text:
Giazz
El giazz (variant locali: giasc, giascia) l'è 'l nomm che la gh'ha l'aqua in de l'istatt soled: a l'è on soled cristallin tasparent. L'istessa parolla cristall la vegn d'ona parolla greca che la voeur dì proppi giazz.
A pression atmosferega standard (101 325 Pa), la transizion in tra l'aqua liqueda e 'l giazz la gh'è a 0° C.
A causa del fenomen de sorafusion, l'aqua la pò restà a l'istatt liqued anca sotta i 0°C; inoltra el giazz el pò formàss anca a temperadur superior ai 0°C con pression superior a quella normal e, anca al contrari, restà a l'istatt liqued o gassos fina a -30°C, con pression pussee bass. A gh'è 14 fas soled de l'aqua diferent, ma la pussee comuna l'è la Ih, che l'è l'unega presenta in la biosfera, foeura che 'na percentual piscinina de Ic rentrazzabela in de l'alta atmosfera. I vari fas del giazz formaa a pression diferent de quella normal a gh'hann ona strutura cristallina diferenta de quella del giazz comun.
La scenza che la studia el giazz e i sò lavorà compagn (per esempi i vedrett) la se ciama glaciologia.
El nommModifega
El nomm giazz el vegn del latin glacĕum, e l'è doperaa in squasi tutt el mond romanz (frances glace, ocitan e forlan glaç, romen gheată, italian ghiaccio, romancc glatsch). In alter zonn inveci se doperen paroll che vegnen del latin gelu: spagnoeu helo, catalan gel, portoghes gelo, galizian xeo. Anca in del sud de l'Italia l'è spantegada quella manera chì de parlà[1].
In di lengov germanegh se partiss de la parolla *isaz (ingles ice, todesch Eis e via inscì), che la gh'ha daa anca el nomm a l'Islanda, che la voeur proppi dì "la terra del giazz" (Ísland).


c: text/html

text:
Contract d'emprendissadi, Rapport da furmaziun
Rapport da furmaziun sco formular interactiv
Per giudicar periodicamain las prestaziuns ed il cumportament da las emprendistas e dals emprendists en la scolaziun pratica. Quest rapport da furmaziun serva sco documentaziun d'emprender e furma la basa per il discurs da qualificaziun.
Explicaziuns tar il rapport da furmaziun (75 KB)
Il formular interactiv è adattà per emplenir e per stampar il rapport da furmaziun sco er per al arcunar sco exemplar da cumprova electronic entaifer l'administraziun da l'agen manaschi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Radund 200 meters sut l'ospizi dal pass Alpsu è l’um da 56 onns vegnì en ina curva sin il vial oppost. Alura è el charrà da la spunda giuadora e alura sa platgà en il letg d’in aual. Malgrà che viagiants èn immediat vegni vitiers e prestà il prim agid e malgrà l’agid dal team d’ambulanza è l’um anc morts al lieu dal accident, scriva la polizia chantunala dal chantun Grischun. En acziun eran dasper la polizia chantunala era ils pumpiers da Sursassiala e ina patruglia da la polizia dal chantun Uri.
RR novitads 15:00


text:
Rock 'n Roll
El Rock o Rock and roll a l'è un gener müsegal che l'è nassüü in America a la fin di agn '40 e al scuminci di agn '50. I radis del rock and roll a hinn suratüt el blues, el country, el rhythm and blues, el folk e la müsega gospel. El stil al s'è pöö spantegaa in gir per el mund e'l s'è desvilüpaa fina a diventà la muderna müsega rock.
El Rock and Roll al se sona cun vüna o dò ghitar eletrich (vüna che la dà el ritm e l'altra che l'è sulista), un bass (in urigin a cord e pöö dopu la metà di agn '50 eletrich) e una bateria.
L'urigin del Rock and Roll[Modifega | modifica 'l sorgent]
El Rock and Roll al nass a la fin di agn '40 - scuminci di agn '50 cunt el messedass di gener de müsega pupulara del temp: el blues, el country, el R&B, el folk, e'l gospel.
A bun cünt, i element del Rock and Roll se poden sentì in d'un bel poo de registraziun de müsega "hillbilly" e "race" (afruamericana) di agn '20 e '30.
Cunt el gran sücess de l'Elvis Presley in del 1956, el Rock and Roll a l'è vegnüü un gener fundamental per l'indüstria de la müsega in America.


text:
Scender
La scender o scendra l'è 'l residov soled de la combustion. A l'è ona polver che la pò 'vèggh tutt i tonalità del gris, del fumm de ras fina gris ciar ciarent, squasi bianch.
La composizion de la scender la varia cont el material brusaa in de la combustion, e de la temperadura al qual l'è staa brusaa. In gener l'è fada de sostanz ossidaa e con temperadur de fusion e vaporizazion bei volt, compagn di compost ionegh di metai. L'è senza aqua e, generalmente, element linger.
La gh'ha tancc saa minerai, e donca l'è bona per ingrassà i piant e i camp.
El nomm scender el vegn del latin cinĕrem. La costruzion cont el grupp -ND l'è tipega di lengov galoromanz, e la troeuvom in quasi tutt el Nord Italia e in frances (cendre), romancc (tschendra) e catalan (cendra). In lombard a gh'è anca la parolla cener, ma l'è on italianism recent (opur ona parolla del bass lodesan, del cremones, del bressan e del mantovan).
In alter lengov neolatinn inveci se dopera on derivaa del latin volgar *cinisia o *cinusia: l'è 'l cas del spagnoeu ceniza, del portoghes cinza, del romen cenuşă, del sardegnoeu chigina (cont aferesi), del forlan cinise[1].
Referiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ J. Corominas, Diccionario crítico etimológico de la lengua castellana, ed. Francke, Berna, 1954.


text:
Marilyn Monroe
Marilyn Monroe (Parnunzia prusemada: MER-ël-ën mën-RÓÓ) - ma'l sò nom ver a l'era Norma Jeane Baker (Parnunzia prusemada: NÓR-më GÌÌN BÈÈÍCH-ër) a l'era nassüda a Los Angeles el prìm de giügn del 1926 e a l'è morta semper a Los Angeles el 4 d'agust del 1962.
A l'è stada un atris, cantanta e mudela americana pròpi famusa. L'ha recitaa in 29 film e in 15 a l'è stada la prutagunista.
In di agn '50 a l'era un Sex symbol del mund ucidental e una Icona pop.
A l'è anca cugnussüda per i matrimoni falii, prima cunt el puliziot James Dougherty, pöö cunt el giügadur del baseball Joe DiMaggio e a la fin cunt el scritur Arthur Miller.


text:
Ibn ch'è er vicepresident, ha dacurt declerà il stadi d'urgenza per trais mais. Il president Omar Hasan al-Bashir saja vegnì arrestà e saja en in lieu segir. La populaziun dal Sudan haja patì ferm sut il timun dal reschim. Quel haja adina ditg manzegnas e fatg empermischuns falladas.
Dapi plirs mais demonstreschan millis da persunas cunter la politica da Al-Baschir. El ha regì il pajais en il nordost da l'Africa per passa trais decennis. Il Sudan patescha gia dapi in temp sut ina greva crisa economica.
RR novitads 12:00


text:
- Per la Pro natura è l'ermelin l'animal dal 2018.
- L'ermelin è ina mustaila indigena che chatscha cunzunt mieurs.
- L'animal è ca. 30 centimeters grond e paisa maximalmain 350 grams.
L'ermelin u la mustaila gronda è l'animal dal 2018. Cun sia nominaziun vul Pro natura avertir da far memia bain urden cun la cuntrada.
Pertge l'animal ha gugent dischurden: Per surviver dovra l'ermelin numnadamain pussaivladads da sa zuppar sco mantuns da crappa e chaglias.
Er sche l'ermelin na vala betg sco periclità en Svizra, partan ils experts dal fatg che lur dumber saja surtut sa reducì en las valladas.


text:
Napulèòṅ
Napulèòṅ Bònapàrt (Ajaccio, 15 'd Agóst dal 1769 – Ìśula ad Sant'Èlena, 5 ad Maǵ dal 1821) 'l è stâ un pulìtic e militàr francéś, fundadōr dal Prim Impēr francéś. Al sò scutmàj 'l éra “al capuràl pìcul”.
Ufisiàł 'd artijerìa e dònca generâl durànt la rivulusiòṅ francéśa, 'l è dvintâ famóś cuma 'l più impurtànt generâl dla Frància par via di sò sucès purtâ a cà in dal cōrs dla prima campàggna 'd Itàglia, in dua 'l iva anc mis bèc in dal ducâ ad Mòdna e Réś. C'n al cōlp ad stat dal 9 ad Nuvémbar dal 1799 al tōś al cmànd dal sò paéś, prima cuma prim cónsul (in fiṅ a '18 ad Maǵ dal 1804) e pò cuma imperadōr di francéś c'n al nóm ad Napoléon Ier (da 'l 2 ad Dicémbar 1804 a 'l 14 'd Avrìl dal 1814 e pò incóra da 'l 20 ad Mars a 'l 22 ad Śugn dal 1815).
'L è stâ anc presidènt dla Repùblica Itagliàna da 'l 1802 a 'l 1805, re 'd Itâglia da 'l 1805 a 'l 1814, «mediadōr» dla Repùblica Elvètica da 'l 1803 a 'l 1813, e «prutetōr» dla Cunfederasiòṅ dal Rên da 'l 1806 a 'l 1813.
Dòp óltar vint an ad campàggni militàri in gir par l'Europa, sèmpar purtàdi a 'l sucès, al patìs un diśàstar in qvéla ad Rùsia in dal 1812. Batû anc in dla batàja ad Lìpsia in d'l Utóbar dal 1813, Napulèòṅ 'l è custrét a far-as da na banda al 14 'd Avrìl dal 1814, eśiliâ in dl'Ìśula 'd Élba.
Scapâ via in dal Mars dal 1815, al tórna a cmandàr in Frància durànt al perìud di “Sènt dè” ma al 18 ad Śugn dal 1815 'l è custrét a pigàr al cô par sèmpar in dla batàja ad Waterloo. Napulèòṅ al mōr al 5 ad Maǵ dal 1821 in dl'Ìśula ad Sant'Èlena.


text:
Las scolas da maturitad gimnasiala preparan per cumenzar cun scolaziuns da cuntinuaziun sin il stgalim terziar, particularmain per in studi ad ina scola auta universitara. Scolas da maturitad gimnasiala datti en tut ils chantuns. La Confederaziun ed ils chantuns reglan cuminaivlamain la renconuschientscha da las scolas da maturitad gimnasiala.
La renconuschientscha da las scolas da maturitad gimnasiala vegn reglada tras l'Ordinaziun dal Cussegl federal resp. tras il Reglament da la CDEP davart la renconuschientscha dals attestats da maturitad gimnasiala (ORM/RRM) ch'èn entrads en vigur l'onn 1995. La maturitad gimnasiala è vegnida evaluada dapi lura en duas etappas (EVAMAR). Suenter la segunda evaluaziun (EVAMAR II) han la Confederaziun ed ils chantuns fixà cumpetenzas fundamentalas specificas en l'emprima lingua ed en matematica per l'abilitad generala da studegiar, per garantir a lunga vista da pudair acceder a las scolas autas senza stuair far in examen.
L'entrada en ina scola da maturitad gimnasiala ha per regla lieu l'ultim onn da scola dal stgalim secundar I u suenter il stgalim secundar I. Per regla dura la scolaziun da maturitad 4 onns. En cas d'ina scolaziun da maturitad da 3 onns (entrada suenter il stgalim secundar I) sto avair lieu ina prescolaziun gimnasiala sin il stgalim secundar I durant l'ultim onn da scola. Sper las scolas da maturitad gimnasiala cun ina durada da scolaziun da 4 onns (gimnasi da curta durada) mainan differents chantuns germanofons er scolas da maturitad gimnasiala che cumenzan gia suenter il stgalim primar (gimnasi da lunga durada; durada: 6 onns). La Svizra franzosa e taliana n'enconuscha betg gimnasis da lunga durada.
Mintga chantun fixescha en moda autonoma las cundiziuns d'admissiun per las scolas da maturitad gimnasiala. Per la decisiun da midada vegnan giuditgadas las prestaziuns da las scolaras e dals scolars. Instruments pussaivels èn giudicaments cumplessivs, notas ed examens d'admissiun u ina cumbinaziun da tals.
La finamira da la furmaziun da las scolas da maturitad gimnasiala è quella d'intermediar a las scolaras ed als scolars enconuschientschas fundamentalas che als permettan d'emprender per vita duranta, che promovan l'avertadad spiertala e l'abilitad da giuditgar independentamain e che sviluppan la madirezza persunala ch'è la premissa per in studi ad ina scola auta. A las scolas da maturitad gimnasiala duain vegnir promovids l'intellect, il svilup da la persunalitad e la sanadad, las tecnicas d'emprender e da lavurar persunalas, l'acquisiziun da savida ed il diever da las tecnologias d'infurmaziun sco er cumpetenzas en ils secturs dals fatgs socials, da l'etica, da la politica, da la scienza, da la communicaziun, da la cultura e da l'estetica.
Las scolas instrueschan tenor ils plans d'instrucziun ch'èn vegnids decretads u approvads dal chantun e che sa drizzan tenor il plan d'instrucziun general da la CDEP per las scolas da maturitad.
Ils roms fundamentals, in rom d'accent ed in rom cumplementar furman ils roms da maturitad, vitiers vegn anc la lavur da maturitad.
Ils suandants roms èn ils roms fundamentals:
emprima lingua naziunala
ina segunda lingua naziunala
ina terza lingua (ina terza lingua naziunala, englais u ina lingua veglia)
matematica
biologia
chemia
fisica
istorgia
geografia
furmaziun creativa e/u musica
Sco ulteriur rom obligatoric frequentan tut las scolaras e tut ils scolars ina introducziun en economia e dretg. Ils chantuns pon porscher filosofia sco ulteriur rom fundamental.
Il rom d'accent po vegnir elegì dad otg, il rom cumplementar da quattordesch roms u gruppas da roms. Tut ils roms na vegnan betg purschids en tut las scolas. Per la purschida da scolaziun correspundenta d'ina scola da maturitad gimnasiala èn decisivas las disposiziuns dal chantun.
Ils chantuns fixeschan il dumber d'uras per emna tenor il Reglament da la CDEP resp. tenor l'Ordinaziun dal Cussegl federal davart la renconuschientscha dals attestats da maturitad gimnasiala (RRM/ORM). Tenor quests decrets importa la quota da linguas 30 fin 40% da l'instrucziun, il sectur matematica e scienzas natiralas 25 fin 35%, las scienzas umanas e socialas 10 fin 20%, furmaziun creativa e/u musica 5 fin 10% da l'instrucziun. 15 fin 25% ston vegnir impundids per il sectur d'elecziun (rom d'accent, rom cumplementar sco er lavur da maturitad).
En la gronda part dals chantuns datti scolas da maturitad gimnasiala, nua ch'ins po acquistar ina maturitad bilingua. Ultra da quai pon las scolaras ed ils scolars savens acquistar certificats da lingua internaziunals, u ch'i vegnan purschids curs preparatorics per ils examens da certificat.
Ils chantuns reglan il giudicament da las scolaras e dals scolars. Il giudicament s'orientescha a las finamiras da l'instrucziun dal plan d'instrucziun. La persuna d'instrucziun fixescha sin basa da las finamiras da l'instrucziun, tge che las scolaras ed ils scolars ston savair ed è responsabla per il giudicament. Las prestaziuns vegnan valitadas cun notas dad 1 fin 6 (6 = meglra nota; 4 = suffizient; sut 4 = insuffizient). A la fin d'in semester u a la fin da l'onn da scola vegn emess in attestat che decida davart la promoziun en la proxima classa. Rapports davart l'emprender n'èn strusch usitads.
A la fin da la scolaziun vegn fatg in examen da maturitad en scrit en almain tschintg roms da maturitad. Quest examen po vegnir cumplettà cun in examen a bucca. Ils roms d'examen èn l'emprima lingua naziunala, ina segunda lingua naziunala, matematica, il rom d'accent ed in ulteriur rom. Per las notas da maturitad quintan:
las prestaziuns en ils roms d'examen e las prestaziuns cuntanschidas l'ultim onn da scolaziun
las prestaziuns en ils ulteriurs roms durant l'ultim onn da scolaziun ch'il rom è vegnì instruì
la valitaziun da la lavur da maturitad
La lavur da maturitad è ina lavur individuala pli gronda che las scolaras ed ils scolars fan e preschentan. Per regla vegn ella fatga il segund ultim u l'ultim onn d'instrucziun a la scola da maturitad. Il Reglament da la CDEP resp. l'Ordinaziun dal Cussegl federal davart la renconuschientscha dals attestats da maturitad gimnasiala (RRM/ORM) regla las normas da reussida per cuntanscher in attestat da maturitad gimnasiala.
L'attestat da maturitad gimnasiala dat da princip il dretg d'entrar directamain en las universitads chantunalas, en las Scolas politecnicas federalas (SPF) ed en las scolas autas da pedagogia sco er – cun prestaziuns supplementaras – en las scolas autas spezialisadas.
Tgi che vul prender suenter il diplom da maturitad gimnasiala, po frequentar ina scola renconuschida da maturitad gimnasiala per persunas creschidas (durada: almain 3 onns). In attestat da maturitad gimnasiala pon ins er obtegnair senza frequentar ina scola da maturitad gimnasiala renconuschida u ina scola renconuschida da maturitad gimnasiala per persunas creschidas: Il Secretariat da stadi per furmaziun, retschertga ed innovaziun (SEFRI) porscha la pussaivladad d'absolver l'examen da maturitad svizzer. I stat liber co ch'ins vul sa preparar per l'examen; quai po vegnir fatg en ina scola privata da maturitad u en moda autodidactica.


text:
Il Grischun profitia dals blers osps svizzers. Quai ha ditg il directur da Svizra Turissem, Martin Nydegger, envers RTR. Ils blers osps svizzers sajan vegnids l'onn passà – ed els vegnian er quest onn durant la stad en Grischun.
Malgrà che bleras svizras e svizzers fetschian anc adina vacanzas en la patria na profitescha betg mintga regiun da quai. Uschia saja vinavant d’observar che surtut regiuns alpinas possian beneventar la gronda part dils giasts. En las citads sco Turitg, Basilea, Berna, Lucerna o Genevra saja anc adina grev da cumpensar la mancanza da turissem internaziunal o da commerzi.
Giasts esters vegnan a vegnir pass per pass
En tut il pajais saja la dumonda dad osps svizzers gronda. Dentant er da l'ester vegnian dumbradas dapli cudeschaziuns. Da la Frantscha quinta Svizra Turissem uschia cun in plus da 20%, cumpareglià cun l’onn passà. Tar giasts tudestgs vegn spetgà in plus da 15%. Grazia a las schluccadas dal Cussegl federal sajan er las prognosas da las destinaziuns pli lontanas bunas.
Quai che pertutgia ils martgads ch’èn pli lunsch davent, sco per exempel l’Asia, dovria dentant anc in zic temp fin ch'ils giasts arrivian puspè.
Anc betg las cifras d'avant la pandemia
Er sche la svizra saja en buna via, na sa possian ins betg congualar las cifras cun il 2019. Quel saja stà in onn istoric. Sch’ins riva dentant sin 80% durant ils proxims duos enfin trais as possian ins esser cuntent.


text:
Samantha Stosur
La Samantha Jane Stosur (Brisbane, 30 ad Mars dal 1984, a s lèś [səˈmænθə ˈstoʊzər] in ingléś) l'è na tenìsta austragliàna, vinsidōra d'l US Open dal 2011. La stà a Gold Coast.
L'è élta 172 cm, la péśa 65 chilo e l'è famóśa parchè la śōga cun di uciài da sōl adòs. La và dimóndi in palèstra tant ch'i gh'èṅ vgnû di mùscui in di bras ch'i pàran dal pagnòchi[1]. 'L è dimóndi brava a 'l servìsi e a tiràr di drit ma 'l sò arvèrs, che lē ad sòlit la culpìs tajâ, 'l è dimóndi lòfi.
L'è stada la nùmar quàtar dal mónd al 21 ad Favràr dal 2011. In dla sò caréra l'à vins sèt turnèo ad singulàr e vint-quàt'r in dópi.
Caréra
La Samantha la taca a śugàr in dal sircùit juniores in dal 1997 par pò tacàr la sò caréra anc in di turnèo WTA in dal 2000. In dal 2003 la vins lè al sò prim incòntar rivànd a 'l tèrs tùran a gl'Australian Open par pò pèrdar cóntar la Daniela Hantuchová. In dal 2005 la gh la cava a rivàr in finàl in dal Mondial Australian Women's Hardcourts pardénd-la cóntar la Patty Schnyder par 1–6, 6–3, 7–5. A la fiṅ d'l an l'è a 'l 46śum pòst dla clasìfica di singulàr e a 'l 2nd pòst in qvéla di dópi. In dal 2006 la và incóra méj par lē parchè l'è al nùmar 30 da par lē e prima in di dópi.
In dal 2007 la patìs un brut mâl, qvél ad Lyme, ch'al gh'è vgnû par na psigàda dna śéca. Sénsa fòrsi, la và fóra da spés in di prim tùran, ma la s tōś la sudisfasiòṅ ad bàtar a Róma la nùmar òṅ dal tablòṅ, la francéśa Amélie Mauresmo. Anc al 2008 l'è 'n an da pôc par lē.
In dal 2009 la s fà nutàr in dal turnèo ad Miami quànd la bat par 6–1, 6–4 la numàr dū dal tablòṅ, la Dinara Safina che, s'l'arés vins lē, la sarés dvintàda la numàr òṅ dal mónd. In di quàrt ad finàl però la vèṅ spasàda via 1-6 0-6 par la Viktoryja Azaranka. In sla tèra rósa dal Roland Garros la riva in semifinàl baténd via via la Francesca Schiavone, la Yanina Wickmayer, la numàr quàtar dal tablòṅ Elena Dement'eva, la Virginie Razzano e la Sorana Cîrstea pardénd invéci cun la Svetlana Kuznecova. Cun cal riśultâ chè in bisàca la riva finalmènt in dal primi vint śugadōri dal mónd. In sal cimènt califurgnàṅ di LA Women's Tennis Championships la riva in finàl batùta par la Flavia Pennetta cun al puntéǵ ad 4–6, 3–6. La s tōś l'arvìnsida in Utóbar cóntar l'atra itagliàna Francesca Schiavone, batùda 7–5, 6–1 in dla finàla 'd Uśàka. A la fiṅ d'l an la riva a èsar la nùmar trédas dal mónd.
In dal 2010, dòp 'l utàṿ ad finàl pardû a gl'Australian Open cóntar la Serena Williams, la china subìt la tèsta anc a la venesiàna Tathiana Garbin a Dubai. A i BNP Paribas Open ad Mars la riva in semifinàl pardénd da la Jelena Janković par 2–6, 4–6, faghénd 47 śbali gratuìt. Cun i punt purtâ a cà la riva a 'l dècim pòst dla clasìfica. In sla tèra vérda ad Charleston la vins lē dand la paga 6–0, 6–3 in finàl a la Vera Zvonarëva. Finàl anc a Stucàrda ma 'sta vòlta la pèrd cóntar la Justine Henin par 4–6, 6–2, 1–6. A 'l Roland Garros la fà fóra soquànti śugadōri ch'i èṅ stadi dal numri òṅ: la Justine Henin par 2–6, 6–1, 6–4, la Serena Williams 6-2, 6-7, 8-6 e la Jelena Janković par 6-1, 6-2. In finàl però la gh'à la méj la milanéśa Francesca Schiavone par 4–6, 6–7, prima itagliàna a vìns'r un Slam. Chi lōr dū però i bat'n un record a Wimbledon, andànd fóra tuti e dū a 'l prim tùran, un quèl mai sucès prima par dal finalìsti ad Parì. In Utóbar la pèrd a 'l WTA Tour Championships p'r òpra dla Kim Clijsters. La sèra 'l an cuma nùmar siē, a 'n tîr ad sćiòp da la Venus Williams.
In dal 2011, cun i quàrt ad Dubai la pòrta a cà al sò best-ranking, al nùmar 4. La n fà minga di bèi riśultâ in fiṅ ch'la riva in finàl a Róma, dòp avér fat fóra la Francesca Schiavone e la Na Li, ma lè la céd a la Marija Šarapova par 2–6, 4–6. I vaṅ mâl invéci i Slam ad Parì e Wimbledon. La Samantha la s préśénta a gl'US Open cuma tèsta ad serie nùmar 9. Chè la bat prima la Nadia Petrova e pò la Marija Kirilenko in di utàṿ, anc s'la pèrd sèg al tie-break più lung ad sèmpar par 15-17. In di quàrt la fà fóra la Vera Zvonarëva par 6–3, 6–3 e pò l'Angelique Kerber in semifinàl par 6–3, 2–6, 6–2. Rivàda in finàl cóntar la Serena Williams, la la bat in cà sua par 6–2, 6–3 vinsénd acsè al sò prim Slam.
In dal 2012 la riva in finàl a Doha ma la Viktoryja Azaranka la gh fà magnàr incóra na vòlta la pólvra (siē vòlti su siē sénsa pèrdar gnanc un set), vinsénd par 6–1, 6–2. A gl'Open ad Frància la riva in semifinàl ma la Sara Errani la la manda a cà cun al puntéǵ ad 5–7, 6–1, 3–6. La Stosur la tórna però a èsar la nùmar sinc dal mónd. Rivàda in di Stat Unî par difénd'r al tìtul d'l an prima, la gh'à 'd inchinàr-'s invéci incóra a la Viktoryja Azaranka par 6-1, 4-6, 7-6 in di quàrt ad finàl di US Open. A Tokio la bat la Marija Šarapova ma la pèrd la semifinàl cóntar la Nadia Petrova. A Måssca la pèrd in finàl cóntar la Caroline Wozniacki par 2–6, 6–4, 5–7 e la sèra 'l an a 'l nôn pòst.
'L inìsi dal 2013 in cà sua 'l è cum a 'l sòlit un diśàstar, prim tùr'n a Brisbane (6-7 5-7 da la Sofia Arvidsson) e pò prim e secónd tùr'n a Sydney e a Melbourne in dua l'è sèmpar la cinéśa Jie Zheng a bàtar-la. A Doha e a Dubai la riva invéci in di quàrt in dua la céd a la Marija Šarapova e a la Roberta Vinci. A Indian Wells la bat la Madison Keys, la Shuai Peng e la Mona Barthel ma pò la n pōl gnanc śugàr la sò partìda di quàrt cun l'Angelique Kerber p'r un prubléma a 'l pulpàs dèstar. La vèra mâł la stagiòṅ in sla tèra rósa andànd fóra subìt a Stucàrda e a Madrid ma a Róma l'è bòna ad scanślàr la Petra Kvitová prima ad céd'r in tri sèt a la Viktoryja Azaranka in di quàrt. A Wimbledon la pèrd a 'l tèrs tùran par 6-4 2-6 1-6 cun la bumbardéra Sabine Lisicki pò finalìsta. In Agóst la s mét in bisàca 'l tìtul ad Carlsbad baténd la Viktoryja Azaranka 6-2 6-3. In di àtar turnèo in sal cimènt ad Turònt e ad Cincinnati la và fóra in di utàṿ cun la Petra Kvitová e cun la Simona Halep. In Aṿtòṅ la pèrd par dū vòlti 'd fila cun la Lucie Šafářová in di utàṿ a Tokyo e a 'l prim tùr'n a Pechîṅ ma pò la riva par dū vòlti in finàl, vinsénd a Uśàka (3-6 7-5 6-2 a l'Eugenie Bouchard) e pardénd invéci a Mósca (6-7 2-6 da la Simona Halep). In dal “Master B” ad Sòfia la céd incóra na vòlta a la ruména in finàl, 6-2 2-6 2-6 al puntéǵ.
L'austragliàna la vèra al 2014 a Hobart. Dòp avér risćiâ 'd andàr a cà subìt cun la qualificàda Madison Brengle e cun la Kristina Mladenovic (la vins sōl a 'l tie-break dal tèrs sét), la Samantha la riva pò in semifinàl in dua la pèrd par 3-6 2-6 cun la Klára Koukalová. A Melbourne la riva a 'l tèrs tùran farmànd-as cun l'Ana Ivanović par 7-6 4-6 2-6. A Indian Wells l'è la Flavia Pennetta, pò vinsidōra dal turnèo, ch'la vins sèg in tri sét. A Madrid, a Róma e a 'l Roland Garros la riva sèmp'r in di utàṿ pardénd par dū vòlti cun la Marija Šarapova e na vòlta cun la Na Li. In sl'èrba ingléśa la bat sōl la Christina McHale a Birmingham pardénd invéci subìt a Eastbourne (5-7 4-6 da la Caroline Wozniacki) e a Wimbledon (3-6 4-6 da la Yanina Wickmayer). A Montréal e a Cincinnati la cata sèmpar la Serena Williams a 'l secónd tùr'n e la gh pèrd tut al vòlti ma almànc in di Stat Unî la la fà sudàr dimóndi śugànd dū tie-break tirâ finî 9-7 par la nùm'r òṅ dal mónd. A New Haven la céd in semifinàl a la Petra Kvitová (dòp avér batû l'Eugenie Bouchard e la Kirsten Flipkens) e la fà cumpàgn anc a Pechîṅ in dua la lasa strada a la céca par 3-6 7-5 2-6. L'austragliàna però la vins incóra 'l turnèo 'd Uśàka la stmana dòp baténd la Zarina Dijas par 7-6 6-3 ma in tut al manéri la sèra l'an par la prima vòlta da 'l 2008 fóra da 'l primi vint, a la puśisiòṅ nùmar vint-a-tri.
In dal 2015 la n è minga bòna ad pasàr al secónd tùr'n in di tri turnèo ad cà. A Indian Wells e a Miami la riva invéci a 'l tèrs tùran ma la và fóra cun la Flavia Pennetta (la sò bistiàsa négra parchè la l'à sèmpar batùda in di siē incóntar śugâ sèg) e la Venus Williams. A Róma la pèrd subìt cun l'Anastasija Pavljučenkova par 4-6 5-7 ma pò la stmana dòp la và a vìns'r al turnèo ad Straśbûrg in finàl su la Kristina Mladenovic c'n al puntéǵ ad 3-6 6-2 6-3. A Wimbledon la bèca la Coco Vandeweghe e na scòpla a 'l tèrs tùr'n in dua la patìs un 2-6 0-6 da l'americàna. Anc a Båstad la patìs al “bagel”, 'sta vòlta da la Lara Arruabarrena Vecino a 'l secónd tùran (7-6 6-0 par la basca).
Finàli in di Gran Slam
Culegamènt estéran
Nòti
- ↑ Tennis building! A gl'Australian Open la Sam Stosur la fà véd'r al bras da Ercole ch'l à śbatû śò la ruména Niculescu dagospia.com, 20 ad Śnar dal 2015


text:
Ospedaletti
Ospedaletti (en lìgure: Spiareti) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Imperia.
El g'ha 'na popolasiù de 3 333 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 5,2 km² e 'na densità de popolasiù de 641 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Bordighera, Sanremo, Seborga, Vallebona.
El cümü de Ospedaletti l'è 'nzemelàt col cümü de Soulac-sur-Mer, Francia.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Ospedaletti l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Malgrà ch'il Sennhof è plitost vegl, stoppia la tecnica esser sin il pli nov stan, declera Ines Follador, ch'è dapi tschintg onns directura da la praschun. Perquai ch'il Sennhof saja situà amez la citad stoppian ins schizunt avair dapli tecnica da segirtad ch'èn praschuns pli modernas. Ina praschun pli moderna haja per exempel duas saivs internas, in mir ed ordador anc ina giada ina saiv. En il Sennhof haja be in mir. «Quai è memia pauc per las furmas da delict che nus avain. Per tegnair sidretg il standard da segirtad stuain nus uschia investar bler en la tecnica.» Mo uschia sappian ins cumpensar quai.
Naginas zonas verdas muort pitschnadad
Il Sennhof n'è betg mo vegl, mabain er pitschen. Uschia detti bleras sentupadas tranter ils praschuniers sezs u era dals praschuniers cun il persunal. Quai saja tant positiv sco er negativ, manegia Follador. «I na dat bunamain naginas pussaivladads da guntgir. Era ils lavurants da la praschun han pauc spazi per sa retrair.» Era per ils praschuniers na saja betg simpel: Ins na sappia betg porscher ad els zonas verdas.
Il «patrun» dals praschuniers
Ignaz Flepp è dapi 16 onns cauluvrer dalla scrinaria dal Sennhof. Damai ch' ils praschuniers na sajan betg da mastergn scrinaris, stoppia el luvrar en els pass per pass. «Ina giada ch' i èn disads poni luvrar detg bain independentamain.»
Ils singuls praschuniers cun lur istorgias emprendia el d'enonuscher. A l'entschatta discuteschia ins ed er durant la lavur sa mussian lura certs defizits. «Vida quai stuain nus lura adina puspè lavurar. Igl è fitg interessant da guardar quant lunsch ch' ins vegn da lavurar cun ina persuna.»
Savens na veglian ils praschuniers l'emprim betg lavurar e sajan plitost negativs. «Cun il temp sa laschan els lura anc sa mover in zichel», di Flepp. Ch'ils destins dals singuls praschuniers persequiteschian ses patratgs fin a chasa, saja strusch il cas. Sco quai ch' el declera «Il temp da lavur è qua en praschun. Cura ch'jau vom ora è quai puspè ton sco emblidà.»
Chastis enturn 1800 - in mund per sesez
Per il giubileum dal Sennhof vegn edì il cudesch «200 onns execuziun da chastis en Grischun», dal giurist Matthias Kuster. Aifer quai temp haja la moda e maniera da chastiar semidà fermamain, declera el.
En il Sennhof vegnevian ils delinquents be serrads en. Tuttina devi era en questa praschun modas da chastiar che sajan ord vista dad oz na betg da chapir. In exempel è il chasti da chadainas, nua ch' ils praschuniers era enchadanads di e notg. «Questa pratica era anc ditg suenter la mesadad dal 19avel tschientaner realitad en il Sennhof».
RR actualitad 08:00


text:
Csesznek
Csesznek (todesch: Zeßnegg, croatt: Česneg e slovacch: Česnek) l'è on paes in de la contea de Veszprém, in Ungheria. El comun a l'è conossuu comè perchè l'òspita, in sul sò territòri, el castell medieval de Csesznek.
El castell medieval de Csesznek l'è staa costruii intorna al 1260 del baron Jakab Cseszneky che l'era el scudee del re Béla IV. El baron e i sò discendent hann ciappaa el nòmm del castell. Tra el 1326 e 'l 1392 l'è staa on castell real, fina a quand el re Sigismond el gh'ha daa a la famiglia Garai inscambi del Banaa de Macsó.
In del 1482 la discendenza maschil di Garais la s'è spengiuda e 'l re Mattia Corvin l'a donaa el castell a la famiglia Szapolyai. In del 1527 l'è staa occupaa del baron Bálint Török. Duranta el XVI secol i famili Csábi, Szelestey e Wathay gh'hann avuu el possess de Csesznek. In del 1561 el Lőrinc Wathay l'ha respingiuu con success l'assedi di Turch. Tuttavia, in del 1594 el castell l'è staa occupaa di trupp turch, ma giamò nel 1598 i ungheres l'aveven recuperaa.
In del 1635, el Dániel Esterházy l'ha acquistaa el castell e 'l paes e a partì de quel temp Csesznek l'è restada proprietà de la famiglia Esterházy (fina al 1945).


text:
Clamà a las demonstraziuns han 20 organisaziuns - tranter auter l’organisaziun da l’ambient Greenpeace, plirs sindicats, la Partida social democratica ed ils Verds. Las organisaziuns vulan, che las tractativas vegnian interruttas.
«Concerns profiteschan, umans perdan»
Il mund na dovria betg dapli commerzi ma in commerzi pli fair, appelleschan participantas e participants en ina resoluziun. Il mund duai pudair profitar dad auts standards en ils secturs dad ambient e social esser e na betg dad ina deregulaziun cuntinuanta a disfavur dals umans.
TISA e TTIP
La cunvegna TISA (da l’englais Trade in Services Agrreement) vul liberalisar ils servetschs en tut il mund. Tar quellas tractativas è era la Svizra da la partida. La cunvegna TTIP (da l’englais Transatlantic Trade and Investment Partnership) da sia vart vegn tractada tranter ils Stadis Unids e l’Uniun europeica.
Critichers teman dentant consequenzas vastas era per la Svizra. Cun TTIP smanatschia ina dictatura da concerns che sutmineschia structuras democraticas ed il stadi da dretg.
RR novitads 17:00


text:
Avän catè un caftén strepitåuṡ, an s é mâi d avîṡ ed pruvèrel, mo cum faggna mò a purtèrl a cà e a tgnîrel da cât pulidén?
Al cafà l é ghignåuṡ, difézzil, al s n à parmèl: s’al stà ataiṡ a una zivålla o a dal pass, al ciâpa tótt i amûr. Pò dåpp col chèld, mo pió che èter a mudèri spassi vôlt ed tenperatûra, al dvänta vèc’ in fûria es al tôl só tótta l’umditè ch’ai é in gîr. Par st mutîv che qué l à da stèr int al giazarén, o – anc méi – sänpr al’istassa tenperatûra, mo däntr int un buslòt sigilè: l é un pô cunpâgna al vén, insåmma.
S’a l tgnî int al giazarén, tulî fòra såul quall ch’av vôl, e l istàss s’a l tgnî int al congeladåur: mo stè bän in uraccia, parché quand al vén fòra dal congeladåur l é a 20 grèd såtta żêr, siché dånca dåpp al dvänta fradd, as giâza incôsa es al vén pió trésst. Avîv capé?


text:
Lavurs
Els exequeschan suandantas lavur:
Preparaziun
- leger e chapir dissegns
- adattar levamain ils dissegns e malegiar simpels plans
- planisar temp da lavur e calcular ils custs
- far ina glista dal material (p.ex. lain, metals u materias sinteticas diras u liquidas)
Construcziun da furmas e models
- endrizzar las maschinas ed examinar, schebain ils indrizs èn programmads correctamain
- duvrar differentas tecnicas, per fabritgar furmas e models, p.ex. resgiar, glimar, tatgar, furar, laminar, fresar e storscher, enconuscher e duvrar correctamain differents materials
- siar, endirar e laschar sfradentar las furmas ed alura statgar la reproducziun cun quità
- controllar la qualitad e megliurar sbagls sche necessari
- tatgar u montar ulteriurs elements e tractar las surfatschas
Mantegniment e segirezza
- mantegnair e nettegiar maschinas, guaffens ed il plaz da lavur
- scriver rapports da lavur, archivar la documentaziun
- dismetter u reciclar il rument adattà a l'ambient
- enconuscher e far diever da las perscripziuns per la segirezza da lavur e la protecziun da l'ambient
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala dals 30-10-2009 (versiun dal 1-7-2021)
Durada
2 onns
Furmaziun en la pratica
En in manaschi da construcziun da models u da furmas
Furmaziun en scola
1 di per emna a la scola professiunala; l’instrucziun ha lieu communablamain cun ils practicists da mecanica
Cumpetenzas d'agir:
- basa tecnica
- construcziun da tocs en elavuraziun
- fabricaziun manuala da tocs en elavuraziun
- fabricaziun maschinala convenziunala da tocs en elavuraziun
Curs ordaifer il manaschi
- tecnica da fabricaziun manuala convenziunala (products mezfinì ord materia sintetica)
- tecnica da fabricaziun maschinala convenziunala (metal)
- elavuraziun da materia sintetica
Lavuratori d’emprender
Durant 2 uras per emna vegnan ils emprendists accumpagnads a moda individuala e la materia d’emprender vegn approfundada.
Diplom
Attest federal professiunal "practicist / practicista da furmas AFP"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola obligatorica terminada cun pretensiuns da basa
- bunas prestaziuns en quint, geometria e dissegn tecnic
Pretensiuns
- abilitad da savair leger plans e da s’imaginar chaussas en il spazi
- inschign manual
- enclegientscha tecnica
- talent da dissegnar (dissegn tecnic e dissegn a maun liber)
- moda da lavurar exacta e conscienziusa
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da scolas professiunalas, da SWISS FORM ed autras associaziuns professiunalas
Construider / Construidra da furmas AFQ
practicists / practicistas da furmas AFP pon far ina furmaziun da basa scursanida sco construider / construidra da furmas AFQ (access al 2. onn da furmaziun da basa).
Suenter èn pussaivlas las medemas furmaziuns supplementaras sco per construiders / construidras da furmas AFQ.
Cundiziuns da lavur
Practicists da furmas lavuran il pli en manaschis da construcziun da models pli pitschens u mesauns e cularias. La purschida da plazzas d’emprendissadi è plitost stgarsa. En Svizra vegnan scolads per onn mo paucs emprendists.
Practicists da furmas han bunas schanzas da chattar ina plazza da lavur. Els san far lavurs multifaras, perquai ch’els èn disads da lavurar cun different material e differentas maschinas.
Ulteriuras infurmaziuns
SWISS FORM – Verband Schweiz. Modellbaubetriebe
Sekretariat
6210 Sursee
Tel: +41 41 926 07 89
URL: www.swiss-form.ch


text:
Il Cussegl grond va puspè extra muros per sia proxima sessiun. Il december s'inscuntran deputadas e deputads a Tavau. La situaziun enturn il coronavirus na lubeschia betg da far las debattas sco usità en la sala dal Cussegl grond a Cuira. Là avess ins duvrà ina lubientscha speziala, perquai ch'ins na po buc tegnair la distanza. Quai ha la conferenza da presidents decis il glindesdi en sia sesida, scriva la Südostschweiz.
La sessiun dals 7 enfin ils 10 da december ha lieu senza public – dentant cun in livestream online. Schurnalistas e schurnalists dastgan esser preschents.
Insumma èn las debattas dal parlament chantunal stadas sut l'ensaina da la pandemia quest onn: La sessiun d'avrigl era vegnida stritgada, las sessiuns dal zercladur ed avust han lura gì lieu extra muros en la halla da la citad a Cuira. L'october eran deputadas e deputads lura turnads en la sala dal Cussegl grond – quai cun purtar mascra ed uss pia extra muros a Tavau.
Gia suenter la sessiun d'october avevan deputadas e deputads ed er il pli aut Grischun Martin Wieland ponderà co vinavant:


text:
Ils Servetschs dal parlament mettan a disposiziun fotografias e videos davart il parlament, ses organs, sias commembras e ses commembers sco er sias activitads ed occurrenzas.
1. Utilisaziun
Ils maletgs da la banca da datas pon vegnir telechargiads gratuitamain e duvrads per intents betg commerzials, en spezial per:
- Publicaziuns da pressa;
- Publicaziuns da film e televisiun;
- Publicaziuns online e multimedialas sco era per intents betg commerzials sin il champ da la furmaziun politica.
I n'è betg permess d'utilisar ils maletgs per ulteriurs intents commerzials, en spezial per far reclama.
2. Cundiziuns d'utilisaziun
I n'è betg lubì, respectivamain permess mo cun il consentiment en scrit precedent dals Servetschs dal parlament da surlavurar, transfurmar u manipular – exceptà da curreger la colur, tagliar ora ed empitschnir – ils maletgs digitals mess a disposiziun qua. Igl è plinavant scumandà da defurmar l'ovra protegida dal dretg d'autur en pleds e maletgs resp. en mintg'autra furma, p.ex. cun reproducziuns fotograficas, sfalsificaziuns dal dissegn, fotocomposings u meds d'agid electronics. Plinavant na dastga in maletg digital telechargià betg vegnir reproducì en in auter connex.
3. Responsabladad e dretgira cumpetenta
L'utilisader/l'utilisadra surpiglia en mintga cas la responsabladad per la publicaziun resp. la derasaziun d'in maletg. Ils Servetschs dal parlament refusan la responsabladad.
La dretgira cumpetenta exclusiva è Berna.
En pli valan las determinaziuns tenor las
indicaziuns giuridicas.
4. Indicaziun da las funtaunas
Sch'in maletg digital telechargià vegn utilisà, sto vegnir inditgada la funtauna «Servetschs dal parlament 3003 Berna». Quai vala era per publicaziuns electronicas sco per exempel preschentaziuns da reclama.


text:
Sön chësta plata internet ciafëise tröc link d'öga che reverda la sanité y la vita. Lascessl savëi bel da ti ciaré ales plates internet dla sanité dl'aministraziun publica dl Südtirol.
Ciamps prinzipai
Sanité
Strotöres sanitares
Osservaziuns epidemiologiches
Ambiënt y sanité
Segurëza alimentara
- Controi ofiziai,
- Informaziuns por les impreses alimentares,
- Igiena di alimënc y HACCP,
- Sistems de avertimënt y planns de emergënza
Sport y tëmp lëde
Promoziun dla sanité
Temesc coliá
Les zifres che reverda sanité y bëgnester
- 24
ënc se crüzia di contignüs
Chëstes repartiziuns y chisc ofizi se dá da fá por n sistem sanitar che funzionëia, por prestaziuns de prevenziun, osservaziuns epidemiologiches, mët en relaziun ambiënt y sanité y se crüzia di seturs desvalis dl sport y dl tëmp lëde.
- 81
sorvisc é online por Os
Chiló ciafëise informaziuns sön relaziuns, autorisaziuns, analises chimiches, sorvisc de consulënza y cotan deplü y i ëis na suravijiun de düc i sorvisc ch'i podëis selezioné y chirí fora.


text:
En il chantun Grischun datti 52 cussegliaders locals da privels da la natira. Els han da tegnair en egl en lur vischnanca u regiun ils lieus privlus da bovas, lavinas, inundaziuns euv. Ils cussegliaders datti dapi 2013. Davent da lura porscha il chantun Grischun era scolaziuns per els.
Per barattar experientschas è vegnì organisà ina scolaziun a Sedrun. Là ha il cussegliader local da privels da la natira da Tujetsch, Adrian Deragisch, declerà a ses collegas tge ch’el ha tut gì da far pervi da la bova ch’è ida a val la primavaira passada en la Val Strem.
Dapli material vegn anc a val
Igl è numnadamain cler ch’i vegn anc dapli material a val. Perquai ha Adrian Deragisch gì da far in concept. Quel definescha quant savens ch’i dovra controllas e nua. Mo era tge che sto tut vegnir protocollà regularmain. Uschia vegn adina protocollà l’aura e sch’i dat grondas plievgias vegn persequità l’aual che vegn ord la Val Strem. I è dentant era stà da definir nua ch’ils lavurers dastgan lavurar en la val e co i vegn avertì en cas ch’i avess da sa distatgar material.
Ils participants han laschà plaschair la scolaziun. Els possian profitar da questas infurmaziuns en cas ch’i avess da capitar insatge sumegliant en lur vischnanca, han els ditg a RTR.
In cussegliader per mintga vischnanca
Il chantun da sia vart vul scolar vinavant cussegliaders locals da privels da la natira. L’idea è tenor Urban Maissen da l’Uffizi da guaud e privels da la natira, che mintga vischnanca, u pliras vischnancas ensemen, hajan in tal cussegliader. Fin 2017 saja quai il cas tar 70% da las vischnancas dal chantun.
RR actualitad 17:00


text:
Che bèla Brèssa che la fa la strolega
con chel fa spiritus de mercandèla.
Brèssa en sotana col mantèl de pés
sóta le tresse de “zuchero filato”.
Brèssa en camìza, töta véi e sfranze,
da Porta Pile en zó finafinorum,
la strèns ne la sintüra e nei butù
en fiöm de ciciarade e de cansù.
-El ché anche lü?- Permesso…tóca a mé -
-Delamadoi…che rassa de puciù!-
-La scüse siura, la se tire en banda.-
(Scapa en balù nel ciel de cartulina)
-Vòi la cavrina, miga la lavanda!-
(Chilometri de gnari e e de caprésse).
La sera la streàca sö la Loza
aria giassada e sternüdà de stele
che sè spipiula al föm de le salsesse.
Colane de biscòcc e lampadine
tacàde al fil de fèr de le banchète
le sè dindùla belaze belazì...
Brèssa la dorma en bras a san Faüstì.


text:
Andova ch’a l’é nòstra ca? A l’é daspërtut andova ch’a-i é coj ch’i-j vorsoma bin e ch’i-j podoma steje ansema an pas e ch’an manca nen ël necessari për vive. A fà nen andova ch’a sìa. Vera, i vorsoma bin a nòst pais e a nòstra gent, e i-j doma l’onor ch’a jë speta. A l’é ‘l leugh da dova ch’a ven nòstra famija e andova ch’a son sotrà ij nòstri cé. Për esempi, Dé a l’avìa acordà a sò pòpol, Israel, na tera da steje ch’a sarìa stàita la soa e ambelelà, a Gerusalem, an sla colin-a ‘d Sion, a j’era ‘l templi andova che Nosgnor a sarìa ancontrasse con lor. Cola lì a l’è la tèra d’Israel e ‘d gnun d’àutri. Apress ëd tante vicende, la grassia ‘d Nosgnor a l’ha consentije d’artorneje. Essje, për lor, a l’é na granda gòj: na tèra da soagné e da dësfende gelos. La prima e la sconda letura ancheuj a dan espresson a cola gòj-lì. Fòrsi che a riguarda nen nojàutri ch’i soma d’àutre nassion? Nò, an riguarda dla manera spiritual. Ël Salvator Gesù Crist a l’é nòst templi viv, e con Chiel, ch’i-j vorsoma bin perché ch’a l’ha vorsune bin për prim, an comunion con chiel, is sentoma “a ca”, a fà nen andova ch’is trovoma. I soma l’oget ëd soa grassia e benedission, tèra o cel ch’a sìa. Sossì a l’é lòn ch’a-j dà espression la tersa letura. Ël mond antregh, contut, a l’ha da esse “dàit andaré” a Dé, ch’a n’é ‘l proprietari legìtim. So progèt an Crist a l’é d’arconquistess-lo. Ij dominator d’ës mond, ch’a son d’usurpator, a-j fan oposission soens con violensa. Tutun, lor a vinceran nen: sossì a l’é lòn ch’a na fa la dëscrission la quarta letura d’ancheuj. Sentoma.
Grassia e Vrità a son ëvnùe a nojàutri ‘d manera ùnica e suprema ant la Përson-a e l’euvra dël Signor e Salvator Gesù Crist. Cola-lì a l’é l’arvelassion definitiva che gnente a-j peul esse giontà o gavà vìa. Costa a l’é la confession ëd fede fondamental ch’a tèrmina la letura dël vangel ëd costa duminica. A l’é nen che cost’arvelassion a pija ‘l pòst ëd tut lòn ch’a l’é rivane da le Scriture Sante ebràiche, nò, ma a lo pòrta a compiment e a n’é l’integrassion. La “grassia” as opon pa a la “lege” (Torah), ma a l’é chila midema un tèrmin giurìdich ch’as relassion-a ‘d manera ch’as peul nen separeje. Ël Crist an salva da le conseguense ‘d nòstre trasgression a la Lege ‘d Nosgnor e an deurb la stra a n’arnovà e gioiosa ubidiensa. Tut sossì a l’é selebrà ant le càntiche ‘d làude dla prima e sconda letura d’ancheuj, e dëspiegà ant la tersa. Apress d’avèj ëscotà coste leture, che Nosgnor av daga ‘d fonghé ancreus ant ël mëssagi ch’a dan.
Ora, an col temp-lì a l’é rivà che n’órdinansa a l’é stàita publicà da part ëd Cèsar Augusto, che tùit a fusso anregistrà. Sta prima consegna a l’é stàita fàita quand che Quirinio a l’era governator ëd la Siria. Tùit a ‘ndasìo për fesse anregistré, ognidun an sò pais d’orìgin. Anlora ‘dcò Giusèp a l’é montà da la Galilea an Giudea, da la sità ‘d Nasarèt ant la sità ‘d David, ciamà Betlem, për motiv che chiel a l’era ‘n dissendent dël rè David. A l’é andaje për fesse anregistré ansema a Marìa, ch’a l’era staje promëttùa an mariagi e che già a spetava ‘n cit. Antramentre ch’a j’ero là, a l’é rivà për chila ‘l temp dël part, e a l’ha butà ‘l mond sò fieul prim-génit, a l’ha fassalo, e a l’ha cogialo ant na grupia, përchè a-i era nen ëd pòst për lor ant l’obergi.
La Bìbia antrega an parla ‘d coma Nosgnor, për salvé l’òm dal pëccà e da soe conseguense, a sern a sò sërvissi ‘d përsone che gnanca i l’avrìo pensaje! A l’é parèj che Nosgnor a sern David për dventé rè d’Israel, n’òm ëd gnun-a considerassion e ch’a l’era mach un bërgé ‘d feje. David a dventa, ant soa përson-a e regn, na figura ‘d lòn che Dé a veul realisé an ës mond. L’istess a l’é la figura ‘d Marìa ‘d Nasaret, dësconossùa dëssendenta ëd David: a l’é për sò mojen che ‘l Fieul etern ëd Dé a pija carn e sangh. La devossion e la pairansa a Nosgnor ëd David e, motobin pì tard, ëd Marìa ‘d Nasaret (an tra i tanti përsonagi che la Bibia an presenta) a son le figure an evidensa ant le leture dla quarta duminica dl’Advent. A pituro la manera dëstravisa che Nosgnor Dé a deuvra për arvelesse e operé an ës mond, na manera ch’a dësfida minca na prevision e pretèisa dl’òm.
La càusa dla gòj e dl’arconossensa për la vnùa dël Signor e Salvator Gesù Crist a arson-a ant le leture bìbliche ‘d costa tersa duminica d’Advent. As trata ‘d na gòj ch’a marlipen-a a peudo comprende coj ch’a l’han mai fàit l’esperiensa dl’euvra dël Crist an soa vita ‘d lor. Pura, sto-sì a l’é n’anvit a doverté ‘l cheur a la maravìja ch’a l’é manifestà ant ël Salm 126 ch’i androma a lese. A l’era la maravìa ch’a l’avìo coj ch’a l’ero restà a boca doverta quand ch’a l’avìo vëdù l’artorn, ant la tèra dla promëssa, dij deportà. A l’é na promëssa ‘d na consolassion génita e ‘d varision për l’euvra dël Salvator, parèj coma ch’a l’é testimonià da la professìa d’Isaìa 61. A l’é l’invit a fé nòstra l’euvra ‘d Col ch’a ‘rsan-a tut an nojàutri: ànima, spirit e còrp, coma a lo nunsia l’Epìstola. Cost-sì a l’é ‘l mëssagi ch’a ‘rson-a, a la fin ëd nòstre leture, dal profeta darié, Gioann Batista, ch’an parla ant la letura dl’evangelista Gioann. Sentoma anlora.
Ël Dé ver e ch’a viv, col ch’a l’é arvelasse an Gesù Crist e che an Chiel i lo vëdoma ch’a agiss, a l’é pa ‘n déspota sensa pietà e ch’as peul nen prevëdde lòn ch’a farà. Cola lì a l’é la dëscrission ëd le divinità fàusse dij pagan. Nosgnor Dé a l’é gnanca na sòrt ëd Papà Natal, o Vej Talin, Barba st’Inver, bonass e ‘d mània larga. Nosgnor Dé a ten an savent echilibri giustissia e grassia, Lege e Vangel, fòrsa e dosseur. I trovoma cost prinsìpi ant le leture bìbliche d’ancheuj ch’a buto an evidensa le cobie: lege-grassia, giustissia e amor, pentiment e fede. Ëd cost echilibri an Dé i podoma sèmpre fidess-ne përchè Chiel a l’é ‘n Dé fedel. A l’é pròpi sòn ch’a l’é ‘d granda consolassion për ël cristian ch’as rapòrta con Chiel e coj-lì a son i prinsìpi medésim ch’a l’han da caraterisé nòstra vita.


text:
Matt (GL)
Matt a l'è un cumün svizzer del Canton Glarona. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 41.27 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 361 abitant.
El cumün de Matt al se tröva a una altitüden de 831 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Elm, Engi, Flums (SG), Mels (SG), Schwanden.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Matt l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1273 col nom de Mattun.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Karin Marti-Weissenbach: Matt in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Hans Modell:Typo: Info Matt (Todesch)


text:
Questa sonda duain tuttas bandieras vid bajetgs publics vegnir sbassadas a mesa asta. Uschia vul l’Italia sa regurdar vid las tschients unfrendas da la catastrofa natirala.
In pensum per il futur
La regenza da primminister Matteo Renzi ha empermess ina svelta reconstrucziun ed ina meglra prevenziun da terratrembels. «Nus avain l’obligaziun morala envers las dunnas ed ils umens da questas vischnancas», ha ditg Renzi suenter ina sesida da crisa la gievgia. «La reconstrucziun da quests vitgs è la prioritad da la regenza e dal pajais.»
Il cussegl dals ministers ha empermess daners d’agid en l’autezza da 50 milliuns euros. Er la prevenziun per terratrembels stoppia vegnir meglierada. «Quai sto esser noss pensum per il futur», uschia Renzi.
Terratrembel dal venderdi
Tenor l'observatori da terratrembels american è l'epicenter stà radund 5 kilometers en il nord-vest dal vitg dad Amatrice.
Quai è stà il terratrembel il pli ferm suenter il terratrembel fatal da 6,2 la notg da mardi sin mesemna.
Almain 267 unfrendas
Il terratrembel posteriur haja effectuà che ulteriurs bajetgs en il vitg dad Amatrice èn crudads ensemen. Quai rapporta l'agentura da novitads Ansa.
Entant ha la protecziun civila curregì ensi il dumber dals morts da 250 sin almain 267. Latiers datti 387 blessads. Tenor quellas cifras è la gronda part da las victimas - numnadamain 207 persunas - morta ad Amatrice.
Cunquai che vegnan supponidas anc adina persunas sut las ruinas pudess il dumber crescher vinavant.
RR novitads 08:00 +
Terratrembel dals 24-08-2016
- Las 03:36 la notg squassa en la profunditad da 10 kilometers la terra da l’Italia Centrala cun ina fermezza da 6,2.
- lls 4 lieus Amatrice, Accumoli, Pescara del Tronto ed Arquata del Tronto en l’Appenin èn pertutgads da las pli grondas devastaziuns.
- La regiun da catastrofa en l’Appenin è muntagnarda. Quai engrevgescha l'agid e la communicaziun.


text:
Berg bei Neumarkt in der Oberpfalz
Berg bei Neumarkt in der Oberpfalz l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Alt Palatinato. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Neumarkt. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 65.14 km² e 'ndel Dicember 2016 el gh'ìa 'na popolasiù de 7 668 abitàncc.
El cümü de Berg bei Neumarkt in der Oberpfalz el se tróa a 'na altèsa de 406 méter sura 'l leèl del mar.
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
They Chased Me Through Arizona
Einzelheiten
GenerDrama
Der Fortschritt hinterlässt Spuren. In der digitalen Welt sind analoge Telefone nicht mehr gefragt. So bleibt Leonardo nach der Schliessung seiner Firma ein letzter Auftrag: die über das Land verstreuten, öffentlichen Telefonkabinen müssen abmontiert werden. Da er selber nicht fahren darf, heuert er für seinen Job einen Schwerverbrecher auf Bewährung an. Auf ihren Reisen durch das karge Land begegnen Leonardo und seinem Fahrer Ben skurrile Aussenseiter.
Matthias Huser
Ventura Film
Lava Films
RSI Radiotelevisione svizzera
SRF Schweizer Radio und Fernsehen
Matthias Huser
Aurelius Eisenreich
Halina Skoczynska
Krzysztof Kiersznowski
Eryk Lubos
Meistgesehen in der Schweiz
La nova plattafurma da streaming da la Svizra
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Access nunlimità a las emissiuns da la SSR – senza custs supplementars
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Guardar televisiun a moda moderna sin Voss monitur preferì grazia ad in login
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Scuvri la Svizra senza barriera linguistica
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
Regurdientschas
Gia 30 onns cerca schischeva la compagnia de mats de Sagogn senza schientscha en sia sort. Perdetga de sia anteriura fluraziun davan aunc 20 cassacas veglias, bein cavegliadas en in’antica scaffa en casa parvenda. Ed aunc mintg’onn suenter il naufragi della compagnia ornavan nossas 2 biallas e venerablas bandieras cun pumpa e vigur il cor baselgia. Cun tristezia e malenconia era suletamein il sabel dil capitani svanius per ditg buca pli veser sias conservadas cassaccas. Regordientschas vid il vargau davan aunc mintg’onn bein enzaconts buns glas vin il di de Sontg’il Crest, ch’eran aunc in vegl dretg della compagnia, ils quals ils cantadurs spindravan din naufragi. Bein enqual bien propiert denter ils commembers vegneva quei di leventaus, mo adina svanevan els culs sfredaments alcoholics.
1. Perioda
La Compagnia de mats renescha. Ei fuva Sontg’il Crest 1928. Cheu eis ei leventau denter ils biars giuvens, naturalmein mo sut in bien ponderau studi de nies Sgr. Plevon Sur Flurin Venzin, in desideri de schar renescher la veglia revugliada compagnia. Ussa denter nos mats. Unanimamein ein tuts stai fiug e flomma per la buna caussa. Entras premura e breigia de nies Sgr. Plevon ein nossas statutas vegni clamai a strada. Ord miez dils giuvens ei Rudolf Steinhauser vegnius elegius sco capitani e siu gidonter Giac. Melt. Cavelti de Toni sco cassier. Els han luvrau stediamein sin lur postas 1928-1930. Ad els engraziaments ed honur, perquei ch’els han menau gl’emprem el pli grond combet la navetta ora silla mar. Bein enqualgedes ein els vegni fiers encunter in grepp, mo entras stenda e breigia verdeghescha la flur aunc oz stupent. Vegn ei l’entschattta dau fiug endretg, lu arda la flomma stupent. Cun cassa vita ha la compagnia en quella perioda mess neu 5 monduras novas. Quei ei ina prestaziun gl’emprem onn d’existenza. Grond engraziament a nies Sgr. Plevon per ses subsidis. En quella perioda ha 1929 Sgr. Plevon Sur Schmid de Ruschein sclariu si a nus entras in stupent referat sur l’acziun catolica. Referats e sclariment fussan prosperaziun.
La refundaziun 1928
Igl onn 1928 ha il plevon Sur Flurin Venzin mess avon als giuvens da fundar ina nova cumpignia per embellir las prozessiuns. Si sur combras dalla casa pervenda han ins lu anflau aunc in schumber, pliras monduras ed era las capetschas. Las badieras dalla giuventetgna vegnevan aunc duvradas mint’onn da parada, aschia che lezzas eran avon maun. Mo il sabel era buc d’anflar. Dapi lu acumpignava la cumpignia adina il plevon da prosesiuns e deva las salvgias per il plevon. Ed secapescha vegneva ei era dau ina salvgia per las mattauns dil vitg che spitgavan adina sut baselgia sin lur “schuldai”. Schegie che nus sittein aunc adina ina salvgia per las giuvnas spetgan ellas oz buc pli sin nus. Sa pertgei ….
Dalla compagnia de mats tier l’Uniun da giuventetgna
Enzacu denter ils onns 1972 e 1974 ha la cumpignia lu aschidagi fusionau cun l’uniun da dunnauns e mattauns – suppon’jeu en mintga cass – ed aschia ei daventau l’uniun da giuventetgna. Las dunnas che han aschia spiars las giuvnas e han lu igl onn 1982 era fundau in’atgna uniun, l’uniun da dunnas. Dapi lez onns ei bia semidau. Era all’entschatta igl intent dalla cumpignia da proteger il spert catolic ni sco las statutas da 1933 gian “tut en l’uniun mo pigl ideal religius e nuot per flatems, vans e mundans” ein oz igl intent “da cultivar la cumpignia denter la giuventetgna dil vitg.”


text:
Peder Filargh
El Peder Filargh (Creta, 1339 - Bologna, 3 magg 1410) a l'è stad un prelad lombard, arcivescov de Milan e vescov de Noara, Piasenza, Bressa e Verona e anca antipapa cont el nom de Lissander V.
Originari de 'na fameja de la Lumellina, la soa legitimità a l'è assee contestada, e l'è stad retegnud a longh un papa legitim.
RiferimentModifega
Alter progetModifega
- Wikiquote el gh'ha dent citazzion de o su Antipapa Alessandro V
- Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su Antipapa Alessandro V


text:
Predgia festala
DOMENI PÜNCHERA.
Predgia festala in occasiun dell’apertura della via d’ fier d’Albula.
(Dumengia saira X. p. 105 — 112.)
Diletta raspada festiva!
I. Rais 8, 57 — 58.
Ad üna zuond remarcabla occasiun as raduna hoz l’Engiadina. Que non ais facil da concentrar ad üna lingia clera ils resentimaints ed impissamaints, chi passan hoz tras l’orma. Qua as preschaintan al spiert appariziuns fingià da lönch idas al passà e retrats da temps venturs; vuschs as fan sentir: Che ans maina la via d’ fier, che ans maina quaista usche grandamaing facilitada comunicaziun con il muond, saran accomplidas las aspettativas, e las spranzas portadas al di d’hoz, intrerà eir que cha blers temman? — Schapür, cho ais que chi’ ns tegna sü dret?
Ils pleds cha la sta. scrittüra ans preschainta, chattan eir il pövel d’Israel in ün grand important momaint da si’ istoria, radunà là davant il taimpel. In tal as volva Salomon, il giuven raig, urand vers il pövel e disch: Il Segner, nos Dieu, saja con nus, sco el ais stat con noss babuns: il Segner non ans banduna e non as retira da nus. Ma el vöglia trar nos cour a sai, per cha nus chaminan in sias vias e tegnan seis comandamaints e seis statüts ed ils costüms, ch’el ha ordinà a noss babuns.
Al exaimpel del sabi volain eir nus revgnir e’ ns fermar ün momaint e guardar co il Segner, chi non dess ans bandunar, füt con noss babuns in lur dis da gloria e triumf, sco in quels da combat e bsögn, e co el sarà eir inavant con nus.
Id eira nel mais Gün avant quatter seculs. Ils bels comüns, cha eschans passats hoz, gnand da suot in sü e da sur in gio, as chattaivan tuots in flammas. Ma Dieu eira nellas flammas; perche que eiran las flammas del sacrifizi, las flammas dell’uniun, las flammas d’eroica resoluziun, cha la populaziun engiadinaisa mettet incunter allas lungas coluonnas d’affammada, crudela soldatesca, chi precipitaiva our da Val Chaschanna sün la Vallada per la tour al Grischun, per tour l’Engiadina al Engiadinais e’ s far svess patrun in quella. E las flammas, in qualas Dieu eira, il Dieu dell’uniun, del sacrifizi e d’eroica resoluziun — ellas spendrettan la patria — e’ l fö, chi tenschaiva vers il tschel dschet fich cleramaing al inimi: «Hoz Grischuns e ligias ed amò saimper inavant — l’Engiadina als Grischuns ed als Engiadinais ed a Dieu hoz e saimper!»
Ma la terra dell’Engiadina eira povra e non podet dar a seis infants quel tant cha ella avess vogliü dar. Il combat con ils vadrets e con l’aria dellas otezzas ha tut la possibilità d’abundanta productività. Baps e figls stovettan as resolver a dir: bap etern, hajast compassiun da teis infants e và con nus oura nel ester! Tü est eir cuoura nel ester, tü est eir là con nus, scha nus eschan con tai. E Dieu get con els e füt con els, usche cha els podettan eir tuornar con el. «Cul Segner vögl containt partir, cul Segner vögl tuornar» — quaists pleds da nos Bezzola, chi cognuschaiva ed amaiva si’ Engiadina, comprendan plü vardà ed istoria, co que cha sovenz in ils chantand nus ans represchentain. Els gettan oura e lavurettan e Dieu füt con els, perche el ais il Dieu della lavur, il Dieu chi lavura ed operescha svess continuamaing, e chi invida tuots umaus a lavurar. Els gettan oura e lavurettan in realtà ed in onestà e Dieu füt con els, perche el ais il Dieu della realtà. Els gettan oura e lavurettan con success, perche il Dieu della realtà e dell’actività ais quel, chi procura la confidenza ed il bun nom eir nel pajais ester. Per quel ingrazchain eir hoz a noss babuns ed a noss odierns compatriots; con la stima, cha els han giodü e giodan nel ester, han els trat üna fortezza spirituala intuorn nos pitschen pajais, üna fortezza, chi nun ais main ferma, co quellas chi sun furnidas con chanuns.
Dalönch innan ha l’Engiadinais bramà da tuornar in sia val, na be per temp estiv ma per saimper. El ha resenti dalönch innan, cha eir scha l’Engiadina ais sia, el non saja interamaing e sco el voless da sia Engiadina, da sia patria, usche lönch cha el operescha nel ester. El ha resenti la vardà, cha vairamaing l’uman metta aint là sia vita inua el lavura. El ha resenti da podair be posar in seis pajais e brich operar per quel, per l’intera spirituala e materiala sviluppaziun da quel. E la patria gnit incunter alla brama da seis infants. Svess ils vadrets e las paraids da spelma, viavant forzas contrarias, gnittan a spordscher il man d’agüd al Engiadinais. Mera, invece cha bandunans nus l’Engiadina per ir nel ester, vain l’ester in Engiadina. Saimper plüs Engiadinais sun in posiziun da dir! «Quaist ais meis grip, quaist ais meis crap.“Saimper plü intra la vardà, cha l’Engiadina appertain al Engiadinais, ma saimper plü eir l’Engiadinais all’Engiadina, e l’acquisiziun, cha nus celebrain hoz, il mez da communicaziun il plü efficace, cha spiert uman cognuoscha, non ais inguotta main ed inguott’oter, co ün valent pass inavant in quaista direcziun — vers quaista mira; üna peidra principala nel edifizi da sviluppaziun plü generala, plü sgüra, plü libra della populaziun engiadinaisa in Engiadina. Ed uossa domandain: Sarà eir in quaist pass la benedicziun del Segner, sco ella ais statta cun noss antenats? Tants da quels convaschins, chi aman cordialmaing lur vallada, temman, cha que non saja il cas, cha costüms esters, sovenz main buns e main pürs, intran, temman cha intra ün’agitanta chatscha zieva il mammon, servilismo viavant ils portadurs da tal — insomma, cha l’Engiadina non sarà plü la veglia, solida Engiadina.
Ad ais tschert, diletta raspada, cha intran eir elemaints zuond esters e contraris a nos möd da pensar e da resentir, tendenzas brich adequatas al spiert ed al cour dell’Engiadina. Que non poderans tschertamaing brich impedir, ma que cha podains ais: conservar e dar saimper nova forza e vita al bun spiert, alla buna vaina, cha ils antenats ans han acquistà e relaschà. Dain forza e vita a quel, usche cha el s’imprima als elemaints inadequats e suottametta quels al bön.
Ün spiert da solida lavur inspiraiva ils vegls, avain nus dit. Scha nus l’avain amò, schi renovain hoz la lia con quel e tgnain be davent da nus oravant tuot il spiert laschantiv, il spiert da non reala lavur, il spiert da lotteria nella lavur, schi, sforzain a tai eir tuots elemaints contraris e’ ns preservain da servilismo, ans conservain independenza individuala. Perche in tal spiert füt Dieu eir con ils antenats, perche Dieu ais il spiert da reala, solida, plana, consecutiva — be pass per pass progredienta lavur. In istess temp animaiva noss babuns ün spiert d’eroica resoluziun, avain nus dit. Fain lia eir con quel, eu craj, cha qualchosa da tal ais amo avant man — tschertas resoluziuns praisas nels ultims ans testifichan que. Lontans da tuotta vana speculaziun e da tuotta tentativa sainza testa e fondamaint, tendain vers ün’ota, nöbla, güdiziusa mira, con tuotta forza, con interas trattas: in tal spiert ais Dieu, al curaschus güda Dieu.
Con il spiert da solida, reala, ma eir resoluta, curaschusa lavur as collia assaimper ün spiert da modestia e simplicità. Eu ha remarchà viavant co cha tants da noss antenats han lavurà con success e’ s han adozats a florizanta benestanza. Els avettan pro que continuamaing occasiun da gnir in contact con il plü grand luxo. Il bel füt, ch’els savettan conservar ün spiert democratic, modest, simpel, chi resguardaiva ogni lavurius, real crastian sco pari infant del creatur, degn d’esser onurà e respettà. Dain hoz nova forza e punta a tal spiert, tgnain insembel a dar nova vita a quaist spiert, schi viverà inavant ün töch della veglia Engiadina e s’imprimera a tuottas estras tendenzas, a tuots esters costüms, usche cha eir quaists dvaintan engiadinais. Eir quia avain nus darcho Dieu in lia, perche el ama la flur, chi flurescha in simplicità e modestia, sainza ch’ella sapcha e fetscha savair ch’ella ais bella.
Sper quaist spiert da simplicità e modestia viva in Engiadina eir ün spiert leid e social, adequat alla splendur del solai, allas vivas coluors da god e prà e flurs e lai. Laschain pür viver inavant eir quel! Dieu ais eir in tal. In mez ils dürs combats dels elemaints della natüra ais quel ün salüd del tschel, chi dà forza per ils pass nella profuondità da dis plü serius. Mantgnain be in tuot nos agir buna conscienza ed ans tgnain al scrupulus adempimaint da nos dovair, schi podains eir conservar il spiert leid e serain.
Ün spiert da vicendevol agüd, da sacrifizi e misericordia han saimper demussà ils vegls Engiadinais. Diletta raspada, ils Engiadinais mai non han fat granda romur con lur religiusità. Qua e là ha ün giavüschà plü interess in merit. Tant plü bella ais la lavur del spiert da vicendevol agüd e sacrifici in quaista populaziun, il spiert da beneficenza. Scha tala ierta viva amò, schi dain ’la nova vita, e darcho viva inavant ün töch Engiadina, perche nel spiert da vicendevol agüd, chi non as restringia be sün singuls benefizis, ma chi ha saimper cour ed ögl per il debel e bsögnus: in quaist spiert ha Dieu sia dmura prediletta, in quaist spiert ha il cristianismo il centro da sia forza e vita, quia ais il vair contrapais cunter il vil egoismo.
Nus avain dit viavant, cha il möd d’agir dels compatriots nel ester haja forma üna fortezza spirituala intuorn nos pitschen pajais. Non smanchain, cha tal spiert dels babuns, miss in acziun eir nel pajais stess, fuorma güst suot dattas circonstanzas darcho üna tala fortezza spirituala. Il respet, cha innumerabels giasts della vallada dessan tour con sai ais simil al crap, chi crouda nel mar e trametta oura sias uondas al infinit. Tala stima s’implanta dad ün in l’oter e dess influenzar sün il spiert e las intenziuns da quels chi ans circondeschan, eir dels plü possants.
Del rest! A chi avrin nus in prüma lingia las portas? Oravant tuot facilitain nus las comunicaziuns con quels chi gnittan con nus a Chalavaina, con quels, chi ans güdettan a conservar la libertà, con quels, chi gürettan las lias, con quels, chi da seculs innan pensan e resaintan in medem spiert sco nus. Nus pigliain davent hoz ün ot trapart tranter nus e noss confederats grischuns e Svizzers, als quals nus podain ingrazchar bain diversa chosa spirituala e materiala, sporta in temps passats ed in preschaints. Nus ans allegrain bleranzi da’ ls avair plü ardaints e da’ ls esser plü ardaints per dis da festa e per dis plü rigorus. Nus ans volain allegrar da podair trar plü facilmaing cussagl con els, ans incler plü facilmaing con els, a lavurar plü fermamaing per il bainstar della patria e per il bain da venturas schlattas.
Nus ans allegrain dad esser plü ardaints a nossa chapitala grischuna, inua tants da nus passentettan bels dis da giuventüna, inua tants genituors engiadinais sun di per di con lur cour e con lur spranza — inua as radunan ils homens da nossa confidenza. Nus ans allegrain dad esser plü ardaints alla nöbla Zürig, chi da seculs innan ha sport da sia scienza a tants giuvens da nos pajais, nus ans allegrain dad esser plü ardaints a nossa chapitala svizzera, inua delibereschan ils homens, chi pronunziettan avant tschinch ans eir üna parola decisiva per il motiv da noss’odierna festa, üna parola d’amur patriotica.
Ad els ed a nus vöglia Dieu conservar in chüra sia! El vöglia trar saimper plü a sai il cour da seis pövel, schi, el il vöglia trar in ot tiers sia forza, sia sapienza, sia güstia, sia gloria e beadentscha!
Usche viva e florescha inavant, Engiadina, a sia onur ed a benedicziun della patria! Amen.


text:
Mandats en cussegls d'administraziun, presidis da fundaziuns ed autras occupaziuns supplementaras, portan a parlamentaris per part grondas entradas supplementaras. En il medem mument fan ellas part da la tradiziun dal parlament da milissa en Svizra. Quai vul l'iniziativa parlamentara da Beat Rieder, cusseglier dals chantuns da la PCD uss midar.
En il futur duajan mandats mo pli vegnir acceptads sche parlamentaris avevan quels gia in onn avant ch'els èn daventads commembers d'ina cumissiun. Novs mandats duajan mo vegnir acceptads sch'els portan pli pauc che 5'000 francs gudogn. Cun l'iniziativa vul Rieder evitar che conflicts d'interess blocheschan il process politic.
RR novitads 17:00


text:
Il Tessinais da 48 onns ha declerà ch'el craja vid ina posta ferma ed autofinanziada. I saja memia baud da preschentar ina strategia, el veglia l'emprim chattar ora tgeinins ch'ils gens da la posta sajan, uschia Cirillo avant las medias. Dapi l'entschatta dal mais è el il nov directur da la Posta.
Il Tessinais succeda a Ulrich Hurni, ch'aveva surpiglià il post ad interim suenter che Susanne Ruoff aveva demissiunà en connex cun il scandal da subvenziuns da l'Auto da posta SA. Cirillo era vegnì elegì il november sco nov CEO.
I'analisa da la correspundenta da la Chasa federala Fabia Caduff
El è in nunenconuschent en Svizra: Roberto Cirillo. Ed ussa ha il nunenconuschent surpiglià in dals concerns ils pli enconuschents da la Svizra: La Posta.
Sia sfida principala, per il mument, è da procurar che la posta gudogna enavos la fiduzia da la populaziun. Quai suenter las cugliunarias tar l'Auto da Posta SA. 78 milliuns francs gudogn or dal traffic subvenziunà èn vegnids zuppads. Ils raps ha la posta entant pajà enavos – però per reparar il donn ch'i ha dà enturn il num da la Posta n'haja anc betg tanschì.
Las turbulenzas ch'i ha dà en etascha da schefs han era procurà per malsegirezzas tar collavuraturas e collavuraturs. Era tar impiegadas ed impiegads sto Roberto Cirillo, respectiv il concern mellen, gudagnar enavos la fidanza.
E fidanza sto il tessinais da 48 onns era gudagnar per sia persuna, cun quai ch'el è nunenconuschent en Svizra. Sia carriera ha el fatg en l’exteriur en il sectur privat ed ussa ha el fatg il pass en il service public, tar in concern che sto surmuntar ina crisa e qua spetga el blera lavur sut l'egliada da la publicitad.
RR novitads 12:00


text:
Cunter il davos da la tabella è il HCD ì ina giada sco favurit en ina partida questa stagiun. Quai ha era sa mussà sin il glatsch. Ils da Tavau n'èn bain betg vegnir da reussir en l'emprim terz, quai è dentant sa midà en il segund terz. Entaifer 12 minutas ha il club da Tavau sajettà trais gols (Kundratek, Rödin e Lindgren) ed uschia mess la basa per la victoria. Be 15 segundas en il terz terz ha Lindgren sajettà ses segund gol da la saira ed uschia decidì definitivamain la partida. Curt avant la fin èsi anc reussì als Lakers da sajettar dus gols. Quai n'ha dentant betg tanschì per periclitar la victoria dal HCD.
Ils ulteriurs resultats da la saira
- Ambri-Piotta – Losanna 3:0
- Lugano – Friburg 3:2
- SCL Tigers – ZSC Lions 1:0
- Zug – Bienna 4:1


text:
Chignö (PV)
Chignö (nom ufizial: Chignolo Po) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia. Al gh'ha 4 017 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 23,1 km² e ona densità de 174 ab./km².
Al cunfìna coi comün de Casél, Miradò, Muntsé, Vòri (LO), Rottofreno (PC), San Culumban al Lamber (MI), Santa Cristina.
'L gh'ha tre frazion: Lambrina, Alberon e Busch. Chignö l'è int la zona indè che 'l Lamber 'l va denter int 'l Po e l'è pü o men a trenta chilometer dai cità de Pavia, Lod e Piasenza. La parlada de Chignö l'è cunsiderada una variant del Ludesan, ma la gh'ha ancasì di carateristegh Paves.
Evoluzion demografegaModifega
L'andament del numer de abitant del comun de Chignö l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Tge è la Posta Rumantscha?
La Posta Rumantscha è ina glista da radund 600 adressas dad e-mail. Mintgin che ha registrà sia adressa, ha abunà la Posta Rumantscha. Quai vul dir: Ella u el po leger ils e-mails che auters scrivan a la glista e po sez scriver a tut ils abunents da la glista.
Quai è simpel, bun, rumantsch e gratuit!
Tge far per retschaiver ils e-mails da la Posta Rumantscha?
Registrescha tia adressa dad e-mail cun quest formular:
Co scriver e-mails a tut ils abunents da la Posta Rumantscha?
Sche ti vul communitgar insatge, scriva in e-mail a
posta-rumantscha@giuru.ch. E-mails a la Posta Rumantscha pon be vegnir tramess dad adressas d'e-mail che retschaivan era la Posta Rumantscha. Per plaschair betg trametter e-mails pli gronds che 2 MB.
Per evitar e-mails nungiavischads (spam) vegn mintga e-mail controllà manualmain. Perquai cuzzi in pèr uras fin che l'e-mail arriva tar ils abunents.
Co sortir da la Posta Rumantscha?
Quai è exact uschè simpel sco s'annunziar. Simplamain scriver l'adressa dad e-mail en quest formular:
Tecnica
Deplorablamain èn ils e-mails d'administraziun mo avant maun en ina versiun tudestga. La tecnica è da mailman (list.org). Sche ti has quaidas da translatar: T'annunzia!


text:
Provin
El provin (cognossuu anca con l'italianism termometro) a l'è on istrument de misura che 'l serviss per vardà 'me che l'è la temperadura (de l'atmosfera, ma anca del corp, per vedè se gh'è la fevera), opura i sò variazzion.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
El primm provin l'è staa faa su del Galileo Galilei in del 1607; on noeuv modell l'è staa faa del Daniel Gabriel Fahrenheit in del 1709. Prima i provitt eren faa con l'alcol, poeu in del 1714 gh'è rivaa quei con scià el mercuri. La scala centigrada che se dopera incoeu l'è stada inventada in del 1742 del scior Anders Celsius.
'Me l'è che la se mett la scala[Modifega | modifica 'l sorgent]
In di provitt con l'alcol o el mercuri, la scala de misurazzion la vegn mettuda inscì:
- El se mett el provin dent in de l'aqua cont el giazz e 'l vegn marcaa el pont indove che l'è 'l liqued.
- El se mett el provin dent in de l'aqua che l'è dree a diventà vapor e 'l vegn marcaa el pont indove che l'è 'l liqued.
- El segment el vegn dividuu in 100.


text:
MIA majon, MIA storia, MIA parlèda
Chest an l’Istitut Cultural Ladin “majon di fascegn” festejea i 40 de la biblioteca dedichèda a Père Frumenzio Ghetta e i 20 egn del Museo Ladin.
#miamajonmiastoriamiaparleda: festejon ensema la cultura ladina
La cultura ladina t’es ence tu. L’é chest l pensier d’amor che volon fèr jir fora per la strèdes e te anter la jent.
Chel tanche scomenzà, l’é n an emportant per la cultura ladina fascèna. Noscia Biblioteca dedichèda a Père Frumenzio Ghetta e nosc Museo Ladin de Fascia i festejea i 40 e i 20 egn da canche i é nasciui e, via per i meisc che vegn aon pervedù duta na rela de evenc, mostres e programes che vel lejer la istoria, viventèr l prejent e se pissèr l davegnir.
N an no demò de festejamenc, ma ence na ocajion unica per ge dèr foja a na neva idea de stravardament de la cultura ladina olache condivijion e interazion posse dassen didèr a meter en pe n vero distret ladin, fat da la jent e per la jent. Per chest la cultura la jirà fora da usc, la se n jirà stroz per strèda con n program dinamich e gustegol, zenza perauter se desmentièr che l’Istitut à sia pèrt istituzionèla da tegnir auta. Vardaron de portèr inant con respet e dedizion l prezious dover che ne é stat dat te man, ma tel medemo temp, vardaron de se molèr fora con n muie de proponetes desvalives per ogne età, a na moda che ogneun posse sentir dassen MIA chela realtà che raprejenton e che sion.
N slogan Mia Majon, Mia Storia, Mia Parlèda nasciù da la volontà e dal piajer de tor ite duc chenc. N slogan inovatif che se tiraron do te duta la ativitèdes dedichèdes ai festejamenc e che speron de poder portèr inant, desche na emprometuda, ence ti egn che vegn. Paroles che disc la partegnuda e che cogn entener ence i ghesć che vegn te Fascia, ma soraldut paroles che doventa fac te duta la ativitèdes che, col jir del temp, metaron a jir, ajache volon fèr jerveèr te ogne persona e te ogne paisc la semenza viva de n moviment culturèl che duc posse sentir e veder.
40 e 20 EGN. L PROGRAM DEL CEDEAN
Un di ponc de relief del program de evenc l’é segur «Mie Museo» mostra de la istoria de l’Istituzion, da sie nascer enscin anchecondì, con duc i materièi e i èrc che à permetù de binèr ensema la colezions dedichèdes a la vita de la jent ladina.
Autra neva da no perder sarà «Nos sion noscia Istoria» n toch de teater dedicà a Père Frumenzio e vèlch auter apuntament da viver live te la sezions del Museo Ladin sul teritorie: da l’Istitut Cultural Ladin al Museo Ladin de Fascia, da la Sia da Penia al Stont, dal Molin al Malghier.
E amò...
l’inaugurazion de na instalazion «Musc e oujes ladines» n projet video che portarà la jent de Fascia ite te Museo e autra scomenzadives “social” desche «L Segnaliber che volesse», per meter apede e a confront generazions desvalives chiamèdes a meter ensema dessegnes e parola sèvies de la veia tradizion ladina.
Aon pa ence en program n event dedicà a chi più joegn e feruscoi «D-gei te museo» olache, te n crescer de sons house, la fegures de la tradizion ciaparà vita te n vero e proprio dj set; n moment raprejentatif de coche, a saer se meter a una anter enc istituzionèi, sociazions del teritorie e sentadins de ogne età, se pel ge dèr la spenta a na roda de colaborazion che ciapa moviment e gaissa a stèr ensema e a se sentir pèrt de na comunanza viva.
… e la marevees no les é pa dutes chiò #staytuned #miamajonmiastoriamiaparleda
Vèrda l VIDEO: https://youtu.be/_gm_N6zqJxo