text:
Castlarân
Artécol in dialèt arzân
Evoluzione demografica
Castlarân (Castellarano in italiân) l’é un cmûn ed 14.958 abitânt ed la pruvîncia ed Rèz e l’é luntân 27 km da Rèz e 25 km da Mòdna.
A's câta lòngh la vâl dal Sècia. L’é stê ed la faméja Canòsa, ch’l'al gh’îva dèinter un lêregh teritôri, dmèj cgnusû cme zôni matéldichi. Int al teritôri a gh’è diferèinti zôni: pianûra, culèina e muntâgna; l’é pugêda insém a dal rôci e crēta scajōṣa. Al j indóstri ed la cerâmica, 'na vòlta in flōra, a se ṣvilópen al d’ed dèinter in còl ch’ al vîn ciamê "cumprensôri dal cerâmichi", che insèm a i cmûn cunfinânt, a’s mèt tra i pió impurtânt pôlo industriêl ed la regiòun.
Stòria
La stòria antîga
Al nòm Castlarân, l’é prubabilmèint d’urègin latèina e al gniré da Castrum Arii o Dariioséia Castèl o sît furtifichê ‘d Ario o ed Dario, però al pré gnîr ânca da Castrum olerianum (Castèl d’ j ulîv) o da Castrum Arianum (Castèl d’j Ariân) in riferimèint a ‘na colônia ed Longobêrd Ariân ch’ a’s pré èser fermêda ché dôp l’època rumâna.
Mó i schêv ind al zoni ed Campiân e Castlarân (rèst ed fōgh ‘d acampamèint) arfân la preṣèinsa ed l’òm tr’ al XI a l’VII milèni. Ânca se a gh’é di sègn dal j èpochi dôp ‘na particulêra atensiòun a mêriten i rèst relatîv a l’etê dal brounz. In cól peréiod, ind la Pianûra Padâna, a’s vèd nâser un gèner specêl ed pôst: la Teramêra, in particulêr ind al zôni dal pruveinsi ed Rèz, Mòdna e Pèrma.
Dû pôst che s’arfân a la cultûra dal terimêri àn lasê al sègn int al teritôri Castelaranèiṣ, la puṣisiòun geogrâfica di sté dû sît la riṣûlta zò ‘d rególa, in quânt a’s câten generalmèint in pianûra, dal catêdi în stêdi fâti a Rudèja e Castlarân. A Rudèja a s’în catê di sègn relatîv a un pôst céch, més lé cun cêri funsiòun ed contròl, ch’ l’ êra ind la zôna ed l’antîgh castèl e al se ṣvilupêva fôrsi só dû piân. A Castlarân dal catêdi pió destèiṣi e pió impurtânti ind la zôna ocupêda da l’antîgh cèinter insém a la culèina ed sâs côch alvêda da tèra insém al fiòm Sècia. Int al Cèinter Stôrich ed Castlarân, insém a i rèst dal terimêri, în stêdi catêdi testimuniânsi dimòndi sustansiouṣi ed ‘n stâbil preṣèinsa etrósca: a’s trâta ed mûr ed giaròun a sèch urientê secònd i pûnt cardinêl, pcòun ed vêṣ e al pé ed ‘na scudèla céca cun la parôla ertósca Venarnespiturêda insém al fònd. Al pôst al fêva pêrt dal sistêma comercêl e stratègich ed l’invaṣiòun Etrósca vêrs la pianûra Padâna. Incòra pió impurtânt i rèst ed la preṣèina Rumâna, masmamèint a Castlarân e Campiân, che spiêghen ‘na preṣèinsa int al pôst fîn da lèpoca repóblicana (183-27 p. C.)
A Gamberêda ed Sòt é stêfât dal j impurtânti catêdi ed l’etê Imperiêla (Augusteo-Tiberiana) oséja ‘na domus róstica. Incòra a Castlarân, în ‘na zôna ed nōv fabrichêt, é stê catê un lavōr fât a mân ch’al servîva per méter insèm al j urèini, druvêdi pó cme sbiancânt e âcid sia ind la cûnsa dal pèliche ind la teṣdûra, fât da un trégn rotònd incastrê al cèinter ‘d un céch pavimèint a ‘d opus spicatum, che a só vôlta al gh’îva dèinter un vêṣ môbil cun al côno trunchê. Dimòndi êter rèst în stê catê in tót al teritôri Castelaranèiṣ ch’ l’êra, in môd cêr, teritôri ed coloniṣasiòun rumâna cun la preṣèinsa ed Fundi e Villae cme spiêghen i nòm dal divêrsi locali Luranus fundus, Nirân da Nirani ager Câmp ed la famèja Niri, Terzân da Tertianus fundus fònd ed Terzo e Rudèja da Possesio Rutiliana oséja proprietê ed la faméja Rutilia (Anca se quelchidûn al pèinsa ch’al pôsa deṣgnîr dal têrdi latèin Ervili ch’al vré dîr arviôt o fêvi.) Al teritôri tra la pruvîncia ed Rèz e còla ed Mòdna l’êra urganiṣê pr'al sfrutamèint agrécol, sta zôna l’êra alōra cgnusûda per la prudusiòun ed l’óva Prusinia, mèinter a gnîva segnalê, da Plinio e Columella, la lochêla prudusiòun ed bagài ed crêta. Préma di Rumân la zona l’êra abitêda da i Gaj Boi e i Legor che ânca lour i an lasê i sègn ed la preṣèinsa ind i nòm ed divêrsi localitê cme Valbercia in dov Bercia l’é ‘na parôla cêltica ch’la desvin dal nòm ed ‘na ṣléta a fourma ed cûna per purtêr al fèin, Luseinta la deṣvîn dal nòm dal Dio cêltich Luventis’. I Gàj iven penetrê antravers la val dal Sècia anch int l'apenein. Coun la cunquesta ed la Galia Cisalpeina e la sotomisioun di Gaj, i légor i fêven despès saczêdi a dân ed la pianûra e i scûnter dûr cun al milési rumâni.
Castlarân l’é stê un presédi Rumân a difèiṣa ed la vâl per la só puṣisiòun stratègica a guêrdia ed l’imbòch ed la vâl dal Sècia e l’é stê, ânch ind i sècol antîgh, al pôst gióst per al presédi I Longobêrd àn ocupê Castlarân dop la ruvîna ed l'impêr Rumân, intourna a la metê dal VI sècol, ché àn més un presédi militêr, ânca per la ṣvinânsa, in di Apenèin, dal trópi biṣantèini lour aversâri. Ind i musèi ed Rèz în tgnû dacât dimòndi catêdi ed rèst antîgh e tòmbi quêṣi sèimper ed gueriêr, cun êrmi cme adôb mortuâri catê in sté zôni. Tra i rèst ed la crépta ed la cêṣa parochiêl în tgû dacât di capitê che testimònien la cultura di Longubêrd. Ânch i longobêrd cme i Rumân, i Lègor e i Gài àn lasê al sègn dal lōr pusès ind i nòm ed localitê ed la zôna.
Cme ad eṣèimpi Farandell dal lomgobêrd Faran ch’al spieghêva che cla zôna l’êra ed puprietê ed la faméja che ghé stêva. I Guaiti da Guaita pôst ed guêrdia. La Brada la desvin da Braida câmp ed la comunitê e fôrsi Gambarata dal nòm ed ‘na famouṣa regîna Longobêrda: Gambara.
Êtra impurtânta testimuniânsa la vîn da S.Michele ch’lé un cêr sègn dal pusès Longobêrd perché la divusiòun per arcânzel gueriêr l’êra dimòndi cgnusûda a i pôpol tudèsch ch’àn impî l’Eurôpa ed santvâri a ló dedichê, més masmamèint insém a di muntarôt, sté localitê l’à fât pêrta ed Castlarân fîn al 1815. Pôch sègn în armêṣ dal peréiod Canosân-Matèldich (X-XII sècol), a’s sà che la Cuntèsa Matélda a Castlarân la ghîva ‘na cà e ‘na capèla regalêda in sègvit al cunvèint ed Polirone (S.Benedèt Po); int al 1106, ind la cêṣa ed S.Maria l’à mandê fôra ‘na sentèinsa dōve la dêva al gvêren dal paèiṣ a ‘na faméja ed nôbil lochêl, in particulêr al Miles Raniero da Castellarano, ch n’àn mantgû al pusès fîn al 1187, època comunêla, quând Castlarân l’à giurê fedeltê a Rèz; fât dimòndi impurtânt per la sitê ed pianûra perché ind al céch cèinter a gh’êra l’imbòch ed l’impurtânt Canêl ed Rèz ch’al tulîva l’âcva dal Sècia per mantgnîr al fògni, al j ativitê prudutîvi e i mulèin in sitê. Int al 1185 Barbaròsa al vîṣita Castlarân.
La stòria modêrna
Dal 1319 al 1419 (àn ed la deciṣiva ocupasiòun Estèinsa) Castlarân l’é stê pusès ed la faméja di Da Roteglia che tra divêrsi vicèndi la s’é lighêda a la stôria dal paèiṣ. Int al 1432 l’é stê invistî al prém fevdatâri: Jacopo Giglioli, che dôp èser cascê in disgrâsi al s’é masê int la perṣòun ed Frêra.
Int al 1453 al dóca Borso d’Este l’à invistî dal fèced al cûnt Lorenzo Strozzi fradèl dal famōṣ poēta Tito Vespasiano. Int al 1501 Sigismondo d’Este l’à ‘ vû in fèdev, dal fradèl Dóca Ercole I, Castlarân cun Sân Martèin e Campgajàn ch’l’é dvintê, cun còst, al prém fevdatâri d’ j Este-Sân Martèin.
Sta faméja la mantgû Castlarân fîn al 1732 quând è finî la râsa. De sta faméja în d’arcurdêr, tra chiêter, per divêrs mêrit Sigismondo I personâg ed grând valōr, al gh’à’vû dimòndi incâregh da pert dal fradèl Ercole I, l’à fât fêr per ló, a Frêra, al Palâs ed Diamânt (al diamânt l’êra difâti al sémbol ‘d Ercole I). Sigismondo II, sgnōr dal 1512 al 1560, bòun polétich, l’êra bèin vrû da Emanuele Filiberto ed Savoia e all' Imperadōr Carlo V de Spagna, l’à siēlt Castlarân cme pôst per èser suplî. Al fiōl Filippo sgnōr dal 1560 al 1592, l’êra stê cunsidrê al pió probâbil erêde ‘d Alfonso II d’Este, ûltem Dóca ed Frêra ch’al ghîva mia di fiōl, mó a gh’é stê preferî Cesare d'Este-Montèc, ch’l’êra ed ‘n lénia ‘’bastêrda’’ed la faméja Este, al perché an s’é mìa capî. Carlo Filiberto I (1592-1652) al gh’à ‘vû dimòndi incâregh da i Savoia, l’é stê Cavalêr ed la SS.Annunziata e Cavalêr dal Toson d'Oro, int al 1618 l’à fât publichêr al Constitutioni di S.Martino in Rio, Castellarano e Campogalliano ch’ àn rifurmê j antîgh Statût dal quatersèint.
Ind al ‘stès peréiod, sibèin che al Cardinêl Toschi a ‘s’ în fós interesê, Sasōl al se stâca da la Pēv ed Castlarân. Carlo Filiberto II, (1732-1752), ûltem dal râm Este-S. Martèin. Ind al tèimp dal só gvêren a s’în fât dal trasfurmasiòun a la rôca e la costrusiòun dal famōṣ acvidòt, ciamê despès, ṣbaliând, Rumân. Só incâregh dal Dóca ed Mòdna al fèdev l’é stê pó dê al Bresiân Cûnt Gaudenzio Vallotta (1726-1795), ch’là butêzò bòuna pêrt dal palâs fât tirêr só da còl ch’l’ êra gnû préma. Al palâs l’é stê pó vendû, dôp la scanṣladûra di fèdev da pêrt di Francèiṣ Napoleònich, al Sgnōr Canevazzi l’é pasê a la famèja Casali. Int al lój dal 1944 Castlarân l’à subî di dân sèri da l’incèndi impiê, per rapreṣâlia, dal trópi Tedèschi: în stê bruṣê dimondi fabrichêt int cèinter stôrich tra quî ânch al Palâs, arfât in al 1974.
Materiêl pr'andêregh in fònda
(manca):
- Matteo Schenetti - Castellarano : da rifugio di aborigini a centro industriale - Castellarano : Tonino Schenetti, 1976.
- Comune di Castellarano -Castellarano : edizione 97/98 - 2. ed. - Reggio Emilia : Alambra, 1997
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed Castellarano trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
Albinèa · Bagnōl in Piân · Baîṣ · Bibiân · Bresèl · Burèt · Buṣâna · Cadelbôsch ed Sōver · Campagnōla · Campéṣen · Canòsa · Carpnèida · Caşalgrând · Caṣîna · Castelnōv di Mûnt · Castelnōv ed Sòt · Castlarân · Culâgna · Curèz · Fâbrich · Gatâtich · Gualtēr · Guastâla · Ligûnchi · Lusêra · Muntèc · Nuvalêra · Puvî · Quâter Castē · Queriêgh · Ramṣèit · Ré Salṣêr · Rèz · Rezōl · Rôl · Rubēra · Sân Martèin · Sânt'Ilâri · Sân Pôl · Scandiân · Toân · Véla Mnôs · Vèt · Viân · Vsân


c: text/html

text:
«Bravuogn è vegnì enconuschent en tut il mund»: Cun quest facit cumenza ina «communicaziun da medias da la vischnanca da Bravuogn» cun la quala ch’i vegn fatg enconuschent, ch’ins astga puspè fotografar a Bravuogn. La vischnanca saja stupefatga da l'eco medial, che l’acziun haja gì per consequenza. I haja sa mussà, ch’il interess per Bravuogn saja enorm, vegn cità il president communal Peter Nicolay en la communicaziun.
Acziun sut batgetta da Grischun vacanzas
Davos l’acziun stettia l’organisaziun turistica chantunala Grischun vacanzas, che haja mess en pe l’acziun ensemen cun la vischnanca e Bravuogn/Filisur Turissem, è da leger vinavant. IL CEO da Grischun vacanzas, Martin Vincenz, sa mussa impressiunà dal success.
Idea è naschida a Turitg
En in'intervista sin la pagina persönlich.com declera il schef creativ da l’agentura da reclama Jung von Matt/Limmat, Dennis Lück, quai che stà davos l'acziun. Finamira saja stà numnadamain d’emprim ennà da far enconuschent las fotografias da Bravuogn e da svegliar uschia desideris, di il schef creativ da l’agentura en l’intervista.
L'agentura haja cuntanschì entaifer 24 uras passa 50 milliuns umans en tut il mund. E, uschia Dennis Lück, «tut quai cun 0 francs budget da media».
Sviluppà vinavant idea ensemen cun vischnanca
Per sviluppar l’idea fin al livel dad ina lescha communala ha l’agentura collavurà durant in mez on cun la vischnanca. I saja «sensaziunal», ch’ina vischnanca mussia per marketing tant curaschi.
Be paucas reacziuns positivas
La novitad, ch’ils da Bravuogn na laschian betg fotografar lur vischnanca e ch’els hajan schizunt previs chastis, per tgi che fa quai tuttina, è ida via raits socialas enturn il mund. Las reacziuns èn multifaras, dentant tenor l'agentura da novitads svizra SDA, per gronda part negativas.
Agentura realisà differentas ideas cun lieus grischuns
Quai n’è betg l’emprima giada, che l’agentura da reclama Jung von Matt/Limmat ha fatg furori cun in’idea per posiziunar in lieu da vacanzas grischun en la percepziun internaziunala.
Tar lur acziuns tutgan per exempel il telefon en vischnanca da Tschlin u gia dapi intgins onns ils dus capricorns Gian e Giachen.
Telesguard 17:45

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pruvincia de Milan
- Superfiss: 1.620 km²
- Popolazion (ISTAT 2008): 3.045.822 ab.
- Densitaa: 1.911 ab./km²
- Numer de comun: 139
- Capital (pop. 2004): Milan (1.308.311 ab.)
- President: sindic de Milan
La Provincia de Milan (Italian: Provincia di Milano) (in cœu ciamada Città metropolitana de Milan) a l'è ona provincia de la Lombardia che la cunta pussee de trii milion de abitant e per quèst motiv a l'è la terza provincia pussee popolada de tuta l'Italia.
La confina a nòrd con la Provincia de Vares e la noeuva Provincia de Munscia e Brianza, a est con la Provincia de Bergom, la Provincia de Cremona e la Provincia de Lòd, a sud con la Provincia de Pavia e a òvest con la Provincia de Noara. La gh'hà anca on'exclave, el comun de San Colomban al Lamber, che se troeuva intra i Provincc de Lòd e Pavia. L'è nassuda in del 1797 del vegg ducaa de Milan (al temp sòtta el domini dij Austriach) cont el nòmm de Departement de l'Olòna. In del 1815, quand l'è nassuu el Règn Lombard-Vènet la gh'è stada ona division de la Provincia de Pavia. In del 1862, subit dòpo l'Unitaa d'Italia i Savòja gh'hann giontaa la Provincia de Lòd, che l'è stada tacada fina al 1992. Infin, in del 2004 l'è nassuda la Provincia de Monscia e Brianza, che l'è diventàa ona realtaa in del 2009.
A partì dal primm de sgenee 2015, la pruincia a l'è stada sopressa e 'l sò post a l'è staa ciapaa da la cità metropolitana de Milan.
Geografia[Modifega | modifica 'l sorgent]
La Provincia de Milàn la se troeuva in de la Lombardia del nòrd-òvest, in de la zòna de l'Alta Pianura situada intra el Tisin a òvest e l'Ada a est. El primm el nass in Svizzera e'l finiss in del Pò arent a Pavia; l'alter el vegn del Lagh de Còmm e'l finiss in del Pò intra i provincc de Lòd e Cremona.
Alter fiumm important hinn el Lamber, che'l passa a est de Milàn (quartee de Lambraa) e'l confluiss (finiss dent) in del Pò a Òri Litta (LO), e 'l Seves, che inveci el vegn di colinn del Comasch e poeu el riva drent a la Martesana.
On important aspett de la idrografia milanesa hinn i Navili, canai ch'i hann faa i Duch de Milan duranta l'Etaa de Mezz e anca dòpo per podè trasportà i prei per fà sù el Dòmm (che l'è anmò in costruzion). Anca se la pussee part l'hann sarada, resten anmò in vida el Navili Grand, el Navili Paves e la Martesana. Ma gh'hinn anca alter canai, comè el Villoresi.
In de la Provincia de Milan a gh'è on gran numer de parch, e regordom el Parch Ada Nòrd e 'l Parch de la Val del Tisin.
Stòria[Modifega | modifica 'l sorgent]
La stòria de la Provincia de Milan l'è ligada a quèlla del capploeugh, che l'ha avuu i istess sòrt.
Abitada prima di Insuber e poeu di Gall, la zòna l'è stada ciapada di Roman arent al 200 prima de Crist. Vers la fin de l'Imperi roman, Milàn l'è diventada la capital de l'Imperi. L'è stada poeu invaduda di Visigòtt, di Longobard (di quai el vegn el nòmm "Lombardia") e di Franch. L'è stada donca sòtta el Sacro Roman Imperi ma l'ha vist la nassida de on gran numer de comun indipendent.
Dòpo el period comunal, tutt el teritòri l'è staa ciappaa di Signor de Milan, che l'hann governaa fina a la rivada di Frances e di Spagnoeu. Per dusent ann el Ducaa de Milan l'è staa rett di Asburgh de Spagna, fina a quand, dòpo la Guerra de Succession Spagnoeula, el domini l'è passaa a l'Imperi d'Austria che l'ha tegnuu (a part duranta i invasion del Napoleon) per alter cent'ann. La Lombardia occidental l'è staa loeugh de on gran numer de batali duranta la Segonda Guerra de Indipendenza (1859), a la fin de la qual l'è stada unida al Regn de Sardegna, che duu ann dòpo (1861) l'è diventaa el Regn d'Italia. De chì, la stòria l'è compagna de quella italiana.
Lengua[Modifega | modifica 'l sorgent]
La lengua ofizzial e pussee spantegada in sul territori l'è l'italian. Milan l'è vun di center de iradiazzion de l'italian modern.
In ogni cas, el resist ancamò el lombard 'me lengua local, anca se in d'ona posizzion semper pussee precaria. El milanes l'è la variant pussee prestigiosa del lombard ocidental, che l'è ancamò bona de influenzà i dialett di caploeugh provinciai.
Del pont de vista dialettal, la provincia milanesa la pò vess spartida in d'ona quai sotta-zona, a segonda di center minor: a ovest a gh'è 'l magentin e 'l biegrassin, a sud el binaschin (che 'l se vesina al paves), a sud-est el meregnanin (ormai lodesan), a est e nord-est el brianzoeu. La zona de Legnan la ved la presenza del dialett bustocch-legnanes che, anca se l'è ciarament ocidental, el gh'ha di caratteristegh proppi originai.


text:
Auter che la clausula dal Cussegl federal na s'orientescha la clausula dal chantun Tessin betg vid l'immigraziun mabain vid il martgà da lavur regiunal. Ella sa basa sin indicaturs sco datas da pajas e quotas da dischoccupaziun.
Mesiras graduadas
Mesiras pussaivlas per limitar l’immigraziun funcziunassan sin il livel il pli bass pussaivel: l’emprim en branschas economicas regiunalas zunt fitg pertutgadas, lura en singulas regiuns u sco la davosa pussaivladad per l’entira Svizra.
Il problem dals pendularis
Il Tessin patescha gia dapi ditg da las influenzas negativas da la libra circulaziun da persunas. Passa 60'000 pendularis talians vegnan mintgadi en il Tessin per lavurar, pli che mintga quart lavurant vegn ord la Lombardia ed ulteriuras regiuns talianas.
RR Novitads 17:00


text:
Giovann Adamm II del Liechtenstein
El Giovann Adamm II de Liechtenstein (in todesch: Hans-Adam II von Liechtenstein; nomm intregh in todesch: Johannes Adam Ferdinand Aloys Josef Maria Marko d'Aviano Pius von und zu Liechtenstein; Zurigh, 14 de febrar del 1945) a l'è 'l princip del Liechtenstein, a partì del 1989.
El gh'ha anca i titoi de Duca de Troppau e Jägendorf e de Cont de Rietberg e l'è el monarca el pussee scior d'Europa, cont on patrimoni de squasi cinch miliard de dollar.
BiografiaModifega
El nass a Zurigh el 14 de febrar del 1945, fioeu del princip Francesch Giusepp II e de la soa miee Giorgina de Wilczek. Oltra a la cittadinanza del Liechtenstein el gh'ha anca quella de l'Austria.
In del 1965 el va a studià gestion a l'Università de San Gall, anca se 'l voreva studià in del camp umanistegh o de la fisega. El se laurea cont ona tesi in su l'informatizzazion del settor bancari in del 1969, in del midemm ann el se marida cont la Maria del Liechtenstein.
El tacca donca a lavorà per sistemà el business de familia, ch'a l'era in d'on stat gramm, tant de menà el pader, che l'eva perduu i patrimoni in Cecoslovacchia, che costituiven squasi el 90% di patrimòni de familia, a causa di decrett Beneš, a vend part del patrimoni artistegh per finanziàss.
El tacca a reorganizzà la LGT Bank, prima gestida in manera fallimentara di familiar del pader, de familia cont i principi che l'eva cognossuu in la soa pratega a Londra e in di agn '70 el ciappa el contròll anca di aziend di Liechtenstein in Austria. Tornaa in pee i business de la familia el voreva tornà a studià a l'università, ma in del 1984 el pader el ghe passa el poder esecutiv.
A la mort del pader in del 1989 el deventa princip regnant e 'l se occupa subit de dàgh al Liechtenstein 'na soa politega foresta desligada de quèlla de la Svizzera - sò obietiv giamò de quand che l'éra giovin - el riess anca a fà entrà el sò Pajes in di Nazion Unii in del 1990, dòpo de 'n tira e molla cont el Landtag ch'el pensava che partegnì ai Nazion Unii el fuss 'n trasà de danee, che l'ha accettaa poeu de pagà quand che 'l Princip el s'è offert de pagàj lu, a patt de podè scernì anca el reppresentant. El riess anca a superà l'opposizion di Stat Unii, contrari a l'ingress di Stat piscinitt in l'organizzazion, grazia a l'intervent del Clairborne Pell, senator espert de diplomazia che l'era staa el sò padron de giovin.
Pocch dòpo el se scontra ancamò cont el Landtag in su la possibilità de entrà in del Spazzi Economich Europee, roba per luu fondamental degià che 'l Liechtenstein l'avaria avuu di vantagg a commercià liberament cont i sò vesin, e a la fin l'entra in del SEE.
In del 2000 el fonda l'Istitut Liechtenstein in su l'autodeterminazion per studià el fenomen de l'autodeterminazion e di secession.
In del 2003 el Popol l'accetta 'na reforma de la Costituzion che la volza i sò poder e la da la possibilità ai sgent de toeu via la monarchia e ai comun de seced del Stat. Poeu, in del 2004, l'ha lassaa el poder de toeu di decision ordinari al fioeu Luis, che donca a l'è el reggent.
In del 2009 l'ha publegaa 'n volumm, El Stat in del Terz Millenni, indova che 'l se interroga in sul futur di Stat in del mond e 'l sostegn la necessità de 'vègh men Stat, de 'vègh pussee servizzi offert, anca del Stat, a mercaa e del diritt de secession e de autodeterminazion.
Vision politegaModifega
MonarchiaModifega
El sostegn che la monarchia la sibia 'n sistema pussee bon de la republega degià che 'l monarca a l'è desligaa di partii e de la politega correnta e donca el pò avègh 'na vision pussee a longh termen. El sostegn, però, che 'l bon poder de la monarchia el gh'abia de vess contrabelanciaa cont la possibilità per el popol de sfiducià el monarca.
Roeul del StatModifega
El sostegn che 'l poder e 'l roeul del Stat el gh'abia de vess sbassaa considerevolment e che i fonzion 'me el welfare deverian vess on affar di comunità locai, che sarien dotaa de autonomia impositiva, e di famili e minga del Stat central.
El sostegn el passagg di scern del Stat ai sgent, per esempi in l'istruzion - el parpoeun l'introduzion de 'n voucher scoeula cont di scoeul in concorrenza in tra de lor gestii di comunità locali e di privaa - e in del camp di droeugh, tant de sostegnì del 1997 che saria mej legalizzàj tutt per sbassà i cost sociai e sanitari e dà men poder a la malavitta e ai terrorista.
El se oppon fortement ai idej nazionalista e socialista, che considera 'me ona malattia di popolazion che menen a di guerr e a di conflitt in tra i sgent. El pensa che on Stat fonzionant e debon democrategh el gh'abia de renonzià al monopoli in sul territori, e che per fàll 'na comunità la gh'abia de vess bona de "migrà cont el sò territori", ròba possibel domà cont l'autodeterminazion di comunità locai.
EconomiaModifega
Se retegn el sò pensee arent a quell de la scoeula austriega: El refuda el protezionism, i sussidi a l'agricoltura e i sostegn ai industri inefficient, el sostegn inveci comé pussee liber mercaa e gestion privada di servizzi poeudan juttà a miôrà el servizzi e a fàj andà innanz a nivell de tecnologia. El sostegn el sistema pensionistich a capitalizzazion.
Question etichModifega
El se deciara contra de l'abort, che l'è de fatt fortement limitaa in del Principaa, e l'ha dii de vess pront a doperà el sò diritt de veto per bloccàll se 'l fuss parpognuu.
OnoreficenzModifega
- Gran Maester de l'Orden al Merit del Principaa del Liechtenstein (13 de november 1989)
- Medaja commemorativa per i 70 agn del Franzesch Isepp II (16 de agost 1976)
- Granda Stella de l'Orden al Merit de la Republega Austriega (1991)
- Cavalier de l'Orden del Toson d'Or de la Cà de Asborgh-Lorena (1961)
- Cavalier de l'Orden de San Ubert de la Cà de Wittelsbach
AccademichModifega
- Medaja d'or de l'Università Masaryk de Brno, 6 de marz 2011
- Senator accademich ad honorem a l'Università de Innsbruck, 23 de giugn 2012
- Laurea honoris causa a l'Università de Babeș-Bolyai, 12 de marz 2015
RiferimentModifega
- Hans Adam II, prince of Liechtenstein
- Book Review: "The State in the Third Millennium"
- A Prince on Politics
- The Prince of Liechtenstein on leadership
- Parlament de l'Austria
- Luxarazzi
- Università de Innsbruck
- The Richest Royal in Europe Just Keeps Getting Richer
- Why Liechtenstein Works: Self-Determination and Market Governance
- DROGHE: PRINCIPE LIECHTENSTEIN, A FAVORE LIBERALIZZAZIONE
- Masaryk University
Alter progettModifega
- Wikiquote contiene citazioni di o su Giovanni Adamo II del Liechtenstein
- Wikimedia Commons contiene immagini o altri file su Giovanni Adamo II del Liechtenstein


text:
Prümavaira! La muntanella as sdasda, sto sü e vegn our dal cuvel. Minchataunt chatta ella auncha ün po naiv, minchataunt già qualche ervina fras-cha. Chi saja que chi saja – ella as fida da sieu sentimaint chi la disch: sto sü!
Vessans magari minchataunt eir nus da’ns sdasder e ster sü? Aint in nos cuvel ans es tuot cuntschaint. Que es da que chodin e pudains tegner in frain la temma da'ns stuvair confrunter cun l’extern, cun chosas incuntschaintas u dischagreablas. Na, nus nu vulains ir our dal cuvel aviand temma da chatter be la naiv e cun que manchantains las prümas flurinas da prümavaira.
Invezza es magari eir in nus il sentimaint cha’s vess da’s sdasder e ster sü – almain internamaing. Alura ans fains curaschi ed ans confruntains cun nos dubis e pregüdizis. Que do divers texts biblics chi claman: Sto sü! Nu’t lascher intemurir, nu’t lascher paraliser da tieus impissamaints u quels dals oters, hegiast fiduzcha in te stess.
Ma alura am dumand in mieu chodin prüvo perche cha vess da gnir our dal cuvel? Saregia que simplamaing per surviver – per der a l’orma üna perspectiva pü vasta, per crescher e’s svilupper?
Perche vessi d’avair main curaschi cu üna muntanella?
Il ster sü internamaing es que chi i’l temp zieva Pasqua ho do curaschi als apostels spaventos. Que es lascher gnir aint i’l cour il sulagl e l’allegria. Que do forza e svung, eir scha essans mez paralisos tres circumstanzas poch allegraivlas. Perche vessi d’avair main curaschi cu üna muntanella? Eau am disch alura sto sü, e vegn our dal cuvel cul cour rianto e m’allegr cun vus. E cun que as vuless der sün via qualche versin our da la «Chanzun da las chanzuns» inua cha l’amia clama sieu amih, ed el respuonda i’l chapitel 2.
Meis amant pigl’il pled e disch:
«Sto sü, mi’amia, mia bella, vè!
Guarda be, passo es l’inviern,
Vi’ e davent la plövgia.
Las fluors as faun vzair sül pajais,
La vusch dal culomb as fo udir.
Vi dal figer s’incotschnischan ils früts,
la vit spargia flurind si’odur;
schi, sto sü mi’amia, ma bella, vè!»


text:
Suenter ina gronda bova da la sonda a bun’ura èn tenor emprimas indicaziuns almain 141 persunas vegnidas sutterradas. La disgrazia è capitada en il cirquit Mao da la provinza Sichuan en il sidvest da la China. Il vitg Xinmo saja vegnì destruì cumplettamain. Sur plirs tschients meters quadrats haja crappa cuvrì tut las chasas.
Medemamain saja ina via vegnida sutterrada sin ina lunghezza da 1’600 meters. Era in flum saja vegnì cuvrì sur 2 kilometers cun crappa e glera. Chaschunà la bova ha ferma plievgia. Dapi emnas datti en la China ferma plievgia da stad che chaschuna mintg'onn inundaziuns e bovas.
RR novitads 12:00


text:
IBAN y paiamënc informatics
Paiamënc tres le portal provinzial di paiamënc“ePayS” de Alto Adige Riscossioni SpA, chirin fora la seziun “Paiamënc online pagoPA” y l’ënt “Provinzia autonoma de Balsan”.
Le sorvisc de tesorier dla Provinzia autonoma de Balsan ti é gnü surandé por le tëmp dal 1° de jená dl 2020 ai 31 de dezëmber dl 2023, al'assoziaziun de impreses temporana che tol ite la Cassa de Sparagn de Balsan SpA, sciöche rapresentant prinzipala, y la Banca Popolara dl Südtirol SpA.
Al pó ma gní paié cun contanc sön le cunt dl tesorier dla Provinzia autonoma de Balsan pro les portines dl tesorier prinzipal dla Provinzia autonoma de Balsan – Cassa de Sparagn de Balsan SpA., don dant chisc codesc:
CODESC DLA FILIALA: 107
CODESC DL ËNT: 8000
RAJUN DE PAIAMËNT: la rajun é scrita tles comunicaziuns ortiades ai debiturs


text:
Tranter ils plirs tschients envidads eran il president Joachim Gauck e la chanceliera Angela Merkel preschents. Il president dal parlament tudestg, Norbert Lammert ha appellà per in pajais optimistic ed avert.
Suenter l'act festiv èn plirs millis demonstrants sa radunads sin in appel da l'organisaziun Pegida che sa dosta cunter esters. Els han pretendì che la chanceliera, Angela Merkel sa retiria. Numerus dals demonstrants eran visiblamain neonazis, sco l'agentura da novitads dpa scriva.
RR novitads 17:00


text:
Il Cussegl dals chantuns vul vinavant novas reglas per il lobbying a Berna. Quai ha el decis glindesdi cun dir cleramain gea ad in sboz da lescha cun 29 cunter 9 vuschs.
Da quest avis era il Cussegl dals chantuns gia il december passà. Represchentants d'interess che vulan entrar en Chasa federala via badge d'in commember dal parlament, duain en futur registrar lur incumbensader e lur mandats en in register public. En la sessiun da stad era il Cussegl naziunal dentant s'exprimì per in zic damain transparenza. Uss sto quel anc ina giada tractar la fatschenta.
Sch'il nov elegì Cussegl naziunal vegn en ina da las proximas sessiun a sa tegnair vid il curs da fin ussa u sch'el vegn a vegnir encunter al Cussegl dals chantuns è anc avert. Segir è dentant: sche la Chombra gronda refusa per la segunda giada il sboz èn las novas regals per lobbying giud maisa.
RR novitads 18:00


text:
Suenter il Cussegl dals chantuns ha er il Cussegl naziunal approvà la nova lescha davart las professiuns en il sectur da sanadad. L’idea da schlargiar la glista da las professiuns cun la radiologia medicinal-tecnica e cun in livel master per la tgira n’han gì nagina schanza.
Tge cumpetenzas ch’èn necessarias per lavurar en quest sectur, definescha il Cussegl federal ensemen cun las scolas autas pertutgadas e cun las organisaziuns professiunalas. Latiers tutgan cumpetenzas persunalas e socialas.
Proteger pazients
Plinavant introducescha il parlament in register professiunal naziunal. Quel duai impedir che persunas cun in scumond da lavurar en in chantun pon ir a lavurar senza problems en in auter chantun.
Pervi da midadas ch’il Cussegl naziunal ha fatg sto il Cussegl dals chantuns anc ina giada sa fatschentar cun questa lescha.
RR Novitads 14:00


text:
Quai ha il minister da defensiun Guy Parmelin ditg oz en l’ura da dumondas dal Cussegl naziunal. La Patrouille Suisse stoppia nudar in accident la stad 2016 en l’Ollanda e la squadra enturn l’aviun dal tip PC-7, in accident dacurt durant ils campiunadis mundials da skis a San Murezzan. La giustia militara saja vid intercurrir ils cas ed ina gruppa d’experts evalueschia mesiras da segirtad.
Guy Parmelin ha respundì dumondas che la cussegliera naziunala verda Regula Rytz ha fatg suenter l’accident a San Murezzan, nua ch’in aviun acrobatic da l’Armada svizra aveva taglià la corda d’ina camera pendenta en l’arrivada a Salastrains.
RR novitads 16:00


text:
Atum
GeneraalModifega
Un àtum a l'è la paart püssee piscinína de un sistéma chímich; saría a dí ca l'è la quantità mínima de un elemeent chímich ca la mantègn i sò prupietà.
Anca sa la paròla àtum la vègn dal grech atomos, c'al vöör dí minga spartíbil, al s'è descuveert dòpu ca l'è cumpòost de trí partisèj püssee piscinítt ammò:
- Eletrún: al g'à càrica negatíva e l'è püssee lingeer de tütt i ólter partisèj;
- Prutún: al g'à càrica pusitíva; al pésa 1836 vöölt püssee de un eletrún;
- Neütrún: al g'à minga de càrica elétrica e al pésa a stèmm istèss de un prutún.
I prutúni e i neütrúni insèma, ciamaa nücleúni, ga stann deent in del nücli, invéci i eletrúni ga gírenn intuurn; chèla visiun chí a l'è in acòort al mudèll de l'àtum de Bohr.
Seguunt i régul de la mecànica quantística, invéci, i partisèj a g'ann una funziun de unda ca la definíss la prubabilità de la partisèla de truvàss, in d'un bèll mumeent, in d'un quaj spazzi; dunca, l'òrbita a l'è dumè ul spazzi de prubabilità püssee vólta.
PrupietàModifega
Ólter prupietà a inn:
- ul nümer atòmich (Z), ca l'è ul nümer de prutún in del nücli (stèss nümer Z=stèss elemeent);
- ul nümer de màssa, ca l'è la súma del nümer de prutún e de neütrún, e al permètt de scerní i difereent isòtup.
I àtum a inn generalmeent néuter (g'ann minga de càrica elétrica); quaand un àtum al pèert u al ciàpa un eletrún, al cambia e al devénta un jún, pusitíff (catiún) sa n'al ciapa, negatíff (aniún) sa n'al pèert.
StòriaModifega
Ul cuncètt de àtum a l'è staa prupòost per la prima völta da i filòsuf greech cumè Demòcrit e ul grupp dii Epicüree; in dii sécul dòpu g'inn minga staa pass inaanz, anzi a s'è desmentegaa tüscòss, fin almaanch a dopu l'Età de mèzz.
La teuría l'è stada rimetüda in pè dal John Dalton, chímich inglees; l'Amedeo Avogadro, in del sécul XIX, al cumencia a tegnii spartii àtum e mulécul.
Ul primm scenzià a mètt in ciaar la strutüra de deent de l'àtum a l'è staa, in del 1911, ul Rutherford; dòpu de lü, un quaj ann adree, Niels Bohr al püblica in d'un librètt ul sò mudèll de la strutüra de l'àtum. Per rivà a vècch magiuur detàj ammò, ga vöör però specià un quaj ólter ann fin al nassimeent de la física quantística e del micruscòpi eletrònich.


text:
National Lampoon's Vacation
National Lampoon's Vacation (La vacànsa dla National Lampoon) l'è na cumèdia americàna dal 1983 'd Harold Ramis ch'la tōś ispirasiòṅ da na rivìsta da rìdar e 'd sàtira ciamàda National Lampoon. Custàda quìndas migliòṅ ad dòlar, la pelìcula la 'n à fat pò sù da piò ad ssanta.
In dla culòna sunóra dal film i sènt'n i braṅ Blitzkrieg Bop di Ramones, Holiday Road ad Lindsey Buckingham e I'm So Excited dal The Pointer Sisters.
Sunt
Clark Griswold (Chevy Chase) insém a sò mujēr Ellen (Beverly D'Angelo) e a i sò fiōi Rusty (Anthony Michael Hall) e la Audrey (Dana Barron) al decìd ad far na vacànsa in Califòrgna parténd da Chicago cun la sò màchina nóva, na Truckster culōr vérd arvéa. Durànt al viàś Clark 'l incóśa da spés na biónda (Christie Brinkley) ch'la gh fà magnàr la pólvra insìma a la sò Ferrari rósa.
Rivâ a Coolidge (Kànsas) i Griswold i s férman p'r andàr a càtar di sò cuśèṅ buletàri dal pòst, la Catherine (Miriam Flynn) e sò marè Eddie (Randy Quaid), ch'i s pàs'n al tèmp faghénd di fiōi a tut andàr. Prima 'd andàr via, la Catherine la dmanda a i sò parènt ad scarusàr sèg in fiṅ a Phoenix la sîna Edna (Imogene Coca), na vècia bruntlòna ch'la gh'à i vistî ch'i pùs'n ad naftalìna, e 'l sò caṅ ch'al scagàsa sèmpar dapartùt.
Rivâ in Ariśòna la famìja l'armàgn a pē dòp 'n incidènt in dal deśèrt. Par far-la giustàr Clark al spénd tut i sò bèsi e anc sò mujēr la gh'à 'l bisàchi vōdi esénd ch'l'iva pardû durànt al viàś la sò valìś, vulàda via, cun dèntar la carta 'd crédit.


text:
La Lampertschalp è ina da las grondas alps en Val S. Pieder. Dapi quatter onns pasculeschan là vatgas-mamma e sterlamenta – en tut circa 300 animals. L’alpegiaziun da nursas han ils responsabels dà si en l'alp che giascha en la val Länta.
Senda da viagiar per mez las pastgiras
Sin il culm entadim la val sa chatta la chamona dal Club alpin svizzer da la Länta. Ils viandants che vulan visitar quella chamona ston pia viagiar atras l'alp. Ina situaziun che procura ina giada u l’autra per battacor al responsabel e pastur Alois Stoffel. Cunzunt ils chauns dals viandants procuran per malruaus en las muntaneras. Cun tavlas d’infurmaziun vegnan ils viandants fatgs attent co sa cuntegnair.
Nus na vulain betg far tema als viandants cun nossas tavlas d’infurmaziun. Dentant vulain nus dumagnar els uschè lunsch, ch’els han il respect necessari per pudair passar la senda da viagiar senza provocar in accident
Ina dumonda da la responsabladad
Per ademplir las premissas da segirtad ha Alois Stoffel entschet gia avant 10 onns ad infurmar ils viandants. La finala vai en in cas d'accident tranter ina muntanera e viandants per la dumonda tgi ch'è responsabel ed ha da surpigliar ils custs.
Excluder in tal accident na po nagin. Dentant vulan ils responsabels far tut il pussaivel per evitar gia da l'entschatta uschè ina situaziun.


text:
Il directur da giustia Urs Hofmann ha cun 94'407 vuschs cuntanschì il meglier resultat. El è gia dapi il 2009 en uffizi. Sin il segund plaz suonda Stephan Attiger cun 88'788 vuschs. Era il directur da furmaziun Alex Hürzeler è elegì cun 82'703 vuschs.
Uschia han tuts trais candidats da la regenza in bun tant dapli vuschs ch'il pli absolut da 56'687 vuschs. Era in pli absolut ha il cusseglier grond Markus Dieth cuntanschì cun 61'890 vuschs.
La PPS e la PS vulan in segund sez
Tut ils auters candidats n'han betg cuntanschì il pli absolut. Il tschintgavel plaz en la regenza è anc vacant. Ils 27. da november datti anc in segund scruttini per il davos sez da la regenza.
La derschadra dal district Franziska Roth (PPS) ha survegnì 47'791 vuschs. La PPS vul cun ella survegnir l'emprima giada in segund sez en la regenza chantunala. La medema finamira ha era la PS cun Cussegliera naziunala Yvonne Feri, che ha survegnì 47'320 vuschs e schai uschia cun 471 vuschs davos la candidata da la PS. La PS è stada represchentada avant 31 onns l'ultima giada cun dus sez.
Ils verds perdan in sez
Nagina schanza han ils verds gì tar las elecziuns. Els han vulì defender il sez da Susanne Hochuli ch'è sa retratga. Lur candidat Robert Obrist è dentant stà fitg anavos cun be 32'946 vuschs.
RR novitads 14:00


text:
N cor de dlieja iel a Urtijëi da almanco 200 ani. L maester y ugrister da nlëuta Matie Ploner scrij te si diare che pra la benedescion dla dlieja de San Durich l ann 1796 iel unì tenì na “solemne Messe” cun cor y strumënc. La Lia dl Cor de dlieja de Urtijëi ie unida metuda su cun statut tl ann 1925.
L repertoire dl cor tën cont dla puscibeltà de avëi nce n urchestra. Perchël à l cor bele da vedlamënter pudù cianté y suné te dlieja de San Durich a Urtijëi la gran mësses di cumponisć plu cunesciui sciche Haydn, Mozart y Schubert. L prim fin dl cor ie segurmënter chël de ti dé n tonn da festa ala zeremonies liturgiches, sibe pra la gran mësses che nce pra vel noza o vel supeltura. Regularmënter pieta l cor nce vel cunzert de mujiga sacra o tol pert a d’autra manifestazions nce nia religëuses. L Cor de dlieja de Urtijëi à bele dai ani na troht, che ie unida fata do a de vedli modiei ti ani sessanta. I cumëmbri dl cor se tira sëura la troht canche i va n pruzescion o pra vel manifestazion de majera mpurtanza. L cor se urta almanco n iede al ena (gran pert de merdi) tl local dla proves te calonia; la medema cossa fej nce l’ urchestera (gran pert de mierculdi).
L Cor de Dlieja ie al mumënt metù adum da 30 ciantarines y ciantarins, 25 strumentalisć dl’urchestra, 4 cumëmbri de unëur, n archivar, n ugrister y seniëur digan Vijo Pitscheider. Dirighënta dl cor ie bel dal 1997 incà Felicitas Schweizer Kostner. Presidënta dl cor ie dal 2017 Margit Peristi Cainelli.
Lista di ineumes di cumëmbri dla jonta dl Cor de dlieja
Margit Peristi Cainelli (presidënta) Cuntat: Tel. 3385945477 E – Mail: peristi@gmail.com
Pitscheider Vijo (seniëur Pluan)
Felicitas Schweizer Kostner (dirighënta)
Theodor Rifesser (ugrister)
Viktor Canins (vizepresidënt)
Christian Ploner (raprejentant di strumënc a archët)
Matthias Delazer (raprejentant di strumenc a fla)
Karin Planker Obexer (cassiera)
Karin Kostner Lageder (scrivana)
Melitta Kostner Kostner (cumëmbra dla jonta y raprejentanta di strumënc a fla)
Andreas Walpoth (cumëmber dla jonta)
Marianne Oberhofer Demetz (se cruzia dla trochtes)
Oberhofer Demetz Marianne (protocoi y local da fé proa)
Richard Senoner (notes)
Marlis Moroder (notes)


text:
La regenza ha deliberà las contribuziuns 2012 en il rom da la gulivaziun da finanzas intercommunala. Ultra da quai è ella sa fatschentada cun differentas fatschentas e cun divers projects da vischnancas e da regiuns.
Contribuziuns da gulivaziun e da promoziuns da fusiuns da circa 55 milliuns francs
Per contribuziuns da gulivaziun a vischnancas finanzialmain deblas e per contribuziuns per promover fusiuns da vischnancas en il Grischun vegnan duvrads quest onn circa 55 milliuns francs. La regenza ha deliberà las contribuziuns da la gulivaziun da finanzas 2012. Quellas sa repartan sco suonda:
- Per la gulivaziun da la forza fiscala vegnan pajadas contribuziuns da stgars 19 milliuns francs. Quest import vegn pajà a tut en tut 69 vischnancas.
- Als custs da las ovras publicas vegnan pajads circa 4,8 milliuns francs.
- En il rom da la gulivaziun dal basegn spezial vegnan pajads totalmain 2,7 milliuns francs.
- A contribuziuns per promover fusiuns da vischnancas sco er a contribuziuns als custs da studis da fusiun vegnan pajads tut en tut circa 28,2 milliuns francs.
Chareschia negativa – nagina gulivaziun
Ils salaris fundamentals da las collavuraturas e dals collavuraturs da l'administraziun chantunala e da las persunas d'instrucziun da las scolas popularas na sa midan betg per l'onn 2013. La basa da la decisiun da conceder in'eventuala cumpensaziun da la chareschia è per la regenza mintgamai il stadi da l'index naziunal dals pretschs da consum (numnà qua sutvart index) la fin da november. Per la fin da november 2012 mussava l'index 103,2 puncts (basa december 2005 = 100 puncts). La differenza tar il stadi da l'index da la fin da november 2010 da 104,2 puncts importa minus 1,0 puncts. La regenza ha decidì da betg gulivar la chareschia negativa.
Trais projects chantunals per ils 3 da mars 2013
La regenza ha fixà ils projects chantunals da votaziun per ils 3 da mars 2013. Dumengia, ils 3 da mars 2013, vegni votà davart las suandantas fatschentas chantunalas:
- XXIV. gieus olimpics d'enviern en il Grischun 2022;
- iniziativa chantunala dal pievel "Per elecziuns gistas" (iniziativa da proporz 2014);
- revisiun parziala da la constituziun chantunala (art. 16 cifra 6 CC, aboliziun dal referendum da las autoritads).
Plinavant ha la regenza prendì enconuschientscha dal fatg ch'ils suandants projects federals vegnan suttamess il medem di a la votaziun dal pievel:
- conclus federal dals 15 da zercladur 2012 davart la politica da famiglia;
- iniziativa dal pievel dals 26 da favrer 2008 "cunter remuneraziuns abusivas";
- midada dals 15 da zercladur 2012 da la lescha davart la planisaziun dal territori.
Da vischnancas e da regiuns
Contribuziuns chantunalas a differentas instituziuns
- Zuoz: La revisiun parziala da la planisaziun locala, concludida da la vischnanca da Zuoz ils 11 da november 2009, vegn approvada. L'intent da la revisiun parziala è da reglar il tractament futur da las aclas tradiziunalas che sa chattan sur il vitg e ch'èn sparpagliadas sin ina surfatscha da var 200 hectaras. Fin a duas aclas che vegnan anc duvradas da l'agricultura vegnan quests edifizis duvrads per far vacanzas. Cun la nova planisaziun d'utilisaziun duai vegnir garantì che las aclas èn protegidas cunter midadas architectonicas che na sa cunfan betg cun il lieu e cun la tradiziun sco er cunter la decadenza. La planisaziun locala vegn approvada da la regenza senza il minim pregiudizi per in'eventuala midada totala d'intent da las aclas.
- Arosa: La revisiun parziala da la planisaziun locala, concludida da la vischnanca dad Arosa ils 11 da mars 2012, vegn approvada. Cun la revisiun parziala vegn engrondida la zona per deponias "Bruchhalde". Il volumen da la deponia vegn augmentà per var 207 000 a totalmain 557 000 meters cubic.
- Saas: La revisiun parziala da la planisaziun locala, concludida da la vischnanca da Saas ils 17 da favrer 2012, vegn approvada. L'intent da la revisiun parziala è quel da realisar ulteriuras plazzas da parcar privatas.
- Soazza: La lescha da construcziun, concludida da la vischnanca da Soazza ils 15 da mars 2012, vegn approvada.
- Vaz: A la vischnanca da Vaz conceda la confederaziun in credit en il rom da la nova politica regiunala (NPR) da 405 000 francs per il project "Engrondiment dal traject da bike al Corn cotschen", premess che la finanziaziun totala saja reglada Sco prestaziun d'equivalenza tar il credit da NPR vegn garantida ina contribuziun chantunala da maximalmain 68 177 francs. Resalvada resta l'approvaziun dals credits necessaris tras il cussegl grond. Il "engrondiment dal traject da bike al Corn cotschen" cumpiglia la construcziun da trajects da descensiun cun trais differents grads da difficultad tranter la staziun da mez Scharmoin e la staziun da val Canols.
- Domat: Il project "Tegia da vaut - Waldhütte Domat/Ems" vegn approvà. L'edifizi simpel da lain ch'è planisà en il territori "Plong Vaschnaus" serva en emprima lingia sco "stanza da scola en il guaud". La patruna da construcziun è la vischnanca burgaisa da Domat. Quella surpiglia er la finanziaziun.
- Buseno: A la Calancasca SA, Lostallo, vegn concedida – cun pretensiuns – la permissiun per ina derschentada primara da la batschida Molina, vischnanca da Buseno, il pli baud per la primavaira 2013. Ulteriuras derschentadas supplementaras na vegnan betg permessas per il mument. La batschida Molina è vegnida messa en funcziun l'onn 1951 ed accumulescha l'affluent da la Calancasca en in intschess da 134 kilometers quadrat. Dapi l'ultima derschentada l'onn 1996 è la batschida enterrada fermamain.
- Luzein: Al consorzi per aua persa dal Partenz central vegn garantida ina contribuziun da maximalmain 37 703 francs als custs supplementars da la 2. etappa per renovar la serenera Dalvazza.
- Maiavilla: La constituziun da la citad da Maiavilla dals 13 da november 2012 vegn approvada.
- Puschlav: La constituziun da la vischnanca da Puschlav dals 25 da november 2012 vegn approvada.
Projects da vias
- Gruppa da l'Arena alva: En il rom da la nova politica regiunala (NPR) vegn concedida al project "Tschima – Kulturelle Intervention am Berg" da la Gruppa da l'Arena alva ina contribuziun da totalmain 500 000 francs (confederaziun e chantun). Resalvada resta l'approvaziun dals credits necessaris tras il cussegl grond. La finamira dal project è quella d'attrair novs giasts per la destinaziun Flem Laax cun in product turistic ch'è independent dal sport da naiv. Previs èsi da posiziunar la destinaziun en ils secturs art, design ed architectura cun carisma internaziunal.
- Agentura da novitads rumantscha: La regenza ha approvà ina cunvegna da prestaziun tranter il chantun e l'Agentura da novitads rumantscha (ANR) per la perioda da legislatura 2013 fin 2016. La cunvegna cumpiglia ina purschida da basa da contribuziuns schurnalisticas en ils idioms rumantschs ed en rumantsch grischun sco sustegn da tut las medias stampadas ed electronicas. Per questa prestaziun survegn la ANR ina contribuziun chantunala annuala da 445 000 francs sco er ina contribuziun federala annuala da 736 000 francs. La promoziun da linguas da la confederaziun per ils onns 2012 fin 2015 è vegnida reglada per l'emprima giada en ina cunvegna da prestaziun cun il Grischun.
- Pro Grigioni italiano: La regenza ha approvà ina cunvegna da prestaziun tranter il chantun e la Pro Grigioni italiano per la perioda da legislatura 2013 fin 2016. La cunvegna cumpiglia projects, publicaziuns e cussegliaziuns. Per questa prestaziun survegn la Pro Grigioni Italiano ina contribuziun chantunala annuala da 170 000 francs sco er ina contribuziun federala annuala dad 800 000 francs. La promoziun da linguas da la confederaziun per ils onns 2012 fin 2015 è vegnida reglada per l'emprima giada en ina cunvegna da prestaziun cun il Grischun.
- Federaziuns da sport ed organisaziuns da l'associaziun grischuna da sport: Tut en tut 44 federaziuns da sport ed organisaziuns che fan part da l'associaziun grischuna da sport survegnan l'onn 2012 contribuziuns pauschalas or dal fond da sport d'in import total d'in milliun francs.
- Club da tennis Vaz sut: Al club da tennis Vaz sut vegn concedida ina contribuziun da maximalmain 37 600 francs or dal fond da sport per remplazzar in tarpun da tschispet artifizial.
La regenza ha approvà 205 000 francs per lavurs da construcziun sin il suandant traject:
- H27, via d'Engiadina: lavurs d'impressari e da cuvrida, correcziun dal traject Giarsun – Ardez vest
Gremi: regenza
Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun


text:
Tut en tut represchentan 57 atletas ed atlets La Svizra al campiunadi mundial da mountainbike 2018 a Lai. Plirs dad els valan sco gronds candidats da medaglia.
Gia l'emprim di dal campiunadi mundial a Lai tutga la Svizra tar il grond favurit, quai en la cursa da team, nua che mintga equipa va cun tschintg atlets a la partenza. L'equipa svizra, tranter auter cun Nino Schurter, vul defender en questa cursa il titel gudagnà avant in onn a Cairns en l'Australia.
Betg sulet tar ils atlets svizzers d'elita, mabain era tar ils pli giuvens tutga la Svizra tar las top-naziuns. Tar la cursa da dunnas U23 è Sina Frei la gronda favurita. Tar la cursa dals umens U23 dastgan ins, tranter auter, esser spanegià sin la prestaziun dal Lumnezian Vital Albin.
Betg tar ils favurits tutga la Svizra en il downhill. Ina medaglia en questas cursas fiss ina surpraisa.
Esser vinavant la naziun da mountainbike dominanta
Al campiunadi mundial avant in onn a Cairns en l'Australia ha la Svizra gudagnà otg medaglias, tranter quellas quatter dad aur. Tenor il schef da sport da Swiss Cycling, Thomas Peter, fissan els dentant era cuntent cun tschintg fin sis medaglias quest onn a Lai.
Cun tschintg u sis medaglias fissan nus fitg cuntents
Tar in campiunadi mundial a chasa saja il squitsch tut in auter, declera Thomas Peter. Durant ils tschintg dis da cursa vegnan spetgads a lai radund 30'000 aspectaturs.
Program dal campiunadi mundial a Lai
Mesemna, 5 da settember:
17:30-18:45: Cursa da team Cross-Country
Gievgia, 6 da settember:
14:00-15:30: Dunnas U19 Cross-Country
16:30-18:00: Umens U19 Cross-Country
Venderdi, 7 da settember:
14:30-15:45: Dunnas U23 Cross-Country
16:30-17:45: Umens U23 Cross-Country
Sonda, 8 da settember:
12:30-14:00: Dunnas elita Cross-Country
15:30-17:00: Umens elita Cross-Country
Dumengia, 9 da settember:
9:30-10:00: Dunnas U19 Downhill
10:15-11:00: Umens U19 Downhill
13:00-14:00: Dunnas elita Downhill
14:30-16:45: Umens elita Downhill


text:
Talamuna
Talamuna (nom ufizial in talian: Talamona) a l'è un cumün italian, de la regiun Lumbardia, in Pruincia de Sundri.
Al gh'ha 4 720 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 21,2 km² e ona densità de 223 ab./km².
A l’è tacaa a Albarei, Ardenn, Dasc, Furcula, Murbegn e Tàrten.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Talamuna l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Computer
On computer (anca calcolator o elaborator) a l'è ona macchina automatizzada bona de eseguì di cunt matemategh, e despess anca di àlter operazion accessori de elaborazion di dacc, segond ona lista d'istruzion scrivuu in d'on lenguagg formal.
In del cors de l'istoria l'implementazion e i fonzion di computer hinn cambiaa drasticament: I primm computer eren no intregament elettronegh e seren assee grand, pussee de 'na stanza e pensaa per l'elaborazion centralizzada. Doma di agn '50 i computer hinn rivaa anca in di aziend, e a metà agn '60 hinn faa i primm computer per l'utent singol professional, i primm calcolator de tavol, 'me la Programma 101 e l'HP 9100A. A metà agn '70 i primm home computer riven in dal mercaa e dann 'na granda spinta per la diffusion de l'informatizzazion, che la ved on sò standard de facto in del PC IBM di primm agn '80.
Al di d'incoeu la pupart di computer a l'è 'na macchina de Turing elettronega, se fonden in su l'architettura de Von Neumann e hinn progammabij a scopp general, anca se gh'è despess di computer pensaa per di compit specìfich doperaa in di varij camp de la tecnega.
In 'sta forma generala l'ha permettuu de modifegà assee, insemma a la television, el comportament uman dòpo de la segonda guerra mondiala, cont el nass de l'inscì ciamada società de l'informazion dovuda a la terza rivoluzion informatega.


text:
Ils dus favurits èn uschia stads bun ina minuta e 20 secundas pli sperts ch‘il duo talian cun Fabian Rabensteiner che veva triumfà avant in onn al Swiss Epic en l‘Engiadina. Il Tschec Jaroslav Kulhavy, in dals gronds rivals da Schurter en la cuppa mundiala, ha pers ensemen cun ses collega danais Simon Andreassen passa 20 minutas e stuì sa cuntentar cun il 21avel plaz.
Tar las dunnas ha la favurita Annika Langvad dal Danemarc ensemen cun l‘Americana Haley Batten gudagnà questa emprima etappa a Laax. Ellas han distanzià il duo svizzer cun Sina Frei e Nicole Koller per bun otg minutas.
Resultats Swiss Epic 2020:
Alla partenza èn passa 200 teams da dus, tranter auter era intgins prominents sco l'anteriur skiunz e campiun olimpic Didier Défago u l'anteriura gimnasta artistica Ariella Kaeslin.
Damaun, mesemna, maina la segunda etappa dal Swiss Epic da Laax ad Arosa, quai sur ina distanza da 75 kilometers cun 2'600 meters differenza d'autezza.


text:
Sina Frei ha però stuì cumbatter fitg per questa medaglia da bronz. Ella ha battì en in sprint final la campiunessa olimpica e cumpatriota Jolanda Neff ch’ha stuì sa cuntentar cun il quart plaz. Las duas svizras han mussà ina fitg buna cursa, principalmain sin las davosas rundas. La finala han ellas pers 1:08 minutas sin la nova campiunessa mundiala, la Brita Evie Richards ch’ha sco Sina Frei er pir 24 onns.
Ina buna prestaziun ha er Alessandra Keller mussà. Cun in retard da 3:20 minutas è Keller, che n’aveva betg pudì parter a Tokyo, vegnida 10avla. Linda Indergand ha terminà la cursa sco 12avla cun in retard da 4:13 minutas.
Aur per Evie Richards
Gudagnà aur en la cursa da las dunnas d’elita da cross country ha Evie Richards. La Brita ha sin las davosas rundas distanzià l’entira concurrenza e la finala triumfà cun in avantatg da 1:03 minutas sin l’Ollandaisa Anne Terpstra. Cunquai turna er Richards a chasa cun duas medaglias. En la cursa da short track aveva ella gudagnà davos Sina Frei la medaglia d’argient. Ina terrada ha Pauline Ferrand-Prévot stuì magunar. La Franzosa e defensura dal titel è ditg stada a la testa, la finala dentant cuntanschì l’arrivada be sco 6avla cun in retard da 2:35 minutas.


text:
L'uschenumnada «Münzmühle» a Cuira è passa 400 onns veglia. Ella è là, nua che la scola chantunala bajegia a partir dal settember la nova mensa cun mediateca.
Dentant avant ch'ils chavaterras vegnan, è anc il servetsch archäologic dal cantun sin il plazzal. Dapi la primavera 2014 è el numnadamain vid purtar giu part per part da las ruinas da la «Münzmühle». Ed en quellas han els chattà differentas restanzas: munaidas bluttas senza stampa, luenteras, restanzas da sturs e parts da cheramica.
Sonda passada han visitadras e visitaders pudì visitar il lieu d'exchavaziuns e pudì schar declarar ils experts, co la «Münzmühle» produceva. En la «Münzmühle» vegneva fatg tranter ils onns 1590 e 1767 da tuttas sorts munaidas; renschs, crizers, bluztgers e fennics. Milliuns da muneidas. En ils megliers onns da la «Münzmühle» ha ella producì enfin 12'000 munaidas per di.
L'emprim laschava mo l'uvestg producir qua la munaida, pli tard era la citad da Cuira. Era incaricas ord l'exteriur ha la «Münzmühle» survegni. L'onn 1740 per exempel ha ella producì munaidas per l'Italia dal Nord. Bain 30 onns pli tard ha ella stuì serrar. Material e persunal eran vegni memia chars, far munaidas na rendeva betg pli.
Enavos tar las excavaziuns: In'impurtanta scuverta ch'è vegnida chattada è in uschenumna «Schrötling», in rensch senza stampa. Sco l'expert da munaidas Werner Zaugg declara, mussia quella munaida fetg bain ch'igl è vegni producì a Cuira munaidas a moda fetg classica. Per Claudio Caprez che maina las exchavaziuns n'èsi betg mo impurtant tge ch'è vegnì chattà, mabain er nua ch'igl è vegnì chattà. La stresa nua che la tocca vegn chattada dettia er infurmaziuns sur da l'istorgia da la construcziun. Ils mirs da la «Münzmühle» hajan mussà: aifer 400 onns haja il bajetg adina gì in niz industrial.


text:
L'activista dal clima Greta Thunberg survegn quest onn il premi Nobel alternativ. La giuvna da 16 onns haja procurà per attenziun sin l'entir mund cun pretender mesiras urgentas per proteger il clima, ha communitgà la fundaziun Right-Livelihood a Stockholm.
L'avust 2018 ha Thunberg fatg chauma – trais emnas avant las elecziuns dal parlament en la Svezia ha ella protestà durant l'emprim di da scola avant il parlament da Stockholm. Quai cun in placat cun l'inscripziun «Skolstrejk för klimatet», per rumantsch «Chauma da scola per il clima». Entras questa chauma è la giuvna vegnida enconuschenta sin l'entir mund. Ella vala sco inizianta dal moviment «Fridays for future».
Thunberg n'è dentant betg la suletta che vegn onurada cun il premi da Nobel alternativ. Sper Thunberg vegnan onurads l'organisaziun Hutukara Yanomami da la Brasilia che represchenta pievels indigens, Aminatu Haidar, in'activista che cumbatta en la Sahara dal vest per ils dretgs umans sco er Guo Jianmei da la China, in'advocata per ils dretgs da las dunnas.
Ord l'archiv:
RR novitads 11:00


text:
Ils giugaders da la naziunala svizra giavischan avant il gieu cunter il Gibralatar ch'il ruaus returnia en l'equipa. Ins vul sa concentrar sin l'essenzial e sajettar baud in gol e batter l'adversari d'amaturs.
Las discussiuns e polemicas sper il plaz davart las absenzas dal star-attatgader Xerdan Shaqiri ed il capitani Stephan Lichtsteiner han laschà lur fastizs en la naziunala svizra. Ils giugaders sentan ch'il clima enturn la naziunala n'è il mument betg uschè stabil. Ed uschia tuna quai ch'il goli Yann Sommer di sco in appell:
Impurtant èn be l’equipa e la qualificaziun.
Cunter il Gibraltar, il numer 198 en la rangaziun da la FIFA, è ina victoria in stuair. La Svizra è cleramain en la rolla da favurit ed ils fans spetgan e vulan vesair gols ed ina offensiva effizienta, sco il trenader Vladimir Petkovic empermetta.
Svizra - Gibraltar a partir da las 18:00 uras ord il stadion a Sion. RTR rapporta direct.
RR Sportissimo 12:00


text:
men cum in pussy
10 men cum in 1 girl pussy, men swallow men cum, cum in chinese pussy, cum deep in pussy, cum in pussy fuck, cum in small pussy, cum in mom pussy, amily cum in pussy, spitting cum in pussy, no cum in pussy, nsert cum in pussy, cum in pussy addict men cum in pussy 100 men cum in 1 girl pussy, two men cum inside pussy, men cum in pants public, cum in your pussy, cum in pussy tumblr, cum in pussy pics, cum in mothers pussy, cum gun in pussy, cum in pussy orgasm, cum in pussy girl, Black cum in pussy, Suprise cum in pussy


text:
Hundert Jahre nach den Ereignissen, welche die Schweiz 1918 erschütterten, strahlt SRF eine Doku-Fiktion aus, welche Ursachen, Triebkräfte und Folgen der gesellschaftspolitischen Krise behandelt. Historiker ordnen die dramatischen Ereignisse ein und kommentieren die nachgestellten Szenen.
Hansjürg Zumstein
Daniel von Aarburg
DOK (SRF)
Ralph Gassmann
Viola von Scarpatetti
Fabian Krüger
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
Angela Casanova Maron, la deputada da la PLD, è stada betg mal surstada cur ch'ella ha legì il rapport da gestiun e rendaquint statal da l'onn 2015. Enstagl da 10,4 milliuns francs èn resultads passa 25 milliuns francs per la scola - per part in resultat da la lescha da scola ch'è vegnida revidida totalmain l'onn 2013. Pia passa il dubel da las expensas planisadas. Perquai vul Angela Casanova Maron cuntanscher cun in'incumbensa a la regenza bainprest gia ina revisiun da la lescha da scola.
Il motiv per ils custs bler pli auts na saja betg da tschertgar mo en la lescha da scola, replitga Martin Jäger, il minister d'educaziun. Per exempel sajan ils custs er creschids uschè fitg, perquai che dapli geniturs fan diever da structuras dal di u perquai che bleras scolas hajan installà in manader da scola. Quai na prevesia la lescha betg exnum. In ulteriur motiv principal saja l'auzament da pajas per scolasts ch'il Cussegl grond haja decidì durant la debatta tar la lescha da scola.
RR Actualitad 08:00


text:
L'enviern 1974/75 è stà in lung enviern. Quai pon ins intervegnir da differents rapports. L’enviern haja gia cumenzà ils 26 da settember, scriva Martin Bearth il matg 1975 en la «Gasetta Romontscha» sa referent sin ina documentaziun da Carli Flepp (1924-2011) dad Acla. Quai enviern haja quai dà enturn 11,50 meters naiv. 2,80 meters sulet tranter ils 4 e 17 d’avrigl.
I na ceda betg da naiver
Ils 4 d’avrigl 1975 han ins mesirà ad Acla enturn mezdi 50 cm naiv nova. Quai scriva era il schef da salvament e manader dal servetsch da lavinas da la vischnanca da Mustér, Pius Condrau (1924-2013). El era en stretg contact cun il president da vischnanca da Medel, Battesta Flepp (1931-1975), ch’abitava ad Acla. Las navadas faschevan gronds fastidis a Pius Condrau.
Il suentermezdi avess ins gugent evacuà las persunas en la Val Medel ch’eran en lieus periclitads. Quai n’è dentant betg stà pussaivel, perquai che l’aura na pussibilitava betg da sgular.
La populaziun è ruassaivla e duai era restar ruassaivla. Cunzunt èsi d’evitar las zonas privlusas.
La saira han ils abitants dad Acla cumenzà a far quitads pervi da la situaziun. Era Battesta Flepp, che aveva persequità l’entir enviern la naiv en ils auts, era daventà malsegir. Ils 5 d’avrigl 1975 declera el en las novitads da las 19:30 al Radio Rumantsch che la populaziun saja ruassaivla, e ch'i na regia nagina panica, malgrà la lavina a Platta che haja destruì differents bajetgs.
Nagina electricitad e nagin telefon
Curt suenter ha Battesta Flepp telefonà a ses frar Carli Flepp e ditg ch’el giaja cun sia famiglia giudim il vitg tar Maurus Venzin (1935-1975). Las chasas giudim il vitg valevan sco il lieu il pli segir.
Da las 21.30 è lura l’emprima lavina vegnida. La «lavina dalla Muota» sco quai ch’ella vegniva numnada. Quella ha destruì la punt che colliava il vitg cun la via principala ed il transfurmatur d’electricitad. Ad Acla hai nagina electricitad pli ed era la lingia da telefon è interrutta. Sulet il president da vischnanca Battesta Flepp ha ina colliaziun da func cun Mustér.


text:
La Tirchia n'haja nagut pli da discutar cun l'UE, uschè ditg che quella na sa tegnia betg vi da sias empermischuns quai che pertutga l'adesiun da la Tirchia a l'UE - uschia Erdoğan.
Suenter l'emprova da putsch dal zercladur passà e la refurma da constituziun èn las relaziuns tranter l'UE e la Tirchia adina daventadas pli fraidas.
Il venderdi passà han ils minsiters da l'exteriur da l'Uniun europeica laschà percorscher, che la perspectiva per discurs d'adesiun daventa adina pli pitschna per la Tirchia.
RR novitads 15:00


text:
Otg endretg
Livio e Gian-Marco tschentan a Vus 10 dumondas (sa chapescha a moda virtuala). Per vegnir a la chaschun da gudagnar bigliets dovra quai otg respostas gistas. In zichel insatge ston ins schont far per bigliets gratuits, u na?
«Otg da 10? Ma quai èn blers!»
Nagina tema. Vus pudais repeter il quiz tantas giadas sco vus vulais. Ed: I vegnan – tenor sistem da casualitad – adina puspè novas dumondas ord in catalog da rodund 70 dumondas pli simplas, pli grevas, in zic curiusas, propi satanas mo oravant tut simplamain divertentas.
E sch’i na vul propi betg bastar?
Betg dumagnà? Empruvai forsa anc ina giada ;). E sch'i na va propi betg, datti mintga di da gudagnar ulteriurs quatter bigliets per ils campiunadis mundials cun il quiz sin il Radio Rumantsch. La datti be ina dumonda. E tgi sa, forsa l'enconuschais Vus gia. Tadlai RTR!
Quels bigliets datti da gudagnar
E nua datti lura ils bigliets?
Il bigliets èn alura da retrair direct a San Murezzan en las localitads da RTR, il link avra en ina nova fanestra tranter il Café Hauser e la Banca Chantunala. Il biro è occupà mintga di a partir da las 9:00 enfin las 18:00 uras.


text:
Quand
l’ultima guerra l’ha quatad tut a Milan
de una polver qe ormai la g’è
plu,
g’era jent qe dixeva: “adess basta perqè
perqè sì adess ta tornet indree, perqè sì adess ta tornet indree,
perqè sì adess ta tornet indree”.
Oh mia bella toseta de ormai setant’ann
me ricordi quand serom sfollads,
te portavi sui braç,
ta pesavet ‘mè un straç,
g’era in jir miga trop de mangiar,
g’era in jir miga trop de mangiar,
g’era in jir miga trop de mangiar.
E ciapa, e corr, desfa fœra g’hem de andar,
se el treno al partiss senza de nun a sem ciollads,
e
mœves, e corr, e smorza tuts i ciar,
se veden la lux andem tuts in fond a'l
foss.
E quand a la sira tornavom indree
el Ricardo, el Barbix e anca mi,
se trovavom in tants
insì de scondon
cont la forza del noster dolor, cont la forza del noster
dolor,
cont la forza del noster dolor.
Ma el dì plussee bell l’è stait quand sem tornads
tuts insema ind la nostra cà,
l’è
restada in pé, un miracol perqè
a ge n’era un mugg là
bombardade, a ge n’era un mugg là bombardade,
a ge n’era un
mugg là bombardade.
La musega l’è allegra, la storia miga trop,
ma intanta l’è insì, se pœl miga far nagot,
de temp n’è passad e mi sont qì cont ti,
te vardi ind i œgg qe luxiss domà per mi.
La musega l’è allegra, la storia miga trop,
ma intanta l’è insì, se pœl miga far nagot,
de temp n’è passad e mi sont qì cont ti
te vardi ind i œgg qe luxiss domà per mi.


text:
Durant il 2018 datti set lecturas. Quai là, nua ch'i vegn uschiglio tadlà ils Impuls: en lieus dal mintgadi da las audituras e dals auditurs dal Radio Rumantsch. Pia en stivas e stallas, en lavuratoris ed ierts. Mintgamai quatter auturas ed auturs prelegian novissims impuls – anc mai publitgads. Ma era impuls ch’èn vegnids scrits e stads da tadlar gia avant onns.
- L’emprima lectura da la turnea «Sin il viv!» ha lieu dumengia, ils 28 da schaner 2018, a las 16:00, en la Garascha Oberalp a Sedrun. Susi Rothmund, Gianna Olinda Cadonau, Jürg Gautschi e Leo Tuor prelegian novissims e vegls impuls davart sbufs e fitness, chadainas da naiv e cristals.
- Dumengia. ils 25 da favrer 2018 è l’agentura da reclama Geyst a Turitg ospitanta da «Sin il viv!». Cun Romana Ganzoni, Chatrina Josty, Carlo Beer e Benedetto Vigne.
Ils ulteriurs lieus e las datas suondan cuntinuadamain.
La turnea è publica, l’entrada libra e per finir la saira datti mintgamai in aperitiv preparà dals ospitants per far viva.


text:
La PPS sa dosta er cunter ina regulaziun da la sparta online. Quest champ duaja vegnir surlaschà ad interpresas privatas.
Interpresas statalas (co-)finanziadas dal stadi sco la SRG SSR, la Swisscom u la Posta sa derasian en adina novs champs dal martgà medial ch’era fin qua resalvà a privats, uschia Rösti.
Medias finanziadas dal stadi stranglan uschia ils purschiders privats.
L'independenza da las medias d'influenza statala e da daners publics saja elementara per ina democrazia, ha ditg il president da partida e cusseglier naziunal Albert Rösti a chaschun da la preschentaziun d’in palpiri da posiziun.
Il sistem vertent da finanziaziun cun taxas da la SRG SSR ed er emetturs privats da radio e televisiun resultia en adina dapli dependenza dal stadi, uschia Rösti. Tenor la PPS fiss quai pussaivel da reducir las taxas da recepziun per la mesadad sin 200 francs ad onn.
RR novitads 11:00


text:
Dapi ch'il Tuatschin ha surpiglià il 2004 la pasternaria e conditoria da ses bab, ha el gì la visiun da far cun in product il pass sur cunfin. L'idea d'exportar «la probabel pli pitschna turtina da nuschs» è vegnida il 2014.
Igl è impurtant ch'ins è persvas da l'agen product.
Avant ch'igl è gartegià da far il pass en l'exteriur ha il Tuatschin duvrà bler pazienza. Igl haja adina puspè dà muments che han dà sin il magun. Impurtant saja perquai da tegnair la dira, er durant muments pli grevs. Mintga terra ha sias atgnas sfidas. Quellas vali da surmuntar.
Ord l'archiv
L'emissiun «Cuntrasts» ha avant in onn purtretà a Reto Schmid, sia idea e ses affar.


text:
La polizia conferma:
- carambolascha da massa en il tunnel «Fäsenstaub» da l'autostrada A4
- ina persuna è morta; 11 ulteriuras persunas èn blessadas
Tar l'accident ch'è capità sonda da mezdi èn quatter autos da persunas, in camiun ed in bus da viadi collidads. La polizia saja stada al lieu cun ina acziun gronda. Era pliras ambulanzas e helicopters da la Rega en stads en acziun. En tut èn stadas involvidas passa 30 persunas en l'accident, scriva la polizia dal chantun da Schaffusa. A l'acziun da salvament ha contribuì radund 80 pumpiers, polizists e las sanitads.
RR novitads 14:00 + +


text:
Pruvincia de Sundri
- Süperfiss: 3.212 km²
- Pupulazziun (ISTAT 2001): 177.578 ab.
- Densitaa: 55 ab./km²
- Nümer de cumün: 78
- Capitaal (pup. 2004): Sundri (22.020 ab.)
La Pruvincia de Sundri (Provincia di Sondrio in Italian) la sa estend in de la Lumbardia del Nòrt, in de la Valtelina, ca l'è la part süperiur del basin de l'Ada; la valada scavada dal fiümm l'è prufunda, vist che da i 4.000 meter di muntagn püssee volt sa tuchen i 200-300 meter in del fund. Un muntun de valètt lateraj a tribüten a l'Ada, föra che dò: la val de Livign, in del curnin nurdest, ca la manda l'acqua a l'Inn, e dunca al Danübi, e la val de Lei, in del curnin nurdovest, ca ga la manda al Renu.
La val de Pus'ciaf, anca sa l'è dent in del basin de l'Ada, l'è però minga part de la pruvincia vist ca la sa tröva in Svizera.
Ul paesacc de la pruvincia l'è antrupizaa in manera pesanta dumé in del sciröö de la Valtelina; in di olter part, vist i muntagn, l'ambieent natüral l'è pütòst begn cunservaa. In de la pruvincia a gh'hinn di toch dii zòn prutett püssee graand de la regiun (Parch Naziunal del Stelvi e Parch di Uròbi Valtelines.
La pruvincia l'è la men pupulada e pupulusa de la Lumbardia, vist i sò cundiziun natüraj: de citaa grand ga n'è minga, e anca ul cumün de Sundri al gh'ha un puu püssee de 20.000 abitaant; la segunda citadina a l'è Murbegn, cunt un 10.000 abitant abundant. In di ann passaa gh'è staa, cumé anca in olter sitt, ul spupulameent de la muntagna; da un quaj ann inveci i paesòtt püssee gròss de la media e olta muntagna a inn dree a guadagnà pupulaziun, vist ul svilüpp del türiism.
E propi ul türiism l'è la resursa ecunomica püssee impurtanta de la pruvincia, vist che l'agricultüra l'ha faa di pass indree (la resta impurtanta dumé la prudüziun di pòmm): l'indüstria a l'è in tütt i maner present in sül teritòri, anca se cunt aziend prevalentement piscinitt.
La lengua[Modifega | modifica 'l sorgent]
La lengua ufizial l'è l'italian.
La lengua lucal, inscambi, l'è 'l lumbard. Pudarissum dì che la divisiun dialetal de la Pruvincia de Sundri la ghe va dree ai divisiun tradiziunai del teritori: dunca gh'emm el dialet ciavenasch (vegia Cuntea de Ciavena), el valtelin (dividüü in murbegnes, sundrasch e tiranes) e l'olt valtelin (a partì de Gros). La Valtulina l'è una zona de transiziun in tra carater ucidentai e urientai: i prim se senten püssee a nord del curs de l'Ada, i segund inscambi a süd, in sül versant urobegh. I dialet de l'olta Valtulina inscambi hinn el cör del lumbard alpin. A la Briga, per via de la sua pusiziun, el dialet l'è praticament bressan.


text:
Aventuras ella natira da bialaura e sulegl, ina culissa muntagnarda impressiunonta, infrastructura perfetga endadens ed ordadora e numerusas pusseivladads da passentar il temps liber. Gudi vacanzas, sport e cultura en in liug special: Cordial beinvegni ella Sentupada Lumnezia a Vignogn.
La casa da vacanzas vegn menada cun susteniment finanzial dalla Fundaziun U.W. Linsi da Stäfa ed ei adattada per:
- famiglias e gruppas
- seminaris e radunonzas
- camps da cant e musica
- camps da classas e da skis
- societads ed uniuns
- occurrenzas e concerts
Per ulteriuras informaziuns e reservaziuns dalla Sentupada Lumnezia


text:
La finamira saja da vegnir anc pli internaziunals, ha il scolast Ursin Defuns ditg ad RTR. El, il rectur dal gimnasi Bruno Hensler, e l’anteriur scolar Andreas Kühnis (spezialist da l’Asia, el discurra mandarin), èn stads dacurt en China.
Dira selecziun
Els han visità set scolas en las citads da Beijing, Najing, Shanghai e Suzhou. Ils scolars che vulan vegnir a Mustér vegnan selecziunads severamain, i dat per exempel era examens da tudestg. Per scola pon dentant mo mintgamai dus scolars s’annunziar. Sco Ursin Defuns ha ditg saja il viadi stà in success, perquai ch’els hajan gia survegnì las emprimas annunzias.
Contacts era cun autras terras
Il gimnasi da la claustra da Mustér n'è dentant betg mo en contact cun scolas en China, mabain era cun auters pajais. Ins vul paucs students da plirs pajais, per che era ils scolars indigens possian profitar e vesair il mund dad in’autra vista, uschia Defuns.


text:
Ils 21 da zercladur è il pli lung di da l'onn. Quest di fa il sulegl il pli lung gir sur il firmament. Quest gir pon ins era nudar e mesirar cun ina ura da sulegl. Sin Muottas Muragl, in culm en l’Engiadina, è vegnì preschentà il zercladur 2012 la pli exacta ura da sulegl dal mund. Ma co funcziuna quai propi?
Lexicon U Ura da sulegl
Ils 21 da zercladur è il pli lung di da l'onn. Quest di fa il sulegl il pli lung gir sur il firmament. Quest gir pon ins era nudar e mesirar cun ina ura da sulegl.
az


text:
Ils siemis e giavischs pon esser pitschens ubain er siemis strusch realisabels. Dentant han els savens in effect fitg positiv sin quellas persunas che nus avain inscuntrà. Els motiveschan, fan plaschair u han in effect da sa siemiar. René Cavegn, Madleina Manetsch e sia figlia Ceylin Sönmez, Reto Schmid, Claudia Bearth e Faye Dominique Köhler raquintan en questa Marella dal zercladur 2020 da lur siemis – da lur «bucket list».
Durant la stad preschenta la Marella er quest onn inqual perla radiofonica ord noss archiv.


text:
La gruppa che sa participescha al campiunadi da tir sin la distanza da 10 meters ha cuntanschì la promoziun en la liga naziunala B. E quai be in onn suenter che la gruppa ha fatg il pass da la 2. liga en la 1. liga. En la liga naziunala B vegn la gruppa da Trun a sa mesirar a partir da l'atun che vegn cun ils ulteriurs teams da la gruppa ost da la Federaziun da tir svizra.
Tir da gruppa sin distanza da 10 meters
- La concurrenza d'elita da sajettar cun buis sin distanza da 10 meters, datti dapi il 1974/75.
- En mintga team sajettan 8 tiradurs.
- Il team che gudogna survegn 2 puncts che quintan per la rangaziun finala.
- Il campiunadi cumpiglia da las ligas naziunalas A e B fin tar la 3. liga.
La stagiun passada ha la Voluntaria Trun mussà ina prestaziun grondiusa. Uschia ha ella gudagnà tut las partidas e terminà la stagiun cun in resultat maximal da 14 puncts. Sco Baseli Tomaschett, il trenader da la gruppa, ha declerà envers la FMR, n'han els uss dentant betg la finamira da cuntanscher durant la proxima stagiun la promoziun en la liga naziunala A. Els hajan grond plascher vi da questa promoziun e veglian sa tegnair en la liga naziunala B. Per pudair far in pass an pli enavant stuessan els rinforzar la gruppa.


text:
Fabules de loi, scimies, cocodrii y liuns o classics traslatá sciöche "Le prinz arosch" y "Pire y Paul" – da incö inant él da ciafé n bel moscedoz de video-letöres por albanesc, inglesc, hindi y urdu sön la plata web provinziala di lingac.
Dodesc studënc y studëntes dla scora mesana y alta, che ne baia nia ladin, talian o todësch a ciasa, á tut sö la proposta dl Ofize provinzial Formaziun permanënta: ai s’á vistí la iesta de tot y tota de letöra por ti fá na ligrëza a mituns y mitans te so lingaz dla uma. Na te esperiënza n’é nia val’ che sozed vigni de, ajache al n’é nia tan saurí da se fá lí dant na storia te lingac dla uma desvalis.
Tl cheder dl’aziun "#multilingual” n’á l’Ofize Formaziun permanënta nia chirí porsones che liess dant de profesciun, mo bëgn jogn y jones che ess orü dé inant n toch de süa cultura y de so lingaz. "Savëi ciamó n ater lingaz, a pert nüsc trëi lingac provinziai, é na gran richëza y n potenzial da anuzé", dij cun cunvinziun la coordinadëssa dl proiet Sonja Logiudice. "La jënt mëss s’intëne de chësc valur ajunté y dantadöt che che baia de plü lingac."
L’aziun é gnüda organisada cun l’aiüt dl Referat Migraziun, dla Biblioteca provinziala "Dr. F. Teßmann" y dla cooperativa soziala "Savera". Ara fej pert dla campagna de sensibilisaziun por le multilinguism #multilingual dles trëi repartiziuns por la cultura y direziuns por la formaziun dla Provinzia, che oress che düc i lingac baiá tl Südtirol gniss odüs y valorisá.
I video publicá vëgn ajuntá tresfora cun le travert da pité n’oferta te düc i lingac baiá tl Südtirol. Che che liess ion dant na storia te so lingaz dla uma, che n’é nia un di trëi lingac ofiziai, pó ortié ite inant so video. Informaziuns ciafon pro l’Ofize Formaziun permanënta.


text:
Ciuvascia
La Ciuvascia (ЧyBaшckaя Pecпyблиka in russ) a l'è una republega de la Russia con caploeugh Čeboksary, in pè del 24 giugn 1920. El so governator a l'è Oleg Nikolaev e 'l confina con Oblast de Nižnyj Novgorod, Republega de Mari, Tatarstan, Oblast de Ul'janovsk e Mordovia.
El gh'ha 1207875 abitant e l'è grand 18300 chilometer quadrad.
I lengov parlade oltra al russ inn Lenga chuvash.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Alter proget[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikimedia Commons contiene immagini o altri file su Ciuvascia
- Wikivoyage contiene informazioni turistiche su Ciuvascia


text:
Muntagna (SO)
Muntagna (nom ufizial in talian: Montagna in Valtellina) a l’è un cumün italian, de la regiun Lumbardia, in Pruincia de Sundri.
Al gh'ha 3 032 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 48,6 km² e ona densità de 62 ab./km².
A l’è tacaa a Busaja, Capösg, Sciür, Faed, Lanzada, Piateda, Pendulasch, Punt, Sundri, Spriana, La Tur, Tresiv.
Pruverbi in dialet muntagnun[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Tussin tusséta la ciama caséta.
- I è tücc prufessur cun la pel di òtri.
- Quand la Quaresma la tuca i trii mes, al fa sü roba anch i sces.
- De marz de sicür el cold l'è amò ün poo scars.
- ...
- Gnè 'l cold gnè 'l fregg ai ha mai mangiad i lüv.
- El bröd se 'l mord brica.
- Quand che i fema i va a cunfesàss, ai ghe dis al preved i pecaa di oltri.
- Tre fema ind la cà ai va ben: üna viva, üna morta e üna petürada sü la porta.
- I magagna e la cativeria ai g'ha i pé; ai va, ai va ma pö ai turna indré.
- Cume gh’è miga galéna senza bech, gh'è miga persona senza difet.
- Scüier la calenda, ciaier el mes.
- El ladrun, per sladràl, per la betula s'ha a ciapàl.
- La fema espertina la fa sü el lecc a la matina, quela pultrunenta la fa sü el lecc e la se indurmenta.
- Nu se pò s'ciüdà dulz se s'ha l'amar in buca.
- Per fà, s'ha da ess pregn.
- Sut l'aqua fam, sut la nev pan.
- Chi völ vaghi, chi nu völ mandi.
- Chi nu rassega nu fa ass.
- S'ha da cred metà de quel che se ved e gnent de quel che se sent.
- Al gh'è miga 'na bela scarpa che cun l'andà del temp la nu diventi sciavata.
- Quand che se g'ha vöja de parlà, l'è mej tas giù.
- S'ha da stà a sentì tücc e pö fà cume s'ha vöja.
- A fà diversi di oltri se ciapa giù del mat.
- Ai vegg al ghe rincress murì perchè ai ne impàra üna tücc i dì.
- A Milan quel che i fa miga incö ai le fa duman.
- A 'stu mund s'ha da savé sarà 'n ögg e dervì quel oltru.
- Se se cumenza a fà l'ost e 'l fraa cercot, nu se desmet ciü.
- A fàgh del ben a l'asen se ciapa la cua sül müs.
- Se te völet che 'l Signur te guardi, van a lecc dubòt e leva sü tardi.
- Al busagg senza furtüna, d'estaa 'l suu, d'inveren la lüna.
- L'è mej rump scarpa che lenzö.
- La fam la cascia fö el lüv da la truna.
- Valtelin pecatur, senza Madona e senza Signur, i ha brüsad la crus de legn per fà büj i castegn.
- I cavii de la cupa i fa verì la buca.
- A vestì un pal, al par un cardinal.
- Mangià da crepà, stà mal da murì.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Muntagna l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Oz è glina plaina. Olmas sensiblas resentan da glina plaina magari emoziuns u sentiments poetics. Oz è er il di da la poesia che vegn celebrà dapi 40 onns a Basilea. Tge impurtanza han toponims en la poesia? L'ovra poetica da Luisa Famos (1930-1974) è stada translatada en diversas linguas, tranter auter era en polonais. Tranter ils pleds nunchapibels vesain nus andetg il num «Plai», nua che sa chattavan ils champs da seghel a Ramosch. Quest term deriva dal grec ed el dat la tempra a l'entira poesia. Era la chanzun «Salischina» dad Alexi e Marcus descriva in lieu. Nus ans dumandain era, pertge ch'il segn zodiac actual vegn numnà en sursilvan «fumitgasa».
Poesias cun toponims
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Gronds donns che plantas ston vegnir smersas vegni betg a dar tenor Arnold Denoth, il selvicultur da Zernez.
Ier suenter mezdi han plirs abitants dà alarm. In fieu da cultira era sa sviluppà ad in fieu pli grond. 10 fin 12 hectaras èn pertutgadas san ins oz. Radund 80 pumpiers, 4 vehichels gronds ed era 2 helicopters en stads en acziun per gidar a stizzar il fieu.
Ed era anc in di suenter han ins lavurà sin il lieu, controllà la surfatscha.
Il motiv per l'incendi è entant anc adina nunenconuschent tenor infurmaziun da la polizia chantunala.


text:
Puntraschigna Turissem ha ina nova testa a la testa: A Partir da schaner surpiglia Ursin Maissen (31) il timun. Suenter avair studegià scienza da communicaziun e perscrutaziun da medias a l’Universitad da Friburg ha Ursin Maissen midà en il turissem: El ha lavurà tar Turitg Turissem e tar l’hotel ed implant da turissem Bürgenstock Resort tar il Lai dals Quatter Chantuns. Avant co vegnir a Puntraschigna ha el lavurà vid in project chantunal da l’Argovia per la realisaziun d’in center tecnologic.
Ursin Maissen è oriund da Puntraschigna, perquai enconuschia el il potenzial multifar da ses vitg patria e veglia uss prender questa schanza – uschia il arguments dad Ursin Maissen.
Maissen succeda a Jan Steiner, ch'è stà ils davos 10 onns a la testa da Puntraschigna. Steiner resta enavant fidaivel al turissem. El mida tar l’Engiadina San Murezzan Turissem sco manager da la marca.
RR novitads 06:00


text:
Per segirar il spazi aviatic vegn er l’aviatica militara en acziun. A la festa d’avertura il prim da zercladur sa participeschan l'entir cussegl federal ed ils parlamentaris federals. Vitiers vegnan spetgads ils schefs da stadi e da regenza dals pajais vischins.
Forzas civilas da l'Uri e Tessin na tanschan betg
Responsablas per la segirtad èn en emprima lingia las polizias chantunalas da Uri e Tessin. Cunquai che las forzas civilas na tanschan betg han ils chantuns dumandà il sustegn da la confederaziun.
RR novitads 18:00


text:
Tge èn ord sia vista ils motivs per la mancanza da medis da chasa e tge ènpussaivlas mesiras?
Grondas investiziuns per in medi giuven
Avrir in' atgna pratica da medi saja adina collià cun investiziuns. Per in medi giuven che na disponia betg da grondas reservas finanzialas, saja quai betg uschè simpel, declera Patric Maissen. «L'entschatta fan las summas schon in pau curius e na lain forsa betg adina durmir.» Cun il temp vesian ins dentant ch'i giaja schon insaco. Cura ch'ins haja ina giada decis da surpigliar u avrir ina pratica saja il pass enavos gist per giuvens medis fitg difficil.
In ulteriur motiv per la mancanza da medis da chasa è tenor Maissen ch'i dat memia paucs students da medischina. Er la responsabladad ch'ins surpiglia sco medi da chasa vegn savens numnada sco raschun che medis giuvens prefereschian da lavurar en l’ospital. Entant ch'ins stoppia sco medi da chasa prender sulet las decisiuns, sajan ins en l’ospital adina part d' in collectiv, explitgescha il bab da famiglia. «Jau sez hai dentant adina puspè contact cun auters medis da chasa ed er cun ils medis en l’ospital.»
La preschientscha durant ils servetschs è in punct, daco ch'ins ha problems da chattar giuvens medis da chasa.
Vacanzas betg pajadas
Adina puspè punct da discussiun èn las pajas dals medis da chasa. Il uschenumnads puncts da taxa chantunals per ils medis da chasa na sajan betg ils medems sco per ils spezialists en ospital, declera Maissen. Er pertutgant las vacanzas dettia differenzas tranter medi da chasa ed medi en l’ospital: «En quai mument ch'ins fa vacanzas sco medi da chasa, gudogna ins nagut. Sco medi en l’ospital han ins dentant vacanzas ch'èn pajadas. Las finanzas duessan dentant betg esser la motivaziun per far la lavur.»
Paucs medis ston cuvrir blers servetschs
Il pli grond problem èn ord vista dal medi da 37 onns ils temp da lavur: «La preschientscha durant ils servetschs è in punct, daco ch'ins ha problems da chattar giuvens medis da chasa.» En l’ospital vegnian ils servetschs partids tranter ils medis. Cura ch'il medi da l’ospital haja liber, haja el propi liber. Er tar ils medis da chasa vegnian ils servetschs partids si. «In medi da chasa ha dentant tuttina insaco l'obligaziun dad esser qua per il pazient. Il pazient spetga gie er ch'el po tiers il medi da chasa», explitgescha el. Paucs medis hajan da cuvrir blers servetschs. Quai saja il problem che stuess vegnir schlià.
Nova purschida - ospital surpiglia cas da bagatella
En la regiun da servetsch da la Surselva dettia dapi quest onn ina nova purschida. «Ils medis da chasa han a partir da las otg la saira la pussaivladad da colliar lur numer cun quel dal medi en l’ospital». Quel sappia lura surpigliar ils cas da bagatella. Quai saja in pass per far pli attractiv la clamada dal medi da chasa. In recept encunter la mancanza da medis da chasa ha il medi sez dentant er betg.


text:
300 onns baselgia parochiala da s.Vigeli 1691 - 1991 Sedrun
Cun caschun dil giubileum ei cuumpariu ina scartira da fiasta. Il "Plaid sin via" noda ils suandonts patratgs:
Dapresent (1991) sa la Pleiv da Tujetsch festivar il giubileum da 300 onns sanctuari da s.Vigeli. Bein in giubileum che lubescha da far fiasta e dar ina egliada el vargau, ella historia da nossa baselgia. La parochiala, la baselgia da vallada stat en stretg connex cun il decuors dalla veta da mintga parochian ella val, el vitg. Quei ligiom entscheiva gia cun la retschevida dil s.batten. Cheu ein ils biars i per l'emprema gada alla s.communiun. Dumengia per dumengia ha il parochian saviu retscheiver digl altar anora bia grazia e curascha per ademplir ina veta el senn da nossa religiun cristiana. Era il pli davos viadi da nossa veta terrestra meina per la davosa gada en baselgia parochiala per silsuenter ruassar el santeri.
La presenta scartira da fiasta duei confirmar quei ligiom, regurdar a temps vargai e presentar al lectur il losch sanctuari da s.Vigeli cun agid da fotografias. Buca mo igl art duei anflar via en quest document fotografic, mobein era la veta religiusa, las processiuns, messas nuvialas ed auter.
Sappientivamein ei il text tenius cuorts per dar ton pli peisa e plaz allas fotografias. Sin lectura cuntinuonta, pli profunda e scientifica visa la gliesta da litteratura alla fin dalla scartira vi.
Possi quei cudischet anflar la via en mintga casada tuatschina, svegliar interess e carezia per il vargau e promover in spert aviert e da responsabladad per igl art e la veta religiusa en nossa val.
Igl autur
300 onns baselgia da s.Vigeli
S. Vigeli, 1952, l'entrada ei preparada per la primizia da sur Tumaisch Berther, Rueras/Dieni


text:
I saja exclus ch'il stadi mettia daners en l'Alitalia che stettian atgnamain a disposiziun als acziunaris privats da la societad aviatica. Uschia il ministeri d'industria talian Carlo Calenda.
Tenor il plan da salvament avessan ils acziunaris mess a disposiziun dus milliardas euros per ina nov'entschatta da l'Alitalia.
Per l’Alitalia na vegni a dar nagin salvament, i na dat nagin return. La societad aviatica vegn vendida a l’interessent cun la megliera offerta.
Famas che la Lufthansa pudess surpiglair Alitalia che stat avant il concurs n'ha il ministeri betg vulì commentar. Ins possia vender l'Alitalia maximalmain en sis mais.
RR novitads 10:00


text:
Mar Adriatich
El mar Adriatich (en italià: Mare Adriatico; en albanés: Deti Adriatik; en serbo-croàto: Jadransko more; en slovéno: Jadransko morje) l'è la part de mar Mediterraneo che se tróa 'ntra la Penìzola Italiàna e la Penìzola Balcànica. El mìsa le còste de sés stàti: Itàlia, Slovénia, Croàsia, Bosnia Erzegòvina, Montenegro e Albania.
L'è 'na lèngua de mar lónga presapóch 800 km e làrga en média 150 km, per 'na superfìce d'àiva de 132.000 km². L'è mìa profónt de piö de 300 méter endèla part piö setentriunàla ma 'l rìa a 1.222 méter piö 'n zó, dré a la lìnea de Bari a le bóche de Cattaro. La salinità media l'è de 3,8%, ma gh'è de le bèle diferènse 'ntra 'l Nòrt, meno salàt, e 'l Sud.
I fiöm piö gròs che se sböta 'ndèl Adriàtich i è 'l Pò, l'Adige, l'Isonzo, 'l Tagliamento, 'l Brenta, 'l Piave, 'l Reno, la Narenta, 'l Metauro e l'Aterno-Pescara.
I pórcc piö gràncc e 'mportàncc sö l'Adriatich i è:
- 'n Itàlia: Ravenna, Trièste, Venésia, Pescàra, Ancóna, Bari e Giulianöa;
- 'n Slovenia: Capodìstria;
- 'n Croàsia: Pòla, Fiöm, Zara, Sebenìco, Spàlato e Ragüza;
- 'n Montenegro: Antivar;
- 'n Albanìa: Düràs e Valòna.
El cunfì col mar Ionio[Modifega | modifica 'l sorgent]
El Mar Adriatico l'è tacàt al mar Ionio per mès del Canal d'Otranto, cioè 'l strèt de mar 'ntra la pónta Palascia, endèl Salento, e capo Linguetta (Kepi i Gjuhezes) 'n Albania (la rìga A 'ndèla figüra ché 'n bànda). Chèsta lìnea de demarcasiù la vé spostàda piö 'n zó de sèrte convensiù nàutiche, che per véser piö fàcii de 'nterpretà le ghe và dré a le lìnee dei paraléli.
- Per el Meteomar e per le Informasiù nàutiche dei avertimèncc ai navigadùr, el cunfì 'ntra Adriatich meridiunàl e Ionio setentriunàl l'è dat del 40º paralélo Nord (la rìga B)
- per i óter Avertimèncc ai navigadùr (portolà, far e fanài, Navarea III, etc.) el cunfì convensiunàl l'è colocàt a Santa Maria di Leuca (punta Mèliso, dré al meridià 18°22' E). A stà a chèsta convensiù, el cunfì idrogràfich el ghe narès dré al paralélo 39°47' N, de pónta Mèliso a le còste setentriunàle de l'ìzola de Corfù (la rìga C).
L'Organizasiù idrogràfica internasiunàla la ciàpa per bùna chèsta öltema definisiù.


text:
La polizia regiunala haja sinaquai supplitgà las studentas e students da bandunar la plazza e dad ir en in auter lieu per pudair tegnair en las reglas da distanza.
Pli tard ha la polizia chantunala dentant schlià la party betg lubida. Set giuvenils, che hajan bittà chaussas en direcziun dals policists e policistas sajan vegnids arrestads. Donns da persunas e da material n'hai dà nagins.
Cas pli grond en Belgia
A Brüssel hai dà charplinas tranter la polizia e giuvenils. La polizia da la Belgia discurra da 5'000 giuvenilas e giuvenils, che sajan vegnids ensemen en in parc da la chapitala. Medias discurran percunter be da 2'000 persunas. Ils giuvenils n’hajan betg resguardà las reglas da distanza e d’igiena. La polizia haja duvrà gas lacrimogen e squittas d’aua. Ils giuvenils hajan bittà buttiglias ed envidà barricadas.
Motiv per l’inscunter saja stadas in’annunzia sin Facebook e l’aura primavauna. In motiv politic n’haja betg dà.
Co vai cun la giuventetgna?
L’onn da corona ha pretendì bler da la giuventetgna, ch’è en ina fasa da la vita, nua ch’il sa barattar cun collegas, amis ed amias è fitg impurtant. Co vai cun giuvnas e giuvens? Quella dumonda fan ils «Cuntrasts» da questa dumengia.


text:
Castèi
Castèi (nòm uficiàl en Italià: Castelbelforte) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa.
El g'ha 3 221 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfis de 22,3 km² e 'na densità de 144 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Bigarèl, Erbè (VR), Roarbèla, San Sòrs, Sorgà (VR) e Trevenzuolo (VR).
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Castèi l'è mustrat endela tabèla ché de sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Beschreibung
Irina Korschunov
Il drag da Rino
Sursilvan
Lia Rumantscha, 2006, Bestellnummer 3-03900-049-7
Hanno ha spetgà fitg vess dad ir a scola. Ma lura fan tut ses conscolars beffas dad el, perquai ch’el è in zic grasslut. Hanno è trist e nagut na gartegia pli. In di, cura ch’el turna da la scola a chasa, sesa el sin in banc e cumenza a malegiar cun in fistet en il sablun. Ils rudels e stritgs cumenzan a viver e sa midan en in pitschen dragun. E quel vul star tar Hanno…
Scrittira gronda per lecturs giuvens.
Ähnliche Beiträge


text:
Quest citat stat en stretga relaziun cun l'aurachirurgia. Ma tge è aurachirurgia? E sco po quella metoda gidar d'avrir in nov mund? Sco l'aurachirurgia ha gidà da midar cumplettamain sia atgna vita, raquinta Mirella Capin en «Vita e cretta».
Durant la stad maina «Vita e cretta» discurs cun protagonistas e protagonists da la Rumantschia davart lur cardientscha e lur valurs e fa dumondas filosoficas. Tge ch'exista sin il mund ch'ils carstgauns na vesan betg, e sco ch'ins po tuttina badar l'invisibel, er davart quai discurrin nus cun Mirella Capin. Gist sco davart dumondas en connex cun art: Tge è art? E tgi decida atgnamain, tge ch'è art e tge betg?


text:
Ils 20 da zercladur aveva la raspada evangelica Zuoz/Madulain decidì cunter ina fusiun, il link avra en ina nova fanestra da tut las 7 raspadas en Engiadin'Ota. Uss ha la suprastanza decidì da pruvar anc ina giada. Ina decisiun ch'haja differents motivs, di Roman Bezzola il commember da la suprastanza e co - manader dal project da fusiun. Suenter il na a la fusiun saja la raspada da Zuoz e Madulain isolada. Quai veglian ins evitar.
Votaziun ha lieu ils 18 da fanadur
Sche 2/3 dals preschents vulan entrar sin la tractanda, vegn votà in’ulteriura giada davart la medema missiva sco l'ultima giada, uschia Roman Bezzola. In gea muntass ch'ins po cuntinuar cun il project sco previs.


text:
cuntegn
Noss Chors
-
Cantus firmus surselva & frars Janett – Ragischs
2017 ha l'ensemble cantus firmus surselva concertà a Falera ensemen cun Domenic e Curdin Janett.
Per cumpensar in zichel quai temp senza concerts e festas da chant en natira, emetta RTR en l'emissiun NOSS CHORS ina seria da concerts ord noss archiv.
Oz la 6avla e davosa part
En il rom da la Festa da chant da la Surselva ch'ha gì lieu ils 10 da zercladur 2017 a Falera ha l'ensemble cantus firmus surselva (dir. Clau Scherrer) ed ils dus frars Domenic e Curdin Janett da Tschlin concertà là en la baselgia parochiala. Sin il program: veglias e novas chanzuns rumantschas per chor.
L'emissiun Noss chors dad oz porta quest concert cun sias 15 chanzuns scrittas da 10 divers cumponists e 5 improvisaziuns dals frars Janett.
Ils titels en l'emissiun


text:
Il Departament federal da finanzas prolunghescha il termin a partir dal 1. d'avust. Uschia vegnian las reglas svizras adattadas als standards internaziunals. Quai augmentia l’attractivitad per la clientella.
Damai che turists èn mo darar pli che 30 dis en Svizra, na quinta la Svizra betg cun bler dapli entradas da taglia. Tenor il departament pon pliras branschas dentant spetgar in effect positiv, uschia las butias d’uras e da bischutaria e las branschas da turissem e dal commerzi en detagl en general.


text:
El haja survegni enorm bleras reacziuns, il telefonin scalini senza fin. Ed era il sustegn da tuts il millis e millis fans a l’ur da la cursa saja stà immens, insatge ch’el vegni mai ad emblidar di Nino Schurter ch’è vegnì a Lai per la 7avla giada campiun mundial, per la quarta giada en seria.
La medaglia da Lai survegn in plaz sper quella da Rio
Quella medaglia dad aur haja ina gronda muntada. La schanza d’astgar gudagnar in tal titel quasi avant l’isch-chasa hajan ins mo ina giada. Il squitsch saja stà enorm e perquai survegnì quella medaglia in plaz tut spezial e vegnì gist suenter la medaglia dad aur ch’el haja gudagnà avant dus onns als gieus olimpics en la Brasilia.
I saja stà in campiunadi perfetg a Lai, mo el saja er puspè leds da savair ir a chasa tar la famiglia e da na betg pli esser en il focus. Proximamain parta Nino Schurter anc ad ina cursa dal Swiss Cup a Lugano, lura stattan anc sin il program intgins events sco ils Nino Bike Days a Lai e silsuenter sa legri el d’astgar passentar vacanzas ensemen cun sia dunna Nina e la feglia Lisa.
Andi Seeli: «In dals pli impurtants titels en sia carriera»
Quai che Nino Schurter haja mussà al campiunadi mundial a Lai na saja betg da descriver. El haja danovamain demonstrà ch’el saja mental fermezza, di Andi Seeli, anteriur trenader naziunal ed in dals emprims trenaders da Nino Schurter.
Nino Schurter haja era adina la dretga tactica en il chau. E cun tut ils success na perdia el er mai l’energia per cumbatter per anc dapli titels e victorias. Il mountainbiker da Tersnaus saja il Roger Federer dal mountainbike, di Andi Seeli. Schurter saja in perfecziunist che lavuri vid detagls sco nagin auter, ed el tiria atras ses plan fitg focusà e senza cumpromiss.
Proxima finamira: gieus olimpics 2020 a Tokio
Andi Seeli crai fermamain che Nino Schurter possia anc star intgins onns a la testa. Cun sia rutina e sia experientscha possia el era esser als proxims gieus olimpics il 2020 a Tokio in dals gronds favurits, restia el saun. En mintga cas haja Nino Schurter ina gronda muntada per la scena da mountainbike, quai sin l’entir mund.