text:
02 09
Ol dé 2 de setèmber l'è 'l 245 ( 246 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 121 dé a finí l'an.
Ul dí 2 de setèmber al è ul dí da pòost 245 ( 246 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 121 dí a finí l'an.
Avenimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 31 a.C. - Guèra civìl romàna: Batàia de Actium - Al larc de la còsta ucidentàla gréca, le naf de Otaviano le bat chèle de Marco Antonio e Cleopatra
- 1666 - Grant incèndio de Lóndra: Tàca föc la cà del panetér de Càrlo II de Inghiltèra, a Pudding Lane arènt al London Bridge. El föc el và 'n nacc per tré dé e 'l brüza 10.000 'ntra bàite e óter edifìci ('ntrà le ótre brüza apò a la Catedràl de St. Paul, ma rezülta che apéna 16 persùna le sàpe mórte
- 1752 - El Regn Ünit l'adòta 'l Calendàre Gregorià, quase du sècoi dòpo de i óter paés de l'Euròpa ucidentàla
- 1847 - Risurgimènt italià: a Règio Calàbria e Messina s•ciòpa la rivòlta cutra i Burbù organizàda del patriòta calabrés Domenico Romeo
- 1862 - Guèra de secesiù americàna: El Presidènt Abraham Lincoln el tùrna a dàga 'l comàndo general del ezèrcit de l'Uniù al generàl George McClellan, dopo de la scunfìta dizastrùza del Generàl John Pope endèla Segónda batàia de Bull Run
- 1864 - Guèra de secesiù americàna: Le trüpe de l'Uniù, comandàde del Generàl William T. Sherman, le va dét en Atlanta (Georgia), el dé dòpo che i difensùr Confederàcc i ghìa abandunàt la cità
- 1870 - Guèra Franco-Prüsiàna: Batàia de Sedàn - Le fórse prüsiàne le bat l'ezèrcit fransés e le ciàpa prizunér l'imperadùr Napoleone III de Francia e 100.000 soldàcc
- 1885 - A Rock Springs (Wyoming), 150 minadùr biànc i atàca i sò coléghi cinés, e i na còpa 28, i na ferés 15 e i na òbliga divèrsi sentenér a nà vià de la cità
- 1898 - Batàia de Omdurman - Le trüpe britàniche e egisiàne, comandàde de Horatio Kitchener, le bat i gueriér südanés comandàcc de Khalifa Abdullah al-Taashi, e le stabelés isé 'l domìnio britànic en Sudan
- 1901 - El Vice-Presidènt americà Theodore Roosevelt el dis la fràze famùza, "parlì con paròle dólse e tignì prónt el bastù" a la féra del Stat del Minezòta.
- 1939 - En conseguènsa de l'invaziù de la Polònia, la Cità Lìbera de Dànsica, goernàda del leader nazista Forster, la vé anitìda a la Germània Nazìsta
- 1943 - Salvatore Giuliano el vé deciaràt uficialmènt "bandìt".
- 1944 - Olocausto: Anna Frank e la sò famìa i vé cargàcc söl tréno che 'l i a portarà de Westerbork a Auschwitz. I riarà tré dé dòpo.
- 1945
- El Vietnam el proclàma la sò 'ndipendènsa e 'l fùrma la Repüblica Democràtica del Vietnam (Vietnam del Nord).
- Segónda guèra mondiàl: El Generàl Douglas MacArthur e l'Amirài Chester Nimitz i acèta la réza finàl e üficiàl de l'Impéro giapunés, prezentàda de 'na delegasiù guidàda de Mamoru Shigemitsu, L'incóntro l'è avignìt sö la naf de guèra Missouri endèla Bàia de Tokyo.
- 1969 - El prim bancomat dei Stati Ünìcc el vé 'nstalàt a Rockville Centre (New York)
- 1980 - a Beirut en Lìbano sparés du giornalìsti italià: Italo Toni e Graziella De Palo
- 1987 - a Mósca cumìncia 'l procès al pilòta todèsc Mathias Rust, che l'ìa ateràt col sò Cessna söla Piàsa Rósa endèl màgio del 1987
- 1998 - 'Na córt de le Nasiù Ünìde la reconós Jean-Paul Akayesu, l'ex-sìndec de 'na cità picinìna del Ruanda, colpévole de nöf imputasiù de genocìdio. L'è la prìma ólta che la lége söl bando del genocìdio (del 1948), la vé aplicàda.
Chi che gh'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 905 - Costantì VII de Bizànsio, imperadùr bizantì († 959)
- 1840 - Giovanni Verga, scritùr italià († 1922)
- 1841 - Julius von Payer, scaladùr e esploradùr austrìaco († 1912)
- 1851 - Richard Voss, scritùr todèsc († 1918)
- 1876 - Francesc Cambó, pulìtic spagnöl († 1947)
- 1896 - Rosetta Pampanini, soprano italià († 1973)
- 1899 - Francesco Fausto Nitti, antifascista italiano († 1974)
- 1931 - Bruno Contrada, pulisiòt italià
- 1938 - Giuliano Gemma, atùr de cìne italià
- 1940 - Pippo Franco, còmic e cundutùr de televiziù italià
- 1942 - Vanna Marchi, personàgio de la televiziù italiàna
- 1946 - Antonio Giraudo, dirigènt spurtìf italià
- 1952 - Jimmy Connors, tenìsta americà
- 1955 - Khaled Fouad Allam, sociòlogo e pulìtic algerì
- 1963 - Sergio Luzzatto, stòric italià
- 1964
- Andrea Illy, imprendidùr italià
- Keanu Reeves, atùr canadés
- 1989 - Alexandre Pato, zögadùr de fóbal brazilià
Chi che gh'è mórt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1969 - Ho Chi Minh, revolüsionàre vietnamìta
- 1973 - John Ronald Reuel Tolkien, scritùr e filòlogo britànic
- 1980
- Graziella De Palo, giurnalìsta italiàna
- Italo Toni, giurnalìsta italià
- 2001 - Christiaan Barnard, chirùrgo sudafricà
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


c: text/html

text:
Banská Štiavnica
Banská Štiavnica (Schemnitz in todesch; Selmécbánya in ungares) l'è ona città de la Slovacchia central. Ghe viven 10.477 abitant. L'è ona città mineraria storega.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La città la se troeuva in del distrett omonem, in de la region de Banská Bystrica.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I primm notizzi hinn del 1075. Gh'è rivaa a lavorà di minoeur todesch, che in di document del Medioev hinn ciamaa Saxones. In del 1244 l'ha ciappaa i diritt de città.
I minier de or e de argent l'hann fada cress de bon, e hinn andaa inanz fina al 1918. In del XVII secol l'eva la terza città del regn de Ungheria per popolazion.
In del 1993 el sò centro storegh l'è staa mettuu dent ai ben colturai de l'UNESCO.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Egit
L' Egit (مصر in arab) a l'è un paes de l'Africa, ma'l gh'ha anca un toch in Asia, la penisula del Sinai.
A l'è tacaa a la Libia, al Sudan, a Israel e a la Palestina e 'l'a bagnen el Mar Mediterani e'l Mar Russ.
La capital a l'è El Cairo.
Al gh'ha una süperfiss de 1.001.449 km² e una pupulaziun de pressapoch 83 miliun d'abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del secul quel de XVIII, l'Egit a l'era anmò un pussediment di Türch, anca se nominal pütost che real. In del 1882, dopu che hann dervii el Canal de Suez, l'Egit a l'è vegnüü un pruteturaa ingles.
In del 1922 l'Egit l'ha utegnüü l'indipendenza cunt el rè Fuad, ma i ingles hann segütà a cumandan la pulitiga fina al 1952, quand che un grüp d'ufiziaj cunt Nasser 'me guida hann esiliaa el rè Faruk e hann pruclamaa la repübliga.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Egit (nom ufizial: جمهورية مصر العربية = Repübliga Araba d'Egit) a l'è una repübliga.
El president a l'è 'l ʿAbd al-Fattāḥ Khalīl al-Sīsī (del 2014).
El Prim Minister pruvisori a l'è 'l Ibrahim Mahlab (del 2014).


text:
Sappada
Sappada (en vèneto: Sapada; Plodn endèl dialèt todèsch locàl; Pladen en todèsch; Sapade 'n furlà) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Belluno. El g'ha presapóch 1.355 abitàncc, 'na superfìce de 62 km² e 'na densità de 22 ab./km². El cunfìna coi cümü de Forni Avoltri (UD), Prato Carnico (UD), Santo Stefano di Cadore, Vigo di Cadore. Sappada el se tróa a 'na altèsa de 1.245 méter söl leèl del mar sö la pónta nord-orientàl de le Dulumìcc, 'ntra 'l cadóre e la Càrnia, al cunfì 'ntra 'l Vèneto, 'l Friuli-Venesia Giulia e la Carìnsia (Austria). L'è 'na stasiù türìstica famùza tat per le vacànse estìve come per chèle 'nvernài.
El paés el se svelöpa en diresiù est – ovest per töta la àl streersàda del fiom Piave, che 'l nas pròpe endèl teretóre del cümü a 1.800 méter de quòta a le fàlde del mut Peralba.
Endèn referèndum tignìt ai 9 e 10 de mars del 2008, la popolasiù de Sappada la s'è manifestàda 'n favùr de la propòsta de pasà sóta la aministrasiù del la regiù Friuli-Venesia Giulia, endèla pruvincia de Udine.
Lèngua todèsca[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sappada l'è 'n ìzola linguìstega todescòfona, 'ndoe s'pàrla ü todèsch de la famèa pùstero carinsiàna compàgn de chèl che s'pàrla a Sauris e chèsta parlàda l'è tütelàda da la lège 482/99. [1]
-
-
El Mut Peralba
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Marcato C., 2012, Il Plurilinguismo, Editori Laterza, Bari, pag 118.


text:
Aesch (ZH)
Aesch a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Dietikon, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 5.24 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1 088 abitant.
El cumün de Aesch al se tröva a una altitüden de 540 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Arni (AG), Birmensdorf, Bonstetten, Islisberg (AG), Oberwil-Lieli (AG), Wettswil am Albis. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aesch l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1184 col nom de Asche. Dopu 'l secul XV l'eva de spess menzionaa col nom de Esch ennend Albis.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Aesch Online Official website
- Aesch in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Al Turbi
Al Turbi (Retorbido in talian) l'è un cumün de la pruvincia de Pavia che'l fà 1 522 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 11,7 km² e ona densità de 130 ab./km². U se tröva int l'Ultrepò Paves, arent a indè che la Vala Stafura la sbuca fö int la pianüra.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun dal Turbi l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.
-


text:
Bun onn per las bancas Raiffeisen
-
- Zoom
- La Raffaisen ha fatg in gudogn brut da bun 26 milliuns francs. (RTR, H. Schär)
Danovamain in bun onn per las 10 bancas Raiffeisen en il Grischun. Il 2012 han ellas fatg in gudogn brut da bunamain 26 milliuns francs. Quai è 2 milliuns pli pauc ch'il 2011.
Sco quai che la suprastanza da l'uniun da las bancas Raiffeisen ha ditg avant las medias saja en spezial la fatschenta da tschains sut squitsch. Uschia saja il resultat da questa sparta sa reducì pe 4%. La summa da bilantscha da las bancas Raiffeisen grischun munta il 2012 a 4,6 milliardas francs. Quai èn 200 milliuns francs dapli ch'il 2011. Quai èn 200 milliuns francs dapli ch'il 2011.
La pli gronda cumpart da la summa da bilantscha - numnadamain 841 milliuns francs - deriva da la banca Vallada dal Rain. (rtr/ec)


text:
Tesla
I califurniàṅ Tesla i èṅ un grup hard & heavy americàṅ, furmâ a Sacramento in dal 1984. I aṅ vindû da piò ad 14 migliòṅ ad disc in di sól Stat Unî. Al nóm ch'i àṅ sarnî al daśvèṅ da 'l inventór e inśniér sèrb Nikola Tesla.
Biugrafìa
Gl'Inisi (1982-1985)
Al grup al taca a sunàr cun al nóm ad City Kid in dal 1982 p'r òpra dal basìsta Brian Wheat e dal chitarìsta Frank Hannon. Par cumpletàr la furmasiòṅ i vénan ciamâ al baterìsta Troy Lucketta (ch'l iva laurâ cun Eric Martin, in séguit leader di Mr. Big), al cantànt Jeff Keith e il chitarìsta Tommy Skeoch.
A 'l inìsi la band la s fà i òs faghénd di cuncèrt insém a di atri grup cuma i Dokken e di demo prudót par Ronnie Montrose.
Pian piâṅ i s faṅ avanti al cà discugràfichi par met'r-i sóta cuntràt e Tom Zutaut (quél ch'l iva pascâ Mötley Crüe e Guns N' Roses) al gh fà firmàr par la Geffen Records in dal 1985.
I prim dû disc (1986-1990)
In dal 1986 a vèṅ fóra al prim disc ciamâ Mechanical Resonance, un disc ch'al ś mōṿ a la granda fra 'n hard rock clàsic e al street metal ad chi an lè. Ez come ez go, Cumin' atcha live e Rock me to the top i èṅ di braṅ rock da stadi, Little Suzi (cover di Ph.D) e Modern Day Cowboy i èṅ i sìngui mènt'r i lènt i èṅ Changes e Before my eyes, cansòṅ ch'la sèra un disc ch'al n gh'à minga di cai.
Dòp la publicasiòṅ dal disc, al grup al partìs p'r un tour insém a David Lee Roth, Def Leppard e Poison.
In dal 1989 'l è al tùran ad The Great Radio Controversy, àlbum cgnusû p'r avér-ag dèntar dû di sò lènt più famóś: Love song (un braṅ da pianśàr tant 'l è pîṅ ad sentimènt ch'i tóśan al cōr) e Paradise e di clàsic quài Hang tough, Lady luck e Makin' magic.
In dal 1990, prima ch'i gnìsan fóra i unplugged 'd MTV, i regìstran un disc dal viṿ, cun dal versiòṅ acùstichi di sò braṅ più famóś e dal cover cuma We can work it out di Beatles, Mother's little helper di Rolling Stones o Signs un sucès dal 1971 di Five Man Electrical Band. Al tìtul dal lavór 'l è Five Man Acoustical Jam e in urìgin al gh'iva da èsar sól un cuncèrt ad beneficénsa, tgnû al 2 ad Luj dal stés an al Trocadero ad Philadelphia, ma pò 'l éra gnû fóra quèl ad fat bèṅ ch'al sarév stâ un pcâ far-al minga scultàr da tut.
Al sucès pîṅ ad Psychotic Supper (1991-1993)
In dal 1991 i Tesla i fànan gnir fóra al lór tèrs disc ad studi, Psychotic Supper, un disc granìtic, sènsa punt ad màgar, cun i dû chitarìsta Skeoch e Hannon a fàr al cant e al contarcànt, specialmènt in dal prim sìngul Edison's medicine (na canta ch'la tóś la part ad Nikola Tesla còntra 'l nòstar Guglielmo Marconi) e in Don't de-rock me, rabìda e catìva cum a n s éra mai vist prima, ma a val la péna arcurdàr un braṅ 'd òt minùt e mèś, Song & emotions, un tribùt p'r al dasfurtunâ e amìg Steve “Steamin” Clark, chitarìsta di Def Leppard mòrt da pôc.
Dégn ad nòta anc la dura Freedom slaves, 'l hard rock 'd Had enough, un braṅ ch'al par gnû fóra dal làpis di Mötley Crüe, e i sìngui Call it what you want e What you give.
I Tesla i ś mòlan (1994-1999)
In d'l Agóst dal 1994 a véd la luś al quàrt àlbum in studi, Bust a Nut (Rómpar na nóś, par via dla cupertìna in du a ś véd na màchina par schisàr e vèrar al nóś), 70 minùt 'd hard rock a la sò manéra, cun di braṅ dur (Solution, Action talks) misćiâ a quéi più lènt (Need Your Lovin, sìngul insém a Mama's Fool e A lot to Lose) ma al ròbi i n gìran minga cuma prima parchè al riva a ciapàr sól un disc 'd òr in dal 1995.
L'edisiòṅ giapunéśa dal 1998 dal disc la gh'à dèntar un braṅ da piò, la cover di Led Zeppelin The Ocean.
Subìt dòp la registrasiòṅ d'l àlbum, Tommy Skeoch al vèṅ butâ fóra dal grup parchè al ś fava ad dròga.
Anc s'al grup al sarév stâ custrét par cuntràt a publicàr àtar dû disc par la Geffen, la cà discugràfica la parmét a i sinc califurgnàṅ ad mulàr-as e a tór dal stradi da par lór. Tut quést chè a sucèd pròpria in dal 1994, finî al tour.
Fiṅ lè i Tesla i ìvan vindû quèl cuma 14 migliòṅ ad disc.
A cal punt lè i sinc i tàcan dal caréri sulìsti, briśa rivànd però a i livèi ad prima.
Al ritóran (2000-2004)
Dòp soquànt an, i Tesla i tórnan insém al 25 'd Utóbar dal 2000 cun tut i mémbar uriginài in ucaśiòṅ 'd un cuncèrt tgnû a Sacramento e pò par tri in Dicémbar.
I cuncèrt i cuntìnuan anc 'l an dòp, fra Favràr e Utóbar, e i Tesla i i rigìstran faghénd gnir fóra un live dópi in dal Setémbar dal 2001 par la nóva cà discugràfica, la Sanctuary Records. Al tìtul dal lavór 'l è Replugged live.
Sèmpar par la Sanctuary, e a distànsa ad déś an dal precedènt, al grup al fà catàr in di negòsi un disc nóṿ in dal Mars dal 2004, Into The Now ('l ùltim cun Tommy Skeoch) ch'al s piàsa a 'l 31śum pòst dla clasìfica dla Billboard vindénd da piò ad 30.000 còpi la prima stmana e 10.000 a la stmana in séguit. I sìngui tirâ fóra i èṅ Caught in a Dream e Words Can't Explain. D'arcurdàr anc al duri Miles Away e Got No Glory, la title track e What a shame. Heaven Nine Eleven pò la dascór d'l atintâ 'd Osama Bin Laden al tóri śmèli ad New York dal 11.09.2001.
Témp 'd adès (2005-2011)
In dal Śugn dal 2007 i Tesla i faṅ gnir fóra 2 disc divìś ad cover, Real to Reel e Real to Reel 2, ch'i védan al debùt al nóṿ chitarìsta Dave Rude. Fra i 25 braṅ a gh'è All the young dudes ad David Bowie, Seasons of wither di Aerosmith, War pigs di Black Sabbath, Is it my body 'd Alice Cooper, Space truckin’ di Deep Purple e Honky tonk women di Rolling Stones.
A la fiṅ 'd Agóst i Tesla i dìśan ch'i tacaràṅ un tour in Austràglia, Giapòṅ e Europa da Utóbar a Nuvémbar, al prim da 16 an a sta part.
In d'l Utóbar dal 2008 a véd la luś 'l utàv disc in studi dla band americàna, Forever More, prudót par Terry Thomas, quél ad Bust a Nut. In dla cupertìna a ś véd dû schèltar in śnòć, òṅ in frònt a c'l àtar, ch'i s imbràsan cuntènt. Dòp vint-sinc an insém i Tesla i èṅ incóra bòṅ ad far un disc frésc, sèmpar in dal nóm d'l hard rock ad livèl élt. Forever more, Pvt Ledbetter e i sìngui I Wanna Live, Breakin’ Free e Fallin’ Apart i èṅ i braṅ ad punta.
Furmasiòṅ
Quéla 'd adès
- Jeff Keith vóś (1984-1994, 2000-incō)
- Frank Hannon chitàra, pianofòrt, òrgan (1984-1994, 2000-incō)
- Dave Rude chitàra (2006-incō)
- Brian Wheat bas, pianofòrt (1984-1994, 2000-incō)
- Troy Luccketta baterìa (1984-1994, 2000-incō)
Ex-cumpunènt
- Tommy Skeoch chitàra (1984-1994, 2000-2006)
Discugrafìa
Album in studi
- 1986 Mechanical Resonance
- 1989 The Great Radio Controversy
- 1991 Psychotic Supper
- 1994 Bust a Nut
- 2004 Into the Now
- 2007 Real to Reel
- 2007 Real to Reel 2
- 2008 Forever More
- 2011 Twisted Wires
Album dal viṿ
- 1990 Five Man Acoustical Jam
- 2001 Replugged Live
- 2002 Standing Room Only
- 2003 Extended Versions
- 2010 Alive in Europe
Racòlti
- 1991 Bonus & Unreleased Rare Tracks
- 1995 Time's Makin' Changes - The Best of Tesla
- 2001 20th Century Masters - The Millennium Collection: The Best of Tesla
- 2008 Time Machine - box set
EP
- 2007 A Peace Of Time
Culegamènt estéran
- (EN) Sit uficiàl
- (EN) Spasi su MySpace
- (EN) Al vìddeo 'd Edison's Medicine in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Gettin' Better in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd Hang Tough in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd I Wanna Live in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Little Suzi in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Love Song in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Modern Day Cowboy in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Need Your Lovin’ in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Paradise in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Stir It Up in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad The Way It Is in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad What You Give in sal Youtube


text:
Bassersdorf
Bassersdorf a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Bülach, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 9.02 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 11 170 abitant.
El cumün de Bassersdorf al se tröva a una altitüden de 460 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Dietlikon, Kloten, Lindau, Nürensdorf, Wangen-Brüttisellen. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Galeria de foto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Bassersdorf in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial
- Bassersdorf in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Statistics


text:
Belén Rodríguez
La María Belén Rodríguez Cozzani, mej cognossuda cont el nomm de Belén Rodríguez (Buenos Aires, 20 de settember 1984) a l'è ona modella e sobrett argentina.
L'è cressuda in Sud America, e l'ha taccaa a fà la modella a dersett agn, e in del 2005 la riva a lavorà in Italia. Là la scomincia a lavorà in di television locai, per poeu rivà a la RAI.
De là la tacca su a vegnì semper pussee famosa e a toeu part a semper pussee programma televisiv, anca 'me presentadris (però mai indeperlee). La vegn famosa de bon quand che la riva segonda a l'edizion quella de ses de L'Isola dei Famosi.
Al dì d'incoeu, dopo vess stada anca ona presentadris del Festival de Sanremm del 2011 (insemma al Gianni Morandi e a l'Elisabetta Canalis) la lavora a la Mediaset. L'è vuna di personalità pussee cognossuu de la television italiana e, in general, del star system, anca per i sò relazion moros cont el giugador de ballon Marco Borriello (2004-2008), el paparazzo Fabrizio Corona (2008-2012). Al dì d'incoeu l'è sposada cont el ballerin Stefano Di Martino, del qual la gh'ha 'vuu on fioeu ciamaa Santiago (nassuu in del 2013, prima del matrimoni).
L'ha tolt part anca a on para de comedi italiann.


text:
Parlasch
Parlarsch o anca Perlasch (nom ufizial in italian Parlasco) l'è on comun de la Provincia de Lecch, situaa in la zòna del Triangol Larian. L'è tacaa ai comun de Belàn, Isen, Perled, Tasen, Vendrogn.
El paes el cunta 141 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 3,0 km² e ona densità de 47 ab./km².
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Parlasch l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Kuwait
El Kuwait (الكويت in arab) a l'è un paes de l'Asia.
A l'è tacaa a l'Arabia Saudita e l'Irak e 'l Gulf Persegh al bagna i sò cost.
La capital a l'è la Cità del Kuwait.
Al gh'ha una süperfiss de 17.818 km² e una pupulaziun de pressapoch 3.100.000 abitant.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Kuwait (nom ufizial: دولة الكويت, Dawlat al-Kuwayt) a l'è un emiraa.
L'emir a l'è el Sabah Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah (del 2006).
El prim minister a l'è el Nasser Al-Mubarak Al-Ahmed Al-Sabah (del 2006).
Al fa part del Cunsili de cuuperaziun del Gulf.


text:
Castaneda
Castaneda a l'è un cumün svizzer del distret de Moesa. in del Canton Grison. Al gh’ha pressapoch 226 abitant e una süperfiss de 3.94 km², e al se tröva a una altitüden de 750 meter sura al livel del mar.
El cumün de Castaneda a l'è tacaa ai cumün de Buseno, Gron, Rorè, Santa Maria in Calanca, San Vitor, Verdabi.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Castaneda l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1295.[1]
L'andament storegh de la popolazion de Castaneda l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]


text:
Cunfiensa
Cunfiensa (nom ufizial: Confienza) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia. Al gh'ha 1 657 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 26,7 km² e ona densità de 62 ab./km². Al cunfìna coi comün de Casalin (NO), Granòss (NO), Palestar, Ròbi, Vispulaa (NO), Vinsaj (NO).
Se troeuva in del nòrd-òvest de la Lumellina, al confin con la Provincia de Noara e arent a la riva de manzina del Sesia.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sò nòmm deriva fòrsi de confluentia. A partì del 999 el paes l'è staa dominaa del vescov de Vercej, per donazion de l'imperador Otton III. Confienza, come anca el vesin comun de Ròbbi, l'è restaa leada de Vercej duranta el Medioev finna a che el Federich II, alter imperador, l'ha deciduu minga de affidàla a Pavia. Finida sòtta i Milanes prima e i Savòia del 1743, in del 1859 l'è tornada a la Provincia de Pavia.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Cunfiensa l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
San Maurizi (NO)
San Maurizi (San Mauritsi in Piemuntes; San Maurizio d'Opaglio in Italian) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de 3 105 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 8,3 km² e ona densità de popolaziun de 374 ab./km².
El paes l'è sitüaa in sü i spund del Lagh d'Orta, al cunfin cun la Pruvincia de Verbania. L'è tacaa ai cumün de Gussön, Bulèj (VB), Orta, Pèla e Pogn.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El cumün de San Maurizi el nass cun la custitüziun de la parochia umonima in del 1568, da l'üniun di antich paesot de Rial, Lagna e Upai. La paruchiala de San Maurizi l'è stada cunsacrada in del 1590 sura un uratori che gh'era prima. La devuziun a San Maurizi l'è atestada de fat giamò a la prima metà del XVI secul.
Dal 1928 al 1946 i cumün de San Maurizi, Pogn e Pela hin staa tacca insema in d'un ünich cumün, ciamaa Castei Cüsian.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de San Maurizi l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Lavin
Lavin a l'è un cumün svizzer del distret de Inn. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 227 abitant e una süperfiss de 46.18 km², e al se tröva a una altitüden de 1412 meter sura al livel del mar.
El cumün de Lavin a l'è tacaa ai cumün de Ardez, Gaschurn (AT-8), Guarda, Klosters-Serneus, Susch, Zernez.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lavin l'è menziunaa la prima volta in de l'ann the 12th Century col nom de Lawinis.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]


text:
Üniun Eurupea
L'Üniun Eurupea (UE) a l'è un üniun suranaziunala de 28 stat de l'Europa. A l'è nassüda in del 1992 de la Cumünità Ecunomiga Eurupea cunt el Trataa de Maastricht. In del temp el nümer di stat a l'è vegnüü püssee grand e istess anca i sò cumpetenz.
L'UE a l'è vüna di entità ecunomigh e pulitigh püssee gross del mund, cunt i sò 494 miliun de personn e un GDP cumbinaa de €11.6 triliun (US$14.5) in del 2006.[1]
L'Üniun a l'è un marcaa ünegh cunt una pulitiga de cumerci cumüna.[2]. La püssee part di stat member al dupra una muneda ünega, l'euro.
La pulitiga furestera cumüna a l'è inscambi limitada.
L'Üniun Eurupea a l'è fada de 28 stat de l'Europa:
- Austria
- Belgi
- Bülgaria
- Ciper
- Cruazia
- Danimarca
- Estonia
- Finlandia
- Francia
- Germania
- Grecia
- Irlanda
- Italia
- Letonia
- Lituania
- Lüssemburgh
- Malta
- Üngheria
- Paes Bass
- Pulonia
- Purtugal
- Regn Ünii
- Repübliga Ceca
- Rumania
- Sluachia
- Sluenia
- Spagna
- Svezia
Urganizaziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La presidenza de l'Üniun Eurupea la birla per ses mis intra i guern di stat member.
El president del parlament eurupee a l'è el Hans-Gert Pijttering.
Lenguv[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Üniun Eurupea la gh'ha vintitrì lenguv ufiziaj; i lenguv che dupren i funziunari de la cumissiun e del cunsej a hinn trì: l'ingles, el frances e 'ltudesch.
Referenz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ EU nominal GDP 2006, International Monetary Fund, cuntrulaa el 17 d'April del 2007
- ↑ Activities of the European Union: Internal Market,EUROPA


text:
Chésopelloz
Chésopelloz a l'è un cumün svizzer del distret de Sarine (in tudesch: Saane), in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 1.67 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 120 abitant.
El cumün de Chésopelloz al se tröva a una altitüden de 620 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Autafond, Avry, Belfaux, Corminboeuf, Noréaz, Ponthaux.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Chésopelloz in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Oberhallau
Oberhallau a l'è un cumün svizzer del Canton Sciafüsa. Al gh’ha pressapoch 416 abitant e una süperfiss de 6.04 km², e al se tröva a una altitüden de 430 meter sura al livel del mar.
El cumün de Oberhallau a l'è tacaa ai cumün de Gächlingen, Hallau, Neunkirch, Schleitheim, Stühlingen (DE-BW).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tant Hallau 'me Oberhallau i hinn staa menziunaa la prima volta in de l'ann 1095 col nom de Hallaugia superiori et inferiori.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Oberhallau in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Cogoleto
Cogoleto (en lìgure: Cogoeuo) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Gènova.
El g'ha 'na popolasiù de 9 184 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 20,3 km² e 'na densità de popolasiù de 452 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Arenzano, Sassello (SV), Varazze (SV).
Del teretóre del cümü de Cogoleto, fà part apò a le frasiù de Lerca, Sciarborasca e Pratozanino
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Biedenkopf, Germània, del 1961
- Ober-Ramstadt, Germània, del 1960
- Santa Coloma de Gramenet, Spagna, del 1997
- Olympia, Grécia, del 2005
- Saint-André-les-Vergers, Frància, del 2005
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Cogoleto l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Carl d'Asburgh (1771-1847)
El Carl Luis Gioann Giusepp Lorenz d'Asburgh-Lorena, cognossuu anca come Arciduca Carl ò anca come Carl d'Austria-Teschen (Karl Ludwig Johann Joseph Laurentius von Habsbsurg-Lothringen in Todesch; Karol Jan Józef Ludwik Habsburg in Polacch; Firenz, 5 settember 1771 - Vienna, 30 april 1847) a l'è staa arciduca d'Austria e duca de Teschen.
La vida e la carrera militar[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Carl a l'era el terz fioeu del granduca de Toscana Peder Leopold I d'Asburgh (poeu imperador cont el nòmm de Leopold II) e fradell de on alter imperador, el Francesch II (poeu imperador d'Austria cont el nòmm de Francesch I). Vist che donca che l'era minga el primm nassuu e vist che 'l gh'aveva di crisi epilettich, a l'era staa destinaa a la carrera ecclesiastica, ma luu el s'è semper interessaa puttòst aj art militar. Quand i sò genitor hinn mòrt, l'è staa adottaa de la soa zia Maria Cristina, che l'era sposada a l'Albert de Sassònia-Teschen. La còppia la gh'aveva minga fioeuj, donca el Carl a l'è diventaa l'erede d'on patrimòni immens. E l'è staa donca inscì che el Ducaa de Teschen l'è passaa sòtta el governo di Asburgh (a partì del 1822).
Come general, l'ha participaa a on grand numer de battali de l'epoca napoleònica.
El 18 marz 1793 l'ha combattuu in de la Battaglia de Neerwinden, e l'è staa battuu del frances Moureau a Ettlingen el 10 magg e a Radstadt el 14 luj.
In di agn 1793/1794 l'è staa governador general di Paes Bass Austriach e tra 'l 1796 e 'l 1800 l'è staa el comandant in capp di trupp in Germania, Svizzera e in del Nòrditalia.
El 19 settember 1796 l'ha sconfiggiuu ad Altenkirken e general frances Jean-Baptiste Jourdan e 'l l'ha costringiuu a 'ndà a òvest del Reno.
Tra 'l 1801 e 'l 1809 l'ha presieduu el Consili Aulich: con questa carega, l'ha contribuii minga pòcch a la reforma de l'esercit austriach (con la nassida de la leva inscambi de servizzi militar de mestee, per esempi). Subit dòpo de la Battaglia de Austerlitz (1805) a l'è staa nomenaa Generalissim del fradell Francesch II. Ma anca con quell titol chì l'è minga riessii a convincc l'imperador a entrà minga in de la Guerra de la Quinta Coalizion (el ritegniva, de fatt, che l'Austria la fuss minga assee fòrta per combatt Napoleon). A bon cunt, l'ha sconfiggiuu Napoleon a Aspern, ma l'è staa a soa voeulta battuu in de la Battaglia de Wagram (5 e 6 luj 1809). Anca se l'era riessii a ottegnì la Pas de Znaim el sò fradell imperador l'ha deciduu de toeugh via el comand el 18 luj.
El matrimòni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Carl el s'è retiraa a vida privada in del castell de Weilburg. Chì, dòpo el Congress de Vienna, l'ha sposaa la principessa protestanta Enrichetta de Nassau-Weilburg (17 settember 1815). Anca s'eren de dò religion different, el matrimòni a l'è staa felis e gh'hann avuu sett bagaj:
- Maria Teresa Isabella (1816-1867), segonda miee del Ferdinand II de Borbon, re de Sicilia
- Albert Federich Rodolf (1817-1895), duca de Teschen e general, famos per avè vingiuu a Custòza in del 1866 contra i Italian
- Carl Ferdinand (1818-1874), general
- Federich Ferdinand Leopold (1821-1847)
- Rodolf Franch (1822)
- Maria Carolina (1825-1915)
- Guglielm (1827-1895), Grand Maester de l'Ordin Teutònich.
El Carl in del 1815 l'è diventaa governador de la fortezza de Magonza. La soa miee l'è mòrta a Scharlach el 29 dicember del 1829 a domà 32 agn. L'Arciduca l'ha segutada in del 1847.
A l'è consideraa vun di mejor autor de litteratura militar del XIX secol. Tra 'l 1801 e 'l 1804 a l'è staa Grand Maester de l'Ordin Teutònich.
Bibliografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- David G. Chandler, Le Campagne di Napoleone, Milano, R.C.S. Libri S.p.A., 1998, ISBN 88-17-11577-0


text:
Lili Marleen
Lili Marleen (id.) 'l è 'n film tedésc dramàtic dal 1981 ad Rainer Werner Fassbinder trat da 'l rumànś autobiugràfic "Al cēl al gh'à dimóndi culōr" dla cantànta Lale Andersen.
Sunt
In Śvisra, durànt la Secónda guèra mundiàla, al sunadōr ad piàṅ ad Śurîg Robert Mendelsson (Giancarlo Giannini) al s mét cun la cantànta ad bar Willie (Hanna Schygulla), cónt'r al vulēr di sò genitōr pîṅ ad bèsi. Al muśicìsta a s dà da far anc par far scapàr via da la Germâgna naśìsta di ebrèi cuma lò.
Cun 'l apòǵ dal pès grôs dal Ministēr dla cultùra tedésc, Henkel (Karl-Heinz von Hassel), la Willie la taca a far caréra, anc par via dna sò canta sunàda par caś da la ràddio ad Belgrâd, Lili Marleen, ch'la gh'à dimóndi sucès fra i suldâ a 'l frónt. Sénsa dar-'g a mènt, chi lē la dvénta in présia al sìmbul dal regìm, anc al Führer al la ricév par cgnós'r-la.


text:
Frantic
Frantic (Diav'l adòs) 'l è 'n thriller dal 1988 ad Roman Polański girâ tut in Frància. La culòna sunóra, 'd Ennio Morricone, la pōl cuntàr su di pès di Simply Red, I'm Gonna Lose You, e dla Grace Jones, I've Seen That Face Before (Libertango).
C'n un cóst ad vint migliòṅ ad dòlar, al film al n gh 'l à minga cavàda a far cònt para parchè al 'n à fat sù sōl darsèt migliòṅ e mèś.
Sunt
Al dutōr Richard Walker (Harrison Ford), chirûrg ad San Francisco, al riva a Parì par tōr part a 'n incòntar mèdic internasiunàł. Al gh'à sèg sò mujér Sondra (Betty Buckley) parchè al vōl amprufitàr-as dl'ucaśiòṅ par far na vacànsa e p'r arcurdàr la luna ad mēl ad vint an prima.
Rivâ a destinasiòṅ, Richard al s rénd cònt 'd avér tòlt la valìś śbaliàda a 'l aeropòrt. Dòp avér cuntâ incòsa a 'l impiegâ par telèfun e èsar-'s fat na dócia, 'l óm al n cata più sò mujér, sparìda acsè cuma la valìś. Ninsòṅ a sà gnint, sōl un barbòṅ al gh diś 'd avér vdû na dóna fata muntàr sù in na màchina cun la fòrsa. Andâ sèg in sal pòst, Richard al cata par tèra al brasalét dla Sondra e al s cunvìns che i l'àppian purtàda via dabòṅ.
'L óm al taca a 'ndar-'g a fónd da par lò parchè cun la pulisìa e al purtēr d'l albêrg a n gh'è gnint a maṅ. Tgnéd a drē a 'n śavàj catâ in dla valìś, Richard al riva a cà 'd un sèrt Dedé (Boll Boyer), traficànt ad dròga, ma 'l al cata masâ. Subìt dòp al cgnós la Michelle (Emmanuelle Seigner), na ragàsa ch'la lauràva par Dedé par purtàr la dròga in Frància: la valìś l'éra la sua ma qualchidòṅ al gh l'à purtàda via. Insém i decìdan 'd andàr avànti par risòlvar 'l mistēr e par catàr la Sondra.


text:
Riviera (distret)
El distrèt de Riviera (nòm uficiàl: Distretto di Riviera) l'è giü dei òt distrècc del Canton Ticino, endèla Svìsera italiàna. El capolöch del distrèt l'è Osögna e la pretüra l'è a Biasca.
La superfìce totàl del distrèt l'è de 166,4 km² (l'è 'l segónt piö pesèn, dòpo de chèl de Mendris) e la popolasiù l'è de 12.282 abitàncc (dàto del Dezèmber del 2008).
Diviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distrèt de Riviera l'è furmàt de 'n cìrcol apéna per en totàl de 6 cümü:


text:
Fanàn
Artìcol in dialët piasintëin
Fanàn (Fanano in Itagliàn) l'é 'na sitê italiana ad 3.094 abitant in Pruvincia ad Mòdna.
Al g'hä un'altësa variàbil tra 600 e 2.165 m e 'l fa pàrta ad'la Cumunitä Muntä dal Frignàn.
Ligamm ad föra[modifica | mudéfica la surzéia]
Ardundlà · Bastìa · Bumpòrt · Campgaiàn · Campsànt · Chèrp · Castelfrànch · Castelnóv · Castelvéder · Cavèss · Fanàn · Finèl · Fiumèlb · Fiuràn · Furmézen · Frasnùr · Gùia · La Cuncòrdia · La Miràndla · La Sèra · Làma · Maranèl · Maràn · Medòla · Mòdna · Muntecrê · Muntfiurèin · Muntés · Nonàntla · Nóv · Palàghen · Pavóll · Pergnàn · Pivpélegh · Pulinègh · Ravarèin · San Felìz · San Gèr · San Pussidòni · San Pròsper · Sasól · Savignàn · Sèstla · Suléra · Spilambèrt · Vgnóla · Zòca


text:
La Thuile (AO)
La Thuile (La Tchoueuille 'n valdostà; Porta Littoria sóta 'l fascìsmo) l'è 'n cümü italià, de la regiù autònoma de la Val d'Aosta. El g'ha 786 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 125 km² e 'na densità de 6 ab./km². El cunfìna coi cümü de Arvier, Avise, Bourg-Saint-Maurice (FR-73), Courmayeur, La Salle, Montvalezan (FR-73), Morgex, Pré-Saint-Didier, Sainte-Foy-Tarentaise (FR-73), Séez (FR-73), Valgrisenche.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Namibia
La Namibia a l'è un paes de l'Africa meridiunala.
A l'è tacada al Südafrica, al Botswana, a l'Angola e al Zambia e 'l a bagna l'Ocean Atlantich.
La capital a l'è Windhoek.
La gh'ha una süperfiss de 824.292 km² e una pupulaziun de pressapoch 2 miliun d'abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Namibia l'aveven minga esplurada ben i espluradur eurupei prima del secul XIX, quand che la tera a l'è passada a la Germania cunt el nom de Africa Tudesca del Süd-Ovest, asca dumà la Baja de Walvis, che la restava sota el cuntrol britanich.
La culonia l'ha ucüpada el Südafrica in del temp de la Prima guera mundiala e l'ha aministrada la Sucietà di Naziun fina a la fin de la Segunda guera mundiala, quand che pöö el pussediment südafrican l'ha utegnüü el recugnussiment internaziunal.
In del 1966 l'Urganizaziun pupulara de l'Africa del Süd-vest (SWAPO) a l'ha scuminciaa una guerija per rivà a l'indipendenza, ma a l'è dumà in del 1988 che'l Süd Africa a l'ha desmetüü la sua aministraziun de la Namibia. L'indipendenza a l'è rivada in del 1990 e la Baja de Walvis a l'è stada giuntada insema a la Namibia in del 1994.
Lenguv[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Inanz l'indipendenza (1990), l'ünega lengua ufiziala a l'era l'ingles. Dopu de l'indipendenza eren l'afrikaans e'l tudesch. A bun cünt, la prima lengua del 50% de la pupulaziun a l'è l'Oshiwambo; la segunda a l'è l'afrikaans. El 32% dela pupulaziun eurupea la parla el tudesch, intant che dumà el 7% la parla in ingles.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Namibia (nom ufizial: Republic of Namibia) a l'è una repübliga.
El president a l'è l'Hifikepunye Pohamba (del 2005).
El prim minister a l'è el Hage Geingob (del 2012).


text:
Buddism
El buddism l'è la religon (o la filosofia) basada sora i insegnament de Siddharta Gautama (che l'è deventaa el Buddha).
Questa religion chì la toeu origen in de l'India e la se diffond osca a l'Asia cental, el Tibet, el Sri Lanka, el sud-est de l'Asia, la Cina, la Corea e 'l Giappon. Incoeu, el buddism l'è deventaa relativament popolar anca in del mond occidental. Se calcola che gh'hinn intra 230 e 500 milion de buddista al mond.
Siddharta Gautama a l'era fioeu d'ona fameja ricca e influenta. Però, a l'etaa de 29 agn el bandona tutta la soa ricchezza e 'l comenza ona vita d'asceta, con l'andà in gir per el mond. El s'introduiss al cognossiment di upanishads e, a l'etaa de 35 agn, el conseguiss quell che l'eva dree a cercà: immobel al pee d'on arbor per quarantanoeuv dì, el descovriss el misteri de la liberazion, el nirvana. Inscì, el se convertiss in del Budda, che 'l voeur dì l'"Inluminaa". El moeur a l'etaa de 80 agn, dopo d'avè ottegnuu per primm la fin del desideri e de l'azion (quell chì l'è 'l nirvana).
Despoeu la soa inluminazion, el comenza a cuntà sù in gir el sò dharma, o la veritaa buddista. El nucli del Buddism l'è faa sù del Sermon di Quatter Nobel Veritaa:
- Tucc i vit l'è piena de patiment, de frustazion denanz a quanto l'è brev e curt el mond, che 'l muda semper. Gh'è negott de stabel, el scappa via tusscoss.
- L'origin del patiment la se troeuva in del magon de viv, in del desideri de realizzàss, de 'vèggh la robba.
- El patiment el se smorza via cont el smorzà la sed de viv, de god, de fà sù robb.
- El cammin che 'l menna al Nirvana l'è 'l nobel cammin di vott pass. Chi che 'l ghe va dree el se vesina a l'inluminazion.
I vott pass hinn quei chì:
- Cognoss ben benon i quatter veritaa.
- Deslontanàss de l'odi e de l'invidia.
- Dì minga bosii, trasà minga via i paroll.
- Comportàss ben.
- Guadagnàss de viv senza fà del mal.
- Ispirà di bonn azion.
- Andàggh minga adree ai desideri.
- Fà de la meditazion.


text:
Saintes-Maries-de-la-Mer
Saintes-Maries-de-la-Mer (en ocità provensàl : Lei Santas / Lei Santei Marias de la Mar segont la nòrma clàsica o Li Santo / Li Sànti Marìo de la Mar segont la nòrma mistraliàna; en ocità medievàl La Vila de la Mar / Nòstra Dòna de la Mar) l'è 'na citadìna franséza de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur , endèla Frància meridiunàla. L'è capolöch del cantù omònim e la fà part del circondàre (arrondissement) de Arles e del dipartimènt de le Bouches-du-Rhône. L'è la capitàl de la regiù geogràfica de la Camargue.
El g'ha 'na popolasiù de 2 396 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 374,61 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 0 méter a 'na altèsa màsima de 6 méter s.l.m.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
Sbarch in Normandia
El sbarch en Normandia (nòm en còdes operasiù Neptune, part de la piö generàl operasiù Overlord), l'è stàda la piö grànda 'nvaziù anfìbia de la stória, mitìda 'n at de le "fórse aleàde" per dèrver en segónt frónt en Europa e isé invàder Germania nazista. El sbàrch l'è stat fat sö le spiàge de la Normandia, endèl nord de la Francia e l'è ambiàt a le 6:30 de la matìna del 6 de zögn del 1944, dé pasàt a la stória come D-Day. Endèle setemàne che gh'è vignìt dòpo, le operasiù i è nàde 'n nacc co la campàgna de tèra (batàia de Normandia)[2], che la g'ha ìt l'obietìf de renforsà e slargà fò l'avampòst endèla Francia ocüpàda, 'nfìna a la liberasiù de Parigi (25 de óst) e la ritiràda dei todèsch de là de la Sèna (completàda ai 30 de óst).
Dopo de chèsta prìma fàze la strategìa dei aleàcc la miràa a eliminà del töt le fórse todèsche schieràde a òvest, penetrà 'n profondità per liberà l'Europa ocüpàda e rià, in cooperasiù co l'Armàda Rósa, che la vignìa 'n sà de oriènt, a invàder la Germania e 'nfìna a desfà fò del töt el Tèrs Reich.
I combatimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La batàia l'è cuminciàda endèla nòt del 6 de zögn del 1944, quan che i paracadutìsti americà de la 82.ª e 101.ª Diviziù aerotrasportàde e de la 6.ª Diviziù aerotrasportàda britànica i è riàde a ciapà puzisiù dedré de le lìnee de diféza todèsche, per mìa lasà che i todèsch i riès a fà rià i rinfórs, perchè el piö gròs de la fórsa de diféza dei todèsch l'ì stàda lasàs 'n pó 'ndré de la còsta en conseguènsa dei bombardamèncc che i aleàcc i gh'ìa fat endei dé prìma. L'obietìf l'ìa de sbàter pelària de vìe de cumunicasiù e l'artiglerìa todèsca.
El Segont Bataiù Ranger dei americà l'è sbarcàt a Pointe du Hoc per fà che i todèsch i püdìes mìa doprà i sés canù che i gh'ìa catüràt ai fransés per contrastà 'l sbàrch sö le spiàge de Omaha e Utah. Chèsta l'è stàda 'na misiù difìcil perché dòpo ìga rampegàt sö dré a dei curnù natürài endoche se pensàa che i éres enstalàcc i caù, i s'è nincurzìcc che iéra mìa lé. Adognimòdo, dòpo de dò ùre de batàia, envèrs le nöf de la matìna, sich dei sés canù i éra stacc rindìcc inofensìf. Per du dé amò i g'ha duzìt difènder la puzisiù enfìna che 'nvers séra de l'8 de zögn gh'è riàt i rinfórs de Omaha Beach isé de rià a mantègner Pointe du Hoc quan che oramài restàa apéna 90 òm dei 225 Rangers che gh'ìa cuminciàt l'operasiù. Pointe du Hoc el se tróa a 5 km a ucidènt de Omaha Beach, ma dàto che Omaha l'è stàda la spiàgia piö difìcil de ciapà, i rinfórs i g'ha mìa püdìt rià prima.
I soldàcc americà, britànich e canadés i è sbarcàcc sö le spiàge de Normandìa che gh'ìa stat suernuminàde co dei nòme encòdes: Omaha Beach e Utah Beach (endoche g'ha combatìt suradetöt i americà), Sword Beach e Gold Beach (ciapàde dei britànich) e Juno Beach (endoche gh'ìa 'mpegnàt i canadés). A chèsto sbarch g'ha partecipàt presapóch 100.000 soldàcc americà, 58.000 soldàcc britànich e 17.000 soldàcc de l'ezèrcit canadés. Agual de séra la puzisiù de avanguàrdia (có-de-put) l'ìa oramài stàda creàda e 'ndèle setemàne che gh'è nit dòpo miér e miér de soldàcc aleàcc i g'ha püdìt envàder la Normandìa.
La spiàgia piö difìcil de ciapà l'è stàda chèla de Omaha, perchè gh'ìa dei curnù de 'na trentìna de méter che seràa la spiàgia. En piö, lé arènt gh'ìa 'na diviziù todèsca che gh'ìa dré a fà ezercitasiù e i mès de sbarch i g'ha ciapàt tèra a 'n quach de distànsa del pónt che i gh'ìa progetàt. A omaha gh'è mórt 6000 americà e 15.000 i è restàcc ferìcc. Però, aisebé che gh'è restàt copàt 'na bùna metà dei soldàcc che gh'ìa sbarcàt co la prìma ondàda, le fórse americàne i è riàde a streersà la spiàgia e fà saltà pelària le furtificasiù todèsche.
Sö la spiàgia ciamàda 'n còdes Utah, la prìma ondàda de 'nvazùr la g'ha canàt el pónt de sbàrch e l'è nàda a finì en kilòmetro piö a sud, ma per sò fürtüna l'è riàda enden pont endoche le diféze dei todèsch i éra mìa isé concentràde. En chèsta operasiù i americà i g'ha pirdìt 197 òm, el cönt méno gréf de töta l'operasiù Overlord.
La spiàgia endoche la rezistènsa todèsca l'è stàda la piö difìcil de bàter l'è stàda chèla de Juno, difindìda de du bataiù de la 716.ª diviziù de fanterìa. L'invaziù l'ìa stàda asegnàda a dò diviziù canadéze e 'l sbarch l'è ambiàt a le 07:49 de la matìna. Casàcc endré endèn prim momènt, i canadés i è riàcc a penetrà le diféze todèsche dòpo de 'n ùra de combatimèncc gràsie ai rinfórs e ai cararmàcc Sherman DD. 'Na ólta ciapàda la spiàgia, i combatimèncc i è nacc en nacc envèrs l'intèrno e i è finìcc apéna quan che l'ìa zà dré a fà nòt. Le pèrdite canadéze i è stàde de 980 òm entra mórcc, ferìcc e prizunér.
Gold Beach l'è rezültàda la segónda piö fàcil de ciapà dòpo de Utah. Le trùpe ingléze i sbarcàde a le 07:25 de la matìna e, dòpo de 'na rezistènsa todèsca che en prensépe la s'ìa demustràda bèla gaiàrda, i inglés i g'ha ciapàt el sò obitìf con 400 pèrdite a cöntà morcc e ferìcc.
A Sword Beach i soldàcc britànich i è sbarcàcc a la stèsa ùra che a Gold Beach e 'n poch méno de 45 minücc, i g'ha ciapàt la puzisiù, con mìa póche dificoltà, per vìa de la rezistènsa todèsca. Le pèrdite i è stàde entùren ai 700 òm en totàl.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Eddy Bauer, Storia controversa della seconda guerra mondiale Editore: De Agostini Grandi Opere ISBN-10: 8840236287.
- ↑ De piö de 39 diviziù aleàde i è stàde 'mpegnàde endèla bataia de Normandia 'nfìna ai 30 de óst del 1944: 22 americàne, 12 britàniche, trè canadéze, giöna polàca ed giöna franséza (Gerhard Weinberg, A world at arms - A global history of World War II, Cambridge University Press, p. 684.)


text:
Kirchberg (BE)
Kirchberg a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Emmental, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 9.0 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 5579 abitant.
El cumün de Kirchberg al se tröva a una altitüden de 505 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Aefligen, Burgdorf, Ersigen, Lyssach, Rüdtligen-Alchenflüh, Utzenstorf, Wynigen.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Kirchberg l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1182 col nom de Chilcberc.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Kirchberg in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial (Todesch)
- Kirchberg in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Astruchimica
L'astruchìmica l'è el stüdi di element chìmich che gh'hinn in del spazi, suratüt in di nivul de gass mulecular, e de la sò furmaziun, interaziun e destrüziun. Podum dì che l'astruchìmica a l'è chimica e astrunumia insema.
L'astruchìmica la gh'haa de spess bisogn de duprà telescopi per fa i sò misür d'un bel poo de grandez 'me la temperadüra o la cumpusiziun. Per determinà i mulecul che se tröen in del spasi, se dupren tecnich spetruscopich. I carateristich di cumpost vegnen del cunfrunt cunt el sò speter carateristich, che se'l pö truà in d'un database o se'l pö ciapà d'un speriment. A gh'hinn però un bel poo de prublema per i interferenz magnetich e, suratüt, per i diferent prupietà di mulecul in del spasi. Un esempi de la fadiga de fà i misür a l'è cun l'idrogen mulecular H2 perchè'l gh'ha minga un mument de dipol: dunca al da nissün segnal in del IR (infraruss) e'l se vet minga cunt el telescopi. Per el CO el discurs a l'è a l'incuntrari.


text:
Valbroye
Valbroye a l'è un cumün svizzer del Canton Vaud, del distret de Broye-Vully. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 33.61 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 2787 abitant.
In del mes de giügn del 2010 gh'è staa faa un referendum inde che i cumün de Cerniaz, Combremont-le-Grand, Combremont-le-Petit, Granges-près-Marnand, Marnand, Sassel, Seigneux et Villars-Bramard han acetaa de fundiss per furmà un cumün ünegh ciamaa Valbroye. La decision le vegnüda efetiva el prim de lüi del 2011[1].
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Gragnàn
Artìcol in dialët piasintëin
Gragnàn (Gragnano Trebbiense in italian) l'é un cumoin italian ad 4.147 abitant d' la Pruvincia d' Piasëinsa. L'é in d'la bassa Val Trebia.
Frazioni[modifica | mudéfica la surzéia]
In dal cumoin ad Gragnàn, i ghien sëincu frasiòn: Gragnànëin, Casalei, Camparmord Suar, Camparmord Suta e la Costa ad Casalei
Alsëin · Bsinsòn · La Bëtla · Bòbi · Burgnöv · Cadé · Calindàsch · Caminä · Caùrs · Carpané · Castél · Castél Arcuà · Castél Vedär · Còr · Curt · Curt Magiùr · I Farén · Fiurinsöla · Al Frér · Gasàn · Gasöla · Gragnàn · Gruparél · Lügagnàn · Montzèi · Murfàs · Nibiàn · Utùn · Pügrèra · Piasëinsa · Pianél · Piusàn · Pudinsàn · Al Pont da l'Oli · Pontnür · Al Vargàr · Al Tufrèi · San Zòorz · San Pédar · Sàrmat · Sèrba · Serignà · Siàn . Traf · Uslèingh · La Varnàsca · Vigulsòn · Vilanöva ·


text:
Diesel (aziènda)
La Diesel l’è öna aziènda de estìcc de Molvena ‘n pruìnsa de Vicènsa. Nasìda ‘n del 1978, tiràda ‘mpé dal imprenditùr Renzo Rosso, la gh’à negòse ‘n töt ol mónt e l’è dientàda öna aziènda de lièl internasiunàl.
La fà sö tace tipi diferèncc de estìcc, per l’òm e per la dòna, a partì da i jeans e da i magliù per rià a l’intimo. In del 2008 l’è egnìda fò ach la Fiat 500 Design By Diesel, cioè dizegnàda da Diesel.
Cuntegnüü
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L’aziènda l’è stàcia tiràda ‘n pé in del 1978 da i dù imprenditùr Renzo Rosso e Adriano Goldschmied, che l’éra zamò tiràt ‘n pé prima la AG Jeans. In del 1985 ol Renzo Rosso la compràt la part del sò sòcio e in del 1988 l’è stài ciapàt cóme diretùr creatìf ol Wilbert Das. A fà data da i prim agn noànta del méla e nöf (1900), la Diesel la tacàt a dèrf fò di negòse ‘n töt ol mónt ad ezèmpe ‘n del 1996 l’è stài dervìt fò ü negòse Diesel a Nöa York. Dal fevrér del 2007 i à tacàt a fà sö pò l’intimo e i costöm de bagn per l’òm e per la dòna.
L’aziènda la gh’à piö o méno 2.200 dipendèncc, spandìcc in 17 stabilimèncc ‘mpó ‘n Eüròpa, ‘mpó ‘n Asia e ‘mpó ‘n Amèrica. I negòse che i vènt i estìcc e i acesòre de la Diesel i è 5000 e de chès-ce 300 i è negòse monomarca.
Ol faturàt l’è stacc in del 2005 ‘ntùren a 1,2 miliàrcc de eüro, calàcc a 0,95 miliàrcc de eüro ‘n del 2009. De chès-ce la piö part la è da i jeans e pò da i acesòre e da i estìcc per i s-cetì.
Reclàm in Bergamàsch[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In de l'estàt del 2010 la Deisel l'à bötàt fò öna reclàm in Bergamàsch, öna di tàte reclàm bazàde söl islògan 'nglés Be stupid. Sö i cartèlù 'n gir per la sità s'pödìa lès, scrìcc in róss sö fónt nìgher, la scrìcia
Stupid.
Ada che ghè ol negòse
de Disel a Oriosenter.
Pota.
In del tèst gh'è ü quach erùr de scritüra, la prìma paròla l'è ciapàda dall'islògan 'nglés e l'è mia Bergamàsch, de fati 'n Bergamàsch l' sarès mia stupid che l'è 'nglés, ma stüpèt, però l'è ü di póch ezèmpe de reclàm in Bergamàsch.
Intervistàt sö chèsto argomènt dal giurnàl de Bèrghem söl nömer del venerdè 9 de Löi del 2010, l'inzegnèr Gioancarlo Giaàss, ü di bergamàsch che piö l' se dà de fà per ol bé del Bergamàsch, l'à dicc de pensàn ü gran bé de chèsta reclàm, dezà che l'è la manéra piö balòsa per fà èt che la lèngua bergamàsca l'è amò ìa.
L'à pò spiegàt che chèsta l'è mia öna bröta pensàda, o mèi, l'è mia öna stüpidàda, dezà che chèi che i 'nvèst di sólcc i völ vèdega, cioè i völ guadegnà e i l'là fà mia per ol bù tép. Fò sura l'à troàt 'nteresànt che i è pròpe i aziènde de lièl 'nternasiunàl che i dóvra de piö la lèngua locàl in di reclam, fòrse dezà che in del tép de la globalisasiù i à capìt parlà la lèngua de la zét del pòst l'è la manére piö giösta per rià a i clièncc e l'à regordàt i ezèmpe de la Mars e de la Sans Souci che i à dovràt ol vèneto.
Reclàm in Milanés[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In de l'estàt del 2010 la Deisel l'à bötàt fò ach öna reclàm in Milanés, öna di tàte reclàm bazàde söl islògan 'nglés Be stupid. Sö i cartèlù 'n gir per la sità e 'nde la métro s'pödìa lès, scrìcc in róss sö fónt nìgher, la scrìcia
El fürb.
va a ciapà i rat
el stupid.
la topa
'ndóe pò chèsta ólta stupid l'è 'nglés e mia milanés, de fati ghe mànca la dièresi e l' sarès stüpid.
Marchi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Töte i colesiù de la Diesel, pò a chèle endìde sö licènsa Diesel, i è preparàde sóta la diresiù creatìa del Wilbert Das. I màrche piö cognusìde de l'aziènda i è Diesel e Diesel Black Gold, che l’è öna colesiù partìda ‘n del 2007 che la s’è ‘nfilàda ‘n del segmènt del casual da sciòre. La colesiù per i s-cetì l’è ciamàda Diesel Kid, denim col nòm Diesel Denim Gallery i è endìcc i jeans (ol 35 % del fatüràt) fài sö ‘n edisiù limitàda; gh’è pò l’intimo col nòm de Diesel Underwear, scarpe e i borsète de dòna,
I ögiài de sul i è fài sö ‘n licènsa da la Safilo, stès per i gioièi e i eròi fài sö da la Fossil menimà i proföm da L'Oréal.
In del 1994 ol Renzo Rosso l’à compràt öna aziènda agrìcola de 1.600 pèrteghe sö i còi de Marostica ‘n pruìnsa de Vicènsa e l’à fài nas la Diesel Farm, ‘ndó gh’è coltìàt l’öa, (Chardonnay, Merlot e Cabernet-Sauvignon) e i ölìe.
Proföm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Öna quàch di proföm fài sö da la Diesel.[1]
- 2003 - Zero Plus Feminine (per la dòna)
- 2003 - Zero Plus Masculine (per l’òm)
- 2004 - PLUS PLUS Feminine (per la dòna)
- 2004 - PLUS PLUS Masculine (per l’òm)
- 2007 - Fuel for Life men (per l’òm)
- 2007 - Fuel for Life women (per la dòna)
- 2008 - Fuel for Life men COLOGNE (per l’òm)
- 2008 - Fuel for Life women COLOGNE (per la dòna)
- 2008 - Fuel for Life Unlimited (per la dòna)
- 2009 - Only the Brave (per l’òm)


text:
28 12
Ol dé 28 de dezèmber l'è 'l 362 ( 363 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 4 dé a finí l'an.
Ul dí 28 de dezèmber al è ul dí da pòost 362 ( 363 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 4 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1871 - Barcelona: l' Ajuntament (mönissipe) al è ol pröm del paes ch'al instaura ol sistema métrich decimal al cumeers de la sità.
1895- Paris: projessiú de la pröma pelícöla per i fradéj Lumière.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1736 - Viena (Àustria): Antonio Caldara, compositur Italià, ol pröm a representar öna òpera italiana a Barcelona.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
La passione turca
La passione turca (La pasiòṅ turca) 'l è 'n film eròtic e dramàtic dal 1994 ad Vicente Aranda, trat da 'l rumànś umònim 'd Antonio Gala, ch'l à vins dū Prèmi Goya cun dódas candidadùri.
In Spaggna al gh'à abû dimóndi sucès ad pùblic cun da piò 'd un migliòṅ e dū ad spetadōr e quàśi quàtar migliòṅ 'd euro purtâ a cà.
Sunt
La Desideria Oliván (Ana Belén) l'è na dóna ad trént'an ch'la stà a Àvila insém a sò marè Ramiro (Ramón Madaula), un bèl óm ma minga tant pasiunàł. Dòp sinc an ad matrimòni la còpia la n gh l'à minga cavàda incóra a 'vér di fiōi.
Durànt la fèsta ad cumpléan ad Ramiro, i dū i decìd'n ad partìr par na vacànsa in Turchìa insém a di sò amìg. Mént'r al grup al s cata a Ìstanbul, la dóna la cgnós Yaman (Georges Corraface), un śuvnòt ch'al gh fà da ciceròṅ e ch'l è bòṅ 'd impisàr al fōg ad dènt'r a la Desideria. Chi lē la taca a far 'l amōr sèg dapartùt parchè par la prima vòlta in dla sò vita l'à capî dabòṅ a gudér-'s al sès cum a s dév. Dū stmani dòp però al viàś al riva a la fiṅ e lē la gh'à da turnàr in Spaggna insém a sò marè. La gh vōl bèṅ incóra ma a lèt lò al gh fà vgnir al lat a i śnòć.
A cà la Desideria la n pōl far àtar che pinsàr a 'l sò amànt turc, specialmènt quànd la s rénd cònt 'd aspitàr un fiōl da lò parchè Ramiro al n è briśa bòṅ 'd avér-an. Quànd lē la gh cònta incòsa, lò prima al s rabìs ma pò al decìd listés ad far-ag da pàdar. Purtròp al putèṅ al scampa pôc e la Desideria, dòp al funeràł, la decìd ad partìr par la Turchìa p'r andàr a catàr al sò Yaman.


text:
Ferrera (GR)
Ferrera (in rumanc: Farera) a l'è un cumün svizzer del distret de Hinterrhein (circul de Schons) in del Canton Grisun. Al gh'ha pressapoch 87 abitant e una süperfiss de 75.46 km², e al se tröva a una altitüden de 1316 meter sura al livel del mar.
El cumün cume che l'è ades l'è staa istitüii in del ginee del 2008 da la fusion del cumün de Ausserferrera (in rumanc Farera) cun quela de Innerferrera (in rumanc Calantgil).
El cumün de Ferrera a l'è tacaa ai cumün de Andeer, Avers, Madesimo (IT-SO), Mulegns, Piür (IT-SO), Riom-Parsonz, Salouf, Sufers.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Culegament de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- sit ufizial
- Media relaa a Ferrera al Wikimedia Commons
- Jürg Simonett: Ausserferrera in Romansh, Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera. Version of 2005-02-11.
- Jürg Simonett: Innerferrera in Romansh, Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera. Version of 2007-01-19.


text:
Vucal
Una vucal l'è un son articulaa fasenda sunà l'aria cun i vibrazion di cord vucal, senza giuntà alter ustacul al so passag. I diversi vucal i henn creaa cambianda vün o püssee de quater parameter:
- mudificanda el sit ch'el fa da risunadur acüstich, overa la buca, tegnindela püssee verta o püssee seraa.
- cambianda la furma di laver (in pusizion pü o meno redunda)
- tegninda vert o seraa i naris
- cambianda la pusizion de la lengua, che la pö spustass püssee inanz o püssee indree.
La parola 'vucal' la vena dal latin vocalis, ch'el vö dì "dà vus" o "parlant".


text:
797
Aveniment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- I Franch ocüpen Barcelona
- 17 lüj: l'imperadur bizantin Custantin VI el ven catüraa per urdin de la sua mader Irene.
- 15 agust: l'imperadur Custantin Vi el ven rendüü sguercc per urdin de la sua mader. L'Irene la diventa ufizialment imperadris de Bisanz.
Nassid[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Bermüd I di Astüri (n. 750).
- Donnchad Midi mac Domnail, suvran irlandes.
- 19 agust: Custantin VI de Bisanz, imperadur (n. 771)
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
Lengua catalana
La lengua catalana l'è una lengua rumanza parlaa da circa des milion ad person in Andora, Francia, Spagna (Catalogna) e incasi' in Sardegna (a Alghero). Al dialet parlaa int'la comünità Valensiana l'è ciamaa valencià, mentar cul parlà in t'jisul Balear l'è ciamaa mallorquì. Al Catalan l'ha influenzaa tanta lengu regiunal d'Italia, suratüt cui che j'henn parlaa int'i region che j'henn stat suta a la duminazion d'Aragona.
Dialet[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Del 1861, Manuel Milà e Fontanals i hann prupost una division del catalan in dü bloch dialetal: Catalan uriental e Catalan ucidental. Quela division chì la gh'ha no una linea precisa che, l'è pütost un grüp de zonn de transizion, föra che per el cas di isul.
Al Pader Noster Catalan[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Pare nostre, qui esteu en el cel, (Pader noster che te seet in céel)
sigui santificat el vostre nom, (che'l sia fáa sant el to nom)
vingui a nosaltres al vostre regne, (che'l vegna 'l to regn)
faci’s la vostra voluntat, (che'l sia fáa 'l to Vurè)
aixì en cel come en la terra. (inscí 'ma in Céel, anch in sü la tera)
El nostre pa de cada dìa doneu-nos avui, (Dan incö el nost pan de tücc i dí)
i perdoneu-nos les nostres culpes, (e perdunen i noster pecáa)
aixì com nosaltres perdonem els nostres deutors. (inscí cum anca nüm ghe perdúnum a quij che n'hàn fáa un tòrt)
I no permeteu que nosaltres caiguem en la temptació (e ménen minga in de la tentassiún,)
ans deslliureu-nos del mal, amen (ma libéren del máa e che'l sía inscí!).


text:
Hirundo rustica
La Hirundo Rustica, mej cognossuda cont el nomm popolar de Randola Comun (parnonzia IPA: /'randulɒ cʊ'myn/), o anca, a segonda de la zonna, Rondola, Rondena, Rondana e, in finn, cont l'italianism Rondin, l'è on usell che 'l pertocca a la fameja di Hirundinidae (passer) e l'è de natura migradora.
Cuntegnüü
Parvenza[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La randola comun l'è longa di desnoeuv ai vintduu ghej (centimeter), di duu ai sett de quist hinn formaa de la cova, e la pesa di sedes ai vintun gramm (i donn de la randola pesen on cicininn pussee, ciovè di sedes ai vinttrii gramm). La spanda de sgor l'è di trintaduu ai trintaquatter ghej.
La randola comun l'è bella magrolina e la gh'ha chella sova caratteristega cova a ventaj. La sova s'cenna l'è de color metallegh bloeu-negher, menter che la sova panza l'è de color de la panera. La gora inscambi l'è 'l color di castegn. In su i penn de la cova la gh'ha di smaggitt biancaster.
Stil e Rapiditaa de Sgor[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ona Randola comun la sgora a des-vint meter al segond e la sbatt i ar di quatter ai des voeult al segond.[3] La randola, a diffarenza de olter usej de demension compagn, quand che la va a la cascia la sgora bella bassa, la sgora ciovè in tra i sett e i vott meter del terren.[4][5]
Vos[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El ciam de la Randola l'è bell volt e vun el po sentì 'l so cant sia quand che l'è dree a sgorà che quand che la speccia settada sgiò in su on brocch o in su 'l tecc de 'na cà. El so cant l'è melòdegh, el va su e sgiò, e l'è 'na mestura de scinguettij dolz e linger, ma anca de son pussee ruved.
Habitat[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La randola l'è de cà sota i tecc di cà, di stall o di er, e in tucc i sitt indova vun el troeuva praa, laghett o anca paltan. I randol passen i mis in tra avril e settember/otober in di zonn indova se cobbien, ciovè on poo departutt in Europa, Nordafrica, Asia e Nordamerica, finn a 1000 meter sora 'l nivell del mar e finn anch al Serciol Polar. I Randol europee passen l'invern in de l'Africa centrala e meridionala.
Nutrizion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I randol vann a cascia de insett de tutt i sort a segonda del sitt indova se troeuven, del temp e de la stagion.
Robb Curios[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La randola comu l'è stada l'usell de l'ann in Germania in del 1979[6] e in del 2004 l'è staa l'usell de l'ann in de la Sguissera.[7]
La randola l'è l'usell naional de l'Estonia.
La randola l'è part de l'emblema de la ligna aerea orientala chines, ciovè la China Eastern Airlines.
Referiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑
- ↑
- ↑ Liechti, Felix; Bruderer, Lukas (2002). "Wingbeat frequency of barn swallows and house martins: a comparison between free flight and wind tunnel experiments". The Journal of Experimental Biology 205: 2461–2467. The Company of Biologists.
- ↑ Turner, S. 166
- ↑ Turner, S. 227
- ↑ Vogel des Jahres (Deutschland): 1979
- ↑ Vogel des Jahres(Schweiz): 2004


text:
Prutun
El prutun a l'è una partisela süb-atomica, cunt una carica eletrica pusitiva de 1,602·10-19 C, una massa de 1,672623×10-27 kg (a stem 1800 völt püssee de un eletrun), e un spin de 1/2.
El prutun a l'è classificaa in del grüp di bariuni, e l'è cumpost da trii quark (ud). La sò antipartisela la se ciama antiprutun, e l'è igual a lü, sulament che la gh'ha carica cuntraria.
El prutun a l'è vöna di partisei che furmen el nücli di atumi; in chimica e biuchimica. El prutun a l'è 'l iun de l'idrogen deslenguaa in de l'aqua.


text: In unicum è il graner en l’aclaun Bärfischenhaus en la vischnanca da Neuenegg. Betg perquai ch’el posseda in pastrign. Quai vesa ins savens en il chantun da Berna. Singular en quest cas è il fatg ch’il pastrign existiva sco emprim. In pastrign classic senza fundament, construì da crap ed uschè spazius ch’el serviva a l’entir aclaun sco local da far paun. Il graner da lain han ins construì pir tschuncanta u schizunt otganta onns pli tard, l’onn 1740. Pli tard han ins annectà ulteriurs bajetgs annexs ch’ins ha dentant eliminà cun la renovaziun fatga da curt. Oz vesa il graner cun il pastrign puspè or sco en il 18avel tschientaner, imposant e grazius enina.


text:
05 05
Ol dé 5 de magio l'è 'l 125 ( 126 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 241 dé a finí l'an.
Ul dí 5 de magio al è ul dí da pòost 125 ( 126 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 241 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1959 - La soprano Maria Callas al fa la sò ünega réssita al teàter del Liceu de Barcelona indóe la interpreta l'òpera "Il Pirata" del compositur italià Vincenzo Belini.
1862 - Puebla de Zaragoza (Puebla, Mèssich): ol zeneral Zaragoza, al có del esèrsit liberal Messicà, al trà zò i tröpe intervensiuniste Fransese ch'i fà·a costat aj conservadur (bataja de Puebla).
1945 - Mauthausen (Alta Àustria, Àustria): i tröpe di Stacc Ünicc i líbera ol camp de concentrassiú nazzi.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1818 - Trier (Prössia): Karl Marx, filòsof, economesta e sossiòlegh Öropé, cognossit suratöt per la sò anàlisi de la Stòria in tèrmen de löta de classa.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1904 - Budapest (Ungària): Mór Jókai, scritur, periodesta e polítegh Ungares (n. 1825).
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Nikolaevsk-na-Amure
Nikolaevsk-na-Amure (in rüss HиkoлaeBck-Ha-AMype) l'è una citaa de l'estremu urient rüss, in sül fiüm Amur (defat el nom el vör dì Nikolaevsk in sü l'Amur) 80 km primm del sò estüari. Al censimeent 2002, la pupulaziun a l'era de 28.492 abitant.
Anca se la citaa al dì d'incöö l'è piscinina, la gh'ha avüü la sò impurtanza in di ann indree, quand a l'era el port principal de l'estremu urient rüss e capital del Teritori del litural (Primorje).
Fundada dal Gennady Nevelskoj in del mees de agust del 1850 in d'un teritori che alura l'era cines, la passa sota la Rüssia in del 1858.


text:
Ural
L'Ural l'è un fiümm dela Rüssia e del Kazakhstan, duperaa cunvenziunalmeent per segnà ul cunfin tra Europa e Asia.
Al nass in dii munt Urali, in Rüssia, 150 km a nòort de la citaa de Magnitogorsk e al va inver süüt fin a che al riva a bagnà Orsk; chighinscì al fa un curvun in direzziun òvest e al va innanz per circa 1.000 km , al bagna Orenburg e propi visin a la citaa de Ural'sk in Kazakistan al gira ammò inver süüt. Al curr in chela direzziun chì per 700 km in del desèrt fin a che al sa svöja deent in del Maar Caspiu a reent a la citaa de Atyrau, dopu 2.428 km de cuurs.
Ul sò basin imbrìfer al quata 231.000 km².


text:
Savièse
Savièse a l'è un cumün svizzer del distret de Sion, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 71.0 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 6760 abitant.
El cumün de Savièse al se tröva a una altitüden de 820 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Arbaz, Ayent, Conthey, Grimisuat, Gsteig bei Gstaad (BE), Lauenen (BE), Ormont-Dessus (VD), Sion.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official website (Franzés)


text:
Liberalism
El liberalism a l'è la teuria pulitiga e la filusufia de la libertà. Sturigament al nass 'me ideal che'l va insema a l'aziun de la burghesia quand che l'era 'dree cumbat cuntra i munarchij assulüü e i privilegi de l'aristucrazia a la fin del secul quel de XVIII. De quela cuntrapusiziun chì intra i do class 'l nass el stat liberal.
El sens de la parola liberal a l'è però diferenta in Europa rispet al mund anglosassun: quel che l'è liberal in Europa 'l saria ciamaa libertarian in America, e un liberal in America chì 'l disarium vün de la drizza muderada (per esempi: el Barack Hussein Obama in America l'è un liberal e l'è squas ingual a l'Emma Bonino in Italia, u 'l Guido Westerwelle in Germania).
Cunt el temp i pusiziun pulitigh di liberaj hinn vegnüü un frach e minga semper cuerent. Quela principala a l'è el liberalism classigh di urigin. In general i liberaj respeten i principi fundamentaj de custitüziun, demucrazia liberala, eleziun liber, dirit üman, capitalism, cumerzi liber e seperaziun intra la gesa e 'l stat. Part de 'sti idej chì ja aceten anca grüp pulitigh che prufessen minga un'ideulugia liberala.


text:
Argegn
Argegn (nom ufizial in italian: Argegno) l'è on comun de la Provincia de Còmm de 668 abitant (dato del Dicember 2013[1]), 'na süperfis de 4,3 km² e 'na densità de 155 ab./km²..
L'è situaa in su la sponda occidental del Lagh de Còmm e 'l dista del capploeugh circa 18 km. Se pò rivàgh in auto cont el percorr la S.S. 340 in direzion Còmm-Menagg, in pullman cont i bus de la SPT e in battell cont el doprà i linei de la Navegazion Lagh de Còmm. De Argegn, a travers de ona funivia, se riva agevolment in circa 5 mignuu l'abitaa de Pigra a 850 meter d'altitudin.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Argegn l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Liechtenstein
El Liechtenstein a l'è un paes piscinin de l'Europa.
El cunfina cun la Svizzera e l'Austria.
La capital a l'è Vaduz.
El gh'ha una süperfiss de 160,40 km² e una pupulaziun de pressapoch 35.000 abitant.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Principaa del Liechtenstein (nom ufizial: Fürstentum Liechtenstein) a l'è una munarchia custitüziunala.
El princip a l'è Hans-Adam II (Giuan Adam II) del 1989.
El Prim Minister a l'è 'l Adrian Hasler (del 2013).
Ecunumia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Una part granda de l'ecunumia del Liechtenstein la vegn del sò sistema bancari.
Muneda[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Liechtenstein al gh'ha minga una sua muneda e'l dupra el franch svizzer.


text:
Vitori Emanuèl II de Savòja
el Vitori Emanouel II de Savoya (Turin 1820 - Rouma 1878) l'è stad Rei de Sardegna del 1849 al 1861 e despoeu l'è devegnud el prim Rei d'Italia sota y Savoya fina la mort in del 1878. Fiyoeul del Càroul Albert, l'è salid al tron despoeu de la descounfita de Nouara; l'ha mantegnud el Statud Albertin e l'ha desfait el Parlament ch'el se refudava de firmar la pax count l'Austria. Count el Prouclama de Moncalieri l'è g'enevgnud a far-g pressioun in su y voutant per aveir-g oun Gouern mouderad. Despoeu del Gouern del D'Azeglio, durad fina el 1852 e sota el qual se èn approuvad y leij del Siccardi fourtament anti-clerical, l'ha cyamad al Gouern el Cavour, count el qual l'ha iniziad ouna lounga coullabourazioun pyeina de proublema. D'accordi count el Cavour in del 1859 l'ha oubtegnud la Loumbardìa count l'ayuda dy franceis coumandad del Napouleoun III countra l'Austria. L'an seguitant, countra el pareir del Cavour, l'ha favourid la spedizioun dy mila del Garibaldi e in del 1861 l'è stad insì prouclamad Rei d'Italia. In del 1870, proufitand de la gouerra che l'era scyoupada in tra y franceis, che y proutegeiven el Papa, e y prussian, l'ha mandad el so exèrcit a cyapar la citad de Rouma coumpletand insì l'unitad taliana. A la soua mort l'è devegnud Rei el so fiyoeul Umbert I.


text:
10 04
Ol dé 10 de bril l'è 'l 100 ( 101 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 266 dé a finí l'an.
Ul dí 10 de bril al è ul dí da pòost 100 ( 101 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 266 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2003 - Kirkuk (ol Kurdistan): la sità la borla in mà de la guerija kurda e de l'esèrsit estaunidench (guèra de l'Iraq).
2010 - L'aereoplà del presidènt de la Polònia l' se schiànta a tèra intàt che l' sircàa de aterà a l'areopórt de Smolensk in Rüsia: i mör ol presidènt de la Polònia, Lech Kaczyński, la sò moér, ol capo de stat magiùr de l'ezèrcit Franciszek Gagor, el vice minìstro di èsteri Andrzej Kremer, ol goernadùr de la banca centràl polàca Slawomir Skrzypek, e töta la delegasiù üficiàla che l'ìa dré a 'ndà a Katyń per prezensià a i selebrasiù 'n memoria de la stràge soviètega de polàch per mà de Stalin.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1902 - Barcelona: Bartomeu Robert, plö cognossit come Dr. Robert, medi e polítegh Català (n.1842).
1919 - Chinameca, Mèssich: Zeneral Emiliano Zapata, al borla zò mort in öna imboscada per órden de Pablo González.
1965 - Nissa, Fransa: Carolina Otero, cognossida come La Bela Otero. Balerina d'orísen Spagnöla, famusa internassiunalament a la fí del s.XIX.
2010 - ol presidènt de la Polònia, Lech Kaczyński, la sò moér e töt ol sò staff in d'ü dizàster aèreo a l'areopórt de Smolensk in Rüsia.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Comacchio
Comacchio (endèla parlàda locàl: Cmâc) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Ferràra. El g'ha presapóch 19.887 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 283 km², per 'na densità de 70 ab./km². El cunfìna coi cümü de Argenta, Codigoro, Lagosanto, Ostellato, Portomaggiore, Ravenna (RA).
Custrüìda 'nsìma a 13 ìzole de la lagùna de la Al de Commachio l'economìa del paés l'è bazàda sö la pèsca e sö le salìne. De le bànde de Comacchio, 'ndèl 1922, gh'è saltàt fò le ruìna de la cità estrùsca de Sina.


text:
Eurodance
L'Eurodance a l'è un sota-gener de la müsega eletroniga dance di agn '90 che la mes'cia element de House, Hip-Hop e Hi-NRG. A l'è cugnussüda anca 'me Dance agn nuanta. I sò carateristich a hinn vus meludius o anca rap, sintetisadur, un ritm munutòn fort e melodich del bass e de la bateria eletroniga in 4/4. I test a hinn quas tücc in ingles - anca se despess l'è minga la maderlengua del cantan - e canten la pas, l'amur, la festa, el bal e'l divertiss, o anca situaziun cumplicaa ligaa al amur.


text:
Castellane
Castellane (Castelana 'n ucità) l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. L'è capolöch del cantù e del circondàre (arrondissement) omònim. La fà part del dipartimènt de le Alpi de Alta Provènsa.
El g'ha 'na popolasiù de 1 565 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 117,79 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 639 méter a 'na altèsa màsima de 1761 méter s.l.m.
A leèl türìstich la g'ha 'na sèrta 'mportànsa perchè l'è giü dei pòscc de partènsa per vizità le "Gorges du Verdon".
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Berneck
Berneck a l'è un cumün svizzer del distret eletural (Wahlkreis) de Rheintal, in del Canton San Gal. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 5.629 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 3686 abitant.
El cumün de Berneck al se tröva a una altitüden de 404 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Au, Balgach, Oberegg (AI), Walzenhausen (AR). La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Berneck l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 892 col nom de Farniwang. In del ann 1210 l'è menziunaa col nom de Bernanc.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Germeinde Berneck Sit ufizial
- Berneck in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
La Ninetta del Verzee
Bravo el mè Baldissar! bravo el mè nan!
l'eva poeù vora de vegnì a trovamm...
T'el seet mattascion porch che maneman
l'è on mes che no te vegnet a ciollamm?
Ah Cristo! Cristo! com'hin frecc sti man!
Bell bell... speccia on freguj... te voeu geramm,
bolgirossa! che giazz! aja i mee tett!
che bell cojon, sont minga on scoldalett.
Pover tett nèe?... te sentet com'hin froll?
Ma, gh'hoo avuu ona passion, varda, in sti dì
che l'è stada, per brio! el mè tracoll.
L'è quaj cossa ancamò se sont inscì.
Ven scià... settet giò on poo... già l'è anmò moll,
e poeù coss'eet de fà? l'è venerdì,
gh'è minga d'opra: descorremm on poo,
chè subet che l'è all'orden te la doo.
Varda el mè Baldissar se se pò dà
on mond pussee carogna, on mond pù infamm!
Te se regordet d'avemm vist per cà
quell gioven magher, longh come on salamm,
ch'el me vegneva a toeù de andà a ballà?
Che di voeult te l'ee vist a peccenamm?
Ben: sent adess, sto roffianon strozzaa
che tir fioeul d'ona negra el m'ha giugaa.
Prima de tutt t'ee de savè che fina
de vint agn fa, quand sont restada indree
della povera mamm, la mia medina,
che adess, jesuss! l'è al Gentilin anca lee,
per no invodamm a santa Catarina,
o lassamm andà in cà d'on quaj mestee,
la m'ha tiraa in cà sova e tegnuu inguala
d'ona soa tosa vera e naturala.
Sta mia medina l'eva ona tetton,
matta, allegra quell mai che se pò dà:
ghe piaseva a paccià del bell e bon
e andà dent per i boeucc a boccalà:
ma sora tutt poeù la soa gran passion
l'eva quella de fassela fregà:
oh intuitù de quest gh'è nient de noeuv,
desdott in fira e fresca come on oeuv.
In quell temp la gh'aveva per gimacch
on gioven d'offellee, fort, traccagnott,
ch'el stava lì in la porta e in l'uss attacch.
Costuu, me cunten ch'el gh'avess de sott
on peston de pirotta masiacch,
ma basta, fussel mò per sto bescott,
o per quij del mestee ch'el ghe portava,
l'offellee l'eva lu ch'el le ciavava.
S'ha mò de dà l'inconter che costuu
el gh'ha giusta d'avegh anch lu on bagaj,
che l'è nient alter che quell porch fottuu
che m'è costaa in sti dì tanto travaj.
Inscì, cont el stà insemma tutt e duu,
col giugà insemma e fà quij cattanaj
che fan tucc i fioeu, semm rivaa a quell
de trovass cott tutt duu senza savell.
Intrattanta, per via della via
dell'intrigh inscì faa della medina,
ne faven dormì nun bardassaria
foeura di pee de lor in la cusina;
là ne saraven sù all'ave maria
de sira fina a quella de mattina,
e là nun de per nun tutta la nocc
sevem patron de fà onia sort de locc.
Fin però che semm staa duu cisquittitt,
ciovè a dì de des, vundes, dodes agn,
se semm faa quaj carezz e quaj basitt,
e poeù voltavem là come lasagn;
ma quand emm comenzaa a sentì i gallitt
vers la part che comenzen i cavagn,
se semm accort d'avegh di olter besogn
on poo pussee gajard de quij del sogn.
Ma sì! per dilla giusta, in quant a mì,
sto besogn savarev minga spiegall...
soo che sentiva el sangu come a buì,
che gh'aveva ona voeuja de tentall
e in l'istess temp vergogna a comparì.
Soo anch che andava in broeuda in del basall,
e soo che quand el me toccava i tett
trepillava del gust come on gallett.
Soo de giunta che, quand alla mattina
me toccava de andà a tend in Verzee
alla banca del pess della medina,
ogni bott che passass on perrucchee
o quajghedun con bianca la marsina,
me sentiva a rugà fina in di pee:
me andava insemma i onz della stadera
e el coeur l'andava a vella e el coo a stondera.
Mì el mè Pepp el vedeva de per tutt,
e semper ghe l'aveva de denanz:
mì el vedeva in di tèmol, in di trutt,
in di micch, in la suppa, in di pittanz,
no gh'eva giovenott, nè bell nè brutt,
che se podess ris'cià de famm di avanz:
respondeva pesciad, desgarb e slepp,
e tutt sti coss in grazia del mè Pepp.
Nè l'è minga de dì che fin d'allora
el m'avess missa alla comunion.
On cazz! Me poden dà on cortell in gora
se mì pensava mai che in di colzon
ghe fudess dent de quella sort de bora!
A vedè come el mond l'è mai cojon!
Tucc me credeven ona gran canonega,
e seva fatta pesc che nè ona monega.
Anzi gh'hoo anmò in la ment la gran paura
che hoo avuu, quand de lì a on pezz me l'ha daa in man,
l'hoo creduu on boll, ona besiadura,
on bugnon (soeuja mì), on quaj maa de can,
e soo che m'è soltaa ai oeucc addrittura
come on s'cioppon de piang, ma lu, el giavan,
da bravo perucchee el s'è miss a rid
e a saramel pù strenc in mezz ai did.
Cristo! che sgarbiada de cervell
l'è staa per mì quell cioll in ardion.
Poss dì ch'el m'ha daa in man minga on usell,
ma el manegh de tucc quanc i cognizion;
allora subet hoo capii tutt quell
che se daven d'intend paricc smorbion
quand lì alla banca me diseven milla
cinad sulla panscietta e sulla inguilla.
Lì emm comenzaa tutt duu de sto moment
a lavorass intorna de fadiga,
lu a fà onia possa per sonamel dent
e mì olter tant per stoppagh sù la figa.
Fors anca el sarà staa on presentiment,
ma l'ha avuu pari a sbatt, l'hoo faa stà in riga,
ghe l'hoo basaa, menaa, gh'hoo daa de tetta,
ma de pondamel?... voj! ciappa sta fetta.
Sent mò che macciavella de birbon
l'è rivaa a tirà a man per mettem sott.
L'ha comenzaa a fà el trist, el lumagon,
a fass vedè a mangià pocch o nagott.
Lu el me schivava, el fava repetton,
el sospirava come on mantes rott,
e con pù mì ghe andava per el vers
con pussee el fava el pregn, el gnucch, l'invers.
Infin quand l'ha creduu de vess a tir
vedi ch'el mett a voltra on cortellasc
e ch'el sbassa i cannij incontra al fir:
mì, bona a dagh a trà, fermegh el brasc,
e prepotenta e franca come on sbir,
Cossa farisset mai, dighi, pajasc?...
Cossa vuj fà, el respond... mazzamm... morì...
fornì sta vitta... contentatt anch tì...
Sanguanon! che dianzer de paroll!
m'è calaa i forz de sbalz, m'è vegnuu frecc.
Me sont pondada a lu coj brasc al coll,
e lu borlonem là a travers al lecc,
e lì in terra el cortell, in aria el cioll,
lecchem, basem, stroffignem, brascem strecc,
Ninin... tas... lassem fà... pensa nagotta...
sto fioeul d'ona vacca el me l'ha rotta.
Ona voeulta poeù rotta che l'è stada
no gh'è staa pù resguard nè pù respett.
Via ona ciavada on'altra gran ciavada,
no se fava olter facc che quell giughett,
e se con tant piccià nol m'ha impregnada
l'è proppi robba de fà fà on quadrett,
tanto pù che sti usij già hin certi ordegn
che fornissen el gioeugh con lassà pregn.
L'eva trii agn pocch manca che st'istoria
l'andava quietament semper inscì,
quand la medina, che Dio l'abba in gloria,
l'ha tolt sù ona fevrascia de morì.
I dottor l'han creduda inflammatoria
e gh'han faa vint solass in tredes dì,
ma el dì adree, giust in quella che han dezis
de faghen pù, l'è andada in paradis.
Morta lee, bona nocc ai sonador
s'è barattaa la scenna in d'on moment;
mì sont andada in cà del cogitor
e el Pepp l'è andaa in cà anch lu d'un sò parent,
e lì, via de vedess e de descor
quaj voeulta per el dì denter per dent,
resguardo sia alla prozion de mezz,
sant March! gh'è staa sù el gatt per on bell pezz.
Ma mì, tra che a trovamm inscì ligada
in cà del pret moriva de passion,
e tra che el Pepp el m'eva sueffada
de bon'ora a saggià certi boccon,
assa brutta on bell dì ciappi la strada
e pienti el cogitor come on fuston
ressolutta de tend al fatto mè
senza tance seccad de barolè.
Deffatt per quant sto pover religios
l'abba faa, l'abba ditt per famm capì
ch'el pass che fava l'eva on pass ris'cios
e che la purgarev forsi on quaj dì,
l'ha traa via el sò fiaa e la soa vos,
anzi el gh'ha avuu de grazia a mondamm lì
de circa milla lir, che la medina
la m'ha lassaa tra pilla e robba fina.
Con cà pientada, e con quij pocch danee,
fresca, giovena e grassa come sera,
gh'aveva semper gent innanz indree
alla mia banca mej che nè a ona fera;
de coeugh poeù gh'en vegneva di vivee,
e a quist basta domà che ghe fass ciera,
se gh'avess anch venduu merda per pess
sti facc de porca even content l'istess.
E che fior de partii ch'hoo possuu fà!
(Inscì magara avess vorsuu dattamm)
fioretton de marcant, de famm marcià
inguala di primm sciori, di primm damm;
e se fuss stada tosa de trattà
soo che on fraa Geromin l'ha vorsuu damm
del pelter assossenn, famm desmett banca,
mandamm in fiacca, e lu comparì nanca.
Ma mì ciocca, imbriaga, incarognada
de sto razza de can d'on tajapioeucc,
tant e quant ghe n'è staa che m'han cercada
olter tant n'hoo casciaa foeura di oeucc;
e sì che giamò on pezz m'en seva dada
ch'el me fava scusà de stoppaboeucc,
ma già nun vacch de donn semm tucc inscì,
se al mond gh'è on crist el vemm proppi a sciarni!
E dininguarda a nun poeù a fass toeù via,
en fan toninna, en fan de sott e doss.
Pur tropp l'è inscì: mì ch'hoo provaa la mia,
soo cossa gh'è de noeuv con sti balloss.
Pur tropp sont dada denter in la stria,
e el cogitor l'ha induvinaa tutt coss.
Ah roffianon d'on Pepp!... Varda el mè nan
se gh'è on cristo compagn in tutt Milan!
Minga content sto faccia de figon
de vess staa lu el strozzaa che el me l'ha rotta,
d'avemm traa i mej partii tucc a monton,
d'avemm drovada pesc d'ona pirotta,
d'avemm semper goduu i pù bon boccon
che gh'aveva alla banca, e per nagotta,
sagg de mì, del mè ton, della mia inguilla
l'ha comenzaa a miramm anca alla pilla.
In prenzipi col sloffi de dovè
comprà ona cossa o l'oltra a ona quaj posta
el me cercava in prestet per piasè;
ma in seguet poeù, quand el m'ha vist desposta
a lassagh god in pas el fatto mè
l'andava al cantarà lu de soa posta,
e lì, servo umelissem sur baslott,
ogni freguj, allon, giò on scopellot.
Ma sè! impiastraa de vizzi come l'era,
lallela! gh'en voreva olter che inscì:
l'avarav traa in setton la cà Mellera,
l'Archint, el Greppi, el Melz, staghela lì.
Dì cojon! Lu ostarij, trissett, primera,
lu scènn, lu palch, lu donn de mantegnì;
e mì ciollatononna de massee
compramm i corna cont i mee danee!
Olter che corna! l'ha tentaa per fina
de taccamm ona pesta bolgironna;
e se no sont allesta ona mattina
a tirà i ciapp indree t'el me le sonna.
Per fortuna del ciel che intanta fina
che hoo faa per compagnamel in la monna
hoo miss i did in mezz a on masarott
de filapper consciaa cont el scirott.
Eppur: coss'eel?... l'eva inscì tant vergnon,
tant marcadett e tanto fin d'ingegn,
che hoo avuu de grazia a fagh la remission;
anzi l'ha tiraa i coss finna a quel segn.
de pacciamm (direv squas) anca i mincion,
perchè a furia de vend e de fà pegn
el m'ha sbiottada e el m'ha redutt in pocch
come on oss spuvaa foeura d'on pitocch.
No gh'aveva olter pù che el lecc, i scagn,
la cros de perla e quatter strasciarij,
inscì tra robba dora e quij pocch pagn,
quand besognos de vendem anca quij
on dì el m'è vegnuu in cà, torber compagn
de quand el s'è vorsuu tajà i cannij,
e piovend giò daj oeucc acqua a monton
press a pocch el me parla de sto ton.
Sent Ninetta, el me dis, i creditor
m'hin taccaa al cuu come tanc can mastin;
se no i paghi in sti pocch vintiquattr'or
gh'è già in pront la fameja e i manezzin;
donca on fioeu par mè! on fioeu d'onor
l'avarà de reduss a fà sta fin?...
Ah nò Ninetta!... innanz de famm granì
già l'è on moment... faroo quell che soo mì.
Mì dolza come l'uga, appenna senti
dove van a fornì sti ultem paroll,
deventi smorta, tremi, me spaventi,
e poeù al solet ghe metti i brasc al coll;
infin voo al cantarà: lì me resenti
della cros, di peritt, del tornacoll,
e ghe dighi, piangend, Ciappa antecrist,
deggià ch'eet mangiaa el rest, mangia anca quist.
Redutta che son stada ona pitocca
senza credet, nè robba, nè danee,
s'hoo avuu de pagà el ficc, de mett in bocca,
hoo proppi dovuu mettem al mestee.
Ma fina che gh'hoo avuu taccaa alla socca
sto sanguetta fottuu d'on perucchee,
on quattrin che on quattrin, nanca a pagamel
sont mai stada patronna de vanzamel.
Infin per compì l'opra adess mò sent
cossa ghe solta in coo a sto porch infamm!
Giust on mes fa el ven chì, el me sara dent,
e el me dis ch'el gh'ha voeuja de ciavamm;
voo sul lecc: me le mett lì inscì on poo arent,
e poeù, paffeta, el fa per inculamm;
mì allora streng el ghicc, dagh on button,
e dighi... Ovej!... coss'hin sti pretension!
Nanca el cuu poss salvamm sangua de dì!
Malarbetto ludron, brutto pendizzi!
el cuu l'è mè, vuj fann quell che vuj mì
nè hoo besogn de cavatt de sti caprizzi.
S'avess vorsuu dall via, a st'ora chì
sarev fors maridada a vun d'offizzi.
Figuret mò se sont inscì cojonna
de mettem sott a tì a fà la seggionna!
Infin vedend che dura come on sass
no dava a scolt pù al piang nè al sospirà,
nè al solet sloffi de vorè mazzass,
el s'è ressolt de fammela pagà;
nè savend toeù oltra straa de vendicass
l'è andaa a cercà on poetta e el m'ha faa fà
ona dianzer d'ona bosinada
de famm fà la minee perfinna in strada.
Ecco el mè Baldissar, ecco on trattin
la reson bolgironna di passion
che me deslenguen come on candirin.
Ma el pussee pesc anmò di mee magon
l'è a vedè che sta birba d'on bosin
tra i lapp ch'el dis per mettem in canzon
el ghe ne infira voeuna, el mè car nan,
che tend nient manca che a famm perd el pan.
L'è rivaa fina a dì che gh'hoo in di oss
on morbo vecc de brusà via l'usell!
Ma se pò dà on trattà pussee balloss,
on'azion pussee infamma e de cortell?
Pacciamm tutt, godemm tutt, e de maross
taccamm anca in l'onor, toeumm anca quell?
Questa per cristo no la poss capì:
mì impestada?... Buffon!... dighel mò tì.
Dighel mò tì, per brio! se gh'è ona donna
pussee sana de mì in tutt quant Milan!
Te le taccarà ben lì alla Coronna
la Mora del sciall giald, ma mì, doman!
Ma ovej!... varda che aria bolgironna
l'ha ciappaa sto tò cioll!... scià... scià el mè nan...
dammel car... toeù... l'è tova... ah dio!... ciccin...!
Vegni... ve... gni... ghe sont... Cecca?... el cadin.


text:
Vaccinium vitis-idaea
El Vaccinium vitis-idaea (o anca: gravalon/grovalon, lurionella, lurion ross, angroven, gajuda, etc.) l'è ona pienta perenn de la famija di Ericaceae, originaria de l'Eurasia e de l'America del Nord. El nomm de la specie el fa riferiment al mont Ida de la Grecia.
Distribuzion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El lurion ross el viv in di zonn artich, del nord de l'Eurasia, del Giappon e de l'America del Nord. L'è donca assee comun in di Alp tra i 300 ai 3000 meter de altezza.
Caratteristigh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è on bosch (sub-arbust) perenn a portament bass coi brocch che riven a on'altezza de 20 cm. El gh'ha i foeuj a forma de oeuv cont i bord arrotolaa. I fior hinn bianch o appena appena roeusa, faa sù insemma a grappellitt. El frutt l'è on borlin de color ross, bon de majà.
Referiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Sinonim: Tela Botánica


text:
Spóś
Al spóś (Libellula in italiàn) 'l è 'n insèt ch'al fà part dal gènar di Udunâ. Al nóm 'l è stâ sarnî par Carl Nilsson Linnaeus dit Linneo in dal 1758 faghénd-al derivàr da 'l latìn "libra" ch'a vōl dir balànsa par via dla sò manéra ad vulàr, cun gl'ali vèrti da 'l dū bandi.
Descrisiòṅ
Al spóś al gh'à na tèsta bèla granda, cun i òć ch'i métan insém sinquànta-mila ommatidi a 'l incìrca e di anténi curti asè. Al dū para 'd ali, ch'i s davśìnan dimóndi in lunghésa, dal vòlti i èṅ culuràdi e i gh parmétan ad vulàr in présia. La pansa, fata da ùndas pès, l'è lunga e sutìla. Anc s'al gh'à dal śampi, al spóś al n gira minga tant da spés.
Al gh'à na bóca par biasàr tuta sua: al làbar più bas al finìs cun dū pinsi ch'i èṅ druàdi par tgnir stric al magnàr, di insèt ciapâ a 'l vōl in dl'ària e in dl'àqua, anc p'r al fat ch'al n fà minga di stus quànd al s mōv.
Al spóś al fà i óṿ in dl'àqua e dòp i nàsan al neanidi ch'i madùran lè, magnànd quél ch'i càtan in c'l ambìnt lè, dal vòlti anc di pés pìcui druànd na ganàsa speciàla dita "mascra" ch'la s pōl ślargàr quànd a gh'è da culpìr. Dòp soquànt méś pasâ lè a crésar (da 'n an a tri o anc da piò), al ninfi i èṅ prònti a vulàr via, esénd dvintàdi grandi.
A Mòdna i spóś i s ciàman anc cavaòć o pavarèla, mènt'r in dal Mantṿàṅ i al ciàman spóś vért.


text:
Quercus pubescens
El Quercus pubescens (en Bresà: Rùer, en insübrich Rùgura), l'è 'na piànta de la famìa de le Fagaceae uriginàre de l'Euròpa centràl e meridiunàl, de la Türchìa e de la Crimèa.
Cuntegnüü
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La rùer la g'ha 'l trónc mìa tat drit e la scórsa culùr maròn che pöl tirà al grìs de zùina e piö scüra e rügùza quan che l'è 'na piànta madüra. La g'ha la chiòma iregolàr e i ram en pó storzegnàcc.
Le fòie le g'ha l'òrlo lobàt mìa de póc (de 5 a 8 lòbi de ogna bànda) e le g'ha 'l gambì peluzèt. Quan che i è zùine i è piötòst peluzète de töte dò le bànde, quan che le vé ècie le diènta lìse 'nsìma e le rèsta 'n brìs pelùze e grìze de sóta.
El fröt l'è 'na giànda a fùrma de öf, culùr maròn ciar, cuarciàde per 1/3 o 1/2 de la longhèsa de 'na cùpola spèsa, peluzèta pò a lé e d'en culùr che tìra al grìs.
-
Le fòie quan che i è zùine.
Difuziù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Se la tróa en töta l'Euròpa meridiunal, del nord-est de la penìzola Ibèrica, enfìna l'Itàlia, ai Balcàni e a l’Àsia Minùr. 'N Itàlia l'è prezènte 'npertöt, enföra che 'ndèle zòne piö intèrne e piö àlte.
Ecologìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Chèsta rùer la preferès i pòsti piö picàcc al sul ma la sopórta bé apò a 'l frèt. La vé sö söle còste a sulìf a n'altèsa de 0 a 1000 méter söl lièl del mar sö ògna tìpo de teré.
Üzo[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Le giànde se le dopràa per dàga de maià ai sì.
- La lègna se la dopèra per brüzà 'ndèla stüa ma la brüza a belàze.


text:
Vita ndependënta y partezipazion soziela
N sorvisc di raiuns soziai
Descriziun generala
La prestazions “Vita ndependënta y partezipazion soziela” ti vën cunzeduda ala persones cun na dejabltà fisica grieva (coche nunzià pra l coma 3 dl articul 3 dla lege di 5 de fauré 1992, 104) che viv o ulerà viver autonomamënter dedora dla familia de pruvenienza per si assistënza persunela.
La prestazion, pian via dala ressurses dl cuntribut de cura, porta pro ala spëises dl’assistënza persunela de njonta per na vita ndependënta y per la partezipazion soziela. L’ëures d’assistënza che possa unì recunesciudes ie de al plu 3.285 al ann.
Per giapé la prestazion iel da damandé do pra:
a) l ciamp sozio-pedagogich dl raion soziel cumpetënt, per la presentazion dla dumanda per la valutazion dl bujën d’ëures d’assistënza
b) l’assistënza economica soziela cumpetënta dl raion soziel cumpetënt, per la valutazion dl davani y dl patrimone.
Condiziuns d’azès
La prestazion vën cunzeduda sce l ie dat chisc recuisic:
a) vester tla cundizions de giapé l cuntribut nunzià tla lege provinziela di 12 d’utober 2007, n. 9: la persona muessa detlaré l’adurvanza dl cuntribut per la soma che superea l cuntribut de cura dl prim livel de nia autosufizienza
b) avëi na dejabltà mé fisica grieva zertificheda aldò dl coma 3 dl articul 3 dla lege di 5 de fauré 1992, n. 104
c) viver te na maniera autonoma dedora dla familia de pruvenienza o cuncretisé la vita autonoma tl tëmp de sies mënsc
d) vester majer d’età y ne avëi no superà i 60 ani d’età
e) la persona muessa vester tla cundizions de gestì dal pont d’ududa finanzier y urganisatif si situazion abitativa.
La persones nunziedes tlo dessot à la rejon de giapé n cuntribut sce les sta, dan fé na dumanda, da almanco sies mënsc stabilmënter y tresora te Südtirol:
a) la zitadines/i zitadins talians
b) la zitadines/i zitadins de n Stat dla Union europeica
c) la zitadines/i zitadins de Stac terc cun na permiscion de permanënza-Ue a tëmp lonch data ora dala Talia
d) la persones a chëles che l ti ie unit recunesciù l status de muciadifs
e) la persones a chëles che l ti ie unit recunesciù l status de defendura sussidiera.
Oradechël à nce chësta persones rejon de giapé n cuntribut, sce les à, dan fé na dumanda, si residënza anagrafica permanënta y stabila tl Südtirol da almanco sies mënsc:
a) la zitadines/i zitadins de Stac terc
b) la persones zënza zitadinanza.
Terminns
Te uni mumënt iel mesun fé dumanda pra l Servisc soziel cumpetënt.
Documënć che va debojëgn
A) DOMANDA PRESTAZIUN DE PRÖM LIVEL
B) „Autozertificazion genitor singul“
Cosć
La nuzazion de chësc servisc ie gratis.
Referimënt a normes de lege; regolamënć
Regulamënt d’esecuzion n cont di pruvedimënc d’assistënza economica soziela y dl paiamënt dla tarifes ti servijes soziei: Decrët dl Presidënt dla Jonta pruvinziela di 11 de agost dl 2000, nr. 30, tla verscion en forza
Regulamënt sun l relevamënt unificà dl davani y dl patrimone: Decret dl Presidënt dla Provinzia di 11 de jenà dl 2011, n. 2
Criteres per la cunzescion dla prestazion “Vita ndependënta y partezipazion soziela” aldò dl art. 25 dl D.P.P. di 11 d’agost dl 2000, n. 30, y mudazions suzessives: Deliberaziun di 26 de setëmber dl 2011, n. 1469
Plata internet:
Per d'autra nfurmazions prions bel de jì sun la plata dla istituzion cumpetënta per chësc servisc.
Ënt competënt
Sozialsprengel Obervinschgau
Unité aministrativa competënta
Finanzielle Sozialhilfe
Misciun
Marktweg 4, 39024 Mals
Telefonn
0473 83 60 00
Fax
0473 83 60 06


text:
Swaziland
El Swaziland (Swatini in lengua Swati, Swatiland in lengua Zulu) a l'è un paes de l'Africa meridiunala.
A l'è tacaa al Südafrica e al Muzambich.
La capital aministrativa a l'è Mbabane, menter quela legislativa e induè che la gh'è la residenza de la munarchia a l'è Lobamba.
Al gh'ha una süperfiss de 17.364 km² e una pupulaziun de pressapoch 1 miliun d'abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Swaziland a l'è staa un pussediment del Regn Ünì del 1906 al 1968, quand che l'ha utegnüü l'indipendenza.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Swaziland (nom ufiziaj: Umbuso weSwatini / Kingdom of Swaziland / iKinktemiki yaseSwatiland) a l'è una munarchia.
El rè a l'è Mswati III (del 1986).
El prim minister a l'è el Barnabas Sibusiso Dlamini (del 2008).