text:
Tritòṅ (astrunumìa)
Tritòṅ l'è la prima e più granda luna dal pianēd Netûn, al sètim satèlit più grand dal Sistéma sulàr. 'L è stâ catâ par la prima vòlta da 'l astrònum ingléś William Lassell al 10 'd Utóbar dal 1846, darsèt dè dòp al sò pianēd màdar. Par via dal sò prilamènt a 'l arvèrsa, un quèl piutòst strâṅ, e par la sò cumpuśisiòṅ ch'la sumìlia dimóndi a qvéla 'd Plutòṅ a s pénsa ch'al pòsa daśvgnìr da la Fasa 'd Kuiper.
La sò superfìsi l'è fata 'd aśôt giasâ méntar la grósta e 'l mantèl 'd àqua. Al sò nùccleo, cumpòst da maśàgni e metài, al fà sù i dū tèrs dla sò masa. Su Tritòṅ a fà dimóndi fréd c'n i sò −235.2 °C.
La sónda Voyager 2 l'è stada la sōla a rivàr fiṅ lè ma l'è stada bòna 'd studiàr sōl al 40% dla sò superfìsi.


c: text/html

text:
Osìgeno
L'osìgeno l'è 'n elemènt chìmich che en cundisiù de presiù e temperadüra standard el se prezènta al stat gasùs. El g'ha nömer atòmich 8 e 'l sò sìmbol l'è O. L'è 'nserìt endèl grùpo nömer 16 de la tàola periòdica dei elemèncc. El se prezènta de sòlit endèla sò fùrma molecolàra furmàda de dù àtomi e reprezentàda co la fùrma gràfica O2.
L'è giü dei elemèncc piö emportàncc de la chìmica orgànica e l'è nesesàre al cìclo energétich de éser vivèncc. El reprezènta el 20% (en volüm) de la cumpuzisiù de l'atmosféra de la Tèra. Come gas el g'ha gnè culùr, gnè udùr, gnè saùr. Ezìste apò a 'n ótra fùrma molecolàra furmàda de tré àtomi che g'ha nòm ozòno e che l'è reprezentàda come O3. La sò prezènsa endel'atmosféra la ripàra la Tèra de l'incidènsa dirèta dei ràgi ultraviolècc che vé del Sul.
En àtom de osìgeno cumbinàt a du àtomi de idrògeno i fùrma 'na molécola de àiva

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Duas giadas gieus olimpics a San Murezzan
Tar ils emprims gieus olimpics d’enviern a San Murezzan il 1928 cumbattevan las sportistas ed ils sportists en 14 disciplinas per medaglias. 20 onns pli tard, il 1948, en 22 disciplinas. Ozendi mo pauc pli che regorda als gieus olimpics da San Murezzan. Il Telesguard era stà il 2008 sin ils fastizs dals gieus.
Sapporo 1972 cun atlets rumantschs
Che Bernhard Russi ha gudagnà la cursa rapida als gieus olimpics a Sapporo en il Giapun è enconuschent. Main enconuschent è che las equipas da passlung e da bob eran bain dotadas cun atlets grischuns. Il Balcun tort aveva laschà raquintar quels avant la partenza en il Giapun da lur siemis da medaglias.
Nagin bainvegni suenter il return da Sapporo
Tar il return dal passlungist Giusep Dermon dals gieus olimpics da Sapporo n’hai dà nagin bainvegni. A la plazza aviatica a Turitg ha mo in buob dumandà in autogram. En sia patria a Mustér n’ha nagin beneventà el. L’atlet è stà fidaivel al passlung fin al di dad oz. Il Telesguard aveva visità Giusep Dermon 40 onns suenter ils gieus olimpics en sia nova patria en il Liechtenstein.
Regurdientschas d’Engiadinais dals gieus olimpics
Adina puspè fatg part ni collavurà per gieus olimpics han persunas da l’Engiadina. Il schurnalist da RTR Jachen Prevost aveva laschà raquintar quatter da quellas persunas ils onns 1990 reminiscenzas da differents gieus olimpics.
Marcella Maier – gieus olimpics San Murezzan 1948
Ina da las persunas ch’ha lavurà per l’organisaziun dals gieus olimpics il 1948 a San Murezzan è Marcella Maier (*1921).
Dumeng Giovanoli - gieus olimpics Grenoble 1968
Il hotelier pensiunà da Segl Dumeng Giovanoli (* 23.01.1941) è ì il 1968 sco favorit en la disciplina ski alpin slalom als gieus olimpics a Grenoble en Frantscha.
Werner Camichel – gieus olimpics Sapporo 1972
Il magister da sport ed atlet da Zuoz Werner Camichel (* 26.01.1945 - † 27. 03. 2006) ha pudì sa partecipar il 1972 als gieus olimpics a Sapporo, ils emprims en Asia. Werner Camichel fascheva part da l’equipa dal bob a quatter da Jean Wicky.
Giachem Guidon – gieus olimpics Sarajewo 1994
Il passlungist da Bever Giachem Guidon (*04.09.1961) è sta passlungist dal 1982 fin il 1994. El ha fatg part 4 giadas a gieus olimpics. Ses meglier resultat è stà la 12 avla plazza tar ils 15 km da la concurrenza da passlung a Sarajewo l’onn 1984.
Il cumbat per gieus olimpics il 1988 en il Grischun
40 onns suenter ils davos gieus olimpics en il Grischun (1948 a San Murezzan) duevan ils gieus puspè vegnids organisads il 1988 en noss chantun. Ma las opiniuns eran divididas. Quai era vegnì fatg transparent il 1980 en il Telesguard.


text:
Per Nadine Fähndrich n'èsi oz betg ì sco planisà. En la segund davosa etappa al Tour de Ski è Fähndrich crudada or suenter ils mezfinals. Per Laurien Van der Graaff è il sprint gia stà a la fin suenter il quartfinal. Gudagnà la cursa ha la Svedaisa Linn Svahn, la dominatura dal sprint da questaa stagiun. En il classament general maina vinavant l'Americana Jessie Diggins.
Er tar ils umens hai dà entras Oskar Svensson ina victoria svedaisa. Svensson ha en il final battì lev surprendentamain il duo russ enturn Gleb Retivykh e Alexander Bolshunow. Roman Furger era gia crudà or suenter il quartfinal, Candide Pralong en il mezfinal.
Dario Cologna n'ha betg prendì part
Dario Cologna aveva decis da desister sin il quartfinal dal sprint ed uschia sin secundas da bonus al Tour de ski en la concurrenza da sprint a Val di Fiemme. Cologna è sa qualifitgà per ils quartfinals sco 17avel. Las temperaturas bassas dals ultims dis hajan strapatschà ses pulmun. Per pudair esser damaun cumplainamain efficazi a l'ascensiun sin l'Alpe Cermis, vul Cologna nizzegiar il suentermezdi da la sonda per la regeneraziun.


text:
Campos de Sport de El Sardinero
El Sardinero o Campos de Sport de El Sardinero l'è ü stàde de fùbal che 'l se tróa 'n de la sità de Santander, in Cantabria 'n Spàgna. Ol prim cap de fùbal i 'l l'à 'naügüràt ol 16 de fevrér del 1913 e pò 'ntùren al cap i à fài sö o' stàde ècc che l'è stài dovràt infìna al 15 de mas del 1988. Del vècc istàde 'l rèsta piö negót fò che öna tàrga a regordàl, menimà o' stàde nöf l'è stài fài sö pròpe tacàt a chèl vècc, 'l n'à ciapàt ol nòm e i 'l l'à dervìt fò 'l 20 de Óst del 1988.
In de stàde i ghe stà 'n 30.000 e 'n del Sardinero la zóga i sò partìde de cà la squàdra piö 'mportànta de la sità che l'è 'l Real Racing Club de Santander o adóma Racing Club.
O' stàde 'l se tróa mia de luntà da la famùza spiàgia de El Sardinero.


text:
Stgalim terziar
Noziuns-clav : Furmaziun professiunala svizra / Coordinaziun en il sectur da las scolas autas / Svilup e garanzia da la qualitad en il sectur da furmaziun / Mobilitad e barat / Cussegliaziun da professiun, da studi e da carriera / Expensas per la furmaziun
Al stgalim terziar porscha il sistem da furmaziun svizzer ina vasta paletta da scolaziuns e da studis che pon vegnir absolvids ad ina scola auta u en il rom da la furmaziun professiunala superiura.
Tut tenor il tip da scola auta porschan las scolas autas differents studis d'ina direcziun academica ubain studis che s'orienteschan a la pratica. Tut tenor la scola auta vegn l'admissiun concedida per regla sin basa d'in attestat da maturitad gimnasiala u sin basa d'in attestat federal da maturitad professiunala (autras admissiuns èn pussaivlas). La Svizra ha las suandantas scolas autas:
-
scolas autas universitaras: universitads chantunalas e scolas politecnicas federalas (SPF)
-
scolas autas spezialisadas
-
scolas autas da pedagogia
La furmaziun professiunala superiura pussibilitescha en spezial a glieud da professiun cun ina furmaziun fundamentala professiunala terminada da spezialisar e d'approfundar las enconuschientschas spezialisadas. La furmaziun professiunala superiura porscha las suandantas scolaziuns:
-
examens professiunals federals ed examens professiunals federals superiurs
-
diploms da las scolas spezialisadas superiuras


text:
Chors rumantschs portan omagi ad in dals impurtants cumponists e dirigents rumantschs insumma: Professer Gion Giusep Derungs, naschì ils 15 d'avrigl 1932 a Surcasti. Cun numerusas cumposiziuns e sco dirigent ha Gion Giusep Derungs marcà fitg ferm il chant da chors en ed ordvart il Grischun. Per ses 89avel anniversari porta l'emissiun NOSS CHORS omagi al giubilar lumnezian cun laschar chantar ils chors virils: Surses, Lumnezia, Ligia Grischa e Laax ed il maschadads: Surmeir, Suraua, Surselva, cantus firms surselva ed il scolars secundars da Vella. Ils intermezzos vegnan dal Calamus Trio e da lAlena Cherny al clavazin.
Redacziun: Giusep G. Decurtins


text:
Play Suisse – In dachasa per istorgias svizras
Play Suisse è la nova plattafurma da streaming da la SRG SSR. Qua chattais Vus serias, films e documentaziuns da tut las regiuns linguisticas da la Svizra, en Vossa lingua, e quai cura e nua che Vus vulais.
Play Suisse As porscha il meglier da las atgnas producziuns e da las coproducziuns da RTR, RSI, RTS e SRF, per l'emprima giada insumma senza barrieras linguisticas. Qua chattais Vus numnadamain films, serias e documentaziuns, reportaschas e perlas or da l'archiv en lingua originala cun suttitels tudestgs, franzos e talians. Ina selecziun da contribuziuns è disponibla er cun suttitels rumantschs.
Play Suisse accentuescha la persunalisaziun e las recumandaziuns: grazia ad in login emprenda Play Suisse d'enconuscher Vossas preferientschas ed As porscha cuntegns ch'èn interessants per Vus. Cun in catalog structurà tenor temas e sistems da recumandaziun persunalisads As envida Play Suisse da scuvrir purschidas dad autras regiuns linguisticas - fin ussa nunenconuschentas. Nus desistin d'ina logica commerziala e promovain enstagl ina purschida da programs plurilingua e multifara.
Play Suisse è la resposta a las disas d’utilisaziun da medias da noss public. La plattafurma porscha in access senza barrieras als programs da la SRG SSR da tut las regiuns linguisticas. Ed ella inscenescha las pli diversas fassettas da tut las regiuns dal pajais. Uschia cumplettescha la plattafurma la purschida actuala da la SRG SSR. Ils players da RTR, SRF, RSI, RTS e SWI restan vinavant accessibels en la furma usitada. Play Suisse fa punts e collia quai che tutga ensemen.


text:
Il roman ‹Ils viadis da Gulliver› da l’autur irlandais Jonathan Swift (1667–1745) è cumparì il 1726. Betg blers cudeschs pon pretender d’avair delectà tantas generaziuns da lecturas e lecturs giuvenils e creschids. Ed er suenter traitschient onns n’ha l’ovra pers nagut da sia frestgezza.
L’ediziun originala è cumparida sut il titel vaira extendì ‹Travels into Several Remote Nations of the World in Four Parts By Lemuel Gulliver, first a Surgeon, and then a Captain of Several Ships› e sa gruppescha en quatter parts. Quellas correspundan als quatter viadis che mainan Gulliver a Liliput, a Brobdingnag, a Laputa, Balnibarbi, Glubbdubdrib, Luggnagg ed en il Giapun e per finir en ils pajais dals Houyhnhnms e Yahoos.
En si’ovra applitgescha l’autur – ch’era sper si’acitivitad publicistica er preditgant anglican e politicher – ina strategia raffinada per pudair crititgar las relaziuns politicas e socialas da ses temp senza vegnir censurà: El pachetescha sia critica sociala en in’istorgia talmain surprendenta, comica e surreala ch’il lectur percorscha pir a la segunda egliada tge che stat tut scrit tranter las lingias…
Ed a lunga vista n’han alura er betg las parts trais e quatter – che cuntegnan la critica la pli salada – rendì l’autur immortal, mabain las parts in e dus. Quellas mainan Gulliver l’emprim en il pajais dals Liliputans e silsuenter a Brobdingnag, en il pajais dals gigants. En furma levamain adattada – cun mular in pau las passaschas las pli vulgaras e rubiestias – è l’ediziun da questas duas emprimas parts daditg daventada in classicher da la litteratura da giuvenils.
Er en questa furma resorta anc adina il spiert critic da l’autur, per exempel cura ch’el tracta, zuppà sut il vel da la satira, il conflict tranter la Gronda Britannia anglicana e la Frantscha catolica:
«Dapertut vegni renconuschì che la furma oriunda d’avrir ovs saja quella, da rumper u tagliar davent la crosa da la vart lada. Ma il tat da Sia maiestad dad oz era sa taglià sco mattatsch en il det, vulend mangiar en questa moda in ov. Sinaquai ha il bab relaschà ina lescha che scumandava a tuts subdits, sut smanatscha da grevs chastis, d’avrir ils ovs da la vart lada. Questa lescha ha grittentà talmain il pievel, ch’igl èn ruttas ora pliras grondas revoluziuns. In retg ha pers la vita, in auter la curuna. Enturn indeschmilli burgais èn vegnids per la vita, perquai ch’els vulevan pli gugent murir che d’avrir ils ovs da la vart graschla.»
Per part è Jonathan Swift vegnì malchapì sco misantrop (ubain ch’ins al ha stuschà intenziunadamain en quest chantun per discreditar sias ovras). Ma in sguard a si’entira activitad publicistica mussa che questa reproscha n’è betg giustifitgada: Er en numerus auters texts, cumparids per gronda part avant ‹Ils viadis da Gulliver›, applitgescha Swift l’instrument da la satira politica, e quai betg en in senn destructiv, mabain tuttavia a favur dals basegnus resp. per render attent ad incunvegnientschas politicas, socialas e religiusas. Pli correct èsi perquai d’attribuir l’autur a l’illuminissem tempriv, ad in temp pia ch’ils auturs eran anc sfurzads da dosar precautamain lur critica ubain – sco che fa quai Swift a moda maisterila – da preschentar quella a moda indirecta, bain zuppada.


text:
Sulet en l’emprim terz han ils Canadais gì in zic fadia. Suenter il prim gol ch’è crudà gia en la terza minuta èn els daventads memia passivs. Pir cura ch’ils Ice Tigers han egualisà la partida, èn ils Canadais svegliads ed han sajettà en il segund terz quatter gols.
Strusch ch’il davos terz ha cumenzà è gia il 6:1 crudà entras il medem giugader che aveva gia sajettà l’emprim gol, Dante Fabbro. Fin a la fin ha Nürnberg anc sajettà in segund gol al resultat final da 6:2.
KalPa gudogna 1:0 en la prolungaziun
L’autra equipa ch’è gia sa qualifitgada direct per il mezfinal è KalPa Kuopio. Ils Finlandais han gudagnà cunter Metallurg Magnitogorsk da la Russia cun 1:0 suenter prolungaziun.
KalPa Kuopio e Metallurg Magnitogorsk
Ils Finlandais èn quest onn preschents a la Cuppa Spengler cun ina squadra giuvna, pauc enconuschenta sur ils cunfins dal pajais. Lur star stat a la banda: Sami Kapanen n'è tar KalPa betg be trenader e coach, mabain er gist il possessur dal club. Cun il Canadais Ryan Wilson ha il club in giugader cun experientscha a la Cuppa Spengler. Il 2016 ha el cuntanschì cun il HC Lugano il final, però pers quel cunter il team Canada cun 2:5.
HK Metallurg Magnitogorsk gioga dapi 5 onns davanttiers en la KHL. L'equipa da la Russia ha gudagnà il campiunadi ils onns 2014 e 2016. La davosa giada è il club stà il 2005 a la Cuppa Spengler ed ha gudagnà.
Quai vul dir ch’i vegn en ils quartfinals a las suandantas partidas: Metallurg Magnitogorsk cunter ils Ice Tigers da Nürnberg (sonda, las 15:10) e HC Tavau cunter Trinec (sonda, las 20:15).
RR actualitad 15:00++


text:
Dapli il 1992 è la vischnanca da La Punt gia per la 8avla giada la destinaziun finala d’in etappa da la pli gronda cursa da velo en Svizra. L’etappa roiala cumenza a Locarno, suenter 40 kilometers relativmain planivs han ils curridurs da superar gist dus pass, l'emprim il pass dalSan Bernardino e lura anc il pass da l'Alvra en l'Engiadina – totalmain 166.7 kilometers.
La davos'etappa da Zernez enfin Sölden
La davos etappa cumenza lura il proxim di a Zernez, lung l’Engiadina enfin a Tiefenbachferner en vischinanza da Sölden (Italia), in’etappa da 166.3 kilometers.
1 milliun aspectaturs
La Tour de Suisse è il pli grond event da sport in Svizra. El attira mintg’on radund 1 milliun aspectaturs lung al traject da 1166 kilometers e 17490 meter d’autezza.


text:
Mintg'onn il davos da schaner datti a Tavau blera truscha e canera. Il WEF, il Forum mundial d'economia, egn organisà dapi il 1972. Al Forum mundial d'economia vegnan mintgamai bleras persunalitads da la politica, da l'economia, da la cultura e da la scienza. Mo tge fan tut questas persunas a Tavau, tge vegn discutà e tge è il WEF insumma?
Tavau vegn protegì da saivs
Amez Tavau è l'enconuschent center da congress, il lieu nua ch'ils gronds dal mund s'entaupan al WEF. Quest bajetg vegn serrà giu dal tuttafatg. Senza lubientscha n'ha nagin la schanza da vegnir pli datiers. Er il rest dal vitg da Tavau ha saivs da giatter enturn ed enturn. Nus mussain co che Tavau sto vegnir protegì durant il WEF.
Controlla dal spazi d'aria
Per la controlla dal spazi d'aria è l'aviatica militara responsabla. Co vegn quai controllà? L'aviatica militara garantescha la segirtad al WEF e grazia al radar pon ins vesair nua ch'ils aviuns sgolan. E durant il WEF na dastga nagin aviun sgular sur Tavau senza lubientscha.
Situaziun extrema per politichers ed economs
Mintg'onn sa scuntran intginas da las pli impurtantas persunalitads da l’economia e da la politica a Tavau al WEF. Quellas persunas s’entaupan per discutar davart problems dal mund, sco per exempel da la crisa da finanzas. Tranter quellas persunas renumadas vegnan era da quellas da l’Asia, da l’Africa u dal Mexico. Persunas che n’han anc mai vis naiv e ch’èn il bler disads cun temperaturas agreablas, chaudas.
Donald Trump al WEF 2018
Avant 18 onns è Bill Clinton vegnì sco emprim president dals Stadis Unids a Tavau. Uss èsi puspè uschenavant: Donald Trump vegn cun tut sia enturascha – il Secret Service. Aviuns, autos e tschients da persunas – tut quai be per Donald Trump. Blers èn persvadì che la visita da Trump a Tavau vegn ad avair in effect da reclama positiv per la Svizra.


text:
Chiavari
Chiavari (en lìgure: Ciävai) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Gènova.
El g'ha 'na popolasiù de 27 577 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 12,5 km² e 'na densità de popolasiù de 2 206 ab./km².
El cunfìna coi cümÜ de Carasco, Cogorno, Lavagna, Leivi e Zoagli.
Evulusiù demogràficaModifega
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Chiavari l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Oberwil (BL)
Oberwil a l'è un cumün svizzer del distret de Arlesheim, in del Canton Basilea Campagna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.88 km² e in del Marz 2011 al gh'eva una popolazion de 10505 abitant.
El cumün de Oberwil al se tröva a una altitüden de 316 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Allschwil, Biel-Benken, Binningen, Bottmingen, Neuwiller (FR-68), Reinach, Therwil. La popolaziun l'è in magioranza de lengua tudesca.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Sit ufizial
- Media relaa a Oberwil su Wikimedia Commons


text:
Ludovico Einaudi cumpona en emprima lingia per il clavazin, dentant betg sulettamain. Gist l'ultim decenni ha el agiuntà instruments d'artg sco er suns e tuns electronics a sias cumposiziuns. A la surfatscha para la musica da sa midar. I tuna magari «pli pauc classic», pli datiers al gener dal pop, pli modern, forsa er pli popular. Dentant, il coc da sias cumposiziuns n'è strusch sa midà en cumparegliaziun cun sias emprimas cumposiziuns dals onns 90.
Musica classica u pop?
Attribuir sia musica ad in gener è magari grev. Sia musica è caracterisada d'elements repetitivs, structuras simplas e paucs moviments armonics, quai che correspunda al minimalissem. Ed a quel chantun sa senta er Einaudi sez sco i para il pli tgunsch dachasa: «En general n'hai jau betg gugent definiziuns. Ma minimalissem munta eleganza ed avertadad. Uschia preferiss jau da vegnir numnà in minimalist – e betg insatge auter.»


text:
Polizia chantunala
Ringstrasse 2
7000 Cuira
Voss champ d'incumbensas: Polizistas e polizists fan servetsch per ils umans e per la communitad. Ellas ed els èn responsabels da tut temp per mantegnair la segirezza publica e l'urden public sco er per che las leschas vegnian observadas. Vus prendais mesiras per prevegnir, per constatar e per sclerir acts chastiabels sco er per prevegnir a privels che smanatschan. Polizistas e polizists lavuran tant en moda preventiva sco er repressiva.
Voss profil:
Grad d'occupaziun: 100 %
Cumenzament da la lavur: 1. d'october 2022
Lieu da lavur: chantun Grischun
Termin d'annunzia: 23 da schaner 2022
Persuna da contact:Gion Schmid, telefon 081 257 72 06, ausbildung@kapo.gr.ch
As annunziai per la proxima scola da polizia da 2 onns e daventai polizista u polizist cun certificat professiunal federal tar la Polizia chantunala dal Grischun.


text:
Ils davos dus onns saja l’associaziun dad Alzheimer grischuna s'engaschada fitg en Surselva. Quai era cun crear dus posts da consultaziun.
Posts da consultaziun a Mustér ed a Glion
Brigitte Büchel a Glion e Nicole Candinas a Mustér èn las duas expertas per dumondas enturn la malsogna da demenza Alzheimer en Surselva. Las duas dunnas emprovan cun differentas purschidas da sensibilisar per il tema. Dapi l’entschatta dal mais è il Café Zeitlos mintgamai avert l'emprim venderdi dal mais a Mustér, in inscunter per persunas che han demenza.
Quellas occurrenzas sajan impurtantas per normalisar il mintgadi tant per las persunas dementas sco er per lur famiglias. Pli che la mesadad da las persunas cun demenza vegnan tgiradas da lur confamigliars:
Jau admir tut las persunas che tgiran persunas dementas a chasa. Quai è ina lavur da 24 uras al di, set dis ad emna. Ed jau chat quai fitg bel ch'i pussibiliteschan a la glieud da star a chasa uschè ditg sco pussaivel.
Per Nicole Candinas saja impurtant da porscher in lieu per discurrer avertamain da la malsogna. Perquai è la proxima finamira per il futur da crear ina gruppa da discurs en la Surselva.
Christoffel Pfister da Trun – onurà per ses engaschi en la tgira
En connex cun il di d'Alzheimer mundial èn duas persunas vegnidas onuradas per lur engaschi, per lur lavur cun pertutgads sco simbol per tut quels che tgiran persunas dementas en il num da l'associaziun d'Alzheimer grischuna. In dals dus onurads è Christoffel Pfister.
Passa 50 onns viva l'um ensemen cun sia dunna Rita Pfister-Fry a Trun. Dapi passa tschintg onns patescha sia dunna vi da la malsogna d'Alzheimer. Per l'um dad 82 onns n'èsi mai stà in'opziun da bandunar las atgnas quatter paraids. Ensemen cun il servetsch da sanadad Spitex e duas dunnas dal conturn tgira el sia dunna 24 uras a di. Medemamain saja la famiglia in grond agid.
O bleras giadas è quai in pensum da pli che 100%. Jau hai 82 onns e bleras giadas n'èsi betg uschè simpel – tuttina han ins adina insatgi da discurrer. Nus discurrin adina sur dad insatge.
RR actualitad 07:10


text:
Quai resulta dal rapport da taxas «Swiss Tax Report» da l'interpresa da cussegliaziun KPMG. Sche la refurma da l'imposiziun da taglia sin interpresas III fa però naufragi stoppia la Svizra quintar da perder questa posiziun avantagiusa ed uschia er entradas da taglia da 2,7 milliardas francs.
En quest cas fissan las perditas da taglia bler pli autas che las mesiras da remplazzament che vegnan discutadas il mument. La Confederaziun quinta cun custs da la refurma da 1,3 fin 1,6 milliardas francs, tut tenor co la refurma vegn formulada.
Cun il reschim da taglia actual po la Svizra dentant tegnair sina ferma posiziun. Tar la taglia sin interpresas èn ils chantuns fiscalmain ils pli bunmartgads sulet davos las Inslas dal Chanal ed intgins pajais da l'Europa dal sid e da l'ost. La concurrenza la pli dira deriva da l'Irlanda e las duas plazzas da finanzas Hongkong e Singapur.
Tenor la KPMG conferma il rapport da taglia actual ch'il trend engiu da las tariffas da taglia è sa franà. Las tariffas da taglia sin gudogn èn sa reducidas ils ultims 10 onns en media per 3,42%. Ils onns 2015 e 2016 dentant mo anc per 0,01 respectiv 0,08%.
RR novitads 12:00


text:
Guzzön
Guzzön (Piemuntes: Gosan; Italian: Gozzano) a l'è un cumün de la Pruincia de Nuara.
El gh'ha ona popolaziun de 5 566 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 12,5 km² e ona densità de popolaziun de 445 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de as comunas Bulzan, Burbané, Briga, Gargal, Invó, Orta, Pogn, San Maurizi e Suris.
El se tröva a brev distanza de l'estremità meridiunala del Lagh d'Orta, al center de una granda cunca murenega che la gh'ha cume limit a ovest i Prealp che la dividen de la Valsesia e a est de l'Agogna. El gh'ha quater fraziun.
In del lögh induve adess la gh'è la gesa de San Lurenz, un temp i düü fradei grech che hann purtaa el Cristianismu in questa zona (Giüli e Giülian) aveven faa sü una gesa dedicada a la Madona. Lì el gh'era el corp del Giülian.
Esempi de dialet de Guzzan[Modifega | modifica 'l sorgent]
Un om al gh'eva düi matai.
E al püssè sgióvan da lór gh'ha dicc al pà: “Pà, dam la méia part da cul ch'am tuca!” e 'l pà gh'ha facc i parti dla roba.
E poch dì dopu al püssè sgióvan di matai l'ha facc fagot da tüt cul ch'al gh'eva e l'è nacc int un paes luntan, induva, fand 'na vita da disprà, s'è mangià fora tüt cul ch'al gh'eva.
E dopu ch'a s'è mangià tüt, inta cul paes gh'è gnü 'na gran caristia, e lüi l'ha cumanzà santì ch'al gh'eva fam.
E l'è nacc e s'è miss insem a vün da culi parti là, ch'a l'ha mandà fora cum i purscei.
E lüi gh'eva voja da mangià cul ch'i mangiavan i purscei; ma 'nzün ga 'n dava.
Alór gh'ha pansà sü 'n pò e l'ha dicc: “Quanci ch'i ciapan paga dal mè pà, e mangian pan fin ch'i 'gh n'han voja, e mì mòra dla fam!
Vöj stà chilò piü, vöj nàman dal mè pà e vöj dìgh: Pà, mì j'ho ufes al Signór a la tóa prasenza.
E sum gnanca piü degn d'essa ciamà tö fiöl. Dam la paga anca a mì, cumè a vün di töi oman.”
L'è gnü via dunca da là, e l'è nacc dal sö pà; e prima ch'al rivass int la cà, al sö pà l'ha vist, e gh'ha biü cumpassión, l'ha brascià sü e l'ha basà.
E 'l mat gh'ha dicc: “Pà, mì j'ho ufes al Signór a la tóa prasenza, e sum piü degn d'essa ciamà tö fiöl”.
Ma 'l pà l'ha dicc ai söi sarvitór: “Purté scià i püssè bei pagn e vistìl, mitìgh sü 'n anel e cauzél.
Pöi miné fora 'l videl ingrassà, e mazzél, ch'i 'l mangiuma e stuma alegar!
Parchè 'stu mè mat chilò l'era mort e l'è risciüscità, l'era pardü, e l'uma truvà 'ncóra” e s'inn miss a fà ribota.
L'aut fiöl prüm da cul inò, l'era fora int i campagni, e 'n tra cula ch'al turnava 'ndré, quand l'è stacc riva la cà, l'ha santü ch'i sunavan e ch'i balavan.
E, ciamà vün di sarvitór, gh'ha dumandà cuss a vureva dì cula roba.
E lüi l'ha rispundü: “Gh'è gnü cà 'l tö fradel, e 'l tö pà l'ha mazzà 'l videl ingrassà parchè l'è gnü cà san e salv”.
Ma lüi l'è gnü rabià e l'ha mia vursü nà dent; alóra gh'è gnü fòra 'l sö pà, e l'ha prigà da nà dent.
Ma lüi gh'ha rispundü: “Ecu, mì l'è già tanci agn ch'it fagh al sarvitór, t'ho mai disübidì 'na bota, epüra ti m'é mai gnanca dacc un cravin da mangià cum i mei amis:
ma quand gh'è gnü cà stu tö fiöl, ch'l'ha mangià la tóa roba cum di purcasci, ti t'é mazzà 'l videl ingrassà”.
E lüi gh'ha dicc: “Ti 't sé sempar cum mì, e cul ch'l'è mè l'è tö;
Adess bisogna fà festa e stà 'n ligria, parchè cul mat l'era mort e l'è rüsciüscità, l'era pardü e pöi l'uma truvà”.
(Antonio Rusconi, I parlari del Novarese e della Lomellina, 1878)
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Gussön l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Ils dumbers da las infecziuns creschian quasi a moda exponenziala. Ins stoppia intervegnir ad uras, uschiglio smanatschian restricziuns drasticas e charas, ha Ackermann ditg en la «SonntagsZeitung». Quai stoppian ins dentant evitar per tut il pretsch. Per ulteriuras schluccadas tar eveniments e manifestaziuns grondas na dettia ord quest motiv strusch spazi d'agir.
Il grev vid questa situaziun saja tenor Ackermann, ch'il tema corona saja omnipreschent, blers n'enconuschian dentant agin ch'è vegnì infectà. Quai saja grev da manar ensemen.
Taskforce Covid-19
La Confederaziun ha endrizzà la taskforce scientifica la fin da mars. Sia incumbensa è da cussegliar chantuns e Confederaziun. Ella cumpiglia differents expertas ed experts da pliras branschas.


text:
Stabiliments plain asbest, ieli da catram en il terren che cuntegn PAK, ina substanza che po chaschunar cancer. L’areal dal vegl lavuratori forestal che vegn gia dapi divers onns betg pli duvrà è gia dapi in temp sin la glista da sanaziun da la citad. Avant dus onns ha la citad pervi da quai concedì in credit da 1.5 milliuns francs per allontanar ils stabiliments e sanar il funs contaminà. Uss vegn quest plan realisà.
Emprima fabrica da gas
Il motiv per la contaminaziun va enavos 150 onns. Il 1859 era vegnì fabritgà là l’emprima fabrica da gas da la citad. Sco 10avla citad en Svizra ha Cuira introducì l’illuminaziun da gas sin las vias ed en tschertas chasadas. Da quai temp in pass revoluziunar. Fatg il gas han ins cun laina e charvun. In product che restava era l'ieli da catram.
50 onns è vegnì producì gas en quest lieu fin che la citad ha stuì construir ina pli nova e pli gronda fabrica. Il funs contaminà ed ils vegls stabiliments èn restads – e quai fin ussa.
In toc istorgia va a perder
Malgrà ch'in toc istorgia da la citad svanescha èsi per il president da la citad Urs Marti normal, che perditgas da temp ston mintgatant far plaz ad insatge nov. Fin la fin da l’onn è l’areal deliberà dals tissis en il funs e liber per in nov chapitel en l’istorgia da la citad. La firma d'IT Inventx ha gia dapi in temp plans da construir in nov sez principal en quest lieu. Pervi dad in recurs d’in vischin è quai il mument dentant anc avant dretgira administrativa.
TR Telesguard 17:45


text:
Servizzi feroviari metropolitan de Bologna
El servizzi feroviari metropolitan de Bologna (SFM) a l'è ona red de servizzi feroviari a caratter suburban a freguenza alta cont orari cadenzaa longh ona quaj linia feroviaria che vann vers e vann a travers la cittaa de Bologna.
La red, che a l'è componnuda da 8 lign gestii de Trenitalia Tper, la offriss on conligament intra la cittaa de Bologna cont i center de la sò provincia e i center di provinz de Modena e Ferrara.
Red[Modifega | modifica 'l sorgent]
La red suburbana a l'è componnuda de vòtt lign[1]:
Linia S1[Modifega | modifica 'l sorgent]
La linia S1 la conliga Porretta Terme (ramm A) a San Benedetto Sambro-Castiglione Pepoli, cont el noeud principàl de Bologna Centrala.
L'è doperada la ferrovia Porrettana, parzialmente a dobbi binari, e la Direttissima Bologna-Fiorenza, intregament a binari dobbi. Tucc e dò i lign a hinn elettrificaa.
El servizzi el moeuv 4'000 personn al dì in sul ramm B.
Linia S2[Modifega | modifica 'l sorgent]
La linia S2 la conliga Vignola (ramm A) a Portomaggiore (ramm B) con passagg per Bologna e la percorr di binari dedicaa senza interferì cont i alter servizzi.
La dopera di innest in su la ferrovia Porrettana tolt de 'na veggia tramvia. La linia, a binari unich elettrificaa, a l'è gestida de FER e la moeuv 6'500 personn in sul ramm A e 8'000 in sul ramm B.
Linia S3[Modifega | modifica 'l sorgent]
La linia S3 la conliga Bologna a Poggio Rusco in 50 megnuu in su la ferrovia Bologna-Verona, intregament elettrificada e a dobbi binari.
El servizzi el moeuv circa 11'000 personn al dì.
Linia S4[Modifega | modifica 'l sorgent]
La linia S4 la conliga Ferrara (ramm A) a Imola (ramm B) passand per Bologna in 80 megnuu. La dopera per el ramm A la ferrovia Bologna-Venezia e per el B la ferrovia Adriatica.
El servizzi el moeuv 11'000 personn in sul ramm A e 6'700 in sul ramm B.
Linia S5[Modifega | modifica 'l sorgent]
La linia S5 la conliga Bologna a Modena in mezz'ora cont la ferrovia Milan-Bologna, intregament elettrificada e a binari dobbi. El moeuv circa 6'000 personn al dì.
Nòt e alter progett[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ http://www.sfmbo.it//Engine/RAServeFile.php/f/MAPPA_SCARICABILE.pdf Schema rete Servizio ferroviario metropolitano Bologna
- ↑ sfmbo.it - S1A Porretta T.- Bologna
- ↑ sfmbo.it - S1B San Benedetto V.S-Bologna
- ↑ sfmbo.it - S2A Vignola-Bologna C
- ↑ sfmbo.it - S2B Portomaggiore-Bologna
- ↑ sfmbo.it - S3A Poggio Rusco-Bologna
- ↑ sfmbo.it - S4A Ferrara-Bologna
- ↑ sfmbo.it - S4B Imola-Bologna
- ↑ sfmbo.it - S5 Modena -Bologna


text:
Sch'i va tenor tscherts parlamentaris a Berna na duaia per exempel betg pli dar in temp da lavur maximal emnil per tschertas branschas. Quai haja l'effect ch'i dettia marcantamain dapli lavur da saira e fin d'emna, scrivan l'Uniun sindicala svizra e Travail.Suisse.
Cun lur «allianza cunter burnout e lavur gratuita» vulan els cumbatter la deregulaziun prevesida. L’intervenziun parlamentara saja in'attatga a l'engronda sin il temp da lavur regular e pajà, argumenteschan ils sindicats.
Iniziativas parlamentaras
En egl han ils sindicats duas iniziativas parlamentaras ord il Cussegl dals chantuns da Konrad Graber (PCD/LU) e Karin Keller-Sutter (PLD/SG). Els vulan annullar per tschertas branschas e tscherts lavurants ils temps da lavur maximals per emna. La cumissiun d’economia dal Cussegl naziunal ha gia approvà ils postulats. Sco proxim tracta il Cussegl naziunal il tema.
RR novitads 12:00


text:
Sasól
Artéccol in dialètt mudnés
Sasól (Sassuolo, in italiàn) l'è un cumùn ed 41.746 cristiàn dla pruvèinsa ed Mòdna.
Luntàn 17 km da Mòdna, al cumùn l'è un di prinsipèli sèinter dl'indóstria dl'Emélia, al sèinter del cusidèt cumprensòri dal ceràmichi, un'indóstria dal urégin antighi che a partìr dal dopguèra l'à vést un grand crassimèint lóngh la vàl dla Sèccia.
I én ed Sasól trî cantant dimondi importànt: Pierangelo Bertoli, Caterina Caselli e Nek; e mons. Luciano Monari.
Artécol in dialèt arzân
Sasōl (Sassuolo, in italiân) l'è un cmûn ed 41.746 abitânt ed la pruvîncia ed Mòdna.
Luntân 17 km dal Cèinter pió impurtânt, al cmûn l'è ûn di principêl cèinter industriêl ed l'Emélia, al cèinter ed l' acsé dét cumprensorî dal cerâmichi, un'indóstria dal j urégin antîghi che, a partîr dal dopguèra, l'à cgnusù 'na grôsa espansiòun lòungh la vâl dal Sècia.
Ardundlà · Bastìa · Bumpòrt · Campgaiàn · Campsànt · Chèrp · Castelfrànch · Castelnóv · Castelvéder · Cavèss · Fanàn · Finèl · Fiumèlb · Fiuràn · Furmézen · Frasnùr · Gùia · La Cuncòrdia · La Miràndla · La Sèra · Làma · Maranèl · Maràn · Medòla · Mòdna · Muntecrê · Muntfiurèin · Muntés · Nonàntla · Nóv · Palàghen · Pavóll · Pergnàn · Pivpélegh · Pulinègh · Ravarèin · San Felìz · San Gèr · San Pròsper · San Pussidòni · Sasól · Savignàn · Sèstla · Suléra · Spilambèrt · Vgnóla · Zòca


text:
Wikipedia:Parlum un poo de nün
2014Modifega
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Lüi 2014 Fabrizio De André
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Giügn 2014 Gianni Brera
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Magg 2014 Brisa
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Avril 2014 Francesch Sforza
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Marz 2014 Carneval
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Febrar 2014 Rotonda de la Besana
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/ginee 2014 Araa
2013Modifega
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Dicember 2013 - Panatton
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Nuvember 2013 - Scossal
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Utuber 2013 - Calvairaa
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Setember 2013 - Val d'Òssola
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Agust 2013 - Redefoss
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Lüi 2013 - Lod
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Giügn 2013 - Dialet da la Val Magia
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Magg 2013 - Dialett mendrisiott
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Avril 2013 - Baghèt
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Marz 2013 - Viscont
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Febrar 2013 - Dialet lüganes
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/ginee 2013 - Fumbi
2012Modifega
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Dicember 2012 - Valerian
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Nuvember 2012 - Frontaliers
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Utuber 2012 - Dialet paves-vugares
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Setember 2012 - Cudògn
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Agust 2012 - Svìzzera
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Lüi 2012 - Sester Levànt
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Giügn 2012 - Scisma de Montaner
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Magg 2012 - Cantón Tesin
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Avril 2012 - Francesco Hayez
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Marz 2012 - Dialèt valtelinés
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Febrar 2012 - Miracolo a Milano
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/ginee 2012 - Brünaa
2011Modifega
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Dicember 2011 - Corbetta
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Nuvember 2011 - Aribert de Intimian
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Utuber 2011 - Dialet büstoch
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Setember 2011 - Raspadüra
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Agust 2011 - Gallaraa
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Lüi 2011 - El Scior di Anei
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Giügn 2011 - Dialet urmeasch
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Magg 2011 - I Legnanesi
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Avril 2011 - Rumancc
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Marz 2011 - Frida Kahlo
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Febrar 2011 - The Simpsons
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/ginee 2011 - Müesli
2010Modifega
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Dicember 2010 - Presepi
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Nuvember 2010 - Canton Tesin
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Utuber 2010 - Walter Valdi
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Setember 2010 - Giuseppe Pietro Bagetti
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/agost 2010 - Brünaa
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Lüi 2010 - Principaa de Liegi
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Giügn 2010 - Giuan Lüis Brera
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Magg 2010 - Rivulüziun de Liegi
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Avril 2010 - Baghet
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Marz 2010 - L'albero degli zoccoli
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/febraar 2010 - Lumbardia
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/ginee 2010 - Fumbi
2009Modifega
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/dicember 2009 - Lumbard Ucidental
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/nuvembər 2009 - Milanes
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/utuber 2009 - Milan
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/setembər 2009 - Elio e le Storie Tese
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/agost 2009 - Bressa
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/lüi 2009 - Lumbard
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/giügn 2009 - Lumbard


text:
Gadjolinos
Il quartet exista dapi il 2016 e sa cumpona da Christian Ruh e Dani Zürcher (ghitara), Marc Luisoni (violina) ed Augustin Maissen (cuntrabass) ch'è oriund da Trun ed abitescha era là. Il pievel viagiant numna las persunas che n'èn betg viagiants «gadjos». Ord quai han ils musicists creà lur num da la furmaziun «Gadjolinos», in num pli charin dal pled «gadjos», uschia ha ditg Augustin Maissen. El suna er cun autras furmaziuns sco per exempel cun la gruppa «Quintino». Cun Augustin Maissen hai jau pudì discurrer davart ils Gadjolinos e da la musica ch'els fan.
Ils quatter musicists sunan cun plaschair e grond gust il stil da musica dal pievel viagiant (Gypsy-music u musica da zagrenders, politicamain correct fiss «jazz manouche») a chaschun da concerts ed occurrenzas. Al festival CUN ART a Trun han ils Gadjolinos concertà questa primavaira en la sala da cultura. RTR ha registrà quest concert che stat er a disposiziun via PlayRTR sco podcast.
Filarmonia da chombra dal Grischun
L'orchester grischun è sa deditgà per ses nov portatun a la musica cun cumponists e musicists grischuns cun relaziuns u schizunt ragischs grischunas. Raffaele d'Allessandro è il figl d'in Talian e d'ina Grischuna ed è er en sia musica s'occupà cun il Grischun. Uschia ha el per exempel cumenzà a cumponer in'opera «Jürg Jenatsch» ch'è deplorablamain mai vegnida terminada. Las quatter parts da la sinfonia nr. 2 (op. 72 dal 1952) che nus tadlain èn dentant stretgamain colliadas cun questa opera.
Er il terz cumponist è per uschè da dir in Grischun dal cor. Il Turitgais Oliver Waespi ha elegì la ditga grischuna da Sontga Margriata sco tema per sia ovra «La Partenza». I n'è betg l'emprima giada che Waespi elegia melodias u tematicas grischunas per sias ovras. Quell'ovra ha el cumponì per la concurrenza da cumposiziun da la Federaziun federala d'orchester il 2011 e gudagnà il prim premi. L'avrigl 2012 è «La Partenza» vegnida preschentada per l'emprima giada.
La ditga da Sontga Margriata
Tenor la ditga ha Margriata lavurà set stads sin in'alp vestgida sco um e nagin saveva quai. Per casualitad percorscha il pastur giuven il secret da Margriata. Lezza plira e supplitgescha instantamain da betg tradir ella ed offrescha er divers regals. Il pastur na vul savair nagut da quai e na vul betg taschair. Sin quai lascha Margriata sfundrar il giuven en la terra e banduna l'alp. Ella lascha er pirir las ervas e staliva las funtaunas si l'alp. Ins n'ha mai pli vesì Margriata.
Paul Juon è naschì a Moscau, ha dentant ragischs grischunas. Ses tat era emigrà l'onn 1830 en la Russia sco pastizier da Masain. A Moscau ha Paul Juon er studegià violina e cumposiziun. Sin incumbensa dal violinist tudestg Max Strub ha Juon cumponì cun gust la burletta per violina ed orchester. En ina brev a sia figlia dal fanadur 1939 ha el scrit plain entusiassem da quella lavur. La Filarmonia da chombra dal Grischun accumpogna il solist sin la violina, Sebastian Bohren.
Tadlai nossas pli novas registraziuns, intervistas cun cumponists ed istorgias da davant e davos ils palcs da concert.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Sajun dl palè 2014-15
Le scomenciamënt di campionać dl palè 2014 - 2015 é três plö daimprò y i sogadûs se alenëia bel cun gran impëgn por fa garatè na bel sajun. Bëgn set é les scuadres in chësc ann daulache al süga sogadûs da La Val. Te chëstes é ince la scuadra di "Altherren", che é jüda in chësc ann da mët indô impé y alenada da Davide Moling.
La nöia sajun vëgn três plö daimprò y les scuadres s'é da bel da fa por rovè bun preparà al scomenciamënt dles partides da d'altonn. Na gran novité in chësc ann é dessigü la scuadra di "Altherren", che é indô jüda da mët impé do val agn, de chësta scuadra fej pêrt sogadûs ince da atri paîsc dla Val Badia. Al é stè Davide Moling che à surantut le laûr de alenadù de chësta scuadra. Ai Altherren ti va les miûs aodanzes da pêrt dla Uniun por na buna garatada dl campionat 2014-2015.
La scuadra de 3a categoria é ince indô motivada a mët man le nü campionat, le salt ala 2 categoria ne ti é nia garatè ala scuadra tla ultima sajun, la determinaziun a fa le salt de cualité é insciö ciamò plö grana. Floriani Claudio é gnü riconfermè alenadù dla scuadra. Bele da 3 edemes se alenëia la scaudra plö iadi al'edma y te chësc fin dl'edma él gnü tigni n pic ritiro de dui dis a San Ćiascian, plö avisa ite al Sass Dlacia, daulache la scuadra à passè la nöt in tenda. Tartan chisc 2 dis él gnü tignì n alenamënt danmisdé y domisdé, três sön la plaza dl sport a La Ila y a San Ćiascian. La domënia dales 17:00 él spo gni tignì n'amichevole de contlujiun di dui dis a La Val, cuntra la nöia scuadra di Altherren. Chësc "mini ritiro" é dessigü ince stè na bela ocajiun por imparè a conësc i nüs sogadûs jogn dla scuadra. L'Uniun ti aôda ince a vëi na buna integraziun tla scuadra y de beles sodesfaziuns.
Ince in chësc ann era jüda da partì sö i sogadûs jogn y manco jogn da La Val pro scuadres dl'alta y dla bâsa.
Chëstes é in cürt les scuadres di mituns daulache al sugarà ince i sogadûs da La Val:
U - 10 (scuadra La Val)
U - 11 (scuadra S. Martin - La Val)
U - 13 (scuadra S. Martin - La Val)
Giovanissimi (scuadra Val Badia)
Allievi (scuadra Val Badia)
Le program dles partides dla nöia sajun 2014 - 2015 gnarà publiché plö inant. A dütes les scuadres les miûs aodanzes por i campionać dl palè.


text:
Curs de Volley 2017
L’U.S. La Val organisëia dai 31.07 ćina ai 31.08 pur endöt 10 iadi n curs de pallavolo por mitans y mituns dla mesana cun frecuënza de 2 iadi al’edema dagnëra mertesc y jöbia dales 16:45 domisdé.
- L’cost é de za. 60,00 € por müt.
- L’numer de partezipanć é limité.
- Iscriziuns cina ai 30.06.
Info y iscriziuns por e-mail a
Questo indirizzo e-mail è protetto dallo spam bot. Abilita Javascript per vederlo.
o
por SMS prò Monica Ploner: 348 7979824
Do la devënta de copa, chësc ultim mercui ai 11/09 cuntra le Aicha, é la scuadra da La Val buna de purtè a ćiasa 3 punc importanc. Na partida dër sintida, suradüt por l'alenadù Floriani che à alenè la scuadra dl Niederdorf por 2 agn.
I sogadusc da La Val röia sön le ćiamp cun na gran grinta y bele do da püc menüc tomel le gol dl 1 a 0. Sön n angolo éle Alex E. che ciafa le pal al limit dl' area y cun na bela trata sot la traversa portel la scuadra da La Val in vantaje.
A mëz le prüm tëmp éle Emanuel bun de radopié le resultat, sön n assist de Alexander éle bun de se controlè le pal, cun na gran finta ti sciampel al defensur aversar y cun na trata basa batel le portier.
I atacanć da La Val é bugn de tignì sö le pal y cun de beles combinaziuns esi bugn de ti sciampè plü iadi ala defenjiun aversara, mo sënza ester bugn de ji a conclujiun.
Püch dedo éle ciamò Micky che à na gran ocajiun, sön n bel preparativ röiel te area al dër mumënt, mo le tiro röia de püch sura porta fora.
Dan che le arbiter sciüra le prüm tëmp éle ciamò n atacant dl Niederdorf che abina de cé la stangia de porta sön na trata dal angolo.
Le prüm tëmp se stlüj jö sön le resultat de 2 a 0 por La Val.
Le secundo tëmp mët man cun n gran druch da pert dl Niederdorf, i sogadusc da La Val se stüda ia y se lascia fracé dala scuadra aversara.
Cun de beles aziuns röia la scuadra aversara deplü iadi dan porta y i sogadusc da La Val mëss aretrè y se parè cun dötes les forzes. Cun le gran assedio da pert dl Niederdorf garetl tosc le gol dl 2 a 1.
Sön n lancio éle dui defensurs che ne se capësc nia y röia a saltè adüm sön le pal che vëgn insciö spizoré y ti röia bel avisa al atacant aversar che cun n tiro bas é bun de bat le portier da La Val.
La nervosité crësc y la lucidité da do, i sogadusc mëss purvè a düc i cosć da defëne le resultat. Cun le gran laur de Emanuel che và a recuperè n grüm de pai sciurà demez y tëgn insciö sö le pal por che la scuadra pois se arlungé, ti garetl la dopietta al 82ˆ.
Sön n cross da na pert éle bun de se mët jö le pal de piet y cun na bela trata de ciamp sön le palo lunch siglëiel le resultat dl 3 a 1.
Al mancia ma plü püc menüc ala fin y i sogadusc da La Val stà plö defensiv por defënn le resultat.
Püch dedo él le arbiter che sciüra la fin. La partida se röia sön le resultat de 3 a 1 por La Val.
Cun chisc 3 punc davagnà se porta La Val al 3º post de tlassamënt.


text:
L'onn passà avevan radund 26 milliuns turists visità la Grezia. Quest onn spetga l'uniun turistica anc ina giada 6% dapli turists.
Il turissem e las branschas parentadas fan ora entant in quart dal product naziunal brut da la Grezia. Ils gronds victurs sajan pil mument surtut Kreta, las inslas Mykonos e Naxos sco era las inlas en la mar ionica, sco Korfu. Tut quels han fatg in plus enturn 10%.
Exteriur Il turissem en Grezia prosperescha
En Grezia vai puspè meglier cun la branscha turistica quai che ha influenza sin las plazzas da lavur. Da las bun 250milli plazzas ch'èn vegnidas stgaffidas quest onn da nov èn passa 210milli en la sparta da turissem. Quai rapportan medias indigenas.
L'onn passà avevan radund 26 milliuns turists visità la Grezia. Quest onn spetga l'uniun turistica anc ina giada 6% dapli turists.
dpa/li


text:
Questa refurma duai purtar levgiaments da taglia per firmas indigenas ed estras en Svizra ch'èn er acceptablas sin livel internaziunal.
Tar las mesiras vul la chombra gronda però ir pli lunsch ch'il Cussegl federal: Ils chantuns duain per part vegnir indemnisads per perditas da taglia. Enstagl dals 17% da fin qua duain ils chantuns da nov survegnir 20,5% da la taglia federala directa.
La refurma da l’imposiziun da taglia sin interpresas è necessaria, perquai che la Svizra sto laschar crudar privilegis da taglia per interpresas che n’èn betg pli acceptads sin livel internaziunal.
RR Novitads 06:00/12:00


text:
Donat
Donat (tudestg Donath) è ina vischnanca politica svizra en il chantun Grischun. Ella è situada en il circul Schons dal district dal Rain Posteriur.
Ella è naschida ils 1. da schaner 2003 ord la fusiun da las vischnancas da Donath e Patzen-Fardün. Ensemen cun la fusiun èn era ils nums vegnids rumantschads. Il num da vischnanca Donath è vegnì tar Donat, Patzen tar Pazen e Ferdün tar Farden.
Vopna[modifitgar | modifitgar il code]
La vopna da la vischnanca Donat è vegnì cumbinà ord las vopnas da las vischnancas oriundas. Sanester la vopna da l'anteriura vischnanca da Patzen-Ferdün: Sin aur (mellen) ina spada cotschna cun manada naira, cruschà cun in tizun nair. Spada e tizun simboliseschan il cumbat per libertad dals purs organisads en societads da la val Schons. Da vart dretga la vopna da l'anteriura vischnanca da Donath: Sin argient (alv) in griffun cotschen che stat sidretg cun alas cotschnas e nairas ed griflas nairas. Il motiv da la vopna e vegnì surprendì da la famiglia Marchion, che ha giugà ina impurtanta rollan en l'istorgia da la vischnanca.
Populaziun[modifitgar | modifitgar il code]
Linguas[modifitgar | modifitgar il code]
Oriundamain discurran ils abitants da tut las trais fracziuns sutsilvan. Anc l'onn 1880 eran las vischnancas prest monolinguas. 1910 discurrivan anc 85% fin 88% da la populaziun rumantsch. Fin la segunda Guerra mundiala è pac sa midà vid questa situaziun. 1970 eran 144 dals 169 abitants rumantschs. Donath aveva anc l'onn 2000 ina maioritad abitants rumantschs, durant che Patzen-Ferdün aveva l'onn 2000 l'emprima giada ina maioritad tudestga.
Totalmain chapeschan 149 abitants rumantsch, quai che correspunda a 76% da la populaziun. Fitg pac vegn discurrì talian. Rumantsch e tudestg èn las linguas uffizialas.
Derivanza e naziunalitad[modifitgar | modifitgar il code]
L'onn 2005 eran 215 dals totalmain 229 abitants burgais svizzers.
Colliaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- Pagina d'internet uffiziala da la vischnanca (rumantsch sutsilvan e tudestg)
- Donat en il Lexicon istoric retic
- Pazen en il Lexicon istoric retic
- Farden en il Lexicon istoric retic
- Pazen-Farden en il Lexicon istoric retic


text:
Bruscian
Bruscian (Bruzzano) l'è on quarter de Milan, situaa in de la periferia nòrd de la città. El se troeuva in del municipi 9, a nord del center citadin.
Stòria[Modifega | modifica 'l sorgent]
Bruscian l'è staa per tanto temp on paes de paisan, in su la strada che la va de Milan a Còmm.
Per on bell poo de temp l'è staa el center de ona piev milanesa.
In del period napoleònigh (1810) l'è stada prima unida a Brusuj, poeu (1811) a Bress insema a Corman. La situazion l'è tornada quella de l'Ancien Régime cont el Regn Lombard- Venet.
Con l'Unità d'Italia Bruscian l'ha ciappaa el nòmm offizial de Bruzzano Due Borghi, per evità de fà confusion cont el comun calabres de Bruzzano Zeffirio.
L'indipendenza comunal de Bruscian l'è durada fina al 1869, quand che 'l paes l'è staa unii ad Affer insema a Bress e Derghen.


text:
Meillard ch'è stà suenter l'emprim percurs terz è vegnì per 19 tschientavels segund. Sia meglra plazza d'enfin uss è stada la quarta en il slalom gigant al final da la cuppa mundiala ad Are en Svezia.
Segund meglier Svizzer è stà Gino Caviezel. Pervi d'in sbagl che ha custà bler temp hai la finala tanschì per el be per la plazza 12. Per l'emprima giada en ils puncts è stà Cédric Noger. L'um da 26 onns da Wil, chantun Son Gagl, è vegnì en il segund percurs 18 avel. El è anc ruschnà ina plazza enavant, perquai che Marco Odermatt è vegnì disqualifitgà pervi d'in sbagl da porta.
Marcel Hirscher è per ina giada vegnì battì. l dominatur da la scena è vegnì 6avel.
RR novitads 15:00


text:
Caernàch
Caernàch l'è ü cümù de 2 624 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]) de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la media pianüra bergamasca sö la ria mansina del fiöm Sère a 12 km de la sità e a 199 méter söl lièl del mar.
De èt[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ol castèl di Cóncc Martinèngh Coleù a Caernàch e sura de töt ol castèl de Malpaga che l'éra 'l castèl del grant capità de ventüra Bartolomeo Coleù.
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Istù
Istù o Vistù (Vestone en italià) l'è 'n cümü de 4 390 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]) dèla Pruvìncia de Brèsa. El fa part de la comünità montàna de la Val Sàbia.
L'abitàt de Istù el se tróa sö la stràda Statàl del Càfer (SS 237) sö le spónde le Cés. Del cümü de Istù fa part apò a la frasiù de Nòza.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Colegamèncc estèrni[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Situaziun traffic sin via
- Serradas èn las vias dals Pass Flüela, Alvra, Forcola di Livigno, Umbrail, Spleia e San Bernardino.
- Cun naiv sin sia èsi da quintar sin ils Pass Alpsu, Lucmagn e Bernina, sco era sin las vias da l'Engiadin'Ota e tranter Langwies ed Arosa.
- Detagls sin la carta da traffic dal chantun Grischun, il link avra en ina nova fanestra
Alv en ils auts
Cun ina ferma sfradentada e per part fermas precipitaziuns è l'enviern arrivà en muntogna. En il sid ed il vest da la Svizra hai dà fin glindesdi suentermezdi passa 50 liters per meter quadrat. Uschia hai dà en ils auts passa 50 cm naiv nova, communitgescha Meteonews. Ils meteorologs quintan per la Svizra dal Sid e la Svizra Orientala cun ulteriura plievgia e naiv fin tard viaden la notg. En las Alps poi dar fin in meter naiv nova e sin 1'500 meters localmain fin in mez meter.
En parts dal chantun Grischun e dal Tessin vala in avertiment da malauras.


text:
En las regiuns nua ch'i regia nagina pausa da cumbat sajan passa 550 persunas mortas l'emna passada, scriva il post d’observaziun sirian per ils dretgs umans. La pausa da cumbat sa basa sin ina cunvegna tranter ils Stadis Unids e la Russia. Er la regenza siriana ha acceptà la pausa da cumbat. Tenor las Naziuns Unidas vegn la pausa da cumbat per gronda part respectada. Per l'emna che vegn èn planisads novs discurs da pasch. Per las gruppaziuns terroristicas sco il Stadi islamic na vala la pausa da cumbat betg.
Probabel etappas en ils discurs da pasch
Ils discurs da pasch per la Siria ch'èn planisads per l'auter emna a Genevra vegnan probablamain a cumenzar en etappas. Discurs directs tranter las gruppas da conflict na sajan per il mument betg planisads, uschia ha ditg l'incumbensà spezial da las Naziuns Unidas per la Siria Staffan de Mistura. El quintia che la segunda runda dals discurs cumenzian la gievgia. In'emprima runda aveva quai gia dà il schaner ma senza success marcants.
RR novitads 17:00


text:
Protegia l’aua, il terren e la sanadad: 2xGEA
Proteger l’aua, il terren e la sanadad e franar il diever da pesticids, ladim ed antibiotica. Cun 2xGEA avain nus votantas e votants la schanza da far quai.
Ensemen essan nus blers
Passa dus terzs dals umans interrogads en Svizra sustegnan la finamira da proteger noss’aua, noss ambient e nossas vivondas cunter pesticids ed il diever exagerà d’antibiotica (enquista davart las votaziuns da la Tamedia 2018). Lain procurar cun 2xGEA a l’urna che quai daventia realitad.
Cun votar 2xGEA ils 13 da zercladur gidain nus a mantegnair netta l’aua, fritgaivels ils terrens e multifaras las spezias – empè da sustegnair la mort dals insects e la spariziun da las spezias – ed a producir vivondas senza restanzas da pesticids e d’antibiotica. Uschia protegin nus nossa sanadad e la natira.
Iniziativa per aua da baiver netta
Cun dir Gea a l’iniziativa per aua da baiver netta impedin nus ch’i dettia subvenziuns per tschufragnar l’aua. Nus promovain in’agricultura en accord cun la natira e libra da pesticids, ina tegnida d’animals senza diever preventiv d’antibiotica e manaschis che pon nutrir lur animals cun l’agen pavel.
Iniziativa per ina Svizra senza pesticids sintetics
Cun dir Gea a l’iniziativa per ina Svizra senza pesticids sintetics vegnan suenter in temp transitoric da diesch onns tut las vivondas producidas senza pesticids. Quai vala per rauba da la Svizra sco era per rauba importada. Era manaschis betg agriculs, il maun public e privats na dastgan utilisar nagins pesticids sintetics pli.
Per tge vai?
Finì cun utilisar tants pesticids, tanta antibiotica e tant ladim
Mintg’onn vegnan duvrads en Svizra var 2’000 tonnas pesticids. Quels fan donn als organissems e contamineschan las auas. Ils pesticids na mazzan betg mo ils insects nuschaivels. L’entira diversitad da las spezias – tranter quellas era blers animals utils – patescha da quest coctail da tissi.
Ils auals e flums svizzers cuntegnan bler dapli pesticids che lubì tenor ils limits definids en la lescha. E las restanzas da pesticids pon contaminar onns u decennis a la lunga l’aua sutterrana – ed uschia era l’aua da baiver: in milliun umans en Svizra baivan aua che cuntegna dapli restanzas da pesticids che lubì tenor la lescha. Las auas, ils guauds ed ils prads en Svizra pateschan adina pli fitg dal ladim exagerà da la tegnida d’animals. Quel fa ir enavos l’oxigen en las auas e contribuescha a la mort dals peschs. Memia bler ladim reducescha la biodiversitad en ils guauds e sin ils prads e fa donn als guauds da protecziun.
Il diever exagerà d’antibiotica en la tegnida d’animals promova bacterias resistentas a l’antibiotica. Cun la puschina e la grascha vegn l’antibiotica derasada en ils terrens agriculs cultivads e procura che scherms resistents a l’antibiotica chattan la via en las vivondas e las auas.
Pertge dovri 2xGEA?
Nus duvrain 2xGEA
2xGEA è la soluziun che nus duvrain urgentamain. Cun votar 2xGEA mettain nus la basa per in’agricultura persistenta en Svizra e per in diever premurus dal terren, da l’aua e da la sanadad. Suenter avain nus 10 onns temp da meglierar las soluziuns existentas e da render accessiblas quellas a l’entira agricultura. Uschia restan nossas auas vivas e noss terrens fritgaivels – la basa per ina producziun agricula persistenta. Ensemen pudain nus realisar il progress necessari per in nutriment saun, nossa sanadad, noss ambient, noss’agricultura e noss’economia – e per in svilup persistent da noss pajais.
Cun votar 2xGEA faschain nus frunt a dus problems centrals: la tissientada da l’aua, dal terren e da la vivonda e la periclitaziun da la sanadad tras ils pesticids. Cun dir Gea a l’iniziativa per aua da baiver netta procurain nus che las subvenziuns statalas na vegnian betg pli impundidas per tissientar nossas auas, noss terrens e nossas vivondas, mabain per sustegnair in’agricultura persistenta. Cun votar Gea a l’iniziativa per ina Svizra senza pesticids sintetics nizzegiain nus la schanza da promover in avegnir senza pesticids e da proteger nossa sanadad e quella da noss uffants e biadis.
Na manchenta nagut
Ta registrescha e gida a cuntanscher 2xGEA a l’urna. Uschia na manchentas ti nagut e survegns tips per sustegnair a moda efficazia l’iniziativa cunter pesticids e l’iniziativa per aua da baiver netta.
Sustegna ussa las iniziativas
Ti fas la differenza
Sco voluntari/voluntaria cuntanschas ti persunas en tia regiun e fas la differenza: penda si bandieras en tia via, reparta flyers sin plazzas bain frequentadas e sajas da la partida, cura che 2xGEA dovra tia vusch a chaschun d’ina occurrenza en tia vischinanza.
Survista dals artitgels
Qua chattas ti colliaziuns a las iniziativas ed ad artitgels actuals davart la campagna 2xGEA.
Medias
Tut las illustraziuns ed ils texts stattan a libra disposiziun per telechargiar e derasar, premess che la furma na vegnia betg modifitgada.
Fa uss ina donaziun


text:
Il motiv per questa decisiun è la votaziun davart la lescha da chatscha federala. «Igl è inacceptabel co Martin Kreiliger dal project guaud da muntogna batta cunter questa lescha. El cuntrafetschia als interess da l'agricultura e da blera glieud en la muntogna«, di Giusep Flepp da Curaglia.
Interrut las lavurs
Ils collavuraturs dal project èn stads engaschads ils ultims dis en in'acla da Giusep Flepp a Darein visavi Curaglia. Là avevan els l'incarica da deliberar la pastgira da chaglias per che la cultivaziun, respectivamain la pasculaziun saja garantida en l'avegnir. Flepp ch'ha dà a fittanza ses manaschi n'era betg orientà: «Il migiur da mes manaschi ha surdà questa lavur al Project guaud da muntogna. Ad el na fatsch'jau betg renfatschas.» La decisiun d'interrumper la collavuraziun attribuescha Giusep Flepp buc a la lavur ch'il project presta
I va sulettamain cunter la tenuta da Martin Kreiliger. Quella è per nus inacceptabla. Sche nus na reagin betg, lu na sai betg tgi uschiglio.
Sin dumonda da la FMR ha il president communal da Medel, Rico Tuor, ditg ch'el saja orientà dals schabetgs. El accentuescha che la vischnanca lavuria gia dapi 25 onns cun il Project guaud da muntogna e che la collavuraziun saja fitg buna.
Il manader da fatschenta dal Project guaud da muntogna, Martin Kreiliger, n'ha betg vulì prender posiziun sin dumonda. El veglia tschertgar il contact cun la glieud pertutgada. Martin Kreiliger è s'exponì differentas giadas publicamain cunter la revisiun da la lescha da chatscha. Tranter auter da curt a Glion en il rom d'ina orientaziun e discussiun organisada da l'Uniun purila grischuna.
Tegnair liber pastgiras
Sco Rico Tuor di, sajan ins sa cunvegnì cun il project sin ina collavuraziun a lunga vista pertutgant la lavur vid pastgiras.
Per tegnair liber las pastgiras da chaglioms ed uschia pussibilitar ina cultivaziun en l'avegnir, survegnan ils purs contribuziuns. Blers n'han dentant betg la peda da far questas lavurs ed uschia l'idea da collavurar cun il project guaud da muntogna, sa chapescha per indemnisaziuns.
Surfatschas agriculas che na vegnan betg cultivadas ni pasculadas creschan mintg'onn in zic pli fitg. En il territori visavi Curaglia èsi per exempel vegnì lavurà l'onn passà durant quatter emnas. En gruppas da mintgamai diesch persunas per emna èsi vegnì taglià or chaglias en lieus che vegnivan pasculads ni schizunt cultivads pli baud. La finamira da questa lavur n'è betg simplamain da runcar tut ch'è denturn. En egl è en quest connex er la biodiversitad. La lavur succedida e ch'avess giu da vegnir fatga era l'avegnir, tranter auter sut Vergera, va en la categoria da la tgira da la cuntrada cultivada, respectivamain la tgira dal ur dal guaud.
Per tadlar curt e concis:


text:
Rüssia
La Rüssia o Federaziun Rüssa (Poccийckaя Фeдepaция o dumà Poccия in rüss) a l'è un paes de l'Europa e de l’Asia.
A l'è tacada a la Nurvegia, a la Finlandia, a l'Estonia, a la Letonia, a la Bielurüssia, a la Lituania, a la Pulonia, a l'Ücraina, a la Georgia, a l'Azerbaigian, al Kazakistan, a la Cina, a la Mungolia e a la Curea del Nord.
La capital a l'è Musca.
A l'è el stat püssee grand del mund, cunt una süperfiss de 17.075.200 km², e una pupulaziun de pressapoch 142 miliun e mez d'abitant.
Urganizaziun pulitiga[Modifega | modifica 'l sorgent]
La Federaziun Rüssa (nom ufizial: Poccийckaя Фeдepaция) a l'è una repübliga federala.
El president a l'è 'l Vladimir Vladimirovič Putin (BлaдиMиp BлaдиMиpoBич ПyTиH) (del 2012).
El prim minister a l'è 'l Michail Vladimirovič Mišustin (Mиxaил BлaдиMиpoBич MишycTиH) (del 2020).
I president rüss[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
«En la lescha d' aviaziun, respectiv en l' ordinaziun correspundenta che tracta dad aviuns nunequipads, esi reglà cleramain ch' ils chantuns pon far restricziuns. Las singulas vischnancas pon be far quai sch'i vegnan autorisadas dal chantun», declera Urs Holderegger da l'Uffeci federal d' aviatica civila. Ina multa pudess uschia vegnir contestada cun success. Sulettamain il sgular dronas sur fullas da glieud saja en mintga cas scumandà. Sch'i saja be in pèr persunas enturn il lai na tanschia quai er betg sco basa legala.
Vischnanca sco substituta dal chantun
La dumonda è, sche Flem ha consultà il chantun pertutgant quest scamond. Ses departement na saja betg vegni consultà, uschia Gion Cotti, collavuratur giuridic dal Departement da construcziun, traffic e selvicultura. Ch'i dovria in'autorisaziun dal chantun saja bain correct, manegia el. «Ins sto però era dir: Uscheditg ch'il chantun na fa nagut pon ins supponer ina passivitad, quai che autorisescha puspè la vischnanca da decretar quests scumonds sco substituta dal chantun.» La finala po pia il scumond tuttina esser legitims. Sch'ins ha success cun contestar ina multa u betg - gliez na vul Cotti betg dir. Tge che capita vinavant en chaussa scumond da dronas a Flem vegnian ins a decider suenter las vacanzas da stad, lascha el dentant savair.
RR actualitad 11:00


text:
El na saja nagin che planiseschia e timuneschia in putsch militar, uschia citescha l'emettur privat CNN Türk Öztürk tar sia disposiziun avant la procura publica. Curt avant aveva l'agentura da novitads statala però annunzià ch'il general haja confessà d'avair agì cun l'intenziun da far in putsch.
Öztürk era vegnì arrestà suenter che l'emprova da cupitgar la regenza era vegnida stenschentada. Cunter el era vegnì proclamà in cumond d'arrest. Il general tutgava fin tar l'emprova da putsch tar il cussegl suprem dal militar.
RR novitads 22:00


text:
Ils puncts principals:
- introducir in artitgel d'experimentar
- in sistem d'in pretsch da referenza cun in pretsch maximal per medicaments, en spezial per generica
- ina nova organisaziun da tariffas naziunala
L'artitgel d'experimentar duai lubir da realisar projects da pilot che frainan ils custs ed ina nova organisaziun da tariffas duai impedir bloccadas da tariffas sco tar Tarmed, il sistem da tariffas dals medis. Vitiers propona il Cussegl federal era, ch'ils assicurads survegnan adina ina copia dal quint.
La finamira da las propostas preschentadas èn da franar ils custs per las prestaziuns sin donn e cust da l'assicurranza da malsauns obligatorica e da limitar l'augment da las premias.
La consultaziun per l'emprim da dus pachets da mesiras dura fin ils 14 da december 2018. Il pli tard sin la fin dal 2019 vul il Cussegl federal trametter en consultaziun in segund pachet da mesiras. En lez èn ils puncts principals las spartas medicaments, in provediment commensurà e transparenza tar las datas.
Emprimas reacziuns èn positivas
En general vegn beneventà l'intenziun dal Cussegl federal. Tenor la protecziun da consuments SKS haja la regenza svizra dentant dà suenter al squitsch da l'industira da sanadad. Santésuisse, l'uniun tetgala da las cassas da malsauns, beneventa en spezial ch'il Cussegl federal cumbatta puspè ils pretschs da medicaments memia auts. Dapi onns hajan las cassas da malsauns pretendì in sistem da pretschs da referenza.
RR novitads 15:00


text:
La pausa da cumbat ch'il cussegl da segirezza da las naziuns Unidas ha ordinà la dumengia vegn ignorada: Ils cumbats en la Siria cuntinueschan. Suenter ina notg ruassaivla sin dumengia ha l’aviatica militara puspè bumbardà la regiun en l'ost da Ghouta. Ed i ha dà cumbats tranter gruppas da la regenza e gruppas da l'opposiziun.
Ultra da quai haja probabel dà in'attatga cun gas da clor. Quella haja custà la vita ad in uffant. Quai rapporta il post d’observaziun sirian per ils dretgs umans. El sa referescha ad indicaziuns da perditgas.
Guterres: «Pausa da cumbat sto vegnir resguardada»
Il secretari general da l'ONU Antonio Guterres ha entant pretendì che la pausa da cumbat vegnia resguardada immediat. La resoluziun stoppia vegnir realisada per ch'i possia vegnì furnì l'agid umanitar a Goutha. Ils blessads stoppian vegnir transportads ord la regiuns. «Igl è nairas uras da far ina fin cun l'enfiern sin terra, uschia Guterres.
UE 'inscuntra per discutar la situaziun precara
Ils ministers da l’exteriur da l’Uniun europeica debatteschan oz a Brüssel davart la situaziun precara en Siria. L’Uniun europeica veglia cunzunt examinar co ch'ella pudess evitar meglier che la populaziun pateschia.
In'autra dumonda che vegn a fatschentar ils ministers da l'exteriur è sch'ins possia far dapli squitsch sin la Tirchia. Quai per evitar che la situaziun escaleschia anc dapli. Il schaner aveva la Tirchia cumenzà cun in’offensiva cunter la milissa curda YPG en la regiun dad Afrin en il nord da la Siria.
RR novitads 09:00


text:
Ils iniziants pretendan tranter auter ch'i duai vegnir scumandà a la Banca naziunala svizra, a fundaziuns ed a instituziuns statalas da finanziar producents da material da guerra. La finamira saja d'evitar che daners svizzers vegnan investids là, nua che l'umanitad patescha. Il scumond duai vegnir fixà en la constituziun.
Sche daners svizzers na giajan betg pli en l'industria d'armas internaziunala saja quai in ferm signal per tut ils auters lieus da finanzas.
Quai di Julia Küng, la co-presidenta dals Giuvens Verds.
Lantschà l'iniziativa han la Gruppa per ina Svizra senz'armada ed ils Giuvens Verds la gievgia a Berna. Il pievel svizzer decida ils 29 da november davart l'iniziativa.


text:
Il termin da surannaziun per las taxaziuns da taglia duai vegnir prolungà
- Seiteninformationen
- Erste Mitteilung
- Neuen Beitrag einfügen
Il termin absolut da 10 onns ch'è oz vertent en il dretg fiscal chantunal per la surannaziun da la taxaziun è memia curt. Per impedir perditas da taglia duai il termin vegnir auzà sin 15 onns, sco en ils auters chantuns. La regenza suttametta al cussegl grond la missiva tar ina revisiun parziala correspundenta da la lescha da taglia.
La surannaziun en il dretg fiscal procura per segirezza giuridica: Suenter la scadenza d'in tschert termin na duain las pajataglias ed ils pajataglias betg pli stuair quintar ch'il stadi pretendia debits fiscals dad ellas e dad els. Suenter in tschert temp èsi difficil da cumprovar basas fiscalas. Tut ils chantuns han ina surannaziun absoluta da la taxaziun da 15 onns – cun excepziun dal chantun Grischun. A chaschun da la revisiun parziala da la lescha da taglia da l'onn 1996 è vegnì fixà in termin da 10 onns.
Sco che la pratica mussa ussa è il termin da 10 onns memia curt. En cas, nua che la constataziun da las entradas e da la facultad suttamessas a la taglia pretenda scleriments fitg voluminus, po la surannaziun da la taxaziun entrar en vigur avant ch'ils fatgs decisivs han pudì vegnir sclerids. Quai po capitar en cas da dispitas da dretg civil, en cas da proceduras da dretg penal u en cas d'investigaziuns da dretg fiscal tar grevas cuntravenziuns fiscalas.
En sia missiva al cussegl grond propona la regenza da prolungar il termin per la surannaziun absoluta da la taxaziun sin 15 onns. La nova regulaziun duai vegnir applitgada immediatamain e per tut ils cas da taglia pendents. Il cussegl grond vegn a tractar questa fatschenta en la sessiun da zercladur 2013.
Infurmaziuns:
cussegliera guvernativa Barbara Janom Steiner, scheffa dal departament da finanzas e vischnancas, tel. 081 257 32 01
Gremi: regenza
Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun
Neuer Artikel


text:
Magunza
Magunza (Mainz in tudesch e in aleman; Mayence in frances; Magonza in italian; Maguncia in spagnö; Mogontiacum in latin; Mogúncia in purtughes storigh) l'è una cità de la Germania del süd-ovest cunt una pupulaziun de quasi 200.000 abitant.
GeugrafiaModifega
Magunza l'è la capital del stat federal (en tudesch Land) de la Renania-Palatinaa e l'è föra di circundari. L'è bagnada del fiüm Renu e propi quasi in mira a 'ndue el ricev le acque del fiüm Menu.
El fiüm Renu al fa anca de cunfin con el Land de l'Assia e de l'altra banda del fiüm gh'è la cità de Wiesbaden che l'è la soa capital.
Magunza l'è la sede de una diocesi catoliga e un'üniversità, ultra a vess famusa per el sò Carnaval.
StoriaModifega
El teritori de la cità del dì d'incö l'ha uspitaa tempurani de caciadur düranta l'ültima era glacial circa vintmila agn fa e le dimustren i retruvament archeulogigh ch'hin staa faa in del 1921.
El prim insediament stabil però l'è de urigin celtiga, già che in Renania ghe viveven i Celta. I Ruman j'han batüü e han faa sü l'insediament de Mogontiacum, tuponim che 'l ciapa el nom de la dea celtiga Mogon. A partì del 89 l'è staa el caplögh de la pruvincia de la Germania de Sura.
Giamò ai temp di Ruman la gh'era forsi una cumünità cristiana, e 'l par che in del 343 ghe füss un vescuv ciamaa Marin: a bun cünt, l'esistenza de la diocesi de Magunza l'è demustrada dumà a partì de VI secul. El svilüp de Magunza l'è staa caüsaa anca del sò röl d'evangelizzaziun di popul germanigh e slav, guidaa del vescuv Bunifazz (746-754): cul passà del temp, l'arcidiocesi de Magunza l'ha ciapaa inscì tant pudè che l'era l'üniga, ultra a Roma, a vess ciamada Santa Sede. L'arcivescuv l'era ciamaa "primas Germaniæ".
L'arcivescuv Adalbert I el gh'ha daa di privilesg fiscai ai sò citadin, anca se pö el Barbarussa j'ha tolt via, cul trà giò anca i mür de la cità. Cul passà del temp però la cità l'ha ciapaa anmò i sò libertà cumünai. L'è vegnüda la sede de vün di vescuv eletur de l'Imperi; in del 1477 la gh'è stada fada l'Üniversità e propi chichinscì in del 1450 el Johannes Gutenberg l'aveva inventaa la stampa a carater mobil. Quand che l'è rivada la Refurma Prutestanta, Magunza l'è riessida a restà catoliga.
Düranta la Guera di Trent'Agn l'è stada cunquistada di Svedes, anca se la gh'eva di mür bei fort, ma dopu la fin de la guera la s'è ripresa ben assee.
Ai temp de la Revulüziun Francesa l'arcivescuv de Magunza l'ha sustegnüü la ligna düra cuntra i revulüziunari, ma la cità l'è stada cunquistada di Frances in del 1792, che gh'han faa nass una republiga giacubina. La Repübliga de Magunza l'è stada forsi la prima demucrazia de la storia tudesca. In del 1793 i Prüssian han scasciaa via i Frances, che però hin turnaa quatr'agn dopu. Sota Napuleun, Magunza l'era capital d'un departiment frances.
In del 1816 l'è finida sota al Principaa de Assia-Darmstad. In del 1837 el nass el sò Carnaval. Pö l'è finida sota el növ Imperi Tudesch (1871) e l'ha perdüü el sò röl storigh de furtezza, cul cugnuss un periud de svilüp.
Dopu la Prima Guera Mundial l'è stada ucüpada di Frances, e l'è vegnüda una cità libera dumà in del 1938: quel an istess l'è finida sota la Germania nazista. Düranta la Segunda Guera Mundial hin staa depurtaa quasi tücc i sò 3000 giüdee e l'è stada trada giò per quasi el 80% di bumbardament di Leaa.
In del 1945 Magunza l'è stada ucüpada per la terza volta di Frances, menter in del 1950 l'è vegnüda el caplögh del sò Land al post de Cublenza.


text:
En Svizra han passa 100 famiglias da purs avert oz lur manaschis per visitadras e visitaders. Quai per render pli famiglair lur animals, las plantas e la tecnica. Tranter ils interessents è er stà il president dal Cussegl naziunal, Andreas Aebi. «Projects sco quels èn impurtants per promover il dialog tranter la citad e la champagna», è Aebi vegnì cità en ina communicaziun a l'Uniun purila svizra.
Il di da las portas avertas è quest onn stà per la segunda giada. L'ultima ediziun avant dus onns aveva carmalà da quai da 60'000 visitadras e visitaders.


text:
Cortina d'Ampezzo
Cortina d'Ampezzo (en ladì: Anpezo o Ampez; en vèneto: Cortina d'Anpezo; en todèsch Hayden; en latì: Cortina Ampecanorum) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Belluno. El g'ha presapóch 5.954 abitàncc, e l'è cugnusìda per véser öna famùza stasiù sciìstega. La se estènt per ön'àrea de 254,51 km² e 'na densità de 23 ab./km². El cunfìna coi cümü de Auronzo di Cadore, Badia (BZ), Braies (BZ), Colle Santa Lucia, Dobbiaco (BZ), Livinallongo del Col di Lana, Marebbe (BZ), San Vito di Cadore.


text:
Montecarlo (LU)
Montecarlo l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Toscana, en Pruvìncia de Lucca. El g'ha presapóch 4.345 abitàncc, 'na superfìce de 15 km² e 'na densità de 290 ab./km². El cunfìna coi cümü de Altopascio, Capannori, Chiesina Uzzanese (PT), Pescia (PT), Porcari.
Stória[Modifega | modifica 'l sorgent]
Montecarlo l'è stat fondàt endèl 1333 del Sacro Imperadùr Romano-Germànich Carlo IV. El g'ha cuminciàt a sgrandìs però dòpo la destrusiù del borch vizì de de Vivinaia per mà dei Fiorentì.


text:
Mintga abdicaziun saja in pau ina surpraisa, manegia il president da la plaiv Sumvitg, Walter Deplazes. I saja dentant da quintar ch'in augsegner bandunia suenter ina partida onns la plaiv. Augsegners da l'India fetschian quai magari gia suenter pli curt temp. Benny Varghese era vegnì 2004 en la Cadi ed è dapi prest 10 onns augsegner en la vischnanca da Sumvitg.
Plazza vegn scritta ora
Walter Deplazes è da buna speranza ch'ins chattia in nov augsegner. La plazza vegn scritta ora da l'uvestgieu da Cuira. Bun fissi da savair tant pli spert tgenin ch'i dettia. Cunzunt pervia da las abilitads da lingua. In augsegner che na sa betg rumantsch u tudestg dovria temp d'emprender la lingua. La finala stoppia el pudair communitgar cun las parochianas ed ils parochians, declera Walter Deplazes.
RR actualitad 12:00


text:
Referendum Costituzional del 2006 in Italia
I dì 25 e 26 de giugn del 2006 in Italia gh'è staa on Referendum Costituzional per approvà o scassà la reforma parpognuda dal governo del Silvio Berlusconi. La domanda fada ai votant l'era: "Approvee 'l test de la Legg Costituzionala che la parla de 'Mudà la Part II de la Costituzion' approvaa dal Parlament e publegaa in su la Gazzetta Offiziala n. 269 del 18 de november del 2005? " e 'l referendum l'ha vist ona ciara vittoria del No cont el 61,29%: El Sì l'ha vegiuu domà in Lombardia, Veneto e in del vot forest.
La reformaModifega
La reforma la faseva 'sti robb chi:
- Modifega del Parlament italian: I Deputaa vegniven 518 e i Senator 252, e i Senator a vita vegniven Deputaa a vita. L'era anca la fin del bicameralism perfett, vist che 'l Senad el saria staa 'na Cambra di Region che la votava i legg in sui materi concorrent Stat-Region, e 'l avaria lassaa a la Cambra di Deputaa la fiducia al Premier e i competenz esclusiv.
- Modifeca di rapport Stat-Region: De on lat l'era dada la devoluzion, ma di competenz in camp sportiv e sanitari tornaven al Stat.
- El President italian el vegnia garant de l'unità federala del Stat e 'l avaria avuu de nominà primm minister el capolista de la coalizion pussee votada, senza la libertà de scerna che 'l gh'aveva prima. L'età per vess president la se sbassava da 50 a 40 agn.
- Introduzion del premieraa: Da primus inter pares el premier l'avaria ciappaa del poder effettiv, comé quell de nominà direttament i minister, determinà l'attività del governo, quand che primma l'era on cordinador. L'avaria avuu anca 'l poder de desligà i Camber.
- Sistema anti-rebalton: La Cambra la saria staa disligada se la fuss stada approvada 'na mozion de sfiducia al premier senza che la maggioranza la nominass on noeuv premier in 20 dì, o anca se la mozion la fuss staa respinta cont el vot determinant di deputaa mia de la maggioranza.
- La città de Roma la saria staa autonoma, dent di limit del Statut de la Region Lazzi.
- Clausola de Supremazia e de interess nazional, che 'l avaria permituu al Parlament nazional de fà 'na legg riservada ai Region se la fuss stada no fada da ona Region o de scassà, cont ona procedura aggravada, ona legg de 'na region contra l'interess statal.
- I giudes de la Cort Costituzionala nominaa dal Parlament sarien passaa da 5 a 7.


text:
Per franar la derasaziun dal coronavirus na recrutescha l’Armada svizra probabel per trais emnas naginas persunas obligadas da far la mustra. Persunas che stuessan far il proxim temp la mustra en in dals sis centers da recrutaziun, survegnian il cumond da marschar pli tard. Quai ha communitgà l’armada il venderdi saira.
La mesemna aveva ella annunzià ch’i na dettia nagins curs da repetiziun fin la fin da l’onn pli. Excepziuns datti mo, sch'ils curs han da sustegnair autoritads civilas en connex cun la pandemia da Covid-19 u segirar prestaziuns da basa da l'armada.
Ord l'archiv:
Il 2014 ha RTR accumpagnà trais giuvenils durant la mustra en il center da recrutaziun a Mels.


text:
Steinhausen (ZG)
Steinhausen a l'è un cumün svizzer del Canton Zug. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 5.10 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 9070 abitant.
El cumün de Steinhausen al se tröva a una altitüden de 427 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Baar, Cham, Kappel am Albis (ZH), Knonau (ZH), Zug. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Steinhausen l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1173 col nom de Steinhusin.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Steinhausen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Fin la fin da quest onn vegnan las 250 plazzas stritgadas, sco quai che la firma ha communitgà. Ina terza da las plazzas stritga Meyer Burger en Svizra, principalmain a Thun nua che la firma ha la sedia. Cun questa mesira vul l'interpresa spargnar ulteriurs 50 milliuns francs per onn.
Pertutgadas concretamain sajan las partiziuns da perscrutaziun e svilup, sco era l'organisaziun mundiala da vendita e service. La restructuraziun maini uschia ad ina structura d'interpresa fitg stretga. Uschia sappian els reagir pli svelt sin midadas entaifer il martgà.
L'industria solara è dapi intgins onns en ina crisa. Gia il 2011 haja la firma sminuì ils custs da persunal e da gestiun da 330 milliuns francs sin 210 milliuns. Tras questas mesiras haja la firma l'emprima gada dapi il 2012 puspè pudì far in gudogn da 6,2 milliuns en l'emprima mesadad dal 2016.
RTR novitads 08:00


text:
Dad Annatina Nay - Duas figuras en in toc da teater da Samuel Beckett. Estragon e Wladimir sesanflan en in liug buc definau, sin in stradun, sper ina plonta. Els passentan lur temps cun far nuot e cun spitgar sin Godot. Els sez enconuschan buca Godot, els san gnanc sch’ei dat insumma el. En certs muments han els denton speronza che Godot arrivi beinprest. Spitgar sin Godot ei in’activitad senza senn – forsa schizun empau lungurusa. El cumpara numnadamein mai. Il sulet che varga ei il temps. Estragon e Wladimir spetgan.
Muments vits
Per beinenqual ei spitgar in temps nizeivel, per auters ina peina. La veta ei spitgar – ils carstgauns quels che han da spitgar. Mintgin – ti ed jeu. Alla cassa dil Volg, sin posta, alla staziun dil tren ni alla staziun dil bus. Avon il kino, avon il teater, avon la bar. Savens el restaurant. Al runal ni per ir sin tualetta. Sin rispostas, sin persunas, sin muments, sin midadas. La sera en letg sin la sien, la damaun sin ch’il svegliarin scalini. Sin l’amur dalla veta, sin la fin d’ina sesida lungurusa, sin l’entschatta da zatgei interessant, sin ch’il mund mondi sutsu, sin ina naschientscha ni sin la mort. Il temps da spetga para savens vits. El varga pli plaun, el ei liungs – sligiaus dil sentiment da temps. Nus spitgein e sperein sin in mument d’acziun – sin il mument che Godot cumpara.
Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:
Spitgar ei lungurus
Il temps da spetga ei in temps denter dus temps – en in cert senn ina zona vita, in temps che nus lein savens puspei emblidar, perquei che nuot para da schabegiar. Forsa schizun in temps empau lungurus? Duront spitgar mirein savens viaden el telefonin, scrivin tonnas messadis, repartin likes, tedlein musica e navighein tras la reit digl internet per sepiarder sin paginas infinitas. E lu vesin nus che la persuna che ha recepiu il messadi da whatsapp ha gia legiu el. Ok ... e nus spitgein – sin sia risposta! Tenin strusch ora la tensiun.
Daco ha ella buca gest scret anavos a mi? Ha ella buca temps, ni forsa enzatgei pli perdert da far? Vul ella buca scriver, ni ha ella forsa autras prioritads?
Nus mirein per l'aria – contemplein ils carstgauns entuorn nus, tedlein lur dialogs ni silmeins fragments da quels e fagein apparentamein nuot.
Ti sas buca patertgar nuot
Quei ei nunpusseivel. Estragon e Wladimir fan nuot auter che spitgar sin Godot e patertgar igl entir temps vid quel, schegie ch’els enconuschan buc el. Jeu contemplel la dunna cun il manti tgietschen, fetsch in link tier la persuna ch'jeu hai scret il messadi e sedamondel daco ch'ella ha aunc adina buca rispundiu?
Ok, sch'ella rispunda buca tochen damaun marvegl dun jeu in telefon! Jeu spetgel e fantiseschel – emprovel da sedeclarar la situaziun, enquerel declaraziuns per mei e pil mund. Forsa ha ella veramein buca temps. Jeu spetgel. Jeu stoi tener ora da spitgar. Igl ei buc sempel e perquei forsa insumma buca lungurus, mintgaton schizun empau stentus. Spitgar e schar vargar il temps, senza piarder la pazienzia. Jeu spetgel e sperel che Godot arrivi tuttina aunc e ch'il toc da teater prendi forsa tuttina ina fin da surpresa.
Funtaunas: Becket Samuel, Waiting for Godot, 1952
Text e fotografia A. Nay, http://www.annatinanay.ch/
Suonda LATABLA!


text:
El distrèt de Hinterrhein l'è 'n distrèt del Canton Grisun, en Svìsera. El cunfìna coi distrècc de Surselva a nord-ovest, col distret de Imboden a nòrt, col distrèt de Plessur a nord-est, col distrèt de Albula a est, col ditrèt de Malögia a sud-est e col distrèt de Moesa a sud-ovest. En piö 'l cunfìna apò a co l'Italia (Pruvincia de Sundri 'n Lombardia) a sud e col Canton Tesin (distrèt de Bregn) a òvest. El capolöch l'è la citadìna de Thusis.
La superfìce totàl del distrèt l'è de 617,63 km² e la popolasiù l'è de 12774 abitàncc (dàto del 2011).
El distret de Hinterrhein l'è dividìt en 5 cìrcoi e 28 cümü:
Cambiamèncc de le diviziù aministratìve del 2000 al 2009[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
El càlcio l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol Ca. El g'ha nömer atòmich 20, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de càlcio el g'ha vint prutù.
L'è un 'n metàl alcalì terùs, mulzì, de culùr gris, dopràt come agènt de ridusiù endèl procès de estrasiù minerària del torio, de l'urànio e del zircònio. L'è 'l quint dei elemèncc de la grösta terèstre per abondànsa e l'è 'n elemènt de 'mportànsa primària per el cìclo vitàl dei éser vivèncc.
Se 'l tìra fò del fluoruro de calcio per mès de l'eletròlizi, e quan che 'l ciàpa föch el fà sö 'na fiàma de culùr zalt-aràncio; se 'l vé 'n contàt co l'ària el se òsida a la svèlta. el reagés co l'àiva e 'l fùrma l'idròsido de calcio.
I gös, i òs e le önge de töcc i animài i é furmàcc en bùna part de compòscc a bàze de càlcio e l'è fàcil de troà 'n natüra sota fùrma de carbunàt de càlcio che l'è 'l compòst principàl de töte le préde de urìgin calcàrea (compàgn del marmor per ezèmpe). L'è ach el compòst bazilàr de la calsìna e del cemènto dóca l'è de 'mportànsa primària endela 'ndüstria de l'edilìsia.
Come elemènt pùro l'è stat izolàt per la prìma ólta endèl 1808, 'n Inghiltèra quan che Sir Humphry Davy el g'ha eletrolizàt 'na mistüra de calcar e òsido de mercùrio. El càlcio en fùrma metàlica el g'ha cuminciàt a éser dispunìbil sö làrga scàla al prensépe del sècol XX.


text:
Tasèl mòrt
Al Tasèl mòrt (o anc sōl Tasèl) 'l è c'l ambînt dla cà ch'a s cata sóta 'l téǵ.
'L è druâ cuma 'n tanabùś par métar via dla ròba ch'a n s dróa piò e a sa gh riva da 'd sóta faghénd diretamènt na scala o pasànd par n'arbàlta.
In gènar i tasèi i èṅ di pòst scûr, pîṅ ad pólvra e ad tlarédi. La luś la riva par via 'd un luminarōl in sal téǵ minga quaciâ da di cóp. P'r al catàst la superfìsi dal tasèl mòrt la vâł la mità.
In dal tasèl i s càt'n i traṿ, da spés fat in légn, ch'i sarvìsan par tgnir sù 'l téǵ. Adès i s fàn'n anc di tasèi ventilâ par tgnir più basa la temperadùra.
Mōd ad dir
Noti e referènsi
- ↑ (CARPŚ) e (IT) In dal "Dizionario del dialetto carpigiano" ed Grasiàn Malagòli e Anna Marìa Ori, Mòdna 2011, a s escrìv: „La ròoba vèecia la va ind al tasèel”.
- ↑ (CARPŚ) e (IT) In dal disiunàri "Dèscòrèr Càrpšan" ed Massimo Loschi, Chèrp, novèmber 2016, a s escrìv: „Al rôbi vêci i van in dal tàsêl”.


text:
Mar Negher
El mar Negher (en rüss: ЧëpHoe Mope [Tsernoje More]; en türch: Karadeniz; en grech Maύpn Θάλaσσa; en latì e grech antìch l'ìa ciamàt apò: Pontus Euxinus e Πόvtoς EὔEeιvoς) l'è 'n mar intèrno che fà de cunfì 'ntra l'Europa orientala e l'Asia ucidentàla, delimitàt a sudèst de l'Europa, el Càucazo e la penìzola de Anatolia (Türchìa).
El fà part, en öltema istànsa del sistéma del Océano Atlàntich al qual l'è colegàt per mès de divèrsi strècc che i la coléga al Mar Mediteràneo e al Mar Egèo: el stèt del Bòsforo el la coléga col Mar de Màrmara e 'l strèt dei Dardanèi al mar Egeo (part del Mar Mediteràneo); en piö, en óter strèt, chèl de Kerch, el la önés al Mar de Azov.
El Mar Negher el g'ha 'na superfìce de 436.350 km²[1] e 'na profondità màsima de 2.214 m[2] conden vülüm de 547.000 km³.
El fiöm piö 'mportànt che porta àiva dólsa endel Mar Négher l'è el Danubio che g'ha 'na portàda de 200 km³/an.
I paés bagnàcc del Mar Négher i è: Türchia, Bulgaria, Romania, Ucraina, Rüsia e Georgia. Le cità piö 'mportànte sö le sò spónde i è (de sudest en sènso oràre): Istambul, Burgas, Varna, Mangalia, Constansa, Odesa, Sebastopoli, Yalta, Kerch, Berdyansk, Mariupol, Taganrog, Azov, Novorossiysk, Sochi, Sujumi, Poti, Batumi, Trebizonda, Samsun, Sinope e Zonguldak.


text:
Carlsberg
Carlsberg l'è un'azienda danesa prudütris da bira e fundada in dal 1847.
Birr e birifisi da la Carlsberg[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Carlsberg, Danimarca
- Elephant Beer, Danimarca
- Tuborg, Danimarca
- Carls Jul, Danimarca
- Angelo Poretti Brewery, Italia
- Mythos, Grecia
- Tetley's Brewery, Inghiltera
- Holsten, Germania
- Lav, Serbia
Feldschlösschen AG (Svizzera) Cardinal Lager (Svizzera) Baltika (Russia) - tramit joint venture 50-50 cun Scottish-Newcastle BBH Pripps (Svezia) Carnegie Porter (Svezia) Falcon (Svezia) Karhu (Finlandia) Koff (Finlandia) Ringnes (Norvegia) Okocim Bosman e Harnas (Polonia) Pirinsko and Shumensko (Bulgaria) Saku (Estonia) Splügen, (Italia) Troy and Venüs (Turchia) Chang beer (Thailand)


text:
Ad in festival van ins pervia da la musica, u ils collegas, u per far tenda. Ma per il mument tutga tar festivals era tiers ch'ins ha qua u là da dar in sguard sin ils gieus da ballapè. Cunzunt sche ils Svizzers giogan. Uschia hai era dà al Open Air Sur l'Aua pliras televisiuns per guardar il gieu Serbia cunter Svizra.
Open Air Sur l'Aua Ballape - era al Open Air Sur l'Aua
Il venderdi saira hai dà ina cumbinaziun da ballape e musica a Casaccia. Suenter la victoria svizra han ins pir da dretg pudì far festa.
Gian-Marco Maissen


text:
Viandar daventa adina pli popular er tar giuvenils. Quai è la conclusiun da retschertgas da l'Uffizi federal per statistica e l'uniun tetgala «Sendas da viandar svizras», rapporta la «Schweiz am Sonntag».
44% da la populaziun va regularmain a viandar. Avant 16 onns era quai mo 22%. Cunzunt tar famiglias e pèrs tranter 30 e 45 onns è il viandar popular. En media fan els enturn 20 spassegiadas pli lungas u pli curtas ad onn.
L'aspect negativ: Mintg'onn datti en Svizra enturn 20'000 accidents da viandar.
RR novitads 14:00


text:
Tochen igl onn 1973 han vischnaunca burgheis a e politica e pleiv formau ina cuminonza e sligiau ils problems communablamein. Cun igl onn 1973, radunonza da vischnaunca dils 17 d'uost 1973, vegn quella cuminonza separada cun la fundaziun dalla Pleiv da Tujetsch e l'elecziun dall'emprema suprastonza da pleiv.
Il rapport annual da vischnaunca digl onn 1973 noda: "Tractanda 5. Spartgida denter vischnaunca politica e pleiv. Quella fatschenta ha gia entschiet igl onn 1967 cull'introducziun dalla taglia da cult. Uonn ha ei pia mo giu num cuntinuar il sparter las duas corporaziuns da dretg public totalmein. Damai che la colligiaziun d'antruras era aschi stretga, ei la questiun nuota leva e drova ei siu temps entochen che tut ei en schuber. Tgi che va plaun va saun, ei drova pazienzia per metter clars cunfins ed eliminar tuttas incertadads."
Lu igl onn 1974: "Rugalada dil possess denter vischnaunca politica e pleiv, ils 20 da december 1974. Tractanda 4. Quen final denter vischnaunca e pleiv. Quellas tractativas han buca vuliu prender fin. Mintga part veseva mo il siu ed igl ei stau grev d'anflar ils puncts da contact. La finala ha ei duvrau empau bunaveglia e vicendeivla capientscha e l'entira questiun ei stada perfetga. Oz san omisduas cuminonzas esser ledas che las relaziuns da possess ein claras. La vischnaunca politica ha acquistau dalla pleiv il sulom a Sontget/Sedrun e cediu ad ella gl'entir regress davon la casa pervenda e baselgia parochiala. Plinavon paga la vischnaunca politica ina summa da 62 000 frs. Omisduas radunonzas generalas han approbau la ruglada, aschia che la caussa ei en uorden. Nos vegls schevan: "Buns tiarms fan buns vischins" e quei vala segiramein era cheu."
Las grondas midadas ella pleiv succedan el decuors dil 20avel tschentaner. Cun 1965 vegn la caplania da Sedrun sligiada si. Dapi 1968 ha Selva negin caplon pli e la pastoraziun succeda da Rueras anora. Rueras piarda siu caplon igl onn 1993. Dapi quei onn ei in sulet plevon responsabels per la pastoraziun dalla Pleiv da Tujetsch. Ella administraziun vegn el sustenius dapi 1999 d'ina administratura.
(Dapli historia dalla pleiv)
(Archiv dalla pleiv)
(Ils ufficials dalla pleiv)


text:
Nestlé vul reducir il cuntegn da zutger en ses products. Fin l’onn 2020 vul il concern da nutriment reducir il cuntegn per 5% en l’Europa. Uschia spargna il pli grond concern da nutriment dal mund 18'000 tonnas zutger.
En la Germania ha Nestlé gia reducì il cuntegn da zutger per 6% dapi l’onn 2014. Ils proxims onns duaja quel sa reducir per ulteriurs 5% en l’entira Europa. Quai ha communitgà il concern svizzer. Grazia ad ina nova receptura per in tschigulattin haja il concern gia spargnà 235 tonnas al martgà tudestg. Tenor Nestlé correspundia quai a 1’500 bogneras plainas. Davart las cifras actualas en Svizra n’ha il concern da nutriment fatg naginas indicaziuns.
RR novitads 12:00