text:
Gualtēr
Artécol in dialèt arzân
Evoluzione demografica
Gualtēr (Gualtieri in italiân) l’ é un cmûn ed 6.500 abitânt ed la pruvîncia ed Rèz.
Mèsa a 25 km da Rèz (a s’égh rîva lòunga la Statêla 63), a l’ardôs ed l’êrṣen dal Po ch’ al sègna al cunfîn cun la Lumbardéia, Gualtēr l’é ‘na sitadèina ‘d urégin medievêla ch’ l’ à subî pió vôlti lòungh i sècol la piêga dal j aluviòun (l’ûltma, catastrôfica, int al 1951).
Indice
- 1 La Stòria
- 2 Palâs e monumèint
- 3 Al piâsi
- 4 Al cēṣi
- 5 Materiêl pr'andêregh in fònda
La Stòria[modifica | mudéfica la surzéia]
A neghêr la convinsiòun che Gualtēr al duvés la só nasîta a i Rumâni a’gh pèinsen al sustansiōṣi catêdi relatîvi a l’etê dal fèr e al peréiod etrósch e cuncentrê ind la zôna ‘d la Palasèina dal dé d’incô e dal Castlâs, unî a quî che a s’arfân a l’etê dal brònz e che în da coleghêres a l’aṣvèin teramêra ed Sânta Rôsa (ed Puvî), a sègnen sti pôst cme préma abitasiòun stâbila ed probâbil coloniṣadōr ed l’època. Al nòm ed Gualtēr al sêlta fôra cêr e nèt sōl dimòndi tèimp pió têrd, a la fîn dal peréiod rumân, al nòm al deṣvîn fôrsi da “Castrum Vulturena”, pó “Castrum Walterii”, pôst fundê dal Longobêrd Gualtiero (VII sec.) Al cèinter sitadèin pió antîgh ed Gualtēr l'é d'arcgnòser cun la Cēṣa ed Sânt' Andrea, tirêda só int al IX sèc. cme 'na nurmêla capèla, int a XII l'é dvintêda cēṣa parochièla, ch' la servîva ânca pr' al j adunânsi ed la comunitê gualtierèiṣa, che d' intôren a s'în mési in fîla al prémi cà, che àn fât al sistèma ed Piâsa Felice Cavallotti dal dé d'incô fâta a teriângol, circundêda da strèti cà in fîla d' impiânt medioevêl e rinasimentêl, probabilmèint druvêdi ind al pasê ad ûṣ ed furesteréia dal Cunvèint aṣvèin. Ind la piâsa a gh'é in pió ed la cēṣa ed S.Andrea ânca al Pòs arnuvamèint, dôp avèir subî 'na parsiêla spianêda intōren a j ân ‘50, dal pió antîgh fât intōren al 1776 insèma a un prugèt ed Giovan Battista Fattori in fōrma ed 'n' elegânt caplèina.
Pr' al contròl dal véi dal fióm ed al pôst per la tèra bòuna i sgnōr ed l'època àn fât un castèl inséma a la rîva drèta dal Po, còl che gh'armâgn ed l'antîga furtèsa l'é stê mudê e més dèinter ind l'usadûra dal Palâs Bentivoglio che al tîn d'acât i sègn ed l'antîgh spiandōr ind la facêda ed frûnt la grânda piâsa e ind al dō tòri d' ângol davânti. Al gróp ed fabrichê, ed grândi mzûri ed fōrma a quâter cantòun circundê, fôrsi, da fusòun fònd furnî a i quâter angôl ed tòri, al gh'îva dèinter un lêregh curtîl. La stôria polética ed Gualtēr, decisamèint cumplichêda e turmintêda, l'à vést pasêr al pusès da 'na mân a cl'êtra. A l’inési dal Tersèint la properietê dal castèl l'é ed Azzo d’Este che a'gh và a drê, int al 1326, l' avtoritê di Da Correggio. Int al 1345 al pâsa al Marchèiṣ Obizzo d’Este che, sibèin i tetatîv ed rinfursêr al difèiṣi dal castèl, an égh la chêva mìa schivṣêr, vêrs la fîn dal 'stès ân, la cunquésta da pêrt di Gunṣêga, che a tînen al fèdev per cûnt di Visconti. Ind al tèimp ed la dipendèinsa gunṣaghèiṣa al castèl, pôst ed cunténov scûnter, al câsca sóta la giurisdisiòun ed Bresèl. Int al 1402, Gian Galeazzo, Dóca ed Milân, al dà al fèdev Ottobono Terzi, cambiê int al 1442 da Erasmo Trivulzio. Int al 1452, Gualtēr al vîn més sóta da i Da Correggio, per caschêr ed nōv sóta al pusès milanèiṣ int al 1454. Un ât ed barât sarê só int al 1479 tra i Visconti e i sgnōr ed Frêra al decèd che Gualtēr al fâga pêrta dal Duchê estèins e la só sotmisiòun a la Duchessa Bona, invistîda da Ercole I. J Este mantînen al lôr pusès fîn a quând Alfonso I al decéd, int al 1567, ed cuncêder al feèved ed Gualtēr a Cornelio Bentivoglio, sostitût generêl dal Stêt Ferarèiṣ cun al tétol ed Marchèiṣ.
Atravêrs la costrusiòun dal palâs Cornelio Bentivoglio al mudéfica in môd pió impurtânt l'impiânt sitadèin dal paèiṣ. Per tirêr só al palâs, che l'inzgnêr incarichê, Giovan Battista Aleotti ciamê l'Argenta, al dîṣ: “erezione di tanta mole”, a's drôva al materiêl ch' al deṣvîn dal ṣventramèint dal Castlâs druvê cme pôst dal Consèli ed la Cumunitê. Al magnéfich Palâs Bentivoglio rispetōṣ di critèri dal Rinasimèint al gnirà finî da Ippolito fiōl ed Corneglio subèintrê a ló al gvêren int al 1594. Cornelio e só fiōl Ippolito, àn dê l'inési a còla grandiōsa ôvra ed bunéfica ch' l'à salvê dal la padòla la pianûra arzâna e che j impiânt impurtânt în incòra vâlid e funsionânt.
A's pōl dîr che al periéod de spiandōr per la stôria ed Gualtēr a's cunclód int al 1634, quând Francesco I ed Mòdna l'à tôt adôs a ló al Marcheṣê. Int al 1661, sóta al gvêren ed la Duchèsa ed Mòdna Laura, a s' intervîn inséma al palâs Bentivoglio ṣlargândel e dubândel. J Este int al 1750 vènden la rôca al Cmûn, ch' égh l'à incòra adès. Int al 1751 'na grând pêrta dal fabrichêt l'é stê butê zò per arznêr al pîni dal Po. A la fîn dal setsèint int l'êla ed mansèina é stê zuntê, per ôvra ed Giovan Battista Fattori, al teâter, che incô an s' pōl mìa druvêr. Int al l1796 al paèiṣ al tôṣ pêrta a la Repóblica Cispadâna. Int al 1860 al va a fêr pêrta dal Règn d’Itâlia. Al 9 novèmber dal 1879 a ’s costituèṣ la préma Societê ed Mótvo Socôrs e Prèstit tra j operâri dal cmûn ed Gualtēr. A la vigélia ed la préma guèra, i coperadōr ed Sânta Vitôria a dân véta a n’impurtânt speriĵnsa ed coperasiòun agrécola cûmprând la pussiòun di Grèpi. L’inési dal sècol l’é sgnê da nōvi pîni dal Po. Al 15 novèmber 1951 l’âcva dal Po l’à invêṣ la Bâsa arzâna e la rîva al cêvi ed vôlta dal j archêdi ed Piâsa Bentivoglio a 3 mêter e 80 d’ altèsa. Da alōra la riprèiṣa socio-conômica dal cmûn l’é stêda sèimper in chersûda.
Palâs e monumèint[modifica | mudéfica la surzéia]
Palâs Bentivoglio[modifica | mudéfica la surzéia]
Tirê só tr’ al 1594 e al 1600 da Cornelio e Ippolito Bentivoglio. In urégin al fabrichêt l’êra fât da quâter facêdi in côt lòunghi 90 mêtri, cumpâgni a còla ch’ a’s vède incô. I quadrê di trî lêt chi incô égh manchén în stê druvê per rifursêr e tirêr só j êrṣen dal Po al tèimp ed la pîna dal 1751. Al piân tèrra dal palâs a’s câta la Sêla di Marangòun, druvêda in pasê da artigiân dal lègn, adèsa druvêda per mòstri e sêla conferèinsi. Al piân d’ed sôvra catòm al Salòun di Gigânt, la Sêla ed l’Eneide, la Sêla d’ Icaro, la Sêla ed Giove e la Capèla Gentilésia.
La Tòra Cévica[modifica | mudéfica la surzéia]
Mésa ind al fiânch a sîra, la tòr cévica la s’lêva só incastêda tra i pôrdegh che, cuntènev, ôrnen i trî fiânch ed la piâsa. A piânta cun quâter spîgh, l’é stêda fâta ind i prém dal ‘700. L’intêra impalcadûra l’é tgnûda só da un êrch a tót sèst che la dà l’ingrès in via Vittorio Emanuele II. La tòr l’é fâta da trî piân che se stréchen vêrs l’êlta: ind al prém piân, tra dō côpi ed riliêv vertichêl cun capitèl, a’s câta l’antîgh arlòj ch’ al dà inséma a la piâsa, ind al secònd tra còsti a’s câta ‘na perfiladûra archêda. Al têrs piân l’é un lucernâri cun la bês a ôt ângol, cun un’archêda cèca per lê, cun imséma un tambór ciléndrich, quacê da ‘na coplèta e da ‘na bandirîna segnaèient. Inséma a la facêda a mezdé ed la tòr l’é ste restarvê da pôch un antîgh arlòj solêr.
Véla Torello – Malaspina - Guarienti[modifica | mudéfica la surzéia]
Al cèinter uriginâri a’s pōl probabilmèint arcgnòser cun l’antîgh castèl dal veschév ed Pèrma, arcurdê in un documèint dal 1388. L’é pasê Torello int al XVI sècol. La véla a’s preṣentêva alōra a piânta fâta a retângol e a dû piâni. Al prugèt dal giardèin, més zò secònd a mudê rumântich, al fà vèder ûn di pió interesânt esèimpi ed prugèt ed giardèin pitorésch a l’inglèiṣa int l’arzân.
Ospedêl Felice Carri[modifica | mudéfica la surzéia]
L’ospedêl, incô cà protéta per ansiân, l’é intitulê al benefatōr Felice Carri, che a n’à prugetê l’istitusiòun int al 1781. L’é gnû só in ‘na zôna bèle destinêda a Convèint ed l’ōrden ‘’Francescano Minore Osservante’’, ciamê i “Zoccolanti”. Che l’ é môrt, ind al 1965, dôp avèir pasê j ûltemi ân in malatéia, còl che l’é fôrsi incō al pió famōṣ sitadèin gualtierèiṣ, l’artésta Antonio Ligabue.
Palâs Greppi[modifica | mudéfica la surzéia]
Ind la frasiòun ed Sânta Vitôria a’s câta sté grând fabrichêt tirê só tr’ al 1770 e al 1775 (al giardèin e chi êter fabrichêt atâch în stê finî int al 1783) da la faméja di Cûnt Greppi ed Milân, che îven ricevû da j Estèins, in sté zôna, ‘na pussiòun ed grôsi dimensiòun, che îven urganiṣê e l’îve fâta dvintêr funsinânt e ch’ la rendîva. J adôb ed l’intêren în stêd in grând pêrta fâti da Giovanni Morini e préma ed tót dal gualtierèiṣ Giovanni Sogliani, ch’ l’ à imblîe al salòun Greppi, da considerêres cme esèimpi d’adôb ed la metê dal ‘700 ind l’arzân. Ind al salòun a’s tîn da cât un camèin in mêlmer, dal Bolognini, che insèma a gh’êra, probabilmèint, un spèc. Da segnalêr la preṣèisa dal pôrti e fnêstri uriginâri, e la schêla d’ ingrés al salòun.
Al Pòs ed Piâsa Nōva[modifica | mudéfica la surzéia]
Ind la secònda metê dal sècol XVIII al Dóca ed Mòdna l’à impôst la sarêda ed tót i pós privê per vansêr infiltrasiòun cèchi d’ âcva surzéia dal Po ind l’abitê. Per gnîr incûntra al necesitê d’ j abitânt ed la piâsa al Cmûn l'à fât fêr un pós pōblich, finî intōren al 1776, l’é stê da pôch arpurtê a la só fōrma uriginâria.
Pûnt Purtèini[modifica | mudéfica la surzéia]
Sté pûnt ch’ al s’arfâ a la secònda metê dal ‘700 a’s câta a S. Vitôria, inséma al turèint Cróstel, e l’ é al pió antîgh dal gualtierèiṣ. L’ é in quadrê côt, a trèi archêdi. Al nòm al deṣvîn, probabilmèint, dal “paradôri” che mési a piòmb al côrs dal Turèint a tirêven só al livèl ed l’âcva, necesâri pr’ al funsionamèint dal mulèin, pôst l’ a tâch. Al pûnt al costituîva ‘na poṣisiòun stratégica: un tèimp a ‘gh pasêva l’antîga véia ‘’Domorum de Boscho’’ e al permetîva al pasâg da la pianûra a la culèina e invicivêrsa.
Al piâsi[modifica | mudéfica la surzéia]
Piâsa Bentivoglio[modifica | mudéfica la surzéia]
In sté piâsa a dân al Palâs cun al ‘stès nòm, la colegêda ed Sânta Maria ed la Nèiva e la Tòr Cévica. La piâsa l’é un perfèt quadrê ed sèint mêter ed lê, curonê per trî lê da ariōṣ pôrdegh muvimentê da 69 archêdi.
Piâsa Felice Cavallotti (Bèle Piâsa Nōva)[modifica | mudéfica la surzéia]
Tirând drèt per via Vittorio Emanuele II a s’ arvésa la lòunga Piâsa Felice Cavallotti, a fōrma ed teriângol, circundêda da strèti cà in fîla. Ind la piâsa a gh’é la cêṣa ed S.Andrea e al Pòs.
Al cēṣi[modifica | mudéfica la surzéia]
La Colegêda ed S. Maria ed la Nèiva[modifica | mudéfica la surzéia]
La Cēṣa l’é steda tirêda só int al 1547 e in sègvit l’à subî di arnuvamèint ed nèt per ôvra ed l’inzg. Vacca. Òna dal dō facêdi la s’unès cun al purdghêl ed la piâsa, ch’ l’êtra sóta al purdghêl. În preṣèint sê caplèini ed fiânch piturêdi a frèsch: la pió impurtânta l’é còla a mansèina atâch al preṣbitèri, zuntêda int al 1660, dóve a’s câta l’Anunciasiòun dal Bononi. Al sufèt a’s preṣèinta in vôlti a bòt e a vèila.
Cēṣa ed l’Imacolêda Cuncesiòun[modifica | mudéfica la surzéia]
La costrusiòun de sta cēṣa, mésa in un spâsi indrê rispèt a la cuntrêda, l’é stêda dêda a la diresiòun ed l’inzg. Vacca a j inési dal XVII sècol. La cēṣa l’é servîda pr’ al funsiòun religiōṣi ed la Cunfratêrnita gnûda só a Gualtēr bèle int al 1547
Cēṣa ed Sant' Andrea[modifica | mudéfica la surzéia]
Tirêda só int al IX sec. cme nurmêla capèla, int al XII l’é dvintêda cēṣa parochiêla, druvêda ânca pr’ al j adunânsi ed la comunitê gualtierèiṣa. Che, int al 1547, l’é gnûda só la Cunfratêrnita ed la Cuncesiòun. Quêṣi tóti al ōvri tgnûdu da cât ind l’ intêren în dal XVIII sècol, mēno la stâtva ed la Madòna ed Loreto (del XV°) ed ‘na tèila figurânt Sant’Ignazio ed Loyola e S.Filippo Neri in adorasiòun ed la Crōṣ (metê XVII°). A gh’ é che, sèinsa nisûn sègn per arcgnòsrel, la tòmba dal frê Ludovico Grossi, ciamê al Viadâna, fondadōr ed la múṣica sâcra modêrna, che l’é gnû suplî int al 1627 dôp avèir pasê i só ûltem ân ind al cunvèint aṣvèin.
La Cēṣa ed Pēv Salṣêr (SS.ma Anunsiêda)[modifica | mudéfica la surzéia]
Ind la frasiòun ed Pēv Salṣêr la gh'é la Cēṣa ed la SS.ma Vêrgin dal Grâsi. Al fabrichêt uriginâri, més pió a sîra, l’à subî dimòndi dal pîni dal Po, che a n’àn cumprumés gravemèint la stabilitê. A n’é gnû fât un nōv fr’ al 1653 e al 1670. L’intêren ed la cēṣa l’é a ‘na navêda cun sê capèli ed fiânch. La vôlta l’é stêda dal tōt restavrêda tr’ al 1914 e al 1915, cme grân pêrte dal tèimpi.
La Cēṣa ed Sânta Vitôria[modifica | mudéfica la surzéia]
L’é davânti al Palâs Greppi. L’ é stêda arfâta cme l’é adèsa insèm al campanîl int al 1683, insém al ruvîni ed la préma costrusiòun ed la fîn dal 1500, vrûda préma da Cornelio, pó da Ippolito Bentivoglio a conclusiòun dal j ôvri ed bunéfica int al teritôri. A l’intêren Sânta Vitôria l’é tôta zò a mèz bóst, in lègn decorê cun ōr e argînt, in manēra barôca; a i pē ed la scultûra ‘na custôdia ed vêder la tîn da cât l‘arléquia ‘d la sânta, dòun dal Cardinêl Vicâri ed Ròma all’Arcidiâchen ed Guastâla (1647).
Materiêl pr'andêregh in fònda[modifica | mudéfica la surzéia]
(manca):
- Giancarlo Grassi, Manuela Maccagnani, Valter Rosa - Gualtieri : la città nuova dei Bentivoglio - [collaborazione di Giuliano Cervi e Gian Luca Torelli]. - Reggio Emilia : Diabasis, 2001
- Leila Palazzolo Salomoni. Gualtieri : piccola capitale del Po : guida al patrimonio storico e artistico - Luzzara : M.C.M. Azienda Grafica, 1990.
- Fulvio Simonazzi - Storia di Gualtieri e del suo centro monumentale - Parma : La Nazionale Tip.- Ed., 1967
- Gualtieri, piccola capitale del Po - Breve guida al patrimonio storico e artistico. - Gualtieri : Comune di Gualtieri, 1984
- Anselmo Mori - Della chiesa di Sant'Andrea e dell'annesso Convento Francescano in Gualtieri. - Guastalla : Tip. Artigianelli, 1916
- Pier Paolo Balbo, M. Cristina Costa, Valerio Messori, Daniel Modigliani - Gualtieri : un centro storico nel suo territorio Il rinnovo urbano nei centri di piccola dimensione. - Roma : Multigrafica Editrice, 1980. -
Albinèa · Bagnōl in Piân · Baîṣ · Bibiân · Bresèl · Burèt · Buṣâna · Cadelbôsch ed Sōver · Campagnōla · Campéṣen · Canòsa · Carpnèida · Caşalgrând · Caṣîna · Castelnōv di Mûnt · Castelnōv ed Sòt · Castlarân · Culâgna · Curèz · Fâbrich · Gatâtich · Gualtēr · Guastâla · Ligûnchi · Lusêra · Muntèc · Nuvalêra · Puvî · Quâter Castē · Queriêgh · Ramṣèit · Ré Salṣêr · Rèz · Rezōl · Rôl · Rubēra · Sân Martèin · Sânt'Ilâri · Sân Pôl · Scandiân · Toân · Véla Mnôs · Vèt · Viân · Vsân


c: text/html

text:
Châtel-Saint-Denis
Châtel-Saint-Denis a l'è un cumün svizzer del distret de Veveyse (in tudesch: Vivisbach), in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 47.9 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 5943 abitant.
El cumün de Châtel-Saint-Denis al se tröva a una altitüden de 809 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Blonay (VD), Corsier-sur-Vevey (VD), Haut-Intyamon, Maracon (VD), Remaufens, Saint-Légier-La Chiésaz (VD), Semsales.
Demografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial (Inglés)/(Franzés)
- Châtel-Saint-Denis in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Media relaa a Châtel-Saint-Denis al Wikimedia Commons

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lueges de lëur cun computer y internet
Tl raion de ntreda iel da garat per nosc utënc computeri pra chëi che n po fé nrescides tl catalogh dla biblioteca, cialé "Teßmanndigital", crì tl Internet, scrì nstësc documënc y lauré lessù.
Pra l bancon de nfurmazion possen se mpresté ora n laptop per se nuzé de CD-ROMs che ne possa nia unì tëutes a cësa.
La plates web dla biblioteca provinziela y la banches dac cun lizënza possa unì nuzedes debant, per duta l'autra adresses dedora y per la stampes vëniel ratà zeche.
I cosć dla stampes vën trac ju automaticamënter da vosc cont (cëla nce adurvanza de internet).
Tarifa:
Adurvanza de internet
Utënc che à almanco 18 ani possa se nuzé de internet tla Biblioteca provinziela do che i à scrit ora l formuler de registrazion. Chi che ne à mo nia cumplì 18 ani à de bujën de na detlarazion de cunsëns di genitores. Per la registrazion iel de bujën de na cherta d'identità o de n pass. Zitadins che ne ie nia dla UE muessa nce mustré su n'autorisazion de permanënza. I dac de chi che adrova internet muessa unì tëuc su aldò dl decret ministeriel di 16 de agost 2005 (Regulamentazion antiterorism) y salvei te n register aposta. I azesc di utënc de internet vën protocolei y registrei (cëla nce Detlarazion privacy
und Urdinamënt di utënc dla Biblioteca provinziela
n cont dla lueges de lëur cun computer.)
Azes a internet cun codesc d'azes (per utënc scric ite)
Cun l codesc d'azes possen se nuzé de internet pra la lueges de lëur cun l computer o tres W-LAN..
Tarifes (ejëmpl):
1,00 € 38 menuc
2,00 € 77 menuc
Internet tla Biblioteca provinziela (tudësch)


text:
Matera
Matera (Matàhr endèla parlàda locàl; Materia 'n latì) l'è 'na cità italiàna, de la regiù de la Basilicata, capolöch de la pruvincia omònima. El cümü de Matera 'l g'ha presapóch 57.075 abitàncc (stìme del 2001), 'na superfìce de 387,40 km² e 'na densità de 147,1 ab./km². El cunfìna coi cümü de Altamura (BA), Ginosa (TA), Gravina in Puglia (BA), Grottole, Laterza (TA), Miglionico, Montescaglioso, Santeramo in Colle (BA).
La cità l'è cunusìda 'n töt el mónt per i sò riù ciamàcc Sassi, recunusìcc endèl 1993 come Patremóne de l'umanità de l'UNESCO (prim pòst de l'Itàlia meridiunàla a risiì chèsto recunusimènt).
Matera l'è apò 'ntra le cità decoràde al Valùr Militàr per la Guèra de Liberasiù (Medàia d'Arzènt al Valùr Militàr) per le soferènse de la sò popolasiù endèla Segónda Guèra Mondiàl, perchè l'è stàda la prìma cità del meridiù a soleàs cùtra 'l nazifascismo.
A Matera gh'è stat giràt divèrsi cìne per vìa del paezàgio ünich che la ezebés la cità, 'ntra i óter La pasiù de Crìsto (2004), del Mel Gibson.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
San Pelegrì
San Pelegrì o Piligrì l'è ü bèl paìs de la Al Brembana, in pruinsa de Bèrghem, cognusìt in töt ol mónt, per l’aqua, i tèrme e i bèi palàs liberty, suratöt ol Casinò e ‘l Grand Hotèl.
El g'ha 'na popolasiù de 4 862 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 22,8 km² e 'na densità de popolasiù de 213 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Àlgua, Braca, Brembila, Doséna, Gerusa, San Gioàn Biànch, [[Serina
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de San Pelegrì l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Bourg-Saint-Pierre
Bourg-Saint-Pierre a l'è un cumün svizzer del distret de Entremont, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 90.2 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 219 abitant.
El cumün de Bourg-Saint-Pierre al se tröva a una altitüden de 1632 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bagnes, Etroubles (IT-AO), Liddes, Ollomont (IT-AO), Orsières, Saint-Oyen (IT-AO), Saint-Rhémy-en-Bosses (IT-AO).
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Bourg-Saint-Pierre in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Sumvitg
Sumvitg a l'è un cumün svizzer del distret de Surselva. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 1258 abitant e una süperfiss de 101.88 km², e al se tröva a una altitüden de 1056 meter sura al livel del mar. L'è straversaa del fiüm Vorderrhein, che l'è vün dei du ram che püssee a val i se taca insema per furmà el Reno.
El cumün de Sumvitg a l'è tacaa ai cumün de Disentis/Mustér, Linthal (GL), Trun, Obersaxen, Lumbrein, Vrin e Medel (Lucmagn).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sumvitg l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1175 col nom de in Summovico.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Situazion linguistega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La lengua ufiziala del cumün de Sumvitg l'è el rumanc sursilvan.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial Mudel:Rm icon/(Todesch)


text:
Envéren
L'Envéren (ciamàt apò: Invéren) l'è giöna de le quàter stagiù en che l'è dividìt l'an endèle regiù temperàde. Del pónt de vìsta astronòmic, el vàmbia al sulstìse d'envéren (entùren al 21 de dezèmber endèl emisféro boreàl e al 21 de zögn endèl emisféro austràl) e 'l fenés al equinòse de primaéra (entùren ai 21 de mars per l'emisféro boreàl e ai 23 de setèmber ende chèl austràl).
L'envéren l'è la stagiù de l'an cói dé (ùre de ciar) piö cürcc e le nòcc (ùre de scür) piö lónghe, e có le temperadüre piö bàse.


text:
Hirschthal
Hirschthal a l'è un cumün svizzer del distret de Aarau. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 1 457 abitant e una süperfiss de 3.53 km², e al se tröva a una altitüden de 442 meter sura al livel del mar.
El cumün de Hirschthal a l'è tacaa ai cumün de Holziken, Muhen, Schöftland, Unterkulm.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Hirschthal l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 924 col nom de Hyrztale.[1]
L'andament storegh de la popolazion de Hirschthal l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Hirschthal in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
San Martén (CR)
San Martin (San Martén in Cremones; San Martino del Lago in Italian) a l'è on comun de la Provincia de Cremona de 437 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 10,4 km² e ona densità de 42 ab./km².
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Robèch l'è mostràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Entschatta dals cuntegns
Entschatta dal navigatur
Fin dal navigatur
Activitads
Lavur terminologica sistematica
Talas lavurs sistematicas vegnan realisadas savens sin dumonda d’in uffizi u d’autras instituziuns partenarias. La Secziun da terminologia è responsabla en tals projects per la coordinaziun, per la controlla da qualitad e presta agid metodic. En la banca da datas terminologica TERMDAT metta ella a disposiziun las collecziuns terminologicas elavuradas.
Tar la lavur terminologica vegnan resguardadas las quatter linguas naziunalas svizras – il tudestg, il franzos, il talian ed il rumantsch – e per part l’englais.
Cussegliaziun ed accumpagnament
Avais vus avant d’elavurar in project terminologic? La Secziun da terminologia As stat gugent a disposiziun!
Scolaziuns
Per ulteriuras infurmaziuns pudais Vus gugent contactar la Secziun da terminologia.
Participaziun a barats e congress naziunals ed internaziunals
Universitads, instituts da perscrutaziun ed auters posts spezialisads dal maun public survegnan in access gratuit a l’entira banca da datas terminologica TERMDAT, ch’ins po consultar sulettamain en l’intranet da l’administraziun federala. Persunas privatas survegnan mo in access a TERMDAT en connex cun projects communabels e sco recumpensa per ina contribuziun substanziala a l’engrondiment da la collecziun terminologica da la Confederaziun.
A nivel internaziunal realisescha la Secziun da terminologia cun ils servetschs linguistics d’auters stadis gronds projects terminologics e sias collavuraturas e ses collavuraturs participeschan activamain a congress dal fatg ed a barats d’infurmaziuns e d’experientschas.
Administraziun da las datas
Fin dals cuntegns


text:
Atri
Atri l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Teramo. El g'ha 10 941 abitàncc (dàto del Dic 2013 [1]), 'na superfìce de 91,44 km² e 'na densità de 120 ab./km². El cunfìna coi cümü de Castilenti, Cellino Attanasio, Città Sant'Angelo (PE), Elice (PE), Montefino, Morro d'Oro, Notaresco, Pineto, Roseto degli Abruzzi, Silvi.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
02 06
Ol dé 2 de zögn l'è 'l 153 ( 154 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 213 dé a finí l'an.
Ul dí 2 de zögn al è ul dí da pòost 153 ( 154 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 213 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1485 - Casarabonela (Màlaga): la éla, fí alura nomenada Qasr Bunayra, la borla zò in pudé di tröpe Castejane.
1977 - Spagna: ol goèrn al àbroga la sindicassiú obligatòria al sindicat vertical franchesta.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
399
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- I scör di gladiatur de Ruma a hinn seraa.
- L'Unori, prim imperadur ruman d'Ucident, el fa sü un decret per salvà i tempi pagan.
- 27 11: A Ruma a l'è elegiüü cume papa l'Anastasi I, che 'l riessirà a fà finì el cuntrast tra la Gesa de Ruma e quela de Antiochia.
- El cap got Gaina el devasta i teritori inturna a Custantinopul.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Elia Pülcheria, imperadris de Bisanzi (m. 453)
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Eutropi, cunsül ruman
- Evagri Puntich, munach egizian (n. 345)
- Papa Sirici (n. 334)
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
Termeno sulla Strada del Vino
Termeno sulla Strada del Vino (Tramin an der Weinstrasse) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 3.194 abitàncc, 'na superfìce de 19 km² e 'na densità de 168 ab./km². El cunfìna coi cümü de Amblar (TN), Caldaro sulla Strada del Vino, Coredo (TN), Cortaccia sulla Strada del Vino, Egna, Montagna, Ora, Sfruz (TN), Vadena.
Situasiù linguìstica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
Toddler Pee Pee Boy Imgsrc
I Gotta Go Pee
Team America Fuck Yeah Meme
Girl Gotta Pee
gotta pee!!! – YouTube
I Really Have to Pee
I Gotta Pee Really Bad
I Gotta Pee
Forrest Gump Meme
YouTube I Have to Pee
I Gotta Pee Animated GIF
Funny Baby Pee
I Gotta Pee Really Bad
Cat That Has to Go Pee
TF2 Heavy Head Bobbing GIF
Daddy I Have to Pee
gotta go pee outside, i gotta pee no bathroom, girl gotta pee, gotta pee really bad, gotta pee cartoon, really gotta pee, i really have to pee, gotta pee clip art, gotta pee meme, pee pants, gotta pee bad, gotta pee dog, i really gotta pee, i gotta pee toad, stop i gotta pee, pee pee dance, i gotta pee funny, gotta pee but bathroom is, have to pee, gotta go pee, pee so bad, he gotta pee, anime girl gotta pee, i have to pee really bad, i gotta pee, when you have to pee, when you gotta go, i have to pee,


text:
Chenopodium bonus-henricus
El Chenopodium bonus-henricus L., 1753 (en bresà: coméda) l'è 'na piànta erbàcea perène de la famìa de le Amaranthaceae o de le Chenopodiaceae segónt la clasificasiù del Cronquist.
Cuntegnüü
Murfulugia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è 'na piànta perène de tìpo erbàceo ma ale ólte quàze arbustìf, a portamènt erèt-acendènt a fùrma piö o méno piramidàl. Chèste piànte le vé clasificàde cóme “apétale" perchè le g'ha mìa la coròla (el pereànse el gh'è ma l'è ridót). La piànta la g'ha 'n udùr de èrba bastànsa fastidiùs e 'n "indümènt" farinùs caraterìstich söi gamp e söle fòie. L'altèsa de tèra de chèste piànte la pöl varià tra i 20 e i 60 ghèi. La fùrma biològica de la spéce l'è "emicriptòfita scapùza" (H scap); cioè i è piànte perèni coi böcc che pàsa l'envéren a l'altèsa del teré e condèn as fiuràl che stà sö drit e de spès sènsa (o con póche) fòie.
Raìs[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Le raìs i è segondàrie e le part del rizòma.
Gamp[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Part ipogèa: la part sotatèra del gamp l'è 'n rizòma de gròse dimensiù.
- Part epigèa: la parte aèrea del gamp l'è erèta-ascendènta co la superfìce scanalàda e la fùrma cilìndrica. La piànta la g'ha 'n gamp sèmpe e póch ramùs.
Fòie[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La dispuzisiù de le fòie söl gamp l'è alternàda. Le fòie i è 'ntréghe e de la bànda de sóta i è farinùze; le g'ha 'l gambì e la fùrma l'è saetifórme o triangolàr, astàde co la bàze troncàda. De sòlet el culùr l'è vért scür ensìma e piö ciàra de sóta. Dimensiù de la làmina de la fòia: larghèsa 3 – 7 ghèi; linghèsa 5 – 8 ghèi.
Enfiurescènsa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La 'nfiurescènsa la g'ha mìa bràtee ma l'è fuiùza endèla part piö bàsa; la fùrma l'è chèla de 'na spìga de glomèruli infórmi bèi spès, interumpìda en sèrte póncc e de culùr rós-maròn. Ògna glomèrulo el g'ha dét divèrsi fiùr glubùs vércc e sèsii. La 'nfiurescènsa de sòlet l'è terminàla, però apò a la sèa de le fòie piö bàse se pöl troà dei glomeruli de fiùr. La 'nfiurescènsa terminàla l'è lónga tra i 5 e i 20 cm. I glomeruli i è de 3 – 5 mm de diàmetro.
Fiùr[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I fiùr i è ermafrudìcc, pentàmer (i vertezèi – càles e stam - i è furmàcc de da 5 parcc) e atinomòrf. Dimensiù del fiùr : 1 – 2 mm.
-
-
- * P 5, A 5, G (2) (sùpero)[1]
-
- Càles: el càles l'è furmàt de 5 parcc saldàde 'nsèma, a la bàze le fùrma 'n tübo ma co le estremità lìbere. Chèsti elemèncc en chèsto càzo i vé ciamàcc tépali o sedenò sepalòidi. La part lìbera l'è oblónga e elìtica co la pónta atùza. La cunsitènsa l'è erbàcea. Apò a chèsti elemèncc i è farinùs e i cuàrcia zó bùna part (ma mìa töt) del fröt quan che l'è madür; el sò culùr l'è maròn/rós suratöt quan che l'è arènt a la frütificasiù. El tübo l'è lónch: 0,4 – 0,6 mm. Dimensiù de le parcc lìbere: longhèsa 0,8 – 1,5 mm; larghèsa 0,5 – 1,1 mm.
- Coròla: la coròla la manca (aspèt caraterìstich de töt el zèner Chenopodium, ma apò a de la famìa.
- Androceo: i stam i è 5 endèi fiùr terminài de la 'nfiurescènsa, envéce i fiùr endèle puzisiù piö laterài i stam i pöl véser 2, 3 o 4; la puzisiù dei stam l'è opòsta ai tépali.
- Gineceo: i stìi i pöl véser du col stigma bìfit [2]. El gineceo l'è bi-carpelàr söndèn ovàre sùpero uni-loculàr co la placènta centràla lìbera de la qual se pöl furmà 'na càpsula monospèrma.
- Fiuridüra: da zögn a setèmber.
- Empulinasiù: per mès dei insècc.
Fröcc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El fröt l'è 'na càpsula che quan che la é madüra la deènta carnùza e sücùza. Ògna fröt el g'ha dét apéna en granì de somésa maròn, a püntì picinì, a fùrma obovòide o apò rotónda. El perecàrpe (part estèrna del fröt) la rèsta bèla tacàda. Dimensiù del granì de somésa: 1,5 - 2 mm.
Difuziù e habitat[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Geoelemènt: el tipo corològich (àrea de urìgin) l'è Circumboreàl. La vé cunsideràda 'na spéce uriginària dei mucc de l'Euròpa.
- Difuziù: L'è 'na piànta difundìda en töta Euròpa e comùne pò a 'n divèrse ótre bànde del mónt de la Siberia a l'Amèrica del nòrt.
- Habitat: sö le Alpi e söi Apenì se la tróna 'ntra 'l bósch de castègne e 'l lìmite de le cunìfere, entùren a le màlghe, endèi pòscc mìa cultiàcc o rüderài ma bèi gras (cunsimàcc de le bès•ce che pascùla). El teré preferìt l'è tat chèl calcàreo come chèl silìceo col pH nèutro, con tat nütrimènt e 'l teré piötòst sèch.
- Difuziù altitudinàla: söi mucc chèste piànte se p.ol troàle dei 500 enfìna ai 2100 méter, cioè dei piani vegetasiunài: montà e subalpì.
Fitosociologìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Del pónte de vìsta fitosociològich el Chenopodium bonus-henricus l'aparté a la comunità vegetal[3]:
-
- Formasiù: de le comunità perèni nitròfile
- Clas: Artemisietea vulgaris
- Ùrden: Onopordetalia acanthii
- Aleànsa: Arction lappae
- Ùrden: Onopordetalia acanthii
- Clas: Artemisietea vulgaris
- Formasiù: de le comunità perèni nitròfile
Üzo 'n cuzìna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è 'na piànta che se conós de la antichità (i inglés i l'ha cultiàda 'nfìna al sècol XVIII) e apresàda èper le sò qualità nutritìve.
'Na ólta l'ìa cunsideràda en maià de poarècc, al dé d'encö l'è 'nvéce riceràda e isé de spès l'è ogèt de racòlte indiscriminàde. Se la fà nà compàgn de 'na verdüra normàl, a lès o saltàda 'n padèla col botér (compàgn de le spinàse che i è sò paréte). De sòlet se càta i böcc zùegn e le séme prim che le nàghe 'n galèl.
Sinònim botànich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La spéce Chenopodium bonus-henricus le stàda desegnàda 'ndèl tép con vàri nòm botànich. Chèi dopràcc piö de spès i è:
- Agathophytum bonus-henricus (L.) Moq. (1834)
- Anserina bonus-henricus (L.) Dumort. (1827)
- Atriplex bonus-henricus (L.) Crantz (1766)
- Blitum bonus-henricus (L.) C.A.Mey.
- Chenopodium esculentum Salisb., (1796)
- Chenopodium hastatum St-Lager in Cariot (1889)
- Chenopodium ruderale St-Lager (1880), non Moq. in DC.
- Chenopodium sagittatum Lam. (1779)
- Chenopodium spinaciifolium Stokes. (1812)
- Chenopodium triangulare Dulac [1867,
- Orthospermum bonus-henricus (L.) Schur
Riferimècc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ http://www.dipbot.unict.it/sistematica/Chen_fam.html Tavole di Botanica sistematica
- ↑ http://www.efloras.org/florataxon.aspx Floras Database
- ↑ AA.VV. Flora Alpina.Vol.1, pag.238, 2004 - Zanichelli - Bologna
Bibliografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Giacomo Nicolini, Enciclopedia Botanica Motta. Prim vülüm - 1960 - Federico Motta Editore - Milano
- Sandro Pignatti, Flora d'Italia. Prim vülüm - 1982 - Edagricole - Bologna. ISBN 8850624492
- AA.VV., Flora Alpina. Prim vülüm - 2004 - Zanichelli - Bologna
- Alfio Musmarra, Dizionario di botanica - 1996 - Edagricole - Bologna
- Eduard Strasburger, Trattato di Botanica. Segónt vülüm, 2007 - Antonio Delfino Editore - Roma. ISBN 8872873444
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Index synonymique de la flore de France
- Plants For A Future
- Fungoceva.it
- Chenopodium bonus-henricus eFloras Database
- Chenopodium bonus-henricus Flora delle Alpi Marittime Database
- Chenopodium bonus-henricus Flora Italiana - Schede di botanica
- Chenopodium bonus-henricus GRIN Database
- Chenopodium bonus-henricus IPNI Database
- Chenopodium bonus-henricus Tropicos Database
- Chenopodium bonus-henricus Catalogazione floristica - Università di Udine


text:
Nuara
Novara (parnonzia: Nuára; Piemontes: Noara; Italian: Novara; Franzes: Novare; Latin: Novaria) l'è el capploeugh de la Provincia de Noara, che la confina con la Lombardia. Ghe viven pussee de 105.200 abitant. L'è la seconda cittaa pussee granda del Piemont, dòpo Turin. Chì a lè parlaa on dialett lombard de transiziun col piemontes, comè anca in tuta la soa Provincia.
El cumün de Novara a l'è tacaa ai cumün de Caltignaga, Cambra, Casalin, Gajaa, Garbagna, Granòss, Nibiula, Armantin, San Pedar e Tracaa.
Citaa ingemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
1462
De Wikipedia
Gh'è söcedìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 12 02 - Calaf (l'Anoia): i i sa revölta cuntra i auturitaa
- 03 05 - Salvatierra (Àlaba, al Paees Baasch): Joan II e Lluís XI da Francja i sa reüniss par scumenzá a neguzzia vargott ch'al finirà cuma ul trataa da Bajona
- 9 05 - Baiona (Lapurdi, al Paees Baasch): i representaant da Joan II e Lluís XI i-s'acòrda sül trataa da Bajona
- 21 05 - Saragossa (l'Aragó): Joan II ga signa ul trataa da Bajona
- 9 06 - Catalunya: ga scumenza la guera civila intra Joan II e la Diputació del General.
- 15 06 - Chinon (la Vall da la Lòira, Francja): Lluís XI de Francja ga signa ul trataa da Bajona.


text:
1Ser a le kedekedii ongeuid el semosem a Ngelekel a Sib, e ng mlo kellechakl a eanged el mle bekord tedobech el sikang. 2E ngak a milseterir a re teuid el anghel el dilechor er medal a Dios, e ngilai a euid el trombetang el mo chemur. 3E a lmuut el tar a anghel el uleba kolt el blil ochod a mlei el mo dechor er a bitar a olengetongel. Ng ngilai a betok el ungil a bul ochod el mo obengkel a nglunguchir a rokui el chedal a Dios e mo oldars er bebul a olengetongel el mlar medal a kingall. 4Ma chetul ngiil ochod a mlor bab el obengkel a nglunguchir a re chedal a Dios el mlar a chimal a anghel el dechor er medal a Dios. 5E a anghel a ngiluu a blil ongat e mekekii er a ngau el mlar a olengetongel e nguu el choitii er a beluulchad. Me ng mlor ngii a cherrodech ma ngerel a derumk ma bisebusech ma desiu. 6E sola e tirkel teuid el anghel el ullab a kleuid el trombetang a mirrechbesrir el mochu outrombetang. 7Ma kot el anghel a uluutrombetang. A chull el kori ma ngau el urrachem er a rasech a rirebet er a beluulchad. A tar edeitiud er a beluulchad, ma tar edeitiud er a kerrekar ma bek el llel a chudel a milseseb. 8E sola e a ongerul anghel a uluutrombetang, ma kor a teletelel a kloul rois el kmard a ngau er ngii, a ulebidokl er a daob; 9ma tar a edeitiud er a daob a di mlo rasech, ma tar edeitiud er a ikel outeliil el ngar a daob a di mlad, ma tar edeitiud er a diall a di meltemall. 10A ongedel anghel a uluutrom-betang, ma klou el btuch er a eanged el mekerkard el ua okal a rirebet er a tar edeitiud er a omoachel ma ikel oumadedok el ralm. 11(A ngklel ingiil btuch a “Mechuached.”) A tar edeitiud er a ralm a mlo mechuached, e betok el chad a mlad a lolim er itial ralm, ele ng ulebult el mo mechuached. 12E a ongeual anghel a uluutrom-betang, ma tar edeitiud er a sils, ma tar edeitiud er a buil, ma tar edeitiud er a btuch a meltemall, me ng mlo diak a tar edeitiud er a llemesel; e dirrek el mlo diak a llemesel a tar edeitiud er a llomes ma tar edeitiud er a klebesei. 13E sola e ak ulemes, e rirengesii a uasi el silebek er bab er a melidiul el klou a ngerel el kmo, “Kdekudel! kdekudel! Ng meral mo kdekudel el kirir tirkel rokui el ngar a beluulchad, sel bo loutrombetang tirkel kuk tedei er a re anghel!”
Copyright
Learn More


text:
Lengua dalmatega
El Dalmategh l'è staa ona lengua neolatina, parlada in de la region de la Dalmazia e in d'ona quai isola del Mar Adriategh fina al XIX secol.
Cuntegnüü
Storia de la lengua e diffusion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Dalmategh l'è nassuu e 'l s'è desviluppaa compagn di alter lengov neolatinn. La presenza lenguistega latina in di Balcan l'è attestada anca in de l'interna, 'me testimonien di toponim de origin latina in del Mont Negher (per esempi el mont Durmitor). Inoltra, a Spalato gh'era el palazz de Dioclezian, e a Sirmi (Sremska Mitrovica) gh'era la capital de voeuna di quatter part de la Tetrarchia, in del tocch occidental de l'Imperi (indove la lengua offizial e de koiné l'eva proppi el Latin).
Però, giamò in del VII secol, la zona l'era spartida in dò band: la costa (cioè la Dalmazia), cont i sò città, e 'l contad. El segond, adasi adasi, l'è vegnuu slav per coltura e lengua; in Dalmazia inveci la resisteva la latinità.
Per el storegh Giovanni De Castro, in del XI secol gh'era 50.000 personn che parlava el Dalmategh: quand hinn rivaa i Venezian però el Dalmategh l'ha taccaa a perd terren. El someja che Zara la parlass pù Dalmategh giamò ai temp del Renassiment. Inscì l'è succeduu anca a Ragusa, indove hann tolt spazzi l'Italian (in tra i élites) e 'l croatt, e 'l Dalmategh (lengua offizial fin del XI secol) l'è mort giamò in del Quattercent.
In di isol de Quarner el Dalmategh l'ha resistuu probabilment fina al temp del Napoleon.
L'ultima persona che la parlava on zicch de Dalmategh, el scior Tuone Udaina (Antonio Udina in Italian) l'era de l'isola de Veglia e 'l ciamava el sò dialett Viclasun o Veclisun. A l'è mort el des de giugn del 1898 perchè l'è passaa sora ona mina che l'è s'cioppada. Ma el lenguista italian Matteo Bartoli l'eva riessii a intervistàll on quai ann prima e, in del 1906, l'ha faa sortì duu liber in Todesch che cuntaven sù 'me l'è che l'era el Dalmategh.
A bon cunt, el lenguista croatt Žarko Muljačiċ l'ha tiraa foeura la teoria che 'l Dalmategh el fuss parlaa on temp anca a sud de Cattaro, e quest perchè l'ha trovaa ona quai parola neolatina in di dialett albanes del nord.
Caratteristegh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
De quell che semm del Dalmategh, podom minga mett ben benon el Dalmategh in del mond di lengov neolatinn. Podarissom dì che però l'è ona lengua romanza oriental, oppur on ramm indeperlù. On temp, per esempi, se credeva che 'l fuss ona lengua de transizion tra Italian e Romen. El Matteo Bartoli el diseva che 'l gh'aveva di vesinanz cont el Morlacch, on'altra lengua neolatina di Balcan, ormai parlada de ona vintena de personn.
Esempi de lengua[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Toponomastega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Zara: Jadera.
- Traù: Trogur.
- Spalato: Spalatro.
- Ragusa: Raugia.
- Veglia: Vicla.
- Cherso: Crepsa.
- Arbe: Arba.
El Pader Noster[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tuota nuester, che te sante inte sil,
sait santificuot el naun to.
Vigna el raigno to.
Sait fuot la voluntuot toa,
coisa in sil, coisa in tiara.
Duote costa dai el pun nuester cotidiun.
E remetiaj le nuestre debete,
coisa nojiltri remetiaime a i nuestri debetuar.
E naun ne menur in tentatiaun,
miu deleberiajne dal mal. Amen.
I verb[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Vess (saite)
- Ju sai
- Te sante
- Jal sant
- Nujiltri saime
- Vu saite
- Jai sant
- Avèggh (avar)
- Ju j'ai
- Te j'ii
- Jal j'ait
- Nujiltri j'aime
- Vu j'aite
- Jai j'u
Vos correlaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Tuone Udaina
- Matteo Bartoli
- Veglia
- Ragusa (Croazia)
- Dalmazia
- Lengua morlacca
- Lengua istroromena
- Lengua istriota
- Dialett istrian


text:
Linux
Linux l'è ona fameja de sistema operativ unix-like fada cont el kernel Linux e i tool GNU. Per quest l'è ciamaa anca GNU/Linux.
Al dì d'incoeu gh'è tant sistema Linux, e hinn dividuu in di olter famili.
Cuntegnüü
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Inizzi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La prima version del Linux la vegn foeura in de l'ann 1991, el 25 de agost dal Linus Torvalds, per capì el fonzionament del sò noeuv computer Intel 80386. L'era desviluppaa in sul sistema Minix del professor Tanenbaum. [1] In realtàa el nomm original de Linux l'era Freax, ma la persona che 'l dava el spazzi ftp al Torvalds l'ha scernii comé nòmm per la cartella Linux.
La prima version autonoma, ossia che la fonzionava indeperlee senza Minix, la vegn foeura in de l'otober del 1991, e la podea fà partì el gcc e Bash. [1]
Linux is Obsolete[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El 29 de genar del 2002 l'Andrew Tanenbaum, inventor de Minix, el scriv in di newsgroup on messagg "Linux l'è vegg". El criticava soratutt el kernel monolitegh del Linux, per lu vegg in confront al microkernel Minix, oltra a la bassa portabilità. L'è vegnuda foeura ona flame war che l'ha faa el gir de l'Internet.
Linux e la Red[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In la primavera del 1992 l'hacker Orest Zborowski l'ha faa fonzionà el server X in sul Linux, e donca l'ha avuu de mett tutta la struttura de Red del UNIX in sul Linux. Anca se l'era scrivuu mal e integraa mal in del sistema, el Linus Torvalds l'ha approvaa istess la patch, perchè la metteva on stack di red e l'interfaccia grafega.
La version 1[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El 14 de marz del 1994 el Linus Torvalds el presenta a l'universitàa de Helsinki la prima version stabil del kernel Linux.
Desvilupp commercial[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El desvilupp commercial del Linux l'è scominciaa in la metà di agn 1990, con la soa adozion in la comunità di supercomputer, con aziend comé la NASA che han mittuu di sistema Linux inveci di vegg, costos, sistema proprietari. Poeu anca la Dell, l'IBM e la HP han scominciaa a dà di computer cont el Linux, per provà a scappà dal monopoli de la Microsoft.
Proppi in del 2003 la SCO l'ha faa causa a IBM perchè, per lor, han copiaa di codes del sò UNIX dent el Linux. A la fin, el giudes l'ha daa reson a la comunità Linux.
In del 2007 sortiss foeura Android, on sistema per smartphone a bas Linux. In di agn hinn vegnuu foeura di olter sistema per smartphone a bas Linux, comé Maemo, Firefox OS e Ubuntu Touch.
Incoeu[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Incoeu el Linux l'è dopraa in tucc i settor de l'informadega: In di supercomputer, indova l'è 'l pussee drovaa, in di server, indova el gh'ha ona larga utenza, in di sistema embedded, e 'l sò us in del marcaa normal e di aziend l'è dré a cress.
Impunemanch l'ha avuu anca on bon success in di netbook, con distro comé Xandros, tròpp pocch potent per fà girà ben Windows XP e Windows Vista, e 'l sistema per i netbook Google, ossia Chrome OS, l'è ona distro Linux.
Ma probabilment el success pussee grand del Linux l'è staa la soa adozion in del marcaa di smartphone e di tablet con Android, semper sistema de Google.
Struttura[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
On sistema Linux l'è on sistema Unix like, a kernel monolitegh modular, ossia i component del sistema pussee important hinn dent el kernel, e di component manch important hinn caregaa quand che gh'è bisogn.
On sistema Linux normalment l'è faa inscì:
- On bootloader che 'l serviss per caregà el sistema lung el boot. I pussee famos hinn LILO e GRUB.
- On init che 'l lancia el kernel
- Librarij de software, per fà lavorà i software
- L'interfaccia utent, che la pò vess domà test o grafega.
Distribuzion del Linux[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I distribuzion Linux hinn tradizionalment dividuu sia per la derivazion sia per el gestor de pacchett.
- Debian (deb)
- Red Hat Linux (rpm)
- Arch Linux


text:
San Michee (sant)
San Michee (de l'ebraigh מיכאל) l'è vun di trii arcangiol nominaa in de la Bibbia. El nòmm Michee 'l vegn de l'ebraigh Mika-El, che 'l voeur dì quell che l'è 'me Dio. L'arcangiol Michee l'è regordaa per avè defenduu la fed contra i esercit del Diavol.
La soa festa, segond el lunari de la Gesa Cattòliga, l'è 'l 29 settember, insema ai alter duu arcangiol (Raffael e Gabriel). L'è veneraa anca de la Gesa Ortodòssa e de l'Islam.
Cuntegnüü
I font bibligh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Canònigh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
San Michee l'è citaa in del Vegg Testament in del Liber del Daniel (12, 1). L'è anca nominaa in del Liber del Giosuè (5, 14-15) 'me 'l capp di esercit del Signor e in Zaccaria (3, 2), anca se lì el ven minga ditt el sò nòmm.
In del Noeuv Testament inveci l'è ciamaa "arcangiol" in de la Lettera del Giuda (9), menter in de l'Apocaliss (12, 7-8) l'è quell che 'l mena i angiol in de la battalia contra el drago (cioè 'l demòni) e che le batt.
Apòcrif[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La figura de San Michee la se troeuva sia in di apòcrif del Vegg Testament tant 'me in quei del Noeuv. In de l'Apocaliss siriaca del Baruch gh'è scritt che l'è quell che 'l tegn i ciav del Paradis; in de la Vita de Adamo ed Eva se dis che l'è staa lù a insegnàggh a l'Adamo a coltivà la terra; in de l'Apocaliss del Mosè se dis che l'ha ditt ai fioeu de Adamo ed Eva 'se gh'even de fà per onorà i mòrt.
In del Vangel del Bòrtol se dis che l'è staa lù a portà in sù la terra i ròbb necessari a Dio per fà sù l'òmm; in de l'Ascensa de l'Isaia el saria staa quell che l'ha tòlt via la preia che la gh'era denanz a la tomba del Iesuss; in de l'Apocaliss de la Mader de Dio el compagna la Madònna in d'on viagg per fàggh vedè 'me l'è che patissen i peccador a l'Inferno.
Patronaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
San Michee l'è 'l sant patrònn de la polizzia e de vari città come Coni, Alghero e Bari. In Lombardia l'è 'l patrònn de Antegnaa, Calvisan, Figin, Leff, Magnagh, Castiraga Vidard e Pontiroeu. A lù l'è dedicaa el Castel Sant'Angelo a Ròma.


text:
Castelfrànch
Artéccol in dialètt mudnés
Castelfrànch (Castelfranco Emilia in italiàn, Castel in bulgnés) l'è un cumùn ed circa 35.000 cristiàn in d'la pruvèinsa ed Mòdna. Prémma dal 1929 l'éra söta la pruvèinsa ed Bulägna.
L'è stèda tirèda só in dal 1226 dai Bulgnés, cun al nömm uriginàri ed "Bòrgh Frànch"; al nóv paés l'éra l'ùltem sèinter petruniàn atàch al cunfèin cun i nimìgh zemiàn e al-s druvèva da avampòst ed difésa.
D'alóra, sta sitê l'è stèda tèra d'cunfèin tr'él nimìghi Mòdna e Bulägna, ch'i s'la s'én cuntésa in tótt e per tótt. Adèsa, la gh'à dimòndi influèinsi da tótt e dô al pèrti: al dialètt dal lógh l'è 'na variànt dal dialètt bulgnés, mèinter l'architetùra l'è cla tipica di Este dal mudnés.
Castelfrànch al gh'à la paternitê dla pió cgnusùda pasta emiliàna: i turtlèin. Infàti l'è chè ch'i én stèdi fàti per la prémma volta, cun l'ispirasiòun a l'umbréghel dla bèla dea Venere.
Artéccol in dialatt bulgnais
Castel (Castelfranco Emilia in italiàn, Castelfrànch in mudnais) l'è 'na cmónna ed 35.000 cristiàn e sblîsga int'la pruvéinza ed Mòdna. Prémma dal 1929 l'éra såtta la pruvénzia ed Bulåggna.
L'è stè tirè só dal 1226 dai Bulgnîs, cun al nómm urigineri ed "Båurg Frànc"; al nôv pajais l'éra l'ûtum zänter bulgnais atais al cunfén cun i nimìgh mudnîs e al-s druvèva da avampòst par difàndris.
D'alåura, sta zitè l'è stè tèra d'cunfén str'äl nimìghi Mòdna e Bulåggna, ch'i s'la s'én cuntésa in tótt e par tótt. Adès, l'à di móndi influänza da tótt e dåu al pèrti: al dialatt dal sît l'è 'na variànt dal dialatt bulgnais, månter che l'architetûra l'è cla tèppica di Este dal Mudnais.
Castel l'à la paternitè dla pió cgnossó pâsta emiglièna: i turtlén. Difâti l'è qué ch'i én stè fât per la prémma volta, inspirànds al blîguel dla bèla dea Venere.
Ardundlà · Bastìa · Bumpòrt · Campgaiàn · Campsànt · Chèrp · Castelfrànch · Castelnóv · Castelvéder · Cavèss · Fanàn · Finèl · Fiumèlb · Fiuràn · Furmézen · Frasnùr · Gùia · La Cuncòrdia · La Miràndla · La Sèra · Làma · Maranèl · Maràn · Medòla · Mòdna · Muntecrê · Muntfiurèin · Muntés · Nonàntla · Nóv · Palàghen · Pavóll · Pergnàn · Pivpélegh · Pulinègh · Ravarèin · San Felìz · San Gèr · San Pussidòni · San Pròsper · Sasól · Savignàn · Sèstla · Suléra · Spilambèrt · Vgnóla · Zòca


text:
1Rü yüxüarü pa̱xmamaxü̃chi ga tauta meã yangóonegu, rü María ga Magadácü̱̃ã̱x rü Ngechuchuxü̃ íyaxücuchigüxü̃wa ixũ. Rü nüxü̃ idau ga guma nuta ga Ngechuchumaxü̃ namaã rüngũxtaü̃cü, rü marü na ínaxügachixü̃. 2Rü yexgumatama iiñaãchi, rü yema choma rü Chimáũ ga Pedrumaã ítayexmagüxü̃wa iña. Rü ngĩgürügü toxü̃: —Rü marü nanayauxgü ya Cori ya Ngechuchu i naxmaxü̃wa. Rü tama nüxü̃ tacua̱x na ngexta na naxügüãxü̃ —ngĩgürügü. 3Rü yexguma ga choma rü Pedru rü Ngechuchuxü̃ íyaxücuchigüxü̃wa taxĩ. 4Rü wüxigu itaxü̃ãchi ga tomax, natürü ga choma rü poraãcü Pedruarü yexera ichañaãchi. Rü chaxira Ngechuchuxü̃ íyaxücuchixü̃wa changu. 5Rü ichayarüm̱axãchi na nagu chidaucuchixü̃ca̱x. Rü nüxü̃ chadau ga naxchiru ga namaã yanáĩxpüxü̃güãxü̃ ga yexma na naxüxü̃. Natürü tama aixepegu chaxücu. 6Rü choweama ínangu ga Chimáũ ga Pedru. Rü nüma rü yema naxmaxü̃gu naxücu. Rü nüma rü ta nüxü̃ nadau ga yema naxchiru ga namaã yanáĩxpüxü̃chiréxü̃. 7Rü nüxü̃ nadau ta ga naxchiru ga namaã yana̱ĩ̱xẽrugüãxü̃ ga meãma dixcumüxü̃ ga nüxrüguma üxü̃. Rü tama wüxigu namaã nanu ga yema naxchiru ga namaã yanáĩxpüxü̃güãxü̃. 8Rü yexguma ga choma ga chaxiraxüchi yéma na changuxü̃, rü choma rü ta chixücu. Rü nüxü̃ chadau ga guxü̃ma, rü chayaxõ ga Ngechuchu rü marü wena na namaxü̃xü̃. 9Yerü noxri rü tama nüxü̃ tacua̱xgüéga ga yema Tupanaãrü ore ga ümatüxü̃ ga ñaxü̃: “Cristu rü tá wena namaxü̃”, ñaxü̃. 10Rü yexguma ga toma rü tochiü̃ca̱x tawoegu. 11Natürü ga María rü yexma irüxã̱ũ̱x naxü̃tagu ga Ngechuchumaxü̃. Rü yéma ixaxu. Rü naxauxãcüma iyarüm̱axãchi, rü nagu iyadaucuchi ga naxmaxü̃. 12Rü nüxü̃ idau ga taxre ga daxũcü̱̃ã̱x ga Tupanaãrü orearü ngeruü̃gü ga icómüchiruxü̃. Rü Ngechuchuxü̃ne ixüchiréxü̃wa narütogü, rü wüxi ga Ngechuchueru ixüxü̃waama rü to ga nacütawaama. 13Rü yema daxũcü̱̃ã̱x ga duü̃xü̃gü rü ngĩxna nacagüe, rü ñanagürügü: —Pa Ngecüx, ¿ṯacüca̱x cuxaxu? —ñanagürügü. Rü ngĩma rü inangãxü̃, rü ngĩgürügü: —Chaxaxu erü nayangegü i naxü̃ne ya chorü Cori, rü tama nüxü̃ chacua̱x na ngexta naxügüãxü̃ —ngĩgürügü. 14Rü yexgumatama yema ngĩxgu, rü ngĩgüweama idau. Rü nüxü̃ idau ga Ngechuchu ga ngĩxü̃tawa na nayexmaxü̃. Natürü tama nüxü̃ icua̱x ga Ngechuchu na yiĩxü̃ ga guma. 15Rü yexguma ga Ngechuchu rü ngĩxna naca, rü ñanagürü: —Pa Ngecüx, ¿ṯacüca̱x cuxaxu? ¿Rü texéca̱x nixĩ i cudauxü̃? —ñanagürü. Rü ngĩma nüxü̃ nacua̱xgu rü yema nixĩ ga yema nanetünecüarü dauruü̃. Rü yemaca̱x ngĩgürügü nüxü̃: —Pa Corix, ega cuma cuyangexgu i naxü̃ne ya Ngechuchu, rü ¡chomaã nüxü̃ ixu na ngexta na cunaxüxü̃ na choma chayayaxuxü̃ca̱x! —ngĩgürügü. 16Rü yexguma ga Ngechuchu rü ñanagürü ngĩxü̃: —Pa Maríax —ñanagürü. Rü ngĩma rü naxca̱x idaueguãchi, rü togawa ngĩgürügü nüxü̃: —Pa Rabunix —ngĩgürügü. Rü ngẽma rü “Pa Ngúexẽẽruü̃x”, ñaxü̃chiga nixĩ. 17Rü Ngechuchu rü ñanagürü ngĩxü̃: —¡Tãxṹ i choxü̃ quingõgüxü̃, erü tauta Chaunatüxü̃tawa chaxũ! ¡Natürü ngẽ́ma chaueneẽgütanüwa naxũ rü namaã nüxü̃ yarüxu na choma rü tá Chaunatü ya chorü Tupana ya Penatü ya perü Tupanaxü̃tawa chaxũxü̃! —ñanagürü. 18Rü yexguma ga María ga Magadácü̱̃ã̱x rü tomaã nüxü̃ iyarüxu ga marü nüxü̃ na nadauxü̃ ga Cori ga Ngechu-chu. Rü ñu̱xũchi tomaã nüxü̃ iyaxu ga yema ore ga Ngechuchu ngĩmaã nüxü̃ ixuxü̃. 19Rü yema yüxüarü ngunexü̃ãrü chütacü, rü tangutaque̱xegü ga toma ga Ngechuchuarü ngúexü̃gü. Rü togü tarüwãtaü̃gü, yerü yema Yudíugüarü ãẽ̱xgacügüxü̃ tamuü̃ẽ. Rü Ngechuchu rü ngürüãchi yéma nango̱x, rü torü ngãxü̃tanügu nachi. Rü toxü̃ narümoxẽ, rü ñanagürü: —¡Petaãẽgü! —ñanagürü. 20Rü yema ñaxguwena rü toxü̃ nügü nawéme̱x, rü nügü inawépacütüxü̃. Rü tomagü ga norü ngúexü̃gü rü tataãẽgü, yerü nüxü̃ tadaugü ga guma torü Cori. 21Rü yexguma rü wenaxãrü ñanagürü toxü̃: —¡Petaãẽgü! Rü yema Chaunatü núma choxü̃ na muxü̃rüü̃ tátama nixĩ i pexü̃ chamuxü̃ i chomax —ñanagürü. 22Rü yexguma rü toétü “cue” ñanagürü ga Ngechuchu. Rü ñu̱xũchi ñanagürü toxü̃: —¡Penayauxgü i Tupanaãẽ i Üünexü̃! 23Rü ngẽxguma duü̃xü̃gü nüxü̃ rüxoegu i norü pecadugü, rü pema rü pexü̃́ nangẽxma i pora na namaã nüxü̃ pixuxü̃ na Tupana marü nüxü̃́ nüxü̃ nangechaü̃xü̃ i norü pecadugü. Natürü ngẽxguma duü̃xü̃gü tama nüxü̃ rüxoegu i norü pecadugü, rü pema rü pexü̃́ nangẽxma i pora na namaã nüxü̃ pixuxü̃ na marü ngẽma norü pecadugüwatama nangẽxmagüxü̃ —ñanagürü ga Ngechuchu. 24Natürü totanüxü̃ ga Tumachi ga Wüxigu Buexü̃maã taxugüxü̃, rü tama totanüwa nayexma ga yexguma Ngechuchu toxca̱x ngo̱xgu. 25Rü yixcama ga toma rü Tumachimaã nüxü̃ tixugüe, rü ñatarügügü: —Marü nüxü̃ tadau ya tórü Cori ya Ngechuchu —ñatarügügü. Natürü ga Tumachi rü toxü̃ nangãxü̃ rü ñanagürü: —Ngẽxguma tama nüxü̃ chada̱u̱xgu i norü itapuamaxü̃ i naxme̱xwa rü tama nüxü̃ chingõgügu i ngẽma itapuamaxü̃ rü ngẽma norü cana-pacütüxü̃, rü tãũtáma chayaxõ i ngẽma ore i chomaã nüxü̃ pixuxü̃ —ñanagürü. 26Rü 8 ga ngunexü̃guwena rü wenaxãrü tangutaque̱xegü ga toma ga wüxi ga ĩpatawa. Rü totanüwa nayexma ga Tumachi ga yexguma. Rü woo ga na nawãxtaxü̃ ga ĩã̱x, rü ngürüãchi yéma nango̱x ga Ngechuchu, rü torü ngãxü̃tanügu nachi. Rü toxü̃ narümoxẽ, rü ñanagürü: —¡Petaãẽgü! —ñanagürü. 27Rü yexguma Tumachixü̃ ñanagürü ga Ngechuchu: —¡Nüxü̃ ingõgü i ñaã chorü itapuamaxü̃ i cho̱xme̱xwa ngẽxmaxü̃, rü nüxü̃ nadau ya daa cho̱xme̱x! ¡Rü nuxa chorü canapacütüxü̃gu ingõgü! ¡Rü nüxü̃ rüxo na tama cuyaxõxü̃! ¡Rü meãma yaxõ i ñu̱xmax! —ñanagürü. 28Rü yexguma ga Tumachi rü Ngechuchuxü̃ nangãxü̃, rü ñanagürü: —Pa Chorü Corix, cuma nixĩ i chorü Tupana quiĩxü̃ —ñanagürü. 29Rü Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —Pa Tumachix, cuma cuyaxõ i ñu̱xma erü choxü̃ cudau. Natürü tataãẽgü ya yíxema tama choxü̃ daugüãcüma yaxõgüxe —ñanagürü. 30Rü Ngechuchu rü tope̱xewa nanaxü ga muxü̃ma ga to ga mexü̃gü ga cua̱xruü̃gü i tama ñaã poperagu ümatüxü̃. 31Natürü guxü̃ma i ñaã poperagu ümatüxü̃, rü naxümatü na peyaxõgüxü̃ca̱x na Ngechuchu rü Cristu ya Tupana Nane na yiĩxü̃. Rü ngẽxguma nüxü̃́ peyaxõgügu rü tá pexü̃́ nangẽxma i maxü̃ i taguma gúxü̃.
Copyright
Learn More


text:
Lanuéjols (FR-30)
Lanuéjols l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Trèves, del circondàre (arrondissement) de Le Vigan e del dipartimènt del Gard.
El g'ha 'na popolasiù de 358 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 62,43 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 614 méter a 'na altèsa màsima de 1187 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Lanuéjols l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
[[Fichier:Pleuroceras spinatum MHNT.PAL.CEP.2001.86.jpg|right|thumb| Pleuroceras spinatum Muséum de Toulouse]]


text:
Pordenon
Pordenon, pr: Purdenùn (inscì anca in lengua Veneta e Forlan; Portus Naonis in Latin; Pordenun in Sloven; Portenau in Todesch stòrich) l'è on comun forlan che 'l cunta 51.517 abitant, capploeugh de l'omònima provincia.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In epoca romana el nucli urban se trovava in sul cors alt del fiumm Noncell, pressapòcch in del loeugh indove incoeu la gh'è la frazion de Torr, come l'è staa dimostraa del ritrovament di rest de ona villa romana. El sitt l'è staa scernii probabilment per la presenza pussee a nòrd de on passasg in sul fiumm puttòst largh.
Cont el princippi del period del Medioev Alt, i strad fluvial hann ciappaa on'importanza maggior e 'l nucli de la città el s'è spostaa, de conseguenza, vers la vall, in d'ona posizion che la permettess el rivà de barch pussee gròss. La città la s'è sviluppada donca in su la sponda destra del Noncell, arent on golf. La soa vocazion de pòrt l'è testimoniada anca del sò vegg nòmm latin: Portus Naonis, var a dì Pòrt in sul Noncell.
Tutt el temp che 'l va de l'epoca romana fina a circa el X secol l'è, a bon cunt, pòcch documentaa. Retrovament recent in l'area del dòmm de San March, e in particolar in l'area denanz el municipi e sòtta el Palazz Ricchieri, fann vedè che Pordenon l'era abitada, duranta elregn del Berengrari, de popolazion che vegniven de la Carinzia, che al temp l'era de coltura slava.
Dòpo, duranta el XI e 'l XII secol, la cort l'è stada in di man di duca e marches de Austria, Carinzia e Stiria. El castell de Torr, cont on territòri pinin intorna l'era, inveci, de proppietà di patriarca de Aquileia, che dòpo l'avarien conceduu in feud ai nòbil de Prada. El paes de Valnoncell inveci el partegniva al vescov de Salisborgh.
Tra 'l XIII e 'l XIV secol la frammentazion politiga de la zòna l'è aumentada anmò pussee perchè el comun de Còrva (che al dì d'incoeu l'è ona frazion de Azzan) l'è stada dada ai de Prada, che poeu hann ciappaa anca di territòti che adess hinn de Fiumm Veneto.
In del 1282 Pordenon l'è 'gnuda patrimòni personal di Asborgh, cont el diventà on'exclave de l'Arciducaa d'Austria in del territòri del Patriarcaa de Aquileia.
El 23 agost del 1318 on incendi furios l'ha traa giò i cà de legn de la città. In del 1347 l'è staa inauguraa el campanil, faa sù arent al dòmm de San March.
La città l'ha subii - come quas tutt i città del temp - anca sossenn pestilenz ed epidemii (in del 1444, in del 1485, in del 1556 e in del 1576), ma quella peggior l'è stada quella del 1630, quand che l'è mòrta quas la medà de la popolazion.
In del XIV secol Pordenon la s'è slargada grazie ai commerz portaa del fiumm e in del 1314 el status de città.
El 20 april 1508 el capitan Bartolomeo d'Alviano l'è entraa a Pordenon per cunt de Venezia, e l'ha tòlta via ai Asborgh. Venezia l'ha mantegnuu la città domà per on ann, perchè in del 1509 Pordenon l'è tornada a l'Austria. A bon cunt, in del 1514 el Bartolomeo d'Alviano l'ha reconquistada. Venezia l'ha minga governaa direttament la città, ma l'ha dada pròppi al d'Alviano. A la soa mòrt (1515) gh'è succeduda la miee Pantasilea Baglioni, e poeu el fioeu Liviano, fina al 1537.
In quell ann Pordenon e i sò territòri aproeuv hinn passaa sòtta el contròll dirett de la Repubblica de Venezia e gh'hinn restaa per pussee de duu secol e mezz. La Serenissima l'ha mantegnuu i statut de la città e la n'ha reconossuu i privilesg che Pordenon l'aveva ciappaa sòtta l'Austria e l'ha faa in moeud che l'economia pordenonesa la fioriss, cont el realizzà on pòrt noeuv e cont el rend pussee fòrt l'artisanaa.
Con la borlada de Venezia, Pordenon l'ha vist on primm retorna a l'Austria, segutaa de la parentesi napoleòniga. Dòpo el Congress de Vienna, Pordenon l'ha faa part del Regn Lombard-Venet, fina al 1866, quand che l'è passada al Regn d'Italia.
Dòpo l'Unità d'Italia, Pordenon l'è diventada ona città industrial.


text:
Ohio
L'Ohio a l'è un stat federal di Stat Ünii d'America. Al gh'ha una süperfiss de 116.096 km² e una pupulaziun de 11.459.011 abitant.
A l'è tacaa a nord al Michigan e al Lach Erie, al cunfin cunt el Canada, a ovest a l'Indiana, a süd al Kentucky e a la Virginia Ucidentala, a est a la Pennsylvania.
La capital a l'è Columbus (711.470 abitant), che l'è anca la cità püssee pupulada del stat. Alter cità cun püssee de 100.000 abitant a hinn Cleveland, Cincinnati, Toledo, Akron e Dayton.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Ohio a l'è andaa dent in de l'Üniun in del 1803.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Ohio al gh'ha 20 grand eletur in di eleziun presidenziaj de l'Üniun. Mudel:Ohio


text:
Nebraska
El Nebraska a l'è un stat federal di Stat Ünii d'America. Al gh'ha una sürfassa de 200.520 km² e una pupulaziun de 1.747.214 abitant.
A l'è tacaa a nord al Dakota del Süd, a ovest al Colorado e al Wyoming, a süd al Colorado e al Kansas, a est al Missouri e a l'Iowa.
La capital a l'è Lincoln (225.581 abitant); la cità püssee pupulada del stat a l'è Omaha (390.007 abitant).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Nebraska a l'è staa amiss in de l'Üniun in del 1867.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Nebraska al gh'ha 5 grand eletur in di eleziun presidenziaj de l'Üniun. Mudel:Nebraska


text:
Vent
El vent a l'è on moviment de ona massa d'aria atmosferega, de on'area con la pression alta (anticiclonega) a vuna con la pression bassa (ciclonega).
In gener con quell termen chì se intenden i coret aerei orizontai: per quei verticai se dopera pussee el termen "corent convetiv", che inscambi nassen per on'instabilità atmosferega verticala.
El nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El nomm vent el deriva del latin ventus, comun a tutt i lengov romanz (italian e portoghes vento, frances, ocitan e catalan vent, spagnoeu e aragones viento, asturian vientu, romen vânt, sicilian ventu, sardegnoeu bentu). La parolla la se troeuva anca in del protogermanegh *windaz (ingles, olandes e todesch wind, danes, svedes e norveges vind, islandes vindur, frison wyn, bass todesch wiend) e la se colega anca ai lengov slav (russ veter, serbocroatt vjetar, slovacch vietor, sloven veter, ucrain viter, polacch wiatr, cech vítr, bieloruss vecer, bulgher vjat'r) e celtegh (galles gwynt).


text:
1Rü nüma ya Ngechuchu ya Cristu ya núma tá ũcü na nüxü̃ yacagüxü̃ca̱x i ngẽma duü̃xü̃gü i maxẽxü̃ rü ngẽma marü yuechiréxü̃, rü yimape̱xewa rü Tupanape̱xewa cuxü̃ chamu na nüxü̃ quixuxü̃ca̱x i ngẽma ore i mexü̃. Rü ngẽxguma cuxü̃́ yatauxchaãchigu rü woo cuxü̃́ naguxchagu, rü chanaxwa̱xe i nüxü̃ quixuama i ngẽma ore. Rü ngẽmaãcü chanaxwa̱xe na icuyanawe̱xãchixẽẽgüxü̃ rü meã cuyaxucu̱xẽgüxü̃ rü nüxü̃́ cunangúchaü̃xẽẽxü̃ i duü̃xü̃gü. Rü name nixĩ i yaxna namaã cuxĩnüãcüma meã cunangúexẽẽ. 3Erü yixcüra i duü̃xü̃gü rü tãũtáma nüxü̃ naxĩnüẽchaü̃ i ngẽma ngu̱xẽẽtae i mexü̃. Erü ngẽma duü̃xü̃gü rü nichixecüma. Rü ngẽmaca̱x naxca̱x nadaugü i norü ngúexẽẽruü̃gü i nüma nanaxwa̱xegüxü̃ãcüma nangúexẽẽxü̃. 4Rü tãũtáma nüxü̃ naxĩnüẽchaü̃ i Tupanaãrü ore i aixcüma ixĩxü̃. Erü nüxü̃́ nayaxõgü i ngẽma ore i doramare ixĩxü̃ rü ngẽmaguama narüxĩnüẽ. 5¡Natürü cuma rü meã cugüna nadau, rü ínaxuãẽ, rü namaã napora ega ngúxü̃ cuxü̃ üpetügu! ¡Rü nüxü̃ ixuama i ore i mexü̃ i tüxü̃ maxẽxẽẽxü̃, rü meã yanguxẽẽ i ngẽma puracü i Tupana cuxna ãxü̃! 6Tãũtáma muxü̃ i ngunexü̃ ñoma i naãnewa changẽxma erü marü choxü̃ ningaica na Tupanaãrü puracü chaxüxü̃gagu chayuxü̃ rü choxü̃ na yama̱xgüxü̃ i duü̃xü̃gü. 7Rü choma rü marü guxü̃wama nüxü̃ chixuchigü rü íchayapoxü̃chigü ga Tupanaãrü ore i mexü̃ ga woo yemaca̱x duü̃xü̃gü chauxchi na aiexü̃. Rü guxü̃guma aixcüma Tupanaca̱x chamaxãma rü nüxü̃́ chayaxõõma. Rü ñu̱xma rü marü nawa nangu na chayuxü̃. 8Rü ñu̱xma rü marü Tupana choxü̃́ namaã nanguxü̃ i ngẽma ãmare i mexẽchixü̃ ya tórü Cori ya Ngechuchu ya ãẽ̱xgacü ya mecü tá choxna ãxü̃ i ngẽxguma wenaxãrü ñoma i naãnewa naxũxgu. Rü tãũtáma chaxica choxna nanaxã i ngẽma ãmare, natürü tá tüxna nanaxã ya guxãma ya yíxema tümaãrü ngúchaü̃maã ínaṉg̱uxẽẽgüxe na wenaxãrü núma naxũxü̃. 9Cumaã nüxü̃ chixu rü chanaxwa̱xe i paxa nuã cuxũ, rü choxü̃ ícuyadau. 10Dema rü ñoma i naãneãrü ngẽmaxü̃gu naxĩnüxü̃gagu choxna nixũ rü ĩãne ga Techarónicawa naxũ. Rü Crechéü̃te rü Gárataanewa naxũ, rü Titu i Darumáchiaanewa. 11Rü Lucaxicatama nixĩ i ñu̱xma chauxü̃tawa ngẽxmaxü̃. Rü chanaxwa̱xe i naxca̱x cudau i Marcu na nuã cunagaxü̃ca̱x. Erü nüma rü chauxca̱x name na choxü̃ na nangü̃xẽẽxü̃ i ñaã puracüwa. 12Rü Tíquicu rü ĩãne i Epéchiuwa chanamu. 13¡Ngẽxguma nuã cuxũxgu rü nuã nange i chorü gáuxü̃chiru ga ĩãne i Túruawa ngẽxmaxü̃ ga Carpupatawa chatáxü̃! Rü chanaxwa̱xe i nuã cunana i chorü poperagü. Rü guxü̃ãrü yexera chanaxwa̱xe i nuã cunana i ngẽma chorü poperagü i idixgüpǘtaxü̃. 14Aleyã́dru i cobrenaxca̱x i buetarearü üwa puracüxü̃ rü poraãcü chixri chomaã naxüpetü. Natürü Tupana nüxü̃ nacua̱x i ñuxãcü tá na napoxcuãxü̃ naxca̱x ga yema chixexü̃ ga chomaã naxüxü̃. 15¡Meã cugüna nadau na tama chixexü̃ cumaã naxüxü̃ca̱x! Erü poraãcüxüchima naxchi naxai i Tupanaãrü ore i mexü̃. 16Yexguma noxrixüchima ãẽ̱xgacügüpe̱xewa chaugüétüwa chideaxgu rü taxúema choxü̃ tarüngü̃xẽẽ. Guxü̃ma choxna nibuxmü. Natürü tama chanaxwa̱xe i Tupana nagu narüxĩnü i ngẽma. 17Natürü tórü Cori choxü̃ naporaxẽẽ rü choxü̃ narüngü̃xẽẽ na choxü̃́ natauxchaxü̃ca̱x na nüxü̃ chixuxü̃ca̱x ga norü ore i mexü̃ i tüxü̃ maxẽxẽẽxü̃. Rü yemaãcü guxü̃ma ga yema duü̃xü̃gü ga tama yaxõgüxü̃ ga yéma yexmagüxü̃ rü nüxü̃ naxĩnüẽ ga yema ore. Rü yemaãcü tórü Cori ya Ngechuchu choxü̃ ínanguxuchixẽẽ ga yexguma taxü̃ ga ãũcümaxü̃wa chayexmagu. 18Rü nüma ya tórü Cori tá choxü̃ ínanguxuchixẽẽ nawa i guxü̃ma i chixexü̃gü. Rü tá choxna nadau na ngextá ãẽ̱xgacü íyiĩxü̃wa choxü̃ nagaxü̃ca̱x. Rü tanaxwa̱xe i guxü̃guma nüxü̃ ticua̱xüü̃gü. Rü ngẽmaãcü yiĩ. 19Chanaxwa̱xe i chauégagu nüxü̃ curümoxẽ i Prisila, rü Aquiru, rü Onechéperutanüxü̃gü. 20Eratu rü ĩãne i Corĩ́tiugu narüxã̱ũ̱x. Rü Turuquínu rü iḏaawexü̃ma ĩãne i Miretuwa chanata̱x. 21Rü naxü̃pa i gáuanexü̃ rü chanaxwa̱xe i nuã cuxũ. Rü cuxü̃ narümoxẽgü i Eubúru, rü Prudẽte, rü Linu, rü Cáudia, rü guxü̃ma i taeneẽgü i yaxõgüxü̃. 22Rü chanaxwa̱xe i tórü Cori ya Ngechuchu ya Cristu cumaã nangẽxma, rü Tupana pexü̃ narüngü̃xẽẽ ya guxãma i pemax.
Copyright
Learn More


text:
17 10
Ol dé 17 de utùer l'è 'l 290 ( 291 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 76 dé a finí l'an.
Ul dí 17 de utùer al è ul dí da pòost 290 ( 291 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 76 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2004 - ísola Philip (stat de Vitoria, Austràlia): Dani Pedrosa al è proclamat campiú del mont de motosiclism in 250 sc.
2003 - Bolívia: daspus de mes de protesta contra ol plà d'esportassiú de gas, ch'al causa öna otantena de morc, Gonzalo Sánchez de Lozada al bandona la presidensa e al scapa ía vèrs i Stacc Ünicc; gh'al süssiss ol vissepresident Carlos Mesa Gisbert.
2004 - Bielorössia: con acüsassiú de bröj per part de l'oposiciú, s'al sélebra ol referéndum ch'al modificarà la Costitüssiú per permet che ol president Lukassenko s'al pöda presentá a ü ters mandat.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1979 Kimi Räikkönen, pilot de F1.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1174 - Barcelona: Peronella d'Aragó, reina d'Aragó
Feste e selebrassiú[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dé Internassiunal per l'eradicassiú de la Pöertà
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Òi esensiài
I òi esensiài i è sustànse utenìde per estrasiù de öna piànta aromàtega, rìca en esènse (che l'è mia la stèsa aromaticità che gh'è an chìmega urgànega). Le esènse i è fàde sö da le piànte per tàte rizù: cumè sustànse de scart, per funsiù aleopàtega, antibiòtega, e de atrasiù dei empolinadùr.
Cuntegnüü
Döperasiù dei òi esensiài[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La döperasiù dei òi esensiài en midizìna al dé d'ancö l'è bèla difundìda, ma l'è asé nöa per la farmasìa. El svölöp de l'indüstria chìmega, e pò dópo de la fitoterapìa an Frància, la g'ha pirmitìt ön svölöp de l'aplicasiù dei òi esensiài en le terapìe médighe.
Ol òi esensiàl sa pöl cunsiderà cumpàgn d'ön estràt de la piànta (dróga), e per chèla rizù ché la sò döperasiù l'è stüdiàda andèla fitoterapìa e de la farmacognuzìa.
Aromaterapia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'aromaterapìa l'è ol tochèl de la fitoterapia che la stüdia ol tratamènt terapèutich che 'l döpéra i òi esensiài; al de d'ancö l'è despès cunsideràt öna disiplìna mia scentìfega, perchè l'è mia cugnusìda asé e perchè i òi esensiài sa pöl vènder andepertöt, e despès chi che i la vent i ia cognós mia asé.
Fùrme de asunsiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I òi esensiài sa pöl döprà tàt enternamènt comé esternamènt, dependent del cazo che sa tràta. An döperasiù esterna i òi esensiài sa döpera an bagn, fris-ciù e masagg.
Con la döperasiù tòpega vergöne ólte sa öl ön efèt lucàl, ótre ólte sistemech. Per fasilità la penetrassiù i sa mes-cia cont sustanse adeguade, che i ia aida a nà dét. I piö tancc cumpunencc dei òi esensiai sa asorbe an del intestì pesen, föra de quant che sa aministra an disulusiù alcolega, che alùra i sa asorbe suratöt an del magù. La aromaterapia anterna sa aplica:
- an via respiratoria, cont areolos, inalassiù o parföm
- an via retàl cont clistér o süposte
- an via digestiva en góse o pastìe
Atività farmaculogiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I òi esensiài sa bàt föra del corp per deèrse vìe. La prüma de töte l'è la respirasiù, andependentemènt de comè che i'om intrudüsicc. Pò se pöl batì föra cont la pìsa, la chiga, la salìa, ol sidùr e ol làt materen. Föra del caso de la respirassiù, üsóm eliminài dopo vìga idrosolubilisàt i terpé.
La atività farmaculogiga l'è deèrsa respèt de la specie e de la cumpusissiù. Da sólit sa descrif ol oi esensial de diaolùna compagn de antipruriginùs, chèl de eucalìpet balsamich, chèl de ciót de garofol compagn de antiseptich e càustich, chèl de camamèla digestif, antispasmodich e antianflamatore.
Cumpuzisiù chìmega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cumpuzisiù chìmega dei òi esensiài l'è ön gran rebelòt. Gh'è dei càzi che 'l componènt piö relevànt l'è an prupursiù süperiùra al 80% an söl totàl, e gh'è dei óter càzi andèi quài nisü cumpunènt al süpera ol 5%, e ghe n'è deèrs sentenér.
I componèncc prinsipài i è terpegn, diidìcc an tra monoterpegn (usigenàcc o mìa) e pò anch seschiterpegn, che i è componèncc volàtii che i ga da ol udùr a la piànta.
Ol segónt gröp de componèncc i è i fenoi, e prinsipalmènt alilfenoi e isoalilfenoi.
Tusicità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Töcc i òi esensiài i ga vergota de tusicità, e ol grat 'l varia con de la cumpusissiù chimega. Gh'è cumpunencc propes tòsech tipo la canfùra (epiletega) o la tuiùna (neurotosech).
Gh'è pò an dela farmasia e an de l'alimentasiù dei cumpunencc che i ga ön sèrt grat de tusicità: ol mentòl el pöl fa ègner spàzem de glotide ai pütì, e 2 g pöl veser mortài per ón adült; ol anetòl (an de l'isòmer cis) l'è cunvulsivant; i òi esensiai de zerbégn e de tuia (de la faméa dei cipres) i pöl fà ègner emuragie üterine e aborcc; la nùs muscàda l'è ön stimulànt del sistema nervùs sentral e alüsinògen, per dù cumpunencc atif fés, l'acit mistrich e l'elemisina.
Variabilèsa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vöna de le menàde prinsipài a doprà i òi esensiài an farmasia l'è la sò cumpuzisiù an funsiù de deers parameter, compàgn de: origin, ràsa chimega, clima, cundisiù stagiunài, etc
Per chèla rizù ché l'è mal fà a caàn dele cumpusisiù precize de ön an cont l'óter Le cultivasiù regulamentàde e 'l contròl fitosanitàre i g'ha pirmitìt de alsà la qualità e rènder méno diferènte le deèrse partide cumerciài.
Mudificasiù chìmeghe[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol procedimènt per caà le esènse 'l fa nà a finì tate ólte che ga saès öna mudificasiù ampurtànta andèla cumpuzisiù de l'òi esensiàl, che öl dì che l'òi che gh'è andèla piànta l'è mìa l'üstès che an tràa bé. Vü dei càzi piö cugnusìcc l'è chèl del camasulé, che l'è déter an de l'òi esensiàl de la camamèla e ga da ön culùr blö, ma che gh'è mìa andèla matricaria recutita perchè 'l sa fùrma andèl procès de estrasiù.
Aromatograma[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol aromatograma l'è öna sórt de mizürasiù an védre del podér anibatérich dei òi esensiai. Al sèrf per stabilì ol podér antisetich del òi e l'üzo che se pöl fà co le malatìe anfetìve. L'atività la sa detèrmena cont l'ìndès aromàtich che 'l permet de determinà la potensa relativa d'ön òi esensial com' antisètich. Sa otéda la relasiù antra ol podér de ön òi respèt a ön determenat batére, fràt ol poder imaginare d'ön òi esensiàl de poder masim cùtra chèl batére (100%). Gh'è defati ön indes per töcc i bater che sa ciama indes aromatich asulut. Ol indes aromatich médio l'è la media aritmetega dei índes asulücc cutra vare zèrmegn.


text:
Büs negher
In astrunumia, un büs négher l' è un aster u ugett celest la densitaa del qual l'è insci forta che la forsa de gravitaa che 'l ghe da sgiò la lassa scapà vía gnanca 'l ciar. De chí 'l nomm.
Gh'è almanch tre class da büs négher: una class hin i büs négher primurdiaj, traa in pee insema al ünivers: i so mass pòden vess difarent.
I esiist anca di büüs négar süpermassiif, cun massa da diveers miliun da vöölt chela dal suu. Sa creet che al centru da la püpaart di galassi (tra da luur la vía da lacc) a gh'inn di büüs négar süpermassiif, malgraa ch'i sía asquaas tücc inatiif. I galassi cul nücli atiif cuma i galassi da Seyfert u i radiugalassi, sa creet ch'a síen di galassi cunt un büüs négar al sò nücli.
Finalmeent, una altra classa a inn chii da massa istessa che ul suu. Vün da chiist-chí al sa furma cura ca una stella da massa 2.5 vöölt chela dal suu la sa cunveert in süpernöva e la s·cjopa. Ul sò nücli al sa cuncentra int un vulümm sussenn piscin, e la densitaa la deventa inscí granda che la gravitaa la fa sü un urizuunt di eveent da che nagott al pöö scapá vía, gnanca ul cjaar. Per cheest mutiif-chí, sti còorp a inn numinaa 'négar'.
L'ergosfera a l'è la paart da fö dal urizuunt di eveent da che sa pöö ancamò scapá vía, in teuría. L urizuunt di eveent al è la fruntera marcaant ul límit da che sa pöö mía scapá vía, deent al quaal a gh'è dumà ul camin marcaa par la gravitaa. Una singülaritaa l'è un puunt 'infinitameent piscin' da densitaa i gravitaa infiniit, da vulümm nüll e radii zeru. Chiist infinii e zero mustren che la relativitaa generala a l'è mía buna par i-descriif, e che, prubabilmeent, a l'è necessària una teuría quàntica da la gravitazziun. Se ul büüs négar al è adimensiunaal, sa trata d'un büüs négar da Schwarzschild e se al è ünidimensiunaal d'un büüs négar d'Einstein. Una evulüzziun da sti düü daree a l'è ul büüs vèrmen, ch'e pudaress trá insema dü puunt diveers dal spazzi-teemp.
Al cuventa dí ch'i esiist mía di prööf dirett da l'esistenza di büüs négar, però i sun cumpatíbil cunt i teurii atüaal da la física e, a causa di sò caraterístich físich, i büüs négar sa pòden descuvrí dumà a traveers la suva inflüenza al intuurn. La plüpaart i fa paart d'un sistema binari da steel, cunt una cumpuneent invisíbil (ul büüs négar) e una visíbil; u anca da nücli da galassi e cümül globülaar. Chiist daree sa descúvren par la püssee granda velucitaa che i steel i gh'a in la suva prussimitaa e par i emissiun da radi X ch'i sa urígina par la cadüda da matéria.
Malgraa l'impussibilitaa física da scapà vía d'un büüs négar, cheest-chí al pöö svapurá, par vía da la radiazziun de Hawking, descuverta pal físich Stephen Hawking. Ligaa a la svapurazziun al è ul cuncett d'entrupía. L'entrupía di un büüs negar la cress in la mesüra che la cress la süperfiis. La pecüliaritaa a l'è che, in la mesüra che l'entrupía e la süperfiis i diminüiss, la temperatüra termudinàmica dul büüs négar la aumenta. Da fatt, cheest caas-chí al è l'ünich cugnussüü íntal quaal la temperatüra la deventa püssee òlta quand ca l'entrupía la deventa püssee piscinina.
Quand ca la temperatüra termudinàmica dul büüs négar la aumenta, inscì la aumenta anca l'emissiun. U büüs negar grand cumè 'l suu, però, al g'avaria una temperatura termodinamica da dumà 100 nanokelvin, e al svapuraria no; anzi, al finaria par assurbì oltra energia da la radiazziun cosmica, e 'l cresaria in ca la manera chi. Da tüta manera, sa càlcüla ca quand un büüs negar al pöö svapurà (quand ca 'l pesa cume la Löna o men, e la so temperatura termodinàmica l'è püssè da quela da la radiazziun cosmica), al finiss par scumparì sübit. Un büüs negar pesant cume na machina (10-24 m da diameter) svapùra in un nanosegund, dunca vün al sa dumanda se i microbüüs i podan esiist da furma stàbil. Anca questa dumanda chi la pöö mia vegh risposta senza una teuría quàntica da la gravitazziun, però.


text:
Lambrugh
Lambrugh (nom ufizial in italian: Lambrugo) l'è on comun brianzoeu de la Provincia de Còmm che 'l cunta 2 466 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 1,9 km² e 'na densità de 1 298 ab./km².
El paes el confina con la Provincia de Lecch (comun de Nibbionn e de Còsta Masnaga). Lambrugh l'è gemellada cont el comun polacch de Rajcza (Slesia).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Lambrugh l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
San Fermo (CO)
San Fermo (nom ufizial in italian: San Fermo della Battaglia) l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l cunta 4 709 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 3,1 km² e ona densità de 1 519 ab./km².
Arent al paes, che 'l se troeuva in la zòna de Còmm, la gh'ha avuu loeugh ona battaglia del Risorgiment (27 magg 1859).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de San Fermo (CO) l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Rubiera
Rubiera (endèla parlàda locàl: Rubēra) l'è 'n cümü italià de la pruvìncia de Reggio Emilia en Emìlia-Romagna, colocàda arènt a la Via Emilia, a 'na sinquantìna de chilòmetri a nordèst de Bologna e 13 km a sudèst de Reggio Emilia.
Rubiera el cunfìna coi cümü de Campogalliano, Casalgrande, Modena, Reggio Emilia e San Martino in Rio.
Sport[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Rubiera gh'è nasìt Stefano Baldini, campiù ulìmpich e europèo de la maratona.
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Castión (LO)
Castión (Castiglione d'Adda in Italian) l'è un cumün de 4 683 abitant (dàto del Dic 2015 [1]) del center de la pruìncia de Lod.
El sa tröva a poca distansa da dùe la Müsa la se trá in Ada.
Futugrafie[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Castión l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
1Matɨ'ɨj mi naimi'i ajhuiixɨ ɨ maj maun e'etyujsaɨj. Matɨ'ɨj mi ya'uvi'itɨ maɨjna ɨ Jesús aɨjna jemi ɨ Pilaatu. 2Matɨ'ɨj mi autyajhuii mej ti'itɨj cɨn jetzen tya'ujpuá'ajte'en. Ayaa mu tyu'utaxajtaca'a tɨcɨn: ―Ayaa tu hui raamua'areeri'i tɨ amɨn ca'anijra'a hua'ata'aca ɨ tyaɨte mej mi huatyenya'use'en ɨ u'uvieernu jemi. Capu hua'uta'asin aɨjna ɨ Jesús mej tiraanajchite'en ɨ César ɨ tɨ hua'ajijve'e. Aɨ pu hui ajta ayan tihue'ixaate'e tɨcɨn amɨɨ pu aɨn pueen ɨ tɨ Dioj an ya'ujyeíjtza ɨ ɨpuari japua, tɨ ajta rey cɨme'e ti'ityejvee. ―Ayaa mu tyu'utaxajtaca'a ɨ tyaɨte. 3Tɨ'ɨj i Pilaatu ayan tiraataihua'uri'i tɨcɨn: ―¿Ni paɨn pueen ɨ paj Rey cɨme'e ti'ityejvee aɨme jemi ɨ maj Israel jetze ajtyama'acan? Ajta aɨn ɨ Jesús, ayaa pu tyu'utanyúu tɨcɨn: ―Ee, nyaa nu nyaɨn pueen ɨ paj raxa. 4Tɨ'ɨj i Pilaatu ayan tihua'uta'ixaa aɨme ɨ maj tie'ijta u teyujta'a, ajta aɨme ɨ maj maun ajtyáxɨɨraca'a tɨcɨn: ―Capu a'ij na'amityejte'e ti'itɨ tɨ cɨn autyajturaa ɨ nyaj cɨn tiraaxɨjte'en. 5Majta aɨme, a'ataujca'anyaacan mu cɨn meyan tyu'utaxajtaca'a tɨcɨn: ―Eihua pu hui ca'anijra'a hua'ata'aca ɨ tyaɨte mej mi e'ita'a a'utácɨɨnye. Au pu hui autyejche tɨ ayan rɨjcaa ajtyapua Galileeya. Ajta e'eyan, ayun hui va'araanye ayujna. 6Ajta aɨn Pilaatu, tɨ'ɨj ayan tiraanamuajri'i, ayaa pu tihua'utaihua'uri'i tɨcɨn: ―¿Ni qui aɨn Jesús aunna e'ema'acan u Galileeya? 7Tɨ'ɨj Pilaatu ayan raamua'areeri'i tɨcɨn aɨ pu Herodes aun tyeje'ijta a'u tɨ Jesús e'ema'acan, aj pu i hua'utaij maj ra'anvi'itɨn jemin aɨjna ɨ Herodes, ɨ tɨ rey cɨn ti'ityejvee. Aɨ pu ajta ajna'ɨmɨ aun a'utyavaaca'a u Jerusalén. 8Ajta aɨn Herodes, eihua pu huataujtyamua'ave tɨ'ɨj raaseij aɨjna ɨ Jesús, a'ini pu'uri a'ateevi'i tɨ raseijramɨ'ɨcaa. Ayaa pu ti'ijxe'eva'acaa tɨ aɨn Jesús ti'itɨ cɨn ayan huarɨni tɨ huapɨ'ɨ ruxe'eve'e a'ini pu'uri eihua ramua'areeraca'a a'ij tɨ aɨn ti'itɨj huáruu aɨjna ɨ Jesús. 9Eihua pu ti'ira'ihua'uracaa. Ajta aɨn Jesús, capu a'atzu huatanyúu. 10Majta aɨme ɨ mej tie'ijta teyujta'a, majta aɨme ɨ mej ti'imua'ata ɨ yu'uxari jetze Moisés tɨ ra'uyu'uxaca'a, au mu vejli'i jemin huatyáuuca'a. Ca'anin mu cɨn ti'ijxajtzi'iracaa. 11Ajta aɨn ɨ Herodes, majta aɨme ɨ xantaaru'u ɨ tɨ tihue'ijte'e, matɨ'ɨj meyan tihua'unamuajri'i, matɨ'ɨj mi autyajhuii mej meyan tiraatzajrajmua'an. Majta ra'utaxaahuari'iri'i maɨjna ɨ Jesús. Matɨ'ɨj mi cɨɨxuri ru'ucaachejte, hua'a cɨɨxu ɨ maj jamuan tie'ijta ɨ Herodes. Matɨ'ɨj mi hua'utaij mej mi majtahua'a ra'anvi'itɨn ɨ Pilaatu jemi. 12Ajna xɨcajra'a jetze, aɨ mu ru'amiincustyamua'a mua'araa aɨjna ɨ Pilaatu, ajta aɨjna ɨ Herodes. Tɨ'ɨj cai xɨ ayan tyuju'urɨj, mauche'e mu tyujchaɨra'acaa. 13Ajta aɨn Pilaatu hua'utajee aɨme ɨ mej tie'ijta u teyujta'a, ajta aɨme ɨ maj tihue'ijte'e ɨ tyaɨte, ajta aɨme ɨ tyaɨte. 14Aj pu i ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Satɨ'ɨj seyan yee ru'uve'enyejte samɨjna ineetzi jemi, ayaa xu saɨjna cɨn jetzen ti'ipua'ajte'e yee aɨ pu ca'anijra'a hua'ata'aca ɨ tyaɨte mej mi e'ita'a a'utácɨɨnye. Nu'uri tiraataihua'uri'i, muan xu nyeseíiraca. Ma'ajta, capu a'ij na'amityejte'e ti'itɨ tɨ cɨn autyajturaa ɨ saj cɨn jetzen ti'ipua'ajte'e. 15Capu ajta a'ij tira'amitejte'e aɨjna ɨ Herodes a'ini aɨ pu ajtahua'a mu ya'utaityaca'a tyejmi jemi. ’Aɨj xu hui cɨn seri ramua'aree tɨ cai ayan tiraavijte'e tɨ amɨn huamɨ'ɨni a'ini capu ti'itɨj cɨn autyajturaa. 16Aɨj nu hui cɨn inyaa pueijtzi raata'asin nyamɨjna. Nyajta ra'axɨjte'esin. Nyatɨ'ɨj ni raatátuaasin nicu. ―Ayaa pu tihua'uta'ixaa aɨjna ɨ Pilaatu. 17Ayaa mu ti'ijrɨ'ɨrajcaa mej seij huatatuaani ɨ maj aityanami'i ajna matɨ'ɨj ti'iye'estyahua'a. 18Majta aɨme ɨ tyaɨte, naimi'i mu meyan titeetejiihuajraa tɨcɨn: ―Miche'e hui ra'anvi'itɨn amɨjna mɨ tyaata'a, pej pi'i Barrabás huatatuaani itejmi jemi. 19(Aɨjna ɨ Barrabás, ayaa een cɨn ra'ityaana a'ini ca'anijra'a pu hua'uta'a ɨ tyaɨte Jerusalén mej e'echajca'a mej mi huataujnya'usi'ite'en. Aɨ pu ajta aɨn pueen saɨj ɨ tɨ ti'ityacui'ica.) 20Ajta aɨn Pilaatu, auche'e pu raxe'eva'acaa tɨ raatatuaani aɨjna ɨ Jesús. Aɨj pu cɨn, ajtahua'a pu ayan tihua'ajee tɨ ij raamua'aree a'ij mej ti'ijxe'eva'acaa ɨ tyaɨte. 21Majta aɨme ɨ tyaɨte, majtahua'a mu meyan tityeetejiihuajraa tɨcɨn: ―Pata'aj hui rá'utatan, pata'aj rá'utatan. 22Hueica pu ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―¿A'ini een cɨme'e? ¿Ti'itajni a'ij huáruu tɨ a'ij pua'a een? Capu hui a'ij na'amityejte'e ti'itɨj tɨ cɨn autyajturaa tɨ ij ayan raavijte'e tɨ huamɨ'ɨni amɨjna. Aɨj nu hui cɨn neyan nyana'a rɨni. Pueijtzi nu'u raata'asin. Nyajta raatátuaasin. 23Majta aɨme ɨ tyaɨte maaj mu eitze'e ca'anin cɨn huajijhuaca'a. Majtahua'a meyan tiraataij tɨ rá'utatan. Matɨ'ɨj mi tyu'umue'itɨ maɨjna cɨme'e ɨ mej eihua titeetyéjijhuajma'aca'a. 24Aj pu i Pilaatu raaxa'apɨ'ɨntare tɨ ayan huarɨj a'ij mej ti'ijxe'eva'acaa ɨ tyaɨte. 25Tɨ'ɨj i raatátuaa aɨjna ɨ maj ra'ityaana aɨjna cɨme'e tɨ ca'anijra'a hua'uta'a mej mi huataujnya'usi'ite'en, tɨ ajta ti'ityacui'ica. Ai pu aɨn pueen ɨ maj rájhuaviiri'i ɨ tyaɨte. Ajta aɨn ɨ Pilaatu, aɨ pu tyu'utatuii ɨ Jesús mej mi meyan raaruuren a'ij mej ti'ijxe'eva'acaa ɨ tyaɨte. 26Matɨ'ɨj mi ya'ujáj. Aa mu ya'ujáasima'aca, matɨ'ɨj seij huatyeevi'i tɨ ayan antyahuaa tɨcɨn Simón tɨ Cirene e'ema'acan. Au pu ɨtzitá a'aráará'a tɨ i aun Jerusalén a'utyarute. Matɨ'ɨj mi ru'uhuatyeechuite ɨ curuu tɨ ij ra'anchueni. Maraataij tɨ raachuisime'en cujta'an ɨ Jesús. 27Eihua mu tyaɨte huaju'ucaa hua'a cujta'a. Mui'itɨ ɨ juuca, eihua mu ruxaamɨjtya'acaa, mua'antyujyeinya'a mu muaajú'ucaa aɨjna jemi. 28- 29Aj pu i Jesús pɨ a'ure'eve. Ayaa pu tihua'ixaa tɨcɨn: ―Muan juuca, mɨ sej hua'ayaujmua'a pueen aɨme ɨ maj Jerusalén huachaatɨme, caxu neetzi cɨn ruyeinya, silu rujɨɨmua'a sahuaujyeinixɨ'ɨ muejmi cɨme'e, sajta saɨme cɨme'e ɨ ruyaujmua'a a'ini aj pu hui tyaja'ure'enyejsin aɨjna ɨ xɨcajra'a sej jetzen seyan tyu'utaxajta yee: “Dioj pu rɨ'ɨ tihua'uta'a aɨme ɨ maj cai a'anaj tiyauumua'a mua'araa, majta aɨme ɨ maj cai a'anaj tɨ'ɨrii hua'a jetze huataseijre, majta aɨme ɨ maj cai a'anaj hua'utzii ɨ hua'ayaujmua'a.” 30’Ajna xɨcajra'an jetze, ayaa mu hui rɨni ɨ tyaɨte. Aɨ mu tiraata'ixaate'esin ɨ jɨri tɨcɨn: “Pata'aj tejmi japua rajveti.” Majta meyan che'eta mana'a tiraata'ixaate'esin aɨjna ɨ jɨri aa tɨ huacaitɨme tɨcɨn: “Pata'aj taatyá'avaa.” 31’Tɨ pua'a neyan tirajpueiitzi nyaɨjna cɨme'e nyaj cai ti'itɨ cɨn autyajturaa, ¿a'ini tyajamua'amitejte'e mej meyan tirajpueitzi mua'aju'un aɨme ɨ maj xaa ti'itɨj cɨn autyajturaa? Huapɨ'ɨ mu hui rajpueiitzi mua'aju'un xaa nya'u. ―Ayaa pu tihua'uta'ixaa. 32Majta seica mu huajajpuajma'a mej mi maun huá'utatan jamuan ɨ Jesús. Aɨme ɨ maj hua'apua, aɨ mu aɨn pueen ɨ maj xaa a'ij pua'a ti'irujca. 33Matɨ'ɨj mi maun a'ará'a a'u tɨ ayan tyaja'arajtyahuaa tɨcɨn Mɨ'ɨchimu'uta. Aɨ mu rá'utatai jamuan ɨ maj a'ij pua'a ti'irujca. Seij mu áutatai ɨrɨɨta'an pujme'en ɨ Jesús. Majta ɨ saɨj, aɨ mu áutatai auutata'an pujme'en. 34Tɨ'ɨj i Jesús ayan tyu'utaxajtaca'a tɨcɨn: ―Niya'upua, pata'aj hui tihua'utauuni'i a'ini camu ramua'aree a'ij maj rɨcɨ. Majta aɨme ɨ xantaaru'u, aɨ mu huahuajcaca'a mej tetej a'ucaahua'axɨn mej mi raamua'aree a'atɨ tɨ racɨ'ɨti ɨ cɨɨxura'ara'an ɨ Jesús. 35Majta aɨme ɨ tyaɨte, au mu a'utyáuu mej seijracaa. Majta aɨme ɨ mej tihue'ijte'e, aɨ mu majta ra'utaxaahuari'iri'i. Ayaa mu tyu'utaxajtaca'a tɨcɨn: ―Amɨ pu seica japua huanyúu. Che'e hui amɨn rujapua huanyuuni, tɨ pua'a hui ayan ti'ayajna tɨ amɨn aɨn pueen Dioj tɨ ra'antihuau, aɨjna Dioj tɨ an ya'ujyeíjtza ɨ ɨpuari japua. 36Majta aɨme ɨ xantaaru'u mua'ajtyaxɨɨraca'a, majta ra'utaxaahuari'iri'i. Aɨ mu majta raatanyɨste ɨ viinu tɨ antzina tɨ ra'antiye'en. 37Ayaa mu tiraata'ixaa tɨcɨn: ―Tɨ pua'a Rey cɨme'e pej ti'ityávaaca aɨme jemi ɨ mej Israel jetze ajtyama'acan, pata'aj a japua huanyuuni. 38Majta taabla ti'itɨ mu áutatai a'u tɨ á'ujmu'u ɨ Jesús. Ayaa pu te'eyu'usi'ihuaca'a aɨjna jetze ɨ taabla tɨcɨn: “Ai pu aɨn pueen ɨ hua'aRey aɨme ɨ maj Israel jetze ajtyama'acan.” 39Ajta seij ɨ maj hua'apua ɨ tɨ a'ij pua'a ti'ijrɨ'ɨrajcaa, aj pu á'atataihuaca'a. Aɨ pu ayan a'ij pua'a tiraataxajtaca'a. Ayan tɨcɨn: ―¿Ni pacai paɨn pueen aɨjna tɨ Dioj an mua'ujyéijtza ɨ ɨpuari japua? Pata'aj a japua huanyuuni, pajta tyejmi japua. 40Ajta ɨ saɨj tɨ a'ij pua'a ti'ijrɨ'ɨrajcaa, tɨ ajta á'atataihuaca'a, aɨ pu ra'ajtya'axɨ tɨcɨn: ―¿Ni hui pacai ra'atese'e ɨ Dioj? Casi'i, ayaa paj che'eta pana'a tirajpueitzi tɨj amɨjna. 41Ayaa pu hui tiraavijte'e tyej teyan tirajpueiitzi a'ini pu'uri taacɨ́'ɨ a'ij tɨ tiraavijte'e aɨjna cɨme'e a'ij tej ti'itɨj huáruu. Ajta amɨn, capu ti'itɨj cɨn autyajturaa. 42Aj pu i ayan tiraata'ixaa aɨjna ɨ Jesús tɨcɨn: ―Jesús, pata'aj nya'utamua'aree ajna xɨcajra'an pej jetzen autyéchesin pej tyu'utaijta. 43Ajta aɨn ɨ Jesús, ayaa pu tyu'utanyúu tɨcɨn: ―Ayaa nu hui ti'imue'ixaate'e tzaahuati'ira'a cɨme'e, ijii, muaa pa paun a'utyaváa pua'ame neetzi jamuan a'u tɨ Dioj rɨ'ɨ timuaata'asin. ―Ayaa pu tiraata'ixaa aɨjna ɨ Jesús. 44- 45Tɨ'ɨj ari tyauuma'aca a'atzaj tacuarixpua, aj pu i nainjapua huatyatɨca'araca'a ɨ chuej japua. Ayaa pu a'atee a'achu cumu hueica oora tɨ ayan eenya'a, a'ini aɨjna xɨcaj aumɨ'ɨ. Capu i che'e huanyeeri'icɨcaa. Ajta aɨn ɨ cɨɨxuri tɨ itzijhua tɨ ajta aun a'utavivɨjma'acaa u teyujta'a, aɨ pu e'ita'a acasujtza'anixɨ. 46Ca'anin pu cɨn huajijhuaca'a aɨjna ɨ Jesús. Ayaa pu tyu'utaxajtaca'a tɨcɨn: ―Mɨ pej niya'upua, mueetzi nu huatatuire'esin ɨ nyaxaijnyu'uca. Cɨme'en pu'u ayan tyu'utaxajtaca'a, aj pu i raatapua'ajtaca'a tɨ tíyeeye. 47Ajta aɨn ɨ xantaaru'u, tɨ anxɨte tie'ijta, tɨ'ɨj raaseij a'ij tɨ huarɨj, aj pu i rɨ'ɨ tiraata'a ɨ Dioj. Ajta ayan tyu'utaxajtaca'a tɨcɨn: ―Ayej xaa nya'u ti'ayajna. Aɨ pu rɨ'ɨ ti'itevistacaa. 48Majta aɨme ɨ tyaɨte ɨ maj ajtyáxɨɨraca'a maujna mej mi tyu'umua'ariive'en, matɨ'ɨj raaseij a'ij tɨ ti'itɨ huarɨj, aɨ mu antyaujtu'asixɨ an rutaviitze'e maɨjna cɨme'e maj huaataujxaamɨste. Majta a'ucɨj. 49Majta aɨme ɨ maj ramua'ajcaa, majta aɨme ɨ juuca ɨ maj a'araacɨ jamuan aujna u Galileeya, aɨ mu a'ɨmɨ a'utyáuj mej seijracaa a'ij tɨ ti'itɨ rɨcɨ. 50Meenti seij aun e'eseijra'acaa tɨ ayan antyahuaa tɨcɨn José. Ai pu aɨn pueen saɨj tɨ hua'a jetze ajtyama'acan ɨ hua'a jueesi ɨ maj hueicate japuan tamuaamuata'a maj ara'ase. Rɨ'ɨ pu ti'itevistacaa aɨjna. Capu ti'itɨ cɨn autyajturaa. 51Ajta aɨn, capu ra'aranajchaca'a a'ij mej tiraaxa'apɨ'ɨntarej, capu ajta rɨ'ɨ raata'a a'ij mej huarɨj ɨ seica ɨ jueesi. Au pu e'ema'acan aɨjna ɨ José, chajta'a tɨ ayan tyaja'arajtyahuaa tɨcɨn Arimatea, tɨ ajta aun huatacá'a u Judeeya. Ajta aɨn José, aɨ pu rachu'eva'acaa a'anaj xɨcajra'an jetze Dioj tɨ tyu'utaijta iiyan chaanaca japua. 52Tɨ'ɨj i aun á'umej ɨ Pilaatu jemi. Ayaa pu tiraatahuaviiri'i tɨ aɨn Pilaatu raatatuire'en ɨ Jesús tɨ mɨ'ɨchi. 53Tɨ'ɨqui ra'acajtɨɨ ɨ tevijra'a. Aj pu i saabana cɨn raaca'ijcataca'a. Tɨ'ɨqui aun a'utyajrupi a'u tɨ auucun. Tɨ'ɨqui yanu'uhuare'etyee a'u maj mauchan yauucú ɨ jaij. Caxɨ mu a'anaj a'atɨ maun utyátuutuhua'a. 54Pu'uri ajna pɨti'irɨjcaa ajna xɨcajra'a mej jetzen rɨ'ɨ ruruuren. Ajta pu'uri tɨn tyaja'ure'enyejsima'a ajna xɨcajra'an mej jetzen rusa'upi. 55Majta aɨme ɨ juuca, ɨ maj maun a'araacɨ u Galileeya jamuan ɨ Jesús, aɨ mu cujta'an huaju'ucaa aɨjna ɨ José. Matɨ'ɨj mi raaseij a'u tɨ auucun, majta a'u tɨ ya'uruu ɨ mɨ'ɨchi. 56Matɨ'ɨj mi a'ucɨ́j ɨ ruche. Aj mu mi rɨ'ɨ raaruu ɨ tu'upi tɨ naa tyáará'i, majta ɨ maj cɨn racápɨtijra. Majta e'eyan huaujsa'upe ajna xɨcajra'an jetze a'ij tɨ tyu'ujxe'eve'e.
Copyright
Learn More


text:
Aeschi
Aeschi a l'è un cumün svizzer del distret de Wasseramt. in del Canton Suleta. Al gh’ha pressapoch 1213 abitant e una süperfiss de 3.79 km², e al se tröva a una altitüden de 500 meter sura al livel del mar.
El cumün de Aeschi a l'è tacaa ai cumün de Bolken, Etziken, Heinrichswil-Winistorf, Hersiwil, Niederönz (BE), Herzogenbuchsee (BE), Seeberg (BE).
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial
- Aeschi SO in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Burgäschi in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.