text:
Danemarc
Il Reginavel dal Danemarc (danais Kongeriget Danmark [ˈkɔŋəʀiːəð ˈdanmɑʀg]) è in stadi situà en l’Europa dal Nord. Ses territori cumpiglia radund 43 000 km² che giaschan tranter la Peninsla Scandinava e l’Europa Centrala. Las bundant 1500 inslas (72 abitadas sur onn) furman radund in terz da la surfatscha dal pajais.[1]
Tar il Reginavel dal Danemarc tutgan er la Grönlanda e las Inslas Feroe. Questas duas regiuns possedan ina vasta autonomia, in’atgna bandiera ed atgnas linguas uffizialas. Cuntrari al territori principal dal Danemarc na fan ellas betg part da l’Uniun europeica.
Sulettamain en il sid posseda il Danemarc in cunfin cun in auter stadi, numnadamain cun la Germania. En il nord da la Germania (en la regiun Schleswig dal Sid ch’appartegneva pli baud al Danemarc) viva ina minoritad danaisa detg vasta. Da l’autra vart dal cunfin, en il Schleswig dal Nord, viva percunter ina minoritad tudestga, damai che quest territori appartegneva temporarmain a la Germania.
Cuntegn
- 1 Geografia
- 2 Populaziun
- 3 Istorgia
- 4 Politica
- 5 Cultura
- 6 Annotaziuns
- 7 Litteratura
- 8 Colliaziuns
Geografia[modifitgar | modifitgar il code]
Senza resguardar la Grönlanda e las Inslas Feroe cumpiglia il Danemarc ina surfatscha da 43 094 km². Il pajais è pia in zic pli grond che la Svizra. Dal nord al sid mesira il territori 368 km, dal vest a l’ost 452 km.
Pervi da las bleras inslas e las splagias enchavadas mesira la costa dal stadi plitost pitschen en tut 7314 km. Il sulet cunfin terrester giascha en il sid (Germania) ed ha ina lunghezza da 67 km. En pli cunfinescha il Danemarc cun la Mar dal Nord, il Skagerrak, il Kattegat e la Mar da l’Ost.
Cuntrada[modifitgar | modifitgar il code]
La part settentriunala da la Peninsla da Jutland (danais: Jylland, tudestg: Jütland) furma la regiun da passadi tranter l’Europa Centrala e la Scandinavia. Cumbain che la cumpart da la terra franca munta a radund 30 000 km², resentan ils abitants lur stadi sco reginavel dad inslas. La pli grond’insla è il Sjælland (‹pajais dals lais›) cun 7031 km². En l’ost da l’insla sa chatta Copenhagen, la chapitala dal Danemarc. La segund gronda insla è Vendsyssel-Thy, er numnà Jutland dal Nord, cun 4685 km². Questa part dal Jutland è pir daventada in’insla tras il grond stemprà dal 1825 e vegn recepida en la populaziun enfin oz sco terra franca. Tranter il Sjælland e l’insla Fionia (u Funen, danais: Fyn) giascha il Belt Grond; tranter l’insla Fionia ed il Jutland il Belt Pitschen. La terza via maritima en la regiun è l’Öresund ch’è situà tranter il Sjælland ed il sid da la Svezia.
La cuntrada dal Danemarc è vegnida furmada essenzialmain da las epocas da glatsch dal pleistocen. Entant ch’ils glatschers dals temps fraids Elster e Saale tanschevan lunsch sur il Danemarc or, laschond enavos material da morena da basa, è il glatsch dal temp fraid Weichsel (avant 20 000 onns) s’extendì be enfin entamez il pajais dad oz. Questa surglatschada parziala è vesaivla enfin oz e sparta il Danemarc en las duas parts caracteristicas dal Jutland da l’Ost e dal Vest. Entant ch’il vest è fitg planiv (e d’in material main fritgaivel), domineschan collinas e morenas il maletg da la cuntrada vers l’ost. Là è er situà il punct il pli aut dal pajais, il Møllehøj cun 170 m s.m.[2][3] La cuntrada caracteristica cun sia variaziun tranter planira e collinas s’extenda er sur las numerusas inslas dal Danemarc.
La costa da la Mar dal Nord e da las inslas situadas davantvart ha conturas relativamain gulivas ed è main adattada per sbartgar u bajegiar ports che quella da la Mar da l’Ost. Uschia è il port d’Esbjerg, construì en il 19avel tschientaner, il sulet port da muntada en il vest dal pajais. La costa da la Mar da l’Ost è percunter ritga da furmas e conturas e cumpiglia numerus fiords che tanschan lunsch viaden en il pajais. Qua sa chattan citads da port che furman ils pli vegls lieus da colonisaziun dal Danemarc insumma. Il Limfjord, situà en il nord dal pajais, n’è nagin fiord en il vair senn dal pled, mabain in bratsch da la mar che taglia il Jutland quasi cumplettamain dal vest a l’ost.
Clima[modifitgar | modifitgar il code]
Il Danemarc giascha en ina situaziun exponida tranter la Mar dal Nord e la Mar da l’Ost. Tuttina èn las precipitaziuns, en cumparegliaziun cun l’Europa Centrala, detg moderadas en il vest dal pajais (700 enfin 800 mm) e schizunt bassas en l’ost dal pajais (500 enfin 600 mm). Il medem vala per las temperaturas: il zercladur munta la temperatura media a 16 °C a la Mar dal Nord ed a 18 °C en l’ost dal pajais. Durant il di muntan las temperaturas per regla schizunt sur 20 °C. Er durant l’enviern èn las temperaturas pli modestas che quai ch’ins pudess pensar. Per regla sa movan ellas enturn il punct da schelira e quai grazia al Current dal Golf respectivamain al Current da l’Atlantic dal Nord che transporta chalira vers nord. La temperatura da la mar variescha tranter 3 °C l’enviern e 17 °C durant ils mais da stad.
Citads principalas[modifitgar | modifitgar il code]
La societad danaisa è urbanisada fermamain. Varga 86 % da la populaziun viva en citads.[4] A Copenhagen vivan 509 861 abitants (situaziun dal 2008), en la regiun gronda da Copenhagen 1 401 883 persunas. Cun quai furma il Sjælland la regiun la pli populada dal Danemarc; radund 40 % da la populaziun dal pajais vivan sin quest’insla. Ulteriuras citads d’impurtanza èn Aarhus cun 228 123 abitants en l’ost dal Jutland; Odense cun 158 453 abitants en la provinza Funen ed Aalborg cun 121 610 abitants en il nord dal pajais. Sin la tschintgavla plazza (71 129 abitants) suonda Esbjerg en il vest dal Jutland cun il pli impurtant port situà a la Mar dal Nord.
Populaziun[modifitgar | modifitgar il code]
Structura da la populaziun[modifitgar | modifitgar il code]
La populaziun dal Danemarc è fitg omogena. Varga 90 % da la populaziun è d’origin danais. Minoritads pli grondas furman commembers d’auters pievels scandinavs, plinavant Tircs e la minoritad tudestga. La gronda part dals Tudestgs viva en vischinanza dal cunfin da la Germania. En la regiun Schleswig dal Nord munta lur cumpart a 6–10 %. L’onn 1955 han il Danemarc e la Germania reglà la dumonda da las duas minoritads cun statuir privilegis politics ed ina promoziun specifica da lingua e cultura tudestga respectivamain danaisa en scola.
Lingua[modifitgar | modifitgar il code]
La lingua uffiziala dal Danemarc è il danais. En il Schleswig dal Nord è er il tudestg renconuschì sco lingua da minoritad. En singulas parts dal pajais èn plinavant derasads dialects sco Sønderjysk e Bornholmsk. Sin las Inslas Feroe ed en Grönlanda furman sper il danais il feroais respectivamain il grönlandais linguas uffizialas. Il danais tutga ensemen cun l’islandais, il feroais, il norvegiais ed il svedais tar il rom nordgermanic da las linguas indogermanas.
Durant il temp dals Vikings sa differenziavan ils dialects scandinavs mo pauc in da l’auter. Las pli veglias perditgas furman las inscripziuns en runas dal terz tschientaner ch’ins ha chattà dal Jutland enfin en la Svezia dal Sid. Pir a partir dal 12avel tschientaner sa lascha distinguer ina separaziun evidenta dal danais. La caracteristica fonetica la pli marcanta èn silbas accentuadas en furma da suns stuschads: cun serrar curtamain ils levs vocals vegn il current da l’aria e tras quai il sun interrut per in batterdegl. En cumparegliaziun cun nossa scripziun enconuscha l’alfabet danais trais bustabs supplementars: ä ed ö vegnan scrits æ respectivamain ø; vitiers vegn il bustab å ch’ins scriveva enfin l’onn 1948 aa.
Il stgazi da pleds dal danais cumpiglia blers emprests dal bass tudestg medieval. Quai era da lez temp la lingua franca dal Nord e da la Hansa, per part schizunt la lingua dals retgs danais e da la curt ed er la lingua da cumond en l’armada danaisa. Oz furma l’englais la lingua estra la pli impurtanta en il pajais; ma er il tudestg ed il franzos èn pulitamain preschents. Uschia emprendan per exempel 90 % dals scolars almain durant in tschert temp il tudestg sco segunda lingua estra.
Religiun[modifitgar | modifitgar il code]
Sco en ils ulteriurs pajais scandinavs prevala er en il Danemarc il protestantissem. Radund 81 % (situaziun dal 2010)[5] appartegnan a la baselgia evangelic-luterana. En il temp da la refurmaziun eran questas Folkekirken sa sviluppadas dals uvestgieus catolics, cun mantegnair ina buna part da las tradiziuns e ceremonias da pli baud. Sco en la Norvegia, l’Islanda ed en il Liechtenstein na datti en il Danemarc nagina separaziun instituziunala tranter baselgia e stadi.
Istorgia[modifitgar | modifitgar il code]
Il pievel danais duai esser arrivà en il 6avel tschientaner nà da la regiun Scania (situada en il sid da la Svezia) a Jutland e sin las inslas occidentalas da la Mar da l’Ost. Là han ils Danais remplazza auters pievels germans ch’avevan per part gia colonisà la regiun. En il decurs dal 10avel tschientaner ha Gorm il Vegl († 950) unì ils singuls reginavels sut ses domini. Ses figl Harald I è sa convertì al cristianissem enturn l’onn 960. Enfin la mort da Knut il Grond han ils retgs danais pudì conquistar ina gronda part da las Inslas Britannicas, da la Norvegia e dal Schleswig che furmava dal 975 al 1026 in contadi francon. Enfin lunsch viaden en il 11avel tschientaner èn Danais, Svedais, Norvegiais ed auters pievels dal nord vegnids numnads Vikings. Ils Vikings han martgadà e fundà colonias en vastas parts da l’Europa; els avevan dentant er in nausch num pervi da sblundregiadas e sco guerriers orribels.
Suenter ina curta fasa main activa ha Waldemar I cuntinuà cun las conquistas. Quellas han cumpiglià grondas parts da las regiuns situadas al sid da la Mar da l’Ost e l’onn 1219 schizunt il nord da l’Estonia. L’onn 1227 han ils Tudestgs dentant battì il Danemarc en la Battaglia sper Bornhöved e vendì l’onn 1370 l’Estonia a l’Urden Teutonic. L’onn 1370 ha il Danemarc plinavant stuì renconuscher la predominanza da la Hansa en il territori da la Mar da l’Ost. Perquai han ils regents danais drizzà lur egliada vers nord: L’onn 1397 èn il Danemarc, la Norvegia, l’Islanda, la Svezia e la Finlanda s’unids en l’Uniun da Kalmar che steva sut l’egida dal Danemarc. Questa colliaziun ha existì enfin che la Svezia ha fatg valair si’independenza l’onn 1523.
Ils proxims tschientaners ha il conflict cun la Svezia per l’egemonia en Scandinavia ed en la regiun baltica dominà la politica danaisa. Las regiuns Scania, Blekinge e Halland furmavan il lieu d’origin dals Danais ed èn crudadas pir l’onn 1658 a la Svezia. La vita spiertala da quel temp vegniva dominada da la refurmaziun, la quala Christian III aveva introducì l’onn 1536. En il 17avel tschientaner ha Frederick III remplazzà il reginavel d’elecziun tras ina monarchia ereditara. Ed ils ministers Johann Hartwig Ernst da Bernstorff, Johann Friedrich Struensee ed Andreas Peter da Bernstorff han modernisà il pajais tranter il 1751 ed il 1797 tenor ils princips da l’illuminissem. Da muntada è stada en spezial la liberaziun dals purs l’onn 1788.
Durant il temp napoleonic ha il Danemarc l’emprim occupà ina posiziun neutrala. Suenter la Segunda battaglia navala da Copenhagen (1807) ha il pajais cumenzà a cooperar cun la Frantscha. La sconfitta da Napoleun l’onn 1814 ha muntà la sperdita dal Helgoland a la Gronda Britannia e da la Norvegia a la Svezia. Sper il territori principal cumpigliava il Danemarc uss anc la Grönlanda, las Inslas Feroe, l’India dal Vest danaisa (enfin 1917) e l’Islanda (enfin 1918).
Il moviment naziunal danais ed ils liberals èn sa fatgs valair a partir dals onns 1830. Sut influenza da las revoluziuns europeicas dal 1848 è il Danemarc daventà l’onn 1849 ina monarchia constituziunala sut l’egida dals dad Oldenburg ed ha survegnì si’emprima constituziun. In’impurtanta rolla giugava da quel temp il teolog, pedagog, poet e politicher Nikolai Frederik Severin Grundtvig. Durant il temp da l’absolutissem aveva il retg occupà il presidi da la dretgira suprema dal pajais. Suenter il 1849 èn vegnidas endrizzadas dretgiras independentas. Formalmain vegnan ils derschaders dentant elegids enfin oz dal retg.
Las ideas da la Revoluziun franzosa avevan er sveglià en il Danemarc il patratg naziunalistic ed engrevgià la convivenza tranter Danais e Tudestgs che concurrenzavan en il sid dal Jutland per il possess dal Ducadi da Schleswig. En la Guerra tudestg-danaisa ha il Danemarc pers il 1864 ils territoris da Schleswig e Holstein ch’appartegnan dapi l’onn 1871 al Reich tudestg. Questa sconfitta ha muntà in tagl marcant en il svilup da l’identitad naziunala dal Danemarc. Dasper il monument naziunal vegn regurdà fin oz mintg’onn ils 18 d’avrigl a l’assagl decisiv da las fortificaziuns da Düppel. En sia politica da l’exteriur ha il Danemarc proseguì sinaquai ina neutralitad consequenta per betg provocar ses vischin tudestg. Questa politica ha cuntinuà enfin lunsch viaden en il 20avel tschientaner e quai a moda fitg rigurusa: Tar in’impurtanta votaziun dal Cussegl da la Societad da las naziuns l’onn 1935 cunter il rearmament da la Germania è sulettamain il Danemarc s’abstegnì da la vusch.[6]
Er durant l’Emprima Guerra mundiala era il Danemarc sa cuntegnì a moda neutrala. L’onn 1920 ha gì lieu ina votaziun dal pievel en il Schleswig dal Nord e Central davart l’appartegnientscha statala. Il nord è sa decidì per il Danemarc, entant che la part centrala ed il sid appartegnan enfin oz a la Germania. Durant la Segunda Guerra mundiala ha la Germania violà la neutralitad danaisa ed occupà il pajais ils 9 d’avrigl 1940 senza fruntar sin pli gronda resistenza. L’onn 1943 èsi vegnì en in’ovra senza cumparegl al spendrament da 7000 enfin 8000 Gidieus danais ch’han pudì mitschar en Svezia. Da l’autra vart èn da menziunar las simpatias da blers Danais per il naziunalsocialissem ed ils radund 6000 umens ch’han battì ensemen cun ils Tudestgs enfin la fin da la guerra.
Suenter la liberaziun l’onn 1945 è il Danemarc daventà commember da fundaziun da l’Organisaziun da las Naziuns unidas, da la NATO, dal Cussegl da l’Europa e dal Cussegl dal Nord. A partir da l’onn 1960 è il Danemarc stà commember da l’Associaziun europeica da commerzi liber, ha dentant midà l’onn 1973 en la Communitad europeica. La votaziun dal pievel davart il Contract da Maastricht ch’ha transfurmà la Communitad europeica en l’Uniun europeica ha pir purtà in votum positiv tar la segunda emprova l’onn 1993. La votaziun davart l’adesiun a la zona da l’euro l’onn 2000 n’è betg reussida.
Ils 30 da settember 2005 ha la gasetta danaisa Jyllands-Posten publitgà ina seria da dudesch caricaturas che tematiseschan il profet e fundatur da l’islam Mohamed. Ils imams danais èn silsuenter ids en la publicitad cun ulteriuras caricaturas ch’ins als aveva tramess tiers, per part da cuntegn offendent ed obscen. Sinaquai hai dà en tut il mund protests d’organisaziuns muslimas ch’han chaschunà la mort a bundant 140 persunas. Quest schabetg ha manà ad ina vasta discussiun davart libertad da religiun, da pressa e d’opiniun.
Politica[modifitgar | modifitgar il code]
Structura dal stadi[modifitgar | modifitgar il code]
Sco gia ditg è il Danemarc vegnì transfurmà suenter il 1848 en ina monarchia parlamentara. La refurma constituziunala la pli nova (1953) ha francà il princip parlamentar e permess ina dunna sco successura al tron. Actualmain è quai regina Margrethe II. Il retg u la regina èn formalmain il schef u la scheffa dal stadi, exequeschan dentant be funcziuns represchentativas.
Il parlament danais Folketing relascha las leschas ed elegia la regenza. Il parlament sa cumpona da 179 represchentants, dals quals mintgamai dus derivan da la Grönlanda e da las Inslas Feroe. In terz dals represchentants po pretender ch’ina lescha relaschada vegnia suttamessa a la votaziun dal pievel.
Divisiun administrativa[modifitgar | modifitgar il code]
La divisiun administrativa dal Danemarc è sa midada pliras giadas en il decurs da l’istorgia. Gia il 1970 han ins reducì il dumber dals uschenumnads uffizis da 23 sin 14 e las communas da 1098 sin 277. Dapi l’emprim da schaner 2007 datti schizunt be pli tschintg regiuns cun in total da 98 communas (ils uffizis han ins abolì):
- Regiun Nordjylland (Jutland dal Nord), 579 829 abitants, cun Aalborg sco sedia administrativa.
- Regiun Midtjylland (Jutland Central), 1 260 993 abitants, cun Viborg sco sedia administrativa.
- Regiun Syddanmark (Danemarc dal Sid), 1 200 656 abitants, cun Vejle sco sedia administrativa.
- Regiun Sjælland, 819 763 abitants, cun Sorø sco sedia administrativa.
- Regiun Hovedstaden, 1 699 387 abitants, cun la chapitala Copenhagen e Hillerød sco sedia administrativa.
La Grönlanda e las Inslas Feroe furman territoris externs cun ina vasta autonomia entaifer il Reginavel dal Danemarc (dapi il 1979 respectivamain il 1948). Omadus territoris na tutgan betg tar l’Uniun europeica.
Cultura[modifitgar | modifitgar il code]
Litteratura, filosofia e film[modifitgar | modifitgar il code]
‹L’andina trida› u ‹Ils novs vestgids dal retg› èn be duas da las numerusas paraulas che derivan da la plima da l’autur danais Hans Christian Andersen (1805–1875). Ses relasch furma ina da las contribuziuns danaisas las pli impurtantas a la litteratura mundiala. Er l’enconuschenta sculptura ‹La pitschna nixa› al port da Copenhagen regorda ad ina paraula dad Andersen.
Da renum mundial è plinavant il teolog, filosof e scriptur Søren Kierkegaard (1813–1855) che vala sco precursur da l’existenzialissem. L’existenza e la tema furman noziuns centralas da si’ovra che tschertga respostas sin las dumondas fundamentalas da la vita. Kierkegaard ha influenzà a moda decisiva auturs sco Jean-Paul Sartre ed Albert Camus.
Entaifer la cinematografia da la fin dal 20avel tschientaner ha il danais Lars von Trier sa fatg in renum mundial, en spezial cun ses film Breaking the Waves (1996). Per discussiuns animadas ha von Trier procurà cun ses program estetic ‹Dogma 95›, drizzà cunter il film commerzial.
Patrimoni cultural mundial[modifitgar | modifitgar il code]
En il Danemarc pon ins admirar trais monuments ch’appartegnan al Patrimoni cultural mundial da l’Unesco: il Dom da Roskilde, il Chastè Kronborg a Helsingør ed ils Craps da runas da Jelling.
- Il Dom da Roskilde è la pli veglia baselgia dal Danemarc ch’è vegnida erigida en il stil da la gotica da quadrels. Las lavurs vi dal dom han cumenzà enturn l’onn 1170 sut influenza da l’architectura franzosa. Il Dom da Roskilde furma la pli gronda baselgia da l’entira Scandinavia. Dal 11avel al 15avel tschientaner era Roskilde, situà en il vest da Copenhagen, la residenza dals retgs danais. En la baselgia sa chattan las fossas da 20 retgs e 17 reginas da la monarchia danaisa. Dapi il 1995 appartegna il dom al Patrimoni cultural mundial.
- Il Chastè Kronborg è ina fortezza situada a Helsingør sin l’insla Sjælland. Il chastè furma in exempel per il stil da la renaschientscha nordica. Enconuschent è il chastè plinavant sco lieu d’acziun da la tragedia Hamlet da William Shakespeare. Il chastè appartegna dapi il 2000 al Patrimoni cultural mundial.
- Ils Craps da runas da Jelling dateschan dal 10avel tschientaner e tematiseschan ils retgs danais e lur ovras. Ensemen cun il crest-fossa e la baselgia da Jelling tutgan ils craps dapi il 1994 tar il Patrimoni cultural mundial.
Cuschina[modifitgar | modifitgar il code]
La contribuziun culinarica la pli enconuschenta dal Danemarc furma il smørrebrød. In smørrebrød n’è nagut auter ch’ina fletta-paun cun in zic paintg e las pli diversas garnituras sco pesch, chaschiel, liongia, charn, ovs e sosas en da tuttas variaziuns.
- ↑ [1] Inslas (danais)
- ↑ http://www.spiegel.de/reise/aktuell/0,1518,388108,00.html
- ↑ http://www.kms.dk/C1256ADF004C9677/(AllDocsByDocId)/AA059F8FE81A9BC9C1256FB6004BA949?open&keeppage=1
- ↑ http://dst.dk bef44 (PDF)
- ↑ 1990–2009 Statistiken des Kirkeministeriet (danais)
- ↑ Karl-Georg Mix: Deutsche Flüchtlinge in Dänemark 1945–1949. Steiner, Stuttgart 2005, ISBN 3-515-08690-0, p. 17.
Litteratura[modifitgar | modifitgar il code]
- Claudia Knauer: Dänemark. Ein Länderportrait. Christian Link Verlag, Berlin 2015, ISBN 3-86153-824-5.


c: text/html

text:
Nickless: «Groovin»
- Mardi, 13.3.2018, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 13.3.2018, 9:30, RTR
Cun mo siat onns ha il giuven Nicola Kneringer cumenzà a sunar battaria. Insaquants onns pli tard ha el lura gudagnà cun sia gruppa d'uffants «Klirrfaktor» la concurrenza Swiss star Contest. Gia lura è stà cler, ch'il giuven da Turitg vuli far insatge cun musica. Uschia ch'el ha decidi da studegiar tecnica dal tun. Suenter ses studi ha el lura vivì in temps a Londra nua che tuts han clamà el Nicolas. Ord quai motiv ha el lura sa numnà Nickless. Emna passada è el stà tar RTR en il studio ed ha preschentà sia nova single «Groovin» ch'è in pau in simbol per ses plaschair d'experimentar ed empruvar novas chaussas.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Partida: PBD
Domicil: Seewis
Annada: 1958
Stadi civil: divorzià
Uffants: quatter
Professiun: manader d'instituziun dipl.
Lavur actuala: directur d'ina instituziun sociala
Posts politics:
- dapi 1997 deputà en il Cussegl grond
- anteriur president cirquital e communal
Liom d'interess:
- commember da la cumissiun dal Cussegl grond per sanadad e fatgs socials
- president societad abitaziun per attempads Seewis
cussegl da fundaziun Flury (provediment da la sanadad Partenz)
- president fundaziun Ida e Lydia von Büren


text:
Pfaffenhofen (circundari)
El Circondàre de Pfaffenhofen l'è giü dei 71 circondàre de la Baviera. El se tróa 'ndèla Alta Baviéra, endèla zòna del Hallertau, famùza 'n töt el mónt per la cultiasiù del luertìs, che se dopèra per la prudusiù de la bìra. Adiritüra en ramilì de luertìs l'è reprezentàt apò a 'ndèl stèma del circondàre.
El circondàre 'l töl dét en teretóre de 760,36 km² e ghe vìf 'na popolasiù de 125.085 abitàncc (31. Dezèmber 2016).
Cità e cümü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
(Nömer de abitàncc agiurnàt al 31. Dezèmber 2016[1])
Consórse de cümü
- Geisenfeld
mèmber: Ernsgaden e Geisenfeld (cità)
- Ilmmünster
mèmber: Hettenshausen e Ilmmünster
- Reichertshofen
mèmber: Pörnbach e Reichertshofen (cità marcàt)
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Bayerisches Landesamt für Statistik – Tabelle 12411-001: Fortschreibung des Beölkerungsstandes: Bevölkerung: Gemeinden, Stichtage (letzten 6)


text:
Sin la lingia da l’Engiadina curseschan blers trens regiunals, per part schizunt mintg’ura. Sin la part tranter Veraina e Bever datti pliras giadas al di il tren che sa numna “Engadin-Star”. Quest tren è impurtant per la colliaziun da la regiun da Landquart cun l’Engiadina; quai cunzunt pil turissem ma era per ils pendularis.
Regularmain curseschan durant l’emna plirs trens da martganzia a Scuol-Tarasp u da Landquart via Zernez a Samedan. Blers trens da rauba van tras il tunnel dal Veraina en l’Engiadina e betg sin la lingia da l’Alvra, perquai ch’ins è pli spert.
La locomotiva da giubileum
Ils 23 d’avrigl 2013 han il directur da la Viafier retica, Hans Amacker ed Urs Wohler, il directur da Turissem Engiadina Scuol Samignun Val Müstair SA preschentà a Cuira la locomotiva da giubileum Ge 4/4 II 620 „Zernez“ cun la designaziun “100 onns Bever-Scuol”. La gronda festa è ils 29 e 30 da fanadur 2013 a Bever, Zuoz, Lavin e Scuol. La populaziun po sa legrar d’in program da festa varià plain activitads. Tranter questas activitads èn concerts cun ils “Fränzlis da Tschlin” e differentas viafiers d’aventura mainan ils visitaders dad in lieu al auter. Plinavant porscha la Viafier retica durant questa fin d’emna bigliets da return per il pretsch da bigliets simpels.


text:
Detagls
Entrada en vigur dalla lescha davart il parcar sin territori communal sco era dalla disposiziun executiva appartenenta
Preziadas convischinas e preziai convischins
A caschun dalla votaziun dils 12 da fevrer 2017 han las votantas ed ils votants da nossa vischnaunca approbau la lescha davart il parcar sin territori communal. El dentertemps ha la suprastonza communala elaborau ina disposiziun executiva tier quella lescha e sclariu differents detagls culla polizia cantunala. La disposiziun executiva sa vegnir telecargada da nossa pagina d’internet www.trun.ch. Plinavon sa la disposiziun executiva era vegnir retratga tier la canzlia communala. Suenter che tuttas lubientschas ein avon maun ed ils detagls sclari metta la suprastonza communala en vigur ton la lescha davart il parcar sin territori communal sco era la disposiziun executiva sin igl 1. da schaner 2018. Las cartas da parcar san vegnir retratgas directamein tier la canzlia communala e quei entochen igl 1. da fevrer 2018. Per eventualas damondas stat il persunal dalla canzlia a Vossa disposiziun.
Suprastonza communala Trun
Lescha davart il parcar sin territori communal
Disposiziun executiva tier la lescha davart il parcar sin territori communal


text:
FossģiA chi ti va pa l merit dla criazion, a ce un capriz dla natura ti ie pa debit la Dolomites cun si variazion de formes y culėures, che nes fej spané su i uedli y nmaruiė coche dugun autri crėps al mond?
A chėsta dumanda ti respuend l Museum cun la culezion scientifica plu rica sun la Dolomites uzidenteles. Dastramp de biei fossģi de plantes y tieres dl mer y dla tiera documentea levoluzion dla vita y la furmazion di crėps dolomitics da dan passa 250 milions de ani incą.
Curs de furmazion cun l paleontologh Andrea Tintori
26-27 de mei y 15 de lugio 2017


text:
Da bars sombras, dad andas ed auters utschels en citad, dal lai e da la generaziun Y ch’è stgarpada tranter mund urban e mal da muntogna. Da quai raquintan ils novischems e vegls impuls che Romana Ganzoni, Chatrina Josty, Carlo Beer e Benedetto Vigne vegnan a preleger dumengia ils 25 da favrer 2018 a las 16:00 en l'agentura GEYST, Buckhauserstrasse 40, Turitg.
Sin il viv – 25 onns Impuls La turnea «Sin il viv!» va a Turitg
Per il giubileum da 25 onns Impuls envida RTR ensemen cun la Lia Rumantscha a la turnea da lectura «Sin il viv!». L'emprima lectura ha gì lieu en la Garascha Oberalp a Sedrun. Ussa suonda la segunda a Turitg.


text:
Provincia de Ast
La Provincia de Ast (Provincia di Asti in Italian; Provincia ëd Ast in Piemontes) a l'è ona provincia italiana del Piemont, con capploeugh Ast. Ghe viven circa 220.000 abitant.
La confina a nord-ovest con la Provincia de Turin, a est con la Provincia de Lissandria, a sud con la Provincia de Savona (Liguria) e a ovest con la Provincia de Coni.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Provincia de Ast la catta dent part di region storigh del Monferraa e di Langh.
L'è ona zona de pianura, anca se a sud gh'è on tocchelin de Appennin Ligur. L'è traversada di fiumm Bormida e Taner.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La provincia l'è nassuda in del 1620 dent al Ducaa de Savoia. L'era formada de 42 comun, la pupart di quai al dì d'incoeu en fann pù part.
Ai temp del Napoleon, Ast e la soa provincia hinn finii sotta el dipartiment de Marengh, sotta la giurisdizion de Lissandria. Dopo la Restaurazion (1814) l'è tornada provincia; ma in del 1859, con la riforma ministrativa de l'Urbano Rattazzi, l'Astesan l'è vegnuu vun di circondari de la Provincia de Lissandria. La situazion l'è restada inscì fina al 1935, quand finalment Ast l'è tornada ona provincia.
Situazion lenguistiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I parlà de la Provincia de Ast partegnen tucc a la lengua piemontesa, pussee precisament al sò brocch oriental. Poden vess spartii in trii tocch: a nord gh'è 'l dialett monferrin, in del centro l'astesan (pussee compagn a la koiné turinesa) e pussee a sud el langaroeu (o langhett), che 'l gh'ha ona quai influenza ligur.


text:
Per l'emprima giada è vegnì organisà sin la plazza da staziun a Baden in kino per velos. Enstagl da pajar entrada han ils aspectaturs stuì dar en las pedalas per uschia generar l'electricitad per metter en funcziun il projectur da film.
Sco meglier film ha la giuria internaziunala elegì «World of tomorrow» da l'American Don Hertzfeld. En la concurrenza svizra ha «Erlkönig» da Georges Schwizgebel gudagnà ed en il rom da la concurrenza per il public giuven ha gudagnà il Spagnol Carlos Lascano cun «Lila» il premi da la giuria d'uffants.
RR novitads 22:00


text:
In memoriam – Gion Antoni Derungs
- Dumengia, 3.9.2017, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 3.9.2017, 19:00, RTR
Ils 4 da settember avant tschintg onns è Gion Antoni Derungs mort.
Desideri – sut quest titel ha gì lieu ils 6 da settember 2015 a Cuira in concert tut spezial. Envidà aveva la Kammerphilharmonie Graubünden e l'ensemble cantus firmus surselva cul dirigent Clau Scherrer. Trais ovras da Gion Antoni Derungs èn vegnidas interpretadas a moda impressiunant-fascinanta. «La classica» porta duas da quellas, numnadamain la Suita sursilvana, op. 76b/1988 e la Sontga Margriata, op. 78/1978. Solists vocals: Ingrid Alexandre (Sontga Margriata), Lena Kiepenheuer (paster petschen) e Chasper-Curò Mani (raquintader).


text:
Directamain suenter ch'il Cussegl naziunal ha approvà il program da stabiliment è el sa mess vid il preventiv 2017. Gia l'entschatta ha il cusseglier federal Ueli Maurer appellà a las parlamentarias ed als parlamentaris ch'els duain sa tegnair vid il sboz dal preventiv. Gist er ord il motiv ch'els hajan en il program da stabiliment dà decidì da spargnar pli pauc che quai ch'il Cussegl federal ha vulì. Il frain da debits na possia uschia betg vegnir realisà.
Reducir ils custs da persunal
En l'emprim bloc da fatschentas dal preventiv è il Cussegl naziunal sa tegnì vid l'appel da Maurer. Tar ils servetschs externs, l'informatica ed il persunal ha la chombra parlamentara decidì da spargnar en total 127 milliuns francs dapli che quai ch'il Cussegl federal ha proponì.
Gia tar las fatschentas dal segund bloc da fatschentas ha il Cussegl naziunal però decidì 165 milliuns francs dapli ch'il preventiv. Tar l'agricultura ha el decidì da dar ora 62 milliuns francs dapli per ils pajaments directs, per l'ETH, las universitads las scolas autas datti era en total 34 milliuns francs dapli che quai ch'il Cussegl federal ha proponì.
La debatta cuntinuescha damaun (1.12.16) e va lura en il Cussegl dals chantuns.


text:
Ina bucca dira dovran ils musicants e las musicantas che fan part al Basel Tattoo: I vegn trenà e trenà. Mintga musica per sasez e lura tut las musicas ensemen. La choreografia, quella duai funcziunar senza sbagls da l’entschatta fin a la fin.
Silvan Falett: «I n'è bunamain betg pussaivel ch'i va fauss»
Silvan Falett da la musica da recruts è segir, che tut vegn ad ir bain. Els hajan fatg tras il program tantas giadas, ch'i na possia baud betg ir faus.
Dentant datti schont anc in u dus detagls che duain vegnir meglierads. Per exempel hajan las lingias dad esser propi, propi gulivas ed era per la choreografia hajan tut ils recruts da midar posiziun exactamain il medem mument.
Ils recruts han er sa preparads mentalmain sin la show. En il chau hajan els fatg tras la show mintga bun’ura. I saja in mument spezial da pudair sunar al Basel Tattoo di Silvan Falett, perquai è el er in pau agità.
RR actualitad 08:50
Il «Basel Tattoo»
Per fans da musica è il «Basel Tattoo» in highlight. 24 furmaziuns da l’Europa, l’America e l’Australia fan part a la show. En tut èn preschentAs var 1’000 musicantAs. Suenter il «The Royal Edinburgh Military Tattoo» è quel da Basilea il pli grond en il mund.


text:
Durant la stagiun d’enviern survegnan ils possessurs da la «Chur Card» in rabat da 10% sin la carta dal di a Savognin. Plinavant pon els mangiar gratuit il menu en l’ustaria a Tigignas en la valur da 20 francs.
Sco quai ch'il directur administrativ da las Pendicularas da Savognin, Christian Prinz, ha ditg, sa tracti d’in’acziun unica per quest enviern. El crai ch’i dettia anc in grond potenzial tar la glieud da la citad da Cuira.
Ils da Cuira spargnan dapli ch'ils indigens
Sch'ins cumpareglia il rabat da la Chur Card cun il pretsch d'indigens sin la carta dal di, lura è il rabat per possessurs da la Chur Card schizunt meglier che la reducziun per indigens da Savognin sin la carta dal di. Dus exempels:
- Chur Card: Carta dal di 51.30 enstagl da 57 francs, inclusiv è in bon per in menu ed ina bavronda en la valur da ca. 20 francs. Respargn = 25.70 francs.
- Indigens da las vischnancas Alvra e Surses: Carta dal di 43 enstagl da 57 francs. Respargn = 14 francs.
Cuira beneventa collavuraziun
Tenor Markus Frauenfelder, il scrivant da la citad da Cuira, ins veglia far pli attractiva la Chur Card, cun porscher offertas era ordaifer il territori da la citad. Uschia dettia quai gia pli ditg rabats tar la pendiculara da Brambrüesch e tar la destinaziun da skis da Lai/Arosa.
Là ha la citad dentant collavuraziuns pli grondas. Per la pendiculara da Brambrüesch paja la citad da Cuira per exempel mintg’onn ina contribuziun e sin il territori d’Arosa posseda Cuira la Ochsenalp.
RR actualitad 12:00


text:
Acinetobàcter baumannii
'L Acinetobàcter baumannii, cgnusû anc cuma 'l Killer di Uśdài o 'l Batēr d'l Iràq, 'l è 'n batēr gram-negatìṿ ch'al mét insém da piò ad trénta spéci o sóta-spéci ch'i s pōlan muciàr sù in tri grup prinsipài: Acinetobacter calcoaceticus-baumannii, Acinetobacter lwoffii e Acinetobacter haemolyticus. I siensiâ i èṅ stâ bòṅ ad tiràr śò al sò genòma[1].
'L è 'n batēr ch'l è drē a śvilupàr-as dimóndi e che s't al ciàp al t pōl anc far murìr parchè al dà adòs a i palmòṅ e a la psiga dl'urìna[2]. Uriginàri dla tèra mója o dl'àqua, adès cal batēr lè a s cata facilmènt anc in di uśdài atàc a i tubèṅ ch'i t insfìlsan dèntar. P'r al fat ch'i pasiènt i èṅ débui e che 'l Acinetobàcter baumannii 'l è dvintâ reśistènt a gl'antibiòtig a fòrsa 'd vìvar in c'l ambînt lè, al risć 'd armàgn'r-ag sèc bcand-'s-al 'l è dimóndi élt anc parchè gl'antibiòtig dla famìja di béta-latàmis i n gh fànan più gnint, dònca 'l è tant inùtil tōr-i.
Culegamènt estéran
- (IT) La schéda d'l Acinetobàcter baumannii in sal sit dla Fundasiòṅ par la risérca dla Fibróśi Cìstica
Nòti
- ↑ Mis a punt al genòma d'l “acinetóbacter baumannii” ch'al fà vgnir dgl'infesiòṅ gravi ch'i reśìst'n a gl'antibiòtig Il dire e il fare, 21 'd Avrìl dal 2008
- ↑ PARÌ — Un killer al gira in dal cursìi di uśdài francéś: al s ciàma Acinetobacter baumannii Il Tempo, 11 ad Dicémbar dal 2003
Àtar prugèt
- Wikiquote contiene citazioni di o su Acinetobàcter baumannii
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Acinetobàcter baumannii


text:
Tenor Draghi haja la polizia confiscà material da la Banca centrala europeica. La Banca centrala europeica veglia examinar tge mesiras giuridicas ch'ella possia prender, ha ditg Draghi mesemna saira. Il cas cuntrafetschia als dretgs da l'Uniun europeica.
La polizia slovena reproscha a l’institut d’emissiun irregularitads durant ch'il sectur da bancas sloven era vegnì sanà l'onn 2013. Tenor indicaziuns uffizialas ha la polizia perquirì quatter edifizis da l'institut en la chapitala Ljubljana.
RR novitads 06:00


text:
Dakòta dal Sud
Al Dakòta dal Sud (South Dakota in ingléś, a s lèś [ˌsaʊθ dəˈkoʊtə] scólta'l chè) 'l è 'n stat di Stat Unî dla regiòṅ dal Midwest ch'al s è unî a la federasiòṅ in dal 1889. Al gh'à na pupulasiòṅ 'd utsènt-ssantamìla abitànt a 'l incìrca, al quìnt ùltim in clasìfica, par na superfìsi ad 199.729 km².
Al cunfìna a nòrd c'n al Dakòta dal Nòrd, a èst c'n al Minneśòta, a sud-èst cun 'l Iowa, a sud c'n al Nebràska e a òvest c'n al Wyoming e c'n al Muntàna. Al Dakòta dal Sud 'l è divìś in ssanta-siē cuntèi e in tarśènt-òt cumùn. Al sò clima 'l è cuntinentàł, cun di Invèran dimóndi fréd (a s riva in mèdia a -12 °C) e dgl'Istâ caldi. Al fiùm Missouri al gh pasa in mèś tajànd-'l in dū da nòrd a sud.
La bèstia sìmbul dal paéś 'l è 'l coyote mént'r al sò inn ufisiàł 'l è “Hail, South Dakota” ad Deecort Hammitt. Al sò mòt 'l è „Under God the people rule“ ch'a vōl dir „Sóta a Dio a guèrna 'l pòpul“ mént'r al sò scutmàj 'l è „The Mount Rushmore State“ (Al stat dal mònt Rushmore) pròpria parchè al munumènt nasiunàł dal Mònt Rushmore, c'n al ghigni di prim presidènt, al s cata chè, su 'l muntàgni dal Culìni Négri pîni 'd òr, 'd argînt, ad ram e 'd piómb. Al stat al ciàpa 'l nóm da na tribù Sioux ch'la gh astàva prima ch'a rivìs 'l óm biànc, i Lakota.
La capitàl l'è Pierre, un paiśèṅ grand a 'l incìrca cuma Spilambèrt, mént'r al sità più grandi i èṅ invéci Sioux Falls e Rapid City ma a gh'è da tgnir in mènt che sōl ùndas di sò cumùn i pàs'n i déś-mila cristiàṅ. In dal 2010 gl'abitànt dal Dakòta dal Sud i éran par 'l 85,7% biànc, par 'l 8,8% di indiàṅ natìṿ e par 'l 1,3% négar.
Dascurénd ad pulìtica al Dakòta dal Sud 'l è òṅ di stat più cunservadōr di Stat Unî, sōl in sinc elesiòṅ p'r elèś'r al presidènt al s è mis da la banda di demucràtic, in di an 1896, 1912, 1932, 1936 e 1964, dònca 'l è da sinquànt'an e pasa che p'r al partî d'l àśan a n gh'è vèrs chè, gnanc al candidâ dal pòst George McGovern al gh l'à cavàda a vìnsar fra i suo in dal 1972. Inóltar 'l è da 'l 1974 ch'i demucràtic i pèrdan sèmpar in dgl'elesiòṅ p'r guvernadōr dal stat. Qvél 'd adès, in carga da 'l 2011, 'l è Dennis Daugaard.
La sò ecunumìa l'è in bòna part ligàda a l'agricultùra, specialmènt in dla cultivasiòṅ dal graṅ, dal furmintòṅ e dla sòja, e su 'l alevamènt di bóv e di nimài. In dal Luj dal 2011 i diśucupâ i ér'n al 4,7% dla sò pupulasiòṅ. Anc al setōr tersiàri e di servìsi al và fòrt chè specialmènt da quànd al stat 'l à mis in camp dal pulìtichi fiscàli par far in manéra ch'la sò gint l'armagnìs chè.


text:
Al congres da la FIS en la Grezia è Gian-Franco Kasper vegnì reelegì per in sisavel temp d'uffizi. Dapi l'onn 2000 è el era commember dal Comité olimpic internaziunal.
Campiunadi mundial da skis 2023 en Frantscha
Ils dus lieus Courchevel e Méribel en las Alps savoiardas han gì la preferenza avant Saalbach-Hinterglemm en l'Austria. Prendì la decisiun ha il comité da la Federaziun internaziunala da skis, medemamain en il rom dal congress da la FIS en la Grezia.
La davosa giada ha la Frantscha organisà campiunadis mundials da skis il 2009. Lura han quels gì lieu a Val d'Isère.
RR novitads 16:00


text:
Gara de schi Alpinism: Memorial de Alexander Ellecosta
L' Uniun Sport Amatoriala da La Val organisëia la secunda ediziun dla Gara de schi Alpinism in memorial de Alexander Ellecosta. La gara é ai 10 de Merz 2013. Chësc ann vêl ince la gara sciöche combinata adüm cun le memorial de Othmar Costabiei (Jogn Calfosch-Corvara) ai 6 de Merz 2013 y la gara sön Fodara Vedla (Jogn La Plí) ai 16 de Merz 2013. Dessot él da ciafè in cürt le program dl dé:
- 08:00 - 09:00 Al bar Sport: ritiré le numer y ultimes iscriziuns
- 10:00 Start da Spëscia
- 12:00 Santa Mëssa sö dal "Ranch da Andrè"
- 13:00 Marëna
- 14:00 Premiaziun cun intratenimënt musical
Düć è dër bel inviá. Ince por chiche ne fesc nia la gara él na bela poscibilité da stè adüm y se fá en bel rait cun la lüsa dedô. Al gnará ince premié le tëmp ideal.
La cuota d'iscriziun é de 15€.
Por plü informaziuns y iscriziun, pon cherdé sö Monica al nr. 348-7979824
Por udëi fotos y tlassifica dl ultima ediziun tl 2012 drüca: Memorial 2012


text:
Ried bei Kerzers
Ried bei Kerzers a l'è un cumün svizzer del distret de See (in frances: District du Lac), in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 12.02 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1022 abitant.
El cumün de Murten/Morat al se tröva a una altitüden de 453 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Ferenbalm (BE), Büchslen, Galmiz, Gempenach, Gurbrü (BE), Kerzers, Münchenwiler (BE), Murten/Morat.
In del mes de ginee del 2006, Ried bei Kerzers l'ha incorporaa el cumün de Agriswil.
Evoluzion de la popolazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Ried bei Kerzers l'è mustraa in de la tabela chi desuta:
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit Ufizial (Todesch)
- Agriswil in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
In crater che resulta da la bova ch’è vegnida giu il 1. d’avust 1980. La bova ha interrut la via tranter Surrein e la Val Sumvitg.
Eugen Giger era cumandant da pumpiers cura che la bova è vegnida. El sa regorda anc bain da quest di. El saja gia stà en letg, cura ch’ins haja clamà el. Immediat haja el prendi ses auto e saja charrà en Val Sumvitg tar la bova. I ramplunava e savurava da zulper. Quai na saja natiralmain betg stà in bel mument.
E Marc Cathomas ch’è creschì si ed abita anc en Val, è per vegnì a savair la proxima damaun da la bova. El aveva numnadamain gì in pitschen accident ed era en ospital. Las dimensiuns haja el per vesì, cura ch’el saja turnà a chasa in pèr dis pli tard cun helicopter. Quai saja stà in maletg sco ord in film, di Marc Cathomas ch’era da lez temp in giuven da 12 onns.


text:
13.07.2015 Mahotella Queens - Mbube - Sidafrika
La chanzun «Mbube» è in bun exempel per la colonialisazioun musicala da l’Africa. Scritta oriund dal musicist sidafrican Solomon Linda, ed interpretada lungs onns da sia gruppa Evening Birds, è la melodia ida a spass per il mund enturn (per exempel er en versiuns da la Miriam Makeba) ed è ida a finir en il repertori da bleras folkbands europeicas ed americanas. Per exempel tar il Weavers da Pete Seeger, ch’han pront adoptà la chanzun ils onns 50 sco atgna cumposiziun sut il titel alternativ «Wimoweh». Hugo Peretti e Luigi Creatore, dus auturs-agents da New York, han lura engulà ed adaptà da lur vart la cumposiziun sut il titel «The Lion Sleeps Tonight» per la boygroup The Tokens anno 1961. La finala è la chanzun vegnida duvrada en il musical «The Lion King», senza resguardar ils dretgs dals iertavels da Solomon Linda. Pir suenter in process han quels survegnì las tantiemas legalas da la chanzun, l’onn 2004. «Mbube» vala oz sco LA chanzun africana.
14.07.2015 Touré Kunda - Fatou Yo - Senegal
Touré Kunda è ina band da fragliuns oriunds da la Casamance, ina regiun senegalaisa. Ella exista gia dapi ils ultims onns setanta. Touré Kunda ha celebrà success surtut en Frantscha, nua ch’els eran sa chasads oriundamain. Era en il rest dal mund han els gì success, collavurond tranter auter cun ils Talking Heads ubain cun Santana sin ses famus album «Supernatural». Ils Tourés èn activists en dumondas socialas, demussan ina musicalitad enorm varianta e chantan en sis differentas linguas - Soninké, Wolof, Fula, Mandingo, Diola e Creol portugais. «Fatou Yo» è in toc cun tempra infantila, giu da lur album «Sili Beto» dal 1992.
15.07.2015 Ali Farka Touré – Bonde – Mali
Ali Farka Touré è naschì ils 31 d’october 1939 a Kanau (Mali) e mort ils 7 da mars a 2006 en la chapitala Bamako. El vala sco in dals pli renumads musicists Africans. Il magazin da musica «Rolling Stone» numna el tranter ils megliers 100 ghitarrists dal mund. El ha sviluppà in sound tut agen sin la ghitarra electrica, in tun ch’ins numna magari er il blues da Mali. Cumenzà aveva Ali Farka sia carriera il 1970 sco tecnicher tiar Radio Mali. Tramettend sias registraziuns a Paris ha el retschavì in contract tar il label SonAfric, lez ha lura publitgà en tut set albums dad Ali Farka. Pli tard durant concerts en l’Europa ha el sveglià l’interess da la scena da world music. L’onn 1993 è Ali Farka Touré vegnì visità da ses collega american Ry Cooder ch’ha producì l’album communabel «Talking Timbuktu» - quest è daventà ina perla ed in megahit da la world music. Sias tantiemas investiva il musicist en sia farm d’agricultura.
16.07.2015 Youssou N'dour & Neneh Cherry – Senegal
Naschì ils 01-10-1959 a Dakar. Youssou N'dour è chantadur, cumponist, producent, ed è er stà minister da cultura e tourismus dal Senegal, ed è tut en tut fitg engaschà en la politica (2012 ha el candidà sco president dal Senegal, ma è lura vegnì disqualifitgà). El vala sco in dals pli gronds stars musicals africans, avend gia cumenzà a sunar e chantar sco teenager en la famusa gruppa Star Band. Cun 20 onns ha el fundà la band Etoile de Dakar. El ha sviluppà in agen stil che vegn numnà Mbalax. Per l'Africa publitgescha Youssou musica pli cumplexa che per il rest dal mund. Grazia a sia stretga collavuraziun cun Peter Gabriel, ma er cun Bruce Springsteen, Paul Simon ed anc blers auters, ha il musicist senegales cuntanschì in renum mundial, cunfermà tras la participaziun a la turnea da l'Amnesty International dal 1988. Ses duett cun Neneh Cherry è in dals gronds hits euro-africans!
17.07.2015 Salif Keita - Sina - Mali
Naschì ils 25 d’avust 1949 a Djoliba, Mali, para sco descendent da Sundiata Keita, il fundatur dal Mali. Betg essend in vair Griot – raquintader d'istorgias – n'avess el betg dastgà daventar chantadur. Sia famiglia e ses conturn han bandegià el er perquai ch'el è in albino. A Bamako è el daventà commember da la Super Rail Band, ina da las pli impurtantas gruppas dal pajais. 1970 è el fugì da Mali en la Costa d’Ivur ord motiv dad agitaziuns politicas. Per savair cuntanscher pli blers auditurs è el emigrà ils onns 80 a Paris. En tut ha Salif Keita publitgà da quai da 20 albums, integrond savens in instrumentari genuin african: kora, balafon, djembe. 1988 ha el prendì part al concert per Nelson Mandela al Wembley da Londra. Er ha el participà a l’album tribut a las chanzuns da Cole Porter. Dal reminent: Salif è era bab da la sportista d'atletica leva - Nantenin Keïta.
18.07.2015 Khadja Nin – Sambolera Mayi Son - Burundi
Naschida ils 27-06-1959 en il Burundi, sco figlia d’in diplomat. 1980 è ella emigrada en la Belgia per savair fugir da la guerra burgaisa en il Kongo. Ses emprim um è vegni assassina en la Belgia. Pli tard ha ella emprendì d’enconuscher in producent da musica che ha animà ella da scriver chanzuns. Ils onns 90 ha ella pudì lantschar sia carriera, cunfermada surtut tras ses terz album, che cuntegna la chanzun Sambolera Mayi Son. Il 1997 ha ella chantà en duet cun la Monserrat Caballé il megahit «Sailing». Furore ha ella er fatg cun ina reprisa africana dad ina chanzun da Stevie Wonder. Khadja Nin è maridada cun il ex-formel 1 currider Jacky Ickx. Ella viva en roda a Monaco ed a Ohain en Belgia. Plinavant è ella ambassadura d’UNICEF.
19.07.2015 Khaled - Aisha - Algeria
Naschì ils 29 da favrer 1960 ad Oran, vala Khaled sco la gronda staila dal Raï maghrebin. Il Raï è in stil ch’è naschì ils onns 30 ad Oran e conturns or da la musica populara algeriana en mixtura cun influenzas europeicas; el è vegnì modernisà ed electrifitgà ils onns 80 tras undas da musica anglo-americana. Sia emprima registraziun ha Khaled fatg cun 14 onns, lura anc sut il num Cheb Khaled. «Cheb» è il titel che chantadurs da Raï survegnan. Bainbaud è el s’avanzà a la pli impurtanta vusch dal Maghreb, confermada tras enormas venditas da cassettas. Il 1986 è Khaled però emigrà en Frantscha ed uschia fugì da las imminentas crisas burgaisas en l’Algeria. En Frantscha ha il chantadur conquistà l’entir mund , il pli tard cun ses megahit «Aisha», in lament davart in’amur, cumponì dal collega franzos Jean-Jacques Goldman. Tranter auter ha el er lavurà cun il producent american Don Was.
Hits e semperverds africans Hits africans - quart'emna
13.07 fin ils 19.07.2015


text:
Tschertas agenturas rapportan d'ina concentraziun d'acid blau ch'è per 356 giadas sur la limita legala. La mesemna aveva l'autoritad da sanadad da Tianjin anc communitgà che l'aua da baiver correspundia als standards naziunals e na saja betg nuschaivla.
Chemicalias privlusas datiers da quartiers d'abitar
En il magasin ars ora sa chattavan 2’500 tonnas da 40 differentas chemicalias privlusas. Quai communitgescha l’agentura da novitads Xinhua, sa referind a la regenza da Tianjin. En l’avegnir na duajan talas substanzas betg pli vegnir magasinadas datiers da quartiers d’abitar.
Tar l'explosiun dal magasin èn almain 114 persunas mortas, passa 670 persunas èn vegnidas blessadas.
RR novitads 14:00


text:
Il contract tranter il chantun Grischun e Werner Braun per la chasa Muntanella sco center per requirents d'asil dura anc fin la fin d'avrigl. Ussa han las uniuns Gastro Val Müstair e Uniun da masteranza e commerzi Val Müstair scrit ina charta a cusseglier guvernativ Christian Rathgeb. Las duas uniuns fan quitads che il turissem pateschia da la preschientscha dals radund 45 requirents d'asil a Valchava.
«Giasts schoccads»
Concret scrivan las uniuns che ils giasts che arrivian en Val Müstair sajan schoccads e consternads e che l'attractivitad da la Val Müstair sco lieu turistic sa sbassia da maniera massiva. Sin dumonda da Radiotelevisiun Svizra Rumantscha RTR ha ditg la presidenta da l'Uniun da masteranza e commerzi Val Müstair, Gabriella Binkert Becchetti, ch'il senn da la charta saja en prima lingia da procurar ina communicaziun clera davart dal chantun. Ins veglia savair sche ils requirents d'asil restian ussa vinavant u sche il center vegnia serrà la fin d'avrigl.
Il cusseglier guvernativ Christian Rathgeb ha confermà dad avair survegnì la charta. El na veglia dentant betg commentar quella pervia ch'ins saja actualmain en discussiun cun las partidas involvidas.
Rathgeb ha era ditg envers RTR ch'el haja survegnì resuns positivs davart l'andament dal center per requirents d'asil en Val Müstair. Schebain il center restia vinavant en funcziun na saja anc betg decidì definitivamain.


text:
«Nus n’essan betg vegnì perina en tut ils puncts», ha ditg Burkhalter a la conferenza da medias suenter l’inscunter. Las discussiuns ed il dialog sajan però stads solids, constructivs e positivs. Ins haja discurrì davart las chaussas che funcziunan, però er davart puncts da dispita.
Relaziuns bilateralas en il center
En il center dals discurs sajan stadas las relaziuns bilateralas tranter la Svizra e la Russia, uschia Burkhalter. Plinavant sajan ins sa barattads davart las differentas opiniuns en las dumondas internaziunalas actualas. L’ultim inscunter uffizial sin basa dals ministers è stà ils 12 d’avrigl 2013. Lura eran Burkhalter e Lawrow s’inscuntrads a Neuchâtel.
RR novitads 16:00


text:
La delegaziun da la Scola auta da tecnica ed economia (HTW) ha gì success a la 33avla conferenza internaziunala da students da turissem: lur paper davart l'influenza da la midada da clima sin ils dis da skis vid l'exempel ad Arosa Lenzerheide è vegnì valità cun il «Best Paper Award» sco il meglier. Ils papers èn stads sut il motto «Limits to Growth».
Questas conferenzas han lieu ina giada ad onn. Il proxim inscunter da students da turissem da las scolas europeicas ha lieu l'avrigl 2019 en Grischun.
RR novitads 10:00


text:
Recupero 5. part cuntra Mühlwald
In mercui ai 09 de Má él gnü sughé le recupero dl cuinta partida dl ritorno dl campionat 2011/2012 de 3° categoria por La Val. La partida é gnüda sugada te ćiasa cuntra la scuadra da Mühlwald.
La Val á indô mustrè en iade sciöche an süga a calcio!!!!
Por düta la partida ai dominé zënza che le Mühlwald fos stá prigorusc, davagna 9 a 2. La Val se á portè atira in vantaje por 4 a 0, stlujon jö le prüm tëmp. Tl secundo tëmp é le Mühlwald che fesc en gol, sön na punizione é le portier da La Val nia bun da se apié dërt la pala che va insciö spo te porta. Ala fin dla partida el ćiamò en atacant dl Mühlwald che se porta cuntra le portier, cun en bel tiro angolè fejel gol (al foss stè de pasa 2 metri te fuorigioco).
Mo ruvun zoruch ai düć i goi dla scuadra da La Val:
-
Sön na bela comibinaziun de prüma tra i dui centrocampisć el spo Freddy che fesc en bel passaggio de prüma por Alex, che röia insciö dan le portier. Cun en bel gol sura le protier ite portel in vantaje La Val.
-
Sön na bela aziun dlungia la fascia jö, el Rubatscher Romeo che ó passè ite a mez en cross, mo fora dl cross vëgnel en bel tiro che vá sura le portir ite y röia dlungia le palo lunch.
-
Freddy ti da en passaggio de or (che infiltrëia düta la difesa) a Daniel Frenes, che é insciö su dan le portier, cun en bel tiro dlungia le palo ite fejel gol.
-
Freddy ti da indô en pel passaggio in profondité a Romeo sön la fascia, che pasa spo ite a Florian che fesc en bel de prüma te porta.
-
Tl secundo tëmp el spo Alex che fesc en gran gol, al ó fa en cros jö tl piz dl campo, mo le tiro de esterno röia bel avisa tl incrocio sön le prüm palo.
-
Indô Alex che fesc en bel dribbling spo röiel jö tl piz dla picia area, fesc finta da passè ite a mez, cun en gran tiro de potënza sön le palo cürt fejel insciö le 6 a 1 por La Val.
-
Florian che va in velozité jö por la fascia, se acentrëia ite cuntra porta. Cun en gran tiro de potënza sura le ce dl portier ite fejel gol.
-
Indô Alex che fesc so 4. gol. En bel passaggio de Florian röia sön i pîsc de Alex, cun en pü de fortüna (rimpallo) röiel jö sön le fondo, cun na picia spizurada el bun da apogé le pal te porta.
-
Le prüm gol dl jon Egon Frenes te 3. categoria. Daniel Frenes röia jö sön la fascia y pasa ite a mez. Egon röia in velozité sön le pal y cun en bel sinistro de prüma mëtel la pala sön le palo lunch, degüna chance por le portier da ruvé sön la pala. En bel gol de Egon che al se mirita. Ince sce al ne á nia podü sughé tröp cina sëgn al mustrè da ester pronto canche le alenatore le cherda!!!!!!!
La partida se stlüsc jö insciö sön le 9 a 2 por La Val, na gran prestaziun de düć i sogadusc... che é dër importanta por le ritorno de Copa cuntra Aicha proscimo mercui a La Val.
Cun chisc trëi punć porta a ćiasa se porta La Val al 8. post.
La formaziun titolara: Kantioler Sepl, Castlunger Marco, Tavella Jordan, Tavella Thomas, Tschaffert Ivan, Frenes Daniel, Sottara Stefan, Sottara Freddy, Rubatscher Romeo, Rubatscher Florian y Elzenbaumer Alex.
Sostituziuns:
Verginer Franzi por Sottara Freddy
Miribung Adrian por Rubatscher Florian
Frenes Egon por Elzenabaumer Alex
Por udëi i atri resultać drüca (ince di atri campionać ulache sogadusc da La Val süga para) drüca: resultać


text:
La Biblioteca provinziala „Dr. Friedrich Teßmann“ é gnüda metüda sö cun la lege provinziala n. 5 di 16 de forà dl 1982 y porta l’inom dl iurist y politich de Südtirol Friedrich Teßmann (* ai 15 de forà dl 1884 a Schloss Korb a Eppan; † ai 23 de jügn dl 1958).
Dl 1957 ti à Teßmann scinché süa biblioteca privata, metüda adöm dantadöt da Tirolensia (incër 12.000 volums y passa 1000 operes grafiches) ala „Österreichische Akademie der Wissenschaften“ a condiziun che la racoiüda gniss metüda a desposiziun al publich a Balsan y che ara gniss ampliada tresfora cun publicaziuns nöies corespognëntes.
L’Academia ti à surandè la racoiüda Teßmann al „Südtiroler Kulturinstitut“ che menâ bele na süa picia biblioteca de stüde, a na moda ch’al la aministrass y ćiarass dla racoiüda.
Canche al é gnü metü sö la Biblioteca provinziala dl 1982 ti à le “Südtiroler Kulturinstitut” surandè süa biblioteca de stüde, y l’Academia ti à surandè sciöche imprëst permanënt la racoiüda Teßmann, che ê deventada tres majera.
Incö é la Biblioteca provinziala la maiù biblioteca scientifica generala de Südtirol. Ai utilisadus se presentëia trames les racoiüdes dla biblioteca sciöche unité.
Pruspet dla Biblioteca Provinziela
50 agn Teßmann (1958-2008)
Prioritês por la racoiüda dla Biblioteca provinziala "Dr. Friedrich Teßmann”
La Biblioteca provinziala abina adöm dantadöt materiai scrić por todësch ti ćiamps de savëi desfarënć (ater co leteratöra por i mituns y por i jogn).
Tirolensia
La Biblioteca provinziala abina adöm döt le material che é gnü scrit da porsones de Südtirol, sura Südtirol y che é gnü publiché te Südtirol. Na gran importanza ti vëgn dada inće ales publicaziuns dl raiun dl vedl Tirol.
Dać statistics:
Mprësć tres la biblioteches de zënter (2016): 10.345 uniteies medieles.
Cronologia:


text:
Bunas cundiziuns per fatschentas en il Grischun, quai saja indispensabel per carmalar fatschentas e start-ups en la regiun, uschia Walter Schlegel, ch'è actualmain cumandant da la Polizia chantunala. El propona en quest connex da dar credits da partenza per interpresas giuvnas. Tiers tutgia er in bun lieu da scolaziun cun divers studis. Er las plazzas da lavur less el segirar e pussibilitar bunas colliaziuns da traffic public.
Per quai vul Walter Schlegel s'engaschar
- bunas cundiziuns economicas per il Grischun
- bunas cundiziuns da viver e lavur per persunas en la periferia
- ina buna rait d'internet spert per l'entir chantun
Experientscha sin nivel communal
Walter Schlegel è stà otg onns en suprastanza da la vischnanca da Trimmis. Dals candidats per la regenza è el il sulet che n'ha nagina experientscha en il Cussegl grond. Plinavant è el stà enfin tar sia elecziun sco cumandant en la direcziun da la PPS Grischuna – tranter auter sco vicepresident.
RR actualitad 12:00


text:
L'uniun Canorta Rumantscha Turitg è vegnida fundada d'ina gruppa da geniturs rumantschs cun uffants pitschens che vivan a Turitg e conturn. L'uniun ha la finamira da crear e da manar ina canorta rumantscha per sustegnair ils uffants er ordaifer l'ambient famigliar d'emprender e da discurrer rumantsch.
En collavuraziun cun la Fundaziun GFZ (Gemeinnützige Frauen Zürich) offrin nus en in center da famiglia da la GFZ a Turitg a partir dals 2 da matg 2016 mintgamai il glindesdi ina structura dal di en lingua rumantscha per ina gruppa (12,5 plazs dal di) maschadada d'uffants tranter trais mais e la vegliadetgna da scolina.
Qua chattais Vus in pèr impressiuns da la vita da mintgadi en nossa canorta e da las differentas activitads che nus faschain ensemen cun noss uffants.
Nus ans legrain da Voss emprim contact via il formular che Vus chattais en la rubrica Contact u via la colliaziun sutvart per in'annunzia nunlianta.
Verein/Uniun Canorta Rumantscha Turitg
Remo Pfister
Email: remopfister@gmx.net
Tel: 079 961 40 46
Natürlich freuen wir uns über Ihre finanzielle Unterstützung.
Unter folgendem IBAN können Sie uns Ihre Spende zukommen lassen.
Natiralmain ans legrain nus da Voss sustegn finanzial. Cun il suandant numer dad IBAN pudais Vus far ina donaziun.
IBAN: CH7400774010318197100


text:
L’emprima giada dapi 10 onns è il team dal grond Zinédine Zidane è la Frantscha puspè ina giada en il mezfinal dad in grond champiunadi. Grazia ad ina prestaziun suverana encunter l’Islanda s’ha la Frantscha qualifitgada per il mezfinal da l’Euro en il agen pajais. Là fruntan «les Bleus» sin la Germania.
Dentant - l’euforia per l’atgna squadra e per il champiunadi insumma è anc modesta en Frantscha. Sche la squadra naziunala na dat betg na ves'ins quasi ni fans da ballape a ni in tricot da la squadra naziunala a Paris. Ins vesa strusch in «libli» da ballape.
Pir dapi che la Frantscha ha fatg il pass tranter las meglras 4 equipas dal turnier è la sbrinzla da l’entusiassem planet rivada era tar ils fans. Quels spetgan uss sa chapescha che la Frantscha fa revantscha per la sconfitta d’avant duos onns en il quart final dal champiunadi mundial en Brasilia.


text:
Studi USZ
Savair dapli davart allergias da pollens en Svizra.
La Scola auta spezialisada Berna e l’Ospital universitar Turitg (USZ) lantschan l’app per smartphones gratuita «Ally Science». Quai en il rom dal pli grond studi scientific davart allergias da pollens en Svizra d’enfin qua. Cun l’app intuitiva disponibla en tut las quatter linguas naziunalas ed en englais documenteschan ils utilisaders lur maldispostadads. Plinavant survegnan els prognosas da pollens ed in maletg exclusiv davart il svilup actual dals sintoms d’allergias en las differentas regiuns. Cun sa participar al studi contribueschan els a la meglieraziun da sistems da preavertiment e da terapias per allergichers da pollens. Las datas rimnadas cun l’app vegnan memorisadas sin contos persunals da la plattafurma da MIDATA segira che la SPF/ETH Turitg e la Scola auta spezialisada Berna han sviluppà. L’utilisader po uschia decider sez a tgi ch’el vul dar access a sias datas anonimisadas per intents da perscrutaziun.
Var dus milliuns umans en Svizra pateschan durant la stagiun da la derasaziun dals pollens da maldispostadads corporalas. Quai pon tranter auter esser egls che ardan, in nas che dagutta, la pel che morda, mal la gula e difficultads da respirar. Anc ussa n’è betg enconuschent en tge regiuns (chantuns, citad, champagna) ch’ils sintoms sa mussan spezialmain savens u spezialmain ferm e tge facturs (sort da pollens, particlas finas, aura, etc.) che influenzeschan els. La staziun d’allergias da la clinica dermatologica da l’Ospital universitar Turitg vul uss ir a fund a questas dumondas en in studi scientific en tut las regiuns da la Svizra.
Dyson sustegna il project finanzialmain sco partenari per l’industria e sco partenari da cumpetenza e po acceder pli baud ad evaluaziuns (però betg a las datas) dal studi. Er ils utilisaders han access a las evaluaziuns.
Finamira da la perscrutaziun cun «Ally Science»
L’app «Ally Science» duai crear ina plattafurma per studis davart il tema allergias da pollens en Svizra.
En in’emprima fasa dal project vulain nus respunder a pliras dumondas impurtantas en connex cun quest tema. L’emprim duai vegnir eruì quants umans che pateschan en Svizra da sintoms allergics, tge sintoms ch’èn ils pli frequents, tge sintoms che vegnan gia terapads e tge allergias ch’ils utilisaders da l’app han gia laschà sclerir d’in medi. In’ulteriura dumonda interessanta en quest connex è co ch’ils allergichers èn repartids en Svizra, resp. en tge regiuns (chantuns, citad, champagna) che las maldispostadads sa mussan spezialmain savens u spezialmain ferm.
Plinavant vegnin nus ad examinar tge relaziuns che sa mussan tranter las datas da la derasaziun sco tala dals pollens e da las substanzas nuschaivlas en l’aria ed ils sintoms rapportads il mument respectiv. Per far quai dovri datas da pollens e da substanzas nuschaivlas en l’aria en temp real. Noss partenari MeteoSvizra vegn a pudair metter a disposiziun las datas en temp real en pauc temp.
Nus sperain che cunzunt ils allergichers da pollens vegnan a profitar da quests novs sistems da preavertiment da pollens e substanzas nuschaivlas. Nus avain però era gia planisà studis per umans cun allergias da l’interiur, tranter auter principalmain l’allergia dal chariel da pulvra fitg derasada sco era las allergias da pail e dal bulieu da miffa in pau pli raras. Plinavant vulain nus examinar, sche umans cun talas allergias profitassan d’ina meglra qualitad da l’aria en il local tras sistems da nettegiar l’aria.
Perscrutaziun Ospital universitar Turitg, Peter Schmid-Grendelmeier
Prof. Peter Schmid-Grendelmeier, Leiter der USZ-Allergiestation


text:
Il sguard sin l'emna
- Sonda, 18.2.2017, 12:06
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 18.2.2017, 12:06, RTR
Sur dal success da la Svizra als Campiunadis mundials da skis a San Murezzan, la cultura en il Grischun ed il nov secretari da la Lia Rumantscha.
Quest'emna hai dà nauschas novas per la cultura en il Grischun. Il parlament grischun ha mussà pauc curaschi e pauca chapientscha per la cultura. El reveda mo minimalmain la lescha da cultura. Il suveran da la vischnanca Scuol di na ad ina segirezza da 350'000 francs ch'avess garantì da survegnir questa summa da las bancas per finir las lavurs da renovaziun. Perencunter hai dà bunas novas dal sport d'enviern: la squadra da skis svizra festivescha a San Murezzan in success suenter l'auter.


text:
Stipendiums por mirić particolars por studëntes y i studënć universitars
N sorvisc dl'aministraziun provinziala de Südtirol
Descriziun generala
I stipendiums por mirić particolars ne toca nia propi pro le dërt da studié; ai vëgn ma surandà sön la basa dl mirit, indipendentemënter dales condiziuns economiches.
Tolon en conscidraziun i sistems de valutaziun desvalis vëgnel scrit fora dui concursc, un por la Talia y un por l’èster. Sciöche al é bele sozedü l'ann passè vëgn le contingënt complessif de 330 stipendiums por mirić particolars partì sö en proporziun al numer dles studëntes y ai studënć dl Südtirol: 935 stipendiums por mirić particolars é resservà a studëntes y studënć che frecuentëia l'université tla provinzia de Balsan, 54 a studëntes y studënć che frecuentëia l'université tla Talia - defora dla provinzia de Balsan, y 183 a studëntes y studënć che frecuentëia l’université al éster.
L'85% di stipendiums por mirić particolars é implü partis sö te ćiamps de stüde desvalis, deperpo che le 15% di stipendiums vëgn conzedü tres na gradatöra generala.
I 4 ćiamps de stüde é:
- le ćiamp umanistich,
- le ćiamp sozio-iuridich,
- le ćiamp scientifich y tecnich,
- le ćiamp sanitar.
La repartiziun dles tlasses de laurea ti ćiamps de stüde desvalis y le numer avisa di stipendiums por mirić particolars por vigni ćiamp de stüde y por la gradatöra generala ciàfon tles bandides de concurs.
Do avëi azertè les condiziuns por l'assegnaziun di stipendiums por mirić particolars vëgnel arjigné chinesc gradatöres aladô dl mirit de stüde arjunt.
Al po fà domanda les studëntes y i studënć tla Talia, sce:
- ares/ai é scrić ite te n'université o na scora alta profescionala tla provinzia de Balsan y
- é zitadines/zitadins dl’Uniun Europeica o zitadines extracomunitares/zitadins extracomunitars cun l’autorisaziun de sojornanza CE por sojornanzes lunges tla Talia y zitadines/zitadins che à ciafè le reconescimënt de profuga o profugh o de proteziun sussidiara aladô dla diretiva comunitara 2004/83/CE, y che vëgn porchël ecuiparà ales zitadines talianes/ai zitadins talians;
- é zitadines extracomunitares/zitadins extracomunitars y à la residënza da altamo n ann zënza interuziun tla provinzia de Balsan;
- ares/ai é scrić ite te n'université o na scora alta profescionala tla Talia, defora dla provinzia de Balsan y
- é zitadines/zitadins dl’Uniun Europeica o zitadines extracomunitares/zitadins extracomunitars cun l'autorisaziun de sojornanza CE por sojornanzes lunges tla Talia y zitadines/zitadins che à ciafè le reconescimënt de profuga o profugh o de proteziun sussidiara aladô dla diretiva comunitara 2004/83/CE, y che vëgn porchël ecuiparà ales zitadines talianes/ai zitadins talians y à la residënza da altamo dui agn zënza interuziun tla provinzia de Balsan;
- é zitadines extracomunitares/zitadins extracomunitars y à la residënza (da altamo cin agn)* tla provinzia de Balsan.
- canche al vëgn dè jö la domanda:
- n’àres/ài nia complì 35 agn y fej domanda cun le mirit de stüde de n curs de laurea o de n curs de stüde ecuiparè;
- n’àres/ài nia cumplì 40 agn y fej domanda cun le mirit de stüde de n master universitar o de n curs de laurea che döra altamo cater agn.
- ares/ai n’à nia superè, de passa n ann, la dorada legala dl curs de stüde;
- ares/ai à arjunt tl ann academich 2015/2016 le mirit de stüde damanè de altamo 40 ECTS y na mesaria minimala dles notes* anfat a 27/30 o a na nota finala dl curs de laurea de altamo 103/110;
- ares/ai à n cunt corënt bancar o postal.
Al po fà domanda les studëntes/i studënć che frecuentëia n'université o na scora alta profescionala defora decà, sce ares/ai
- zitadines
- é zitadines/zitadins dl’Uniun Europeica o zitadines extracomunitares/zitadins extracomunitars cun l’autorisaziun de sojornanza CE por sojornanzes lunges tla Talia y zitadines/zitadins che à ciafè le reconescimënt de profuga o profugh o de proteziun sussidiara aladô dla diretiva comunitara 2004/83/CE, y che vëgn porchël ecuiparà ales zitadines talianes/ai zitadins talians y à la residënza da altamo dui agn zënza interuziun tla provinzia de Balsan;
- é zitadines extracomunitares/zitadins extracomunitars y à la residënza (da altamo cin agn)* tla provinzia de Balsan.
- canche ares/ai dà jö la domanda:
- n’àres/ài nia complì 35 agn y fej domanda cun le mirit de stüde de n curs de laurea o de n curs de stüde ecuiparè;
- n’àres/ài nia cumplì 40 agn y fej domanda cun le merit de stüde de n master o de n curs de diploma, de lernerat o de n curs de stüde ecuiparè a chisc dla dorada legala de altamo cater agn;
- n’àres/ài nia superè de passa n ann la dorada legala dl curs de stüde;
- tl ann academich 2015/2016 àres/ài arjunt le mirit de stüde damanè de altamo 40 ECTS y na mesaria minimala dles notes* anfat a 1,5 o na nota totala dl curs de laurea de altamo 1,5;
- àres/ài n cunt corënt bancar o postal.
* La Curt Costituzionala à detlarè cun sentënza n. 2 di 14 de jenà dl 2013 les parores „da cin agn“ dla l.p. 9/2004, dl art. 2, coma 1, lëtra e) cuntra la lege.
** La mesaria dles notes vëgn calcolada sciöche mesaria ponderada aladô dles notes y di ECTS de vigni ejam dà dant dala studënta/dal studënt tla domanda online, mo ara/al ne mëss nia dè dant düć i ejams fać (por i detais ćiarede la bandida de concurs, art. 2 coma 7 y 8).
Por scrì fora sciöche al alda la domanda val debojëgn da lì avisa la bandida de concurs. La porsona che fej domanda dà jö i dać sot süa responsabilité, porchël renunziëia l'aministraziun provinziala tla maiù pert di caji ala presentaziun di documënć, mo fej controi a caje por odëi sce al é gnü fat detlaraziuns falzes.
Ara va ma da ortié inant la domanda tres le sorvisc e-government online (da aurì dl 2017 inant).
Por ti rové pormez al sorvisc e-government vëgn l'identificaziun dles studëntes/di studënć fata, tres la cherta di sorvisc provinziala. Por de plü informaziuns sön la cherta di sorvisc provinziala, l'ativaziun y l'adoranza, pon cherdè sö le numer vërt 800 816 836 o ćiarè sön le sit http://www.provinz.bz.it/buergerkarte.
Sce les studëntes/i studënć à bele n account personal metü adöm dal inom utënt y dala password, relascè dal Ofize por la promoziun dl stüde universitar pon adorè inant le medemo account. Les studëntes/I studënć che n’à nia la cherta di sorvisc provinziala à la poscibilité da damanè do n account zertifiché pro l'Ofize por la promoziun dl stüde universitar. Por informaziuns detaiades podëise cherdè sö le numer 0471 / 412934 / 412946 dl Ofize por la promoziun dl stüde universitar.
L’anuzaziun de chësc sorvisc é debann.
I stipendiums por mirić particolars é de 1.160,00 euro l'un. Ajache al ne sarà nia plü poscibl da paié fora stipendiums por mirić particolars tres l’assëgn zircolar mëss les studëntes y i studënć avëi n so cunt corënt bancar o postal. Sce ara n’é nia insciö dess les porsones che fej domanda daurì atira n cunt corënt.
I stipendiums por mirić particolars po gnì acumulà cun d’atres previdënzes (por ej. cun i stipendiums).
(Sorvisc actualisá ai: 03/05/2018)
Ënt competënt40.3. Ufize per la promozion dl stude universiter
palazzo 7, via Andreas Hofer 18, 39100 Balsan
Telefonn: 0471 41 29 34 Karin Sega
Fax: 0471 41 29 49
PEC: hochschulfoerderung.dirittostudiouni@pec.prov.bz.it
Plata internet: http://www.provincia.bz.it/diritto-allo-studio/
Orar por la jënt:
Lönesc, mertesc, mercui, vendres: 9.00 - 12.00
Jöbia: 8.30 - 13.00, 14.00 - 17.30
Terminns
Um die Leistungsstipendien, akademisches Jahr 2017/2018, kann ab Montag, den 16. April 2018, angesucht werden. Die Online-Gesuchstellung wird jedenfalls im Laufe des Vormittags aktiviert. Endtermin ist der 15. Mai 2018!


text:
Duas giadas è la tenda da festa cun plaz per 1'600 persunas vegnida emplenida la sonda e dumengia a Sedrun. Gia la prevendita avess quai emplenì la tenda ed ils bigliets ch'eran anc venals, sajan vegnids vendids tuts a la cassa da la saira. L'atmosfera saja stada buna e gnanca la plievgia da sonda saira haja pudì disfar quella, uschia Stefan Birri dal comité d'organisaziun.
Ils organisaturs quintavan cun da quai da 3'000 persunas als dis da schlagher a Sedrun. Cun ils 3'200 visitaders è quella finamira vegnida surpassada ed ils organisaturs sa mussan cuntents. L'organisaziun dals dis daschlagher ha fatg la MB Mountain Events.
Als dis da schlagher dals 9 e 10 da settember 2016 a Sedrun èn sa preschentads tranter auter DJ Ötzi, VoXXclub, Marc Pircher, Jungen Zillertaler, Francine Jordi, Norman Langen, Jessica Ming, Robin Marc, Matty Valentino, Pia Vanelly.
Avant bun trais mais era vegnì enconuschent ch’il dis da schlagher vegnan per lur segunda ediziun dad Andermatt a Sedrun.
RR actualitad 06:00


text:
Curt e concis
- L'anteriur schef da la banca Raiffeisen sto restar en praschun.
- A Pierin Vincenz vegn renfatschà administraziun malfidaivla.
- Pierin Vincenz sez refusa tut las renfatschas.
- La procura publica na dat il mument naginas ulteriuras infurmaziuns.
A Pierin Vincenz vegn renfatschà administraziun malfidaivla, perquai ha la procura publica dal chantun da Turitg avert ina procedura penala encunter el. Dapi mardi è el en arrest. Lura ha la procura publica era intercurì sia chasa en l'Appenzell e segirà material da cumprova.
Pierin Vincenz duai avair fatg donn a duas firmas u schizunt avair profità sez finanzialmain. Saja quai sco schef da la Raiffeisen u sco president dal cussegl d'administraziun da la firma da cartas da credit Aduno. Schef da la Raiffeisen è el stà fin l'onn 2015 e president da la firma Aduno fin la stad 2017.
Peter V. Kunz, professer per dretg d'economia a l'universitad da Berna, declera tge che administraziun malfidaivla munta insumma. Administraziun malfidaivla è in delict penal. Chastiada vegn ina persuna ch'è obligada d'administrar la facultad d'insatgi e na fa quai betg a moda correcta: Pia insatgi vegn donnegià pervia dal sa cuntegnair d'in'autra persuna.
Vendì participaziuns memia char?
En il cas concret da Pierin Vincenz, pudessi tenor Peter V. Kunz esser ch'el haja en sia rolla sco schef da la Raiffeisen u sco president dal cussegl d'administraziun da l'Adeno fatg schlettas fatschentas. Per exempel pudess quai esser che la Raiffeisen u l'Aduno han cumprà participaziuns memia charas tar autras interpresas. Uschia avess el chaschunà a la Raiffeisen u l'Aduno in donn finanzial.
En il cas che Pierin Vincenz avess profità sez da quai stuess el quintar cun in chasti dad enfin tschintg onns praschun e betg mo trais onns sco tar administraziun malfidaivla suletta.
Tge spetga el?
Malgrà ch'in chasti maximal da trais fin tschintg onns praschun fiss pussaivel, quinta Peter V. Kunz cun quai che Vincenz na stoppia probabel insumma betg ir en praschun. Quai perquai ch'el n'è enfin uss anc mai vegnì sentenzià. El stoppia dentant quintar cun in chasti da daners u praschun cundiziunada - sch'i vegnia lura propi cumprovà ch'el haja fatg sbagls.
RR novitads 06:00++


text:
Dapli transparenza gea - ma per tgi?
Il chantun Grischun duai survegnir ina lescha da transparenza che duai far pli simpel ad in e scadin da survegnir invista en documents uffizials. Quai propona la regenza al Cussegl grond. La lescha duai dentant valair be sin champ chantunal e betg per las vischnancas. Surtut en vischnancas pli pitschnas sappian ins immediat da tge persuna ch'i sa tractia en ils documents, era sch'ils nums vegnissan anonimisads. Ina minoritad da la cumissiun per politica statala e strategia propona dentant d'includer era las vischnancas en la lescha da transparenza.
Vias, punts, sviaments e tunnels...
La segunda gronda fatschenta da la sessiun da primavaira è il program da vias 2017-2020. En in rapport mussa la regenza quants daners che duain vegnir investids en tge vias, tge prioritads ch'i dat per las sanaziuns e per sviaments. Il Cussegl grond ha da pigliar per enconuschientscha quest rapport.
La sessiun da primavair dal cussegl grond cumenza glindesdi suentermezdi e dura enfin mesemna.


text:
Cumplimëit a l’Alberto Brenni, giurnalista ad Telelibartä, p’r al sò servìssi ad ier sira tütt in piaśintëi. Al mutìv ad la nuitä par i telespetattur dal telegiurnäl l’é stä la quärta edissión ad la Giurnä Nassiunäla dal dialëtt e dil lëigui lucäli, invintä da l’Ünión Nassiunäla Pro Loco d’Italia (Unppli).
Vói d’intervistä, l’attùr Pietro “Pédar” Rebecchi ad la Famiglia Piasinteina, l’ha fat la sò prupòsta: la televisión, la radio e al giurnäl ad Piaśëisa i g’arìssan da fä vëd e sëit püssè al piaśintëi, i g’arìssan da däg püssè impurtansa. E anca la scòla la g’arìss da fä la sò pärt.
E viätar cus dśiv? Siv d’acòrdi cun ‘l Pédar?


text:
Quest scumond prevesa in'ordinaziun, ch'il Uffizi federal da sanadad (BAG) vul trametter en consultaziun il favrer che vegn. Quai a basa da la nova lescha federala davart la protecziun cunter radiaziuns. Il BAG ha confermà il rapport correspundent da la SonntagsZeitung.
Solarium oravant tut privlus per minorens e giuvens creschids
Studis scientifics hajan mussà ch'il solarium saja cunzunt fitg privlus per minorens e giuvens creschids. Il solarium possia chaschunar cancer, uschia il BAG.
L'internaziunala agentura da cancer di ch'il ristg da survegnir in melanom da la pel saja 75% pli aut, per tgi ch'ha cumenzà a visitar il solarium avant ses 30avel.
Solarium n'è betg nunpopular
Tenor in studi represchentativ ch'il BAG ha fatg l'onn 2009, haja mintga tschintgavla persuna tranter 16 e 25 onns visità almain ina giada u regularmain il solarium.
RR novitads 17:00


text:
L’exposiziun da professiuns preschenta davent dals 9 fin ils 13 da november 80 stans, cun ina massa differentas professiuns. Davent dal miradur, sur la frisunza fin tar l'ortulan pon ins emprender d'enconuscher dal tut.
Durant la «Fiutscher» pon scolaras e scolars guardar e dumandar, dentant cunzunt era empruvar ora sez. Raiver sin in pitschen culm, resgiar, construir mirs - quasi tut è pussaivel. E cler che glieud che lavura gia sin il mastergn, po respunder dumondas e declerar tut en detagl.
L’onn 2014, cura la davosa "Fiutscher" ha gì lieu, han radund 11’000 persunas visità l'exposiziun, per emprender d’enconuscher ils 400 differents mastergns e studis che vegnan preschentads.
Actualitad 17:00


text:
Gia dapi in onn tschertgan ils possessurs dal hostel cun bar e chasa da giasts Nangijala a Mustér in cumprader. Ils giuvens possessurs svedais vulan numnadamain far insatge auter. Cun Stefanie Schmid datti ussa in'interessenta.
«Per mai èsi in siemi»
La giuvna da 36 onns vegn da l’Argovia e lavura dapi 10 onns sin quest sectur. Ella saja stada l’emprima collavuratura dal Nangijala ed haja lavurà duas stagiun là: «Jau hai gia lura pensà, sch’els vulan ina giada vender, lura vuless jau gugent surpigliar il manaschi, perquai ch’igl è simplamain in bischu. Per mai èsi in siemi.»
Tschertgar investiders
La summa da cumpra na vegn betg communitgada. Scrit ora eran ils objects ina giada per 2,1 milliuns francs. Sco Stefanie Schmid ha dentant tradì saja la summa da cumpra pli bassa. Mo tuttina na saja quai betg simpel da vegnir tar il chapital agen ch’è necessari per puadir cumprar ils objects ed uschia tschertga Stefanie Schmid investiders tenor il principi da crowdfounding. Investiders da plirs millis francs survegnan in bon per far vacanzas en il Nangijala cun ina valita pli auta. Investiders da 50’000 francs mettan a disposiziun ils daners per tschintg onns fix ed suenter vegnan quels daners pajads enavos aifer 7 onns. Quai tar in tschains da 2 pertschient. Sco Stafanie Schmid di, haja ella gia gì success. Ella haja dentant anc da tschertgar investiders per minimum 100’000 francs.
Naginas grondas midadas
Sin la stagiun d’enviern quinta Stefanie Schmid da pudair surpigliar il hostel cun bar e la chasa da giasts, che cumpiglia en tut 17 chombras cun total 47 letgs.
Investiziuns na quinta ella betg da far e perquai na vegn era betg bler a sa midar. «Jau hai gugent l’atmosfera dal Nangijala. Jau hai gugent quai sco igl è ed uschia vegni segir a dar il cumenzament mo fitg pitschnas midadas» di Stafanie Schmid. A lunga vista ha ella dentant avunda ideas. Ina fiss d’expander e l'autra da far ord Nangijala ina marca.
RR actualitad 11:00


text:
Bremgarten (AG)
Bremgarten (Brämgarte in aleman) a l'è un cumün svizzer del distret de Bremgarten. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 6 355 abitant e una süperfiss de 8.02 km², e al se tröva a una altitüden de 386 meter sura al livel del mar.
El cumün de Bremgarten a l'è tacaa ai cumün de Eggenwil, Fischbach-Göslikon, Hermetschwil-Staffeln, Waltenschwil, Wohlen, Zufikon.
L'andament storegh de la popolazion de Bremgarten l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Galeria de foto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
-
-
-
-
-
Mother of God Chapel (Mudel:Lang-de)
-
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Bremgarten in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Verkehrsverein Bremgarten -- the Tourist association in Bremgarten
- Bremgarten in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Minisguard dals 28-03-2015
- Sonda, 28.3.2015, 17:40
Segirtad en l’aria
L’onn 2014 èn 3 milliardas persunas vegnidas transportadas cun aviuns. Uschia è sgular anc adina pli segir che charrar cun auto u cun bus. Tge sto tut vegni fatg per che sgular saja segir? Il Minisguard declera.
Ils comics da Paulin Notclà
Paulin Notclà fascheva gia avant 30 onns comics rumantschs per uffants. Ussa cumpara ina nov’ediziun. Il Minisguard guarda ensemen cun uffants sche comics restan giuvens e tge comics rumantschs che plaschan.


text:
Raschuns per il creschament
Tenor Elvira Chekifi, experta d’allergias en la clinica alpina a Tavau, dettia quai pliras teorias per quai creschament.
- Ina raschun chattian ins tar il sistem d'immunitad. Oz vivia il carstgaun - per regla - fitg schuber, uschia ch'il sistem d'immunitad haja fitg pauc lavur. Uschia haja il corp la «peda» da s’occupar da chaussas nunprivlusas – sco per exempel la strucca da fain.
- In'autra raschun saja probabel era la polluziun da l'ambient. Entras la schletta aria vegnian ils pollens pli agressivs; quai spezialmain en las citads.
Da tge plantas u flurs vegnan ils pollens la primavaira?
Tut las plantas e flurs han pollens. Dentant n'èsi betg tut las plantas e flurs che chaschunan era strucca da fain.
Ils pollens che disturbian derivian spezialmain da plantas che vegnan derasadas dal vent, di Elvira Chekifi. Durant il temp da primavaira saja quai spezialmain plantas sco il badugn.
Flurs sco la margaritta han era pollens. Quai saja dentant pollens che na chaschunian betg la strucca da fain.
Minisguard: Ord il lexicon per noss pitschens
Tants sco anc mai pateschan ussa che la stad ha cumenzà da la strucca da fain. Ils egls larman ed il nas va pervia dal pollen ch’èn en l’aria. Ma pertge reageschan il mument uschè blers sin quest pollen?
Il Minisguard, il link avra en ina nova fanestra declera l’allergia la pli derasada, la strucca da fain.
Dapli tar quest tema
Strucca da fain: È l’acupunctura in’alternativa?
Enstagl da perlas e squittas, san ins era cumbatter l'allergia da pollens cun acupunctura. Era Christina Wilhelm è persvadida dal tractament tras l'acupunctura. Ella porscha en la pratica, ch'ella maina cun ses um ensemen, in tractament cumbinà cun ina cura d'ervas. Ha la strucca da fain gia cumenzà, pon ins cumbatter ils sintoms. Idealmain cumenzan ins dentant cun il tractament gia 1 - 4 emnas avant. Uschia pon ins evitar, ch'ils sintoms vegnan insumma.
Strucca da fain: terapia da las zonas da reflex dal pe
Metodas da cumbatter la strucca da fain datti pliras. La terapeuta Rosina Giuliani fa quai tranter auter cun la terapia da las zonas da reflex dal pe. Gia en las emprimas emnas pon ins uschia sminuir ils sintoms. Idealmain cumenzins dentant gia il schaner, cura che per exempel l'ogna cumenza a flurir.


text:
Anc fin la fin dal 2019 è la situaziun clera: Fin lura survegnan las Viafiers federalas svizras SBB anc ina giada la concessiun per il traffic a lunga distanza.
Concurrenza per la SBB pussaivla a partir dal nov urari 2019
Cun quai che la concessiun actuala per il traffic a lunga distanza expira sin la fin da quest onn, han gia stuì vegnir inoltradas las offertas per la concessiun nova. Per quella aveva offrì sper la SBB er la BLS. La BLS vul numnadamain surpigliar intginas lingias dal traffic lontan e concurrenzescha perquai cun la SBB.
Per decider èn necessarias anc ulteriuras infurmaziuns
Suenter avair analisà las duas offertas veglia l’Uffizi federal da traffic far in’analisa approfundada e dumandar ulteriuras infurmaziuns dals dus offerents. Fin la mesadad dal 2018 vegn lura l’uffizi a decider, tgi che surpiglia a partir da la fin dal 2019 tgeninas lingias dal traffic a lunga distanza.
Quai ha il Cussegl federal fatg a savair il glindesdi en ina communicaziun a las medias.
RR novitads 14:00


text:
Il cusseglier naziunal da Zug Gerhard Pfister è l'unic candidat per la successiun dal president da la PCD, Christophe Darbellay. Quai communitgescha la cumissiun responsabla da la Partida cristiandemocratica.
Nagina surpraisa
La schelta da be in candidat n’è però nagina gronda surpraisa. Auters candidats pussaivels sco per exempel il cusseglier dals chantuns dal Soloturn Pirmin Bischof u il cusseglier naziunal grischun Martin Candinas avevan gia desistì d’ina candidatura las emnas passadas.
Sulet in politicher aveva pensà publicamain vi d’ina candidatura, numnadamain Reto Nause da Berna. La finala ha el prendì la decisiun cunter la candidatura per il presidi da la Partida cristiandemocratica.
Candidatura da Pfister na plascha betg a tuts
Gerhard Pfister ha 53 onns ed è dapi il 2003 commember dal Cussegl naziunal. El appartegn a l’ala dretga da la PCD, quai che na gusta betg a tuts commembers.
Dacurt aveva il cusseglier naziunal dal Valais Yannis Buttet annunzià sia candidatura sco vicepresident da la PCD. El vesa sasez explicitamain sco cuntrapais da Pfister. Dasper Buttet candidescha er la cussegliera naziunala Ida Glanzmann (LU) per il vicepresidi.
Il nov president vegn elegì ils 23 d'avrigl a la radunanza da delegads a Winterthur.
RR novitads 11:00


text:
(im) Per doi scuadres di jėuni dl Hockey Club Gherdėina ą bele scumencią l campiunat. La Under 20 vėnc a Sterzing ntan che si cumpanies plu jėuni dla Under 16 muessa ti la dé vėnta al Neumarkt
U16 Neumarkt - Gherdėina 11:1 (4:0, 3:1, 4:0)
La scuadra dla Under 16 ą n dumėnia ai 20 de setėmber fat si prim juech de campiuat a Neumarkt. Aldņ dl resultat pudėssen miné che i mutons dl Gherdėina ne ą nia jugą drė bėn, ma davia che i fova scialdi mėndri che i autri y belau duc dla Under 14 pra l Gherdėina iel mé doi jugadėures de 15 ani ne se ąi nianca no batł tan mel. N vėija che i mutons ą ueia de fé hockey y n vėija nce che ntan l instą iel unģ laurą dassėnn. Na gran lauda ti va ai verdiaporta che ą datrai fat marueies per ne se giapé nia mo plu goi. Da muiė fova l solito problem cun i arbitradėures che fova propi da se daudé, i ne se capiva nianca no danter ėi.
Sambėn che l resultat ne nie nia tan bel, 11 a 1 per l Neumarkt! Ma sce i se proa inant coche n dumėnia pona pņssela mé jģ suvier. Per l Gherdėina ą Marc Frisch fat l gol.
U20 Sterzing - Gherdėina 3:4 d.p. (1:1, 1:1, 1:1, 0:1)
Nce la scuadra dla Under 20 ą fat si prima partida y chėsta fova n dumėnia ai 20 de setėmber a Sterzing. Contra i campions taliani dal ann passą, de chėi che trueps juega chėst ann tla scuadra de serie A, se ą l Gherdėina astilą scialdi bėn, jugan na bela partida cumbatuda y valiva. Nce tlo iel da dģ che la prestazion di arbitradėures fova n pitl spavėnt, i ne sciblova nia y la ie unida tan inant che un n jugadėur dl Gherdėina ąn messł mené te spedel a se lascé cujģ y nce n auter ą messł unģ curą dal dutor do n fal dl Sterzing. La partida ie fineda via tl tėmp reguler per 3:3 y nsci ąn messł jģ al overtime y pona ai penalties. Iló lą trata ca l Gherdėina y ą vencił cun merit la prima partida de campiunat. I goi per l Gherdėina ie unic fac da Juri Runggaldier (2), Damian Bergmeister tl tėmp reguler. L penalty dezijif fova de Leo Holzknecht.
La proscima partides n cėsa:
La U18 juega n sada ai 26.9. dala 16.30 contra l Renon. La U20 fej n dumėnia ai 27.9. dala 15.00 contra l Valpellice.


text:
Binsan
Cul salüd "BINSAN" (Glückauf) Tils/Tillas bivgnantaina in nossa pagina d'internet. La "Fundaziun Schmelzra S-charl" exista fingià daspö l'on 1987. Ella es respunsabla per l'actività da la "Schmelzra S-charl" cullas interessantas excuriuns illas gallarias da Mot Madlain e culla fabrica e la gestiun dal Museum. In quel exista ün'exposiziun extaisa dals miniers da S-charl ed üna dal uors.
La "Società da miniers" es gnüda fundada l'on 1998. Ella es quia per seis commembers e preschainta uschè minch'on ün program attractiv. Dvantai subit commember e's portai aint ill'annunzcha suot commembranza.
Nus ans allegrain da Vossa visita illas minieras ed i'l museum. Ün cordial bainvgnü aint illa Val S-charl.
Il cussagl da fundaziun e la suprastanza dals Miniers da S-charl
Peder Rauch, Jon Duri Sutter, Beat Hofmann, Hermann Steck, Dominique Mayor e Lüzza Rauch


text:
Senza questas reservas che la Confederaziun ha fatg en il quint da finanziaziun, fiss resultà in surpli d'entradas da 4,8 milliardas francs. Las reservas lubeschan da gulivar il quint da finanziaziun. Ina gronda part dal surpli resulta numnadamain da la taglia anticipada ch'è realmain stada per 2 milliardas francs pli auta che schazegià en il preventiv, lura la taglia federala directa ch'ha purtà 800 milliuns francs dapli che quintà, però era cun spargnar 380 milliuns francs – tar socialesser, traffic, furmaziun e perscrutaziun.
Ussa meglieras prognosas per l'avegnir
Las prognosas dals proxims onns èn sa megliuradas grazia a quest resultat: En il plan da finanzas dals onns 2019 e 2020 prevesa la Confederaziun uss in surpli dad ina milliarda francs, l’onn suenter schizunt da 1,9 milliardas francs. Tuttina avertescha il Cussegl federal da memia bler optimissem: I na saja betg cler, co las entradas da la taglia anticipada sa sviluppian en l'avegnir. Da l'autra vart sajan era en discussiun projects che chaschunassan ulteriuras expensas da milliardas, sco per exempel la revisiun da taglia 17, l'aboliziun dal chasti da letg ubain era da stritgar la taxa da bul.
RR novitads 15:00


text:
La cifra – 19.5%
- Mesemna, 8.3.2017, 10:15
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 8.3.2017, 10:15, RTR
La differenza da pajas tranter dunnas ed umens en il sectur privat è vegnida pli pitschna ed è tar 19.5%.
Cunzunt en la branscha da bancas è la differenza da pajas tranter umens e dunnas che fan la medema lavur marcanta. Là gudognan las dunnas en media 33% pli pauc ch'ils umens. Era en l'industria da maschinas è la differenza gronda cun 24%. La branscha cun la differenza la pli pitschna è la gastronomia cun 9%.
Las differenzas èn anc vesiblas, dentant en tut las branschas prenda la differenza en media giu onn per onn. L'onn 2010 era la differenza en il sectur privat anc tar varga 23%.
Era en funcziuns da schef datti adina dapli dunnas. Tuttina è la quota da dunnas ch'èn scheffas u directuras cun 8% fitg bassa.


text:
5/29/12
Rosée in Bikini (Iphone pics)
2 comments:
- Anonymous2:30 PM, September 09, 2014
Oelerèss vincere el kunkurso di rè di ciape e ìf oena eta ntrega 'nssèma ala Rosée regina di ciape!?!ReplyDelete
- Anonymous5:49 PM, March 05, 2016
A-sso sse... gh'o ipnosi-alucinaSSiù? Ma l'è Rosy ke goèrna i ssò ciòp o i è i cipòcc de Rosy ke i gluglugluk goèrna Roxsy Bar? Cmq ke sspasso indà a sspasso okkupando un po' di sspassio io det in quèle kiape sspassiai in passsat una passatona ohne de vèss isspiassat e tròtta sspossato ssposat sstrapassat in futur ma forsse in poe sstrapasso kon kiasso. Ke aBundanssa prepòsstlibatèssa da ASSaporar ASSagiar... Tuett un ahm fass dol BeReplyDelete


text:
Ul lemma da Hurwitz
Si la sequenza d'aplicazziun ulumòorf sül diisch ünitaa e a valuur int una süperfiis da Riemann la cunveerg ünifurmameent sü tütt cumpatt da vers una aplicazziun ulumorfa , e la töö la valuur senza vess custanta, alura, par cada assée graant, apó la töö la valuur .
Demustrazziun Síes una carta lucala sü un intuurn da tala che ; síes taal che ; gja che al è isulaa, sa pöö truvá taal che par cada .
A patt da diminüí , sa a, par cada assée graant, e cuma , al gh'a da s'anülá sü , grazzia al principi dal màssim aplicaa a .


text:
Albertville
Albertville l'è 'na citadìna franséza de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància sud-orientàla. L'è séde de sota-prefetüra e capolöch dei cantù de Albertville-Nord e Albertville-Sud e del circondàre (arrondissement) de Albertville.
La fà part del dipartimènt de la Savoia.
La g'ha 'na popolasiù de 18 832 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 17,54 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 328 méter a 'na altèsa màsima de 2030 méter s.l.m.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
La seria dad artitgels, che cumpara quest’emna, repeta renfatschas gia enconuschentas. Ma ella publitgescha per l'emprima giada documents, sco per exempel glistas da preschents ad inscunters secrets e la repartiziun secreta da cumondas.
L’anteriur capo communal da Scuol, Jon Domenic Parolini, oz directur dad economia en la regenza, haja savì dal cartel. Andreas Felix, candidat per la regenza e manader da gestiun da l’uniun da las interpresas da construcziun, haja perfin gidà logistic al cartel. Tuts dus refusan quellas renfatschas. Els vulan però pir s'exprimer en detagl, cur che tut las renfatschas en publitgadas.
Ils resultats da las inquisiziuns da la CumCo/WEKO vegnan spetgads questa primavaira.
RR actualitad 17:00


text:
La societad aviatica Darwin na po betg pli sgular. L'uffizi federal d'aviatica civila ha retratg per immediat la licenza da sgular a la societad tessinaisa. Quai pervi da lur schleta situaziun economica. Il glindesdi aveva la societad dumandà a Lugano il moratori pervi da problems finanzials. La societad ha argumentà quest pass cun la ferma situaziun da concurrenza suenter il concurs da la Air Berlin. I na saja betg pli stà pussaivel da realisar novas entradas. Tenor atgnas indicaziuns avess la societad dentant anc vulì manar tras ils sgols planisads fin la fin da l'onn.
La societad da sgular Darwin è vegnida fundada l'onn 2003 sin iniziativa da interprendiders dal Tessin. Finamira da la societad era da colliar il Tessin e sia economia cun ils centers da finanza ed il eroports da Turitg e Genevra.
RR novitads 14:00


text:
Tar la dispita davart la taxaziun dals cunfinaris era la regenza tessinaisa mez da l'onn vegnida encunter a l'Italia. Dapi lura na pretendan els betg pli in extract dal register penal dals lavurers. Quai è stà l'ultim obstachel per ina cunvegna da taxas tranter l'Italia ed il Tessin.
En futur duain las pajas dals cunfinaris vegnir taxads per 70% en il Tessin e per 30% en l'Italia. Il mument vegn l'entira paja taxada be en il Tessin. 38% vegnan suenter surdads a l'Italia.
L'Italia è il 5avel grond partenari commerzial da la Svizra. Il volumen commerzial bilateral ha muntà l'onn passà a 34 milliardas francs.
Ulteriur punct central è la migraziun
Dasper quai vulan ils dus ministers da l'exteriur era discutar la collavuraziun tar la migraziun e la situaziun en la Mar Mediterrana e la Libia. Er la visiun da l'Italia per il futur da l'UE e lur sfidas stat sin il program.
Cassis è enfin la fin d'avust anc stà burgais dubel da l'Italia e la Svizra. Curt avant sia elecziun sco minister da l'exteriur ha el dà giu ses pass talian. Quai pass è lura vegnì valità sco concessiun a la PPS.
RR novitads 11:00


text:
Minisguard dals 09-04-2016
- Sonda, 9.4.2016, 17:40
Chascha da brevs a Panama
Quest’emna hai dà grondas demonstraziuns a Reykjavik encunter il primminister Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. Para ha era el gì daners tar ina firma da chaschas da brevs a Panama e n'ha uschia betg pajà schuber taglia en sia patria. Il Minisguard declera tge chaschas da brevs che quai èn.
Novas bancnotas
La Svizra survegn novas bancnotas. La bancnota da 50 è vegnida preschentada ed il Minisguard ha vulì savair tge puncts da segirtad che bancnotas ston ademplir e pertge ch’i dat ussa novas.


text:
Da la vart dals aderents han Rico Tuor (Mustér) e Dumeni Tomaschett (Trun) empruvà da persvader il public en sala. Cumbattì l’idea d’in parc naziunal han Leo Tuor (Val Sumvitg) e Mario Alig (Vrin).
La libertad è smanatschada
In dals arguments da la vart dals adversaris dal Parc Adula è quel che libertads vegnian restrenschidas en il parc. Per l'autur Leo Tuor na pareva quai en la debatta betg tant impurtant. I na giaja betg per la libertad. La libertad dals umans saja gia restrenschida fitg. I giaja per l'autenticitad.
Da l'autra vart vegnia la libertad, per exempel d'in chaun, che na pudess en in parc naziunal Adula betg pli vegnir manà atras la zona da coc, restrenschida, uschia Leo Tuor.
I saja ridicul da decider davart in project tant grond sco in parc naziunal pervia da libertads tant marginalas sco per exempel il scumond da bandunar turtgs en la zona da coc sco la Greina, quai ha detg da la vart dals aderents il president da vischnanca da Trun Dumeni Tomaschett. Il parlament da vischnanca da Trun è s'exprimì avant dacurt en favur dal Parc Adula.
Parcs e pops u nagut dal tut?
Sch'in parc po franar la depopulaziun da las valladas en Sursevla è ina dumonda averta. L'argument dals adversaris da far pops enstagl da parcs frunta sin l'argument ch'ins stoppia avair plazzas per tegnair ils pops cura ch'els vegnan creschids. E quellas plazzas dettia quai - almain 18 plazzas ch'i dovra per il manaschi dal Parc Adula, uschia ils aderents.
Da subvenziuns e corrupziun
L'argumentari economic è vegnì manà en la discussiun adina puspè. In aspect da quel èn las subvenziuns spetgadas entras in parc naziunal. Quellas dovria quai, manegian ils aderents. Subvenziuns corrumpeschian, han manegià ils adversaris.
Tgi che ha in parc ha dapli - dumondas e statements dal public
Suenter la discussiun al podium viva hai dà la gievgia saira en la sala da la claustra da Mustér ina runda gronda ed almain tant viva da dumondas e votums.
Tranter auter è vegnì a plaid l'anteriur cusseglier naziunal e mistral da la Cadi Walter Decurtins. El è s'exprimì en favur dal parc. Cunter il Parc Adula ha fatg in votum il guardiaselvaschina Werner Degonda.
RR actualitad 07:00


text:
Besozz
Besozz ([be'zots] in varesott; Besozzo in Italian) l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 9 106 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 13,5 km² e 'na densità de 675 ab./km².
El paes el se troeuva longh i spond del Lagh Maggior e 'l confina con la Provincia de Verbania (comun de Belgiraa). Oltra al center comunal esisten anca tre frazion, ciamaa Bogn, Cardana e Olginasen.
A Besòzz l'è nassuu el pittor medieval Michelin de Besòzz (1370-1345).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Besozz l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.