text:
Quest artícol el vœl vésser una denúncia ai tants partids polític de la sinistra italiana. Ja. Mi que són de sinistra, per la prima volta, volł criticar àmpłiament l'ideologia de sinistra. Ma tranqüily, me spłegui melł.
El problema l'è nasçud poc fa, quan que ho vist que l'è sortid quell'artícol quí, propi encœ, sul sit de La Repubblica, endovè que se cunta de la nœva proposta de lej portada enanç de la Lega Nord (Dio sol el sa quant la odii). Questa proposta la mira a oficializar la Lengua Lombarda e a "imponir-la" per lej en tuta la toponomàstica locala, come anca en tuts i cartely de li institucion. La Lega Nord, donca, la domanda que el Lombard, reconosçud a livell internacional ja de paricł any (regordi que l'UNESCO le l'ha reconosçud end el stàndard ISO 639-3 cond el códex lmo), el vegni reconosçud anca de la nosta region e 'l deventi lengua co-oficial, almeno en línia "superficial". Nissuna proposta de eliminacion de l'italian, nissuna proposta de abandonament de l'hora de inglés a scœla e de la soa sostitucion cond l'hora de lombad (pecad!). Negot de negot. La Lega la domanda nomà que una cosa existenta la sagui reconosçuda. E l'è miga tut quí: el par que la Lega la sagui anca disponible a instituïr una commission per la soa standardizacion, incí que la nosta lengua la guadegni finalment una forma stàndard. A dir la verità, per questa cosa, g'ho una paura que chao...
La cosa que però m'ha fait encassar płu de tute, perdoné'm el termen, l'è el coment del Fabio Pizzul, del Partid Democràtic:
— "Non ha senso parlare di bilinguismo lombardo-italiano. L'unico vero bilinguismo che servirebbe alla Lombardia è quello che contempera la conoscenza e l'utilizzo dell'inglese. La Lega ritiene invece prioritario promuovere l'uso di questo o quel dialetto con modalità che non fanno altro che trasformarlo in una lingua artificiale definita Lombardo Classico o Lingua Lombarda da mettere nei documenti istituzionali e sui cartelli" —
— "El g'ha miga sens parlar de bilingüism lombard-italian. L'únic ver bilingüism que 'l serveress en Lombardia l'è quell que 'l favoreix la conoscença e l'ús de l'inglés. La Lega la ved come prioritària la promocion de l'ús de "quest" o "quell" dialet con modalità que li fan negot se mia transformar-l end una lengua artificiala definida Lombard Clàssic o Lengua Lombarda de mèter end i documents institucionaly e end i cartely" —
Què dir? El pressapoquism del Fabio Pizzul l'è vergognós. Miga nomà el nega l'existença del Lombard, miga nomà el crida al bilingüism artificial (quan la realtà l'è que płu de tri milion de lombards i parla correntement tant italian quant lombard — e mi en són un exempłi), ma el demostra come l'ignorança del «tuts engualy», típica dei partids de sinistra, la vœl miga unir li persone valorizand li diference, quant płutost scancelland-li. E l'è mia incí que se fa.
El bilingüism en Lombardia l'existeix ja, el vocorr miga andar a catar-l fœ cond l'inglés. Anci. L'inglés no l'è la lengua madre dei lombards, le le sarà mai. Vardar a l'ipotétic bilingüism italian-inglés e negar el real bilingüism italian-lombard l'è vergognós, l'è un insult tant a noaultre lombards, quant a tuts quely que end el mond i combat tuts i dí per veder reconosçuda la vera lengua madre.
Per una volta, donca, me trovi completament de la banda de la Lega. Anca se la dopera la nosta lengua per rexon polítique, l'è però l'únic partid polític realment interessad a la soa salvaguàrdia e a la soa promocion. La Lega, en quest sens, l'è l'únic partid que 'l se destaca de l'ideologia italocèntrica del nost país.
Negaró fin a la mort quell que sto per dir, ma... tant de capell a la Lega Nord.


c: text/html

text:
Union Autonomista Ladina
25 egn de empegn per la Val de Fascia
L’é passà 25 egn da canche, via per de firé del 1983, l president del Comprenjorie ladin de Fascia, Danilo Dezulian dal Garber, fajea manèr fora travers l boletin del C11 (che aea inom “Comun General de Fascia”) na zedola-sondaje per saer chel che pissèa i fascegn de la politica generala e de defendura de Val de Fascia desche raion de mendranza, domanan se i fossa stac a una che vegne metù sù n moviment politich unitèr di ladins de Fascia.
L’era ruà de retorn entorn mile zedoles, e béleche dutes se dijea a una su la idea de meter sù n moviment politich che mete adum duta la val de Fascia per se autoraprejentèr e portèr inant si besegnes.
Ai prumes de otober del 1983, ence su la basa de l’ejit de chest sondaje, vegn tegnù la pruma radunanza de l’Union Autonomista Ladina (UAL). Chest moviment se met dant soraldut la defendura politica di ladins e ai 15 de november, te la litazions regionèles, Ezio Anesi candidat de l’UAL doventa conseier provinzièl, lità tel Partit Republican, che l’é chel che dajea la maor possibilità de ruèr ite. L’é la pruma outa che tel Consei provinzièl de Trent rua n raprejentant ladin.
Del 1992, te la litazions politiches, l’Union Autonomista Ladina sostegn la candidatura de Ezio Anesi al Senat e con gran desmostrazion de unità i fascegn rua a manèr a Roma l prum Senator ladin de la Republica.
Del 1993 l’é la litazions regionèles e l’Union Autonomista Ladina dezide che l medemo President, sen. Ezio Anesi, se prejente desche raprejentant de Fascia, indipendent te la listes del PATT. Ai 9 de november, demò 12 dis inant la litazion, Ezio Anesi mor, lascian tel moviment ladin de Fascia n gran gran vet. Ai 21 de november passa 1000 fascegn ge dèsc a Anesi la stima “ad memoriam” e l PATT rua a tor te man la redenes del goern trentin.
La UAL mana amò n so raprejentant a Roma del 1996, canche l’avocat Bepe Detomas vegn lità deputat. Del 2001, con lege costituzionèla, Detomas fèsc aproèr l mudament al Statut che ge dèsc zacan a la Val de Fascia n raprejentant de derit tel Consei provinzièl de Trent, concretisan l’obietif che la Val de Fascia chierìa de arjonjer da passa 30 egn.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Silicio
El silìcio l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol Si. El g'ha nömer atòmich 14, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de silìcio el g'ha quatórdes prutù. L'è 'n semi-metàl de culur gris e aspét metàlich quan che 'l se prezènta en fùrma cristalìna. El reagés bastànsa póch coi óter elemèncc, L'è 'l segónt 'ntra i elemèncc che cotetöés la grösta terèstre per abondànsa (27,7% del pézo), süperàt apéna de l'osìgeno, Se 'l tróa endèla argìla, endel feldspat, endèl granìto e 'ndel quars, perlopiö en fùrma de biòsido de silicio, silicàcc e aluminosilicàcc (composcc edoche gh'è dét silicio, osigeno e metài). El silicio l'è 'l componènt principàl del védre, del cemènto, de la ceràmica e del silicù.
Le sò caraterìstiche de semi-cundutùr i è stàde sfrotàde per la prudusiù de componèncc eletrònich come dìodi, tranzìstor, circùiti integràcc, enfìna ai microprocesùr pio modèrni.


text:
Rescecature
(nome differente)
Gl rescecature (Rodentia Bowdich, 1821) suo gl òrdene de mammífere che tiéve gl cchiù ávete númmere de spèce mendevate (faštima no comm biomassa), abbraccènn circa gl 43% de tutt le spèce de mammífere ch’esištene a gl juorn d’uoje, cchiù avetetand taxa schembarz. Suo rrescite a avé tutt šte secciéss faštima razie a gl fatt ca suo peccerigl, ca se repredúcene cchiù vòte a gl ann é a gl fatt ca rrèscene a rescecà é a chenzemà na ròssa varietà de magnà.
De ss’òrdene fave part spèce assá chenesciute é da gl ariale ne muare spase, comm ratt, surg e scojáttele, é pure spèce rare é da gl ariale assá reštritt.
Gl nome "rescecatore" (IPA: [rǝʃǝkaˈtoːrǝ]) ne vè da gl vèrb latine *rōsĭcare, che ne vè da rōdĕre (part. pass. rōsus) "rescecà", ch'accènna a l’abbetúdene ch'acchemuna tutt gl agnemale che fave part de ss’òrdene.


text:
Gesù a l’é ‘l ciàir ëd tute le nassion (Duminica 15.1.2017)
Leture bìbliche dël lessionari - Duminica 15 'd Gené, Sconda Duminica apress l’Epifanìa
Ël mond, nòst mond, da la mira moral e spiritual, a l’é ant lë scur, ant ël top. A l’ha da manca d’un ciàir ch’a-j fasa lus. Ël ciàir, contut, a l’é vnù, ma la pì part dla gent a smija ch’a preferissa sté ant lë scur. Nen mach a l’anvisca nen, ma fin-a a dëstissa coj ciàir ch’a-i son. Nojàutri, teston, a l’anviscoma torna col ciàir. A l’é Nosgnor Gesù Crist, ‘l ciàir ëd tute le nassion. Le leture dë stra Duminica a na parlo.
Orassion - Nosgnor tut-potent, dont nòst Salvator Gesù Crist a l'é la lus dël mond: Acòrda che tò pòpol, anluminà da Toa Paròla e dai Sacrament, a peuda bërluse con la radiansa dla glòria 'd Crist; che Chiel a sìa conossù, adorà e scotà fin-a ai confin dla tèra; për Gesù Crist, che con Ti e con lë Spirit Sant a viv e regna, un sol Dé, ora e për sèmper. Amen.


text:
L’arsurression a l’é n’esperiensa ‘dcò për l’ancheuj!
(Duminica 23 d’Avril 2107)
Abresé: L’arsurression ëd Gesù Crist a l’é nen mach n’artìcol ëd la fej cristian-a da amprende con la ment, ma a l’ha n’efèt potent, n’efèt “ch’as peul tochesse” ant la vita ëd tuti coj ch’a-j van dapress, ëdcò ancheuj, al Signor e Salvator Gesù Crist. Andomne a la dëscoerta për ël mojen dle leture bibliche dë sta Duminica.
Che la pas e l’amor dël Crist arsussità a sia con tuti vojàutri!
L’arsurression ëd Gesù Crist a l’é nen mach n’artìcol ëd la fej cristian-a da amprende con la ment, ma a l’ha n’efèt potent, n’efèt “ch’as peul tochesse” ant la vita ëd tuti coj ch’a-j van dapress, ëdcò ancheuj, al Signor e Salvator Gesù Crist. A l’é n’energìa, na fòrsa a nòstra disposission! Prové d’andeje a la dëscoerta, s’i l’eve ancora nen fàne l’esperiensa! Lese e medité ij test biblich ch’a na parlo a l’é essensial, necessari. Ëd duminiche ‘d Pasqua a-i na j’é nen mach un-a, ma a-i na j’é diverse. An efet, medité ‘l mëssagi e lë spirit dl’arsurression dël Crist a l’é nen (e a deuv nen esse) mach riservà a na Duminica minca n’ann, ma a l’é quaicòsa ch’a l’ha da ambibì tuta la vita dël cristian. A l’é për lòn che ‘d leture bibliche ch’a parlo dl’arsurression a séguito për vàire Duminiche.
I.
An costa sconda Duminica ‘d Pasqua, i l’oma, an prima, un tòch dël discors che l’apòstol Pero a fà ai giudé ant ël dì dla Pancòsta. Armarché ambelelì, an costa letura, quand che Pero a dis: “a l’era nen possibil ch’a fussa artenù da chila”, visadì da la mòrt. A l’é coma s’a disèissa: “Fevene gnun-e ilusion, vojàutri ch’i feve oposission al moviment ch’a l’ha Nosgnor Gesù Crist a sò sènter: i lo podreve mai votelo a la distrussion: soa fòrsa a ven nen da sto mond!”. Lesoma.
“Antlora Pero, an presentand-se ansema a j’óndes, parland a àuta vos, a l’ha dije: “Vojàutri gent ëd Giudèa e tuti coj ch’i seve a Gerusalem, sté a sente lòn ch’i l’hai da dive, fé 'tension a mìe paròle (...) Gent d’Israel, sté a sente ste paròle-sì: Gesù ‘d Nasaret, n’òm ch’a l’ha arseivù antrames a vojàutri na ciàra testimoniansa da Nosgnor për d’euvre poderose, maravije e segn miracolos che chiel a l’ha fàit sot' ai vòsti euj për Sò mojen - com i lo seve bin; col òm-là, an essend ëstàit tradì conforma ‘l propòsit predeterminà e precognission ëd Nosgnor, vojàutri i l’eve massalo anciovandlo a na cros për man ëd gent ch’a rispeta nen la lej ëd Nosgnor. Nosgnor, contut, a l’ha arsussitalo, an avend delivralo dai patiment dla mòrt, përché ch’a l’era nen possibil ch’a fussa artenù da chila. Dàvid a dis ëd chiel: “I contemplava sèmper Nosgnor dëdnans mi, përché chiel a sta a la mia drita, parèj ch’i sia nen campà giù. A l’è për lòn che mè cheur a l’é arlegrasse e mia lenga a l’ha spricià ‘d gòj, e ‘d pì, mia carn a arposërà ant la speransa. Përché ti ‘t lassëras nen mia ànima ant ël leugh dij mòrt e ti ‘t permëttras nen che tò Sant a fasa l’esperiensa dla corussion. Ti tl’has fame conòsse la stra dla vita e ti tëm ampiniras ëd gòj an toa presensa”. Frej, i peudrìa bin dive con certëssa a propòsit ëd nòst patriarca Dàvid, che chiel’a l’é mòrt, e che a l’é stàit sotrà. Soa tomba a peul ancora vëdd-se ancheuj. Chiel a l’era, però, ‘n profeta, e a savìa che Nosgnor a l’avìa promëttuje con giurament, che un ëd sò dissendent a sarìa astasse an sù sò tròno. Dàvid, an antivëddendlo, a l’ha parlà dl’arsurression dël Crist, visadì che nì col-lì a sarìa stàit bandonà ant ël leugh dij mòrt, e nì sò còrp a l’avrìa fàit l’esperiensa dla corussion. Sto Gesù, Nosgnor a l’ha arsussitalo, e tuti nojàutri i soma ëd lòn ij testimòni” (At 2:14a,22-32).
II.
L’apòstol Pero an parla ‘dcò ancheuj an nòstra sconda letura, ch’a ven da soa prima litra. Ant ël tòch ch’i lesoma, la fòrsa dl’arsurression a l’é arlevà da l’efet ch’a l’ha an sij cristian, visadì col ëd deje “na speransa viva” ant ij sagrin dla vita ch’a l’han da soporté, la certëssa ch’a rivran ëd sicur a la destinassion dël senté che ‘l Signor Gesù Crist a l’ha mnaje përchè a-i marcèisso.
Na neuva nàssita a la gòj e la santità. “Ch’a sìa benedet Dé, ël Pare ‘d Nosgnor Gesù Crist, che për soa granda misericòrdia, a l’ha argenerane për avèj na speransa viva për ël mojen dl’arsurression ëd Gesù Crist dai mòrt, për oten-e n’ardità ch’a peul nen vastesse, anflesse o sfaussesse, e ch’a l’é conservà 'nt ij cej për nojàutri, ch’i soma guernà për la potensa ‘d Nosgnor, për la fej, parèj ch’i otnioma la salvëssa, ch’a l’é davzin a esse arvelà 'nt ij dì darié. A l’é tut sòn ch’av dà na granda gòj, combin ch’i l’eve bin da soporté, për ël moment, ëd diverse preuve, parèj che la preuva ‘d vòstra fej, ch’a l’é pì pressiosa che l’òr - l’òr che, combin ch’a perìssa, a l’é provà dal feu - av rendrà làuda, glòria e onor quand che Gesù Crist a sarà arvelà. Combin che chiel i l’eve mai vëddulo, tutun i-j veule bin. Adèss i lo vëdde nen, epura i chërde an chiel. A l’é për lòn ch’i l’eve na gòj gloriosa ch’as peul gnanca dëscrive, e i seve ‘n camin a vagné ‘l bu ëd vòstra fej, visadì la salvëssa 'd vòstre ànime” (1 Pé 1:3-9).
III.
La tersa letura a ven dal vangel scond Gioann, anté ch’i trovoma, al capìtol 20, l’aparission ëd Gesù ai sò dissépoj. A l’é ‘l famos racont ch’a parla ‘d Tomà ch’a vorìa nen chërdje a l’arsurression ëd Gesù fin-a tant ch’a l’avèissa “tocà con man”,“butà ‘l dil” ant le ferije ‘d Gesù. Dij “Tomà” a n’é tanti ëdcò al dì d’ancheuj. Ël miràcol ëd ment ch’as doverto a la realità dël Crist arsussità a séguito a capiteje. I prego ch’a peuda esse l’istess për vojàutri ch’i më scote, se col-lì a l’é ‘dcò vòst cas!
“Quand ch’a l’é vnùa la sèira ‘d col dì-lì, ch’a l’era ‘l prim dla sman-a, e le pòrte ‘d col pòst, andoa che ij dissépoj a j’ero radunà a j’ero sarà për càusa dla tëmma ch’a l’avìo dij cap religios, Gesù a l’é vnù, a l’é mostrasse lì antra ‘d lor, e a l’ha dije: “Che la pas a sìa con voi". Quand ch’a l’ha dit lòn, a l’ha mostraje soe man e ij sò fianch, e ij dissépoj a l’han motobin arlegrassne ‘d vëdde ël Signor. Gesù a l’ha dije ancora: “Che la pas a sìa con voi. Coma‘l Pare a l’ha mandame, mi i mando vojàutri”. Quand a l’ha dit lòn, a l’ha bofà an sù lor, e a l’ha dije: “Arsèive lë Spìrit Sant. A tuti coj ch’i përdonëreve ij pecà, a saran përdonà, e a tuti coj ch’i-j artenreve, a saran artënù. Ora, Tomà (ciamà Dìdim) ch’a l’era un dij Dódes, a l’era nen ansem a lor quand che Gesù a l’é vnù. J’àutri dissépoj a l’han dije: “I l’oma vëddù ‘l Signor”. Ma chiel a l’ha dije: “S’i vëddo nen ant soe man le marche dij ciò, e s’i buto nen ël dil andoa ch’a j’ero ij ciò, e s’i buto nen la man ant ij sò fianch, i lo chërdrai mai”. Eut dì apress, ij sò dissépoj a l’ero ancora ansema ant la cà, e Tomà a l’era con lor e, combin che le pòrte a l’ero sarà, Gesù a l’é mostrasse lì antra ‘d lor, e a l’ha dije: “Che la pas a sìa con voi!”. Peui a dis a Tomà: “Buta sì tò dil e varda bin mie man; stende ‘dcò la man, e butla an mè fianch, e fà ch’it sie pì nen un ch’a chërd nen, ma ‘n chërdent”. E Tomà a l’ha rësponduje: “Mè Signor e mè Dé!”. Gesù a-j dis: “Për motiv ch’it l’has vëddume, Tomà, it l’has chërdù? Bonuros a son coj ch’a l’han nen vëddù, e a l’han chërdù”. Gesù a l’ha ‘dcò fàit an presensa dij sò dissépoj vàire d’àutri miràcoj, ch’a son nen scrivù an ës lìber-sì. Ma ste còse-sì a son scrivùe përchè i chërde che Gesù a l’é ‘l Crist, ël Fieul ëd Nosgnor e che, an chërdend, i l’abie la vita an sò nòm” (Gioann 20:19-31).
IV.
A la fin i lesoma un Salm ëd David, ël nùmer 16: “Nosgnor! Guern-me: i son ëvnù da ti për trovè d’arpar”. An ësto Salm Nosgnor a promët dë sté sèmper dacant ai sò fedej: gnanca la mòrt a-j fà tëmma. Ch’a peuda esse ‘dcò la mìa e la vòstra preghiera. Coma tùit ij Salm, ëdcò sto-sì a dovrìa esse cantà. I n’oma ancora nen na version ch’a peuda esse cantà an piemontèis. A-i na j’é vàire an italian. La mùsica ch’a-i é al prinsipi e a la fin dij nòstri vìdeo a corespond sèmpe a cola dij Salm dle leture, ant la version ëd Ginevra. Ël test cantàbil an italian i lo peude trové mensionà a la fin dël vìdeo. Antant, lesoma ‘l Salm 16.
Nosgnor! Guern-me: i son ëvnù da ti për trovè d’arpar. I diso a Nosgnor: It ses Ti mè Dé! A-i é gnun coma ti ch’am fasa autërtant content. Ai sant ch’a j’é an sla tèra, gent fòrta, a va tut mè rispet e d’afet. Tutun, ch’as multiplico ij sagrin ëd tuti coj ch’a-j van dapress a ‘d dio fàuss. I veuj nen fé part dij sò sacrifissi sagnos, e gnanca i veuj pronunsié ‘l nòm dij sò dio. Nosgnor! Mia ardità it ses mach ti, It ses ti mia benedission. Ti ‘t guernes tut lòn ch’a l’é ‘l mè. La part dl’ardità ch’a l’é tocame a l’é delissiosa. Che maravijosa ardità! Ch’a sia benedì Nosgnor ch’am fà da guida: chiel am dà d’istrussion fin-a ‘d neuit. I sai che Nosgnor a l'é sèmper ansem a mi. I tërmolerai mai da la tëmma përchè chiel am ëstà sèmper dacant. Gnun-a surprèisa che mè cheur a sia sèmper giojos: im n’arlegro sèmper: mè còrp a arpòsa sèmper pacifich. Ti’t m’abandonras mai an mes ai mòrt, It lasseras mai che col ch’at t’é fedel as corumpa ant la tomba. Ti’t ëm mostrerà ‘l senté dla vita an acordandme la gòj ëd toa presensa e ‘l piasì ‘d vive ansema a ti për sèmper” (Salm 16).
Pregoma: Nosgnor, tut-potent e etern, che ant ël misteri dla Pasqua it l'has ëstabilì la Neuva Aleansa d'arconciliassion: Acòrda che tuti coj ch'a son ëstàit argenerà ant la comunion del còrp dël Crist a peudo manifesté and soa vita 'd lor lòn ch'a professo për soa fej; për Gesù Crist, nòst Signor, ch'a viv e ch'a regna con Ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé pr'ij sécoj dij sécoj. Amen.
Duminica 23 d’Avril 2107 - Sconda Duminica ‘d Pasqua - Leture: At 2:14a,22-32; 1 Pé 1:3-9; Gioann 20:19-31; Salm 16


text:
2016
De Wikipedia
Cuntegnüü
Genar[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1 de genar: I Pais Bass toeuven la presidenza de turn del Union Europea.
- 2 de genar: in Arabia Saudita vegnen coppaa 47 personn con la pena capital; in tra de lor a gh'è on mugg de sciita, e quest fà s'ceppà i relazzion diplomategh con l'Iran.
- 4 de genar: el vegna ciappaa el Joaquín Guzmán (ciamaa El Chapo), vun di trafegant de droga pussee ricercaa in del mond.
- 12 de genar: s'cioppa ona bomba in del center de Istanbul, e moeuren 10 personn, tra i quai 9 torista todesch.
- 14 de genar: atentaa a Giacarta.
- 15 de genar: atentaa de al Qaida in del center de Ouadadogou, in Burkina Faso; moeuren 30 personn, e anca de la gent de l'Europa (trai quai on fiolin italian).
- 16 de genar:
- l'ISIS el coppa almanch tresent civil (soratutt bagai, donn, vegg) a Deir Ezzor, Siria.
- acordi tra l'Iran e i paes de l'Ocident in sul controll de l'energia nuclear.
- 17 de genar:
- el papa Francesch el visita la sinagoga de Roma.
- a Kabul i tiren on razz arent a l'ambassada italiana.
Febrar[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 7 de febrar: el Giusepp Sala el vengg i primari del center-sinistra per i elezzion a sindegh de Milan cont el 41% di preferenz.
Marz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 22 de marz: Attentaa a Bruxelles de l'ISIS in de la metropolitana e al reoport
- 27 de marz: Pasqua.
April[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 3 de april: Scomincia el scandol di Panama Papers
- 17 de april: Referendum abrogativ del 2016 in Italia in su la trinvellazion in tra i 12 mij arent a la costa italiana
Magg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 12 de magg: El Senad del Brasil el vota per l'impeachment de la presidenta Dilma Roussef
- 22-23 de magg: Elezion presidenziai in Austria, vengiuu dal Alexander Van der Bellen ma nullaa da la Cort Suprema
Giugn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 7 de giugn: La Hillary Clinton l'è la prima donna candidada a President di Stat Unii con vun di Partii maggior
- 10 de giugn: Scomuncia l'europee del folbàll
- 23 de giugn: Referendum in su la permanenza del Regn Unii in de l'Union Europea, indova a sorpresa el vengg ol Leave, ossia lassà l'Union.
Luj[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1 de luj: La Slovacchia la ciappa la Presidenza de l'Union Europea
- 10 de luj: Finissen i Europee del Folbàll, el veng ol Portogall
- 13 de luj: la Thesera May la vegn noeuva prima ministra del Regn Unii
- 14 de luj: Attacch terroristegh a Nizza
- 15 de luj: l'esercit de la Turchia el ciappa Istanbul e Ankara in d'on tentativ de Colp de Stat
- 22 de luj: Strage in d'on supermercaa a Monegh
Agost[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 5 de agost: scomincia i Olimpiad de Rio de Janeiro.
- 21 de agost: finiss i Olimpiad de Rio de Janeiro.
- 24 de agost: Taramott de l'Italia centrala del 2016
Setember[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 4 de settember: Canonizada la Mader Teresa
- 15 de settember: Giornada del dialett milanes.
- 18 de settember: elezzion politegh in Russia.
Otober[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 26 de ottober: Alter taramott devastant in del Center Italia
- 30 de ottober: Alter taramott in del Center Italia
November[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 8 de november: se vota el president noeuv di Statt Unii, vengiuu dal Donald Trump
- 20 de november: el finiss del Giubilee de la Misericordia.
Dicember[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 4 de dicember: Referendum Costituzional in Italia, vengiuu dal No, che 'l mena ai dimission del premier Matteo Renzi
- 12 de dicember: El Paolo Gentiloni l'è nominaa primm minister de l'Italia.
- 19 de dicember: Attentaa a Berlin
Chi gh'è nassuu[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Jigme Namgyel Wangchuck, prinzep del Buthan
- Oscar de Svezia, prinzep svedes
Chi gh'è mort[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 6 de genar: Silvana Pampanini, attriz italiana (n. 1925).
- 10 de genar: David Bowie, cantant ingles (n. 1947).
- 14 de genar: Alan Rickman, ator ingles (n. 1946).
- 18 de genar: Glenn Frey, ghitarrista american (n. 1948).
- 19 de genar: Ettore Scola, regista italian (n. 1931).
- 4 de febrar: Maurice White, cantant american (n. 1942).
- 19 de febrar: Umberto Eco, scritor italian (n. 1932).


text:
Duas emnas nagina scola da skis a Salastrains
- Mesemna, 15.2.2017, 17:02, actualisà a las 17:05
Durant ils Campiunadis mundials da skis ha surtut duvrà “rutschers” per las pistas si Corviglia. Perquai ha la scola da skis da San Murezzan decis da metter a disposiziun 50 dals collavuraturs per il campiunadi mundial. Quels ch'han gì gust han pudì s'annunziar.
Il mument avess la scola da skis da San Murezzan da far pli ch'avunda, di il manader Bruno Marinoni. Tschà e là vegnia stretg cun il persunal, ma quai giaja schon.
Dapli quitads fa Bruno Marinoni per ils collavuraturs ch'èn engaschads per ils campiunadis mundials. Ils dis sco voluntaris sajan lungs e dirs e suenter tut il travasch stoppian els puspè esser pronts per la lavur sco magisters da skis.
Stuì e vulì vegnir encunter als organisaturs
Per Bruno Marinoni èn ils Campiunadis mundials da skis a San Murezzan ina chaussa grondiusa. Per el saja perquai cler ch'ins veglia gidar cun metter a disposiziun magisters da skis.
Ed era la plazza da la scola sin l'areal da l'arrivada Salastrains è per il mument en ils mauns da la FIS. Qua hajan ins stuì ir èn in pèr cumpromiss, uschia Marinoni. Il logo da la scola saja però restà, quai saja impurtant per la reclama.
RR actualitad 17:00


text:
1Rü yexguma marü yangaicagügu ga Yerucharéü̃wa na nangugüxü̃, rü nawa nangugü ga guma ĩãne ga Bechagué ga Oríbunecüarü ma̱xpǘneãrü ngaicamana yexmane. Rü Ngechuchu nanamu ga taxre ga norü ngúexü̃gü. 2Rü ñanagürü nüxü̃: —¡Gua tórü to̱xma̱xtawa ngẽxmane ya ĩãnexãcüwa pexĩ! Rü ngẽxma tá nüxü̃ peyangau i wüxi i cowaru i ngexü̃ i ngẽxma ngaxü̃xü̃ namaã i wüxi i naxãcü i yatüxü̃ i naxü̃tagu irüxã́ũxü̃. ¡Rü peyawẽxü̃, rü nuã chauxca̱x penagagü! 3Rü ngẽxguma texé pexna caxgu na ṯacüca̱x peyawẽxü̃xü̃, ¡rü tümamaã nüxü̃ pixu rü ñapegügü: “Torü cori nanaxwa̱xegü, natürü paxa tá nanawoeguxẽẽ”, ñapegügü tüxü̃! —ñanagürü. 4Rü yema naxüpetü yerü yemaãcü Tupana nayanguxẽẽ ga norü ore ga nuxcümaü̃xü̃ ga norü orearü uruü̃ ümatüxü̃ ga ñaxü̃: 5“¡Yerucharéü̃cü̱̃ã̱xgümaã nüxü̃ pixu rü ñapegü: ‘¡Dücax ya perü ãẽ̱xgacü ya nuã pexü̃tawa ũcü! Rü nüma rü wüxi i ngẽxü̃rüüxü̃ i duü̃xü̃rüü̃ ínangu, rü wüxi i cowaruacüétügumare naxaunagü’!” ñanagürü ga yema ore. 6Rü yexguma ga yema taxre ga norü ngúexü̃gü rü yéma naxĩ, rü nanaxügü ga yema Ngechuchu namaã nüxü̃ ixuxü̃. 7Rü Ngechuchuxü̃tawa nanagagü ga yema cowarugü. Rü yema norü ngúexü̃gü rü naxchirumaã nanac̱ẖatagü ga yema cowaruxacü, rü ñu̱xũchi ga Ngechuchu rü natagu naxaunagü. 8Rü yema muxü̃ma ga duü̃xü̃gü ga nawe rüxĩxü̃ rü naxchirumaã nayac̱ẖamatanü ga nama. Rü togü rü naĩxã́tü ta nadaü̃gü rü yemamaã nayac̱ẖamatanü ga nama. 9Rü yema duü̃xü̃gü ga nape̱xegu ãgüxü̃, rü yema togü ga wixweama ãgüxü̃, rü tagaãcü ñanagürügü: —¡Namexẽchi ya daa ãẽ̱xgacü ya Dabítanüxü̃! ¡Rü namexẽchi ya yima Tupanaẽ́gagu núma ũcü! ¡Rü cuxü̃ tataxẽẽgü, Pa Tonatü ya Daxũgucüx! —ñanagürügü. 10Rü yexguma Ngechuchu Yerucharéü̃wa ixücuxgu, rü guxü̃ma ga yema ĩãnecü̱̃ã̱x rü nanaxi̱xãchiãẽgü, rü ñanagürügü: —¿Texe nixĩ ya daa? —ñanagürügü. 11Rü yema Ngechuchuwe rüxĩxü̃ ga duü̃xü̃gü rü nanangãxü̃gü rü ñanagürügü: —Daa nixĩ ya Tupanaãrü orearü uruü̃ ya Ngechuchu ya Gariréaanewa ngẽxmane ya ĩãne ya Nacharétucü̱̃ã̱x ixĩcü —ñanagürügü. 12Rü tupauca ga taxü̃negu naxücu ga Ngechuchu, rü ínanawoxü̃ ga yema yéma ṯacümaã taxegüxü̃ rü naxca̱x taxegüxü̃. Rü nanawoegu ga norü mechagü ga yema duü̃xü̃gü ga yéma dĩẽrumaã taxegüxü̃ rü muxtucugümaã taxegüxü̃. 13Rü ñanagürü nüxü̃ ga yema duü̃xü̃gü: —Tupanaãrü ore i ümatüxü̃wa rü ñanagürü: “Chopata rü yumüxẽpataü̃ nixĩ”. Natürü pema rü ngĩ́ta̱a̱xgüxü̃pataü̃ peyaxĩxẽẽ —ñanagürü. 14Rü yéma tupauca ga taxü̃newa rü Ngechuchuca̱x naxĩ ga ñuxre ga ingexetügüxü̃ rü ichixeparagüxü̃. Rü Ngechuchu nanameẽxẽẽ. 15Natürü ga paigüarü ãẽ̱xgacügü rü ngúexẽẽruü̃gü ga ore ga mugüwa ngu̱xẽẽtaegüxü̃, rü nüxü̃ nadaugü ga yema mexü̃gü ga taxü̃gü ga Tupanaãrü poramaã naxüxü̃ ga Ngechuchu rü buxü̃güxü̃ naxĩnüẽ ga na ñagüxü̃: —¡Namexẽchi ya daa ãẽ̱xgacü ya Ngechuchu ya Dabítanüxü̃! —ñagüxü̃. Rü yemaca̱x ga yema ãẽ̱xgacügü rü nanuẽ. 16Rü ñanagürügü Ngechuchuxü̃: —¿Nüxü̃ cuxĩnüxü̃ i ngẽma buxü̃gü namaã idexagüxü̃? —ñanagürügü. Rü Ngechuchu nanangãxü̃, rü ñanagürü: —Ngü̃, nüxü̃ chaxĩnü. ¿Natürü taguma e̱xna nawa pengúe i Tupanaãrü ore i ümatüxü̃ i ñaxü̃: “Rü ngẽma buxü̃gü i íraxüchixü̃ rü õxchanagü rü tá ta cuxü̃ nicua̱xüü̃gü”, ñaxü̃? —ñanagürü. 17Rü yexguma ga Ngechuchu rü nüxna yéma nixũ, rü ñu̱xũchi ínaxũxũ ga guma ĩãnewa. Rü ĩãne ga Betániawa naxũ, rü yexma nayape. 18Rü moxü̃ãcü ga pa̱xmama rü yexguma wenaxãrü Yerucharéü̃ca̱x nataegugu ga Ngechuchu rü nataiya. 19Rü namacüwawa nüxü̃ nadau ga wüxi ga ori̱x ga iguera. Rü naxca̱x nixũ, natürü taxuü̃ma ga norü oxü̃ inayangau, rü naã́tüxü̃xĩcatama inayangau. Rü yemaca̱x ñanagürü nüxü̃ ga yema ori̱x: —Rü tagutáma wena cuxo̱x, —ñanagürü. Rü yexgumatama narüṉ̃exẽ ga yema ori̱x. 20Rü yexguma yemaxü̃ nadaugügu ga norü ngúexü̃gü, rü naḇaixãchiãẽgü. Rü Ngechuchuna nacagüe rü ñanagürügü: —¿Rü ñuxãcü i ñaã ori̱x i paxama naṉ̃exẽxü̃? —ñanagürügü. 21Rü Ngechuchu nanangãxü̃ rü ñanagürü: —Aixcüma pemaã nüxü̃ chixu rü ngẽxguma chi meã peyaxõgügu rü tama ngẽma igueramaã chaxüxü̃xĩca chi pexü. Natürü yexeraxü̃ chi pexü. Rü ngẽxguma chi daa ma̱xpǘnemaã nüxü̃ pixuxgu na yaxũgachixü̃ca̱x rü taxtü i taxü̃chiüwa naxũxü̃ca̱x, rü pega chi naxĩnü. 22Rü guxü̃ma i ṯacü i naxca̱x ípec̱axü̃ i perü yumüxẽwa, rü tá penayauxgü ega aixcüma peyaxõgüãcüma naxca̱x ípecaxgu. 23Rü Ngechuchu rü tupauca ga taxü̃negu naxücu. Rü yexguma yéma ínangu̱xẽẽtaeyane rü naxca̱x naxĩ ga paigüarü ãẽ̱xgacügü rü togü ga ãẽ̱xgacügü ga yaguã̱xgü. Rü Ngechuchuna nacagüe rü ñanagürügü: —¿Rü texéarü mugagu nixĩ i cunaxüxü̃ i ngẽma núma cuxüxü̃? ¿Rü texé cuxü̃ tamu na cunaxüxü̃ca̱x i ngẽma? —ñanagürügü. 24Rü Ngechuchu nanangãxü̃ rü ñanagürü: —Choma rü tá ta pexna chaca, rü ngẽxguma choxü̃ pengãxü̃gu i ngẽma pexna naxca̱x chac̱axü̃, rü choma rü tá ta pemaã nüxü̃ chixu na ngẽxü̃rüüxü̃ i ãẽ̱xgacü na choxü̃ muxü̃ na nuã changu̱xẽẽtaexü̃. ¿Rü texé tanamu ga Cuáü̃ na duü̃xü̃güxü̃ ínabaiü̃xẽẽxü̃ca̱x? ¿Pexca̱x rü Tupana yiĩxü̃ ga namucü rü e̱xna duü̃xü̃gümare? —ñanagürü. Rü yexguma ga yema ãẽ̱xgacügü rü inanaxügüe ga nügümaã na yaporagatanücüüxü̃. Rü nügümaãtama ñanagürügü: —¿Ñuxũ ñagügüxü̃ tá? Erü ngẽxguma chi nüxü̃ ixuxgu na Tupana núma namuxü̃ rü nüma rü tá ñanagürü tüxü̃: “¿Rü tü̱xcüü̃ ga tama nüxü̃́ peyaxõgüxü̃?” ñanagürü tá. 26—Rü ngẽxguma chi nüxü̃ ixuxgu na yatügümare núma namuxü̃ rü taxca̱x rü tá naxãũcüma, erü duü̃xü̃gü tá tüxü̃ nadai. Erü nümagü i duü̃xü̃gü rü nagu narüxĩnüẽ na Tupana yiĩxü̃ ga Cuáü̃xü̃ núma mucü —ñanagürügü. 27Rü yemaca̱x Ngechuchuxü̃ nangãxü̃gü rü ñanagürügü: —Tama nüxü̃ tacua̱x ga texé núma na namuxü̃ ga Cuáü̃ ga baiü̃xẽẽruü̃ —ñanagürügü. Rü yexguma ga Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —Choma rü tá ta tãũtáma pemaã nüxü̃ chixu na texé choxü̃ muxü̃ na chanaxüxü̃ i ngẽma choxna naxca̱x pec̱axü̃ —ñanagürü. 28Rü ñanagürü ta ga Ngechuchu —¿Ñuxũ ñapegüxü̃ naxca̱x i ñaã ore i tá pemaã nüxü̃ chixuxü̃? Rü wüxi ga yatü rü nüxü̃́ nayexma ga taxre ga nane. Rü wüxi ga guma nanemaã nüxü̃ nixu rü ñanagürü nüxü̃: “Pa Chaunex, chanaxwa̱xe i yéa chorü ubaarü buxgüwa cuyapuracü”, ñanagürü. 29—Rü guma nane nanangãxü̃ rü ñanagürü: “Choxü̃́ nawa̱xtümüü̃ na ngẽ́ma chaxũxü̃”, ñanagürü. Natürü ga yixcamaxü̃ra rü nagu narüxĩnü rü düxwa yéma nayapuracü. 30—Rü yixcüra ga guma nanatü rü naĩ ga nanexü̃tawa naxũ, rü yexgumarüü̃ ta nüxü̃ yema ñanagürü. Rü guma nane nanangãxü̃ rü ñanagürü: “Marü name, Pa Pa, rü ngẽ́ma tá chaxũ”, ñanagürü. Natürü tama aixcüma yéma naxũ. 31—Rü ñu̱xma chanaxwa̱xe i chomaã nüxü̃ pixu rü ngexcürüücü ga guma taxre ga nane ga aixcüma naxücü ga yema nanatü naxwa̱xexü̃ —ñanagürü. Rü nümagü nanangãxü̃gü rü ñanagürügü: —Ga guma nüxĩra namuãcü nixĩ ga naga ĩnücü —ñanagürügü. Rü yexguma ga Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —Aixcüma pemaã nüxü̃ chixu rü ngẽma yatügü i Dumaãrü ãẽ̱xgacüca̱x dĩẽru ngĩxü̃ dexü̃ rü ngẽma ngexü̃gü i chixri maxẽxü̃ tá nixĩ i pexü̃pa nüxĩra ichocuxü̃ i ngextá Tupana ãẽ̱xgacü íixĩxü̃wa. 32—Yerü Cuáü̃ ga baiü̃xẽẽruü̃ rü núma naxũ na pemaã nüxü̃ yaxuxü̃ca̱x na ñuxãcü tá na pemaxẽxü̃, natürü ga pema rü tama nüxü̃́ peyaxõgü. Natürü ga yema yatügü ga Dumaãrü ãẽ̱xgacüca̱x dĩẽru ngĩxü̃ dexü̃ rü yema ngexü̃gü ga chixri maxẽxü̃ rü Cuáü̃ãxü̃́ nayaxõgü. Natürü ga pema rü woo nüxü̃ na pedaugüxü̃ ga ñuxãcü na yaxõgüãxü̃, rü tama nüxü̃ perüxoechaü̃ i pecüma i chixexü̃ na peyaxõgüxü̃ca̱x —ñanagürü. 33Rü ñanagürü ta ga Ngechuchu: —Rü chanaxwa̱xe i iperüxĩnüẽ i ñaã to i ore i cua̱xruü̃ i tá pemaã nüxü̃ chixuxü̃. Rü nayexma ga wüxi ga yatü ga nüxü̃́ nayexmacü ga wüxi ga norü naãne. Rü yexma nanato ga muxü̃ma ga ori̱x ga uba. Rü ñu̱xũchi ínanapoxegu, rü nanaxü ga wüxi ga ubaarü yauxtüü̃xü̃chica rü wüxi ga dauxü̃taechica. Rü ñu̱xũchi ñuxre ga puracütanüxü̃na nüxü̃ nadauxẽẽ. Rü namaã nanamexẽẽ na ngãxü̃gu namaã ngĩxü̃ yatoyexü̃ca̱x ga yema ubatanü. Rü ñu̱xũchi ga yema naãneãrü yora rü wüxi ga to ga nachiü̃ãne ga yaxü̃guxü̃wa naxũ. 34—Rü yexguma norü ubaarü buxgüwa nanguxgu, rü yema naãneãrü yora rü yéma nanamugü ga ñuxre ga norü duü̃xü̃gü na yema puracütanüxü̃na ngĩxca̱x yac̱axü̃ca̱x ga yema ubatanü ga nüxna ücü. 35Natürü ga yema puracütanüxü̃gü rü ínanayauxü̃ ga yema coriarü duü̃xü̃gü. Rü nanac̱uaixgü ga wüxi, rü ga to rü nayama̱xü̃chigü, rü ga yema to rü nutamaã ínanamuxũchigü. 36—Rü yema naãneãrü yora rü wenaxãrü noxriarü yexera rümumaẽxü̃ ga norü duü̃xü̃gü yéma namugü. Natürü ga yema puracütanüxü̃gü rü yema togürüü̃tama chixri namaã nachopetü. 37—Rü düxwa ga yema naãneãrü yora rü yéma nanexü̃chixü̃ namu yerü nüma nagu naxĩnügu rü chi nanega naxĩnüẽ ga yema puracütanüxü̃gü. 38—Natürü yexguma yema cori nanexü̃ nadaugügu ga yema puracütanüxü̃gü, rü nügümaã ñanagürügü: “Ngẽmaãrü tá nixĩ i ñaã naãne i yixcama. ¡Rü ngĩxã tayama̱xgü na tóxrü yiĩxü̃ca̱x!” ñanagürügü. 39—Rü nayayauxgü, rü toxnamana nanagagü, rü yexma nayama̱xgü —ñanagürü. 40Rü yexguma ga Ngechuchu rü yema paigüarü ãẽ̱xgacügüna naca rü ñanagürü: —¿Rü ngẽxguma ínanguxgu i ngẽma naãneãrü yora, rü ṯacü tá yema puracütanüxü̃maã naxü? —ñanagürü. 41Rü yema ãẽ̱xgacügü rü Ngechuchuxü̃ nangãxü̃gü, rü ñanagürügü: —Ngẽma naãneãrü yora rü tama nüxü̃́ nangechaü̃tümüü̃ãcüma tá nanadai i ngẽma puracütanüxü̃gü i chixri maxẽxü̃. Rü ñu̱xũchi togü i puracütanüxü̃gü i meã namaã ngĩxü̃ itoyexü̃ i dĩẽruna tá nüxü̃ nadauxẽẽ —ñanagürügü. 42Rü Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —¿Taguma e̱xna nawa pengúe i Tupanaãrü ore i ümatüxü̃? Erü ngẽmawa rü ñanagürü: “Rü yima nuta ya mecü ya ĩãrü üruü̃gü nüxü̃ oechirécü rü ñu̱xma rü yimatama nixĩ ya Tupana nüxĩra yaxücuchicü na namaã inaxügüãxü̃ca̱x ya ĩpata. Rü tórü Cori ya Tupana nixĩ ga naxücü ga yema, rü ñu̱xma rü namexẽchi i taxca̱x”, ñanagürü i ngẽma ore. 43—Rü ngẽmaca̱x pemaã nüxü̃ chixu rü woo pexca̱xchire̱x na yiĩxü̃ i ngẽma naãne i ngextá Tupana ãẽ̱xgacü íixĩxü̃wa, natürü pexna tá nanapu. Rü togü i duü̃xü̃gü i aixcüma Tupanaga ĩnüẽxü̃na tá nanaxã. 44—Rü yima nuta ega texé namaã yarüñaxgu rü tá itapoü̃gü. Rü yíxema tümaẽ́tügu nanguxe ya yima nuta, rü tá tüxü̃ niñaĩxmü —ñanagürü ga Ngechuchu. 45Rü yexguma ga paigüarü ãẽ̱xgacügü rü Parichéugü nüxü̃ ĩnüẽgu ga yema ore ga cua̱xruü̃ ga Ngechuchu namaã nüxü̃ ixuxü̃, rü nüxü̃ nicua̱xãchitanü ga nachiga na yiĩxü̃ ga yema ore. 46Rü yexgumatama ga yema ãẽ̱xgacügü rü Ngechuchuxü̃ niyauxgüéga. Natürü taxucürüwama nayayauxgü yerü duü̃xü̃güxü̃ namuü̃ẽ, yerü nümagü ga duü̃xü̃gü rü nayaxõgü ga aixcüma Tupanaãrü orearü uruü̃ na yiĩxü̃ ga Ngechuchu.
Copyright
Learn More


text:
Origina dl inom
Micurá de Rü é nasciü ai 4.12.1789 tla vila de Rü a San Ciascian sciöche fi plü jonn de na familia da paur de cater mituns. La scora elementara ál frecuenté te so paisc nadé y dedo él jü a Porsenù a studié inant tl ginase. Do avëi stlüt jö le lizeum s'á Micurá tigní sö te de plü cités, insciö a Desproch, a Trënt y a Salzburg por porté inant sü stüdi tles facoltés de filosofia y teologia.
Ai 28.08.1814 á Micurá de Rü ciafé a Salzburg la consacraziun da prou. Sü pröms agn de laur á siur Micurá de Rü passé te deplü cöres tl'Austria sciöche caplan. Plü tert ál spo surantut n post sciöche caplan di soldas y n'inciaria da insigné te n istitut militar por l'educaziun de mituns a Milan. Por n pez é siur Micurá ince sté letur de talian tl'université da Desproch. Do agn de maratia é siur Micurá de Rü mort ai 29.03.1847 a Wilten dlungia Desproch.
Sura sü dovëis da prou fora, nudrî Micurá de Rü ince na gran pasciun por so lingaz dla uma, le ladin.
Dl 1833 ál scrit sciöche pröm na gramatica ladina, intitolada "Versuch einer deütsch-ladinischen Sprachlehre". Le particolar de chësc laur é l’impostaziun y vijiun dl autur defrunt al ladin, nia caraterisada da na orenté de conservaziun stara, mo de na elaboraziun dl ladin che tëgnes cunt di bojëgns di tëmps. Süa idea é chëra de cherié n lingaz de scritöra unifiché por düc i Ladins dles Dolomites. A onú y recordanza de siur Micurá de Rü porta dal 1976 incá l'Istitut Ladin a San Martin de Tor l'inom de chësta gran personalité ladina.


text:
Volaria de ti, de Pont Dalegn a Pomponesc,
passand per Cremona, de Rivolta a Felònica... per cercar ti!
Probabilment la Giusy Ferreri e la Baby K li g'havereix faid un lavorar del gèner, se li g'hess struiturad la soa cançon vardand quella cartina quí. E quí ve la presenti. Èco la prima part del protòtip (= el pœl cambiar) de la mea cartina, an'mò en fase de creacion, de la toponomàstica en lengua lombarda de la nosta region.
Fin a adess ve fo veder nomà la part deli province de Bressa, Cremona e Màntoa, dividide end circoscricion. Vœlł specificar fin de súbet que l'è mia per força una mapa de comè que un comun el se cłama en lombard encœ, l'è płutost una mapa de comè que i comun i g'hereix de vésser cłamads, un po' per la soa denominacion stòrica, un po' per el sò nom precedent a la "italianizacion" de l'Unità d'Itàlia. Sença considerar que ho lassad de fœra i nom lombards relativ a la re-lombardizacion dei nom italianizads (lombard > italian > lombard, per exempłi Golłon > Prevalle > Prevall). Ho decidid, en płu, de "jugar" un po' cond la lengua, un po' perquè me deverti, un po' perquè ho dovud «destacar» (cond una denominacion ex-novo) dó o płu comun que i g'ha l'istess nom dialetal, considerand que la mea mapa la punta a vésser, anca se nomà per jœg, un protòtip de situacion real. E comè que se sa, i pœl mia existir dó comun cond l'istess nom. E èco que i dó "Gardon" ([ɡarˈdu]) del bressan (Gardone Val Trompia e Gardone Riviera en italian) i è deventads Gardon e Gardon Sul Lag. O an'mò, "Castilłon" ([kastiˈu], Castiglione delle Stiviere) e Castilłon ([kastiˈʎu], Castelleone), vun end el mantoan e vun end el cremonés, i è deventads Castilłon e Castilłon Cremonés. Ho pensad, en płu, de reportar enanç la denominacion morta, çoè quella denominacion que l'existiva un temp (per exempłi el nom "Gabian" de l'atual comun bressan cłamad Borgo San Giacomo, encœ cłamad en lombard come Borg San Jàcom).
Regordi que tuts i nom i è scrivuds segond el mé stàndard, i següeix donca mia la pronúncia efetiva, ma i la següeix per norma stàndard (per exempłi Bagnœl Cremasc l'è scrivid incí per mategniment de la scriitura e de la fonètica lombarda, anca se end la pronúncia locala se dix "Bagnól"... ma vist que la «œl» final en quelle zone lí la deventa sempre «ol», donca se lej "Bagnól" istess e alhora tut el torna). Ho preferid anca tradúxer tuts i nom del confín regional, anca de tuts i comun que i fa mia part de la lengua lombarda... anca perquè l'è difícil stabilir precisament qualy comun i pœl reentrar end el contínuum lombard e quants i sta fœra.
Speri que quell experiment quí el ve płaxi, anca perquè g'ho metid tant temp per far-l. Speri anca que se gh'è un error insormontable vergun le me'l fagui notar. Entant ve saludi e se vedom taaant prest, perquè g'ho en ment un vergotín de bell tant! Adé!


text:
Elecziuns-cussegl-federal-22-settember-2010
- Mardi, 21.6.2011, 9:08
Simonetta Sommaruga (SP)e Johann Schneider Ammann (PLD) èn vegnì elegì ils 22 da settember 2010 sco novs cussegliers federals. Els daventan ils successurs dals cussegliers federals Moritz Leuenberger (SP) e Hans-Rudolf Merz (PLD) che han demissiunà. Cun l'elecziun da Sommaruga sco cussegliera federala è per l'emprima giada en l'istorgia da la Svizra quatter dunnas èn il Cussegl federal.
Novitads en connex cun las elecziuns dals 22 da settember
Il nov cussegl federal: quatter dunnas e trais umens
Per l'emprima giada en l'istorgia han a partir dad oz las dunnas ina maioritad en la regenza svizra. In fatg ed in di istoric. Cun l'elecziun da Johann Schneider-Ammann e Simonetta Sommaruga èn per la prima giada quatter dunnas en il cussegl federal. Ultra da quai èn omadus cussegliers federals oriunds da Berna. Era quai fatg è in novum. (cl)
Pressa cuntenta cun l'elecziun dals dus novs en il cussegl federal
Applaus da las gasettas svizras per l'elecziun dals dus novs en il cussegl federal, Simonetta Sommaruga e Johann Schneider-Amman. Per tscherts schurnalists è la maioritad feminina dal gremi in fatg istoric, ils commentaders dovran expressiuns sco surprendent u spectacular.
Festa per Sommaruga e Schneider-Ammann
In pèr tschient collavuraturs da la Ammann Group a Langenthal han festivà lur schef, il nov cusseglier federal Johann Schneider-Ammann. La nova cussegliera federala Simonetta Sommaruga è vegnida beneventada a Berna da numerus commembers da partida da la PS e da simpatisants.
Schneider-Ammann è il successur da Merz
Johann Schneider-Ammann è vegnì elegì cun 144 vuschs sco successur da Hans-Rudolf Merz.
Sommaruga è la successura da Leuenberger
Simonetta Sommaruga è vegnida elegida cun 159 vuschs sco successura da Moritz Leuenberger.
Leuenberger e Merz prendan cumià dal parlament
Las 8 ha la presidenta dal cussegl naziunal e da l'assamblea federala, Pascale Bruderer, avert la seduta cun onurar la lavur e numnar intginas staziuns da la carriera politica dals cussegliers federals partents, Moritz Leuenberger e Hans Rudolf Merz.
Las elecziuns restan avertas
Malgrà tuttas speculaziuns e suspecziuns restan las elecziuns avertas e plain tensiun. Candidatas e candidats uffizialas èn: per la Partida sozialdemocratica (PS) Simonetta Sommaruga e Jaqueline Fehr, per la Partida liberaldemocratica (PLD) Karin Keller-Sutter e Johann Schneider-Amman. La Partida populara (PPS) propona Jean Francois Rime per survegnir in segund sez en la regenza federala ed ils Verds emprovan da survegnir per l'emprima giada in mandat en il cussegl federal cun la candidata Brigit Wyss.(gc)
La PCD sustegna candidats uffizials da la PS e PLD
Cun gronda tensiun han ins spetgà oz suentermezdi ils hearings da la Partida cristiandemocrata cun ils candidats da la PS e da la PLD per il cussegl federal. Las vuschs da la PCD vegnan probabel ad esser decisivas damaun, damai ch'ils cristiandemocrats na sa preschentan betg cun in agen candidat. Las 52 vuschs da la fracziun da la PCD ensemen cun la EVP ed ils verds liberals pudessan pia procurar per las maioritads decisivas.
Il pievel avess gugent Sommaruga e Schneider-Ammann
Simonetta Sommaruga e Johann Schneider-Ammann daventan ils novs cussegliers federals, quai tenor la veglia dal pievel.
La PS tema per ses sez en il cussegl federal
La Partida socialdemocrata tema ch'ils Verds pudessan conquistar l'auter onn in sez en il cussegl federal e quai sin donn e cust da lur sez. Ils Verds sa preparian actualmain per il cumbat, scriva il secretari general da PS Thomas Christen sin la pagina d'internet da la partida. Christen sa referescha sin l'appel dals Verds vers la PS da sustegnair ina candidatura verda las proximas elecziuns dal cussegl federal. Quai saja ina smanatscha, manegia il secretari general. (bu)
Naginas reglas da quotas tar il cussegl federal
Il cussegl naziunal na vul betg reglas da quotas per l'elecziun dal cussegl federal. El ha refusà duas iniziativas da las partidas da sanestra. Ina pretendeva ch'i sto avair almain trais umens e trais dunnas en il cussegl federal, l'autra pretendeva ina quota linguistic-regiunala. (bu)
PLD nominescha Schneider-Ammann e Karin Keller-Suter
Tar ils liberaldemocratics vegnan nominats Johann Schneider-Ammann e Karin Keller-Sutter. La fracziun ha tscherni ils favurits, sin l'emprim plaz dal bigliet da dus è la cussegliera guvernativa, ministra da giustia da Son Gagl Keller Suter. Sco segund figurescha il cusseglier naziunal da Berna e represchentant da l'economia Schneider Amman. (fb)
Sommaruga e Fehr èn las candidatas da la PS
Somonetta Sommaruda e Jacqueline Fehr èn las candidatas uffizialas per il Cussegl federal da la Partida socialdemocratica. La fracziun da la PS dal parlament ha nominà Sommaruga, la cussegliera dals chantuns da Berna, e Fehr la cussegliera naziunala da Turitg, per l'elecziun dals 22 da settember. (fb)
PCD desista sin candidatura
La PCD desista d'in'atgna candidatura per il cussegl federal. Quai ha la fracziun decidì oz. La decisiun saja stada clera, ha il schef da la fracziun, Urs Schwaller ditg. Davart candidatas e candidats da las autras partidas na veglia la PCD betg s'exprimer per il mument. La PCD è anc adina da l'avis ch'i s'ardessi ad ella in segund sez en il cussegl federal. Ella vul dentant far valair quai pir suenter las elecziuns federalas da l'auter onn. (fb)
Brigit Wyss nominada per il Cussegl federal
La fracziun dals Verds ha nominà la cussegliera naziunala dal Soloturn, Brigit Wyss sco candidata per il cussegl federal, e quai cun ina clera maioritad. La fracziun saja dentant serradamain per Wyss, hai gì num da vart da la partida. La giurista per l'ambient, Brigit Wyss saja adattada il meglier per represchentar ils interess dals verds en il cussegl federal. (fb)
Rime è candidat per il cussegl federal da la PPS
Il cusseglier naziunal dal Friburg, Jean-François Rime è il candidat uffizial da la PPS per las elecziuns en il cussegl federal dals 22 da settember. La fracziun da la chasa federala ha nominà el oz unanimamain.
Ammann e Sommaruga èn vegnids nominads
La partida liberaldemocratica dal chantun Berna ha confirmà ier la candidatura dal cusseglier naziunal Johann Schneider Ammann per il sez en il cussegl federal. Ammann vala sco favurit per la successiun da Hans Rudolf Merz.
Era Jacqueline Fehr candidescha
Jacqueline Fehr vul daventar cussegliera federala. Quai ha la cussegliera naziunala da la partida socialdemocratica dal chantun Turitg communitgà oz a Turitg.
Peter Malama candidescha per successiun da Merz
Il cusseglier naziunal da Basilea Peter Malama candidescha per la successiun da cusseglier federal Hans-Rudolf Merz. Il directur da l'uniun da mastergn Basilea-Citad ha palesà il venderdi sia candidatura avant las medias.
PLD Son Gagl nominescha Keller-Sutter
Karin Keller-Sutter è candidata uffiziala per il cussegl federal. La radunanza da delegads da la PLD da Son Gagl ha nominà cun grond applaus la directura da giustia da Son Gagl.
Cussegl federal: Giezendanner ponderescha da candidar
Il cusseglier naziunal da l'Argovia Ulrich Giezendanner ponderescha da candidar per il cussegl federal. Il politicher da la PPS vul sa decider ils proxims dis. Il cussegl federal dovria urgentamain dapli cumpetenza economica, experientschas da manar ed in saun giudizi, communitgescha la PPS da l'Argovia, che ha dumandà Ulrich Giezendanner per ina candidatura. (pb)
Nagin candidat dal Glaruna per il Cussegl federal
La cussegliera guvernativa da Glaruna Marianne Dürst na candidescha betg per il cussegl federal. Ella era vegnida dumandada da las dunnas da la Partida liberaldemocratica. Marianne Dürst vul sa concentrar vinavant sin la politica chantunala, tranter auter sin la fusiun da las 25 vischnancas glarunaisas a sulettamain 3. Cunquai na datti nagins candidats da Glaruna per la successiun da Hans-Rudolf Merz. Il cusseglier dals chantuns Pankraz Freitag ha gia annunzià da desister sin ina candidatura. (gc)
Fässler vul vegnir successura da Leuenberger
La cussegliera naziunala da Son Gagl Hildegard Fässler candidescha sco successura da Moritz Leuenberger. Quai ha la socialdemocrata da 59 onns communitgà oz.
Schneider-Ammann vul daventar cusseglier federal
Il cusseglier naziunal bernais Johann Schneider-Ammann vul daventar cusseglier federal. Il liberaldemocrat candidescha sco successur da Hans-Rudolf Merz che sa retira. L'interprendider è uschia il terz candidat or da las retschas da la PLD che candidescha per il cussegl federal.
Hanselmann na vul betg candidar
La cussegliera guvernativa da Son Gagl Heidi Hanselmann na vul betg daventar cussegliera federala e successura da Moritz Leuenberger. Heidi Hanselmann veglia sa concentrar vinavant sin la lavur en la regenza, communitgescha la Partida socialdemocratica dal Son Gagl. Era ils socialdemocrats dal chantun Sviz na nomineschan nagin candidat per l'elecziun dals 22 da settember. Il cusseglier naziunal Andy Tschümperlin ed il cusseglier guvernativ Armin Hüppin desistan cunquai ch'ina dunna saja dumandada sco successura da Moritz Leuenberger. (gc)
Caspar Baader desista d'ina candidatura
Caspar Baader, il cusseglier naziunal e president da la fracziun da la PPS, desista d'ina candidatura sco cusseglier federal. Sin ses giavisch na nominescha la Partida populara da Basilea-Champagna betg el, hai num en ina communicaziun. Il president da la PPS svizra Toni Brunner aveva numnà Caspar Baader in candidat pussaivel. Cler è che la PPS va cun in agen candidat en l'elecziun dal cussegl federal per la successiun da Hans-Rudolf Merz e Moritz Leuenberger. Dal chantun Berna na datti nagins candidats, nagin n'haja demussà interess, communitgescha la PPS bernaisa. (fa)
Ils Verds vulan en il cussegl federal
Ils Verds candideschan cun in agen candidat per las elecziuns dal cussegl federal. Ier saira han ils verds numnà emprims nums.
Schwaller na vul betg candidar
Il cusseglier dals chantuns da la PCD, Urs Schwaller, na vul betg candidar per il cussegl federal. Quai ha el ditg a la "Tagesschau", l'emissiun d'informaziun da la televisiun svizra, SF. Schwaller aveva candidà tar l'elecziun cumplementara per l'anteriur cussegl federal Pascal Couchepin avant in onn per il segund sez da la PLD, dentant senza success. Suenter la nunreelecziun da Ruth Metzler il december da l'onn 2003 ha la PCD be anc in sez en la regenza svizra. La fracziun da la PCD vegn a decider sia strategia per las elecziuns en sia sesida dals 3 e dals 4 da settember. (gc)
PCD sposta decisiun pervia d'ina atgna candidatura
La Partida cristiandemocratica (PCD) da la Svizra lascha avert tut las opziuns. Ella ha spustà il termin da decider sur d'ina atgna candidatura per il cussegl federal. Quai ha communitgà oz la suprastanza da fracziun. Sche la partida vegn a candidar per in dals sezs, vegn l'entira fracziun a decider a la radunanza dals 3 u 4 da settember. Enfin alura vegnia quai discurrì cun las candidatas u ils candidats pussaivels. Suenter che Ruth Metzler n'era betg vegnida reelegida en il cussegl federal il december 2007, ha la PCD mo pli in sez en il cussegl federal. (gc)


text:
A caelo usque ad centrum
A caelo usque ad centrum l'è na manéra 'd dìr latèina ch'la vōl significhèr "A partìr da 'l ciél infìn a 'l sèinter (dla tèra, a s sòtintènd)" e la deśvìn da na manéra 'd intènder giuridicamèint la proprietê di fonda, in dal dirìt edla Ròma antìga, ch'la vlìva che tùt quèl ch'a gh'era, ch'a pasèva in sìma e sòta ind un sert pês ed tèra, al fùs, propi perchè 'l era lè, ed proprietê dal padròun ed cla stèsa tèra.
Sèimper in dal stùdi dal dirìt, cla locusiòun chè l'è pèra ed quèla un pò meno druèda "Cuius est solum eius est usque ad coelum et ad inferos", a dìr pròpi "chi gh' à dla tèra al gh'à anc tut quêl ch'a gh'è dèint'r in di só cunfìn, da 'l ciél infìn a 'l profonditê".
Vóś lighèdi
Colegamèint estèren
- (LA) e (EN) Un disiunàri 'd frêś latèini druèdi in dal dirìt dal 1881 in sìm'a Google e-Books.
- (EN) I dirìt ed proprietê ch'a tōś al vasâl in sìm'ala só tèra in soquànti lesiòun ed dirìt 'd inìsi Otsèint.


text:
Cēşa ed Sân Pēder (Rèz)
Artécol in dialèt arzân
La Cēşa ed Sân Pēder (Chiesa di San Pietro in italiân) l'é un stâbil religiōs dedichê a i Sânt Pēder e Prôsper, in Via Emélia Sân Pēder int al cèinter stôrich ed Rèz.
Stôria
La cēşa l'é stêda cumincêda int al 1586, só un progèt ed Giulio della Torre, architèt ed Bològna, cun di cambiamèint fât dōp da Sebastiano Soria. Int al 1629 è stê tirê só l'impunèinta cópla, disgnêda da l' abê Paolo Messori; int al 1782, finî la facêda, a finés ânca la lònga vicènda ed la costrusiòun ed la Cēşa.
La vîn só in un pôst in dó, in època dimòndi antîga, a gh'ēra 'n' êtra cēşa dedichêda a Sân Pēder, ciamêda apûnt Cēşa ed Sân Pēder, citêda in un documèint dal 1140. Còsta int al 1513 la vîn dêda a i Benedetèin, in dal pôst dal cunvèint, ch'l'ēra a l'ardôs dal mûri ed la sitê, butê zò int la famōsa "Tajêda" vrûda, per ragiòun militêri, da Alfonso d'Este sgnōr ed Frêra.
I frê, dal mumèint ch' a gh'îven di sôld, a cumîncen préma ed tót la costrusiòun, atâch a la cēşa vècia, 'd un cunvèint nōv (dedichê adèsa a i Sânt Pēder e Prôsper). In stê sintû divêrs architèt spêlter, e a s' é finî cun al siēlier al progèt ed l'arzân Leonardo Pacchioni.
Int al 1524 è stê finî la préma pêrt ed l'ôvra, ch' l'ēra al Chiōster céch, cun l'elegânsa dal só clòuni in cêr stil rinasimentêl.
Vêrs al 1580 a s'é cumincê i lavōr int al Chiôster grând, sicuramèint int la progetasiòun a gh'à 'vû al só pèiş al mudèl dal Palâs Tè a Mântva (disgnê da Giulio Romano). Sōl a sté pûnt al pôst ed la vècia Cēşa ed Sân Pēder, fâta int al Medioēv, l'é stê tôt da la cēşa nōva, pió grânda e dubêda, in armunéia cun l'insèm dal cunvèint nōv, stà cēşa l' é incòra incō 'na testimuniânsa impurtânta ed la cultûra emiliâna dal Rinasimèint e dal stîl ciamê Manierismo.
Spiegasiòun
La cēşa la preşèinta un impiânt a navêda, secònd al règoli ed l'architetûra impôst da la Controriforma. L'intêren l'é asê lêregh, inluminê préma 'd tót dal fnèstri grôsi dal preşbitèri e 'd la cópla. 'Na réca dubadûra barôca, cun stóch e duradûri, la s' adâta bèin cun l'architetûra ed tót l'intêren; da nutêr a i lê dal preşbitèri i dû côro, dèinter a ûn a gh'é un ôrghen ed valōr ed Domenico Traeri (1721); i côro a gh'àn a i fiânch dal clòuni a turtiòun ch' arcôrden, cun ciarèsa, l'Altêr ed la Cunfesiòun ed la Başélica ed Sân Pēder ed Ròma. Al tânti capèli ch' a gh'é a i lê în dubêdi cun di quêder cun figûri religiōşi, ed diferèint interèsi e valōr artéstich. În impurtânt i quêder ed Luca Ferrari (ciamê Luca da Reggio) (1605 – 1654) che rapreşèinten al Batèz ed Gesó e al Nôs ed Câna.
Êtri fôto
Êter progèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Cēşa ed Sân Pēder (Rèz)
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da Chiesa di San Pietro (Reggio Emilia) trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
Nosgnor Gesù Crist a dovra soens ëd paradòss për fene pensé bin ai fàit ëd la vita, për dësfidene a bandoné la manera ‘d pensé stòrta dë sto mond e vardé tut da la prospetiva ‘d Nosgnor. Ant le Beatitùdin Gesù a proclama beat, bonuros, ëd categorìe ch’a smijo esse bin lontan-e da esslo. Cole ch’a son e përchè?
Trascrission dël mëssagi: La benedission dl'umilità
Leture bìbliche dël lessionari - Duminica 29 ëd Gené - Quarta Duminia apress l’Epifanìa
Michèa 6:1-8; 1 Corint 1:18-31; Matt 5:1-12; Salm 15


text:
Questa pagina-web ramassa ed utilisescha infurmaziuns per analisar l'activitad sin la pagina e per meglierar quella. A maun da questas infurmaziuns na pudais Vus però betg vegnir identifitgà. Vus pudais controllar co ch'ellas vegnan ramassadas ed utilisadas.
Bainvegni
Sin questa pagina-web chattais Vus infurmaziuns davart il funcziunament da lareclama online basada sin il cumportament e davart cookies. Plinavant vegnis Vus a savair tge pussaivladads che Vus avais per proteger Vossa sfera privata en l'internet. Sche Vus na chattais betg qua las infurmaziuns che Vus tschertgais, ans scrivai.


text:
Rumantsch
Protecziun da la patria
Onn da fundaziun
1905
Commembers
La Protecziun da la patria dumbra ca. 27'000 commembers e donatuors. Ella è l’organisaziun da tetg da 25 secziuns chantunalas ed è averta per tuts interessads.
Intent
La Protecziun da la patria s’engascha per la promoziun da la cultura da construcziun. En emprima lingia vul ella mantegnair las impurtantas perditgas da la cultura da construcziun, promover il svilup da l’ambient architectonic ed ina buna furmaziun dals edifizis.
Actividad
La Protecziun da la patria vul cuntanscher sia mira cun la lavur publica, cun l’ediziun da publicaziuns, cussegliaziun professiunala tar projects da construcziun, collavuraziun en la planisaziun dal territori, cun prender posiziuns, far diever da meds legals e cun contribuziuns finanzialas vi da projects exemplars. Cun surdar premias (premia Wakker, premia protecziun da la patria, premia Schulthess per curtins) premiescha la Protecziun da la patria engaschaments exemplars. Communablamain cun la Pro Natura venda ella dapi passa 50 onns annualmain ils talers da tschigulatta.
Revista
La Revista "Heimatschutz/Patrimoine" cumpara mintga quartal e tracta ultra d’infurmaziuns actualas adina in punct tematic central.
Infurmaziun
www.heimatschutz.ch ed info(at)heimatschutz.ch


text:
Guido
Al guido (a s lèś /ˈɡwiːdoʊ/ in ingléś) 'l è 'n tèrmin dla léngua ingléśa druâ cuma 'n insûlt ètnig p'r uféndar e tōr in gir al parsòni americàni cun dal raìś itagliàni fiōli ad gint pòvra e 'd uperàj, specialmènt in chi stat in du a gh 'n è da piò cuma 'l New Jersey, New York, al Connecticut e al Rhode Island. La pōl anc èsar dita in di cunfrònt dgl'itagliàṅ ch'i lévan tròp la crésta e ch'i faṅ i bui cumpurtànd-as da masćiàs. Da dgl'atri bandi a s dróa invéci 'n àtar nóm: Mario a Chicago e Gino a East Haven, Turònt e a Montreal.
A gh'è l'idéa che cla paròla lè la sia saldàda fóra fra i an Stanta e i an Utànta e ch'la daśvéggna da 'l nóm itagliàṅ Guido o da 'l vèrub Guidàr. In Emìglia-Rumàgna a i prévan ciamàr di tàngar, di martùf, di mingòṅ, di gréś ch'i pìgan, di giavàs, di sandròṅ, di tamàr.
Un guido 'l è sòlit vistìr-as cun dal giàchi 'd pèla, dal canutéri e dal camìśi fini ma scalvìdi o strichi par far véd'r i mùscui. Al pòrt' adòs dal cadnìni 'd òr o cun di sant insìma, di anèi a 'l manvèṅ e di còran pòrta-furtùna. I tînan da spés i cavìi a la pompadour o mis in órdan cun dal gèl.
Quànd in sal canàł televiśìṿ MTV 'l è vgnû fóra in di Stat Unî un prugràma dal gènar „rusc“ impinî ad guido ciamâ Jersey Shore, 'l à fat sù dimóndi pulémichi[1].
Nòti
- ↑ Jersey Shore: l'è pulèmica cun gl'italoamericàṅ Il Sole 24 Ore, 27 ad Śnar dal 2010


text:
Wikipedia:Cunvenzion di nom
I cunvenzión di nom i henn i norm de wikipedia per metegh i nom ai paginn e ai categurij. I gh'hann de vess tegnüü da ment insema ai alter pulitegh de wikipedia, cume Wikipedia:Pulitega e norm e Wikipedia:Cunvenzión urtugrafica.
Nom de la gent[mudìfica 'l sorgènt]
I nom de la gent i gh'hann de vegh prima 'l nom de batesem (o i nom) e poo dop 'l cugnom, e donca: Peder Mazzarela e mia Mazarela Peder.
Nom de piant e besti[mudìfica 'l sorgènt]
Piant e besti i gh'hann de vess cun 'l nom latin int 'l titul de la pagina. 'L nom (o i nom) lumbard i sarann poo int 'l paragraf de presentazion. Presempi, varda Milò.
Nom di categurij[mudìfica 'l sorgènt]
I categurij, vessend rob püssee general, i gh'hann de vess scrivüü in vöna di du grafij de servizzi.
Prima de scumencià una categuria növa, varda i nom de categurij simel. Donca prima de scriv [[Categoria:autur ingles]] varda 'sè che i hann fat i altre prima de tì, e magara te descupriree che gh'è giamò [[Categoria:scritur tudesch]], e donca te gh'è de andàgh adree, scrivend [[Categoria:scritur ingles]]. Per cercà i categurij che esisten giamò te pö druvà quela pagina chì.
Nom in püssee d'una variant[mudìfica 'l sorgènt]
In general, se duvariss cercà de ripurtà almanch un nom in lumbard uriental e vön in lumbard ucidental. Quand i dü nom i henn variazion de l'istessa parola o i se diferenzien dumà int i standard de grafìa o ind la parnonzia, dumà el prim nom (quel del titul de l'articul) el sarà in grasset, e i alter i sarann in italich. Vardee un esempi chì.
Inscambi, in cas indè che la diferenza l'è lessicala (i nom i henn ciarament diferent, mia dumà variazion de l'istessa parola), alura se dröva el grasset per tüt. Vardee un esempi chì. Ciarament, se gh'è repurtaa sia nom diferent che variazion de l'istess nom, se druverà italich e grasset in acord cun 'sti regul, cume l'è stat fat chì.


text:
Igl Chor viril Surses è nia fundo igl 1907. Dus gheras mundialas, la depopulaziun a la fegn digls onns 40 ed all‘antschatta digls 50, igl svilup turistic e dalla conduita sociala caracteriseschan fermamaintg l’istorgia digl chor. Graztga agl success musical digls davos decennis èn igl domber da radond 60 cantadours scu er la media da vigliadetna d’anturn 50 onns sa stabilisos. Igls cantadours dereivan da tottas fracziuns digl cumegn da Surses (da Beiva sur Savognin anfignen Salouf), dalla Val Alvra ed adegna daple er da Surmirans cun domicil an Tumliastga ed igl conturn da Coira tgi laschan ancrescher. Igl svilup demografic inquietont dallas vals e la regiuvinaziun digl domber da commembers è e resta ena gronda provocaziun pigls proxims onns.
Igl Chor viril Surses è nia fundo cun la fegnameira da cultivar e promover igl cant rumantsch viril. Mintga 5 anfignen 7 onns risca igl chor da preparar ovras vocalas pi grondas scu p.ex. Igl “Gi festiv dalla Tgalavagna” (Otto Barblan), Cantatas (Gion Antoni Derungs/Gion Giusep Derungs) ed ovras sacralas (scu igl oratori „Taimp ed eternitad“ da Franz Xaver Schnyder von Wartensee ed igl Requiem da Franz Liszt). El sa participescha regulamaintg a festas da cant districtualas, cantunalas e federalas, pigliond adegna igl migler predicat an meira, tchegl tgi vign er cuntanschia cun gronda regularitad.
Igls amprems decennis è igl chor nia dirigia da laics, per regla da scolasts. Siva digl 1967 stat igl chor sot la direcziun da musicists da professiun. A Gion Giusep Derungs (dir. 1967-1985) èn suandos Curò Mani jun. (dir. 1985-2000) e Luzius Hassler (dir. 2000-2015). Igl aton 2015 ò Rainer Held (*1964) da Landquart/GR, sesent a Hitzkirch/LU, surpiglia la direcziun musicala. Held ò fatg igl studi da diriger, ò stibgia cant solistic e scola da musica I e II. El magna actualmaintg la partiziun musica dalla Scola ota da pedagogia a Lucerna e lavoura scu dirigent ospitant cun numerous orchesters e chors an Svizra ed agl exteriour.


text:
Nov emprendissadi per glieud communicativa
- Glindesdi, 20.3.2017, 5:31
A chaschun da l’acziun «Please disturb» ha la scola da hotellaria a Passugg preschentà il nov emprendissadi da spezialist da communicaziun da hotellaria.
In spezialist da communicaziun da hotellaria è en stretg contact cun ils osps, surtut tar la recepziun. El ha dentant era invista en la cuschina, il service, l’administraziun ed il tegnairchasa.
Communicativ ed avert
La communicaziun stettia en il focus ed attiria natiralmain ils giuvens e las giuvnas, di Mike Piller, docent da la scola da hotellaria a Passugg. Dumandadas èn cumpetenzas sozialas, talent da s’organisar ed abilitads administrativas.
Nov emprendissadi federal
Ina tala scolaziun purscheva la scola a Passugg gia, ussa è l’emprendissadi però renconuschì sin livel federal. L’emprendissadi vegn purschì quest onn per l’emprima giada ed el dura trais onns.
RR actualitad 08:00


text:
Ana Ivanović
L’Ana Ivanović, (Belgrâd, 6 ad Nuvémbar dal 1987, ciamàda in Sèrb AHa ИBaHoBић, [ˈanå iˈvaːnɔviʨ] scólta'l chè) l'è na tenìsta sèrba ch'l'è stada la nùmar òṅ dal mónd in singulàr (al 9 ad Śugn dal 2008) par dódas stmani in tut. L'è élta 184 cm e la péśa 69 chilo.
In dla sò caréra l'à śugâ 3 finàli dal Gran Slam e vins 11 turnèo, cun in mèś al Roland Garros dal 2008 e tri Tier I (Montréal 2006 cóntar la śvisra Martina Hingis, Berlîṅ 2007 e Indian Wells 2008 cóntar la rusa Svetlana Kuznecova).
Caréra
La Ivanović la taca a śugàr a tènis a sinc an. Da pìcula a gh piaśìva dimóndi la śugadōra ad Novi Sad Monica Seles.
La dvènta prufesiunìsta in d'l Agóst dal 2003, vinsénd al sò prim turnèo a Canberra in dal Śnar dal 2005 baténd in finàl la Melinda Czink par 7-5, 6-1. Fra 'l 2007 e 'l 2008 la s pòrta a cà siē tìtui e àtar tri finàli, un quèl ch'al la pòrta a dvintàr la nùmar òṅ dal clasìfichi mundiàli. Sèmpar in dal 2007 la riva in semifinàl a Wimbledon ma la pèrd cóntar la Venus Williams par 2-6 4-6.


text:
Al maré l'avèva la brótta abitùdin ed scurzèr a lèt e la muiér la bruntlèva sàmper e la gèva: "Ón ed 'sti dé te v'drè ch'at sèlta fóra tótti el budèl, ninén!" Ló als n'infreghèva e l'andèva drétt a fèr del gràn scuràzz! Un dé la muìér la se stufé e l'andé dal b'chèr a cumprèr un chìllo ed budèl ed bà e a la nót la mité incósa int al lèt, in ch'al mànter che al maré al durmèva (e al scurzèva). Dàpp un pó la sinté fèr di gnécch, di zìgh e di muvimént, mó la sté zétta. La matén-na la d'màndé al maré:
"Cus'avèvet stanót da prilèr pr'al lèt?"
"Stà bóna, par caritè! Al sèt t'avèv rasàn? L'é suzèst própi quàll che t'gèv té: ai ò caghè tótti el budèl!"
"Dit dabàn? Èt sintó mèl?"
"Quànd egli én v'gnó fóra, am n'in sàn gnànch acórt, mó al difézzil l'é stè a turnèr a méttri dànter!"


text:
Tirà da la veja liturgìa valdèisa: “La liturgie vaudoise” ou la manière de célébrer le service divin comme elle est établie dans l’église évangélique des vallées du Piémont, Lausanne: Blanchard, 1842. http://goo.gl/ZzfQSp
Preludi: Salm 138
Nòstr agiùt a sia ant ël nòm ëd Nosgnor, ch’a l’ha fàit ël cel e la tèra. Amen!
Mè frel e seur, che minca un ëd vojàutri as presenta ‘dnans a De, për fèje, dë manèra ùmil e sincera, na confession dij sò pecà, an seguitand ëd cheur mie paròle:
-----------
Confession ëd pecàSignor De, Pare etern e tut-potent, nojàutri i confessoma e arconossoma, dëdnans a toa santa majestà, ch’i soma dij pòver pecador, concepì e nà ant ël pecà e ant la corussion, ch’i l’oma la propension al mal, ch’i soma, da noi medèsim, nen bon a fé ‘d bin, e ch’ i rispetoma nen, an diverse manere, ij tò sant comandament, parèj che i tiroma an sù nojàutri, për tò giust giudissi, la punission e la mòrt. Contut, ò Signor, i l’oma ‘n grand dëspiasì d’avèj ofendute. I condanoma nojàutri e ij nòstri vissi, con un pentiment s-cet, an sustand che tòa grassia a ven-a an agiut a nòstra misèria. Che Ti veuje, donca, avèj pietà ‘d nojàutri, De tant bon, Pare ‘d misericòrdia, ant ël nòm ëd tò Fieul Gesù Crist, nòstr Signor. An përdonand nòstri pecà, acordane e aumenta an nojàutri, dì aprèss dì, le grassie ‘d tò Sant’Ëspìrit, parèj che, an arconossand ëd tut nòst cheur, nòstra ingiustissia, i sie tocà d’un dolor s-cet, ch’a anienta an nojàutri ël pecà e ch’a porta ij frut dla giustissia e dl’inossensa, coj ch’at son gradì, për Gesù Crist, nòstr Signor. Amen!
-----------
Orassion
Ò De tut-potent e nòstr Pare dël cel! It suplicoma, conforma le promësse ch’at l’has fane, d’esse Ti antrames coj ch’a son radunà ‘n tò nòm e ‘d scutene cand nojàutri i t’invocoma ant ël nòm ëd tò Fieul; ch’at piasa ‘d vardene an toa misericòrdia, e d’alvé a Ti ij nòstri pensé e ij nòstri desideri, parèj ch’it rendoma ancheuj ‘n servissi ch’at sia gradì.
Gran De! Nojàutri is umilioma dëdnans a Ti; i adoroma toa màssima Majestà; i selebroma toa saviëssa, toa potensa e toa benevolensa, cola ch’as mostra con tant splendor ant le grand’ euvre dla creassion e ‘d nòstra redension për Gesù Crist. It benedissoma, Signor, për tuti ij bin temporaj e spirituaj che nojàutri i arseivoma da toa man generosa. Ma it laudoma, an particolar, con tuti ij cristian ch’a son radunà ancheuj ambelessì, che ti’t l’has mandà Tò Fieul an ës mond për salvene; e che aprèss avèjlo consignà për nòstre trasgression, ti’t l’has arsussitalo për nòstra giustificassion. Nojàutri it rendoma gràssie për tut lòn ch’it l’has donane, për costa gloriosa arsurression, na tan granda esperiensa d’inmortalità.
Nosgnor! Toa glòria a l’é granda an tute le Cese, e la làuda ‘d Tò Nòm a arsona an tute le radunanse dij tò sant. Che nòstre assion ëd grassie a monto dëdnans a tò tròno. Rendne degn d’avèj part un dì a l’arsurression dij giust a la glòria dël regn dij cej, andoa Gesù Crist a l’é intrà coma nòstr precursor, andoa Chiel a viv e a regna, andoa a l’é glorificà e adorà con Ti e con l’ Ëspirit Sant, De benedì për sèmper. Amen.
Nosgnor! Che nojàutri i sio istruì da toe Sante Scriture, përché i dovoma minca dì lesje, scoteje e mediteje. Anlumina ij nòstr ëspìrit e purifica ij nòstri cheur, parèj ch’i podoma comprende e arsèive, coma ch’as dev, lòn ch’a-i é arvelà; guarda ij tò minister, parèj che a nunsio toa Paròla con purëssa, ciairëssa, semplicità e cossiensa. Rend d’efèt soa predicassion an virtù dl’Ëspirit Sant, për che costa santa smens a sia arsèivùa ant ij nòs cheur, coma ant una tèra bin prontà; ch’a-i porta ‘d frut con abondansa; che nojàutri nen mach i scotoma toa Paròla, ma ch’i doma da ment, an vivend ant na manera conform a toe divin-e istrussion, e che nojàutri i riva a la fin a la salvëssa eterna, për Gesù Crist, ch’a l’ha comandane ‘d preghé an disand:
Pare nòstr, ch’it ses ant ij Cej, ch’a sia onora tò nòm. Ch’a ven-a tò regn, ch’as fasa tòa volontà coma ‘n cel parèj an tèra. Dane ancheuj nòst pan cotidian. E përdon-ne ij nòstri débit, coma noi i-j përdonoma ai nòstri debitor. E fane nen droché an tentassion, ma liber-ne da la mal. Përché a l’é a Ti ch’a aparten ël regn, e la potensa, e la glòria për sèmper. Amen.
-----------
OrassionApress ël sermon
Ò De tut-potent! Nojàutri it ringrassioma për la grassia ch’it l’has fane d’avèj podù scuté ancheuj toa Paròla: rend d’efet, për tò Sant’Ëspìrit, le istrussion salutarie ch’a l’ha dane, parèj che sa Paròla a dimòro an nojàutri con abondansa e an ampinissa ‘d saviëssa.
Sovran Signor dël mond! Ti ch’at fas ël destin dle nassion, nojàutri it pregoma për i Rè, ij prinsi e le autorità ch’it l’has fidà l’ govern dij pòpoj e l’aministrassion dla giustissia. It adressoma nòstri vòt an particolar an favor dël Rè ___ , nòstr stimà Sovran, e për tuta la famija real; spàntia ans lor toe benedission; drissa ij sò vòt e imprèise, e fà che sota ‘l regn ëd ___ nojàutri as peussa servite ëd manera libera, an pas e prosperità.
Nojàutri it pregoma ëdcò për le potense amise e aleà d’ës Ëstat e, an particolar, për cole ch’a professo nòstra istèssa fej e ch’an fan gòde j’efet argiojissant ëd soa beneficensa cristian-a; benediss ëdcò le person-e generose ch’a manifesto soa carità a nòstr rësguard, sia për sosten-e la religion, sia për ël solagi dij pòver.
Nojàutri it pregoma, ò De, nòstr Pare e nòstr Salvator, për tuti coj che Ti ‘t l’has stabilì pastor an toa Cesa, e dzortut për coj che Ti ‘t l’has donaje la condota dij strop ëd coste Val; rendje animà da tò Ëspìrit, parèj ch’a compisso sò ministeri con fidelità e diligensa, e ch’a travajo con fòrsa për la conversion e la salvëssa dj’ànime. Fà nasse daspërtut, e dzurtut antrames nojàutri, dij minìster fidej, impegnos, ùmil e ch’a l’abio cara la vrità e la pas, e për lòn fà ‘l don ëd toa grassia e tëmma a coj ch’a saran destinà un dì a tò servissi ant ël ministeri sant.
Conserva a costa Cesa la pas ch’a gòd ancheuj e seguita a spantié ij tò favor pì pressios andzora ‘d costa porsion ëd toa ardità, che Ti ‘t l’has an manera tant miracolosa preservà an coste contrà. Guerna an l’istèssa manera ij àutre cese, e faje sente l’efet ëd toa compassion paterna a cole ch’a seufro për la profession ëd toa vrità.
De ‘d minca consolassion! Nojàutri it racomandoma tuti ij pòpoj ch’a son crossià da la pestilensa, da la guera ò da la fam; tute le person-e che ‘t visite con ëd maladìe, con la povertà o con dj’àutre disgrassie quai ch’a sio. Nojàutri it pregoma an particolar për ij malavi ‘d costa cesa e për tuti coj ch’a l’han da manca dal sostegn ëd nòstre orassion. Delivra cole person-e dai sò sagrin, ò nostr De! Dzurtut, fa che lor a capisso bin ch’a l’é për l’efet ëd tò amor che ti a-j pròva, parèj che an seufrend con passiensa e an arnunsiand a ij sò pecà, lor a oten-o ël boneur che ti ‘t l’has promettù ai tò fedej.
Pare dla misericòrdia! Ti ch’it veule esse arconossù coma ël De e ‘l Salvator dël mond antregh, ant la Redension ch’a l’ha procurà Tò Fieul Gesù Crist, fa che coj ch’as treuvo ancora privà ‘d toa conossensa e a son ant la ténëbra dl’ignoransa e dl’eror, a sio anluminà da tòa lus e portà ant ël senté dla salvëssa, ch’a consist ant l’arconòsse Ti coma ël sol e ver De e Gesù Crist che Ti ‘t l’has mandane. Anrichìss sèmper ëd pì ‘d toe benedission coj ch’a Ti ‘t l’has già onorà ëd toa conossensa, parèj che tuti ansema it adoroma coma nòstr De, nòstr Creator e nòstr Pare; e che noi i sio sogetà a Gesù Crist, To Fieul, coma nòstr Redentor e nòstr Rè.
Për finì, ò nòstr De e nòstr Pare, a nojàutri ch’i soma venù ambelessì a scuté toa Paròla, fane la grassia che, penetrà dij sentiment ëd nòstra miseria ëd natura, convint che ij nòstr pecà an rendo nen meritévol d’avèj part a tò regn, i foma ricors a toa misericòrdia për Gesù Crist, nòstr Salvator; che nojàutri i butoma an Chiel tuta nòstra fiusa, parèj ch’a abita an noi, për dësblé tute le abitùdin dël pecà e për fruté na vita neuva.
Esaudi-ne, Pare ‘d grassia! A l’é ant ël nòm ëd tò Fieul che nojàutri it suplicoma.
Pare nòstr, ch’it ses ant ij Cej, ch’a sia onora tò nòm. Ch’a ven-a tò regn, ch’as fasa tòa volontà coma ‘n cel parèj an tèra. Dane ancheuj nòst pan cotidian. E përdon-ne ij nòstri débit, coma noi i-j përdonoma ai nòstri debitor. E fane nen droché an tentassion, ma liber-ne da la mal. Përché a l’é a Ti ch’a aparten-o ël regn, e la potensa, e la glòria për sèmper. Amen.Signor, aumenta nòstra fèj!
Mi i chërdo an De, Pare tut-potent, Creator dël cel e dla tèra. E in Gesù Crist, Sò ùnich Fieul, nòstr Signor, ch’a l’é stàit concepì d’Ëspìrit Sant, ch’a l’é nà da Marìa vèrgin, ch’a l’ha patì sota Ponsio Pilàt, ch’a l’é stàit butà an sna cros, ch’a l’é mòrt e l’è stàit sotrà. Ch’a l’é calà giù ant j’ìnfer, ch’a l’é arsussità dij mòrt ël ters dì. Ch’a l’é montà sù an cel, a l’é setasse a la drita ‘d De, Pare tut-potent.. Da là a vnirà për giudiché ij viv e ij mòrt.. Mi i chërdo an l’Ëspìrit Sant, la santa Cesa catòlica (universal), la communion dij sant, la remission dij pecà, l’arsurression dla carn, la vita eterna. Amen.-----------
BenedissionApress ël cant d’un Salm, ël minìster a dà la benedission
Che ‘l Signor av benedissa e av goerna; che ‘l Signor av guarda con n’oej ‘d favor e av sia propissi; che ‘l Signor a volta soa facia anvers a voi e av manten-a ‘nt la pas e ‘nt la prosperità. Andé an pas, arcordeve dij pòver e che ‘l De dla pas a sìa con vojàutri e con vòstre famìje. Amen.


text:
Püch dan Nanü dal 2016 él gnü metü ia tal dom da Porsenú le vësco Karl Golser ( 1943 – 2016). Al ea pormó gnü consagré vësco dal 2009. Le vësco Golser s’an â tosc sintí dla borta maratia Parkinson co l’â sforzé amez isté dal 2011 da dé les demisciuns; da danlò encá l’án ma plü odü dainré, deache la maratia jea debota ennant, mo empó la á la maratia tichené por cin agn alalungia cina ala mort en Nadé dal 2016.
La Curia á lascé fa santes da mort por le vësco Golser; al n’è rové fora te vigne dlijia. Ares é scrites por todesch y por talian, le ladin án lascé de na pert. Al ea gnü dit che sce an ess tut trei lingac, danló foss döt le test sön na plata sora gnü massa pice; mo chê dij pa che an ne ess nia podü se vaighé na secunda plata y fà la santa – se tratera pö de n vësco – empü maiú con endöt 4- 5 plates con val‘ ater pensier religius laprò? Karl Golser è ince sté vësco dai ladins y porchël essel aldí da scri la pilora da mort ince por ladin! Na pert mina tres che an pois ignoré i ladins ma deache ai é la plü picera mendranza! Rodunt porchël essera debojügn de na sconanza cotan majera. Le lingaz ladin é ince önn dai trëi lingac aministratifs tla provinzia da Balsan y porchël aldissel da gni adoré le ladin avisa desco i atri dui y nia gni dër gonot ignoré. I speri che na te‘ “ desmunciada dal ladin “ ne sozedes nia plü!
Le vësco Golser è sté a Oies a fa festa, mo ince da püre él roé sö Oies adascusc por perié Sant Ojep da Oies che al le dëides soporté la maratia. Ince a La Pli è le vësco Karl Golser sté a benedí l’alté nü de dlijia che l’artist Franz Kehrer á fat. Iö arati che le vësco Golser, al ea dër davert al modern, ess ince azeté l’alté che l’artist Lois Andidalfarei â fat por la dlijia ploanala de San Michîl a Porsenú; la comisciun ea pö metüda sö dala Curia y stada döta a öna por l’alté dal artist ladin,mo al manciâ le bunarat da lassö jö. Che le vësco Golser palses tla pêsc dl Signur!
Lois Trebo
355 iadesc liet


text:
Cumplimëit a l’Alberto Brenni, giurnalista ad Telelibartä, p’r al sò servìssi ad ier sira tütt in piaśintëi. Al mutìv ad la nuitä par i telespetattur dal telegiurnäl l’é stä la quärta edissión ad la Giurnä Nassiunäla dal dialëtt e dil lëigui lucäli, invintä da l’Ünión Nassiunäla Pro Loco d’Italia (Unppli).
Vói d’intervistä, l’attùr Pietro “Pédar” Rebecchi ad la Famiglia Piasinteina, l’ha fat la sò prupòsta: la televisión, la radio e al giurnäl ad Piaśëisa i g’arìssan da fä vëd e sëit püssè al piaśintëi, i g’arìssan da däg püssè impurtansa. E anca la scòla la g’arìss da fä la sò pärt.
E viätar cus dśiv? Siv d’acòrdi cun ‘l Pédar?