text:
Tujetsch vul sclerir ils detagls
- Venderdi, 5.2.2016, 6:38
Tujetsch ha da principi plaschair dal project per ina pendiculara da Sedrun el territori da skis da Mustér. La finanziaziun entras chantun e Confederaziun duai dentant esser sclerida en il detagl.
Il project per la pendiculara che maina da Sedrun via Cungieri sin il Culm da Vi en il territori da skis da Mustér è gia vegnì surdà a l’Uffizi federal da traffic per ina preexaminaziun. Sco il directur da las Pendicularas Mustér ha ditg a Radiotelevisiun Svizra Rumantscha, saja il project vegnì enavos curt avant Nadal cun intginas remartgas per meglierar. Fin tar ina hajan els pudì liquidar tuttas. «Per pudair inoltrar il project a l’Uffizi da traffic duvrain nus la decisiun da principi da la vischnanca da Tujetsch, che nus survegnian il dretg da bajegiar per las pitgas da la pendiculara, ed era per dastgar ir sur lur parcellas vi cun la pendiculara» declera Büchi.
Anc betg pront per ina decisiun
La vischnanca da Tujetsch ha tenor il president communal Beat Roeschlin plaschair da quest’idea. La vischnanca na possia dentant anc betg prender questa decisiun da principi. La raschun è la procedura d'approvaziun dal plan 1 (PGV1). «Cun quai schessan nus gea, nus essan d’accord cun tut. Ma sco emprim sto la finanziaziun esser segirada», declera Roeschlin.
Il chantun e la Confederaziun n’hajan anc betg decidì definitiv lur cumpart. Ni per la colliaziun dal territori da skis da Sedrun ed Andermatt ni per la pendiculara sin il Culm da Vi. Omadus projects vegnian tractads dal chantun e da la Confederaziun en in sulet pachet, di Roeschlin. In tal engaschi da chantun e Confederaziun pretendia da las vischnancas ina garanzia per l’emprest da la Confederaziun als dus manaschis. Tujetsch stoppia dentant l’emprim sclerir con gronda che quella garanzia dastga insumma esser, per ch’ella saja supportabla per la vischnanca.
Vitiers vegn il fatg che la vischnanca stuess surpigliar il manaschi sch’i avess da dar indizis che quel pudess ir concurs. La sa tschenta per exempel la dumonda, tge part dal territori da skis da Sedrun-Andermatt che la vischnanca avess da manar. Be la part sin il territori dal Grischun ubain era parts sin il territori da l’Uri. Tenor Roeschlin sto tut quai esser sclerì avant che la vischnanca possia decider insatge. Ils discurs cun il chantun èn proximamain.
Planisaziun locala
Per pudair construir la pendiculara dovra quai era ina revisiun da la planisaziun locala. Quella sajan ins londervi da realisar, di Roeschlin. Cura ch’il pievel ha da decider en chaussa n’è dentant betg enconuschent.
Nagut cunter la veglia da Tujetsch
Tar las Pendicularas Mustér sentan ins in pau malcuntentientscha, perquai ch’il project na po betg vegnir realisà en il tempo giavischà. Tenor Büchi avess ins gugent cumenzà questa stad cun las lavurs. Ma quai n’è betg pussaivel. Per las Pendicularas Mustér èsi cler: «Sche nus percurschain che la populaziun da Tujetsch na vul betg la pendiculara u che la politica blochescha il project, lura na realisain nus betg la pendiculara» declera Büchi.


c: text/html

text:
Tujetsch
Vischnaunca porsperonta
La vischnaunca da Tujetsch sesanfla sisum la Surselva e cunfinescha cugl Uri e col Tessin. Il Pass digl AIpsu colligia Tujetsch cun Ursera. AI Lag da Tuma sesanfla la tgina dil Rein. Tschentaners alla liunga ei la populaziun tuatschina vivida dall'agricultura. L'e×plotaziun dallas auas ei stada ina impurtonta resursa per la cassa communala ed ha possibilitau da migliurar l'infrastructura publica e da promover il turissem, Il plazzai intermediar dad AlpTransit a Sedrun ha purtau lavur e luvrers elia Val. Il project dalla Porta Alpina ha svegliau novas sperenzas, ei denton restaus ina visiun.
DA MARTIN CABALZAR
IIs historiografs supponan che la Val Tujetsch seigi vegnida colonisada suenter la fundaziun dalla claustra da Mustér egl 8avel tschentaner. El 12avel tschentaner ein colons vallesans vegni sur il Cuolm d'Ursera (Alpsu) e secasai ella part sura da Tujetsch. II num da Tujetsch vegn menziunaus I'emprema gada 1205 en connex culla baselgia parochiala da Sedrun. Per liung temps ei Tujetsch staus incorporaus ella abbazia da Mustér che regeva era la Val d'Ursera. Ina famiglia da ministerials che habitavan el casti da Putnengia (Dieni) haveva d'administrar la Val en num digl avat. In da ses representants, igl avat Pieder de Putnengia, ei staus 1424 confundatur dalla Ligia Grischa. Avon la colonisaziun era igl intschess Tujetsch curclaus cun in grond uaul selvadi. La runcada ha giu per consequenza che pliras lavinas ein sederschidas a val. Igl onn 1749 ha ina lavina satrau la gronda part dil vitg da Rueras e caschunau 64 mortoris. In drama semegliont ha pretendiu 1817 27 unfrendas. A Selva ein 25 persunas vegnidas per la veta igl onn 1818 pervia dalla lavina. IIs onns 1785 e 1949 han incendis devastau praticamein igl entir uclaun da Selva e 1822 ha in barschament destruiu Camischolas. Entochen la mesadad dil tschentaner vargau ein ils purs stai ella puralitad en Tujetsch. Eis tenevan armauls e tiers manedels per il provediment da latg, carn, pials e launa e cultivavan dumiec, segal, glin e truffels pigl agen diever. II tschespet patern ei denton staus memia strebels per nutrir tut ses vischins. Aschia han biars stuiu bandunar la Val. IIs emprems em!grants ein s'engaschai sco mercenaris. In annuari da 1628 rapporta d'ina emigraziun da 200 persunas. La pli gronda emigraziun cun varga 500 persunas ei denton succedida suenter la secunda mesadad dil 19avel tschentaner viers Baviera ed America dil nord. 1939 dumbravan ins en Tujetsch aunc 144 purs, oz 22. II diember d'animals ei denton restaus praticamein tuttina.
Per ina midada essenziala ella veta economica en Tujetsch ha la construcziun dils lags da fermada Curnera e Nalps dalla Ovra electrica Reinanteriur (1955-1967) purtau. Grazia als recavs resultonts ha Tujetsch saviu realisar differents projects publics e promover il turissem. L'avertura turistica ei era vegnida facilitada entras la realisaziun dalla via sugl Alpsu (1863) ed entras la lingia da Viafier Furca-Alpsu (1926).
L'entschatta dil 20avel tschentaner vegnan ils emprems skiunzs sur I'Alpsu a Tujetsch,
1914 vegn il club da skis fundaus,
1929 la scola da skis. Dapi 1942 cursescha il tren era igl unviern e denter
1956 e 1962 han ins realisau en Tujetsch ina sutgera e plirs runals.
Enteifer ils davos 40 onns ei Tujetsch sesviluppaus d'ina vischnaunca da purs ad ina destinaziun turistica flurenta.
Igl onn 1995 han ins entschiet cullas lavurs da construcziun dalla Neat che ha purtau numerus luvrers jasters en Tujetsch e dau novs impuls all'economia.
In scazi natural ein las cristallas ed il crap scalegl. II turissem e la gronda activitad da construcziun han denton era m
dau la structura e la tenuta dils indigens.
Malgrad tut sesprovan ils Tuatschins da salvar lungatg e cultura e da tgirar lur genuin dialect tuatschin. Vic Hendry, oriunds da Cavorgia, ei in dils pli productivs scribents romontschs. El ei vegnius undraus cul Premi cultural grischun.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Il teisser en Tujetsch
da Tarcisi Hendry
Lavur el rom da historia da patria el seminari da scolasts, 1973
Era en la Val Tujetsch va la cultura da teisser lunsch anavos. Jeu haiel saviu intervegnir negliu sur dalla derivonza. Ins sa denton crer ch'ei seigi plitost in factur dil sid. Pia eis ei era da supponer, ch'il teisser exista en Tujetsch gia dapi che la val ei vegnida occupada da carstgauns. Quei muossan era a nus ils talès vegls ch'ein adina vegni construiu da scrinaris tujetschins.
La historia dil teisser va parallel cun quella dalla cultivaziun dil glin. Entochen 1870 han ins filau tut il glin en Tujetsch. Dapi 1870 denton, han ins tarmess glin egl jester per schar filar. Las fabricas da Schleitheim a Schaffusa han filau bia fil per las masseras dalla Val Tujetsch. Gest quels onns entochen suenter l'uiara mundiala 1939/45 ha la tisseria cuntonschiu ina certa fluriziun. Suenter ei lu tut plaun a plaun iu en decadenza.
Igl onn 1944 ha Tujetsch aunc mess ora 144 aras glin. Quei ei circa la mesadad da quei ch'ins metteva ora da pli vegl. Entuorn 1900 circa 270 aras. Igl onn 1950 mo 29 aras, igl onn 1960 mo pli duas aras ed ussa schizun nuot pli.
Aschia eis era iu cun il teisser. Tessevan ins aunc avon tschunconta onns fetg bia, sche teissan ins oz aunc mo pi en treis casas.
Il teisser en Tujetsch


text:
Trapani
Trapani (Tràpani in sicilià; Drépanon in grèc; Drepanum in latì) l'è öna sità de la Sicilia che la fà pò pruinsa. La se tróa sö la còsta a sira (est) de l'ìzola e pròpe denàcc a Trapani gh'è l'arcipélach di Egadi.
El g'ha presapóch 70.700 abitàncc (ISTAT, utùer del 2009), 'na superfìce de 271 km² e 'na densità de 260 ab./km². El cunfìna coi cümü de Buseto Palizzolo, Calatafimi-Segesta, Erice, Marsala, Paceco, Salemi.
La sità ègia l'è nasida sö ü promontòre, pròpe per chèsto l'è ciamada la sità de i dù mar, e de dré a la ègia sità gh'è i saline e pò i quartér de la sità nöa.
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ol castèl de la Colombéra o Castèl de mar.
- La tur di Marausa
- Ol Castèl de tèra
- I saline
- La processiù di Mistér ol Venerdé Sant
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Impó de siti[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Cümü de Trapani
- Asiènda Türismo
- Pórt de Trapani
- Risèrva Natural Saline de Trapani e Paceco
- TRAPANIWELCOME Portàl türistèch de la pruinsa de Trapani
- Stragusto festival internasiunàl del mangià de strada
- Bonton rasègna enogastroméga sul tù e di prodòcc de la tunara
- Biograféa di òmegn importàncc de Trapani
- Galeréa de somenanse sö Trapani
- Evèncc, manifestasiù e türismo a Trapani
- Ol portàl turìstech de la pruinsa de Trapani


text:
Solar Impulse 2 arriva a New York
- Actualisà Sonda, 11.6.2016, 14:39
L'aviun solar ha terminà cun success sia 14 avla etappa da ses sgol enturn il mund.
L'aviun che sgola sulet cun energia solara è sa tschentà a New York, quai communitgescha il team via Twitter. En il cockpit è sesì André Borschberg.
L'aviun era partì curt suenter las 4:00 temp local a Lehigh Valley en il stadi american da Pennsylvania. La 15avla etappa maina lura da New York sur l'Atlantic en l'Europa. L'aventura enturn il mund aveva cumenzà il mars passà ad Abu Dhabi en direcziun India, sur la China a Hawaii.
RR novitads 11:00


text:
Tavau introducescha ina segunda pussaivladad per iniziativas
- Dumengia, 8.3.2015, 12:31
Votantas e votants da Tavau han da nov ina segunda pussaivladad d'inoltrar iniziativa: l'iniziativa dal pievel en furma dal sboz ellavurà. 1'204 persunas han ditg gea, 853 èn stadas encunter.
La Svizra enconuscha gia las duas furmas per iniziativas dal pievel: la furma d'ina stipulaziun generala e la furma d'in sboz ellavurà. La segunda furma è ussa era pussaivla a Tavau. Il suveran ha approvà l'introducziun da la furma da sboz ellavurà.
RR novitads 14:00


text:
Da Corina Gustin - Corsin Biert quinta da seis proget da cour; ün incumperabel retreat da Tai Chi, Shaolin Kung Fu e Qui Gong immez las alps Svizras. Ils prüms...
Da Romana Ganzoni - Uossa suna rivats a Landquart. Il figl da 12 ons dumonda a la mamma, scha quist „village“ plain roba plü bunmarchada, plain marcas, plain „labels“, plain prodots...
Da Corina Gustin - No sezzain cullas chommas in crusch ed ils ögls serrats süllas mataratschas da gummi chi sun rasadas oura cun chüra e precisiun sül fuond da lain....
Dad Annatina Nay - Jeu sun uss anti-fitness e stoi conceder. Il center da fitness hai jeu gia daditg buca pli viu da dadens. Tschei di ha ina dil center perfin...
Da Bettina Vital - In tschercha dals uors chi vivan pacific in libertà e dad otras aventüras cul camper, quinta Bettina d’ün pajais vastischem chi ha las listessas duos culurs...
Da Romana Ganzoni - La guida, Maria Rita, muossa a giasts seis cumün Sant'Angelo Muxara in Sicilia. Ella fa quai per raps, 60 euros la persuna. Uschigliö nu's rivessa pro...
Dad Annatina Nay - Fitness ei aunc buc daventau miu niev hobi e probabel vegnin nus mai ad esser megliers amitgs – il fitness ed jeu. Mo jeu serebetschel uss regularmein...
Dad Annatina Nay - In onn niev cun massa novs propiests. Varga in dudischavel digl onn 2017 ei uss denton gia historia. Suandeis aunc adina vies plan? Buca fimar, beiber alcohol...


text:
Barometer da consum mussa ensi
- Mesemna, 29.6.2016, 11:08
Quai demussa l'indicatur da consum da la banca UBS ch'è s'augmentà levet il matg cumpareglià cun il mais avant.
Il gust da consumar dals Svizzers e da las Svizras è s'augmentà levamain il matg. Quai mussa l'indicatur da consum da la banca UBS. Quel è creschì sin 1,35 puncts. L’avrigl ha l’index anc nudà tar 1,24 puncts.
Cifras d'occupaziun pli bassas
Percunter annunzia l'UBS che las cifras d'occupaziun èn stadas l'emprim quartal da quest onn pli bassas che spetgà. Quellas èn numnadamain sa reducidas per l'emprima giada dapi il 2010.
Consum privat sco pitga
In'influenza positiva sin l'emprim quartal dal 2016 ha dentant gì il consum privat. E quel vegnia era ad esser ina ferma pitga per il creschament da l'economia svizra ils proxims mais. Quai scrivan ils economs da la banca gronda UBS.
RR novitads 12:00


text:
Val Müstair: Inscunter dals Jauerins
- Glindesdi, 9.11.2015, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 9.11.2015, 11:45, RTR
Emigrà e chattà in nova patria - turnar na vegn per blers betg en dumonda.
Questa fin d'emna ha gì lieu in inscunter dals ex-Jauers, ils Jauerins en Val Müstair. In project organisà da la Biosfera Val Müstair. In inscunter tranter amis, ma en emprima lingia in project che duess purtar fritgs, di il maina project Gottfried Hohenegger. Finamira è numnadamain che Jauers ch'èn emigrads avant onns turnan en Val Müstair. CHF 15'000 enfin CHF 20'000 investescha la Val Müstair en quest project che ha gì lieu per l'emprima giada.
Per blers dals preschents na vegn turnar dentant betg en dumonda. Ins turna gugent per far vacanzas, per far ina visita a parents. Ma turnar per adina quai betg. Almain al mument betg.
Ma tgi sa, tals inscunters dasdan emoziuns e forsa era la veglia da turna, quai spera Gottfried Hohenegger. L'inscunter da la cuminanza dals ex-Jauers duess perquai, sche pussaivel, avair lieu mintg'onn.
Redacziun: Violanta Rominger


text:
110 schurnalists èn vegnids per la vita il 2015
- Mardi, 29.12.2015, 8:06
L'onn 2015 èn danovamain blers schurnalists vegnids mazzads. Tenor l'organisaziun «reporters senza cunfins» èn sin tut il mund 110 schurnalists vegnids per la vita.
Almain 67 d'els sistematicamain pervia da lur lavur. Quai è in dapli che l'onn avant.
Ils pajais ils pli privlus per schurnalists èn vinavant l'Irac e la Siria. Sco quai che l'organisaziun «reporters senza cunfins» communitgescha plinavant vegnan actualmain passa 50 schurnalists tegnids sco ostagis sin tut il mund. Passa 150 èn en arrest.
RR novitads 08.00


text:
Manèrbe
Manèrbe (en Italià: Manèrbio), l'è 'n cümü de 13 083 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla Bàsa Bresàna a 20 km a Sud de Brèsa e 25 a Nòrt de Cremùna.
El teretóre de Manèrbe l'è abitàt amò de l'età de la préda (Neolìtic, 5000 A.C.), cóme testimuniàt dei repèrcc che gh'è stat troàt e adès conservàcc endèl Museo Cìvic del paés.
Dei óter repèrcc datàbii a l'età del bróns, dei óter amò de urìgin Etrüsca e pò amò 4000 monéde d'arzènt de urìgin cèltica del II sècol prìma de Crìsto le dimóstra l'importànsa che Manèrbe la g'ha ricuprìt amò prìma che i riàes i Romàni.
Sitüàt sö l'as Brèsa-Cremùna, al dé d'encö Manèrbe l'è amò come alùra en cruzàl importànte per le vìe de cumunicasiù 'ndèla Bàsa Bresàna.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Manèrbe l'è mostràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Carloforte
Carloforte (O Pàize o Carlofòrte 'n tabarchì) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, en Pruvìncia de Carbonia-Iglesias, colocàt sö l'Ìzola de San Pietro endèla zòna del Sulcis Iglesiente. El g'ha 6 262 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 50 km² e 'na densità de 125 ab./km².
L'è apò 'n cümü onoràre de la Pruvìncia de Genova, per vìa dei ligàm stòrich co la cità de la Liguria.
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Historia
Nies marcau cun sia historia da varga melli onns e ses baghetgs historics che han da raquintar aschi bia a nus – tut quels scazis han marcau essenzialmein nossa cultura ed influenzeschan aunc oz ella. E buca mo nossa cultura, mobein era nossas ideas e nossa luschezia. L'architectura medievala dils museums, dallas baselgias, dallas residenzas da persunas noblas e dallas claustras ha era influenzau la moda da baghegiar dad oz. Ins ha creau baghetgs che van bein a prau cun la regiun, la cuntrada ed il marcau e ch'ein vegni premiai gia pliras ga.


text:
Armando Diaz
L'Armando Vittorio Diaz (Napoli, 1861 - Roma, 1928) l'è staa on militar e senador italian.
Militar de carriera, ai temp de la guerra cont i Turch del 1911 l'era colonnell e 'l conandava el reggiment de fanteria quell de 93.
Quand che l'è s'cioppada la Prima Guerra Mondial, l'era addett al comand supremm come capp di operazion. In del giugn del 1916 l'è staa promovuu a tenent general e l'ha ciappaa el comand de la division quella, e poeu del corp d'armada quell de 23.
In de la sera del vott de november del 1917, duranta la desfada de Caporett, l'è staa ciamaa a capo del statt maggior de l'esercit al post del general Luigi Cadorna. Ciappaa sù quell che 'l restava de l'esercit, l'ha organizzaa la resistenza in sul Mont Grappa e in sul Piav.
In del 1918 l'ha portaa l'esercit italian a la vittoria in de la Battalia de Vittorio Veneto, e l'ha poeu dettaa el famos Bollettin de la Vittoria, indove che 'l se diseva che i trupp austriegh s'eren retiraa in desordin denanz a l'esercit italian che 'l tirava innanz.
A la fin de la guerra el general Diaz l'è staa nominaa senador del re Vittori Emanuel III e, in del 1921, l'ha ricevuu el titol de Duga de la Vittoria; el Benito Mussolini l'ha faa vegnì minister de la guerra e, in del 1924, el gh'ha daa el titol de Maresciall d'Italia.


text:
Piaza Granda (Mòdna)
La Piaza Granda l'è la piaza pió impurtanta ed Mòdna, e la's cata in dal zèinter dla sitê.
Caratteristiche[modifica | mudéfica la surzéia]
La piaza la's cata in dla pèrt a sira dal Dòm, che insèm cun la tòrr campanària ciamèda Ghirlandèina l'è monumèint patrimòni dl'umanitê. In dla pèrt a drétta dla piaza a gh è al Palàz dal Cumùn cun al pòrdegh. In dla pèrt a mansèina as cata al dedrê dl'Arcivèscov, in quela ed matèina agh è un palàz dal dè d'incô in-dóvv agh è una banca cun di pòrdegh anch chè. Quest palàz chè l'è un lavór dl'architètt Gio Ponti, tirê só cun la mira 'd fèr 'na costruziòun modérna ch'la staga bèin in mèz a i palàz antìgh dl'Arcivèscov e dal Cumùn.
In dl'angulèin a sira e pò a drétta dla piaza, atàch al Palàz dal Cumùn, la's cata la Préda Ringadóra, 'na préda ed màrem lónga pió ed trî méter ch'un tèimp la gh'à da èser stê pèrt d'na costrusiòun romàna. In dal medio-evo la Préda la gniva druvèda da palchètt per i uratór (i arrénghi, ch'i dan al nòm a la préda ed ringadóra), cum pòst in-dóvv i s dèven al cundàni a mòrt, in-dóvv i s fèven vèdder i còrp di qui bèle mòrt, da identifichèr, e anch cum préda dla vergògna: a stèr a sintìr l'Archivio Storico Comunale, tótt qui ch'i n'ìven mia paghê i sô dèbit i gh'ìven da fèr al gir dla piaza cun la zócca rasèda, i gh'ìven da urlèr d'èser di debitór mèinter óna tròmba la sighèva e pò dòp i gh'ìven da màttres a séder cun al cul nud sólla préda, ch'l'éra pina ed rèzna d'èlber, e fèr al giuramèint ed saldèr al dèbit.[1] Quèst a s fèva per trî sàbet un drê cl'èter, a secònda ed quel ch'al vliva al creditór.
In un pzulèin lughê dal Palàz dal Cumùn a s càta 'na statua cécca dal 1100 ciamèda La Bunéssma ch'la rafigùra, a s pèinsa, la sinceritê in di afèr (l'è in ghégna a l'ufézi dla Buona Stima), mo la legènda la dis ch'l'è na dòna dla nobiltê che in mèz a la caristéa la dèva na man a i puvrètt dla zòna.
Eventi[modifica | mudéfica la surzéia]
Tótt i an, in ocasiòun dal giuvidè gras, la piaza la dvèinta pina ed ginta ch'la vin a vèder al sprolòqui dla Famìa Pavirònica, ch'l'è fata só da Sandròun, dal fiól Sgurghéghel e dala muiéra Pulónia; sti trî chè i én al màscheri dal carnevèl mudnés e, per dèr un'idèa ed quant al è importànt al sprolòqui, per la sitê (pin ed cumèint sólla vétta dla ginta e di frezadèini scherzósi a chi cmanda) agh è d'arcurdères ch'al vin fat dal balcòun dal Palàz dal Cumùn.
In dla piaza, tótt i an, agh én anch al Festivalfilosofia, a setèmber, e al Festival dla Canzòun mudnésa, d'istê.
Costruziòun in Piaza Granda[modifica | mudéfica la surzéia]
Al costruziòun ch'i s càten in dla piaza a i én:
- La Ghirlandèina, tòrr campanària
- Al Dòm ed Mòdna
- Al Palàz dal Cumùn
- La Bunéssma
- La Préda Ringadóra
Nòti[modifica | mudéfica la surzéia]
- ↑ "[...] doveva dare a culo nudo suso la preda rengadora, la quale sia ben unta de trementina, tre volte dicendo tre volte cedo bonis, cedo bonis, cedo bonis", Archivio Storico Comunale


text:
In mazzament vegn annunziaus
"Venderdis, ils 13 d' october allas 18.30 uras vegn a succeder in mazzamnt a Chipping Cleghorn. Amitgs ed enconuschents ein envidai cordialmein."
Quei inserat vegn publicaus el fegl jamnil da Chipping Cleghorn en l' Engheltiara.
Ina sgnocca? In niev giug? Ni forsa tuttina ina caussa sanguinusa?
En mintga cass succeda il mazzament, gest sco publicau. Quei a Little Paddocks, la casa da Letita Blacklock che viva leu cun Dora Brunner, in nevs ed ina niaza, ina sublocataria ed ina fumitgasa.
Temps: Entuorn ils onns 1960


text:
Nà a Poirin ai 5 ëd mars dël 1905, avocat, a l’é stàit tra ij fondator dla Companìa dij Brandé. Soe prime poesìe as leso già an sël prim nùmer dl’Armanach Piemontèis dël 1931.
Sla poesìa ‘d Renso dla Tor (Lorenzo “Renzo” Brero), Pacòt a scriv (Ij Brandé n. 267/268, 1/15.12.1957):
«Mal dël pais as podrìo antitolesse tute soe poesìe… Ël ricòrd a l’é për chiel na fòrsa, n’agiut, n’ilusion ëd boneur, tant che la nostalgìa as cambia an simpatìa: anlora la canson a-j nass frësca, sempia, ciàira, con na spontaneità squasi improvisa, che a l’é peui la caraterìstica ‘d soa poesìa e che as sent sùbit ant l’atach dij sò vers: un vocativ che a dventa invocassion e che a-i dà l’andi a sò cant…».
Renso Brero a l’é mòrt ëd 52 ane a Turin ai 17 ëd novèmber dël 1957.
(Remo Bertodat | Piemontèis Ancheuj n.r 75, Mars 1989)
A-i é un concet ëd «Poesìa», ancheuj, che a stenta a aceté, come virtù poètica, la semplicità e ‘l sentiment, tut piemontèis, ëd la «gena»: cola posission ëd l’ànima che — mentre a évita tut lòn che a sà ‘d romanticism decadent e ‘d retòrica — a s’esprim con na umanità istintiva… che a rasenta la sincerità popolar ëd l’ordinari. A l’é un concet limitativ che a impediss ëd deje la giusta arsonansa a ‘d mëssagi rich ëd cola poesìa che a ciama ‘d cheur pur e nossent per definisse. A peul esse, forse, necessari solecité costa sensibilità avzinand-se a la poesìa ‘d Renso dla Tor.
Renso dla Tor a l’é le stranòm d’art ëd Renzo Brero, nà a Poirin ël 5 ëd Mars dël 1905 e manca a Turin ël 17 ëd Novèmber dël 1957. Na vita giovo, la soa, che a l’ha fiorije an cheur la poesìa ispirà da l’amor a la tèra, al pais, a la pian-a ‘d ca: la pian-a ‘d cola Tor Valgorera che Chiel a l’ha sernù coma ànima ‘d sò stranòm d’art. «Poeta dla campagna — a dis Pinin Pacòt —. Chiel a la sent e a la arviv diretament ant soe poesìe, sensa retòrica, senza eloquensa, con le paròle ‘d tuti ij di, cole che a ciamo le còse con sò nòm e a-j fan vëdde come che a son, con ël linguagi dij sò paisan, che Chiel a ciama fratej ant l’amor ëd la tèra ‘d sò cheur. E a l’é nen un linguagi pòver ël sò, përchè pòche paròle a basto a esprime tanta poesìa, quand che pòca poesìa a peul perd-se ant un përfond ëd paròle che a dijo nen lòn che a devo» (Ij Brandé-Giornal ëd Poesìa Piemontèisa, dël 31/12/1957).
Ant la vos ëd Renso dla Tor le paròle misurà — come ‘l pass dël paisan — a l’han realisà soa fàita poètica ant un nùmer limità ‘d componiment. Un nùmer, comsissìa, che a basta a buté an evidensa un mëssagi che a definiss un «poeta».
Camillo Brero | StampaSera 12.3.1992
Campagna
Renso dla Tor
Pas e travaj për la cassin-a ariosa:
ël cel l’é tut asur e ‘l pra fiorì,
e la cassin-a ‘s pompa coma sposa
an mes al verd dle piante e l’òr djë spi:
pas e travaj për la campagna ariosa.
L’òm e le bestie ai camp a son fratej!
Dal sorgh ancreus a s’àussa una canson,
a passa an cincërland në strop d’osej,
e ‘l breugg die bestie a crija an sl’istess ton:
l’òm e le bestie ai camp a son fratej.
Pas e travaj. Ël temp a passa an pressa.
La vita dl’òm a viv con la natura;
an drinta al cheur la bin l’é sempre istessa
e as viv content d’un’esistensa pura.
pas e travaj. Ët temp a passa an pressa.


text:
Te süa vita söl lim dla sozieté ti capitëia a Luciano Costner de Badia de vigni sort d’aventöres. Al vëiga da n ater punt d’odüda le monn de chël che ël instës fajô pert cina dan da n valgügn agn. Cun sües composiziuns ne n’ôl nia le critiché, mo al scrì sciöch’al la vëiga y cunta de sües esperiënzes da canch’al é gnü „salvar“. Ai tesc de Luciano ti fej da cornisc i bi dessëgns de Gabi Mutschlechner, n’artista jona d’Al Plan che vëgn aprijada tres deplü por so talënt y sües beles pitöres.
Ann de publicaziun 2008
Parores de Luciano Costner
Dessëgns de Gabi Mutschlechner
50 Plates
Lingaz: ladin
Prisc 8,00€


text:
Patrimoni cultural – enconuschent u tuttina in zichel ester?
- Actualisà Glindesdi, 14.9.2015, 10:13
50’000 visitaders èn sa tschentads quella dumonda questa fin d’emna. Ils dis europeics dal monument han envidà sut il moto «Austausch – Enfluss» da laschar surprender dals fastizs da l’ester en l’enconuschent. En passa 300 lieus en l’entira Svizra è vegnì festivà ils dis europeics dal monument.
En il Grischun è quest onn sa preschentada la regiun da Tusaun. En tut han ils responsabels organisà radund 15 visitas guidadas. La devisa dals dis dal monument è quest onn il barat e l'influenza d'autras culturas. En la regiun da transit da Tusaun sa mussa il barat e l'influenza d'utrò en l'architectura, en las vias ed er sin il Munt da Son Gion
Ils dis europeics dal monument a Tusaun èn vegnids organisads dal Servetsch archeologic e da la Tgira da monuments dal Grischun e da Cultura Viamala.


text:
POSIZIUN INIZIALA
Seser sin la chascha svedaisa. Ils pes èn giun plaun. Il dies è guliv.
ANDAMENT DAL MOVIMENT
Plaunsieu rudlar davant giu e far dies gob. Trair il mintun fin a l’oss dal pèz. Rudlar en la batschida. Tegnair la posiziun.
POSIZIUN FINALA
Puspè stender plaunsieu il dies da sutensi. Metter levamain il chau en la tatona. Cupitgar vers enavant la batschida. Far levamain dies fop. Tegnair la posiziun.
Criteris quantitativs
Durada: 15 secundas
Ritmus dal moviment: tensiun constanta
Dumber da serias: 3
Pausa tranter las serias: 1 minuta
Durada totala per tensiun: 3 minutas
Unitads da trenament: pussaivel mintga di
telechargiar pdf


text:
Jalta
Jalta, cognossuda anca 'me Yalta (ЯлTa/Jalta in ucrain, russ e tater de Crimea) l'è ona città de la Crimeja cont ona popolazion de 135.000 abitant. Incoeu l'è sòtta 'l controll de la Russia, ma l'Ucraina la reclama el controll del territori.
Cuntegnüü
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Jalta la se troeuva in de la Repubblega de Crimea, in sù la costa del Mar Negher. L'è traversada di fiumm Derekoj e Ucian-su.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'esistenza de Jalta l'è stada regordada per la prima volta in del XII secol de on esplorador arab, che l'ha cuntaa sù che l'era on port di Bizantin, indove che viveven soratutt di pescador. On bell moment el paes l'è entraa dent a l'imperi colonial genoves, e al temp l'eva cognossuu 'me Etalita o Galita. I Ottoman hann brancaa la Crimea in del 1475, e l'hann fada vegnì ona specie de statt mezz indipendent, sotta el regn de on khan: però inveci Jalta l'era dent al domini dirett di Turch, in del vilayet de Kefe (Feodosija).
In del 1783 gh'è rivaa i Russ, prima del rest de la penisola (ciappada depos la guerra 1787-1792).
In del XIX secol Jalta l'è diventada on post indove i Russ andaven a fà i vacanz: tra i gent che gh'è andaa a troeuvom Tolstoj e Čechov. El zar Lissander II el gh'aveva la soa villa lì arent, a Livadija.
Ma Jalta l'è vegnuda famosa e importanta in tutt el mond perchè l'è staa lilinscì che in del 1945 s'hinn incontraa Winston Churchill, Franklin Delano Roosevelt e Josif Stalin per parlà de come la saria dovuda vess l'Europa dopo la fin de la II Guerra Mondial; per on quaivun, l'è staa lì che l'è scominciada la Guerra Freggia.
A Jalta l'è anca mort el Palmiro Togliatti (21 agost del 1964), capp del Partii Comunista Italian.
Gemellagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Rodi, Grecia.
- Nizza, Francia.
- Italia:
- Baden-Baden, Germania.
- Batumi, Georgia.
- Galac, Romania.
- Fiumm, Croazia.
- Margate, Regn Unii.
- Santa Barbara, Statt Unii.
- Xaçmaz, Azerbaigian.
- Sanya, Cina.
- Ulan Ude, Russia.


text:
Caraa (CO)
Caraa (nom ufizial in italian: Carate Urio) a l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l cunta 1 171 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 6,9 km² e 'na densità de 170 ab./km². El se troeuva sora i spond del lagh de Còmm e 'l gh'ha ses frazion: Cavadin, Greppon, Lestresi, Olzavin, Pangin e Riva.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Caraa (CO) l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Vaccinium vitis-idaea
El Vaccinium vitis-idaea (o anca: gravalon/grovalon, lurionella, lurion ross, angroven, gajuda, etc.) l'è ona pienta perenn de la famija di Ericaceae, originaria de l'Eurasia e de l'America del Nord. El nomm de la specie el fa riferiment al mont Ida de la Grecia.
Distribuzion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El lurion ross el viv in di zonn artich, del nord de l'Eurasia, del Giappon e de l'America del Nord. L'è donca assee comun in di Alp tra i 300 ai 3000 meter de altezza.
Caratteristigh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è on bosch (sub-arbust) perenn a portament bass coi brocch che riven a on'altezza de 20 cm. El gh'ha i foeuj a forma de oeuv cont i bord arrotolaa. I fior hinn bianch o appena appena roeusa, faa sù insemma a grappellitt. El frutt l'è on borlin de color ross, bon de majà.
Referiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Sinonim: Tela Botánica


text:
«Happy New Year»
- Venderdi, 1.1.2016, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 1.1.2016, 19:00, RTR
Avant in pèr onns ha la chantautura rumantscha Corin Curschellas concepì ina pitschna chanzunetta da Bumaun, che giavischa «bun onn nov» sin passa 50 divers linguatgs. Dasperas existan dunsainas da popsongs che tractan en ina moda u l'autra il Silvester u il Bumaun, quai tanscha dals Abba enfin tar ils U2, da Van Morrison enfin tar Tom Waits, da Lucio Dalla enfin tar Peter Maffay.
Redacziun: Benedetto Vigne


text:
Newsletter educa.ch - distribuziun 07+08/2017
Nov contract tranter educa.ch – Microsoft
11. fanadur 2017 / Contracts generals
Il nov contract general entra en vigur l’emprim d’avust per pussibilitar a las instituziuns educativas acquisiziuns da software e servetschs online cun bunas cundiziuns. Il contract definescha er ils aspects liads a la protecziun da las datas ed a la responsabladad.
Plan d’acziun per la digitalisaziun
5. fanadur 2017 / Cumpetenza da medias / MINT
Il Cussegl federal ha prendì per enconuschientscha il «Plan d’acziun per la digitalisaziun en la domena da la furmaziun ed innovaziun per ils onns 2019 – 2020». El preveda da rinforzar la digitalisaziun en la furmaziun ed en la retschertga. Perquai vegn mess a disposiziun daners supplementars.
Pussaivladads digitalas en la furmaziun professiunala
16. avust 2017 / Furmaziun professiunala / Cumpetenza da medias
En la davosa newsletter da la Societad svizra per la retschertga applitgada en la furmaziun professiunala vegn rapportà dal project da pilot «Dual-T». Quest project ha la mira da meglierar la collavuraziun tranter las scolas ed ils manaschis e quai cunzunt er cun meds digitals.
educamint.ch è online
18. fanadur 2017 / MINT
La nova plattafurma educamint.ch è online. La purschida engrondida remplazza educa.MINT. Ella furnescha infurmaziuns concernent novitads, occurrenzas, dat cussegls e porscha material ed exempels or da la pratica per l’instrucziun dals roms MINT.
Focus Internet
28. fanadur 2017 / Publicaziun / Cumpetenza da medias
«Sucht Schweiz» ha edì ina nova broschura da la retscha «Im Fokus», cun examinar la dependenza da l’internet dals giuvenils en Svizra. Cura daventa l’utilisaziun da l’internet problematic e tge pon ins far encunter. Ulteriuramain chattan ins cussegls concrets per la prevenziun.
Futur da la Svizra digitala
24. avust 2017 / Publicaziun / Societad d'infurmaziun
In nov studi d’economiesuisse preschenta acturs e dumondas actualas da la digitalisaziun en Svizra. Ella analisescha las fermezzas e deblezzas da la Svizra concernent las cumpetenzas digitalas, l’infrastructura, il sistem social e la structura dal sistem ecologic e propona scenaris per il futur.
JAMESfocus cumportament online
12. fanadur 2017 / Publicaziun / Cumpetenza da medias
Il nov rapport JAMESfocus «Cumportament online: negin problem – cun ristg – problematic» è telechargiabel da la pagina-web ZHAW. Il rapport enumerescha ils criteris cura ch’in giuvenil vala sco dependent da l’internet e mussa tge furmas d’utilisaziun che pon gia esser patologicas.
Tge ha Tesla da far cun la furmaziun
24. fanadur 2017 / Societad d'infurmaziun / Cumpetenza da medias
Il designer da furmaziun Christoph Schmitt cumpareglia en ses blog il Tesla cun il martgà da la furmaziun. Sco Tesla mida cumplettamain l’industria classica dad autos, uschia vegnan er ils purschiders privats e la «Digital Education Community» a midar il sistem classic da la furmaziun.
Conferenza naziunala «Svizra digitala»
16. avust 2017 / Occurrenza / Societad d'infurmaziun
La conferenza ha la mira da preschentar la realisaziun planisada da la strategia «Svizra digitala», sco er da mussar novas tendenzas e svilups da la societad d’infurmaziun. Ella vegn organisada ils 20 da november a Bienna da l’Uffizi federal da la communicaziun (UFCOM).
Concurrenza scientifica per giuvenils 2018
7. fanadur 2017 / Concurrenza da scola / MINT
Il termin d’inscripziun da la concurrenza naziunala Giuventetgna e scienza è fixà sin ils 15 d’october 2017. La finamira è d’encuraschar giuvens talents en la domena da las scienzas. Las lavurs ston cuntegnair ina dumonda scientifica e pon vegnir inoltradas sco lavurs da gruppa u lavur singula.
Services
educanet² (de)
educa.Biblio (de)
educa.ID (de)
educa.Instrucziun
Support (de)


text:
Exteriur - Tschients fugitivs arrivan en la Macedonia
Paucas uras suenter che la polizia aveva intervegnì cunter fugitivs al cunfin cun la Grezia, èn tschients persunas uss tuttina arrivadas en la Macedonia. La polizia saja sa retratga ed ils fugitivs hajan pudì surmuntar ils cunfins senza ch'insatgi retegnia els, ha in pertutgà ditg.
Parter sin Facebook (link extern, popup)
Parter sin Twitter (link extern, popup)
Parter cun Whatsapp
La damaun aveva la polizia macedona duvrà gas lacrimogen cunter ils fugitivs. Ier gievgia aveva la Macedonia proclamà il stadi d'urgenza e facticamain serrà il cunfin cun la Grezia.


text:
Dan 10 agn à la popolazion de Ampez, Col y Fodom deliberé con la maioranza dl 80% da se destaché dal Belun-Venet y de se lié pro Bulsan - Region Trentin-Südtirol. Te 10 agn ne él suzedù nia. Pro l convegn de Reba él gnù chirì na resposta a does domandes: a) porciodi ne é pa la domanda de Souramont nia juda inant? y b) cie pòn pa fé sen per Souramont y l'unité di ladins?
Na lingia de reladours cualifichés à tout posizion, ma ne à dé deguna dreta resposta. A la fin à endò n iade la debleza dla raprejentanza ladina y la melsegurté sun la situazion giuridica stopé via la mancianza de volonté dles provinzies autonomes con vertoles y consolazions che ne deida nia inant i ladins. Enscì à l deputat Alfreider auzé fora la nezescité de na lege costituzionala per aproé l referendum de Souramont, lege che essa duré die y essa ence podù gnì refudeda. Ciarié la proposta sun la proposta de lege costituzionala (Brugger Zeller 2012) Alfreider dl 2013 ne àn nia podù ajache ala jiva de tò ju discriminazions di ladins a Bulsan. Entratant vàla da se contenté dla colaborazion, di finanziamenc per i comuns confinanc, dla osservazion tl'Euregio à sotrissé plu de un n reladour. Na sburla dl vers dla unité ladina él ben gnù dé y al é gnù fat l ejempl de Fascia, de sies vedles intenzions da ruvé pro Bulsan y dl comun general d'aldidancuei. Audì fora àn almanco la mancianza de empegn di parlamentars per fé jì inant l referendum de Souramont a Roma. Meses vertoles, trueps dubesc, nia de segur per l davegnì de Souramont. Trei cosses à n pue' sarené l clima: la proposta de Alfreider de na lege ordinara per i ladins, la valuta che Frena, l ombolt de Col de Santa Lizia, ti à dé al dret y nia me a la politica, la manifestazion de volonté da jì inant cis dant chi che scutova pro. Mie melencontent personal volessi valivé fora con mia minonga sun la chestion.
La scomenciadiva popolara dl 2007
L referendum de Souramont ne é nia da confronté con l ultim dl Venet y Belun; chest ultim é na consultazion per ti dé plu forza al marcé politich dla region con l stat, chel de Souramont é na dezijion, na deliberazion popolara che envieia via n prozes legislatif de mudazion de provinzia da pert di 3 comuns. Traté inant chesta domanda referendara fova y é n dovei dl govern y dl Parlament y nia na discrezionalité politica. Ne fé nia é na omiscion che messessa ence comporté valch responsabelté. La chestion é perchel dantadut giuridica y spo politica. Dessegur essa i parlamentars enteres y les provinzies autonomes podù mené do, ma ai ne à fat nia. Ti dé la colpa al Venet o a na provinzia autonoma denant che ai posse dé n arat ofizial sun la proposta de lege dl govern ne é nience dret.
La lege costituzionala che al vuel o che al ne vuel nia ester
A poura nia à i reladours a Reba sostegnù l debujegn de na lege costituzionala per l'aprovazion dl referendum de Souramont; per me na interpretazion per tré fora a la longia o ne fé nia cie che les provinzies autonomes ne vuel. Per me l essa la costituzion dit, sce ala essa volù fé na ezezion per les regions a statut spezial y l caje de Sappada, che é bel l medem de Souramont, vegn traté con lege ordinara. Tip de lege via, tip de lege ca, te 10 agn él temp da fé una y l'autra, cis canche al fova termins bele dés dant. Mete la domanda de Souramont pro la proposta de lege costituzionala Alfreider dl 2013 fossa poester sté l plu saurì y les discriminazions di ladins à da nen fé con la domanda de Souramont, ne é fosc la separazion di ladins nia la maiour discriminazion. O che an aratova empò dreta la lege ordinara, o che an ne volova nia ti dé plu contegnù a la lege Alfreider per tré tres la prozedura plu saurì, l resultat é che an ne arjonj nia cotant na mioura sconanza per i ladins. Les pisimes y poures da n clima contrar a les mendranzes à ben puecia fondamenta; tant saurida che les provinzies autonomes con si parlamentars pro la maioranza de govern l'à abuda te chesta ultima legislatura arati che al ne sibe nia suzedù gonot. Tant snela che ala va a Roma sce an vuel, desmostra l'aprovazion dla ultima lege litala.
Co se armueve inant ?
I ladins à un n pice defet che vegn fora de sia storia y separazion: ai s'armuev gonot me pro o con zacai d'autri y do a la volonté de chi. Vignitant jìssel endere debujegn da pié via enstesc, poester da soui ma unis, cialan che i autri vegne do. Da me enfora él da lauré te does direzions; sce l referendum à ciamò valuta, y chel arati ie, él miec fé pié via l iter de aprovazion cialan damprovia dl sostegn politich desche pro vigni lege. Zenza enjumé auter temp él da envié via internamenter, danter duc i ladins la creazion dla fondamenta concreta per l'unité che é na comunité ladina nueva con organs lités, con fins soziai, politics y culturai clers, con competenzes y finanzes che te n prum moment i sozes enstesc se dà. Chesta comunité dla mendranza, trasversala y souraregionala dess te n second moment gnì reconesciuda desche istituzion publica y autonoma, poester do al ejempl dles regions sozio-culturales dl Belge. La Lia di Comuns ladins, adum con l'Union Generela di Ladins, podessa se sourantò la preparazion y la promozion de chesta comunité. Desche segn de solidarité messessa i partis che damana oujes ai ladins tò ite te si programs per les proscimes lites di conseis provinziai y dl parlament l'unificazion y la comunité aministrativa ladina dles Dolomites.
Europa y Catalonia - na minonga dantadut personala
De chestes él gnù rejoné cotant. Che l'Europa unida ciancanteia nia puech sot a les sburles nazionalistes de plu partis y plu stac, é da odei. L' Europa dles regions y popolazions (zitadins) é ciamò dalonc, basta ti cialé al comportament dant al fat dla Catalonia, olache l'Europa ne à abù na parola dessourora y nience la volenté o la forza da intermedié. Y chilò jìvela de na gran chestion, na gran region, na gran mendranza amez l'Europa ite. I ladins ne sarà nia da confronté diretamenter con i catalans ma sie lingaz é dlongia l nost y l destin en general dles mendranzes é gonot l medem; cina che ala va végneles tegnudes ju y sce ales ne é nia bones da s'la fé avalei, végneles sotmetudes y assimiledes. Contra chest destin messa ence i ladins se paré. (da noeles.info) (de Carlo Willeit)


text:
Ansbach
Ansbach ('nfìna al sècol XVII l'ìa cunusìda come Onolzbach), l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land de la Baviera, capitàl del distret de la Média Francònia.
Ansbach l'è 'na cità extra-circondariàl (kreisfreie Städte) che völ dì che la fà circondàre (Kreis) de per sò cönt. El distrèt omònimo el g'ha séde 'n cità ma la cità la na fà mìa part.
Geografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ansbach la se tróa 'ndèla regiù muntagnùza de la Frankenhöhe a 45 km a sudòvest de Norimbèrga. El fiöm Fränkische Rezat — che l'è 'n aflüènt del Meno — el strèrsa la cità .
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Endèl an 748, de le bànde del paizì de Onolzbach, en monastér biniditì l'è stat fondàt de 'n nòbil locàl de nòm Gumbertus. Col pasà dei sècoi, tat el monastér come 'l paizì i è crisìcc , e i è nìcc a furmà la cità de Ansbach, che l'è ducumentàda per la prìma ólta endèl 1221.
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Bay City, Stàti Ünìcc, del 1960
- Anglet, Francia, del 1968
- Jing Jiang, Cina, del 2004
- Fermo, Italia, del 2006
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Bayerisches Landesamt für Statistik – Tabelle 12411-001: Fortschreibung des Beölkerungsstandes: Bevölkerung: Gemeinden, Stichtage (letzten 6) (Hilfe dazu)


text:
Ils «rasamäääääähers» da Basilea
- Gievgia, 3.8.2017, 10:37
Ellas na dovran betg benzin, betg electricitad ed ellas lavuran gugent. 30 nursas ha la citad da Basilea engaschà sco ortulans. Las nursas èn engaschadas sco segapastgets. E per mantegnair spazi da viver per insects e plantas èn ellas in enritgiment.
Las 30 novas collavuraturas da la citad da Basilea èn nursas che mangian gugent plantas spinusas, cunzunt ils murers han ellas fitg gugent. E da quels hai ina pluna sin la prada selvadia dal santeri Hörnli a Basilea, il pli grond santeri in Svizra.
Per l’orticultura sajan ils collavuraturs sin quatter chommas in grond agid di Patrick Goepfert da l’orticultura da la citad da Basilea. Per ils ortulans saja quai stentus da lavurar cun pastg selvadi e per las nursas saja quai in plaschair.
« Cun quai che las nursas lavuran spargnain nus resursas e pudain duvrar quellas en auters lieus. »
Patrick Goepfert
orticultura da la citad da Basilea
Per la lavur che las nursas fan duvrassan quatter ortulans var tschintg dis. Las nursas dovran var 20 dis. En tut sa tracta quai d'ina surfatscha da 14’000 meters quadrat che vegnan elavuradas da las nursas.
Las nursas èn schizunt meglras che segapastgets, di il possessur da las nursas Michael Dieterle. Sche'ils ortulans seghian il pastg cun lur maschinas, sche lura vegn tut segà davent – era il spazi da viver per insects. Sche las nursas segan il pastg, lura stgaffeschian ellas spazi da vita per insects e plantinas.
« Grazia a las nursas po vegnir salvà spazi da viver per insects e plantas. »
Michael Dieterle
possesur da las nursas, Naturpflege GmbH
Per l’ina laschan las nursas enavos excrements che procuran per novas plantas e per l’autra na maglian ellas betg tut, numnadamain mo quai che fa basegn e lascha uschia spazi per insects.
Dentant n'èn las nursas betg adattadas per pastgs cun plazzas da giugar ni auters pastgs che vegnan duvrads regularmain.
Las nursas ch’èn en acziun èn nursas da skudda. Quai èn nursas che prefereschan plantas spinusas e plitost murers. En tut ha Michael Dieterle 70 nursas da skudda – 30 en acziun per la citad da Basilea. Igl è ina razza che era avant curt temp periclitada da murir ora.
Michael Dieterle vul cun sia tratga mantegnair las nursas. Dentant ha el anc autras razzas da nursas. Per mintga pastg dettia la gista razza, di Dieterle: quai saja sco cun ils differents models da segapastgets. Prender a fit las nursas, po tgi che vul da Michael Dieterle.
RR actualitad 11:00


text:
Accents 2
La Televisiun Rumantscha cun ina nova purschida da stad
Il Telesguard fa pausa da stad! Quai ha adina puspè chaschunà discussiuns en chasa RTRe tar noss public. Fissi pussaivel da midar quai? Questa stad fa RTR in’emprova.
Sin fundament da las bunas experientschas cun ils videonews è l’idea naschida da profitar da questa producziun per far in curt magazin quotidian era durant la stad. Ditg e fatg! Ussa realisescha RTR per l’emprima giada in Telesguard era durant ils mais da fanadur e d’avust. L’entschatta da schaner è la gruppa da lavur sa messa a la lavur. L’emprima seduta avain nus gì en in’ustaria a Cuira. Ina saira che ha purtà bleras ideas co che questa emissiun da stad pudess vesair ora. Il credo a la fin da la saira è stà cler: nus lain crear in’emissiun innovativa, infurmativa, divertenta e moderna ch’ins guarda cun gust.


text:
Baselgia e turissem - il potenzial è avant maun
- Venderdi, 10.6.2016, 17:34
«Ospitalitad vivida - baselgia en il turissem», sut quest titel hai dà ina dieta da represchentants da la Baselgia evangelica e catolica, represchentants da l'economia e dal turissem. La finamira era da dar in sguard sin la situaziun actuala e da far in pass enavant per nizzegiar il potenzial.
En in referat ha la docenta da la HTW, Barbara Haller Graf, mussà als preschents, ch'ils trends actuals en il turissem, sco per exempel la brama d'ir en la natira, ils interess culturals ni il trend dad ir pli fitg en las regiuns e quai sche pusseivel cun meds publics, muntan er bunas schanzas per il Grischun e las baselgias.
Da quai è era la decana da la baselgia evangelica, Cornelia Camichel Bromeis, persvasa. La baselgia saja averta per ils basegns da tut ils carstgauns, era per ils turists. Durant las vacanzas hajan els forsa magari plitost temp da reflectar.
Internet sto vegnir nizzegià
Per ils turists datti gia ozendi ina vasta purschida sco per exempel viadis da baselgia tar baselgia, pelegrinadis, servetschs divins en la natira, si culm, nozzas en il verd u guids spezials en las baselgias. Tenor Barbara Haller Graf dovra quai dentant er la colliaziun. Il giast vul avair in pachet cumplessiv, pernottaziun cun visita d'ina baselgia per exempel, e quai sto esser en la rait. Vitiers sajan «posts» sin facebook ed instagram la meglra reclama. Quai valia da nizzegiar per porscher al giast occurrenzas ed eveniments per l'olma.
RR actualitad 17:00


text:
Vardoma, pr' esempi, ël prim test biblich dë sta Duminica-sì, la tersa dl'Advent, dal profeta Isaìa, andoa ch'a peui a dis ciàir: "Ël Signor Dé a l'é col ch’a l’ha dame na rason për canté"
"Vardé, Nosgnor a l’é vnùit a salveme. A l’é për lòn ch’i l’avrai fiusa e gnun-e tëmme. Ël Signor Dé a l’é mia fòrsa e col ch’a l’ha dame na rason për canté: a l’é Chiel ch’a l’ha salvame”. Cantand ëd gòj, i seurtireve a tiré d’eva da le sorgiss dla salvëssa. An col temp-là i direve: “Ringrassié Nosgnor! Laudé Sò Nòm! Fé conòsse an tra ij pòpoj Soe imprèise! Feje savèj che Nosgnor a l’é potent!”. Canté a Nosgnor, ch’a l’ha fàit ëd còse mararavijose, ch’a lo faso savèj për tuta la tèra! Che la gent ëd Gerusalem a s-ciopata le man ëd gòj, përchè a l’è grand ël Sant ch’a sta an mes a vojàutri!” [Isaia 12 (2-6)].
"Manda 'd crij ëd gòj, ò fija Sìon! Sàuta 'd gòj, ò Israel! Sie alègher e canta 'd trionf con tut ël cheur, ò Fija Gerusalem! Nosgnor a l'ha gavate 'l giudissi ch'a l'era contra 'd ti, a l'ha mandà 'ndarera ij tò nemis. Ël Rè d'Israel, ël Signor, a l'é 'n mes a ti. It l'has pì nen da manca d'avèj tëmma d'un disastr. An col dì-là it diras a Gerusalem: "Avèj nen tëmma, ò Sion! Toe man a deuvo pì nen esse paralisà da lë sparm! Ël Signor tò Dé a l'é 'n mes a ti, Chiel a l'é 'n guerié ch'a peul liberete. Chiel a l'ha 'n gran piasì an tì. Chiel at arneuva con Sò amor. Chiel a canta për la gòj dëdnans a ti. Rësguard a coj ch'a pieuro përché a peudo nen pijé part a le feste, i l'hai gavatje da 'n mes a ti. At sarìo stàit un pèis për ti e na vërgògna. Varda, an col temp-là, a coj ch'a l'han fate dël mal i-j darai lòn ch'a merito. I andrai a 'rcuperé le feje sòpe e i archeujerai ansema tute le feje. I gaverai vòstra umiliassion e i farai an manera che tuta la tèra av rispeto e a v'amiro. An col temp-là iv sarai vòstra guida e av archeujerai ansema. Sté sicur ëd sòn: i farai an manera che tute le nassion dla tèra av dago 'd rispet e d'amirassion" [Sofonìa 3 (14-20)].Coj sentiment a ven-o 'ncora pì grand ant ël Testament Neuv, ch'a nunsia che la promëssa 'd Nosgnor a l'é stàita compìa ant la përson-a e l'euvra 'd Gesù Crist, ch'a l'é e ch'a resta potent ancheuj a "dé na rason për canté" a coj ch'a l'arsèivo coma Salvator e Signor. A l'é për lòn che l'apòstol Pàul a peul ëscrive ai cristian dla sità 'd Filippi:
"Arlegreve sèmper ant ël Signor - iv lo diso torna: arlegreve! Che tùit a vëddo vòstra dosseur. Nosgnor a 'rtornara tan-tòst. Feve nen ciapé da l'ansia, al contrari, an minca situassion, fé conosse a Dé lòn ch'i l'eve damanca con ëd preghiere e 'd sùpliche, compagnà d' assion ëd grassie. E la pas ëd Nosgnor, ch'a sorpassa nòstra comprension, a guernërà vòstri cheur e pensé an Crist Gesù" [Filipéis 4 (4-7)].
"...Ch’a sìa vòstra vita a fé vëdde che vòstra conversion a l’é sincera e s-ceta! Buteve nen a dì an tra ‘d vojàutri che Abraam a l’é vòst pare e ch’i l’eve gnente da tëmme dal giudissi ‘d Dé, përché iv diso che Nosgnor a podrìa fé nasse, s’a volèissa, ëd fieuj d‘Abraam fin-a da ste pere-sì. L’apia a l’é già butà a la radìs dj’erbo, e tùit j’erbo ch’a dan nen dij frut ch’a sìo bon, a saran tajà e campà ant ël feu”. Antlora la gent a-j ciamava: “Còsa l’om-ne da fé, donca?”. Gioann a l’ha replicà: “Che col ch’a l’ha doi vestì, cha na daga un a col ch’a n’ha gnun; e che col ch’a l’ha da mangé, ch’a na fasa part con coj ch’a l’han fam”. An tra ‘d coj ch’a j’ero vnùje da chiel pr’ esse batesà, a-i era fin-a dij publican, dij coletàire corumpù dle taje. Costi-sì a l’han ciamaje: “Magister, còsa l’om-ne da fé nojàutri?”. E a l’ha dije: “Pretende gnente da pì ‘d lòn ch’a l’é comandave ‘d cheuje”. Dij soldà a l’han ëdcò ciamaje: “E noi, còsa l’om-ne da fé?”. A l’ha dije: “Fé gnun-a estorsion o ‘d denunsie fàusse, ma contenteve ‘d vòstra paga”. La susta dla venùa dël Messìa a l’era granda an tra la gent e tùit as domandavo s’a le vòlte mai a sarìa nen chiel, Gioann, ël Messìa. Gioann a rëspondìa a tuti parèj: “Mi, antant, iv batëso con d’eva, ma a-i na ven un ch’a l’é pì grand che mi, tant grand che mi i sarìa gnanca degn ëd dëslié le liasse dle sàndole ch’a pòrta. Col-là av batesrà con lë Spirit Sant e con ël feu. Con sò val, chiel a l’é pront a separé la strobia dal gran. Peuj a netierà soa àira: a rabrastrà ‘l forment e l’ambaronrà ant sò grané, ma la strobia a la farà brusé ant ël feu ch’as dëstissa nen”. Con coste e motobin d’àutre esortassion, Gioann a nunsiava al pòpol la bon-a neuva. Pì ‘d lòn, Gioan a criticava an pùblich ël tetrarca Eròd përché col-lì a l’avìa vorsù maridesse con Eròdias, la fomna ‘d Flip sò frel, e për càusa ‘d tut ël mal ch’a l’avìa fàit. Parèj, Eròd a l’ha falo buté an përzon, giontand ëdcò cost pecà a tùit j’àutri ch’a fasìa" [Luca 3 (7-18)].Ch'a peudo esse costi-sì i sentiment ëdcò 'd vojàutri ch'i lese o scote cost messagi. Antlora 'dcò vojàutri i podreve avèj na bela e granda rason për canté 'd làude a Nosgnor.
Pregoma: Arviva toa potensa, ò Signor, e con gran fòrsa ven an tra 'd noi; e përchè nojàutri i soma ampedì grev da nòstri pecà, che toa bondosa grassia e misericòrdia ch'an giuta lesta e ch'an lìbera; për Gesù Crist, nòst Signor, che con Ti e con lë Spirit Sant, arsèiva onor e glòria, ora e për sèmper. Amen.


text:
Hannover
Hannover (a s lèś [haˈnoːfɐ] in tedésc) l'è na sità dal sèntar-nòrd dla Germâgna ad sincsènt-daśdòt-mila abitànt, capitàla dla Sasògna Basa. Miténd insém tut i cumùṅ dl'àrea metrupulìtana la pasa 'l migliòṅ 'd abitànt.
In dla sità a gh pasa 'l fiùm Leine e la pōl cuntàr su trédas dastrét urbàṅ ciamâ Stadtbezirk e siē quartēr. Dòp la secónda guèra mundiàla, in du l'è stada dastrùta dagnóra dal tut, l'è stada tiràda sù 'd nóṿ druànd di critèri urbanìstic mudèran.
'L è 'n impurtànt sènt'r industriàł (al màchini dal Volkswagen, al gumi dla Continental e 'l baterìi dla VARTA) e cumersiàł e in dal 2000 'l à tgnû a batéś la manifestasiòṅ d'l Expo tant ch'la sò féra l'è la più granda dal mónd.
Al sò sìndig, da 'l 2013, 'l è al sucialìsta Stefan Schostok.
Persunàǵ ligâ a Hannover
- Erdoğan Atalay, atōr
- Vinicio Capossela, cantant e cumpuśidōr
- Klaus Meine, cantànt di Scorpions
- Matthias Jabs, chitarìsta di Scorpions
- Francis Buchholz, èx basìsta di Scorpions
- Per Mertesacker, śugadōr ad balòṅ
- Emile Berliner, inventōr di disc in vinîł


text:
Svizra - Immigraziun: Brüssel vesa nova votaziun sco “inevitabla”
Passa in onn suenter ch'il suveran svizzer ha acceptà l'iniziativa d'immigraziun da la PPS, insista l'Uniun europeica sin ses punct da vista. Ina nova votaziun en Svizra saja “inevitabla”, quai manegia il manader da las contractivas da l'UE, Jaciej Popowski.
Parter sin Facebook (link extern, popup)
Parter sin Twitter (link extern, popup)
Parter cun Whatsapp
Senza dubi stoppia il pievel decider anc ina giada enfin la fin dal 2016, ha Popowski ditg envers pliras gasettas da la Svizra franzosa. Novas contractivas cun la Svizra pervi da la circulaziun libra da persunas na vegnian betg en dumonda. Ed er da reintroducir in sistem da contingents cun priorisar ils indigens renvieschia Brüssel.


text:
sabato 8 novembre 2008
Al Periodic
Al Periodic l'è on noeuv sit en milanès, dervì da March Tambürel con alcuni collaborador. March Tambürel l'è on linguista che gh'haa avüu semper interès in dei lengu minoritari. La dis che gh'haa semper pensà che el milanès gh'aveva besogn de ona vos, e dopu de pensass, gh'haa deciss de dervì quèst periodich.
Lor gh'haan l'idèa de scriv regolarment in del sit, in puu ghaan anca alter possibil idèi per tirà innanz quèst progett, come idei de audio. Se pöd collaborà e mandà dei ròb a quest neuv sit: Sperem che anca quèst progett andarà innanz, anca se gh'haa giamò ricevuu una quai critica per la lor grafia. In de la opinion de ona servidora, l'è minga el moment de mettess a litigà per i diversi tipi di grafia che gh'hiin in gir, ma l'è el moment de comincià a fà dei cos!
Lor gh'haan l'idèa de scriv regolarment in del sit, in puu ghaan anca alter possibil idèi per tirà innanz quèst progett, come idei de audio. Se pöd collaborà e mandà dei ròb a quest neuv sit: Sperem che anca quèst progett andarà innanz, anca se gh'haa giamò ricevuu una quai critica per la lor grafia. In de la opinion de ona servidora, l'è minga el moment de mettess a litigà per i diversi tipi di grafia che gh'hiin in gir, ma l'è el moment de comincià a fà dei cos!
Pubblicato da gatta rosa a sabato, novembre 08, 2008
Etichette: notizi
Nessun commento:
Iscriviti a: Commenti sul post (Atom)


text:
Ollandais per l'FC Basilea
- Glindesdi, 3.8.2015, 19:18
Il campiun svizzer da ballape, l'FC Basilea, ha pladì l'attatgader ollandais Jean-Paul Boëtius. Basilea cumpra il giugader da 21 onns ord in contract current cun Feyenoord Rotterdam.
Boëtius è naschì a Rotterdam ed ha giugà dapi sia giuventetgna per Feyenoord. Il 2012 ha el dà ses debut en la pli auta liga da l'Ollanda. Il 2014 ha el giugà per l'emprima e fin ussa per la suletta giada per l'equipa naziunala.
Davart la summa da midada n'han ils clubs communitgà nagut. Els èn sa cunvegnids da betg tradir quai. La gasetta da Basilea, Tageswoche, ha rapportà d'ina summa dda 2,5 milliuns euros.
RR novitads 20:00


text:
Gino Cervi
Artécol in dialèt arzân
Gino Cervi (Bològna, 3 mâg 1901 - Punta Ala, pruvîncia ed Grosseto, 3 ed znêr 1974), l’é stê un atōr e dupiadōr italiân.
Véta[modifica | mudéfica la surzéia]
Atōr cun al dòun ed ‘na grânda preṣèinsa inséma a la sēna, e cun un impurtânt môd ed parlêr ed quî che lassèn al sègn, Gino Cervi l’é stê ûn d’ j-atōr brêv a fêr tót ed la stòria dal spetâcol italiân, al s’é ṣlarghêva dal teâter sèri e còl brilânt, dal cínema a la televisiòun.
Fiōl dal crétic teatrêl Antonio, Gino Cervi al respîra l'âria dal teâter fîn da cèch. Al cumîncia a piaṣèiregh acsé tânt che incòra putîn l’insést perché só pêder l’ al pôrta sêgh a vèder un quêlch spetâcol. Êlt, rubóst, cun ‘na bèla presèinsa, e cun di môd sgnurîl e gentîl, Cervi al cumîncia cme recitânt, per fêr al debót uficialmèint int al 1924 al fiânch ed la famōṣa Alda Borelli ind La vergine folle ed Henri Diamant Berger trâta da un drâma ed Henri Bataille.
L’utîn da subét un impurtânt sucès, sia ed póblich che ed crética, tânt che int al gîr ed dēṣ ân al lavōra cun al pió grândi compagnèi italiâni, per dvintêr pó prém atōr ind la cumpagnía Tofano-Maltagliati 1935 - 1937. La só vōṣ profònda e bèla, e la só straordinâria sensibilitê ind al recitêr, al fân dvintêr ûn di pió stimê atōr ed Carlo Goldoni, Sofocle, Dostoevskij e sopratót ed Shakespeare (ch’ al dupierà al personâg d’ Amleto ind la versiòun pr’al cínema che al gh’îva cme prutagonésta Laurence Olivier). Int al 1938, insèm a Andreina Pagnani, Paolo Stoppa e Rina Morelli, Gino Cervi al mèt insèm la cumpagnía dal Teâter Eliseo ed Ròma, e ch’al turà la diresiòun int al 1939.
Bèle ind i prémi ân '30 dòunca, còl ed Gino Cervi l’é un nòm bèin cgnusû e stimê dal teâter italiân. Ind al ‘stès peréiod ânca al cínema, che fîn dal prinsépi l’îva tót i personâg al sēni per fabrichêr i prôpri artésta famōṣ, al s’n’adà ed Gino Cervi, esatamèint int al 1932. Mó a fêren un grând nòm dal cínema, égh pensrà al regésta Alessandro Blasetti, l’ al fà fêr al prutagonésta ed ‘na fortunêda sèria ed félm stòrich, cme Ettore Fieramosca 1938, Un'avventura di Salvator Rosa 1939 e La corona di ferro 1941. Sèmper Alessandro Blasetti, int al 1942, l’ al dirég in un comovèint félm Quattro passi fra le nuvole.
Ind i j-ân '50 al rîva al straordinâri sucès cun la recitasiòun ind la fortunatésma sèria ed félm dedichêda al personâg leterâri ed Giovanni Guareschi, al sangvégn pâroch emiliân Don Camél. I félm ‘dla sèria a srân bèin sînch – al prém, Don Camél (1952) l’é dirèt da Julien Duvivier - e vèden Cervi ind i pâgn dal bèin dispôst mó ind l’istès tèimp fugōṣ séndech cumunésta Pepòun, sèimper in lôta cun al prête dal paèiṣ, l'etertânt fugōṣ Don Camél, recitê in môd grandiōṣ dal comîch francèiṣ Fernandel.
Ind i j-ân '60 la srà la televisiòun a dêr a Cervi ‘na nòmina arnuvêda . L'atōr difâti, dal 1964 al 1972, al srà al perfèt protagonésta ed la sèria zâla Le inchieste del commissario Maigret, ispirêda ai rumâns dal scritōr dal Bēlgio Georges Simenon. Che Gino Cervi, al fiânch ed la stòrica cumpâgna d'êrt Andreina Pagnani, al fa vèder cun furbésia e afabilitê al famōs personâg dal cumisâri francèiṣ cun al nêṣ ch’egh ciâpa sèimper, ch’ agh piêṣ la cà e la buòuna cuṣèina. La sèria utgnirà un sucèss strepitōs.
Int al 1972 Cervi al s’ ritîra dal sēn, per murîr serenamèint dû ân dôp, a l'etê de stântadû ân, lassând al ricôrd ‘d un sèri e celèint profesionésta, mó sopratót ‘d un òm sèmplic e profondamèint generōs.
Soquânt félm[modifica | mudéfica la surzéia]
I félm recitê da Gino Cervi în pió ed 100, tra i pió ncgnusû a's arcôrden:
- I due sergenti (1936)
- Ettore Fieramosca (1938)
- Un'avventura di Salvator Rosa (1939)
- Una romantica avventura (1940)
- La corona di ferro (1941)
- I promessi sposi (1941)
- Quattro passi fra le nuvole (1942)
- Le miserie del signor Travet’ ' (1946)
- I miserabili (1948)
- Cameriera bella presenza offresi... (1951)
- Don Camillo (1952)
- La signora senza camelie (1952)
- Il ritorno di Don Camillo (1953)
- Il Cardinale Lambertini (1954)
- Don Camillo e l'onorevole Peppone (1955)
- La lunga notte del '43 (1960)
- L'assedio di Siracusa (1960)
- Don Camillo monsignore ma non troppo (1961)
- Anni ruggenti (1962)
- Il compagno Don Camillo (1965)
- Fratello ladro (1972)
Cme dupiadōr l’à dê la só vōṣ, tra chiêter, a Clark Gable Acadde una notte ed Frank Capra (1934) e a Laurence Olivier in Enrico IV (1946), Amleto (1948) e Riccardo III (1955).


text:
Alligator Malans gudogna cuppa svizra
- Dumengia, 1.3.2015, 11:27
Il club grischun dad unihockey, Alligator Malans gudogna per la quarta giada en l’istorgia dal club la cuppa svizra. En la halla dal Wankdorf a Berna ha Malans gudagnà sonda il final cunter Langnau Tigers cun 5:3.
Curt avant la fin manava Malans anc cun 4:1, Langnau ha la finala pudì scursanir al 3:4 ed uschia anc ina gia procurà per gronda tensiun en quest final. Cul 5:3 en il gol vid ha Alligator lura fatg tut cler.
Malans po anc gudagnar titel da campiun svizzer
Malans ha anc la schanza da gudagnar quest onn il titel da campiun svizzer. Ils giugaders da Malans han, sco segunds da la qualificaziun, cuntanschì suveran ils quart-finals. Là cumbatta Alligator Malans lura encunter Rychenberg Winterthur. Era cuntanschì ils quart-finals ha Cuira Unihockey che dat lura quella seria da quart-final cunter Floorball Köniz.
Dunnas da Dietlikon gudognan cuppa svizra
Tar las dunnas ha Dietlikon gudagnà il titel da la cuppa svizra. Las grondas favuritas han battì sonda en il final las giugadras da Floorball Riders Dürnten-Bubikon-Rüti cun 3:2.
RR Sportissimo 12:00


text:
Scrittira da Braille
- Gievgia, 4.1.2018, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 4.1.2018, 8:40, RTR
Oz è il di mundial da la scrittira da Braille. La scrittira per persunas tschorvas. Ina scrittira che consista mo ord puncts.
Inventada è la scrittira vegnida il 1825 dal Franzos Louis Braille. El sez è er stà tschorv. En il decurs dals bunamain 200 onns ch'i dat la scrittira n'è ella strusch sa midada. Anzi en il decurs dals onns èn er furmlas matematicas u schizunt musters da far cun chaltschiel vegnids tiers.


text:
Adina dapli autos cun transmissiun automatica
- Glindesdi, 28.12.2015, 12:08
Anc mai èn autos cun transmissiun automatica stads uschè populars en Svizra sco il november passà.
Durant il november han ins chattà sin la pagina d'internet autoscout 24.ch per l'emprima giada praticamain uschè blers automats sco autos cun transmissiun manuala.
L'augment dals automats sa resulta cunzunt dal dumber creschent da limusinas per tut terren. Ils davos tschintg onns è il dumber d'autos da quest tip bunamain sa dublegià sin questa pagina d'internet per la vendita d'autos.
RR novitads 12.00


text:
Diocesi ad Brësa
Artìcol in dialët piaṡintëin
La diocesi ad Brësa (Dioecesis Brixiensis in Latén) l'è ‘na circuscrisiòn ad la cëisa catòlica italiana, che la dipènd ad la pruìncia ad la Lumbardìa, da la diocesi metrupulitana ad Milàn e la fa part ad la Cunferëinsa Episcupàl Italiana.
La diocesi la g'ha 470 paròchi, con 32 vicariä. La sò sèd l'è a Brësa, e l'è stä fundä in dal I sècul.
All'è guernä dal vèsc mons. Pierantonio Tremolada, dal 12 al lüi dal 2017; al vesc emèrit all'è mons. Luciano Monari.


text:
L’uvestg da Son Gagl fa ina replica a l’uvestg Vitus Huonder
- Sonda, 8.8.2015, 15:40
L'uvestg Markus Büchel cuntradi a las constataziuns da Vitus Huonder en connex cun l’omosexualitad.
Büchel ha scrit il venderdi ina brev als spirituals da l'uvestgieu da Son Gagl. El di che umans e lur relaziuns na dastgian betg vegnir reducids sin lur sexualitad. Plinavant regorda el che quai che nus savain oz da l'omosexualitad sco disposiziun e betg sco orientaziun sexuala elegida voluntarmain, n'era gnanc enconuschent dal temp da la Bibla.
A chaschun dad in forum en Germania aveva Huonder cità avant in’emna passaschas ord la bibla e ditg tranter auter, che l’omosexualitad vegnia chastiada cun la mort.
RR Novitads 15:00


text:
Parte
Nozze Dressess Dhnsjklflhj - Dhsajhd del collo a V di Sfhjfwj
Dettaglio rapido: En 1728-2001.pdf delle BS
fhksjdjk dei asdjkshdjks dello sjdhsjkd dei sidjls del hfhasj del hsdjhsj del jsdhjsh del dschsdjhd del jsdsjdh di sdhjlsdhfu del jkdjshd del jkhdjzhadj dei ahdashds - bfjksdn del dcfjsdnj del cnsjdncjk del cjzxhckj del jsfjksh 23. jdnsjkd dei bfhjds
Descrizione:
Applicazioni:
jkfjdskj del kfnkdsj del jkdshsjkd di dhjkas lakdkal; djcnskdj del dbj
Specifiche:
asldklq del dcbsjk dei hjdsbcjs


text:
Seychelles
I Seychelles (Sesel in lengua creola di Seychelles) a hinn un paes de l'Africa.
A hinn faa d'un rosc de isul de 115 isul (dumà 33 abitaa) in de l'Ucean Indian, 1.600 km a est de la costa africana, al nord-est del Madagascar.
La capital a l'è Victoria.
I gh'hann una süperfiss de 455 km² e una pupulaziun de pressapoch 80.000 abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I Seychelles i ha ucüpaa la Francia in del 1756 e'l Regn Ünii in del 1814, dopu di guer del Napoleun.
In del 1976 hann utegnüü l'indipendenza.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I Seychelles (nom ufizial: Repiblik Sesel / République des Seychelles / Republic of Seychelles) a hinn una repübliga.
El president a l'è el James Michel (del 2004).


text:
Maison de la Suisse è averta
- Gievgia, 9.6.2016, 14:19, actualisà a las 14:21
In di avant il cumenzament dal campiunadi europeic da ballape en Frantscha avra a Paris il House of Switzerland u Maison de la Suisse. La chasa sa numna «Wanderlust» ed è situada en il center da Paris, directamain a la riva dal flum Seine.
Cun la plattafurma per promover il pajais duain vegnir tgiradas las relaziuns bilateralas cun la Frantscha ed i vegn offrì activitads culturalas, uschia scriva Präsenz Schweiz, la partiziun per la communicaziun dal pajais aifer il Departement federal per affars exteriurs.
Il program cultural vegn creà dal festival da jazz da Montreux, dal festival da film da Locarno, dals Théâtres Vidy e Arsenic da Losanna, la festival Montreux-Comedy sco era dal Fond per l'art modern da la citad da Genevra.
E natiralmain vegnan er mussads ils gieus da ballape en il House of Switzerland a Paris.
RR novitads 15:00


text:
“Mami pënsa al daunì”:lingia de ancuntedes de nfurmazion per families
14 sëires de nfurmazion sun pusciblteies de sustëni a livel finanzier y de pension vën metudes a jì dal’assessëura Deeg. Ai 6 de merz saral n’ancunteda te Sëlva
“Mami pënsa al daunì” chësc ie l slogan de na lingia de sëires de nfurmazion sun l sustëni finanzier ala families y sun la previdënza dla terza età metudes a jì dal assessëura Waltraud Deeg. La 14 ancuntedes che unirà a se l dé te luesc defrënc te nosta Provinzia , meterà man a Lana ai 15 de jené y unirà stlutes ju a Sterzing ai 28 de merz. Ai 6 de merz dala 20.00 uniral nce a se l dé n’ancunteda tl Tublà da Nives te Sëlva.
La Provinzia sustën la families te de plu manieres: a livel finanzier y cun pruvedimënc per sustenì la familia y l’urganisazion dl lëur. Tl 2017 iel unì dat ora 72,8 milions de euro per la families, per l 2018 an udù dant 73 milions de euro.
Cun l fin de nfurmé la populazion sun duta la formes de aiut per la familia, meterà ai 15 de jené man na lingia de ancuntedes de nfurmazion ulache l assessëura Waltraud Deeg, i reprejentanc di patronac y dl’Agenzia per l svilup soziel y economich (ASSE) purterà dant nfurmazions detaliedes sun i sustënies provinziei y statei. Ntan l’ancunteda ti uniral nce dat lerch ala puscibltà che nes vën piteda dala Region de nes fé valë i ani che n tira su i mutons per la pension. Tla njonta iel da udëi la lista dl’ancuntedes, che vën dutes a se l dé dala 20.00.
USP


text:
D'accordo che sono passati un bel po' di anni dal 2002, però mi sembrava doveroso colmare questa mancanza, così mi sono rivolto direttamente a Sandrone che, gentilissimo, mi ha prestato il testo originale dello sproloquio 2002 che ho immediatamente provveduto a scansire e a dare in pasto all'OCR (che però deve essere molto aiutato a riconoscere "al mudnés"). Ecco il risultato:
SPROLOQUIO 2002
SANDRONE, Mudnés cun i sòld e mudnés in bulàtta, mudnés che a-i-avî méss al pòrch a l'ora e mudnés cun él cagni in protèst, a-v salùt tótt quant in masa. Zemiàn, euro-eonvertiti, sì-v cuntèint?
Sta bela piàza che, cun al Dòm e la Ghirlandèina, qui ed l'Unésco i l'han decretèda patrimòni dl’umanité. Méssa bèin, perché se a Mòdna a gh vin un po' ed strécca economica, a la mitàm a l'asta.
E a propòsit ed sòld... Da pòch piò d'un més, finalmèint, a giràm cun gli euro in bisàca. A-n n'in psiva piò, perché i m'éren gnu in stòffa già prémma ed druvèri... Euro-mudnés, sàmm-i-a piò sgnór o piò puvràtt? A-n sé sa ancàrra. A so sòl che quand a m'è arivèda la prémma pensiòun in euro, a gh è calè pòch che a-n me gnéssa un smalvèin... Ma l'è mèi cambièr argomèint e dmandère-v scusa per al sòlit ritèrd. St'an, però, la colpa la-n n'è ménga tótta nòstra.
Per via dal tràfich, a-i-avàm pensè ed gnir, anch stavòlta, in trèno dal Bòsch ed satta fin a Mòdna. L'idèa l'è stèda bòuna, sòl che quali che a-i-avìven guadagné prémma, a l'avàm pérs dòp, a gnir da la staziòun in ceìnter. In di vie, a gh voi tri oc' davanti e anch dù dedré. S'é-n stè ménga atèinti, i-t parcàggen infìn sóvra al còfen dia màchina....
SGORGHIGUELO. Popà, secànd me, qui dia Cumùna Huslèr, l'inzgnér sguézzer irresponsàbil dal "Piano del traffico", i l'han paghe acsè pòch ch'ai s'è duvù màtter d'acòrd cun tótt i caruzèr ed Mòdna per arotondèr la so pagàtta...
SANDRONE. Mo' tés, galbéder, ch'a pérd al fil dal descórs.
Mudnés, gigh a l'ascensór al tràfich ch'al daga 'na controlèda ai semàfor. I disèn ch'i én inteligèint? A me i-m pèren un po' imbambì... A pèrt l'impiànt al crusèl tra Bòun Pastór e Don Minzoni, ch'i gh han méss di an a capir eh'l'èra un "bucciodromo", a Mòdna i semàfor i dan al rass a chi gh ha prèsia e al vérd a chi a-n pasa mai. I i han méss indóve i-n sérven brisa (a la Madunèina, a gh n'è un a ogni pisèda ed can) e i càlen, invèci, indóve a gh n'è bisègn. Per avér'n un, a la Fusèlta, a gh è vlù 'na "sollevazione popolare" ed tótt i residèint... E dòp tant més, al funziòneva ancàrra cóme lampegiànt. Per fèr'l dvintèr un semafòr da bòun a gh è vlù un èter gròs incidèint...
PULONIA. Et descàrr cóme un lébber stampê. Me a vrevv pròpia savér perché, cun tanta scarsité d'ascensór inteligèint, i-nt'fan irresponsàbil dal tràfich?
SANDRONE. Modèstia a pèrt, l'è un lavor ch'a-m sentirév ed fèranch aoc' sré...
PULONIA. Infàti, pròpia cóme i fan i nòster ministradór...
SANDRONE. Vé, adès ch'a-m vin in mèint, a gh è da salutar tótt él nòvi avtoritê chégli én gnùdi a stèr a Mòdna: al generèl dl'Acadèmia, al questór, al cmandànt di Carabinér, quali di pumpér e anch al nóv séndech, Luca di Montezemolo...
SGORGHIGUELO. Popà, bèda che t'ét sbali. A Luca di Monteprezzemolo, al màsim, i gh dan al pòst d'ascensór a l’élta velocité, ch'al gh è anch abituê... 'Sa cràdd-et? Barbulèin, la scrana da séndech a-n la mòla piò fin al domélla e quàter...
SANDRONE. E nuèter s'al duvàmm-i-a ingugnèr per èter dù an prémma ch'i al mànden a Ramma? A-n srév mèi fèr cóme a sucèd in dal mand dal futbàl? Ogni trì més, i gh dan al dû, i ciàmen un nóv e chi s'è vést s'è vést...
PULONIA. E po', cum'a-s dis? Granèda nova la spaza mèi la cà... Comunque, dô bacchi santi, dègh mo' un tai, che quèlch critica a gh l'ho da fèr anca me. Ragazóli, i-v vést che, che satta al pordègh dla Cumùna, i han avért al caffè-sconcerto? Dal tèimp a gh n'è po' vlû: a parìva ch'i dvéssen fèr al Dòm ed Milàn. A forza ed dai e dai, però, a samm arivé a l’inauguraziòun... Gh ér-i anch vuètri? A duvî savér che, al prémm dè, al caffè-sconcerto l'èra pin imbalunê. Per fòrza: da bàvver e da magnèr l'èra tótt a gratis... A dir la veritê, quand a l'ho vést a gh sun armèsa un po' curta... Bèda ch'a-s samm sbagliê, a-i-ho détt cun Sandròun: "Quast che a-n'è brisa al caffè-sconcerto, ma al bar dla staziòun... "
SANDRONE. Taci donna, e lasa parlèr al cap famìa, ch'a srévv po' me. A sun cunvìnt che cun tótt al tèimp ch'a gh è vlû, quél ed mèi al sé pséssa anch fèr. Nisùn a pritindiva la "Cappella Sistina", ma gnanch un quél fat in economia, indóve a-n sé gh vadd un òrba gazza. Pensê che per màtter al zóccher in dal caffè a-m'è tuché andèr a tast. E al culòr? Gh'ér-el ménga piò scur?
SGORGHIGUELO. Secànd me, popà, la lus ch'i han sparamiê al caffè-sconcerto i l'han druvèda tótta in dal nóv negòzi ed la Sislèy, satta al Pòrdegh dal Colèg': per andèr'gh dèinter a gh vói i ucê da sòl. E per la tinta di bancòun dal caffè-sconcerto, secànd me, i han druvê la bela vernìsa culór caca ch'a gh èra armès quand i han tire so chi brótt gabiòt ed piaza Venti...
SANDRONE. 'Na vòlta tant a sun d'acòrd tégh. Ministradór, anch stavòlta a gh la cavarî a tgnir luntàn i mudnés dal cèinter...
Perché sé al cafè leteràri l'è tótt che, l'è dimandi mèi andèr a la bibliotèca ed la Saca. E sé, le avsèin, a-n gh fê quèlch parcagg' per lasèr la màchina dòp zèina, al caffè-sconcerto, d'invér'n, a-n gh va gnanch i caméll. 'Na dànna da per le, ad esèimpi, per traversèr al cèinter ed sira, la gh ha bisègn, cóme mìnim, dna guérdia dal còrp... Speràm, perquìndi, che al "concerto" a-n sia brisa ed s'céffel. Dal rést, st'an, cun i conzért a-n n'avì ciapê brisa 'na nòta. A quall dl'ultèm dl'an in piaza Ràmma, stand a quall ch'a-iho lèt in dal fòi, a gh èra piò sunadór che mudnés...
SGORGHIGUELO. Per fòrza, popà, ma a-t per n'idea dimandi furba ciamèr a sunèr in piaza a la descuérta, cun un fradd da can, pròpia un ch'a-s ciàma gelato
?
PULONIA. T'è sèimper al sòlit spiritós. Comunque, té-n gh è ménga tótt i tòrt. Forse, nuètri dann a preferìven chi bé fóst dal "Grande Fratello"...
SANDRONE. Sé, qui dal "Grande Bordello"...
PULONIA. Et descàrr acsè sòl per invéddia. Sè-t 'sa-t deggh?
Ch'a vói andèr da cai brèv profesór dl’Usdèl nóv ch'al trapianta ed tótt. A-n sé sa mai, ch'al pòsa cambièr la tèsta a cal zucòun ed nòster fìól e a té fèr't un trapiànt in "Zona Paesi Bassi". Adèsa ch'i han fat tant sant nóv, a prévv anch capitèr un miràcol inaspeté...
Ma lasàmla le, ch'l'è un argomèint delichê. Piotòst, ragazóli, s'in gi-v dal bingo? Mo' sé, cal zógh nóv ch'i han impurtê da l'èstero, ma ch'l'è po' la nòstra vècia tómbola. Sòl che al pòst di fasô sach, adèsa, i-v dan un làpis e al cartlòz a-n n'al tin piò un zugadór a la vòlta ma sèimper quali. Bela forza! Al va via a scàggia e, piò che zughèr a tómbola, a per ed fèr un gir in Feràri. A-i-ho paura che, per divertìr'm cóme in Bociòfìla al Bòsch ed Sàtta, s'a vói zughèr a bingo a Mòdna, bisgnarà ch'a faga un mutuo...
SGORGHIGUELO. Ve, mama, s'ét vò màtter da pèrt un pòch ed sòld, perché a-n fè-t un calendàri? Al popà l'ha fat quall dla Societê dal Sandròun? Té, alóra, fa quali del tô amìghi rezdóri, magari mèinter él-s lèven in dla suiòla...
SANDRONE. Mo' tès, spurcaciòun, che a dèr't dl'imbambî a-n t'vin brisa indrê dal rèst. Tasî, ch'a vói parlèr un pòch ed quistiòun sèri cun chi è gnu incò in piaza. Dòunca, mudnés, cuma sàmm-i-a méss cun l’élta velocitê? A-m per che i lavór i fóssen partì bèin nonostante él critich. Pché che, dòp, al treno al sé sia insturlê còuntra al sòlit Garzillo, eh'l'ha fermê i cantér per via che la ferovìa l'èra adré a taièr in dù 'na bela vèlla antìga tra Ganazê e Campgaiàn. Comunque, ch'i fàghen cum'i vólen, sòl che cal treno lé i-n m'al fàghen pasèr pròpia in mèz a l'èra. Però, a deggh me, vèst che i gh han avu tant tèimp e spés tant sòld per studièr al percórs gióst, psiv'n-i ménga pensèr'gh prémma? A sé sparamièva un bèl po' ed sòld! Comunque, sé l'èlta velocité la s'è fermèda, in compèins a per ch'a vaga avanti a bala al progèt per la metropolitana. Al guer'n l'ha bèle stanziê sezèint milièrd per dèr al via ai lavór. Acsè, fra un an o du, a giraràm tótt satt-tèra cóme di pòundegh...
SGORGHIGUELO. Popà, al sé-t cóme mai, cun tant brèv architàt ch'a gh è a Mòdna, i han de l'incàrich dal progèt pròpia a un inzgnér ed Bulègna? Sàmm-i-a ménga bòun nuèter mudnés a fèr di bus?
SANDRONE. S'l'è per quall lé; a samm bravissim... Guèrda sòl al bilanc' dla Cumùna e quall ed Méta, che oramai la-s prévv ciamèr "Un Quèrt"... Méta, cun i sòld spés per liquidar al diretór, la psìva dèr la lus a gratis per 'na stmàna a tótt i mudnés... A-s vadd che nuèter a gh ham pròpia i sòld da strusièr...
PULONIA. Bèda, ve, Sandròun, che adèsa a-n s'dis piò sòld, ma a-s dis euro...
SANDRONE. Èt gh è ragiòun, ma me, fin a la fin dal més, i euro a-n n'i vói gnanch sintìr a tàsser. A-i-ho 'na gran pavùra che gli euro i-m mandaràn a la neuro...
SGORGHIGUELO. A propòsit ed neuro, et savù che i ministradór dla Cumùna i vólen vànder l'usdèl ed Sant'Agustèin per paghèr i póff ch'i han fat per tirèr so quall nóv a Bazvèra?
SANDRONE. L'usdèl nóv....? I dìsen sèimper ch'l'è quèsi pròunt, ma per me ed pròunt, per adèsa, a gh è sòl i malê...
Piotòst, zemiàn, ì-v vést cus'è sucès cun cla spulvrèda ed néva a metê diciàmber? Ch'a sarévv gnu la néva i al savìven sòl in trì, amm, dann e ragazò,... meno che i vìgil e qui ed Méta. Di prémm, ai crusê, a-n s'è vést gnanch l'ambra. I secànd a-s vadd che al sèl i l'avìvèn méss tótt in dla pgnata per al bròd... E acsè, i-n gh n'avìven piò per salèr él strèd. Cun al bèi risultèt che dsàvved a gh è armès i mudnés. Él màchini égli éren bluchèdi per via dal paciùgh e dal casèin ch'a gh èra gnû. Per fòrza, mancànd él gafi, nisùn a rispetèva piò i semàfor... La gèint la s'è imbraghèda cun ragiòun, e anch dimandi, perché a l'ora ed zèina l'èra ancàrra fora ed cà a dir di rusàri. Insàmma, ministradór, ma cun tótt al sèl ch'a gî d'aver in dla zócca, st'ètra vòlta, tgnin un pòch anch per él strèd...
PULONIA. Ve, Sandròun, fam mo' dir la mia anca a me. Me a cradd che cun tótt i lavór che qui dla Cumùna i han impruméss, la rotatoria ed Ciro Menòti avsèin a cal nóv "gasométro" ch'i han tirê so in prèsia qui ed la Maseràti, al Palàz ed la salùt le a dù pas e infine la Modena-Lucca, la nòstra la finirà per dvintèr pròpia 'na zitê extra...
SGORGHIGUELO. Sé, d'extracomunitàri...
SANDRONE. Pulonia, mo' sè-t che tò fiól, cun l'eté, al pegióra sèimper... Ma ch'a sia per via dla rifórma scolàstica?
PULONIA. Mo' c'sa di-t, Sandròun, che la méstra la-m dis sèimper che Sgurghéghel l'è un ragàz madùr...
SANDRONE. Mo' cum'ha-la fat a capirel? Gh a-la fat al tasèl in dia zócca cum'a-s fa cun él langórri? Speràm sòl che da grand al cata un pòst in Cumùna. Tant, l'è, un piò un meno, a-n s'n'acòrz nisùn. Mè, vè, sé, a sun un madùr... che tótt i de a dév paghèr piò tasi... Cun l'euro, d'ora in avanti, quand a duvrò parchegèr al baròz, bisgnarà che prémma a l'impéssa ed munèda per paghèr la sòsta. A cumplichèr la situaziòun a-s gh è méss anch al sendèch. Brisa cuntèint d'aver bèle aumenté l'Irpèf, al s'è aprufitê dl'ariv di sòld nóv per dèr 'na giustadèina a 'na móccia ed taréffi cumunèli. Al parcagg' ed Ciro Menòti, che prémma l'èra a gratis e pin cóm'un óv, adèsa ch'l'è a pagamèint l'è vód cóme él me bisàch. E dimàndi mudnés, per protesta, i-n pèghen piò gnanch al filibùs. A vrévv dir a Barbulèin ch'al pèrda l’abitùdin di aumèint, sé nò st'ètr'an, invéci ed gnir'v a parlèr dal balcòun dla Cumùna, a-m tucarà andèr in zémma ai scalèin dal Dòm a dmandèr la limòsna.
PULONIA. Sandròun, ma cus'in di-t ed cal progèt per piaza Mateòti ch'i han afidê a un architàtt tognàro, Kriér, cóme sé del zanglèd, cun Huslèr e cun Gerri, a-n n'avéssen bèle ciapê a abàsta?...
SANDRONE. S'a vó-t ch'a-t dégga, Pulonia, in piaza Mateòti sòl chi gh fàghen quél, a va bèin. Péz d'acsè la-n pòi brisa dvintèr. L'è ardótta ch'la per la masa dré da cà nostra. Tra al tindòun dal circo, ch'l'è 'na vétta ch'i al déven spustèr da n'ètra pèrt ma l'è sèimper l'è, la giostra cun i cavalèin e tòtti chél bròtti barachèini, me a déggh che, ratta per ratta, i farévven mèi a purtèr'gh anch i baracòun. Acsè, alméno, la piaza la servirévv a quél, vést che quand i gh faràn un pareagg' satt tèra, cóme a Bulègna, Pérma e in tanti zitê italiani, a srà sèimper tròp tèrd. Me a-n capéss gnanch perché i cuntinuèn a parlèr'n. I-v sintì? In quant a parcagg', a samm méss péz che a Nuoro, indóve da parchegèr i gh han sòl del pégri... Qui dla Cumùna i fan él sòliti pruméssi: prèst a-s psrà laser la màchina a l'Odeon, a l’Adriano, all'ex Opel, a destra, a sinistra, sóvra e satt tèra... E alóra, ascensór, al bèl progèt ed fèr di parcagg' sàtta i viê dal Parco indóve él sparî? Me a so sòl che, per adès, a laser la màchina in cèinter a Mòdna, a gh vói ménga sòl 'na batta d'oli, ma anch 'na bota ed cal lavór ch'a-n pòs brisa numinèr perché a gh è di ragazô, ma ch'l'è indispensàbil per vìnzer a la sìsal...
SGORGHIGUELO. A propòsit ed calcio... Mudnés zal e blò, st'an a per pròpia eh'a sia la vòlta bòuna. Al Mòdna a-s da del bèli sudisfaziòun. A-n s'è mai vést di canarèin vulèr acsè èlt. Piò che canarèin i pèren di aquilòt. Se Schumachèr l'è dvintê campiòun dal mand, perché De Biasi a-n s'pól ménga purtèr in serie A? St'an, per a-n fèr's manchèr gninta, a gh avàm anch un straniér, Camarànt, cóme a i bê tèimp ed Bruls, Merighi, al Cinés e Toro.
Pchê che cun un Mòdna acsè, i dirigèint i sién straniér anca lór.
Oh..., brèv, per quall lè, i én brèv, ma vigliàch s'a gh è armés un mudnès... E adèsa, la squèdra di canarèin l'è in man, cun rispèt parlànd, sòl a di arsàn da la tèsta quèdra... Per furtùna, comunque, perché i nòster imprenditór a-s vadd che cun al futbàl i-n van brisa d'acòrd. Alóra, a m'arcmànd, dmànga, tótt al Bràia per bàter la Ternana. Chi non salta un comasco è... Chi non salta un comasco è... Mama, se dmànga al Mòdna al vinz, pòs-i-a andèr cun i me amìgh in cai lochèl nóv ch'i han avért in dla Masòuna? Sé, indóve a-n se sa ménga se a servìr't in tèvla i én di amm o del dann... Me, comunque, pér stèr in dal sicùr, a-m matt a seder atàch al mur...
PULONIA. Vergàgnet, brótt spurcaciòun d'un melnàtt. E làsem dir quél in pès: ragazô e ragazóli a-n ve desminghèdi ed gnir dmànga dòp pranz al Pala-Roller, a la Saca, a la gran festa maseherèda per i putèin. E i piò grand ch'i vègnen tótt al Vegliòun in maschera, l’ùltem ed Carnevèl, al Mac Due, al Pòunt ed Sant Ambrós. E po', mudnés, me, me mari e me fiól, sàbet e dmànga, a gnaràm in cèinter in mèz a vuèter, a fèr do ciàcri in dialàtt, ch'a-n s'pèrla piò abàsta, e a fèr dù pas sètta al Pòrdegh dal Colég', per stèr'v piò avsèin e anch cgnàssrev mèi...
SANDRONE. Ve, Pulònia, frena mo' la léngua... L'è gnu tèrd e i mudnés i gh han fradd. Anch perché a gh ho da dir ancàrra quel ai me amigh dla Cumùna. Prémm: calmè-v cun él mult, ch'a-n s'in pòl piò. Turnê, invéci, a métter èl gafi a i crusê del strèd, cóme 'na
vòlta. Acsè, meno gèint la pasarà cun al rass, ch'l'è ed sicùr piò pericolós che fermèr's dés minùt óltre l'oràri in piaza Ràmma.
Secànd: dègh un tài cun i giuvidè "cologici". Un de sòl, adèsa che l'aria la sa pròpia ed séss, al còunta cóme blésga e po' casca.
Piotòst, ministradór, gî ai vìgil ch'i dàghen la multa a chi-n s'matt brisa la cintura e, péz ancàrra, al guida cun al cellulare atachê agli uracc'... E per via dla Funtanèina dla Béssa, 'na bòuna vòlta, tuli 'na decisiòun... Schèva, cuàcia, descuàcia... Mê nunòun al giva sèimper che fèr e desfèr l'è tótt un lavurèr... E tulì-m anch dô curiositê... Dòp tant an, dl'ex Cinema Italia c'sa gh vli-v fèr? M’l'imprestè-v per mnèr'gh la Gìgia a magnèr l'èrba? E l'ex Diùren in piaza Mazìni, cs'a stal le... a salèr? Per chès, aspetèv a dèrl in afétt a Berlusconi, ch'a sàmbra al vóia turnèr ad avrìr chél cà che 'na vòlta i éren srèdi?
SGORGHIGUELO. Ve, popà, vést che prémma té descórs del gafi... i m'han détt che a Mòdna i vólen fèr un monumèint ai pumpér. I s'al mériten, perché da sèimper i én al servézzi di zitadèin e i réscen la vétta tótt i dè. L'è giósta, quindi, che i mudnés i gh zùren etèrna riconoscèinza. Popà, ma al monumèint al faràni anch a i vìgil urbàn?
SANDRONE. Lasa pèrder... I mudnés i gh vólen bèin anch a lór e quél, a sun sicùr, i gh al zùren listass... Piotòst, mudnés, prémma ch'a-s vègna sira adòs, a v'àugur un an pin ed salùt, edsòld ma in particolèr ed pès, eh'a n'avàm bisègn tótt e in tótt al mànd. E arcurdè-v ed paghèr él tas,... pianèin pianèin, un po' a la vòlta, cuma l'ha fat Pavaròti, ma paghe-li... E a m'arcmànd, ste ancàrra de piò atache a cla piòpa, èlta e slanzèda, piantèda in dl'umbréghel ed Mòdna, ch'la s'ciàma Ghirlandèina.


text:
Pioneer 11
Pioneer 11 l'è 'na sónda spasiàla americàna lanciàda de Cape Canaveral ai 5 de bril del 1973. Dòpo de ìga streersàt la sintüra dei asteròidi, la g'ha vizitàt i pianeti Giove e Saturno e dòpo la g'ha ciapàt la diresiù del spàsio interstelàr. L'öltema cumunicasiù l'è stàda captàda sö la Tèra ai 23 de setèmber del 1995. La fàa part de la segónda generasiù de sónde del Programa Pioneer.
La vìzita a Giove[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Pioneer 11 l'è pasàda arènt a Giove 'ntra 'l més de noèmber e chèl de dezèmber del 1974. El pónt piö arènt al pianeta Giove l'è stat pasàt ai 2 de dezèmber, (42.828 km de la part piö alta dei nìgoi). La sonda la g'ha töt zó 'nsomeànse bèle detagliàde de la Gran Macia Rósa, la g'ha mandàt le prìme fotografìe de le regiù polàre, e la g'ha püdìt stabeléser la masa de Calisto. A la fì de la sesiù de rileamèncc e mizüre, la Pioneer 11 la g'ha sfrötàt la fórsa gravitasiunàla de Giove per ciapà la ónda e fàs proietà en diresiù de Saturno.
La vìzita a Saturno[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Pioneer 11 l'è pasàda arènt a Saturno al prim de Setèmber del 1979, a la distànsa mìnima de 21,000 km de la part piö àlta dei sò nìgoi.
En chèl momènt là, le sonde Voyager 1 e Voyager 2 le gh'ìa zabèlia sorpasàt Giove e i éra pò a lùre en viàs 'nvèrs Saturno, isé i tècnich de la NASA i g'ha dicidìt de fàga streerà el piàno dei anèi endel stès pónt che le g'harà de pasà le Voyager dòpo quach més, isé de verificà la traietòria prìma che riès le Voyagers, e cazomài ghe fös el perìcol de restà denegiàde, devià le Voyager sönden ótra traietòria. El pasàgio envéce l'è stat realizàt sènsa problémi.
La g'ha töt zó fotografìe — e quàze la ghe nàa a sbàter adòs — pò a de giöna de le lüne piö pesène de Saturno. L'ogèt l'è stat identificàt come Epimeteo, 'na lüna scuprìda el dé prìma co le fotografìe scatàde de la stèsa sònda. La gh'è pasàda arènt apò a Janus (1 de setèmber del 1979 a le 14:52 UTC a 'na distànsa de 2500 km) e Mimas (a le 16:20 UTC del stès dé, a 103000 km).


text:
Cumpromiss a Samedan per vias da bike
- Mesemna, 22.6.2016, 15:49, actualisà a las 17:31
Il cussegl communal ha revedì la glista cun scumonds da passagi per bikers sin sendas da viandants. Cun betg scumandar velos sin las vias da l’Alp Clavadatsch, da l’Alp Muntatsch, sur Alpetta fin tar l’Acla Alesch, vul ins porscher maun als bikers.
La suprastanza communala da Samedan haja surlavurà anc ina giada las dumondas en connex cun l’utilisaziun da las sendas per viandar tras bikers en la regiun Padella. Quai suenter avair gì in inscunter a la maisa radunda cun pertutgads ed interessads, scriva la vischnanca da Samedan en ina communicaziun.
Chattà soluziun che cuntenta a tuts
Als bikers stettia uschia a disposiziun durant il Panorama Trail Padella era in traject che saja tecnicamain pli pretensius. Dentant renda la vischnanca da Samedan attent, ch’ils scumonds da velos sin las autras sendas resta vinavant. Durant la stagiun da stad 2016 vul ins ramassar experientschas per decider ils proxims pass a reguard adattaziuns e mantegniment da las sendas.
Il cussegl communal da Samedan saja persvas ch’ins possia proteger cun questas duas alternativas era vinavant la senda ecologica «La Senda» e garantir al medem mument ina purschida per viandants e bikers al pè dal Piz Padella.


text:
Accident tragic a Landquart
- Mardi, 15.12.2015, 11:16
A la staziun da viafier a Landquart è in um sa disgrazià mortalmain.
Sco quai che la polizia chantunala communitgescha haja l'um indigen da 27 onns prendì in bigliet a la staziun Ried. Suenter na saja el betg sa sentì bain, haja fatg intgins pass enavos e saja crudà sin il binari.
Il medem mument è in tren charrà en la staziun en direcziun Cuira. Malgrà ina franada immediata n'ha el betg pudì impedir la collisiun cun l'um ch'era sin las rodaglias. Il traffic è stà impedì per radund 2 ½ uras.
RR novitads 11:00


text:
Chattar schliaziun ensemen cun Al-Assad
- Sonda, 26.9.2015, 18:09
La nova regenza da l'Australia vul integrar il president sirian Baschar al-Assad tar la tschertga d'ina schliaziun da pasch en Siria. Tenor la ministra da l'exteriur australiana dettia ei mo l'opziun d'ina unitad naziunala cun includer il president Assad.
En in'intervista dal Weekend Australian ha la ministra agiuntà ch'ella haja fatg stim durant in inscunter da l'ONU che pli e pli blers stadis sajan dal medem avis. Il reschim da Assad possia avair ina funcziun-clav en il cumbat cunter la gruppa da terror Stadi Islamic. Da curt aveva er la chanceliera tudestga Angela Merkel menziunà ch'ins stoppia discurrer cun Baschar Al Assad.
RR novitads 16:00


text:
Nov record: Fin ussa 45,5 uras colonna al Gottard
- Dumengia, 5.4.2015, 18:21
La bun’aura en il sid ha carmalà bleras persunas da traversar las alps. Damaun vegni viceversa.
Sco quai che Viasuisse communitgescha, era dapi mesemna enfin venderdi da spetgar avant il Gottard 45,5 uras. Quai munta nov record. L’onn passà era quai anc 43,5 uras colonnas.
Tenor Viasuisse saja il nov record da contribuir als blers Ollandais e Tudestgs che sajan spontanamain ids encunter sid pervi da la bell'aura. La gronda unda dal traffic che returna en il nord vegn spetgada a partir da damaun.


text:
L possa unì dat ju material ora de cëses privates y de pitla ndustries coche descrit tla lista che vën do. Per sparanië spëises de personal y de tëmp muessa l refudam unì purtà adalerch bele desferenzià. Chisc priejes possa mé unì dac ndicativamënter, ajache i vën mudei suënz aldo di custimënc dl mumënt. L vën paià ala man tl mumënt che vën dat ju zeche.
DA CUNSCIDRÈ: La ndicazions descrites dessëura curespuend al urdinamënt 'ntern dla urganisazion dl zënter. L personal dl mplant à la ncëria de fé respeté chësta ndicazions.
ATENZION: FIRMES ECONOMICHES Y PAURES, muëssa se tenì al'art. 212, coma 8, dl Decret Legislatif n. 152/2006 y si modifiches, per chël che revérda l transport de si refudam y a la deliberazions dla Jonta Provinziëla n. 849 y n. 850 di 23. mei 2011, sun la Cunvenzion danter la Povinzia Autonoma de Bulsan y la asociazions economiches y di paures, per la semplificazion dl tranport de si refudam y coche n à da se cumpurté.


text:
Lùn-es matin i son dësviame prest, për un-a ‘d cole longhe marciade ch’am pias fé ambelessì an Còrsica. Anvers neuv ore i j’era an sla spiagia dla Tenutella, na bela riva pen-a a nòrd ëd Porto Pollo, e a l’ha pijame un desideri fòrt ëd parlé con quaidun an piemontèis. Ambelelì, ant ël meno probàbil ëd tuti ij pòst.
Quàich meis fà i l’avìa conossù un monsù ch’a l’avìa contame che tuti j’agn a va an cola spiagia. I pensava quasi d’andelo a sërché ant ël camping ch’a-i é lì për dije bondì monsù, ciaciaroma na minuta. Ma peui a l’é smijame na ròba tròp dròla, i l’hai lassà perde e i son tnume mia veuja.
Però, an general, a l’é nen na bruta sensassion, cola-lì, cola ‘d vurèj scoté e parlé na lenga e podèilo nen fé? I son butame a parlé da sol mach për sente ‘l son ëd mia lenga mare.
—
E miraco un pòch për na sòrta ‘d compensassion mnisend via da cola midema spiagia, quàtr ore pì tard, im girava minca tant a vardé Porto Pollo, leu che për tanti agn a l’é stàit për mi l’epitome dla Còrsica. Ma dàit che prinsipalment për l’eva frèida a sarà difìcil che i-i torno an vilegiatura, e dàit che l’ùltima vira a l’é stàita singh agn fà, a j’era temp ëd butesse col pòst a le spale e passé anans – visadì nen sempe vorèj torné là a voghe lòn ch’a-i càpita, an sël sorch dl’amoniment d’Augusto Monti (“Non tornare a Monesiglio”).
Già, përchè ël temp ch’a passa a trasforma an manera natural un pòst, e ti it torne là e it lo trove pì nen l’istess: probabilment anche përchè ti it sèj cambià, ma tant – an cost cas almanch – përchè ël pòst a l’é pì nen col ch’it l’has conossù la prima vira (tròp ciman an cola natura).
E bin, mnisend via a l’ha pijame la bela sensassion ëd saluté an manera definitiva col pòst ch’a l’ha dame ël bin ëvnù an Còrsica tanti agn fà, ëd ringrassielo për tut lòn ch’a l’ha dame – feje pas, com dì, e andé anans con ël fluss dla vita.


text:
Samedan
Samedan (Samedano o Samada in italian storich; Samaden in tudesch storich) a l'è un cumün svizzer del distret de Malögia. in del Canton Grison. Al gh’ha pressapoch 3019 abitant e una süperfiss de 113.97 km², e al se tröva a una altitüden de 1721 meter sura al livel del mar.
El cumün de Samedan a l'è tacaa ai cumün de Bergün/Bravuogn, Bever, Celerina/Schlarigna, Lanzada (IT-SO), La Punt-Chamues-ch, Pontresina, Sankt-Moritz, Sils im Engadin/Segl, Silvaplana.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Samedan l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1139 as Samaden.[1]
L'andament storegh de la popolazion de Samedan l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Tschients da fugitivs èn bloccads en Serbia
- Mesemna, 16.9.2015, 6:12
Al cunfin tranter la Serbia e l’Ungaria han tschients da fugitivs stuì passentar la notg sut tschiel avert. Els èn bloccads là, suenter che l’Ungaria ha serrà il cunfin tar la Serbia.
Las autoritads serbas hajan cumenzà a transportar ils fugitivs cun bus al cunfin da la Croazia, rapportan medias localas. Questa via è ina via alternativa pussaivla per ils fugitivs sin via en l’Uniun europeica. Malgrà ch’il cunfin ungarais è serrà, quintan las autoritads tudestgas cun in’ulteriura unda da fugitivs.
RR novitads 06:00


text:
Civis duai pudair gidar en scola
- Mesemna, 9.9.2015, 11:22
Persunas che prestan servetsch civil duain pudair vegnir engaschadas en las scolas. Quai ha decis il Cussegl dals chantuns. Il Cussegl naziunal però aveva refusà questa proposta dal Cussegl federal.
Tenor la veglia dal Cussegl federal duain ils civilists surpigliar la funcziun d'assistent durant las uras da scola u durant in champ da classa. Sez manar ina classa na dastgian els dentant betg. Era ord ils chantuns hai dà signals positivs per questa proposta. La decisiun en il Cussegl dals chantuns è crudada unanimamain.
La fatschenta va uss enavos al Cussegl naziunal.
RR novitads 10:00