text:
Talina Gantenbein, cun success dal ski alpin al skicross
Entschet ha la carriera da la giuvna oriunda da Scuol tar il ski alpin. Il 2016 ha ella dentant scuvert il sport da skicross. Ina amur a prima vista, ed en retrospectiva in midament che ha valì la paina. Gist en sia emprima stagiun ha la giuvna da 22 onns pudì festivar sia emprima medaglia d’aur, quai tar ils gieus olimpics da giuvenils a Lillehammer en Norvegia.
Schebain che Talina Gantenbein vala dapi lura sco ina da las meglras skicrossistas svizras, sin medaglias tar l’elita ha ella dentant stuì spetgar enfin questa stagiun. Ad Arosa ed ad Idre Fjäll lura finalmain la paja meritada – duas giadas va Talina Gantenbein sin il podest e daventa terza. Resultats che dattan schlantsch e motivaziun, betg mo per las ultimas duas cursas da la cuppa mundiala da quest onn, mabain oravant tut era per la proxima stagiun, cul punct culminant per mintga sportista e sportist – ils gieus olimpics.
Giulia Tanno – ina carriera tranter spital e medaglias
Giulia Tanno è da chasa sin ils podest da Big Air e Slopestyle en la scena da freeski. La skiunza da 22 onns va sco grond talent en il team svizzer. Ella è dentant er da chasa en chombras da spital e sin maisas d’operaziun. Numerusas sguladas han schon chaschunà ruttadiras. Giulia è in'atleta plain nattas, struvas da fier.
Schon cler! Sche jau fiss ina atleta da passlung u tennis na fiss jau stada uschè bler sin maisas d’operaziun. Freeski è mes sport! Adrenalin è mia passiun!
Uschia tutgan er adina puspè trenaments da reabilitaziun tar la carriera sin skis. Suenter ina sgulada durant il trenament als X-Games ad Aspen en ils Stadis Unids fin schaner è Giulia Tanno turnada cun in bratsch rut. Cunquai è la stagiun a fin per la giuvna skiunza. La proxima sfida suenter la reha è dentant schon en mira. La stad entschaiva il trenament per ils gieus olimpics da Peking.


c: text/html

text:
Per reducir il dumber da peschs en il lai da fermada Zervreila èn vegnidas instradadas differentas mesiras. Uschia ha l’Uffizi da chatscha e pestga decidì gia la stad passada da dar liber la pestga en il lai. I na dat betg pli limitas da grondezza u dal dumber da peschs ch'ins dastga pigliar per di.
Era na vegn betg pli mess en stadivas en il lai - fin il 2013 eran quai anc tranter 5’000 e 20’000 peschs per onn.
Pestga cun rait
Era las Ovras Electricas Zervreila (OEZ) hajan fatg emprovas da pestgar ils peschs cun raits, sco il maina project Hans-Peter Capatt raquinta. Experts stiman ch’i dettia 2 fin 3 tonnas peschs en il lai, litgivas e salmelins.
Fin avrigl u entschatta matg haja in pestgader professiunal piglià cun raits 200 kg peschs, bler pli pauc che quintà. Tenor il pestgader sajan ils peschs anc fitg ruassaivels e na sa movian betg. L'october u november 2017 vulan las OEZ perquai anc empruvar ina giada da pigliar peschs cun ina rait.
L'emprima emprova l'entschatta matg:
RR actualitad 12:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
La rait saja vegnida interrutta durant in temporal intensiv tras in chametg, ha communitgà l’Ovra Electrica da Turitg EWZ la sonda saira. Las 22:28 sajan però tut las 11 staziuns da redrizzaders stadas puspè vi da la rait.
Pertutgada il pli fitg da l’incap è stada la rait dal traffic public VBZ. Tut ils trams èn stads saldà là nua ch’els sa chattavan gist. A la staziun principala da Turitg HB èn sa stizzadas curt las glischs. Che la glisch possia tremblar u las segirezzas possian siglir sco al HB sajan ulteriuras consequenzas, sche la tensiun en la rait crodia ensemen.
Il traffic da tren percunter na saja betg stà pertutgà da l’interrupziun, scrivan las Viafiers federalas SBB.
RR novitads 06:00


text:
Aramengo
Aramengo (en piemontés: Aramengh) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Asti. El g'ha 643 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 11 km² e 'na densità de 58 ab./km². El cunfìna coi cümü de Albugnano, Berzano di San Pietro, Casalborgone (TO), Cocconato, Passerano Marmorito, Tonengo.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Ruscus aculeatus
El Ruscus aculeatus L. (en Bresà Spinasorèch, 'n Bergamàsch Spinaràcc e Sparizéra) l'è 'na piànta arbüstiva, sèmper vérda, che la fa pàrt de la famìa botànica de le Ruscaceae (segónt en quach óter sistéma de clasificasiù, Liliaceae). I böcc zùegn che vé fò 'n primaéra i pöl véser catàcc per véser cönsömàcc compàgn de spàres.
Distribusiù e hàbitat[Modifega | modifica 'l sorgent]
El Ruscus aculeatus l'è 'na piànta uriginària de l'Eurasia e 'n Euròpa la crès suratöt al sud del cuntinènt. Se pöl troàla del leèl del mar enfìna ai 1000 méter, endèl sotabósch centroeuropèo e del mediteràneo. Se 'l tróa apò a 'ndel Nordàfrica e 'n Asia. El preferés el teré alcalì, sèch e bastànsa fèrtil e le zòne a l'ómbra. L'è 'n elemènt tìpich de la màcia mediterànea.
Descrisiù[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'è 'na piantilìna a portamènt de boscài picinì de 30 a 80 cm de altèsa de culùr vért scür. La g'ha 'n rizòma sotatèra de 'ndóche böta i gàmp fiurài mascc e fèmine, per töcc du i tìpi el prezènta du tìpi de gamp: chèi normài i è lis e srotondàcc, envéce i óter i g'ha fòie fàlse, co 'n fùrma ovolanceolada de 2 a 3 cm de longhèsa e che fenés condèna pónta sténca e gösa.
Fòie vére e cladódi[Modifega | modifica 'l sorgent]
Le fòie vére i è picinìne fés, le par squàme e de sòlet i è isé pesène che se ghe fa mìa càzo, a la sèa de chèste fòie lónghe 3 o 4 mm vé sö le fòie fìnte che 'n realtà i è dei ramilì trasfurmàcc. Chèste fòie fìnte (ciamàde filoclàdi o cladódi) i è lónghe 'n ghèl o 'n ghèl e mès, le g'ha 'na fùrma a öf e le g'ha la pùta gösa che sbùza. Tota la piànta la fa la fotosìntezi föra che le fòie vére che le se destàca a la svèlta.
Fiùr[Modifega | modifica 'l sorgent]
I fiùr i è picinì, virdizì o che tìra al viòla. I g'ha sés tépali distribüìcc sö du vertezèi. I fiùr fèmine i è tricarpelàr e i g'ha l'ovàre súpero quan che 'nvéce chèi màscc i g'ha tré stàm saldàcc ensèma dei filamèncc. La 'mpulinasiù la vé fàda de i insècc (entomògama). El Ruscus aculeatus el fiorés 'ntra l'envéren e la primaéra.
Fröcc[Modifega | modifica 'l sorgent]
A la fì de l'autùno e 'n prensépe de l'envéren, le piante fèmine le fa sö 'na sórt de baca rósa de 10 a 12 mm de diàmetro con dét en granì o du de somésa. La somésa la vé portàda atùren dei anemài che i màia i fröcc e dòpo i fa fò i giandì (endozoocora).
Sinònim botànic[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Ruscus parasiticus Gueldenst. (1787).
- Ruscus aculeatus var. angustifolius Boiss. (1882).
- Ruscus ponticus Woronow (1916).
- Ruscus aculeatus f. pumilus Druce (1931).
- Ruscus laxus Sm. 1797
- Ruscus flexuosus Mill. 1768
- Ruscus aculeatus subsp. laxus (Sm.) K.Richt. 1890
- Oxymyrsine pungens Bubani[1][2]
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Sinònimi en Tela Botánica
- ↑ Sinònimi en Kew


text:
La Verrerie
La Verrerie a l'è un cumün svizzer del distret de Veveyse (in tudesch: Vivisbach), in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 13.42 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1117 abitant.
El cumün de La Verrerie al se tröva a una altitüden de 915 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Le Flon, Saint-Martin, Sâles, Semsales, Vuisternens-devant-Romont.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Sit ufizial (Franzés)
- Le Crêt in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Grattavache in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Las partidas grondas sustegnian da principi il plan da cusseglier federal Alain Berset che vul uschia spargnar 700 milliuns francs. Quai scriva la NZZ da la dumengia. Ella sa basa sin las respostas da la consultaziun.
Il pli cler per la reducziun da las tariffas dals medis èn la PCD la PBD ed ils Verd-liberals. La PPS a exprimì resalvas pli grondas ed era ils liberals an formulà cundiziuns.
Reproschas ed argumentaziuns
Era la protecziun dals consuments è da l'avis ch'ins sto cun quests tagls proteger ils pajaders da premias. Quai ha detg la presidenta Prisca Birrer-Heimo. D'accord èn las partidas en quai, che oravant tut medis ed ospitals èn sez la culpa. Ils Verd-liberals prendan direct ils medis en visier. Els èn da l'avis ch'ils medis n'èn pauc interessads da laschar guardar en las cartas, crititgescha la partida. Els na vulan era betg preschentar lur gudogn.
Il medi Jürg Schlup, president da l'uniun da medis e medias FMH, sa defenda cunter questa critica. Tenor ses punct da vista obtegnan ils medis la rolla dal «Peder nair». Quai ha el ditg en ina intervista cun la «NZZ am Sonntag».
RR novitads 09:00


text:
Gardella
Gardella[1] (Gradella in Italian) l'è ona frazion del comun cremasch de Pandin, in de la Provincia de Cremona.
El paes el se troeuva a nord-ovest del centro comunal e l'è toccaa de ona strada che le liga con Nosadell, l'altra frazion de Pandin.
L'è stada on comun indeperlee fina al 1868.
A partì del 2005 la toeu part al grupp di borgh pussee bei d'Italia.
PersunàggModifega
- Egidio Miragoli, vesc de Mondovì dal 29 de setèmber 2017
NotModifega
- ↑ Andrea Bombelli, Dizionario etimologico del dialetto cremasco e delle località cremasche, 1943


text: A la «Notg lunga da las baselgias» As envidain nus Vus d’emprender a conuscher las differentas baselgias catolicas e refurmadas: betg sulet ils edifizis e lur caracter architectonic mintgamai spezial, mabain er l’auter ch’ins po scuvrir. In’occurrenza per uffants e geniturs, interessads a l’architectura ed amis da la musica, cartents, nuncartents, sportists, ortulans,… per umans che han gust da slargiar lur orizont, e per tals che vulan simplamain emprender a conuscher ina giada la baselgia d’in’autra optica. In program spezial, ina notg extraordinaria – uschia co che la baselgia po er esser, e quai tut senza pajar entrada! Uschè colurada e varionta è nossa baselgia!


text:
La regenza grischuna ha approvà il project d'in sistem da pre-avertiment Brattas / God Ruinas e garantescha era ina contribuziun maximala da 312'000 francs per realisar quest project. Il sistem vegnia endrizzà per proteger meglier il territori d'abitadi San Murezzan.
San Murezzan è situà per gronda part sin ina sbuvada gronda che deriva da sbuvadas parzialas Brattas e God Ruinas, scriva la regenza. Dapi ils onns 1970 hai dà examinaziuns geologicas, geotecnicas ed er idrogeologicas en quest territori. Oravant tut è il moviment dal territori visibel tar il clutger tort da San Murezzan. Quel daventa cun ils onns adina pli tort. Differents eveniments sco per exempel plievgia ferma pon chaschunar ch'il territori sa mova pli svelt.
RTR actualitad 08:00


text:
Meteurulugía
La meteurulugía a l'è una bròca dii sceenz de l'atmusfera ca la stüdia ul teemp atmusférich; i meteuròluch g'ann de uservà e misürà i fenòmen atmusférich, elaburà chii daat chí cunt i elaburaduur e mètt giú i previsiun del teemp.
StòriaModifega
La paròla meteurulugía la vègn dal greech antích e la vöör dí discuurs (lògos) a prupòsitt dii ròpp ca búrlenn giú dal cèl (metéur); metéura la g'à un urígin püssee prufúnda ammò, vist ca (sémper in greech) la vöör dí ròpp c'al stà in cèl cunt ul Signúr.
I primm tentatiff de prevedè ul teemp a i ann fà i greech antích, ma fin al sécul passaa la meteurulugía a l'era minga vista bègn da i geent, suratütt i paisànn, ca cunsideràvenn ul teemp cumè la vuluntà del Signúr. Ul teemp al sa prevedéva minga, fursi dumè da un dí a chel ólter; sa vardàvenn i scrizítt, per esémpi i níver de un culuur pütòost ca de un ólter, ul veent c'al giràva in d'una manéra invéci de un óltra, e.v.i.
A l'è dumè da una quaj desèna de ann ca la meteurulugía a l'è duperàda in manéra scentífica per vütà i geent in dii sò atività.
Istrümeent de la meteurulugíaModifega
I meteuròluch a càtenn un muntún de daat per mèt giú i previsiun, e per catài a dupérenn difereent istrümeent:
- Baròmeter, per misüra la pressiun atmusférica;
- Termòmeter, per la temperadüra;
- Igròmeter, per misüra l'ümidità;
- Plüviòmeter, de misüra i precipitazziun (piöva, fiòca, sguàzz);
- Anemòmeter, per ul veent.
Sa dupérenn anca istrümeent per catà i daat anca in de l'atmusféra:
- Balún sunda, per vardà la paart vólta de l'atmusféra;
- Satèlit meteurulògich, per vardà i níver, misüra la temperadüra a distànza, e.v.i.;
- Radar.
I previsiun del teempModifega
Dòpu l'uservazziun dii fenòmen meteurulògich e dii variàbil meteurulògich (temperadüra, pressiun, e.v.i.) e la sò trascrizziun, ul previsuur del teemp al scriff giú chii daat chí in sü la càrta del teemp, induè a l'è pussíbil vèch, in d'una ugiàda, la sitüazziun meteu de una quaj àrea (suratütt, sa mètenn giú i isòbar e sa mètenn in evidénza i fruunt).
Cunt i gròss elaburaduur sa fann curr i mudèj, ca inn dii algurítmi de calcuul per prevedè i cundizziun futüür de l'atmusféra dopu elaburaa i daat misüraa.
A segunda de quànt a l'è grànda l'àrea de stüdi i previsiun sa spartíssenn in:
- p. lucàj;
- p. regiunàj;
- p. nazziunàj;
- p. cuntinentàj;
- p. glubàj.
Uviameent, cunt püsse l'àrea l'è grànda, cunt mègn i previsiun a inn preciis.
A segunda invéci de quantu teemp a vàrenn, i divisiun a inn:
- cuurt: (24-48 uur);
- médi: (una setimàna);
- lünch: (püssee de una setimàna);
- stagiunàj.
Anca chí, altertaant uviameent, cunt püssee ul períut a l'è lünch mègn la vaar la previsiun; al dí d'incöö a l'è minga pussíbil fà previsiun giüüst per i períut de teemp püssee de dées dí; da una stagiun a l'óltra sa parla pü de previsiun, ma dumè de línea de tendénza.
Bròch de la meteurulugíaModifega
A segunda dii istrümeent duperaa e de l'ubietiif ca ga sa curr adree, la meteurulugía la pö vèss spartída in:
- agrumeteurulugía, ca la vàrda ul teemp in relazziun cunt l'agricultüra;
- meteurulugía dinàmica, ca la pröva a dàch una spiegazziun a i fenòmen uservaa, duperaant i equazziun de Eüleer de la mecànica dii flüiit.
- meteurulugía da satèlit, ca la dupéra i daat mandaa a tèra da i satèlit;
- meteurulugía radar, istèss de chèla da satèlit dumè ca, uviameent, la dupéra ul radar;


text:
Igl è stà il terz cumbat electoral en fila cun ils 2 candidats Gabriella Binkert Becchetti e Rico Lamprecht. Avant 4 onns han els cumbattì per il sez en il Cussegl grond - Rico Lamprecht aveva gudagnà. Avant 2 onns han els cumbattì per il presidi communal da la Val Müstair - Rico Lamprecht ha gudagnà. Ed oz il terz cumbat: puspè per il Cussegl grond. Rico Lamprecht ha gudognà era quel cun 303 vuschs encunter 233 vuschs. Lamprecht resta damai deputà per la Val Müstair.
Conferma per la lavur
Per Rico Lamprecht è il resultat dad oz ina conferma per la lavur prestada durant ils davos onns sco president communal e deputà. Ins saja sin ina buna via ha el ditg envers RTR. Gabriella Binkert Becchetti percunter accepta il resultat, è dentant era dischillusa che betg dapli persunas èn idas a votar. La participaziun a la votaziun è stada cun 553 vuschs be tar 47%.
Avegnir intschert
Suenter trais cumbats electorals encunter Rico Lamprecht na sa Gabriella Binkert Becchetti anc betg co che ses avegnir politic vesa ora. Ella è actualmain vicepresidenta da la vischnanca da Val Müstair. En il futur possia ella dentant s'imaginar dad investir sias forzas en auters projects che en la politica ha ditg Binkert envers RTR.


text:
La producziun da chaschiel chaura en Val Medel va per il mument a fin. Ma quai saja stà dapi l’entschatta sulet in provisori. Ils iniziants dal project, l’uniun «La Caura», han era numnà il bajetg il labor per far emprimas experientschas, declera il vicepresident da l’uniun Giusi Flepp.
Planisà era quai dentant auter
Il plan era da pudair rimnar las experientschas, ma era da pudair realisar pli svelt ina chascharia nova, declera Giusi Flepp. Qua sajan ins stà memia optimistic, conceda el. Il manaschi d’ina chascharia haja sa mussa sco fitg cumplex. Vinavant veglian ils cumpraders gronds da chaschiel gugent gronda variaziun ed ina furniziun constanta sur l’entir onn or – ina da las grondas sfidas dal project.
Ins haja dentant er fatg grondas experientschas, manegia Giusi Flepp. Ins haja per exempel constatà ch’il product da latg chaura saja atgnamain tschertgà.
Project actual vegn en segunda fasa
Il mument sajan ins perquai vida tschertgar furniturs da latg ord l’entira regiun ed era d’elavurar in concept da business per ina chascharia pli gronda. Quai saja uss la segunda fasa dal project sin basa dal svilup regiunal, che duai vegnir approvà proximamain dal chantun e la Confederaziun. Purtar l’entir project stoppian la finala ils purs. Sche lez veglian ina chascharia e mussian interess da furnir latg, alura fiss ina emprima badigliada pussaivla la primavaira 2021, di Giusi Flepp.
RR actualitad 12:00


text:
Vanzun
Vanzun (nòm uficiàl in italian: Vanzone San Carlo) a l'è un cumün ussulan de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula.
El gh'ha ona popolaziun de 428 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 16,2 km² e ona densità de popolaziun de 26 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Antrogna, Bani Ansin, Calasca-Castiun e Céch Muril.
El paes el se tröva in la Val Anzasca, a mancina de l'Anza. Vanzun e San Carlu hin staa tacaa insema dumà in del 1865.
Evoluzion demografegaModifega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Vanzun l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Teuría assiumàtega di cungjuunt
Al esiist plüü da versiú furmale da la teuría di cungjuunt, però cura che sa parla da « la » teuría assiumàtega di cungjuunt, sa designa abitüalameent sota cheest nomm la teuría ZFS, u teuría da Zermelo, Fraenkel e Skolem, cumpletada par l'assioma da la scèrnida. A l’è la teuría sü la quala la plüpaart di matemàtich sa i pögja, però al esiist d'otre teuríe cuncurente. Vargüne i è sémplismeent da le variante, d'otre i reposa sü di aprocc difereent. Citemm à títul d'esempi la teuría di tiip (bandunada a causa da la suva pesantezza), la teuría NBG (da von Neumann, Bernais e Gödel) ch’a l’intruduiva la nuzziú da classa, u i teuríe da Quine...
I urígen d'una teuría rigurusa di cungjuuntModifega
Cantor al a creaa una prima teuría di cungjuunt, devenüda la teuría naïve di cungjuunt. Però, à custaa da cunsiderazziú elementare, la suva teuría la cumportava di nivej d'astrazziú elevaa. Par esempi, una idea impurtanta da Cantor al è stada da definí l'equiputenza. Düü cungjuunt A e B i è equiputeent, si i gh’a l’istessa cardinalitaa (istess nümar d'element cura ch’i è finii), s'al esiist un mezz da sucjá à cada elemeent da A ün e noma ün elemeent da B e inversameent. Sa pöö inscí demustrá che ul cungjuunt di intreegh naturaj al gh’a la istessa cardinalitaa che ul cungjuunt di nümar razziunaj, malgraa al síes un sübcungjuunt propi da . Chiist düü cungjuunt i è dii cüntàbil. D’altra banda, ul cungjuunt di nümar reaj al gh’a mia la istessa cardinalitaa che u , però una cardinalitaa süperiura : al è dii mia cüntàbil . Cantor al a daa dò pröve che al è mia cüntàbil , e la segunda, ch’a la dröva un argümeent cugnussüü sota ul nomm d'argümeent da la diagonala da Cantor, al è staa straurdinariameent inflüeent e a avüü nümeruse e diverse aplicazziú in lògica e in matemàtica.
Cantor al a aprufondii la teuría e al a custrüii da le gerarchíe infinide da cungjuunt infinii, i nümar urdinaj e i nümar cardinaj. Cheste custruzziú i era cuntruversade à la suva épuca, l'upusizziú cundüida pal finitista Leopold Kronecker ; però al dí d’incöö i è acetade par la plüpaart di matemàtich.
Ul desvilüpameent da la teuría di cungjuunt par Cantor al era amò « naïf » íntal sentüü che al impiegava gnamò una assiumàtega precisa. Al dí d’incöö, sa l pöö dí che Cantor al druvava tacitameent l'assioma d'estensiunalitaa, l'assioma da l'infinii, e ul schéma d'assioma da cumprensiú. Da tüta manera, cheest darée assioma al porta al paradoss da Russell, cura che sa pröva a custrüí ul cungjuunt S = {A | A al partegn mia à A} da töcc i cungjuunt ch’i i partegn mia à sí-istess. In efett, u
- S al partegn à sí-istess, dunca à S, e alura, in acordi a la definizziú da S, al partegn mia à sí-istess, dant una prima cuntradizziú , u
- S al partegn mia à sí-istess, e alura, sémpar in acordi la definizziú da S, al gh’a da partegní à S, dunca à sí-istess , vargot ch’al porta à una segunda cuntradizziú.
Íntal fí d'evitá cheest paradoss, e d'òolt símil descuveert dapress, íntal 1908, Ernst Zermelo al custrüiss un sistema d'assiòom par la teuría di cungjuunt. In cheest sistema, al ga mett deent l'assioma da la scèrnida, un assioma cuntruversaa, però da che al gh'eva büsögn par pruvá ul teurema dal bun úrden. Cheest sistema al è staa redefinii plüü taard par Adolf Fraenkel e Toralf Skolem, daant la teuría ZFS cugnussüda al dí d’incöö.
Ul prubleem da l'assioma da la scèrnidaModifega
Al gh’è plüü da resú par le quale l'assioma da la scèrnida al è staa cuntroversaa e al l’è amò al dí d’incöö, apó bé par di matemàtich travajaant in matemàtica püra, che par da nümeruus òolt travajaant in matemàtica aplicada.
Una da cheste resú a l’è che l'assioma da la scèrnida al pariss evideent, intuitivameent veer; inscí evideent che al pöö sembrá strani da evitá da al mett deet int i assiòom par pudé demustrá vargü teurema apó intüitivameent veer. La situazziú al è amò cumplicada pal fatt che cheest assioma al è independeent di òolt assiòom da la teuría ZF (i.e. ZFS senza l'assioma da la scèrnida). Sa pöö dunca créá düü sorte da matemàtiche distinte e tüte dò parfetameent vàlide, l'una acetant l'assioma da la scèrnida e l'tra al niaant. Ul refüüs d'incurpurá cheest assioma u la suva negazziú al porta à l'eliminazziú d'una enorma paart da la matemàtica (par esempi la plüü granda paart da vargott ch’al a purtaa aj nümar reaj).
Una otra resú a l’è che, malgraa l'assioma da la scèrnida al permett da facilitá vargüne paart da la matemàtica, ul sò druvameent al cundüiss a vargü resültaa senza relazziú, u da le völte cuntrari a le cuncezziú üsüale, e al implica l'esistenza d'ugett bizaar, cuntra-intüitiif. Ü di mejuur esempi da cheste stranitaa al è certameent la décumposizziú paradussala da Banach-Tarski: druvaant l'assioma da la scèrnida la permett da demustrá che sa pöö descumpusá una sfera int un nümar finii da tocch e i desplazzá par una sequenza da muvimeent rígid (traslazziú e rutazziú),(permetteent a vargü pezz da en traversá d'òolt) par i rassemblá e furmá dò còpie da la sfera d'urígen. Malgraa cheest teurema al síes cjamaa paradussaal e al sémbles indicá ch’al saress pussíbil da viulá i legg da la física cuma la legg da cunservazziú da le masse, i gh’è da fatt mia da paradoss, però sémplismeent una cumplicazziú: ul teurema al diis noma che la nosta nuzziú da vulümm al è da fatt plüü cumplicada che sa pénses.
Una darera resú al è ul fatt che druvá l'assioma da la scèrnida al permett da fá di démustrazziú mia custrütive, (ch’i furniss una métuda permeteent d'efetüá i càlcüj u da truvá una sulüzziú), però al permett da mustrá noma che una tala sulüzziú la esiist; vargott ch’i desapröva i partesà dal intuizziuniism.
Al è a nutá che al esiist al dí d’incöö d'otre sulüzziú che sémplismeent i acetá u nía l'assioma da la scèrnida ; al è inscí pussíbil da al remplazzá par una varianta plüü faible, cuma l'assioma da la scèrnida dependeent.
I assiòom da la teuría ZFSModifega
La teuría ch’a la sa basa süj assiòom uriginaj da Zermelo al è cjamada teuría da Zermelo u teuría Z. Si sa la cumpleta par l'assioma da remplazzameent da Fraenkel, sa la utegn la teuría da Zermelo-Fraenkel, u plüü sémplismeent la teuría ZF, malgraa la furma finala di assiòom al síes devüda a Skolem. Cura che ga sa gjunta l'assioma da la scèrnida, un assioma ch’al era plüü cuntroversaa al mumeent da l'elaborazziú da cheste teuríe che al dí d’incöö, sa la utegn alura la teuría dida ZFS (cun S cuma scèrnida).
Un aspett important da la teuría ZFS al è che töcc i ugett da che la trata i è di cungjuunt e i pöö vess noma di cungjuunt. In particülaar, cada elemeent d'un cungjuunt al è sí-istess un cungjuunt. D'òolt ugett matemàtich familiaar, cuma i nümar, i gh’a dunca, par cunsegueent, da vess definii in tèrmen da cungjuunt.
I assiòom da ZFS i è listaa chí-da-sota. Stregjameent parlaant, i assiòom da ZFS i è sémplismeent di enunziaa dal càlcül di predicaa dal primm úrden igualitari int un lenguagg igaant noma un símbul primitiif par l'apartenenza (relazziú binària). Vargott ch’al sigüta al devrà dunca noma vess percepii cuma un tentatiif d'esprimm in Lumbaart la significazziú da chiist assiòom. Da plüü, l'assioma da séparazziú (u cumprensiú) e l'assioma da remplazzameent i è da fatt di schéem infinii d'assiòom. Cada assioma al è descrivüü da manera plüü detaijada íntal propi artícul.
- Assioma d'estensiunalitaa : Si düü cungjuunt i gh’a i stess elements, alura i è idéntich.
- Assioma dal cungjuunt vöj : Al esiist un cungjuunt senza elemeent. Sa l nota (u plüü rarameent ). Cheest assioma al fa mia prupiameent paart da l'assiumatisazziú da ZFS : al è una prupietaa genérica di mudell dal càlcül di predicaa da iga almaanch un element. Sa en dedüiss pal schéma d'assiòom da cumprensiú l'esistenza dal cungjuunt vöj.
- Assioma dal para : Si e i è düü cungjuunt, alura, al esiist un cungjuunt cuntegniint e e noma luur cuma elemeent. Cheest cungjuunt sa l nota . Nutée che x e y i è mia nécessariameent distiint.
- Assioma da la reüniú : Par tütt cungjuunt , al esiist un cungjuunt da che i elemeent i è precisameent i elemeent di elemeent da e noma luur.
- Assioma dal cungjuunt da le parte : Par tütt cungjuunt , al esiist un cungjuunt da che i elemeent i è precisameent i sübcungjuunt da . Cheest cungjuunt sa l nota abitüalameent .
- Assioma dal infinii : Al esiist un cungjuunt da che al è elemeent e taal che par tütt partegniint a , al partegn apó à . Sa pöö in sequenza definí par cumprensiú l'intersezziú da töcc i cungjuunt cuntegniint ∅ e al sarà par chesta uperazziú: al sa trata dal cungjuunt di intreegh da von Neumann.
- Schéma d'assiòom da cumprensiú u da separazziú: par cada cungjuunt A e cada prupietaa P esprimüda íntal lenguagg, al esiist un cungjuunt da che i è elemeent i elemeent da A vérifiant P. Ul schéma da cumprensiú al è cunseguenza dal schéma da remplazzameent ch’al sigüta.
- Schéma d'assiòom da remplazzameent : Par tütt cungjuunt e tüta relazziú binària , furmalameent definida cuma una prupusizziú e tala che e i implica che , al esiist un cungjuunt cuntegniint precisameent i imàgen par di elemeent dal cungjuunt d'urígen .
- Assioma da fundazziú : Tütt cungjuunt mia vöj al cuntegn un elemeent taal che e i è di cungjuunt dis·gjuunt (ch’i gh’a nissü elemeent in cumü), vargot che sa l nota . Cheest assioma al è mia sémpar gjuntaa a Z u ZF. Sa pöö custrüí assée fàcilameent cuma sota-classa d'un mudell qual-sa-vöör da ZF, un mudell da ZF vérifigaant l'assioma da fondazziú . I cungjuunt ütil al desvilüpameent da la matemàtica i partegn à chesta sübclassa.
- Assioma da la scèrnida : (versiú da Zermelo) Daa un cungjuunt da cungjuunt mia vöj mütualameent dis·gjuunt, al esiist un cungjuunt (ul cungjuunt da scèrnida par ) cuntegniint esatameent un elemeent par cada elemeent da .
Ajutá u mia gjuntá l'assioma da fondazziú al gh'a mia granda incidenza pal desvilüpameent da la matemàtica üsüala in teuría di cungjuunt.
L'assioma da la scèrnida al resta cuntruversaa par una minuritaa da matemàtich. Di furme débule i esiist, cuma l'assioma da la scèrnida dependeent, indispensàbil pal desvilüpameent da l'anàlisi reala.
L'independenza in la teuría di cungjuuntModifega
Da nümeruus enunziaa i è independeent da la teuría ZFS. Chesta independenza a l’è generalameent pruvada par la métuda cjamada dal forcing, i.e. mustrá che cada mudell trasitivameent cüntàbil da la ZFS (plüü da le völte di assiòom da graant cardinaj) al pöö vess estendüü par satisfá l'afirmazziú in quistiú, inscí che, par una vía diferenta, la suva negazziú . Una pröva d'independenza par forcing la pröva autumategameent l'independenza vis-à-vis di afirmazziú aritmétiche, da otre afirmazziú cuncrete e di assiòom da graant cardinaj.
Voilà vargüne afirmazziú da che l'independenza al è demustràbil par forcing:
- l'ipòtesi dal cuntínü ;
- ul principi da la lusanga ;
- l'ipòtesi da Suslin ;
- l'ipòtesi da Kurepa.
Nota: Ul prinzipi da la lusanga al implica l'ipòtesi dal cuntínü e la negazziú da l'ipòtesi da Suslin. L'üniveers custrüíbil al satisfà l'ipòtesi dal cuntínü generaalisada, ul prinzipi da la lusanga e l'ipòtesi da Kurepa.


text:
Stazion de Visp
La Stazion de Visp a l'è 'na stazion de la galleria di base del Lötschberg, ferrovia del Sempione e ferrovia Briga-Visp-Zermatt, che la serviss el comun de Visp. L'è taccada a stazione di Briga, stazione di Frutigen, Raron railway station, stazione di Eyholz e Stazion de Stalden-Saas.
MovimentModifega
La stazion a l'è servida di EuroCity che conlighen Milan a Briga, i InterCity de la Ferrovia Federala Svizzera servizzi regionai de la Matterhorn Gotthard Bahn a frequenza oraria e de la RegionAlps.


text:
Controllas concepts da protecziun tenor l’ordinaziun davart COVID-19
Tenor disposiziun digl Uffeci da sanadad dil Grischun ein las vischnauncas vegnidas incumbensadas da rinforzar lur activitad da controlla e da controllar pli savens sche concepts da protecziun sufficients ein avon maun en menaschis ed en stabiliments accessibels al public sco era a caschun d’occurrenzas e sche quels concepts vegnan realisai. La vischnaunca sto annunziar jamnil agl Uffeci da sanadad dil Grischun il diember dallas controllas realisadas sco era las mesiras ordinadas (contestaziuns da concepts da protecziun, admoniziuns, serradas eav.).
La suprastonza communala ha incumbensau la fatschenta Securitas SA cun quellas controllas. Collaboraturs dalla Securitas SA vegnan cun quei a controllar els proxims dis pli savens ils concepts da protecziun tenor l’ordinaziun davart COVID-19.
Nus supplichein per enconuschientscha e da setener vid ils concepts da protecziun mintgamai corrispundents.
Bien engraziament.


text:
Jesolo
Jesolo (en vèneto: Jèxoło; en latì: Equilium) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Venésia. El g'ha presapóch 23.465 abitàncc, 'na superfìce de 95 km² e 'na densità de 247 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cavallino-Treporti, Eraclea, Musile di Piave, San Donà di Piave, Venezia.
Ol paìs l' se tröa sö i rìe del fiöm Sile.
La part söl mar de Jesolo l'è ciamàda Jesolo Lido e Lido de Jesolo e l'è ché che i se tróa i spiàge e i albèrgh, che i è isé tacc de rènt ol Lido ü bel tòch piö grant del paìs.


text:
Il cusseglier federal da la PLD, Johann Schneider-Ammann ha gì in'impressiun positiva da las candidatas e candidats grischuns per il Cussegl naziunal. Uschia spera el è che la PLD dal Grischun possia suenter quatter onns absenza puspè trametter in politicher or da las atgnas retschas en il Cussegl naziunal.
Cun colliaziun da glista al success?
Avant quatter onns a las elecziuns per il Cussegl naziunal il 2011, aveva la Partida liberaldemocratica dal Grischun pers ses sez en il Cussegl naziunal.
Quest giada va la PLD perencunter cun ina colliaziun da glistas en il cumbat electoral ch’ella ha lantschà ier saira a Maiavilla ensemen cun ses cumbat electoral per il Cussegl dals chantun.


text:
A partir dal 2019 surpiglia la Serafe SA la lavur d’incassar las taxas da radio e televisiun era dat quai gist ina midada dal sistem. A partir da lura pajan tut las persunas en Svizra la taxa da radio e televisiun, quai era sch’ellas na possedan betg in radio u ina televisiun. La taxa vegn dentant sbassada. La summa exacta vegn anc fixada dal Cussegl federal.
Sedia a Fehraltdorf (ZH)
La Serafe SA è ina figlia da la Secon SA cun sedia a Fehraltdorf en il chantun Turitg. Il mandat per l’interpresa cumenza l’emprim da fanadur da quest onn e finescha ils 31 da december 2025, scriva igl UVEK. La Secon haja gronda experientscha en sistems d’incasso.
Il pensum vegn ad esser d'incassar las contribuziuns. Il sistem nov vegn probabel ad ir en vigur il prim da schaner 2019. Fin la fin dal 2018 vegn la Serafe SA ad elavurar tut per pudair far las midadas necessarias.
Il futur da la Billag è malguess
Suenter la nova ch'ella perdia il mandat per incassar las taxas per radio e televisiun stoppia ella tut tenor serrar sias portas, ha ditg in pledader da la Billag. En tut sajan radund 250 collavuraturs pertutgads.
Ils 14 da zercladur 2015 aveva il pievel svizzer approvà la revisiun da la lescha da radio e televisiun che prevesa ina taxa senza ch’ella è liada vida in apparat.
RR novitads 11:00


text:
Arizona, Ohio u la Florida. Votants da quests e 35 ulteriurs stadis federativs pon far diever dal «Early Voting». E tenor la davos elecziun dal president l’onn 2012 vegn quai era fatg. Là aveva numnadamain radund in terz da tut las votantas e votants fatg diever dal «Early Voting».
Influenza sin resultat final dals 8 da november
La votaziun anticipada pudess avair in’influenza sin l’elecziun finala, perquai che las partidas pon sa drizzar tenor retschertgas ch'ellas fan en quests stadis cun «Early Voting». Tenor las ultimas retschertgas è la cursa per la Chas’Alva tranter la democrata Hillary Clinton ed il republican Donald Trump piz a cup.
Radund 200 milliuns persunas han il dretg da votar en ils Stadis Unids.
RR Novitads 11:00


text:
Informaziun y consulënza
Tröp tëmp se damana les informaziuns al publich, n sorvisc de chël che la jënt s'anuzëia tres deplü.
Implü tëgn le diretur y le personal dl Istitut gonot referac informatifs sura l'Istitut instës, sura i Ladins o argomënc particolars de nosc raiun por grups de interessá y classes de scora.
En ocajiun dla publicaziun de libri o placac da pert de uniuns culturales ladines, ciara l'Istitut da daidé cun coreziuns di tesć.
Istitut Ladin Micurá de Rü
strada Stufles, 20
I-39030 San Martin de Tor (BZ)
Tel. 0474/523110 | Fax. 0474/524228
Istitut Ladin Micurá de Rü - sënta secundara
strada Nives, 16/4
I-39048 Sëlva
Tel. 0471/794268 | Fax. 0471/794531
mail:


text:
Gares dla roda
Rodes da munt
Ti agn 1986-1987 á l'U.S. La Val metü man da organisé vigni ann da d'altonn na gara de rodes da munt söla strada Ramëi - Armentara. Chësta ocajiun gnê ince anuzada por stè dedô n pü' adüm ía en Armentara a fá festa cun de vigni sort de jüc’ y na buna griliada. Mo ti ultims agn gnê l'interés por chësta gara trés mëinder. Ince sce le sport da jí cun les rodes da munt vëgn tres pratiché da deplü jogn y jones, n'êl mâ püces desënes che tolô pert a chëstes manifestaziuns. Insciö á le consëi dl'Uniun tut la dezijiun da straihé por n valgügn agn chësta gara.
Ala fin de agost 1992 á l'U.S. La Val daidé la Pro Loco da La Val pro l'organisaziun de na gara provinziala de rodes da munt da Lunz fina sön Armentara, dô che l'ann denant êl gnü organisé na gara de campionat regional söl percurs Pidrô - Armentara. Chësta secunda gara cun na lunghëza de za. 11 km cun n deslivel de 430 m cundejô da Lunz demez fòra por le zënter dl paîsc fina sö Cians por ôje spo cuntra S. Berbora y inant fòra por les viles de Tolpëi, Ciurnadú y Coz. Da chilò jê spo le percurs de gara fina íte en Ramëi y spo inant fòra por bosch fina sön Armentara. Le miú tëmp é gnü realisé cun 36 menüc’ y 4 secunc’ da Nöckler Friedrich dl club Velo Bornech.
Gares de BMX
Ti agn denant ch'al foss stè le gran boom dles rodes da munt êl les rodes BMX che ciafâ danter i mituns n bun ressonn. Chësc sport jê te chisc agn dër de moda y porchël â l'U.S. La Val ti agn 1987 y 1988 ponsè de organisé gares por i mituns da La Val te chësta disciplina sportiva. Le percurs de gara gnê metü sö tla picia plaza dal palè a Pidrô, olache al gnê fat íte de vigni sort de otes y impedimënc’.


text:
1° post por Rubatscher Manuela al 4. Raiffeisen Jugendrennen
Gran suzess por i jogn che à stlüt jö ai 24.02.2013 a Longiarü le “Raiffeisen Jugendrennen 2012/2013” de „Renn- und Sportrodel“ sön pista naturala. L’tëmp è stè scialdi da d’invern cun növüdes feter düt l’dè. Porchël ince gran laur por i volontars dl U.S. Longiarü por tigni „nëta” la pista. Gran vöia de fà y de se musurè al cronometer por chësta ultima competiziun à desmustrè düć i jogn partezipanć.
Rubatscher Manuela é stada la plü asvelta pro les "ragazze femminili" cun en tëmp de 01'11.45.
Miribung Denis é ruvè al 5° post pro i "baby maschile"
Peccei Lukas 6° post y Miribung Manuel 9° post pro i "cuccioli maschile"
Moling Manuel 10° post y Tolpeit Rudi 11° posto pro i "allievi maschile"
Pro la tlassifca a sozieté é ruvada la scudra da La Val al bun 3° post.
Injuntades dütes les classifiches dla 4. gara dla sajun 2012/2013 portada fora a Longiarü.
4.Raiffeisen_Jugendrennen_24.02.2013_Longiarue.pdf
Parores de lalt a düć i jogn sportivs che à fat para, mo ince ai trainer, acompagnadus y volontars è gnüdes dites ala premiaziun dal Presidënt dl U.S. Longiarü Nagler Richard y da Clara Matteo. Les copes y medaies è gnüdes surandades dal Europarlamentar Dr. Herbert Dorfmann, dal rapresentant dla Cassa Raiffeisen Val Badia Thomas Pescollderungg y dai rapresentanć dla F.i.s.i. a livel provinzial.
Por udëi atres fotos drüca sön la plata internet valbadiaonline.it : FOTOS


text:
Per il giubileum ha il dirigent Daniel Pally surdà ad Albert Spescha da cumponer ina cantata ord l’istorgia d’Ursin. Il cumponist ha elegì 10 da las 20 scenas da l’istorgia e cumponì la musica tar il text translatà en sursilvan da Gion Cadieli.
El haja sa laschà inspirar dals maletgs d’Alois Carigiet, ha ditg Albert Spescha. I sa tracta da cumposiziuns per chor maschadà e clavazin. Tenor Daniel Pally sajan las chanzuns adattadas al chor, uschia ch’i giaja bain da chantar ellas. Il chor chantia gugent las chanzuns popularas, manegia il dirigent vinavant.
Istorgia adattada per ina cantata
L’idea da laschar cumponer ina cantata ord l’istorgia d’Ursin per il concert da giubileum, ha gì Daniel Pally sez. El haja tschertgà ditg fin ch’el haja chattà in'istorgia rumantscha che saja adattada. Savens erian ils texts memia lungs.
Las scenas da l’istorgia che na vegnan betg chantadas, vegnan raquintadas da Giorgio Arpagaus. La chanzun finala vegn chantada ensemen cun ils uffants dal stgalim aut. Avant la cantata chantan ils uffants anc intginas chanzuns da tut different gener.


text:
Sluccada digl obligatori da mascra per la 5 e 6avla primara
La Regenza grischuna ha decidiu davart ina sluccada digl obligatori da purtar mascras per las/ils scolarAs dalla 5 e 6avla primara.
La sluccada vala per las scolas che separticipeschan als tests da spida, aschia che era nies Consorzi sa seprofitar da questa decisiun.
Naven da gliendisdis, ils 12 d'avrel 2021, ston las/ils scolarAs buca pli purtar la mascra.
Igl obligatori da mascra vala sulettamein pil transport cugl auto da posta, leu valan las prescripziuns dil traffic public.


text:
Bibiân
Artécol in dialèt arzân
Evoluzione demografica
Bibiân o Bibiēn (int al dialèt dal pôst) (Bibbiano in italiân) l'é un cmûn ed 10.021 abitânt ed la pruvîncia ed Rèz més a 17 km tra mezdé e sîra ed Rèz e tajê da la ferovéia Rèz- Canòsa.
Stòria
An n'é mìa fâcil dêr 'na dâta ed nâsita ed Bibiân: i sègn ed la préma preṣèinsa umâna (fònd ed capâni, rèst ed cerâmica, bundânt bagaj fât a mân ed silîcio) a s'arfân a l' època ed l'etê ed la prêda ed mèz. La lòunga permanèinsa di antîgh francèiṣ l'é testimuniêda da rèst ed l'etê dal fèr e dal tòun ed vōṣ cêltichi armêṣi ind al dalèt lochêl. L'urègin dal nòm l'é prubabilmèint lighêda a l'ucupasiòun rumâna dal I sècol e l'à tôt al nòm ed l'asegnatâri dal tèri: al pôst l'é stê prubabilmèint un Vibianus o Baebianus fundus, che l'arcôrda un fundus rumân puṣisiunê in sti pôst ed tèri dimòndi grâsi. Tânt i rèst rumân saltê fôra in sègvit a catêdi ed rôba antîga cme tericôti, cerâmichi, rôbi ed cà. L'é sōl cun l'etê medioevêla che la stôria ed Bibiân la dvèinta pió precîṣa atravêrs un prém cèinter abitê lòungh a la strêda ch' la purtêva al furtificasiòun che dêven inséma al Èinsa, e che ed còli a gh'armâgn la masésa costrusiòun furtifichêda ciamêda "Turâs". Ind al sècol XII la stòria ed Bibiân l'a's lîga in môd ch' an 's pōl mìa ṣlighêr al vicèndi di Canòsa, cme l'arcôrda ânch al stèma cumunêl. Int al 1155 al bōregh al srà dal tót més dèinter al fèdev canòsiân ed Bianèl, mèinter 'n' êtra localitê bibianèiṣa, Piasōla, l'êra bèlo da préma dèinter al fèdev. Ed la faméja di Canòsa Bibiân l'à segvî al vicèndi fîn al XVIII sècol, quând al pasêva a i marchèiṣ Gabbi (1757). Da divêrs stódi a s'é fât l'idèja che in ûn cunvèint benedetèin ed Bibiân în stêdi mési per sèimper al règoli ed la risèta per la prudusiòun dal Grâna. Bibiân l'à utgnû l'indipendèinsa cumunêla a l'època dal Dipartimèint dal Cróstel, mèinter cun la caschêda ed Napoleòun, j Este a l'àn més insèm a Muntèc. Al muciarà la grandèsa d'adès sōl int al 1860. Divêrsa da còla bibianèiṣa la stòria ed la frasiòun ed Bêrch (per dimòndi tèimp lighêda a Muntèc e a Pèrma), andêda a fêr pêrt dal cmûn ed Bibiân sōl dôp l'Unitê.
Cultûra
Personâg lighê a Bibiân
- Giovanni Battista Venturi (fîşich)
- Don Pasquino Borghi (mdâja 'd ôr ed la Reşistè)
Êter prigèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Bibiân
Materiêl pr'andêregh in fònda
(manca):
- Loris Bottazzi - Storia di Bibbiano : dalle origini all'unità d'Italia - [Reggio Emilia] : Tecnostampa, 1988
- Claudia Codeluppi - Canale di Bibbiano e documenti d'archivio nei secoli XIV-XVII - Reggio Emilia : Diabasis, 2004
- R. Barazzoni, C. Faietti - Bibbiano : la gente, le vicende : dall'unita d'Italia alla liberazione - Reggio Emilia : Tecnostampa, 1976
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da Bibbiano trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
Albinèa · Bagnōl in Piân · Baîṣ · Bibiân · Bresèl · Burèt · Buṣâna · Cadelbôsch ed Sōver · Campagnōla · Campéṣen · Canòsa · Carpnèida · Caşalgrând · Caṣîna · Castelnōv di Mûnt · Castelnōv ed Sòt · Castlarân · Culâgna · Curèz · Fâbrich · Gatâtich · Gualtēr · Guastâla · Ligûnchi · Lusêra · Muntèc · Nuvalêra · Puvî · Quâter Castē · Queriêgh · Ramṣèit · Ré Salṣêr · Rèz · Rezōl · Rôl · Rubēra · Sân Martèin · Sânt'Ilâri · Sân Pôl · Scandiân · Toân · Véla Mnôs · Vèt · Viân · Vsân


text:
1° partida Copa Provinzia
In sabda ai 21 de Agost él gnü sughé la prüma partida de Copa Provinzia cuntra le Lüsen, fora de ćiasa. La partida è jüda fora 1 a 1. La proscima sabda ai 28 de Agost süga La Val cuntra la terza tl “triangolare” le Percha, te ćiasa. Da mët man la partida è La Val che süga damí co le Lüsen. I atacanć da La Val Florian e Stefan rüva deplü iadi dan le portier, mo la pala ne röia nia te porta.
Ince sön na bela puniziun de Frenes Michael è le portier da Lüsen bun da devié la pala fora de porta. Do che La Val á lascé fora deplü ocajiuns da se porté in vantaje, è le Lüsen che fesc le prüm goal sön “contropiede”. Le prüm tëmp se stlüsc jö sön le 1 a 0 por le Lüsen. Tl secundo tëmp sot an gran ćialt, sofrësc la scuadra da La Val la presciun di aversars. Le portier Sando Sani è bun da evité deplü iadi cun de beles uscites le 2 a 0 por le Lüsen. Al 30° él spo La Val che arjunj la parejada. Denis Kaneider vëgn sciuré jö te area y le arbiter da le önescmetri. Frenes Michael se tol la responsabilité y fesc goal. La partida se stlüsc jö sön le 1 a 1.
La formaziun titolara dla partida:
In cürt ćiamó les sostituziuns dla partida:
Sottara Freddy por Ploner Werner
Tolpeit Daniel por Sottara Werner
Elzenbaumer Alex por Rubatscher Romeo
Kaneider Dennis por Frenes Michael
Tavella Thomas por Valentin Elmar
Por ćiaré ales foto dla partida y dla festa dedô clicca. FOTO


text:
Fürth
Fürth (en francóne: Färdd) l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land de la Baviera, 'ndèl distret de la Média Francònia (Mittelfranken). La g'ha 125 403 abitàncc (dato del 31. Dic 2016)
Fürth l'è 'na cità extra-circondariàl (kreisfreie Städte) che völ dì che la fà circondàre (Kreis) de per sò cönt. La fà mìa part del circondàre omònim.
L'è sitüàda a 7 km de Norimbèrga, a 10 km de la cità de Erlangen e a 17 km de la cità de Schwabach, e 'nsèma a chèste trè cità la fùrma l'àrea metropolitàna de Norimbèrga, giöna de le piö 'mportànte de la Germania.
Stória[Modifega | modifica 'l sorgent]
La cità de Fürth l'è mensiunàda la prìma ólta 'ndèn docümènt del 1007 quan che Enrico II del Sacro Romano Impér el g'ha cidìt la sò proprietà ciamàda "locum Furti dictum" al vèscof de Bambèrga. De alùra l'autorità sö la cità la g'ha cambiàt divèrse ólte 'ntrà vèscof de Bambèrga , 'l Margràve de Ansbach e i goernàncc de Norimbèrga. Chèsta cunfigürasiù l'è reprezentàda söl stèma de Fürth, endóche fà móstra 'n trefòi.
L'ex-segretàre de stat americà Henry Kissinger sóta le presidènse de Richard Nixon e de Gerald Ford l'è nasìt a Fürth.
Südiviziù 'n circuscrisiù[Modifega | modifica 'l sorgent]
Cità 'nzemelàde[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Bayerisches Landesamt für Statistik – Tabelle 12411-001: Fortschreibung des Beölkerungsstandes: Bevölkerung: Gemeinden, Stichtage (letzten 6) (Hilfe dazu)


text:
Giovedé
Artécol in dialèt arzân
Giovedé (Giovedì in italiân) l'é al dé ed la stmâna tr'al Mercordé e al Venerdé, dal latèin Iovis dies, giōren ed Giôve L'inglèiş Thursday al deşvîn invēci dal nòm dal dio Thor e l'é prubâbil che da l' istèsa raîşa a deşvègna la parôla thunder (tròun); fólmin e tròun în ânch coleghê a la figûra ed Thor.
Ed giovedé, secònd l'uşânsa, a câschen al fèsti ed l'Asensiòun (40 dé dôp Pâsqua) e dal Corpu Domini (60 dé dôp Pâsqua).
I giovedé specêl:
- Giovedé Sânt: int la stmâna préma ed Pâsqua.
- Giovedé grâs: al prém giovedé ed caranvêl. Int la règola ambruşiana l'é al giovedé préma dal sâbet grâs.
- Giovedé eletorêl: int al Règn Unî ed sôlit al j elesiòun a vîen fât ed giovedé.
- Al giovedé ed Sara e Claudio (Ròma)
- Al giovedé amîgh (Coneliân). Fèsta privêda per di fédegh bèin alenê
- Al GioveDJ dei 3 Mori, l'esperiĵnsa ed mùşica e cuşèina ed chî al vō stêr bèin
Vōş coleghêdi
Êter prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Giovedé
Lunedì · Martedi · Mercoledì · Giovedì · Venerdì · Sabato · Domenica
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed Giovedì trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
Arno Camenisch fa in quel roman ina visita en il vitg da si'uffanza. Ils lieus èn anc qua, vias, chasas e plazzas. Ma ils umans n’èn betg pli, els èn ids davent u morts. Restadas èn las regurdanzas. Uschia fa l’autur in viadi dubel en il vitg d’ozendi ed a medem temp en sia uffanza.
Quai cudesch va mai fitg a cor. Jau haì vulì scriver el dapi onns. In'istorgia che commuenta fitg mai ed igl è era in cudesch fitg persunal. Quai vul dir, jau raquint era mia istorgia.
Il vitg da Arno Camenisch è mintga enviern in pèr mais en la sumbriva. Ma i dat anc in’autra sumbriva. In on e mez avant la naschientscha da l’autur è capitada ina disgrazia nua che trais uffants èn morts. Questa tragedia daventa il motor emoziunal e stilistic dal nov roman.
Per pudair scriver quest roman davart sperditas, sentiments e la mort haja el duvrà temp, forsa era daventar in pau pli madirs, di Camenisch. Il cudesch duai dentant era mirar enavon e restar positivs.
Per Arno Camenisch sez è «Der Schatten über dem Dorf» ses cudesch pli persunal. Ses tun è fitg quiet e sensibel, il stil tipic cun pleds dal dialect svizzer e las figuras schregas na chatt’ins betg pli.


text:
Quest onn èn bleras persunas per las sendas che sa chattan uschiglio strusch ina giada en muntogna. Per part manca la sensibilitad per leger mussavias e chapir il cumportament. Cun fairtrail vulan ils responsabels reagir. In auter tema fitg impurtant è la digitalisaziun da sendas e rutas.
Viandar è il pli popular sport Sendas èn tschertgadas pir ch'insacura
11'000 kilometers sendas marcadas datti en il Grischun. Tuttina poi vegnir mintgatant stretg. Oravant tut questa stad. Fairtrail è perquai il pled magic per sa mover en muntogna.
RTR Telesguard 17:40


text:
En il quart gieu da la stagiun hai dà l'emprima terrada per Cuira 97. A Bassersdorf han ils Grischuns pers cun 2:5. Malgrà la terrada resta Cuira sin plazza 3 da la tabella. Sco gia els emprims trais gieus da campiunadi èn ils dus Sursilvans Carlo Bearth (capitani) e Rafael Deplazes era stà cunter Bassersdorf davent da l'entschatta sin il plaz.
2. liga regiunala
A chasa cunter Rorschach-Goldach han ils Sursilvans gudagnà cun 4:2. Il hosp è gia baud i en avantag, fin la pausa èsi dentant gartegià a Schluein da volver il gieu e da sajettà trais gols. Um dal gieu è l'attatgader Lars Caduff stà. El ha sajettà 3 gols tar la victoria. Uschia ha Caduff suenter dus gieus gia 5 gols sin ses conto.
3. liga - Victoria per Domat, pari per Trun/Rabius
Il CB Trun/Rabius ha recaltgà en il segund gieu da campiunadi il segund punct. A chasa cunter Tusaun/Cazas ha l'equipa da la Cadi giugà 1:1. Daniel Monn ha sajettà en avantatg Trun/Rabius en la 76avla minuta, dentant è Tusaun vegnì d'egualisar mo paucas minutas pli tard.
D'ina partenza perfetga sa il CB Domat discurrer. L'equipa dal trenader Walter Frizzoni ha gudagnà ordaifer cunter Gams cun 2:1 ed ha uschia fatg 6 puncts ord ils emprims dus gieus. Suenter la stretga victoria avant in'emna cunter Sargans ha il CB Domat era en il segund gieu da la stagiun stuì cumbatter fitg per ils puncts.
Omadus gols ha Mitko Gjorgjievski sajettà gia en l'emprima mesadad. Grazia a la segunda victoria en il segund gieu, è Domat actualmain da chattar a la testa da la tabella.
RR novitads 21:00


text:
Bënuni sun la plata internet „Moroderfamily“. Tla proscima plates abinerëis nfurmazions che reverda na pert storica sun i Moroder, fotografies y la 11 tofles genealogiches atualisedes de duta la families Moroder. Ve mbincion na bona letura.
Cun plajëi Ve presenton la njonta nueva y speran de Ve fé legrëza, ulons mbincé de cuër na bona letura cun la doi edizions dl “Moroder Famliybook 1 y 2”.
Per la pert genealogica dl liber de familia di Moroder publicà tl 1980 ova Albert Moroder de Sodlieja dessënià ora y realisà n lën genealogich cun talënt artistich, l representan coche "lën da mëiles“. L nuef lën genealogich val dal 1980 al 2016.
La tofles genealogiches dla families Moroder ie unides fates cun l fin de pudëi jì a crì y abiné cun sauridanza la descëndenza de na familia. La nueva tofles de descendënza val dal 1980 al 2016.


text:
La Roche-sur-Grane
La Roche-sur-Grane l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Crest-Sud, del circondàre (arrondissement) de Die e del dipartimènt de la Drôme.
El g'ha 'na popolasiù de 168 abitàncc[1], dato agiurnàt al sginer 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 12,23 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 198 méter a 'na altèsa màsima de 497 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
'Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Era durant ils dis da lavur davent da chasa po il viadi a la lavur vegnir inditgà en la decleraziun da taglia 2020. Tenor Albertus Durisch dal cumissariat da l'administraziun da taglia chantunala però be in tscherts cas:
- La pauschala per il velo da 700 francs po vegnir inditgada malgrà dis da homeoffice u lavur curta.
- Abunaments da traffic public pon era vegnir fatgs valair fiscal l'onn 2020.
- Tar in auto pon ins be inditgar quels dis ch'ins ha durvà l'auto per ir a la lavur. Pia ils kilometers a la lavur ed enavos.
- Ina regla speziala vala per il temp tranter ils 6 da mars enfin ils 6 da fanadur. Durant quests 85 dis ha il Cussegl federal recumandà da na duvrar il traffic public. Pervia da quai pon ins sco possessur d'in abunament dal traffic public era far valair ils kilometers viagiads cun in auto a la lavur. Quai dentant be durant quests dis ch'il auto è vegnids duvrads per ir a la lavur.
- Material da homeoffice valia tenor Albertur Durisch sco custs da fatschenta. Vul dir: quels custs na pon betg vegnir inditgads en la decleraziun da taglia.
- Tar ina summa pauschala dal patrun che vegn pajada supplementar per il temp da corona sto vegnir inditgà pertge che quels daners vegnan pajads ora.


text:
Ils da Surrein èn vegnids en rotschas per guardar co che l’illuminaziun publica vegn envidada per l’emprima giada uffizialmain en lur vitg.
Ils uffants han surdà cun lampiuns simbolicamain la glisch al president dal vischinadi, Otto Deplazes. El haja plaschair che Surrein haja finalmain chazzolas da via «La pli gronda part dals vischins da Surrein han spetgà vess sin quai» manegia el.
A Surrein eran ins endisà ch’igl era fitg stgir dad ir per las vias e ch’ins passava main vart en ina rusna u paltaun. Uschia hai lura magari num ch’i gievi era senza ma las chazzolas sajan ina buna chaussa. I dat dentant era persunas ch’avessan pli gugent desistì da las chazzolas. Uschia perdia il vitg ina part da ses caracter singular e las chazzolas sezzas sajan da cler n’era betg insatge bel.
Interess d’en ed ordaifer il pajais
Ch’in vitg n’ha betg ina illuminaziun publica è per blers strusch chapaivel.
Uschia ha ina giuvna da Surrein ch’è durant l’emna a Turitg, che la glieud gnanc cartevi ch’i dettia uschia insatge. Uschia na fai era betg surstar che medias naziunalas dentant era dad auters pajais han rapportà da Surrein che ha duvrà pliras emprovas durant prest 40 onns fin ch’i ha dà chazzolas da via. Las visitas dals schurnalists sajan stadas divertentas, di Otto Deplazes.
RR actualitad 08:00


text:
Suenter be 6 minutas sajetta Haris Seferovic la Svizra en l'avantatg. Il 2:0 suanda en minuta 25 tras Xherdan Shaqiri. Suenter la pausa sajetta lura Kahveci in gol per la Tirchia, ma en minuta 68 sajetta Shaquiri in segund gol ed il terz per la Svizra.
Anc n'è la Svizra dentant betg cun garanzia en l'otgavelfinal. Els èn ils terzs en lur gruppa e pon anc adina daventar in dals quatter megliers sin plazza trais, che vegnan er vinavant.
Italia – Valisia 1:0
En l'ulteriur gieu da questa saira han dà la Valisia e l'Italia in encunter l'auter. L'Italia ha gudagnà la partida cun 1:0. Uschia èn l'Italia e la Valisia sin plazza in e dus da la gruppa A e cun quai directamain vinavant en l'otgavelfinal.
En il gieu da la Valisia e l'Italia hai dà ina carta cotschna. Quella ha incassà Ethan Ampadu. El è stà sin il pe da Bernadeschi. L'arbiter ha sinaquai reagì fitg svelt. Suenter han ils Valis stuì dar be en 10.
Avant il gieu
La squadra naziunala Svizra è stada sut squitsch. Suenter il pari encunter la Valisa e la clera sconfitta encunter l’Italia ha la Svizra gì mo in punct sin il conto. Uss grazia la victoria cunter la Tirchia han els quatter puncts. Pervi da la differenza da gols, è dentant la Valisia vinavant e la Svizra sto tremblar.
Anc betg sin segira en l'otgavelfinal
Las emprimas duas meglras equipas da mintga gruppa fan il pass en l'otgavelfinal. En la gruppa da la Svizra, la gruppa A, èn l’Italia e la Valisia segir vinavant. Era da la partida en la fasa decisiva dal turnier èn las quatter meglras equipas ch'èn rangadas sin plazza trais.
Tirchia na vul bandunar il turnier senza in solit punct
Er per la Tirchia èsi ì per bler en la davosa partida da gruppa. Suenter duas partidas persas avevan els gnanc in solit gol. La bilantscha magra per la Tirchia. Dumengia dentant han els almain pudì far in gol, uschia na ston els betg turnar cun ina nulla sin il conto.


text:
Cardan (VA)
Cardan (nom ufizial in italian: Cardano al Campo) l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 14 789 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 9 km² e 'na densità de 1 643 ab./km².
.
El paes, situaa in de la region de l'Alt Milanes, el se troeuva arent al Tisin e a l'areopòrt de la Malpensa. L'è anca el sitt indove l'è mòrta la famosa cantant Mia Martini (1947-1995).
Oltra al center comunal, in del paes gh'è anca la frazion de Corisin.
Stòria[Modifega | modifica 'l sorgent]
Anca se Cardan la se troeuva arent a Vorasecca (sede de on'antiga coltura preistòriga), i studi stòrich hann faa vedè che la soa origin l'è fess pussee recenta: el period tardoroman.
I document pussee antigh indove 'l ven foeura el nòmm de Cardan l'è del temp di Longobard. In del cors del XII secol el borgh el partegniva a la contea del Sever. De quell period chì probabilment la gh'ha origin la famiglia Cardan, che l'ha vist vun di sò member, el Milon, diventà arcivescov de Milan (1187).
A la fin del Medioev Cardan la faseva part del feud e de la piev de Gallaraa, per poeu passà a quell de Castelbarch in del XVIII secol.
In del XIX secol la gh'ha avuu on grand impuls l'industria.
Città gemellaa[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Stiglian, in Provincia de Matera.
- Zarautz, comun spagnoeu del Paes Basch.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer di abitant del comun de Cardan (VA) l'è mostraa in la tabella chi de sotta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
La regiun da skis Corviglia, Marguns, Piz Nair è uschè gronda ch’ils sportists che passentan lur vacanzas en l'Engiadin’Ota na badan betg grond il travasch dal cup mundial da skis quests dis. Malgrà ch'in’entira spunda è serrada per las differentas cursas, han ils sportists anc adina la pussaivladad da traversar la muntogna via tunnels.
In auter mund da l’autra vart da la muntogna
Per quels che na vulan insumma betg vegnir involvids en la gestiun da las cursas, datti la regiun da skis da Marguns, nua ch’ins na bada strusch nagut dal final da las cursas da l’autra vart da la muntogna.
Quai saja er bun uschia, manegia la gronda part dals giasts. Mintgin possia uschia decider sez tge ch’el vul: Emoziuns e festa dad ina vart, quietezza e divertiment sin pista da l’autra vart.


text:
Entras la decisiun po uschia cumenzar la planisaziun per ennavar la pista da Pradaschier fin giu la val, e la pista da Parpan/Proschieri a Curvalda. L’intschess d’ennavar planisà cumpiglia ina surfatscha da radund 12,5 hectaras. Pervi dals projects concrets ston vegnir fatgas duas correcturas da pistas (Stettli e Steinen).
Sanar la lingia d'aua tras il vitg
Plinavant han ils da Curvalda approvà senza cuntravusch in credit da 3,5 milliuns francs per sanar la lingia d'aua principala tras il vitg. La lingia d’aua tranter Büdemi e Chloster ha gia 70 onns. Ella sto vegnir sanada, er perquai ch’i ha dà il davos temp divers incaps cun donns.
RR novitads 14:00


text:
La regenza ha deliberà la missiva tar la revisiun parziala da la lescha davart ils dretgs politics. Votar per brev duai en l'avegnir daventar gratuit. Da nov surpigliass il chantun il porto per las brevs da votaziun. Finamira è dad uschia auzar la participaziun a votaziuns. Las vischnancas duain mintgamai francar las brevs per la posta A, uschia ch'ins pudess en l'avegnir simplamain dar giu la brev da votaziun fin il venderdi avant la votaziun u elecziun, e quai en tut las vischnancas dal Grischun.
Quai è la quarta varianta da votar gratuit sper la votaziun a l'urna, la votaziun anticipada tar in post designà da la vischnanca e la votaziun per correspundenza cun metter la charta en la chascha da brevs da la vischnanca. La francatura à integrada en in code datamatrix sut l'adressa. Sin basa da quest code pon vegnir eruids ils custs da porto effectivs.


text:
Plinavant ha la radunanza da Bever approvà in credit da 120’000 francs – per il preventiv dals organisaturs dals campiunadis mundials da freestyle l’onn 2025, sco las gasettas da Somedia scrivan. E sustegnì han ils da Bever er in credit da 110’000 francs per schlargiar la fermada dal bus tar la staziun.
Quint annual 2020 Bever fa in surpli da 811 francs
La gievgia ha la radunanza communala da Bever approvà il quint 2020 – cun il surpli da 811 francs. Las expensas ed entradas han muntà a radund 5,9 milliuns francs. L’onn passà ha Bever fatg investiziuns nettas da passa 1,4 milliuns francs.
RTR novitads 09:00


text:
RSS-Feeds
Vosta previjions dl tëmp nueves for sun vosc computer o smartphone, atueles y bën da udëi: la ufierta-RSS nueva dl Servisc meteo dla provinzia. Per giapé nosta previjions dl tëmp via RSS dajëde ite chësta adres te vosc RSS-newsreader:
- RSS-Feed generel (Südtirol, tëmp sa mont)
- Südtirol RSS-Feed
- Tëmp sa mont RSS-Feed
Cie ie pa n RSS-Feed?
L RSS ("Really Simple Syndication") ie n format ndependënt dala plataforma; l ie unit svilupà per baraté ora nutizies y d’autri cuntenuc-web sciche per ejëmpl nosta previjions dl tëmp. Al trasferimënt de chësta nutizies nueves ti dijen RSS-Feed. De solit vën i cuntenuc plu atuei dac ite te na lista. I RSS-Feeds cuntën l titul y la relazion tla forma de n test. Per pudëi liejer dut l articul tlichëde sun l link dla nutizia curespundënta y unirëis mandei inant sun nosta homepage. Tlo pudëis liejer la previjion dl tëmp ntiera cun grafiches y dut. Per ve lascé mustré su i RSS-Feeds adurvëis o vosc webbrowser (Mozilla Firefox, Internet Explorer, Safari ...), n program e-mail (Microsoft Outlook, Apple Mail...) o na pitla software – n nsci tlamà newsreader.


text:
La rulotta ha gugent cumpagnia. Ed uschia è ella fitg leda sch'ella survegn visitas da tuttas sorts persunas. Saja quai per guardar ballape, dar gieus u simplamain guardar concerts ord nossas giascheras.
La rulotta na vegn betg mo duvrada sco lieu d’inscunter mabain era sco studio d’emetter. Las sairas emetta il Radio Rumantsch live dals festivals cun ina massa musica live giu da tribuna.
Nossa rulotta po dentant betg far pausa, ella sto adina puspè far midada en in nov lieu per vesair nova glieud e far novas emissiuns da novs festivals.
Ed uschia sa metta nossa sin ulteriurs viadis. Ina chanzun ch'è l'ideal soundtrack per quest roadtrip (e na va betg ord la test da noss moderatur Livio Chistell):


text:
«Kurzschluss» datti adina puspè - saja quai en l'electronica, en l’amur u tar acziuns quotidianas malgartegiadas, di Flurin Caviezel. Quai maina tar istorgettas e quellas raquinta il cabarettist da Cuira a moda fitg divertenta.
Betg pli 21 instruments, 'mo' anc 1
Tar l'ultim program eran el anc cun 21 instruments sin tribuna. Uss è Flurin Caviezel sulet cun ina sutga ed in accordeon. Enritgì vegn il program cun diversas istorgettas persunalas à la Flurin Caviezel.
Per ch'ils visitaders bandunian sias preschentaziuns betg mo divertids ma er intimads da patratgar suenter, menziuneschia el uss er dapli politica, raquinta il cabarettist.
RR actualitad 17:05
Las producziuns
Premiera è ils 16 da matg 2017 a las 20:30. Tut las producziuns han lieu a Cuira, sin la tribuna da chasa da Flurin Caviezel, numnadamain la «Klibühni» en la citad veglia da la chapitala dal Grischun. Dentant datti er ina pitschna turnea svizra cun fermadas a Son Gagl, Basilea e Solothurn.


text:
Guerra anglo-zanzibariana
La Guerra anglo-zanzibariana l'è stada ona guerra in tra el Regn Unii e Zanzibar, fada el 27 de agost del 1896. L'è considerada la guerra pussee corta de la storia, cont ona durada de circa 40 megnuu.
El casus belli l'è staa la mort del sultan Hamad bin Thuwaini, a favor de l'Imper Britannegh, el 25 de agost, e de la salida in sul scagn del sò nevod Khalid bin Barghash, contrari ai interess d'ingles, che preferiven l'Hamud bin Muhammed comé sultan. Vuna di condizion per podè vess sultan l'era l'approvazion del consol britannegh, e 'l Khalid la gh'aveva no l'approvazion.
Donca i ingles han ordinaa al Khalid de ritirà i sò omen del palazz real, ma lu l'ha refudaa, donca ai or 9:00 del 27 agost i ingles manden 5 nav e 1050 omen, contra i 2800 omen de Zanzibar, giudaa del Sultan. Gh'è staa anca ona bataja navala, che l'ha portaa a la distruzion del yackt del Sultan.
Ai 9:02 el Palazz l'è staa bombardaa, e i soldaa de Zanzibar han sbaraa, inutilment, contra i ingles. Ai 8:40 gh'è staa el cessee el foeugh e la bandéra reala buttada giò.
L'esercit de Zanzibar l'ha perduu pussee de 500 soldaa, inveci quell ingles domà on ferii gram, che poeu el s'è riprenduu.


text:
Nòrd-Pass de Calais
El Nòrd-Pass de Calais, che a vòlt l'è ciamaa domà Nòrd (frances: Nord-Pas-de-Calais; in piccard: Nord-Pas-d'Caleus; in fiammingh: Noord-Nauw van Kales) a l'è ona region de la Francia, situada in del nòrd-est de la Nazion.
GeografiaModifega
La region l'è situada al confin cont el Belgi a est (sia cont i Fiander che con la Vallònia), a sud con la Piccardia e a nòrd-òvest cont el Canal de la Manica, che le separa de la Gran Bretagna.
L'è divisa in duu departiment (Nòrd e Pass de Calais) e 'l gh'ha 'me capploeugh la città de Lilla. Alter città important a hinn Calais, Dunkerque, Roubaix e Tourcoing.
LenguaModifega
Oltra al frances, la lengua nazional, in del Nòrd-Pass de Calais l'è parlaa el Piccard (varietà ch'timi), ma anca on quai dialett fiammingh.


text:
Grône
Grône a l'è un cumün svizzer del distret de Sierre, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 21.1 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 2253 abitant.
El cumün de Grône al se tröva a una altitüden de 513 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Chalais, Mont-Noble, Anniviers, Saint-Léonard, Sierre e Sion.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Official website (Franzés)
- Grône in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Il maletg dal taxi che spetga sper la staziun, da l'auto da persunas cun la glisch cun scrit si «Taxi» sin tetg, quel maletg na vala betg en muntogna. E quai entschaiva gia tar l'auto sez: Il taxi en muntogna è per il solit in pitschen bus. En muntogna è il taxist a medem temp era pur, ubain accumpagnader da transports spezials, ubain schizunt sepultur.
Casper Nicca ha accumpagnà trais da quels taxists da muntogna en lur mintgadi multifar. Uschia è il film «I scurlatta - ir cun taxi en muntogna» sin via cun Margret e Marco Jäger da Sur, cun Ignaz Furger da Mustér e cun Herbert Michael da Donat. Viadis plain surpraisas, invistas ed aventuras.


text:
1953
Avenimeent[Modifega | modifica 'l sorgent]
28 02 - Cambridge (Anglatera): James Watson e Francis Crick i núnzia el descuvrimeent de la strütüra chímega de l'ADN, otegnüda al Cavendish Laboratory.
26 03 - Pittsburgh (Pennsilvània, SÜA): Jonas Salk al descuvriss el vacin cuntra la poliomielitis.
02 05 - Amman (Jordània): Hussein ibn Talal, rei efetiif del paees del 11 08 de l'an anterior, al n'ocüpa el tron compieent 18 agn.
26 07 - Santiago (Cuba): 165 gjúin comandaa par Fidel Castro i assalta el quartée de la Moncada (Revulüzziun Cubana).
30 12 - i Statt Ünii: sa i mett a la véndita i primm televisuur in coluur.
Nassimeent[Modifega | modifica 'l sorgent]
25 02 - Madrid: José María Aznar, polítegh Spagnöö, Presideent de la comunitaa de Castella e Lleó (1987-1989), Presideent del Guveern Spagnöö (1996-2004).
25 08 - Maurizio Malvestiti, vesc de Lod
Necrulogi[Modifega | modifica 'l sorgent]
05 03 - Muscova (Rüssia): Sergej Prokof'ev, composituur Rüss, d'orígen Ucraïnesa (n. 1891) || Muscova (Rüssia): Josif Vissarionovič Džugašvili, cognossüü coma Josif Stalin, polítegh Suviétich d'orígen Georgjana, cap de staa del 1924 (n. 1879).
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Ditg hai guardà ora bain per l'Open Air Chapella. Quai grazia al dumber da cas da corona ch'era sa reducì e las schluccadas da las mesiras da la Confederaziun il matg. Lura eran ils organisaturs anc persvas da pudair realisar l'open air cun in bun concept da segirezza.
Ma, sco ils organisaturs scrivan, creschia il dumber da cas da corona puspè en la regiun. Il pegiurament da la situaziun da sanadad en las vischnancas vischinas sco era il svilup intschert sajan las raschuns per la decisiun. La sanadad da tut ils cumpigliads haja prioritad per il comité d'organisaziun.
Il 39avel Open Air Chapella ha ussa lieu pir en in onn, dals 6 fin ils 8 d'avust 2021.


text:
En il Grischun vivan tut ils requirents d'asil en chasas d'asil. Ils uffants survegnan là ina scolaziun en ina scola interna. En classas pitschnas duajan els emprender uschè spert sco pussaivel tudestg ed autras chaussas fundamentalas per esser preparads per la scola populara.
Critica da geniturs
Plirs geniturs han dentant formulà differenta critica envers il model da scola actual:
- La qualitad da l'instrucziun na saja betg buna: Ils scolasts laschan ils uffants persul cun ils cudeschs da matematica e tudestg senza gidar en il process d'emprender.
- Uffants visitan l'instrucziun sur onns senza ch'els vegnian tar il nivel da la scola populara.
- Ina pli svelta integraziun en la scola populara fiss d'avisar.
Reacziun da vart uffiziala
Il manader da l'uffizi da migraziun grischun, Marcel Suter refusa dentant las reproschas. Ils resuns da las vischnancas nua che uffants èn vegnids integrads en la scola populara sajan positivs. Plinavant dovra la preparaziun dad uffants sin la scola populara temp.
En egl croda che 90 uffants da fugitivs visitan per il mument ina scola interna en il Grischun, pli che la mesadad dad els gia passa dus onns. En la scola populara èn actualmain dentant mo 9 uffants da fugitivs integrads.
RR actualitad 12:00


text:
Niger (fiüm)
El Niger l'è 'l fiöm piö 'mportànte de l'Africa ucidentàla. L'è lonch en tot presapoch 4.160 km. El nas endei mucc Loma al cunfì 'ntra la Guinea e la Sierra Leone e conden percors a fùrma de mèza lüna el streèrsa i teretore del Mali, del Niger, el ghe à dré al cunfì col Benin, el streèrsa la Nigeria e 'l và a sbotàs endel Océano Atlàntich endel Golf de Guinea conden delta flüviàl de grànde dimensiù ciamàt delta del Niger o Oil Rivers.
La sò surtìa la se tróa apéna a 240 km di de l'Océano Atlàntich ma 'nvéce de nà envèrs el mar, el ciàpa la diresiù 'nvèrs l'intèrno del cuntinènt, 'nvers el dezert del Sahara e dòpo el fà 'na gran svòlta a dèstra e 'l ciàpa la diresiù del Golf de Guinea.
Endel teretóre del Mali, prim de Timbuctu, el fùrma chèl che l'è ciamàt delta interno del Niger.
La parte setentriunàla del fiöm, cunusìda come Niger bend, la g'ha 'na grant empurtànsa per el dezert del Sahara perchè l'è la fónt principàla de àiva de la zòna. Chèsto fat el l'ha rindìt en crocevìa per i scàmbe comerciài che pàsa per el Sahara ucidentàl e la cüna dei Regn del Sahel de l'Imper del Mali e de Gao.
El sò bacìno idrogràfich l'è de 2.117.700 chilòmetri quadràcc.[1] L'è 'l tèrs dei fiom de l'Africa, dopo del Nilo e del Congo. El sò afluènt pio grant l'è el Benue.
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Peter H. Gleick. The World's Water, 2000-2001: The Biennial Report on Freshwater, 2000. Island Press. ISBN 1-55963-792-7, p. 33


text:
Enfin ussa n’ha Cuno Wetzel betg giu bler da far al campiunadi mundial en Russia. Grondas blessuras u malsognas n’hai dà tar nagins giugaders. Suenter il gieu cunter la Costa Rica ha dentant Xherdan Shaqiri stuì visitar curt il medi pervia d’ina frida en ina coissa e Steven Zuber è vegnì isolà per intgins dis suenter in infect da grippa.
Cuno Wetzel è adina pront dovra in giugader agid. El ha er prendì cun el l’entir equipament e da tuttas sorts medicaments per esser da la vart segira a quest turnier.
Betg uschè malsegir sco als davos campiunadis mundials
Cumpareglià cun ils davos campiunadis mundials na saja il privel betg uschè grond da vegnir malsaun en Russia. I saja tut fitg tuttina sco en Svizra di Wetzel. Er n’haja questa giada duvrà naginas virolas, auter ch’anc al campiunadi mundial il 2010 en l’Africa dal Sid. Al davos campiunadi mundial avant quatter onns en la Brasilia faschevan perencunter las morsas da mustgins anc in zic quittads. En Russia na saja quai tut nagin problem.
L’equipa naziunala svizra è en mintga cas en buns mauns tar Cuno Wetzel. Tuttina speran ils giugaders che lur medi haja sa chapescha uschè pauca lavur sco pussibel a quest turnier.
RR actualitad 06:00


text:
Filip Vujanović
El Filip Vujanović (Belgrad, primm de settember del 1954) a l'è on politegh montenegrin.
L'è staa on magistraa a Belgrad (che al temp l'era in Jugoslavia, inscì 'me 'l Mont Negher) e a Podgorica (che se ciamava Titograd). L'è staa anca avocatt e minister de la Giustizia del Montnegher jugoslav.
Dopo vess staa anca minister di Interni e president del Mont Negher (quand che l'eva ammò taccaa a la Serbia), l'è diventaa president del sò paes, confermaa anca quand che l'è vegnuu indipendent de la Serbia (in del 2006).
A la fin di cunt, a l'è la carega pussee volta del Mont Negher a partì del 2003.


text:
Sin fundament da las mesiras da la rundella sto quella vegnir plazzada pli fitg en direcziun Rain, uschia ch'era la via vegn adattada. La rundella duai esser a fin questa stad. Il sutpassadi Grossrüfti duai succeder en il medem lieu. Quel serva al traffic plaun ed a l'access agricul.
La rundella duai vegnir bajegiada en quatter fasas. Durant quest temp dovri in'organisaziun da la circulaziun dal traffic provisorica, quella duai succeder sche pussaivel adina sin dus vials. I po dentant dar restricziuns nua ch'il traffic vegn manà da persunas u cun in'ampla.
Questa rundella tutga tar las lavurs da finiziun en connex cun la construcziun dal nov vial da l'A13 tranter Cuira-nord e Zezras. Lez è dapi l'atun en funcziun, ed ha custà en tut radund 90 milliuns francs.
RR novitads 17:00


text:
La Svizra ha survegnì il schaner 1431 dumondas d'asil, radund in tschintgavel dapli ch'il december. Cumpareglià cun il schaner 2017 è la dumonda dentant sa sminuida per in dieschavel. Per l'entir onn quinta la Confederaziun cun radund 20'000 dumondas.
Il secretariat da stadi per la migraziun SEM declera l'augment dal schaner, ch'intginas dumondas inoltradas la fin da december sajan vegnidas registradas pir il schaner. Il SEM ha liquidà il schaner passa 2'200 dumondas, 500 han survegnì asil e bunamain 700 èn admessas provisoricamain.
RR novitads 15:00


text:
L'onn 2017 eran 31'293 students e doctorants immatriculads en ina da las duas scolas da l'ETH. Cumpareglià cun l'onn avant èn quai milli dapli – cumpareglià cun avant 10 onns schizunt 10'000 dapli. Quai communitgescha il Cussegl da las scolas politecnicas federalas.
Il pli grond augment hai dà sin il sectur da l'informatica (+7,5%) e la scienza d'inschigner (+4,1%). 2017 han 6'925 persunas fatg il bachelor, il master u il doctorat (2016: 6'745).
Adina dapli dunnas
La quota da dunnas che studegian a l’ETH è medemamain s’augmentada levet sin 30,6% (2016: 30%). Tar ils collavuraturs munta la quota a 34%. (2016: 33,6%). Tar las professuras saja ella pli bassa cun 14,9% (2016: 13,9%). Dentant dettia era qua ina midada da trend: L'onn passà sajan numnadamain bunamain 30% dunnas vegnidas nominadas sco novas professuressas. Cun quai quintan las Scolas politecnicas che la quota da dunnas crescha ils proxims onns era en quest sectur.
Las Scolas politecnicas federalas tutgan tar las meglras dal mund. Sias instituziuns èn partenaris fitg dumandads en il transfer da scienza e da tecnologia. Il 2017 han ellas fatg varga 500 novs contracts da collavuraziun cun l'economia privata.
RR novitads 11:00


text:
La bartga stat in zic sco simbol per quest temp da corona, nua ch'ins po dir che tuts sa chattan sin la medema bartga. In temp ch'ha laschà enavos fastizs tar mintgin.
Per l’emissiun han las duas moderaturas Corina Schmed (RTR) e Clarissa Tami (RSI) ed ils dus moderaturs Sven Epiney (SRF) e Jean Marc Richard (RTS) perquai visità persunas en las differentas regiuns da la Svizra. Persunas che raquintan da lur sfidas durant il temp da corona, persunas ch'han muventà insatge quest temp.
Corina Schmed è tranter auter s'inscuntrada cun l'intendant dal Festival Origen, Giovanni Netzer, sin ina da las pli autas tribunas sur mar en l'Europa.
Plinavant è ella stada en la Val Madris, ina val laterala en la Val d'Avras, ch'ha strusch sentì insatge da corona e dal lockdown. Là ha ella inscuntrà trais dunnas che fan cun passiun lur lavur sco pura, pastura e signuna.
Quatter prominents mussan lur lieus da forza
Da la partida sin la bartga èn er quatter prominentas e prominents da las differentas regiuns svizras. Cun els en las moderaturas ed ils moderaturs stads en lur lieus preferids, lieus ch'han dà forza ils ultims mais. Corina Schmed è per exempel stada cun il campiun mundial ed olimpic Nino Schurter cun il bike sin il Mittenberg sur Cuira. Il Sursilvan fiss uss atgnamain a Tokio per defender il titel da campiun olimpic. Uschia er la curridra da sprint Mujinga Kambundji.
Ils prominents ch'èn da la partida sin la batga:
- Alain Berset; cusseglier federal
- Nino Schurter; campiun olimpic e mundial da mountainbike
- Daniele Finzi Pasca; autur e reschissur da teater
- Mujinga Kambundji; curridra da sprint
Tras l'emissiun accumpognan er quatter bands da las differentas regiuns linguisticas.
- Da Lombris
- Gions' Tears
- Adrian Stern
- Chiara Dubey
Emissiun naziunala dal 1. d'avust
L'emissiun speziala da la SRG SSR, moderada en quatter linguas, vegn emessa il 1. d'avust a las 20:10 sin SRF1.


text:
Commerziant/-a AFQ
Champ d'incumbensas
Ti organiseschas sesidas, tgiras la correspundenza, fas protocols e notizias d'acta, has contact telefonic e direct cun la clientella interna ed externa, legias actas e ta procuras infurmaziuns. Ti gidas en la contabilitad e sas interpretar in preventiv. En tia lavur quotidiana vegns ti sustegnida/sustegnì da sistems moderns da communicaziun e d'informatica.
Tias fermezzas èn:
-
dun organisatoric
- fidadadad
- eloquenza a bucca ed en scrit
- enconuschientschas da linguas estras
- bun dun receptiv
- plaschair dal contact cun umans
- dun per cifras
- senn da responsabladad
- plaschair da lavurar cun computers
- independenza
Accents da la scolaziun
La basa per la scolaziun manaschiala è – ultra da la promoziun da la part professiunala – il svilup da la cumpetenza metodica, sociala e persunala. Quai vul dir che ti t'acquistas durant tia scolaziun la savida e las enconuschientschas professiunalas da giudim ensi e che ti es en cas da dumagnar las pretensiuns en il sectur interuman e professiunal.
Dus differents models da scolaziun
- Modus da rotaziun
En quest model midas ti mintga onn il post da servetsch. A la fin da tia scolaziun has ti uschia ina vasta savida davart l'administraziun chantunala.
- Senza rotaziun
Scolaziun en in grond post da servetsch (p.ex. administraziun da taglia; uffizi per la furmaziun professiunala; uffizi per industria, mastergn e lavur). Ti lavuras durant tut tes emprendissadi en in post da servetsch, midas dentant internamain adina puspè la partiziun. En quest model t'acquistas ti enconuschientschas pli profundas davart in post da servetsch.
Emprendissadi da sport (pussaivel en tuts dus models)
L'emprendissadi da sport a la scola professiunala d'economia a Cuira ha la finamira da pussibilitar a sportistas/sportists da prestaziun giuvens da far la scolaziun sco commerzianta AFQ/commerziant AFQ en tut ils profils. La purschida sa basa sin questas quatter pitgas:
- prolungaziun dal temp d'emprendissadi sin 4 onns (3 onns instrucziun en scola/4 onns instrucziun en il manaschi)
- graduaziun temporara da la procedura da qualificaziun
- coordinaziun da las instrucziuns en scola ed en il manaschi
- sustegn tar l'instrucziun en scola
Ti stos avair ina carta da talent da Swiss olympic e far part d'in cader naziunal/regiunal. Ti absolvas durant almain 10 uras per emna (senza temp da viadi, concurrenzas, gieu e.u.v.) ina purschida da trenament sut surveglianza, ch'è specifica per la disciplina da sport e treneschas en disciplinas da sport, cun cundiziuns generalas e cun structuras che persvadan areguard la qualitad.
Il manaschi d'emprendissadi s'oblighescha – en il rom d'ina cunvegna supplementara al contract d'emprendissadi – da conceder a la sportista/al sportist da la generaziun giuvna absenzas regularas ed irregularas sco er a curta vista per activitads sportivas (trenaments regulars entaifer il temp da lavur, champs da trenament, concurrenzas e.u.v.), uschenavant ch'ils andaments manaschials pussibiliteschan quai.
Scolaziun
Pretensiun
- Furmaziun da basa (profil B): Commerziantas/commerziants cun il profil B èn en cas da liquidar tut las lavurs da rutina en l'administraziun.
Premissa: scola populara terminada
- Furmaziun da basa extendida (profil E): Commerziantas/commerziants cun il profil E han enconuschientschas teoreticas approfundadas dal sectur commerzial resp. economic.
Premissa: scola populara terminada cun bunas notas
- Furmaziun da basa extendida cun maturitad professiunala (profil M): Commerziantas/commerziants che tschernan quest profil, sa preparan supplementarmain per la maturitad professiunala commerziala. Cun tala vegnan acquistads diploms da lingua renconuschids internaziunalmain sco er ina furmaziun generala approfundada.
Premissa: scola populara terminada cun bunas fin fitg bunas notas en ils roms principals
Pussaivladads d'absolver furmaziuns supplementaras suenter l'emprendissadi
La furmaziun da basa professiunala è l'emprim pass impurtant per tes futur professiunal prosperaivel. Suenter ta stat a disposiziun in grond dumber da furmaziuns supplementaras. In pèr exempels:
- curs da scolas professiunalas spezialisadas chantunalas, da centers da furmaziun supplementara sco er da federaziuns professiunalas e da federaziuns da branschas
- cun certificat professiunal federal: spezialista/spezialist da l'administraziun publica, funcziunaria/funcziunari da stadi civil, spezialista/spezialist dal provediment professiunal dal persunal, assistenta/assistent da direcziun, spezialista/spezialist da finanzas e contabilitad e.u.v.
- experta fiscala dipl./expert fiscal dipl., experta/expert da facturaziun e controlling e.u.v.
- economa/econom da manaschi SSS dipl. e.u.v.
- bachelor of science (SAS) en economia da manaschi


text:
Corea
Corea è in'inditgaziun geografica per la peninsula coreana che sa chatta en il nordvest da la China. La peninsula coreana cunfina en il nord cun la China, en il vest cun la mar melna ed en il sid e l'ost cun la mar ... . Sin la peninsla coreana s'ha sviluppada in pievel cun in'atgna cultura ed istorgia, differenta a quella dalla China. La scrittira p.ex. sa cumpona da bustabs e betg da segn sco il chinais. Ils vaschins da la Corea (China e Giapun) s'han adina puspé mussa agressivs vers ils coreans e tils han invulvà en bleras guerras, l'ultima dal 1948. La China e la Russia han cumbattì cunter ils Stadis Unids da l'America en corea per la furma da stadi futura. 1948 vegn la Corea partida en la Corea dal nord (stadi communist) e la Corea dal Sid (stadi capitalistic).


text:
(1) Le proponënt ti ortia al'Agenzia le stüde ambiental preliminar cun les informaziuns preodüdes dal'injunta IV-bis ala secunda pert dl decret legislatif di 3 d’aurí dl 2006, n. 152, y mudaziuns suandëntes. 6)
(2) Le stüde ambiental preliminar vëgn belatira publiché sön le sit web dl'Agenzia cun modalités che garantësc la proteziun de informaziuns industriales o comerziales eventuales dades dant dal proponënt, en conformité cun ci che vëgn preodü dales desposiziuns sön de dërt d’azes dl publich ai dac ambientai. L'Agenzia ti lascia alsavëi por via telematica ales autorités cun competënza ambientala tles materies preodüdes dal articul 4 y ai Comuns dl raiun olache al é preodü la realisaziun dl proiet, che al é gnü publiché la documentaziun. 7)
(2/bis) Te 45 dis dala publicaziun pó dötes les porsones interessades tó vijiun dl süde ambiental preliminar y dla documentaziun injuntada y ti mené sües osservaziuns al’Agenzia. 8)
(3) Ti 30 dis suandënc pó l’Agenzia damané n iade su stlarimënc y integraziuns al proponënt. Te chësc caje mëss le proponënt ti mené i stlarimënc damaná alplü tert ti 45 dis suandënc. Sön domanda motivada dl proponënt pó l’Agenzia conzede, por n iade su, da sospëne le termin da presenté les integraziuns y i stlarimënc damaná por n tëmp de alplü 90 dis. Sce le proponënt ne dá nia jö la documentaziun tl termin stabilí, vëgn la domanda aratada refodada y l’Agenzia á le dovëi da archivié la domanda. 9)
(3/bis) L’Agenzia adotëia le provedimënt por l’azertamënt dl dovëi de VSA tl tëmp di 45 dis suandënc o te 30 dis da canche ara á ciafé la documentaziun preodüda dal coma 3, sce l’Agenzia se l’á damanada. Te caji ezezionai che reverda la sort, la complessité, l’ubicaziun o la dimenjiun dl proiet pó l’Agenzia proroghé le termin por l’adoziun dl provedimënt nominé dessura por n iade su y por alplü 30 dis; te chësc caje ti lascia l’Agenzia belatira alsavëi por scrit al proponënt les rajuns che iustifichëia la prorogaziun y la data cina canche al vëgn preodü l’adoziun dl provedimënt. 10)
(4) Sce le proiet n'á nia faziuns negatives importantes sön l'ambiënt, desponn l'Agenzia che al ne vá nia debojëgn dla valutaziun de soportanza ambientala sön la basa de criters corespognënc dá dant tl’injunta V dla secunda pert dl decret legislatif di 3 d’aurí dl 2006, n. 152; sce le proponënt s’al damana determinëiera les condiziuns ambientales che mëss ester por schivé faziuns negatives importantes poscibles sön l’ambiënt o se stravardé da chëstes, tignin cunt dles osservaziuns eventuales dl Ministere di bëgns culturai y dles ativités culturales y dl turism tl cheder de sües competënzes. Por proiec che podess avëi faziuns negatives importantes sön l'ambiënt desponn l’Agenzia l’aplicaziun dles desposiziuns preodüdes dai articui da 18 a 22 sön la basa di criters corespognënc dá dant tl’injunta V nominada dessura. 11)
(5) Por les istalaziuns sotmetüdes al azertamënt dl dovëi de VSA y autorisaziun ambientala integrada, vëgn la dezijiun sön l'azertamënt dl dovëi de VSA tuta dala Conferënza di sorvisc tla prozedöra preodüda dal articul 28.
(6) Por i proiec sotmetüs al azertamënt dl dovëi de VSA y a de plü de döes aprovaziuns, autorisaziuns o arac da pert dl'Aministraziun provinziala tles materies preodüdes dal articul 4, coma 1, vëgn la dezijiun sön le dovëi de VSA tuta dala Conferënza de sorvisc pro la prozedöra d'aprovaziun cumulativa preodüda dal articul 42.
(7) Le provedimënt che reverda la dezijiun sön l’azertamënt dl dovëi de VSA, cun lapró les motivaziuns, vëgn publiché daldöt sön le sit web dl'Agenzia. 12)
(8) Sön domanda dl proponënt sotmët l’Agenzia i proiec, che mëss gní sotmetüs al azertamënt dl dovëi de VSA aladô dl’injunta A, ala prozedöra de valutaziun de soportanza ambientala preodüda dai articui da 18 a 22, zënza mëte a jí la prozedöra por l'azertamënt dla VSA denant.
L'art. 16, coma 1 é gnü mudé insciö dal art. 16, coma 5 dla l.p. di 27 de merz dl 2020, n. 2.
L'art 16, coma 2 é gnü mudé insciö dal art. 16, comesc 6 y 7 dla l.p. di 27 de merz dl 2020, n. 2.
L'art. 16, coma 2/bis é gnü injunté dal art. 16, coma 8 dla l.p. di 27 de merz dl 2020, n. 2.
L'art. 16, coma 3 é gnü sostituí insciö dal art. 16, coma 9 dla l.p. di 27 de merz dl 2020, n. 2.
L'art. 16, coma 3/bis é gnü injunté dal art. 16, coma 10 dla l.p. di 27 de merz dl 2020, n. 2.
L'art. 16, coma 4 é gnü sostituí insciö dal art. 16, coma 11 dla l.p. di 27 de merz dl 2020, n. 2.
L'art. 16, coma 7 é gnü mudé insciö dal art. 16, coma 12 dla l.p. di 27 de merz dl 2020, n. 2.


text:
Otalènch
Otalènch (en Italià: Gottolengo), l'è 'n cümü de quaze 5 249 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla Bàsa Bresàna a 31 km a Sud de la cità de Brèsa.
El teretóre de Otalènc al se tróa arènt ai cunfì de le pruvìnce de Cremùna e de Màntoa. e l'è töt pià, enföra che la zòna del Castelér, che l'è custitüìda de 'na culinèta.
I prìm abitàncc de Otalènch i g'ha lasàt divèrsi sègn de la sò prezènsa, Nömerùs rèscc i è stàcc ritroàcc endèla località ciamàda Castelér che la se tróa söndèn dusilì che pò l'è el pónt piö alt de töt el teretóre del cümü. En chèsto sit gh'è saltàt fò divérsi repèrcc riferìbii ai Gài e ai Romàni. El Castelér l'è stat de menemà abandunàt a cumincià de la fì del Impéro romàno en favùr de la zòna 'ndóche gh'è el cèntro del paés del dé d'encö.
Del teretóre de Otalènch fa part apò a la frasiù de Solér, sitüàda piö a nòrd del cèntro principàl.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Che «Cihan» vegn sut controlla dal stadi ha decidì ina dretgira ad Istanbul sin dumonda dad in procuratur public. Gasetta ed agentura appartegnan al medem concern da medias, «Feza Gazetecilik».
Il president da stadi Erdogan cunter il concern da medias
Al president actual da stadi, Recep Tayyib Erdogan, disturba il concern cun quai che quel stat da strusch ad in opponent dad Erdogan, al preditgant Gülen. Co cha l’agentura da novitads statala, «Anadolu», ha communitgà, haja sustegnì il concern da medias «Feza Gazetecilik» questa «organisaziun da terrur gülenistica». Erdogan rinfatscha numnadamain a Gülen, dad avair fabritgà si structuras parallelas en Tirchia, per al cupitgar.
Buccarè per «Cihan» e «Zaman»
Perquai avevan derschaders cun mandats spezials mess la gasetta «Zaman» e sia schumellina da lingua englaisa «Today’s Zaman» sut surveglianza dad ina societad da fiduziari dal stadi. Quai suenter che la polizia aveva attatgà la redacziun da «Zaman» la fin d'emna passada. Uss vegn la gasetta sfurzada, da seguir a la lingia da la regenza.
La libertad da pressa en Tirchia è malgrà la crisa da fugitivs en focus
La mesira è vegnida crititgada internaziunalmain sco ulteriura attatga a la libertad da la pressa en Tirchia.
Il minister da giustia tudestg, Heiko Maas, ha admonì la Tirchia da na betg limitar la libertad da pressa.
Era il president dal parlament da l’Uniun europeica, Martin Schulz, ha s’exprimì encunter l’attatga a la gasetta «Zaman». Il tema vegnia discutà era a l’inscunter suprem a Brüssel, ha ditg Schulz.
La Tirchia vesa quai auter
Il president minister Ahmet Davutoglu percunter ha renvià al fat, ch’i na sa tractia betg dad ina decisiun da sia regenza islamic-conservativa, ma dad ina da la giustia. Rinfatschas, da limitar la libertad da pressa, renviescha la regenza regularmain.
Tenor atgenas indicaziun lavurian 600 collavuraturas per «Cihan». L’agentura producescha texts, fotografias e videos.
RR novitads 07:00
Las medias «Cihan» e «Zaman»
La gasetta «Zaman» e l’agentura «Cihan» tutgan tar il concern da medias «Feza Gazetecilik». Quel stad dastrusch al moviment dal preditgant Fethullah Gülen. Gülen è en exil en ils U.S.A.. Fin ad ina dispita era el allià dal president da stadi actual Erdogan. Il moviment da Gülen, Hismet, è vegnì declerà da la Tirchia sco organisaziun terroristica.


text:
Per la famiglia Giger che abitescha a St. Margrethen è la festa da Cuira ina data fixa en il chalender. Els prendan mintg'onn liber aposta per vegnir a Cuira.
Vegnir a la festa da Cuira è per nus in vegnir a chasa.
Iso Huonder e Claudio Tschuor van mintg'onn a la festa da Cuira. Els s'inscuntran mintg'onn cun lur collegas. Tuts che abiteschan en in auter lieu ubain giu la bassa e per ina giada l'onn sa vesan els a Cuira.
Per ina giada l’onn vegnin nus, ina gruppa da collegas, si da la bassa e s'inscuntrain a la festa da Cuira.
Però quai ch'è per ils ins in giudair e per ils auter in stuair. Dunna Maria abitescha amez la citad veglia da Cuira ed ha durant trais dis tut il temp canera. Uschè che ella ha chattà in tric per tuttina pudair durmir la notg: ils 'pamirs' sco protecziun da l’udida.
Jau abitesch amez la citad veglia. Pervi da la canera dorm jau cun 'pamirs'.
Dentant las bleras istorgias n'han ils visitaders betg vulì tradir. Els han tuts ditg che quellas istorgias na sajan betg adattadas per il radio. Dentant sajan quai las istorgias che restian ad els adina en memoria.
RR actualitad 07:00


text:
En Grischun sto mintga chava da glera cumpensar la natira che vegn donnegiada entras las lavurs. En tscherts chantuns è la surfatscha che sto vegnir cumpensada dada avant. En il chantun Grischun survegn mintga chava da glera sias atgnas perscripziuns. La chava da glera a Vaz Sut ha creà ina cuntrada cun biotops che duai regurdar vid la cuntrada sper il Rain. En tut ina surfatscha in zic pli gronda ch'ina plazza da ballape.
Gia survegnì in certificat
La chava da glera a Vaz Sut ha gia survegnì dus certificats da la fundaziun da natira ed economia Svizra. Ils certificats onureschan la chava per l'areal fitg datiers a la natira. Il responsabel da la chava da glera Ursin Zaugg è losch da lur lavur. El vesa adina puspè cun tge anim che ses lavurers lavuran vid il project.
RR actualitad 12:00


text:
La pedagoga Alexa Giger porscha mintga dus mais l’atelier rumantsch en il museum d’art a Cuira. Mesemna passada era il tema chatscha. Sis uffants han sa participà. Sco emprim han els fatg ina runda da bainvegni e lura èn els ids a mirar l’exposiziun da chatscha. Alexa Giger, la directura da l’intermediaziun d’art, observescha e discutescha cun ils uffants sur da las ovras d’art.
La gronda sfida per Alexa Giger è da far l’atelier interessant per uffants da dudesch onns, ma na betg memia cumplitgà per uffants da tschintg onns. Schegea ch’ils uffants discurran differents idioms è quai nagin problem per la Sursilvana. L'idea davos l'atelier rumantsch è ch'ils uffants han la pussaivladad da discurrer rumantsch er en il temp liber.
Per promover la lingua rumantscha a Cuira, avain nus introducì l'atelier rumantsch.
Durant duas uras han ils uffants la pussaivladad da vegnir en contact cun l’art e suenter sez vegnir creativs cun dissegnar animals ch’els vulessan esser. La creativitad enconuscha nagins cunfins.
RR actualitad 17:00


text:
Ovras electricas
Sper la furniziun d’aua da diever sco era da stizzar fiug, cuntegn igl aquaduct 3 ovras electricas, numnadamein a Sax, Fontaunetta ed a Giondatscha. Las turbinas da pelton ch’ein ligiadas cun ina gronda e ferma roda vid il generatur che producescha electricitad, ein integradas aschia, che l’aua vegn turbinada entochen duas gadas.
Nossa aua custeivla producescha sper nos ulteriurs basegns pressapauc 1.8 GWh ad onn. Per far ina cumparegliaziun savein nus spisgentar intragliauter 245 casas dad ina famiglia ad onn cun quella energia schubra.


text:
La renovaziun da la chapella Sontga Crusch, tar l’entrada da la claustra San Jon a Müstair ha manà diversas novas scuvridas scientificas.
Durant ils 10 onns restauraziun han ins per exempel chattà pliras novas vettas da miraglia. Tuttas datadas da differentas epocas cun picturas e frescos. La scuvrida la pli surprendenta era dentant la dataziun da la chapella sezza. Ditg resguardavan ins questa chapella numnadamain sco fabricat romanic fabritgà durant il 12avel tschientaner.
Ina dataziun dendrocronologica vi da las travs da lain han però confermà ch'era la chapella datescha dal 8avel tschientaner, analog a la baselgia claustrala da la claustra San Jon e cunquai radund 300 onns pli veglia che supponì.
Avertura suenter 10 onns restauraziuns
En preschientscha da las mungias e differents spirituals ha l'uvestg auxiliar, Marian Eleganti uss benedì la chapella. Cun questa ceremonia n'è la chapella betg pli in lieu da fabrica mabain puspè in lieu spiritual.
Sonda ils 14 da settember ha lieu il di da las portas avertas. Suenter 10 onns fabrica e custs da passa 3 milliuns francs dastga ussa era il public avair in'invista da l’istorgia da la chapella Sontga Crusch a Müstair.
RR novitads 06:00


text:
Piev de Bust Grand
La piev de Bust Grand l'è stada vuna di piev indè che l'eva spartida l'Arcidiocesi de Milan.
El sò patron l'era San Gioann Batista.
Al contrari de la pupart di olter piev milanes, quella de Bust la gh'era minga di fonzion ministrativ e civil, ma domà religios. De fatti l'era ona piev nassuda despoeu del Concili de Trent: in precedenza Bust l'era denter a la piev de Galaraa anca per i quistion religios, ma intanta la città l'era cressuda ben pussee del sò capopiev. Inscì donca San Carlo Boromee l'ha deciduu de fà vegnì Bust ona sede de piev, anca se i fonzion civil hinn staa lassaa ai piev confinant, cioè quella de Galaraa e quella de Olgiaa.
La piev de Bust, a ogni bon cunt, la tirava denter i parocchi de Bust, Olgiaa, Berghel, Cairaa, Castellanza, Cislagh, Fagnan, Gorla Magior, Gorla Minor, Marnaa, Prospian, Rescalda, Senagh, Solbiaa e Rescaldina (passada a la piev de Legnan in del 1622).


text:
cuntegn
Medias 2018
-
6,2 milliuns per l'Indonesia
Durant il di da solidaritad ha la Chadaina da Fortuna rimnà ensemen cun la SRG SSR per ils umans en l'Indonesia ch'èn pertutgads dal tsunami e terratrembel. Ina da las centralas da collecta da telefon è stada endrizzada tar RTR a Cuira.
Autur:
Selina Chistell / Alice Bertogg
Igl è stà in di intensiv cun fitg blers telefons e voluntaris fitg motivads che han prendì encunter la donaziuns. Ins po dir ch'ì è stà in di da success.
Suenter la catastrofa da tsunami e terratrembel en l'Indonesia han ils pertutgads pers tut, il caos crescha. Plirs tschient millis umans dovran urgentamain aua, tractament medicinal ed in suttetg.
Maletg
1 / 9
Legenda:
Sustegn suprem:
Cusseglier federal Johann Schneider-Ammann al telefon la Chadaina da fortuna en la centrala da Turitg.
mad
Maletg
2 / 9
Legenda:
Sustegn en la centrala Cuira:
Oceana Galmarini, la moderatura dal Telesguard.
RTR
Maletg
3 / 9
Legenda:
Unids per l'Indonesia:
Mario Cavigelli (cuss. guv GR/PCD), Flurin Caviezel (comicher e musicist) e Silva Semadeni ( cuss.naz. PS/GR).
RTR
Maletg
4 / 9
Legenda:
Il cusseglier guvernativ designà:
Marcus Caduff (PCD).
RTR
Maletg
5 / 9
Legenda:
Er el è da la partida:
Patrik Degiacomi, cusseglier da citad Cuira.
RTR
Maletg
6 / 9
Legenda:
Sustegn da la regenza:
Er cusseglier guvernativ Martin Jäger è vegnì a gidar tar la Chadaina da fortuna.
RTR
Maletg
7 / 9
Legenda:
In mument pli quiet durant l'acziun en la centrala Cuira:
Chasper Alexander Felix, president dal Salvament Alpin Grischun.
RTR
Maletg
8 / 9
Legenda:
La manadra da la centrala a Cuira.
Claudia Cathomen è la coordinatura da la Chadaina da Fortuna per RTR. Ella è stada da la damaun fin la saira en la centrala a Cuira.
RTR, Alice Bertogg
Maletg
9 / 9
Legenda:
La Chadaina da Fortuna rimna cun la SRG SSR per las persunas en l'Indonesia.
MAD
Voluntarias e voluntaris han prendì encunter durant tut il di donaziuns en las unitads d’interpresa da la SRG SSR a Turitg, Cuira, Lugano e Genevra. Ina da las centralas da la collecta da telefon è endrizzada tar RTR a Cuira.
Donaziuns pon ins far vinavant e da tut temp online via www.glueckskette.ch , il link avra en ina nova fanestra
RTR novitads / actualitad 06:00++