text:
Tesla
I califurniàṅ Tesla i èṅ un grup hard & heavy americàṅ, furmâ a Sacramento in dal 1984. I aṅ vindû da piò ad 14 migliòṅ ad disc in di sól Stat Unî. Al nóm ch'i àṅ sarnî al daśvèṅ da 'l inventór e inśniér sèrb Nikola Tesla.
Biugrafìa
Gl'Inisi (1982-1985)
Al grup al taca a sunàr cun al nóm ad City Kid in dal 1982 p'r òpra dal basìsta Brian Wheat e dal chitarìsta Frank Hannon. Par cumpletàr la furmasiòṅ i vénan ciamâ al baterìsta Troy Lucketta (ch'l iva laurâ cun Eric Martin, in séguit leader di Mr. Big), al cantànt Jeff Keith e il chitarìsta Tommy Skeoch.
A 'l inìsi la band la s fà i òs faghénd di cuncèrt insém a di atri grup cuma i Dokken e di demo prudót par Ronnie Montrose.
Pian piâṅ i s faṅ avanti al cà discugràfichi par met'r-i sóta cuntràt e Tom Zutaut (quél ch'l iva pascâ Mötley Crüe e Guns N' Roses) al gh fà firmàr par la Geffen Records in dal 1985.
I prim dû disc (1986-1990)
In dal 1986 a vèṅ fóra al prim disc ciamâ Mechanical Resonance, un disc ch'al ś mōṿ a la granda fra 'n hard rock clàsic e al street metal ad chi an lè. Ez come ez go, Cumin' atcha live e Rock me to the top i èṅ di braṅ rock da stadi, Little Suzi (cover di Ph.D) e Modern Day Cowboy i èṅ i sìngui mènt'r i lènt i èṅ Changes e Before my eyes, cansòṅ ch'la sèra un disc ch'al n gh'à minga di cai.
Dòp la publicasiòṅ dal disc, al grup al partìs p'r un tour insém a David Lee Roth, Def Leppard e Poison.
In dal 1989 'l è al tùran ad The Great Radio Controversy, àlbum cgnusû p'r avér-ag dèntar dû di sò lènt più famóś: Love song (un braṅ da pianśàr tant 'l è pîṅ ad sentimènt ch'i tóśan al cōr) e Paradise e di clàsic quài Hang tough, Lady luck e Makin' magic.
In dal 1990, prima ch'i gnìsan fóra i unplugged 'd MTV, i regìstran un disc dal viṿ, cun dal versiòṅ acùstichi di sò braṅ più famóś e dal cover cuma We can work it out di Beatles, Mother's little helper di Rolling Stones o Signs un sucès dal 1971 di Five Man Electrical Band. Al tìtul dal lavór 'l è Five Man Acoustical Jam e in urìgin al gh'iva da èsar sól un cuncèrt ad beneficénsa, tgnû al 2 ad Luj dal stés an al Trocadero ad Philadelphia, ma pò 'l éra gnû fóra quèl ad fat bèṅ ch'al sarév stâ un pcâ far-al minga scultàr da tut.
Al sucès pîṅ ad Psychotic Supper (1991-1993)
In dal 1991 i Tesla i fànan gnir fóra al lór tèrs disc ad studi, Psychotic Supper, un disc granìtic, sènsa punt ad màgar, cun i dû chitarìsta Skeoch e Hannon a fàr al cant e al contarcànt, specialmènt in dal prim sìngul Edison's medicine (na canta ch'la tóś la part ad Nikola Tesla còntra 'l nòstar Guglielmo Marconi) e in Don't de-rock me, rabìda e catìva cum a n s éra mai vist prima, ma a val la péna arcurdàr un braṅ 'd òt minùt e mèś, Song & emotions, un tribùt p'r al dasfurtunâ e amìg Steve “Steamin” Clark, chitarìsta di Def Leppard mòrt da pôc.
Dégn ad nòta anc la dura Freedom slaves, 'l hard rock 'd Had enough, un braṅ ch'al par gnû fóra dal làpis di Mötley Crüe, e i sìngui Call it what you want e What you give.
I Tesla i ś mòlan (1994-1999)
In d'l Agóst dal 1994 a véd la luś al quàrt àlbum in studi, Bust a Nut (Rómpar na nóś, par via dla cupertìna in du a ś véd na màchina par schisàr e vèrar al nóś), 70 minùt 'd hard rock a la sò manéra, cun di braṅ dur (Solution, Action talks) misćiâ a quéi più lènt (Need Your Lovin, sìngul insém a Mama's Fool e A lot to Lose) ma al ròbi i n gìran minga cuma prima parchè al riva a ciapàr sól un disc 'd òr in dal 1995.
L'edisiòṅ giapunéśa dal 1998 dal disc la gh'à dèntar un braṅ da piò, la cover di Led Zeppelin The Ocean.
Subìt dòp la registrasiòṅ d'l àlbum, Tommy Skeoch al vèṅ butâ fóra dal grup parchè al ś fava ad dròga.
Anc s'al grup al sarév stâ custrét par cuntràt a publicàr àtar dû disc par la Geffen, la cà discugràfica la parmét a i sinc califurgnàṅ ad mulàr-as e a tór dal stradi da par lór. Tut quést chè a sucèd pròpria in dal 1994, finî al tour.
Fiṅ lè i Tesla i ìvan vindû quèl cuma 14 migliòṅ ad disc.
A cal punt lè i sinc i tàcan dal caréri sulìsti, briśa rivànd però a i livèi ad prima.
Al ritóran (2000-2004)
Dòp soquànt an, i Tesla i tórnan insém al 25 'd Utóbar dal 2000 cun tut i mémbar uriginài in ucaśiòṅ 'd un cuncèrt tgnû a Sacramento e pò par tri in Dicémbar.
I cuncèrt i cuntìnuan anc 'l an dòp, fra Favràr e Utóbar, e i Tesla i i rigìstran faghénd gnir fóra un live dópi in dal Setémbar dal 2001 par la nóva cà discugràfica, la Sanctuary Records. Al tìtul dal lavór 'l è Replugged live.
Sèmpar par la Sanctuary, e a distànsa ad déś an dal precedènt, al grup al fà catàr in di negòsi un disc nóṿ in dal Mars dal 2004, Into The Now ('l ùltim cun Tommy Skeoch) ch'al s piàsa a 'l 31śum pòst dla clasìfica dla Billboard vindénd da piò ad 30.000 còpi la prima stmana e 10.000 a la stmana in séguit. I sìngui tirâ fóra i èṅ Caught in a Dream e Words Can't Explain. D'arcurdàr anc al duri Miles Away e Got No Glory, la title track e What a shame. Heaven Nine Eleven pò la dascór d'l atintâ 'd Osama Bin Laden al tóri śmèli ad New York dal 11.09.2001.
Témp 'd adès (2005-2011)
In dal Śugn dal 2007 i Tesla i faṅ gnir fóra 2 disc divìś ad cover, Real to Reel e Real to Reel 2, ch'i védan al debùt al nóṿ chitarìsta Dave Rude. Fra i 25 braṅ a gh'è All the young dudes ad David Bowie, Seasons of wither di Aerosmith, War pigs di Black Sabbath, Is it my body 'd Alice Cooper, Space truckin’ di Deep Purple e Honky tonk women di Rolling Stones.
A la fiṅ 'd Agóst i Tesla i dìśan ch'i tacaràṅ un tour in Austràglia, Giapòṅ e Europa da Utóbar a Nuvémbar, al prim da 16 an a sta part.
In d'l Utóbar dal 2008 a véd la luś 'l utàv disc in studi dla band americàna, Forever More, prudót par Terry Thomas, quél ad Bust a Nut. In dla cupertìna a ś véd dû schèltar in śnòć, òṅ in frònt a c'l àtar, ch'i s imbràsan cuntènt. Dòp vint-sinc an insém i Tesla i èṅ incóra bòṅ ad far un disc frésc, sèmpar in dal nóm d'l hard rock ad livèl élt. Forever more, Pvt Ledbetter e i sìngui I Wanna Live, Breakin’ Free e Fallin’ Apart i èṅ i braṅ ad punta.
Furmasiòṅ
Quéla 'd adès
- Jeff Keith vóś (1984-1994, 2000-incō)
- Frank Hannon chitàra, pianofòrt, òrgan (1984-1994, 2000-incō)
- Dave Rude chitàra (2006-incō)
- Brian Wheat bas, pianofòrt (1984-1994, 2000-incō)
- Troy Luccketta baterìa (1984-1994, 2000-incō)
Ex-cumpunènt
- Tommy Skeoch chitàra (1984-1994, 2000-2006)
Discugrafìa
Album in studi
- 1986 Mechanical Resonance
- 1989 The Great Radio Controversy
- 1991 Psychotic Supper
- 1994 Bust a Nut
- 2004 Into the Now
- 2007 Real to Reel
- 2007 Real to Reel 2
- 2008 Forever More
- 2011 Twisted Wires
Album dal viṿ
- 1990 Five Man Acoustical Jam
- 2001 Replugged Live
- 2002 Standing Room Only
- 2003 Extended Versions
- 2010 Alive in Europe
Racòlti
- 1991 Bonus & Unreleased Rare Tracks
- 1995 Time's Makin' Changes - The Best of Tesla
- 2001 20th Century Masters - The Millennium Collection: The Best of Tesla
- 2008 Time Machine - box set
EP
- 2007 A Peace Of Time
Culegamènt estéran
- (EN) Sit uficiàl
- (EN) Spasi su MySpace
- (EN) Al vìddeo 'd Edison's Medicine in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Gettin' Better in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd Hang Tough in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd I Wanna Live in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Little Suzi in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Love Song in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Modern Day Cowboy in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Need Your Lovin’ in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Paradise in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Stir It Up in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad The Way It Is in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad What You Give in sal Youtube


c: text/html

text:
Venian
Venian (nom ufizial in italian: Veniano) l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l cunta 2 957 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 3,2 km² e ona densità de 924 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Appian, Fenegrò, Guanzaa e Luragh Marinon.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Venian l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gyeongsangnam-do
Gyeongsangnam-do (Süd Gyeongsang; hangul: 경상남도; hanja: 慶尚南道) a l'è una pruvincia in del südest de la Curea del Süd. La sò capital a l'è Changwon.
La pruvincia la cunfina cun Gyeongsangbuk-do (al nord), Jeollabuk-do (al nordest), Jeollanam-do (al oest), e i cità metrupulitan de Daegu, Ulsan e Busan.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La pruvincia l'è staia creada in del 1896, dürant la dinastia Joseon, e pö l'è devegnüda part de la Curea del Süd quand el paes l'è devegnüü indipendent in del 1948.
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gyeongsangnam-do l'è dividüda in 8 cità (si; 시) e 10 cunte (gun; 군).


text:
Buddism
El buddism l'è la religon (o la filosofia) basada sora i insegnament de Siddharta Gautama (che l'è deventaa el Buddha).
Questa religion chì la toeu origen in de l'India e la se diffond osca a l'Asia cental, el Tibet, el Sri Lanka, el sud-est de l'Asia, la Cina, la Corea e 'l Giappon. Incoeu, el buddism l'è deventaa relativament popolar anca in del mond occidental. Se calcola che gh'hinn intra 230 e 500 milion de buddista al mond.
Siddharta Gautama a l'era fioeu d'ona fameja ricca e influenta. Però, a l'etaa de 29 agn el bandona tutta la soa ricchezza e 'l comenza ona vita d'asceta, con l'andà in gir per el mond. El s'introduiss al cognossiment di upanishads e, a l'etaa de 35 agn, el conseguiss quell che l'eva dree a cercà: immobel al pee d'on arbor per quarantanoeuv dì, el descovriss el misteri de la liberazion, el nirvana. Inscì, el se convertiss in del Budda, che 'l voeur dì l'"Inluminaa". El moeur a l'etaa de 80 agn, dopo d'avè ottegnuu per primm la fin del desideri e de l'azion (quell chì l'è 'l nirvana).
Despoeu la soa inluminazion, el comenza a cuntà sù in gir el sò dharma, o la veritaa buddista. El nucli del Buddism l'è faa sù del Sermon di Quatter Nobel Veritaa:
- Tucc i vit l'è piena de patiment, de frustazion denanz a quanto l'è brev e curt el mond, che 'l muda semper. Gh'è negott de stabel, el scappa via tusscoss.
- L'origin del patiment la se troeuva in del magon de viv, in del desideri de realizzàss, de 'vèggh la robba.
- El patiment el se smorza via cont el smorzà la sed de viv, de god, de fà sù robb.
- El cammin che 'l menna al Nirvana l'è 'l nobel cammin di vott pass. Chi che 'l ghe va dree el se vesina a l'inluminazion.
I vott pass hinn quei chì:
- Cognoss ben benon i quatter veritaa.
- Deslontanàss de l'odi e de l'invidia.
- Dì minga bosii, trasà minga via i paroll.
- Comportàss ben.
- Guadagnàss de viv senza fà del mal.
- Ispirà di bonn azion.
- Andàggh minga adree ai desideri.
- Fà de la meditazion.


text:
Izé
Izé (Iseo en italià) l'è 'n cümü de 9 179 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]) de la Pruvìncia de Brèsa. El se tróa sö la spónda bresàna de Lach d'Izé.
Cuntegnüü
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La prezènsa de 'n sit abitàt de 'na sèrta 'mportànsa a Izé zabèla 'n época altomedievàla l'è confermàda del ritromènt de sotradüre sparnegàde en divèrsi pòscc: de la zòna de la piéf 'nfìna ai cimitéri saltàcc fò arènt a le stràde per la Al Trómpia e la Al Camònega. Chèl piö consistènt l'è stat troàt en località Bréda, 'ndóche gh'è vignìt fò öndes tómbe datàbii per mès dei repèrcc che gh'ìa dét, entùren ai sècoi VI-VII.
Izé l'è lüminàt la prìma ólta con nòm de "Hisegies" endèn docümènt imperiàl de Lotario I del 837 endóche vé confermàt al Monastér de Santa Giulia de Brèsa le sò proprietà e le sò córcc[2].
Endèl "Polittico de Santa Giulia", 'na sort de 'nventàre de le proprietà del convènt datàt 'ntra la fì del sècol IX e 'l prensépe del sècol X, gh'è lüminàt apò 'n castèl che isé 'l rezültarès giöna de le strütüre de diféza piö antìche del teretóre bresà.
Endel sècol XIII l'è pasàt sóta la Signuria de 'na faméa potènte del pòst, i Oldofrédi, enfina che 'ndèl 1385, el diènta part del teretóre Bresà.
Endèl 1927 a Izé gh'è stàt tacàt dét apò a i cümü de Clüzàne e Pilsù.
De éder[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La piéf de Sant Andrèa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La tradisiù la dis che a postà zó la prìma préda de la céza pievàna el sàpe stat San Vigìlio, èscof de Brèsa e sant patròno de Izé, che 'l s'è riparàt ché endèl sècol VI per scapàga ai Bàrbari. El campanìl, en stil romànich l'è del sècol XII e 'l tradés en maniéra ciàra l'urìgin lombàrda de i laoradùr che i l'ha fat sö. Sö la faciàda dèstra de la céza che al dé d'encö la g'ha trè naàde, gh'è colocàt l'Arca Gòtica del Giàcom Oldofredi, Sciòr de Izé e de la Franciacürta, che 'l g'ha fat fà sö le müre de Izé e che l'è mórt endèl 1325.
El Castèl[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Castèl dei Oldofredi el se tróa a l'estremità meridiunàla del cèntro stòrich del paés, ensìma a 'n sperù ruciùs. El consèrva amò bé la sò strütüra uriginària ma l'è mìa tat vizìbil gne del cèntro stòrich gne del de fò perchè l'è schèrmat de le custrusiù modèrne che gh'è stat fat sö töt entùren. La part piö antìca la par véser la bàze de 'n turiù endèla par meridiunàl de l'edificio, datàbil, per vìa de le tècniche de custrusiù, entùren ai sècoi XI o XII[3].
La fortèsa la g'ha bàze quadràda con dele tór de préda ai quàter cantù. L'ìa stàt encendiàt del Barbarósa ai tép de le guère che 'l gh'ìa fat cùtra i cümü de l'itàlia setentriunàla e l'ìa stat risistemàt endèl 1161 de part del Giacom Oldofredi.
Dòpo 'l 1454, i venesià i l'ìa dopràt come séde de 'na guarnigiù militàr. El sècol dòpo l'è stat dat en mà ai frà de l'ùrden dei capucìni, ma dòpo che chèsti i è stacc casàcc vià de Napuliù, el castèl l'è nat en pó 'n ruìna, 'nfìna a che endèi öltem agn l'è stat restaüràt del cümü e gh'è stat fat dét la Bibliotéca comünàla.[4]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Izé l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.
- ↑ Còdes Diplomàtich de la Lombardìa Medievàla - Lotharii I imperatoris diploma (837)
- ↑ Angelo Valsecchi: "Archeologia urbana in Iseo", en "Notizie Archeologiche Bergomensi, 17, 2009", pag 144
- ↑ www.negri.it.


text:
1E a ongeim el anghel a uluutrombetang. Ak milsa btuch el rirebet er a chutem, e a kiis er a diak a btil deliobech a le bilsang. 2Ng ngiluu a chesmerel a diak a btil deliobech ma chat a miltebetobed er ngii, el ua chat er a stob; a sils ma melidiul a di mlo milkolk er ngiil chat el mlar a diak a btil deliobech el mei. 3A chebud a mle kaitebetobed er ngiil chat el mer a chutem, e mlor ngiil chebud a osisiu el klisiich el ua klisichel a iusbeluu. 4Ng mlor ngiil chebud a tekoi el kmo ng diak molemall a chudel ma kerrekar ma ngii di le dellomel; ngdi sebechir el omekcharm er tirkel chad el dimlak olengchelel a Dios er a medal a bderrir. 5A ikel chebud a dimlak le kirel el omekoad er tirkel chad, ng di mle kirel el omekcharm er tir el eim el buil. A rengelel sel lomekcharm a di ua rengelel a bengchel a iusbeluu. 6A chelsel a ikel eim el buil, e a re chad a mo osiik er a kodall, e diak el sebechir el metik er ngii; ng mo sorir el mad e ngdi kodall a mo chemiis er tir. 7A ikel chebud a mle ua teletelel a uos el kldmokl el mor a mekemad; ng mle kldoel a kor a krone el kolt er a bderrir e a klidm er ngiil chebud a mle ua klidm er a re chad. 8A chiul a mle ua chierir a redil, e a ungelel a mle ua ungelel a laion. 9A ulul a mlar ngii a tekerengel el kor a deel, e a rrekel osebekel a ua derremkel a betok el mlai er a mekemad el longetakl a uos el remurt el mor a mekemad. 10Ng ngar ngii a kemril el chemur olsengel el ua omengchel a iusbeluu, e a ikel kemril a ngar ngii a klisichel el lousbech el omekringel er a re chad el eim el buil. 11Ng ngar ngii a king el mengedereder, el ngikel anghel el oungerachel er a diak a btil deliobech. A ngklel er a Hebru a Abaddon; e a ngklel er a Grik a Apollyon (el belkul a kmo “Ngikel Melemall”). 12A kot er a ikel kdekudel el tekoi a merekong; e dirk medechel a erung el kirel mei. 13E sola e ng kuk mocha outrom-betang a ongelolem el anghel. Ak rirengesii a ngor el tilobed er a ikel eual bkul a olengetongel el kolt el ngar medal a Dios. 14Tial ngor a dilu er ngikel ongelolem el anghel el oba trombeta el kmo, “Mkedekedeterir tirkel teual anghel el llechotel el ngar sel kloul Omoachel Eufrates” 15Me tirkel teual anghel a milekedoked; te mle kldmokl el kirel itial sikang, er itial sils, er itial buil, ma rak el kirir el mo omekoad er a tar edeitiud er a re chad er a beluulchad. 16Te silbedak er a ildisir a re soldau el ngar a uos el kmo, ng mle 200,000,000. 17A ues el kilsang a mle ua tiakid a blekerdelel a uos er ngii; a re mlar bebul a ikal uos a mlar ngii a tekerngel a ulurir el bekerkard el kor a ngau, e mellemau el ua sapphire, e bibrurk el ua sulfur. A bdelul a ikel uos a mle ua bdelul a laion, e miltebetobed a ngau, ma chat, ma sulfur er a ngerel. 18Ma tar edeitiud er a re chad er a beluulchad a mlad er a edel kerior, ng ngau, ma chat, ma sulfur el metebetobed er a ngerel a ikal uos. 19Ele klisichel a ikal uos a ngar a ngerel ma kemril. A kemril a ua bersoech el ngar ngii a bdelul, me ng ousbech el omekcharm er a re chad. 20E tirkel medechel el chad er a beluulchad, el tirkel rokui el dimlak le mad er a ikal kerior, a dimlak lobult a rengrir el mo cheroid er a ikel di lurruul el tekoi. Ng dimlak le meterob el mengull a mengelengalek el reng, ma bleob el rruul er a kolt, ma silber, ma brons, ma bad, ma kerrekar, el diak el sebechel lomes, ma ka lorrenges, ma ka lorael. 21Ng dirrek el dimlak lobult a rengrir er a koadelchad el le blar ngii, ma olai ma deleboes ma omerechorech.
Copyright
Learn More


text:
Michail Ivanovič Kalinin
El Michail Ivanovič Kalinin (Mиxaил ИBaHoBич KaлиHиH in russ; 19 november 1875 - 3 giugn 1946) l'è staa on politich e rivoluzionari bolscevich sovietich.
Biografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Kalinin l'è nassuu a Verchnjaja Troica, in Russia de ona famiglia de paisan. In del 1889 l'è andaa a Pedergrad e l'è diventaa on operari. In del 1898, inrabii per la politiga del zarismo e per i condizion terribil di lavorador el s'è giontaa al Partii Operari Socialdemocratich Russ. L'ha partecipaa a la Rivoluzion d'Ottober cont i bolscevich e l'è diventaa on sostenidor del Lenin.
El Kalinin el gh'ha avuu di caregh important: a partì del 1919 l'è staa member candidaa del Politburo del Partii Bolscevich, con l'entrà a fànn part attivament in del 1925. Tra 'l 1919 e 'l 1946 l'è staa President del Soviet Suprem, var a dì capp del Stat de l'Union Sovietica. In del 1941 l'ha affiancaa el Stalin, che l'era staa appena eleggiuu Primm de l'URSS, var a dì capp del governo.
Duranta i epurazion di ann '30, l'ha contribuii a sanà divers error in de l'applicazion de la linea del Partii che hinn staa poeu anca denunciaa del governo sovietich medemm. Per quest el se ciappaa el soranòmm de car nònno Kalinin. Ma intrattant el gh'ha avuu a bon cunt on ròl fondamental in di condann di dirigent epuraa.
El Kalinin el s'è dimess de la presidenza pòcch innanz de morì. L'è mòrt in del 1946 e 'l gh'ha avuu on funeral de Stat. La città prussiana de Königsberg, appena conquistada de l'Armada Rossa, l'è staa renominada Kaliningrad in sò onor.


text:
Alofun
Int la funulugia, un alofun l'è vun di tanti son d'una lengua ch'i fan part de l'istess funema. El se distingua dal funema perchè el gh'ha no l'abilità de cambià el significaa d'una parola, e perchè la sua presenza la se pö preved dal cuntest. Presempi, in ticines (in certi cas) el son [ʃ] l'è un alofun del funema /s/. (i alofun i se meten semper int i parentes quader, menter i parentes de sbiess j'hinn per i funema).
Int una parola cume "stiva" (ticines: [ʃti:və]) el funema /s/ l'è parnunziaa [ʃ] perchè l'è d'inanz a una plusiva fruntal. Quest el vör dì che, in ticines, [s] e [ʃ] j'hinn in distribüzion cumplementar; overa, el passag da [s] a [ʃ] l'è prevedibil dal cuntest. La parola "stiva" in ticines la sarà semper parnunziaa [ʃti:və] e mai [stivə], ma funemicament la sarà /sti:və/. In ingles inveci, la diferenza fra [s] e [ʃ] l'è mia prevedibil, e i parol cume /ʃu:/ (shoe) e /su:/ (sue) i gh'han di significaa cumpletament diferent (scarpa e denuncià).


text:
Stor
Stor l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent.
El g'ha 'na popolasiù de 4 700 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 62,9 km² e 'na densità de popolasiù de 75 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Cundì, Bagulì (BS), Briù, Tiarno di Sopra e Bondù.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Anzan (CO)
Anzan (nom ufizial in italian: Anzano del Parco) l'è on comun de la Provincia de Còmm de 1 771 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 3,3 km² e 'na densità de 537 ab./km².. L'è tacaa ai comun de Alseri, Alzaa, Luragh d'Erba, Monguzz e Orsenigh
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Anzan (CO) l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
«Las storgias da l'A13»
-
Dumengia, 10.7.2016, 9:03
Il viadi cumenza a Maiavilla e finescha sin l'area di servizio a San Vittore.
Legenda da maletgs:
Sche tavlas pudessan raquintar istorgias ...
RTR, R. Müller
L'autostrada A13 dal San Bernardin enconuscha bleras istorgias: da la via che dat il paun da mintgadi, da stgadanadas, e da quels che fan opposiziun cunter la lingia planisada. Il Radio Rumantsch ha fatg in viadi da Maiavilla enfin San Vittore. Cun in töf d'anno tubac ans essans fatg a la tschertga da «l'istorgia e da las storgias» da l'A13.
Redacziun: Rafael Müller
Infurmaziuns tar l'emissiun «Antenne»
Lemissiun «Antenne» dals 15-09-1972 da la televisiun svizra davart la dispita per la lingia da la N13 tras la Tumleastga. Da vesair èn ils giuvens Bartolome Tscharner e R. Knecht dal Neues Forum Domleschg, l'inschigner superiur dal Grischun Hans Fuhr ed il cusseglier naziunal Jakob Bächtold da la cumissiun federala per la protecziun da la patria e da la natira.
Antenne
9:18 min, dals 15.9.1972
Preparativas: «Cun quest töf na giess jau betg sin l'autostrada.»
-
Björn Wagener è mecanist da töfs a Domat ed il possessur da la Condor A250.
RTR
1/1
Maiavilla: Il viadi entschaiva cun folclora sin il pausadi Heidiland
-
Per in tschincun datti ina purziun folclora...
RTR
1/3
-
...e Heidi e Peter beneventan ils viagiaturs da l’A13.
RTR
2/3
-
Duessa u duessa betg?
RTR
3/3
Trimmis: Fusiun d’autostrada per 100 milliuns tranter Cuira e Zezras
-
Roman Kurath è ils responsabel da l’ASTRA per spustar il vial dal nord.
RTR
1/4
-
La punt per la selvaschina è gia bajegiada.
RTR
2/4
-
Anc passa il vial cunter nord dasper las chasas da Trimmis.
RTR
3/4
-
Questa punt dal vial cunter nord sto tegnair be pli enfin il 2018.
RTR
4/4
Domat: la curva enturn santeri
-
Nagin paus sin il santeri dasper la baselgia da Son Gion.
RTR
1/10
-
La vista da Son Gion sin la tuma Turera en direcziun Cuira: oz...
RTR
2/10
-
... e l’onn 1962.
MAD
3/10
-
La vista en direcziun Surselva: oz ...
RTR
4/10
-
... durant la construcziun (i ardeva gist in clavà)...
MAD
5/10
-
...ed avant che l’autostrada è vegnida a Domat.
MAD
6/10
-
La tuma Semanle tranter Domat e Favugn na datti betg pli. Ella era enta pe a la nova via naziunala, bajegiada dal 1961 – 63.
MAD
7/10
-
Theo Haas, il president da la Vischnanca burgaisa da Domat ha archivà trais ordinaturs plain correspundenza e plans da la construcziun da la segunda etappa cun quatter vials (averta il decemebr 1989).
RTR
8/10
-
1961 ha la Vischnanca burgaisa vulì dapli raps per il terrain (protocoll da la Vischnanca burgaisa da l'onn 1961)...
RTR
9/10
-
... bun diesch onns pli tard hai gia dà dapli discussiuns pervia da l’autostrada (resoluziun da la Vischnanca burgaisa da l'onn 1972).
RTR
10/10
Farschno: La Tumleastga fa encunter
-
«Precis qua fiss la l’autostrada passada», Bartolome Tscharner ch’era l’onn 1972 il president dal Neues Forum Domleschg.
RTR
1/3
-
Er ils chastis da Farschno ed il cuschinier da renum Andreas Caminada avessan oz dapli canera.
RTR
2/3
-
Protestà cun success: Oz passa l’autostrada tranter Farschno e Tusaun.
RTR
3/3
Andeer: Ina pitschna baterlada en mez vischnanca
-
L’hoteliera en pensiun Annalea Salis è cuntenta cun la lingia da l’autostrada. En vischnanca èsi bel quiet.
RTR
1/1
Sufers: I vegn surpassà vinavant
-
Entschatta zercladur hai dà in nausch accident cun trais morts ed endisch blessads sin l’autezza da Sufers.
RTR
1/2
-
Abitants da la Valragn e politichers sa dumondan ussa, co ch’ins sa far pli segira la via? – Uschia betg!
RTR
2/2
San Bernardin: La vischnanca e la letargia
-
Betg be ils implants dad ir cun skis èn serrads, er il Caffé Internazionale è serrà e la chasa venala.
RTR
1/4
-
Er l’hotel National è serrà – avant blers onn ha qua anc il Conte Cavour fatg susta.
RTR
2/4
-
Averta è persuenter la Chesa Veglia. Il possessur Rico Beer ha ragischs rumantschas.
RTR
3/4
-
Autostrada u la via sur il pass?
RTR
4/4
Tras la Mesolcina
-
Èn las punts schumellinas da Cascella (173 meters) e Nanin (192 meters) ina part dad ina cuntrada moderna, u disturban ellas il maletg?
RTR
1/3
-
L’A13 passa sut la vischnanca e la baselgia da Mesoc.
RTR
2/3
-
In’excurs a l’ur da l’autostrada: Ina giada devi el Mesauc er ina lingia dal tren. La staziun da San Vittore raquinta dad auters temps. Oz ins va cun auto.
RTR
3/3
San Vittore: Il viadi è a fin sin l’area di servizio
-
Vinzens Blumenthal viva gia 49 onns en il Mesoc.
RTR
1/4
-
En il Mesauc vegn il policist pensiunà numnà «Vincenzo».
RTR
2/4
-
Sco policist ha Vinzens Blumenthal gì fitg gugent contact cun ils manischunzs. Quels enconuschan l’anteriur schef da la polizia dal Mesauc anc oz.
RTR, R. Müller
3/4
-
Ussa vai enavos en direcziun nord.
RTR
4/4


text:
Guglielmo Lissander di Paes Bass
El Guglielmo Lissander de Orange-Nassau (nomm intregh in olandes: Willem-Alexander Claus George Ferdinand van Oranje-Nassau; Utrecht, 27 de april del 1967) l'è 'l re di Paes Bass.
A l'è 'l fioeu de la regina Beatris e del princip Claus von Amsberg. L'è vegnuu re in del 2013, dopo de l'abdicazion de la soa mader. L'è 'l primm re mas'c a partì del 1890.
El gh'ha duu fradei pussee piscinitt, ciamaa Friso e Costantin.
In del 2002 l'ha sposaa l'argentina Máxima Zorreguieta, de religion cattolega (lù l'è protestant). I duu gh'hann avuu tre tosann:


text:
Adolf Hitler
L'Adolf Alois Hitler, (Braunau am Inn, 20 avril 1889 – Berlin, 30 avril 1945) l'è staa on politegh austriech naturalizzaa todesch, Cancelliee de'l Reich (Reichskanzler) del 1933 e Führer de la Germania del 1934 al 1945. L'è staa Führer (Guida) del Partii Nazionalsocialista di Lavorador Todesch (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei), conossuu anca cont el nomm abbreviaa de Partii Nazista, e el massim ideòlogh de'l nazionalsocialism.
L'Adolf Hitler l'ha conquistaa el podè dovrand el scontent e l'orgoeuj ferii del popol todesch, a causa de la perdita ne la prima guerra mondial e de la vida grama che la dava di pensee a la Repubblica de Weimar. Cont el drovà la soa abilità oratòria e l'insoddisfazion di class medi, l'ha presentaa on manifest politegh cont denter nazionalism, anticomunism e antisemitism, e dòpo fatt different(fallii Putsch in del 1923, con vòtt mes de carcer) l'è rivaa a la Cancelleria in del 1933 e l'ha creaa la dittatura, ciappand anca la carega de capp del paes dòpo la mòrt del president Paul von Hindenburg.
Cont on grand ed efficaz programma de restrutturazion econòmega e riarm militar, Hitler l'è staa dree a ona politega estera aggressiva, che la gh'aveva de slargà el Lebensraum (spazzi de vida) todesch a spesa de le popolazion de l'Europa oriental. In tant azion de sfida a la comunitaa internazional, l'è rivaa a invad la Polònia el 1º settember del 1939, provocand el s'ciòpp de la seconda guerra mondial. Battuu di esercit leaa, cont i trupp sovietegh giamò rivaa in città, el s'è tolt la vida in del sò bunker de Berlin il 30 april 1945 insemma a la miee Eva Braun (maritada on para de vor indree).


text:
Europe
Gl′Europe i èṅ un grup muśicàl hard & heavy śvedéś nâ in dal 1978 e cgnusû specialmènt p'r i sò disc di an Utànta e par la canta The Final Contdown dal 1986.
In dla sò caréra i aṅ vindû vint migliòṅ 'd àlbum a 'l incìrca, quarànta śuntànd-ag anc i sìngui.
Biugrafìa
Al grup al mōv i prim pas in dal 1978 quànd al cantànt e chitarìsta John Norum, al basìsta Peter Olsson, al baterìsta Tony Niemistö, al chitarìsta Micke Kling e al basìsta Jan-Erik Bäckström (ch'i daśgnìvan da Upplands Väsby, in di dintóran ad Stucólma), i métan sù na furmasiòṅ ciamàda WC. Dòp ésar-'s mulâ p'r un pôc ad tèmp, Olsson al ciàma Norum par dmandàr-ag ad turnàr insém e acsè a sucèd, cun un cantànt nóṿ ad paca, Joakim Larsson, che pò al sarnirà par lò al nóm ad Joey Tempest.
Al grup al càmbia nóm in Force e pò in Europe. Cun cal nóm chè i vìnsan un cuncōrs par di grup śvedéś. In dal Dicémbar dal 1982 gl’Europe i rigìstran al sò prim àlbum (ciamâ pròpria Europe) ch'al véd la luś in dal Favràr dal 1983 (utàv pòst in dla clasìfica dal sò paéś), cun Seven Doors Hotel e In the Future to Come cuma pès più famóś. 'L an dòp l'è la vòlta ad Wings of Tomorrow, cun al lènt Open Your Heart.
In dal Maǵ dal 1986 al grup al fà vgnir fóra par la Epic Recors quél ch'al dvintarà al sò lavōr più cgnusû e vindû: The Final Countdown, cun dèntar la canta umònima (dódas migliòṅ ad pès vindû) e di àtar sìngui ad sucès cuma Rock the Night, Carrie, On the Loose e Cherokee.
Anc al quàrt àlbum dal grup (Out of This World dal 1988) al vénd bèṅ (3 migliòṅ ad pès), rivànd a ciapàr anc 4 disc 'd òr e 2 ad plàtin. A la chitàra Kee Marcello 'l iva in cal méntar tòlt al pòst ad John Norum. Óltar a 'l arfacimènt 'd Open your heart, al disc al gh'à dèntar anc di àtar braṅ cgnusû cuma i sìngui Superstitious e Let the good times rock e la rabìda Ready or not. Invéci cun Prisoners in Paradise dal 1991 al ròbi i tàcan a 'ndàr mâl parchè a sém in di tèmp dal grunge e in di Stat Unî al disc 'l è 'n fiàsc. Dòp èsar stâ mulâ par la Epic e avér far vgnir fóra na racòlta in dal 1993, al grup al s mòla. Joey Tempest al taca a sunàr da par lò faghénd catàr in di negòsi tri disc sulìsta (A Place to Call Home dal 1995 'l è 'l prim). In dal 2003 però al grup al tórna insém par far di disc e di cuncèrt, cuma quéi tgnû a Nunàntla in dal 2010 e in dal 2012.
Discugrafìa
Àlbum
- 1983 - Europe
- 1984 - Wings of Tomorrow
- 1986 - The Final Countdown
- 1988 - Out of This World
- 1991 - Prisoners in Paradise
- 2004 - Start from the Dark
- 2006 - Secret Society
- 2009 - Last Look at Eden
- 2012 - Bag of Bones
Racòlti
- 1993 - 1982-1992
- 1999 - 1982-2000
- 2004 - Rock the Night: the very best of Europe
Da 'l viṿ
- 2008 - Almost Unplugged
Culegamènt estéran
- (EN) Al sit uficiàl
- (EN) Al vìddeo ad The Final Countdown in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Rock The Night in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Carrie in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd Open Your Heart in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Superstitious in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Let The Good Times Rock in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Prisoners in Paradise in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd I'll Cry For You in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Got To Have Faith in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Hero in sal Youtube


text:
06 04
Ol dé 6 de bril l'è 'l 96 ( 97 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 270 dé a finí l'an.
Ul dí 6 de bril al è ul dí da pòost 96 ( 97 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 270 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1785 - l'Urgell: ol vèscuf al confirma i priviles d'Andorra, de che al è recognossit come coprínsep.
1904 : Pröm partit d'öna selessiú Catalana
1914 - Catalunya: se la cositüiss la Mancomunitat.
1983 - Catalunya: ol Parlament al apröa per önanimità la pröma Les de Normalisassiú Linguístega.
1917 - Stacc Ünicc: chèst paes al declara la guèra a Zermania (Pröma Guèra Mondiala).
2010 - Ü teremòt de 6,2 gradi de la scala Richter, a i ure 3.32 de la nòccla pruìnsa de l'Aquila, i mórcc i è 308, 1.500 i ferìcc e 65.000 chèi restàcc sènsa cà.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Bosco Chiesanuova
Bosco Chiesanuova (en vèneto: Bosco Chiesanuova; en cìmbro Kirche) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Verùna. El g'ha presapóch 3.162 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 64,66 km², per 'na densità de 49 ab./km². El cunfìna coi cümü de Ala (TN), Cerro Veronese, Erbezzo, Grezzana, Roverè Veronese, Selva di Progno.
Piste de sci[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bosco Chiesanuova l'è la stasiù de sci piö 'mportànta del óltpià de la Lesinia, 'ndóe s'pöl fà sci de fónt a i pé del Carega e sci de disceza in de la ólta Val de Squaranto suradetöt a partì dal bórgh de San Zórs (1505 méter).


text:
Alicànt
Alicànt (Alicante in Spagnôl, Alacant in Catalàṅ e Valensiàṅ) l'è na sità spagnōla dla Costa Blanca (in dla regiòṅ dla Cumunità Valensiàna) ch'la s cata a i pē dna culìna in frònt a 'l Mar Mediterraneo in dal sèntar dna baja bèla grôsa. La cònta 334.329 abitànt (dat dal 2011).
In dla sò stòria i èṅ pasâ da 'd là i Fenìsi, i Grèc, i Cartaginéś e i Rumàṅ. Durànt gl'invaśiòṅ di bàrbar l'è pasàda a i Viśigôt e pò a i Biśantèṅ e a i Àrab ch'i l'aṅ tgnuda in fiṅ a 'l XIII sècul quànd i èṅ rivâ lè di Catalàṅ.
Al dè 'd incō Alicànt l'è una dal sità spagnōli ch'la gh'à 'n śvilùp edilìsi fra i più grand. Dimóndi impurtànt chè 'l è al turìśum e la prudusiòṅ dal vèṅ e dla pèla. 'L Ufìsi par l'Armuniśasiòṅ dal Marcâ Intéran (UAMI) dl'Ugnòṅ Europea (ch'la tîṅ a drē a 'l marchi e a i design) al s cata chè.
Culegamènt estéran
Àtar prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Alicànt


text:
Barni
Barni (inscì anca in Italian) a l'è on comun de la Provincia de Còmm con 599 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 5,9 km² e 'na densità de 102 ab./km².. El se troeuva in de la Vallassina e 'l gh'ha ona frazion, ciamada Crezz.
Tra 'l 1927 e 'l 1950 a l'è staa ona frazion del comun de Civenna.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Barni l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Campora San Giuànn
Campora San Giuànn (Campura San Giuvanni o Campura Santu Janni indèl dialètt lucàl, Campora San Giovanni in Itagliàn) l'è una frasiòn de Amantea, in Pruvìncia de Cusènsa, in Calabria.
La g'ha presapóch 7.500 abitàncc, una süperfìs de 6,2 km² e 'na densità de 1.183 ab./km². La cunfina cun la Pruvìncia de Catanzaro.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El nùm Campora San Giuànn el vegnarèss dal Latìn (càmp, acampamènt). San Giuànn el vegnarèss da San Giuànn Batista, patròn de Nocera Terinese. Anche le cuntrade i g'hann un nùm stòric, che el vegnarèss da i sò vècc padròn, e anca da una qual particularitàò del tgeritòri. La cuntrade storiche i'enn:
Ecunumìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Campora la vìv pricipalmènt de agricultüra e de turismo. Da la secunda met del sècul XX, se svilüpa asèe la cultivasiòn d'la Sigùla rùsa de Tropea, cunusüda in tüta Italia e a l'Èster.
I traspòrt e le vie de culegamènt i'ann abastànsa bùne: la feruvìa, la SS 18, l'Autostrada Salerno-Reggio Calabria (a 8 km) e l'Aeropòrt de Lamezia Terme. (a 25 km).
Demugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tradisiòn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vüna d'le robe particculàr de Campora, l'è la tarantella, presènt in tüte le feste.
Gh'è anca i Cuntauri, d'ì cantastòrie ch'i cüntu sü le stroie cuntadìne e pupulàr: i rapresèntu la memoria pupular pr'el futür.


text:
Giöedé
El Giöedé (ciamàt de rar apò Zöbia) l'è giü dei dé de la setemàna, el vé dòpo del Mercoldé e prìma del Venerdé.
El nòm Giöedé el vé del Latì Iovis dies, che völ dì dé de Giòve che l'éra 'na divinità per i antìchi Romà. Quàze töte le lèngue neolatìne le derìa 'l sò nòm a la stésa maniéra: Jeudi 'n Fransés, Giovedì 'n Italià, Jueves en Spagnöl, Dijous en Català, Joi 'n Ruméno ecc, En Portoghés envéce l'è ciamàt Quinta Feira che significarès quint dé. Apò a 'n Galés (Dydd Iau) el nòm el vé del Giove latì.
Per le lèngue germàniche 'nvece, el nòm el derìa quàzi sèmper del dio Thor (norvegés antìc: Þórr; inglés antìc: Þunor) che a spàne 'l corespónt al Giòve dei Romà. Isé 'ndèle lèngue germàniche el Giöedé l'è ciamàt Thursday 'n Inglés modèrno e Þūnresdæg 'n Inglés antìc, Torsdag en Danés, Norvegés e Svedés, Donderdag 'n Olandés, Donnerstag en Todèsc, ecc.


text:
Murten
Murten (in frances: Morat) a l'è un cumün svizzer, capolöch del distret de See (in frances: District du Lac), in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 12.02 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 6381 abitant.
El cumün de Muntelier al se tröva a una altitüden de 453 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bas-Vully, Büchslen, Courgevaux, Galmiz, Greng, Haut-Vully, Lurtigen, Meyriez, Münchenwiler (BE), Muntelier, Müntschemier (BE), Ried bei Kerzers, Salvenach.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El paes l'è staa menziunaa la prima volta in de l'ann 515 co la citazion de una postazion difensiva ciamada “Muratum”.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit Ufizial (Todesch) (Inglés) (Franzés)
- The panorama of the battle of Murten
- Photo Gallery from Murten


text:
Monreale
Monreale l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Palermo. El g'ha presapóch 31.343 abitàncc, 'na superfìce de 529 km² e 'na densità de 59 ab./km². El cunfìna coi cümü de Alcamo (TP), Altofonte, Bisacquino, Borgetto, Calatafimi-Segesta (TP), Camporeale, Carini, Contessa Entellina, Corleone, Giardinello, Gibellina (TP), Godrano, Marineo, Montelepre, Palermo, Partinico, Piana degli Albanesi, Poggioreale (TP), Roccamena, San Cipirello, San Giuseppe Jato, Santa Cristina Gela, Torretta.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
Electro house
L'Electro House a l'è un sota-gener de la müsega house che incö a l'è vün di püssé famus. I sò carateristich a hinn:
- un ritm de 120-130 bpm bel dür cun dumà la cassa e rülant/handclap e sòta el charleston o i cymbal in d'un schema tipich de la müsega house e despess anca cumplicaa de men;
- un bass sintetich bel fort, che l'è faa de und sempi, de solit a quadraa o a denc de resega. El bass la fà una part impurtanta per la ritmiga e'l gh'ha un sun che'l sumeja a un sun acid;
- a gh'è minga semper una part cantada, e se la gh'è, el timber a l'è mudifigaa cunt i efet cume el distursur, el dalay, el reverb, filter,... I test a hinn trasgressif.
I sò gener derivaa a hinn la Dirty House, püssé cumerciala e cantada, e l'Electrotech, che l'è la Electro house mes'ciada cun la Tech house.
Cà discugrafich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Artista principaj[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
(minga tücc hann faa dumà Electro house)
- Steve Angello
- John Acquaviva
- Benny Benassi
- Benassi Bros
- Alessandro Goggi
- Stephan Bodzin
- Dim Chris
- John Dahlbäck
- DJ Delicious
- Digitalism
- DIN A Testbild
- Sebastien Drums
- Miles Dyson
- Joachim Garraud
- Mr. Gee
- Maurizio Gubellini
- DJ Hell
- Justice
- Klaas
- Laidback Luke
- Lory D
- Michael Mind
- Moguai
- Micha Moor
- MSTRKRFT
- Nogales
- Outwork
- Richard Bartz
- Lexy & K-Paul
- Anthony Rother
- Booka Shade
- Dave Spoon
- Tocadisco
- Tube & Berger
- Sven Väth
- Vinylshakerz
- Zombie Nation


text:
Engadina
L'Engadina (Engiadina in rumanc, Engadin in tudesch) l'è üna val che la se troeuva in Svizzera, in del Cantùn di Grisùn. 'Stu sitt chì, lungh circa 80 chilometer, l'è üna dij val abitadi pussee vôlti d'Europa. In 'sta val chì ghè la prima part del fiüm Inn (Engadina in rumanc voeur propi dì "giardìn de l'Inn") e l'è partida in düü setùr cumpletament diferent, separaj da la "Punt'Ota" ("Punt Vôlt"), ciamadi Engiadin'Ota ("Vôlta Engadina") ed Engiadina Bassa ("Bassa Engadina").
Cuntegnüü
El sitt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vôlta Engadina[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Vôlta Engadina l'è caraterizada da üna granda piana verda, cunt la presenza de quater lach, furmàa dal fiüm Inn: i lach de Sils, Silvaplana, Champfèr e Sankt Moritz. In pü gh'hin ün frach de busch de cèmber e làris e de giazzaj in sü i muntàgn. L'altezza de la val l'è tra i 1.600 e i 1.800 meter.
'Sta part chì de l'Engadina l'è culegada cunt la Val Bregaglia dal Pass del Maloja e cunt la Val Pusc'ciâf dal Pass del Bernina.
In de la Vôlta Engadina, a cumincià da la part süd, gh'hin i cumün de Sils im Engadin/Segl, Silvaplana, Sankt Moritz, Celerina/Schlarigna, Pontresina, Samedan, Bever, La Punt-Chamues-ch, Madulain, Zuoz e S-chanf.
Bassa Engadina[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Bassa Engadina l'è ün frach diferent da quèla Vôlta: la gh'ha üna pendenza pussee forta (tra i 1.610 e i 1.019 meter), l'è pussee strèta e l'Inn el va in mèzz ai rocc e a dij guli. 'Sta val chì la finìss al cunfin cunt l'Austria.
In de la Bassa Engadina gh'hin i cumün de Zernez, Susch, Lavin, Guarda, Ardez, Ftan, Scuol, Tarasp, Sent, Ramosch, Tschlin e Strada.
Piant, animaj e mineraj[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In de l'Engadina gh'hin ün frach de busch: in de la part nord gh'hin piant de pin fin a la quota de 1.800 meter, in de la part süd piant de làris fin ai 2.100 meter. L'è anca ün sitt in duvè vègnen sü i fiùr dij Alp.
In dij busch viven animaj cumè i cerf e i cavrioeuj, in dij zoni de muntagna gh'hin camusc' e stambecch, in dij val lateraj svulàzen aquij e avultoeuj.
Dent in del terèn gh'hin mineraj cumè el zinch, el piumb e'l ram.
El 1 agust 1914 in de la Bassa Engadina l'è stàa inaugüràa el Parch Naziunàal Svizzer, in dij cumün de Zernez, S-chanf, Scuol, Valchava e Lavin, grand 172,4 chilometer quadràa.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Vôlta Engadina la gh'aveva el sò propi cunt. In del 1139 el cunt Dedalrich l'ha vendüü el sò teritori al vescuv de Coira. In de la Bassa Engadina gh'eren ün frach de lotti tra i diferent signur de la val per el sò pussess.
Dürant la guèra de la Valtelina (ciamada anca "Macell Sant") l'Engadina l'è stada devastada daj Austriach, ch'in del 1622 gh'han ocupàa la val. Dumà l'ann dopu l'Engadina l'è turnada ai Grisùn; l'ultim paes restàa a l'Austria l'è stàa Tarasp, turnàa ai Grisùn in del 1815.
Parladi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La parlada pussee impurtant in de l'Engadina l'è'l rumanc, in particulàar in düü variànt, pütost simil tra de lùr: el puter (parlàa in de la Vôlta Engadina) e'l vallader (parlàa in de la Bassa Engadina). L'insèmm de 'sti düü parladi chì, ch'i gh'hann üna propia furma scritta e parlada, l'è ciamàa Rumantsch ladin, che l'è del tücc diferent cunt el ladìn parlàa in dij val de l'Italia nord-urientàal.
Cunt el passar del temp el rumanc el gh'ha però lasàa spazi al tudesch, in particulàar in de la Vôlta Engadina; 'stu fat chì le dovüü al türism e a la cunseguent migraziùn de gent da la Svizra tudesca ch'i naven a laurà in dij sitt türistich cumè Sankt Moritz. In de la Bassa Engadina el rumanc l'è anca amò la parlada materna de la pussee granda part de la pupulaziùn.
Ecunumia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'ecunumia de l'Engadina l'è basada specialment in sül türism: in del XIX secul l'è stada scuverta üna funt termàal a Sankt Moritz e in del 1831 l'è stàa fà sü el prim stabiliment termàal. Dopu l'è iniziàa anca el türism invernàal, grazi anca a la custruziùn dij funiculari e dij olter impiant de risalida ch'i nàven fin a in duvè ghè la nef: la prima funiculàar fada sü l'è stada quèla de Mottas Muragl, arent Celerina/Schlarigna e Pontresina, inaugürada el 9 agust 1907.
Stradi e feruvij[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'arivi dij türist l'è facilitàa da la presenza d'impurtant vij de cumunicaziùn che gh'hin in tütta l'Engadina.
Stradi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ghè ün'ünica strada, furmada dij Stradi Naziunaj 3 (fin a Silvaplana) e 27, che la traversa tütta l'Engadina da Maloja (e de cunseguenza dal cunfìn italiàn de Castasegna in de la Val Bregaglia) fin al cunfìn austriach dopu Martina, fraziùn de Tschlin.
Olter stradi impurtant hin:
- la Strada Naziunàal 29 (del Pass del Bernina), che d'arent Celerina/Schlarigna la va fin al cunfin cunt l'Italia in de la Val Pusc'ciâf (arent a Tiràn);
- la Strada Naziunàal 3 (del Pass del Güglia), che la va da Silvaplana fin a Coira;
- la strada del Pass de l'Alvra, che la va da La Punt-Chamues-ch fin a Thusis;
- la strada del Pass del Flüela, che la va da Susch a Davos;
- la Strada Naziunàal 28, che la va da Zernez fin a la Val Venosta.
Feruvij[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tücc i feruvij ch'i travèrsen l'Engadina hin a scartament piscinìn e hin gestidi da la Feruvia Retica.
La staziùn pussee impurtant de la val l'è quèla de Sankt Moritz, pünt de partenza dij tren ch'i vànn fin a Tiràn, Coira, Davos e Scuol; 'st'ultima feruvia chì la traversa tütta la part centràal de l'Engadina.
In del 1999 l'è stada inaugürada el tünnel del Vereina, che'l va da Lavin e Susch fin a Klosters. 'Sta galeria chì, che l'è la pussee lunga del mund per vess üna feruvia a scartament piscinin (19.042 meter), l'è ün frach impurtant per l'ecunumia engadines: la culega l'Engadina al Prättigau e a la val del Renu e l'è vèrta anca in dij mes invernaj, quand i pass alpìn hin saraj per la nef.


text:
Au in der Hallertau
Au in der Hallertau l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Alta Baviera. El pórta 'l tìtol de Mercàt (Marktgemeinde) che völ dì che 'l reprezènta 'n cèntro de importànsa piö grànda de 'n cümü normàl. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Freising. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 54.99 km² e 'ndel Dicember 2013 el gh'ìa 'na popolasiù de 5 731 abitàncc.
El cümü de Au in der Hallertau el se tróa a 'na altèsa de 452 méter sura 'l leèl del mar.
L'è 'n cèntro importànte per la prudusiù e la distribusiù del fiur de luertìs, doperàt endel'indüstria de la bìra.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Bayerisches Landesamt für Statistik – Tabelle 12411-001: Fortschreibung des Beölkerungsstandes: Bevölkerung: Gemeinden, Stichtage (letzten 6) (Hilfe dazu)


text:
Umbert II d'Italia
Umbert II de Savoia (Racconigi, 1904 - Zenevra, 1983) l'è staa on monarca italian, el quart de la nassida del regn.
L'è staa l'ultim re d'Italia prima del referendum istituzional che l'ha proclamaa la Repubbliga, col governà per pocch dì in del mes de magg del 1946, despoeu che 'l sò pader, Vittori Emanuel III, l'era partii per l'esili a Lissandria d'Egitt.
Giamò in del 1944 el desvolgeva i fonzion de re al post del pader, cont el titol provvisori de loeugh tenent del Regn. In del mes de giugn del 1946 l'è partii per l'esili anca lù e l'ha vivuu la pupart di sò agn a Cascais in Portogall.
L'è staa soranomenaa re de magg.


text:
Isotop
I isotop (let.in de l'istess sit) a hinn variant d'un istess element chimigh per via d'una massa atomiga diferenta (el nümer atomigh a l'è semper quel). La resun che gh'è i isotop a l'è che in del nücli de l'atum, el respunsabel de la püssee part de la massa, el nümer di prutun a l'è fiss a segunda de l'element (->nümer atomigh fiss), ma la gh'è minga una curispundenza univuga del nümer di prutun cunt el nümer di neütrun. Per un element podum vegh dunca diferent nümer de neütrun in del nücli e, alura, diferent isotop.


text:
Roeusa di vent
La roeusa di vent a l'è on circol che 'l marca i 32 direzion e che la divid pu o manch la voeulta de l'orizont.
In di cart de navegazion la se representa con 32 direzion giontaa per on'estremità, intant che l'altra la segnala la direzion sora el circol de l'oriziont. De soravia a gh'è on fior de lis cont el qual semm usa a a representà el nord, fatt documentaa a partì del XVI secol; el fior de lis el nass de la forma de la "T" che se dovrava per marcà la provenienza de la tramontana. De l'istessa manera, l'est se soleva marcà con la "L" de levant, o anca cont ona cros che la indicava la direzion indove la se troeuva Gerusalemm.
La roeusa di vent l'è anca on diagramma che 'l representa l'intensità del vent in di diferent setor in di quai se divid el circol de l'orizont.
I nomm di vent e i sò direzion hinn


text:
Cumpiüter
El cumpiüter, ciamaa anca calculadur e urdinadur, a l'è una maghina che la laura i dat a segund de 'na lista de istrüziun, ciamà prugramadura.
El prim cumpiüter l'eva el Z3 del Konrad Zuse [1] , ma el prim modern l'eva ENIAC (1946), grand cum'è una stansa.
Adess i cumpiüter hin piscinit e a custen poch.
Cuntegnüü
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I prim cumpiüter[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nel 1941 Konrad Zuse inventa el prim cumpiüter, el Z3. L'era minga tücc eletronico. El prim cumpiüter moderno (general purpose) l'eva el ENIAC, prugetàa dai american. El prim cumpiüter commercial talian l'eva el ELEA 9003 dell'Olivetti, el prim al mund ad usà dumà i transistor.
I prim Personal Cumpiüter[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El prim personal cumpiütet l'eva la Programma 101, faa da Pier Giorgio Perotto dela Olivetti. El parea pü una calcolatrice, ma l'eva on cumpiüter semplice. Nel 1971 Federico Faggin inventa el microprocessor, usà per la prima volta da François Gernelle dü an dopo.
Home Computer[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nel 1977 Chuck Peddle crea el prim "Home Computer", seguido dala Apple cunt el Apple II. El prim Home Compiuter che el custava minga tropp l'era el Sinclair. El püü se vendù el fudaria el Commodore 64.
PC IBM e Windows[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nel 1981 IBM crea el PC IBM cunt el DOS di Microsoft. L'eva facil de clunàe e l'è divenü standard.
Nel 1986 Microsoft crea el Windows, incö l'è el sistema püü usàa nei PC.
Linux[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nel 1991 on finlandes, Linus Torvalds, crea el Linux, on sistema Open Source. Incö l'è molt usàa in dei server e in dei smartphone.
Tablet[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nel 2001 el Bill Gates crea el prim tablet. El ghà minga sücess per el cust.
Smartphone[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El prim smartphone l'eva on IBM, ma el prim a diventà famoso l'è iPhone, dela Apple.
Incö el sistema püü usàa l'e el Android, seguito dal iOS dela Apple e dal Windows Phone.


text:
Aktuelle Position
Cussegl d’administraziun
Al cussegl d’administraziun tutga la direcziun generala da la SSR. El maina las fatschentas ed ha la responsabladad envers l’autoritad da concessiun da procurar che las prescripziuns da prestaziun fixadas en la lescha ed en il dretg da concessiun vegnian cuntanschidas. El represchenta sper las incumbensas d’interprendider er la suprastanza da l’uniun SRG SSR. Sa basond sin l’art. 716 a e b dal Dretg d’obligaziuns (DO) e sin ils statuts ha el – cun excepziun da las cumpetenzas che na pon betg vegnir delegadas u retratgas ed ulteriuras cumpetenzas da decider resalvadas – delegà en il reglament d’organisaziun la direcziun da l’interpresa e la direcziun generala dals programs al directur general.
Il reglament d’organisaziun, revedì dal tuttafatg ils 13 da december 2013, descriva ils princips da la structura d’interpresa, mussa il nivel suprem da la direcziun da l’uniun e da l’interpresa e numna las incumbensas e cumpetenzas che adempleschan en tut la refurma da las structuras dal 2010. Il nov reglament d’organisaziun è entrà en vigur il 1. da schaner 2014.
Il cussegl d’administraziun da la SSR sa cumpona da nov commembers:
- Ils quatter presidents da las societads regiunalas fan part dal cussegl d’administraziun ex officio.
- La radunanza da delegads elegia trais ulteriurs commembers.
- Dus commembers dal cussegl d’administraziun vegnan nominads dal Cussegl federal.
Ils nov commembers dal cussegl d’administraziun fan part da la radunanza da delegads. Ella elegia il president ch’è a medem temp president dal cussegl d’administraziun e president da la radunanza da delegads. Uschiglio sa constituescha il cussegl d’administraziun sez. El elegia in u dus vicepresidents ed installescha ina cumissiun da finanzas e d’examinaziun (Audit Committee), ina cumissiun dal persunal, ina cumissiun d’investiziuns, ina cumissiun per transparenza ed ina cumissiun SWI swissinfo.ch. Il president da la SSR ed ils presidents da las societads regiunalas furman la gruppa da lavur dals presidents regiunals. Il cussegl d’administraziun nominescha in secretari central che n’è betg commember dal cussegl d’administraziun. La revisiun interna gida il cussegl d’administraziun e la cumissiun da finanzas e d’examinaziun ad ademplir sias obligaziuns da surveglianza e controlla. Il directur general prenda per regla part a las sedutas dal cussegl d’administraziun cun dretg da proposta e vusch consultativa.
La legislatura currenta dal cussegl d’administraziun da quatter onns va fin la fin dal 2015.
Cooperaziun cussegl d’administraziun cun cussegls regiunals
En il rom da las prescripziuns strategicas areguard la purschida dal cussegl d’administraziun fixeschan las suprastanzas regiunalas ils concepts da program. Tenor quests concepts (rom d’expensas) repartan ellas ils meds da program attribuids dal cussegl d’administraziun sin las chadainas u sin ils champs da program. Ellas fan propostas al cussegl d’administraziun davart las suandantas fatschentas relevantas per il program:
- elecziun dals directurs da las unitads d’interpresa,
- elecziun da las forzas directivas dal segund nivel da direcziun cun responsabladad relevanta per il program,
- midada dals lieus da studio regiunals,
- midada da la structura regiunala en unitads d’interpresa,
- midada dal segund nivel da direcziun da las unitads d’interpresa relevant per il program.
Sch’il cussegl d’administraziun n’accepta betg las propostas, las renviescha el cun resalvas a la suprastanza regiunala. Divergescha la suprastanza regiunala da las pretensiuns dal cussegl d’administraziun davart ils concepts da program u davart
la repartiziun da meds respectiva, decida il cussegl d’administraziun. Dal rest pon las suprastanzas regiunalas far propostas al cussegl d’administraziun davart la qualitad e davart il service public da las unitads d’interpresa.
Commembers
Baumeler Viktor, president


text:
Wiener Schnitzel
La Wiener Schnitzel l'è na cutuleta de carna de büscin impanada. L'è 'l piat fort de la cüsina vienesa e l'è cugnussüda in tüt 'l mund. Int i paes Latin, suratüt de l'America Latina, l'è inscambi cugnussüda cunt 'l nom de (Cutuleta a la) "Milanesa".
L'Istoria e 'l Nom[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El termen „Wiener Schnitzel“ l'è staa druaa la prima völta a la fin del 19° secul int un liber de cüsina de'l 1884. Int 'l famus liber de cüsina tudesca meridiunala de la Katharina Prato chel piat chi 'l vegn ancamò ciamaa „eingebröselte Kalbsschnitze“ (cutuleta de büscin impanada) in de'l 1907.
Anca se minga 100% desegür, a l'è assee prubabel che la Wiener Schnitzel la vegna de la Custuleta a la milanesa, anca se quist'ültema l'è püssee spessa e la vegn minga preparada cunt la farina, ma dumà cunt 'l pan poss, e la sia riada a Viena giamò in de'l 15° secul. Pö gh'è la legenda che 'l Radetzky l'abia menaa lü la rezeta a Viena in de'l 1857. El lenguista Heinz Dieter Pohl l'ha però dii, int'l 2007, che quela storia chi l'è stada inventada.
Rezeta e Preparaziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tajà la carna de büscin a toch, spetasciàla ben benun cunt el dedree de na padela e pö passàla in de la farina. Rürà i öf cunt una cügiara (senza giuntagh negot d’olter) e sbrisà ’l pan poss cunt una gratiröla. Mujà la cutuleta in de l’öf sbatüü e pö passà tüt e do i band in de’l pan poss. Scoldà un toch bel grand de büter in d’una padela e pö metegh dent la cutuleta. Lassàla cös trii mignüü, sia de na banda che de l’oltra, u finché l'è bela durada. La se po servì cunt una feta de lemun e un puu de erburin e cumpagnada de pom de tera frit e ketchup. In del acüsina tradiziunala vienesa, la vegn però servida cunt latüga e insalada de pom de tera.


text:
Zillis-Reischen
Zillis-Reischen a l'è un cumün svizzer del distret de Hinterrhein. in del Canton Grisun|. Al gh’ha pressapoch 423 abitant e una süperfiss de 24.46 km², e al se tröva a una altitüden de 945 meter sura al livel del mar.
El cumün de Zillis-Reischen a l'è tacaa ai cumün de Donat, Lohn, Mutten, Pignia, Rongellen, Salouf, Sils im Domleschg, Stierva.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Erur in de la funzion Cite: Marcatore
non valido; non è stato indicato alcun testo per il marcatore
GR_Numbers
(DE)
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official website (Todesch)
- Zillis-Reischen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Reischen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Zillis in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- St Martin's official site


text:
Ispra
Ispra (parnonziaa anca [iʃpre][1]; inscì anca in Italian) l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 5 345 abitant (dato del Dicember 2015[2]), cont ona süperfis de 15 km² e 'na densità de 356 ab./km²..
El paes, situaa in sul Lagh Maggior, el confina tant con la Provincia de Novara (comun de Lesa) 'me con la Provincia de Verbania (comun de Belgiraa).
El gh'ha tre frazion: Barza, Monteggia, Quassa e Cassinn.
A Monteggia se troeuva vun di Center Comun de Ricerca (CCR).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Ispra l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Teresa Capello, Carlo Tagliavini, Dizionario degli Etnici e dei Toponimi italiani, Bologna, ed. Pàtron, 1981
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Puzisiù del distrèt de Zurìgo.
Südiviziù del distrèt de Zurìgo.
El Distrèt de Zürigh l'è giü dei dùdes distrècc che fùrma el Canton Zurigo, en Svìsera. La popolasiù l'è 'n magiurànsa de lèngua todèsca e 'ndèl Dicember 2011 l'ìa de 376 990 abitàncc.
El töl dét töt el cümü de Zurìgo che l'è la piö grànda aglomerasiù ürbàna de töta la Svìsera.
El distrèt de Zurìgo l'è spartìt sö 'n dùdes parcc ciamàde pò a chèle distrècc e ognöna de chèste l'è dividìda 'n quartér (che 'n todèsch i g'ha nòm Quartiere)


text:
1Pa Chaueneẽgüx, chanaxwa̱xe i nüxü̃ pecua̱x na ñuxãcü yiĩxü̃ i ngẽma nacümagü rü ngẽma cua̱x i Tupanaãẽ i Üünexü̃ tüxna ãxü̃. Rü ngẽmachiga nixĩ i pemaã nüxü̃ chixuxchaü̃xü̃ i ñu̱xmax. 2Rü pema meãma nüxü̃ pecua̱x ga yexguma tauta Cristuaxü̃́ peyaxõgügu, rü pegü nüxna pexãgü ga tupananetachicüna̱xãgü ga ingeáxü̃. 3Rü ngẽmaca̱x i ñu̱xma rü chanaxwa̱xe i meã nüxü̃ pecua̱x rü ngẽxguma Tupanaãẽ i Üünexü̃ texéxü̃ idexaxẽẽgu, rü taxucürüwama ñatarügü: “Rü wüxi ya chixecü nixĩ ya Ngechuchu”, ñatarügü. Rü ngẽxgumarüü̃ ta, rü taxucürüwama texé ñatarügü: “Ngechuchu rü tórü Cori nixĩ”, ñatarügü ega tama Tupanaãẽ i Üünexü̃ tüxü̃ mu̱xgu na ngẽmaãcü tidexaxü̃ca̱x. 4Rü namu nixĩ i nacümagü i duü̃xü̃gü yaxuxü̃, natürü ngẽma tüxna naxãxü̃ rü wüxitama nixĩ. Rü nüma nixĩ i Tupanaãẽ i Üünexü̃. 5Nangẽxma i nagúxü̃raü̃xü̃ i nacüma na ñuxãcü tórü Corica̱x ipuracüexü̃, natürü wüxitama nixĩ ya tórü Cori ya tüxü̃ mucü na nüxü̃́ ipuracüexü̃ca̱x. 6Rü Tupanaãrü pora rü nagúxü̃raü̃ãcü tawa napuracü, natürü wüxitama nixĩ ya Tupana ya guxü̃ma ücü i guxü̃ i duü̃xü̃güwa. 7Rü Tupana rü wüxichigü i duü̃xü̃na nanaxã i cua̱xruü̃ i nawa nüxü̃ icuáxü̃ na Naãẽ i Üünexü̃ tawa ngẽxmaxü̃. Rü ngẽmaãcü nanaxü ya Tupana na guxü̃ma i yaxõgüxü̃xü̃ nangü̃xẽẽxü̃ca̱x. 8Rü Tupana rü Naãẽ i Üünexü̃xü̃ namu na nüma tüxna naxããxü̃ca̱x i cua̱x na tümáxẽ rü nüxü̃ tacuáxü̃ca̱x na meã ṯoguã̱xü̃ taxucu̱xẽxü̃ca̱x. Rü ngẽmatama Naãẽ i Üünexü̃ ṯoguã̱xna nanaxã i cua̱x na meã nüxü̃ tacuáxü̃ca̱x na ñuxãcü meã tangúexẽẽtaexü̃. 9Rü tümaxẽ, rü ngẽmatama Naãẽ i Üünexü̃ tüxü̃́ nanatauxchaxẽẽ na meã tayaxõxü̃ca̱x. Rü togue rü tüxna nanaxã i pora na ngẽmamaã naxca̱x tayataanexẽẽxü̃ca̱x i ngẽma iḏaaweexü̃. 10Rü togue rü tüxna nanaxã i pora na tanaxüxü̃ca̱x i ṯacü rü mexü̃ i Tupanaãrü poramaã üxü̃. Rü togue rü tüxna nanaxã i cua̱x na nüxü̃ tixuxü̃ca̱x i Tupanaãrü ore. Rü togue rü tüxna nanaxã i cua̱x na nüxü̃ tacuáxü̃ca̱x i ṯacü yiĩxü̃ i ṉg̱oxogüarü ixĩxü̃ rü ṯacü yiĩxü̃ i Tupanaãẽ i Üünexü̃ãrü ixĩxü̃. Rü togue rü tüxna nanaxã i cua̱x na ngẽma tama nüxü̃ tacuáxü̃ i nagawa tidexaxü̃ca̱x. Rü togue rü tüxna nanaxã i cua̱x na tanango̱xẽẽxü̃ca̱x na ṯacüchiga yiĩxü̃ na tidexaxü̃ ya yíxema to i nagawa idexáxe. 11Rü guxü̃ma i ngẽma rü Tupanaãẽ i Üünexü̃tama nixĩ i naxüxü̃. Rü nüma nixĩ i wüxichigü i duü̃xü̃na naxããxü̃ i ngẽma cua̱x i nüma nanaxwa̱xexü̃ na nüxna naxããxü̃. 12Rü wüxi i naxü̃ne rü woo nüxü̃́ nangẽxmagu i naẽru rü nachacüügü rü naparagü rü muxü̃ma i to i norü ngẽmaxü̃gü, natürü wüxitama i naxü̃ne nixĩ. Rü ngẽxgumarüü̃tama nixĩ i guxü̃ma i Cristuarü duü̃xü̃gü na wüxitama i naxü̃nerüü̃tama yixĩgüxü̃. 13Tupanaãẽ i Üünexü̃ rü wüxitama nixĩ. Rü yexguma íibaiü̃gu ga yixema, rü wüxitama i naxü̃nerüü̃ tüxü̃ nixĩgüxẽẽ. Rü woo Yudíugü na ixĩgüxü̃, rü e̱xna duü̃xü̃gü i tama Yudíugü na ixĩgüxü̃, rü e̱xna duü̃xü̃gü i ṯacü rü corime̱xẽwa ngẽxmagüxü̃ na ixĩgüxü̃, rü e̱xna duü̃xü̃gü i taxúxeme̱xẽwa ngẽxmagüxü̃ na ixĩgüxü̃, natürü wüxitama i naxü̃nerüü̃ tüxü̃ nixĩgüxẽẽ i nüma i Naãẽ i Üünexü̃. Rü guxãma i yixema rü aixcüma marü tüxna nangu i ngẽma Naãẽ i Üünexü̃. 14Wüxi i naxü̃ne rü tama nüxĩcatama nixĩ, natürü nüxü̃́ nangẽxma i naẽru rü nachacüügü rü naparagü. Rü ngẽmaãcü muxü̃gu nixüye. 15Rü ngẽxguma chi wüxi ya nacutü ñaxgu: “Rü ñu̱xma na tama naxme̱x chiĩxü̃, rü ngẽmaca̱x tama ngẽma naxü̃newa changẽxma”, ñaxgu, rü tama ngẽmaca̱x nüxü̃ narüxo na naxü̃neãrü yiĩxü̃. 16Rü ngẽxguma chi wüxi ya nachinü ñaxgu: “Rü ñu̱xma na tama naxẽtü chiĩxü̃, rü ngẽmaca̱x tama naxü̃newa changẽxma”, ñaxgu, rü tama ngẽmaca̱x nüxü̃ narüxo na naxü̃neãrü yiĩxü̃. 17Erü ngẽxguma chi guxü̃ma i naxü̃ne rü naxẽtü yixĩgu, ¿rü ṯacümaã chi i nüxü̃ ixĩnüẽxü̃? Rü ngẽxguma chi guxü̃ma i naxü̃ne rü naxmachi̱xẽ yixĩgu, ¿rü ṯacümaã chi i nüxü̃ iwãxĩxü̃? 18Natürü Tupana ga naxücü ga taxüne, rü ngexta nüma ínanaxwa̱xexü̃gu nanaxü ga taeru rü tachacüügü rü taparagü i norü guxü̃ma i taxüne. 19Rü ngẽxguma chi guxü̃ma i taxüne rü taeruxicatama yixĩgu, rü ¿ngẽxü̃ chi yiĩxü̃ i taxüne ixĩxü̃? 20Rü woo nangẽxma i taeru rü tachacüügü rü taparagü, natürü wüxitama nixĩ i taxüne. 21Rü taxetü rü taxucürüwa taxme̱xü̃ ñanagürü: “Choma rü tama chacuxwa̱xe”, ñanagürü. Rü ngẽxgumarüü̃ ta i taeru rü taxucürüwa tacutügüxü̃ ñanagürü: “Choma rü tama chapexwa̱xe”, ñanagürü. 22Natürü ngẽma yexeraãcü ãũcümaxü̃ i taxünewa, rü ngẽma nixĩ i yexera nanaxwa̱xexü̃ i taxüne. 23Rü ngẽma taxünewa yexeraãcü naxca̱x ixãnexü̃, rü ngẽma nixĩ i yexera meã ixüxchiruxü̃. Rü ngẽma taxünewa ngẽxmaxü̃ i tama inaxwa̱xexü̃ na nangexchiruxü̃, rü ngẽma nixĩ i yexera meã idüxüxü̃. 24Natürü tama ngẽmaãcü tanaxü namaã i ngẽma taxünewa ngẽxmaxü̃ i guxãxü̃ma iwéxü̃. Rü ngẽmaãcü Tupana nanaxü i taxüne, na yexeraãcü nüxna idauxü̃ca̱x i ngẽma yexera naxca̱x ixãnexü̃ i taxünewa. 25Rü ngẽmaãcü Tupana nanaxü i taxüne na wüxichigü i ngẽma taxünewa ngẽxmaxü̃ rü nüxna nadauxü̃ca̱x i natanüxü̃, rü guxü̃ma meã nügümaã na napuracüexü̃ca̱x. 26Rü ngẽxguma chi wüxi i ngẽma taxünewa ngẽxmaxü̃ ṯacü nüxü̃́ ngu̱xgux, rü guxü̃ma i ngẽma togü i natanüxü̃gü rü ta nüxü̃́ nangu̱x. Rü ngẽxguma chi wüxi i ngẽma taxünewa ngẽxmaxü̃ ṯacümaã taãẽ̱xgu, rü guxü̃ma i ngẽma togü i natanüxü̃gü rü ta nataãẽ. 27Rü ñu̱xma i pema rü Cristuxü̃ne pixĩgü. Rü wüxichigü i pema rü ngẽma naxü̃nena pexügü. 28Rü ngẽmaca̱x ya Tupana rü norü duü̃xü̃gü i yaxõgüxü̃tanüwa tüxü̃ naxuneta ya ñuxre na norü puracüwa tüxü̃ namugüxü̃ca̱x. Rü tüxü̃ naxuneta ya ṯoguã̱x na nüxü̃ tixuxü̃ca̱x i norü ore. Rü tüxü̃ naxuneta ya ṯoguã̱x na duü̃xü̃güxü̃ tangúexẽẽxü̃ca̱x i norü ore, rü ṯoguã̱x na tanaxüxü̃ca̱x i mexü̃gü i taxü̃gü i Tupanaãrü poramaã üxü̃. Rü tüxü̃ naxuneta ya ṯoguã̱x na tana-meẽxẽẽxü̃ca̱x i iḏaaweexü̃, rü ṯoguã̱x na togüxü̃ tarüngü̃xẽẽgüxü̃ca̱x, rü ṯoguã̱x na yaxõgüxü̃ãrü ãẽ̱xgacügü na tixĩgüxü̃ca̱x. Rü tüxü̃ naxuneta ya ṯoguã̱x na ngẽma tüma tama nüxü̃ tacuáxü̃ i nagawa na tidexagüxü̃ca̱x. 29Rü tama guxãma rü Tupana tüxü̃ imugüxe tixĩgü, rü tama guxãma Tupanaãrü orearü uruü̃ tixĩgü. Rü tama guxãma norü orewa ngu̱xẽẽtaegüxe tixĩgü, rü tama guxãma nüxü̃ tacua̱x na tanaxüxü̃ i mexü̃gü i taxü̃gü i Tupanaãrü poramaã üxü̃. 30Rü tama guxãma nüxü̃ tacua̱x na tanameẽxẽẽxü̃ i duü̃xü̃gü i iḏaaweexü̃. Rü tama guxãma nüxü̃ tacua̱x na nawa tidexagüxü̃ i wüxi i naga i tama nüxü̃ tacuáxü̃. Rü tama guxãma nüxü̃ tacua̱x na tanango̱xẽẽxü̃ na ṯacüchiga yadexaxü̃ i ngẽma duü̃xü̃gü i tama nüxü̃ nacuáxü̃ i nagawa idexaxü̃. 31¡Rü naxca̱x peda̱u̱x na Tupanaxü̃tawa penayaxuxü̃ca̱x i ngẽma cua̱x i rümemaẽxü̃! Natürü i ñu̱xma rü tá pexü̃ changúexẽẽ i ṯacü nixĩ i guxü̃ma i ngẽma pemaã nüxü̃ chixuxü̃ãrü yexera rümemaẽxü̃.
Copyright
Learn More


text:
Aisone
Aisone (en piemontés: Aison) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Cuneo. El g'ha 257 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 36 km² e 'na densità de 7 ab./km². El cunfìna coi cümü de Demonte, Valdieri, Vinadio.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Forbes (arnes)
Ona forbes (o forves, forvesin, forvesina, forbesetta, foresin, foresetta[1]) l'è on arnes che 'l serviss a tajà materiai suttil compagn de carta, carton, tessuu, cord, cav, foeuj de metall e plastega, fil, cavei, ong.
Al contrari del cortell, i forbes gh'hann dò lamm, che poeuden rodà intorn'a on perno fiss. L'isforz el nass de l'azion mecanega fada in su l'impugnadura, formada de duu anei in di quai se infilen i did.
Vegnen doperaa soratutt a scoeula, di sartor, di barbee. Esisten anca di forbes per la cusina, doperaa per esempi per tajà la carna. De norma hinn mai tropp tajent, soratutt perchè despess vegnen doperaa anca di fiolitt.
I forbes a gh'hann ona longa storia, e vegniven doperaa giamò di Egizzi. In Lombardia gh'è duu gross center de produzion de forbes, cioè Promana (in Val Varon) e Canz (in Vallassina).
El nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La parolla forbes (e i sò variant) la riva del latin volgar forbicem, evoluzion del classegh forfex. L'è doperada anca in venet (forfe, fòrfexe, fòrbaxe), forlan (fuarpis), napoletan (fuorvece), sicilian (fòrficia), in romanc (forsch o forbesch), italian (forbici) e romen (foarfece).


text:
Derivada
En matemàtica, la derivàda de 'na funsiù l'è 'na mizüra de la rapidità co la qual el valùr de chèsta funsiù el càmbia al cambià el valùr de la sò variàbil endependènta. La derivàda de 'na funsiù l'è 'n concèt locàl, cioè, l'è calculàt come el lìmite de la rapidità de cambiamènt media de la funsiù enden dàto intervàl, quan che l'intervàl ciapàt en cunsiderasiù per la variàbil endependènta el deènta sèmper piö pesèn. Per chèsta rizù se pàrla de valùr de la derivàda de 'na sèrta funsiù enden dàto pónt.
'N ezèmpe tìpich el sàlta fò quan che se stüdia el müimènt: se 'na funsiù la reprezènta la puzisiù de 'n ogèt en rapórt al tép, la sò derivàda l'è la velocità de tal ogèt. 'N aparèchio che 'l fàghe 'n vul transatlàntich de 4500 km 'ntra le 12:00 e le 18:00, el viàgia a 'na velocità media de 750 km/h. Però, el pödarès viazà a velocità piö àlte o piö bàse en en tochèi diferèncc del sò percórs. En particolàr, semài che 'ntra le 15:00 e le 15:30 el percór 400 km, la sò velocità media en chèl ciapèl lé l'è de 800 km/h. Per conóser la sò velocità istantánea a le 15:20, per ezèmpe, ocór calculà la velocità media en intervài de tép sèmper piö pesègn entùren a chèsta ùra: 'ntra le 15:15 e le 15:25, 'ntra le 15:19 e le 15:21, etc.
Alùra el valùr de la derivàda de 'na funsiù enden pónt la pöl véser enterpretàda en fùrma geométrica, perchè la corespónt co la pendènsa de la rèta tangènt al gràfich de la funsiù endel pónt analizàt. La rèta tangènt l'è a sò ólta l'aprosimsiù lineàr piö acüràda entùren al pónt ciapàt en cunsiderasiù. La nusiù de derivàda la pöl véser generalizàda per el càzo de le funsiù con de piö de 'na variàbil co la derivada parsiàl e el diferensiàl.


text:
Longon
Longon (nom ufizial in italian: Longone al Segrino in Italian) l'è on comun de la Provincia de Còmm de 1 878 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 1,5 km² e ona densità de 1 252 ab./km². L'è staa ciamaa in Italian "Segrino" per fà defferenzia cont el comun de Longon Sabin (Longone Sabino) che l'è situaa in de la Provincia de Rieti, in Lazzi.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Longon l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Merlìn
Merlìn (Merlino in italian) l'è un cumün de de la pruìncia de Lod cun 1 777 abitant (dàto del Dic 2015 [1]).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'é stai pruprietà di Cùnt de Merlìn, l'è stai dát da Bernabó Visconti a la só dona Regina della Scala in del 1370. Dal 1647 al 1782 l'é stai pruprietà di Cùnt de Belgioioso.
El sò num forse el vegn da Latin Locum Merle.
Cultüra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gh'è una cesa dedicada a Sant Stéu martir, restaürada in del 1615; el Palási Carcassola in del la frasión Marsán, del secul XIV-XV.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Merlin l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Ligamm de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Näfels
Näfels a l'è un cumün svizzer del Canton Glarona. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 36.93 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 4021 abitant.
El cumün de Näfels al se tröva a una altitüden de 437 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Glaruna, Innerthal (SZ), Mollis, Netstal, Oberurnen.
Cuntegnüü
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Näfels l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1240 col nom de Nevels.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Galeria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Gemeinde Näfels (Todesch)
- Näfels in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
I Promessi Sposi
I promessi sposi l'è on romanz istòregh scrivuu del Lissander Manzon che'l vegn consideraa el pu important de l'istoria della literadura italiana.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è staa stampaa ona prima voeulta in del 1823, col titol provisòri de Fermo e Lucia. Pussee innanz in del temp, in del 1827, el vegn stampaa de noeuv col titol I promessi sposi, storia milanesa del sec. XVII, descoverta e rifada del Lisander Manzoni.
In quell'ann, el scrittor el va a Firenz per trovà ispirazion de l'italian o, come el disaraa lù, per rerentà i strasc in de l'Arno. De la sò esperienza, in del 1840, la nass l'edizion final de l'oeuvra.


text:
Lengua walser
El walser (nomm local: titschu, titzschu, titsch, töitschu) l'è ona lengua germanega del grupp de l'inscì ciamaa altissem alemann, parlada in tutt l'arch alpin, ma soratutt in Svizzera, Italia ocidental e Austria.
L'ha conservaa on mucc de caratteristegh arcaegh respett ai alter parlà germanegh.
In Italia l'è parlada a Gressoney, Issime, Alagna, Rimella, Macugnaga e Formazza. Al dì d'incoeu l'è a ris'c de estinzion, sostituida di lengov regionai (lombard, piemontes, arpitan, svizzer todesch) o, soratutt, de quei nazionai.
Cuntegnüü
El nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La parolla "walser" l'è ona coruzion del termen Walliser, che 'l voeur dì "del Valles" (in todesch Wallis). De fatt i walser se ciamen inscì perchè hinn i discendent di popolazion germanegh migraa in del XIII secol del Canton Valles in alter zonn in gir per i Alp.
El nomm local titschu (e variant) inveci el vegn d'ona parolla germanega bella antiga, cioè *theodisk, che la corespond anca al todesch deutsch ("todesch") e a l'ingles dutch ("olandes"), al zimber tautsch, e anca al romand tuche ("svizzer todesch").
In particolar el walser l'è ciamaa localment:
- Titzschu a Alagna.
- Titsch a Gressoney e Macugnaga.
- Töitschu a Issime.


text:
Burundi
El Burundi a l'è un paes de l'Africa urientala.
A l'è tacaa al Ruanda, a la Repüblica Demucratica del Congo e a la Tanzania.
La capital a l'è Bujumbura.
Al gh'ha una süperfiss de 27.830 km² e una pupulaziun de pressapoch 7.600.000 abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Burundi a l'è staa un pussediment de la Germania del 1895 al 1919 e del Belgi (insema cunt el Ruanda, cunt el nom de Ruanda-Urundi) fina al 1962, quand che l'ha utegnüü l'indipendenza.
I dò etnij principaj del paes, i Hutu e i Tutsi, hann semper cumbatüü. In del 1972 al gh'ha staa un genucidi grand, cun püssee de 500.000 mort intra i Hutu.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Burundi (nom ufizial: Repyblika y'u Burundi / République du Burundi) a l'è una repübliga.
El president a l'è el Pierre Nkurunziza (del 2005).


text:
Furmintòun
Al furmintòun (al nòm latèin l'è Zea mays) l'è na piànta dla famìa Poaceae, tribù Maydeae.
Al fóst cal tin só i chécch l'è al lècch, e l'è la pèrta ch'as bóta vìa; l'insém dal lècch e di chécch l'è la panòcia.
Al furmintòun l'è un di lavór da magnèr pió importànt in dl'America e in dl'Europa: cun al furmintòun as pól anca fèr l'òli (quèst chè an và mia bèin da frézer), al pop corn (quand i chécch i scòpien) e la farèina (druvèda da fèr la pulèinta e alcùni qualitê ed pan e 'd dólci); a-s pól anca tirèregh fóra un liquór.
As dróva anca da der da magnèr a i animèl, sopratótt i vàch e al galèini.
As pól anch brusèr per fèr dl'energìa cl'an fà brìsa di dàn a l'ambièint.
Mòdi ed dìr
- As dìs và a spanucèr al furmintòun per dìr a quelchidùn ch'al l'à fiachê a basta; al lavór dal spanuciadór, in di tèimp antìgh, l'éra un lavór di puvràz.
- Un che l'è sèimper da la pàrt dal furmintòun l'è un cal stà da la pèrta ed chi cmànda e al 'n còrr brisa di résch; quest perchè un tèimp, in dal càmp, al furmintòun l'éra dimòndi volti datés da un canèl pin d'aqua ch'i cuntadèin druvèven d'anafièr, e acsè a l'éra al prémm a ciapèr l'aqua.


text:
Mastrils
Mastrils a l'è un cumün svizzer del distret de Landquart. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 556 abitant e una süperfiss de 7.98 km², e al se tröva a una altitüden de 550 meter sura al livel del mar.
El cumün de Mastrils a l'è tacaa ai cumün de Bad Ragaz (SG), Igis, Maienfeld, Pfäfers (SG), Untervaz, Zizers.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Mastrils l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1318 col nom de Ponstrils.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Mastrils in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Caròbe
Caròbe di Àngei (in Italià Carobbio degli Angeli) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem che l' se tróa 'n de la Al Calèpe sö la ria del Cherio.
El g'ha 'na popolasiù de 4 697 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 6,7 km² e 'na densità de popolasiù de 701 ab./km²
Ol paìs l' se tróa a 13 km de la sità e a 232 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Bólgher, Ciüdü, Gandòss, Gorlàgh, Grömèl e Trescùr Balneàre.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Caròbe l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol castèl sö la culina di àngei (341 méter) che 'n del XIV sécol l'è dientàt ü convènt e dal 1770 öna residènsa de campagna.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Udine
Udine (en furlà: Udin; en slovéno: Videm; en todèsch stòrich: Weiden; en latì: Utinum) l'è 'n cümü italià de 100.178 abitàncc, capolöch de la pruvincia omònima, part de la regiù Friuli-Venesia Giulia. La cità l'è 'l cör de n'area urbàna de piö o méno 174.000 abitàncc. L'è cunsideràda la capitàl stòrica del Friuli.
La cità l'è colocàda en mès a la regiù friulàna. La se tróa a póch de piö de 20 km en lìnea d'aria de la Slovenia, e 54 km de l'Austria, per cui l'è 'ndèna puzisiù stratégica, arènt a l'intersesiù de le diretrìci europèe est-ovest (Curidùr 5) e nord-sud (Via Iulia Augusta), sö la via che la mìna 'nvers l'Austria e l'Euròpa orientàla.
L'è postàda 'ntùren a 'n còl söl qual gh'è colocàt el castèl, a póch chilòmetri de le culìne, e le bagnàda del torènt Cormor a ovest e del torènt Torre a est.
Del cümü de Udine fà part apò a le frasiù de Baldasseria, Beivars, Casali Sartori, Chiavris, Cormor, Cussignacco, Gervasutta, Godia, Laipacco, Molin Nuovo, Paderno, Paparotti, Rizzi, San Bernardo, San Domenico, San Gottardo, Sant'Osvaldo, Sant'Ulderico, Vât e Villaggio del Sole.
De éder[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tra i monümèncc piö famùs gh'è 'l castèl, postàt söndèl còl che 'l dòmina la cità, la catedràl, la Lòza del Lionello, la piàsa de la Libertà en stìle vèneto e la piàsa de San Giàcom, che la reprezènta 'l cör de la cità col Mercatovecchio.
Per chèl che riguàrda le òpere modèrne, de segnalà gh'è 'l Teatro Nöf Giovanni d'Udine.


text:
COMUNICÀ
N’àutr arzultà amportant portà da la Prima Manifestassion për ël Piemontèis ufissial dij 26 d’otóber
AN CONSEJ REGIONAL MAGIORANSA E OPOSISSION A SOTSIGNO L’ÓRDIN DËL DI PROPONÙ DA GIOVENTURA PIEMONTÈISA PËR UFISSIALISÉ LA LENGA PIEMONTÈISA
La 1a Manifestassion për ël Piemontèis ufissial ch’a l’é fasse an facia a la Sede dël Consej Regional dël Piemont a Turin ai 26 d’otóber passà a l’ha portà a n’àutr arzultà ch’a slarga le pòrte a na speransa për l’avnì dla lenga piemontèisa.
La Manifestassion a l’era concludusse con la consëgna ‘d na propòsta d’Órdin dël Di al Consej Regional – da part ëd Gioventura Piemontèisa (a l’han aderì a la Manifestassion ëdcò l’Associassion Coltural Piemontèisa ‘d Rafaela, Piemont Dev Vive, ël Sènter dë Studi Don Minzoni-Piemontèis Ancheuj e la Familia Piemontesa de Arroyito) a tuti ij Grup polìtich dël Consèj, con l’anvit a dëscutlo e a aprovelo, dëdlà dle posission ëd partì.
Ant ij di apress na delegassion ëd Gioventura Piemontèisa a l’é peui stàita arseivùa da la Pressidensa dël Consej e, an cola ocasion, a l’ha avù ancor na vira la possibilità d’arcomandé ‘l rëspet dij drit linguìstich dij Piemontèis.
Ancheuj, 17 ëd novèmber, col Órdin dël Di a l’é stàit presentà con la firma dël vice-pressident dël Grup regional ëd la Lega Nord, Michele Marinello, e dla consijera dël PD Angela Motta.
Ël document, che tòst a sarà portà an àula për la votassion, a ciama ‘d passé dëdlà dla discriminassion che da pì ‘d des ani a patiss la lenga piemontèisa – lassà fòra sensa gnun sust da la legislassion a tùa dle minoranse linguìstiche – angagiand la Region a antërven-e apreu dël Govern e dël Parlament përchè ch’a sio mandà an dëscussion le propòste ‘d lej ch’a ciamo la parificassion dël piemontèis a j’àutre lenghe minoritarie: a-i na j’é tre, tute elaborà da Gioventura Piemontèisa, an Senat (prima sotsignataria la Sen. Mirella Giai), a la Cambra (prim sotsignatari l’On. Gianni Vernetti) e an Region (prima sotsignataria la Cons. Angela Motta).
Nòstr piasì a l’é col ëd pijé at che, dantorn a n’arcesta sì pressanta e fondamental për l’avnì ‘d Piemont, l’acòrdi a passa oltra j’ideje polìtiche e la Region Piemont a s’anviara a presentesse unìa an su cost argoment.
Dëdlà dle polémiche dësdeuite e dle speculassion ëstrumentaj ch’a duro pòchi di, ant ël concret a l’é giust fé armarché l’utilità d’inissiative portà anans con corage e determinassion për fé sente ciàira e fòrta la vos ëd la lenga piemontèisa ch’a reclama ij sò drit sachërsant.
Antratan ch’a armersia ancor na vira ij sò militant e j’associassion ch’a l’han aderì a la Manifestassion, ël Moviment Gioventura Piemontèisa a peul nen fé che auguresse sempe pì ‘d colaborassion ëdcò da j’associassion ch’a l’han nen partessipà e che costa inissiativa a sia la primalba ‘d na neuva consiensa ‘d tuti nòsti rapresentant polìtich.


text:
Lager (bira)
Lager l'è 'n tìpo de bira utignìda conden leàt specìfech a fermentasiù bàsa (Saccharomyces carlsbergensis) e che 'ndèla part finàl del procès de birificasiù la vé 'nmagazinàda per divèrse setemàne 'ndèn ambiènt a temperadüra arènt ai 0°C per fà depozità le partezèle de leàt en suspensiù e per töga vià saùr e udùr sulfùrei tìpich del tìpo de leàt che se dopèra. I stìi piö famùs a bàsa fermentasiù i è Lager ciàra, Helles, Pilsner, Märzen, Vienna, ecc.
El nòm el vé de 'na paròla todèsca (lagern) che völ dì "enmagazinà".


text:
Ardés
Ardés (nòm uficiàl en italià: Ardesio) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem e che l' se tróa in de la ólta Al Seriana a 37 km de la sità e a 593 méter söl lièl del mar.
El g'ha 3 518 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na superfìce de 53,8 km² e 'na densità de popolasiù de 65 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Brans, Gróm, Ultra 'l Còl, Oltressènda Ólta, Par, Prémol, Roncobèl, Valgòi, Éla d'Ògna.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Ardés l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Saragoza
Saragoza (Zaragoza in spagnöl e aragunes; Saragossa in catalan, ingles e in tudesch; Saragozza in italian; Saragosse in frances; Cæsaraugusta in latin; سرقسطة/Saraqusta in arab ) a l'è una cità de la Spagna, la capital de la Cumünità Utonuma de l'Araguna.
La gh'ha 682.283 abitant (2008). Orione Aceti viene in estate
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sindich a l'è el Juan Alberto Belloch.
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Saragoza a l'è gemelada cun:
- Betlem, Palestina
- Biarritz, Francia
- Coimbra, Purtugal
- La Plata, Argentina
- León, Nicaragua
- Móstoles, Spagna
- Pau, Francia
- Ponce, Portorico
- Tijuana, Messich
- Zamboanga, Filipinn
- Zaragoza, Guatemala
castel baronia


text:
Loc. 1
Strada de la Vena.
Strada de la Vena, Picolin y la vedla fujina dl vësco a Alfur - Picolin é ponü ite danter la strada vedla dla Val Badia y la "Strada da la Vena" (tru dl fer che portâ dales mineores Fursil/Col de Santa Lizia tla Val Badia), ći che é stè por plü secui tl tert dla Eté Mesana de gran importanza. Deplü frabicać storics y la capela de Sant Antone é testemoni dla strategia dl post por la Dlijia y i nobli. Dantadöt la Ćiasa dl Maier sciöche sënta dla aministraziun dla fujina dl vësco ia Alfur y la vila d’Alfur instëssa dess gnì tutes en conscideraziun. En ur dla strada dla Val Badia, söla trassa danter la Ćiasa dl Maier y Alfur, él gnü fat sö dan zacotan d’agn la staziun a val dla cabinovia "Piz de Plaies".


text:
Tisû
Al tisû 'l è cal manufàt custruî tesènd dū sfilsi 'd fîl perpendiculèri tra lōr: 'l urdî u cadèina (spianèda 'd fìl tut in cla diresiòun vertichèla), e la trâma, ùnic fîl ch' a gh' pàsa da mèś, avanti e indrē, anca in piò manéri diferèinti.
Al tisû 'd lung al tèimp
I tisû i tàchen a vgnîr lavurê infìn dal neolìtic, vist che i archiòlug i àn catè di rést sicûr ed tlèr ed tesidûra in cal perìod acsè luntàṅ.
Anca la sernidùra di materiē da tèser, la cumpagnarà la stòria 'dla tesidûra: el prìmi fîbri druèdi i éren stèdi quìli ch' a s' cavèva dai fùst e dintòr'n ai sèm ed soquànti piànti cum' al lèin, la càṅva, la jùta, la râfia e vìa descurènd. Man a man ch' l' òm primitìv al tgnarà 'drē al bésti, dòunca al cavarà dala lôr pelìsa cal fîbri tèsil ch' a gh' cunvgnarà, cùma la lana dal pégri, dal chèvri, dai camē, dai cunìi u incòri in Cina la séda dai bòś edla parpàia 'dla spēs Bombyx mori.
El diferèinti qualitê 'd tisû
Tisû elementêr
A s' dìś che 'n tisû 'l è 'lementêr quànd 'l è custruî cun na sola trâma e 'n sól urdî, e al n' gh' à brìśa di śvùj 'd decurasiòun tisùdi:
Tisû elementêr
- tela: la manéra piò elementêr 'd catèr tresê 'l urdî e la trâma.
- taftà: tela 'd séda, sutìla e brilànta.
- urbêśa: pan fulê, tìpic edla Sardègna.
- pan caśintèin: pan ratinê, tìpic edla Tuscàna.
- pan gròs ed Berg'm: pan fulê, tìpic ed Bèrghem.
- mùsla: alśéra, tendra e trasparèinta.
- georgette: séda p'r élta sarturìa.
- chiffòṅ: vēl in séda, dimòndi 'lśér e trasparèint.
- urgànśa: in séda u polièster, trasparèinta.
- cretòna: in cutòun pēś e robùst.
- batìsta: tela alśéra 'd lèin u cutòun.
- seersucker: tela in cutòun, cun 'na risadûra in 'dl urdî.
- calicot: tela tìpica dl' India.
Tisû uvrê cìc
El decurasiòun i s' càten cun dal śligadùri 'd trâma tùti in fìla:
- sàia
- rêś
- ghèrśi
- fustâgn
- denìm: al tisû di blue-jeans.
- tartàṅ
- tweed
- tela Bandéra: p'r al ricâm Bandéra.
- Gabardèin
- tela Aida: p'r al ricâm in dû a gh' è da cuntèr i fîl.
- emiàna
Tisû cumpòst u uvrê
'L è cal tisû in dû i disègn i nn' în mìa stampê mo invéci ricavê cun al tresamèint di fîl colorê. 'L è ricavê da piò urdî e piò trâmi ch' i lavór'n insèm:
- lampàs: tisû antìg, antenê dal bruchê.
- vlû: tisû quacê in na manéra regulêr da di plùc tajê fin fin.
- spùgna: tisû cun di rundlèin cìc ed fil tùt in sìma ch' i gh' dàn 'na grànd' asorbèinsa.
- piqué
- vèlcher: na còpia 'd dū tisû: 'l un ed spugnèta e cl èter cun di micro-rampèin ed plàstica.
- damàsc: al fa pèrt di tisû uvrè, anca s' al gh' à un sòl urdî e 'n' ùnica trâma.
Vôś lighèdi
- urdî
- trâma
- tesidûra
- tlèr ed tesidûra
- tlèr a pēś
- tlèr vertichêl
- tlèr 'riśontêl
- tlèr jacquard
- tlèr mecaniśê


text:
Ossana
Ossana l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha presapóch 865 abitàncc (dàto del Dicember 2013 [1]), 'na süperfìce de 25 km², per 'na densità de 35 ab./km². El cunfìna coi cümü de Peio, Vermiglio, Pellizzano, Pinsöl, Carisöl.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
- Jeu vi dar als veneraturs de miu ss. cor tuttas quellas grazias, ch' els han da basegns en lur clomada.
- Jeu vi purtar la pasch en quellas familias, nua ch' il miu ss. cor vegn veneraus.
- Jeu vi consolar ils veneraturs de mia ss. cor en lur cruschs e tribulaziuns.
- Jeu vi esser lur refugi en veta e spezialmein sin pugn de mort.
- Jeu vi benedir els en tuttas lur interpresas.
- Ils pucconts vegnan ad enflar el miu cor ina mar de misericordia.
- Ils tievis vegnan entras quella devoziun a daventar fervents.
- Quels, ch' ein fervents, vegnan entras quella devoziun ad arrivar tier gronda perfecziun.
- Jeu vi benedir quellas casas, nua ch' il maletg de miu ss. cor vegn exponius e veneraus.
- Als spirituals, che venereschan miu ss. cor, vi jeu dar la grazia, ch' els possian muentar ils pli stinai pucconts.
- Ils noms de quels, che promovan quella devoziun, vi jeu scriver en miu cor.
Samstag, Juni 30, 2007
Mira cheu quei cor, il qual ha ton carezau ils carstgauns! (Plaids de Jesus)
Empermischuns, che nies divin Salvader ha fatg alla S. M. Margaretha Alacoque en favur dils vérs veneraturs de siu ss. Cor, sco era de tuts quels, ils quals promovan quella bialla devoziun:
Eingestellt von Impos um 07:40
Keine Kommentare:
Abonnieren Kommentare zum Post (Atom)


text:
Tit Flavi Domizian
Tit Flavi Domizian (Titus Flavius Domitianus; Roma, 24 otober 51 - Roma, 18 setember 96), l'è staa on imperador roman del 14 setember 81 al 18 setember 96 cont el nòmm de Ceser Domizian August Germanegh (Cæsar Domitianus Augustus Germanicus). L'è staa l'ultim imperador de la dinastia Flavia. L'è cognossuu cont el nòmm de Domizian.
Cuntegnüü
I origin e fameja[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Domizian l'è nassuu a Roma quand che'l sò pader Vespasian, che poeu el sariss diventaa imperador, l'eva anmò on militar. L'è staa cressuu comè vun dij futur senator. L'ha studiaa retòrega, leteratura, legg e l'art del governà. El Svetòni el scriv che l'era on bagaj istruii ed educaa. Menter el sò fradel magior, Tit, l'ha seguii el pader in dij guèrr in Afrega e in Giudea, lù l'è restaa a cà. La soa mader l'era la Flavia Domitila Magior.
La vida duranta i regn del pader e del fradel[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In de l'Ann dij quatter imperador (69), quand el sò pà l'ha sconfigiuu i òlter pretendent, lù l'ha faa l'ambassador dij Flavi al Senaa, prima che'l Vespasian rivass a Roma. Quand Vespasian l'è diventaa imperador, l'importanza del Domizian l'è cressuda. L'ha sposaa la Domizia Longina, tôsa del general Gnee Domizi Corbulon, dòpo che lé l'ha lassaa el sò vegg marii, l'Eli Lamia.
L'è staa consul on quaj de vòlt, ma l'era on incarich onorifich. Infatt, vessend el segon fioeu de l'imperador, l'era liber dij responsabilitaa. Ma quand el fradel, anca lù imperador, l'è scomenzaa a morì, lù l'ha sercaa (e trovaa) l'ajutt dij Pretorian per diventà el noeuv princip (el Tit el gh'aveva minga dij fioeu).
Domizian imperador[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Quand el Tit a l'è mòrt, el Domizian l'è staa content, perchè l'amava nò, soratutt perchè l'era el favorii del pader. Donca, quand l'è diventaa imperador, l'ha voruu vendicàss de tucc i tòrt che l'aveva ricevuu. L'è staa nemis del Senaa, ritegnuu de lù contrari al podè imperial. L'è staa on disaster comè amministrador econòmich, l'ha cassaa via la soa miee (che l'era stada trovada cont on amant, l'ator Paris), l'ha faa sù a Roma circa cinquanta costruzion monumentaj (traj quaj anca el Colossee), l'ha sposaa la tôsa del fradel (s'ciopada in del 91), l'ha fondaa Prima Legion Minervia.
Traj sò nemis, e donca lù l'ha perseguitaa, gh'hinn staa i Giudee, i Cristian, el sò cusin Flavi Clement (che l'aveva cercaa de diventaa imperador) e i nòbil, che hànn faa on gran numer de congiur. L'ultima, in del 96, con l'ajutt de la soa vegia miee, l'ha avuu success: on servitor l'ha massaa insema al Stefan, l'aministrador de la Giulia, la soa segonda miee. El noeuv imperador l'è diventaa donca el vegg senator Nerva.


text:
Cazzano di Tramigna
Cazzano di Tramigna (endèla parlàda locàl: Casan) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Verùna. El g'ha presapóch 1.301 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 12,25 km², per 'na densità de 108 ab./km². El cunfìna coi cümü de Colognola ai Colli, Illasi, Montecchia di Crosara, San Giovanni Ilarione, Soave, Tregnago.
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ol santüare de San Felice - sécol IX;
- la cezìna de San Piero 'n Briano - sécol XII - XIII;
- la parochiàl de San Zórs màrter - sécol XIX.


text:
27 10
Ol dé 27 de utùer l'è 'l 300 ( 301 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 66 dé a finí l'an.
Ul dí 27 de utùer al è ul dí da pòost 300 ( 301 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 66 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1997 - Barcelona: s'al pöblega ol pröm nümar in Català de l'edissiú d'El Periódico de Catalunya.
2005 - Barcelona: l'ex-senadur e passifesta Luís Maria Xirinacs de 74 agn al va a la presú Model de Barcelona, per órden de l'Audiensa Nassiunal, e l istess dé al è trasferit al sénter penitensiare de Can Brians a Sant Esteve Sesrovires (ol Baix Llobregat).
1977 - Spagna: ol goèrn, i particc parlamentare e i sindicass (come CCOO e UGT) i signa i Pat de la Moncloa per redüí la confliti·ità laburala, mejorá l'economéa e consolidá la democràssia.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1897 - Barcelona: Josep Trueta i Raspall, medi Català(m.1977).
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1990 - Barcelona: Xavier Cugat, mösegh Català.
2010 - El Calafate - Argentina: ol Néstor Carlos Kirchner, ex presidènt de l'Argentina.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Sân Mavrési (Rèz)
Artécol in dialèt arzân
Sân Mavrési (San Maurizio in italiân) l’è un quartēr ed Rèz. Al fà pêrt ed la Circoscrisiòun Nord-Est (vècia N.6)
Sân Mavrési, da che indrē l’ēra un paèis indipendèint, ciamê Véla Sân Mavrési, adés l’è unî a Rèz, a’s câta a pôch chilômeter dal cèinter ed la sitê, lòngh a la via Emélia vêrs Mòdna. Sân Mavrési l’è famōş préma ‘d tót perché che a gh’é al Maurisiân ( in italian Il Mauriziano ), la cà in dóv' a gh’é stê Ludovico Ariosto per un móc ed tèimp quând l’ēra guvernadôr ed Rèz; e l'ēra ânch al pôst dal manicômi ed Sân Lâṣer adèsa sarê.
Al Maurisiân l’è 'na véla dal Quatersèint, a s’ égh và dèinter drét per drét da la via Emélia lòngh al viêl d'ingrès ch'al gh'à 'd j èlber ed piôpa nîgra dal dō pêrt. Mamsmèint interesânt: al "Cambarèin di Poēti" , al "Cambarèin di Urâs e Curiâs" e al "Cambarèin ed l'Ariôsto", cun soquânti pitûri a frèsch dal XVI sècol.
Ind la zôna dintōrna al Maurisiân, al tèimp di rumân gh’ēra lòngh a la via Emélia, al simitèri ed la sitê. Dimòndi lâpidi în stêdi catêdi al tèimp di schêv ind l’Otsèint e ânca dôp, adèsa în int al Muséo Cèvic.
La cēṣa ed la parôchia, da dóve l’à ciapê al nôm la Véla, l’è cgnusûda dal 1059.


text:
Monible
Monible a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Giüra Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega francòfuna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 3.39 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 43 abitant.
El cumün de Monible al se tröva a una altitüden de 862 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Rebévelier, Châtelat, Sornetan, Undervelier.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Monible l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1403 col nom de Montnible (ripurtaa in de un docüment del 1414). In del 1537 l'eva menziunaa col nom de Monible.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]