text:
Sie pront! "Quant a col dì-lì e a che ora, a-i é gnun ch'a lo sàpia, gnanca j'àngej ch'a son ant ël cél, gnanca 'l Fieul: mach ël Pare. Fé atension, vijé e preghé, përchè i seve nen quand che col temp a vnirà. A l'é coma n'òm ch'a part për fé 'n viagi e che, an lassand soa ca, a dèissa d'impiegh ai sò servitor e a ognidun sò incàrich, e ch'a comandèissa al portié 'd vijé. Vijé, donca, përchè i seve nen quand ch'ël padron ëd ca a vnirà, se a la sèira, o a mesaneuit, o a l'ora ch' ël gal a canta, o a la matin. chiel a podrìa rivé a l'improvista e troveve andormì. Ora, lòn ch'i diso a vojàutri, i lo diso a tuti: Vijé" (Marco 13:32-37).Ëd lòn ch'a parla Gesù an ës tòch dël vangel? Ëd sòlit as sento 'd predicassion ch'a a-j fan arferiment e ch'a diso che ambelessì Gesù a parla dla mòrt, ch'a podrìa ciapene quand che meno i la spetoma e ch'i dovrìo ess-ne sèmper pront, visadì an pas con Nosgnor. I podrìo, an efet, avèj ëd brute sorprèise s'i l'oma pa mai daje da ment a Nosgnor quand ch'an parlava e i l'oma mai pijalo an sël sério com i dovrìo.
Sto discors-sì a l'é bin giust, ma a l'é nen tant lòn che Gesù a-j s'arferiss ambelessì. An efet, Gesù a l'ha nen tut d'un còlp cambià l'argoment ëd sò discors (ch'i j'andoma dapress da vàire sman-e). Ambelessì Gesù a séguita a parlé dj'aveniment ch'a sarìo capità a soa generassion, quand che ij Roman a l'avrìo dësblà l'antrega sità 'd Gerusalem e massà tùit ij sò abitant, parèj coma ch'a sarìa pròpi capità. Gesù a dis a soa generassion ëd nen deurme ma 'd fé atension ai segn premonitor dël disaster ch'a sarìa capità da lì a pòch e d'esse bin pront a scapé anans ch'a fussa rivà.
Pura, j'avertiment ch'a dà Gesù a son nen fòra 'd pòst për nojàutri ch'i vivoma csì tanti agn apress ëd coj aveniment-lì. Fin-a ij detaj che Gesù an dà ambelessì a l'han da esse per nojàutri d'ilustrassion ëd coma i l'oma da vive, visadì coma 'd persone savie, inteligente, përson-e ch'a l'han l'inteligensa, la conossensa ch'i andoma tuti ancontra a un giudissi, bele s'i savoma nen quand ch'a sarà.
La paròla 'd Nosgnor an dis: "A j'uman a toca 'd meuire na vira sola, e apress la mòrt a l'han da passé pr' ël giudissi" (Ebréo 9:27). Sevene pront, coma 'd përson-e giudissiose? Gesù an dis: "Iv diso la vrità: coj ch'a dan da ment a mia Paròla e ch'a chërdo a col ch'a l'ha mandame, a l'han vita eterna e quand ch'a-i sarà 'l Giudissi a saran nen condanà, përchè già a son passà da la mòrt a la vita. Iv diso la vrità: a rivrà l'ora, ansi, a l'é già rivà, ch' ij mòrt a sentiran la vos dël Fieul ëd Nosgnor, e coj ch'a l'avran sentìla a vivran. Përchè com ël Pare a l'ha la vita an chiel medésim, parèj a l'ha conceduje al Fieul d'avèj la vita an Chiel medésim, e a l'ha daje 'l podèj 'd giudiché, përchè a l'è 'l Fieul ëd l'Òm" (Gioann 5:24-27).
Ël giudissi dont Gesù a parla a l'é bin fissà për mincadun ëd nojàutri an sël calendari 'd Nosgnor, ma la data a nojàutri chiel a l'arvela pa. A rivrà an manera improvisa, nen ëspetà. Quand ch'as fà në studi detalià an sla question dl'artorn ëd Gesù Crist, che chiel a l'ha bin promëttulo, i vëdoma coma col aveniment a sia sèmper gropà a na varietà 'd giudissi, nen mach a col dël dì darié, a vnì. Ant l'Evangeli 'd March i trovoma 'n compendi, na sìntesi, dla dëscrission pì granda ch'a na fà Luca 12:35-53 e d'àutre.
Ël giuss ëd la question che March a veul trasmëtt-ne a l'é ciàir. Nojàutri i l'oma gnanca tant da comprende quand che cost giudissi a rivrà. Nòst dover a l'é nen serché 'd savèj quand ch'a rivrà, ma d'ess-ne sèmper pront e seguité a serve fedelmente Nosgnor fin-a a col dì là. A l'é per lòn ch'i stoma nen sì a fé 'd speculassion van-e. I foma nen tard a ricamé dje scenari 'd fantasìa për sodisfé nòstra curiosità. Is contentoma dël pòch ch'a n'é stàit arvelà. As podrìa pensé ambelessì a cola frase ch'a l'ha scrivula Dante Alighieri an soa "Divina Commedia". A dis: "Vuolsi così colà dove si puote ciò che si vuole, e più non dimandare", visadì: "A l'é stàit vorsù parèj là 'nté ch'as peul fé lòn ch'as veul. Ciama nen ëd pì". Costa frase a l'é 'rpetùa la midéma doe vire ant l'Inferno e na tersa vira con na quaj variassion. "Costa sì a l'è la volontà 'd col ch'a l'ha 'l podèj, cìameje nen d'àutr". Ant la Commedia, për ël mojen ëd Virgilio, Dante a la pronunsia për fé che jë spìrit dl'infern as na stago quiet al passagi dij doi visitator, dzurtut contra Dante, ch'a l'era na përson-a viva.
Ël mëssagi biblich ch'a-j corespond a l'ha da esse: "Vojàutri i l’eve da tense a la Lej, a lòn ch’a mostra col document, quand quaidun a parla contra lòn che ora mi iv diso. S’i disoma pa le còse coma ch’a stan, a-i sarà gnun-a primàlba për la gent" (Isaia 8:20). Për mincadun ëd nojàutri l'esortassion a l'ha da seguité a esse cola ch'a dà l'Apòstol a Tito: "...n'ansian a deuv esse ëd bon-a cà, dedicà a fé dël bin, savi, giust, divòt e ch'a sàpia controlesse. A deuv avèj na fèj fòrta ant ël mëssagi fedel ch'a l'han mostraje, parèj ch'a peussa ancoragé j'àutri con la san-a dotrin-a e ch'a sàpia mostré a j'aversari andoa ch'a sio an eror. Përchè a-i na j’é tanti che a la san-a dotrin-a a veulo nen sogetess-ne, ch'a parlo sensa cognission ëd càusa e mach për angabiolé" (Tito 1:8).
A va bin a 's riguard ëdcò lòn ch'a dis l'apòstol Pero: "Ëd pì, i l’oma la paròla profètica ch’a l’é dël tut degna ‘d fiusa. I feve bin a dejla da ment coma ch’ i farìe con na lus ch’a fà ‘d ciàir ant un leugh ëscur, fin-a ch’a ven-a la primalba e la stèila matinera as leva an su vòsti cheur. Dzortut, i feve bin a ‘rconòsse sos-sì: gnun-a professìa dla Scritura a l’é mai vnùa da l’imaginassion dël profeta, përchè gnun-a professìa a l’é mai nassùa da la volontà uman-a, ma dj’òm a l’han parlà da part ëd Nosgnor dòp d’avèj arseivù l’impulsion ëd lë Spirit Sant" (2 Pero 1:19-21).
PREGHIERA
Nosgnor Dé! Ti 'm ciame a vijé, ëd nen deurme, ma a sté bin dësvij da la mia spiritual, sèmper pront për tò artorn, ch'a sarà 'l moment anté ch'it butras fin a le còse ch'i vëdoma ancheuj e realisé la neuva creassion conform a toe precise promësse. Dame d'esse fedel ant ij dover ch'it ëm das da compì, parèj che a tò artorn, mi i peuda "fé rapòrt" ëd manera onorèivola. Amen.
Duminica 28 d'Avril 2019 - Sconda Duminica 'd Pasqua
Atti 5:27-32; Apocalisse 1:4-8; Giovanni 20:19-31; Salmi 118:14-29
Preghiera. Nosgnor, tut-potent e etern, che ant ël misteri dla Pasqua it l'has ëstabilì la Neuva Aleansa d'arconciliassion: Acòrda che tuti coj ch'a son ëstàit argenerà ant la comunion del còrp dël Crist a peudo manifesté and soa vita 'd lor lòn ch'a professo për soa fej; për Gesù Crist, nòst Signor, ch'a viv e ch'a regna con Ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé pr'ij sécoj dij sécoj. Amen.


c: text/html

text:
La radunanza communala ha approvà il rendaquint 2015 unanimamain. Quel serra cun in gudogn da bun 350'000 francs. Era ditg gea han ils 37 preschents a la vendita da la veglia chascharia da Ramosch per 250'000 francs. Nagina udida ha la radunanza dentant gì per la vendita da terrain (cun dretg da fabrica) en la zona da mastergn.
Il capo communal da Valsot, Victor Peer, ha preschentà ina bilantscha suenter ils emprims trais onns da la vischnanca fusiunada. Sper il fatg che Valsot ha pudì diminuir ils debits dad 11 sin 3 milliuns francs è er l’organisaziun communala da la nova vischnanca s’etablida bain.
Fatg or d’in minus in plus
La facultad netta da las anteriuras vischnancas importava il cumenzament dal 2013 in minus da 4'402 francs per abitant. Per la fin da l’onn passà ha la vischnanca da Valsot pudì preschentar ina facultad da 7’275 francs per abitant.
Betg anc sentiment d’unitad
Cumbain che las differentas cumissiuns e consorzis funcziunan bain en la vischnanca fusiunada, manca anc il sentiment da cuminanza tranter ils abitants da las duas fracziuns Tschlin e Ramosch. Che quai veglia bunamain in’entira generaziun ha declerà il president communal da Valsot.
Resta Victor Peer?
Sch'el sa metta a disposiziun per in’ulteriura perioda d'uffizi da 4 onns, n’ha Victor Peer anc betg vulì tradir. Ch’el sa laschia anc temp per ina decisiun fin la fin da zercladur.
Il squitsch e la responsabladad sajan creschids ils ultims onns enormamain. Ultra da quai haja sa midà il rapport tranter las instanzas communalas e la populaziun. Ch’ins haja d’avair ina pel fitg grossa per betg pigliar tut persunal, uschia Victor Peer.
RR actualitad bunura

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
L’emprim era la palutta. La giuvna Rebecca Clopath da Lon fa l’emprendissadi da cuschiniera e daventa cun 25 onns gia schefcuschiniera tar Stefan Wiesner, il cuschinier avantgardistic, numnà il «Hexer dal Entlebuch». Uss cun 28 onns vala ella sco talent excepziunal en la scena da cuschinar svizra. Cun ses scharm, ses elan e sia creativitad è ella predestinada per ina carriera en in’ustaria da gourmet.
Cun palutta e furtga
Ma Rebecca Clopath ha auters plans, sper la palutta prenda ella la furtga enta maun. La cuschiniera daventa er anc pura. Pura, per savair cuschinar cun ils products producids tenor sias ideas. La finamira da Rebecca Clopath è da porscher tratgas che sa basan sin ina vita cumplessiva, persistenta e faira.
Il project
Cun ses project vul Rebecca Clopath crear a Lon, en in vitg da 30 abitantas ed abitants, ina nova pussaivladad da lavurar e viver per ella e per auters. Tge munta quai per la giuvna da 28 onns, ch’ha sias amias ed amis en la Bassa, da turnar en la quietezza dal vitg nativ? Tge din ils geniturs da la figlia che vul surpigliar il bain puril e che n’aveva da buoba nagin gust da gidar sin il funs? E cun tgi vul ella insumma realisar ses project?
Il film accumpogna Rebecca Clopath sin la via vers ses siemi.
L’occurrenza è publica, l’entrada è libra.


text:
Plirs cadavers da vulps ch'ins haja laschà intercurir da l'institut patalogic cumprovian la malsogna. Quai ha l'uffizi chantunal da chatscha confermà envers l'agentura da novitads rumantscha. La malsogna è però er vegnida observada tar auters animals sco il tais e la fiergna.
L'entschatta da l'onn avevì dà emprims cas da la pesta en la Val dal Rain da Cuira, la Mesolcina ed a Tavau. Als possessurs da chauns vegn recumandà da laschar virolar encunter la pesta da chauns , ina malsogna ch'è fitg contagiusa.
RR novitads 16:00


text:
Auter che pli baud na vegnan ils perdents da votaziuns betg simplamain emblidads – na, i vegn discutà cun els co i duai ir vinavant. Qua saja la tenuta schon sa midada in zic, manegia Andreas Glaser il directur dal center per democrazia. Ins na dastgi dentant betg emblidar ch'i valia la finala quai che la maioritad decida.
Dependa da la votaziun
I dependia dentant er dal tema da la votaziun. Per exempel tar las duas votaziuns federalas «fair-food» e «suveranitad alimentara» nua ch'i è ì per l'agricultura. L'agricultura è in tema fitg vast nua ch'i dat adina puspè iniziativas ni decisiuns ch'ins sto prender.
Auter saja quai tar l'iniziativa Grischuna da linguas estras. Cun il resultat da quella stoppan ins ir enturn pli rigurus. Grad er perquai che las minoritads rumantschas e talianas hajan chattà ensemen cun regiuns tudestgas ina maioritad. Vitiers vegnia er anc ch'i na dettia per la politica nagina obligaziun da prender mesiras en favur da la minoritad tar ina votaziun. I saja plitost in cumond da la logica politica dad er tadlar sin quellas vuschs, uschia Andreas Glaser. La finala saja dentant uschia ch'ils perdents stoppian magari er acceptar ina decisiun clera da la maioritad e na betg trair vinavant quella cun discussiuns en perpeten.
RR actualitads 17:00


text:
Novas metodas han ils davos onns puspè dà schlantsch a la tecnica genetica. Cun Crispr/CAS èsi per exempel pussaivel da tagliar viadora, deactivar ni agiunscher novs gens en in organissem. In sectur actual è qua la terapia da gens tar l'uman nua ch'i vegnan remplazzads gens, che chaschunan ina malsogna, directamain en las cellas u en l'agricultura, nua ch'i vegnan creadas plantas, ch’èn resistentas cunter inimis ni erbicids.
Malgrà tut l'euforia na dastg'ins dentant betg emblidar ils privels, di Markus Arnold. El è commember da la Cumissiun federala d'etica per la biologia en il sectur betg uman e docent d'etica a l'universitad da Lucerna. «I dat ristgs ch'èn il mument anc memia gronds.» Era sche las schanzas sajan fitg grondas stoppian ins dir stop, quai è anc memia baud. L’emprim stoppia ins pudair verifitgar ils ristgs.
L'exempel dal mustgin da malaria cun gens modifitgads
Sco exempel numna el ils plans da cumbatter ils mustgins che derasan la malaria. Mintg'onn moran radund in mez milliun persunas vid la malsogna da parasits. Cun agid da la tecnica genetica duain ils mustgins feminins vegnir modifitgads uschia, ch'els dattan vinavant in defect genetic a la proxima generaziuns – numnadamain quel ch'ils proxims mustgins na san betg pli sa multiplitgar. «La dumandà è tge impurtanza ch'ils mustgins han sco funtauna da vivonda per autras creaturas.» Pir cura che quai saja sclerì possian ins respunder la dumandà sch’il project duai vegnir realisà.
Il pli impurtant è tenor Arnold da suandar il principi da la prevenziun. Vul dir ch'ins duai far tut per evitar, ch'ina nova metoda chaschuna donns e ch'ins duai far quai era lura sch'ins na sa betg quant probabel ch'igl è, ch'in donn capita. Ultra da quai cusseglia la cumissiun d'etica da mantegnair il principi, che quel che vul duvrar ina metoda sto cumprovar ch'ella n’è nagin privel per l’ambient ed il carstgaun.
Squitsch finanzial è privlus
Gist qua dovri dentant er ina controlla dals resultats da tals studis, di Arnold. Il problem: Las Universitads sajan adina pli fitg sut squitsch finanzial e dependentas da daners da terz. Quels daners vegnian da persunas ed instituziuns ch'hajan cleras finamiras. Il privel saja grond, ch'experiments che han fatg naufragi vegnian laschads svanir.
«I dovra dapli transparenza» di Arnold. Per garantir quella transparenza stoppian ils gremis che decidian en chaussa esser suttamess a la controlla democratica pretenda la cumissiun.
RR actualitad 17:10


text:
Plinavant saja la situaziun da l’economia sa meglierada ferm, scriva l’Uniun sindicala. La situaziun da gudogn e fatschenta da pli bleras firmas saja positiva. Vitiers s'augmentian ils pretschs da consuments per l'emprima giada dapi 10 onns. Ussa saja uras per ina runda da paja positiva.
I dovria puspè augments da paja generals. Ils augments individuals chaschunian augments sulet tar las pajas autas e pli autas, entant che la gronda maioritad cun las pajas bassas e fitg bassas stagneschian.
Il SGB vul era che las pajas da las dunnas creschian pli ferm, per curreger la discriminaziun da paja.
RR novitads 10:00


text:
Dolomitica – Fascia 2 a 0
Formazion del Fascia: Colusso Alessandro, Patrick Cincelli (35’ s.t Cincelli Federico), Trottner Luca, Deflorian Giovanni, Toma Nicolas, Debertol Cristoforo, Rasom Sebastiano (40’ s.t. Rasom Dennis), Lorenz Matteo (20’ s.t. Demarinis Giuseppe), Cigolla Patrizio, Rasom Lorenzo (10’ s.t. Deluca Daniele), Riz Gabriele.
Cognea esser la domenia che portèa a la serenità enveze, la se à tramudà tel pior strassomech, col Fascia che à perdù per doi a nia e col Redival che à vent un a nia contra la seconda en classifica. Chisc resultac porta coscì i ladins al penùltim post e co la possibilità semper mendra de se salvèr.
Mencia demò na partida a la fin del campionat ma venjer contra l Spormaggiore, domenia sul ciamp de Vich, podessa no esser assà. Se l Redival cognessa venjer ence contra l’Auta Anaunia, l Fascia jissa de zeruch te la seconda categoria.
Vardà ben ampò, che seence chest cognessa esser, no fossa dassen n drama ajache l gran lurier che l’é stat fat coi joegn chest an, l’é la più gran venta de la sozietà e sessaben che, per solit, se semena te na sajon, ma se tol sù te chela dò.
Vegnan a la partida, se cogn dir che l’é stat na endesfida equilibrèda con momenc miores per na squadra e etres per l’autra. Na partida no proprio bela fosc ence per la pievia e l ciamp pesoch. La desferenza anter venjer e perder la é stata dalbon minimala ajache la ocajions é stat peces, dotrei per man. Ampò la Dolomitica à desfrutà miec dei ladins la ocajions troan n gol per temp che Debertol e compagnes no à sapù rebater.
N Fascia che à padì la mencianzes de jiadores desche Manuel Bernard, Michael Pezzei e Gianni Riz, che fosc aessa portà te ciamp mingol più de esperienza, aboncont, se cogn dèr amò n’outa merit ai tenc joegn che no se à mai trat endò. Ence domenia passèda, cinch del 2000 un del 2001 dal scomenz e tel cors dei nonanta menuc l’é stat metù te ciamp autres doi del 2000. Tolan fora i doi più veies, Debertol e Cigolla, n’età media de 22 egn. N sedim fort per fèr sù tel davegnir.
Per chel che vèrda la squadra mendres, la Juniores à perdù 6 a 0 contra l Borgo, i Giovanissimi à parejà 3 a 3 contra l’Arco, i Esordienc “A” à vent contra la Monti Pallidi 3 a 0, i Esordienc “B” à perdù 1 a 0 contra la Dolomitica.
Chesta sabeda vegn jià fora la ence la ultima partides di joegn: la Juniores jia a Grigno contra l’Ortigaralefre da les sie, i Arleves jia a Vich da la medema ora contra la Vigolana, i Giovanissimi jia a Vich da mesa les cinch contra l’Anaune, i Esordienc “B” jia a Masen di Giovo contra l Verla da les cinch.
Desche se veit, duta la partides de la squadra mendres vegn jià de sabeda ajache domenia, l Fascia Balon fèsc festa per i 40 egn. Siede duc envié a tor pèrt a la festa.


text:
Il stab directiv dal chantun Uri aveva decidì la gievgia, che tut las persunas sur 65 onns hajan da restar a chasa.
Tenor Martin Dumermuth, il directur da l'Uffizi federal da giustia, n'è questa decisiun dentant betg confurma.
La Confederaziun haja decidì il venderdi cunter scumonds da sortida. Las regulaziuns dals chantuns na permettian uschia betg in scumond da sortida chantunal. Il chantun Uri accepta questa decisiun. En ina communicaziun scriva il chantun, ch’il scumond da sortida na valia betg pli.


text:
Laufen (distret)
El Distret de Laufen o Laufental (en fransés: District de Laufon) l'è giü dei sich distrècc (en todèsch: Bezirke) del Canton Basilea Campagna, en Svìsera. El capolöch aministratìf del distrèt l'è la citadìna de Laufen. Prìma del 1994 el distrèt el fàa part del cantù del Canton Berna. Endèl 1979, i distrècc francòfoni del cantù de Berna i g'ha utignìt de furmà 'n cantù nöf de per lur, chèl del Giüra. El distrèt de Laufen l'ìa alùra restàt come 'n exclave de Berna, enseràt dét entrà 'l Canton Giüra, el Canton Suleta, el Canton Basilea Campagna e la Francia. Endèl 1980, la popolasiù del distrèt la g'ha votàt el referèndum per destacàs del cantù de Berna e tacàs a chèl de Basilea Campagna. Dòpo de 'n perìodo de tranzisiù, l'üniù al contù de Basilea Campagna l'è deentàt efetìf endèl 1994.
Endèl més de Marz 2011 la popolasiù totàl del distrèt l'ìa 18 962 abitàncc, en magiuranza de lengua todèsca.
Südiviziù aministratìva[Modifega | modifica 'l sorgent]
El distrèt de Laufen l'è dividìt endèi trédes cümü elencàcc endèla tabèla riportàda ché sóta:
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
L'onn passà han bleras fatschentas adina puspè stuì serrar las portas a persunas externas. Uschia n'èsi per part er betg stà pussibel da fufragnar. Enstagl ha per exempel la Banca Chantunala Grischuna organisà ina occurenza online. Questa primavaira ha quest barat digital tranter scolaras e scolars, geniturs, la banca e giuvenils che fan gia l'emprendissadi gì lieu per la segunda giada. La finamira saja da dar ina emprima invista en il mund da bancas. Silsuenter haja la banca er purschì fufragnadis al lieu.
Supplement, betg remplazzament
Che las purschidas en la rait na pon betg remplazzar ils inscunters al lieu, èn tuttas fatschentas dumandadas perina. Il mument saja quai per part la suletta alternativa dad insumma pudair porscher insatge sumegliant a messas da professiun.
Ulteriuras sfidas en periferia
Tant la Distec a Mustér, sco er las duas chasas da tgira Glienda ad Andeer ed Envia a Alvagni han da sbatter d'occuppar tuttas plazzas d'emprendissadi. Las raschuns èn enconuschentas: Las annadas vegnan pli pitschnas ed en la periferia èsi adina pli grev da chattar persunal, sco las persunas responsablas han ditg sin dumonda.


text:
Il return dals Lusitanos de Samedan en la quarta liga da ballape è gartegià svelt a l’equipa da l’Engiadin'Ota. Be duas stagiuns ha l’equipa che sa cumpona da giugaders cun ragischs portugaisas duvrà per far il pass en ina liga pli auta. Il return è dentant in return difficil. Las emprimas duas partidas dal nov campiunadi han ils Lusitanos de Samedan pers cleramain: il gieu cunter Danis-Tavanasa cun 0:3 ed il derbi cunter il CB Schlarigna cun 1:4.
Autra equipa che anc la davosa stagiun
La vista, la fatscha dals Lusitanos de Samedan è schon in zichel in'autra che anc la primavaira, cura che l’equipa è promovida en quarta liga. Numerus giugaders han bandunà pervia da l’emprendissadi u pervia da la professiun la squadra. Perquai han ins stuì integrar bain inqual nov giugader en l’equipa. Anc mancan ils automatissems ubain la chapientscha per il gieu dals Lusitanos. Quai ves’ins era sch’ins guarda sin ils resultats. L’equipa n'è anc betg arrivada en la quarta liga.
Bun che ils grevs adversaris spetgan gist a l’entschatta
Il program gist al cumenzament da la nova stagiun è pulit difficil per ils Lusitanos. Danis-Tavanasa, Schlarigna, Cuira 97 sco era il CB Lumnezia èn tuts ferms adversaris per l’equipa ch'è gist promovida en quarta liga. Pir a partir da la fin da settember vegn il program forsa in zichel pli lev. Fin lura fissi bun, sche ils Lusitanos fissan arrivads en la quarta liga per dar lura las partidas cunter adversaris dal medem nivel.
RR Sportissimo 17:00


text:
Tranter il bogn da cura (MTZ Heilbad AG) e la St. Moritz Bäder SA na datti nagina schliaziun extragiudiziala en la dispita pervia dal contract da locaziun. La Bäder SA aveva desditg il contract da locaziun sin la fin da matg 2017, la fin da la durada ordinaria dal contract. Il MTZ vul però restar e sa dosta.
La vischnanca da San Murezzan aveva surpiglià il schaner da quest onn da manar las discussiuns tranter las duas partidas, dentant senza success. La desditga dal contract da locaziun duaja perquai vegnir examinada avant dretgira, ha communitgà il bogn da cura. Quai suenter ch’il locatur Bäder SA haja fatg en differentas tractativas consentiments e pli tard betg sa tegnì londervi.
Existenza periclitada
Sco la MTZ Heilbad AG scriva, veglia ella cun ir avant dretgira cuntanscher che la desditga dal contract vegnia annullada. Uschiglio saja il bogn da cura periclità en sia existenza. Il manaschi che renda, occupa actualmain 30 collavuraturs. Sper il bogn curativ porscha il manaschi fisioterapia ed era tractaments medicinals e cosmetics.
Nagina prontadad da tractar
La Bäder SA percunter ha ditg envers Radiotelevisiun Svizra Rumantscha RTR ch'ins haja fatg ina nova proposta da contract al bogn da cura MTZ. La MTZ n'haja dentant gnanc respundì sin quella proposta. La proposta avess prevì tenor il manader da la Bäder SA Raimund Kirchleitner in nov contract per 15 onns. Durant 5 onns fiss il tschains da locaziun restà sco oz, ils proxims 10 onns avess il MTZ stuì pajar radund 270. - francs per meter quadrat ad onn. Quai saja il tschains en media da tut ils locaturs en chasa di Kirchleitner. Actualmain paja il MTZ 145. - francs per meter quadrat. Quel fit na saja betg conform al pretsch da martgà.
RR novitads 16:00


text:
La svieuta è s'augmentada ils emprims sis mais da quest onn per 1,2% sin 3,76 milliardas francs cumpareglià cun la medema perioda da l'onn passà. Quai ha communitgà la producenta dad uras da Bienna. D'attribuir saja quest resultat positiv en emprima lingia a las bunas venditas en las atgnas butias.
Tuttina n'ha Swatch betg ademplì las spetgas dals analists dal tuttafatg. Lezs han numnadamain quintà en media cun in gudogn da 285 milliuns francs.
Prognosas
Per la segund part dal 2017 quinta il concern svizzer da pudair crescher vinavant. Swatch quinta cun ina creschientscha fitg positiva en valurs localas. Cunzunt en il segment da luxus e prestige saja la vendita s'augmentada il mais da fanadur.
Dasper las enconuschentas uras da plastic appartegnan tranter auter las marcas noblas da Blancpain, Omega e Glashütte al concern da Swatch.
RR novitads 08:00


text:
Resposta a la dumonda: Tge è l'illuminissem?
Resposta a la dumonda: Tge è l’illuminissem? (‹Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?›) è in essai dal filosof Immanuel Kant da l’onn 1784. Il tractat filosofic-politic è cumparì en il numer da december da la ‹Berlinische Monatsschrift› e furma la resposta da Kant sin la dumonda dal preditgant Johann Friedrich Zöllner ‹Was ist Aufklärung?› che quel aveva formulà in onn avant en la medema revista. En ses tractat furnescha Kant la definiziun classica da l’illuminissem che vegn adina puspè citada fin il di dad oz.
Introducziun[modifitgar | modifitgar il code]
En il numer da december da la revista ‹Berlinische Monatsschrift› da l’onn 1783 aveva il preditgant da Berlin Johann Friedrich Zöllner publitgà in artitgel cun il titel ‹Ist es rathsam, das Ehebündniß nicht ferner durch die Religion zu sanciren?› En ina nota-pe aveva el tschentà la dumonda provocanta «Tge è l’illuminissem?»[1] Cun quella vuleva el render attent al fatg ch’i na dettia anc nagina definiziun precisa da quest moviment, e quai cumbain che quel existiva gia dapi decennis.
La dumonda dal preditgant protestant da Berlin, zuppada en ina nota-pe, era da sia vart da chapir sco replica sin in’autra contribuziun ch’era cumparida il settember 1783 en la ‹Berlinische Monatsschrift›. A moda anonima – segnà cun «E. v. K.» – aveva il coeditur da la revista Johann Erich Biester publitgà là sut il titel ‹Vorschlag, die Geistlichen nicht mehr bei Vollziehung der Ehen zu bemühen›[2] ponderaziuns che vegnivan resentidas sco ereticas.
Cun il text da Biester, la replica da Zöllner e la dumonda «Tge è l’illuminissem?» che quel ha plazzà en las annotaziuns da ses text, è vegnida lantschada l’uschenumnada debatta da l’illuminissem che dueva avair grondas consequenzas ed esser fitg fritgaivla per l’istorgia da la filosofia (surtut en la Prussia). Il settember 1784 ha il filosof Moses Mendelssohn publitgà sco resposta sin la dumonda da Zöllner ina replica sut il titel ‹Ueber die Frage: was heißt aufklären?›[3] E dus mais pli tard èn lura cumparidas las ponderaziuns da Kant sut il titel ‹Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?›[4] En in’annotaziun che Kant ha agiuntà pli tard a la fin da ses text renda el attent ch’el n’haja betg gì enconuschientscha da l’artitgel da Moses Mendelssohn en quel mument ch’el haja scrit il ses.
Cuntegn dal tractat[modifitgar | modifitgar il code]
Definiziun[modifitgar | modifitgar il code]
Kant cumenza sias ponderaziuns directamain cun ina definiziun. Tenor el è l’illuminissem la «sortida da l’uman or da ses stadi minoren ch’el ha sez chaschunà». En las proximas duas frasas vegn explitgada la terminologia, da la quala el fa diever en sia definiziun. Il ‹stadi minoren› (u ‹minorennitad›) saja «l’inabilitad da far diever da ses intelletg senza vegnir manà d’insatgi auter». Questa minorennitad è tenor el chaschunada sezza sch’ella na deriva betg da la mancanza d’intelletg, mabain da la mancanza da curaschi da far diever da quel senza vegnir manà d’insatgi auter. Sinaquai preschenta Kant la parola che mussa tenor el sin tge via che l’illuminissem possia progredir: ‹Sapere aude!›, quai che vul dir tant sco ‹Hajas il curaschi da savair!› e ch’el circumscriva cun ils pleds: «Hajas il curaschi da far diever da tes agen intelletg!» Pli tard furnescha Kant en in auter lieu era anc la definiziun pli simpla: «La maxima da pensar da tut temp sez è l’illuminissem.»[5]
Ils motivs per la minorennitad dal singul uman[modifitgar | modifitgar il code]
En il proxim alinea declera Kant, pertge ch’ina gronda part dals umans resta l’entira vita minorenna, cumbain ch’els èn daditg creschids e fissan abels da pensar sezs. Il motiv ch’el inditgescha è «marschadetgna e mancanza da curaschi». I saja cumadaivel d’esser minoren – la «lavur stentusa» da pensar sa laschia numnadamain tgunschamain adossar ad auters: tgi ch’haja in medi na dovria betg s’acquistar la savida necessaria per far sez ina diagnosa e tgi ch’haja in spiritual na dovria betg sez s’occupar da sia conscienza.
Perquai che la gronda part dals umans fetschia diever da questa pussaivladad – e tranter els «l’entira bella schlattaina» – possian auters s’imponer tgunschamain sco «avugads» da quests umans. E quests avugads procurian ch’il pass en la maiorennitad na saja per quests umans «minorens» betg mo stentus, mabain vegnia er resentì sco privlus. Kant cumpareglia qua ils umans «minorens» a moda drastica «cun animals da chasa» ch’ins haja «fatg vegnir tgutgs». Ins als tegnia – sco ils pops – en charrets da chaminar ed als rendia trasor attents als privels ch’als smanatschassan, sch’els empruvassan d’agir autonomamain. En consequenza saja il pass or da la minorennitad difficil per mintga singul uman – per l’ina perquai che quella è «quasi daventada disa», per l’autra perquai ch’ils umans èn en il fratemp per gronda part propi inabels da far diever da l’agen intelletg, damai ch’ins n’als ha mai laschà far l’emprova ed als ha intimidà da far quai.
Il dretg da far diever publicamain da sia raschun[modifitgar | modifitgar il code]
Sinaquai tracta Kant l’illuminissem dal singul en cumparaziun cun la publicitad en general. Pervi da las relaziuns descrittas survart haja il singul uman be pussaivladads restrenschidas d’illuminar sasez. Pli tgunsch pussaivel saja ch’in entir «public» s’illumineschia, pia cuntrari al singul individi l’entira societad d’in stadi u grondas parts da quella. Pertge che tranter il grond dumber dals burgais minorens vegnian adina a sa chattar «intgins che pensan sezs». Sco cundiziun preliminara pretenda Kant libertad. Sut questa premissa al para l’illuminissem da la publicitad «bunamain inevitabel». Da vulair chatschar tras quel tras ina revoluziun refusa Kant però. Ina revoluziun na vegnia mai a pussibilitar «ina vaira refurma dal pensar». El pledescha pia per refurma enstagl da revoluziun.
La libertad che Kant pretenda sco premissa necessaria per tut illuminissem definescha el sco dretg «da far tras a tras diever a moda publica da sia raschun». Il diever public da la raschun saja per exempel quel ch’insatgi fetschia sco scienzià avant la publicitad da ses lecturs. En confrunt cun quel saja da considerar il «diever privat» da la raschun. Quai saja quel ch’insatgi fetschia sco titular d’in uffizi public, per exempel in spiritual, in uffizier u in funcziunari. Il diever public da la raschun cumpiglia pia la libertad da s’exprimer libramain a bucca ed en scrit e quel – uschia Kant – «sto esser permess da tut temp». Il diever privat percunter possia (e stoppia per part) «esser limità fitg ferm». Ma quai n’impedeschia insumma betg l’illuminissem. Per explitgar quai alleghescha Kant il suandant exempel: Sch’in uffizier retschaivia da ses superiurs en servetsch da guerra in cumond, na possia el betg raschunar en servetsch davart l’opportunitad e la nizzaivladad da quest cumond, mabain stoppia obedir. Percunter n’al possian ins betg scumandar, da scriver pli tard davart ils sbagls che sajan succedids durant il servetsch da guerra e da suttametter quels al giudicament da ses public – vul dir als lecturs.
Titulars d’in uffizi, ma er singuls burgais, èn pia obligads d’obedir en quai che pertutga lur uffizi resp. lur obligaziuns burgaisas (p.ex. areguard il pajar contribuziuns) per pudair garantir la segirtad dal stadi e da sias instituziuns. Tras quai ch’els pon però far diever publicamain da lur raschun en posiziun da scienziads, sa porscha la pussaivladad da manar ina discussiun publica davart las relaziuns entaifer il stadi. Sin questa via po il monarc vegnì intimà d’avair chapientscha per ils giavischs che vegnan exprimids e da midar las relaziuns. En questa moda sa laschan instradar tenor Kant las refurmas necessarias.
«Il tschientaner da Friedrich»[modifitgar | modifitgar il code]
La dumonda «Vivain nus uss en in’epoca illuminada?» respunda Kant bain a moda negativa. Ma ins vivia ussa – surtut grazia a l’exempel da Friedrich II, il retg prussian da quel temp che vala sco exponent da l’absolutissem sclerì – en in «temp da l’illuminissem».
A la fin argumentescha Kant daco ch’el haja mess en ses tractat l’accent surtut sin dumondas che concernan la religiun. Da tut las minorennitads saja quai «la pli nuschaivla e la pli disfamanta da tuttas». Ma, uschia è el persvas, in monarc che lubeschia sin quest champ da far emprims pass vers l’illuminissem vegnia cun il temp er a laschar suandar auters: «(...) el vesa en ch’i saja schizunt nunprivlus da lubir a ses subdits en dumondas da legislaziun da far diever a moda publica da lur atgna raschun e da preschentar publicamain al mund lur patratgs areguard ina meglra furma da quella, schizunt cun crititgar avertamain l’existenta.»
Citats[modifitgar | modifitgar il code]
«L’illuminissem è la sortida da l’uman or da ses stadi minoren ch’el ha sez chaschunà. Il stadi minoren è l’inabilitad da far diever da ses intelletg senza vegnir manà d’insatgi auter. Chaschunada sezza è questa minorennitad sch’ella na deriva betg da mancanza d’intelletg, mabain da resolutezza e da curaschi da far diever da ses intelletg senza vegnir manà d’insatgi auter. Sapere aude! Hajas il curaschi da far diever da tes agen intelletg! è pia la parola da l’illuminissem.»
«In public po be arrivar plaunsieu a l’illuminissem. Tras ina revoluziun po forsa bain vegnir cuntanschida la fin da despotissem persunal e da suppressiun orientada al gudogn u a la pussanza, ma mai ina vaira refurma dal pensar; il cuntrari vegnan novs pregiudizis – gist tuttina sco ils vegls – a servir a la gronda massa ignoranta sco ideal.»
«In contract che vegniss serrà per tegnair davent da l’umanitad per adina tut ulteriur illuminissem fiss dal tuttafatg nulla e nunvalaivel, schizunt sch’el vegniss confermà da la pli auta pussanza, tras dietas imperialas e stipulaziuns da pasch las pli solennas. Nagina epoca na po s’alliar e sa cumplottar en tala moda ch’i daventass impussibel a la proxima da schlargiar sias enconuschientschas (e surtut uschè impurtantas), da las purifitgar d’errurs ed insumma da cuntinuar sin la via da l’illuminissem. Quai fiss in crim cunter la natira umana, da la quala la destinaziun originara è gist d’avanzar sin la via dal progress; uschia ch’ils descendents èn legitimads dal tuttafatg da sbittar tals conclus sco nunautorisads e fraudulents.»
«La prova areguard tut quai che po vegnir imponì ad in pievel en furma da lescha è, schebain il pievel sez s’adossass ina tala lescha.»
«Per sai po in uman bain suspender per in tschert temp l’illuminissem areguard quai ch’el ha il duair da savair; ma desister dad el, saja per sia persuna u – anc mender – per ils descendents, vuless dir da violar ils sontgs dretgs da l’umanitad e d’als ignorar.»
«Ils umans sa lavuran da sez in pau a la giada or da la groppadad, sch’ins be emprova betg d’als tegnair intenziunadamain lien.»
«In pli aut grad da libertad burgaisa fa l’impressiun d’esser d’avantatg a la libertad dal spiert dal pievel, ma tschenta en vardad a quella barrieras insuperablas; in grad da libertad pli bass stgaffescha percunter al spiert spazi da sa derasar tenor tut ses pudair. Cura che la natira ha alura zuglià or da questa dira paletscha il scherm, per il qual ella ha il pli grond quità, numnadamain la vocaziun ed inclinaziun da pensar libramain; sche s’effectuescha quella in pau a la giada enavos sin il pensar dal pievel (ed al fa vegnir tras quai adina pli madir da far diever da la libertad d’agir) e la finala schizunt sin ils princips da la regenza, la quala realisescha ch’igl è avantagius per ella sezza da tractar l’uman, il qual è uss dapli ch’ina maschina, confurm a sia dignitad.»
- ↑ Johann Friedrich Zöllner: Ist es rathsam, das Ehebündniß nicht ferner durch die Religion zu sanciren? En: Berlinische Monatsschrift 2 (1783), p. 508–516, qua p. 516, annot.: «Was ist Aufklärung? Diese Frage, die beinahe so wichtig ist, als: was ist Wahrheit, sollte doch wol beantwortet werden, ehe man aufzuklären anfange! Und noch habe ich sie nirgends beantwortet gefunden!»
- ↑ Johann Erich Biester: Vorschlag, die Geistlichen nicht mehr bei Vollziehung der Ehen zu bemühen. En: Berlinische Monatsschrift 2 (1783), p. 265–276.
- ↑ Moses Mendelssohn: Ueber die Frage: was heißt aufklären? En: Berlinische Monatsschrift 4 (1784), p. 193–200.
- ↑ Immanuel Kant: Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung? En: Berlinische Monatsschrift 4 (1784), p. 481–494.
- ↑ Immanuel Kant: Was heißt: Sich im Denken orientiren?, AA VIII, p. 146.
Litteratura[modifitgar | modifitgar il code]
- Immanuel Kant: Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung? En: Berlinische Monatsschrift, 1784, carnet 12, p. 481–494.
- Ehrhard Bahr (ed.): Was ist Aufklärung? Thesen und Definitionen. Kant, Erhard, Hamann, Herder, Lessing, Mendelssohn, Riem, Schiller, Wieland. ISBN 3-15-009714-2.
- Otfried Höffe: Immanuel Kant. 6. ediziun surlavurada. Verlag C.H. Beck, Minca 2004.
- Immanuel Kant: Was ist Aufklärung? Ausgewählte kleine Schriften. En: Horst D. Brandt (ed.): Philosophische Bibliothek (tom 512). Hamburg 1999, ISBN 3-7873-1357-5.


text:
La Corea dal Nord ha preschentà ina gronda racheta intercontinentala che n'era fin uss betg enconuschenta. Experts supponan ch'ella pudess cuntanscher destinaziuns lontanas fin 12'800 kilometers. La parada militara ch'a gì lieu da notg ha commemorà la fundaziun da la partida communistica avant 75 onns.
Durant la parada ha il dictatur Kim Jong Un annunzià che ses pajais vegnia a cuntinuar da rinforzar sia capacitad da defensiun. Plinavant è Kim s'exculpà tar la populaziun da la Corea dal Nord per las cundiziuns da viver difficilas en il pajais. El stettia mal ch'el n'haja betg pudì dar enavos la gronda confidanza dal pievel.


text:
In di suenter ils discurs tranter ils ministers da l'exteriur da plirs pajais europeics ha il minister da l'Italia, Paolo Gentiloni, ditg ch'i na dettia naginas massas da fugitivs vers il Brenner. El na vesia betg in cas d'urgenza.
Annular Schengen en ina direcziun na va betg
L'Italia pretenda dapi dis da l'Austria da betg annullar la cunvegna da Schengen. Quai na possian ins betg far mo dad ina vart, surtut betg en in lieu uschè simbolic sco il Brenner. Sulettamain sch'i fiss ina situaziun d'urgenza pudess'ins far quai, ma il mument na saja quai betg il cas.
RR novitads 14:00


text:
Martin Cantieni ha survegnì il Premi Term Bel 2020 per ses text «In senza» che descriva il viadi d’in senza bigliet cun il tren vers sid. En la laudatio per il text dì la giuria:
Il text «In senza» ha in bun ritem, era u forsa gist perquai ch`el na cuntegna nagins verbs. Questa restricziun dat in’ulteriura significaziun al titel «In senza». In senza bigliet, in senza bagascha, in senza adressa, in senza verbs.
Il premi dal public, che è per l’emprima giada vegnì eruì cun ina votaziun online va quest onn a Roman Caviezel e ses text «Ella u jau.». Raquintà vegn qua l’istorgia d’in emploià che ha sentiments da vendetga encunter sia scheffa.
Era sche la 30avla ediziun dals Dis da litteratura a Domat ha stuì vegnir spustada sin l’onn proxim, han ins pudì tadlar, persequitar cun tensiun e la finala era as participar al Premi Term Bel 2020. Dals 18 texts inoltrads aveva in’emprima giuria selecziunà tschintg finalists. Las ulteriuras finalistas e finalists eran:
Ils texts en vegnids discutads dad ina giuria d’experts che è sa cumponida da l’autura e manadra da cultura tar la Lia Rumantscha Gianna Olinda Cadonau, da la linguista Anna-Alice Dazzi e dal docent da litteratura a l’Universitad da Friburg Renzo Caduff.
Il Premi Term Bel vegn sponsurà da la Vischnanca burgaisa Domat ed ha lieu mintga dus onns. Il premi da la giuria è dotà cun 3'000 francs. Il premi dal public è dotà cun 1'500 francs.


text:
Ellas pretendan perquai ch'il scumond vegnia integrà en la lescha da chatscha chantunala.
Pavlar donnegia il guaud giuven
Las consequenzas da pavlar l'enviern la selvaschina èn gravantas, surtut per la regiuvnaziun dal guaud. Quai scrivan il WWF e la Pro Natura. Plinavant saja il pavel che vegn offert a la selvaschina betg adattà. La selvaschina na possia betg magunar quai pavel che saja memia ritg da substanzas nutritivas.
La revisiun da la lescha da chatscha grischuna vegn tractada l'october en il Cussegl grond.
RR novitads 16:00


text:
Il tunnel da basa dal Ceneri è pront per il manaschi d'emprova. L'Uffizi federal da traffic ha dà glisch verda a la Viafier federala. I sa tracta da l'ultima fasa da preparaziun avant ch'il tunnel va en funcziun ils 13 da december. Ils viadis d'emprova pon vegnir fatgs cun trens da persunas e da rauba commerzials, ha communitgà l’uffizi federal.
Gia dapi il mars 2020 vegnan fatgs viadis d'emprova en il tunnel, per testar che tut ils sistems funcziunan. Pervi da la pandemia da corona avevan ins stuì interrumper ils tests per tschintg emnas. Ils 20 d'avrigl han ins puspè pudì cuntinuar cun las lavurs.
Il tunnel da basa dal Ceneri è passa 15,4 kilometers lung e maina da Camorino datiers da Bellinzona a Vezia datiers da Lugano. El è l'ultima part da la Nova lingia da viafier tras las Alps, la NEAT.


text:
Novités sön l'ejam de bi- y trilinguism
Practicum pro le Sorvisc ejams de bi- y trilinguism
Tratan l'isté pitunse la poscibilité da conësce da daimpró düc i seturs operatifs de nosta organisaziun.
Tratan l'isté tolunse sö praticantes y praticanc a chi che al ti vëgn dé la poscibilité da conësce da vijin düc i seturs, dal contat cun le publich ala gestiun dla banca dac di candidac, dai laurs aministratifs da vigni de ala gestiun dl web.
Sce i se fajëis saurí tl ciamp di lingac y ëis vëia da porvé da lauré te n team davert y dinamich por conësce da do les cultrines l’aparat organisatif di ejams de bi- y trilinguism, damanede do tl Ofize Personal cina ai 31 de jená dales 12.00.
Ince tratan l'ann vára da fá n practicum nia paié preodü dal plan de stüdi. Te chësc caje ortiede osc curriculum y la lëtra de motivaziun al Sorvisc ejams de bi- y trilinguism a Claudia.Picus@provincia.bz.it. De plü informaziuns o stlarimënc ciafëise cherdan sö le numer de telefon 0471 413920.


text:
Concise
:For the English word, see the Wiktionary definition of concise. Cuurdinàde: 46°51′N 06°43′E
Concise a l'è un cumün svizzer del distret de Jura-Nord Vaudois, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 11.41 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 880 abitant.
El cumün de Concise al se tröva a una altitüden de 438 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Mutrux, Vaumarcus (NE), Corcelles-près-Concise, Bonvillars, Provence.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Concise in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Suenter la messa han ils parochians fatg ina processiun fin tar il plaz da scola. Sco finiziun da la processiun ha il plevon benedì ils umens ch'eran vegnids cun lur töfs. Ed alura han ils preschents pudì giudair in gentar e tadlar musica. Gia la sonda saira aveva quai dà ina festa.
Bleras dunnas han num Fatima
Savens audan ins che dunnas dal Portugal han num Fatima. Quai vegn fatg per engraziar a la Madonna. Ina dunna che porta quest num raquinta ch’ella aveva survegnì quel, perquai che sia mamma aveva gì difficultads durant sia naschientscha. Ma Nossadunna aveva gidà.
La meglra mamma
In um che crai fermamain en ella è Enrico. El stat a Mustér ed è vegnì a Glion per celebrar questa festa. Per el saja la Madonna da Fatima la meglra mamma ch’i dettia. Mintga giada ch’el saja en Portugal giaja el a Fatima. El ha era in tattoo da la Madonna da Fatima.
La festa haja dus aspects, di in auter Portugais, Eli. Impurtant saja la cardientscha ed era la cumpagnia, surtut perquai ch'ins possia s’inscuntrar cun persunas ch’ins vesia da rar.
Nossadunna era cumparida a trais uffants
Sandra Araujo, ella ha gidà ad organisar la festa a Glion, enconuscha l’istorgia da Nossadunna da Fatima. 1917 – durant l’Emprima guerra mundiala – era ella cumparida a trais uffants che pertgiravan las nursas. Nossadunna ha ditg ch’ils umans stoppian far penetienza ed uraziun – e quest messadi han ils uffants dà enavant. Sandra di ch’ella haja emprendì d’enconuscher quest usit gia cura ch’ella era pitschna. I saja bel da vesair co quel saja creschì, ed ella saja loscha da quai.
Ord l'archiv da RTR
RR actualitad 11:00


text:
Cun la derniera dal venderdi passà dal teater «Tredeschin Retg» – ch'è vegnì mussà en il rom da las festivitads per 100 onns Lia Rumantscha – va a fin ina collavuraziun dad acturs e musicists ch'èn creschids ensemen ils davos mais ad ina nova famiglia.
La pli veglia actura sin il palc a Zuoz è stada Anny Weiler. La dunna da 74 onns che ha entusiasmà il public cun ina interpretaziun persunala d’in classicher da jazz, sa legra uss da pudair turnar puspè a Turitg.
Per mai è quest temp en Engiadina er stà bun per prender cumià dal quel lieu, nua che jau hai mias ragischs
Uss ch’il temp da Tredeschin Retg è a fin, daventia ella er in pau emoziunala, agiunscha la Samedrina. La collavuraziun entaifer ils collegas saja stada exemplarica e fitg cordiala. Anny Weiler sezza na saveva betg s'imaginar precis, tge teater ch’i duess dar a la fin. Il script ch’ils acturs avevan survegnì era scrit en tudestg.
L’interpretaziun da l’istorgia saja pir sa sviluppada cun exercitar ed improvisar. Dal product final è Anny Weiler dentant fitg superbia. Uss possia ella sa deditgar plainamain a ses nov toc da teater per l’october – ina istorgia fitg persunala, tradescha l’actura e chantadura tut cuntenta.
RR live da Zuoz 15:00


text:
Il Cussegl federal ha decidì:
A partir dals 11 d'october finanziescha la Confederaziun
- ils tests da persunas sut 16 onns.
- ils tests da persunas che spetgan sin la segunda dosa (fin la fin da november).
- ils custs dal certificat per firmas che fan tests repetitivs
Il Cussegl federal trametta en consultaziun:
In plan per in'offensiva da vaccinar
- cun 170 posts da vaccinar mobils supplementars
- cun 1'700 persunas supplementaras che cusseglian persunas indecisas
- cun dar in bon da 50 francs a persunas che vegnan da persvader auters da sa laschar vaccinar
Era sch'il dumber d'infecziuns saja regressiv per il mument, restia la situaziun sin las staziuns intensivas vinavant tendida, communitgescha il Cussegl federal. Il ristg d'in'ulteriura unda saja però anc real – surtut ussa durant ils mais pli fraids d'atun ed enviern. Ed ina tala strapatschassia puspè las capacitads dals ospitals.
Tests pajads mo per minorens sut 16 e tgi che spetga sin la 2. dosa
Ussa èsi definitiv: A partir dals 11 d'october custan ils tests da corona ch'i dovra per il certificat. Excepziuns datti mo pli per persunas che spetgan sin la segunda dosa – quai anc fin la fin da november. Era persunas sut 16 onns pon vinavant sa laschar testar senza stuair pajar sez. Quai ha decidì il Cussegl federal.
Offensiva da vaccinar per e cun l'entira populaziun
En Svizra èn radund 58,5% da la populaziun vaccinads cumplainamain (en il Grischun èsi bun 58%). Quai saja ina da las quotas las pli bassas da tut ils stadis en l'Europa. Cun schlargiar l'obligatori da certificats saja il dumber da vaccinaziuns bain creschì. Ils ultims dis saja quel però puspè regressiv. Per surmuntar la pandemia dovria quai però autras quotas da vaccinar.
Concret duvrassi tenor las calculaziuns dals experts tar las persunas sur 65 onns ina quota da vaccinaziun tranter 90 e 95% (actualmain èsi 88.5%) e tar la populaziun tranter 18 e 65 onns ina quota dad 80% (actualmain èsi 71%).
Perquai planisescha il Cussegl federal ina offensiva da vaccinar ensemen cun ils chantuns. Quai tranter auter cun in'emna da vaccinar naziunala, ulteriurs 170 posts da vaccinar mobils, offertas d'infurmaziun persunalas e cun bons da 50 francs per persunas che vegnan da persvader autras da sa laschar vaccinar. Questas propostas van ussa en consultaziun tar ils chantuns. En duas emnas vul il Cussegl federal lura decider.


text:
La basa per quest success ha il HCD mess gia durant las emprimas per secundas da la partida. Il 1:0 da l’equipa grischuna è crudà suenter 19 secundas, il 2:0 suenter 41 secundas e suenter duas minutas e 12 secundas manava il HCD gia cun 3:0. Anc avant che la partida ha cumenzà per propi era ella gia quasi decisa. Ed il 4:0 dal HCD anc durant l’emprim terz ha alura fatg tut cler. La victoria dal HCD n'èra mai pli dispitaivla.
Main squitsch, nagins gols e per la fin anc il dessert
Suenter il cler avantatg gia suenter l’emprim terz, ha il HCD prendì in zichel il pedal dal gas en il segund terz. Gols n'ha quai dà nagins. Perquai ha il Club da hockey da Tavau fatg anc insatge per la statistica durant las davosas ventg minutas. Julian Schmutz cun il 5:0 e Simon Knak cun il 6:0 han fatg tut cler e procurà per questa demonstraziun da l’equipa indigena cunter la squadra ch'è promovida en la National League questa primavaira. Il facit suenter 60 minutas è ch'il HCD era fitg effizient, e ch'il HC Ajoie n'è propi mai arrivà en la partida cunter Tavau.


text:
Firmas en ils mauns da famiglias fetschian pli grondas svieutas tar in indebitament pli bass, scriva la banca gronda Credit Suisse en ses rapport publitgà oz a Londra. Vitiers sajan ellas pli pauc dependentas da finanziaziun estra ed investeschan dapli en perscrutaziun e svilup.
Interpresas da famiglia sajan pli precautas ed ageschian plitost a lunga vista. Ellas na sajan betg uschè fixadas sin cifras da quartals sco autras interpresas, scriva la CS.
Las interpresas da famiglias cun il meglier svilup dals affars derivan tenor il studi da la Germania, l'Italia, la China e l'India.
Per il studi han ins analisà durant passa 10 onns 1'000 interpresas da l'Europa, l'Asia ed ils Stadis Unids.
RR novitads 09:00


text:
L'anteriur CEO dad Engiadina San Murezzan Turissem Gerhard Walter ha purtà plant cunter il cussegl d'administraziun da ses anteriur patrun tar la dretgira regiunala Malögia. I va per pretensiuns or dal contract da lavur e violaziun da sia onur professiunala. Quai ha ditg Gerhard Walter ad RTR. El haja empruvà quasi in mez onn da chattar ina soluziun extragiudiziala, però senza success. Perquai sa haja el uss decidì d'inoltrar pass giuridics.
Il president dal cussegl administrativ dad Engiadina San Murezzan Turissem, Marcus Gschwend, n'ha betg prendì posiziun envers RTR. Quai ord il motiv ch'i sa tracta d'in cas current.
Il cussegl d'administraziun aveva renfatschà a Gerhard Walter tranter auter gestiun manglusa e surpassament da cumpetenzas. Il preventiv saja vegnì surtratg per passa in mez milliun francs. Gerhard Walter ha refusà las renfatschas.


text:
Kiss
I Kiss (al Baś) i èṅ un grup rock americàṅ mis in pē a New York in dal 1973 par mèrit ad Gene Simmons e ad Paul Stanley. I aṅ publicâ 'l ùltim disc in studi, Monster, in d'l Utóbar dal 2012. I aṅ muciâ sù 24 disc 'd òr, 10 disc ad plàtin e 2 multiplàtin. In tut i aṅ vindû 130 migliòṅ ad còpi 'd àlbum in tut al mónd.
In dal Dicémbar dal 2013 i èṅ stâ sarnî par finìr in dla Rock and Roll Hall of Fame dal 2014[1].
Biugrafìa
Gl'Inìsi (1972-1973)
I Kiss i nàsan da 'l séndri di Wicked Lester, un grup fundâ da Gene Simmons (basìsta) e Paul Stanley (chitarìsta rìtmic) a New York. In dal 1972 Simmons e Stanley i decìdan ad dar vita a 'n grup nóṿ ad paca. Pascànd al baterìsta, Simmons al lèś n'insersiòṅ ad Peter Criscuola in sla rivìsta muśicàla Rolling Stone e 'l al ciàma.
Dòp n'audisiòṅ, Peter Criss (qvést chè 'l è al nóm nóṿ ch'al s è dâ) al s śònta a i dū, al càmbia al sò stîl (da jazz a rock dûr) e al decìd ad preśentàr-'s in pùblic a la sò manéra cun di truc e di custùm adòs. L'idéa ad Paul e Gene l'éra qvéla ad cupiàr i Beatles, in atri paròli i vlìvan far un grup cun quàtar frontman bòṅ ad scrìvar e cantàr, cumpàgn a 'l quartét ad Liverpool.
L'è pròpria acsè: i Kiss i èṅ òṅ di pôc grup in dua tut i cumpunènt i s pōlan cgnósar facilmènt e tut lì lōr i gh'àṅ anc un séguit fóra dla banda. A n gh sarés gnanc biśógn ad dir ch'l avér mis sù al truc 'l à dimóndi jutâ, dand-ag lùstar e n'òra ad mistēr fóra dal cumùṅ in chi tèmp là.
In dal Śnar dal 1973 al grup (ch'a s ciamàva in alóra incóra Wicked Lester) al tōś Ace Frehley cuma chitarìsta sulìsta a 'l pòst ad Bob Kulick ch'l éra stâ dimóndi davśèṅ a èsar sarnî lò invéci. Frehley al s éra preśentâ a 'l pruvèṅ cun na scarpa arànsa e una rósa.
Dòp soquànti stmani, Stanley al buta lè l'idéa ad cambiàr al nóm dal grup in Kiss e al ròbi i vaṅ pròpria acsè. Al logo invéci 'l è na creasiòṅ ad Frehley. Ma la manéra cuma 'l éra scrit 'l è sèmpar stâ ugèt ad discusiòṅ parchè al dū "S" i pàr'n arcurdàr, se misi darènt, i "SS" naśìsta. 'L è par cal mutìṿ lè che in Germâgna al logo 'l è un pôc difarènt. Anc al nóm al pâr 'l acrònim dla fraś "Knights In Satan's Service", ch'a vōl dir "cavalēr a 'l servìsi 'd Sàtana". A s dà al caś invéci che Paul Stanley e Gene Simmons i fùs'n ad religiòṅ ebrèi e donca cl'acùśa lè la pâr dal tut sénsa sustànsa.
In dal stés tèmp, tut i mémbar di Kiss i s èṅ sarnî dal mascri parsunàli, di truc da stablìr-'s in di grugn, ch'i èṅ dvintâ di marc ad fàbrica: Gene Simmons al dèmon (The Demon), Paul Stanley al fiōl dal stéli (The Starchild), Ace Frehley 'l óm dal spasi (The Spaceman) e Peter Criss al gat (The CatMan).
I prim àlbum (1973-1975)
Dòp soquànt cuncèrt e demo-tape, i Kiss i fìrman par la Casablanca Records e i faṅ vgnir fóra in dal Favràr dal 1974 al lōr prim àlbum, 'l umònim Kiss. Al disc 'l è dimondi dûr pinsànd in alóra ma, cum a sucèd in gènar p'r i disc di eśurdiènt, al gh'à na tècnica incóra da mét'r in bóla anc s'al gh'à dimóndi grinta e freschésa. In particulàr i sàltan fóra al lìnnii ad bas ch'i s dascàcan da la baterìa e al stîl ad sunàr la chitàra 'd Ace.
Anc s'l è stâ pumpâ dimóndi, 'l àlbum al gh'à un sucès scars (75 mila còpi vindùdi a 'l incìrca), ma al gh'à dèntar di braṅ dimóndi famóś cuma Strutter, Cold Gin, Deuce e Black Diamond.
A Kiss a gh s śònta Hotter Than Hell (Più cald d'l inféraṅ, Utóbar 1974), un lavōr cun di sòṅ più scûr dal precedènt e da di braṅ quài Goin' Blind, al prim lènt dal grup, Got to Choose e la title-track. Cal braṅ chè al gh'à un tèst cun di riferimènt sesuài esplìcit.
Al scars sucès anc ad c'l àlbum chè a custrìnś al grup a mulàr sù al tour e a registràr subìt 'n àtar àlbum, Dressed to Kill (Vistî par masàr, Mars 1975), cun un sòṅ dastòrt méno e c'n un bòṅ sucès cumerciàl, cun i braṅ Rock Bottom, She, C'mon and Love Me e Rock and Roll All Nite (sunâ sémpar in tut i cuncèrt) ch'i gh'aṅ un quèl da piò.
In cal méntar la band la mùcia sù un séguit dimóndi grand ad fans par via di cuncèrt spetaculàr ch'i fànan, cun di nùmar 'd armàgn'r-ag dabòṅ (Gene Simmons spudafōg, chitàri ch'i spàran via dal fum e di raś, sangṿ sintètic e fōg artifisiài), na manéra particulàra ad far-as védar e di custùm vistóś.
Al sucès (1975-1979)
In dal Setémbar dal 1975 i Kiss i pùblican al lōr prim disc da 'l viṿ Alive! ch'al dvénta disc ad plàtin in pôc tèmp avénd-ag dènt'r al canti di prim tri àlbum: al fat ch'i Kiss i n s faṅ mai védar sénsa truc a fà in manéra ad far crés'r al mistēr su 'd lōr e la cgnusénsa fr'i fans.
In dal Mars dal 1976, cun 'l apòǵ dal prudutōr Bob Ezrin, i Kiss i faṅ vgnir fóra Destroyer (Śbragadōr) ch'al gh'à di sòṅ più fòrt ch'in dal pasâ tgénd anc stric però la meludìa. Destroyer al gh'à purtâ dimóndi sucès ad véndidi e 'l è stâ batśâ cuma òṅ di lavōr vgnû méj dla lōr discugrafìa, cun di sìngui cuma Detroit Rock City, God of Thunder, Shout It Out Loud e la balàda Beth cantàda par Peter Criss cun la sò vóś ragaìda, a surpréśa òṅ di più vindû in di Stat Unî.
I dū àlbum a vgnir, Rock and Roll Over (Ólt'r a 'l Rock and Roll, Nuvémbar 1976) e Love Gun (Pistòla d'l amōr, Śugn 1977), i fànan sù sucès acsè grand ch'in di Stat Unî i dvènt'n al grup più cgnusû e in Giapòṅ i véndan da piò di Beatles. Love gun, I stole your love, Making love, I want you, Calling dr. Love e Shock me (la prima cansòṅ cantada p'r Ace) i èṅ i sucès dal mumènt.
In dal 1977 i Kiss i pùblican al lōr secónd disc dal viṿ, Alive II (quàtar disc ad plàtin subìt, péna vgnû fóra) cun sinc braṅ in studi inèdit, ma 'l è Bob Kulick a sunàr la chitàra a 'l pòst ad Frehley. Chi lò al gh'è sōl in dal braṅ in du al canta lò Rocket Ride e minga in di àtar (All American Man, Rockin' in the U.S.A., Larger Than Life, e Any Way You Want It).
'L an dòp 'l è la vòlta dla prima racòlta Double Platinum, cun na versiòṅ ad Strutter arfàta 'd nóṿ par l'ucaśiòṅ.
Al sèns di afâr di Kiss 'l è sénsa lìmit: i mét'n in véndida di śavàj firmâ da lōr e cun al logo lōr ch'al dvénta un marc rigistrâ: fumét dla Marvel, truc, bàmbuli, putóć, mascri 'd Halloween, preservatìṿ, casi da mòrt, scalfaròt, mudàndi e anc la carta da spasàr-'s al cûl (ciamàda Kiss my ass, Baś'm al cûl)!
In dal 1978 i Kiss i decìdan ad far vgnir fóra quàt'r àlbum sulìsta: méntar Paul Stanley e Ace Frehley i tìnan fér'm al stîl hard rock, Peter Criss al s buta in dal R&B (cun na sfilaràda sénsa lìmit ad lènt) e Gene Simmons al fa un misćiùs, basta dir sōl ch'al sò disc al finìs cun la cover When You Wish Upon a Star dal film Pnòć! Da 'l Dèmon, i fan i s aspitàvan 'n àlbum dimóndi più dûr tgnénd a drē a 'l spìrit dal persunàǵ. I lavōr da par lōr i èṅ però di mèś flop: quél ch'a vénd da piò 'l è quél 'd Ace ch'al gh'à dèntar la cover ad Russ Ballard New York Groove e la pēśa Ozone. A la fiṅ d'l an i Kiss i rècitan in un filmàs dla NBC Kiss Meets the Phantom of the Park.
In dal Maǵ dal 1979 i Kiss i lavór'n insém a Desmond Child e a Vini Poncia e i faṅ catàr in di negòsi Dynasty (Dinastìa ma a fa vgnir in a mènt Die nasty!, Mōr bruta ghigna!) tucànd un sucès mundiàl mai vdû, anc in Itâglia, par via ad canti cuma I Was Made For Lovin' You e Sure Know Something, i dū sìngui. 'L àlbum 'l è impinî ad sòṅ darènt a la mùśica disco (in chi tèmp lè dimóndi scultàda). Difàti I Was Made For Lovin' You l'è stada sunàda un muć ad vòlti in dal discutéchi ad tut al mónd.
Al grup al pèrd na part di vèć sustenidōr ch'i n s cumpatìsan minga al cambiamènt ma, in gènar, Dynasty 'l è stâ un sucès ch'a n s psiva minga figuràr-as dal tut. Ace Frehley al n pèrd minga la sò véna rock e al fa na versiòṅ da lcar-'s i bafi ad 2.000 man na cover di Rolling Stones e al sèra 'l disc cun la catìva Save your love. Da 'l cant suo Peter Criss 'l è tròp imbariàg e drugâ par sunàr in dal disc e al sò cuntribùt al s férma a la sò cansòṅ Dirty Livin’': in di àtar òt braṅ a gh'è Anton Fig da drē a la baterìa.
La criśi (1979-1982)
Vist al sucès ad Dynasty, i Kiss i tìn'n incóra Poncia a la prudusiòṅ e i tàc'n a lauràr in s'l àlbum nóṿ, Unmasked (Daśmascrâ). A vîṅ fóra na vóś ch'la diś ch'i Kiss i s tiraràṅ via al truc. La vója ad savér-an da piò la crés dimóndi ma 'l fat cuntâ 'l è na bala: in sla cupertìna dal disc i Kiss i s tìran via dabòṅ la mascra ma sóta i grugn i èṅ cumpàgn a prima! 'L àlbum (vgnû fóra in dal Maǵ dal 1980) 'l è un mèś fiasc: al sòna cuma Dynasty ma Shandi 'l è 'n sìngul ch'al n vénd briśa. In dal sò vìddeo e in di crèdit dal disc a pâr che Peter Criss, drugâ pódag sèmpar da piò, a gh sia incóra ma a sunàr la baterìa 'l è Anton Fig par la secónda vólta: al Gat 'l è stâ butâ fóra da 'l grup!
Quèl ad bòṅ a s pōl incóra catàr: Naked City o Talk to me ad Simmons e Frehley p'r eśémpi, ma Stanley 'l è tròp A.O.R. cun Tomorrow, Is that You? e What Makes The World Go Around che, anc s'i èṅ cunfesiunàdi bèṅ, i s śluntànan tròp da 'l stîl di Kiss par scaldàr dabòṅ i cōr di fan.
I Kiss i sèran cla paǵna lè catànd al rimpiàs ad Criss: a s tràta 'd Eric Carr, un baterìsta cun di urìgini itagliàni che, dòp l'audisìòṅ, al dmanda 'n autógraf a Gene e a Paul. Eric al sarnìs al persunàǵ dla vólp.
In dal 1981 i Kiss i daṅ vita a Music from "The Elder", un concept-àlbum prudót par Bob Ezrin e ch'a véd la culaburasiòṅ ad Lou Reed. Al disc, ch'a gh'iva da èsar la culòna sunóra 'd un film mai fat, 'l è 'n àlbum sperimentàl, dimóndi luntàṅ da i lavōr precedènt di Kiss (in di strumènt muśicài i s càtan di sintetiśadōr, di còran mediuevài e di arc). Tant impégn par gnint: "The Elder" 'l è 'l disc ch'a vindû ad méno ad tut. 'D arcurdàr A World Without Heroes, The oath, Only you (cantàda anc da la Doro Pesch in d'l àlbum umònim prudót par Gene) e I candàta da par lōr da Gene e da Paul a 'l Fèstival ad Sanremo dal 1982 in dirèta da New York.
In dal Śugn dal 1982 Ace Frehley al vîṅ mandâ via da i Kiss e rimpiasâ a 'l inìsi par Bob Kulick e pò in Dicémbar par Vinnie Vincent. Cal funàmbul chè 'l éra na primadóna in tut i sèns ma anc un braṿ cumpuśidōr e artìsta.
Vincent 'l à fat la sò part, e anc da piò, par butàr śò i pès dal disc a vgnir, Creatures of the Night (Criatùri dla nòt, Utóbar 1982), anc se pò, par véndar da piò, in sla cupertìna a gh'éra incóra Frehley, stés quèl anc p'r al vìddeo 'd I love it loud).
Al sòṅ ad cal 33 gir chè 'l è dimóndi pēś, al cambiamènt rispèt a prima 'l è ciàr ma i riśultâ i èṅ cumpàgn: pôc disc vindû e 'l è 'n pcâ. I love it loud, War machine, Danger, I still love you e la title-track i èṅ di braṅ frésc e pîṅ 'd energìa, i meritàvan da piò. Durànt la prumusiòṅ dal disc, i Kiss i vèn'n anc in Itàglia a sunàr a Discoring, cun Vinnie al tōś par lò la mascra 'd un cumbatènt egisiàṅ (The Warrior).
P'r al marcâ giuapunéś e européo a vîṅ fóra, sémpar in dal 1982, la racòlta Killers (Sasèṅ) cun quàtar braṅ inèdit: I'm a legend tonight, Down on your knees, Nowhere to run e Partners in crime tut cantâ da Paul Stanley.
Al perìud sénsa mascri (1983-1994)
In dal Setémbar dal 1983 a sucèd un quèl a 'rmàgn'r-ag: i Kiss i decìd'n ad tiràr-as via 'l truc durànt la prumusiòṅ d'l àlbum nóṿ Lick It Up (Léc'al tut) in di studi 'd MTV. A s trata 'd 'n àlbum suspéś fra 'l hard rock e 'l pop metal. Al véndidi i tàc'n a crés'r incóra: Lick It Up, cuciâ sù da 'l sìngul umònim, al dvénta disc ad plàtin. Vinnie Vincent al firma òt braṅ su déś ma a s trata 'd un fōg ad paja par lò: Paul e Gene i 'l màndan via finî al tour p'r al sò cumpurtamènt minga a pòst, a sò dita. A dar fastìdi piutòst 'l éra 'l fat che Vincent al vliva più spasi in dal grup. Anc Exciter, Not for the innocent, Young and wasted, Gimme more, All hell's breakin' loose e 'l lènt A million to one i impinìsan bèṅ al disc.
Mark St. John al vîṅ ciamâ par tōr al pòst ad Vinnie Vincent e al sòna dimóndi parti dal chitàri d'l àlbum sucesìṿ, Animalize (Setémbar 1984), al disc di Kiss più vindû di an Utànta. Al prìm sìngul tirâ fóra 'l è Heaven's On Fire 'l ùnic vìddeo dla banda in du a gh'è anc Mark St. John. Paul Stanley al tira 'l carét e al firma al canti mijóri (I've had enough insém a Desmond Child o Thrills in the night insém a Jean Beauvoir). Gene 'l è più da na banda anc parchè al s buta in mónd dal cìnema e i sò cuntribùt, a sò dita, i n èṅ minga a l'altésa. Purtròp, durànt al próvi d'l Animalize world tour, Mark St. John 'l è custrét a mulàr al grup parchè 'l impàra 'd avér-ag la Sìndrum ad Reiter.
A 'l sò pòst a vîṅ tòlt Bruce Kulick, fradèl ad Bob. Nunustànt i cambiamènt òṅ a drē a c'l àtar, i Kiss i tórn'n a 'l sucès, almànc in di Stat Unî anc s'in na manéra più tévda rispèt a i an Stanta.
Cun na line-up da spianàr, i Kiss i incìdan in dal 1985 Asylum, 'n àlbum misć cun di sòṅ putènt e di àtar melòdic e da "airplay". Tears are falling 'l è 'l sìngul sarnî par cuciàr in élt 'l àlbum ch'al dvénta ad plàtin. I Kiss i vàn'n a drē a la mòda 'd in alóra e i s mét'n adòs di custùm culurâ, tut lustrèṅ e fard in fàcia, ròba da vacàsi: 'l éra méj al truc dna vòlta.
'L an dòp a s fà viṿ Vinnie Vincent cun na càuśa da 6 migliòṅ ad dòlar par di dirìt 'd autōr minga arcgnusû a lò. La gh và mâl: al pèrd la càuśa e al gh armét un sac ad bèsi.
In dal 1987 a vîṅ publicâ al cumerciàl Crazy Nights (Nòti mati) cun al sìngul Crazy Crazy Nights ch'al schisa a 'l quàrt pòst in dla clasìfica ingléśa. Cum a 'l sòlit, i braṅ più bèi i èṅ qvéi ad Paul Stanley. Ad Simmons a s arcòrda Good girl gone bad.
'L an dòp i Kiss i faṅ vgnir fóra na racòlta 'd un sèrt interès, Smashes, Thrashes & Hits, cun di inèdit minga mâl ad Paul Let's put the X in sex e You make me rock hard. Da 'l cant suo, Eric Carr al canta Beth a 'l pòst ad Peter Criss. I Kiss i vìn'n a catàr-as anc da 'l nòstri bandi a Mòdna in dal 1988 durànt al Monsters of Rock insém a Judas Priest, Iron Maiden, Anthrax e Megadeth.
'L ùlt'm àlbum di an Utànta 'l è Hot in the Shade (Cald a l'òra, 1989), quìndas braṅ rock e pîṅ 'd energìa. Eric Carr al canta la sò cansòṅ Little Caesar, Gene Simmons al tórna a i sò livèi cun Betrayed, Somewhere between Heaven and Hell e Boomerang ma i sìngui i èṅ incóra ad Paul Stanley: Hide your heart, Rise to it e Forever (scrita insém a Michael Bolton) ch'la riva a l'utàva puśisiòṅ in clasìfica, ròba ch'a n sa vdiva minga da 'l an 1979. In dal vìddeo Rise to it a s véd par pôc tèmp Paul e Gene incóra mascrâ, ma 'l è un fals indìsi: al truc al gh'à da spetàr di at'r an par turnàr a pituràr i grugn dal Baś.
P'r al prim àlbum di an Nuànta i Kiss i decìdan ad tōr Bob Ezrin cuma prudutōr ma i lavōr dal disc i subìsan na batùda 'd arèst quand Eric al capìs 'd avér un càncar a 'l cōr e in di palmòṅ. Dop n'uperasiòṅ e un cicclo ad chèmio, a dū méś da la guarigiòṅ, in Setémbar al patìs dū muragìi serebràli, armagnénd uféś. Carr al mór al 24 ad Nuvémbar dal 1991 lasànd un vōd impusìbil da impinìr fra i fans e in dal grup.
Pasâ cal brut mumènt lè, cun un disc da finìr, i Kiss i tōśan a 'l sò pòst Eric Singer, un baterìsta ch'l à laurâ anc cun i Black Sabbath, la Lita Ford e Alice Cooper. 'L è cun cla line-up chè ch'i Kiss i pùblican Revenge (Vindéta, 1992) un bel disc heavy metal cun al sìngul dimóndi catìṿ Unholy (maladî) scrit da Simmons insém a Vinnie Vincent ch'al firma anc I just wanna e Heart of chrome insém a Paul Stanley. In dal disc a gh'è anc la ballad God gave rock 'n' roll to you, cover dal grup ingléś di Argent.
A 'l àlbum a s śònta subìt dòp al Revenge Tour e al sò registrasiòṅ i èṅ misi dènt'r al live Alive III fat in dal 1993. Al disc al finìs cun l'eśecusiòṅ d'l inn americàṅ Star spangled banner.
La riuniòṅ (1995-2002)
In dal 1995 i Kiss i partìsan p'r al Worldwide Kiss Convention Tour, in dua soquànti cover bands i s śibìsan mént'r i s tìnan dal móstri cun espuśisiòṅ ad śavai, ugèt e strumentasiòṅ dla band. In dal cōrs dla prima data dal tour (17 ad Śugn), la band la fà n'eśibisiòṅ da 'l viṿ insém a Peter Criss, ch'l i iva lasâ in dal 1980.
Al 9 'd Agóst dal stés an, i Kiss i tìn'n al lōr Unplugged, un spetàcul acùstic urganiśâ par la televiśiòṅ muśicàla MTV. In dal cōrs dal show, i s śóntan via via i već cumpunènt uriginàri dal grup, Peter e Ace, par cantàr 2,000 man e Beth. A vîṅ fat anc un cd dimóndi interesànt parchè a gh s pōl catàr dèntar dal canti raramènt fati da 'l viṿ cuma Comin' home, Sure know something, A world without heroes e See you tonight.
Cl'aparisiòṅ chè la fa pinsàr ch'l è rivâ al tèmp dla riugnòṅ di Kiss e difàti al 28 ad Favràr dal 1996 i quàtar Kiss i s preśént'n insém a la trentutéśma edisiòṅ di Grammy Awards cun tant ad truc e vistî dna vòlta e quàtar méś dòp i èṅ bèla in sal palc p'r al prim cuncèrt dal Alive/Worldwide Tour. I spetàcui i èṅ fenumenài, cun tut i nùmar di vèć cuncèrt, e i èṅ eśaurî dapartùt. La cgnusénsa dal grup la tórn' incóra a 'l stéli, i vìnan vindû migliòṅ ad gadget e i Kiss i tórn'n insìma a 'l cupertìni dal rivisti.
In cal mènt'r a vîṅ publicâ uficialmènt 'n àlbum fat dū an prima cun la vècia furmasiòṅ (Singer e Kulick) ma mulâ lè par dar spasi a la riugnòṅ. Al mutìṿ ad cla deciśiòṅ chè 'l è p'r al fat ch'in cal méntar al master dal disc 'l éra stâ piratâ e dònchina 'l éra finî ad dumìni pùblic. Al disc al s ciàma Carnival of Souls: The Final Sessions (Carnevàl da gl'anmi: la sesiòṅ finala, 1997) e al gh'à un sòṅ difarènt dal sòlit, dark e grunge, al fà vgnir in a mènt i lavōr di Alice in Chains. Incóra na vòlta al tintatìṿ 'd arnuvàr al finìs invéci in un mèś falimènt. Da nutàr la prima (e ultma) cansòṅ cantàda par Kulick: I walk alone.
Na stòria difarénta al gh'à 'l disc sucesìṿ: Psycho Circus (Circ psìchic, 1998), prim e ùnic àlbum in stùdi registrâ cun la line-up uriginàla dòp al 1977. A gh'è da dir però ch'l è stâ fat cun di muśicìsta turnìsta, ch'i n cumparìsan minga in di crèdit, e cun na furmasiòṅ ch'la n sunàva minga tuta insém, pròpria cuma sucidìva in di prim an Utànta. Peter Criss al sòna sōl in un braṅ e Ace Frehley in dū (in chi àtri i sònan Bruce Kulick e Tommy Thayer ch'al dvintarà al chitarìsta sulìsta di Kiss soquànt an dòp). Paul al canta la title track (e prim sìngul) e al dà I finally found my way a Peter da cantàr ma a s fa nutàr Gene c'n i sò pès Within, We are one e You wanted the best. Ace invéci al canta Into the void e In Your Face (qvésta chè sōl p'r al marcâ giaupunéś).
Al 31 'd Utóbar dal 1998 i Kiss i partìsan cun al Psycho Circus Tour da 'l Dodger Stadium ad Los Angeles cun di efèt viśìṿ in tri dimensiòṅ. Anc cal tour chè 'l è 'n sucès.
In dal 1999 i Kiss i vìnan mis in dla Hollywood Walk of Fame (in dla categurìa Record Industry) e i faṅ na cumparsàda in dal film Detroit Rock City 'd Adam Rifkin. Par l'ucaśiòṅ i càntan Nothing Can Keep Me From You.
In dal Favràr dal 2000 i Kiss i dìśan ch'i arévan tacâ un tour intitulâ Kiss Farewell Tour, 'l ùltim cun la furmasiòṅ uriginàla. I cuncèrt i cuntìnuan anc in dal 2001 cun dal dati śuntàdi in Austraglia e in Giapòṅ. Pòc prima d'l inìsi dla tapa giapunéśa, Peter Criss al mòla tut parchè a n è minga cuntènt dal sò cuntràt. I Kiss i vàn'n avanti ciamànd incóra Eric Singer che, par l'ucaśiòṅ, al s mét adòs al truc da Gat.
Al preśènt (2003-2012)
In dal Favràr dal 2003 i Kiss, cun l'apòǵ dl'urchèstra sinfònica ad Melbourne, i regìstr'n al lōr quìnt àlbum live Kiss Symphony: Alive IV, publicâ in dl'Istâ dal stés an. Durànt al cuncèrt, al sòna uficialmènt par la prima vólta Tommy Thayer a 'l pòst 'd Ace Frehley ch'l iva bandunâ al grup in 'd gl'ultmi dati dal Farewell Tour.
I Kiss (cun Criss turnâ a sunàr in dla band) i daṅ pò vita a 'l World Domination Tour, insém a gl'Aerosmith. Sèmp'r in dal 2003 i càntan la cansòṅ Do You Remember Rock 'n' Roll Radio? in dla compilation tribùt di Ramones We're a Happy Family, faghénd séguit a na dmanda ad Johnny Ramone.
In dal Mars dal 2004 Simmons e Stanley i n cunférman minga al cuntràt a Peter Criss e acsè a tórna in dal grup Eric Singer ch'a s tinś i cavìi ad négar e al s pitùra al grungn p'r arcurdàr cum a ś dév la figùra dal Gat (Thayer al fà al stés quèl cun Ace parchè i Kiss i aṅ cumprâ i dirìt dal mascri uriginàli). In dl'Istâ dal stés an, i Kiss i mét'n in pē al Rock the Nation Tour méntar dū an dòp 'l è 'l tùran dal Rising Sun Tour.
Al 5 'd Avrìl dal 2007 a mōr al vèć chitarìsta d'l àlbum Animalize Mark St. John par na muragìa serebràla. Anc Paul Stanley al gh'à i sò prubléma: prima a 'n galòṅ e pò na tachicardìa ma al s armét bèṅ.
A pâr ch'i Kiss i sìan dvintâ na live band e basta (cun i cuncèrt Hit'n Run dal 2007 e Kiss Alive/35 World Tour dal 2008) ma, a surpréśa, in dal 2009 a vîṅ fóra 'n àlbum nóṿ 'd inèdit: Sonic Boom (Stus sònic) c'n al sìngul Modern day Delilah, un disc interesànt ad sicûr, dimóndi cumpàt e sunâ bèṅ. Eric Singer e Tommy Thayer i càntan (bèṅ) par la prima vólta di braṅ di Kiss, All for the Glory e When Lightning Strikes.
Al 18 ad Maǵ dal 2010 i Kiss i càntan a Milàn durànt al Sonic Boom over Europe: from the beginning to the boom. Al 9 'd Utóbar dal 2012 al grup al dà a la luś 'l àlbum Monster (Móstar) cun dènt'r al sìngul Hell or Hallelujah.
Discugrafìa
Àlbum
- 1974 Kiss
- 1974 Hotter Than Hell
- 1975 Dressed to Kill
- 1976 Destroyer
- 1976 Rock and Roll Over
- 1977 Love Gun
- 1978 Ace Frehley
- 1978 Gene Simmons
- 1978 Paul Stanley
- 1978 Peter Criss
- 1979 Dynasty
- 1980 Unmasked
- 1981 Music from "The Elder"
- 1982 Creatures of the Night
- 1983 Lick It Up
- 1984 Animalize
- 1985 Asylum
- 1987 Crazy Nights
- 1989 Hot in the Shade
- 1992 Revenge
- 1997 Carnival of Souls: The Final Sessions
- 1998 Psycho Circus
- 2009 Sonic Boom
- 2012 Monster
Disc da 'l viṿ
- 1975 Alive!
- 1977 Alive II
- 1993 Alive III
- 1996 Kiss Unplugged
- 1996 You Wanted the Best, You Got the Best!!
- 2003 Symphony: Alive IV
- 2006 Kiss Alive! 1975-2000
Racòlti
- 1976 - The Originals
- 1978 - The Originals II
- 1978 - Double Platinum
- 1979 - The Best of the Solo Albums
- 1982 - Killers
- 1985 - The Singles
- 1988 - Chikara
- 1988 - Smashes, Thrashes & Hits
- 1997 - Greatest Kiss
- 1997 - Greatest Hits
- 1998 - The Originals 1974-1979
- 2001 - The Box Set
- 2002 - The Very Best of Kiss
- 2003 - The Best of Kiss, The Millennium Collection
- 2004 - The Best of Kiss, Volume 2: The Millennium Collection
- 2005 - Gold
- 2006 - Kiss Chronicles: 3 Classic Albums
- 2006 - The Best of Kiss, Volume 3: The Millennium Collection
- 2008 - Ikons
- 2008 - Jigoku-Retsuden - New Recordings Best
- 2014 - Kiss 40
Culegamènt estéran
Nòti
- ↑ Nirvana, Kiss, Peter Gabriel, l'è óra ad finìr in dla Rock and Roll Hall of Fame Repubblica.it, 17 ad Dicémbar dal 2013


text:
Post responsabel en il senn da las leschas davart la protecziun da datas:
Baselgia catolica dal Grischun
Secretariat
Maria Bühler
Via la Val 1B
7013 Domat
t +41 (0)81 633 13 92
f +41 (0)81 633 13 94
www.gr.kath.ch
sekretariat@gr.kath.ch
Registraziun d’infurmaziuns generalas
Il mument che Vus visitais nossa pagina-web, vegnan registradas automaticamain infurmaziuns da caracter general. Questas infurmaziuns (datotecas da protocol dal server) cumpiglian per exempel il gener dal navigatur, il sistem operativ utilisà, il num da la domena da Voss provider da servetschs d’internet ed infurmaziuns sumegliantas. I sa tracta exclusivamain d’infurmaziuns che na laschan trair naginas conclusiuns davart Vossa persuna. Questas infurmaziuns èn tecnicamain necessarias per furnir a moda correcta ils cuntegns giavischads da Vus da las paginas-web ed ellas vegnan registradas sfurzadamain en connex cun l’utilisaziun da l’internet. Infurmaziuns anonimas da quest gener vegnan evaluadas da nus statisticamain per optimar nossa preschientscha en l’internet e la tecnica correspundenta.
Furniziun da prestaziuns colliadas cun custs
Per pudair furnir prestaziuns colliadas cun custs dumandain nus datas supplementaras, p.ex. las indicaziuns da pajament.
Codaziun SSL
Per proteger la segirtad da Vossas datas durant la transmissiun utilisain nus proceduras da codaziun correspundentas (p.ex. SSL) via HTTPS che correspundan al stan tecnic actual.
Formular da contact
Sche Vus contactais nus per e-mail u via il formular da contact, vegnan memorisadas Vossas indicaziuns per elavurar la dumonda sco era per pudair far eventualas dumondas consecutivas.
Stizzada resp. bloccada da las datas
Nus lavurain tenor il princip d’evitar e da spargnar datas. Nus memorisain Vossas datas persunalas perquai mo uschè ditg sco necessari per cuntanscher ils intents numnads u per resguardar ils termins da memorisaziun previs dal legislatur. Suenter che l’intent respectiv è cuntanschì resp. ils termins èn scadids, bloccain u stizzain nus las datas correspundentas da rutina e tenor las prescripziuns legalas.
Utilisaziun da Google Analytics
Questa pagina-web utilisescha Google Analytics, in servetsch d’analisa dal web da la Google Inc. (numnada en il sequent: Google). Google Analytics utilisescha uschenumnads «cookies», pia datotecas da text, che vegnan memorisadas sin Voss computer e permettan d’analisar Vossa utilisaziun da la pagina-web. Las infurmaziuns generadas dal cookie davart Vossa utilisaziun da questa pagina-web vegnan per regla transmessas ad in server da Google en ils Stadis Unids da l’America e memorisadas là. En in process d’anonimisaziun da l’IP sin questas paginas-web scursanescha Google avant Vossa adressa IP entaifer il stadis commembers da l’Uniun europeica u en auters stadis da contrahents da la cunvegna davart il Spazi economic europeic. Mo en cas excepziunals vegn l’adressa IP cumplaina transmessa ad in server da Google en ils Stadis Unids e scursanida là. Per incumbensa da l’administratur da questa pagina-web nizzegia Google questas infurmaziuns per evaluar Vossa utilisaziun da la pagina-web, per cumpilar rapports davart las activitads sin la pagina-web e furnir ad el ulteriurs servetschs colliads cun l’utilisaziun da la pagina e da l’internet. L’adressa IP transmessa da Voss navigatur en il rom da Google Analytics na vegn betg cumbinada cun autras datas da Google.
Vus pudais evitar ch’ils cookies vegnian memorisads cun configurar correspundentamain Vossa software dal navigatur; nus As rendain dentant attent che Vus na pudais en quel cas eventualmain betg nizzegiar dal tuttafatg tut las funcziuns da questa pagina-web. Ultra da quai pudais Vus impedir che las datas generadas dal cookie che stattan en connex cun Vossa utilisaziun da la pagina-web (incl. Vossa adressa IP) vegnian registradas ed elavuradas da Google cun installar in plugin che Vus pudais telechargiar sut la suandanta colliaziun: add-on per deactivar Google Analytics.
En pli u sco alternativa a l’add-on dal navigatur pudais Vus impedir il tracking tras Google Analytics sin nossas paginas-web cun cliccar sin questa colliaziun. Alura vegn installà in cookie opt-out sin Voss apparat. Quel impedescha en futur che Google Analytics registreschia questa pagina-web e quest navigatur, uschè ditg ch’il cookie resta installà en Voss navigatur.
Utilisaziun da bibliotecas da scripts (Google Webfonts)
Per pudair preschentar noss cuntegns a moda correcta e graficamain attractiva per tut ils navigaturs utilisain nus sin questa pagina-web bibliotecas da scripts e da scrittiras sco p.ex. Google Webfonts (https://www.google.com/webfonts/). Google Webfonts vegnan installads en il cache da Voss navigatur per evitar chargiadas multiplas. Sch’il navigatur na sustegna betg Google Webfonts u impedescha l’access, vegnan ils cuntegns visualisads en ina scrittira da standard.
Cun avrir las bibliotecas da scripts u da scrittiras vegn effectuada automaticamain ina colliaziun cun l’administratur da la biblioteca. Igl è teoreticamain pussaivel ch’il gestiunari da talas bibliotecas registrescha datas (actualmain èsi dentant nuncler, schebain el fa insumma quai e sche gea, per tge intents).
Las directivas da la protecziun da datas da l’administratur da la biblioteca Google chattais Vus qua: https://www.google.com/policies/privacy/
Utilisaziun da Google Maps
Questa pagina-web utilisescha Google Maps API per represchentar visualmain infurmaziuns geograficas. Cun utilisar Google Maps registrescha, elavura ed utilisescha Google datas davart la moda dals visitaders d’utilisar las funcziuns da las chartas. Dapli infurmaziuns davart l’elavuraziun da datas tras Google chattais Vus en las indicaziuns da Google davart la protecziun da datas. Là pudais Vus era modifitgar en il center da protecziun da datas Voss parameters persunals da la protecziun da datas.
Instrucziuns detagliadas per administrar las atgnas datas en connex cun ils products da Google chattais Vus qua.
Videos da YouTube integrads
Sin intginas da nossas paginas-web integrain nus videos da Youtube. L’administratura dals plugins correspundents è YouTube, LLC, 901 Cherry Ave., San Bruno, CA 94066, USA. Sche Vus visitais ina pagina cun il plugin da Youtube, effectuescha quai ina colliaziun cun ils servers da Youtube. Youtube vegn infurmà davart las paginas che Vus visitais. Cura che Vus essas As annunzià cun Voss conto da Youtube, po Youtube attribuir Voss cumportament da navigar a Vus persunalmain. Quai pudais Vus impedir cun As deconnectar avant da Voss conto da Youtube.
Uschespert che Vus guardais in video da Youtube, installescha il purschider cookies per rimnar infurmaziuns davart il cumportament d’utilisaziun.
Tgi che ha deactivà ils cookies per il program Google-Ad na sto era betg quintar cun tals cookies, cura ch’el guarda videos da Youtube. Youtube memorisescha dentant er en auters cookies infurmaziuns davart l’utilisaziun betg colliadas cun la persuna. Sche Vus vulais impedir quai, stuais Vus bloccar la memorisaziun da cookies en Voss navigatur.
Ulteriuras infurmaziuns davart la protecziun da datas en connex cun «Youtube» chattais Vus en la decleraziun davart la protecziun da datas dal purschider sut: https://www.google.de/intl/de/policies/privacy/
Voss dretg d’infurmaziun, rectificaziun, bloccada, stizzada ed opposiziun
Vus avais il dretg da survegnir da tut temp infurmaziuns davart Vossas datas persunalas memorisadas da nus. Medemamain avais Vus il dretg da laschar rectifitgar, bloccar u – cun excepziun da la memorisaziun da datas prescritta per l’andament da las fatschentas – stizzar Vossas datas persunalas. As drizzai per plaschair per quai a noss incumbensà per la protecziun da datas. Las datas da contact chattais Vus il pli giudim.
Per pudair resguardar da tut temp ina bloccada da las datas, ston questas datas vegnir retegnidas en ina datoteca da bloccada per intents da controlla. Vus pudais era pretender che las datas vegnian stizzadas, sch’i n’exista nagina obligaziun legala d’archivar quellas. Sch’igl exista ina tala obligaziun, bloccain nus Vossas datas sin giavisch.
Cun ina communicaziun correspundenta a nus pudais Vus far midadas u revocar in consentiment cun effect futur.
Midada da nossas disposiziuns davart la protecziun da datas
Nus ans resalvain il dretg d’adattar da temp en temp questa decleraziun davart la protecziun da datas, per ch’ella correspundia adina a las pretensiuns legalas actualas u per realisar en la decleraziun davart la protecziun da datas eventualas midadas da nossas prestaziuns, p.ex. per introducir novs servetschs. Per Vossa proxima visita vala alura la nova decleraziun davart la protecziun da datas.
Dumondas a l’incumbensà per la protecziun da datas
Sche Vus avais dumondas davart la protecziun da datas, ans scrivai per plaschair in e-mail u As drizzai directamain a noss incumbensà per la protecziun da datas:
Baselgia catolica dal Grischun
Secretariat
Maria Bühler
Via la Val 1B
7013 Domat
t +41 (0)81 633 13 92
f +41 (0)81 633 13 94
www.gr.kath.ch
sekretariat@gr.kath.ch
La decleraziun davart la protecziun da datas è vegnida elavurada cun agid dal generatur da decleraziuns davart la protecziun da datas da l’activeMind AG.


text:
I na saja betg necessari da sbassar ils tschains d'aua, quai è il facit dal studi da la firma re-solution da l'anteriur cusseglier naziunal Rudolf Rechsteiner.
Il studi mussa che l'energia idraulica custa en media pli pauc che pretendì da las ovras electricas: Numnadamain betg 7 raps per ura kilowatt mabain be 4,9 raps. Energia atomara saja dentant cun tranter 5,6 raps ed 8,5 raps pli chara.
Dapli transparenza
Perquai pretendan las vischnancas concessiunarias dapli transparenza puncto custs. Las ovras zuppentian ch'ellas hajan anc adina grondas marschas sin l'energia d'aua, quai grazia a clients liads, commerzi e l'export d'electricitad.
D'in tut auter avis èn ils concerns d'electricitad gronds e l'uniun per l'economia d'aua svizra. Els pretendan che l'energia idraulica è deficitara ed ils tschains d'aua stoppian perquai vegnir sbassads per 60%.
Sper quai pretenda Not Carl, il president da la cuminanza d'interess, che la valur da l'energia idraulica è bler pli granda che quella d'energia solara u energia da vent, cunquai ch'ins po accumular ella. Ins pudess far reservas strategicas en ils lais da fermada e producir l'energia lura cura ch'i dovra ella.
Anc per quest mais ha il Cussegl federal empermess la consultaziun davart il messadi en connex cun ils tschains d'aua.
Reacziun da la Repower
Las firmas grondas d'electricitad survegnessan entras questas propostas dapli regulaziuns vid las qualas ellas stuessan sa tegnair. Perquai è la Repower in zic sceptica. Anc uss saja la flexibilitad fitg granda tar l'energia idraulica, entras la proposta da far reservas dess quai dapli regulaziuns e dapli birocrazia per las firmas d'electricitad, uschia Werner Steinmann il plidader da medias da la Repower.
RR novitads 11:00


text:
In'auta cumpart als custs da sanadad han er gì la Germania (11,1%), la Svezia (11%) e l'Austria (10,4%). En 12 pajais da l'Uniun europeica han regenza e burgais dà or pli pauc che 7,5% per la sanadad: Irlanda, Croazia, Ungaria, Tschechia, Slovachia, Cipra, Lituania, Pologna, Estonia, Lettonia, Luxemburg e la Rumenia.
Midadas da pretsch han gronda influenza
Ils custs bass en il Luxemburg sa laschian dentant declerar entras l'aut nivel dal product interiur brut dal pajais, declera Eurostat sia nova statistica. Midadas da pretsch influenzeschan tant ils custs da sanadad sco er il product interiur brut. Sch’ins metta en relaziuns omadus indicaturs èsi pussaivel da relativar las consequenzas da l’inflaziun fin in tschert punct.
Ord l'archiv:
RR novitads 09:00


text:
Graziano Paris da Cugnasco ha duvrà per quella runda cun 4’235 meters differenza d’autezza bun 6 uras e 10 minutas ed è uschia stà bunamain in quart ura pli spert ch’il segund, il Talian Riccardo Zacchi. Cumplettà il podest sco terz ha Christian Magani da Turitg.
Tar las dunnas ha l’Appenzellaisa Laila Orenos gudagnà en in temp da 6 uras e 45 minutas. Orenos ha declassà l’entira concurrenza e gudagnà cun in avantatg da passa 40 minutas sin l’Austriaca Bianca Somavilla e Rebecca Johnson da Zug.
La cursa curta, quella sur 119 kilometers da Lai sur ils pass da l’Alvra e Güglia enavos a Lantsch han gudagnà Matteo Badilatti da Li Curt tar umens, quai en 3 uras e 45 minutas, e Ramona Forchini da Wattwil tar las dunnas en 4 uras e 13 minutas.
RR novitads 14:00


text:
Las trais pli grondas firmas nuclearas chinaisas vegnian a construir mintgamai almain duas ovras per onn. Quai tenor infurmaziuns dal vicepresident da la firma SNPTC, Zheng Mingguang, a chaschun d'ina conferenza da branscha a Londra.
Pir gievgia passada aveva la Gronda Britannia dà glisch verda per in’ovra atomara nova en l’Uniun Europeica. Quella fiss l’emprima dapi la catastrofa nucleara a Fukushima avant tschintg onns.
Construir quella vul in concern franzos ensemen cun in chinais.
RR novitads 08:00


text:
La proposta d'auzar las contribuziuns per la furmaziun professiunala sco era la proposta per reducir las contribuziuns han fatg naufragi. La Confederaziun duai sustegnair la furmaziun professiunala cun 3,289 milliardas ils proxims quatter onns, quai ha decis il Cussegl naziunal. Cunquai suonda el al Cussegl federal ed a la cumissiun da finanzas.
Ils adherents d’expensas pli autas han argumentà senza success, ch’i dettia dapli daners per la furmaziun professiunala superiura. Per che quai na giaja betg sin ils custs da la furmaziun da basa, stoppia la contribuziun vegnir augmentada. Fatg naufragi ha er la dumonda da la PPS da scursanir la contribuziun sin 3,283 milliardas.
Per projects per sviluppar la furmaziun professiunala ed la qualitad ha il Cussegl naziunal approvà in credit da 192,5 milliuns, per l'institut federal per la furmaziun in da 150,8 milliuns. Er qua è el suandà il Cussegl federal.
Er betg dapli daners per l'ETH
Er concernent las expensas per la furmaziun è il Cussegl naziunal suandà las propostas dal Cussegl federal. Uschia duai ils proxims 4 onns survegnir la ETH Turitg circa 10,2 milliardas francs. La cumissiun d’educaziun vuleva anc augmentar las contribuziuns per 300 milliuns quai per che l’ETH e la perscrutaziun en Svizra restian a la testa globala. Vinavant ha il Cussegl naziunal decis che l’ETH po pretender pli autas taxas da studi per students dal exteriur. Ellas pon esser fin a 3 giadas pli autas che las taxas per students svizzers.
RR novitads 14:00


text:
- Nagin sustegn per in automobilist da l'Argovia per ses recurs cunter ina sentenzia da las autoritads chantunalas.
- La dretgira conferma la toleranza null per cannabis en il traffic sin via.
- Era sche la partica da la valur da la substanza THC saja «da discutar», saja quella en il rom legal, uschia ils derschaders da Lossana.
Tgi ch'è da viadi sin via sto laschar la detta da cannabis. Il Tribunal federal a Losanna ha refusà in recurs d'in automobilist che la polizia aveva traplà cun la substanza dal cannabis, THC en il sang. La dretgira mantegna uschia la toleranza null per cannabis en il traffic sin via, malgrà che questa regulaziun saja ina giada da discutar. Da fixar la limita per cannabis è tenor la lescha federala chaussa dal Cussegl federal, respectiv da l'Uffizi federal da vias.
Valur da la substanza THC
Tar THC è la valur tar 1,5 microgramm per liter sang. Tar questa valur na gaja quai betg per in resultat ch'ins possia discurrer d'ina restricziun da l'abilitad da manischar. I gaja plitost per ina fixaziun dal limit che indicheschia la concentraziun d'ina substanza en il sang che saja da cumprover precis.
Ord l'archiv da SRF


text:
Il Cussegl naziunal debattescha la revisiun dal dretg per societads anonimas. Ina part da la revisiun prevesa quotas per dunnas en cussegls d'administraziun ed en la direcziun da firmas svizras dotadas a la bursa.
La tema da las quotas
La dumonda sparta era las opiniuns da las commembras dal «Career Women’s Forum». Quest'emna ha il forum gì ina dieta che ha tractà precis quel tema. La presidenta dal forum di che diversas dunnas hajan resalvas pertutgant la quota. I dettia la tema ch’ins survegnia in bul sco «dunna da quotas» e ch'ins na vegnia betg propi prendida seriusa.
Tut las dunnas èn però d’accord: Ins vul dapli dunnas en cussegls d’administraziun ed en direcziuns, uschia ch'ins na sa sentia betg uschè solitaria en quels gremis.
Donn ch'i dovra leschas
Insumma, i saja donn ch'i dovria ina lescha per pudair promover las dunnas en las etaschas da scheffAs. Ma mintgatant saja quai necessari di, Annabella Cardone.
Mintgatant dovri leschas per midar la mentalitad e per betg spetgar che la mentalitad sa midia.
Ella pprenda l’exempel dal dretg da vuschar per las dunnas en il chantun Appenzell dadens. Il 1990 è quel vegnì introducì, suenter ch'il Tribunal federal aveva decis en chaussa. Era sche la mastralia d’umens da l’Appenzell dadens na vuleva betg dar a lur dunnas il dretg da vuschar.
I dovra dapli che quotas
Quotas sajan mo in dals instruments che fetschian da basegn, di la presidenta dal «Career Women’s Forum». Ils gronds midaments stoppian vegnir da las firmas. Lavur a temp parzial e temps da lavur flexibels èn be 2 da bleras mesiras che firmas duain prender per sustegnair e promover las dunnas.
La gravidanza è anc adina il motiv principal per la discriminaziun da las dunnas.
Per pudair cuntanscher ils midaments stoppian las dunnas prender l’iniziativa. Dentant era ils umens stoppian sa prender per il nas. I vul omadus per cuntanscher las finamiras a lunga vista.
Abolir quotas? Gea, però pir cura ch'i funcziuna senza
E sch'igl avess da dar quotas, di Annabella Cardone, lura duain quellas esser in instrument che gida a render «normal» che dunnas èn represchentadas en cussegls d’administraziun ed en direcziuns da firmas svizras dotadas a la bursa. Cura che quai na saja betg pli l’excepziun, possian las quotas patgific vegnir abolidas, di Cardone.
Uschia è la resposta dad Annabella Cardone sin la dumonda, sch'i dovra quotas u betg: «Bel fissi, sch'i funcziunass senza. Ma displaschaivlamain fa quai da basegn».
RR actualitad 11:00


text:
Dapli muvel grond e la tema dal luf
Tenor Duosch Städler, il president da l’Uniun d’allevaturs da nursas dal Grischun, sajan las structuras dals bains purils sa midadas ils ultims onns. Pli baud aveva quasi mintga pur era intginas nursas. Ma cun las perscripziuns adattadas e las stallas novas, sajan ils purs sa concentrads sin la muaglia gronda.
Era ils animals da rapina ch’èn sa derasads ils ultims onns en il Grischun hajan procurà per la digren da las muntaneras da nursas. Enstagl d’investir en la protecziun da la muntanera, saja quai pli simpel per in pur da hobi da dar si la muntanera.
Stallas vidas ed alps en decadenza
I saja grev da motivar purs giuvens da tegnair nursas. Il temp da lavur saja intensiv. Ma betg mo las stallas restan vidas, mabain era las alps. Las pastgiras creschan en, sch’ellas na vegnan betg pasculadas da las nursas. Ils davos onns sajan vegnidas alpegiadas en il Grischun da quai da 50’000 nursas. Ca. 10% da questas derivan d’auters chantuns. Tenor il president da l’Uniun d’allevaturs da nursas dal Grischun saja quai la cifra minimala.
Il Grischun, il chantun da las giaglinas?
Dapi il 2003 datti 50% dapli giaglinas en il Grischun. Il dumber è s’augmentà da 44’400 sin passa 94’000 giaglinas. Il pli grond giagliner datti a Grüsch en il Partenz. Il pur Beno Niggli ha dapi il 2009 ina tratga da giaglinas ch'ovan. Duas giadas ad onn venda el l’entir giaglinom e trai novas giaglinas. Ils pulschains cumpra el en Svizra Centrala. El tira si quels enfin ch’els han 18 emnas e venda lura per ordinari l’entir triep ad in producent d’ovs.
Avant otg onns cura che Beno Niggli era sa decidì per la tratga gronda da giaglinas, era el in da dus manaschis en Svizra. Oz dettia quai tranter dudesch fin quindesch allevaturas uschè da talas dimensiuns en Svizra.
Il boom da tegnair giaglinas en il Grischun declera il pur da Grüsch cun il fatg ch’ì saja simpel da tegnair giaglinom e ch’ils ovs da Bio sajan tschertgads.
RR actualitad 11:00


text:
La radunonza generala ha decidiu la primavera 2010 da renovar las uras che sepresentan per part en schliet stan. Il november 2009 veva in ferm suffel scarpau naven ina part dall’ura encunter s. Gions. Ina reparatura dil clutger anora era buc pusseivla, aschia ch’igl ei restau nuot auter che da schar construir in palancau tochen si sper l’ura. Cun quella caschun ei plinavon vegniu concludiu da cumplettar la vart encunter la scola cun ina quarta ura. A sias uras, cu l’ura hodierna ei vegnida installada (1942), deva ei neginas casas da quella vart. Quei ei lu era stau il motiv, daco ch’ins ha desistiu da montar in plat-ura da vart encunter nord.
L’entschatta matg ha la firma indigena Steger SA construiu il palancau da 32 meters altezia per cuntonscher ils plats-ura. Strusch finida la lavur ha la firma specialisada sin tuchiezs e clutgers Jakob Muri SA da Sursee demontau las uras veglias. Ils mintgamai 12 secturs ein vegni dismess, lontschettas, ornaments e cefras veglias vegnidas suradadas alla restauraziun.
Ils 12 da fenadur eis ei stausch aschi lunsch: ils novs plats-ura e las parts renovadas ein arrivai a Mustér nua ch’ils specilaists han ladinamein entschiet culla montascha. Da niev consistan ils plats-ura sulettamein da duas parts. Il plat-ura sez peisa rodund 180 kilograms e posseda in diameter da 380 centimeters, l’ura sezza in diameter da 356 centimeters. Da niev ein ils plats vegni fermai cun ancras viden el mir. Il vent vegn uss a ver negina schanza pli da distaccar quels.
Suenter la montascha dils plats han ils luvrers entschiet culla decoraziun. Quella ei sularada cun aur. Igl aur dat all’entira decoraziun ina tempra zun festiva, gest tenor sco la glisch resplenda. Las cefras romanas han in’altezia da 47 cm ed ein strubegiadas cun strubas medemamein doradas vid ils plats-ura. Sco finiziun ein las lontschettas vegnidas montadas. Era quellas ein surtratgas cun aur ed era lur mesiras ein monstrusas per nossa regiun. La lontschetta gronda mesira 218 cm lunghezia, peisa denton mo rodund 20 kilograms. La lontschetta pintga ha ina lunghezia da 175 cm e peisa rodund 15 kilograms.
La historia dall’ura-baselgia
La historia dallas uras-baselgia da s. Gions ei buc schi sempla d’eruir. Tuttina relatan fastitgs ella tuor la historia dalla miseraziun dil temps a Mustér. Avon che denton entrar pli fetg ella tuor contemplein nus ils mirs-baselgia. Da vart encunter sid, gest all’entrada dalla baselgia, sesanfla ina ura-sulegl. Schegie che l’ura ei vegnida dessignada da niev tier la davosa renovaziun, muossan fotografias veglias avon la renovaziun medemamein ina ura da sulegl en quei liug. Tgunsch ei quei la pli veglia ura-baselgia che sesanfla vid il sanctuari.
Fotografias veglias dall’entschatta dil 20avel tschentaner muossan plinavon ch’era ch’il clutger possedeva ina ura, respectivamein duas uras: ina encunter orient ed ina encunter occident. Quellas sesanflavas pli bass che l’ura hodierna. Ella tuor anflan ins fastitgs dall’installaziun ed era in quader cun l’inscripziun 1846. Tgunsch ha quei quader purtau l’ura veglia cunquei ch’el sesanfla gest sill’altezia oriunda da quella. 1821, pia 22 onns suenter l’invasiun franzosa, ha la baselgia parochiala survegniu in niev tuchiez. Ils treis zenns eran mintgamai reparti sin in’alzada, l’ura baselgia denter ils zenns dus e treis. 1870 dat ei plans per la cumpra d’in zenn grond. La realisaziun succeda denton pér 1917 nua ch’il zenn grond vegn installaus. L’installaziun dil zenn grond ha per consequenza ch’igl entir uorden da zenns sto vegnir reponderaus. Il zenn mesaun sto vegnir pendius sisum per far plaz al grond. Leu ei denton l’ura enta peis, aschia che quella anfla in niev plaz gest sut il 2. zenn, nua ch’ella sesanfla aunc oz. 1942 installescha la firma Baer da Summiswald ina nova ura a s. Gions. Ils dus plats-ura vegnan cumpletai cun in tierz encunter miezdi, in plat sponsuraus d’ina convischina da s. Gions. Il sistem mecanic funcziunescha cun peisas e perpendechel. 1976 vegn il perpendechel remplazzaus entras in sistem electric. Enteifer ils proxims decennis vegn il sistem adina puspei cumplettaus e modernisaus.
Oz retscheiva l’ura-baselgia il signal da DCF directamein da Frankfurt en Germania. In’antenna procura aschia che l’ura va silla secunda exact. Correcturas dall’ura, per exempel la midada dil temps da stad e temps d’unviern, succedan aschia automaticamein. Il signal electronic vegn midaus en in impuls mecanic. Quel remplazza il perpendechel e procura per il moviment dall’ura. Nova tecnologia seligia aschia cun la veglia. Entras ina colligiaziun da ver 8 meters vegnan las lontschettas sisum clutger messas en moviment. Tuchiez ed ura-baselgia, mo era il scaldament fuorman in’unitad controllada dad in computer. Quei computer ha il pensum da mirar che la baselgia seigi scaldada cu ella vegn duvradada, controllescha denton era mintga moviment da zenns e lontschettas sin clutger. Ina colligiaziun sur internet lubescha plinavon dad intervegnir da casa anora sche l’electronica disdescha.
Cun la restauraziun dall’ura-baselgia terminescha la pleiv las lavurs vid il clutger dalla baselgia parochiala. Ils davos onns han parochianas e parochians dau la pusseivladad da renovar e remplazzar installaziuns da grond’impurtonza. Ch’ils projects ein gartegiai muosssan las reacziuns zun positivas dad indigens e jasters. Biaras malemperneivladads cunzun per las persunas che han da luvrar mintga di cun als installaziuns s’audan uss al vargau. Vischinas e vischins san denton puspie sefidar che l’ura-baselgia muossa il dretg temps a tut tgi che drova.
Gion Tenner, 2010