da San Murezzan betg anc ragiunt la victoria dal titel da champiuns svizzers cun la runda dubla ord chasa. La sonda ils 4 da mars ha San Murezzan battì Genève Futur Hockey cun 4:3. La dumengia ils 5 da mars percunter han ils juniors da San Murezzan pers cun 5:8 encunter Meyrin.
Il gieu decisiv è perquai uss ils 12 da mars, puspè encunter il CP de Meyrin, lura a chasa a San Murezzan.


text:
Aurelio Casanova da Glion è stà involva durant passa 30 onns en proceduras da meglieraziun. Durant 12 onns è el stà il manader da l'uffizi d’agricultura e geoinformaziun. Per el è la situaziun a Mustér enconuschenta.
Il problem che jau vesel è, che quai ch'è malegià sin plans, na san blers betg s’imaginar, tge che quai munta cura ch’igl è bajegià.
La differenza tranter ils plans da construcziun ed il mument, cura che las via vegnan bajegiadas saja magari grev da metter avant. Giuditgar las lavurs è tenor Casanova pir pussaivel, cura che las lavurs èn terminadas.


text:
L’organisatura per quest onn, la Baselgia evangelica refurmada dal Grischun, n’ha betg dà luc ed ha surpiglià dad organisar la Sinoda da missiun il 2022 a Tavau. Las commembras ed ils commembers da la Missiun 21 sa chattan questa fin d’emna tuttina – els han spustà lur inscunter en la rait.
Tranter dunnas ed umens dal Chile e la Bolivia, da la Nigeria ed il Sudan dal Sid, da la Germania e la Corea dal Sid è er la Grischuna Barbara Hirsbrunner. Ella è cussegliera da la Baselgia evangelica refurmada dal Grischun e fa part a la partiziun europeica da l'ovra d'agid Missiun 21.
Cun ella ha «Vita e cretta» discurrì davart la Sinoda da missiun e tge ch'il Grischun sa contribuir. Las sumbrivas dal passà, ch’èn colliadas cun il tema «missiun», èn dentant er tema.


text:
In di suenter ses emprim plaz da podest hai dà ina trumpada per Lena Häcki a la cuppa mundiala da biatlon a Le Grand Bornan en la Frantscha. En la cursa da partenza da massa ha Häcki fatg set sbagls da sajettar ed è vegnida 28avla.
Meglra Svizra è vegnida la Grischuna Aita Gasparin sco 24avla. Ella ha fatg mo in sbagl da sajettar, ha dentant pers bler temp sin la loipa. Sia sora Elisa Gasparin ha stuì dar si pervi d'ina grippa.
Gudagnà la cursa da partenza da massa da las dunnas ha Tiril Eckhoff da la Norvegia avant la Taliana Dorothea Wierer e Linn Persson da la Svezia. Per la Norvegiasa è quai stà la terza victoria en trais dis.
Tar ils umens gudogna puspè Bø
Johannes Thingnes Bø dominescha vinavant tar ils umens. A Le Grand Bornand ha il Norvegiais gudagnà l'emprima cursa da partenza da massa da questa stagiun avant il Franzos Emilien Jacquelin e ses frar Tarjei Bø. Per Johannes Thingnes Bø è quai gia la 5avla victoria da questa stagiun. En tut stat el en la cuppa mundiala per la 43avla giada sisum la glista.
Suenter las trumpadas en las cursas da persecuziun da la sonda n'èn nagins umens svizzers stads a la partenza.
RTR novitads 17:00


text:
Buch (SH)
Buch a l'è un cumün svizzer del Canton Sciafüsa. Al gh’ha pressapoch 316 abitant e una süperfiss de 3.80 km², e al se tröva a una altitüden de 416 meter sura al livel del mar.
El cumün de Buch a l'è tacaa ai cumün de Gailingen am Hochrhein (DE-BW), Gottmadingen (DE-BW), Ramsen.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Buch in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Buch in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
"Ester Ladins", la gran mostra dl’EPL cun 33 artisc tl MMM Ripa a Bornech
Por zelebrè i pröms 60 agn, la lia Ert por i Ladins à metü a ji na mostra deboriada cun le MMM Ripa a Bornech. Passa 30 è i artisc dales valades ladines che tol pert. La vernissaja é stada dan en valgügn dis; la mostra è daverta cina la fin de setëmber. Mo ciügn elpa i pinsiers, les vijiuns, i crüzi de chisc “artejans dl ert”?
Al è passè passa mez secul da canche Siur Angel Morlang da Miscì/La Pli de Mareo, laota ploan a Rina y artist, à metü la fondamënta por l’EPL – Ert por i Ladins. Le fin: cherdé adöm artistes y artisć dla Val Badia por s’organisé, se motivé, se sostigní y se promöie deboriada y un por l’ater. Tröp s’à mudè te chisc dejenà, nia ma le contat derevers dl ert, ince le punt d’odüda di artisc cun l’ambiënt incër ia, le monn, le progres. “Al romagn prerogativa dl artist, chëra de sintí plü stersc i mudamënc ti tëmps, les finëzes y traversies intravaiades y val’ iade stopades ia da na tëra plü o manco sotida” pon lì sön le sit dl EPL tles parores de Irina Tavella, curadëssa dla mostra. Sëgn complësc la uniun 60 agn y inviëia adüm cun le MMM Ripa de Reinhold Messner a Bornech ala gran mostra dal titul “Ester Ladins” a chëla che al tol pert bëgn 33 artistes y artisć dles valades ladines.
Ci che vëgn presenté a Bornech (la mostra è daverta cina ai 27 de setëmber 2020) è na analisa di pinsiers y di sentimënc di artisc. Chilò dessot podes lì les parores de valgügn partezipanc, coiüdes adöm dal EPL. L’artist gherdëna Christian Verginer se damana, por ejëmpl, “What happens next?” Ci sozedarál pa tl dagní?”. Ala se trata de na domanda che forsc düc se fajun te chisc tëmps de gran cambiamënc de paradigma y de reflesciuns sön la vita. Gustav Willeit da Corvara, indere, se fej val reflesciun sön la natöra: “Ci raport unse pa nos cun la natöra, fajunse ciamó pert de ëra? Ti sunse nos deventá foresć a d’ëra o ëra a nos?”. La resposta dl’artist dla fotografia: “Nosta natöra é de na belëza straordinara, sce i sun bogn da la odëi cun edli sinziers; ara fej deventé la belëza n valur, la tle fondamentala por la reflesciun y la comprenjiun de nosta esistënza”.
Cun so laur artistich, l’artist marô Fabian Feichter spliga che le lian dles munts cun l’ega, la importanza fondamentala di resservars de ega dolomitica, “n’é nia infinis”. “Sciöche al sozed massa sovënz, é l’ativité umana rovada fora de vigni parameter, é pö ëra la gauja che l’ecuiliber natural danter domanda y oferta vëgn metü al prigo”. “La figura umana, süa esistënza, che delega adöm, te sües episodes emblematiches desfarëntes, cun l’ambiënt natural incër ëra ia”, spliga Margareth Forer, marôra, maestra de pitöra tla scora d’ert de Urtijëi, “le corp che vá ite tla tera y devënta pert de ëra. L’aziun artistica chir le sëns plü sot de nosta esistënza”.
N lian strënt danter nosta perzeziun, le vire tles munts, les tradiziuns, é dassënn inraijé te nosta identité culturala. L’artist da La Val Markus Moling spliga so laur insciö: “Nosta vijiun dles cosses é condizionada da emoziuns, recorc, pinsiers, situaziuns liades al tëmp. Chëstes situaziuns se suraponn a nüsc pinsiers y nosta manira da odëi y vire nostes esperiënzes perzetives.”
Le lian cun la tradiziun, che pëia ia dai pröms recorc de nosta infanzia, les saús, i tofs, i sonns, imajes che á metü raisc te nosc spirit. Les piceres cosses da vigni de, l’aredamënt de nostes stües, le bun tof dl lëgn de cier o de peció, taié te nüsc bosc y trasformé te injins. I dessëgns de Franz Irsara de Badia é deplü che ma le recort personal de süa jonëza; tröc de nos po se reconësce te ëi. Chësta é por ël la definiziun de patria.
Na tradiziun che á suravit la modernisaziun, o nia, che á messü ti la zede ales trasformaziuns de nüsc tëmps, y che é gnüda desfratada dala globalisaziun y dala eterogenesa nöia, che devënta parüda comerziala y de marketing dla defenüda de identité, che é aldedaincö dassënn manaciada. Chësc nes cunta l’artist fascian contemporan Claus Soraperra de la Zoch, cun so laur Mater Tirolensis, che é: “N proiet desgort da n pinsier emotif, gnü fora da inrescides storiches-antropologiches incër n mudamënt re-generatif de n popul tirolesc che mantin na identité, de na portegnüda storica, capazia y sterscia, viüda sciöche na erma por la defenüda nazionala y religiosa.”
Cun süa opera, nes cunta Michael Moling da San Martin de Tor te na manira paralela na storia passada o nia passada, de na cultura maschilista, che sotmët la ëra ladina, che por ti sciampé sotfora a n pëis che manacia da da la fracé, y che chir proteziun sot le mantel dla dlijia, che ti pormët la salvëza tres la catarsis dla crusc y dla soferënza. Michael Moling: “L’om y la religiun, dui pilastri de na impalcatöra che se desfanta bel plan ia. Ara ne se trata nia de incherscimun, mo de denunzia: Ci dagní unse pa nos arpé da chisc tormënc? Ci dories s’aspeta pa ciamó por rové a na identité nöia?”.
N dagní che chir la liberté de pinsier, la liberté dal pëis dl consumism, lerch por la liberté individuala, influsc de d’atres cultures, desche chi portá dala artista cilena, traplantada tla Ladinia, Mariana Acuna. Ëra evochëia te sü chedri figöres misterioses y fantasioses, che vëgn dales ambries de süa anima latina, moscedades cun nosta cultura dles munts. O la liberté d’espresciun dl artist badiot jonn Mattia Maldonado che nes dij: “La beliscima sensaziun de liberté de cosciënza y de realisaziun che an á tratan che an laora zënza mediaziun de pinsier, proiet, parores, na espresciun dl momënt”.
Info: EPL


text:
Assimilaziun linguistica
L'assimilaziun linguistica ei igl adattar linguistic d’ina persuna ad in auter lungatg. Quei vul dir s’adattar ad in lungatg ch’ei buc il lungatg mumma. Savens ston emigrants far quei prozess. Era famiglias da lungatg tudestg svizzer che van a habitar en in territori romontsch, talian ni franzos han da far in tal process. Sche quei succeda buc, sa ei dar ina germanisaziun da quels territoris.
Funtaunas[modifitgar | modifitgar il code]
- Rico Cathomas & Werner Carigiet: Educaziun bi- e plurilingua. Respostas a dumondas fundamentalas, Cuira 2005


text:
Il program d’impuls da la Confederaziun è vegnì creà il 2003 perquai ch’i deva in grond basegn per plazs da tgira d’uffants. Ils davos 15 onns hai dà 33’100 novs plaz en canortas d’uffants e dapli che 24'000 plazs en la tgira cumplementara da scola, scriva l'uffizi federal da las segiradas socialas.
Il program d’impuls è gia vegnì prolungà duas giadas pervia da la gronda dumonda, ed era il credit actual na tanscha betg per tut las dumondas pendentas. L'uffizi ha perquai ina glista da prioritads che duai garantir ch’ils daners vegnan repartids a moda equilibrada. La schanza ch’il program vegn ina ulteriura giada prolungà per quatter onns è gronda.
RR novitads 17:00


text:
Il club da hockey da Tavau vul tegnair ils agens juniors en il Grischun. Perquai ha l’equipa da tradiziun suttascrit gist cun tschintg giugaders da l’atgna partiziun da juniors contracts da profis. Tranter quest quintet èn era dus giugaders engiadinais: Marino Misani da Samedan e Fabian Ritzmann da Scuol.
Jau vuleva gia adina vegnir profi da hockey
Gia cun 16 midà tar la U17 dal HCD
Ils dus hockeyans engiadinais han fatg fin uss quasi la medema via. Omadus han ristgà gia cun 16 onns il pass da l’Engiadina a Tavau. Tant Misani so era Ritzmann han alura era gist fatg la scolaziun, respectivamain il giarsunadi a Tavau. Ritzmann il giarsunadi da commerzi tar il secretariat dal HCD, Misani la scola da commerzi tar la Scola media alpina a Tavau. Uss suenter ils onns da giarsunadi/scola han omadus suttascrit lur emprim contract da profi.
Jau crai che la schanza da dar per il HCD vegn
Via Biasca forsa tar il HCD
L’idea dals responsabels da Tavau èsi da nominar Marino Misani e Fabian Ritzmann per l’equipa da partenadi da Biasca en la Swiss League. Quai è la segund auta liga da hockey en Svizra. Sche il duo mussa bunas prestaziuns tar Biasca è la via vinavant tar il HCD segir pussaivla. L’emprim han omadus dentant da mussar lur classa en la Swiss League.


text:
Uss è in dals bels temps per viandar e far spassegiadas sur munts e vals. En la musica populara grischuna e svizra datti blers sauts deditgads a quest bel passatemp. Vus udis las chapellas Echo vom Kinzig, Alpafründa, Huusmusig Kollegger, Bergüner Ländlerfründa, il Quartett Laseyer ed il Ländlerquintett Schwarzsee e lur sauts: Überä Gätterlipass, Bi Dä Jöriseeä, A Gruass us da Berga, Pro'l Lai da Rims, Uf em Piz Vadret, Bi da Camanar Hütta.
Tras vals e sin muntognas
Viandar en regiuns da muntogna da tut la Svizra
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Savens chaschuna l'incumbensa da tgira er quitads finanzials. Ils portacusts ils pli impurtants da las prestaziuns da tgira èn las assicuranzas da malsauns e las assicuranzas cunter accidents. Ellas cuvran ils custs da la tgira da basa e dal tractament – quai dentant mo, sche la tgira vegn prestada da persunal professiunal. Qua chattais Vus ina survista, tgi che paja tge part dals custs da malsogna e d'assistenza e da tgi che Vus survegnis tge sustegn.
Engaschament tras la spitex
Contribuziun d'assistenza
La contribuziun d'assistenza permetta a las retschavidras ed als retschaviders d'ina indemnisaziun per persunas dependentas d'agid ch'èn dependentas d'agid regular, ma che vulessan tuttina viver a chasa, d'engaschar ina persuna che furnescha las prestaziuns d'agid necessarias. Cun la contribuziun d'assistenza duain vegnir promovidas en emprima lingia l'autodeterminaziun e l'atgna responsabladad per che las persunas pertutgadas possian viver a chasa.
Bunificaziun da tgira
Sut tschertas premissas han las persunas che tgiran lur confamigliars il dretg da survegnir bunificaziuns da tgira. Questas bunificaziuns èn supplements tar l'entrada da gudogn che furma las rentas. Ellas duain permetter da cuntanscher ina renta pli auta, sch'insatgi assista persunas parentas che basegnan tgira. Las bunificaziuns da tgira n'èn betg prestaziuns finanzialas directas, mabain entradas fictivas. Ils onns, per ils quals ina bunificaziun da tgira po vegnir imputada, vegnan inditgads en il conto individual, persunal. Las bunificaziuns da tgira ston vegnir fatgas valair mintga onn tar la cassa da cumpensaziun chantunala en il chantun da domicil. Il formular d'annunzia sco er ulteriuras infurmaziuns davart las premissas èn disponiblas sin la pagina d'internet dal IAS dal Grischun u tar l'agentura da la AVS da la vischnanca.
Indemnisaziun per agid / engaschament tras la persuna malsauna
Custs per la tgira ed assistenza che vegn prestada da confamigliars, vegnan indemnisads mo, sch'ils confamigliars respectivs
- n'èn betg inclus en la calculaziun da las PS; e
- han ina perdita da gudogn considerabla da lunga durada pervia da la tgira ed assistenza.
Ils custs vegnan indemnisads maximalmain en la dimensiun da la perdita da gudogn (art. 15 da la Lescha chantunala davart las prestaziuns supplementaras).
Prestaziuns supplementaras (PS)
Las prestaziuns supplementaras tar la AVS e tar la AI gidan là, nua che las rentas e las entradas na cuvran betg ils custs minimals da la vita. Las PS annualas correspundan a la differenza tranter las expensas renconuschidas e las entradas che pon vegnir messas a quint. En quest connex sto vegnir fatga la differenza tranter persunas che vivan a chasa e persunas che vivan en ina chasa da dimora u a l'ospital. Infurmaziuns e fegls d'infurmaziun (5.01 e 5.02) davart prestaziuns supplementaras chattais Vus sin la plattafurma d'infurmaziun da la AVS/AI u tar la IAS dal Grischun.
Meds auxiliars
La AVS e la AI surpiglian ils custs per differents meds auxiliars sustegnents. Infurmaziuns ed ina glista dals meds auxiliars che vegnan surpigliads chattais Vus tar la IAS dal Grischun.
Indemnisaziun per persunas dependentas d'agid (IPA)
Supplement per la tgira intensiva
Persunas minorennas che dovran in'assistenza supplementara d'en media almain 4 uras per di, han sut tschertas premissas in dretg da survegnir in supplement per la tgira intensiva. Il formular per far il rendaquint dal supplement per la tgira intensiva chattais Vus sin la plattafurma d'infurmaziun da la AVS/AI.
Spitex d'uffants
La AI surpiglia per uffants cun ina menda da naschientscha renconuschida las prestaziuns da la spitex fin ch'ils uffants han 20 onns. En tals cas survegnan ils geniturs prestaziuns finanzialas da la AI per lur activitad da tgira. Ina glista da las organisaziuns da spitex subvenziunadas en il Grischun chattais Vus tar l'Uffizi da sanadad dal Grischun.
Prestaziuns da coordinaziun
Pazientas e pazients cun in provediment cumplex da lunga durada duain pudair viver stabil e cun ina buna qualitad da viver a chasa. Tras quai resulta in grond basegn da coordinaziun en il provediment da la sanadad chasan ed ambulant. Tgirunzas diplomadas e tgirunzs diplomads pon surpigliar funcziuns da case/care management per coordinar il mintgadi. Tenor l'Ordinaziun davart las prestaziuns per la tgira da malsauns pon prestaziuns da coordinaziun vegnir furnidas dapi l'onn 2012 en situaziuns cumplexas ed instabilas e messas a quint a la cassa da malsauns.
Assicuranza obligatorica da malsauns
L'assicuranza da malsauns surpiglia ils custs per la tgira staziunara ed ambulanta. La tgira da basa ed il tractament vegnan pajads mo, sch'els vegnan prestads da persunal da tgira professiunal e sch'igl è avant maun ina prescripziun medicala. La prestaziun da las persunas che tgiran lur confamigliars na vegn pia betg resguardada resp. indemnisada, nun che las prestaziuns vegnian furnidas d'ina persuna da la famiglia, ch'è ina furnitura da prestaziuns renconuschida e che lavura en moda independenta..
Assicuranza obligatorica cunter accidents
Sch'i dat in basegn da tgira suenter in accident assicurà, vegnan ils custs per la tgira a chasa prescritta surpigliads da l'assicuranza cunter accidents. Er qua mo, sche las prestaziuns vegnan furnidas da persunal professiunal.
Disposiziun dal pazient
Ina disposiziun dal pazient regla, tgi che duai survegnir infurmaziuns en cas d'ina dimora a l'ospital, tgi che ha il dretg da cundecisiun davart il tractament, sch'il pazient è inabel da giuditgar u sch'ins na po betg pli discurrer cun el, e tge mesiras che duain vegnir prendidas en in cas medicinal d'urgenza e tgeninas che na vegnan betg giavischadas. La disposiziun dal pazient sto esser redigida en scrit, datada e suttascritta. Tgi che constituescha ina disposiziun dal pazient, po laschar inscriver la constituziun ed il lieu da deposit sin la carta d'assicuranza. Ina tala disposiziun po vegnir revocada u midada da tut temp.
La Crusch cotschna e la Pro senectute porschan tuttas duas ina cussegliaziun cumplessiva per far ina disposiziun dal pazient.
Mintga persuna da confidenza da la pazienta u dal pazient po s'annunziar en scrit tar la APUC, sche la disposiziun dal pazient na vegn betg resguardada, sch'ils interess da la persuna inabla da giuditgar èn periclitads u na vegnan betg pli garantids ubain sche la disposiziun dal pazient na sa basa betg sin la libra voluntad. La APUC sto alura examinar da prender mesiras uffizialas.
Qua chattais Vus ultra da quai ina versiun curta d'ina disposiziun dal pazient da la Federaziun da las medias e dals medis svizzers (FMH) sco er ina prescripziun medicala d'urgenza.
Sustegn tras patruns u NGOs
En intgins manaschis sustegnan ils servetschs socials las lavurantas ed ils lavurants. As infurmai tar Voss biro da persunal davart las pussaivladads da sustegn.
Ultra da quai porschan NGOs u lias da sanadad (sco per exempel l'Associaziun Alzheimer Svizra, la Lia cunter il cancer, la Pro senectute, la Pro infirmis e bleras autras) sustegns gratuits en furma da cussegliaziun, da meds auxiliars u schizunt da contribuziuns finanzialas. Il sustegn è dentant pussaivel mo sin dumonda, reglà fitg differentamain e betg gratuit en tut ils cas. As infurmai directamain tar las organisaziuns.
Mandat preventiv
Tgi che na po betg pli guardar da sasez e daventa inabel da giuditgar pervia d'in accident, pervia d'ina greva malsogna andetga u pervia da deblezza da vegliadetgna, dovra agid da terzas persunas. Cun in mandat preventiv po mintga persuna privata ch'è abla da giuditgar fixar ina persuna u in post spezialisà. En cas d'ina inabilitad da giuditgar è quella u quel alura autorisà da liquidar las chaussas necessarias. Uschia po mintgin garantir per sasezza u per sasez che tut possia vegnir liquidà en ses senn malgrà l'inabilitad da giuditgar. Il fatg ch'in mandat preventiv è avant maun ed il lieu, nua che quel è deposità, pon vegnir registrads tar l'Uffizi da stadi civil. La APUC è responsabla per la validaziun dals mandats preventivs. Qua chattais Vus il fegl d'infurmaziun davart il mandat preventiv da la APUC dal Grischun
Infurmaziuns pli detagliadas survegnis Vus d'advocatas ed advocats, da notaras e notars u da servetschs da sustegn voluntars (Pro infirmis, Pro senectute e.u.v.).


text:
Sin la tur inclinada da Pisa en l'Italia è sco i para stà planisà in'attatga terroristica. Sco quai che meds da massa talianas rapportan, haja la polizia arrestà in um che vegnia suspectà d'avair planisà ina tala attatga. La polizia haja entant ordinà d'exiliar il Tunesian da 26 onns.
L'um haja glorifitgà en raits socialas ils attentats islamistics dals mais passads, ed haja annunzià in'attatga sin la tur a Pisa. Suenter ils attentats en Frantscha, Belgia ed en Germania crescha la tema d'in attentat en l'Italia.
RR novitads 06:00


text:
La concurrenza da siglir cun chaval en l’Engiadin’Ota ha ina lunga tradiziun. Dapi quasi in mez tschientaner s’entaupa la famiglia da chavaltgaders adina la segunda fin d’emna d’avust a Zuoz tar il Concours Hippique.
Fin dumengia sa mesiran chavaltgadras e chavaltgaders indigens e da la Bassa en 16 differentas provas, dal percurs cun obstachels da 90 centimeters fin a 1 meter e 35. Il punct culminant dal Concours Hippique a Zuoz è segir il Grond Premi da l’Engiadina la dumengia saira, in percurs cun obstachels dad 1,35 meters.


text:
En ils Stadis Unids da l’America han las autoritads proclamà in alarm da malaura. In enorm stemprà d'enviern saja sin via e giaja tras 13 stadis federativs cun ina populaziun da radund 25 milliuns persunas, rapporta la televisiun americana NBC News. Tenor ils meteorologs portia il stemprà glatsch e naiv en ils stadis dal sidost.
Stadi d'urgenza en North Carolina e Virginia
Ils stadis North Carolina e Virginia han proclamà il stadi d’urgenza. Tar radund ina mesa milliun chasadas po l’electricitad crudar or, ha avertì il guvernatur da la North Carolina Roy Cooper. El appellescha a la populaziun da star a chasa en il salv.
I vegn spetgà ch’il stemprà d’enviern va envers il sid. Là pudessi lura plover intensiv e dar inundaziuns.
RR novitads 14:00


text:
Atualità
-
Mangé bun, sann y natural te scolina: Publicaziun nöia
Inier mertesc al de jügn él gnü presenté tla Ciasa dla Cultura a La Ila la publicaziun nöia cun criters de cualité sön le mangé sann te scolina.
-
SCRIBO: Presentaziun dla coleziun de stories cun Rungger y Maruca
Nadia Rungger y Bruno Maruca á presenté incö adöm al assessur Alfreider y l’intendënta Ploner sües döes stories che fej pert dla coleziun dal titul “Scribo" y che é le resultat de n concurs leterar.
-
Cultura: Nü miliuns de euro por pié indô ia
La Provinzia á stabilí n pachet de mosöres de nü miliuns de euro por ti dé impulsc ala cultura por pié indô ia. I assessurs Alfreider, Achammer y Vettorato á presenté incö i detais dles mosöres.
-
Scribo: Prejentazion dla culezion de stories cun Rungger y Maruca
N juebia ai 22 de auril uniral prejentà la publicazion che ie l frut dl cuncors leterer Scribo. L liber unirà prejentà da Nadia Rungger y Bruno Maruca che à venciù i pesć tla categoria junior.
-
#AiücCovid: pachet cultura, presentaziun ai 16 de aurí
La Provinzia á preodü na seria nöia de #AiücCovid por le setur dla cultura. Ai 16 de aurí vëgnel presenté les mosöres te na conferënza stampa.
-
Scora ladina: Tesć nasai fondamentai por scora en presënza y sanité
Por garantí la scora en presënza él fondamental da jí inant cun le monitoraje cun le test nasal. Fondamentala la colaboraziun danter geniturs y scores.
-
Le vizepresidënt Alfreider sön la mort de Carlo Willeit
Le vizepresidënt dla Provinzia Daniel Alfreider sotlignëia i miric y les arjuntes dl rapresentant politich Carlo Willeit che á fat tröp por le svilup dla cultura y rapresentanza ladina.
-
Istitut Culturel Ladin Micurá de Rü: Cunsëi d'aministrazion nuef
Tla prima senteda dl Cunsëi d’aministrazion dl Istitut Ladin Micurá de Rü de n vënderdi ie Elmar Castlunger unì lità presidënt y Monika Senoner vizepresidënta.
-
Scora ladina: concurs por tó sö 5 direturies/direturs
Al é gnü scrit fora na prozedöra de seleziun por 5 posć da diretur/direturia a carater statal scolastics dles scores primares y secondares de pröm y secundo livel dles localités ladines dla Provinzia.
-
Scolines: seleziun por la nomina de diretur/ia dla seziun "Ladinia"
Al é gnü scrit fora na prozedöra de seleziun por la nomina a direturia o diretur dla direziun dles scolines “Ladinia” pro la Direziun provinziala Scolines y scores ladines.


text:
Runlevel
In informatega on runlevel l'è 'n concett tipegh di sistema UNIX che 'l reppresenta el staa de attivitaa de la macchina, relativament ai software in esecuzzion e i servizzi.
Descrizzion[Modifega | modifica 'l sorgent]
I runlevel hinn 7.
- El runlevel 0 el serviss a fermà el sistema (halt), donca l'è el staa indova nagòtt l'è avviaa.
- El runlevel 1 l'è ciamaa Single User Mode. Domà el root el pò doperà el sistema e di programma in background ghe n'è minga.
- El runlevel 2 el pizza 'l computer cont el support a l'utenza multepla ma senza i servizzi de Red.
- El runlevel 3 el pizza 'l computer con la multiutenza e i servizzi de red
- El runlevel 4 l'è minga doperaa
- El runlevel 5 el pizza 'l computer con tucc i servizzi del runlevel 3 e l'interfaccia grafega X.
- El runlevel 6 el serviss a riavvià (reboot) el sistema.


text:
Biaa
Biaa (ciamaa anca Biegrass o Biagrass; Abbiategrasso in Italian; Abiatum ò Habiate in Latin) l'è on comun de la Provincia de Milan cont 32 585 abitant. Anca se 'l gh'ha minga tròpp abitant, a l'è el comun pussee grand (per superfis) de la Provincia dòpo el capploeugh. L'è gemellaa con duu comun d'Europa: Langres, in Francia e Ellwangen, in Germania.
A Biagrass, in tanti parlen ancamò la lengua lombarda-insubra.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer di abitant del comun de Biaa (ciamaa biegrassin) l'è mostraa in de la tabella chì de sotta:
Abitàncc censìcc


text:
A Latsch vegnan en acziun era ils giuvenils. In quart avant las dudesch entschaivan els a tutgar ils zains. Suenter il sun da mesanotg, ins sa giavischa in bun onn nov e va suenter a chasa a festivar l’onn nov cun sia famiglia. Pli baud vegniva festivà il chant da Goita mo da la cumpagnia da mats. Oz dentant chantan era ils creschids, e quai betg mo ils indigens, er turists pon sa participar a quest usit. A Latsch e Bravuogn vegn l’usit festivà gia dapi decennis, a Stugl han ins cumenzà avant dus onns a chantar las chanzuns da Goita.
RTR actualitad 12:00


text:
Ils turistichers vulan segirezza per planisar, ina uschenumnada strategia d'exit è giavischada, scriva l'uniun da turissem suenter l'inscunter en ina communicaziun. La branscha saja conscienta ch'ins possia pir puspè ir a la lavur sche las cifras sa sbassan e restan bassas a lunga vista. Perquai vulan ins dapli tests ed ina strategia da vaccinar pli svelta.
Er è vegnì tematisà a l'inscunter ch'ils daners per cas dirs vegnian pajads or memia plaun. La branscha turistica giavischass en quest reguard process pli svelts – sco la primavaira da l'onn passà.


text:
Cunzunt il cumbat cunter ils auts pretschs en Svizra e l’engaschi per in access liberal ad emploiads exteriurs da tuts stgalims da qualificaziun sajan en il focus – uschia scriva hotelleriesuisse.
En l'avegnir quinta l'uniun da hotels cun ina midada marcanta en la structura da giasts. La vegliadetgna media dals giasts vegn a s'augmentar e dapli giasts da pajais lontans vegnan a viagiar en la Svira. Quai muntia in'ulteriur augment da las pretensiuns envers la branscha. Dumandà saja ina spezialisaziun, innovaziun e flexibladad.
Hotellerie Suisse pretenda ina tariffa da la taglia sin la plivalur da 3,8% che duai vegnir francada definitivamain. Plinavant vul l'uniun tetgala cumprar libramain la rauba en l'exteriur e mesiras cunter ils supplements svizzers nungiustifitgads.
RR novitads 16:00


text:
Durant in entir mais trenescha l’equipa naziunala da cursa d’orientaziun en Engiadina. Era en quest sport èn tut las cursas internaziunalas vegnidas stritgadas u spustadas. I na dat nagin campiunadi mundial ed era betg cursas da la cuppa mundiala. Tuttina filan las atletas ed ils atlets da cursa d’orientaziun vi da lur furma. En Engiadina ha l’equipa naziunala cundiziuns da trenament perfetgas. Guauds, planiras, dentant era terren pli crappus u vias champestras, tut è davant isch chasa.
Novas chartas da cursa d’orientaziun per la regiun
Ensemen cun spezialists da cursa d’orientaziun ha il Club da cursa d’orientaziun da l’Engiadina realisà novas chartas da sprint per la regiun da l’Engiadina, da la Bregaglia e la Val Poschiavo. Questas chartas èn vegnidas realisadas ed omologadas per il diever general. Las chartas èn fitg impurtantas per il sport nua ch'ins tschertga cun charta e cumpass ils differents posts ch'èn da passar. Sper las novas chartas nua ch'ins po metter individualmain ils differents posts che las curridras ed ils curriders han da chattar datti perfin chartas cun si gia ils posts. Quai surtut en las regiuns da las pendicularas sco per exempel a Muottas Muragl. Davent da la staziun da muntogna datti la pussaivladad da currer trais differentas distanzas e da passar uschia maximalmain quindesch posts.
Cursa sco part dal champ da trenament
Per tuttina avair anc in zichel il sentiment da concurrenza ha l’equipa naziunala organisà a curta vista ina cursa. Questa cursa sa numna «La chasse neutrass». Las emprimas trais etappas èn la fin d’emna a Lavin a Sent ed a Ftan. Il final da la cursa spetga la proxima fin d’emna en il chantun Berna.


text:
Paulin Nuotclà
Il gial da San Chaprizi
Vallader
Paulin Nuotclà, 2016, numer d’empustaziun 22062016
Cun in commentari da Cla Biert
Paulin Nuotclà, nat dal 1951, vaiva ils ons 70 survegni l’incumbenza da crear las illustraziuns ed ils texts pels «Comics Rumantschs», ün periodic mensil per las scuolas rumantschas, cun comics, ingiavineras e bler oter plü. «Il gial da San Chaprizi» til ha faszinà ed uschea ha’l decis, cun premiss da l’autur Cla Biert, dad inszenar quist’istorgia in fuorma da comics. Ella es cumparüda in desch parts ils ons 1979 e 1980. Il quadern preschaint es üna cumpilaziun da tuot las desch sequenzas culs frontispizs chi toccaivan pro. Per motivs finanzials sun ils comics adüna cumparüds in alb e nair. Las schraffuras rimplazzan la culur.


text:
Cunter
Cunter a l'è un cumün svizzer del distret de Albula. in del Canton Grison. Al gh’ha pressapoch 243 abitant e una süperfiss de 7.11 km², e al se tröva a una altitüden de 1182 meter sura al livel del mar.
El cumün de Cunter a l'è tacaa ai cumün de Riom-Parsonz, Salouf, Savognin, Tiefencastel.
StoriaModifega
Cunter l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1370 col nomm de Contra.[1]
L'andament storegh de la popolazion de Cunter l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Situazion linguistegaModifega
La lengua püssee parlada a Cunter l'è el rumanc anca se int i ültem agn la percentüal l'è adree a calà, come se pöl vedd anca in de la table chi sott:


text:
Drùpa
'Na drùpa l'è 'n fröt carnùs indeiscente (cioè che, apò a quan che l'è bèl madür, el se dèrf mìa de per sò cönt per fà saltà fò la somésa (el giandì). El g'ha 'na part estèrna sitìla (l'esocarpo membranùs o scórsa), 'na part centràl carnùza (el mesocarpo carnùs e mustùs o pólpa), e 'na part intèrna lignùza (endocarpo lignùs o giandì), con déter apéna 'n grà de somésa.
Le piànte che fa sö le drùpe le se afìde per la reprudusiù a le bès•ce che le màia chèsti fröcc, tiràcc de la sò pólpa che de sòlet l'è dólsa e saurìda. El giandì el vé madàt zó e gràsie a l'endocarpo bèl dür, el grà de somésa el pàsa sènsa dagn l'aparàt de digestiù de chèste bès•ce.
En quac ezèmpe de drùpe i è töcc i mèmber del zèner Prunus, 'ntra le quàle 'l pèrsec, l'ambrognàga, la saréza, le brògne e le màndole, e pò amò, l'ulìa, el pistàchio, el màngo, el cafè e la nus.


text:
Parcs da natira n’èn betg mo bellas cuntradas, mabain era spazi da viver per massa animals. Perquai saja da promover e preservar – da quel avis è la Confederaziun svizra. Per eruir co far quai il meglier, ha ella lantschà in project da pilot naziunal da dus onns – e mess a disposiziun raps per quai. Il Grischun ha survegnì 1,52 milliuns francs ed ha ensemen cun ils trais parcs da natira Parc Ela, Parc natiral Beverin e la Biosfera Val Müstair formulà 19 temas da focus.
In tema impurtant èn mirs sitgs e saivs vivas, ch’èn sut squitsch perquai ch’il funs vegn duvrà e surbajegià pli e pli. Els èn dentant elements natirals fitg impurtants, per exempel sco spazis da viver u er per la parita da la cuntrada.
Sensibilisar la populaziun
In impurtant aspect dal project da pilot è era da sensibilisar la populaziun, perquai che mo quai ch’ella enconuscha, saja ella era pronta da proteger, di Mario Theus. Il realisatur da films ed inschigner forestal ha sin incumbensa da la Biosfera Val Müstair realisà in film davart mirs sitgs e saivs vivas – quai en collavuraziun cun la classa dal stgalim superiur da la Val Müstair e tut en lingua rumantscha.
RTR Telesguard 17:40


text:
Schluein/Glion encunter la naziunala da l'Austria vegn emess direct e quai durant il meglier temp per la televisiun davent da las 17:30 fin bunamain las 20:00.
Er quai n'è nagin problem pervia da l’euforia per il ballape che regia en l'Austria, argumentescha Martin Krischke, il manader da producziun per quest'emissiun. In gieu amicabel, in gieu da test, dentant segir betg in gieu da grond'impurtanza per ils Austriacs. Tant tar ils fatgs e l'idea da realisar quai gieu amicabel.
Dus camiuns plain tecnica
Las dimensiuns tecnicas per rapportar ord la provinza svizra èn immensas. L'entir'infrastructura per ina tal'emissiun sto vegnir transportada sin il plaz davent da Vienna a Schluein. I vegn lavurà cun set cameras grondas e duas mini-cameras en ils gols. Var 10 kilometers cabels vegnan tschentads per realisar l'emissiun. En tut è in'equipa da 39 persunas da l'ORF sin plaz: reschia, redacziun, producziun, tecnica e gidanters.
Il stadion Raiffeisen Arena Grap Gries a Schluein n’è simplamain betg construì per ina tala reportascha en directa, e quai chaschuna inqual problem che sto vegnir schlià. Ins dastga esser spannegià da la reportascha. Sco Martin Krischke di, saja la reportascha directa sco la groma sin la petta da l’entir'emna da trenament dals Austriacs a Schluein.
RR actualitad 11:00


text:
Ils 23 da mars 1946 è naschì a Lenzburg Peter Rudolf Lienhard. Il giuven da l’Argovia ha emprendì da sunar instruments a flad e gia cun 12 onns ha el fundà en scola sia emprima band – ils «College Stompers Lenzburg» - in orchester da Dixieland. In per onns pli tard, il 1963 èsi lura uschè lunsch: Pepe Lienhard fundescha sia emprima Big Band cun 28 musicists, e gudogna cun quella pront dus onns pli tard ina concurrenza al festival da jazz Turitg.
Il 1967 ha Pepe Lienhard cumenzà in studi da giurist, quai n’ha dentant plaschì pauc ad el, uschia ch’el ha interrut suenter quatter semesters il studi per daventar musicist da professiun. Quai è stà il pass decisiv da Pepe Lienhard. Dapi quai di ha el mess en pe bleras differentas furmaziuns cun las qualas el ha reussì success naziunal ed internaziunal. 1972 grategia l’emprim hit cun «Sheila Baby», tschintg onns pli tard suonda lura il grond hit «Swiss Lady» cun il qual el sa participescha al Eurovision Song Contest. Pepe Lienhard ha lura dentant gì avunda da quai stil da producziun da hits, el vuleva daventar bandleader ed ha uschia fundà il 1980 sia «Pepe Lienhard Big Band».
Oz po el guardar enavos sin blers decennis da success en ils quals el ha sunà cun sias bands cun bleras corifeas da la musica sco par exempel Whitney Houston, Donna Summer, Frank Sinatra ni Sammy Davis e quai per l’entir mund enturn. E na betg emblidar astgan ins il superstar dal schlagher Udo Jürgens. Pepe Lienhard ed Udo Jürgens eran fitg buns amis, els han frequentà durant 14 turneas tschients da concerts ensemen!
Medemamain festa cun Pepe Lienhard fa L’instrumentala. Mesemna ils 30 da mars datti in’ura cun musica instrumentala da Big Band da Pepe Lienhard.