text:
Milen-e e milen-e dë stòrie parije a son perdusse antra l’afann ëd tuti ij di e le busiardarìe ‘d vàire tonelà ‘d papé dë stòrie ufissiaj, për la pì part fàusse e domestià.
Cheidun a l’ha scrivune dë s-cianch, e për sòn i podoma ancor lese e arcordesse – a l’é mai pro, da già ch’i seguitoma a falisse – dle conseguense ch’a l’ha portane l’avèj vorsù deje a d’àutri le ciav ëd nòsta ca.
Ël confin
Silvio Faccenda
L’ava fiocà tut ël di. Ël silensi dla giornà l’era stat rot mach dai breugg ëd le vache ant la stala e dal ciosoné dij passaròt che rivavo fin-a sota al pòrti a pitoché le brise da l’arbiòt 1 dij crin sensa lassesse ciapé ant le trape. Ëdcò ij passaròt son bon con la polenta për pasié la fam.
«…Va savèj se coj pòvri fieuj an Russia ancheuj l’avran da mangé na scuela ‘d queicòs ëd cad… magara l’avèisso scarament na fëtta ‘d polenta fumanta…»
La testa e ‘l cheur l’ero mach sempe là.
Antramentre che rangiava ‘l roet ëd la slòira a-j tornava a la ment la soa guèra, cola che an sle colin-e dël Carso l’ava robaje ël mej ëd soa gioventura.
Ël man-i neuv për ël trent l’era anco’ nen basta svirà da podèjlo ambranché con l’andi giust.
«…Ah! Ij mèi fieu’ son là a fé na guèra fòra ‘d nòstra tèra e va savèj përchè…».
Ant lë scur ëd la sèira riessiva pì nen a giusté ij dent al rastél e i-j na grevava intré antëcà për nen sente lòn che chiel pensava da le ciance ‘d chila ch’a mitonava jë stessi pensé.
Pòche fëtte dla polenta ‘d mesdì, rustìe an sla bresa, soagnà con na carbonà ‘d bross 2 e ‘n bicer ëd vinet, an sla paciara, l’é stàita la sin-a soa e dla fomna. Për ij doi matòt, na fëtta ‘d polenta ant na scuela pin-a ‘d lat pen-a monzì da la vaca giaja e na pugnà ‘d castagne broà.
Anvërtojà ant le mantlin-e, un caplass forgià dal temp e da le pieuve an sla misura ‘d soe teste, ij sòch sarà ai pé con na brancà ‘d paja, rivavo a Catalan ant la stala ‘d Tistòt da le cassin-e dj’anviron. Cola sèira i ero tanti: Masin dle Carbonere, Cech dj’Ochet, ël Giòri, Carlo dla Rian-a, Miclin dël Canton, Giròni dla Botega, Cianòt, Cech dij Benedét 3 e peul esse ancora d’àutri; l’han tacà a dëscore. La matin al mërcà a Canal l’era corìe la vos che j’Alpini j’ero squasi a la riva dël Dòn e continuavo «l’avanzata vittoriosa» ant ël cheur ëd la Russia.
«… Ma còs l’ha-ni fane ij Russi për andeje a massé parèj?… e a fesse massé… La fomna dël Melo l’ha dime che ‘l fieu’ ëd Michina l’é stà mòrt an Grecia… Pòvra dòna, sola, vidoa da la guèra d’Àfrica, adess ëdcò ël fieu’ l’han massaje!… Le guère son pes ëd le pestilense… Pòr Melo, o j’era fasse l’idèja che ‘l matòt ëd Michina l’avrìa marià soa fija Teresin, ëdcò për buté ansema un tòch ëd tèra ëd pì da travajé e vive pì tranquij… L’ha-ti 4 sentì?… Testa Plà 5 o dis che l’oma «la vittoria in pugno» Soma bej! Andoma a bostiché le vespe!… La Russia l’ha nen ëd confin tant a l’é granda. Adess an fan crijé “Hèja hèja” 6 ma pen-a a vira l’oma peui da crijé Hàja hàja… e sti plùfer, 7 sempe stà nòstri nemis 8, an comando lor… a costi falurco i lo gavroma ‘l “fesso” d’an testa!».
Angelina, për rompe sti discors, l’ava pogià an slë scagnet ij bicer e Tistòt, 9 sdassne d’avèj dit tròp, l’era andà a tiré un pinton dël nebieu’ neuv ëd col bon për la companìa dj’amis. Tuti l’avo dit la soa an sla guèra e Cen 10 l’ava tacà a parlé dël mërcà, dl’amass, 12 dle requisission dël gran e dël vin e dle bestie. Angelina l’era scociolasse an sël balòt ëd paja daré a Tistòt, squasi a goernelo ch’o dissa nen tròp, e con la ròca an man filava la lan-a tosonà a le soe feje; ël pì cit l’era andurmisse con la testa an sij znoj ëd mama e la matòta rosiava l’ùltime castagne restà al fond ëd la bronza.
La neut coatava ‘d fiòca le pianà, ij caplass e le mantlin-e ch’a portavo tuti a soe ca.
La festa apress, dòp Mëssa, an sla piassëtta aranda dla gesa, le fomne favo reu për sò cont contandse miserie e segret. Le fije as davo litura con le larme a j’euj dle litre militar sërcand d’andviné le paròle scancelà da la censura e arvivivo ij temp dle pì bele speranse passà con ij moros adess lontan coma ij pì bej seugn.
Ij matòt, trames na sghijaròla, doe balòte ‘d fiòca e tanti dispét a le matòte, favo un ciadél ëd la forca.
J’òm parlavo dël pì e dël meno e queidun a arpijava ij dëscors dla vijà ant la stala ‘d Tistòt.
Ël vicepodestà e ‘l maressial an pension a passavo ‘d cobia da ‘n reu a l’atr e, con la scusa ‘d consgné dij papé dël Comune, sërcavo dë scoté tuti ij dëscors.
Passà pòchi di l’ero ancaminà ‘d perquisission ant le ca, varda ‘l cas, ëd tuti coj che l’avo vijà da Tistòt e, l’era da spetesslo, son ëstàit tuti portà an caserma për n’interogatòri. Prontà a la lesta ij verbaj, na bon-a part dij convocà dai Carabigné a Canal, son stà portà a Coni sensa gnanca podèj fé savèj cheicòs a le famije che afanà l’han spetà con ël magon a còl, tuta na neuit ëd pior sensa avèj ‘d neuve. L’han dnonch 12 fat un process a la lesta e Tistòt ëd Catalan con Cech ëd Beta, sensa ‘l temp ëd capine un-a, son trovasse an via Leutrom, 13 an përzon coma ‘d delinquent.
Ant la neuit, travers la sità bòrgna për l’oscurament total, son stà compagnà da ‘d fiolastron an camisa nèira, a biton 14 e a pé ant ël cul fin-a a la stassion e con un treno mal combinà son rivà sota scòrta a Pisticci. 15 L’avo arfilaje na condana a ses mèis ëd confin për avèj parlà malament dël “regime fascista” e për avèj minacià 16 soversion e arvire, coma dis la sentensa dël process ëd Coni.
Pisticci l’é pa mach lì a doi pass! La gent dël pòst l’é tut àutr che grama, ma già fin dal parlé l’é pa fàcil capisse. Tuti ij di ël contròl dai Carabigné. Mangé ‘l pòch ch’a-i era con ij bolin dla téssera anonaria, a smijava robà a le masnà; deurme ant n’alogiament a randa dla caserma d’andova as surtiva mach për fé ‘d travaj sempre sorvelià e maltratà da coj plandron dla “Milizia”: costa la vita grama ëd tuti ij di. Le giornà son longhe lontan da ca e da la famija abandonà për fòrsa, e a ca le fomne tendìo nen a cudì le masnà, ij vej, le bestie e la campagna, e peui core a anrambesse a tute le conossense për avèj ‘d neuve dj’òmo lontan e dij fieu’ an guèra.
Le litre quandi rivavo l’era për metà dëscancelà da la censura e ampinivo ‘l cheur ëd sangiut sarà ant ël còl për nen sagriné tròp le masnà.
A Cech, già pitòst an là ant j’agn, l’avo condonà tre mèis, e quandi l’era partì squasi da scondon Tistòt l’é trovasse sensa gnanca ‘l confòrt ëd n’amis davzin për dé sfogh a sò sentiment an parland soa lenga ‘d ca.
Ël di dla Madòna d’Agost, da n’Ast, Tistòt l’ha telefonà ai sò parent a Canal. I era gnun-e àutre manere ‘d dé la neuva a ca. Gidio 17 l’era partì come un balin da s-ciòp con soa bici e l’era rivà stranfiand a Catalan; a ca i era gnun, j’ero tuti a la Mëssa Granda a porté soe larme e sò rosari a la Madòna.
Leone con ël camioncin che o j’era fasse tajand la vitura sinchsentequatòrdes Fiat për nen che a-j la requisisso e për podèj fé sò comersi, l’é rivà ant un nèn, as fà për dì con le stra d’antlora, a la stassion d’Ast, e l’ava portà Tistòt a ambrassé fomna e masnà, chërsùe ëd na spana.
Arpijasse da le larme ‘d comossion e da le prime conte dij tanti di passà lontan, l’é fasse na gran festa. Peui ‘l travaj l’ha comandà le giornà longhe për la guèra, ch’a finìa mai, e curte për tut ël travaj ch’a l’era mugiasse antëcà e ant le vigne travajà a la bel e mej da la fatiga dla fomna, ridòta squasi a n’ombra, e da le masnà ch’avo provà le prime brute esperiense dla vita.
Finì tut ël batibeuj dla guèra, l’é restaje ‘l ricòrd ëd tante prepotense, dij dësgust, dle soferense e peu’, dzoratut, ël pior për parent e amis mòrt sota le bombe, për ij fieu’ che la guèra l’ava massà al front e la speransa che ij tanti dëspers ant tère lontan-e un di sarìo tornà.
Guèra ‘d pòvra gent! Për còsa?
(Parlada ‘d Canal – Roé)
Ij Brandé, Armanach ëd Poesìa Piemontèisa 1997
1 Arbiòt: cit arbi.
2 La carbonà a l’é fàita ‘d pan e bross; ël bross a l’é na sòrt ëd formagg fòrt.
3 A son ij diminutiv ëd Tomà (Masin), Fransesch (Cech), Michél (Miclin), Lussien (Cianòt).
4 L’ha-ti?: ‘T l’has-to?
5 Benito Mussolini.
6 A l’era ‘l crij dij fassista, anventà da Gabriele D’Annunzio.
7 Plùfer a l’é lë stranòm che ij Piemontèis a-j dan a j’Alman.
8 Nemis: inimis.
9 Tistòt: diminutiv ëd Batista.
10 Cento: Vissent, Vincens.
11 Amass: an it. annona.
12 Dnonch: dlonch, dun-a.
13 La përzon a l’era giusta an contrà Leutrom, a Coni.
14 Biton: arbuton.
15 An Toscan-a.
16 Minacià: mnassà.
17 Gidio: Gili (Egidio).


c: text/html

text:
Polìgon (geometrìa)
Ü Polìgon in geometrìa l'è öna figüra geomètrica piàna, che l'è dizegnàt da öna lìnea spesàda e seràda;
- i làti del polìgon i è i segmèncc de la lìnea spesàda seràda,
- i vertìci del polìgon i è i póncc che i è 'n cümü a dù làti,
- i diagonài del polìgon i è di segmèncc che i lìga dù vèrtici de dù làti che i è mia tacàcc tra de lur,
- ol perìmeter del polìgon l'è la somatòria de töcc i sò làti.
Cuntegnüü
Ol nòm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol nòm polìgon 'l vé dal Gréch Antìch e l'è 'l insèma de dò paròle, πoλύς cioè "tànce" e Ywvίa che 'l völ dì àngol.
La famèa di polìgon[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ü polìgon l'è ciamàt sèmplice se i sò làti i se 'ncrüzia mia tra de lùr, menimà l'è dicc complès se alméno dò di sò làti i se 'ncóntra e i se tèa tra de lùr.
Tra i polìgon sèmplici gh'è chèi convès e chèi mia convès; i polìgon convès i è chèi polìgon che, ciapàcc dù póncc a càzo dèt in del polìgon ciamàcc A e B, se se tìra ü segmènt che 'l và da A 'nféna a B, chèsto 'l rèsta sèmper, 'n töcc i càzi, töt dét in de la figüra, töt dét 'n del polìgon, menimà i è ciamàcc polìgon mia convès chèi che, ciapàcc dù póncc a càzo dèt in del polìgon ciamàcc A e B, se se tìra ü segmènt che 'l mèna da A 'nféna a B, chèsto segmènt 'l istà mia sèmper töt dèt in del polìgon, ma 'l pöl ìga ü tòch che 'l rèsta fò de la figüra.
Tra i polìgon convès s'pöl catà fò chèi regulàr e chèi mia regulàr; i prim i è polìgon che i gh'à i àngoi töi grancc istès e i làti töi lónch istèss, menimà chèi mia regolàr i gh'à i lati o i àngoi diferèncc tra de lur. Per ezèmpe ol rómbo e 'l retàngol i è mia regolàr, dezà che 'l prim 'l gh'à i àngoi mia töi grancc istès e 'l segónt 'l gh'à i làti mia i làti töi lónch istèss, menimà 'l quadràt l'è ü polìgon regolàr.
Somatòria di àngoi dét in d'ü polìgon[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La somatòria di àngoi dét in d'ü polìgon l'è sèmper compàgna a la somatòria de tace àngoi piàcc, cioè de 180 gràdi, quance i è i lati del polìgon meno dò:
Per ezèmpe la somatòria i àngoi dét in del triàngol che 'l gh'à trì làti l'è:
- cioè l'è 180 gràdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Besasc
Besasc (nom ufizial in italian Besazio) a l'è una frazion del distret cumün de Mendris. in del Canton Tesin. Infina al mes de Abril del 2013 l'ha faa cumün indeperlü. In del 2011 al gh'eva poch pussee de 600 abitant e prima de l'agregazion a Mendris el sò cumün al gh'eva una süperfiss de 0.90 km². Al se tröva a una altitüden de 497 meter sura al livel del mar.
Co la votaziun popular del 20 de november del 2011 (303 vot a favur e 37 contra), i abitant del cumün i hann acetaa la fusion col cumün de Mendris. El resültaa de questa votaziun l'è staa acetaa dal Gran Cunsej e l'è vegnüü uperativ cunt i eleziun cumünal del mes de april del 2013.
Besasc a l'è tacaa a Mendris, Civ (IT-VA) e Ligornet.


text:
Massa muleculara
La massa moleculara d'un cumpost chimigh (ciamada anca pes mulecular) è la massa de dumà una mulecula de quel cumpost lì, espressa in ünità de massa atomiga (o UMA o dalton) o - 'me che'l süced de solet in chimiga- in g/mol se se riferissum a un nümer de l'Avogadro de mulecul. La massa muleculara la se pö cüntà 'me la soma di mass atomigh de tücc i atum che furmen la mulecula.
Per esempi, una völta che se cugnussen i mass de l'idrogen (1,0079 u) e de l'ussigen (15,9994 u) la massa muleculara de l'aqua (H2O) a l'è:
2 × 1,0079 u + 15,9994 u = 18,0152 u
I mass di mulecul vann de valur piscinit 'me quela de l'H2 (2,0158 u) a sentenn de mijaja de u per i macrumulecul 'me i pulimer, i pruteinn e i acid nücleigh. Per dagh un'ideja de la massa d'una mulecula piscinina, 'me quela de l'aqua, tegnì cünt che 1 u = 1,66054*10-27 kg, dunca in d'un gram d'aqua gh'è pressapoch 3,34*1022 mulecul.
Per i cumpost chimigh minga mulecula e in particula per i cumpost jonigh e i zwitterjun, se pö minga parlà propi de massa muleculara, ma pütost de massa o pes furmula, in riferiment a la soma di mass atomigh di atum de la so furmula minima.
Per esempi, per el sulfaa de sodi la furmula minima a l'è Na2SO4 e dunca el pes furmula a l'è:
2 × 22,98977 u + 32,06 + 4 × 15,9994 u = 142,04 u
Una quantità in gram d'un quaj cumpost ingual al so pes mulecular (o pes furmula) al gh'ha dent 6,022*1023 (el nümer de l'Avogadro) de mulecul de la sustanza, che in del SI a l'è ciamada mol).


text:
Motociclist mora suenter collisiun cun camiun
- Sonda, 18.6.2016, 9:18
Il venderdi suentermezdi è in motociclist collidà cun in camiun tranter Ardez e Giarsun en l’Engiadina. Il motociclist grevamain blessà e vegnì sgulà cun la Rega en l’Ospital chantunal a Cuira, nua ch’el è lura mort.
Ina gruppa da motociclists Tschecs charrava il venderdi suentermezdi sin la Via d’Engiadina H27 en direcziun da Zernez, communitgescha la Polizia chantunala.
A Magnacun è in dals motociclists lura vegnì sin il vial oppost. El è sinaquai collidà cun in camiun che vegniva encunter. L’um da 60 onns è vegnì blessà grevamain tar l’accident.
Malgrà ch’el è vegnì reanimà da la squadra d’ambulanza Scuol al lieu da l’accident e silsuenter sgulà cun la Rega a Cuira en l’Ospital chantunal è el mort curt temp suenter.
RR novitads 10:00


text:
Tour de Suisse: Mathias Frank sto dar si
- Gievgia, 16.6.2016, 10:14
Per il Svizzer è il tur a fin anticipadamain per motivs da sanadad.
In dals favurits per la victoria dal Tour de Suisse, Mathias Frank, sto dar si la cursa. Quai ha communitgà ses team IAM Cycling avant la partenza per la 5avla etappa.
Il Lucernais da 29 onns n'è anc betg sa revegnì d'ina ferma bronchitis ch'el ha dapi passa in'emna. L'equipa haja perquai decidì che Frank duai dar si per pudair mantegnair las ulteriuras finamiras da la stagiun.
RR novitads 10:00


text:
Milano, 12 dicembre 2017 - Me sont sognà de vess nell’ann 2100 e de guardamm in gir per vedè chi è ch’el gh’era di me parent e di me amis. I me fioeu gh’eren pu. Nassù progressivament nel 1964, 71,73 avarissen passà, se viv, i 136, 125, 127 ann e i me nevod 96, 93, 90, 85. Forse gh’eren ancamò, lor. Invece gh’era propri nissun di me amis, di me creditor, di me debitor (de quej ghe n’era minga nanca quand s’eri viv). E la mia miè Grazia Maria Raimondi la gh’avariss 155 ann, e mia sorella Maria 154. La cùnta l’è n’a realtà perché el dì di mort, nell’andà a trovà i noster cari, leggium semper in su le lapidi i dat de nascita e de mort e femm i càlcul. Semper nel sogn me guardi in gir e vedi l’offizi del custode de la cà in doe abitavi. Penetri dent cercand de famm minga vidè. Gh’è el televisor acces. L’è tutta ona paret, inscì come l’aveva descritt in del so’ liber “1984” el scior George Orwell. El sembra on telon del cinema. E chi gh’era nel video a color? Noo, podi minga credel! El Conti ch’el guidava el so’ Tale e Quale Show.
Ciappi el telecomando e schisci el second canal e te troeuvi la Domenega sportiva, nel terz Chi l’ha visto e peu man a man cantant e attor che andaven per la maggior nel 2017, cont i problema de salud, de immagin, de donn, de scrittura, de audience, de share: e l’Antonella Clerici, el Pippo Nazional, l’Albano, la Romina e la Leccisi, el duo, el trio, el quattrio, el cinquio, la Cecilia la sorella Belen, personagg del Gossip de 83 ann prima. Possibil me sont dit. E hoo taccà a girà sicur de vidè a la fin Giancarlo Magalli che l’era titolar de “Ieri e Oggi” dell’ann 2100, dimagrii ‘me on scheletro. Invece no. Tutt ver. Ona television de vecc! Sarà perché quella di giovin la var nient. E allora me sont mis a vosà: “E mi? E mi?” “ A sont vecc anca mi. L’è el me moment. Perché ghe sont minga con vialter. Gh’avaria on para de idee.” La risposta l’è stada netta (nel 2100 i televisiv parlen ciar) “No, appunto per quell. Ogni idea on programma de men. Tanti idee nissun programma. Tantissim… cancellaa anca dai annuari sia televisiv che teatral. Nissuna memoria nissun pericol.” “ Ma mi, vorevi adeguass.” “ L’è pròpri quell’adeguass, ch’el spussa” “ Ma se se adeguen tucc!” “ Alter caratter: El to’ mal l’è quell de vess ancamò vun de I Gufi” “ I Gufi gh’hinn pu: Magni e Svampa eren mort, nel dersett. Serom restà mi e el Patruno che el ghe bastava el so’ Jazz.
A parlà, a inventà, s’eri restà sol.” “ Pensa a quanti robb te avarisset podù dì. E peu ricordes che gh’era ancamò al to’ fianc el Gigi Lunari. Quell lì l’era ‘na lengua tagliente, on cervell che el pensava anmò. Vialter du podevet fa ancamò del ben a la società inscì come l’era impostada” “ El m’aveva mandà ona commedia su la prima guerra mondial che l’era propri mondial” “ Te vedet? Se fa nanca a temp a parlà de ona idea, che subet te tiret a man robb pericolos!” “ Pericolosa? Oramai la prima guerra mondial l’è ona celebrazion!” “ A hinn passàa centottantatrii ann da la fin, ghe ne voeur domà alter dersett prima de la commemorazion del bicentenari.” “Chi se le recorda? L’è come tirà a man on la terza guerra de indipendenza del 1869. Si, se cantom la canzon del pover Luisin, popolar, la toca ancamò ona quaj corda ma, l’è lontana” “ Mi la canti anmò… On dì per sta contrada passava on bel fioeu/ e on mazzolin de rose l’ha tra’ in sùl me pùggioeu/ e per tri mes de fila e squasi tucc i dì/ el passeggiava semper/ domà per vedemm mi/ vegnù el ‘69, ‘na guerra disperada/ e mi per sta contrada lu pu vedu passà/ on dì piovea vers sera s’cioppavi dal magon/ quand m’è rivàa ona lettera/ col bord de condizion/ scriveva la sorela del pover Luisin/ che l’era mort in guerra denanz al Castellin/ hinn già passà trii ann l’è mort el vedi pu / eppur sto pover coeur/l’è chi ancamò per lu>…” “T’è vist? T’è sentìi? Gh’è on quaivun ch’el piang. Questa a l’è la forza di canzon popolar. Fa piang anche a distanza de dusent e ann. E mi devi credet! Se te do a tràa te me tiret in aria on gibilèe che el Grillo se le sogna de nott e anca de dì” “ Te parlet de on alter partìto politico?” “ So nanca se se ciamen, partiti. A hinn semper chi!
Però man a man che passa el temp el partito el perd la soa forza e la incorpora in ona persona sola. Han incomincia giamò nel 2017. Guarda ti. Do “potenti!” quel della Corea del Nord e quel di Usa. A hinn stà lor a volè determinà el mond. E peu le entrà dent el portento de la Russia e peu quel de Israele e peu quell dell’Iran, dell’Iraq e avanti savoia…” “ Cossa gh’entren i Savoia?!” “ L’era on moeud de dì. Avanti savoia che ven la ploia.” “ Cossa l’è la ploia ?” “ Ti, e tutti quei come ti. Che voeuren tirà a man penser, prospettiv, intuizion, progett e ancamò caprizzi, sghiribizz, convinciment de natura filosofica, scientifica, politica, religiosa e che disen che senza quej concett el mond el se setta, el va pu avanti. Tutti quej che gh’han a noja la cultura segutand a parlann. Tutti quej che fann minga tesor de la storia e di grand che hann fa filosofia, etica e… varda ti, anca politica. Tutti quej che se dementeghen i discors e la volontà dei pader passaa. L’è ‘na ploia. Pioeuva. Ploia per fa la rima cont savoia. Che la ven giò a sluscia (acquazzone perdurante) , che la te infanga in primis ma poeu la te lava, la te neta e te fa sentì polito, in grazia.” “ Uei ma te set passàa da la mia part? Te rasonet come rasonaria mi!” “ L’è per fatt vedè come a ti, a Lunari, e a tanti, i port sarann semper saràa” “ Famm minga montà la testa. Cossa gh’entri mi ne la filosofia del mond, cosa gh’entra el Lunari? “ “ Dimm… chi l’è el personagg ideal de la commedia, quell che te vorarisset fa ti? “Giusepp Ungaretti” “Vist? La toa scelta la te incioda” “ Di queste case/ non è rimasto/ che qualche brandello di muro/ di tanti/ che mi corrispondevano/ non è rimasto/ neppure tanto/ ma nel cuore/ nessuna croce manca/ E’ il mio cuore/ il paese più straziato.”
“ T’el vedet? La basta ‘na poesia come questa, che el Lunari l’avarà missa ad hoc, a fa’ derbì i oeucc, a bloccà on azion armada, a fermà la man a sti capp che voeuren la pas, nel nomm ciaschedun del so’ Dio e intanta studien come fa per mandà l’umanità a la distruzion. Ecco perché ve veouren no, portador de poesia! Puà!” “ Beh, doman, anca nel 2100, Santa Luzia la riva col so’ asnin. La prepara la strada per la nascita del Redentor. Magari quest’ann el nassarà verament, de fatt, per mett i robb al so’ post. E allora devom usà internet a tutto spiano perché ghe sien miliard de visitazion de la Grotta. A lu… che l’è nassù per fass mett in cros e ch’el mettom in cros ogni minutt de la giornada, perché gh’emm paura a vess bon, gh’emm timor che la pas la sia noiosa, savemm minga usà el temp liber se de no che cont la prepotenza, la sopraffazion, l’egosimo… a Lu ghe femm i auguri de Bon Nadal e ghe disom “Benvegnuu in ‘sto mond de palta. Se te podesset traformalla in Bontà e Amor el sariss el regal pussè bell che te podarisset fàa per tucc”.


text:
Petnèda
La petnêda u anca petnadûra l' è la manéra 'd petnèr e 'd mèter sù i cavî a secònda dal stîl e dla moda ch' la persòuna la vōl tgnìr adrē. A s pōl mèter sù na bòuna petnèda per sô còunt, cun la spasèta e 'l phòun u avér-egh biśògn ch' al la mèta sù al barbēr u la paruchéra.
El petnêdi 'd lung al tèimp
A s pōl avér n' idéa dal petnêdi 'd lung al tèimp s' a s guèrda i artràt dal persòuni in dal pitùri e in dal scultùri dal pasê.
In dla preistòria
Dala preistòria pòchi testimuniànsi egl' în rivèdi infìn ai nòster dè, mo però a cgnusòm la statuèina 'dla Vèner 'd Brassempouy, datèda ed 22.000 an prìma 'd Crìst, e quèla 'dla Vèner ed Willendorf ed 20 000 an prìma 'd Crìst, ch' i s pólen der na quèlc idéa d soquànti petnêdi ch' i se psìven purtèr in chi tèimp luntàṅ.
In dla Meśopotàmia
I Asîr e i Babilunéś i druèven p'r el clàsi piò sgnóri dal petnêdi élti in sìma a la testa cun furgê a undèini i cavî cun di fer chèld, e i purtèven dal trèsulèini in del bèrbi , mèinter che i òm puvrèt i tgnìven na plêda.
In dl Egìt antîg
Anca i Egisiàṅ antìg i tgnìven diferensièdi el petnadûri a secònda dal funsiòun 'dal persòuni: piò 'laburèdi e presiōśi i ér'n el petnêdi e piò la persòuna l' éra sgnóra, mo a va anc cunsiderê che la gran pert dal petnêdi laburèdi la s cavèva però da del parùchi u dal bèrbi finti, vist che per dal ragiòun 'd netèsa u anca 'd purèsa religióśa 'l éra custùm p'r i òm ed raśères u tgnîr i cavî dimòndi curt.
-
-
-
-
La stâtva in calchèr 'dl egisiàn scrìba ròs, ed 2500 an prìma 'd Crìst, catê a Saqqara e cunservê in dal Louvre
In dla Grécia antîga
In dla Grécia antîga a s tgnìva abàsta adré al petnadûri. I stîl i cambièven a secònda 'dal perìod e dal diferèinti sitê, mo un quèl ch' a i cumunèva 'l éra la cura ch' i gh' mitìven in dal risèr el petnèdi sia curti che lunghi, sia i òm che 'l dòni, mèinter che i sèr'v i tgnìven la testa plèda e 'l sèrvi la cròchia 'd cavî.
In dal perìod elenìstic (323 – 31 prìma 'd Crìst), i òm i s petnèven cun piò semplicitè mèinter che cal dòni i 'laburèven de piò el lōr petnèdi: infàti Alesànd'r al Grand 'l 'ìva vlû che i sō suldê i raśìsen dimòndi curt sìa i cavî che 'l bèrbi, che acsè, mèinter ch' i a'rèven cumbatû, nisùn nimîg a gh' i avrèv psû strapèr e druèr p'r intraplèri in dal cumbatimèint corp a corp (al scrivìva Plutarc in dal prìm sècul dòp Crìst), e i òm 'dal sitê i a'rèven cupièven vluntéra cla manéra chè.
-
L' Aténa 'd al V sèc. prìma 'd Crìst
-
-
La Vèner ed Prassìtel 'd al IV séc prìma 'd Crìst
-
Artràt dal gréc Ganiméde
-
-
-
'L Aristòtel
-
In dla Ròma antîga
In dla Ròma antîga i òm i s petnèven cui cavî curt, ecesiunê i sèr'v ch' i tgnìven la plêda. Cal dòni invéci i tgnìv'n i cavî lung, risè, tresè, e tgnû strìc in 'na crôchia dedré; mo durant al perìod imperiêl, p'r el sgnōri a 'ndèva a la môda 'd tgnîr 'na v'luminōśa fràṅśa risèda a l'élta in sìm' a la fròunt.
-
-
Al bust ed Pompèo
-
-
Dòp 'dla fin 'dl Impér romàṅ
-
L' Imperadōra Ariàdne tra 'l V e 'l VI sèc. dòp ed Crìst.
-
Al re di ostrogôt Teodorìc in na munéda dal 500 d.C.
-
-
-
Na miniadûra cul frê dutōr Custantèin 'l Africàṅ 'dl XI sèc. dòp Crìst
-


text:
Bentornads al cors de lombard segond el sistema ortogràfic LoReS. Encœ vederom un argoment plutost complicad end la nosta lengua, çoè la formacion dei pluraly. L'è un casin, el plural, perquè gh'è mia una forma generala, gne en àmbit fonétic, gne en àmbit gràfic. Ma vedom end el detalh comè que el funciona el nost idiòma.
27 feb 2016
22 feb 2016
Cors de Lombard (LoReS), leccion 2: I verb
Bentrovads a la segonda leccion del cors ràpid de Lombard (segond el sistema LoReS). Speri que la leccion precedenta la sagui staida mia tròp difícil. No, neh!? En questa leccion ho pensad de far un salt bell gross, per el moment, e de passar diretament ai verb. El perquè?! Ben, ho pensad que un argoment come i verb el mèriti de vésser tratad cond plu calma, perquè i verb lombards i somelha tant fàcily, ma en realtà i è un pòc un bignon sul cul.
19 feb 2016
Cors de Lombard (LoReS), leccion 1: I artícoly
Benvegnids. D'encœ el cominça su La Vox Lombarda un cors ràpid per imparar la lengua lombarda que, a travers del sistema gràfic de quest sit, el tentarà de far capir a voaultre leitor quella que l'è la struitura tant generala quant locala del nòst idioma preferid.
14 feb 2016
La vox sença vox
Encœ ve volł cuntar la stòria d'un gnaro bressan que un dí, quand que l'è andaid a visitar València, el g'ha descovert la bellessa del bilingüism e una volta tornad a casa el s'è rencorgid de l'existença de la soa lengua e el g'ha cominçad un percors de crèscita personala en quell àmbit lí... finaquè el g'ha capid que la lengua l'è una cosa que nomà i "poderós" i pœl tratar. Li persone normaly, i ver "parlants", i val negot. Meno de zero. Sciore e scior, questa l'è la stòria de come la "diplomocracia" la g'ha copad un sogn.
12 feb 2016
El lombard e la propaganda linguofòbica
Quand que se g'ha de far propaganda, envers a qualsevœl còsa, l'è sempre una bona còsa saver endovè que se pœl andar a parar, perquè se l'è vera que la propaganda la se basa en su balle e matade, l'è anca vera que end la generacion de l'ínternet informar-s en su la realtà l'è diventad fàcil fess.
9 feb 2016
La lombardofobia splegada en 4 punts
Come l'era prevedible, la propòsta de lej per el reconosciment de la Lengua Lombarda end la nosta region, portada enanç de la Liga Nòrd, l'è dré a far parlar de sè... e miga pòc.
Iscriviti a: Post (Atom)


text:
Branschas pertutgadas different dal ferm franc
- Glindesdi, 30.3.2015, 10:49
Las branschas d'uras e da farmazia vegnan meglier a frida cun il ferm franc svizzer ch'ulteriuras branschas. Ed era l'economia da construcziun saja il mument pauc pertutgada, sco ils experts da la Credit Suisse valiteschan las branschas svizras.
Il pli stabil saja la construcziun d'abitaziuns a fit. Branschas sco l'industria da metal e l'industria da mangiativas, ch'èn pli dependentas da la dumonda en Svizra, sentian pli fitg il ferm franc svizzer, scriva la Credit Suisse.
RR novitads 12:00


text:
12 10
Ol dé 12 de utùer l'è 'l 285 ( 286 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 81 dé a finí l'an.
Ul dí 12 de utùer al è ul dí da pòost 285 ( 286 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 81 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2003 - Sepang (Malaisia): Dani Pedrosa al è proclamat campiú del mont de motosiclism de 125 sentímeter cöbegh.
1492 - San Salvador, atüalament Watlingh (i Bahame): Colomb al ría a chèsta ísola: i öropé i descuvriss América.
2002 - Bali (Indonésia): ün atentat atribuït a Al-Qaida al causa la mort de 202 persone (88 di che i era australianes).
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Livorno
Livorno (Labro 'n latì; Livourne 'n fransés; Leghorn en inglés stòrich; Livornu 'n còrso; Levuorne 'n napoletà) l'è 'na cità italiàna, de la regiù de la Toscana, capolöch de la pruvìncia omònima. La g'ha presapóch 161.900 abitàncc (dàto ISTAT del löi del 2009), 'na superfìce de 104.8 km² e 'na densità de 1535 ab./km². El cunfìna coi cümü de Collesalvetti, Pisa (PI), Rosignano Marittimo.
Sitüàda sö la còsta del Mar Ligure, Livorno l'è giü dei pórcc piö 'mportàncc de l'Italia, tat come scalo comerciàl tat come türìstich e centro indüstriàl de 'mportànsa nasiunàl.
El teretóre comünàl de Livorno el töl dét apò a lìzola de la Gorgona e le Sèche de la Meloria, che le fà part del Parco nasiunàl de l'Arcipelago Toscano. L'ìzola de la Gorgona la g'ha 'na superfìce de 220 ètari e la se tróa a 37 km de la còsta.
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El cümü de Livorno l'è 'nzemelàt co:
- Bat Yam, Israele
- Cerignola, Italia
- Guadalajara, Spagna
- Haiphong, Vietnam
- Novorossiysk, Russia
- Adana, Türchia


text:
Aur per Petter Northug – plaz 6 per Cologna
- Dumengia, 1.3.2015, 16:25, actualisà a las 18:04
Il passlunghist norvegiais Petter Northug gudogna aur en la disciplina roiala sur 50 kilometers al campiunadi mundial a Falun en Svezia.
Petter Northug è il retg da Falun 2015. Il Norvegiais ha gudagnà quest suentermezdi la cursa roiala, ils 50 kilometers en il stil classic dal campiunadi mundial da ski nordic.
En il sprint final ha Northug la finala battì il Tschec Lukas Bauer. Bronz gudogna il defensur dal titel, il Svedais Johan Olsson.
Plaz 6 per Dario Cologna
Nagina medaglia hai dà per Dario Cologna. El ha cumbatti fin la fin, è adina stà en la gruppa da testa, sin ils davos meters n’ha el dentant betg pli pudì tegnair pitg cun ils sperts. Dario Cologna è la finala vegnì sisavel e sto uschia spetgar vinavant sin ses emprim triumf sur 50 kilometers.
-
1 Saira: Intervista cun Dario Cologna suenter ils 50 km 2:17 min
da Sportissimo dals 01.03.2015
-
2 Saira: Intervista cun Jonas Baumann suenter ils 50 km 2:10 min
da Sportissimo dals 01.03.2015
-
3 Saira: Bilantscha da Falun 5:59 min
da Sportissimo dals 01.03.2015
RR novitads 16:00


text:
6’500 fugitivs arrivan en l’Austria
- Sonda, 5.9.2015, 10:56, actualisà a las 15:02
En l'Austria crescha il dumber dals fugitivs che vegnan da l'Ungaria cuntinuadamain. Radund 6'500 fugitivs ch'èn stads bloccads plirs dis en l'Ungaria han entant cuntanschì il cunfin cun l'Austria. Quai communitgescha la polizia austriaca.
Tut en tut quinta il ministeri da l'intern austriac cun fin 10’000 fugitivs en il decurs dal di. Dal cunfin austriac vegnan els transportads vinavant cun trens spezials a Vienna, Salzburg e Minca. Il emprims 800 fugitivs hajan entant gia cuntanschì la staziun da Vienna
L'Ungaria aveva decis il venderdi saira da transportar ils fugitivs cun bus als cunfins austriacs. Sinaquai eran la Germania e l'Austria sa decleradas prontas da laschar entrar ils fugitivs.
RR novitads 11:00


text:
Cungjuunt da rivada
Par una funziú dada
-
- ,
ul cungjuunt B al è cjamaa ul cungjuunt da rivada u cudumini da f.
Ul cungjuunt da rivada al gh’a da mia vess scunfundüü cun l'imàgen da f, f(A), ch’a l’è in generaal noma un sübcungjuunt da B.
Esempi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Síes-la la funziú f definida sül cungjuunt di nümar reaj par
Ul cungjuunt da rivada da f al è , però cjarameent f(x) la töö mai da [[nümar negatiif|valuur negatiif] ]. L'imàgen a l’è da fatt ul cungjuunt di reaj pusitiif, l'interval .
Sa aress pudüü definí la funziú g inscí
Malgraa che f e g i gh’a l istess efet cura che i è aplicade a un nümar reaal daa, i funziú i è diferente gja che i gh’a di cungjuunt da rivada difereent.
Ul cungjuunt da rivada al pöö iga un efet sü la sürgetivitaa d'una funziú ; íntal nòost esempi, g a l’è una sürgezziú cura che f al è mia.
Vidée apó: Cungjuunt da definizziú


text:
Tge capita cun la halla da chavaltgar a San Murezzan?
- Mesemna, 4.2.2015, 14:45
L’avegnir da la halla da chavaltgar è intschert. Pussaivladads tge far vegnan preschentadas la fin da mars.
La cumissiun da la halla da chavaltgar vul preschentar al cussegl communal las pussaivladads tge far cun la halla, quai ha ditg Anita Urfer, suprastanta communala e commembra da la cumissiun envers RTR. A la seduta dal cussegl communal la fin da mars spetga la cumissiun ina decisiun da basa tge che capita cun la halla, vul d’ir sch’ella vegn stgarpada giu u sanada.
RR Novitads a las 16:00


text:
Sensaziunal: aur per Selina Büchel
- Dumengia, 8.3.2015, 16:31
Selina Büchel è campiunessa d'Europa sur 800 meters. Dal campiunadi europeic en halla a Prag ha l'atleta dal Toggenburg gudagnà surprendentamain aur.
Ella gudogna avant la russa Jekaterina Pjstogowa e l'ucranaisa Natalja Lupu. Igl è l'emprima medaglia per la Svizra a campiunadis europeics en halla dapi 13 onns.
Il 2002 aveva André Bucher gudagnà a Vienna la medaglia d’argient, medemamain sur 800 meters.
La davosa atleta svizra ch'è stada sin in podest da campiunadis europeics en halla è Sandra Gasser sco segunda sur 1’500 meters il 1990 a Glasgow.
RR novitads 17:00


text:
Włocławek
Włocławek (Vladislaviensis in latin; Leslau in todesch stòrigh) a l'è ona città de la Polònia central, situada longh la Vistola e cont ona popolazion de circa 114.000 abitant (2014). La città la se troeuva in del Voivodaa de Cuiavia-Pomerania; fina al 1999 l'era el capploeugh del voivodaa omònim.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La diòcesi de Włocławek l'è stada nominada per la prima vòlta in d'ona bolla papal de l'Eugeni III in del 1148.
A Włocławek hinn nassuu tant vescov, arcivescov, generai e anca el premi Nobel per la medisina del 1950 Tadeusz Reichstein. Semper in quella città chì l'è staa coppaa el pret polacch Jerzy Popiełuszko (1947-1984), vun di simbol de l'opposizion cattòliga al comunismo sovietigh polacch e beaa de la Gesa Cattòliga.


text:
Nino Schurter va per aur
- Sonda, 5.9.2015, 16:02, actualisà a las 17:20
Nino Schurter è il nov campiun mundial en il Cross Country. Il mountainbiker da Tersnaus e victur da la cuppa mundiala ha gudagnà la cursa ad Andorra.
El ha gì in avantatg da 10 secundas sin ses concurrent permanent e defensur dal titel, il Franzos Julien Absalon. Bronz ha gudagnà il Tschec Ondrej Cink.
Cun Matthias Flückiger sco 5avel, Ralph Näf sco 7avel e Florian Vogel sco 8avel èn 3 ulteriurs Svizzers sa classads tranter ils top 10.
Per Nino Schurter èsi gia il quart titel da campiun mundial suenter 2009, 2012 e 2013.


text:
L'è de venerdí de sera, 13 Novembre 2015, la notícia d'una tragédia causada en płen centre de París del grup de extremists ligads al "Stat Islàmic".
15 nov 2015
14 nov 2015
L'è quell fłor la mea lum
7 nov 2015
De Pont Dalegn a Pomponesc... la cartina lombarda dei comun oròbic!
Volaria de ti, de Pont Dalegn a Pomponesc,
passand per Cremona, de Rivolta a Felònica... per cercar ti!
Probabilment la Giusy Ferreri e la Baby K li g'havereix faid un lavorar del gèner, se li g'hess struiturad la soa cançon vardand quella cartina quí. E quí ve la presenti. Èco la prima part del protòtip (= el pœl cambiar) de la mea cartina, an'mò en fase de creacion, de la toponomàstica en lengua lombarda de la nosta region.
Iscriviti a: Post (Atom)


text:
Juncker vul armada europeica
- Dumengia, 8.3.2015, 11:34
En vista a las tensiuns cun la Russia ha il president da la cumissiun da l'Uniun europeica Jean-Claude Juncker pretendì in'armada cuminaivla en l’Europa. Uschia pudessi l'UE intermediar.
Cun in’armada cuminaivla pudessan ins intervegnir a moda credibla sche la pasch è periclitada en in dals stadis commembers ha Juncker ditg a la gasetta "Welt am Sonntag".
« Ins na para betg da prender serius nossa politica exteriura. »
Jean-Claude Juncker
President da la cumissiun da l'UE
In'armada da l'UE dess dar d'entellir a la Russia ch'ins manegi serius cun la defensiun da l'Uniun europeica. Ella purtass er avantatgs finanzials, ha Juncker cumplettà. In armada europeica na duai betg concurrenzar la Nato.
RR novitads 9:00


text:
Svizra duai prender si 50'000 fugitivs
- Glindesdi, 20.6.2016, 13:41
10'000 persunas han suttascrit in appell naziunal per prender si tant pli spert 50'000 fugitivs en Svizra. Las suttascripziuns èn vegnidas surdadas oz a la ministra da giustia e polizia, Simonetta Sommaruga. Cunfins dal pajais na dastgan betg mazzar, ha ditg la presidenta dal sindicat Unia.
Da prender si tant pli spert 50'000 carstgauns en privel saja in cumond da l'umanitad, ha ditg Vania Alleva avant radund 50 persunas. L'appell era vegnì lantschà la fin da mars da sindicalists ch'eran daventads perditgas da la suffrientscha da millis da persunas sin la ruta dal Balcan.
Il medem mument han ils Giuvens verds surdà lur appel «per ina politica da futigitvs pli umana». En quest appel fan els responsabel la Svizra per las tragedias als cunfins exteriurs da l'Europa.
RR novitads 14:00


text:
Inće les ploanies de nosta valada à intratan ciafè le sföi “Sonntag - Domenica”, arjigné ca dala Diozeja Balsan Porsenù, che ti vëgn partì fora ales families deboriada cun la “löm dla domënia”. Deache chësc sföi dess ester n aiüt por tignì alalt la domënia te nostes families, à la Uniun di Ladins dla Val Badia aratè dërt da injuntè ince la traduziun ladina y de ti pité insciö n aiüt ales families ladines che prëia y meditëia ion te so lingaz. La domënia é stada por tröc secui y é dötaurela le dé plü important te nosta cultura religiosa, acompagné da n gröm de de beles usanzes che metô plü dadî bele man cun le sonè vëies la sabeda da misdé. Inće chëstes usanzes, sc’i les tignun inant, podess nes daidé da rové ite plü saurì tl’atmosfera da festa dla domënia.
Ann de publicaziun 2009
Parores de Tone Gasser
31 Plates
Lingaz: ladin
Prisc ,00€