text:
Hauptinhalt
Comunicać dal Ufize Stampa dla Provinzia
Scora / Cultura | 03.10.2018 | 12:23
Revista de cultura NUJ: la cuarta ediziun é dan man
NUJ, la revista por la cultura jonila dl Südtirol, é dan man. Contribuc ince sön proiec y artisć ladins
Le team de redaziun: (d.m.c,) Katharina Moling, Alexandra Pan, Miriam Rieder, Stephanie Innerbichler, (al mancia Philipp Kieser) - Foto: USP/Evi Amhof
Presenté i aspec desvalis dla cultura jonila y de plü artisć y proiec interessanc – chësc é l’obietif prinzipal dl foliet dla cultura jonila dl Südtirol NUJ. La cuarta ediziun de NUJ é gnüda presentada inier da sëra ai 2 d’otober tl zënter Creative Space RU.17 a Balsan. Tles söporjö 100 plates dl’ediziun 2018 vëgnel dé na panoramica sön l’ert, la leteratöra jonila, musiga de grups jogn y tematiches di media nüs.
Tla revista de cultrua NUJ vëgnel presenté te 20 contribuc desvalis de plü artisć y artistes, grups y proiec da döta la Provinzia y te de plü lingac provinziai sciöche por ejëmpl: Irene Hopfgartner, Al Plan Folk Festival, Veronika Kaserer, RU.17, IntroWerther, Anna Carol Bernard + Elisa Godino + Gaia Mattiuzzi + Greta Marcolongo, SetNet, Matthias Vesco + Gianluca Battistel, SMACH Val dl’Ert, Franziska Guggenbichler Beck + Andrea Bernard, FabLab Innsbruck, Marta Cuscunà, Robo Wunderkind, Die digitale Musikszene, Tobias Tavella, Lottozero, Heart of Noise Festival, Kulturelemente, binnen-I y Campomarzio.
“Nosta ghiranza é chëra da presenté te na manira autentica les idees di artisć jogn y mostré sö les arjuntes mo ince les sfidades che ai mëss afronté tratan sües esperiënzes”, dij Alexandra Pan, coordinadëssa dl proiet. Les idee presentades pó ince ester n impuls por d’atres scomenciadies y por mostré sö le percurs dla cultura jonila dl Südtirol.
Tratan la presentaziun él sté le DJ y informatich Patrick Dallio che á presenté so proiet “Robo”, che dess avijiné i mituns al monn dla programaziun. L’artist y partezipant dla Bienala d’Aunejia, Tobias Tavella, á baié de so laur cun materiai desvalis tl ciamp dla musiga y dl’ert. Alexander Demetz á spo presenté le conzet de coworking tl setur.
Le proiet dla revista NUJ é nasciü dan da trëi agn tla Repartiziun Cultura todëscia dla Provinzia por amplié la visibilité dla cultura jonila dl Südtirol. La cuarta ediziun de NUJ é dan man pro la sënta dl Ofize Cultura todëscia dla Provinzia tla strada Andreas Hofer 18 a Balsan o ince online sön la plata internet aposta.
(USP)
(Atualisà ai: 28/04/2011)


c: text/html

text: Biabein dus onns hai jeu passentau a Dubai sco manager da projects tier Zimex Aviation LTD nua che jeu hai menau l’installaziun d’ina societad aviatica locala. Quei temps ei staus fetg instructivs. Luvrar en ina cultura jastra pretenda dapli attenziun. Ins sto tedlar e mirar pli exact per capir. Tier quella dimora ella regiun araba sun jeu occupaus intensivamein cun l’atgna cultura, tradiziuns e valurs. Aschia sundel jeu vegnius pertscharts tgei che la patria munta e cura ch’ins sesenta en in liug dacasa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pregia
La predgia es ün discuors in fuorma d'ün monolog chi proclamescha publicamaing l'evangeli da Gesu Crist. Il cristianissem quinta la predgia insembel culla liturgia e la diaconia tar sieu esser substantiel.
I'ls cults divins in baselgias evangelicas sto pel solit la predgia i'l center da l'andamaint.
Testimoni biblic[modifitgar | modifitgar il code]
- Gesu svess cumanda a sieus discipuls (scolars) da predger suot tuot ils pövels sül muond inter (evangeli seguond Matteus, chapitel 10 e seguond Marcus chap. 13)
- La cretta deriva da la predgia, la predgia darcho vain tres il pled da Gesu Crist (charta als Romauns, chap. 10)


text:
Per ils giasts da vacanzas da Mustér e Tujetsch datti bunas novas. La carta da giasts survegn dapli valur. Sper pudair ir gratuitamain cun il tren da Mustér fin sin il Pass da l’Alpsu e far diever da la pendiculara da Mustér èn ussa era la pendiculara sin il Tgom ed il Bogn Sedrun inclusas en las purschidas gratuitas da la carta da giasts.
Dapli daners che quintà e la garanzia da la vischnanca
Che questas duas purschidas pon ussa tuttenina vegnir inclusas en la carta da giasts ha ina simpla raschun, declera il president da vischnanca da Tujetsch, Beat Roeschlin. La vischnanca da Tujetsch haja ussa pudì fatg calculaziuns pli exactas quants daners che vegnan incassai cun las taxas da la nova lescha da turissem, uschia ch’i dettia avunda daners per includer questas duas purschidas. Per il cas ch’i na dess tuttina betg avunda daners ord las taxas da turissem, surpiglia la vischnanca sezza ils custs ha ditg Roeschlin vinavant.
Ulteriura purschida è gia puspè vegnida stritgada
Era il Center da sport e cultura a Mustér, era vegnì inclus en la carta da giasts. Quai ha fatg plaschair a Roger Tuor ch’è manader da la cumissiun da manaschi dal center da sport e cultura. En sia funcziun sco vicepresident communal da la vischnanca da Mustér è el dentant surstà che la suprastanza communala n’è betg vegnida orientada avant che Sedrun Mustér Turissem ha derasà l’infurmaziun a tuts pertutgads. Quai cunzunt perquai ch’il president communal, Francestg Cajacob, è era il represchentant da la vischnanca en la suprastanza da Sedrun Mustér Turissem.
Incap da communicaziun
Francestg Cajacob discurra d’ina malchapientscha. El haja quintà ch’i tanschia sche l’inclusiun dal Center da Sport e cultura vegnia decidida da Sedrun Mustér Turissem. Suenter ch’igl è stà enconuschent a la suprastanza da Sedrun Mustér Turissem che la vischnanca da Mustér n’ha betg discutà en suprastanza communala da surpigliar ils custs da 35’000 francs per includer questa purschida, per il cas che las taxas da turissem na tanschan betg per cuvrir quels custs, ha quai procurà per malsegirtad. Singulas persunas da la suprastanza da Sedrun Mustér Turissem levian ina garanzia da la vischnanca da Mustér avant ch’includer la purschida, ha Francestg Cajacob ditg. Perquai saja la purschida puspè vegnida stritgada da la carta da giasts.
Betg giud maisa
Sco Francestg Cajacob ha dentant ditg, vegnia quest tema anc ina giada discutà e quai tant en la suprastanza da Sedrun Mustér Turissem sco era en suprastanza communala. Lura vegn decidì sche las purschidas dal Center da sport e cultura a Mustér fan part da la carta da giasts da Sedrun Mustér Turissem.


text:
Niederhelfenschwil
Niederhelfenschwil a l'è un cumün svizzer del distret eletural (Wahlkreis) de Wil, in del Canton San Gal. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 16.34 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 2932 abitant.
El cumün de Niederhelfenschwil al se tröva a una altitüden de 580 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bischofszell (TG), Kradolf-Schönenberg (TG), Niederbüren, Oberbüren, Wuppenau (TG), Zuzwil. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Niederhelfenschwil l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 818 col nom de Helfolteswilare. In de l'ann 1426 l'eva menziunaa col nom de Nidren-Helffentswile.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Niederhelfenschwil in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Ins haja tschiffà il student en flagranti davant ses computer. El saja ussa en l'arrest d'inquisiziun. Quai ha la procura publica generala communitgà. Durant plirs dis era il student sa collià cun la rait da la Scola politecnica federala Turitg, aveva empustà software e chargià giu datas sensiblas.
Grazia a la intervenziun sperta da la polizia e la buna collavuraziun tranter la procura publica, la polizia e l'ETH haja l'um suspectus pudì vegnir arrestà gia 10 dis suenter la denunzia. Mesiras da segirezza per impedir ulteriuras attatgas sin la rait da l'ETH sajan vegnidas instradadas, scriva la Scola politecnica federala.
RR novitads 12:00


text:
Pervi da ferms vents è la partenza da la racheta «Falcon Heavy» sa retardada il mardi a Cape Canaveral. Cun ina lunghezza da 70 meters ed in spazi da chargia da 60 tonnas vala la racheta «Falcon Heavy» sco la pli ferma racheta dal mund.
Tenor il plan da l'interprendider e visiunari Elon Musk duai la racheta en l'avegnir er transportar turists en l'orbit. Plinavant duai la «Falcon Heavy» però er sgular astronauts sin la glina u schizunt sin il Mars. A bord da la racheta è quella giada dentant in auto da sport electric da Tesla. Quel duai vegnir tramess sin in orbit enturn il Mars.
RR novitads 06:00


text:
Viking 1
Viking 1 l'è stàda 'na misiù spasiàla progetàda e realizàda de la NASA endei agn setànta del sècol XX, che la g'ha reprezentàt giöna de le tàpe piö 'mportànte de la stória de l'esplorasiù del pianeta Marte. Ensèma col a sò sónda zemèla, la Viking 2, la fàa part del Programa Viking.
Töte dò chèste sónde i éra furmàde de 'na part ciamàda orbiter, che la duzìa restà en òrbita entùren al pianéta e de 'na part ciamàda lander che a 'n momènt precìs la gh'ìa de destacàs del orbiter e nà a postàs söl pianéta. Le dò unità i éra stüdiàde per fà che apéna dòpo che le destacàa le püdìes laurà ognöna de per sò cönt, sènsa bezògn de cumunicà 'ntra de lùre e püdì cumunicà co la Tèra en maniéra endependènta.
Dopo éser riàda endèn'òrbita stàbil entùren a Marte, l'orbiter el duzìa fà 'na prìma mapadüra de la superfìce del pianeta, isé de localizà 'n pòst adàt a fà aterà 'l lander.
La Viking 1 la gh'ìa, töta 'nsèma, 'na màsa de 3527 chìli; dòpo la separasiù de le dò unità e l'ateràgio del lander, le dò màse i éra calàde a 900 kg (orbiter) e 600 kg (lander), per vìa del carbürànt cönsömàt endela procedüra de ateràgio.
La misiù l'è costàda 'n totàl entùren al miliardo de dòlari americà.
La misiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dòpo de 'n viàs de dés més, l'orbiter el s'è colocàt endel'òrbita de Marte ai 19 de zögn del 1976; l'orbita l'è stàda stabilizàda du dé dòpo, e le prime 'nsomeànse i è riàde sö la Tèra ai 24 del stès més. Sö la bàze de le fóti che la sonda la mandàa, el cèntro de contròl de la NASA el g'ha catàt fò el pòst piö adatàt per fà aterà el lander; gh'è stat catàt fò la pianüra ciamàda Chryse Planitia. La separasiù e l'ateràgio del lander i è avignìde ai 20 de löi del stès an.
El lander del Viking 1 el g'ha funsiunàt per 2245 sols (che i è i dé de Marte) che corespónt a 2306 dé de la Tèra, cioè preapóch 6 agn), 'nfìna ai 11 de noèmber del 1982 quan che 'n comàndo sbagliàt mandàt del cèntro de contròl de la NASA el g'ha fat pèrder i contàcc. El comàndo el gh'ìa l'obietìf de riscrìer el sotware de ricàrica de la baterìa co l'intensiù slongàga en pó la vìta, ma per erùr l'è nat a surascrìer la part de memória endoche gh'ìa scriìt i dati che el lander el dopràa per orientà l'antèna. Töcc i tentatìf de contatà el lander facc endei quàter més söcesìf, bazàcc sö la puzisiù iputizàda de l'antèna, i è però falìcc.


text:
Suenter ch’i aveva dà discussiuns sch’er Landquart pudess esser in’opziun sco lieu per la scol’auta, ha il deputà e president da la citad da Cuira Urs Marti dumandà suenter tar la regenza. Tenor Martin Jäger stettia quella en corpore davos questa decisiun.
Marti betg anc dal tut cuntent
Urs Marti ha anc fatg in'ulteriura dumonda. El ha vulì savair da la regenza sch'igl è planisà d'engaschar in manader da project sur ils departaments ora. Da quai na vuleva Martin Jäger dentant savair nagut. Sco adina en da quels cas vegnia collavurà tranter ils departaments.
Cura ch'i va lura per il bajetg sco tal surprenda il departament da bajegiar la batgetta. Quai sistem saja sa cumprovà. Tenor Urs Marti fissi pli simpel sche be in post cun in manader da project avess il lead, quai er per favurisar la collavuraziun cun la citad. Dal tut cuntent na saja el perquai betg, pir cura ch'il bajetg stettia ed el possia ir tras las stanzas saja el propi cuntent.
RR novitads 11:00


text:
«Nus na pudain betg schliar la chaussa cun ils urs problematics persuls en Svizra. I sto dar ina soluziun internaziunala per l'entir territori da las Alps», ha Schnidrig ditg en ina intervista cun il Tages Anzeiger. I stoppia esser en l'interess dals pajais da las Alps, d'allontanar ils paucs urs problematics ad uras. Mo uschia possia ins crear en la populaziun pertutgada in'acceptanza per ils urs.
L'urs en il Grischun «I sto dar ina soluziun internaziunala per urs problematics»
La regenza grischuna vul che urs problematics vegnian gia sajettads giu en l'Italia avant ch'els arrivian en il Grischun. L'inspectur da chatscha federal, Reinhard Schnidrig, ha tutta chapientscha per quest giavisch.


text:
Premi Ig-Nobel
- Venderdi, 23.9.2016, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 23.9.2016, 8:40, RTR
Tgi che survegn il premi Nobel survegn daners e renconuschientscha en abundanza. Ma savens èsi uschia ch'ins gnanc chapescha ils studis dals undrai, surtut en las spartas fisica, medischina u chemia. Tut auter è quai tar il premi Ig-Nobel.
Il premi Ig-Nobel survegnan scienziads per studis che fan l'emprim rir e suenter patratgar. Per exempel il fisicher Robert Matthews che ha demussà chil paun che croda giu da la maisa sa tschenta adina sin la vart dal paintg. Ma era scienziads svizzers e schizunt la populaziun svizra ha gia survegnì in premi Ig-Nobel.


text:
L’iniziativa Rasa pretenda da stritgar l’artitgel da migraziun ord la constituziun. Ina maioritad da la cumissiun era uss da l’opiniun da betg preschentar ina cuntraproposta e da betg pli cumenzar cun ina discussiun. Il Cussegl federal aveva gia decis l’avrigl da refusar l’iniziativa senza cuntraproposta.
Il Cussegl naziunal vegn tuttina a discussiunar trais cuntrapropostas. Quellas sajan tenor Heinz Brand vegnidas inoltradas sco propostas da minoritad che ston vegnir tractadas. Ina proposta dals Socialdemocrats e dals Verds vul tranter auter stritgar ils contingents e cifras maximala or da l'artitgel en la constituziun. La segunda proposta or da las partidas amez vul diriger l'immigraziun en il rom dal dretg internaziunal ed tenor ils interess economics da la Svizra. Ina terza proposta che deriva da la Partida Populara Svizra vul francar en la constituziun l'obligaziun da visar il contract per la circulaziun libra da persunas cun l'Uniun europeica.
RR novitads 14:00


text:
Lyle Lovett: «The road to Ensenada»
- Gievgia, 4.10.2018, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 4.10.2018, 9:30, RTR
Il Texan Lyle Lovett è stà maridà cun l'actura Julia Roberts, perquai è el cumparì savens en ils magazins da prominents. Bler pli interessant è el sco musicist, in chantautur da country cun bleras qualitads.
Il 1997 survegn el in Grammy per ses 6avel disc «The road to Ensenada». Quai saja il meglier disc da country da l'onn e la chanzun cun il medem titel è pli probabel la pli bella chanzun ch'el ha cumponì. El vegn accumpagnà da musicistas e musicists da renum sco Jackson Browne, Shawn Colvin e Randy Newman – e la chanzun è ina perla zuppada ch'i vala la paina da scuvrir.
I va sco savens per l'amur, in'amur che vegn betg accumplida. El è ad Ensenada en il Mexico, sa senta mal ed ha rut il cor, spetga però anc adina sin sia marusa e pensa a ses dachasa. La chanzun è plain tristezza e melanconia e Lovett chanta ella, sco sche quai fiss sia atgna desperaziun. Forsa raquinta el er da sia relaziun cun Julia Roberts e da lur separaziun.


text:
Quatter circuls han dad eleger anc ina giada: A Schiers e Jenaz en il Partenz, Suot Tasna en l'Engiadina ed en Lumnezia en Surselva datti il prim da fanadur in segund scrutini.
- A Jenaz ha ni il candidat da la PLD ni quel da la PBD cuntanschì il pli absolut. Els van domadus anc ina giada en il cumbat. Sch'il resultat resta sco tar l'emprim scrutini lu è il candidat da la PBD elegì.
- A Schiers èn dus da trais sezs vegnids occupads. Las terz-bleras vuschs ha il candidat da la PLD fatg. El candidescha segir anc ina giada. Il candidat da la PBD na sa dentant anc betg, sch'el candidescha. Là èsi pia probabel, ch'il sez va a la PLD.
- A Suot Tasna en l'Engiadina è il candidat da la PBD il ferm dals betg-elegids. Igl è da quintar, ch'el candideschia anc ina giada. Il candidat da la PLD che vegn gist suenter cun radund 60 vuschs distanza na sa dentant anc betg, sch'el candidescha anc ina giada.
En il Grischun vala dentant adina er: I vegn savens elegì chaus e betg partidas.
- En Lumnezia vegn er anc ina giada elegì: Là sto il sez da Marcus Caduff anc vegnir occupà – el ch'è vegni elegì en la regenza desista sa chapescha da ses sez en il Cussegl grond. Là dat quai dentant sulet candidats da la PCD, uschia che quel sez resta en mauns cristiandemocratics.
A Cuira pudessi pervi dad in'autra raschun dar in resultat piz a cup:
- A Cuira pudess la PCD anc gudagnar in ulteriur sez. Il candidat da la PCD è numnadamain mo per ina vusch betg vegnì elegì, uschia ch'i vegn dumbrà suenter ed il candidat da la PBD pudess anc perder il sez.
Nagin da quels scenaris mida dentant insatge vi da la fermezza da las fracziuns en il Cussegl grond. La PLD resta uschè u uschia la ferma, la PCD la segund ferma e la PBD la terz ferma.
RR actualitads 12:10


text: Ed interessant es eir chi ho adüna do eir per exaimpel auturs rumauntschs - ladins u sursilvauns - chi haun pruvo da introdür pleds dad ün oter idiom in lur texts. Que es eir aunch’ün interessant fenomen. Fors’eir perche cha vaivan l’impreschiun (cha) quel pled sursilvan es pü interessant u pü s-chet u pü speciel. Que d’eira craj’Andri Peer e Reto Caratsch chi vaivan pruvo dad introdür il pled „cletg“ – Glück, furtüna – eir in Ladin, cun fuormas scu „clech“ e „clüch“. Nu peran però avair - d’avair gieu furtüna u success cun quel pled. Eau cugnuosch be „fer clüch“ ils övs. Ma, a pera dad esser cha prouvan adüna darcho, e que es aunch’interessant, e minchataunt funcziuna que lura eir da – dad impraster eir sur auturs. Ün cas pü modern es l’autur - barmör, uossa eir – Flurin Spescha, chi vaiva s-chaffieu ün nouv pled u imprast dal tudas-ch per „Schrebergarten“, e ho fat landrour ün „schrebertin“.


text:
Giandoja
GIANDOJA[modifiché]
Ant ij temp passà, quand ch'a dominava l'abùs dël podèj, dl'autorità, dla maligna inquisission e 'd tirània contra la popolassion, as contavo nen ij nòm dij përsonagí artifissios anventà dal popolin crasà për manifesté serte vrità d’arvangia e tonificant che an quaich ëmzura a vnisìo tolerà da j'autorità basta mach ch'a fusso proclamà da la boca d'un përsonagi figurà tanme nen responsàbil, folitro, matòide o ambiavà dal vin ëd col tant da nen dovèisse giudiché chërdìbil.
Ël temp ëd carlevé a l'era ‘l moment particolar për fé dì a la "mascra" dël pòst (giusta anmascrà për nen fene conosse l'identità) serte, sia pura moderà, alusion e sàtire.
Diversament e fòra dël temp carnavalesch l'arvangia popolar as manifestava a travers dël ciararmlé dël buratin dominant (dle vire figurà mes cioch) dle comédie e còmiche dij teatrin ambulant.
"In vino veritas" a l'era la fòrmola che tansipòch a dëscolpava e a imunisava le dite malelenghe.
Tìpich përsonagi buratinesch an Piemont a l'é stàit GIOANN CRINÒIRA (malàbil ant ël fè "canté" la crin-a) creà a Calianèt d'Ast (1808) dai doi sòcio buratiné Gioann Batista Sales e Gioachin Belloni dla ruà Òja 'd Raconis, che, forsà da n'ordinansa 'd polissìa, a l'han trasformalo an GIOANN ËD L'ÒJA tut sùbit trasfigurasse an GIOANN ËD LA DOJA = GIANDOJA, për rendlo nen responsàbil an grassia dël contnù 'd soa inseparàbil doja 'd vin.
Dventà peui përsonagi da carlevé, ël piemontèis GIANDOJA, al contrari dj'àutre mascre consorele coma Brighela, Arlichin, Arlichin-a, Pantalon, e via fòrt, a l'ha mai portà na mascra për ëstermé soa facia, cariand-se, con ardiment e a la piemontèisa, soe responsabilità.
Costa-sì l'orìgin, tut àutr che pomposa, 'd Giandoja, rivà a figuré ‘l bel deuit dël pòpol piemontèis; bonari, na vira tìmid e n'àutra vira ardì, ma sempe giudissios e costumà.
Përsonagi bonoros ch'a l'é rivane vincidor visavì a j'àutri ch'a l'han precedulo, coma ‘l galup e cimpaire Giròni che ‘l buratiné Carlín Cuniberti - alias Gioanin ëd j'Osej - a l'ha creà dòp dël 1750 dasandje na fomna: Madlen-a Crinòira - nassùa Trantapèt - ciamà Giromëtta, ch'a recitavo a Turin da na baraca dij buratin sël canton ëd contrà 'd Pò con piassa Castel figuranda magistralment ij sentiment dël pòpol ëmnù.
Lussian Gibé


text:
El remplazza uschia Marco Bührer cun il qual ils Bernais n'han betg pli prolugà il contract. L'SCB oblighescha Genoni per 3 onns.
Ils 16 da settember 2015 è Genoni vegnì onurà sco meglier goli da l'onn da Swiss Ice Hockey. Il Turitgais che ha 28 onns è vegnì cun il HCD 3 giadas campiun (2009, 2011 e 2015). Durant ils gieus da playoff ha le cuntanschì ina quota da defensiun da sur 94%.
Per l'equipa naziunala svizra ha Genoni giugà 52 giadas ed è sa participà a trais campiunadis mundials.
RR novitads 12:00


text:
1992 ha il Cussegl federal delegà mai en la suprastanza da nossa societad purtadra che purtava lura anc il num Cuminanza rumantscha da radio e televisiun (CRR). Per la fin dals 2012 sort jau da tut mias funcziuns, essend ch’ils statuts da la SRG.R perscrivan:
Persunas che cumpleneschan il 70avel onn han da remetter lur uffizis. Uschia è quai uss mes ultim rapport.
Rapport annual Rapport annual 2011
Ultim rapport da Duri Bezzola
1992 ha il Cussegl federal delegà mai en la suprastanza da nossa societad purtadra che purtava lura anc il num Cuminanza rumantscha da radio e televisiun (CRR). Per la fin dals 2012 sort jau da tut mias funcziuns, essend ch’ils statuts da la SRG.R perscrivan:


text:
Il pli cler NA hai dà a Buseno, là han 100% refusà l'iniziativa (0 a 36 vuschs). Er l'entira Surselva e l'entira Engiadina han cleramain ditg NA a l'iniziativa che pretenda mo ina lingua estra en scola primara.
Satisfacziun per Lia Rumantscha e la Pro Grigioni Italiano
Il resultat saja in mussament da «solidaritad tranter las cuminanzas linguisticas en il Grischun», hai num en la communicaziun communabla. Quai vegnia da bun al spiert da cuminanza chantunal. La Lia Rumantscha sco er la Pro Grigioni Italiano speran che las discussiuns davart il dumber da linguas en scola primara sajan cunquai terminadas.
Sulet sustegn en la regiun Partenz / Tavau e Landquart
Mo en duas da las 11 regiuns Grischunas ha l'iniziativa chattà ina maioritad – quai en la regiun da Partenz / Tavau cun 60,68% GEA, sco er en la regiun da Landquart cun ina pitschna maioritad da 50,50%. A Claustra han per exempel 69% dals votants e las votantas ditg GEA a l'iniziativa.
Nus n'avain betg dumagnà da persvader las autras regiuns linguisticas da noss model.
Jöri Luzi, l'iniziant da l'iniziativa è persvas ch'els avessan gì success en in chantun da lingua tudestga. La trilinguitad dal Grischun haja però gì ina grond'influenza, quai vesian ins er sin la charta cun ils resultats. Sco Luzi ha ditg envers RTR, chapeschia el er las raschuns dals Rumantschs e dals Talians. El avess però giavischà da pudair midar il model en il territori da lingua tudestga.
RR votaziuns 23-09-2018


text:
Cordial beinvegni a Mustér
Engraziel fetg che Vus demusseis interess per nossa vischnaunca.
Mustér ei in vitg claustral che vala da vegl enneu sco center dalla Cadi ed era sco subcenter dalla regiun Suselva.
Il num Disentis deriva da "desertina" quei che vul dir ton sco desiert, terren nuncultivau. La derivonza da Mustér ei da cattar el num latin "monasterium", quei ch'ei d'attribuir alla Claustra benedictina ch'exista gia dapi varga 1'400 onns en nossa vischnaunca. La Claustra che vegn menada da paders benedictins ha accumpignau e formau dall'entschatta enneu nossa vischnaunca. Il collegi claustral ch'exista dapi igl onn 1880 gauda lunsch entuorn, en ed ord Svizra, aulta stema.
Mustér cun ses rodund 2'200 habitonts ei sesviluppau ils davos rodund 50 onns dalla vischnaunca purila tier in liug da turissem beinenconuschent e cun aulta qualitad. Nossa vischnaunca dispona d'ina infrastructura optimala per il pievel indigen, pil hosp d'unviern e da stad, per giuven e vegl. Menziun mereta cheu en special il Center da sport e cultura, il territori da skis dallas pendicularas "Disentis 3000", l'extendida e varionta reit da sendas da viandar duront stad ed unviern e la biala plazza da campar a Fontanivas. Plinavon stattan buns hotels e restaurants, stizuns da victualias, sport e moda ed auter pli a disposiziun.
Mustér ei ina vischnaunca activa che porscha sper las purschidas turisticas aunc biaras bunas plazzas da lavur ad indigens ed jasters, quei buca il davos grazia allas numerusas fatschentas da tut gener, p.ex. la Distec, garaschas d'autos e maschinas agricolas, fravia, scrinarias, picturias, papetaria, fatschentas da baghegiar, hotels, restaurants ed auters menaschis.
Mustér ei cun perschuasiun ina vischnaunca romontscha che tgira il lungatg romontsch sursilvan e la cultura romontscha. Perquei fuorma il romontsch sursilvan il lungatg ufficial dalla vischnaunca.
Ei fagess grond plascher sche Vus fagesses ina viseta ni vacanzas tier nus.
Cordials salids
Robert Cajacob, president communal


text:
Dumondas or dal chapè – Gianna Olinda Cadonau
- Sonda, 11.8.2018, 11:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 11.8.2018, 11:03, RTR
Cura perda Gianna Olinda Cadonau la controlla? Fiss ella ina buna policista? Vuless ella cumprar in'arma? E tge fa sia olma durant ch'ella lavura?
Durant l'entira stad sa preschenta il Magazin da cultura en in auter vestgì: persunalitads or dal mund da la cultura grischuna respundan a dumondas insolitas dal duo d'artists Peter Fischli & David Weiss. Era questa sonda cuntinuescha la seria, quai cun Gianna Olinda Cadonau. La dunna da 35 onns è autura, promotura da cultura tar la Lia Rumantscha e co-manadra dal teater La Vouta a Lavin.


text:
La bambola assassina 4: La sposa di Chucky
La bambola assassina 4: La sposa di Chucky (La bàmbula ch'la cópa 4: La mujér ad Chucky) 'l è 'n film ad scarésa e da rìdar americàṅ dal 1998 ad Ronny Yu scrit par lò da Don Mancini. 'L è al quàrt film dla sèrie dòp La bambola assassina 3 dal 1991 e 'l à vins dū Awards a 'l Fantafestival.
Sunt
Dòp èsar finî in mèś a n'èlica, al còrp dal putòć ad Chucky al s cata śbragâ in mila pès. La sò ex muróśa Tiffany (Jennifer Tilly) la 'l cata sù e la 'l pòrta in dla sò roulotte in du la viṿ insém a 'n metalàr cun un piercing insfilsâ in di làbar, Damien (Alexis Arquette). La Tiffany la 'l fà sù e la 'l mét insém cun na gùcia cuśénd-al e pò la próa a far-al turnàr in vita faghénd dla magìa négra. Al sò traplàr al và a finìr bèṅ e al bambulòt al tōś a cumpurtàr-as cuma 'l à sèmpar fat, tacànd da 'l pòvar Damien ch'al vèṅ cupâ subìt.
Ma a gh 'n è anc par lē parchè i dū i lìtgan e lò al la masa faghénd però in manéra ad tiràr-ag via l'anma par métar-la in na bàmbula fémna che lē la gh'iva tòlt par tōr-'l in gir. Adès Chucky al gh'à finalmènt na spóśa e al pōl anc purtàr-s-la a lèt. Ma a n è minga quàl lè al sò ubietìṿ. Chi lò al vōl turnàr umàṅ e, par far-al, al gh'à biśógn di còrp di dū śóvan: Jesse (Nick Stabile) e la Jane (Katherine Heigl).
Culòna Sunóra
- The Screamin' Cheetah Wheelies - Boogie King
- White Zombie - Thunder Kiss '65
- Coal Chamber - Blisters
- Monster Magnet - See You in Hell
- Judas Priest - Blood Stained
- Type O Negative - Love You to Death
- Slayer - Human Disease
- Stabbing Westward - So Wrong
- Powerman 5000 - The Son of X-51
- Bruce Dickinson - Trumpets of Jericho
- Static-X - Bled for Days
- Motorhead - Love for Sale
- Kidneythieves - Crazy
- Graeme Revell - We Belong Dead
- Blondie - Call Me
- Rob Zombie - Living Dead Girl


text:
«I chatscha dis»
- Mardi, 29.3.2016, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 29.3.2016, 19:00, RTR
Chanzuns rumantschas che dechantan l'aurora, il spectacul che la natira regala di per di a nus.
Mintga di para l'alva da la damaun da regalar a nus novas colurs ed impressiuns che accumpognan davent dal pli flaivel radi da glisch fin tar la clarezia splenduranta dal di. Era las chanzuns rumantschas da l'aurora regalan las pli bellas colurs ed impressiuns da la damaun. Tuttas questas chanzuns laschan vegnir a la glisch la bellezza da quella clarezza matutina sur funs e guauds. Vus udis «Ei catscha gis», «Ün nouv di», «Sils cuolms beinmarvegl» ni era «La davosa steila».
Redacziun: Rosvita Barenius


text:
News
-
Iade dles recordanzes: Incuntada di partezipanc cun i trëi assessurs
Plü de 150 jogn y jones dal Südtirol tolará pert al percurs dles recordanzes de Promemoria_Auschwitz cun la ferata che pëia ia incö (ai 04 de forá) cun sön le program vijites al ghetto ebraich a Krakau, ai ciamps dla mort de Auschwitz y Birkenau y ala fujina de Oskar Schindler. I assessurs Mussner, Tommasini y Achammer á saludé i partezipanc incö a Balsan.
-
Festival dla jonëza dl‘Euregio 2014 / 3a ediziun / 09.-12.04.2014
-
Film dl’Euregio sun la segurëza a jì cun i schi
Jì cun i schi y l snowboard ie n devertimënt sce la jënt sun i purtoies se astila nce aldò. Acioche i jëuni se debe ju cun l drë cumpurtamënt ti raions da mont ntan l inviern, iel da pert dl’Euregio unì fat l film “Ski – Fun & Safe”. Chësta produzion é gnöda prejentada ai 4 de setëmber tl filmclub a Bulsan deberieda cun l presidënt dla Grupa europea de culaburazion teritoriela (GECT/EVTZ) Luis Durnwalder y dal’ex atleta dl schi Karen Putzer.


text:
Suenter ina retschertga represchentativa tar ils commembers dal parlament da Glion ha la suprastanza communala da Glion decidì da plazzar «La Guila» en la rundella Runcaleida che sparta las vias en direcziun Sursaissa, Val e Lumnezia.
La concepziun da quella rundella sto anc vegnir sclerida cun persunas dal fatg. Cun quai plaz quinta la suprastanza da satisfar a la oriunda finamira da preschentar la sentupada da las differentas culturas sin a Glion. «La Guila» da Glion è sta da sias uras in regal da la Pius Truffer SA a la citad da Glion.


text:
Növ Messich
El Növ Messich a l'è un stat federal di Stat Ünii d'America. Al gh'ha una süperfiss de 315.194 km² e una pupulaziun de 1.903.289 abitant.
A l'è tacaa a nord al Colorado, a ovest a l'Arizona, a süd al Texas e al Messich, a est al Texas e a l'Oklahoma.
La capital a l'è Santa Fe (62.203 abitant); la cità püssee pupulada del stat a l'è Albuquerque (448.607 abitant).
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Növ Messich al gh'ha 5 grand eletur in di eleziun presidenziaj de l'Üniun.


text:
Harald V de Norvegia
El Harald V de Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg (palazz de Skaugum, Asker, 21 de febrar del 1937) l'è 'l re de Norvegia del dì d'incoeu.
A l'è suceduu al pader Olav V in del 1991. A l'è 'l primm re norveges a vess nassuu in del sò paes dopo de Olav IV (1370–1387).
L'è staa on velista, e l'ha tolt part ai Olimpiad de Tokyo, Città del Messich e Monegh de Baviera. In del 1968 el s'è sposaa con la Sonja Haraldsen.
El gh'ha duu fioeu:
- Marta Luisa (1971).
- Haakon Magnus (1973), el princip ereditari.


text:
Survegliar il spazi d'aria durant il Forum economic mundial a Tavau WEF duai daventar pli simpel tenor il Cussegl dals chantuns. Senza opposiziun ha il cussegl approvà ina cunvegna da polizia aviatica cun l'Austria che lubescha servetschs sur ils cunfins. Cun la cunvegna actuala n'è quai betg pussaivel.
Ord vista da la politica da neutralitad na saja la cunvegna betg problematica, ha ditg il pledader da la cumissiun Josef Dittli. Sch'il Cussegl naziunal di er anc gea, è la cunvegna pronta per la ratificaziun cun l'Austria.
RR novitads 10:00


text:
Uss accupleschia la staziun da Favugn las prescripziuns da la lescha davart l'egualitad da persunas cun impediments, scriva la Viafier retica en ina communicaziun a las medias.
Aifer in mez onn sajan vegnidas adattadas ils perruns ed il sutpassadi. Il perrun amez è vegnì auzà sin il livel ch'ils passagiers possian entrar en il tren sin la medema autezza. Tar il nov perrun maina il sutpassadi cun duas novas rampas ed ina nova stgala ch'èn tuttas sut tet. En pli è vegnida fatga ina nova illuminaziun.
Sco che la Viafier retica scriva, èn uss er l'automat da bigliets ed ils ulteriurs apparats puspè da chattar sin il perrun amez.
RR novitads 17:00


text:
Colophon:
ValBadiaOnline é le portal dla Cassa Raiffeisen Val Badia Sozieté cooperativa – Genossenschaft. Ara à sciöche obietif prinzipal chël de ti alisiré ai residënc dla Val Badia l’azès ales informaziuns y ai sorvisc dles singoles istituziuns publiches y privates che é sön le teritore. Implü ôn cherié n punt d’incuntada sön web dla comunité dl post.
Contat:
I contegnüs dl portal vëgn ajornà vigni dé y te chësta ativité nes sforzunse da ti gnì adincuntra ales esigënzes di residënc. Sce t’às ciafè fai, sce t’às propostes o comentars làscete adintëne pro nos.
I te assigurun che te ciafaràs na resposta a dötes tües comunicaziuns ajache i aratun che tüa colaboraziun sides de valüta por miorè la cualité dl sorvisc y de lascè crësce chësc portal dediché a düc os.
Redaziun/Editur:
Cassa Raiffeisen Val Badia Sozieté cooperativa – Genossenschaft
Strada Col Alt, 16
39033 Corvara (BZ)
tel. +39 0471 831400
fax +39 0471 836849
Partita IVA/MWST. 00181060211
Editur:
Le portal ValBadiaOnline vëgn publiché dala Cassa Raiffeisen Val Badia soc. coop. che s’anuzëia ince de colaboradus y ënc da foradecà por i contignüs.
La pert tecnica vëgn manajada da Raiffeisen OnLine sön inciaria dla Cassa Raiffeisen Val Badia soc. coop.
Link al/dal portal “valbadiaonline”:
Ôste lié na plata pro chësc portal? Düc i zitadins y les firmes à la poscibilité de lié tres hyperlinks les plates y i sorvisc dl portal “valbadiaonline.it”, tan inant che al vëgn respetè chëstes condiziuns:
Le conliamënt (hyperlink) mëss daurì la plata te na finestra nöia, aladô de na stiga lëdia, te chëra che al mëss ester ince la tre dles misciuns.
Le conliamënt mëss daurì na plata intiera, nia ma mostrè na pert di contignüs.
Le test sön chël che an po cliché pro le conliamënt mëss dè dant tlermënter la origina dla plata conliada.
Les plates dl portal – o na pert de chëstes – ne dess te degun caje gnì metüdes ti frames o sön plates esternes.
Al po ma gnì adorè i loghi autorisà.
Te degun caje ne po le sit gnì aratè responsabl por dagns eventuai ai sistems informatics che vëgn dal conliamënt al sit, o dai link de conliamënt a d’atri sic, ince sce al é virus informatics o d’atres gaujes che po gnì o che po ester liades al’adoranza dla rëi de internet.
Les informaziuns contignides tl sit vëgn metüdes ite aladô dla crëta, de süa prezijiun y verité. Ince sce an mët dër averda y sce an arata che sü contignüs vais bun, ne se surantôlon impone degöna responsabilité por i dagns direc o indirec che podess gnì dant da fai o informaziuns falades di contignüs, chël ô dì da na mancianza de ajornamënt dles informaziuns.
Informaziuns y/o manifestaziuns po gnì importades da sic partner o da terzi.
Te vigni caje ne respogn le sit nia de süa verité o prezijiun.
Logo:
Este tl laûr de chirì n logo dl portal? I te periun de contatè le webmaster por vigni domanda che t’às.
Copyright:
I sorvisc y les informaziuns pità é curis dal dërt d’autur te vigni süa pert. An po i adorè ma por fins privac nia comerziai o por n’adoranza tles firmes. Vigni atra sort de adoranza é proibida y po gnì contestada iuridicamënter. En particolar vëgnel proibì la publicaziun fora dla firma, la zesciun a terzi tres n tru eletronich, la reproduziun, la traduziun y le salvataje.
Döt le material contignì tl sit, é de proprieté di auturs, tan inant che al ne vëgn nia dè dant valch d’ater.
L’adoranza plü ampla se damana na autorisaziun scrita da pert dl editur.
Informativa aladô dl d.lgs. 196/2003 (“Codesc en materia de proteziun di dac personai.”):
I ves rengraziun dla crëta che i nes desmostrëis da nes dè üsc dac personai, y i ves garantiun la poscibilité de i consulté, de i mudé y de i trà zoruch te vigni momënt. Ostes informaziuns gnarà tignides sö sön n suport digital y tratades dal sorvisc de assistënza di tliënc de www.valbadiaonline.it ma por i fins lià al sorvisc che i ves ëis chirì fora. Üsc dac personai ne ti gnarà nia dà inant a terzi sce nia propi tl caje de nezescité lià al fat de mëte a desposiziun y realisé produc o sorvisc che i ves damanëis da valbadiaonline.it.
Por de plü informaziuns sön le tratamënt de üsc dac personai, prëibel damanede do pro la redaziun(at)valbadiaonline.it


text:
Pia in bun omen per la naziunala Svizra en il gieu decisiv, la finalissima en questa campagna da qualificaziun a Lissabon encunter il Portugal. A l’equipa da Vladimir Petkovic tanscha in punct per pudair planisar definitiv ils campiunadis mundials da l’onn proxim. Sulet tar ina terrada encunter il Portugal cun ses star Cristiano Ronaldo stuess la Svizra giugar la barrascha per anc pudair far il viadi en Russia.
Bler tschantscha per la Svizra
I na dat però nagin motiv dad esser pessimist. La Svizra ha gudagnà tut ils 9 gieus da qualificaziun fin ussa, tranter auter er a chasa encunter il Portugal cun 2:0. Ils Svizzers èn en furma ed il pli probabel la pli talentada equipa naziunala insumma da tut il temp. Blers giugaders dattan tar gronds clubs en l’entira Europa ed il trenader naziunal Vladimir Petkovic è vegnì da furmar in’equipa che funcziuna tant sin il plaz sco er sper il plaz. L’entir squitsch è questa saira en l’Estádio da Luz sin il Portugal che sto gudagnar avant ils radund 65’000 fans, uschiglio sto il campiun d’Europa sa qualifitgar sur ils gieus da barrascha.
Las 20:45 uras è il punct da partenza per il gieu tranter il Portugal e la Svizra. A partir da las 20:00 uras rapporta il Radio Rumantsch live da Lissabon ord l’Estádio da Luz, il stadion da Benfica Lissabon.
Concurrenza: Tge resultat datti en il gieu tranter Portugal e Svizra?
Ils Svizzers han mussà ina qualificaziun suverana. Ils Portugais dentant èn favurisads. Tippai er Vus!
RR actualitad 12:00


text:
Flurin Darms – ina vita per cretta e rumantsch
- Dumengia, 14.10.2018, 8:06
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 14.10.2018, 8:06, RTR
Flurin Darms pudess festivar quest onn ses 100avel anniversari. Sco plevon e poet è el s'engaschà per il rumantsch: Sco redactur dal Calender per mintga gi, sco autur e liricher.
Las cunvegnientschas ed incunvegnientschas da l'existenza umana, ils misteris da la vita, quai occupava el. Sco plevon ha Flurin Darms era fatg predis per il Radio Rumantsch ed è vegnì undrà cun divers premis, uschia cun il premi Schiller e quel da la CRR.
Contribuziuns
-
Il pled sin via dad Anja Felix Candrian


text:
Suprastanza communala: Elegì en il prim scrutini è vegnì Joos Meier-Roffler cun 189 vuschs, Simon Bardill cun 177 vuschs e Jakob Wilhelm-Ladner cun 108 vusch.
Cumissiun da gestiun: Marc Renz-Schneller è cun 213 vuschs vegnì reelegì.
Cussegl da scola: Confermà cun 201 vuschs è vegnì Lukas Bardill.
Ulteriuras tractandas
Plinavant ha la radunanza communala acceptà cun gronda maioritad senza cuntravusch la lescha da protecziun da la populaziun e vegn messa en vigur sin il prim da schaner 2019.
La moziun davart la gestiun dals ruments vegn cun gronda maioritad refusada. La radunanza communala sto uss surlavurar ella.
RR novitads 06:00


text:
Per colliar Genevra-Cornavin cun Annemasse (F) dovri en Svizra lingias da viafier novas sur 14 kilometers. La Frantscha construescha ils 2 kilometers supplementars enfin la staziun d'Annemasse. Plinavant vegnan bajegiadas 4 staziuns novas. 2 staziuns existentas vegnan renovadas. Ils custs totals per la vart svizra muntan a 1,56 milliardas francs.
Colliaziun pertutga blers
Questa colliaziun saja impurtanta per che trens svizzers hajan access a la staziun d'Annemasse, ha ditg il pledader da cumissiun René Imoberdorf (PPS/VS). Il tschancun tranter la Svizra e la Frantscha cumplettescha uschia la rait da viafier en la regiun da Losanna fin Evian - ina regiun cun radund 1 milliun abitants.
RR novitads 14:00


text:
Tant l'anteriura ministra da l'exteriur Hillary Clinton sco er ses pli dir concurrent, il senatur Bernie Sanders, èn sa preschentads sco cumbattants cunter la malgistadad sociala. Ed a Sanders sco era a 3 concurrents senza grondas schanzas, n’èsi betg gartegià da metter Clinton en las stretgas.
Ina debatta pli dira ha chaschunà la dumonda da rinforzar la lescha d'armas. Hillary Clinton ha rinfatschà a Bernie Sanders ch'el na sa stentia betg avunda per la controlla d'armas.
L'elecziun dal president american è il november da l'auter onn.
RR Novitads 08:00


text:
En la chasa, nua ch' igl ha brischà la sonda passada a Zezras è vegnida chattada ina bara. Quai sco la la polizia chantunala ha conferma envers RTR. La bara chattada, vegnia per il mument examinada en la medischina forensica. Fin ch' ins n’haja betg in rapport da la medischina forensica na possian ins betg communitgar detagls en chaussa, uschia Markus Walser, il pledader da medias da la polizia chantunala.
Ultra da quai era tar l'incendi da sonda passada in um vegnì blessà grevamain. El era vegnì transportà cun la Rega en l'ospital universitar a Turitg.
RR novitads 12:00


text:
Mustér: Ladins e Rumantschs chantan e sunan ensemen
- Mesemna, 6.9.2017, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 6.9.2017, 11:45, RTR
Ils ultims onns hai dà inscunters cun Portugais, Africans e Russ. Quest onn organisescha il Forum Intercultural Mustér in inscunter cun Ladins da las Dolomitas ils 9 e 10 da settember.
Il Forum Intercultural Mustér haja discutà en suprastanza sche quai na fiss cunvegnent da tractar il rumantsch e sia situaziun.
Perquai sajan els sa decidids d'envidar inautra minoritad rumantscha, ina minoritad che cumbatta cun problems sumegliants, di la presidenta dal forum Jacinta Jacomet. Els hajan realisà che Rumantschs e Ladins da las Dolomitas hajan parallelas e pertge na betg s'inscuntrar e preschentar l'atgna cultura.
Ils Ladins sajan loschs da lur linguatg e cultura
Sco ils Rumantschs sajan era ils Ladins dolomitans pli e pli conscients da lur valurs. Quai è l'avis dad Otto Dellago. El è scolast pensiunà e vegn cun la gruppa Frauendreigesang a Mustér. En la Val Gherdëina vegnia il ladin tgirà fitg. Entant ch'ils Ladins sa zuppavan avant 40 u 50 onns e na vulevan betg mussar tgi ch'els eran haja quai sa midà. Ozendi sajan ils Ladins loschs da lur linguatg e cultura. Enconuschents èn els surtut pervia dal saut popular e pervia da lart d'entagliar en lain.
Ma Otto Dellago conceda, ch'igl na saja betg simpel da chapir il linguatg rumantsch – e quai di era Jacinta Jacomet dal ladin.
Emprender ina chanzun da l'auter linguatg...
Ina pussaivladad da savischinar al linguatg da l'autra cultura è il chant: Ladins emprendan da chantar la chanzun «En in vitget alpin» ed ils Rumantsch emprendan la chanzun «Gherdëina».
... ed emprender ils sauts ils ins dals l'auters
En ils lavuratoris da la sonda exerciteschan la «Volkstanzgruppe Gröden» e l'Uniun da costums Mustér dus sauts tradiziunals da lur regiun. Scolaras e scolars da la Scola da musica Surselva e la gruppa da chant «Frauendreigesang mit Otto Dellago» dad Urtijei (per tudestg St. Ulrich) elavureschan intgins tocs da musica. Quests lavuratoris èn publics.
Gentar cun spaisas dolomitanas
Dumengia, ils 10 da settember, sa preschentan ils participants dals lavuratoris durant il servetsch divin en baselgia da s. Gions. Suenter datti gentar cun spaisas da las Dolomitas per in e scadin en la halla Cons. En il program preschenta la studenta Sofia Stuflesser la cultura da las Dolomitas e las gruppas chantan, sunan e sautan.
Il Forum Intercultural Mustér
Il Forum è vegnì fundà il 1999. El organisescha sper inscunters cun persunas dad autras culturas er referats e seminaris, e per la fin da l'onn (savens ils 28 da december) in concert festiv en la claustra da Mustér. Quest onn sa preschenta il dirigent indigen Simon Camartin cun l'orchester INSO Academic Youth Symphony Orchestra L'viv.


text:
Rive d'Arcano
Rive d'Arcano (en furlà: Rivis d'Arcjan) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Friuli-Venesia Giulia, en Pruvìncia de Udine. El g'ha presapóch 2.284 abitàncc, 'na superfìce de 22 km² e 'na densità de 104 ab./km². El cunfìna coi cümü de Colloredo di Monte Albano, Coseano, Dignano, Fagagna, Majano, San Daniele del Friuli, San Vito di Fagagna.
Del cümü de Rive d'Arcano fà part apò a le frasiù de: Arcano Inferiore, Arcano Superiore, Giavons, Pozzalis, Raucicco, Rivotta, Rodeano Alto e Rodeano Basso.


text:
Svit
Svit (en todesch: Schwyz) a l'è un cumün svizzer, capolögh del distret omònim (Svit) e capital del Canton omònim (Canton Svit).
La süperfiss del teritori del cumün de Svit l'è de 53.17 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 14423 abitant.
El cumün de Svit al se tröva a una altitüden de 516 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Alpthal, Illgau, Ingenbohl, Lauerz, Morschach, Muotathal, Oberiberg, Rothenthurm, Sattel, Steinen.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]:
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Canton Schwyz Statistics (Todesch) Controlaa 'l 27 Agost del 2009
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Cumün de Svit (Todesch)
- Canton of Schwyz (Todesch)


text:
Meglier vess gnanc in reschissur da Hollywood pudì inscenar il return dal Club da ballape da Domat en la secunda liga regiunala.
Domat ha realisà la promoziun gia ina runda avant la fin cun ina bella victoria da 4:1 encunter il davos concurrent Landquart-Signuradi.
Mess il fundament gia l’atun
Gia suenter la runda d’atun era Domat sin buna via a la promoziun. La primavaira han lura intginas blessuras franà in pau l’equipa. Plinavant sajan els era stà in pau sut squitsch e gnervus admetta il president e trenader Walter Frizzoni.
2. liga na sa chapescha betg da sasez
Per in club grischun na sa chapeschi quai betg da sasez da pudair dar en la 2. liga e da restar là di Frizzoni. Quai haja ins vis tar Schluein Glion ch’ha gist stuì magunar la relegaziun.
Per restar en 2. liga giavischass il trenader anc in ni l’auter rinforz. Quai saja dentant grev cunquai ch’il dumber da buns giugaders grischuns saja limità.
RR Sportissimo 17:20


text:
Il ticker è a fin
-
21:51
Ed igl è vegnì stgir al Lai Barnagn
Engraziel fitg per Voss'attenziun ed ina bella saira. Il team dal Lai Barnagn.
PS: Damaun datti anc in zutgerin en furma dad audio e video ...
-
19:33
Perquai ch'igl è stà uschè bel ...
anc ina giada ina runda enturn il Lai Barnagn en 1 minuta.
-
18:04
In ultim sigl
en l'aua fraida avant che l'urizi arrivia.
-
17:57
120 kilos pommes frites durant in bun di
Durant in bun di sco la dumengia passada fa Mike Gantner, il schef dal kiosk al Lai Barnagn bun 120 kilos pommes frites. Oz quinta el cun in zic plievgia dad elavurar bun 60 kilos fin la saira a las 18:00. La stagiun proxima po el lura far ils pommes frites en sia nova cuschina. Las lavurs da construcziun per il nov bajetg dal kiosk cumenzan il settember.
-
16:30
Gughegià il sigl en il lai
Uss hai era tratg noss praticant sco blers auters oz en l'aua fraida, malgrà plievgia.
-
14:50
Sascha Truninger e Gabi Kühne
èn vegnids da Pfäfers e da Valens si al Lai Barnagn per far bogn. Quai sin cussegl da la madritscha.
-
14:12
Tgi dovra in tablet sch'ins ha in laptop ...
Els tutgan tar ils megliers, ils pommes frites or da la frittera da «Mike» al kiosk dal Lai Barnagn. Nus avain en mitga cas ans laschar gustar els.
-
12:28
Gia dapi 50 onns en vacanzas a Savognin
Urs Mayländer è in fidaivel giast a Savognin. Gia dapi 50 onns, pia anc avant ch'i deva il Lai Barnagn, vegn Urs Mayländer stad ed enviern a Savognin en vacanzas cun sia famiglia.
-
11:52
Enturn las 10 ...
aveva noss reporter Rafael Müller anc ils pedalos be per el. Entant è la riva dal Lai Barnagn gia s'emplenida in pau.
-
9:58
L'emprim nudader en il Lai Barnagn
Dario Sieber fa vacanzas a Savognin cun in champ per uffants cun impediments. El ha gughegià gia tranter las 07:00 e las 08:00 il sigl en l'aua fraida per nudar intginas rundas. La finala ha el tegnì or 45 minutas en il lai.
-
9:47
In lai artifizial ch'è d'enviern in parcadi ...
Quai dovra mintgamai diversas lavurs per far la midada tranter lai da far bogn e parcadi da las pendicularas. Martegn Netzer, manader dals servetschs tecnics da la vischnanca da Surses dat scleriment.
-
9:13
Anc na marscha betg bler,
ma enturn il Lai Barnagn è tut pront per ils giasts che vegna a sa sfradentar, star a sulegl ubain dar beachvolley.
-
9:01
- 8:05
- 6:49


text:
Sin tribuna èn stads solists dal ballet russ da Mariinsky, tranter els Xander Parish, Kateryna Chebykinia e Roman Belyakov. Il ballet Mariinsky da St. Petersburg tutga tar ils pli gronds e pli impurtants ensembles dal mund. Tar il repertori da la gruppa da bellet tutgan classichers da ballet, ovras che n’èn betg uschè enconuschentas en il vest or dal temp sovietic.
Grischun Central Premiera da ballet sin la tur dal Güglia
Dumengia saira è stada la premiera dal toc «I’m not scared» dal festival cultural Origen. Il toc da Ilia Jivoy raquinta d’ina revoluziun, da resistenza cunter il destin e da la forza umana, da far midadas. Sco quai che Origen scriva en ina communicaziun, haja quai dà ovaziuns sin pe.


text:
Ussa èsi cler: 67 vischnancas grischunas ston reducir lur zonas da bajegiar. I sa tracta surtut da vischnancas en regiuns perifericas e turisticas. 29 vischnancas percunter dastgan engrondir lur zonas da bajegiar – surtut vischnancas en la Vallada dal Rain. Decisiv per la calculaziun èn las prognosas da populaziun da l'Uffizi federal da statistica.
Pensum difficil per vischnancas
Las vischnancas ston uss analisar la situaziun e reveder lur planisaziun locala e quai entaifer tschintg onns. La regenza grischuna saja dentant conscienta che quai è in pensum difficil, hai num en la communicaziun. Ella empermetta perquai d'accumpagnar cun mesira las planisaziuns localas e da pigliar resguard sin la situaziun da mintga vischnanca. Ina pitschna reserva da zonas da bajegiar duain era quellas vischnancas pudair mantegnair – che ston reducir lur zonas da bajegiar.
Cumpensaziun per quels che perdan
Possessurs da zonas da bajegiar che perdan daners entras ina midada da zona duain survegnir ina cumpensaziun. Persuenter ston possessurs che gudognan entras ina midada da zona, pajar ina taxa. Quant gronda che quella vegn ad esser, decida il Cussegl grond cura ch’el tracta la lescha da planisaziun – probabel en la sessiun d'october.
Bajegiar pli concentrà
En l'entira Svizra duai vegnir bajegià pli concentrà. Quai pretenda la lescha federala davart la planisaziun dal territori. Ils chantuns han temp enfin il matg 2019 d'adattar lur plans directivs.
RR novitads 11:00


text:
Grazia ad ina reportascha da 10 paginas en in magazin da luxus chinais èn tut las chombras reservadas il temp da Nadal, e quai avant ch'il hotel ha insumma avert. L'interess dals Chinais saja nunditg, di Peter Knobel, commember dal cussegl d'administraziun. Per els saja Tschiertschen in lieu sco la patria da Heidi. Uschia s'imagineschian ils Asiats la Svizra.
Possessur investescha 15 milliuns
15 milliuns investescha il possessur Ah King Teo en il hotel. Quel vegn renovà uschia ch'el survegn enavos il scharm da l'entschatta dal 20avel tschientaner, dentant cun las cumadaivladads dad oz, per exempel in spa per far wellness.
Il hotel vegn avert il december 2015
Cun ina tala purschida na saja quai betg difficil d'emplenir ils 60 letgs, di Peter Knobel. Pli gronds sforzs dovria quai per occupar ils plazs dals restaurants, da quels dettia quai numnadamain dapli che letgs per osps.
Il hotel «Alpina Mountain Resort & Spa» a Tschiertschen vegn avert il december 2015.
Attracziun supplementara per ils osps
La stad èn las sutgeras da las pendicularas da Tschiertschen serradas. Il hotel vess dentant gugent, sche almain ina sutgera fiss averta, per ch'ils turists possian passentar in mument en la natira. Martin Weilenmann, president dal cussegl d'administraziun di dentant, che quai na saja betg pussaivel. Quai custia bler da memia.
L'investur e possessur dal hotel "Alpina Mountain Resort and Spa" na lessi betg sustegnair finanzialmain las pendicularas, di Peter Knobel dal cussegl d'administraziun dal hotel. Il hotel e las pendicularas hajan differentas incumbensas.
Dal medem maini è era Martin Weilenmann. Sch'il hotel vegnia cun glieud e las pendicularas porschian in territori da skis attractiv, lura profiteschian omaduas instituziuns ina da l'autra.
Las pendicularas, il hotel e la vischnanca sajan vi dad tschertgar sliaziuns per pudair avrir ina sutgera la stad.
Pendicularas cun problems finanzials
Pervi d'in enviern magari miserabel èn las pendicularas da Tschiertschen vi da tschertgar agid finanzial. Perquai han ellas dumandà acziunaris ed osps regulars per daners. Tenor Martin Weilenmann, president dal cussegl d'administraziun, èn ils 300'000 francs sin buna via.
Cun quels daners vulian ins sanar ils runals e renovar las ustarias.


text:
Chernoussov dominescha
9 dis suenter la naschientscha da ses emprim uffant (ensemen cun la biatleta svizra Selina Gasparin) gudogna Ilia Chernousov il Maraton Engiadinais cun 1:34.50,1.
Per Cheronousov è quai l'emprima giada ch'el fa part al maraton d'Engidaina. El che habitescha en mo 5 minutas distanza da l'areal d'arrivada, ha uschia enconuschì bain il terren. L'utlima storta ha el anc piglià sin plaz 3. En il spurt ha'l però pudì survargar il Franzos Robin Duvillard e gudagnar per 1 dieschavel secundas. Il Svizzer Roman Furger ch'ha duvrà 8 dieschavels dapli che Chernousov. Sin plaz 4 suonda il meglier Grischun Jason Rüesch.
Questa victoria en mia 2. patria è fitg speziala.
Chernousov è spezialist per distanza lungas ed ha gudgnà bronz sur 50 kilometers als gieus olimpics a Sotschi.
Faivre Picon passa Roponen
Tar las dunnas gudogna la Franzosa Anouk Faivre Picon cun 1:39.35,3. Quai avant la favurita finlandaisa Riitta-Liisa Roponen e l'Americana Caitlin Gregg.
Megliera Svizra daventa Rahel Imoberdorf (8.) che perda bun 4 minutas sin Anouk Faivre Picon. Suenter la victoria dal 2012 èsi per Faivre la segunda victoria en l'Engiadin'Ota.
Questa victoria valia però dapli, ha ditg Faivre Picon, perquai ch'ella haja questa giada stuì dumagnar la favurita norvegiaisa Riitta-Liisa Roponen.
13'331 passlunghistas e passlunghists
Cun 13'331 passlunghistas e passlunghists è quai il terz-aut dumber da participaziun per il Maraton Engiadinais. Sulettamain il 1998 ed il 2014 èsi stà dapli participantas. Quai dapi ch'i dat il maraton en l'Engiadin'Ota ch'è stà quest onn per la 47avla giada.
Mez-maraton cun Grischunas e Grischuns sin il podest
En il mez-maraton ha gudagnà Andri Schlittler da Favugn cun 51.02,7 avant Cédric Keller da Gonten ed Armon Steiner da San Murezzan.
Tar las dunnas ha gudagnà Anita Moen dals Pajais Bass cun 55.35,2 avant Giuliana Werro da Zernez e Tiara Schimmelpfennig da la Germania.


text:
Fertant ch’ils stadis enturn il Golf sa dispitan durant la fin d’emna vinavant, ha admonì il minister da l’exteriur tudestg Sigmar Gabriel dal privel dad ina guerra.
Experts economics admoneschan, che las bancas da Katar hajan da cumbatter pli e pli cun difficultads. Ina prova dad intermediar da Kuwait n’ha anc betg purtà fritg.
Katar survegn sustegn da l’Iran
Entant sa furma er sustegn per Katar. Il grond vischin Iran, sez en posiziun plitost isolada en il Golf, porscha maun cun trametter vivondas. Tenor l’agentura da novitads iranaisa Irna ha l’Iran tramess cun aviuns e bastiments passa 500 tonnas vivondas vers il Katar. Sch'il Katar giavischia vegnia a dar ulteriuras furniziuns.
L’Iran gida actualmain gia a garantir il traffic d’aviuns en il Katar. El lascha sgular ils aviuns da Qatar Airways sur ses territori vers o davent da l’Emirat.
Escalaziun cumenzà avant radund in emna
Il glindesdi passà avevan l'Arabia Saudita, l’Egipta, il Bahrain ed ils Emirats Arabs Unids interrut las relaziuns diplomaticas tar il Katar e bloccà il pajais totalmain.
Sut la batgetta da l’Arabia Saudita rinfatschan els al pajais da finanziar organisaziuns terroristicas. Tenor observaders pudess dentant er giugar la relativamain buna relaziun dal Katar cun l’Iran ina rolla en las acziuns dals vischins arabs.
RR novitads 09:00++


text:
Persunas indigenas dessan avair prioritad sin il martgà da lavur, quai aveva decidì il parlament il december. Il Cussegl federal vul cuntanscher quella finamira cun ina quota da dischoccupaziun. Uschè spert ch'ina branscha ha ina quota da dischoccupaziun che va sur 5% duain las plazzas libras vegnir annunziadas tar l'uffizi da lavur. Il Cussegl federal pudess adattar la quota mintg'onn tenor basegn ed era tut tenor regiun.
Las plazzas duain esser scrittas ora per tschintg dis be per las persunas che èn annunziadas tar l'uffizi da lavur.Uschia pudessan vegnir occupadas 3 da 10 plazzas libras tenor il Cussegl federal. Ed era pudessan profitar 187'000 persunas che tschertgan lavur da las obligaziuns. En las proximas emnas vul il Cussegl federal trametter las ordinaziuns in consultaziun e davent dal 2018 duessan quellas ir en vigur.
Critica da la PPS e dals patruns – sindicat è cuntent
La PPS n'è insumma betg cuntenta cun las ordinaziuns dal Cussegl federal. Or dal privilegi per indigens saja uss vegni in privilegi per esters scriva la Partida populara svizra en ina communicaziun.
Las ordinaziuns dal Cussegl federal na vegnan tenor la PPS betg ad avair influenza sin l’immigraziun da massa. La partida crititgeschan oravant tut che tut las persunas che èn annunziadas tar l’uffizi da lavur han il dretg da pudair chattar ina plazza sin quella via. Annunzià sajan blers esters e betg Svizzers scrivan els enavant.
Er als patruns na plascha la soluziun proponida dal Cussegl federal betg. Il limit da 5% procuria per ina vasta obligaziun d'annunziar plazzas. L'Uniun sidicala Svizra da sia vart è entant en general cuntenta cun la proposta.
RR novitads 18:00


text:
Onn sogn dalla misericordia
.
L’emprema dumengia suenter Pastgas, ils 11 d’avrel 2015, ha papa Francestg proclamau ufficialmein igl «Onn sogn dalla misericordia». Finamira ei la renovaziun dalla cardientscha. Plinavon ei colligiau cun in onn sogn in perdun particular.
Ei setracta – tenor il Vatican – d’in «Onn sogn pign, ni extraordinari». Tradiziunalmein ha in onn sogn liug mo mintga 25 onns. Il davos ei stau igl onn 2000 sut papa Gion Paul II.
Entochen il di dad oz ha ei dau 26 onns sogns, l’emprema ga igl onn 1300. 1475 ei vegniu fixau che quel hagi da ver liug mintga 25 onns per possibilitar a scadina generaziun dad evenimentar in tal. In onn sogn extraordinari – pia ordeifer igl interval da 25 onns – ha ei dau igl onn 1933 (1900 onns suenter la mort da Cristus).
L’avertura digl Onn sogn dalla misericordia ei vegnida fixada sin ils 8 da december 2015, per la fiasta dalla Immaculada Concepziun e gest 50 onns suenter la conclusiun dil Secund Concil vatican. El cuoza entochen ils 20 da november 2016.
.
Il ritus dall’avertura digl onn sogn consista enten arver la porta sontga el Dom da s. Pieder. Igl ulteriur temps ei quella porta serrada, mirada en. Talas portas sontgas dat ei era ellas treis ulteriuras basilicas papalas a Roma:
san Giovanni in Laterano, s. Paulo fuori le Mura ed a Santa Maria Maggiore.
Igl act d’avertura simbolisescha ina via speciala al salit.
Il davos onn sogn, proclamaus da papa Gion Paul II igl onn 2000, veva attratg ver 25 milliuns pelegrins el marcau etern. Per 2016 – igl onn giubilar dalla misericordia – quentan ins cun buca meins che 33 milliuns visitaders. Sil pli tard suenter las terriblas attaccas dils terrorists a Paris procura la segirtad ton per il marcau da Ruma sco era per il Vatican – e per nus gardists oravontut per la veta da papa Francestg – per beinenqual «rompicapo» (rumpatesta) als cerchels politics e polizials.
Dapli informaziuns davart la porta sontga saveis leger cun far in «click» sin ils suandonts links:
• Heilige Pforte
• Um 23.20 Uhr öffnet sich die Heilige Pforte


text:
L gran itiosaur de SecėdaCunferėnza sun l retilpėsc plu vedl di dinosaures y autri saurs tla Dolomites.
I resc fossilisei dl schilet dl itiosaur de Secėda ie metł ora tl Museum de Gherdėina a Urtijėi y ie i sėui abinei tla Elpes y nce l plu antics. Recostruzion dl gran itiosaur de Secėda te grandėza naturela sponsoriseda dala Furnadoia de Secėda.
Per la festa jubilera di 50 ani Museum Gherdėina ai 7 de agost 2010 ą Harald Schmalzl realisą l gran itiosaur de Secėda te grandėza naturela, che ie da udėi sun parėi dla Cėsa di Ladins. Lultima sada ai 28 de agost ie stata la presentazion ufiziela cun na cunferėnza dl geologh y paleontologh Marco Avanzini sun l gran itosaur de Secėda y autra fusties di saures abindes tl raion dla Dolomites. N grum de jėnt ie unida ala cunferėnza tenida alalergia dan Cėsa di Ladins. Duta la iniziativa ie unida realiseda dal Museum de Gherdėina cun l sustėni finaziel dla sozietą dla Furnadoia de Secėda. Harald Schmalzl ą fat si recostruzion de ulentariat sciche dunazion al Museum per l 50ejem aniversčr. Judą pea ala realisazion ą nce Markus Insam cun l lėur da fever y Holger Bamhackl che se ą cruzią dla tėila. Ai sponsores dla Secėda y a Harald Schmalzl ti iel unti sentģ gra da pert dla direzion dl Museum en chėsta ucajion.
Scuvierta y recostruzion
La scuvierta di ņsc fossilisei tl itiosaur fova bele unida fata de lugio dl 1968 dai doi jėuni Johann Comploj y Mainhard Strobl de Plajes tla rótes do l ėur de Secėda ite, japé de n banch de vėtes de Fedom 20 metri aut. Do 10 ani de studi scientifics sun l Istitut de Paleontologia dla Universitą de Zürich fova po la recostruzion dl gran retil-pėsc unida metuda ora tla sezion de geolgoia y paleontologia dl Museum de Gherdėina. Ti ultims ani iel unit scuviert truep de nuef sun chisc vedli saurs dl mér.
La nueva recostruzion dl gran itosaur de Secėda su per Cėsa di Ladins ie unida fata propi se tenian a chisc ultims studi aldņ dl desėni dl espert di saures Marco Avanzini y de de si scuvridėur Hans Comploj. si desėnies ie nce da udėi sun la tofles cun la spiegazions metudes ora pra l model su per cėsa.
I itiosaures (lingioles-pėsc)
ie povester stac i retģi dl mer plu spezialisei. Si inuem dij bele ora dut. Tl Triasich mesan (dan ca. 225 milions de ani), letą dl crėp de Secėda, fova chisc retģi dl mer permņ a scumenciamėnt dla storia de si evoluzion. Per chėsc, ti semieia l ejėmpl tl Museum de Gherdėina plu a na gran lingiola che no a n pėsc.
L arjunjova na lunghėza de belau 10 metri y l ova na forma plutosc primitiva carateriseda da na coda longia. L ne nova deguna coda de pėsc sun l spinel y ėnghedeno tla coda, carateristighes che se ėssa svilupą ti itiosaurs tla epoches plu inant. L tier ņva eder la tipica masseles slungėdes tla forma de bech cun na bocia de dėnz spic. La lesures fova curtes y bonamėnter univeles adurvedes per cuntrulé la direzion, ntant che la sburdla univa data da na flescion laterela dl corp lonch.
Dut chėsc ą spiegą Marco Avanzini pra si cunferėnza.
Marco Avanzini ą po mo te si cunferėnza dedicą plu tėmp a mustré su l patrimone paleontologich dla Dolomites tl Museum de Gherdėina y la scuviertes plu jėunes n cont dla presėnza de dinosaurs y de si antenac ti crėps dla Pruvinzia de Bulsan. Dai retģi de belau 300 milions de ani vedli, passan via pra i gran dinosaurs de dan 200 milions de ani iel unģ a se l dé lucajion per scuvierjer luesc y reperc puech o per nėt nia cunesciui y se render cont dl fat che la Dolomites y l Sudtirol en generel represėnta un di luesc plu nteressanc al mond per ntėnder miec la pruvenienza y levoluzion de tiers preustorics che ą duminą nosc planet per milions de ani.
La recostruzion dl gran itiosaur de Secėda fata da Harald Schmalzl y Markus Insam vėn metuda su sun Cėda di Ladins.
I sponsores dl pruiet Eugen Obletter y Carl Comploj dla Furnadoia de Secėda SpA che ą sponsorisį dut l pruiet cun harald Schmalzl, l presidėnt dl Museum Wolfgang Moroder, la diretėura Paulina Moroder.
L geologh y paleontologh Marco Avanzini dl Museo Tridentino di Scienze Naturali de Trėnt cun Johann Comploj, scuvridėur di restc dl itosaur de Secėda.
Sponsor


text:
Ciür
Sciür (nom ufizial in talian: Chiuro) a l’è un cumün italian, de la regiun Lumbardia, in Pruincia de Sundri. Al gh’ha 2 534 abitant (dato del Dic 2015 [1]), 'na superfis de 51 km² e 'na densità de 50 ab./km². A l’è tacaa a Castel, Lanzada, Muntagna, Punt, Tej e cunt i cumün svizer de Brüs e Pus'ciaf.
Sciür al se tröva in del mès de la Altelina, in sül fiüm Ada l'è sitüaa a 10 Km da la sità.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Al Pass dal Klausen en il chantun Uri è ida a val ina lavina. La dumengia da Tschuncaisma a las 14:00 èn dus autos che vegnivan nà dal Urnerboden vegnids tschiffads da la lavina – quai var 200 meters davant il culm. In da quels autos è vegnì tratgs da quai da 100 meters cun la lavina. Ils dus passagiers èn vegnids blessads e manads dal servetsch da salvament en l'ospital chantunal da l'Uri. L'ulteriur auto è glischnà levamain davent da la via. Era en quest auto sa chattavan duas persunas. La cunautista è vegnida blessada e sgulada cun il helicopter en in ospital ordaifer il chantun Uri. Tut las trais persunas èn ord privel da vita. Quai scriva la Polizia chantunala da l'Uri.
La lavina ha cuvrì la via sin ina lunghezza da 100 meters cun naiv. Il pass resta per il mument serrà.
RR novitads 17:00


text:
Cusseglier guvernativ Christian Rathgeb è cuntent sco il WEF è passà. Bain haja quai dà in caos da traffic pervi da la naiv ed ina pitschna demonstraziun saja vegnida fatga nunlubidamain, dentant tut en tut saja la bilantscha positiva.
Er quai che pertutga la visita dal president dals Stadis Unids Donald Trump n'haja dà nagins incaps. La collavuraziun cun il «Secret Service» dals Stadis Unids haja funcziunà senza problems. Quai ha communitgà la regenza grischuna.
Situaziun da traffic
Uss giaja d’evaluar il Forum mundial d’economia a Tavau. Tranter auter vegnia il concept da traffic reponderà. Quants policists, ch'èn stads en acziun per garantir la segirezza al WEF, na po Christian Rathgeb betg dir. Pervi da la visita da Donald Trump na sajan quai però betg stads dapli che usità.
Dimensiuns dal forum
Tenor il landamma da Tavau, Tarzisius Caviezel, haja il WEF cuntanschì ses cunfins. Quai ha el ditg venderdi saira davant schurnalists ed agiuntà che la grondezza dal forum haja cuntanschì in punct plitost critic.
Tendenzialmain sto il forum daventar pli pitschen.
La raschun per quest parairi sajan cunzunt ils profitunzs. Manegiadas èn organisaziuns e firmas che n'han atgnamain da far nagut cun il WEF, ch'affitan dentant bleras butias a Tavau.
RR novitads 18:00+


text:
Manifestazions
"Maran incunta la Ladinia" : – ligna de manifestaziuns
Aladô dl moto Maran incunta la Ladinia gnarál tigní de setëmber y otober tla cité de Maran döes edemes de evënc por promöie la conescënza dl lingaz ladin y dla cultura dla mendranza ladina. Chësta ligna de evënc importanta, a chëra che al tolará pert tröpes assoziaziuns, é gnüda presentada incö da doman (12 de messé) tl Palais Mamming a Maran dal assessur provinzial Florian Mussner, dal ombolt Paul Rösch, da Leander Moroder dl Istitut Ladin "Micurà de Rü" y dal diretur d'ofize Alexander Piccolruaz.
Le program tol ite - dal 24 de setëmber cina ai 7 d'otober - mostres, cursc de lingaz, letöres, films y spetacui che gnará tignis n pü' te döta la cité, en colaboraziun cun les uniuns da Maran y les istituziuns ladines plü importantes (la Direziun Educaziun y Cultura ladina, le Museum Ladin Ćiastel de Tor y l'Istitut Ladin Micurá de Rü).
Les Edemes culturales ladines gnará inaugurades ofizialmënter ai 24 de setëmber tl Pavillon des Fleurs cun la presentaziun dl program detaié dla ligna de manifestaziuns y n excursus cört por ci che reverda les raisc ladines dla cité de Maran. Dl'organisaziun de chëstes edemes se crüzia n grup de laur spezifich metü adöm da Planker, diretur dl Museum Ladin Ćiastel de Tor, da Felix Ploner, diretur dla ripartiziun cultra y intendënza ladina, dal diretur d'ofize Alexander Piccolruaz, da Moroder, diretur dl Istitut Ladin Micurá de Rü, dal ombolt Rösch, dal vizeombolt Andrea Rossi, dala direturia dla Repartiziun Cultura dl Comun Barbara Nesticò, da Sarah Freimuth dl Ofize Cultura, dai responsabli dla Biblioteca zivica da Maran Sonja Pircher y Umberto Massarini sciöche ince da Elmar Gobbi y Tiziano Rosani, responsabli dl Palais Mamming Museum.
A chësta ligna de manifestaziuns tolarál pert de plü artisć, auturs y musizisć ladins, l'assoziaziun Upad, le Museum dles Ëres, l'Accademia di studi italo-tedeschi, la Mediateca, le Ost-West-Club, le Lizeum artistich Cademia, les scores de lingac Alphabeta y la Merano Galoppo: en ocajiun dl Gran Pest de Maran/Untermais metará fora i artisć y les artistes che tol pert ala mostra UNIKA sües operes tl ipodrom, olache al sonará ince les musighes ladines cun passa 300 musiconc.
Program: Maran incunta la Ladinia
"Zacan y Incö": Mostra tl Museum Ladin
En gaujiun di 70 agn da canche al é gnü metü sö le sistem formatif paritetich ladin te Gherdëna y tla Val Badia organisëia le Museum Ladin, en colaboraziun cun le Departimënt Scora y Cultura Ladina dla Provinzia de Balsan na mostra particolara, che spliga la origina, le svilup y les particolarités de chësta scora plurilinguistica. Tres esponac chiris fora y n fi cöce storich-didatich dess chësc sistem formatif particolar ti gní porté plü pormez al publich interessé, danter l’ater ince a classes scolastiches. Ara se trata dla scora di paisc ladins, che pita da oramai setanta agn incá na formaziun plurilinguistica, tl respet dla cultura ladina tipica de chësc raiun. La mostra é curada dal diretur dl Museum Ladin Stefan Planker y da Katharina Moling.
La mostra “Zacan y Incö – Jí a scora tles valades ladines” ti vá do a n percurs storich, arichí da elemënc simbolics y documentaristics, dal mëteman dla scora tles valades ladines cina incö. Te na realté plülere marginala dles valades ladines dolomitiches ê la scora bele al mëteman oget de conflic y contrasć danter i nazionalisms talian y todësch un cuntra l’ater, zënza tigní cunt plü co intant di bojëgns y di dërc dla picia mendranza ladina.
Impormó dl 1948 án reconesciü l’insegnamënt curicolar dl ladin, ince sce ma te na picia mosöra. Le model paritetich orô presservé la balanza danter i lingac de insegnamënt talian y todësch, pitan insciö na oportunité da svilupé ince la cultura y le lingaz ladin. Chësta idea se á desmostré sterscia, portan ti ultims setanta agn ala afermaziun de na didatica plurilinguistica unica te süa sort y che á arjunt dër de bogn resultac por ci che reverda la competënza dles scolares y di scolars. Porimpó ne é le mëteman dla scora ladina nia sté saurí y á messü tigní fora les tenjiuns etniches di agn dedô cina ala secunda vera dl monn.
Na seziun é dedicada ai svilups didatics y educatifs che á caraterisé la scora ladina de vigni ordin y degré te so tru dai agn cotan movimentá dla istituziun dl 1948 cina aldedaincö, segné da de bones pratiches tla educaziun plurilinguistica integrada, tan che ara vëgn oramai odüda sciöche model de referimënt por les scores dles mendranzes linguistiches. La mostra, organisada en colaboraziun cun le Departimënt Educaziun y Cultura Ladina, é ponsada sides por les scores co ince por i interessá ince aldefora dla realté ladina y ó ester n contribut por la conescënza dla realté scolastica püch conesciüda al gran publich.
L’ alestimënt dla mostra é gnü proieté dai architec Weber y Winterle e la grafica dal Studio Mut.
Concurs leterar "SCRIBO"
Sostigní la leteratöra ladina, motivé i jogn da se dé jö cun la scritöra y arichí l repertoire de operes leterares ladines: chisc é i fins prinzipai dl concurs leterar “SCRIBO” (che vëgn dal latin y ó dí “iö scrii”) organisé dala Repartiziun Cultura y Intendënza ladina dla Provinzia. Le concurs é sté dediché ales döes seziuns prosa y teater.
Les operes leterares gnirá valutades dala iuria d'altonn.


text:
Triàngol
Ol triàngol l'è öna figüra geomètrica piàna, ü polìgon, che 'l gh'à trì vèrtici, trì làti che i và da ü vèrtice a l'óter e trì àngoi. L'è la figüra che la gh'à 'l méno lati de töte, dezà che i n'à ocór giöst trì per dizegnà öna süperfìce seràda. La sóma di trì àngoi dèt in d'ü triàngol l'è de 180 gradi.
I famèe di triàngoi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A segónda de cóme 'l gh'à i lati ü triàngol l' pöl vès:
- equilàter se 'l gh'à töcc e trì i làti stès compàgn, alùra pò i trì àngoi i è stès tra de lur e i mizùra 60 gradi,
- izòscele se 'l gh'à adóma dù làti che i è lónch istès e alùra i dù àngoi a la bàze i è gràncc istès,
- scaléno se 'l gh'è gnà ü làto compàgn di óter e alùra pò i trì àngoi i è diferèncc tra de lùr.
A segónda de cóme l' gh'à l'àngol piö grant ü triàngol l' pöl vès:
- retàngol se gh'è ün àngol che 'l mizüra 90 gradi,
- otüzoàngol se gh'è ün àngol che 'l mizüra piö de 90 gradi,
- acütàngol se gh'è ün àngol che 'l mizüra de méno de 90 gradi.
Ol perìmeter d'ü triàngol[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per troà ol perìmeter d'ü triàngol gh'è dóma de fà la sóma di trì làti, sedenò se 'l triàngol l'è equilàter mè moltiplicà ol làto per 3.
L'àrea d'ü triàngol[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per troà l'àrea d'ü triàngol mé moltiplicà la bàze per l'altèsa e dividì töt per 2.
Se menimà se cognòs mia l'altèsa s'pöl troà l'istès l'àrea co la Fórmula de Eróne a pàto de cognòs i trì lati.
I diagnonài[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I triàngoi i gh'à mia i diagonài.


text:
La raschun per la mort da Roth n'è anc betg enconuschenta. Ina da las pli enconuschentas ovras da Roth è tranter auter la trilogia da romans « Der Ghostwriter», «Zuckermans Befreiung» e «Die Anatomiestunde».
Philip Roth ha er survegnì il premi da Pulitzer, quai l'onn 1998 per ses roman «American Pstoral». En sia entira carriera ha el publitgà trais tozzels cudeschs. Il 2012 aveva el annunzià da chalar da scriver. Quai aveva fatg surstar l'entira scena da litteratura. El ha da lezzas uras scrit sin in cedel «Il cumbat cun il scriver è a fin» e tatgà quel vi da ses computer.
RR novitads 07:00


text:
La firma Montalta SA da Glion surpiglia da la Candreja SA las parts da far betun, las aczias da la Gera e betun Schluein SA e la partiziun da transports da material per plazzals. Quai han las duas interpresas communitgà oz en ina conferenza da medias a Schluein.
Cun la surpigliada da quellas parts vegn fundà ina nova interpresa Montalta transport e glera SA. Il manader da questa fatschenta è Manuel Montalta. La Candreja SA sa concentrescha en l’avegnir sin la fatschenta da bavrondas, ils transports d’aua da Val ed il commerzi da carburant.
Tut ils lavurers salvan lur plazzas
Ils 22 lavurers da la Candreja SA salvan lur lavur e vegnan integrads en la nova firma Montalta transport e glera SA, che vegn uschia da avair la finala 58 lavurers.
Sur dal pretsch da cumpra na dat i naginas infurmaziuns. La midada vala davent da l’emprim da fanadur.
RR novitads 11:00


text:
Obligaziun d’annunzia controlla da habitonts
Tenor las leschas vertentas ein persunas che prendan dimora en vischnaunca obligadas d’annunziar lur arrivada tier la canzlia communala enteifer 14 dis cun deponer ils suandonts documents:
Burgheis svizzers cun dimora permanenta
- Scret da patria
- Attest da famiglia
- Cudisch militar / Cudischet dalla protecziun civila
- Mussament da segirada dalla cassa da malsauns
Burgheis svizzers cun dimora jamnila
- Certificat d’origin dalla vischnaunca da domicil
Burgheis da tiaras jastras
- Passaport ni carta d’identitad
- Legitimaziun d‘jasters (sche avon maun)
- Damonda per lubientscha d’jasters A1/B1
- Mussament da segirada dalla cassa da malsauns
Partenza
Persunas che bandunan la vischnaunca da Falera han d’annunziar quei avon la partenza cun indicar il datum ed il liug da partenza.
Midadas da casa
Midadas d’adressa enteifer la vischnaunca da Falera ein medemamein d’annunziar alla canzlia enteifer 14 dis. Quella obligaziun vala era per midadas enteifer il medem baghetg.
Obligaziun d’annunzia per locaturs
Vinavon ein era ils locaturs da casas, habitaziuns, combras, tegias eav. obligai d’annunziar alla canzlia mintga arrivada e partenza da locataris.
Dapli informaziuns en connex cull’obligaziun d’annunzia anfleis Vus sin nossa pagina d’internet www.falera.net.
Controlla da habitonts Falera


text:
Per s’annunziar sco dimorant duront l’jamna en in’autra vischnaunca duvreis Vus in assegn da dimora. Quel ei mintgamai valeivels per in onn e sa vegnir prolungius 3 ga (sche l’adressa ei aunc la medema).
Prolungaziun:
Vus saveis tarmetter a nus igl assegn da dimora cun posta cun la remarca « prolunghir ». Lu fagein nus la prolungaziun e tarmettin el directamein alla vischnaunca (ADATG : Dimorants a Turitg survegnan igl assegn sin l’adressa da Turitg).
Tier ina midada d’adressa (enteifer il marcau/il vitg) supplichein nus d’informar nossa vischnaunca per e-mail ni telefon.
Ins sa mo esser el posses d’in assegn da dimora. Sche Vus essas stai tochen uss jamnil(a) en in auter liug supplichein nus da s’annunziar giu leu e da tarmetter anavos a nus igl assegn da dimora.
Sche Vus essas buca pli jamnil(a) en quei liug supplichein nus da s’annunziar giu leu e da dar anavos alla vischnaunca igl assegn da dimora.
assegn da dimora = frs. 20.00
prolungaziuns = gratuit
Tier il formular d'empustaziun


text:
La giustia renfatscha a Le Pen d'avair defraudà daners e d’avair engaschà pliras persunas fictivamain il temp che Marine Le Pen seseva en il parlament d’Europa. Quai ha confermà l’advocat da Le Pen. Le Pen duai avair pajà las persunas cun daners da l'Uniun europeica schebain che quellas hajan fatg lavurs per la partida Front National.
La dunna ch’è vegnida da curt elegida en il parlament da la Frantscha e banduna uschia il parlament d’Europa refusa las reproschas. Per ella èn las renfatschas motivadas politicamain.
RR novitads 17:00


text:
Ils puncts ils pli marcants da la citad veglia da Glion èn perquai vegnì decorads cun tablas d’inscripziuns per rumantsch e tudestg. Las tablas fan attent sin ils fatgs spezials da la refurmaziun, dentant er sin las atgnadads da la citad da Glion. Per giasts ed indigens èsi vegnì repartì en tut las chasadas il pli nov prospect che declera e maina la glieud atras la citad veglia.
La chasa cumin dat oz existiva gia avant 500 onns en il medem lieu. Pia san ins dir ch'il refurmatur Johannes Comander ha gia vis ed è forsa perfin entrà en quella.
Medemamain giogan las differentas portas da la citad da Glion ina rolla en il nov prospect. Las istorgias da las differentas portas, sco per exempel la porta sura, la porta cotschna ni la porta naira, e lur muntada per la citad e per la refurmaziun èn da leger sin las tablas d’infurmaziun.
Il pli nov prospect da la citad da Glion resguarda dentant er la citad da Glion moderna d'ozendi.
Quest prospect fa attent ils visitaders da la citad da refurmaziun che la glieud viva er ozendi en questas chasas istoricas. Ed era questas persunas han lur atgna istorgia, saja quai en il commerzi ni en la gastronomia.
Questas tablas e bandieras fan part a las festivitads en connex cun ils 500 onns refurmaziun a Glion.
RR actualitad 06:00


text:
Cartas dil gi vischnaunca
Tier la carta dil gi dalla vischnaunca setracta ei d’in survetsch dalla vischnaunca. Cun quella carta saveis Vus far diever da bunamein tuts mieds publics en Svizra. La vischnaunca Lumnezia ei en possess da 2 cartas dil gi per la 2. classa. Ina midada dalla classa ei pusseivla, sto denton vegnir fatga al spurtegl da viafier ed ei colligiada cun in prezi supplementar.
Reservaziuns saveis Vus far directamein sut il calender cheusut (eleger datum giavischau). Il prezi per ina carta dil gi munta a CHF 42.00. (Naven digl 01-01-2018 munta il prezi per ina carta a CHF 44.00) Ei dat era la pusseivladad da schar tarmetter la carta per posta (incl. quen) cun in supplement da spesas da CHF 5.00.
Empustar online
Administraziun
Uffeci communal Lumnezia
Palius 32D
Caum postal 54
7144 Vella
+41 (0)81 920 60 00
infolumneziach
Uffeci da taglia
Uffeci da taglia Lumnezia
Palius 32D
Caum postal 54
7144 Vella
+41 (0)81 920 60 08
steueramtlumneziach
Uras da spurtegl
gliendisdis - venderdis
09.30 - 11.30 uras
13.30 - 16.30 uras
ni tenor cunvegnientscha


text:
Cur che di ed onn van da rendì
- Mardi, 15.12.2015, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 15.12.2015, 19:00, RTR
Ils dis èn curts, la stgiraglia che enramescha els e che enzuglia saira e notg para ina giada u l'autra da durar perpetnadads. Perquai contemplain nus magari cun in pau melanconia, co il sulegl va bler memia baud da rendì. E gist ussa il december stain nus era stut, quant spert che l'onn è puspè passà sperasvi! Oz chantan «Noss chors» melodias cun texts per la rendida dal sulegl, poesias e maletgs che van era bain a prà cun la rendida da l'onn.
Redacziun: Rosvita Barenius


text:
Tenor ils auturs da quella cumprovan questas cifras che las interpresas reduceschian adina pli savens plazzas per sbassar ils custs en consequenza dal schoc dal franc. La gronda part da las relaschadas nodan ils chantuns Turitg (4'082 plazzas) e Genevra (1'693). Dal chantun Grischun na datti naginas cifras.
Cura vegn discurrì d'ina relaschada en massa?
Sco relaschada en massa valan tenor il dretg d'obligaziuns relaschadas dad in tschert dumber da collavuraturs minimal, ch'il patrun annunzia aifer 30 dis pervi da raschuns dal manaschi. En firmas pitschnas cun damain che 100 lavurers ston almain 10 persunas esser pertutgadas. Tar manaschis cun 100 fin 300 collavuraturs vegn discurrì dad ina relaschada en massa sche passa 10% dals emploiads èn pertutgads.
RR novitads 23:00


text:
Da principi è la repartiziun clera: Il Cussegl grond è responsabel per las leschas e la regenza per las ordinaziuns latiers – là nua ch’ils detagls vegnan descrits. En la pratica n’èn deputadas e deputads dentant betg adina cuntents cun la lavur da la regenza.
Maioritad per sclerir in «veto per ordinaziuns»
Las ordinaziuns che la regenza relascha na correspundian betg adina a quai ch’il Cussegl grond haja atgnamain vulì cun la lescha, è vegnì crititgà durant la debatta glindesdi saira. Perquai vuless ins ussa sclerir d’introducir in uschènumnà «veto per ordinaziuns». Sche la regenza relascha in’ordinaziun che na plascha betg, lura han deputadas e deputas il dretg d’in veto e l’ordinaziun vegn discutada en il parlament.
Ozendi enconuscha be il chantun Soloturn in tal instrument. Dentant era en il Cussegl naziunal vegn ponderà d’introducir in tal. Sco proxim sto ina cumissiun analisar questa pussaivladad e preschentar en insacura ina proposta al Cussegl grond.
RR novitads 20:00


text:
Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga – uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias bellezzas e ritgezzas. Oz datti tschintg bellas chauras «linguisticas» or da la muntanera dals pleds – u cun auters pleds: mias «top tschintg» locuziuns cun chauras. Bavradas da la funtauna dal DRG.
1. tuppa chaura
Èsi insumma adequat da duvrar «ti tuppa chaura» per descriver ina persuna (per ordinari ina femna) main dotada cun intelligenza? Ils Engiadinais (refurmads) han almain l’opziun dad «esser scorts sco la chavra dal ravarenda», cura ch’els èn effectivamain scorts. Ma sche la tradiziun populara (panrumantscha) sa serva da la chaura per caracterisaziuns main scharmantas, sto bain esser insatge londervi. Èn chauras propi tuppas? Tut tenor mettain bain. Èn umans tups? Tut tenor … Mintgacas: tenor nossas locuziuns han persunas che crain da savair tut meglier, ma che na chapeschan gnanc in pip da la chaussa, «in spiert sco ina chaura» u ch’ellas èn «scortas sco la chavra dal vicari» – u sco quels da Medel din: «Quel sa tudestg sco las tgauras digl uestg.» Pia insumma betg.
2. bitschar ina chaura tranter las cornas
Co va quai: Bitschar ina chaura tranter las cornas? Para ch’ils Engiadinais san far quai, però be, sch’els èn maghers avunda – almain vi dal chau. A Zernez è perfin l’entir corp dad ina u l’auter uschè «meger ch’el gess tras las cornas d’üna chevra». Ma tenor mai: sch’in è abel da bitschar ina chaura tranter las cornas, lura n’è quel betg mo magher setg ed in zic gagliard, ma simplamain betg dal tut tschient.
3. far sco las chauras per il sal
Co dir, sch’insatgi è scharfira – p.ex. sin dultscharias? «Quella fa per ils grassins sco las chauras per il sal!» Quai po sa chapescha era vegnir extendì sin auters geners da garegiaments, sco quai che nus chattain p.ex. en in attest per Trun: «Quel fa per femnas sco las cauras pil sal.» E che regls e desideris na chalan betg cun la fin da la giuventetgna, mussa er ina locuziun da Dalin: «Las tgoras viglias letgan è bugen sal.» (Pli explicita ed explicativa che en il DRG è qua la remartga tar ils collegas da l’Idiotikon: die alten Geissen schlecken auch noch gern Salz – gemeint sind geile, alte Weiber.)
Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:
4. las chauras en ils seghels
Allusiuns maldeschentas sco sura fissan qua ed uss, al cumenzament dad in onn nov e net, in pau «sco las chauras che van per ils seghels», pia al fauss lieu. «Tü hast las chavras chi van pels sejels» vegn (u vegniva?) ditg en Engiadina Bassa als uffants che han la mutschigna en il fauss lieu, qvd. culond giu dal nas. Però: il maletg da las chauras en il seghel po bain esser bel, ma ozendi è’l probabel empè dad ina locuziun duvrabla plitost in lign.
5. ir sin chauras alvas
Qua e là guard’ins sin chauras alvas, p.ex. fixond palpiris alvs durant scriver (u betg scriver). Dentant, insacura èsi dad agir! E tuttenina ans dat x ina luna lura quel stumpel da simplamain far, senza grond plan e senza pasar las schanzas dad avair success – e lura giain nus sin chauras alvas. Per tschertins n’è quai – empruvar a bun gartetg – nagin chaprizi, mabain in motto, sco quai che l’exempel da Mustér ans mussa: «Jeu mun sin tgauras alvas, aber ampruar amprov’jeu.» Il parairi «quel va schon sin chauras alvas» po era vegnir duvrà per commentar stentas amurusas, numnadamain cura ch’in giuvenot va sin visita tar ina matta, malgrà che tut ils auters san gia ordavant ch’i na dat nagut ordlonder. Il pauper schani sa senta lura forsa sin la sava sco las chauras en ils seghels … Ma almain ha’l empruvà.
Fotografia: Chauras a Sufers, 1915 (O. Kunz / Fototeca dal DRG).
Suonda LATABLA!
-
Festival da diversitad: Culla GiuRu en Frislandia Da Naomi Arpagaus ed Uolf Candrian (GiuRu) - Uss ein las memorias d’ina jamna plein program aunc frestgas e valan la peina…10 d'october 2018501 giadas
-
5 chauns Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga – uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da…19 da settember 2018684 giadas
-
5 bels pajais Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga – uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias…15 d'avust 20181094 giadas
-
Meilgranats e Baklava Da Naomi Arpagaus (GiuRu) - Igl ei ils 7 da fenadur e nus arrivein encunter sera ad ina staziun da bus bandunada.…08 d'avust 2018442 giadas


text:
En Svizra vegn registrà ina da las stads las pli sitgas. Tenor Meteo Svizra hai sulet anc dà trais periodas ch’eran pli sitgas che l’actuala e quai dapi il cumenzament da las mesiraziuns il 1864. En las muntognas manca uschia la plievgia che croda per regla entaifer dus mais. La mancanza da la plievgia e las temperaturas autas han per consequenza che funtaunas han pauca aua ed il terren sienta ora. Ed il basegn d’aua sin las alps è auts, ina vatga dovra mintgadi dapli che 100 liters.
Transports d’aua èn chars
Per pudair transportar aua sin alps dovri sgols da helicopter. L’Agid da muntogna svizra porscha uss ad alps che ston laschar far tals transports da sustegnair ils custs. Normalmain sustegnia la fundaziun projects ch’èn orientads vers il futur, scrivan ils responsabels da la fundaziun. Ma ella haja temporarmain midà la strategia pervi da la situaziun precara tras la setgira.
RR novitads 12:00


text:
Nevin Galmarini guarda enavos sin ina stagiun d'enviern 2017/2018 sensaziunala. A Pyeongchang è l'Engiadinais vegnì campiun olimpic en il slalom gigant parallel. Plinavant ha Galmarini era anc gudagnà la cuppa mundiala generala.
Cun questa undraziun è Nevin Galmarini uss en ina liga cun Dario Cologna, Nino Niederreiter u Nino Schurter, ch'èn era gia vegnids undrads sco sportists grischuns da l'onn.
Ulteriura undraziun per in atlet engiadinais
Cun Luca Tavasci è in segund Engiadinais vegnì undrà venderdi saira. Il passlunghist ha gudagnà il premi sco meglier sportist grischun cun impediment.
Sco newcomer da l'onn è il freeskier da 18 onns Rafael Kreienbühl vegnì undrà. Il titel sco equipa grischuna da l'onn han ils Calanda Broncos dal american football survegnì. Ed il premi sco funcziunari da l'onn è i a Carl Frischknecht, ch'è vegnì undrà per sias diversas funcziuns en il sport da tir.
RR actualitads 06:00


text:
Ensembles da renum internaziunal
- Mesemna, 16.9.2015, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 16.9.2015, 19:00, RTR
Ins po dir ch'il stil da musica d'ensemble da brass modern è naschì l'onn 1951 cun il Philip Jones Brass Ensemble. Philip Jones ha fundà quai ensemble e ha cumenzà ad arranschar musica dals differents geners per la furma d'ensemble. Quella nova scena è creschida e vegnida pli e pli vasta enfin il di dad oz.
Oz pudais tadlar en l'instrumentala ina selecziun da las pli enconuschentas furmaziuns naziunalas ed internaziunalas. I spetga ina vasta ed interessanta ura, pertge mintg'ensemble ha sviluppà ses agen stil e posseda in caracter unic.
Redacziun: Flavio Tuor


text:
Mardi era vegnì enconuschent che las autoritads russas hajan perquirì biros da la fundaziun «Open Russia» da Chodorkowski. Questas novas acziuns da la giustia èn en connex cun in cas da privatisaziun dal 2003. Tenor il stadi russ ina privatisaziun illegala dad in'interpresa da miniera e ladim.
L'entschatta december aveva la polizia reprendì in cas pli vegl. I duai dar cumprovas che Chodorkowski haja instradà il mordradetsch dal burgamester da la citad sibira Neftejugansk.
Chodorkowski refusescha tut las reproschas. Quellas sajan politicamain motivadas. El viva dapi il 2013 en Svizra.
RR novitads 12:00


text:
A l’ultima votaziun la fin da november 2015 èn be bundant 18% dals votants ids a l’urna. Quai malgrà ch'era tematicas sco la dumonda da la Biosfera ensemen cun la Val Müstair èn stadas sin la glista da tractandas.
Ma co quai ch’i para uss n’è quai betg mo il cas a Scuol. La tendenza en tut la Svizra giaja en questa direcziun. Nua ch’i dettia fusiuns pli grondas, saja l’interess politic ì marcantamain enavos. Quai ha ditg Ursin Fetz da la HTW Cuira envers RTR. Fetz ha manà plirs projects da fusiun da vischnancas en il Grischun.


text:
En l’Arabia Saudita han dunnas per l’emprima giada en l’istorgia dastgà ir a guardar in gieu da ballape en in stadion. Medias localas han publitgà fotografias da dunnas cun schlingias en las colurs da fan dals clubs sur ils mantels lungs nairs. Il gieu tranter las duas partidas da l'emprima liga Al-Ahli ed Al-Batin ha gì lieu en la citad da costa Dschidda, en l’ost dal pajais.
L’autoritad da sport saudiaraba aveva communitgà ordavant che totalmain trais stadions sajan vegnids preparads per famiglias. L’avertura da stadions per dunnas è ina da las refurmas socialas en il pajais islamic. A partir da proxima stad dastgan dunnas era ir sezzas cun auto. Ultra da quai ha il pajais er abolì suenter pli che 35 onns il scumond da kinos.
RR novitads 10:00


text:
Inhalt
Naziunal/Internaziunal
-
Bacsinszky dumogna la 1. runda a Doha
Timea Bacsinszky è sa qualifitgada cun fadia per la segunda runda dal turnier da tennis a Doha. La Svizra ha battì l'americana Bethanie Mattek-Sands cun 6:7, 6:1 e 6:3 suenter passa duas uras e mez. Sia proxima adversaria è la casaca Julia Putinzewa.
Bencic frunta sin Coco Vanderweghe
Suenter in ticket liber per la prima runda enconuscha er Belinda Bencic si’emprima adversaria. Ella frunta per la terza giada sin l’americana Coco Vanderweghe. En las duas primas partidas aveva mintgina gudagnà ina partida.
RR novitads 20:00


text:
Suenter in onn en suprastanza succeda Roman Pfister a Jon Carl Tall ch’è stà 11 onns al timun da l’URB. El veglia cuntinuar cun quai ch’haja funcziunà, ma era avrir novas pussaivladads, ha ditg Pfister a la radunanza annuala da l’URB a Turitg. Sper Jon Carl Tall ha era Erica Vonmoos dà sia demissiun suenter 20 onns en suprastanza. En ses pe è vegnì elegì Nino Enderlin.
Dapli daners da la Lia Rumantscha
Il quint da l’URB serra cun in surpli da radund 6'500 francs. L’onn passà ha la Lia Rumantscha decidì d’augmentar la contribuziun per 10'000 francs sin 15'000 francs. Uschia po l’Uniun organisar en l’avegnir dapli inscunters. La diaspora saja in tema fitg impurtant che stettia a cor a l’uniun tetgala, ha ditg il secretari da la Lia rumantscha Martin Gabriel. 20'000 Rumantschs vivian ordaifer il territori da tschep.
Referent ospitont
Oscar Knapp, il president da SRG.R, è vegnì envidà sco referent a la radunanza da l’Uniun dals Rumantschs da la Bassa. El ha raquintà co che la SRG ha vivì l’onn avant la votaziun davart l’iniziativa «No Billagۚ» e skizzà las sfidas per RTR suenter la votaziun.
Rendezvous ad Oerlikon
Ils 3 da matg organisescha l’Uniun in inscunter en la Giesserei ad Oerlikon nua ch’il nov president Roman Pfister vegn a raquintar da sia vita. Da professiun è el forensicher ed el è stà vicemanader tar il servetsch secret svizzer.
RR novitads 06:00