text:
Il mintgadi en l'ARGO a Glion – la chasa per persunas creschidas cun impediments – quel cuntinuescha era cun corona. Distanza, mascrinas e perscripziuns èn dentant omnipreschentas. «Ils clients van enturn bain cun quai» di Cornelia Mantel, la manadra da la chasa da dimora. Quai che manca dentant fitg, sajan ils contacts socials, la pussaivladad d'ir en sortida ubain s'inscuntrar era tranter las gruppas. Quai n'è betg pli pussaivel.
L'avantatg saja che tuts possian lavurar mintga di en il lavuratori ubain era en la chasa da dimora, quai saja ina da las chaussas las pli impurtantas.
Nus lain metter il focus sin quai ch'è anc pussaivel.
Tuttina para la situaziun d'esser fitg unfisaivla per Irena Cavelti, Brida Castelbert e Gabriel Perretta che vivan e lavuran en l'ARGO a Glion. «La sortida manca fitg, ir a baiver insatge ensemen» di Irena Cavelti durant ch'ella paina a maisa per il gentar communabel. Gabriel Perretta che lavura en la scrinaria è da l'avis ch'ins stoppia restar flexibel. Ses hobi è nudar, cunquai che gliez na va, sunia el simplamain la batteria enstagl. Dentant la glieud haja savens schletta luna pervi da quest corona e quai saja mintgatant insupportabel.
Ina da las plazzas da lavur da Brida Castelberg è la lavandaria. Qua lavura ella gugent, ussa simplamain cun mascrina. Per salvar la buna luna ha ella ina strategia, e quella è da simplamain ignorar e betg pli tadlar las novitads da la pandemia.


c: text/html

text:
Geometrìa
La Geometrìa o Geometréa l'è öna brànca de la matemàtega che la stödia i figüre piàne (geometrìa piàna) e i figüre 'n del ispàsio (geometrìa sòlida), la stödia che fórma i gh'à, quàt i è grànde, come i è metìde 'n del ispàsio e che relasiù gh'è tra de lùre, de fati la paròla geometrìa la é dal Gréch Antìch Yewuetpίa che l'è l'insèma de geo cioè "tèra" e metria cioè mizüra.
Eüclidéa e mia eüclidéaModifega
La geometrìa l'è öna di scènse piö ègie de la matemàtega, tat che l'ìa zamò stàcia codificàda in del tèrs sécol prima del Signùr dal Eüclìde che l'à stabilìt i sò 5 postulàcc, pròpe per chèsto la geometrìa piö cognusìda l'è la geometrìa eüclidéa, ma gh'è di ótre geometrìe. De fati sö la fì del sécol XVIII, la geometrìa l'à tacàt a stödià i diferènse tra l'ispàsio geomètrich e l'ispàsio fizèch e l'è nasìda öna nöa manéra de pensà la geometrìa, l'è nasìda cioè la geometrìa mia eüclidéa, öna geometrìa che l'è mia pogiàda sö i 5 asiòmi del Eüclìde, ma adóma sö i prim quàter: i nasìde isé la geometrìa iperbòlica, la geometrìa elìtica e la geometrìa sferìca.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Manhattan (film)
Manhattan (id.) 'l è na cumèdia americàna dal 1979 ad Woody Allen. L'è stada giràda in biànc e négar e l'è stada preśentàda a 'l 32śum Fèstival ad Cannes fóra cuncōrs. Inóltar l'è stada candidàda a vìnsar dū Prèmi Òscar in dal 1980 (atōra minga prutagunìsta a la Mariel Hemingway e senegiadùra briśa uriginàla fata méj a Woody Allen e a Marshall Brickman) sénsa però purtàr a cà gnint.
Al film 'l à fat sù quarànta migliòṅ ad dòlar, un sucès dimóndi grand esénd-an custâ sōl nóṿ.
Sunt
Isaac Davis (Woody Allen) al gh'à quarànta-dū an, al viṿ a Manhattan e ad mistēr al fà 'l autōr televiśìṿ. Da pôc tèmp 'l è stâ mulâ da la sò secónda mujér Jill (Meryl Streep) ch'l'à sarnî 'd andàr a star a cà dla sò muróśa 'd adès, la Connie (Karen Ludwig). Da 'l cant suo Isaac al và a drē a na ragasōla ad darsèt an, la Tracy (Mariel Hemingway), anc s'al créd ch'a dir dabòṅ a sia 'n quèl ch'l and'rà avànti pôc parchè lì lē l'è tròp pìcula par lò. Anc al sò amìg Yale (Michael Murphy) al n s la pasa minga tant bèṅ parchè al s è ligâ a na giurnalìsta divursiàda, la Mary (Diane Keaton), anc s'l è incóra spuśâ cun l’Emily (Anne Byrne Hoffman).
Quànd Isaac al cgnós la Mary, al gh armàgn mâł parchè al la cata pēśa, minga a la bòna e una ch'la sà tut lē. Dòp che lò al s è licensiâ, par véndar da par lò i sò lìbar, e ch'l à spatinâ in 'n apartamènt ch'al cósta méno, a na fèsta al véd incóra la giurnalìsta e al dvénta sò amìg. In cal méntar la Tracy, ch'la gh'à da 'ndàr a studiàr a Lóndra, la gh dmanda 'd andàr-ag sèg ma lò al n è mia 'd acòrd, anc parchè Yale e la Mary i s mòlan e lò al gh'à camp lìbar par pruàr-ag dabòṅ cun la pràtica dal sò amìg.


text:
Da fusiunar l'agentura da fotografias Keystone e l'agentura da novitads SDA saja in grond ed impurtant pass, haja num davart da la nova interpresa KEYSTONE-SDA. Texts, fotografias e videos duessan vegnir en l'avegnir ord ina chasa.
In pass chapibel haja num er da la vart dad Impressum, l’associaziun da schurnalists svizzers. Dentant insumma betg chapibel saja per els, che nagina schurnalista ni schurnalist n'haja in plaz en la direcziun. Urs Thalmann, il gestiunari dad impressum, tema perquai ch'il schurnalissem sco tal pudess perder qualitad ed impurtanza en la nova firma.
La direcziun duai vegnir cumplettada cun schurnalistas u schurnalists!
Quai dementescha Jann Jenatsch che fa part da la direcziun. La qualitad schurnalistica, quella duai vegnir mantegnida. Ed era sche nagin da la direcziun na saja schurnalist, possian ins quintar cun in team cun blera experientscha che sustegna la direcziun.
Nus pudain quintar cun in team cun blera experientscha schurnalistica che sustegna la direcziun.
Però quai na basta ad Impressum. L'associaziun pretenda che la direcziun vegnia cumplettada cun schurnalistas u schurnalists.
Tenor Impressum pudess anc in auter aspect influenzar il schurnalissem: I saja il privel, che la vart schurnalistica vegnia maschadada pli ferm cun la vart commerziala. La Keystone haja per exempel gia mess a disposiziun fotografias per il diever schurnalistic ch'eran oriundamain vegnidas fatgas per reclama.
Era questa renfatscha dementescha Jann Jenatsch. La fusiun n'ha betg l'intenziun da reducir la part schurnalistica. I pudess dentant esser, che sch’ins fa ina fotografia dad in sportist per il club, ch’ins metta quella fotografia era a disposiziun per artitgels schurnalistics. Dentant na duai quai betg esser il cas tar temas cun in'autra relevanza schurnalistica.
Reducziun da plazzas
Cun ina fusiun saja la probabilitad auta che plazzas vegnian reducidas, di impressum. La KEYSTONE-SDA conferma, che administraziun vegnia duvrà en la nova interpresa mo ina e betg pli duas. En quest sectur stoppian uschia vegnir stritgadas plazzas. Ulteriuras reducziuns da plazzas na sajan dentant betg previsas per il mument.
La fusiun è planisada per il 1. da schaner.
RR actualitad 07:00


text:
Sulet in punct en la lescha ha provocà in zic discussiuns en il Cussegl grond: Ina minoritad da PS e PCD han vulì fixar il minimum sin dus onns e lura surlaschar a las vischnancas sch'ellas vulan auzar il temp da dimora sin 5 onns. Questa proposta n'ha dentant gì naginas schanzas.
Finamira: Far urden e modernisar
Actualmain han las vischnancas grischunas fitg differentas pretensiuns cura ch'ina persuna survegn il dretg da burgais. Per part vegn pretendì be 4 onns domicil en il lieu e per part perfin 12 onns.
La Confederaziun prescriva ussa in minimum da 2 ed in maximum da 5 onns - la pretensiun concreta pon ils chantuns fixar en lur leschas. La regenza grischuna propona il maximum.
Per survegnir il dretg da burgais...
- sto ina persuna da l'exteriur avair minimalmain 5 onns ses domicil en il lieu.
- sto ina persuna svizra avair 2 onns ses domicil en il lieu.
- sto la persuna avair enconuschientschas a scrit ed a bucca dad ina lingua chantunala (rumantsch, talian u tudestg)
La revisiuin totala dal dretg da burgais è stada necessaria, surtut perquei che la Confederaziun ha revedì sia lescha davart il dretg da burgais. Era l'Associaziun da las vischnancas burgaisas è da principi cuntenta cun la revisiun.
Lieu da burgais: Scuol (Sent)
In'ulteriura finamira è da reducir las discussiuns emoziunalas tar fusiuns da vischnancas. Cun ina fusiun sa mida numnadamain il lieu da burgais e quai disturba tschertas persunas. Da nov duai esser pussaivel d'inditgar il lieu da burgais origin en parentesas. Per in burgais da Sent fiss quai lura: Scuol (Sent).
Cura ch'jau dovr in nov pass, lasch jau forsa metter en Sent en parentesas.
Ina pitschna retschertga dad RTR en la vischnanca fusiunada da Scuol mussa: Blera glieud ha gust da l'idea d'avair la pussaivladad da menziunar il lieu da burgais origin.
RR actualitad 07.00


text:
Datiers da Glion è in lavurer stradal vegni glindesdi suentermezdi sut in char a motor ch'è cupitgà. L'um da 25 onns haja gì cletg e saja sa blessà mo lev, ha communitgà la Polizia chantunala.
L'accident è capità tar in plazzal sin la via da Ladir. La via sut il char a motor è sa sbassada e perquai è il char cupitgà da la vart en il foss dal plazzal e sin il lavurer. Ils conlavurers hajan reagì immediat, sajan s'occupads dal blessà ed hajan alarmà l'ambulanza, scriva la polizia. Il blessà è vegnì transportà en l'ospital a Glion.


text:
Agentura AVS
Cumün da Val Müstair
L’assicuranza da vegls e relaschats (AVS) es la pütta la plü importanta da la prevenziun sociala in Svizra.
L‘agentura AVS dal Cumün da Val Müstair cumparta infuormaziuns in connex cull‘AVS, dà oura ils formulars correspundents e fögls d’infuormaziuns. Ultra da quai executescha ella incumbenzas chi tilla sun gnüdas affidads da l’Institut d’assicuranza sociala dal chantun Grischun.
Ingio fetsch eu la dumonda per ün certificat da l’AVS?
Persunas sainza actività per gudogn dumondan ün certificat da l’AVS pro’l cumün, ingio ch’ellas han lur domicil da dret civil. Persunas cun actività per gudogn s’annunzchan pro lur patrun da lavur chi pissera pel necessari.
Contact agentura AVS Val Müstair
Forum
CH-7537 Müstair
Tel. +41 (0)81 851 62 00
Fax +41 (0)81 851 62 01
administraziun@cdvm.ch
Ulteriuras infuormaziuns
Institut d’Assicuranza Sociala dal chantun Grischun
L’Institut d’Assicuranza Sociala dal chantun Grischun (SVA) es ün institut autonom da dret public cun aigna persunalità giuridica ed ha sia sedia a Cuoira.
L’Institut d’Assicuranza Sociala coordinescha las lavurs da la chascha da cumpensaziun AVS i’l rom da las ledschas federalas davart l’Assicuranza da vegls e relaschats (AVS), da l’Uorden da cumpensaziun dal gudogn (UCG), dals Supplemaints da famiglias ill‘agricultura (LSA) sco eir dal post da l’AI chantunal i’l rom da la Ledscha federala davart l’assicuranza d’invalids (AI). Ultra da quai es el respunsabel per la retratta da subsidis i’l sectur da l’Assicuranza cunter dischoccupaziun (AD).
Ultra da quai accumplischa l‘SVA las seguaintas incumbenzas affidadas ad el dal chantun Grischun: Prestaziuns supplementaras (PS) a l‘AVS e l‘AI, supplemaints per uffants (CCF) e la reducziun indiviuala da las premias da la sgüranza d’amalats (RIP).
L‘SVA suottasta a la survaglianza da la Confederaziun ed a sias directivas, tant cha quel accumplischa las incumbenzas i’l rom da la ledscha federala. Fintant cha l’Insitut d’assicuranza sociala surpiglia incumbenzas da dret chantunal, suottasta el a la survaglianza dal chantun Grischun.
Fögls d’infuormaziun e formulars d’annunzcha pon gnir telechargiats suot
www.sva.gr.ch o gnir dumandats da l’agentura AVS dal Cumün da Val Müstair.
Contact Institut d’Assicuranza Sociala dal GR SVA
Ottostrasse 24
CH-7000 Chur
Tel. +41 (0)81 257 41 11
Fax +41 (0)81 257 42 22
www.sva.gr.ch


text:
Gia il settember da l'onn passà è vegnì speculà che la tur da 381 meters a Val na possia betg vegnir bajegiada gest sper il bogn termal. La vischinanza cun la funtauna da l’aua da Val na sa cumportia betg.
Nus essan vid evaluar differentas chaussas, uschè spert sco i daventa concret vegnin nus ad orientar.
Quai è stà d'udir da Remo Stoffel, l'iniziant da questa tur. Ch'il plaz nua che la tur duai vegnir bajegiada n'è anc betg segir constat. Ma ch’i vegn tschertgà in nov plazzal para d'esser segir.
Sco quai che Richard Atzmüller il manader da l'uffizi per il svilup dal territori dal chantun Grischun ha attestà al schurnal regiunal dad SRF, sajan els vegnids contactads da la 7132 SA en connex cun ina evaluaziun per in plazzal. Quella evaluaziun tractava sulettamain la savida tecnica, ed il chantun na saja betg vegnì orientà tge che l'evaluaziun haja vairamain purtà.
Era il president da la vischnanca da Val Stefan Schmid ha confermà quai. Envers SRF ha el menziunà ch'ils sulets plaz che vegnian en dumonda sajan a l'entrada dal vitg e quai sajan plaz che sa chattan en zona cotschna da lavinas.
RR novitads 20:00


text:
Ils set projects èn vegnids elavurads dal Parc Beverin e da la Scola auta turitgaisa per scienzas applitgadas (ZHAW) en collavuraziun cun purtaders locals. L'uniun purtadra è la PRE Beverin.
Realisar dus projects
Tenor ina communicaziun a las medias dal Parc Beverin vegnan dus projects uss realisads. Ad Andeer vegn sanada la chascharia per passa dus milliuns francs. Medemamain ad Andeer vegn sanada la chasa da maz. Quella vegn engrondida ed i vegn a dar ina nova setgentera da charn.
Ulteriurs projects
Ils auters projects da la «PRE Beverin» èn la realisaziun d’in agroturissem sin l’Alp Nurdagn è la construcziun d’ina bieraria pitschna cun ustaria en la chascharia planisada a Sufers. Sin l’alp Curtginatsch duai vegnir construì in deposit per chaschiel d’alp. Plinavant duai dar ina plattafurma nua che tut ils products vegnan commerzialisads.
Grondas investiziuns
Tut ils projects duain vegnir realisads entaifer tschintg onns. Ils custs muntan a circa 7,5 milliuns francs. La Confederaziun sa participescha als custs cun 1.9 milliuns francs, il chantun cun radund 1,5 milliuns francs.
RR novitads 15:00


text:
Davent da Craps han ins in survista dal tuttafatg speziala sin Surrein. Ins vesa numnadamain l’entir vitg, perfin l’entira vischnanca da Sumvitg.
Sche Isidor Pelican mira giu sin il vitg da Surrein, constatescha el che bler saja sa midà ils davos decennis. «Igl è perfin sa midà uschè bler, ch’ins po far la dumonda: Tge n’è betg sa midà?»
Igl è il pli bel lieu per contemplar il vitg da Surrein, ma era ils vitgs en la vischinanza.
Datti in pli bel lieu per contemplar Surrein?
Dapi ch’el sa regorda, èsi vegnì bajegià var ventg chasas en il vitg. Ina chasa da scola n’haja Surrein betg pli ed oz dumbria Surrein er gnanc pli 300 abitants. «Cura ch’jau gieva a scola, abitavan qua a Surrein anc bun 400 abitants.»
Tenor il bab e tat Isidor Pelican datti blers bels lieus, ma Craps è propi spezial per el: «Igl è il pli bel lieu per contemplar il vitg da Surrein, ma era ils vitgs en la vischinanza.»
Auas grondas a Surrein
Surrein ha era savens gì da cumbatter cun auas grondas pli baud. Isidor Pelican di che ses bab raquintava savens ad el, da la malaura il 1927. Spezialmain las auas che vegnivan or da la Val Sumvitg eran immensas. «Quai è stà tgunsch la gronda malura en quest tschientaner per Surrein.» Ma era els onns 50 haja il vitg savens giu da cumbatter cun auas grondas.
Bubretsch è atgnamain tut per mai. Jau bandun Bubretsch pir cura ch’jau mor.
Bubretsch è unic
Isidor Pelican è creschì si sin il bain puril a Bubretsch ch’è in zic or dal vitg da Surrein. Là abitescha el gia sia entira vita. «Bubretsch è atgnamain tut per mai», di l’um da 85 onns. Uschia manegia Isidor Pelican era cun in lev surrir: «Jau bandun Bubretsch pir cura ch’jau mor.»
Spezial è Bubretsch buc mo cunquai ch’i n’è betg direct en il vitg da Surrein. Spezial vi da Bubretsch è spezialmain era la chasa. «Quella è uschè veglia, che nagin sa propi con veglia ch’ella è», di Isidor Pelican. Mo veglia saja la chasa en mintga cas – pli probabel la pli veglia da l’entir vitg.
Differents possessurs
La chasa a Bubretsch ha gì differents possessurs. Avant bun 200 onns abitava la renumada schlattaina De Contrin a Bubretsch. Dals De Contrins è il bain Bubretsch alura ì vi sin la famiglia Schmid, cunquai ch’il mistral Schmid da Sumvitg aveva alura maridà ina De Contrin. Dapi lura è la famiglia Schmid en il possess da Bubretsch. Ma Isidor Pelican abità gia sia entira vita A Burbetsch, in lieu che munta tut per el.


text:
Loredana Todisco, la nova manadra da la redacziun dal «Pöschtli» ha fatg a Tusaun l’emprendissadi sco assistenta da farmazia. Pir suenter la matura professiunala è ella vegnida tar il schurnalissem. Suenter in praticum d’in onn tar la gasetta «Bündner Woche», ha ella studegià Multimedia Production tar la HTW a Cuira, ed ha er adina puspè scrit artitgels per las gasettas «Ruinaulta» e «Novitads».
Cun 25 onns è ella actualmain la pli giuvna manadra d’ina redacziun dal concern Somedia. In vent frestg pli giuven pudess’ins senz’auter s’accorscher, ha ditg la giuvna schurnalista. Ella vul en l’avegnir scriver regularmain purtrets da persunas interessantas da la regiun. Per il «Pöschtli» lavuran actualmain radund 10 collavuraturas e collavuraturs libers. La gasetta cumpara ina giada l’emna e vegn stampada mintgamai cun in’ediziun da 8’795 exemplars.


text:
I na saja anc betg temp da chalar: «Quai è il sulet che jau sai», conceda Florian Ast. E ditg sincer: nus na vulain era simplamain betg renunziar sin el. Cun tadlar tras il nov album da best of avain nus piclà ora la chanzun ch’è ida il pli savens sin las undas dal Radio Rumantsch: «Schöni Meitschi». E sco proxim essan nus vegnids tar la conclusiun che suenter 20 onns carriera fiss quai era nairas uras che «Flöru National» chantia era ina giada insatge per rumantsch. Uschia avain nus dà ad el l’incumbensa da chantar il «Schöni Meitschi» per rumantsch.
Florian Ast di ch’el sappia franzos e talian da scola, dentant rumantsch saja insatge tut auter. Quai malgrà ch’el guardia regularmain il Telesguard u ils Cuntrasts en la televisiun.
Cun il sustegn da noss moderatur Ivo Orlik ha «Flöru» empermess da far ses meglier pussaivel – e quai è il resultat:
La chanzun favurisada persunalmain da Florian Ast è «Eiger, Mönch und Jungfrau». El haja adina ils trais culms cun quella istorgia avant ses egls. Il «Mönch» vuless gugent la «Jungfrau», mo che quai «Eiger» saja adina tranteren, ed uschè restia la «Jungfrau» nuncuntanschibla per il «Mönch». La chanzun n’è betg sin il best of da 20 onns: «Ih finge die Gschicht do so guet» di Florian Ast.


text:
Avant dus onns è vegnida inoltrada in'iniziativa che pretenda in scumond d’ulteriuras zonas d’elavuraziun ed explotaziun da material da fabrica sin il territori da la vischnanca da Zernez.
Il medem temp è vegnida inoltrada anc ina dumonda da fabrica che prevesa d’installar ina betuniera. Per ils iniziants è la zona existenta «Sosa» suffizienta. Ulteriuras zonas per explotar ed elavurar materials da fabrica na sajan betg necessarias.
Sin quest’iniziativa ha la vischnanca stuì reagir. Ina lescha da fabrica per la vischnanca fusiunada dapi il 2015 n'è betg avant maun. Perquai han ins stuì stipular ina lescha transitorica. Quella vegn ussa suttamessa a la votaziun d’urna.
La votaziun a l’urna ils 30 fanadur 2017
La suprastanza da Zernez ha proponì a la populaziun a chascchun da la radunanza preparativa da refusar questa lescha transitorica e dad uschia laschar anc avert l’opziun per ulteriuras zonas d’explotaziun. La radunanza ha cun 46 encunter 31 approvà la proposta da la suprastanza communala.
Il suveran da Zernez decida ils 30 fanadur 2017 a l’urna davart las zonas da material da fabrica
RR actualitad 12:00


text:
Dad organisar ina festa da chant districtuala sur dus empè da be in di, saja stada la finamira dal Coro Misto Poschiavino che organisescha l’inscunter da las chantaduras ed ils chantadurs.
Uschia poss ins dad ina vart mussar a la glieud las bellezzas da la val ed al medem mument procurar per pernottaziuns en ils hotels ed abitaziuns da vacanzas ha declerà la commembra dal comité d’organisaziun, Claudia Fontana.
Occupà bain ils letgs en tut la val
Ch’ins haja pudì persvader ils hoteliers dad offrir las stanzas per in pretsch spezial als cors. In’idea cun success. Tut ils letgs dals hotels tranter Sfazù e Brusio èn occupads. Plirs chantadurs hajan er chattà alloschi tar persunas privatas.
Sponsoring pli difficil
Per rabagliar ensemen il budget da bun 70’000 francs per la festa da chant districtuala a Poschiavo, haja il comité d’organisaziun gì da pitgar porta tar numerusas interpresas. Cun quai ch’els n’han betg chattà sponsurs principals, contribueschan uss radund 70 sponsurs pli pitschens la munaida basegnaivla.
Agid da tut las varts
Sustegn datti tenor Claudia Fontana er davart da la vischnanca da Poschiavo. Ils commembers da la musica da Poschiavo porschan er maun als chantadurs puschlavins, cun esser guida per ils 27 differents cors annunziads da l’Engiadina, la Val Müstair e la Val Bregaglia.
Mez da transport organisà
Sper las represchentaziuns da las chanzuns en las duas baselgias a Poschiavo la sonda e la dumengia, è prevesida ina gronda festa cun “Ballo liscio” la sonda saira tar la scola da Poschiavo ed in “Mercatino” la dumengia sin Plaz entamez Poschiavo. Per ch’il transport tranter plazzal da festa ed hotel en las singulas fracziuns funcziunescha er suenter ch’il tren da la Viafier Retica ha fatg ses ultim viadi la saira, datti in bus che circulescha mintga 30 minutas en val.
La festa da chant districtuala 2016 Incanto Valposchiavo, ha lieu ils 4 e 5 da zercladur a Poschiavo.
Chant sonor
La festa da chant districtuala da Poschiavo tar RTR
Noss Chors: mardi, a las 19:00-20:00
07-06-2016, part 1
14-06-2016, part 2
21-06-2016, part 3


text:
Vertemaa cont Minoeubra
Vertemaa con Minoeubra (nom ufizial in italian: Vertemate con Minoprio in Italian; Bardomagum in Latin) l'è on comun brianzoeu de la Provincia de Comm che 'l cunta 4 076 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 5,77 km² e 'na densità de 706 ab./km²..
El paes l'è nassuu quand che i duu centri hinn staa unii in del 1928. I abitant de Vertemaa hinn ciamaa anca sciatt, quei de Minoeubra inveci pescaluna.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Vertemaa con Minoeubra l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Dals 1840 fin circa 1920 ha gì lieu ina ferma emigraziun or da la Val Schons en l’America. Quasi tut las famiglias avevan silmain in emigrant. Mo tgeninas èn stadas las raschuns e motivaziuns da tantas partenzas e tge ventira han ellas purtà? Dapli san ils intervistads per quest’emissiun.
Participants: Gieri Ragaz, Nina Salis, Johann Grischott, Anni Herzog, Johann Joos-Just, G. Joos, Chr. Joos
Redacziun: Cristian Joos
Scuntrada 4-10-1978
Numer d’archiv: 500052
(Per raschuns da dretg d’auturs è l’emissiun d’udir senza las parts musicalas.)


text:
La revisiun parziala da l'urden fundamental n'è betg stada dispitaivla. Il suveran da Cuira ha approvà questa revisiun cun 85,08%. La participaziun a la votaziun ha muntà a 49,34%.
Ils votants e las votantas da Cuira han gì da decider davart la revisiun parziala da l'urden fundamental per l'areal Obere Au. Questa revisiun è stada necessaria per pudair realisar il masterplan che prevesa da renovar ed engrondir ils implants da sport Obere Au e da stgaffir spazi per ina halla d'eveniments. Ils pli impurtants midaments èn il spustament dal Mühlbach e l'arrundaziun da la zona per bajetgs ed implants publics.
Dumengia da votaziuns


text:
- La bacteria che chaschuna la palusa bletscha na surviva betg l'enviern si d'alp. Ella vegn adina purtada da nov en las alps.
- 13'000 nursas estras sin las alps en il Grischun èn in privel, cunquai ch'ellas na vegnan betg controlladas uschè bain.
- Ina banca da datas naziunala per nursas dess ina survista ed ameglierass uschia la situaziun.
Ch'il chantun Grischun è sin buna via cun sias mesiras cunter la palusa bletscha mussan ils dus cas da contaminaziun da quest onn da maniera exemplarica. Las duas alps ch'han gì cas da palusa bletscha sajan numnadamain tuttas dus cas extraordinaris, nua che la palusa bletscha è vegnida puspè purtada en Grischun.
Ils dus cas da palusa bletscha èn dus cas extraordinaris
In cas è quel dad in'alp cun be nursas da la Bassa. Da là damai, nua che la controlla n'è betg uschè rigurusa sco en il Grischun. En tut vegnan chargiadas var 13'000 nursas da la Bassa sin differentas alps grischunas.
L'auter cas è in'alp grischuna che cunfinescha cun il Tessin. Giochen Bearth, il substitut dal veterinari chantunal, ha confermà a RTR che las nursas sin quella alp sajan vegnidas infectadas pervi dal contact cun las nursas da l'alp tessinaisa.
A partir da l'auter onn duai dar ina banca da datas naziunala per las nursas. Lura spera Bearth ch'era ils auter chantuns dumognian la malsogna contagiusa.
Scharboda sco bun exempel
Las passa 100 nursas da Scharboda sur Vrin han pudì turnar a chasa quest atun saunas e grassas. Lur pastura Pia Solèr è cuntenta dad avair bandischà la palusa bletscha da l'alp. Erwin Vincenz, il veterinari da Vella, è persvas che la buna collavuraziun tranter purs e veterinari haja gidà da dumagnar la palusa bletscha.
Grischun cun controllas rigurusas exempel per auters chantuns
Durant l'enviern e la primavaira vegnan las nursas controlladas e be, sche tuttas en saunas dastgan ellas vegnir chargiadas. Uschia sajan ils purs vegnids sensibilisads e quai haja purtà fritg.
RR novitads 06:00 / actualitad 07:00


text:
Cura che la Dretgira chantunala dal Grischun ha decidì ina sentenzia va quai anc plirs mais fin che la publicitad, vul dir er las medias, dastga dar in sguard viaden. Pir cura che la sentenzia ha la validitad giuridica (liquidada dal tut, senza recurs a la proxima instanza) publitgescha la Dretgira chantunala las sentenzias. Cunter questa pratica ha il schurnal regiunal grischun da SRF fatg recurs avant il Tribunal federal - e survegnì raschun.
Tegnair secret sentenzias enfin la validitad giuridica na saja betg transparent avunda, uschia han decidì ils derschaders da Losanna. Cun tegnair secret na possian las medias betg rapportar ed infurmar a moda actuala. Las medias hajan numnadamain er ina funcziun da controlla per las dretgiras. Cun rapportar da sentenzias actualas sappia la publicitad giuditgar sche las partidas, ch'èn dal reminent anonimisadas, èn vegnidas tractadas correctamain. Las sentenzias sajan en general da publitgar u da metter a disposiziun sin dumonda, uschia la decisiun dal Tribunal federal. Er las Dretgiras districtualas han da publitgar sentenzias, almain sin dumonda.
Chantun mida practica
Tenor Norbert Brunner, president da la Dretgira chantunala dal Grischun, as possia proximamain chattar sin la medema pagina d'internet per la tschertga da sentenzias terminadas er las sentenzias anc betg valididas giuridicamain. El na sappia dentant betg garantir, che quai succedia anc il medem di sco la sentenzia vegn fatga. I dovria anc insaquants dis per anonimisar la sentenzia. La lavur che vegnia anc vitiers tar la Dretgira chantunala è, da marcar las sentenzias cun lur stan actual, pia per exempel «anc betg validì giuridicamain» ubain «i vinavant tar la Dretgira federala».
Da la sentenzia da Losanna è Norbert Brunner in zic trumpà. Tenor el fa quai senn da spetgar enfin ch'il cas è terminà avant che da publitgar. El crititgescha er, che las debattas giudizialas sajan publicas e che las medias possian era visitar quellas per esser infurmadas. Dentant durant las debattas sajan mintgamai be fitg paucs schurnalists preschents.
RR novitads 12:00


text:
Tgi che sa lascha testar sin il nov coronavirus survegn ils daners da la cassa da malsauns. Il test vegnia mess sin la glista da las analisas che las cassas stoppian surpigliar. La diagnostica dal coronavirus SARS-CoV-2 tutgia tar las mesiras recumandadas da l'uffizi per franar l'epidemia, ha communitgà l’Uffizi federal da sanadad. A partir da mesemna ston las assicuranzas da malsauns per consequenza pajar 180 francs per il test.
Tenor il BAG datti actualmain 30 cas confermads en Svizra, 9 da quels en il chantun Grischun.
RTR novitads 14:00


text: L’isolaziun da l’ungarais, circumdà en l’Europa Centrala da linguas indogermanas, resulta da schlattas derivantas da la Sibiria dal Vest ch'han bandunà lur pajais d'origin tranter il 6avel ed il 9avel tschientaner. Suenter il 896 èn ils conquistaders ungarais sa fixads en il batschigl da las Carpatas. L’armada imperiala tudestga als ha victorisà l'onn 955 sper Augsburg. Suenter l'intermezzo osmanic è la dinastia da Habsburg vegnida possessura da l'Ungaria vers la fin dal 17avel tschientaner. Ils cunfins da l'Ungaria dad oz han ils victurs da l'Emprima Guerra mundiala definì en il patg da Trianon (1920); milliuns Ungarais èn vegnids attribuids a stadis vischins. [Tenor LQ].


text:
Il sindicat dal persunal da transport SEV pretenda agid finanzial supplementar per las interpresas dal traffic public. El tema ulteriuras perditas cun consequenzas per il persunal. Tenor il president dal SEV, Giorgio Tuti, quintian las interpresas da traffic per il 2020 cun ina reducziun da las entradas da 25%-30%. Quai correspundia ad in minus da 1,5 milliardas francs. Malgrà ch'il parlament federal haja decidì in sustegn finanzial strenschian las interpresas la tschinta e planiseschian mesiras da spargn, crititgescha Tuti. I dovria perquai in minimum da segirtad.
Or da l'archiv
Gia la primavaira durant il lockdown han las interpresas dal trafic public patì fermamain. Las frequenzas da passagiers èn idas enavos fitg. Uschia er tar la Viafier retica.


text:
Il titel ha Isidor Winzap da Falera tschernì sapientivamain, sco el di. Donat Cadruvi haja scrit istorgias sin fundament da sentupadas ubain dad enconuschientschas ch’el haja fatg – e tranteren dettia el ses sal e paiver, dentant en moda rienta.
Winzap ha lectorà e redigì il manuscrit da var 250 paginas, scrittas cun ina maschina Hermes da 1937, sco el raquinta. Quai na possian ins betg surdar en questa moda a la stampa. Perquai haja el stuì scriver tut en furma digitala.
Relasch da var 2'100 paginas
Donat Cadruvi ha scrit bler, surtut suenter ch’el era sa retratg sco cusseglier guvernativ dal Grischun ( 1979 – 1988). El è mort 1998. Ses relasch litterar è tar l’archiv cultural da la Foppa a Rueun.
Il relasch consista da var 2'100 paginas en sis stgatlas. Per quel hajan els fatg ina stivetta Cadruvi, sco l’archivari e plevon Jan-Andrea Bernhard declera. Ina part da quest relasch n'è anc betg publitgada.
Raquints en plirs Tschespets
Intgins raquints dal scriptur, che era burgais da Ruschein e steva a Glion, èn gia vegnids publitgads en Tschespets: Sin ballontscha (Tschespet 50, 1977), Cumiaus (Tschespet 60, 1989) e Sabina ed autras raquintaziuns (Tschespet 63, 1992).
RR actualitad 06:15


text:
Gion Battesta Spescha
Adina puspei – Immer wieder
Sursilvan, Deutsch
Somedia Buchverlag, 2017, Bestellnummer 978-3-906064-74-1
Gion Battesta Spescha ei naschius 1944 ad Andiast e viva cun sia famiglia a Wädenswil. La scola ha el frequentau en siu vitg nativ ed a Vuorz. Vegnius en contact ils onns sissonta cun l’informatica, eis el sescolaus vinavon e s’occupaus cun sucess da quei sectur. Aschia eis els staus engaschaus 35 onns tier ina firma d’assicuranza a Turitg. Las empremas poesias ha el publicau ils onns siatonta en la «Gasetta Romontscha» e lu el «Calender Romontsch». Igl atun 2009 ei siu emprem cudisch da poesias e limericks «Smiulas» cumparius.


text:
Il podest
- 1. Lara Gut-Behrami (SUI) 1:23,93 minutas
- 2. Ramona Siebenhofer (AUT) +0,02
- 3. Corinne Suter (SUI) +0,26
Lara Gut-Behrami ha gudagnà l'emprima da duas cursas rapidas a Val di Fassa en las Dolomitas. La Tessinaisa è stada dus tschientavels pli sperta che la segunda, l'Austriaca Ramona Siebenhofer. Corinne Suter è vegnida terza cun in retard da 26 tschientavels. Michelle Gisin è ensemen cun la Slovaca Petra Vlhova novavla.
En il medem mument succeda Lara Gut-Behrami era a Petra Vlhova a la testa dal classament general.
Sonda è la segunda cursa rapida e la dumengia è planisà il super G a Val di Fassa.


text:
Suenter che la svieuta era crudada ensemen en il segund quartal per 36%, cumpareglià cun l'onn avant, sa revegn quella puspè en il terz quartal. Sco il concern communitgescha haja la gruppa da l'Ems Chemie fatg ina svieuta da 451 milliuns francs. Quai è anc 13% damain cumpareglià cun l'onn avant.
En vista a la situaziun actuala quinta la Ems Chemie vinavant cun in resultat da concern annual sut quel da l'onn passà.
Crisa en l'industria d'autos
Guardà sur tut ils 9 mais è la svieuta da 1,3 milliardas francs per passa 22% pli bassa che l'onn avant. La Ems Chemie senta surtut la crisa tar l'industria d'autos. Quella fa ora passa 60% da la svieuta.
Ord l'archiv:
Il 2017 aveva la EMS-Chemie fatg gudogns da record.


text:
Percursc interatives
Döes plataformes interatives promöi la comunicaziun y pita na oferta rica por la scolina y la scora.
Le proiet de inrescida por talian “Il mondo delle parole” vëgn adoré te dötes les scolines talianes por sostigní le svilup linguistich de vigni möta/möt, insciö che al vëgn garantí lercs, materiai y ativités aposta. Le fin é chël da renforzé y mioré les competënzes linguistiches bele tla eté prescolara.
Le server de formaziun todësch blikk pita n gröm de ambiënc de laur sön argomënc che á na importanza soziala o pita manires da ti jí pormez alternatives sciöche la promoziun dla letöra o la matematica. Adoré vëgnel da mitans/mituns che vá ala scolina y porsones adultes interessades a argomënc educatifs y scolastics.


text:
In comité cun 17 persunas grischunas cumbatta la revisiun parziala da lescha da chatscha. Quest comité sa cumpona da represchentants dad organisaziuns d'ambient che vegnan sustegnids da politicras e politichers chantunals e federals, selviculturs, chatschaders e purs.
In da lur arguments: La Svizra stoppia restar in lieu, nua che spezias periclitadas restian protegidas. Ins na possia betg lubir ch'animals vegnian mazzads, mo perquai ch'els sajan qua e possian potenzialmain chaschunar donns. La revisiun chaschunia dapli conflicts che quai ch'ella schlia, scriva il comité. I na dettia suenter betg pli ina regulaziun unitara sur l'entira Svizra per ils animals protegids, ma las cumpetenzas vegnian surdadas als chantuns ed uschia dettia lura puspè mintga pèr kilometers in'autra moda d'ir enturn cun tals animals.
Dossier online rtr.ch/votaziuns
Sin in clic tut las fatschentas federalas e communalas.


text:
Wt/lmo/Appendix:Verb incoativ
I verb incoativ inn di verb de la quarta coniugazzion che per certe forme verbali vegnen coniugad cont meter denter on "iss" infra la radis del verb e la desinenza solita del verb regolar.
Per esempi:
- verb "capì"
- Indicativ present, 2^ persona singolar (in dialet milanes):
- Ti te capisset
Notom che l'è stad miss denter "iss" infra la radis "cap" del verb "capì" e la desinenza solita di verb regolar "et"
→La manera de coniugà i verb incoativ in lombard ocidental l'è despiegada chichinscì.
→In lombard oriental De scriver


text:
Türì
Türì (Italià: Torino; Piemontés e 'n vàrie lèngue d'Euròpa: Turin; Portoghés: Turim; Olandés: Turijn) l'è öna sità de l'Italia Nord-Ucidentàl, capitàl de la regiù Piemùt, con 902 137 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfice de 130,2 km² e 'na densità de de 6 929 ab./km². La sò "area urbana" la rìa 'nfina a ü miliü e més d'abitàncc. I abitàncc i è ciamàcc Türinés.
Ol sò nóm 'l sömèa che vègne dal cèltich Tau ch'a 'l völ dì Mùt, pò latinizàt in Augusta Taurinorum, in onùr de l'imperadùr Aügüst.
In del sich-sent la sità l'è dientàda la capitàl del Dücàt de Savòia e de alùra 'nàcc la sò stòria l'è 'ndàca 'nacc compàgna de chèla de la faméa sabàuda. Türì l'è stàcia la prìma capitàl del Regn d'Italia, dal 1861 al 1865.
La sità la se tróa i pé di Alp e l'è traersàda fò dal Po e da la Dora Riparia che pròpe a Türì la se böta 'n del Po.
La sò economìa la stà 'n pé sö l'indüstria automobilìstica e la FIAT l'è la sò 'ndüstria piö grànda.
Ol sìmbol de la sità l'è la Mole Antonelliana, ü grand palàs nasìt per vèss öna sinagoga e che al sò tép l'éra 'l piö ólt del mónd.
Gh'è ach ol Müséo Egìsio, ol piö 'mpurtànt del mónd dòpo chél del Cairo.
Ol sìndech de Türì l'è 'l Chiara Appendino.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc (en miér)
Sport[Modifega | modifica 'l sorgent]
I squader de folber principal de Türì sont la Juventus e el Türì. In passaa hinn stait tant alter squader de la cittaa: la Turines l'era la pussee cognossuda.
Links[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
1.1 Fonologia y grafematica dl ladin de Gherdëina (vocai, diftons, triftons, consonanc)
Na rujeneda che rujenon ie fata de sonns (o fons); chëla che scrijon de pustoms (o grafems) y da vel’ auter sëni (apostrof, azënt, trema y n.i.). I pustoms dl alfa-bet ladin ne reprejentea nia duc i sonns dla rujeneda y perchël muessen per vel’ sonn scrì plu de un n pustom. Chësta curespundënza nia un a un danter sonns y pustoms possa purté a problems de ortografia per na drëta trascrizion.
Per chël che à da nfé cun l ladin gherdëina pieta l Dizioner Ladin de Gherdëina – Talian. Dizionario Italiano – Ladino Gardenese online na verscion audio de duta la paroles y fraseologies ladines. L Dizioner online vën for inò ajurnà per tenì pea cun i tëmps.
Tl ladin ie la curespundënza danter grafia y pronunzia plutosc bën balanzeda ora. Te d’autra rujenedes, penson al nglëisc o al franzëus, iel bëndebò na gran defrënza.
1.1.1 Fonologia y grafematica dl ladin de Gherdëina (vocai, diftons, triftons, consonanc)
Nëus pudon pronunzië truep sonns, articulei y nia articulei, ma mé na pitla pert de chisc ie fonems. Chisc ie la mëndra pertes defrëntes te chëles che l se lascia spartì na parola. I à perchël n carater distintif: l tleca mudé un sëul de chisc per mudé l senificat de na parola. Sce tulon ca man y pan ons doi paroles che se desferenzieia l’una dal’autra, ajache m ie n contraposizion cun p, coche d ie n contraposizion cun t y desferenzieia ladin da latin.
La scritures alfabetiches natureles ne spidlea mei a puntin i sonns de na rujeneda. Chësc suzed nce ajache l’evoluzion a usc de na rujeneda vën dan chëla scrita. Per mustré su coche la singula paroles vën realisedes foneticamënter iel da garat sistems de trascrizion fonetica. Chël che vën adurvà l plu ie l alfabet fonetich in-ternazionel, cunesciù coche IPA (International Phonetic Alphabet).
1.1.2 I sonns y i fonems
Na scritura fonetica coche la nosta se noza de n sistem de sënies grafics: i pustoms per reprejenté i fonems. La cumpëida de pustoms fej l alfabet. Chël ladin modern ie de 21, a chël che se njonta cin pustoms furesć: k, q, w, x, y.
Nosc alfabet reprejentea i fonems miec de coche l vën dant, per ejëmpl, tl nglëisc o tl franzëus, ma purempò nia defin a puntin. L ie propi la defrënzes danter pronunzia y scritura una dla gaujes dla melsegurëzes n cont dl’ortografia.
L’ortografia ie un di ciamps che toma plu tl uedl y la ie, perchël, na pert che vën auzeda ora l plu tl nseniamënt te scola. I fai de ortografia vën a se l dé suvënz da n defet dl sistem de liams danter rujenà y scrit. L pustom c, per ejëmpl, ie n sëul sëni grafich, ma che muessa reprejenté doi sonns defrënc: ca/co/cu velar (cassa, codla, cujiné) y ce/cë/ci palatal (cené, cënder, ciadëina); l medemo suzed cun g (gabia, gialina).
Per reprejenté tl scrit l sonn mujel dl c y g (i doi sonns palatai) dan a, o, u, an tëut, per cunvenzion, la dezijion de cuncé ite n i, coche te cian y giat. Per auzé ora, ntant sce, l sonn velar sentons ite n h: chemun, Gherdëina. Per analogia ons nce ala fin de parola l velar cun la njonta de n h coche: blanch, l plurel devënta palatal: blanc. Tl femin singuler palatal sentons ite n i: blancia, che tl plurel toma demez: blances.


text:
Jan Luykx, ambassadur dal reginavel da la Belgia, ha visità oz il chantun Grischun sin invitaziun da la regenza.
L'ambassadur beltg en Svizra, Jan Luykx, e sia consorta Raka Singh èn vegnids retschavids oz en la Chasa grischa a Cuira dal president da la regenza Hansjörg Trachsel e dal chancelier Claudio Riesen. L'ambassadur beltg è vegnì accumpagnà da l'attasché d'economia Michel Patteet sco er dal consul onurari a Son Gagl, Bruno Bauer, e da sia consorta Verena Bauer. Suenter il barat dals salids uffizials è in gentar cuminaivel stà sin il program.
La regenza grischuna tgira annualmain contacts cun represchentantas e represchentants da stadis esters en Svizra. Quests discurs èn elements impurtants da las relaziuns externas dal chantun. Cun ils stadis vischins e cun pajais che han relaziuns spezialas cun la Svizra e cun il Grischun vegnan savens discutadas dumondas specificas actualas. Autras visitas servan en emprima lingia a barattar experientschas sin il champ cultural, economic e politic.
Fotografia agiuntada:
L'ambassadur Jan Luykx e sia consorta Raka Singh (amez) vegnan retschavids en la Chasa grischa dal president da la regenza Hansjörg Trachsel (a sanestra) sco er dal chancelier Claudio Riesen (a dretga).
Gremi: regenza
Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun


text:
Cechia
La Cechia (Česko in lengua ceca, offizialment Republica Ceca, Česka republika in cecch) a l'è on Stat de l'Europa orientala, member de la NATO, del Grupp de Visegrád e de l'Union europea. La confina cont la Slovacchia, l'Austria, la Germania e a la Polonia.
StoriaModifega
GeografiaModifega
La Cechia a l'è 'n Stat senza sbocch al mar de forma circa romboidala. La confina con la Slovacchia, la Germania, l'Austria e la Polonia.
L'Elba a l'è el fiumm pussee important de la Cechia, el sò picch pussee volt a l'è el Sněžka.
A nivell istoregh a l'è dividuda in trè region istoregh: Boemia, Moravia e Slesia.
PopolazionModifega
El Paes el gh'ha 10'562'214 abitant, per la pupart in di aglomeraa urban de la Boemia cont ona densità media de 133 ab/km².
I etnij principaj a hinn quella boema, la maggioranza, e quella morava, circa el 30%. I principaj minoranz a hinn quella slovacca, quella ongaresa, quella todesca e quella polacca. Anca i vietnamita, protagonista de 'na granda immigrazion in del period de guerra, a hinn recognossuu 'me minoranza e anca i rom a hinn retegnuu 'na minoranza.
Finna ai decrett Beneš in di Sudetenland ghe seren circa 3 milion de todisch, casciaa via dopo de l'invasion nazista.
ReligionModifega
In Cechia gh'è 'n poo de religion ma a l'è el Stat pussee ateo de l'Europa: Segond di sondagg el 20% el pensa che 'l ghe sia on Dio, el 30% a l'è ateo e 'l 50% teista o spiritualista.
Ordinament del StatModifega
La Cechia a l'è on stat regional parlamentar e cont el bicameralism imperfett. El President de la Cechia a l'è elegiuu a suffragi universal e dirett e 'l gh'ha on roeul principalment de garanzia. El Parlament l'è compognuu de la Cambra di Deputaa, de 200 member e elegiuda ogni 5 agn, e del Senad, de 81 member e renoeuvaa de 1/3 ogni 2 agn.
El governo a l'è preseduu del capo del governo, nominaa del President e fiduciaa de la Cambra.
La magistratura la gh'ha ai sò vertis la Cort Suprema, la Cort Ministrativa e la Cort Costituzionala. I giudes, nominaa del President, a hinn independent.
Division territorialaModifega
La Cechia l'è spartida in 14 region (kraj), de che vuna l'è la Capital Praga, 72 distett, cont Praga, Brno, Plzeň e Ostrava che hinn consideraa distrett direttament.
I region a hinn:
PolitegaModifega
I partii politegh cecch che hinn in Parlament a hinn:
- ANO 2011, centrista e popolista
- Partii Civich Democratich, conservator e euroscettegh
- Partii Pirata Cecch, liberal social e per la democrazia diretta
- Libertà e Democrazia Diretta, euroscettegh e per la democrazia diretta
- Partii Comunista de Boemia e Moravia, comunista
- Partii Social Democratich Cecch, socialdemocrategh e progressista
- Union di Cristian e Democratich - Partii Popolar Cecoslovacch, democristian
- TOP 09, liberalista
- Sindegh e Independent, a favor de la sussidiarietà
EconomiaModifega
ColturaModifega
Bandera e innModifega
La Bandera de la Cechia a l'è la midemma de la Cecoslovacchia, cont i color de la Boemia con sora on triangol bloeu, in di color panslav.
L'inn cecch a l'è Kde domov můj, cant patriottegh che 'l voeur dì "indova è-la la mè terra" scrivuu durant del governo austriegh in su la Cechia.
MangiàModifega
La cusina ceca la se fonda soratutt in su la carna, de porscell e de agnell, di zupp e de pasta. Famosa l'è anca la birra locala.
Tradizion popolarModifega
In Cechia, 'me in la pupart de l'Europa orientala la gh'è la tradizion de cavass i scarp e de entrà no in di cas cont i scarp doperaa in l'esterno.
On'altra tradizion ceca famosa a l'è la pomlázka, tradizion de Pasqua indova che i omen scuratten cont ona frusta i donn per auguràgh gioventù e in cambi riceven oeuv coloraa, dolz e alcol.
StraportModifega
StradModifega
La red di autostrad in Cechia a l'è in fas de desvilupp ma i città principai, ossia Praga, Brno o Ostrava a hinn conligaa de la strada D1. I autostrad cecch a hinn a pagament cont la vignetta autostradala.
FerrovijModifega
La red ferroviaria ceca a l'è assee desviluppada e gh'è 'na compagnia principala e statala, České dráhy, che la quatta tutt el territori del Stat e la fa el servizzi local, e di compagnij a longa percorrenza RegioJet e LEO Express.
AereoportModifega
I città pussee important de la Cechia han l'Aeroport: I pussee important a hinn l'Aeroport Václav Havel de Praga e quell de Brno-Tuřany
Straport pubblich localModifega
RiferimentModifega
- Self-governments in the Czech Republic
- Regions
- Leave your shoes at the door
- The Czech Easter tradition of whipping girls
- Ceca, Repubblica
- Czech Food and Drink
- Czech Republic country profile
- Czech republic political system
- Czech motorway
- Czech trains


text:
Tar tscherts fenomens saja mo in singul pled emprestà d'in autra lingua. «Per exempel in pled tudestg en in SMS ladin», declera Annetta Zini. «Lura po quai esser ch'i sa tracta d'ina frasa fitg speziala cun construcziuns mez rumantschas e mez tudestgas.»
Tranteren dettia quai er pleds ch'èn gia tut normals sco «Hallo» , «super» u «cool». Mintgatant haja ella dentant era chattà chaussas divertentas u in pau pli spezialas.
Il «Schleimerun» che fa «il torkeln»
Tar las expressiuns ch'èn emprestadas e sajan mez rumantschas e mez tudestgas u er englaisas haja ella chattà tschertas expressiuns fitg divertentas, uschia Zini.
«Ina è per exempel il «giodaholic» che sa cumpona dal «giudair» en rumantsch ed il «holic» ch'è enconuschent ord l'englais, sco per exempel dal «workaholic».» Uschia sajan quests dus pleds vegnids cumbinads tar in nov plaid che stettia per insatgi che giaudia savens.«In auter exempel è stà «far il torkeln». Quai stat per ir a pe undegiond.» La cumbinaziun da «far» cun «il» ed in infinitv saja in'expressiun che vegnia duvrada frequentamain en il rumantsch, spezialmain dals giuvenils.
«Schleimerun» saja er in pled ch'ella haja chattà. «Schleimer» saja emprestà dal tudestg e cun il «-un» vegnia anc agiunta ina part rumantscha, in uschenumnà augmentativum. Ils SMS che Zini ha savì analisar derivan dal project internaziunal «sms4science». En differents pajais - tranter auter er en Svizra - èn vegnids rimnads SMS per la scienza, tranter auter er en ils differents idioms rumantschs.
RR Actualitad 06:00


text:
Lavurs
Al termin fixà beneventan coiffeurs e coiffeusas lur clientas en la fatschenta da coiffeur. Els plazzeschan ellas en in lieu liber, s’infurmeschan davart ils giavischs e cusseglian tar la tscherna d’ina frisura adattada al tip. Els infurmeschan davart colurs adattadas ed èn al current pertutgant peruccas e pussaivladads d’agiuntar chavels. Suenter la cussegliaziun lavan els per regla l’emprim ils chavels da la clienta. Latiers elegian els in product da tgira che va a prà cun ils chavels e cun la pel dal chau.
La frisura ed il tagl, saja quai curt u lung, ston ir a prà cun las proporziuns da la fatscha e dal corp dals clients. Coiffeurs dovran differentas tecnicas da tagliar: Els taglian orizontalmain, diagonalmain, stgalims ed effileschan ils chavels. Ultra da quai taglian els stgalims, barbas e conturas. Tar ina midada da la colur dals chavels colureschan e sblatgeschan coiffeurs ils chavels cun meds chemics e surveglian il temp d’agir exactamain. Els fan permanentas, toupeschan, stendan, onduleschan u tschurran ils chavels.
Suenter sientan coiffeurs ils chavels cun il favugn e cun il barschun u papigliottas e dattan la furma giavischada. Els petgnan differentas tecnicas per chavels lungs e ferman ils chavels per occasiuns spezialas tar frisuras creativas. A la fin dovran els products da finish e mussan a la clienta il resultat cun il spievel da maun.
Coiffeurs tegnan net lur plaz e conturn da lavur. Els tgiran e dischinfecteschan tenor basegn lur utensils da lavur sco forschs, apparats cun nizzas e barschuns. Els resguardan las prescripziuns en connex cun la segirezza da la lavur e l’igiena ed eviteschan accidents e donns da material. Durant la lavur guardan els d’avair ina buna posiziun da lavur, per ch’els na fetschian betg donn al corp.
Coiffeurs èn persunas che prestan in servetsch. Tar la cussegliaziun e tar la vendita da products da tgira communitgeschan els a moda segira ed orientada als clients. Els s’identifitgeschan cun lur manaschi e sa stentan da crear ina buna atmosfera en lur manaschi.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 1-11-2013
Durada
3 onns
Furmaziun en la pratica
En ina fatschenta da coiffeur u en ina scola professiunala privata. I sto vegnir sclerì tar las scolas spezialisadas, schebain la scolaziun vegn terminada cun in attestat federal da qualificaziun.
Furmaziun en scola
1 di per emna a la scola professiunala
Roms professiunals
- S’occupar da clientas e clients
- cussegliar e vender
- tractar e tgirar la pel dal chau ed ils chavels
- tagliar, midadas da colur e dar ina furma permanenta als chavels
- crear frisuras
- organisar ed avair quità dal conturn da lavur
- garantir la segirezza da la lavur, segirar la protecziun da la sanadad e da l’ambient
Curs ordaifer il manaschi
Emprender ed exercitar a moda pratica la basa professiunala
Maturitad professiunala
Tar fitg bunas prestaziuns da scola po vegnir frequentada la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "coiffeur / coiffeusa AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada
Pretensiuns
- interess vi da bellezza e moda
- senn per furmas e colurs
- persuna inschignaivla, sensibilitad
- senn per nettezza ed igiena
- plaschair vi dal contact cun umans
- fitg buna abilitad da communitgar
- empatia
- discreziun
- saun dies
- pes e mauns sauns per la lavur en pe
- naginas allergias resp. nagina ipersensibilitad da la pel (utilisaziun da products, schampos e meds da tgira)
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas dal Verband Schweizer Coiffeurgeschäfte coiffureSUISSE ina furmaziun supplementara permanenta è necessaria pervia da las tendenzas modernas che sa midan
Scolaziun supplementara
coiffeur / coiffeusa da teater, artist / artista da make-up
Examen professiunal (EP)
coiffeur / coiffeusa cun certificat federal da qualificaziun, visagist / visagista cun certificat federal
Examen professiunal superiur (EPS)
coiffeur / coiffeusa cun diplom federal
Cundiziuns da lavur
Per coiffeurs qualifitgads e coiffeusas qualifitgadas porscha la bursa da lavur bunas pussaivladads. Sco lieu d’acziun vegnan en dumonda sper fatschentas da coiffeur er televisiun e teater, cruscheras, centers d’attempads e da tgira u ospitals, nua che coiffeurs pon lavurar en atgna responsabladad.
Suenter la furmaziun correspundenta (examen professiunal superiur) datti la pussaivladad d’avrir in’atgna fatschenta.
Coiffeurs lavuran era las sondas e las sairas. La professiun è adattada per lavur a temp parzial.
Ulteriuras infurmaziuns
coiffureSUISSE
Verband Schweizer Coiffeurgeschäfte
3000 Bern 22
Tel: 031 332 79 42
URL: www.coiffuresuisse.ch
Revista professiunala:
"Journal Coiffure Suisse"


text:
La saiv da cunfin en il nord da l'insla vegnia ad augmentar a moda massiva il livel da segirezza. La Russia aveva annectà la Crim il 2014. Tenor l'Uniun europeica ha la Russia cuntrafatg cun quai al dretg internaziunal, els insistan ch'il territori ucranais vegnia laschà entir.
Dapi il 2014 èn passa 10'000 persunas vegnidas mazzadas tar cumbats tranter l’armada ucranaisa e separatists che vegnan sustegnids da la Russia. Enfin curt avant Nadal hajan ins dumbrà quest onns 104 morts.
A partir da damaun duaja valair ina pausa da cumbat en la regiun da cumbat.
RR novitads 10:00


text:
Brèsc de Béder
Brèsc de Béder (Nom ufizial in italian: Brezzo di Bedero) l'è un comün de la Pruvincia de Vares. El gh'ha 1 213 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 8,2 km² e 'na densità de 148 ab./km². L'è tacaa ai cumün de Brisaagh Travàja, Canér (VB), Germignàga, Pòrt Travàja e Ugébi (VB).
L'è sitüaa in sü la còsta d'ul Lach Magiur. Ul nòmm a 'l vegn d'i dü fraziun püssee impurtant d'ul cumün: Brèsc e Béder.
Evoluzion demografegaModifega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Brèsc de Béder l'è mustraa in de la tabela ripurtada chi desutta:
Abitàncc censìcc
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
cuntegn
La classica
-
Georges Bizet – mort avant 145 onns
Georges Bizet * 25 doctober 1838 a Paris cul num Alexandre-César-Léopold Bizet; † 3 da zercladur 1875 a Bougival sper Paris. Georges Bizet è stà in cumponist franzos da la romantica e pianist. Ses pli grond success – lopera Carmen.
Georges Bizet, el in uffant talentà, ina spezia geni. Cun 9 onns daventa el scolar da Charles Gounod al conservatori da Paris. Cun 17 onns aveva el gia 4 diploms dal conservatori en tastga: teoria da musica, clavazin, orgla, cuntrapunct e fuga. E quai onn cumpona el sia emprima sinfonia e quai en mo paucs dis. LArtg musical porta ella, sper extracts da lopera Carmen, da lArlésienne e da sia Petite Suite dorchestre «Jeux denfants». Georges Bizet è mort ils 3 da zercladur 1875, trais mais avant la premiera da sia Carmen.
Redacziun: Giusep G. Decurtins
Ils titels en l'emissiun


text:
Dapi fin favrer 2015 è il center da transit Valbella a Litzirüti en funcziun. Actualmain vivan 104 requirents d’asil en l’anteriura chasa da vacanzas a l’entschatta dal vitg da Litzirüti. Per dar in’invista a la populaziun ha l'uffizi da migraziun dal Grischun avert las portas dal center per visitadras e visitaders.
Armin Bühler, manader dal center da transit ha mussà las stanzas da scola, las chombras ed era declerà il manaschi. Sper discurs cun ils manaders ha la populaziun era pudì discurrer cun ils requirents d’asil. Da mezdi han ils abitants preschentà e fatg amogna spisas da lur patria.
Spisas da tut il mund
In grond buffet cun tratgas da tut il mund ha spetgà visitadras e visitaders. Ils requirents d’asil han per exempel fatg amogna ris dultsch cun mandlas ed ivettas da l'Afghanistan, charn nursa cun chilli da l’Etiopia ni era paun dal Sudan.
RR Actualitad 12:00


text:
Strèla
Una strèla l'è un còrp zilèst ch'al sfalèstra par la só lûs.
Par l'astronomî, una strèla l'è una sfera ed plâsma (dal gâs bän junizè a una temperatûra dimóṅndi granda) e lusänta che la prodûs energî int'al sò nucleo par pruzès ed fusiån nucleèra. Cl'energî qué la s sparpâja int'l univêrs cme däli ånnd eletromagnêtichi e neutrén. Di mondi d'elemént chémmic pió pais d'l idrògen e d'l êli (quî ch'i én de piô int'l univêrs) i én sintetizè int'i nuclei ed strèl col pruzès ed nucleosintesi.
La strèla pió vsénna a la Tèra l'è al såul, ch'l è la fåurma d'energî pió granda d'la Tèra. Däli ètri strèl, ch'i én ciamè supernòv, i s pôlen vadder ed nòt e i s arvîsen a dî puntén ch'i sfalèstren e ch'i trammen pr'i efèt ed distorsiån d'la nòstra atmusfêra.


text:
L'hotel Waldhaus a Segl è occupà cumplettamain dapi Nadal e fin suenter Bumaun. Davos las culissas han ils collavuraturs ils mauns plains da far. Tuttina manegia l’anteriur directur da l’hotel, Felix Dietrich: «Il stress n‘exista betg tar nus. Il giast è qua per giudair il ruaus. Perquai na mussain nus nagin stress anoravers.»
Restar amicabels e rir
La giuvna emprendista Gianna Gini lavura dapi sis stagiuns a la cassa da l'hotel Waldhaus a Segl. Ella vesa mintga di quant blers daners ch’ils giasts pajan per star en l'hotel. I saja perquai fitg impurtant dad adina restar amicabels ed ademplir mintga giavisch ch’il giasts hajan. Tar 280 letgs capita quai spert che Gianna Gini na fa strusch pausas durant il di da lavur. Tuttina saja bel da lavurar durant ils dis da festa, ils giasts hajan savens buna luna e dapli temp.
Quasi 300 tschainas mintga saira
En cuschina lavuran 24 persunas per pupragnar ils giasts culinaricamain. Amos Tuor da Sumvitg fa dapi 6 stagiuns part dal team. Il stress è nagut nov per el. Era sch'i dettia temps cun bler stress, fin ussa saja quai adina gartegià insaco. El lavuria pli gugent, cura ch’i giria bler che cura ch’ins haja nagut da far.
RTR Telesguard 17:40


text:
Tenor la retschertga da l'institut Sotomo pudessan ils burgais-democrats perder lur sez a Berna e quai a la Partida liberaldemocratica. La PBD vegn numnadamain sin 9,3% da las vuschs e la PLD sin 14,2%.
In resultat che fa surstar
Che sia partida perdia 5,2 % cumpareglià cun avant 4 onns, n'avess Duri Campell betg quintà. Ina tscherta culpa dat Campell era a las medias che rapportan adina che la PBD saja tant sco morta. Uss saja halt da dar anc dapli fadia il proxim mais per perschuader la populaziun. Capitular vegn betg en dumonda per l'Engiadinais – era sch'igl è conscient ad el ch’i vegn fitg grev da defender ses sez a Berna.
La partida che profitescha da la flaivlezza actuala da la PBD è la partida liberaldemocratica (PLD). Il president da la partida chantunala, Bruno Claus guarda gugent sin las cifras da la retschertga. El menziuna dentant ch’i saja anc ina lunga via. Claus na vul betg ludar il di avant la saira.
RR actualitad 07:00


text:
Ils experts quintan che sch'i dat in GEA al Brexit, crodia il curs a moda dramatica. La votaziun istorica en la Gronda Britannia da sortir u da restar en l’Uniun europeica ha cumenzà oz en damaun. Dapi las otg pon radund 46 milliuns abitantas ed abitants dar giu lur vusch. La votaziun vala sco ina da las pli impurtantas insumma en l'istorgia da la Gronda Britannia.
Tenor las ultimas retschertgas èn ils adherents da l’Uniun europeica lev en avantatg. Las ultimas retschertgas da las gasettas en Gronda Britannia mussan ch’ils adherents da restar en l’Uniun europeica èn levamain en avantatg.
En duas differentas enquistas per las gasettas «Times» e «Daily Mail» vulan 48% respectivamain 51% da las persunas dumandadas restar en l’UE. Ma ils resultats n’èn anc betg propi clers.
Quai mussa era l’institut da retschertga «YouGov» èn ils resultats da las enquistas però memia stratgas per propi predir il resultat da la votaziun. Il sulet propi segir è ch’ils locals electorals avran bun’ura a las 8 e vegnan a serrar la saira tard a las 11.
RR novitads 06:00++


text:
Suenter che dus projects da fusiun vevan fatg naufragi en la Val Schons hai quella giada funcziunà. Las 4 vischnancas Donat, Casti-Vargistagn, Maton e Lon han ditg gea al contract da fusiun e furman uschia a partir dal 1. da schaner 2021 la vischnanca Muntogna da Schons.
Tensiun a Donat
Fertant che tut è i spert en las trais vischnancas sisum la Muntogna; Lon, Maton e Casti-Vargistagn, han ils da Donat procurà per in pau tensiun. Là hai dà ina lunga discussiun. Ils purs han anc ina giada laschà sentir ch'els n’èn betg cuntents cun la lescha d'agricultura ch’è ina part integrala dal contract da fusiun. La proposta da spustar la votaziun sin pli tard ha fatg naufragi. Il resultat pertutgant la fusiun è stà cler.
Jau ma sent fitg bain il mument. Cun quest resultat n’avev jau betg quintà. Che gist 50 dian gea a la fusiun n'avev jau betg quintà.
Ils resultats
- Lon: GEA = 23, NA = 0
- Maton: GEA = 16, NA = 2
- Casti-Vargistagn: GEA = 19, NA = 0
- Donat: GEA = 50, NA =13, abstenziuns = 5


text:
Las agenturas da posta na dastgian ord raschuns da segirezza betg pli offrir il servetsch da pajaments, uschia ha la posta infurmà oz a Berna. Perquai saja pussaivel davent dal prim da settember da far pajaments al postin, quai en lieus senza ina filiala da posta.
La Posta reagescha uschia sin la ferma critica en connex cun serrar filialas sco Thomas Baur da la Posta a ditg.
La fin da schaner aveva la regenza grischuna dumandà la Posta da mantegnair in provediment optimal per la populaziun grischuna.
RR novitads 12:00


text:
Tge vulevas Vus gia adina mussar u dir a la regenza grischuna? Envidai la presidenta da la regenza Barbara Janom Steiner ad ina visita. En mintga regiun linguistica dal chantun han lieu il settember e l'october 2012 dis da scuntrada che vegnan arranschads tenor las propostas da la populaziun.
Durant ses onn presidial vul la presidenta da la regenza Barbara Janom Steiner tgirar il contact cun la populaziun grischuna en tut las trais regiuns linguisticas dal chantun. I duai dar in barat avert e direct en il rom da scuntradas persunalas.
Per quest intent retschaiva la presidenta da la regenza gugent propostas da la populaziun: persunas interessadas èn envidadas d'inoltrar propostas per ina scuntrada. En mintga regiun linguistica (Grischun rumantsch, tudestg e talian) è previs il settember e l'october 2012 almain in di da visita cun la presidenta da la regenza. Barbara Janom Steiner vegn a selecziunar sezza las propostas da la populaziun.
Propostas originalas èn giavischadas. Da resguardar è che las visitas èn publicas e che la populaziun sto avair la pussaivladad da sa participar a las visitas. Ils eventuals temas duain plinavant esser d'in interess general. La finamira da las visitas èn scuntradas en tut las trais regiuns linguisticas dal chantun che laschan enavos impressiuns durablas e che pon forsa er furnir enconuschientschas novas e nunspetgadas. Il motto da la retscha da scuntradas sa cloma:
Il Grischun essan nus – la presidenta da la regenza tranter nus
Graubünden sind wir – die Regierungspräsidentin unter uns
I Grigioni siamo noi: la presidente del Governo tra noi
Las ideas pon vegnir inoltradas a partir dal proxim glindesdi, ils 13 d'avust 2012, fin glindesdi, ils 27 d'avust 2012, sur l'internet (www.gr.ch
) u al departament da finanzas e vischnancas dal Grischun che organisescha las visitas.
Per posta:
Departament da finanzas e vischnancas dal Grischun
Secretariat
Chavazzin "Il Grischun essan nus"
Rosenweg 4
7000 Cuira
Per e-mail:
info@dfg.gr.ch
Object: "Il Grischun essan nus"
Sur l'internet: inoltrai qua Vossas propostas
Infurmaziuns:
presidenta da la regenza Barbara Janom Steiner, scheffa dal departament da finanzas e vischnancas, tel. 081 257 32 01, barbara.janom@dfg.gr.ch
Gremi: departament da finanzas e vischnancas
Funtauna: rg departament da finanzas e vischnancas


text:
Il raquint ‹In chasti cun consequenzas› da Susan Rupp è cumparì il 2011 sco part dal med da scola ‹Splerins› per la 5avla classa. Dapi il 2015 è il text er accessibel en furma digitala, uschia che las aventuras dals scolars da Marolas sa laschan persequitar independentamain dal med da scola.
L’Insla naira
Las aventuras da Tintin vegnan raquintadas en var 30 linguas. En l’emprim dals dus toms rumantschs, cumparids l’onn 1986, persequitescha Tintin ina banda da falsifitgaders da daners fin en Scozia ed emprova da schliar il misteri da la bestia dal chastè da Ben More.
Pederin sgola sin la glina
Il 2016 è cumparida la versiun rumantscha d’in dals classichers da la litteratura d’uffants da lingua tudestga: ‹Peterchens Mondfahrt›. Quel raquinta las aventuras da la buccaria Sumsum che sgola cun Pederin ed Annina sin la glina en tschertga da sia sisavla chomma ch’era ida a perder.
Istorgias curtas 1
Ina rimnada da 15 raquints fitg divers: Magari poetics, magari pensivs, magari prendids or da la vita, magari da tempra surreala, magari fan els surrir e magari laschan els enavos il lectur e la lectura tut stut e tschentan dapli dumondas che quai ch’els respundan…
Pitschnas istorgias per glieud pitschna
Tgi gida la famiglia da Miguel or da la miseria? Co che la giatta Zilla spendra a Gottfried la vita… Tge spiert sgulatscha tuttenina la notg en chombra? Dal mariner che ristga dad ir en il chaset dal tigher… E tge fa in pinguin en curtin? Istorgiettas da Gustav Tobler adattadas sco emprima lectura.
L’Indian grischun
Cun ‹L’Indian grischun› ha Gion Antoni Bühler (1825–1897) tschentà in monument a l’istorgia e cultura da sia vischnanca nativa Domat. E la segunda mesadad da la novella tematisescha l’emigraziun sur mar ch’era tuttavia anc actuala dal temp ch’il text è cumparì (1890).
Ils viadis da Gulliver
Il roman ‹Ils viadis da Gulliver› da l’autur irlandais Jonathan Swift (1667–1745) è cumparì il 1726. Betg blers cudeschs pon pretender d’avair delectà tantas generaziuns da lecturas e lecturs giuvenils e creschids. Ed er suenter traitschient onns n’ha l’ovra pers nagut da sia frestgezza.
L’um ch’ha pers sia sumbriva. L’istorgia mirvegliusa da Peter Schlemihl
Cun ‹Peter Schlemihl› ha Adelbert von Chamisso (1781–1838) creà in dals pli enconuschents raquints da la romantica. Situà tranter istorgia d’aventura e paraula d’art cumbinescha quel elements autobiografics cun dumondas existenzialas che mantegnan lur actualitad.
La muntogna dals 1000 privels
‹La muntogna dals 1000 privels› è in cudesch d’aventura che sa drizza ad uffants e giuvenils (a partir da 10 onns). Ma attenziun: tgi che vul sa tschentar patgific sin la pultruna e be guardar tiers dalunsch co ch’ils protagonists sa dostan, fa meglier da laschar la detta da questa lectura!


text:
Ruedi Schwärzel da la gruppa da project discurra envers RTR d’in success, cunzunt ussa cun quella stad da chaliras. In stoppia dentant era proteger las plantas cunter il fraid, ma sch’ins fetschia quai, saja quai realistic da cultivar patats dultschs perfin en regiuns temperadas dal Grischun, sco en la Val dal Rain.
Svizra Tartuffels dultschs creschan er en Svizra
L’agricultura svizra stoppia s’adattar ad in clima pli chaud, di l’institut da perscrutaziun agricula da la Confederaziun, Agroscope. Perquai fa l’institut era tests cun plantas ch’èn anc betg derasadas en Svizra, per exempel cun il tartuffel dultsch.
rtr/mk


text:
En l’entira Svizra n’hai betg avunda persunal da tgira ed surtut era betg avunda persunas per il servetsch da salvament. Mintga equipa da salvament sto avair almain ina persuna scolada sco sanitari da salvament. Quai è ina scolaziun ad ins scol’auta che dura almain trais onns. Era necessari è ina persunas scolada sco sanitari da transport. Lezza persunas sto far ina scolaziun che dura almain in onn. La differenza è ch’ina persuna scolada sco sanitari da salvament ha dapli cumpetenzas, per exempel da pudair dar medicaments. La persunas scolada sco sanitari da transport è persuenter in expert en tecnicas da salvament.
La vegliadetgna è in criteri per la scolaziun
Tenor il manader dal servetsch da salvament Surselva è in dals problems che sulet persunas giuvnas vegnan scoladas. Quai saja da principi bun ma en media resti ina persuna tranter 7 e 10 onns en il servetsch da salvament. La consequenza saja ch’ina persuna ch’haja finì la scolaziun cun 25 onns resti fin 35 onns en il servetsch da salvament e bandunia alura quel ord plirs motivs. Ils motivs principals sajan, motivs psichics e fisics, ma era che quai na dettia strusch pussaivladads da far in stgalim ad aut, u da midar la partiziun. Perquai fiss ina soluziun da scolar persunas pli veglias, quai vul dir ina persunas che ha gia 35 onns u dapli che sa decida per il servetsch da salvament. Quella vegn probabel a restar pli ditg en quella professiun, ma blers servetschs da salvament han ina limita da vegliadetgna da 30 onns, pli veglias na dastgan emprendistas u emprendists betg esser, di Gisler. Il servetsch da salvament Surselva fa qua excepziuns. Uschia na gioga la vegliadetgna betg la rolla centrala mabain las abilitads e la veglia da far la scolaziun.
Betg adina pussaivel da porscher avunda uras a las emprendistas ed ils emprendists
Il servetsch d’acziun d’ina equipa da salvament variescha fitg. En ina citad datti en media durant in temp da servetsch tranter 5 e 10 acziuns da salvament. En in servetsch da salvament sin la champagna na datti betg tants engaschis d’urgenza e la gronda part dals servetschs da salvaments en Svizra sajan sin la champagna e betg en citads, accentuescha Alex Gisler. Uschia saja grev da porscher a persunas interessadas avunda uras d’engaschi en cas da salvament. Ina soluziun vesa l’um ch’ha fatg la scolaziun a Soloturn e lavura era en la citad da Turitg, da porscher a las persunas interessadas temps da praticum durant la scolaziun en servetschs che han bler da far. Uschia pudessan las uras vegnir rimnadas tenor basegn e ils servetschs da salvament survegnissan dapli persunas scoladas. Pertge dapertut mancan talas persunas betg sulet en Surselva.


text:
Bel plan vąla a piz cun i campiunac defrėnc di jėuni dl hockey. La scuadra dla Under 16, ulache l fova chėst ann n campiunat naziunel cun de ndut vint scuadres, ą bele finą via lena passeda, la Under 20 ą si prima partida de playoff ora de cėsa contra l Hockey Pergine.
U14 Gherdėina - Kaltern 3:2 do penalty (0:1, 1:1, 1:0)
La scuadra dla Under 14 ą jugą n sada ai 27 de fauré n cėsa contra l Kaltern. Aldņ dla bona ucajions da gol ėssi pudł vėncer la partida scialdi nteressanta tl tėmp reguler, ma i goi ne ulova nia jģ ite y nsci ąn messł sla fé ora ai penalties, ulache l Gherdėina ie stat bon de la tré decą. Per l HCG ąl fat i doi goi Markus Mair y Leo Messner. L penalty dezijif fova de Tobias Fill.
U16 Eppan - Gherdėina 2:3
Davia che la scuadra dla Under 16 ova bele finą lena passeda si campiunat, iesi n dumėnia ai 28 de fauré furnei mo a Eppan a fé na partida amichevole. Ėi ą jugą cun cater linies tres duta la partida y ą vencił cun merit per 3:2. I trainadėures fova scialdi cuntėnc.
Per l Gherdėina ąl fat i goi Leo Messner, Nicolas Demetz y Tobias Moroder.
U18 Gherdėina - Feltre 4:2 (1:1, 2:0, 1:1)
Na partida bėndebņ ria fova chėla dla Under 18 n la ultima sada te Sėlva contra l Feltre. Chėsta scuadra juega scialdi dur y l ie nce tumą truep menuc de straufonga da tramedoi pertes. I mutons dl Gherdėina ie mpo stai boni de fé n bel juech y ą nsci vencił cun merit per 4:2. Per l Gherdėina ąl fat i goi Andreas Vinatzer (2), Diego Glück y Damian Bergmeister.
U20 Asiago - Gherdėina 9:0 (0:0, 3:0, 6:0)
La scuadra dla Under 20 ą jugą n dumėnia ai 28 de fauré si ultima partida dan i playoff a Asiago. I mutons ą tenģ pea scialdi bėn per doi tėmps, ne fova pona tl terzo tėmp nia plu cunzentrei y se ą giapą mpue massa goi. N muessa nce dģ che l HC Gherdėina ova nuef jugadėures dla Under 18 ntan che l Asiago ne n ą nianca no un. N dumėnia scumencerąl i playoff y l Gherdėina messerą jģ a Pergine a fé si prima partida.
La proscima partides di jėuni n cėsa:
duman sada ai 5.3. juega la U14 dala 14.30 contra l Puster. La U12 fajerą n dumėnia ai 6.3. dala 11.00 contra l Vinschgau.


text:
Per pudair prender davent ad insatgi il permiss dad ir cun auto dovri novas reglas. Il Cussegl federal sto preschentar al parlament midadas en la lescha davart il traffic sin via. Il Cussegl naziunal ha surdà a quel ina moziun dal cusseglier dals chantuns Andrea Caroni.
La segirtad dal traffic cumonda da prender davent il bigliet a persunas nunadattadas da charrar. Quai saja dentant in'intervenziun gravanta che possia per blers er muntar in scumond d'exercitar ina professiun. Perquai saja ina procedura legala incontestabla tant pli impurtanta.
Caroni vul obligar la polizia d'annunziar a l'autoritad da privaziun aifer trais dis, sch'ella ha retratg in permiss dad ir cun auto. Plinavant duai mo esser pussaivel da prender davent il permiss per 10 dis. Il pertutgà duai avair la pussaivladad da cumprovar che la raschun per prender davent il permiss è crudà davent. Il Cussegl federal ha sustegnì questa dumonda.
RR novitads 11:00


text:
La gronda passiun da Svenja Ammann da Tarasp è il sport da currer. Dapi in pèr onns e quai il hobi da la gimnasiasta da 17 onns ed ella sa participescha era regularmain a cursas da currer. L’enviern fa Svenja Ammann passlung.
Sia lavur da matura: Organisar ina cursa
En la discussiun davart in pussaivel tema per la lavur da matura è bainspert naschì il giavisch tar Svenja Ammann dad empruvar dad organisar ina cursa da currer. Fascinada da la cursa da stad a Scuol, a la quala ella ha fatg part avant quatter onns per l’emprima giada, ha ella cumenzà dad organisar sezza ina cursa. Ina cursa da set, respectiv da trais kilometers e mez atras Scuol. La cursa «Tras Scuol» è alura era il num da la lavur da matura che Svenja Ammann ha fatg.
Dapli che mo fixar il termin da la cursa
Per che la cursa gartegia dovri dapli che mo il termin per la cursa. Avant che Svenja Ammann ha insumma pudì cumenzar cun l’organisaziun da la cursa, ha ella stuì avair differents permiss. Ella ha per exempel stuì dumandar la vischnanca da Scuol per lubientscha. Alura è ella ida a la tschertga da sponsurs, dad insatgi che mesira il temp e per finir anc per voluntaris che gidan sin il traject sco era en l’ustaria da festa.
Cursa cun in bun intent
Il gudogn da la cursa che ha lieu ils 8 da zercladur a Scuol va a favur da la fundaziun Svizra per il cor. La fundaziun s’engascha cunter malsognas dal cor e da las avainas.
RR Sportissimo 17:00


text:
Newsletter
Wenn Sie im KonsumentInnenschutz auf dem Laufenden sein wollen, abonnieren Sie kostenlos das Verbrauchertelegramm als Newsletter.
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Miliarg de euro aspeta "da gní descedá" pro sozietés d'assiguraziun
Ales sozietés d'assiguraziun ti mancel indicaziuns sön porsones assigurades por almanco 4 miliuns de polizes
Da na inrescida fata da IVASS (Istitut por la verda sön les assiguraziuns) resultëiel che 4 miliuns de assiguraziuns sön la vita n'é nia gnüdes paiades fora; chisc contrac vëgn vedli te chëstes sozietés cina che ai toma en prescriziun (le tëmp de prescriziun é de 10 agn).
Le valur complessif de chëstes polizes che dorm röia a miliarg: ara se trata de sparagns o de somes che ê gnüdes adorades por curí, da che che â stlüt jö chisc contrac, le risch de mort. L'Autorité de verda dá dant dui trus sciöche al pó gní ciafé fora sce na porsona de familia morta â n'assiguraziun sön la vita. L'Autorité de verda aconsiëia da fá insciö por ciaré che le capital preodü dales polizes vëgnes paié fora:
- L'ANIA (Assoziaziun nazionala dles sozietés d'assiguraziun) á lauré fora n formular aposta (www.ania.it) cun chël che les porsones interessades pó ciafé fora sce la porsona morta â stlüt jö n'assiguraziun sön la vita. Al vëgn aconsié che dötes les porsones che podess potenzialmënter ester benefiziades fejes domanda, deache la chirida ne dess nia ma gní fata tres la porsona assigurada, mo ince tres chëres che podess ester benefiziades.
- Fá na domanda scrita (por racomanada cun recioiüda derevers) ai agënc d'assiguraziun, al'agenzia, al broker, ala banca o ala sozieté d'assiguraziun, cun chi che le mëmber de familia mort â contat. L'Autorité de verda á ince de chësc vers metü a desposiziun na lëtra tipica.
Le film documentar "Das System Milch"
La verité sön l'industria dl lat
N film de Andreas Pichler
Le lat é n gran business. Ia do chësc alimentar che pé tan pur, s'ascogn na firanda industriala de miliarg. Al vëgn fat profit a cosć dl ambiënt, di tiers, dles porsones y de nosta sanité. Mo jí jissera pö ince atramënter. “Le sistem lat” é n iade, sciöche te n film, tres de plü continënc che tol y vá preiudizi y mostra sö soluziuns.
Sön feter vigni pacl de lat él da odëi vaces contëntes, mo la realté é bele dî n'atra. Fora dl zidlamënt dl bestiam da lat él gnü n'industria de miliarg che ciara che le consum dl lat restes costant a livel mondial. Le documentar „Das System Milch“ ciara iadô les coltrines dl'industria dl lat, mostra sö te na manira insistënta les conseguënzes por les porsones, i tiers y l'ambiënt y stlarësc cara che é la responsabilité dla politica y dl consumadú te n monn globalisé.
Dates:
5. - 11.10.2017: Balsan, cinema Capitol, Kaltern Filmclub
12. - 18.10.2017: Maran. cinema Ariston
Spunghes da ciasadafüch, n paraisc por i baters: n stüde aconsiëia da les baraté fora sovënz
Metede averda al'igiena dla ciasadafüch y di mesi che an adora te ciasadafüch!
Studiá dla Hochschule Furtwangen (HFU), dl'Université Justus Liebig de Gießen y dl Zënter Helmholtz de München á analisé te n stüde 14 spunghes da ciasadafüch adorades. Aladô de chësc stüde ascogn spunghes da ciasadafüch n microbiom metü adöm da plü co 360 sorts desvalies de baters. La densité di baters arjunj na conzentraziun che é normalmënter ma da ciafé te proes de fecalies. Danter i agënc che vëgn dant plü gonot n'un êl ince de chi che é potenzialmënter patogens.
Lavé fora la spunga cun ega cialda o la traté tl furnel a micro-ones n'é nia na soluziun a dorada lungia, dij i auturs dl stüde. Ai aconsiëia da baraté fora les spunghes dantadöt ti ospedai y tles ciases de palsa almanco un n iade al'edema. Ci che preocupëia le plü: tles spunghes che vëgn puzenades regolarmënter, por ejëmpl tl furnel a micro-ones o ince ma lavades fora, él na conzentraziun de baters patogens cotan plü alta.
La Zentrala di Consumadus dl Südtirol aconsiëia da ciaré da tigní na bona igiena dla ciasadafüch y di mesi de laur che an adora iló. Na bona regola é zënzater chëra da se lavé les mans danter un n laur y l’ater, mo chësc é n dovëi canche an laora cun cern cröia o polam! Les sperses de laur y dötes les massaries che röia a contat cun polam, cern, pësc y üs crüs dess por le miú belatira gní puzenades y lavades jö cun ega cialda y detergënt da lavé jö. Implü dess i borduns, i busc y les spunghes che an tol da lavé jö y te ciasadafüch gní mudá regolarmënter. An dess cumpré injiins da puzené te ciasadafüch che an pó lavé a 60°.
"Aiüt! Mi jore é gnü anulé!”
Ci dërc á pa i passajiers?
Sce n jore vëgn anulé ne pó na sozieté de jore nia ma lascé i passajiers tl aeroport. Le regolamënt di passajiers dl’UE n. 261/2004 vëiga danfora che la sozieté de jore mëss ti pité al passajier la poscibilité da chirí fora danter na retüda totala dla cherta de jore y na prenotaziun sön n jore sostitutif cina a destinaziun – plü adora che ara vá o te n ater momënt sciöche le passajier ó.
Fora de chësc á i passajiers ince le dërt da ciafé prestaziuns d’assistënza sciöche ince n paiamënt d’avaliaziun de 250, 400 o 600 euro, sce l’anulamënt dl jore n’é nia gnü comuniché adora assá. Le paiamënt d’avaliaziun ne mëss indere nia gní paié da pert dla sozieté de jore sce le jore é gnü anulé porvia de zircostanzes straordinares sciöche por ejëmpl de stletes condiziuns dl tëmp o scioperi.
Tl aeroport desson jí ala portina dles chertes dla linia de jore, por che al pois gní fat diretamënter la registraziun sön n jore sostitutif cina a destinaziun. Mo ne stede a se acontenté ma de na retüda scëmpla dla cherta dl jore nia fat. Sce la compagnia de jore ne fej nia le trasferimënt a n ater jore pón ince instësc prenoté n meso de trasport alternatif por rové a destinaziun y dedô pretëne i cosć implü dala compagnia de jore. Al pó ester de ütl da se lascé confermé danfora dala compagnia de jore che al n’ê nia poscibl da se lascé trasferí a n jore alternatif dla medema compagnia.
Por de plü informaziuns: www.euroconsumatori.org, t. 0471-980939, info@euroconsumatori.org.
Che che se fej sö na ciasa instësc paia plü cuta sön le valur ajunté
ZCS: Tl Parlamënt dessel gní metü na fin al desvantaje dl’IVA por che che costruësc instësc
La condiziun é che la costruziun sides dla classa energetica A o B. Sce i cumpri l’apartamënt da na firma de costruziun pói trá jö le 50% dla cuta söl valur ajunté (IVA).
Sce i ó indere lascé fá sö sön mi grunt da frabiché n’abitaziun fajon n contrat d’esecuziun di laurs y paian i lauranc sön fatura sunsi stlüt fora da chësta alisiraziun dla cuta.
Chiló tl Südtirol éra sovënz insciö che al é families che á bele le grunt da frabiché o al vëgn trat jö le frabicat vedl y dé l’inciaria da n’un fá sö n nü. Por chëstes mosöres de costruziun ne vëgnel nia preodü sostëgns straordinars dal Stat.
Tröpes porsones á contaté la Zentrala di Consumadus por damané do sce al foss poscibl da tó y jí chësc desvantaje, deache ares é dla minunga che cun la costruziun promöieres ince ëres l’economia – sciöche firmes de costruziun le fej – y dal’atra pert dáres pö ince cun les mosöres de sparagn energetich n contribut positif por l’ambiënt. Ara se trata en gran pert de prömes ciases por families jones che pó adoré vigni sostëgn finanziar.
En prinzip ó pö le stat alzé le standard energetich di frabicac, mo al sostëgn ma le marcé dles abitaziuns dles firmes de costruziun. I privac ne n’á nia na lobby che se dá da fá por ëi.
La Zentrala di Consumadus dl Südtirol (ZCS) prëia i parlamentars dl Südtirol che é tla Ciamena y tl Senat da la finí da desvantajé, por ci che reverda la cuta söl valur ajunté, che che se fej sö instësc süa abitaziun canche al vëgn arlungé i alisiramënc. Tl Südtirol él cotanc che costruësc instësc.
Marcé dl‘energia: Aboliziun dl marcé protezioné dal 2019
Portal d‘internet por ofertes y d’atres novités
La lege sön le marcé y la concorënza (lege n. 124/2017) vëiga danfora n valgönes novités importantes por le marcé dl’energia eletrica y dl gas. La mosöra zënzater plü drastica por les consumadësses y i consumadus é l’aboliziun dl marcé protezioné dl’energia eletrica y dl gas cun le 1. de messé dl 2019. Chësta mosöra é gnüda criticada dassënn dales assoziaziuns di consumadus, danter chëstes ince la Zentrala di Consumadus dl Südtirol, en conscidraziun di risć de na liberalisaziun „salvaria“ dl marcé dl’energia y dl gas por les families y les consumadësses y i consumadus en general.
Por garantí n confrunt complet dles ofertes y süa visibilité publica, prevëiga la lege sön la concorënza tl tëmp de cin‘ mëisc dala jüda en forza dla lege (tres provedimënt da pert dl’autorité por l’eletrizité y le gas) la realisaziun y la gestiun (da pert dl gestur dl sistem informatich integré SII) de n portal informatich aposta olache al vëgn coiü adöm y metü publicamënter a desposiziun les ofertes atuales por l’eletrizité y le gas, fajon dantadöt referimënt ales families, ales aziëndes cun prestaziuns contratuales plü basses y chëres che á n consum de alplü 200.000 metri cubics standard de gas.
I operadus dl’eletrizité y dl gas sön le marcé talian mëss trasmëte chëstes ofertes por che ares pois gní publicades sön le portal.
Dal 1. de jená dl 2018 mëss la clientela finala sön le marcé protezioné gní informada te na manira adeguada da so gestur por ci che reverda le superamënt dl prisc „protezioné“, aladô dles prescriziuns dl’Autorité de ispeziun.
La minunga dla Zentrala di Consumadus é: „L‘aboliziun dl marcé protezioné y la mudaziun da n prisc protezioné a un dl marcé lëde ti dará bindebó da ponsé ales consumadësses y ai consumadus. Al resta da odëi sce i provedimënc dl govern sará efetifs o nia te chësta ria fasa de transiziun. N rode important ará te vigni caje les organisaziuns di consumadus cun süa ativité de informaziun y consulënza che sostëgn tres de plü les consumadësses y i consumadus.”


text:
Beschreibung
Flurina Plouda Lazzarini, Yvonne Gienal
La famiglia Babulin (sr)
Sursilvan
Lia Rumantscha, Cuira, 2016, numer d’empustaziun 978-3-03900-129-3
Dudisch historias raquentan dil mintgadi dalla familgia Babulin. Tier ils Babulins eis ei numnadamein mai ruasseivel ni forsa schizun lungurus. Dat ei perfin laders tier els? Ni nua ei la tuorta da nuschs che aug Teo ha purtau sparida? E tgisà , sche l’emprema terschola che Luisa fa tut persula gartegia? Nic lava nuidis ils dents, el fa bia pli bugen termagls cun la spema da far la barba da bab. Il gat Brutus ha adina schliata luna ed il tgaun Lupo fa pli bugen pacific che dad ir a spass. Na, tier la famiglia Babulin eis ei propi mai lungarus.
supplementar: disc cumpact
Ähnliche Beiträge


text:
L’onn passà han bundant 1’804 automobilistas e automobilists stuì dar giu lur permiss en il Grischun. Quai èn 81 cas ubain 6,5% damain ch’il 2018. Quai mussa la nova statistica da l’Uffizi federal da statistica. Il pli savens, numnadamain 687 giadas, han automobilists stuì dar giu il permiss, perquai ch'els charravan memia svelt. Il segund savens han automobilists en Grischun stuì dar giu il permiss, perquai ch'els charravan alcoholisads. Quai è stà 242 giadas il cas.
Dapli cas da distracziun
En l’entira Svizra han l’onn passà bunamain 80’000 automobilists stuì dar giu il permiss dad ir cun auto. Quai èn 0,2% damain ch’il 2018. Las raschuns principalas per la retratga dal permiss èn er vesì sur l'entira Svizra, ch’ils automobilists charravan memia svelt u ch'els eran alcoholisads. Passa 27'000 han stuì dar giu il permiss pervi dad ir memia svelt e passa 13'000 perquai ch'els eran alcoholisads.
Tar las cifras svizras dat ultra da quai en egl che bunamain 8'000 persunas han stuì dar giu il permiss pervia da distracziun. Suenter che quella cifra era sur onns ida enavos, hai il 2019 puspè dà in augment dad automobilists distracts.
Ord l'archiv:
RTR novitads 15:00


text:
T'ho Compraa I Calzett De Seda
T'ho compraa i calzett de seda con la riga nera
te caminavet insema a mi come una pantera.
Ti su del basell, mi gio' del basell: se l'era bell!
Ti senza capel, mi cont el capel, me s'eri bell!
(parlato) Caminavom semper insema. La gent che la pasava la ghe' guardava, la se voltava e le diseva: "va quel li', el gh'ha compraa anca la stola, el dev ess on poo on pistola".
Quel pistola seri mi.
T'ho vist poer, incioda' su quater assit
anca mi me sont vist inciodaa su quater assit,
compagn de ti anca mi me sont vist inciodaa, inciodaa come un pover crist.
Te scareghi ogni sera in piazza Beccaria
li te mostrett de sott banc la to mercanzia
ti sul marciapee, mi denter el cafe' di rochetee!
Ti a fu su i dane, mi a spend i dane coi rochete!
(parlato) Tuti i volt che semm insema che on quai vun in sul canton che el me varda el me dis: "va quel li', el gh'ha la dona che la rola, el dev ess on poo on pistola".
Ah? Saria mi el pistola? El pistola te se ti.
Te lavoret tutti el di'...
Autor(es): Dario Fo / Enzo Jannacci


text:
L'annullaziun da la situaziun extraordinaria è er in zic ina midada da simbol. Per la populaziun sa midia numnadamain nagut, di Rudolf Leuthold, manader dal uffizi da sanadad dal Grischun. Tegnair distanza e tuttas mesiras d'igiena valian vinavant.
Midada administrativa
La midada d'extraordinari sin normal vegn ad esser da sentir pli fitg davos las culissas. Uschia dat il stab directiv chantunal puspè giu cumpetenzas als uffizis responsabels dal chantun Grischun. Per dumondas da sanadad è per exempel l'uffizi da sanadad puspè responsabels e betg il stab directiv chantunal.
Auters chantuns, sco il chantun Turitg per exempel, midan percunter en la situaziun speziala. Oravant tut chantuns cun in'auta populaziun turnan en in emprim pass tar la situaziun speziala enstagl normala.


text:
L'onn 2006 ha la famiglia Koller pir surpiglià il manaschi da famiglia. Tar ils Koller Mengiardi gira fitg bler. Sper la lavur sco mamma e chasarina ha Cilgia Koller creà ina pensiun per chavals sin lur bain puril. Ils quatter chavals ed ils trais ponis porschan a la dunna da 43 onns equiliber e plaschair per cor ed olma. Cilgia Koller ha in iert da verduras e quest atun ha ella pudì far ina bella racolta da tartuffels.
Ils recepts
Da la Swiss Air tar il puresser
Cun 20 onns è Cilgia partida per l’America per emprender linguas. Quellas ha ella pudì duvrar fitg bain per sia lavur sco ostessa da terra tar l'anteriura Swiss Air. Là ha Cilgia Koller lavurà fitg gugent enfin curt avant il «Grounding» da l'interpresa aviatica svizra, l’october 2001. Avant che sa chasar cun ses um August Koller e lur emprim figl Dominic ad Ardez, han els abità a Bütschwil en la regiun dal Toggenburg, la patria da August Koller.
Nus na vivain betg a la fin dal mund, ma al cumenzament dal paradis.
Mintga damaun e mintga saira passenta Cilgia Koller temp cun ses chavals en vegliadetgna da pensiun. In equiliber per cor ed olma per la dunna da 43 onns.
RR Tips, trics e tacs 10:15


text:
Paucs han anc cartì vid in comeback da la band australiana. Lur ultim album «Rock or Bust» han els publitgà il 2014. Dus onns pli tard ha il chantadur Brian Johnson gì durant lur turnea ina perdita andetga da l’udida ed ha stuì sa retrair. Axl Rose da la band Guns’n’Roses ha remplazzà il chantadur da 73 onns ed ins ha gia discurrì da la fin da sia carriera.
Era comeback entaifer la band
Brian Johnson è uss puspè turnads cun in apparat d’udida inventà aposta per el. Medemamain enavos en la band è il battarist Phil Rudd ch’è vegnì arrestads il 2014 pervia delicts da drogas. Era il bassist Cliff Williams ch'aveva bandunà la band 2016 è turnads per «Power Up». La segunda ghitarra sper il legendar Angus Young suna ses nev Stevie Young. El remplazza Malcolm Young ch’è mort il 2017. Tge che Angus Young ha da dir tar lur nov album e tge che AC/DC ha communabel cun la Titanic ha el tradì durant in’intervista cun SRF.


text:
Livorno
Livorno (Labro 'n latì; Livourne 'n fransés; Leghorn en inglés stòrich; Livornu 'n còrso; Levuorne 'n napoletà) l'è 'na cità italiàna, de la regiù de la Toscana, capolöch de la pruvìncia omònima. La g'ha presapóch 161.900 abitàncc (dàto ISTAT del löi del 2009), 'na superfìce de 104.8 km² e 'na densità de 1535 ab./km². El cunfìna coi cümü de Collesalvetti, Pisa (PI), Rosignano Marittimo.
Sitüàda sö la còsta del Mar Ligure, Livorno l'è giü dei pórcc piö 'mportàncc de l'Italia, tat come scalo comerciàl tat come türìstich e centro indüstriàl de 'mportànsa nasiunàl.
El teretóre comünàl de Livorno el töl dét apò a lìzola de la Gorgona e le Sèche de la Meloria, che le fà part del Parco nasiunàl de l'Arcipelago Toscano. L'ìzola de la Gorgona la g'ha 'na superfìce de 220 ètari e la se tróa a 37 km de la còsta.
Persunàgg[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Carlo Azeglio Ciampi (1920-2016), presidènt de la Repüblica, dal 1999 al 2006.
- Maurizio Micheli (1947), atùr.
Cità 'nzemelàde[Modifega | modifica 'l sorgent]
El cümü de Livorno l'è 'nzemelàt co:
- Bat Yam, Israele
- Cerignola, Italia
- Guadalajara, Spagna
- Haiphong, Vietnam
- Novorossiysk, Russia
- Adana, Türchia
Colegamèncc etèrni[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Ils delegads da la PLD han decidì venderdi en favur da la «strategia d'energia 2050». La decisiun è stada stretga cun 175 cunter 163 vuschs. Cun questa decisiun refusa la PLD il referendum da la PPS. La decisiun è vegnida spetgada vess, damai che la partida è ditg stada dividida.
Er la sonda hai da discussiuns intensivas e controversas davart la «strategia d'energia 2050». Unida è la PLD stada tar la dumonda da reducir subvenziuns. Dispitaivel saja stà sche la strategia d'energia mainia propa a talas reducziuns. Persvadì han la finala ils argments dals aderents.
Cun la uschenumnada «Sunset-Klausel» gartegiassi l'emprima giada da metter giu subvenziuns, ha ditg cusseglier naziunal Peter Schilliger da Luzerna or da las retschas dals aderents. La «Sunset-Klausel» è ina limita da temp da sis onns. Suenter quels na duai dar pli naginas subvenziuns per energias alternativas. Il comité pro ha argumentà vinavant che la strategia possia purtar in svilup en tecnologia ed economia.
RR novitads 14:00


text:
L’idea è vegnida durant baiver vin chaud avant trais onns. Uss ha Robert Naefgen ensemen cun il schurnalist Christian Ruch realisà questa idea.
Ma, co?
Il servetsch divin saja stà tut normal, di il plevon ch'è oriund da la Germania. Ils aspectaturs dal livestream sin Facebook e Twitter savevan dentant sa participar al servetsch cun il hashtag «#Tamins19».
Dals passa 600 aspectaturs è dentant be ina persuna s’annunziada via il hashtag. La persuna aveva ina dumonda, e lura ha il plevon pudì respunder quella durant il servetsch divin.
Christian Ruch seseva giusut en ils bancs e controllava sch'insatgi s’annunziava, e deva lura part a Robert Naefgen.
I n’è betg usit ch’il servetsch divin vegn interrut da visitaders. Igl era ina situaziun speziala, e lura hai jau pensà dad era duvrar metodas spezialas.
La finamira
Ina da las grondas finamiras da quest servetsch divin modern era, da preschentar a la glieud ina nova furma da baselgia. Ma era da cuntanscher la glieud via lur telefonin cun il servetsch divin – e quai gist nua ch’els èn.
Questa giada era «Instagram»
Robert Naefgen è pertschert ch’els n’han betg cuntanschì la giuventetgna cun duvrar «Facebook» e «Twitter». Perquai vulessan els, en la segunda emprova che vegn ad esser la proxima stad, era lavurar cun «Instagram» per includer la giuventetgna.
RTR actualitad 08:00


text:
I saja ina tradiziun ch’ils Tomaschetts da Trun, numnads ils «chiefers», s’engaschan sco tiradurs e chatschaders, di il president dal comité d’organisaziun Hubert Tomaschett. Perquai èn indesch dad els en acziun questa fin d’emna.
Normal da s'engaschar en ina uniun
Ina è la giuvna Elena Tomaschett. Ella è vegnida elegida l'onn 2012 cun 16 onns sco tiradura da l’onn dal chantun Grischun ed appartegn uss a l’elita. Ella di ch’ella possia cumbinar bain la lavur ed il sport. I saja normal ch’ins sa gidia en l’uniun.
Era ses cusrin Andri di ch’i saja stà cler ch’el sa gidia. Per el na saja quai in duair mabain in dastgar.
Ina satisfacziun per tuts
Ses aug Lotar conceda ch’i vesia ora sco in manaschi da famiglia cun tants Tomaschetts en acziun, ma els sajan blers che sajan involvids en il tir. Ed els stoppian avair mintgin e mintgina per gidar d'organisar ils campiunadis grischuns. Sche tants s’engaschain saja quai in plaschair d’organisar ina tala occurrenza. E sch’ins vesia che l'occurrenza funcziuneschia e ch’ella haja in bun resun dettia quai la finala ina satisfacziun a tuts.
Hubert Tomaschett concluda ch’i dettia dentant blera lavur per tuts. El è cuntent che tantas persunas da l’uniun Voluntaria Trun s’engaschan.
Ils voluntaris:
- Hubert Tomaschett, president dal comité d’organisaziun
- Alois Tomaschett, finanzas
- Gianna Tomaschett, secretariat
- Lotar Tomaschett, schef da bajegiar
- Nicolas Tomaschett, schef da material
- Elena Tomaschett, restauraziun
- Roland Tomaschett, reclama sponsurs
- Baseli Tomaschett, in dals responsabels per il di da giuventetgna e sport Grischun
- Andri Tomaschett, infrastructura
- Annina Tomaschett
- Irina Tomaschett


text:
Ils raps èn ina, dentant mettia si la polizia ils radars da tempo cunzunt pervi da la segirtad da la via – di la Polizia da traffic Grischun.
Uschia vegnan drizzads en radars tar plazzals da fabrica, lieus privlus u tar lieus cun passadis da peduns u scolas. Impurtant è a la polizia, che l’entira populaziun vegn mesirada egualmain en l’entir chantun, per che naginas regiuns vegnan controlladas dapli che autras.
Sis basas da polizia decidan nua metter lur radars
En il chantun datti sis basas da la polizia, numnadamain a Cuira, Tavau, Glion, San Bernardino, Silvaplauna ed a Tusaun. Quella basas han la pussibilità da decider sezz cura e nua ch'ellas vulan far mesiraziuns da tempo.
La scheffa da la polizia da traffic coordinescha las differentas mesiraziuns. Quellas mesiraziuns san vegnir fatgas tut tenor ils basegns da las differentas regiuns.
6,7 milliuns cun in unic apparat da radar
En l'onn 2014 ha la polizia chantunala incassà entaifer in onn 6,7 milliuns francs cun sulettamain in radar. Il radar era quella giada a San Vittore, sin il cunfin cun il Tessin. Suenter che la via é vegnida engrondida è ella vegnida pli segira e perquai haja la polizia prendì davent il radar.
Precis quai saja in bun mussament, che la polizia dovra ils radars betg mo per emplenir l'atgna cassa, di la polizia chantunala.


text:
Peter Sagan ha gudagnà a Montpellier il sprint final d’ina gruppa da quatter. Tranter quai quartet ch’è vegnì da scappà da la gruppa principala bun 12 kilometers avant l’arrivada sa chattava er il leader Chris Froome. Il Brit è la finala vegnì segund.
Froome vinavant en il maillot jaune
La gruppa principala cun il rest dals favurits ha cuntanschì l’arrivada cun in retard da 6 secundas. Grazia al segund plaz e las secundas da bunificaziun ha Chris Froome pudì augmentar l’avantatg a la testa dal classament generala. Froome maina suenter 11 da 21 etappa cun in avantatg da 28 secundas sin ses cumpatriot Adam Yates. Terz cun in retard da 31 secunda suonda l’Irlandais Daniel Martin. Il grond rival da Froome en il cumbat per la victoria al Tour de France da quest onn, il Columbian Nairo Quintana, è quart cun in retard da 35 secundas. Meglier svizzer è Sébastien Reichenbach sco 19avel cun in retard da 6.37 minutas.
Mont Ventoux
La 12avla etappa da gievgia maina sur 184 kilometers da Montpellier sin il Mont Ventoux sin 1’912 meters sur mar. Il Mont Ventoux vala mintgamai sco in dals pli populars e spectaculars culms al Tour de France.