text:
Arcimboldo
Giuseppe Arcimboldo o Arcimboldi (Milan, 1527 – Milan, 11 lüi 1593) l'è staa un pitur lumbard, cugnussüü suratüt per i so Teste Composte, sumejanz de scoch, che 'l faseva metend insema intra de lur, int una speci de Trompe-l'œil, rob de l'istess gener (früta, verdüra, pess, üsel, liber, e.i.v.) culegaa metaforicament al suget rapresentaa.
La vita[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Giüsep Arcimboldo l'è nassüü a Milan del 1527, fiö del Biag, pitur cun una certa repütazion a la fabrica del Dom de Milan e vegnüü zü da una rama d'una fameja aristocratega milanesa.
Giüsep l'ha tacaa a laurà int la bütega de so pader vers al 1549, quand che l'è staa impegnaa a disegnà di carton ch'i gh'aveven de vess druvaa per fà sü i vedrad del Dom. I henn atribüii a lü anca i carton preparatori di stori de Santa Caterina de Lissandria, realizzaa del 1556 da un maester vedree tudesch.
Del 1556 l'ha lavuraa int el Dom de Munscia, fasend un afresch monümental che 'l reprresenta l'Albero di Jesse, in culaburazion cun el Giuseppe Meda. Del 1558 l'ha lauraa per realizà un carton per el Dom de Com.


c: text/html

text:
Maslianich
Maslianich (nom ufizial in italian: Maslianico) l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l cunta 3 326 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 1,3 km² e ona densità de 2 558 ab./km².
El paes el confina cont el Canton Tisin, in Svizzera (comun de Vacall).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Maslianich l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1961
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 13 marz - Perpignan (Russigliun): sa püblica el prim nümar de la revista "Sant Joan i Barres".
- 11 lüj - Barcelona: sa funda Òmnium Cultural.
- 6 dicembar - Barcelona: sa püblica el primm nümar de la revista "Cavall Fort".
- 12 april - Üniun Sovietega: Jurij Sergeevič Gagarin, a bórd de la naf Vostok I, al deventa el primm omm ch'al sortiss in dal spazzi da föra de la Tera.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 18 utubar - Növa Orleans (Louisiana, SÜA): Wynton Marsalis, trompetista da jazz, fiöö d'Ellis Marsalis.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 10 01 - Növa York (SÜA): Dashiell Hammett, scritur Nort-american (n. 1894).
- 03 03 - Növa York (USA): Paul Wittgenstein, pianista Austriach (n. 1887).
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Grenchen
Grenchen a l'è un cumün svizzer del distret de Lebern. in del Canton Suleta. Al gh’ha pressapoch 16173 abitant e una süperfiss de 26.08 km², e al se tröva a una altitüden de 451 meter sura al livel del mar.
El cumün de Grenchen a l'è tacaa ai cumün de Arch (BE), Bettlach, Büren an der Aare (BE), Court (BE), Lengnau (BE), Romont (BE), Rüti bei Büren (BE), Selzach.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Grenchen (Todesch) official website
- Grenchen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Bachtelen-Bad in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Media relaa a Grenchen al Wikimedia Commons


text:
Battaja de Dresda
La Battaja de Dresda l'è stada voeuna de quei di guerr napoleonigh.
Dopo di battaj de Lützen e de Bautzen, in del 1813 el Napoleon l'ha deciduu de firmà ona tregua de des settemann cont i Leaa. La tregua la gh'eva de permett a lù de reorganizzàss, ma i sò nemis intrattant hinn riessii a mett insema on esercit de pussee de 400.000 omen, formaa de:
- 100.000 svedes de Bernadotte;
- 100.000 prussian de Blücher;
- 240.000 auster-russ del Schwartzenberg.
I forz nemis hann marciaa per ciappà la città de Dresda, capital de la Sassonia. El primm a rivàggh l'è staa el maresciall frances Laurent de Gouvion-Saint-Cyr, cont i sò 20.000 omen; lor hann trovaa la città senza difes e donca subit hann taccaa sù a renforzàlla.
El dì dopo, el 26 de agost, el Schwartzenberg el rivava con 160.000 soldaa e 'l taccava i Frances cont on rapport de vott omen contra vun. Però l'ha faa on quai error strategigh, menter ch'i Frances combatteven 'me indemoniaa, de moeud che in de l'istess dì el Napoleon podeva rivà insema a alter 50.000 omen.
Tra i Leaa la gh'era ona granda confusion: el comand l'ha deciduu de retiràss, ma i sò generai han segutaa l'attacch e hinn riessii a scascià foeura de tucc i sitt strategigh i omen del Saint-Cyr, bei stracch dopo de on dì intregh de combattiment.
El Napoleon l'ha ordinaa a la soa Guardia Imperial de riciappà el sitt, cosa che l'è succeduda in cinch or. La battaja l'è andada innanz anca el dì dopo, ma 'dess l'imperador el gh'eva 150.000 omen, e 'l mandava 35.000 imen per part contra i fianch nemis.
A destra gh'era el maresciall Édouard Mortier, che l'è passaa, l'ha scasciaa via i nemis e j'ha costringiuu a retiràss; a manzina el Murat l'ha spazzaa via i Leaa, col ciappà 24.000 presonee.
A la fin del segond dì de la battaja, el s'è retiraa anca el Schwartzenberg. Tra i mort gh'è staa anca Jean-Victor Moreau, on general frances passaa cont i Russ.


text:
Scona
Scona (parnunzia: ['ʃkona]; Ascona) a l'è un cumün svizzer del distret de Locarno. in del Canton Tesin. Al gh’ha 5 423 abitant (dato del 31 Dicember 2013[1]) e una süperfiss de 5 km², e al se tröva a una altitüden de 196 meter sura al livel del mar.
El cumün de Scona a l'è tacaa ai cumün de Brissagh, Cent Vai, Locarn, Loson, Ronch, Gambarögn.
La cità de Scona l'è cugnussüda 'me località türìstega e la òspita tüt i ann un fèstival de müsica jazz, ciamaa New Orleans Jazz Festival Ascona.
Pruverbi in del dialet de Scona[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- In luj, per Sant'Ana, o denanz o dedree s'impieniss la fontana.
- Se pióv d'april, el dì de Pasqua come aqua.
- Natal in cà, Carnovaa in piazza.
- A Natal, un sbadigg de gal.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statistik Schweiz – STAT-TAB: Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter


text:
Umberto Eco, l'autur e scienzià talian
- Sonda, 20.2.2016, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 20.2.2016, 8:40, RTR
Umberto Eco, l'autur dal roman «Der Name der Rose» è mort.
El ha scrit numerus cudeschs e gia ses emprim roman «Der Name der Rose» è stà in Bestseller. L'onn 1980 era quest roman cumparì cun il titel original: «Il nome della rosa». Dus onns pli tard è la translaziun tudestga cumparida.
Blers enconuschan forsa meglier il film cun il medem titel. In film cun Sean Connery en la rolla da William von Baskerville.
Ier saira è Umberto Eco mort da la malsogna cancer. El aveva 84 onns.


text:
Lengua finlandesa
Ul Fínich (nom nativ: suomi) al è vün di idiomm ufizziaal (insema al svedees) da la Finlàndia. Al è la lengua materna da 5 miliun da personn, al partegn a i leench uraliann e la sa scriif cun l'alfabett latin. Al è un idiòma vesin al èstunn e al ungarees.
Cuntegnüü
Sistema di sun e scritüra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ul Fínich atüaal al gh'a 13 (u 14) cunsunaant (pvmtdnskhjlr e ng) e 8 vucaal (eiaouäöy).
I cunsunaant a inn:
- p uclüsiva bilabiala surda, cuma in lumbaart
- v fricativa labiodentala sunaant
- m nasala bilabiala
- t uclüsiva dentala surda
- d fricativa dentala sunaant
- n nasal alveolaar
- s fricativa alveolaar surda, com ss in lumbaart
- k uclüsiva velaar sorda
- ng nasala velaar, que la pariss dumà in pusizziun mediana, cuma in Piemuntees: lüna
- h fricativa velaar surda, cuma la j castejana o ch tudesca
- j semicunsunaant palatala
- l lateral alveolaar
- r ròtica alveolaar
Asca cheest-chí, la gh'a valuur funulògica l'uclüsiva glutala, mía representada par la scritüra.
I sun cunsunaàntich i pöö vees cüürt u luunch. I cunsunaant luunch i sa representa dopi par la scritüra.
- La vucala ä la representa la vucala bassa anteriuur mía rundida (cuma la e averta lumbarda).
- La vucala ö la representa la vucala bassa anteriuur rundida, cuma in lumbaart
- La vucala y la representa la vucala alta anterior anteriuur rundida, cuma la ü lumbarda
Anca i vucaal i pöö vess cüürt u luunch. I vucaal luunch i sa representa dopi par la scritüra. L'aceent al burla sü la prima sílaba da la parola.
Armonia vucàlica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La funulugía Fínica la seguiss la régula da l'Armonia vucàlica, che la fa cambiá i vucaal di süfiss in acòort a i vucaal da la parola radiis. In finees, i vucaal i pöö vess anteriuur (aou), pusteriuur (äöy), u 'neutraal' (ei). Ogni vucala anteriuur la gh'a una curespundeent pusteriuur: a/ä,o/ö,u/y. Int un'istessa parola duma sa pöö vé-gh vucaal anteriuur u pusteriuur. I süfiss gramaticaal i cambia vucala in acòort a la vucala da la radiis. La vucala da la sílaba inizziala da la parola i deciit se ul reest di vucaal i sarà anteriuur u pusteriuur:
- Una vucala pusteriuur inizziala la fa che ul reest di vucaal i sía pusteriuur (u neutraal), par esempi: pos+ahta+(t)a → posahtaa
- Una vucala anteriuur inizziala la fa che ul reest di vucaal i sía anteriuur (u neutraal), par esempi: räj+ahta+(t)a → räjähtää.
- Una vucala neutrala inizziala la fa che la prima vucala pusteriuur u anteriuur intal séguit la decida ul caràtar da la parola, per esempi: sih+ahta+(ta) → sihahtaa cf. sih+ise+(t)a → sihistä
Morfo-sintassi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ul Fínich al è una lengua cuntun cumpless sistema da flessiun ch'al afeta mía dumà i nomm. Sa cünta 15 caas difereent; in scambi, a gh'è mía una distinziun da géner gramaticaal. Ul plüraal sa furma cunt una T. Par chel ch'al fa al sistema di veerp, i esiist 4 cunjügazziun difereent, e, degna d'atenziun, l'assenza d'un teemp fütüür. Dal puunt da vista Morfo-lògich, sa trata d'una lengua aglütinaant.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ul cumenzameent da la lengua al è scundüü da dree la mitologia nòrdica, parlaant di Fínich cuma pareent di trolls i nan dal buusch cuntun idioma e una religjun propi. Ul primm teest scrivüü in Finees al è una fòrmula màgica da l'Etaa Mediana. Ul Fínich standard al è sussenn ligaa al Kalevala, grand'övra da la leteratüra finesa. Dopu ul sécul XIX al esiist una lengua Fínica nurmalizada; al sécul XX la sa spaant föra dal terirori natüraal a causa da l'emigrazziun.
Paternoster Finich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Isä meidän, joka olet taivaissa.
Pyhitetty olkoon sinun nimesi.
Tulkoon sinun valtakuntasi.
Tapahtukoon sinun tahtosi myös maan päällä niin kuin taivaassa.
Anna meille tänä päivänä jokapäiväinen leipämme.
Ja anna meille anteeksi velkamme,
niin kuin mekin annamme anteeksi velallisillemme.
Äläkä saata meitä kiusaukseen,
vaan päästä meidät pahasta. Aamen.


text:
La casa del sorriso
La casa del sorriso (La cà dal surìś) 'l è na cumèdia dramàtica itagliàna dal 1991 ad Marco Ferreri ch'l'à vins 'l Òrs 'd òr a la 41śma edisiòṅ dal Fèstival ad Berlîn c'n al pùblic ch'al fisćiàva e Ferreri ch'al dgiva «Fisćiâ, fisćiâ pur che mè a m divertìs!».
L'è anc stada numinàda par vìnsar quàtar David ad Dunatèl e dū Nàstar 'd Argìnt ma la n à purtâ a cà gnint.
Sunt
La Giovanna Bottini (Lucia Vasini), armàśa védva ad sò marè Alberto e cun dū ragasōli da tiràr sù, la manda la màdar dal mòrt, la śvedéśa ex "miss surìś" Adelina (Ingrid Thulin), in 'n uspìsi rumagnōl par vèć ciamâ “La cà dal surìś”. La gh fà vénd'r anc al sò apartamènt in manéra ad gòd'r-'s in paś i sènt-a-ssanta migliòṅ ad franc dl'asicurasiòṅ.
La nóna la dvènta amìga 'd 'n óm cal viṿ anca lò in dla cà prutèta ch'l è spuśâ cun n'ungheréśa, l’Esmeralda (Elisabeth Kaza). Chi lò al gh'à ssanta-sinc an, al s ciàma Andrea (Dado Ruspoli), dit “al mìstar”, e al sà sunàr la chitàra africàna. C'n al pasàr dal tèmp i dū i dvènt'n amànt e i tàc'n anc a far 'l amōr in dla sò cambra e in na roulotte pituràda cuma na langória ch'l à tòlt in prèst da di sò amìg africàṅ.
Quànd gl'infarméri i capìsan ch'la fà la spurcaciòna, par daspèt i gh lōgan la dintéra. L’Adelina la s vargóggna dimóndi e la dmanda di bèsi a sò nōra par cumpràr-an n'atra ma chi lē la n in vōl savér. Alóra la dóna la s in mét una c'n i dènt ad Dràcula.


text:
Stat de Fock
In mecàniga di quanta, un stat de Fock al é qualsevœur stat del spazi de Fock, cont un ben definii numer de particul in cada stat. El nomm al é per V. A. Fock. I é definii per obeí ai relazion de seguit in l'algebra bosòniga:
cont a (resp. ) l'operador d'anihilazion (resp. creazion) de Bose. Di relazion compagn i var per l'algebra fermiòniga. Chest al permet de controlà che e , i.e., la mesurazion del numer de particul int un spazi de Fock la dà indrée semper un valor ben definii, senza fluctuazion.


text:
Bloodhound Gang
^ o ta t bèc du pòlas in sù
° ’l è un piàt ad patàchi e sigóli tajàdi a cunsèṅ e pò friti
I Bloodhound Gang i èṅ un grup hard rock/rap americàṅ ch'i sònan cun la cretinìśia adòs e la vója ad far rìdar, cantànd di braṅ cun dimóndi śōg ad paròli.
I s èṅ furmâ a Quakertown in dla Pennsylvania in dal 1992 p'r òpra ad Jimmy Pop Ali e quàtar sò amìg tulénd al nóm da na traśmisiòṅ televiśìva, 3-2-1 Contact, in du a gh'éra un sipariét ciamâ The Bloodhound Gang. I aṅ vindû da piò ad 6 migliòṅ ad disc in fiṅ adès.
Durànt un cuncèrt a Udésa in Ucràina in d'l Agóst dal 2013, al basìsta Jared Hasselhoff al 'n à fat una dal sui miténd-as na bandéra rusa in dal mudàndi, cun al minìstar dla cultùra rus ch'al s è alrliâ dimóndi e l'à dâ dispuśisiòṅ ad scanślàr al spetàcul a vgnir in di dintóran a Krasnodar[1].
Biugrafìa
La caréra di Bloodhound Gang la taca in dal 1995 quand la Columbia Records la i mét sóta cuntràt. Al prim disc 'l è Use Your Fingers (dróa i tò dî) e al gh'à dèntar la cover ad Kids in America ad Kim Wilde, You're pretty when I'm drunk (At sē bèla quand a sòṅ imbariàg) e al sìngul Mama say (La mama la diś). In cuperìna a ś véd na baghéta in majéta e mudàndi ch'la magna na còsa ad puj.
In dal 1996 a véd la luś One Fierce Beer Coaster (Un sótbicèr catìṿ) un disc ch'al vénd dimóndi, specialmènt par mèś dal sìngul Fire water burn, druâ anc da Michael Moore in dal sò film dal 2004 Fahrenheit 9/11. Al disc al gh'à dèntar di pès cun di tìtui quài I wish I was queer so i could get chicks (A m piaśrév èsar fnòć acsè a prév avér dal pulàstri), Why's everybody always pickin' on me? (Parchè i gh 'l àṅ sèmpar tut mèg?) e Kiss me where it smells funny (dà-'m un baś in dua a s sènt al divertimènt).
In dal 1999 i Bloodhound Gang i s fànan cgnósar anc in Europa cun 'l àlbum Hooray For Boobies (Urrà p'r al téti). Al sìngul The bad touch (Al tóc catìṿ) al vénd dimóndi, specialmènt in Germàgna in du al riva al prim pòst in clasìfica, anc par mèś 'd un vìddeo in dua i èṅ vistî da simmi e i ciùlan dapartùt. I nòstar Eiffel 65 i aṅ pò rimixâ al braṅ. Al disc al gh'à dèntar anc di àtar pès famóś cuma The inevitable return of the great white dope (Al ritóran sénsa psér far-ag gnint dla granda dròga biànca, diretamènt da la culóna sunóra dal film Scary Movie), I hope you die (A spér ch'at mōr), Mope (Vilî, un misćiùs ad Relax di Frankie Goes To Hollywood e For Whom the bell tolls di Metallica!), The ballad of Chasey Lain (La balàda ad Chasey Lain) e Along comes Mary (E pò l'è rivàda la Mary).
P'r al disc nóṿ a gh'è da spetàr al 2005 quand a vèṅ fóra Hefty Fine cun i sìngui Foxtrot Uniform Charlie Kilo (gl'inisiài dal paròli misi insém, FUCK, i vólan dir "fótar" in ingléś), Uhn Tiss Uhn Tiss Uhn Tiss (druàda in Itàglia in na recàm dla Blaupunkt) e No hard feelings. In dal braṅ Something Diabolical a gh'è anc al cantànt di H.I.M., Ville Valo. In dla cupertìna dal disc a ś véd un budlòṅ nûd stric in un scatlòṅ.
Cumpunènt
'd adès
- Jimmy Pop - vóś, chitàra
- DJ Q-Ball - vóś, disk jockey, campiunadór, prugramasiòṅ
- Evil Jared Hasselhoff - bas, secónda vóś
- Daniel P. Carter - chitàra, tastéri, sintetiśadór, pianofórt, secónda vóś
- Adam "The Yin" Perry - baterìa
quéi vèć
- Lüpüs Thünder
- Bubba K Love
- Blue
- Byron
- Daddy Long Legs
- Foof
- Lazy I
- M.S.G.
- Piddly B
- Skip O'Pot2Mus
- Slave One
- Spanky G
- Tard-E-Tard
- Willie The New Guy
- White Steve
- Mr. Stinky Boots
Discugrafìa
Àlbum
- 1995 - Use Your Fingers
- 1996 - One Fierce Beer Coaster
- 2000 - Hooray for Boobies
- 2005 - Hefty Fine
- 2015 - Fifth studio album
Racòlti
- 2009 - Playlist Your Way
- 2010 - Show Us Your Hits
EP
- 1994 - Dingleberry Haze
- 1996 - One Censored Beer Coaster
Culegamènt estéran
Nòti
- ↑ Grup americaṅ al s mét la bandéra rusa in dal mudàndi e Mósca la s arlìa: indagâ e tòlt sóta Corriere.it, 5 'd Agóst dal 2013


text:
Sgesa
Sgesa (nom ufizial in talian: Chiesa in Valmalenco) a l’è un cumün italian, de la regiun Lumbardia, in Pruincia de Sundri. Al gh’ha 2 514 abitant (dato del Dic 2015 [1]), 'na superfis de 115 km² e 'na densità de 22 ab./km². A l’è tacaa a Böi, Capösg, Lanzada, La Tur, Val Màsen, Sils im Engadin/Segl (CH-GR), Bargaja (CH-GR).
Sgesa l'è un center türistegh cognossüü per la pussibilitaa de praticà i sport invernal, el sci alpin in de la "ski area del Palù", e l'alpinismu / escursionismu in di mont. In del so territori gh'è l'"Alta via de la Valmalench", 'na straversada de ott dì che la passa per el grüp del Disgrazia, el Bernina e 'l Grüp del Scalin.
Galeria de foto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Canton Neuchâtel
El Canton Neuchâtel (denominasiù uficiàla en fransés: République et Canton de Neuchâtel e 'n todèsch: Republik und Kanton Neuenburg) l'è giü dei 26 cantù de la Svìsera. L'è giü dei cantù de la Svìsera Romànda, cioè la part ocidentàl de la Svìsera, 'ndoche se pàrla en magiorànsa 'l fransés.
Geografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El cantù de Neuchâtel el se tróa 'ndèla part ocidentàl de la Svìsera, e 'l cunfìna a nordèst col cantù de Berna, a nòrt e nordèst co la Francia. A sudòvest el cunfìna via tèra col Canton Vaud. Endèla part sud-orientàla del cantù gh'è 'l Lach de Neuchâtel e sö l'ótra spónda del lach gh'è 'l cantù, ensèma a 'n quach cümü del Canton Vaud, gh'è apò 'n pér de distrècc del Canton Fribùrgo che i vé a cunfinà col Cantù de Neuchâtel mìa vìa tèra ma vìa àiva.
El teretóre de Neuchâtel l'è dividìt en dò regiù geogràfiche: chèla àlta l'è colocàda söl masìcio del Giüra e chèla bàsa ciamàda Plateau. La part àlta la cunfìna co la Frància, la se tróa a 'na altèsa de presapóch 1000 méter sùra 'l leèl del mar e l'è cunusìda per vìa dei paés de fabricàncc de orolòi (suratöt Le Locle e La Chaux-de-Fonds). La part bàsa la cuàrcia zó 'na bùna part de la còsta nordocidentàl del Lach de Neuchâtel. ?na part del cümü de Neuchâtel la rìa a tocà pò a 'l Lach de Bienne. El punto piö alt del cantù l'è 'l Chasseral, che 'l rìa a 1552 méter de altèsa söl leèl del mar.
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'òm el g'ha popolàt la regiù zamò 'n época antìca fés. 'Ntrà 'l 3.800 e 'l 3.500 prìma del Signùr. Söl teretóre del cantù de Neuchâtel g'ha ìt urìgin civiltà de Cortaillod, endèla quàl i òm i g'ha cuminciàt a fà sö dei cènter abitàcc, cultià i cereài e fabricà la ceràmica. Le scopèrte archeològiche ecesiunài fàde 'n ocaziù dei laurà de deviasiù de le àive del Giüra (1874-1881) endèl sit de La Tène (Marin-Epagnier) i è stàde de 'mpotànsa tal che la segónda Età del Fèr la vé ciamàda apò a col nòm de cültüra de La Tène (500÷50 prìma del Signùr).
A pàrte la preistória, 'nfìna a l'an mìla, rèsta póch materiàl che pàrle de la regiù. Se sà che 'ndèl an 998, i frà de Cluny i g'ha fondàt 'na capèla a Bevaix, e piö o méno 'ndèi stès agn gh'è stat fondàt apò a la cità de Neuchâtel. El nòm de Neuchâtel l'è mensiunàt la prìma ólta endèn at de donasiù che Rodolfo III de Borgògna 'l g'ha fat en favùr de sò moér Irmengarda.
Endèl 1531, Guillaume Farel el g'ha istindìt la rifùrma protestànta 'ndèl cantù che isé 'l s'è separàt de la diòcezi de Nantes. La part setentriunàla del cantù la g'ha ambiàt isé a popolàs a la svèlta. I rè che regnàa al época — i Orleans-Longueville — e suratöt Enrìco II i g'ha prestàt tàta atensiù a la regiù. Dòpo la mórt endèl 1707 de Marìa de Nemours, i abitàncc de Neuchâtel i g'ha catàt fò come sovrà 'l Rè de Prüsia.
Endèl sècol XVIII, el cantù 'l sè svelöpàt economicamènt gràsie a la fabricasiù dei orolòi e la creasiù de manüfàcc tèsii. La società tipogràfica de Neuchâtel la stampàa zó i lìber che gh'ìa prüibìt en Frància.
El principàt de Neuchâtel el g'ha aderìt a la Confederasiù Elvética 'ndèl 1815. El prim de Màrs del 1848, el cantù 'l se ìntegra del töt endèla Svìsera modèrna e 'l rómp ògna relasiù co la monarchìa prüsiana. El stès dé el cantù l'è turnàt a éser 'na repüblica. Chèsto perìodo de tranzisiù, cunusìt come quistiù de Neuchâtel, l'è regordàt per la fòrte tensiù 'ntra 'l goèrno svìser e 'l rè prüsià Federico Guglièlmo, che 'l vülìa recüperà 'l sò principàt.
Demografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La popolasiù totàl del cantù l'è de 172085 (dato del Dicember 2010 e l'è quàze del töt de lèngua franséza (endèl 2000 i éra l'83%). El cantù l'è stàt storicamènt en fòrte magiurànsa de religiù Cristiàna Protestanta, ma 'ndèi öltem decèni gh'è stat 'n aflüènsa 'mportànta de Catòlich: endèl 2000, la popolasiù l'ìa quàze dividìda 'n dò parcc precìze: i Protestàncc i reprezentàa 'l 38% e i Catòlich el 31% del totàl de la popolasiù.
Sistéma aministratìf[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El cantù de Neuchâtel l'è furmàt de 53 cümü, ragrüpàcc endèi sés distrècc elencàcc ché sóta:
- Boudry, che g'ha per capolöch la citadìna de Boudry
- La Chaux-de-Fonds, che g'ha per capolöch la cità de La Chaux-de-Fonds
- Le Locle, che g'ha per capolöch la citadìna de Le Locle
- Neuchâtel, che g'ha per capolöch la cità de Neuchâtel
- Val-de-Ruz, che g'ha per capolöch la citadìna de Cernier
- Val-de-Travers, che g'ha per capolöch la citadìna de Val-de-Travers


text:
Nümar 10
El numer 10 l'è el numer integher ch'al siguta ul 9 e al ven prima dal 11.
Nomm dal nümar in difereent dialett: dees...
Ul 10 al è un nümar cumpòost, gja che i söö divisuur propi i è 1,2,5. Cuma la suma di söö divisuur a l'è 8 < 10, sa trata d'un nümar defetiif. Ul segueent nümar cumpòost al è ul 12.
Ul 10 al è la basa dal sistema decimaal. Ul 6 al è un nümar triangülaar: 6=1+2+3+4, dapress ul 6 e prima dal 15.
Un pulígun da 10 costaa al cata ul nomm da decàgun. Ul deca- al è un nümar cumpòost, gja che i söö divisuur propi i è {{{2}}}.
Simbulugía e Cüriusitaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ul nümar 10 al è vün di plüü andeegh in la stòria da l'ümanitaa. Un bell puu da pòpul primitiif i cüntava a basa da duvrá i diit de le dò mà, cun che i rivava a 10. La filusufía pitagòrega la pensava ul 10 cuma mustra da la perfezziú e le relazziunava cunt ul Vess Süpremm. Al è cugnussüü ch'i gjürava par tetractis (10), cuma si a la füdess la roba la plüü sagra.


text:
Granajån
Artéccol in dialatt bulgnais
Granajån (in Itagliàn Granaglione) l è na cmònna ed abitànt in pruvénzia ed Bulåggna tais al cunfén cun la Tuschèna (pruvénzia ed Pistòja) e al sò territori l'è strichè dal fiòmm Raggn e dal rî Urséggna da cl'èter.
Pajàis ed cuntadén, l'è traversè dal treno ch'al va da Puratta a Pistòja. In pasè i cuntadén î migrèven fén in Cåursga par fèr di sold. Al sît l'è famåus par la sò bérra ed castâgn. L'è famåus anch perché l'è la cmònna con più èlber ed Castegno dal mond.
Anzôla · Arzlè · Barisèla · Bazàn · Bäntvói · Bulåggna · Båurg Tusgnàn · Bûdri · Caldarèra · Camugnàn · Casalàcc’ · Casalfiumanais · Castèl Guêlf · Castèl Mazåur · Castèl San Pîr · Castèl d Ajàn · Castèl d Rî · Castèl d Chèsi · Castèl d Èrzel · Castèl d Sravâl · Castnès · Castión · Crasplàn · Crevalcôr · Dåzza · Funtanàlls · Gâg’ · Galîra · Granajån · Granarôl · Grizèna · Iómmla · Lizàn · Lujàn · Malalbêrg · Marzabòt · Midgénna · Mnêrbi · Mulinèla · Dscargalèsen · Månt San Pîr · Måntrànz · Måntvî · Munzón · Murdàn · Uzàn · Pianôr · Pîv ed Zänt · Puratta · Sèla · San Bandàtt · San Zôrz · San Zvân · San Lâzer · San Pîr in Casèl · Sant’Ègata · Al Sâs · Savéggn · Varghè · Zôla Predåusa


text:
Gatinèra
Gatinèra (nom ufizial in italian: Gattinara) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de 8 161 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 33,5 km² e ona densità de popolaziun de 244 ab./km².
El paes el se tröva a 35 km da Vercei, in direziun de la Valsesia e al cunfin cun la Pruvincia de Nuvara (cumün de Ghem e de Rumagnan).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Gatinèra l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Hordeum vulgare
El Hordeum vulgare (en Bresà: Órs; Insübregh: Orz, Ors, giota, org, giuta) l'è 'na piànta anuàla de la famìa botànica de le Poaceae. L'è 'n cereàl de gran emportànsa tat per le bès•ce come per i òm e al dé d'encö l'è 'l quint cereàl piö cultiàt endèl mónt (53 miliù de ètari).
Cuntegnüü
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'órs l'è cultiàt suratöt endèi clìmi frèsc come catàda de primaéra e de sòlit la sò distribusiù l'è mìa tat diferènta de chèla del formét. L'órs el crès bé endèi teré che filtra bé l'àiva, e ocór mìa che i sàpe isé fèrtii come per el formét.
La raìs de la piànta l'è fascicolàda e se pöl identificà le raìs primàrie e chèle segondàrie. El gamp de la piantìna del órs l'è 'na canitìna öda con sèt o òt gróp, La pursiù de gamp tra 'n gróp e l'óter i è piö lónc de menemà che 'l gamp el crès. El nömer de gamp per ògna piànta l'è variàbil; ògna gamp el prezènta 'na spìga.
Le fòie i è furmàde de 'na guàina bazàl e de 'na làmina, e chèste dò parcc i è ünìde per mès de la lìgula e le prezènta dò estensiù che le se ciàma aurìcole. Le fòie le se 'nserés endèl gamp a l'altèsa dei gróp.
El granì de órs el g'ha 'na fùrma afuzulàda, piö gròs en mès e 'l demenöés a le estremità. El gös de l'órs el difènt el granì cutra i predadùr e 'l vé bù 'ndèi procès de maltasiù e birificasiù.
Üzo[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Endèn quac paés del medio oriènt e de l'Amèrica meridiunàla compàgn de la Colombia e del Ecuador, se 'l dopèra apò per l'alimentasiù de l'òm, però, l'órs se 'l dopèra suratöt per otègner el móst del quàl, per fermentasiù, se fà la bìra o per distilasiù se fà 'l whisky scosés. Ena pàrt de la prudusiù l'è destinàda apò a l'alimentasiù de le bès•cie, suratöt el sì.
Vöna di resun che la giota l'è minga tant druada in de l'alimentaziun de l'om, l'è che la panifega no, u l'è ben düra de panifegà. In di Alp però la supa de giota, un vegg piat de la cüsina tradiziunala cunt dent giota, tuchelit de speck, brisaula, u giambun, pö carotul, pom de tera, e.i.v., l'è 'ncamò preparada al didincö: una pitansa pütost rüstega, ma sana e rubüsta. Pö in Cureja e Giapun, suratüt i malaa, trinchen thè de Giota.
Bibliografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Cendrero, Orestes [1938] Nociones de historia natural. Sètima Edisiù, Parìgi.
- Forero, Daniel Gonzalo [2000] Almacenamiento de Granos. UNAD, Facultad de Ciencias Agrarias, Bogotá.
- Kent, Norman Leslie [1983] Technology of cereals: An introduction for students of food science and agriculture. Pergamon Press Ltd, Oxford.
- Ruiz Camacho, Rubén [1981] Cultivo del Trigo y la Cebada. Temas de Orientación Agropecuaria, Bogotá.
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Statìstiche de prudusiù agrìcola del Food and Agriculture Organization (en inglés) [1]


text:
Loton
El loton l'è ona liga metallega fada de ramm (Cu) e zinch (Zn).
Oltra ai loton binari (faa su de la fusion de 'sti duu metai), a gh'è anca i loton ternari, indove gh'è anca on terz element chimegh, che 'l ghe da a la liga ona quai altra caratteristega. Per esempi, el manganes e 'l stagn fann cress la resistenza a la corosion, el ferr el fa cress el caregh de rottura, e via inscì. A gh'è anca di loton quaternari.
El loton el vegna doperaa per tanti lavorà che vann, per esempi, de la elettricità a l'idraulega, de l'industria chimega ai strument musserai.
Origin del nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El nomm loton, doperaa anca in venezian e piemontes[1][2], el dovaria vegnì de ona parolla siciliana derivada de l'arab lātūn[3], che 'l voeur dì "ramm". De lì la parolla la s'è spantegada per tutta l'Europa, e l'è doperada in tucc i lengov neolatinn ocidentai (catalan llautó, spagnoeu latón, frances laiton, ocitan laton, portoghes latão, forlan leton[4]), oltra che in de l'islandes látún e in del russ, bieloruss e ucrain latun', . In italian se dis ottone, perchè la L inizial l'è stada interpretada comè on articol determinativ.


text:
Muammar Gheddafi
El Muammar Gheddafi (in areb: القذافي, Muʿammar al-Qadhdhāfī, nomm intregh Muʿammar Abū Minyar ʿAbd al-Salām al-Qadhdhāfī; Sirt, 7 de giugn 1942 - Sirt, 20 de ottober 2011) l'è staa on soldaa e on politigh libigh. A l'è staa de facto el capp de la Libia per oltra quarant'ann (del 1969, dopo on golpe contra el re), fina a la soa deposizion e mort duranta la Guerra Civil Libiga del 2011. In verità lù el gh'ha mai avuu a longh incarigh offiziai, perchè lù el s'era daa domà el titol de "Guida e Capp de la Rivoluzion de la Granda Jamāhīriyya Araba Libiga Popolar".
Cuntegnüü
El nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El nomm de Gheddafi l'è vun de quei con pussee variant grafigh al mond: el sò nomm in areb classigh, l'emm giamò scritt pussee sora a l'è Muʿammar al-Qadhdhāfī, pronunciaa /muˈʕammaru lqaðˈðaːfiː/, menter in del dialett libigh el se dis /muˈʕæmmɑrˤ əlɡædˈdæːfi/. Lù istess l'è mai staa bell ciar sora a la manera de scrivel con l'abecee latin: in d'ona quai soa lettera el se firmava Moammar El-Gadhafi, menter in sul sò sitt offizial gh'era scritt Al Gathafi.
Chì de sotta, on esempi de come l'è scritt giò in di vari lengov:
- Italian: Muammar Gheddafi.
- Ingles: Muammar Gaddafi.
- Todesch: Muammar al-Gaddafi.
- Frances: Mouammar Kadhafi.
- Spagnoeu: Muamar el Gadafi.
- Olandes: Moammar al-Qadhafi.
- Turch: Muammer Kaddafi.
Biografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I origin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El nass a Sirt, che al temp la partegn a la Provincia de Misurada (Italia), in d'ona famiglia islamiga de la qual però se sa proppi pocch. In del 2009 ona veggia sciora israeliana de origin libiga, ona tal Rachel Tammam, l'ha ditt che 'l Gheddafi el gh'avria 'vuu anca ona origin giudea, perchè la soa mader la saria stada la soa zia Razale Tammam; però i storigh hann mai confermaa quella storia chì, inscì la podria vess domà ona leggenda.
A ses ann Gheddafi l'è staa ferii al brasc del s'ciopp de ona bomba che l'era restada intrega di temp de la guerra: in de l'esplosion moeuren duu sò cusin.
La cunquista del podè[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tra el 1956 e 'l 1961 l'ha studiaa a la scola coraniga de Sirt, in de la qual l'incontra i idei panareb de Gamal Abd el-Nasser (president egizian), che ghe piasen proppi tant. In del 1968 el decid d'entrà in l'Accademia Militar de Bengas. Dopo el cors e dopo 'n brev period de specializzazion in del Regn Unii, el tacca la soa carrera in de l'esercit, col ciappà a vintsett ann el grado de capitan.
Già che l'era minga content del governa del re Idris I, che ghe somejava tropp visin ai Statt Unii e a la Francia, el 26 de agost del 1969 el se mett a la guida de on colp de Statt contra el re; el primm de settember la nass la Repubbliga, guifada de on Consili de la Rivoluzion faa sù de dodes militar de ispirazion nasseriana e comandaa del Gheddafi, che intant el s'è promoss indeperlù a Colonnell (titol che 'l tegnarà per tutta la vita). In pocch temp el regimm de Gheddafi el vegn ona vera e proppia dittadura.
El governa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fina ai Ann Vottanta[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Consili, per vorè del Gheddafi, el fa sù ona noeuva costituzion che la fa sparì tucc i partii politigh e i elezion. La Libia la muda nomm e la se ciama Jamāhīriyya (on termin inventaa per l'occasion e traa foeura de la parolla jumhūr, che al plural el fa jamāhīr e 'l voeur dì "massa de gent"). El Gheddafi el gh'ha intenzion de trovà ona "terza via" al comunismo e al capitalismo: el proeuva a messedà insemma i princippi del panarabismo e quei de la socialdemocrazia (senza democrazia, però). El Gheddafi el scerniss de mostràggh a tucc i sà idei politigh e filosofigh in del sò Liber Verd (titol che 'l ciappa ispirazion del Liber Ross de Mao Zedong), sortii foeura in del 1976.
In nomm di sò ideai, el fa nazionalizzà la pupart di proppietà petrolifer forest, de sarrà sù i bas militar american e ingles e toeu via ai comunità italiana e giudea tucc i sò ben, e poeu de scasciài via in del 1970. A partì de quell ann, ogni 7 de ottober la gh'è stada la festa del "Dì de la Vendetta", cioè la scasciada di 20.000 italian che viveven anmò in Libia.
In de la politiga foresta, el Gheddafi el ghe da sostegn a l'OLP de Yasser Arafat contra Israel e 'l spera che ghe sia on'union tra i paes musulman de l'Afriga, soratutt con la Tunisia: ma la resposta negativa del primm minister tunisin del temp, el scior Bourguiba, el fa vegnì meno quella idea chì. Inoltra el Gheddafi l'è staa vun di pocch leader del mond che l'ha segutaa a vess amis di dittador Idi Amin Dada e Jean Bokassa (quell lì però domà in del temp che 'l diseva de vess musulman).
Per on poo de temp in del 1972 el Gheddafi l'è anca el primm minister de la Libia ad interim, ma poeu el lassa el post a ʿAbd al-Salām Jallūd.
In del 1977, grazie ai danee vegnuu foeura del petroli, el regimm el fà sù ona quai opera in favor de la proppia nazion, compagn de strad, ospedal e industri. Inscì, vista la popolarità che 'l gh'ha in 'sto moment, in del 1979 el Gheddafi el lassa ogni carega offizial: anca se 'l resta l'unigh capp de la Libia, de quell moment el tegn domà el titol de "Guida de la Rivoluzion".
I Ann Vottanta el veden sostegnì l'IRA e 'l Settember Negher, semper per i sò idei anti-americann e anti-israeliann; la CIA l'accusa de avè organizzaa di attentaa in Sicilia, Scozia e Francia.
In del 1986 lù l'è ormai el nemis numer vun di Statt Unii che inscì deciden de lanciàggh on quai razz contra el sò palazz: in del raid la moeur la soa tosa dottada, però lù el se fa nagott perchè l'era staa vertii del president del Consili italian Bettino Craxi; a bon cunt, per vendicàss, el Gheddafi el fa lancià contra Lampedusa on para de missil SS-1 Scud, che però finissen in del mar.
Inoltra, per ordin del Gheddafi, el 21 de dicember del 1988 el s'cioppa ona bomba in d'on aerei a Lockerbie (Scozia), che la coppa tutt i 259 passegger; l'ONU, stufida del comportament de Gheddafi, la fa sù on embargo contra la Libia; domà in del 1999 el Gheddafi el ghe consegna i terrorista.
Del 1990 in poeu[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A partì di Ann Novanta, col vedè come l'è che l'era dree a 'ndà mal l'economia libiga, el Gheddafi el decid de mudà el roeul del regimm in del camp internazional; per esempi el se s'cera contra l'invasion del Kuwait e 'l sostegn i trattativ de pas tra Etiopia ed Eritrea. Inoltra, la consegna di terrorista de Lockerbie la convincc l'ONU a toeu via l'embargo.
I Ann Dumilla inoltra veden Gheddafi tornà semper pussee amis de l'Occident, anca cont i Statt Unii e l'Italia.
La guerra civil e la mort[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ai inizzi del 2011, sù l'onda di rivoeult de la Tunisia e de l'Egitt, anca i libigh tacchen a protestà per el regimm de Gheddafi; lù el ghe respond cont el mandà l'esercit a coppà la gent, inscì la s'cioppa prima ona rivoeulta e poeu man a man ona vera e proppia guerra civil. Menter i ribei tegnen la zonna a est del Paes, i fedee de Gheddafi resten in de l'ovest. Ma la NATO la se s'cera cont i ribei, e inscì adasi adasi la vittoria la passa in di man del CNT (Comitaa Nazional Transitori); la pupart de la gent del governa de Gheddafi le bandona e la passa coi rivoltos.
I soldaa de Gheddafi resisten on fracch a Tripoli, poeu a Beni Ulid e infin a Sirt, la città indove l'è nassuu; insemma a lor gh'è anca el Gheddafi, che 'l voeur minga lassà el sò paes, e on sò quai fioeu. El 20 de ottober del 2011 i ribei ciappen finalment Sirt e troeuven el dittador sconduu in d'ona busa; le ferissen ai gamb e, menter el porten in gir per la città per fàggh vedè a tucc che l'è proppi lù, el coppen (anca se lù l'aveva pregaa de sparà minga).
Famiglia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Gheddafi el s'è sposaa dò voeult; la prima voeulta (1969) cont ona certa Faitha, ma lù l'ha lassada dopo domà ses mes. La segonda voeulta l'è staa cont ona donna de origin ungares, ciamada Safia Farkas.
De la prima miee, el Gheddafi el gh'ha 'vuu on fioeu: Mudammad (1971).
La segonda miee inveci el gh'ha daa a lù alter sett fioeu:
- Sayf al-Islam (1972-...).
- Saadi (1973-...).
- Hannibal (1975-...).
- Aisha (1977-...).
- Mutassim (1977-2011).
- Saif al-Arab (1982-2011).
- Khamis (1983-2011).
Tucc i sò fioeu gh'hann avuu di incarigh politigh duranta el sò period de governa sora la Libia. Trii de lor hinn mort duranta la guerra del 2011, segutaa on poo dopo del sò pà.


text:
Pakistan
El Pakistan (پاکستان in urdu) a l'è un paes de l'Asia.
A l'è tacaa a l'Iran, a l'Afghanistan, a la Cina e a l'India.
La capital a l'è Islamabad, ma la cità püssee impurtanta a l'è Karachi.
Al gh'ha una süperfiss de 803.940 km² e una pupulaziun de pressapoch 170 miliun d'abitant.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Pakistan (nom ufizial: اسلامی جمہوریۂ پاکستان / Islamic Republic of Pakistan) a l'è una repübliga semipresidenzial.
L'è stada sota el cuntrol del general Pervez Musharraf fina al 2008; pö lü l'ha daa i dimissiun e gh'è staa un mument de instabilità.
Adess el president a l'è Mamnoon Hussain (del 2013).


text:
Mustér: Partida locala da la PCD sin glatsch
- Glindesdi, 2.2.2015, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 2.2.2015, 11:45, RTR
Las actas da la PCD locala da Mustér èn deponids tar la PCD cirquitala da la Cadi. Quai ha René Epp, il president da la PCD cirquitala, confermà a Radiotelevisiun Svizra Rumantscha.
Nagin è president
Gia 2011, cura che Victor Flepp ha demissiunà sco president, è vegnì discutà da schliar la partida locala. La radunanza generala ha lura la finala tuttina decidì da mantegnair la partida, da dentant organisar naginas occurrenzas. Sco president era vegnì elegì Erwin Caminada. Tenor el ha el surdà il presidi a Livio Zanetti, quai lonn passà suenter las elecziuns cirquitalas. Lez di dentant chel na saja betg vegnì elegì sco president. El haja mo surpiglià ensemen cun Rita Huonder da tschertgar commembers per ina suprastanza cumpletta. Quai saja dentant betg reussì, uschia ch'el haja deponì ils acts.
Mantegnair mo ina partida activa
Tenor René Epp saja quai betg in problem sch'i na dettia betg pli la partida locala. Quella haja ina lunga tradiziun a Mustér ed i fiss donn schella vegniss schliada, declera el. Sche la partida sezza na chattia ina soluziun stoppia la partida cirquitala contactar exponents da la partida locala per chattar ina soluziun.


text:
Alice in Chains
Gl’Alice in Chains (Aliśa in cadéni) i èṅ un grup rock americàṅ nâ a Seattle in dal 1987. I èṅ, insém a Nirvana, a i Pearl Jam e a i Soundgarden, una dal bandi più famóśi dal gir dal grunge americàṅ. Però, a difarénsa ad chi àtar, la mùśica di Alice in Chains la ténd da piò vèrs 'l Heavy metal ch'a 'l punk rock o a 'l rock psichedèlic. Qvél ch'a i tèṅ unî a 'l grunge i èṅ gl'urìgini (la sità ad Seattle, in dal Stat ad Washington) e i tèst tratâ, cun di téma intruspetìṿ e anc trist.
Biugrafìa
Gl'Inisi
Al grup al s fórma in dal 1987 da 'l séndri di Alice N' Chainz e di Diamond Lie: Layne Staley 'l è 'l cantànt, Jerry Cantrell al chitarìsta, Sean Kinney al baterìsta e Mike Starr al basìsta. In dal 1989 i s métan 'd acòrd cun qvéi dla Columbia Records e inn dal Luj dal 1990 a vèṅ fóra al prim EP We Die Young (Nuàt'r a murém śōvan) c'n al braṅ ch'a gh dà 'l tìtul ch'al dvènta pupulàr in dal ràddio ch'i traśmétan 'l heavy metal.
'L esòrdi e al sucès
Sémp'r in dal 1990, a véd la luś al prim disc, Facelift cun la hit Man in the Box traśmìsa par MTV. Gl'Alice in Chains i vaṅ in tour e i vèran i cuncèrt p'r i Van Halen e p'r Iggy Pop. In dal 1991 i sònan da 'l viṿ p'r al Clash of the Titans, insém a Slayer, Anthrax e Megadeth.
Dòp avér fat vgnir fóra 'l EP acùstic ciamâ Sap (Linfa, cun gl'òspit Mark Arm di Mudhoney e Chris Cornell di Soundgarden), cun quàtar braṅ Brother, Got me wrong, Right turn e Am I inside) e na ghost track finàla, in dal 1992 al grup al s fà cgnósar incóra da piò quànd una dal canti lōr, Would?, l'è misa dèntar a la culóna sunòra dal film Singles - L'amore è un gioco (Put - 'l amōr 'l è 'n śōg), dal regìsta Cameron Crowe, ch'al cònta la vita ad soquànt óm put ad Seattle.
'L àlbum Dirt (pólvra), impinî dimóndi ad cal sòṅ pēś lè caraterìstic dal grup, 'l è stâ fat in d'l Aṿtòṅ dal 1992, e 'l è stâ 'n sucès cumerciàl e artìstic. Però i tèst 'd 'l àlbum, acsè scûr e duminâ par gl'argumènt 'd èsar da par lò (i sìngui Them bones, Angry chair), dla guèra (Rooster) e dla dipendénsa (Sickman, Junkhead, Down In a Hole e Dirt), i àṅ fat crédar in cal mumént lè che Layne Staley al fus un drugâ pódag. Adès a s sà che gran part ad cal sintìr dir lè 'l éra véra dabòṅ. Stés dascōrs p'r al basìsta Mike Starr ch'al mularà 'l grup par cla dipendénsa lè (li lò 'l è pò stâ vdû in dal Maǵ dal 2009 a New York sunàr in na cover band di Alice in Chains stés).
Dirt 'l è 'l àlbum più vindû dal grup ('l à anc tucâ al sèst pòst in dla clasìfica americàna dla Billboard, cun quàtar disc ad plàtin). In mèś a 'l disc a s cata anc un bran strumentàł sénsa tìtul in dua Tom Araya di Slayer al siga "I'm Iron Gland!".
Dū an dòp gl'Alice in Chains i faṅ vgnir fóra 'n àtar EP acùstic cun sèt braṅ Jar of Flies (Baràtul ad móschi, Śnar dal 1994) e al disc al s piàsa diretamènt al nùmar òṅ in di Stat Unî, un quèl mai sucès prima p'r un EP. A dita dal chitarìsta Cantrell al disc 'l è stâ fat in na stmàna o pôc da piò. Quést chè 'l è 'l prim lavōr c'n al basìsta nóṿ Mike Starr ch'al scriv anc quàtar cansòṅ. I sìngui i èṅ No Excuses, I Stay Away e Don't Follow.
'L inisi dal declîṅ
Al grup al n partìs minga p'r un tour uficiàł e cal fat chè al dà pēś a 'l vóś ch'i dascurìvan dla dipendénsa ad Staley par l'eruìna, anc se lò soquànt cuncèrt al i à fat ma c'n un grup suo, i Gacy Bunch, furmâ in dal 1995 c'n al chitarìsta di Pearl Jam Mike McCready e al baterìsta di Screaming Trees Barrett Martin. In séguit al nóm 'l è cambiâ in Mad Season e cun cla denominasiòṅ lè i aṅ fat 'l àlbum Above.
In dal Nuvémbar dal 1995, gl'Alice in Chains, cun Stanley turnâ a 'l sò pòst, i daṅ a la luś 'n àlbum nóṿ Alice in Chains ch'al gh'à in cupertìna al caṅ trist ad Cantrell, Sunshine, ch'al gh'à sól tri pē. Anc 'sta vòlta 'l disc al s piàsa subìt a 'l prim pòst in dla clasìfica. Alice in Chains 'l è 'n àlbum dimóndi trist par via dal sò ritm lènt e p'r i tèst griś cuma in dal sìngul Grind, Head Creeps e Frogs. Tòlt via Grind, Heaven Beside You e Over Now, i tèst i èṅ tut ad Layne Staley.
Incóra na vòlta gl'Alice in Chains i n partìsan minga p'r un tour ma i faṅ sól sèt cuncèrt, quatàr c'n i Kiss.
La mòrt ad Layne Staley
L'ultma surtìda in pùblic di Alice in Chains, la prima in tri an, l'è stada p'r al cuncèrt unplugged p'r al canàl televiśìv MTV in dal 1996. Staley 'l éra patî, dimóndi màgar e mis mâł, a s vdiva in manéra ciàra, ma 'l vliva figuràr bèṅ e dimustràr 'd èsar bòṅ ad cantàr in pùblic. Durànt al braṅ Sludge factory al va però in cunfuśiòṅ e al dà 'n taj impruvìś a la canta dgénd «Fuck!». Al śbali e al batùdi dòp cun Cantrell par śdramatiśàr i n s càtan minga in dla versiòṅ su CD ma sōl in dal DVD. Anc in Down in a Hole, Staley a pâr ch'al gh'àppia di prubléma in dal riturnél finàł, lasànd cantàr Jerry da par lò.
Miténd da na banda chi prubléma lè, al cuncèrt (ch'al finìs cun la canta nóva The Killer Is Me) 'l è cunsiderâ ad qvéi fat méj dla série di unplugged, insém a qvéi di Pearl Jam, di Kiss e di Nirvana. In mèś a 'l pùblic, in di primi fili, i gh'ér'n anc i Metallica.
Anc s'al grup al n s mularà mai uficialmènt, Staley al strabùca incóra da piò in dla depresiòṅ quànd la sò muróśa la mōr par n'infesiòṅ batèrica rivàda par via dal dròghi ch'la tulìva. Al cantànt al dvènta incóra da piò un sugèt sulitàri, 'l è difìcil ch'al vaga fóra da la sò cà ad Seattle. Jerry Cantrell al s dà da far par mantgnìr di cuntàt sèg e par tgnir viṿ al grup ma a n gh'è gnint da far e a s capìs che Layne al n sarév turnâ mai piò.
Cantrell al taca na carèra sulìsta publicànd un sò àlbum, Boggy Depot in dal 1998, c'n i sìngui Cut you in e My song.
La Columbia, da 'l cant suo, la fà vgnir fóra na racòlta in dal 1999, Nothing safe (cun di braṅ in versiòṅ demo e 'l inèdit Get Born Again) e un live in dal 2000 (c'n al braṅ inèdit Queen of the Rodeo) ma 'l è un fōg ad paja.
L'ucaśiòṅ ad véd'r-i incóra insém la finìs par sèmpar al 5 'd Avrìl dal 2002, quand Layne Staley 'l è catâ mòrt dòp vint dè a 'l incìrca in dla sò cà par 'n overdose 'd eruìna e ad cucaìna, giùst òt an dòp al suicìdi ad Kurt Cobain di Nirvana. P'r arcurdàr-al, sò màdar l'à dâ vita a la fundasiòṅ "Layne Staley Fund" ch'la lavóra par dar 'n apòǵ a i drugâ e par far dla prevensiòṅ.
Al ritóran
Dòp la mòrt ad Staley, in dal 2002 Jerry Cantrell al fa vgnir fóra al sò secónd àlbum, Degradation Trip, un disc dimóndi più madûr dal precedènt, dedicâ a 'l sò amig. In cal mèntar, Inez e Kinney i daṅ vita a 'n àtar grup grunge, i Spys4Darwin.
In dal Favràr dal 2005 Jerry Cantrell, Mike Inez e Sean Kinney i s càtan incóra par tgnir un cuncèrt par muciàr sù di bèsi p'r i diśgrasiâ mòrt par cólpa dal Tsunami ch'l à culpî al sud-est aśiàtic al 26 ad Dicémbar dal 2004. Par l'ucaśiòṅ i s śòntan i cantànt di Tool, di Puddle of Mudd e di Damageplan.
A distànsa ad 'n an, al 10 ad Mars dal 2006, gl'Alice in Chains i dmàndan a William DuVall (vóś di Comes with the Fall) e a Phil Anselmo (ex di Pantera, p'r i braṅ Would? e Them Bones) ad cantàr par lōr durànt na traśmisiòṅ televiśìva in unōr dal surèli Wilson, cgnusùdi méj cuma Heart. In séguit anc James Hetfield di Metallica (durànt al Rock am Ring fèstival dal 2006) al cantarà in sal palc sèg.
Gl'Alice in Chains i tōśan pò definitivamènt William DuVall cuma cantànt e secónd chitarìsta. 'L è acsè ch'al grup al 29 ad Setémbar dal 2009 al dà vita a 'n àlbum in studi dòp quàtord'ś an dal precedènt: a s trata ad Black Gives Way to Blue registrâ par la EMI/Virgin, c'n i sìngui A looking in view, Check my brain, Your decision e Lesson learned.
Al grup al pōl turnàr acsè a far di cuncèrt e al vèṅ anc in Itâglia:
Sunadōr
Mémbar 'd adès
- William DuVall - vóś, chitàra rìtmica (2006-incō)
- Jerry Cantrell - chitàra sulìsta, vóś (1987-incō)
- Mike Inez - bas (1993-incō)
- Sean Kinney - baterìa (1987-incō)
Ex cumpunènt
- Layne Staley - vóś, chitàra rìtmica (1987-2002)
- Mike Starr - bas (1987-1992)
Discugrafìa
Àlbum
- 1990 - Facelift
- 1992 - Dirt
- 1995 - Alice in Chains
- 2009 - Black Gives Way to Blue
- 2013 - The Devil Put Dinosaurs Here
Racòlti
- 1999 - Nothing Safe: Best of the Box
- 1999 - Music Bank cufanét ad 3 CD
- 2001 - Greatest Hits
- 2006 - The Essential Alice in Chains
da 'l Viṿ
EP
- 1990 - We Die Young
- 1992 - Sap
- 1994 - Jar of Flies
Culegamènt estéran
- (EN) Sit ch'al tîn in a mènt Layne Staley
- (EN) Sit uficiàl di Alice in Chains
- (EN) Al vìddeo ad Them bones in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Would? in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Grind in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Man in the box in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo dal viṿ ad Queen of the rodeo in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Angry chair in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Rooster in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd Again in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Down in a hole in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad I stay away in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo unplugged ad Sludge factory in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Get born again in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo dal viṿ ad Would? feat. Phil Anselmo di Pantera in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo dal viṿ ad Man in the box feat. Sebastian bach di Skid Row in sal Youtube


text:
Triant (quartier da Munscia)
Stòria e Descrisiùn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ül quartier da Triant l'é un riùn da Munscia e l'é amministrativament apartenent a la Circuscrisiùn 4. A in resident in tuta la Circuscrisiùn 33.863 personn i pari al 27,88% da la pupulasiùn; l'età media l'è da 44 an e la percentuol di ansian cün pùsé da 65 an l'è ül 22,51%. Cun chi nümar chi, la risülta la pùsé pupulusa da tucc i circuscrisiùn da Munscia; Triant al cunfina cun San Biòs, San Frutus e San Giusep, e l'é traversada dal Canal Viluress. I vii principal dal quartier à in: Via Cavallotti (v'una di arteri pùsé impurtant ca culegan ul Centar Storic), Via Vittorio Veneto (strada ca la culega Via Cavallotti cun la SS36) e via Monte Cervino, famusa per i giardinett. La Gesa dal Sacro Cuore l'é l'unic logg da preghiera e à l'é in mess a Via Vittorio Veneto. Ül nom Triant deriva da l'antica Casìna al centar dal quartier che l'era dutada da tri port (ant). Ül Quartier da Triant l'é v'un di pùsé rinumò da Munscia.
Curiusità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ül cantant Davide Van De Sfroos l'é urugunari da Triant e l'ha abitò in Via Biancamano fin ai quatr'ann prima da trasferis in da la pruvincia da Comm.


text:
Bainvgnü
sülla plattafuorma cun plazzas pella Val Müstair
Stimadas jauras, stimats jauers
La nouva plattafuorma "Job Jauer" spordscha a nossa giuventüna ed eir a glieud chi vess gugent da gnir in Val a lavurar la pussibiltà da s'infuormar sur dal marchà da lavur. Il böt esa dad amegliorar l'infuormaziun ed eir da mantegner las plazzas existentas in Val Müstair. Tuot i'l segn da la Biosfera Val Müstair.
Nus giavüschain bler success pro la retschercha.
Biosfera Val Müstair
Proget parzial giuventüna


text:
Ina visita a Tschlin, ubain Janetts total
- Dumengia, 24.7.2016, 14:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 24.7.2016, 14:03, RTR
La fin da schaner avain nus visità Tschlin. Là, en il legendar Muttler - la chasa paterna dals Janetts - han las famiglias dals frars Jachen, Domenic, Duri e Curdin chantà e sunà ensemen, per part er cun amis.
Duas generaziuns da Janetts han fatg musica, e quai en set furmaziuns diversas. Per part han els era fatg musica en cumbinaziuns nunusitadas, creadas extra per quest Artg musical: C'est si (B.O.N.), Guschtis original-urchige Bergler- und Sennenkapelle, Trio Bun Chant, Sara Bigna e cumpagnia, The Muttler Orchestra, Coro da famiglia ed ils Fränzlis da Tschlin.
L'Artg porta registraziuns da quest di dals «Janetts Total».
Redacziun: Giusep G. Decurtins


text:
Verbrauchertelegramm Europa-Ausgabe Jené 2017Beilage zur ladinischen Europa-Ausgabe Nr. 7 - Redaktion: Europäisches Verbraucherzentrum
VIAGES Y VACANZESDejabltà: cunësces’a ti dërc canche te ies de viac cun l julier?
L 3 de dezëmber ie l dì internaziunel dla persones cun dejabltà. Perchël uel la Rë dla Zentreles Europeiches Cunsumadëures (ECC-Net) purté l'atenzion sun i passajires cun dejabltà o capazità de se muever limiteda di julieres. Aldò dl regulamënt europeich 1107/2016 sun i dërc dla persones dejables y dla persones cun capazità de se muever limiteda ie i/la cunsumadëures autorisei a purté cun sé debant njins medics. Oradechël muessa la cumpanies de jol pité l trasport per i cians d’assistënza o d’autri strumënc muvibli sciche stuei da rodes y chël n generel zënza spëises sëurora.
Purempò muessa i/la cunsumadëures, scebën che la normes europeiches ti segurea dërc mpurtanc, for mo jì ancontra a de gran problems canche i/les ie de viac cun n julier.
Nfurmazions plu detaliedes ie da liejer sun nosta plata web.
VIAGES Y VACANZESCufri tardives, perdui o danejei: ce dërc ei pa?
Truep passajires sà de cie che la va: canche i ie ruvei a destinazion aspieti, ma si cufer ne cumparësc nia sun la vëta di cufri. Te n tel cajo vëij l Regulamënt (CE) n. 889/02 (y nce la Cunvenzion de Montreal) danora cër dërc che i passajires possa fé valëi ti cunfronc dla linia de jol. Tl cajo de perduda, danejamënt y tardivanza dl cufer iel de bujën de l fé al savëi debota pra la Purtela Lamentanzes tl aeroport y de scrì ora l formuler dla lamentanzes PIR (Property Irregularity Report). Metëde verda: L PIR ne remplazea nia nia la retlamazion, che muessa a uni moda unì mandeda ala cumpania de jol te n cër lim de tëmp dat dant. La ZEC Italia – ufize de Bulsan – uel fé n ressumé di dërc che i passajires possa fé valëi ti cunfronc dla cumpania de jol.
DISCRIMINAZIONRëms nia legitims tl online-shopping: cunsumadëures regulermënter desvantajei pra la compres transfruntalieres
Bele dal 1 de jené 2010 iel n forza ti stac europeics la nsci tlameda Diretiva Servijes (2006/123/CE). L articul 20.2 cuntenì te chësta diretiva messëssa ti seguré ai/ala cunsumadëures de pudëi cumpré te d’autri paejes europeics zënza unì descriminei per si naziunalità o per si residënza. N raport dla Rë dla Zentreles Europeiches di/dla Cunsumadëures (ECC-Net) à desmustrà che, scebën che l ie chësta pruibizion de descriminazion, vëniel for mo adurvà pratiches, sciche p.ej. l Geoblocking, che fej l azes liede ai servijes tla Union dassënn rie per i/la cunsumadëures.
I/La cunsumadëures ie for plu suvënz tla situazion de messei paië n priesc plu aut o de messei azeté na cunseniazion tardiva pervia de si domizil/residënza o naziunalità. I resultac dl raport mostra che n valgun marcadënc ërsc su rëms artifiziei y chël zënza dé sëura na rejon giustificheda. La Rë ZEC se damanda plu tlarëza per cie che reverda la cundizions y la rejons che l’aziendes possa dé sëura per neghé cër servijes o fé che i coste de plu. Nce per cie che reverda l’aplicazion efetiva dla normativa messeran cialé de fé miuramënc.
L lëur ie unit metù a jì dala ZEC Irlanda y purtà inant dala Zentreles Europeiches Cunsumadëures dl’Austria, di Paejes Basc, dla Norvegia, Svezia y Gran Bretania.
Cajo dl mëns
Na cunsumadëura, molera per hobby, ova stlut ju n cuntrat cun Skype per pudëi telefoné cun si cumpanies tres Skype, duc artisć amatoriei, y per pudëi comuniché saurì cun i galerisć che ulova mëter n mostra si lëures. Per paië na tarifa alesireda ova la cunsumadëura cris ora de paië l servisc tres trasferimënt bancher. Te n iede ie l servisc unì desjativà temporermënter per paiamënt nia fat scebën che la tlienta ova paià ite per tëmp y ëura la soma damandeda. Sambën se à la cunsumadëura debota metù n cuntat cun l servisc tlienc de Skype per ressolver cie che ëila ratova vester n melntendimënt. Pervia che la ne fova nia bona de ressolver la situazion à la cunsumadëura cuntatà la Zentrela Europeica Cunsumadëures (ZEC) de Bulsan, che à mandà inant la pratica ai colegs dla ZEC dl Luxenburg che à da si pert cuntatà l’azienda presjentan i estrac cont dla banca dla cunsumadëura. Skype à cuntrolà duta la posizions: se ntendan che l se ova propi purtà pro n fal d’atribuzion se àn cruzià de rembursé la soma bonificheda per i mënsc nia nuzei y de ativé inò l servisc sospendù.


text:
Alizé Cornet
L’Alizé Cornet (Nisa, 22 ad Śnar dal 1990) l'è na tenìsta francéśa prufesiunìsta da 'l 2006 ch'l'è stada la nùmar ùndas dal mónd in singulàr (al 16 ad Favràr dal 2009).
In dla sò caréra l'à vins dū tìtui WTA (pardénd-an tri in finàl) e tri ad qvéi d'l ITF, tacànd a tgnir in maṅ la rachéta a quàt'r an. L'è élta 173 cm par 60 chilo.
A l’Alizé Cornet a gh piàś tgnir dal bèsti, difàti la gh'à 'n gat (Papyrus) e 'n caṅ (Andy), e śugàr in sla tèra. L'è an nac patìda dal grup rock di Muse.
Caréra
La Cornet la taca a śugàr in dal sircùit ITF in dal 2004. 'L an dòp a riva al prim sucès cóntar na Top 100 (la nùmar ssanta Maria Elena Camerin). Quéi dal Roland Garros i gh dànan na carta salvàdga e lē la vins al sò prim incóntar in un turnèo WTA baténd l'Alina Židkova ma pò la ciàpa la paga da l'Amélie Mauresmo. Pardû al prim sét par 6-0, chi lē la naśa ch'a gh'è quèl ch'a traśa e difàti la patìs anc un 6-2 ch'al la manda a cà.
In dal 2006 la vins dū tìtui ITF: a Bari (cóntar l'itagliàna Tathiana Garbin par 6-3 3-6 6-2) e pò anc a Padva. Cun dū carti salvàdghi in bisàca la śōga gl'Australian Open (in dua la pèrd da la giapunéśa Aiko Nakamura par 6-2 4-6 6-2) e incóra al Roland Garros in dua la pasa 'l prim tùran faghénd fóra la Virginia Ruano Pascual prima ad cédar a la Tathiana Garbin.
Al sò 2007 al taca mâl par lē parchè, pasàdi al qualificasiòṅ di Australian Open, la pèrd subìt in dū sét da la Daniela Hantuchová. A Acapûlc la pèrd da la Flavia Pennetta e a 'l Roland Garros da la Venus Williams par 6-4 6-3, dòp i quàrt tucâ a Fes. A Wimbledon la bat la Marija Kirilenko (in alóra nùmar 42 dal mónd) ma la pèrd pò a 'l secónd tùran da l'Ai Sugiyama. Dimóndi méj la gh và a gl'US Open in dua l'è bòna ad far fóra la Samantha Stosur e pò anc la Caroline Wozniacki prima ad cédar a la Jelena Janković. In dal mèś la fà suo 'l ITF ad Dnepropetrovsk baténd in dla finàla la śvisra Stefanie Vögele.
In dal 2008 la śōga la finàl dal turnèo 'd Acapûlc ma la Flavia Pennetta la la mét incóra in riga cuma 'l an prima baténd-la par 6-0 4-6 6-1. Ma 'l è sōl 'l inìsi parchè la francéśa la s fà dimóndi strada anc a Amelia Island e in sla tèra vérda ad Charleston in dua la riva in semifinàl, batùda prima da la Dominika Cibulková e pò da la Serena Williams. A Róma, parténd da 'l qualificasiòṅ, la riva in finàl baténd via via la Vera Duševina, la Francesca Schiavone, la Svetlana Kuznecova, la Serena Williams (par bandòṅ) e l'Anna Čakvetadze, lasànd pò strada a la sèrba Jelena Janković cun un dópi 6-2. Dòp avér pasâ dū tùran a 'l Roland Garros e ès'r andàda a cà subìt a Wimbledon, la vins, sénsa cédar gnanc un sét, al sò prim turnèo WTA a Budapèst cóntar la śluvéna Andreja Klepač par 7–6 6–3. A New Haven la riva in semifinàl (a n gh'è gnint da far cun la Caroline Wozniacki), śuntànd-ag anc tri tùran a gl'US Open la finìs acsè 'l an in dal primi vint.
Al 2009 al taca dimóndi bèṅ cun i quàrt a Sydeny e gl'utàṿ a Melbourne, in dua l'è sèmpar la Dinara Safina a mét'r-as in mèś. Dòp avér tucâ al sò best ranking (11śum pòst) la cróda sò in clasìfica, fóra da 'l primi quarànta. Anc al 2010 'l è 'n an griś.
In dal 2011 la riva a 'l tèrs tùran prima a gl'Australian Open (la pèrd da la Kim Clijsters) e pò a Indian Wells (farmàda da la Francesca Schiavone par 6-2 6-3). In dal 2012 la riva in di quàrt a Cupenàghen ma la Caroline Wozniacki la l'asfàlta 6-0 6-3. A Stucàrda la pasa un tùran prima 'd incruśàr la Marija Šarapova ch'la la spedìs a cà. La śōga a Straśbûrg par via dna carta salvàdga e la riva in finàl ma pò la céd a la Francesca Schiavone par 6-4 6-4. Al méś dòp la s pòrta a cà al sò secónd tìtul WTA a Bad Gastein avénd-ag la méj su la bélga Yanina Wickmayer par 7-5 7-6.


text:
Alp (mont)
I Alp hinn ona cadenna de montagn de l'Europa del center-sud, spartida in tra la Franza, el Prinzipáa de Monaco, l'Italia, la Sguizzera, el Liechtenstein, l'Austria, la Germania e la Slovenia; i Alp hinn voeuna di pussée important cadenn de montagn de l'intrega Europa (la seconda dòpo el Caocaso) e anca voeuna di pussee famos al mond.
La montagna pussee vòlta, el Mont Bianch (Valdostan e Franzes: Mont Blanc; Talian: Monte Bianco), la riva a tocà i 4.807 meter; a bon cunt, el gh'è tant scim che passen i 4.000 meter, comè per esempi el Scervin (Todesch: Matterhorn; Sguizzer Todesch de'l Valles: ds'Hore; Talian: Cervino; Franzes: Cervin) (4.478), el Mont Roeusa (Todesch: Dufourspitze; Talian: Monte Rosa; na völta ciamaa in Sguizzera Gornerhorn = Forta o granda Montagna e in Italia Höchste Spitze = Scima püssee volta) (4.634), el Bernina (4.050). Boeugna anca dì che i montagn pussee vòlt hinn domà in de la part de l'ovest: meneman che vun el va a est i montagn se sbassen (ma se slarghen) semper pussée (i Alp de la Slovenia, tant per capì, riven nanca a 3.000 meter).


text:
Boltér
Boltér (Boltiere) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la média pianüra bergamàsca a 13 km de la sità e a 171 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 6 013 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 4,1 km² e 'na densità de popolasiù de 1 467 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Brembàt, Ciserà, Ös de Sóta, Puntiröl, Verdelì.
Ol paìs l'è nasìt sö öna mòta (1 -2 méter de dislivèl) 'n del mès de la pianüra.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Boltér l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Vernaa (MI)
Vernaa (in talian: Vernate) l'è on comun de la Provincia de Milan, vers la Provincia de Pavia (comun de Casoraa Primm, Rognan e Troeuv).
El gh'ha 2345 abitant. La soa origin l'è quella de on camp militar roman (l'è mettuu in su la linea de on decuman, tipich de quei gener de costruzion).
Ai temp di piev el feva part del vicariaa de Binasch.
El comun el gh'ha vari frazion, cioè Bellaria Veggia, Bellaria Noeuva, Coazzan, Merlaa, Moncucch e Pasturagh.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Vernaa l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc


text:
Sempervivum montanum
Sempervivum montanum l'è 'na piànta erbàcea suculènta de la famìa de le Crassulaceae.
L'è 'na piànta perène, erbàcea, cespitùza che trà fò dei stulù che fùrma de le rözète fiöle.
Le fòie i è ovài o elìtiche, pelùze, vérde, reünìde 'n rözète de 20-40 mm, che sènt de rézina. I fiùr i è a fùrma de stilìna, de 25÷30 mm de diàmetro, I pétali i è de culùr rós pórpora che fenés a pùta. La piantìna la mör dòpo ìga fiurìt, endèl momènt che la fà sö i fröcc. La fiurés 'n istàt. La crès 'ntra i 1.500 e i 3.100 méter sùra 'l leèl del mar. Del stès zèner fà part apò a 'l Sempervivum arachnoideum e 'l Sempervivum tectorum, spéci che se tróa bastànsa facilmènt endèla zòna alpìna.
Habitat[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El crès de preferènsa endèla gèra e 'n mès ai balòcc, de sòlet l'àma mìa tat i teré calcàrei.
Distribusiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Se 'l tróa sö le cadéne muntuùze de le Àlpi, söi Pirenei, söi Carpàsi e 'n Còrsica.
Sotaspéci[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sempervivum montanum subsp. burnatii Wetts. in Hegi 1922
- Sempervivum montanum subsp. carpaticum
- Sempervivum montanum subsp. montanum
- Sempervivum montanum subsp. stiriacum[1]
Oservasiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Le spéci de chèsto zèner en sèrte ocaziù i è mìa tat fàcii de discriminà 'ntra de lùre, suratöt quan che 'ndèna stèsa zòna se tróa ezemplàr de spéci diferènte. el fat de mìa ìga mecanìsmi de izolamènt reprodütìf o bariére genétiche 'ntra vergöne de chèste spéci, suratöt 'ntra Sempervivum arachnoideum, Sempervivum montanum e Sempervivum tectorum, el fà che 'l sàpe mìa difìcil troà dei fenòmeni de ibridasiù, e chèsto 'l pórta a fà nàser dei "sam de ìbridi", che i pöl dürà e slargà 'l sò areàl per vìa de la reprudusiù vegetatìva.[2]


text:
Comano Terme
Comano Terme l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent, istitüìt el 1 de zenér del 2010 de la fuziù dei ex-cümü de Bleggio Inferiore e Lomaso.
El g'ha presapóch 2900 abitàncc e 'na süperfìce de 39,8 km². El cunfìna coi cümü de Arch, Bleggio Superiore, Bozanach, Dorsino, Dro, Fiavè, Giustin, Masimen, Ragoi, San Lorenzo in Banale, Stenico, Ten, Tió.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'evulusiù demogràfice dei dù ex cümü che s'è fundìt endèl cümü de Comano Terme l'è mostràda 'ndèle tabèle ché sóta:
Bleggio Inferiore[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Lomaso[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
- 7. Auss denen alten tauff und totten büochern zu Thawetsch.[1]
- 8. Auss vilen schrifften H. Landt Amans Jacob Berchter von Disentiss. († 1676)
- 9. Auss vilen schrifften H. Podestat Joan Berchter von Disentiss. († 1703)
- 10. Auss vilen schrifften H. Landrichterss Jacobi Balliel. († 1645)
- 11. Auss schrifften Landt Aman Joan Soliva von Thawetsch. (Ei staus Podestat a Morbegno 1611/12, Mistral 1632/33.)
- 12. Auss vilen anderen alten schrifften, so R. P. Adalbert Bevelaqua in seinem grossen buoch geschriben. († 1723)
- 13. Auss dem buoch Benefactorum zu Disentiss in kloster.
- 14. Auss dem schwarzen buoch von Waltenspurg.
- 15. Auss vilen alten warhaftigen leüten mündlich gehört.[2]
♣
Sper la biografia e l'apologia sur Mistral Giachen Berchter, che explicheschan e completeschan ina l'autra, dat P. Justus aunc autras interessantas notizias sur la derivonza de Mistral Giachen Berchter.
Il bab de Mistral Giachen Berchter ei stau salter de Cumin (Grossweibel) Gion Berchter.[3] Salter Gion Berchter ei naschius a Tujetsch 1578. El ha sil pli pauc aunc giu in frar cul num Buri, che steva a Camischollas e forsa in auter cul num Gion Martin. Suenter la moria gronda de 1585, che ha raffau naven ella vischnaunca de Tujetsch buca meins che 800 persunas,[4] ei salter Gion Berchter vegnius sco buob de 7 onns a Muster, probablamein tier parents. El ei staus maridaus duas gadas, cun Anna Capaul ded Acletta e Gretta de Medell. Sper il fegl Giachen ha salter Gion silmeins aunc giu ina feglia cul num Gretta, che ha giu maridau Str. Martin Fontana, da gliez temps ina dellas pli rehas familias de Muster. Domisdus affons paran de derivar dalla secunda dunna.
- ↑ Ils presents cudischs de batten e mortoris digl archiv de Tujetsch van anavos mo tochen 1664. Ei sa tgunsch esser daventau, ch'ils pli vegls sesanflaven 1799 en Claustra ed ein barschai leu.
- ↑ Ultra de quei vegn ei citaus savens en nies allegau manuscret las Annalas della Claustra, sco era in opus cul num Archiv, consistent ord treis voluminus foliants, ch'ein medemamein daventai in'unfrenda dellas flommas 1799.
- ↑ L'idea de R. de Hess en siu „Fragmen Genealogicum des Geschlechtes Berther“ (1883 Msc.), che Podestat Gion Berchter seigi staus il bab dil vertent Mistral Giachen Berchter ei totalmein faulsa; il cuntrari: Podestat Gion Berchter ei staus in fegl dell'emprema dunna (Anna de Thurre) de Mistral Berchter. Medemamein fauls eis ei, che Podestat Gion Berchter seigi staus Mistral della Cadi.
- ↑ Tiella pestilenza de 1637 ein 70 persunas mortas a Tujetsch en quort temps. Sin supplica de Avat Augustin ha il Prefect dils Paders Caputschiners giu termess P. Amadeus de Mortara quei temps a Tujetsch per plirs meins, il solet P. Caputschiner, che ha, de nossa savida, pastorau a Tujetsch.


text:
Macrian Maggior
El Fulvi Macrian o anca Macrian Magior (Titus Fulvius Macrianus ò Macrianus Maior in Latin; ...-261) l'è staa on offizial roman che 'l s'è rebelaa a l'imperador Gallien.
Biografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Se conossen minga i sò origin ma semm che l'era on eques. L'ha sposaa ona donna che forsi la se ciamava Giunia, de la qual el gh'ha avuu duu bagai, Macrian Minor e Quiee. L'è staa el responsabil de la persecuzion di Cristian in Egitt sotta el regn del Valerian.
El Macrian l'ha seguii l'imperador Valerian in de la soa spedizion contra i Persan, in del 260, cont el titol de procurator arcæ et præpositus annonæ in expeditione Persica, var a dì che 'l controlava i danee de l'esercit. Dopo che però el Valerian l'è staa ciappaa di Persan, el Macrian, con l'aiutt del prefett del pretori Ballista, l'ha faa elegg i sò duu fioeu imperador. Se i provinz orientai e l'Egitt eren con lù, inveci l'Occident l'è restaa cont el ver imperador, el Gallien. El Macrian Maggior e 'l Minor allora hann lassaa in orient Quiee e Ballista e hinn andaa contra el rest de l'Imperi, ma hinn staa batuu de l'Aureol (o mej, del sò general Domizian) tra la Tracia e l'Ilìria e mazzaa di proppi soldaa.
Bibiografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Eusebi de Cesarea, Historia Ecclesiastica
- Historia Augusta - Gallienus; Tyranni Triginta


text:
Còsta Imagna
Còsta Imagna (nòm uficiàl en italià:Costa Valle Imagna) ciamàt spès adomà Còsta, l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n la Al d'Emagna sö'l versàncc bergamàsch del mut Albènsa, a 23 km de la sità e a 1020 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 600 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 4,3 km² e 'na densità de popolasiù de 140 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Bedoléta, Carèn (LC), Róncola, Sant Imbù, Torr de Bus (LC), Alsèca.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Còsta Imagna l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Scighera
La scighera (ciamada anca nebia o burda) a l'è un fenomen meteurulogich che l'è pruvucaa de l'evapuraziun de l'aqua che la gh'è in del sör o in d'una distesa de aqua in süperfiss. A cuntat cun l'aria, el vapur de l'aqua al vegn püssee fregg e'l se cundensa in d'un areosol furmaa de gut piscininn che rifrang la lüs del suu e la fan vegnì d'un culur panaa (bianch). D'Inverna in de la pianüra padana al càpita de spess che ghe sia la scighera, suratüt dopu che'l cala o 'l leva sü el suu.
La scighera la sa furma minga dumà in pianüra ma anca in del fund di val.


text:
Cuman
Cuman (nomm ufizial Comano) a l'è un cumün svizzer dur distret de Lügan, in dur Canton Tesin. A gh’ha 2 061 abitant (dato del 31 Dicember 2013[1]) e una süperfiss de 2.0 km². A sa tröva a una altitüden de 511 meter sura al livel dur mar.
Ur center abitaa l'è furmaa de du aglomeraa separaa: Tèra d'sura e Tèra d'sota.
Ur cumün de Cuman a l'è tacaa ai cumün da Canöbi, Cavriasca, Cüreja, Urij, Purza.
A Cuman a sa parla ur dialèt "Cumanees" che l'è una variant da la lengua lumbarda. I Cumanees i gh'han la scurmagna de "Sgarbelée".
Una volta Cuman a l'eva un paesin da 500 abitant, pö vers la metà di ann setanta an custrüiit ur centro da la television e la pupulazion l'è radoppiada in dar gira da una desena da ann.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statistik Schweiz – STAT-TAB: Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter


text:
Tluses
Tluses, in ladin (tudesch: Klausen; talian: Chiusa; südtiroles: Klaasn; latin: Clausina), l'è un cumün in de'l mezz de la Val de l'Isargh in Südtirol, un 10 chilometer a süd de Barsenun. L'area de'l cumün la gh'ha dent anch i paesít Ferdign, Latzfons e Gürdun.
De vedè a l'è 'l Castel de Säben, vün di sit de peregrinagg püssee vegg e pö anca prim sit de'l Vescuaa de'l Tirol.
I prím abitant de'l sít eren popuj neulatin-retegh (i Ladin) e l'han ciamaa "Tluses". A gent insübrega/lunbarda chel "Tluses" chí a l'avarìa sunaa un puu 'ma "Giüsa": segund fenòmen lingüistegh atestaa, tl = g, la u la devegn ü, la s a la fin de la parola la burla giò e la e a la devegn a.
- Wikimedia Commons al gh'ha dent roba culegada a: Klausen, South Tyrol.


text:
«Satira dastga tut!» – Propi?
- Sonda, 10.1.2015, 11:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 10.1.2015, 11:03, RTR
Kurt Tucholsky, lenconuschent satiricher tudestg, aveva ditg ina giada: «La satira dastga tut.» Lattentat da questemna a Paris sin la revista satirica «Charlie Hebdo» cun la mort da numerus caricaturists e policists metta en dumonda questa pretensiun, metta però era en dumonda nossidea da la libertad da las medias. Tge dastga satira propi? Datti cunfins? Datti autras modas ed interpretaziuns da satira? Il Magazin da cultura discutescha questa dumonda cun Maurus Blumenthal, scienzià per religiuns, Linard Bardill, chantadur e scrivent e Gian Ramming, schefredactur RTR.
Ultra da quai cuntinuescha il Magazin da cultura cun sia seria dals chalenders rumantschs, en la terza part cun il «Calender per mintga gi».
Redacziun: Esther Berther
Contribuziuns
-
Tge dastga satira?
Discussiun cun Maurus Blumenthal, Linard Bardill e Gian Ramming.
-
Litteratura: Il Calender per mintga gi


text:
Berna
Berna (inscí anca in italian e rumanc; Berne in frances e ingles; Bern in tudesch; Bärn in dialet bernes; Bèrna in arpitan) l'è una cità dela Svízzera, e l'è anca la sò capital. La sa tröa in del nord del paes, in del circol aministrativ de Berna-Mittelland, region aministrativa del Mittelland Bernes, in de la part a magioranza linguistega todèsca del Canton Berna del qual l'è anca la capital.
El cumün de Berna al se tröva a una altitüden de 542 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bremgarten bei Bern, Frauenkappelen, Ittigen, Kirchlindach, Köniz, Mühleberg, Muri bei Bern, Neuenegg, Ostermundigen, Wohlen bei Bern e Zollikofen.
In del Dicember 2010 la cità de Berna la gh'eva una popolazion de 124381 abitant, che vegnen pressapoch 300.000 se cunsiderum tüta l'area metrupulitana. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 51.6 km²
L'UNESCO l'ha diciarada patrimoni cultüral mundial per el sò patrimoni ürban medeval.


text:
Schwanau
Schwanau l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Friburgh. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Ortenaukreis.
La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 38.33 km² e 'ndel Dicember 2012 el gh'ìa 'na popolasiù de 6 807 abitàncc.
El cümü de Schwanau el se tróa a 'na altèsa de 158 méter sura 'l leèl del mar. L'è postàt arènt a le spónde del fiöm Reno endèl tòch endóche chèsto 'l sègna 'l cunfì 'ntra la Germània e la Frància.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Vispulaa
Vispulaa (nom ufizial in italian: Vespolate) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de 2 105 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 17,8 km² e ona densità de popolaziun de 118 ab./km².
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Drent al teritori cumünal passen el turent Agogna, che ne segna part del cunfin ovest e 'l turent Arbogna, a est de l'abitaa, ultra a nümerus canai d'irigaziun artificiai. Poch püssee a urient el scur el canal Quintino Sella, emissari del canal Cavur. El teritori se presenta quas del tüt in pianüra, a eceziun de una zona argilusa de urigin glacial, alt una desena de meter, che da la cità de Nuvara la s'estend fina a l'area nord-ucidentala del cumün de Vispulaa. In di secui passaa quela zona chì, ufrend un teren püssee süt e al suu, l'era cultivada a vigna, menter incö l'è dedicada suratüt a la cultivaziun del ris.
Vispulaa la cunfina cun la Pruvincia de Pavia (cumün de Cunfienza e de Robi) e pö cun Burglavsàr, Granòss, Nibiula, Tardubiaa e Torgän.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Vispulaa l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Battaja de Abukir
La Baja de Abukir (arab: Abu Qir), al dì d'incoeu ciamada Mesra l'è situada in su la còsta egiziana del Mediterrani in tra Lissandria d'Egitt e la fos del Nil de Rosetta. In del 1798, el primm de agost, la gh'è stada la battaglia naval in tra i Frances e i Ingles: L'ammiraj ingles Orazi Nelson, cont una flòtta de 12 nav, l'ha sorprenduu la flòtta francesa fòrta de 13 nav e l'ha afondaa 8 di quest e l'ha faa scappà i alter, de manera de compromett la Campagna d'Egitt del Napoleon e tajà foeura i riforniment.
L'ann dòpo in del stess sit, ma in su la terraferma, el Napoleon el sconfiggeva i Turch, ma oramai la soa campagna l'era stada compromettuda.


text:
Katwijk
Katwijk (Kattek in dialet ulandes; Lugdunum Batavorum in Latin) l'è una cità di Paes Bass cunt una pupulaziun de 61.000 abitant.
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità la se tröva in de l'Ulanda Meridiunala, in sü la costa del Mar del Nord.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è stada, ai temp di Ruman, un fort militar, mantegnüü almanch fina a la prima metà del III secul. El nom Lugdunum Batavorum l'è cunservaa in del nom de la vesina cità de Leida.
El nom Catwijck el ven föra per la prima völta in del 1231.
In del 2008 i cumün de Rijnsburg e Valkenburg hin staa tacaa a Katwijk.


text:
Barborin speranza dora,
car amor, bell baciocchoeu,
no vedeva la sant’ora
d’avegh noeuva di fatt toeu.
Finalment quella lumaga
de quell Peder cavallant
l’è rivaa, che Dio el ghe daga
de penà anca lu oltertant.
Da quell dì che te see andada
a Niguarda col patron,
sont pur anch staa di or in strada
a specciall sto lizonon!
E ogni voeulta che vedeva
lontan via a comparì
quaj carrell, soo che diseva:
Franch l’è el Peder! Là: l’è chi…
el stà pocch… el gh’ha tant pass…
oh che cara! L’è vesin…
Me ingurava ch’el sgorass
lu, la mula, el volantin.
Ma lallela! inanz rivà
ghe né staa della gran luna,
hoo inscì avuu de sospirà
per godella sta fortuna!
Basta: adess cara baciocch
El begliett l’è chi con mì,
l’hoo leggiuu e basaa a dì pocch
milla voeult, staghela lì!
Di bigliett, varda, n’hoo vist,
n’hoo portaa di milion,
ma paroll compagn de quist
no s’en scriv nanch daj patron.
Che paroll! Quist sì consolen!
Quist chì sì ch’hin natural!
Hin lì lì proppi che scolen
giò don coeur s’cett e lejal;
fina là, dove per via
della Togna te moccolet,
Barborin te see ona stria,
te me sponget e consolet.
Ma voj, varda, stà pur franca,
la pò fann de tucc i stee,
ma la Togna la vuj nanca
caregada de danee.
Sì l’è vera, la me cura
sul repian quand vegni a cà,
e di voeult anch la procura
de tegnimm lì a cicciarà.
Ma l’è inutel, già, stoo su
che i vesin tel poden dì.
S’ciavo… allegher, tutt al pù
la saludi e tendi a mì.
E poeù, scolta, el sant Michee
l’è chì arent, ma se te voeu
per mì spazzi anch suj duu pee,
toeuvi cà magara incoeu.
Chè per mì, se nol fudess
per reson de quel socché…
el sarav lì bella adess…
Ma… t’el vedet nee el perché?
Brusi anch mì, per dì el coeur giust,
de vegnì alla conclusion,
ché gh’hoo proppi minga gust
de vedett in l’occasion;
ché vuj ben che sti toeu gent
sien tucc fior de galantomen,
ma hin patron… tì finalment
te set donna, e lor hin omen;
e poeù tì come bagaja
quell dovej mett a dormì,
scoldà in lecc, vedè in pattaja…
Là: l’è mej pientalla lì.
De maross el gh’è anca el coeugh
ch’el soo ben ch’el dorma nò,
e ch’el coeur el temp e el loeugh
per friccammela s’el pò.
Sto balloss me l’ha friccada
cont on’oltra adess duu agn,
ma gh’hoo gust ch’el l’ha pientada
e l’ha faa sto bell guadagn.
Ma la Giulia l’è ona tosa
ch’ha a che fà nagott con tì,
l’è ona matta capriziosa
de stantà a trovà marì.
L’han pientada pù de ses,
pù de sett e pù de vott,
l’è ona vigna senza sces
ch’ha a che fà con tì nagott.
Tì mò inscambi, el mè baciocch,
te see bona come el pan,
come on fior spontaa ch’è pocch,
come on dolz de marzapan,
te see limpita de coeur
come on’acqua, come on veder,
ma, voj là! coss’eel ch’el voeur?
Cossa vegnel a fà el Peder?
L’è già vora d’andà via,
de tornà a Niguarda anmò?
Te saludi anema mia,
voeubbiem ben, che già son tò.


text:
Ronch (Svizzera)
Ronch (Ronco sopra Ascona) a l'è un cumün svizzer del distret de Locarn. in del Canton Tesin. Al gh’ha pressapoch 644 abitant e una süperfiss de 5.0 km², e al se tröva a una altitüden de 353 meter sura al livel del mar.
El cumün de Ronch a l'è tacaa ai cumün de Brissagh, Cavian, Gambarögn, Pin (IT-VA) e Scona.
Pruverbi in del dialet de Runch[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- L'ögg du padron l'è quél ch'u guida el caval.
- L’óm savi u riflet prima da cumenzà.
- Cjà verta, cja curada.
- In una cjà l'è necessaria una sola bórza e un capu sol.
- Cativ, u ne 's diventa mia tut in un dì.
- La carità la scónd i difett di älcc.
- La cjà senza cantina l’è una cjà poverina.
- L'óm savi u 's conténta del poch.
- L’ann de nev l'è ann de begn.
- El letigat u 's tira adoss di gräncc fastidi.
- El cuntedin ch’u va göb, in del camp u ‘n vegn fòra göb.


text:
Disturbed
I Disturbed (pronunciàt dɪˡstɜːbd) i è ü grüp alternative metal statunitense che 'l s'è furmàt a Chicago 'n del 1996. 'n prensepe ol sò zèner l'era vizì a l'alternative metal e al nu metal, con ciare 'nflüense de grüp come Korn, Metallica, Tool, Faith No More e Deftones, [1] dopo 'nvece i sò dischi i g'ha ciapàt ü suono piö alternative metal e hard rock. Dal mumènt che ol grüp 'l s'è furmàt, l'ha vendìt piö de 11 miliù de album in töt ol munt, dientànt isce ü di grüp con magiùr incàs 'n di öltèm àgn. [2]. I Disturbed i g'à püblicàt quàter album consecütif ch'i g'à debütàt al nömèr ü delà Billboard 200.


text:
Zén
Zen (Tsen in Piemuntes; Toceno in Italian) a l'è un cumün ussulan de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula.
El gh'ha ona popolaziun de 789 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 15,8 km² e ona densità de popolaziun de 50 ab./km².
Zen l'è vün di set cumün de la Val Vigezz. L'è tacaa ai cumün de Cravegia e Santa Maria.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Zén l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
INRI
INRI l'è la sìgla de la fàze latìna Iesus Nazarenus Rex Iudaeorum che l'éra sùra la crus de Nòst Signùr e che s'pöl tradüzela con Gezü de Nàzaret, ol Rè di Giüdèi. L'è regordàda in del Nöf Testamènt in töcc i quàter Vangéi, chèl del San Matéo (27:37), del San March (15:26), del San Lüca (23:38) e del San Gioàn (19:19).
Quàze töcc i crucifése i gh'à tacàt sö ü cartèl de lègn metìt apéna sùra 'l có del Signùr, 'ndóe gh'è scricc pròpe INRI. Chèsto cartèl l'éra ciamàt Titulus Crucis e segónt la lège romàna l'éra ubligatòre mètel e 'l servìa a spiegà 'l perchè de la condàna. A la stèsa manéra i crucifése di ortodòs i gh'à scricc söl titulus INBI, che l'è la sìgla de la fràze gréca «Ἰnσoῦς ὁ NaZwpaῖoς ὁ Baσιλeὺς tῶv Ἰouδaίwv» che, compàgn de chèla latìna, la öl dì: Gezü de Nàzaret, ol Rè di Giüdèi.


text:
Nicolás Almagro
Nicolás Almagro Sánchez Rolle (Mùrsia, 21 'd Agóst dal 1985, a s lèś [nikoˈlas alˈmaɣɾo ˈsantʃeθ] in Spagnōl), cgnusû anc sōl cuma Nico, 'l è 'n tenìsta spagnōl prufesiunìsta da 'l 2003 ch'l è stâ al nùmar nóṿ dal mónd al 2 ad Maǵ dal 2011.
'L è élt 183 cm e al péśa 81 chilo. Al sò alenadōr 'l è Samuel Lopez.
Al cólp ch'a gh piàś da piò 'l è al drit anc s'al gh'à 'n arvèrs che lò al śōga a na maṅ sōla dimóndi bèl a véd'r-as, specialmènt al sò topspin. La superfìsi in dua al s cata méj l'è la tèra batùda.
Al dascór anc in Itagliàn e 'n pôc in Ingléś e al dróa al bras déstar. Al tîṅ par la squàdra ad balòṅ dla sò sità, al Real Murcia, e anc p'r al Real Madrid.
In dla sò caréra 'l à śugâ daśnóṿ finàli ad turnèo d'l ATP (tuti in sla tèra), vinsénd-an dódas, la prima a Valénsia al 16 'd Avrìl dal 2006 (cónt'r al francéś Gilles Simon batû par 6–2 6–3) dòp èsar pasâ p'r al qualificasiòṅ e avér fat fóra via via di ex nùmar òṅ dal mónd cuma Juan Carlos Ferrero e al rus Marat Safin. Fra i sò tìtui, a gh 'n è anc dū d'l ATP 500, sèmp'r a Acapûlc: qvél dal 2008, vins cóntar 'l argintèṅ David Nalbandian par 6–1 7–6, e qvél dal 2009, in finàl cóntar Gaël Monfils par 6–4 6–4.
In di Gran Slam 'l è stâ bòṅ ad rivàr par tri vòlti in di quàrt dal Roland Garros (in dal 2008 baténd Andy Murray in di utàṿ e pò anc in dal 2010 e in dal 2012) ma 'l à pò sèmpar pèrs da 'l majurchèṅ Rafael Nadal e anc par na vòlta in di quàrt di Australian Open ('l è sucès in dal 2013) batû da David Ferrer dòp èsar stâ avànti ad dū sét.


text:
Mintgin sa chantar!
- Mardi, 3.2.2015, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 3.2.2015, 19:00, RTR
Calicantus è fantasia, amicizia e speranza. Calicantus è ina scola da musica speziala, dapi 20 onns activa en il Tessin. Mintg'uffant che vul s'occupar cun musica è bainvegnì en quella scola da chant senza selecziuns e senza chantar avant. Il motto da Calicantus è numnadamain: «Mintgin sa chantar!» Ussa datti in nov disc cumpact: «O Filii et Filiae». Pliras chanzuns èn dal cumponist tessinais Ivo Antognini. Nus tadlain quellas, e lura anc ina retscha da chanzuns che quasi mintgin da nus ha chantà en sia uffanza: Davent da «Aunghel pertgirader», «Uolp, pertgei has priu laucalva» enfin «Rudi, rudi radiala».
Redacziun: Rosvita Barenius


text:
1Meenti aɨn ɨ Saulo, ayan auj tihuá'anyeechacaa tɨ hua'ucui'ini aɨme ɨ maj ra'atzaahuatya'acaa aɨjna ɨ tavastara'a. Aɨj pu cɨn aɨjna u a'utéeseij aɨjna tɨ tihue'ijtya'acaa u teyujta'a. 2Aj pui'i raatahuaviiri'i tɨ aɨn raatapijte'en ɨ yu'uxari ɨ tɨ cɨn u a'utyarute u teyujta'a ajta a'ahua'a tɨ ayan tyaja'arajtyahuaa tɨcɨn Damasco. Tɨ pua'a nu'u aun huaja'utyauuni ɨ tyaɨte ɨ maj nu'u ra'atzaahuatya'acaa ɨ nyuucari ɨ maj cɨn rɨ'ɨ tityaaju'ucaa ɨ Dioj jemi, aj pu nu'u i hue'irávi'itɨj hua'anajɨ'ɨca'axɨ'ɨn, tɨ'ij nu'u i hua'avi'itɨn u Jerusalén. 3Tɨ'ɨj ari aun vejli'i auma'acaa ajna Damasco, iye'itzi cɨn pu eihua huatátzarajraa. Ute'e pu va'acaanye ajna a'u tɨ a'utyavaaca'a aɨjna ɨ Saulo. 4Tɨ'ɨqui aɨn arajve a chuaata'a. Ti'itɨ pu huanamuajri'i tɨ ayan tiraata'ixaa tɨcɨn: ―Saulo, Saulo. ¿A'ini een cɨn peyan a'ij pua'a nyaruure? 5Aj pui'i ayan tiraataihua'uri'i aɨjna ɨ Saulo tɨcɨn: ―¿A'ataani paj pueen, nyavastara'a? Aj pui'i ayan tyu'utánamuajre tɨcɨn: ―Nyaa nu nyaɨn pueen i nyej i'i Jesús, i paj a'ij pua'a nyaruure. 6Aj pui'i tavastara'a ayan tyu'utanyúu tɨcɨn: ―Ajchesi, aricu u chajta'a. Aa mu muaja'uta'ixaate'esin a'ij pej ye'i huarɨni. 7Majta maɨn ɨ maj jamuan á'ujhua'anya'a, au mu a'utyáuuca'a, camu che'e ave'enyuuca'a. Ti'itɨ mu xaa huanamuajri'i, aru camu a'atɨj a'a a'useij. 8Aj pui'i ajche aɨjna ɨ Saulo. Tɨ'ɨj maunyeeraca'a, capu che'e atányeericaa. Matɨ'ɨj mi ra'anaví'ira'a ɨ muajca'ara'ara'an jetze, meya'uvi'itɨ u Damasco. 9Ayaa pu a'atee a'achu cumu hueica xɨcaj tɨ arácuuni'i, ajta tɨ cai ti'itɨ huacuaa; ayaa pu che'eta na'a a'atee hueica xɨcaj tɨ cai ya'acara'a. 10Saɨj pu a'utyavaaca'a aujna Damasco, a'atɨ tɨ ajta tya'atzaahuatya'acaa. Ayaa pu antyahuaaca'a tɨcɨn Ananías. Aj pui'i tavastara'a huataseijre jemin aɨjna ɨ Ananías. Ayaa pu tiraatajee tɨcɨn: ―Ananías. Aj pui'i ayan tyu'utanyúu tɨcɨn: ―Ye'e nyaj huatejvee, nyavastara'a. 11Aj pui'i ayan tiraata'ixaa aɨjna ɨ tavastara'a tɨcɨn: ―Aricu, aɨjna caayera'a jetze tɨ ayan tyaja'arajtyahuaa tɨcɨn tɨ huataujre'iye. Pata'aj hui paun tyu'utaihua'un ɨ Judás tɨ e'eche tɨ pua'a aun a'utácatii aɨjna ɨ a'atɨ tɨ ayan antyahuaa tɨcɨn Saulo. Tarso pu hui e'ema'acan aɨjna ɨ a'atɨ. Aɨ pu rahuauhuau ɨ Dioj jemi. 12A'atɨ pu nu'u huataseijre aɨjna jemi ɨ Saulo. Tevi pu huataseijre tɨ ayan antyahuaa tɨcɨn Ananías. Ajta ayan tyu'uséijre tɨ aɨn Ananías nu'u ra'ava'amuarej an múutze'en tɨ ij ajtahua'a atanyeere.―Ayaa pu tiraata'ixaa ɨ tavastara'a. 13Aj pui'i ayan tiraata'ixaa aɨjna ɨ Ananías: ―Casi'i, nyavastara'a. Mui'itɨ mu meri naata'ixaa a'ij tɨ ti'itɨ ruure aɨjna ɨ a'atɨ. Eecan pu nu'u a'ij pua'a hua'aruure aɨmej ɨ maj mua'atzaahuate'e aun maj a'uchaatɨme aujna Jerusalén. 14Ajta ijii, aɨmej ɨ mej tie'ijta u teyujta'a, aɨ mu nu'u raata'a tɨ aɨn ya tanyen, tɨ'ij hue'iravi'itɨn hua'anajɨ'ɨca'axɨ'ɨn aɨmej ɨ maj muana'amiche mueetzi. 15Ajtahua'a pu ayan tiraataij ɨ tavastara'a tɨcɨn: ―Aricu. Nyaa nu hui ra'ava'ahuau nyaɨjna ɨ a'atɨ tɨ'ij aɨn nyeetzi jetze ma'acan tihua'uta'ixaate'en aɨmej ɨ mej seij chuejra'a japua e'eche, ajta ɨ hua'arey. Aɨ pu hui ajta nyeetzi jetze ma'acan tihua'utá'ixaate'esin ɨ maj maun a'uchaatɨme aujna u Israel. 16Ayej xaa nya'u, nyaa nu raataseijrate'esin nyaɨjna ɨ Saulo ɨ tɨ ayan tyu'ujxe'eve'e tɨ eihua rajpueiitzi a'ara'ani nyeetzi jetze ma'acan.―Ayaa pu tiraata'ixaa ɨ tavastara'a. 17Aj pui'i á'uraa aɨjna ɨ Ananías. Au pu a'ará'a Judás tɨ e'eche. Aj pui'i aun a'utyajrupi u chi'ita. Ajta e'eyan ra'ava'amuarej an múutze'en aɨjna ɨ Saulo. Aj pui'i ayan tiraatataujte tɨcɨn: ―Ne'ihuaara'a, Saulo. Aɨ pu hui ayan tinaataij ɨ tavastara'a, aɨjna ɨ Jesús tɨ mueetzi jemi a'utaseijre patɨ'ɨj ya va'atamá'acaa. Ayaa pu tinaataij pej pi pajtahua'a atanyeere, ajta paj paɨjna jetze ara'aca'anyen ɨ xaijnyu'ucara'ara'an ɨ Dioj.―Ayaa pu tiraata'ixaa aɨjna ɨ Ananías. 18Cɨme'en pu'u ayan tiraata'ixaa, aitácuurixɨ ɨ jɨ'ɨsaara'an jetze ɨ ti'itɨ naviira'an tɨ huatyaahua. Aj pu'i ajtahua'a atanyeeraca'a. Tɨ'ɨqui aɨn ajche aɨjna ɨ Saulo. Tɨ'ɨqui huamuaɨ'ɨvijhuaca'a. 19Aj pui'i xaa tyu'ucuaa. Ajta ru'uhuatáca'anisti'iri'i. Au pu huatyajturaa hua'a jamuan ɨ maj tya'atzaahuate'e hua'apua, hueica xɨcaj, aujna u Damasco. 20Aj pui'i autyejche tɨ tihua'uta'ixaate'en u hua'ateyujta'a. Ayaa pu tihua'amua'atyahua'a tɨ nu'u yaujra'an pueen ɨ Dioj aɨjna ɨ Jesús. 21Naijmi'i ɨ maj raanamuajri'i, aɨ mu a'ij yá'useijracaa eecan. Ayaa mu tí'ixajtacaa tɨcɨn: ―¿Ni cai aɨn pueen ɨ tɨ a'ij pua'a hua'uruu anna Jerusalén aɨmej ɨ maj rana'amicha'a maɨjna ɨ Jesús? ¿Ajta ni cai aɨjna pu cɨn mu a'uve'eme tɨ'ij amɨn hue'iravi'itɨn hua'anajɨ'ɨca'axɨ'ɨn tɨ'ij hua'utatuire'en ɨ maj tie'ijta aujna teyujta'a anna Jerusalén?―Ayaa mu tyu'urixaatya'acaa. 22Maaj pu'u eitze'e ru'uhuatáca'anisti'iri'i tɨ'ij aɨn ayan tihua'uta'ixaate'en ɨ tyaɨte. Eecan pu hua'utyaamue'itɨ aɨmej ɨ juriiyu ɨ maj Damasco e'eche aɨjna cɨme'e tɨ ayan tiraataxajtaca'a tɨcɨn: ―¡Ee, ayej ti'ayajna, aɨjna ɨ Jesús, ai pu aɨn pueen ɨ tɨ Dioj an yá'ujra ɨ ɨpuari japua! 23A'atzu a'ateevi'ica, aj mu mi raaxa'apɨ'ɨntare aɨme ɨ mej Israel jetze ajtyama'acan mej mi raaje'ica maɨjna ɨ Saulo. 24Nain tujca'ari tzajta'a, majta nain tɨca'ari tzajta'a, au mu e'ityétya'aca'a tɨ a'apueerta a'u tɨ e'iraninyei ɨ juye. Ajta, aɨ pu raamua'areeri'i aɨjna ɨ Saulo tɨcɨn maraatyévi'ira. 25Majta maɨn ɨ seica, ɨ mej tya'atzaahuate'e, aɨ mu ra'atyájra tzaacuri jetze tɨ ve'e. Matɨ'ɨj mi ra'acajtuaa tɨca'ɨmɨ a'atzaj cumu e'ita'a tɨca'a maɨjna ɨ Saulo ɨ jaxu'u jetze. Aj pui'i á'uraa. 26Tɨ'ɨqui aun a'ará'a u Jerusalén. Aɨ pu raxe'eva'acaa tɨ hua'ajtyájaahuate'en aɨme ɨ mej tya'atzaahuate'e. Ma majta, camu raxe'eva'acaa a'ini majtzɨɨnya'acaa. Camu a'atzu ra'atzaahuatya'acaa tɨ aɨn ayan tya'atzaahuate'e aɨjna ɨ Saulo. 27Capu amɨn a'ij, aɨ pu ɨ Bernabé, aɨ pu ra'ancure'evi'itɨ. Aj pui'i ya'uvi'itɨ aɨme jemi ɨ maj tamuaamuata'a japuan hua'apua ara'ase. Ajta hua'uta'ixaa tɨ nu'u aɨn Saulo, aɨjna huaseij ɨ tavastara'a tɨ'ɨj nu'u a a'uma'aca juye jetze, ajta Saulo pu hua'uta'ixaa tzaahuati'ira'a cɨme'e aɨme ɨ maj Damasco e'eche. Aɨ pu tihue'ixaa Jesús jetze ma'acan. 28Aɨj pu cɨn, aun a'utyajturaa aɨjna ɨ Saulo anna Jerusalén. Ajta aɨme hua'a jamuan á'ucha'acanya'a. Tihue'ixaatya'acaa Jesús jetze ma'acan tzaahuati'ira'a cɨme'e. 29Seica pu ajta jamuan tyu'uxajtaca'a. Ai mu aɨn pueen ɨ mej ti'ixaxa'a hua'anyuuca cɨme'e ɨ griego. Eihua mu tyú'urixaatya'acaa maɨjna cɨme'e. Aɨ mu rátyesa'acaa maj raaje'ica. 30Matɨ'ɨj aɨme ɨ maj ihuaamua'ame'en pueen ɨ mej tya'atzaahuate'e, matɨ'ɨj maɨn raamua'areeri'i, aj mu mi ya'uvi'itɨ maɨjna ɨ Saulo aujna a'ahua'a tɨ ayan tyaja'arajtyahuaa tɨcɨn Cesarea. Matɨ'ɨj mi raataityaca'a aun pujme'en chajta'a tɨ ayan tyaja'arajtyahuaa tɨcɨn Tarso. 31Tɨj na'a a'u tɨ na'a maj a'uchaatɨme ɨ mej tya'atzaahuate'e, aujna a'ahua'a tɨ jetzen ajtyama'acan aujna Judea, ajta aujna Galileeya, ajta aujna Samaariya, naijmi'i mu rɨ'ɨ tityeechaatɨma'acaa tyamua'a naa. Eecan mu rucá'anyajcaa ɨ rutzajta'a. Majta maɨjna jetze araujca'anyajcaa ɨ xaijnyu'ucara'ara'an ɨ Dioj ɨ tɨ rɨ'ɨ tihua'uta'a. Meti'itzɨɨnya'acaa aɨjna cɨme'e tɨ pua'a ti'itɨj cɨn ma'utya'ɨtzen ɨ Dioj jemi. Majta huatamui'iraca'a eihua. 32Ajta aɨjna ɨ Pedro, aɨ pu á'ucha'acanya'a hua'amuaara ɨ i'ihuaamua'ame'en ɨ tavastara'a, aɨme pu ajta u a'uvá'amuaaraca'a ɨ seica ɨ mej tya'atzaahuatya'acaa. Au mu e'echajca'a, chajta'a tɨ ayan tyaja'arajtyahuaa tɨcɨn Lida. 33Seij pu huátyau aujna, tyaata'a tɨ ayan antyahuaa tɨcɨn Eneas. Pu'uri a'ateevi'ica arahueica ninye'ira'a tɨ huáca'atii ɨ utaatzi japua. Cɨyaaxara'acaa aɨjna ɨ a'atɨ. 34Aj pui'i ayan tiraata'ixaa aɨjna ɨ Pedro tɨcɨn: ―¡Eneas! Jesús ɨ tɨ Dioj an yá'ujra ɨpuari japua, aɨ pu hui ti'imuahuaate'en. Ajchesi, pata'aj rɨ'ɨ raaruuren mɨ a'utaatzi. Cɨme'en pu'u ayan tyu'utaxajtaca'a, aj pui'i ajche ɨ Eneas. 35Majta maɨn ɨ maj aun huachaatɨma'acaa aujna Lida, majta maujna u Sarón, naijmi'i mu raaseij. Majta jajcuacan cɨn tyu'umuá'a. Mara'antzaahua micu maɨjna ɨ tavastara'a. 36Saɨj tɨ nu'u ajta tya'atzaahuate'e, ajna a'ahua'a pu a'utyavaaca'a chajta'a tɨ ayan tyaja'arajtyahuaa tɨcɨn Jope. Jɨita'a aɨjna ɨ a'atɨ. Ayaa pu antyahuaa tɨcɨn Tabita. Tabita, ayaa pu huataujmua'a hua'anyuuca cɨme'e ɨ griego tɨcɨn Doorca. Aɨ pu ayan rɨjcaa ti'itɨ cɨme'e tɨ i'i xa'apɨ'ɨn. Eihua pu hua'atyava'ɨrihua'a ɨ maj cai a'ij ti'ijviicue'iracaa. 37Tɨ'ɨj Pedro auj aun a'utyavaaca'a aujna u Lida, tijcui'inyaca'a aɨjna ɨ Doorca. Tɨ'ɨqui huamɨ'ɨ. Seica mu racáɨɨri'i maɨjna ɨ mɨ'ɨchi. Matɨ'ɨj mi ru'utyajtua anna ta'anajca tɨ aitya'asi ɨ cuaartu. 38A pu vejli'i pɨtyaja'arɨcɨ u Lida, ajna a'ahua'a Jope. Ajta au pu a'utyavaaca'a aɨjna ɨ Pedro aujna u Lida. A'ini aɨme ɨ mej tya'atzaahuatya'acaa mu'uri ramua'areeraca'a tɨ aun a'utyavaaca'a, aɨ mu hua'utaityaca'a hua'apuaca mej mi ya'uta'ixaate'en a'ij tɨ ti'itɨj huarɨj. Ayaa mu ti'ijree tɨcɨn: ―Pata'aj hui ca'anacan a'ura'ani aujna Jope. 39Tɨ'ɨqui Pedro á'uraa hua'a jamuan. Tɨ'ɨj aun a'ará'a, aɨ mu ya'uvi'itɨ anna tɨ aucá'a ɨ mɨ'ɨchi ɨ cuaartu tzajta'a. Majta maɨn ma juuca ɨ maj mua'antyújjɨɨmuajtaraca'a aɨjna cɨme'e maj huacuii ɨ hua'acɨna'ajmua'a, aɨ mu jemin a'ataváatɨma'acaa. Maujyeinyaca'a. Matɨ'ɨj mi tiraataseijra ti'itɨ cɨɨxuri, majta siicu'uri, ti'itɨ tɨ ti'itaahuacara'a aɨjna ɨ Doorca tɨ che'e ruuricaa. 40Aj pui'i Pedro hua'utaij maj huiracɨɨnye. Aj pui'i titunutaca'a. Tɨ'ɨqui raatyahuau ɨ Dioj jemi. Pɨ pu ancure'evee tɨ'ij raaseij aɨjna ɨ mɨ'ɨchi. Aj pui'i ayan tiraata'ixaa tɨcɨn: ―¡Tabita, ájchesi! Aj pui'i atanyeeraca'a. Tɨ'ɨj i raaseij aɨjna ɨ Pedro. Aj pui'i a'ujyeijxɨ caama japua. 41Ajta e'eyan Pedro pu rajví'i muajca'ara'ara'an jetze. Aj pui'i ra'ajjáj. Tɨ'ɨqui aɨn Pedro, hua'utajee aɨme ɨ i'ihuaamua'ame'en, ajta aɨmej ma juuca ɨ maj antyujjɨmuajtaraca'a. Aɨj pu hua'utaseijra ɨ tɨ huamɨ'ɨ. Pu'uri i'i ruuricaa aɨjna. 42Majta e'eyan nainjapua raamua'areeri'i aɨme ɨ maj maun a'uchaatɨma'acaa aujna Jope. Mui'itɨ mu rá'antzaahua maɨjna ɨ tavastara'a. 43Ajta aɨn ɨ Pedro, a'atzu pu aun a'utyajturaa aujna u Jope. Saɨj pu jemi a'ucatii tɨ navij ti'ihua'aca. Simón pu antyahuaaca'a aɨjna ɨ a'atɨ.
Copyright
Learn More


text:
San Lureenz
El Sant Lureenz (Inglees: Saint Lawrence river; Francees: fleuve Saint-Laurent) l'è un fjüm də l'Amèrica dəl Noort, spartii in fra el Canadá e i Staad Ünii; l'è lungh cumplessivameent in süi 3.800 km, dəl Laagh Süperiuur (inturna a la citaa də Duluth) al sò estuvari in də l'Ucean Atlàntich. A vèss preciis, però, el Sant Lureenz l'è dumá el tocch də 1.200 km in tra el laagh Ontari e l'ucean. El sò basin imbrìfer l'è grand circa 1.600.000 km².
L'è un fjüm də grossa impurtanza ecunòmica pər i düü pajees cə el traversa (in absulüt, vün dii püssee impurtant dəl muund); l'è inscì impurtant cə in dii an g'han cunstruvii in tütc el sò curs un muntun də strutüür pər süperá i deslivej cə sə encuntren.
L'è staa anca prezziuus aj teemp də la culunisazziun dəl cuntineent, viist cə i culòni el druvaven pər ná invers l'interna dəl cuntineent də l'ucean.
I citaa püssee impurtaant cə sə encuntren in də la sò cursa hin Quebec e Montreal.


text:
Micrurganism
Ön micrurganism l'è ön vèser urganegh ca i veser ümà i pöl mia ét a öcc biót.
I micrurganism i pöl vès
- pusitif samai che i serf al òm per viver (flora baterega antestinal)
- negatif, o patogegn samai che i fa dei dagn al òm, prezempe chèi che i fa ègner le enfermese
- neuter samai che i vé mai a cuntat cont l'òm (prezempe chèi che i vif an ambiencc a temperadüre alte altènte, o sensa ussigen) o che i ga fa mia nagót
An sa cognóss amò poch pochèncc, dóma chèi che sa pöl cultià an laboratòre


text:
Questo articolo è già stato letto 28966 volte!
Student del 5° an al Liceo Artistich de Poza, Gianmarco l’era n tous gustégol e algegher, sportif e pien de voa de viver, n amich e n pont de referiment per n muie de joegn, che i à empienì facebook de messajes, pensieres, recorc e retrac.
Canche l Segnoredie se porta demez n joen tel fior di egn l’é senester se n fèr na rejon. Resta demò la speranza che amàncol chesta tragedies les posse ge servir a zachei de etres: i fèr pissèr, stèr ascorc, entener l gran valor de la vita.
Gianmarco l’era l fi de Cristina Marchetti, redatora de La Usc de Fascia: se strenjon apede ela, perché perder n fi l’é l dolor più gran che posse esser per na mère, e ence a duta sia familia. L’é senester troèr la paroles.
L’ùltim don de Gianmarco l’é stat chel de donèr si orghegn: i genitores à consentì a la donazion, descheche el aessa volù, acioche amàncol zachei de etres posse viver, o viver miec, de gra a el.
I Comuns de Moena e de Vich, olache Gianmarco l’aea stat e l stajea ades, i à descancelà o sburlà la scomenzadives da carnascèr pervedudes per mèrtesc gras. Doman da sera da les 8 vegnarà dit sù l rosèr tant te capela de Vich che te gejia de Sèn Vile a Moena. La sepoltura de Gianmarco sarà en jebia ai 11 te gejia de Sèn Vile da la does domesdì.


text:
Taormina
Taormina l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Messina. El g'ha presapóch 9.902 abitàncc, 'na superfìce de 13 km² e 'na densità de 762 ab./km². El cunfìna coi cümü de Calatabiano (CT), Castelmola, Castiglione di Sicilia (CT), Gaggi, Giardini-Naxos, Letojanni. La cità de Taormina l'è colocàda 'nsìma al mut Tauro.
Galeria de foto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Etna - vést de Taormina
-
-
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
-
In pitschen sguard enavos en l'istorgia
L'istorgia dal Parc Naziunal davent da la fundaziun da l'emprim parc dal mund il 1872 en ils Stadis Unids fin oz.
Emissiuns e contribuziuns
-
Tobia giud via
Tobia Valär è viandà tras il Parc Naziunal Svizzer. Tge ch'el ha tut vesì e tgi ch'el ha entupà pudais guardar qua.
-
Il Telesguard ha guardà en il Parc
Il Telesguard ha rapportà en vista al 100avel giubileum dal Parc Naziunal Svizzer ord al Parc e da la regiun.
-
Las truvaglias
Gia en il passà è il Parc Naziunal Svizzer adina puspè stà tema tar RTR.
Chartas
-
Chartas dal Parc Naziunal Svizzer
Ina giada in zichel in’autra vista sin il Parc Naziunal Svizzer.


text:
Jessica Rossi
La Jessica Rossi (Sènt, 7 ad Śnar dal 1992) l'è na spurtìva emigliàna ch'la tira cun al sćiòp, mdaja 'd òr a gl'Ulimpìadi ad Lóndra dal 2012. L'è élta 170 cm e la péśa 55 chilo.
Biugrafìa
Nada in pruvìnsa ad Frara, a quat'r an la sa stablìs a Crevalcôr.
Dòp avér far al sò debùt in camp internasiunàl a 'l Campiunâ Mundiàl ad tîr dal 2007, la s piàsa a 'l sèst pòst a i Mundiài dal 2008 cun 67 piatèi insfilsâ e pò l'è quìnta a i Campiunâ 'd Europa. In dal 2009, quànd la gh'iva sōi darsèt an, la vins i Campiunâ itagliàṅ, europeo e mundiàl ad tîr.
Vinsidōra dla mdàja ad brónś in dal tîr a vōl dal 2010, la s piàsa a 'l 21śum pòst a i europeo e pò a 'l tèrs pòst a i Mundiài. In dal 2011 l'à vins la cópa dal mónd ad tîr, rivànd pò 18śma a i Mundiài ad Belgrâd.
Al 19 'd Avrìl dal 2012 i gh'aṅ dâ al culàr 'd òr par mèrit spurtìṿ.
Al 4 'd Agóst la vins la mdaja 'd òr a gl'Ulimpìadi ad Lóndra dal 2012 faghénd anc al rècord mundiàl ciapànd 99 piatèi su 100, pasànd al qualificasiòṅ sénsa far gnanc un śbali, insfilsànd tut i sò 75 piatèi. L'à dedicâ la sò mdaja a i taramutâ dl'Emìglia, la sò regiòṅ.