text:
Grillar, ma senza bacterias e scherms
- Mesemna, 22.6.2016, 9:59, actualisà a las 11:35
Cun ils dis che vegnan pli chauds ha er la stagiun da grillar entschet. Ina saira da barbecue po dentant era prender ina fin cun in' infecziun da victualias. Per evitar in' infecziun da vivondas cun grillar pon ins risguardar in pèr simplas reglas.
Stgaudar avunda la charn. Quai è tenor Mark Stauber da l'Uffizi federal per segirtad da vivondas la pli impurtanta mesira per evitar da vegnir malsaun cun grillar. «I dependa da la charn. Tar giaglinom e hamburgers èsi segir bun da controllar che la charn saja brassada atras e betg pli rosa.»
Il segund punct è da separar la charn criva. «Charn criva na duess betg vegnir en contact cun vivondas ch'èn prontas per consumar», accentuescha Stauber. Tagliers ch' èn vegnids duvrads per charn criva na duess' ins uschia betg duvrar per la charn grillada. Er tar ils auters utensils da cuschina stons ins esser precaut: Tagliar in toc charn e suenter duvrar la medem tagliola e cunti per tagliar tomatas n' è betg bun. Ils rests dalla marinada na duess' ins tenor Stauber er betg duvrar vinavon per spisas che na vegnan betg cuschinadas. «Er tar charn schelentada ston ins dar adatg ch' il suc da la charn na vegnia betg en contact cun autras spisas ch' èn promptas per magliar.»
RR actualitad mezdi


c: text/html

text:
UBS vul crescher marcantamain
- Dumengia, 13.12.2015, 10:38
La banca gronda UBS vul crescher vinavant en Svizra. Ils davos onns ha la UBS investì pliras milliardas en Svizra, ha ditg il schef da l’UBS en Svizra Lukas Gähwiler al «SonntagsBlick».
Tranter auter haja la UBS restructurà las filialas, investì en la scolaziun sco era en novas tecnologias.
Gähwiler è persvas che l’UBS po anc auzar marcantamain l’atgna quota da participaziun al martgà. Be en la digitalisaziun haja la banca investì milliuns d’ina summa da trais cifras.
Per l’emprima giada dapi il 2007 paja l’UBS puspè taglia sin gudogn; Gähwiler ha uss numnà ina cifra da radund ina mesa milliarda francs per il 2016. Per l’onn current èsi da quintar cun milliuns d’ina summa da trais cifras.
RR novitads 10:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Cimōśa
In dal camp edla tesdûra, el cimōśi, ciamèdi anca vivàgn, egl'în chel dō perti in dû a finìs al tisû, a la sô drìta e a la manca quànd al vin śò dal tlêr. 'L è cal cunfîn dal tisû che pròpia per cuma 'l è custruî (mìa tajê) al ne śbavèśa per gninta i sô fîl e ansi al pól dèr dla robustèsa in più a tùta la pèsa de stòfa. La distànsa tra 'l cimōśi di du cô dla stòfa, la s ciàma "altèsa" (p'r i profâṅ larghèsa) edla pèsa.
La cimōśa la s' fórma in di du cô 'd urdî dla stófa, perché la navèta dla trama dôp 'd aver pugê 'l fîl in dal só pas, in dal só cô finêl la fa 'l gîr per salìr un gradèin più sù in dla tesdûra e turnèr da cl èter cô.
El só particolaritê
- Per irobustîr el dū cimōśi, in di dū cô estèren dal tlêr despès a s dòpia la quantitê 'd fîl edl urdî ch'i pasen ded lè.
- L'armadûra dla cimōśa la pōl èser diferèinta da quèla dal tisû, sovertùt per dal ragiòun 'd reśistèinsa (c'ma p'r eśèimpi, ind un tisû uvrê, la cimōśa l'è despès in tela).
- Na quèlc volta la cimōśa la gh'à 'n culôr diferèint da 'l rèst edla pèsa, e quand pò qvesta chè la vìn stampèda, al diśègn 'l è bèin difìcil ch'al riva infîn al dû cimōśi, anca perchè mìa ùtil fin là 'd cô.
- Quand la cimōśa la gh'à di buśèin ch'i gh'pasen da mêś in na manéra regulêr, a vōl dir che in dal tèser-la a s è druê 'n tempiêl per mantgnìr piò custànta e fìsa l'"altèsa" dla pèsa e nn' artirèr-la minga.
- Na quèlc vòlta a s pōl catèr dal "cimōśi ciacarèini", a dir ch'i gh'àn tisù o anca stampê in sìma na firma 'd vistî o dal qualitê dal tisû da n'śminghèr minga.
Cla diferèinta qualitê chè dal cimōśi in di cunfròunt dal rêst edla pèsa, i la fan despès difìcil da druèr e a alóra, mèinter ch'a s prepèra un quèlc lavōr sartoriêl, a ghe srà anc da tajèr-la vìa.


text:
Papa Francestg - dapi 2 onns nov vent en il Vatican
- Venderdi, 13.3.2015, 7:08
Precis avant 2 onns ha il conclave elegì Papa Francestg sco nov pontifex. Il Papa dals paupers, in um liberal e modest, gea schizunt d'in Papa revoluziunar èsi vegnì scrit.
Ma quellas vuschs èn vegnidas pli da bass. Far midadas en in apparat sco il Vatican saja fitg grev, quai din ils 2 augsegners Marcel Köhle, che cumenza la stad ses uffizi a Breil, ed Alfred Cavelti da Glion.
Tuttina persvada il Papa ils 2 augsegners cun sia cordialitad ed avertadad, era vers autras cardientschas e posiziuns. In Papa simpatic saja adina era buna reclama per la baselgia catolica. Quai sentian els en discurs cun la glieud.
Cun sia modestadad mussia Papa Francestg che na betg l'apparat enturn il Vatican stettia el center, mabain la cardientscha.


text:
Pumpiers Laax Falera
Obligaziun da far pumpiers
Extract ord la lescha da pumpiers dalla vischnaunca da Falera:
Artechel 5
Per regla ein umens e dunnas cun domicil en la vischnaunca obligai da far pumpiers.
Dils habitonts che vivan en ina lètg buca separada ei sulettamein in dils partenaris obligaus da far pumpiers. En quei cass sedrezza il cuoz dall’obligaziun da far pumpiers tenor la vegliadetgna dil conjugal che gudogna il pli bia.
Artechel 7
L’obligaziun da far pumpiers vegn ademplida entras in survetsch da pumpiers activ ni cun pagar ina taxa da cumpensaziun.
Las perscripziuns e cundiziuns detagliadas en connex cul survetsch da pumpiers anfleis Vus ella lescha da pumpiers ed ellas disposiziuns executivas tier la lescha da pumpiers.
Statuts dils pumpiers Laax Falera
Lescha da pumpiers dalla vischnaunca da Falera
Disposiziuns executivas tier la lescha
Reglament da salarisaziun e da multas dils pumpiers Laax Falera
Exercezis
Suprastonza
Ulteriuras informaziuns anfleis Vus era sin la pagina d`internet www.gvg.gr.ch.


text:
Fin da la navigaziun principala
Entschatta dal navigatur
Il chant al bigl da la Confraternitad da Son Bastiaun
Descripziun
Mintg'onn ils 24 da december van ils dudesch umens da la Confraternitad da Son Bastiaun a Rheinfelden en la baselgia da la citad da Son Martin per la laterna da la pestilenza e portan quella suenter l'ultim tuc dal zain da las 23.00 tras la citad veglia stgirentada. Ils umens che portan mantels e cilinders nairs passan en ina colonna da trais tar 6 bigls da la citad. Arrivads al bigl schlian els lur furmaziun da marschar, stattan en rudè e chantan lur chanzun da Nadal. Suenter il gir che dura in'ura ha lieu la messa tradiziunala da Nadal. Ils 31 da december a las 21.00 vegn l'usit repetì cun ina chanzun da Bumaun e terminà dapi intgins onns cun in concert d'orgla en la baselgia da Son Martin.
La Confraternitad da Son Bastiaun è vegnida fundada l'onn 1541 a chaschun d'ina pestilenza repetida ed ella ha silsuenter introducì l'usit da Nadal e da Bumaun dal chantar al bigl. Dapi il temp medieval è il Son Bastiaun l'ultim refugi per malsauns da la pesta. Perquai ha la Confraternitad da Son Bastiaun tschernì quest num. Las chanzuns duain purtar la benedicziun e proteger cunter ulteriuras pestilenzas. Il chant en il silenzi ed en la stgirezza da la citad veglia da Rheinfelden durant la legria da la festa da Nadal regorda al temp da sgarschur da pli baud cura che la pestilenza era derasada en il pajais.
Gallaria d'illustraziuns
Documents da video
Il chant al bigl da la Confraternitad da Son Bastiaun da Rheinfelden © Reinhard Manz/point de vue audiovisuelle Produktionen Basel, 1996, Sebastianibruderschaft von Rheinfelden
Documents sonors
La chanzun da Nadal da la Confraternitad da Son Bastiaun da Rheinfelden © Reinhard Manz/point de vue audiovisuelle Produktionen Basel, 1996, Sebastianibruderschaft von Rheinfelden
La chanzun da Silvester da la Confraternitad da Son Bastiaun da Rheinfelden © Reinhard Manz/point de vue audiovisuelle Produktionen Basel, 1996, Sebastianibruderschaft von Rheinfelden
Referenzas e dossier
- Publicaziuns
Albert Bärtsch: Schweizer Feste und Bräuche. Volksfestkultur im Jahreslauf. Wädenswil, 2009
Arbeitsgruppe «Pest und Sebastiani-Bruderschaft Rheinfelden»: Die Pest und die Sebastiani-Bruderschaft Rheinfelden. Katalog zur Ausstellung im Fricktaler Museum. Rheinfelden, 1992
Immanuel Kammerer: Die Melodie des Rheinfelder Sebastianiliedes. In: Schweizerisches Archiv der Volkskunde vol. 42. Basel, 1945, p. 39-48
Fritz Münzner: Das Brunnensingen der Sebastianibruderschaft in Rheinfelden. In: Rheinfelder Neujahrsblätter 1971, p. 7-27
Adolf Welti: Sebastianibrüder. In: Rheinfelder Neujahrsblätter 1949, Rheinfelden, 1949, p. 47
Gottlieb Wyss: Das Weihnachtssingen der Sebastianibrüder in Rheinfelden. Ein Volksbrauch und ein Volkslied. Rheinfelden, 1930
Gottlieb Wyss: 1541-1941. Vierhundert Jahre Brunnensingen der Sebastianibruderschaft in Rheinfelden. Festschrift im Auftrage der Bruderschaft St. Sebastian zu Rheinfelden. Rheinfelden, 1941
- Dossier
- Brunnensingen der Sebastiani-Bruderschaft
Ausführliche Beschreibung Ultima modificaziun: 27.08.2012
Dimensiun: 277 kb
Tip: PDF
- Brunnensingen der Sebastiani-Bruderschaft


text:
Assioma dal para
In la teuría assiumàtega di cungjuunt e le branche da la lògica, da la matemàtica , e da l'infurmàtega, l'assioma dal para al è ü di assiòom da la teuría di cungjuunt da Zermelo-Fraenkel.
Íntal lenguagg furmaal da l'assiumàtega da Zermelo-Fraenkel, l'assioma sa l scriif:
in d'òolt tèrmen:
- daa A e B düü cungjuunt, al esiist un cungjuunt C taal che, par cada cungjuuntD, D al è un elemeent da C si e noma si D al è iguaal a A u a B.
L'assioma al esprimm che, par düü cungjuunt qual-sa-vöörs A e B, sa l pöö truvá un cungjuunt C da che i elemeent i è precisameent A e B. Sa l pöö druvá l'assioma d'estensiunalitaa par demustrá che cheest cungjuunt C al è ünich. A apelemm ul cungjuunt C ul para da A e B , e la notemm {A, B}.
Essenzialameent, l'assioma al afirma che:
- düü cungjuunt qual-sa-vöör i furma un para.
{A, A} al è scürtaa in {A}, e al è cjamaa singletú cuntegniint A. Nutée che un singletú a l’è un caas particülaar da para.
L'assioma dal para al è generalameent cunsideraa cuma indescütíbil , e al, u ü da i söö equivaleent,al pariss in dabot tüta assiumàtega alternativa da la teuría di cungjuunt.
Generaalizazziú[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Druvaant l'assioma dal cungjuunt vöj, l'assioma dal para al pöö vess generaalisaa in la prupusizziú sigütanta:
ch’al signifía che:
- daa un nümar fini da cungjuunt A1, ..., An al esiist un cungjuunt C da che i elemeent i è precisameent A1, ..., An.
Cheest cungjuunt C al è amò ünich dapress l'assioma d'estensiú, e al è nutaa {A1, ..., An}.
Natüralameent, a pudemm mia rigurusameent sa referí a un nümar finii da cungjuunt, senza gjanmò disponn d'un cungjuunt (finii) a che chiist cungjuunt i partegn. Inscí, chesta prupusizziú sa la aparenta plütòost a un schema, furmaa da plüü da prupusizziú, ognidüna intra chele sucjada a un intreegh natüraal '. Ul caas n’' = 0 al è semplismeent l'assioma dal cungjuunt vöj. Ul caas n’' = 1 al è l'assioma dal para cun A=A1 e B = A1. Ul caas n’' = 2 al è l'assioma dal para cun A=A1 e B = A2. I caas n > 2 i pöö vess demustraa druvaant l'assioma dal para e l'assioma da la reüniú aplicaa mültiple völte. Par esempi, par demustrá ul caas n’' = 3, a druvemm l'assioma dal para tré völte, par prudüí sücessivameent ul para {A1 , A2 }, ul singletú {A3 }, pöj ul para { { A1 , A2 }, { A3 } }. L'assioma da la reüniú al furniss alura ul resültaa desiraa, { A1 , A2 , A3 }.
Inscí, sa la pöö druvá chesta generalizazziú cuma un schema assiumàtegh al sitt di assiòom dal cungjuunt vöj e dal para. Da tüta manera, a druvemm in régula generala i assiòom dal cungjuunt vöj e dal para separadameent, e chesta prupusizziú a l’è alura demustrada e cunsiderada cuma un teurema. Nutée che adutá chesta prupusizziú cuma schema d'assioma, al remplazza mia l'assioma da la reüniú, ch’al è sémpar necessari in d'otre sitüazziú.


text:
Rajoy è pront per il dialog cun la Catalugna
- Glindesdi, 28.9.2015, 15:38
Suenter las elecziuns da la dumengia en la Catalugna è il primminister spagnol, Mariano Rajoy sa mussà pront per il dialog. El vegnia a collavurar cun la regenza regiunala, ha Rajoy ditg a Madrid.
El na vegnia dentant betg a metter en dumonda l'unitad dal pajais. Rajoy ha accentuà che la maioritad dals Catalans na sustegnia betg ils separatists.
Da las elecziuns dad ier avevan las partidas separatisticas bain conquistà ina maioritad dals sezs en il parlament, quai dentant mo grazia a las leschas d'elecziun. Da las vuschs han ils separatists survegnì mo 47,7%.
RR novitads 16:00


text:
Vuca
Vuca (nom ufizial in italian: Vocca) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de 167 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 20,0 km² e ona densità de popolaziun de 8 ab./km².
El paes el se tröva in de la Valsesia. L'è tacaa ai cumün de Balmücia, Al Bórch, Cravajan-a, Postua, Scua, Varal.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Vuca l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Stagiun è a fin per il HC Partenz Signuradi
- Actualisà Mesemna, 25.3.2015, 8:35
En ils playoffs ha la meglra equipa grischuna da la 2. liga pers questa saira encunter ils Dürnten-Vikings cun 4:3. Per ils Grischuns è la stagiun uschia a fin.
Uschia era l’emprima partida da final encunter Dürnten che aveva gudagnà il mez final encunter San Murezzan. Lura però è la seria da victorias rutta. La segunda ed era la terza partida da final ha Partenz Signuradi mintgamai pers. Uschia ch’i steva uss en la seria 2:1 per Dürnten.
Il HC Partenz Signuradi stueva gudagnar. La stagiun per il club dal Partenz è uschia a fin.


text:
«Alvra» – il nov tren da la Viafier retica
- Sonda, 11.6.2016, 10:38
La Viafier retica ha inaugurà in nov tren a chaschun dals dis dal patrimoni mundial da l’UNESCO. En preschientscha da giasts da la politica, l’economia ed il turissem sco er da visitaders è vegnì battegià il tren cun il num «Alvra».
Dapi intginas emnas fa la Viafier retica emprovas cun l'emprima da las 6 cumposiziuns novas. 4 cumposiziuns da quest nov tren vegnian a cursar a partir dal favrer 2017 sin la linga da l’Alvra, duas ulteriuras cumposiziuns suondian fin la stad 2017, communitgescha la Retica.
Patrimoni mundial da l'UNESCO
Ils 11 e 12 da zercladur èn ils 1. dis svizzers dal patrimoni mundial da l'UNESCO. Er la Viafier retica sa participescha al di svizzer. Dasper l'inauguraziun dal nov tren, curseschan tranter singulas staziuns da l'Alvra er trens da vapur istorics.
Cumpartiment da fotografar
Ils custs per ils 6 novs trens muntan a 124 milliuns francs. Las cumposiziuns han tranter auter ina cumpariment da temp liber ed in da fotografar. Perquai èn las fanestras spezialmain grondas. Tut en tut porscha il tren plaz a 63 passagiers da la 1. classa e da 217 da la 2. classa.
RR novitads 11:00


text:
Felònica
Felònica (nòm uficiàl en Italià: Felonica) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa.
El g'ha 1 359 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfis de 22,5 km² e 'na densità de 60 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Bondeno (FE), Calto (RO), Castelmassa (RO), Ficarolo (RO), Salara (RO) e Sèrmad.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Felònica l'è mustrat endela tabèla ché de sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Concert da l’orchester da la Svizra franzosa
- Dumengia, 26.3.2017, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 26.3.2017, 19:00, RTR
Dus maisters da l'epoca da la romantica – Piotr Ilijtsch Tchaikovsky e Johannes Brahms ans mainan sin in viadi tras la Russia e la Germania.
L'october 2016 ha l'orchester da la Svizra franzosa concertà en la Victoria Hall a Genevra. Els han accumpagnà il pianist svizzer Francesco Piemontesi sut la batgetta da Kazuki Yamada. Tranter auter han els sunà l'ovra che vegn era numnada «la pitschna Russia»: la segunda sinfonia da Piotr Ilijtsch Tchaikovsky. E lura hani interpretà ina part da l'emprim concert per clavazin da Johannes Brahms. En quest'emissiun faschain nus in viadi da la Russia enfin la Germania.
Redacziun: Gion Dominic Pohle


text:
Donns da milliuns per ils viticulturs svizzers
- Gievgia, 24.9.2015, 11:06
Als viticulturs svizzers smanatschan quest onn perditas da fin 80 milliuns francs pervi da donns tras in med cunter bulieus.
Quai stima l'Associaziun svizra dals viticulturs sin basa d’ina retschertga. Var 900 viticulturs èn pertutgads.
Tenor la retschertga crodan davent var 5% d’ina racolta annuala ordinaria da 110 milliuns liters. Ils blers viticulturs pertutgads èn dals chantuns Vad e Vallais.
Il cumenzament da la stad avevan viticulturs scuvert defurmaziuns da la figlia tar singulas vignas. I vegn suspectà ch'in med dal concern da farmazia e chemia tudestg Bayer è la raschun. Bayer ha spert cusseglià da betg pli duvrar il med, e la Confederaziun ha entant scumandà quel.
RR Novitads 12:00


text:
In cheest artícul a femm vidé una furmalizazziun plüü astrata da la nuzziun da cuntinuazziun analítica.
Síes la sfera da Riemann; una süperfiis da Riemann regülara sura un cungjuunt deerf a l'è un para intúe a l'è una süperfiis da Riemann (i.e. una varietaa cumplessa a una dimensiun) e a l'è un biulumurfiism lucaal sürgetiif. Una cuntinuazziun analítica regülara d'un elemeent da funziun ulumorfa la cunsistiss int una süperfiis da Riemann regülar sura un cungjuunt deerf taal che , int una imersiun ulumorfa tala che e int una funziun ulumorfa tala che .
Un murfiism intra dò cuntinuazziun analítich e dal istess elemeent al è una funziun ulumorfa tala che .
Un taal murfiism al è una funziun mia custanta, ünivocament determinada in , (e dunca da-par-tütt in ) par . Da plüü, e in dunca da-par-tütt in .
L'ünich murfiism intra una cuntinuazziun analítica e la istessa al è l'identitaa, la cumpusizziun da düü morfismes a l'è apó un murfiism; si un murfiism al amett una funziun ulumorfa cuma inversa, chesta-chí a l'è apó un murfiism: si al è ul caas, a parlemm d'un isumurfiism da cuntinuazziun analítich.
Definizziun: una cuntinuazziun analítica da l'elemeent a l'è massimala si, par cada cuntinuazziun da al esiist un murfiism .
Remarchemm che dò cuntinuazziun massimaal dal istess elemeent i è necessariameent isumòorf; dunca la cuntinuazziun analítica massimala a l'è ünica a maanch d'isumurfiism.
Teorema: cada elemeent da funziun ulumorfa al gh'a una cuntinuazziun analítica massimala .
Demustrazziun: síes
-
ul cungjuunt formaa paj [[elemeent liàbil]] a ;
- ,
e ;
- l'imersiun natürala.
Introdüssemm una relazziun d'equivalenza in : e sa i dirà equivaleent si e in un intuurn da in .
Síes ul cungjuunt quozzient e la prujezziun canònica: una basa par la tupulugía da a l'è formada paj . Definissemm , par , .
Sti aplicazziun i è ben definiit e cuntínüi; da plüü, al è un omeumurfiism lucaal.
Ul spazzi tupulògich al è da Hausdorff: da fatt, si e , cunsideremm un intuurn cuness da , taal che e i síes definii e difereent in . I síes e les còpies disgjuunt da in e da in : s'al veet che . da fatt, si ga i füdess düü puunt e taal che , s'aress apó int un intuurn da , dunca in , vargott ch'al è una cuntradizziun.
Ul spazzi al è cuness, par che par cada para da puunt cun e , al esiist una cadena da congjuunt deerf cuness mia vöj, taal che, par cada , , s'al gh'àbies e .
Dunca ul cungjuunt deerf al è connex e al cuntegn e .
Gja che al è un omeumurfiism lucaal intra e , ul spazzi al è cuness; però apó al è un omeumurfiism lucaal, dunca pal teurema da Poincaré-Volterra (Narasimhan pag.25), apó al è a basa nümeràbil.
L'atlaant al definiss una strütüra cumplessa , par che, par cada para da caart lucaal che sa i suraponn, l'aplicazziun da transizziun a l'è l'identitaa d'un cungjuunt deerf da .
Par chesta strütüra, i aplicazziun i è ulumòorf par custrüzziun, dunca a l'è una cuntinuazziun analítica da .
Demustremm che chesta cuntinuazziun a l'è massimala: síes una cuntinuazziun analítica da : a pudemm fa sü un recuvrimeent deerf da par di taal che, par cada , a l'è biulumorfa; alura ul para al è un elemeent da funziun ulumorfa liàbil cun .
Definissem par : si , in , dunca i definizziun lucaal sa i lazza a definí una aplicazziun ulumorfa tala che .
narasimhan: Raghavan Narasimhan, 'Several complex variables' The university of Chicago Press, Chigago


text:
Sisteron
Sisteron (isé apò 'n ucità) l'è 'na citadìna franséza de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. L'è 'l capolöch del cantù omònim e la fa part del circondàre (arrondissement) de Forcalquier e del dipartimènt de le Alpi de Alta Provènsa.
La g'ha 'na popolasiù de 7 408 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El cèntro abitàt de Sisteron el se tróa a 485 méter de altèsa s.l.m., sö le spónde de la Durance, a 45 km de Forcalquier, 133 de Marseja, 145 de Grenoble e 180 km de Nìsa.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 50,25 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 448 méter a 'na altèsa màsima de 1145 méter s.l.m.
La citadìna l'è colocàda 'ndèna puzisiù privilegiàda, arènt a la conflüènsa del fiöm Buëch endèla Durance, endèl pòst endóche chèst'öltema la pàsa la strèta de la Baume, endèna puzisiù fàcil de protèger conden quach furtificasiù.
Ciàmada apò «la Pórta de la Provènsa», l'è pròpe söl cunfì col Delfinàt. La citadìna la g'ha divèrsi póncc de 'nterès, a cumincià de la citadèla, en mìra al "curnù de la Baume" coi sò leèi stratificàcc quàze verticài. E pò amò, gh'è 'na catedràl del sècol XII, Notre-Dame des Pommiers, sich tór, e i rèscc de 'n convènt.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Scandulèra
Scandulèra (nòm uficiàl en italià Scandolara Ravara) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardia, en Pruvìncia de Cremuna. El g'ha 1 413 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), 'na superfìce de 17,1 km² e 'na densità de 83 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Cingia de' Botti, Gussola, Motta Baluffi, San Martino del Lago, Solarolo Rainerio e Torricella del Pizzo.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Scandulèra l'è mostràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Laureana di Borrello
Laureana di Borrello l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Reggio Calabria. El g'ha 5 263 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 35 km² e 'na densità de 150 ab./km². El cunfìna coi cümü de Candidoni, Feroleto della Chiesa, Galatro, Rosarno, San Pietro di Caridà, Serrata.
Galerìa de fóto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Sedell
El sedell (o sedella, seggia, seccia[1]) l'è on contenidor de forma cilindrega o conega. El gh'ha on'avertura in alt e on fond piatt. De solet l'è taccaa a on manegh a semiserc.
I sedei hinn doperaa di temp pussee antigh, soratutt per regoeuj l'aqua di fiumm o di pozz, e per trasportàlla in baril o alter contenidor pussee gross. Poeuden vess doperaa anca per trasportà sabbia, vernis o robb de mangià (per esempi, el latt mongiuu).
I sedei poeuden vess de legn (ciamaa anca seggiott o seggin), de aramm, de ramera, de coramm o anca de plastega. L'è compagn del cadin.
El nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La parolla sedell la vegn del latin sitellum, e l'è doperada anca in frances ("seau"[2]).
El termen seggia inveci l'è derivaa del latin volgar *sĭcla, evoluzion del classegh sitŭla[3]. El termen l'è doperaa anca in italian ("secchio" e, antigament, anca "secchia"). "Sitellum" l'è on diminutiv de "situla".
La variant seccia l'è doperada in del Bressan.


text:
L’emprema runda da campiunadi ha giu liug ad Altendorf sper il lag da Turitg. Ils adversaris eran Lokomotive Stäfa e la squadra da casa March-Höfe Altendorf. Cunzun Stäfa ha giugau la davosa sesiun fetg bein e terminau sil tierz plaz. Aschia eisi stau da quintar cun in grev cumbat per ils emprems puncts.
Stäfa e Mustér han entschiet en fetg controllau il giug e mes la prioritad sin la defensiun. Aschia ein ils golis vegnir mes sut pressiun da siets da distanza. Negin daquels han denton anflau lur destin ella reit. Stäfa ha sin quei alzau la pressiun ell’offensiva e quei sin donn a cuost da lur defensiva. Ed aschia ein conters dils Bulls vegnir pusseivels. Suenter ch’in pass da Stäfa ei vegniu interuts, ei Andri Nay sbrigaus anavon tochen avon gol e cun in pass travers sin Angelo Vincenz ei igl 1:0 staus realitad. Sin quei gol ha Stäfa mo treis minutas pli tard giu la endretga risposta. La defensiun dils Sursilvans ei per inagada buca stada consequenta avunda ed aschia ei in siet el cantun cuort staus da success. Il giug ei vegnius pli grobs ed ei ha dau plirs castitgs per omisduas squadras. Mo pli cun 4vs4 ha ei era dau dapli spazi e quei ha Andreas Huonder saviu nazegiar. Sin in pass da Ursin Deflorin ha el tirau ed traplau il goli da Stäfa. Quei 2:1 ha marcau l’entschatta dad ina malruasseivla fasa da finiziun. Stäfa ha smaccau sil pari, denton senza success. Igl emprem giug ha purtau l’impurtonta emprema victoria ella sesiun.
UHC Desertina Bulls – UHC Lokomotive Stäfa 2:1
L’ambiziun era uss clara. Mustér vuleva ir cun 4 puncts a casa. Mo era Altendorf vuleva muossar a casa avon lur aspectaturs siu inschign. Aschia ei il giug naven dall'entschatta staus bulaus d'in stretg cumbat. Omisduas squardas han dictau il tempo cun bialas cumbinaziuns ed aschia ei il giug vegnius intensivs e sperts. Adina puspei ein giugadurs vegni en bunas posiziuns per il siet final sin gol. Cunzun ils dus golis han stuiu mussar lur habilitads e biaras gadas spindrau en situaziuns malsegiras. Aschia ha ei buca surstau ch’in tric ha menau tier igl emprem gol. Yannick Flepp ha cuglianau l’entira defensiun e sbrigaus entuorn il gol e traplau il goli el cantun cuort. Igl adversari ei denton buca staus schocaus. Mo tschun minutas pli tard ei il giug puspei staus eguals. In siet din attacader da Altendorf ha, suenter sias numerusas paradas, passau il goli dils Bulls Flavio Schuoler. Sin omisduas varts ha ei dau bunas schanzas ed era igl alumini ei staus entginas gadas el giug. Tuttina eis ei buca reussiu ad ina squadra da marcar il gol decisiv. Il pari ei staus meritaus per omisduas equipas.
UHC Desertina Bulls - UHC March Altendorf 1:1
Ils Sursilvans han recaltgau treis puncts alla runda da partenza ad Altendorf. Cun quei resultat san els esser cuntents. Denton sto l’equipa era migliurar entginas caussas per saver giugar l’entira sesiun cun quei success. La pusseivladat da muossar aunc inagada aschia ina prestaziun han els gia la proxima dumengia a Herisau.
Bulls cun: Flavio Schuoler (goli), Andreas Huonder, Rico Bearth, Arno Pfister, Andri Nay, Severino Giger, Joey Manetsch, Dario Schuoler, Sergio Sac, Cedric Zanin, Livio Cajochen, Adrian Flepp, Yannick Flepp, Simon Decurtins, Angelo Vincenz, Ursin Deflorin, Florian Zanin (trenader) e Martin Schwyter (trenader)
Per ils Desertina Bulls, Andri Nay
News
Sesiun per ils Desertina Bulls ha entschiet
L’emprema runda da campiunadi ha giu liug ad Altendorf sper il lag da Turitg. Ils adversaris eran Lokomotive Stäfa e la squadra da casa March-Höfe Altendorf. Cunzun Stäfa ha giugau la davosa sesiun fetg bein e terminau sil tierz plaz. Aschia eisi stau da quintar cun in grev cumbat per ils emprems puncts.


text:
Neglèria fowleri
La Neglèria fowleri (nóm sientìfic Naegleria fowleri, cgnusùda anc cuma Améba Magna-Sarvèl [1]) 'l è 'n èsar prutìsta (p'r inténd'r-as, la n è minga na bèstia e gnanc na piànta) che dal vòlti la pâr n'améba e dgl'atri vòlti 'n còrp flagelâ.
La viṿ in di àqui dōlsi di fiùm e di lâg in dua la s cata bèṅ quànd i èṅ caldi méntar s'la temperadùra la s arbàsa 'd sóta di déś grâd la s sèra 'd dèntar dna cisti par prutéś'r-as. La scampa bèṅ anc da par lē ma a difarénsa dgl'atri dū spéci ad Neglèri, la Neglèria gruberi e la Neglèria lovaniensis, la pōl dvintàr anc un parasìta patògen par 'l óm cauśànd un mâł ciamâ Meningoencefalìte amèbica primària ch'la pòrta a la mòrt in dal 97% di caś in dal gir dna stmana. S'un qualchidòṅ a vèṅ in cuntàt cun la Neglèria tirànd sù p'r al naś dl'àqua in dua a gh 'n è, bvénd-la a n sucéd gnint invéci, l'améba la s fà strada p'r i bulb ulfatìṿ e la riva a 'l sarvèl in dua la s multiplìca magnànd-al in quàt'r e quàt'r-òt. Dòp soquànt dè ad févra, gòmit, mâł ad tèsta, alucinasiòṅ e coma, la parsòna ch'la 'l ciàpa l'è praticamènt cundanàda.
Par far fóra la Neglèria a s pōl druàr dal clôr ma qvést chè a s pōl far sōl in pisìna o in di aquedót e minga in di àqui caldi in mèś a la natùra in dua a s và par nudàr.
Nòti
- ↑ Kali, la ragasōla scampàda a l'améba «magna-sarvèl» Corriere.it, 14 'd Agóst dal 2013
Àtar prugèt
- Wikiquote contiene citazioni di o su Neglèria fowleri
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Neglèria fowleri


text:
Las statuas rescuvridas da la baselgia parochiala a Sumvitg
- Dumengia, 24.7.2016, 8:06
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 24.7.2016, 8:06, RTR
Enfin la gronda renovaziun dal 1938 sa chattavan ellas en la parochiala da Sumvitg: Las statuas baroccas da Sogn Mudest, Sogn Vitus e da Sontga Cresenzia. Strusch insatgi che s'empatschava anc d'ellas suenter, e bainprest erani svanidas – enfin 1997, cura ch'els èn puspè vegnidas a la surfatscha – sin il martgà d'art.
Peter Egloff ha intermedià il return da las statuas a Sumvitg, mo per «Vita e cretta» raquinta el er anc autras istorgias ed anecdotas sur da la baselgia Sogn Gion Battesta.
Il pled sin via dat Christina Tuor da Val/Surrein.
Redacziun: Mathias Kundert
Contribuziuns
-
Pled sin via da Christina Tuor


text:
Parc Ela ha elegì il meglier crimi
- Actualisà Glindesdi, 20.6.2016, 6:05
Andreas Ulich da la Germania gudogna la concurrenza da scriver in crimi davart ils morts da Falein. Il victur e set auters nominads èn vegnids onurads a Bravuogn a chaschun dal «Bergfahrt Festival».
Sco basa per la concurrenza da crimi vala il chat misterius dad ossa l’atun 2014 a Falein sur Filisur. Là èn vegnids chattadas duas chavazzas umanas e divers oss ch’han ina vegliadetgna da 1200 onns. Las blessuras vi da las chavazzas lain supponer in act da violenza. L'uniun Parc Ela ed il servetsch archeologic dal Grischun han perquai gì l'idea da laschar scriver in'istorgia, in crimi en quest connex.
Ils nominads
Las 8 meglras istorgias èn vegnidas da Stephan Peter Johannes Cramer da Minca (D), Manfred Haag da Pfäfers (CH), Thomas Kurze da Frankfurt (D), Noëmi Sacher Stojanov da Arth (CH), Clara-Sophie Schwarz da Zehnhausen (D), Thomas Stumpf da Rodalben (D), il victur da la concurrenza Andreas Ulich, Bamberg (D), e cun in’istorgia rumantscha Paula Casutt da Falera (CH). En tut èn vegnidas inoltradas 177 istorgias enfin la fin da l'onn 2015, e quai, or da 7 pajais.
Exposiziun a Bravuogn
Ils victurs èn vegnids preschentads la sonda al «Bergfahrt Festival» a Bravuogn. A la surdada dals premis ha l’actura Grischuna Felicitas Heyerick prelegì l’istorgia ch’ha gudagnà la concurrenza. Il medem temp ha il servetsch archeologic exponì ils chats da skelets. Ils megliers otg crimis èn vegnids registrads sco cudesch auditiv.


text:
Fugitivs: Sommaruga spera che l'UE vegnia perina
- Mardi, 22.9.2015, 16:39
La presidenta da la Confederaziun, Simonetta Sommaruga, spera ch'ils ministers da l'UE sa cunvegnian tuttina anc co reparter 120'000 fugitivs. Ella na gughegia però betg da far prognosas, uschia ha ditg Sommaruga avant l'inscunter extraordinari a Brüssel.
Aifer 10 dis èsi gia la segunda emprova dals stadis da l'UE ed anc adina datti ina polarisaziun. Pajais sco la Tschechia, la Slovachia, l'Ungaria e la Rumenia sa dostan numnadamain cunter ina clav da repartiziun. La Svizra sa participescha er a la politica d'asil da l'UE cunquai ch'ella fa part a la cunvegna da Dublin.
RR novitads 17:00


text:
Aktuelle Position
Cronica 2015
10 da schaner, SwissAwards
A Turitg vegn surdà en il rom d'ina gala per la 13avla giada il «SwissAward» a persunalitads da las categorias politica, economia, cultura, show e societad. Didier Burkhalter vegn elegì sco «Svizzer da l'onn» 2014, Udo Jürgens vegn undrà posthum cun il «Lifetime Award» per si'ovra da la vita.
12 da schaner, RTS Info en continu
RTS lantschescha «RTS Info en continu», in stream da novitads or d'emissiuns principalas dals secturs infurmaziun e sport da radio, televisiun e multimedia. «RTS Info en continu» è accessibel sur internet, smartphone e tablet.
19 da schaner, nov studio da RTR
Cler, avert e modern: uschia sa preschenta il nov studio da televisiun da RTR. El ademplescha autas pretensiuns, tant tecnicamain sco graficamain.
22-29 da schaner, Dis da film da Soloturn
Per la 50avla giada vegnan realisads la quarta emna da schaner ils Dis da film da Soloturn. Tuts dus premis principals – il «Prix de Soleure» ed il «Prix du public» – vegnan attribuids a films ch'èn vegnids coproducids da la SSR en il rom dal Pacte de l’audiovisuel: «Spartiates» da Nicolas Wadimoff ed «Usfahrt Oerlike» da Paul Riniker.
2 da favrer, nova pagina-web rtr.ch
La pagina-web rtr.ch da Radio Televisiun Rumantscha traglischa en in nov vestgì. Ella tegna quint dals basegns modifitgads dal public, metta il focus sin novitads regiunalas e porscha surtut cuntegns multimedials.
5 da favrer, ballarait d'emprima qualitad live en il web
La SSR e Swiss Volley lantscheschan ensemen in nov project online. Per l'emprima giada po il public persequitar live ils gieus decisivs da la liga la pli auta. En il web-stream da SRF, RTS e RSI pon ins guardar e tadlar las scuntradas cun in commentari en la lingua naziunala respectiva.
8 da favrer, emettur da radio da l'onn Couleur 3
Couleur 3 vegn undrà al «Salon de la radio» a Paris. Il program da radio da RTS survegn il premi da l'onn sco emettur da radio franzos da dretg public.
9 da mars, Tour de Suisse
Il Tour de Suisse vegn ins a pudair guardar er ils proxims quatter onns sin ils chanals da la SSR. La SSR e l'agentura da mediatisaziun InfrontRingier ch'è nov responsabla per il tur, èn sa cunvegnidas da collavurar.
13 da mars, Premi dal film svizzer
En preschientscha dal cusseglier federal Alain Berset vegnan surdads per la 18avla giada ils Premis dal film svizzer. La documentaziun fictiva «Der Kreis» survegn quatter premis. Dals victurs da la saira fa part er «Electroboy». Sabine Timoteo e Sven Schelker dastgan prender encunter ina trofea «Quartz» sco megliers acturs. La surdada dals premis ha lieu en il Bâtiment des Forces Motrices a Genevra e vegn transmessa da SRF, RTS e RSI via live-stream e sustegnida da la SSR.
21-28 da mars, Festival International du Film de Fribourg
«González» da Christian Díaz Pardo gudogna il grond premi da Regard d’or a la fin da la 29avla ediziun dal festival dal film da Friburg (FIFF), che carmala passa 40 000 aspectaturs. La SSR è partenaria da medias dal FIFF che porscha ina plattafurma ad auturs, producents e distributurs che cumbattan ina unificaziun dal kino.
26 da mars, la SSR construescha ina plattafurma IT basada sin ina cloud
La SSR renovescha l'infrastructura tecnica per la producziun da medias digitala. Sco partenaria d'acquisiziun vegn la Swisscom a stgaffir ed a far ir fin 2019 pass per pass ina plattafurma IT basada sin in nivel informatic.
1. d'avrigl, cifras nairas
La SSR cuntanscha 2014 in surpli da 4,8 milliuns francs. Il resultat positiv vegn obtegnì grazia ad ina planisaziun finanziala stricta – malgrà ils gronds custs da producziun e persunal per plirs gronds eveniments da sport.
14 d'avrigl, la televisiun che sa drizza tenor l'aspectatur
Swisscom connectescha HbbTV – il successur multimedial dal teletext cun bleras funcziuns interessantas. HbbTV è accessibel tranter auter sin ils programs d'auta definiziun da la SSR.
17-25 d'avrigl, Visions du Réel
Per la 46avla giada ha lieu a Nyon il festival dal film «Visions du Réel». Il premi principal survegn il reschissur da film iracais Abbas Fahdel per «Homeland». La coproducziun da RTS «Une jeunesse allemande» survegn il Prix SSA/Suissimage. La SSR sustegna il festival per films documentars dapi blers onns.
5 da matg, di naziunal da collecta per Nepal
La Chadaina da Fortuna rimna 1 milliuns francs per las victimas dal terratrembel desastrus en Nepal ch'ha chaschuna ils 25 d'avrigl plirs milli morts e blessads. La Chadaina da Fortuna è vegnida fundada 1946 sin iniziativa da la SSR.
12 da matg, elecziuns naziunalas interactiv
En vista a las elecziuns naziunalas lantschescha la SSR ina app da quiz, la «Politbox». Ils utilisaders pon sa mesirar cun differentas dumondas davart la politica e la societad svizra. Ina redacziun naziunala da tschintg persunas tgira la redacziun da la app e sviluppa er vinavant il cuntegn.
15–17 da matg, Dis da litteratura da Soloturn
La SSR sustegna ils Dis da litteratura da Soloturn per la 8avla giada cun in partenadi da medias.
22 da matg, Grüezi Schweiz – Bonjour la Suisse – Destinazione Svizzera
Quatter pajais, quatter famiglias. Lur derivanza è fitg differenta, lur finamira dentant identica: ina vita ed in futur en Svizra. La SSR ha accumpagnà las famiglias sin lur via en la nova patria e mussa lur istorgias a la televisiun en la seria da tschintg parts «Grüezi Schweiz – Bonjour la Suisse – Destinazione Svizzera» sin SRF 1, RTS Un e RSI LA 2.
22 da matg, Eurovision Song Contest
La Genevrina Mélanie René manchenta cun ses titel «Time to Shine» il final da 60avel «Eurovision Song Contest» a Vienna. La victoria va en Svezia grazia a Måns Zelmerlöw cun «Heroes». La Svizra è in commember da fundaziun dal «Concours Eurovision de la Chanson», sco che l'emissiun vegniva numnada antruras.
28 da matg, il president sa retira
Raymond Loretan sa retira sco president e cusseglier d'administraziun da la SSR per la fin da l'onn. Il presidi da la SSR surpiglia ad interim il vicepresident Viktor Baumeler.
14 da zercladur, gea a la revisiun da la LRTV
Il pievel svizzer approva en votaziun la nova lescha da radio e televisiun (LRTV). En l'avegnir duain il radio e la televisiun vegnir finanziads d'ina taxa independenta d'in apparat.
3–11 da fanadur, NIFFF
La SSR sustegna il festival internaziunal da films fantastics a Neuschatel (NIFFF). Il program dal festival da films fantastics e d'orrur cumpiglia var 130 films da 30 pajais.
14 da fanadur, il mitus Matterhorn
Ils programs da la SSR regordan a la primascensiun dal Matterhorn avant 150 onns – cun pliras emissiuns davart ed enturn la muntogna mistica.
1. d'avust, nov concept per la festa naziunala
«Lueget vo Berg und Tal – Par monts et par vaux – Per monti e valli – Per culms e vals». Moderaturs da tut las quatter parts dal pajais viagian en crusch ed a travers tras la Svizra e rapportan da cuntradas e tradiziuns singularas. Sin la Älggi-Alp, il center geografic da la Svizra, sa chattan els lura per festivar ensemen la festa dal 1. d'avust.
5–15 d'avust, festival da film a Locarno
Per la 68avla giada sa mida la Piazza Grande a Locarno en ina sala da kino sut tschiel avert. Il leopard d'aur va al reschissur da la Corea dal sid Hong Sang Soo per ses film «Right Now, Wrong Then». La SSR sa participescha al festival en il rom d'in partenadi general.
10 da fanadur, Eusi Landchuchi – Cuisine de chez nous – Cucina nostrana
Per l'emprima giada lantscheschan SRF, RTS e RSI communablamain ina concurrenza da cuschinar: cuschiniers e cuschinieras per hobi da la Svizra tudestga cun ragischs ruralas chattan Cuisiniers da la Svizra franzosa u Cuochi tessinais. Gudagnà en l'emprima gruppa ha Frédéric Blum da Rougemont.
17 d'avust, cooperaziun da SSR, Ringier e Swisscom
Ringier, SSR e Swisscom concentreschan la commerzialisaziun da lur purschidas medialas e plattafurmas da reclama en ina nova firma cuminaivla. Admeira sa drizza vers ils basegns da clients da reclama e medias svizras che sa midan fermamain. Ils servetschs da l'interpresa èn accessibels a tut ils empustaders da reclama, las agenturas ed auters offriders da l'inventari da reclama.
1–6 da settember, Fantoche
A Baden ha lieu il 13avel festival internaziunal per film d'animaziun Fantoche. Il festival fa part da las scuntradas mundialas extraordinarias per films d'animaziun ed è la show da films da dissegns animads la pli gronda en Svizra. La SSR sa participescha al festival en il rom d'in partenadi da medias.
5–6 da settember, Schubertiade
Festival da musica classica cun in'atmosfera da festa populara: La Schubertiade da Espace 2 vegn per sia 19avla ediziun en la citad bilingua Bienna e pussibilitescha cun quai da dar in'egliada sur l'uschenumnà foss da la rösti musical. Programs da la SSR emettan live in puschel multifar da musica – dal solo al clavazzin sur il chant e la musica da chombra fin al chor e l'orchester.
7 da settember, mesiras da spargn massivas
Suenter l'emprim program da spargn da 20 milliuns francs 2015 pervi d'entradas regressivas da reclama spargna la SSR a partir da 2016 ulteriurs 40 milliuns. Per las mesiras da spargn datti dus motivs: las entradas da la taglia sin la plivalur crodan davent e la part da las taxas a favur dals emetturs locals e regiunals daventa pli gronda.
11 da settember, premi svizzer da musica
Il Grand Prix svizzer da musica va a l'oboist, cumponist e dirigent da musica classica Heinz Holliger. La SSR è partenaria dal premi svizzer da musica che vegn organisà 2015 per la segunda giada.
15 da settember, di naziunal da collecta per la Siria
La Chadaina da Fortuna rimna en in di 5,7 milliuns francs a favur dals fugitivs e las unfrendas dal conflict en Siria. La Chadaina da Fortuna è vegnida fundada 1946 sin iniziativa da la SSR.
24 da settember – 4 d'october, festival da film a Turitg
Il 11avel festival da film a Turitg mussa en indesch dis 161 films – da quels 14 premieras. L'egl d'aur per il meglier film dramatic internaziunal gudogna «Hrútar» dal reschissur da l'Islanda Grímur Hákonarson. Il premi dal public va a «Amateur Teens» da Niklaus Hilber, ina coproducziun da la SSR.
28 da settember, dieta naziunala SSR
La quarta dieta naziunala da la SSR vegn organisada da la societad regiunala SSR Svizra Rumantscha ed ha lieu a Cuira. Il tema da la dieta è la contribuziun da la SSR a la democrazia.
6 d'october, reducziun da plazzas
En consequenza da la sentenzia dal Tribunal federal areguard la taglia sin la plivalur e pervi da la part da las taxas pli gronda per emetturs regiunals sto la SSR spargnar a partir da 2016 mintg'onn 40 milliuns francs. L'interpresa quinta cun la reducziun da var 250 plazzas da lavur.
7–11 d'october, Shnit
La SSR sustegna il festival internaziunal da films curts Shnit gia per la terza giada. Shnit vul esser ina plattafurma internaziunala per cineasts, scenarists, producents e persunas intgantadas dal film ed ha lieu mintg'onn sin tschintg continents a medem temp.
21 d'october, custs d'emissiun
La SSR stgaffescha dapli transparenza. Sco emprim emettur da la SSR publitgescha SRF ina glista extendida dals custs da las emissiuns da televisiun.
28 d'october 2015, festival da films per emprender
En il forum dal Kornhaus a Berna ha lieu la quarta ediziun dal festival da films per emprender. Las contribuziuns che vegnan mussadas en quell'occasiun han tuttas l'intenziun da scolar. Er quest onn sustegna la SSR il festival da films per emprender organisà da Lernetz sco project senza finamira da profit.
3–8 da november, dis dal film curt a Winterthur
Ils dis dal film curt a Winterthur, sustegnids da la SSR dapi onns, han lieu per la 19avla giada. Ils dis dal film curt èn cun 15 000 visitaders il festival da film da quel gener il pli impurtant da la Svizra.
6–14 da november, Festival Tous Ecrans
Kino, televisiun, telefonin u internet: la 21avla ediziun dal festival da film Tous Ecrans a Genevra è ina festa dal maletg animà e da la varietad.
8 da november, animalic e bun
Nua è l'animal en tai? Quella dumonda sa fa la nova seria-web «bipeds» da RTS. En il center èn trais giuvens creschids che vegnan observads e filmads en lur spazi da viver – tenor las reglas dal film documentar d'animals. Ins po guardar la seria-web da set parts sin las paginas-web da las unitads d'interpresa RSI, RTR, RTS e SRF.
27 da november, Baumeler nov president da la SSR
La radunanza da delegads da la SSR elegia Viktor Baumeler fin tut il pli 2017 sco president da la SSR e conferma las duas commembras dal cussegl d'administraziun Lucy Küng und Regula Bührer Fecker per la perioda d'uffizi 2016–2019.
2 da december, posiziunà nov il Teletext
Il teletext da Radio Televisiun Svizra (SRF), Radiotelevisione svizzera (RSI) e Radio Télévision Suisse (RTS) focussescha sin cuntegns publicistics e survegn ina nova structura da las paginas. Las rubricas novitads, sport, meteo, program da tv, bursa e traffic survegnan dapli plazza per infurmaziuns.
10–16 december, Jeder Rappen zählt
Per la settavla giada organiseschan SRF e la Chadaina da Fortuna l'acziun da donaziuns «Jeder Rappen zählt». RTS e RSI sa participeschan cun dis d'acziun. Ils 4’109'635 francs rimnads vegnan mess a disposiziun a projects per giuvenils en basegn en Svizra ed a l'exteriur.
12 da december, Credit Suisse Sports Awards
Stan Wavrinka, Daniela Ryf e Marcel Hug èn ils victurs dals «Credit Suisse Sports Awards 2015». Dapi 1997 organisescha Credit Suisse, ensemen cun l'uniun da schurnalists da sport svizzers e la SSR in'occurrenza da gala che vegn emessa directamain.


text:
Altendorf (SZ)
Altendorf a l'è un cumün svizzer del distret de March, in del Canton Svit. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 23.50 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 6036 abitant.
El cumün de Altendorf al se tröva a una altitüden de 421 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Einsiedeln, Freienbach, Galgenen, Rapperswil-Jona (SG), Lachen e Vorderthal.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Altendorf l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 972 col nom de Rahprehteswilare.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Altendorf in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Arzent
L'arzènt l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol Ag. El g'ha nömer atòmich 47, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de arzènt el g'ha 47 prutù. Se 'l tróa en natüra sota fùrma de du izòtopi stàbii: 107Ag e 109Ag, dei quai el prim el bónda en bris de piö del segónt (51,839% cùtra 48,161%).
El sò nòm el l'ha ciapàt del latì argentum e del gréco apYύpιov, du tèrmegn ligàcc a la raìs apYός che völ dì sterlüzét, bianch, löster. L'è 'n elemènt cunusìt zamò dei albùr de le nòste civiltà e l'ìa zamò lüminàt endei tèscc cuneiformi del III milenàre prìma del Signùr.
L'è 'n metàl mulzì, che se prèsta a éser laoràt, de culùr biànch e löster, suradetöt semai che se 'l fréga conden stras o vergót del zèner. El g'ha la cunducibilità elètrica piö alta de töcc i metài, de piö amò che nó 'l ram, che però el costa de méno. L'arzènt pùro el g'ha pò a la piö àlta cunducibilità tèrmica.
L'è stàbil a contàt co l'ària pùra e l'àiva pùra ma 'l vé scür semài che 'l vé 'n contàt co l'ozòno, e col àcit sulfìdrich o apò a co l'ària che g'ha dét tràse de compòscc del sùlfer.
I alogenùri d'arzènt i è fotosensìbii e l'efèt che la lùce la g'ha sö de chèsti el stà a la bàze de la tecnologìa de la fotografìa analògica (chèla sö pelìcola e càrta chìmica).


text:
Purtar nair, ir en led – vestgadira da malencurada
- Dumengia, 22.11.2015, 8:06
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 22.11.2015, 8:06, RTR
La colur naira è simbol per la tristezza, il cordoli. Ad ina sepultura portan ils confamigliars vestgadira naira per exprimer malencurada. Quai che vala per la tradiziun cristiana na sto betg valair per autras religiuns: Per ils muslims e per autras religiuns da l'ost è alv il simbol da malencurada. Tge expriman las colurs? Nair er trist, serius, cult. Alv simbolisescha la glisch, la speranza, la legria. Nair u alv per ina sepultura? Ils rituals varieschan tenor cultura e religiun.
Il predi da questa dumengia fa Mario Pinggera.
Redacziun: Gabriela Desax
Contribuziuns
-
Predi da Mario Pinggera


text:
Incendi da cultira datiers da Rehanau
- Mardi, 17.3.2015, 17:39
Datiers da la staziun da Rehanau hai dà mardi suentermezdi in incendi da cultira. Sco quai che la polizia communitgescha, hajan brischà radund 2'000 meters quadrat terren, circa la grondezza d'ina mesa plazza da ballape.
Ils pumpiers hajan gì spertamain sut controlla il fieu. Il motiv da l'incendi è probabel in fieu al liber. La polizia tschertga las persunas che han fatg il fieu u perditgas che pon far indicaziuns.
RR novitads 18:00


text:
A l’é staita tuta la gran famija dij piemontèis d’Argentin-a, riunì sota ël capel ëd la FAPA (la federassion dj’associassion piemontèise d’Argentin-a), a avèj cissà l’ëstudi, la dedission e a la finitiva la piuma ëd Nòrma Brarda de Bruno, da Rafaela ant la provinsa ëd Santa Fé, a scrive ël prim utiss dël piemontèis d’Argentin-a, la Gramatica de la Lengua Piamontesa, dont bele-sì ancludoma an Pdf la cuvertin-a, l’achit e quaj feuj ëd l’euvra.
Un test ëd prim livel, destinà a le comunità d’Argentin-a, e però d’anteresse general.
Insegnant e peuj diretris ëd na scòla per masnà pcite, adess artirasse, da pì che trant’agn Nòrma Brarda de Bruno a l’é gropà da strèit a j’associassion piemonteise, anans a Piemontesi nel Mondo, adess a l’Union ëd j’Associassion Piemontèise ant ël Mond, dont a l’é Vice-Pressidenta con délega per l’América Latin-a.
Soa Gramàtica, stampà an quai senten-a ëd volum mersì al finansiament dël Munissipi ëd Rafaela, livrà an omage al nùmer sensa fin dj’associassion piemontèise che a esisto an Argentin-a, a ven nen venduva për decision ëd l’ent finansiator: ël lìber, però, a l’é za ruvà an tùit ij canton dël paìs, da Bahia Blanca a Còrdoba, da la capital Buenos Aires a Rio Gallegos.
La Gramàtica ëd Brarda de Bruno, che a seguiss la grafìa normalisà da Pacòt e Viglongh dël 1927 (a tuta mira, giumai, grafìa ufissiala), a treuva soa adoss ant La Grammatica della Lingua Piemontese ëd Bruno Villata, e an d’àutri test gramaticaj.
Le comunità piemontòfone d’Argentin-a a patisso l’età pitòst àuta dij sò parlant, tutun a manco nen ij segnaj ëd n’arnàssita an mes a le generassion pì giovo, argentin ësclint che a guerno l’orgheuj dij sò cé piemontèis.
Al dì d’ancheui as peulo ancora contesse vàire mila parlant ant la Pampa Gringa e an d’àutri anviron d’Argentin-a popolà dai dissendent ëd coj colon che a j’ero ëmnù dal Piemont.
Ij compliment pì anvisch a l’autris Nòrma Brarda de Bruno, al benemérit Munissipi ëd Rafaela e a tuta la FAPA, për la pressiosa argalìa che a l’han vorsuje fé ai parlant piemontèis ëd qualsissìa leu dël mond.
Fabrissi Arnàud
14.5.2016


text:
Columna publicada en La Quotidiana ils 24 da mars 2015.
Las elecziuns vegnan! Partidas dretg e seniester sepreparan pil cumbat electoral per gl’atun saver reservar aschi bia sutgas sco pusseivel en las duas salas da parlament a Berna. Perquei havein nus tuts survegniu posta: quater milliuns, tschienventgasismelli e siattschiennavontasis exemplars digl «Extrablatt» ein tschell’jamna sgulatschai en mintga casada en Svizra. Per mintga scaffa da brevs in cedel da suttascripziun per l’iniziativa encunter tut quei ch’ei da tschella vart dalla seiv da nies curtgin.
Iniziativas paran dad esser igl instrument preferiu pil cumbat electoral. Quei sa denton era ir dall’aua giu: ils verd-liberals han fatg naufragi cun mo otg pertschien, la pcd ha dacuort fatg ina cunterproposta a l’atgna iniziativa perquei ch’els ein sezs buca pli aschi perschuadi da lur text. Omisduas partidas han lantschau lur iniziativas avon quater onns gest avon las elecziuns federalas.
Professiunalisau il giug d’iniziativas ha denton la pps. Ed ha success cun quella strategia. Bein che las iniziativas che vegnan atras ein neginas veramein realisadas, perquei che lur text violescha pilpli autras regulaziuns. Tuttina dat ei uss ina nova iniziativa dil pievel. Dil pievel? Ei ina iniziativa aunc dil pievel, sch’ina partida sa finanziar da tarmetter 4 126 796 cedels da suttascripziun en mintga casada? Ni eisi plitost l’iniziativa d’in pèr Turitges cun in pèr milliuns che drovan lur avantatg da budget per cargar la proxima salvia da l’indignaziun?
L’idea d’iniziativas ei atgnamein che minoritads hagien in instrument da far attent il public e la politica sin lur propostas, ch’il pievel hagi dapli pusseivladads da separticipar allas decisiuns politicas che mo d’eleger il parlament mintga quater onns. Denton paucas iniziativas ein ozilgi veramein dil «pievel», pil pli eisi apparats da partida ch’organiseschan ch’ina certa tematica setschenta sin la tribuna politica.
Sche iniziativas ein mo pli in instrument da marketing per elecziuns, sch’il rimnar in’iniziativa reducescha sin la damonda d’haver avunda daners, lu ei l’idea dall’iniziativa sfalsificada. Lu eisi da sedumandar sche quels che defendan ils dretgs dil pievel il pli fetg ein buca quels che subverteschan la democrazia directa il pli fetg.


text:
Tschains directiv en la zona da l’euro resta tar 0,05%
- Gievgia, 5.3.2015, 17:49
La Banca centrala europeica BCE lascha il tschains directiv per la zona da l'euro sin il nivel da record bass da 0,05%, quai ha decis il cussegl da la banca.
Quest nivel da record vala dapi l’entschatta dal settember passà. Sco gia annunzià il schaner cumpria la banca vinavant mintga mais vaglias ed emprests da stadi per 60 milliardas euros, ha il president da la banca Mario Draghi anc ina giada punctuà. Cun questa mesira vul la banca evitar ina deflaziun.
En il medem mument ha la BCE curregì ensi sia prognosa dal creschament per la zona da l’euro. Il 2015 duai l’economia s’augmentar per 1,5% enstagl dals 1% sco prognostitgà enfin uss.
RR novitads 18:00


text:
Chastià plevon che ha dà la benedicziun a pèr omosexual
- Dumengia, 8.2.2015, 9:18
Il plevon da Bürglen en il chantun Uri sto bandunar sia plaiv, quai scriva l'uvestgieu da Cuira. La raschun saja ch'il plevon avevia dà la benedicziun ad in pèr omosexual l'atun passà.
Il plevon haja cuntrafatg a la ductrina da la baselgia catolica cun si'acziun. El vegnia transferì en l'uvestgieu da Losanna, Genevra e Friburg, communitgescha l'uvestgieu. Ses servetsch en l'uvestgieu da Cuira duaja esser terminà sin questa stad.


text:
SG/LU/FR – inundaziuns e bovas
- Dumengia, 5.6.2016, 9:05, actualisà a las 12:40
La plievgia intensiva ha procurà en ils chantuns Son Gagl, Lucerna e Fribourg per inundaziuns e bovas.
Tar la vischnanca da Lüchingen èn dus costas sbovadas. En plirs vitg songagliais èn tschalers e garaschas stads sut l'aua. Plinavant han plirs sbuvaditschs bloccà duas vias. Persunas blessadas n’haja betg dà.
Inundaziuns hai er dà en vitgs dal chantun Fribourg. Qua ha la polizia ha survegnì passa 40 annunzias da donns. Pervi dal privel da bovas restan tschertas vias per il mument serradas.
En il chantun Lucerna èn ils pumpiers gia stads en acziun il venderdi e la notg sin sonda pervi d'inundaziuns.
RR novitads 06:00


text:
Edith Wolf-Hunkeler terminescha sia carriera
- Venderdi, 13.3.2015, 16:51
La sportista svizra en sutga da rodas, Edith Wolf-Hunkeler terminescha sia carriera.
Dapi il 2012 cumbattia ella cun problems da sanadad, quai che saja la raschun ch'ella sa retiria, ha declerà Wolf-Hunkeler.
La sportista da 42 onns è stada la sportista impedida cun il pli grond success en Svizra. Tut en tut ha Edith Wolf-Hunkeler gudagnà 2 titels olimpics 4 titels da campiunessa mundiala e 13 da campiunessa europeica.
RR novitads a las 17:00


text:
Ruschein: Inscunter cun novs convischins da la Bassa
- Mardi, 4.4.2017, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 4.4.2017, 11:45, RTR
A Ruschein ha la gruppa «Da cuminonza» organisà ina sentupada cun umens e dunnas d'ordaifer ch'èn vegnidas ad abitar a Ruschein u Ladir.
Integraziun - en in temps cun in grond dumber da fugitivs in tema che chaschuna bleras discussiuns. Integraziun na pertutga dentant betg sulet fugitivs – integraziun è era in tema tar persunas che vegnan p.ex. si da la Bassa en il Grischun


text:
L'antîgh mistēr dal mundèini (ciamêdi ânca rişarōli) al fà bèle pêrt di tèimp indrē. Da j ûltem ân dal 1800 al 1960 tót j ân, a i prém ed mâg, squêrdi ed mundèini a partîven da Rèz (dóv' int la stasiòun dal ferovéi a gh'ēra un "Cèinter racôlta mundèini"), Mòdna, Ferêra, Ravèna e da êtri sitê ed l' Itâlia per rivêr int la pianûra dal rîş dal Vercelèis, Nuvarèis in dóve la mân d'ôvra an n' ēra mia asê.
Adès a gh'ín pió al mundèini int i câmp, al só pôst l'é tôt da un quêlch chîlo 'd dzerbânt.
Al mundèini în dèinter int la stôria perché ân savû dêr 'na spînta, a la lōr cundisiòun ed lavuradōri pruvişôri, ed 'na cesionêla impurtânsa culturêla e àn savû fêr int i rapôrt, mia sōl cun i ''sciûri'' mó cun tót i mâs'c in generêl, mia al sotmési o al vétmi, mó al brilânti, lébri, stigadōri e şlatêdi, àn sèimper més in dificultê ch' j òm.
A 'gh' n' ēra ed tót al j etê, fîn a ssânt' ân, mó ânch ed còli dimòndi zōvni: soquânti a prîven avèir apèina dòdes, trèd'ş ân, còli ch' a gh'îve pió ed trènt' ân a gnîve ciamêdi, dal pió zōvni, "ansiâni". Soquânti dal j ansiâni (al pió vèci) a gh'îven al cûmpit ed fêr da magnêr e a tgnîr a drē a i fiōl dal mundèini pió zōvni quând' ēren in rişêra.
Fra i tânt lavōr di prém ed l'istê, còl ed la mònda dal rîş l'é sicuramèint còl ch' l' à 'vû pió efèt insém a i sentimèint e a la memôria ed la gînt.
L'ēra un lavōr fadigōş: al gâmbi int l'âcva, la schîna pighêda, al mân spôrchi ed pantân, e al puntûri dal sarabîghi e di tavân. A mundêven al rîş, in sté cundisiòun, per ôt ōri al dé. Un lavōr ch' al durêva cîrca sē stmâni e al pretendîva un cesionêl sfôrs fîşich e 'na grôsa suportasiòun dal dulōr e 'd la pèina.
Mó d'ed là ed la fadîga e 'dla pèina, la só cesionalitê l'ēra rapreşentêda dal règoli socêli e culturêli dal dóve e cm' al gnîva fât.
Int i câmp ed rîş
La lavurasiòun dal rîş la pretènd divêrs e cumplichê pasâg ed lavurasiòun, un tèimp tót pèişi e difécili da fêr. Dôp l'aldamêda a i prém ed mêrs, a cumincêva l'aradûra e la costrusiòun ed j êrşen. I gôzèl, lasê da i piōd tirê da i cavâj, ēren in gèner trôp grôs e dòunca a duvîven èser tridêd cun la rèbdga. Dôp a gnîva més l'âcva e al trèin al duvîva èser incòra parşê, còst al gnîva fât cun dal têvli ed lègn tirêdi da di cavâj. St' al j operasiòun a gnîven fât a pē nûd in mèz a l'âcva, sibèin ch' a s' fó incòra in mêrs, oséia cun al calōr ed l'âcva ed pôch grêd insém al zêro. Pó a gnîva fât l' indurimèint dal trèin, osaèia a 's fêven pasêr insém di brânch ed bèsti in manēra che al gnés dûr per fêr in môd ch' al tgnés l'âcva. Dôp a 's semnêva, ch' l'êra un lavōr un pô cumplichê perché a 's duvîva sparpagnêr pêra la smèinta int i sōlch quacê da l'âcva, dóv' a 's piantêven, per urientêres,di râm. Pó, dôp la sèmna, i lavōr in rişêra armagnîven fêrom fîn al peréiod ed la mònda, oséia la pulidûra dal j arbâsi dal rişêri e al tapiânt dal piantèini ed rîş apèini gnûdi fōra da l'âcva. La mònda la durêva circa sē stmâni e l'andêva da la fîn ed mâg a tót zógn. La gh'îva bişògn ed 'na grôsa quantitê ed lavōr a mân, in un peréiod ed tèimp relativamèint cûrt; per còst al muvîva miêr e miêr ed dòn da tóta l'êlta Itâlia che, a frûnt ed 'na pêgha pió êlta, 'd tóti ch' al j êtri ch' a présen ciapêr per un tèimp cumpâgn ed lavōr, a lasêven la faméja, a rivêven a la rişêra in la Lumlèina, int al ludzân, int la bâsa pavèişa, int al nuvarèiş e int al vercelèiş e andêven a stêr int al cà di cuntadèin ch' a i ciamêva. Ciaschidóni ed lōr la gnîva mésa in 'na squêdra guidêda da 'na mundèina prâtica, pó a 's fêva la mònda, in fîla squêdra pèr squêdra.
In ògni squêdra a duvîva èser numinê, da quî ed la squêdra, un lavuradōr o 'na lavuradōra cun la funsiòun ed rapreşentânt de squêdra, oséia al "câp" o la "câpa".
Sté figûra, in pió ed fêr al lavōr normêl cme tót chiêter , la pruvedîva a l'asistèinsa di lavuradōr, a la registrasiòun, insém a un librèt a pôsta, dal j ōri urdinâri ed lavōr (a chi tèimp ēren ôt e mia sèt cme adès) e 'd còli straordinâri, ch' a prîve rivêr fîn a trèi, e a mantgîr i rapôrt tr' al padrun e la squêdra. Al squêdri a duvîven èser fâti da mân d'ôvra bòuna e prâtica ed mònda e trapiânt, e se i lavuradōr an n'ēren mia bòun ed fêr i lavōr a gnîven licensiê e spidî subét a cà.
La giurnêda ed lavōr
La giurnêda ed lavōr ed la mònda l'ēra 'd ôt ōri sparpagnêdi secònd j ûş dal pôst; l'inési l'ēra fisê p'r al sînch ed la matèina mó al prîva èser fât partîr préma o dôp, p'r i lavōr ed l'êra, ed dō ōri per sfrutêr ed mèj al ōri ed lûş. A ôt ōr l'ēra prevésta 'na fermêda cûrta per la clasiòun, pó a 's turnêva a mundêr fîn a mezdé; a 's dişnêva e pó a 's lavurêva fîn a trèi ōr. Al lavôr l'ēra masacrânt, perché l'ēra necesâri stêr pighêdi per ōri e ōri, sòt al sōl, a drē al pâs ch' al dêva al câp e-squêdra.
Epór l'ēra un lavōr fât in alegréia e 'd cunténva cominicasiòun fr' al mundèini 'd ògni squêdra.
Per şmursêr la fadîga, calmêr al dulōr e per tgnîr impgnê la tèsta (mó anca per bâter al tèimp dal lavōr) al mundèini a cantêven. A s' tratêva despès ed "cânt a dispèt" impruvişê, cun quisché a's parlêva (cun bôta e rispôsta, per eşèimpi, tr' al lavuradōri ciamêdi a cuntrât e còli "de sfrûş") insém al nutési o i fât ed la rişêra.
Còst al purtêva uniòun e a pinsêrla a l'istèsa manēra fra i divêrs elemèint ed la squêdra, l'ēra despès 'na gâra spiritōşa cun còli dal squêdri aversâri, ēren despès deşidèri, sperânsi, tégni, tōti in gîr.
Êtri vōlti ēren cânt ed prutèsta, ch' a denuncêven al sfrutamèint, êtri vôlti incòra ēren cansòun popolêri che parlêven 'd amōr, ed tradimèint, ed véta e 'd môrt.
A la fîn ed la giurnêda al mundèini a's lavêven int l'âcva di fôs, a chî tèimp l'ēra incòra limpîda e s'cèta, pó a turnêven int la cà dal cuntadèin e int al refetôri, o pió despès a l'avêrta, a 's magnêva la sôlita mnèstra ed rîş, preparêda da la mundèina ansiâna adèta a fêr sté lavōr.
Soquânti mundèini a gh'îven a drē i fiōl céch e còst l'ēra al mumèint gióst per dêregh un pó a mèint e pinsêr a lōr.


text:
Nov center per utschels disfortunads
- Venderdi, 10.4.2015, 11:54
La Staziun ornitologica svizra a Sempach ha da nov ina staziun da tgira per utschels selvadis.
Sin questa staziun tgiran persunas da tuttas uras utschels blessads u tals ch'èn orfens. Mintg'onn arrivan passa 1'000 da tals utschels a Sempach.
Il nov stabiliment che porscha dapli plaz è part d'in nov center da visitaders ch'ha custà 14 milliuns francs. Sco la staziun ornitologica scriva, avra il nov center en il chantun Lucerna ils 3 da matg 2015.
RR novitads 12:00


text:
La Bibia piemontèisa/Testament Neuv/Maté/Maté 14
14[edit]
La mòrt ëd Gioann Batista[edit]
1An col temp-là Eròde, 'l governator[1], a l'ha sentì parlé dl'arnomansa 'd Gesù, 2A dis ai sò servitor: "A l'é Gioan Batista, ch'a l'é arsussità dai mòrt. A l'é për lòn che 'd potense miracolose a agìsso an chiel". 3Përché Eròde a l'avìa fàit aresté Gioan e a l'avia falo staché e buté 'n përson për contenté Erodìade, la fomna 'd sò frel Flip. 4Përché Gioan a disìa: "Ti 't peude nen avèila për fomna". 5E a l'avrìa bin vorsù felo meuire, ma a l'avìa tëmma dël pòpol ch'a riveriva Gioann coma 'n profeta. 6Ora ël dì dla festa 'd compiann d'Eròde, la fija d'Erodìade a l'ha balà dëdnans a l'adunansa, e lòn a l'é piasùje a Eròde, 7tant da promëttje con giurament ëd deje tut lòn che chila a-j ciamrìa. 8Chila, donque, cissà da soa mare, a l'ha dit al rè: "Dame sì ant un piat, la testa 'd Gioan Batista". 9Combin che lòn a-j dëspiasèissa, a l'ha dàit l'ordin ch'a-j la dèisso për motiv ëd sò giurament e 'd coj ch'a l'ero a tàula ansem a chiel. 10Ansì, a l'ha mandà a fé tajé la tèsta a Gioan an përzon. 11A l'han portà soa testa ant un piat e a l'han dala a la fija, e chila a l'ha portala a soa mare. 12Peui a son vnù ij dissépoj 'd Gioan ch'a l'han portà via sò corp e a l'han sotralo. A son peui vnù a contejlo a Gesù.
Gesù a dà da mangé ai sinch mila[edit]
13Ora, quand che Gesù a l'ha scotà lòn, a l'é artirasse da lì an sna barca për sté për sò cont. Nopà, quand che la gent a l'ha savulo, a son andaje dapress a pé dai pais d'antorn (arlongh la riva). 14Apress d’ess-ne calà giù, Gesù a l'ha vëddù la gran massa 'd gent ch'a l'era rivaie e an n'avia compassion, e a l'ha varì ij malavi ch’a l’avìo portass-je ansema. 15Quand l'é fasse sèira, ij sò dissépoj a son vnù e a l'han dije: "Sto-sì a l'é 'n pòst isolà e a l'é già tard. Manda via la gent, parèj ch'as na vado tùit a le borgià për catesse da mangé". 16Ma chiel a l'ha dije: "A-i é nen da manca ch'as na vado. Deje vojàutri quaicòsa da mangé". 17E a l'han rësponduje: "Ma i l'oma mach sinch pan e doi pess!". 18"Portemje sì!", a l'ha replicà. 19Antlora a l'ha dàit istrussion a la gent ëd setesse an sl'erba. A l'ha pijà ij sinch pan e ij doi pess e an aussand j'euj al cél a l'ha rendù grassie. Peui a l'ha rompù ij pan e a l'ha daje ai sò dissépoj e ij dissépoj a la gent. 20Tùit a l'han mangiane e a son ëstane sodisfàit, e dij tòch ch'a l'é vansass-ne a l'han ampinije dòdes cavagne. 21Ora, sensa contene le fomne e le masnà, a-i ero apopré sinch mila òm ch'a l'avìo mangià.
Gesù a marcia an sl'eva[edit]
22Sùbit apress, Gesù a l'ha ansistù ch'ij sò dissépoj a montèisso ant la barca e passèisso prima 'd chiel a l'àutra riva, antramentre che chiel a l'avrìa congedà 'l pòpol. 23E quand ch'a l'ha avulo congedà, a l'é montà daspërchiel ans na montagna për preghé. Quand ch'a l'é vnua la sèira, a l'é restà là con gnun d'àutri. 24Ant ël mentre la barca a l'era già slontanasse da la riva e a l'era sbatùa da j’onde, për motiv che 'l vent a l'era contrari. 25E quand che la neuit a l'era press che finìa[2] Gesù a l'é vnù da lor an marciand an sl'eva dël lagh. 26E ij dissépoj, an vëdendlo marcé an sl'eva, a son sbaruvasse e a disìo: "A l'é 'n fantasma!" e dla tëmma ch'a l'avìo a son butasse a crijé. 27Nopà, tut sùbit Gesù a l'ha parlaje e a l'ha dije: "Abie 'd corage, i son mi, avèj nen tëmma!". 28E Pero a-j dis: "Signor, s'a l'é ti, comanda ch'i vada da ti an marciand an sj’onde". 29E Gesù a-j dis: "Ven!". E Pero, calà giu da la barca, a l'é butasse a marcé an sl'eva për andé da Gesù. 30Ma sicoma che 'l vent a l'era fòrt, a l'é sburdìsse e, mentre ch'a fongava, a l'ha crijà: "Signor, salveme!". 31E sùbit Gesù a l'ha sporzuje la man e a l'ha ciapalo, an disand: "Òm ëd pòca fej, përché has-to dubità?". 32Quand ch'a son ëstàit montà ant la barca, 'l vent a l'é chità. 33Antlora, coj ch'a l'ero ant la barca, a l'han renduje l’adorassion e a l'han dit: "Për sicur ti 't ses ël Fieul ëd Nosgnor Dé”. 34Peui, passà ch'a son ëstàit dëdlà dël lagh, a son vnù ant ël pais ëd Genesaret. 35Quand che la gent dë sto pais a l'han arconnossulo, a l'han falo savèj daspërtut tut d'antorn e a-j portavo tùit ij sò malavi. 36E a lo pregavo 'd permëtte mach ch'a tochèisso 'l bòrd ëd soa vestimenta, e tùit coj ch'a l'avìo tocajla a son stàit varì.


text:
La dolce vita
- Dumengia, 27.8.2017, 17:25
Las vacanzas èn finidas, il trot dal mintgadi ha entschet. Perquai laschan ils «Cuntrasts» reviver anc ina giada «la dolce vita» da la stad.
Nus giain a far fain en la Val Schons e raschlain lung las «tscharneglias», in’atgnadad sisum la Muntogna da Schons. Nus scrivain era cartulinas da nossas vacanzas, schegea che la vendita da quellas è dada ensemen radicalmain ils davos 20 onns. Gia avant 70 onns ha cumenzà en Svizra «la dolce vita» per persunas da 65+. Dapi exact 70 onns datti numnadamain l’AVS, l’Assicuranza per vegls e survivents. Nus guardain pertge che la Surselva catolica aveva votà dal 1947 encunter l’AVS. Dapi quels onns essan nus en mintga cas vegnids pli dultschs! Nus mangiain numnadamain tant zutger sco anc mai. E tuttina: Da cultivar en il Grischun ravas da zutger n’è insumma betg lucrativ.
Contribuziuns
-
I fa mal dapertut, ma igl è bel
La mesa Val Schons fa fain si culm durant il mais fanadur – però betg tuts cun il medem svung!
-
«Cun chars salids da nossas vacanzas a ...»
Ils davos onns è la vendita da cartulinas da vacanzas ida enavos marcantamain. E tuttina para la cartulina dad avair in avegnir.
-
Pauc bun affar cun l’aur alv
Nus mangiain ozendi tant zutger sco anc mai. E tuttina: a cultivar zutger en il Grischun na renda insumma betg.
-
L’opposiziun sursilvana encunter l’AVS
Ils pensiunads pon giudair ozendi lur «dolce vita» be grazia a l’AVS, introducida en Svizra avant 70 onns. Ma en Surselva avevi dà il 1947 grond’opposiziun.
-
Las «tscharneglias» da la Val Schons
Sin la prada da munt en Val Schons datti «tscharneglias» che separan ina parcella da l’autra. Pudessan quellas strivlas dad erva e terren svanir cun la megliuraziun?


text:
Incendi a Horn TG sut controlla
- Glindesdi, 3.8.2015, 8:05, actualisà a las 17:46
Sco la polizia da la Turgovia communitgescha haja sulet dà gronds donns materials. Blessads n'hai dà nagins. Las lavurs da stizzar eran difficilas perquai ch'ils pumpiers n'han betg pudì entrar en ils bajetgs decadents. Passa 200 pumpiers e 3 helicopters da l'armada èn stads en acziun.
L’incendi sin in areal d’industria (l'areal Raduner) a Horn en il chantun Turgovia è rut ora la damaun las 5:30. Sur dal motiv e la summa dals donns datti anc naginas indicaziuns.
Nagins blessads
Tenor in pledader da la polizia datti nagins blessads, i sa chattia ina abitaziun en in dals bajetgs; ils possessurs sajan il mument en vacanzas.
L'areal Raduner cumpiglia in territori da 44'000 meters quadrat. Fin l'onn 1989 era là la fabriva da textilias Raduner. Il terren da l'areal è per part contaminà cun chemicalias ed il chantun Turgovia ha decretà il 2006 ina sanaziun. Oz tutgan trais quarts da l'areal a l'interpresa da recidladi Eberhar Bau SA. L'interpresa fiss pronta da sanar l'areal e vul lura surbajegiar il terren cun abitaziuns.
RR novitads 08:00 / 10:00 / 14:00 / 18:00


text:
martedì 20 ottobre 2015
CAMPIONATO DI SERIE "D" 2015/ 2016 "Il Pagéli di Crozè in djalètt Pramzàn": Pärma Calcio 1913 - Forlì 0-0 Testo pubblicato sulla Gazzetta di Parma del 20 ottobre 2015.
(TESTO IN DIALETTO PARMIGANO)
Pärma - Forlì 0-0
Zommers séz : jerdlà it’ àn mìss pù paura che in-t-ilj òt partidi prìmma, socuànt intarvént avtoritäri e vón da zgrizór, mo pù che ätor a mé gnù in mént a chi 't sumìlli, mo da mat, e cära al mé complimént ch' at' fagh, adritùra a un campjón dal mond, mo anca cme movimént e anca ala petnadura e tutt at si compagn a Taffarel, no fa ti !
Adorni sìncov : e purtrop a scàpa al prìmm sìncov äd la stagjón, un po’ Ricci ch' al té fäva da turàs, un po’ ti ch' at' gh' äv il gambi chi tarmävon, insòmma 'na partìda indó gh’éra da vivor äd prepoténsa at' paräv l’ozlén dal frèdd! Dai su forsa l' òmmo ch' at' gh’é darsètt an' at' gh’arìss da vivor äd prepoténsa in camp
Caciól òt : super partida contra di zugadór rognóz e 'na scuädra ch’ la zugäva a ripartìr, cioè la còza ch’ la t’ va pù äd travèrs, e invéci partìda parféta, corsa un po’ zgrasjäda mo con äd l'òvra e ecesjnäla
Lucaréli déz : anca se la diféza ädla curva la podrìss costär cära, un gést da Capitàn coragjóz cme sémpor, p'r insgnär l’educasjón e cme se sta al mond a un ragasén siochètt e mälduchè; par vón acsì a gh' vrìss vón cme Couto a saltär su un corner, ch’ al gh' é faga sintìr cme j’en dur i gòmmod in-t-il zonzjj
Saporètt séz : 'na volta i t' àn oblighè anca a diféndor e cme difati a sé vìsst ch' a né t' s’ér pù abitvè e un po’ a té tribulè; po’ restè in déz a sarvìva äd pù n’ ät'r atacant e at' si andè a fär la dòccia prìmma che ch’j ätor, còza che l’an' pasè l’ariss fat pjazér a parècc', parchè con al gat e la volpa ch’ in pagävon gnanca il bolètti, si vrävon fär la dòccia cälda parècci volti ai zugadór a gh’é tochè d' andär a l’Audace
Ricci sìncov : in socetè con Adorni, mo l’é un sìncov äd stìmma e d’incoragiamént anca par ti; al prìmm témp trop ält e dato che second mi ormäj it' conòsson tutt ch' at' si bón bombén it' gnävon a marcär semp'r in du : in concluzjón 'na domenica storta !
Giorgén sètt : at' gh’é mìss la tésta fin in fonda, té sarchè äd ragionär mo sé ch’j ätor i mètton su al fort Apache, ragjonär a dvénta n’impréza, ti at' gh’é provè e a té gh' l’é anca caväda mo njént da fär
Corapi sètt : cuant legnädi té ciapè jerdlà ? epur at' paräv äd gòmma, at' stäv su e t’andäv pù fort che prìmma, cme un cartón animät; a l’artórn a dir, zugadór äd n’ätra categoria, anca in sèrja A a n’ ò visst di pés, anca con la maja crozäda adòs, anca l’an' pasè e pù 'd vón
Melandri sìncov : srà stè ch' a té patì la coza d’ ésor un ex, srà stè cóll ch' at' né vója, mo dal belìssim zugadór vìsst fin ala partìda prìmma, domenica at' paräv al zmél pù balord, gnanca un spónt, gnanca un cròss, njénta, invizìbbil
Baraye sìncov : purtrop la giornäda con la vén'na strìcca, anca in ch’ la còza chi at' gh’é un cuél äd Tino che cuand a 'n n' éra mìga giornäda a ’n gh’éra né sant né madònni, l’éra méj tirärol zò dòpa déz minud, e uguäl ti jerdlà, té t' si sémp'r intestardì a sarcär dìll zugädi sénsa séns
Longobärd òt : che zugadór ragas, at' gh’é anca la bärba da Che Guevara, un lotadór ecesjonäl, pù äd 'na volta at' si artornè in diféza a evitär di contropè al Forlì, ùnnica péca p'r adésa l’é ch' at' tir poch in porta, ecco at' dovrìss fòrsi portär apén’na meno la cróza e cantär un po’ äd pù
Apolón séz : sinceramént a ’n capiss mìga có t’ariss podù fär par cambjär l’andamént ädla partìda, però mi a 'n fagh mìga l’alenadór, acsì a t’al dmand a ti, anca sé par tirärja fóra dal bunker fòrsi a sarvìva un bombardamént e po’ e po’; e m’arcmand par domenica ch' vén, la srà 'na partìda un po’ speciäla mo la vól vénsa, in-t-na manéra o in ch' l’ätra, a vól véns e basta acsì
Frambo sincuanta : podèmma fär j’avguri pr’un complean speciäl a un “ragas” veramént speciäl, cór pramzàn e tifóz dal Pärma fin ala maròlla ? tant avguri Frambo, da pärta mèjja e séns ätor da pärta äd tutt i pramzàn
CARICA CROCIATI
(Tgnèmmos vìsst)
(Testo di Crociato 63)
(Correzione ortografica a cura di Enrico Maletti)
Nessun commento:
Iscriviti a: Commenti sul post (Atom)


text:
Tgnèmmos vìsst
giovedì 10 dicembre 2015
CAMPIONATO DI SERIE "D" 2015/ 2016 "Il Pagéli di Crozè in djalètt Pramzàn": Pärma Calcio 1913 - Ravenna 3-2. Testo pubblicato sulla Gazzetta di Parma del 8 dicembre 2015
Zommers séz : có vót mäj, äd solit l’éra un tir e 'na gran paräda, jerdlà du tir e du gol, al prìmm regalè da l’arbitro al second un po’ s’al sèmma fat nojätor, l’é un pchè parchè t’é ciapè al tò prìmm gol su asjón
Mesén'na òt : Hugh at' gh' äv d' andär in panca, sénsa riscaldamént pronti via e gol, e un prìmm témp ch' at' paräv in moto, al second témp un po’ col freno a man tirè cme tùtta la scuädra
Caciól séz : oh pilolón có fät ? Ch' la sia ciära che chi a sèmma sémp'r adrè criticär al brod gras, mo da vón cme ti, pù dur che Ferretti, al stopper dal Barbjàn detto asàl tant l’éra dur in camp, pèrdor un contrast cme 'na balarén’na sul gol dal tri a du, a ’n m’ al spetäva mìga dabón
Lucaréli òt : anca ti Capitàn par solidarietè con al tò socio té t' si fat bévor cme un bicér äd malvazja ; i dù vót in pù j’ én par la fàsa, e sperèmma che prìmma o po’ un zbràj acsì in-t-i dént a gh’ al faga un cualchidón con 'na diviza adòs e n’ “Alfètta” zò davanti al cancél a spetärol
Saporètt séz : la traversa e p'r al rést un po’ poch, in-t-al second témp pròprja sparì, dill volti zugär con Ciccio e Giorgén l’é fin trop facil, i fan sémpor tutt lor che vón al pól cuäzi fär un pizlén
Simonètt séz : chi a gh’é ädla sostansa, prìmm témp in pónta äd batècca, cuäzi a fär al metronomo äd la scuädra, socuànt zugädi eleganti, cälma olimpica e grand prezénsa, al second témp anca lù al s’é cuäzi ciapè dormì cme al rést ädla scuädra ! có gh’ àni mìss al post dal sùccor in-t-i biberon, ädla dòrmja (sonnifero) ??
Corapi nóv : mi par Ciccio a stravèd, l’é un spetacol vèddrol zugär, l’é dapartùtt, lùccid, inteligént, técnich, al näza al gol cme un setter, in sèrja D l’é cuäzi sprechè, e cme difati l’ é gnu chi par stärogh n’ an' e basta cme tutt
Giorgén nóv : Cucù al zmél äd Ciccio, n’ ätor che con la sèrja D al gh’éntra cme mi con Leonärdi, cioè pròprja meno che zéro, al pär ch’ al gh’ àbia la calamìtta, indó 'l va lù dòpa du second arìva la bàla, n’ ätor ch’ al né dovrìss patir par njént al sält äd categoria ansi, second mi pù as' va su con la técnica pù chi du ragas chi i pólon gnir fóra
Migliètta sìncov : Tato, va bén che gnir su sul tri a zéro, dòpa che in-t-n’ora äd panca t’é ciapè pù umiditè ti che un culatél äd Spigaról, al n’ é mìga al masim, e fòrsi fòrsi at' gh' é däv anca da sé a gnir su, mo mi a 'n m’arcòrd gnanca d’avérot vìsst tocär 'na bala; e dir ch'a m’arcordäva äd Barsél ch' at' n’arè tochè domìlla : dai mètta la märcia giùssta che mi a Nadäl am' piazrìss magnär j’anolén con béle un pè e méz in lega pro
Ricci sètt : un pas par volta at' si 'drè artornär al Ricci in frack dill prìmmi partìdi; elegansa e concretèssa, e 'na gara a l’ùltom ciùff con Mesén'na insìmma a ch’ la fàsa li;
Meländri séz : cme corsa impìggn e vlontè déz, cme precizjón sòtta porta du, la médja la fa séz : sta trancuìll porca mizérja, sta trancuìll che al gol al vén da lù, at' gh’é tròpa présja, nisón at' còrra adrè e nisón at' critica ansì, vón con la tò vlontè al srà sémp'r aplaudi
Baraye òt : second témp “non pervenuto”, mo prìmm témp spaventóz, l’é rivè fin a robär 'na bala insìmma ala bandéra dal corner in diféza, l’é 'drè imparär a zugär con la scuädra e s’al continuarà, cme dzäva Zambréli “secondo il mio acume” chilù a s’al portèmma adrè fin in sèrja A
Apolón òt : mi a ’n vój savér njént, a so soltant che al prìmm d’agòsst la scuädra la gh’ äva sìnch zugadór e adésa a gh’ èmma sètt pónt su la seconda, mäj pèrs e tri gol e basta ciapè su asjón; in pochi paroli grande Gigi avanti acsì
Pärma feminìl déz : n’ aplàuz par ch’ il ragasi chì e p'r al so Mìsster Libassi, un caterpillar, 'na vitòria adrè ch' l’ ätra e sa ’n me zbali mìga tùtti con alméno du gol äd scärt ! spetacoläri zò al capél ragàsi crozädi.
Tgnèmmos vìsst
Tgnèmmos vìsst
Nessun commento:
Iscriviti a: Commenti sul post (Atom)


text:
«Flutgets» – il pled Rumantsch 2017
- Glindesdi, 18.12.2017, 16:59, actualisà a las 17:06
Vus e la giuria avais decis,«flutgets» ha gudagnà. Quai pon esser floccas per il «Müesli», ils «Spätzli’s», ubain in nivel tut spezial (Altokumulus) u las scrottas/minas da naiv. Fertant che la giuria ha preferì il pled «toffarias», ha il public votà cleramain per ils «flutgets».
«Il pled rumantsch 2017 'flutgets' è in vegl pled che nus avain emprestà dal tudestg ed integrà fitg bain en noss linguatg. El exista gia daditg ed è in pled fitg productiv. Ins chatta adina puspè novas significaziuns. Plinavant pon ins duvrar il pled en tut las regiuns rumantschas», di la linguista ed ina da las giuroras Anna-Alice Dazzi.
«Flutgets» suonda a «barbagiat» ch’è stà il pled da l’onn 2016.
Da la giuria han fatg part: Anna-Alice Dazzi, linguista RTR, Anita Capaul, manadra Chasa Editura Rumantscha e Gion Nutegn Stgier, schurnalist ANR. Tant la giuria sco era il public han gì ina cumpart da 50% tar l’elecziun dal Pled rumantsch. Igl ha dà passa 650 votings dal public.
En tut èn entradas passa 100 propostas per il pled da l’onn. Il pled «flutgets» è vegnì inoltrà da dunna Margrit Rufer-Cahenzli da Münsingen en il chantun Berna. Ella gudogna in bon da 500 CHF da la SWISS.
RR actualitad 17:00


text:
Beatrice ed Lotaringia
Artécol in dialèt arzân
Beatrice ed Lotaringia (pó cambiê in Lorena) (1017 – 18 avrîl 1076), cgnusûda ânca cme Beatrice ed Bar, l'ēra fiōla ed Federico II ed Lotaringia Dóca ed l'Êlta Lorena e Cûnt ed Bar, e 'd Matilde de Svèsia
Véta
Beatrice la fêva pêrt ed la faméja pió famōşa ed l'impēr, fiōla ed Federico dóca ed la Lotaringia e 'd Mathîlde fiōla 'd Ermanno dóca de Svèsia e 'd Gerberga, erēd di Rè ed Borgogna. L' Imperadōr Corrado II l'ēra só sìo, l'é gnûda só ind la só cà insèm a la surèla Sofia. L' imperadōr in persòuna l'à vrû al só matrimòni cun ûn di Canòsa, e tóta la cōrt imperiêla l'à tôt pêrta int al 1037 a ûn di pió grôs disnêr reêl pr'al matrimòni ed Beatrice e Bonifacio ed Canòsa a Marengo, cun trî mèiş ed festegiamèint ed lóso durê dé e nôt, cun cavâj frê cun di fèr 'd argînt e dubê d' ôr, spèsi in quantitê têla 'd èser maşnê da di mulèin, sunadōr ed cêtri e pîvi dal carnēr, artésta şvêlt ed mân e recitânt a gèst, vèin a fióm vudê in pòs da dóve a 's tirêva só cun di sc'în d' argînt e richésim prémi e regâi per tót.
Beatrice l'ēra erēd ed 'na grôsa furtûna; la deşgnîva da 'na râsa imperiêla la serchêva in Bonifacio la sicurèsa ch' al prîva dêregh ûn di pió potèint Sgnōr ed l'Impêr, per êter dimòndi fedēl a l'împeradōr, e ch' al purtêva in dôta mìa sōl richèsi e sêrov mó préma ed tót tèri e castē. I pusès di Canòsa a rivêven fîn al castèl ed Briey, da la pêrt tra mezanôt e sîra ed Metz, i teritôri aşvèin al Lussemburgo (dóve la fiōla Matélda l'aré pō fundê la badéia d' Orval), Cyricihof e Hasbania (in Bēlgio), a mezanōt ed la Frância (per eşèimpi al castèl ed Merevaux o al bôsch Woevre regalê pó da Matélda a la cēşa ed Verdun e dimòndi êter teritōri lòngh al Reno (cm' al cûnta Overmann). La nobildòna a sèmbra ch' la fós ânca dimòndi bèla, ôc grând e da i cavî ròs, cme quî ed Matélda catê quând è stê avêrt la só tòmba int 1600.
Matrimòni ed erēd
Int al 1037 la dvèinta la secònda mujēra ed Bonifacio ed Canòsa ch' la gh'à 'vû sêgh trî fiô:
- Beatrice ed Canòsa, môrta da ragasōla
- Federico ed Canòsa, môrt da ragasōl
- Matélda ed Canòsa, erēd di tétol e dal proprietê
Armêşa vèdva int al 1052 per l'asaséni ed Bonifacio, int al 1054 la se spōşa cun al cuşèin Goffredo al Barbuto, Dóca ed la Bâsa Lorena, sèinsa al permès ed l'imperadōr Enrico III. Armêşa incòra vèdva int al 1069, la gvernê in só nòm fîn a la môrt int al 1076.
L'é stêda suplîda ind la Catedrêla ed Pisa, dóve a gh'é incòra la só tòmba, (adèsa l'é in Câmp Sânt) cun la scréta:
Vōş coleghêdi
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed Beatrice di Lotaringia trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
Torbigh
Torbigh (in italian: Turbigo) l'è on comun de la Provincia de Milan che'l cunta 7 335 abitant.
El paes el se troeuva a ovest del capploeugh (in la zona de l'Alt Milanes) e 'l confina con la Provincia de Novara (comun de Gajaa e de Camer).
L'è arent al Navili e al Tisin (cont on pont che le collega al Piemont) e 'l fa part di comun denter al Parch Lombard de la Vall del Tisin.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è citaa in di document a partì del 1150 e 'l gh'ha importanza storiga 'me sitt strategigh per passà el Tisin tra Comm e Novara. In del 1164 el Barbarossa el gh'ha daa tutta la zona de la piev de Dairagh (a la qual el partegniva anca Turbigh) al sò cancellee, che inscì l'è vegnuu el primm feudatari del loeugh.
La costruzion del Navili Grand (scominciada in del 1179) l'è importanta per el paes perchè la fa nass quella banda del comun che l'è ciamada Turbigh in giò, indove se troeuven ronsg, pont e strad noeuv. El Bass Medioev el ved rivà a Turbigh la potenta famiglia di Piatt, che la vegnarà on poo la guida politiga e religiosa del paes.
I sò feudatari hinn staa prima i d'Adda, poeu i Gallaraa e poeu infina i Doria Landi. Alter famili nobil che viveven a Turbigh hinn staa i Tatt e de Cristoforis, che hann lassaa anca di bei vill (che adess partegnen al Comun).
In del 1859 l'è staa el loeugh de ona battaja de la Segonda Guerra de Indipendenza.
Robb de vedè[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- El castell (del IX secol)
- La gesa de la Beada Vergin Assunta
- La gesa di Sant Cosma e Damian
- Palazz Gray de Cristoforis
- Villa Barozza Vezzan
- Villa Tatt
- El pont in sul Navili
- El pont in sul Tisin
Vos correlaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Turbigh l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc


text:
Puspè arriva navetta grecca a Piräus cun 2'500 fugitivs
- Dumengia, 23.8.2015, 17:15
Ina navetta grecca ha purtà var 2'500 fugitivs da l'insla Lesbos en la citad Piräus sin la terra ferma. Tenor rapports da medias vegn la plipart dals fugitivs da la Siria.
La sonda saira avevan tschients da fugitivs bloccà la promenada en la chapitala da l'insla Lesbos. Els avevan protestà perquai ch'i na deva betg avunda navettas per viagiar vinavant. Tenor las autoritads greccas èn per il mument plirs millis fugitivs sin las inslas egeicas. Mintga di vegnan tschients novs vitiers.
RR novitads 18:00


text:
Dapli glieud occupada en Svizra
- Mardi, 24.2.2015, 11:23
En Svizra lavuravan il davos quartal 4,2 milliuns persunas, quai è 1 % dapli che l'onn avant. Quai èn 3,6 milliuns plazzas cumplainas.
Sco quai che l'Uffizi federal da statistica communitgescha, è il dumber d'occupads s'augmentà en spezial en il sectur terziar, il sectur da servetschs. En tuttas 7 regiuns grondas dal pajais è il grad d'occupaziun s'augmentà en il sectur terziar, il pli fitg en la regiun Espace Mittelland. En il sectur dus, quel da l'industria, ha sulet la Svizra centrala registrà damain occupaziun.
RR novitads 11:00


text:
4,1 milliuns per fusiun Valragn
- Mesemna, 8.6.2016, 1:45, actualisà a las 6:02
Il chantun sa participescha cun 4,1 milliuns francs a la fusiun da la nova vischnanca «Rheinwald». Venderdi saira voteschan las radunanzas communalas da Sufers, Spleia, Nufenen e Valragn davart il contract da fusiun.
La nova vischnanca Valragn va mo en vigur sche tut las quatter vischnancas dal Valragn din gea a la fusiun.
Pes da taglia fitg differents
Las taxas ed ils pes da taglia da las singulas vischnancas èn fitg differents, il pli aut ha Nufenen cun in pe da taglia da 105% da la taglia chantunala simpla. La pli pauca taglia pajan ils da Sufers ch’èn sin 60%.
Promoziun da la vallada
In’atgnadad da la fusiun è ina lescha che duai promover la vallada. Uschia vegnan 30% da las entradas dal tschains d’aua nizzegiads per promover projects en la regiun. Sufers survegn 62% dals daners, Spleia 18% e Nufenen e Valragn mintgamai 10%. La nova vischnanca Valragn avess bunamain 780 abitants. La fusiun è planisada sin l’entschatta 2017.
-
1 Bunura: Infurmà la davosa giada davart il project da fusiun «Rheinwald» 3:00 min
da Actualitad dals 08.06.2016
RR novitads 06:00


text:
Samignun: Gea a taxas da cura estivas pli bassas
- Dumengia, 5.6.2016, 14:50
Taxas pli bassas durant la stad per restar cumpetitiv.
La populaziun da Samignun ha ditg gea cleramain cun 144 encunter 42 vuschs a la revisiun da la lescha da taxas da cura. Nov vegnan las taxas ad esser pli bassas durant la stad. Uschia duai Samignun restar pli cumpetitiv per il turissem da stad nua ch'i dependa fitg dal livel dals pretschs.
En pli ha Samignun era ditg gea a la revisiun dal urden da scola. Quel vegn ussa adattà en divers puncts a novas pretensiuns chantunalas. Era gea ha ditg Samignun a la prima etappa ed ad in credit da passa 500'000 francs per la sanaziun da la via Plan da Purscheas.


text:
Nosed
Nosed[1] (Nosedo) a l'è on quartee de Milan, situaa in de la periferia sud de la città. El se troeuva in de la Municipi 4.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sò nòmm probabilment l'è riferii a ona presenza antiga de alber de nos.
El ven nominaa per la prima vòlta in del 1346 cont el nòmm de Nosea.
L'è staa a longh on comun indeperlù, che 'l partegniva a la piev de San Donaa.
L'è staa unii a Milan sòtta Napoleon (1808-1816), poeu in del Regn Lombard-Venet l'è tornaa anmò indipendent. In del 1870 la gh'è stada la fusion con Ceravall, taccada al capploeugh lombard in del 1923.


text:
Croxade
I Croxade i è staite una serie de guerre combatide intra ol XI e ol XIII secol, intra i cristian europei e i musulman, ol plœ di volte indel'Anatolia e indel Mediterraneo oriental (ma anc in Tunisia e Ejit).
Qi guerre qé i è legade a la rapida espansion di Selgiuqidi qe, dopo la bataia de Manzikert, i hera conquistad l'Anatolia (cœr del territore bizantin), e i controllava tœt ol Vexin Orient e la Persia.
La definizion de "croxada" l'è staita daita anc a di olter guerre interne al mond cristian - per esempe, indel XIII secolo, la "croxada albijesa" (contra i catari) o la croxata contra ol Principad russ de Vladimir-Suzdal' e la Republica de Novgorod - ma anc ai confronts armads qe i ha impegnad in Europa forze cristiane de divers Stats ai forze islamige otomane, come la "croxada di Varna".
-
Mapa di principai croxade in Terra Santa
-
I Stats croxads indel 1135
-
-
-
Territore di Selgiuqidi indel 1092


text:
Saarland
La Saarland (en fransés: Sarre) l'è giü dei sédes stacc (en todèsch: Länder) de la Repüblica Federàl de Germania. El stat el cuàrcia zó n'àrea de 2.569 km², 'l piö pesèn dei stacc se se cönta mìa le cità stat (Ambùrgo, Bréma e Berlìno). La capital de la Saarland l'è la cità de Saarbrücken.
La 'Saarland la cunfìna col Lusembùrgo, la Renània-Palatinàto e la Loréna. Chèste quàter entità le s'è ünìde 'nsèma apò a co la regiù bèlga de la Valònia e le comunità francòfone del Bèlgio endèna Regio Europèa ciamàda «Saar-Lor-Lux», co l'obietìf de favoréser la cooperasiù transfrontaliéra.
El stat el ciàpa 'l nòm del fiöm Saar, che l'è 'n aflüènt de la Mozèla e 'l streèrsa 'l teretóre de la Saarland de sud a nord-òvest.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statistische Ämter des Bundes und der Länder
- ↑ Arbeitslosenquoten im September 2010 - Länder und Kreise. In: arbeitsagentur.de. Bundesagentur für Arbeit, abgerufen am 30. Setèmber 2010.


text:
Ils uffants, ils creschids da damaun, dovran la natira per pudair emprender da viver e d’agir cun responsabladad.
La pedagogia da la natira è in’incumbensa impurtanta da mintga parc naziunal. Il contact ch’ils uffants han gia da pitschen cun la natira è decisiv per lur chapientscha da la natira da pli tard.
Sper las purschidas da l’educaziun ambientala averta per tut las visitadras ed ils visitaders, avain nus era differentas offertas che sa drizzan explicitamain a scolas ed intermediaders.
Nossas excursiuns pedagogicas permettan da far experientschas directas cun la natira. Noss material didactic davart l’exposiziun permanenta en il Center dal Parc permetta da lavurar a moda precisa e structurada. En spezial per scolastas e scolasts purschain nus curs da perfecziunament annuals.


text:
Chocolat Frey sto relaschar prest 30 collavuraturs
- Gievgia, 10.9.2015, 15:38
Chocolat Frey, la societad affiliada da la Migros, sto restrenscher la fatschenta d'export. Quai ha consequenzas per radund 50 collavuraturas e collavuraturs a Buchs en il chantun Argovia. Segiramain pli pauc 30 stoppian ins relaschar.
Ils auters collavuraturs pertutgads vegnian u pensiunads pli baud u che lur pensum da lavur vegnia reducì. I dettia in plan social fair, scriva Frey.
Sco quai che Chocolat Frey scriva èn las raschuns per quest pass ils pretschs per cacau u nuschs ch’èn creschids per 200%, ils purschiders da l'exteriur ch’insistan sin il martgà indigen ed il ferm franc ch’engrevgeschia l'export.
RR novitads 16:00


text:
Guy Parmelin (VD)
- Mardi, 1.12.2015, 13:15
Per la Svizra franzosa candidescha il Cusseglier naziunal Guy Parmelin. Per in sez en la regenza federala era Parmelin però gia s'interessà avant 4 onns. Lura era la Partida populara Svizra (PPS) però sa decidida da nomiar ses collega friburgais Jean-François Rime.
En ses 12 onns en il Cussegl naziunal ha Parmelin enfirmì sias posiziuns politicas e vala ussa sco represchentant da l'uschènumnada «lingia da Blocher» aifer la PPS. Uschia sa mussa el era detschart e resolut da defender il program da la PPS aifer il Cussegl federal. Tuttina ha el puntuà da vulair respectar il principi da la collegialitad.
Ses temas èn surtut il provediment per seniors, las politicas d'energia, da migraziun e da segirtad; però era las relaziuns internaziunalas. Dals departament preferiss Parmelin quel da l'intern ch'è actualmain en ils mauns dal cusseglier federal socialdemocrat Alain Berset.