text:
John Lindley
John Lindley (8 de febrér del 1799 — 1 de Noèmber del 1865) l'è stàt en botànic inglés.
Vìta e òpere[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lindley l'è nasìt a Catton, arènt a Norwich, 'n Inghiltèra, endóche sò pàder, George Lindley, autùr de A Guide to the Orchard and Kitchen Garden, el gh'ìa 'n vivàio. El g'ha cuminciàt a stüdià a la Norwich Grammar School. La sò prìma püblicasiù, 'ndèl 1819, l'è stàda 'na tradusiù de l'Analyse du fruit de L. C. M. Richard. L'an dòpo 'l g'ha püblicàt la Monographia Rosarum, con dét 'na descrisiù de spéci nöe, coredàda de dizègn che 'l gh'ìa fàt lü stès. Endèl 1821 'l püblica amò dò òpere: Monographia Digitalium e Observations on Pomaceae come contribùta a la Linnean Society. Póc dòpo 'l và a stà a Lóndra, edóche 'l vé töt dét de John Claudius Loudon cól còmpet de scrìer la part descritìva de l'Encyclopaedia of Plants.
Endèl lauràga dré a chèsta òpera, che la sarà completàda 'ndèl 1829, e dòpo ìga stüdiàt i mòdei descritìf dei caràter distintìf, el se convèns de la süperiorità del sistéma "natüràl" de Antoine Laurent de Jussieu, cioè 'n sistéma che 'l riflitìa 'l gran desègn de la natüra en contrapuzisiù col sistéma "artificial" chel 'l Linèo 'l dopràa endèl'Encyclopaedia. Le sò edèe le vegnarà aplicàde 'ndèl A Synopsis of British Flora, arranged according to the Natural Order (1829) e 'ndèl in An Introduction to the Natural System of Botany (1831).
Endèl 1829 Lindley, che zà del 1822 l'ìa stat segretàre asistènt de l'Horticultural Society, l'è stat numinàt titulàr de la càtedra de botànica de l'University College de Lóndra, tìtol che 'l g'ha mantignìt enfìna al 1860; el g'ha apò ambiàt a tègner dèle conferènse sö quistiù botàniche a pàrter del 1831 al Royal Institution, e del 1836 al Chelsea Physic Garden.
Lindley el g'ha discriìt le piànte che Thomas Livingstone Mitchell el gh'ìa catàt sö 'ndèle sò spedisiù del 1838, e 'l g'ha scriìt 'na apendìce al Botanical Register del 1839 endóche 'l g'ha discriìt le piànte troàde del James Drummond e de la Georgiana Molloy de la Swan River Colony endèl'Australia ucidentàla. El g'ha ìt 'na part importànta endèla asegnasiù a Charles Moore de la Diresiù del Sydney Botanical Gardens.
Come profesùr el g'ha scriìt divèrse òpere scintìfiche e popolàre, e pò 'l g'hà apò contribüìt mìa póc al Botanical Register, del quàl l'è stàt editùr per divèrsi agn, e al The Gardeners' Chronicle, endèl qual el g'ha ìt l'encàric de cürà 'l deartimàt orticültüràl a pàrter del 1841. L'è stàt sòcio de la Royal Society, de la Linnean Society e de la Geological Society. L'è mórt endèla sò cà a Bedford Park arènt al Turnham Green.
L'è cunsideràt giü dei pàder de la clasificasiù de le orchidèe.
Sò fiöl Nathaniel Lindley el g'ha ciapàt la cariéra de giüdes e 'l g'ha utignìt el tìtol de Barù.
Selesiù de scrìcc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
En bànda a chèle zà mensiunàde, tra le sò òpere se g'ha de cità:
- An Outline of the First Principles of Horticulture (1832)
- An Outline of the Structure and Physiology of Plants (1832)
- Nixus Plantarum (1833)
- The Genera and Species of Orchidaceous Plants (1835)
- A Natural System of Botany (1836)
- The Fossil Flora of Great Britain (with William Hutton, 1831-1837)
- Flora Medica (1838)
- Theory of Horticulture (1840)
- The Vegetable Kingdom (1846)
- Folia Orchidacea (1852)
- Descriptive Botany (1858).
- Appendix to the first twenty-three volumes of Edwards's botanical register (1839)
- Collectanea botanica (1821-1826) With Richard and Arthur Taylor.
- Edwards' botanical register (1829-1847) With James Ridgway. Vol. 15-33.
- Einleitung in das natürliche System der Botanik (1833)
- The genera and species of orchidaceous plants /by John Lindley. (1830-1840)
- Medical and oeconomical botany /by John Lindley (1849)
- Monographie du genre rosier, traduit de l'anglais de J. Lindley ...par M. de Pronville (1824) With Auguste de Pronville.
- Paxton's flower garden /by Professor Lindley and Sir Joseph Paxton (1853) Et al. Three volumes.
- Sertum orchidaceum:a wreath of the most beautiful orchidaceous flowers /selected by John Lindley. (1838)
- Ladies' Botany (6th ed. 1865).[1]
Endèl 1841, ensèma a Joseph Paxton, Charles Wentworth Dilke e William Bradbury el g'ha fondàt el Gardeners' Chronicle e l'è dientàt el prim editùr.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Ladies' Botany; or, A familiar introduction to the study of the natural system of botany. London: H. G. Bohn, 1865.
External links[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- John Lindley John Lindley's work on orchids
- Books by John Lindley at the Biodiversity Heritage Library


c: text/html

text:
Naziun senza stat
Una naziun senza stat a l'è un termin pulitegh per grüp di omen che hinn una naziun ma che gh'hann minga un sò stat. Ma degià che gh'en è minga de criteri ugetiv per dì 'sa l'è una naziun, naziun senza stat a l'è un termin cuntruversi. De solet 'l'a dupren i muiment che vören la secessiun d'un alter stat püssee grand. De spess, i secessiunista veden el stat püssee grand 'me una furma de imperi e i sò regul un Imperialism.
Un esempi cugnussüü de naziun senza stat a l'è quela di Curd, che gh'hann minga un sò paes deperlur, ma hinn dividüü intra la Türchia, l'Iraq, Iran, e la Siria.
Cuntegnüü
Una quaj naziun senza stat in Europa [1][Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Andalusia
- Araguna
- Asturie
- Baviera
- Bretagna
- Cantabria
- Castiglia
- Cecenia
- Corsega (Pè a Corsica)
- Curnuvalia
- Extremadura
- Fiander
- Gales
- Galizia
- Lumbardia (Pro Lombardia Indipendenza, Indipendenza Lombarda, Lega Lombarda)
- Moravia
- Paes Basch
- Paes Catalan (Junts Pel Sì)
- Sardegna (Partitu Sardu)
- Scozia
- Ucitania
Una quaj naziun senza stat int el rest del mond[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Varda anca[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ La Wikipedia in Lombard ha deciduu de drovà i criteri, per vess mettuu in de la lista:
- Vess minga ona maggioranza in nissun paes
- Almanch vun moviment autonomista o seccessionista (se gh'è, tra parentesi i nomm di partii)
- Vess mia recongossuu da nissun member ONU

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hardcore punk
L'Hardcore punk (ciamaa anca dumà hardcore) a l'è un sota-gener del punk rock che l'è nassüü in del America a la fin di agn '70. L'hardcore a l'è püssé pesant e svelt (i canzun poden anca vess lungh men d'un menü) del punk e'l parla de pulitiga, libertà, viulenza, alienaziun de la sucietà, straight edge, e guera.
L'Hardcore Punk el gh'ha anca lü i sò sota-gener e gener mes'ciaa, anca de sücess, cume el melodic hardcore, metalcore, sludge metal e thrash metal.
I pader del gener[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I pader del Hardcore Punk a eren:
- Black Flag
- Bad Brains
- I Minor Threat, ispiradur del gener e del etiga straight edge (nom che'l vegn d'una sua canzun che la se ciama propi inscì)
Cà discugrafich de Hardcore Punk[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 625 Thrashcore
- Alternative Tentacles
- Alveran Records
- Amphetamine Reptile Records
- Bad Taste Records
- Blackout! Records
- Bridge 9 Records
- Burning Heart Records
- BYO Records
- Dischord Records
- Deathwish Inc.
- Ebullition Records
- Epitaph Records
- Equal Vision Records
- Eulogy Recordings
- Facedown Records
- Frontier Records
- Gravity Records
- Havoc Records
- Hellcat Records
- Hydra Head Records
- Indecision Records
- Level Plane Records
- Lifeforce Records
- Mystic Records
- New Red Archives
- Posh Boy Records
- Revelation Records
- Rivalry Records
- Roadrunner Records
- SideOneDummy Records
- Slap-a-Ham Records
- Spook City Records
- SST Records
- Striving For Togetherness Records
- Taang! Records
- Touch and Go Records
- Uprising Records
- Vermiform Records
- Victory Records


text:
Elettron
L'elettron a l'è ona particella sub-atòmica, con carica elettrica negativa de -1.6·10-19 coulomb, massa de 9.10·10-31 kg e spin de 1/2 (e donca a l'è on fermion); a l'è reppresentaa de sòlit cont el simbol e-. A l'è dent in del grupp di particej ciamaa leptoni.
L'elettron el gh'ha ona antiparticella, ciamada positron, che l'è istèss precis de lù foeura che per la carica, che l'è igual in valor assolut ma 'l contrari in del segn.
Insema cont el proton e 'l neutron, a l'è ona particella che la forma i atomi; el se troeuva minga in del nucli, ma 'l ghe gira intorn.


text:
Rumania
La Rumania (România in rumen) a l'è un paes de l'Europa urientala.
La cunfina cun l'Ücraina, la Muldavia, l'Üngheria, la Serbia e la Bülgaria. El Mar Negher el bagna i sò cost.
La capital a l'è Bucarest.
La gh'ha una süperfiz de 238.391 km² e una pupulaziun de pressapoch 22 miliun d'abitant.
Dal 1 de genar del 2007 la fa part de l'Üniun Eurupea.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Rumania a l'è una repübliga.
El president a l'è el Traian Băsescu (del 2004).
El Prim Minister a l'è el Victor Ponta (del 2012).


text:
Coise-Saint-Jean-Pied-Gauthier
Coise-Saint-Jean-Pied-Gauthier l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància sud-orientàla. El fa part del cantù de Chamoux-sur-Gelon, del circondàre (arrondissement) de Chambéry e del dipartimènt de la Savoia.
El g'ha 'na popolasiù de 1 190 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 10,38 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 268 méter a 'na altèsa màsima de 419 méter s.l.m.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Kandersteg
Kandersteg a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Frutigen-Niedersimmental, region aministrativa del Oberland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 133.9 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1231 abitant.
El cumün de Kandersteg al se tröva a una altitüden de 1174 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Adelboden, Blatten (Lötschen) (VS), Ferden (VS), Frutigen, Kandergrund, Kippel (VS), Lauterbrunnen, Leukerbad (VS), Reichenbach im Kandertal, Wiler (Lötschen) (VS).
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Kandersteg in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Village of Kandersteg
- Media relaa a Kandersteg al Wikimedia Commons
- Scout Centre
- This website gives some suggested hikes from Kandersteg


text:
ThéThé 漢ößt漢ößt pöpülärpöpülär ßölütßölüt イöイö のの förför dd イréçtイréçt ää のdのd イイ のdのd イréçtイréçt ßäléßßäléß
51,80051,800 çö㆟päçö㆟pä のの イéß—イéß— イイ のçlüdのçlüd イイ のgのg ßö㆟éßö㆟é öföf théthé 字örld’ß字örld’ß töptöp çhäçhä のの のélのél ßäléßßäléß téä㆟ß—rütéä㆟ß—rü のの öö のの SäléßförçéSäléßförçé CRM.CRM. JöJö イイ のの thé漢thé漢 ää のdのd réßtréßt äßßürédäßßüréd thätthät yöü’ryöü’r éé イイ のの göödgööd çö漢päçö漢pä のyのy 字字 イthイth yöüryöür ßéléçtßéléçt イöイö のの öföf théthé léädléäd イイ のgのg pärtpärt のérのér 漢ä漢ä のägé漢éのägé漢é のtのt ßölütßölüt イöイö の.の.
Fä漢öüßFä漢öüß förför éäßééäßé öföf üßéüßé
It’ßIt’ß のötのöt éé のöüghのöügh tötö hävéhävé ää gréätgréät pärtpärt のérのér 漢ä漢ä のägé漢éのägé漢é のtのt äppläppl イçätイçät イöイö の—yöüの—yöü のéédのééd yöüryöür çhäçhä のの のélのél 漢ä漢ä のägérßのägérß ää のdのd yöüryöür pärtpärt のérßのérß tötö äçtüällyäçtüälly üßéüßé イt.イt. YöüYöü çäçä のの élél イ字イ字 イイ のätéのäté thätthät çöçö のçérのçér のの 字字 イthイth SäléßförçéSäléßförçé CRMCRM PärtPärt のérß.のérß. II のの fäçt,fäçt, 漢ößt漢ößt péöplépéöplé ff イrßtイrßt héärhéär äböütäböüt ßäléßförçé.çö漢ßäléßförçé.çö漢 字hé字hé のの ßö漢éößö漢éö のéのé téllßtéllß thé漢thé漢 hö字hö字 漢üçh漢üçh théythéy ll イkéイké üßüß イイ のgのg イt.イt.
UpUp ää のdのd rürü のの のの イイ のgのg 字字 イthイth pärtpärt のérßのérß イイ のの のöのö tt イ漢éイ漢é
WhyWhy 字ä字ä イtイt 漢ö漢ö のthßのthß örör yéärßyéärß tötö イ漢plé漢éイ漢plé漢é のtのt pärtpärt のérのér 漢ä漢ä のägé漢éのägé漢é のtのt ßöft字äré?ßöft字äré? WW イthイth ßäléßförçé.çö字ßäléßförçé.çö字 théré’ßthéré’ß のöのö härd字äréhärd字äré ää のdのd のöのö ßöft字äréßöft字äré tötö 字örry字örry äböüt.äböüt. Yöü’réYöü’ré üpüp ää のdのd rürü のの のの イイ のg—äのg—ä のdのd ßééßéé イイ のgのg ää pößpöß イtイt イvéイvé イ字päçtイ字päçt öö のの yöüryöür イイ のdのd イréçtイréçt ßäléß—ßäléß— イイ のの ää fräçtfräçt イöイö のの öföf théthé tt イ字é.イ字é.
AllAll théthé féätüréßféätüréß yöüyöü のéédのééd
Säléßförçé.çö漢'ßSäléßförçé.çö漢'ß äütö漢ätäütö漢ät イçイç üpgrädéß—frééüpgrädéß—fréé förför älläll çüßtö漢érß—çüßtö漢érß— イイ のçlüdéのçlüdé のé字のé字 féätüréßféätüréß イイ のの イ漢pörtäイ漢pörtä のtのt äréäßäréäß öföf pärtpärt のérのér 漢ä漢ä のägé漢éのägé漢é のtのt ll イkéイké théthé pärtpärt のérのér pörtäl,pörtäl, ßéçüréßéçüré ßhärßhär イイ のgのg thröüghthröügh SäléßförçéSäléßförçé tötö Säléßförçé,Säléßförçé, ää のdのd pärtpärt のérのér 漢ärkét漢ärkét イイ のg.のg. AA のdのd üü のlのl イkéイké trädträd イtイt イöイö のälのäl ßäléßßäléß ßöft字äré,ßöft字äré, ßäléßförçé.çö字’ßßäléßförçé.çö字’ß Förçé.çö字Förçé.çö字 plätför字plätför字 prövpröv イdéßイdéß fléxfléx イbイb イlイl イtyイty förför äddädd イtイt イöイö のälのäl çüßtö漢çüßtö漢 イzätイzät イöイö の,の, イイ のtégrätのtégrät イöイö の,の, ää のdのd のé字のé字 äppläppl イçätイçät イöイö のß.のß.


text:
1Rü dücax, Pa Chaueneẽgüx, ñuxãcü Tupana poraãcüxüchima tamaã namecüma. Rü ngẽmaca̱x pexü̃ chaca̱a̱xü̃ na pegütama Tupanana pexãgüxü̃ na wüxi i ãmare i maxü̃xü̃ na pixĩgüxü̃ca̱x. Rü ngẽma ãmare nixĩ i aixcüma nape̱xewa üünexü̃ rü namaã nataãẽxü̃. Rü ngẽmaãcü nixĩ ya Tupana i nanaxwa̱xexü̃ na nüxü̃ picua̱xüü̃güxü̃. 2Rü tama name i ñoma i naãnecü̱̃ã̱x i duü̃xü̃gücümagu pexĩ. Natürü name nixĩ i Tupanana pegü pexãgü na nüma pexü̃ naxüchicüüxü̃ca̱x rü ngexwacaxü̃xü̃ i peãẽ pexü̃́ ngẽxmaxü̃ca̱x rü ngẽmaãcü naxca̱xicatama pemaxẽxü̃ca̱x. Rü ngẽmaãcü tá nüxü̃ pecua̱x i ṯacü nixĩ i Tupana pexü̃́ naxwa̱xexü̃ na penaxüxü̃, rü ṯacü nixĩ i aixcüma mexü̃ i nape̱xewa, rü ṯacü nixĩ i namaã nataãẽxü̃. 3Rü Tupana ya chomaã mecümacü, rü choxü̃ namu na pemaã nüxü̃ chixuxü̃ca̱x i guxãma i pema na tama namexü̃ na texé i petanüwa tügü írütaxü̃ rü tügügu tarüxĩnüxü̃ na togüarü yexera tiĩxü̃. Natürü name nixĩ na wüxichigü meã tügü ngugüarü maxü̃ã́xü̃ rü tügügu rüxĩnüxü̃ na ñuxãcü Tupana tüxna naxãxü̃ i tümaãrü cua̱x wüxigu namaã i tümaãrü õ. 4Rü dücax, rü taxünewa nangẽxma i taeru rü tachacüügü rü taparagü rü muxü̃ma i to i taxüneãrü ngẽmaxü̃gü. Rü wüxichigü i ngẽma taxüneãrü ngẽmaxü̃gü rü nüxü̃́ nangẽxma i noxrütama puracü. 5Rü ngẽxgumarüü̃ ta i yixema na yaxõgüxü̃, rü woo na imuxü̃ natürü wüxitama i duü̃xü̃gü tixĩgü, erü Cristuarü duü̃xü̃gü tixĩgü. Rü ngẽmaca̱x i guxãma i yixema rü yigümücügü tixĩgü, erü woetama wüxitama i duü̃xü̃gü tixĩgü. 6Rü wüxichigü i yixema, rü Tupana tüxna nanaxã i tórü cua̱x i nüma nanaxwa̱xexü̃ na tüxü̃́ nangẽxmaxü̃. Rü tanaxwa̱xe i meãma nagu taxĩ i ngẽma cua̱x i Tupana tüxna ãxü̃. Rü ngẽxguma tüxna naxããgu i tórü cua̱x na norü orearü uruü̃ ixĩgüxü̃ca̱x, rü name nixĩ i ngẽma õ i tüxü̃́ ngẽxmaxü̃maã tanaxü i ngẽma puracü. 7Rü ngẽxguma tüxna naxããgu i tórü cua̱x na togüxü̃ rüngü̃xẽẽgüxü̃ca̱x, rü name nixĩ i meãma tanaxü i ngẽma. Rü ngẽxguma texéna naxããgu i tümaãrü cua̱x na togüxü̃ tangúexẽẽxü̃ca̱x, rü name nixĩ i meãma tanaxü i ngẽma. 8Rü yíxema nüxü̃ cuáxe na Tupanaãrü oremaã togüxü̃ tataãẽxẽẽxü̃, rü name nixĩ i meãma tanaxü i ngẽma. Rü yíxema nüxü̃ cuáxe na togümaã taṉg̱auxü̃ i tümaãrü ngẽmaxü̃, rü name nixĩ i tümaãrü ngúchaü̃maã tanaxü i ngẽma. Rü yíxema ãẽ̱xgacü ixĩxẽ rü name nixĩ i meãma tayanguxẽẽ i ngẽma puracü. Rü yíxema nüxü̃ cuáxe na togü tüxü̃́ ngechaü̃tümüü̃güxü̃, rü name nixĩ i taãẽãcüma tanaxü i ngẽma. 9Rü name nixĩ i aixcüma meãma pegü pengechaü̃gü i wüxichigü. ¡Rü nüxü̃ pexo i guxü̃ma i ṯacü i chixexü̃ ixĩxü̃! ¡Rü nagu pexĩ i ngẽma aixcüma mexü̃ ixĩxü̃! 10Rü name nixĩ i wüxichigü pegü pengechaü̃gü, ngẽma pegüeneẽxü̃chixü̃ pengechaü̃xü̃rüü̃. Rü name nixĩ i naxca̱x pedaugü na ñuxãcü peeneẽgüxü̃ petaxẽẽxü̃ rü ñuxãcü pegü perüngü̃xẽẽxü̃. 11Rü tama name i cuxo ega ṯacü rü puracü cuxü̃ namu̱xgu ya tórü Cori. Natürü name nixĩ i curü ngúchaü̃maã cunaxü i norü puracü. 12Rü name nixĩ i petaãẽgü erü ípenaṉg̱uxẽẽ na Tupanaxü̃tawa pengugüxü̃. Rü ngẽxguma ṯacü rü ngúxü̃ pexü̃ ngupetügu, rü name nixĩ i yaxna namaã pexĩnüẽ. ¡Rü tama name i nüxü̃ perüchaue na peyumüxẽgüxü̃! 13Rü ngẽxguma nüxü̃ peda̱u̱xgu na ṯacü nüxü̃́ taxuxü̃ i ngẽma togü i yaxõgüxü̃, rü name nixĩ i nüxü̃ perüngü̃xẽẽ. ¡Rü meã penayaxu i ngẽma duü̃xü̃gü i pexü̃tagu naxĩãnexü̃! 14Rü ngẽxguma chi texé chixri pemaã üpetügu, rü name nixĩ i tümaca̱x peyumüxẽgü na meã tüxü̃ naxüpetüxü̃ca̱x. Rü ngẽmaãcü name nixĩ i Tupanana tümaca̱x peca na tüxü̃ nangü̃xẽẽxü̃ca̱x rü tama tüxü̃ napoxcuxü̃ca̱x. 15¡Rü wüxigu tümamaã petaãẽgü ya yíxema taãẽgüxe! ¡Rü wüxigu tümamaã pexauxe ya yíxema ngechaü̃güxe rü auxexe! 16¡Rü meã pegümaã pemaxẽ i wüxichigü! ¡Rü tama pegü picua̱xüü̃gü, natürü name nixĩ i pegü íperüxíragü! ¡Rü tama pegügu perüxĩnüẽ na togüarü yexera nüxü̃ cua̱xüchigüxü̃ na pixĩgüxü̃! 17Rü ngẽxguma texé chixexü̃ pemaã ü̱xgux, ¡rü tãũtáma chixexü̃maã pexütanü! Natürü name nixĩ i naxca̱x pedau na mexü̃ pexüxü̃ i guxü̃ i duü̃xü̃güpe̱xewa. 18¡Rü naxca̱x pedau na guxü̃ma i duü̃xü̃gümaã meã pemaxẽxü̃ rü namaã na iperüngüxmüxü̃ca̱x i guxü̃guma! 19Pa Chaueneẽgü ya Pexü̃ Changechaü̃güxe, tama name i pegütama pexütanü ega texé ṯacü rü chixexü̃ pemaã ü̱xgu. Natürü name nixĩ i Tupaname̱xẽgu penaxü i ngẽma na nüma napoxcuãxü̃ca̱x. Erü Tupanaãrü ore i ümatüxü̃wa rü ñanagürü: “Rü cho̱xme̱xwa nangẽxma na duü̃xü̃güxü̃ chapoxcuxü̃ i norü chixexü̃ca̱x. Rü choma tá nüxü̃́ chanaxütanü i ngẽma duü̃xü̃ i chixexü̃ üxü̃”, ñanagürü ya tórü Cori. 20Rü ngẽxguma ṯacü rü chixexü̃ cumaã naxü̱xgu i togü, rü tama name i chixexü̃maã cunataeguxẽẽ. Natürü name nixĩ i nagu quixũ i Tupanaãrü ore i ñaxü̃, “Rü ngẽxguma curü uwanü taiya̱xgu, ¡rü nachibüxẽẽ! Rü ngẽxguma yaṯawaxgu, ¡rü naxaxexẽẽ! Erü ngẽxguma ngẽmaãcü cunaxü̱xgu, rü poraãcü tá cunaxãnexẽẽ”, ñaxü̃. 21Rü ngẽxguma togü chixexü̃ cumaã ü̱xgux, rü name nixĩ i cuxuãẽ na tama chixexü̃gu cunguxü̃ca̱x. Rü name nixĩ na mexü̃ cuxüxü̃ namaã i ngẽma duü̃xü̃. Rü ngẽmaãcü tá icuyanaxoxẽẽ i ngẽma chixexü̃ i cumaã naxüxchaü̃xü̃.
Copyright
Learn More


text:
Francesco Griffo
Fransèsc Griffo o Griffi, anc cgnusû c'ma Fransèsc ed Bulògna (Bulògna, vers al 1450 – intòr'n a 'l 1518) 'l era stê 'n tipòraf e disgnadōr ed caràter tipogràfic itagliàn. In dal 1475 'l era a lavurèr a Pèdva e 'l fèva di caràter gòtic p'r al tipògraf Pierre Maufer. In dal 1480 'l andèva invéci a lavurèr in Venésia. Al Griffo 'l a'rèv forgê sucesivamèint, p'r al Manùsi soquànt tip ed carâter român tònd e 'd quī grèc; però masimamèint al dvintèva famōś p'r al sô caràter cursìv aldèin, anca ciamê itàlic, da lò invintê e druê per la prima volta in dal Virgìli dl'edisiòun aldèina dal 1501 e cupiê subìt anca fóra da l'Itâglia: infàti cal caràter chè al permetìva a 'l stampadōr ed fèr stèr 'na quantitê piò granda ed lèttri anca ind un spàsi piò cìc.
Al Griffo al custruirà anca di carâter p'r al Gershon Soncino, 'l Utaviàṅ Petrucci, al Bernardèin Stagnino e 'l Filìp Giunti. Turnê a Bulògna vèrs al 1515, al perfesiunèva i sô caràter cursìv e 'l publichèva in dal 1516-17 dal bèli edisiòun ind un furmê cìc, c'ma: 'l Canzoniere e i Trionfi 'dal Petrarca, l'Arcadia dal Sannazzaro, ai Asolani 'dal Bembo, al Labirinto d'amore 'dal Boccaccio, ai Epistolae familiares dal Ciceròun e 'l Dictorum et factorum memorabilium dal Valèri Màsim.
Ed lùng ai sécol ch'a vgnìva dòp, i caràter che 'l Griffo 'l ìva dissgnê i gh'aràn 'na granda e lunga influèinsa in dl'èrt ed la tipografìa.


text:
Angola
L' Angola (Angola in purtughes) a l'è un paes de l'Africa centrala.
A l'è tacaa a la Repüblica Demucratica del Congo, al Zambia e a la Namibia; l'exclave de Cabinda la cunfina cun la Repübliga Demucratica del Congo e'l Congo. L'Angola 'l'a bagna l'Ucean Atlantich.
La capital a l'è Luanda.
La gh'ha una süperfiss de 1.246.700 km² e una pupulaziun de pressapoch 25,7 miliun d'abitant (2014).
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Angola a l'è stada un pussediment del Purtugal fina al 1975, quand che l'ha cunquistaa la sua indipendenza dopu d'una guera de liberaziun lunga.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Angola (nom ufizial: República de Angola) a l'è una repübliga.
El president a l'è el José Eduardo dos Santos (del 1979).
El prim minister a l'è el Fernando da Piedade Dias dos Santos (del 2002).


text:
Cesena
Cesena (en romagnöl: Zisèna) l'è 'na cità de l'Emilia Romagna, endèla Pruvincia de Forlì-Cesena. La g'ha 97 131 abitàncc (dàto del Dicember 2013 [1]), 'na superfìce de 249,47 km² e 'na densità de popolasiù de 389 ab./km²..
La cità l'è séde de 'n circondàre de decentramènt aministratìf.
El cümü de Cesena 'l cunfìna coi cümü de Bertinoro, Cervia (RA), Cesenatico, Civitella di Romagna, Gambettola, Longiano, Meldola, Mercato Saraceno, Montiano, Ravenna (RA), Roncofreddo, Sarsina.
L'è übicàda a sud de Ravènna e a òvest de Rímini, sö le spónde del fiöm Savio, ai pè dei Apennini a 15 km presapóch del Mar Adriàtich.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Teufen (AR)
Teufen a l'è un cumün svizzer del Canton Apenzel de Föra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 15.25 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 5748 abitant.
El cumün de Teufen al se tröva a una altitüden de 837 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bühler, San Gal (SG), Schlatt-Haslen (AI), Speicher, Stein.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Erur in de la funzion Cite: Marcatore
non valido; non è stato indicato alcun testo per il marcatore
AR
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official Page (German)
- Official Municipal Newspaper (German)
- Bilder von Teufen (German)


text:
Bussor
Busser (Bussur in del dialett del loeugh; Bussero in Italian, parnonziaa Bùssero) l'è on comun milanes cont 8 582 abitant. L'è traversaa del Navili de la Martesana e d'ona fermada de la metropulitana milanesa. Chì l'è nassuu el Gofree de Busser, stòregh de l'Etaa de Mezz. In sùul teritori cumunal g'è ona fermada de la linea 2 de la Metropulitana Milanesa che la culega cun Milano. Ches cumun chi l'è traversàa dal Navili de la martesana, che in del dialett del loeugh se ciama dùmà "El Nuiri".
Cuntegnüü
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dal bòss, pianta semper verda, peralter a l'origin d'on diffus cognòmm lombard, vegn el nòmm del paes, tant antich che in del 1906 s'è trovaa un sarcòfagh femminil roman. Giemò present in di cart di topografii de la pianura a orient de Milan fin dal 852, pù ò men tri secol pussee tard Bussur l'ha daa nòmm a ona famija importanta, che in del capoloeugh lombard l'avaria fondaa l'ospidal de San Barnaba (con el Goffred da Bussur, parent e omònim de pussee cognossuu stòrich, in del 1145) e de la qual l'è staa member Pagan, podestà in del 1212.
Edifizz Notevol[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Villa Sioli Legnani, de origin settecentesca anca se resistemada con notevol cambiament in de la metà del Vòttcent.
- Villa Berti, risalenta al XVIII secol.
- Villa Tamassia Radaelli, con giardin ed oratòri rustich anness.
Personagg famos[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Goffredo da Bussero, notabil e scrittor medioeval milanes.
El stemma[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'origin de chest stemma chì l'ha ona sò motivazion de caratter stòrich ben precisa: l'ha intezion de recordà i tri famij che anticament hinn staa feudatari de chest borgh chì. Primm fra tucc i da Bussur (da Bussero), on'antiga famija lombarda originaria pròppi de chesta terra chì; quela de Olgiaa (Olgiati), feudatari de Bussur dal 1698 al 1778 e quela di Grepp (Greppi), feudatari dal 1778. Dal stemma de la famija da Bussur, hinn staa ricavaa i dò stell de la part de sorevia a l'intersaa, dal stemma de la famija Olgiaa l'è stada recavada la figura del pess mettuu in de la part inferior. Dal stemm de la famija Grepp, inveci, l'è staa tratt el gilì et inserii in de la fascia central del intersaa.
El dialett de Busser[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al lombard el cambia chighinscì in manera particular rispett a quell di alter paes visin.
Esempi:
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Bussur l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc


text:
SIGG tutga ussa als Chinais
- Venderdi, 5.2.2016, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 5.2.2016, 8:40, RTR
Ina vendita svizra suenter l'autra...
Il concern chinais Hears Vacuum Containers surpiglia per 16 milliuns francs svizzers la firma da tradiziun svizra SIGG. Las buttiglias da SIGG datti ussa gia dapi passa 100 onns. Il 1910 han ins inventà la buttiglia da viandar che vala sco pli robusta buttiglia da baiver dal mund. Las buttiglias da viandar tipicas svizras na sa vegnan dentant betg grond da midar pervi dal nov patrun ester. Gia ussa tutgava la firma ad in concern american. Era la n'han ins betg remplazzà la crusch svizra cun stailas e stritgs americans. Era tge che pertutga il tipic svizzer na sa mida a curta vista bler. Gia ussa vegnan dus da quatter tips da buttiglia producids en China. Vul dir il nov model da vaider sco era ils models da atschal raffinà (Edelstahl). Mo las buttiglias tradiziunalas d'aluminium sco era las buttiglias da polipropilen vegnan producidas en Svizra.
Survista da firmas tipicamain svizras - tar tge pajais tutgan i?


text:
Lengua basca
El Basch (nom natif: euskara) a l'è la lengua (che l'è minga ne rumanza ne Indo-Europea) che la parla la gent basca che la vif arent al cunfin intra el nort de la Spagna e'l süd-ovest de la Francia.
A parlen questa lengua de pü o de men un quart dij Basch, e quij ch'a hinn bun de parlà viven suratüt in del area cuntinua che la va del center de la Biscaja a Guipuzcoa (che la gh'ha el nümer püssee grant de parlant), el nort de la Navara e toch del Labourd fina a la bassa Navara e'l Soule, 'sti dü chì pupulaa poch.
Per i quas 40 agn de pruibissiun per el regim franchista, cunt la criminalisassiun e la persecüssiun de quij che la parlaven, la lengua basca l'ha ris'ciaa de scumparii.
Dopu che el regim franchista l'era finii, cun la növa Custitüssiun spagnöla del 1978 e l'Estatuto di Gernika, la lengua basca la turna anmò una lengua ufissiala in dij Paes Basch spagnöl e in del nort de la Navara.
La lengua basca a l'è ciamada euskera o euskera batua perchè a gh'è el bisogn de giuntà i dialet cunt un insema de istess regul linguistech umugeni per insegnà la lengua in dij scör. I dialet de la Biscaja e del Soule a hinn quij püssee diferent del Basch ünificaa.
Distinsion Dialetal[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Basch el gh'ha ses dialett principal: biscan, gipuskuan, navares de sura, navares de suta, lapurdian, e züberuan (in Francia). Cume al solit, i cunfin dialetal i curispondan no con cui pulitich.
A gh'è incasì un dialett standardizà che el se ciama batua ("basch ünificà") e che l'è el dialett püsè druvà int i scöl e int i cart uficial. El batua l'è basà ins'el dialett gipuskuan ma el gh'ha incasì di parol e una quai strütüra gramatical ch'i venan dal navares. L'è ciamà incasì basch standard.
El prim tentativ de svilüpà un basch ünificà l'è stat del 1935, ma pürtrop l'è 'ndat coi gamb int'l'ari.
Del 1940, el grüp Jakintza Baitha ("la cà di sag") insema a Federico Krutwig j'han cercà de furmà un basch standard basà ins' el dialett laburdin perchè cul chí l'era el dialett che l'ava druvà Joannes Leyçarraga per scriv la Bibia di prutestant. Ma pürtrop anca cul prugett chì el ghe l'ha minga fata a veggh un ricunusiment uficial.
Del 1944, Pierre Laffite l'ha püblicà el Navar-Laburdin Littéraire, basà ins'una version classica del dialett laburdin. Cul dialett chì l'è pö dventà una furma standard de laburdin, e adess l'è mustrà int'una quai scöla e l'è druvà incasì per radio, in cesa, e dal giurnal Herria.
Al Pader noster[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gure aita zeruetan zerana
Santu izan bedi zure izena
Etor bedi zure erreinua
Egin bedi zure nahia
zeruan bezela lurrean ere
Emaiguzu gaur egun hontako ogia
Barkatu gure zorrak
Guk ere gure zordunei
barkatzen diegun ezkero
Eta ez gu tentaldira eraman
Bainan atera gaitzazu gaitzetik.


text:
Pisa
Pisa (Pisæ 'n latì; Pise 'n fransés) l'è 'na cità italiàna de la regiù de la Toscana, capolöch de la pruvìncia omònima. La g'ha presapóch 87.696 abitàncc (dàto ISTAT del agóst del 2009), 'na superfìce de 185 km² e 'na densità de 474 ab./km².
El cümü de Pisa 'l cunfìna coi cümü de Cascina, Collesalvetti (LI), Livorno (LI), San Giuliano Terme.
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Scàvi archeològich recènti i g'ha fat saltà fò 'n pórt de fiöm de dimensiù 'mportànte de época romàna. En chèst scàvi gh'è stat troàt 'na trintìna de 'mbarcasiù de modèi diferèncc, vergöne de chèste 'n stàto de conservasiù amà bù e co la mercansìa che le trasportàa. Chèsto fat l'è stat pusìbil per vìa dei sedimèncc deposzitàcc endèl cors dei sècoi del fiöm Arno. Vint sècoi fà, l'estuàrio del Arno 'l se troàa a 4 km del mar e chèsto 'l fàa delpórt e lpiö grant pórt dei rRomani, engualàt per emportànsa apéna de chèl de Ostia, arènt a Roma; Al dé d'encö la cità la se tróa a 17 km del litoràl. El pórt el se troàa sóta la stasiù dei tréni de San Rossore.
Pisa piö tàrde, entùren a l'an Mìla, l'è stàda 'na repüblica marinàra e 'nsèma Gènova e quach óter aleàcc la g'ha cuntribüìt a casà vià i saracéni, ai quài la g'ha cunquistàt la Còrsica e la Sardegna, e chèsto lel g'ha pirmitìt de controlà el mar Tirreno. En sècol piö tàrde Pisa la riàa a cunquistà apò a le ìzole Baleari.
Pisa, la rìa al màsimo del splendùr 'ntr 'l sècol XII e 'l sècol XIII, quan che le sò 'mbarcasiù le controlàa el Mediteràneo ocidentàl. La rivalità 'ntra Pisa e Gènova l'è crisìda 'ndèl sècol XIII e l'è culminàda 'ndèla batàia navàl de la Meloria (1284), che la g'ha segnàt el prensépe del declìno de la potènsa pizàna, co la rinùncia de Pisa a ògna pretéza sö la Còrsica e co la cesiù a Gènova de 'na part de la Sardegna (1299).
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Kolding, Danimarca
- Angers, Francia, del 1982
- Acre, Israele, del 1998
- Gèrico, Palestina, del 2000
- Niles (Illinois) endèi Stàti Ünìcc, del 1991
- Coral Gables, Florida endèi Stàti Ünìcc,
- Unna, Germania, del 1996
- Corumbá, Brazìle
- Cagliari, Sardegna, Italia


text:
Nursultan Nazarbaev
El Nursultan Äbişulı Nazarbaev (in cirillegh: HұpcұлTaH Әбiшұлы HaзapбaeB; in russ HypcyлTaH AбишeBич HaзapбaeB/Nursultan Abiševič Nazarbaev; traslitteraa in ingles 'me Nursultan Nazarbayev; Čemolgan, 6 de luj del 1940) a l'è on politegh kazak.
A partì del 1990 a l'è anca el president del sò paes.
Prima ammò de l'independenza del Kazakistan, el Nazarbaev a l'eva on member de la classa dirigenta comunista de la repubblega sovietega kazaka. Comè president, a l'ha tegnuu ona ligna de vesinanza con l'Ocident, cont el dàggh ona man a combatt el terorismo islamegh.
L'OCSE la dis che tutt i sò elezion i gh'hann avuu on bell poo de imbroj e de iregolarità.


text:
Vladimir Vladimirovič Nabokov
Vladimir Vladimirovič Nabokov (en lèngua rùsa: BлaдиMиp BлaдиMиpoBич HaбokoB prununciàt [vlʌˈdʲimʲɪr nʌ'bokəf]; San Pietrobùrgo, 23 de bril del 1899 – Montreux, 2 de löi del 1977) l'è stat en scritùr, sagìsta, crìtich leteràre, entomòlogo, dramatùrgo e poéta ruso natüralizàt americà.
El g'ha scriìt i sò prim lìber en ruso, ma l'è stat coi sò romàns en inglés che l'è deentàt famùs.
L'òpera piö cunusìda de Nabokov l'è de isgür el romàns Lolita del 1955, de spès lüminàr come giü dei tèscc de naratìva piö 'mportàncc del sècol XX (l'è l'òpera de la quàla el regista Stanley Kubrick el g'ha tiràt fò 'l cine omònim).
El g'ha scriìt però apò a dei tescc sö argomèncc töt diferèncc, compàgn de sèrte stüde sö l'entomologìa e söl zöch dei scàchi.


text:
07 11
Ol dé 7 de noèmber l'è 'l 311 ( 312 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 55 dé a finí l'an.
Ul dí 7 de noèmber al è ul dí da pòost 311 ( 312 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 55 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1659 - Ísola di Faisans (riu Bidasoa, ol Paes Basch): s'al signa ol Tratat di Piriné. La monarchia ispànica la ced a Fransa chel che incö s'al cjama Catalunya del Nord: ol Rosselló, ol Conflent, ol Capcir, ol Vallespir e la meitat nord de la Cerdanya.
1893 - Barcelona: l'anarchesta Santiago Salvador al tira öna bomba a la platea del Liceu e gh'al causa 20 morc (bomba del Liceu).
1971 - Barcelona: se ghe la funda l'Assemblea de Catalunya a la gesa de Sant Agustin.
1917 - Impere Röss: la ghe scumensa la revolüssiú comünesta.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1867 - Varsòvia (Polònia): Marie Curie, nassüda Marja Salomea Sklodowska, físega e chémega Fransesa d'orísen Polonesa, premi Nobel de Físega ol 1903 e de Chémega ol 1911.
1913 - Mondovi, (Algéria): Albert Camus, scritur (m. 1960)
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2003 - Madrid (Spagna): Juan José Menéndez Gutiérrez, cognossit come Juanjo Menéndez, atur Spagnöl.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Sandro Bondi
Sandro Bondi 'l è un pulìtic, scritór e puéta itagliàṅ nâ a Fivzàn al 14 ad Maǵ dal 1959.
Dòp èsar-'r fat i òs in dla federasiòṅ cumunìsta di śóvan ed èsar stâ al sìndic ad Fivzàn p'r al partî cumunìsta, al pasa in di an Nuànta a Forsa Itàglia. Dal 2008 al 2011 'l è stâ al minìstar di bèṅ culturài in dal guvéran Berlusconi IV.
Biugrafìa
Fiól ùnic ad Renzo Bondi, uperài cun di pinsér sucialìsta, e ad Maria Bertoli, al spatìna cun la famìja in Svézzra in du al pasa la sò infànsia e al stùddia in dal scóli ad Luśànna. Turnâ in Itâglia in dal 1970, al cuntìnua i sò studi al Lìceo sintìfic "Leonardo da Vinci" ad Vilafrànca.
Studi e lavór fat in dal Partî Cumunìsta
Sandro Bondi al s iscrìv bèṅ prèst a la federasiòṅ cumunìsta di śóvan e al dvénta al segretàri dla Lunigiàgna. In dal 1984 al s làurea in Filuśufìa près l'Università ad Piśa cun na téśi su frâ Leonardo Valazzana, anca lò ad Fivzàn, predicadór agiustigniàṅ ch'al s éra mis còntra a Girolamo Savonarola.
Al fà al ricercadór in d'l università ad Firänz, al mìlita in dal Partî Cumunìsta e in cal mèntar al fà 'l asicuradór par l'Unipol. In dal 1987 al lavóra par du an a 'l incìrca p'r al giurnàl Il Tirreno.
In dal 1990 al dvènta al sìndic ad Fivzàn p'r al PCI, ma in dal 1992 la sò giùnta la vèṅ butàda śò par di sucialìsta lucài in cumbùta cun la Demucràsia Cristiàna. Bèla in alóra al gniva paragunâ par burla a un ravanèl: rós ad fóra e biànc dèntar.
Bondi al lasa pò al PCI.
Caréra pulìtica in Fòrsa Itàglia e in dal Pòpul dla libertà
Par mèś dal scultór Pietro Cascella, ch'l éra drē a lauràr a la capèla funerària ad Villa Berlusconi, in dal 1994 al cgnós Silvio Berlusconi ch'al gh dà 'l incàrag dla diresiòṅ dal Dipartimènt di bèṅ culturài dal Sèntar studi ad Fòrsa Itàglia, al sò partî. In sèguit Bondi al taca a tgnir a drē a la pòsta ad Berlusconi e al dvèṅ al sò segretàri particulàr e culaburadór.
Durànt la campàggna di elesiòṅ dal 2001 al tîn a drē al lìbar futugràfic Una storia italiana (Na stòria itagliàna) ch'al gh'à dèntar al fòto privàdi e pùbblichi ad Berlusconi e un sunt ad tut quél ch'l à fat in dla sò vita. Al lìbar al vèṅ mandâ in dal cà ad tut gl'Itagliàṅ.
Bondi al fà védar 'd èsar-gh fedél, dascurénd sèmpar bèṅ ad lò in pùblic e faghénd-ag dal pueśìi cuma quésta chè 'd sóta:
'L à fat anc di scrit par sò mujér Veronica Lario (A Veronica Lario in Berlusconi) e a Michela Vittoria Brambilla (A Michela Vittoria Brambilla, alias Crudelia Salmon) ch'la tgniva drē a Sìrcui dla Libertà prima ad dvintàr minìstra dal Turìśum.
In dal 2001 'l è elèt a la Cambra di deputàt in dla lista ad Fòrsa Itàglia in dla tèrsa circuscrisiòṅ (Lunbardî 1) e al fà al sò ingrès in dla Cumisiòṅ di afâr custitusiunàl dla Cambra. Dal 2002 al dascór uficialmènt par quéi ad Fòrsa Itàglia.
In dla campàggna di elesiòṅ regiunàli dal 2005 al s dà da far par la cumunicasiòṅ dal partî e in c'l an lè al vèṅ numinâ curdinadór dal muvimènt.
In di elesiòṅ pulìtichi dal 2006 al vèṅ elèt incóra in dla circuscrisiòṅ XX (Canpâgna 2). Al lavóra in cal mèntar p'r al setimanàl Vanity Fair in du al scriv al sò pueśìi.
In di elesiòṅ dal 2008 al vèṅ èlet al Senàt dal Repùbblica par la regiòṅ Tuschèna p'r al Pòpul dla Libertà. In séguit al s càndida p'r la presidènsa dla Provincia d' Masa-Carara ma al pèrd al balutàǵ còntra Osvaldo Angeli ch'al vins cun al 55,37%.
Dòp al cungrès fundatìṿ dal Pòpul dla libertà al vèṅ numinâ curdinadór insém a Ignazio La Russa e Denis Verdini.
In dal 2008 'l è numinâ Minìstar di Bèṅ Culturài ma pò al 23 ad Mars dal 2011 al pasa a la maṅ a Giancarlo Galan (ex presidènt dal Vènet).
Scòntar e prubléma durànt al sò mandâ ad minìstar
Bondi, in dla sò vèst ad minìstar, al s è questiunâ dimóndi vòlti cun al Cunsìli Superiór di Bèṅ Culturài e cun al sò presidènt Salvatore Settis. Chi lò in dal 2008 'l iva denunciâ al taj da piò 'd un migliàrd 'd euro da i bèla màgar fónd dal ministér.
Sempar in dal 2008, Settis e al Cunsìli Superiór i s éran mis còntar a la deciśiòṅ ad dar in prèst di diśégn ad Leonardo da Vinci a un muśèo dal Nevàda, cuma dmandâ da Alain Elkann, śénd'r ad Gianni Agnelli e cunsulènt ad Bondi, pur cònt'r al parér dla diretóra dla Bibliutéca Reàla ad Turén, custòdi da gl'òpri.
Settis al s è mis ad travèrs anc al cumisariamènt ad l'arèa archeulògica rumàna (dada a Guido Bertolaso) insém a i funsiunàri dal suprintendénsi ad Róma e Òstia e a quàtarmila fra prufesór universitàri e strudióś itagliàṅ e ad 'l èstar. Par Settis, cal lavór lè al miràva a tór via i putér dal suprintendénsi e al sarév andâ in pòrt anc par mèś ad mancàdi misi a pòst e giuràdi ad trasferimènt. In séguit anc al sit ad Pumpèi 'l è stâ cumisariâ par Bondi e dâ al prefèt Renato Profili par tgnir-gh a drē, ma lì lò, sensa di fónd suo, 'l à tòlt quéi dla suprintendénsa.
La questiòṅ l'è finìda c'n al dimisiòṅ ad Settis e di àtar mémbar dal Cunsìli Superiōr in dal Favràr dal 2009.
Durànt la vèrta dal Festival dal cìnema ad Róma, al 28 'd Utóbar dal 2010, 2.800 lavuradór dal setór, cun anc l'apòǵ di atrìś Keira Knightley e Eva Mendes, i prutèstan sèg p'r i taj dal FUS (al Fónd Ùnic p'r al Spetàcul). Bondi al fà un cumunicàt in du al diś che la prutèsta l'è «sénsa mutìṿ, fasióśa e sénsa rispèt ad chi àtar».
Al 6 ad Nuvémbar dal 2010 i vènan śò a Pumpèi la Domus di Gladiadór a di àtar mur lè 'd intóran. La nutìsia la fà al gir dal mónd tant ch'i rìvan in présia di ispetór ad 'l UNESCO. A la Cambra a vèṅ subìt preśentàda na musiòṅ ad sfidùcia còntra al minìstar ch'la và a i vōt al 26 ad Śnar dal 2011. Bondi al tîn sòdi la sò scrana parchè la vutasiòṅ l'è a sò favór: 314 a 292.
Vita privàda
In dal 1993 al cata incóra na sò vècia cumpàgna ad scóla, Gabriella Podestà, al la spòśa du an dòp e al gh fà un fiól sèg, Francesco, nâ in dal 1998, ma pò in dal 2009 al s divìd uficialmènt. In dal 2010 la Podestà la diś al setimanàl L'Espresso che durànt al matrimòni sò marè al l'arév piciàda in cà, dand-ag dal bòti e dal punisiòṅ.
Dal 2008 Bondi al viṿ insém a Manuela Repetti, una ch'la vénd dal cà par cònt ad chi àtar, fióla 'd un custrutór ad Nóṿ Lìgur, dvintàda parlamentàra dal PDL in cal stés an.
Òpri
- Pietro Cascella. Parole e pietre 1992.
- Frate Leonardo Vallazzana. Agostiniano, predicatore e avversario di Girolamo Savonarola 2002.
- Tra destra e sinistra. 1994-2004, la nuova politica di Forza Italia 2004.
- La civiltà dell'amore. Politica e potere al femminile 2005.
- Laici e credenti. Una fede comune. La sfida della ragione e la cultura della vita 2006.
- Perdonare Dio. Poesie 2005-2006 2007.
- Fra le tue braccia 2008.
- Io, Berlusconi, le donne, la poesia, Claudio Sabelli Fioretti 'l intervìsta Sandro Bondi, 2008.
- Il sole in tasca. L'utopia concreta di Adriano Olivetti e Silvio Berlusconi 2009.


text:
Piteşti
Piteşti (Pitesk en todesch stòrich; Pitešt in bulgar) a l'è on comun de la Romania cont ona popolazion de 168.958 abitant. L'è 'l capploeugh del distrett de Argeaş, in de la region stòriga de la Muntenia.
La città l'è famosa per vess stada el sitt de la preson indove tra el 1949 e 'l 1952 l'è staa condòtt on esperiment che l'Aleksandr Solženicyn l'ha ciamaa l'azion pussee orrenda del mond moderno[1]: in quella preson chì vegniven portaa di opposidor al regim comunista romen per vess rieducaa. De fatt, lor vegniven torturaa sia fisicament che mentalment, perchè se voreva fà sù di òmen noeuv, pussee resistent e invincibil: quij che faseven i tortur eren alter presonee (giamò rieducaa) che eren guidaa de vun de lor, l'Eugen Turcanu. Quand che hinn scominciaa a vegnì foeura notizzi de 'sta preson, Turcanu e tucc i alter esecudor materiai di tortur hinn staa coppaa, per evità che disessen ròbb sconvenient sora progett del governo.


text:
Ringgenberg
Ringgenberg a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Interlaken-Oberhasli, region aministrativa del Oberland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 8.7 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 2588 abitant.
El cumün de Ringgenberg al se tröva a una altitüden de 1103 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bönigen, Habkern, Interlaken, Niederried bei Interlaken, Unterseen.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Goldswil in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- von Ringgenberg family in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Tiglieto
Tiglieto (en lìgure: O Tilieto) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Gènova.
El g'ha 'na popolasiù de 544 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 24,5 km² e 'na densità de popolasiù de 22 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Campo Ligure, Genova, Masone, Molare (AL), Ponzone (AL), Rossiglione, Sassello (SV), Urbe (SV).
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Tiglieto l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Lag Jerond
El Lag Jerond (o Gierond) (segond la prononça de Crema [dʒe’runt]; in italian “Gerundo”) se cred qe l’era un specc d'aqua paltucenta, un pantan qe ‘l se trovava in Lombardia in mez a duu fiœum, l’Ada e ‘l Sere.
I documents antig i la descriven poc: l’è cognossid plussee per la tradizion local. Segond la jeolojia, qell lag qé al par vesser esistid in epoca preistorega. In epoca storega la zona l’è stada sojeta a le inondazion dei duu fiœum, ma putost qe melmosa, l’è semper stada miga tant fertil, perqè el terren l’è fait in sostanza de giera, coverciada da pressapoc 45cm de terra.
Indel mez del "lag" g’è una isola fertil, qe la se ciama Insula Fulcheria (pœl dar-s qe ‘l mon al vegn da pulchra, qe vœl dir “bella" in latin): l’è l'uneg sit fertil circondad da una zona steril e piena de giera.
Etimolojia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Pœl dar-s che il nom "Jerond" al vegn da la giera, çoè da le prede e dai sass qe i se troven indel terren (vedii anca la toponomastega local, per esempe indel nom del pais Gera d'Ada).
Lejenda[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La fantasia popolar la cunta su qe una vœlta indel’aqua del Lag Jerond viviva un drag qe ‘l se ciamava Tarantasio qe l’andava vixin a le rive e al fava un mazzament de om e specialment de s’cietin. El drag al fava spuzzar l'aria tœt intorna cont el so fiat sofegant. Le esalazion le g’eren de sigur, e i eren produxide dal metan e da l’Acid solfidreg qe g’è sota terra, un fenomeno qe per la jent l’era misterios e qe donca ge dava la colpa a esser mostros e de fantasia.
Segond una lejenda el moster l’è stad mazzad da un eroe qe l’era miga gnanc’mò cognossid fin a qel dé lé, e qe ‘l g’ha sugad su anca el lag: l’era el prim jenitor de la famea dei Visconts de Milan qe, dopo qella azion gloriosa qé, el g’ha catad fœra l’imajen del bisson per el so stemma. Un’oltra lejenda la dix qe ‘l lag l’è stad sugad su da san Cristofor, qe ‘l g’hiva mazzad el drag, o dal Barbarossa.
El meiorament del territore in realtaa l’e stad fait dai moneg dei convents vixin. G’è stad anca dei moviments jeolojeg, per esempe el livellament dei deposits moreneg vixin al pont indov l'Ada al va dent indel Po.
Posizion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El lag l’era tra l’Ada e ‘l Sere, ma anca, segond oltre opinion, tra el Bremb e l’Oi (in italian “Oglio”). Pœl dar-s allora qe la posizion del lag l’era indele provinçe de Bergem, de Lod, de Cremona e de Milan.
La riva est del lag, segond certi autor, la andava infina a Fara de Sœla (in italian “Fara Olivana con Sola”) e la procediva a est de Crema infina a Grumel e pœ anca vers le vai del Ces (in italian: “Chiese”) e de l'Oi quase infina indov al va dent indel Po. Specialment se pœl veder una zona granda limitada da un arjen qe el sujeriss indov l’era l'antig incav del lag, o mei anc’mò el toc plussee profond; qella linia qé incœ la se pœl veder ben vixin a la riva ocidental de l'Ada, da Cassan su l’Ada a Castion (in italian “Castiglione d'Adda”). In mez al lag se levava una fassa de terra longa e streita qe la començava vixin a Careas (in italian “Caravaggio”), e la ruvava infina a Crema e Castiglion (in italian “Castelleone”).
Adess el terren al se sbassa in vers al leit dei fiœm, a vœlte con crœste e pendenze, tant’me indel territore de Truccazzan, su la strada provincial 14 "Rivoltana", a Formigera, e a Cef (in italian “Chieve”).
G’è un sac de cumun qe i dedican una via al lag qe adess l’è scomparid. Su la bergamasca indel cumun de Cassan, g’è una localitaa qe la se ciama Taranta, e qe pœl dar-s la ciapa el so nom da la lejenda del drag.
Realtaa storega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dei esam jeolojeg i permet de veder qe la val de l’Ada l’era jamò formada 5000 agn fa, e la se presentava tant’me l’è adess. El fiœm al g’ha a so mœd mostrad el slargar-s su de le so curve e i cambe del so percors, per esempe in manera plussee granda de l'Oi. La zona l’era anc’pò abitada, perqè i g’han trovad dei ojets galleg (III e II secol a.C.) e roman, e anca una strada romana da Milan a Cremona, propes a travers del "lag Jerond".
Bibliografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Defendente Lodi, Discorsi historici in materie diverse appartenenti alla città di Lodi, Lodi, Bertoetti, 1629, ISBN miga disponibil.
- Livia Feroldi Cadeo, Il Gerundo. Antico lago di Lombardia dall'Adda all'Oglio, Soncin, Museo della Stampa, 1980, ISBN miga disponibil.
- Italo Sordi, Leggende sulle acque in Lombardia, Bressa, Grafo, 1997, ISBN miga disponibil.
- Carlo Fayer e Mario Signorelli, Racconti del Gerundo. Aspetti di un territorio, Milan, SIED, 2001, ISBN miga disponibil.
- Autor vari, L'araldica della regiona Lombardia, Istitut rejonal de ricerca de la Lombardia, Milan, 2007, ISBN miga disponibil.
Ligam de fœra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- virtusloci.it portal per el studi e la cognossenza del territori cremasc


text:
Iss
Iss (Isso in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la bàsa pianüra bergamasca a 35 km de la sità e a 104 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 650 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 4,9 km² e 'na densità de popolasiù de 133 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Barbada, Camisano (CR), Castel Gabbiano (CR), Cóv, Fara de Söla.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Iss l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
1Ñu̱xma rü tá pemaã nüxü̃ chixu i nachiga i ngẽma õnagü i ngẽma duü̃xü̃gü i tama Ngechuchuaxü̃́ yaxõgüxü̃ norü tupananetachicüna̱xãgüna uaxü̃güxü̃. Rü aixcüma nixĩ i wüxichigü i yixema i meãma nüxü̃ icuáxü̃ i ngẽmachiga. Natürü ngẽma nüxü̃ na icuáxü̃gagu rü ñuxguacü rü yigü namaã ítarüta. Natürü ngẽma na yigü ingechaü̃xü̃ rü tüxü̃ narüngü̃xẽẽ na yexeraãcü meã yaxõgüchigüxü̃. 2Rü ngẽxguma chi texé nagu rüxĩnügu na ṯacüxü̃ tacuáxü̃, rü name nixĩ i nüxna tacua̱xãchi na ngẽxguma rü ta tama aixcüma nüxü̃ tacuáxü̃ i guxü̃ma i ngẽma cua̱x i aixcüma ixĩxü̃. 3Natürü ngẽxguma texé aixcüma Tupanaxü̃ ngechaü̃gu, rü Tupana rü tüxü̃ nacua̱x ya yíxema. 4Rü ngẽma na nangṍxü̃ i ngẽma õnagü i tupananetachicüna̱xãgüna naxuaxü̃güxü̃ i duü̃xü̃gü, rü meãma nüxü̃ tacua̱x na taxuwama namexü̃ i ngẽma tupananetachicüna̱xãgü rü tama aixcüma Tupanaxü̃chi nixĩgü. Erü wüxixicatama nixĩ ya aixcüma Tupana ixĩcü, rü nataxuma ya naĩ. 5Rü togü nüxü̃ ixugügügu rü nangẽxma i muxũchixü̃ i tupanagü i daxũguxü̃ i naãnewa rü ñoma i naãnewa. 6Natürü yixema nüxü̃ tacua̱x na nangẽxmaxü̃ i wüxitama ya Tupana, rü yima nixĩ ya Tanatü ixĩcü. Rü nüma ya Tanatü nixĩ i naxüãxü̃ i guxü̃ma i ṯacü i ngẽxmaxü̃, rü naxca̱x nixĩ i imaxẽxü̃ i yixemax. Rü ngẽxgumarüü̃ ta nangẽxma i wüxitama ya tórü Cori ya Ngechuchu ya Cristu. Rü yimagagu nixĩ na nangẽxmaxü̃ i guxü̃ma, rü yimagagu nixĩ i tüxü̃́ nangẽxmaxü̃ i maxü̃. 7Natürü tama guxü̃ma i yaxõgüxü̃ nüxü̃ nacua̱x na nangẽxmaxü̃ i wüxitama ya Tupana rü wüxitama ya tórü Cori. Rü ñuxre i nümagü ga ü̃pa rü nüxü̃ nayapue na nüxü̃́ yaxõgüãxü̃ i ngẽma tupananetachicüna̱xãgü, rü ñu̱xma rü ta tama aixcüma nüxü̃ nacua̱xgü i ngẽma mexü̃ i Tupana nüxü̃́ naxwa̱xexü̃. Rü ngẽmaca̱x nixĩ i ñu̱xma i nagu naxĩnüẽxü̃ na chixexü̃ naxügüxü̃ i ngẽxguma nangõ̱xgüãgu i ngẽma naxü̃namachi i togü i duü̃xü̃gü norü tupananetachicüna̱xãgüna uaxü̃güxü̃ na nüxü̃ namaã yacua̱xüü̃güxü̃ca̱x. 8Rü yixema nüxü̃ tacua̱x na tama ṯacü rü namachi na ingṍxü̃gagu yiĩxü̃ na Tupana tüxü̃ dexü̃. Rü tãũtáma yexera time i nape̱xewa ega nangõ̱xgügu i ngẽma namachi. Rü tãũtáma yexera tichixe i nape̱xewa ega tama nangõ̱xgügu. 9Natürü i pema i nüxü̃ na pecuáxü̃ na tama pecadu yiĩxü̃ na nangṍxü̃ i ngẽma namachi, ¡rü pexuãẽgü erü ngürüãchi ngẽma na pengṍxü̃gagu chixexü̃gu tá penayixẽẽ i ngẽma peeneẽgü i tauta aixcüma meã nüxü̃ cua̱xgüxü̃ na ṯacü yiĩxü̃ i Tupana nüxü̃́ naxwa̱xexü̃! 10Erü cuma na meã Tupanaxü̃ cucuáxü̃, rü ngẽxguma chi cunangõ̱xgu i ngẽma namachi i ngextá tupananetachicüna̱xãgüxü̃ íyacua̱xüü̃güxü̃wa, rü ngürüãchi wüxi i cueneẽ i tauta meã Tupanaxü̃ cuáxü̃ tá cuxü̃ nadau. Rü ngürüãchi nüma rü tá ta nanangõ̱x i ngẽma namachi woo naãẽwa nagu naxĩnügu na wüxi i chixexü̃ yiĩxü̃ na nangṍxü̃ i ngẽma namachi. 11Rü ngẽmaãcü i cuma na meã Tupanaxü̃ cucuáxü̃, rü tá icuyanatauxẽẽ i ngẽma cueneẽ i Cristu naxca̱x yuxü̃ i tauta meã Tupanaxü̃ cuáxü̃. 12Rü ngẽmaca̱x i ngẽxguma chixexü̃gu cunanguxẽẽ̱xgu i ngẽma cueneẽ i tauta meã Tupanaxü̃ cuáxü̃, rü Cristumaã rü ta chixexü̃ cuxü. 13Rü ngẽmaca̱x i ngẽxguma ngẽma namachi i changṍxü̃gagu chixexü̃gu chananguxẽẽ̱xgu i chaueneẽ, rü narümemaẽ nixĩ i noxtacüma taguma namachi changõ̱x na tama pecadugu chananguxẽẽxü̃ca̱x i ngẽma chaueneẽ.
Copyright
Learn More


text:
♣♣♣
Dein nus aunc ina gada ina quorta egliada sin nies document, sche vesein nus, che quel ei elaboraus cun gronda stenta e, schi lunsch sco nus savein giudicar, cun tutta pusseivla obiectivitad. Igl auctur sefundescha sin veglias, senza dubi verdeivlas fontaunas, cunzun las scartiras da P. Maurus Cathrin, ch' ein, sco ei vul parer a nus, buca stadas enconuschentas agl auctur della „Synopsis“.
Ei seresultescha ord quei document — cuntrari alla historia entochen dacheu —, che la bulla da Papa Urban VIII seigi, entras in sbagl cun il diplom dil doctorat de Avat Adalbert II, gnanc stada sin Cumin, nundir vegnida tagliada en tocs cun in cunti. Ultra de quei secapev' ei da sasez per in um sco Adalbert II ei staus, ch' el vegnessi a prevegnir a scadina profanaziun della bulla cun far adatadas condiziuns, avon che surdar quella, las qualas ein era vegnidas fatgas ed observadas, malgrad tutta alteraziun da part dil pievel e de ses manaders.
Ord las numerusas notizias sur Mistral Giachen Berchter semuoss' ei plinavon claramein, ch' el seigi staus da tut temps in sincer e beinvesiu amitg della Claustra e ch' el seigi gia ord tala rischun buca staus staus el cas de far in tal afrunt alla Claustra. Ils differents arguments cun las notizias accompignontas muossan evidentamein, che Mistral Giachen Berchter hagi buca tagliau en tocs la bulla, che siu scontener sin Cumin hagi fatg en negin gran dishonur a siu num e che sias relaziuns finanzialas seigien tuttavia buca stadas ord moda, sco era ch' el seigi silsuenter vivius e morts en honurs.
Las bunas relaziuns, che regeven denter la Claustra e la famiglia Berchter avon il Cumin de 1656, ein era semantenidas suenter, sco nus vesein quei principalmein tier sia mort 1676, ed ein era scartadas vi sils affons de Mistral Giachen Berchter. Perdetga da quei datan pliras notizias, che nus havein anflau sur ses dus fegls, P. Adalgott, conventual de Nossadunnaun e Podestat Gion


text:
Picea abies
Ol Picea abies (in Bergamàsch: Peghér o Peghéra 'n Al Brembana, Paghér o Paghéra 'n Al Seriana o Pighér o Pighéra; en Bresà: Paghér[1]; in Insübregh: Pescia, u Pesc ), l'è öna Gimnosperma de la faméa di Pinaceae, l'è öna pianta de prim ùrden, cioè ólta fina a 40 - 50 méter, che la é da l'Euròpa del nòrd e da l'Euròpa orientàl e la crès selvàdega in di montagne de sólet da i 900 méter a i 1.900 ma la pöl rià fina a i 2.300 méter.
Fòie[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I fòie, come 'n quase töte i Gimnospèrme, i è di gógie, lónghe da 1,5 fina a 3 ghèi, érde scüre, i spóns, i è tacade öna per öna sö i ramècc, metide in manèra radiàl isè de cuarcià zó bé töt ol ramèt e 'ndóe i se tàca gh'è sèmper öna séa picinina.
Fiùr[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol paghèr l'è monòich, cioè 'l gh'à i fiùr dóma mas·cc e di fiùr dóma fèmina sö la stèsa pianta. Piö che de fiùr mas·cc gh'è de parlà de 'nfiurescènsa mas·cc, ön insèma de tace fiùr mas·cc. La 'nfiurescenza del paghèr l'è ü còno a furma de öf che 'l crès sö la pónta di ram de ün an, l'è lónch 1 ghèl e prima l'è rós pò l'diènta zalt.
I 'nfiurescènse fèmina i crès invece sö töt ol ramèt e prima i varda 'n sö, pò de manimà che i marüda i se ulta 'n zó, i pènt e i diènta de lègn: i è i pigne, lónghe fina 15 ghèi, in del Paghér i trèca zó da la pianta töte 'ntréghe.
Somésa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I Gimnospèrme i gh'à mia i fröcc, ma i fà dóma la somésa che l'è dèt in de la pigna.
L'Àes[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol Paghèr l'è mia de confónt col Àes, ol Abiès alba, ach se 'mpó i ghe sömèa, e gnà con töcc i paghér e àes ornamentài.
Sinònim[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Pinus abies L.
- Pinus excelsa Lam.
- Abies picea Mill.
- Picea excelsa Link
- Picea vulgaris Link
- Picea alpestris Stein
- Picea montana Schur
- Picea rubra A.Dietr.
- Picea obovata Ledeb.


text:
Casnìch
Casnìch l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem che l' se tróa sö ü teràs aluviunàl in de la média Al Seriana, sö la ria mansina del fiöm Sère.
El g'ha 'na popolasiù de 3 273 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 13,5 km² e 'na densità de popolasiù de 242 ab./km²
Ol paìs l' se tróa a 23 km de la sità e a 514 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Cazzà, Scé, Colgiàt, Fiorà, Gandì, Góren, Nòsa e Èrfa.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Casnìch l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Matemàtega
La matemàtega al è chela sienza che la stüdia di mudell da strütüra da còorp astrata e da le relazziú che s'i stabiliss intra da luur (da la parola derivada dal Greech uάθnua, máthema: sienza, cugnussenza, aprentissagg, uaθnuatιkoς).
Malgraa che la gh’àbies di mültipel üüs in d’otre sienze e dissipline (fisc particülarmeent in la Físega), e la tràtes di relazziú ch’i pöö sembrá evidente, i matemàtich da prima i pustüla (vidé assioma), e dapress i dedüiss e demustra. La matemàtega l’è mia cunsiderada una sienza sperimentala. I matemàtich i söö definí e investigá strütüre e cuncett astratt par da le resú pürameent da deent a la matemàtega, gja che tale strütüre i pöö pruvidé, par esempi, una generalizazziú eleganta, u un utiil ütil par di càlcüj frequeent. Da plüü, un bell puu da matemàtich i stüdia le suve àree da preferenza simplismeent par da le resú estétiche, videent inscí la matemàtega cuma una furma d'aart in cüünt d'una sienza pràtega u aplicada (apó si le strütüre che i matemàtich i investiga i gh’a fisc da spess la suva urígen in usservazziú da la natüra).
La matemàtega a l’è una aart, però apó una sienza da stüdi. Infurmalameent, sa pöö afirmá che la matemàtega al è ul stüdi di «nümar e símbuj», i.e., la investigazziú da strütüre astrate definide da manera assiumàtica duvraant la lògica e la nutazziú matemàtega.
Al è apó la sienza da le relazziú spazziale e quantitative. Sa trata da relazziú esate che i esiist intra quantitaa e magnitüde, e di métude par le quale, d'acordi cun cheste relazziú, le quantitaa cercade i è dedüíbile a partí d'otre quantitaa cugnussüde u pressüposte. Di òolt puunt da vista sa i pöö truvar in la filusufía matemàtega
Al è frequeent truvá vargü ch’al descriif la matemàtega cuma una sémplis estensiú di linguagg natüraj ümà, che la dövra una gramàtica e un vocabülari definii cunt estrema precisiú, ul prupòsit da la quala al è la descrizziú e esplurazziú da relazziú cuncetüale e físiche. Da recent, malgraa cheest, i prugress íntal stüdi dal lenguagg ümà i apunta a una otra furma da i analizá: i linguagg natüraj (cuma ul Lumbaart, ul Català e ul Francées) e i linguagg furmaj (cuma la matemàtega e i linguagg da prugramazziú) i è da le strütüre da la nata bàsicameent diferenta.
Cuntegnüü
Categuríe[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sa diis che a la matemàtega i è assée tré àmbit:
- Àlgebra (cun l'Aritmética).
- Geumetría, (cun trigunumetría e sezziú còniche).
- Anàlisi matemàtega, in la quala sa i dövra lètere e símbuj; sa töö deent la geumetría analítica e ul càlcül.
(Vargü, spescjalameent i prubabiliist, i gjunta a chesta lista ul càlcül da prubabilitat).
Cadascüna da cheste categuríe sa la dividiss al sò tuurn in:
- püra u astrata, indúe sa i cunsidera le magnitüde u quantitaa astratameent, senza relazziú cun la matéria;
- aplicada, che la trata le magnitüde cuma süstanza da còorp materiaaj, e par cunsegueent sa la relazziuna cun cunsiderazziú físiche.
Malgraa le nümeruse branche da la matemàtega i síes fisc interelazziunade; a gh’è chí una lista da sezziú che a pudemm cunsiderá íntal sò stüdi:
Fundameent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Filusufía da le matemàtega - Intüizziú matemàtega - Custrutiviism matemàtich - Fundameent da la matemàtega - Teuría di cungjuunt - Lògica simbòlica - Lògica difüsa - - Teuría da le categuríe - Pröva di teureem - Assiumàtega - Indüzziú
Nümar[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Nümar - Nümar natüraal - Nümar intreegh - Nümar razziunaal - Nümar irazziunaal - Nümar reaal - Nümar cumpless - Quaterniú - Utoniú - Sedeniú - Nümar ipereaal - Nümar infinii - Dígit - Sistema da nümerazziú - Nümar p-àdich
Matemàtega dal scambi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Càlcül - Càlcül veturiaal - Anàlisi - Equazziú diferenziala - Sisteme dinàmich e teuría dal caos - Lista da funziú - Lugariitm
Anàlisi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Strütüre matemàteghe[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Àlgebra astrata - Teuría di nümaar - Àlgebra cumütativa - Geumetría algebràica - Teuría di grupp - Munòit - Anàlisi - Tupulugía - Àlgebra lineara - Teuría di graaf - Teuría da le categuríe
Spazzi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Teuría da feixos (tradüzziun)
- Geumetría algebràica - Geumetría diferenziala - Tupulugía diferenziala - Tupulugía algebràica - Àlgebra lineara - Quaterniú e rutazziú íntal spazzi
Matemàtega finita[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Cumbinatòria - Teuría di cungjuunt - Stadística e Prubabilitaa - Teuría da la Cumpütazziú - Matemàtega discreta - Criptugrafía - Teuría di graaf - Teuría di zöögh
Matemàtega aplicada[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Teureem e cungetüre famuse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Darée teurema da Fermat - Ipòtesi da Rieman - Ipòtesi dal cuntínü - Classa da cumplessitaa P e NP - Cungetüra da Goldbach - Cungetüra di nümar primm gjümej - Teureem d'incumpletezza da Gödel - Cungetüra da Poincaré - Argumeent da la diagunala da Cantor - Teurema da Pitàgura - Teurema fundamentaal dal càlcül - Teurema Fundamentaal da l'àlgebra - Teurema di quàtar culuur - Lema da Zorn - Identitaa d'Euler.
Stòria da la matemàtega. Ul muunt di matemàtich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Stòria da la matemàtega - Matemàtich - Medaja Fields - Millenium Prize Problems - International Mathematical Union - Matemàtega íntal muunt - Matemàtega a Bisanzi - Matemàtega in l'Islam da l'etaa mediana
Matemàtega recreativa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Vidée apó l'artícul principaal sura Stòria da la matemàtega
Stòricameent, la matemàtega la töö furma cun la finalitaa da fá i càlcüj íntal cumeerz, par mesürá la tera e par previdé i avenimeent astrunòmich. Cheste tré necessitaa i pöö vess relazziunade in certa furma cun la südivisiú àmpia da la matemàtega íntal stüdi da la strütüra, ul spazzi e ul scambi.
Ul stüdi da la strutüra al scumenza cuj nümar, inizzialameent i nümar natüraj e i nümar intreegh.
Le régule ch'i cumanda le uperazziú aritméteghe s'i stüdia in l'àlgebra elementara, e le prupieta plüü prufunde di nümar intreegh s'i stüdia in la teuría da nümaar. La investigazziú da métude par resòolf equazziú la porta al caamp da l'àlgebra astrata. L'impurtaant cuncett da vetuur, generaalizaa a spazzi veturiaal, al è stüdiaa in l'àlgebra lineara, e al partegn a le dò branche da la strutüra e dal spazzi. Ul stüdi dal spazzi al urígina la geumetría, prima la geumetría euclidéa e dapress la trigunumetría.
La cumprensiú e descrizziú dal scambi in variàbila mesüràbila al è ul tema centraal da le sienze natürale, e dal càlcül. Par resòolf dij prubleem ch'i sa dirigiss in furma natürala a da le relazziú intra una quantitaa e la suva tassa da scambi, e da le sulüzziú a cheste equazziú, s'i stüdia le equazziú diferenziale.
I nümar druvaa par representá le quantitaa cuntínue i è i nümar reaj. Par stüdiá i prucess da scambi s'al dövra ul cuncett da funziú matemàtega. I cuncett da derivada e integrala, intrudüii par Newton e Leibniz, i representa un palpée cjaaf in cheest stüdi, che sa al denomina Anàlisi.
Par da le resú matemàteghe, al è cunvenieent par un bell puu da fí d'intrudüí i nümar cumpless, vargot ch'al dà löögh a l'anàlisi cumplessa.
L'anàlisi funziunala la cunsistiss a stüdiá prubleem la incògnita di quaj al è una funziú, la pensaant cuma un puunt d'un spazzi funziunaal astrat.
Un caamp impurtaant in matemàtega aplicada al è la prubabilitaa e la stadística, ch'i permett da dá la descrizziú, l'anàlisi e la predizziú da fenòmen ch'i cumporta variàbil aleatòrie e che s'i dröva in tüte le sienze.
L'anàlisi nümérica la investiga le métude par realizá i càlcüj int i urdinaduur.


text:
Aktuelle Position
Plazzas libras
La direcziun generala da la SRG SSR tschertga collavuraturas e collavuraturs qualifitgads, productivs ed engaschads cun senn per il service public. Per coordinar las tschintg interpresas Schweizer Radio und Fernsehem (SRF), Radio Télévision Suisse (RTS), Radiotelevisione svizzera (RSI), Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR) e Swissinfo porscha la SSR numerusas professiuns ed activitads interessantas. Tut las purschidas correspundentas vegnan publitgadas sut plazzas libras .
La SSR è ina patruna innovativa e conscienta da la responsabladad. Ella porscha cundiziuns d'engaschament e da lavur attractivas e dat paisa a scolaziuns e perfecziunaments professiunals da las collavuraturas e dals collavuraturs.
Login per candidats
Avais Vus gia As registrà? Lura pudais Vus puspè As annunziar directamain via quest link en las Plazzas libras.
Abunament da plazzas
Vulais Vus vegnir infurmà/-ada regularmain davart las plazzas libras?


text:
Funtanei
Funtanei (nom ufizial in italian: Fontaneto d'Agogna) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara .
El gh'ha ona popolaziun de 2 689 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 21,2 km² e ona densità de popolaziun de 127 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Burbané, Cavajet, Cavaj, Cavaliri, Cressa, Cürésc, Ghem, Rumagnän e Sön.
Ultra che da l'Agogna, Funtanei l'è traversada anca dal Sizun. Anca se Funtanei l'è un cumün piscinin, el sò teritori l'è dividüü in d'un mücc de fraziun.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Funtanei l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Prodigy
I Prodigy i èṅ un grup dance / Big Beat ingléś, furmâ a Braintree in dal 1990. I èṅ stâ al grup ch'l à purtâ in dla mùśica la cultùra raver di śóvan esénd, insém a i Chemical Brothers e a i Fatboy Slim, òṅ di grup big beat più impurtànt di an Nuànta.
Biugrafìa
I Prodigy i nàsan a la fiṅ di an Utànta a Braintree, in dla regiòṅ d'l Essex, in Inghiltéra. Al grup al mét insém Liam Howlett, al rapper Mc Maxim, al cantànt Keith Flint e al balarèṅ Leeroy Thornhill. Al prim disc dal 1991 al gh'à al tìtul ad What evil lurks (Che mâl al s lóga), un lavōr dal gènar hip hop. Siē méś dòp a véd la luś al sìngul Charly (ch'la sarév pò la cucaìna) ch'al finìs subìt a 'l prim pòst dal clasìfichi dla dance ingléśa par pò rivàr anc a 'l tèrs in quéla pop. Anc i àtar dū sìngui Everybody In The Place e Fire/Jericho i s cumpórtan bèṅ dand-ag l'ucaśiòṅ ad far gnir fóra, par la prima vòlta p'r un grup rave, un àlbum a la fiṅ dal 1992, The Prodigy Experience.
In dal 1994 i regìstran la canta martlànta No good, àtar braṅ da mila mis dèntar a 'l secónd disc, Music For The Jilted Generation. Al disc 'l è fat da trédas cansòṅ, in mèś a i quàli i s càtan anc i àtar sìngui Voodoo People e Poison e la canta fata insém a i Pop Will Eat Itself Their Law.
In dal Mars dal 1996, in mèś a i tant impégn live, i Prodigy i faṅ gnir fóra al lōr sìngul più famóś ad tut, Firestarter (Impisadór dal fōg), cantâ par la prima vòlta da Keith Charles Flint, ch'al riva diretamènt a 'l nùmar òṅ, anc in Amèrica. Gene Simmons di Kiss al la cantarà pò anca lò in dal sò disc Asshole (Buś dal cûl) dal 2004.
In dal 1997 a véd la luś The Fat Of The Land (Al gras dla tèra), al tèrs e più vindû disc dla lōr discugrafìa (10 migliòṅ ad còpi vindùdi a rivàr a Setémbar 1998), purtâ in élt da la Firestarter d'l an prima e da di àtar sìngui cuma Breathe e la discùsa Smack My Bitch Up (A pić la mè putàna), cinsuràda in dal Régn Unî par via dal tèst e dal vìddeo dimóndi scandalóś e viulént. Al disc al finìs listés a 'l prim pòst in vint-a-dū paéś (Stat Unî cumpréś) anc se i genitōr i gh daṅ adòs parchè i dìśan che Flint al fà paùra a i putèṅ e anc la cantànta Madonna, ch'la vénd al disc in di States sóta la sò etichéta Maverick, la vrév ch'i s dìsan na giustàda par via di tèst śbucâ asè, ma a lōr a n gh in fréga gnint, i vōlan far schiva dabòṅ, acsè i dìśan [1]. Al braṅ Fuel My Fire al sarà pò cantâ anc par gl'L7, un grup ad fémni rabìdi.
In dal 2002, dòp na pàuśa ad soquànt an e 'l abandòṅ ad Leeroy, al grup al fà gnir fóra un sìngul cuntruvèrs e censurâ anc quést, Baby’s Got A Temper, ch'al dascór dla madśìna Royhypnol, druàda da i drugâ pódag a 'l pòst d'l eruìna.
In dal vìddeo a s véd tri impiegâ in 'd là di an ch'i s vistìsan da i Prodigy par sunàr in mèś a dal vachi cun al diav'l adòs mèntar un dunòṅ cun na scùria in maṅ la custrìnś dal śuvnòti cavàdi śò a mùnśar in présia dal vachi p'r impinìr di bucét ad lat da véndar in un luna park pòst davśèṅ a n'indùstria inquinànta, faghénd far un muć ad bèsi a 'l negusiànt.
In dal 2004 'l è al tùran ad Always Outnumbered, Never Outgunned (Sémp'r in pôc, mai diśarmâ), quàrt lavōr dal grup (Howlett e soquànt àtar), cun dèntar i sìngui Spitfire (cun l'atōra Juliette Lewis ch'la fà i côr) e Girls. A gh'è anc na cover dal braṅ Love Buzz di Shocking Blue (chè dèntar ciamâ Phoenix), dvintàda famóśa parchè sunàda in d'l àlbum Bleach da i Nirvana. Thriller ad Michael Jackson invéci la s pōl sintìr campiunàda in dla canta The Way It Is.
In dal 2005 a vèṅ fóra la racòlta di sìngui Their Law: The Singles 1990-2005. Par l'ucaśiòṅ a vèṅ arfàt ad nóṿ al vìddeo dla canta Voodoo People in dua un grup ad śóvan insiminî, bindâ e cun al maṅ ligàdi da drē da la schina, al taca a cùrar séns'usta ad nòt p'r al stradi dna sità, andànd a stablìr-as atàc a di mur, finénd sóta a dal màchini o ficànd-as còntra a di àlbar, mèntar i Prodigy i i tōśan śò divertî cun di telefunèṅ.
In dal 2008, cun dènt'r incóra Flint e Maxim e cun 'l ajùt ad Dave Grohl di Foo Fighters, a véd la luś Invaders Must Die (Gl'invaśōr i gh'aṅ da murìr) cun i sìngui Invaders Must die, Omen, Warrior's Dance e Take Me to the Hospital.
World's on Fire (Al mónd 'l è a fōg) l'è la sò ultma fadìga, un disc dal viṿ dal 2011.
Mémbar
- Keith Flint – vóś, balarèṅ
- Liam Howlett – synth, tastéri, prudutōr
- Maxim – MC, vóś
Discugrafìa
Àlbum
- 1992 - Experience
- 1994 - Music for the Jilted Generation
- 1997 - The Fat of the Land
- 2004 - Always Outnumbered, Never Outgunned
- 2009 - Invaders Must Die
dal Viṿ
- 2011 - World's on Fire
Racòlti
- 1999 - The Dirtchamber Sessions Volume One
- 2005 - Their Law: The Singles 1990-2005
EP
- 1991 - What Evil Lurks
- 1995 - Voodoo People
- 2002 - Baby's Got a Temper
Sìngui
- 1991 - Charly
- 1991 - Everybody in the Place
- 1992 - Fire/Jericho
- 1992 - Out of Space
- 1993 - Wind It Up (Rewound)
- 1993 - One Love
- 1994 - No Good (Start the Dance)
- 1994 - Voodoo People
- 1995 - Poison
- 1996 - Firestarter
- 1996 - Breathe
- 1997 - Smack My Bitch Up
- 2004 - Girls
- 2004 - Hotride
- 2005 - Spitfire
- 2005 - Voodoo People/Out of Space
- 2008 - Invaders Must Die
- 2009 - Omen
- 2009 - Warrior's Dance
- 2009 - Take Me to the Hospital
Culegamènt estéran
- (EN) Al sit uficiàl dal grup
- (EN) Al vìddeo ad Baby's got a Temper in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Voodoo People in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Breathe in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Take me to the Hospital in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad No Good in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Firestarter in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd Omen in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Girls in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Smack My Bitch Up in sal Youtube
Nòti
- ↑ Prodigy cinsurâ anc da la Madóna Corriere.it, 5 'd Agóst dal 1997


text:
Rapport secunda equipa 5. ligia, Trun ils 31-08-2014 CB Trun/Rabius II 3-0 US Danis/Tavanasa II Victoria! La secunda dil CB gudogna a casa encunter ils vischins da Tavanasa cun 3-0. Tut ils treis gols crodan ellas empremas 35 minutas. La sonda spitgava cun Tavanasa igl emprem punct culminont dalla sesiun sin la giuvna equipa dil Mario. Cun bia curascha ed entgins gnervus giugadurs (catscha) ha il CB entschiet il giug. Entras l’absenza dil Severin remplazza il Simon il Severin sin l’alla seniastra. Plinavon attacca il Martin el attacca enstagl sin l’alla dretga. La lavur dil Martin sin l’alla astga il Davide surprender. Il giug entscheiva cun bunas acziuns ella offensiva da Trun. Gia ellas empremas minutas vegnan plirs giugadurs dil CB datier dil gol da Tavanasa. Las empremas minutas dattan bia speronza alla equipa dil CB che haveva giug grondas miseria la sesiun vargada els giugs avon igl agen publicum. Suenter biabein otg minutas vegn il Romano da recaltgar in bal a miez il plaz. Allura fa il Romano dus pass e dat quei bal ella gassa nua ch’il Serafin vegn da surpender e cuorer persuls sil gol da Tavansa.Quella schanza nezzegia el freid e marchescha aschia igl emprem gol dalla sesiun per il CB T/R II. Allura dil gol va ei vinavon mo en ina direcziun. Tavanasa perencunter emprova cun cunterattaccas da vegnir tier lur success. Cun magari empau cletg vegn la defensiun denton da sligiar tut ils problems ch’ils attaccaders da Tavanasa precuran per tut. munconza da moviment oravontut a miez il plaz mauncan ils giugadurs libers. Era sch’il CB gioga mal en quella fasa vegn il CB tuttina da marcar il 3-0 suenter 30 minutas. Puspei astga il Serafin selegrar dad in gol. Era suenter quei gol vegn il CB buca da migliurar il giug. Aschia vargan las minutas e tuts speran sin meglier giug suenter la pausa. Sco sperau vegn il giug da Trun intec megliers suenter pausa. Il bal culla atras la retschas denton vegn il CB buca vilentar fetg il goli da Tavanasa. Tavansa emprova sco gia ell’emprema mesadad cun bals liungs da vegnir tier il success. Quellas acziuns ein denton per gronda part meins malsegiras. Tuttina vegn Tavanasa da recaltgar in penalti. Grazia alla parada dil Sandro vegn il CB da tener il 3-0. Tavansa po buc e Trun sto buca. Quei resumescha la grond part dalla secunda mesadad. La presatziun dil CB ei segirafranc buca stada optimala. Tuttina eis ei reussiu alla equipa da gudignar suveran cun 3-0. Per gudignar encunter mellen-ner Cuera tonscha quella prestaziun l’autra jamna en tutta cass buca. Ins astga tuttina esser optimistics cunquei ch’ins sa che l’equipa gioga per ordinari meglier encunter equipas fermas. Per finir lessel engraziar per la biala culissa che tuts fans han procurau per tut. Plinavon giavischel als catschadurs dalla secunda in bien siet e bialas vacanzas da catscha. Sdt Fabian Collenberg Gia suenter 15 minutas vegn il CB dad alzar sin 2-0. Suenter ina flanca miez aulta dalla vart dretga seglia il Simon cul bal da gol en. Suenter il 2-0 entscheiva la mendra fasa dil CB. In problem ei il moviment. Entras la Rapport CB Trun/Rabius II Gols: 1-0 (Serafin), 2-0 (Simon), 3-0 (Serafin) CB Trun/Rabius II: Sandro Tomaschett, Nicolas Tomaschett, Damian Mazzetta, Damian Schmed, Curdin Deplazes, Davide Beer, Silvan Cajacob, Romano Candinas, Simon Candinas, Martin Scolieri, Serafin Lehmann Reservas: Iso Tambornino, Gian Deplazes, Roman Bearth, Daniel Caduff, Thomas Decurtins, Fabian Collenberg Miu hobi ei engular numeras dat auters giugadurs! Miu“ Laufstill“ ei perfetgs! Rapport CB Trun/Rabius II
1/--pages


text:
Grafgnana
Grafgnàna (Graffignana in Italian) l'è un cumün d'el center de la pruìncia de Lod, Lumbardia cun 2 666 abitant (dàto del Dic 2015 [1]) .
Persunagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Luís Càrlu Borromeo, (1893-1975) vèsc de Pesar.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Grafgnana l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Ocrida
Ocrida (Oxpид/Ohrid in macedun; Ohër o Ohri in albanes; Aύxvιδoς/Lúchnidos in grech antigh; Oxpίδa/Ochrída o Axpίδa/Achrída in grech mudernu; Ohri in türch; L'Ocrida in italian storigh; Ocrida in italian mudernu) l'è una cità de la Macedonia cunt una pupulaziun de circa 55.000 abitant. L'è vöna di cità püssee antigh di Balcan. In del 1979 la cità e 'l sò lagh hin staa deciaraa Patrimoni de l'Ümanità da l'UNESCO. La gh'è una minuranza albanesa de 3300 personn.
Cuntegnüü
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La se tröva in sül lagh umonim, al cunfin cun Albania e Grecia. El cata dent i fraziun Šipokno, Dolno Lakočerej, Gorno Lakočerej, Elšani, Elešec, Konjsko, Lagadin, Leskoec, Orman, Peštani, Ljubaništa, Rača, Ramne, Sveti Stefan, Trpejca, Velestovo, Velgošti, Kosel, Kuratica, Livoišta, Openica, Plakje, Rasino, Rečica, Sirula, Skrebatno, Sviništa, Vapila e Zavoj.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è pupulada giamò dal Neulitigh, cume testimonien i ricerch archeulogigh. L'Erodut el dis che i prim che gh'han vivüü chichinscì e di quai se sa quaicoss hin staa i Ilir. De fat vün di prim nom cul qual el sit l'è cunussüü l'è Dyassarites, che l'è un nom de ciara urigin iliriga (e 'l vör dì gent che la viv lungh el lagh).
El nom de l'età classiga l'è Licnid, cume che disen i bizantin. La cità la se truvava in sü la strada che la culegava Dürazz a Bisanz.
In l'età paleucristiana Ocrida l'era giamò una diocesi, tant che i sò vescuv han tolt part a cuncili ecümenigh. La cità l'è stada cunquistada dai Bülgher in del 867 e gh'han daa el nom del dì d'incö (vegnüü föra la prima völta in del 879). Tra el 990-1015 l'è stada la capital de l'Imperu Bülgher, ultra che la sede del Patriarcaa de Ocrida. In del 1018 hin turnaa i Bizantin, che han sbassaa el Patriarcaa ad arcidiocesi.
I carigh püssee impurtant de l'arcidiocesi hin staa semper tegnüü da gent de lengua greca, anca sota l'ucupaziun utumana. In del XVI secul l'ha ciapaa la sua impurtanza magiur, cul catà dent i eparchii de Sofia, Vidin, Valachia e Muldavia, ultra che part del Patriarcaa de Peć e i distret urtudoss in Püja, Calabria, Sicilia, Venetu e Dalmazia. Cume cità vescuvil l'è vegnüda dunca un centru cultüral e religius impurtant. L'è staa chì che l'è nassüü l'abecee ciriligh mudernu, creaa dal San Clement de Ocrida in sü la bas de quel di Sant Ciril e Metodi. In del Mediuev la cità l'era cunussüda tant 'me la Gerüsalem slava.
I crusaa hin passaa de chì in del 1083. Dopu l'è finida sota el dumini de vari alter pudenz (Bülgaria, Serbia e pö anmò i Bizantin). A la fin del XVI secul hin rivaa i Türch, che hin restaa fina al 1912. L'arcidiocesi l'è stada supressa in del 1767 (a opera del patriarca bizantin e per urdin del sültan Müstafà III), menter giamò in del 1664 a gh'eren urmai dumà 142 cà cristiann. A la fin del XIX secul el 45% de la pupulaziun l'era müsülmana.
In del 1913 finalment el dumini utuman l'è finii, e Ocrida l'è entrada a fà part de la Serbia, de la qual l'ha segütaa tüt i sort fina a la nassida de la Jugüslavia. A partì dal 1991 l'è finida, cul rest de la Repübliga Sucialista de Macedonia, in de la növa Macedonia indipendenta.
Munüment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Un viagiadur türch del XVI l'ha dit cha a Ocrida a gh'era 365 ges, vöna per ogni dì de l'an.
I ges püssee impurtant a hin:
- Catedral de Santa Sufia
- Munastee del Sant Pantheleimon
- Gesa de San Nicola
- Gesa de San Clement
- Gesa de San Giuvan Caneu
- Gesa de San Giorg
- Munastee de San Naum
- Gesa da San Zaum
- Gesa de San Petka
- Gesa de San Steven
- Gesa di Sant Custantin e Elena
- Gesa de San Demetri
- I rüvin de la vegia basiliga de Sant Erasmu
- Furtezza del zar Samuel
- El teater antigh


text:
Aigues-Mortes
Aigues-Mortes l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. L'è capolöch del cantù omònim, e 'l fa part del circondàre (arrondissement) de Nîmes e del dipartimènt del Gard.
El g'ha 'na popolasiù de 8 543 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 57,78 km² e l'è sitüàt endèla zòna geogràfica de la Camargue.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Aigues-Mortes l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Abitàncc censìcc


text:
1900
De Wikipedia
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La Nigeria la vegn un pruteturaa britànich
- Integraziun di Hawaii aj Statt ünii
- 14 d'april - Inauguraziun da l'espusiziun üniversala da Paris
- Püblicaziun da la Interpretaziun di sogn dal Sigmund Freud
- Fam in l'India cun mijaja da mòort
- 14 de desembar - Ul Max Planck al püblica ul sò stüdi sü la teuria quantica.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Hans-Georg Gadamer, filòsuf
- Luis Buñuel, diretur da cinema
- Antoine de Saint-Exupery, scritur francés
- Louis Amstrong, cumpusidur da jazz


text:
Neuheim
Neuheim a l'è un cumün svizzer del Canton Zug. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.90 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1969 abitant.
El cumün de Neuheim al se tröva a una altitüden de 666 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Baar, Hausen am Albis (ZH), Hirzel (ZH), Menzingen. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Neuheim l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1080 col nom de Niuheim.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]


text:
15 08
Ol dé 15 de óst l'è 'l 227 ( 228 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 139 dé a finí l'an.
Ul dí 15 de óst al è ul dí da pòost 227 ( 228 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 139 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1250 - Xàtiva (la Costera): ol rei Jaume I al consediss a la éla ol priviles d'organisá öna fira comersiala.
1901 - Alaró (Mallorca): la lum elétrega la ría a l'ísola per la pröma ölta.
1901 - Alaró (Mallorca): la lüüs elétrega la riva a l'ísula par la prüma völta.
1945 - Zapú: ol messas del imperadur Hirohito ch'al nönsia la rendissiú del Zapú a la Segonda Guèra Mondiala al è retrasmetit a la popülassiú zapunessa.
1945 - I aliacc i sélebra ol Dé de la Vitòria sura ol Zapú ch'al marca la fí de la Segonda Guèra Mondiala.
2004 - Venessöela: Hugo Chávez al adagna ol referéndum revocatore.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1799: Giusepp Parin, poeta e abaa italian (n. 1729).
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Astruchimica
L'astruchìmica l'è el stüdi di element chìmich che gh'hinn in del spazi, suratüt in di nivul de gass mulecular, e de la sò furmaziun, interaziun e destrüziun. Podum dì che l'astruchìmica a l'è chimica e astrunumia insema.
L'astruchìmica la gh'haa de spess bisogn de duprà telescopi per fa i sò misür d'un bel poo de grandez 'me la temperadüra o la cumpusiziun. Per determinà i mulecul che se tröen in del spasi, se dupren tecnich spetruscopich. I carateristich di cumpost vegnen del cunfrunt cunt el sò speter carateristich, che se'l pö truà in d'un database o se'l pö ciapà d'un speriment. A gh'hinn però un bel poo de prublema per i interferenz magnetich e, suratüt, per i diferent prupietà di mulecul in del spasi. Un esempi de la fadiga de fà i misür a l'è cun l'idrogen mulecular H2 perchè'l gh'ha minga un mument de dipol: dunca al da nissün segnal in del IR (infraruss) e'l se vet minga cunt el telescopi. Per el CO el discurs a l'è a l'incuntrari.


text:
Lengua longubarda
La lengua longubarda l'era la lengua di longubard (ciamà di volt incasí lumbard). I longubard j'eran un popul germanich che j'hinn rivà int l'alt'italia int el sest secul. La so lengua la cumincià a vess druvà poch a partì dal setim secul, ma prubabilment l'è 'ndata avanti fin squasi l'ann 1000 d.S. (dop dal Signur). Al dí d'incö gh'è restà dumà di frament de quela lengua chí, principalment una quai parola chi e là int i scritt latin. Vist che ghe mia tanta testi in lungubard, l'è impussibil induvinà che tipo de murfulugia e de sintassi el gh'ava. E donca la classificassion linguistica l'è basaa dumà ins la funulugia. Vist che el lungubard el mustra un tipo de cambiament de cunsunant che le cumpagn de cul ch'el se veda in tudesch, la classificassion la meta el lungubard con i dialett de l'Elbe germanic. Gh'è un mügg de nom de la familia real lungubarda che i mustran cui cambiament chi di cunsunant, presempi:
- pert < bert: Aripert, Godepert
- perg < berg: Perctarit, Gundperga (tusa del re Agilulf)
- prand < brand: Ansprand, Liutprand
La lengua lungubarda l'à lassà in eredità ai parlà lumbard d'incö un bel pu de paroll, cuma per esempi mucà, vardà, guastà, arnés, guera, trincà, grattà, zanna, marchés, sala, etc.


text:
La bambola assassina 4: La sposa di Chucky
La bambola assassina 4: La sposa di Chucky (La bàmbula ch'la cópa 4: La mujér ad Chucky) 'l è 'n film ad scarésa e da rìdar americàṅ dal 1998 ad Ronny Yu scrit par lò da Don Mancini. 'L è al quàrt film dla sèrie dòp La bambola assassina 3 dal 1991 e 'l à vins dū Awards a 'l Fantafestival.
Sunt
Dòp èsar finî in mèś a n'èlica, al còrp dal putòć ad Chucky al s cata śbragâ in mila pès. La sò ex muróśa Tiffany (Jennifer Tilly) la 'l cata sù e la 'l pòrta in dla sò roulotte in du la viṿ insém a 'n metalàr cun un piercing insfilsâ in di làbar, Damien (Alexis Arquette). La Tiffany la 'l fà sù e la 'l mét insém cun na gùcia cuśénd-al e pò la próa a far-al turnàr in vita faghénd dla magìa négra. Al sò traplàr al và a finìr bèṅ e al bambulòt al tōś a cumpurtàr-as cuma 'l à sèmpar fat, tacànd da 'l pòvar Damien ch'al vèṅ cupâ subìt.
Ma a gh 'n è anc par lē parchè i dū i lìtgan e lò al la masa faghénd però in manéra ad tiràr-ag via l'anma par métar-la in na bàmbula fémna che lē la gh'iva tòlt par tōr-'l in gir. Adès Chucky al gh'à finalmènt na spóśa e al pōl anc purtàr-s-la a lèt. Ma a n è minga quàl lè al sò ubietìṿ. Chi lò al vōl turnàr umàṅ e, par far-al, al gh'à biśógn di còrp di dū śóvan: Jesse (Nick Stabile) e la Jane (Katherine Heigl).
Culòna Sunóra
- The Screamin' Cheetah Wheelies - Boogie King
- White Zombie - Thunder Kiss '65
- Coal Chamber - Blisters
- Monster Magnet - See You in Hell
- Judas Priest - Blood Stained
- Type O Negative - Love You to Death
- Slayer - Human Disease
- Stabbing Westward - So Wrong
- Powerman 5000 - The Son of X-51
- Bruce Dickinson - Trumpets of Jericho
- Static-X - Bled for Days
- Motorhead - Love for Sale
- Kidneythieves - Crazy
- Graeme Revell - We Belong Dead
- Blondie - Call Me
- Rob Zombie - Living Dead Girl


text:
Skull Disco
Skull Disco a l'è una cà discugrafiga inglesa de Lundra. L'hann fundada in del 2005 i müsicista de dubstep Sam Shackleton e Laurie 'Appleblim' Osborne.
I prudüssiun tipich de la Skull Disco a hinn vinij cun una cansun del Shackleton e l'altra de la Appleblim. A bun cünt, hann faa anca una racolta de 2 CD ciamada Soundboy Punishments che la gh'ha dent tüta la sua müsega e anca chela püblicada in del passaa per la Mordant Music.
El sun carateristich dij prudüssiun de la Skull Disco a l'è un dubstep tribal, grassie a percüssiun african e campiun de vus etnich, e un quaj element de dub-techno cunt un stil cumpagn de Basic Channel. Cume semper, a gh'hinn putent sub-bass.
Un sò fan a l'è el Ricardo Villalobos che l'ha faa anca un remix minimal de la cansun del Shackleton Blood on my Hands. El Shackleton l'ha ricambiaa cunt el remix de Minimoonstar in sül EP del Villalobos Vasco EP Part 1.


text:
1946
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2 de gjügn: L'Itàlia la diventa una repüblica.
07 02 - Barcelona: el règim franchista, cul preteest de l'esplosiun d'un petaard a la Üniversitaa de Barcelona, al taca una düra repressiun contra i stüdeent Catalaniist.
12 12: la Sessiun plenària di 50 di Nazziun Üniit la Racomanda ch'el Governameent fassista de Franco de Spagna, calcaa de chij de Hitler e Mussolini al sia lassaa föra coma mémbar di Nazziun Üniit e la retirada imediada di ambassaduur a Madrid, fin che sa custitüissa un nööf Governameent acetàbil. [1]
06 06: la NBA a l'è fondada cul nom de Basketball Association of America (BAA)
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
13 06 - Barcelona: Montserrat Roig, scritura Catalana.
05 12 - Barcelona: Josep Maria Carreras Coll, cognossüü coma Josep Carreras, tenor Catalan.
26 12 - Barcelona: Pere Esteve, polítegh Catalan.
05 09 - Stone Town (Zanzíbar): Farrokh Pluto Bulsara, cognossüü coma Freddie Mercury, cantaant Britànegh componeent de The Queen.
29 11 - San Antonio de los Baños (l'Havana, Cuba): Silvio Rodríguez, cantaant Cuban.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Furmai
El furmài (anca furmagg o formai) l'è un mangià ricavad da la cuagulassion dal lat intregh, parsialment o tutalment scremad o anca da la panera cun d'i ferment e sal da cüsina.
Laurassion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Par fà el furmài, el lat el vegn versad ind üna caldera verta, indue l'è scaldad fin a 'rivà a la temperadüra dal stumogh dal vitel, a 35-38 °C. Pö se met el cagg: un cumpost ensimatich tirad föra dal stumogh di mamifer latant. Al post dal cagg se pöd anca druà un prucess de furmassion d'la cagiada cun una sbrüfada acida, cunseguensa dal fà metabolich d'i bater dal lat natüralment present in del liquid se miga pasturisad, miss inden cume inissiadù.
El cagg l'è bon de rump in tanti toch la caseina present in dal lat, e de fà donca cuagulà la massa grassa miga püssè sulübil in de l'acqua, che la và ins al fund a furmà 'na crema pastusa che la s'ciama cagiada.
Da la cagiada pödun vegn föra tri famije de furmai:
- Furmai fresch, utegnüd s’cepand la cagiada in gross toch che vegnun spremüd e impastad. Chi, la part d'acqua la riman granda. I furmai insì utegnüd i gh'an da es cunsümad sübit e cunservad in frigurifer (strachin, mozzarella, mascarpon, quark...).
- Furmai semidür, utegnüd s’cepand la cagiada in toch miga tant picul, che vegnun schissad e lassad stagiunà (pruvulon, caciot...).
- Furmai dür, utegnüd s’cepand la cagiada in toch picinìn che vegnun cot a 50-60 °C e mis'ciad in cuntinuassion; l'impast che'l se furma el vegn schissad, salad e lassad stagiunà par un temp variabil da un qual mes (pegurin, emental) a un qual an (furmai grana, ragüsan...).