text:
Ennio Morricone
Ennio Morricone (Róma, 10 ad Nuvémbar dal 1928 - Róma, 6 ad Luj dal 2020) 'l è stâ 'n cumpuśidōr itagliàṅ, famóś specialmènt p'r avēr scrit da piò ad sincsènt culóni sunòri ad film. 'L à vins dū Prèmi Òscar (in dal 2007 a la caréra e in dal 2016 p'r al film The Hateful Eight ad Quentin Tarantino), tri Grammy Awards, tri Golden Globes, sinc prèmi BAFTA tra 'l 1979 e 'l 1992, déś Dàvid ad Dunatèl, ùndas Nàstar 'd Argìnt, dū European Film Awards, un Lèòṅ 'd Òr a la caréra e 'n Polar Music Prize. Al gh'à anc na stéla, la nùmar 2574, in dla Hollywood Walk of Fame. Da śōvan 'l iva studiâ la trómba.
Biugrafìa
A 'l inìsi dla sò caréra al scriv dal culòni sunóri par Luciano Salce, la Lina Wertmüller e Bernardo Bertolucci, par pò pasàr a 'l western ad Sergio Leone (Per un pugno di dollari, Per qualche dollaro in più e Il buono, il brutto, il cattivo). In séguit al s davśìna a 'l mónd dla scarésa (Amanti d'oltretomba) e dal cìnema 'd aṿtōr (I pugni in tasca ad Marco Bellocchio, Uccellacci e uccellini e Teorema ad Pier Paolo Pasolini, in séguit anc Il Decameron, I racconti di Canterbury, Il fiore delle Mille e una notte e Salò o le 120 giornate di Sodoma). In dal 1967 al vîṅ sarnî par Marco Ferreri p'r al sò L'harem méntar dū an dòp al firma la culòna sunóra ad Metti, una sera a cena ad Giuseppe Patroni Griffi.
A 'l inìsi di an Stanta al lavóra par soquànt thriller cuma Indagine su un cittadino al di sopra di ogni sospetto 'd Elio Petri, L'uccello dalle piume di cristallo ad Dario Argento, Le foto proibite di una signora per bene ad Luciano Ercoli, Uccidete il vitello grasso e arrostitelo ad Salvatore Samperi, Una lucertola con la pelle di donna ad Lucio Fulci, La tarantola dal ventre nero ad Paolo Cavara, Il gatto a nove code ad Dario Argento, Giornata nera per l'ariete ad Luigi Bazzoni, La corta notte delle bambole di vetro 'd Aldo Lado, Quattro mosche di velluto grigio ad Dario Argento, Mio caro assassino ad Tonino Valerii, Cosa avete fatto a Solange? ad Massimo Dallamano, Chi l'ha vista morire? 'd Aldo Lado, Spasmo 'd Umberto Lenzi e Macchie solari 'd Armando Crispino.
In dal 1975 al scriv la mùśica par Labbra di lurido blu méntar 'l an dòp al filma qvéla ad Novecento ad Bernardo Bertolucci. In chi an lè al tórna a la scarésa cun L'anticristo, L'esorcista II - L'eretico, L'orca assassina e Holocaust 2000. In dal 1978 e in dal 1980 a catém al mìstar Morricone in Il vizietto e in Il vizietto II. In dal 1983 al lavóra cun Tinto Brass in La chiave pò 'l an dòp al tórna a lauràr insém a Sergio Leone in C'era una volta in America.
A la fin di an Utànta al scriv al culòni sunóri ad Frantic par Roman Polanski e 'd Nuovo Cinema Paradiso par Giuseppe Tornatore, pò in dal 1990 'l è la vòlta ad Pedro Almodóvar e dal sò Légami!. In dal 1996 al tórna a scrìvar par Dario Argento in La sindrome di Stendhal e al fà cumpàgn anc dū an dòp c'n al sò Il fantasma dell'Opera. In dal 2000 al scriv la mùśica 'd Malèna, una dal sò tanti culaburasiòṅ cun Giuseppe Tornatore.
Da 'l 1980 in avànti 'l à laurâ anc da spés par di regìsta americàṅ 'd prim piàṅ cuma John Carpenter (La cosa dal 1982), Brian De Palma (The Untouchables - Gli intoccabili, 1987, Vittime di guerra, 1989 e Mission to Mars, 2000), William Friedkin (Assassino senza colpa?, 1987), Barry Levinson (Bugsy, 1991), Mike Nichols (Wolf - La belva è fuori, 1994), Oliver Stone (U Turn - Inversione di marcia, 1997) e Quentin Tarantino (The Hateful Eight, 2015).


c: text/html

text:
Il cusseglier guvernativ Mario Cavigelli sa legria sin ses biro nov, ha el fatg a savair a la ventschida da l'edifizi d'administraziun chantunal «sinergia»:
Jau ves davent da mes plaz direct vi Domat, en la Surselva, il Calanda... ina bellezza survista. Pli impurtanta è dentant la structura da l'edifizi.
18 mais suenter il cumenzament dal bajetg ha il chantun envidà a la ventschida. La construcziun brutta è vegnida terminada la fin da fanadur e l'entschatta da l'onn 2020 quintan ils responsabels, ch'ils novs biros possian vegnir duvrads.
Gronds biros averts
Suenter la construcziun brutta vegnan uss londervi las construcziuns internas. Tenor il chantun vegn il edifizi a porscher spazis per tut las furmas da lavurar - tant per lavurar persul da maniera concentrada sco er per barattar ideas. I vegn a dar gronds biros cun ina structura averta, ils plazs da lavur n'èn pia betg serrads giu in da l'auter cun paraids. Sin mintga auzada vegn i era a dar zonas da sentupada e sin la tschintgavla auzada ina terrassa.
Il pli grond avantatg dals novs biros è la communicaziun, il lavurar communabel ed è ch'ins vesa e sentia in l'auter pli fitg, tras quella structura.
I dat er vuschs pli criticas, ma quai saja normal. Tenor l'architect chantunal procurian midadas adina er per sceptica. Per el saja impurtant ch'ins haja ina colliaziun directa tar ils collavuraturs. L'entschatta saja la communicaziun betg stada buna. En il davos temps ha i dentant dà differents lavuratoris, nua ch'i haja er dà inputs co ch'ils spazis da lavur duajan vesair ora.
L'edifizi «sinergia»
- Il center d'administraziun «sinergia» sa chatta tar la Ring-/Salvatorenstrasse a Cuera.
- Cumenzà aveva tut cun l'idea da centralisar la maioritad dals passa 40 biros d'administraziun da la citad da Cuera.
- Il resultat tar la votaziun dal project è dentant stà fitg stretg: Cun 27'206 cunter 27'168 vuschs è il credit da 69 milliuns francs vegnids dat liber dal pievel grischun l'onn 2012.
- L'edifizi porscha plaz per 400 plazzas da lavur per 14 differentas unitads d'organisaziuns – tranter auter il departament d'economia publica e turissem ed il departament da construcziun, traffic e selvicultura.
RR actualitad 06:20

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
La Posta haja indizis che daners da subvenziun per il traffic public sajan vegnids duvrads per subvenziunar la sparta dal traffic betg subvenziunà. Quai conferma la pledadra da la Posta Lea Wertheimer ad SRF. Uschia ha la Posta pudì far offertas pli bunmartgadas, influenzar il martgà en il Tessin e dischavantagiar offerents privats. Quai ha il cussegl d'administraziun da la Posta annunzià a la polizia federala (Fedpol).
Nus avain indizis ch'il traffic local en il Tessin è vegnì subvenziunà en crusch. Perquai ha il cussegl d'administraziun deponì quest suspect tar la Fedpol.
Il rapport dals experts en il rom da las examinaziuns mussa ch'il traffic regiunal en il Tessin è vegnì subvenziunà tranter ils onns 2007 e 2015 cun radund 2,3 milliuns francs. Il traffic local che la AutoDaPosta SA realisescha sin incumbensa da las vischnancas. La Fedpol na vul betg prender posiziun en chaussa, perquai che la procedura saja anc pendenta.
Ulteriur cas sut la marella: Car Postal France
Ultra da quai conferma la Posta examinaziuns d'in cas pli grond. Il suspect è d'avair subvenziunà en crusch la filiala Car Postal France. Ils resultats da questas examinaziuns internas vegnian en mintga cas communitgads, annunzia la Posta.
RR novitads 07:00


text:
Crèma
Crèma (Crema in Italià e Latì; Krem in Tudèsch) l’è 'na cità da 34 371 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) da la Pruincia da Cremuna.
StòriaModifega
Par che Crèma la sìes nasìda 'n da i témp di Lungubard, 'n dal 600 dòpo Gesö. Al sò nóm 'l vègn pròpi da 'na paròla lungubarda, "crèm" che la 'ól dì "dòs". 'Na tradisiù la disarès che la cità l'è nasìda al 15 d'agóst dal 570, quand le persune che le stàa sö l'isola Mòsa (o Isola Fulcheria) i è scapade so 'n dòs vizì 'l Sère. 'L capo da chèste persune 'l sa ciamàa Creméte, cunt da Palàs. Gh'è pò 'n ipotesi che la parla dala fundasiù che l'e stacia 'n dal 400, quand Milà l'era la capitàl da l'Impero Rumà ucidental. Gh'è po' 'n ótre stüde che 'l dìs che ché i stàa i cèlti, o magari i etruschi.
La pröma carta che la parla da Crèma però l'è dal méla e la dis che Crèma l'è 'na tèra che la partenìa ai Cunt da Camisà. Dòpo gh'è ignìt Bunifas da Tuscana e la sò fióla Matilda. 'N dal 1098 Matilda regala Crèma al Vèscof da Cremuna.
'N dal 1159, dopo che Crèma la sa aleàda con Milà e mia con Cremuna, la cità l'è stacia sbatìda zó dal Barbarósa, che 'l g'ha pò tacat fóch. L'asédio l'è stacc própe bröt: i tudèsch i g'ha pò tacat via dèle persune cremasche a le sò machine e tante persune i è mòrte.
'N dal 1185 gh'è ignìt la Pace da Custansa e la cità l'è stacia trada sö amò. Crèma la dienta 'n Libero Cümü e i gh'a facc da nóf le müra, i fòs e l pòrte (1199). 'N dal 1200 i gh'a tirat sö po' al Dòm e al palàs cümünal.
Crèma 'n dal 1335 la diènta pusés da Gian Galeas Viscunt. 'N chèi agn che (1361) sa ricorda pò la pèste. Tra al 1405 e 'l 1423 Crèma la diènta Signoria da la familia Benzuna. Dòpo Crèma la diénta amò pusès di Viscunt e 'nfine, 'n dal 1449, l'è 'n pusès da la Repüblica da Venesia.
Quanta Crèma l'è dientada 'na pruincia da la Repüblica da Venesia l'ecunumia l'è fiurida e i gh'a facc sü da nóf le müra, al palas cümünal e'l Palas di Nudar, che adès l'è dientat al Palas dal Vescof. 'N dal 1490 i ga tirat sö 'l Santüre da Santa Maréa e 'n dal 1580 i gh'a facc pò la Diocesi.
'N dal 1797 la finès la Repüblica da Venesia e 'n cità i vé i francés. 'N dal 1814 'l finés l'impero da Napuliù Bunapàrt e i ria i striaci e la vè facia la pruincia da Crèma e Lód.
'N dal 1861 Crèma la diènta italiana.
SìmboiModifega
Evulusiù demogràficaModifega
L'andamènt del nömer de abitàncc l'è mustràt in de la tabela ché sóta:
Abitàncc censìcc
MonümèntModifega
Piasa dal DòmModifega
Le céseModifega
- La ècia césa da San Mènech, 1463-1471, che adès i ga facc déte 'l teatro.
- Al Santüare da Santa Maréa, 1490-1500.
- La ècia césa da San Spìret e Santa Madaléna, 1511 (adès l'è serada sö).
- La césa da Santa Ciara. 1514.
- La césa da San Bernardì 'n cità, 1518-1534.
- La césa da San Giùan Batista, 1583-1584.
- Al Santüare dèle Grasie, 1601-1611.
- La césa da San Benedèt 1621-1623.
- La capèla dal Quartierù 1717.
- La césa dala Trìnita 1737-1740.
- La ècia césa da Porta Ripalta, 1743.
- La césa da San Giàcom 1749.
- La césa da Sant'Intòne da Padua, metà dal '700.
- La cesìna da Santa Maréa Stèla 1834.
- La césa da San Piéro con la faciada trada sö 'n dal 1939.
PalàsModifega
- Palàs di Benzù (1627) (adès gh'è déte la Bibliotéca).
- Palàs di Maràs (1422).
- Palàs di Benzù (1504).
- Al vècc Palàs dal Munt da Pietà (1569).
- Palàs Cumpustèla (1585).
- Palàs di Vimercàt. (1602).
- Palàs di Fòia (1650).
- Palàs di Zurla (metà dal '600).
- Palàs di Crüèi (1663).
- Palàs di Bundént (sö la fine dal '600).
- Palàs di Vimercat-Zurla (pröma dal 1685).
- Palàs di Prèmol (sö la fine dal '600).
- Palàs di Buns (1710).
- Palàs di Tèrni (1711).
- Palàs di Albergù (1756).
- Palàs di Vailàt (1840).
Fére e fèsteModifega
Al 2 da febràr gh'è la Madòna da la Serióla 'n du i sa benedés le candéle. Sö la fine da mars visì al santüare da Santa Maréa gh'è la féra. Al 10 da giögn sa fà la fèsta a San Pantigliù, co la procesiù. 'N da la metà d'agost gh'è la "turtelada", 'n du sa mangia i turtèi. A setémbre gh'è la sagra da la bertulina. La sera dal 12 da dicémbre gh'è la féra da Santa Lüséa, cò le bancarèle 'n Piasa dal Dòm. Dala metà da dicémbre a la fine da genàr gh'è 'l presepio di Sabiù.
La cüsinaModifega
Töcc i cunós i turtèi: i ga 'l ripié duls e per fai i dróa i amarècc, le üghète, i mentì e 'l mustasì. Gh'è pò 'l salva, che l'è 'n furmài che l'è facc da chèste bande che. Sa parla pò da la spongarda e dala bertulina, che l'è facia co l'öa mericana. Quand gh'è 'l carneàl sa fa i chisói (o chisulì), fai sö co 'l limù, 'l póm e 'l strüt.
Pagine tacadeModifega
RiferimènccModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Budapest
Budapest (Aquincum in latin; Budimpešta in di lenguf jugoslav, del tudesch Bud im Pest; Budapešt' in cech e sluach) a l'è la capital de l'Üngheria.
A l’è anca la prima cità de l'Üngherìa per pupulaziun, cun 1.698.106 abitant, 2.571.504 se cuntum anca tüta l'area metrupulitana (2007).
GeugrafiaModifega
El fiüm Danubi el traversa la cità de Budapest.
StoriaModifega
Budapest a l'è nassüda in del 1873, quand che hinn staa giuntaa insema i cità de Buda, Obuda e Pest.
Cità gemelaaModifega
Bùdapest a l'è gemelaa cun:


text:
«Tatort» è la seria da crimis cun il pli grond success en ils pajais da lingua tudestga – saja quai en l’Austria, en Germania sco er en Svizra.
«Tatort» sveglia emoziuns e reacziuns
Sco Benesch ha ditg al schurnal regiunal da SRF n'haja el nagina tema da questas reacziuns ha il reschissur da teater e scribent da film Felix Benesch nagina. El para da giudair l’attenziun. Per il proxim «Tatort» Svizzer ha er la Bar Marsöl a Cuira dà sia cumpart. L’idea centrala ha Felix Benesch numnadamain giu en questa pitschna bar da jazz en la citad veglia da Cuira.
RR actualitad 17:40


text:
La cifra
Di per di arrivan plunas da cifras tar nus. La cifra da l'emna, p.ex. ina cifra ord ina statistica grischuna, è il punct da partenza per in'istorgia. En la rubrica «Avessas Vus savì?» vegnan...
Di per di arrivan plunas da cifras tar nus. La cifra da l'emna, p.ex. ina cifra ord ina statistica grischuna, è il punct da partenza per in'istorgia. En la rubrica «Avessas Vus savì?» vegnan las audituras ed ils auditurs a savair fatgs pauc enconuschents.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Claudio Gotsch fotografescha dapi ch’el ha 10 onns
Mintga mument liber investescha el in fotografar selvaschina u cuntradas.
Fotografar è ina part – evaluar las millis da fotos in’autra. La fotografia permettia da vesair detagls particulars, ch’el mai na vesas cun spievlar. Pir in segund, ni in terz sguard tradeschan misteris da la selvaschina – ed uschè s'ha era sviluppada l’idea da la Black Edition.
La Black Edition reducescha il purtret sin l’essenzial – l’animal
L’aspectatur dess uschè emprender ad enconuscher meglier l’animal. Mintga detagl è visibel - e mintga giada sa vesa puspè insatge nov. La realisaziun da la Black Edition dovra dentant ina gronda pazienza. La fotografia vegn elavurada a maun, il conturn da l’animal vegn fatg nair – damai reducì sin l’animal.
Cun la galaria d'art LUMAS da Basilea or'en il mund
La vernissascha è stada in success. Var 120 persunas eran envidadas. Passa la mitad dals purtrets era gia vendids avant la vernissascha. LUMAS è ina schanza per Gotsch: Sin tut il mund datti 40 galarias da LUMAS – Gotsch è damai expost durant il proxim mais perfin in Australia, Londra u Dubai.
Il siemi da Gotsch - in luf u in uors
Ses siemi fissi, da survegnir u in uors u in luf davant l’objectiv per producir cun els ina Black Edition.


text:
Gronda legria tar Jil Teichmann (WTA 369): Suenter che la giuvna era sa qualifitgada per l’emprima giada en sia carriera per il champ principal d’in turnier da WTA, ha ella uss festivà a Strassburg si’emprima victoria. En l’emprima runda dal turnier sin sablun en l’Elsass ha la giuvna da 18 onns gudagnà cunter la Giapunaisa Karumi Nara (WTA 83) – quai en bun duas uras cun 2:6, 7:5 e 6:1.
En la segunda runda frunta Teichmann u sin la Franzosa Caroline Garcia (WTA 53) u sin la Beltga Kirsten Flipkens (WTA 59).
RR novitads 14:00 / RR Sportissimo 17:00


text:
Valbroeuna
Valbròna (Valbroeuna in del dialett del loeugh; Valbrona in Italian) l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l gh'ha ona popolazion de 2 722 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 13,9 km² e ona densità de 196 ab./km².
El comun el se troeuva in de la region del Triangol Larian, in de la Vallassina e 'l confina con la Provincia de Lecch (comun de L'Abbadia, Mandell, Vassena e Valmadrera). Inoltra el gh'ha quatter frazion: Candalin, Maisan, Osigh e Visin.
L'altitudin la varia de 220 meter in sul mar (località de Liscion, in sul Lagh de Còmm) fina a 1380 meter (i Colonghei).
La scormagna di abitant l'era panisciatt.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Valbroeuna l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
A chaschun dals 100 onns da la naschientscha purtretescha il Radio Rumantsch quest grond promotur da cultura e lingua surmirana oriund da Riom. Andreia Steier ha redigì ils emprims cudeschs da scola, ha fundà l’Uniung rumantscha da Surmeir, ha inizià l’emprim vocabulari surmiran e scrit intginas ovras en prosa ed en vers. Insaquantas da sias poesias han furnì il text a chanzuns bain enconuschentas cumponidas da Gion Duno Simeon, Hans Erni e Giusep Maissen. Sper la cultura ha il scolast e pur era mussà in grond engaschi en politica e sco derschader.
Participants: Gion Peder Thöni, Claudia Thöni, Gion Duno Simeon
Redacziun: Gion Pol Simeon
Il patnal 5-10-1975
Numer d’archiv: 6061
(Per raschuns da dretg d’auturs è l’emissiun d’udir senza las parts musicalas.)


text:
Reconescimënt de atestać de formaziun por rové pormez ai profii profescionai di sorvisc soziai
N sorvisc dl'aministraziun provinziala de Südtirol
Descriziun generala
Aladô dl articul 9 dla lege provinziala di 30 d’aurì dl 1991, n. 13 (“Ordinamënt nü di sorvisc soziai tla Provinzia de Balsan”) po la Provinzia Autonoma de Balsan reconësce atestać de formaziun che é gnüs arjunć tl teritore nazional o internazional, por ti podëi rové pormez ai profii profescionai di sorvisc soziai.
Le reconescimënt vel ma tla provinzia de Balsan.
La domanda ti vëgn presentada ala Repartiziun Politiches soziales, Sorvisc Svilup personal.
Prëibel cherdede sö por fà fora n terminn.
Les domandes po gnì presentades dai/dales zitadins/nes che à arjunt atestac de formaziun tl ciamp sozial tl teritore nazional o internazional, sce chëstes formaziuns à contignüs che po gnì confrontà cun chi dles formaziuns tl ciamp sozial dl’aministraziun provinziala y sce ares à almanco la dorada minima preodüda dala lege en forza.
- Azes ala cualificaziun profescionala de Educadú sozial Educadú profescional
An mëss dè jö chisc documënć:
- domanda de reconescimënt;
- copia autenticada dl atestat de formaziun o detlaraziun sostitutiva;
- program de stüde o di ejams dà jö/di cursc frecuentà veramënter cun l’indicaziun dles ores por vigni materia y dles ores de practicum, dè fora dal zënter de formaziun che alda laprò, o detlaraziun sostitutiva;
- curriculum vitae – cun laprò les esperiënzes de laûr;
- sce i ëis arjunt le titul de stüde te n paîsc che ne fej nia pert dl’Uniun Europeica: detlaraziun de valur relasciada da na autorité competënta (ambasciada taliana, consulat), traduziun ofiziala por talian dl atestat de formaziun y dl program de stüde.
Por chësc sorvisc él da paié € 32,00: 2 martli da bol da € 16,00 l’un, un por la domanda y l’ater por l’at aministratif che alda lapró (zertificat).
- Articul 9 dla lege provinziala di 30 d’aurì dl 1991, n. 13: “Ordinamënt nü di sorvisc soziai tla Provinzia de Balsan”, tla verjiun en forza.
Per d'autra nfurmazions prions bel de jì sun la plata dla istituzion cumpetënta per chësc servisc.
Formulars
Domanda por le reconescimënt di atestać de formaziun tl ćiamp sozial por rové pormez ai profii profescionai di sorvisc soziai
Domanda 2021 reconescimënt atestać formaziun ćiamp sozial rové pormez profii profescionai sorvisc soziai - at 02.02.2021
Detlaraziun sostituënta di atestać de formaziun y/o di ejams fać
por les zitadines/i zitadins che à arjunt so titul de stüde te n stat dl’Uniun Europeica
- Formulars
Rep 24 Zircolara Azes ala cualificaziun profescionala de Educadú sozial Educadú profescional Ann 2012
(Sorvisc actualisá ai: 01/02/2021)
Ënt competënt24.0.1. Sorvisc Svilup personal
Palazzo 12, via Canonico Michael Gamper 1, 39100 Balsan
Telefono: 0471 41 82 20 Monika Gasser (monika.gasser2@provinz.bz.it)
Fax: 0471 41 82 19 Fax Abt. 24
E-mail: dienstfuerpersonalentwicklung@provinz.bz.it
PEC: dfpers.sspers@pec.prov.bz.it
Website: http://www.provinz.bz.it/sozialwesen
Orar por la jënt:
Lönesc: 9.00 - 12.00
Jöbia: 8.30 - 13.00, 14.00 - 17.30
Terminns
La domanda pó gní dada jö cater iadi al ann: 31 de jená – 30 d’aurí – 31 de messé – 31 d’otober.


text:
Cussegliers naziunals, cussegliers dals chantuns e schizunt deputads: Era Grischunas e Grischuns èn stads preschents a las festivitads da l'avertura dal tunnel da basa dal Gottard. E quai tranter tut la prominenza naziunala ed internaziunala.
Da la regenza Grischuna è il directur per segirtad, sanadad e giustia Christian Rathgeb stà en il lieu…
… ed era il directur dal departement dal departament da construcziun, traffic e selvicultura.
Politica naziunala
En il tren da prominents – il segund tren da passaschiers ch'è passà tras il tunnel nov – èn sa rimnads las politicheras ed ils politichers naziunals ed internaziunals. Uschia è era l'Assamblea federala quasi unida sesida en ils sezs da tren. Tranter els il Cusseglier dals chantuns grischun Stefan Engler. Era là, però betg en il tren è stà il Cusseglier naziunal Heinz Brand.
In gust amar – u bain trist – pervia da la na realisaziun da la Porta alpina resta enavos, malgrà la legria per l'avertura dal tunnel.
Ed era in deputà dal Cussegl grond dal Grischun è stà da scuntrar en il tren da 'VIPs'. Quai forsa era en sia funcziun da muntada naziunala sco president da la Iniziativa da las Alps.


text:
A disposiziun stattan tranter 180'000 e 200'000 plazs da canorta per uffants. Quellas cifras ha la Conferenza da las directuras e dals directurs chantunals dals affars socials publitgà dumengia en in rapport.
Tgira da las canortas en il focus
La tgira d'uffants en canortas saja ils davos onns daventà in relevant tema. Ed ins haja ils davos onns era pudì augmentar il dumber da plazs en canortas. Sco proxim stettia uss cunzunt la dumonda da la qualitad da la tgira en las canortas en il focus, hai num en ina communicaziun. Tranter auter dependia quella da la scolaziun dal persunal; dentant era dals concepts pedagogics e la realisaziun da quels.
Bain fetschian gia uss tut ils chantuns prescripziuns a las canortas. Dentant dettia differents concepts per controllar sche quellas vegnan tegnidas en.
Ils proxims mais vul la Conferenza da directurs chantunals dals affars socials examinar quant fitg che standards minimals pon meglierar la situaziun.
Ord l'archiv
Dar l'uffant en ina canorta – quai dovra fidanza. Las canortas «Globegarden» han gì la fidanza da blers geniturs: 2'600 uffants van en ina da las filialas da «Globegarden» a Turitg, Son Gagl, Basilea ni Berna.


text:
Uss saja cler che nagina partida haja cuntanschì la maioritad en las elecziuns parlamentaras. Perquai saja normal d'avair ina collavuraziun sur ils blocs, ha ditg Löfven davant ses aderents. Cunquai ch’omadus blocs, cotschen-verd e conservativs, n'han cuntanschì ina maioritad vegn spetgà ina furmaziun da regenza difficila. Per il bloc conservativ na vegn ina coaliziun cun ils populists da la dretga dentant betg en dumonda.
Gudagnà las elecziuns, dentant tuttina ina terrada
Suenter avair dumbrà bunamain tut las vuschs vegnan ils socialdemocrats sin 28,4%, ils conservativs sin 19,8% ed ils extremists da dretga, ils uschenumnads «Democrats Svedais» (SD) vegnan sin 17,6% da las vuschs. Ils «Democrats Svedais» valan sco gronds victurs da las elecziuns parlamentaras. Quai sin donn e cust dals socialdemocrats ch'han bain gudagnà las elecziuns, quai dentant cun il mender resultat dapi 100 onns.
Radund 7,5 milliuns Svedais èn stads clamads a l'urna per eleger ils 349 deputads en il parlament.
RR novitads 06:00


text:
Per ils proxims 30 dis vala in scumond d'entrar en ils pajais da l'Uniun europeica. Il scumond d'entrada duai franar il coronavirus. El pertutga tut ils sgols e viadis da bastiment che cumenzan ordaifer l'UE. Ils burgais da la Svizra, dal Liechtenstein, da la Gronda Britannia, l'Islanda e la Norvegia valan dentant sco excepziuns e dastgan vinavant entrar en l'UE, quai ha la chanceliera Angela Merkel confermà il mardi.
Ils stadis commembers da l'Uniun europeica suondan uschia la proposta da la scheffa da la cumissiun da l'UE, Ursula von der Leyen. Ella spera che las controllas als cunfins interns da l'UE possian uschia vegnir schluccadas ed ils problems per pendularis e camiunists vegnian uschia sminuids. Intgins dals stadis avevan numnadamain introducì controllas el spazi da Schengen u schizunt serrà lur cunfins. En consequenza hai lura dà colonnas da plirs kilometers als cunfins.
Er la Russia serra ils cunfins
La mesira valia almain enfin l'entschatta da matg per tut ils esters senza in domicil stabel en il pajais. Quai ha communitgà la regenza a Moscau. Ultra da quai èn occurrenzas cun dapli che 50 persunas scumandadas. Fin ussa discurran las autoritads en la Russia da passa 100 infecziuns.


text:
Il cussegl communal da San Murezzan ha ditg na ad in credit supplementar dad 8,4 milliuns francs per fabritgar la nova schanza per siglir cun skis.
La dumonda da credit è stada necessaria suenter che examinaziuns pli precisas avevan mussà che la schanza vegn a custar radund 20 milliuns francs e betg 11,5 milliuns francs sco prevesì oriundamain. La populaziun da San Murezzan aveva ditg gea al credit dad 11,5 milliuns francs ils 24 november 2013.
Il cussegl communal ha dentant decidì da laschar votar la populaziun davart il credit supplementar. Il cussegl communal recumonda dentant in na a la populaziun. La votaziun è ils 25 da settember.
Actualmain è il lieu, nua che la schanza veglia era e la schanza nova fiss vegnida fabritgada, in plazzal da fabrica. Florio Motti da la cumissiun da schanza da San Murezzan ha ditg envers Radiotelevisiun Svizra Rumantscha ch'ins guardia pir suenter la votaziun dals 25 settember co i va vinavant cun quest areal.
Gea a credit supplementar per planisar chasa da tgira Du Lac
En pli ha ditg gea il cussegl communal ad in nov credit da planisaziun per ina chasa da tgira sin l'areal Du Lac. Il credit importa ussa 2,3 milliuns francs per la vischnanca da San Murezzan empè dad oriundamain radund 2 milliuns francs.
Il credit pli aut è vegnì necessari suenter che la vischnanca da Puntraschigna aveva ditg na a la participaziun al project. Ussa planiseschan las vischnancas da San Murezzan, Silvaplauna e Segl la nova chasa da tgira Du Lac. Silvaplauna aveva gia ditg gea ad in credit pli aut, Segl ha ditg gea ad in credit da planisaziun pli aut gievgia saira.
RR actualitad 12:00+


text:
Quart (Milan)
Quart (Quarto Cagnino) l'è on quarter de Milan, situaa in del Municipi 7.
El paes el se troeuva a des chilometri del Domm de Milan e 'l confina a nord con Trenn, a est con San Sir, a sud con Bagg e a ovest con Quint.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'ha ciappaa el sò nomm del latin Quartum, perchè l'era in su la strada che la sortiva de Milan e l'andava invers al Tesin, compagn de Trenn (Trebennius), Quint (Quintum) e Settim (Septimum).
L'è staa citaa per la prima voeulta in del Liber Notitiae Sanctorum Mediolani del Gofred de Bussor, e lainscì l'è ciamaa Quarto Canino. In alter document del temp, a l'è ciamaa Quartum Castrum.
A l'è staa per on bell poo de temp on comun indeperlù, che al temp di piev el partegniva a quella de Trenn. In de vuna di cassinn intorna a Quart, la Cassina Linterno, el gh'ha vivuu el poeta toscan Francesco Petrarca, quand che l'era vegnuu a Milan in di Viscont. El gh'eva ona gesa, dedicada a San Giovann, ma l'era minga ona parocchia (la dipendeva de Trenn).
In del Cincent gh'hann faa su ona crosetta votiva, che l'è vuna di sett crosett milanes a vess anmò in pee (l'unega foeura del centro). La via principal a l'era ciamada via Longa (al dì d'incoeu via Fratelli Zoia).
In del 1722 la confinava a ovest con Bagg e Quint, a nord-ovest con Caldera, a nord con Trenn, a est coi Corp Sant, a sud con Selanoeuva. In del censiment del 1854 el salta foeura che in del comun de Quart viveven 400 personn.
El vott de giugn del 1859 arent a la Cassina Pobbiett (in del territori de Quart), s'hinn incontraa el Napoleon III e 'l Vitori Emanuel II, prima de entrà a Milan de la Porta Vercellina.
In del 1869 l'è staa unii a Trenn insemma a Quint e a Figin. In del 1943 i bombardament hann traa giò el gesioeu, che l'è mai pù staa remettuu in pee.
Al dì d'incoeu el resta anmò 'n quaicoss del vegg paes, cioè ona quai cà (per esempi in via Fratelli Zoia) e ona quai cassinina in gir. Tutt intorna al nucli del paes el gh'è ona motta de cà noeuv, faa sù soratutt tra el 1967 e 'l 1973.
A gh'è anca on bell poo de praa; Quart l'è arent al Parch de Trenn, al Parch di Cav e al Stadi de San Sir.
A la Cassina Linterno l'ha passaa i sò ultem agn anca el famos pret de Ratanaa.
Strapòrt, infrastruttur e istruzion[Modifega | modifica 'l sorgent]
La zona a l'è servida di bus urban de la ATM 49, 64, 72, 78 e 80 e l'è arenta a la stazion de la metropolitana de San Sir Stadi.
In la zona gh'è l'Ospedaa San Carla Borromee e la scoeula superior Marie Curie - Peder Sraffa.
Vos corelaa[Modifega | modifica 'l sorgent]
Bibliografia[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Lelia Ciampella Marastoni, Veronika Margocëva, Maria Luisi Milani Valerio, Quarto Cagnino com'era, ed. Mondo Donna Quarto Cagnino, 2001.


text:
2. liga interregiunala
La meglra equipa grischuna, Cuira 97 era en furma avant il coronavirus. Els eran sin buna via da far il pass en 1. liga. Cunquai che la stagiun passada è dentant vegnida annullada, dat Cuira er quest onn en 2. liga interregiunala.
En l'equipa hai dà pulitas midadas questa stad. Blers giugadurs da tschep han bandunà l'equipa. 13 giugaders han ils responsabels dentant er engaschà da nov. Uschia dumbra il cader da Cuira 97 uss per exempel tschintg Sursilvans. Carlo Bearth (chapitani) e Rafael Deplazes èn vinavant pitgas fermas da l'equipa. Nov part da l'equipa da la chapitala grischuna fan Lars Caduff, Marino Cavegn (omadus nov da Schluein Glion) ed er Fabrizio Cavegn (nov dal Team Südostschweiz U18).
Ins astga esser spannegià sche Cuira 97 vegn da confermar las bunas prestaziuns da la stagiun passada. Pervi da las bleras midadas en l'equipa èsi dentant grev da far prognosas.
2. liga regiunala
Sin la US Schluein Glion spetga ina greva stagiun. Il club ha gì fadia da metter ensemen in'equipa ch'è abla da restar en la 2. liga regiunala. Blers giugaders da tschep han numnadamain bandunà l'equipa ils ultims mais. Remplazzà quels han ins spezialmain cun agens juniors. Plinavant èn trais giugaders vegnì da Cuira en la Foppa. Quai era grazia a Mate Lekishvili ch'è dapi il zercladur il nov scheftrenader. Avant trenava el la segunda equipa da Cuira en 3. liga. Sin Lekishvili spetga ina gronda sfida da tegnair Schluein Glion en la 2. liga regiunala.
3. liga
Sis equipas grischunas dattan questa stagiun en terza liga (Domat, Tusaun-Cazas, Trun/Rabius, Landquart, Puschlav e Cuira 2). Il pli bler dastgan ins segir spetgar da Domat che ha la finamira da far il pass en 2. liga. Interessant vegn er d'observar co il CB Trun/Rabius profitescha da la collavuraziun cun Danis-Tavanasa. L'equipa da la Cadi ha pudì rinforzar l'equipa cun ils ferms giugaders dals vischins per tegnair pitg en 3. liga.
4. liga
Ils favurits en 4. liga èn ils medems sco gia l'onn passà. Il CB Lumnezia, il CB Schlarigna e Razén èn probabel las equipas che vegnan a cumbatter per plazza 1.
Era en acziun en 4. liga èn tranter auter il CB Surses ch'è adina bun per ina u l'autra surpraisa, e la US Danis-Tavanasa che cumenza suenter la collavuraziun cun Trun/Rabius cun in fetg giuven cader il campiunadi.


text:
Cun ir a la partenza la sonda a Gstaad vul Andrin Beeli salvar la schanza da sa qualifitgar per il campiunadi mundial da mountainbike l’entschatta october a Leogang en l’Austria.
Per mai n’èsi betg chapaivel ch’ils organisaturs da questas cursas n’han betg chattà ina meglra schliaziun che da fixar quellas la medema fin d’emna.
I fetschia dentant schon mal da stuair persequitar il Swiss Epic mo a l’ur, di Andrin Beeli. Era perquai che la cursa maina puspè tras il Grischun. E gist l’emprima etappa a Laax fiss stada sia etappa da chasa, in’etappa sin trutgs nua ch’el enconuscha quasi mintga crap e mintga ragisch.
La proxima schanza da sa participar al Swiss Epic ha Andrin Beeli gia l’onn proxim. Questa cursa d’etappas resta fin il 2023 en il Grischun.


text:
En la Val Medel, sut il Pass dal Lucmagn, hai dà la dumengia curt avant las 13:00 in incendi da cultira. Ils pumpiers da Sursassiala han gì spert sut controlla l'incendi ed uschia pudì impedir, che quel sa derasia, ha communitgà la Polizia chantunala.
La raschun per l'incendi da cultira è probabel stà in fieu da grillada, che n'è betg vegnì stizzà correct. Il donn material è pitschen e naginas persunas èn vegnidas blessadas.
En vista a la stagiun da grillar fa la Polizia chantunala attent, ch'ins duaja be nizzegiar fuainas adattadas e far attenziun da stizzar il fieu correctamain.


text:
La Svizra saja en in bun stan, cunzunt cumpareglià cun ils pajais da l’exteriur, di Ueli Maurer en il discurs cun RTR. La Svizra ensemen cun sias valurs saja in’ierta a la quala la populaziun svizra stoppia avair quità. L’incumbensa da mintgina e mintgin saja da dar vinavant quell’ierta. L’istorgia mussia che gist ils onns cura ch’i giaja bain sajan privlus, che las valurs vegnian mess en dumonda ni ch'ellas vegnan perfin dadas si. L’emprim d’avust saja in bun di da sa regurdar da quai.
Politica sto prender serius quitads
Bleras persunas en Svizra fetschian quitads pervia da la situaziun finanziala. En ses inscunters cun la populaziun raquintian els da las premias autas da la cassa da malsauns ni ils tschains da locaziun auts. Mo era la criminalitad e la surimmigraziun fatschentian la glieud. Impurtant saja da prender serius quellas temas, da tadlar e dad esser datiers da la populaziun e da far quai ch’ins di. Il president da la Confederaziun è persvas che la politica pateschia dad ina mancanza da credibladad perquai ch’ella empermettia bler mo fetschia suenter nagut.
Igl è bainduras stentus da persequitar ils detagls, da tschertgar meglras schliaziuns e da restar stinà. Mo gist uschia possia la politica puspè gudagnar confidenza,
Impurtant saja era da betg emblidar las regiuns periferas da la Svizra. Quellas sajan ina part da l’identitad da noss pajais. El haja fitg grond respect da la populaziun che vivia e tegnia la dira en quellas regiuns. Là dettia pli paucas schanzas da scolaziun per ils uffants. I dovria perquai buna infrastructura e plazzas da lavur. Mo sche nus laschain participar era quellas regiuns existia la Svizra era vinavant en quella qualitad. El sez saja era in da la regiun rurala e perquai haja el era fitg gugent quellas regiuns.
Mantegnair ina Svizra quadrilingua
El observi ch’il chantun Grischun saja conscients da la muntada dal rumantsch e tgiria era quel.
La Svizra è in pajais cun quatter linguas naziunalas e nus stuain far tut il pussaivel per ch’il rumantsch sappia era viver vinavant.
El e sia famiglia hajan fatg savens vacanzas en il Grischun ed hajan era vuli emprender rumantsch. Mo a Turitg haja dà mo mintga dus onns in curs. Chinais e russ sappian ins cumenzar x giadas. Quai mussia era ch’ins stoppia avair quità da las minoritads. Quai custi forsa insatge mo i rendia.
A la Svizra giavischa il cusseglier federal Ueli Maurer segirtad, bainstanza, independenza, libertad e da pudair decider sezza davart ses futur. La Svizra haja ina gronda schanza. Mo ins stoppia era esser conscients che nagut vegn schenghegià. Quai che nus hajan oz saja sco in’ierta. E quella stoppian nus meglierar e dar vinavant. Quai saja la sfida principala.
RR actualitad 11:00


text:
Il Tour de France cumenza cun passa dus mais retard e maina durant trais emnas tras la Frantscha fin a Paris ch’è actualmain in dals hotspots da corona. Tut ils ciclists e commembers da mintga equipa èn vegnidas testadas sin il virus avant la partenza. Er durant il tour vegni testà tut a dubel. Avess in ciclist u er in commember d’ina equipa d’avair dus resultats positivs entaifer in’emna vegniss l’entira equipa sclausa dal Tour de France. Plinavant n’èsi quest onn er betg lubì dad ir cun auto u rulotta sin ils pass per mirar la cursa. Fullas da fans a l’ur da la via na vegni perquai betg a dar.
Cursa per spezialists da muntogna
Il 107avel Tour de France maina quest onn sulet tras la Frantscha ed è 3’500 kilometers lunga. Igl è in’ediziun per ils spezialists da muntogna. Per l'ina maina la cursa sur 30 pass e per l’autra datti be ina cursa encunter l’ura. Ils dus gronds favurits èn il Columbian Egan Bernal, il defensur dal titel, ed il Sloven Primoz Roglic. Omadus na van dentant betg top fit a la partenza. Uschia han era auters ciclists sco il Franzos Thibaut Pinot bunas cartas da triumfar. I fiss l’emprima giada dapi 35 onns ch’in Franzos terminass il Tour de France sisum il podest. Il davos è quai reussì a Bernard Hinault il 1985.
4 Svizzers a la partenza
Per la Svizra parta in quartet cun Stefan Küng, Sebastien Reichenbach, Marc Hirschi e Michael Schär. Lur pensum è en emprima lingia da sa gidar cun lur leader d’equipa. Tuts quatter han dentant er la schanza da forsa gudagnar in’etappa u l’autra. Küng vala lura sco grond trumf en la cursa encunter l’ura, il segund davos di.
US Open avant tribunas vitas
A New York vegn cumbattì per il titel al US Open avant tribunas vitas. Sin l’areal da Flushing Meadows dastgan passar sulet giugaders, funcziunaris ed uffizials. Nagins fans en il pli grond stadion da tennis dal mund, è er insatge spezial per ils giugaders che ston s’adattar uschè bain sco pussibel vid quella nova situaziun. Plinavant dastgan ils giugaders sulettamain sa mover sin l’areal da tennis, en l’hotel u a la plazza aviatica. In’excursiun per exempel a Manhattan na lubeschan ils organisaturs betg.
Novak Djokovic vul titel numer 18
Il grond favurit al US Open 2020 è il Serb Novak Djokovic. El vul triumfar per la 18avla ad in grand Slam da tennis ed uschia vegnir sin ils chaltgogns a Roger Federer che tegn cun 20 titels il record. Djokovic è actualmain il numer 1 dal mund ed è en ina furma grondiusa. Plinavant mancan a New York ses pli gronds rivals, Roger Federer e Rafael Nadal. Er Stan Wawrinka n’è betg da la partida. Bunas cartas da gudagnar quest emprim grand slam da tennis suenter la pandemia da corona vegn er dà a l’Austriac Dominic Thiem, al Russ Daniil Medwedew, al Grec Stefanos Tsitsipas sco er al Tudestg Alexander Zverev.


text:
Alba (CN)
Alba (en piemontés: Alba) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Cuneo. El g'ha 31 352 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 54 km² e 'na densità de 581 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Barbaresco, Benevello, Borgomale, Castiglione Falletto, Corneliano d'Alba, Diano d'Alba, Grinzane Cavour, Guarene, La Morra, Monticello d'Alba, Piobesi d'Alba, Roddi, Serralunga d'Alba, Treiso, Trezzo Tinella.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Raduond 120 persunas han visità in lündeschdi saira la radunanza cumünala a Scuol. Sper differentas orientaziuns in vista a la votaziun a l’urna dals 28 november, es ün ulteiura tractanda statta da grond interess. Las votantas ed ils votants preschaints, han nempe gnü da decider a reguard l’annullaziun dal dret da cumpra e dal dret da precumpra pel stabilimaint da l’Institut Otalpin Ftan (IOF) causa la restituziun da l’impraist da trais milliuns francs. Cuntschaintamaing vaiva il cumün da Scuol dat ün credit da trais milliuns francs per surmuntar las difficultats e la crisa finanziala dals ultims ons. Quist impraist d’eira cumbinà cun ün dret da cumpra fin la fin dal 2022 per 7,96 milliuns francs e cun ün dret da precumpra fin dal 2040 per ün predsch na defini. Qua cha l’IOF restituischa uossa – davo cha la nouva possessura Dulwich College International ha surtut tuot ils debits – l’impraist dal cumün, es eir il dret da cumpra limità invalid. Per grondas discussiuns ha però pisserà impustüt il dret da precumpra chi düress fin dal 2040.
Ingrondir ed investir illa sporta
Sco cha Jon Peer, il president dal cussagl administrativ da l’IOF ha infuormà in radunanza cumünala, saja quai important cha tuot ils pegns vegnan scholts per pudair tscherchar la finanziaziun per nouvas investiziuns. Tenor Peer vegnan investits dürant ils prossems duos ons var set milliuns francs per la renovaziun dal stabilimaint. Plü tard discuorra il president dal cussagl administrativ d’ün’investiziun da bod 20 milliuns francs per ingrondir la sporta per fin 400 scolaras e scolars. Tscherts preschaints in radunanza nu vezzaivan la necessità per abolir il dret da precumpra, oters invezza sustgnaivan la proposta da la suprastanza cumünala. Finalmaing han las votantas ed ils votants preschaints decis cun 90 cunter 20 vuschs cler ed evidaint, da desister dal dret da precumpra e da nu vulair impedir cun pegns il svilup e l’augmaint da la sporta e da l’infrastructura da l’Institut Otalpin Ftan. La suprastanza cumünala es uschè gnüda autorisada d’abolir il dret da precumpra subit cha l’IOF han investi almain set milliuns francs illa renovaziun.
Sustgnair l’iniziativa da transparenza
In occasiun da la radunanza cumünala da lündeschdi saira es eir gnüda preschantada l’iniziativa per l’introducziun dal princip da transparenza sün basa da la ledscha chantunala e la cuntraproposta da la suprastanza cumünala chi prevezza üna ledscha cumünala da transparenza. Il preschaints han deliberà l’iniziativa e la cuntraproposta a man da la votumaziun a l’urna dals 28 november. Illa votumaziun consultativa han vuschà in lündeschdi saira 59 persunas per l’iniziativa e 37 persunas per la cuntraproposta da la suprastanza. Uschè cha la radunanza cumünala propuona a man da la votumaziun da sustgnair l’iniziativa.
Sper la votumaziun a reguard l’iniziativa e la cuntraproposta da la suprastanza cumünala decidaran las votantas ed ils votants da Scuol als 28 november eir a reguard la revisiun parziala da la constituziun cumünala. Cun quista revisiun prevezza il cumün da Scuol da pussibiltar in avegnir la publicaziun da candidaturas ufficialas per caricas cumünalas.
Causa il temp avanzà nun han ils respunsabels pudü preschantar dürant la radunanza cumünala in lündeschdi saira eir amo la revisiun parziala da la planisaziun cumünala a reguard zonas da pos per la sulvaschina, chi vess vairamaing eir gnü da gnir decisa a la prosma votumaziun a l’urna. Quist’orientaziun es gnüda spostada sün üna prosma radunanza cumünala chi varà lö dürant il mais november.
Text: Nicolo Bass


text:
Spazio 1999
Spazio 1999 (Spasi 1999) l'è na série televiśìva ad fantasiénsa ad Gerry e Sylvia Anderson ch'la cònta 'n evènt apucalìtic sucès a la Luna a la fiṅ dal vintéśum sècul quànd di espuśiòṅ nucleàri in dla sò fàcia lugàda i l'aṅ fata śluntanàr da la Tèra par sèmpar.
Gl'abitànt dla baś lunàra Alpha i gh'aṅ da inśgnàr-as par scampàr in dal spasi da par lōr e catàr 'n àtar mónd in dua vìvar.
La prima série l'è stada prudóta par la britànica ITC e l'itagliàna RAI méntar par la secónda série Fred Freiberger 'l à tòlt al pòst dla Sylvia Anderson, ch'la s éra in cal méntar divìśa da sò marè. Anc la RAI la s è tiràda indrē.
Trama
Al 9 ad Setémbar dal 1999 John Koenig al tōś al cmand dla baś lunàra Alpha, avampòst di teréstar p'r un viàś espluratìṿ vèrs al pianéda Meta dascuvèrt da pôc. Durànt gl'ùltim preparatìṿ però a sćiòpa 'n depòśit ad scòri nucleàri ch'i daṅ vita a na reasiòṅ a cadéna ch'la fà spustàr la Luna da la sò òrbita. 'L è 'l trédas dal méś e la Luna la partìs par sò cònt p'r un viàś sénsa fiṅ. In sla Tèra invéci i sucédan di diśàstar.
Gl'abitànt 'd Alpha i gh'aṅ la manéra ad cgnósar di mónd abitâ e di aglièṅ, dal vòlti amìg e dal vòlti nemìg. 'L è l'ucaśiòṅ par lōr par far-as dal dmandi su 'l sèns dla vita.
Persunàǵ
- Cmandànt John Robert Koenig (Martin Landau), astrufìśic americàṅ, mémbar dl'Aministrasiòṅ Spasiàla Internasiunàla. Pôc tèmp prima dal diśàstar al tōś al pòst dal rus Gorskij, śluntanâ par di mutìṿ pulìtic;
- Dutōra Helen Russell (Barbara Bain, Helena in dla versiòṅ uriginàla), americàna, la cmanda 'l staff mèdag. Lē e Koenig i sèntan quèl 'l òṅ cun cl'atra;
- Dutōr Victor Bergman (Barry Morse, sōl prima stagiòṅ), ingléś, risercadōr pûr e geniàł, 'l è 'l diretōr dal dipartimènt sietìfic dla baś lunàra;
- Paul Morrow (Prentis Hancock, sōl prima stagiòṅ), scuséś, 'l è 'l vice cmandànt dla baś e respunsàbil dal telecumunicasiòṅ;
- Alan Carter (Nick Tate), austragliàṅ, cmandànt e pilòta dgl'astrunâṿ dla baś ciamàdi Àquili. In dal mumènt dl'espluśiòṅ lò 'l éra su n'àquila in vōl dònca 'l psiva sarnìr se turnàr indrē o rivàr su la Tèra e salvàr-as. 'L à decìś ad turnàr da i sò cumpàgn;
- Sandra Benes (Zienia Merton), tècniga infurmàtiga ligàda prima a 'l pilòta Mike Ryan, mòrt in un buś négar, e pò a Morrow;
- David Kano (Clifton Jones, sōl prima stagiòṅ), tècnig infurmàtig nigeriàṅ;
- Gerald Simmonds (Roy Dotrice, sōl prima stagiòṅ), respunsàbil pulìtic dal prugèt, al fà védar tut al sò cinìśum;
- Maya (Catherine Schell, sōl secónda stagiòṅ), ultma scampàda dal pianéda Psycon, siensiàda, l'è bòna ad tōr la fórma ad tut i èsar vivènt d'l univèrs;
- Tony Verdeschi (Tony Anholt, sōl secónda stagiòṅ), nâ a Firénse, al dvènta al vice cmandànt dal baś. Al gh'à na relasiòṅ cun la Maya;
- Yasko (Yasuko Nagazumi, sōl secónda stagiòṅ), tècniga infurmàtiga giapunéśa;


text:
Corea
La Corea, ciamada 한국 (Hanguk) in Corea del Sud e 조선 (Chosŏn) in Corea del Nord, l'è ona penisola situada in del Estrem Orient.
Al di d'incoeu l'è dividuda tra dò stat: La Republega Popolara Democratega de Corea e la Republega de Corea. La Corea la confina a Nord con la Cina e, per on tocch piscinin, con la Russia.
La Corea l'è stada unificada da l'imperador Taejo in del 936, e in del secol quell de 13 la deventa on vassall del Imper Mongol.
Inveci, in del secol quell de 19, l'è vun di obiettiv de l'espansion coloniala del Giappon, che la finiss in del 1945 con l'invasion di USA e URSS e la division in du Stat: Ona dittatura comunista al Nord e ona dittatura filoamericana al Sud, poeu deventada on Stat democrategh. In teoria i dò Coree a hinn ancamò in guerra.


text:
Pattada
Pattada l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, en Pruvìncia de Sassari. El g'ha presapóch 3.501 abitàncc, 'na superfìce de 165 km² e 'na densità de 21 ab./km². El cunfìna coi cümü de Benetutti, Buddusò, Bultei, Nughedu San Nicolò, Nule, Oschiri, Osidda (NU), Ozieri.
El fà part del teretóre del Logudoro e coi sò 794 m de altèsa sùra 'l leèl del mar, l'è 'l cümü piö alt de la pruvìncia de Sassari, e 'ntra i prim dés de töta la Sardegna.
Pattada l'è famùs per vìa de la prudusiù de cortèi a seramànech ciamàcc en lèngua sàrda sa resolza.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc


text:
Dals furners e conditers enfin al Parc Ela e Grischun Vacanzas: Els tuts èn commembers da l’uniun Alpinavera. Uschia pon els vender lur products cun il label da l’uniun. Per pudair survegnir quel han furneras, mazlers u signunas da producir a maun e cun ingredienzas che derivan per 80% da la regiun, scriva l’organisaziun sin sia pagina en la rait.
Commembers da 4 chantuns svizzers
Actualmain èn la pli part dals commembers dal Grischun, numnadamain 11. Medemamain da la partida èn trais dal chantun Uri, l’uniun da purs dal chantun Glaruna e dal Tessin il chantun Tessin sco tal. La situaziun en il Tessin vegn a sa midar proximamain, di la manadra da gestiun dad Alpinavera, Jasmine Said Bucher. Er là haja tgi che fa products alpins badà tge ch’ina promoziun communabla da products possia effectuar.
La vitrina virtuala – il shop dad online
Cun quai che betg tut ils amaturs da products alpins rivan a Cuira tar il biro e magazin dad Alpinavera porscha l’organisaziun dapi 5 onns la pussibilità da cumprar products en la rait. Quai, uschia Jasmine Said Bucher, saja lur vitrina da products.
Tge che la clientella spetga da products regiunals ed alpins mussa la glista da hits da products vendids. La pli gronda svieuta fa Alpinavera cun products da charn elavurada. Auters hits èn chaschiel e miel d’avieuls. En prima lingia èn quai products che san vegnir empustads e mangiads senza far grondas lavurs en cuschina, numnadamain products cunvegnents.
In autra vitrina – ils martgàs sin ils pass
La gronda part da la lavur na cumpara dentant betg in vitrina: Las collavuraturas dad Alpinavera cusseglian, organiseschan, scoleschan e sustegnan differentas activitads per e cun lur commembers. Quai èn per exempel ils martgads sin ils pass o era eveniments singuls sco l’Agrischa e proximamain il Prättigauer Alpspektakel (06-10 enfin 09-10-2016 a Küblis e Seewis).
Alpinavera
- è in’uniun interchantunala en GR, UR, GL e TI
- promova products alpins, regiunals e da muntogna
- ha certifitgà enfin uss 1’000 products
- fa quai dapi 10 onns
- vegn finanziada da commembers, Confederaziun e chantuns


text:
Sän Näzà
San Nazar (in del dialet lucal: Sän Näzà; nom ufizial: Sannazzaro de' Burgondi) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia.
Al gh'ha 5 515 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 23,3 km² e ona densità de 237 ab./km².
Al se tröva in de la Lumelina Bassa, in sül bord de la terassa che la dumina la val aluviunal del Pò, in sü la sponda masina del fiüm, di band de la confluenza cont el turent Agogna. Al cunfìna coi comün de Bastìa, Curäna, Düran, Frèra, La Msäna, Piev d'Albignö, Scaldasù e Silvän.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de San Nazar l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Ord spir interess ha Duri Bezzola da Samedan cumenzà a far retschertgas sur da ses perdavants. L’idea oriunda saja stada da scriver in cudesch sur da sia mamma. Svelt haja el però badà ch’el haja da far in pass pli enavos.
Jau hai svelt badà, che jau dovr ina basa pli profunda. Uschia sun jau rivà tar mes basat e mia basatta, Riet e Maria Campell.
Il basat e la basatta – dus pioniers
Sco pèr sajan Riet e Maria Campell stads pioniers, di Duri Bezzola. Entant che Riet saja stà in tip plain forza per pruvar ora nova rauba, saja Maria stada ina persuna raschunaivla. Uschia han els fundà, davent da lur patria Susch, la bieraria Engiadinaisa a Schlarigna. Sper la passiun sco bierer, ha Riet Campell gì grond interess per antiquitads. Suenter in lung temp da collecziun activa, ha Riet Campell finalmain fundà l’onn 1906 il Museum Engiadinais a San Murezzan.
Regurdientschas per descendenza
Duri Bezzola haja retschertgà ord interess persunal l’istorgia da ses perdavants. En emprima lingia per pudair surdar a tut la descendenza da Riet e Maria Campell tut las regurdientschas.


text:
Rezàt
Rezàt, (Italià: Rezzato) l'è 'n cümü de 13 472 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]) (dàto riferìt al prìm de Zenér del 2009) de la Pruvìncia de Brèsa. El se tróa 'ndèla periferìa orientàl, a 8 km de la cità de Brèsa.
Endel teretóre del cümü de Rezàt gh'è stat troàt dei repèrcc de artefàcc del neolìtic, ma la fondasiù del centro abitàt la risàl al 1299, quan che 'l vèscof de Brèsa, Berardo Maggi, l'emàna 'l decréto de fondasiù del paés, per vignìga 'ncutra ai cuntadì che abitàa la zòna per laurà le tère del convènt Biniditì de Sànta Fèmia.
Rezàt el g'ha ciapàt la fùrma che 'l g'ha 'ncö quan che, 'ndel 1928, el g'ha töt dét a l'abitàt de Virle (encö frasiù).
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Rezàt l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Baden-Württemberg
El Baden-Württemberg l'è giü dei sédes stàcc (en todèsch: Land, pl. Länder) de la Repüblica Federàl de la Germània. L'è sitüàt endèla part Sud-ocidentàl de la Germània e 'l cunfìna a sud co la Svìsera e a òvest co la Frància. A èst l'è tacàt a la Baviéra e a nòrt l'è tacàt a la Renània-Palatinàto e a l'Assia.
La capitàl del Baden-Württemberg l'è la cità de Stocàrda.
Südiviziù aministratìva[Modifega | modifica 'l sorgent]
Distrècc aministratìf[Modifega | modifica 'l sorgent]
El Baden-Württemberg l'è spartìda 'n quàter distrècc aministratìf (en todèsch: Regierungsbezirke):
- Stocàrda (Stuttgart) (che g'ha per capitàl la cità de Stocàrda)
- Fribùrgo (Freiburg) (che g'ha per capitàl la cità de Fribùrgo)
- Karlsruhe (che g'ha per capitàl la cità de Karlsruhe)
- Tübinga (Tübingen) (che g'ha per capitàl la cità de Tübinga)
Circondàre e cità extra-circondariài[Modifega | modifica 'l sorgent]
I distrècc aministratìf i reönés 35 circondàre (Landkreise) e 9 cità extracircondariài (kreisfreie Städte):
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statistisches Landesamt Baden-Württemberg
- ↑ Arbeitslosenquoten im September 2010 - Länder und Kreise. In: arbeitsagentur.de. Bundesagentur für Arbeit, abgerufen am 30. Setèmber 2010.


text:
Cianté classich
Le percurs didatich dl cianté lirich se dá jö cun l’impostaziun dla usc, le control dl fle, le sëns ritmich, l’intonaziun y le svilup dl’orëdla musicala.
Le curs de cianté lirich á le fin da imparé y assimilé la tecnica vocala che vëgn spo chirida y aplicada tl momënt dl cianté.
I toc da studié gnará chiris fora adöm cun le personal insegnant tignin cunt dla usc, dl livel de tecnica dla usc y, ti limic dl poscibl, di gusć musicai. Al é sambëgn cler che vigni porsona fej le medemo percurs por ci che reverda le svilup dla tecnica, mo personal dal punt de odüda dl repertore.
L’aspet dl'interpretaziun vëgn afronté cun l’analisa stilistica de esecuziuns desvalies, le confrunt danter "manires" desvalies da cianté le medemo toch, mostra sö les poscibilités espressives y ti conzed ala porsona che impara da podëi esperimenté soluziuns desvalies en relaziun ales singoles capazités y ala fantasia.
Pité da ...
Scora de musiga taliana "A. Vivaldi"
Eté
Dai 14 agn
Test d'amisciun
Nou


text:
La Viafier retica po empustar 20 ulteriurs trens d'autotracziun dal tip Capricorn tar il constructur da trens svizzer Stadler Rail. Il chantun Grischun sco possessur principal da la RhB e la Confederaziun han dà glisch verda per la fatschenta da 173 milliuns francs. Gia il 2016 aveva la Viafier retica empustà 36 da quels trens tar Stadler Rail. Cun ils trens Capricorn vegnia modernisada la flotta da la RhB ed uschia adattada als basegns dals clients d'ozendi, scriva la Viafier retica en ina communicaziun.
Fundaziun da societad d'immobiglias
En pli ha la viafier survegnì la lubientscha da fundar la RhB Immobilien AG sco societad affiliada da la Viafier retica. La Viafier retica sparta cun quest pass la fatschenta principala subvenziunada da la fatschenta cun atgna rentabilitad. La nova societad vegn ad administrar enturn 30 immobiglias ed er tants contracts da dretg da construcziun cun ina valita da var 45 milliuns francs. I sa tracta qua dad immobiglias che n'èn betg essenzialas per la gestiun da la viafier.
Per las immobiglias d'infrastructura e da producziun da la RhB sco staziuns da tren u lavuratoris, resta vinavant la partiziun d'immobiglias da la Retica responsabla.


text:
Titterten
Titterten a l'è un cumün svizzer del distret de Waldenburg, in del Canton Basilea Campagna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 3.71 km² e in del Marz 2011 al gh'eva una popolazion de 410 abitant.
El cumün de Titterten al se tröva a una altitüden de 668 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Arboldswil, Liedertswil, Niederdorf, Oberdorf, Reigoldswil. La popolaziun l'è in magioranza de lengua tudesca.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Titterten l'è mustraa in de la tabela chi desutta:[1]
Galeria de foto[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Swiss Federal Statistical Office STAT-TAB Bevölkerungsentwicklung nach Region, 1850-2000 (in tudesch) visitaa al 29 de Ginee del 2011
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Uffizials n’è il resultat betg anc. Glindesdi vegn el publitgà en il fegl uffizial, suenter han ins aunc 3 dis peda da far in recurs. Sche quel fiss valaivels, lura stuess ins anc ina giada dumbrar las vuschs u schizunt far ina segunda elecziun da l’entira regenza.
Jau sun da natira realist ed hai gia detg la dumengia che 68 vuschs è bain stretg, dentant i na tanscha betg, e lura era quai liquidà per mai.
Pli probabel nagin recurs
Il mument na dettia quai nagins plans da far in recurs, la fin finala sajan els stads da la partida cura che las vuschs sajan vegnidas dumbradas ina segunda giada, di Valérie Favre Accola da la PPS. Sch’i na dat nagin recurs daventa Jon Domeni Parolini uffizialmein cusseglier guvernativ ils 21 da zercladur, ils departaments vegnan repartids tschintg dis pli tard.
Natiralmain ha quella segunda dumbraziun occupà mai ferm las ultimas notgs. Jau sun uss dentant fitg levgià dal resultat sco tal.
La dumengia d'elecziun, ils 10 da zercladur 2018, ha la Chanzlia chantunala dal Grischun publitgà il suandant resultat total provisoric: cedels electorals valaivels consegnads 46 432, vuschs per Jon Domenic Parolini 15 904, vuschs per Walter Schlegel 15 836. La differenza da las vuschs era 68 vuschs, pia main che 0,3% dals cedels electorals valaivels consegnads (0,3 % da 46 432 = 139,296). Sin fundament da quest resultat stretg ha la Chanzlia chantunala dumbrà suenter las vuschs dals dus candidats sin ordinaziun da la regenza.
Cura vegni dumbrà suenter
Tenor la lescha davart ils dretgs politics en il chantun Grischun sto il resultat total provisoric eruì a chaschun d'ina elecziun vegnir verifitgà d'uffizi, sche la differenza da las vuschs tranter l'ultima persuna elegida e l'emprima persuna betg elegida è pli pitschna che 0,3% dals cedels electorals valaivels consegnads.
RR novitads 14:00


text:
Gia en l’emprim gieu da gruppa da la Champions League fruntan ils Young Boys sin in dals gronds. Manchester United è in ensemble da stars cun Paul Pogba, Marouane Fellaini u Romelu Lukaku. Plinavant astga il nov trenader dad YB, Gerardo Seoane, beneventar tar el a chasa José Mourinho ch’ha gia gudagnà la Champions League cun il FC Porto e cun Inter Milaun.
Sulet il pastget pleda per YB
Malgrà ch’ils Young Boys dastgar giugar a chas en il Stade de Suisse, là nua ch’ils Bernais han anc festivà avant paucs mais il titel da campiun svizzer è il grond favurit en quest emprim gieu da gruppa da la Champions League Manchester United. In plus per YB è ch’i vegn giugà sin in pastget artifizial. Quai saja in avantatg per l’equipa da chasa ha manegià José Mourinho.
Sa fugir dals Red Devils na ston ils Young Boys franc betg. Il FC Basilea ha mussà el passà ch’igl è pussibel da batter Manchester United ch’ha triumfà fin oz trais giadas en la Champions League, la davosa giada avant 10 onns.


text:
350 deputads han vuschà il mardi a Roma per l'allianza populistica dal moviment «Tschinque Stelle» e la Lega, 236 han vuschà cunter e 35 èn s'abstegnids. Il senat aveva gia dà il mardi ses consentiment. Dapi las elecziuns ils 4 da mars èn las duas partidas stadas en discurs per furmar ina coaliziun. In'emprima emprova aveva fatg naufragi.
La regenza da Conte vul sbassar la taglia ed il medem mument augmentar las expensas socialas. Uschia pudess il deficit statal vegnir anc pli grond e quai pudess provocar dispitas cun l'Uniun Europeica. L'Italia ha tants daivets sco strusch in auter pajais en Europa.
Emprim inscunter en il Canada
L'emprima preschentaziun da Conte è l'inscunter suprem G7 en il Canada. Tar quest inscunter vegn el tranter auter a scuntrar la chanceliera tudestga Angela Merkel ed il president american Donald Trump. Sco emprim vul el «far enconuschent» l'Italia dentant era «procurar per respect» per il pajais.
RR novitads 06:00


text:
Ils catolics da Turitg na dattan betg si il siemi d'in agen uvestgieu. La sinoda ha refusà in postulat che vuleva schliar il fond che finanziescha la fundaziun da l'uvestgieu da Turitg. Dapi il 1990 ha Turitg pajà en quest fond fin oz radund 1,2 milliuns francs.
L'uvestg da Cuira, Vitus Huonder, ha scrit a Turitg che l'uvestgieu haja in dretg moral sin quests daners. El propona da pajar mintgamai in terz per incumbensas culturalas, socialas e per la furmaziun. Sut cultura crudass er la restauraziun dal chastè episcopal a Cuira.
RR novitads 18:00


text:
Fel
La fel (in d'on quai dialett de la bergamasca [fil]; olter variant: afel, fela, fed, sfela) l'è on liqued basegh de color giald-verd che 'l vegna foeura del fidegh de la pupart di vertebraa.
In d'on bell poo de speci la vegna fada su e magazinada in de la cistifellea in tra ona mangiada e l'altra: e in del mangià la ghe va dent al duoden, indè che la ghe da ona man ai process de digestion.
El nomm[Modifega | modifica 'l sorgent]
El termen fel el riva del latin fel, fellis, che l'è parent del grech antigh cholé, con l'istess significaa (e che l'è ligaa a termen tant 'me chlōrós, che 'l voeur dì "verd"[1]). El termen l'è present in tanti alter lengov neolatinn (italian fiele, catalan e portoghes fel, spagnoeu hiel, romen fierea, napoletan fele, sicilian feli, genoves fê, sardegnoeu vele). In tanti lengov però se preferiss doperà derivaa del latin bilis (es. italian bile ecc.).
In lombard e in di alter lengov del nord Italian "fel" a l'è on nomm feminil, intant che in di alter parlà romanz l'è de gener masculin.


text:
Quai munta dentant er che nus vesain pli ditg il tschiel stgir sur nus, cun planets e las stailas. Per identifitgar tge aster ch'è da vesair cura datti intgins meds d'agid.
Per tegnair survesaivel la purschida restain nus qua tar l'exempel «Stellarium». Stellarium è in planetarium virtual per Android, iOS e computer (Windows, Mac e Linux).
Ins po sa laschar mussar stailas, lur constellaziuns, planets, la glina, galaxias lontanas, in raster acimut u equatorial. Quai tut tenor tge ch'ins vul e tge che gida per l'orientaziun.
La posiziun
Dependent da l'interess pon ins sa laschar localisar u selecziunar in auter lieu specific. Quai è la basa per la projecziun dal tschiel nocturn.
Il temp
Ins po er guardar en il futur, per exempel per planisar in'observaziun. Quai dentant maximal fin il proxim di. Uschia vesan ins exact cura ch'il planet giavischà vegn ad esser visibel al firmament.
L'orientaziun
Sin il telefonin pon ins sin giavisch activar la funcziun che il visur mussa gist la vista actuala. Vul dir che, sch'ins drizza ora l'apparat en direcziun glina mussi la glina ed ils objects vischins.


text:
La Posta Svizra è in’interpresa dal stadi. Ella administrescha era la societad affiliada PostFinanace cun dapli che 119 milliardas francs svizzers facultad da clients. Questas lavurs vegnan supperadas cun passa 60'000 persunas, da quai dapli che 54'000 en Svizra. Cun quai tutga La Posta tar in dals pli gronds patruns da lavur en Svizra.
L'istorgia da LA POSTA cumenza l'onn 1675. Lura hai dà las emprimas colliaziuns da brevs sco per exempel da Berna a Genevra u da Berna a Turitg. L'onn 1849 è la Posta federala vegnida fundda pia la posta dal stadi svizzer.
Serrar las postas
In tema emoziunal e dat da discutar è la serrada dad intginas postas. Per il mument vegnan 20 postas controlladas en il Grischun e probablamain era serradas enfin il 2020. Il Minisguard declera pertge che las postas vegnan serradas e tge che capita cun quellas.


text:
(1) Le proponënt ti presentëia al’Agenzia la domanda de VSA cun lapró chëstes injuntes: le proiet, le stüde sön la soportanza ambientala, les informaziuns sön les faziuns sura i confins fora eventuales dl proiet, l’avis de publicaziun cun i contignüs dá dant dal articul 24, coma 2 dl decret legislatif di 3 d’aurí dl 2006, n. 152 y le ressumé nia tecnich. Le proponënt injunta ince la documentaziun y i documënc dl proiet preodüs dales normes dl setur por conzede da relascé les autorisaziuns, les intenüdes, les conzesciuns, les lizënzes, i arac, les acordanzes, i nulla osta y i consënsc, bel anfat sciöche al ti vëgn dit, che é debojëgn por la realisaziun y l’eserzize dl proiet y dá dant dal proponënt te na lista aposta.
(2) Te 15 dis dala presentaziun dla domanda ti comunichëia l'Agenzia, por via telematica, a dötes les aministraziuns y i ënc che podess potenzialmënter ester interessá y che á a vigni moda la competënza da tó posiziun sön la realisaziun y l’eserzize dl proiet, che la documentaziun é gnüda publicada sön so sit web.
(3) Le presidënt/La presidënta dl Comité ambiental costituësc le grup de laur aladô dl articul 3. Te 30 dis dala publicaziun dla documentaziun controlëia le grup de laur y les aministraziuns y i ënc preodüs dal coma 2, tl cheder de sües competënzes, la completëza y la conformité dla documentaziun y ti dá al proponënt n termin d’esclujiun de alplü 30 dis por integraziuns eventuales.
(4) Do che al é gnü ciaré do che la documentaziun sides completa o do che al é rové alalerch les integraziuns eventuales damanades publichëia l’Agenzia sön so sit web l’avis de publicaziun preodü dal coma 1, le proiet, le stüde sön la soportanza ambientala y le ressumé nia tecnich; la publicaziun vëgn ince lasciada alsavëi sön la tofla ofiziala digitala di Comuns interessá. La publicaziun sön le sit web dl’Agenzia sostituësc les comunicaziuns aladô dl articul 14 dla lege provinziala di 22 d’otober dl 1993, n. 17, y mudaziuns suandëntes.
(5) Te 60 dis dala publicaziun preodüda dal coma 4 pó dötes les porsones interessades tó vijiun dl proiet y dl stüde sön la soportanza ambientala che alda lapró y presenté sües osservaziuns por ci che reverda la valutaziun de soportanza ambientala sciöche ince, sce al vëgn preodü, por ci che reverda la valutaziun de soportanza aladô dla diretiva 92/43/CEE y l’autorisaziun ambientala integrada. Les osservaziuns vëgn atira publicades sön le sit web dl’Agenzia.
(6) Le Comun o i Comuns dl raiun olache al vëgn preodü la realisaziun dl proiet o le rapresentant legal/la rapresentanta legala de n'assoziaziun por la sconanza dl ambiënt che laora a livel provinzial pó ti damané al'Agenzia, te 20 dis dala publicaziun preodüda dal coma 4, che la consultaziun vëgnes fata tres n’aldiziun publica. Chësta mëss gní stlüta jö ti 40 dis suandënc scenó vëgn le prozedimënt archivié. Le verbal de chësta aldiziun publica vëgn scrit dal'Agenzia.
(7) Te 30 dis dala tomada dl termin por presenté les osservaziuns o dala conclujiun dl’aldiziun publica pó l’Agenzia ti damané al proponënt integraziuns eventuales stabilin por chësc n termo de alplü 30 dis. Sön domanda motivada dl proponënt pó l’Agenzia sospëne por n iade su le termin da presenté la documentaziun integrativa por alplü 180 dis. Sce le proponënt ne dá nia jö la documentaziun integrativa tl tëmp stabilí vëgn la domanda conscidrada trata derevers y ara vëgn archiviada dal’Agenzia.
(8) Sce l’Agenzia arata cun rajun che les mudaziuns y les integraziuns sides sostanziales y relevantes por le publich desponera, te 15 dis dala recioiüda dla documentaziun integrativa, che le proponënt mënes inant ti proscimi 15 dis n avis de publicaziun nü cun i contignüs aladô dl articul 24, coma 2 dl decret legislatif di 3 d’aurí dl 2006, n. 152 y fej na publicaziun nöia aladô dl coma 4. I termins preodüs dai comesc 5 y 6 por d’atres consultaziuns dl publich vëgn smendris dl mez.
(9) Te diesc dis dala tomada dl termin de conclujiun dla consultaziun o dala data de recioiüda dles integraziuns de documënc eventuales chërda ite l’Agenzia na conferënza di sorvisc a chëra che al tol pert le proponënt, le Comité ambiental rapresenté da so Presidënt/süa Presidënta o da na porsona delegada, sciöche ince dötes les Aministraziuns competëntes o a vigni moda interessades potenzialmënter o competëntes por relascé les autorisaziuns che vá debojëgn por la realisaziun y l’eserzize dl proiet y damaná dal proponënt, zënza chëres che reverda la sconanza dl ambiënt. La conferënza di sorvisc vëgn cherdada ite te na forma sincrona.
(10) La conferënza di sorvisc mëss se stlüje jö te 120 dis da süa convocaziun. 16) 17)


text:
Pervi da la situaziun actuala ha il Cussegl federal decis da desister da las votaziuns previdas per ils 17 da matg. Per tut las iniziativas e referendums pendents vegnia il temp entaifer il qual las suttascripziuns ston vegnir rimnadas u il referendum vegnir tractà prolungà.
Sco raschuns numna il Cussegl federal tranter auter ch'igl è pervi da la situaziun actuala grev da possibilitar in process nua che mintgin po far ses agen maini. Saja quai entras il cumbat da votaziun da las partidas ch'è restrenschì u er las medias ch'èn limitadas en lur rapportaziun.
Plinavant cusseglia la regenza Svizra als chantuns da lubir radunanzas communalas be sch'ellas sajan explicitamain necessarias.
Betg l'emprima giada
Gia il 1951 ha il Cussegl federal annulà in'entira dumengia da votaziuns. Quella giada pervi da l'epidemia da gnifla e pes (Maul- und Klauenseuche). La decisiun da spustar las votaziuns ha la regenza prendì lezza giada perquai ch'i na fiss en plirs chantuns betg stà pussaivel dad ir a l'urna.
Tuts perina
Las partidas, dentant era las organisaziuns, per exempel da l'economia, scrivan unanimamain, che ellas chapeschian la decisiun. Tuts sustegnan il Cussegl federal. La Svizra è en ina situaziun extraordinaria e perquai sa chapescha ch'il cumbat encunter il coronavirus stettia per il mument en il center.
Oravant n'eran las oppiniun anc betg uschè cleras, almain tranter parlamentaris grischuns:


text:
Senza dus posts d'entrada extra-ordinaris muntass il gudogn anc adina var in milliun francs. Extraordinaria è stada la contribuziun chantunala per la fusiun ed in pajament per desister sin il dretg da return a tschep da l'ovra idraulica Tschar. La radunanza communala da Sursaissa Mundaun ha approvà il quint 2016.
Garanzias per emprests
Ultra da quai han ils da Sursaissa Mundaun decidì da surpigliar duas garanzias da 1,5 respectiv 2 milliuns per emprests a las pendicularas Sursaissa SA e Piz Mundaun SA. La durada dals emprests munta a 10 onns.
Sanaziun reservuar Platenga
Il project da la sanaziun dal reservuar Platenga è vegnì preschentà a las votantas ed als votans e suttamess per approvaziun. Il credit da 205'000 francs vegn approvà unanimamein.
Infurmaziuns
- Plinavant èn las votantas ed ils votants vegnids infurmads davart il plan da basa masterplan gruppa da taglias. Detagls suondan proximamain via communicaziun a las medias.
- La chasa da scola da Flond duai vegnir midada en in chasa d'abitar. Ina famiglia indigena vul constuir là quatter unitads d'abitar e set parcadis cuverts.
RR novitads 08:00


text:
Lambrósch
Artécol in dialèt arzân
E io, per glorificare Dio e benedire la sua provvidenza, mi fermai a Modena a lungo a meditare la sapienza... »
E mé, per ludêr Dio e bendîr la só pruvidèinsa, am sûn fermê a Mòdna p'r un bèl pô a pinsêr insém a la sapiĵnsa...»
L'urégin dal nòmModifica
Al nòm Lambrósch l'é al nòm ed 'na sèria ed vîdi mêdri diferèinti e dal vèin fât cun còsti.
Al j óvi dal Lambrósch în ròsi, per la pió grôsa pêrt lavurêdi int al pruvîcia ed Mòdna e in pruvîncia ed Rèz e 'na pêrt in pruvîncia ed Mântva. A vînen druvêdi per fêr ûn di pôch vèin ròs o rosê ch' al spóma.
Quisché i pió impurtânt vèin fât cun sté óvi:
- Lambrósch ed Surbêra
- Lambrósch Grasparòsa
- Lambrósch Arzân
- Lambrósch Salamèin
- Lambrósch Marân
- Lambrósch Mèister
- Lambrósch ed Muntréch
- Lambrósch Viadanèiṣ o Grapèl Rubêrti
Al D.O.C.Modifica
La necesitê ed mèter in règola al carateréstichi, la lōr compusiṣiòun e dôve gh’àn urégin i divêrs lambrósch àn purtê a fêr dal D.O.C. divîşi:
1961 al Mudnèiṣi:
- Lambrusco di Sorbara,
- Lambrusco di Graspa Rossa di Castelvetro,
- Lambrusco di Salamino di Santa Croce
1971 l’Arzâna:
- Lambrusco Reggiano
1976 la Culèini de Scandiân:
- Lambrusco Grasparossa Colli di Scandiano e Canossa,
- Lambrusco Montericco Colli di Scandiano e Canossa
1987 la Mantvâna:
- Lambrusco Mantovano
La stôriaModifica
L’urégin dal nòm an n’é mìa sicûra, a gh’é dû pinsêr a propôṣit. Al prém al vōl che al nòm al deṣvègna da Labrum (mêrzen di câmp). La vîda la(m)brusca la sré còla ch’ la crès saldîva ai mêrzen di câmp e al vèin la(m)bruscus l’é in môd cêr al vèin fât cun sté óva.
La secònda la dà l’urégin dal nòm a l’uniòun dal parôli labo (a tógh) e ruscus (ch’al fûra al palê), d’ed ché ânca l’urégin ed la parôla brósch.
La prōva 'dl'antichitê de sté vîda la vîn da l’etê dal brònz cun la squêrta ed gramustèin ed vîda salvâdgha ind al Teramêri, îṣoli che gnîven só dal padòli fâti dal j aluviòun di fióm e abitêdi da lìòm, prôpria int al zôni ‘d la produsiòun, dal dé d’incō, dal Lambrósch. Êtri catêdi a fân pinsêr che la vîda la fós cgnusûda ânca da 'dl' êtra gînt, in pió di Latèin, ânca da j Etrósch e dai Gâl legór. Dimòndi în al testimuniânsi scréti ed la véta ind l’antichitê de sté vîda, a n’ in pêrla Virgilio ind la só Quînta Bucòlica, a n’in pêrla Catone ind al De Agricoltura, Varone ind la De Rustica per finîr cun Plinio al Vèc ind la só Naturalis Historia. A’s gh’à nutési ânca ‘d un antîgh vèin ch’al spumêva ciamê Aigleucos sèmbra che al gnès fât cun al vîdi lambrusche.
An s’cgnòs mìa ed precîş quând a s’é cumincê a cultivêr sté vîda in môd sèri. Sèmbra che quând în rivê i Longobêrd, che cun la lōr cunversiòn al Cristianèiṣom îven dê véta a dal comunitê 'd atōren al pēv rumâni tr’ al VII e al VIII sècol, a s’fōsen dê a la cultûra dal vîdi dal pôst. Un fât curiōṣ l’é che la zôna dal dé d’incō ed la produsiòun dal Lambrōsch la cumbîna quêṣi in môd perfèt cun la zôna ch’l’ēra sóta a l’avtoritê ed Matélda ed Canòsa che intōren a la fîn dal sécol XI l’à fât ‘n tlarêda fésa ed fortèsi, in cuntât stratègich tra 'd' lōr, ch’la cumincêva dal Castèl ed Canòsa per divèdres principalmèint ind al properietê dal culèini arzâni e mudnèiṣi fîn a la rîva ed dréta dal Po ind al mantvân.
Mó sōl int al 1305 in un documèint ed Pier De Crescenzi ed Bològna a’s pêrla ed tōr in considerasiòun la cultûra 'd la vîda Labrusca. Però bèle int al 1430 a’s gh’à nutèsia ed l’esportasiòun in Frância dal nôster vèin, quând Nicolò III d’Este l’ à dê sté ōrdin: ...che di tutto il vino che veniva condotto a Parigi, la metà del dazio non venisse pagata. La Granduchèsa ed Tuscâna mujêra edFrancesco I De Medici la scrivîva ind al só diâri ed viâz: ... il buon vino di Scandiano fresco e frizzante. Int al 1567 Andrea Bacci, dutōr dal pêpa Sisto VI e studiōṣ dal piânti, al nutêva che: ...sui colli sottostanti l’appennino di fronte a Reggio e Modena si coltivano lambrusche, uve rosse, che danno vini piccanti, odorosi, spumeggianti per auree bollicine, qualora si versino nei bicchieri. Francesco Scacchi, dutōr ed Fabriano, dal sesèint, l’à parlê dal lambrósch prodotto da vite selvatica che poteva essere riprodotta dal seme direttamente.’Na nôta dal 29 utòber dal 1693 ind la cantèina di dóca d’Este l’é nutêda 'n’ impurtânt partîda ‘d óva Lambrusca.
Int al 1700 cîrca, a 's gh' é 'vû un impurtânt nuvitê tètnica per mantgnîr in butélia sté vèin ch' al spóma: a s'é cumincê a druvêr 'na butélia particulêra ciamêda Borgogna , cun la carateréstica 'd avèir un vēder reşistèint e 'd grôs spesōr e al relatîv stumpâj ed sóver tgnû fērom cun l' ajót ed 'na lâsa se no al tendré a saltêr via a câşva 'dla fermentasiòun di sócher ch' la fa 'l gâş.
La préma spartisiòun di trî genér ed vîda cultivêda: al lambrósch ed Surbêra, al Salamèin e al Grâspi Ròsi che şmercêdi cun dal j êtri óvi mēno impurtânti dân urégin a tót i genèr ed lambrósch prodòt l’é 'd Francesco Agazzotti int al 1867.
Int la préma metê dal '900 al Lambrósch l'ēra un vèin sèinsa dóbi sèch e la só s'cióma, prôpria cme p'r al Champagne, l'ēra fâta cper mèz ed 'na secònda fermentasiòun in butélia. Cun l'arîv di nōv sistēma, int al câmp di vèin, la produsiòun dal Lambrósch l'é chersûda dimòndi da i prém ân dal '60, cun la zûnta dal sistēma Charmat. Acsé int i vînt ân dôp al Lambrósch l'é stê vindû dimòndi a l'èster in môd particulêr int i Stêt Unî, dóve al gh' à 'vû dimòndi sucès tânt da rapreşentêr al 50% cîrca di vèin italiân purtê in Amèrica. In cla nasiòun difâti, l'é stê zibî cme un gèner ed Coca-Cola italiâna. .Mó ind j ân '90 la produsiòun dal Lambrōsch al gh' à 'vû un cambiamèint dal pûnt ed vésta 'd la qualitê a scâpit ed còl ed la quantitê. A s' é tintê ed turnêr al j urégin dal lambrósch, pió sèch e pió sustgnû e mēno dōls. Al dé 'd incō la pió grôsa pêrt di Lambrósch miōr an vînen mia incòra purtê a l'èster e quî vindû insém i marchê èster în mia D.O.C. e 'd sôlit a gh'àn mia 'na grôsa qualitê.
Cun al magnêrModifica
Al Lambrósch l'é un vèin ch' al se spōşa bèin cun i prodòt ed la cuşèina emiliâna, fâta ed prodòt réch ed grâs e savōr. A 's cumbîna bèin ânca cun di magnêr robóst cme la chêrna ed nimêl al sansési e l'agnèl, l'é bòun da bèver cun i furmâj ed la zôna: al Grâna Padân e al Grâna.
Al vîn druvê in cuşèina ânca per preparêr di piât ed l'uşânsa emiliâna cme al sampòun, e al cudghîn, o i prém piât cme al rişôt al Lambrósch e la pâsta al Lambrósch. Sté gèner ed vèin al vîn in pió druvê int la preparasiòun di cocktail, dòunca şmercê a êter alcôlich e frûta e servî cme aperitîv. L'é ânca druvê int la vinoterapia p'r al sō proprietê ed mantgnîr la pèla.
Colegamèin d'ed fōraModifica
Sît dal Cunsôrsi di Lambrósch Mudnèiṣ
Sît dal Consorzio Vini Reggiano
Sît dal Cunsôrsi dal Lambrósch
Sît dal Cunsôrsi dal Lambrósch Mantvân


text:
Il pilot da 55 onns è partì a Chrüz sur Pany. El ha gì l'intenziun da sa tschentar en la regiun Partenz davos. Durant che ses collega pli giuven è sa tschentà a Claustra-Vitg ha il pilot pli vegl annunzià via func da vulair sgular a Claustra-Platz. Cun sa tschentar ha il pilot da 55 cumenzà a turniclar ed è crudà enturn las 15:30 giu d'ina autezza da 5 fin 10 meters.
Persunas ch'han observà l'accident han pudì tgirar el enfin ch'il medi d'urgenza ed il helicopter da la Rega èn arrivads. L'um è vegnì sgulà en l'Ospital chantunal a Cuira.


text:
Quart Oggiee
Quart Oggiee (Quarto Oggiaro) a l'è on quarter de Milan situaa in del nòrd-òvest de la città.
El quarter el confina coi comun de Novaa e Baranzaa e coi quarter de Vialba, Villapizzon, Bovisasca e Comasina.
Stòria[Modifega | modifica 'l sorgent]
Quart Oggiee (che fina al 1872 se ciamava offizialment Quarto Uglerio) a l'è staa on quarter del comun de Musòcch fina al 1923, quand che 'l sò centro comunal l'è staa unii a Milan. El ciappa ciarament el nòmm de la posizion che 'l gh'eva respett al Dòmm de Milan, cioè a quatter milia de distanza (compagn de Quint Roman, Sest San Giovann e Settim). El s'è molto grandii in de la segonda metà del XX secol, grazie a l'immigrazion de la Bassitalia, che l'ha faa vegnì on quarter-dormitòri. L'è diventaa vun di simbol del degrad de la periferia milanesa.


text:
Peter Schmid è stà commuventà, cura ch’el ha udì che la regenza grischuna fetschia ina denunzia penala cunter nunenconuschent. «Dapi tschintg onns empruvain nus da purtar scleriment en l’entira chaussa, ed ussa datti propi ina strivla d’argient al firmament cun quella denunzia penala», concluda el. Uschia na vegnia a restar naginas accusaziuns pli.
E forsa, cura che tut saja sclerì, sappian ins lura era cumenzar da nov e puspè vegnir perina a Val S. Pieder. «Impurtant a me è cunzunt ch’il chantun ha fatg ina denunzia penala cunter nunenconuschent», manegia il pledader da la gruppa dals «Burgais preoccupads». Perquai ch'i giaja insumma betg per suspectar persunas.
Impurtant è ch’il vitg vegn sisur tge ch’è capità, uschiglio vegn l’istorgia adina puspè a tschiffar nus.
Levgià è er Stefan Schmid, il president communal actual da Val Son Pieder. Il rapport da l'autoritad da surveglianza dal chantun confermia numnadamain che la vischnanca haja lavurà correct ils ultims 4 fin 5 onns. Ch'il chantun haja fatg ina denunzia penala encunter nunenconuschent e uschia surdà tut las actas a la procura publica, chatta er el bun. Schmid na vul dentant betg dir dapli en chaussa, cunquai ch’el n’era betg en uffizi, cura che l'hotel Therme è vegnì vendì il 2012 a Remo Stoffel per 7,7 milliuns francs.
Stoffel n'ha nagut da zuppar
Lura era Margrit Walker anc presidenta. E lezza na vul betg prender posiziun en detagl. Ella di mo tant: «Jau chat bun, sche tut vegn sclerì». Sumegliant tuna quai tar Remo Stoffel. El na piglia bain betg sez posiziun, lascha dentant drizzar ora da ses pledader: ch'el beneventia la decisiun da far ina denunzia penala e che l’entir cas vegnia uschia anc ina giada sclerì giuridicamain. El n’haja numnadamain nagut da zuppar.
Sumegliant tuna quai tar Stephan Schmid, ch'era president dal cussegl d'administraziun dal Hotel Therme durant la vendita. El vegnia a guardar cun calma envers ina procedura penala pussibla.
RR actualitad 17:00


text:
Carlo Goldoni
El Carlo Goldoni (Venezia, 25 de febrar del 1707 – Paris, 6 de febrar del 1793) l'è staa 'n drammaturgh e scrittor veneto. L'è consideraa vun di pader del teater e de la commedia moderna e la sò fama la vegn di sò oeuver in lengua italiana e in lengua veneta.
L'ha sostanzialment reformaa el teater de commedia, prima basaa in su l'improvvisazion. Lu l'ha mittuu el copion e la centralità de l'autor sora de l'attor, che 'l gh'ha el roeul de interpretà.
La sò oeuvra pussee considerada in la letteradura italiana l'è La locandiera. Per la letteradura veneta l'è assee important I rusteghi.


text:
Atualità
-
L’ann de scora „dles malsigurtés“ é jü a piz
I assessurs Alfreider, Vettorato y Achammer á fat incö n bilanz dl ann de scora 2020/21 y presenté les previjiuns por l’ann de scora che metará man tosc.
-
Scora ladina: Rai Yoyo fej na seria da d’isté tla Val Badia y Gherdëna
Descorí la natöra y la fauna dles Dolomites y la storia y cultura ladina: Rai Ragazzi á realisé en colaboraziun cun l’Intendënza na seria de trasmisciuns por mitans y mituns tles valades ladines.
-
Bilanz dl ann scolastich: conferënza stampa ai 12 de lugio
I assessurs competënc Alfeider, Achammer y Vettorato presentará n bilanz dl ann scolatisch apëna jü a piz y les mosöres preodüdes por le scomenciamënt dl ann de scora 2021/22.
-
Laur por la jonëza: “Netz” á publiché so manual por talian y todësch
Sön scomenciadia de “Netz Offene Jugendarbeit“ él gnü surandé incö ai trëi assessurs Achammer, Alfreider y Vettorato le liber nü por talian dediché al monn dl laur por la jonëza tl Südtirol.
-
20 agn Museum Ladin: daurides döes seziuns nöies
Le Museum Ladin festejëia i 20 agn dala daurida dl Museum cun la presentaziun de döes seziuns nöies, öna dedicada ala leteratöra ladina y l’atra ala scora tles valades ladines.
-
Covid-19: mosöres straordinares de sostëgn a organisaziuns culturales
La Junta provinziala á aprové dan da püch n pachet de mosöres economiches por sostigní la cultura.
-
Scora ladina: Contlujiun dl ann de scora y de scolina
Ai 16 de jügn se röia ofizialmënter l’ann de scolina y scora che é gnü manajé te na situaziun de emergënza y de colaboraziun danter scora y families.
-
Covid-19: mosöres nöies de sostëgn ales artistes y ai artisć
La Junta á aprové le terzo pachet de mosöres economiches a sostëgn di artisć locai por na soma complessiva de 2 miliuns de euro. Domandes cina ai 3 de agost.
-
Vijites tla Val Badia, Alfreider: “Jí inant cun la digitalisaziun"
La digitalisaziun y le lingaz ladina é stá tl zënter dles vijites tles scores ladines dla Val badia dl assessur Daniel Alfreider y dla intendënta Edith Ploner.
-
Vijita ales scores de Gherdëna, Alfreider: “Deboriada fat le poscibl”
Vijites da pert dl assessur Alfreider y dl’intendënta Ploner tla scora mesana, tl lizeum d’ert y tla scora profescionala por l’artejanat artistich y tl Istitut tecnich economich de Urtijëi.


text:
Gandelì
Gandelì (Gandellino in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la olta Al Seriana a 44 km de la sità e a 675 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 1 012 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 25,4 km² e 'na densità de popolasiù de 40 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Caruna, Gróm, Valbundiù e Valgòi.
Evulusiù demogràfega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Gandelì l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Castelveccana
Castelveccana (en piemontés: Castelveccana) l'è un cumün de la Pruvincia de Vares. El gh'ha 1 999 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 20,9 km² e 'na densità de 9698 ab./km². L'è tacaa ai cumün de Brénta, Casàl Sciuìgn, Stì, Ghìfa (VB), Lavén Mumbèll, Ugébi (VB) e Pòrt Travàja.
L'è sitüaa in sü i riif d' ul Lach Magiur. Ul cumün a l'è nassüü in d' ul 1928 cunt la fusiün di antiigh cumün de Castèll de Travàja e de Vecàna.
Ul cumün de Castèll Vecàna a 'l gh'à in gir vari fraziùn: in sü i riif gh'è Caldé, bèll paes de lagh cunt 'n bèll portiröö; sora Caldé a gh'è la "Roca", 'n bricch de straa calcari verticaj sü 'l lagh. In sü la cima a gh'è 'n monumént a i Burlàj, fàj sü in d' ul sit in doa la gh'éva la végia turr d' ul castèll. De vidé in de la fraziùn de Sariich la gesèta de San Giòrg (1100). Tucc ul teritòri d' ul cumün, in particulari i riif e la strà pruinzàla, l'è pien de cà mudern e de giarditt vért.
Ogna istaa, intra la fin del mes de lüi e l'inizzi del mes de agost, la fraziùn de Caldé la organizza "Tutto è numero", vün di festival püsse impurtant in Italia per la cültüra e i giögh matemàtegh.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Castèl Vecàna l'è mustraa in de la tabela ripurtada chi desutta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Il sindicat UNIA ha lantschà ina campagna cunter mulestas sexualas durant l’emprendissadi. Ins stoppia far frunt al sexissem ed a mulestas sexualas, hai num en la communicaziun da l’UNIA. I dovria dapli prevenziun tar las scolas professiunalas sco er tar la plazza da lavur. Er dovria clers reglaments en scola e tar las interpresas.
Tenor ina retschertga da l’UNIA da l’onn passà èn bunamain 80% da las giuvnas ed 50% dals giuvens gia ina giada vegnids mulestads. Bunamain in terz sin la plazza da lavur.


text:
Palasàch
Palasàch (nòm uficiàl en italià: Palazzago ) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem. e l'se tróa a 16 km de la sità e a presapóch 400 méter söl lièl del mar. L'è ai pé e sö i còste a mesdé de l'Albènsa.
El g'ha 'na popolasiù de 4 475 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 14,0 km² e 'na densità de popolasiù de 320 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Almèn San Bartolomé, Imbìer, Barsana, Cavrì, Mapèl, Püntìda e Róncola.
Bèrghem Baghèt[Modifega | modifica 'l sorgent]
A Palasàch la gh'à la sò sède la Bèrghem Baghèt, la prima bànda de baghèt al mónt.
De èt[Modifega | modifica 'l sorgent]
- L'òrghen de Bürlìch.
- La céza de San Ròch e de San Sebastià de Grömlónch co i afrèsch tard-gòtech e la faciàda baròca de la prima méta del méla e sés (1600).
Evulusiù demogràfega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Palasàch l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Acustica
L'acustica (del grèch antigh ἀkoύeιv, "sentì") l’è quèll ràmm de la fisica che la studia el son, i sò càos - i ond de pression -, la soa propagazión e la soa ricezión. Segónd on significàa pussée generàl, l’acustica la tira dent anca el studi di infrasón e di ultrasón, che pòden minga vèss scoltà cont i orègg de l’òmm, ma gh’hànn – d’on ponto de vista fisich – l’istèss contègn. Pussè in generàl, di vòlt con acustica a se voeur dì el studi di vibrazion mèccanich in di materiàj.
Stòria essenzial e tochèj de teoria[Modifega | modifica 'l sorgent]
I primm studi in sul son hinn stàa eseguìi del Pitagora in VI sècol innanz de Crist, ma l'ipotesi che ‘l son el fudèss 'na conseguenza di ond de pressión l’è stada portada in salt del Crisippo. I conoscenz di antigh grècch eren comunque putòst raffinàd, come che ‘l se ved per el famós teater de Epidauro.
L'acustica come scienza l’è stàda tiràa innanz a comenzà de 1600. Infra i protagonista a gh’è de ricordàa el Mersenne, che l’hà compìi la primma misurada de la velocità del son.
L'equazion generàl che la govèrna la propagazión di ond sonòr ind on fluid, se ottén a mètt insèma l'equazion de l'Eulero de la leg de la conservazion de la quantità de mòto
indoe l’è la densità de massa del fluid consideràa, con l'equazion de continuità, che la rappresenta la leg de la conservazion de la massa
e con la relazión che la descrìv la variazión de la pressión che la ven adrée a ‘na variazion de la densità.
indoe l’è el rappòrt infra el calor specifich a pressión costanta e quèll a volùmm costant del flùìd consideràa.
In quèll’equazión chì vegnen consideràd di trasformazión adiabàtegh puttòst che di trasformazión isotèrmi, perché in del cors di ràpid compressión e srarìd de l’onda sonòra, el mèzz fa nò a temp a raggióng la soa temperadura de equilibri. Cont el mètt , cont el sviluppà al primm órdin rispètt a e a , e con l’indicà con la pressión a l'equilibri, la ven foeura l'equazión di ond sonòr o equazion de l'Helmholtz in assenza de sorgént.
Quèll’equazión chì la descrìv la variazión de la pressión in del spazi e in del cors del temp, sòta l’ipòtesi che che la propagazión la succèda travèrs di mèzz omogeni e eguàj adrée a tucc i direzión e senza di starlattonarij de energia. El fattór a el rappresenta la velocità de propagazión de l'onda sonóra in del mèzz consideràa. In del caso de la propagazión travèrs on gas el var:
In del caso de l’aria, i valór de considerà hinn
a la temperadura de 0 °C e a la pression de 1 atm
La risoluzión de l'equazión de l'Helmholtz, fada tramit di sistèma de integrazión numerica e ‘l jùtt de calcoladór elettrònich, el mena a la descrizión curada e complètta de quajsevoer fenòmen acustich. In del caso del mèzz minga lineàr omogeni che ‘l gh’hà nò di pèrdit de energia a se pò doprà per la rappresentazión del sistèma on modèll lineàr stazionari. In quèll’assunzión chì el var la pèna marcà che la soluzión de l'equazión de l’Helmholtz in presenza d’ona sorgènt la sia :
che l’è dada de la fonzión del Green. De conseguenza la soluzión de l’equazión la ven ottegnùda, per ona quaisevoeur sorgént de camp , tràmit de la convoluzion de l’equazión medesima con la fonziٙón del Green :
El studi de l’acustica l’è stàa fondamentàl per le svilùpp di arti. Per quàjvuna de lor, soratùtt in del settór di scal musicàj e d’istrumént musicàj, a hinn stàa sviluppàa di teorij convincént, domà dòpo de agn de studi scientifich e de sperimént fàa di musicista. Per esempi, tanti di ròbb che incoeu se sànn in su l’acustica, in architettura hinn stàa imprendùd dòpo sècoj de proeuv e de errór, e domà de recént hinn stàa miss giò in manera rigorosameént scientifica. A bon cunt, la costruzi☺62n de on teàter compagn de quèll de Epidauro, incoeu, el se portarìss nò adrée di problema tècnich taj de podè minga vegnen minga foeura tant al moment del progètt quant a quèll de l’esecuzión; incoeu quèll che ‘l ghe manca per quèj lavorà chì l’è la ragión econòmica ma minga per l’aspètt finanziari, quant puttòst come ‘n risultàa d’ona valutazión complessiva che la tira dent tucc i elemant in gioeugh che comprenden i rasón del mercàa, quèj artistich e educatìv.
Propagazion del son in camp liber (o avèrt)[Modifega | modifica 'l sorgent]
El caso pussée sempliz l’è quèll quand che ‘l son o el rumór hinn lìber de propagàss, incontrand nissùn ostàcol adrée al sò tragìtt: se parla in quèll caso chì de "camp lìber". Sòta quèsta ipòtesi chì e in presenza d’on mèzz che 'l mangia minga foeura l'energia i paràmeter intensità (I), potenza (W) e pressión (p) hinn correlàa de quèlla fórmola chì:
de la qual la risulta che l’intensità e la la pressión (o, mèj, el quadràa de la pressión) vann giò cont el quadràa de la distanza (r) de la sorgént (leg de l'invèrs del quadràa). Defàtt, basta pensà che ona quaisevoeur sorgént pontiforma la prodùss on front d’onda sféregh adrée al quàll la potenza associada con l’onda acustica la ven spantegada. De conseguenza, ind ona sorgént sonòra per ipòtesi puntiforma e in simitria sferega, la potenza ind on pont a ‘na distanza (r) da la sorgènt la sarà eguàl de quèlla irradiada de la sorgènt divisa per la superfice d’ona sfera cont on ragg (r). El fenòmen de la distribuzión spaziàl de la potenza associada con l’onda acustica l’è nò l’ùnegh a prodù on'indeboliment de l'intensità de l’onda.
In términ logaritmich el voeur dì che, semper in del caso de la sorgént sonòra pontiforma in simitria sferega, cont el doppià de la distanza el livèll de la pression sonòra el va giò de 6 dB. In quèll caso chì, la sbassada de livèll sonòr con la distanza de la sorgént la ghe va adrée a quèlla leg chì:
indoe e hinn, el primm el valór de l’intensità acustica e l’alter la potenza acustica che corrisponden a la soeuja del scoltabil.
Propagazion del son in camp saraa (o confinaa)[Modifega | modifica 'l sorgent]
Quèj casi chì hinn divèrsi de quèll de prima; a gh'è du casi:
- l'ambient (ch’a l’è l’oggètt del studi) el combacia con quèll ‘ndoe gh’è denter la sorgént sonòra
- la trasmissión del son la va d’on ambiént che ‘l desturba (quèll indoe gh’è la sorgént sonòra) vèrs on’ambient che ‘l ven desturbàa.
In del primm caso pòden i vegnen distint, a segonda de la distanza de la sorgént sonòra, trìi zòn (camp): el camp lìber, quèll semi-riflettùu e quèll riflettùu. In del camp lìber, in sostanza, gh’hinn minga di ostàcoj infra la sorgént sonòra e ‘l ricevitór e l’indeboliment del son el dipend soratùtt de la distanza r e del fattor de direttività Q.
Settor de aplicazion[Modifega | modifica 'l sorgent]
Del pont de vista di aplicazión, l’acustica la pò vèss dividuda ind on mucc de settór: l'acustica architettònica, che la studia adrée a la qualità acustica di edifizzi e di sal di teàter, l'acustica di strument musicaj, che la studia adrée ai proprietà e ai caratteristich di strumént musicàj, l’acustica ambiental, che la studia adrée ai problema conligà cont el rumór in del’ambient de foeura, l'acustica edilizia, che ‘l sò fin l’è quèll de tajà foeura i ambient rispètt ai rumór che desturben, l'acustica sòttacqua, che la tratta la propagazión e el percepi el son in di ambiént marin, l'acustica medega che la laora adrée al svilùpp de métod e de istrumént per i terapij e i diagnosi fondàa sora la propagazión di ond acustich denter in del còrp di òmen. Vuna di ultìmm obiettìv di aplicazion de l’acustica per la medesina hinn la diagnostica intensimetrica e l'acustica per immàgin.
Ai aspètt de l’acustica ligà cont el percepì e con la biologia, de sora maròss ghe studien adrée di settór specifich compagn de la psico-acustica, che la studia la psicologia del percepì el son in di òmen, e de l'audiometria, che la studia adrée ai caratteristich de la fisiologia de l’orèggia e de la misurada di capacità de sentì.
Analogij acustich[Modifega | modifica 'l sorgent]
Despèss per descrìv i fenòmen acùstich se doperen i inscì ciamàa "analogij", io ben se sfrùtten anca in acustica i risultàa e i fórmol presént in di alter settór de la fisica.
Analogia elèttrica[Modifega | modifica 'l sorgent]
La grandèzza
di vòlt, la ciapa el nòmm de impedenza acustica caratteristica. Pussée in generàl, in del caso di ond pian, el rappòrt intra la pressión sonòra e la "velocità de la partìcola", o ben la velocità che i partìcol del mèzz donden, el ven ciamàa impedenza acustica specifica, e l’è rappresentada per mèzz de ona grandèzza complèssa
Quèll’analogia chì l’è ‘l fondamént del "métod di impedénz progressìv" dopràa in del prevedé el contègn di struttùr in acustica architettònica.
Analogia òttica[Modifega | modifica 'l sorgent]
A considerà la normàl a la superfice de l’onda che la se propaga, la propagazión de l’onda medésima la po’ vèss rappresentada per mèzz de "ragg acustich", che descrìven puttòst ben di fenòmen compagn de la riflessión, la rifrazión e la diffrazión. El caso che l’è pussée de esempi l’è quèll de la riflessión di ond sonòr, per el quàl la var la leg del Snell.
Bibliografia[Modifega | modifica 'l sorgent]
- (EN)John William Strutt Rayleigh Mudel:Collegamento interrotto (London: Macmillan, 1877) (libro classico sull'acustica)
- (EN)John William Strutt Rayleigh Mudel:Collegamento interrotto (London: Macmillan, 1877)
- (EN)A. B. Basset An elementary treatise on hydrodynamics and sound (Cambridge: Deighton, Bell, 1900) (la seconda parte tratta di acustica)
- (EN)Horace Lamb The Dynamical Theory of Sound (London: Constable, 1925) (un altro libro classico sull'acustica)
- (EN)Irving B. Crandall Theory Of Vibrating Systems And Sound (D. Van Nostrand Company, 1926)
- Lev Davidovič Landau, E. M. Lifšits e L. P. Pitaevskii, Fisica Teorica vol. 6: idrodinamica [per l'acustica nei fluidi]; Fisica Teorica vol.7: teoria dell'elasticità [per l'acustica nei solidi], Roma, Editori Riuniti, 1978
- Renato Spagnolo (a cura di), Manuale di acustica applicata, Torino, Città Studi Edizioni, 2008, ISBN 978-88-251-7320-8
- Sergio Cingolani, Renato Spagnolo (a cura di), Acustica musicale e architettonica, Torino, Città Studi Edizioni, 2008, ISBN 978-88-251-7321-5
- Arthur H. Benade, Fundamentals of Musical Acoustics, corrected republication, New York, Dover, 1990, ISBN 0-486-26484-X
- John R. Pierce, La scienza del suono, Bologna, Zanichelli, 1988, ISBN 88-08-02166-1
- Thomas L. Szabo, Diagnostic Ultrasound Imaging.
- Pietro Righini - Giuseppe Ugo Righini : " Il Suono " Dalla Fisica all'Uomo alla Musica alla Macchina, Ed Tamburini
Vos correlad[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Acustica architettònica
- Acustica minga linear
- Indeboliment (acustica)
- Elèttroacustica
- Fonetica acustica
- Infrason
- Psicoacustica
- Risonanza (acustica)
- Rumor (acustica)
- Sonificazion
- Son
- Ultrason
- Progettazion acustica di ambient
Ligamm de foeura[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Associazione Italiana di Acustica
- Audio Engineering Society - Italian Section
- Associazione Nazionale per l'Isolamento Termico e acustico
- Acustica Subacquea Le onde acustiche: il mezzo più efficace per l'esplorazione dell'oceano e del fondo marino.
- BaProgetto Arqiviad qé: [1] Monitoraggio acustico attraverso le metodologie dell'acustica subacquea per lo studio dei Cetacei.
- Acustica di una stanza
- Sito dedicato alla Fisica della Musica a cura del Progetto Lauree Scientifiche del Dipartimento di Fisica dell'Università di Modena e Reggio Emilia con Licenza Creative Commons


text:
Marlène Linder Lovis
L’anda Gaspard – Le canard Gaspard
Sursilvan, Deutsch, Italiano, Français, English
Lirekit, 2014, numer d’empustaziun 25102014
Il cudisch ei biling e vegn edius en romontsch sursilvan e tudestg.
Autras versiuns sco franzos, talian, engles ni portughes pudeis Vus empustar directamein tier Lirekit
L’anda Gaspard ei ina biala anda tut melna e senza maclas. Mo l’anda Gaspard ei in paterlun. Mintga sera vegn siu bab Gérard vilaus perquei che Gaspard vul buc vegnir ord il puoz. El raquenta praulas fasierlias a sias amitgas, las andas….