text:
Viscont
Quella di Viscont (italian: Visconti) l'è stada ona fameja lombarda che l'ha governaa Milan e 'l sò territori de la metà del Dusent fina a la metà del Quattercent (1277-1447).
In del 1395 l'imperador Venceslaa el gh'ha daa el titol de duca, che poeu l'è passaa ai sò successor Sforza. El ramm principal di Viscont l'ha governaa sora on tocch bell grand de l'Italia del nord, e hann lassaa on monton de castei.
El simbol di Viscont, el bisson, l'è ancamò al dì d'incoeu vun di stemma de Milan.
Cuntegnüü
I origin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I Viscont, quand ch'eren al massim del sò grandoeur, hann faa girà on mucc de leggend intorna ai so origin, anca perchè al temp i genealogii fantasios eren ona moda de tucc i cà nobel de l'Europa.
Però i origin de la fameja Viscont hinn minga inscì volt comè che voreven fà pensà i sò member. Quei là de fatt a eren domà i scior de Massin, arent al lagh Maggior novares (che al dì d'incoeu in Italian a se ciama Massino Visconti). A Massin vegnen regordaa 'me vassai de l'arcivescov milanes Landolf II de Carchen giamò a partì del XII secol. El sò cognomm el vegn giò del latin vice comites, che el voeur proppi dì viscont.
El someja che 'l Landolf (vescov del 978 al 998) el gh'abbia daa on feud arent a Marian, in del Comasch. Intorna al 1070 gh'hann ciappaa l'offizzi pubblegh de viscont, che poeu l'è vegnuu reditari per tucc i discendent mas'c. Quand hinn vegnuu nobel, i hann tolt sù anca el stemma de la bissa che la mangia on saracen. La fameja la s'è spartida in d'on poo de ramm, che s'hinn spantegaa anca in feudi lontan de Milan. El ramm principal el someja che 'l vegna giò de Umbert, che l'è mort in de la prima metà del XII secol.
La conquista del podè[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El fioeu de l'Umbert a l'è staa Otton Viscont (1207-1295), che in del 1262 l'è riessii a 'gnì arcivescov de Milan. La nomina l'era vegnuda foeura quasi per cas. L'Otton, de fatt, l'è staa nominaa grazzie a l'intervent de la curia romana, perchè a Milan a gh'era troppi conflitt per scernì chi che gh'avess de diventà vescov; inscì l'era staa deciduu de cattà foeura on quaivun de divers. A quell pont, vuttaa di sò leaa, l'ha taccaa sù a combatt per el podè de la città contra la fameja di Torrian, guelfa, inscambi i Viscont eren ghibellin. Per quindes agn, l'Otton (che quand l'eva staa nominaa a l'era el cappellan del cardinal Ottaviano degli Ubaldini) l'ha minga poduu andà de dent a Milan, perchè i Torrian le voreven nò. El sconter l'è finii con la soa vittoria, dopo la Battaja de Des del 1277. Inscì l'Otton e i sò parent hann poduu entrà a Milan, e lì allora l'è scominciaa la conquista del podè de part de la fameja, anca se in d'on primm moment i Viscont aveven dii de vorè sostegnì el partii aristocrategh milanes.
La guerra contra i Torrian l'è andada innanz fina al 1287, quand i Viscont hinn riessii a trà giò Visever. Dopo avè vingiuu, l'ha faa elegg in del 1287 'me capitan del popol vun di sò pro-nevod, Mattee I (1250-1322), che 'l gh'ha 'vuu legittimazion anca de l'imperador Rodolf I in del 1288.
In del 1302 i Viscont hinn staa casciaa via de Milan, ma hinn tornaa indree vott agn dopo insemma a l'imperador Enrigh VII. Inscì Mattee I l'ha scominciaa l'overa de conquista de la Lombardia, on lavorà che quei che hinn vegnuu dopo de lù hann seguttaa de bon.
La reazion di guelf però la s'è fada minga spettà, e inscì el Mattee 'l gh'ha 'vuu de abdicà in favor del sò fioeu Galeazz I (1277-1238). Quell chì l'ha combattuu de bon contra i sò nemis, fina a quand l'è staa faa presonee de l'imperador Ludovigh IV. Dopo de lù s'hinn succeduu al poder i sò fradei, i nevod e 'l sò fioeu, che hann scominciaa a combattes vun con l'alter. La dinastia l'è andada innanz con vun di sò fradei, Steven, e ai sò fioeu Mattee II, Galeazz II e Bernabò. In del 1378 l'è rivaa el moment de Gian Galeazz, fioeu de Galeazz II, che l'ha faa presonee el zio Bernabò, dopo avènn sposaa la tosa, Caterina. In del 1395 l'è staa nominaa duca de Milan.
El ducaa e la fin de la dinastia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gian Galeazz, col passà di agn l'è riessii a conquistà on monton de territori: in del 1402, a la soa mort, Milan el gh'eva possediment in squasi tutt el centro e 'l nord de l'Italia, col rivà al confin cont el Lazzi e 'l Statt de la Gesa. Tra l'alter, Gian Galeazz l'è riessii a entrà in del sistema dinastegh di grandi famej europei: la soa tosa Valentina defatt l'ha sposaa Luis d'Orléans, fradell del re frances Carlo VI e nonno del re Luis XII.
Ma i domini ciappaa del duca eren minga tropp fort: inscì, quand l'è mort, i sò duu successor hann minga poduu resist pussee de tant. I nemis de Milan (per esempi Venezia) s'hinn slargaa fin che hann poduu, e 'l ducaa l'ha squasi ris'ciaa de sparì. La situazion l'è mejorada domà sotta el governa del duca Filipp Maria, vun di fioeu de Gian Galeazz.
Filipp Maria Viscont però el gh'aveva minga di fioeu mas'c, inscì la dinastia a l'è finida con la soa mort, in del 1447. La soa tosa, Bianca Maria, l'ha sposaa el general marchigian Francesch Sforza, che on quai ann dopo l'è riessi a vegnì el noeuv duca milanes.
I alter pretendent al trono milanes però hinn staa i discendent de la Valentina, tant l'è vera che in del 1512 el re Luis XII l'ha voruu conquistà el ducaa e gh'è anca riessii, per on quai agn.
I ramm secondari[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Anca se la ligna principal di Viscont a l'è finida in del 1447, gh'è staa on quai ramm che l'ha resistuu fina al dì d'incoeu. El cas pussee famos l'è quell di Viscont de Modron (marches de Vimodron). Lor lì i vegnen giò de Ubert, fioeu de Mattee I, e hinn viscont a partì del 1683. Anca Napoleon e i Austriegh, in del Vottcent, hann confermaa la nobiltà de la fameja, e gh'hann daa anca di titoi noeuv, cont el fài vegnì duca.
In del 1837 l'è finii anca el ramm principal de quella fameja chì, inscì tucc i titoi hinn passaa a on alter ramm cadett. Quell ramm chì el s'è conservaa infina al Noeuvcent, e 'l cunta tra i sò member el senator Guido Visconti di Modrone e 'l regista Luchino Visconti.
La bissa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del liber Storia di Milano (1945) Alessandro Visconti el dis che 'l stemma di Viscont on temp a l'eva la bandera bianca con scià la bissa de la gesa de Sant Ambroeus tutta colorada de bloeu. Dopo i Crosad, gh'hann mettuu in bocca on Sarasen tutt ross per el sangh. El Bonvesin de la Riva el ne cunta sù che 'l fatt el vegn giò di impres che on tal Otton Viscont l'ha faa in Terra Santa.
Gh'è de dì però che quell de la bissa cont in bocca on omm l'è on simbol tipegh anca de l'iconografia cristiana antiga, che la regorda la resurrezion e la storia de Giona.
I castei e alter edifizzi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I Viscont i hann faa sù on monton de castei, prima per protezion e poeu per vivegh denter. Tra quei che resist anca al dì d'incoeu a regordom:
- Palazz Viscont a Tarent.
- Castell de Somma.
- Castell de Pagazzan.
- Castell Sforzesch a Milan.
- la Cassina Boschiroeula a Milan.
- Castell de Pavia
- Castell de Massin
- Castell de Biegrass
- Castell de Legnan
- Castell de Locarna
- Castell de Lod
- Castell de Vercei
- Castell de Voghera


c: text/html

text:
18 12
Ol dé 18 de dezèmber l'è 'l 352 ( 353 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 14 dé a finí l'an.
Ul dí 18 de dezèmber al è ul dí da pòost 352 ( 353 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 14 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1979 - Madrid: Ol rei de Spagna Gjoan Carl I al sansiuna come les orgànega del stat ol statüt d'Autonoméa de Catalunya (Les Orgànica 4/1979, de 18 12).
1979 - Catalunya: al entra in igur ol Statüt d'Autonoméa, cognossit come ol statüt de Sau.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Santa Margherita Ligure
Santa Margherita Ligure (Santa Margaita in Lengua ligüra o anca Santa Marghèita, in antichitá: Pescino), l'é un Cumùn italian de 10.174 abitant, in Pruincia de Genua, ciamda anca la Perla del Tigullio.
Pubabilment, se g'ha nutisia de gent in chel teritori chi, béle in del III secul.
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'é süla Riviera de Levante, in Ligüria, visìn a Portofino, e in del gùlf del Tigullio. L'é luntana 32 chilometri da Genua, e la sò vegetasión pricipal ienn i castégn e i ulìv. Un po' del sò teritòri el fa part del Parc natüral regiunal de Portofino.
L'é famusisima in tütt el mund cume center türistic de la Riviera del Levante.
In del dicember 2005 Santa Margherita Ligure l'è riesìd a ciapá el certificàt de Sistema de la gestión ambiental in cunfurmitá a la norma ISO 14001.
Citasión[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Persunágg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tra tüte le persüne famuse ch'ien pasade da Santa Margherita, se pöd ricurdá:
- Nicola Abbagnano, filosofo e pulìtic al Cumün de Milan
- Giuánn D'Anzi, müsicista de müsica ligéra e pitùr
- Ardito Desio, espluratùr e geòlug
- Andrea Doria
- Gilbért Govi, atùr còmic
- Vasilij Kandinskij, pitùr
- Alberto Lupo, atùr, l?é stai tanti ann a Santa Margherita
- Güglielm Marconi, inventùr e Fìsic
- Indro Montanelli, giurnalista
- Friedrich Nietzsche
- Evita Duarte de Perón, presidenta de l’Argentina
- Francésc Petrarca
- Gerolamo Schiaffino, pitùr


text:
Maroch
El Maroch (المغرب in arab) a l'è un paes de l'Africa setentriunala.
A l'è tacaa a l'Algeria, a la Repübliga Saharawi e i "exclave" spagnöj ed Ceuta e Melilla. El Mar Mediterani e l'Ucean Atlantich bagnen i sò cost.
La capital a l'è Rabat.
Al gh'ha una süperfiss de 446.550 km² e una pupulaziun de pressapoch 34 miliun d'abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Maroch l'è staa un pruteturà de la Francia e de la Spagna del 1912 al 1956, quand che l'è vegnüü indipendent.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Maroch (nom ufizial: المملكة المغربية) a l'è una munarchia.
El re a l'è Maumet VI (del 1999).
El prim minister a l'è l'Abdellilah Benkirane (del 2011).


text:
70 onns Mireille Mathieu
- Venderdi, 22.7.2016, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 22.7.2016, 8:40, RTR
«La demoiselle d'Avignon» u bain « il pasler d'Avignon» è stada sora da 13 fragliuns, sia uffanza è stada difficila. Sia vita è sco ina paraula. Cun passa 190 milliuns albums vendids en passa diesch linguas è ella ina da las pli famusas chantaduras dal mund da la «Chanson».
Mireille Mathieu ha visità be paucs onns la scola. La situaziun famigliara ha sfurzà ella da lavurar gia da matta. Cun «La vie en rose» da la gronda Edith Piaf è ella sa participada ad ina concurrenza da chant l'onn 1964. Suenter la mort da la Piaf l'onn 1963, è Mireille Mathieu entrada en sia rolla.


text:
Gass natüral
El gass natüral l'è el cumbüstibil fosil gasus che l'è faa suratütt de metan ed una quantità impurtanta de alter gass 'me l'etan, el prupan, el butan (e alter idrucarbür püsee pesant che vegnen pöö traa via 'me cundensaa ), l'anidrit carbonica, l'Asott, l'eli e'l sulfür de idrogen.
El gass natüral el se pö truall insema al petroli e'l carbun o anca indeperlüü. I gass ricch de metan che se fann per decumpusisiun anaerobica di materiaj urganich minga-fosil a hinn ciamaa biugass. El biugass se pö truall anca in dij marscit, in dij padü e se pö ciapall de la ruera e del letamm per sürbüidüra.
Prima de duprall 'me cumbüstibil, el gass natürall l'è lauraa per tö via tücc i alter cumpunent asca el metan: el gass natüral cun dumà el metal l'è ciamaa gass natüral sücc


text:
San Sir (CO)
San Sir (nom ufizial in italian San Siro) l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l cunta 1 739 abitant (dato del Dicember 2015[1]).
El comun l'è nassuu in del 1999 de la fusion di duu vegg paes de Sant'Abbondi (Sant'Abbondio) e de Risciònich (Santa Maria Rezzonico), cont on decrett del Ministeri di Finanz. San Sir la confina con la Provincia de Lecch (comun de Bellan, Derv e Perled) e la se troeuva longh i spond del Lagh de Còmm.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Hütten (ZH)
Hütten a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Horgen, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.24 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 911 abitant.
El cumün de Hütten al se tröva a una altitüden de 729 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Feusisberg (SZ), Menzingen (ZG), Oberägeri (ZG), Richterswil, Schönenberg, Wollerau (SZ). La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Hütten l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1270 col nom de ze dien Hütten.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial
- Hütten in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Numerian
El March Aureli Numerian (Marcus Aurelius Numerianus in Latin; 254 - Nicomedia, november 284) a l'è staa on imperador roman del 283 fina a la soa mòrt.
Biografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fioeu minor de l'imperador March Aureli Car e fradel del Carin, l'è staa associaa al podè con la carega de ceser e l'ha segutaa el pader in Orient, ma dòpo la mòrt del Car, a l'è mòrt in manera misteriosa.
I font stòrich ne descriven i interess de natura letteraria: el sò talent oratòri e i sò discors scrivuu ghe hann guadagnaa on'ammirazion granda.
L'ha participaa cont el pader a la spedizion contra i Persian, menter al fradell Carin l'era stada affidada la banda occidental de l'Imperi: dòpo la vittòria e la conquista de la capidal nemisa Ctesifont a l'è staa proclamaa imperador insema al pader. Ma duranta la spedizion el Car l'è mòrt, e donca el Numerian gh'è succeduu in sul tròn come collega del fradell.
Diventaa sovran, el Numerian l'ha fòrsi bandonaa i territòri conquistaa per tornà a Roma, ma l'è staa coppaa del sòcer e prefett del pretòri Arri Aper, che 'l sperava de succedegh in sul tròn imperial.
Segond on quaj stòrich, vist che 'l Numerian el gh'aveva ona maladia ai oeugg, l'Aper el gh'ha consigliaa de viaggià in d'ona lettiga serrada e l'ha profittaa del fatt che inscì nissun el podeva vedèll per mazzàll.


text:
Germania Ovest
La Germània Ucidentàla o Germània del Òest (‘n todèsch Bundesrepublik Deutschland, Westdeutschland o West-Deutschland) l’è stacc ü nòm popolàr dovràt per ciamà chèla che al dé de ‘ncö l’è la Repüblica Federàla Todèsca (RFT) e mia sconfóndela sö co l'ótra Germània, chèla del Est. Ol nòm l’è stài dovràt al tép de la guèra frègia e per ès piö precìs dal 29 de mas del 1949, quàndo l’è nasìda la RFT, ‘nfìna al 3 de utùer del 1990 quando, dòpo che l'è burlàt zó 'l mür de Berlì, i dò Germànie ì è turnàde ‘nsèma e la Germània del Est l’è sparìda e ‘l sò teritòre l’è turnàt a la RFT dòpo quarant àgn.
La capitàl de la Germània del Òest l'éra Bonn.


text:
Pruvincia de Ast
- Superfis: 1.511 km²
- Popolazion (2001): 220.156 ab.
- Densità: 144 ab./km²
- Nümer de cumün: 118
- Capitaal (pup. 2001): Asti (76.534 ab.)
La Provincia de Ast (Provincia di Asti in Italian; Provincia ëd Ast in Piemontes) a l'è ona provincia italiana del Piemont, con capploeugh Ast. Ghe viven circa 220.000 abitant.
La confina a nord-ovest con la Provincia de Turin, a est con la Provincia de Lissandria, a sud con la Provincia de Savona (Liguria) e a ovest con la Provincia de Coni.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Provincia de Ast la catta dent part di region storigh del Monferraa e di Langh.
L'è ona zona de pianura, anca se a sud gh'è on tocchelin de Appennin Ligur. L'è traversada di fiumm Bormida e Taner.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La provincia l'è nassuda in del 1620 dent al Ducaa de Savoia. L'era formada de 42 comun, la pupart di quai al dì d'incoeu en fann pù part.
Ai temp del Napoleon, Ast e la soa provincia hinn finii sotta el dipartiment de Marengh, sotta la giurisdizion de Lissandria. Dopo la Restaurazion (1814) l'è tornada provincia; ma in del 1859, con la riforma ministrativa de l'Urbano Rattazzi, l'Astesan l'è vegnuu vun di circondari de la Provincia de Lissandria. La situazion l'è restada inscì fina al 1935, quand finalment Ast l'è tornada ona provincia.
Situazion lenguistiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I parlà de la Provincia de Ast partegnen tucc a la lengua piemontesa, pussee precisament al sò brocch oriental. Poden vess spartii in trii tocch: a nord gh'è 'l dialett monferrin, in del centro l'astesan (pussee compagn a la koiné turinesa) e pussee a sud el langaroeu (o langhett), che 'l gh'ha ona quai influenza ligur.


text:
Put de San Michél
Ol Put de San Michél o Put de Padéren o Put de Calösch l'è ü put sö l'Ada tra i cümü de Padéren in Pruìnsa de Lèch e de Calösch 'n Pruìnsa de Bèrghem.
Ol put l'è stài progetàt da l'architèt Giulio Rothlisberger, l'è stài 'naügüràt ol 26 de Mas del 1889, l'istès an de la Tur Eifèl, ma amò piö 'mportànt per fal sö i à dovràt la stèsa tènica dovràda pò per la Tur Eifèl.
Ol put l' gh'à öna campàda adóma, l'è lónch 315 méter e l'è ólt 82 méter sö la màgra del fiöm; l'è töt de ghìza e per fal i à dovràt 2.650 tonelàde de metàl.
L'è a dù pià, sùra la pàsa la proinciàl e i màchine, sóta 'l tréno de la lìnea Bèrghem-Mónsa, quàndo però 'l pàsa 'l tréno i pöl mia pasà i machìne.


text:
Pruvincia de Nuvara
La pruvincia de Nuvara (nuvares: pruvincia da Nuara; piemuntes: provinsa ëd Noara; Italian: provincia di Novara) l'è ona pruvincia del Piemont che la cunta pussee de 373 abitanti e per quèst motiv l'è la settima pruvincia pussee popolada del Piemont.
- Süperfiss: 1.339 km²
- Pupulazziun (2001): 343.040 ab.
- Densitaa: 256 ab./km²
- Nümer de cumün: 88
- Capitaal (pup. 2001): Nuara (100.910 ab.)
La lengua[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La lengua ufizial l'è l'italian.
I lenguv lucai parlaa in sül teritori hinn el lumbard e 'l piemuntes. El lumbard l'è parlaa in del caplögh (in d'una variant pütost milanesizada, anca se cunt un quai punt de cuntat cunt el piemuntes), in sü la riva del Tesin, del Lagh Magiur e del Lagh d'Orta e a süd, in direziun de la Lümelina. I dialet lumbard arius del Nuares hinn de tipu ucidental, ma cun di carater "pruinciai" diferent del mudel milanes. El cunfin cunt el piemuntes l'è atestaa in tra la Gogna e la Sesia.
Inultra gh'è un rosc de dialet che presenten di carateristegh bei uriginai, che se sluntanen de bun del standard lenguistegh lumbard e piemuntes: hinn i dialett de Gajaa, Trecaa, Camra (zona lumbarda) e Burbanee (zona de transiziun cunt el piemuntes).


text:
Regn Lombard-Venet
El règn Lombard-Vènet (Talian: Regno Lombardo-Veneto - Todesch: Königreich Lombardo-Venetien) l'è nassuu sotta el controll de l'Austria dopo de la restaurazion che l'è vegnuda a la fin del period Napoleonigh. L'è staa instituii el 9 de giugn del 1815 del Congress de Vienna, cont el Francesch II Duca de Milan e de Mantova ch'el divegn Francesch I del Lombard-Venet. Francesch I l'haa regnaa fina al 1835, e dopo de lù l'è vegnuu Ferdinand I de Asburgh-Lorena fina al 1848.
El 22 de marz del 1848, a la fin di cinqu giornad de Milan la popolazion milanesa l'ha casciaa via i austriegh e l'haa nominaa un Govern Provvisori che l'è poeu entraa a fa part del Govern Provvisori de Lombardia. In di dì seguent anca Venezzia la casciava via i austriach e la nominava un govern provvisori. L'esercit piemontes el vegniva in socors di Lombard (prima guèra de indipendenza) ma a la fin de luj el vegniva sconfitt a Custoza di Austriegh comandaa del Maresciall Radetzky che el dì 6 de agost e podeva rientrà a Milan desmantegand el Govern Provvisori. Venezzia la riesiva a resist on ann ancamò, ma el 24 de agost del 1849 la gh'aveva de capitolà anca lee.
El regn Lombard-Venet el vegniva inscì ricostruii sotta el comand de l'imperador Francesch Giusepp I de Asburg-Lorena (soranominaa el Cecco Beppe del popol milanes), che l'era rappresentaa del Radetzky fina che quest l'è mort in del 1858.
In del 1859 el Piemont, dopo de la Segonda guerra de Indipendenza taliana, l'ha proceduu ad annettess la Lombardia e in del 1866, diventaa in del frattemp Regn d'Italia, l'ha incorporaa anca al Venet a la fin de la Terza guerra de Indipendenza col mett fin a quell ch'el rimaneva del Regn Lombard-Venet.


text:
Stomegh
El stomegh l'è on orghen de l'aparad digerent. L'è quell che 'l fa su la segonda fas de la digestion, quella che la vegn despoeu el mastegà.
El nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La parolla stomegh la vegn del latin stomachus, che 'l deriva anca lu del grech stómachos. L'è doperaa in tutt i lengov romanz (italian stomaco, piemontes stòmi, spagnoeu e aragones estómago, catalan estómac, portoghes estômago, frances estomac, romen stomac), oltra che in ingles (stomach) e in di lengov brittonegh (breton stomog, galles stumog).
El termen grech gastér (che 'l voeur dì "venter, stomegh") a l'è drovaa per i nomm medegh che pertocchen l'istomegh.
Del nomm doperaa in di lenguagg germanegh (compagn del todesch magen, olandes maag, danes mave, islandes magi, frison mage) la vegn la parolla lombarda magon e, in del sens de "grossa baga", anca la parolla magott.


text:
Aureol
El Mani Acili Aureol (Manius Acilius Aureolus in Latin; ...-268) l'è staa on militar roman. L'è vun di Trenta Tirann (i usurpator che hinn vivuu duranta el regn del Gallien) nominaa in de l'Historia Augusta. El comandava i soldaa a cavall a Milan sotta l'imperi del Gallieni, al qual l'ha contenduu el poder in del 267. Quest l'è success menter che 'l Gallien a l'era in guerra contra i Gott.
la se conoss minga la soa origin, ma se pensa che 'l fudess originari de la Dacia (el vegg nomm de la Romania). L'Aureol l'ha faa la soa prima comparsa in de la Storia in del 258, quand i sò cavalier hann batuu l'ususrpator Ingenov arent a Osijek (Croazia). In del 260 l'ha inveci comandaa i forz che hann sconfiggiuu i duu Macrian (el Magior e 'l Minor) semper in di Balcan. Poeu l'è andaa cont el Gallien a combatt contra l'Imperi di Gali. Questa campagna l'ha portaa a la reconquista de la Rezia (la Svizzera), senza però riessì a tirà giò l'usurpator Postum. In seguit, l'imperador l'ha lassaa a Milan l'Aureol per defend l'imperi de alter attacch del Postum, menter che lù l'andava a combatt contra i Gott.
Probabilment, allora el Postum e l'Aureol s'hinn leaa contra el Gallien. Dopo avè sentii che l'Aureol l'aveva radunaa on gross esercit per andà contra Roma, el Gallieni l'è tornaa in Italia. Dopo vess staa battuu arent a l'Adda, l'Aureol l'è staa contringiuu a retiràss drent a Milan. Ma duranta l'assedi, el Gallien l'è staa mazzaa de on tal March Aureli Claudi, che l'è diventaa el noeuv imperador cont el nomm de Claudi II el Gòtich. 'Sto chì, quand l'ha ciappaa Milan, l'ha voruu minga salvà l'Aureol e l'ha faa coppà.


text:
10 09
Ol dé 10 de setèmber l'è 'l 253 ( 254 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 113 dé a finí l'an.
Ul dí 10 de setèmber al è ul dí da pòost 253 ( 254 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 113 dí a finí l'an.
Avenimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1622 - Carlo Spinola misiunàre gezuìta el vé martirizàt a Nagasaki ensèma 51 ótre persùne 'ntra làici e consagràde
- 1823 - Simón Bolívar el vé numinàt Presidènt del Perù
- 1846 - Elias Howe l'oté 'l brevèt per la màchina de cùzer
- 1919 - L'Austria e le potènse Aleàde le fìrma 'n tratàt che 'l reconós la 'ndipendènsa de Polònia, Ungherìa, Cecoslovachia e Régno de Jugoslavia
- 1927 - La Frància la vèns la prìma Cópa Davis
- 1943 - Le trüpe todèsche le àmbia l'ucupasiù de Roma 'ndèla Segónda guèra mondiàl
- 1945 - Vidkun Quisling el vé condanàt a mórt per ìga colaboràt co la Germània Nazìsta
- 1967 - La popolasiù de Gibilterra la vóta per restà 'na dependènsa britànica, piötòst che deentà part de la Spagna
- 1972 - I Stàti Ünìcc i pèrt la sò prìma partìda 'nternasiunàl de palacanèstro cùtra la nasiunàl de l'Uniü Soviètica, ai zöc olìmpic de Mònaco de Baviéra
- 1974 - La Guinea-Bissau la oté la 'ndependènsa del Portogàl
- 1977 - Hamida Djandoubi, condanàt a mórt per vìga copàt 'na s•cèta, 'l vé ghigliutinàt a Marsìglia. La sarà l'öltema ezecusiù fàda de la Frància.
- 2002 - La Svìsera la èntra 'ndèle Nasiù Ünìde
- 2003 - Anna Lindh, minìster dei èsteri svedés, la vé scortelàda sö 'ndèn cèntro comerciàl. La mörarà 'l dé dòpo
- 2006 - Michael Schumacher l'anùncia che 'l se ritirarà de la Formula 1
- 2008 - Acensiù del Large Hadron Collider al CERN de Ginévra.
Chi che gh'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Chi che gh'è mórt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1898 - Ginevra (Svízzera): Isabel de Wittelsbach o Elisabet de Baviera, cunusìda come Sissi, imperadùra de Àustria-Ungherìa, la vé copàda de l'anàrchic italià Lucchesi.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Metede a desposiziun dla sciënza Osta tesa de laurea.
La Biblioteca Provinziala Dr. F. Teßmann cöi adöm teses de laurea che à da nen fà cun le Südtirol. Al vëgn abiné adöm laûrs da diplom, laûrs da master y dissertaziuns.
Dede jö prëibel la copia liada adöm y la detlaraziun de consëns
pro la portina d’informaziun dla Biblioteca provinziala. Le laûr po inće gnì dè jö te na forma eletronica. Ortiede prëibel Osc laûr scrit te n format pdf deboriada cun la detlaraziun de consëns sotescrita tres e-mail a monika.prucker@tessmann.it
o dede jö Osc laûr sön n portadù de dać adöm cun la detlaraziun de consëns pro la portina d’informaziun dla Biblioteca provinziala.
Osta tesa de laurea vëgn registrada ti catalogs eletronics dla biblioteca y po gnì insciö documentada. Os instësc podëis scrì dant sciöche Osc laûr po gnì adorè tres la conzesciun di dërć sön la detlaraziun de consëns.
Sce i ëis ćiamò d’atres domandes contatede monika.prucker@tessmann.it
, T +39 0471 47 18 27
Biblioteca Provinziala Dr. F. Teßmann, A.-Diaz-Str. 8, 39100 Balsan
Detlaraziun de consëns (pdf
)


text:
Stamatina son andai da me nona, che la mà dumandà: se te fe in gir in sci prest? go rispundut.. Nona.. Sun dré a purtà el vespin dal mecanic, perchè gò de andà a Milan, che ghe la setimana del mobil, fa un cald che go voia nò de sta in machina. E poi le pien de gent; tuci architet, ingegner, berlafus. Le pien de festa, roba simil. Sì ma minga roba cun l’urchestra cume te penset tì. Ghe pien de mustre nei musei, ghe un sac de roba de mangià, perden tuc temp dieter le cadreghe, i taulin e i lampadarì..
E la ma rispundut: “Si per ti le minga inscì un prublema. Te semper stat brau a fa el laurà del Michelass”.
Alura nona, duman che le martedì devi anda li visin a Lanza, che ghé la marca che pias tant al to neudin che gioga al balun, la Nike, che urganisa nà aperitif con un po’ de musica.
Vo li giusti a rità il pass e bev un para de birete, Ma turni a ca prest. Che la setiman le lunga.
.
Merculdì partì da cà prest, e vo li in Porta Rumana tuta sera. Me fo un bel Aperitif li nei bagni Bota, che go l’invit privàt, ma poi, vo lì a du pas da la stilista, la tusa due te andavet li in galleria, Prada, per una mustra denter la sua fundasiun. Se ciama Rotor, go dit tut.
Poi turni indré visin a la cà de la Laura, per la pu se bela roba dela setimana, denter le terme nove in Porta Rumana. Ghé chel Digei li che se ciama San Soda, cume la bevanda. Man dit, che le una roba in acapatoi, pensa ti... ma l’è na bela rubeta.. Me trovi lì con i me amis del negosi, el Cristian e el Nicola.
Giuedì inves le lunga Nona.
Vo li in piasa Funtana a ciapà l’aperitif da l’Astun Martin, che lè na dita ingles che fa le machine da sciuri. Mi el so propepi no. L’è denter un albergo, presenten i divanet, i bicerin. Quand le l’ura de sedes a taulà vo a vidè un grupetin che sunà la chitara e la bateria. Se ciamen Fujiya e Miyagi, ma sun minga giapunes. Gan fai un album che lè propi bel: quand pasi denter la prosima volta a ciapà el pan tel porti, così te finiset de ascultà semper Radio Zeta.
Semper Giuedì poi vo a truà prima un alter para de amis lì sul Navili Grand, in un post che se ciama Offisina Dudes, ghe un pò de musica, un pò de tusane mese biute, e poi pasi denter nel discuteca che ghe li in ripamunt, che ghe v’un che se ciama Martin Solveig, per divertis e bev un pò de cichetin; ghè la Laura che la cunus tute le cansun. Vo lì nu’oreta, tant per fa el giret.
Per finì in belesa pasì lì al Plastic na mezureta per sentì chel lì che se fa Ciamà da trintan Grandmaster Flash.
Venerdì me se alsi inturna a mes dì, ciapi el vespin e vo a mangia un bel piat de pasta, e po vo in fiera. Magari dopo disnà vò denter li in Tortuna, li duà ghe Porta Genova, e perdi un cinin la giurnata amò dietr i cumudin, le robe per la cusina. Quand calà el sul, pasi a truà el me amis coc, l’Andrea, che fa na roba li ancura denter la piscineta abandunada de via Bota. Poi vo amò a teater a vedé el cuncert de sto grup chi che se ciama Battles: Nona! non Beatles.. anca se son brav i stess. Quand vegn tarde vo a sentì el cumples dei Liquid Liquid, in Sant’Ambros. Poi vo amò in Ripamunt a sentì, el dj con cui go giugat al calcet setimana pasada.
El me amis, tel cunuset anca. Chel le li de Mediglia, Sandiego. Tel ricurdet? chela sera lì el suna con un giuinot che se fa ciamà Seth Troxler, cume l’urelog, anche se go amo de capi se suna prima o dopi v’un che ga praticament inventat un gener de musica, Carl Craig.
Venerdì credi che veniarò a cà a l’alba, e sabet farò un pò finta de laurà. Quand levì su, vo a sentì v’un di un grupetin nof, semper li al teater, Discodeine. E poi cerchi de andà fora Milan, li visin due stava el to nonu, visin a Bergum, a Tress, che ghe cheschì che la ga fai un belisim film sul mond de la not, che se ciama Berlin Calling.
Quand turnì indré de lì vers la matina cerchi propri de andà in ste posti in via Canova, due fan chesta culasion all’americana, con lo yogurt, el prosciut cot e quel crud e tant tipi de furmacc. Le praticament un prans, e infadi se ciama branc. Boh.. poi.. el sono se fo in temp a veni da ti in chi dì chi. Però adess te sè due truarm: se te voret vegn’ anca ti, basta che me te ciamet. Che mi.. te porti in gir vulentera.
Nona, damè un basin, che adess devi propri andà a fa el laurà del Michelass. Ti tel sè: Mangià, Befv e andà spasss!!


text:
Öre
Öre (nòm uficiàl en italià: Orio al Serio) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem in de l'ólta pianüra bergamasca tacàt a la sità e a metìt tra 'l Sère e la Mórla.
El g'ha 'na popolasiù de 1 770 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 3,0 km² e 'na densità de popolasiù de 590 ab./km².
Ol paìs l' se tróa a 3 km de la sità e a 241 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Sà, Bèrghem, Grasòbe, Seriat e Sànga.
A Öre gh'è l'areopòrt de Bèrghem - Öre, creàt in del 1938 e ü dei piö 'mportàncc de l'Italia Setentriunàla.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Öre l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Odense
Odense (Ottensee antegament in tudesch; Óðinsvé in islandes) a l'è la terza cità püssee granda de la Danimarca, dopu de Copenaghen e Århus. La se tröa a 147 km a ovest de Copenaghen, in de l'isula de Fionia (Fyn) e in de la regiun Syddenmark. Odense el gh'ha una pupulaziun de pressapoch 185.000 abitant. A l'è vüna di cità püssee vecc de la Danimarca: in del 1988 l'ha celebraa i sò 1.000 agn.
El nom "Odense" el vegn de "Odins Vi", che'l vör dì El Santuari d'Odin, in relaziun cun l'andiga mitulugia scandinava.


text:
Artitgel da l’emna
Il term illuminissem designescha dapi ca. l’onn 1700 en general tut las stentas che servan a surmuntar cun agid dal pensar raziunal structuras ch’impedeschan il progress. Dapi ca. l’onn 1780 han ins er cumenzà a duvrar la noziun specificamain per il moviment da refurma spiertal e social da quel temp, per ses represchentants e sco noziun d’epoca en l’istorgia da l’Europa e da l’America dal Nord che tanscha ca. dal 1650 fin il 1800.
Sco caracteristicas centralas da l’illuminissem valan il referiment a la raschun sco instanza da sentenzia universala, il cumbat cunter pregiudizis, l’orientaziun vers las scienzas natiralas, il pledoyer per toleranza religiusa e l’orientaziun al dretg natiral. Ord vista sociopolitica intendeva l’illuminissem d’augmentar la libertad d’agir persunala (emancipaziun) e la furmaziun, da schlargiar ils dretgs da burgais, da derasar ils dretgs umans generals e d’introducir il bainstar public sco maxima per tut l’agir statal. Blers dals spierts avantgardistics da l’illuminissem eran optimistics ch’ina societad orientada a la raschun vegnia da schliar successivamain ils problems principals da la convivenza umana. Sco basa per cuntanscher questa finamira resguardavan els ina publicitad cun ina tenuta critica. In’emprima critica envers in raziunalissem al qual vegniva attribuì quasi tratgs religius è sa fatga valair a partir dal 1750 tranter ils illuminists sezs e silsuenter en las epocas dal Sturm und Drang e da la romantica.
Impuls illuministics han influenzà la litteratura, l’art figurativ e la politica, sco per exempel la Revoluziun americana dal 1776 u la Revoluziun franzosa dal 1789. Fin oz influenzeschan las ideas fundamentalas da l’illuminissem blers secturs da la societad, uschia ch’il term designescha er l’entir process da raziunalisaziun da la moderna.


text:
Diàvul
Al Diàvul, cgnusû anc cuma Demòni, l'è cla figùra ch'in dal religiòṅ l'è c'l èsar spirituàl catìṿ, rabî, distrutōr e ch'al cònta sōl dal bali, in cuntràst a Dio, a 'l bèṅ e a la véra.
'L è da spés figurâ cuma 'n óm cun na testa ad cavròṅ, i còran, la cóa e dagl'ali négri.
Urìgin dla paròla
- La paròla diàvul la daśvèṅ da 'l latìn diabŏlus, tradusiòṅ fin da 'l inìsi dal tèrmin grèc AιάBoλoς, diábolos, ("calugnadór"), a sò vòlta tradusiòṅ d'l èbraic Saṭan (nemìg).
- La paròla demòni la daśvèṅ da 'l latìn daemonium tradusiòṅ dal tèrmin grèc daimónion ("cal fà part di Dio").
Pruvèrbi e mōd ad dir
- Avér al diàv'l adòs: èsar agitâ, a n star mai férum, specialmènt druâ p'r i putèṅ.
- Pòvar diàvul: a s diś quand a s dascór 'd un puvrét o 'd un óm dasfurtunâ.
- Bòṅ diàvul: a s diś quand a s dascór 'd un óm dimóndi bòṅ.
- Al diàvul 'l è andâ in dal Mantṿàṅ (o Al diàvul 'l è andâ a durmìr): quand a sucéd un quèl ch'a lasa a bóca vèrta, na ròba ch'la surprénd.
- Al diàvul a n è pò minga brut cuma i al faṅ: quand na ròba la n è minga bruta cum i vólan far crédar.
- Descorànd dal diàvul a in salta fòra i còran: al ciacaràr 'd un quèl in dal méntar ch'al salta fóra.
- Avér-ag un diàvul per cavî: ésar dimòndi arliâ e cunfûś.
- Avér-ag al diàvul in corp: balàr c'ma 'n màt.
- Far al trentadiàvul: far dla féra.
- Èsar in tri diàvul: èsar in pòca brigàda e anca 'n pò sfigàda.
- Catàr insèm al diàvul e l'àqua santa: al sacher e 'l profàṅ ch'i van a brasèt.
- Al diàvul al fa 'l pgnàti mo mìa i cuêrć: al 'riva in dû 'l gh'la cava.
- Savér-an òna più dal diàvul: ésar pîṅ 'd idèi.
- A n ésar pò mìa al diàvul: a n ésar mìa pò 'csè mal.
- Far 'l avucât dal diàvul: dascòrar per forsa cont'r a chi àtar.
- Tōr-an a 'l póvar e dàr-an a 'l rìc, al diàvul al rìd: al diàvul al stà dala part dl'ingiustìsia.


text:
Affeltrangen
Affeltrangen a l'è un cumün svizzer del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 14.4 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 2406 abitant.
El cumün de Affeltrangen al se tröva a una altitüden de 489 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Amlikon-Bissegg, Braunau, Bussnang, Lommis, Thundorf, Tobel-Tägerschen.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Affeltrangen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Equazziun
NOTA: ul tèrmin 'iguaal' al è tòolt dal Pus·cjavin e 'igualtaa' al è custrüii gjuntaant ul prefiss d'astrazziun in manera fisc natürala.
Una equazziun a l'è una igualtaa intra di espressiun matemàtegh, sudisfada noma par vargüna valuur di paràmetar u variàbil ga cuntegnüü. Nurmalameent chiist paràmetar sa inòmena i incògnit. I valuur ch'i-gh'a da töö i incògnit par reend vera l'espressiun sa icjama sulüzziun da l'equazziun e resòolf l'equazziun al vöör dí da truvá sti valuur. Par esempi:
a l'è una equazziun in noma una incògnita, la x. Cuma sa pöö mustrá facilmeent, noma dò valuur x = 2 i x = 3 i-resòolf l'equazziun. Cada oltra valuur la fa inscí che l'espressiun chí-da-sura la síes falsa. Un òolt esempi al pöö vess:
che apó a l'è una equazziun (mia algebràica) d'una variàbil. In cheest caas-chí, i sulüzziun i-è: x = 0, x = 2π, etc. Sa scriif anca: .
Abitüalameent sa i dröva i primm lètar dal alfabett latin a, b, c, evi, par denutá di custaant int i equazziun, cura ca sa reserva i lètar finaal x, y, z, evi, par indicá i incògnit. I dò espressiun igualaa s'i-nòmena tèrmen da l'equazziun.
In acordi a la putenza màssima n a che a l'è elevada la incògnita sa parla d'equazziun da degrée n, par esempi equazziun da primm degrée, equazziun da seguunt degrée, evi.
Intal caas ch'a sa i gh'àbies di diveers equazziun da verificá simultaniameent, sa parla da sistema d'equazziun.
Ul cuncett d'equazziun al è fisc generaal e s'al pöö aplicá apó a funziun (matemàtica), mia simplameent a nümar. In cheest caas-chí ul prublema al è da truvá una funziun u fameja da funziun ch'i verífica determinaat cundizziun. Par esempi, s'al pöö imponn la cundizziun che una funziun la síes iguala a la suva derivada:
Chesta-chí a l'è un equazziun diferenziala, e i söö sulüzziun i-è:


text:
2009
El 2009 (MMIX cun i nümer ruman) l'è un ann che l'è scuminciaa de giuvedì andanda adree al calendari gregurian.
Gh'è söcedìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Int el 2009, col tìtul de Se ta cati... ta copi!, l'è sturtii la version in Lumbard cürada dal TEPSI (Teater Pupular de la Svizzera Taliana) del cinema western The searchers (I cercaduu) diret dal John Ford in del 1956.
Avrìl[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 6 de Avrìl - Ü teremòt de 6,2 gradi de la scala Richter, a i ure 3.32 de la nòccla pruìnsa de l'Aquila, i mórcc i è 308, 1.500 i ferìcc e 65.000 chèi restàcc sènsa cà.
Chi gh'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Chi gh'è mórt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
18 Dicember - Tavo Burat, giurnalista, pueta e maester de scöla piemuntes, che l'ha militaa per la difesa di lenguv minuritari e di popul minaciaa.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Castèl ed Canòsa
Artécol in dialèt arzân
Al Castèl ed Canòsa (Castello di Canossa in italiân) a’s câta ind al cmûn ed Canòsa in pruvîncia ed Rèz, ind l'Apenèin arzân.
Urégin
La rôca l’é stêda tirêda só vêrs l'ân 940 da Azzo Adalberto, fiōl ed Sigifredo ed Lóca, prîncip ed râsa longobérda. In pió ed la cà dal Sgnōr, insém a la prēda, al castèl al gh’îva dèinter un cunvèint in dó stêven ed sôlit dodéṣ frê benedetèin cluniacèins e la cêṣa dedichêda a S. Apollonio. L’êra difèiṣa da un trépel gîr ed mûri e fr’ al prém e al secònd, pió bâs, a gh’êren al cà pr’ j armê e pr’ i sêrev, i fabrichêt che fêven i bôregh.
Ind al tèimp dal Medioēv la rôca l’an s’ prîva mìa ciapêr e dèinter la gh’à ‘vû rifûg sicûr la regîna Adelaide, vèdva ed Lotario II rè d'Itâlia, che int al 950 la s’é lughêda a Canòsa per difèndres dal marchèiṣ d'Ivrea, Berengario II, che per pió ed trî ân l’à asediê, sèinsa risultê, la rôca.
L'andêda a Canòsa d’ Enrico IV
Al fât principêl dal perché l’é famōṣa Canòsa l’é còl ed quând a s’ é més d’acōrdi l'Imperadōr Enrico (o Arrigo) IV cun al pêpa Gregorio VII ind l’ân 1077,in dó la Cuntèsa Matélda l’é stêda prutagonésta.
Dôp Matélda
Dôp la môrt ed la Gran Cuntèsa a Bundèin ed Runcōr, al 24 lój 1115, a s’é impiê ‘na grôsa lôta per l'ereditê dal patrimòni matéldich, dôp che, quând incòra l’êra in véta, l’îva prumés i sō bèin a la cēṣa. Cun divêrsi vicèndi al castèl l’é stê ed quî gnû dôp ed Matélda, pó di Arzân, che l’àn butê zò fîn ai fundamèint int al 1255, pó ed nōv di Canòsa, dôp ed Giberto da Curèz, môrt int al 1321. Vêrs la fîn de sté ân al castèl al tōrna al Cmûn ed Rèz ch’ al l’à tgnû fîn al 1402, dōve Simone, Guido e Alberto Canòsa n’àn turnê a tôr al pusès; cuisché ind l’ân 1409 àn cedû la rôca per sèimper a j Estèins, che sâlvo quêlch céch peréiod tribulê (int al 1557 da Ottavio Farnese, Dóca ed Pèrma) l’àn tgnû fîn al 1796.
Int al 1502 Ercole I l’à numinê capitân ed la rôca Ludovico Ariosto ch’ al gh’é stê per quêṣi sē mèiṣ ûn a drê cl’êter, e int al 1593 al castèl l’é dvintê fèdev di cûnt Rondinelli.
Int al 1642 al Dóca Francesco I l’à invistî ed Canòsa la faméja Valentini ch’ l’ à tgnû al fèdev fîn al 1796.
In cl'ân lé j abitânt ed Canòsa a s’în arblê e s’în més insèm a la Repóblica ed Rèz e Napoleòun I, cun decrêt 8 giugno 1805 al fêva al Cmûn ed Canòsa che int al 1809 l’é stê unî a còl ed Quâter Castē.
Int al 1815, dôp la restaurasiòun, al Cmûn ed Quâter Castē la fât pêrta ed Sân Pôl e int al 1819 i cûnt Valentini àn utgnû dal Dóca ed turnêr in pusès dal fèdev di Canòsa. N’ în armêṣ padròun fîn al 1878, l’ân in dó al Stêt l’à cumprê la rôca, e l’à dichiarêda Monumèint Nasiònêl.
Vōṣ coleghêdi
Nôti
Pêrt ed vōṣ l’é trât da la "Guida dell'Appennino Reggiano del Club Alpino Italiano, dal 1930"
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed Castello di Canossa trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
Iran
L' Iran (ايران in parsi) a l'è un paes de l'Asia.
A l'è tacaa a l'Irak, a la Türchia, al Turkmenistan, a l'Armenia, a l'Azerbaigian, a l'Afghanistan e al Pakistan.
La capital a l'è Teheran.
Al gh'ha una süperfiss de 1.648.695 km² e una pupulaziun de pressapoch 70 miliun d'abitant.
Nom[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Iran al se ciamava Persia fina al 1935.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Iran (nom ufizial: جمهوری اسلامی ايران = Repübliga Islamica de l'Iran) a l'è una repübliga.
El "Cap Suprem" del paes a l'è l'ayatollah Ali Khamenei (del 1989).
El president a l'è el Hassan Rohani (del giügn 2013).


text:
Biensà
Biensà (Bianzano) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa a 34 km de la sità e a 600 méter söl lièl del mar. Ol paìs l'è a mèsa còsta söl mùt Plér e sö ü teràs naturàl sura 'l lach de Spinù.
El g'ha 'na popolasiù de 629 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 6,6 km² e 'na densità de popolasiù de 95 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Scé, Gaerina, Léf, Pèa, Ranzanìch, Spinù.
Bèl de èt l'è ol medioevàl castèl Suardo di cóncc Suardi, a pianta quadrada, con dóma öna tur pròpe sura l'ingrès 'ndóe gh'è amò ol put leatoio.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Biensà l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
1Aj pu'i Jesús aj a'ucáanye aa tɨ a'avastɨme ɨ jaj tɨ'ij ajtahua'a tihua'amua'aten. Aj mu mi eihua ajtyáxɨɨraca'a ɨ tyaɨte a'u tɨ a'utyavaaca'a. Tyamua'a mu tí'ityamui'icaa ɨ tyaɨte. Aɨj pu cɨn atyajraa ɨ baarcu jetze tɨ jaata'a a'acáva'acaa. Majta maɨn ɨ tyaɨte, aa mu a'ucaitɨma'aca'a a'apueiri japua. 2- 3Eihua pu tihue'ixaatya'aca'a aɨjna cɨme'e ɨ nyuucari. Ayaa pu tihue'ixaa seij cɨme'e ɨ nyuucari. Ayan tɨcɨn: ―Xaanamuajri'i muan. A'atɨ tɨ nu'u ti'ihuastyahua'a, u pu á'umej tɨ tyaja'ahuaste'en, 4Aa pu auma'acaa ratáhua'anáa ɨ imue'eri. Seica pu juye jetze a'uvatzɨ́jraa. Aj mu mi pina'ase utya'ɨmɨ ava'acanyáa, maraara'aje'ipɨ. 5Ajta nu'u seica huavatzɨ́jraa tyetye tzajta'a a'u tɨ cai eihua chuej á'uca. Yaa pu'i tyaja'ure'enye, a'ini capu huatyetyee ɨ chuej tɨ tzajta'an iru'ucarutixɨ'ɨn ɨ jiinya'ara'an, ca'anacan pu huara'apɨstaca'a ɨ chuej. Aj pu'i ca'anacan ajnyajxɨ ɨ imue'eri. 6Ajta tɨ'ɨj u e'ire'enye ɨ xɨcaj, tɨ'ɨqui huara'ahuaa xɨcaj cɨme'e ɨ tɨ tyu'unyej. A'ini capu ajtánaana'ajma'aca'a, aɨj pu cɨn huara'ahuaa. 7’Ajta seica ɨ imue'eri, au pu a'uvatzɨ́jraa a'u tɨ tzicare'e a'uvaatɨma'acaa. Tɨ'ɨj aɨn tzicare'e huavaujse. Tɨ'ɨqui aɨn tzicare'e ra'ava'ana aɨjna tɨ tyu'unyej. Aɨj pu cɨn cai huacɨɨraca'a. 8Aru seica pu nu'u aun a'uvatzɨ́jraa a'u tɨ a'uré'en ɨ chuej. Aɨ pu huanyej. Tɨ'ɨj huavaujse, aj pu'i tyamua'a tyu'ucɨɨraca'a. Seica ɨ imue'eri, ayaa pu caté'etejma'aca'a ɨ cuuxa'a jetze seij tɨ ajtanyéj i'icɨɨri a'achu cumu seite japuan tamuaamuata'a ɨ jatzi. Ajta seica ayan caté'etejma'aca'a a'achu cumu hueicate. Ajta seica anxɨte pu caté'etejma'aca'a seij ajta seij. ―Yaa pu tyu'utaxajtaca'a ɨ Jesús. 9Ajta ayan tihue'ixaa tɨcɨn: ―Tɨ pua'a a'atɨ huityajnamua, che'e aɨn raanamua tyamua'a naa. 10Matɨ'ɨj mi a'ucɨj ɨ tyaɨte. Aru camu naijmi'i. A pu a'utyajturaa ɨ Jesús. Majta seica ɨ maj naijmi'i á'ujhua'anya'a hua'a jamuan ɨ maj tamuaamuata'a japuan hua'apua a'ara'ase. Matɨ'ɨj mi meyan tiraataihua'uri'i a'ij tɨ huataujmua'a aɨjna ɨ nyuucari tɨ raaxajtaca'a. 11Ajta aɨn Jesús, ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Muejmi pu Dioj tyu'ixaa a'ahuaritaacan cɨme'e aɨjna ɨ tɨ huatáuravaataca'a ɨ Dioj jemi a'iqui ti'iseira'a a'ame ajna xɨcajra'a jetze tɨ'ɨj Dioj ti'itaitya'a a'ame iiyan chaanaca japua. Aru amɨmej má maj a'utyáuu pua'aque, nain pu tihué'itiira nyuucari cɨme'e. 12Ayaa pu tihua'aruure. Tɨ'ɨj tihue'ixaate'en ɨ nyuucari jetze, seica mu meyan tyu'umua'ati tɨcɨn: “Cu xuee teyau'eite ityan.” Ajta matɨ'ɨj ranamuaaran, meyan tɨcɨn: “Tu'ityájnamua ityan.” Aru capu xaa nya'u. Camu yau'eite, camu majta tanamua. Dioj pu tihué'itiira nyuucari cɨme'e mej mi cai yau'eitaa mua'ara'ani, mej mi cai raanamuaa, a'ini camu a'atzu raxe'eve'e mej saɨque tirajtyauni a'ij mej ye'i huarɨni, tɨ'ij aɨn cai tihua'utauuni'i ɨ maj cɨn autyajturaa ɨ Dioj jemi. 13Ajta Jesús pu ayan tihua'utaihua'uri'i tɨcɨn: ―¿Ni tzaa sacai yau'eitaa xa'araa eijna i nyuucari? Tɨ pua'a sacai yau'eitaa xa'araa, ¿A'ini ti'irɨ'ɨri sej si seyan yau'eitaa xa'ara'ani ɨ seica ɨ nyuucari? Nu'uri ijii amuaata'ixaate'esin huataujnyátacan cɨme'e a'ij tɨ huataujmua'a i nyuucari tɨ cɨme'en raxa aɨjna ɨ a'atɨ tɨ nu'u ti'ihuastyahua'a imue'eri cɨme'e. 14’Aɨjna ɨ imue'eri tɨ huaste'e, ayaa pu seijre'e tɨj ɨ a'atɨ tɨ a e'etyécha'acanye'e hue'ixaate'e ɨ nyuucara'ara'an cɨme'e tɨ Dioj jemi a'uve'eme. 15Ajta seica ɨ tyaɨte, yaa mu e'en cumu ɨ imue'eri tɨ aun a'uvatzɨ́jraa juye jetze. Aɨ mu naa ti'ijnamua ɨ nyuucara'ara'an tɨ raaxajtaca'a ɨ a'atɨ. Aru, matɨ'ɨj meyan ranamua, aɨ pu tiyaaru'u hua'ari'iraca. Aɨ pu hua'ari'iraca ɨ nyuucari ɨ maj rú'umua'areeracaa ɨ rutzajta'a. 16Majta seica, yaa mu e'en tɨj aɨjna ɨ imue'eri tɨ huahuásti'ihuaca'a ɨ tetej tzajta'a. Anacai pu hua'aranajchaca'a ɨ nyuucari ɨ maj raanamuajri'i. 17Aru cumu cai eihua ajtanáana'ajme, aɨj mu cɨn rajpueitzi mua'aye'i maɨjna cɨme'e mej seica hua'axaahuari'ira cɨme'en ɨ nyuucari, na'ari tɨ pua'a seica a'ij pua'a mahua'aruure, cɨj mu'u te'eviicue'i. Ca'anacan mu ma yuuraini. 18’Majta seica ɨ tyaɨte, ayaa mu e'en tɨj ɨ imue'eri tɨ huahuásti'ihuaca'a a'u tɨ a'utzicare'ejmee. Aɨ mu ranamua ɨ nyuucari. 19Aru eihua pu hua'a jetze ruxe'eve'e a'ij maj rujɨɨmua'a mana'a tirajtyauve iiyan chaanaca japua tyej japuan seijre'e. Ayaa mu huaujmua'amua mej ti'ituava'a. Majta meyan ti'inyacua'atze mej chijtyaani pueenye'en. A'ini tɨ'ɨj pɨ na'a mu meyan ti'imua'atze a'ini ayaa mu ti'ixe'eve'e, capu che'e tya'uve ɨ hua'a tzajta'a mej japuan tyu'umua'ati ɨ nyuucari. Aɨj pu cɨn cai che'e rɨ'ɨri tɨ hua'utavaɨre'en ɨ nyuucari ɨ hua'a tzajta'a. 20’Majta seica, ayaa mu e'en cumu aɨjna ɨ imue'eri tɨ huavatzɨ́jraa japuan ɨ chuej tɨ a'uré'en. Aɨ mu xaa ranamua ɨ nyuucari, majta ɨ rutzajta'a raatyatuasin ɨ rumua'ariira'a cɨme'e. Ayaa pu een tɨj een ɨ imue'eri tɨ huacɨɨraca'a eihua. Seica mu tyu'utyavaɨre'esin eihua. Seica mu tyu'utyavaɨre'esin cumu ɨ imue'eri tɨ huacɨɨraca'a a'achu cumu seite japuan tamuaamuata'a tɨ caté'etejme, seij ajta seij. Majta seica cumu ɨ tɨ huacɨɨraca'a a'achu cumu hueicate tɨ caté'etejme, majta seica meyan e'en cumu ɨ tɨ huacɨɨraca'a achu cumu anxɨte, seij ajta seij. 21Ajta ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―¿A'ini tyajamua'amitejte'e muejmi? Tɨ pua'a a'atɨ ye vé'eme'en, aparaatu tɨ tijajna, ¿A'uni jetze ya'aruuren aɨjna ɨ aparaatu? ¿Ni sicu'u jetze ru'utyáratza, na'ari utaatzi jete ye'iráchajtza?. Capu xaa nya'u aa ya'utya'avaata, silu an pu eijre'e ya'ujchájtza, ánɨmɨ tɨ'ij a'ɨmɨ a'atányeeri'icɨj. 22Ti'itɨ tɨ a'ij tyi'aviitzi'i, capu ayan eenye'en a'ame tɨj na'a rusen cɨme'e, silu huataujseijrata a eijre'e. Na'ari ti'itɨ tɨ a'ij aviitzi'i cɨn ti'imuari'ihua, aj pu'i mua'areeri'ihuan. 23Muan xu saj rarɨ'ɨrejve. Xaanamuajri'i. ―Yaa pu tihue'ixaa ɨ Jesús. 24Ajta ayan tihue'ixaa tɨcɨn: ―Rɨ'ɨ xu'u tiraanamua i sej ti'inamua. A'achu saj caj ti'ijnamua ɨ nyuucari, ayaa pu che'eta na'a Dioj tyajamuaata'asin muejmi sej si eitze'e yau'eitaa xa'ara'ani. Ajta aɨn, auche'e pu eitze'e tyajamuaata'asin i sej ranamua. 25Ayaa pu te'eme. Tɨ pua'a a'atɨ rɨ'ɨ ti'ijnamuajrave, Dioj pu raata'asin tɨ eitze'e yau'eitaa a'ara'ani. Ajta, tɨ pua'a a'atɨ cai rɨ'ɨ ti'ijnamuajrave, Dioj pu rá'ari'ira a'achu tɨ caj ari tiyau'eite. 26Ajta ayan tɨcɨn: ―Ayaa pu ti'irɨnyaca matɨ'ɨj meyan rɨjca a'ij tɨ ti'ijxe'eve'e ɨ Dioj. Yaa mu'u huatamui'iraca tɨj huavaujse'en ɨ imue'eri tɨ a'atɨ raahuaste. Aɨjna ɨ a'atɨ ratáhua'anáa pu auma'acaa ɨ imue'eri. 27Tɨ'ɨqui huatacutzi aɨjna ɨ a'atɨ. Aj pu ijta'i í'ijɨsti tɨ'ɨjta'i ájchesin. A'ateeri tɨ huacáitɨma'a a'ame. Aj pu'i ajnyejsin, tɨ'ɨj i vaujse'en. Aru aɨjna ɨ a'atɨ, aɨ pu cai ramua'aree a'ij tɨ ye'i te'ejnyej ɨ imue'eri. 28Aɨjna ɨ chuej pu hui rusaɨj rɨ'ɨ raruuren tɨ huavaujse'en ɨ imue'eri. Anacai pu ajnyejsin ɨ huaacɨxa'a. Aj pu'i ɨ huijmueeyu. Tɨ'ɨqui ijta'i mueiyujra'an jetze cányejsin ɨ jatzi. 29Tɨ'ɨj aɨn huaca'anáa ɨ jatzi, aj mu mi u ya'atzaanan. Pu'uri ijii tyaja'ure'enye a'anaj xɨcajra'a jetze mej jetzen ti'itza'anaca. 30Ajta ayan tyu'utaxajtaca'a ɨ Jesús tɨcɨn: ―¿A'ini ye'i ti'irɨ'ɨri tyej ti teyan raataxaj a'ij tɨ ye'i tie'ijta ɨ Dioj? ¿Ti'itajqui nyuucarijra'a ruxe'eve'e tyaj raataxaj a'ij tɨ ye'i ti'irɨnyaca Dioj tɨ e'eseijre'e? 31Ayaa pu een cumu ti'itɨ tu'upi tɨ ayan antyahuaa tɨcɨn mostaasa. Ayaa pu e'en tɨ eitze'e cɨle'en cai maa seica jatzijra'a tɨ yan seijre'e iiyan chaanaca japua. 32Tɨ'ɨj huasti'ihua aɨjna ɨ jatzi, aj pu'i vaujse'en. Tɨ'ɨj huavaujse'en, eitze'e pu maj ajtɨtɨ'ɨ a'aye'i cai ɨ pi'ista tɨ yan seijre'e iiyan chaanaca japua. Tyamua'a pu ti'ipuápua'amee ɨ cɨya'ara'an. Ajta ɨ xamue'ira'an, tyamua'a pu tya'antajíya'umee. Aɨj pu cɨn rɨ'ɨri maj pina'ase jetzen tihuaurituajte'en tɨ huaquen tzajta'a. ―Ayaa pu tihue'ixaa ɨ Jesús. 33Ayaa pu tihua'amua'atyahua'a ɨ nyuucara'ara'an cɨme'e tɨ Dioj jemi e'ema'acan. Eihua pu tihue'ixa'atyahua'a nyuucari cɨme'e a'achu maj caj té'eviicue'iracaa maj raanamua. 34Ti'itɨ tɨ a'ij tɨ tihue'ixa'atyahua'a ɨ tyaɨte, Jesús pu ayan tihue'ixa'atyahua'a nyuucari cɨme'e tɨ cai a'ahuauritaa. Aru aɨ pu tihue'ixa'atyahua'a aɨme ɨ maj jamuan á'ujhua'anya'a a'ij tɨ huataujmua'a naijmi'i ɨ nyuucari huataujnyátacan cɨme'e. 35Ajna xɨcajra'a jetze, tɨ'ɨj ari tyechumua'ari, Jesús pu hua'uta'ixaa aɨme ɨ mej jamuan á'ujhua'anya'a. Ayan tɨcɨn: ―Tiche'e antacɨɨnye utan pujme'en. 36Matɨ'ɨj mi a huaja'uhua'axɨ ɨ tyaɨte. Aj mu mi yá'utɨɨ ɨ Jesús jetzen ɨ baarcu aun tɨ a'utyavaaca'a. Majta seica a'ucɨj sei jetze ɨ baarcu. 37Aj pu'i huata'aacaraca'a tyamua'a ca'anin cɨme'e. Apuutzari pu tyamua'a á'uxɨjva'a. Aj pu'i vivejmá'a tyujta'ahua'a ɨ jaj. Tɨ'ɨj i atyáxɨra'axɨ ɨ baarcu jetze. Pu'uri tɨn ava'ɨstijma'a ɨ baarcu jetze. 38Ajta aɨn Jesús, aɨ pu a'acujcaa cɨtzajta'an pujme'en ɨ baarcu. Timu'utzi pu huama'acaa. Aj mu mi raajɨste. Meyan tɨcɨn: ―Maeestru, ¿ni cai a jetze ruxe'eve'e tyej teri tɨn cui'ini? 39Aj pu ca'anacan ájche ɨ Jesús. Aj pu'i raatyápua'ari ɨ aaca. Ajta ayan tiraata'ixaa ɨ jaj, tɨcɨn: ―Capej che'e sihuajna. Xaatapuá'ajta. ―Yaa pu tyu'utaxajtaca'a. Aj pu'i huatyapua'araca'a ɨ aaca. Ajta a'uráujjé'iyi a'araa ɨ jaj tyamua'a naa. 40Aj pu ijta'i Jesús hua'uta'ixaa ɨ maj jamuan á'ujhua'anya'a, ayan tɨcɨn: ―¿A'ini een cɨn huapɨ'ɨ setyu'utatzɨn?. ¿A'ini een cɨn sacai ra'atzaahuate'e ɨ Dioj? ―Yaa pu tyu'utaxajtaca'a. 41Tyamua'a mu mi eihua tyu'utatzɨn. Majta meyan tyú'urixaatya'acaa maɨjna cɨme'e mej tyu'utatzɨn. Meyan tɨcɨn: ―¿Ti'itajni tevijra'a pueen? Amɨ pu tihue'ijte'e ɨ aaca, ajta ɨ jaj. Nain mu cɨn ra'aste. ―Yaa mu tyu'urixaatya'acaa.
Copyright
Learn More


text:
1993
Sa l'è sucess[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 01 01 - La se disliga la Cecoslovacchia dopo 74 agn e la se divid in tra la Cechia e la Slovacchia
- 14 03 - Andorra: On referendum l'approva la noeuva costituzion, la primma del paes
- 26 02 - Noeuva York: Attentaa in di Torr Gemell, 6 mort e on mijee de ferii.
Chi l'è nasuuu[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Chi l'è che gh'è mort[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 27 03 - València: Vicent Andrés Estellés, poeta. (n. 1924)
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Al Turbi
Al Turbi (Retorbido in talian) l'è un cumün de la pruvincia de Pavia che'l fà 1 538 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 11,7 km² e ona densità de 131 ab./km². U se tröva int l'Ultrepò Paves, arent a indè che la Vala Stafura la sbuca fö int la pianüra.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun dal Turbi l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.
-


text:
Fermo
Fermo l'è 'na cità italiàna, de la regiù de le Marche, capolöch de la Pruvìncia omònima. La g'ha presapóch 37 783 abitàncc (dàto del Dic 2013 [1]), 'na superfìce de 124 km² e 'na densità de popolasiù de 305 ab./km²..
El cümü de Fermo el cunfìna coi cümü de Altidona, Belmonte Piceno, Francavilla d'Ete, Grottazzolina, Lapedona, Magliano di Tenna, Massa Fermana, Mogliano (MC), Monte Urano, Montegiorgio, Monterubbiano, Ponzano di Fermo, Porto San Giorgio, Porto Sant'Elpidio, Rapagnano, Sant'Elpidio a Mare, Torre San Patrizio.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Stetten
Stetten el pöl vìga chèsti significàcc:
- Stetten am kalten Markt, cümü todèsch del circondàre de Sigmaringen, endèl stat federàl del Baden-Württemberg;
- Stetten, cümü todèsch del circondàre del Lach de Constànsa (Bodenseekreis), endèl stat federàl del Baden-Württemberg;
- Stetten, cümü todèsch del circondàre de la Basa Argovia, endèl stat federàl de la Baviera;
- Stetten, cümü todèsch del circondàre del Donnersbergkreis, endèl stat federàl de la Renània-Palatinàto;
- Stetten cümü svìser del Canton Argovia;
- Stetten cümü svìser del Canton Sciafüsa.


text:
20 11
Ol dé 20 de noèmber l'è 'l 324 ( 325 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 42 dé a finí l'an.
Ul dí 20 de noèmber al è ul dí da pòost 324 ( 325 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 42 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1490 - València: se la pöblega la pröma edissiú de "Tirant lo Blanc".
1932 - Barcelona: s'al pöblega ol "Diccionari general de la llengua catalana", dirisit per Pompeu Fabra.
1964 - Sants, Barcelona: i fonda di Comissiú Operare a la gesa de Sant Medir.
284: Dioclessià proclamat Imperadur Romà.
1910 - Mèssich: la scomensa ofissialament la sölevassiú armada del moviment sossial, polítegh e cültüral nomenat "Revolüssiú Messicana" ch'al transformaress ol Mèssich del sécol XX.
1945: Al scumensa ol Züdissi de Nüremberg contra 24 criminals de guèra nazzi.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1602 - Magdeburgh (Zermania): Otto von Guericke, físegh Todèsch.
1975 - Budapest:Timea Vagvölgyi - atura de film pornogràfegh
==Necrolòse==
1936 - Alacant: José Antonio Primo de Rivera, polítegh Spagnöl, föselat a la presó per ol seu söport a la sölevassiú del 18 07.
1936 - Madrid (Spagna) - Bonaventura Durruti, anarchesta e mémber de l'esèrsit repüblicà, al mör in defesa de la sità de Madrid.
1975 - Madrid (Spagna) - Francisco Franco, Ditadur Fassesta e militar Spagnöl, cap del stat; al podria èss mort tri dé pröma, in realtà.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Chímica
Generaal[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La chímica a l'è la scénza ca la stüdia la cumpusizziun e i reazziun de la matéria.
A vardà chèla definizziun chí, al paar ca g'è minga un cunfín bèll ciaar tra la chímica e la física; de sòlit sa cunsíderenn cumè chímich i fenòmen ca riguàrdenn i cambiameent de ligàmm chímich tra i difereent cumpuneent de la matéria.
A scaar püssee piscinítt de quii de l'àtum sa va deent in del dumíni de la física (física nücleaar, física dii partisèj).
In tütt i mòdi, sa pö dí ca la física la tègn deent la chímica.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La stòria de la chímica la cumença in de la preistòria, quaant a l è staa descuveert ul fööch, 40.000 ann fà: e l'è pròpi duperaant ul fööch ch'al s'è pudüü cumincià, cunt ul princípi dii teemp antích, a laurà i metàj, ca gh'érenn de vèss tiraa föra da i mineràj natüràj. De menemàn ch'al sa nava inaanz, a vegnéven descuveert ul véder e i primm leech metàlich, cumè l utún.
Invèr ul sécul IX primm de Criist la nasséva, in de la cità de Lissàndria d'Egítt, l'aart cunsiderada la màma de la chímica: l'alchímia. I alchimiist érenn dree, al paar, dumè a cercà la manéra de vultà i metàj nurmaal in òor (cunsideraa ul metàll perfètt); ubietiif secundàri a érenn truà la préa filusufaal, fabricà la panacea üniversaal (una spéci de medesína per guarí tütt i maladii) e creà la vída.
Anca sa i alchimiist i gh'éren di ubietiif impussíbil, e ga curéven adree cunt dii métud ca gh'éren pròpi nigútt de scentífich, in dii sécul ann metüü insèma un patrimòni de cunusceenz fisc gròss (suratütt elemeent, cumpòost chímich e maneer de fabricàii).
In del Renassimeent, Paracèls, cunt i sò ricerch de medesína, l'è cunsideraa ul pà de la chímica mudèrna; da chèl mumeent lí i stüdiuus de chímica ann descuveert un muntun de cumpòost chímich difereent e perfezziunaa sémper püssee i tècnich per utegní i difereent mulécul.
In dii teemp mudèrn sa fann dii gròss pass inaanz:
- in del 1869, Dmitri Mendelejev al büta giú la prima taula periòdica mudèrna, ca la cuntègn tütt i elemeent cugnussüü in dii chii teemp lí;
- in del 1913, Niels Bohr al püblica ul sò líber cunt la strutüra de l'àtum;
- in del 1926, ul físich Erwin Schrödinger al püblica un ólter mudèll de l'àtum, duperaa anca al dí d'incöö;
- 1959, ul Watson e ul Crick a ríven a capí cumè l'è faa ul DNA, ul quadrèll fundamentaal de la vída in sü la Tèra.
I lègg de la chímica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Legg de la cunservasiun de la masa
- Legg de la cunservasiun del'energia
- Legg di prupursiun definii
- Legg di prupursiun mültipl
- Legg del'asiun de masa
- Legg di gass perfett
- Legg del'Hess
- Legg del Gay-Lussac
- Legg del Van der Waals
- Legg del Dalton
- Legg del'Henry
- Principi del Le Chatelier
Divisiun de la chímica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I bròch principàj de la chímica a inn:
- la chímica física, ca la g'à cumè ugètt ul stüdi dii lécc físich aplicaa a i sisteem e a i prucèss chímich;
- la chímica analítica, ca la stüdia i maneer per analizà i difereent materiàj per capí cum'inn faa e la strutüra ca g'ann;
- la chímica urgànica, ca la g'à cumè argumeent de stüdi i cumpòost del carbòni;
- la biuchímica, ca la stüdia la chímica dii sisteem viveent
- la chímica inurgànica, ca la descríff e la stüdia i elemeent chímich e i cumpòost inurgànich.
Indüstria chímica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'indüstria chimica l'è un'impurtanta atività ecunomica: incö materiai sgresg cume l'oli, el gass natüral, l'aqua, l'aria, i metai e i minerai, a hinn trasfurmaa in püsee de 70000 prudott.


text:
Battaja de Marengh
La battaja de Marengh (Marengh l'è ona frazion de Lissàndria), la pussee famosa de quii combattuu del Napoleon in Italia, l'è stada combatuda el 14 de giugn del 1800.
El Napoleon l'aveva dispers i sò òmen per cercà de circondà l'esercit austriegh che 'l credeva in rotta, ma el general Michel Melas, comandant austriegh, l'aveva concentraa i sò òmen per lancià on attach contra de lù.
Napoleon el ciamava dò division, pussee visin, a dàggh man fòrta, ma i Frances eren 'dree a retiràss contra on nemis superior quand hinn success dò ròbb che hann cambiaa el cors de la battaja: el Melas el lassava el comand austriegh al General Zach, e 'l general Frances Louis Desaix el sentiva el rumor di cannonad e 'l se moveva in quella direzion per juttà el sò comandant.
El rivà e la cariga di òmen de Desaix hann cambiaa el resultaa de la battaja, ma lù l'è mòrt in de l'assalt che l'ha lanciaa.


text:
27 03
Ol dé 27 de mars l'è 'l 86 ( 87 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 280 dé a finí l'an.
Ul dí 27 de mars al è ul dí da pòost 86 ( 87 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 280 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2004 - Miami (la Florida, SÜA): ol Comitat Sentral de la Federassiú Internassiunala de sporc de Patinas (FIRS) al assepta provisionalament come mémber la Federassiú Catalana de Patinas; mia-de-manch, ol 25 11 del 2004, chèst istess comitat ratificarà mia chèst acorde a Fresno (Califòrnia).
1513 - la Florida (adess i SÜA): l'esploradur Juan Ponce de León al de·ental pröm Öropé che al ria a i coste continentale de Nord-América credint che i era öna otra ísola.
1973 - Holywood (Califòrnia, SÜA): Marlon Brando al refüda l'Òscar che la ghe consed l'Académia di Arte e i Siènse Sinematografighe.
1977 - Los Rodeos (Tenerife, ísole Canàrie): du Boeing 747 i s&middt:cjoca in d'öna pesta de l'aeroport e i provoca la mort de 583 persone.
1990 - Miami (la Florida, SÜA): TV Martin ghe scumensa a emet propaganda anticastresta vers Cuba.
1996 - SÜA: Daa fò a la véndital pröm ordinadur de sacrsèla Palm Pilot, col sistema operatiu Palm OS.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1955 - Sant Jaume de Galíssia (Galíssia): Mariano Rajoy Brey, polítegh Spagnöl.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1987 - Barcelona: Frederic Escofet i Alsina, polítegh e militar Català (n. 1898).
1993 - València: Vicent Andrés e Estelés, pueta e periodesta Valencià (n. 1924).
1770 - Madrid (Spagna): Giovanni Battesta Tiepolo, pitur italià (n. 1696).
2005 - Madrid (Spagna): Fernando Jiménez del Oso, psichiatra e parapsicòlegh Spagnöl (n. 1941).
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sant Rupert, patrònn de Baviera
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Sch'i morda dapertut - pidras da letg
- Venderdi, 12.2.2016, 11:15
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 12.2.2016, 11:15, RTR
En Svizra datti adina dapli pidras da letg. Er en il Grischun. Il motiv: Adina dapli glieud va en vacanzas e piglia cun sai ils parasits - cunzunt ord l'America.
Sch'i morda dapertut e sch'ins ha ultra da quai «vias» da pitschnas murdidas cotschnas sin il venter ubain sin il dies, lura pudess i esser ch'ins ha pidras da letg. Magari èn las pidras er vesaivlas. Ina pidra creschida plaina da sang po esser enfin in centimeter gronda. Ubain ch'ils excrements da las pidras èn vesaivels: pitschens tacs nairs per il pli sin la lattida. Sch'ins chatta pidras da letg èsi da clamar il profi, di Silvana von Bergen da la firma "Insekt-Killer" a Domat. Perquai che schizunt per els sco profis saja grev da mazzar tut las pidras da letg cun ina giada. Per far quai sprizza il cumbatta-parasits sco emprim in spray sin il letg e suenter lascha el in fim en chombra che chatscha or las pidras da letg.
Evitar ch'il parasit vegnia insumma en chombra sappian ins per exempel cun betg pachetar or la valisch da vacanzas sin il letg ubain en chombra, mabain per exempel en garascha. Lura lavar bain tut il resti e laschar la valisch vita in mument en in'autra stanza. Perche sche las pidras èn ina giada en chombra, sa derasan ellas svelt.


text:
Eculugia
L'eculugia a l'è una scénza ca la stüdia i relazziun ca g'inn tra i urganism e ul sò munt inturn e tra i diferent urganism tra de lur; a l'è una bròca de la biulugia. Ul cuncètt de bas dii stüdi eculògich al sa ciama ecusistéma, c'al cumprent la cumünità biulògica (biucenuus), ul sitt fìsich indue a vívenn e i relazziun ca g'hinn tra lur, cumpagn dal traspòrt de matéria e de energía.
L'eculugìa a l'è una scénza mültidisciplinar, ca la ciapa cuncètt e mecanism da i ólter scenz cumpagn de la fìsica, la chìmica, uviament la biulugia, la geulugia. La paròla eculugìa l'è stada creàda in del 1866 da l'Ernst Hackel, ca l'à ciapaa i paròll greech oιkoς (oikos, cà) e λόYoς (logos, discuurs). In dii ültimm trent'ann la paròla eculugìa l'è stada duperàda de spèss per dii muvimeent (ciamaa eculugist) ca g'erenn per ubietiif un puu de cuntròl in matéria de ambient, suratütt cunt i guvèrn a tütt i livèj (varda per esémpi Greenpeace u WWF); püssee in general, in di chí ültim ann generalment la gent la sa scunfunt de spèss tra eculugìa e ambient, ch'inn no la stèssa ròba.


text:
Bernina (distret)
El distrèt del Bernina l'è giü dei öndes distrècc del Cantù dei Grigioni, en Svìsera. El capolöch del distrèt l'è Pus'ciaf.
Colocàt endèla part meridiunàla del cantù, el sò teretóre el töl dét la sìma del Piz Palü (3.901 méter söl leèl del mar).
La superfìce totàl del distrèt l'è de 237.30 km² e la popolasiù l'è de 4703 abitàncc (dàto del 2011).
El cunfìna a nordòvest col distrèt del Malögia e per töt el rèst del perìmetro co la pruvìncia italiàna de Sondrio.
Diviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distrèt del Bernina l'è dividìt en du cìrcoi e du cümü:


text:
Tutto su mia madre
Tutto su mia madre (Tut su mè màdar) 'l è 'n film dramàtic dal 1999 ad Pedro Almodóvar ch'l à vins al prèmi par la mijór regìa a 'l Fèstival ad Cannes ad c'l an lè e 'l Prèmi Òscar dal 2000 p'r al mijór film furastēr.
In Itâglia 'l è vgnû fóra al 17 ad Setémbar dal 1999.
Sunt
In dal dè dal cumpléan ad sò fiōl Esteban (Eloy Azorin), la Manuela (Cecilia Roth) la 'l pòrta sèg a véd'r a teàtar la pièce "Un tram ch'al s ciàma deśidèri" in dua la rècita la Huma Rojo (Marisa Paredes), n'atōra ch'a lò a gh piàś dimóndi. Finî al spetàcul, durànt na nòt in dua a piōṿ che Dio al la manda, Esteban al gh cur adrē par far-as far 'n autògraf ma al vèṅ mis sóta da na màchina a 'n incrōś e al mōr. Manuela la decìd alóra ad lasàr Madrid p'r andàr a pascàr al pàdar ad sò fiōl a Barcelóna. Adès al fà al trans e al tira avànti baténd i marciapē cun al nóm ad Lola (Toni Cantó). La Manuela la n iva mai dit a Esteban chi al fus sò pàdar dabòṅ e a lò al gh'éra sèmpar rincarsû.
Rivàda in Catalógna, la dóna la cata subìt un sò amìg dna vòlta, Agrado (Antonia San Juan), anca lò un trans che par scampàr al fà la putàna, e la cgnós la sōra Rosa (Penélope Cruz) ch'l'è drē a partìr p'r al misiòṅ anc s'l'è sierupuśitìva e la gh'à 'd avér fiōl anca lē da la Lola.


text:
Minüs
Minüs (Minusio) a l'è un cumün svizzer del distret de Locarno. in del Canton Tesin. Al gh’ha pressapoch 6729 abitant e una süperfiss de 5 km², e al se tröva a una altitüden de 246 meter sura al livel del mar.
El cumün de Minüs a l'è tacaa ai cumün de Avegn Gordev, Briui, Locarn, Magadin, Müralt, Urselina, Piazzögna, Tendru-Cuntra, Gambarögn.
Pruverbi in del dialet de Minüs[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sbragg d'asan u va mia in ciel.
- Par San Giuvann, impienissum al cavagn; par San Pedru impienissum la sciüvera.
- Vardévas dal róss da matign, dai ciöch a mesdì, dai féman che i sa da latign.
- I cavii da la copa i fa vér la boca, e quii dal vis i fa vardà in Paradis.
- U va püssee cavrit a Pasqua che cavri a Natal.


text:
Nodo alla gola
Nodo alla gola (Gróp a la góla) 'l è 'n film dramàtic dal 1948 'd Alfred Hitchcock, cgnusû in Itâglia anc cun al tìtul ad Cocktail per un cadavere (Cocktail p'r un cadàvar). Qvél ingléś (Rope), custâ un migliòṅ e mèś ad dòlar, al fà riferimènt invéci a la Lasa, strumènt druâ par masàr ma anc par ligàr metafuricamènt insém tut al séni dal film, giràdi tuti cun di piàṅ sequénsa bèi lung, déś minùt p'r òṅ.
Al sugèt dla pelìcula 'l è trat da la pièce Rope ad Patrick Hamilton ch'la tōś ispirasiòṅ a 'n fat ad crònaca négra sucès dabòṅ, al masamènt 'd un putèṅ fat in dal 1924 par Nathan Freudenthal Leopold Jr. e Richard A. Loeb, dū śóvan fnòć ch'i stàv'n insém. Chi lōr dū i 'l ìvan fat sōl p'r al gust ad far-al, sarnénd la vitma a caś.
Sunt
In un cald dòpmèśdè cuma tut chi àtar, in na New York dla fiṅ di an Quarànta, Brandon Shaw (John Dall) e Phillip Morgan (Farley Granger), dū studènt universitàri fnòć ch'i viv'n insém in 'n àtic dal Grand Póm, i màsan, stranglànd-al cun na lasa, al sò amìg David Kentley (Dick Hogan) e pò i lóg'n al còrp in un baùl antìg ch'al s cata in dla sala.
Chi lōr i al dróan pò cuma s'a fus na tavla par na fèsta in prugràma pròpria cla sira lè, lè da lōr. I gh'aṅ da rivàr al pàdar dal mòrt, Henry (Cedric Hardwicke), sò sia Anita Atwater (Constance Collier), la sò murōśa Janet Walker (Joan Chandler) e 'n àt'r amìg, Kenneth (Douglas Dick).
Brandon 'l à invidâ anc al sò ex prufesōr Rupert Cadell (James Stewart), sprand che lò al diga lè ciàr e tónd qvél ch'al pénsa su l'umisìdi, un lavōr privilegiâ riservâ sōl par pôc. Méntar ch'i spètan, Brandon al taca a far di dascórs a sèns dópi, a far dal batùdi par far védar a tut chi àtar cum 'l è fùrub lò e cum 'l è inteligìnt, anc par purtàr da la sò banda Rupert. Phillip invéci al và fóra ad tèsta, al s cumpatìs piò al magòṅ ch'al gh'à dèntar p'r avér cupâ al sò amìg e al taca a bévar cuma 'n imbariagòs.
A n vdénd minga cumparìr David, i sò parènt i ś mét'n in pinsēr. Cadell, rivâ lè in cal méntar, al capìs subìt ch'a gh'è quèl ch'a traśa.


text:
Collex-Bossy
Collex-Bossy a l'è un cumün svizzer del Canton Ginevra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 6.89 km² e in del Lüi 2013 al gh'eva una popolazion de 1674 abitant.
El cumün de Collex-Bossy al se tröva a una altitüden de 440 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bellevue, Ferney-Voltaire (FR-01), Ornex (FR-01), Versoix, Versonnex (FR-01). La popolaziun l'è in magioranza de lengua francesa.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Aktuelle Position
Taxas da recepziun per radio e TV
Persunas che vivan en Svizra e che recepeschan programs da radio u televisiun oblighescha la lescha da radio e televisiun (LRTV) da pajar taxas da recepziun, tuttina independentamain da las emissiuns ch'ellas taidlan u guardan ed independentamain via tge vectur (antenna, cabel, satellit, telefonin, internet) ch'ellas fan quai. Liberadas da pajar taxas pon vegnir mo persunas cun dretg a prestaziuns da l'AVS e da l'AI che retiran prestaziuns tenor la Lescha federala davart las prestaziuns supplementaras tar l'assicuranza da vegls, survivents ed invaliditad.
Dapi il 1998 incumbensescha la Confederaziun la firma Billag d’incassar las taxas respectivas. La Billag ha ultra da quai l’incarica d’infurmar la populaziun davart l’obligaziun da s’annunziar e da pajar taxas. Tut quai che las persunas obligadas da pajar taxas ston savair davart las tariffas sut www.billag.ch.
L'autezza da las taxas vegn fixada dal Cussegl federal. Las entradas èn prevesidas per gronda part per finanziar ils programs da radio e televisiun da la SSR (service public). Ina part da quellas obtegnan organisaturs da radio e televisiun privats che adempleschan tenor lur concessiun in mandat da prestaziun spezial. Ultra da quai vegn ina part da las taxas impundida per promover novas tecnologias, per far studis da l’utilisaziun radiotelevisiva, per cuvrir ils custs per administrar las frequenzas (UFCOM) e per incassar las taxas da recepziun (Billag).
Quels che pajan taxas en Svizra tudestga, en la Romandie, en Svizra taliana u rumantscha pajan tuts il medem import ed han tenor la lescha il dretg da survegnir programs equivalents.
Svilup da las taxas da recepziun per persunas privatas (incl. 2,4 % TPV)
Taxas da recepziun per radio e tv a partir dal schaner 2011 (incl. 2,5 % TPV)*
Taxas da recepziun per radio e tv a partir dal matg 2015 (senza 2,5 % TPV)
Las taxas per la recepziun professiunala e commerziala pon vegnir consultadas sin la website da la Billag SA (Gebührenübersicht).
* Adattaziun da la TPV
Link
- Billag
Alle Informationen zur Verrechnung der Radio- und TV-Gebühren


text:
Piccardia
La Piccardia (nom ufizial in frances: Région Picardie) l'è ona region de la Francia del nòrd. L'è dividuda in tre departement e'l sò capploeugh a l'è Amiens. I alter citaa important de la region hinn Saint-Quentin e Beauvais. In Piccardia, oltra al Frances l'è parlaa on'altra lingua d'oïl, el Piccard. Ghe viven 1880890 abitant. La fa part de la Francia del 843.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La region la confina cont el Nòrd-Pass de Calais, la Sciampagna-Ardenn, l'Île-de-France, l'Alta Normandia e la Vallònia (Belgi). L'è bagnada del Canal de la Manega.
Tel chì i trì departement:
- Aisne, con capploeugh Laon, indove l'è cressuu el Carlo Magn.
- Oise, con capploeugh Beauvais.
- Somme, con capploeugh Amiens, e indove el passa el fiumm con l'istess nòmm.
Origin del nòmm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La paròla Picardie la gh'hà minga ona soa origin geografega o linguistica: el vegn infatt de picard, che'l voeur dì "scavator". Quèst l'era el nòmm che i abitant de Paris daven aj abitant dij territòri sora el Valois (indove eren boschiroeu). A nòrd inveci ciamaven picard tucc quij che parlaven el fiammingh.


text:
"Gentilissim Sindich de Lecch e Arcor, Ve scrivi questa mia lettera per protesta contra la Vostra decision – costosa e inutil – de tirà via i cartej toponomastech in lengua mader da i strad de i Voster duu Città.
Mì vivi minga a Lecch o Arcor, e podi capì benissim la motivazion de on gest del gener: l'è la reazion automatega (tipica italiana, compagn de i Guelfi contra i Ghibellin) al lavorà faa da i precedent Amministrazionn. Ma me permettii de dì a Vioter e Voster Collegh Amministrator de Gionta che, in questa disputa tutta poledega e malament mascherada dedree a motivazionn pussee futil, a pagà per tutt gh'è ona vittima, innocent: la lengua mader. Che davver la meritava minga de venì ripudiada in questa manera.
I precedent Amministrazionn poden sicurament avè faa tanti robb inutil e sbagliaa: ma quella de mett i cartell in lengua mader –Ve garantissi – l'è stada ona robba giusta e apprezzada, minga appena da i elettor schieraa contra Violter, ma anca cont Violter e in general da tutt quej che gh'hann a coeur la propria identità, che l'è adree a morì per on malintes sens de "uguaglianza cultural".
Disemmela in alter paroll, e pussee sinteticament: Violter cont on gest del gener sii adree a trà via el bagajtt cont l'acqua voncia. Se fasessov on gir per l'Europa, vedariov che in tanti Paes (Galles, Francia, Spagna, Germania, ecc. ecc.) gh'è ona tradizion consolidada de mett el cartell toponomastech in lengua mader local a fianch del cartell in lengua offizial de quella Nazion. L'è anca per quest che mì sont strasicur che tantissim Voster elettor, minga appena quej de la fazion opposta, hinn minga per nient content de la decision de tirà via i cartej.
Gentilissim Sindich de Lecch e Arcor, confidi ne la Vostra intelligenza e capacità de ricognoss on error (savii benissim che al mond sbajen tutt, anca el pret a dì Messa; el sbaja minga appena quell che fa mai nagott), per rimett al lor post quej innocent cartej, che hinn part de la nostra pussèe profonda identità local.
Per conclud, ma costruttivament. Se i Voster duu Comunn voressen fà on discors SERI e MINGA SCHIERAA sul valor e l'importanza (minga appena cultural, ma anca pratega, in particolar per i noster pussee gioven bagaj e tosann) de la valorizzazion de la lengua mader e del bilenguism in general, mì sont a completa disposizion Vostra e dej Voster Collegh Assessor, per salvà la nostra innocent lengua mader (che l'appartien – el disaroo a l'infinii – a tutt) da ona mort segura, e nel cas in oggett colpida a mort per vess restada casualment in mezza a ona sparatoria tra duu oppost fazionn.
Cont viva cordialità
Renato Ornaghi


text:
Aria Lee Asian Nude
Spunky Angels Aria Lee Nude
Aria Noir Lee Stone Nude
Aria Lee
Aria Giovanni Big Tits Nude
Aria Lee
Aria Lee @ AKA arya arialee aryalee
Aria Giovanni
Daisy Lee Big Boobs
Aria Giovanni Nude
danika flores nude, sasha nude, aria lee nude cosplay, aria lee asian, ftv annie lee nude, aria lee porn, aria lee pussy, aria lee tease, aria lee ass, nude tee, tara radovic nude, aria lee spunky angels naked, aria johnson nude, aria giovanni hardcore, aria giovanni lesbian, amanda lee nude, kim lee nude, hyapatia lee nude, amanda lee playboy, esmi lee,


text:
Norimbèrga
Norimbèrga (en todèsch: Nürnberg: endèla parlàda francóne: Nämberch) l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land de la Baviera, 'ndèl distret de la Média Francònia (Mittelfranken). La g'ha 498 876 abitàncc (dato del 31. Dic 2013). Dòpo la fì de la Segónda Guèra Mondiàl l'è stàda séde del tribünàl ciamàt a giüdicà i dirigèncc del regìme nazìsta responsàbii dei crìmegn de la Shoah.
Cuntegnüü
Informasiù generài[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Norimbèrga l'è 'na cità extra-circondariàl (kreisfreie Städte) che völ dì che la fà circondàre (Kreis) de per sò cönt.
L'è la segónda cità piö grànda de la Baviera dòpo de Mònaco e la piö grànda de la regiù de la Francònia. Sitüàda a 7 km de la cità de Fürth, a 17 km de Erlangen e a 15 km de la cità de Schwabach, ensèma a chèste trè cità la fùrma l'àrea metropolitàna de Norimbèrga che la pàsa 'l miliù e duzentmìla abitàncc[2] e l'è giöna de le piö 'mportànte conurbasiù de la Germania.
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La prìma mensiù de la cità l'è del 1050 (endèn docümènt de Imperadùr Enrìco III del Sacro Romano Impér), e l'ìa citàda col nòm de Nuorenberc. Endèl 1219 l'imperadùr Federìco II elò ghe cuncidìa el privilégio de ciamàs "cità lìbera" e de goernàs de per sò cönt per mès de istitüsiù autònome. La cità la s'è sgradìda fò 'ntrà i sècoi XV e XVII gràsie a le atività comerciài che i sò citadì i 'ntratignìa con töta l'Europa (ma 'n particolàr coi Paés Bas e l'Itàlia). Pò a l'atività cültüràla e artìstica l'è intènsa e 'l sò personàgio piö cunusìt i'è stacc el pitùr Albrecht Dürer, el scultùr Peter Vischer e 'l cartògrafo Martin Behaim.
Dòpo che gh'è stat scuprìt l'Amèrica, Norimbèrga l'è restàda 'n pó taiàda fò de le nöe vìe comerciài e dòpo la Guèra dei Trent'àgn l'è cuminciàda 'na lènta decadènsa che la s'è fermàda apéna 'ndèl sècol XIX quan che g'ha cuminciàt a nàser e a sgrandìs fò la 'ndüstria dei zögàtoi.
Ai tép de la Germania Nazìsta, Norimbèrga la g'ha ìt en ruòlo 'mportànte come séde dei radùni pulìtich al Zeppelinwiese. L'è stat apò a'l pòst endóche gh'è stat emanàt le légi rasiài del 1935. A la fì de la Segónda Guèra Mondiàl, l'è stàda séde del tribünàl speciàl dei Aleàcc mitìt en pé per giüdicà i criminài de guèra nazìsti.
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Antalya, Türchia, del 1997
- Atlanta, Stati Ünìcc, del 1998
- Charkiv, Ucraìna del 1990
- Cracòvia, Polònia del 1979[2]
- Gera, Germania del 1988
- Glasgow, Regn Ünìt del 1985
- Hadera, Israele del 1995
- Kavala, Grecia del 1998
- Nisa, Francia del 1954
- Praga, Repüblica Ceca del 1990
- San Carlos, Nicaragua del 1985
- Shenzhen, Cina del 1997
- Skopje, Macedònia del 1982
- Venésia, Itàlia del 1999
Galerìa de fóto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Colegamènc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Bayerisches Landesamt für Statistik – Tabelle 12411-001: Fortschreibung des Beölkerungsstandes: Bevölkerung: Gemeinden, Stichtage (letzten 6) (Hilfe dazu)
- ↑ Gemeindeverzeichnis des Statistischen Bundesamts


text:
Veriam
Completed: 2011
Details: digitally manipulated photo
Photo by Till Krech
Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset.
Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset.
Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset.


text:
Banská Štiavnica
Banská Štiavnica (Schemnitz in todesch; Selmécbánya in ungares) l'è ona città de la Slovacchia central. Ghe viven 10.477 abitant. L'è ona città mineraria storega.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La città la se troeuva in del distrett omonem, in de la region de Banská Bystrica.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I primm notizzi hinn del 1075. Gh'è rivaa a lavorà di minoeur todesch, che in di document del Medioev hinn ciamaa Saxones. In del 1244 l'ha ciappaa i diritt de città.
I minier de or e de argent l'hann fada cress de bon, e hinn andaa inanz fina al 1918. In del XVII secol l'eva la terza città del regn de Ungheria per popolazion.
In del 1993 el sò centro storegh l'è staa mettuu dent ai ben colturai de l'UNESCO.


text:
Munticiàna
Munticiàna o Moteciàna (nòm uficiàl en Italià: Motteggiana) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa.
El g'ha 2 652 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfis de 24,6 km² e 'na densità de 108 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Borchfòrt, Pegügnàga, San Benedét, Süsèra e Viadàna.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Monticiàna l'è mustrat endela tabèla ché de sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Sedan
Sedan l'è ona città francesa del departement di Ardenn, in de la region de Sciampagna-Ardenn.
La città la cunta 20.548 abitant.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El paes l'è staa faa sù in del 1424 longh i spond de la Mosa. In del XVI l'è staa abitaa de tant ugonòtt che scappaven di guerr de religion frances.
Duranta la Guerra Franco-Prussiana del 1870, l'è stada el sitt de ona débâcle tremenda per l'esercitt frances, che de fatt l'ha deciduu i sòrt de la guerra: de fatt, dòpo la battalia l'è staa faa presonee anca l'imperador Napoleon III. Quella battalia chì l'ha portaa a la nassida del Segond Reich: per quest l'anniversari del sconter l'era diventaa on dì de festa in Germania.
Inoltra Sedan l'è stada voeuna di primm città frances a borlà in di man todesch duranta la Segonda Guerra Mondial, per la soa vesinanza al confin belga.


text:
Haiti
Haiti (Ayiti in haitian, Haïti in frances) a l'è un paes di Caràib.
El cunfina cun la Repübliga Dominicana.
La capital a l'è Port-au-Prince.
El gh'ha una süperfiss de 27.750 km² per una pupulaziun de quasi 8.800.000 abitant.
Haiti a l'è in de la part ucidentala de l'isula d'Hispaniola.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Haiti a l'era una culonia francesa e a l'è vegnüü indipendent el 1m de genar del 1804.
A l'è stada la prima repübliga negra al mund.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Haiti (nom ufizial: République d'Haïti / Repiblik d Ayiti) a l'è una repübliga presidenziala.
El president a l'è Michel Martelly (del 2011).
El prim minister a l'è el Laurent Lamothe (del 2012).


text:
Manipulaziun da portatuns: cussegls pratics
Considerazioni sui dischi
Ils "acetats"
Quest tip da disc vegniva utilisà en general per registraziuns al lieu avant ch’el è vegnì substituì cun fils u bindels magnetics. El era concepì sco cumpromiss che offriva ina registraziun e reproducziun facila, dentant na sa lascha quest tip da disc betg conservar bain. La cumposiziun da quests discs s’è midada considerablamain cun l’ir dal temp: ins è passà da la tschaira cun etilcellulosa a l’acetilcellulosa per rivar a la nitrocellulosa.
Ils discs in gumma-lac
La gumma-lac, u materialias equivalentas, vegnivan utilisadas per stampar ils discs da 78 girs/min cun crennas normalas (incisiun laterala u verticala). Igl existivan era en quest cas divers process da construcziun che avevan sco consequenza era differentas duradas da conservaziun dals portatuns.
Ils discs da plastic
Ils discs da lunga durada, numnads era plattas grondas, èn cumposts quasi exclusivamain da materialias sinteticas e na pon betg vegnir giuditgads sco simpla megliuraziun da las plattas in gumma-lac. I sa tracta da products en clorid da polivinil (PVC) u da polistirol. Ils pli gronds donns a quests discs fan l’exposiziun als radis ultraviolets (UV) e la chalur; ultra da quai datti tar quels en polistirol il privel da l’oxidaziun.
Ils discs optics
Ils discs optics èn decididamain ils pli stabils da tut ils discs tractads enfin qua. Normalmain èn els constituids dad ina basa da policarbonat transparenta sin la surfatscha da la quala en imprimidas las infurmaziuns. Questa fatscha è cuvrida d’ina subtila stresa metallica che reflectescha che vegn cuverta d’ina stresa protectiva da lac sin la quala vegn stampada l’etichetta. L’element il pli interessant da questa tecnica da construcziun è che la surfatscha dal disc è fisicamain separada a la surfatscha en la quala en imprimidas las infurmaziuns, uschè che influenzas exteriuras (merda, sgriffels) na donnegeschan betg las infurmaziuns.
Ils discs magnetics optics
En quest context èsi necessari da menziunar era ils discs magnetics optics. Quest vegnivan utilisads l’entschatta en il mund informatic per memorisar datas, là han els dentant pers cun l’ir dal temp lur impurtanza, gia che la capacitad dals discs dirs (HDD) è creschida ad in crescher. Els persistan dentant ussa en il mund commerzial, en furma da MiniDisc (reutilisabels).
Consideraziuns areguard ils bindels
Ils bindels magnetics èn vegnids introducids dalunga suenter la secunda guerra mundiala. En ils onns 1950 han els cuntanschi in grad da fidaivladad uschè aut, ch’els han remplazzà definitivamain ils discs d’acetat per las registraziuns directas.
Mintga bindel magnetic (sin bobinas, cassettas, audio u video) sa constituescha d’ina basa purtadra (chartun, acetilcellulosa, PVC, PET...) sin la quala vegn fixada ina stresa da particlas magneticas (Fe3O4, Fe2O3, CrO2...). Dal punct da vista structural èn ils bindels damai exposts als medems privels ch’ils auters portatuns, cun intgins ulteriurs privels causa il sistem da registraziun e reproducziun particular.
Raschuns per l’isada dals portatuns
Cundiziuns ambientalas
Las alteraziuns las pli impurtantas da la structura d’in portatun èn las reacziuns chemicas internas causadas normalmain da las cundiziuns ambientalas a las qualas è expost il portatun. Las proprietads fisicas e chemicas dad ina rascha pon vegnir alteradas da differents facturs. Quests midaments vegnan causads da:
- La chalur: L’energia termica è responsabla per l’alteraziun chemica e fisica da las materias da plastic: la defurmaziun permanenta, la modificaziun da la viscusitad, la delaminaziun. Perquai ston ins cuntanscher in cumpromiss per quai che reguarda la temperatura operativa, tegnend en quint era las exigenzas umanas, per evitar scadin culp repetì.
- la glisch: L’energia dals radis ultraviolets, u en mintga cas dals radis ils pli auts da las frequenzas dal spectrum da la glisch, è savens in motiv per l’isada dals portatuns. Perquai sto vegnir evitada l’exposiziun directa a la glisch dal sulegl u d’autras funtaunas da glisch.
- l’aua: Era l’umiditad contribuescha a l’isada fisica e chemica dals portatuns; ella po schliar u modifitgar diversas materialias u generar idrolisas o catalisas. L’umiditad è preschenta en diversas furmas, tranter auter sco vapur en l’aria.
- l’oxigen: In element impurtant che favurisescha l’oxidaziun da materialias po esser l’oxigen. Quest process ha ina influenza particulara al mument da la construcziun dal material.
- polluziuns atmosfericas: Las principalas polluziuns atmosfericas ch’èn da considerar èn l’oxid carbonic, il dioxid da zulper ed il nitrogen. Per fortuna èn quests ultims normalmain preschents en quantitads fitg pitschnas en l’aria uschè che lur acziun sin ils portatuns resta limitada a las zonas da concentraziun particulara da gas toxics.
- pulvra e sablun: La surfatscha da mintga portatun po vegnir glimada u sgriflada.
- electricitad statica: Ils cumposts da plastic èn deplorablamain fitg nauschs conducturs electrics e vegnan perquai chargiads d’electricitad statica durant l’impressiun. Questa chargia resta activa per in lung temp e po era sa regenerar tras la lectura e la manipulaziun da quests portatuns. Questa chargia electrica attira la pulvra sin la surfatscha.
Ulteriuras causas per l’isa dals portatuns èn:
- la tensiun dal spular u da plegar tranter las spiralas, ils bindels e la fixaziun. Intgins tips da bindels han la tendenza da sa splegar cun grondas differenzas da tensiun quai che po modifitgar la structura, rumper u strair il bindel.
- l’effect da la copia: Quest effect fitg enconuschent sa manifestescha tar tut ils bindels magnetics en ina furma pli u main evidenta (tar las registraziuns digitalas na pertschaivan ins betg el, ma el exista tuttina). I sa tracta da la capacitad da magnetisar ina u pliras spiralas tras tut la structura dal bindel sez.
Micosa e furmaziun da muffa
Pli enavos en il temp che nus giain e dapli materialias organicas ch’ins duvrava, era per fabritgar portatuns. Questas materialias han in grond potenzial da vegnir infestadas cun bulieus e micosas. Actualmain è ina pussibla funtauna per tals bulieus il grass che nus avain sin noss mauns u sin autras parts da noss corp. Ils donns causads dals bulieus s’extenda, encunter a quai ch’ins pudess pensar, era a materialias che na nutreschan en sasez betg els. La digestiun da lur nutriment succeda numnadamain a l’extern tras la secreziun dad encims ed acids che pon attatgar scadin material.
Manipulaziun faussa
En quest cas sa refereschan ins a l’utilisaziun quotidiana, a la furma da metter en salv, al transport, euv.
Puncts impurtants da tegnair endament
Per ils discs mecanics
- Ils discs novs apaina stampads pon survegnir undas pli facilmain che discs gia magasinads dapi bler temp.
- Cun l’ir dal temp èsi probabel ch’i dat midaments da dimensiun e da furma.
- Ils discs en gumma e lac natiral èn pli exposts a donns derivads da l’umiditad che quels fabritgads cun materialias semi-sinteticas.
- La furma da degradaziun la pli nauscha e la decumposiziun chemica dal material uschia che la lectura u la reproducziun dal disc consumescha la surfatscha e relascha ina pulvra naira.
Per ils discs optics
- Il lac protectiv che sa chatta sin la surfatscha metallica che reflectescha è talmain subtila ch’ella po vegnir donnegiada fitg facil. Scadin donn en quest lac ha ina influenza sin la stresa metallica e po causar la perdita parziala u totala da las infurmaziuns.
- Quest tip da portatun è relativamain nov, sa chatta dentant en evoluziun cuntinuada (DC, DVD, euv.). En intgins cas, oravant tut per ils portatuns registrabels, datti problems cun: l’oxidaziun, l’exposiziun a la chalur, l’umiditad, l’isada e l’incumpatibilitad da differents materials.
- La concentraziun adina pli gronda d’infurmaziuns e l’introducziun da tecnicas d’incisiun a pliras stresas fa vegnir la situaziun mo anc mendra, siond ch’il privel ch’ins na possia pli leger las infurmaziun suenter in donn era mo fitg pitschen crescha ad in crescher.
Cussegls
- La temperatura en il local nua che vus conservais voss portatuns na duess mai superar ils 25°C; l’umiditad relativa na duess mai superar ils 55%. Las valurs optimalas èn 19°C e 40% RH.
- Na betg metter en salv ils portatuns ni en posiziun orizontala ni en contact cun materialias cun surfatschas irregularas. Las defurmaziuns fisicas pon vegnir limitadas sch’ins metta ils discs en posiziun verticala cun il liger squitsch in vi da l’auter.
- Na tutgai betg las crennas da las plattas, las surfatschas registradas dals bindels e la surfatscha reflectanta dals discs optics.
- Suenter avair tadlà, mettai adina ils discs en lur emballadi protectiv. Evitai da laschar crudar ils discs.
- Evitai ch’ils discs vegnan exposts a la glis dal sulegl ed ad auters radis UV ed a champs magnetics sco: apparats per il tegnairchasa, motors electrics, autpledaders, euv.
- Conservai tut ils bindels (inclusivamain las cassettas) spulads a la fin, uschia essas vus sfurzads da far ir els enavant dal tut per tadlar els, quai reducescha l’effect da copiatura. In bindel spulà al cumenzament po sviluppar in pre-eco che po disturbar (tar registraziuns analogas), spulà a la fin sa transfurma il pre-eco en in post-eco che na disturba betg uschè fitg.
- Laschai spular tras ils bindels almain ina giada l’onn per eliminar las forzas che sa creeschan a lur intern durant l’archivaziun e per mantegnair ad in nivel acceptabel l’effect da copiatura.
- In cas da dubi u per scadina infurmaziun supplementara u simplamain per interess: na hajas betg retegnientschas da contactar la Fonoteca Naziunala Svizra!


text:
Tudesch de la Pennsylvania
El Tudesch de la Pennsylvania (ciamaa anca Pennsylvania Dutch, Deitsch, Pennsylvania Deutsch, Pennsilfaanisch-Deitsch, Pennsilfaani-Deitsch, Pennsilveni-Deitsch, Pennsilfaanisch) a l'è una messedada de dialet tudesch basaa suratüt in sül tudesch central-ucidental. Al didincö, 'l Pennsylvania Dutch, l'è parlaa, pü u manch, de sfris u de sfrot, de 50,000-250,000 in del USA e Canada. A l'è la vègia lengua di svariaa cumünidaa d'inscí ciamaa Pennsylvania Dutch, un grup ethnegh maerican, donca parlada suratüt in del passaa, di imigrant tudescofen de la Pennsylvnia. La parola dutch el vör minga dì ulandes, inscí 'ma ghe sisen ulandes' la gent che la parla ingles al didincö, ma l'è l'inglesizzassiun de la parola "Dütsch", una parola bassatudesca che la definiss la gent del NordßCenter Germania, la püpart de l'Ulanda, etc.
Quij che'l parlen al didincö se tröen per la püpart in dela Pennsylvania (Dutch Country), in del Ohio, in del Indiana e in de l'Ontario, Canada. Però di dialet germanegh, indentifigaa suta l'umbrèla del nom "Pennsylvania Dutch" hin ancamò parlaa di vegg di cumünitaa Menunit e Amish un pu departüt in del cuntinent nordamerican.


text:
Crossing The Lines – cura ch'il jazz surpassa ses cunfins
- Sonda, 30.7.2016, 11:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 30.7.2016, 11:03, RTR
Il Magazin da cultura ha il jazz.
Venderdi proxim cumenzan ils gieus olimpics da stad a Rio. Finamira da tut ils atlets: cuntanscher la lingia d'arrivada. En la musica datti parallelas tar il sport. Mintga sort d'art è sco ils sportists dependent dad individualists che surpassan ils cunfins e laschan enavos il standard. Instruments nunusitads dal catalan Pascal Comelade, il producent englais da musica electronica Matthew Herbert che lascha resunar victualias e blers dapli.
Redacziun: Danilo Bavier e Rafael Müller


text:
Scuol: Johannes Wetzel survegn il premi Calcina
- Mesemna, 25.2.2015, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 25.2.2015, 11:45, RTR
En connex cun la fiera Appli-tech a Luzerna ha Johannes Wetzel da Scuol survegnì il premi Calcina 2014. Quest premi è vegnì surdà per la producziun da la chaltschina ch'el ha ars la stad passada en la chaltgera a S-charl. Causa las festivitads 100 onns Parc Naziunal Svizzer è questa chaltgera vegnida activa cun sustegn da la vischnanca da Scuol. Questa arsa ha Johannes Wetzel fatg cun success, il resultat èn 13 tonnas chaltschina biologica dad auta qualitad.


text:
Sondel
Sondel (nom ufizial in talian: Sondalo) a l’è un cumün italian, de la regiun Lumbardia, in Pruincia de Sundri.
Al gh'ha 4 136 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 96,1 km² e ona densità de 43 ab./km².
A l’è tacaa a Gros, Put de Lègn (BS), Val de Sot, Val Fürva e Èza (BS).
Pruerbi in dialet sundalin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Al cafè al va biù boént e per nient.
- Van in piazza a tör consej, torna a cà e fa' quel ch'è mej.
- Chi ch'è asvelt a mangiar, l'è asvelt a laorar.
- Al laorar de la festa al ven int de la porta e 'l va fò de la fenestra.
- Li befa li ven pagada tuta a 'sto mond.
- A farghe del ben ai èsen, se ciapa peada.
- Al mes de mars l'arìa de begnarse la cóa gnènca 'l rat.
- I set brucc de mars i perdona miga.
- L'erba cativa la mör mai.
- A ogni uscél al sé nio l'è bel.
- Aria róssa a la dumèn, tö su l'ombrel a mèn.
- Se 'l se met sul mesdì, al piöv tut al dì.
- I prim visgin i è i parent.
- Se 'l te döl i oss, al temp al farà 'l baloss.
- L'è mej 'na cort deparlór che un palazz in compagnia.
- La gugéta e la pezzéta li manten la poaréta.
- Quénta la carna l'è frusta, l'anima la se giusta.
- La cà di sasc l'è in bass.
- Int el bisógn se cognósc l'amisc.
- La vista e 'l sentimént fina a l'ultim momént.
- Se 'l fa desc dì de bel a magg, l'è un grèn magg.
- Magg gót gót, erba e fen sintè tucc i mot.
- Córa che al starnuda i èsen, al fa bel temp.
- Chi se cuntenta miga de l'onest i perd la bórsa e ènca al rest.
- Al prim dì che se va in montègna se casera miga.
- Al sbaglia ènca i preved a dir la méssa.
- Cora che 'l chènta al cucù la féda la crapa più.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Sóndel l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Paul François Jean Nicolas de Barras
Paol Francesch Gioann Nicòla de Barras (Fox-Amphoux 1755 - Paris 1829) l'era on òmm politich frances.
Deputaa a la Convenzion, l'haa favorii la condanna del Robespierre e ajudaa la salida del Napoleon, ma dòpo del colp de staa del 28 Brumaj quest l'haa preferii tajall foeura e lù l'è andaa a viv in Belgica in del 1801 e poeu, in del 1810, a Roma. Dòpo de la restaurazion l'è staa minga perseguitaa, anca si lù l'aveva votaa in del genar del 1793 per la mort del Luis XVI.