text:
Pecorara
Pecorara (en emilià: Pegurera) l'è 'n cümü de l' Emilia Romagna, en Pruvincia de Piacènsa.
El g'ha 771 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfis de 53,7 km² e 'na densità de 14 ab./km².
Al cunfìna coi comün de Bobbio, Nibbiano, Pianello Val Tidone, Piozzano, Romagnese (PV), Travo e Zavattarello (PV).
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc de Pegurera l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


c: text/html

text:
Vinca major
Vinca major, l'è 'na spéce de piànta de la famìa botànica de le Apocynaceae, uriginària de l'Europa meridiunàla e de la Turchia.
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è 'na piànta perène sèmper-vérda che pöl rià 'nfìna a 'n méter de altèsa, coi gamp cürcc e che stà 'mpé dricc. I fiùr i è de 'n culùr che và del celèst al pórpora, i rìa a 3 ÷ 5 ghèi de diàmetro. La g'ha dei pelacì cürcc e bèi spès söi sépali.
L'è fàcil de sconfónder co la Vinca minor che l'è paréta strèta ma l'è piö pesèna en töte le sò parcc, e co le fòie che g'ha l'òrlo mìa pilùs.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
La Neuveville
La Neuveville a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Giüra Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega francòfuna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 6.8 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 3495 abitant.
El cumün de La Neuveville al se tröva a una altitüden de 434 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Ligerz, Prêles, Lignières (NE), Le Landeron(NE).
Cuntegnüü
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Neuveville l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1314 col nom de Nova-villa.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
De vett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Punt d'interess de la citaa stòrega i henn el Schlossberg, i mür de la citaa, le tur de difesa militar e la gesa bianca.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La Neuveville's Official Website
- Swiss castle Schlossberg (Franzés)
- Media relaa a La Neuveville al Wikimedia Commons


text:
Dèmoni
Dèmoni (Dèmun) 'l è 'n film ad scarésa dal 1985 ad Lamberto Bava prudót par Dario Argento, cun gl'efèt speciài ad Sergio Stivaletti.
Al gh'à abû un séguit in dal 1986, Dèmoni 2... L'incubo ritorna, sèmp'r ad Bava.
Sunt
La śóvna Cheryl (Natasha Hovey) la s cata da par lē śò da la metrupulitàna quànd 'n óm al gh dà un bijét a gràtis p'r al cìnema Metropol, ch'al spiàna pròpria cla sira lè, in du i dànan un film ad scarésa cun di baghét ch'i decìdan ad nòt 'd andàr a vèrar la fòsa ad Nostradamus. P'r a n andàr briśa a scóla, lē la in tōś dū luntéra, òṅ anc par la sò amìga Kathy (Paola Cozzo). Quànd i rìvan là i càtan ad fóra un munumènt ad fèr 'd un cavalér insìma a na mòta cun adòs na mascra da dèmun, pròpria cuma quél ch'al gh'iva śibî i umàǵ. Na rója ad culōr, la Rosemary (Geretta Geretta), la decìd ad pruàr-'s-la e, faghénd acsè, la s fà 'n taj a la ganàsa, sóta i òć dl’Ingrid (Nicoletta Elmi), la dóna dla casa. Andàda in sala, par 'l inìsi dal film, chi lē la fà a mènt che da cal buś lè a taca a gnir fóra dal sangṿ e acsè la và in di cèso par mét'r-ag quèl. In frònt a 'l spèć però la véd al castròṅ impinìr-'s ad matèria che pò la sćiòpa tut 'd un cólp da tant ch'l éra stóp. Dòp soquànt tèmp na sò amìga putàna sò para la la và a pascàr in dal lìcit e chi lē, dvintàda in cal méntar un dèmùn cun al gòmit vérd ch'al gh śbrudèla sò da i làbar, la la śgranfgna in sal grung, arduśénd-la a móstar anca lē.
In dal cìnema i tàcan a sucédar di fat spavintóś pròpria cuma in dla pelìcula ch'l'è drē a véd'r-as in dla sala: masamènt, sîg e dèmun da tut al bandi. I us i èṅ sarâ a ciàṿ e ninsòṅ al pōl scapàr via.
La Cheryl e la Kathy, insém a dū amìg cgnusû lè, George (Urbano Barberini) e Ken (Karl Zinny), i tàcan acsè a far da tut par salvàr-as la vita.
Culòna sunóra
- Demon - Claudio Simonetti
- Save Our Souls - Mötley Crüe
- White Wedding - Billy Idol
- Cruel Demon -Claudio Simonetti
- We Close Our Eyes - Go West
- Killing - Claudio Simonetti
- Threat - Claudio Simonetti
- Everybody Up - Saxon
- Walking on the Edge - Rick Springfield
- Dynamite - Scorpions
- Send My Heart - The Adventures
- Out of Time - Claudio Simonetti
- Fast As A Shark - Accept
- The Evil One - Claudio Simonetti
- Demon (Reprise) - Claudio Simonetti
- Pretty Maids - Night Danger


text:
Pòrt Mantuàn
Pòrt Mantuàn (nòm uficiàl en Italià: Porto Mantovano) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa.
El g'ha 16 422 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfis de 37,4 km² e 'na densità de 439 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Cürtatùn, Gùit, Màntoa, Marmiröl, Ròdegh, Roarbèla e San Sòrs.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Pòrt Mantuàn l'è mustrat endela tabèla ché de sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Batàia de Legnà
La batàia de Legnà l'è stàda combatìda el 29 de màgio del 1176 vizì a Legnà, al dé d'encö 'ndela pruvìncia de Milà. L'è stàda la batàia piö 'mportànte de la lónga guèra che l'imperadur Federìco dit el Barbarósa el g'ha combatìt per rià a restabilì 'l sò potére, per lo méno 'n lìnea de prensépe, söi Cümü de l'Itàlia del Nort. Chèsti però i gh'ìa mitìt en bànda le sò béghe sanguinùze che düràa de agn e agn per mitìs ensèma 'ndèna aleànsa ciamàda Lega Lombarda, có a capo el Papa Lisànder III. L'imperadùr el g'ha sercàt de doprà la fórsa per meter sóta i Cümü ma 'l vegnarà batìt.
Le batàia l'è cuminciàda quàze 'n maniéra cazuàl, perché i du ezèrcicc i saìa de la prezènsa l'ü de l'óter ma i s'è 'ncuntràcc sènsa püdì preparà prìma 'na strategìa.
I è stàde le dò vanguàrdie de fancc a ambià là la baröfa. 700 fancc de la Lega Lombarda che vignìa 'n sà de Legnà i s'è troàcc denàcc a 300 fancc del Imperadùr. Chèsta prìma schermàia l'è düràda 'na vintìna de minücc enfìna a che gh'è riàt l'imperadùr stès con töt el gròs del sò ezèrcito furmàt suratöt de cavaliér. La càrica dei imperiài la g'ha ubligàt i lombàrcc a 'nmocelàs entùren al sò car de batàia (el "Carroccio"). Sóta la bandiéra de la sò part però, chèsti soldàcc, che i éra strac e de méno come nömer, i g'ha rezistìt cutra a 'n ezercit polsàt, e per de piö a caàl.
Söl car dei Lombarcc gh'éra la crus de Aribèrto de 'Ntimià, che segónt la legènda, la ghe dàa coràgio e moràl ai soldàcc al pónt de pirmitìga de rezìster enfìna a che gh'è riàt i rinfórs de Milà, avizàcc de 'n quàc cavaliér che gh'è riàt a scapà vià de la baröfa.
Deànti al ezèrcit dei rinfórs lombàrcc gh'éra i cavaliér de la Compagnìa de la Mórt, menàda del legendàre Alberto de Giüsà, en manìpol de cavaliér selesiunàcc che gh'éra züràt de protèger el sò comandànt enfìna a la mórt. Chèsti i töl de mìra con töta la sò füria l'ezèrcit del imperadùr, che ciapàt a la 'mprüìza 'l fenesarà per véser batìt. Federìco Barbarósa 'l vedarà strepà zó 'l so stendàrt, ciapà 'n ostàgio i sò soldàcc e pò a 'n quac sò parét, e a la fì 'l sò caàl el vegnarà trepasàt de na lància. Scalsàt de caàl l'imperadùr el riarà a scapà a pè e a riparàs quàze per miràcol endèl castèl de Legnà.


text:
Canis lupus familiaris
Canis lupus familiaris l'è 'l nòm scentìfich del cà, en mamìfer carnìvor, demestegàt de l'òm de la famìa biològica dei Canidae. Del pónt de vìsta genétich el reprezènta 'na sotaspéce del luf (Canis lupus) del quàl par che 'l sàpe 'n discendènt. Le dimensiù, la fùrma e 'l culùr del pél i pöl véser a bèi diferèncc a segónt de la ràsa. El g'ha 'n udìto e 'n olfàt en grànt svelöpàcc, e 'l nas se pöl dì che 'l sàpe 'l sò òrgano sensoriàl piö 'mportànt. Le ràse de dimensiù piö pesèna le pöl rià 'nfìna a 20 agn de vìta se i è cüràcc bé dei sò padrù, sedenò la sperànsa de vìta l'è presapóch entùren ai 15 agn.
Endèl sècol XXI, i ricercadùr i è riàcc a 'n consènso quàze totàl sö l'ipòtezi che dà per probàbil fés che la demestegasiù la sàpe cuminciàda piö che óter per adatasiù spontànea del cà a vìver arènt a l'òm piötòst che per la volontà de l'òm.[1]. Chèsta tendènsa la sarès duzìda al fat che per el cà l'ìa vantagiùs vìver tacàt a l'òm perchè 'l costàa méno fadìga troà de maià a stà coi òm piötòst che a vìver al stàt salvàdech.
In di agn l'òm l'ha selesiunàt dièrse rase de cà, piö de 300, e 'l laurà de selsiù l'è dré che l' và 'nacc amò al dé de 'ncö, ach se gh'è de regordà che la piö part di cà i è mia de rasa e per chèsto de sólet i è ciamàcc bastardì. Menimà tra i ràse de cà se regórda ol pastùr bergamàsch che l'è öna ràsa de cà de pastùr che la s'è uriginàda 'n Lumbardéa sö sö i mucc de la Pruìnsa de Bèrghem.


text:
Mar Sidchinaisa
- Mesemna, 17.2.2016, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 17.2.2016, 8:40, RTR
Ils Stadis Unids da l'America appelleschan da schliar il conflic en la Mar Sidchinaisa a moda paschaivla.
La Mar Sidchinaisa è – sco il num di – en il sid da la China. Ella sa chatta a l'ur dal Pacific ed ella è 90 giadas la surfatscha da la Svizra. Pia pulit gronda. La mar Sidchinaisa vala era sco la pli impurtanta via maritima dal mund. Ma tge problems datti insumma là? E pertge tut quellas dispitas per questa mar?


text:
Custanta da Apéry
La custanta d'Apéry sa la definiss cuma la valuur da la funziú zeta da Rieman par una valuur da la variàbil iguala a 3, Z(3):
Z(3) = 1,20205 69031 59594 28539 97381 61511 44999 ...
Ul nomm "custanta d'Apéry" al vegn dal fatt che ul matemàtich francées Rogé Apéry al demustrava, ul 1979, che Z(3) al è irazziunaal. Una espressiú pal càlcül da Z(3), gjamò cugnussüda par Euler, al è:
Al cuventa destacá che la custanta d'Apéry la pariss in vargü prubleem físich. Par esempi, la pariss da furma natürala int i tèrmin da seguunt e teerz úrden da la resú girumagnética dal eletrú (ul quozzieent intra ul sò mumeent dipulaar magnétich e ul sò mumeent angulaar).


text:
Nisa
Nisa (in Francéś Nice, a s lèś /'nis/) l'è na sità dla Frància meridiunàla ad 343.304 abitànt ch'la s cata in dal dipartimènt 'd gl'Alpi Marìtmi in dla regiòṅ dla Pruvénsa-Alpi-Còsta Aśùra. L'è divìśa in quarant'òṅ quartēr e l'è la quìnta più granda dal paéś. La s cata sōl da 'd là da i cunfîṅ lìgur dl'Itâglia.
A Nisa a s dascór un dialét ch'al s davśìna a 'l Ucitàn, al Nisàrd.
Al sò sìndic 'l è Christian Estrosi, dal partî ad sèntar-dèstra d'l UMP, in carga da 'l 2008.
Stòria
Nisa l'è stada na sità itagliàna in fiṅ da 'l medioevo. In dal 1388 la s è misa sóta la prutesiòṅ dla famìja di Savòia. L'à fat part dal Régn ad Sardéggna in fiṅ a 'l 1860 quànd l'è pasàda a la Frància par 'l ajùt ch'i tranśalpèṅ i ìvan dâ a 'l risurgimènt itagliàṅ.
Persunàǵ famóś ligâ a Nisa
- La tenìsta Alizé Cornet
- 'L eróe dal risurgimènt Giuseppe Garibaldi
- L'atōra Mylène Demongeot
Culegamènt estéran
Àtar prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Nisa


text:
Marmond
Morimond (Marmond in del dialett del loeugh; Morimondo in Italian) l'è on comun de la Provincia de Milan. Ghe viven 1 140 abitant. Morimond la se troeuva a sud de Milan, al confin con la Provincia de Pavia (comun de Casoraa Primm e de Vigeven), in su la sponda de dritta del fiumm Tisin.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
De l'epoca romana vegnen testimonianz de insediament coloniai in l'area del comun d'incoeu. On quai topònim di frazion el regòrda la presenza di Longobard.
La stòria successiva de Morimond l'è tutta intorna a quella de l'adia omònima e di mònegh cistercens che gh'hinn vivuu. Quella relazion chì l'è testimoniada anca del stemma comunal, che 'l rappresenta in la banda de sora ona mitra, segn del podè religios, el baston pastoral, vist che l'abaa prior el gh'eva dignità vescovil e ona spada, simbol del podè civil-giudiziari. In del XV secol de fatt la badia l'è diventada ona commenda. In la banda de sòtta del stemma el se troeuva on mappamond con sora ona cros, alter simbol de domini religios.
La fondazion de la prima gesa l'è del 1134, quand che i primm mònegh hinn rivaa del sitt de Morimond, arent a Digion. I fraa hann bonificaa l'area arent al Tisin, gh'hann faa su di canai d'irrigazion e hann trasformaa el territòri in d'ona zòna agricola fertil. In del 1182 l'è scominciada la costruzion de la gesa del dì d'incoeu.
Segond alter font el nòmm del loeugh el vegnaria di paròll frances moire mont ciovè mont in la palud, perchè l'abbadia l'è stada fasa su on còll in mezz a zònn paludos. In del XIV secol, bòna part di territòri arent a la badia eren proppietà de la gesa e ghe se trovaven numeros cassinn e costruzion de servizzi.
In del 1798, quand che l'è rivaa el Napoleon I, el monastee l'è staa soppress e 'l patrimòni coltural l'è andaa dispers. Al dì d'incoeu, grazie al suppòrt de la comunità local, l'attività religiosa e comunal de la badia l'è refiorida.
Anca al dì d'incoeu el patròn del comun l'è 'l San Bernard de Ciaravall, el fondador de l'ordin cistercens.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Marmond l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc


text:
22 04
Ol dé 22 de bril l'è 'l 112 ( 113 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 254 dé a finí l'an.
Ul dí 22 de bril al è ul dí da pòost 112 ( 113 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 254 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1296 - Alacant: Jaume II al conchesta la sità aj Castejà.
1866 - Andorra: Josep Cassal, vèscuf d'Urgell, ghe promülga la les nomenada de la "nöa reforma".
1990 - Catalunya: con nömeruse proteste, Felip de Borbú al va a Balaguer e Cervera, indóe al tö possessiú di títoj de Segnor de Balaguer e cunt de Cervera; daspus da chèst al visita Montblanc.
2004 - Ryongchon (Corea): ol s·cjoch de du tren càrgacc de gasolina ghe causa debòt du sentenér de mort e plö d'ü miér de fericc.
2010 - In del Gólf del Mèsico la s-ciòpa fò öna piatafùrma per ol petròle ciamada Deepwater Horizon de la società Transocean, ólta 122 méter che la se tróa a 50 chilòmeter da i còste de la Lüisiana. L'è ü di piö bröcc dizàster ambientài che ghe sìes mai capitàcc, dezà che per dé e dé s'ghe rìa mia a fermà 'l petròle che sènsa piö la piatafùrma 'l vé fò desperlü 'n del mar compàgn de l'aqua de ü tübo restàt sènsa 'l sò rübinèt. Per fermà 'l petròle prima che l' rie 'nfìna sö i còste del la Lüisiàna se pènsa de brüzàl.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1724 - Königsberg (Prössia, Zermania; adess Kaliningrad, Rössia): Immanuel Kant, filòsof Todèsch (m. 1804).
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1994 - Nöa York (Stat de Nöa York, SÜA): Richard Nsson, president di Stacc Ünicc (n. 1913).
2003 - Paris (Fransa): Eunice Kathleen Waymon, cognossida come Nina Simone, cantant de jazz, soul e gospel Stadünidenca (n. 1933).
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sant Caius (o Gai) de Dalmàssia)
Sant Agapit I, papa
A i culture de l'Öròpa orientala al è ol dé di creatüre màsiche o moströse, come i vampir.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Muntagna (SO)
Muntagna (nom ufizial in talian: Montagna in Valtellina) a l’è un cumün italian, de la regiun Lumbardia, in Pruincia de Sundri.
Al gh'ha 3 032 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 48,6 km² e ona densità de 62 ab./km².
A l’è tacaa a Busaja, Capösg, Sciür, Faed, Lanzada, Piateda, Pendulasch, Punt, Sundri, Spriana, La Tur, Tresiv.
Pruverbi in dialet muntagnun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Tussin tusséta la ciama caséta.
- I è tücc prufessur cun la pel di òtri.
- Quand la Quaresma la tuca i trii mes, al fa sü roba anch i sces.
- De marz de sicür el cold l'è amò ün poo scars.
- ...
- Gnè 'l cold gnè 'l fregg ai ha mai mangiad i lüv.
- El bröd se 'l mord brica.
- Quand che i fema i va a cunfesàss, ai ghe dis al preved i pecaa di oltri.
- Tre fema ind la cà ai va ben: üna viva, üna morta e üna petürada sü la porta.
- I magagna e la cativeria ai g'ha i pé; ai va, ai va ma pö ai turna indré.
- Cume gh’è miga galéna senza bech, gh'è miga persona senza difet.
- Scüier la calenda, ciaier el mes.
- El ladrun, per sladràl, per la betula s'ha a ciapàl.
- La fema espertina la fa sü el lecc a la matina, quela pultrunenta la fa sü el lecc e la se indurmenta.
- Nu se pò s'ciüdà dulz se s'ha l'amar in buca.
- Per fà, s'ha da ess pregn.
- Sut l'aqua fam, sut la nev pan.
- Chi völ vaghi, chi nu völ mandi.
- Chi nu rassega nu fa ass.
- S'ha da cred metà de quel che se ved e gnent de quel che se sent.
- Al gh'è miga 'na bela scarpa che cun l'andà del temp la nu diventi sciavata.
- Quand che se g'ha vöja de parlà, l'è mej tas giù.
- S'ha da stà a sentì tücc e pö fà cume s'ha vöja.
- A fà diversi di oltri se ciapa giù del mat.
- Ai vegg al ghe rincress murì perchè ai ne impàra üna tücc i dì.
- A Milan quel che i fa miga incö ai le fa duman.
- A 'stu mund s'ha da savé sarà 'n ögg e dervì quel oltru.
- Se se cumenza a fà l'ost e 'l fraa cercot, nu se desmet ciü.
- A fàgh del ben a l'asen se ciapa la cua sül müs.
- Se te völet che 'l Signur te guardi, van a lecc dubòt e leva sü tardi.
- Al busagg senza furtüna, d'estaa 'l suu, d'inveren la lüna.
- L'è mej rump scarpa che lenzö.
- La fam la cascia fö el lüv da la truna.
- Valtelin pecatur, senza Madona e senza Signur, i ha brüsad la crus de legn per fà büj i castegn.
- I cavii de la cupa i fa verì la buca.
- A vestì un pal, al par un cardinal.
- Mangià da crepà, stà mal da murì.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Muntagna l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Deu Ra
In la mitulugía egízzia, Ra (scrivüü anca Re u Rah) al è ul Déu dal Suu d'Heliòpoli, creaduur süpremm. Al pudeva parí in furma da qualsavöör altru deu, però al sa distingueva pal diisch sulaar in sül cuu.
A causa da la suva impurtanza, ga sa tribüissen diveers stòri e miit luunch la Stòria. Par esempi, a partí da la quinta dinastía, al sa füsiuna cul deu Amon, par deventá Amon-Ra. Ra al è staa pàdar di dò primm divinitaa, Shu i Tefnut e gran-pàdar da Geb i Nut, i fiöj di quaal i-era Osiris e Isis, Seth e Nephthys, respetivameent.


text:
Rio Grande do Sul
Al Rio Grande do Sul 'l è an astàt federàl dal Brazil. La sò capitàl l'è Porto Alegre.
Cuntegnüü
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I prìm a rüà 'n chèla tèra ché i éra stàt i gesùiti spagnói an dal 1627, ma la lùr prezénsa an da la regiù l'éra düràda gna 80 àn perchè i era stàt casàt fò da la Curùna Portughésa che la rivendicàa 'l pusès dal fütür Rio Grande do Sul. Anche a tegnì cünt da töt chèst, le lòte pör al dominìo dal teritòre i è düràde ànfina 'n dal 1801.
Al Rio Grande do Sul al g'à ìt an ruòlo da 'mpurtànsa an dai mòt rüvolusionàre brazilià che i 'l vedìa püsé che despès pròpe mè teàtre da le riólte. Apò Giüsepì Garibaldi 'l g'ìa partecipàt a chèi mòti ché.
Pupulasiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Öna da le caraterizasiù da la pupulasiù dal Rio Grande do Sul l'è pròpe 'l vèser furmàda principalmént da persùne da urìgin europea (portughés, italià e tudèsch an magiurànsa). An particulàr g'éra imigràt ana möcia da lumbàrt (pruìnse da Cremuna, Mantua, Brèsa, Bèrghem) e véneti (pruìnse da Vicènsa, Treviso e Verùna): pararèse 'nfàti che tra 'l 1875 e 'l 1914 i éra rüàt an chèla tèra ché tra i 80 e i 100 méla italià, e püsé da 'l 80% i vegnìa pròpe da chèste dù regiù[1].
Mè testimugnànsa dal valùr da chèst'imigrasiù ché gh'è apò i nóm da le cità: Nova Schio, Nova Bassano, Nova Bréscia, Nova Treviso e Nova Pádua; i è töi dai ciàr riferimént a la prezènsa da véneti e lumbàrt an da la micro-regiù Caxias do Sul e an dai sò dintùrne[2].
I dialèt parlàt dai s-ciàt che i rüà lé dal Nort da l'Italia i s'éra apò cunservàt töi an an prìm mumént, ma dòpo, quànt le relasiù tra i vàre migrànt i éra dientàde püsé fòrte, al véneto al g'à cuminciàt a ciapà fòrsa e 'l è dientàt ana vera e própe lèngua frànca tra i italià che i vivìa lé. Anche se al dé d'ancó i abitànt i pàrla da solèt an portughés, argǜ 'l cunós amò chèla varietà là da Véneto brazilià. Stès discùrs pör al Riograndenser Hunsrückisch, ana variànt dal dialèt Hunsrückisch, parlàt dai disendént dai migrànt tudèsch.
Geugrafìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al Rio Grande do Sul al cunfìna a nòrt con 'l astàt brazilià da Santa Catarina, a süt da 'l Uruguay e a òvest con l'Argentìna. A èst 'l è 'nvéce bagnàt dal Océano Atlàntich.
Ana caténa da muntàgne la traèrsa al süt dal teritòre, la divìt anche 'ndù sa fà i aleamént, a ovest da le muntàgne sa aléa i pégure e a süt i àche. A èst anvéce sa pól truà dù grànt lagüne: la Lagoa dos Patos e la Lagoa Mirim.
I fiöm dal Quaraí e da 'l Uruguay i è i cunfì naturài tra 'l Rio Grande do Sul, 'l Uruguay e l'Argentìna.


text:
Candyman - Terrore dietro lo specchio
Candyman - Terrore dietro lo specchio (Candyman - Terōr da drē da 'l spèć) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 1992 ad Bernard Rose trat da 'l racònt The Forbidden ad Clive Barker. Al gh'à abû dū séguit: L'inferno nello specchio (Candyman 2) dal 1995 e Candyman - Il giorno della morte dal 1999. 'L è stâ girâ in Inghiltèra e in di Stat Unî, specialmènt a Chicago.
Custâ òt migliòṅ ad dòlar a 'l incìrca, al film al 'n à pò purtâ a cà da piò ad vint-sinc.
Sunt
L’Helen Lyle (Virginia Madsen) l'è na studènta dl'università ch'la pòrt' avànti di studi dal tradisiòṅ di tèmp 'd al dè 'd incō. Méntar l'è drē a far dal dmandi a di ragàs dascurénd dal superstisiòṅ, la vèṅ a cgnusénsa dna legénda ligàda a 'l persunàǵ ad Candyman (Tony Todd). Chi lò 'l éra 'n négar ad nóm Daniel fiōl 'd un séruv dla Luiśiàna. P'r al fat ch'al fus anc brâv a dipìnśar, 'n óm pîn ad bèsi e pruprietàri ad dimóndi fónd al 'l iva ciamâ par far 'n artràt a sò fiōla Caroline ma pò al ròbi i aṅ tòlt na piga difarénta, c'n i dū śōvan ch'i èṅ dvintâ amànt e lē gravda. Un quèl dal gènar a n psiva minga èsar pardunâ: tut al paéś al s éra mis a dar-'g adòs turturànd-al e tajànd-ag via na maṅ c'n un śghét ruśnènt. Impinî pò ad mēl, 'l è stâ lasâ murìr sóta soquànti bréschi, quaciâ da 'n sam ad béghi rabìdi. A s cònta che na parsòna, guardànd-'ś in un spèć e dgénd par sinc vòlti al sò nóm, la sarés bòna 'd arciamàr da 'l nòstri bandi “Candyman”, ch'adès al gh'arév 'n anśinèl a 'l pòst dla maṅ, ma a cóst dla vita.
Dòp ès'r andàda in dal pòst in dua Daniel 'l éra stâ cupâ in alóra, ciamâ Cabrini-Green, e avér-al ciamâ da drē da 'n spèć, dla gint la taca a pèrdar la vita. Al brut 'l è ch'la pulisìa la créd ch'la sia stada pròpria l’Helen a masàr-i.


text:
Donna Summer
La LaDonna Andre Gaines, cgnusùda méj cuma Donna Summer (Boston, 31 ad Dicémbar dal 1948 – Venice, 17 ad Maǵ dal 2012), l'è stàda na cantànta americàna. I gh'ìvan dâ al scutmâj ad Queen of Disco par via di sucès muśicài da discutéca di an Stanta.
Biugrafìa
La LaDonna Andre Gaines la nas la nòt ad San Silvèstar dal 1948 a Boston, tèrsa ad sèt fiōi. In dal 1968 la lasa cà par stablìr-as in Germâgna in dua l'iva catâ 'n pòst par lauràr in dla versiòṅ tedésca dal musical Hair. La sa spóśa cun Helmut Sommer, cgnusû a Mònag 'd Bavéra, e sèg la gh'à na fiōla, Mimi. Donna la decìd ad tōr al nóm 'd art ad Summer ch'al sarés la tradusiòṅ in ingléś ad Sommer (al vōl dir Istâ).
In dal 1974 la taca a lauràr insém a 'l itagliàṅ Giorgio Moroder (ch'al gh scrivarà dimóndi canti famóśi), e la rigìstra al sò prim braṅ ad sucès, The Hostage, mis dèntar a 'l LP Lady of the Night.
'L an dòp l'è la vòlta ad Love to Love You Baby par la sò cà discugràfica nóva, la Casablanca Records. Al sìngul umònim l'è pasâ a la stòria par la sò vóś, pîna ad śnum da ninéta.
In dal 1977 la canta òṅ di sò braṅ più famóś, I Feel Love, sìngul dal disc I Remember Yesterday. In dal nòstar paéś ch'la cansòṅ lè la rèsta par daśdòt stmani in di prim déś pòst in clasìfica, dvintànd anc al quìnt 45 gir più vindû d'l an. Di àtar artìsta, in di an sucesìṿ, i l'aṅ cantànda anca lōr: Madonna, Whitney Houston, Robbie Williams, Moby e anc John Frusciante di Red Hot Chili Peppers.
Ma i sucès par lē i n finìsan minga lè. Difàti in dal 1979 'l è al tùran 'd Hot Stuff (mis dèntar a 'l àlbum Bad Girls) ch'al gh dà 'n Grammy Award e 'l è famóś anc p'r èsar stâ druâ in dal film Full Monty quànd di sénsa lavōr ad Sheffield i s càvan śò dal tut in frònt a dal dóni par catàr sù di bèsi.
La cantànta la dvénta la prima artìsta a piasàr tri àlbum dópi ad fila a 'l prim pòst quànd la fà gnir fóra On the Radio.
In dal 1980 la pasa a la Geffen Record ch'la gh fà mulàr lè Moroder e Bellotte par pasàr cun Quincy Jones. Insém a lò la fà gnir fóra al disc Donna Summer, cun dèntar i braṅ Love Is in Control (Finger on the Trigger), The Woman in Me e State of Independence. Par lē quél lè l' è pròpria un perìud ad cambiamènt parchè la sa spóśa par la secónda vòlta, cun al cantànt di Brooklyn Dreams, Bruce Sudano.
In di prim an Utànta la sò stéla la sa śmòrsa un pôc par pò turnàr a brilàr incóra cun She Works Hard For The Money e al sìngul This Time I Know It's for Real dal 1989.
In di an Nuànta la sarnìs ad far di duét (òṅ cun la Liza Minnelli ma anc cun la Barbra Streisand) e dal cover (la canta anc Con te partirò 'd Andrea Bocelli).
In dal 2004 la gh la cava a finìr in dla Dance Music Hall of Fame, insém a i Bee Gees e a Barry White.
Malàda da tèmp 'd un càncar a i palmòṅ, la Donna Summer la mōr al 17 ed maǵ dal 2012, a ssanta-tri an, in dla sò cà a 'l mâr davśèṅ a Venice, in sla còsta òvest dla Flòrida, quànd incóra l'éra drē a lauràr a 'n àlbum nóṿ[1].
Discugrafìa
Àlbum e Racòlti
- 1974 Lady of the Night
- 1975 Love to Love You Baby
- 1976 A Love Trilogy
- 1976 Four Seasons of Love
- 1977 I Remember Yesterday
- 1977 Once Upon a Time
- 1978 Live and More
- 1979 Bad Girls
- 1979 On the Radio - Greatest hits
- 1980 The Wanderer
- 1982 Donna Summer
- 1983 She Works Hard for the Money
- 1984 Cats Without Claws
- 1985 The Summer Collection
- 1989 Another Place and Time
- 1991 Mistaken Identity
- 1994 Endless Summer - Donna Summer's greatest hits
- 1994 Christmas Spirit
- 1996 I'm a Rainbow (rigistrâ in dal 1981)
- 1999 Live and More... Encore
- 2003 The Journey - the very best of donna summer
- 2008 Crayons
Nòti
- ↑ La mùśica l'è in lut: l'è mòrta la Donna Summer, regìna dla disco music Ilgiornale.it, 17 ad Maǵ dal 2012


text:
Ida (muntagna de la Grecia)
Ol mut Ida (cognusìt ach cóme mut Idha, Ídhi, Idi, Ita e Psiloritis) l’è ‘l mut piö ólt de l’ìsola de Creta, l’ se tróa ‘n de la prefetüra de Retimo e l’è ólt 2.456 méter söl lièl del mar.
Ol mut l’éra sacro ‘n de la mitologéa gréca a Rea, moér de Cronos e màder de Zeus; sèmper segónt ol mito ol Zeus l’ sarès istài scondìt pròpe söl mut Ida per fal mia troà dal padèr che ghe piasia magià i sò s-cècc.
Chèsto mut Ida l'è de mia confónt col mut Ida di bande de Troia ‘ndóe 'l Paride l’ menàa a pascolà i pégore e l’à giudicàt la piö bèla tra Atena, Era e Afrodite.


text:
Ragüsa (RG)
Ragüsa (Ragusa 'n italià; Raùsa 'n sicilià; Raguse 'n francés) l'è öna sità de la Sicilia che la fà pò pruinsa; l'è suernominada "la sità di pucc", ma ach l'ótra Sicilia e l'ìsola 'n de l'ìsola per la sò situasiù econòmega e sociala che l'è töt ün óter laùr rispèt al rèst de la Sicilia; Ragüsa l'è de fati la sità piü sciùra de la Sicilia e öna di piö sciùre del meridiù de la Repüblica Italiana.
La se tróa sö i mucc Iblei e la se tróa a 20 chilometèr da la còsta a mesdé (sud) de la Sicilia.
La sità l'è stacia bötada zó töta in del 1693 da ü teremòt e l'è pò stacia facia sö de bèl nöf. Da chèsta disgrasia l'è isè nasida öna gran bèla sità baròca che 'nsèma a Noto e a la sò al, che i è 'n de la isina pruinsa de Catania, l'è patremóne de l'ümanità de l'Unesco.
Quando i l'à facia sö de bèl nöf i è naside dò sità: Ragüsa de sura sö l'altipià e sóta Ragüsa Ibla, facia sö sura la ègia Ragüsa medieala.
Personacc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Loredana Cannata, 1975, atùra
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Saint-Aubin
Saint-Aubin a l'è un cumün svizzer del distret de Broye, in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.90 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1445 abitant.
El cumün de Saint-Aubin al se tröva a una altitüden de 471 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Avenches (VD), Delley-Portalban, Domdidier, Missy (VD), Vallon, Villars-le-Grand (VD).
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit Ufizial (Franzés)


text:
Aztech
I Aztechi i era una di grandi populaziun preculumbiani, la pusè viva quan chi ie entrac en cuntat cunta i Spagnol. I se ha svilupat en la regiùn mesoamericana del Mesic dal tresent fin al cincent.
En nahuatl, la lengua di i'Aztech, "Aztec" el vul dì "quel che'l ven de Aztlàn", na regiùn mitica en del nord del Mesic. I Aztech i se riferivan a se stes cuma Mexica o Tenochca: l'us dela parola "aztechi" cuma termine generic per designà tuci quili genti acumunadi da tradiziun, abitudini religiun i lengua ai Mexica lè stac intrudutt dal geografu tedesc Alexander von Humboldt per fa na distinziun cunta gli attuali mesican.
L'etimologia dela parola Mexica l'è incerta. Alcun'i iputizza che la sia la parola Nahuatl che la vol di Sô, altri i pensa che la posi deruvà dal num del cundutier Mexitli. Altri amò i dis che'l se po tratà de'n tipu de pianta che la creseva dinta'l Lach Texcoco. Leon Portilla'l sugeris che'l podia stà per "umbelic dela luna" dal Nahuatl metztli (luna) e xictli (umbelic).


text:
Battaglia de la Beresina
La Battaja de la Beresina l'è stada on sconter armaa in tra i Frances e i Russ, combattuda in di dì che vann del 26 al 29 de november del 1812.
Quell che 'l restava de la Grande Armée de Napoleon (49.000 soldaa e alter 40.000 personn minga bonn de combatt) l'era dree a retiràss invers l'ovest. I esercit russ, comandaa de Peter Wittgenstein, Michail Kutuzov e Pavel Čičagov, con 140.000 omen, hann cercaa de bloccàggh el passagg arent al fiumm Beresina (al dì d'incoeu in Bielorussia) e fà foeura i Frances ona voeulta per tutt.
El primm problema per el Napoleon l'è rivaa quand, dopo vess rivaa in sù la Beresina, l'ha viduu che 'l fiumm l'era minga giazzaa, e donca el podeva nò fàggh passà sora i sò omen. El dì dopo (el vintisett), l'è scominciada la battaja.
El pont pussee vesin l'era staa traa giò, ma el general Jean-Baptiste Eblé l'ha ditt de vess bon de fànn sù vun noeuv. L'important a l'era de dàggh protezion a lù contra el Čičagov, che 'l se trovava al de là del fiumm. El maresciall Oudinot a l'è andaa a sud per proteggel e i genier de l'Eblé hinn riessii a mett giò on ponton de cent meter.
La cavallaria francesa l'è passada de corsa per organizzà e defend ona testa de pont. I frances hann miss giò on alter pont e hann faa passà anca i cannon. L'è staa appena in temp, perchè 'l Čičagov l'ha capii el sò error e 'l s'è slanzaa invers i 11.000 frances giamò passaa al de là de la Beresina.
A mezzdì el Napoleon e la soa guardia hann passaa el ponton. Lilinscì el problema l'è staa quell de fà passà anca l'altra part de la retroguardia, che l'era dree a combatt contra i omen del Wittgenstein.
A la bassora vun di ponton l'è staa s'ceppaa, ma i omen de l'Eblé hinn staa bon de giustàll prima de sera. El maresciall Davout e i soldaa de l'Eugeni de Beauharnais hann passaa el pont. In sù l'altra banda i restava domà i soldaa del maresciall Oudinot.
Despoeu de la mezzanott, anca l'Oudinot l'è passaa de l'altra banda del pont, e inscì i Frances hann poduu suttà la retirada. I frances aveven perduu 25.000 omen in del combatt e alter 20.000 in de l'aqua giazzada. Alter 10.000 hinn staa coppaa di cosacch intant che se retiraven.


text:
Mulhouse
Mulhouse (parnonzia milanesa: mulôs; in todesch: Mühlhausen; in alsazian: Mehlhüsa, parnonziaa [mɪlˈhyːsə]; in olandes istoregh: Mulhuizen) l'è ona città de la Francia oriental.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La città la se troeuva dent a la region de l'Alsazia, departement del Reno de Sora. L'è traversada del fiumm Ill (todesch: Ell). L'è spartida in quatter canton.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 58 prima de Crist la pianura che gh'è in tra l'Ill e i Vos'gi l'ha veduu 'na battaja in tra Giuli Ceser e 'l german Ariovist.
El nomm de la città el solta foeura per la prima voeulta in del 803 tant 'me Mulinhuson (che 'l voeur dì i cà di molin). La s'è sviluppada in duu nucli: vun el partegniva ai vescov de Strasburgh, l'alter ai Hohenstaufen. In del 1223 i cittadin hann traa giò el castell del vescov. Sotta l'imperador Rodolf I d'Asburgh Mulhouse l'è vegnuda ona città libera, cognossuda anca 'me "Republega de Mulhouse". In del 1512 la città l'è passada ai Svizzer, e l'ha tolt part a la lotta contra i canton cattolegh in del 1523. In del 1586 la s'è destaccada de la Confederazion e l'è vegnuda ona republega neutral. In del 1798 on plebiscito l'ha votaa per giontàss a la Francia. L'è staa inscì fina al 1871, quand Mulhouse e tutta l'Alsazia hinn passaa a la Germania, e l'è restada todesca fina a la fin de la I Guerra Mondial.


text:
13 01
Ol dé 13 de zenér l'è 'l 13 dé de l'an del calendare gregorià; manca 353 (354 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 13 de zenér al è ul dí da pòost 13 dal an dal calendari gregurian; i manca 353 (354 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Nomm dal dí in difereent dialett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Gjuntée un nomm!
- 1714 - Arbúcies (la Selva): i foorz Catalann i trà gjo i burbònich int una bataja cjamada combat d'Arbúcies (guèra da Sücessiun).
- 1966 - arcipèlagh Juan Fernández (Cili): al adota ul sò nomm atüaal; fin alura sa al eva cjamaa arcipèlagh Robinson Crusoe.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 2004 - Joan Reventós, pulítich Catalan, fundaduur dal PSC e ex-presideent dal Parlament de Catalunya.


text:
Idrògen
L'idrògeno (del grech hydor, aiva e gennasin, generà) l'è 'n element chìmich. L'è identificàt col sìmbol H e 'l g'ha nömer atòmich Z=1. L'è l'elemeent piö lezér e piö bondànte de l'üniverso (75% de la màsa e 90% del nömer de àtomi), quaze töcc sota fùrma del sò izòtopo sènsa gne 'n neütrù (pròsio).
Cunsideràt come elemènt pùro, e mìa endena quach ótra molécola, el pöl prezentàs en tré fùrme:
- en cundisiù standard, come gas biatòmich (H - H) sènsa culùr e sènsa udùr, fàcil a tacà föch; l'idrògeno gasus el g'ha 'n pónt de ebulisiù de apéna 20.27° K e 'n pónt de füziù de 14.02° K. L'idrògeno gasuus l'è furmàt de du àtomi tacàcc ensèma per mès de 'n ligàm covalènt sèmplice, endoche i dù àtomi i mèt en cümü i sò eletrù;
- en cundisiù de àlta presiù (come se pöl troà endèla part centràla dei pianéti gigàncc) el ciàpa 'n caràter de metàl;
- en cundisiù de presiù bàsa fés (come 'ndèl spàsio deèrt) el pöl pò a ezìster come gas monoatòmich.
L'idrògeno elementàr el g'ha 'na gran emportànsa per l'üniverso 'ntréch, le reasiù de füziù nücleàr che g'ha löch al dedét de le stèle le part de l'idrògeno, per furmà i vari elemèncc piö gréf e complès che vé dòpo endèla tàola periòdica.
L'idrògeno gasùs en cundisiù normài l'è 'na miscéla de dò fùrme diferènte: òrto-idrògeno e pàra-idrògeno che g'ha spin contràre; de sòlet, el 25% de le molécole i è de fùrma pàra, el rèst òrto. le dò fùrme le g'ha caraterìstiche fìziche en bris diferènte (per ezèmpe, el pónt de ebulisiù el càmbia de 0,1 K).
Cuntegnüü
Aplicasiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'idrògeno l'è dopràt per divèrsi procès indüstriài:
- prudusiù de amonìaca;
- idrogenasiù de gras per l'indüstria alimentàr;
- prudusuù de metanòlo;
- produsiù de àcido clorìdrich;
- carbürant per sèrte tìpi de mutùr;
- en fùrma líquida, endel setùr dei supercundutùr;
Compòscc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aisebé che l'idrògeno en fùrma molecolàr H2 l'è mìa tat reatìf en cundisiù normài, el fùrma 'na möcia de compòscc co la magiorànsa dei elemèncc chìmich. Se conós miliù de idrocarbür, ma i se 'nzènera mìa per reasiù dirèta del idrògeno elementàr col carbònio. L'idrògeno el pöl furmà compòscc coi elemèncc piö eletronegatìf, compàgn dei alògeni (fluòro, clòro, bròmo, iòdio) o coi calcògeni (osìgeno, sùlfer, selénio); en chèsti compòscc, l'idrògeno el ciàpa 'na càrica parsiàl pusitìva per vìa de la polarità del ligàm covalènt. Quan che 'l se önés al fluòro, al osìgeno o al azòto, l'idrògeno el pöl partecipà endena modalità de ligàm mìa covalènt ciamàt "ligàm idrògeno" o "put de idrògeno", che l'è fondamentàl per la stabilità de tàte molécole biològiche. L'idrògeno el pöl apò furmà compòscc co elemèncc meno eletronegatìf, compagn dei metài o semi-metài, endei quài el ciàpa 'na càrica parsiàl negatìva. Chèsti compòscc i è ciamàcc idrùri.
L'idrògeno el fùrma 'na gran varietà de compòscc col carbònio. En conseguènsa de la prezènsa de chèsti compòscc endei éser vivèncc, chèsti compòscc i è denuminàcc compòscc orgànich; el stüde de le proprietà de chèsti compòscc l'è la finalità de la chìmica orgànica, e 'l stüde del contèst dei organìsmi vivèncc l'è denuminàt Biochìmica. Segónt sèrte definisiù, i compòscc "orgànich" i g'ha bezògn de la prezènsa de carbònio per véser ciamàcc isé ma mìa töcc i compòscc del carbònio i vé cunsideràcc orgànich (per ezèmpe el monòsido de carbònio, o i carbunàcc metàlich.
En quach ezèmpe de compòscc covalèncc importàncc che conté l'idrògeno i è: l'amonìaca (NH3), l'idrazina (N2H4), l'àiva (H2O), e 'l peròsido de idrògeno o àiva osigenàda (H2O2), el sulfuro de idrògeno (H2S), etc.
Izòtopi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'idrògeno l'è l'ünech elemènt che i sò izòtopi i g'ha nòm diferènt de l'elemènt bàze:
- Pròsio: l'è l'izòtopo piö cümü en natüra; el sò nùcleo l'è furmàt apéna de 'n prutù e nisü neütrù. Isé 'l pròsio el rezülta furmàt de 'n prutù e de 'n eletrù che ghe gìra entùren.
- Deutério (D): el sò nùcleo l'è furmàt de 'n prutù e 'n neütrù. En natüra se 'l tróa endena percetuàl che va del 0,0184 al 0,0082% (IUPAC).
- Trìsio (T): el sò nùcleo l'è furmàt de 'n prutù e du neütrù; l'è sintétich e radioatìf.
- Idrògeno-4: l'è stat sintetizàt per mès del bombardamènt del trìsio con dei nùclei de deutério a àlta velocità; l'è mìa stàbil, e 'l decàt per emisiù de neütrù conden perìot de smezamènt de 9.93696x10-23 segóncc. El g'ha 'n spin de 2-.
- Idrògeno-5: scuprìt endel 2001, entat che i scensiàcc i éra dré a bombardà 'n àtomo de idrògeno con de ióni gréf. El decàt per emisiù de neütrù conden perìot de smezamènt de 8.01930x10-23 segóncc.
- Idrògen-6: el decàt per emisiù de neütrù conden perìot de smezamènt de 3.26500-22 seguunt.
- Idrògen-7: creàt endel laboratóre RIKEN (article) en Giapù.
I valuut marcaa cunt # a inn valuur stimaa, minga calculaa sperimentalmeent. Istèss per i valuur de spin.
Perícul[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'idrògen al taca fööch cunt facilità; al gréma a l'ària per furmà aqua, e al reagíss de viulénza cunt ul flüòor e ul clòor per furmà idrüür. L'aqua pesànta l'è tòssica per quasi tütt i spéci viveent, anca se ga vöör bévenn tànta.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al paar ca l'idrògen l'è staa preparaa püür per la prima völta dal scénziaa Theophratus Bombastus von Hohenheim, cugnussüü cumè Paracèls, quaand l'à mis'ciaa metàj e àciit; in tütt i modi, al s'è minga curgiüü ca quèll ca l'è vegnüü föra l'era idrògen de bun.
In del 1671 ul Robert Boyle l'à descrivüü la reazziun de dü tuchèj de fèr cunt àcit mòll, ca g'à vüü cumé resültaa idrògen; in del 1776 ul Henry Cavendish a gh'è reüssii cunt mercüri e àcit. Ul Cavendish a l'è staa ul primm ca l'à cunsideraa l'idrògen cumé sustànza e ca l'à capii ca a l'ària al cumenciava a gremàss a furmà aqua. Püssee taart, pròpi per quèla resun chí, ul Lavoisier l'à recugnussüü l'elemeent e l'à ciamaa idrògen.
Ul seguunt isòtup de l'idrògen, ul deütéri, l'è staa descuveert in dii ann '30 del '900 dal chímich Harold C. Urey; la descuvèrta del trízzi, ul tèrz isòtup, l'è vegnüda da lí a un quaj ann.


text:
Brignà
Brignà (nòm uficiàl en italià: Brignano Gera d'Adda) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la Géra d'Ada, chèl tòcc de la média pianüra bergamasca apröf al cunfì co la pruinsa de Milà che storicàmènt l'à sèmper fai part del Ducàt de Milà e l'è mia stacc sóta la Serenisima.
El g'ha 'na popolasiù de 6 031 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 11,8 km² e 'na densità de popolasiù de 511 ab./km²
Ol paìs l' se tróa a 18 km de la sità e a 131 méter söl lièl del mar e 'l cunfìna coi cümü de Careàs, Castèl Russù, Cològn, Lürà, Morèngh, Pagassà, Spirà e Treì.
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol palàs Visconti ciamàt pò Palàs Ècc o Castèl.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Brignà l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Bìgui
I bìgui (bìgul a 'l singulàr, bigoli in itagliàṅ) 'l è un prim piàt tìpic vènet ma ch'a s fà anc in dla Lumbardìa urientàla (Mantṿàṅ e Bresàṅ) e in dla basa mudnéśa.
I pàran di spaghét ma più grôs. Par far i bìgui a gh vōl:
- 400 g ad farìna biànca "0"
- 4 óṿ
- un tuchèṅ ad saŀ
Al prim quèl da far 'l è ad mét'r insém chi ingridiènt lè, misćiànd-i par bèṅ, faghénd 'n impàst e pò dòp a gh'è da insfilsàr-al dènt'r a 'n tórć. La pasta śala la pasa par na rudèla ad brónś tuta śbuśìda e acsè i vènan fóra i bìgui.
Prima ad mét'r-i sù, cundénd-i cun dal sûg ad carna, a gh'è da far-i sugàr p'r un pôc ad tèmp.


text:
Mestruasiòuṅ
El mestruasiòuṅ egl'ìn la vgnùda fóra 'd sanghev da 'l ùter edla dòna e gl'ìn quìli ch'i finìsen tùt al cambiamèint mensìl edla só pansa se lē la nn'è mìa stèda ingrevdèda. Al sanghev pers al n'è èter che 'l desfèr-es, cmandê dai ormòun, edl endométri edl ùter, che ogni soquànt 27/28 dè al s arcànbia se 'l n'è mìa servî p'r al crèser ed 'n embriòun. El mestruasiòuṅ i gh'i àn tùti el dòni in dla só etê fèrtil, fóra ch'i 'n gh'àpien un quèlc distùreb c'ma 'd tròpa magrèsa o na quèlc patulugìa.
Quand la ragasóla la dvèinta ragàsa, vers i só dòdes o trèd'ś an, la taca a 'vér-egh el mestruasiòuṅ, e quistichè i la cumpagnaràn in dla só vita 'd dòna per tùt al tèimp ch'la nn'armagnarà mìa in stêt, e infintànt ch'la nn'andrà in menopàvśa vers i só 50 o 53 an.
In dal tèimp ed chi 3 o 5 dè ch'i se ślunghen el mestruasiòun, a gh'è biśògn che la dòna la dróva di asorbèint per catèr sù al sànghev pers e n'stèr mia lè a macèr i vistî.
Vóś lighèdi
Ligàm a fōra
- (IT) D' in dû al deśvìn al só nòm ins a etimo.it
- (EN) (formê pdf) "Serchènd ed capìr la tó fertilitê" in sìm'a la reda


text:
Cauch
Cauch (Cauco) a l'è un cumün svizzer del distret de Moesa. in del Canton Grison. Al gh’ha pressapoch 35 abitant e una süperfiss de 10.89 km², e al se tröva a una altitüden de 992 meter sura al livel del mar.
El cumün de Cauco a l'è tacaa ai cumün de Arvigh, Biasca (TI), Lostal, Osögna, Rossa, Santa Maria, Selme, Soazza, Verdabi.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La gesa de Cauco l'è menziunada la prima volta in de l'ann 1497. El paes l'eva part del cumün de Squadra de Calanca fina l'ann 1851 e dopu l'è devegnüü indipendent.[1]
L'andament storegh de la popolazion de Cauco l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]


text:
San Bortol (CO)
San Bòrtol (San Bortol in del dialett del loeugh; San Bartolomeo Val Cavargna in Italian) l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l cunta 1 027 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 11,1 km² e ona densità de 93 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Carlasc, Cusin, Garzee e San Nazzar.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de San Bortol (CO) l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Balabi
Balabi (nom ufizial in italian Ballabio) al è ün cumün cun 4 069 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 15,0 km² e ona densità de 271 ab./km² de la Pruvincia de Lecch, vesin al capplöch.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Balabi l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Saint-Imier
Saint-Imier a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Giüra Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega francòfuna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 20.96 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 4771 abitant.
El cumün de Saint-Imier al se tröva a una altitüden de 820 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Sonvilier, Villeret, Muriaux, Le Noirmont, Les Bois, Le Pâquier (NE), Villiers (NE).
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Wald (ZH)
Wald a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Hinwil, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 25.25 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 9 223 abitant.
El cumün de Wald al se tröva a una altitüden de 763 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Dürnten, Eschenbach (SG), Fischenthal, Goldingen (SG), Hinwil, Rüti. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Galeria de foto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
-
-
-
-
-
-
Jonatal i.e. Jona (river) valley
-
Bachtel as seen from Batzberg
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Media relaa a Wald ZH al Wikimedia Commons
- Sit ufizial


text:
In the Cut
In the Cut (In dal taj) 'l è 'n thriller eròtic americàṅ dal 2003 dla Jane Campion trat da 'n rumànś dla Susanna Moore ciamâ Dèntar.
La Nicole Kidman, ch'la gh'iva da far la part dla Frannie, l'à pò decìś ad tiràr-'s indrē, tgnénd a drē sōl a la prudusiòṅ e lasànd-la a la Meg Ryan ch'la s cava via i pagn dla ragàsa "àqua e savòṅ" par giràr un film malnét asè.
Al film, custâ dódas migliòṅ ad dòlar, 'l à finî cun 'l ardupiàr-i.
Sunt
La Frannie (Meg Ryan), insgnànta ad létri ad New York ch'l'è drē a butàr śò soquànti paròli ch'i fànan part dal linguàǵ bas druâ in di quartēr malfamâ dla sità par dar vita a 'n disiunàri ad "slang", la vèṅ farmàda da 'l investigadōr ad pulisìa Giovanni A. Malloy (Mark Ruffalo) ch'al gh'à da indagàr su 'l masamènt dna dóna ardùta a pès in un giardèṅ davśèṅ a cà sua.
La Frannie la sira prima l'iva vdû na còpia ciulàr in un bar, cun lē ch'la gh'iva i cavìi rós cuma la vitma e lò un tatuàǵ cumpàgn a qvél dal pulisiòt, la pénsa ch'al prév èsar pròpria Malloy al sasèṅ ma la n al para minga via quànd pò qvést chè al gh fà la cōrt. La gh và anc a lèt.
Al killer al và avànti e al cópa anc la sò surelàstra, la Pauline (Jennifer Jason Leigh), e anc da gl'atri ragasōli. Persuàśa ch'al manìac al sia pròpria Giovanni e dòp èsar dvintàda n'imbariagòsa p'r al daspiaśēr, la dóna la gh śibìs n'atra nòt spurcaciòna quànd invéci la gh vōl far un tîr. Quànd lò al riva a cà sua e al s cava śò, lē la gh mét al manéti a i pōls, in dal méntar ch'la cur via par denusiàr-al.


text:
Agnieszka Radwańska
L’Agnieszka Radwańska, (Cracòvia, 6 ad Mars dal 1989, IPA: [aɡˈɲɛʂka radˈvaɲska] scólta'l chè) l'è na tenìsta pulàca ch'l'è stada la nùmar dū dal mónd (al 9 ad Luj dal 2012). L'è élta 172 cm e la péśa 56 chilo.
L'è stada la prima tenìsta pulàca bòna ad vìnsar un turnèo in dal sircùit più grand (in sal cimènt ad Stucólma, in d'l Agóst dal 2007 cóntar la Vera Duševina) e anc la prima dal sò paéś a guadagnàr almànc un migliòṅ ad dòlar, rivànd anc a muciàr-an sù ùndas.
In dal Luj dal 2013 l'asuciasiòṅ catòlica pulàca ciamàda «A m vargógn briśa ad Geśù» la l'à casàda via da i sò iscrìt parchè lē, fra i sò mémbar da 'l 2011, l'iva decìś ad far-as tōr śò cavàda śò da la rivìsta Espn[1].
Caréra
In dla sò caréra l'à vins dódas turnèo WTA (nóṿ in sal cimènt, cun anc dū Premier Mandatory, Pechîṅ 2011 cóntar l'Andrea Petković e Miami 2012 cóntar la Marija Šarapova).
A 'l inìsi dal 2013 l'à purtâ a cà in dal gir dna stmana dū tìtui a Auckland e Sydney, chè dand la paga a la Dominika Cibulková par 6-0 6-0. Par cóntar l'à mulâ par strada quàtar tìtui in finàl, i prim dū lasànd-i a la Svetlana Kuznecova e pò, in dal 2012, pardénd a Wimbledon 1–6 7–5 2–6 cóntar la Serena Williams e a Tokyo 0-6 6-1 3-6 cóntar la Nadia Petrova.
Finàli in di Gran Slam
Culegamènt estéran
Nòti
- ↑ Radwańska nuda in sna rivìsta, casàda via da l'asuciasiòṅ catòlica pulàca Corriere.it, 15 ad Luj dal 2013


text:
Cà
Par cà a s dascór dna strutùra basta ch'a sia, druàda da 'l óm par quaciàr-as durànt al dè e la nòt (par magnàr, punsàr o durmìr) e in dua a viṿ tuta la famìja in gènar, dal vòlti cun anc dal bèsti.
La cà la pōl èsar da par lē (s'l'è ad lus la s ciàma vila) o insém a di atri in un cundumìni o in un palàs. In cal caś chè la tōś al nóm 'd apartamènt. Dal nòstri bandi al cà i èṅ fati druànd dal prédi, di matòṅ e dal cimènt ma in di àtar paéś i s pōlan druàr di àtar materiài cum al légn.
Par tiràr sù na cà a gh vōl al parmés. Un tècnic ('n inśgnér, 'n architét o un geométar) al gh'à da far un prugèt e pò purtàr la dmanda in cumùn p'r avér al parmés ad custruìr. Cun cal fój ad carta lè, al pruprietàri al pōl finalmènt dar inìsi a i lavōr. Quànd la cà l'è prònta, a gh'è da scrìv'r-la in catàst (Agensìa dal Teritòri), druànd i còdas A/1/A/9 p'r al cà (a secónd dal finidùri e dal valōr), C/2 p'r al cantìni e al sufìti e C/6 p'r i garàǵ.
Ambînt
In na cà i s pōlan catàr chi ambînt chè:
- Bśól/Balcòṅ/Teràsa: i èṅ di spasi a i piàṅ élt avèrt ad sōvar (esénd sénsa téǵ) ch'i vaṅ da 'd là dla sàguma d'l edifìsi e i sarvìsan par ciapàr dl'ària ad fóra. I s càtan da spés in di cundumìni
- Àndit: 'l è 'l ambînt da in du a ś vèṅ dèntar
- Salòt/Salòṅ/Tinèl: 'l è 'l ambînt in du a s pasa al dè
- Cuśìna: 'l è 'l ambînt in du a s fà da magnàr; quànd 'l è pìcul, al s ciàma Cuśinòt
- Sala da pranś: 'l è 'l ambînt in du a s magna
- Curidōr/Andavèṅ: 'l è 'l ambînt druâ par pasàr da na cambra a n'atra
- Bagn/Lìcit: 'l è 'l ambînt druâ par lavàr-as o p'r andàr ad còrp o pisàr
- Lavandarìa: 'l è 'l ambînt in du a s lava i pagn
- Cambra da lèt: l'è la cambra in du a s dòrum o a s pònsa
- Tanabùś: 'l è 'n spasi pìcul ch'al sarvìs par métar via dla ròba
- Garàǵ: 'l è 'n spasi in du a s mét dèntar la màchina
- Cantìna: 'l è 'n ambînt frésc in dua a n s viv minga ma ch'al sarvìs par métar via di śavàj o di àtar lavōr. Al s cata sèmpar a 'l piàṅ tèra di edifìsi o anc più sóta incóra
- Sufìta: 'l è 'n ambînt ch'al s cata a 'l ùltim piàṅ, còmad par métar via la ròba
- Tasèl mòrt/Tasèl: 'l è 'l ambînt ch'al s cata sóta 'l téǵ
- Mansàrda: 'l è un tasèl mòrt in du a s pōl vìvar
Manéri ad dir
- (EGL) A cà mia, (IT) A parer mio; secondo me.
- (EGL) Avèr-ag na cà cun tut i còmad, (IT) Avere una casa agiata.
- (EGL) Tgnìr la testa a cà, (IT) Essere molto ragionevoli.
- (EGL) Ès'r ad cà, (IT) Essere di casa, quand a s è dimòndi amìg ad na famìja.
- (EGL) Andàr in cà, (IT) Andare in cucina.
- (EGL) Mè a stâg chè ad cà[1], (IT) Io abito qui.
- (BLG) Al n'è brîṡa tótt a cà[2], (IT) ’L è 'n pò mat.
- (MUD) Al gh'à la cà gòtica coi scùr zài (batùda da dìr in fuga tùta 'd un fiâ :-D ), (IT) Ha la casa gotica con gli scuri gialli.
Àtar prugèt
- Wikiquote contiene citazioni di o su Cà
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Cà
- Wikizionario contiene la voce di dizionario «Cà»


text:
Michèl Maria Giambelli
Artìcol in dialët piaṡintëin
Michèl Maria Giambelli (Flèr (BS) 23 ed mèrz dal 1920 - Bragança do Pará, 26 ad dicëimbar dal 2010) l'è stä un prèt Barnabita e Vèsc católic italián, vèsc emèrit ad la Diocesi ad Bragança do Pará, in Brasil dal 10 d'aprìl dal 1996.
Biugrafia[modifica | mudéfica la surzéia]
Nasìd a Flèr, in pruìncia ad Brësa, al 23 ad märs dal 1920, l'è stä urdinä prèt barnabita al 4 ad lüi dal 1943.
Cunsacrä vèsc ad Guamá al 21 d'aprìl dal 1980, quand la diocesi l'ha cambiä nùm in Diocesi ad Bragança do Pará, l'è dvantä al prìm vèsc ad la növa diocesi. Al s'è ritirä al 10 d'aprìl dal 1996.
Da emèrit, Mons. Giambelli a l'è stä caplän dl'Uspadäl Santo Antonio Maria Zaccaria a Bragança do Pará, fin a la sò mòrt, al 26 ad dicëimbar dal 2010.


text:
Pernambuco
Artìcol in dialët piaṡintëin
Pernambuco (in Portoghês: Estado do Pernambuco) l'è voin d'i 26 Stä Federäi dal Brasil, c'al cunfëina a Nord cul Paraíba e cul Ceará, a Ovest cul Piauí, a Sud cui Stä dl'Alagoas e d'la Bahia. Al fa part ad'la Regòn dal Nordeste e la sò capitäla all'è Recife.
Al fa part ad'la Regiòun Nordeste.
In dal 2010 al g'hava 8.796.032 abitänt e 'na süparfìs ad 98.311,616 km2.
Futugrafii[modifica | mudéfica la surzéia]
Parsònn nasìdi in dal Permabuco[modifica | mudéfica la surzéia]
Ligàm ad föra[modifica | mudéfica la surzéia]
- Governo do Estado do Pernambuco – Guèrn dal Stä ad Pernambuco


text:
El Cairo
El Càiro (القاهرة/al-Qāhira, ufizialment, in arab; مصر/Miṣr püssee infurmalment; Masr in de la prunüncia lucal; Cairo in ingles; Le Caire in frances; Cairus in latin) a l’è la capital de l'Egit.
A l'è anca la prima cità egiziana per pupulaziun, cun pressapoch 15 miliun d'abitant (2002), e vüna di cità püssee grant del mund.
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A El Cairo al passa el Nil. La sua zona uraria a l'è dò ur a est del meridian de Greenwich.
Persunagg famùs[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Bassem Youssef: dutùr e còmich
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Càiro a l’è gemelaa cun:
- Stucarda, Germania
- Istanbul, Türchia
- Khartoum, Sudan
- New York, Stat Ünì d'America
- Rahim Yar Khan, Pakistan


text:
Le Breuil (FR-69)
Le Breuil l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-meridiunàla. El fa part del cantù de Bois-d'Oingt, del circondàre (arrondissement) de Villefranche-sur-Saône e del dipartimènt del Rodano.
El g'ha 'na popolasiù de 459 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 5,63 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 225 méter a 'na altèsa màsima de 391 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Tujetsch
Tujetsch a l'è un cumün svizzer del distret de Surselva. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 1693 abitant e una süperfiss de 134 km², e al se tröva a una altitüden de 1450 meter sura al livel del mar.
El cumün de Tujetsch a l'è tacaa ai cumün de Airolo (TI), Andermatt (UR), Disentis/Mustér, Gurtnellen (UR), Medel (Lucmagn), Quinto (TI), Silenen (UR).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tujetsch l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1237 col nom de Thiuesch.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Situazion linguistega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La lengua ufiziala del cumü de Tujetsch l'è 'l rumanc, chi parlaa in d'una variant del sursilvan da squas tüta la popolazion, cume l'è anca indicaa in de la tabela chi desutta, relativa ai ültim censiment:
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial
- Tujetsch in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Sedrun in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Tschamut in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Macedonia
La Macedonia (MakeдoHиja in macedun) a l'è un paes de l'Europa balcaniga.
A l'è tacada al Kosovo, a l'Albania, a la Serbia, a la Bülgaria e a la Grecia.
La capital a l'è Skopje.
La gh'ha una süperfiss de 25.713 km² e una pupulaziun de pressapoch 2 miliun d'abitant.
La fa part di Naziun Ünii cun la denuminaziun FYROM (Former Yugoslav Republic Of Macedonia, var a dì Ex Repüblica Iuguslava de Macedonia; in macedun: ПopaHeшHa JyrocлoBeHcka Peпyблиka MakeдoHиja, Poranešna Jugoslovenska Republika Makedonija).
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Macedonia (nom ufizial: Peпyблиka MakeдoHиja) a l'è una repübliga.
El president a l'è el Gjorge Ivanov (del 2009).
El Prim Minister a l'è el Nikola Gruevski (del 2006).


text:
Rheinfelden (DE-BW)
Rheinfelden l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Friburgh. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Lörrach. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 62.84 km² e 'ndel Dicember 2012 la gh'ìa 'na popolasiù de 31 926 abitàncc.
La cità la se tróa sö la spónda todèsca del fiöm Réno, a 'na altèsa de 280 méter sura 'l leèl del mar, en mira a la cità svìsera omònima, endèl Canton Argovia. Le dò cità i éra ünìde prìma che Napuliù Bonapart 'l stabilìes el cunfì 'ntra Germània e Svìsera söl fiöm Réno endèl 1802. Amò 'ncö le dò bànde i è ligàde del pont de vìsta sociàl e econòmich.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Adis
L'Adis o anca Ades (Adige in italian; Etsch in tudesch e bavares; Adesc in ladin; Adis in trentin; Adexe in venezian; Athesis in latin) l'è un fiüm che'l nass in di Alp de'l Norditàlia, arent al Pass Resia (Reschenpass) in de la volta Val Venosta (Obervinschgau) in de la pruvincia de Bulsan e finiss in del Mar Adriatich arent a Chioggia.
El so basin imbrìfer el gh'ha una süperfis de 12.100 chilometer quadráa e 'l quata tüta la regiun del Trentin-Südtirol e anch un toch de'l Venet meridiunál. Cunt i sò 409 chilometer l'Ades l'è 'l segund fiüm püssée lungh de tüt Italia.
Dré al sò percórs el streèrsa le cità de Trènt, Verùna, Legnago, Cavarzere, Chioggia e 'l ghe pàsa derènt a Meran, Bulsan e Rovereto.
La àl endóche 'l scór la ciàpa nòm diferèncc a segónt de la zòna: l'è Val Venosta 'ntra la sorgènt e Meran, la se ciàma Val d'Adige 'ntra Meran e Trènt, pò dòpo la ciàpa nòm de Val Lagarina 'ntra Trènt e Verùna e 'ndèla part finàl el scór endèla Val Padana 'nfìna a sbotàs endèl mar.
I sò aflüèncc piö 'mportàncc i è:
- el Rambach, de le bànde de Glorènsa (BZ);
- el Passer, de le bànde de Merano (BZ);
- l'Isarco (o Eisack) de le bànde de Bolzano;
- el Noce d ele bànde de Zambana (TN);
- l'Avisio de le bànde de Lavis (TN);
- el Fersina de le bànde de Trènt (TN);
- el Leno de le bande de Rovereto (TN).
Galerìa de fóti[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
-
De le bànde de Naturno, co la Feruvìa Merano-Malles en prim pià
-
A Trènt, col mut Calisio
-
A Rovereto, conflüènsa del torènt Leno endèl Ades
-
-
El percórs en Val Lagarina ést del Córen d'Aquilio, söl sfónt el Lach de Garda
-
A Verùna
-
A sud de Bonavigo
-
A l'entràda 'ndèla pruvincia de Rovigo a nord de Badia Polesine
-
A San Martino di Venezze, località Penìzola


text:
Salisburgh
Salisburgh (Salzburg in tudesch; Såizburg in bavares; Salisburgo in italian; Salzburgo in spagnö e purtughes; Salzbourg in frances; Solnohrad in cech; Soľnohrad in sluvach; Solnograd in sluven) a l'è la capital del stat austriegh del Salisburghes. Al gh'ha una pupulaziun de pressapoch 150.000 abitant. La cità a l'è famusa perchè chì a l'è nassüü el Wolfgang Amadeus Mozart.
A Salisburgh al passa el fiüm Salzach.
La cità la fa part di cità patrimoni de l'ümanità de l'UNESCO: sit interessant a hinn:
- el Palaz Mirabell (Schloss Mirabell)
- la cità vegia (Altstadt)


text:
16 01
Ol dé 16 de zenér l'è 'l 16 dé de l'an del calendare gregorià; manca 350 (351 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 16 de zenér al è ul dí da pòost 16 dal an dal calendari gregurian; i manca 350 (351 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Nomm dal dí in difereent dialett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Gjuntée un nomm!
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1387 - Barcelona: Joan I ul Cazzaduur al istaura ul títul da Duc da Montblanc, cuncedeent cheest títul a sò fradell Martí.
- 1641 - Barcelona: Pau Claris al pruclama la Repüblega Catalana sota la prutezziun da Francja, malgraa íntal giir d'una semana al gh'arà da recugnuss la suvranitaa da Luiis XIII da Francja (guèra di Segaduur).
- 1716 - Catalunya: ul Consejo da Castísula, in nomm dal rei Felip V, ga al prumülga ul Decret da Nova Planta, che al anessiuna ul paées a Spagna cuma territori cunchistaa e ul lassa sota aministrazziun militara, e al n abuliss tüti i istituzziun da suvranitaa pulítega (guèra da Sücessiun).
- 1930 - Barcelona: sa ga inaugura ul cungjuunt d'edifizzi muderniist da l'Hospital de la Santa Creu i de Sant Pau.
- 27 aC - Roma: Utavi Augüüst al receef ul títul d'Augüüst par paart dal Senaa ruman, vargott ch'al signífica la delegazziun da tüti i funziun dal Statt in la suva persona: al scumenza l'Imperi Ruman.
- 1979 - l'Iran: ul scja Mohamed Reza Pahlevi al scapa dal paées cun la famèja e s'al esília al Egitt, indúe al murirà ul 27 07 dal an dapress.
- 1992 - Citaa da Mèssich ([[Mèssich di representaant dal guvèern salvadureench e dal FMLN ga i signa i Acòort da Chapultepec, ch'i ponn fin a una guèra civil ch'a l'era drée a dürá da dúdas agn.
- 2003 - Cap Canaveral (la Florida, SÜA): equipagjaa par 7 astrunàut, sa ga lanzarà ul darée traspurtaduur spazziaal Columbia, ch'al s·cjuparà in plen guur ul primm da febrée, turnaant indrée a la Tera.
- 2004 - Tòkio (ul Gjapun): 30 suldaa da i foorz d'autodefesa Gjapunesa i va fö vèers l'Iraq par s'integrá (insema a 20 militaar da la forza aèria ch'i era gjanmò là) int i trupp da la cualizziun anglu-americana che la ucüpa cheest paées: a l'è la prima missiun fö dal Gjapun da la Segunda Guèra Mundiala.
- 2005 - Croàzzia: Stipe Mesic -da tendenza liberala, cul süpòort dal céntar e ul céntar-manzina- al töö la càrega da presideent dal paées par la segunda völta, cunfruntaa a la ministra Jadranka Kosor, da la Uniun Democràtica Croata (HDZ).
Bucarest (Rumania): Adriana Iliescu al deventa la màdar plüü vegja fin adess partureent a 66 agn una tusa, cuncepida cun fecundazziun in vitro, che sa la cjamarà Elisa Maria. | Arbela (ul Kurdistan): la insurgenza Irachiana la fa s·:cjupá una vetüra a la bumba aprööf la sée dal Parlameent autònum kurd e ga la pròvuca sett mòort.
- 2006 - Monròvia (Libéria): Ellen Johnson-Sirleaf, vadagnadura di elezziun dal 11 11 dal an da prima, la töö pussessiun cuma presidenta dal paées.
- l'Iran: ul guveern ga al pruibiss i ativitaa da la CNN.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1901 - Banes (Cuba): Fulgencio Batista, militaar e pulítich cuban, ditaduur, cap dal statt da 1923 a 1959 (m. 1973).
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1891 - París (Francja): Clément Philibert Delibes, cugnussüü cuma Léo Delibes, cumpusituur Francées (n. 1836).
Fèest[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vigília da Saant Antoni Abaa, patronn da Mallorca; sa la célebra suratütt a Manacor, Son Servera, Artan, Sant Llorenç des Cardassar, Pollença, Muro, Capdepera e spezzialalment a sa Pobla, indúe sa va fö a diná aprööf la scendra di föögh.
La vigília da Saant Antoni anca sa la festegja a Canals (la Costera) indúe sa la fa una foguera gegant.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Mia vita - mia musica: cun Renata Geronimi
- Sonda, 16.7.2016, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 16.7.2016, 9:03, RTR
«Quel chor stat a mai propi a cor».
Renata Geronimi è fundatura e presidenta dal Chor masdo Alvra che po festivar quest onn ses giubileum da 20 onns. Dasper il chantar communabel en il chor taidla ella er fitg gugent radio ed ils chantauturs talians e franzos. Oriundamain è Renata Geronimi da Casti, viva però gia blers onns cun ses um e lur dus figls ad Alvagni. Ella ha 58 onns e lavura tar la Banca chantunala a Lai.
En l'emissiun «Mia vita - mia musica» raquinta Renata Geronimi da l'emprima platta ch'ella ha tadlà ad in tadlar e tradescha pertge ch'ils umens dal Chor masdo Alvra han gì difficultads cun ina chanzun dals Furbaz.
Redacziun: Rafael Müller


text:
Ratisbona
Ratisbona (Regensburg in tudesch; Rengscburg in bavares; Ratisbonne in frances; Ratisbona anca in italian, spagnö e purtughes; Ratisbon in ingles storich; Castra Regina in latin; Ratyzbona in pulach; Řezno in cech; Rezno in sluvach storich) l'è una cità de la Germania, che la gh'ha anca una famusa università antiga (induve l'ha insegnaa anca el papa Benedet XVI). L'è una cità de 120.000 abitant che la se tröva in del Land de la Baviera. A partì dal 2006 el center storich de la cità l'è staa deciaraa Patrimoni Mundial de l'Ümanità da l'UNESCO.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Bayerisches Landesamt für Statistik – Tabelle 12411-001: Fortschreibung des Beölkerungsstandes: Bevölkerung: Gemeinden, Stichtage (letzten 6) (Hilfe dazu)


text:
Luven
Luven (nom ufizial finn al 1943, e ancamò al didincö in tudesch: Luvis) l'è un cumün sguizzer del distret de Surselva in del Canton Grisun. El gh’ha pü u manch 199 abitant e una süperfiss de 6.83 km², e 'l se tröva a una altitüden de 998 meter sura 'l nivel del mar.
El cumün de Luven l'è tacaa ai cumün de Cumbel, Mundaun, Ilanz, Morissen e Sevgein.
Cuntegnüü
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Luven l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 765 cunt el nom de Lobene.[1]
L'andament istoregh de la pupulaziun l'è indicaa in de la tabela chi desuta:[1]
El Scüd del Paes[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Blasunadüra: una Bibia grisa (bianca) cunt sü i leter Alpha e Omega in negher. La Bibia in del sisgil del cumün la regurda la cunversiun del cumün intregh a la fee prutestanta.
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El cumün el se tröa in sül toch nordest del Piz Mundaun, pü u manch a düü chilometer a südovest de Ilanz. Sgiò de Luven se tröen i ruin del Castel Castelberg.
Pupulaziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La püpart de la pupulaziun la parla Sursilvan e l'è prutestanta.
De Vedè[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Gesa del paes l'è prutegiüda a nivel cultüral.
La pescia pü volta de l'intrega Sgüissera la se tröa in sül teritori del cumün e l'è ciamada de la gent Panera.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
(DE)
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial Mudel:Rm icon/(Todesch)
- Luven in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
14 03
Ol dé 14 de mars l'è 'l 73 ( 74 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 293 dé a finí l'an.
Ul dí 14 de mars al è ul dí da pòost 73 ( 74 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 293 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1899 - Barcelona: Bartomeu Robert i Yarzábal, plö cognossit come Dr. Robert, al è sernit síndech de la sità.
1993 - Andorra: se al sélebral referéndum con che s'apröa la pröma Costitüssiú del paes.
2004 - Spagna Ol Partit Sossialesta Operari Spagnöl PSOE al adagna i elessiú a i corte Spagnöle per masöransa relativa.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2001 - Reus (ol Baix Camp): Ramon Barnils i Folguera, periodesta Català.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Izà
Izà o Idà[1](Izano in Italià) l’è ‘n paìs da 2 014 abitàncc (dàto del Dicember 2015[2]) da la Pruincia da Cremuna. L'è tacàt ai cømü de Castigliù, Crèma, Fanénch, Fièsch, Madignà, Rumanénch e Salviróla.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Izà l'è mustràt in de la tabela ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Andrea Bombelli, Dizionario etimologico del dialetto cremasco e delle località cremasche, 1943.
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Novitads davart il Museum d'art dal Grischun
-
4'500 persunas a l’avertura dal museum d’art
Cun in act festiv e blera prominenza da la cultura e da l’economia è il tract nov dal museum d’art vegni inaugurà.
-
Avert per l'art – Il nov Museum d'art dal Grischun sa prepara
29 min, Cuntrasts dals 14.6.2016
-
Il program da l'avertura
L’avertura dal Museum d'art dal Grischun vegn festivada questa fin d'emna cun dis da las portas avertas.
-
Tge capita cun la passarella veglia dal museum d'art?
Gia dapi passa dus onns è la «Passerelle» deponida tar la «Bettlerküche» sin l'areal da deponia da la citad da Cuira.
-
Varianta «B» cumpara - fatschada dal museum d'art en 3 linguas
Sin las fatschadas dal Museum d'art a Cuira duai quai tuttina dar inscripziuns en tuttas trais linguas chantunalas.
-
Danunder vegn l'art en nos museums?
Museums en Svizra duain examinar schebain las ovras en lur museum èn art engulà.
-
Henry Carl Martin Bodmer è mort
Il mecen dal nov museum d'art dal Grischun è mort cun 84 onns.


text:
1Rü yexguma ga Ngechuchu rü Capernáũãrü ĩãnewa inaxũãchi. Rü Yudéaanewa naxüpetü rü ñu̱xmata natü ga Yudáü̃ãrü tocutüwa nangu. Rü yéma rü wenaxãrü naxca̱x nangutaque̱xegü ga duü̃xü̃gü. Rü nüma rü inanaxügü ga na nangúexẽẽtaexü̃ guxü̃gurüü̃. 2Rü ñuxre ga Parichéugü rü naxca̱x naxĩ ga na nüxü̃ yaxügüxü̃ca̱x yerü chixexü̃gu nananguxẽẽgüchaü̃. Rü yemaca̱x nüxna nacagüe, rü ñanagürügü: —¿Namexü̃ i cuxca̱x na wüxi ya yatü rü naxma̱xü̃ ínatáxü̃? —ñanagürügü. 3Rü nüma nanangãxü̃, rü ñanagürü nüxü̃: —¿Rü ṯacü yiĩxü̃ ga Moĩché pexü̃ muxü̃? —ñanagürü. 4Rü nümagü nanangãxü̃gü, rü ñanagürügü: —Moĩché nüxü̃ nixu ga na tama nachu̱xuxü̃ na wüxi ya yatü rü ínatámaxü̃, ega wüxi i popera i ta̱xgüpane ngĩxna naxãxgu —ñanagürügü. 5Rü yexguma ga Ngechuchu rü nanangãxü̃, rü ñanagürü nüxü̃: —Rü yema na taxúegama na pexĩnüẽxü̃gagu nixĩ ga Moĩché ga tama pexna nachúãxü̃ ga pexma̱xü̃ na ípetáxü̃. 6—Natürü noxriarü ügügu, rü Tupana nanaxü ga yatüxü̃ rü ngexü̃. 7—Rü ngẽmaca̱x ya yatü rü tá nanatü rü naẽna nixũgachi na naxma̱xmaã inaxã́ũxü̃ca̱x. 8—Rü ngẽmaãcü i ngẽma taxre rü ñoma wüxitama i duü̃xü̃rüü̃ tá nixĩgü. Rü marü tãũtáma taxre nixĩ, erü wüxi tátama nixĩ. 9—Rü ngẽmaca̱x taxucürüwa texé nügüna tayaxĩgachixẽẽ i ngẽma taxre i Tupana nügüna mugüxü̃ —ñanagürü. 10Rü yexguma marü ĩpatawa nangugügu, rü norü ngúexü̃gü rü wenaxãrü nüxna nacagüe naxca̱x ga yema. 11Rü Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —Rü yíxema tümama̱xü̃ ítáxe rü naĩ i ngemaã ãmaxẽ rü pecadu taxü ngĩmaã i ngẽma noxriü̃cü i tümama̱x. 12—Rü ngẽxgumarüü̃ ta, ega wüxi i nge íta̱xtegu rü naĩ ya yatümaã naxãtegu, rü ngĩma rü ta pecadu ixü —ñanagürü. 13Rü yéma Ngechuchuxü̃tawa tüxü̃ nagagü ta ga ñuxre ga buã̱xta na tüxü̃ yangõgügüxü̃ca̱x. Natürü ga yema norü ngúexü̃gü rü inanaxügüe ga tüxü̃ na yangagüxü̃ ga guxema tümaxãcüxegüxü̃ Ngechuchuxü̃tawa gagüxe. 14Rü yexguma yemaxü̃ nada̱u̱xgu ga Ngechuchu, rü naãẽwa nangu̱x, rü ñanagürü nüxü̃: —Chanaxwa̱xe i chauxü̃tawa naxĩ i buxü̃gü. ¡Rü tãxṹ i nüxna penachu̱xuxü̃! Erü Tupana ãẽ̱xgacü íixĩxü̃wa rü tümaca̱x nixĩ ya yíxema ñaã buxü̃gürüü̃ taxuü̃ma i chixexü̃xü̃ icuáxe. 15—Rü aixcüma pemaã nüxü̃ chixu rü texé ya tama wüxi i buxü̃rüü̃ Tupanaxü̃ yaxúxe na tümaãrü ãẽ̱xgacü yiĩxü̃ca̱x, rü tagutáma nagu taxücu i ngẽma naãne i Tupana ãẽ̱xgacü íixĩxü̃wa —ñanagürü. 16Rü nüma rü tüxü̃ naganagütanü ga guxema buã̱xta, rü tümaẽrugügu naxüme̱xãcüma ñanagürü tüxü̃: —¡Tupana pexü̃ rüngü̃xẽẽ̱x! —ñanagürü. 17Rü yexguma marü inaxũãchichaü̃gu ga Ngechuchu, rü yéma naxca̱x niña ga wüxi ga yatü. Rü nape̱xegu nayacaxã́pü̱xü, rü nüxna naca rü ñanagürü nüxü̃: —Pa Ngúexẽẽruü̃ ya mecüx, ¿ṯacü tá chaxüxü̃ na chanayaxuxü̃ca̱x i maxü̃ i taguma gúxü̃? —ñanagürü. 18Rü Ngechuchu nanangãxü̃, rü ñanagürü nüxü̃: —¿Tü̱xcüü̃, “Mecü” ñacurügü choxü̃? Erü Tupanaxĩcatama nixĩ ya mecü ixĩcü, rü nataxuma i to. 19Cuma rü marü nüxü̃ cucua̱x i Tupanaãrü mugü i ñaxü̃: “¡Tãũtáma cumáẽta, rü tãũtáma naĩ i ngemaã icupe, rü tãũtáma cungĩ́ta̱a̱x, rü tãũtáma doraxü̃ quixu i togüchiga, rü tãũtáma quidorata̱a̱x, rü tümaga naxĩnü ya cunatü rü cue!” ñaxü̃ —ñanagürü. 20Rü yexguma ga guma yatü rü ñanagürü nüxü̃: —Pa Ngúexẽẽruü̃x, rü chorü bucümatama meã chanaxaure i guxü̃ma i ngẽma mugü i nüxü̃ quixuxü̃ —ñanagürü. 21Rü yexguma ga Ngechuchu rü nüxü̃ nangechaü̃ãcüma nüxü̃ nadawenü, rü nanangãxü̃ rü ñanagürü: —Rü wüxixicatama cuxü̃́ nataxu. ¡Rü íixũ, rü namaã yataxe i guxü̃ma i curü ngẽmaxü̃gü, rü ñu̱xũchi togü i ngearü ngẽmaxü̃ã̱xgüxü̃na naxã i ngẽma curü natanü! Rü ngẽmaãcü tá cuxü̃́ nangẽxma i cuchica i daxũguxü̃ i naãnewa. Rü ngẽmawena rü marü name i chowe curüxũ —ñanagürü. 22Natürü nüma ga guma yatü rü nanaxi̱xãchiãẽ ga yexguma nüxü̃ naxĩnügu ga yema ore. Rü nangechaü̃ãcüma ínixũ, yerü namuxũchi ga norü yemaxü̃gü. 23Rü Ngechuchu rü nüxü̃ nidaugüãchi, rü ñanagürü norü ngúexü̃güxü̃: —Naguxchaxüchi tá nixĩ na Tupana ãẽ̱xgacü íyiĩxü̃wa na yachocuxü̃ i ngẽma dĩẽruã̱xü̃chigüxü̃ —ñanagürü. 24Rü naḇaixãchiãẽgü ga norü ngúexü̃gü namaã ga yema ore. Natürü ga Ngechuchu rü wenaxãrü namaã nüxü̃ nixu, rü ñanagürü: —Pa Chauxacügüx, ñuxãcü wüxi i guxchaxüchixü̃ nixĩ na Tupana ãẽ̱xgacü íyiĩxü̃wa na yaxücuxü̃ i wüxi i duü̃xü̃. 25—Rü aixcüma pemaã nüxü̃ chixu rü ñoma wüxi i cameyu na taxucürüwama wüxi ya ucumaxẽtüwa naxüpetüxü̃ãrü yexera narüguxchamaẽ naxca̱x i wüxi i duü̃xü̃ i dĩẽruã̱xü̃chixü̃ na yaxücuxü̃ i ngextá Tupana ãẽ̱xgacü íixĩxü̃wa —ñanagürü. 26Rü yexguma yemaxü̃ naxĩnüẽgu ga norü ngúexü̃gü, rü yexeraãcü naḇaixãchiãẽgü. Rü nügüna nacagüe, rü ñanagürügü: —¿Rü texé tá e̱xna tixĩ ya nayaxúxe i maxü̃ i taguma gúxü̃? —ñanagürügü. 27Rü Ngechuchu rü nüxü̃ nadawenü, rü nanangãxü̃ rü ñanagürü nüxü̃: —Yatügü rü taxuacüma nügü namaxẽẽ, natürü Tupanaãxü̃́ rü natauxcha i ngẽma, erü Tupanaca̱x rü nataxuma i ṯacü i guxchaxü̃ —ñanagürü. 28Rü yexguma inanaxügü ga Pedru ga na yadexaxü̃, rü ñanagürü nüxü̃: —Toma rü marü yéma tanawogü ga guxü̃ma ga torü yemaxü̃gü na cuwe tarüxĩxü̃ca̱x —ñanagürü. 29Rü Ngechuchu nanangãxü̃, rü ñanagürü: —Aixcüma pemaã nüxü̃ chixu rü texé ya chaugagu rü ore i maxẽxẽẽruü̃gagu tümapatana, rü e̱xna tümaẽneẽgüna, rü e̱xna tümaẽya̱xgüna, rü e̱xna tümaẽna, rü e̱xna tümanatüna, rü e̱xna tümaxãcügüna, rü e̱xna tümaãnegüna ngẽ́ma ixũxẽ, rü tá tanayaxu i tümaãrü natanü. Rü aixcüma ñu̱xma i ñoma i naãnewa rü tá tanayaxu i 100 e̱xpü̱xcüna ya tümapatagü, rü tümaẽneẽgü, rü tümaẽya̱xgü, rü tümaẽgü, rü tümaxãcügü, rü tümaãnegü. Natürü ngẽxgumarüü̃ tá ta tanayaxu i ngúxü̃gü i togü tá tüxü̃ ingexẽẽgüxü̃. Natürü yixcamaxü̃ra i daxũguxü̃ i naãnewa rü tá tanayaxu i maxü̃ i taguma gúxü̃. 31—Natürü muxü̃ma i nümaxü̃ i ñu̱xma ñoma i naãnewa duü̃xü̃gü wixpe̱xewa ügüxẽẽxü̃, rü daxũguxü̃ i naãnewa rü Tupana tá wixweama nanaxügüxẽẽ. Rü muxü̃ma i nümaxü̃ i ñu̱xma ñoma i naãnewa duü̃xü̃gü wixweama ügüxẽẽxü̃, rü daxũguxü̃ i naãnewa rü Tupana tá wixpe̱xewa nanaxügüxẽẽ —ñanagürü. 32Rü Yerucharéü̃waama naxĩ. Rü nüma ga Ngechuchu rü norü ngúexü̃güpe̱xegu nixũ. Rü nümagü rü naḇaixãchiãẽgü, rü yema togü ga duü̃xü̃gü ga wixweama ãgüxü̃ rü namuü̃ẽ. Rü Ngechuchu rü wenaxãrü noxrüwama naxca̱x naca ga yema 12 ga norü ngúexü̃gü. Rü inanaxügü ga namaã nüxü̃ na yaxuxü̃ ga ṯacü tá nüxü̃ na üpetüxü̃. 33Rü ñanagürü nüxü̃: —Pema nüxü̃ pecua̱x na marü ingaicaxü̃ na Yerucharéü̃wa ingugüxü̃. Rü ngẽ́ma rü duü̃xü̃gü rü tá chixri chomaã nachopetü. Rü paigüarü ãẽ̱xgacügü rü ngúexẽẽruü̃gü i ore i mugüwa ngu̱xẽẽtaegüxü̃na tá choxü̃ naxuaxü̃gü. Rü nümagü rü tá chomaã nanaxuegugü na chayuxü̃, rü tá ngẽma Dumacü̱̃ã̱xgüna choxü̃ namugü. 34Rü ngẽmagü tá nixĩ i chaugu idauxcüraü̃güxü̃. Rü tá choxna nacuaixgüe, rü tá choxna nanac̱uaixcagü, rü tá choxü̃ nayuxẽẽgü. Natürü tomaẽ̱xpü̱x i ngunexü̃guwena táxarü chamaxü̃ —ñanagürü. 35Rü Ngechuchuca̱x naxĩ ga Chaü̃tiágu rü Cuáü̃ ga Zebedéu nanegü, rü ñanagürügü nüxü̃: —Pa Ngúexẽẽruü̃x, tanaxwa̱xe i toxca̱x cunaxü i ngẽma ngü̃xẽẽ i naxca̱x tá cuxna tac̱axü̃ —ñanagürügü. 36Rü nüma rü nüxna naca, rü ñanagürü: —¿Ṯacü nixĩ i penaxwa̱xexü̃ na pexca̱x chanaxüxü̃? —ñanagürü. 37Rü ñanagürügü: —Rü ngẽxguma ãẽ̱xgacüxü̃ quingucuchigu, rü tanaxwa̱xe na wüxie i toma rü curü tügünecüwawa tarütoxü̃, rü togue i curü ṯoxwecüwawa —ñanagürügü. 38Rü Ngechuchu nanangãxü̃, rü ñanagürü nüxü̃: —Pema rü tama nüxü̃ pecua̱x na ṯacüca̱x ípec̱axü̃. ¿Rü pexü̃́ chi natauxchaxü̃ i na peyaxaxüxü̃ i ngẽma axexü̃ i üxchiüxü̃ i choma tá chixaxüxü̃? ¿Rü namaã chi peporaexü̃ i ngẽma ngúxü̃ i tá chingexü̃? —ñanagürü. 39Rü nümagü nanangãxü̃gü rü ñanagürügü: —Ngẽmáãcü, namaã tá taporae —ñanagürügü. Rü Ngechuchu nanangãxü̃, rü ñanagürü nüxü̃: —Aixcüma tá nixĩ i chauxrüü̃ peyaxaxüxü̃ i ngẽma axexü̃ i üxchiüxü̃ rü chauxrüü̃ ngúxü̃ na pingegüxü̃. 40—Natürü ngẽma chorü tügünecüwawa rü chorü ṯoxwecüwawa na perütogüxü̃ca̱x, rü tama cho̱xme̱xwa nangẽxma na pexna chanaxãxü̃, erü Chaunatü tá tüxna nanaxã ya yíxema tümaca̱x íyiĩxẽ —ñanagürü. 41Rü yexguma yemaxü̃ naxĩnüẽgu ga yema togü ga 10 ga ngúexü̃gü, rü Chaü̃tiágumaã rü Cuáü̃maã nanuẽ. 42Natürü Ngechuchu naxca̱x naca rü ñanagürü nüxü̃: —Pema nüxü̃ pecua̱x i togü i nachiü̃ãnegüwa rü nangẽxmagü i ãẽ̱xgacügü i nügü nacua̱xgügu na namexü̃ na nuãcü namuãxü̃ i norü duü̃xü̃gü. Rü ngẽma ãẽ̱xgacügü i taxü̃gü rü norü duü̃xü̃güarü yora nügü nixĩgüxẽẽ. 43—Natürü tãũtáma ngẽmaãcü nixĩ i petanüwa. Erü ngẽxguma texé naxwa̱xegu na guxããrü yexera na tiĩxü̃ i petanüwa, rü name nixĩ i noxri rü guxããrü ngü̃xẽẽruü̃ na tiĩxü̃. 44—Rü ngẽxguma chi texé i petanüwa naxwa̱xegu na tümamücügüeru na tiĩxü̃, rü name nixĩ i noxri rü guxü̃ma i tümamücügüarü ngü̃xẽẽruü̃ na tiĩxü̃. 45—Rü woo i choma i Tupana Nane na duü̃xü̃xü̃ chiĩxü̃, rü tama togü choxü̃ rüngü̃xẽẽxü̃ca̱x nixĩ i núma chaxũxü̃. Natürü núma chaxũ na duü̃xü̃güxü̃ charüngü̃xẽẽxü̃ca̱x rü naxca̱x ichanaxãxü̃ca̱x i chorü maxü̃, na ngẽmaãcü chanaxütanüxü̃ca̱x na norü pecadugüna ínanguxü̃xü̃ca̱x i muxü̃ma i duü̃xü̃gü —ñanagürü. 46Rü Yericúarü ĩãnewa nangugü. Rü Ngechuchuwe narüxĩ ga norü ngúexü̃gü rü muxü̃ma ga togü ga duü̃xü̃gü. Rü yexguma guma ĩãneãrü gu̱xwa nangugüchaü̃gu ga nüxna na ínachoxü̃xü̃, rü yéma namacüwawa narüto ga wüxi ga ngexetücü ga Bartiméũgu ãẽ́gacü ga Timéũ nane. 47Rü yexguma guma ngexetücü nüxü̃ ĩnügu ga Ngechuchu ga Nacharétucü̱̃ã̱x na yiĩxü̃ ga guma yéma üpetücü, rü inanaxügü ga poraãcü aita na naxüxü̃, rü: —Pa Ngechuchu ya Dabítanüxü̃x, ¡cuxü̃́ changechaü̃tümüü̃! —ñanagürü. 48Natürü muxü̃ma ga yema duü̃xü̃gü rü ínanangaxüchigüama ga na iyanangeáxü̃ca̱x. Natürü ga nüma rü yexeraãcü aita naxüama, ñaxü̃maã: —Pa Dabítanüxü̃x, ¡cuxü̃́ changechaü̃tümüü̃! —ñaxü̃maã. 49Rü yexguma ga nüma ga Ngechuchu rü inayachiãchi, rü ñanagürü: —¡Naxca̱x peca! —ñanagürü. Rü guma ngexetücüca̱x nacagü, rü ñanagürügü: —¡Nataãẽ rü inachi! Rü cuxca̱x nixĩ i nac̱axü̃ —ñanagürügü. 50Rü guma ngexetücü rü yexacü nanaña ga norü gáuxü̃chiru. Rü inayuxnagü rü Ngechuchuca̱x nixũ. 51Rü Ngechuchu nüxna naca, rü ñanagürü nüxü̃: —¿Ṯacü nixĩ i cunaxwa̱xexü̃ na cuxca̱x chanaxüxü̃? —ñanagürü. Rü nüma ga guma ngexetücü, rü nanangãxü̃, rü ñanagürü: —Pa Ngúexẽẽruü̃x, chanaxwa̱xe na chidauchixü̃ —ñanagürü. 52Rü yexguma ga Ngechuchu, rü ñanagürü nüxü̃: —¡Ẽcü, íixũ! Rü marü cuxca̱x nitaane erü cuyaxõ —ñanagürü. Rü yexgumatama ga guma ngexetücü rü nidauchi, rü Ngechuchuwe narüxũ ga namawa.
Copyright
Learn More


text:
Datura (müsica)
Datura l'è 'l nomm d'ün grüpp italiàn de musica dij discotech ("Eurodance") che se gh'ha metüü insèmm in del 1991. I sò cumpunent hin Ciro Pagano e Stefano Mazzavillani. Amparo Fidalgo la gh'ha cantàa ün frach de sò canzùn.
Cuntegnüü
El nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El nomm "Datura" el vegn da 'na pianta medicinàal del Messich duperàda daj striùn Yaqui in dij lùr rituaj mistich per rivà a la cugnusenza.
I cumpunent del grüpp gh'han tiràa scià 'stu nomm chì perchè hin apasiunàa de rob mistich, che gh'ha influenzàa ün frach de canzùn.
La cariera[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El grüpp l'è stàa fàa sü in del 1991, dopu che i müsicist Ciro Pagano (ch'el sunava la chitàra in del grüpp Gaznevada) e Stefano Mazzavillani (che gh'ha culaburàa cunt cantant cumè Patty Pravo,Ivan Cattaneo e i Righeira) gh'han incuntràa i DJ e produtùr de müsica Ricci e Cirillo. Dopu che gh'han firmàa ün cuntrat cunt la casa discugrafica "Trance Records", a la fin del 1991 gh'han fàa la canzùn Nu Style, in duvè la vus d'ün striùn la diseva el prugèt mistich e müsicàal dij Datura. La canzùn la gh'ha avüü ün bun success e l'è nàda denter in dij classifich del setùr.
In del 1992 l'è cuminciàa el grand success del grüpp: la canzùn Yerba del Diablo, pèzz de müsica "trance", gh'ha fàa vinc ai Datura el disch de or perchè gh'han vendüü 100.000 copij.
Dopu gh'han cuminciàa a sunà in dij discotech pussee impurtant d'Italia e gh'han metüü in pé ün spetàcul ch'el fàva venì in ment tücc i aspètt mistich dij canzùn, anca cunt la simulaziùn d'ün rituàal d'iniziaziùn in duvè duperàven anca incensi e pitùri. La cantànt Amparo Fidalgo la diseva in spagnöö dij fràas d'introduziùn in pussee de vüna canzùn.
In dal 1993 l'è stàa publicàa Devotion, cantàda da Billie Ray Martin (üna vòlta dij Electribe 101); 'sta canzùn chì l'è nàda denter i primm dès de la classifica dij disch pussee vendüü in Italia. In de l'istèss ann l'è vegnüü föra l'album Eternity, che gh'èva denter anca oler success cumè Passion, Mystic Motion, ma anca Devotion e la canzùn che la dà 'l nomm al disch.
In del 1994 i Datura han fàa la versiùn "Eurodance" de Fade to Grey, canzùn '"new wave" del 1980 del grüpp ingles Visage, cunt la culaburaziùn de Steve Strange, che'l gh'èva cantàa la versiùn uriginàal. In sü l'oltrapart deldisch gh'era la canzùn El Sueño, che gh'ha avüü ün frach de success in dij discotech e che l'èdiventàa anca ün cor cantàa in dij stadi. Dopu l'è stàa publicàa The 7th Allucination e i Datura hin stàa elegiüü cumè el grüpp de müsica "dance" de l'ann 1994.
In del 1995 i vann in de la casa discugrafica "Time Records" e fann venì föra la canzùn Infinity, fàda in colaburaziùn cunt i U.S.U.R.A., olter famùs grüpp Eurodance italiàn; in de l'istèss ann la vègn publicàda anca Angeli Domini, cantàda in latin da 'n cor che fa venì in ment i cant de gesa.
In del 1996 i Datura han fàa düü canzùn ispiràa ai religiùn: Mantra (buddism) e Voo-Doo Believe? (vudü), 'sta chì cantàda da Danny Losito dij Double Dee.
Olter success del grüpp hin stàa The Sign (1997) e I Will Pray (1998).
In del 1999, dopu la canzùn I Love to Dance (cantàda da Ben Volpelier Pierrot, üna vòlta cantànt dij Curiosity Killed the Cat) e dopu la mort del DJ Ricci, i Datura se gh'han ciapàa üna pausa; Pagano e Mazzavillani in 'stu temp chì gh'han fàa olter prugètt müsicaj.
Turnàj in del 2002, gh'han publicàa la canzùn Will Be One; in del 2004 gh'han fàa Summer of Energy]] in colaburaziùn cunt Gigi D'Agostino. Dopu i se gh'han dedicàa a fà nööf i lur canzùn vègi e a purtà innanz el prugètt ciamàa "Pezzi da 90" per fà scuvrì de nööf a tücc la müsica "dance" dij ann Nuvanta.
Members[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ciro Pagano
- Stefano Mazzavillani
- Amparo Fidalgo (cantànt, ciamàda anca "la Sciura dij Datura")
Culaburaziùn principaj[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Disch[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Album[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1993 - Eternity
Disch singul[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1991 – Nu Style
- 1992 - Yerba del Diablo
- 1993 - Eternity
- 1993 - Devotion
- 1994 - The 7th Allucination
- 1994 - Fade to Grey (part A) / El Sueño (part B)
- 1995 - Infinity
- 1995 - Angeli Domini
- 1995 - Mystic Motion '95
- 1996 - Mantra
- 1996 - Voo-Doo Believe
- 1996 - From Here to Eternity
- 1997 - The Sign
- 1997 - Passion '97
- 1998 - I Will Pray
- 1999 - I Love to Dance
- 2001 - Yerba del Diablo Part III
- 2002 - Will Be One
- 2004 - Summer of Energy


text:
East is east
East Is East (’L èst 'l è 'l èst) 'l è na cumèdia ingléśa dal 1999 ad Damien O'Donnell, chè a la sò prima òpra. 'L à vins al prèmi p'r al film mijór dâ da l'urganiśasiòṅ dla British Academy of Film and Television Arts.
'L è stâ preśentâ a la Quinzaine des Réalisateurs a 'l 52śum Fèstival ad Cannes.
Sunt
George Khan (Om Puri) 'l è 'n pachistàṅ ch'al viṿ vindénd di frit a Manchester cun la sò famìja ad sèt fiōi (siē masć) e la mujér Ella (Linda Bassett) ch'la stà sèg da vint-sinc an. I prubléma par lōr i tàcan quànd al fiōl più grand, Nazir (Ian Aspinall), ch'al prév èsar fnòć, al n vōl minga spuśàr la ragasōla dal sò paéś sarnìda par lò diretamènt da sò pàdar. La serimògna la và acsè a raméngo. Par George 'l è na vargóggna ch'al n pōl briśa cumpatìr-as e alóra al decìd 'd a n vlér piò Nazir, in cal méntar scapâ via, cuma fiōl.
La vita la và avànti par la famìja e adès 'l è al tùran dal pìcul Sajit (Jordan Routledge) parchè i gh'aṅ da tajàr-ag la pèla dla capèla dal sò pistulèṅ p'r èsar circuncîś. Chi lò al próa ad mét'r-as a l'arvèrsa ma a n gh'è vèrs.
A gh 'n è anc par Tariq (Jimi Mistry) e Abdul (Raji James), incóra put. George al vōl far-i spuśar-i cun al fiōli minga tant bèli dal sgnór Shah. Ma Tariq, ch'al và anc a divertìr-as in discutéca, al gh'à in tèsta sōl na ragasōla biànca sò vśina ad cà.


text:
Baden-Württemberg
El Baden-Württemberg l'è giü dei sédes stàcc (en todèsch: Land, pl. Länder) de la Repüblica Federàl de la Germània. L'è sitüàt endèla part Sud-ocidentàl de la Germània e 'l cunfìna a sud co la Svìsera e a òvest co la Frància. A èst l'è tacàt a la Baviéra e a nòrt l'è tacàt a la Renània-Palatinàto e a l'Assia.
La capitàl del Baden-Württemberg l'è la cità de Stocàrda.
Cuntegnüü
Südiviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Distrècc aministratìf[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Baden-Württemberg l'è spartìda 'n quàter distrècc aministratìf (en todèsch: Regierungsbezirke):
- Stocàrda (Stuttgart) (che g'ha per capitàl la cità de Stocàrda)
- Fribùrgo (Freiburg) (che g'ha per capitàl la cità de Fribùrgo)
- Karlsruhe (che g'ha per capitàl la cità de Karlsruhe)
- Tübinga (Tübingen) (che g'ha per capitàl la cità de Tübinga)
Circondàre e cità extra-circondariài[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I distrècc aministratìf i reönés 35 circondàre (Landkreise) e 9 cità extracircondariài (kreisfreie Städte):
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statistisches Landesamt Baden-Württemberg
- ↑ Arbeitslosenquoten im September 2010 - Länder und Kreise. In: arbeitsagentur.de. Bundesagentur für Arbeit, abgerufen am 30. Setèmber 2010.


text:
Saint-Gingolph (VS)
Saint-Gingolph a l'è un cumün svizzer del distret de Monthey, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 14.4 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 932 abitant.
El cumün de Saint-Gingolph al se tröva a una altitüden de 386 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Corseaux (VD), Novel (FR-74), Port-Valais, Saint-Gingolph (FR-74), Vevey (VD), Vouvry.
El cumün el ciapa dent la porzion svizzera de la citaa de San Gingólf, che l'è spartida 'ntra la Francia e la Svizzera del fiüm Morge. La part francesa (ucidentàla) l'è cugnussüda col nom de Saint-Gingolph, Haute-Savoie.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official website (Franzés)
- Swissinfo map


text:
Aesch (ZH)
Aesch a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Dietikon, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 5.24 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1 088 abitant.
El cumün de Aesch al se tröva a una altitüden de 540 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Arni (AG), Birmensdorf, Bonstetten, Islisberg (AG), Oberwil-Lieli (AG), Wettswil am Albis. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aesch l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1184 col nom de Asche. Dopu 'l secul XV l'eva de spess menzionaa col nom de Esch ennend Albis.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Aesch Online Official website
- Aesch in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Pokémon
Pokémon (ポケモン Pokemon) l’è una serie de videogioch giapunesa fada sö ind el 1996 del Satoshi Tajiri e püblicada de Nintendo. I protagunist dela serie i henn di muster imaginari ciamaa Pokémon. El grand sücess dela serie in tüt el mund l’ha purtaa ala creaziun de anime, film, manga, un giögh de carte culeziunabil, liber e tant gadget.
El nom[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El nom l’è un compost apologich, l’è de dir che l’è furmaa da dü parol ingles: Pocket Monster ('ポケットモンスター'Poketto Monsutā, «muster de sacocia»). Ind el principi, la cuntraziun gh’era per la dimensiun picinina del scherm del Game Boy: defatt duveva vess “Pockemon”, cume è pussibil videe ind el giögh de carte e nell’anime. A bun cünt s’è sernii de de tö via la “c” per evitaa cunfüsiun e anca per ragiun cumerciai ligaa al’esistenza de Monster in my pocket. Ind el nom gh’è la litera acentada “é” minga per indicaa i acent, che gh’henn no in ingles e nianca in giapunes, ma per faa diferenza da la parnunzia, per esempi, del verb ingles “to poke”, e per faa videe che la “e” de Pokemon l’è minga muta.
Videogioch[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I videogiögh de Pokémon han vendüü, al 2009, püssé de 190 miliun de copi. Ind el 2010, dumaa in Giapun, i henn staa vendüü püssé de 5 miliun de copi de Pokémon Versiun Negra e Versiun Bianca.
Ligamm de fö[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit üficial giapunes di Pokémon
- Sit üficial ingles di Pokémon
- Bulbapedia, la cumünita purtata inanz dela Pokémon encyclopedia


text:
Giuseppe Pietro Bagetti
Giuseppe Pietro Bagetti (Türìn, 14 aprìl 1764 – 29 aprìl 1831) l'è stai un pitùr e architèt piemuntés, famùs suratüt cume vedüdìsta.
Cuntegnüü
Furmassión[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Anca se l’ha stüdiàd cume architèt a l'Üniversità de Türìn, l'è famùs par la sò culaburassión cun l'armada francés ind el curs d’la prima campagna napuleònica d'Italia. I sò paesàg i en el racùnt dal viu de tüti i dì tra la fin dal XVIII e l'inisi dal XIX secul. De chel mumént chi l’è 'na furtünàda serie de panurama che cuntun d'le vituriuse bataie de Napuleón ind i an dal 1796 al 1800.
Par la creassión di sò diségn, Bagetti el stüdièva diretamént sura le carte tupugràfiche. L'era solit ancasì, prima de disegnà i sò sboss ins al camp, de catà sü infurmassión dai spetatùr o dai prutagunista dei fat.
Grassie al sò savè tecnich che’l vegneva dai stüdi da architèt, l’è riüssìd a descrìu 'na realtà particularmént vera. I sò acquarèi i en nitid e detaiàd. El giögh de equilibri fra i part dell'insema el dà ‘na sensassión de un tüt armonich indùe gh’è miga la percessión de particulàr che cambiun l'ünità d'efèt.
Anca se la descrissión l'è particularegiada, tüt l'è prupursiunàd e stüdiàd par dà la pussibilità a quél che’l guarda de avègh una visión d'insema cun un sul culp d'ög.
El Bagetti el s’è furmàd in ambit müsicàl suta la guida de Bernardo Ottani che’l se dedicheva anca ala pitüra. Lì, el Giüsèp Pédor l’ha imparàd la tècnica dell'acquarèl da Pietro Giacomo Palmieri[1]. El 23 de disémbor dal 1782 l’ha utegnüd, dala Régia Üniversità de Türìn, l'abilitassión cume architèt civìl e militàr.
Cun i piemuntés[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dal 1792 l’ha insegnàd diségn tupugrafich e l’è stai al servisi de Vittorio Amedeo III cume disegnadù reàl de paesàg. Dal 1793 l’hà seguìd le regie armade de Sardegna ind el cuntàd de Nissa e Tulón cun l'incarich de disegnà tüti i fat d'arm de ch’la campagna lì.
Quànd l’è turnàd a Türìn, ind el 1797, l’ha utegnìd l'incarich de maestor de tupugrafìa a la Scola dal Géni e al Reàl Corp de Artijerìa.
Cun i francés[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dopu l'ucupassión francésa l’è entràd a fa part dall'ufìsi tupugrafich Piemuntés cul grad de Capitàn Ingegnér Geograf. L’è pö entràd ind l'Armada d'Italia cume artiste chargé d'exécuter les vues des sites les plus intéressants des principales affaires aux quelles la guerre va donner lieu.
Vün di sò prim mesté l'è stai la rapresentassión d'la bataia de Maréngh, impurtànt cuntràst che l'ha fai nass la legénda de Napuleón. Par i sò mérit sura el camp l’è stai nüminàd capitain ingénieur géographe artiste.
Dal 1802 al 1805 l’è stai suta el cumànd del capitàn Joseph Marie François de Martinel, de dré al quàl l’ha percùrs el teritori fra la Ligüria, i Alp Maritim e la Pianüra Padana e l’ha disegnàd le vedüde d'le principài bataie dell'esercit francés d’la Prima Campagna d'Italia. Dopu l’è andài adré a l'Armada dal Nord in Germania e pö l’ha fai part d’la Campagna de Rüsia, indùe l’ha disegnàd la ducümentassión gràfica d'le püsè impurtànt uperassión militàr di chi frunt lì.
Ind el 1806 el s’è trasferìd a Parìs, menter tra el 1806 e'l 1807 l’ha disegnàd ‘na scunda serie de vedüde d’la ex Repüblica de Venessia.
Ind el 1807, par vuluntà de Napuleón, la serie cumpleta di sò 68 acquerèi l’è staia missa ind la Galeria dal Castél de Fontainebleau[2].
La Legión d'Unùr[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ind el 1811, l'imperadù el gh’ha dai la Legión d'Unùr, par avè fai 'na carta geugràfica cun vedüda a sgul d'üsél de l'Italia, dai Alp fin a Nàpuli, menter ind el 1812 l’ha miss in pé ‘na mustra al Salón de Parìs e l’è stai umagiàd cun la medaia d'or.
Ind el 1815, a la fin de l'impér l'è turnàd a Türìn, par isegnà tupugrafìa a l'Académia militàr e pitüra a acquarèl all'Académia d’le Bele Art. L’è stai ancasì al servìsi di Savoia, par i quai l’ha pitüràd i paesàg che i decorun el castél de Muncalié, tra i quài la Vedüda de Muncalié e La sagra de San Michél.
Eredità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ind el 1827 l’ha püblicàd un tratàd intitulàd Analisi dell'unità di effetto nella pittura e dell'imitazione nelle belle arti[3]. I sò sboss ins al camp i en stai druàd cume bas par 'na famusa culessión de acquerèi e témpere disegnada da l'ingegnér geograf Gautier e dai tupograf Pasquieri e Bucler d'Albe.
Da la metà dal XIX secul le copie di sò mesté s’en multiplicade grassie al laurà de Morel e Parent. Dinturnu al 1830, suta la guida dal diretùr dal dipartimént d'la guera francés, Generàl Pelet, l'è inisiada l'incisión d'le òpere de Bagetti che l'è pö servida a la realisassión dal catalugh, Vues des champs de bataille.
El pitùr l’è mort a Türìn el 29 de aprìl dal 1831. Ind el 1834 Louis Philippe I de Francia l'ha fai spustà i 68 acquarèi a Versailles ind el castél sistemàd cume Musée de l'Histoire de France.
Müsé[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Le sò òpere i en cunservade anca al Musée de l'Armée de Vincennes, visìn a Parìs, al Musée de l'Histoire de France de Versailles e Trianon e a la Galleria civica d'arte moderna e contemporanea, all'Accademia Albertina, al Palazzo Reale, al Museo Nazionale del Risorgimento Italiano e a la Biblioteca Reale de Türìn.
Galerìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
-
-
-
La bataia dal punt le Lod, 10 mag 1796
-
Napuleón el riva a Milàn, 15 mag 1796
-
Sboss ins al camp d'la Bataia de Fumbi
Riferimént[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ G.A.L. Mongioie, Consorzio Valli del Bormida e Giovo Leader G.A.L.
- ↑ Associazione Beatrice di Tenda
- ↑ Enciclopedia Treccani
Bibliugrafìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Alain Chevalier, Les Paysages de la Liberté, Campagne d’Italie 1795-97, Album des dessins et aquarelles de Giuseppe Pietro Bagetti (1764-1831) ISBN 2-909170-07-1


text:
Studio 54
Studio 54 (Studi 54) 'l è na cumèdia dramàtica americàna dal 1988 ad Mark Christopher. Al film al cònta la stòria dla discutéca Studio 54 ad New York e ad Tieg Thomas (interpretâ par Ryan Philippe), ch'al gh'à laurâ da 'l 1977 a 'l 1982. Custâ trédas migliòṅ ad dòlar, al 'n à pò fat sù darsèt a 'l incìrca.
In dal film i tōśan part anc di persunàǵ famóś, ch'i faṅ la part ad lì lōr, cuma la Thelma Houston, la Sheryl Crow, l'Ultra Naté, Ron Jeremy, Elio Fiorucci, la Cindy Crawford, l'Heidi Klum, Donald Trump e àt'r incóra.
Sunt
'L è al 1979. Shane O'Shea (Ryan Phillippe) 'l è un ragasōl ch'al viṿ in dal New Jersey cun sò pàdar Harlan (Skipp Sudduth) e dū surèli. Shane al vrév dar-'g un taj a la sò vita ad benśinàr p'r andàr a star a New York. Na sira al decìd cun dū amìg sèg 'd andàr a balàr a 'l Studio 54 ma quànd 'l è là al pruprietàri Steve Rubell (Mike Myers) al decìd ad tōr dèntar sōl lò parchè la discutéca l'è avèrta escluśivamènt par di cliént impurtànt e sarnî. Lè dèntar a gira dimóndi dròga e a s fà dal sès sénsa prubléma.
Druànd dal sò cgnusénsi, Shane al gh la cava a dascórar cun Steve e a far-'s asùmar cuma barìsta cavâ śò. Dòp ès'r-as tòlt mâl cun sò pàdar, ch'al n éra briśa 'd acòrd sèg e cun la vita ch'al sarés andâ a far, al ragàs al và a star a cà ad Greg (Breckin Meyer) e dl’Anita (Salma Hayek), na còpia spuśàda ch'la lavóra insém a lò.
Pròpria méntar Shane al taca a inamuràr-as dla Julie Black (Neve Campbell), atōra ad telenuvéli, qvéi dal tasi i tac'n a tgnir 'd òć al lucàl, ch'l iva tacâ a far sù dimóndi bèsi tut 'd un cōlp.


text:
Tur di Negär
Tur di Negär (nom ufizial: Torre de' Negri) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia. Al gh'ha 329 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 4,1 km² e ona densità de 80 ab./km².
Al cunfìna coi comün de Belgiujus, Curturona, Costa di Nobil e Spessa.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Tur di Negär l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Botanüch
Botanüch (Bottanuco) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l'è sö la ria sinistra de l'Ada in del teritòre de l'Isola che l'è chèl tòch de pianüra bergamàsca tra Ada e Brèmb.
Ol paìs l' se tróa a 18 km de la sità e a 222 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 5 148 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 5,7 km² e 'na densità de popolasiù de 903 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Cavriàt, Chignöl (BG), Cornaa (MI), Filàch, Madù, Süìs, Trezz (MI).
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Botanüch l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Siblingen
Siblingen a l'è un cumün svizzer del Canton Sciafüsa. Al gh’ha pressapoch 758 abitant e una süperfiss de 9.42 km², e al se tröva a una altitüden de 508 meter sura al livel del mar.
El cumün de Siblingen a l'è tacaa ai cumün de Beringen, Gächlingen, Hemmental, Löhningen, Neunkirch, Schleitheim.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Erur in de la funzion Cite: Marcatore
non valido; non è stato indicato alcun testo per il marcatore
SH_stat


text:
Castellammare del Golfo
Castellammare del Golfo l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Trapani. El g'ha presapóch 14.577 abitàncc, 'na superfìce de 127 km² e 'na densità de 115 ab./km². El cunfìna coi cümü de Alcamo, Buseto Palizzolo, Calatafimi-Segesta, Custonaci, San Vito Lo Capo.
El cümü de Castellammare del Golfo 'l töl dét apò a le frasiù de Balata di Baida, Scopello, Guida Loca, Fraginesi e Lu Baruni.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc