c: text/html

text:
Unglückliche Niederlage trotz guter Leistung in Bad Ragaz!
Montag, 25. August 2014 14:33
In einem intensiven, schnellen und attraktiven Spiel gab der CB Sedrun/Mustér in der Nachspielzeit einen sicher geglaubten Punkt aus der Hand! Unglückliche Niederlage trotz guter Leistung in Bad Ragaz!
fortuna da vart da Schluein/Glion
Donnerstag, 29. Mai 2014 13:49
Malgrad ina stupenta prestaziun sto Sedrun/Mustér schar mitschar ils hosps dalla Foppa cun tuts treis puncts dalla val ora. Ressumau sa il decuors dil giug vegnir caracterisaus sco suonda: Tgi che nezegia buca sias schanzas vegn savens strufegiaus baul ni tard cun cuntergols. fortuna da vart da Schluein/Glion
Clara victoria encunter Lumnezia
Donnerstag, 22. Mai 2014 22:59
Suenter la terrada d'igl atun a Degen ha Sedrun/Mustér fatg flucs cun l'equipa da Lumnezia e gudignau ault cun 5:0. In resultat cumpleinamein giustificau.... Clara victoria encunter Lumnezia
spiars il cumbat (da ballapei) a Rueun
Montag, 12. Mai 2014 19:19
Enstagl d'in giug han ils aspectaturs stuiu contemplar in cumbat da ballapei. Il plaz da bal a Rueun ha malgrad ina sanaziun impediu in giug cultivau. Il cumbat pils treis puncts ei staus dirs e per gronda part dètg ulivs. Tuttina ha Rueun gudignau meritadamein ils treis puncts cunquei ch'els ein stai l'equipa corporalmein pli robusta. spiars il cumbat (da ballapei) a Rueun
Anavos sin via da success
Samstag, 03. Mai 2014 07:13
Clara victoria encunter il capogruppa Bogn Ragaz. Cun in clar e meritau 4:0 pren l'equipa da casa revanscha per la terrada digl atun vargau. Anavos sin via da success
success cumplein a Trun
Sonntag, 27. April 2014 22:52
Sedrun/Mustér gudogna a Trun. Suenter il remis a Tavanasa reussescha ei da migliurar empauet il giug ed aschia prender a casa tuts treis puncts. Il ballapei actual da S/M ha malgrad quella victoria aunc in brav potenzial per migliur. success cumplein a Trun
partiu ils puncts a Mutteins
Montag, 21. April 2014 12:52
Senza gols dat ei per regla buca treis puncts. Suenter in tipic giug da primavera tuorna Sedrun/Mustér cun in punct a casa. D'ina vart ha l'equipa munchentau da decider il giug avon pausa, da l'autra vart cun clétg e bunas paradas dil goli Renato buca incassau il cuntergol suenter pausa. En tut priu in resultat pli u meins correct. partiu ils puncts a Mutteins
terrada a Bogn Ragaz
Mittwoch, 16. Oktober 2013 07:58
Negins puncts a Bogn Ragaz encunter in ferm adversari. terrada a Bogn Ragaz
4 minutas han muncau
Samstag, 28. September 2013 18:00
Suenter in giug cumbativ e spert partan las duas equipas ils puncts. 4 minutas han muncau
Clara victoria encunter Tavanasa II
Montag, 23. September 2013 12:52
Il resultat da 4:2 ei curdaus ora meins clars ch'il giug sco tal. Sedrun/Mustér gudogna senza brigliar claramein encunter in adversari che ha ils davos onns adina puspei capiu da batter l'equipa da casa. Clara victoria encunter Tavanasa II
Wiedergutmachung gelungen
Sonntag, 08. September 2013 17:15
Nach der blamablen Vorstellung vor Wochenfrist im Heimspiel gegen den CB Union/Trin wurde von der Mannschaft eine Reaktion gefordert - und das Vorhaben gelang. Wiedergutmachung gelungen
Unerwartete Heimpleite
Samstag, 31. August 2013 22:35
Eine sackschwache Leistung führt zur ersten Saisonpleite. Unerwartete Heimpleite
victoria suenter fleivla entschatta
Freitag, 23. August 2013 00:05
Sedrun/Muster gudogna a Glion era il secund giug dil campiunadi. L'entschatta dil giug ha denton buca cuntentau ils responsabels. victoria suenter fleivla entschatta
partenza optimala
Samstag, 17. August 2013 22:18
L'emprema equipa parta cun ina clara victoria el campiunadi 2013/2014. Laax a vegn declassaus gest cun 8 : 0. partenza optimala

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Igl è ina pitschna, ruassaivla citad da students entamez la provinza ollandaisa. Dentant ina giada per onn sa transfurma quella simpla e modesta citad en la metropola per la scena da musica europeana. Cura ch’il Eurosonic Festival envida, sa transfurma Groningen en il da chasa per musicists, bands, bookers, persunalitads da labels, producents e natiralmain fitg blers schurnalists da musica.
Peter Sikkema – il manager dal festival
RTR ha pudì discurrer cun in dals chaus dal Eurosonic. Tge ch’el di dal festival e dal mund da musica 2017:
Il pli grond festival da l’Europa per scuvrir musica nova
Dapi onns è il festival s’etablì sco lieu nua ch’ils stars ed ils trendsetters musicals europeics da damaun vegnan scuverts. Passenger, il link avra en ina nova fanestra, James Blake, il link avra en ina nova fanestra, The XX, il link avra en ina nova fanestra, Ben l’oncle Soul, il link avra en ina nova fanestra u perfin Alvaro Soler, il link avra en ina nova fanestra. Tut nums ch’èn vegnids scuverts ils ultims onns al Eurosonic.
Cun participaziun rumantscha
Quest onn han ils organisaturs envidà 300 acts da 40 differents pajais. Els sa preschentan durant quatter dis en 40 differentas localitads da concerts.
E tranter tut quels acts musicals èn era da chattar dus rumantschs:
Ursina , il link avra en ina nova fanestrae Me+Marie, il link avra en ina nova fanestra.
Per els è quai ina gronda schanza per la carriera musicala. I vala cunzunt da persvader cun ina buna preschentaziun bookers ed organisaturs, per uschia vegnir d’emplenir l’agenda da concerts.
Era RTR visita Groningen
Co ils dus concerts dals rumantschs han plaschì e persvadi ils preschents, e tgeninas autras scuvridas ch’i dat en l’ediziun 2017 dal Eurosonic, quai pudais vus persequitar di per di en noss radio e sin nossa pagina.


text:
Ence chest an l’Union di ladins de Fascia se endreza a serèr sù l codejel di avenimenc de l’an fenì da pech con sia radunanza anuala, e descheche sozet oramai da 6 egn, apede al bilanz de la sociazion, tant economich che de l’atività portèda inant via per l’an, la ne sporc travers l’Almanach 2017 ence n gustégol e enteressant bilanz di avenimenc più significatives sozedui meis per meis, con la informazions metudes ensema da la redazion de La Usc di Ladins e i evenc de maor emportanza vedui con l’eie ironich e l lapisc spiz de Manuel Riz.
Ence te la neva edizion de l’Almanach, apede a chesta cronaca spezièla, l’Union con sie president Fernando Brunel sporc vigni meis na curta biografìa de n personaje ladin che à segnà la storia o la vita de noscia comunanza. Na galarìa de retrac che doventa de an en an più rica, e che pel esser de utol per coriousc e enteressé, ma ence per la scoles.
Na bela colaborazion con la scola
Chest’outa la colaborazion con la Scola Ladina de Fascia la é stata dalbon strenta: de gra prum de dut al professor Thomas Zulian, che l’é ence conseier de l’Union, chest Almanach à podù se emprevaler del bel lurier fat dal grop de robotica “Gome neve” sui ucìe de nosc raion tel projet “Birdtown”. Gialineta, gardelin, chimpl, sforcel, cassola, ègua... vigni meis troon donca n ucel, prejentà con n bel dessegn realisà dal joen grafich Fabian Mosele, che del 2017 se à diplomà al liceo artistich de Fascia, e con l test de la dozenta de scienzes del liceo scientifich prof.ra Elisabetta Demattio. Troon adertura l qr code per poder scutèr coche l cianta!
No l’é da desmentièr che ence Manuel Riz e ence Stephanie Ghetta, che la fèsc dut l lurier de grafica e impaginazion de l’Almanach, l’é doi professores de la Scola Ladina de Fascia.
No podea donca esser post mior chest an per endrezèr la radunanza e la prejentazion de la neva publicazion che te la Sorastanza de la Scola de Fascia.
L’apuntament l’é donca a Sèn Jan en sabeda ai 24 de firé da les 4 domesdì e l sarà viventà ence da la sonèdes de n driz de studenc de la Scola.
La prejentazion é averta a duc, e a chi che à fat o renovà l’abonament a La Usc di Ladins per l’an 2018, o che paa ite l’adejion de sozio a l’Union per l’an 2018, l’Almanach 2017 ge vegn sport debant.
Se pel fèr o renovèr l’abonament o l tesserament ence diretamenter endèna la radunanza. Siede duc envié de cher!


text:
HoBaя лиHeйka пылecocoB LG: yбopka MoжeT cTaTb eщe пpoщe
03.08.2015
HoBaя лиHeйka пылecocoB LG Heдoporo: yбopka MoжeT cTaTb eщe пpoщe
Zhēnkōng de xīn shēngchǎnxiàn de LG xīchénqì: Qīngjié kě gēng róngyì
kuàisù hé wèishēng de qīngjié jìshù LG KOMPRESSOR™
dútè de yāsuō jìshù, zìdòng chúchén LG KOMPRESSOR™ràng bǎ dōngxī zài fángjiān lǐ wánměi de chúndù yǐ zuìxiǎo de nǔlì. Zài xīchén xīqǔ huīchén wéilì hé tamps chéng zhìmì de méiqiú, zhè shì cóng róngqì zhōng chōuchū, ér méiyǒu rènhé tèshū de nǔlì hé chén'āi yún. Yāsuō xìtǒng tígōng róngqì de kuàisù hé wèishēng qīngjié, bìng zēngjiāle zhù chén róngqì 4 bèi de róngliàng. LG diànzǐ shì fēicháng zìxìn, qí jìshù LG KOMPRESSOR™, tā tígōngle suǒyǒu de huīchén zìdòng yāsuō de 10 nián bǎoxiū de kěkào xìng.
Mini__5 qiángdà de guòlǜ hé Turbo qìxuán ™jìshù
xīn de LG xīchénqì hái pèibèile yīgè tèshū de xìtǒng wōlún xuànfēng ™, tā tígōng de chùsuǒ kuàisù gāoxiào de qīngxǐ. Yóuyú zēngjiā de líxīnlì, yīgè diàn shuā yǔnxǔ yùndòng xīyǐn chén'āi lìjí fēnchéng liǎng lù liútǐ - dàhé xìxiǎo de kēlì. Dà chǎn tèshū yāsuō chéng méiqiú, bìng bǎoliú xiǎo zǔchéng de guòlǜ qì kuàngjià, lǚbǎn wǎng, jīngxì guòlǜ qì hé huóxìngtàn guòlǜ qì HEPA13 yīgè qiángdà de guòlǜ xìtǒng. Gāi guòlǜ xìtǒng bùjǐn bǎochíle huīchén hé guòmǐn yuán hé yìwèi, rúguǒ nǐ yǒu háizi huòzhě chǒngwù wū zhè yīdiǎn tèbié chóng yào zuìxiǎo de kēlì. Xīchénqì LG KOMPRESSOR™yóu SLG rènzhèng de guòlǜ xiàolǜ hé yīngguó xiéhuì de kàng guòmǐn (BAF) de zhìliàng.
Mini__8
dī zàoyīn hàn kě cāozuò xìng
cǐwài, yī xìliè de zhēnkōng xīchénqì de LG KOMPRESSOR™shì fēicháng róngyì shǐyòng. Shuāng xìtǒng de zàoyīn xīshōu hé kàngzhèn dòng shèjì, jiǎnshǎo zàoyīn gāodá 72 fēnbèi, fànwéi guǎngfàn de fùjiàn, nín kěyǐ kuàisù, yǒuxiào de qīngchú rènhé biǎomiàn. Gāi xìliè hái bāokuò zhùmíng de xīchénqì LG KOMPRESSOR gēnzhe wǒ ™, zhè shì jì diànzhǔ zài shōuhuò shíjiān de gēngxīn bǎnběn. Tèshū zhēnkōng chuángǎnqì quèdìng zài shǒubǐng hé ké tǐ zhī jiān de jùlí, bìngqiě dāng tā dàodá 1mm shí, zhēnkōng xīchénqì kāishǐ yídòng. Zhè jiǎnshǎole qīngxǐ shíjiān, bìngqiě gāi chǔlǐ biàn dé gèng róngyì, gèng yǒuqù.
KoMMeHTapии
Пoka HeT koMMeHTapиeB


text:
Il Departament federal da defensiun, protecziun da la populaziun e sport VBS ha inoltrà ina denunzia penala cunter nunenconuschent. Quai suenter ch'in palpiri dal cussegl federal davart l'armament era arrivà l'emna passada tar las medias. Da questas indiscreziuns impedeschian la lavur politica dal Cussegl federal. Il departament da defensiun ha confermà in rapport da la «Zentralschweiz am Sonntag».
Quest palpiri tractava tenor rapports da medias la dumonda da cumprar 30 fin 40 novs aviuns da cumbat ed in nov sistem per la defensiun dal spazi aviatic per 9 milliardas dollars. En il cussegl federal hai dà fin ussa sulettamain pre-discurs davart questa fatschenta.
RR Novitads 12:00
Svizra VBS – denunzia penala pervia d'indiscreziun
Il ministeri da defensiun svizzer ha inoltrà ina denunzia penala cunter nunenconuschent, pervia che documents davart fatschentas d'armament eran arrivads en las medias.
Il Departament federal da defensiun, protecziun da la populaziun e sport VBS ha inoltrà ina denunzia penala cunter nunenconuschent. Quai suenter ch'in palpiri dal cussegl federal davart l'armament era arrivà l'emna passada tar las medias. Da questas indiscreziuns impedeschian la lavur politica dal Cussegl federal. Il departament da defensiun ha confermà in rapport da la «Zentralschweiz am Sonntag».


text:
Decidì ha la populaziun da la vischnanca da Claustra davart la parcella per l'hotel Montana. La parcella tutga a la vischnanca. Questa fiss vegnida vendida per 4,35 milliuns francs ad Immoville SA. En pli avess la vischnanca cumprà la chasa da parcar da l'hotel 230 parcadis per 11,27 milliuns francs.
Cler «na»
Ma il pievel da Claustra ha fatg in stritg tras il quint. I ha dà in cler «na» per la revisiun parziala da la planisaziun locala. La participaziun a la votaziun è stada tar 70,6%. 1'449 persunas han vuschà «na« e be 671 «gea», pia 68% da las vuschs èn stadas cunter il project.
Las votantas ed ils votants han validà ils ristgs da quai massa grond project gistamain e correctamain.
Clo Cuonz, l'iniziant da la cuminanza d'interess encunter il project d'hotel, haja sa chapescha sperà in «na». Dentant haja el quintà cun in resultat fitg stretg. Tenor Cuonz saja il resultat in segn, che la fidanza en las autoritads na sajan betg pli uschè buna.
Il parlament e la suprastanza avevan cusseglià da dir «gea» al project che preveseva la cumpra da 230 parcadis sutterrans e la revisiun parziala da la planisaziun communala. Ueli Marugg, commember dal cussegl da vischnanca e dal comité per il project è trumpà. Uss stoppia vegnir sclerì tge che duai schabegiar cun l'areal. Ina resposta haja Ueli Marugg uss dentant anc betg.
Plinavant ha la vischnanca approvà il budget dal 2018 ed il pe da taglia.
RR novitads 12:00+


text:
Toxoplàśma góndi
Al Toxoplàśma góndi (nóm sientìfic “Toxoplasma gondii”) 'l è 'n parasìta protozoo prutìsta dal gat (òspit definitìṿ) e 'd atri bèsti a sangṿ cald cuma i mamìfar (sórag, nimài e via dascurénd), gl'uśèi e 'l óm ch'al pōl dvintàr al sò òspit intermèdi quànd al s bèca la Toxoplaśmóśi. Anc al gat al pōl śugàr al rōl d'l òspit intermèdi cumpàgn a chi àtar mamìfar s'al magna di oocìsti stramnàdi in dla mèrda invéci che dal cìsti da la carna dal sò vitmi.
Al parasìta al fà part dla famìja di Sarcocystidae e 'l è la sōla spécie dal gènar Toxoplasma ch'a sa cgnós a 'l dè 'd incō.
Al cicclo 'd vita dal Toxoplàśma góndi al taca quànd al gat al s infèta magnànd dla carna cun dèntar dal cisti. In dal stómag i sûg gàstric i dìsfan la cisti librànd acsè 'l parasìta ch'al pasa in dal sò budèli in dua dvintâ adûlt al s multìplica cun la riprudusiòṅ sesuàla faghénd di oocìsti ch'i miśùran 10x12 micron e ch'i vènan cagàdi via c'n i pét. Qvést a sucéd sōl p'r una o dū stmani dòp l'infesiòṅ. Fóra dal còrp dal gat i gh métan dū dè a maduràr e dvintàr bòni p'r infetàr 'l òspit intermèdi.
Quànd chi lò al i manda śò catànd-i in gir o magnànd dla carna infèta (cun dal cisti dèntar cum a pōl far 'l óm) al s bèca 'l mâł. I parasìta i śbuśìs'n al budèli e i pàs'n in dal sangṿ ch'al gh sarvìs par rivàr dapartùt, specialmènt in dal cèluli di tesû in dua i s multìplican dvidénd-'s in dū e pò in quàt'r e in òt in fiṅ tant ch'la cèlula la sćiòpa.
L'è la prima faś dal mâł in dua, spétand ch'al sistéma imunitàri al faga gl'anticòrp, a pōl vgnir la févra, sèns cuma 'd “òs śbragâ”, giàdli grôsi acsè cuma 'l fégat e la milsa, stufìśia, mâł ad tèsta e a la góla. S'al parasìta al riva a i òć a s pōl anc armàgn'r òrub parchè la rétina la ténd a far infesiòṅ anc dòp di an [1]. I sugèt ch'i gh'aṅ al diféśi débuli, parchè p'r eśèmpi i aṅ fat di trapiànt, parchè i gh'àṅ 'l AIDS o i èṅ di vèć tarulî, i rìsćian ad bcar-as di brut mâi a 'l sarvèl o 'd murìr. Dòp soquànti stmani però al sistéma imunitàri al gh la cava a cumbàt'r al parasìta (secónda faś dal mâł) ch'al fà più fadìga a multiplicàr-as e par prutéś'r-as al s sèra dènt'r a na cisti in di mùscui o in dal sarvèl. In gènar la Toxoplaśmóśi in d'l óm la và avànti acsè par di an faghénd pôc dan. S'a s mala na dóna ch'la gh'à 'd avér fiōl 'l è invéci 'n bèl prubléma parchè 'l parasìta al pōl tacàr la cretinìśia a 'l putèṅ o cauśàr 'n abòrt [2].
Quànd al gat al magna la carna infèta al dvènta 'l sò òspit definitìṿ srand al sérć. I padròṅ di gat i gh'aṅ da pulìr da spés l'altéra in dua al sò bèsti i càgan, lavànd-'s anc al maṅ cum a ś dév p'r a n andàr minga in a risć ad malàr-as dla toxoplaśmóśi. Adès p'r al fat ch'i gat dumèstic i màgnan praticamènt sèmpar dal magnàr cumprâ cuma qvél in dal scatuléti o in dal busti, al perìcul al s è arbasâ dimóndi spustànd-'s invéci in di gat salvàdag.
A s è vist pò ch'i sórag, quànd i ciàp'n al parasìta, i dvèntan sfaciâ e i n gh'aṅ piò paùra di gat tant ch'in scàpan minga via quànd i sèntan 'l udōr dla sò pisa [3]. A sucéd acsè ch'al Toxoplàśma góndi al fà in manéra ad pasàr facimènt a 'l sò stadi finàł parchè p'r al gat 'l è dimóndi fàcil magnàr di sórag imbambî. In di óm invéci al parasìta al pōl far dvintàr mat o schisufrènig i malâ [4] o parsuàd'r al dóni a cupàr-as [5].
P'r arbasàr al risć ad ciapàr al parasìta a gh'è sèmpar da cōśar bèṅ la carna e da lavàr-as bèṅ dòp ès'r andâ fóra parchè a s pōl tucàr quèl in dua i aṅ cagâ dal bèsti malàdi librànd acsè di oocìsti dal Toxoplàśma góndi.
Culegamènt estéran
Nòti
- ↑ Toxoplaśmóśi a i òć Oculare
- ↑ Toxoplaśmóśi durànt la gravidànsa: al mè cōr al n purà mai turnàr a bàtar cuma prima Mami in dla réda, 13 'd Avrìl dal 2015
- ↑ Minga paùra dal risć cun la toxoplaśmóśi Corriere della Sera, 29 'd Avrìl dal 2013
- ↑ Al gat al pōl far-at dvintàr... mat: a s è imparâ 'l risć di mâi a la mènt Tgcom24, 4 ad Luj dal 2012
- ↑ La Toxoplaśmóśi la cùcia 'l dóni a masàr-as La Stampa, 16 ad Śugn dal 2015
Àtar prugèt
- Wikiquote contiene citazioni di o su Toxoplàśma góndi
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Toxoplàśma góndi


text:
Gaby
Gaby (Goaby 'n dialèt aldostà; Gobi 'n lèngua walser) l'è 'n cümü italià, de la regiù autònoma de la Val d'Aosta. El g'ha 471 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 32 km² e 'na densità de 15 ab./km². El cunfìna coi cümü de Andorno Micca (BI), Brusson, Callabiana (BI), Gressoney-Saint-Jean, Issime, Piedicavallo (BI), Rassa (VC), Sagliano Micca (BI).
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Fascia – TNT Monte Peller 0 a 1
Formazion del Fascia: Lorenz Manuel, Bernard Manuel, Deflorian Giovanni, Trottner Luca, Cincelli Patrick, Lorenz Matteo (80’ Amplatz Bruno), Debertol Cristoforo, Rasom Luca (46’ Deluca Daniele), Cigolla Patrizio (60’ Kola Pietro), Riz Gianni (85’ Aleksi Julian), Zanoner Dimitri.
No l’é scomenzà delvers l campionat de Pruma Categoria per l Fascia Balon che, dò se aer calificà al secondo turno de la Copa Provinzia aldò de doi bela ventes contra Piné e Civezzano, no é stat bon de meter te ciamp la medema gaissa e chela organisazion de jech che servia per venjer contra i nonejes del TNT Monte Peller. Aversaries chisc che no à palesà esser più forc dei ladins ma che soraldut da la mesora inant à jià miec. L scomenz e fin al vintecincheisem l’era stat dut per l Fascia che aea tout te man l jech e abù n par de bona ocajions con Zanoner, ampò passà chesta pruma fasa, la lum se à destudà. I ghesć pian pian i se à fat inant falan n par de ocajions dant de troèr, a diesc menuc da la fin del prum temp, l gol del un a nia. N gol dassen fortunà ajache aldò de na trata dal cianton, la rebatuda del portieri Fascian, Manuel Lorenz, fenesc su la schena de n jiador nonesc e la se ficia te usc. Sot de n pont i bec de mister Chelodi no i troa la giusta reazion che se se podea spetèr, desche per auter jà vedù contra l Civezzano, ence perché i jiadores de maora esperienza desche Cigolla e Debertol, che aessa cognù vidèr la rengorsa, no i era te la dì miora e, sessaben, no se pel domanèr dut ai joegn. Purampò tant a la fin del prum temp che tel secondo, enceben seghitan a jièr piutost mèl, i joegn de cèsa aessa abù la ocajions per trèr ite l balon de la parità ma, n’outa l gol de Matteo Lorenz l’é stat anulà dal diretor de jech per n fal de man dut da veder e, n par de outes à falà Deluca e Zanoner. S’é rué donca al nonanteisem col resultat de un a nia e con gran delujion per chela che aessa podù e cognù esser na bona ocajion per pontèr via l nef campionat co na bela partida.
Fascia che cogn donca proèr a se meter sobito en linea chesta domenia, 17 de setember, sul senester ciam de Cavaleis de contra l Fiem. Partida ce vegnarà jièda da mesa les nef da sera.


text:
Betg mo il curs da l’euro fetschia fastidis a las pendicularas svizras, uschia il president da l’Uniun da las pendicularas svizras, Dominique de Buman. Er la giuventetgna che n’haja betg pli interess dad ir cun skis e las pretensiuns adina pli autas da las leschas e dals giasts sajan sfidas che stoppian vegnir schliadas ils proxim temp.
«Swiss Mountain Award 2015» per Sörenberg
A la radunanza generala a Laax è er vegnì surdà il premi «Swiss Mountain Award 2015». Il premi ch’è dotà cun 10'000 francs va a las pendicularas da Sörenberg per lur project Mooraculum: in parc d'attracziun per uffants che explitga la flora e fauna d'ina palì.
In dals 3 finalists per quest premi èn era stadas las pendicularas da Schatzalp sur Tavau cun lur territori da skis per seniors.
RR novitads 15:00


text:
Ina da las pli spectacularas traversadas da las Alps: Il Bernina Express da Cuira/San Murezzan - Valposchiavo - Tirano collia regiuns linguisticas e culturas – en serpentinas e senza rodas dentadas.
Ensi vers muntognas e glatschers traglischants, engiu en il paradis da palmas da l‘Italia: Il Bernina Express collia sco pli aut traject da viafier sur las Alps il nord da l’Europa cun il sid, furma punts tranter regiuns linguisticas e culturas.
E quai a moda singulara: Il traject da viafier s’integrescha armonicamain en il mund muntagnard da l’Alvra e dal Bernina. Cun facilitad dumagna il tren 55 tunnels, 196 punts e pendenzas fin a 70 promil. Sin 2 253 meters sur mar sa chatta il tetg da la VR, l‘Ospizio Bernina. Qua s’uneschan la natira e la cultura e daventan la pli bella experientscha da las Alps. Il traject da Tusaun - Valposchiavo - Tirano tutga tar il patrimoni mundial UNESCO. Ina fermezza.


text:
Mauro Caviezel ha cuntanschì il 17avel plaz en il segund trenament. Era pudì segirar in numer da partenza a la cursa rapida a Pyeongchang ha Rillge Roulin. Gia nominà per la cursa rapida era Beat Feuz. El è vegnì terz tar il segund trenament da la cursa rapida.
Quart plaz da partenza anc betg definì
Per il quart plaz da partenza cumbattan anc Carlo Janka, Marc Gisin e Patrick Küng. Tgi che survegn il davos plaz liber, vegn decidì suenter il trenament final dal venderdi. Janka è dentant definitivamain selecziunà per la cumbinaziun. Ils ulteriurs atlets che dastgan far la cumbinaziun èn Mauro Caviezel, Justin Musisier e Luca Aerni.
RR novitads 12:00


text:
Ulteriur Grischun
-
Giuvna grev blessada tar accident al pass dal Wolfgang
Tar in accident al pass dal Wolfgang èn trais persunas vegnidas blessadas - ina da quellas grevamain. Tenor la polizia è in auto da persunas charrà en direcziun Claustra cura che l'auto è glischnà sin la via cuverta da naiv.
L'auto è vegnì sin l'auter vial e collidà là cun in bus local. Ina giuvna da 15 onns che seseva en l'auto è vegnida serrada en ed ha grevas blessuras. La REGA ha sgulà ella en l'ospital chantunal a Cuira. La via è stada serrada dal tut per radund 1 ura e mesa.
RR novitads 17:00


text:
Lengua estun
La lengua estun (en estun: eesti keel) a l'è 'l nom de l'idiom parlaa ufizialment en Estonia.
Come 'l finlandes e l'ungares la fa part del grüp de le lengue ugro-finigh.
La sa scriv giù con l'alfabet latin:
Hinn quest le principai carateristich :
- L'è la lengua ufizialment parlada en Estonia,
- L'è vuna dei lengue ugro-finigh (come l'è l' ungares, el finlandes e el lapon).
- L'è una lengue piutost aglutinanta, ma men del finlandes (l'è influenzada dal tudesch).
- Da poch temp, l'ha ciapàa su de parol prestàa dal svedes, danes, ingles.
- I prestit piùsse vecc son dal todesc e da ialtar lengue germanic che son parlàa in de la Sasonia, anca attravers i tudesch baltich de la Livonia. La Germania in estun l' è ciamada 'Saksamaa'
L'è una lengua aglutinanta e l'ha gh'ha 14 cas (com al singular e anca al plüral): numinativ, genitiv, partitiv, ilativ, inessiv, elativ, alativ, adessiv, ablativ, translativ, terminativ, essiv, abessiv, comitativ.
Par esempi i declinaziun de la parula "auto" (machina) hinn:
cas : singular plüral
numinativ: auto autod
genitiv : auto autode
partitiv : autot autosid
ilativ : autosse autodesse
inessiv : autos autodes
elativ : autost autodest
alativ : autole autodele
adessiv : autol autodel
ablativ : autolt autodelt
translativ: autoks autodeks
terminativ: autoni autodeni
essiv : autona autodena
abessiv : autota autodeta
comitativ : autoga autodega
In estun gh'è mingà l'acüsativ, al sò post a vegnan duvraa el nominativ, el genitiv o el partitiv.
L'è anca una lengua ufizial de l'Union Europea.


text:
Nezegiar la puma da Sagogn: encuretg gidonters!
Per il project da tgirar e revitalisar la tschenta da pumera e las orchideas da Sagogn ha la Pro Sagogn retschiert igl atun vargau il premi da giubileum dalla Pro Natura Grischun. La primavera ha l‘uniun entschiet cun las empremas lavurs els curtgins cun pumera aulta. Sin las parcellas che nus havein giu a disposiziun han persunas dil fatg tagliau plontas. Proximamein ein ils emprems fretgs madirs. La Pro Sagogn vuless nezegiar meglier quels fretgs e buca schar ir tons a mal. Per quei intent encurin nus gidontras e gidonters per la raccolta e per l’utilisaziun dalla puma. Sper la vendita da puma frestga eis ei previu da far must e vinars sco era da sechentar fretgs. Tgi che ha interess da gidar il settember ni october duront singuls gis vid la raccolta ni la producziun vegn supplicaus da s’annunziar tier Luis Poltéra, tel. 081 921 63 51 ni Diese E-Mail-Adresse ist vor Spambots geschützt! Zur Anzeige muss JavaScript eingeschaltet sein! . Cunquei che las lavurs sedrezzan suenter la madiraziun dils fretgs ein ils datums da lavur aunc buca fixai. Gidonters e gidontras vegnan dumandai a cuort termin per mail ni per telefon. Bugen pren la Pro Sagogn era encunter damondas per raccoltar ulteriura puma. La puma da Sagogn ei fetg gustusa ed ei fuss donn da schar ir ella a mal.


text:
Manifestaziun cunter «No Billag»
L‘iniziativa «No Billag» attatga directamain il service public e cun quai era la lavur culturala en Svizra. Il chantun Grischun cun sia ritga lavur culturala fiss spezialmain pertutgà da l‘iniziativa. Ils 3 da favrer 2018 da las 10:00 enfin las 17:00 ha lieu a Cuira ina MANIFESTAZIUN «Na a No Billag» cunter quest project destructiv. Artistas ed artists da tut las spartas s‘uneschan per protestar cun producziuns culturalas cunter l‘iniziativa.
L‘occurrenza è vegnida lantschada da cineasts.ch (gruppa d‘interess dals cineasts rumantschs). Gist per la Rumantschia, ma era per ils italofons en il Grischun è ina cuntrada mediala che s‘orientescha unicamain al profit in privel existenzial. L‘occurrenza unescha sapientivamain artists da differentas linguas e spartas. Perquai che l‘engaschi per in bun service public n‘è betg mo en l‘interess da las minoritads. El concerna nus tuts.
Il vast sustegn da l‘occurrenza è era pussaivel grazia a la stretga collavuraziun cun la federaziun tetgala novfundada CHANTUN DA CULTURA GRISCHUN / KULTURKANTON GRAUBÜNDEN da la quala ils cineasts.ch fan part. La federaziun tetgala sustegna per exempel las lavurs da programmaziun da l‘occurrenza. La festa vegn ultra da quai sustegnida da tut las regiuns linguisticas dal Grischun (Pro Grigioni Italiano, Walservereinigung, Lia Rumantscha) e perfin dad artists dad ordaifer il chantun. Era la regenza grischuna è s‘exprimida unanimamain e publicamain encunter l‘iniziativa. Cun Andy Kollegger che ha blers contacts ed è da chasa en la cultura grischuna è vegnida chattada la persuna adattada per la coordinaziun da l‘occurrenza. Artists che faschessan participassan gugent a l‘occurrenza cunter l‘iniziativa pon s‘annunziar directamain tar Andy Kollegger.
Persunas da contact:
Susanna Fanzun, inizianta, presidenta cineasts.ch 079 743 77 64
Andy Kollegger, organisatur MANIFESTAZIUN 079 408 15 55
Nikolaus Schmid, president Kulturkanton Graubünden 079 349 07 59
Ulteriuras infurmaziuns ed in livestream da l'entira occurrenza datti sin www.kulturkanton.net!
Per finanziar la manifestaziun essan nus dependents da contribuziuns finanzialas. Grazia fitg per sustegnair nossa campagna! Era pitschnas contribuziuns ans gidan da pudair finanziar noss project.
Conto:
Susanna Fanzun, presidenta CIR
Via da Pedra Grossa 430 d
7550 Scuol
PostFinance: 85-788192-9
IBAN: CH48 0900 0000 8578 8192 9
BIC: POFICHBEXXX
Il numer da clearing: 9000
Ils cineasts dischan NA a l'iniziativa NO Billag
L‘iniziativa «No Billag» attatga directamain il service public e cun quai era la lavur culturala en Svizra. Il chantun Grischun cun sia ritga lavur culturala fiss spezialmain pertutgà da l‘iniziativa. Ils 3 da favrer 2018 da las 10:00 enfin las 17:00 ha lieu a Cuira ina MANIFESTAZIUN «Na a No Billag» cunter quest project destructiv. Artistas ed artists da tut las spartas s‘uneschan per protestar cun producziuns culturalas cunter l‘iniziativa.
L‘occurrenza è vegnida lantschada da cineasts.ch (gruppa d‘interess dals cineasts rumantschs). Gist per la Rumantschia, ma era per ils italofons en il Grischun è ina cuntrada mediala che s‘orientescha unicamain al profit in privel existenzial. L‘occurrenza unescha sapientivamain artists da differentas linguas e spartas. Perquai che l‘engaschi per in bun service public n‘è betg mo en l‘interess da las minoritads. El concerna nus tuts.
Il vast sustegn da l‘occurrenza è era pussaivel grazia a la stretga collavuraziun cun la federaziun tetgala novfundada CHANTUN DA CULTURA GRISCHUN / KULTURKANTON GRAUBÜNDEN da la quala ils cineasts.ch fan part. La federaziun tetgala sustegna per exempel las lavurs da programmaziun da l‘occurrenza. La festa vegn ultra da quai sustegnida da tut las regiuns linguisticas dal Grischun (Pro Grigioni Italiano, Walservereinigung, Lia Rumantscha) e perfin dad artists dad ordaifer il chantun. Era la regenza grischuna è s‘exprimida unanimamain e publicamain encunter l‘iniziativa. Cun Andy Kollegger che ha blers contacts ed è da chasa en la cultura grischuna è vegnida chattada la persuna adattada per la coordinaziun da l‘occurrenza. Artists che faschessan participassan gugent a l‘occurrenza cunter l‘iniziativa pon s‘annunziar directamain tar Andy Kollegger.
Cineasts Independents Rumantschs cun nova presidenta
La fin da matg 2017 ha gì lieu la radunanza generala da la gruppa «Cineasts Independents Rumantschs, CIR». Suenter set onns ha Ivo Zen surdà il presidi a Susanna Fanzun. Manuela Steiner è vegnida elegida sco nova secretaria e Menga Huonder-Jenny è vegnida confermada sco cassiera.
La gruppa «Cineasts Independents Rumantschs, CIR» è vegnida fundada l’onn 2008, cun la finamira da rinforzar il film rumantsch sur il cunfin linguistic ora e da promover cundiziuns da basa persistentas per producziuns da film e televisiun independentas rumantschas. En il decurs dals onns è il dumber d’auturas e cineasts activs creschì cuntinuadamain. Actualmain ha l’uniun radund 20 commembras e commembers. Ils ultims onns èn las pli differentas ovras da commembras e commembers vegnidas mussadas a la televisiun ed en il kino e premiadas a festivals da film internaziunals.
Per in ferm service public medial
A chaschun da sia ultima radunanza generala sco president ha Ivo Zen guardà enavos sin las pli impurtantas activitads dals ultims onns. In grond success per ils cineasts e las cineastas è stada l’introducziun da la concurrenza per il svilup d’ovras audiovisualas l’onn 2010. Quella concurrenza ha organisà l’Uffizi da cultura dal Grischun, ensemen cun l’Uffizi federal da cultura, secziun film (UFC), durant trais onns. En consequenza da la restructuraziun en la secziun film da l’UFC è questa promoziun deplorablamain ida a perder. Il 2014 ha la gruppa reagì sin la campagna da reclama cunter la nova lescha da radio e televisiun. La discussiun è savens vegnida manada cun infurmaziuns incorrectas. Ils «CIR» han respundì immediat cun ina replica creativa. En in clip d’animaziun, colurus ed allegher, han els fatg attent sin las valurs da la SRG SSR. Ils emetturs da la SRG SSR represchentan per ils «CIR», il federalissem e la multifariadad culturala da la Svizra. Il clip è vegnì derasà da l’Associaziun svizra reschia e scenari da film (ARF/FDS) en tut las regiuns linguisticas. A la pitschna gruppa da la Svizra rumantscha ha el purtà blera simpatia en la branscha da film svizra. L’avegnir da la SRG SSR n’è però era en il futur tuttavia betg garantida. Il president partent accentuescha, ch’ils «CIR» vegnan era a s’engaschar tar l’actuala iniziativa «No Billag» per il mantegniment d’in ferm service public medial. Betg mo il film rumantsch, mabain era la litteratura, il teater, la musica e l’art profiteschan dal barat cun Radiotelevisiun Svizra Rumantscha. Tut quels che vulessan vinavant medias naziunalas independentas, duessan s’engaschar per la SRG SSR, per il barat tranter las regiuns linguisticas ed il rinforzament da las minoritads!
Puspè in film rumantsch en il kino!
Il di dal kino, ils 4 da settember, mussa Casper Nicca ses film «Lisa va - l'istorgia digl davos pur da Casti» en il kino Rätia a Tusaun.
Igl autur da films Casper Nicca â creo egn purtret intim sur da la cultura purila ca svanescha an egna pintga vischnànca muntagnarda. Casti e egna vischnànceta grischùna. Egna vischnànca da purs davenda l'antschearta davent. Mo ussa e Dumeni, igl davos pur da Casti passa 80 ons vigl. Igl seas muvelet amplanescha ànc las veias da Casti cun freads a tùns d'avant ons. Mo Igl Dumeni tgala da far igl pur. La davosa vatga, la Lisa, va. 'Lisa va'. Casti e nigna vischnànca da purs ple. Igls abitànts da Casti vivan ànc adigna an egn pintg mund, mo igl e ampoet egn oter mund. Igl film mussa egn fearm protagonist, igl davos pur, an egn mund alpin prest amblido. 'Lisa va' e egn film documentar fetg persunal, raquinto digl autur ca viva sez an quella pintga cuminanza.
Igl trailer digl film tgattas vus qua: http://www.imagineria.ch/#trailer
Radunanza generala dal CIR
La radunanza generala dal CIR ha lieu
ils 25 d'avrigl 2016 a las 13:00 a Turitg
en l'atelier dad Ivo Zen, en la Töpferstrasse 28. Ina tractanda impurtanta vegn ad esser nossa posiziun «sindicala» envers RTR.
Vegni tuts!
In film rumantsch en il kino!
Il film «Kühe, Käse und 3 Kinder - Jon, Marchet e Braida ad alp» è actualmain da vesair en ils kinos. Il film documentar da Susanna Fanzun che mussa ina stad ad alp ord la vista da trais uffants è ina singularitad: in film per gronda part rumantsch en il kino.
Qua ina survista dals kinos ed openairs che mussan il film e qua ulteriuras infurmaziuns davart il film.
GIE, SCHI, HAI, EA e GEA!
Per il nair d'in'ungla ha la populaziun Svizra acceptà la revisiun da la lescha da radio e televisiun ils 14-06-2015: cun 50,08%! Legraivel è che las regiuns rumantschas han acceptà la lescha. Grazia per Voss sustegn!
Per amur da la diversitad: GIE, SCHI, HAI, EA e GEA a la midada da la lescha da radio e televisiun!
Ch'i dat insumma radio e televisiun en lingua rumantscha, quai pudain nus engraziar a la SRG SSR. Economicamain rentabla n'è ina purschida per ina lingua minoritara sco il rumantsch numnadamain insumma betg. Mo la clav da repartiziun solidarica entaifer la SRG SSR pussibilitescha in program adequat per rumantsch e promova uschia la diversitad linguistica en Svizra. Quai è enconuschent e tuttina da muntada enorma - spezialmain per noss chantun triling.
Ma era per il kino indigen ed ils films independents è la SRG SSR da gronda impurtanza. Cun divers instruments da promoziun (Pacte de l'audiovisuel, Succès passage antenne) sustegna ella mintga onn numerus films independents – era en lingua rumantscha. Per exempel il film «Jon, Marchet e Braida ad alp» da Susanna Fanzun cun il titel tudestg «Kühe, Käse und 3 Kinder» che vegn proximamain en il kino. Uschia pon films far punts tranter las regiuns linguisticas en Svizra. Era questa funcziun da la SRG SSR munta ina contribuziun preziusa a la diversitad culturala!
Ils 14 da zercladur avain nus la pussaivladad da segirar la finanziaziun da la SRG SSR a lunga vista cun in sistem effizient e gist. Per amur da la diversitad!
Noss sustegn da la lescha mussain nus en nossa moda e maniera: cun il filmin sutvart.
Rapport annual 2014
La fin da schaner èn ils commembers da la gruppa «Cineasts independents rumantschs CIR» s'inscuntrads a Cuira a chaschun da la radunanza generala. Igl è allegraivel che la producziun da films dad auturas ed auturs independents en lingua rumantscha è gia pulit constanta e da fitg buna qualitad. Dà en egl spezialmain è l'onn 2015 l'ovra da Susanna Fanzun «Jon, Marchet e Braida – Kühe, Käse und drei Kinder». La premiera dal film da 90 minutas ha gì lieu als Dis da film da Solothurn en il Landhaus bel plain.
Deplorablamain restan preschentaziuns da films rumantschs en il kino eveniments extraordinaris. La dumonda co promover la producziun dad ovras che surpassan il format da 25 minutas da l'emissiun da televisiun Cuntrasts han ils CIR era discuttà a la radunanza da quest onn. Era pretendan ils CIR vinavant in engaschi communabel da la secziun da film da l'Uffizi da cultura federal e l'Uffizi da cultura chantunal en favur dal film rumantsch. Ma ils CIR vesan era las difficultads d'in agid da finanziaziun simpel ed efficazi che satisfa a las circumstanzas producziunalas spezialas da la Rumantschia. En il proxim avegnir vulain nus era far attent cun ina festa dal film rumantsch a las ideas ch'ans stattan a cor.
Radunanza generala a Cuira, ils 24-8-2013
Suenter la festa da 50 onns televisiun rumantscha èn ils commembers da l'uniun „Cineasts Independents Rumantschs (CIR)“ sa radunads a Cuira. Ina ulteriura giada era il tema central la concurrenza per il svilup dad ovras audio-visualas rumantschas che l'uffizi da cultura chantunal e federal avevan lantschà communablamain. L'onn passà han els vulì satrar il project en tut silenzi. Ils commembers dal CIR han exprimì ina ulteriura giada il ferm giavisch da manar enavant la concurrenza ed han incumbensà il president Ivo Zen da contractar vinavant cun l'Uffizi federal da cultura cun la finamira da reanimar il project.
Radunanza generala
Durant il Festival da film da Soloturn il schaner 2012 ha gì lieu gia la tschintgavla radunanza generala da l'uniun „Cineasts Independents Rumantschs (CIR)“. Indesch commembers da l'uniun han chattà la via a la Aare per discuttar las pussaivladads da realisar films rumantschs era independentamain dal format da televisiun „Cuntrasts“. Per quest intent ha la promoziun da cultura chantunala e l'Uffizi da cultura federal, secziun da film, lantschà l'onn 2009 la concurrenza annuala per il svilup dad ovras audio-visualas rumantschas. Suenter ina fasa da pilot da trais onns ha il CIR stuì s'engaschar fermamain l'atun passà per che quest instrument da finanziaziun vegnia mantegnì.
En quest mument (fin da schaner 2012) para la cuntinuaziun garantida. In tema central da la radunanza annuala dal CIR era la concepziun da la nova concurrenza.
Ils cineasts independents rumantschs s'engaschan per che la concurrenza sustegnia en futur era la producziun da films en lingua rumantscha (betg mo il svilup da concepts). L'uniun ha en mira in model che sustegna alternant in onn il svilup ed il proxim onn la producziun da films rumantschs. La finamira da la gruppa d'interess è da pudair producir uschia mintga dus onns in film da pli gronda irradiaziun che pudess vegnir preschentà en il rom dad ina festa a la Rumantschia. Quest film duai silsuenter era vegnir mussà en las autras regiuns linguisticas svizras.
Radunanza generala ils 20 da schaner a Soloturn
La radunanza generala dals Cineasts Independents Rumantschs ha lieu venderdi, ils 20 da schaner 2012 las 14:00 en la Pizzeria da Renato (Unterer Winkel 1) a Soloturn.
La charta da Google gida.
Films rumantschs a Soloturn
Susanna Fanzun, Christian Schocher ed Ivo Zen, commembers dal CIR, èn represchentads cun lur films al festival a Soloturn.
Datas da projecziun :
Glindesdi, ils 23 da schaner 2012
09:30 Kino Palace:
Guarda – Oz sun jau qua da chasa da Susanna Fanzun
20:30 Kino Canva Blue:
Films d’amaturs – Amaturs da films dad Ivo Zen
Egliadas – Augenblicke da Christian Schocher
Premis da la concurrenza per ovras audio-visualas rumantschas 2011
Quest onn èn vegnids sustegnids ils trais projects suandants: Flurina Badel, L'ultim paradis - Carin Camathias, Ernst dall'aua, Martin Cantieni, Rabius a Priština
Ils cineasts rumantschs sin buna via
La radunanza generala 2011 da la gruppa d’interess «Cineasts independents rumantschs, CIR» ha gì lieu ils 26 da favrer ad Ardez. I fa plaschair da constatar ch'il dumber da commembras e commembers s'augmenta constantamain dapi la fundaziun da l’uniun avant 4 onns. Oz reunescha il CIR gia 16 auturas ed auturs da films rumantschs.
In dals puncts centrals ch'è vegnì discutà durant la radunanza è la cuntinuaziun areguard la restructuraziun da la concurrenza per sviluppar ovras audio-visualas rumantschas. Emprimas discussiuns dal CIR cun la promoziun da la cultura dal Grischun han gia gì lieu. La promoziun da la cultura sustegna l’idea dal CIR da stgaffir ina concurrenza en duas etappas a partir da l’onn 2012. Quai cumpigliass era in augment considerabel dals meds disponibels e permettess da sustegnair era la producziun da films. La finamira è dad avair almain mintga dus onns in film rumantsch da pli gronda irradiaziun che po vegnir mussà en kinos ed a festivals.


text:
Gignés
Gignés (Italian: Gignese; Latin Medieval: Zinexium) a l'è un cumün de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula.
El gh'ha ona popolaziun de 981 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 14,9 km² e ona densità de popolaziun de 66 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Armagn (NO), Bruvél-Campugnin, Umegna e Stresa.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Gignés l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Questa purschida-web vegn terminada la fin da fanadur 2018
Timeline – Cronica multimediala da la Svizra
As interessais Vus per l’istorgia da la Svizra a partir dal 1931? La Timeline da la SRG SSR porscha numerusas truvaglias en sun e tun davart ils pli differents temas – cultura, furmaziun, economia, politica, protecziun da l’ambient, fatgs da la sanadad, sport e temp liber. Cumenzai il viadi che As maina tras l’istorgia da radio e televisiun dals ultims 80 onns!
Dossiers
Ils ultims onns è sa midà bler en las scolas svizras. Oz èsi evident che mattatschas e mattatschs frequentan ils medems roms ed ils plans d'instrucziun èn en tut ils chantuns pli u main tuttina. Ma co era quai pli baud, avant sessanta, settanta onns? Faschai en quest dossier in'excursiun tras la scola dals ultims decennis cun tut sias innovaziuns e sfidas.
Las stanzas da scolasts en Svizra sa svidan memia spert. Las largias che sa furman en consequenza...
Novs meds d'instrucziun en la scola primara dal VadDurada: [01'35''] TSR
Las scolas vadaisas cumenzan l'onn da scola cun experimentar novs meds d'instrucziun. Ins vul...
Egualitad areguard ils roms d'instrucziun – instrucziun en economia da chasa obligatorica per mattatschsDurada: [06'16''] SF
Il connex tranter la posiziun da la dunna e la scolaziun ch'ella po far, era da quel temp reglà...
Èn chastids corporals anc confurms al temp?Durada: [07'07''] SF
En ils blers chantuns dat il legislatur il 1971 anc il dretg a las persunas d'instrucziun da dar...
Cun tge per sfidas che scolaras e scolars vegnan ad esser pertutgads en l'avegnir n'era da quel...
L'introducziun da l'emna da tschintg disDurada: [03'07''] SF
Las scolaras ed ils scolars na duain betg pli stuair ir a scola la sonda. La lescha prescriva per...
Sch'ina scolasta survegn ina carta da gratulaziun, perquai ch'ella instruescha dapi 25 onns. Quai è...


text:
Durant las ultimas 4 emnas dal campiunadi europeic han 34'200 persunas guardà ils gieus en la zona da Public Viewing a Cuira sin la plazza dal Teater. Quai è in nov record, sco ils organisaturs dal pli grond Public Viewing dal Grischun Khur.ch communitgeschan.
D'attribuir saja quest success tranter auter ad in'organisaziun effizienta, sco i ha num plinavant en la communicaziun. Durant il campiunadi mundial d'avant 2 onns en Brasilia avevan ins anc registrà 23’600 persunas. Pia quasi mez uschè bleras sco quest onn.
RR novitads 06:00
S'imaginai il video sutsura
… u megler ditg: da la fin a l'entschatta.
Avant in mais veseva quai anc ora uschia:


text:
Dòm (VB)
Dòm (Italian: Domodossola; Walser: Döm; antigament, in Tudesch: Domo) l'è una cità de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula.
El gh'ha ona popolaziun de 18 307 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 36,9 km² e ona densità de popolaziun de 496 ab./km².
La cità, gemelada cun Briga e Büsti Gràndi, la se tröva a la cunflüenza di set valad ussulan (Val Anzasca, Val Antruna, Val Bugnanch, Val Diveder, Val Antigori-Furmazza, Val Isornu e Val Vigezz).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Dòm l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Minisguard dals 24-10-2015
- Sonda, 24.10.2015, 17:40
«Emalio» – duas scolaras scrivan in cudesch da fantasia
L’incumbensa da la scolasta era clera. Scriver in’istorgia da 30 paginas. Mo vegnì èsi tut auter. Flurina Albin e Stina Hendry n’han betg savì smetter da scriver. Ed ussa, bun dus onns pli tard, cumpara proximamain lur emprim cudesch da fantasia cun il num Emalio. In roman da varga 300 paginas. Per il Minisguard sa regordan las duas auturas vid l’entschatta e decleran pertge ch’ellas n’han simplamain betg savì smetter da scriver.
«Curdistan» na datti betg
Els èn tircs, sirians, iracais u iranais. Ma en emprima lingia èn els curds. Els cumbattan dapi passa 100 onns per in’atgna terra. Per in «Curdistan». Pli probabel senza success. Bayram Yanik, è curd. Avant 25 onns è el fugì or da la Terchia e viva uss en il Grischun. Ed el crai anc adina ch’i dettia in di Curdistan.


text:
Al su che incuntraru ul me destin
Che 'l vola via lassb da na quei part fra I nbare;
Quii che cumbati a I odi mia,
Par quii che difendi g'hu mia d'amuur
Ul mи paes l'и Kiltartan Cross,
E I me paesan da Kiltartan I иnn pori gent,
Nissbna fin la g'ha fara dann,
O I a fara pbssйe cuntent.
Nissbn 'bilg, nissbn pulitic,
Nissbna leeg o gent che punta m'ha fai cumbatt
Na sulitaria vцja da piasй
A stu catanaj in dii nbare la m'ha purtaa
Hu compesaa tbtt e I ann che vegn ma paran
Fiaa trasaa, e fiaa trasaa anca I ann pasaa
In equilibri cun questa vita,
Questa mort.
Lyrics taken from http://www.lyricsmode.com/lyrics/t/the_vad_vuc/un_aviatore_irlandese_prevede_la_sua_morte.html


text:
»Südtirol: Kleines Land – große Weine«: Weine aus Italien
-
2011 Südtirol Terlaner I Grande Cuvée DOCKellerei TerlanSüdtirol Terlaner, Südtirol, Südtirol, ItalienPunkte95
-
2012 Südtirol Terlaner Sauvignon Blanc Quarz DOCKellerei TerlanSüdtirol Terlaner, Südtirol, Südtirol, ItalienPunkte94
-
2002 Südtirol Terlaner Weißburgunder DOCKellerei TerlanSüdtirol Terlaner, Südtirol, Südtirol, ItalienPunkte94
-
2010 Amistar Edizione Rossa Vino da TavolaWeingut Peter SölvaSüdtirol, Südtirol, ItalienPunkte93
-
2011 Castel Campan Dolomiti IGTManincorSüdtirol, Südtirol, ItalienPunkte93
-
2011 Südtirol Chardonnay Löwengang DOCWeingut Alois LagederSüdtirol, Südtirol, ItalienPunkte93
-
2013 Südtirol Gewürztraminer Kolbenhof DOCWeingut J. HofstätterSüdtirol, Südtirol, ItalienPunkte93
-
2011 Südtirol Gewürztraminer Terminum DOCKellerei TraminSüdtirol, Südtirol, ItalienPunkte93
-
2011 Südtirol Lagrein Riserva Abtei Muri DOCMuri-Gries Weingut/KlosterkellereiSüdtirol, Südtirol, ItalienPunkte93
-
2011 Südtirol Moscato Rosa DOCCastel SalleggSüdtirol, Südtirol, ItalienPunkte93
-
2011 Südtirol Terlaner Riserva Nova Domus DOCKellerei TerlanSüdtirol Terlaner, Südtirol, Südtirol, ItalienPunkte93
-
2011 Südtirol Terlaner Weißburgunder Riserva Vorberg DOCKellerei TerlanSüdtirol Terlaner, Südtirol, Südtirol, ItalienPunkte93
-
2011 Cassiano Dolomiti IGTManincorSüdtirol, Südtirol, ItalienPunkte92
-
2009 Col de Réy Cuvée Dolomiti IGTLandesweingut LaimburgSüdtirol, Südtirol, ItalienPunkte92
-
2010 Grande Cuvée Kermesse Vino da TavolaElena WalchSüdtirol, Südtirol, ItalienPunkte92
-
2012 Rosenmuskateller Ushas IGTKellerei KurtatschSüdtirol, Südtirol, ItalienPunkte92
-
2011 Südtirol Baronesse Passito Baron Salvadori DOCNals MargreidSüdtirol, Südtirol, ItalienPunkte92
-
2010 Südtirol Cabernet Sauvignon Cor Römigberg DOCWeingut Alois LagederSüdtirol, Südtirol, ItalienPunkte92
-
2010 Südtirol Chardonnay Riserva Burgum Novum DOCWeingut CastelfederSüdtirol, Südtirol, ItalienPunkte92
-
2012 Südtirol Gewürztraminer Lunare DOCKellerei TerlanSüdtirol, Südtirol, ItalienPunkte92


text:
Martina Voss-Tecklenburg mida equipa: suenter las qualificaziuns per ils campiunadis mundials mida ella da la svizra tar l'equipa naziunala da las dunnas germanas. Ella vegn a remplazzar Horst Hrubesch.
Questa decisiun n'è betg stada simpla per mai.
Tgi che vegn a surpigliar la dunnas svizras è anc intschert. Per ella saja dentant stà cler, ch'ella vegnia a terminar las qualificaziuns cun sia equipa actuala. Suenter tschintg dad otg rundas dumbra l'equipa il maximum da puncts.
Il 2015 è l'uriunda germana per l'emprima giada stada cun l'equipa svizra tar il campiunadi mundial.
RR novitads 14:00


text:
basteln fur silvester embroidery coaster for lucky clover embroidery fa 1 4 r girlanden basteln silvester.
basteln fur silvester und neujahr geschenke 1 4 fa r,basteln zu silvester mit kindern 2 geschenke,basteln fur silvester fa 1 4 r deko kinder,glucksbringer fur silvester selber basteln zu mit kindern girlande ,party fa 1 4 r basteln fur silvesterparty girlanden silvester deko,deko basteln fur silvester mit kindern ration,girlanden basteln fur silvester fa 1 4 r girlande mit senioren,basteln fur silvester girlanden deko fa 1 4 r,glucksbringer basteln silvester fur mit senioren fa 1 4 r,1 4 fa r girlande basteln silvester deko fur mit senioren.


text:
Minisguard dals 25-06-2016
- Sonda, 25.6.2016, 17:40
Cursa d’orientaziun
Far ina cursa da currer è ina chaussa. Dentant, sch’ins na sa betg nua ch’ins sto currer e latiers esser il pli spert è l’autra chaussa. Quai è il princip da cursas d’orientaziun. Il Minisguard ha visità 60 uffants ch'han emprendì co ch’ina cursa d’orientaziun funcziuna.
Invenziuns da la Pologna
La sonda gioga l’equipa naziunala da la Svizra encunter la Pologna. Il Minisguard ha dà in sguard sur ils cunfins ed ha guardà tge invenziuns che derivan da la Pologna. E guarda, nus avain chattà ina u l’autra invenziun da Polacs, sin las qualas nus na pudain betg pli desister.


text:
Campiunadi mundial da ballape 2010
Il 19avel Campiunadi mundial da ballape (uffizialmain 2010 FIFA World Cup South Africa) ha lieu dals 11 da zercladur fin ils 11 da fanadur 2010 en l'Africa dal Sid e damai per la prima giada sin il continent african. La decisiun dal comité executiv da la Federaziun internaziunala da ballape FIFA è crudada ils 15 da matg 2004 a Turitg.
Cuntegn
- 1 Surdada
- 2 Lieus d'occurrenza
- 3 Qualificaziun e paticipants
- 4 Extracziun
- 5 Plan dal gieu
- 6 Marcaders
- 7 Colliaziuns
- 8 Referenzas
Surdada
Pervia d'in principi da rotaziun decidì da la FIFA èn be candidaturas da pajais africans vegnidas acceptadas per il Campiunadi mundial da ballape 2010. Dasper l'Africa dal Sid èn era l'Egipta ed il Maroc vegnids acceptads sco candidats. Ina tentativa da la Libia e la Tunesia è avant vegnida refusada e sco resultat da quai e la Tunesia sa retratga. La Libia ha fatg chapir che ina participaziun da l'Israel na vegnia betg lubida en quest pajais ed è curt suenter crudada ora sco candidat. L'argumentaziun uffiziala da la FIFA era che l'infrastructura da la Libia na bastia betg per organisar in campiunadi mundial. La Nigeria ha encunter emprimas communicaziun betg inoltrà ina candidatura. Gia en l'emprima votaziun ha l'Africa dal Sid sa segirà la victoria encunter il Maroc cun 14 a 10 vuschs. L'Egipta n'ha survegnì nagins vuschs.
Il termin exact dal Campiunadi mundial 2010 ha la FIFA communitgà ils 6 da december 2006 a Turitg.
Lieus d'occurrenza
Sco lieus d'occurrenza dal Campiunadi èn diesch stadions en nov citads sidafricanas vegnidas selecziunadas:
Circa in onn avant il Campiunadi mundial ha gì lieu en l'Africa dal Sid il FIFA Confederations Cup 2009 dal 18 fin ils 28 da zercladur. El serviva, sco gia il Confederations Cup 2005 en la Germania, sco prova generala per il grond eveniment en l'onn suandant. Perquai ch'i ha dà dubis considerabels sche las lavurs da construcziun tar il Nelson Mandela Bay Stadium vegnian finidas a temp, ha il comité d'organisaziun stuì stritgar quest stadion. La prova generala per il Campiunadi è perquai vegnida dada in be quatter stadions (Ellis Park Stadium Johannesburg, Pretoria, Rustenburg e Bloemfontein), per il Campiunadi è il Nelson Mandela Bay Stadium dentant vegnì finì a temp.
La Soccer City a Johannesburg vala sco "patria dal ballape sudafrican"[1] ed è vegnì tschernì sco lieu d'occurrenza dal matsch d'avertura e dal final. Quest stadion è in stadion sulettamain per ballape ed offra suenter in engrondiment per il Campiunadi ina capacitad da 84'490 aspectaturs.[1] Ils dus matschs dal semifinal han lieu a Citad dal Cap e Durban, il matsch per il terz post vegn dà a Port Elizabeth. En total vegnan otg partidas ad avair lieu en la Soccer City, a Citad dal Cap e Port Elizabeth. L'Ellis Park Stadium a Johannisburg ed il stadion a Durban vegnan ad esser lieu d'occurrenza per set gieus. A Rustenburg, Bloemfontein e Pretoria vegnan dads sis gieus. En ils stadions da Polokwane (Pietersburg) e Nelspruit vegnan giugads mintgamai quatter partidas da la fasa d'eliminaziun.[5]
Qualificaziun e paticipants
- → Artitgel principal: Qualificaziun al Campiunadi mundial da ballape 2010
Per la participaziun al 19avel Campiunadi mundial da ballape è sa annunziads 200 squadras naziunalas, in dumber da record. Las plazza da partenza èn vegnidas surdads entaifer il sis associaziuns continentalas tras in turnier da qualificaziun, era enconuschent sco runda d'eliminaziun (Vorrunde). L'extracziun da las gruppas da qualificaziun ha gì lieu durant il preliminary draw ils 25 da november 2007 a Durban.
A l'UEFA èn vegnids garantiads 13 participants, a la CAF africana 6 inclusiv il pajais ospitant. L'AFC asiatica ha dentant stuì far ses tschintgavel plazzà giugar encunter il victur da la qualificaziun da l'OCF da l'Oceania en in play-off. Tras quai matsch è la squadra naziunala da ballape da la Nova Zelanda sa qualifitgada per il Campiunadi. Or da la CONCACAF nord- e centralamericana èn sa qualificadas trais squadras, perquai che la squadra naziunala da ballape da l'Uruguai è sa profilada en la relegaziun sco tschintgavel participant sidamerican per l'associaziun CENMEBOL.
Cun quai participeschan las suandantas 32 squadras naziunalas or da tut ils sis associaziuns continentalas al Campiunadi en l'Africa dal Sid:
Al Campiunadi mundial da ballape 2010 na datti nagin "debutant" ver. Malgrà che la Serbia e la Slovachia sa participeschan per l'emrima giada cun quels nums, han ellas gia fatg part da turniers anteriurs sco part da las squadras naziunalas jugoslava (2006: serb-montenegrin) resp. tschecoslovaca.
Extracziun
Ils 2 da december 2009 ha la FIFA communitgà las urnas d'extracziun.[6] Cuntrari a l'usit anteriur han ins per l'emprima giada be duvrà la Classificaziun mundiala da la FIFA per determinar las squadras participantas. En ils onns passads è adina vegnida duvrada ina maschaida or da la Classificaziun mundiala ed ils resultats da campiunadis precedents. Dasper l'ospitant or da l'Africa dal Sid èn vegnidas tschernidas las squadras europeicas Italia, Spagna, Germania, Pajais Pass ed Engalterra, sco era la Brasilia e l'Argentinia or da l'America dal Sid. Per lez gruppas è vegnida extratga mintgamai in squadra da l'America dal Nord e Centrala, da l'Asia e l'Oceania, ina da las restantas squadras da l'Africa e da l'America dal Sid ed ina da las ulteriuras squadras europeicas. Ultra da questa regulaziun ha la FIFA era decidì che nagin'autra squadra sidamericana po giugar en ina gruppa ensemen cun la Brasilia e l'Argentinia e nagin'autra squadra africana ensemen cun l'Africa dal Sid.[7]
L'extracziun da la runda finala ha gì lieu ils 4 da december 2009 a Citad dal Cap.[8] Da quai è resultada la suandanta cumposiziun:[9]
Plan dal gieu
Runda d'eliminaziun (Fasa da gruppas)
I dat otg gruppas cun mintgamai quatter participants. En mintga gruppa giuga mintga squadra cunter mintg'autra squadra. Las emprimas duas squadras da mintga gruppa sa qualifitgeschan per l'otgavel final. Il plazzament da las squadras en las gruppas d'eliminaziun resultan da las suandantas reglas en questa successiun:[10]
- Dumber dals puncts da tut las partidas en la runda d'eliminaziun (victoria: 3 puncts; paritad: 1 punct; sconfitta: 0 puncts)
- Differenza da gols da tut las trais partidas
- Dumber dals gols fatgs
- Dumber dals puncts da las scuntradas directas tranter squadras cun il medem dumber da puncts e/o gols
- Differenza da gols en las scuntradas directas tranter squadras cun il medem dumber da puncts e/o gols
- Dumber dals gols fatgs en las scuntradas directas tranter squadras cun il medem dumber da puncts e/o gols
- Extracziun tras il comité d'organisaziun da la FIFA
Info davart las tabellas: Il temps d'entschatta da las partidas en temp local (UTC+2) correspundan al temp da stad da l'Europa Centrala (MESZ).[11] Il resultat intermediar è inditgà en parantesas.
Gruppa A
Gruppa B
Gruppa C
Gruppa D
Gruppa E
Gruppa F
Gruppa G
Gruppa H
Runda finala
¹ Victoria suenter prolungaziun (s.pr.)
² Victoria en il tir da penaltis (t.d.p.)
Otgavel final
Quart final
Mezfinal
Matsch per la terza plazza
Final
Marcaders
I suounda in glista dals giugaders cun ils pli blers gols al turnier. En cas da paritad vegn ordinà tenor l'alfabet. Las squadras scrittas en grass èn anc en il turnier.
Colliaziuns
- Website uffiziala da la FIFA en occasiun dal Campiunadi mundial 2010
Referenzas
- ↑ 1.0 1.1 1.2 Soccer City Stadium – Johannesburg. In: Fifa.com (deutsch), abgerufen am 12. Juni 2010.
- ↑ Alle Höhenangaben ohne andere Quellenangaben beziehen sich auf die Stadt, in der das Stadion steht. Quelle ist der deutschsprachige Wikipediaartikel über die jeweilige Stadt.
- ↑ Climate data for Nelspruit. In: South African Weather Service, abgerufen am 12. Juni 2010.
- ↑ Artikel Rustenburg. In: Wikipedia. The Free Encyclopedia, abgerufen am 12. Juni 2010.
- ↑ Freitickets für Südafrikaner, Finale in Johannesburg. In: spiegel.de, 24. November 2007, abgerufen am 10. Juni 2010.
- ↑ Model:Internetquelle
- ↑ Model:Internetquelle
- ↑ Auslosung live auf FIFA.com. In: Fifa.com, 4. Dezember 2009, abgerufen am 10. Juni 2010.
- ↑ Die Würfel sind gefallen. In: Fifa.com, 4. Dezember 2009, abgerufen am 10. Juni 2010.
- ↑ Artikel 39, Absatz 5 des Reglement. FIFA Fussball-Weltmeisterschaft Südafrika 2010. In: Fifa.com, 3. August 2007, abgerufen am 10. Juni 2010 (PDF, 467 KB).
- ↑ Cite error: Invalid
tag; no text was provided for refs named
Spielplan2010-04-14


text:
Per vegnir cun lur label viadora tar ils cumpraders dovra quai ina pagina d'internet cun ina stizunetta, nua ch'ins po cumprar la vestgadira cun motivs creads a Mustér. Uschia èn las duas soras Valeria ed Alina Hendry sa decididas da lantschar ina campagna da crowdfunding per rimnar 5'000 francs – ed han gì success.. Cun quests daners vulan ellas finanziar la pagina d'internet. mo era la digitalisaziun da novs motivs per la vestgadira.
Inspiraziun da la natira
Valeria dissegna gia daditg cun gronda passiun. Uschia è era l'idea naschida da far t-shirts cun quests motivs. L'inspiraziun per ils dissegns vegnan da la natira, e quai duai era esser il spezial dal label «Valys art - nature inspired». Ideas per ulteriurs motivs datti avunda ed uschia duai era crescher il sortiment da vestgadira u accessoris.
Ch'ellas daventian ritgas cun lur label na crajan las duas soras betg. Almain betg ritgas cun daners. Ritgas daventian ellas dentant da novas experientschas. Pertge cun in tal project possian ins emprender bler.
RR actualitad 08:00


text:
Suenter ses post da direcziun tar la SSR SRG surpiglia Mariano Tschuor uss il timun tar la fundaziun Focal. Sco la fundaziun communitgescha, saja el vegnì elegì da la radunanza generala dals 16 d'avrigl.
Fundaziun Focal
La fundaziun Focal è ina fundaziun per perfecziunament Film ed Audiovisiun. Ella porscha a persunas dal film ed audiovisiun ina plattafurma da furmaziun effizienta.
Mariano Tschuor vegn ad entschaiver ses uffizi il prim da schaner da l'auter onn ed uschia rimplazzar Thomas Geiser che chala suenter esser stà 16 onns president.
Nagin nov sectur per Tschuor
En sia carriera è l'um da 59 onns stà dramaturg al teater, moderatur, redactur, manader da projects e dal program per radio e televisiun, directur dad RTR e la finala commember da la direcziun da la SSR SRG. Questa scena è damai in champ, nua che Tschuor è da chasa.
RR novitads 09:00


text:
Marie Curie
Maria Skłodowska, cunusìda piö de spés col sò nòm de spuzàda Marie Curie (Varsàvia, 7 de noèmber del 1867 – Passy, 4 de löi del 1934), l'è stàda 'na chìmica e fìzica polàca, natüralizàda franséza. Endèl 1903 la g'ha insìt el prémio Nobel per la fìzica (ensèma al sò spus Pierre Curie e a Antoine Henri Becquerel) e, 'ndel 1911, del prémio Nobel per la chìmica per i sò stüde söl radio.
Le urìgign[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nasìda a Varsavia, fiöla de Wladyslaw Skłodowski (1832-1902) e de Bronislawa Boguska (1834-1879); en Polonia, la g'ha ambiàt i sò stüde ensèma col sò bubà, de autodidàta, e pò l'è nàda 'n nacc a Varsavia e piö tàrde a l'Università de la Sorbóna de Parigi. La s'è laureàda en chìmica e fìzica. Maria l'è stàda la prìma fómna a 'nsegnà 'ndèla università parigìna, 'ndóche la g'ha apò cunusìt en óter docènt, Pierre Curie, col qual i se spuzarà.
Le scopèrte[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dòpo che Antoine Henri Becquerel el gh'ìa scuprìt che le làstre fotogràfiche che 'l gh'ìa mitìt en bànda 'nsèma al solfàt de potàsio-uranile i éra restàde 'mpresiunàde, e che 'l gh'ìa capìt che l'impresionamènt l'ìa stat cauzàt del uranio cuntignìt endèl solfàt, Maria Skłodowska la g'ha ambiàt a mizürà la radiasiù de l'urànio per mès de la piezoeletricità, scuprìda del sò spus Pierre, en colaborasiù col sò fredèl Jacques. L'è stàda Maria Skłodowska a propunì la paròla radioatività per indicà la proprietà de l'uranio de emèter radiasiù. La dimustrarà apò che la prezènsa de chèsta radioatività apò a 'nden óter elemènt: el torio. Ensèma col sò spus Pierre i g'ha troàt che a fà mizürasiù söi campiù de pechblenda col fì de rafinàla, saltàa fò che sèrte campiù i emitìa piö tàta radioatività che nó se i éres facc de urànio pür, e chèsto vülìa dì che 'ndèla pechblenda gh'ìa dét dele quantità mìnime (mìa rilevàbii de le anàlizi chìmiche normài) de elemèncc amò piö radioatìf del urànio. El pas dòpo l'è stat chèl de ezaminà tonelàde de pechblenda (de le miniére de Joachimstal en Cecoslovàchia). Endèl 1898, difàti i spus Curie i riarà a izolà 'na quantità picinìna de pólver négra che gh'ìa 'na radioatività presapóch 400 vólte piö àlta de chèla de l'urànio. Chèsta pólver l'ìa custitüìda de 'n elemènt chìmich nöf che gh'ìa dele caraterìstiche che se 'nsomeàa a chèle del telùrio e che 'l vegnarà ciamàt polonio, en unùr al paés endóche l'ìa nasìda la Maria, la Polonia. Nàndo 'n nac co l'investigasiù i g'ha scuprìt amò che 'l polònio 'l püdìa mìa giustificà dei leèi isé alcc de radioatività come chèi che i gh'ìa troàt, e alùra, sèmper endèl 1898, i troarà amò 'n óter elemènt, condèna radioatività amò piö àlta de chèla del polonio, e proprietà chìmiche che se 'nsomeàa piötòst a chèle del bario. L'elemènt nöf el vegnarà ciamàt ràdio per vìa de la sò radioatività isé fòrte. El rendicönt de chèsti stüde l'è deentàt, endèl 1903, la tézi de duturàt de la Maria Sklodowska.
I premi Nobel[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ensèma col sò spus e con Antoine Henri Becquerel, Maria Sklodowska-Curie la g'ha ciapàt — prìma fómna endèla stória — el prémio Nobel per la fìzica endèl 1903:
Òt agn dòpo, endèl 1911, la g'ha turnàt a ciapà 'l prémio Nobel, staólta per la chìmica:


text:
Sorvisc
Sorvisc 1-10 sön 149
- Vijiun catastala online
La vijiun dl cataster di fabricać, dada fora dala Repartiziun 41 – Liber fondiar, cataster fondiar y urban - pîta la lista di imobii scrić ite tl cataster di fabricać tla provinzia da Balsan. Chësc sorvisc conzed da ciafè la vijiun catastala intiera...
- Abité - Recursc al Comitê por le frabiché residenzial
Le Comitê por le frabiché residenzial é n organn aministratif che à le dovëi da tó dezijiuns definitives sön i recursc: a) cuntra les dezijiuns dl diretur dla Repartiziun provinziala Frabiché abitatif; b) cuntra les deliberaziuns dla...
- Abité Cumpra dl terac y cosć de urbanisaziun
Les porsones che fej domanda singoles o assoziades te na cooperativa, che à les condiziuns por ciafè le terac alisiré y che realisëia süa abitaziun cun le cumprè n terac destiné al frabiché residenzial privat o na costruziun bele destinada a n’atra...
- Abité Cumpra o costruziun dla pröma ćiasa - condiziuns dl cuartier por ciafè n'alisiraziun y calcolaziun online dla spersa y dl valur convenzional
La Provinzia autonoma de Balsan conzed alisiraziuns por cumprè o fà sö abitaziuns por le bojëgn abitatif primar. La soma dles alisiraziuns por frabiché depënn inće dales carateristiches dl’abitaziun, dala spersa y dal valur convenzional...
- Abité Cumpra o costruziun dla pröma ćiasa - condiziuns por ti rové pormez al'alisiraziun y calcolaziun dl’alisiraziun online
La Provinzia autonoma de Balsan conzed alisiraziuns por cumprè o fà sö abitaziuns por le bojëgn abitatif primar. Ara va da calcolè autonomamënter la soma dl'alisiraziun online . Sce an mët ite i dać che reverda la situaziun economica y familiara...
- Abité Cumpra o costruziun dla pröma ćiasa - contribuć de un n iade
Singles, families y pêrs jogn che ô cumprè o fà sö n’abitaziun, privat o te na cooperativa, vëgn sostignis cun n contribut de un n iade. Te chësta seziun ciafëise dötes les informaziuns sön les carateristiches, les condiziuns y i imporć mascimai...
- Abité Cumpra o costruziun dla pröma ćiasa - presentaziun dla domanda
La domanda de contribut, cun n martl da bol da 16,00 euro, po gnì dada jö vigni dé pro i ofizi dla Repartiziun Frabiché alisiré. Domandes Pro dötes nostes sëntes vara da jì a do le formular (chestionar) por presentè la domanda y damanè do...
- Abité Cumpra o costruziun dla pröma ćiasa – Anotaziun dl lian sozial
Porche l'Ofize Spëises pois gní autorisé da paié fora l'alisiraziun por lefrabiché vál debojëgn naota* dl'anotaziun dl lian sozial tl Ofize tavolar. * tlcaje de licuidaziun antizipada pó le lian sozial gní anoté ince dedô. Chësclian po gní anoté...
- Abité Cumpra o costruziun dla pröma ćiasa – Conzesciun de contribuć a ënć y organisaziuns por la divulgaziun dles leges sön le frabiché abitatif sovenzionè, alisiré y convenzionè
I contribuć vëgn conzedüs ai ënć y ales organisaziuns che se tol dant da: divulghè les leges sön le frabiché abitatif sovenzionè, alisiré y convenzionè por sostignì l’azès di zitadins a n'abitaziun adatada; Chilò ciàfon les diretives por...
- Abité Cumpra y costruziun dla pröma ćiasa – paiamënt dl contribut y contlujiun dl prozedimënt
Do l’aprovaziun dl’alisiraziun mësson dè jö tl Ofize tecnich (25.3) düć i documënć dà dant tla lëtra de aprovaziun, por che la soma conzedüda vëgnes paiada fora.


text:
Era sche la vischnanca da Samignun è puspè cuntanschibla, resta la via sin il territori Svizzer anc per plirs dis serrada. Il motiv sajan pliras lavinas spontanas tranter Martina e Samignun, sco quai che l'Uffizi da construcziun bassa dal Grischun ha ditg envers RTR. Quant ditg che la via resta dentant serrada n’è actualmain anc betg cler. Sin ils auts sa chatta anc tanta naiv ch’ins prevesa da siglientar lavinas en ils lieus pertutgads ils proxims dis.
Per rivar en Samignun ston ins actualmain sviar da Martina sur il Pass dal Raisch en direcziun Fuond/Pfunds.
RR actualitad 17:00


text:
La cifra – 10 kilometers
- Mesemna, 24.5.2017, 10:15
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 24.5.2017, 10:15, RTR
Betg sulet da Pasca mabain era la fin d'emna d'Ascensiun èsi da quintar cun colonnas avant il tunnel dal Gottard. Viasuisse fa quint a partir da mesemna enfin dumengia cun colonnas maximalas da 10 kilometers.
Bleras persunas fan d'Ascensiun la punt e giaudan la fin d'emna prolungada en il sid. E cura che tants van envers il sid datti era colonnas al Gottard. Viasuisse quinta la mesemna suentermezdi sco era la gievgia cun colonnas enfin 10 kilometers. Quai correspunda ad in temp da spetga da bunamain duas uras. La sonda sco era la dumengia èsi da quintar cun lungas colonnas avant il portal dal nord. Era lura prognostitgescha Viasuisse colonnas da bun 10 kilometers.
Co sviar il traffic
Tgi che less sviar il grond traffic sa far quai cun ir la damaun fitg baud en direcziun sid. Dal sid en direcziun nord cusseglia Viasuisse da betg turnar la sonda u la dumengia suentermezdi. Il meglier fiss da charrar a chasa u la sonda saira suenter las 10 ubain la dumengia tard.


text:
Pasqua, për ij cristian, a l’é la selebrassion giojosa dla glòria dël Dé ‘d vrità ch’a l’é ‘l Dé dla vita. Dovertà le pòrte a na neuva manera ‘d pensé e ‘d fé, a neuve dimension dl’esistensa, Nosgnor Gesù Crist an ciama a feje oposission sensa tëmma a le fòrse dla busiardaria e dla mòrt. Le leture bibliche dë sta Duminica a son dzurtut ij racont dl’arsurression ëd Gesù scond Giann e Maté, cobià, a së riguard, a le professie dël Testament Vej e a la dotrin-a dj’apòstoj.
At 10:34-43 o Geremìa 31:1-6; Colossèis 3:1-4; or At 10:34-43; Gioann 20:1-18; o Matè 28:1-10;
Salm 118:1-2, 14-24
Orassion: Nosgnor, che për nòstra redension it l'has dàit tò Fieul ùnich a meuire an sna cros, e che për soa gloriosa arsurression it l'has liberane dal podèj ëd nòst nemis: Acòrdane 'd meuire minca dì al pecà, përchè nojàutri i peussa vive për sèmper con Chiel ant la gòj dl'arsurression; për Gesù Crist, Tò Fieul e nòst Signor, ch'a viv e regna con Ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé, ora e për sèmper. Amen.


text:
Sonda en il Rustico a Laax: Davent da las 11 fin a las 3 suentermezdi èn las portas dil center da requirents d’asil stadas avertas. Dumbrà quantas persunas ch'èn vegnidas en visitas n'haja nagin, sco quai che Rita Mathis, la manadra dal center, ha detg ad RTR. La chasa saja dentant stada plaina trasora.
Scuntrada internaziunala pauc usitada
Ils visitaders han pudì vegnir a gentar cun ina cuschina internaziunala. Gest uschia sco il center sez è era. Persunas ord dudesch differentas naziuns vivan en quest center da transit. 15 dad els èn uffants e 71 èn persunas creschidas.
Pliras stanzas da quatter persunas eran avertas per ils visitaders. Bain inqual in è stà surprais quant stretga ch'ina stanza da hotel daventa cura che quatter persunas e tut lur possess ston avair plaz.
Laax ed il Rustico - in'istorgia muventada e muventonda
Il center da transit a Laax è vegnì avert il favrer 2015, quai suenter che Laax aveva sa dustà bunamain dus onns encunter quest center. Il di da portas avertas, ha mussà ch'ils dubis èn per gronda part svanids. Dals visitaders eran blers da Laax e dal conturn.
RR actualitad 12:00


text:
La Swisscom ha fatg in zic pli pauc gudogn il 2017. Cumpareglià cun il 2016 è quel sa sbassà per 2,2% sin 1,57 milliardas francs. Tuttina ha il concern da telecommunicaziun savì augmentar la svieuta per 0,2% sin 11,66 milliardas francs. Medemamain è il resultat da gestiun avant amortisaziuns (EBITDA) creschì per 2 milliuns francs sin 4,295 milliardas francs.
Per l'onn passà sa la Swisscom preschentar cifras solidas, sco ella scriva sezza. Tuttina annunzia l'interpresa da vulair reducir ils custs fin il 2020. E quai betg sco annunzià fin uss per 60 milliuns francs ad onn, mabain gist per 100 milliuns mintg'onn.
2000 plazzas pli pauc che l'entschatta dal 2016
Per consequenza vegn il concern a stritgar ulteriuras 700 plazzas. Fin la fin dal 2018 vul la Swisscom uschia reducir il dumber da plazzas sin anc 17'000 plazzas a temp cumplain. Cumpareglià cun l'entschatta dal 2016 munta quai fin là ad ina reducziun da 2'000 plazzas da lavur.
RR novitads 08:00


text:
L'avrigl ha l'uniun da magistraglia grischuna fatg ina prevotaziun cun lur commembers per sentir il tenor en connex cun la votaziun. L'interess è dentant stà pitschen: mo 22% dals scolasts grischuns han fatg part a la prevotaziun.
Per ils scolast èsi pli impurtant ch'els possian instruir ils scolars sut bunas cundiziuns.
Il resultat tar ils participants è stà stgars cun ina refusaziun da 53,2%. La tenuta sa differenziescha cunzunt en las regiuns linguisticas. Entant che la magistraglia da la regiun linguistica approvass l'iniziativa, èn ils scolasts en las regiuns rumantschas cleramain cunter l'iniziativa che prevesa ch'ils scolars emprendian mo ina lingua estra en la scola primara. Tar ils scolasts talians ha l'iniziativa perfin nagins aderents.
Nagina participaziun durant il cumbat
Pervia dal resultat stgars e la schleta participaziun a la prevotaziun na vegn l'uniun da magistraglia grischuna betg a sa participar activamain al cumbat da votaziun.
RR novitads 06:00


text:
- Il presidi da la PLD tessinaisa propona Ignazio Cassis sco candidat per daventar cusseglier federal.
- L'emprim d'avust vul la PLD eleger uffizialmain tgi ch'els tramettan en l'elecziun per il Cussegl federal.
- Cassis ha 56 onns ed è medi. El haja plinavant bunas colliaziuns a Berna.
Ignazio Cassis vul daventar cusseglier federal e surprender il post da Didier Burkhalter che sa retira suenter otg onns. El vul ir en la cursa per la PLD dal Tessin. Il cusseglier naziunal ha tschentà uffizialmain la dumonda. Il ticket uffizial vul la PLD preschentar per l'emprim d'avust. La partida propona l'um da 56 onns, sco quai ch'ella ha communitgà oz. Cassis haja las qualitads necessarias per l'uffizi sco cusseglier federal ed el haja las pli autas schanzas da vegnir elegì, uschia la PLD.
Cassis saja credibel, haja ina gronda reputaziun e saja collià bain a Berna. Ina suletta candidatura saja la megliera schanza per survegnir in Tessinais en il cussegl federal, uschia president da la PLD tessinaisa, Bixioa Caprara. Plirs candidats possia era vegnir interpretà sco segn da flaivlezza. El engrazia dentant era a Christian Vitta e Laura Sadis ch'èn medemamain stads en discussiun.
Ils candidats potenzials Sadis e Vitta n'èn betg stads preschents. Els n'hajan dentant omadus betg inoltrà ina candidatura sin fundament dals arguments da la partida, uschia la PLD tessinaisa.
Decisiun definitiva l'emprim d'avust
Il ticket uffizial per l'elecziun dal nov cusseglier federal vegn decidì definitivamain pir l'emprim d'avust en ina sesida extraordinaria da la PLD tessinaisa. Uss vul la partida anc ponderar bain enfin là sch'ella vul be in u plirs candidats per il sez da Didier Burkhalter.
Cassis l'unic interessent
Dapi il 2007 è Cassis cusseglier naziunal. El è pluriling ed ha plinavant plirs mandats naziunals en la branscha da tgira e medischina. El è president da l'uniun d'assicuranzas Curafutura e da Curaviva. Plinavant è el president da la fundaziun Equam e da la fundaziun da sanadad Radix. Il 2015 ha el surpiglià il presidi da la fracziun da la PLD en il Cussegl naziunal.
Gia dapi l'onn 1999 n'hai betg pli dà in Tessinais en la regenza. Lura è Flavio Cotti da la PCD sa retratg.
RR novitads 12:00


text:
Cun ils daners da la Confederaziun duai la sanaziun totala dal «Palais des Nations» sco er la construcziun da edifizis novs da las organisaziuns internaziunalas vegnir sustegnidas. En tut è previs ina empresta da 438,4 milliuns francs a la fundaziun da immobiglias per las organisaziuns internaziunalas.
Gia l’atun passà aveva il Cussegl federal annunzià da sustegnair las renovaziuns cun ina empresta. Uss ha il Cussegl federal deliberà la missiva per mauns dal parlament.
En tut 3 emprestas
Ina empresta sur 292 milliuns francs duai esser per il «Palais des Nations». Quest cumplex da bajetgs construì ils onns 1930 duai vegnir sanà dal tuttafatg. Ina empresta sur 76,4 milliuns francs duai sustegnair la construcziun da edifizis novs per l’organisaziun mundial da sanadad. Ed ulteriurs 70 milliuns francs duajan vegnir dads per la renovaziun da las stanzas da l’organisaziun internaziunala per la lavur. Dasper ils daners da la Confederaziun sustegn er il chantun Genevra quests projects. Il sustegn da la sanaziun dals bajetgs a Genevra saja ina part da la rolla da la Svizra sco naziun ospitanta da l’ONU, scriva il Cussegl federal. La preschientscha da l’ONU en Svizra vegnia cun questas mesiras francada.
RR novitads 18:00


text:
Chemical oxygen demand
Ol COD l’è öna sigla che la stà per chemical oxygen demand cioè la domànda chìmeca de osìgen e l’è, ‘nsèma al BOD la Biochemical oxygen demand, ü di paràmeter piö ‘mportàncc e piö ötei per analisà l’inquinamènt di aque.
Ol Cod, in miligram de osìgen per lìter, l’è la quantità de osìgen che ghe öl per portà a tèrmen l’osidasiù di compòscc orgànech ed inorgànech dét in d’ü tot de aqua. Ol Cod l’ ghe permèt de capì l’inquinamét che l’è cauzàt da la sostànsa orgànega o piö ‘n generàl da töte i sostànse che i pöl ès osidàde.
Limiti de lège[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per ol teritòre de la Repüblica Italiana ol Cod l’ pöl mia ès de piö de:
500 mg/L per i aque di fognaüre,
160 mg/L per i aque che i vé scargàde in di fiöm, lach, canài, ecc.
La misüra del COD[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per misürà ‘l COD gh’è de ‘ndàga dré al mètod üficiàl del IRSA-CNR nömer 5130.
Ol mètod l’è bazàt sö l’osidasiù di sostànse orgàneghe e inorgàneghe che i è dét in del tot de aqua de analizà, grasie ad öna solüsiù de dicromàt de potàsio ‘nsèma al àcido solfòrech consentràt e al solfàt d’arzènt, per catalizà la reasiù. Chèl che l’ vànsa de dicromàt l’vé pò titolàt con d’öna solusiù de solfàt de ammone e de fèr (II).
La quantità de sostànse orgàneghe e inorgàneghe che i pöl ès osidàde i è proporsiunàde a la quantità de dicromàt di potàsio che l’s’è consümàt.
De regordà che s’pöl ìga di rispòste sbalàde se in del aqua gh’è dét tat ióne clorür, dezà che chèsto l’ se òsida col mètod del COD, ma de sólet l’ se òsida mia ’n aqua e alura se gh’è del clorür (fina a 1.000 mg/L) gh’è de zontàga dét al campiù de aqua, prima de fà ‘l Cod, del solfàt de mercüre segónt chès-ce rapòrt de pis HgSO4:Cl- 10:1.
Ol campiù de aqua de analizà l’ gh’à de ès analizàt apena ciapàt, menimà, se s’pöl mia, gh’è de acidificàl per fàga mia pèrt ol sò contenüt orgànech prima de riàga a fà l’esàm.


text:
(Testo in dialetto parmigiano)
Verón'na
Pärma 3-1
Mirànt
sètt : sul prìmm e sul second gol second mi l’arìss podù fär
un cuelètt in pù, però prìmma l’äva salvè la baraca da
campjón almeno do volti, ala
fén ädla féra 'na bón’na
partìda
Casàni
sìncov : molt pù lighè che con la Fiorentén'na, agh' vrìss la so
maruga e al so déstor e la corsa e al fìzich äd Rispoli par fär
un grand zugadór äd fàsa, e
invéci p'r adésa as' catèmma con du zugadór
a metè
Rispoli sìncov : 'na gran corsa, mo par comprär il
scarpètti al né va mìga da Sport Line ( cme da chi indrè ) mo al
Marchè ädla frùta, e i gh'
dan il casètti ch' a vansa ala fén ädla matén’na
Lucaréli
sìncov : gran vlontè, sémp'r a där 'na man ( ch’il pochi volti
ch' a sé gh' riva ) a l’atàch, mo dardè la sensasjón
ch' at' riv sémpor chi trénta bòr in ritärdi, che però in sèria
A j’ én n’eternitè
Costa
sìncov : un pas indrè da ilj’ultmi partìdi, anca se dardè l’é
stè ancòrra al meno péz, sémp'r a témp, precìz in-t-i contrast
e anca cuand al zuga la bala al n’é mìga di pù scärs, ansi
Palètta
cuàtor : la caraterìsstica crizi dòpa un méz dal riéntor d’un
zugadór ch’ al gh' à avù
n’infortùnni séri : sucéda sémp'r acsì, e po’ l’é anca un
po’ sfighe. Toni l’à catè un gol strepitóz
al milimèttor, có vót
fär
Gobbi
cuàtor : Massimo la vót fär
'na stmana in-t-un “centro benessere” in Alto Adige ? con la
pìlla ch' a gira a Colècc' as' tocarìss fär 'na colètta tra i
tifóz, mo second mi la né t'
farìss che bén, parchè at' gh’é la lénngua lónga
bombén
De
Ceglie cuàtor : a 'n m’arcòrd gnanca 'na zugäda, un fal, gnànca
'na stupidäda a dir la vritè, njént äd njénta, insòmma al spèc'
äd cla stagjón dizastróza
ch'a sèmma 'drè a soportär
Lodi
sètt : al pù bón dal Pärma
jerdlà sénsa ombra äd dùbbi, se Dio vól
al prìmm, bél gol, che da pratich äd punisjón
a j’ ò batzè prìmma ch' at' ciapìss la rincorsa, mo anca 'na
béla gamba, 'na béla concentrasjón
e spirit äd sacrifìssi ; sa vrèmma fär un mìnnim tentativ äd
salväros,chilù al vól tgnù
sicur parchè l’à ciapè un bél andiamo
Mauri
séz : meno brilant dal solit, mo ormäj un titolär fiss e un pónt
äd riferimént par la scuädra intréga, e a dezdòt an' al né mìga
un lavor da pòch ! un ragas con un futur séns ätor brilànt bombén
Palladén
cuàtor : l’ùnnica ocazjón
l’à catè un difensór con
un stòmmogh äd fér ch’ al gh' à parè la bala insìmma ala
riga, mo p'r al rést al njénta totäl, sénsa gnan' la vója
äd fär un pas in pù ! in-t-un pär d’ocazjón
Casàn l’à mìss un pär äd bali fòrsi apén’na un po’
lónghi, mo lù al né gh' à
gnan' provè andärgh adrè, al s’é fermè sùbbit, né s' sa mäj
che a fär un méz met'r in pù dòpa al preténda anca i
straordinäri, at' sè cme lé
Casàn
séz : ch’ al né sia mìga adrè pasär un gran perìod äd forma
al vdèmma tutt, ch’al sia ancòrra l’ùnnich ch’ al posa ésor
decizìv par 'na rimonta sémpor pù imposìbbil, al vdèmma tutt
anca còll lì; l’é che dil volti al pärla pròprja n’ätra
lénngua dai so compagn äd scuädra
Donadón
sìncov : Mìsster, l’é véra ch’ al gh' à un sach äd
scuzànti, l’é ätortant véra che lu par prìmm al pär scàrogh,
che il còzi ch’al diz durant la stmana in conferénsa stampa l’é
lù al prìmm a 'n crèddrogh mìga, mo sarcämma äd fär cuél, äd
strolgär cuél, parchè sionò rivär a màgg' l’é n’agonia
gnan' da crèddor ! dai eh, mìga molär Mìster !!!
AVANTI
CROCIATI
Tgnèmmos vìsst
(Testo di Crociato 63)
(Correzione ortografica
a cura di Enrico Maletti)


text:
Sco l'Uffizi federal da statistica quinta, vegnan ils tegnairchasa era a crescher ils proxims decennis rasant, surtut tegnairchasa pitschens. Uschia quinta l’uffizi cun scenaris tranter il 2017 ed il 2045 d'in augment dals tegnairchasa privats da 3,7 sin 4,6 milliuns persunas.
Ils tegnairchasa gronds na creschan betg marcant
Ils tegnairchasa cun trais e dapli persunas vegnan sulet a s’augmentar per in dieschavel, scriva l’uffizi. Uschia duajan quels crescher dad oz 1,2 milliuns fin il 2045 sin 1,3 milliuns tegnairchasas pli gronds, scriva l’uffizi.
Different svilup en las regiuns
Il dumber da tegnairchasa crescha surtut là nua che la populaziun crescha. Uschia quinta l’uffizi surtut per ils chantuns Friburg, Turgovia, Vad e Vallais fin il 2045 cun in plus da 30 fin 40%. Per chantuns sco la Sutsilvania, Basilea Citad, Appenzell Dadens ni er per il chantun Uri cun in carschen relativ dals tegnairchasa fin il 2045 per 5 fin 10%.
Migraziun è motiv principal
La migraziun è il motiv principal per quest boom dals tegnairchasas, ed en general per l’augment da la populaziun en Svizra, scriva l’Uffizi federal da statistica. Ch’adina dapli persunas vivan en in tegnairchasa pitschen, saja surtut d’attribuir a pli paucas naschientschas ed al carschen da l'aspectativa da vita. Uschia datti adina damain uffants per tegnairchasa, ed adina dapli persunas betg maridadas.
RR novitads 16:00


text:
Süd Sudan
Ël Süd Sudan (South Sudan in in ingles) a l'è un paes de l'Africa urientala.
A l'è tacaa a la Repüblica Centrafricana, a la Repüblica Demucratica del Congo, a l'Uganda, al Kenya e al Südan.
La capital a l'è Giüba.
Al gh'ha una süperfiss de 619.745 km² e una pupulaziun de pressapoch 7/8 miliun d'abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Süd Südan a l'è staa un pussediment del Regn Ünii e, furmalment, de l'Egit del 1899 al 1956, quand che l'ha utegnüü l'indipendenza insema al rest del Südan. A l'inizzi però i Ingles vureven che 'l Süd Sudan el füss tacaa a l'Uganda.
La pupulaziun del Süd Sudan a l'è cristiana o animista, menter al nord hin tücc müsülman: l'era ben dificil che i rob tra de lur andassen ben, e de fat l'è minga staa inscì.
Dopu cunflit, guer civil e vari tensiun per tücc i deseni sücessiv, in del 2011 a l'è staa faa un referendum che l'ha faa vegnì el Sud Südan (che giamò de un pezz l'era una pruvincia autonuma) finalment un stat indipendent.
El John Garang l'è stacc el capp de la pupulaziun del Süd Südan in di ann de la riolta contra el rest del Südan e el prim president del Süd Südan.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Süd Sudan (nom ufizial: Republic of South Sudan) a l'è una repüblica.
El president a l'è 'l Salva Kiir Mayardit (del 2011).


text:
Surselva - Charrà cun 187 km/h tranter Sumvitg e Mustér
La dumengia suentermezdi è in auto cun numer svizzer charrà bler memia spert sin la via chantunala tranter Sumvitg e Mustér. Suenter avair tratg giu la toleranza ha l'apparat da la polizia inditgà ina spertadad da 187 km/h. Sin il traject èn lubids sulet 80 km/h.
Cunquai ch'i sa tracta d'ina controlla da radar senza post da fermada n'ha la polizia betg pudì retegnair il vehichel en il lieu. Il manischunz culpabel vegn denunzià a la procura publica dal Grischun. Tenor las mesiras chantunalas da surpassaments da spertadad vala quai sco delict grev. Charrar passa 140 km/h ordaifer in vitg vala sco delict da rowdy. Il culpabel sto quintar cun in aut chasti e cun almain in onn praschun.


text:
Ancheuj i l’oma da avèj sèmper j’euj bin duvert, antëcà e fòra ‘d ca. Ij làder a son sèmper an assion e as na profito ëd minca nòstra distrassion e negligensa. I l’oma da guerné, dësfende, la vita nòstra e ‘d nòstra famija, ij nòstri beni, nòstra cà, ij mojen ch’a sosten-o nòstra vita. Sensa ch’a l’abia da dventé n’ossession patòlogica, la vigilansa a l’é nòst dovèj. Ij privo a-j son pì che mai an tùit ij canton. I l’oma nen da fidesse tròp ëd la gent e gnanca tant ëd la fòrsa pùblica, combin ch’a l’àbia ‘l dovèj ëd guernene. Ant n’artìcol dël 2002 publicà ans l’arvìsta “Assion Piemontèisa”, Beppe Burzio a scrivìa:“...ambelessì i l'oma la pes fòrsa pùblica dël mond sivilisà. Ël 95% dij delit a resto anpunì e, ëd col 5% ch'as punisso, apopré la mità a son d'eror giudissiari. An efet ëdcò la ‘giustissia’ a l'é lòn ch'a l'é’ [1]. Stosì a l’é nen ël leugh ëd discute cole ròbe-lì; i n’avrio gnanca ‘l temp. I vorìa mach tiré l’atension an sël dovèj dla vigilansa.
A lo dis ëdcò Nosgnor Gesù Crist ant ël tòch dl’evangel ch’i lesoma costa Duminica: “Se ‘l padron ëd ca a savèissa a che ora ‘l làder a l’ha da rivé, a vijerìa e a lasserìa nen che ‘l làder as forèissa ant la ca. Vojàutri, donca, tnive sèmper pront … Tnive sèmper pront a l’assion con vòstre luserne anvische”. Maravijeve nen ch’a sìa pròpi Nosgnor Gesù Crist a dine lòn. J’apòstoj a andasìo an gir armà dë spà. Sossì a l’é lòn ch’a l’é capitaje ant l’òrt dël Getsemani quand che ij nemis ëd Gesù a l’ero vnùit për arestelo: “Ora Simon Pé, ch'a l'avìa na spa, a l'ha gavala fòra e con un colp a l'ha ciapà un servitor dël Grand Sacerdòt stacandje l'orija drita. Col servitor as ciamava Malco. Ma Gesù a l'ha dit a Pé: ‘Torna a buté toa spa ant ël feuder. È-lo chi l'avrìa nen da bèive da la san-a ch'ël Pare a l'ha dame?’" (Gioann 18:10-11). Vera, a l’era nen ël moment ëd dovré cola spa përchè ij propòsit ëd Nosgnor, an cola ocasion, a j’ero d’àutri, ma Gesù a savìa bin che ij sò dissépoj a l’avìo djë spa e a l’ha nel ampedijlo.
Pì ‘d lòn i l’oma dcò da sté sèmper a l’èrta dij nòstri nemis ëspirituaj, përché a-j son ëd fòrse ch’a vorerìo robene fin-a l’ànima e colelì a deurmo mai. A l’é ‘dcò lòn ch’a scriv l’apòstol Pé medésim an soa prima letra: “Sie bin controlà e svicc. Vòstr nemìs, ël diav, a l’é tanme ‘n leon ch’a breugia e ch’a va ‘n gir për vëdde s’a treuva quajdun d’angorgionesse” (1 Pé 5:12). A l’é Paròla ‘d Nosgnor ch’i farìo bin a chërdla!
La vigilansa ch’i l’oma da avèj, dont a na parla ël vangel dë sta Duminica, contut, a l’ha për sò bu quajcòs d’àutr. I l’oma da avèj j’euj bin duvert, da vijé, përchè a-i é quajdun ch’a l’ha promëttù ch’a sarìa artornà. A l’ha nen dine quand, ma ch’a podrìa rivé ant un moment ch’i lo spetoma nen. Lesuma ‘l tòch dl’Evangeli e peuj i l’oma mach da gionteje un quaj pënsé. Ant ël Vangel ëd Luca, capìtol 12 dal vers 32 i trovoma coste paròle ‘d Gesù ch’a diso:
“Àbie gnun-a temma, pcit ëstrop, përché a vòst Pare a l’é piasuje ‘d deve ‘l Regn. Vende lòn ch’i l’eve, e feve limòsna; fevne ‘d borse ch’a së frusto nen, e ‘n tesòr ant ël cél ch’a ven-a mai a manch, andoa ch’ël làder a peul nen avziness-ne, e andova che le càmole a guasto gnente. Përchè doa ch’a sia vòst tesòr, ëdcò lì a-i sarà vòst cheur”. “Tnive sèmper pront a l’assion con vòstre luserne anvische. Feve coma coj servitor ch’a speto che sò padron a torna da le nòsse, parèj che quand ch’a vnirà e ch’a tambussrà, a-j deurbo sùbit. Beà coj servitor ch’ël padron, quand ch’a riva, a-j treuva vijant. In vrità iv diso che chiel medésim as butrà ‘l faudal, a-j farà assetesse a tàula e, avzinandse a lor, a-j servirà da mangé! Chiel a podrìa bin rivé a mesaneuit o a la primalba, e s’a-j treuva ch’a vijo, beà coj servitor ansilì! Ora a venta ch’i sapie sossì, che se ‘l padron ëd ca a savèissa a che ora ‘l làder a l’ha da rivé, a vijerìa e a lasserìa nen che ‘l làder as forèissa ant la ca. Vojàutri, donca, tnive sèmper pront, përchè ‘l Fieul ëd l’Òm a vnirà ant l’ora ch’i pense nen”.
Ël dovèj ëd la vigilansa a l’é sì a la mira dl’artòrn ëd Gesù an sla tèra, lòn che chiel medésim a l’ha promëttulo vàire vòte, bele se a l’ha nen dit quand ch’a sarà ‘d precis. L’artorn ëd Gesù a l’é quajcòsa ch’as na parla për tut ël Testament Neuv e ‘dcò n’artìcol fondamental ëd nòstra fèj cristian-a.
La prima part dël Crédo a dis: “I chërdoma ant un sol Signor Gesù Crist, unigènit Fieul ëd De, generà dal Pare prima ‘d tùit ij sècoj, lus da lus, De gènit da De gènit, generà nen fàit (nen creà), dl’istèssa sostansa dël Pare. A l’é stàit Chiel ël mojen dla creassion ëd tute le còse Për nojàutri e për la nòstra salvëssa a l’é calà giù dal cel, a l’è fasse carn për ël mojen dl’Ëspìrit Sant e ‘d Marìa vèrgin; a l’é fasse òm e a l’é stàit butà ‘n cros për nojàutri ant ël temp ëd Pònsio Pilat; a l’ha patì; a l’é stàit sotrà e a l’é arsussità ël ters dì conforma le Scriture; a l’é montà su al cel andoa a l’é setasse a la drita ‘d De; a l’ha torna (na sconda vira) da rivé an glòria për giudiché ij viv e ij mòrt, e sò regn a l’avrà mai na fin”[2].
La domanda da fesse antlora a l’é s’i soma pront për cost artòrn! Gesù a vnirà na sconda vira “për giudiché ij viv e ij mòrt”, e ij criteri dë sto giudissi a sarà la giustissia ‘d la Lej ëd Nosgnor, cola ch’a l’ha stampala an nòstra cossiensa e a l’ha proclamala ciàir ant tuta Soa Paròla scrita an la Bibia.
An efet a-i é gnun ch’a podrà passé cola preuva o d’esse përdonà fàcil. A-i sarà na sola manera për passela: s’i l’oma arseivù la giustissia ch’a peul dene Gesù, ch’a l’ha vivù e ch’a l’é mòrt an sla cros për vaniene lòn che gnun ëd nojàutri i podria mai vaniesse! Ai cristian ed Corinto l’apòstol Pàul a scriv: “Dé a l'ha butave 'n comunion con Crist Gesù. Për nòstr benefissi Dé a l'ha fàit che Chiel medèsim a fussa nòstra sapiensa, giustissia, santificassion e redension”
(1 Corint 1:30)[3].
L’eve-ne arseivù an vòstra vita Gesù Crist coma vòst Signor e Salvator. A-i é gnun’ àutra manera për passé cola preuva. Quand che Gesù a sarà d’artòrn, chiel a sarà ‘l Giudes ch’a condanrà coj dont la vita a passa nen ij criteri ëd la giustissia ‘d Nosgnor, ma a sarà ‘l Salvator ëd coj chìa l’han seguitalo diligent coma ij sò dissépoj e ch’a l’han arseivù soa grassia: costi-sì a saran coj ch’a saran pijà con chiel e portà ant la glòria.
A l’é lolì ch’an fà ‘d përson-e bin dësvije e svice da la mira spiritual. Pijomlo nen sota gamba!
7 d'Aost 2016 - Duminica apress Pascòsta ch'a fà 12
Orassion. Nosgnor! Acòrdane, it pregoma, lë spirit ëd pensé e fé sèmper cole còse ch'a sio giuste, parèj che noi, ch'i podoma nem esiste sensa 'd Ti, i peussa avèj la fòrsa e la volontà 'd vive conforma Tò volèj; për Gesù Crist, nòst Signor,, ch'a viv e regna con Ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé, pr' ij sécoj dij sécoj. Amen.


text:
José Mourinho
José Mário dos Santos Félix Mourinho, cgnusû semplicemènt cuma José Mourinho (IPA: /ʒuˈzɛ moˈɾiɲu/), 'l è 'n alenadōr purtughéś nâ a Setùbal (32 km a sud ad Liśbóna, capitàla dal Purtugàl) al 26 ad Śnar dal 1963. In dla sò caréra 'l à 'linâ dimóndi di più grand club 'd Europa cuma l'Inter, al Real Madrid, al Chelsea e al Porto, vinsénd du Champions League e soquànt scudét.
Al sò scutmàj, sarnî diretamènt da lò durànt i sò an lundinéś, 'l è The Special One (Al specialòṅ).
Al sò valōr 'l è arcgnusû da tut, anc da 'l Istitùt Internasiunàl ad Stòria e Statìstichi dal Balòṅ (IFFHS) ch'al 'l à elèt par tri vòlti (2004, 2005 e 2010) al mijór alenadōr dal mónd.
Pulèmichi
Mourinho 'l è un persunàǵ dimóndi cuntruvèrs par via dal sò caràtar spavàld (in dal Setémbar dal 2008 'l à dit a la Gazzetta dello Sport ch'al pénsa ch'a n gh sia ninsòṅ méj ad lò) ch'al 'l à da spés mis dèntar a dal pulèmichi in dal mónd dal balòṅ.
- In dal 2009, mèntar 'l alenàva i milanéś dl'Inter, l'à dat adòs a la Roma e al Milan, dgénd che i n arévan vins gnint in dla stagiòṅ.
- Al 29 ad Nuvémbar dal 2010 'l à ciapâ na bèla patóna cun al sò Real Madrid pardénd par 5-0 in cà dal Barcellona. I catalàṅ i gh'àṅ fat védar la manita (la manìna) par tōr-'l in gir.
- In dal 2005 'l à dat dal voyeur (guardòṅ) a 'l alenadōr d'l Arsenal Arsène Wenger sustgnénd ch'al francéś al gh'is n'usesiòṅ p'r al Chelsea.
- A la fîṅ dla gara Atalanta-Inter dal 13 ad Dicémbar dal 2009 al vèṅ deferî a la cumisiòṅ disiplinàra p'r avér dit dal bruti paròli a 'l giurnalìsta spurtìṿ Andrea Ramazzotti e avér-al tòlt p'r i bras. Al purtughéś al ciàpa 13.000 euro ad multa.
- Dòp la gara Inter-Sampdoria dal 22 ad Favràr dal 2010, finìda 0-0, al ciàpa tri giurnàdi ad squalìfica e 40.000 euro ad multa parchè 'l iva dit dal bruti paròli a 'l àrbitr e i sò culaburadōr durànt la partìda e p'r avér far al ségn dal manéti.
- Al 23 ad Nuvémbar dal 2010 al fà casàr fóra ad prupòśit du di sò śugadōr (Xabi Alonso e pò Sergio Ramos) durànt i ùltim minùt dla gara ad Champions League fra Real Madrid e Ajax par far-i squalificàr in dla partìda dòp ch'la n cuntàva gnint. 'L è pò stâ punî anca lò cun na giurnàda.
- Al 27 'd Avrìl dal 2011, dòp ch'l éra stâ butâ fóra durànt la gara ad semifinàl dla Cópa di Campiòṅ fra i Blancos e al Barça, al dà adòs a 'l àrbitr durànt la cunferénsa stampa cun i giurnalìsta (“Parchè? Parchè? Mè a spér 'd avér un dè na rispòsta. Parchè Ovrebo, Busacca, De Bleeckere e adès Stark?”).
- A 'l aeropòrt, al 4 ad Maǵ dal 2011, turnànd a cà dòp èsar stâ eliminâ da la Cópa di Campiòṅ p'r òpra di rivài dal Barcellona, Mourinho (e al sò cunasiunàl Cristiano Ronaldo), i faṅ inténdar 'd èsar stâ rapinâ faghénd al gèst dla maṅ ch'la prila cun i dî ch'i gìran 'd intóran.
- Al 14 ad Mars dal 2011 Mourinho e al Real Madrid i dmàndan di cuntrói più stric in sal doping in di cunfònt di śugadōr dal Barcellona e dal Valencia. Al gh rispónd al 30 ad Maǵ dal 2011 al śugadōr dal Barça Gerard Piqué durànt la fèsta par la vìnsita dla Cópa di Campiòṅ: «Nuàtar a n s drughém minga, a n tirém minga, a n cumprém minga i àrbitr, semplicemènt a śughém a 'l futbol».


text:
La raschun per l'augment dals accidents saja surtut la bell'aura, hai num en la communicaziun da la SUVA. Uschia sajan dapli persunas stadas activas pli ditg en il temp liber. Durant il viandar u spassegiar è il dumber d'accidents creschì per passa 16% sin radund 21'500 cas.
Cun la bell'aura il zercladur è er il dumber d'accidents da motociclists s'augmentà per 4,8%, quel d'accidents da velocipedists per 3,6%.
S'augmentà il pli ferm è il dumber d'accidents tar persunas tranter 55 e 64 onns, cun 8%. Quai, damai ch'i tiria questa gruppa pli tgunsch giuadora da bell'aura che glieud pli giuvna.
RR novitads 15:00


text:
Léngui c'n al sugèt nul
Al Léngui c'n al sugèt nul (Null-subject language in Ingléś) i èṅ cal léngui in dua la gramàtica la parmét ad tiràr via 'l sugèt (nóm e prunóm) da na fraś sénsa far di śbali.
'L Emigliàṅ al n è minga na légua ad cal gènar chè acsè cuma 'l Francéś, al Tedésc e 'l Ingléś. Invéci i èṅ léngui c'n al sugèt nul 'l Itagliàṅ, al Spagnōl, al Catalàṅ, al Purtughéś, al Rumēn, 'l Albanéś, 'l Àrab, al Basc, al Cinéś, al Finlandéś, al Grèc, 'l Ungheréś, al Giapunéś, al Cureàṅ, al Persiàṅ e 'l Pulàc.


text:
Suenter lunga discussiun e cun grond interess, surtut dad in public giuven, ha il Cussegl grond dà suatientscha a la regenza, che aveva proponì da declerar sco nunvalaivla l’iniziativa per mo ina lingua estra en scola primara.
Surtut per ils uffants rumantschs e talians dal chantun fissia questa iniziativa dischavantagiusa, perquai ch’els pudessian emprender englais pir davent dal stgalim superiur, uschia in dals arguments dals adversaris da l'iniziativa.
Ils iniziants han gia annunzià da trair enavant la decisiun dal Cussegl grond avant dretgira administrativa e sch'i stoppia esser schizunt fin avant la Dretgira federala.
Lia Rumantscha è cuntenta
La Lia Rumantscha sa mussa cuntenta cun la decisiun dal Cussegl grond da declerar nunvalaivla l'iniziativa per mo ina lingua estra en scola primara.
La problematica cun las linguas estras en scola primara na saja betg schliada, l’inegualitad dal tractament da scolaras e scolars rumantschs reguard l’instrucziun d’englais en scola primara dentant schon, scriva la Lia Rumantscha.
Nunvalaivel – betg l’emprima iniziativa cun quest destin
Quest onn ha il Cussegl grond gia declerà in’autra iniziativa sco nunvalaivla. La sessiun d’enviern ha quest destin gia tutgà l’iniziativa che vuleva abolir la chatscha speziala.
Tenor il professur dal dretg public Andreas Glaser na duess in parlament betg declerar nunvalaivel memia savens iniziativas. Dentant sin livel chantunal saja quai adina puspè il cas. Main savens succedia quai sin livel federal.
RTR novitads 20:00


text:
La vischnanca da Mustér ha approvà in credit brut da 30 milliuns francs per il project da la meglieraziun funsila.
La finamira da la meglieraziun funsila da Mustér è da guardar che la cuntrada salvia sia fatscha; da mantegnair, sanar ed engrondir ils manaschis purils; cultivar il terren main accessibel e garantir il transport dal pavel e da realisar ina rait da vias che nizzegia a l'agricultura, al forestalesser, al turissem ed era a la populaziun.
85 pertschient dal maun public
En tut custa la meglieraziun funsila da Mustér 30 milliuns francs. 85% surpiglian confederaziun e chantun. Per la vischnanca restan 4'670'000 francs respectiv 100'000 - 150'000 francs ad onn. En vista al fatg ch'il project generescha onn per onn investiziuns da 900'000 - 1,1 milliun francs è la cumpart annuala da la vischnanca supportabla e responsabla. La cumpart dals proprietaris da terren munta a 2'340'000 francs.
Il mars 2012 avevan votantas e votants da Mustér decidì d'instradar la meglieraziun funsila per la vischnanca da Mustér (cun resguardar la situaziun da Segnas e Pardomat).
RR novitads 12:00