text:
Cun 160 da 179 vuschs valaivlas è il cusseglier naziunal Friburgais Dominique de Buman vegnì elegì a l'entschatta da la sessiun d'enviern. De Buman è il 25avel politicher da la PCD ed il 5avel represchentant dal chantun Friburg sin la sutga dal pli aut Svizzer.
De Buman – era en auters secturs il president
L'um da 61 onns s'engascha adina puspè per minoritads linguisticas en Svizra e per ils interess dals «Latins». El è l'anteriur president da la «Helvetia Latina». In'auter tema central per de Buman è il turissem. Era l'Uniun da turissem svizra e da l'Uniun da pendicularas svizra presidiescha el.
Il sigl a Berna
Cumenzà ha il giurist sia carriera en la veglidetgna da 30 onns. El è vegnì commember da la regenza da la citad da Friburg, dal Cussegl grond friburgais e dal parlament dal chantun. Durant 10 onns è el stà il president da la citad da Friburg.
2003 ha el fatg il sigl a Berna sco cusseglier naziunal. Trais giadas è el vegnì reelegì ed ha lavurà en differentas cumissiuns. E dal 2004 enfin 2016 è el stà in dals vicepresidents da la PCD.
In tip giagliard
Il cristiandemocrat vala sco tip giagliard, ma era sco communicatur. El è fitg collià cun sias ragischs ed ha cumbattì per che la bieraria da Cardinal na vegnia betg serrada da Feldschlösschen en ils onns 90. Grazia a sia campagna ha il manaschi anc pudì surviver in pèr onns.
Plinavant vuleva de Buman era scumandar il diever da tastgas da plastic a diever unic. Era sche il parlament ha la finala betg realisà il scumond, ha de Buman uschia savì sensibilisar la branscha sezza ed en plirs affars n'èn las tastgas da plastic almain betg pli gratuitas.
RR novitads 16:00


c: text/html

text:
Literatur | Philosophie | Sprache
Jana Wieland, 2002 | Chur, GR
Questa lavur intercurescha ina domena anc pauc examindada da la sociolinguistica- Ella intercurescha en in emprim pass tge tenuta che las trais generaziuns rumantschas represchenteschan envers la bi- epluilinguitad ed en in segund pass co ch’ellas s’identifitgeschan linguisticamain.
Totalmain cumpiglia mia retgeschertga quanitativa 60 persunas ch’abiteschan a Trun, en la Surselva, e ch’appartegnan a las trais generaziuns rumantschas dal 21avel tschientaner.
Sco da spetgar represchentan tut las trais generaziuns ina tenuta tras e tras positiva envers la bi- e pluirlinguitad. Nunspetgà dentant èn ils resultats areguard l’identificaziun linguistica; La maioritad da tut las trais generaziun rumantschas s’identifitschescha linguisticamain sco bi- u perfin plurilingua.
Fragestellung
En mia lavur ma sun jau deditgada a las suandantas dumondas centralas, anc pauc examinadas da la sociolinguistica:
– Tge tenuta represchentan las trais generaziuns rumantschas dal 21 avel tschientaner
envers la bi- e plurilinguitad?
– Co s’identifitgeschan las trais generaziuns rumantschas dal 21avel tschientaner che
vivan en in intschess rumantsch, pauc influenzà dal tudestg ed auters linguatgs?
Methodik
Per mia retschertga ma sun jau restrenschida a totalmain 60 persunas ch’abiteschan en la vischnanca da Trun e ch’appartegnan a las trais differentas generaziuns dal 21avel tschientaner.
Sco med per mia retschertga quantitativa ma sun jau decidida d’elavurar in questiunari cun dumondas formuladas sin basa dals differents facturs ch’influenzeschan l’identificaziun linguistica. Per approfundir tscherts resultats da mia retschertga quantitativa ma sun jau plinavant decidida da far supplementarmain in’intervista persunala a bucca sin basa da dumondas directivas. Las respostas dadas en quella èn integradas en l’analisa e l’interpretaziun dals resultats dal questiunari. Per l’evaluaziun da las datas rimnadas hai jau fatsch diever da la software PSPP, la varianta gratuita dal program da computer Statistical Products and Service Solutions (SPSS) – globalmain il program da statistica per las scienzas umanas il pli derasà.
Ergebnisse
Las Rumantschas ed ils Rumantschs tranter 15 e 90 onns represchentan ina tenuta tras e tras positiva envers la bi e plurilinguitad. Quai sa mussa per l’ina en lur contact frequent cun auters linguatgs, cun il tudestg en emprima lingia, dentant era cun il talian, franzos ed englais en segunda lingia. Per l’autra sa mussa la tenuta positiva era en l’augment da l’educaziun bilingua en il decurs da las trais generaziuns rumantschas, ch’inditgescha che la populaziun rumantscha è vegnida conscienta dals avantatgs d’ina bi- e plurilinguitad ed ha entschet a promover questa activamain en famiglia.
Plinavant èn las trais generaziuns rumantschas era pertschartas dals avantags d’ina bi e plurilinguitad ed ina maioritad da las persunas interrogadas s’idenifitgescha schizunt sco bi- u perfin plurilingua. Sco factur d’influenza principal per l’identificaziun linguistica pon ins constatar l’acceptanza e l’admiraziun sociala.
Diskussion
Avess jau anc ina giada da far ina lavur en questa direcziun, reduciss jau il dumber da las persunas interrogadas, faschess dentant sulettamain intervistas persunalas a bucca. Durant il process da perscrutaziun hai jau stuì constatar che questiunaris a scrit n’èn betg il med optimal per intercurir tenutas ed identificaziuns, damai ch’ellas sa basan per gronda part sin sentiments ed emoziuns fitg profundas, uschè profundas, ch’ellas vegnan tendenzialmain pir svegliadas en in discurs pesunals a bucca.
Schlussfolgerungen
En in’ulteriura lavur fissi interessant d’extender en in emprim pass mia retschertga sin l’entira Svizra rumantscha e da cumparegliar las differentas regiuns ina cun l’autra. En segund pass pudess ins plinavant sa concentrar approfundì sin la perscrutaziun en emprima lingia da la tenuta da las Rumantschas e dals Rumantschs envers il rumantsch, lur lingua materna ed envers il tudestg, lur segunda lingua indispensabla.
Würdigung durch die Expertin
Noemi Adam
Mit einer schriftlichen Befragung, die durch ein persönliches Interview ergänzt wird, erhebt Jana Wieland die Einstellung von romanischsprachigen Informanten aus dem bündnerischen Ort Trun gegenüber ihrer Ein- bzw. Zweisprachigkeit. Eine statistische Auswertung des Fragebogens ermöglicht es, Generationenunterschiede nachzuweisen und unterschiedliche Einstellungen zum Deutschen und Rätoromanischen darzulegen. Die Schlussbetrachtung rundet die Arbeit ab, indem der Forschungsprozess und die Vor- und Nachteile einer Fragebogenerhebung in der Soziolinguistik kritisch reflektiert werden.
Prädikat:
sehr gut
Bündner Kantonsschule, Chur
Lehrer: Werner Carigiet

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Leiterin Personal
La SAP dal Grischun sco patruna
Las meglras perspectivas per vossa carriera professiunala
La Scola auta da pedagogia dal Grischun porscha plazzas attractivas e spazi per il svilup ed il perfecziunament persunal e per contacts. Avais Vus interess da perscrutar, d’instruir, da garantir il manaschi da la scola auta u da prestar servetschs spezialmain per umans giuvens? Lura essas Vus al dretg lieu tar nus. Contribui Vossas fermezzas e daventai part da noss team pluriling.
Incumbensas interessantas
A la SAP dal Grischun lavuran var 140 collavuraturas e collavuraturs da differents chantuns e da differentas regiuns linguisticas. Nus purschain occupaziuns en differents champs professiunals.
Collavurar
Ideas orientadas a soluziuns ed a resursas na sa ferman betg avant cunfins geografics e n’èn betg liadas ad ina vegliadetgna u ad ina schlattaina. La SAP dal Grischun fa stim da la diversitad e da la participaziun da collavuraturas e collavuraturs. Nus manain cun ina clera finamira, communitgain avertamain, promovain il senn per la cuminanza ed agin en atgna responsabladad. La cultura da las portas avertas e da las vias curtas sco er il contact persunal contribueschan ad ina relaziun caracterisada da stima. Sco patruna sociala sustegna la SAP dal Grischun tenor pussaivladad structuras da lavur attractivas per famiglias.
Promoziun sistematica
Sco lieu da scolaziun per persunas d’instrucziun è l’emprender la fatschenta centrala da la SAP dal Grischun. La SAP dal Grischun investescha sistematicamain en il futur da sias collavuraturas e da ses collavuraturs. Ensemen cun els vegnan definidas las finamiras da prestaziun e da svilup. Il svilup professiunal vegn promovì e sustegnì da la SAP dal Grischun. Nus stimain collavuraturas e collavuraturs ch’èn mirveglius ed iniziativs.
Voss engaschi a la SAP dal Grischun vala la paina
La SAP dal Grischun promova – sche pussaivel – dad unir la professiun cun auters secturs da la vita. Plazzas a temp cumplain e parzial, models dal temp da lavur flexibel sco era pussaivladads da lavurar independentamain dal lieu spetgan sin Vus. La canorta d’uffants pitschens Scalära sa chatta damanaivel da la SAP dal Grischun. Las pajas a la SAP dal Grischun sa basan sin la structura da las pajas dal persunal chantunal.
Collavuraturas e collavuraturs da la SAP dal Grischun profiteschan da differentas purschidas gratuitas u reducidas. En l’agen restaurant Scaläratreff pon ins mangiar per in pretsch bass en in’atmosfera agreabla. La vasta purschida da sport da la SAP e da la SAS dal Grischun stat er a disposiziun a las collavuraturas ed als collavuraturs da la SAP dal Grischun. Sco collavuratura e collavuratur da la SAP dal Grischun profitais era d’in abunament per carsharing. La purschida da mobilitad per collavuraturas e collavuraturs cumpiglia plinavant e-bikes ch’ins po utilisar per viadis da servetsch en il territori da la citad.
Plazs da lavur moderns cun bellezza vista
La SAP dal Grischun sa chatta bain accessibla en il quartier attractiv da Cuira Loëstrasse-Lürlibad. Cun vista sin la citad da Cuira e sin las muntognas grischunas e cun in restaurant porscha la SAP dal Grischun ina infrastructura moderna cun plazs da lavur ergonomics.
Plazzas libras
Nossa purschida da plazzas chattais Vus sin il suandant link
As sentis pledentads? Nus ans legrain d’As emprender d’enconuscher.


text:
Numers d'immatriculaziun
Sche Vus na possedais anc betg in numer d'immatriculaziun e sche Vus n'avais er betg deponì in tal tar l'uffizi per il traffic sin via cur che Vus mettais en circulaziun in vehichel, As attribuin nus in nov numer d'immatriculaziun.
Per pudair As servir il meglier pussaivel èsi d'avantatg, sche Vus ans inditgais – en cas da numers d'immatriculaziun alvs per vehichels a motor e per chars annexs – il format giavischà per il numer davos. Vus pudais tscherner tranter:
Resguardai per plaschair, che nus ademplin gugent Voss giavischs areguard l'attribuziun d'in tschert numer d'immatriculaziun, sche Vus pajais la taxa supplementara respectiva. Da princip èn pussaivlas tut las cifras da 5 e da 6 posiziuns fin GR 999'998 (motos da GR 1'000 fin GR 99'999), sch'ellas èn libras (termin da furniziun per numers d'immatriculaziun betg anc fabritgads ca. 14 dis).
Betg consegnads na vegnan dentant:
- numers d'immatriculaziun da 4 posiziuns u damain (motos da 3 posiziuns u damain)*;
- numers d'immatriculaziun alvs per vehichels a motor cun unicamain las medemas cifras (p.ex. GR 99'999 u GR 999'999)*;
- numers d'immatriculaziun alvs per vehichels a motor cun cifras ch'èn in factur da 100'000 (p.ex. GR 100'000 u GR 300'000)*;
- numers d'immatriculaziun alvs per vehichels a motor cun cumbinaziuns da cifras che furneschan in maletg reflectà (p.ex. GR 100'001, GR 550'055 u GR 880'088)*; sco er
- numers d'immatriculaziun alvs per vehichels a motor da las serias GR 90'000 – GR 94'999, GR 120'000 – GR 150'000 e GR 200'000 – GR 200'100.
* Quests numers d'immatriculaziun vegnan mo vendids tras ingiant.
Ulteriuras infurmaziuns en chaussa èn cuntegnidas en las cundiziuns generalas da fatschenta che sa chattan sin la vart davos dal formular da dumonda correspundent (quel po vegnir emplenì directamain al computer). Ina selecziun dals numers d'immatriculaziun libers da la seria currenta sa chattan sin ina glista ch'è exponida al spurtegl da noss uffizi sco er al spurtegl online.
La glista qua sutvart infurmescha davart las taxas supplementaras actualas. Midadas pon avair lieu da tut temp senza preavis sin basa da la dumonda. Ils numers d'immatriculaziun da la seria currenta èn avant maun mo en il format lung; per in numer en il format lad sto vegnir pajada ina taxa supplementara da 25.– francs.
Vehichels a motor
numers 1 - 19999 aucziun
numers 20000 - 29999 custs Fr. 200.00
numers 30000 - 59999 custs Fr. 100.00
autras fabricaziuns spezialas ordaifer las serias currentas* da numers da 5 u da 6 posiziuns (p.ex. GR 683'683) custs Fr. 500.00
* La noziun "seria currenta" cumpiglia numers d'immatriculaziun che vegnan surdads successivamain a chaschun d'immatriculaziuns sco er numers d'immatriculaziun ch'èn gia vegnids attribuids ina giada.
Motos
numers 1 - 1999 aucziun
numers 2000-5999 custs Fr. 100.00
auter custs Fr. 50.00
fabricaziuns spezialas ordaifer las serias currentas* da numers da 4 u da 5 posiziuns custs Fr. 300.00
* La noziun "seria currenta" cumpiglia numers d'immatriculaziun che vegnan surdads successivamain a chaschun d'immatriculaziuns sco er numers d'immatriculaziun ch'èn gia vegnids attribuids ina giada.


text:
Pervia da la pandemia da corona n'era ditg betg cler tge che capita cun la cursa da passlung ‘La Diagonela’ en Engiadin'Ota. Mez december ha lura ha il comité d’organisaziun enturn il president Ramun Ratti decis: Gea nus faschain la cursa, dentant mo cun profis.
Senza arrivada en il vitg, dentant cun concept da segirezza
Sper il fatg che mo curriduras e curridurs da professiun pon esser da la partida tar la Diagonela 2021, dat quai in qual midament. Uschia per exempel han ils organisaturs stipulà ensemen cun la FIS e la seria da cursas Visma ski classics in concept da segirezza. Quel prevesa che tut las atletas ed ils atlets, dentant era ils gidanters han da far in test da corona spert. È quel negativ pon els ir a la partenza, respectiv a gidar durant la cursa. Auter è questa giada era che la partenza e l’arrivada èn a Sur En / Zuoz, nua ch'i dat dapli plazza per la cursa. Vitiers vegn che la cursa ha lieu senza public, perquai datti in livestream da l’eveniment sin la pagina d’internet da ‘La Diagonela’.


text:
Canada
El Cànada a l'é el stat püssé a nord del America del Nord. A l'è el segund paes püssè grand del mund cume estensiun, e l'è spantegaa in d'una tera intra l'Ucean Atlantich, l'Ucean Pacifich e l'Ucean Artich. A l'è tacaa a ovest e a süd cunt i Stat Ünì.
I lenguv püssé parlaa a hinn l'ingles e'l frances, che hinn anca i lenguv ufissiaj. La sua capital a l'é Ottawa (808.391 abitant). Alter cità impurtant a hinn Toronto, Montreal, Vancouver, Calgary, Edmonton, Québec e Winnipeg.
El 75% del popul canades al viv a men de 250 km del cunfin american.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
El Canadà a l'é nassüü cume füsiun de un poo de culoni ingles, anca una quaj de lur a l'era stada una culonia francesa.
El paes l'ha ciapaa l'indipendenza del Regn Ünì cunt un prucess scuminciaa in del 1867 e finii in del 1982. El paes el fa part del Commonwealth e dunca el ricugnuss cume munarca el re del Regn Ünì Carl III.
Urganizaziun pulitiga e aministraziun[Modifega | modifica 'l sorgent]
El Canadà a l'é una munarchìa custitüzziunal, federal e parlamentar. La gh'ha dent des pruinc e trì teritòri. I pruinc a hinn püssé autonum di teritòri rispet al guern federal.
El prim minister a l'é el Justin Trudeau (del 2015).


text:
da Andri Casanova-Baumgartner
A caschun d’ina tschavera ha Jesus raquintau ina semeglia, ch’ins sto pia era leger sco semeglia: Las «nozzas» fan allusiun al reginavel da Diu. Dieus ei quel ch’envida. «In pli niebel» semuossa tenor las valurs dil reginavel da Diu sco in pauper, in mendus, schirau ni tschiec. Dieus envida pia ad in auter mund, in mund che lai dalla vart egoissems.
Quei reginavel da Diu ei bein enzatgei futur ed escatologic, denton duei el gia ussa esser realitad. Perquei fa Jesus attents allas gastarias che vegnevan fatgas en in ravugl exclusiv. Beada ei quella e beaus ei pia quel che lai daventar il reginavel da Diu era realitad sin tiara.
Lc 14,1.7–14
1In sabat che Jesus ei ius a magliar en casa d’in parsura dils farisès, spiunavan ei ora el.
7Silsuenter ha el raquintau ina semeglia als envidai, vesend co els sescarpavan per ils emprems plazs. El ha detg: 8Sche ti eis envidaus a nozzas dad enzatgi, sche semetta buca sigl emprem plaz. In pli niebel che ti savess esser envidaus. 9E quel che ha envidau ton tei sco lez savess vegnir e dir a ti: Fai plaz a quel! E ti stuesses lu far ina seturpegiada e secuntentar cul pli davos plaz. 10Anzi, cu ti eis envidaus, semetta sil pli davos plaz, per che quel che ha envidau tei vegni e ditgi a ti: Amitg, va plinensi! Quel vegn a far honur a ti avon tut ils envidai. 11Pertgei tgi che sesaulza vegn sbassaus, e tgi che sesbassa vegn alzaus.
12Lu ha el detg siper quel che veva envidau el: Cu ti fas in gentar ni ina tscheina, sch’envida ni tes amitgs ni tes frars ni tes parents ni vischins beinstonts, schiglioc envidan els era tei enzacu, e ti has la recumpensa. 13Cu ti fas ina gastaria, envida plitost paupers, mendus, schirai e tschocs. 14Beaus eis ti, pertgei els san buca recumpensar tei. Persuenter vegns ti remuneraus il di dalla levada dils gests.


text:
Sco quai ch’il Parc Natiral Beverin scriva en ina communicaziun, cursescha il bus las fins d’emna sco era il prim d’avust. Durant la stagiun auta cursescha il bus era la mesemna. Il bus parta mintgamai da Sufers a las 10.05 ed arriva in quart d'ura pli tard da manaivel dal Lai da Vons sin 1991 meters sur mar.
Pli simpel da cuntanscher chamona Cufercal
Tenor il Parc Natiral Beverin saja la chamona Cufercal uschia cuntanschibla pli spert. Il bus sto vegnir reservà la saira avant enfin las otg tar l’interpresa da transports Herbert Michael. Per creschids custa in viadi sis francs ed uffants a partir da sis onns pajan la mesadad. Tut tenor tge frequenzas ch'il bus ha, custa il manaschi dal bus tranter 3'000 e 5'000 francs per l'onn 2017, han communitgà ils responsabels.


text:
Edward mani di forbice
Edward mani di forbice (Edward maṅ ad fòrbśa) 'l è 'n film fantàstic dal 1990 ad Tim Burton, al prim di tant girâ da lò cun Johnny Depp.
'L aspèt dal persunàǵ 'd Edward, specialmènt in di cavìi e in dal truc, al tōś ispirasiòṅ da 'l cantànt di The Cure, Robert Smith. Tim Burton al gh'iva anc dmandâ ad scrìvar la culòna sunóra dal film ma lò 'l éra impgnâ in alóra in dla registrasiòṅ dal disc Disintegration e al n à briśa psû far-la.
Sunt
Un već inventōr dimóndi straṅ (Vincent Price), ch'al viṿ da par lò in un castèl insìma a na muntàgna, al decìd ad dar vita a 'n putòć ch'al pâr un ragasōl e 'l al ciàma Edward (Johnny Depp), insgnànd-ag anc a star a 'l mónd. Purtròp chi lò al mōr prima ad finìr-al dal tut, e Edward al s cata acsè dal fòrbśi "pruviśòri" a 'l pòst dal maṅ.
Dimóndi an dòp na dóna ch'la vénd di cuśmètic a cà dla gint, la Peggy Boggs (Dianne Wiest), la finìs là e la 'l cata. Pasâ 'l spavènt d'l inìsi, chi lē la decìd ad purtàr-'s-'l a cà sèg. Al ragàs al cgnós acsè sò marè Bill (Alan Arkin) e sò fiōl Kevin (Robert Oliveri) e al taca a far al giardinēr par lōr dasfrutànd al fat 'd avér-ag dal fòrbśi còmdi par tajàr al sēv e anc dimóndi fantaśia in dal far-al, dand vita a dal figùri e dal statṿi dimóndi bèli fati ad fój e èrbi. Anc al vśini i èṅ cuntènti 'd lò parchè 'l è bòṅ ad tajàr anc i cavìi e far incòsa.
Ad ritóran da 'l campéǵ, la fiōla ad Peggy, la Kim (Winona Ryder), la gh'à subìt paùra 'd lò e pò anc vargóggna. Invéci al sò muróś Jim (Anthony Michael Hall), fiōl 'd òṅ pîṅ ad bèsi, al al sfruta par far-ag far un furt in dla sò cà, a n esénd lò minga tant śmalisiâ. Quànd la pulisìa la 'l ciàpa, la gint la gh vòlta 'l spali tut 'd un cólp, batśànd-al cuma 'n móstar e òṅ minga nurmàl.


text:
Sut l'egida da las quatter unitads da RSI, RTS, SRF e RTR porscha ina gruppa interna da la SRG SSR, la gruppa interregiunala folclora IAF, dapi 30 onns mintg'onn eveniments naziunals ed emissiuns che vegnan preschentadas en las differentas regiuns dal pajais. Tut quai er en stretga collavuraziun cun las associaziuns musicalas. Il disc cumpact «Musica populara svizra» è vegnì concepì e sviluppà en il rom da las festivitads da 50 onns «Kiosque à musique», la pli veglia emissiun da radio da RTS ch'ins po tadlar anc oz.
Responsabels per realisar il project èn Massimo Scampicchio (RSI), Jean-Marc Richard (RTS), Guido Rüegge e Dani Häusler (SRF) sco era Giusep Giuanin Decurtins e Hugo Schär da RTR.
Quest project è d'impurtanza particulara ed exprima la relaziun speziala che la Svizra ha cun la musica! I dat millis e millis musicist*as, savens giuvens e giuvnas, amatur*as sco era expert*as.
Per passa 80% da la cuminanza musicala en Svizra sa manifestescha questa passiun per la musica populara cun l'accordeon, ils instruments a flad, il chant choral e la folclora. In disc cumpact che porta questa diversitad er en vossas stivas. Il repertori tradiziunal e modern enina, unescha gia sulet tut las generaziuns.
Tadlai nossas pli novas registraziuns, intervistas cun cumponists ed istorgias da davant e davos ils palcs da concert.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Ils scienziads recumondan d'applitgar laina dapli sco material da construcziun e product energetic, nua ch'i porta il pli grond avantatg ecologic en cumparegliaziun cun auters materials.
Plinavant duain ils dischavantatgs da la laina vegnir reducids, per exempel cun reducir la pulvra fina cun brischar laina. Latiers vulan ils scienziads nizzegiar ils guauds pli intensiv, damai ch'i ha adina dapli laina en ils guauds svizzers ed europeics.
Ins duai era risguardar l'entir viadi che la laina fetschia. L'import da laina possia avair gronda influenza sin l'ambient damai che questa laina na derivia betg adina da guauds che vegnian cultivads persistentamain.
RR novitads 12:00


text:
la direcziun constat – dus giugs, sis puncts
Pigl emprem giug da casa dalla nova sesiun ha l’emprema equipa dil CB retschiert l’equipa surmirana CB Surses.Suenter l’aulta victoria encunter Laax han ils fans spitgau la confirmaziun a Pustget. 18 (!!) giugadurs ein per quei giug stai a...
Continue Reading
avon pausa dau – suenter runcau
Finalmein eis ei puspei stau schi lunsch: Punct las sis dat igl arbiter liber il niev campiunadi. L’emprema ei serendida a Laax per dar encunter la squadra promovida dalla tschunavla ligia. Las rollas eran avon il giug pia claras: Sco secund dil campiunadi...
Continue Reading
bènaltè! 2018
Miez uost ei la tiarza ediziun dil bènaltè! cumparida. Ils habitonts dallas vischnauncas Sumvitg e Trun han astgau prender quel avon paucs dis ord lur scaffa da brevs. Ils ulteriurs interessai san retrer ina ediziun gratuitamein duront ils giugs da casa al...
Continue Reading
gols, comeback, emoziuns - ballapei!
Il venderdis sera ei il giug da Cup svizzer staus sil program pil CB Trun/Rabius. A Tavanasa (Mutteins) ha l'equipa da Mario Solèr e Carlo Tuor retschiert igl adversari da Gams per ina lutga, ord la quala il CB leva extrar sco victur.
Continue Reading
comeback el cup grischun
Sco emprem giug ufficial dalla sesiun 2018/19 ei il giug dil Cup grischun staus sil program. A Pustget ha il CB Trun/Rabius retschiert l'equipa da Landquart dalla 3. ligia. Sco quei ch'igl ei enconuschent als biars amaturs dil sport da ballapei, scrivan ils...
Continue Reading
victoria el derbi – secunds ella tabella
Avon il davos giug da campiunadi era clar: Il CB Trun/Rabius sto gudignar il giug e far neginas cartas melnas, lu ei il pass sil secund plaz ella tabella aunc pusseivels. Sper quella motivaziun da survargar en davosa minuta il rival da Schluein-Glion vess il derbi...
Continue Reading
cura ch'il co-trenader sto dar siu comeback...
La fin dalla sesiun da primavera s'avischina cun gronds pass. "Tgei cletg" pon ils trenaders dall'emprema equipa dil CB tertgar... Quei buca muort munconza da motivaziun per nies bellezia sport da...
Continue Reading
fatg ils pensums da casa
Gliendisdis Tschuncheismas ei il giug encunter l'equipa da Val S. Pieder staus sil program da 4. ligia. Suenter duas terradas consecutivas ha ei giu num seprender ensemen e recaltgar treis puncts. Quei pensum han ils giugadurs dall'emprema adempliu - buca dapli e buca...
Continue Reading
in debachel nunspitgau per l’emprema
Mo dus dis suenter la terrada encunter il direct concurrent Schluein/Glion ha ei giu num pil CB Trun/Rabius da serender giu Bogn Ragaz e giugar encunter il davos dalla tabella. Sil pupi atgnamein ina clara caussa; denton ei Bogn Ragaz miez el cumbat per restar en quarta ligia ed ils...
Continue Reading
ina terrada che fa mal a crap gries
Secund encunter tierz - ni era: USSI encunter CBTR. Tut ils adherents dil ballapei sursilvan spitgavan sin quei rencontre da gievgia Anceinza. Avon ina biala culissa cun 270 aspectaturs vegn il derbi sursilvan daus liber las 16:00.
Continue Reading


text:
Piramides de Giza
La Piramida de Cheops, che é ince conesciüda sciöche Gran Piramida de Giza o piramida de Khufu é la plü vedla y la plü grana danter les trëi maius piramides dla necropola de Giza. Ara é la plü vedla danter les set morvëies dl monn antich y é la sora che é roada prësc intira cina aldedaincö. Aladô di egitologs êra le sepolcr dl faraun Cheops, dla cuarta dinastia tla storia dl Egit Antich y ê gnüda fata sö a pié ia dal 2560 dan C. dal architët real Himiunu. Ara â n’altëza originala de 146,6 m, che è jüda jö a 138,8 m a gauija di fenomens atmosferics.


text:
Tenor la delegaziun da surveglianza da la NEAT è il tunnel da basa dal Gottard pront per vegnir mess en funcziun ils 11 da december da quest onn. Quai scriva ella en ses rapport annual. Il manaschi da test è en funcziun dapi l'october da l'onn passà. Var 450 locomotivists, responsabels per la segirezza ed inschigners lavuran vi da quest manaschi da test.
Fin la fin da matg vegnan fatgs en tut 5'000 viadis da test. Il tunnel da basa vegn a custar 23 milliardas francs.
Altdorf daventa fermada
Suenter l'avertura dal tunnel da basa dal Gottard daventa Altdorf ina fermada per trens da la NEAT a partir dal 2021. Fin lura duai la staziun vegnir cumplettada sco center dal traffic public en il chantun Uri. Las Viafiers federalas surpiglian la realisaziun da l'entir project sco patruna da construcziun, communitgescha la chanzlia chantunala da l'Uri.
Ils custs totals per il project muntian a radund 60 milliuns francs. Da quels surpiglia il chantun fin 15 milliuns. Fin la primavaira 2018 duai esser sin maisa il project cun ils custs detagliads.
RR novitads 11:00


text:
La situaziun tl Südtirol
-
Junta regionala: Deliberes a bëgn dles mendranzes linguistiches
La Junta regionala á aprové incö ai 27 de jená n valgönes deliberes en cunt dla promoziun dles mendranzes linguistiches.
-
Gherdëina: doi linies eletriches vën metudes sota tiera
Mudazion di plans urbanistics de Ciastel, Laion, Urtijëi y Santa Cristina per mëter sota tiera doi linies dla lectrisc. Nvieda via la pruzedura per miuré la destribuzion d’energia te Gherdëina.
-
De dla Memoria: Rode important dla scora por recordé y ponsé al dagní
Cuntra le desmentié: L’assessur por la scora y cultura Daniel Alfreider y l’intendënta Edith Ploner sotlignëia en gaujiun dl De dla Memoria i valurs fondamentai dla formaziun y dla democrazia.
-
Scolines y scores ladines: 12 infeziuns nöies tl’edema passada
Indöt 12 caji de infenziuns nöies da Sars-Cov-2 él gnü registré tles scolines y scores ladines.
-
Iscriziuns ales scores altes: Consulënza y orientamënt scolastich
Cina ai 15 de forá él poscibl por scolares y scolars dla terza classa dla scora mesana da se scrí ite te na scora alta o profescionala. Inann él gnü amplié l’informaziun online.
-
Scolines y scores ladines: 7 infeziuns nöies tl’edema passada
Indöt 7 caji de infenziuns nöies da Sars-Cov-2 él gnü registré tles scolines y scores ladines.
-
De dl lingaz dla uma, al vëgn chirí parores che se somëia
Iniziativa dl Sorvisc por l’integraziun en ocajiun dl De dl lingaz dla uma, por ciafé parores che se somëia te deplü lingac. I pröms 200 che mëna so contribut ciafa na malieta.
-
Scolines y scores ladines: 8 infeziuns nöies tl’edema passada
Indöt 8 caji de infenziuns nöies da Sars-Cov-2 él gnü registré tles scolines y scores ladines.
-
Stradon Gherdëina: stluc ji i intervënc de segurëza Laion - San Piere
Da n sada ie inò daviert l stradon che mëina da Tluses te Gherdëina che fova śarà per i lëures per seguré duta la streda. N sada iel stat n sëuraluech cun l Assessëur provinziel Daniel Alfreider.
-
Scores altes, dai 7 de jená leziuns en presënza al 75 %
Dai 7 de jená garantësc les scores altes dl Südtirol indô leziuns en presënza por le 75 porcënt. Alfreider, Vettorato y Achammer á presenté les mosöres planificades.


text:
El dialecto varesotto (también llamado varesino y localmente bosino) es un conjunto de variedades dialectales pertenecientes a la rama occidental del grupo Lombardo de Lenguas Romances. Dialecto significa el significado de "lengua opuesta a la nacional" .
Se considera similar al dialecto Milanés, con el que, aunque no limita directamente, tiene algunos puntos en común. El dialecto actual sufre, según las zonas, de influencias del comasco (zona de Tradate) y busto (Zona de Busto Arsizio). El dialecto varesotto también tiene fuertes similitudes con el dialecto Verbano, hablado a lo largo de la orilla occidental del Lago Maggiore, representando un continuo dialecto con él. La base lingüística del dialecto Varese es generalmente común pero con injertos e influencias, más o menos fuertes, según las zonas. También es muy similar al dialecto ticinés, la lengua nativa del Cantón del Tesino de la Suiza italiana.
En el período romano, el latín se deformó del sustrato celta, ya que los habitantes de la zona eran insufribles romanizados lambrani. En la Edad Media recibió la influencia de las lenguas circundantes (superestrato: Lombardo, Germánico, lenguas celtas). Entonces los dominios español, francés y austríaco dejaron huellas considerables en la lengua. El francés ha contaminado especialmente el Milanés, debido a la mayor apertura de la ciudad, que a su vez ha influido en los dialectos circundantes. Desde finales del siglo XIX, todas las lenguas de Italia han recibido una considerable influencia de la lengua italiana, debido a la creciente diglosia (compresión del italiano y la lengua local), causando, en las generaciones más jóvenes, la pérdida del dialecto original.
Desde un punto de vista fonético varesotto es un poco más difícil que el Milanés y los artículos y nombres de lugares se diversifican de acuerdo con la zona. Vocales: el uso del acento circunflejo es frecuente en participios pasados (por ejemplo, fâ - fact, dî - said). Hay casos especiales como las palabras con la vocal mixta alargada, por ejemplo düü donde la vocal debe ser solo una, y además de la diéresis también debe tener el acento circunflejo. Las consonantes: Varias la siguiente tabla resume una comparación fonética de algunos dialectos Varese con el dialecto Milanés y con la transcripción de cada palabra en una ortografía común de la lengua Lombarda. Los dialectos varesotti tomados en cuenta son los de Gallarate y Casorate Sempione (bajo varesotto oeste), Cislago (bajo varesotto este, en la frontera con la provincia de Como), Azzate Varese y el corazón de la zona del dialecto bosino), Vedano Olona y Tradate (oeste de Varese, en la frontera con la provincia de Como), Arcumeggia y Cavona (Valcuvia).
Ta sa plordat, miss Mè Luzzietta, ra pruma volta ca s''hemm parlaa? La víspera la fiesta Dra Schiranetta S''hemm trovaa insemma allí en el segraa. GH''evat ra vesta tutta infiorava por datt ra mœusta t''ho pizzigaa set vugnua rossa, mi ta vardava m''het dai '' na s''jaffa, mi l''ho ciappaa. Pero el tò quema el eva tan hermoso deja que ra se enfrente a la Ha mia fai maa. Ra păs hemm faia cont la pommella, pessit, gazzosa, zuccor firaa. Pero cuando veas a ra Schiranetta Escucha anmò the stréppit da innemoraa! Giovanni Papanti, siguiendo el ejemplo del Florentino Leonardo Salviati, miembro de la Accademia della Bran que en 1586 reunió doce versiones dialectales de la novela nona del Primer Día del Decamerón (Bérgamo, Veneciano, Friulano, Friiano, Paduano, Genovés, Mantuano, Milanés, Napolitano, boloñés, Perugino y Florentino), tres siglos más tarde, en 1875, publicó un volumen titulado "I parlari italiani in Certaldo allá festa del V Centenario Di Messer Giovanni Boccacci" , que contiene 704 versiones de la novela, incluidas las de algunos dialectos Varese de la época T''Ho tœuj dò zòccor with su Ra galla ra mè parolla ti t''het '' ccettaa (GH''EVA de escorta tres vacch en el establo) y después de la Pascua sa Semm sposaa. Mò Ti set veggia, ra Mè Luzzietta E mi, a fà''R màrtor sont giò da straa. Dis donca nea que al teamp del primer rey de Zipar, dòpo que Gottifredo de Bujon el Ava tòj la Tierra Santa, entonces GH''è capitaa que ''na sciora nòbila d''in Gascony la EVA naia, coma a Fann I pilligrin, para visitar'' el Santo Sapolcar. Quand lea L''est '' nii '' ndree et l''est ruvaa a Zipar, GH''è stai Di oman gramm ca GH''Hann fai Di brutt schearz da villan, e lea L''est ''nia tanta danaa que la podava mia mandàlla down, e s''Eva miss in meant da nà dal re par mett down quarella and fàss Donne satisfacion. Pero entonces GH''Hann dii Ch''a L''a Eva tutt fiaa TRAI via parchè Lù lù eva en pòvar baloeuass y bon da fà nagott; la de fugular CA Ga favan i alt, sa ''n habla gnanca, pero hasta que lua tucc I momeant, lù I lassava passà tucc, que L''Eva pròppri'' na vargogna. De tal manera que el evan se le ocurrió quaicoss, ga ''n favan vuna y'' NSCI ventiló la ira de soa. Y el naia allí, y te pierdes un piangg y vale el doble de los dioses: "Lù, scior king, mì som my ''nia chì da lua par fàmm da soddisfazion por cola figura ca tengo que hacer; pero ''nscambi mì ''l orar por insegnàmm coma ''L Nunca lua en la expresión" go tucc chii fuguar ca mì sinti ca ga fann in lua par podéa ''hip mì ''vè la paciencia, dòpo que avarò ''mparaa de lù, de la expresión "go hip mì the MEA: and ''l ''Sa l signoar how did it mì ''GH the dariss to lu par nagott, sa podess, parquet lù sa mandài down '' nscì poliat Cuando lo vi, lo oí, y lo vi, que Eva era inútil, que podía hacerlo nagott por fàgghla pagà a Chii oman allí; entonces lea, tant inscì ''ma fà passà'' l magon, là vorzuu nà da con re là com dì y fàggla capìa CA ò''Eva pròppri '' na pòvra ciolla. Hola de savè que un voeulta, quand vale doble eva anmò ul Prumm Rey Zipri, y que Goffrè de Buglion la EVA guadagnaa en la guerra, La Terra - Santa, vale doble es succedùu que un sciora nòbala de un seap que ga disen la Gascogne, fue al par divozion cómo un pilligrin al Santo Sepolcher, y que tornand indrée, cuando el es capitàa a Zipri, cierto balossoni vale doble Hann FAJ de daspresi brutt, brutt basis; y Lee, is sciora, par quest full of a tribulazion, and no GHE Podeva en ción de recurrir al rey: pero GH è stai quajchedun que GH ha dij que tiró ul temp y UL fiàa; Parche ol re la víspera en lasagnon sin espíritu, que en lugar de fà la justicia para el òlter, a sa lassava lù poner sott me pee, el plantava; y para que este GH''aveva de cruzzi par Di tòrt que J''essen fai, Ja ventilación cont ol sguargnà ol re" Al rey, que hasta entonces s''Eva mai diciduu a mòvas y no ''l voreva mai fà nagott, lo hizo comé con CA dias ca sa disveggia da dormìa, y lo comenzó desde la fugura ca ga ''n fai a cola sciora, y CA ''gh The Beech pagà car a Chii oman à; y poeua s''est miss a fàgghla a tucc chii that dòpo D ''then an favan'' na quaivuna and ga onoar por la SOA Crown. El sciora quand, tiene sintuu inscì, y cognossuu que el podeva minga avèggh justicia, mucho que hacer, e ir a la SOA inversadura, él es mittuu en coo de spongg ''soy el rey de picch: y caragnand subió y vale la pena doble dii: "Oh scioria, mì vegni minga chì por lu par lù para castigar quij que tengo eres tan maa: pero vegni par pragàll de fàmm imprend cómo es que el lu a sufrido ol Maa, pero disen que Ga Fenn a Lu. E inscribió el aprendizaje de esta manera, mi cadera aguantar con paciencia los precios que un M''Hann hacer y que al sa lù, Señor ol, que si pudiera Ga darav a lù, que Ja tòllera inscrito polid" . Ol re, that until then the eve stai on lumagon and on poltronasc, comè che in D''on bòtt ghe passass ol cocch, al s''est mittuu a castigà comè on can rabbiaa pruma quij che GH''Hann fai i daspressi a '' Sta dònna, and poeu tucc quij d''on faven quaicòssa contra I sò legg. Pero QUAIGHEDUN GH''Hann dii que el sarevv eres fadiga buttaa al diablo, porque ''l re la víspera en òmm tanto de pòcch, de hecho tanto de nagòtt, ese altar que castiga a terman de legg y de justifica el canajad hacer a los altares, a SA lassava hacer en la boca de tucc, y de más allá de la ga fava la Recibir, con tanto que sabía que ''l GH''avess ''VUU en Quai disgustado, Al Sa desahogado a fàggh a lù desprecio e insultos de ògni sòrt; e inscì tutt i balòss ga davan cojonament Dor Re magg Sentend ''es pòcca níspero, la sciora, desperada de podè my ruissìggh a fàggh pagà ''l fio quij tòcch de còll, inscì tant par ristoràss en poo dor brutt TIR ca vale la pena doble hann do, es miss in ment de dàggh B bònna morduda que Guerin Meschin d en el rey; y, ditt, y fatt, ghe estaba presentaa y, piangend, es vale la pena doble cuntaa hasta el Rava e la Fava dor brutt giughett CA vale la pena doble Hann fai Lee, y poeu vale la pena el doble de los dioses: "Su Majestad, mi hijo mi vegnuu chì par trovà ejecutar y vess venganza dla bill ca m''Hann do, pero solo porque usted ma disat como usted pies un sufrido quij CA sentir CA usted fann a tì porque, inscì aprender mi cadera, pòda enviar giò la mea pinola Dis donca that in of temp dal Primm re da Zipri, dòpo that Goffred Da Buglion has conquered it to the Holy Land, it is success thata dònna nòbila dla Gascony has made it on viagg from divozion to the Holy Sepulcar and, in dal tornà indree, rivaa ca L''est sta a Zipri, GH''Hann mettuu adòss I man certi canaja and Te '' m L''Hann dishonoraa. Todo enemigo de lee, y no savend como refàss de ese Brutt giugh, GH''è vegnuu in ment d''andà para denunciar el Cossa al rey. Eso, SA podess Dàggh injustice hermosa injusticia, el Señor sabe cuánto le dará regalress, pien inscrito que seet de la bondad y la tolerancia!" . Ti che te tachet I tac, tacum I TAC a mi, mi tacat no i tac a ti: tacheti ti i to tac ti che te tachet I tac! Hey sciur lu '' cha le there Sula pipe cunt in hole na door, you saw her from this pasà na road gaina? Sum tanta perduda da veghala rabiada: la ma fasava i pugn gross me i oeuv! Números hasta 20 1 = vün 2 = düü 3 = trî 4 = quáter 5 = cínc 6 = sês 7 = sètt 8 = vòtt 9 = nœf 10 = dês 11 = vündes 12 = dôdes 13 = trédes 14 = quatórdes 15 = quindes 16 = sèdes 17 = darsètt 18 = disdòtt 19 = disnœf 20 = wind Ol re, que fina en ese momento tiene sempar FAI '' l comer y dòrma, traccata! , coma ''L SA fuss dessedaa entonces, L''a comiaa dal castigà pero deber el insulto hacer a'' Sta dònna, y poeu L''est deventaa ''l pù Bravo casciador de canaja, y'' L ga LA fava pagà bien querido a chissisia que se perdería de ese respeto que los temas hann de portàggh a la propia del Rey, a la nación CAPP DLA.
El dialecto besnatese encaja, sin características especiales - excepto el palatizzazione del grupo "ct" en "^c" - en el sistema de dialectos italianos en el norte, especialmente en el dialecto de la provincia de varese, y, con algunos de ellos, toma parte en la caída de las vocales átonas finales, la simplificación de consonantes geminadas, con el sonido de las consonantes sordas latina intervocaliche y palatizzazione los grupos de la "cla" e "gla" (caf = clave; gànda = Bellota)


text:
Portugaisas e Portugais s’inscuntran per mangiar e far festa. Il punct culminant da la saira è stà musica, chant e saut. Mo ina da las spaisas naziunalas ha mancà: il pesch Bacalhau.
Sco in um ha ditg na saja quai betg pussaivel da cuschinar pesch per ca. 200 persunas. Mo in’autra spaisa naziunala n’ha betg manca: la feijoada, in fratem cun bagiaunas e charn.
Festa senza indigens
Perfin intginas persunas da la Bassa èn vegnidas a la festa - tranter auter Maria Ferreira che vendeva chalzers. Els hajan ina stizun a Schaan, ed il president da l’associaziun Mario Araujo haja envidà ella.
Lez ha ditg ad RTR ch'era ils indigens sajan stads envidads a questa festa; mo nagins èn stads preschents. In problem saja da communitgar in cun l’auter, ha il president manegià.
RR actualitad 08:00


text:
- Nové
450 Kč
interierove-vune-svickyHome Mist Le Masserie I Profumi di Puglia 50 ml
450 Kč
interierove-vune-svickyHome Mist La Pizzica I Profumi di Puglia 50 ml
450 Kč
interierove-vune-svickyInteriérová vůně Le Dune I Profumi di Puglia - náplň 1000 ml
2 450 Kč
interierove-vune-svickyPřírodní svíčka Le Dune I Profumi di Puglia 250 ml
650 Kč
interierove-vune-svickyInteriérová vůně Le Dune I Profumi di Puglia 250 ml
1 450 Kč
interierove-vune-svickyInteriérová vůně Le Dune I Profumi di Puglia 200 ml
1 450 Kč
interierove-vune-svickyInteriérová vůně Le Dune I Profumi di Puglia 500 ml
2 250 Kč
interierove-vune-svickyInteriérová vůně Le Masserie I Profumi di Puglia 500 ml
2 250 Kč
interierove-vune-svickyInteriérová vůně Le Masserie I Profumi di Puglia 250 ml
1 450 Kč
interierove-vune-svickyInteriérová vůně Le Masserie I Profumi di Puglia 200 ml
1 450 Kč
interierove-vune-svickyInteriérová vůně La Pizzica I Profumi di Puglia 250 ml
1 450 Kč
interierove-vune-svickyInteriérová vůně La Pizzica I Profumi di Puglia 200 ml
1 450 Kč
interierove-vune-svickyInteriérová vůně La Pizzica I Profumi di Puglia 500 ml
2 250 Kč


text:
L’exercizi fa il maister, di in proverbi. La scolina da Mustér ha prendì a cor quai ed è quest'emna sin las pistas da Mustér. La gronda part dals uffants van sin las pistas en il territori da skis, radund dudesch uffants emprendan sin las pistas d'exercizi Sax sur il vitg. Qua pon els emprender tut ruassaivlamain dad ir cun skis.
Cun plaschair emprender dad ir cun skis
Schebain ch’i naiva e fa fraid ves'ins il plaschair dals uffants. Accumpagnà vegnan els da trais scolastas da skis da Mustér, tranter ellas er Natalia Giger. Dapi otg onns è ella mintg'onn sin pista e mussa als uffants, co ch’ins fa las emprimas stortas. L'emna da skis para ad ella ina bun'acziun.
Quai è in avantatg per noss uffants, ils geniturs ed nossas scolas.
Ella è cuntenta ch'i dat quellas emnas tradiziunalas da skis. Tras quai possian ils uffants emprender endretg dad ir cun ils skis. Il pli impurtant per Natalia Giger èsi, ch'ils uffants emprendan da franar endretg e da sa sentir segirs sin ils skis. Plinavant èsi impurtant ch'ils uffants pon duvrar sezs il runal.
RR actualitad 07:00


text:
Dapi il 2009 haja l'armada svizra stuì registrar 766 armas sco sparidas. Da quellas èn l'onn passà 36 puspè vegnidas nanavant – trais en l'exteriur.
Enguladas, brischadas, persas...
Tenor il pledader da l'armada Stefan Hofer datti diversas raschuns che las armas militaras svaneschian. Per l'ina vegnian talas enguladas tar ladernitschs en chasadas ni durant ch'ils schuldads èn da viadi en servetsch. Er tar brischaments da chasadas vegnian armas militaras destruidas. Ma er durant il servetsch militar possian armas ir a perder, per exempel sche talas crodian en l'aua durant exercizis da surpassar in flum.
L'interess da salvar las armas militaras suenter avair absolvì il servetsch militar saja vegnì pli pitschen. L'onn 2017 hajan 90% dals militars relaschads gì nagin interess da salvar l'arma.
RR novitads 12:00


text:
La seria da final en la Swiss League tranter Ajoie e Kloten è stada ina seria da siemi. Las daos meglras equipas da la Swiss League han cumbatti en il final per il titel e la promoziun en la National League. Kloten e segir stà l’equipa favurisada en quest final. La squadra da Turitg vuleva per tut pretsch puspè turnar en la National League. Perquai han ins investi bler en l’equipa.
Suenter che omaduas equipas avevan terminà la qualificaziun sin las emprimas duas plazzas, n'han ellas gì nagina fadia en las emprimas duas rundas da playoff. Kloten ed Ajoie han gudagnà las serias da quart final e mezfinal senza problems. Ed era il final era ina chaussa fitg egualisada. Fin tar il «break» dad Ajoie il glindesdi passà. Dapi lura ha Ajoie gì il puck da matsch sin il bastun e l’equipa dal Giura ha nizzegià questa occasiun gia en l’emprima partida.
Decisiun en la prolungaziun
Er la sisavla partida da final tranter questas duas equipas era ditg egualisada. La finala ha la prolungaziun decis davart il titel e la promoziun. Matthias Joggi dal HC Ajoie ha fatg en la 72avla minuta tut cler e procurà per il gol decisiv. Ajoie ha gudagnà il gieu cun 5:4 e la seria da final cun 4:2. Il HC Ajoie dastga uss far per la terza giada en sia istorgia il pass en la pli auta liga da hockey svizra, en la National League.


text:
Suenter la votaziun ha la primministra Theresa May ditg ch’i saja ussa cler ch’i dettia ina via per ina maioritad per bandunar l’UE cun ina cunvegna. May ha sustegnì la proposta da puspè negoziar cun l’UE.
Curt suenter la decisiun da la chombra dals deputads da negoziar anc ina giada davart il cunfin cun l'Irlanda, ha l'Uniun europeica tramess ina communicaziun. Ella refuseschia vinavant da midar la cunvegna davart il Brexit, ha ditg in pledader dal president dal cussegl da l'UE, Donald Tusk. Questa tenuta saja coordinada cun las regenzas dals 27 stadis commembers. La cunvegna existenta saja la meglra.
Dentant è l'UE averta da spustar il termin dal Brexit, sche quai saja necessari. Planisà è che la Gronda Britannia sorta ils 29 da mars da l’UE.
RR novitads 06:00


text:
Plazza Arcas Cuira - In'ura da sulegl cun dus temps e data
Cun l'expert dad uras da sulegl Claudio Abächerli avain nus visità in'ura tut speziala. Ella è sin il plaz da l'Arcas en la citad veglia da Cuira. Betg mo las uras, mabain era la data po ella inditgar.
L'ura da sulegl sin la plazza Arcas è vegnida construida l'onn 1982. Ella saja fetg moderna, di l'amatur d'astronomia Claudio Abächerli. L'ura mussa il temp però mo tranter las 12:00 e las 20:00. Quai perquai ch'il sulegl traglischa pir davent da mezdi la fassada ch'è drizzada en direcziun vest.
Las atgnadads da l'ura: 2 temps e la data
Las bleras uras da sulegl inditgeschian il temp local, di Claudio Abächerli che abitescha en il Vallais en ha ragischs en il Mesauc. Auter è quai tar quest'ura: Ella mussa era il temp europeic central. Vul dir: il temp che nus vesain sin l'ura da bratsch u il telefonin. Sulettamain, cura ch'igl è mezdi, inditgescha il pendel mellen malegià vid la paraid anc las uras localas. Quai munta en il cas da Cuira circa las 12:22.
Betg mo 2 temps – era la data
Il rudè ch'è da la vart dretga da l'ura mussa en cifras romanas ils mais schaner enfin december. Sin la lantschetta sa chattan duas cullas che na tutgan dentant betg l'ina l'autra.
Las lingias finas e nairas inditgeschan la midada dal mais e quai capita adina il 23avel di dal mais (lu mida era l'ensaina). Sco la fotografia sura mussa, inditgescha la segunda lingia naira da sut ensi il mais 5 (pia il matg) ed il mais 7 (pia il fanadur). La sumbriva da la sfessa tranter quellas duas cullas sa chatta in pau pli aut che la segunda lingia naira da sut ensi (fotografia sut). Quai munta che nus essan circa 10 dis davent dals 23 da fanadur e quai constat uschia circa cun ils 5 d'avust.


text:
Entant ch'il dumber da delicts commess en il Grischun è sa reducì in zic il 2020 - ha la Polizia chantunala grischuna pudì augmentar la quota da scleriment. Quai resorta da la statistica criminala che la polizia ha preschentà il glindesdi a Landquart.
Bun 8'800 delicts ha la polizia registrà il 2020. Quai èn prest 200 pli pauc che l'onn precedent. La pli gronda part èn malfatgs cunter il cudesch penal.
Il dumber dals delicts grevs è sa sminuì da 32 sin 30. I va cunzunt per smanatschas, acts da violenza, blessuras corporalas simplas, baruffas, violenza respectiv smanatschas cunter funcziunarias e funcziunaris, sco era sforz.
Situaziun en Svizra
L'onn passà hai dà en general damain delicts en Svizra, cunzunt durant la situaziun extraordinaria. Quai resorta da la statistica criminala da l'Uffizi federal per statistica. Tschessads èn cunzunt ils ladernitschs cun rumper en, numnadamain per 10% – ed ils enguladitschs ord tastga, cun in minus da prest 29%. Las emprovas da mazzament, las violaziuns e las grevas blessuras corporalas èn dentant s'augmentadas.
Per l'emprima giada datas tar la cybercriminalitad
L'onn passà èn vegnids commess en Svizra passa 24'000 delicts en l'internet. Vul dir: mintga di enturn 66. La gronda part pertutgan operaziuns fraudulentas en connex cun butias online, inserats dad immobiglias u relaziuns d'amur simuladas.


text:
SIL International
El SIL International (Summer Institute of Linguistics, Istitut estiv de lingoistica) l'è on'organizazion minga governativa de confession cristiana evangelica. El so obietiv principal l'è de studià, svilupà e docomentà i lenguv minoritari e de voltà la Bibia in quej lenguv lì per podè mandà in gir pussee che se poeu el messag evangelich. De pu, la dà i so ricerch per mez del sit Ethnologue.com
La lavora ancasì in America latina, e l'è ativa in mila e mila comunità linguistich del Terz mond, induè che i so lenguv j'hinn no ancora miss giò per scritt.


text:
Salouf
Igl nom dalla vischnanca da Salouf dereiva digl cavalier Salugo, tgi vign numno igl onn 1160 scu administratour d'ena gronda curt episcopala.
Anfignen igl onn 1943 niva duvro uffizialmaintg igl nom tudestg Salux. La culegna sarrada è situada digl mang sanester dalla val Surses sen ena otezza sur mar da var 1250 m. Sen la veia vers Mon sa catta la pitschna culegna Del e sot la vischnanca la curt Mulegn. La voba consista da treis steilas ed ena gelgia d'argient tgi ranviescha alla famiglia Fontana. Da chella famiglia dereiva igl erox grischun Banadetg Fontana.
Salouf posseda blers bagns culturals, tgesas imposantas e per part ornadas cun sgrafit furman igl maletg dalla vischnanca. En'attracziun è er igl pastregl tgi datescha digl 18avel tschentaner e tgi è nia renovo da nov. Igl mulegn vigl or digl onn 1877 è anc bagn mantignia e vala scu egn digls mulegns da grang tgi èn stos an travagl igl pi dei, numnadamaintg anfignen la mesadad digls onns 1990. La baselgia da Son Gieri è neida biagieda anturn igl 1500. Igl altar grond or digl taimp anturn 1515 è remarcabel. Sot Salouf sen igl intschess Flecs sa catta ena fundareia. Mademamaintg segl territori da Salouf schea Ziteil, cun en'otezza sur mar da 2429 meters igl pi ot li da pelegrinadi da l'Europa.


text:
Suprastanza e contact |Commembranza | Statuts I Protocols
L’Uniun Rumantscha Grischun Central, è vegnida fundada ils 20-06-2006 cun la reorganisaziun da l’Uniun rumantscha da Surmeir (URS) e da la Renania sut.
Ella tgira l’intschess rumantsch da Surmir (Surses, Alvra) e da la Sutselva (Schons,Tumleastga, Mantogna).
L’intent da l’Uniun Rumantscha Grischun Central è da mantegnair e promover ils dus idioms da ses intschess, lur cultura e lur diever en scola, en baselgia, en l’administraziun ed en la vita da mintgadi. Ils dus idioms èn surmiran e sutsilvan. L’uniun promova er il rumantsch grischun.
Sco successour da “Igl noss Sulom” durant ils onns 2008-2015 cumparì il “Sulom surmiran”. A partir dal 2016 cumpara la “Revista digl noss Sulom”.
L’URGC represchenta il Surmir e la Sutselva (senza il Plaun) en il cussegl, en la suprastanza ed en proporziun sia fermezza demografica, en la radunanza da delegadas e delegads da la Lia Rumantscha (LR). L’URGC è in’uniun regiunala affiliada da la Lia Rumantscha cun tgira da territori. Sco en Surselva la Surselva Romontscha ed en l’Engiadina l’Uniun dals Grischs.
Mintgina da questas trais uniuns regiunalas ha inA suprastantA en la Lia. Per il quart post en suprastanza eligia la radunanza da delegadas e delegads inA candidatA d’ina ulteriura uniun affiliada.


text:
Dai 25 de messé 2022 inant pón s'anuzé tla Biblioteca provinziala dl’autoregistraziun por impresté fora y dé zoruch media pro certi terminai.
Da chësc de inant ëise a desposiziun a man dërta dl'entrada n terminal por la RESTITUZIUN automatica che reconësc i media che mëss gní dá derevers y i tol demez da osc cunt.
I media che i ëis prenoté ves vëgn arjigná ca y metüs sön la CORONA DE RETRATA y dailó podëise jí a se i tó autonomamënter por ti dé na odlada tl salf de letöra o i adoré fora dla biblioteca. Por l'imprëst fora dla biblioteca él da registré i media pro l'IMPRËST automatich. Da fá chësc adorëise osta tessera dla biblioteca Teßmann o osta Cherta di sorvisc (tessera sanitara). L’aparat reconësc i media metüs ite y i registrëia automaticamënter sön osc cunt d'imprëst.
Do che i se ëis impresté fora o i ëis dé zoruch i media ciafëise na cubita. Insciö ëise la suravijiun sön i media che i s’ëis imprësté fora, tan dî che i podëis se i tigní y canche i messëis i dé zoruch.


text:
Students for Liberty
Students for Liberty (Student per la Libertà) a l'è 'na sociazion mondiala de student, fondada e radicada soratutt in di Stat Unii, che la promoeuv el liberalism classich e 'l libertarianism.
La sociazion la se occupa de spantegà i idej del liber mercaa e di libertà individuai cont di liber, di inconter e di videolezion e, oltra che in Nord America, la gh'è anca in Europa, soratutt in Cechia e in Italia, e in Brasil.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Why the Liberty Movement in Europe Is Rocking So Hard
- Il vento della libertà arriva a Roma!
- A Brussels nasce European Students for Liberty, per fare la rivoluzione che nessuno racconta: quella liberale


text:
La campagna da vaccinar en il Grischun saja sin buna via, di la media chantunala Marina Jamnicki. Ins veglia cuntanscher ina immunitad da 80%. Quai vul dir ch'il dumber da la populaziun vaccinada e guarida duai esser tar 80%. Per il mument èn circa 65% da la populaziun grischuna vaccinada almain ina giada. Quants che sajan exact guarids saja grev da dir. Ins quinta ch'i saja per il mument circa 10 enfin 15% da la populaziun.
Marina Jamnicki quinta perquai da cuntanscher ils 80% enfin il november. Uschia fiss il chantun en ina buna situaziun sin l'entschatta da la stagiun da skis ed ins possia distgargiar las staziuns intensivas.
Dumonda per vaccins senza mRNA
Tenor la media chantunala spetgan blers sin ils vaccins alternativs senza mRNA. Per il mument è l'uffizi da sanadad, BAG, en tractativas cun la firma Johnson & Johnson che producescha quai vaccin, quantas dosas che la Svizra cumpra. Quantas che mintga chantun survegn vegn anc a sa mussar. Sco Marina Jamnicki manegia na vegnan las dosas betg a tanscher per tut quals che spetgan sin ellas. Quai sajan per l'ina persunas che na verteschian betg ils vaccins da Moderna e Pfizer/Biontech e per l'autra persunas ch'èn scepticas envers ils vaccins cun mRNA.
Pilot per mesiraziuns en stanzas da scola
Il chantun Grischun vul testar apparats da mesirar la concentraziun da CO2 en l'aria da las stanzas da scola. Quai sco mesira da proteger dal virus da corona. En in emprim pass vegn mesirà en 50 scolas dal Grischun. Las indicaziuns duajan esser in sustegn per garantir la segirtad da las scolaras e dals scolars e per evaluar lura da novamain tge mesiras ch'èn neccessarias. Ils resultats da las mesiraziuns inditgeschian per exempel quant savens che ina stanza sto vegnir ventilada e co l'aria ed il effect en las stanzas da scola è.


text:
Uschia na dettia betg custs per quels e quellas che spetgan sin la segunda squitta. Quella proposta va en consultaziun fin ils 28 da settember. Per avair temp per questa consultaziun e per sustegnair las vaccinaziuns, prolunghescha la Confederaziun era ils tests gratuits per tuts fin ils 10 d'october.
Il Cussegl federal è vinavant da l'avis ch'i na saja betg l'incumbensa da la generalitad da pajar tests per persunas che na sa laschan betg vaccinar. L'emna passada hai dà 600'000 tests per certificats, ed en il temp pli fraid quinta la Confederaziun cun 1 milliun tests per emna. Quai èn custs da radund 47 milliuns francs, che la Confederaziun avess da surpigliar mintg'emna.
Dapli vaccinaziuns
Dapi ils 13 da settember vala l'obligatori da certificat tranter auter en restaurants ed indrizs da divertiment. Quai e la situaziun cun dapli ospitalisaziuns haja motivà blers da sa laschar vaccinar. L'entschatta avust devi radund 8'000 vaccinaziuns per di, mez settember eran quai 20'000 – e dapi curt fin 30'000 emprimas vaccinaziuns per di.
Custs supplementars da 280 milliuns francs
Cun la prolungaziun da tests gratuits per 10 dis e l’augment da tests dapi ils 13 da settember – datti custs supplementars da radund 160 milliuns francs per la Confederaziun. Sch’ils tests restan gratuits per persunas vaccinadas ina giada fin la fin da november, datti anc ina giada custs da 120 milliuns francs.
Promover la vaccinaziun
Il dumber d’infecziuns e d’ospitalisaziuns saja sa reducì, ma la circulaziun dal virus po crescher il temp che vegn. La Svizra ha ina bassa quota da vaccinaziuns, e be cun in augment dal tempo da vaccinaziun possian ins franar il virus. La vaccinaziun è gratuita per tuts e tuttas.
Post d'annunzia naziunal per certificats
Tuttas persunas ch'èn vaccinadas cun in vaccin acceptà da l'Agentura da medischina europeica EMA pon avair in certificat da Covid svizzer. Responsabels èn ils chantuns. Per simplifitgar quest process vul la Confederaziun endrizzar in post d'annunzia central electronic. Là pon visitaders e visitadras da la Svizra arcunar las datas neccessarias per il certificat. Il post duess esser pront davent dals 11 d'october. Quai fa era part da la consultaziun fin ils 28 da settember.
La Confederaziun saja fitg datiers da procurar il vaccin da Johnson & Johnson, ha ditg Alain Berset a la conferenza da medias. Indicaziuns pli exactas na possia el betg far. Dapli infurmaziuns pon ins spetgar l'emna che vegn.
Glista da pajais da risico è actualisada
Il Secretariat da stadi per la migraziun ha actualisà la glista da pajais da risico en coordinaziun cun ils auters pajais da Schengen. Uruguay n'è betg pli sin questa gliesta. Nov sin la gliesta èn l'Albania, l'Armenia, l'Aserbaidschan, il Brunei, il Giapun e la Serbia.
Esters che vegnan ord in da quests pajais na dastgan betg entrar en Svizra sch'els na pon betg preschentar ina vaccinaziun approvada. Svizzers e Svizras dastgan adina entrar la Svizra, ston dentant preschentar in test negativ sch'els n'èn betg vaccinads.


text:
L'onn 2020 è stà in onn che bleras occurrenzas da sport èn vegnidas annulladas e stuschadas pervi dal coronavirus. Er il 2021 è il mund da sport anc lunsch davent da la normalitad. Il chalender è dentant emplenì cun numerus puncts culminants:
- Dals 8 fin ils 21 da favrer vegn manà atras a Cortina en l'Italia il campiunadi mundial da skis. Avant dus onns ad Are ha la Svizra recaltgà quatter medaglias. Cun la furma actuala da las atletas ed atlets svizzers è segir anc dapli pussaivel a Cortina.
- Strusch ch'il campiunadi mundial alpin è a fin cumenza gia quel dals sportistis nordics ad Oberstdorf – quai dals 23 da favrer fin ils 7 da mars. A l'ultim campiunadi mundial a Seefeld hai dà ina medaglia svizra. Cler che Cologna e co. vulan far dapli furora ad Oberstdorf.
Perquai che tut è crudà en l'aua la stad 2020 è la stad da quest onn emplenida cun eveniments gronds.
- Dals 11 da zercladur fin ils 11 da fanadur ha lieu il campiunadi mundial d'Europa da ballape. La finamira da la Svizra è da finalmain far il pass en in quartfinal d'in turnier grond. Spezial: Il campiunadi d'Europa vegn dà en 11 differentas terras.
- Tokio, la pli gronda metropola dal mund, è lieu ospitant dals gieus olimpics. E quai dals 23 da fanadur fin ils 8 d'avust. En 51 disciplinas vegn cumbattì per medaglias durant bun duas emnas. In dals gronds trumfs svizzers: Nino Schurter.
Tuttas previstas 2021 sin in'egliada
- Las lingias grassas dal 2021
- Novas reglas da traffic: Giassas da salvament e permiss d'emprender cun 17 onns.
- Lescha da dronas: Tge èsi da resguardar en il futur?
- Quests giubileums spetgan il 2021
- Nov material per in maraton da serias
- Congedi da paternitad: Co retrair ils dis libers sco bab d'in novnaschì?
- Puncts culminants dal sport
- Matric, Top Gun ed ils Ghostbusters turnan – quai spetga nus filmicamain
- Lescha da telecommunicaziun: Dapli segirtad en la rait per ils consuments
- La politica grischuna: Maiorz, proporz ubain ina maschaida?


text:
Contignü prinzipal
- Contignü de chësta plata
Ordinn dl dé (Cunsëi provinziel)
L'ordinn dl dé vëgn metü adöm dal(a) Presidënt(a). Al contëgn dötes les chestiuns che ti vëgn metüdes dant al Consëi provinzial por gnì debatüdes y deliberades. Sön proposta po le Consëi inće deliberé da tó sö tl ordinn dl dé n punt nü. L orden dl di n'é nia ciamò desponibl, deache ël vëgn mëtü adüm tl momënt dla convocaziun (10 dis dan che la sesciun mëtes man).
L orden dl di dl Cunsëi provinziel de Südtirol vën mé scrit tla rujeneda tudëscia y taliana.
Download - Lëtra de convocaziun
- Lëtra de convocaziun 2022 (verjiun todëscia/taliana) [PDF 411 KB]
Download - Calënder dla sentedes
- Calënder dles sentades 2022 (Cunsëi provinziel y regiunel) (verjiun todëscia/taliana) [PDF 200 KB]
- Calënder dles sentades 2023 (Cunsëi provinziel) (verjiun todëscia/taliana) [PDF 200 KB]


text:
Transport Layer Security
El Transport Layer Security, cont el sò predecessor Secure Sockets Layer, a l'è on protocoll che 'l permett de fà 'na comunicazion cifrada in su red TCP/IP e che 'l garantiss autenticazion e integrità.
Principi de fonzionament[Modifega | modifica 'l sorgent]
Fas[Modifega | modifica 'l sorgent]
El protocoll TLS se pò divid in trè fas:
- Negoziazion in tra i part de l'algoritm de doperaa
- Scambi di ciav e autenticazion
- Crittografia simmetrica e autenticazion di messagg
Protocoj doperaa[Modifega | modifica 'l sorgent]
In TLS a hinn doperaa i protocoj:
- Per el scambi de ciav: Diffie-Hellman, RSA, ECDH, SRP, PSK
- Per l'autenticazion: RSA, DSA, ECDSA
- Per la cifratura: RC4, DES, 3DES, AES, IDEA, Camellia
STARTTLS[Modifega | modifica 'l sorgent]
STARTTLS el permett de cifrà i dacc in sui port tipicament doperaa per el standard minga cifraa, e donca de inizià la comunicazion in ciar e de decid de cifrà prima de invià i comunicazion sensibij.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Crittografia - Secure Sockets Layers (SSL)
- Cosa sono i protocolli SSL/TLS e OpenSSL
- Posta elettronica e TLS/SSL
- Email: SSL, TLS e STARTTLS. Differenze e perché usarli


text:
Yen giapunes
El yen (in giapunes 円, en, intanta che la parnunzia ucidentala a l'è de solet jen) a l'è la muneda de curs legal in Giapun del 10 de Magg del 1871. El sò simbul internaziunal latinizaa a l'è ¥ e quel dupraa incö in Giapun a l'è el simbul kanji 円 (prima a l'era el kanji 圓). El codes ISO 4217 del yen a l'è JPY. A l'è dividüü in 100 sen (錢) e 1.000 rin (厘), che però del 1954 i se dupren pü.
El guern Meiji l'aveva faa el Yen per vegh un sistema munetari cumpagn de quel decimal dupraa in Europa al post de quel cumplicaa del periud Edo.
Muned e bijet[Modifega | modifica 'l sorgent]
A hinn in circulaziun muned de 1, 5, 10, 50, 100 e 500 yen e bijet de 1.000, 2.000, 5.000 e 10.000 yen.


text:
La conservaziun dl patrimone architetonich é de gran importanza por le teritore y por les generaziuns che vëgn dô y la Fondaziun Cassa de Sparagn da Balsan ó chiló dé so contribut por ademplí chësc compit. I frabicac storics é testimoni dl tëmp passé, ai trasmët la storia y ti dá n’identité particolara a nostes cités y a nüsc paisc. Momumënc d’architetöra é de gran importanza por la costruziun de na identité y é punc d’orientamënt fondamentai. Le raport cun chëstes strotöres, süa storia y la converjiun di frabicac vedli ampliëia la cualité de vita. La Fondaziun Cassa dl Sparagn é capazia da avëi fat süa pert por ti dé indô vita a chësc bëgn cultural tan important dl Waaghaus tl zënter de Balsan.
I oress rengrazié en manira particolara l’avocat Gerhard Brandstätter, che sciöche presidënt dla fondaziun á stlüt jö tl 2009 le contrat de cumpra cun le Comun de Balsan, le presidënt da denant Karl Pichler, che á fat le conzet y Dr. Klaus Widmann sciöche presidënt dl’assoziaziun Waaghaus che á coordiné la ciasa dal punt de odüda di contignüs culturai. Implü oressi ince rengrazié l’architet Wolfgang Piller che á fat i laurs de restrotoraziun y düc i artejans che á daidé para. La ciasa é na vitrina de ezelënza dl artejanat südtirolesc te dötes sües formes!
La Fondaziun Cassa dl Sparagn, de chëra che la ciasa é de proprieté, é dër contënta sce le Waaghaus deventará n punt prinzipal de incuntada de rapresentantes y rapresentanc dl monn dla cultura y insciö n punt de referimënt cultural por döta l’Euregio. Chësta ciasa, te chëra che dötes les zitadines y düc i zitadins é bëgnodüs, dess ester na proprieté de comunanza de dötes y düc.
Prof. Konrad Bergmeister
Presidënt dla Fondaziun Cassa dl Sparagn de Balsan


text:
Zampattola
La zampattola (anca sandal o sandol) l'è 'na calzadura verta che la lassa i dit e la pupart del pee descovert e che 'l gh'ha mé connession in tra la soeula e la toméra di lacc dré al tallon e in sui dit. Se 'l gh'è no el lacc in sul tallon l'è considerada infradit.
Hinn doperaa soratutt in di clima cald e in l'estad di quij temperaa e, foeura per di modej faa aposta, hinn tipegh di ambient informai, per andà in spiaggia o in gir. Hinn doperaa di temp antich, vist che giamò i Grech e i Roman gh'aveven 'sto tip de calzadura chi.


text:
Lena Häcki è vegnida 7avla en il sprint sur 7,5 km ad Östersund en Svezia.
Quai è ses meglier resultat da la stagiun da la cuppa mundiala.
Per cuntanscher ina plazza da podest han mancà be 12 secundas a la biatleta da la Sursilvania.
Cun Aita Gasparin (39), Irene Cadurisch (47) ed Elisa Gasparin (60) èn trais ulteriuras Svizras sa qualifitgadas per la cursa da persecuziun da damaun. Be cnap manchentà la qualificaziun ha Selina Gasparin ch'è vegnida cun 4 sbagls da tir anc 61avla.
Baserga emprima giada ad ina cuppa mundiala
Per l'emprima giada ha Amy Baserga prendì part ad ina cuppa mundiala. Ella è partida sco 100avla. L'emprima runda ha ella sajettà senza sbagls. Suenter ha ella stuì far trais rundas supplementaras. Ella ha lura finì la cursa sco 83avla.


text:
An lüce
L’an lüce, a diferènsa de chèl che ‘l pöl fà crèt ol nòm “an”, l’è öna ünità de mizüra de longhèsa e mia de tép e l’è, per ès piö precìs, la stràda che la lüce la ghe rià a fà ‘n d’ün an de tép in del ispàsio öt.
Dezà che la lüce la viàgia ‘n del vöt a 299.792.458 méter al segónt, cioè quàze 300.000 km al segónt, in d’ün an la ghe rià a fà 9.461 miliàrcc de km. Ün an lüce l’è lónch 9.461 miliàrcc de km e l’è öna ünità de mizüra che l’è dovràda adóma ‘n astronomìa sura de töt per i còrp celès-cc che i è fò dal sistéma sulàr, dezà che chèsta mizüra l’è tròp grànda per ès dovràda in di óter ragiunà di òmegn, de fati per rià a fà ün an lüce ghe sarès de ‘ndà dal sul a la Tèra per 63.241 ólte.
Al contràre in del ispàsio l’an lüce l’ diènta ‘nfìna picinì, de fati se la stèla piö vizìna a la tèra, che la se ciàma Proxima Centauri, l’è a 4,2 agn lüce, l’è normàl per i astrònomi parlà de miliù e pò ach de miliàrcc de agn lüce ad ezèmpe adóma la Stràda de San Giàcom la gh'avrès ü diàmeter che 'l và da 70.000 a 100.000 agn lüce.
Cóme m’à zamò dicc l’an lüce l’è mia öna ünità de mizüra del tép, ‘n tóte i manére la ghe permèt però de “viagà ‘ndré” ‘n del tép, dezà che l’ ghe pórta a ragiùna bé sö la velocità de la lüce che l’è pròpe granda adóma se m’ragiùna col có del òm, ma che l’è pròpe picinìna se ‘m pènsa a quat l’è grant l’ünièrs. De fati, se cóme m’à dicc la Proxima Centauri l’è metìda a 4,2 agn lüce de nóter, la lüce che l’è dré a sprigiunàs adès sö sö la stèla la ghe tegnerà 4,2 agn a rià ‘nfìna a la tèra, cioè ghe sarà bizògn de spetà 4,2 agn per vèdela; alùra chèl che l’ söcet ‘n chèsto momènt sö la Pròxima Centauri me l’ vederà adóma tra 4,2 agn, menimà se de nòcc m’ gh’è àrda sö ‘n cél a chèsta stèla me la ét cóme l’éra 4,2 agn fà. Con chèsto ragiunamèt m’ pöl “turnà ‘ndré” ‘n del tép per miliù e miliàrcc de agn, de fati se m’vàrda i galàsie e i elemèncc celès-cc piö de luntà de nóter che i stà a miliù o miliàrcc de agn lüce, mi ét come i éra miliù o miliàrcc de agn fà, me èt che céra ch’i gh’éra miliù o miliàrcc de agn fà.
Ótre mizüre astronòmegheModifega
Insèma a l’an lüce i astrònomi i dóvra ach ol Parsec che l’ compàgn de 3,26 agn lüce.


text:
Cun in microscop vegn analisada la structura da substanzas chemicas a l'Institut Paul Scherrer (PSI). Ins emprova da chattar in recept per cherosin sintetic or da metanol. En sasez enconuschan chemicras e chemichers gia dapi onns in process per producir cherosin sintetic, di il coordinatur dal project Peter Jansohn envers radio SRF, dentant na saja quel process betg optimal. Quel dovria memia blera energia e custia memia bler.
Perquai èn perscrutadras e perscrutaders londervi da sviluppar in catalisatur. Quel pussibiliteschia da far ord metanol moleculs da cherosin che possian directamain vegnir duvrads en il motor dals aviuns. Quai saja in grond avantatg, di Peter Jansohn.
Metanol ord aua e CO2
Per ch'ils aviuns pon lura sgular neutral al clima è er la derivanza dal metanol decisiva. Uschenumnà metanol verd po vegnir produci ord aua e CO2. Dentant per far quai dovran ins forza electrica. En il cas ideal pudess ins gudagnar il CO2 ord l’aria e far or da quel il cherosin sintetic. Sche quel vegniss ars pli tard en l’aviun, rivass la medema quantitad da CO2 puspè en l’atmosfera.
L’interess da la branscha d’aviatica saja grond per novas tecnologias di Jansohn. Dentant dovri il mument anc pazienza. Fin ch'i dat il cherosin sintetic va quai anc 5 fin 10 onns. Tiers vegn che la producziun custa. In agid pudess esser la revisiun da la lescha da CO2. Quella prevesa in fonds per il clima che sustegna la perscrutaziun per tecnologias favuraivlas al clima.


text:
Hauptinhalt
Manda ti pruposta
Ciuldí purté dant ti idea tres chësc portal?
Tl passà univa l’abineda de ideies y de dumandes da pert dl Sistem Istruzion y Furmazion mé coordineda dala Repartizion Nfurmatica che se à rendù cont che la dumandes sometudes:
- dala scoles singules
- dai ufizies dl’Aministrazion provinziela sëurastanc dla scoles de uni orden y grado
ne ova nia l cunsëns de duc o che les ova mé n pert l cunsëns dla grupes de nteres defrëntes dl Sistema Istruzion y Furmazion.
Chësta situazion à gaujà na lingia de cunflic, na sparcanteda d’energies y ressurses y la à dantaldut generà n suport tecnologich massa framentà, puech ntegrà y ntegrabl.
N basa ala bona culaborazion danter l Sistem Istruzion y Furmazion y la Repartizion Nfurmatica – che ie la fundamënta dl Sistem de nfurmazion scolastich – ulëssen cialé de ressolver i majeri problems usservei tl passà:
- truepa dumandes per ressolver l medemo problem
- minonghes defrëntes tl Sistem Istruzion y Furmazion per cie che reverda la prioriteies dla dumandes defrëntes
- finanziamënc melsegures
- puecia tlarëza per cie che reverda i flusc furmatifs
Giapan ti cunsëi o ti pruposta tres chësc sëul portal ie i/la operadëures dl Sistem de nfurmazion scolastich boni/bones de se fé n cheder dl bujën reél dl Sistem y de l somëter a duc chëi/chëles che à la drëta funzions y cumpetënzes per pudëi:
- svilupé na idea de miuramënt,
- la ntegré tl Sistem de nfurmazion scolastich global,
- la finanzië.
Cunfrunta nce l pont co mandé per jì plu a fonz dla pruzedura data dant: Te rengrazion bele śën per ti cuntribut!
Cunsëi o pruposta?
Sce te és fat vel’ esperienza nteressanta che te ulësses comuniché, o sce te és vel’ critica – p.ej. al’aplicazion che te adroves iust, dajan magari nce n cuntribut per miuré l Sistem de nfurmazion scolastich te si ntier, posses l fé te nuzan dla scheda data dant pra l pont cunsëies, esperienzes, critiches.
Sce te és, dal’autra pert, bele duc o trueps di elemënc che ie de bujën per na pruposta de ntervënt cuncreta posses adurvé la scheda che te abines sot al pont manda pruposta online.
Cëla magari nce plu avisa ciuna sort de pruposta da pudëi mandé che possa unì sometuda al Sistem de nfurmazion scolastich.
Dala pruposta ala realisazion!
La definizion y apurvazion da pert di dezidënc/dla dezidëntes dl Sistem de nfurmazion scolastich de na pruposta ie la cundizion per la vianvieda de n proiet.
N propiet ie definì canche:
Prupostes singules possa tumé te un n proiet, purtan nsci for pro al miuramënt dl suport nfurmatich y a na miëura gestion di flusc nformurmatifs dl Sistem.
L sarà l duvier dl Sistem de nfurmazion scolastich (cfr. organizzazione) de monitoré i ntervënc nviei via y pité na comunicazion adateda a duc i nteressei tres chësc portal (cfr. proiec e news).


text:
Suenter sis emnas han las stizuns puspè pudì avrir las portas. Colonnas e pli gronds chatschs n'èsi dentant betg stà da percorscher en il Grischun. Tuttina ha bain inqual clienta e client giudì da puspè far las cumpras e pudair guardar resti, taila per cuser ubain equipament da sport.
Schneplis per carmalar la glieud
Bleras stizuns carmalan suenter il segund lockdown cun pretschs bass. Uschia diversas stizuns da sport che n'han betg pudì vender equipament da sport durant in'impurtant temp da stagiun auta ubain er stizuns da resti che vulan anc vender il resti d'enviern. Uschia datti en il Manor a Cuira enstagl da pliras emnas be duas emnas vendita a pretschs reducids. Uschia che gest resti stagiunal vegnia vendì quest onn pli bunmartgà, uschia Andreas Arnold, il directur dal Manor.


text:
Ils aderents argumenteschan che las premias da las cassas da malsauns sajan in tribut ed ina part dals custs da viver. Entras il ferm creschament da las premias saja giustifitgà d'auzar las deducziuns. Ina minoritad da la cumissiun ha refusà deducziuns pli autas perquai che persunas cun entradas pli autas profiteschian da quai surproporziunalmain.
Bunamain dublegià las deducziuns
La proposta da Grin vul augmentar la deducziun per persunas che vivan sulettas da 1'700 francs sin 3'000 francs. Per conjugals fiss quai da nov 6'100 francs enstagl da 3'500 fr. Per mintga uffant pudess ins trair giu da la taglia federala 1'200 francs enstagl da 700 francs.
Tenor il Cussegl federal muntassan las deducziuns pli autas 465 milliuns francs damain entradas per Confederaziun e chantuns.
RR novitads 12:00


text:
Il parlament federal ha da s'occupar cun la renta transitorica per dischoccupads vegls. Il Cussegl federal haja deliberà il sboz d'ina nova lescha, ha ditg oz il cusseglier federal Alain Berset a las medias. Persunas sur 60 onns, che na benefizieschan betg pli da l'indemnisaziun da dischoccupaziun, duain survegnir fin la pensiun regulara ina renta transitorica. Quai dentant mo sch'ellas han pers lur plazza cun 58 onns u pli tard. Plinavant ston ellas avair pajà en almain durant 20 onns a l'AVS ed avair ina facultad da sut 100'000 francs.
Situaziun actuala è problematica
Persunas che perdan curt avant la renta lur plazza, han savens dapli problems da puspè chattar lavur che glieud giuvna. Sche quellas persunas na chattan nagina plazza e han gia consumà dal tuttafatg lur dretgs da schurnada, ston ellas sco emprim duvrar si tut lur possess, lur renta da l'AVS, sco er lur dabun da vegliadetgna ord la segunda e terza pitga avant ch'ellas survegnan agid social. Adina dapli persunas pli veglias èn vegnidas ils ultims onns en ina tala situaziun. La quota d'agid social tar persunas tranter 60 e 64 onns è numnadamain creschida tranter il 2011 ed il 2017 per 47%. Dapli che en tut tschellas categorias.
RR novitads 16:00


text:
Bigol
El bigol o anca cazz o ciolla o pirla l'è l'orghen sessual di òmen e l'ultim tòcch di vij urinari. El serviss donca per fà sess e per pissà, durant i raport a lett el bigol el serviss anca par eiaculà in de la vagina o in del cuu se a se fa sess anal.
El bigol l’è anca ciamaa bigolon quand che al vegna dur, de solet perchè vun a l'è eccitaa, perchè el deventa pussee gross.
In la letteratura lombardaModifega
In la poesija del Fabi Vares se troeuva:
Anca in la produzion del Porta se troeuva, sia per esclamà, sia per parlà de l'orghen. Ad esempi:
Gh'è anca on par de proverbi lombard che parlen del bigol e hinn:
EtimologiaModifega
L'etimologia de "cazz" la par latina, da "cattium", ossia "cazuu". Gh'è anca ona poesia in toscan del secol quell de 13 che la drova "cazz" sia in del sens del "cazzuu" de incoeu sia del "cazz".
"Pirla" iscambi el par che 'l vegna da "pirlus", semper latin, che 'l voeur dì "ròbb che 'l va foeu".
Di voeult se sent anca "Pen", del latin "Penis", soratutt in del gergh medegh. Inscì l'è in la pupart di lengov neolatin.


text:
Pervia da la pandemia da corona han las teatristas ed ils teatrists da Schlarigna stuì desister in onn cumplettamain sin provas e represchentaziuns. La stad 2021 ha la gruppa puspè cumenzà ad exercitar dus giadas l’emna. Sco Sabina Cloesters, la presidenta da la gruppa da teater Schlarigna di, haja il cumenzament duvrà energia da puspè motivar las radund 15 commembras e commembers. Numnadamain haja mintgina e mintgin sa disà vid il mintgadi senza program la saira ed uschia saja ida a perder tar l’ina u l’auter in pau il plaschair. La fin finala haja la gruppa da teater da Schlarigna però veglia da star sin il palc e perquai hajan ins chattà svelt enavos en il ritmus d’avant la pausa sfurzada.
Versiun modifitgada
Sabina Cloesters scriva sezza ils tocs da teater. Er ella haja pers durant la pandemia il plaschair da scriver e perquai ha la gruppa da teater decis da preschentar quest onn ina versiun pli pitschna d’in teater – in uschenumnà crimi dinner. Quel è vegnì giugà cun success durant duas sairadas en in’ustaria a Schlarigna.
Atgnamain hai jau gì in grond toc in petto. La veglia da curreger ed adattar ils detagls ha però mancà e perquai ans avain decis da far in crimi dinner.
En vista a la situaziun malsegira saja uss impurtant da tegnair ensemen la gruppa da teater uschia che la motivaziun ed il plaschair da giugar restia er en avegnir grond.


text:
da Flurina Cavegn-Tomaschett
Igl evangeli ei ina cumpart dil priedi sil cuolm. El pretenda bia da nus: carezar nos inimitgs, buca far resistenza al mal e parter senza calar.
Entras quels exempels vul Jesus mussar a nus in’autra pusseivladad da s’inscuntrar cun nos concarstgauns; buca gest in’usitada. El muossa a nus da cumbatter il mal a moda creativa.
Il carezar il proxim ei in segn pigl esser affon da Diu. Tgi che astga esser segirs dalla carezia da Diu, il Bab, sto buca reagar cun odi e vendetga per spindrar l’atgna honur. Entras la reacziun nunusitada vegn la spirala da vendetga e violenza interrutta.
Mt 5,38–48
38Vus veis udiu ch’igl ei vegniu detg:
Egl per egl e dent per dent!
39Mo jeu ditgel a vus: Buca fagei resistenza al mal! Il cuntrari, sch’enzatgi dat a ti sin la vesta dretga, tegn vi era l’autra! 40E sch’enzatgi vul far process cun tei ed ir cun tiu vestgiu, sche lai era tiu manti ad el. 41Vul enzatgi sfurzar tei da far melli pass cun el, sche fai duamelli! 42A quel che roga tei, dai, e buca volva il dies a quel che damonda in emprest!
43Vus veis udiu ch’igl ei vegniu detg:
Ti dueis carezar tiu proxim ed odiar tiu inimitg.
44Mo jeu ditgel a vus: Carezei vos inimitgs ed urei per quels che persequiteschan vus. 45Aschia daventeis vus affons da vies Bab en tschiel, pertgei el fa levar siu sulegl sur buns e schliats, el fa plover sur gests e malgests. 46Sche vus carezeis numnadamein mo quels che carezan vus, tgei pagaglia meriteis lu? Fan buc era ils publicans quei? 47E sche vus salideis mo vos frars, tgei fageis lu aparti? Fan buc era ils pagauns il medem? 48Seigies pia perfetgs sco vies Bab en tschiel ei perfetgs!


text:
Humulus lupulus
El Humulus lupulus (en Bresà Luertìs, en Insübregh: Lu(v)ertìs[1] [2]), l'è giöna de le trè spéci de piànte del zèner Humulus, de la famìa de le Cannabaceae. Uriginària de Euròpa, Asia ucidentàla e Amèrica setentriunàla.
Caraterìstiche[Modifega | modifica 'l sorgent]
La vé de spès cunsideràda 'na piànta rampicànta ma la g'ha mìa gnè barbìs gnè nisü óter aparàcc per sta tacàda a 'n qualsiés sostègn, defat per stà sö drìta la g'ha 'n gamp gaiàrt asé per tignìla sö. Chèsto gamp el g'ha dei pelöm ultàcc en zó. L'è 'na piànta erbàcea perène che la pöl rià 'nfìna a òt méter de altèsa, co le fòie palmàde-lobulàde de 3 a 5 lòbui dentàcc. L'è 'na spéce diòica, che völ dì che i fiùr fèmina e màs·cc i se fà sö 'n piànte diferènte. I fiùr fèmina i vércc ciàr i se reönés en amèncc e i è dopràcc per dàga saùr e per fà dürà de piö la bìra. I fiùr màs·cc, zaldì virdizì, i fùrma 'na panucìna. El fröt l'è 'n achénio.
El luertìs e la bìra[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'àcit del luertìs (àcidi a) el g'ha 'n lezér efèt antibiòtich cutra i batéri Gram puzitìf, e 'l favorés l'atività del leàt per la fermentasiù del móst de bìra. Per chèsto üzo se dopèra 'l fiùr fèmina mìa fecondàt. A la bàs de le sò brateöle, gh'è dele ghiàndole che le g'ha dét la lupulìna, che l'è l'ingrediènt che 'l ghe dà a la bìra 'l sò saùr amàr caraterìstich.
Sinònim[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Humulus lupulus var. lupulus L.
- Lupulus scandens Lam.
Colegamèncc estèrni[Modifega | modifica 'l sorgent]
- artìcol de l'università de Purdue
- böcc de luertìs Hallertau
- Botanical.com - informasiù sö la piànta del luertìs e i sò üzi antìch e atüài


text:
Briusch
Briusch o Briósch (nom ufizial en italian: Briosco) l'è un cumün de la Provincia de Munscia e Brianza. El gh'ha 6 010 abitant (dàto del Dic 2015 [1]), 'na süperfis de 6,6 km² e 'na densità de 911 ab./km². L'è tacaa ai cumün de Giüssàn, Veràn, Caraa, Besàna, Vedücc cunt Culzàn, Renaa, Inveriich (CO).
Evulüzziun demugrafica[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Briusch l'è mustraa in de la tabela chi desutta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Sco "Frau Oberst" accumpogna Regula Engel ses um Florian, in uffizier grischun dal regiment svizzer en Frantscha, en sias campagnas militaras tras l'entira Europa. Sche i fa da basegn cumbatta er ella en l'armada da Napoleon cun il sabel enten maun. Ella ha dentant era parturi en tut 21 uffants. La sconfitta da Napoleon a Waterloo (1815) è er la terrada da la famiglia Engel.
Regula Engel perda en questa battaglia ses um sco era dus figls. Adumbatten s'embartga ella per l'America a la tschertga d'in figl. Paupra sco ina mieur-baselgia passenta ella ils ultims 30 onns da sia vita a Turitg.


text:
Saint-Aubin
Saint-Aubin a l'è un cumün svizzer del distret de Broye, in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.90 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1445 abitant.
El cumün de Saint-Aubin al se tröva a una altitüden de 471 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Avenches (VD), Delley-Portalban, Domdidier, Missy (VD), Vallon, Villars-le-Grand (VD).
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Sit Ufizial (Franzés)


text:
quel roš de 'n ciaresàr spanì dal sol
su 'n mèz a 'n s'ciàp de témbei 'ncolorìdi
el me mpienìs el cör, de colp, 'mbombì
da 'n fior lilà che ride arènt a 'n peç
e tut le föie gialde de biancàra
mišiade col šaór, pom da la rösa
par gocie de 'n pitór, con gió 'n bicér
apena scampà för dal vòlt de cà
muréti, fràone, tóvi e na scaléta
postada pròpi lì su 'n de 'n peràr
che 'l spèta cèt, soliènt, che i lo descàrghia
con le sò föie negre, 'n de 'n cantón
sintéri su 'n de 'l mont, chìpe sinzére
e 'n ram, mé de maìstro ai mè penséri
che 'l ciùta för de sò 'n trà qoéle sféše
par farse spizegàr, se 'l vös sagiàr
lì 'ntorn porèti i làresi i sghigògna
tegnèndose bèi strùchi su 'n de 'l sgrèben
entant che 'l vènt el sòna co le föie
le sò canzon par nar còntra l'invèrn
m'ài dit entra de mì vardando 'l bosch
sentèndome sdrélà da 'sto sušùr
"el par si tant selvadech, 'nrapolà,
che podrìa dir che 'l fuš 'ncalmà de sò"


text:
Tl 2006: Bulsan enconta la Ladinia
Program de ativités dla Comunanza Ladina a Bulsan - Per evité pregiudizes envers l LS rata la Comunanza che al sie de gran emportanza na campagna de informazion
L program de ativité dla Comunanza Ladina a Bulsan per l 2006 é vegnù metù adum dal consei y porté dant pro l assemblea generala ai 15.11.2005. Adenfora dl'ativité tradizionala sciche la messa ladina che chest ann vegnirà tegnuda a Baisenstoan (Peralba), i cursc da cujiné y da depenje, n curs de ladin gherdeina, l viade cultural y la festa dla fin dl ann vuel la Comunanza mete a jì n teater per ladin, l projet "Bulsan enconta la Ladinia" per les scoles elementares y mesanes dl comun da Bulsan, na ciastagneda y la prejentazion de publicazions ladines.
Nadel 2005: a la festa da Nadel tol dagnora pert trueps tosac, l davegnì dla Comunanza.
"Bulsan enconta la Ladinia" vuel ester na scomenciadiva per ti fè conesce plu damprò, y apriejé, la cultura, la storia y l lengaz ladin ai scolars di autri grups linguistics.
Tl ciamp lingustich vuel la Comunanza mené inant l projet dl LS l adoran dantaldut te si raporc con i sozes, les istituzions y i media. L fat che la Comunanza pieta ence cursc di idioms de valeda é la desmostrazion che ala tegn dassen tamben a sie mantegniment. Per evité pregiudizes envers l LS rata la Comunanza che al sie de gran emportanza na campagna de informazion. Sce la popolazion é ben informeda él truep plu rie da la manipolé.
Per mioré la colaborazion anter les lies y les unions ladines propon la Comunanza per l 2006 na enconteda de si reprejentanc con l obietif de se confronté deberieda soura temesc fondamentai dla ladinité, de ruvé pro n consens y de ti jì do a na linia unitara.
N dilan de cuer ti và a duc i sostegnidours dla Comunanza, samben al consei che à tres laoré adum con gran entusiasm, ai sozes dla Comunanza, a la Consulta per i problems ladins per sia colaborazion, al assessorat a la cultura dl Comun da Bulsan y al assessorat a la cultura ladina dla Provinzia Autonoma de Südtirol per si contribuc.
Foto: tl 2005 él endò vegnù metù a jì n curs de acuarel con l maester Markus Schenk da Urtijei
La Comunanza Ladina a Bulsan aoda a duc canc tl ann nuef dut l bon y dantaldut sanité.


text:
Prevenziun tenor il sistem dalla SIG sil scalem superiur
Gia daditg ei la lavur sociala da scola tema ed il team scolastic ha cul sustegn dil Cussegl da scola evaluau numerusas pusseivladads. Evaluar munta era refierer ed igl ei stau in liung process dad anflar ina metoda che cunvegn alla cultura da nossa scola.
Suenter haver menau atras ina interrogaziun igl onn vargau cun vies agid, preziai geniturs, e cun agid dallas scolaras ed ils scolars essan nus i alla tscherca. La sligiaziun anflada sin l'entschatta digl onn da scola 2017/18 ha finalmein pudiu perschuader.
La finamira ei da buca dall'entschatta enneu engaschar ina persuna specialisada, mobein da specialisar las scolastas ed ils scolasts. Aschia sa la prevenziun haver liug mintga di enteifer l'instrucziun e vegnir reagau gest tenor sin situaziuns a moda coordinada en mintga scalem.
Il SIG (Institut Svizzer per la prevenziun da violenza) accumpogna nus duront quei process. Il SIG ei sespecialisaus sin la prevenziun da violenza. Dapi pli che 20 onn lavuran els cun las metodas las pli modernas che lubeschan da francar il cuntegn a moda efficazia e persistenta tiels scolars.
Impurtont ei da saver che violenza ha diversas fatschas ed ei la finala mo in'expressiun simptomatica che semuossa pér alla fin. Q.v.d. la problematica entscheiva gia bia pli baul ed aschia eis ei la finamira da gia saver prevegnir a talas situaziuns cun elaborar gia ordavon tematicas dall'educaziun psicosociala. Quei ein tematicas sco p.ex. Nua ein mes cunfins e nua ein ils cunfins da tschels? Co saiel jeu sentir e communicar mes cunfins e co saiel jeu encorscher ils cunfins da miu vis-à-vis? etc.
Margot Gammeter, responsabla dil SIG per nossa regiun, ha communablamein cul cerchel scolastic dil scalem superiur tschentau ensemen ils basegns e las finamiras dalla prevenziun. A caschun da nossa furmaziun interna dils 25 d'october han las scolastas ed ils scolasts ur ussa empriu d'enconuscher in instrumentari per la practica.
Sco proxim pass vegn dunna Gammeter a visitar tut las classas per elaborar cun ellas ils 4 pli impurtonts temas dalla prevenziun da violenza:
sligiar conflicts
respectar cunfins
deescalar provocaziuns
furmaziun da team
Dunna Gammeter elaborescha culs scolars igl instrumentari, il qual la scolasta ed il scolast sa silsuenter utilisar da tut temps el mintgadi en situaziuns da conflict e da violenza.
Igl emprem pass ei ussa pia fatgs. Ussa vala ei seleger en, far las empremas emprovas e rimnar las empremas experientschas. Il process ei initiaus ed jeu sundel spannegiaus sil resultad. La primavera vegnel ad envidar vus, preziai geniturs, ad ina sera dad informaziun pertuccont nies project.


text:
35 represchentants e represchentantas da 15 pajais èn s'inscuntrads per discutar ideas e strategias per far valair meglier lur dretgs en lur pajais. Da la partida eran Bascs, Furlans, Ladins da las Dolomitas, Sorbs ma er Aromuns che vivan en differents pajais sco la Macedonia, la Serbia, la Rumenia, la Grezia e la Bulgaria.
Tenor il confundatur e vicepresident da la fundaziun Convivenza, Romedi Arquint èn ils Rumantschs en ina situaziun fitg cuntentaivla cumpareglià cun ils auters partenaris da l'inscunter. Las bleras minoritads n'han numnadamain nagina organisaziun da basa, nagin secretariat ed era nagins represchentants envers ils stadis e la politica.
Il pli impurtant per las minoritads en Europa è da s'unir, da betg sa fatschentar cun agens problems e da retschaiver nova energia.
A l'inscunter ch'ha gì lieu durant trais dis a Müstair han els discutà ideas e strategias per meglierar la situaziun, per chattar collavuraziuns tranter minoritads e gidar in a l’auter.


text:
A la fin dad ina lunga stagiun da snowboard spetga anc inqual ivetta. Uschia er tar ils futurs stars da snowboard. En Sibiria a Krasnoyarsk cumbattan fin la fin da mars junioras e juniors per ils davos titels da la stagiun. En numerusas disciplinas dad ir cun aissa vegnan surdadas las davosas medaglias.
Gist duas snowboardistas da Scuol als medems campiunadis mundials
Igl è probabel ina casualitad che gest duos snowboardistas dal medem lieu e dal medem club da snowboard èn da la partida al medem campiunadi mundial. Almain partan Bianca Gisler e Ricarda Hauser en differentas disciplinas tar las concurrenzas a Krasnoyarsk. Bianca Gisler ama il Freestyle, ella è en acziun en las disciplinas slopestyle e big air. Ricarda Hauser ha insacura midà dal Freestyle sin il snowboard alpin ed arda uss per las cursas en il modus parallel.
Bianca Gisler vul mussar buns trics e sgular aut
Avant bundant in onn ha Bianca Gisler mussà per l’emprima giada ch'ella tutga tar las meglras dal mund. Als Gieus Olimpics da juniors a Losanna ha ella gudagnà bronz en la disciplina slopestyle. En la disciplina Big Air è ella vegnida quarta. Ils campiunadis mundials a Krasnoyarsk en Russia èn ils emprims suenter quest success.
Ricarda Hauser vul a la fin sa qualifitgar per ils finals
Gist curt avant il punct culminant da la stagiun en Russia ha Ricarda Hauser fatg il segl sin il podest. Tar cursas da FIS en Austria è ella vegnida segunda. Vi da la motivaziun per far in bun resultat na duess quai betg mancar. La giuvna da Scuol emprova tar ses terz campiunadis mundials da sa qualifitgar per la runda da final. En il snowboard parallel vegnan mo las meglras sedesch en la runda finala. Grategia quai, è tut pussaivel.


text:
Beatrice Baselgia da Domat ch'ha maridà avant 40 onns ecumenic raquinta da sias regurdinetschas da sia nozza. E da las larmas ch'igl ha dà pervia da quai.
Maridar ecumenic avant 40 onns
Avant 40 onns era ina nozza ecumena insatge nov, spezial. Ozendi èsi la regla ch'i dat nozzas ecumenas u cunzunt er nozzas maschadadas. Ed adina pli fitg stat il pèr en il center e pli pauc la cardientscha. Quai di Chatrina Gaudenz ch'è plevonessa a Turitg.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Sin la plattafurma «volksmusik.mx3.ch» datti da scuvrir blera musica populara. 1640 chapellas e furmaziun èn sa registradas, sa preschentan e proponan lur sauts. En la «populara» dad oz udis ina schelta da tocs da chapellas che en preschentan sin questa pagina che ha mintga mais sur 100'000 visitas. Vus udis: la chapella Bodaguat, il Handorgelduo Schuler-Muheim, Niklaus Hess, la Berner Oberländer Volkstanzmusik, la Oberbaselbieter Ländlerkapelle e bleras autras.
Ils tocs da l'emissiun
La musica populara dal Grischun e da la Svizra chatta ses lieu en questa emissiun.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Amur, di l’artist Constant Könz, vegnir amà sco uffant è la meglra partenza per ina buna vita. Cun ses 92 onns experientscha da vita guarda el enavos cun ina tenuta calma e plain bainvulientscha sin sia biografia e tut ses plaschairs e sias sfidas. El è persvas ch'era las difficultads gidan a crescher.
In buna part saja destin, è el persvas. Ma cun ina tenuta interna, cun patratgs positivs e cun ina buna purziun cretta en il bun, possian ins navigar conscientamain cun success, plaschair ed engraziaivladad tras la vita. Ed adina puspè dettia segns che mussan la via. Uschia haja in accident cun l'auto mussà ad el, ch'i saja temp da sa deditgar a sia vaira passiun, a la pictura ed a l’art.
Constant Könz raquinta dal nudar tras il mar da la vita, da l’atmosfera en la stiva da sia nona a Guarda e tge ch'in salesch ha da far cun sia filosofia d’ina buna vita.