text:
Girona
Girona (Chirona in aragunées; Xerona in astürian; Gerona in spagnöö; Gérone o in Gironne in francées; Gerunda in purtughées) l'è una citaa catalana, capitala də la comarca dal Gironès e də la província da Girona. La gh'eva 83.531 abitaant in də l'an 2004.
Cuntegnüü
Geugrafía[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La citaa da Girona l'è sitüada a la conflüenza di fjümm Onyar, Guell, Galligants e Ter, a una altezza da 70 m.
I límit da la citaa inn a nòort i cumün da Sant Julià da Ramis e Sarrià da Ter, a est ul cumün da Celrà, al süd-est i cumün da Juià e Qüart, al süd-òvest i cumün da Fornells da la Selva, Vilablareix e Salt, e a òvest ul cumün da Sant Gregori.
Istoria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I primm pupüladuur inn-a-staa i Ibeer, finn a l'ucüpazziun romana düraant la quaal Gerunda l'è stada trasfurmada in una piazza-forta. Dopu una épuca sòta ul dumini visigòtic, la passa int i mann di mòor, finn a la fin dal sécul VIII, cur che Carlu Maagn la tœu indree pai cristian, furmaant la Marca Ispànica.
Ul 9 d'utubar dal 827 Abu Marwan, al cumaant d'un esèrcit da l'emiraa da Còrdova, al assédia Girona senza reüssí a andàgh deent.
Guifré I ul Pilós al incòrpora Girona al comtat da Barcelona al sécul IX.
Al sécul XII, Alfons I al cunceet a Girona ul privilesi da cunvertíss in cumün.
A la finn dal sécul XIII, Felip II l'Ardit assédia la citaa.
Ul sécul XIII al è anca l'épuca da la màssima splenduur da la cumünitaa ebràica da Girona. Al cuventa marcà la impurtanza da la scœla cabalística da Girona, in particülaar ul rabin Nahmanides o Bonastruc ça Porta, che al riva a vess Graant Rabin da Catalunya. La cumünitaa ebràica la va in decadénza al sécul XIV, finn a che i gjüdei inn mandaa fœra da la Spagna pei Re Catòlich. Al dí d'incœu, ul Ghett da Girona al è vün di mei cunservaa d'Europa e vüna di atrazziun turístich da Girona.
Düraant i sécul XV, XVI e XVII la citaa la süta a cress e sa fann püssee graant i sœu bastiun, che a servissen a la citaa par resiist ai diveers assedi che la va a sübí a la finn dal sécul XVII e al principi dal XVIII da paart di trupp franzees. A la finn l'esèrcit da Napoleon al reüss a andà deent a la citaa l'an 1809 dopu da sett mees da assedi (Guerra dal Françes (en Català)).
Al 1385 sa permett la Fundazziun dal Consolat da Mar a Girona.
Ul 10 d'aguust dal 1391 i gjüdei da la citaa a vegnen saraa sü in la Torre Gironella par vess ubligaa a cunvertíss al cristianismu.
Ul 19 da febree dal 1416 Ferran I d'Antechera al cunveert ul títul da duc da Girona in cheel da príncep da Girona al mumeent da cunceet-ul a l'ereet al tron catalano-aragunées, ul fütür Alfons IV ul Magnànim.
Al 1417 ul 'capítol catedralici' da Girona al deciit da custrüí la catedraal cun dumà una navada.
Al 1068 sa cònvuca ul concili da paas a Girona de part dal còont Ramon Beringuer I e la seva miee Almodis (videe La pau e treva da Déu (en Català).
Al è a partí da la segunda metaa dal sécul XIX che sa cumíncen a trà gjo i bastiun, e Girona la comenza a tœu la forma che a cugnussemm al di d'incœu.
Ul 4 da febrer dal 1939 i trupp franchiist a ucüpen la citaa.
Al 1960, Girona la sa cunveert
amb la prima Citaa pubilla
cuntun messacc da Josep Mainar e Pons.
Ul 21 d'apriil dal 1990 Felip da Borbó al tœu pussessiun dal títul da Príncep da Girona, propi da l'ereet da la Curòna d'Aragona (en Català), senza cerimònia ufizziaal da investidüra; int i vii, di citaditt le
rebin amb estelades,
la quaal cossa la pròvuca di incideent da pulizzia e di imprisunameent.
Al 1842,Joan Martell Domènech al deventa 'alcalde' da Girona (pudestaa, síndech) càrega che al va a ucüpà finn al 1843
L'alcaldessa atüal l'è Anna Pagans (PSC), che la rempiazza Joaquim Nadal (PSC), ul primm alcalde da l'épuca demucràtica atüal.
Demugrafía[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Traspòort[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Aerupòort Internazzional Girona Costa Brava, al è cressüü enormemeent in cheest daree agn (al è par quell che al aspira a vess ul seguunt püssee graant da Catalunya) principalmeent pal fatt che Ryanair l'a catà fœra cuma vün di sœu céntar europeus. La relativa prussimitaa da l'aerupòort cunt una bela cumpagnía da céntar turístich da la Costa Brava l'è vün di sœu principai puunt fòort.
La citaa l'è luntana da la costa, ul pòort da Palamós (a 40 chilòmetar) l'è quell püssee vesin.
Ul Tren: integrada al bell mezz da la citaa sa trœva la Stazziun di tren da la RINFE da Girona, cun ligamm regiunai, nazziunai e internazziunai.
La Curéra: al custaa da Stazziun di tren sa trœva la Stazziun di Curéer da Girona cun destinazziun: regionall, nazziunall e internazziunall.
L'Autobs ürban al cünta 10 línii da traspòort püblic che a facíliten la mubilitaa in largh a la citaa.
Architetüra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La [[:ca:Catedral de Girona��|Catedraal da Girona]]: fada sü intra i sécul XII e XVIII, la gh'a di elemeent rumànich, gòtich e barocch.
La gh'a la navada gòtica püsee granda al muund (22,98 m). I pezz püsee impurtaant dal sò müsei a inn ul Beat da Liebana, faa sü a Saragossa al 975, e ul Tapís da la Creació, dal sécul XI o XII.
- Gesa da Sant Fèliu (cugnussüda anca cuma 'Església da Sant Fèlix').
- Call Jueu.
- Banys Àrabs.
- Casc Antic o barri vell: al è faa sü intorna par ul bastiun, ul quaal sa pœu parcurr par ul 'Passeig Archeològic' e ul ca: Passeig da la Muralla, cunt un bell panurama sura la citaa.
- Ben caraterístich da Girona a inn i ca' pinjades
sura ul fiümm Onyar.
Tradizziun e Cültüra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Fèest da Sant Narcís.
- Espusizziun da fiuur.
- Festival da teatar Temporada Alta.
- Festival da cínema da Girona (Girona Film Festival).
- ca: Equus catalonia (Salun Internazziunal dal Cavall)
- Auditori da la Marcè.
- Féra da Girona (Diveers Féer e Salun) 1.
Müséi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Müséi da Stòria da la Citaa.
- Müséi Archeològic.
- Müséi dal Cinema Únic müséi da chèest caraterístich in Spagna.
- Müséi Capitular-Tresor da la Catedraal
Destaca una œvra sura i àltar: ul Tapís da la Creació.
Teatar[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Edücazziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La citaa a l'è assuçjada a la Associazziun Internazziunal da Citaa Edücaduur.
La citaa la acœu:
- L'Universitat da Girona (UdG).
- L'Escola d'adults da Girona.
- L'Escola Oficial d'Idiomes.
- L'Escola Municipal da Música.
- EL GALLINER, par la furmazziun teatraal.
Fiœu e tusann da la citaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Francesc Eiximinis (intra ul 1327 e 1332-1409) fraa francescan e scriptuur.
- Lluis Borrassá (1375 (?) - 1425), pituur català.
- Jaume Nunó (1824-1908), cumpusituur da la müsica da l'inn nazziunal mexican.
- Ramon Turró e Darder (1854-1926), fisiòlegh e filòsuf català.
- Joaquim Ruyra e Oms, escriptor (1858-1939).
- Xavier Cugat (1900-1990), cumpusituur,
dibuixant da vinyeta comica, cantaant,   e condütuur d'urchestra.
- Domènec Balmana (1914-2001), futbolista e
- Gemma Nierga Barris (1965-????), periudista.
Cumünicazziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Girona la gh'a di media d'àmbit dal barri, lucaal e da cumün cuma a pòden vess i caas da:
- Televisió da Girona.
- Diari da Girona.
- El Punt.
- El Dimoni da Santa Eugènia da Ter 1.
Apuunt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Al 1995, TV3 la va a emett Secrets da família. Telenuvella ambientada a la citaa.
Spòorts[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'equipe da futbol da Girona, l'è a la tercera divisió un turnéi da la lega spagnola da futbol. A l'è deent ul Grupp V.
Al esiist anca ul Girona Dakar, 1.
Economia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Una fuunt ben impurtaant da l'ecunumía da Girona l'è ul turismu.
Una altra fuunt ben impurtaant l'è la prudüzziun da pòmm gja che i püssee impurtaant zonn da prudüzziun da pomm dal staa spagnœu sa trœven a Catalunya ai pruvíinc da Lleida e da Girona. A Girona la sa trœva anca la Fundació Mas Badia, un Centru da Sperimentazziun Agrícula.
Citaa Germanatt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Reggio emilia, Itàlia.
- Albí, Francja.
- Farsia, Sàhara Uçidentaal.
- Bluefields, Nicaràgua.
- 1988 Perpinyà, Francja.
La citaa a l'è anca dree a cunsiderà da furmà una relazziun da citaa germanada cun Nashville, Tennessee.
Legeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A gh'è un puu da legeent in relazziun cun la citaa da girona:
- I dísen che se sa s·cèpa ul [[:ca:panta de susqueda�|panta de susqueda]]
l'aqua la rivarà finn ai pe dal àngjull che sa trœva sura la catedraal.
- I dísen che i girunitt, prima da andà a fà un viacc luntan, i gh'ann da dàgh un basin intal cüü da la leunessa par che i túrnen saan e saalf.
- La legenda da ca:Sant Narcís.
- La legenda da ca:la cocollona.
- La legenda d'in ca:Gerió fundador da la citaa.
- La legenda dal ca:Tarlà da l'Argenteria
Pàgin relazziunatt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Hospital Universitari da Girona,Dr. Josep Trueta.
- Comtat da Girona.
- Cerverí da Girona, cumpusituur.
- La Girona, vascell da l'armada spagnœla.
- Riu Girona dal Paees Valencià.
Ligamm da fœra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ajuntament de Girona
- Diputació de Girona
- Consell Comarcal del Gironès
- Cambra de Comerç de Girona
- [1]
- Universitat de Girona
- Diari de Girona
- El Punt (edició de Girona)
- Televisió de Girona
- Festival Temporada Alta
- Girona Film Festival
- Informació de la Generalitat de Catalunya
- Informació de l'Institut d'Estadística de Catalunya
- Portal de les comarques gironines
- Fira de Girona


c: text/html

text:
La decisiun a favur per ils Australians è crudada en la davosa minuta. Suenter in foul dals Scots ha Bernard Foley nizzegià in penalti ed uschia anc pudì volver ils resultat e manar ils Wallabies en la proxima runda. En il mezfinal frunta l’Australia sin l’Argentina.
Los Pumas tramettan a chasa ils Irlandais
Ils Argentins han battì en il quartfinal l’Irlanda cun 43:20. Suenter 13 minutas pareva la partida a Cardiff gia dad esser decidia. Los Pumas sco quai ch’ils Argentins vegnan era numnads manavan gia cun 17:0. Silsuenter han ils Irlandais prendì il gieu enta maun e pudì scursanir al 20:23 suenter bun in’ura. A la fin han ils Argentins dentant gì dapli reservas ed fatg tut cler en quest gieu da quartfinal.
RR novitads 22.00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Avessan las elecziuns federalas gì lieu gia mez settember, fissan las quotas d'electurs per las singulas partidas sa midadas – la fermezza da las partidas resta dentant. Tenor las intenziuns d'eleger actualas fiss la PPS pia anc adina la partida cun la pli gronda quota d'electurs, suandada da la PS, la PLD e la PCD.
Ils Verds e la PLD gudognan vuschs
Cun in plus dad 1,6 puncts procentuals pon ils Verds actualmain quintar cun il pli grond augment da vuschs. Tenor retschertga cuntanschan els nov ina quota d'electurs dad 8,7%. Els èn uschia puspè datiers da lur resultat dal 2011.
Segunda victura dal barometer d'elecziuns actual è la PLD. Ils Liberaldemocrats pon augmentar lur quota d'electurs per 1,3 puncts procentuals sin 17,7%. Cun questa cumpart na pudess la partida però betg cuntanscher il livel ch'els avevan en lur megliers temps, però almain il livel ch'els han gì il 2007. Lur finamira da vulair surpassar ils Socialdemocrats en las proximas elecziuns, na pon els cun il stan actual betg realisar.
Er la PS augmenta sia quota d'electurs per in mez punct procentual sin 19,3%. Er ils Verdliberals pon nudar in plus dad 1,1 punct procentual e vegnan actualmain sin ina quota da 5,7%. Quai fiss in anc meglier resultat che quai che la partida ha gia realisà il 2011.
PPS e PCD perdan vuschs
Tenor la retschertga perda la PPS 2 puncts procentuals – cumpareglià cun las elecziuns dal 2015 – ed arriva anc sin ina quota d'electurs da 27,4%. Quai fiss dentant anc adina il terz pli bun resultat en l'istorgia da la partida.
In zic pli pauc perdess la PCD, numnadamain 1,5 puncts procentuals. Sch'ins metta quella sperdita en relaziun tar la grondezza da la partida, è questa sperdita pli gravanta. La PCD vegniss pia mo anc sin 10,1% da las vuschs. Cun quest resultat avess la partida dapi il 2007 pers bunamain in terz da lur electurs.
Er plitost negativas èn las prognosas per la PBD. Ella pudess perder 0,9 puncts procentuals. Sco nova partida ha ella il 2011 gist survegnì 5,4% da las vuschs. Gia il 2015 ha la partida dentant puspè pers ina part da sia basa e vegn actualmain anc sin ina quota d'electurs da 3,2%.
Retschertga – Barometer d'elecziuns SRG SSR
La rimnada da datas per il barometer d'elecziuns da la SRG SSR è vegnida fatga online tranter ils 13 e 18 da settember – quai sin ils portals d'internet da la SSR e via panel online da sotomo. En tut èn 14'985 persunas sa participadas a la retschertga. Suenter la verificaziun e controlla da las datas, han las respostas da 12'179 persunas pudì vegnir duvradas per la evaluaziun.
Perquai ch'ils participants sa recruteschan sez per ina tala retschertga online, na correspunda la prova statistica betg a la basa generala. Per exempel sa participeschan adina dapli umens che dunnas tar enquistas politicas. Ils resultats èn perquai vegnids valitads tenor divers criteris sco sex, scolaziun u regiun. La quota da sbagl da la retschertga è tar +/- 1,5 puncts procentuals.
L'orientaziun politica fa las decisiuns
Tgeninas èn las pli impurtantas raschuns per sa decider per ina partida? La retschertga da sotomo mussa, che l'orientaziun politica d'ina partida è per ina gronda part das electurs – numnadamain per 58% – il pli impurtant motiv per la dar la vusch. Sco segund motiv suonda la cumpetenza da chattar schliaziuns – quai per 23% dals electurs. Per 13% stat la moda e maniera da politisar en il center e mo per 6% èn persunalitads da la partida decisivas.
Surtut tar las partidas da pol (PPS, PS e Verds) è l'orientaziun politica da gronda impurtanza. Il pli pauc relevant è quella per electurs da la PCD e PBD. Che l'orientaziun n'è betg uschè impurtanta per las duas partidas, pudess vegnir interpretà sco ina da las raschuns per ils problems structurals da las partidas dal center burgaisas. L'orientaziun politica n'è numnadamain tar omaduas partidas betg uschè simpla d'eruir.
Assicuranzas socialas en il focus
Tenor retschertga èn per 42% dals electurs las cassas da malsauns ina da las trais top sfidas per la Svizra. Per 37% tutga la refurma da la prevenziun per la vegliadetgna latiers.
Schebain ils Verds sco er ils Verdliberals gudognan vuschs e quai per ina giada betg sin donn e cust dals Socialdemocrats. La stad chauda e sitga para dad avair sensibilisà ils electurs sin il tema midada dal clima ed emissiuns da CO2. Per 30% dals votants tutga quest tema lura er tar ils pli impurtants. Uschia ch'il tema ecologic ha bunamain la medema relevanza sco la migraziun cun 31%.
En egl dat che temas economics paran d'avair perdì marcantamain muntada. Mo gist 11% han inditgà da valitar la capacitad da concurrer ed l'economia sco ina da las top sfidas per la Svizra.
Decisiun ord persvasiun u mancanza d'alternativas?
56% dal electurs dals Verds e 51% dals electurs da la PPS dattan giu lur vusch per la partida ord «cumplaina persvasiun». Ils pli paucs persvadids datti tar ils aderents da las partidas PVL e PBD. Quellas duas partidas vegnan fitg savens tschernidas ord «mancanza d'alternativas». 21% dals electurs dals Verdliberals argumenteschan ch'els elegian la partida perquai ch'els «vulan insatge nov». La partida che ha cun 28% ils pli blers aderents che elegian ord «attaschament da blers onns» è la PCD.
Malcuntentientscha cun il Cussegl naziunal
Per ina gronda part dals electurs è il Cussegl naziunal en la constituziun actuala orientà politicamain memia ferm a la dretga. In terz d'els è da l'opiniun ch'il cussegl politiseschia memia ferm a sanestra. Mo gist 20% pensan che l'orientaziun politica è gista. En egl dat che la gronda part dals aderents da las partidas burgaisas da mez (PCD, PVL, PBD) chattan ch'il Cussegl naziunal politiseschia memia ferm a dretga. Uschia sa mussa ch’ils electurs giavischan plitost ina correctura da l’orientaziun politica dal parlament vers la sanestra che vers la dretga.
RR novitads 17:00


text:
Anc avant las vacanzas da stad vul el dumandar il Cussegl federal in credit supplementar da radund 150 milliuns francs per rinforzar la furmaziun da basa digitala. Quai ha el confermà al radio SRF.
El vul rinforzar la furmaziun digitala per ils giuvens. Il medem mument pensa el era vid la furmaziun supplementara per persunas tranter 20 fin 30 onns. I saja impurtant ch’ins na stoppia pli tard betg far reproschas ch’ins haja durmentà insatge.
Discussiuns
Ils 150 milliuns francs n'èn dentant betg cuntegnids en il messadi da furmaziun dal 2017 fin il 2020 ch'il parlament federal ha deliberà avant curt.
Ils meds finanzials ston vegnir mess a disposiziun.
Danunder ch'ils daners derivan vegn perquai a chaschunar discussiuns. Schneider-Ammann pudess era viver cun ina etappaziun dals meds finanzials. Impurtant saja uss, dad agir per tut la surfatscha ed intensiv. Quai custia dentant ed ils meds finanzials stoppian vegnir mess a disposiziun.
RR novitads 07:00


text:
Il fantasma dell'Opera (film 1998)
Il fantasma dell'Opera (Al fantàśma dl'Òpra) 'l è 'n film ad scarésa dal 1998 ad Dario Argento trat da 'l rumànś umònim ad Gaston Leroux.
Sunt
Un putèṅ al vèṅ bandunâ in na canaléta ad Parì da sò màdar. Al vèṅ tirâ sù da di sórag e da dal póndghi ch'i al crésan dand-ag la manéra ad dvintàr grand, bèl e 'n brâv muśicìsta, cgnusû cuma 'l Fantàśma dl'Òpra (Julian Sands). Chi lò al pèrd la tèsta par na śóvna cantànta 'd Òpra, la Christine Daaé (Asia Argento). Al Fantàśma, cun i sò cavìi biónd e al sò èsar ad bòni manéri, al fà cólp su 'd lē ch'la decìd ad far 'l amōr sèg.
Par far-ag ciapàr la part da primadóna e far-'g avér al sucès ch'la s mèrita, chi lò al s mét in tèsta ad far fóra la Carlotta Altieri (Nadia Rinaldi), una che quànd la s arlìa la śmadóna in Napulitàṅ. Na sirà al và da lē e al gh órdna 'd a n cantàr briśa cla sira lè. Par far in manéra ch'la capìsa bèṅ al cuncèt al gh śgranfgna 'l téti. Chi lē però la mónta sù listés in sal palc e lò par vindéta al fà crudàr śò al sufìt incô a di spetadōr e a di muśicìsta méntar lē la finìs sóta na statṿa.
Anc chi a s mét cònt'r i sò amìg sórag al fà na bruta fiṅ.


text:
kontra.cant a Falera
- Dumengia, 17.12.2017, 14:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 17.12.2017, 14:03, RTR
Concert da l'ensemble vocal kontra.cant a Falera
La sonda dals 10 da zercladur ha Falera dà tetg a la Festa da chant sursilvana. En quest rom han era gì lieu concerts . In concert tadlain nus en l'Artg musical. En la baselgia da Sogn Rumetg ha kontra.cant concertà. Flavio Bundi e ses 20 chantadurAs han interpretà cumposiziuns da Flavio Bundi, chanzuns tenor poesias da Victor Durschei («L'alva sedesta»), Arnold Spescha («Las stagiuns»), Gian Fontana («Ti eis tgeua»), chants sacrals («Alleluja e Benedictus») ed intermezzis per piano (Flavio Bundi ) e cello (Niklaus von Arp). Sco surpraisa han els chantà ensemen cun Mattiu Defuns «Mia patria» ed «Aunghel pertgirader miu».


text:
Il motiv daco ch'i na dat betg in servetsch per rumantsch è simpel. La dumonda saja simplamain memia pitschna.
La mancanza dal servetsch rumantsch n'è insumma betg manegià nausch.
Però er sche la dumonda fiss gronda, n'avess l'Uffizi da traffic nagin persunal che discurriss rumantsch. Anc in problem sajan las expressiuns tecnicas ch'ins enconuschia be per tudestg. Sche la dumonda fiss in di avunda gronda, sajan ins en mintga cas pront da porscher il servetsch er per rumantsch.
Il medem fiss cun la teoria per il permiss dad ir cun auto. Il mument na datti nagina versiun rumantscha. Sche la dumonda fiss grond'avunda, pudess ins er far la teoria per rumantsch.
RR actualitad 07:00


text:
La radunanza generala da Guaud Grischun ha decidì a sia radunanza generala en Val Müstair in palpiri da posiziun en vista als donns da selvaschina en ils guauds grischuns.
La problematica saja sin maisa dapi radund 40 onns, las mesiras che Grischun Guaud pretenda uss duain gidar a finalmain schliar ils problems. La mesira centrala che Grischun Guaud propona è da reducir la selvaschina.
La regenza grischuna haja decidì già l'onn 1986 ch'il dumber da tschiervs en il Grischun stuess esser tar 10'000. Oz datti dentant 16'000 tschiervs en Grischun. Perquai èsi per Grischun Guaud evident ch'ins stuess finalmain reducir il dumber da selvaschinas. Dentant propona il palpiri er ina meglra collavuraziun tranter ils uffizis da chatscha e da guaud grischuns.
La radunanza generala ha era reelegì ses president Mario Riatsch.
RR actualitad 17:00


text:
Il moviment populistic da protesta ANO («Gea») dal multi milliardari Andrej Babis è sin plazza 1, suenter ch'ils locals d'elecziun èn serrads. Il moviment ANO ha fatg 30,4% da las vuschs. Quai annunzia l'autoritad da statistica a Prag suenter che 90% dals circuls d'elecziun èn dumbrads ora. Sin plaz 2 seguan en Tschechia ils extrems da la dretga SPD.
Tenor l'uffizi da statistica a Prag han da quai da 60 pertschient fatg part a las elecziuns.
Babis crititgescha l’Uniun europeica e la politica da fugitivs
Il politicher Andrej Babis è sa profilà durant il cumbat electoral sco scepticher da l’UE e criticher da la politica da fugitivs dad Angela Merkel.
L’um da 63 onns è fundatur d’in grond imperi da fatschentas che cumpiglia gasettas quotidianas ed emetturs da radio privats. Critichers cumpareglian Babis cun il president american Donald Trump ni cun Silvio Berlusconi.
Cumbatter la migraziun a moda resoluta
Il victur da las elecziuns parlamentaras en Tschechia Andrej Babis vul cumbatter la migraziun a moda resoluta. En il nov elegì chancelier austriac Sebastian Kurz haja el chattà in allià. Els hajan numnadamain la medema tenuta areguard l’immigraziun. Quai ha Babis ditg a l’agentura da novitads Reuters. Dasper la Pologna, la Slovachia e l’Ungaria dovria la Tschechia anc dapli alliads en il cumbat cunter la migraziun – uschia Babis. Quai era per avair dapli pais en l’Uniun europeica.
Debachel per ils socialdemocrats
Ils socialdemocrats (CSSD), ch’avevan enfin uss tschentà il schef da la regenza, han fatg in mal resultat. Tenor cifras intermediaras vegnan els sin 7,5% da las vuschs. L’onn 2013 eran quai anc 20,5%.
RR novitads 18:00


text:
Durant ina visita en l’ospital regiunal da la Surselva a Glion ha il schef dal departament da sanadad Christian Rathgeb constatà, che la purschida da l’ospital ha ina buna qualitad. Quella purschida possia dentant mo vegnir mantegnida, sch'i vegn collavurà entaifer la Surselva pli stretg cun auters acturs el sectur da sanadad. E cunzunt ils indigens stoppian duvrar la purschida da l’ospital e na betg ir ordaifer per laschar tractar malsognas.
Senza collavuraziun na vai betg
Per surmuntar ils problems da l’avegnir spera Christian Rathgeb, ch’ils differents acturs el sectur da sanadad sa cunvegnian p.ex. sin ina plattafurma d’informatica communabla ni da metter ensemen il management da persunal. L’ospital, las chasas d’attempads e da tgira, la Spitex ed auters puschiders da prestaziuns da sanadad en la Surselva han en quels secturs tenor Rathgeb in grond potenzial da spargnar. Senza talas collavuraziuns na vegni betg ad esser pussibel da finanziar en l’avegnir il sectur da sanadad.
RR actualitad 08:00


text:
Sulet 42% da las dunnas han ditg gea a la refurma da las rentas 2020. Sco quai che la retschertga da la chasa editura Tamedia mussa fissan omaduas fatschentas, la refurma da rentas 2020 e la finanziaziun cun ina pli auta taglia sin plivalur, vegnidas approvadas sche sulet umens avess giu da votar la dumengia passada. Sco quai ch'ils experts scrivan saja la differenza tranter las schlattainas surtut da vesair sco protest da la dunnas cunter il auzament da la vegliadetgna da pensiun per las dunnas.
Era giuvenils han refusà la refurma
Sulet 43% dals giuvenils tranter 18 e 34 onns han approvà la refurma da rentas e la finanziaziun tras la taglia sin la plivalur. Persunas ch’èn sur 50 onns han sustegnì la refurma cun 53%. Era sa mussa in foss tranter las regiuns champestras e las citads. Las citads avess approvà la refurma, han las regiuns champestras han però refusà ella. Per l'enquista èn vegnidas dumandadas 10’050 persunas.
RR novitads 06:30


text:
Chardonnay: Top-Weine aus dem Gebiet Südtirol Terlaner in Italien
-
2012 Südtirol Terlaner I Grande Cuvée DOCKellerei TerlanSüdtirol Terlaner, Südtirol, Südtirol, ItalienPunkte96
-
2003 Südtirol Terlaner Chardonnay DOCKellerei TerlanSüdtirol Terlaner, Südtirol, Südtirol, ItalienPunkte95
-
2011 Südtiroler Terlaner I Grande Cuvée DOCKellerei TerlanSüdtirol Terlaner, Südtirol, Südtirol, ItalienPunkte95
-
2000 Südtirol Chardonnay DOCKellerei TerlanSüdtirol Terlaner, Südtirol, Südtirol, ItalienPunkte94
-
1999 Südtirol Terlaner Chardonnay DOCKellerei TerlanSüdtirol Terlaner, Südtirol, Südtirol, ItalienPunkte94
-
2012 Südtirol Terlaner Riserva Nova Domus DOCKellerei TerlanSüdtirol Terlaner, Südtirol, Südtirol, ItalienPunkte93
-
2011 Südtirol Terlaner Riserva Nova Domus DOCKellerei TerlanSüdtirol Terlaner, Südtirol, Südtirol, ItalienPunkte93
-
1996 Südtirol Terlaner Chardonnay DOCKellerei TerlanSüdtirol Terlaner, Südtirol, Südtirol, ItalienPunkte92
-
Südtirol Terlaner Chardonnay DOC 1998Kellerei TerlanSüdtirol Terlaner, Südtirol, Südtirol, ItalienPunkte91
-
2010 Südtirol Terlaner Chardonnay Kreuth DOCKellerei TerlanSüdtirol Terlaner, Südtirol, Südtirol, ItalienPunkte91
-
2012 Südtirol Terlaner Chardonnay Sophie DOCManincorSüdtirol Terlaner, Südtirol, Südtirol, ItalienPunkte91
-
2011 Südtirol Terlaner Réserve della Contessa DOCManincorSüdtirol Terlaner, Südtirol, Südtirol, ItalienPunkte91
-
2009 Südtirol Terlaner Riserva Nova Domus DOCKellerei TerlanSüdtirol Terlaner, Südtirol, Südtirol, ItalienPunkte91
-
2013 Südtirol Terlaner Chardonnay Kreuth DOCKellerei TerlanSüdtirol Terlaner, Südtirol, Südtirol, ItalienPunkte90
-
2014 Südtirol Terlaner DOCKellerei TerlanSüdtirol Terlaner, Südtirol, Südtirol, ItalienPunkte90
-
2013 Südtirol Terlaner Réserve della Contessa DOCManincorSüdtirol Terlaner, Südtirol, Südtirol, ItalienPunkte90
-
2012 Südtirol Terlaner Chardonnay Kreuth DOCKellerei TerlanSüdtirol Terlaner, Südtirol, Südtirol, ItalienPunkte89
-
2009 Südtirol Terlaner Chardonnay Kreuth DOCKellerei TerlanSüdtirol Terlaner, Südtirol, Südtirol, ItalienPunkte89
-
2013 Südtirol Terlaner Chardonnay Sophie DOCManincorSüdtirol Terlaner, Südtirol, Südtirol, ItalienPunkte89
-
2010 Südtirol Terlaner Chardonnay Sophie DOCManincorSüdtirol Terlaner, Südtirol, Südtirol, ItalienPunkte89


text:
La decisiun da la dretgira federala conferma la politica da sanadad dad Alain Berset. Uschia na po il cusseglier federal betg mo intervegnir, sche ils partenaris da tariffa (medis, ospitals e chaschas da malsauns) na èn betg per ina, mabain era ord interess politics. Pia sco en quest cas, pervia dals auts custs da sanadad.
Avess la dretgira federala decis auter, avess quai mess en dumonda la politica da sanadad dad Alain Berset. Sias pussibilitads dad intervegnir fissan vegnidas sminuidas.
Tarmed è la tariffa per medis e regla quant che in medi po pretender per exempel per studegiar actas ni prender giu sang. Uschia regla Tarmed era quant che medis gudognan e pazients e cassas da malsauns ston pajar.
RR novitads 17:00


text:
Sbittà omadus projects dal GESAK
- Dumengia, 9.2.2014, 15:32
La populaziun da Cuira refusa omadus projects dal concept dals implants da sport GESAK. Entant ch'il project da la halla da glatsch e ballape (credit 36,9 milliuns francs) è vegnì refusà cun ina differenza da sulettamain 300 vuschs, è il project da la halla da sport multifuncziunala sco center naziunal dal unihockey (credit da 46,3 milliuns francs) vegnì refusà cleramain.
Piz a cup: 300 vuschs han decidì Per la halla da glatsch e ballape han 6'311 persunas ditg gea e 6'616 persunas na. Il center naziunal d'unihockey è vegnì sbittà cun 7'680 na cunter 5'201 gea.
Na consultativ datti mo per il tennis... Plinavant ha la populaziun da Cuira pudì exprimer sia opiniun davart ulteriurs 5 projects en connex cun il GESAK, quai en las votaziuns consultativas. I ha dà ils suandants resultats: -Project patinera Quader: custs d'investiziun probabels 320'000 francs Gea: 9'366 Na: 3'536 -Project bogn avert Sand: custs d'investiziun probabels 4,8 milliuns francs Gea: 8'286 Na: 4'558 -Project indrizs da tennis: custs d'investiziun probabels 8,9 milliuns francs Gea: 5'422 Na: 7'211 -Project halla da nudar mobila ("Traglufthalle"): custs d'investiziun probabels 400'000 fr. Gea: 8'094 Na: 4'581 -Project sanaziun dal bogn cuvert e bogn avert: custs d'investiziun probabels 17,35 milliuns francs Gea: 8'932 Na: 3'852
Remplazzar il cussegl da scola cun ina cumissiun da furmaziun Questa revisiun da la constituziun ha il suveran da Cuira approvà cun 7'352 cunter 4'431 vuschs. La cumissiun da furmaziun vegn elegida dal cussegl communal. Ella consista dad 8 persunas ed ina presidenta u in president. Almain 5 commembers da la cumissiun ston esser commembers dal cussegl communal. 2 Persunas duain esser persunas dal fatg externas. Funcziun cusseglianta ha il manader dal departament da scola da la citad da Cuira, in represchentant da la direcziun da scola sco era in delegà da la magistraglia. Plan da quartier patinera veglia Calanda Cun 10'856 cunter 1'792 vuschs ha la populaziun approvà cleramain il plan da quartier per l'areal da la patinera veglia Calanda. Quel cuntegna las premissas per la furmaziun da l'areal. Previs è ina surbajegiada cun 7 chasas da mintgamai 4 auzadas ed ina garascha sutterrana. En duas da questas chasas èn previsas abitaziuns favuraivlas. L'areal da 11'396 m2 duai vegnir surdà en dretg da bajegiar a la societad da construcziun da la citad da Cuira. (cdm/hs)
(RR novitads a las 16:00)


text:
Indun (VA)
Indun (nom ufizial in italian: Induno Olona) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 10 329 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 12 km² e 'na densità de 861 ab./km²..
El paes el se troeuva tra la Val Ganna e la Val Ceresi e l'è traversaa in la soa frazion Olòna del fiumm omònim. L'è situaa in di Prealp Varesinn, arent a Vares, città de la qual l'è staa ona frazion ai temp del fascismo (fin'al 1950).
Indun la gh'ha on fracch de frazion: Broeuj, Dard, Frascaroeu, Mòtta, Pezza, Praa de Sòtt, Olòna, San Bernardin, San Cassan, San Paol, San Peder, San Salvator.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Indun l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Notizies dal Aiut Alpin Dolomites
Da chëst ena inant ie l joler cueciun EC 135 dl Aiut Alpin Dolomites n manutenzion pervia che n à passà via la 550 ëures de jol ntan chësc instà. Per garantì inant l servisc de socors se an mprestà n joler da l ÖAMTC dl Austria. L se trata tlo de l joler che l Aiut Alpin ova nchin che n à cumprà l nuef. Canche n l ova vendù oven metù ite tl cuntrat la tlausula che n cajo de bujën possen se mpresté chësc joler. La desferenzià ie mé l culëur che ie sënn ghiel y n à messù meter leprò la binda. Chësc fova nchin sënn de servisc a Dispruch cun la imatriculazion OE XVD.
Chisc dis iel for inò unì damandà l socors cun l joler y perchël fova chësta dessegur la drëta dezijion. Te 2 caji ne n à plu juà nia l ntervënt de prëscia. Te un n cajo se tratovel de n Russ che fova sbriscià ora sun la ferata Tabaretta che ie te Sulden. Ël ie tumà ju plu metri se mazan sun l colp.
L segondo cajo ie suzedù sun la Oberhauseralm sëura Lüsen. N ël de 73 ani fova tumà ntëur zënza de plu batimënt. Ënghe sce n à purvà a l reanimé per feter n ëura iesen nia stac boni de l tenì n vita.
Scialdi mel se a fat n ël de Steinegg:Ntan che l taiova lëns iel stat tucà da n lën. Ël fova a mesa l bosch y nia saurì da udëi. L ël de 67 ani an tacà tla binda per l julé ora de l bosch y do che n ova inò dat sëura l an ciarià te l sach vacuum per l julé do chël de prëscia te spedel.
Te 2 caji fovel da purté aiut a persones che se ova perdù. Un n cajo ie suzedù tla Val Duron: n israelian fova jit a fé na jita cun si 2 pitli mutons. Tres la coordinedes GPS i an prësc abinei y julei al segur.
L auter ntervënt fova te Val. Sota la furcela Ciampei fova n ëila spriguleda ajache la se ova falà y savova nia ulache la ie. Per cajo ie passà n iagher che la à calmeda y cherdà aiut. Cun l joler la an juleda nchin te Val.
Ënghe te n auter cajo fovel da julé a purté aiut zënza per fertuna che zachei se ëssa fat mel. La cherdeda univa dal Grohmann tla grupa dl Saslong. 3 alpinisć fova piei su l dì dant y se la à nia fata a unì ju per tëmp. Nsci ai passà la nuet tl crëp. Un de i 3 ne se la cavova a deguna maniera a jì inant perchël a ëi cherdà l joler che ie ënghe muet a i tò ora dl crëp. I 3 an tacà te la corda sota l joler y julei al segur sun jëuf de Sela.
Chisc dis an ënghe nuzà per fé na proa cun socoriteures dla protezion zivila de Persenon. Chësta proa an fat tl lech artifiziel sun mont de Sëuc ulache n à simulà n ntervënt per persones jites sot l lech. L joler ie julà sëura l lech y i somozateures ie sautei ora dl joler fajan n saut de n 4 metri. Dut à drët butà.


text:
Il motiv per la disqualificaziun è il diever da doping durant ils gieus olimpics a Sotschi il 2014. Il bob da quatter persunas cun Kasjanow al timun aveva fatg il quart plaz a Sotschi. In'argumentaziun pli detagliada per la decisiun dal comité olimpic internaziunal (IOC) succedia, scriva la cumissiun displizinaria da l'IOC.
Totalmain èn ussa 22 atlets russ vegnids serrads per vita duranta: bobists, sceletonists, passlunghists, patinunz da sveltezza e sportists da biathlon. Era ils resultats ch'ils pertutgads han cuntanschì a Sotschi il 2014 èn vegnids annullads.
22 atlets per vita duranta – la Russia per ils proxims gieus olimpics?
Proxim mardi vegn l'IOC a prender in'ulteriura decisiun. Numnadamain quella, sche la Russia vegn chastiada cun in exclus dals proxims gieus olimpics en la Corea dal Sid, pervia dal diever da doping sistematic cuvert dal stadi.
RR novitads 14:00


text:
Il primminister, Eudouard Philippe duai restar a la testa, uschia il pledader da la regenza. La regenza da fin qua vegnia a sa retrair en il decurs dal di, la nova duai vegnir nominada aifer ils proxims dis.
Tenor las ultimas cifras vegn la partida da Macron sin 350 dals 577 sezs en il parlament. Quai èn pli paucs che spetgà, dentant anc adina ina maioritad absoluta. Las partidas conservativas dals republicans han survegnì 137 sezs ed ils socialists enturn l'anteriur president, François Hollande han be pli 45 sezs.
Republicans e Socialists han manà sur decennis la politica en Frantscha. Ma er la partida populista da dretg da Marine Le Pen ha dumagnà d'entrar il parlament. En tut ha il Front National uss 8 sezs, dentant na tanscha quai betg per in'atgna fracziun.
RR novitads 12:00


text:
La raschun per questa creschientscha da las entradas èn ils pretschs auts da charn-portg ed ina buna racolta da vin. Uschia han surtut ils purs da la Bassa profità da quest svilup.
En media ha in bain puril gì entradas da radund 64'300 francs – quai ch'è 4,7% dapli che l'onn avant. Cumprais las entradas medias dad activitads ordaifer l'agricultura èn las entradas creschidas a radund 92'000 francs pro bain puril.
Pliras raschuns per dapli entradas
Che las entradas èn creschidas ha pliras raschuns. Tranter auter che la summa da subvenziuns – ch'è restada pli u main la medema – è vegnida repartida sin damain bains purils. Da l'autra vart èn però era ils gudogns dals purs sin il martgà creschids.
Bains pli gronds – però adina pli paucs
Il svilup tar il dumber dals bains purils ha cuntinuà. Ils bains purils èn adina pli gronds e cumpiglian dapli hectaras, persuenter èsi adina pli paucs bains purils. Stgars 15% pertschient dals bains purils cumpiglian 30 hectaras ubain dapli.
Il 2016 èn svanids radund 1000 dad els, uschia ch'il rapport agrar quinta anc cun total radund 53'000 bains purils en l'entira Svizra.
RR novitads 12:00


text:
Via Emélia
Artécol in dialèt arzân
La Via Emélia l’é ‘na strêda rumâna fâta fêr dal cônsol Marco Emilio Lepido (cônsol 187 a.C.) per coleghêr in lénia dréta Rémin cun Piasèinsa. Incō l’é clasifichêda cme strêda statêla cun al nòm SS 9 e al percōrs al finès a Milân.
La strêda l’é stêda fâta tr’ al 189 a.C. e al 187 a.C.
In còl peréiod la colônia ed Placentia (Piasèinsa) l’êra circundêda dai Galli Boi che, sibèin ch’ j-êren stê scunfét, an îven mìa vrû firmê la pêṣ cun Ròma. Al perécol ed rivôlti l’êra dòunca vèira.
Ròma alōra l' à decîs ed fêr ‘na strêda militêra fîn a Placentia per fêr spustêr in prèsia l'esêrcit cun la mîra ed dumêr pusèbili rivôlti di Boi. Soquânt ân dôp la via Emélia l’é stêda slunghêda da Piasèinsa a Milân.
Al pió grândi sitê traversêdi, ed nâsita rumâna o arfâti da i rumâni, în: Ceşēna (Caesena), Forlimpopoli (Forum Popili), Furlé (Forum Livii), Faèinsa (Faventia), Iomla (Forum Cornelii), (Claterna, sparîda ind al VI sec.d.c. dôp ed la guèra Greco-gôtica), Bològna (Bononia), Mòdna (Mutina), Rèz (Regium Lepidi), Sânt'Ilâri d'Èinsa (Tannetum), Pèrma, Fidèinsa (Fidentia), e Piasèinsa (Placentia). La via Emélia rumâna la pasêva ânca per l'impurtânt sitê ed Laus Pompeia, incô Lodvèc, circa sînch chilômeter a sîra rispèt a la sitê dal dé d’incô Lôd (al percōrs l’é stê modifichê int al XII sècol prôpria per tuchêr la nōva sitê ed Lôd, dôp che Laus Pompeia l’é stêda butêda zò).
La via Emélia la coleghêva dō impurtânti strêdi rumâni: la via Flaménia, strêda consolêra ch’ la partîva da Ròma e la finîva prôpria a Rémin, colônia fundêda int al 268 a.C.; e la via Postómia, che da Piasèinsa la rivêva a l’Aquilèia, ultèm cèinter imputânt dal Vènet préma di cunfîn ‘d la pruvîncia itâlica, osèja la penisòla italiâna, tgnûda sóta al cmând dirèt ed Ròma.
Ind i pès fôra al sitê la via l’ēra ed sôlit salghêda cun ‘d la gêra, mèinter al d’ed dèinter dal sitê l’ēra despès salghêda cun di grôs lastròun ed prēda. Per traversêr i fióm e i turèint a gnîven fât di pûnt dal vôlti grandiōṣ, cme còl insèma al turèint Gaiana atâch a Castèl Sân Pêder, purtrôp butê zò ind al tèimp ed l’ûltma guèra.
La via Emélia l’é incòra al dé d’incō la strêda principêla ed l'Emélia-Rumâgna. In môd paralêl al só percōrs în stêdi fâti l' Avtostrêda dal Sōl e al ferovéi Milân-Bològna e la Diretrîṣ adriâtica ch’ la partés da Bològna, per pó andêr in Rumâgna e traversêrla fîn a Rémin.
Materiêl pr'andêregh in fònda[modifica | mudéfica la surzéia]
(manca):
- Giulio Bizzarri e Eleonora Bronzoni - Esplorazioni sulla via Emilia : vedute nel paesaggio - Milano : Feltrinelli, 1986
- Le superstiti figlie di Luigi XV sovrano a Parma lungo la via dell'Emilia : 28 marzo - 7 aprile 1791 B. Fava. - Parma : Artegrafica Silva, 1966
- La via dei romei attraverso l'Emilia-Romagna. - Milano : Touring club italiano, 1997.
- Saltini Antonio, Salomoni M. Teresa, Rossi Cescati StefanoVia Emilia. Percorsi inconsueti fra i comuni dell'antica strada consolare, Edagricole, Bologna 2003


text:
Sigmaringen
Sigmaringen l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Tübinga. L'è 'l capolöch del circondare rüràl (Landkreis) de omònim. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 92.85 km² e 'ndel Dicember 2017 la gh'ìa 'na popolasiù de 17 073 abitàncc.
Sigmaringen la se tróa a 'na altèsa de 580 méter sura 'l leèl del mar e 'l sò teretóre l'è streersàt del Danùbio.
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A pàrter del 1534 l'è stàda la capitàl de la contèa che l'imperadùr Carlo V el g'ha dat en fèudo a Carlo I de Hohenzollern, fondadùr de la stìrpa dei Hohenzollern-Sigmaringen (che g'ha regnàt en Romania del 1866 al 1947). La contèa endèl dezèmber del 1849, l'è stàda anitìda al régn de Prusia. El munümènt piö 'mportànt de la citadìna l'è 'l sò castèl famùs, che 'l vé sö söndèn pich ruciùs che 'l sovràsta la cità; l'è stàt fat sö 'ndèl sècol XII, ma l'è stat ricustrüìt endèl sècol XVI e e ritocàt amò 'ndèl 1893, quan che l'è deentàt la rezidènsa principàla dei cóncc de Hohenzollern-Sigmaringen.
Entrà 'l 1944 e 'l 1945 el g'ha dat rifùgio al Philippe Petain e al sò goèrno fantòs en ezìlio de la Frància de Vichy.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Entelgientscha denter Hans Giachen Decurtins e la cumissiun stradala
Entelgientscha
D’ina vart statalter Hansgiachen Decurtins, da l’autra vart la cumissiun stradala eis ei sentelgiu ariguard tschentar in baghetg sco suonda.
Secuntenta il sura statalter Hansgiachen Decurtins da dar il sulom da tschentar in baghetg da dus nuegls da sedisch armauls per nuegl e quei per 3 francs il fest cun miserar grundas e la cuort sco quei che fa da basegns per cuort e viadi cun la clara cundiziun ch’il proprietari possi aber quei che crescha sin grundas e la cuort possi sez guder per adina sco era schar ad el il tratsch che vegn cavaus giu da siu funs u sulom, e deigi era buca vegnir cavau ord il funs dalla cuort, el possi cun quei tratsch far tgei ch’el vegli ed il chischner duei era vegnir si per preit avon nuegl e fermaus en vid il clavau, clar detg il chischner duei vegnir tschentaus si ella cuort.
Per confirmaziun dil sura suttascrivan ils suandonts
Rueras, ils 9 da zercaldur 1863
Hans Giachen Decurtins
Per la cumissiun stradala
Duri Venzin
Il medem di sco sura eis ei sentelgiu cun Madleina Decurtins ariguard siu funs che mass per far il sura baghetg ed er quel ch’ei ius per la via ed ei cun ella amicablamein vegniu perina ed ella ei secuntentada cun 2 francs il fest per siu funs che vegn duvraus.
Per confirmaziun dil sura fa la Madleina Decurtins si sia noda casa
Per la cumissiun stradala
Duri Venzin
Ch’il cuntegn da questas duas brevs segien registradas el cudisch da marcaus sut pagina 347 attesta
Tujetsch, ils 7 d’uost 1865
Giachen Antoni Schmedt


text:
Linfocitt
El linfocitt l'è vun di leucocitt, la sò caratteristega l'è de avègh el nucleo grand tanme el citoplasma.
I linfocitt hinn spartii in:
- Linfocitt B, faa in del midoll di oss e partcde la immunità umorala: El fà i anticorp. Ona voeulta toccaa on antigen pòden vegnì di cellul de attacch o de memoria, per permett a l'organism de vess semper pront a combatt l'infezion.
- Linfocitt T, faa in del tim, se occupen de l'immunitàa cellulara. A sò voeulta hinn dividuu in trì linfocitt: Quej che coppen i cellul malaa, infettaa o degeneraa, i helper che jutten a gestì la resposta immunitaria e quej che permetten de evità che i linfocitt T tacchen di cellul bon.


text:
Jeepers Creepers - Il canto del diavolo
Jeepers Creepers - Il canto del diavolo 'l è 'n film ad scarésa americàṅ e tedésc dal 2001 scrit e dirèt par Victor Salva. Custâ 10 migliòṅ ad dòlar, al 'n à pò ciapâ siē vòlti tant, dand vita 'l an dòp anc a 'n séguit, Jeepers Creepers 2 - Il canto del diavolo 2. Jeepers Creepers, in dal slang americàṅ, a vōl dir Geśù Crist p'r indicàr, in na manéra eufemìstica, un quèl 'd armàgn'r-ag par la surpréśa dònca al pōl èsar tradót cun 'l Emigliàn «’D un Dio!».
In dla culòna sunóra i s càt'n i braṅ Jeepers Creepers ad Paul Whiteman e Peek-A-Boo di Echo 3, cover di Siouxsie and the Banshees.
Sunt
Finìdi al vacànsi ad Primavéra, la Patrisha Jenner dita "Trish" (Gina Philips) e sò fradèl Darius dit "Darry" (Justin Long) i s mét'n in màchina par turnàr a cà. Tut 'd un trat da drē a riva 'n vèć camiunàs maròṅ Chevrolet 1941 ch'al và a tuta bala e ch'al taca a sunàr al clàcson in cuntinuasiòṅ par dmandàr-ag stràda. Dòp avér-al lasâ pasàr, chi lōr i tàc'n a dascórar di dū di sò amìg ch'i ìvan pardû la vita in 'n incidènt da pìcui. Cuntinuànd al viàś, i fradèi Jenner i càt'n incóra cal tir là parchegiâ da na banda. Al camiunìsta 'l è drē a traplàr quèl: 'l insfìlsa na ròba anvlupàda par bèṅ dént'r un tub e al fagòt 'l è tut maciâ ad rós! Cardénd ch'al sia sangṿ, spavintâ i dū i próan a ciamàr la pulisìa ma 'l telefunèṅ 'l è dascàrag e alóra i scàpan via. C'l àtar là però al gh và a drē e al gh dà di cuć par far-ag far 'n incidènt. La màchina la sa śbraga e la finìs śò da la strada, cun al càmion ch'al cuntìnua drit.
Darry al decìd ad turnàr indrē cun sò surèla par védar cuśa 'l iva mis in dal tub e al gh cata déntar sōl di sórag. Purtròp par lōr lè 'd intóran i s imbat'r-an in na sfilaràda ad cadàvar nûd e imbalsamâ. L'è òpra dal Creeper, 'n èsar dal demòni ch'al tórna in sla Tèra quànd i pàsan vint-a-tri an par magnàr dla carna umàna ad cuntìnuṿ par vint-a-tri dè par tiràr-as sù.


text:
Suenter tractativas cun la vischnanca surpiglia l'hotel Saratz a partir dal 1. da fanadur la gestiun dal center da cultura e congress «Rondo». Omaduas partidas possian profitar da sinergias raschunaivlas en ils secturs da collavuraturs, cumpra, vendita, mantegniment e marketing, scriva l'hotel Saratz. Finamira da questa cooperaziun saja da pudair attrair anc dapli clientella per seminaris e congress a Puntraschigna.
Ils quatter collavuraturs dal Rondo hajan survegnì in'offerta per cuntinuar cun lur lavur per l'hotel Saratz, scriva l'hotel.
RR novitads 12:00


text:
Il cot da la Frantscha
- Gievgia, 14.7.2016, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 14.7.2016, 8:40, RTR
14 juillet - il di naziunal da la Frantscha. In di per sa deditgar a l'animal che tutga simplamain tar la Frantscha - il cot.
Il Grischun ha il capricorn, il chantun Berna l'urs, la Gronda Britannia il liun e la Germania l'evla. E la Frantscha? Exact, il cot
Ma uffizialmain n'è il cot il simbol da la Frantscha. La Frantscha na posseda en sasez betg in animal sco simbol. Dapi la Revoluziun franzosa l'18avel tschientaner tutga il cot per blers simplamain tar ils Franzos. Il cot è in animal dal pievel simpel ed uschia simbol per la populaziun che posseda pauc.
Malgrà ch'il cot ha gi da cumbatter per sia popularitad, per exempel encunter Napoleon Bonaparte, è el anc oz il simbol nunuffizial da la Frantscha.


text:
Els tiran lur lingias en la naiv. Il scolasts da skis dal demo-team Savognin. Cun dinamica, precisiun e sincronia vulan els represchentar lur scola e far ina buna figura al campiunadi grischun e svizzer.
Ina gruppa cun ambiziuns e plaschair
Il demo-team da la scola da skis da Savognin metta il plaschair en il center da ses trenaments. Els han dentant era l’ambiziun da restar tranter las 6 meglras furmaziuns dal Grischun. Ed al champiunadi svizzer vulessan els far il pass en il final. Per ina gruppa che trenescha pir il quart enviern ensemen ina gronda sfida, dentant realistica.


text:
En la Bulgaria ha la partida burgaisa GERB gudagnà las elecziuns parlamentaras. Tenor indicaziuns uffizialas vegn ella sin bunamain 33% da las vuschs. Uschia manchenta ella però la maioritad absoluta. Ils socialists èn segund ferma forza cun radund 27%. La partida «GERB» s’orientescha al vest. Ils socialists a la Russia.
Ins po quintar entaifer ils proxims trais dis sin resultats finalas. Quai ha la cumissiun electorala centrala communitgà glindesdi suenter avair dumbrà bunamain 95% da las vuschs. Era ussa hai dà – sco era gia pli baud - plirs indizis sin cumpra da vuschs.
La Bulgaria è il pli pover pajas da Uniun europeica. Experts quintan ch'i vegnia uschia ad esser difficil per ils burgais da furmar ina nova regenza. Il mument regia ina regenza transitorica.
RR actualitad 08:00


text:
1'300 nuschers posseda Johannes Janggen. Quai ch'ha cumenzà il 2010 cun 50 plantas è daventà in reginavel da nuschs enturn Malans. Fertant ch'ils nuschers en la spunda sur Malans datiers dal bain puril portan gia nuschs, han ils nuschers da Johannes Janggen en la planira betg si fritgs. Quai ha da far cun quai ch'ils nuschers en la spunda èn vegnids plantads dus onns avant e portan uschia era pli baud fritgs. Il pur da Malans quinta tuttina quest onn cun in'emprima racolta da radund ina tonna.
Ma la gronda racolta vegn pir anc. Las nuschs da quest onn vegnan plitost duvradas per far tests. Il proxim onn èsi alura quintà da producir nuschs en ina pli gronda dimensiun.
In indriz da California
Il proxim onn duai arrivar in indriz da producziun da nuschs en la valita da circa 750'000 francs. Quai indriz vegn producì d'ina firma speziala en la California. Uss manchian be pli las davosas suttascripziuns per segirar la finanziaziun e schon duess la maschina americana vegnir. Johannes Janggen è persvadì che quai vegn a gartegiar e spera che la maschina possia vegnir duvrada tar la proxima racolta l'atun 2019.
Societad cooperativa cun center Malans
Quai project è vegnì inizià d'ina societad cooperativa da differents plantaders da nusch en la Svizra orientala. En il Grischun datti en il Puschlav, a Maiavilla ed era a Malans nuschers che tutgan tar la societad. L'idea è che tut las nuschs da quella possian vegnir elavuradas en l'indriz a Malans – pia il rumper, il sortir ed il pachetar la nusch. Lura duajan las nuschs vegnir vendidas a pasternarias ed in di daventar part da las turtas da nuschs grischunas.
Ils custs avain nus uss e la rendita lura speranza en tschintg enfin sis ans.
RR novitads 08:00


text:
Gia il venderdi ha Enrico Netzer gì bun success da pinar laina. El ha duvrà tschintg secundas per 30 roms. Quai è stà il start da sia buna seria al campiunadi. Er la sonda èsi ì enavant sumegliantamain. E la finala ha Enrico Netzer pudì ir per il titel. Da 72 participants or da 18 pajais è el uss il victur.
Donn è ch'il titel n'ha betg tanschì er per la naziun. L'Austria ha pudì batter la Svizra. En las disciplinas tecnicas sajan els stads megliers.
Las tschintg disciplinas:
- Tagl da pinar: Ina planta duai vegnir pinada aifer 90 secundas uschè datiers sco pussibel d’ina direcziun definida en ina distanza da 15 meters. I sa tracta qua be d’in bloc e betg d’ina planta entira.
- Midar chadaina: Tar ina resgia a motor vegn prendida davent la garnitura da tagl, vulvida la rodaglia e midada la chadaina uschia, ch’ins po duvrar la resgia a motor per las duas disciplinas che suondan senza stuair midar insatge vid la resgia.
- Tagl cumbinà: Da dus bists da plantas vegnan tagliadas davent duas rudellas da lain. Quellas dastgan esser tranter 30 ed 80 mm. Qua ston ins l’emprim resgiar fin entamez il bist da sutensi e lura tagliar atras da surengiu. Pli exacts ch’ins è e pli blers puncts ch’ins survegn.
- Tagl da precisiun: Da dus bists da plantas vegnan tagliadas davent duas rudellas da lain. Quellas dastgan esser tranter 30 ed 80 mm. La finamira è da tagliar atras il lain da surengiu senza che la platta da lain sin la quala ils bists schain vegn donnegiada da la resgia a motor.
- Sromar: 30 lains pitgads viaden sco roma d’ina planta en in bist ston vegnir sromads cun la resgia a motor uschè spert sco pussibel senza ch’i varga ora anc in toc dal rom or dal bist.
RR actualitad 07:00


text:
Malgrà la sminuaziun dal gudogn duain ils acziunaris survegnir ina dividenda da 4,85 francs per aczia ed uschia 0,25 fr. dapli ch'avant in onn. Vitiers vul la Swiss Re danovamain far in program per cumprar enavos aczias ed uschia pajar enavos als acziunaris fin ina milliardas francs.
Dus commembers novs per il cussegl d'administraziun
Il cussegl d'administraziun da Swiss Re duai survegnir dus novs commembers. Proponids èn il president da Novartis, Jörg Reinhardt, e l'anteriur schef da la re-assicuranza Allianza SE, Jay Ralph. Er ina midada datti tar il management. Matthias Weber dat giu ses post sco schef-suttascripziun da la gruppa. Weber lavur dapi 25 onns per Swiss Re.
RR novitads 07:30


text:
Inhalt
Exteriur
-
Unda da persecuziun cunter advocats en la China
L'unda da persecuziun cunter advocats en la China ha pli grondas dimensiuns che quai ch'ins aveva pensà fin ussa. Dapi venderdi sajan 146 advocats da dretgs da burgais, collavuraturs da chanzlias ed activists vegnids arrestads u ch'els sajan svanids.
Quai rapporta ina gruppa d'advocats per dretgs umans da Hongkong. 124 persunas sajan puspè libras; 10 sajan anc adina arrestadas e 12 valian anc sco sparidas e na possian betg vegnir cuntanschidas. Il prim aveva l'organisaziun per dretgs umans discurrì da 100 advocats arrestads.
RR novitads 17:00


text:
Buragh
Buragh (nom ufizial in italian: Burago di Molgora) l'è on comun de la Provincia de Monza e Brianza de 4 273 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 3,4 km² e ona densità de 1 257 ab./km².
Come 'l dis anca el sò nòmm italian, el paes l'è situaa adree ai spond del rial Molgora.
L'è tacaa ai comün de Vimercaa, Ornagh, Cavenagh, Agraa.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Buragh l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Ambiënt de vita „Parch natural“
La Geologia - Le liber de storia dla tera
Les Dolomites dl Südtirol á superé „valgamia bun“ la fasa de formaziun dles Alpes (dan da plü o manco 80 cina 30 miliuns d’agn). Tles Dolomites pó porchël ince na porsona che n’é nia dl mistier odëi fora valgamia saurí sciöche i func de sedimentaziun s’á lascé jö un sura l’ater, ci ch’an ne pó nia dí dl rest dles Alpes, olache spostamënc imprescionanc y pliamënc á sciuré sotissura les formaziuns desvalies, insciö ch’al é ri da s’un capí fora. Porimpó él ince tles Dolomites linies de fratöra (= sperses de desturb), por chëres ch’al é gnü sposté de gran masses de pera. La spersa de desturb plü importanta tl parch natural Pöz-Odles é la „linia de Funes“. Lapró á ince i „spostamënc insuralater dles pizes“ sön i plateaus de Pöz y Gherdenacia na importanza straordinara: le dolomit prinzipal s’á sburlé tetonicamënter sura la marna de Pöz plü jona ia.
L’arenaria de Gherdëna
La fondamënta dles Dolomites é chiló formada da porfir y filit de cuarz. Suraia él spo le funz de pera da saurun de Gherdëna prësc 300 m gros, n produt d’erojiun de n clima desertich che s’á trat fora por miliuns d’agn. L’arenaria de Gherdëna é da odëi dër bel tles interuziuns di Pra de Ciampac a pe de Pütia, mo ince a Santa Madalena de Funes y sön la Munt de Brogles te Gherdëna.
Le funz de bellerophon
Dales sedimentaziuns dl mer preistorich Tetida s’ál formé n funz plü o manco 200 metri alt, che ciafa l’inom dai sgnec fossilisá, ince conesciüs sciöche bellerophon, che é laite. Chësc funz vëgn dant sporadicamënter a pe de Pütia, dles Odles de Eores y de Funes, mo ince sura Calfosch. I func de pera da saurun y de bellerophon slavatá jö y modelá forma por ejëmpl i bi Pra de Ciampac y chi sot Pütia.
Le funz de Werfen
Dan da plü o manco 180 miliuns d’agn s’á le mer preistorich slarié fora y les ciases de dër de pici organisms, alghes, corai y concores arsides söl funz dl mer s’abinâ sö, forman cun le tëmp strac de milesc de metri. Chiló mancel indere daldöt i organisms che formâ i banc y les scolieres, sciöche i corai o les spunghes. Le funz de Werfen caraterisëia la contrada da Lungiarü cina sön Juac, sciöche ince la fondamënta dles Odles de Eores y de Funes. Al é ince da odëi a Santa Cristina y a Calfosch.
Cialc de concores, dolomit de Sarl, funz da Fodom
Ti func dl mer tres plü soc s’ál lascé jö sedimënc da carbonat. Le miú vëigon la gran varieté de func do le tru danter la Gampenalm y la Ütia Schlüter y sön la forcela danter les Odles de Eores y chëres de Funes.
Func de Peres, cialc de Morbiac y dolomit de Contrin
Tres i movimënc tetonics y la rosedada de lastres vëgn le mer sburlé zoruch por n tëmp cört y la gran pert di strac dl Funz de Werfen vëgn atocá dal’erojiun: al se forma giara de rü y sedimënc fins de spona (danter l’ater le Conglomerat de Richthofen y i Func Peres. Dedô á indô le mer la suravënta y al se forma naota les cialc y les marnes scüres grijes de Morbiac dai resć de plantes y organisms che vir te eghes flezes (alghes da cialc, foraminifers, sgnec, brachiopog y echinoderms). Lassura vëgnel spo strac de dolomit stratificá bun (funz de Contrin).
La varieté de chisc strac vëigon dër bun do le tru che condüj dala Gampenalm ala Ütia Schlüter, sön la forcela danter les Odles de Eores y chëres de Funes, sciöche ince sön la cresta setentrionala de Secëda, sot la Forcela de Pana.
Le funz da Fodom
Les sperses d’ega püch sota cina dailó dominantes s’arbassa y al se forma bacins dl mer cina 800 metri soc, incertlá da scolieres. Strac de cialc bun stratificá y toghi vërc danterite („pietra verde“) é tipics dl funz da Fodom.
I func da La Val y da San Ciascian
I func da La Val y da San Ciascian é la testemonianza de evënc vulcanics y dla chersciüda dles scolieres che s’á deposité te ciaolares dl mer che ê n valgügn cënc metri sotes. I func da La Val é fac dantadöt de pera vulcanica laurada sö, mo ai contëgn ince elemënc de cialc fora dles scolieres dl dolomit dl Scilier. Les peres é riches de corëc marins (sciöche por ejëmpl la bela daonela, che ti assomëia a n sorëdl slominënt). Cun le funz da San Ciascian vá le raiun cherié dal vulcanism sot y al dominëia les cialc y les marnes lominoses y riches de corëc. Do le tru che condüj dala Forcela de Pütia ia dala Ütia Schlüter vëigon bun n passaje morjel cun danterite na fazies, che vá dal dolomit dl Scilier ai Func da La Val y da San Ciascian.
Le dolomit dl Scilier
Le dolomit dl Scilier é determinant tl parch natural Pöz-Odles: tla pert plü a nord (Odles de Funes, Odles de Eores, Pütia) vëgnel dant tors y dënz de crëps che pé dentadöres gigantes primordiales, tla pert plü a süd él le Funz de Raibl che tëgn zoruch süa descomposiziun. Le dolomit é na pera compata, che vá dal blanch cina al lominus-ghel. Ti posć olach’al se rump ca ciarel fora sciöche zücher. Al é nominé do le studius dla natöra Déodat de Dolomieu, che á descrit por le pröm iade dl 1789 la composiziun chimica de chësta sort de pera.
Le funz de Raibl
I strac dl funz de Raibl bun stratificá é sauris da conësce fora tla contrada porvia de so coru (grisc, ghel, verdejin y cöce). Les arjiles y les marnes che vëgn dant tl Funz de Raibl astagna l’ega y scona incö le dolomit che é sotite dala descomposiziun y forma ince na stricora olach’al s’abina sö ega che vëgn spo a löm te forma de fontanes, sciöch’an vëiga dër bel pro i pisciadus te Val.
Le dolomit prinzipal y de Dachstein
Le dolomit prinzipal y de Dachstein dal coru lominus cür jö i plateaus ampli de Crespëna, Gherdenacia y Pöz. La tendënza al carsism á porté ala formaziun de n gröm de sfëntes, sfësses y dolines, olache l’ega tira atira sot. Ma plantes da plomac y brüsces da spaliera da püces pretenjiuns é bunes da la tigní fora sön chisc plateaus tan megheri.
Le tëmp dl Giura y dl Crëda
Pöz, Muntejela, Col dala Soné, la cresta incër le Ju de Gherdenacia o incër Col dala Pieres y Fucela Nivea y Piz Duleda, é resć de sedimentaziuns plü jones dl Giura y dl Crëda a forma de isola, conesciüdes sciöche marnes de Pöz. Tl parch natural Pöz-Odles ne vëgnel dant püces o degönes sedimentaziuns dl tëmp dl Giura. Pro les sedimentaziuns de crëda se tratera de marnes plü fines, che vá dal cocejin al vërt-grisc cun n gröm de amonic laite. Deache ares vëgn laurades jö valgamia saurí dal tëmp se formel saurun. Amesa le plateau smarí ciarel sö sciöche vulcans Muntejela y Col dala Soné. Ai ti dá al raiun de Pöz-Gherdenacia ciamó de plü l’aspet de na contrada lunara dër ampla y arbandonada.
Cun la fin dl tëmp dl Crëda é la sovranité dl mer rovada a piz. Dan da plü o manco 80 cina 30 miliuns d’agn é le funz dl mer gnü sborlé sö y trasformé te de gragn crëps. Ci che s’â sedimenté te passa 260 miliuns d’agn sön le funz dl mer é indô gnü lauré jö dal’erojiun (dal’ega y dala dlacia, dal vënt y dal cialt) y slavaté jö y fora por la valada y ite tl mer.
La flora - Elemënc dla contrada
La pera y le terac, i liví d’altëza y le microtlima determinëia la sort y la varieté dles assoziaziuns de plantes.
La fascia dl bosch y i raiuns da brüsces basses
La fascia dl bosch ciafon ma tles zones söl ur dl parch natural. Tl raiun incër Pütia ia, dantadöt sön Börz y tl Rodelwald, vëigon atira fora na gran consistënza de ciers cun n renjonamënt unich te döt le Südtirol. Da alzé fora é ince i tröc pecios tl Bosch de Pütia y i larjëis dlungia le „Halsl“.
Destenüdes de ciüfs dl tonn y de barantli vëgn dant sön les tëmples a vest de Pütia. De bi grups de ciers se tira ite y sö, dala fin dla valada de Funes cina sö dai giaruns dl Grup dles Odles.
N bosch alt plülere re de pecios, lersc y ciers ciafon te Val. Lëgns jogn singui röia cinamai sö daimpró dai 2.400 metri.
Plü insö mëtel man la fascia di barantli cun süa flora d’acompagnamënt tan rica. Tl sotbosch crëscel ciüfs de San Ijidoro (Daphne), röses da sas (Daphne striata), lisöres (Erica carnea), ciüfs dl tonn (Rhododendron) y de vigni sort de brüsces da bromores.
Pra y pastöres da munt
Sön la Munt de Zans cheriëia les anemones da d’invern (Pulsatilla vernalis) y les soldaneles (Soldanella alpina), i ciüfs de Santa Tarina (Primula farinosa) y les milandores (Crocus albiflorus) la pröma atmosfera da d’aisciöda. D’isté tirel dant le bröm y le cöce di labiac (Lamiaceae) y dles scrofulariazees (Scrophulariaceae).
La piedlara (Pedicularis verticillata), la lovara börna (Aconitum napellus), l’arosch (Veratrum), le iardun da ficiuns (Cirsium spinosissimum), le brunsin de munt (Nigritella nigra) y l’anziana da punc (Gentiana punctata) ti dá vita ai pra da munt.
Ti Pra de Ciampac y de Pütia é les milandores la pröma y l’ultima iesta de flus – d’isté ciafon arnica y trafëi de pre (Trifolium pratense) amesa na flu da mile corusc.
Sön func tömi da nëi crëscel la soldanela y l’achilea dles Dolomites (Achillea millefolium).
Na bela flu ciafon ince ti pra amesa i larjëis ite insom Val da Lungiarü y fora por Val. Pro les richëzes aldel chiló le ciüf dl tonn bas (Rhodothamnus chamaecistus) y le cialzá dl cuch, dlungia le gile de Sant Ojöp (Lilium martagon), les lilies de San Bornert (Anthericum liliago) y i sanvis (Lilium bulbiferum).
Tapec, giaruns y parëis dles Dolomites
Incër Pütia ia ciafon polif a plomac y sö por les pares sütes ince i zops da erba börna. Ti posć plü ërc y sconá dal vënt crëscel la stëra de munt, la bocia de dragun (Horminum pyrenaicum) y les piedlares da ce (Pedicularis rostratocapitata), dala pert cuntra nord les sorts tipiches di giaruns sciöche le lavac dles Alpes (Petasites paradoxus) y le pavé retich (Papaver rhaeticum). I iac dl saresc a spalier (Salicetum retuso-reticulatae) y le tê de munt (Dryas octopetala) forma tapec spësc. Sö por les stricores de crëp dál tl edl la potentila dles Dolomites.
Sön i tapec dala pert meridionala de Pütia florëscel ciampaneles (Campanula), astri de munt (Aster alpinus) y armeries de munt (Armeria sp.). Le ronz de famëi (Thlaspi cepaeifolium), la linara alpina (Linaria) y le pavé retich ti dá vita ai giaruns dles Odles de Funes. Sö por chi lastëis salton te n gröm de te pices sorts de fragacins (Saxifraga sp.), de anzianes y de primules.
Te Val y dantadöt tla Val de Chedul florëscel sön i crëps la stëra de munt, la röta dal bun tof (Artemisia sp.) y la grifa dl malan da ciüfes (Physoplexis comosa).
La fauna - I tiers tl parch natural
I ciamurc pascentëia scialdi ti pici lëdi amesa les destenüdes de barantli te Val, dl Grup dles Odles, dles Ruefen de Eores y incër la Forcela dal’Ega. I rehli stá plü ion ti pra lëdi. Les brüsces sön les tëmples da bosch aper sorëdl dla Zanser Alm ti pita ince d’invern assá da mangé. Tres le Ju de Börz röia i cerfs dal raiun de Pütia tla Val de Lijun. Le gran düle (Bubo bubo) – nosc maiú düle – é gnü invidlé plü gonot te Val. De bugn posć da tlucherné ciafa i galedri (Lyrurus textrix) ti lëdi dl bosch de Val, de Ncisles y sön Börz; i iai da crotun (Tetrao urogallus) dantadöt tl Bosch de Pütia. Por ci che reverda i insec tomel tl edl, sön la Gampenalm y sön les munts de Ncisles y Medalghes, paoi y chefri da de bi corusc. Muntagnoles pón osservé sön les tëmples cuntra vest dl Grup de Cier, sön les munts de Ncisles y Medalghes.
Ti pra da munt y inanter les brüsces basses fej le codaros scür (Phoenicurus ochruros), le cüblanch (Oenanthe oenanthe), le pivët dal’ega (Anthus spinoletta) y le flinch da munt (Montefringilla nivalis) süa coa.
Sön l’altöra de Gherdenacia y tl raiun incër Stevia vir döt l’ann la iarina blancia (Lagopus). Les cornidles y i agaciuns che stá ion en compagnia fej sües coes tles sfësses di crëps. Sö por i crëps incër la Forcela dal’Ega, le Grup dles Odles y te Val – o sö alalt tl aier – pon osservé le jore di variöi da sas.
La porsona y le parch natural
Gherdëna y la Val Badia
I ladins é la popolaziun plü vedla dles Alpes: sü antenac viô bele tles valades alpines, tl raiun danter la Cernia y la Svizera, denant che chësc gniss concuisté dai Romans. Cun la concuista romana dles Alpes y dl raiun cina sö dala Donau é chësta jënt gnüda romanisada. Do che l’Imper Roman é tomè dl 476 ál metü man l’invajiun de grups de barbars y dedô la migraziun di popui: popolaziuns germaniches, italiches y slaves â strënt ite le raiun d’insediamënt tles Alpes da nord, da süd y da ost y la popolaziun romanisada se tirâ zoruch te valades plü strëntes, olach’an se stentâ da rové pormez, o ch’ai gnô assimilá dales cultures di signurs nüs. Insciö él al dedaincö ma plü resté trëi isoles linguistiches retoromanes (o ladines) valgamia dalunc öna dal’atra: le raiun ladin-dolomitich, le Friul y i Grijuns tla Svizera.
Deache la popolaziun dla Ladinia ê valgamia grana en proporziun ala produziun agricola, messâl plüdadî gní anuzé tan co vigni fostü cina sö ti posć plü alalt. Le sfrutamënt intensif dla pastöra amesa le bosch á dantadöt tla Val Badia porté a roes y erojiuns, che ne s’á ciamó al dedaincö nia archité ia.
Dal XVI secul inant pitâ le ziplé dantadöt te Gherdëna na poscibilité de davagn implü y aldî pro i laurs che gnô fac te ciasa. Tl XIX secul ê chësta ativité tan chersciüda, ch’al á messü gní dé fora ordinamënc rigorusc por sconé le cier tan damané. Sura le Ju de Frara rovunse tl’alta Val Badia.
Chiló ciafunse n valgönes viles, che caraterisëia la contrada d’insediamënt tradizionala dla Val Badia. De regola se tratera de n valgügn lüsc da paur costruis incër na picia „plaza“ zentrala, olach’al é n fistí y n furn da pan che vëgn anuzá dai paurs deboriada.
Le bojëgn de proteziun, de tigní adöm y nia inultima le bojëgn da sparagné le püch grunt da podëi coltivé podess ester stá les rajuns de chësta forma d’insediamënt.
Sc’i piun ia da Lungiarü da jí tl parch natural Pöz-Odles, odunse les viles de Frëina, Seres y Miscí y do le rü sö ot morins da paur, che gnô metüs a jí cun n sistem studié fora bun de stlütes, sales de lëgn y stües.
Le cheder dla contrada vëgn porchël caraterisé no ma dala natöra, mo ince dala storia soziala y culturala di colonisadus.
Denant ch’al gniss inauguré la strada dl 1892, messâ la Val Badia porleplü nen gní fora cun ci ch’ara â: le terac a desposiziun ê la sora basa economica. L’agricoltöra (la coltivaziun de orde y avëna, lin, siara, formënt, faus y cianapia) y le zidlamënt de bestiam ê bun ecuilibrá y s’integrâ un cun l’ater: le cërtl piâ ia y se rovâ tla vita da paur. Le sistem che ê bele madü tl tëmp medieval alt ti á dé ales comunités ladines la poscibilité de suravire cina tl XX secul. Ala medema manira ne s’á gnanca l’architetöra da paur mai mudé: ara é jüda inant por secui alalungia sfrutan pera y lignan, materiai dl post.
Carateristica é la forma a fongun dles ciases. Les cianoes y la pröma alzada cun la stüa y la ciasadafüch é fates de n mür de pera dé jö a blanch. La pert olach’al é les ciamenes y le somas é de lëgn, sön de plü perts él n sorá che vá incëria y che vëgn ince adoré da secé i früc de ciamp. N tët de scianores completëia ala fin le cheder armonich dles viles.
Le svilup economich enorm di ultims dezens n’á por gran morvëia mudé tan co nia pro les viles. Nia scialdi dalunc dai zëntri da jí coi schi dla valada, s’ál mantigní corassö, sön les tëmples ërtes, n toch de eté mesana.
Programs de sconanza y de promoziun aladô dess daidé pro a n adatamënt prudënt ales condiziuns sozioeconomiches oramai mudades.


text:
Engler na saja betg il tip cosmopolit che va per il mund enturn. El saja lià cun la patria e veglia s'engaschar vinavant per il Grischun en il Cussegl dals chantuns. E las renfatschas pertutgant il cartel en l'Engiadina na sajan betg la raschun per sia decisiun cunter la candidatura, accentuescha Engler.
Nums grischuns
Auters nums che circuleschan gia per la successiun da Doris Leuthard èn tranter auter era nums ord il chantun Grischun. Uschia èn quai Mario Cavigelli ch'ha dentant ditg envers RTR da betg candidar per il post, u Martin Candinas che lascha anc avert sia decisiun. Tar ils parlamentaris vala Candinas sco politicher giuven e dinamic ed el è er enconuschent en l'entira Svizra, i dat perfin simpatias tranter las partidas ora.
Contrahents per Candinas
Sche Martin Candinas candidass per il post en il Cussegl federal, avess el divers adversaris. I vegn ditg, ch'era il cusseglier naziunal Gerhard Pfister (Zug) saja in candidat, lez refusa dentant l'idea. Auter è quai tar il cusseglier dals chantuns Pirmin Bischof (Soloturn) e las cusseglieras naziunalas Viola Amherd (Vallais) Elisabeth Schneider-Schneiter (Basilea-Champagna) – els valan era sco candidats pussaivels.
RR actualitad 12:00


text:
Bunas Festas
- Sonda, 24.12.2016, 12:45
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 24.12.2016, 12:45, RTR
Co vulain nus festivar Nadal?
Quantas giadas avain nus retschavì giavischs per las festas durant quest temp d'advent? Per tudestg tuna quai «Schöne Festtage». Uschia giavischain nus era en rumantsch «Bellas Festas!». Sche nus guardain dentant pli exact constatain nus ch'ins giavischava pli baud en l'Engiadina tradiziunalmain «Bunas Festas», sco en las autras linguas neolatinas. Ma oz aud'ins er en l'Engiadina «Bellas Festas». Datti differenzas tranter bel e bun? Almain a Bumaun schain nus tuts anc adina Bun di, bun onn!
Redacziun: Chasper Pult


text:
La fotografia tradiziunala saja vegnida transmidada uschia per l'emprima giada en in maletg muventà per las medias digitalas, citescha l'agentura da novitads svizra SDA la communicaziun dal Cussegl federal.
L'animaziun è vegnida creada tenor il concept «Bundesart» ch'il president da la Confederaziun e minister da cultura Alain Berset ha dà en incumbensa. Ils artists èn oriunds dal chantun patria dad Alain Berset, da Fribourg.
Il maletg uffizial duai dentant er vegnir stampà e quai en 55'000 exemplars. A partir dals trais da schaner stat el a disposiziun en las loschas da la Chasa federala.
RR novitads 18:00


text:
Quai ha la cussegliera guvernativa dal chantun Vad communitgà a l'agentura da novitads Svizra. La Partida liberaldemocratica svizra vul nominar uffizialmein ses candidats ils 10 d'avust.
Jaqueline de Quattro è dapi il 2007 en il cussegl da stadi dal chantun Vad ed è scheffa dal departament da segirtad ed ambient. Dal 1986 fin il 1998 è ella stada en servetsch dal tribunal da giuventetgna, dal tribunal chantunal ed er tar il tribunal federal a Losanna.
Gia enconuschent è Ignazio Cassis vegn a candidar per la PLD dal Tessin sco successur da Didier Burkhalter. La presidenta da la PLD, Petra Gössi, ha dentant ditg che tenor ella saja ina candidatura be cun in singul candidat exclusa.
L’Assamblea federala decida ils 20 da settember tgi che succeda a Didier Burkhalter. Lez sa retira suenter otg onns en uffizi.
RR novitads 14:00


text:
Il Club da ballape Cuira 97 ha mussà duas fatschas diversas en questa stagiun: La runda d’atun ha Cuira terminà sin il tschintgavel plaz da la tabella. La primavaira ha l’equipa da la chapitala stuì magunar bleras terradas ed è crudada pli e pli fitg da la tabella giuadora. L’aspect positiv è, che Cuira ha mai gì d’avair tema da la relegaziun.
Midada da trenader ed exodus da giugaders
In dils motivs pudess esser la midada da trenader da quest enviern. Suenter ch’il trenader da success Thomas Waser è sa retratg è l’ollandais Jouke Faber vegnì al timun.
Quai na saja dentant stà il motiv, che l’equipa ha gì damain success la primavaira di il giugader sursilvan da Cuira Carlo Andrea Bearth. Plirs giugaders da tschep, oravant tut buns sajettagols, hajan bandunà il club durant la pausa d’enviern. Quels giugaders e lur gols hajan mancà la primavaira.
Bel ballape, ma nauschs resultats
Ils resultats da la primavaira na sajan propi betg stà buns admetta Carlo Bearth. Persuenter hajan blers giugaders fatg progress individuals. Il nov trenader promovi in ballape pli attractiv e varià. Bearth spera, che quels progress sa mussian lura en ils resultats da la proxima stagiun.
RR Sportissimo 17:40


text:
Scoltöres de nëi fora por le raiun dai schi da La Crusc
Dai 8 ai 10 de jená éle gnü metü a jí tl raiun dai schi da La Crusc a Badia n concurs de scoltöres de nëi da pert dl’assoziaziun turistica de Badia adüm a deplö scolars dla scora profescionala Cademia de Urtijëi. Les sis scuadres partezipantes á albü trëi dis de tëmp da realisé fora di cubs de nëi na scoltöra liada al tema “Panta rei”. Le tema de chësta ediziun é gnü chirí fora adüm al’artist badiot y curadú dl concurs Lois Anvidalfarëi, che ê ince a ce dla iuria.
Les sis scuadres ê formades da dües o trëi persones, anter chëstes ince studënc dala Serbia, dal Iapan, dal’Austria, dala Francia y sambëgn dala Talia. La scuadra che á davagné la secunda ediziun dl concurs de scoltöres de nëi a La Crusc ê metüda adüm da Loredana y Jennifer Taufer adüm a Gianluigi Zeni da Fiera di Primiero. Ai á formé fora dla nëi n pësc intitolan la scoltöra “Percorso”, che an pó amiré presciapüch jö da pe dla pista La Crusc. Loredana, che á albü l’idea y á svilupé le conzet, á dit che al ne é nia sté saurí da lauré cun la nëi, tan inant che ala ê bindebo murjela por via dles temperatüres nia dër basses y implö al á ince npü nevü.
Bel sö insom dlungia la dlijia da La Crusc á Patrick Senoner y Arduini Thabata cherié la scoltöra “Energia vitala”, dlungia la ütia Lee pon odëi la scoltöra “Das Dasein ist Rund” dl franzej Pierre Auzias y dl austriach Johannes Herster y vis-à-vis dlungia la ütia Nagler éle metü fora l’opera “Tic-Tac” de Marija Markovic dala Serbia y Geng ZhongQI dal Iapan, che rapresentëia n’ora te dües mans. Amesa la pista Santa Croce dlungia la ütia L’Tamá éle da odëia l’opera “The Flow”, dües föies cheriades da Davide Zeni y Alberto Boschetti y jö da pe dlungia la staziun a val dl lift á Ariele Trettel y Pietro Colmellere formé la scultöra “Around the World”.
Tó pert a chësc concurs é sté por düc i partezipanc na gran ligrëza, tan inant che l’ert por ëi é na gran pasciun. Le concurs se á stlüt jö cun la premiaziun en ocajiun dla cëna tignida tla ütia L’Tamá le mercui sëra, olache düc á podü sté adüm y ince se cunfronté sura les esperiënzes desvalies che ai á albü tla realisaziun dles scoltöres. Dütes les sis operes podaran odëi inant dlungia pista tl raiun da La Crusc a Badia ince tles proscimes edemes.


text:
Hula-hoop – il rintg ha 60 onns
- Sonda, 13.1.2018, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 13.1.2018, 8:40, RTR
Ils 13 da schaner 1958 ha la firma da termagls americana Wham-O Corp. preschentà il tschertgel da plastic ch'è daventà moda sin l'entir mund.
Il 1958 ha la firma Wham-O Corp. vendì var 20 fin 25 milliuns rintgs da hula-hoop entaifer be in mez onn en ils Stadis Unids. In success commerzial per la firma che ha pli tard era gì in bun nas cun il frisbee. Durant onns è il tschertgel da hula-hoop stà il giugaret preferì da pitschen e grond. Oz è el ord moda. En centers e curs da fitness vegn il hula-hoop però anc duvrà per trenar la musculatura e la coordinaziun.


text:
James Clerk Maxwell
James Clerk Maxwell (Edimburgo, 13 de zögn del 1831 – Cambridge, 5 de noèmber del 1879) l'è stat en matemàtich e fìzich scosés.
El g'ha elaburàt la prìma teorìa modèrna de l'eletromagnetìsmo, che la tignìa 'nsèma endèna teorìa ünica töte le oservasiù söi fenòmeni eletromagnétich che gh'ìa stat fat dei fìzich prim de lü, e pò a töcc i esperimèncc e töte le equasiù che prìma i éra mìa relasiunàde le öne co le ótre.
Le quàter equasiù de Maxwell le dimóstra che l'eletricità, el magnetìsmo e la lùce i è töte menifestasiù del stès fenòmeno: el camp eletromagnétich. De chèsto momènt en aànti, töte le ótre légi e equasiù clàsiche de chèste matérie se sarà rüdìde a càzi remplificàcc de le quàter equasiù fondamentài. L'òpera de Maxwell l'è stàda definìda la «segónda grant'ünificasiù de la fìzica»,[1] dòpo de chèla ezegüìda de l'Isaac Newton.
Maxwell el g'ha dimustràt che 'l camp elètrich e 'l camp magnétich i se propàga endèl spàsio sóta fùrma de ónde a la velocità costant de la lùce. Endèl 1864 el g'ha scriìt "A Dynamical Theory of the Electromagnetic Field" endóche per la prìma ólta 'l g'ha iputizàt che la natüra ondulatòria de la lùce la födès la càuza dei fenòmeni elètrich e magnétich. La sò matività 'ndèla redasiù de 'n modèl ünificàt per l'eletromagnetìsmo l'è cunsideràt giü dei rizültàcc piö 'mportàncc de la fìzica del sècol XIX.
Però, lü l'è sèmper restàt amò ligàt a la teorìa clàsica – al dé d'encö oramài bandunàda – de la propagasiù de la lùce enndèn mès ciamàt etere luminifero, de sostànsa che se pöl gne descrìer gne tratègner gne mizürà e che la g'harès empinìt töt el spàsio öt.
Le lìnee del pensér del Maxwell i éra:
- ricérca de l'ünità (ünificasiù)
- escluziù de ipòtezi microscòpiche
- ènfazi söi rezültàcc dei esperimèncc.
A mèret del método de investigasiù teòrica, el Maxwell el se bàza suratöt sö l'"analogia" perchè, degóndo lü, l'ìa 'n método bù per rià capéser vergót endèn quach matérie de la scènsa méno cunusìde, a pàrter de légi che goèrna dei fenòmeni che se conós piö bé. Ma apò a chèsto método, sèmper el Maxwell, l'ìa de éser dopràt con prüdènsa e consapeolèsa per mìa mandà a bàle töt el laurà e trasfurmà 'n strümènt ütil endèn föch de pàia.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Nahin, P.J., Spectrum, IEEE, Volume 29, Issue 3, March 1992 Page(s): 45 -


text:
Las relaziuns commerzialas cun Ottawa sajan vegnidas suspendidas ad interim, ha communitgà il ministeri da l'exteriur da l'Arabia saudita. «Il reginavel da l'Arabia Saudita n'accepta betg ch'i vegn sa maschadà en sias decisiuns internas», ha il ministeri a Riad communitgà vinavant.
Raschun è in tweet
Raschun per la reacziun severa è stà in tweet da la ministra da l'exteriur canadaisa, Chrystia Freeland davart l'activista Samar Badawi. L'ambassada canadaisa a Riad è plinavant preoccupada pervi dad in'unda d'arrestaziuns d'activists per dretgs umans en l'Arabia Saudita. Els pretendan che quels vegnian immediat laschads liber.
La moda d'agir fitg severa dal pajais durant ina fasa ch'il pajais s'avra decleran experts cun quai che la regenza saudita vul mantegnair la cumplaina controlla da las refurmas.


text:
La via sur il Grond Son Bernard è stada interrutta per part, suenter ch'ina bova è vegnida giu ad Orsières. Il traffic grev n'ha betg pudì duvrar l'axa impurtanta tar l'Italia. Autos pli pitschens han pudì duvrar il sviament sur Champex, ha ditg la Polizia chantunala dal Vallais.
Disturbis hai era dà sin ulteriuras vias en il Vallais e tar la viafier. Tranter Martigny e Sembrancher è la viafier stada interrutta per radund trais uras. Da las malauras è l'entir Vallais Central stà pertutgà.
RR novitads 06:00


text:
Queen
Queen 'l è al nóm 'd un grup muśicàl ingléś pop/rock, ch'l à eśurdî in dal 1971, miténd insém al cantànt e pianìsta Freddie Mercury, al chitarìsta Brian May, al baterìsta Roger Taylor e al basìsta John Deacon. In dla lōr caréra i aṅ vindû fra i 150 e i 300 migliòṅ ad disc finénd anc in dla Rock and Roll Hall of Fame in dal 2001, dòp ch'al cantànt Freddie Mercury 'l éra bèla mòrt.
Al grup 'l à tacâ a 'vér dimóndi sucès vèrs la mità di an Stanta in dal Régn Unî par via 'd àlbum cuma Sheer Heart Attack dal 1974 e A Night at the Opera d'l an dòp. Cun cal lavōr chè i Queen i s faṅ cgnósar anc a 'l èstar, anc in di Stat Unî in fiṅ a i prim an Utànta.
Dimóndi famóś i èṅ stâ anc i sò cuncèrt (707 in tut in vint-siē paéś difarènt, da 'l 1971 a 'l 1986) in dua Mercury al s dava da far par dar vita a di spetàcui teatrài, tirànd dènt'r anc al pùblic. Dū ad chi live lè (al Live Aid dal 1985 e al cuncèrt tgnû a Wembley in dal 1986) i èṅ cunsiderâ fra qvéi più bèi ad sèmpar dla stòria dal rock.
Dòp la mòrt ad Freddy, al 24 ad Nuvémbar dal 1991, e al ritîr ad Deacon in dal 1997, chi àtar dū i aṅ pruâ a 'ndàr avànti da par lōr in dal 2005 tulénd cuma cantànt Paul Rodgers e sunànd c'n al nóm ad Queen + Paul Rodgers. I gh'aṅ dâ a muć in dal 2009.
Biugrafìa
I prim an cuma “Smile”
I prim pas in d'l àmbit muśicàl di cumpunènt dal grup i èṅ stâ fat in dal 1968 quànd al chitarìsta Brian May e al baterìsta Roger Taylor i s mét'n insém a 'l cantànt Tim Staffell par dar vita a 'n prugèt ciamâ Smile (Surìś) ch'al fava dal rock psicadèlic. Cun un cuntràt firmâ in dal 1969 cun qvéi dla Mercury Records, i tri i s càtan in studi par registràr soquànt pès.
Quànd Tim al decìd ad mulàr-i p'r andàr a sunàr cun i Humpy Bong, a séguit dal falimènt dal sìngul Earth publicâ in di Stat Unî, a 'l sò pòst a vèṅ tòlt un sò amìg da i tèmp dl'università, Farrokh Bomi Bulsara cgnusû méj in séguit cuma Freddie Mercury in unōr dal dio Mercùri. Chi lò al gh'iva na vóś fóra da 'l cumùn esénd bòṅ ad tucàr quàt'r utàvi e al saìva anc sunàr al piàṅ. Al grup al càmbia anc nóm in Queen (Regìna) da n'idéa ad Freddy e Roger anc se Brian al n éra briśa 'd acòrd.
'L arìṿ ad Deacon
Par catàr sù di bèsi par la Cróś Rósa, al 27 ad Śugn dal 1970 i s śibìsan par la prima vòlta da 'l viṿ, cun Mike Grose a 'l bas, ma pò chi lò al s in và par lasàr spasi a Barry Mitchell ma anc qvést chè al mòla la baràca parchè al pascàva di bèsi in présia. Dòp avér pruâ anc Doug Ewood Bogie, Taylor e May i cgnósan in dal Śnar dal 1971 John Deacon, un tisi càlum e ch'al dascurìva pôc, e i gh śibìsan ad dvintàr al basìsta nóṿ di Queen e lò al gh diś ad sè.
In Luj al grup al sòna par la prima vòlta a Surrey cun sèg al mémbar nóṿ par pò far soquànt cuncèrt in Curnuvàglia.
Al prim an (1972-1975)
In dl'Istâ dal 1972, Mercury e chi àtar i tàc'n a lauràr a 'l sò prim àlbum ch'i finiràṅ in dal Śnar dal 1973. In Mars i Queen i fìrm'n al sò prim cuntràt cun la EMI mént'r in di Stat Unî e in Giapòṅ i èṅ ligâ a l'Elektra Records. Al prim sìngul, Keep Yourself Alive, a véd la luś al 6 ad Luj méntar 'l àlbum Queen la stmana dòp cun dèntar di braṅ scrit in gènar soquànt an prima. Da 'l 13 ad Setémbar a 'l 2 ad Favràr, al grup al sòna da 'l viṿ, specialmènt in Inghiltèra.
Queen II, vgnû fóra 'l 8 ad Mars dal 1974, 'l è 'n concept album ch'al dascór dal bèṅ ch'al s mét cónt'r a 'l mâl. Difàti mità dal disc 'l è biànc e mità négar. La prima part, curàda par May specialmènt, 'l à gh'à dèntar di pès lènt e melòdic cuma White Queen (As It Began), Someday One Day e Father To Son, la secónda invéci, purtàda avànti par Mercury, la gh'à di braṅ più dûr cuma The March of the Black Queen e The Fairy Fellers Masterstroke.
'L 8 ad Nuvémbar dal 1974 a véd la luś al tèrs disc in studi dal grup, Sheer Heart Attack, in dua tut i mémbar di Queen i aṅ fat la sò part. Anc cal lavōr chè al misćia bèṅ i gènar muśicài, pasànd da 'l vóś di àngil ad In the Lap of the Gods a 'l heavy metal ad Stone Cold Crazy (braṅ cantâ in séguit anc da i Metallica), da 'l boogie-woogie ad Now I'm Here a 'l piàṅ ad Lily of the Valley e ad Dear Friends. Cunsiderâ 'n clàsic dal rock, c'l àlbum chè 'l è stâ bòṅ a tucàr al secónd pòst dal clasìfichi dal Régn Unî e al dudicéśum in qvéli di Stat Unî. Al 30 'd Utóbar al grup al partìs par na sfilaràda ad cuncèrt tut eśaurî.
La cunsacrasiòṅ (1975-1976)
In dl'Istâ dal 1975, dòp avér firmâ un cuntràt cun la EMI par ciapàr da piò, al grup al taca a lauràr p'r al disc nóṿ, A Night at the Opera, dispunìbil in di negòsi da 'l 21 ad Nuvémbar. Al tìtul al fà riferimènt a 'l nóm 'd un film di Fradèi Marx. Al prim sìngul tirâ fóra, Bohemian Rhapsody, al fà sù un sucès ad c'l àtar mónd rivànd a véndar 150.000 còpi in dū stmani anc s'al manager John Reid 'l iva pruâ in tut al manéri a scurtàr cal braṅ lè sénsa cavàr-'g-la. Al disc, ch'al misćiàva al rock cun l'òpra, 'l è stâ al lōr prim sucès in Amèrica faghénd al quàrt pòst in dla Billboard in dua 'l è armàś par sinquànta-siē stmani ad fila.
Fra 'l 29 ad Nuvémbar e al 2 ad Dicémbar al grup al tîṅ quàtar cuncèrt a 'l Hammersmith Odeon ad Lóndra eśaurî dal tut ch'i gh cunférm'n al sucès. I Queen i 'n fànan pò àtar stanta-sinc in tut al mónd prima ad far vgnir fóra, al 12 ad Nuvémbar dal 1976, al sìngul Somebody to Love (Qualchidòṅ 'd Amàr), braṅ ad punta dal quìnt disc in studi dal grup, A Day at the Races, in di negòsi da 'l méś dòp, ch'al gh'à dèntar anc al pès bèl dûr ad Tie Your Mother Down e Teo Torriatte (Let Us Cling Together), cun dal part cantàdi in Giapunéś.
I sucès dal perìud rock (1977-1979)
Al 14 ad Śnar dal 1977 al grup al partìs p'r al A Day at the Races Tour, ch'al và dimóndi bèṅ anc in di Stat Unî, e pò al taca a lauràr a 'l àlbum nóṿ. In dal gir ad dū méś e mèś 'l è prònt pròpria méntar Taylor al cata 'l tèmp par far vgnir fóra al sò EP (I Wanna) Testify. Al 7 'd Utóbar 'l è 'l tùran dal sìngul We Are the Champions/We Will Rock You, dū inn da stadi scrit òṅ da Mercury e òṅ da May, dvintâ subìt di clàsic dal grup. A la fiṅ dal méś 'l è prònt anc 'l àlbum News of the World, quàtar vòlti disc ad plàtin di in Stat Unî ma sōl dū in dal Régn Unî. Da nutàr anc i braṅ Sheer Heart Attack, ch'al sòna cuma 'n pès thrash metal, e 'l hard-pop 'd It's Late. Durànt un viàś in Frància, in dal 1978, al grup al gh'à la manéra ad védar na tapa dal Tour de France e Mercury al cata 'l tèmp par scrìvar al pès Bicycle Race, publicâ pò cuma sìngul in Utóbar insém a la Fat Bottomed Girls scrita par May.
Mémbar
- Freddie Mercury • vóś
- John Deacon • bas
- Brian May • chitàra
- Roger Taylor • baterìa
Discugrafìa
- Queen (1973)
- Queen II (1974)
- Sheer Heart Attack (1974)
- A Night at the Opera (1975)
- A Day at the Races (1976)
- News of the World (1977)
- Jazz (1978)
- The Game (1980)
- Flash Gordon (1980)
- Hot Space (1982)
- The Works (1984)
- A Kind of Magic (1986)
- The Miracle (1989)
- Innuendo (1991)
- Made in Heaven (1995)
- Queen Forever (2014)


text:
Il Finlandais da 31 onns che gioga per il Club da Hockey da Tavau è probablamain out per il rest da la stagiun. Quai pervi d'in problem cun il carlac en il schanugl. «Nus giain da quai ora ch'el na po questa stagiun betg pli giugar», ha ditg il president dal HCD, Gaudenz Domenig al portal online «Watson». Ils Grischunais èn uss a la tschertga d'in nov attatgader da l'exteriur.
Sandell è vegnì mez fanadur sin emprova tar il HCD. In mais pli tard ha el survegnì il contract per la stagiun 2018/19. En il campiunadi n'ha il giugader dentant anc betg dà in gieu. Sandell è sco ultim stà tschintg onns tar Ilves Tampere, là è el stà l'ultima stagiun il meglier scorer da ses club, cun 48 puncts en 53 gieus.
RR novitads 11:00