text:
Adelchi
Adelchi (a ólte se 'l troa ciamàt apò Adalgiso) (... – 788 presapóch) l'è stat en prìncipe longobàrt, asociàt al tròno del 759 al 774 de sò pàder Desiderio.
Asociàt al tròno de sò pàder endèl 759, la sò figüra l'è restàda a l'ómbra de chèla del sò genitùr per tat tép. Quan che 'ndel 769 Berta, la màder de Carlo Magn, la g'ha cumbinàt le spùze de sò fiöl co la fiöla de Desiderio (Desiderada, o come che 'l la ciamàa el Manzoni: Ermengàrda), par che pò a Adelchi l'ìes stat fidansàt a Gisela, la sorèla de Carlo Magn; ma le spùze i è mìa nàda 'n pórt perchè gh'è s•ciopàt la guèra 'ntra Franchi e Longobàrcc.
Endèl córs de la batàia piö 'mportànta del 774 cùtra l'ezèrcit de Carlo Magn, Adelchi el gh'ìa l'encàrech de fà la pòsta 'n Val d'Aosta e fórse 'l s'ìa schieràt de le bànde de Ivrea. Entàt che 'l gròs de l'ezèrcit longobàrt, comandàt de sò pàder, el sustignìa l'atàch dei Franchi en Val de Susa, Adelchi l'è stat mitìt en róta de le colòne comandàde de Bernardo, el zìo de Carlo Magn, fórse pò a per vìa del tradimènt de quàch longobàrt. Le trùpe scunfigìde le s'è ritiràde 'nvers la Val Padana; Desiderio el s'è arocàt a Pavia, envéce Adelchi el s'è riparàt a Verùna, e 'l g'ha poartàt ensèma con lü pò a i fiöi de Carloman, fredèl de Carlo Magn, che i Longobàrcc i g'harès vülìt mèter söl tròno dei Franchi.
Dòpo le scunfìte de Verùna, endèl 773-774, e suradetöt de Pavia (774), el regn longobàrt l'è pasàt sóta la curùna de Carlo Magn e Adelchi l'è duzìt scapà a Costantinòpoli (774), endóche el g'ha risiìt el tìtol de patrése. Endèl 775 el g'ha cuminciàt a mèter en pé dele congiüre, a Roma e a Benevento, e par che 'l g'hape töt part a le ribeliù del duca Tasilù III de Baviera, sò chignàt, che piö tàrde 'l g'ha duzìt pò a lü sotamitìs a Carlo endèl 787.
De Costantinòpoli, endel 787, l'è sbarcàt en Calabria per ardà semài che riàa a riconquistà el regn longobàrt e ciapà 'l potére, ma 'l sò tentatìf l'è falìt: la tradisiù la cönta che 'l sìes stat scunfigìt e copàt en batàia de sò niùt Grimoaldo III (che 'l gh'ìa ciapàt el pòst de Arechi II de Benevento endèl 787). Segónt en ótra versiù, reportàda de Eginardo e cunsideràda dei stòrich come piö fidàda, Adelchi el sarès mórt divèrsi agn piö tàrde a Costantinòpoli (se pènsa entùren al 789).
Le sò vicènde le g'ha ispiràt Alessandro Manzoni per la sò tragédia entitulàda Adelchi, e püblicàda 'ndel 1822.
Bibliografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Jörg Jarnut, Storia dei Longobardi, Türì, Einaudi, 2002. ISBN 8846440854
- Sergio Rovagnati, I Longobardi, Milà, Xenia, 2003. ISBN 8872734843


c: text/html

text:
Tobel-Tägerschen
Tobel-Tägerschen a l'è un cumün svizzer del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 1421 abitant.
El cumün de Tobel-Tägerschen al se tröva a una altitüden de 525 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Affeltrangen, Bettwiesen, Braunau, Bronschhofen (SG), Lommis.
L'è staa istitüii in del 1999 de l'union de i ex-cumün de Tägerschen e Tobel.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Tägerschen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1Rü yexguma Ngechuchu nüxü̃ rüchauxgu ga yema orexü̃ na yaxuxü̃, rü ñanagürü norü ngúexü̃güxü̃: 2—Pema nüxü̃ pecua̱x rü taxre i ngunexü̃ nataxu na nangõ̱xgüãxü̃ca̱x i ngẽma õna i Üpetüchigaarü petaca̱x naxügüxü̃. Rü ngẽxguma tá nixĩ i choxü̃ yayauxgüxü̃ i chorü uwanügü na curuchawa choxü̃ yapotagüxü̃ca̱x —ñanagürü. 3Rü yexgumaü̃cüü ga paigüarü ãẽ̱xgacügü, rü ngúexẽẽruü̃gü ga ore ga mugüwa ngu̱xẽẽtaegüxü̃, rü togü ga ãẽ̱xgacügü ga yaguã̱xgü rü nangutaque̱xegü ga napatawa ga Caipá ga paigüarü ãẽ̱xgacü ixĩcü. 4Rü yéma nügümaã nanamexẽẽgü na Ngechuchuxü̃ nawomüxẽẽgüãcüma na yayauxgüãxü̃ca̱x rü na yama̱xgüãxü̃ca̱x. 5Natürü nügümaã ñanagürügü: —Taxucürüwama i ñu̱xma petagu tayayauxgü, erü duü̃xü̃gü rü tá tamaã nanuẽ —ñanagürügü. 6Rü Ngechuchu rü Betániãwa nayexma napatawa ga Chimáũ ga rüchaxünecümaã naxugüãcü. 7Rü Ngechuchuca̱x yéma iyaxũ ga wüxi ga ngecü ga yéma nangecü ga wüxiweü̃ ga pumara ga tatanüxü̃chixü̃ ga mexẽchicü ga butiyamaã ãchiü̃xü̃. Rü yexguma mechawa ínachibüyane ga Ngechuchu, rü ngĩma rü naẽrugu inaba ga yema pumara. 8Rü yexguma yemaxü̃ nadaugügu ga Ngechuchuarü ngúexü̃gü, rü naãẽwa nangu̱xgü, rü inanaxügüe ga na ñagüxü̃. —¿Tü̱xcüü̃ ngẽxma inaxaiyaxü̃ i ngẽma pumara? 9—Rü narümemaẽ chi nixĩ i tatanüxü̃gu namaã itaxe, rü ñu̱xũchi ngẽma dĩẽrumaã nüxü̃ irüngü̃xẽẽ i ngẽma duü̃xü̃gü i ngearü ngẽmaxü̃ã̱xgüxü̃ —ñanagürügü. 10Rü Ngechuchu nüxü̃ naxĩnü. Rü ñu̱xũchi ñanagürü norü ngúexü̃güxü̃: —¿Tü̱xcüü̃ ngĩxü̃ pechixewe i ngẽma nge? Erü ngẽma chomaã naxüxü̃ rü wüxi i mexü̃ nixĩ. 11—Ngẽma ngearü ngẽmaxü̃ã̱xgüxü̃ rü guxü̃gutáma petanüwa nangẽxmagü. Natürü choma rü tãũtáma guxü̃gu petanüwa changẽxma. 12—Rü ngẽma chomaã naxüxü̃ i ñaã ngecü na chaxunegu nabaãxü̃ i ngẽma pumara i yixixü̃, rü ngẽmaãcü inaxü erü paxa tá chayu rü tá choxü̃ inata̱xgü. Rü ngẽmaca̱x nixĩ i chaxunegu nabaãxü̃ i ngẽma pumara. 13—Rü aixcüma pemaã nüxü̃ chixu rü guxü̃ i naãnewa i ngextá duü̃xü̃gü nüxü̃ íixugügüxü̃wa i Tupanaãrü ore i mexü̃, rü ñaã ngecü chomaã üxü̃ rü tá ta nüxü̃ nixugügü. Rü ngẽmaãcü tá ngĩxna nacua̱xãchie i duü̃xü̃gü —ñanagürü ga Ngechuchu. 14Rü ñu̱xũchi ga wüxi ga Ngechuchuarü ngúexü̃ ga Yuda ga Icariúte rü paigüarü ãẽ̱xgacügüxü̃tawa naxũ rü namaã nayarüdexa. 15Rü Yuda rü ñanagürü nüxü̃: —¿Ñuxre tá choxü̃́ penaxütanüxü̃ i ngẽxguma pexü̃́ chanatauxchaxẽẽgu na Ngechuchuxü̃ piyauxgüxü̃ca̱x? —ñanagürü. Rü yexguma ga nümagü ga paigüarü ãẽ̱xgacügü rü 30 tachinü ga dĩẽrugu namaã naxuneta. 16Rü yexgumama inanaxügü ga Yuda ga naxca̱x na nadauxü̃ ga ñuxãcü nüxü̃́ na natauxchaxẽẽgüãxü̃ na Ngechuchuxü̃ yayauxgüxü̃ca̱x. 17Rü nawa nangu ga ngunexü̃ ga nagu inaxügüxü̃ ga yema peta ga pãũ ga ngearü puxẽẽruü̃ã́xü̃ nagu nangõ̱xgüxü̃. Rü norü ngúexü̃gü rü Ngechuchuca̱x naxĩ, rü ñanagürügü nüxü̃: —¿Ngextá tá tanamexẽẽ i nachica i nawa nangõ̱xgüxü̃ i õna i Üpetüchigaarü petagu ingṍxü̃? —ñanagürügü. 18Rü nüma ga Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —¡Ngẽ́ma ĩãnewa pexĩ, rü yima yatü ya pemaã nüxü̃ chaxunetacüpatawa pexĩ! ¡Rü namaã nüxü̃ pixu rü ñapegügü: “Torü ngúexẽẽruü̃ rü ñanagürü: ‘Marü ningaicaxüchi na chayuxü̃ rü nuã cupatawa rü chorü ngúexü̃gümaã chanangupetüxẽẽchaü̃ i Üpetüchigaarü peta’,” ñaperügügü tá nüxü̃! 19Rü yéma naxĩ ga yema norü ngúexü̃gü. Rü yema Ngechuchu namaã nüxü̃ ixuxü̃rüü̃ nanaxügü. Rü nanamexẽẽgü ga yema õna ga Üpetüchigaarü petagu tá nangõ̱xgüxü̃. 20Rü yexguma nachütagu rü yéma mechawa nachibü ga Ngechuchu namaã ga yema 12 ga norü ngúexü̃gü. 21Rü yexguma ínachibüeyane, rü Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —Aixcüma pemaã nüxü̃ chixu rü wüxie i petanüwa tá tixĩ ya bexma chauechita choxü̃ íyaxuaxü̃xẽ —ñanagürü. 22Rü yexguma ga nümagü ga norü ngúexü̃gü rü poraãcü nangechaü̃gü. Rü wüxichigü nüxna nicachigü, rü ñanagürügü: —Pa Corix, ¿choma e̱xna tá chiĩxü̃ ya yíxema cuxü̃ íyaxuaxü̃xẽ? —ñanagürügü. 23Rü nüma ga Ngechuchu nanangãxü̃ rü ñanagürü: —Ngẽma wüxi ya poratuwa namaã tá chachibüxü̃, rü ngẽma tá nixĩ i chauechita choxü̃ íyaxuaxü̃xü̃. 24—Rü choma i Tupana Nane na duü̃xü̃xü̃ chiĩxü̃ rü tá chayu ngẽxgumarüü̃ i Tupanaãrü ore i ümatüxü̃ nüxü̃ ixuxü̃rüü̃. Natürü wüxi i ngechaü̃xü̃chi nixĩ naxca̱x i ngẽma yatü i choxü̃ íyaxuaxü̃xü̃. Rü narümemaẽ chi nixĩ ga noxtacüma tãũ chima na nabuxü̃ —ñanagürü. 25Rü nadexaãchi ga Yuda ga naẽchita íyaxuaxü̃xü̃, rü ñanagürü: —Pa Ngúexẽẽruü̃x, ¿tãũtáma choma nixĩ? —ñanagürü. Rü Ngechuchu nanangãxü̃ rü ñanagürü: —Ngẽmáãcü cuma nixĩ —ñanagürü. 26Rü yexguma ínachibüeyane rü Ngechuchu nanayaxu ga wüxi ga pãũ. Rü Tupanana moxẽ naxã, rü inanabücu, rü norü ngúexü̃güxü̃ nayanu. Rü ñanagürü: —Ñaã pãũ rü chaxunechiga nixĩ. Rü ¡penangṍ! —ñanagürü. 27Rü yemawena rü nanayaxu ga wüxi ga pochiyu ga binumaã ããcuxü̃. Rü yexgumarüü̃ ta Tupanana moxẽ naxca̱x naxãxĩra, rü ñu̱xũchi norü ngúexü̃güna nanaxã, rü ñanagürü nüxü̃: —¡Rü guxãma i pema rü peyaxa̱ü̱x ya daa binu! 28—Erü daa binu rü nachiga nixĩ ya chaugü ya muxü̃ma i duü̃xü̃güca̱x tá ibacü na ngẽmaãcü Tupana nüxü̃́ nüxü̃ nangechaü̃xü̃ca̱x i norü pecadugü. Rü yimawa Tupana nanango̱xẽẽ na aixcüma yiĩxü̃ i norü uneta. 29—Rü pemaã nüxü̃ chixu rü tagutáma wena binu chayaxaxü ñu̱xmatáta Chaunatü ya Tupana ãẽ̱xgacü íixĩxü̃wa ngexwacaxü̃cü ya binu pemaã chayaxa̱ü̱x —ñanagürü. 30Rü ñu̱xũchi nawiyaegü ga wüxi ga Tupanaãrü wiyaegu. Rü yemawena rü guma Ma̱xpǘne ga Oríbunecügu ãẽ́ganewa naxĩ. 31Rü yexguma ga Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃ ga norü ngúexü̃gü: —Guxãma i pema rü tá choxü̃ ípeta̱xgü i ñoma i chütaxü̃gu. Erü Tupanaãrü ore i ümatüxü̃wa rü ñanagürü: “Tá chayama̱x ya carneruarü dauruü̃, rü tá nanaxüanemare i carnerugü”, ñanagürü i ngẽma ore. 32—Natürü ngẽxguma marü yuwa ícharüdaxguwena, rü tá chaxira pexü̃pa Gariréaanewa chaxũ —ñanagürü. 33Rü yexguma ga Pedru rü nanangãxü̃ rü ñanagürü: —Rü woo guxü̃ma i togü cuxü̃ íta̱xgu, natürü i chomax rü tãũtáma cuxü̃ íchata̱x —ñanagürü. 34Rü Ngechuchu ñanagürü nüxü̃: —Aixcüma cumaã nüxü̃ chixu rü ñomatama i chütaxü̃gu rü naxü̃pa na ota ic̱axü̃, rü tomaẽ̱xpü̱xcüna tá cugü iquicu̱x na chorü duü̃xü̃ quiĩxü̃. 35Rü Pedru nanangãxü̃ rü ñanagürü: —Rü woo wüxigu cumaã chayu̱xgu rü tãũtáma chaugü ichicu̱x na curü duü̃xü̃ chiĩxü̃ —ñanagürü. Rü guxü̃ma ga togü ga norü ngúexü̃gü rü ta yema ñanagürügü. 36Rü Ngechuchu rü norü ngúexü̃gü rü nawa nangugü ga wüxi ga nachica ga Yechemaní ga naẽ́ga. Rü Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —¡Nuã perütogü! Rü paxa yoxni yéa chayayumüxẽ —ñanagürü. 37Rü Ngechuchu nügüwe nanagagü ga Pedru rü Zebedéu nanegü ga Chaü̃tiágu rü Cuáü̃. Rü Ngechuchuca̱x inaxügü ga na poraãcü nangechaü̃xü̃ rü naxi̱xãchiãẽxü̃. 38Rü yexguma ga Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —Poraãcü changechaü̃ rü nagu charüxĩnü rü ngẽmamaã tá chayu. ¡Rü nuxa perücho i pemax, rü chauxrüü̃ ipedaue! —ñanagürü. 39Rü yexguma ga Ngechuchu rü yéaxüra naxũ. Rü waixü̃müãnegu nanangücuchi. Rü nayumüxẽ rü ñanagürü: —Pa Chaunatüx, ngẽxguma cuma cunaxwa̱xegu, ¡rü nüxna choxü̃ ínanguxuchixẽẽ i ñaã ngúxü̃ i tá choxü̃ üpetüxü̃! Natürü chanaxwa̱xe i cuxrütama ngúchaü̃ cuxü rü tama i choxrü —ñanagürü. 40Rü yemawena ga Ngechuchu rü nataegu ga yema norü ngúexü̃gü íyexmagüxü̃wa. Rü nüxü̃ inayangau ga na ínapeexü̃. Rü ñanagürü Pedruxü̃: —Pa Pedrux, ¿taxucürüwama e̱xna namaã peporae na chomaã ipedauexü̃, rü bai i wüxi i ngora? 41—¡Rü pexuãẽgü rü Tupanana naxca̱x pec̱a na pexü̃ nangü̃xẽẽxü̃ca̱x na tama choxü̃ ípetáxü̃ca̱x ega ngẽxguma ṯacü rü guxchaxü̃ pexü̃ üpetügu! Erü aixcüma peãẽwa rü ípememare, natürü pexene nixĩ ituraxü̃ —ñanagürü. 42Rü yexguma rü wenaxãrü noxri ínayumüxẽxü̃ca̱x nataegu ga Ngechuchu. Rü wenaxãrü nayumüxẽ, rü ñanagürü: —Pa Chaunatüx, ngẽxguma tama cunaxwa̱xegu na nawa choxü̃ ícunguxuchixẽẽxü̃ i ñaã ngúxü̃ i tá chingexü̃, rü marü name i ngẽma cuma cunaxwa̱xexü̃ãcüma chomaã cunaxü —ñanagürü. 43Rü ñu̱xũchi wenaxãrü norü ngúexü̃gü íyexmagüxü̃wa naxũ. Rü nüxü̃ inayangau ga na ínapeexü̃, yerü poraãcü nayaxtaexüchi. 44Rü yéma nüxna nixũ, rü wenaxãrü nayayumüxẽ. Rü noxriãcütama nayumüxẽ. 45Rü yemawena rü norü ngúexü̃gü íyexmagüxü̃wa naxũ. Rü ñanagürü nüxü̃: —¡Ñu̱xma waxi pepee rü iperüngü̃ẽ! Erü marü nawa nangu i ngora na chorü uwanü choxü̃ iyauxgüxü̃ rü pecaduã̱xgüxü̃na choxü̃ namugüxü̃. 46¡Ipechigü rü ngĩxã ítixĩ! Erü marü ñomatáma nixĩ i ngẽma choxü̃ íyaxuaxü̃xü̃ —ñanagürü. 47Rü yexguma íyadexayane ga Ngechuchu, rü ínangu ga Yuda ga norü ngúexü̃chire̱x ixĩxü̃. Rü nawe narüxĩ ga muxü̃ma ga duü̃xü̃gü ga taramaã rü naĩmaã ixãxnexü̃. Rü yema nixĩ ga duü̃xü̃gü ga paigüarü ãẽ̱xgacügü rü togü ga ãẽ̱xgacügü ga yaguã̱xgü yéma mugüxü̃. 48Rü ga Yuda ga ínaxuaxü̃xü̃ rü marü yema duü̃xü̃gümaã nanamexẽẽ, rü ñanagürü: —Ngẽma nüxü̃ chachúxuxü̃ tá nixĩ i Ngechuchu. Rü ngẽma tá nixĩ i piyauxgüxü̃ —ñanagürü: 49Rü yexguma Ngechuchuca̱x nixũ, rü ñanagürü nüxü̃: —Nuxmaẽ Pa Ngúexẽẽruü̃x —ñanagürü. Rü ñu̱xũchi nüxü̃ nachúxu. 50Rü Ngechuchu nanangãxü̃ rü ñanagürü: —Pa Chomücüx, ¿ṯacüwa nuã cuxũ? —ñanagürü. Rü yexgumatama Ngechuchuxü̃ niyauxgü ga yema duü̃xü̃gü ga Yudawe rüxĩxü̃. 51Rü wüxi ga Ngechuchumücü nanawe̱xechi ga norü tara, rü paigüarü ãẽ̱xgacüarü duü̃xü̃xü̃ ínadaechinü. 52Rü yexguma ga Ngechuchu rü ñanagürü: —¡Naxchiü̃gu yaxücuchi i curü tara! Erü guxãma ya yíxema taramaã nuẽxẽ, rü taragu tátama tayue. 53—¿Tama e̱xna nüxü̃ cucua̱x rü ngẽxguma chi choma chanaxwa̱xegu, rü Chaunatüna chi naxca̱x chaca na choxü̃́ núma namugüãxü̃ca̱x i muxü̃ma i norü orearü ngeruü̃gü i daxũcü̱̃ã̱x na choxü̃ yanangü̃xẽẽgüxü̃ca̱x? 54—Natürü ngẽxguma chi ngẽma chaxü̱xgu, rü ¿ñuxãcü chi ningu i Tupanaãrü ore i ümatüxü̃ i nüxü̃ ixuxü̃ na choma rü tá chayuxü̃? 55Rü yexguma ga Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃ ga yema duü̃xü̃gü: —¿Tü̱xcüü̃ taragü rü naĩxmena̱xãgümaã chauxca̱x nuã pexĩ na choxü̃ peyarüyauxgüxü̃ca̱x ñoma wüxi i ngĩ́ta̱xáxü̃ chiĩxü̃rüü̃? Rü guxü̃ ga ngunexü̃gu rü tupauca ga taxü̃newa changu̱xẽẽtae natürü taguma yexma choxü̃ piyauxgü. 56—Natürü guxü̃ma i ñaã ñu̱xma ngupetüxü̃, rü ngẽmaãcü nangupetü na yanguxü̃ca̱x i Tupanaãrü ore ga nuxcümaü̃güxü̃ ga norü orearü uruü̃gü ümatügüxü̃ —ñanagürü. Rü yexguma ga guxü̃ma ga norü ngúexü̃gü rü nüxna nibuxmü. Rü nüxĩcatama yéma nanata̱xgü ga Ngechuchu. 57Rü Caipá ga paigüarü ãẽ̱xgacüxü̃tawa Ngechuchuxü̃ nagagü ga yema duü̃xü̃gü ga yayauxgüxü̃. Rü yéma nixĩ ga nangutaque̱xegüxü̃ ga ngúexẽẽruü̃gü ga ore ga mugüwa ngu̱xẽẽtaegüxü̃ rü ãẽ̱xgacügü ga yaguã̱xgü. 58Natürü ga Pedru rü yaxü̃gu nawe nixãchigü ñu̱xmata paigüarü ãẽ̱xgacü ga Caipáxü̃tawa nangu. Rü purichíagü ga tupaucaarü dauruü̃gümaã yéma ĩã̱xtüwa narüto, yerü nüxü̃ nadauxchaü̃ ga ṯacü tá Ngechuchumaã na naxüexü̃. 59Rü ga paigüarü ãẽ̱xgacügü rü guxü̃ma ga Yudíugüarü ãẽ̱xgacügü ga taxü̃gütücumü rü naxca̱x nadaugü ga wüxi ga ore ga doramare ixĩxü̃ na yemamaã Ngechuchuxü̃ ínaxuaxü̃güxü̃ca̱x na yama̱xgüãxü̃ca̱x. 60Natürü woo muxü̃ma ga duü̃xü̃gü ga doraxü̃mare nachigaxü̃ yéma yarüxugügüxü̃, rü taxucürüwa nüxü̃ inayangaugü ga ṯacüca̱x tá na yama̱xgüãxü̃. Rü düxwa yéma naxĩ ga taxre ga yatügü ga doraxü̃mare yéma yarüxugüxü̃. Rü ñanagürügü: —Toma nüxü̃ taxĩnüẽ i ñaã yatü rü ñanagürü: “Tá nagu chapogü ya daa tupauca ya taxü̃ne ya Tupanaãrü, rü tomaẽ̱xpü̱x i ngunexü̃gu tá wenaxãrü íchanadaxẽẽ”, ñanagürügü. 62Rü yexguma ga paigüarü ãẽ̱xgacü ga Caipá rü inachi, rü ñanagürü Ngechuchuxü̃: —¿Rü ṯacümaã cunangãxü̃ i ñu̱xmax? ¿Rü ñuxũ ñaxü̃ yiĩxü̃ i ngẽma cuchiga i nüxü̃ yaxugügüxü̃? —ñanagürü. 63Natürü ga Ngechuchu rü nangea̱xmare. Rü yemaca̱x ga paigüarü ãẽ̱xgacü ga Caipá rü ñanagürü nüxü̃: —Tupana ya Maxü̃cüégagu chanaxwa̱xe i aixcüma tomaã nüxü̃ quixu na texé quiĩxü̃. ¿Rü cuma e̱xna i Cristu ya Tupana Nane quiĩxü̃, rü e̱xna tama? —ñanagürü. 64Rü Ngechuchu nanangãxü̃ rü ñanagürü: —Ngü̃, rü ngẽma nüxü̃ quixuxü̃ chixĩ. Rü pemaã nüxü̃ chixu rü tá choxü̃ pedaugü i ngẽxguma Chaunatü ya Poracüxü̃tawa charüto̱xgu rü ngẽxguma caixanexü̃gu wenaxãrü núma chaxũxgu —ñanagürü. 65Rü yexguma ga paigüarü ãẽ̱xgacü rü norü numaã nügüchirugu nagaugü. Rü ñanagürü: —Rü ñaã yatü rü ṯacü Tupanamaã nixugü. Rü taxuca̱xma marü tanaxwa̱xe i ñu̱xma i to i ore na napoxcuxü̃ca̱x i ñaã yatü. Rü pematama marü nüxü̃ pexĩnüẽ na ñuxãcü chixexü̃maã na yadexaxü̃. 66—¿Ñuxũ ñapegüxü̃ i pemax? —ñanagürü. Rü nümagü ga togü ga ãẽ̱xgacügü rü nanangãxü̃gü rü ñanagürügü: —Ngẽmáãcü chixexü̃ naxü. Rü name nixĩ i noxtacüma nayu —ñanagürügü. 67Rü yexguma rü Ngechuchuchiwewa nac̱uaixgüe. Rü nüxna nanac̱uaixcagü. Rü togü rü nanapegüchiwegü. 68Rü ñanagürügü: —Pa Cristux, ¡nüxü̃ nacua̱x na texé cuxü̃ pegüchiwegüxü̃ rü cuxna nac̱uaixcagüxü̃! —ñanagürügü. 69Rü yoxni ga Pedru rü ãẽ̱xgacüpataa̱xtüwa narüto. Rü wüxi ga pacü ga yema ãẽ̱xgacüarü duü̃xü̃, rü Pedruca̱x iyaxũ. Rü ngĩgürügü nüxü̃: —Cuma rü ta namücü quixĩ i ngẽma Ngechuchu i Gariréaanecü̱̃ã̱x —ngĩgürügü. 70Natürü ga Pedru rü guxü̃ ga yema duü̃xü̃güpe̱xewa rü nügü niixã na Ngechuchuarü duü̃xü̃ yiĩxü̃, rü ñanagürü: —Choma rü tama nüxü̃ chacua̱x i ṯacüchiga nixĩ i ngẽma nüxü̃ quixuxü̃ —ñanagürü. 71Rü yexguma marü yema ĩpataa̱xtüarü ĩã̱xwa ínaxũũxgu ga Pedru, rü naĩ ga pacü nüxü̃ idau. Rü ngĩgürügü namaã ga yema duü̃xü̃gü ga yéma yexmagüxü̃: —Ñaã yatü rü Ngechuchu ya Nacharétucü̱̃ã̱xmücü nixĩ —ngĩgürügü. 72Natürü ga Pedru rü wenaxãrü nügü nixã na Ngechuchuarü duü̃xü̃ yiĩxü̃. Rü ñanagürü: —Choma rü tama nüxü̃ chacua̱x i ngẽma yatü. Rü Tupana choxü̃ poxcux ega tama aixcüma yixĩgu i chorü ore —ñanagürü. 73Rü yixcamaxü̃ra rü yema duü̃xü̃gü ga yéma yexmagüxü̃ rü Pedruca̱x naxĩ, rü ñanagürügü nüxü̃: —Aixcüma nixĩ na cuma rü ta rü ngẽma Ngechuchutanüxü̃ quiĩxü̃, erü wüxi i Gariréaanecü̱̃ã̱x idexaxü̃rüü̃ quidexa —ñanagürügü. 74Rü yexguma ga Pedru rü poraãcü nügü niixã, rü ñanagürü nüxü̃: —Rü aixcüma tama nüxü̃ chacua̱x i ngẽma yatü. Rü ngẽxguma doraxü̃ chixuxgu rü Tupana choxü̃ poxcux —ñanagürü. Rü yexgumatama nica ga ota. 75Rü yexguma ga Pedru rü nüxna nacua̱xãchi ga yema ore ga ü̃paacü Ngechuchu namaã nüxü̃ ixuxü̃ ga ñaxü̃: “Rü naxü̃pa na ota ic̱axü̃, rü cuma rü tomaẽ̱xpü̱xcüna cugü tá quixã na chorü duü̃xü̃ quiĩxü̃”, ñaxü̃. Rü yéma ínaxũxũ ga Pedru rü poraãcüxüchima naxaxu.
Copyright
Learn More


text:
09 09
Ol dé 9 de setèmber l'è 'l 252 ( 253 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 114 dé a finí l'an.
Ul dí 9 de setèmber al è ul dí da pòost 252 ( 253 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 114 dí a finí l'an.
Avenimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 9 - Batàia de Teutoburgo: chèsta batàia la sègna la fì de l'espansionìsmo romàno 'n Germania, sóta l'imperadùr Augusto
- 337 - I fiöi de l'imperadùr Costantì I — Costantì II, Costàns II e Costànt I — i vé 'ncurunàcc cool tìtol de augùsti e, dopo de la pürga che g'ha culpìt i óter mèmber màscc de la stìrpa costantiniàna, i régna 'nsèma
- 1493 - Endèla batàia de Krbava l'ezèrcit croàto-ungherés del ban Mirko Derenčin 'l patés 'na bröta batòsta per mà de l'impéro otomà.
- 1513 - Endèla Batàia de Flodden Field, Giàcom IV de Scòsia 'l vé batìt
- 1739 - Endèle colònie americàne s•ciòpa la prìma riólta dei s•ciàf de culùr, ciamàda ribeliù de Stono.
- 1776 - El Congrès Cuntinentàl el ghe da uficialmènt el nòm de Stàti Ünìcc a la nöa nasiù
- 1850 - La California la vé amitìda come 35° stat de i Stàti Ünìcc de America
- 1863 - Guèra de secesiù americàna: L'ezèrcit dei ünionìsti l'èntra a Chattanooga (Tennessee)
- 1867 - El Lusembùrgo l'oté la 'ndipendènsa
- 1922 - Fenés la Guèra greco-türca
- 1924 - Stràge de Hanapepe, entàt che i éra dré a fà 'n sciòpero i laoradùr del söcher de l'ìzola hawaiana de Kauai, vé comàcc sédes dimostràncc.
- 1923 - Mustafa Kemal Atatürk 'l fónda 'l Partìt Repüblicà del Pòpol Cumhuriyet Halk Partisi (CHP)
- 1942 - Segónda Guèra Mondiàl: 'N idrovolànt giapunés el mòla 'na bóma 'ncendiària sö l'Oregon
- 1943
- Segónda Guèra Mondiàl: I Aleàcc i sbàrca a Salerno e a Taranto
- Se costetöés el Comitato di Liberazione Nazionale
- 1944 - Segónda Guèra Mondiàl: L'Uniù Soviètica la lìbera la Bulgaria
- 1948 - Vé fondàda la Repüblica Popolàr Democràtica de Corèa]]
- 1975 - Vé lanciàda la sónda Viking 2
- 1993 - L'OLP la ghe reconós a Israéle 'l dirìto a l'ezistènsa 'n pàce e sigürèsa
- 2001 - en Afghanistan, Ahmad Shah Massoud el vé ferìt a mórt endèn atentàt suicìda fat dei agèncc de Al Qaeda
- 2004 - La Ambasciata australiàna de Jakarta la vé asalìda condèn atentàt. Mörarà 11 persùne.
Chi che gh'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1968 - Lahore, Pakistan: ol Shahbaz Bhatti, catòlech e Minìster Federàl per i Minorànse, copàt da i Talibà in del 2011, perchè 'l sircàa de fà cambià la lège pakistana sö la blasfèmia.
Chi che gh'è mort[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1976 - Mao Zedongh (毛澤東: nom apó adatat a le lèngue ucidentàle come Mao Tse-Tung), polítegh Cinés,
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Diocesi ad Lòd
Artìcol in dialët piaṡintëin
La dioceṡi ad Lòd (Dioecesis Laudensis in latëin) l'é ‘na circuscrision d'la ceṡa catòlica italiana, che la dipëinda dala pruvìncia d'la Lumbardìa, da la dioceṡi metrupulitana ad Milàn e la fa part ad la Cunferëinsa Episcupälä Italiana.
I fann pärt ad la dioceṡi il citä ad Lòd, un quäl cumoin d'la Pruvìncia ad Milan, d'la Pruvìncia ad Pavia e al cumoin ad Spìn d’Ada, in Pruvìncia ad Cremona.
In tutäl, 894 kmq e 126 paròchi.
Al véscuv, dal 26 d'agòst 2014 a l’é Mons. Maurizio Malvestiti. I dü véscuv emérit a i en Giüsépp Merisi e Giàcum Capuzzi.


text:
Popeye
Popeye (cgnusû in Giapòṅ cun al nóm ad Popai, ポパイ) 'l è 'n śōg vìddeo dal 1982 dla Nintendo ch'al fà riferimènt a i persunàǵ dal fumét ad Bras ad Fèr. In dal funsiunamènt al s davśìna dimóndi a di àtar śōg vìddeo cuma Donkey Kong e Mario Bros.
Règhli
Al śugadōr al gh'à purtàr in gir, a 'l intéran 'd un parcōrs stablî, al persunàǵ ad Bras ad Fèr par catàr sù di quèi butâ śò piàn piàṅ par la sò murōśa Ulìvia prima ch'i finìs'n in mâr. Chi lē la s cata sémp'r in sima e, s'i sò bagàj i vénan ciapâ più in élt ch'a s pōl, i faṅ muciàr sù più punt. In dal parcōrs a gh tîṅ a drē Bluto ch'l al vōl ciapàr par dar-ag na lesiòṅ e far-ag pèrdar na vita. C'l umòṅ lè 'l è anc bòṅ ad far di salt a 'l élta par tucàr-al o anc 'd arbasàr-as śò cun un bras par śgranfgnàr-al s'al pasa ad sóta. Quànd pò al s gh cata in frònt al pōl butàr-'g adòs dal butìgli. Dal vòlti a salta fóra in un cantòṅ, prima ad sparìr subìt, anc la Stria dal Mâr ch'la dróa al butìgli anca lē o, dòp la prima rutasiòṅ, di tésć ch'i strabàlśan par tèra.
Bras ad Fèr al n è briśa bòṅ ad saltàr. Par difénd'r-as al pōl sōl druàr al scalaróli o butàr-as śò in dal piàṅ ad sóta. Al pōl anc tiràr di pugn, ch'i n còntan gnint còntar Bluto ma ch'i sarvìsan par śbragàr in vōl i śavàj ch'i gh tìran còntar. In tut i livèi a gh'è anc un baràtul ad spinàs: s'i vènan magnâ, p'r un pôc ad tèmp, a s pōl anc tiràr dal śéśuli a Bluto butànd-'l in mâr par 'n àtim, ma pò lò al tórna sù listés.
I livèi ad śōg i èṅ tri ch'i s ripétan a rutasiòṅ:
- In na sòrta ad scantinâ l'Ulìvia la lasa cascàr śò di cōr. Bras ad Fèr al gh'à da catàr-an sù vint-quàtar e al pōl tiràr un pugn a 'n sac da boxe par far cascàr śò un séć adòs a Bluto: s'l al ciàpa, chi lò 'l è custrét a pèrdar dal tèmp par libràr-as.
- Ad fóra da 'n palàs ad nòt l'Ulìvia la sòna na lira e la lasa crudàr śò dal nòti muśicàli e al sò murōś al gh'à da far-an sù sédas. I cumparìsan anc Arvijèṅ e Pōld ma i n fànan gnint. Al budlòṅ al sarvìs però cuma 'n péś in sna léva dna plinga par far in manéra che Bras ad Fèr al pòsa vulàr in élt butànd-as insìma.
- In sun barcòṅ i persunàǵ i gìr'n insìma a di pònt. L'Ulìvia, imparśunàda par 'n avultòj, la lasa andàr al quàtar létri dla paròla HELP (Ajùt). 'L avultòj al cur a drē a Popeye ma chi lò al gh pōl tiràr un marùc par difénd'r-as.


text:
Atualité
Ufize stampa dla Provinzia
Lista di comunicac stampa dl Ufize stampa dla Provinzia Autonoma de Bulsan publicà ti ultimi dis.
Comuns
Sön chësta plata ciafëise les ultimes comunicaziuns di comuns ladins.
Manifestaziuns
Sön chësta plata ciafëise na cerna dles manifestaziuns metüdes a jì dal'aministraziun publica dla Provinzia de Balsan.
Calënder dles fieres y di marćià
Sön chësta plata ciafëise informaziuns sön les fieres, i marćià da Nadè, i marćià da vigni dé, edemai, mensii y anuai y chi di paurs, sciöche inće sön d’atres manifestaziuns.


text:
Bressaucourt
Bressaucourt a l'è un cumün svizzer del distret de Porrentruy, in del Canton Giüra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 9.49 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 428 abitant.
El cumün de Bressaucourt al se tröva a una altitüden de 536 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Chevenez, Courtedoux, Fontenais, Ocourt, Montancy (F).
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Bressaucourt in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Südtirol
El Südtirol, (definiziun üfiziai: Tudesch: Autonome Provinz Bozen–Südtirol; Talian: Alto Adige, u Provincia Autonoma di Bolzano–Alto Adige; Ladin: Provinzia Autonòma de Balsan–Südtirol), l'é part de la pruvinzia taliana püssée a nord e insema a la pruvinzia de Trent la fa sü la Regiun Ütonuma Trentino-Südtirol. Grazia 'l "Pachet de Ütonumía" ("Südtirol-Packet") del 20 de Sgenee del 1972, el Südtirol el gh'ha un bèl puu de driss speciaj. La capital del Südtirol l'è Bulsan.
Püssée de düü terz de la pupulaziun la parla el Tudesch, un cicinin püssée de un quart la parla Talian, e un tuchelin de la pupulaziun che la viv int i Dulumit, la parla Ladin. I Ladin fan sü el 4% de la pupulaziun del Südtirol.
El Südtirol el fa part de l'Üroparegiun Tirol-Südtirol-Trentino, che la ocüpa l'area istorega del vegg Tirol.
Cuntegnüü
El Nom[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Segund el Hans Heiss (2000) han tacaa sü a druà el nom Südtirol in del designà 'l toch de Tirol a süd del pass del Brenner per la prima völta int el 1762 („Tirolis pars meridionalis“).
El nom talian Alto Adige (che in Lumbard el vör dì "Ades Volt") l'è staa faa sü del naziunalista talian Ettore Tolomei che l'ha vultaa, inscí cuma l'era, el nom franzes "Haut-Adige": per tri agn (1810–1813) di toch del Südtirol eren staa part del Regn Italegh de Napuleun. La denuminaziun del Tolomei, ciuè Alto Adige, che l'è stada rendüda ufiziala del Stáa Talian dürant el fascism, l'è mai piasüda a la pupulaziun ütòctuna e la resta una parola cuntruversiala.
Pö gh'è 'l prublema, 'ncamò al didindicö, di ültranaziunalista sía d'una part che de l'oltra: i naziunalista talian vören sentì dumà 'l nom "Alto Adige" (Ades Volt) perchè veden tüt quel che l'è tudesch cuma 'l füm int i ögg, menter ch'i naziunalista südtirules insisten in de'l refütà minga dumà 'l termen "Ades Volt", ma anca "Südtirol", già che pensen che dumà 'l nom "Süd Tirol" u "Süd-Tirol" el faga capì a la gent che 'l Südtirol 'l duaría fà part de'l Bundesland Tirol in Austria, e minga de la Regiun Trentin-Südtirol in Italia. I südtirules muderaa sía talian che tudesch che ladin, al cuntrari, hin cuntent de ciamà la sua tera "Südtirol" e se ufenden no se la gent de lengua taliana quand che parlen intra de lur, le ciamen "Alto Adige" (Ades Volt).
Di völt i mass media talian dröen el nom "Sudtirolo" e "Sudtirolesi" inscambi de "Alto Adige" e "Altoatesini". I termen "Tirolo del Sud" e "Tirolo meridionale" se senten propi de rar.
El nom ladin l'è „Sudtirol/Südtirol“, e a nivel üfizial in Ladin se dis Provinzia Autonòma de Balsan – Südtirol.
La Pupulaziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I Lengh e i Dialet[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tudesch e Talian hin i düü lenguagg üfiziaj de tüta la regiun. El Ladin, inscambi, a l'è dumà int un quej tuchelin de la regiun una lengua üfiziala.
Int el Südtirol el se parla un cuntinuum dialetaa de püssée de 40 dialet. Chi patuaa Bavares chi gh'han tücc di parol e di strütür gramategaj ünegh ma vegnen cunprendüü senza gran prublema e in Nordtirol e in Osttirol. Despess el gh'è anca un bel puu de parol talian ch'hin staa germanisaa (per es. "Patent" - Tudesch: "Führerschein") e un bel puu de parol talian ch'hin staa vultaa in Tudesch ("Erste Hilfe" - Tudesch: Notaufnahme).
La püpart di Talian la viv int i zità püssée grand: Bulsan, Meran, Barsenun, e.i.v. e pö anch int i cumün püssée a süd cuma Bransol, Salurn, e.i.v. Menter che la püpart di Tudesch e di Ladin la viv int i paesit püssée piscinit.
Föra che a Bulsan, Laif e Salurn, i cartej stradaj e i cartej püblegh (bilengh) gh'han la part tudesca u sura u inans de quela Taliana. I növ cartej di staziun di tren gh'han despess dumà 'l Tudesch anca quand ch'i cartej püssée vegg gh'even tücc e düü i lenguagg. Tücc i lauradur püblegh gh'han de cognuss sía 'l Tudesch che'l Talian, e int i cumün Ladin gh'han de cugnuss anca 'l Ladin (almanch in teuría, pö int la pratega la püpart di Talian di zità el Tudesch el capissen poch, e tanc Tudesch che viven int i paesit a fan anca lur la so fadiga a cunprend el Talian).
Spartiziun etno-lenguistega de l'an 1880 fin a l'an 2001
Spartiziun etno-lenguistega a segunda de la Parpurziunal Etnegh
La Religiun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I Südtirules de tücc i grup lenguistegh hin per la püpart Catolegh e pertuchen al Vescuváa de Bulsan-Barsenun (a la fin de l'ann 2004, chel Vescuváa chí el cüntava 461.184 person batesáa. El Vescuv l'è stáa, fin al dí de la so mort, el 16 de Avust 2008, el Wilhelm Egger.
La cumünidáa de la Gesa Evangelega Lüterana de Bulsan l'è la püssée forta in Südtirol e la cünta 600 fedej, una gesa e un Pastur. Anca quela de Meran l'è assée granda. El gh'è anca un prugrama Evangelegh a la TV trasmetüü de la RAI de Bulsan.
La Geugrafía[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I Territori Vesin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Spartiziun Cumünala Distretüala[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- I Distret Cumünaj
- I Zità Püssée Grand
(Al 31 de Dezember 2006)
Vardée anca: Lista di Cumün Südtirules
I Muntagn e i Val[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Scernì föra i muntagn püssée bej int una tera inscí bela e piena de muntagn cuma 'l Südtirol l'è minga na roba fazil. Se pò però dì che l'Ortles cunt i so 3905 meter l'è 'l munt püssée volt del Südtirol. Fin al 1918 l'era 'l munt püssée volt de l'Imper Asbürgegh. I Dulumit, in generáa, hin cugnussüü in tüt el mund e reciamen tücc i agn una mota de türista d'asquas tücc i cantun d'Üropa, sía in invern cunt i so pist neváa de prima categuria, e sía in istáa cunt i so sentée amáa d'escürsiunista de tücc i nivej.
I Vallad püssee grand hin: Val de l'Ades, Val Isargh, Val Venosta und Val Püstaría.
I Fiüm e i Lagh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I fiüm püssee impurtant in Südtirol hin: l'Ades, l'Isargh, el Riensa, el Passiri, e 'l Talvara.
I lagh püssee cugnussüü hin: El Lagh de Resia (a Cüren in Val Venosta a 1520 meter in sül nivel del mar), el Lagh de Coldee (a Coldee in sü la Straa del Vin), el Lagh de San Valentin (a Cüren in Val Venosta arent a San Valentin), el Lagh de Caressa (Lagh Alpin in de Val d'Ega arent a Nöa Ladina), e 'l Lagh de Brajes (a Brajes, a 1494 meter in sül nivel del mar).
El Clima[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In Südtirol el clima 'l va de sübartegh in sü i scim di munc e int i val püssee volt, fin a temperáa int i valad püssée bass.
L'Istoria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'om l'ha vivüü int la zona inturn a l'Ades, Isargh e Riensa fin de l'edáa de la preja. A chi temp chi la püpart de la gent in istáa la viveva in sü i munc desura de l'area buschiva. Chess chi l'è pruáa di tanc repert archeulogegh truáa in chela zona chi. Vers la fin de l'edáa de la preja, l'omm l'ha scumenzáa a viv anca püssee in bass, ciuè in lögh indua gh'era di gran pasquee erbus, e indua vün el pudeva cultivà la tera. De chel temp chí gh'è'l repert archeulogegh püssee famus de tüt' Üropa: Ötzi, l'Om vegnüü del Giazz. Pö in de la prima edáa del bruns, el gh'è stáa un bel desvilüp ecunomegh, grazia ai miner de ram. A la fin de l'edáa del bruns e vers el prinzipi de l'edáa del fer, el Südtirol l'è stáa abidáa de gent de la cultüra de Laugen-Melaun. I pupulaziun Retegh (ciamáa Retii di Ruman), riváa in Südtirol a la fin de l'edáa del fer, hin cunsideráa i prim pupulaziun di Alp centráj. De la lengua e de la cultüra Retega, en sèm minga trop, föra d'un quej nom e d'un quej repert de chi e de lá, e del "sübstráa" lenguistegh ch'han lassáa drée.
De l'an 59 denans Christ fin ai Migraziun Germanegh el Südtirol l'è stáa part del Imperi Ruman. In chel'epuca chi, hin minga stáa fáa sü di gran robb, föra di prej mijar lungh la via che la purtava de la Penisula Talina al Nordüropa. Dumà int el quart secul despö Christ, l'è stada fáa sü una Vila Rumana d'una quej impurtansa: chela cà chi, cunt musaegh ruman de valur, a l'è stada descuvrida vesin ad Appian in sü la Stráa del Vin.
Intra 'l 6° e 'l 9° secul, la zona del Südtirol d'incö l'è 'gnüda abitada di Bavares, che s'hin messedáa ai pupulaziun Celtegh-Retegh che s'eren giamò messedáa cunt i Ruman. I Bavares s'hin spingiüü pö giò fin a la Strècia de Salurn indua s'hin incuntráa cunt i Lumbard: chichinscí i düü popuj Germanegh s'hin svardáa, s'hin üsmáa, ma pö han decidüü de fermass lí e fass minga la guera. La Strècia de Salurn la resta, anmò al didincö, el cunfin lenguistegh e cultüraa intra l'area Lumbarda e l'area Bavaresa.
Vers la fin del prim mileni, cunt el fà part del regn di Franch prima e pü tard del Sacher Ruman Imperi, el Südtirol l'ha utegnüü un impurtansa strategega minga de poch, perchè i so stráa purtaven int la Penisula Italega. Int el 1004 e int el 1027 di toch bej grand de tera hin stáa regaláa ai vescuv de Trent e de Barsenun.
Despö ch'i sò vassaj, i cunt de Tirol, even tráa la tera suta 'l sò dumíni, chela zona chi, insema ai valad a nord del Brener, la ciapàa 'l nom de "Tirol". Al didincö, el Südtirol l'è vün di sit cunt el püssée volt nümer de furtificaziun in Üropa, e chi furtificaziun chi, gh'è di castej ben famus: el Castell de Tirol, el Castel de Rúnchel, el Castel de Cúira, el Castel de Apian, el Castel de Türes, e'l Castel de Curnéd.
Infin, int el 1363, graza a la Margherida de Tirol, la Cunteja de Tirol l'è gnüda int i man de la Cà dij Asbürgh e lí gh'è restada fin al vündes de Nuember del 1918, quand che ij Asbürgh han perdüü tüt el sò pudè e tüc i sò dumíni.
Bögna anca menziunà che int l'an 1810 un toch de Südtirol, insema a tüt el Trentin, l'è crudáa int i man di Napuleun e de la Repüblega Italega. Però giamò int el 1813 sía 'l Südtirol che 'l Trentin hin turnáa aj Asbürgh.
Bibliugrafía[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Gottfried Solderer (Hrsg.): Das 20. Jahrhundert in Südtirol, 5 Bde., Edition Raetia, Bozen 1999-2003.
- Rolf Steininger: Südtirol. Vom Ersten Weltkrieg bis zur Gegenwart. Studienverlag, Innsbruck/Wien/Bozen 2003.
- Rolf Steininger: South Tyrol: a minority conflict of the twentieth century, New Brunswick, NJ, Transaction Publishers 2004. ISBN 0-7658-0800-5
- Benedikt Erhard (Red.): Option, Heimat, Opzioni: eine Geschichte Südtirols, Bozen: Tiroler Geschichtsverein 1989.
- Anton Evelyn Alcock: Geschichte der Südtirolfrage. Südtirol seit dem Paket 1970-1980, Wien: W. Braumüller 1982. ISBN 3-7003-0328-9
- Hans Heiss (unter Mitarbeit von Gustav Pfeifer): „Man pflegt Südtirol zu sagen und meint, damit wäre alles gesagt.“ Beiträge zu einer Geschichte des Begriffs „Südtirol“. In: Tirol - Trentino. Eine Begriffsgeschichte (= Geschichte und Region 9/2000). Folio-Verlag, Wien/Bozen. ISBN 3-85256-149-3


text:
Saarland
La Saarland (en fransés: Sarre) l'è giü dei sédes stacc (en todèsch: Länder) de la Repüblica Federàl de Germania. El stat el cuàrcia zó n'àrea de 2.569 km², 'l piö pesèn dei stacc se se cönta mìa le cità stat (Ambùrgo, Bréma e Berlìno). La capital de la Saarland l'è la cità de Saarbrücken.
La 'Saarland la cunfìna col Lusembùrgo, la Renània-Palatinàto e la Loréna. Chèste quàter entità le s'è ünìde 'nsèma apò a co la regiù bèlga de la Valònia e le comunità francòfone del Bèlgio endèna Regio Europèa ciamàda «Saar-Lor-Lux», co l'obietìf de favoréser la cooperasiù transfrontaliéra.
El stat el ciàpa 'l nòm del fiöm Saar, che l'è 'n aflüènt de la Mozèla e 'l streèrsa 'l teretóre de la Saarland de sud a nord-òvest.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statistische Ämter des Bundes und der Länder
- ↑ Arbeitslosenquoten im September 2010 - Länder und Kreise. In: arbeitsagentur.de. Bundesagentur für Arbeit, abgerufen am 30. Setèmber 2010.


text:
Cornalba
Cornalba (nòm uficiàl en italià; Cornalba) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem che l' se tróa 'n de la Al Serina öna lateràl de la Al Brembana e l' se tróa a i pé del mut Àlben.
El g'ha 'na popolasiù de 312 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 9,4 km² e 'na densità de popolasiù de 33 ab./km²
Ol paìs l' se tróa a 33 km de la sità e a 893 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Còsta Serina, Gagianiga, Ultra 'l Còl, Onéda, Serina, Èrfa.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Cornalba l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Mellingen
Mellingen (Mellige in aleman) a l'è un cumün svizzer del distret de Baden. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 4 659 abitant e una süperfiss de 4.86 km², e al se tröva a una altitüden de 352 meter sura al livel del mar.
El cumün de Mellingen a l'è tacaa ai cumün de Baden, Birmenstorf , Fislisbach, Oberrohrdorf, Stetten, Tägerig, Wohlenschwil.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Mellingen l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1045 col nom de Mellingen
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Mellingen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Mellingen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Media relaa a Mellingen al Wikimedia Commons


text:
Ils products tipics: In giudiment per tuts
Ils parcs svizzers offran durant l’onn entir ina gronda paletta da mangiativas e bavrondas gustusas, d’objects qualitativs, d’artisanadi original e dad activitads fascinantas. I vala la paina da guardar sin il label per products e servetschs da las regiuns dals parcs. Quest label garantescha che la regiun dal parc profita sch’in product vegn cumprà u sch’i vegn fatg diever d’in servetsch. Perfin hotels e restaurants porschan en il sectur da la gastronomia talas prestaziuns certifitgadas. Diversas fieras ed acziuns sco «Genuss» (mo il meglier da la regiun) u las «emnas gastronomicas» (en settember) ma er tut las occurrenzas spezialas en ils parcs sco il «di dals parcs» (mintgamai ils 24 da mai) èn ina occasiun ideala per scuvrir la diversitad culturala e culinarica dals parcs.
Giudair cun ina guida
En ils parcs sco tals datti la pussaivladad da scuvrir bels e buns giudiments cun in guid infurmativ. Il Parc natiral dal Giura argovian porscha per exempel duas fins d’emna cun spassegiadas da viticultura. Il Parc natiral regiunal Jura vaudois offrescha excursiuns da bulieus cun in micolog. Il Parc natiral Diemtigtal organisescha sin tschintg alps mintgamai da zercladur fin settembre dis da recreaziun cun pernottaziun. Ils giasts vegnan uschia en stretg contact cun la populaziun indigena ed emprendan bler interessant davart il svilup, la fabricaziun e l’origin dals products regiunals.
Martgads, chasinas e vias gastronomicas
Ils Parcs natirals Gantrisch, Thal e Binntal organiseschan mintg’onn in martgà. Indigens e giasts pon cumprar qua products da la regiun dal parc (chaschiel, liongias, charn setga, verdura, té e pastizarias). In’entira via gastronomica ha stgaffì il Parc natiral dal Giura argovian. Ella maina sin passa 179 kilometers tar divers producents e restaurants. Insatge tut spezial ha inventà il Parc natiral da Gantrisch: En diversas butias da la regiun ed er en la citad da Berna chattan ins ina «Chasetta da Gantrisch» cun spezialitads da quella regiun: chaschiel da Vreneli, cornets dal diavel, ils legendars biscuits da Nadal ed ils ovs colurads per Pasca. Ina survista da tut las emnas gastrono-micas, dals martgads e dals products or dals parcs chattan ins sin la pagina d’internet da la rait dals parcs svizzers:


text:
Questa pagina-web ramassa ed utilisescha infurmaziuns per analisar l'activitad sin la pagina e per meglierar quella. A maun da questas infurmaziuns na pudais Vus però betg vegnir identifitgà. Vus pudais controllar co ch'ellas vegnan
ramassadas ed utilisadas.
Noss tschintg toptips
Sutvart noss tschintg toptipsdavart la reclama online basada sin il cumportament e la protecziun da datas online:
1. Nagina panica
La reclama online basada sin il cumportament è segira e transparenta.Ils incumbensaders da reclama na san betg tgi che Vus essas, perquai ch’i n’è betg pussaivel d’identifitgar Vus a maun da las datas relevadas. Las datas relevadas sa basan sin Vossa activitad da navigar e vegnan utilisadas per trametter a Vus reclama che correspunda a Voss interess. Prendai il temp per vegnir a savair dapli davart la reclama online basada sin il cumportament.
2. Tschertgai infurmaziuns davart la reclama online basada sin il cumportament sin tut las paginas-web che Vus visitais.
Mintga pagina-web che fa reclama online basada sin il cumportament duess metter a disposiziun infurmaziuns utilas davart la relevaziun e l’utilisaziun da datas. Plinavant duess la pagina-web infurmar, sche l’administratur da la pagina-web u sche terzs, p.ex. ina rait da reclama, releveschan las datas.
3.
Interpresas che fan reclama online basada sin il cumportament As infurmeschan medemamain co che Vus pudais deactivar quest tip da reclama. Cliccar qua per deactivar la reclama online basada sin il cumportament.
4. As famigliarisai cun ils parameters da la protecziun da datas da Voss computer.
Ils parameters da la protecziun da datas chattais Vus en il menu da Voss navigatur sut ‘Internetoptionen’. Cura che Vus configurais ils parameters per ils cookies, resguardai p.pl. che cookies procuran savens per paginas-web pli favuraivlas per ils utilisaders (p.ex. cun memorisar preferenzas areguard la lingua).
L’exempel sutvart mussa co che Vus pudais configurar ils parameters da la protecziun da datas en l’Internet Explorer.
5. Empruvai d’adattar ils parameters da la protecziun da datas als basegns individuals da Voss tegnairchasa.
Mintgin dovra l’internet differentamain e per divers intents. Per tegnairchasas, nua che pliras persunas partan il medem computer cussegliain nus d’endrizzar per mintga utilisader in agen conto d’utilisader. Quai permetta d’adattar optimalmain ils parameters da la protecziun da datas (p.ex. ils parameters dals cookies, las preferenzas per deactivar la reclama online basada sin il cumportament)als basegns da mintga singul utilisader.
Copyright © 2009 - 2013 EDAA


text:
Felben-Wellhausen
Felben-Wellhausen a l'è un cumün svizzer del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.3 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 2554 abitant.
El cumün de Felben-Wellhausen al se tröva a una altitüden de 395 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Frauenfeld, Hüttlingen, Pfyn, Thundorf, Warth-Weiningen.
El cumün l'è staa istitüii in del 1983 de la fusion dei ex cumün de Felben e Wellhausen.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Felben-Wellhausen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Cassan (MI)
Cassan su l'Adda (parnonzia local: [ka'sa:][1]; in italian: Cassano d'Adda) l'è on comun brianzoeu de la Provincia de Milan con 18889 abitant. El confina con la Provincia de Bergom e l'è traversaa de l'Adda, de la Martesana e de la Muzza.
El paes el gh'ha quatter frazion: Cascaa, Cassinn San Peder, Groppell, Taranta.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Cassan l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc
Referenz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
Davide Van De Sfroos - 40 PassReport copyright infringement
Lyrics powered by www.musixmatch.com
Lyrics
Come corsari della Bovisa, sura un trenu del venerdé sira
Omen o quasi vegnüü de la melma per imparà a restà nel catràmm
Quajvoen l'ha stüdiaa per mea ciapà bott, quajvoen l'ha crumpaa una cravatta e un giurnaal,
Quajvoen l'ha pruvaa a mett soe una divisa, ma l'ha tegnüü dumà la pistola...
Trii rembambii in soel puunt del naviglio per pruvà a truvà un quaj riflèss
Che nustalgia dell'acqua del laagh ma mai de quela giò in del büceer
Quajvoen l'ha flilaa cun scià una bandiera, quajvoen l'ha sfilaa dumà i so müdaand,
Quajvoen l'ha pruvaa a guidà una pantera, e l'ha tegnüü dumà el lampegiaant...
E adess che i sann i culuu del metro' e adess che i sann in'de l'è la toilette
Se senten padroni de quell tocch de umbriia tra el marciapè e'l Domm de Milaan
E forsi per luur l'è una gesa troppa granda e forsi per nà deent ghe voer anca el telepàss
E bisognerà imparà una preghiera cumplicada e bisognerà imparà una preghiera de città
Per sta bela Madunina che l'è stüfa de brilà... tropp luntana e piscinina per pudè ancamò scultà...
Trii cumè luur ...
E forsi l'è neda cume l'è nada o forsi cume la duveva nà
Trii omen, trii coer, trii para de ball, trii desten incrusaa a uncinett,
Quajvoen l'era stüff de purtà una bandiera e l'ha faa el prufessuur a l'università...
Ma una matena hann truvaa i volantini e un mitra scundüü in de la sua cà...
Quell'oltru a l'era un prufessiunista senza stüdià per fa el gigolò
A l'è scapüsciaa ne la dona sbagliada e in un sacch de coca scundüü in del crüscott
El teerz el faseva la guardia del corpo e anca l'autista per un senatuur
In un sira impestaada de candell e butègli per difeend na pelanda l'ha picaa un assessuur...
E adess che i sann cume l'è la galera che gh'hann pagüüra de nà a la toilette
I fann un brindisi alla buona condotta tra el marciapè e'l Domm de Milann
E l'è tüta per luur questa gésa troppa granda e forsi per nà deent basta fa quaranta pass
Una preghiera per Bob Marley e per el nonu in paradiis
Una candela a Sant'Ambroes, una candela a San Vituur
E a sta bela Madunina che la riess amò a brilà... la sarà anca piscinina ma la riéss anca a scultà...
Trii cumè luur...


text:
Ossessione
Ossessione (Usesiòṅ) 'l è 'n film dramàtic dal 1943 ad Luchino Visconti trat, anc se minga uficialmènt, da 'n rumànś ad James M. Cain dal 1934, Al pustèṅ al sòna sèmpar dū vòlti (The postman always rings twice). 'L è stâ girâ in dla basa emigliàna (Codgôr, Frara, Cmać e Burét) e pò anc ad Ancóna.
Al film, ch'l è cunsiderâ la prim' òpra dal neorealìśum itagliàṅ, 'l è stâ sarnî p'r èsar mis in di sènt film itagliàṅ da tgnir dacàt e anc in dla lista di „1001 film ch'at gh'à da védar prima 'd murìr“[1].
Sunt
In un paiśèṅ dal Fraréś in sal fiùm Po, in un dè 'd Istâ, al riva lè al vagabónd Gino Costa (Massimo Girotti) ch'al s férma par magnàr quèl in dl'ustarìa che Giuseppe Bragana (Juan de Landa) al pòrta avànti insém a sò mujér Giovanna (Clara Calamai). Chi lē, ch'la n è minga cunténta dal sò matrimòni, la gh buta subìt i òć adòs e i dū i dvéntan di amànt. Cal budlòṅ vèć ad Giuseppe al n gh fà minga a mènt e al śibìs un lavōr a 'l nóṿ arivâ parchè 'l è bòṅ ad far un po' da tut. Chi lò al gh rèsta p'r un pôc ma pò al sa stufa e al dmanda a la Giovanna ad scapàr via sèg ma lē la gh diś che, anc s'la gh vōl dimóndi bèṅ, la n pōl briśa mulàr lè incòsa.
Costa al decìd alóra 'd andàr da par lò ad Ancóna p'r imbarcàr-as. Durànt al viàś in tréno al cgnós 'n artìsa (Elio Marcuzzo), chiamâ al spagnōl, ch'al gh dà na maṅ par pagàr al bijét e i dū i dvéntan di amìg. Rivâ in dal Marchi i càtan lavōr a la Féra ad Maǵ.
Durànt i dè dla féra Gino al s véd incóra cun la Giovanna, ch'l'éra lè cun sò marè parchè lò al gh'iva da partecipàr a 'n cuncōrs ad canti, e i decìdan ad cupàr Giovanni cun 'n incidènt in màchina par psēr acsè vìvar finalmènt insém. Quànd chi lò al mōr dabòṅ, cun la pulisìa chì'la gh'à di suspèt, i dū i tórnan incóra a 'l ustarìa par vérar-la cuma s'a gnint a fus ma Gino al n s pōl minga cumpatìr cla vita lè, cun un péś ad dèntar ch'l al śluntàna da lē. Quànd la Giovanna la và a Frara par mét'r-as in bisàca i 50.000 franc dl'asicurasiòṅ in sla vita ad sò marè, Gino al s litga sèg parchè al taca a pinsàr che lē la s fus misa insém a lò sōl par catàr òṅ ch'al gh dis na maṅ par masàr Giuseppe. Costa, tgnû 'd òć in sità par la pulisìa, al s davśìna acsè a na scaja cun al cōr bòṅ, l’Anita (Dhia Cristiani). Ma la Giovanna, ch'la gh'à 'd avér fiōl, quànd la i véd insém la gh diś ad turnàr da lē o senò la sarés bòna ad cuntàr incòsa.
Culegamènt estéran
- (EN) La schéda dal film in s'l IMDb
- (IT) La schéda dal film in sal FilmTV
- (IT) La schéda dal film ad Cinematografo.it
Nòti
- ↑ 1001 film ch'at gh'à da védar prima 'd murìr Lìb'r ad Steven Jay Schneider


text:
Categuria:Cumün del Canton Zürigh
Sót-categurii
Quela categuria chì la gh'ha 11 sota-categurij chì de sota, sü un tutal de 11.
C
- ► Cumün del distret de Affoltern (14 P)
- ► Cumün del distret de Andelfingen (24 P)
- ► Cumün del distret de Bülach (21 P)
- ► Cumün del distret de Dielsdorf (22 P)
- ► Cumün del distret de Dietikon (11 P)
- ► Cumün del distret de Hinwil (11 P)
- ► Cumün del distret de Horgen (12 P)
- ► Cumün del distret de Meilen (11 P)
- ► Cumün del distret de Pfäffikon (12 P)
- ► Cumün del distret de Uster (10 P)
- ► Cumün del distret de Winterthur (21 P)
Vus in de la categuria "Cumün del Canton Zürigh"
In quela categuria chì gh'è i 170 paginn indicaa de 170 che gh'hinn in tutal.


text:
Ils auters cun nossa correspundenta Donata Vallino
- Sonda, 28.2.2015, 12:15
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 28.2.2015, 12:15, RTR
Ils Rumantschs ladins en Svizra romanda
Dapi l'onn 1990 exista en Svizra romanda l'uniun dals Rumantschs ladins. Quatter giadas l'onn vegnan ils commembers ensemen. Questas scuntradas dattan la pussaivladad da discurrer rumantsch (quai è la cundiziun per far part da l'uniun). Ils commembers vegnan dal Vallais, dal chantun Vad u Neuchâtel ed er da Genevra. In pèr persunas ch'han emprendì il rumantsch èn er vegnidas en l'uniun. Oz vai sco cun mintg'uniun, igl è grev da chattar novs commembers, ma l'uniun va vinavant cun sias activitads. Dapli da nossa correspundenta Donata Vallino.


text:
Matensanich khouloud متنسنيش خلود - Matnsanich Khouloud 2M ep متنسنيش مسلسل خلود الحلقة 135
Serie khouloud Matensanich mosalsal khouloud montassir hanimin ciftligi 2m ep 135 مسلسل متنسنيش مدبلج بالدارجة المغربية matinsanich matansanich 2mmatinsanich 2m مسلسل متنسنيش الحلقة مسلسل خلود 135 matinsanich 2m matensanich, matnsanich, ma tnsanich, matansanich, matnsanech, matensanich, 2M, serie matansanich, mosalsal matensanich, mosalsal modablaj matensanech, khoulod kholoud kholoude serie regarder matensanich sur 2m tv, matensanich 2012 sur 2m maroc, shahid matensanich,?matensanich متنسنيش matensanich 135 matensanich متنسنيش matnsanech matinsanich 2m matnsanich maroc,?مسلسل الجديد ماتنسنيش, serie modablaj matensanich,?mosalsalat modablaja. متنسنيش. matensanich متنسنيش مسلسل خلود الحلقة 135 matnsanich matensanech matensanich مسلسل ماتنسانيش serie matensanich mosalsal, متنسنيش حلقة اليوم.,montasir,mountasir,mountassir,montassir,khouloud,kholod 2m,khouloud 2m darija,khouloud 2m final youtube,montassir 2m


text:
Eurasia
L'Eurasia a l'è la massa cuntinentala terestra che la curispunt ai teritori de l'Europa (10.236.000 km2) e de l'Asia (44.300.000 km2). La se tröa per la püssee part in di emisfer est e nord.
Anmò incö al gh'è minga un cunfin intra l'Europa e l'Asia che tücc recugnussen. El cunfin tradiziunal a l'è quel di Munt Uraj, che se tröen in de la Rüssia ucidentala. L'Eurasia la fa part, insema a l'Africa (30.259.000 km2), del Cuntinent Andigh, che l'è ciamaa inscì perchè l'è staa la cüna di civiltà püssee andigh. El Cuntinent Növ a hinn inscambi i dò Americh e'l Cuntinent Növissim a l'è l'Uceania.


text:
Il turpetg – epidemia silenziusa u martganzia rara?
- Dumengia, 21.2.2016, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 21.2.2016, 9:03, RTR
Vivain nus en ina societad nua che mintgin fa tge che plascha ad el senza resguard per conumans?
Formats sco BigBrother fascineschan forsa era perquai ch'ils participants paran d'avair nagin turpetg. Vivain nus en ina societad che perda sia vargugna e nua che mintgin fa tge che plascha ad el senza resguard per conumans? U èsi il cuntrari e nus sa turpegiain adina dapli? Creschan las spetgas che nus avain envers nus uschè fermamain che nus ans turpegiain sche nus na guardain betg ora sco Heidi Klum u Brad Pitt?
La Marella sa tschenta questas dumondas e sa fatschenta cun la vargugna, sia funcziun e l'influenza ch'ella ha sin noss mintgadi.
Redacziun: Astrid Alexandre


text:
Fürstenau (GR)
Fürstenau (Farschno in rumanc) a l'è un cumün svizzer del distret de Hinterrhein. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 351 abitant e una süperfiss de 1.32 km², e al se tröva a una altitüden de 650 meter sura al livel del mar.
El cumün de Fürstenau a l'è tacaa ai cumün de Almens, Cazis, Pratval, Scharans, Sils im Domleschg, Thusis.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fürstenau l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1257 col nom de Fúrstenowo e Furstinowe.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Fürstenau in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- www.fuerstenau.ws
- Fürstenau (GR) in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Águas de São Pedro
Artìcol in dialët piaṡintëin
Águas de São Pedro a l'è una sitä ad 2.707 abitànt (2010), dal Brasil in dal Stät ad São Paulo.
Storia[modifica | mudéfica la surzéia]
Fundä al 25 ad giügn dal 1940, a l'è al sacùnd paesëin püsä picëin dal Brasil, dopu Santa Cruz de Minas.
L'è voin d'i quätar cumoin enclave dal Brasil. I ätar cumoin enclave i'enn: Arroio do Padre, Ladário e Portelândia.
Al paès a l'è stä custrüì quänd Octavio Moura Andrade l'ha scupèert che lamò gh'era dal pianti bùni par fä in madzìni e l'acqua cla fava bein a bòta.
Clima[modifica | mudéfica la surzéia]
D'astä la temperadüra l'è quasi ad 28°C, d'invern la rüa anca a 11°C.
Atar futugrafìi[modifica | mudéfica la surzéia]
-
-
-
-
-
Cèsa Imaculada Conceição
-


text:
Eriswil
Eriswil a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Oberaargau, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 11.3 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1356 abitant.
El cumün de Eriswil al se tröva a una altitüden de 740 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Huttwil, Luthern (LU), Sumiswald, Ufhusen (LU), Wyssachen.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Eriswil l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1256 col nom de Erolzwile.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial del cumün (Todesch)
- Anne-Marie Dubler: Eriswil in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Burgh Tisin
Burgh Tisin (Piemuntés: Borgh Tisén; Italian: Borgo Ticino) a l'è un cumün de la Pruincia de Nuara.
El gh'ha ona popolaziun de 5 036 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 13,3 km² e ona densità de popolaziun de 379 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Cunturbia, Castlét, Cümiaagh, Dimian, Varal, Vrün.
L'è staa el lögh de nassida del pueta ümanista Antonio Cerruti (1503-1560). Düranta la segunda guera mundial (13 agust 1944) i nazista hann massaa, per vendicàss di partisan, 12 giuin innucent, ai quai l'è dedicada la piassa principal del paés.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Burgh Tisin l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Crotone
Crotone (Kpόtwv/Krótōn en gréch antìch; Kpόtwvaς/Krótōnas in gréch modèrno; Croto en latì; Cutroni o Cutruani 'n calabrés) l'è 'na cità italiàna, de la regiù de la Calabria, capolöch de la pruvincia omònima.
El cümü de crotone 'l g'ha presapóch 60.517 (censimento 2004) abitàncc, 'na superfìce de 179 km² e 'na densità de 333,7 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cutro, Isola di Capo Rizzuto, Rocca di Neto, Scandale, Strongoli.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
2016 - Festa federala d'accordeon a Mustér
-
Gronda armonia a Mustér
1'300 musicistas e musicists sunan questa fin d'emna tar la festa federala d'accordeon.
-
Festa d’accordeon: In regal per mintga furmaziun
Las furmaziuns che fan part a la Festa federala d’accordeon a Mustér pon mintgina prender a chasa in regal ord scalegl.
-
Rock e pop cun accordeons
Sunar “Smoke On The Water” da Deep Purple cun accordeons? Che quai n’è nagin problem mussa l’Uniun d'armonicas Cadi.
-
400 voluntaris per la Festa d’accordeon a Mustér
Igl è ina sfida d’organisar tantas persunas per quest eveniment.
-
250 liters sosa da salata
Per preparar ils menus per la festa federala d’accordeon dovra quai tranter auter 200 kg charn frestga.
-
Dus giuvens talents d’accordeon
Els han 14 (Noam Bachmann) ed 11 onns (Aron Bachmann) : Ils dus frars da Beinwil am See dal chantun Argovia.
-
Chattar dormitoris n’è betg simpel
A la festa federala d’accordeon a Mustér vegnan spetgads 2000 participants che dovran ina pussaivladad da pernottar.


text:
Altenburg
Altenburg (Starograd in lusazian inferior; Starohród in lusazian superior; Starohrad in cech stòrigh; Altenburgo in spagnoeu; Altenbourg in frances) a l'è ona città de la Germania centro-oriental. El territori aministraa de la città l'è abitaa de 32 992 personn (dato del 31. Dic 2013)
La città la se troeuva in de la Turingia, in del circondari de l'Altenburger Land.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La città l'è stada abitada a longh de popolazion slav: la prima citazion de la città la ven de on document de l'imperador Otton II (976). El Barbarossa el n'ha faa vun di centri pussee important del sò regn.
In del 1256 l'ha ciappaa el titol de città.


text:
Bubikon
Bubikon a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Hinwil, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 11.58 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 6 776 abitant.
El cumün de Bubikon al se tröva a una altitüden de 509 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Dürnten, Gossau, Grüningen, Hinwil, Hombrechtikon, Rapperswil-Jona (SG), Rüti. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Cuntegnüü
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bubikon l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 811 col nom de Puapinchova.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Galeria de foto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
-
-
Schwarztöbeli valley between Bubikon and Rüti
-
-
-
-
Gemeindehaus (town hall) nearby Reformed church
-
-
Barenberg, a small hamlet between the village of Wolfhausen and Kempraten
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial
- Bubikon in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Nümar 12
El numer 12 l'è el numer integher ch'al siguta ul 11 e al ven prima dal 13.
Nomm dal nümar in difereent dialett: dúdas...
Ul dudeca- al è un nümar cumpòost, gja che i söö divisuur propi i è {{{2}}}.
Ucürenze dal 12
- 12 ure al gh'a ul dí e 12 la nòit
- Nümar atòmegh dal magnesi
- 12 mees al gh'a l'an
- 12 le tribü d'Israeel, inscí cuma i apòstul da Gesücriist, in recordi da cheest fatt
- La bandera Eurupea la gh'a 12 stele
- Le fadighe d'Hèrcules i era 12
- 12 agn da matrimoni fí a le nozze da seda
- A la Mediterrània s'al cunsidera un nümar sulaar


text:
Bataia de Fumbi
La bataia de Fumbi del 8 de magg del 1796 l'è staia la prima bataia intra l'Armada d'Italia de Napoleon e i suldaa austriach in Lumbardia.
Al cumbatiment l'ha vüst scuntràss quatermila granadiee frances al cumand del General Jean Lannes, e un grüp d'austriach.
Rivaa ind al ludesan dop avè guadaa al Po a Piasenza, i trüp frances i han afruntaa un grüp d'austriach al cumand del General Lipthay che i han cercaa desperatament de arginà l'onda de l'esercit nemis.
I austriach i s'henn truvaa in dificultà per via de la so difesa malurganizaa e un nümer pütost bass de suldaa. I henn scapaa ind al pais de Pissigheton, menter i frances i henn rivaa fin a Cudogn.


text:
Fungi
El régn Fungi el costetöés en taxon che 'l reönés i organìsmi ciamàcc popolarmènt fóns. Chèsto organìsmi i è stacc clasificàcc del Linèo 'ndèl 1753, e aen prensépe i ìa enserìcc endèl régn Plantae e pò dòpo i è stacc portàcc al ranch de régn de Nees endèl 1817. Cói critéri atöài del Whittaker, prezentàcc endèl 1968, el régn dei fóns el töl dét de piö de 100.000 spéci de organìsmi che g'ha chèste caraterìstiche:
- Alimentasiù eteròtrofa
- I mànca de töt de tesùti diferensiàcc e de elemèncc cundutùr
- Sistéma de reprudusiù per mès de elemèncc ciamàcc spòre (e mìa per mès de 'n stàdio embriunàl come che söcét per i anemài e le piànte)
Óter organìsmi che 'na ólta i ìa clasificàcc come fóns i è amò 'n fàze de clasificasiù: sèrte autùr i a metarès endèl régn Protista o Protoctista, che 'l contegnarès organìsmi unicelulàr de le clas Plasmodiophoromycetes e Myxomycetes. Thomas Cavalier-Smith el g'ha prupunìt apò a 'n sèst régn (Chromista), che 'l tölarès dét le clas Hyphochytridiomycetes e Oomycetes.
La clasificasiù dei fóns la g'ha patìt divèrsi cambiamèncc endèi öltem agn, come conseguènsa de l'intensificasiù dei stüde. La 'ntrudusiù dei stüde molecolàr la g'ha cuntrubuìt mìa póch, endèi öltem 10-15 anni a concepéser en urdinamènt sistemàtich piö obietìf, bazàt sö la filogènezi, e che 'l promèt en leèl de stabilità piö marcàda.
Definisiù del régn Fungi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al régn dei fóns aparté en sènso strèt dèi organìsmi che pöl véser apò sèmpe sèmpe, unicelulàr ma apò a organìsmi piö complès, pluricelulàr có strütüre vegetatìve organizàde en cèlule filamentùze ciamàde ìfe o micélio primàre. A diferènsa de le cèlule vegetài, che g'ha la parét custitüìda suratöt de celuloza, la prét de le cèlule dei fóns l'è custitüìda de 'n óter polisacàride, la chitìna, polìmer de la N-acetil-glucosamina, prezènta apò 'ndèl esoscheletro dei Artròpodi (insècc, ragn, crostàcei). La chitina, respèt a la celulóza l'è 'n tòch piö rezistènta a la degradasiù provocàde dei mìcrobi, al calt, al frèt e a la söta. Le cèlule che costetöés le ìfe le pöl véser mono o polinucleàde e le pöl véser dividìde de sèti. La prezènsa o méno dei sèti l'è 'na caraterìstica distintìva de sèrte grùpi de fóns respèt a dei óter. Endèi Zigomiceti, difàti, le ìfe i è mìa setàde, come 'nvéce söcét endèi Ascomiceti, endèi Basidiomiceti e 'ndèi Deuteromiceti.
Segónt la definisiù scentìfica, vé cunsideràcc part del régn Fungi töcc i organìsmi che sudìsfa le cundisiù elencàde che sóta:
- I è eucariòti (organìsmi che g'ha dele cèlule col cromozòma encorporàt endèn nùcleo).
- I è eteròtrofi respèt al carbònio, e chèsto 'l compórta che i è costrècc a troàl endèl ambiènt imediatamènt entùren. I è mìa bù de doprà l'energìa del sul, i sorbés nömerùze molécole carbonàde fabricàde de 'n quàch óter organìsmo vivènt.
- I è absorbotròfi, i se nötrés per asurbimènt (decumpuzisiù) e mìa per ingestiù (caràter anemàl). I mànca de raìs, gamp (propiamènt dit) e fòie, el sò aparàto vegetatìf, ciamàt mycelium, l'è difùzo, ramificàt e tübolàr, costitüìt de filamèncc fì, entresàcc sö, i ìfi, a créscita apicàla, che permèt la nütrisiù per asurbimènt. En natüra, i piö tacc dei fóns superiùr i dòpra la mycorhiza, che l'è 'na simbiózi 'ntra le raìs de 'na piànta e i micéli. Le raìs de la piànta le böta fò el glucòzio (en tìpo de söcher) per el fóns che lü l'è mìa bù de pruducìl (el g'ha mìa la clorofìla). El micélio en càmbe el fornés de l'àiva e dei sài minerài che le raìs de la piànta la pödarès mìa procüràs en maniéra diferènta.
- I se reprodùce per mès de spòre mìa flagelàde o al màsim condèn flagèl apéna (caraterìstica che la compórta che le möfe, che g'ha du flagèi, al dé 'encö i è mìa piö cunsideràde dei fóns).
- i fàbrica dele sostànse che i fà sö apéna lùr (trealòsio, manitòlo, ecc.), la parét de le sò cèlule la conté calòsio, emicelulóza e chitìna (póch diferènta de la chitìna dei insècc, caràter anemàl, endóche 'nvéce le piànte i g'ha 'na parét che conté celulóza). El sò prim polìmer glücìdich l'è 'l glicògeno.
- I elàbora dele strütüre, dele fùrme variàbii fés, i carpòfor, bù de fabricà 'n gran nömer de spòre haploide dòpo 'na dicaryofase piö o méno lónga;
- I g'ha mìa diferensiasiù sesuàla (peritogamìa) e i prezènta une dicaryofase bastànsa svelöpàda 'ntra la plasmogamìa e la caryogamia.


text:
500
Aveniment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nassiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Belisario, generàl bizantì, mórt in del 565;
- Macedonio de Tesalonica, scritùre bizantì, mórt in del 560;
- Piero Patrisio, funsiunare bizantì;
- Abid ibn al-Abras, poéta àrabo.
- Octa del Kent, rè del Kent, mórt in del 543.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Einion ap Cunedda, rè.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
Romairon
Romairon a l'è staa un cumün svizzer del distret de Jura-Nord Vaudois, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 4.89 km² e in del 2010 al gh'eva una popolazion de 32 abitant.
In del mes de setember del 2009 gh'è staa faa un referendum inde che i cumün de Fontanezier, Romairon, Vaugondry e Villars-Burquin han acetaa de fundiss insema per furmà un cumün ünegh ciamaa Tévenon. La decision le vegnüda efetiva el prim de lüi del 2011[1].
L'abitaa de Romairon al se tröva a una altitüden de 807 meter sura al livel del mar e quand che 'l faseva cumün desperlü l'eva tacaa ai cumün de Champagne, Fleurier (NE), Fontanezier, Mauborget, Môtiers (NE), Provence, Vaugondry e Villars-Burquin.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Amtliches Gemeindeverzeichnis der Schweiz püblicàt del Ufìcio Federal Svìser de Statìstica, vizitàt ai 17 de febrér del 2011


text:
Montagny (CH-FR)
Montagny a l'è un cumün svizzer del distret de Broye, in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 17.52 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 2083 abitant.
El cumün de Montagny al se tröva a una altitüden de 563 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Corcelles-près-Payerne (VD), Corserey, Léchelles, Noréaz, Payerne (VD), Ponthaux, Prez-vers-Noréaz, Russy, Torny.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit Ufizial (Franzés)


text:
Val Verzasca
La Val Verzasca (parnonzia local: [valve'rdzaʃka]; in italian: Valle Verzasca) l'è ona vall di Alp Lepontinn.
La se troeuva in del Canton Tesin center-occidental, a nord de la città de Locarno. L'è longa circa vincinch chilometri.
Cuntegnüü
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Val Verzasca la se troeuva strengiuda in mezz in tra la Val Maggia a ovest e la vall del Tesin a nord-est. In particolar, a nord a gh'è la Leventina, a ovest inveci la Riviera e 'l territori de Bellinzona. A sud inveci a gh'è la città de Locarno e i paes che sta intorna al Lagh Maggior.
La vall a l'è traversada del riaa Verzasca, che 'l nass in sul Pizz Baron.
Compagn de tucc i vai alpinn, anca la Val Verzasca la gh'ha on mucc de vallon secondari: in tra quei chì a cuntom la Val Resa, la Vall de Mergoscia, la Vall de Coripp, la Val d'Orgnana, la Vall del Cansgell, la Val d'Osura, la Val Redorta, la Val Vegorness, la Val de la Porta, la Val Carecc, la Val Pincascia, la Val d'Agher, la Val Moeutt e la Val d'Efra.
In tra i montagn pussee important a troeuvom:
- Corona de Redorta, 2.804 meter.
- Madon Gross, 2.741 meter.
- Mont Zuccher, 2.735 meter.
- Scima de Gagnon, 2.518 meter.
- Ponton Ninagn, 2.505 meter.
- Madon de Sgiov, 2.265 meter.
I comun de la vall[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Del pont de vista ministrativ, la Val Verzasca la se troeuva tutta dent a la Svizzera, pussee precisament in del Canton Tesin.
I comun de la vall a hinn: Brion, Coripp, Frasch, la Gerra (part del comun de Cugnasch-Gerra), Mergoscia, Senogn, Vegorn e Vertezz. Quei paes chì se troeuven tucc in del distrett de Locarno e, foeura che Mergoscia, in del distrett de Verzasca.
La Val Verzasca la gh'ha (segond el censiment del 2004) 3.299 abitant. Coripp l'è 'l comun pussee piscinin de la Svizzera (i ghe sta domà una donzena de personn).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I primm omen che hinn rivaa in de la Val Verzasca (in del Neolitich), s'hinn fermaa vesin a la fos de la Verzasca. El Sass di Strioni, arent a Berzona (frazion de Vegorn), l'è on crapp indè hann trovaa di disegn che hinn del VII secol prima de Crist. Minga delongg de Tender (in sù la riva del lagh) hann trovaa ona necropoli romana.
Rivà in Val Verzasca l'è semper stada dura, e per 'sta reson l'è mai stada considerada troppa importanta del pont de vista politegh. La prima testimonianza de la vall a la vegn foeura in del 1234. La comunità de Verzasca (che la gh'eva i paes de Fontoeubbia, Vegorn, Costa, Coripp, Rancon, Verzoeu, Sambughee, Aquin, Brion, Frasch, Senogn) la partegniva a la Piev de Locarno. In del 1398 gh'è stada ona revolta contra la città.
In tra el 1410 e 'l 1500 la vall l'è passada in di man di Svizzer, di Savoia, di Leventines e di Rusca (i sciori de Locarno). De lì in poeu l'è andada inanz cont el rest de la Svizzera Italiana.
Del pont de vista religios, la vall a l'era sotta el controll de la parocchia de San Vittor (Locarno) fina al XIII secol; in del Dusent hann faa sù 'na gesa a Vegorn, e poeu dopo alter parocchi. L'è stada prima sotta la Diocesi de Comm e, al dì d'incoeu, sotta quella de Lugan.
Lenguagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La lengua offizial de la Val Verzasca a l'è l'Italian. A bon cunt, in de la vall a se parla on dialett lombard alpin, che 'l gh'ha di bei caratteristegh particolar, e che 'l se vesina a quell de la Val Maggia e a quei de la zona intorna a Locarno.
Piant e besti de la vall[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
File:Berzona01.JPG|thumb|El paes de Berzona (Vegorn) La Val Verzasca la gh'ha minga domà on clima. In de la bassa vall, a se sent anmò el clima del Lagh Maggior (teved e reparaa di vent del nord per via di montagn di vai lì arent). Inveci, quand che se riva ai 2.000 meter, el clima el tacca a vess de tipo alpin.
Per via de la soa varietà de clima, in de la Val Verzasca se troeuven squasi tucc i tipi de piant e de besti che viv in del Canton Tesin.
In de la bassa vall, l'alber pussee spantegaa l'è 'l castegn. On temp el vegniva drovaa per pizzà el foeugh e fà sù i cà, e donca el vegniva faa cress de bon. Al dì d'incoeu l'è on'usanza che l'è andada a bandon, e per quest hinn cressuu alter speci de piant, compagn del frassen, del tej e del fò.
In Val Verzasca la vegn levada la cavra negra, voeuna di sett speci cavrinn nazionai de la Svizzera.


text:
Rap italian
Ül Rap italian l'è la traspusisiün dal rap american, legà anca lü a la cùltura hip hop. In Italia al sa svilùpa in di prim ann '80 passand dai testi in ingles (es. Let get dizzy opur Ontha Run dai Radical Stuff, in dal 1992) a quei in lengua italiana, ma l'è in di ann nuvanta che i grupp appartenent a la scèna hip hop incidan i prim CD: Dj Gruff cun la cumpilation Rapadopa (1993) e Sangue Misto cun SxM (1994). In di ann 2000 ül rap italian l'ha riscuntrà una crescita cumercial cun ül lancc mediatic da tanti rapper e la nascita dai cumpetisiün cum'é TecnichePerfette e 2TheBeat.
Cuntegnüü
Gli ann '80: La Old School[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Jovanotti[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Jovanotti (ver nom: Lorenzo Cherubini), che a Roma l'ha cugnusü ül rap, in dal 1987 incid ül sö prim disc: Jovanotti for President.
Gli ann Nuvanta[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I primi ann '90[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A l'inisi di ann '90 sa movan i rapper di "Posse", termin ingles cal significa "grupp".
La fin di ann '90[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
V'un di prutagunist da l'età d'or dal rap italian l'è Joe Cassano, rapper cresüü musicalment tra New York e Bulogna.
Dopu ül 2000[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I Categurji[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ül Rap italian udiern l'è divisibil in 3 categurji:
- L'hip hop underground classic
- L'hip hop da massa
- La categuria impegnada


text:
Mutten
Mutten (Mut in rumanc) a l'è un cumün svizzer del distret de Albula. in del Canton Grison. Al gh’ha pressapoch 78 abitant e una süperfiss de 9.91 km², e al se tröva a una altitüden de 1395 meter sura al livel del mar.
El cumün de Mutten a l'è tacaa ai cumün de Sils im Domleschg, Stierva, Vaz/Obervaz, Zillis-Reischen.
L'andament storegh de la popolazion de Mutten l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Mutten in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Biel/Bienne
Biel/Bienne a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Biel/Bienne, region aministrativa del Seeland, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 21.20 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 51203 abitant.
El cumün de Biel/Bienne al se tröva a una altitüden de 434 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Brügg, Ipsach, Evilard, Nidau, Orpund, Orvin, Pieterlen, Port, Safnern, Twann-Tüscherz, Vauffelin.
Galeria de foto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
-
-
-
el fiümm Suze
-
-
-
-
-
References[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de fö[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial de Biel/Bienne
- Tourism Biel Seeland
- Biel/Bienne in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Biel International Chess Festival
- Federation of the Swiss Watch Industry FH
- Chamber of economy Biel-Seeland


text:
Dürrenäsch
Dürrenäsch (Döreäsch in aleman) a l'è un cumün svizzer del distret de Kulm. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 1 146 abitant e una süperfiss de 5.91 km², e al se tröva a una altitüden de 562 meter sura al livel del mar.
El cumün de Dürrenäsch a l'è tacaa ai cumün de Hallwil, Leutwil, Oberkulm, Seon, Teufenthal, Unterkulm, Zetzwil.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
While Dürrenäsch l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 924 col nomm de Aske inferior.
L'andament storegh de la popolazion de Dürrenäsch l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Dürrenäsch in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Dürrenäsch in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
1Rü Ngechuchu rü wüxi ga to ga cua̱xruü̃xü̃ namaã nixu na yemawa nangúexẽẽãxü̃ca̱x na ñuxãcü nanaxwa̱xexü̃ na taguma nüxü̃ nachaueãcüma guxü̃guma nayumüxẽgüxü̃. 2Rü ñanagürü nüxü̃ ga norü ngúexü̃gü: —Wüxi ga ĩãnewa nayexma ga wüxi ga ãẽ̱xgacü ga tama Tupanaxü̃ ngechaü̃xü̃ rü taxúexü̃ma cuáxchaü̃xü̃. 3—Rü guma ĩãnewatama iyexma ga wüxi ga nge ga yutecü. Rü guxü̃guma yema ãẽ̱xgacüxü̃tawa ixũẽcha na ngĩxü̃ nangü̃xẽẽxü̃ca̱x, rü na ngĩrü uwanüna ngĩxü̃ ínapoxü̃xü̃ca̱x. 4—Rü muẽ̱xpü̱xcüna yéma ixũũxü̃, natürü yema ãẽ̱xgacü rü tama ngĩxü̃ narüngü̃xẽẽchaü̃. Natürü düxwa nagu narüxĩnü ga yema ãẽ̱xgacü rü naãẽwa ñanagürü: “Choma rü tama Tupanaxü̃ changechaü̃, rü taxúexü̃ma chacuáxchaü̃. 5—Natürü ngẽma choxü̃ na nachixeweechaxü̃ca̱x i ñaã nge, rü noxtacüma tá ngĩxü̃ charüngü̃xẽẽ na tama yeü̃cürü choxü̃ nachixeweechaxü̃ca̱x”, ñanagürü. 6Rü Cori ga Ngechuchu rü ñanagürü: —Yema nixĩ ga norü ore ga yema ãẽ̱xgacü ga chixexü̃. 7—¿Taux e̱xna i Tupana rü paxa tüxü̃ nangü̃xẽẽxü̃ ya yíxema duü̃xẽ ya tüxü̃ yadexechixe i ngẽxguma chütacü rü ngunecü rü norü ngü̃xẽẽca̱x nüxna tacaxgu i tümaãrü yumüxẽwa? 8—Rü pemaã nüxü̃ chixu rü Tupana rü paxatáma tüxü̃ narüngü̃xẽẽ. Natürü ngẽxguma wenaxãrü núma chaxũxgu i choma i Tupana Nane na duü̃xü̃xü̃ chiĩxü̃, ¿rü ñuxre i duü̃xü̃gü i aixcüma yaxõgüxü̃xü̃ tá ichayangau i ñoma i naãnewa? —ñanagürü ga Ngechuchu. 9Rü Ngechuchu rü to ga ore ga cua̱xruü̃xü̃ nixu naxca̱x ga ñuxre ga duü̃xü̃gü ga nügü icua̱xüü̃güxü̃ rü tama togüxü̃ cuáxchaü̃güxü̃. 10Rü ñanagürü: —Taxre ga yatü rü tupauca ga taxü̃newa nayayumüxẽgü. Rü wüxi rü Parichéu nixĩ, rü yema to rü wüxi ga yatü ga Dumaãrü ãẽ̱xgacüca̱x dĩẽru ngĩxü̃ dexü̃ nixĩ. 11—Rü yema Parichéu rü yexma nachi, rü ñaããcü nayumüxẽ: “Pa Tupanax, moxẽ cuxna chaxã erü tama togü i duü̃xü̃gürüü̃ chixĩ. Rü tama togürüü̃ changĩ́ta̱x, rü tama ngẽmarüü̃ taxü̃ i chixexü̃ chaxü rü e̱xna wüxi i nge i ãtecümaã ichape. Rü bai i ñaã yatü i Dumaãrü ãẽ̱xgacüca̱x dĩẽru ngĩxü̃ dexü̃rüü̃ chixĩ. 12—Choma rü guxcü ya yüxügu rü taxree̱xpü̱xcüna chaxaure rü tama chachibü na cugu charüxĩnüxü̃ca̱x. Rü chorü dĩẽruwa rü guxü̃guma meã cuxna chanaxã i ngẽma cuxna üxü̃”, ñanagürü. 13—Natürü ga guma yatü ga Dumaãrü ãẽ̱xgacüca̱x dĩẽru ngĩxü̃ decü, rü yaxü̃gu narüxã̱ũ̱x. Rü namuü̃ ga daxũ na nadawenüxü̃, rü yema norü ngechaü̃maã nügüremügu nayayauxãchi, rü ñanagürü: “Pa Tupanax, ¡Cuxü̃́ changechaü̃tümüü̃! Erü wüxi i pecaduã́xü̃ chixĩ”, ñanagürü ga guma yatü. 14—Rü ngẽmaca̱x pemaã nüxü̃ chixu rü guma yatü ga Dumaãrü ãẽ̱xgacüca̱x dĩẽru ngĩxü̃ decü rü yexguma napataca̱x nataegugu rü Tupanape̱xewa rü mecü nixĩ. Natürü yema Parichéu rü Tupana rü tama namaã nataãẽ. Erü texé ya tügü írütaxe rü Tupana tá tüxü̃ naxãnexẽẽ. Natürü texé ya tügü írüxíraxe rü Tupana rü tá tüxü̃ nicua̱xüü̃ —ñanagürü ga Ngechuchu. 15Rü yéma Ngechuchuxü̃tawa tüxü̃ tagagü ta ga buã̱xgü na tüxü̃ yangõgüchigüxü̃ca̱x. Natürü yexguma norü ngúexü̃gü yemaxü̃ dauxgügu rü tüxü̃ ningagü ga guxema tümaxãcüegü Ngechuchuxü̃tawa tüxü̃ gagüxe. 16Natürü Ngechuchu rü nügüxü̃tawa tümaca̱x naca ga guxema buã̱xta rü ñanagürü norü ngúexü̃güxü̃: —Chanaxwa̱xe i chauxü̃tawa naxĩ i buxü̃gü. ¡Rü tãxṹ i nüxna penachu̱xuxü̃! Erü Tupana ãẽ̱xgacü íixĩxü̃wa rü tümaca̱x nixĩ ya yíxema ñaã buxü̃gürüü̃ ixĩgüxe. 17—Aixcüma pemaã nüxü̃ chixu rü texé ya tama wüxi i buxü̃rüü̃ Tupanaxü̃ yaxúxe na tümaãrü ãẽ̱xgacü na yiĩxü̃ca̱x, rü tagutáma nagu taxücu i Tupana ãẽ̱xgacü íixĩxü̃wa —ñanagürü ga Ngechuchu. 18Rü wüxi ga yema Yudíugüarü ãẽ̱xgacü rü Ngechuchuna naca rü ñanagürü: —Pa Ngúexẽẽruü̃ ya Mecüx, ¿ṯacü tá chaxüxü̃ na chanayaxuxü̃ca̱x i maxü̃ i taguma gúxü̃? —ñanagürü. 19Rü Ngechuchu nanangãxü̃ rü ñanagürü nüxü̃: —¿Tü̱xcüü̃ “Mecü” ñacurügü choxü̃? Erü Tupanaxĩcatama nixĩ ya mecü ixĩcü, rü nataxuma i to i mecü ixĩxü̃. 20—Cuma nüxü̃ cucua̱x i Tupanaãrü mugü i ñaxü̃: “¡Tãũtáma naĩ i ngemaã icupe, rü tãũtáma cumáẽta, rü tãũtáma cungĩ́ta̱a̱x, rü tãũtáma doraxü̃ quixu i togüchiga, rü tümaga naxĩnü ya cunatü rü cue!” ñaxü̃. 21Rü yexguma ga guma yatü rü ñanagürü Ngechuchuxü̃: —Woetama chorü bucüma meãma chayanguxẽẽ i guxü̃ma i ngẽma mugü i nüxü̃ quixuxü̃ —ñanagürü. 22Rü yemaxü̃ naxĩnügu ga Ngechuchu rü ñanagürü: —Wüxixicatama cuxü̃́ nataxu, rü ngẽma nixĩ na namaã cutaxexü̃ i guxü̃ma i curü ngẽmaxü̃gü rü togü i ngearü ngẽmaxü̃ã̱xgüxü̃na na cunaxãxü̃ i curü natanü, rü ngẽxguma rü tá cuxü̃́ nangẽxma i cuchica i daxũguxü̃ i naãnewa. Rü ñu̱xũchi marü name i chowe curüxũ —ñanagürü. 23Natürü yemaxü̃ naxĩnügu ga guma yatü rü poraãcü inayarümaãchi, yerü namuãrü dĩẽruã̱xü̃chi. 24Rü yexguma Ngechuchu nüxü̃ da̱u̱xgu ga ñuxãcü na nangechaü̃xü̃, rü ñanagürü nüxü̃ ga norü ngúexü̃gü: —Naguxchaxüchi tá nixĩ na Tupana ãẽ̱xgacü íixĩxü̃wa na yachocuxü̃ i ngẽma dĩẽruã̱xü̃chigüxü̃. 25—Rü dücax, wüxi i cameyu rü taxucürüwama wüxi ya ucumaxẽtüwa naxüpetü. Rü ngẽxgumarüü̃ ta nixĩ i wüxi i duü̃xü̃ i dĩẽruã̱xü̃chixü̃ rü taxucürüwama Tupana ãẽ̱xgacü íixĩxü̃wa nixücu [ega norü dĩẽruguama naxĩnügu rü tama yaxõõgu —ñanagürü.] 26Rü yexguma yemaxü̃ naxĩnüẽgu ga duü̃xü̃gü rü ñanagürügü: —¿E̱xna texé tá ya nayaxúxe i maxü̃ i taguma gúxü̃? —ñanagürügü. 27Rü Ngechuchu ñanagürü nüxü̃: —Duü̃xü̃gü rü taxuacüma nügü namaxẽẽ, natürü Tupanaãxü̃́ rü natauxcha na namaxẽxẽẽãxü̃ —ñanagürü. 28Rü Pedru ñanagürü Ngechuchuxü̃: —Pa Corix, toma rü yéma tanawogü ga guxü̃ma ga torü yemaxü̃gü na cuwe tarüxĩxü̃ca̱x —ñanagürü. 29Rü yexguma ga Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃ ga norü ngúexü̃gü: —Aixcüma pemaã nüxü̃ chixu rü texé ya Tupanaca̱x tümapatana, rü e̱xna tümanatüna, rü e̱xna tümaẽna, rü e̱xna tümaẽneẽgüna, rü e̱xna tümaẽya̱xgüna, rü e̱xna tümama̱xna, rü e̱xna tümaxãcügüna ngẽ́ma ixũxẽ na Tupanaãxü̃́ tapuracüxü̃ca̱x, rü ñoma i naãnewa tátama poraãcü tanayaxu i tümaãrü natanü. Rü daxũguxü̃ i naãnewa rü tá ta tanayaxu i maxü̃ i taguma gúxü̃ —ñanagürü. 31Rü Ngechuchu rü noxrüwama naxca̱x naca ga norü ngúexü̃gü, rü ñanagürü nüxü̃: —Ñu̱xma rü Yerucharéü̃wa tá taxĩ na ngẽ́ma yanguxü̃ca̱x i guxü̃ma ga yema ore ga nuxcümaü̃güxü̃ ga Tupanaãrü orearü uruü̃gü ümatüxü̃ ga chauchiga. 32—Rü Yerucharéü̃cü̱̃ã̱x i duü̃xü̃gü rü tá to i nachiü̃ãnecü̱̃ã̱xna choxü̃ namugü. Rü ngẽma duü̃xü̃gü rü tá chaugu nidauxcüraü̃gü, rü tá chomaã naguxchigagü, rü tá chauchiwewa nacuaixgüe. 33—Rü tá choxü̃ nac̱uaixgü, rü yixcüra rü tá choxü̃ nima̱xgü. Natürü tomaẽ̱xpü̱x i ngunexü̃guwena rü tá wenaxãrü chamaxü̃ —ñanagürü. 34Natürü yema norü ngúexü̃gü rü tama nüxü̃ nacua̱xgüéga ga na ṯacüchiga yiĩxü̃ ga yema ore ga namaã nüxü̃ yaxuxü̃. Yerü poraãcü nüxü̃́ naguxcha ga aixcüma nüxü̃ na nacua̱xgüxü̃ca̱x. 35Rü yexguma Ngechuchu ĩãne ga Yericúwa nguxchaü̃gu, rü yéma namacüwawa narüto ga wüxi ga yatü ga ngexetücü ga dĩẽruca̱x yéma iwémécü. 36Rü yexguma guma ngexetücü nüxü̃ ĩnügu ga muxü̃ma ga duü̃xü̃gü na yéma chopetüxü̃, rü duü̃xü̃güna naca ga ṯacü na ngupetüxü̃. 37Rü nanangãxü̃gü, rü ñanagürügü: —Ngechuchu ya Nacharétucü̱̃ã̱x nuã naxüpetü —ñanagürügü. 38Rü yexguma ga guma ngexetücü rü tagaãcü ñanagürü: —Pa Ngechuchux, Pa Dabítanüxü̃x, ¡cuxü̃́ changechaü̃tümüü̃! —ñanagürü. 39Rü yema duü̃xü̃gü ga Ngechuchupe̱xegu ĩxü̃, rü nanangagü ga na iyanangeáxü̃ca̱x. Natürü guma ngexetücü rü yexeraãcü tagaãcü ñanagürü: —Pa Dabítanüxü̃x, ¡cuxü̃́ changechaü̃tümüü̃! —ñanagürüama. 40Rü yexma nayachiãchi ga Ngechuchu, rü duü̃xü̃güxü̃ namu na naxü̃tawa nagagüãxü̃ca̱x. Rü yexguma marü naxü̃tawa nanguxgu, rü guma ngexetücüna naca ga Ngechuchu, rü ñanagürü: 41—¿Ṯacü i cunaxwa̱xexü̃ na cumaã chanaxüxü̃? —ñanagürü. Rü guma ngexetücü nanangãxü̃ rü ñanagürü: —Pa Corix, chanaxwa̱xe na choxü̃ quidauchixẽẽxü̃ —ñanagürü. 42Rü Ngechuchu ñanagürü nüxü̃ —¡Idauchi! Rü marü cuxca̱x nitaane erü cuyaxõ —ñanagürü. 43Rü yexgumatama nidauchi ga guma ngexetücü, rü Ngechuchuwe narüxũ, rü Tupanaxü̃ nicua̱xüü̃chigü. Rü guxü̃ma ga duü̃xü̃gü ga nüxü̃ daugüxü̃ ga yema ngupetüxü̃ rü Tupanaxü̃ nicua̱xüü̃gü ta.
Copyright
Learn More


text:
Spilambèrt
Artìcol in dialët piaṡintëin
Spilambèrt (Spilamberto in Itagliàn) l'é 'na sitê italiana ad 12.154 abitant in Pruvincia ad Mòdna.
Ligamm ad föra[modifica | mudéfica la surzéia]
Ardundlà · Bastìa · Bumpòrt · Campgaiàn · Campsànt · Chèrp · Castelfrànch · Castelnóv · Castelvéder · Cavèss · Fanàn · Finèl · Fiumèlb · Fiuràn · Furmézen · Frasnùr · Gùia · La Cuncòrdia · La Miràndla · La Sèra · Làma · Maranèl · Maràn · Medòla · Mòdna · Muntecrê · Muntfiurèin · Muntés · Nonàntla · Nóv · Palàghen · Pavóll · Pergnàn · Pivpélegh · Pulinègh · Ravarèin · San Felìz · San Gèr · San Pussidòni · San Pròsper · Sasól · Savignàn · Sèstla · Suléra · Spilambèrt · Vgnóla · Zòca


text:
Seigneux
Seigneux a l'eva un cumün svizzer del distret de Broye-Vully, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'eva de 3.72 km² e in del 2010 al gh'eva una popolazion de 279 abitant.
In del mes de giügn del 2010 gh'è staa faa un referendum inde che i cumün de Cerniaz, Combremont-le-Grand, Combremont-le-Petit, Granges-près-Marnand, Marnand, Sassel, Seigneux et Villars-Bramard han acetaa de fundiss per furmà un cumün ünegh ciamaa Valbroye. La decision le vegnüda efetiva el prim de lüi del 2011[1].
El cumün de Seigneux al se tröva a una altitüden de 570 meter sura al livel del mar e quand che 'l faseva cumün desperlü, l'eva tacaa ai cumün de Cerniaz, Curtilles, Dompierre, Henniez, Lucens, Villars-Bramard e Villeneuve (FR).


text:
Acts terroristics en Frantscha
- Venderdi, 15.7.2016, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 15.7.2016, 8:40, RTR
A Nizza è in camiun charrà en ina fulla dad umans a la festa naziunala franzosa. Puspè in act terroristic en Frantscha. Il dumber d'acts terroristics vegn pli e pli gronds.
Ils davos 18 mais hai dà 10 acts da terror en Frantscha. Preschents èn als blers l'attentat sin la redacziun da Charlie Hebdo. Plinavant han era ils attentats dals 13 da november 2015 paralisà il mund.
Pliras giadas è la polizia franzosa vegnida d'evitar in attentat en il davos mument.


text:
Grime
El Grime a l'è un gener de müsega eletroniga nassüü in Regn Ünì e in particular a Lundra, in del East London, a la fin dij agn '90 e'l scuminci del 2000. Al vegn del 2step, del breakbeat, del drum'n'bass, del hip-hop ingles e de la East Coast americana, e anca de gener püssé vecc cume la dancehall e del rap. Cume alter gener underground al veniva sunaa in dij radiu pirata. I test de la müsega grime parlen anca de argument pulitich e suciaj.
Carateristich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I carateristich del grime a hinn: i ritm sincupaa del 2step anca se püssé dür e minimaj, efet eletronich, una manera düra e viulenta de cantà el rap. La cà discugrafiga püssé impurtanta a l'è la 679 Records dela Warner, che la fa vegnì föra i disch del The Streets e del Plan B e una racolta ciamada Run The Road. Un'altra cà discugrafiga impurtanta a l'è la famusa Rephlex, che l'ha faa i dò racolt Grime.


text:
Tizén
Artéccol in dialatt bulgnais
Al Tizén l'è un fiómm d'la Svézzra e d l'Itâglia ed såura; al côver un basin ed 7.230 km².
Al nâs atais al Pâs d'la Nuvêna, a la cunfénna stral Cantån Tizén e la Pruvénzia ed Verbàn-Cûsi-Òssla, dåpp ch'l à traversè la Vâl Bedrètt, la Vâl Leventénna e la Pièna ed Magadén prémma 'd cazèrs int'al Lèg Mazåur. Ai véggn fòra a Sèst e al cårr in direziån ed såtta a maténna marcànd la cunfénna stra la Lunbardî e al Piemånt; atais a Pavî (4 km pió såtta) al s câza int'al Po, dåpp 248 km de cåurs, cun una purtè mêdia ogni ân ed 350 m³/s (ch'al fà al fiómm pió récc d'âqua strai afluént dal Po).
Al fiómm l'è di mondi inpurtànt par l'economî lunbèrda. In Svézzra i al drôven pr'al centrèl idroelètric, mänter che in Itâglia i al drôven par tirèr l'aqua int'la Bâsa Padèna cme al Navéll Grand ch'al partéss dal Tizén. L'anbiänt naturèl dal fiómm l'è, al cuntrèri ed squèsi tott i fiómm itagliàn, tgnó bän: al tragétt itagliàn l'à dè vètta a dû pèrch naturèl regiunèl (Pèrch naturèl d'la vâl dal Tizén, quall lunbèrd e quall piemuntais) cun una superfézzi generèl ed pió ed 97.000 ha, la pió granda d'Euròpa.


text:
Pruvinc de la Curea
La pruvincia (Do; hangul: 도; hanja: 道) l'è la divisiun pulitega principala de la Curea.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 1413, el re Sejong l'ha dividüü la Curea in di vott pruvinc. Chest pruvinc chì l'eren Chungcheong, Gangwon, Gyeonggi, Gyeongsang, Jeolla, Hamgyŏng, Hwanghae e P'yŏngan.
In del 1895, tüta la Curea l'era riurdinada in di 23 distret, ma in del ann seguent, l'è vegnüda indree al sistema di pruvinc, cun 13 pruvinc: Nord Chungcheong, Süd Chungcheong, Gangwon, Gyeonggi, Nord Gyeongsang, Süd Gyeongsang, Nord Hamgyŏng, Süd Hamgyŏng, Hwanghae, Nord Jeolla, Süd Jeolla, Nord P'yŏngan e Süd P'yŏngan.
Al dì d'incö[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dopu l'ucüpaziun giapunesa, cun la divisiun de la penisula Cureana, i pruvinc l'eren riurdinad un bel poo.
Curea del nord[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Curea del Nord l'è dividüda in növ pruvinc, dò cità guernad diretament e trè regiun aministrativ speciaj.
Curea del süd[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Curea del Süd l'è dividüda in növ pruvinc (vöna l'è "pruvincia autonuma speciala"), ses cità metrupulitan e vöna cità speciala (Seoul).


text:
Caronia
Caronia l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Messina.
El g'ha 3 459 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 226,6 km² e 'na densità de popolasiù de 15 ab./km².
Caronia el cunfìna coi cümü de Acquedolci, Capizzi, Cesarò, Mistretta, San Fratello, Santo Stefano di Camastra e Sant'Agata di Militello.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Caronia l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta (dati ISTAT):
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Àśola
L' àśola l' è cal tàj cichìn dèint'r a 'n indumèint u 'na biancherìa, ch' la servìs, tulènd un ptòun, per tgnìr sulèdi el dū bandi diferèinti 'dl indumèint.
L' àśola piò śèimpia l' è quèla cumpòsta sól da 'n tàj, cum' a s pól catèr in 'n indumèint u in 'n acesòri 'd curàma u 'd plàstica (materié ch' i n śbavèśen brìśa). In sìma a chi èter materié però, cùma la stófa, sutìla u sustgnùda ch' la sìa, a gh' è biśògn 'd cumpagnèr i dū cô 'dal tàj cun dal cuśdûri 'd un filê robùst ch' la i fìsa e indurìsa, perch' i n' s àpien da deblìr cun al sfruciamèint e 'l desfruciamèint in dal tèimp dal só ptòun. Quand pò a gh' è biśògn ed tròpa soliditè 'dl àśola u anca per di mutìṿ stilìstìc particulèr, el só dū bandèini i pólen gnìr irobustìdi da na śunta 'd un prufìl ed naster u 'd pèla u 'd metâl cuśî-gh adòs.
Mèinter che na vòlta egli àśoli i éren sèimper cuśìdi a maṅ, già da l' invensiòun 'dla màchina cuśdōra a s è cumincê a cuśìr-i avtomaticamèint, cun piò śveltèsa e regularitè di punt ed cuśdûra.
El cuśdûri a punt àśola in sìm' a na stófa, sovertùt s' egl' în stèdi mìsi a màṅ, i pól'n avéregh biśògn ch' a s egh taja la stófa da mèś cun el fòrbśi, méj s' egl' în quìli specièli, pinsèdi apòsta per cl' utilìśi chè, cun la lunghèsa 'dal tàj ch' la s règla cun na vìda, a secònda 'd quèl ch' a servìs.
Egli àśoli i s càten in dla banda drìta di vistî per cal dòni, e diferèint in dla banda a manca p'r i vistî 'd chi òm.


text:
Garzee
Garzee (nom ufizial in italian: Garzeno in italian) l'è on comun de la Provincia de Còmm cont 806 abitant (dato del Dicember 2015[1]), ona süperfis de 29,1 km² e ona densità de 28 ab./km².
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Garzee l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Una identitaa trigonométrica l'è una relazziun implicaant da li funziun trigonométrich e verificada par tüti li valuur da li variàbil í cuntegnüdi. Sti identitaa a pòden vess ütil, cur che una espressiun cunteneent da li funziun trigonométrich la gh-a besogn da vess semplificada. Li funziun trigonométrich inn un bell puu ütil in intégrazziun, par integrà da li funziun «non trigonométrich»: un prucedimeent abitüaal, al cunsist a fà un cambi da variàbil ütilizant una funziun trigonométrica, e a semplificà da séguit l'integrala utegnüda cun li identitaa trigonométrich.
Notazziun: cun li funziun trigonométrich, a definiremm sin2, cos2, etc., li funziun tai che par ògni real x, sin2(x) = (sin(x))2, ...
(la demustrazziun la depeent sü la definizziun da li funziun cosinus, sinus)
In física, al è important savé che tüti li cumbinazziun lineaal da òndi sinusoidaal da la medésima períoda, ma da fasa difereent, l'è, da l'istessa manera, una ònda sinusoidaal da la medésima períoda ma cunt una fasa diversa.
Rempiazzaant x par x/2 inti fòrmül da redüzziun da li putenzi, e ricavaant da séguit l'espressiun da cos(x/2) e sin(x/2), nü utenemm:
Mültipliemm tan(x/2) par 2cos(x/2) / ( 2cos(x/2)) e sü(b)stitüemm sin(x/2) / cos(x/2) par tan(x/2). Ul nümeratuur al è alura istess a sin(x), grazzia a la fòrmüla da l'angül dòpi; ul denominatuur al è istess a 2cos2(x/2) - 1 + 1 che, da l'istessa manera, al è istess a cos(x) + 1.
La secònda fòrmüla la veen da la prima mültiplicaant par sin(x) / sin(x) e semplificaant ütilizaant ul teoréma da Pitàgora.
sti fòrmül permétten da semplificà di calcüi trigonométrich arivaant a di calcüi sura di frazziun razziunaal. I permétten da l'istessa manera da determinà ul cungjuunt di puunt razziunaal dal círcul ünitaa.
Richard Feynman, retegnüü d'avé imparaa beníssim li fòrmül da trigonometría, al s'è sempru recurdaa da chesta cüriusa identitaa:
Una taal identitaa a l'è un esempi d'identitaa che la cunteen nò da variàbil, e la s'obteen a partí da l'üguaglianza??? :
Li relazziun segueent a pòden, da l'istessa manera, vess consideradi cuma da li identitaa senza variàbil :
Sa trœva che la mesüra in degree di àngui la dà mía una fòrmüla püssee sémplis che la mesüra in radiaant, cur che a cunsideremm chesta identitaa cun 21 ai denominatuur:
Ma i fa(c)tuur 1, 2, 4, 5, 8, 10 a pòden fà pensà ai nümer inter inferiuur a 21/2 che gh'ann mía da fa(c)tuur cummün cun 21. I ültim esempi inn cunseguenzi d'un resültaa da basa sura i polynòmi cyclotòmich; i cosinus inn li parti reaal di radiis da sti polinomi ; la suma di zéer la dà la valuur da la funziun da Möbius in 21 (ín dal cas precedeent); dumà la metaa da li radiis inn preseent in la relazziun precedeent.
In anàlisi, al è esenziaal che i àngui che aparíssen cuma argümeent da li funziun trigonométrich, a síen mesüraa in radiaant; si a inn mesüraa in degree u int importa-mía quaal òltra ünitaa, alura li relazziun reportaa chí-da-sòta a devénten fòlsi. Si li funziun trigonométrich inn definidi geometricameent, alura li sœu derivadi a pòden vess utegnüdi demustraant prealabilmeent sti límit :
e
e ütilizaant la definizziun cunt i límit da la derivada in un puunt, inscí cuma i teuréem d'adizziun; si li funziun trigonométrich a inn definidi par li sœu série da Taylor, alura li derivadi a pòden vess utegnüdi derivaant li sérii inteer tèrmin a tèrmin.
Li òltri funziun trigonométrich a pòden vess derivadi ütilizaant li identitaa precedeent e li régul da derivazziun, par esempi :


text:
Lipid
I lipid (ciamaa anca grass, del grech lypos, grass) a hinn bio-mulecul urganigh miss insema per i prupietà cumpagn de sulübilità: se dislenguen minga in de l'aqua (se disen per quela resun chì idrofub) ma inscambi se dislenguen ben di in sulvent urganigh minga pular 'me l'eter o l'acetun.
I lipid gh'hann una densità che l'è piscinina rispet a l'aqua, e l'è 'l mutiv perchè l'oli, el grass de la carna e'l büter galegen in sü l'aqua. I lipid a hinn de solet faa per la püssee part de atum de carboni e de idrogen ligaa intra de lur cun ligam cualent poch pular (carateristiga che la da l'idrofubicità).
A bun cünt, cum'em dii in principi, i lipid a hinn cumpagn per sulübilità ma a hinn propi diferent intra de lur per strütüra chimiga. A segunda de la cumplessità del lipid, se classifighen in trì categurij: lipid semplis, lipid cumpless e lipid derivaa.
Lipid semplis[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A hinn faa dumà de carboni, idrogen e ussigen, e tiren dent terpen, steroid e prostaglandinn.
Triglicerid[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I triglicerid a hinn i lipid püssee abundant in nadüra, e hinn i grass animaj e i oli vegetaj. Servissen suratüt 'me deposit per l'energia prudota e imagazinada.
Un triglicerid a l'è faa d'una mulecula de glicerol che'l gh'ha ligaa trì acid grass. El glicerol (1,2,3, prupantriol) a l'è un alcol cun trì atum de carboni, ognidün cunt un grüp ussidriligh. L'acid grass al gh'ha un grüp carbossiligh (el coo) e una cadena idrocarbüriga (la cua). El ligam intra el glicerol e i acid grass a l'è una reaziun d'esterifigaziun, e despess i trì acid grass a hinn diferent. La diferenza intra grass e oli a l'è che in di grass i acid grass gh'en han minga de ligam dubi: se ciamen acid grass satür e porten a la furmaziun d'un grass solid. In di oli, inscambi, i acid grass gh'hann vüna o püssee insatüraziun ('n'altra manera de ciamà i ligam dübi). I oli a hinn liquid perchè i ligam dubi fan di piegh in de la cadena: per quela resun chì i caden a hinn minga arent e i se sluntanen. Cadenn sluntanaa al vör dì ligaa poch, poch cumpat: i interaziun intramulecular a hinn fiach e'l lipid al sarà liquid inscambi de solid.
Cer[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Una cera a l'è l'ester d'un alcol süperiur monovalent (cunt una cadena lunga e dumà un grüp alcoligh) cunt un acid grass. Se tröen in di invertebraa e gh'hann una funziun de rivistiment in di früt 'me pir e pom e besti 'me i üsej.
Terpen[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cumün in del mund vegetal, i gh'hann un'ünità de bas che l'è l'isopren (una strütüra a cinch atum de carboni).
Lipid cumpless[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A hinn el prudot de l'esterifigaziun di acid grass cunt alter alcol. Tiren dent fosfolipid, fosfatid, glicolipid e solfolipid. I se disen anca saunifigabij perchè in sulüziun alcalina liberen i saun. Despess l'alcol a l'è un glicerol mudifegaa.
Fosfolipid[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cumpagn di triglicerid per la strütüra, i gh'hann un grüp fusfaa che'l porta una carega negativa e, dunca, una pularità a la mulecula. Alura el fosfolipid al gh'ha un coo idrofil e una cua idrofuba: per quela resun chì al se dis anfipatigh. Quela strütüra chì a l'è propi buna per furmà i membrann biulogigh che hinn inturna ai celül e i orghen celülar perchè i coo cunt i grüp idrofil se meten vers l'aqua che l'è fö e dent a la celüla e i cuv i se meten in pusiziun mediana: quest chì a l'è ciamaa dubi strat lipidigh.
I fosfolipid a hinn i cumpunent principaj del toch lipidigh membrann celülar. Gh'en è de dü tip:
- fosfoglicerid
- sfingolipid: abundant in del sistema nervus


text:
Genthod
Genthod a l'è un cumün svizzer del Canton Ginevra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 2.87 km² e in del Lüi 2013 al gh'eva una popolazion de 2765 abitant.
El cumün de Genthod al se tröva a una altitüden de 405 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bellevue, Collex-Bossy, Versoix. La popolaziun l'è in magioranza de lengua francesa.
Demografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial
- Genthod in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text: DİZİ KEREM SEYİR ÇIKICI DURAK SESİ LAdügah ARIZA SESİ Sİb2 KAYNAK .ŞİNASİ KULA...... YORUM MEHMET DEMİRTAŞ oyun havası ANKARAYLA POLATLININ ARASI NOTA YAZIM AYDIN ÇAĞLAR ÇAĞLAR MÜZİK KURSU TEL 41655-60 KIZILAY usul nim sofyan & 1ˆ1 4 metronom 90 œ œ œ œ œ œ œ œœ œ œ œ œœ œ œ œ œ œœ œ œ œ œ œ œ œ œ œœ œ . . . saz œ œ œ œ œ œ œ œ. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ. & 7 œ # œ œ œ œ œ œ œ œr œ œr œ saz r œ saz r œ œœ œœ # œ ‰ çağlar müzik kursu tel 419 69 55-60 kızılay œ œ #œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ & saz saz 13 r r r r œ œ œ œ œ œœ œ œœ œœ œ # œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ. œ œ œ œ œ œ œ œ œ. & œ. œ œ œ saz saz 19 œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ . #œ œ œ œ œ œ œ #œ œ œ œ œ œ œ œ # œ œœ .‰ &‰ saz 25 an ka ray la po lat lı nın a ra sı kı sa gün de üç beş se fer va ra œ œ œ œ œ œ œ œœ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œœ œ œ œ œ œ œ œ . . œ œ œ œ . . . & 31 œ# œ œ œ œ œ œ œ œ œ # œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ # œ œ œ œ œ ‰ ‰ & œ. sı 37 r saz r œ œ r œ çağlar müzik kursu tel 419 69 55-60 kızılay r œ saz yar di lin den kal ma yü rek ya ra sı ne de yim de œ œ #œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œœ œœ œ œ œ . œ ‰ . œ œ œ œ œ . & 43 gön lü nü a lam o ya rin œ œ & œ. œ œ œ ‰ œ œ 49 maz maz po lat lı po lat lı nın nın u sul u sul u sul u sul yü rü yü rü mey nen mey nen a yak a yak yo rul yo rul œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ . œ œ œ %.. çağlar müzik kursu tel 419 69 55-60 kızılay Fine kız la kız la rı rı na na can can lar lar da da yan yan maz maz 2 ankarayla polatlının arası / kısa günde üç beş sefer varası kula akıl fikir vermiş yaradan yar dilinden kalma yürek yarası / ne deyimde gönlünü alam o yarin hepsini güzel kılmış sıradan kadir kıymet bilmez çıkmış aradan nakarat usul usul yürümeynen ayak yorulmaz ne deyimde gönlünü alam o yarin polatlının kızlarına canlar dayanmaz çağlar müzik kursu tel 419 69 55-60 kızılay