text:
Cun ina participaziun da bun 60% han il votants vuschà per l’emprima giada a l’urna davart ils uffizis communals per ils onns 2017-2019.
Largiadèr a la testa
Las pli bleras vuschs per il presidi da S-chanf ha fatg Gian Fadri Largiadèr cun 123. Gian Andrea Bott ha obtegnì 90 vuschs tar il prim scrutini e Peter Angelini 75 vuschs. La maioritad absoluta è dentant tar 146 vuschs.
Vicepresident è elegì
Paolo Bernasconi che era fin uss en suprastanza, ha il suveran da S-chanf elegì sco vicepresident cun 189 vuschs. Cun ina vusch sur la maioritad absoluta da 243 vuschs, ha Roman Parli (nov) occupà l’emprim sez en la suprastanza communala. Jnes Barblan e Liun Quadri han dad ir en cursa cun in segund scrutini per restar en il cussegl communal da S-chanf.
Era segund scrutini per cumissiun da gestiun
Daniel Platzer (nov) ha cuntanschì sco unic cun 208 vuschs precis la maioritad absoluta. Linard Parli e Christian Berger han manchentà ella cun 190 resp. 191 vuschs.
Era las duas candidatas per il cussegl da scola, Nina Defila-Bisaz e Doris Florineth, han dad ir en in segund scrutini. Quel ha lieu ils 27 da november 2016.
RR novitads 14:00


c: text/html

text:
Bicameralism
El Bicameralism l'è 'l sistema politegh indova el poder legislativ l'è spartii in tra dò camber.
Soratutt in la scoeura politega italiana l'è dividuu in:
In del bicameralism perfett i dò camber i gh'ha i midemm driss e dover, in del bicameralism imperfett i camber i gh'ha di competenz different.
Form del bicameralism[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Federalism[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In di stat cont ona longa tradizion regionalista o federalista de sovent gh'è ona cambra che la reppresenta tutt el Stat intregh e ona cambra elegiuda in su 'la bas di Stat o di Region che ghe fan part. L'è on sistema doperaa in di Stat Unii, in Italia, in Australia, in Brasil e inscì via.
A bon cunt in di sistema federaj hinn spantegaa sia i sistema perfett che quij imperfett: In Italia el Senad de la Republega e la Cambra di Deputaa i gh'ha i midemm competenz, in di Stat Unii la Cambra di Reppresentant e 'l Senad hinn squasi compagn, ma 'l Senad el controlla el President.
In la pupart di Stat federai i segg al Senad hinn istess per tucc i Stat, inveci in di sistema regionai gh'è squasi semepr differenza.
Aristrocrazia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In di Stat cont ona longa tradizion aristocratega se veden di camber di nobij. Ad esempi in del Regn Unii gh'è la Cambra di Lord, compognuda di nobij e vesc, contrapognuda a la elegiuda Cambra di Comun.
Lung el Regn d'Italia gh'era el Senad del Regn d'Italia, nominaa dal Re, e cont on bicameralismo paritari in l'importanza legislativa ma differenziaa, ad esempi, in la fiducia al governo, dada da la Cambra di Deputaa.
Alter cas[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In Stat Unitari comé 'l Giappon o la Franza gh'è 'l bicameralism: Chi la cambra volta tendenzialment la vota i legg insemma a quella bassa, ma la vota no la fiducia al primm minister e 'l bilanc del Stat. On esempi l'è 'l Parlament franzes, indova ona legg approvada de la Cambra bassa la gh'ha de vess approvada da quella volta, se quella volta la modifega la vegn convocada 'na commission per trovà on compromess e se 'l se troeuva no, comé extrema ratio, l'è vincolant el vot de l'Assemblea nazionala franzesa. El Senad franzes el vota no la fiducia al premier franzes, perché 'l reppresenta la collettività territoriala.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nus essan stads a la festa da diplom da la Scola professiunala industriala a Glion. Quella è stada avant intginas emnas. Circa 50 emprendistas ed emprendists han pudì prender encunter lur certificat da qualificaziun. Els ston savair il meglier tge ch'i vala da far durant ils trais u quatter onns d'emprendissadi. E bunamain mintgin che nus avain dumandà ha ditg il medem.
Adina star vidlonder, esser motivà en scola ed a la lavur e lura vegn quai bun!
Tuna bain simpel u? L’emprendissadi n'è però betg uschè simpel sco che quels fan tunar. I dovra blera persistenza, e mintgatant èsi er impurtant da morder sin ils dents e da dar tut malgrà ch'ins n'ha nagina motivaziun. Quai di era Vendelin Cabernard. El è manader dals cussegliaders da professiun, studi e carriera dal Grischun, e sa era tge far sche tut na gartegia betg tenor giavisch.
Nus avain era dumandà enturn en chasa RTR davart «do's and dont's», cura ch'ins cumenza ina nova plazza.
RR actualitad 17:00


text:
«La tatta dil patet-fuà»
- Dumengia, 16.7.2017, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 16.7.2017, 9:03, RTR
In viadi plain aventuras als fastizs da l'uratta franzosa.
Ins di ch'ina persuna è morta pir cur che nagin na sa regorda pli dad ella. En quest senn viva la «tatta dil patet-fuà» er passa otganta onns suenter sia mort e quai en famiglias zunt differentas.
Igl è stà in destin che l'uratta franzosa è vegnida a Ruschein. Per ella in destin dolurus, ma uschia èn ses descendents là nua ch'els èn ussa. Giuven e vegl, biadias e sut-sut-biadias. E la sut-sut-biadia Alice Bertogg è ida als fastizs da l'uratta franzosa e ha chattà ina gronda famiglia.
L'istorgia:
La primavaira 1889 èn Gion Placi Cadruvi, sia dunna Marie Thérèse Louise e lur dus uffants arrivads a Ruschein. Atgnamain na vulevan els betg pli turnar en la patria da Gion Placi. Quel era emigrads en il nord da la Frantscha a Boulogne-sur-Mer. Là aveva el lavurà sco mazler en in hotel e là aveva el emprendì d'enconuscher Marie Thérèse Louise. Els eran sa maridads ed han gì trais uffants en Frantscha.
Il figl pign era mort cun be nov mais e suenter che Gion Placi Cadruvi era sa blessà grevamain en in brischament è la famiglia giuvna turnada sin cussegl dal medi en ils culms da la Surselva.
Per Marie Thérèse Louise èsi franc stà ina dira decisiun da bandunar sco suletta figlia ses dachasa al port da l'Ocean Atlantic e da cumenzar ina nova vita en in vitg muntagnard, quasi milli kilometers davent da la patria. Marie Thérèse Louise ha gì da sa disar vid la mentalitad dals da Ruschein, ma oravant tut vid lur linguatg, ch'ella na chapiva betg. A Ruschein è la famiglia anc creschida per dus uffants. Gion Placi è dentant mort cun be 45 onns. Sia dunna, la franzosa, è restada a Ruschein.
Ed ella è era anc oz, passa 80 onns suenter sia mort, ina part impurtanta da la famiglia Cadruvi e ses descendents.


text:
L’idea saja vegnida dal president Hardy Pirovino. Lura saja tut ì magari svelt. Ins ha chattà in cumponist, sclerì ils dretgs e guardà tge ch’i dovra tut. Ussa sajan ins cuntent d’avair instradà l’entira chaussa, conferman ils responsabels.
Dirigent questa giada era reschissur
Il pli grev pensum ha il dirigent. El sto d’ina vart guardar che tut tuna bain e da l’autra vart è el era responsabel che la musica va si cun il maletg dal film ch’ins vegn a vesair durant ils concerts davos la band. Quai saja dapli lavur per el, manegia il dirigent Enrico Calzaferri, dentant na vul el betg discurrer d’in stress.
Trais giadas grond Kino per ureglias ed egls
Il film Interstella 5555 è vegnì producì da la band da musica electronica Daft Punk l’onn 2003, quai ensemen cun in album da musica. La cumbinaziun ha lura dà in film animà da passa in’ura. Durant l’entir film è sulettamain dad udir musica da Daft Punk senza discurs u dialogs.
En il Giapun è il film da quella giada vegnì mussà en blers kinos, en l’Europa perencunter mo darar. Il film mussa l’istorgia d’ina band interstellara che vegn rapinada dad ina gruppaziun nauscha ch’emprova da far grond profit or da la band. La band emprova da scappar e mussa durant il film era aspects negativs e critics da la scena da musica.


text:
News
Tla curiera y tla ferata… plu nfurmazions, manco problems!
Stimei/Stimedes che sëis de viac,
canche n furnea sun i mesuns de trasport publics (curieres y ferates) se rënden cont che l se porta datrai pro de pitla ntraunides desplajëivles o ncompres gaujedes dala mancianza de nfurmazions. Povester ve iel ënghe bele suzedù…
L’Agenzia provinziela per la mubiltà cëla tlo de splighé n valgun aspec liei ala cunvalideda dla chertes y de tlarì mpue l’adurvanza dla chertes de viac nstësses.
L ie de mpurtanza lecurdé che la cherta ie mé da tenì permez al cunvalidadëur, zënza l sfrië y datrai iel da aspité n valgun secunc per giapé l messaje che la cunvalideda ie unida fata.
Te chësta brosciura vëniel descrit i messajes y la icones che cumparësc sun l display canche n cunvalidea, coche y ulache n cunvalidea tla situazions defrëntes sciche p.ej. canche n furnea cun la ferates regiuneles o sun la trassa dla ferata Dispruch-Prëner, o canche n va cun l Citybus o sun la linia 110 Bulsan-Laives-Branzoll.
L vën nce tlarì co fé a anulé na cunvalideda o cie fé sce l ie problems cun i tituli de viac.
Plu nfurmazions, manco problems!
Agenzia provinciale per la mobilità


text:
Gion Jäger – ina gronda vusch è tschessada per adina
- Dumengia, 3.6.2018, 14:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 3.6.2018, 14:03, RTR
Ils 13 da matg è Gion Jäger mort a Savognin en la vegliadetgna da 68 onns.
«La voce di Gion è come una Ferrari» Maestro Nicolas Giusti da Roma ha ditg quai 1995 suenter lavur intensiva cun Gion Jäger. Il resultat da questa lavur: in dc intitulà «Jäger canta Verdi».
Gion chantadur – pir cun 30 onns è el sa decidì da far il pass en il mund dal chant d'opras. Studis autodidacts e lavur intensiva tar Rina del Monaco, Carlo Bergonzi, Pavel Chaloupka e Nicolas Giusti han furmà el ad in bariton dramatic ideal per l'opera taliana. Gronds success ha el gì ils onns 1994-1996 a l'Opera da Dijon (Nabucco, La Traviata, I Puritani, Il Trovatore e Macbeth).
Ils ultims onns ha Gion chantà be sporadicamain en circuls pli stretgs. Ina da las grondas, voluminusas vuschs rumantschas n'è betg pli! L'Artg musical sa regorda da Gion chantadur cun emetter parts d'in concert ed in profil dal 1994.


text:
Pli ch’ils messadis populistics , fatgs alternativs e Fake News sa derasan e pli impurtanta che la statistica publica daventa per il discurs democratic. Davart quest tema ha oz discutà ina conferenza internaziunala a Berna.
Tenor Georges-Simon Ulrich, il directur da l’uffizi federal da statistica, èsi gist en sistems democratics sco la Svizra impurtant ch’ins possia distinguer tranter la vardad e la manzegna. Mintgin saja dentant responsabels d’agir cun saun giudizi sch’el legia ni auda in’infurmaziun u in messadi che na para betg dad esser dal tut credibel.
Sensibilisar populaziun
Per sensibilisar la populaziun giogan uffizis e las instituziuns publicas da statistica ina rolla impurtanta.
Cunzunt perquai ch’i dettia adina dapli organisaziuns ed interpresas che derasian lur cifras e statisticas da las qualas i na saja betg adina cler sin tge ch’ellas sa basian u da tge qualitad ch’ellas sajan. Instituziuns publicas sco l’uffizi federal da statistica stoppian perquai agir pli proactiv e dialogar cun la populaziun. La populaziun stoppia emprender ad analisar a moda critica las infurmaziuns e datas davos in messadi.
RR actualitad 06:00


text:
San Genesio Atesino
San Genesio Atesino (Jenesien) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 2.700 abitàncc, 'na superfìce de 68 km² e 'na densità de 40 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bolzano, Meltina, Renon, Sarentino, Terlano.
El se tröa in sü'l Solt (un plató de volta muntagna) in sü la pared süd de'l Munt Socur arent a Bulsan. Genési l'è culegaa a Bulsan minga dumà cunt una straa ma anca cunt una fünicülara. El paes l'è traversaa de la Via Ürupeja E5. El paes l'e faa de anch di fraziun Afing, Flaas, Glaning e Nobls.
Situasiù linguìstica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
Crespi d'Adda
Crespi d'Adda l'è 'na frazion del comun bergamasch de Capriate San Gervasio, Patrimoni de l'Umanità UNESCO dal 1995 per la soa importanza storega e architettonega. L'è on villagg operari fondaa in del 1875 del Cristoforo Benigno Crespi e poeu passaa al fioeu. L'è arent a l'union in tra i fium Bremb e Adda.
I edifizzi pussee important hinn la Villa Crespi, cà di padron che doperaven quand che i eren lilinscì, l'opifici indova trasformaven el tissuu in materia prima, la scoeura e la Gesa, dedicada al Santissim Nomm de Maria.
I cà di operari e quej di dirigent i eren different, ma semper dignitos.


text:
Naziunal/Internaziunal - 8avla victoria per Hamilton
Ina clera victoria festivescha il pilot da Mercedes Lewis Hamilton tar il Grond premi dal Giapun. Il Brit gudogna cun in grond avantatg avant ses collega da squadra Nico Rosberg. Terz e quart vegnan ils dus pilots da Ferrari Sebastian Vettel e Kimi Räikönen.
Igl è gia l'otgavla victoria per Lewis Hamilton en questa stagiun. En il classament general ha el uss 48 puncts avantatg sin Rosberg. La squadra svizra da Sauber n'a fatg nagins puncts - Marcus Ericsson è arrivà sin plazza 14 e Felipe Nasr è crudà ora.


text:
Tenor il president communal da Segl, Christian Meuli vegn Segl cun gronda probabilitad a votar in'ulteriura giada l'avust. Per Segl munta il na da Puntraschigna ch'els ston pajar radund 40'000 francs dapli vi dals custs da planisaziun totals da 2.3 milliuns francs.
Era San Murezzan vegn a tractar il project in'ulteriura giada en il cussegl communal. Quest avess la cumpetenza da decider davart l'import supplementar da radund 300'000 francs. Tenor Christian Meuli vegnan els dentant era a laschar votar la populaziun in’ulteriura giada. Quai probabel il settember.
Planisar vinavant per 72 letgs da tgira
Era senza Puntraschigna planiseschan Segl, Silvaplauna e San Murezzan vinavant ina chasa da tgira cun 72 letgs. Uschè Christian Meuli.
Ensemen cun ina planisaziun a Promulins per ulteriurs 72 letgs vegn ins sin 144 letgs che fan da basegn per l'Engiadin'Ota.
RR Actualitad 12:00


text:
La societad americana Z Capital Partners vul manar vinavant il hotel da tradiziun e far londeror in hotel da luxus da 5 stailas uschia che l’hotel haja puspè ina posiziun dominanta en il martgà svizzer d’hotels. Quai ha la societad declerà. Per far quai vegnia investì en las chombras d’hotel, dentant era en l’infrastructura da wellness.
Quella purschida duai anc vegnir augmentada cun ina purschida da wellness medicinal. Sco quai ch’igl è vegnì infurmà las medias vegni investì persuenter tranter 5 e 10 milliuns francs. Il persunal sco era il directur Daniel Füglister pon restar per il mument vinavant en il hotel.
Sco quai ch’il CEO da Z Capital, James Zenni di, haja la societad grond plaschair da pudair acquistar l’hotel istoric a Flem. L’immobiglia saja fitg adattada per il portfolio da Z Capital Partners. La Z Capital Partners è ina societad da finanzas ch’administrescha 2,3 milliardas dollars americans ed ha biros a New York, Lake Forest e Turitg. Igl è il segund hotel che la societad cumpra quest onn. A Florida ha la Z Capital Partners acquistà il Carillon Miami Beach.
Vischnanca da Flem ha plaschair
Sco quai che Adrian Steiger ha laschà savair en ina communicaziun da medias prenda Flem cun plaschair conuschientscha ch’il hotel vegn manà vinavant ed era sanà respectiv bajegià ora. La vischnanca sincerescha al nov possessur da sa gidar en il rom da lur pussaivladads. Steiger punctuescha ch’il Hotel Waldhaus cun sia infrastructura saja relevant per la destinaziun da turissem Flem Laax Falera e l’entira regiun.
Concurs
L'hotel da 5 stailas che aveva gia dapi intgins onns problems finanzials aveva stuì deponer sia bilantscha l'entschatta avrigl 2015. Il manaschi aveva funcziunà ils ultims onns be grazia a gudogns entras venditas d’abitaziuns secundaras. Il favrer ha l’Hotel stuì far amortisaziuns da 30 milliuns francs. Las mesiras per sanar las finanzas e las tractativas cun investiders per surpigliar la societad n'hajan betg purtà fritg, uschia aveva il cussegl d’administraziun infurmà l’avrigl tar ina conferenza a las medias. Per na stuair serrar il hotel e relaschar tut ils collavuraturs ha la «WF Hotelmanagement» surpiglià il hotel e maina quel fin il mars 2016.


text:
Bunamain la mesadad da la populaziun Svizra èn dentant dunnas. Cun in'excepziun èn las dunnas damai adina stadas sutrepreschentadas en il Cussegl federal. Quai constatescha l’organisaziun da tetg per las dunnas Alliance F.
Per il mument èn dus dunnas represchentadas èn il Cussegl federal: Simonetta Sommaruga e Doris Leuthard. Sche Doris Leuthard banduna suenter sia legislatura il Cussegl federal, lura resta probablamain perfin mo ina dunna: Simonetta Sommaruga.
Tenor la Alliance F na giaja quai betg uschè. Perquai vul l'organisaziun fixar ina quota da dunnas minimala en la constituziun. Cun ina acziun sin la plazza federala ha l’organisaziun fatg cler quai.
Nus guardain ch'ils chantuns, las minoritads linguisticas e las regiuns sajan represchentadas en il Cussegl federal. Ma tge èsi cun las dunnas?
In'iniziativa parlamentara correspundenta è oz vegnida discutada en la cumissiun d’instituziuns politicas dal Cussegl naziunal – senza success. La co-presidenta dad Alliance F e cussegliera naziunala dals verds Maya Graf aveva inoltrà l'iniziativa. Era in’autra iniziativa parlamentara che pretenda quotas è vegnida tractada.
Part da la cumissiun fa era il cusseglier naziunal grischun Heinz Brand dal PPS. El è cleramain cunter l'introducziun d'ina quota minimala per dunnas.
I vul dunnas en il Cussegl federal. Però i dat d'ina vart memia paucas che vulan far politica e da l'autra vart politiseschan ellas memia pauc intensiv. Perquai n'èn dunnas sutrepreschentadas en il Cussegl federal.
Il segund grischun en la cumissiun è Duri Campell da la partida burgais-democratica (PBD). Era el na sustegna betg quotas, da menziunar las dunnas per las minoritads linguisticas e las regiuns para ad el dentant ina buna chaussa. El è però persvas che las dunnas vegnian er senza ina fixaziun en la constituziun ad occupar las sutgas dal Cussegl federal en l'avegnir.
Tenor mai dovri temp. Il temp vegn a regular che dunnas e umens èn represchentads en il Cussegl federal egualmain.
Per la co-presidenta dad Alliance F Kathrin Bertschy han las dunnas spetgà ditg avunda. Ed i dettia tantas dunnas che sajan engaschadas e fissan prontas da far part dal Cussegl federal.
Er sche sia proposta n'ha fatg naufragi en la cumissiun d'instituziuns politicas dal Cussegl naziunal, na dat Kathrin Bertschy ed Alliance F betg si. In'iniziativa dal pievel na saja betg exclusa. Quai saja però pir la schliaziun sch'il parlament refuseschia tut las propostas per promover dunnas en il Cussegl federal. Era il Cussegl dals chantuns vegni anc a tractar il tema ed en il parlament vegnia debattà.
RR actualitad 17:00
Directivas actualas
Actualmain en mo directivas en connex cun las regiuns e cun las minoritads linguisticas fixadas en la constituziun.


text:
Inhalt
Svizra
-
7,9 milliuns francs chasti per la Swisscom
La cumissiun da concurrenza (CUMCO) chastiescha il concern da telecommunicaziun Swisscom cun 7,9 milliuns francs. La Swisscom haja malduvrà sia posiziun da monopol tar la colliaziun da rait tar la Posta ed uschia impedì la concurrenza e pretendì pretschs exagerads.
L'examinaziun era vegnida instradada sin basa d'ina accusaziun d'in purschider da telecommunicaziun. La Swisscom refusa tut las rinfatschas ed ha annunzià da trair vinavant il cas tar il Tribunal administrativ federal.
RR novitads 08:00


text:
Robert Burns
El Robert Burns (nassüü 'l 25 Sgenee del 1759, mort el 21 Lüj del 1796), anca cugnussüü cunt el nom de Robbie Burns,[1] Rabbie Burns, El faurii fiö de la Scossia, el pueta aradaur, Robden de Solway Firth, el Bard de l'Ayrshire e in Scossia cunt el nom de el Bard l'è staa un pueta e lericista scusses. A l'è cunsideraa 'l pueta nassiunal scusses e l'è celebraa in tüt el mund. El Burns l'è 'l pueta mej cugnussüü in tra tücc i pueta c'han mai scrivüü in de la lengua Scots, anca se la püpart di so scrit i ha scrivüü in ingles u un scusses "lingerin" insci de vess cumprendüü anca di minga scusses.


text:
En il project vegnan cartas dal di dals territoris da skis Pizol, Son Gagl e Belalp en il Vallais purschidas per in pretsch pli bass. Quai sche l'aura n'è betg buna. Tut tenor l'aura vegnan las cartas reducidas fin 50%, scriva la scol'auta. Dapi il schaner hajan ins pudì vender 2'200 da questas cartas dal di. Il dumber da clients novs saja creschì sin la Belalp per 20% e sin il Pizol per 36%.
Ils rabats rendan
Sco emprimas evaluaziuns mussan, attira la purschida da cartas dal di per pretschs pli bass novs giasts, communitgescha la scol’auta. Plinavant saja l’acceptanza auta tar la clientella, e las entradas sajan stadas pli autas ch’ils rabats sin las cartas dal di.
RR actualitad 12:00


text:
Ils possessurs en vegnids dad evitar che Remo Stoffel e sia 7132 SA pon surprender las chasas cun ina maioritad da las vuschs persunalas. Per ina da las 3 chasas en dumonda, la «casa Selva», èsi ì piz a cup, 30 a 36 vuschs - 6 vuschs han mancà a Remo Stoffel per surprender la maioritad da la chasa.
«Betg legal»
Per survegnir en la «casa Selva» la maioritad da las vuschs, ha Remo Stoffel cumprà ils davos onns 14 ulteriuras abitaziuns. Cun cumpar questas abitaziuns en questa chasa, n’avess Stoffel vinavant mo ina vusch persunala. Ussa ha el dentant chattà la pussaivladad da multiplitgar tut sias vuschs. Per Martin Stuber da la cumissiun che administrescha la «chasa Selva» n’è questa multiplicaziun betg legala. El ponderescha da purtar plant encunter quai. Sco el declera, haja Remo Stoffel cumprà abitaziuns en la «chasa Selva» e lura scrit vi ella a firmas che tutgan ad el per 100%. Ils ulteriurs possessurs da la «chasa Selva» sajan pronts per il discurs, di Stuber.
Spada da Damocles
Sur l’entira radunanza da condomini pendeva la spada da Damocles en furma dal nov hotel da luxus che vegn preschentà mesemna proxima. Quest hotel fatschenta ils possessurs da las abitaziuns enturn la Therme da Val.


text:
Cun in sguard enavos ed enavant ha il president dal Cussegl grond avert la sessiun da favrer a Cuira. Martin Aebli (PLD) ha fatg attent che deputadas e deputads lavurian conscienzius ed activ – era sch’i dettia adina puspè vuschs che pretendian ch’i vegnia discutà bler e lavurà pauc durant las sessiuns.
Cun las elecziuns grischunas dal zercladur possian votantas e votants «dar notas» a deputadas e deputads dal Grischun ed a la regenza. El speria ch’i dettia debattas interessantas – dentant era fairas.
En il center da l'emprima sessiun da l'onn 2018 stattan duas revisiuns parzialas da leschas.
- Revisiun parziala da la lescha davart las taglias communalas e da baselgia
Il chantun vul cun questa revisiun introducir sper la taxa da cura – che duai da nov avair num taxa da giasts – er ina taxa d'alloschament. Auter che tar la taxa da cura, duai tar quella vegnir incassà in import tenor la grondezza da l'abitaziun da vacanzas u tenor il dumber da chombras d'hotel. Las vischnancas han la pussaivladad da tscherner, sch'ellas vulan restar tar il sistem cun taxas da giasts, nua ch'i vegn incassà tenor il dumber da pernottaziuns, u midar tar il sistem cun taxas d'alloschament.
- Revisiun parziala da la lescha davart ils dretgs politics
Cun far quella revisiun metta il chantun fil en guglia per introducir il votar electronic. Il sistem dad e-voting duai esser la terza varianta per votar ed eleger. Vul dir Grischunas e Grischuns pon vinavant votar a scrit u a l'urna. Ed er las vischnancas pon decider sch'ellas vulan offrir il votar electronic u betg. Il sistem duai esser pront sin l'onn 2020, cura che sis vischnancas da pilot duain far il test. Il 2021 duain er ulteriuras vischnancas pudair far diever dal nov sistem.
Livestream or dal Cussegl grond
Sper quellas duas revisiuns parzialas decida il Cussegl grond er davart in livestream. La conferenza da presidents suttametta al parlament la dumonda dad introducir in livestream. I va persuenter da dar la pussaivladad ad in e scadin da pudair guardar online via livestream da video e da tun, tge che vegn discutà e decidì durant las sessiuns.
Sper tut quai vegnan er questa giada discutadas numerusas dumondas ed incumbensas.
RR actualitad 12:00


text:
Finamira da la lescha è da render pli attractiv las professiuns da sanadad. Tras quai duai vegnir garantì che la Svizra dispona er en futur d'avunda spezialists da sanadad d'auta qualificaziun.
Las mesiras concretas dal Cussegl federal defineschan ussa criteris standardisads per tuttas scolas, sco era tge cumpetenzas persunalas e socialas ch'ils roms ston ademplir.
Register per mesiras disciplinaras
Ultra da quai definescha il Cussegl federal tenor tge premissas che la Svizra renconuscha ils examens professiunals da spezialists da l'exteriur. Nov duai era dar in register per las professiuns da sanadad nua che mesiras disciplinaras vegnan nudadas, quai per exempel en cas da maldiever u maltractament da pazients.
Uschia vul il Cussegl federal impedir ch'in spezialist po simplamain midar chantun e cuntinuar cun sia lavur.
RR novitads 12:00


text:
En sia decisiun argumentescha il Tribunal federal, ch'i na saja betg discriminant sch'i dettia differents sistems da paja per il persunal da scola e per il persunal dal chantun. La magistraglia survegnia bain radund 10% damain paja ch’il persunal dal chantun. Questa paja pli bassa pertutgia dentant l'entira magistraglia e betg mo las magistras da scola primara.
Il recurs aveva pretendì in sistem da paja unifitgà per tut il persunal dal chantun. Il biro federal per l’egualisaziun dad um e dunna aveva sustegnì il recurs da las magistras.
RR novitads 14:00


text:
Inhalt
Naziunal/Internaziunal
-
Jolanda Neff gudogna classament general dal Cross Country
La sportista da mountainbike svizra Jolanda Neff ha puspè gudagnà il classament general da la cuppa mundiala. En l'ultima cursa da la cuppa mundiala en la Val di Sole en l'Italia è ella vegnida segunda en il Cross Country suenter Annika Langvad dal Danemarc.
En questa stagiun è Neff stada tar 5 da 6 cursas da la cuppa sin il podest, 3 giadas schizunt il pli sisum. Per gudagnar il classament general avess gia in 23avel plaz tanschì a Neff. Gia l'onn passà aveva la Songagliaisa da 22 onns gudagnà il classament general da la cuppa mundiala da la disciplina Cross Country.
RR novitads 14:00


text:
La finamira dals organisaturs dal campiunadi mundial 2017 a San Murezzan è da laschar enavos la natira uschia sco quai ch'ella era avant las cursas alpinas – gieus persistents quai era lur credo. Mintga crest, mintga fora ed aual duess vesair ora sco avant. Per accumplir quella finamira han geometers registrà il terren avant a las cursas.
Il militar fa las lavurs da grop e Jon Jachen Flura da Müstair cun sia firma fa las lavurs finas. El è responsabel che l’erva creschia sin ils prads, exactamain quell’erva ch'existiva avant il campiunadi. Per cuntanscher quella finamira han ins tratg sem spezial cun exact quellas flurs che creschian sin quell’autezza ed en quai lieu a Salastrains.
Sche tut funcziuna lura vegn ad esser la cuntrada enturn Salastrains sur San Murezzan la fin da questa stad precis uschia sco avant ils gieus.
RR actualitad 17:00


text:
«Tatort» è la seria da crimis cun il pli grond success en ils pajais da lingua tudestga – saja quai en l’Austria, en Germania sco er en Svizra.
«Tatort» sveglia emoziuns e reacziuns
Sco Benesch ha ditg al schurnal regiunal da SRF n'haja el nagina tema da questas reacziuns ha il reschissur da teater e scribent da film Felix Benesch nagina. El para da giudair l’attenziun. Per il proxim «Tatort» Svizzer ha er la Bar Marsöl a Cuira dà sia cumpart. L’idea centrala ha Felix Benesch numnadamain giu en questa pitschna bar da jazz en la citad veglia da Cuira.
RR actualitad 17:40


text:
Societad da musica Medel ha memia paucs commembers
- Gievgia, 31.8.2017, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 31.8.2017, 11:45, RTR
Co vai enavant? Quai è ina dumonda che fatschenta la societad da musica Medel. Perquai fa ella in appel a la populaziun da Medel en il Figl uffizial da la Surselva da sa gidar.
Tschintg commembers han abditgà
Ils 11 davust han musicantas e musicants gì ina saira dinfurmaziun e da discussiun. En il center da questa discussiun steva lavegnir da la societad da musica. In motiv dad organisar questa saira saja stà che la dirigenta aveva scrit chella veglia forsa chalar, di la presidenta da la societad da musica Medel Silvana Monn. Lezza saira hajan 5 dals 20 commembers da la societad da musica abditgà. Quai na saja dentant betg stà ina surpraisa, perquai chi dettia quasi mintgonn commembers che sa retirian.
Betg chattà novs commembers
Sco Silvana Monn di enavant hajan els empruvà da motivar anteriurs commembers da far part puspè da la societad da musica Medel – ma senza success. Plinavant hajan els era envidà scolars da vegnir a guardar in exercizi ed empruvar ils instruments. Ma senza success. .
Els hajan era discutà la dumonda sche quai na fiss pussaivel da collavurar cun musicants dad ordaifer la val. Mo quai na saja era betg ina schliaziun, perquai che quels vegnissan forsa mo per gidar a sunar in concert e mancassan alura a las festas da baselgia. Bun fiss dentant sche quels daventassan commembers novs.
Situaziun fitg critica
La situaziun saja fitg critica, di la presidenta. Cun ca. 15 commembers na tanschia quai betg per in pensum minimal dina societad da musica. A la radunanza generala da loctober veglian els discutar tge far e schins stoppia – en il mender cas – forsa schizunt schliar la societad da musica. Mo alura mancass ina part impurtant da la cultura en la vischnanca da Medel.


text:
Tranter ils morts saja er in uffant da 3 onns, ha ditg il primminister Valls. 20'000 persunas han fin uss stuì bandunar lur chasas, las pli bleras en la regiun enturn Paris. Era sch'il livel da l'aua da la Seine sa sbassa plaunet, duria quai anc ditg fin ch'i dettia puspè relaziuns normalas.
La plievgia ha laschà crescher il livel da la Seine sin 6,1 meters durant las emnas passadas. Quai è il pli aut stan dapi bunamain 35 onns. L’aua è vinavant malsegira. Il trafic public a Paris è per part interrut e plirs museums, tranter auter er il Louvre, èn stads serrads. Las ovras d’art èn vegnidas transportadas en auzadas pli autas.
RR novitads 16:00


text:
Partenz è da la partida en ils quartfinals, dentant betg il goli numer in da Partenz Signuradi, Umberto Seiler. Seiler è sa blessà en il segund gieu vi dal schanugl, per el è la stagiun a fin.
Tut auter che la terrada encunter Dürnten fiss stà ina surpraisa
Per il club da hockey da Lai Valbella è la stagiun a fin. L’equipa dal Grischun central ha pers er la terza partida da la seria da playoff encunter Dürnten è po planisar las vacanzas.
Lai Valbella è era sa qualifitgà sco ultim’equipa per ils playoffs da la segunda liga. En l’otgavelfinal encunter la meglr’equipa da l’autra gruppa, encunter Dürnten, n’aveva Lai betg la qualitad da gudagnar.
Sportissimo 12:00


text:
Quai demussa il studi davart la fidanza en datas dal 2017. Passa 60% dals utilisaders sajan l'avis che sias activitads en l'internet vegnian survegliadas. Il pli pauc sa fidan ils Svizzers da firmas d'internet grondas sco Facebook e Google.
La pli gronda fidanza han ils Svizzers percunter en bancas ed autoritads. Il studi demussa ultra da quai che mintga terz Svizzer tema che servetschs secrets maldovrian lur datas.
Fatg l’enquista ha l’institut da perscrutaziun dal martgà GfK sin incumbensa da la plattafurma da cumparegliaziun online comparis.ch. Sa participadas a l’enquista èn 1’000 persunas tranter 15-74 onns da tut las regiuns da la Svizra.
RR novitads 08:00


text:
«Bustaps, charn püerch e chiaschoel»
- Dumengia, 22.10.2017, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 22.10.2017, 9:03, RTR
Jachiam Bifrun Tütschet (1506-1572), sia vita, ses cudeschs e ses temp.
«Anno 1506 die 8 Aprilis ego natus sum.» Uschia entschaivan las notizias autobiograficas da Jachiam Bifrun. El era in dals gronds purs da Samedan e sco notar e landamma era el er entretschà en ils scumbigls politics ed ideologics dal 16avel tschientaner. Cun ses «Nuof Sainc Testamaint» ed in catechissem ha Jachiam Bifrun publitgà sco emprim cudeschs rumantschs en furma stampada.
La Marella porscha in inscunter cun questa persuna fascinanta, cun ses texts, las sfidas da scriver rumantsch e sia epoca – il temp da la refurmaziun.


text:
Aumënt dl 1% dla cuta sön le valur ajuntè
Dai 17 de setëmber incà é la cuta sön le valur ajuntè gnüda alzada dal 20% al 21%. Da can inant vel pa chësc concretamënter?
- pro marćianzia y sorvisc olach’al é gnü fat na fatura vel la data dla fatura. Fatures che é gnüdes fates dan i 17 de setëmber 2011 = 20%; fatures fates do i 17 de setëmber 2011 = 21%
- pro spediziuns de bëgns mobii vel la data sön la bolëta de spediziun. Por spediziuns do i 17 de setëmber 2011 vel porchël la cuta dl 21%
- acunć: determinanta é la data dl paiamënt. Acunć che é gnüs paià dan i 17 de setëmber 2011 = 20%; paiamënć fać do i 17 de setëmber 2011 = 21%. Da mëte averda: l’import romagnënt che é gnü paié do i 17 de setëmber 2011 é te vigni caje sotmetü a na cuta dl 21%.
Antibiotics: atenziun pro polam da miorè che vëgn da n "zidlamënt-turbo"
Tignì n gran numer de polam da miorè sön na spersa strënta porta sovënz pro a dagns por la sanité y a na mortalité dër alta di galüc. Porchël prô cotan de aziëndes che tira sö polam da miorè da limité les pordüdes adoran antibiotics. Chësc n’é nia ma n problem por la sconanza di tiers mo bëgn inće por la porsona che consumëia spo la ćern: tres de plü tiers é infetà cun, a dì ch’an dij, germs resistënć, sön chi che i antibiotics ne n’à plü degöna faziun. De te’ germs po inće infetè la porsona tres la morona dl’alimentaziun. Chësc é porchël le consëi di esperć dl’alimentaziun: al é damì mangé manco ćern y dè fora n pü de plü scioldi por produć de alta cualité che vëgn da alevamënć olache i tiers vëgn zidlà cun respet.
N galüc da zidlamënt vëgn al dedaincö tut ia cun n pëis otimal de 1,8 chili ch’al à arjunt te n tëmp record de ma 32 dis. Deache i tiers crësc tan aslöm ési te püch tëmp toćià ite te locai strënć olach’ai ne n’à indînenia la poscibilité da crësce naturalmënter y olache al ne vëgn gnanca respetè sü bojëgns vitai. Chësta é pö n’assurdité nia ma por chi che se dà da fà por la proteziun di tiers.
De mius condiziuns de zidlamënt é da ciafè pro aziëndes che s’en tol sura de trà sö i tiers tl respet dl tier instës y dl ambiënt incër ël ia. Dantadöt pro produć che vëgn dal’agricoltöra biologica vëgnel ghiré condiziuns che va tres sura i standarg dà dant dala lege.
Maladoranza dl bun inom dla „Zentrala Consumadus“
Sciöche al pê po le bun inom dla Zentrala Consumadus ti dè na sbürla ala venüda de n produt. Al n’é nia da s’un fà demorvëia che al é n valgönes “bisces fosces” che prô da ingianè les consumadësses y i consumadus adoran parores sciöche “la Zentrala Consumadus racomana chësc produt” o “la Zentrala Consumadus à mostrè entusiasm por chësc produt”. Chëstes tatiches por vëne vëgn dantadöt adorades pro produć che vëgn venüs da ćiasa en ćiasa y en general defora dales botëghes.
La Zentrala Consumadus mët porchël en tler na cossa: Nosta Zentrala ne dà nia consëis de cumpra por produć o sorvisc! Vigni sort de detlaraziun che va de chësc vers é na ingianada y dess ti gnì lasciada alsavëi ai sorvisc de consulënza dla Zentrala Consumadus dl Südtirol.
A consumadësses y consumadus che à intenziun da se cumprè val’ o da stlüje jö n contrat de val’ sort ti vëgnel aconsié de ti ćiarè bele danfora a tesć y confrunć sön produć desvalis; l’infoteca dla Zentrala Consumadus nen mët a desposiziun cotanć. Inće online sot a www.verbraucherzentrale.it röion pro la lista di tesć.
Boandes duces fej mal al cör y ala zircolaziun
Chi che bër regolarmënter boandes duces é plü al prigo de maraties al cör y ala zircolaziun. Chësc vëgn lascè alsavëi dal aid, le Sorvisc d’informaziun por l’alimentaziun, l’agricoltöra y la sconanza dl consumadù. N stüde fat tla Svizera lascia ponsè che chësc efet negatif vëgn bele a s’al dè do da püces edemes de consum regolar y pro cuantitês moderades. A chësta inrescida àl tut pert 29 ëi sagns y de pëis normal danter i 20 y i 50 agn. Por trëi edemes alalungia ài boiü vigni dé 600 ml de na boanda ducia cun 40 g o 80 g de zücher d’üa (glucosa), zücher de früć (frutosa) o zücher blanch (sacarosa). Dan y do les fases de stüde desvalies é i ëi che se à metü a desposiziun gnüs vijità da doturs. L’analisa di dać à desmostrè che n consum da vigni dé de boandes duces aumënta la probabilité de s’amarè de maraties al cör y ala zircolaziun. Bele de pices cuantitês de zücher (40 g al dé) à na influënza negativa sön le metabolism: i ëi che s’à sotmetü al test à mostrè sö n livel dl zücher tl sanch plü alt, i valurs dl colesterinn ê plü stleć y la zirconferënza dla vita ê inće majera. La conzentraziun tl sanch de n valgügn parametri d’inflamaziun é aumentada feter dl dopl. Deperpo che le zücher de früć da fontanes naturales sciöche la ordöra y la verzöra é dër sann, fej boandes aducides cun zücher de früć particolarmënter mal, spliga i inrescidus. Al jarà debojëgn de stüdi a dorada lungia por confermè chisc pröms resultać.
Relevamënt di prisc: ordöra y verzöra a Balsan
N relevamënt di prisc dla Zentrala Consumadus dl Südtirol fat chësc isté a Balsan pro punć de venüda desvalis à desmostrè che al é tres ćiamò de gran desfarënzies de prisc pro la ordöra y la verzöra: sc’an paia mesanamënter tl supermarćé por la medema sort de ordöra y verzöra 20,00 euro, cóstera tla strada Rovigo 32,94 euro (32,18 euro söl “Obstmarkt”), deperpo che tla botëga Frilo pàion 21,28 euro y tla Lidl 15,13 euro. Por ći che reverda l’alzada di prisc sön le tru dal produzënt ćina al consumadù n’é i resultać de chësc relevamënt nia d’ater che la conferma de chi da denant: la medema sort de ordöra y verzöra che costa tla strada Rovigo 32,94 euro (32,18 euro söl “Obstmarkt”), po gnì cumprada ite a Verona tla hala dl gran marćé ma por 10,10 euro.
De miù notizies pon indere ciafè por ći che reverda les etichëtes dla ordöra y verzöra. En raport ai relevamënć da denant é la situaziun sön i marćià dassënn miorada: tla strada Rovigo corespognô bëgn le 95% dles informaziuns sön le produt al dërt, sön le “Obstmarkt” le 87%. Informaziuns plü avisa sön chisc relevamënć pon ciafè sot a: www.verbraucherzentrale.it.
Cunć corënć por studënć „debann“:ći che é scrit, cunta!
D’isté à n studënt de 21 agn analisé i cunć corënć por studënć pro 5 banches locales por cunt dla Zentrala Consumadus dl Südtirol. Les informaziuns a usc di impiegać de banca ne corespognô nia dagnora ales informaziuns sön le prospet. La conseguënza é chëra che n cunt che po resulté adatè do n dialogh cun n impiegat de banca se desmostra impò ćiamò nia adatè do avëi lit les plates d’informaziun. Eco, che al é dagnora damì se lì jö indortöra les informaziuns precontratuales. Informaziuns plü avisa sön chësc relevamënt é da ciafè online sot a www.verbraucherzentrale.it.
Sentënza dla Curt de Iustizia dla UE: degöna tecnica dla genetica tla mil
La sentënza emetüda dan da püch dala Curt de iustizia dla UE por ći che reverda le stöp de flus tla mil comporta zënzater conseguënzes nia da püch por le marćé y por les consumadësses y i consumadus. Aladô de chësta sentënza po la mil che contëgn inće ma sëgns de stöp de flus che vëgn da plantes geneticamënter modificades, ma gnì metüda söl marćé cun na lizënza tlera aposta. Insciö confermëia la Curt de iustizia dla UE, almanco por ći che reverda la mil, la ghiranza de n regolamënt a “toleranza – nul” por vigni sort de sëgn de material geneticamënter modifiché. Tl dagnì jaràl debojëgn por la mil che contëgn sëgns de stöp de flus che vëgn da plantes geneticamënter modificades de na lizënza speziala y la mil mëss inće gnì etichetada aladô. Do la lege che à valü ćina śëgn messâ la detlaraziun „geneticamënter modifiché“ ma ester sön produć alimentars sce la pert de organisms geneticamënter modificà (OGM) jô sura le 0,9 porcënt fora. Sc’ara ê dessot o ara ê adinfal dessura o ara ne jô tecnicamënter nia da schivé, spo ne n’êl nia l’oblianza da le detlarè. Cun chësta sentënza nöia indere vëgn inće la plü picia pert de stöp de flus che vëgn da OGM conscidrada „prodüta da OGM“ y sciöche „ingrediënt“ tla mil. Insciö mët la Curt de iustizia dla UE pé sön tera nöia deache chësc ingrediënt ne röia nia aposta tla mil y ne n’à gnanca degöna faziun sön süa cualité. Por intant é inće sëgns de stöp de flus che vëgn da OGM sotmetüs al’oblianza de lizënza.
Ferates dla DB y ÖBB: n valgönes fermades é tabu
En gaujiun dl’aprovaziun dl orar 2010/2011 ti â le Ministêr di trasporć proibì ai Eurocity dl consorz metü adöm dala DB, ÖBB y dala sozieté taliana Le Nord da s’archité tles staziuns intermesanes. Chisc Eurocity passa sön les linies danter Minca/Desproch y Milan, Aunejia y Bologna. Do da plü scomenciadies y tutes de posiziun inće da pert dla Zentrala Consumadus dl Südtirol por protestè cuntra chësta proibiziun à le Ministêr di trasporć de jügn de chësc ann indô autorisé les fermades te n valgönes dles staziuns plü importantes sön chëstes linies. Sön la linia danter Minca y Aunejia se tràtera de Balsan, Trënt, Rorëi y Verona. Ći che n’é nia da capì é ćiodì che le Ministêr lascia valëi inant la proibiziun por les staziuns de Vicenza, Padua y Aunejia-Mestre. La Zentrala Consumadus ti à porchël indô presentè la chestiun al’Autorité por la concorënza y le marćé y al Comissar europeich competënt: a chësta moda déssel gnì stabilì sce n te’ comportamënt va cuntra les normes por la sconanza dla concorënza y cuntra i dërć dles consumadësses y di consumadus.
Zertificat de conformité suplementar por i rembursamënć dles spëises dl dotur dai dënz
La ghiranza dl Ordinn di doturs dai dënz de zertificać de conformité suplementars por le rembursamënt dles spëises vëgn refodada dala Zentrala di Consumadus: te tëmps sciöche chisc ne jôl a nia mëte sö ćiamò d’atri ostacui burocratics por ti podëi pormez ai rembursamënć dles spëises albüdes dal dotur dai dënz. Al foss indere gran’ ora, do che al é gnü adatè les tarifes por le trafich local, inće da adatè i rembursamënć dles spëises dl dotur dai dënz, che é restà anfat dai agn 80 dl ultimo secul, ales condiziuns da śëgn. La proposta de n “sëgn de cualité“ da pert dl Ordinn di doturs dai dënz vëgn tuta sö cun plajëi dala Zentrala Consumadus tan inant che ara se trata de n dër sistem de management de cualité orientè al tliënt y nia de na metüda en scena di doturs dai dënz instësc.


text:
Sco quai ch'in pledader da l'UBS ha confermà envers la «SonntagsZeitung» scrivia la banca giu 2,8 milliardas francs. Quai capitia anc quest quartal. Uschia dastgass er il gudogn annual da l'UBS sa reducir. Cun la reducziun da la taglia sin il gudogn d'interpresa en ils Stadis Unids da l'America da 35 sin 21 pertschient perdan las bunificaziuns da taglia valita.
Il venderdi aveva gia la Credit Suisse fatg enconuschent ch'ella stoppia scriver giu 2,3 milliardas sin ses credits da taglia.
RR novitads 08:00


text:
25 francs per aczia è la pendiculara Toggenburg SA pronta da pajar per in'aczia da la pendiculara Wildhaus SA. Per il president dal cussegl d'administraziun Jakob Rhyner ina impertinenza. L'aczia haja numnadamain ina valur da tranter 160 e 200 francs.
En pli saja quest plan malcurtaschaivel ed impertinent perquai che la pendiculara Wildhaus SA na saja betg vegnida infurmada, ha Rhyner confirmà envers SRF.
Salvar bigliet cuminaivel
Mélanie Eppenberger, la presidenta dal cussegl d'administraziun da la pendiculara Toggenburg SA ha ditg ch'ins veglia en emprima lingia salvar il bigliet cuminaivel per las pendicularas. E ch'ins veglia metter las duas pendicularas sut in tetg per evitar ch'il maun public stoppia gidar en l'avegnir.
Las duas interpresas da pendicularas portan ils giasts la stad e l'enviern en il territori da skis e viandar communabel dal Obertoggenburg.
RR actualitad 12:00


text:
Dad oz enfin sonda vegn festivà a Savognin – e quai sco ch’i tutga per ina mazlaria: cun massa charn. I na dat dentant betg mo charn, cüplis e vin, mabain er ina nova fatscha. U plitost la nova fatscha: David Steier - il successur dal possessur Pietro Peduzzi ha cumenzà a lavurar en la fatschenta quest’emna.
La fin d’avrigl va Pietro Peduzzi en pensiun e l’emprim da matg surprenda il biadi da sia sora, David Steier, la mazlaria da tradiziun. Per l’um da 27 onns vali d'emprender anc ina massa ils proxims dus mais – e per il maister mazler Pietro Peduzzi da dar vinavant tut sia savida.


text:
Eduard Lombriser – commemoraziun a Trun
- Dumengia, 5.11.2017, 14:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 5.11.2017, 14:03, RTR
Ils 21 d'october avant 100 onns è naschì Eduard Lombriser.
Ils 21 d'october ha gì lieu a Trun ina festa da commemoraziun per il cumponist Eduard Lombriser. Quest di avess el pudì festivar ses 100avel natalizi. El è stà magister, ha sunà las orglas, dirigì chors e musicas, stà reschissur da teater e manader da curs da rumantsch a Laufen (BL). Si'ovra cumpositorica cumpiglia 300 chanzuns. 12 èn vegnidas preschentadas quella saira da l'ensemble deCanto en furma virila e maschadada e dal Chor cecilian da Trun. Isidor Lombriser, il figl e Linard Candreia, in bun ami han raquintà or da la vita d'Eduard Lombriser. Rosvita Barenius-Scherrer ha moderà.


text:
Tranter auter ha in profil dal terren mussà fitg bain las differentas parts da la terra sin la Obere Au fin passa in meter profund. Tenor Stefan Jenny, in dals purs che ha explitgà il profil, fiss quai terren cun bler humus, sablun e pauc arschiglia fitg adattà per l'agricultura, p. ex. per legums u ers da graun.
Cunzunt en regiuns muntagnardas ha quel be ina satiglia part da humus suren e sut è savens grip. Quest terren è adatta per laschar crescher pastg e pavel per la biestga ma betg propi per legums, verduras u graun.
Per producir 12 liters latg dovri 60 kg fain e pastg.
Vits creschan sin terren luc ma cun blera crappa sut il humus, p. ex. a Zezras.
Be en la Val dal Rain da Cuira datti gia sis differents terrens.


text:
ARGO - Ciaré do ti catalogs online dl Südtirol
Proiet
Tres plü istituziuns formatives y culturales pita sü catalogs telematics te na forma unitara. Sön la basa dl prinzip “dötes les ressurses telematiche dl Südtirol azessibles da na sora plata d’archirida” vëgnel proieté y svilupé ARGO: n sistem d’inrescida acorta por ti rové pormez al patrimone analogich y telematich te de plü lingac tles biblioteches dl Südtirol, a films y fotografies desponibles te de plü ofizi y archifs, sciöche ince ai dac azessibli publicamënter dles organisaziuns dla formaziun, dla cultura y dles aministraziuns desvalies.
Leadpartner:
Repartiziun cultura todëscia dla Provinzia autonoma de Balsan – Biblioteca provinziala Dr. Friedrich Teßmann
Dorada dl proiet:
forá dl 2017 – aurí dl 2019
Budget:
1,47 miliuns de euro (50% Uniun Europeica; 35% Talia; 15% Provinzia BZ)
Obietifs
1. Realisaziun de n stromënt d’inrescida por ti rové pormez al patrimone telematich y analogich dles biblioteches dl Südtirol, a films y fotografies desponibles te ofizi y archifs desvalis, sciöche ince ai dac a chi che an ti röia pormez publicamënt dles organisaziuns dla formaziun, dla cultura y dles aministraziuns desvalies;
2. adoranza dla Cherta provinziala di sorvisc (identité digitala) sciöche autenticaziun eletronica unitara;
3. realisaziun de n portal te de plü lingac saurí da adoré, por terminai sides fisc che mobii
Contat
Repartiziun 14 - Cultura todëscia
Diretur de repartiziun - Dr. Volker Klotz
Palaz provinzial 7, strada Andreas Hofer 18
39100 Balsan
Tel. +39 0471 413310
E-mail: kulturabteilung@provincia.bz.it


text:
Aua encunter depressiuns e demenza
- Mesemna, 14.12.2016, 11:15
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 14.12.2016, 11:15, RTR
L'uman exista or da circa 60% aua. Noss tscharvè exista perfin or da 80-90 % dad aua. Senza aua na existissan nus betg. Gnanc in'emna na survivessan nus senza.
Aua n'è betg mo qua per la said, aua sa anc bler dapli. Per exempel survegn ins bler pli bella pel sch'ins baiva avunda aua ed era il corp funcziuna meglier.
Sch'ins ha memia pauc aua en il corp po quai dar ch'il sang vegn gross. Cun quai ha era noss cor dapli da pumpar. Uschè ch'il sang va pli plaun tras il corp e ils musculs survegnan memia pauc oxigen ed era il transport da tissi, che sa chatta en noss corp, va pli plaun.
Sintoms san lura esser: nauscha concentraziun, stancladad u mal il chau.
Depressiuns e demenza
Memia pauc aua en il corp po esser in factur per ina depressiun, plitost tar persunas sur 40. In scopo è che l'aua sustegna il corp en il transportar d'infurmaziuns d'in lieu a l'auter. Tranter auter era per l'ormon serotonin, l'ormon che tgira per allegria.
Dentant po ina mancanza d'aua era esser in factur per ina tscherta sort da demenza. In studi e vegnì al resultat ch'ins po guarir quella demenza senza medicaments, dentant be cun baiver enturn 4 liters aua al di.
2-3 liters aua al di
Ideal saja quai da baiver 2-3 liters aua al di. Però memia bler aua n'è era betg bun per il corp. Sch'ins baiva memia bler po quai dar ch'ins survegn ina tissientada. Davent da 7 liters aua al di vegni privlus.


text:
Il Secretariat da stadi per l’economia (SECO) sbassa levamain la prognosa per l’economia Svizra da quest onn. El quinta ch’il product naziunal brut (PNB) creschia per 0,8%. Fin uss quintava il SECO cun in creschament da 0,9% per l’onn current.
Surtut il sectur da construcziun haja ils ultims quartals pers schlantsch, scriva il SECO. Dal schaner fin il settember 2015 stagnava il product naziunal brut.
Ils experts da la Confederaziun quintan che la conjunctura sa revegnia mo plaunsieu. Per l’onn proxim prognostitgescha il SECO in augment dal product naziunal brut da 1,5%.
Danovamain dat il SECO era giu ina prognosa per l’onn 2017. Tenor quai duai il product naziunal brut crescher per 1,9%.
RR novitads 08:00


text:
Inhalt der Website: Bainvegni sin la pagina d'internet dal museum da la natira dal Grischun! Igl ans fa plaschair che Vus ans visitais. Nossa pagina d'internet As mussa tge che Vus pudais tut scuvrir ed experimentar en il museum da la natira. Laschai As surprender! Il museum grischun da la natira è in center d'infurmaziun per l'etnografia da la scienza natirala. Cun sias activitads variadas preschenta el ad in vast public la natira dal chantun Grischun e sias tipicas caracteristicas. Cun quai gida el a derasar ina furmaziun da la natira e da l'ambient ed a proponer l'utilisaziun da lunga durada da las resursas natiralas. Il medem mument vegn er tschertgà da declerar en moda enclegentaivla fenomens generals sco per exempel la furmaziun da las muntognas u l'evoluziun. Ina pitga impurtanta da la lavur da museum è la documentaziun da la natira dal chantun Grischun e da sias midadas. A quai servan las ritgas collecziuns e l'atgna activitad da perscrutaziun.
Hinweis: Sie haben die von uns definierten Style-Sheets (CSS) abgeschaltet oder Sie nutzen leider einen älteren Browser, daher wird diese Seite anders dargestellt.
Hinweis: Weitere Informationen über die Darstellung dieser Website finden Sie in den Besucherinfos
Ils 3 da zercladur 2000 ha gì lieu sin l'alp Flix il segund di da la varietad da las spezias dal GEO. 74 scienziadas e scienziads da museums da la natira svizzers, d'instituts da perscrutaziun svizzers e d'universitads svizras han empruvà, sin proposta da l'illustrada GEO e sut la batgetta da noss museum, da chattar entaifer 24 uras uschè bleras spezias d'animals e da plantas so pussaivel. Els han constatà 2092 spezias e da quellas trais che n'eran anc betg vegnidas descrittas. Uschia ha pudì vegnir documentà en las muntognas in dumber da spezias ch'è nunspetgadamain grond (cf. er Hänggi A., Müller J. P, 2001: Eine 24-Stunden-Aktion zur Erfassung der Biodiversität auf der Alp Flix (Graubünden): Methoden und Resultate. Annalas da la societad grischuna per la perscrutaziun da la natira 110 (2001), p. 5 - 36).
Sco project successur al di da GEO han la vischnanca da Sour, l'illustrada GEO e la firma RICOLA fundà la fundaziun «insla da stgazi alp Flix», che ha sco finamira la perscrutaziun dal spazi vital alpin. Il museum grischun da la natira ha surpiglià la direcziun scientifica dal quel project e quai cun il sustegn dal museum da l'istorgia natirala da Basilea. Ulteriuras infurmaziuns chattais Vus sut www.schatzinselalpflix.ch.


text:
Cristianesim
El Cristianesim a l'è una religiun munuteista basada sü la vita e i insegnament de Gesü de Nazaret.
I cristian creden che Gesü a l'è el fiö de Diu e'l Messia 'me prufetizaa in de l'Antigh Testament. El cristianesim a l'è munuteista ma per la püssee part di fed cristiann Diu a l'è in trì personn: Diu Pader, Diu Fiö (Gesü) e'l Diu Spirit Sant. Questa dutrina a l'è ciamada la Santissima Trinità.
El cristianesim a l'è spartii in diferent cunfessiun o ges che gh'hann una bas cumüna ma diferent aspet de la dutrina o anca de l'urganizaziun.
I simbuj del Cristianesim a hinn un bel poo, ma quel principal e püssee significativ a l'è la Crus, che la rapresenta la mort de Gesü. Per quela resun chì, la Crüs la cumpar in d'un frach de bander e stem di paes de religiun cristiana.
El Cristianesim l'ha avüü un röl impurtant per la storia e la civilizaziun del "Mund Ucidental".
Una stima di cristian incö a l'è de pressapoch 2.100 miliun de gent.[1]
Ges Cristiann[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El cristianesim a l'è spartii in d'un bel poo de ges che nassüü in diferent mument de la storia e per diferent questiun de dutrina, suciaj e de cultüraj. I ges principaj a hinn fa sü in quij grüp chì:
- Gesa Catoliga Rumana, la püssee numerusa, che l'aceta l'uturità del Papa. La gh'ha pressapoch cincent miliun de member batezaa, cunt dent anca fedej de tradiziun latina e de alter cumünità Catoligh Urientaj, per esempi la Gesa Catoliga Marunita, la Gesa Catoliga Melkita e la Gesa Catoliga Sira.
- Ges Prutestant, che hinn un frach de ges indipendent, nassüü in general cun la Refurma (secul quel de XVI) o poch dopu, che aceten minga l'uturità del Papa e meten al center del cült e de la dutrina dumà i test de la Bibia.
- Cristianesim Urtudoss, che'l gh'ha dent la Gesa Urtudossa Greca e alter ges de rit uriental;
- I ges urientaj di trì cuncili, che hinn nassüü dopu che avevev minga acetà i cunclüsiun del Cuncili de Calcedonia del 451. Tiren dent la gesa Copta, la Gesa Nestoriana e la Gesa Apustoliga Armena, e alter.
- Restauraziunism, grüp 'me Discepul de Crist o i Ges Indipendent, nassüü principalment in di Stat Ünii in del secul quel de XIX. De quel grüp chì fan part anca alter grüp 'me i Adventista e i testimoni de Geova.
- Murmunism, quij che van adree ai revelaziun del Joseph Smith che se tröen dent in del Liber de Mormon.
- Antitrinitarism, o ges che refüden el dogma de la Santissima Trinità e la divinità de Gesü.
Dutrina[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Anca se gh'hinn di diferenz intra i ges cristiann, la gh'è una dutrina de bas cumüna a tüt. Questa dutrina chì la stabiliss che'l Cristianesim a l'è el cumpiment del Giudaism, e che Gesü a l'è el Messia prufetizaa in di scritür de l'Antigh Testament.
La credenza centrala del Cristianesim a l'è che per mez de la fed in de la mort e resüreziun de Gesü, i omen poden vess salvaa de la mort, fisiga e spiritüala, per la redenziun di sò pecaa, che hinn la disubidienza e rebeliun cuntra de Diu. Per la grazia de Diu, per la fed e'l pentiment, i omen poden recunciliass cun Diu per mez del perdun e la santificaziun.
I aspet che hann furmaa i fundament dutrinaj del Cristianesim (anca se di grüp ja aceten minga tücc) a hinn:
- Diu a l'è una Trinità, un vess etern che l'esist in trì personn: Pader, Fiö (el Verb incarnaa, Gesü Crist) e Spirit Sant.
- Gesü a l'è a l'istess temp, cumpletament Diu e cumpletament üman.
- Maria Vergin, la mader de Gesü, l'ha avüü Gesü per mez del Spirit Sant, e l'era vergin.
- Gesü a l'è el Messia che speraven i Giüdej, l'ered al tron del Re David.
- Gesü a l'è inucent de tücc i pecaa. Per mez de la mort e resüreziun de Gesü, i credent a hinn perdunaa di sò pecaa e vegnen recunciliaa cun Diu. Per mez de la fed, i credent riceven el Spirit Sant
- Gesü al returnarà cunt el sò corp in sü la Tera per el giüdizi de l'Ümanità, e per purtà i fedej a la presenza de Diu.
- La Bibia a l'è la Parola che l'ha ispirada Diu, ma che l'hann scrivüda i omen.
Vita cristiana e rit[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El cristian al gh'ha de viv la sò vita de tücc dì in acordi a la mural cristiana e'l gh'ha de relaziunass cun Diu cun l'uraziun, che la pö vess un dialogh persunal o basaa sü furmul pre-stabilii e tradiziunaj 'me el Pader Noster. Fundamentaj a hinn i sacrament, che ja ufizia un sacerdot 'me intermediari cun Diu. I nom di sacrament cambien a segunda de la Gesa Cristiana; quij püssee acetaa a hinn el batesim e la cumüniun, ma per el Catolicesim a hinn püssee, a hinn set.
La furma de preghiera cumünitaria a l'è la messa. La messa la vegn ufiziada tücc i dì ma quela de precet a l'è quela de la dumeniga e di dì de festa per el tacuin litürgich, cuma la Pasqua e'l Nadal. La messa la cambia a segunda de la cunfessiun cristiana e, dent a una cunfessiun, la pö anca cambià fina a un cert punt (el tema di letür e'l schema general a l'è quel del messal litürgich).
Presenza[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El cristianesim a l'è la religiun cun püssee fedej, pressapoch un 33% de la pupulaziun mundiala[2]. El 17,5% se disen catoligh, un 5,6% urtudoss e un 3,6% anglican. In del temp i credent a hinn vegnüü giò de nümer in Europa e cressüü in America.[3].
Quij stat chì hann deciaraa el Cristianesim religiun ufiziala: Argentina, Bulivia, Costa Rica, Danimarca, El Salvador, Finlandia, Grecia, Inghiltera, Islanda, Liechtenstein, Malta, Monach, Nurvegia e Cità del Vatican. El paes cun püssee cristian a hinn i Stat Ünii, e dopu al gh'è el Brasil.
Referenz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Adherents.com, Stima di credent d'ogni religiun(EN)
- ↑ World Christian Trends (2001)
- ↑ Putnam, Democracies in Flux: The Evolution of Social Capital in Contemporary Society, p. 408.


text:
Cunquai ch’il Pass dal Bernina è dapi l’onn 2005 averts l’entir onn dovra quai ina basa per mantegnair las vias. Las localitads che vegnan actualmain duvradas per quai intent n’èn betg pli adattadas, èn memia pitschnas ed èn en possess privat. Gia avant in onn ha la regenza incumbensà il biro d’architectura Bearth e Deplazas da Cuira cun la construcziun da la nova basa. Els avevan gudagnà la concurrenza per il project.
Attracziun turistica
Ina particularitad dal project è l'uschenumnada camera obscura sin il spitg dal silo, ch'è ina attracziun publica. La camera obscura po vegnir visitada durant ils mais da stad ed haja potenzial turistic.
RR novitads 10:00


text:
Kebab
El kebab (kebap in turch, kabab in Iran, Afghanistan, India e Pakistan, anca scrivuu kebob, kabob; da l'urdu: کباب) el voeur dì "carna grijiada (o bujida)" in persian e turch. El kebab a l'è faa de solet cont l'agnell e 'l manz. Ona quaj volta el pollaster putost che 'l pess a hinn doperaa per ona quaj stilaa. El porscell el vegn mai doperaa da i musulman, perchè l'è haram per la soa religion, ma, ona quaj volta, a l'è doperaa di vendiroeu non-musulman.
Cuntegnüü
Variazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Shish[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I shish kebab a hinn cusinaa o grijiaa in su sped, sora el carbon o el legn cald. Quest kebab chì a hinn origenari de l'Iran e l'Afghanistan e, poeu, s'hinn spantegaa in Turchia, Pakistan e India e vari part de l'Arabia. Al dì d'incoeu, a hinn popolà assee anca in Europa e in di Staa Unii.
Döner[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El döner kebab (che in turch el voeur dì "kebab ch'el pirla") a l'è carna sfilapraa de agnell, manz o pollaster, che pianin el vegn rostii sura de on sped vertical ch'el roeuda.
Chippali[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El chappali kabab (o chappal kabab o chapli kebab) a l'è on tipo de kebab frit. A l'è origenari de l'Afghanistan e de la region nord-occidentala (ciamada Khyber Pakhtunkhwa) de l'attual Pakistan. El nom el riva dalla parolla pashtu e urdu che la voeur dì "sciavatta" o "scarpa" perchè la sò forma la someja a chella d'ona sciavatta.
Quest kebab a l'è faa carna trita de manz o cavrett, mesturaa cont tomates, sciguj e peveronin, e ona varietaa de erbett e spezzi. Depos ch'el ciapa la sò forma particolara, el vegn friggiuu in ona granda padella speciala. El vegn majaa cont on pan tipigh de la region di pashtun, ciamaa roti, e cont el tè vert putost che 'l qahwa.


text:
Minisguard dals 03-10-2015
- Sonda, 3.10.2015, 17:40
Art en la natira
Zambregiar sper l’En cun crappa, merda ed aua? Quai ha fatg la terza e quarta classa d’Ardez quest’emna. «Landart» ha quai num, art ch’ins fa en e cun la natira. Nus avain accumpagnà ils scolars ed avain vulì savair dad els, tge che art è propi.
Tge fiss la terra senza la glina?
Quest’emna hai dà in spectacul ch’ins vesa mo darar, la glina era tut cotschna. La glina fascinescha blers, ma tge fiss sch’i na dess nagina glina? Nus declerain.


text:
Las 5 classas han realisà, individualmain ed en lur idiom, ina part da l'istorgia dal gieu radiofonic. L'ultima part realiseschan ils scolars ensemen en in lavuratori a Cuira en la chasa culturala. A la fin dal lavuratori insceneschan il scolars il gieu en furma da teater. Il teater è ils 21-02-2015 a las 16:00 en la chasa culturala a Cuira.
Chantun L'autra zona - gieu radiofonic en viadi
64 scolars e scolaras da Samedan, Donat, Savognin, Castrisch e Zernez fan part al "gieu radiofonic en viadi" da la scola da radio Klipp+Klang.


text:
Incumbensa a la Promoziun da la cultura
La promoziun da la cultura dal chantun Grischun sa basa sin la lescha per promover la cultura (LPC; DG 494.300) e sin l'ordinaziun tar la lescha per promover la cultura (ordinaziun per promover la cultura, OPC; DG 494.310). Cun differentas mesiras da promoziun s'engascha il chantun per ina vasta vita culturala e per ina viva confruntaziun cun las tradiziuns vividas. En sia totalitad duai la promoziun chantunala pussibilitar ad uschè bleras gruppas da la populaziun sco pussaivel da sa participar a la vita culturala.
La promoziun chantunala da la cultura conceda contribuziuns unicas a projects da differentas spartas. I vegnan sustegnidas activitads culturalas e furmas artisticas experimentalas, popularas ed etablidas dals suandants secturs:
- art figurativ
- art applitgà
- film
- litteratura
- musica
- saut
- teater
- istorgia e memoria
- intermediaziun e barat
La promoziun chantunala da la cultura sustegna en moda subsidiara; ella s'engascha adina cumplettond las contribuziuns da persunas privatas e da vischnancas.
Ultra da quai sustegna il chantun instituziuns culturalas d'impurtanza chantunala cun subvenziuns periodicas annualas.
Il chantun Grischun promova er artistas ed artists professiunals cun contribuziuns ad ovras che vegnan publitgadas e surdadas mintga onn en il rom da concurrenzas. La promoziun da la cultura dal Grischun publitgescha dus stipendis d'atelier a Vienna per profilar las prestaziuns culturalas.
Sin proposta da la cumissiun per promover la cultura conceda la regenza mintga onn premis da promoziun e premis da renconuschientscha. Prestaziuns extraordinarias culturalas e scientificas pon vegnir onuradas cun il premi grischun da cultura.


text:
Per la regla dad otg dis preferiss Johann Schneider-Ammann ina schliaziun europeica. Il Cussegl federal ha decidì l’entschatta dal mais da consultar la stad ils partenaris socials davart las mesiras flancantas en connex cun la libra circulaziun da persunas. Schneider-Amman vegn a manar ils discurs.
Regla dad 8 dis
Tenor la regla dad 8 dis ston interpresas da l'Uniun Europeica annunziar l'incumbensa en Svizra almain 8 dis avant a las autoritads. Quai pussibilitescha controllas da paja – sur tut tar quels che lavuran be curt en Svizra.
Era las cauziuns e l'obligaziun da documentaziun per lavurers independents èn tenor l'UE surfatg.
Tar il cuntegn ha il minister d'economia dentant sincerà ch'il nivel da protecziun tar las pajas na vegnia betg tutgà. «Che nus discurrin co nus pudain segirar quest nivel da protecziun, quai na po er in Paul Rechsteiner betg scumandar.» Cun quai è Schneider-Amman sa referì sin il president da SGB, l'Uniun sindicala svizra, Paul Rechsteiner. El avertescha da far concessiuns tar la lingia cotschna.
RR novitads 11:00


text:
Fireproof
Fireproof (A próa 'd fōg) 'l è 'n film rumàntic cristiàṅ americàṅ dal 2008 'd Alex Kendrick, regìsta cristiàṅ (batìsta) anca lò acsè cuma 'l prutagunìsta Kirk Cameron. Anc la culòna sunóra l'è dal gènar cristiàṅ.
Custâ sincsènt-mila dòlar e basta, al film 'l à pò purtâ a cà da piò ad trénta-tri migliòṅ ad dòlar anc s'in di Stat Unî al gh'à abû na distribusiòṅ da rìdar (nuvsènt sali a 'l incìrca).
Sunt
Al capitàṅ dla stasiòṅ di pumpēr 'd Albany in Geòrgia, Caleb Holt (Kirk Cameron), 'l è spuśâ cun la Catherine (Erin Bethea), ch'la lavóra in 'n uśdàl. Dòp soquànt an ad matrimòni però al ròbi i vànan mâł fra lōr dū parchè i n dascóran piò e i lìtgan sèmpar. Lē la n s cumpatìs piò che lò al vaga la sira a védar di sit pòran in dal computer e ch'l àppia tacâ a métar da na banda di bèsi par cumpràr-as la barca di sò insùni, quànd a gh sarév invéci da giustàr 'n us e mét'r a pòst al giardèṅ. Lò invéci al gh'à 'l bali pîni 'd a n catàr mai gnint ad prònt quànd al tórna a cà stuf mòrt dòp avér risćiâ la vita e laurâ par vint-quàt'r óri ad fila.
La còpia la decìd acsè ad dar-'g un taj ma 'n culéga cristiàṅ ad Caleb, Michael Simmons (Ken Bevel), al n è minga 'd acòrd e par rénd'r al cuncèt al gh fà 'l eśèmpi dal sâł e dal pévar, dimóndi difarènt ma sèmp'r insém. Anc i genitōr dal pumpēr, John (Harris Malcom) e la Cheryl (Phyllis Malcom), i gh'àṅ al magòṅ par sò fiōl acsè sò pàdar al gh śibìs ad tōr-as quarànta dè prima ad divursiàr, un perìud ad próa ciamâ "The love dare" (La próa d'l amōr). In cal méntar al gh'arév da lèśar un sò diàri ch'al gh'è stâ ùtil anc a lò quànd, soquànt tèmp prima, anc lōr i èṅ stâ lè lè par mulàr-as prima 'd catàr la religiòṅ.
Da 'l cant suo la Catherine, ch'l'è in pinsēr par sò màdar ch'l'è armàśa uféśa dòp 'n ìctus ma ch'la n gh'à minga di bèsi abàsta par cumpràr-ag na carusìna e 'n lèt adàt a lē, la taca a vśinàr-as a 'n dutōr sò culéga ch'al gh và adrē, Gavin Keller (Perry Revell). Caleb, lśénd tut i dè na paǵna dal diàri, al taca a far qvél ch'a gh'è scrit insìma e a pinsàr a far dal bèṅ par sò mujér ma a quàla là a n gh'è gnanc indivìś. 'L óm 'l è dimóndi śò ma sò pàdar al gh diś ad cuntinuàr parchè al règhli ad Dio i n èṅ minga qvéli dal parsòni. Cuma in dal sò mistēr un pumpēr al n gh'à mai da bandunàr al sò cumpàgn, acsè a gh'à da sucédar anc in dal matrimòni.


text:
Inhalt
Naziunal/Internaziunal
-
Champions League: Duels attractivs en ils otgavels finals
Il campiun tudestg FC Bayern München frunta en l'otgavel final sin Juventus Turin. Wolfsburg frunta sin il campiun da la Belgia KAA Gent ed ha probabel in adversari pli lev. Gent è per l'emprima giada en la Champions League ed ha surprendentamain surmuntà la fasa da gruppa.
Per Bayern pudess il gieu cunter Juventus esser ina dira nusch. L'onn passà ha Juve cuntanschì il final e stuì suttacumber là a l'FC Barcelona.
Survista dals otgavels finals da la Champions League
RR novitads 14:00


text:
Gia ier eran dus demonstrants morts, ils dus umens palestinais tranter els in um da la sanitad vegnids sajettads giu da schuldads israelians, hai num da vart palestinaisa. Dapli che 300 persunas èn ultra da quai vegnidas blessadas, almain 130 da sajets da l'armada israeliana.
Mesemna e gievgia avevan cumbattants da la Hamas che regia en la Strivla da Gaza e l'armada israeliana gì danovamain cumbats. Passa 180 rachetas èn vegnidas sajettadas da la regiun palestinaisa en l'Israel. Là èn set persunas vegnidas blessadas. L'armada israeliana ha respundì cun attatgas massivas or da l'aria.
RR novitads 12:00


text:
L'exercizi da chant per il chor maschadà catolic da Sagogn, è sta in divertiment. Las dunnas ed ils umens da Sagogn han giudì il chant cun lur dirigent da Barattachor. Fina Blumenthal, lur dirigenta, aveva elegì in toc russ il «S’nami Bog».
Ins ha sentì che Sergej Schmidt sa chatta da chasa en questa liturgia russa ortodoxa. El interpretescha text e melodia uschia ch'il chor maschadà da Sagogn tuna sco in chor russ. Il pli grond cumpliment per quest chor fa el cun dir:
Els emprendan fitg bain, els midan il tun ed il caracter da la chanzun, ed els n'èn betg steris.
Ina ura cun Sergej Schmidt è sco sgulada sperasvi, ed ils chantadurs e las chantaduras avessan il pli gugent chantà vinavant.
RR actualitad 11:00


text:
L'emprima ediziun da la «Schweiz am Sonntag» è cumparida il settember 2007, en collavuraziun cun la chasa editura da l'Argovia AZ Medien. Tenor il co-editur da la «Schweiz am Sonntag» , Peter Wanner da la AZ Medien han adina damain entradas da reclama, ed ils custs auts per la stampa, il palpiri e la distribuziun manà a la fin da la gasetta.
Ils daners che vegnan ussa spargnads duain vegnir investids en reportaschas. Tranter auter veglian els era puspè laschar reviver in pau il sport local, sco la gasetta scriva en ina brev als abunents.
La gasetta «Scweiz am Wochenende» che duai cumparair davent da proxima sonda, remplazza la «Schweiz am Sonntag». La gasetta duai esser pli vasta e porscher dapli che la «Schweiz am Sonntag».
La nova gasetta duai cumbinar las fermezzas da las duas gasettas da la sonda e da la dumengia. Ella vegnia stampada cun trais faschs vastas che cumpiglian: novitads, politica ed economia, gronda intervista ed opiniuns, regiuns e sport, cultura, vita, savida, viagiar e lifestyle.
Dal tut laschar crudar na vul la chasa editura dentant betg la dumengia. La gasetta online duai vegnir actualisada per il download da la dumengia.
RR novitads 11:00


text:
La populara da Nadal
- Gievgia, 17.12.2015, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 17.12.2015, 19:00, RTR
Per quest'ura da musica populara avais vus mo anc dad envidar las chandailas e lura da giudair: «Es wird scho glei dumpa» - «Heidschi Bumbeidschi» - «Waldwiehnacht». Nus avain preparà in vair medley da melodias popularas da Nadal, sunadas e chantadas davent dad Oesch's die Dritten fin tar Peder Rizzi. As laschai carmalar da questas melodias en ina tempra ruassaivla, dultscha e charina per ils dis da festa vegnints.
Redacziun: Josefina Gaudenz


text:
Milàn
Artécol in dialèt arzân
Milân (in italiân Milano e in lumbêrd Milan)l'é la sitê pió grânda ed tóta l'êlta Itâlia, l’a ‘s câta int la bâsa ed la Lumbardéia, la regiòun pió réca ed la nasiòun. I só abitânt a’s ciâmen milanèiṣ, mó în cgnussû ânca cme meneghèin, per la mâschera ed caranvêl ed Meneghèin.
La sitê l' gh’à bèle 1.3 miliòn d'abitânt, mó la só periferéia l' arivarà a 4 miliòn.
Al nòm ed Milân al deṣvîn da la parôla cêltica Mid-lan, ch' la vré dîr int al mèz ed la bâsa. L'é dvintê Mediolanum cun i rumân. I tedèsch la ciamêven (e la ciâmen) Mailand perchè quând a rîven zò agh sèmbra d'èser in premavèira ânca s’ l’é invêren.
Tra i monumèint e i palâs famōs ed Milân a gh’é d' arcurdêr al Dôm, al Castèl Sfurṣèsch cun i só muséi e al teâter ed la Scala.
A Milân a gh’în dal famôsi cà ed la môda e al sô butèighi în in via Montenapoleone e ind la Galaréia Vittorio Emanuele ch' l’ é cunsidrêda la zôna d’ acquést pió vècia dal mònd. Quisché àn fât dvintêr Milân òna dal sitê mundiêli ed la môda, cme Parîs, Lòndra e Neviòrk. A Milân a’s câten ânca dô squêdri ed balòun, al Milan e l' Inter, che insèm àn vînt vintnôv scudèt, sèt Còpi di campiòun, e sînch còpi intercuntinentêli. Al lôr stâdio l'é al Giuseppe Meazza, dedichê a ûn di pió grând zugadōr ed balòun italiân. Al séndech ed Milân l'è 'l sgnor Giuliano Pisapia (2011).
Milân l'é capitêla ed la só pruvîncia
Êtri fotograféi[modifica | mudéfica la surzéia]
Artéccol in dialatt bulgnais
Milàn (in itagliàn Milano e in lunbèrd Milan) l'è la zitè piò granda ed totta l'èlta Itaglia, la s trova int'la basa d'la Lunbardî, la regiån piò récca d'la naziån. I só abitant i s ciamen milanîs, mo î én cgnossò anca cme meneghén, par la maschera ed caranvèl ed Meneghén.
La zitè l'a bèle 1.3 miliòn d'abitant, mo la su area metropolitèna l'arivarà a 6,5 miliòn.
Al nomm ed Milan vén da la parola celtica Mid-lan, ch'la vré dir int'al mèz d'la basa. L'è advintè Mediolanum cun i romàn. I tudéssch i la ciamèven (e la ciamen) Mailand parchè quand i arivénn zå ai parèva ed stèr in primavera anca s l era invéren.
Stra i monument e i palazz famus ed Milàn as a d'arcurdèr al Dôm, al Castel Sfurzassch cun i su musî e al teater d'la Scala.
A Milàn ai én äl famåusi cà d'la moda e al su butaig (in via Montenapoleone e int'la Galarî Vittori Emanuel, ch'la s cunsidera l'area ed shopping piò vècia dal månd). Sti qué i an fat advintèr Milàn onna dal zité mundièl d'la moda, cme Paris, Låndra e Neviòrrk. A Milàn as truven anca dåu squader ed balån, al Milan e l' Inter, ch' insamm i an vént ventnov scudett, sètt Copp di campion, e zénc copp intercuntinentèl. Al låur stadi l'è el Giuseppe Meazza, dedichè a Pèpin Meazza, on di piò grand zugadur ed balån itagliàn. Al sénndic ed Milàn l'è 'l sgnåur Giuliano Pisapia (2011).
Milan l'è capitèl d'la so pruvénzia
Àtar futugrafìi[modifica | mudéfica la surzéia]
Artìcol in dialët piaṡintëin
Milan (in italian Milano e in lunbèrd Milan) l'è la citä püsè granda d' l'Italia dal nord, e la s' tröva in d' la pianüra d' la Lumbardia, la region püsè rica, svilüpä e cun pö abitant d' la nasion. Milan l'é capitäla d'la so pruvincia e d'la Lumbardia. I sò abitant i s' ciaman milanés.
La citä la gh'a 1.3 milion d'abitant, ma la so area metrupulitana la 'riva a 4 milion.
Al num ad Milan al vegna da la parola celtica Medelhan, ca 'la völ dì in mez a la pianüra. Po a l'é dvintä Mediolanum cun i ruman. I tudësch il la ciamävan (e la ciaman amò) Mailand parchè quand che i so popul i eran 'rivä zu a g' parìva da viv in d'un clima primaveril anca d'inveran.
Di so monümëint e i palasi famus gh'é da ricurdä 'l Dom, al Castel Sforzesco cun i so müsei e 'l Teatar a la Scala.
A Milan i gh'en il famus cà d' la moda e i so negosi (in via Montenapoleone e in d'la Galeria Vittori Emanüel, ch' i en cunsiderä l'area da shopping püsè vecia in dal mond). Chil cà ché i han fat dvintä Milan vüna dil citä mundiäli d' la moda, cmé Parìś, Lòndra e New York.
A Milan i gh'en anca dü squädri ad balon, al Milan e l' Inter, che insëma i han vinsì vëintanöv scüdët, sètt Cupi di Campion, e sëincu Cupi Intercuntinentäli. Al so städi l'é 'l Giuseppe Meazza, intitulä a voin di püsè grand zügadur ad balon italian.
Al sëindich ad Milan l'é 'l siur Giuliano Pisapia (dal 2011).
Àtar futugrafìi[modifica | mudéfica la surzéia]


text:
Il secret da bancas en Svizra resta, uschia communitgescha il comité che ha dà enconuschent sia decisiun. Sco ils iniziants scrivan en ina communicaziun, vulevan els integrar il secret en la constituziun e cun quai mantegnair la relaziun da confidenza tranter ils burgais ed il stadi. Els na vulevan nagin barat d’infurmaziuns automatic en Svizra.
L'iniziativa è vegnida lantschada il 2013 dal cusseglier naziunal Thomas Matter da la PPS da Turitg. Las duas chombras parlamentaras han gì reacziuns differentas: il Cussegl naziunal ha sustegnì l'iniziativa ed ina cuntraproposta ed il Cussegl dals chantuns ha refusà omadus. Il Cussegl federal da sia vart era era cunter l'iniziativa.
Protecziun davart fraudaders da taglia
L’iniziativa era vegnida inoltrada sco reacziun sin la revisiun dal dretg penal da taglia ch’il Cussegl federal aveva proponì. La revisiun vuleva evitar che fraudaders da taglia possian sa zuppar vinavant davos il secret da bancas. Las autoritads da taglia avessan gì la pussaivladad da consultar documents da banca, e quai betg be en cas da suspect sin fraud fiscal ma era en cas da suspect sin omissiun fiscala. Oz pon las autoritads da taglia s’infurmar tar terzs, per exempel tar il patrun da lavur, sch’ina persuna refusa da collavurar.
RR novitads 16:00


text:
En Svizra turnan adina dapli persunas da las vacanzas cun la fevra da Dengue.
L'onn passà ha l'Uffizi federal per la sanadad registrà 201 cas en Svizra. Avant 10 onns eran quai anc 5.
Tenor retschertgas da SRF para quest trend da cuntinuar. Sulettamain dapi l'entschatta da quest onn èn vegnids registrads 37 cas.
Nagins dals purtaders dal virus èn però s'infectads en Svizra. Tar ils infectads sa tracti sulettamain da persunas ch'èn returnadas da l'exteriur.
Il virus vegn dà vinavant dal medem mustgin sco tar il virus da Zika.
RR novitads 06:00


text:
Sin fundament da l'attentad da Parkland hai lura dà bleras protestas en ils Stadis Unids da l'America.
En il stadi federativ da Florida ha in giuven sajettà enturn en ina scola e mazzà 17 persunas. Il delinquent supponì da 19 onns saja tschiffà ed arrestà. La polizia ha arrestà el. I sa tractia d'in anteriur scolar da la scola. L'um giuven saja vegni sclaus da la scola per motivs disciplinarics. Las autoritads hajan cumenzà d'analisar sias paginas d'internet e ses posts en las raits socialas. I dettia intgins posts fitg inquietants.


text:
Profil cun Silvio Baselgia
- Sonda, 12.12.2015, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 12.12.2015, 9:03, RTR
«Dunnas tutgan savens meglier che umens»
L'arena da biatlon a Lantsch va en la terza stagiun d'enviern. Perquai dat il Profil in sguard davos las culissas da l'arena, ensemen cun il manader da fatschenta Silvio Baselgia.
El raquinta dals curs per tut quels che vulan empruvar ora ina giada biatlon e vegn a la conclusiun, che dunnas tutgan savens meglier che umens. Malgrà che quels han per gronda part gia sajettà cun schluppets. U dals biatlets norvegiais, ils megliers biatlets dal mund, che han trenà gia pliras giadas a Lantsch.
Silvio Baselgia raquinta dentant era dals plans ambizius cun l'arena e tradescha ch'era el sco manader dals curs na tutga betg adina las schibas.
Redacziun: Riccarda Müller


text:
Inghiltèra
L’Inghiltèra (inglés: England) l’è öna di 4 nasiù (co la Scòsia, ‘l Gàles e ‘l Nord Irlanda) che metide ‘nsèma a i fà ol Regn Ünìt.
Cuntegnüü
Ol nòm
L’Inghiltèra la ciapa ‘l nòm dal pòpol di Angli, ü pòpol germanegh che, ‘nsèma a di óter pòpoli germanegh (Sasoni, Juti, Friśi) i è riàcc sö i còste a mesdé (sud) in del sécol V e l' völ dì tèra di Angli. In Inglés antìch l'è Englaland che pò l'è dientàt England.
La bandéra
La bandéra ‘ngléśa, a partì dal sécol XIII, l’è chèla di cruśiàcc, bianca co la crus rósa, la crus de San Śórs, stèsa a chèla de la Lumbardéa, de Milà, de Gènoa e de tate ótre sità.
Per dovrala sö i naf ‘ngléśe ol rè de l’Inghiltèra l’à pagàt ü tribüt al Dòge de Gènoa e mèt la bandera de San Śórs l’ völìa dì che i naf ‘ngleśe ‘n del Mar Mediteraneo i éra sóta la protesiù de i Genovés.
I fiöm
I fiöm piö ‘mportàncc
Regiù e contée
L’Inghiltèra l’è facia da nöf regiù che i è face da 35 contée


text:
Beschreibung
En la retscha Litteratura cumpara dapi passa 30 onns regularmain in tom cun novs texts rumantschs. Per quella ediziun nr. 34, sut la redacziun da Uorschla Natalia Caprez Brülhart e Hubert Giger, è vegnì tschernì il tema «real – irreal – surreal». Differentas auturas ed auturs rumantschs han inoltrà lur contribuziuns che tanschan da lirica, prosa curta fictiva, essais e translaziuns. I suondan era texts preschentads l’onn 2014 a la concurrenza da scriver per il «Premi Term Bel» e regurdientschas per Lothar Deplazes, Vic Hendry e Gion Peder Thöni. La revista è illustrada cun maletgs da Flurina Badel e Jérémie Sarbach.
real – irreal – surreal
Litteratura 34
Prosa, lirica, essais
tuts idioms, RG, ladin dolomitan, spagnol, tudestg
october 2015
166 paginas, illustrà
frs. 20.00
ISSN 1016–9458
Uniun per la Litteratura Rumantscha, Cuira


text:
Fi fan gia per la 8. gada
Teater a Rueras
N.V. Igl ei prest daventau usit — e quasi tradiziun — ch’ils da Rueras fan el temps da Pastgas in teater u ina cumedia. Uonn ein els sepresentai cul toc «Astgei jeu presentar», ina cumedia en treis acts da Burkhard Junker en versiun romontscha da Hubert Venzin, Rueras.
Oravontut bia giuventetgna
Da Pastgas-sera era la sala da scola da Rueras fullanada, gie ins ha schizun stuiu metter sutgas els irals d’entrada. Denters ils aspectaturs han ins saviu observar differentas fatschas jastras, qvd. d’ordvart e lu era numerus Tuatschins. Da far menziun eisi che massa giuventetgna era presenta. Para ch’ils tocs dils davos onns han fatg buna reclama! Igl ei era bi ed admirabel che nossa giuventetgna sefatschenta ozildi dapli cun problems en ed ord vischnaunca, s’empatscha per la cultura e schizun per la politica. Bravo, mo aschia vinavon! Quei interess porta segiramein cuntentientscha e perseveronza.
Saver rir da cor fa veramein bein
Segiramein tila ina cumedia el temps da stress e fuolas bia dapli ch’in drama da ta tresta e seriusa: Quei han ins’ saviu seperschuader pli e pli ils davos onns.
Il regissur sco era translatur dalla cumedia «Astgel jeu presentar», Hubert Venzin, ha nuota schau per breigias da mussar en quei toc per gronda cuntentientscha dils aspectaturs. El s’auda gleiti denter ils specialists sin quei gener e sescolescha onn per onn pli e pli en caussa reschia, maletgs da tribuna e translaziuns da tocs en auter lungatg. Ch’el vegn pli e pli capavels han ins era saviu seperschuader uonn — e quei tscheu e leu tier mo caussettas ni piculezas. Quei ei denton necessari per ch’il toc mondi senza incaps in en l’auter ed hagi adina ils vers ligioms denter giugadurs ed acziuns.
Buca ch’il toc sco tal hagi in stermentus coc, denton enzacontas verdads hodiernas cuntegn el senz’auter. Segiramein dat ei era ella veta d’ozildi caussas che vegnan tedladas mo a mesas e suenter vegn ei fatg ordlunder in elefant. Tier quei toc eisi pressapauc tuttina. La buna fumitgasa Lotti, empauet marvegliusa, ha udiu il discuors da siu patrun cun siu um, denton era mo a mesas. Entras duas construcziuns, che van denton buca a prau ina cun l’autra, ha ei dau in schischuri e scumbigliems enorms. Gnanc il detectiv, che ha puspei dau grondius sia rolla, che stueva aunc simular sco scribent dalla Gasetta Romontscha, ei vegenius ordlunder cun tal menaschi. El fuss prest vegnius ord il moni. Dapli lessel jeu denton sapientivamein buca tradir.
Ils giugadurs e las giugaduras han dau lur rollas endretg ed en sala han ins saviu udir risadas - ed era mez sunde! sedivertitis da cor; malgrad che havevel legiu il toc. Ins senta numnadamein vid ils aspectaturs, sch’el ston rir sfurzadamein ni sch’ei vegn ris da cor. Cheu ei la secunda varianta stada il cass. Tenor miu giudicar ei sulettamein la finiziun curdada ora empau anetg e memia spert sclarida.
Fin ha plaschiu fetg
Ils presents ein denton segiramein i a casa perschuadi da haver viu ed udiu ina cumedia bein preparada, senza incaps e schizun mulada ch’igl et stau in divertiment. Ils teatrists da Rueras, cun lur simpatic e capavel regissur Hubert, ein gia enconuschents lunsch sur ils cunfins dalla val Tujetsch ed ord quei motiv eisi era da giavischar che la sala dalla scola da Rueras seigi emplenida tochen tier la davosa supia tier las proximas producziuns. Quei ei per els il sulet ver segn d’engrazieivladad e renconuschientscha per las biaras uras d’exercezi e per haver unfriu in temps liber en favur dalla cultura el ver senn dil plaid. Bravo, teatrists da Rueras! Teni la dira, ei vala la peina. Ins ei engrazieivels persuenter!
GR nr. 32, 24 d’avrel 1987
Astgel jeu presentar 1987
Fi fan gia per la 8. gada


text:
Cun 56% han ils votants da Poschiavo ditg gea a la gestiun regiunala da rument. Anc bler pli clera è la decisiun stada tar il suveran da Brusio ch'ha approvà la missiva cun 82%. Sco quai ch’il president communal da Poschiavo, Alessandro Della Vedova, ha ditg a RTR, è la decisiun in cler indizi per in spiert regiunal intact.
Punct dispitaivel: Surdada da las lavurs
Tar la surdada dal contract da prestaziun da las duas vischnancas Brusio e Poschiavo a la nova Regiun Bernina, aveva l’interpresa che n’ha betg survegnì la lavur fatg plant tar il Tribunal administrativ. Punct dispitaivel è il fatg che l’anteriura Regione Valposchiavo – e betg la Regione Bernina – aveva definì, tgi che vegn a gestiunar ils proxims 10 onns il rument da tut la val.
Vuschar separà duas giadas
Ultra da quai avessan ils abitants da la Valposchiavo gì da votar tenor il recurrent separadamain davart la surdada da l'incumbensa a la Regiun Bernina e davart la surdada ad in’interpresa. Il Tribunal administrativ ha però declerà che la votaziun na vegn betg spustada. Causa che la chaussa n’è anc betg tractada a fin, avess il Tribunal anc la pussaivladad da declerar la decisiun da dumengia per betg valaivla.
RR novitads 12:00


text:
Vegnir campiun mundial, quai è nagut da nov per Nino Schurter. Gia sis giadas è il mountainbiker lumnezian vegnì campiun mundial da l'elita, ulteriuras sis giadas tar il juniors, ils U23 u cun la staffetta svizra. Ma a chasa en Svizra è il campiun olimpic da Rio anc mai vegnì campiun mundial. Quai vul Nino Schurter midar ils 8 da settember a Lai cura ch’el parta sco defensur dal titel al campiunadi mundial da mountainbike. L’atun passà ha Schurter gudagnà a Cairns en l’Australia ses sisavel titel da campiun mundial tar l’elita, quai è record.
Era Jolanda Neff parta sco defensura dal titel
Quai che Nino Schurter è tar ils umens è Jolanda Neff tar las dunnas: la meglra ciclista da mountainbike da la Svizra e – almain il mument - la meglra dal mund. Suenter che Neff aveva gia gudagnà duas giadas la cuppa mundiala da mountainbike è ella vegnida l’atun passà a Cairns per l'emprima giada campiunessa mundiala. Quai titel vul Jolanda Neff defender il settember als campiunadis mundials a Lai. I fiss l’emprima victoria impurtanta a Lai. La cuppa mundiala sin la medema pista da cursa ha ella numnadamain anc mai gudagnà.
Corina Gantenbein, la ciclista grischuna atipica
Corina Gantenbein è la suletta grischuna che è en l'equipa naziunala svizra da mountainbike. Ella è ina ciclista atipica che ha cumenzà pir sco persuna creschida cun il sport da mountainbike. Sco giuvna era ella insumma betg sportiva e sunava pli gugent violina. Ma malgrà ch’ella ha atgnamain cumenzà memia tard ha ella tuttina anc fatg ina bella carriera. Cun 28 onns è la sportista da Claustra vegnida per l’emprima giada en l’equipa naziunala. Uss ha Corina Gantenbein 32 onns ed anc adina betg a fin da ses svilup sportiv. Als campiunadis mundials a Lai vul ella meglierar sia otgavla plazza dal campiunadi mundial da l’onn passà.
RR sportissimo 17:00


text:
La fin dal 2011 aveva la cumissiun da concurrenza WEKO chastià en l’Argovia 17 interpresas da construcziun. Totalmain muntavan ils chastis a 3,9 milliuns francs. La WEKO aveva renfatschà a las interpresas d’esser sa cunvegnidas durant quatter onns davart ils pretschs e las surdadas da bleras lavurs da construcziun da vias e da construcziun bassa.
Ulteriur recurs anc pussaivel
Entant che las bleras interpresas han acceptà ils chastis, han las quatter interpresas Cellere, Erne, Granella ed Umbricht fatg in recurs tar il Tribunal administrativ federal. Quel ha uss bain confermà las sancziuns da cartel, però reducì ils chastis. La decisiun dal tribunal pon las interpresas pertutgadas uss anc contestar tar il Tribunal federal.
Consequenzas per decisiuns grischunas anc betg cleras
Sco quai ch'il vicedirectur da la WEKO, Patrik Ducrey ha detg a RTR, na sappian els anc betg dir sche la decisiun actuala haja era consequenzas per ils cas da cunvegnas illegalas el Grischun. El accentuescha dentant che lur decisiun el cas Argovia dateschi da l’onn 2011 e dapi lura hajan els adattà lur pratica en tals cas.
Ultra da quai ha el fatg da savair che la decisiun spetgada en il cas pertutgant cunvegnas el sectur da la construcziun bassa el Grischun sa retardeschi, tut tenor enfin l'entschatta da l'auter onn.
RR novitads 12:00


text:
L'uniun sportiva Schluein Glion ha actualmain 431 commembras e commembers ed è uschia il pli grond club da ballape da la Surselva. Sper l'equipa da secunda liga dattan anc 12 equipas da juniors, da dunnas e d'umens en differents campiunadis. Il film “Il Club” è in purtret da l’uniun e da las commembras e commembers actuals.
Plaz da balla, tribunas e gasettas
Il film mussa differentas episodas da la istorgia da l'uniun. Fotografias da l’emprim plaz da ballape 1942, da la construcziun da l'emprima chasa da club igl onn 1984 e scenas actualas da gieus e trenaments. El mussa dentant era co la gasetta dal club cun il num “90 minutas” vegn producida. Gronda paisa dat il film a dus eveniments: Per ina a la construcziun da la nova chasa dal club cun tribuna, ustaria e gardarobas, ch'ils commembers han bajegià per gronda part sez. Per l'autra al camp da trenament dal HSV la stad vargada. Dus puncts culminants en la istorgia da l'uniun sportiva Schluein Glion.
Engaschi e juniors
Il film tschenta la dumonda, daco che quella uniun haja ton success. Per ils aspectaturs è quai cler: spiert da cuminanza, engaschi persunal e la lavur cun ils juniors. La passiun da las commembras e dals commembers per l'uniun e per il ballape saja il pli impurtant. E quella passiun vegnia documentada fitg bain en il film.


text:
Curt avant mezdi è succedida la perforaziun dal nov tunnel da l’Alvra tranter Preda e Spinas. Ils miniers, inschigners e tut ils cumpigliads han celebrà quest mument istoric cun ina festa. Tar l'act festiv èn stads preschents 300 envidads e 30 represchentants da medias.
Il tunnel vegl tranter Preda e Spinas è vegnì avert avant 115 onns. Perquai ch’il tunnel na correspunda betg pli a las pretensiuns da segirtad dad oz e perquai ch’il tunnel sa chatta en ina schletta cundiziun, ha la Viafier retica decidì avant otg onns da construir in nov tunnel e da duvrar il tunnel vegl sco tunnel da segirtad. Sco il tunnel vegl, vegn era il tunnel nov ad avair ina lunghezza da circa 5.8 kilometers. 345 milliuns francs vegnan investids en il tunnel, la gronda part paja la Confederaziun, 15% surpiglia il chantun.
Lavurs cun in u l'auter obstachel
Era sche las lavurs èn ussa en il plan da termins, na s’enclegia quai betg da sasez ch’ins è oz uschè lunsch. La pli gronda sfida è vegnida surmuntada avant in onn, nua ch’ils miniers han gì da siglientar en ina zona problematica cun grip fragil e porus. Cun in sistem cumplitgà da schelar il grip han ils miniers surmuntà la zona privlusa cun il crap ch’ha num «Raibler Rauwacke».
Avertura en trais onns
Enfin ch’il nov tunnel da l’Alvra po avrir, vegnan anc ina giada a passar circa trais onns. Sche tut va tenor plan, avra il tunnel la fin da l’onn 2021 u l’entschatta dal 2020. Suenter l’avertura dal nov tunnel vegn alura il tunnel vegl renovà e midà en in tunnel da segirtad. Uschia èsi en il futur pli segir, da passar il tunnel da 5.8 kilometers lunghezza. Avessi per exempel ina giada dad arder, cura ch’in tren passa tras il tunnel nov, alura pon ils viagiaturs fugir sur 12 colliaziuns traversalas en il tunnel da segirtad.
RR actualitad 17:00+


text:
L’idea saja naschida cura ch’ins haja ponderà en il comité d’organisaziun co animar la giuventetgna da returnar, di la presidenta dal comité d’organisaziun da l’EX18 Rita Huonder. La plattafurma duai er mussar che blera innovaziun vegnia ord da la Surselva, accentuescha Huonder.
Per ella èsi impurtant da promover la giuventetgna e sco Huonder di – ins possia numnadamain mai far avunda per promover ideas da persunas giuvnas.
Ils projects duajan avair er charn vi da l’oss
Ina da las premissas per pudair sa participar saja ch’il project haja in connex cun la regiun e ch’almain ina persuna saja er d’origin ord da la Surselva, di Huonder. Ma impurtant saja era ch’ils projects inoltrads sajan projects concrets che possian vegnir persequitads sur plirs onns. Tar ils projects inoltrads saja quai era per gronda part il cas, di la presidenta dal comité d’organisaziun da l’EX18. Uschia saja planisà da cuntinuar cun il project e sche pussaivel er fin la proxima EX en quatter onns.
EX18 – cu e co?
L'exposiziun da commerzi EX18 es dals 26 fin als 28 d'october. Quest onn stat ella sut il motto «cun success anavon». Quai vegn ad esser la 11avla exposiziun da commerzi che l'Uniun da commerzi da Mustér organisescha.
Occurrenza da finiziun cun premiaziun il schaner
Gia segir è ch’ils projects victurs vegnan preschentads il schaner en ina occurrenza en la sala da la claustra da Mustér. Qua vegnian alura segir ils megliers ma sche pussaivel tut ils projects danovamain a survegnir ina occasiun da sa preschentar avant che la giuria preschenta ils victurs.
Il megliers trais projects vegnan premiads cun 2’000 francs per il victur, 1'500 per il segund e 1'000 francs per il terz. Ils ulteriurs projects ch’èn vegnids inoltrads survegnan alura ina contribuziun da 500 francs.
RR actualitad 08:00