text:
Il 2012 èn passads 20 onns dapi l’emprima Conferenza internaziunala da Rio de Janeiro, enconuschenta sco inscunter suprem mundial da l’ONU. Là avevan ils delegads dals 183 pajais preschents, tranter quels era la Svizra, suttascrit plirs accords per garantir in svilup duraivel. Els han accentuà la necessitad dad eliminar la povradad sin il mund e da garantir a las generaziuns futuras ch’ellas survegnian da la generaziun precendenta in planet abitabel. Dapi quella giada ins ha fatg progress, ma l’economia verda, la reducziun da las emissiuns, la lutga encunter la povradad restan anc adina prioritar.
Era l’economia svizra sto s’orientar en direcziun d’in svilup duraivel. En l’interess dal mund entir sto far valair la politica il primat sin l’economia e defender ils interess collectivs.
Intgins puncts da vista
Pertgé promover la scola e la furmaziun professiunala?
Educaziun e furmaziun èn resursas fundamantalas per mintga persuna, per la societad e per l’economia. Mo quels che enconuschan e chapeschan il mund cumplessiv en il qual els vivan pon gestir era autonomamain l’atgna vita e surpigliar responsabladad sociala. La scola e la furmaziun professiunala sa ston pudair sviluppar, duain retschaiver meds finanzials suffizients e la clamada dal scolast daventa uschia puspé attractiva.
Duain ins reglar meglier ils martgà da finanzas?
La Svizra è ina plazza da finanzas impurtanta, ma las experientschas dals ultims onns demussan che l’autoresponsabladad dals managers milliunaris ha sa pulverisada. La confederaziun ha stuì salvar l’UBS cun schizunt sclauder temporarmain il parlament. Ins sto impedir che quai sa repeta. Ina plazza da finanzas seria e netta è la meglra garanzia per clients onests.
Tge relaziuns vulain nus cun l’Uniun europeica (UE)?
La Svizra sa chatta entamez l’Europa. Nus tuts savain quant impurtant igl è da tgirar las relaziuns cun ils vair vischins. L’UE – malgrad cun tut ils problems difficils ch’ella è actualmain confruntada – n’è betg mo noss pli impurtant partenari commerzial ma era in garant per la pasch ed il svilup sin noss continent. Pensar dad eriziun envers l’UE, ans fa crodar en quest mund globalisà mo en ina via tschorva. Las cunvegnas bilateralas ston vegnir uschia defaisas ed actualisadas sco ch’il Cussegl federal propona. Suenter l’acceptaziun da l’iniziativa “davart l’immigraziun da massa”, vegnin nus a stuair puspè vuschar per sclerir nossa relaziun cun l’UE. E per noss avegnir en l’Europa vulain nus pudair discuter libramain, senza pregiudizis, davart tut las opziuns!
Vegn sustegnida la refurma ecologica da la politica agrara 2014-2017?
Las novas reglas portan gia buns fritgs. Ils purs applitgeschan ellas – e profittan d’ina situaziun win-win: per lur manaschis agriculs e per la natira. Particularmain guadagnan las regiuns da muntogna, las pastgiras d’alp, la biodiversitad, tut finamiras da la refurma agricula. Las surfatschas muntagnardas cultivadas extensivamain, cun ina ritga flora, meritan contribuziuns pli substanzialas. En il chantun Grischun èn pli che 56% dals manaschis agriculs bio, ina bella excepziun en il panorama da l’agricultura svizzer! Lur products dad aulta qualitad sa laschan vender meglier, la cuntrada tgirada è pli diversifichada e porta uschia eir dapli utilitad al turissem. E las novas reglas sustegnan quest svilup. L’agricultura intensiva percunter cumprometta la biodiversitad e las auas. Ils prads da flurs spareschan e mo pacas spezias d’utschels survivan. En ils auals e flums è il dosadi da pesticids adina pli aut. La bilantscha ambientala da l’agricultura svizra na satisfa era 20 onns suenter l’acceptaziun dal nov artitgel constituziunal betg. Perquai igl è impurtant da cuntinuar sin la via da la refurma agraria 2014-2017 e pussibiltar uschia als manaschis agriculs in svilup raschunaivel senza stuvair temair midadas avant il 2021.
Pon ins sviluppar l’economia era en las regiuns da muntogna?
Natiralmain. In proverbi talian di: Tgi che sa gida sez, a quel gida era il tschiel. Quai vala oz era per la politica regiunala da la Confederaziun. L’emprima prioritad sto esser perquai da stimar ils agens potenzials sin livel regiunal. Jau pens per exempel a la creaziun da parcs regiunals e naziunals che dattan in’orientaziun al svilup da las valladas e genereschan divers impuls economics. Impurtant è plinavant da crear structuras administrativas grondas avunda, uschia ch’ins è abel da gestir il svilup economic ed il territori respectond era las valurs culturalas e natiralas. In bun exempel è la Biosfera Val Müstair, in parc da natira regiunal, che focusescha il svilup da la val ed effectuescha ina chadaina dad impuls per l’entira economia. In bun exempel per la promoziun dal turissem da pliras regiuns: L’integraziun da la Viafier Retica cun la cuntrada Alvra/Bernina en il Patrimoni cultural mundial da l’UNESCO.


c: text/html

text:
Corpus Christi
Corpus Christi (a s lèś /ˌkɔːrpəs ˈkrɪsti/ in ingléś) l'è na sità di Stat Unî ad tarśènt-sincmìla abitànt a 'l incìrca, l'utàva più granda dal Tèxas. La ciàpa 'l sò nóm, ch'in latìn a vōl dir „Al Còrp ad Crist“, da 'l espluradōr spagnōl Alonso Álvarez de Pineda ch'in dal 1519 'l à catâ la sò baja in dal dè dal Corpus Domini.
Al sò clima 'l è sub-trupicàł ùmid. Par via di tant ciciòṅ ch'i gh stànan, in dal 2015 la rivìsta Men's Health l'à scrit che cla sità chè l'è la più grasa dal paéś tant ch'al gh'à rigalâ 'l scutmàj 'd Corpulent Christi.
Persunàǵ ligâ a Corpus Christi
- Farrah Fawcett, atōra
- Eva Longoria, atōra
- Bobby Julich, ciclìsta

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tipografìa
La Tipografìa (dal grèc tύπoς, "ségn" e Ypάφeιv, "scrîver") l' è na tètnica 'd stampa impurtéda chè in Itâglia a la fìn dal Quatersèint da soquànt tipógraf, che 'l piò famóś 'l era al venesiàṅ Aldo Manusio, e druèda dimòndi subìt in dla regiòun véneta per stampèr i prìm lìber coi caràter móbil.
Descrisiòun
Al mistēr dal tipógraf al s divîd in piò pert:
- Mèter śò 'na bòśa p'r avér cèri agli idéi dal riśultêt ch' a s catarà;
- Preparèr na "fórma" cumpòsta coi caràter mobil o anca cun di polìmer, ed quèl ch'a biśgnarà andèr a stampèr (al formê tipogràfic);
- Pasèr-'gh in sìma dl inciòster, cun di rùl ch'i 'gh al spèlmen; pò la fòrma, ch'l'è speculêr a quèl ch'a s'n andrà a léśer, la vìn presèda in na manéra tùta uguèla (a gh' è dimòndi manéri ed presèrla) in sìm'a 'l piàn, a 'l fój ed chèrta o 'd cartòun (mo al prèv anc ès'r un fój ed pergaména, ed séda, ed rêś, ed plàstica o 'd metâl), indû a s và a pugèr-egh 'l inciòster più adât al chèś, e 'l stampê 'l armagn acsè stampê in 'na manèra bastànsa stàbil (el deblèsi per la tgnùda dla stàmpa i prèven èser i strapàs, al bagnê, e na lunga espośisiòun a la lûś, ch'la 'gh śbiadirèv 'l inciòster);
- Al tipôgraf al gh'arà anca da cunfesionèr i stampê in cla manéra ch'al vōl al cliìnt finêl: bluchèt, calendàri, lìber, manifèst, vulantèin, schédi, e via descurènd.
P'r estensiòun, la tipografìa la nn'è mìa solamèint la tètnica 'd stàmpa, mo anc al laburatòri o la fàbrica indû a se stanpa.
Ligàm ed fóra
- (IT) Na stòria dla tipografìa in dla réda.
- (IT) Al prìm lìber stampê in Itàglia in dal youtube.
- (FR) Soquànt còunt estóric inerèint ala tipografìa in dla réda.


text:
Cunter
La vischnanca da Cunter (anfignen igl onn 1943 tudestg Conters im Oberhalbstein) schea alla vart dretga dalla val sen ena otezza sur mar da stgers 1200 m alla ruta digl Gelgia.
Siva digls onns 1960 ò la vischnanca tgi era uriundamaintg purila pudia profitar digl svilup turistic a Savognin. Uscheia è igl andomber d'abitants dublo digl nivel igl pi bass igl onn 1960 sen radond 250 persungas igl onn 2013. Tar la vischnanca da Cunter totga er la culegna da Burvagn, tgi è situada agl nord dalla vischnanca. L'amprema menziun datescha digl onn 1370 sot Contra.
Perveia da las arsas dalla vischnanca igls onns 1754, 1812, 1824 e 1896 n'è strousch ple avantmang substanza architectonica uriunda. Ainten mez vischnanca schea la baselgia barocca Son Carlo Borromäus or digl onn 1677. Igl patrung baselgia figurescha er ainten la voba digl cumegn. Uriundamaintg tutgiva Cunter cun Riom. La separaziun politica ed economica ò cuzzo daple tgi treis tschentaners. Uscheia èn igls gôts nias repartias pir igl onn 1903. Da gronda impurtanza è la scuverta d'en scazi a Burvagn igl onn 1786. Parts da chel èn conservos agl museum Retic a Coira ed agl museum naziunal a Turitg.


text:
L'Uniun pendicularas Grischun na po betg influenzar ils pretschs che las pendicularas pretendan. Rabat sin cartas dal di, uffants che pon ir gratuit cun skis u era pre-venditas cun pretschs da dumping, quai sajan tut models che provocheschian – cunzunt la concurrenza. Uschia mettian las pendicularas ina l'autra sut squitsch, uschia Martin Hug il president da l'Uniun pendicularas Grischun.
Far empaglia in l’auter
Hug mira cun quitads sin quest svilup. El na veglia betg sentenziar quels che dattan tals rabats, i fissi dentant pli impurtant da daventar pli curaschus e chattar soluziuns novas. Sulet sbassar il pretsch na portia betg dapli skiunz. Sbassar ils pretschs da malaura sco exempel pudess funcziunar, ma lura stoppian ins era pudair auzar ils pretschs da bell’aura, uschia Hug.
Branscha vegn en moviment
Quai che schabegia il mument saja bun, perquai che la branscha vegnia en moviment. Ins na dastga dentant betg vegnir en la situaziun che las marschas daventian uschè pitschnas ch'ins na possia betg pli far las investiziuns necessarias, uschia Hug. Ma sco president stoppia el era conceder, ch'el n'haja betg la survista sur da tuttas ideas novas per rabats e purschidas che vegnan sin il martgà.
RR actualitad 12:00


text:
La regenza ha approvà la dumonda da concessiun e da project da la Ovra electrica da la citad da Turitg (ewz) dals 8 da schaner 2016 per l'ovra idraulica pitschna Adont. Colliadas cun l'approvaziun èn differentas adattaziuns, cundiziuns e pretensiuns.
La ewz vul trair a niz la forza idraulica dal Adont, in aual lateral da la Gelgia, tranter Riom-Parsonz e Salouf, per producir electricitad. Las radunanzas communalas da las anteriuras vischnancas da Surses han approvà ina concessiun correspundenta dal dretg da las auas gia ils 15 respectivamain ils 22 da december 2015.
Tras quai han ellas concedì a la ewz il dretg d'utilisar la forza idraulica dal Adont. L'implant electric duai furnir ina prestaziun installada da var 2990 kilowatt ed ina producziun annuala da 10,5 milliuns uras da kilowatt, quai che correspunda circa a l'electricitad che 1'100 chasas d'ina famiglia dovran en in onn. La ewz fa quint cun investiziuns da var 19,9 milliuns francs.


text:
L’artist Adam James á chirí fora la direziun dla perfomance y definësc so laur na “istalaziun de scoltöres”: al dess ester n esperimënt por stabilí n dialogh cun le publich. L’artist tënn fora te na ütia de lëgn guanc de guma-scaia dai corusc scraiënc y inviëia la jënt da se i vistí. Le spetadú se trasformëia insciö te n monumënt viandant y tl medem tëmp tl creadú y protagonist de na storia nia ciamó rovada, deperpo che al vijitëia le museum o spazirëia fora por la natöra. Le contrast vëgn a se le dé tres les antinomies de forma y de contest, che tira al’assurdité. Le punt zentral de chësc proiet é propi la osservaziun dla sensibilité por l’oget. Vignun y vignöna dess fá para, insciö descëda l’artist la coriosité da fotografé o da registré y da partí chëstes esperiënzes tres l’hashtag #thepaleexchange. Döt ci che gnará publiché dai vijitadus sará na pert dl’opera finala.
Le Ciastel de Tor, San Martin
Aladô de stüdi dess avëi le paîsc da San Martin de Tor söes raîsc ti tëmps romans. Tòć de trus y termi a süd dla Dlijia al dedaincö po gnì passenà a n moto cuadrat de mosoraziun romana. La nominaziun "quadra" por chësta sort de spartiziun dl terac dess ester gnüda anuzada tl pröm ma por na spersa, spo plü tert por döta la Val Badia; la parora atuala "Gader", laôta "Kaidra", dess gnì da en insediamënt fat sö aladô de n moto roman. Tl ćiastel d’al dedaincö che va zoruch te val’ pert ai pröms agn dl 13ejim seco, él lascè jö le Museum Ladin.


text:
Victimas da violenza a chasa u stalking duain vegnir protegidas meglier – quai l'intent dal parlament. Savens cumenzan cas da violenza cun esser schiglius, la vusch vegn auzada e tuttenina glischna ora il maun ed en il cas pli mal datti morts. Las cifras da violenza a chasa sajan alarmantas, ha punctuà il Cussegl naziunal il mardi da dretga enfin sanestra. L'onn passà èn vegnids registrads passa 17’000 delicts da quest gener – quai èn 46 annunzias al di. 74 cas èn stads emprovas da mazzar la partenaria e 21 da quests cas èn ids a finir cun la mort.
Victimas sut squitsch
En futur duessan victimas per consequenza vegnir protegidas meglier. Da sistir sin in'annunzia duai vegnir pli grev. La raschun è, che actualmain fin a 92% da tut las annunzias da tals delicts vegnan retratgas pli tard. Ins suppona che quai capita en blers cas sut squitsch. Perquai duai la procura publica examinar correctamain mintga cas che vegn retratg e pudair decider sche quai è pussaivel u betg. Cunquai vul il parlament prender davent il squitsch da las victimas
Tracking cunter stalking
La finamira da la revisiun n'è betg sulettamain da pudair reagir pli svelt ed effectiv, cura ch'ils flatgs blaus èn visibels u la psica patescha. I duai er pudair vegnir agì avant ch'in delict capita. Ina da las mesiras centralas da prevenziun, èn trackers da gps. Quels duain pudair vegnir duvrads plitost en cas da stalking. Uschia han las victimas era cumprovas davant dretgira.
Per schliar differenzas tranter las duas chombras va uss la fatschenta enavos en il Cussegl dals chantuns.
RR actualitad 12:00


text:
Trachselwald
Trachselwald a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Emmental, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 15.98 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1038 abitant.
El cumün de Trachselwald al se tröva a una altitüden de 685 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Langnau im Emmental, Lauperswil, Lützelflüh, Rüderswil, Sumiswald.
References[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- (DE)
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- (Todesch)Sit ufizial
- (Franzés)Album de foto del castel e de la gesa
- (Todesch)The Zither culture museum in Trachselwald


text:
Las examinaziuns cun ultra-sun vegnan prescrittas da nov en il reglament d'exposiziun. Quai communitgescha la Cuminanza da lavur dals allevaturs bovins svizzers ASR.
L'examinaziun dad ultra-sun lubeschia per l'emprima giada ina valitaziun objectiva, quant plains ch'ils ivers sajan, ha ditg Markus Gerber da l’ASR sin dumonda da l’agentura da novitads svizra SDA.
Cun 321 vatgas sviluppà sistem standartisà
Il perscrutader Adrian Steiner da l’Universitad da Berna ha fatg tests quest onn cun la metoda dad ultra-sun. Il departament per medizina veterinaria clinica da l’universitad ha examinà a quatter exposiziuns da muvel 321 vatgas rangadas top.
Uschia saja stà pussaivel da sviluppar per l’emprima giada in sistem standardisà per valitar quant plains ch’ils ivers da las vatgas èn per propi, ha explitgà Steiner a la SDA.
Betg be malempernaivel ma in privel per la sanadad
Ivers pli che plains n’èn betg be malempernaivel per las vatgas. Els mettan er en privel la sanadad dals animals. Las perscrutaziuns dals experts da l’Universitad da Berna han mussà en pli, ch’ivers pli che plains n’èn betg in maletg rar a las exposiziuns da muvel:
- 72 animals (23%) avevan in edem da l’iver
- 29 animals (16%) avevan rests da medicaments per reducir in’inflammaziun en il sang
- 263 animals (86%) avevan ils tettels stuppads cun collodium, per ch’il latg na gutta betg or da l’iver durant la preschentaziun (questa pratica n’è betg reglada tras la lescha).
Mulscher immediatamain u survegnir in declassament da l'animal
L’examinaziun nova duai vegnir duvrada gia a partir dal november. Ils veterinaris e las veterinarias a las exposiziuns han lura il dretg da sancziunar ils possessurs da vatgas cun ivers pli che plains. Ina pussaivladad è da far mulscher la vatga anc sin il lieu.
En cas pli gravants saja tenor Markus Gerber da l’ASR er pussaivel, che las vatgas pertutgadas vegnian declassadas.
RR novitads 18:00


text:
Sco la polizia da l’Australia ha communitgà, dettia plirs recurrents cunter il cardinal austrialan George Pell. El duai sco giuven spiritual avair mulestà sexualmain plirs buobs. Entant ha George Pell communitgà ch'el sa retiria ad interim da ses uffizi sco schef da finanzas dal Vatican.
Il vatican deplorescha las rinfatschas d’abus cunter il cardinal australian George Pell. In pledader dal Vatican ha confermà che papa Francestg haja dà suatientscha al giavisch da Pell da prender congedi per pudair sa defender cunter las rinfatschas.
Tenor la polizia australiana stoppia George Pell dar pled e fatg avant dretgira anc il proxim mais. Il cardinal refusa fermamain las reproschas. Las accusaziuns cunter el sajan cumplettamain falladas. George Pell è in dals pli auts dignitaris en il Vatican. El vala sco stretg confident dal Papa Francestg.
RR novitads 06:00


text:
Il plan directiv dal chantun Glaruna prevesa per il mument mo la pussaivladad da realisar parcs da rodas da vent en la planira da la Linth. Per pudair realisar uschia in parc da la vart glarunaisa dal Vorab sto il plan directiv da l'onn 2004 l'emprim vegnir midà.
Midada dal plan directiv il pli baud l'entschatta 2018
Sco ch'il deputà e commember da la suprastanza communala da la vischnanca pertutgada Glaruna Sid, Fridolin Luchsinger, ha confermà sin dumonda da Radiotelevisiun Svizra Rumantsch, saja ina cumissiun dal cussegl actualmain anc vidlonder da preparar la tractanda. La debatta en il cussegl chantunal glarunais pertutgant quella midada haja dentant lieu il pli baud l'entschatta 2018.
Ed avant che quella midada dal plan directiv n'è betg fatga na sviluppescha l'Arena Alva era betg vinavant il project.
RR novitads 06:00


text:
Inhalt
Naziunal/Internaziunal
-
BMC gudogna cursa cunter l’ura da team
Il team american-svizzer BMC ha gudagnà la 9avla etappa dal Tour de France, la cursa cunter l’ura da team. Il traject da 28 kilometers manava da Vannes a Plumelec. Be per 62 tschientavels ha BMC dumagnà l’equipa britannica Sky cun il leader Chris Froome.
En il classament general maina anc adina Chris Froome cun in avantatg da 12 secundas sin l’American Tejay van Garderen, il leader da BMC. Ina ferma prestaziun ha era mussà l’equipa da la Svizra franzosa dad IAM, ch’è vegnida 6avla.
RR novitads 18:00


text:
La scola da musica Engiadin’Ota ha tema da vegnir sut la rodas e cunquai betg pli avair ina finanziaziun segirada.
Schon ils onns avant il 2008 na era la scola betg suttamessa al circul. Ella stueva mintg’onn cumbatter per las contribuziuns da mintga vischnanca, quai era fitg stentus, di Mengia Demarmels, la manadra da la scola.
Dependents da sustegn finanzial
Radund 550'000 francs clappa la scola da musica totalmain l’onn da chantun e vischnancas. Cun la reorganisaziun na è al mument dentant betg planisà che la scola fa part dals statuts da la regiun Malögia. Ella è cunquai betg incumbensa da la regiun.
Vulan uschè svelt pussaivel soluziun
Tenor ils presidents communals da la regiun Malögia na fiss quai betg in avantatg d’esser en la regiun. Las vischnancas pon er alura decider ch’ella vulan betg sa participar vi da la finanziaziun. La soluziun da la politica è perquai da far cun mintga vischnanca in contract.


text:
I saja grev da quantifitgar il problem di Reto Gritti. Ils peschs reageschan pir suenter divers onns. Gritti è dentant persvas che talas situaziuns hajan in’influenza negativa sin l’ecosistem dad in lai ni flum. La consequenza è ch'i dat dapli algas e quellas na produceschan be, mabain dovran era l’oxigen. E senza oxigen – nagina vita.
I vala d’evitar purtrets dal lai la primavaira sco quest onn.
Era vischnanca ha reclamà tar la Seeinfra SA
Sco quai ch'il president communal da San Murezzan, Sigi Asprion, ha ditg sin dumonda da Radiotelevisiun Svizra Rumantscha, na sajan els betg cuntent cun il resultat dal far urden sin il lai suenter las occurrenzas. Ins tschertgiar il discurs cun ils responsabels da la Seeinfra per meglierar la situaziun en l'avegnir.
Seeinfra sa dosta
Leandro Testa, il president dal cussegl administrativ da la Seeinfra, sà che la situaziun n'è betg cuntentaivla. Rumir il lai na saja dentant era betg uschè simpel. Quai che saja uss anc sin il lai dattan naiv e glatsch pir liber uss da primavaira. La SeeInfra sa dettia fadia da far il meglier pussaivel mintg’onn.


text:
La raschun per quest retardament sajan scursaniziuns automaticas dal budget che possian vegnir activadas cun la nova lescha da taglia. Quai ha communitgà il cussegliader dal president, Gary Cohn, mesemna saira. Per evitar quai, stoppian excepziuns vegnir fixadas en il budget transitoric e quel sto esser sin maisa fin venderdi.
Donald Trump vegn pli probabel a suttascriver il venderdi questa refurma da lescha, ha Cohan ditg, suenter ch'il budget transitoric stat.
Sche betga, vegnin nus pli probabel a suttascriver l'emprima emna dal proxim onn.
La refurma da taglia daventa realitad
Mesemna aveva la refurma dumagnà ses ultim obstachel cun il gea en la chombra dals deputads. Quella vala fin ussa sco pli grond success da Donald Trump dapi sia entrada en uffizi avant 11 mais. El ha propagà da distgargiar blers burgais ed interpresas per pudair rinforzas l'economia. Cun questa refurma pudessan ils debits dals Stadis Unids dad actual 20 billiuns dollars entaifer diesch onns per ulteriurs 1,4 billiuns.
RR novitads 06:00


text:
Waldenburg (distret)
El Distret de Waldenburg l'è giü dei sich distrècc (en todèsch: Bezirke) del Canton Basilea Campagna en Svìsera. El distrèt el se tróa endèla part meridiunàl del cantù, ai cunfì col Canton Suleta. El capolöch aministratìf del distrèt l'è la citadìna de Waldenburg. Endèl més de Marz 2011 la popolasiù totàl del distrèt l'ìa 15 599 abitàncc, en magiuranza de lengua todèsca.
Südiviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distrèt de Waldenburg l'è dividìt endèi quìndes cümü elencàcc endèla tabèla riportàda ché sóta:
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
La cursa da velo dal Tour de Suisse è il pli grond eveniment da sport en Svizra. Durant nov dis visita l’occurrenza da sport tut las quatter regiuns linguisticas da la Svizra. Il Tour fa era puspè fermativa en l'Engiadina. L’etappa roiala dals 15 da zercladur maina sur 166 kilometers da Locarno sur ils pass dal San Bernardino e da l’Alvra a La Punt. E l’etappa il di suenter cumenza a Zernez e va lura en l'Austria a Sölden.
Gia per la otgavla giada finescha ina etappa dal Tour de Suisse a La Punt. Ils organisaturs dal lieu d’etappa han uschia ina gronda experientscha.
Nus essan pronts e vain rutina da far quai. Difficil è dentant da chattar novs sponsurs per l'eveniment.
Tant per La Punt sco era per Zernez è la preschientscha mediala da gronda impurtanza. L’effect da reclama è immens. Cun organisar etappas dal Tour vulan omaduas regiuns sa posiziunar anc pli ferm en il sectur da velo da cursa. La Punt conusch’ins gia pervi da las etappas dal Tour de Suisse. Zernez è fin uss enconuschent sco lieu che organisescha il ‘Radmarathon’ il cumenzament da fanadur.
Nus ans vulain posiziunar sin il sectur da velo da cursa.
Il Tour de Suisse arrriva ils 15 ed ils 16 da zercladur a La Punt, respectiv a Zernez.
RR Sportissimo 17:00


text:
Inhalt
Svizra
-
Komax stritga bunamain mintga terza plazza
Il producent da maschinas Komax reducescha en sia filiala a La Chaux-de-Fonds il dumber da collavuraturs per in terz. Pervi da la situaziun da fatschenta difficila relascha Komax 40 da 150 collavuraturs sco l'interpresa scriva.
Raschuns sajan il ferm franc svizzer ed empustaziuns che sa retardeschian. Il producent da maschinas svizzer ha en l'entir mund var 1'500 collavuraturs en passa 60 pajais. L'onn passà era la svieuta dal concern creschida per passa 11% sin 360 milliuns francs.
RR novitads 8:30


text:
La 'New York Times' aveva rapportà che la software saja vegnida duvrada en plirs pajais. Uber ha confermà dad avair cugliunà las autoritads ed ils concurrents cun ina software secreta. Tenor quellas po la software 'Greyball' identifitgar funcziunaris e persunas ch'empostan in manischunz dad Uber che vulan en verdad però agir cunter l'interpresa.
È uschia ina persuna ina giada identifitgada vegnia communitgà a quella falladas infurmaziuns. Per exempel ch'i na dettia il mument nagins autos libers.
RR novitads 14:00


text:
Senza cuntravusch ha la populaziun da Puntraschigna acceptà la proposta da la suprastanza communala, la quala era da lubir l'access a schurnalistas e schurnalists durant radunanzas communalas.
Questa lubientscha è dentant colliada cun in pèr reglas.
Sco per exempel:
- Mo schurnalistas e schurnalists accreditads duain pudair persequitar la radunanza.
- La dumonda d'accreditaziun han il schurnalist u la schurnalista da far ina giada tar la chanzlia communala.
- Igl è scumandà da filmar e far registraziuns da tun durant la radunanza.
- Communicaziuns directas vers in ora n'èn betg lubidas.
Uschia duai il concept ademplir trais finamiras:
- Puntraschigna vul garantir transparenza en tut ils affars da la vischnanca.
- Davart radunanzas communalas vegn rapportà da mez da massa professiunals.
- La discussiun da la populaziun vegn betg influenzada tras cameras e microfons che fan registraziuns.
La nova regla vala a partir dals 1 schaner 2017.
RR actualitad 11:00


text:
Muntagna
Una muntagna a l'è una qualsessia elevaziun natürala de la süperfiss terestra. Una muntagna a l'è de solit püssee volta d'una culina, anca se la gh'è minga una defiziun buna per tücc i stüdius. De solit un teritori al vegn ciamaa muntagna se'l gh'ha un'alteza d'almen una quaj sentena de meter e suratüt un teren che'l va sü in manera brüsca.
Una muntagna la se furma per diferent resun: quij püssee impurtant a hinn i piegament tetonich, i erüziun vulcanich e l'erusiun di mass sedimentari.
Al mund gh'è una caterva de muntagn, la püssee part d'urigin tetoniga. I püssee volt a hinn quij de la cadena de l'Himalaya. Alter impurtant a hinn: i Ande in America del Süd, i Alp e i Pirenee in Europa e i Muntagn Rucius in America del Nord.
I muntagn de furmaziun vulcaniga se tröen suratüt in Asia (isul del Giapun e del süd del Pacifich), in Europa (Italia) e in de l'Africa del Nord (isul Canarie), e in general a hinn volt de men rispet a quij che se furmen per piegament tetonich.
I muntagn furmaa per erusiun de l'aqua in sü teren sedimentari a hinn de solit bej piat e se tröen per esempi in Colorado. A hinn de solit muntagn püssee bass ma cunt un frach de scarpad.
L'om l'ha abitaa la muntagn de semper, anca se l'è una culunizaziun cumplicada. In di zon frecc o temperaa se pö vif fina ai 1500/2000 meter, menter in quij desertich (Nepal e Tibet, Cile e Bulivia) se va sü anca püssee de 4000 meter.


text:
La PPS dal Grischun pretenda da restar tar las reglas che valan actualmain per il tschains d’aua, fin ch’in nov model per il martgà d’aua va en vigur. E sco la partida scriva, refusescha ella era ina reducziun dals tschains d’aua en cas spezials, sco per interpresas che pateschan. Quai scriva la PPS dal Grischun.
L'idea dal Cussegl federal
Il Cussegl federal ha l’intenziun da reducir il tschains d'aua dad ozendi 110 francs sin 80 francs per kilowatt brutto, quai durant ina fasa transitorica dal 2020 fin il 2022. Questa midada prevesa il Cussegl federal en il rom d'ina revisiun parziala da la lescha dal dretg d'aua.
RR novitads 16:00


text:
Tgi sun jau?
- Sonda, 16.1.2016, 11:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 16.1.2016, 11:03, RTR
Ina dumanda na simpla da respunder. Ni, pertge restain nus ils medems, schegea che nus ans midain di per di? Radiotelevisiun Rumantscha preschenta cun films animads dumondas fundamentalas da la vita. En il «Magazin da cultura» discutain nus cun la psicologa Lucrezia Berther davart dumondas na simplas.
En la litteratura preschentain nus questa giada il «Calender romontsch».
Redacziun: Esther Berther
Contribuziuns
-
Filosofix - Theseus
-
Filosofix discurs cun Lucrezia Berther
-
Esther Krättli - «il calender romontsch»
-
Tips da cultura


text:
IN GIR PER LA BRIANZA: FEST E FER IN GENAR
La Brianza, tèrra originaria de paisan, anca con la globalizzazion che la ghe fa diventà tucc istess, la desmentega minga i sò radis e la rèsta fedel ai sò tradizion. Inscì, anca in del mes de genar, el pussee fregg de l’ann, la Brianza la se troeuva in piazza per fà festa, al cald di falò e del vin brulè.
L'ultim giovedì de genar l’è invece la nòcc de la Giubiana L’origin del nòm l’è incerta: on quejghedun el dis ch’el deriva dal cult a la divinità de Giunon (da chì el nòm Joviana). Alter invece el colleghen a Giove, giovedì: el nòm el derivaria dal dio latin "Jupiter-Jovis", da lì Giovia e poeu Giobia per indicà i fèst che i paisan faseven per propizià el racòlt de l’ann
La leggenda la cunta che la Giubiana l’è ona stria, magra, cont i gamb longh e i calzètt ross. La viv in su i piant di bosch e la fa stremì tucc quei che ghe va denter, soratutt i bagaj, e a l’ultim giovedì de genar la va in gir a cercan on quejghedun per mangial. Ma ona mamma, che ghe vovera ben al sò bagaj, la gh’ha tenduu ona trappola: ona nòtt l’ha preparaa ona pignatta de risòtt giald con la luganega e l’ha mettuu su ona finestra. La Giubiana l’ha sentuu el profumm e con la soa scova l’è volada vers la pignatta e l’ha comenzaa a mangial. El risòtt l’era inscì bon che la Giubiana la s’è minga accorgiuda che gh’era adree a rivà el sô che, come se sa, el mazza i strii: el bagaj el s’è inscì salvaa.
La Giubiana, ancamò adèss, in de l’ultim giovedì de genar, la se brusa in sul falò in tanti paes de Brianza
I falò se pizzen anche in prossimità del 17 de genar, ricorrenza di S. Antoni abate: pròppi da lù la festa la ciappa el nòm de "Falò de Sant’Antoni". Se brusen fassin de lègna per cascià via i guai e per scongiurà on cattiv racòlt. Fa part de la tradizion trà speranza dal moviment de la "barba" del Sant.
In quasi tutt i paes de la Brianza el derzètt de genar se ripet la tradizion di falò.
FILASTROCCA SU SANT’ANTONI
Sant’Antòni del porscèll
ch’el sònava el campanèll
el campanèll el s’è s’cepaa
Sant’Antòni l’è scapaa
l’è scapaa dedree ‘na pòrta
gh’era là ona dònna mòrta
la dònna mòrta l’ha sguagnii
Sant’Antòni el s’è stremii
el s’è stremii d’ona manèra
che ogni ann ghe fann la fèra.
Gh’èra pizz i candilee
Sant’Antòni el gh’è andaa ‘dree
el gh’è andaa ‘dree per fagh onor,
Sant’Antòni l’era on scior
l’era on scior senza peccaa,
sant’Antòni el s’è salvaa.
el s’è salvaa in Paradìs:
sant’Antòni e san Luìs.
Renato Baroni


text:
Suenter quatter onns èsi stà temp per ils iniziants da la Stalla Libra, Arthur Loretz e Fabio Hendry, da far ina midada. Sco Fabio Hendry ha ditg, saja stà l’idea da crear cun la chasa da gieus insatge pli stabel. Uschia ha el sviluppà ensemen cun collegas dal studi dal master «product-design» a la «Royal College of Art» a Londra in concept per ina chasa da gieus ed ils gieus latiers. Ils students èn schizunt stads a Sedrun per bajegiar ils gieus. Sustegn ha Fabio Hendry era da sia mamma Antonia Hendry, ch’è da nov era en il team da la Stalla Libra e da mastergnants dal vitg.
Gieus per pitschen e grond
Ils gieus èn fitg differents. En ina stanza datti ina purschida per uffants pitschens. Cun elements da gumma-stgima, ch’ins po chatschar en rusnas vid la paraid u bain en auters elements da gumma-stgima, pon ils uffants crear tenor gust e fantasia lur atgnas creaziuns. En in’autra stanza datti in gieu da strategia. Empè da giugar quest sco usità sin in chartun e cun figuras pitschnas èn ils elements dal gieu surdimensiunads ed in bloc cun plattas sin differents nivels. La mazlaria porscha in’entira rotscha da gieus enturn il mastergn dal mazler. Tar il minigolf ed il ballape da maisa èsi da mussar inschign. Sulet il labirint n’è anc betg a fin. Quel duai la finala ir sur duas auzadas.
A la tschertga da gidanters
En tut han las lavurs per la midada da la Stalla Libra sco plaz per art en ina chasa da gieu custà rodund 30’000 francs. Sco quai che Fabio Hendry ha ditg èn ils custs vegnids cuverts cun contribuziuns dal chantun, la vischnanca e sponsurs. L’entrada è libra. La Stalla Libra è mintgamai averta da mesemna fin dumengia da las 11 fin las 18.00 uras. Per avrir e serrar la stalla ch’è a mez il vitg da Sedrun vegn anc tschertgà gidanters ha ditg Fabio Hendry.


text:
Els quintian cun investiziuns dad 1 fin 1,2 milliuns francs, ha Tarcisi Hendry ditg ad RTR. El è archivari ed actuar dal Forum cultural Tujetsch. El ha quasi 200 stgatlas cun material sco per ex. films, fotografias veglias, diaris ubain documents dad uniuns e plevons. Vitiers vegnan ina biblioteca documentara cun publicaziuns sur da la val Tujetsch e cudeschs rumantschs sco era las bibliotecas privatas da Vic Hendry e da Gion Felici Monn e documents rimnads da l’anteriur bibliotecari chantunal Norbert Berther.
Bleras infurmaziuns istoricas e culturalas
Quai saja in grond mantun d’infurmaziuns istoricas e culturalas da la val Tujetsch, di Tarcisi Hendry. L’archiv cultural da Tujetsch savess vegnir realisà en cumbinaziun cun il museum la Truaisch. 2016 vegnan ils plans concretisads e sche tut va sco previs po quest archiv vegnì realisà 2017.


text:
Ils dus suspectads eran vegnids arrestads il venderdi en la regiun da Genevra e sa chattan actualmain en arrest d’inquisiziun. Ad els vegnì renfatschà d’aviar violà la lescha federala che scumondan gruppaziuns sco «Al-Kaida» ed il «Stadi Islamic».
Dapli mesiras da segirezza a Genevra
Or d’in privel nunprecis saja daventà in concret, uschia il Departament per segirezza ed economia. En consequenza aveva la procura publica avert ina procedura penala cunter nunenconuschent pervi dal suspect d’avair sustegnì in’organisaziun criminala. Tenor la presidenta federala Sommaruga avevan las autoritads federalas survegnì in’indicaziun d’autoritads da l’exteriur.
RR novitads 16:00


text:
Da Fadrina Hofmann – Bap balantschescha sün üna sopcha e prouva da metter guliv la staila da Nadal sül bös-chin. El blastemma. Sco minch’on. La staila nun es amo mai statta gualiva, ma bap prouva mincha jada da perfecziunar la pusiziun da quista staila d’or. Mamma intant paquetta aint ils ultims regals. Per furtüna vaiva la vaschina amo avuonda rollas da palperi cun sü flöchins da naiv ed anguels. Mia funcziun es sco adüna quella da metter maisa e da far la decoraziun. Ils magöls da cristal glüschan illa glüm da la saira, süllas serviettas n’haja avant amo svelt stuvü disegnar ün pêr stailinas. Quellas nu daiva simplamaing ninglur cun motiv da Nadal. Mo almain vaina pudü far hoz a bunura amo grassins per tils metter sün mincha servietta. I’s doda a tschüblar a bazegner in chadafö. El cuschina sia pulenta da Nadal – sco minch’on. Nona es ida perdavo a las tantas ed a la schlaffada da cusdrins e cusdrinas a la staziun – sco minch’on. Bainbod sarana qua e lura cumainza la gronda festa.
Livia vain aint in stüva. Ella es clitsch-cregna. „Jon ha squittà giò a mai cun sia nouva squitta dad aua“, decler’la süll’ögliada critica da mamma. „Schi va our in lobgia e picha sü il t-shirt e las chotschas cuortas per cha’l sulai süainta tuot. E lura at preparast pella tschaina“, disch mamma. Ella as volva vers bap: „E tü tirast eir oura quistas shorts. Eir scha no vain 25 grads coura, pro la festa da Nadal ans faina schics“. Bap dà amo ün sguard malcuntaint sülla staila torta e vain lura giò da la sopcha. „Nadal in lügl, quai po be esser ün’idea da tai“, disch el a sia duonna e tilla dà cun passar ün bütsch sül frunt. Eu stögl surrier.
Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:
Livia es la cuolpa cha no festagiain quist on duos jadas Nadal. Na, vairamaing es il sömmi da meis genituors la cuolpa. Australia. Emigrar lessan bap e mamma, fingià tuot mi’infanzia hana discurrü da quai. Uossa esa uschè inavant. Ed a Livia ed a mai nu resta oter co da paquettar nossas valischs. Livia s’ha vairamaing allegrada sül nouv pajais: kengurus, coalas, sablun e mar, peschs in tuot las grondezzas e culuors. Juhè. Ma lura, avant bundant ün’eivna, ha’la fat üna scuverta sgrischusa. In Australia – almain là ingio cha no vivaran in avegnir – nu daja bös-chins da Nadal! Ed in Australia nu saraja mai plü Nadal uschea sco cha no til festagiain minch’on cun nossa gronda famiglia. Davo quista scuverta d’eira Livia be moc e larmas. Mai plü l’odur da pin in stüva, mai plü sezzer in 15 vi da la maisa e tadlar las dispittas da tanta Sara e tanta Aita. Mai plü giovar UNO culs cusdrins suot maisa. Mai plü mangiar la pulenta da Nadal da bazegner...
Davo üna saira fich melancolica – intant vaiva Livia infectà eir a mai cun sia depressiun da Nadal – vaiva mamma gnü l’idea. No festagiain amo üna jada Nadal „sco adüna“. Ils invids d’eiran svelt fats. Per furtüna partan tanta Sara e cumpagnia pür ün’eivna plü tard in vacanzas a Rimini. E no, no partin puschman per cumanzar nossa nouva vita da tschella vart dal muond. Paquettà vaina tuot fingià. La chasa es bod vöda. Bun cha mamma vaiva laschà sül palantschin da nona e bazegner la roba da Nadal e la vaschella da festa.
I’s doda vuschs our in piertan. Id es ün vaira travasch coura. Nossa famiglia es rivada. Livia siglia dad üna tanta a tschella, brancla a sia cusdrinada ed es in ün’agitaziun. Adonta da las chaluors ha’la trat aint il pullover cun sü il Niculaus, quel lomin ch’ella vaiva gnü aint fingià als 24 da december l’on passà. I’m vegnan las süjuors be a tilla verer. Intant es tuot preparà pella festa. Nona vain culla platta cun toast e salmun. I dà Rimus e vin da Porto sco aperitiv. Mamma impizza las chandailas in stüva. Las tendas sun trattas per cha la clerità da la saira da stà nu disturba l’atmosfera da Nadal. Bap ha paquettà oura las plattas da bazegner culs classikers americans da Nadal. Bing Crosby chanta „I’m dreaming of a white Christmas“. Nona chantina. Tuots discuorran, rian, bap skerza cun sia sour ch’el nun ha vis daspö Nadal plü. Ils mats barattan cartinas da Panini. Eu stun ün pa da la vart e contaimpl a mia famiglia. Dandettamaing n’haja ün sentimaint profuond da comunità. Sco adüna a Nadal.
Text: F. Hofmann, Scuol
Fotografia: Pexels.com
*In "La columna" descriva Fadrina Hofmann mincha mais quai chi occuppa e movainta ad üna schurnalista e mamma in Engiadina.
Suonda LATABLA!
-
Festival da diversitad: Culla GiuRu en Frislandia Da Naomi Arpagaus ed Uolf Candrian (GiuRu) - Uss ein las memorias d’ina jamna plein program aunc frestgas e valan la peina…10 d'october 2018501 giadas
-
5 chauns Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga – uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da…19 da settember 2018684 giadas
-
5 bels pajais Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga – uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias…15 d'avust 20181094 giadas
-
Meilgranats e Baklava Da Naomi Arpagaus (GiuRu) - Igl ei ils 7 da fenadur e nus arrivein encunter sera ad ina staziun da bus bandunada.…08 d'avust 2018442 giadas


text:
A Jenaz en Partenza è rut ora oz a las 12.28 uras in fieu en in’ustaria. Ils pumpiers èn stads al lieu cun 35 umens ed han gì spert il fieu sut controlla, quai scriva la polizia chantunala. Uschia ha pudì vegnir evità ch'il fieu ha piglià ulteriurs bajetgs. Tenor emprimas examinaziuns è il fieu rut ora en ina localitad da biro en l'emprima auzada. Persunas n'èn betg vegnidas blessadas. Il donn na po anc betg vegnì calculà. La polizia ha prendì si investigaziuns per sclerir il motiv da l'incendi.
RR novitads 18:00


text:
Teater a Rueras
Ella davosa numera dalla Gasetta Romontscha ha M.B. gia fatg attents ils lecturs che l'Uniun da giuventetgena Rueras seprepari per in teater. La sesiun da teater ei schigloc plitost da Nadal e Pastgas ni duront il tscheiver. Pertgei buc inagada da Tschuncheismas? Il publicum ha giu tschaffen surlunder ed ha priu part en grond diember dallas empremas representaziuns. Las representaziuns da dumengia igl 1. da zercladur e da venderdis ils 6 da zercladur seigien recumandadas.
Il toc «Patria muntagnarda» da Josias Caviezel, translatau da Benedetg Caminada ei in bi toc popular el bien senn dil plaid. El tracta temas adina actuals, sco malcuntentientscha cun sesez e disfidonza enviers ils jasters, la rolla dils daners en buns ed en schliats mauns, intrigas e faulzadad, carezia e fideivladad e buca d’emblidar il bien humor en mintga situaziun.
Il bien spért da cuminonza dalla giuventetgna a Rueras, igl idealissem dils giugadurs e giugaduras e las breigias dil regissur postenent Sigisbert Giossi han menau tier in stupent resultat Far emprovas da teater el temps da lavur da primavera drova ideal e spért da sacrifeci! En quei senn lessan nus engraziar a tuts per quella prestaziun.
Mintga giugadur ei sevivius en sia rolla. Las scenas ein cumponidas fetg bein e las culissas realisticas adattadas al toc. En ina discussiun cun la giuventetgna da Rueras — era discussiuns sa ella menar — _ savessan ins tractar certs problems da pronunzia ed accent el lungatg romontsch. En quei grau han buca mo ils da Tujetsch certas difficultads, nus tuts stuessen esser pli segirs ellas reglas da pronunzia e fonetica. Forsa dat ei cul temps in entruidament leutier.
In ton dil recav va alla baselgia da s. Giachen. Quei fatg possi era esser in plascher ed in engraziament a sur caplon Martin Bearth che porscha fetg bia alla giuventetgna.
M.
Teater a Rueras
Ei vegn ozildi plidau e scret bia dalla giuventetgna, positiv e negativ. Schebein nossa giuventegna ei megliera ni mendra che la giuventetgna da pli baul, gliez ei nunpusseivel da decider en general. En mintga cass ei la giuventetgna ozildi en bia graus autra ch’antruras. E quei dretg ston ins schar ad ella. Ina vart diltuttafatg positiva anfl'ins denton adina tier glieud giuvna: ella ei spert entusiasmada ed incantada, schispert sco ella catta adagur in pensum attractiv, schispert sco ella sesenta responsabla per ina caussa ni l'autra.
Il motiv pertgei che la giuventetgna da Rueras ei semessa vidlunder da far teater ei: cultivar bien spért da cuminonza, promover ina sauna cultura en vischinadi ed en tiara romontscha e buc il davos per in basegns finanzial da nossa baselgia. In tal patertgar plein ideal giuvenil ston ins respectar ed admirar.
Il tema che l'Uniun da giuventetgna da Rueras ha elegiu per siu teater ei zun actuals ozildi: il cumbat dil pur muntagnard per sia existenza e per sia patria. «Patria muntagnarda» ei in drama en tschun acts da J. Caviezel, translataus en romontsch da Benedetg Caminada. — In fegl d'in pur muntagnard anfla sper sia clamada purila ulteriur gudogn e plascher sco guid da muntogna. Mo cheu vegn el en conflict cun in rival jester, ch'enquera sin moda fetg perfida da rubar ad el sia carezada spusa. Pervia d'in malpass anetg fui il giuven pur da sia patria muntagnarda, anfla refugi ella legiun jastra e daventa leu desertur ord encarschadetgna. Liberaus da sia situaziun fatala entras in bien carstgaun, astga el turnar en sia patria. Pli bia seigi buca tradiu.
Il toc cuntegn fetg bialas scenas ed ils giuvens giugadurs laian buca per breigia da far lur pusseivel per il beinreussir. In special cumpliment ed engraziament mereta nies enconuschent e capavel regissur Sigisbert Giossi.
Possi igl idealissem da giugadurs e regissur vegnir remuneraus cun ina numerusa participaziun da nies pievel.
M.B.


text:
Expositur
Tgi sa participescha?
Qua datti ina glista cun tut las federaziuns professiunalas e clamadas che sa preschentan a l’exposiziun «FIUTSCHER» a Cuira.
Tge stoss jau savair sco expositur?
Sco expositur avais Vus la survista da l’exposiziun – cun il plan da la halla e cun ina glista dals stans incl. las mesiras exactas.
Sa preschentai a Voss clients sco participant da l’exposiziun professiunala! Nizzegiai ils meds da reclama gratuits! Vus chattais quests fegls sut logos & bandierels sin Vossa pagina d’internet. Noss Webteam po gidar en cas da dumondas.


text:
Jeannette Dalbert-Caviezel
- Sonda, 22.9.2018, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 22.9.2018, 9:03, RTR
Ch'ella dat en egl, sa la dunna da 44 onns. Ella giauda quai e discurra gugent da ses tattoos – ina passiun ch'ella ha gia dapi ch'ella ha 18 onns.
Jeannette Dalbert-Caviezel è però er ina dunna da fatschenta. Ella maina sia atgna fatschenta da nettegiar «Casa Clean» e fa er l'administraziun per la resgia da ses um Marcus. Ins savess dir ch'ella sauta sin pliras nozzas. E sautar è lura er in da ses hobis. Cura ch'ella auda musica, na sa ella betg star salda.


text:
Er per il president communal Dumeni Tomaschett èsi insatge fitg remartgabel. A Trun stoppia quai avair in bun clima per animals selvadis, els hajan gia lufs-tscherver ed in castur. El di ch’ins stoppia avair respect dad in urs e ch’el sez na veglia betg vesair quel.
Ina dunna ha manegià che l’urs saja gia puspè sur ils culms. In’autra ha ditg a RTR ch’ella avess respect sch’ella fiss ina giada en il guaud e stess avant l’urs.
I dat dentant era persunas che din ch’ellas n’hajan betg tema da quest animal. In um manegia ch’il luf disturbia el pli fitg che l’urs.
Anc betg prender mesiras
Il president communal Dumeni Tomaschett di che Trun na veglia anc betg prender mesiras cunter l’urs. La finala n’hajan ins betg chattà fastizs datiers da lieus abitads.
Dacurt aveva in guardiaselvaschina filmà quest urs cun ina camera automatica. Quai è stà en la regiun da Munt. Ins suppona che l'urs saja gia ì vinavant en direcziun da la Svizra Centrala.
RR actualitad 07:00


text:
Quests daners duain star a disposiziun ils proxims 5 onns per sustegnair chantuns e vischnancas ch'augmentan lur subvenziuns per la tgira d'uffants cumplementara a la famiglia. Ultra da quai propona il Cussegl federal da cofinanziar projects ch'adatteschan meglier l'offerta cun ils basegns dals geniturs.
La finamira dal nov program è da recudir als geniturs ils custs per la tgira d'uffants. Cunzunt per las dunnas duaja cunvegnir da pratitgar ina professiun. Uschia vul il Cussegl federal cuntascher ch'i vegnia fatg meglier diever dal potenzial da lavurers indigens.
En la consultaziun avevan la PPS e la PLD refusà la proposta dal Cussegl federal.
RR novitdas 16:00


text:
ativité POR l'ann 2017
Cun ligrëza y sodesfaziun podunse ciaré zoruch al’ativité portada inant dai mëmbri dl Consëi en colaboraziun cun d’atres uniuns y rapresentanc dl monn ladin. An pó zënzater dí che la Uniun á ince tl 2017 dé n contribut fondamental por le svilup dl lingaz y dla cultura ladina. Al é gnü realisé deplü publicaziuns y al é gnü metü a jí n valgönes manifestaziuns cun chëres che an á orü arichí la vita culturala dla Val Badia, tignin insciö ite les finalités dla Uniun.
Dessot ciafëise na presentaziun en cört dl program realisé tratan le 2017.
PUBLICAZIUNS
1) Cronica dla Val Badia Sas dla Crusc: 40ejima ediziun
Al é gnü realisé la 40ejima ediziun dl Sas dla Crusc. Chësta publicaziun á na importanza unica sciöche documentaziun dl presënt y dl dagní dla vita di paisc y dla jënt dla Val Badia. La novité de chësta ediziun é le conzet grafich nü dla publicaziun, realisé dal stüde grafich Mut da Balsan, che á mudé tröp da n punt de odüda visif y cualitatif. Le Sas dla Crusc é gnü dé fora cun 686 plates, realisades da 12 cronisć/cronistes. La cronica é gnüda portada fora por les ciases da Robert Burchia da La Ila.
2) Ajënda da scora: 2017/2018
Ince por l’ann de scora 2017/18 él gnü arjigné ca l’Ajënda da scora cun i dessëgns y i jüc de Sofia Triggiano y Gabi Mutschlechner, cun le tema Tiers dla tera. L’ajënda ti é gnüda partida fora a düc i scolars y a dötes les scolares dles scores elementares dla Val Badia y a sü maestri y sües maestres.
3) Cianties de dlijia y rimes incëria: liber de poesies de Tone Gasser
La Uniun á dé fora n liber de poesies de Tone Gasser. Ara se trata de na racoiüda de bëgn 200 composiziuns religioses y profanes che l’autur á scrit ti ultims agn cun dessëgn dl artist Lois Irsara.
4) Schedes de parores
Al é gnü dé fora danü le liber Pire y Paul: set bertes de dui de ri mituns, na traduziun de Giuvani Pescollderungg dal original Max und Moritz de Wilhelm Busch, che é gnüda dada fora por le pröm iade dala Uniun di Ladins dl 1977. Le debojëgn da restampé le liber é gnü a se le dé deache al gnô tres indô damané do esemplars, che ê baldi rová. Insciö á Giuvani Pescollderungg adaté le test ala grafia atuala dl ladin dla Val Badia, acioche le liber pois ince gní adoré tles scores. La publicaziun á ince ciafé na grafica nöia, cun i dessëgns a corusc y n format maiú.
5) Calënder d’Advënt
En chësc ann á la Uniun di Ladins mené fora n calënder d’Advënt particolar. Iadô vigni finestra se ascognôl na parora che formâ spo ala fin dl Advënt na aodanza da Nadé. Ciamo da ciafé sön le calënder é n valgönes publicaziuns y n invit a les cumpré sura la biblioteca o le online shop dl Istitut Ladin Micurá de Rü. Le calënder é gnü realisé dal stüde grafich KLASS BÜRO da Hamburg.
6) Perieres por mituns: Racoiüda de oraziuns por
La Uniun ti dá n gran pëis ala publicaziun de libri por mituns y families, insciö vëgnel fora prësc vigni ann val’ liber de stories por i mëndri. La ULVB, adöm ala Diozeja da Balsan-Porsenú, á implí le ciamp religius en cunt de chësc publich cun la lada de oraziuns ladines adatades ales families ladines che vëgn acompagnades fora por les festivites dl ann de dlijia.
7) E-book Mies prömes parores
Do le suzes dla publicaziun Mies prömes parores, en colaboraziun cun le Istitut Ladin Micurá de Rü, él gnü porté inant y ultimé i laurs por la programaziun dl e-book cun jüc. N stromënt didatich de gran valüta por scores y amanc dl lingaz ladin. La presentaziun é preodüda por merz 2018.
SCOMENCIADIES
La Uniun di Ladins Val Badia adöm cun les atres uniuns ladines y cun a ce la Union Generela di Ladins dla Dolomites á tut pert ai “8. Neudrossenfelder Europa-Tage” dai 19. ai 21.05.17 a Neudrossenfeld (Oberfranken). En chësc ann ê la manifestaziun dedicada ai Ladins dles Dolomites sot al titul “Ladin – mantenì la tradizion, la cultura y curé la rujeneda ladina”. Tl cheder de chësc evënt á la Uniun tut pert al colloquium, la pert plü scientifica dla manifestaziun, olache deplü esperc á porté dant referac sön la realté ladina. Implü él gnü metü sö bancareles da pert de istituziuns culturales y uniuns ladines, por lascé odëi le teritore ladin y por lascé ciarcé i produc ladins.
MANIFESTAZIUNS
1) Matinée culturala
Sciöche vigni ann organisëia la Uniun na matiné culturala, le Lönesc de Pasca a San Martin de Tor. En chësc ann él ince gnü presenté la publicaziun nöia de Tone Gasser, a chëra che tröpes porsones á tut pert. La presentaziun é gnüda abelida dal cor de dlijia da San Martin de Tor y da n grup de mituns y mitans. Do l’aplaus gran y mirité, é la manifestaziun jüda inant cun les notes blues y swing dl grup musical ”Nik Lee and the Marcos”. I presënc á podü se mangé na liagna blancia y ciarcé n bun gote de vin, n süch de pom, na bira de formënt o la bira ladina, abelida da pilores fora dla storia y cultura ladina y dai dessëgns de Manuel Riz. Sön le pice marcé di libri él ince sté da ciafé le liber nü de Tone, adöm ales atres publicaziuns dla Uniun Ladins Val Badia. Tratan la festa él, sciöche da tradiziun, sambëgn gnü cufé cun portaüs abelis da dic ladins da rí. La matiné é dagnora na bela ocajiun da sté en compagnia, te chëra che cultura y aurela cörta se coliëia y cheriëia insciö na atmosfera da sté saurí.
2) Pelegrinaje ladin sö Oies
Le pelegrinaje di ladins de dötes les 5 valades é indô gnü metü a jí y tröc é rová adalerch por la prozesciun y la mëssa sö Oies. La mëssa é gnüda ciantada dal cor de dlijia da Reba. Les uniuns se á cruzié da li dant les staziuns, supliches y letöres intartan la santa mëssa.
3) Cianté ladin en compagnia
Tl 2015 á la Uniun metü a jí por le pröm iade la manifestaziun Cianté ladin en compagnia tla ostaria Sotrú a La Pli. Le gran suzes y l’interes por chësc evënt á sburlé la Uniun da tigní ite chësc termin ince por i agn che vëgn. Insciö él gnü organisé tl ann 2016 la medema manifestaziun tla ostaria Tasser a San Martin de Tor y en chësc ann tla ostaria Alpenrose a La Val. Le cor dles ëres da La Val sot ala direziun de Konrad Tavella á daidé cianté zacontan de cianties fora dla publicaziun Cianté en compagnia.
4) Marce da Nadé
La pröma domënia d’Advënt unse tut pert al tradizional Marcé di libri de La Spona a Pidrô olache i un podü mëte fora y presenté al publich les publicaziuns dla Uniun. I se un cruzié dla promoziun dl event che inviëia a ji a ciaré al salf protezioné. Tröpa é stada la jënt y gran l’interes por les publicaziuns nöies y vedles.
DESVALIES
1) Program de faturaziun
Le sistem de faturaziun che an adorâ cina da püch ê superé y comportâ n gran laur da tigní i cunc sciöche ince por la preventivaziun y l’inventar. Por chësta rajun él gnü arjigné ca n sistem nü, a na manira che le responsabl sides plü lëde da manajé les chestiuns de contabilité tres internet, impormeton insciö da lauré da döt le monn. Tres la tecnologia CLOUD unse insciö ince plü segurëza cuntra na pordüda de dac.
2) Facebook
Le profil facebook dla Uniun é gnü atualisé tresfora. Sciöche stromënt de presentaziun, informaziun y reclamisaziun dles manifestaziuns, publicaziuns y scomenciadies ál n’importanza fondamentala y se daman tröpa cura y laur.
3) Sistem de Newsletter
Internamënter se unse fat y ajorné le sistem de newsletter. Te chësta manira podunse arjunje i scric ite y i simpatisanc dla Uniun tres mails. Indöt unse söi 200 aboná.
4) Lëtra ai mëmbri y nia tres La Usc di Ladins
Por aumenté i iscric ala Uniun unse fat n’aziun tres i aboná ala Usc di Ladins dla Val Badia. Chësta á dantadöt n valur simbolich, por desmostré che la Uniun é presënta, mo sciöche an á ince odü él ste n gran increment tles iscriziuns y rovun tres plü daimpro ai 100 iscric.
5) Archif documënc online
Por alisiré le laur di aconsiadus/dles aconsiadësses él gnü arjigné ca n archif online sön la plataforma dropbox cun düc i documënc che reverda la Uniun. Vignun/vignöna á insciö n azes personal ala documentaziun, zënza messëi se sposté.
Chësc é dantadöt n gran aiüt por le secreter, che ciafa chiló i estrac dl cunt, dotes les domandes de contribut fates ti ultims agn, statuc y documënc importanc. Tres la tecnologia CLOUD unse insciö ince plü segurëza cuntra na pordüda de dac.
6) Ajornamënt plata internet
La plata internet, fontana d’informaziuns sura la Uniun y sües publicaziuns de gran importanza, é gnüda atualisada y arichida cun les publicaziun y manifestaziuns nöies. La plata internet dëida valorisé l’ativité passada, presënta y dl dagní. I un orü se daurí al publich internazional y un porchël fat les plates sön la storia di ladins y dla Uniun ince por talian, todësch y inglesc. De gran importanza é la colaboraziun cun la plata www.micura.it che se dé la poscibilité da inserí les publicaziuns dla Uniun te so online-shop.
7) Program de workload y gestiun di grups de laur
ldedaincö é düc plü stressá y á tres manco tëmp. Chësta é na situaziun che bele dan da n valgügn agn á comporté l’inserimënt de grups de laur al intern dl consëi dla ULVB. Insciö messun se incunté fisicamënter demanco. Por gestí y mioré la comunicaziun danter i mëmbri dl consëi, él gnü arjigné ite le program monday.com por semplifiché le workload, documenté les informaziuns y coordiné i grups de laur. Insciö po vignun ciaré tan inant che n laur é, ci domandes che é davertes y savëi ci compic che vignun á. Sce al vëgn ajorné n proiet vëgn automaticamënter informá i mëmbri dl grup tres mail o app sön le zelular.
La medema situaziun unse podü sfruté por situaziuns burocratiches sciöche domandes de contribut y terminns importanc.


text:
Per las dumondas a curta vista per las destinaziuns sin las Inslas Canaras ubain la Cipra hajan els strusch pli chattà chombras e sgols, di Petra Cahannes dal biro da viadi Capricorn a Glion. Plitost ina surpraisa saja che blers reserveschan vacanzas en l'Egipta. Quai ha constatà era Renate Reinbacher dal biro ATR tours a Scuol. Percunter betg bleras dumondas e reservaziuns datti per la Tirchia. La glieud saja anc malsegira. Ma ins sentia, ch'i giaja zic a zic ensi, era sche mo plaunsieu.
Era tschertgà: Dubai ed Oman
Surtut ussa, il temp d'atun, èn las destinaziuns sco Dubai ni Oman tschertgadas. Las temperaturas èn ussa là pli empernaivlas che durant la stad. Plinavant manegia Renate Reinbacher che lur clients sa sentian bain là, perquai ch'i saja lieus influenzads da l'Europa.
RR actualitad 17:00


text:
Duri Bischoff è oriund da Ramosch e viva cun sia famiglia a Casaccia. Er sia dunna Lucrezia ha ragischs rumantschas. Sia mamma era numnadamain da Sent. Uschia ch'ils Bischoffs ch'han in bain puril midan en lur mintgadi trasora da rumantsch en bregagliot ed enavos.
Bregaglia il mecca da viandar
En questa chaussa èn Violanta Rominger dal turissem Bregaglia ed il guid da muntogna Siffredo Negrini dal medem avis. La cuntrada da la Val Bregaglia saja simplamain in paradis per viandants e raividers. Malgrà quai stoppia er il turissem en val cumbatter per lur giasts, raquinta Violanta Rominger.
Persunas servetschaivlas
Quels da Casaccia sajan persunas che sa gidian gugent, quai di Giancarlo Torriani ch'è hotelier a Beiva. El è dentant creschì si en Val Bregaglia. Giancarlo Torriani gieva magari cun ses chaval da Beiva a Casaccia, lura hajan ils da Casaccia adina gida. Per exempel sch'i vegniva la plievgia. Er durant il maraton engiadinais sajan ils da Casaccia adina al lieu per sa gidar. Insumma sajan els plitost orientads envers l'Engiadina. Er perquai che la fracziun è in zic separada dal rest da la Val Bregaglia.
Jon Bischoff – illustratur da Casaccia
«Jau fatsch ina lavur artisanala» di Jon Bischoff. L'illustratur ins pudess dentant er numnar artist. Quel titel n'ha el dentant betg uschè gugent.
«Dissegnar en val Bregaglia ha ina impurtanza enorma» di Jon Bischoff. El che viva ussa puspè en val e ch'ha fatg la via sco blers er. Bandunar la val per turnar. Sia lavur saja lavur d'artisanadi di il bab da famiglia da 35 onns. Sco artist na sa vesa el betg.
Or da l'archiv
In film animà che gioga a Casaccia, dissegnà da Jon Bischoff.
Il Mr. «Schkilift» da Casaccia
«Quels da Casaccia van meglier cun skis che tschels da la val» manegia Pietro Rezzoli. L'unic runal ni apunta l'unic «Schkilift» da la val hajan quels da Casaccia. Il runal Sur Cresta saja ideal per uffants e famiglias raquinta Rezzoli ch'è stà 20 onns president dal runal e che guarda ussa da la segirezza. In emploià fix tranter Nadal e mez mars e blers voluntaris mantegnan la purschida turistica. In grond gudogn na fetschia ins dentant betg. Vegnivan avant onns anc blers talians da Chiavenna per emprender dad ir cun skis, mancan però ussa quels. La concurrenza da Madesimo en Val Chiavenna, nua che giuvens enfin 16 onns possian ir gratuit cun skis saja memia gronda concluda Rezzoli.
RR actualitad 06:00


text:
Calvizà
Calvizà (en Italià: Calvisano), l'è 'n cümü de 8 491 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla Bàsa Bresàna Orientàl a 25 km a Sudèst de la cità de Brèsa e 45 km a Nòrt de Cremùna e 45 km a Nordòvest de Màntoa.
El nòm el sömèa vègner de Calvisius o Calventius che l'è 'n nòm de persùna Latì.
El teretóre de Calvizà 'l ciàpa dét apò a tré frasiù che 'na ólta i éra cümü autònomi, cioè Malpàga, Mezàne e Viadàna.
Spòrt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Calvisà g'ha séde giöna de le piö 'mportànte squàdre de Rugby del Campiunàt Italià. El Rugby Calvisano l'è campiù italià 'n càrica e l'è stat òt vólte dré a la fìla finalìsta (del campiunàt 2001/2002 a chèl 2007/2008) con tré tìtoi (2004/2005, 2007/2008 e 2011/2012).
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
- La tur ha in'autezza da 381 meters
- 107 suitas sin 82 auzadas, e localitads per wellness e restaurants
- La tur custa 300 milliuns francs
- Il credit saja segirà - tenor Pius Truffer tras Remo Stoffel
Ils plans per Val S. Pieder èn gronds
A Turitg ha la 7132 SA preschentà ils plans concrets per l'hotel nov. La finamira centrala na saja numnadamain betg da sa posiziunar cun la cuntrada muntagnarda, mabain cun in project che puntuescha mobilitad e colliaziuns internaziunalas. Quai communitgescha las 7132 SA.
L'hotel cun 107 suitas duai daventar in lieu central per persunas che fan fatschentas en l'Europa. Il transport da la plazza aviatica a Turitg fin a Val S. Pieder duai vegnir succeder cun meds da transport moderns, hai gì num, sco per exempel cun autos da fatschenta ubain helicopters. Plinavant èn prevesidas localitads per differentas purschidas da wellness, bibliotecas, restaurants e bars.
Inspirà saja il project «Femme de Vals» da la sculptura «Femme de Venise» dad Alberto Giacometti. Sco la sculptura saja era il bajetg aut e schlanc. Uschia èsi annunzià da rumper 3 records cun il bajetg da 381 meters autezza.
Ils records en mira
- il bajetg il pli aut da l'Europa
- l'hotel il pli aut dal mund
- il bajetg il pli schlanc dal mund


text:
Finalmente maggiorenni
Finalmente maggiorenni (Finalmènt grand) l'è na cumèdia ingléśa dal 2011 ad Ben Palmer trata da la série televiśìva britànica The Inbetweeners. In dal Régn Unî la gh'à abû 'n bèl sucès, l'è stada la cumèdia più vduda in dla sò prima stmana 'd prugramasiòṅ, tant ch'in dal 2014 la gh'à abû 'n séguit, The Inbetweeners 2.
Custâ tri migliòṅ e mèś ad sterlìni, al film 'l à pò purtâ a cà utànt'òt migliòṅ ad dòlar.
Sunt
Jay Cartwright (James Buckley), Will McKenzie (Simon Bird), Simon Cooper (Joe Thomas) e Neil Sutherland (Blake Harrison) i èṅ quàtar ragàs ingléś da 'l bandi ad Manchester ch'i decìd'n ad far-as na vacànsa a Créta per festegiàr i lōr daśdòt an e anc par cgnósar dal ragàsi da purtàr-'s a lèt anc se Simon al pènsa sèmp'r a la sò èx muróśa, la Carli (Emily Head), ch'la 'l à péna mulâ e ch'la s cata a Malia anc lē.
I quàt'r i finìs'n in na pensiòṅ da quàtar sòld ma qvél ch'a gh interèsa a lōr dabòṅ 'l è bévar, far sès e divertìr-as. Na sira in un club i cgnósan quàtar śuvnòti ingléśi, la ciciòna Jane (Lydia Rose Bewley), la Lucy (Tamla Kari), la Lisa (Jessica Knappett) e l’Alison (Laura Haddock) ch'la piàś dimóndi a 'l vìrgin Will ma ch'la s è péna misa c'n un grèc camarēr squasa-marléti, Nicos (David Avery).


text:
L'antimonio l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol Sb (che 'l vé de la paròla latìna "stibium" che völ dì caécc. El g'ha nömer atòmich 51, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de fòsforo el g'ha 51 prutù.
L'è 'n semi-metal che 'l se prezènta en quàter fùrme alotròpiche diferènte. La fùrma stàbil la g'ha 'n aspèt metàlich bianch che tira al celèst, le fùrme mìa stàbii le g'ha 'nvéce culùr zalt o négher. L'è dopràt come agènt anti-fiàma per la porudusiù de vernìs, smalcc, ceramiche e góme, ma apò a 'n divèrse léghe metàliche.


text:
In onn suenter ch'ella era currida per l'emprima giada ils 100 kilometers da Bienna è Ornella Poltéra gia sisum il podest. A sia premiera era ella vegnida segunda, uonn ha la sportista da 26 onns gia decidì baud la cursa ultralunga. Poltéra è currida bun trais quartas da la cursa persula a la testa.
Gudagnà cun grond avantatg
Ornella Poltéra è currida ils 100 kilometers en 8 uras 27 minutas e 44 secundas ed è stada varga 21 minutas pli sperta che la segunda Mariane Okle. Quai munta che l'anteriura passlunghista ha gì ina media da circa 12 kilometers l'ura. Poltéra è currida quasi l'entira cursa durant la notg. La partenza a Bienna è stada il venderdi saira allas 22:00 uras, arrivada è ella la damaun marvegl curt avant las 6:30 uras.
Victur dals umens è Rolf Thalinger. Il currider ch’ha gia 48 onns ha duvrà 7 uras 28 minutas e 41 secundas.
RR novitads 11:00


text:
Actualmain survegn in commember dal cussegl da la citad 247'000 francs ed il president da la citad 264'000 francs ad onn. Il cussegl da la citad è trumpà ed interpretescha il resultat da votaziun era sco critica generala vid il cussegl. Tenor ses avis haja il gea plirs motivs, tranter auter la situaziun finanziala difficila da la citad.
Il suveran ha approvà l'iniziativa cun 13'027 cunter 7'813 vuschs. Era la cuntraproposta dal parlament, che leva scursanir pli pauc la paja, è vegnì approvà. Cun 9'279 cunter 9'150 vuschs è il resultat dentant stà stgars.
Dumonda decisiva ha decidì
Tar la dumonda decisivia han 57,4 % cruschà en l'iniziativa, uschia che la paja vegn scursanida pli fitg. Cura che l'iniziativa entra en vigur n'è anc betg cler. La decisiun giaschia tar il parlament da la citad, uschia ha communitgà il cussegl da la citad.
RR novitads 15:00


text:
Cumenzà ha Dario Caduff cun il ballape. Entras buns amis ha el lura fufragnà en il sport da hockey. Quai ha plaschì ad el uschè bain ch’el è sa decidì per il glatsch enstagl per il pastg. Suenter pliras staziuns en il Grischun (EHC Flem, HC Purtenza-Signuradi, EHC Cuira) è Dario ì en la Bassa tar ils Rapperswil-Jona Lakers, e quai en la vegliadetgna da mo 15 onns.
Igl è schon stà spezial da bandunar il da chasa uschè baud. Mo l’emprim mument èsi stà grond'euforia e plaschair sin quai che spetga. Il laschar encrescher è vegnì pli tard.
L’emprim intent era dad ir a Tavau al gimnasi da sport, di Dario Caduff. Damai ch’il HCD aveva dentant gia engaschà trais golis da la medema annada è il giuven Sursilvan sa decidì per ils Lakers per uschia avair meglras schanzas dad er pudair giugar campiunadi e sa sviluppar vinavant.
Da Rapperswil a Bülach
A l’entschatta da la stagiun ha Dario Caduff midà dals Lakers en il chantun Turitg tar il EHC Bülach. Tar il club da l’emprima liga ha il goli da 21 onns suttascrit in contract dad in onn, pia fin la fin da la stagiun 2015/2016. Il club da Bülach è enconuschent per buns golis. Tranter auter han Marco Bührer e Ronnie Rüeger giugà pli baud a Bülach. Reto Pavoni e Reto Berra, che dattan actualmain en la NHL, èn schizunt da Bülach.
Pli gugent far in pass enavos persuenter astgar giugar.
Dario Caduff lavura ed abitescha era a Bülach. I saja schon grev da lavurar ed anc giugar hockey sin quest livel, mo sch’ins giavischi da daventar profi da hockey lura fetschian ins gugent quai, manegia Caduff. La gronda finamira dal giuven Sursilvan è ussa da far pass per pass enavant ed in di giugar en la liga naziunala tar in club da num e pum.
Ina decisiun spontana
Che Dario Caduff è insumma daventà goli è stà ina decisiun spontana. Il Club da Hockey da Flem, nua che Dario Caduff ha giugà a l’entschatta, era sin la tschertga d’in goli a la fin da la stagiun. Cura ch’il trenader haja dumandà tgi che vessi gust dad ir en il gol haja el tegnì si il det, quai dentant plitost ord spass, di Dario Caduff. Davent da lura è el en il gol, e quai cun corp ed olma.
Durant ses temp dals Rapperswil-Jona Lakers ha il giuven da 21 onns schizunt dastgà giugar ina gia en la liga naziunala A. Plinavant ha Dario Caduff er giugà pliras giadas per diversas equipas naziunalas svizras dals juniors.


text:
69
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Se süceden quater imperadur ruman: Galba, Utun, Viteli e Vespasian.
- 22 12 - Roma (Italia): cun la mort de l'Auli Viteli, el Vespasian el deventa imperadur ruman dopu che -l'istess an- el Tiberi Alessander, prefett d'Egit, el pruclamass a Alessandria.
Nassiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 22 12 - Roma (Italia): Auli Viteli, imperadur ruman, mort sassinaa a Roma dal general Prim.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Per blers è Armon Orlik, il retg dals cors ad Estavayer, daventà in star en il sport da lutga e per ils entschaviders, oravant tut ils Grischuns, in idol.
30 uffants en il resgim
La gievgia saira, l’emprim da settember, han uffants da 6 enfin 15 onns pudì far in fufragnadi tar Armon Orlik en il resgim ed emprender d’enconuscher l’ABC dal sport da lutga. Passa 30 uffants han visità il tschaler da lutga a Vaz Sut, là nua ch’ils lutgaders dal Club Unterlandquart treneschan. Durant in’ura e mesa han Armon Orlik ed anteriurs lutgaders dà tips e trics da lutga, ma er mussà e declerà la cultura da quest sport.
Cun las emprimas experientschas en il resgim e cun ina carta d’autogram han ils uffants bandunà fieu e flomma il tschaler da lutga a Vaz Sut. E tgi sa, forsa gudogna in dad els in di in cranz ad ina festa da lutga federala...


text:
Da las 10 partidas ch'èn dadas fin uss han ellas gudagnà 9 gieus, e giugà ina giada pari. Il goli rumantsch dal FCZ, seraina Friedli, è cuntenta. Schegea che la stagiun n'è betg stada uschè simpla sco quai ch'i para.
Grazia a las bunas prestaziuns è Seraina Friedli, oriunda da La Punt, vegnida nominada en il cader pli lartg da l'equipa naziunala da las dunnas. Per ella sezza tuttina ina surpraisa.
L'equipa naziuanal è actualmain gist amez la fasa da qualificaziun per il proxim campiunadi d'Europa da las dunnas (2017 en l'Ollanda). La naziunala Svizra ha gudagnà las emprimas 4 partidas ed è a la testa da la gruppa.
RR sportissimo 17:00


text:
Cur che Johannes Badrutt ha installà il 1879 en ses hotel Kulm a San Murezzan l'emprima glisch electrica da la Svizra, n'eran tschains d'aua anc nagin tema. Dentant mo paucs onns pli tard, cura ses figl Caspar ha fabritgà ina nova centrala en la chavorgia da la Charnadüra tranter San Murezzan e Schlarigna, ha quel stuì pajar a la vischnanca in'indemnisaziun.
En il contract, suttascrit ils 10 da schaner 1891, permetta la vischnanca a Badrutt da duvrar «... die Wasserkraft am Innfall St.Moritz auf die Dauer von 60 Jahren für einen jährlichen Pachtzins von Frs. 5.- per effektiv verwendete Pferdekraft.» La famiglia Badrutt pajava uschia a la vischnanca da San Murezzan ca. 4'500 francs l'onn per l'utilisaziun da la resursa aua en la Charnadüra. Oz fissan quai pli che 41'000 francs.
15 onns pli tard, suenter ch'il boom da construir ovras electricas en Svizra è explodì, ha decidì la Confederaziun da reglar quest svilup en ina nova lescha federala davart il dretg da las auas. Questa lescha è uss 99 onns en vigur.
Tractativas per ina nova lescha han fatg falliment
L'artitgel 49 da questa lescha fixa in maximum dals tschains d'aua. Cura che la lescha è ida en vigur l'emprim da schaner 1918 era fixà il maximum tar 6 francs per PS. Cun la mesira actuala da kilowatt prestaziun fissan quai 8,16 francs.
En quests 99 onns dapi l'entrada en vigur da la lescha davart l'utilisaziun da las forzas d'aua èn s'augmentads ils tschains d'aua en pliras etappas a 110 francs per kilowatt prestaziun en il 2017. Dentant è limità quest artitgel davart ils tschains d'aua maximal enfin la fin da december 2019.
Tractativas tranter ils chantuns e las ovras electricas per ina soluziun a partir da l'emprim schaner 2020 han fatg falliment. Las ideas co definir ils tschains d'aua en l'avegnir van lunsch in ord l'auter. Uschia sto la Confederaziun decider ina nova soluziun ed il parlament sto lura anc sancziunar quella.
Dal tschains d'aua maximal al tschains d'aua minimal?
Durant prest 100 onns era fixà en la lescha adina in tschains d'aua maximal che las ovras electricas han stuì pajar a las vischnancas ed als chantuns. Betg dapertut han ins dentant pretendì il maximum. En il Grischun vegn applitgada la tariffa maximala da 110 francs per kilowatt prestaziun, i resulta uschia in import da 124 milliuns francs per il 2015. Questa soluziun na resguarda dentant betg la situaziun economica sin il martgà d'energia.
Fin avant paucs onns faschevan las ovras electricas gudogns da milliardas, las vischnancas ed ils chantuns n'eran dentant betg participads vi da quest profit da las ovras. Ins ha bain augmentà adina puspè il tschains d'aua maximal, dentant èn ils represchentants da las regiuns da muntogna persvadì, che la valur effectiva dal bain aua n'è cun quai betg vegnida cumpensada dal tuttafatg. Uschia è naschida la discussiun ch'ils tschains d'aua duessan resguardar en l'avegnir era quest aspect da la fatschenta da las ovras idraulicas.
Las interpresas d'electricitad ed ils chantuns èn perencletg che la nova soluziun stuess resguardar era quest aspect, vul dir che chantuns e vischnancas duessan era pudair sa participar als gudogns da las ovras electricas. Quellas èn dentant da l'avis ch'uschia ins stoppia reducir il tschains d'aua maximal massivamain. Las ovras èn mo pli prontas da pajar ina part fixa cun in tschains d'aua minimal ed agiunscher ina part flexibla sche la situaziun economica da l'interpresa lubescha quai.
Divergenzas enormas
La proposta da l'Uniun da las ovras electricas svizras VSE per in tschains d'aua minimal da 41 francs vegn refusà vehementamain dals chantuns ed era da l'Uniun da las vischnancas concessiunaras dal Grischun. Il president da l'Uniun da questas vischnancas, Not Carl vesa insumma nagina necessitad da midar insatge vi dal sistem dals tschains d'aua: «Per princip essan nus cunter ina flexibilisaziun dals tschains d'aua».
Il directur dal VSE Michael Frank declera percunter «ch'ina soluziun gista signifitga ch'ins stoppia chattar ina soluziun che garantescha a las vischnancas ina tscherta entrada, che resguarda dentant era las realitads economicas en favur da l'energia idraulica.» Er per ils chantuns è questa basa da discussiun da las ovras nunchapibla.
Per cusseglier guvernativ Mario Cavigelli vegn dominada la discussiun ferm da la situaziun economica e politica actuala. Dentant: «I ha dà natiralmain era temps nua che las interpresas faschevan fitg gronds gudogns cun la producziun d'electricitad e da quel temp nagin che fascheva la dumonda da vulair participar ils chantuns e las vischnancas vi dals gudogns da las interpresas privatas cun domicil giu la Bassa.»
Per las vischnancas è segiramain pussaivla mo ina soluziun che garantescha ad ellas ina basa fixa, vul dir in tschains d'aua tranter 90 e 100 francs. Grazia ad ina indiscreziun en las medias han ins pudì leger che l'Uffizi federal d'energia discuta in'autezza da quest tschains minimal tranter 50 e 60 franc per kilovattura. En la situaziun actuala da la branscha d'energia signifitga quai che mo pli la mesadad dals tschains d'aua fiss garantida. La vischnanca da Scuol per exempel survegniss mo pli la mesadad dals 4,5 milliuns francs ch'ella incassa oz cun tschains d'aua.
TR Cuntrasts 17:25


text:
Il Milestone è en emprima lingia in premi da turistichers per turistichers. Dentant: El è era in premi che vegn vis e renconuschì sur ils cunfins svizzers ora. Il premi sez è dotà cun 32’500 francs. Da survegnir in tal premi saja ina fitg grond'onur, di l’expert da turissem Bruno Gantenbain.
Gia be dad esser nominà per il Milestone è ina onur.
Ils dus victurs grischuns
Arosa saja sa sviluppà ils ultims onns intenziunadamain tar ina destinaziun d'event, uschia la giuria dal pli impurtant premi svizzer per il turissem.
Cun events vegnia persequità differentas finamiras, en il center stettia però d'augmentar il dumber da las pernottaziuns. Cun in team che na surpiglia betg mo pensums da destinaziun usitads, possia Arosa sa posiziunar sco destinaziun d'events.
«100% Valposchiavo» mettia en valur ils products regiunals per la purschida turistica. Grazia ad in’agricultura innovativa ed ina tradiziun culinarica che viva, disponia la Valposchiavo d’ina vasta paletta da products locals che vegnan per gronda part elavurads en la val, uschia la giuria. Quest avantatg nizzegia il project «100% Valposchiavo» per offrir als giasts ina experientscha culinarica.
Premis en trais categorias
Cun il premi Milestone onureschan htr hotel revule, hoteleriesuisse ed il secretariat statal per economia SECO prestaziuns extraordinarias, projects e persunalitads en la branscha da turissem svizra, quai èn las trais categorias «innovaziun», «persistenza» e «nova generaziun».
Tgi ha tut survegnì il premi Milestone?
RR novitads 20:00 / RR actualitad 12:00


text:
David Davis – il minister dal Brexit en Gronda Britannia
- Mesemna, 29.3.2017, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 29.3.2017, 8:40, RTR
Oz inoltrescha la Gronda Britannia il Brexit a l'Uniun europeica. Il minister brit David Davis e ses team han da negoziar ed organisar l'extrada da l'UE.
La stad passada ha la primministra Theresa May clamà il politicher conservativ David Davis en ses cabinet. David Davis ha 69 onns ed ha cumenzà sia carriera sco represchentant dals Torys en il parlament a Londra. Ils onns 1990 è el stà minister da stadi en il departament da l'exteriur da John Mayor. David Davis che n'ha betg adina suandà las parolas da sia partida, ha adina puspè provocà cuntraversas. Il 2005 ha el stuì suttacumber a David Cameron en il cumbat per il post da manader da la partida conservativa. Dapi il fanadur 2016 maina David Davis il departament ch'è vegnì stgaffì a posta per l'extrada da l'Uniun europeica.


text:
Atgnamain aveva il passlungist russ Alexander Legkov encurunà il favrer 2014 sia carriera cun il titel da campiun olimpic sur 50 kilometers a Sochi. Mo quest’emna ha il Comité olimpic internaziunal IOC disqualifitgà Legkov pervia da doping. El perda sia medaglia dad aur sur 50 kilometers ed era quella d’argient cun la staffetta russa. E na betg mo quai. L’IOC ha era decidì che Legkov e ss collega d'equipa Jevgeni Belov na dastgan insumma mai pli parter a gieus olimpics.
La rolla dal trenader Reto Burgermeister
L’anteriur passlungist svizzer Reto Burgermeister aveva manà Legkov sco trenader al triumf a Sochi. Curt suenter ch’Alexander Legkov era vegnì suspendì l’enviern passà provisoricamain aveva Burgermeister ditg ad RTR ch’el saja enorm trumpà da l’agir da Legkov. Quel haja agì davos ses dies. Tenor quai ch’el sappia oz saja quai stà in doping statal sistematic. Burgermeister era persvadì che ses atlet Legkov avess era gudagnà senza doping ina medaglia.
Ruinà ses bun num
L’entira affera da doping ha era nauschas consequenzas per Reto Burgermeister. Avant l’affera valeva Burgermeister sco trenader da success ch’ha manà Alexander Legkov al titel da campiun olimpic ed a la victoria dal Tour de ski. Uss restia adina in lev suspect, ses bun num è ruinà u almain na betg pli intact, malgrà ch’i na dat naginas rinfatschas da vart uffiziala e naginas inquisiziuns encunter Burgermeister.


text:
Quel serra quasi gulivà cun in gudogn da 5'888.91 francs. Quai tar entradas da 4’040’466.37 ed expensas totalas da 4'034’577.46 francs. Plinavant ha la radunanza er approvà il quint dal consorzi da scola superiura Falera, Laax, Sagogn e Schluein.
En connex cun integrar l'uniun da traffic en la vischnanca hai duvrà diversas midadas da lescha. Quellas èn vegnidas approvadas dals preschents. En la cumissiun da «sagognturissem» ha la radunanza elegì las persunas proponidas, numnadamain Marc Woodtli, Richard Jetzer, Alois Poltéra e Herbert Weishaupt.
RR novitads 10:00


text:
Prutestantesim
El Prutestantesim a l'è una furma de Cristianesim nassüda in del XVI secul dopu del muviment pulitich e religius cugnussüü 'me "Refurma prutestanta", in cunseguenza de la predicaziun e di idej de gent 'me el Martin Lüter e'l Giuann Calvin.
I prutestant gh'hann una strütüra poch gerarchica e hinn dividüü in d'un frach de ges.
Principaj ges prutestant[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Anabatista
- Aventista
- Batista
- Calvinista
- Metudista
- Lüterann
- Pentecustaj
- Quacher
- Valdes (nassüü secuj prima de la Refurma ma sücessivament integraa per cumünità d'intent)


text:
La centrala d'alarm da la Svezia ha communitgà ch'i dettia il mument anc 27 fieus en il pajais. Quai cumpareglià cun ils 70 fieus da l'emna passada. Sco las experientschas mussian rumpian dentant adina puspè ora novs fieus durant il di, sche las temperaturas creschan ed il vent cumenza a buffar.
Pudì stizzar han ils pumpiers surtut fieus pitschens. Ils quatter pli gronds fieus n'èn anc adina betg sut controlla. Il pumpiers lavurian be anc per ch'ils fieus na vegnian betg da sa derasar pli fitg. Per far quai runcan els corridors u ardan a moda controllada ers. Uschia n'han ils fieus nagin nutriment pli.
Las lavurs da stizzar èn privlusas. La dumengia ha in helicopter stuì spendrar quatter pumpiers ch'eran tuttenina serrads en dal fieu.
RR novitads 11:00


text:
I Franzeji a Corvara
Questo testo fa parte della raccolta Proverbi, tradizioni e anneddoti delle valli ladine orientali (grafia moderna) tratto da TALL Vocabolar dl ladin leterar
I Franzeji a Corvara.
En chël ann che le Barbun â gorné i Bavareji fora en „Berg Isel” él sté dlunch n püʼ de valʼ da dí, finamai sö a Corvara. Al fô vers lʼ altonn zirca catercënt Franzeji a Belun destiná a gní sö por Agort, Fodom, passé Inzija y Frara por sʼ abiné a Tlüses cun dʼ atri Franzeji, che gnô da Verona. Fá messâi pa döt de nöt, porcí chʼ ai se temô dai briganc dl Tirol sciöche dal malan. Traditurs él dagnora sté, che por grosc ess venü süa patria; insciö nʼ ái ʼci ciafé ta Fodom de chi chʼ i fajô da spia y i condüjô de nöt por les munts. Inrescí i án massa tert chʼ ai gnô, scenó fossel pa bëgn salté sö döta la bachëta de Marou y de Codon y Ciastelrot a i serví cun bales de plom y cun pedruns sön Frara y fora por Pontives. Al é vëi, ai á soné ciampana martel ta Fodom, Corvara y Colfosch, valgügn de bravi Fodomi y Ladins é ʼci piá ia ëi y i sciomentâ ados cun le stlop da Inzija sö y da Ciaulunch fora, mo chësc á ma serví a dessené ciamó plü le nemich. A Corvara se despartësci y vá a piceres schires fora por les ciases a se fá dé da mangé. Ciamó anter les ciases i vëgnel valʼ stlopetada incuntra. Ai se mët a chirí chi chʼ i â trat ados, mo ai ne nʼ é bugn dʼ i ciafé. Ia Plaza dessot vëighi sön banʼ da plana de Mëne dla Fia, chʼ un â sfrozié polber da stlop por mëte söla fana y püre Mëne vëgn pié sö da brigant. „Fusilé”, él n teʼ ri caporal franzesc che scraia; nia ne joâ a dí, chʼ al foss inozënt; ai i liëia i edli y le condüj fora sot a furn da pan y fej moto de lʼ orëi stlopeté. Mo te chëra salta fora süa fomena, scomëncia a urlé dal spavënt y prëia por talian chël chʼ ara é bona. Ai manacia de la maltraté y la ciacia demez; ara scraia aiüt y urla, chʼ an lʼ alda sura döta Corvara. N ofizier talian por fortüna alda bradlan chësta püra fomena, salta adalerch a odëi ci chʼ al é y ti dá na romenada ai soldas, chʼ orô stlopeté n püre cosce zënza i fá le prozes. Lʼ ofizier ascolta sö spo lʼ acüsa, da ince a mënt a chël che dij la fomena y dʼ atres ëres y vëiga che Mëne é inozënt. Al le lascia lëde y manacia dʼ i fá stlopeté ëi, scʼ ai fej ciamó de teʼ stories. Insciö, sî la grazʼ Idî, i él sciampé ala mort. Canchʼ ai â mangé n püʼ de valch chi püri Franzeji, aldi jö dal ost döt te n iade baton le tambürl, y düc demez sciöche n tarlí y sʼ abina iló dal Crist söi Plans da Pescosta. Mo maladëta, iló vëgnel stlopetades da Crëp de Sela, da Valciagn y da Merscia ca. Ai dá n platun general ia por i Borjá de Valciagn y olta ia en füria vers Morin da Colfosch y sö por Frara, tan se temôi y cun bona rajun a sʼ odon stlopetan ados da trëi perts. I morc, chʼ é restá, ái sopolí sot ala dlijia da Colfosch, jö, olachʼ al é sëgn na majira, chʼ an i dij majira de stangiades. Iló vëigon pa gonot la nöt de teʼ piceres löms brömes, y na pert sʼ ó ʼci tó a dí, chʼ an vëiga jënt jon incër majira ia.
Fora por Gherdëna se nʼ ési spo sciampá de nöt; ai ciavai ái lié sö borduns söi fers por nʼ ester aldis; insciö é rovada la maiú pert zënzʼ atri impedimënc a Tlüses. Da chëra ota impó él resté soldas dla Baviera valgügn por lüch, mo chi ne fajô nia a degügn ëi, y scʼ an fô valënc para, daidâi laoré ciamp y pre y al fô pa propi bel a ciaré pro. I mius mituns fô soldas dla Baviera ëi. Sepl dl Gnoch é pa sté tla batalia dʼ Hannau ël. T... dlʼ O…..,F….. y S... de C….., chi lʼ á pa porvada ëi, ci chʼ ël ó dí „desertiren”; ëi á pa messü salté “Spiessruthen.” S... de M….. sʼ á jeté mat ël y A……. da La Val ince y slepes y porjuns ái pa porvé assá, mo mac ési restá ince a ciasa, incina che sun deventá austriazi y chʼ i soldas dla Baviera se nʼ é jüs.


text: L Sri Lanka me à semper soscedà mingol de interes, a ge vardèr su la chèrta somea na lègrema del gran subcontinent indian, ma canche se ge rua apede se descuerc che l’é na picola perla. Ge é pissà sobit che l’é tanche la “Svizra” del subcontinent indian che mingol cognoscee e me spetèe de troèr vèlch da tèl ma ….nia del dut! Manco jent, manco biteboi, dut più rencurà e ence sorì, fosc ajache l’é ence dut mender ma no per chest manco interessant. Sia storia l’é n crousc de via de cultures, popoi e lengac, tant che pec é i Paijes al mond che à mudà inom coscì tropa outes desche chesta picola isola. Te la pruma croniches se lec de Tambapanni, color del ram, i viajdores arabs ge dijea Serendib, l’incantevola, da olache nasc dapò ence la parola ingleisa serendipity che vel dir descuerta da marevea nia spetèda te chela che se chier zeche da auter. Col dominie di portogheisc doventa Ceilao straout dapò te Ceylon dai ingleisc. Dal 1972 l Paisc ciapa ofizialmenter l’inom de Sri Lanka che tel singaleis vel dir isola venerabola e per tamil Lankai, la maraveousa…..Dut chest per dir che l post l’é dalbon spezièl e da marevea olache se pel troèr natura salvèra, sic archeologics, momuments storics ma ence spiages tropicales te na spersa de 65.525 km2 olache vif zirca 21 milions de persones. I mudaments de inomes ne conta ence de sia storia: popolèda da singaleisc e tamil enscin dal V centené dant de Crist, chesta isola la é stata colonisèda dai portogheisc del 1505, dai olandeisc del 1658 e dai ingleisc del 1796. Demò ai 4 de firé del 1948 el Sri Lanka doventa na democrazia indipendenta. La storia lascia dò sia pedìes no demò ti inomes o monuments, ma ence te la jent. Aldidanché l 75% l’é singaleis, l 12% tamil a chisc se jonta n auter 5% di tamil, dic di autpians,( ajache rué adalèrch dal sud de l’India per lurèr te la piantagions de tè che à endrezà i ingleisc) e n auter 8% de arabs mussulmans. N mescedoz de cultures, lengac (singaleis e tamil apede ence a duc i dialec) e religions ( buddism, induism e islam) che no à abù na vita sorida e à cognosciù 26 egn de vera zivila anter l 1983 e 2009. Dut l’é scomenzà co la indipendenza del Sri lanka canche del 1948 vegn tout demez l derit de zitadins ai tamil e dapò co la strategia populista del premier Bandaranaike che del 1956 à declarà l singaleis soul lengaz ofizièl. Da alò l’é scomenzà na lingia de descriminazions contra i tamil che del 1976 à endrezà l moviment Liberation Tigers of Tamil Eelam che à fat tropes atentac e aea sche obietif la creazion de n stat per sé tel nord. La vera la é stata cruva: atentac, represcions, bec e bezes spenc a la vera, violenzes de vigni sort e miles de persones restèdes soules, zenza cèsa…..la represcion del goern contra la Tigres Tamil à lascià bèleche 80.000 morc e n gran mur de desfidenza anter chesta doi popolazions olache i Tamil vif più che auter al nord e est e i singaleisc tel rest de l’isola. N mur che se sent demò se se vel esser mingol ascorc, ajache ic no rejona bolintiera de chest tant e te n prum moment a veder placac dutintorn scric te 2 o 3 lengac (singaleis, tamil e ingleis) se dijessa che l’é na bona valivanza e recognosciment. L singaleis e l tamil é aldidanché i doi lengac ofizièi aldò de la Costituzion e l’ingleis l’é chel che l’é restà dò egn de colonisazion, utol anchecondì soraldut per i turisć che l’é na fontèna emportanta de vadagn. Ma i lengac é trop desferenc, la scoles é despartides, vignun empèra te sie lengaz e l’é l’opzion de studièr chel auter o l’ingleis, ma bèleche duc studia ingleis coscita l sistem de vita é dalbon despartì e l’é pec chi che sà duc doi i lingac. Doi popolazions, doi lengac, doi cultures sot a n ciapel che no à la medema lèrga per duc: per chest se sent amò rejoner de descriminazion e l’é na sort de desfidenza anter un e l’auter. Per n forest no l’é sorì ruèr a se entener ne coi tamil, ne coi singaleisc se chisc no i sà mingol de ingleis, ma tel veder dutintorn de gregn scartabie con inomes te duc 3 i lengac me pissèe che zeche de più i aessa podù saer……soraldut me fajee marevea canche i dijea che no i entenea nia de tamil….ma dò me é vegnù tel cef la situazion del Südtirol e ence chiò tabeles e scrites de vigni vers (amancol per todesch e talian, valch’outa ence per ladin) ma no per chest la jent rejona duc doi i lingac (sic!) Senceben che l’é passà jà 6 egn da la fin de la vera zivila la costions politiches é mingol entorcolèdes colavìa e, ence se é vedù stroz tropes polizaineres, me sà ampò che sibie n Paisc sorì per viajèr, enteressant e che paa la speisa veder. I posć più cognosciui l’é l triangol culturèl (Anuradhapura, Sigiriya e Kandy), la gran piantagions de tè tel zenter e la costa del sud turisticamenter più endrezèda. Gé son stata te chisc lesc e ence te etres, mingol manco de nonzech ma segur enteressanc, desche la costa de l’est con sia spiages netes (olache se veit amò vèlch outa postazions militères…) e se sà ben ence duc i sic archeologics. N lech che me à trop emprescionà l’é Sigiriya , na formazion naturèla spetacolèra de zirca 300 metres olache l’é stat troà segnes de n ensediament de acà passa 5 mile egn (vèrda retrac). Da enrescides somea che chiò jà tel 3. secol dant de Crist fossa stat monacs budisć, purampò chest lech é cognosciù per la fortificazion fata sù dal re Kashyapa anter l 477 e 495 dò Crist. Dò sia fin tragica l lech l’é stat sorandat ai monacs budisć e durà enscin al 14m centené. Per ruèr sù se passa fora per vidores e festii bie rencuré e en or sù la crepa l’é sćialins zipié fora tel sas. De na fineza e beleza emprescionantes é i depenc su la crepa olache vegn dit che fossa stat sù passa 500 eles! Aldidanché se n’à salvà na pèrt e se ge rua apede fora de n bel nia endèna che se va su per chi sćialins. Sigiriya, desche etres lesc tel Sri Lanka, l’é Patrimone Mondièl de l’Umanità dal 1982 en ca. Auter lech nteressant é Dambulla, amò anchecondì n lech spirituèl olache troon murales depenc su na spersa de 2100 m2 e 153 statues del Buddha… Storia, architettura, lesc da meditazion o pelegrinaje ma ence natura salvèra e gregn parcs naturèi l’é chel che sporc l Sri Lanka, olache te pech temp con mesi publics belebon endrezé se pel ruèr mingol dutintorn. Sorì l’é ence viajèr con auti e sciofer olache se é più ledesc de se mever e se rua più apede a la vita e la cultura del post. Chest é podù proèr de persona de jugn olache, co la pruma luna colma, é podù viver sie spirit de condivijion te la festa budista “dansal”. Te chesta festa più families se endreza a cojinèr e sporjer a duc chi che passa zeche da magnèr e da beiver. Zachei stèsc sun strèda con na bandiera śala, segn de envit a se fermèr. Te una de chesta cèses i me à fat cognoscer delvers l jackfruit, l frut più gran del mond che pel esser magnà desche bèst salà o, se se l lascia aló, doventa n frut mingol ègher (vèrda retrac). Canche se viaja no se fenesc mai de emparèr….ence te n picol Paisc coscita l’é sacotenc secrec da descuerjer ma canche somea de aer scomenzà a se fèr mingol ite e magari dir zeche pech l’é ja ora de s’en jir!


text:
«La vargugna dad Istanbul» – ina memoria
- Venderdi, 10.11.2017, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 10.11.2017, 8:40, RTR
Dudesch onns èn passads dapi che la squadra naziunala svizra da ballape ha giugà il gieu da «barrage» cunter la Tirchia per sa qualifitgar per il champiunadi mundial. Nus ans regurdain dals 16 da november 2005.
L'onn 2005 mancava a la squadra naziunala svirza be anc la victoria en il gieu da «barrage» cunter la Tirchia per sa qualifitgar per il champiunadi mundial da ballape dal 2006 en Germania. La victoria dal 4:2 en il stadion ad Istanbul tutga tar ils pli stgirs chapitels dal ballape Svizzer: «La vargugna dad Istanbul».


text:
Gievgia saira a gì lieu la preschentaziun dal stadi actual dal project «Zernez Energia 2020». Ina massa interessents han visità l’occurrenza en chasa da scola.
Emprim project da pilot
Ina chasa cun ina partiziun da tgira per attempads, 4 abitaziuns per abitar a moda assistida, ina pratica da medi, ina fisioterapia ed in biro èn vegnids sanads energeticamain suenter las normas dal project «Zernez Energia 2020». Quest project da pilot dess svegliar l’interess da la populaziun.
Custs
Radund 450’000 francs èn vegnids investids en il studi da perscrutaziun e radund 150’000 francs en projects concrets. Ils iniziants ed era la vischnanca da Zernez spereschan d’animar cun questa preschentaziun la populaziun da profitar da la purschida da retrair subvenziuns e far las investiziuns vi da lur chasas.
RR actualitad 17:00


text:
Il directur da la Viafier retica, Renato Fasciati, è persvas che questa offerta creeschia ina plivalur per il turissem en il Grischun. Il CEO da la Repower, Kurt Bobst è fitg cuntent ch'i pon intensivar la collavuraziun tranter las duas interpresas. Quai saja ina tradiziun da gia passa 100 onns che vegnia cuntinuada uschia.
Las staziuns che vegnan bajegiadas ora per las staziuns da chargiar vegnan anc evaluadas. Sch’i va tenor plan èn las emprimas staziuns da chargiar prontas, a partir da quest'atun.
RR novitads 09:00


text:
Camporotondo Etneo
Camporotondo Etneo (Sicilià: Campurutunnu Etneu) l'è 'n cümü de la Pruvìncia de Catania, endèla regiù Italiana de la Sicilia. El se tróa a 8 km a nordòvest de la cità de Catania. Ai 31 de Dezèmber del 2004, el gh'éra 'na popolasiù de 3.360 abitàncc e 'na superfìce de 6,4 km².[1]
Del teretóre de Camporotondo Etneo fa part apò a la frasiù de Piano Tavola.
Camporotondo Etneo l'è tacàt ai cümü de: Belpasso, Misterbianco, Motta Sant'Anastasia, San Pietro Clarenza.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Uschia veglian ins rinforzar il patratg da solidaritad e promover l’atgna responsabladad, hai num en ina communicaziun. Da midar l’assicuranza da malsauns fiss vinavant pussaivel, sch’il nov assicurader porscha la medema franschisa. Furmas d’assicuranza sco models dal medi da chasa na fissan betg pertutgadas da questa nova regulaziun.
Berset: Franschisas autas duain daventar main attractivas
Las cumissiun dad omaduas chombras ed il minister da sanadad Alain Berset cumbattan il mument per las franschisas. Berset vul far main attractiv las autas franschisas, quai cun sbassar ils rabats maximals. Las cumissiuns per la sanadad sa dostan però encunter quai.
RR novitads 16:00


text:
Digitip – Unir e formatar PDFs
- Glindesdi, 8.1.2018, 10:15
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 8.1.2018, 10:15, RTR
Per quels che han il problem ch'il document da PDF na permetta naginas midadas datti ina schliaziun: In servetsch online permetta d'editar in PDF.
Il servetsch ch'ha 16 differentas funcziuns per editar in PDF, in format ch'ins na po mo uschia betg midar, sa numna smallpdf.com. Il servetsch pussibilitescha tranter auter da far ord plirs PDFs in sulet document, da convertir in PDF en in Word ni en in JPG u perfin da far notizias en in PDF. Per tgi che na dovra betg dapli che duas acziuns lura è il servetsch gratuit – sch'ins vul editar PDFs senza limita ston ins pajar sis dollars il mais.
In program sco alternativa tar il servetsch online
In'alternativa gratuita è il program PDF24 Creator. Las funcziuns èn dentant limitadas: Ins po bain unir plirs PDFs, convertir in PDF en in auter format na va dentant betg e la funcziun da far notizias scroda er.
In avantatg dal program è che las atgnas datas bandunan betg l'agen computer. Sch'ins fa diever dal servetsch online èn quellas sin il server en la rait. Il servetsch svizzer smallpdf.com segirescha dentant da stizzar tut ils documents da lur server entaifer in'ura.


text:
Plazza federala
- Venderdi, 11.12.2015, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 11.12.2015, 8:40, RTR
Mesemna s'interessavan tuts per quai che capitava en Chasa federala. Dapi ier marschi plitost sin la Plazza federala. Là ha numnadamain l'acziun «Jeder Rappen Zählt» cumenzà. Radio SRF3 emetta live or da la boxa da vaider e rimna daners per giuvenils che dovran agid. A questa chaschun guardain nus ina giada pli precis sin la Plazza federala, ch'exista or da plattas da gnais da Val. Dapli da la Plazza federala savais tadlar oz en Il chavazzin dal di.


text:
Mo cun ils projects che en en planisaziun ed en realisaziun vegnan ins datiers da 200 abitaziuns novas en la citad e quai entaifer paucs onns. Quai fa in pau tema a las fracziuns da Glion. Saja quai Pitasch u Siat, Luven u Rueun, dapertut vesan las fracziuns da la vischnanca da Glion l'influenza da quest bajegiar a Glion. Nagin è encunter ch'i dat novas abitaziuns en la vischnanca da Glion. Ma vesan las fracziuns in grond privel en quella producziun da abitaziuns concentrada sin il center pia sin la citad da Glion. Las abitaziuns vegnan numnadamain populadas per part da persunas ord las fracziuns e las fracziuns vegnan pli e pli vitas. Bain inqualin vess era gugent sch'in tec da quai svilup avess lieu en sia fracziun.
Surselva La cità da Glion crescha, las fracziuns pateschan
En la citad da Glion èn vegnidas bajegiadas ils davos onns adina dapli abitaziuns. Quai en abitaziuns per dar a tschains ni era abitaziuns da cumprar


text:
Concret vul la Cumissiun da concurrenza (Weko) interrogar in anteriur collavuratur da la HEW SA cun sedia a Cuira sco perditga, per survegnir dapli infurmaziuns davart cunvegnas illegalas.
Quai n'è però betg en l'interess da la firma, uschia che quella ha fatg recurs – cun l'argument ch'il collavuratur pensiunà stoppia vegnir interrogà sco represchentant da la firma e betg sco perditga d'ordaifer. Uschia pudess la firma numnadamain sa referir sin ses dretg da na dir nagut en chaussa, ed evitar ch'il collavuratur di insatge.
Perditga d'ordaifer u represchentant da la firma?
Sco perditga d'ordaifer è il collavuratur liber da dir quai ch'el sa e vul. Quai pudess purtar dischavantatgs considerabels per la firma en l'entir process enturn il cartel en la branscha da construcziun grischuna.
Il Tribunal administrativ federal ha uss decis che la Weko dastga interrogar l'anteriur collavuratur sco perditga. El fa però er attent che la Weko na dastga betg simplamain far tuttas sorts da dumondas ad ina tala perditga. Tgeninas ch'èn lubidas e tgeninas betg è da sclerir tar mintga cas individualmain. Tut tenor po la Weko lura duvrar u betg duvrar las explicaziuns da talas perditgas entaifer l'entir process.
Be ina resposta sin ina «tranterdumonda»
Sco ch'il directur da la Weko Patrik Ducrey ha ditg sin dumonda a RTR, saja la sentenzia per els be ina resposta sin ina «tranterdumonda». Els stoppian uss sclerir, sch'els veglian insumma interrogar talas perditgas u betg.
Pertge cun questas resalvas na possian els tut tenor gnanc duvrar las explicaziuns en l'entir process davart il cartel da construcziun. Plinavant spetgan els er anc, sche la HEW SA accepta la sentenzia dal Tribunal federal administrativ a S. Gagl u sch'ella va enavant tar il Tribunal federal a Losanna.
RR novitads 12:00


text:
La sontga famiglia en la baselgia catolica
- Dumengia, 6.9.2015, 8:06
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 6.9.2015, 8:06, RTR
Avant curt han ils dus teologs Arnd Bünker (Son Gagl) e Hans Peter Schmitt (Cuira) publitgà in cudesch cun il titel «Pluralitad da famiglias en la baselgia catolica». Quest cudeschet - atgnamain innocent - che preschenta tschintg famiglias catolicas cumplettamain differentas - ha provocà be subit ina polemica entira, posiziun e cuntraposiziuns. Pertge atgnamain? En «Vita e cretta» tschertgainsa respostas.
Il predi da questa dumengia fa Christina Tuor.
Redacziun: Chatrina Gaudenz
Contribuziuns
-
Predi da Christina Tuor