text:
L'uffizi da migraziun e da dretg civil dal Grischun è in uffizi dal
departament da giustia, segirezza e sanitad dal Grischun. L'uffizi stat sut la direcziun da lic. iur. Marcel Suter, vicedirectur è lic. iur. Markus Haltiner. En reguard organisatori è l'uffizi subdividì en quatter partiziuns (organigram):
- Polizia d’esters e centers da documents d‘identitad
- Asil e return
- Natiralisaziuns e dretg civil
- Integraziun
L'uffizi da migraziun e da dretg civil dal Grischun è incumbensà d'exequir differentas incumbensas da la polizia administrativa. En emprima lingia stat qua l'execuziun dal dretg d'esters e d'asil en il chantun Grischun. A l'uffizi da migraziun e da dretg civil dal Grischun sun suttamess plinavant ils centers da documents d‘identitad. Il center da documents d‘identitad emetta passaports per tut las Svizras ed ils Svizzers cun domicil en il chantun Grischun.
Il champ d'incumbensas da l'uffizi da migraziun e da dretg civil dal Grischun cumpiglia la finala er parts dals suandants secturs materials e giuridics:
- natiralisaziuns
- dretg civil, en spezial stadi civil e midadas da num
- integraziun
L'uffizi da migraziun e da dretg civil dal Grischun è ultra da quai cumpetent per l'execuziun dals suandants secturs specifics en il chantun Grischun:
- Post central Minorens betg accumpagnads (Mineurs Non Accompagnés) (MNA)
- Post da cussegliaziun en dumondas da rassissem
- bullaziun e metrologia
- lottarias
- polizia da gieus


c: text/html

text:
Dasper Ueli Maurer, il president da la Confederaziun, spetgan ils organisaturs er in'entira rotscha d’ulteriurs presidents e schefs da stadi. Per exempel la chanceliera tudestga Angela Merkel, il primminister giapunais Shinzo Abe u er il nov president da la Brasilia, Jair Bolsonaro.
Trump e Macron na vegnan betg
Definitivamain betg da la partida n’èn quest onn il president dals Stadis Unids, Donald Trump e ses collega d’uffizi franzos Emmanuel Macron.
Globalisaziun 4.0
Tema principal dal WEF 2019 è la globalisaziun 4.0. Quella stoppia metter l’uman en il center, di Klaus Schwab, il fundatur dal WEF. Enstagl d'isolar las atgnas economias tras protecziunissem e politica naziunalistica, stoppian tuts far il pussaivel per in nov contract social tranter ils burgais ed ils manaders politics ed economics. Quai cun la finamira che tuts sa sentian segirs avunda en lur da chasa per restar averts per l’entir mund.
RR novitads 17:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gaggian
Gaggian (Gaggiano; conossuda anca 'me Gasgian) l'è on comun de la Provincia de Milan che 'l gh'ha 9 032 abitant.
El paes el se troeuva a sud-òvest del capploeugh, in direzion de Mortara. L'è traversaa del Navili Grand.
La gh'ha cinqu frazion: Baraa, Boniroeula (indipendent fina al 27 genar 1867), San Vit, Vigan e Fagnan.
Ai temp di piev el feva part de la Piev de Rosaa.
On temp, i Milanes ciamaven quei che vegniven de foeura de la città gaggianes.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer di abitant del comun de Gaggian l'è mostraa in la tabella chi de sotta:
Abitàncc censìcc


text:
YB è il vegl e nov campiun svizzer da ballape. Ordaifer han ils Young Boys gudagnà cun 1:0 cunter Sion. Uschia n'ha la clera victoria da 6:0 da Son Gagl cunter Xamax gidà nagut pli.
Igl è il terz titel dad YB en seria ed il 14avel en tut.
Ils ulteriurs resultats da la 35avla runda: Lugano batta Servette cun 3:1,
Lucerna gudogna cunter Turitg cun 2:1 e Thun e Basilea giogan pari 0:0.
Ina runda avant la fin dal campiunadi ha Thun uschia in punct avantatg sin Sion e la plazza da barrage cunter la relegaziun. Gia definitiv relegà è Xamax.


text:
Plum tar l’EHC Cuira: Be paucas emnas avant che la nova stagiun cumenza, banduna il trenader Tomas Tamfal il club da la chapitala grischuna per immediat. Per il mument surpiglia Björn Gerhard ses post. Quai ha communitgà il club sin sia pagina d’internet.
«Chemia» na consteva betg
La chemia tranter il trenader ed ils giugaders na constettia betg pli. Quai haja la finala era gì in effect negativ sin la preparaziun. Tgi che duaja succeder a Tamfal, n’è anc betg cler. Il Tschec da 54 onns ha trenà Cuira dapi dus onns. Gia en sia emprima stagiun ha el manà ils da Cuira en la MySportsLeague, la terz-auta liga da hockey en Svizra.


text:
Pruvincia de Vares
Punüda int la Lumbardìa ucidentala, e bagnada a Òvest del Lagh Magiur, la cunfina a Est cunt el Cantun Tesin, a Süd cunt la Pruvinzia de Milan e a Süd-Ovest cunt la Pruvinzia de Nuara.
- Süperfiss: 1.199 km²
- Pupulazziun (2001): 812.477 ab.
- Densitaa: 678 ab./km²
- Nümer de cumün: 141
- Capitaal (pup. 2001): Vares (80.511 ab.)
La püpart del sò teritori l'è fáa sü de runch (46%) e de muntagn (32%); i toch de pianüra se tröen dumà int la part püssée a süd. Una carateristega del teritori varesòt l'è 'l gran nümer de lagh: el Lagh Magiur l'è 'l püssee grand, ma gh'è anca 'l Lagh de Vares e 'l Lagh de Munáa.
La gent la viv asquas tüta int i toch (de pianüra): i center abidáa püssée grand hin Vares, Büst, Gallaraa, Sarogn e, in sül lagh, Lüin.
L'ecunumìa de la pruvinzia l'è bela forta: anca se l'agricultüra al didincö la dà 'l pan a ben poca gent, l'è ben mudernisada e intensiva (fiur, agricultüra in sèra, e.i.v.); l'indüstria che l'è ben spantegada in sü tüt el teritori, a l'è forta suratüt in di broch tessij, eletrumecanegh, chimegh, e erunategh (basta dumà pensà a l'Aermacchi a Venegon e l'Agusta a Samaraa). Pö, al didincö, el setur di servizzi el giüga un röl semper püssée impurtant. Anca 'l Türisem 'l ciapa semper püssée pè, suratüt int i paisit lacüster. Bögna pö desmentegass nò de la Malpensa, vün di erupòrt püssée grand e impurtant d'Itàlia, e ben cugnussüü a nivell ürupee.
La lenguaModifega
La lengua ufizial l'è l'italian.
La lengua lucal, inscambi, l'è 'l lumbard, precisament quel ucidental. El dialet de Vares (ciamaa anca busin) l'è pütost vesin al mudel milanes, anca se 'l gh'ha una quai divergenza, suratüt del punt de vista funetegh. El varesot el furma un continuum bel ciar cunt el cumasch e cunt el lüganes. La zona meridiunal inveci la parla el büstoch, un olter dialet ucidental che però el gh'ha di carater uriginai ben marcaa. In de la riva setentriunal del Lagh Magiur se pöden truà di dialet che se vesinen püssee al mudel tesines pütost che a quel de la cità de Vares.


text:
San Paol (LC)
San Paol (nom ufizial in italian Monte Marenzo in Italià, Mùt Marens in Bergamàsch de sità) l'è ü cümù de 1977 abitàncc 'n de la pruinsa de Lèch e l' se tróa 'n de la Al Sàn Martì', al cunfì con la pruinsa de Bèrghem dè la quàl l'hà fàj pàrt fin àl 1992. Ol pais el cunfina coi cümù de Brivi, Calòls, Cisà e Torr de Bus.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de San Paol l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
En l'enquista actuala da l'agentura da novitads Reuters e da l'institut demoscopic Ipsos vegn Trump sin 37% da las vuschs, la democrata Clinton sin 45%. Quatter emnas avant l'elecziun ha la democrata uschia 8% avantatg sin il republican.
L'emna passada era quai anc in avantatg da 5%. 18% da las persunas dumandadas han inditgà da sustegnair nagin dals dus candidats.
L’enquista è vegnida manada tras suenter il segund duel dals dus contrahents en la televisiun. Da las persunas dumandadas, ch’han almain persequità la debatta per part, èn 53% stads da l’avis che Hillary Clinton haja gudagnà il duel. Per 32% è Donald Trump stà il victur.
RR novitads 06:00


text:
«Nadal schon il november» uschia circumscriva Hannes Jenny da l'Uffizi da chatscha e pestga dal Grischun ses sentiment, cura ch'el è vegnì a savair che dus tschiervs han traversà la notg dals 22 sin ils 23 da november la punt sur l'autostrada A13.
L'entschatta dal 2017 avevan ils responsabels da l'Uffizi da chatscha fatg quint, ch'ils emprims tschiervs vegnian a nizzegiar la punt per traversar la val pir en dus fin trais onns. Che tschiervs hajan chattà gia il november la via, haja fatg surstar els a moda positiva – quai mussia dentant er ch'ins na possia betg far prognosas. «Natiralmain avain nus er gì cletg» conceda Jenny, ch'ils tschiervs hajan chattà questa opziun per traversar la val. Fastizs da lufs n'èn dentant betg anc vegnì chattads. Il luf haja gia traversà pli baud la val ed i saja ina dumonda dal temp, cura ch'il luf prendia er la via simpla e segira.
RR actualitad 08:00


text:
La Ladiniatour fej endò la roda
Do 6 agn de paussa edizion nueva con trei seires de conzert ai 18, ai 19 y ai 20 de otober: una a Poza, una a S. Cristina y una a La Ila
Poza de Fascia, S.Cristina y a La Ila, respetivamenter ai 18, 19 y 20 de otober 2005, é i trei luesc olache la Ladiniatour 2005 fej stazion. Al é passé bele sies agn da l’utima edizion Ladiniatour 99, dutaorela tla recordanza de trueps. L gran enteres per la mujiga moderna ladina à descedé grups nuefs da duta la Ladinia y perchel fòvel temp de fé na edizion nueva.
Egon Vinatzer y Marion Kostner entant i ultims preparatifs dla tourné
La Ladiniatour nasc con l sostegn dla Union Generela di Ladins dles Dolomites l ann 1989 y é juda inant per diesc agn con 5 edizions, dutes dagnora con gran suzes de publich y de critica.
“Da la ultima edizion él passé truep temp, agn che é jolés aslum, ma an pensa dutaorela gen a tant de grups de duta la Ladinia sibe dolomitica che dal Friul y da la Svizera che à fat pera y che é nascius aposta per l’ocajion y ence a tant truepa jent che é for vegnuda a scuté su. Chesta é la motivazion dl percie che i volon endò jì inant con la Ladiniatour”, dij Egon Vinatzer un di promotours y organisadours dla lingia de conzerc nueva de chest auton.
La Ladiniatour é nasciuda con l fin de sensibilisé y de tré su i joegn a cianté y a scrive cianties nueves modernes per ladin. La Ladiniatour é per trueps steda la cuna dla mujiga, n grum de grups nuefs se à metù adum aposta per soné y cianté pera a la tourné. Entant duc chisc agn él vegnù a se l dé bendebot de cumpeida de produzions con cianties modernes nueves tla rejoneda ladina che arichesc y deida da ti dé gran emportanza a la cultura y a la mujiga moderna ladina. Sce do la rata dant 16 agn en fòvel ciamò puec che se enfidova de cianté dant n publich mujiga moderna per ladin, dapò pòn dì che aldidancuei él chest n fenomen plu che normal. Un di grups de gran inom che é nascius con la Ladiniatour y per la Ladiniatour é i “Acajo” de Urtijëi. Ei se à metù adum propi per caje, per fé pera a la lingia de conzerc y l soul grup che à fat pera pro dutes les edizions.
“I son contenc che nosta idea y scomenciadiva, nasciuda istintivamenter y spontaneamenter l ann 1989, à souravivù ence do na paussa de n valgugn agn y che ala é chersciuda, madurida y é deventeda na pert viventa y emportanta dla cultura ladina de aldidancuei. Te chest spirit speronse che ala vae inant ence tl davegnì, nos cherdon a la Ladiniatour”, enscí l organisadour Egon Vinatzer.
N mertesc, ai 18 de otober 2005, scomencia la tourné tl tendon a Poza de Fascia, en mercui, ai 19 de otober 2005, vàla inant tla gran sala dla Ciasa de Comun te S.Cristina y en juebia, ai 20 de otober gran finala tla Ciasa dla Cultura a La Ila, for da mesa les nuef da seira.
I grups che fej pera é:
da Gherdëina: i Acajo, i Comminais, y i Secco;
dala Val Badia Hubert & Compagns, Alexander dal Plan & Copagns, Iaco Rigo & Copagns y i Emmmaus;
da la Val de Fascia i Pazedins y
dal Friul la grupa “Quella Mezza Sporca Dozzina.”
I prejentadours dles seires é: a Poza de Fascia Maura Chiocchetti, a S.Cristina Armin Moroder y a La Ila Markus Valentin.


text:
Il biro è l'organ dal cussegl che s'occupa cun il process, l'organisaziun e l'administraziun dal cussegl correspundent.
Ils biros dal Cussegl naziunal e dal Cussegl dals chantuns elavuran il program da sessiun dal cussegl respectiv, designeschan las cumissiuns e las delegaziuns, attribueschan ad ellas ils champs d'activitad e las fatschentas che ston vegnir tractadas e fixeschan la planisaziun dal temp per las discussiuns.
Il biro dal Cussegl naziunal ed il biro dal Cussegl dals chantuns furman ensemen la conferenza da coordinaziun.
Commembers
President / EMPRIMA Vicepresident / Segund Vicepresidenta
dumbravuschs
Presidents da las fracziuns
Sco vicepresident da la fracziun represchenta cusseglier naziunal
Marco Romano la president da la fracziun Andrea Gmür-Schönenberger ch’è commember dal Cussegl dals chantuns.
BETG Commembers
Substituts dals dumbravuschs
Secretariat dal Cussegl naziunal


text:
La differenza en quest gieu da chasa cunter il HC Lugano ha Tavau fatg en il segund terz. Suenter ch’i steva anc 0:0 suenter las emprimas 20 minutas, ha l’equipa da Christian Wohlwend sajetà trais gols en il segund terz. Julian Schmutz (29), Andres Ambühl (35) e Lukas Stoop (39) han sajetà ils trais gols entaifer 10 minutas.
In dals garants per la victoria dal HCD è er il goli Sandro Aeschlimann stà. Cun sias paradas ha el procurà ch’ils attatgaders da Lugano èn quasi sa desperads vid il goli da 26 onns. En tut ha el mussà 45 paradas.
Per il HCD è la victoria cunter Lugano stà la terza victoria en roda. L’ultima fin d’emna han ils Grischuns gudagnà cunter Ajoie ed il mardi cunter Genevra.
Avant il gieu
Fin qua è la stagiun in si e giu per il club da hockey da Tavau. Anc mai han ils Grischuns pudì festivar dapli che duas victorias en seria. Dentant n'hai era anc betg dà dapli che duas terradas en roda per l'equipa da Christian Wohlwend.
Igl è in fatg ch'il HCD è anc in zic a la tschertga da ses meglier hockey. En ils ultims dus gieus han ins dentant pudì constatar che l'equipa vegn plaunsieu en furma. A chasa cunter Ajoie han els gudagnà cun gist 6:0 ed ordaifer cunter Genevra han els gudagnà cun 3:2, quai grazia ad ina gronda effizienza avant il gol ed in gieu fitg disciplinà en la defensiva.
Aeschlimann u Senn?
Ina dumonda che sa tschenta: Tgi è insumma il numer 1 en gol tar Tavau? Èsi Gilles Senn ch'è turnà da l'America dal Nord la stad suenter dus onns u èsi Sandro Aeschlimann ch'è dapi dus onns tar ils Grischuns? Al cumenzament ha Gilles Senn, per gronda part, survegnì la fidanza dals trenaders. El n'ha dentant betg pudì persvader dal tuttafatg. Quai mussan era sias statisticas. En ils otg gieus ch'el è stà en acziun ha el parà 89,7% dals sajets. Sandro Aeschlimann ha pir dà quatter gieus, tranter auter ils ultims dus, nua ch'el ha parà 93,4% dals sajets. Tut quai ch'è sut 90% vala plitost sco flaivla quota en il sport da hockey, sur 93% è percunter ina fitg ferma quota.


text:
Rivèrber
Ind on ambiént saràa riflettént el succéd el fenòmen del rivérber ; el rivèrber l’è l’effètt di riflessión multipli contra a i mur de l’ambient. Per via del fenòmen del rivèrber quand che ona sorgént sonòra la ven smorzada el livèll sonòr el va minga subit a zero per via del rivèrber.
Andana de la densità de l'energia sonòra in caso de rivèrber[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ciapèmm in considerazión la situazión che a partì del silenzi la vegna pizzada 'na sorgént sonòra che la manda foeura on son costànt e poeu la vegna smorzada. A l’inviada a on ricevidór miss in del’ambiént la ghe riva domà l’onda sonòra dirètta e poeu manemàn se sòmen i svariàd ond riflettùd. La densità sonòra, che pòdom esprimm in J/m3 la va adrée a cress fin a on valór massìm a regìmm che ciàmom Do. Quand che la sorgent sonòra la ven smorzada el succéd l’incontrari: al princippi la ven a manca l’onda dirètta e manemàn quèj riflettùd fin tant che ‘l son el se smòrza nò del tutt.
Pòdom donca distingu:
- on transitòri de attacch, in del cors del quàl, sòta l’ipòtesi che ‘l camp sonòr el sia spantegàa in manera uniforma, ipòtesi che la var quand che ‘l rivèrber el dòmina sora 'l camp sonòr dirètt (varda ► distanza critica ) la densità de energià la varia segond quèlla leg chì:
- indoe
- Do l’è la densità sonòra a regìmm [ J/m3;
- t l’è el temp a comenzà del momént che la sorgént sonòra l’è stada pizzada [ s ];
- A l’è l’area de assorbiment [ m2 ];
- V l’è el volùmm de l’ambient [ m3 ];
- C l’è la velocità del son [ m/s ].
- on perìod a regìmm, in del cors del quàl la densità de l'energia l’è costanta e la var:
- on transitòri de esaurimént: in del cors del quàl sòta i istèss ipòtesi:
Quèll’andana chì la pò vèss dimostrada come che 'l vegaràa chì adrée depiegà.
- Mèttèmm l’ipòtesi che in del temp infinitésim dt l’energià emisa de la sorgént sonòra (con potenza W) dE=W•dt la vegna in part surbida su di mur dEa, e in part rilfettuda dEr. Se pò trascurà la trasmissión travèrs i mur.
- Per el princippi de la conservazion de l'energia:
- indoe:
- indoe:
- a l’è el coefficent de assorbiment acustich;
- n l’è l’è el nùmer de buttóni che l’energià la compìss in l’unitàa de temp, che, per di considerazión statistich {de spiegà} el var indoe V l’è el volùmm de l’ambiént, S la superfice de l’ambiént in m2, c la velocità del son in m/s;
- V l’è el volumm de l’ambiént in meter cubi;
- se D l'è la densità de energia de l’ambiént in J/m3, alora:
- dEr l’è nagòtt a regìmm, inveci in del transitori de attach l’è pari al cressimént de l’energia circolanta in de l’ambiént V•dD: ;
- A se otten: → che i sò condizión al contorna hinn D=0 per t=0, D= Do a regìmm con ottegnùu de l’ultimàa equazion con dD/dt =0 de già che sèmm a regìmm e considerand che (area de assorbiment acustich)
La risoluzión de l’equazion differenziàl la mena a:
- come che 'l se voreva dimostrà.
Temp de rivèrber[Modifega | modifica 'l sorgent]
El ven ciamàa temp de rivèrber el temp necessari al fin che la densità de energia sonòra la vaga giò a vun milionesim de quèlla che la gh’era quand che la sorgént sonòra l’èra stada smorzada. O ben el temp T60 al fin che el livèl sonòr el vaga giò de 60 dB rispètt al valór inizial. El temp de rivèrber l’è fàcil de vèss calcolàa con la Formola del Sabine e la Formola de l’Eyring.
Formola del Sabine[Modifega | modifica 'l sorgent]
La formola del Sabin la ne permètt de calcolà inscì el temp de rivèrber:
- [ s ]
indoe:
- V l’è el volùmm de locàl [ m3 ];
- A l''è l'area equivalenta de assorbimént [ m2 ].
La formola del Sabin l’è stada ottegnuda per via sperimentàl ma la podarìss vèss dimostrada.
Tuttamanch la fórmola del Sabin la gh’hà di limit de già che la var domà:
- quand che i misùr de l’ambient hinn longh compàgn (se de nò la ghe sarìss desuniformità);
- quand che i mur riflètten l’energia sonòra ma minga in manera speculà ma puttóst in manera de spantegà el son (se de nò la ghe sarìss desuniformità);
- quand che i riflessión hinn arént vuna adrée l’altra (se de nò a ghe sarìss nò continuità).
De sorapù quand che i mur hinn molto assorbént ( A=1 ) la fórmola del Sabin la gh’avarìss de mandà foeura zero come risultàa, inveci la manda foeura di valór piscinìtt. Ancasì la considera nò el fenòmen de la risonanza acustica. [2]
Formola de l'Eyring[Modifega | modifica 'l sorgent]
Per superà i lìmit de la formola del Sabine, gh’è la formola de l’Eyring che la ciapa in considerazión tucc i buttón in deperlór che ‘l son el fa in la stanza e l’è fada inscì:
- [ s ]
indoe:
- V l’è el volùmm de locàl [ m3 ];
- S l’è la superfice de l’ambiént [ m2 ];
- l’è el coefficent de assorbiment acustich. [3]
Riverbèr artificial[Modifega | modifica 'l sorgent]
El rivèrber el pò vegnì ricreàa artificialmènt per vèss aplicàa in del cors di spettàcoj musicàj oppùr in di studi de registrazión a la vos e a' istrument musicaj per simulà i esecuzión musicàj o per dagh ‘na profondità maggiora al son. Per simulà l'effètt del rivèrber hinn l'è stàda misa in pee 'na fila soluzión in del cors del temp, grazie al progrèss de la tecologia.
Rivèrber a naster[Modifega | modifica 'l sorgent]
Si dopera on registradór/riproduttór particolar a naster magnetich che ‘l fa corr via on anèll de naster a velocità costanta denter in dona meccanica dotada d’on cozzìn de registrazión fiss e de vun de riproduzión movìbil. El cozzin de riproduzión l’è montàa su in su on meccanismo a vid che ‘l permètt de variànn la distanza de quèll de registrazión. El segnàl registràa per mèzz del primm cozzìn el ven leggiùu del segónd e i du vegnen mes’sciàa insèma de manera de ottegnì l’effètt del rivèrber. El temp de ritàrd el dipénd de la distanza infra i du cozzìn e ‘l permètt de ingenerà sia l’effètt del rivèrber, sia effètt de l’eco. Chi affari chi hinn ingombrànt e pesànt. Compagn che ògni registradór a naster, a gh’è poeu on rumór de fond compagn del fluscià, assosènn maggiór de quèll prodòtt di tecnologij digitàj.
Rivèrber a tromba[Modifega | modifica 'l sorgent]
In su l’àlber d'on motor elèttrich a velocità variàbel i vegnen montàa, sfasàa infra de lor de 180°, du micròfon miss denter in di recipiént cònich, ciamàa "tromb" che ne fànn cress la direzionalità perchè i protéggen parzialment di rumór defoeura. Tusscòss l’è miss denter in vuna cassa acustica che ‘l sò altoparlànt, miss a l’altèzza di micròfon girànt, el trasmètt el son che ‘l se voeur ritardàa. Intanta che pirlen, i micròfon passen denanz a l’altoparlànt, intercètten el son e ‘l trasmètten al circùit de amplificazion. El ritàrd ottegnùu l’è proporzionàl a l’incontrari de la velocità de giramént del motór che la pò vèss regolada de l’utént e la permètt de ottegnì el rivèrber, l’eco e ‘l Leslie ch' a l'è on effètt particolar ottegnùu de la combinazión de ritàrd e sfasadura di freguénz coasàa de l'effètt Dòppler. I rivèrber a tromba hinn ingombrànt e pesant. La qualità del son la dipend de la bontà di componént, di micròfon e di altoparlànt e l’è influenzada in manera negativa del rumór ingeneràa da i attriti meccanich del motór e del rumór defoeura intercettàa di micròfon.
Rivèrber a mòlla[Modifega | modifica 'l sorgent]
Quèll’affari chì, che ai temp de la tecnologia digitàl el podarìss parè di temp indrée, in realtà el risult anmò adèss senza eguàl per calór e profondità. El rivèrber a mòlla, ancabén el sia nò ‘’realìstich’’ se ‘l ven confrontàa cont i priocessór de studi, el ghe dàa al son de la ghitara quèlla “sensazión” amada de di generazión intrègh de musicista.
El segnàl el ven fàa passà, tramìt d’on trasduttor, travèrs ‘na spiràl de metal (la mòlla). A l’altra estremità de la mòlla on trasduttór equivalént al primm el mètt denter de neouv el segnàl in del circùit de amplificazión indoe el ven mes’cià cont el segnàl d’orìgin. El segnal catàa su del segónd trasduttór el risulta on zicch in ritàrd rispètt al primm e l’orìgina in del scoltadór l’effètt del rivèrber. Per di resón de facilità in del costruì e per sbassàa i cost i amplificadór modèrni piscinìtt per ghitara despèss hinn dotàa del rivèber a mòlla, che ‘l ven miss denter in la cassa de risonanza. Diversament di alter istrumént, in del son del la ghitara elèttrica i variazión del timber che quèl tipo de effètt chì el mètt denter sora 'l segnàl orìginàl se sénten pòch.
El fonzionamènt del rivèrber a mòlla l’è fondàa sora la trasmissión del movimént aplicàa a on’estremitàa de la mòlla tràmit d’on trasduttór che ‘l trasforma el segnàl elèttrich ind on segnàl meccànich. La mòlla la vibra e la trasmètt el segnàl meccànich travèrs i gir de la mòlla e ghe voeur on cèrt temp. A l’altra estremità de la mòlla el segnàl el riva donca on zicch in ritàrd rispètt a l’estremità de l'entrada de la mòlla medèmma e ‘l ven trasformà ind on segnàl elèttrich per mèzz d’on trasduttór de sòlit fàa su d’on nucli fèrromagnetich taccàa su a l’estremitàa finàl de la mòlla e miss denter ind on solenòide. Grazie a la leg del Faraday el moviment del nucli magnètich miss denter in del conduttór del diventa el segnàl elèttrich.
El temp de ritard del sistèma l’è stabilìi domà de la longhèzza de la mòlla e doncà el pò vèss cambiàa nò de l’utilizzadór. Anca a ciaàa su di mòll de grand longhèzza, el màssim ritàrd che ‘l se pò ottegnì l’è de l’órdin di millisegònd, per quèst l’è nò possìbil a ingenerà l’effètt de l’eco, ma domà on rivèrber accettàbil. Se per cas la scàtola a mòll la ven scurlida, i trasduttór intercètten el rumór di mòll che sbatten vuna contra de l’altra e contra a i mur de la scàtola medèmma e l’invìen al circùit de amplificazión.
Rivèrber a camera[Modifega | modifica 'l sorgent]
In su la falsariga del rivèrber a mòlla, ind ona scàtola isolada del defoeura de ponto de vista acùstich el ven miss denter on tubo inarcàa de manera de percórr el tragìtt pussée longh possìbil. A ‘n’estrmità del tubo el ven miss on altoparlànt piscinìnn, inveci a l’altra estremità gh’è on micròfon. El son mandàa foeura de l’altoparlànt el ghe mettarà on cèrt temp per percórr tucc el tubo e rivà fin al micròfon de manera de ingenerà el ritàrd necessari. Compagn che per el rivèrber a mòll, el temp de ritàrd l’è nò cambiàbil de l’utilizzadór e comunque l’è puttòst curt. El son del rivèrber ottegnùu in quèlla manera chì l’è de qualità pèssima.
Rivèrber digital[Modifega | modifica 'l sorgent]
El segnàl analògich el ven digitalizzàa e immagazzinàa in di banch de memòria RAM che la ven doprada come la spiràl metàllica del rivèrber a mòlla. Defàtt i byte vegnen fàa corr d’on banch a quèll adrée fin a rivà a l’ùltimm. El segnal digital catàa su de l’ùltima memòria el ven poeu trasforma in analògich e mes’ciàa insèma al segnàl d’orìgin per ottegnì l’effètt del rivèrber. El temp de ritàrd che ‘l pò vèss ottegnùu el varia a agì sia in sul nùmer di cèllul de memòria tiràd denter in del procèss, sia in su la programmazión del temp de traferimént di dàa d’on banch a l’alter. La granda capacità di memòri RAM la permètt de raggiòng anca di ritàrd d’on bel poo de segónd e donca se pò passà facìlment de rivèrber a eco. I esisten in del mercàa di circùit integràa che tiren denter i convertidór A/D e D/A, i memòri e i circùit per programmà el temp del rivèrber. Con domà vun chip a l’è inscì possìbil de realizzàa on ‘eco digitàl ind on spazzi molto piscinìn e con pòch de componént estèrni. La digitalizzazión del segnàl e la soa traformazión in forma analògica che la ven de seguìt i càosen tuttamanch ona cèrta pèrdita de la qualità del son che la dipénd de la bontàa in del catà su i campion che la soa contribuzión a la qualità del son pò minga vèss mai del tutt tajada foeura. A hinn molto spantegàa anca i circùit integràa ciamàa 'bucket brigade' (cadena de sidèj) ch’ i gh’hànn minga denter ona trasformazión de l'analògich al digitàl e al’incontrari, ma hinn fàa su de tantìssim cèllul a condensador che se careghen vuna adrée a l’altra cont el valór del campión de la tensióٙn ch 'a l’è stàa catàa su a di intervàj regolàr, in manera analògica. El valór de la càrega el ven passàa d’on condensadór a l’alter (e l'è de quèll fàa chì el ven el nòmm de "cadena de sidèj"), fin a raggiòng la sortida, e ghe mètt on cèrt temp che ‘l saràa el ritàrd vorsùu.
Vos correlad[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Michele Pascali (2015). Acustica ambienti interni (in italian). Grafill, 18-22. ISBN 978-88-8207-781-5.
- ↑ Michele Pascali (2015). Acustica ambienti interni (in italian). Grafill, 33-35. ISBN 978-88-8207-781-5.
- ↑ Michele Pascali (2015). Acustica ambienti interni (in italian). Grafill, 37-38. ISBN 978-88-8207-781-5.


text:
En la populara dad oz vuless jau preschentar sauts da Lorenz Giovanelli e Hausi Straub, dus cumponists da vaglia che han influenza bleras musicantas e chapellas. Dad els dus datti fitg blers tocs che vegnan sunads da numerusas chapellas en tut la Svizra.
Lorenz Giovanelli è naschi ils 18 da mars dal 1915 a Frutigen, mort è el ils 18 october dal 1976. Ses bab, oriund da l’Italia, era maina fabrica tar la construcziun da la viafier dal Lötschberg, sia mamma la figlia d’in inschigner. Gia d’uffant ha el cumenza a sunar l’orgelet ed il 1932 ha el fundà sia emprima chapella, la chapella «Alpengruss», cun Walter Isler, clarinetta – Hans Schmid, accordeon e Johann Grossen, cuntrabass. A partir dal 1941 ha el lavurà sco musicant da professiun ed ha accumpogna a blers auters tar lur producziuns, er sch’el na saveva betg leger e scriver notas e sunava tut ordador. Da Lorenz Giovanelli datti sur 250 cumposiziuns e durant sia vita ha el registrà sur 500 sauts cun differentas furmaziuns.
Hausi Straub è naschì ils 17 da december 1928 a Welschenrohr e viva uss a Bienna. Cumenzà a sunar ha el pir cun 18 onns, al principi l’accordeon e pli tard lura l’orgelet che l’ha fatg vegnir enconuschent. Ils onns 60 ha el fundà il «Schwyzerörgeliquartett Hausi Straub», ha cumponi numerus sauts che èn daventads semperverds e che appartegnan tar il repertori da bleras chapellas. Er el, che ha emprendì a sunar l’orgelet sco autodidact, ha suna in pliras furmaziuns – er cun Lorenz Giovanelli.
La musica populara dal Grischun e da la Svizra chatta ses lieu en questa emissiun.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Sion (VS)
Sion (en tudesch: Sitten) a l'è una cità svizzera, capital del Canton Vales e del distret de Sion. La süperfiss del teritori aministraa de la cità de Sion l'è de 25.6 km² e in del Dicember 2011 la gh'eva una popolazion de 30717 abitant.
Sion la se tröva a una altitüden de 500 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Ayent, Conthey, Grimisuat, Grône, Les Agettes, Nendaz, Saint-Léonard, Salins, Savièse, Mont-Noble e Vex.
Cità 'ngemelaa[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Media relaa a Sion su Wikimedia Commons
- Official website (Todesch) (Franzés)
- Tourism guide


text:
Región de Arica y Parinacota
La Región de Arica y Parinacota è la regiun la pli settentriunala dal Chile. Ella cunfina al nord cun il Peru, al sid cun la Región de Tarapacá, a l'ost cun la Bolivia ed al vest cun l'Ocean pacific.
La regiun ha ina surfatscha da 16'873,3 km² e ina populaziun stimada da bunamain 190'000 abitants (2006). Ella cumprenda las provinzas dad Arica e Parinacota. La chapitala da la regiun è la citad d'Arica. La regiun è vegnida creada l'onn 2007 entras la seperaziun da las duas provinzas da l'anteriura Región de Tarapacá.


text:
Cunquai ch'i dettia anc blera lavur vegnian las delegaziuns a restar pli ditg a Vienna per chattar ina buna schliaziun globala.
Curt avant avevan medias iranaisas rapportà che lur minister da l'exteriur Mohammed Dschawad Sarif vegnia a bandunar las tractativas per in di.
Las tractativas d'atom cun l'Iran èn gia avanzadas, tuttina èn pliras dumondas anc adina avertas. Per discussiuns procura surtut il fatg che l'Iran refusa l'inspecziun dad implants militars. Il vest insista però sin l'access per segirar ch'il pajais na construeschia betg novs implants atomars.
I na dat nagin motiv da concluder a la svelta questa nauscha cunvegna che vegn mendra da di tar di.
Il schef da la regenza israeliana, Benjamin Netanjahu rinfatscha a las pussanzas mundialas ch'ellas dettian suenter memia fitg en ils discurs d'atom cun l'Iran. I na dettia nagin motiv da concluder a la svelta questa nauscha cunvegna che vegnia mendra da di tar di, ha Netanjahu ditg tenor indicaziuns da ses biro.
La publicitad mundiala ignoreschia che Teheran offendia ils dretgs d'umans e sustegnia il terrorissem. Netanaju vala sco in dals gronds critichers da la cunvegna d'atom cun l'Iran.
RR novitads 15:00


text:
Sche Vus esses senza lavur s’annunziei il pli spert pusseivel denton sil pli tard igl emprem gi, per il qual Vus vuleis retrer prestaziuns dalla cassa da disoccupazin per l’intermediaziun da lavur.
A Vossa disposiziun stattan duas pusseivladads:
- Annunzia persunala tier igl uffeci da lavur regiunal (RAV) a Glion.
- Annunzia electronica sur il portal d'internet arbeit.swiss. In muossavia che declara co tschaffar las datas el Job-Room anfleis Vus sut il link muossavia.
Per l’annunzia duvreis Vus Vossa numera da segirada d'AVS. Vus anfleis ella sin Vossa carta d’assicuranza d’AVS ni sin la carta da Vossa cassa da malsauns.
Tier damondas supplichein nus da s’annunziar direct tier il RAV regiunal a Glion ni tier la «Hotline Anmeldung» KIGA, telefon 081 257 30 84.
Regionales Arbeitsvermittlungszentrum
RAV Ilanz
Bahnhofstrasse 31
7130 Ilanz
Telefon +41 81 257 62 14
Fax +41 81 257 62 19
info.ravilanz@kiga.gr.ch
www.kiga.gr.ch
- Uffeci da lavur regiunal (RAV) a Glion
- Uffeci per industria, mistregn e lavur (KIGA) dil cantun Grischun
- Portal d'internet arbeit.swiss per l'annunzia dalla disoccupaziun
- Portal d'internet arbeit.swiss cun informaziuns e links per persunas ch'enqueran lavur


text:
Il secret da banca na duai betg vegnir francà en la Constituziun. Il Cussegl dals chantuns refusescha in’iniziativa dal pievel correspundenta. Era «na» di el a la cuntraproposta dal Cussegl naziunal.
Uschia suonda il Cussegl dals chantuns l’argumentaziun dal Cussegl federal. Tenor lez fissi cun l’iniziativa betg pli pussaivel dad imponer la taglia a moda correcta. L’ultim pled vegn probabel il pievel svizzer ad avair.
Il secret da banca sparta Engler e Schmid
Dapi il cumenzament da l’onn vala per ils clients da bancas svizras che vivan en l’exteriur il barat d'infurmaziuns automatic. Vul dir che lur datas da banca, per exempel la summa dals daners ch'els han tar ina banca svizra, vegnan tramess automaticamain a las autoritads da taglia da lur patria.
Per ils Svizzers che han lur contos en Svizra resta dentant tut sco enfin uss: Lur datas èn protegidas. Per che quai restia er en l'avegnir uschia, vul in'iniziativa francar il secret da banca en la Constituziun federala.
En il parlament federal na chatta quest plan dentant betg bler sustegn. Ils adherents emprovan perquai da salvar ils puncts centrals da l'iniziativa cun ina cuntraproposta.
Lur arguments
Per il cusseglier dals chantuns Martin Schmid (GR/PLD) va l’iniziativa memia lunsch. Ella mettessia en dumonda il sistem cumprovà en Svizra. La cuntraproposta segireschia dentant tant la pratica actuala en dumondas da taglia, sco er las datas ed infurmaziuns persunalas da mintgin, di Martin Schmid envers Radiotelevisiun Svizra Rumantscha.
Er Stefan Engler (GR/PCD) è da l’avis ch’i valia da proteger las datas persunalas. Percunter na dettia quai nagina giustificaziun da proteger cun la cuntraproposta era anc il fraud da taglias ubain in cumportament incorrect a disfavur dal stadi e da quels ch’ageschan correctamain. Mo gist quai saja la finamira centrala da la cuntraproposta, crititgescha Engler.
Chombra pitschna decida cunter iniziativa e cuntraproposta
Suenter ina lunga ed intensiva debatta ha la maioritad dal Cussegl dals chantuns decidì da cussegliar a las votantas ed als votants da dir na a l’iniziativa dal pievel per la protecziun da la sfera privata. Ultra da quai han els decidì cun 25 cunter 19 vuschs da betg preschentar ina cuntraproposta a l’iniziativa. Omaduas fatschentas turnan en il Cussegl naziunal. Lez aveva ditg gea a la cuntraproposta.
RR actualitad 17:00+
Iniziativa ed iniziants
Davos l’iniziativa «Gea a la protecziun da la sfera privata» stattan represchentants da la PPS, PLD, PCD, la Lega ed ils Giuvens liberals. Ils iniziants han però era signalisà da pudair s'imaginar da retrair l’iniziativa, sche la cuntraproposta chattassia ina maioritad en il parlament.


text:
La regenza grischuna ha nominà Pascal Porchet sco nov manader da l'Uffizi da militar e da protecziun civila. El vegn a surpigliar questa funcziun l’entschatta da l’auter onn ed uschia succeder a Martin Bühler che daventa lura cusseglier guvernativ.
Porchet ha 50 onns e tranter auter lavurà en il sectur da finanzas. Sco ultim ha el lavurà per la Crusch Cotschna Internaziunala a l’exteriur e manà differentas delegaziuns e missiuns. Dapi il 2018 è el schef dal stab Operaziuns globalas da la Crusch Cotschna internaziunala.
L'Uffizi da militar e da protecziun civila ha la direcziun generala da la protecziun da la populaziun en il sectur da las planisaziuns da provediment ed è responsabel per ils secturs Protecziun civila edifizis e Protecziun civila acziun/instrucziun.


text:
Brömà
Brömà (nòm uficiàl en italià: Brumano) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la ólta Al d'Emagna a 30 km de la sità e a 911 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 109 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 8,1 km² e 'na densità de popolasiù de 13 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Val d'Erv (LC), Füipià, Lecch (LC), Locadèl, Murterun (LC), Röda, Alsèca e Vedeséta.
Evulusiù demogràfegaModifega
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Brömà l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Per Pastgas hai jeu giu da dar in’intervesta sur dalla levada, il misteri da cardientscha. Interessant, haiel tertgau, il misteri da cardientscha confruntaus cul mal el mund ha adina fascinau mei. La schurnalista tschentava damondas elementaras, concretas, silmeins tenor miu meini. Aschia ha ei dau in text.
Cura ch’el ei vegnius publicaus, haiel giu zacontas reacziuns specialas. Ei seigi halt karma, quei dil mal. Tgi che hagi discletg ella veta, tgi che vegni malsauns, seigi sez la cuolpa, quel stoppi halt sesviluppar. In che hagi per exempel cancer ni in down-sindrom, seigi «engreviaus karmicamein». Vul dir: quel hagi fatg enzatgei falliu e stoppi emprender da viver meglier. En tgei senn che quei «esser engreviaus karmicamein» vali gia avon che nescher, hai jeu buca propi capiu. Ins hagi dad ir tras pliras vetas per daventar in esser spirtal sco Jesus.
A mi ha quei dau da patertgar. Co sa in’intervesta sur dil coc da nossa cardientscha, numnadamein mort e resurrecziun da Cristus evocar talas reacziuns? Tgei ha la levada da far cun scenaris apocaliptics mischedai cun elements hinduistics? Gartegia ei buca pli a nus teologs da descriver il misteri da cardientscha sco mument da liberaziun buca mo dalla mort, mobein era da moralas profanas e squetschs seculars?
Jeu sai ch’il maletg dalla baselgia ha gia daditg sgreffels. Sch’ei vegn detg ch’ins duei far in plaid sin via che duei buca tunar sco en baselgia, san ins s’imaginar tgei sgreffels che quei maletg ha.
Ins vul zuar che la baselgia s’exprimi. Surtut a damondas existenzialas, nua ch’ei dat buca rispostas semplas. Per exempel il mal el mund. Aber quei che la baselgia ha da dir duei lu esser emperneivel, senza fauldas e flot e duei buca scurlar il carstgaun.
Gie, la baselgia semetta sezza magari bugen en tal comfort. Igl ei adina schon stau pli flot da senudar cul flum che da semetter en cun curascha el senn dil plaid da Diu. A mi vegn il profet Ezechiel endamen (34,2): «Paupra ils pasturs d’Israel che pasculeschan sesezs! Vessen ils pasturs buca da pascular las nuorsas?».
Igl ei adina schon stau pli flot da senudar cul flum che da semetter en cun curascha el senn dil plaid da Diu.
Jeu sundel leda ch’igl evangeli ei buca cumadeivels. Jeu sundel leda che la buna nova dil evangeli va vinavon, era sche la baselgia sfundra, sco in anteriur president dalla baselgia da Basilea ei s’exprimius ina ga.
Igl evangeli zaccuda numnadamein quel che selai en. Seschar en cun zatgei che nus enconuschin buc, fa tema; piarder ina persuna carezada, ni ina greva malsogna, quei sa dar viultas alla veta. Quei che zaccuda, quei che sforza nus da semidar, quei cunvegn il bia buca a nus. La cardientscha resta ina provocaziun. Aber viultas nunspitgadas arvan portas, portan nus vinavon. E quei ei il misteri.


text:
Software
El software, despess ciamad programa (anca se, in gergh, el gh'ha 'n olter signifegad) o programadura, a l'è l'insema di component che inn no materiai de 'n computer, de meter invers ai component fisegh, o ben l'hardware.
A segonda de quell che fann e comé, a l'è possibel partì inscì i software:
- Aplicazzion, o ben un software che 'l permet de doperà un calcolator oltra i so fonzionalità de bas: di esempi poden vesser i video-sgioeugh o i programa de videoscritura
- Software de sistema, o ben un software che 'l da al calcolator i so fonzionalità de bas, doperabel de l'utent e di aplicazzion
- Sistema operativ, una collezzion de component essenziai che permeten a 'n calcolator de fonzionà: ne fann part robe compagne del bootloader, del kernel, de la shell, del supervisor e del sistema di fenestre
- Driver, un software che 'l permet de interfaccià el calcolator a 'n dispositiv hardware
- Utility, un software che 'l juta l'utent a doperà e a tegnì net el computer
- Malware, un software pensad per bordegà e fà de dagn a 'n sistema
RiferimentModifega
Alter progetModifega
- Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su software


text:
da sur Alfred Cavelti
Gl’ei evident: Pieder tenor il rapport dils evangelis onz temeletgs, per bien romontsch magari ina buglialatg, sepresenta els Fatgs dils apostels sco annunziader perschuadiu e curaschus digl evangeli dil Cristus. Pastgas ha consequenzas radicalas en sia tenuta e siu esser. El plaida cun fermezia interna avon quels dils quals el veva anteriuramein grond respect e sterment. Pastgas ha schau daventar el in niev carstgaun. Per Pieder ei Cristus, il crucifigau e levaus da mort en veta, quel che dat veta e forza da viver. El ei, sco Pieder annunzia, il crap da cruna che porta e dat tegn e sustegn a tut, quel che fa sauns il malsauns e porta spindrament. Ed el renfatscha all’elita religiusa dils Gedius ch’els han rufidau il Cristus, il spindrader dil mund.
Fatgs 4,8–12
Lez dis ha Pieder, pleins dil Spert sogn, detg: Vus menaders dil pievel e vus vegls! Sche nus vegnin interrogai oz pervia d’ina bun’ovra vid in malsaun, tras tgei quel seigi vegnius medagaus, sche dueis vus tuts ed igl entir pievel d’Israel saver: En num da Jesus Cristus da Nazaret che vus veis crucifigau e che Dieus ha leventau dils morts. Tras el stat quei um sauns avon vus. El ei il crap che vus baghegiaders veis rufidau, mo ch’ei daventaus il crap da crunacrap da cantun ni crap final. E tras buc in auter dat ei spindrament. Pertgei igl ei buca dau als carstgauns in auter num sut il tschiel, tras il qual nus savein anflar spindrament.
☛ evangeli dalla dumengia: Gn 10,11–18


text:
- Hurican «Ida» ha chaschunà gronds donns en il stadi federativ da Louisiana. Almain ina persuna è morta pervi dad ina planta derschida.
- A Louisiana e Mississippi èn dapli ch'in milliun persunas senza current electric.
- En il fratemp è il hurican vegnì degradà en la categoria 1.
«Ida» è ier dumengia da mezdi fruntà sin terra franca en il sidvest da la metropola da New Orleans. Quai sco hurican da la categoria 4 da 5 cun fermezzas da vent da 240 kilometers per ura. Entant è el sa flaivlentà sur terra e vala anc sco hurican da la categoria 1.
Tenor indicaziuns uffizalas saja ina persuna vegnida sturnida d'ina planta derschida. En la Louisiana èn gia bunamain 750'000 chasadas senza current electric. Tranter auter saja l’entira forza electrica dada ora en la metropola da New Orleans. Chasas e vias sajan sut aua.
Quant gronds ch’ils donns èn la finala, na possian ins anc betg dir. Il president american Joe Biden ha annunzià agid per las regiuns pertutgadas. La devastaziun tras il hurican saja probabel immensa.


text:
Sco confundatur da l’universitad ha Casper Decurtins mess las ragischs per ina relaziun speziala cun il Grischun. Dapi 1957 exista a Friburg in lectorat da lingua e cultura rumantscha e blers giuvens rumantschs han fat là lur studis. L’emissiun porscha numerus discurs cun students actuals ed anteriurs e sondescha co il mund rumantsch funcziuna u pudess funcziunar a Friburg.
Participants: Giusep Capaul, Ramun Berther, Carli Tomaschett, Valentin Vincenz, Eduard Studer
Redacziun: Pieder Simeon
Scuntrada 5-12-1981
Numer d’archiv: 500160


text:
Swiss Cycling ha decis quals clists che dastgan ir cun il dress dal team naziunal al Tour de Suisse che cumenza la dumengia.
Sut la direcziun dal trenader Michael Albasini van a la partenza:
- Claudio Imhof
- Simon Pellaud
- Roland Thalmann
- Joab Schneiter
- Joël Suter
- Lukas Rüegg
- Kevin Kuhn
Per Kuhn e Rüegg èsi l'emprima cumparsa sin nivel World Tour.
Il 84avel Tour de Suisse cumenza cun ina cursa cunter l'ura a Frauenfeld. Pervia da corona han ins stuì annullar la cursa da l'onn passà.
Ord l'archiv


text:
Gàmbara
Gàmbara (en Italià: Gambara), l'è 'n cümü de 4 710 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla Bàsa Bresàna a 36 km a Sudèst de la cità de Brèsa e 30 a Nordèst de la cità de Cremùna.
El teretóre de Gàmbara 'l se tróa ai cunfì co le pruvìnce de Cremùna e de Màntoa. L'è töt pià e l'è delimitàt dei fiöm Mèla e Cés.
Divèrsi repèrcc e iscrisiù le testemógna l'urìgin romàna de l'abitàt, ma 'l cèntro piö antìc facilmènt l'ìa 'n cuincidèmsa de la frasiù de Curviù.
Evulusiù demogràficaModifega
Abitàncc censìcc
RiferimènccModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Giorgio Napolitano
Giorgio Napolitano (Napoli, 29 de zögn del 1925) l'è 'n òm pulìtich italià, presidènt nömer öndes de la Repüblica, en càrica a pàrter del 15 de màgio del 2006 e ri-iligìt per en segónt mandàt ai 20 de bril del 2013.
Prìma de deentà Presidènt de la Repüblica l'ìa stat apò a Presidènt de la Càmera dei Deputàcc endèla Legisladüra XI (el g'ha ciapàt el pòst de Oscar Luigi Scalfaro, che l'ìa dientàt Presidènt de la Repüblica endèl 1992) e Minìster de l'Intèrno endèl goèrno Prodi I. E pò amò l'è stàt deputàt del 1953 al 1996 e Senatùr a vita del 2005 (numinàt de Carlo Azeglio Ciampi) enfìna al dé che l'è stat iligìt a la prìma càrica de la Repüblica.
L'è 'l prim Presidènt che gh'è stat iligìt per en segont mandàt e 'l prim President che g'ha fat part endèla sò cariéra del Partit Comunista Italià.
Quan che l'è stàt iligìt la prìma ólta, l'è stat el tèrs presidènt a véser iligìt a la quàrta ciamàda (dopo Einaudi e Gronchi) co 543 vóti a favùr sö 990 che votàa e 1009 che gh'ìa dirìt (el segónta véser stat iligìt apéna coi vóti de la magiurànsa de goèrno de l'época — prìma de lü Luigi Einaudi); per el segónt mandàt envéce l'è stat iligìt a la sèsta otasiù e 'l g'ha ciapàt 738 vóti a favùr sö 997 che votàa e 1007 che gh'ìa dirìt.
L'è stat el sèst ex Presidènt de la Càmera a véser iligìt a Presidènt (dòpo de Enrico De Nicola, Gronchi, Leone, Pertini e Scalfaro), el segónt a véser stat iligìt quan che l'ìa zà senatùr a vita (prìma de lü l'ìa stat Leone), e 'l tèrs presidènt de urìgin napoletàna (dopo De Nicola e Leone).


text:
Durant sia lavur sco lavurer forestal ha el gia fabritgà uschia ina chasa da laina radunda ensemen cun auters. Quai aveva fascinà el talmain ch'el ha purtà onns ed onns quai siemi cun el.
Il bab da dus uffants viva dapi plirs onns en ina rulotta sin il campadi. Quai dapi la separaziun da sia dunna. Avant in onn ha el latiers anc pers la lavur perquai che la interpresa nua ch'el lavurava ha stuì serrar las portas pervia da corona. En quai mument è vegni endament ses siemi da la chasa da laina radunda.
Tut ha stuì ir svelt e na dastgava betg custar memia bler. El na saveva numnadamain betg quant ditg ch'el saja senza lavur. Per betg perder temp cun lubientschas da fabrica ha el decidì da fabritgar confurm a las leschas sin in campadi. Per tegnair bass ils custs ha el decidì da fabritgar tut sez. Ina sfida che Jon Fadri Carpanetti , era numnà «Big», ha prendì cun schlantsch enta maun. Ed ussa, in mez onn pli tard, stat la chamona. Be pli il tetg da schlondas manca anc. Quel vul el far proximamain, però quai dovria temp, di «Big».
In siemi è s'accumplì per Jon Fadri Carpanetti ed era anc in segund. El ha ussa entschavì a lavurar independentamain, cun sia atgna interpresa da lavurs da lain. Chamonas da laina radunda porscha el natiralmain era.


text:
The Ring
The Ring (’L anèl) 'l è 'n film ad scarésa dal 2002 ad Gore Verbinski, adatamènt 'd un film giapunéś dal 1998 'd Hideo Nakata ciamâ Ring (リング) trat da 'n rumànś ad Koji Suzuki. In dal 2005 'l è gnû fóra un séguit, The Ring 2, girâ p'r i americàṅ pròpria da Nakata stés.
Al film 'l à muciâ sù dūśènt-sinquànta migliòṅ ad dòlar a 'l incìrca a frònt 'd un budget ad quarànt'òt.
Sunt
Dū baghéti, la Katie Embry (Amber Tamblyn) e la Becca Kotler (Rachael Bella), i dascóran na sira dna caséta vìddeo particulàra ch'la purtarév a la mòrt, dòp sèt dè, par quéi ch'i la guàrdan e al fat al sarés sgnâ da na telefunàda ch'la riva subìt dòp avér-la vdùda. A parév na burla tuta da rìdar ma la Katie, ch'l'à vdû la caséta pròpria la stmana prima, la mōr dabòṅ cun un grugn dasfurmâ ch'al fà inténdar la paùra ch'l'à patî in cal mumènt lè. La Becca, dal cant suo, la và fóra 'd tèsta e anc al masćèṅ cuśèṅ dla mòrta, Aidan (David Dorfman), al gh armàgn mâł. Sò màdar Rachel Keller (Naomi Watts), giurnalìsta ad Seattle, la tōś 'l impégn cun sò surèla ad catàr al parchè dla mòrt ad sò anvōda e la taca miténd sù la caséta par véd'r-la. Al telèfun al sòna e anc par lē i partìsan i sèt dè dla maledisiòṅ. Purtròp anc sò fiōl al la guàrda sénsa vlér e al stès quèl a sucéd anc a 'l sò vèć muróś e pàdar 'd Aidan, Noah (Martin Henderson), ch'l al fà par dimustràr ch'a n è véra gnint. Par far in manéra ad casàr via 'l óra dla mòrt, i tri i ś métan 'd inśégn par saltàr-ag fóra e i vènan a savér che tut a nas da na putìna cun dimóndi prubléma, la Samara (Daveigh Chase).
Dimóndi an prima, la putìna Samara l'éra stada tòlta in adusiòṅ da i Morgan, na còpia ch'la tiràva sù di cavài a Moesko Island. A 'l inìsi a parìva ch'a 'ndìs bèṅ incòsa ma pò soquànt acadimènt straṅ e spavintóś i èṅ sucès da cal bandi là, cum al fat ch'i cavài i tachìsan a dvintàr mat tut 'd un trat curénd via par butàr-as śò in dal mar e andgànd-ag. Anc la màdar dla baghéta Anna (Shannon Cochran) l'iva tacâ a pèrdar la tèsta, prima ad scumparìr dal tut insém a sò fiōla.
Gl'indàśin ad Rachel i dasquàcian finalmènt al mistēr dal quèl ch'l éra sucès in alóra: la Samara, avénd di putēr paranurmài, l'éra bòna da far sucédar di brut quèi a quéi ch'i gh stàvan 'd intóran, bèsti, śavàj e parsòni. I sò genitōr adutìṿ i l'ìvan misa acsè da par lē in un fnil davśèṅ a la cà lasànd-ag sōl un carillon e 'n televiśōr fiṅ tant che sò màdar l'iva tòlt la deciśiòṅ ad cupàr-la, tulénd-'g al fiâ cun 'n anvlùp ad plàstica mis 'd intór'n a la fàcia e pò butànd-la śò p'r un pós. In cla manéra lè la cardìva 'd avér-gh-la fata a scavśàr la cadéna dla maledisiòṅ ma la Samara l'éra invéci scampàda par sèt dè là sóta prima ad murìr 'd fam e ad fréd. L'ultma luś ch'l'iva vdû l'éra quél d'l anèl dal pós ch'a s saràva cun na préda ad sōvar da lē.
La vindéta dla Samara l'è drē a rivàr anc p'r i Keller parchè i sèt dè i èṅ drē a pasàr.


text:
Moutier mida definitivamain en il chantun dal Giura
Il plaschair en las retschas dals pro-giurassiants era gronds. Era la regenza dal chantun Giura beneventa la decisiun. Per il chantun Berna pudess uschia ir a fin la «causa Giura», ina dispita sur plirs decennis. En la citad da Moutier han ils simpatisants festivà cun cortegis d'autos e bandieras. Ma era pleds da reconciliaziun èn vegnids ditg, uschia dovria quai uss l'unitad da l'entira citad ed er il respect er envers ils perdents.
La cussegliera federala Simonetta Sommaruga ha ditg ch’ils dus chantuns sajan sa cunvegnids da laschar votar ina vischnanca sur da star ni bandunar il chantun Berna mussia che la democrazia e la coexistenza funcziunian en Svizra.
Las duas regenzas dal chantun Berna e Giura ston ussa elavurar ensemen in proposta sco ch’ins vul far la surdada. Questa proposta ston lura ils abitants d'omadus chantuns acceptar. Ina votaziun naziunala e betg necessaria.
137 vuschs differenza
In resultat da 51.72% GEA a 48.28% NA para l'emprim mument pli clars che blers avessan spetgà. Dentant han tar 4’600 votants pussibels be gist ina differenza da 137 vuschs fatg la differenza. Igl è ina decisiun istorica en ina discussiun territoriala che cuzza gia dapi ils onns 50.
Bleras giadas han ils abitants ditg na al midament tar il Giura. Dentant gia il 2013, nua ch’ins aveva dumandà per ina midada per pliras vischnancas, avevan ils abitants da Moutier detg gea. Dentant era il resultat da tut las vischnancas in na. Questa giada èsi pia puspè in gea, era sche betg uschia clar sco il 2013. La midada po avair lieu.
RR novitads 18:00++


text:
Er mardi na van strusch trens en Germania. Ils blers crodan ora e quels che van vegnan ad avair retrard. Il sindicat dals locomotivists GDL cuntinuescha cun la chauma. En il traffic a lunga distanza curseschan be enturn 30% dals trens – en il traffic regiunal enturn 40%. Pir la notg che vegn enturn las duas duai la chauma esser a fin. Cun la chauma vul il GDL dapli paja e meglieras cundiziuns da lavur per locomotivistas e locomotivists. Quai è gia la segunda chauma dal persunal en questa runda da tractativas da tariffas. Questa giada han passagieras e passagiers dentant gì dapli temp da sa preparar sin la chauma.
Deutsche Bahn La chauma cuntinuescha – er oz scrodan trens en Germania
RTR novitads 06:00; DPA / Selina Chistell


text: L’aua dil dutg flessegia traversond ils bials praus da Pardieni ed arriva tier in pign baghetg. Quei duess esser stau il mulinet activaus medemamein dall’aua dil dutg. Las molas-crap stattan aunc uss el funs dil baghetg, ferton che la roda dil mulin maunca. Da quei mulinet havevien mo certas famiglias dretg, sco p.ex. Manetschs, Berthers e Bundis. Per buca schar ir quei edifeci en emblidonza, ha igl actual possessur sanau dacuort il tetg sco era ils mirs. Aschia stat quel sco ina perdetga dil temps vargau, cura ch el surveva sco mulinet.


text:
Il nov comité «Moutier-Résiste» vul sa defender cun tut ils meds cunter la midada da Moutier dal chantun Berna en il chantun Giura. Tenor Elisabeth Greppin dal comité represchentia quel las vuschs da tut quellas persunas ch'hajan votà il zercladur passà cunter la midada da chantun. Il comité ch'è vegnì fundà il schaner, dubiteschia la legalitad da la votaziun. Cunter la votaziun dals 18 da zercladur èn pendents divers recurs. Nagin dals tschintg commembers dal comité stettia dentant davos quels recurs.
Ils 18 da zercladur han 51,7% dals votants e las votantas da Moutier decidì a l'urna da bandunar il chantun Berna e s'alliar cun il chantun Giura.
RR novitads 17:00


text:
Il rasteler
1970 è la Televisiun Rumantscha stada a Stierva per filmar la lavur dal rasteler Gion Antoni Candreia. 30 onns pli tard ha Victor Flepp mussà, co el fa rastels a Tavanasa. Las metodas n'èn betg sa midadas fitg.
Eu nu crai cha'l vegl manster da raschler scumpara uschè svelt sco cha blers crajan."
Il tretscher
Gion Caduff ha laschà guardar 1977 la camera, co el lavura sco tretscher. Ina bella invista en quai mastergn. 1994 ha Gion Tschuor visità Christian Alig a Platenga per guardar, co in dals ultims terschers lavura. Il terscher Alig In che fa era chanasters - l'idea da far chanasters ha el survagnì a San Francisco.
Quei ei miu pli grond plascher da far vida terscheuls.
Il chanastrer
Il chanastrer ha fatschentà pliras giadas la Televisiun Rumantscha. 1981 ha ella mussà sco Battesta Bundi da Breil fascheva chanasters. 2004 ha la Svizra Rumantscha visità Bernard Verdet - il domtur dal salesch e 2016 Rico Tuor che lai reviver l'art da far chanasters.
L'emprema gada hai jeu viu (in canaster fatg sez) a San Francisco.....


text:
Piné – Fascia 1 – 2 (goi de Porcu e Dallio)
Lorenz, Bernard, Trottner, Deflorian Gio., Dallio, Debertol, Porcu, Pezzei, Amplatz (20’ p.t. Toma), Cigolla (1’ s.t. Petrone), Zanoner (35’ s.t. Kola).
L’é ruà na gran bela venta domenia passèda per la pruma squadra del Fascia Balon che, su n ciamp semper senester desche chel de Baselga, à batù i parons de cèsa per doi a un de gra ai goi de Davide Porcu e Riccardo Dallio.
Che fossa stat na endesfida dassen ria i ladins i lo saea jà dantfora ajache i pinaiteres é semper stac aversaries zaches, ma n’outa rué sul ciamp Mille Pini, Trottner e compagnes se à troà sot i piesc n teren che someèa più a n ciamp de pomes de tera che de balon e chest à sobito lascià entener che fossa stat nonanta e passa menuc de batalia più che de jech.
Ampò, enceben n teren de jech sotessora, i prumes vint menuc de partida à vedù n Fascia dominèr e schicèr l Piné te sie mezciamp troan una dò l’autra dotrei ocajions che aessa podù porter i fascegn sobito en vantac de amancol doi goi. Purampò desche jà sozedù te la passèda endesfides, l cinism no l’é la miora calità dei bec del president Ghetta e aldò del la bona ocajions l’é ruà n gol soul de grà a Porcu asvelt a utèr te usc n bel passaje de Dallio da man cencia. L vantac arjont someèa poder dèr na neta direzion a la partida se no fossa che n’azident a Amplatz che à cognù lascèr l ciamp e l mudament tatich che l’é vegnù aldò, à portà mingol de confusion tei unesc de Fascia che ence per via de vèlch sortida falèda da man de Lorenz, i se à trat mingol endò e à padì i ataches del Piné che dò aer ciapà n remenat aut, proprio su n eror del portier fascian à troà l pont de l’un a un a serèr sù i prumes carantacinch menuc de jech.
Iniré per no aer metù al segur l resultat al scomenz de la endesfida canche dut jia delvers, i joegn de Fascia a pontà via l secondo temp co la medema gaissa del prum e à fat valer la maora voa de se vadagnèr i trei ponc, troan al sesanteisem l gol del doi a un. Bela combinazion su la man cencia anter Petrone e Dallio con chest ultim che volan trèr la bala te mez a l’area, à troà n trata che à gabolà duc lascian l portier de cèsa cet.
N’outa arjont l vantac i ladins se à serà tedò vardan de no conzeder più nia ai atacanc pinaiteres e proan vèlch outa a bechèr en contratach. Fajan coscì, te l’ultima mesora segur no se à vedù n bel jech ampò chi che l’era su la tribunes à podù mirèr n Fascia che no à mai molà, che à scombatù su ogne balon ge lascian ai ghesć na soula ocajion sutèda fora mingol adinfal olache ampò Lorenz se à rifat ite dal prum temp mingol mèlsegur, seran sù l’usc con segureza.
Al triple scìgol del diretor de jech i fascegn à podù petèr fora la legreza per na venta dassen importanta, tant per la clasifica olache i ladins à passà via l Vattaro che per dèr seghit ai resultac positives de la ultima partides. No l’era defati mai sozedù te chest campionat che l Fascia metesse una dò l’autra cater partides zenza perder. E na bona ocajion per jir inant su chesta strèda la rua chesta domenia ajache sul ciamp de Vich rua sù la Cauriol.
Per chel che vèrda la squadra mendres, i Arleves à batù la squadra “B” del Lavis per un a nia (gol de Giuseppe Demarinis), i Giovanissimi à alincontra perdù col medemo resultat contra l’Ischia. I Esordienc “B” à perdù contra l Fersina 3a1. Chesta sabeda ai 8 de oril da les cinch , i Arleves jia a Dimaro contra la Solandra e i Esordienc “B” a Madrano contra l’Oltrefersina. Sa Vich jia i Esordienc “A” contra l Civezzano da les cater e i Giovanissimi contra l Telve da les sie.
Despièsc fèr a saer che I Esordienc “A” che i aessa cognù jièr sabeda passèda de contra a la Monti Pallidi, n’outa rué a Moena i à cognù vegnir de outa, ajache i alenadores de la squadra de Moena no i se à entopà de avisèr i picui jiadores che se jièa, per l gran despiajer sessaben de duc i bec. Situazion chesta che purampò no l’é la soula. Defati ence la pruma squadra de la sociazion da Moena, te chest campionat d’aisciuda, jà per desvaliva outes no la se à prejentà a la partides fora de val. L’é na costion che segur no dèsc luster al sport fascian per la cala se cogn vardèr de troèr na soluzion. Per l ben di bec e joegn.


text:
Oblast de Sumy
L'Oblast de Sumy (CyMcbka oблacTb in ucrain) a l'è un oblast de l'Ucraina con caploeugh Sumy, in pè del 10 genar 1939. El so governator a l'è Mykola Klochko e 'l confina con oblast' di Černihiv, oblast' di Poltava, oblast' di Charkiv, oblast' di Belgorod, oblast' di Kursk e oblast' di Brjansk.
El gh'ha 1094284 abitant e l'è grand 23834 chilometer quadrad.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Alter proget[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su oblast' di Sumy


text:
Gastrosuisse dat vusch libra per il referendum areguard la lescha da Covid-19. Quel vegn ils 28 da november a l’urna.
En il mument na possia nagin dir tge consequenzas ch’in Gea u in Na a l’urna avess per la branscha. Er tar in Na vegniss l’obligatori da certificat betg abolì per immediat, uschia GastroSuisse. Per quest motiv na veglian ins betg far faussas speranzas als gastronoms. La lescha da Covid-19 resta independent da la votaziun almain fin il mars 2022 en funcziun.
Gea tar emprim referendum
Tar l'emprim referendum davart la lescha da Covid-19 aveva Gastrosuisse dà ora la parola Gea. 60% da la populaziun ha da lez temp ditg Gea al project da votaziun. Il november vai per midadas en la lescha, ch'il parlament ha deliberà il mars 2021.


text:
Il parlament a Berna ha decidì ch'i dovra sco emprim ina lescha per pudair chargiar l'app da corona sin il telefonin. Sco Damien Cottier cusseglier naziunal da la PLD ha declerà na saja betg il senn da franar il Cussegl federal cun l'app. Ma i na dettia simplamain betg la basa legala necessaria per introducir l'app. Quella saja necessaria perquai ch'i giaja per in'intervenziun en ils dretgs da basa, er sch'i saja voluntari da chargiar l'app sin il telefonin.
Il pli baud il fanadur
Il Cussegl naziunal ed in di avant er il Cussegl dals chantuns èn da quest avis. Quai munta ch'il Cussegl federal sto uss elavurar ina lescha federala urgenta per pudair lantschar l'app en Svizra. En la sessiun da stad duess quella lescha lura vegnir approvada d'omaduas chombras. Uschia po l'app vegnir lantschada il pli baud il fanadur.
Sch'i va tenor il Cussegl dal federal, duai l'app tuttina gia vegnir en funcziun pli baud, quai en furma da test, ha declerà cusseglier federal Alain Berset a SRF. Questa fasa da test pussibiliteschia als sviluppaders da rimnar experientschas e da testar quant solida che l'app è.
«Contact tracing» via app
Tar il «contact tracing» emprovan ins da chattar ora cun tgi che la persuna infectada è stada en contact. Quellas persunas ston lura er ir en isolaziun, per far la segira ch'ellas na dettian betg vinavant il virus. Uschia vegnan ins da franar el pli spert. Cun agid da l'app fissi pli simpel da rimnar datas e lura infurmar tuttas persunas ch'èn stadas en vischinanza d'ina persuna infectada.
La Corea al sid ha pudì far il virus consequentamain cun rimnar datas dals telefonins e lura dar part a quellas persunas ch'ellas sajan stadas en contact cun insatgi ch'è vegnì testà positiv. En pajais europeics chaschunass quai dentant problems giuridics. Pertge da rimnar datas cuntrafa a dretgs da la protecziun da datas. Perquai vul il Cussegl naziunal stgaffir la basa legala.


text:
I saja da procurar per proceduras da natiralisaziun pli gistas. E quellas duain dar a tuts e tuttas las medemas schanzas ed evitar discriminaziun. Quai pretenda l'Observatori svizzer dal dretg d'asil e dals esters. I dovria in dretg da burgais modern e las pretensiuns formalas sajan da sbassar.
Sch'ins cumpareglia la Svizra cun ils auters pajais europeics, haja ella ina da las proceduras las pli severas. Ed in quart da la populaziun svizra n'haja nagin pass svizzer e uschia betg ils medems dretgs sco ils burgais scriva l'Observatori svizzer dal dretg d'asil e dals esters.
Naginas votaziuns a radunanzas communalas
Per garantir il stadi da dretg duain discurs per la natiralisaziun vegnir manads da gremis dal fatg e protocollads sin stgalim communal. Votaziuns davart natiralisaziuns a radunanzas communalas duain vegnir abolidas. Plinavant stoppia il process vegnir scursanì. Plinavant blesseschia la Svizra er a sias obligaziuns dal dretg internaziunal.


text:
Verbrauchertelegramm Europa-Ausgabe Setëmber 2022Beilage zur ladinischen Europa-Ausgabe Nr. 71 - Redaktion: Europäisches Verbraucherzentrum
CAOS AEROPORC
I dërc di passajiersMancianza de personal ti aeroporc y pro les compagnies de fligri, tröc sciopri, alzada dla domanda da pert di passajiers do dui agn de pandemia: al é tröpes rajuns che á condüt al caos tl setur dl trasport cun le fligher che é gnü a se le dé tratan l‘isté 2022. Che che l’á porvé fora n’é nia zënza sconanza por mirit dl regolamënt UE 261/2004 sön i dërc di passajiers di fligri y dla Convenziun de Montreal. Le Regolamënt dl’UE 261/2004 prevëiga la poscibilité da damané do n trasport alternatif, retüdes, assistënza y te certes situaziuns ince na compensaziun de scioldi tl caje de intardiades, straicades y impedimënt da senté sö, deperpo che la Convenziun de Montreal prevëiga retüdes tl caje de pordüda, dann o intardiada di cufri. Por de plü informaziuns ciarede do sön la plata internet dla Zentrala di Consumadus Europeica (ZCE).
VACANZES ROVINADES
I modí de lëtres dla ZCE é a desposiziunÉ le jore gnü straiché, ê la barca dër tardia o é le hotel n spavënt? La Zentrala di Consumadus Europeica á arjigné ca na ligna de modí de lëtres por daidé i consumadus y les consumadësses formulé sües reclamaziuns ti confrunc de strotöres alberghieres, operadus turistics, compagnies de fligri, sorvisc de navigaziun, dla ferata y di bus; les lëtres pó gní desćiariades debann sön la plata web.
ACCOUNT HACKERÉ?
Co se tó indô zoruch so profil InstagramTl ultimo tëmp él gnü hackeré tröc account de Instagram sciöche al pé ma clican sön n link: n profil cun chël che an é bele en contat, che é bele gnü hackeré, ortia n link tla chat invian a cliché lassura por les rajuns plü desfarëntes (da concursc de belëza a ocajiuns por davagné online…). N iade che an á cliché sön le link n’él nia tler coche le hacker ti röia pormez al profil dla porsona malcapitada y müda la password, a chësta moda ne ti röia la porsona trapolada nia plü pormez. N iade che le profil é gnü hackeré ne vára nia plü da surantó le control sön le profil. Mo sce al é sön le profil fotografies olache an se reconësc vára da tó indô posses dl account fajon n valgügn passaji. Liede co fá sön le sit dla ZCE.
CAJO DL MËNS
Na consumadëssa ê jüda dala ZCE Talia ajache ara â tut pert a na litiza online, gestida da n’aziënda olandeja, por cumpré dui ciavai: les ofertes plü altes gnô dala consumadëssa che s’á aiudiché trami dui i ciavai.
La consumadëssa n’ê nia sigüda dla cumpra ajache ara n’â mai odü i ciavai dal vi y ajache ara messâ organisé y paié instëssa le trasport tla Talia. Por chëstes rajuns ára eserzité le dërt de retrata: l’aziënda n’á indere nia azeté chësta detlaraziun. La diretiva sön i dërc di consumadus stlüj fora l’eserzize dl dërt de retrata sce an tol pert a na lizita publica. L’adoranza por la lizita de plataformes online metüdes a desposiziun da consumadus y profescionisć ne vëgn indere nia conscidrada na lizita publica aladô dla diretiva y porchël pól gní apliché le dërt de retrata a chësta sort de lizites online.
La ZCE Talia á ortié inant la pratica ai colegs dla ZCE Olanda y por mirit de so intervënt é la detlaraziun de retrata gnüda finalmënter azetada dal’aziënda.


text:
The Jackal
The Jackal (Al Siacàl) 'l è 'n thriller 'd asiòṅ dal 1997 ad Michael Caton-Jones trat da 'l rumànś “Al dè dal siacàl” ad Frederick Forsyth. Prima ad sarnìr Bruce Willis la prudusiòṅ 'l iva cuntatâ p'r al rōl dal siacàl Sean Connery, Liam Neeson e Matthew McConaughey ma tut i aṅ dit ad nò.
La pelìcula l'à fat sù da piò ad sènt-sinquantanóṿ migliòṅ ad dòlar esénd-an custàda sōl ssanta.
Sunt
Al Siacàl (Bruce Willis) 'l è 'n masadōr ad mistēr ch'al n pèrd mai un cōlp anc parchè al n lasa mai dal trasi in gir e pò a n s sà gnint ad lò. Adès gl'agînt Carter Preston (Sidney Poitier) e la Valentina Koslova (Diane Venora) i crédan che la mafia rusa la gh'àppia dâ 'l incàrag ad cupàr al diretōr d'l FBI e par cal mutìṿ chè i s daṅ da far par farmàr-al.
I dū i dmand'n acsè ajùt a 'n ex terurìsta dl'IRA ch'l è drē a scuntàr la sò péna in parśòṅ, Declan Joseph Mulqueen (Richard Gere), òṅ di pôc ch'l à cgnusû dabòṅ al Siacàl e dònca 'l è anc bòṅ 'd arcgnós'r-al.


text:
Igl usit da trer schibettas – a Mustér vegnevan las schibettas numnadas rudèras -, oz enconuschents aunc a Danis-Tavanasa ed a Vaz-sut, vegneva era particaus sisum la Cadi, per exempel ella vischnaunca da Mustér. Avon ch‘ entrar denton pli els detagls, lessan nus emprender d‘ enconuscher la muntada da quei usit.
La fiasta da trer schibettas va anavos sin il temps roman. Per ils Romans entscheveva igl onn cun il meins da mars. Quell‘ entschatta era cumbinada cun differentas fiastas, aschia era cun la fiasta dalla Palilia, festivada ils 21 d‘ avrel, dalla quala nos perdavons han surpriu igl usit da trer schibettas. Quei cult da fiug vegn mess en connex cun in ritual da fritgeivladad e maridaglias.[1] Daco – nus fagein ina viseta avon 200 onns a Segnas, igl ei mars, il temps da trer schibettas. Ils giuvens han giu stregn ils davos dis, els han numnadamein giu dad ir per ogna, il lenn per fabricar las schibetas. Cunquei ch‘ ei dat ogna mo giu sper il Rein, ei il viadi atras la neiv ualti stentus. Cun segirs vegnan entginas plontas pinadas. Ils giuvens san , che la plonta sto esser bein carschida. Els portan silsuenter ils bests a casa. Pér ussa entscheiva la mendra lavur, vevan els da gliez temps buca aunc maschinas per luvrar cun il lenn. Il best digl ogn, cun in diameter da circa 15 tochen 20 centimeters, vegn resgiaus tenor il diameter, quei vul dir, ins resgia giu tocca cun la medema lunghezia sco il diameter dalla buora. Suenter quella lavur vegn il maguol furaus ora, per che la schibetta sappi buca pli sefender. Per ordinari ha la ruosna in diameter da circa dus centimeters. Puspei vegn la segir duvrada. Las schibettas vegnan duladas ulivamein cun quei uaffen e quei buca mo suren, mobein era suten, per che la schibetta sgoli meglier. In bien cunti da sac dat la davosa dulada entochen che la schibetta ei bein rodunda. Pli uliva ch‘ ella ei e pli bein ch’ella vegn a sgular pli tard.[2] Quellas lavurs cozzan biaras seras, pertgei mintga giuven vul buca mo ina schibetta. La notg da clara glina ei arrivada. Sin Crestas[3] ein ils dus fiugs gia vegni preparai. Ils giuvens arrivan plaunsiu el liug destianu, si dies portan els ina roscha schibettas ligiadas ensemen, enta maun tegnan els in liung fest. Las schibettas vegnan messas el fiug entochen ch‘ ellas ein burnida. Cu il stgir ha quarclau la vallada, astga igl usit entscheiver. Il fest vegn catschaus tras la ruosna dall schibetta ed en buca ditg sgola la schibetta sur l‘ aissa ora el stgir, targent bialas rudialas cotschnas. Il giuven colma in verset „Schibetta, schibetta, prendei quella schibetta NN“[4]. Naturalmein che las giuvnas dil vitg eran spir marveglias, tgei giuven che vegni a dedicar ad ella ina schibetta. Suenter il trer schibettas spitgava in bien puschegn giu el vitg.
Il sura numnau usit era denton buca senza problems. Bein savens capitav‘ ei, ch‘ ina schibetta deva fiug ad in baghetg, quei che veva consequenzas enormas. Aschia han ins era calau a Mustér igl onn 1823 cun quei usit, suenter che la vischnaunca da Mustér ha da Mardis-Tschuncheismas giu publicau suandont scamond: « …3°. Vesend che la moda da better schibas, ei bunamein per tut dischmess[a][5], vesend ch‘ ella ei buna tier nuot, mo de gron don vid tschegias [= tegias], dispettas, Busch… [= cagliom] e Barschamens, sche duessi quei era vegnir dacaudaven scomendau scharfamein, quei tut deigi cuzar tochen che la vischnaunca urdeina auter…»[6]
Las schibettas vegnevan tratgas en suandonts loghens:
Vitg: da Capadrut e la Furtga (tgunsch vegniu tratg tochen 1850)
Segnas: giu da Crestas (tgunsch vegniu tratg tochen 1850)
Mumpé Medel: giu da Vitgava
Cavardiras: sur il vitg
Cunquei che la vischnaunca ha mai ordinau auter, ei igl usit ius a piarder, oz vegness el segiramein scumandaus, era pervia dil prighel da fiug.
[1] Caminada C., Die verzauberten Täler (Walter-Verlag, Olten 1961) p. 82 ff.
[2] Scolas secundaras e realas Danis-Tavanasa, Trer schibettas. La descripziun sura ei vegnida construida suenter igl usit sco el vegn praticaus oz a Danis. Tenor entginas retschercas duess quei denton constar cun la moda da pli baul, cunquei ch‘ igl usit ei adina vegnius daus vinavon a bucca. Pintgas midadas localas ein denton pusseivlas.
[3] Liug el vest dil vitg da Segnas, sur il vitg
[4] NN stat per in num dad ina persuna, mira era Caminada C.; Die verzauberte Täler p. 86
[5] ils bustabs en parantesas quadras [] ei vegni aschuntai per modificar il text
[6] text original dalla constituziun da „vischnaunca“ da Mustér 1823


text:
Cédric Follador da Bever è mecanist dad autos. Sper la passiun per vehichels, per motors, per furmas da carossarias e per il svilup tecnologic ha Cédric Follador anc ina autra passiun – la passiun per la spertezza, per l’adrenalin al timun dad in bob. Dapi diesch onns va Cédric Follador cun bob. L’emprim ha el gidà sco stumplader en il bob dad in ami. Suenter in pèr fuadas ha el ditg a sasez: Quai sa jau far meglier. Follador ha prendì sez las cordas dal timun dal bob enta maun. El ha fatg la scolaziun da pilot en il mono-bob e dapi lura è il giuven da 26 onns pilot da bob.
Campiunadi mundial da juniors a chasa
Per mintga sportista e per mintga sportist è in campiunadi mundial a chasa, en patria, insatge tut spezial. Quai na capita betg uschè savens, ch'ins po far part ad ina occurrenza uschè gronda en l’atgna «stiva». Per il pilot da bob engiadinais Cédric Follador da Bever è quai dentant daventà realitad. Cun sia equipa da bob è el sa qualifitgà per il campiunadi mundial da juniors a San Murezzan. Sin la bobera, nua che tut ha cumenzà, po el mussar al mund interessà al sport da bob, tge che el sa.
Lavurar la stad per ir l’enviern cun bob
Sco quasi tut ils auters era na po Cédric Follador betg viver be sa ses sport. Durant ils mais da stad lavura er sco mecanist d’autos. Ils mais d’enviern po el lura prender congedi betg pajà per far ses sport. In pitschen sustegn survegn Cédric Follador da ses patrun, da la Federaziun svizra da bob e da ses club, il club da bob da la Svizra taliana. Il siemi dal pilot da Bever è da mussar bunas prestaziuns ed uschia da sa recumandar ina giada en il futur per Gieus Olimpics.


text:
Linard Bardill pretenda ch'i vegna fatg urden en l'Uffizi da cultura. Martin Jäger saja cusseglià mal ed i regia in'atmosfera da tema. Quai en mintga cas confermian ad el quest dis pliras persunas ch'han bandunà l'uffizi u che hajan stuì bandunar quel. En spezial vegn menziunada la manadra da l'Uffizi da cultura Barbara Gabrielli, sco er il cussegliader extern Peter Hinnen.
150 enfin 200 persunas èn stadas preschentas a la demonstraziun nua ch'il chantautur e co-iniziant da l'acziun Kunzt first ha fatg questas pretaisas, sa basond sin in artitgel dal Tagesanzeiger dals 21 da zercladur. Tranter auter èn sa radunadas persunas enconuschentas da la scena d'art grischuna, ma era internaziunala. Stads preschents èn tranter auter Roman ed Aleksandra Signer, il scriptur grischun Reto Hänny, il chantadur da Cuira Walther Lietha, Vera Kappeler, Daniel e Robert Hunziker e Luciano Fasciati.
Post vacant
Suenter che Martin Jäger ha sistì sia decisiun è il post dal directur dal museum d'art vacant. Tenor infurmaziuns da Martin Jäger na turna Stephan Kunz betg al timun dal Museum d'art Grischun. Enfin che l'organisaziun è analisada è la plazza vacanta.
Act da solidaritad
Per Stephan Kunz è la demonstraziun in bel act da solidaritad, el na veglia dentant da far nagut cun l’organisaziun ha el sincerà ed ha sin dumonda er betg savì respunder, sch’el vegnia ad esser da la partida. Entaifer 24 uras èn prest 1'500 persunas sa registradas online sin aktionbkm.ch per mussar lur solidaritad.
Lubientscha
La lubientscha da la polizia dal commerzi per l'acziun da protest, durant la quala persunas activas sin il champ cultural sco er persunas interessadas a la cultura vulan pretender da reinstituir Stephan Kunz sco directur dal museum d'art, è avant maun.
RR novitads 06:00++


text:
Sara Simonet
Blauli – Il spért cantadur (cudesch + DC)
Sursilvan
CCM, 2012, numer d’empustaziun 978-3-033-03355-9
Blauli – Il spért cantadur ei in cudisch da canzuns romontschas per affons pigns. Il cudisch propona canzuns per situaziuns tipicas dil mintgadi. Tuttas canzuns ein adattadas per crear rituals musicals.
Il cudisch cuntegn 27 canzuns, numerus maletgs ed infurmaziuns musicalas per ils geniturs. En il cudisch sesanfla in DC che cuntegn tut las canzuns dil cudisch mintgamai en duas versiuns: ina cun il cant ed ina instrumentala.