text:
David Hume
Ol David Hume (Edenbörgh 26 avrìl 1711 – 25 óst 1776) a l' è stàcc ü filosèf e storègh scossés e, insèma a l'Adam Smith e al Thomas Reid, üna di figüre piö importàcc d' ol iluminismo scossés. Tàcc i considéra ol Hume comè chèl di trì e piö radicàl di British Empiricists (empirìsti britanègh), dopo l'inglés John Locke e l'irlandés George Berkeley.
Chèsta compagnéa d'ol Hume, Locke e Berkeley, acassibé tradissionàl, la considéra miga l'importàcc inflüènsa söl Hume de quach scritùr de lengoa fransès, comè ol Nicolas Malebranche e ol Pierre Bayle, issé comè di óter figür de inteletöài de lengoa inglés comè l'Isaac Newton, ol Samuel Clarke, ol Francis Hutcheson e ol Joseph Butler.
I stòregh i considéra de solìt la filosoféa d'ol Hume comè üna fórma radicàl de sceticismo, ma tàcc crétegh a i à dìcc che ol sò natüralismo a'l gh'à mia meno importansa. La ressèrca in söl Hume la gh ' à dàcc a dondà co 'l passà del tép tra chi che i ghe dà pis a la banda scetìca d'ol Hume (Reid, Greene, e i positivìsti logìch) e chi che i ghe fà piö a mét a la sò banda natüralìsta (Don Garrett, Norman Kemp Smith, Barry Stroud e Galen Strawson).
Cuntegnüü
- 1 La eta
- 2 Ol pensér
- 3 I confì d'ol pensér de l'ómen
- 4 La critéga del concèt de caösalità
- 5 La critéga de l'àbet o crèta
- 6 La critéga de l' essènsa matérial e spéretüal
- 7 Ol Hume barzamì
- 8 Moràl e motìassiù
- 9 Libera sièlta e determinassiù
- 10 Ol contràst tra "èss" e "düsì èss"
- 11 La filosoféa de la religiù
- 12 Estetéga
La eta[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol David Hume l' è nassìt a Edenbörgh, segónd tus d' ü possidènt del Berwickshire, contéa de la Scòssia meridionàl. Indela stèssa sità l' à inviàt là i stöde de giürisprudènsa per fàga piassér a la faméa, pösta l' era piö interessàt 'dré a la leteradüra e a la filosoféa. Indela sò ötobiograféa a l' iscrìv:
Mé só stàcc ciapàt söbèt de öna passiù per la leteradüra che l' à dominàt la mè eta e che per mé l' è stàcia ön' arès de godimécc a brondòs.
La cariéra de aocàt a Bristol a l'è 'ndàcia söbèt in rüina, issé lü l' à catàt fò de 'ndà in Fransa, a La Flèche, doe l' è stàcc lé trì agn, del 1734 al 1737, e doe l' à scrìcc la sò övra piö importàt, ol Tratàto in sö la natüra ümana, che 'l vegnerà fò dòpo de èss tornàt a Londra, ma sènsa caécc.
Tornàt in Inghiltèra, l' à püblicàt indel 1742 la prìma part di sò Sagi morài e politègh. Chèst' övra la gh 'à ìt piö caècc tra la zét e i servelù, ma mia assé per otègn öna catedra de filosofèa a l' üniversità de Edenbörgh e pò gnàch in chèla de Glasgow; probabilmét la sò fama de erètech e la coragiùsa oposissiù del sò crìtech piö enèrgech ol Thomas Reid i è stàcc la caösa del mör de la sièta 'n del bèl de l' oselanda. Issè ol Hume l' è tornàt söl cóntinet e, tra ol 1745 e ol 1748, l' à otegnìt tàcc incarèch politègh, e l' è stàcc tra i óter ach a i règie de Viena e Türì.
Indel 1748 l' à pöblicàt a Lóndra la Ressèrca in söla resù de l' ómen. Indel 1752 l' à ciàpat ü pòst de bibliotecare a la facoltà de dirét de Edenbörgh, laorà che 'l gh 'à lassàt tàt tép a disposissiù per riflèt, intrequerì e scrìv: i è de 'sti agn la Stòria d' Inghiltèra, del Giulio Cesare fin a quand l' è indàt sö ol Rico VII, e la Ressèrca in sö i prensépe de la moràl. Indel 1757 l' à pöblicàt la Stòria natüral de la religiù; ön óter scrécc sö l stèss sogèt, per tàcc ol sò capo d' opera stilistèch, l'è Ciciarade in sö la religiù natüràl, egnìt fò dopo la mórt d' ol Hume indel 1779.
Indel 1763 a l' è deentàt ol segretàre d' ol ambassadùr d' Inghiltèra a Parìs, sità doe l' restàt infena al 1766. Chechissé a 'l gh' à ìt l' ocasiù de frequentà i ambiéncc 'löministègh e de conóss ol filosèf Jean Jacques Rousseau, perdepiö de èss ospìt del barù Paul Henry Thiry d' Holbach a chèl tép ciapàt indela sò batàia contra la religiù.Tornàt in Inghiltèra, l' à decidìt de ospità ol Rousseau, ma la frequentassiù l' è fenìda co 'n d ' öna römurùsa rutüra per dissensiù de caratèr e per la patologìca frenesèa de persecüssiù che la röstìa ol scritùr d' ol Emilio. Oramai sciòr, ol Hume l' è crapàt fò serenamèt a Edenbörgh ol 25 de óst 1776 per ü canchèr al bödel.
Ol pensér[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol pensér d' ol Hume, nassìt al ciàr di tendènse löministèghe del XVIII secól, l' è amò féss importànt per la filosoféa del dé d' incö rispèt a chèl di óter filosèf del sò tép. Ol Hume a 'l gh' era in có de mèt in pé üna siènsa de la natüra de l' ómen, che la gh' èss la stèssa sigürèssa e organisassiù matematéga che ol Newton l' ìa dövràt per la fisìca, indoe a 'l fà ön' analìsi per intrègh de töcc i pià de la natüra de l' ómen, consideràda a i pè di óter siènse. Co 'l Hume la reisiù critìca di sistémi di idée de la tradissiù la rìa a öna voltàda sèca. Lü a 'l mèt zó ü modèl pratègh de conossiènsa che 'l se manifestarà critègh vèrs la féde di ilüminìsti indela resù.
I confì d'ol pensér de l'ómen[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per ol Hume a i gh ' è dù qualità de filosoféa, üna fassèl e scüntàda, chèl ótra difissèl e campàda in aria, Chèla fassèl l' è sbolzunatòria, precètoria, cunsulatòria e a la fì l' è ach tròpp bànal, l' ótra l' è campàda in aria, e la servìss prope a ü bèl négot indela eta, perchè la ghe và adré a ràcole piö finìde; e de spèss la bórla dét in d' öna fórma de “malatéa metafisìca” o saì campàt per aria perchè la öl conóss chèl che invésse a's pöl mia conóss. Ol Hume a 'l racomànda de passà fò d' sùra töcc e dù i qualità de fà filosofèa. Per lü l' è ciàr, comè in d' öna sórt de presentimét, che ghe seès üna “stràda nöa” del saì: trà 'n pé üna “siènsa precìsa de la natüra de l' ómen”.
Insóma, comè la funsiùna la natüra de l' ómen? A i fà comè a formàs i idée? L' è possibèl èss sièntefegh indel conóss la nòsta natüra? Ol strasordinare vèdega dét a 'l la zinza a scrìv la sò övra principàl, Tratàto in sö la natüra de l' ómen co n d'ol significatìv sót titól Ü tentatìv de cassà dèt ol mètodo sperimentàl de resunamét in di quistiù morài. L' è ciàr che ol Hume a 'l ghe và 'dré a chèl saì baconià inglés che i gh ' era ardàcc ol Locke e ol Newton e che l' era miga stàcc fò del töt di gràncc reolüssiù politègh e economìche che l' Inghiltèra l' era 'dré a trà 'n pé. Mè che ol mètodo sperimentàl a 'l se dovre mia domà per stödià ol cél o la realtà fisìca, ma che 'l sèrva per capì mèi l'ómen e la sò natüra. Issé a 'l se slarga fò chèl fass de zuègn inglés che a i ghe crèd incöma a öna nöa filosoféa (Locke, Shaftesbury, Mandeville,Hutcheson, ol medém Berkeley), che, pör co 'n di impostassiù dièrse, a i öl fondà ol lur saì in sö l' esperiènsa e mia in sö i idée mia nassìde (aprioristéghe dedössiù cartesià). Töt ol stöde de l' ómen a 'l gh ' avarà de invià là de l' oservassiù reàl de la sò natüra , da l' analìsi del sentimét piö che de la resù e pò ach i valütassiù morài a i dovrà èss fondàde in sö motiassiù natüralistéghe piö che in sö di idealità campade in aria de dirìt natüràl o religiùse.
La critéga del concèt de caösalità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Töte i olte che nóter a 'm vèd dù efècc ü viadré chèl óter, l' è logich pensà che a 'l ghe seès ü quach ligàm in tra de lur, e specialmét, che l' efèt che in urdèn de tèp a 'l ria per prìm a 'l caöse chèl che 'l vé dopo, doca che l' efèt A a 'l seès la caösa de l' efèt B. Ol Hume però a 'l refüda chèsta idéa: defàt a 'l se domànda co che procedimét e sö che pè a 's pöl trà B, a iga l' efèt A?
In söl prensepe de caösalità a i se fondàa töcc chèi procedimécc de  > che a ün efèt a 'l ghe vègn dré ün óter teoricamét ligàt al prìm. L' esempe famùs d'ol Hume l' è chèl de la bala de biliard tràda cóntra ön' ótra: la ghe parerà sèmper a töcc öna bala che la se scùntra co 'n d' ün' ótra e pò l' inviàs de la segónda. Issé, töcc chèi ch' i ghe fà bada, dòpo impö, a i pölerà dì che la segónda bala la se möarà domà co 'l vèd la prìma bala tràda cóntra de lé.
Ol Hume l' à sircàt de capì che resunamét a 'l ghe fà preèd ol möimét de B a conoss domà chèl de A.Söl söbèt l' à lassàt fò ü resonamét a priùr, var a dì ön' inferènsa necesària che a A la ghe fà indà a dré per fórsa B, perchè tra dù efècc l' è mia possebèl caà föra per fórsa i relassiù che s' völ.Ma s' pöl gnach pensà a ü discórs empiristègh, perchè, cumè resonamét a posteriùr, 'l pöl èss fàcc domà dopo i dù efècc. E pò a in de sto cas i ghe pöl miga èss di próe ch 'i confirme che B a 'l seès la conseguènsa de A perchè la relassiù in tra A e B l'è de cunsequensialità e mia de prodüssiù,var a dì che grassie a l' esperiènsa a s' pöl domà sigürà che A 'l vé prìma de B e che A l' è féss apröf a B ma s' pöl mia derià negót che 'l lighe indiscütibilmét l' efèt A a l' efèt B. Co l' Hume la resù la descoergìss che la pöl mia mostrà per fórsa ol ligàm di efècc ma che la pöl domà fissàl co la fantasìa.
Insóma, la bragherada che a ü efèt A a'l ghe vègne 'dré de miliù de agn ü efèt B la pöl mia dàga la persöasiù che a A a 'l ghe vègne sèmper 'dré B e negót a 'l ghe impedìss de pensà che ü dé i laùr i 'ndarà po' diersamét e che, presèmpe, a B a 'l ghe vègne 'dré A. per remedià a chèst a 'l ghe ölerèss ü fondamént de inguàliansa de la natüra che 'l se incaréche de mantegné salde per sèmper i legi de la natüra, mestér che per ol Hume gnàch che 's pöl intraèd e gnach compröà.
La critéga de l'àbet o crèta[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tàcc de notèr i pénsa a i laùr di tépp indàcc comè s' i fodèss üna régola sèrta pò a per i laùr de l' aegnì. Presèmpe, i legi fiséghe che i ména i pianècc 'dré a i sò orbìte de lur i và fèss bé per descrìv i comportamécc del passàt e issé notèr a 'm pöl speciàss che a l' istèss i preèda otertàt bé pò a chèi de ün' indomà. Ma fà comè a giöstificà chèsta presünsiù? Comè 'm pöl pensà che chèsta teoréa la vàga bé töte i ólte? Ol Hume a 'l sögerìss ü pér de próe pussebéi e pò i a contrabàt töcc e dù:
1.la prìma l' è ü bisògn logìch: l' aegnì a 'l gh' à de ripèt ol passàt, se de no töta la siénsa e la fiséga a i ghe zontarèss de valùr. Ma ol Hume l' à fàcc èd che l' è otertàt logicamét zöst prossömà ün ünièrs indoe i legi fiséghe passàde a i seès mia compàgne de chi de adèss e che i seès mia gualìve in ogne löch. A 'l gh' era mia negót che 'l rendèss 'sto fondamént logicamét nessessare;
2. la segónda giöstificassiù, piö modestamét, la se ligàa nóma a l' inguàliansa co 'l passàt: üna lege che la 'ndàa bé iér la seita a 'ndà bé pò amò incö. Ol Hume però co 'n d' ü resunamént ricórsiv l' à mostràt che chèsta giöstificassiù la gh 'era bisògn de ricórr a lé medèma per èss dimostràda. Amò üna ólta la proposissiù la crödàa zó.
La quistiù l 'è èrta amò incö. Ol Hume a 'l se credìa che chèst' idéa la cassàa i raìs indel sentimént di òmegn e che 'l sarèss mia stàcc pussebèl töla vià del có. Chèst àbet méntal l' è però nessessare perchè i siénse (specialmét la fiséga) i vaga inàcc a crèss sö.
La critéga de l' essènsa matérial e spéretüal[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per ol Hume l' essènsa l' era nóma üna racòlta de qualità particolàr vàr a dì ün insèma de stombèi e sensassiù materiàì ch' i vé dal de fò riünìcc del nòst servèl fina a furmà ün' idéa de chèl che 'm s' è 'dré a squaià, e issé a'm gh' à l' impressiù che chèl laùr lé a'l ghe seès pò a indel momét che me 'l vèd mia.
Söl sò sentér filosofègh ol Hume l' à tràcc dèt in chèsta riflessiù pò a ol mé. Defàt lü 'l sircàa de descoergì qual a 'l fodèss chèl elemét che 'l ghe fà èss notèr medém quad che töt ol nòst còrp a'l càmbia sènsa fermàss dé dopo dé.
Moràl che l' à capìt che ach l' essènsa del mé l' era nóma üna mesciansa de sensassiù. Defàt, töte i ólte che 'm pàssa dét indel nòst mé, a'm troa sémper üna quach sensassiù particolàr (piassér, dulùr, cóld, frècc) e se ' m ghe riarèss a scassà ògne sensassiù del nòst mé a' l resterèss pròpe ü bèl negót.
Grassie a chèsta riflessiù ol Hume l' à dìcc issé che l' è inötèl sircà de mostrà che l' anìma la mör mia, perchè del nòst mé a' s pöl parlà nóma se gh' è di sensassiù.
Ol Hume barzamì[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol Hume a 'l disìa de èss barzamì e pironià. Ma ol sò döbità l' è dièrs de chèl tradissionàl: defàt manca la sospensiù del giödésse. Chèl del Hume l' è piö ün esàm ragionéol de chèl che pöl saì la resù, di confì indoe i sò pretése de lé a i gh' à de fermàss: dóca la resù la déenta insèma acüsàt, zödes e comissiù. Ol döbità del Hume l' istà indel considerà la cognossènsa comè ergót de nóma probabèl e mia de sigür, acassibé che la rìe da la pràtica, che per ol filosèf l' éra l' önèca àres de la cognossènsa.
Issé, acassibé bùna pàrt de la cognossènsa di efècc la se röspe nóma a üna cognossènsa probabèl, ol Hume a 'l càssa dét pò ach ü tràmet de cognossènse frànche, var a dì chèle matematéghe, ch' i è indipendèncc de chèl che 'l gh' è in realtà e i è prodüsìde nóma de procediméncc ragionéoi.
Dóca ol Hume a 'l ghe và adré nóma a i confì di pretèse de la resù, acassibè fèss inesoràbei: ol prensépe de caösalità, l' èsga del mónd de fò de nóter, ol mé e tàcc óter fàce che fina alùra i parìa belfàde e scontàde i vé sbassàde a sèmples  > e  > che però iè nessessare a la eta de l'ómen.
Chèssce teorée i vegnerà de lé a mia tàt töce sà amò e svilüpade d' ol filosèf todèsch Immanuel Kant. Moral, che per ol Bertrand Russell, ol Kant l' à mia digerìt i quistiù del Hume , e la filosoféa del Kant l' è üna sòrt de ragioneolèssa che la vè prìma del Hume (chèsta opiniù, ciaramént cóntra córrent, ol Russell l'à esponìda indela sò Stòria de la filosoféa ocidentàl indela pàrt söl Hume).
Moràl e motìassiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Decórde co la sò acüsa a l' öfesse che la resù 'l la s' éra istitüida in di ültèm agn, ol Hume a 'l dìs issé che pò a la moràl la pàssa fò di confì del teré de giödesse de la resù. La moràl l' è, comè 'l diserà lü medém,  >, dóca la pöl mia èss conossìda indel sò abregé de la resù, e fò d' sùra, la và adré a di stràde indipendéncc de la resù.
La critéga piö gròssa che 'l ghe fà a la moràl l' è chèla de èss condissiunàda de bragherade del de fò ch 'i sircarèss de dì co l fà de precèt chèl che 'l sarèss zöst e chèl che 'l sarèss fàlat ( la religiù l' è üna de chèssce inflüènse): ol valùr de ün àcc l' è ( e 'l gh' à de èss) del töt indipendént da la promèssa d' ü prémio e da la chigarölaza d' ü castìgh.
La moràl la crèss sö grassie a ün óter sentimét, chèl de la simpatéa, che 'l ghe fà sentì isì a i nòscc sìmei e 'l ghe fà spartì felicità e infelicità.
Libera sièlta e determinassiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Comè töcc, pò a 'l Hume gh' à fàcc a mét al ciàr contràst tra determinassiù e libera sièlta, vàr a dì: se i tò acc i è zamò determinàcc de miliàrcc de agn comè 's pöl èss libér de cattà fò? Ma 'l se mia fermàt ché: ol Hume l' à tróat ün' ótra quistiù che l' arèss portàcc ol probléma a üna conclüsiù futada: la libéra sièlta l' è in descórde co l' indeterminassiù.
Se i tò acc i fodèss mia precisàcc di casi del passàt, alùra i sarà del töt assidentài e dóca i sarà desligàcc del tò caratèr, di tò desedére, preferènse, valùr... E alùra come 's pölerèss èss responsàbei di acc indipendéncc del nòst caratèr? E come 's pölerèss ritegnì ergü responsabèl di pròpe acc che, comè m' à zà dìcc, i è ris – ciùs?
Dóca 'm s' è riàcc a la marunada: la libera sièlta l' è in descórde co la determinassiù ma al stèss tép la öl. Tè ché ün' ótra fàcia de la realtà che la scàpa vià dal comprènd de la resù de l' ómen.
Ol contràst tra "èss" e "düsì èss"[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol Hume gh' à fà a mét che tàcc scritùr i parlàa spèss de se 'l gh ' arèss de èss al pòst de se l' è. Ma tra la proposissiù descritìa “èss” e chèla prescritìa “düsì èss” a gh' è dét di bèle diferènse. Ol Hume a' l mèt a l' èrta i scritùr de chèssce fassèi sostitüssiù, specialmént se compagnàde da üna catìa mötiassiù.
Ma fà comè a mötià realmént la dissendènsa del “düsì èss “ de l' ”èss”? Fato stà che per ol Hume 'sta dissendènsa l' è mia pussebèl. La quistiù, sögerida del Hume, in d' ü capitolì, l' è deentàda in di ültèm agn ol fondamént de la teorèa moràl.
La filosoféa de la religiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol Hume l' à scrécc la Stòria natüràl di religiù dal 1749 al 1755. Indela prefassiù, l' aütùr l' ispiéga che l' intensiù de l' övra l' è de troà i fondaméncc de la religiù indela natüra de l' ómen. Ol Hume, pör co l' acetà i prensépe del deìsmo e co l sostegnì che la costrüssiù de la natüra la fà èd che l' è stàcia creàda de ergù de inteligént, a 'l pénsa che la quistiù che la generassiù del sentimènt religiùs la seès piö difissèl de risòlv consideràt che per lü i gh 'è di popòi atèi. La religiù la deriarèss dal sentimént de la pura e dóca de conseguènsa in d' öna speransa de salvassiù dopo la mórt, pensàda comè efèt sènsa reméde e dramatègh, e de cassà vià la potènsa natüràl co l racomandàs al Dio, che la sò diossiù la garantìss che la Natüra la seès “bùna” per l' ómen e piö nemìsa sènsa contròl gnach urdèn che la fàga deentà resoneóla.
La prìma furma de religiù l' è ol politeìsmo che 'l derìa da la fantasìa di prém ómegn, che i “sacràlissa” töte i fórse de la natüra - spèss sènsa conóss la sò caösa - perchè de lé i dipénd la eta e la mórt. I sò divinità de lùr i è despertöt e i è del töt inguài a i ómegn, via che per la potènsa mia fénida, confinàda però indel tràmet limitàt endoché la divinità la fà alì ol sò potére.
Co l' indà inàcc de la siìltà a 'l téca a mèt i raìs ol monoteìsmo, che però i è mia istèss indel popòl e in di filosòfi: ol popòl, stremìt de l' estréma precaretà di sò condissiù de eta , a 'l ghe concèd a üna divinità fra i tate töte i perfessiù, e 'l la leà só a massìmo e önègh Dio, intàt che i filosòfi i ghe laùra 'dréa l' idéa de Dio co di riflessiù filosoféghe, giöstopont. Tàmen chèsta divinità la pàr impö tròp distànt de l' ómen e per remedià a l' ostacól a i vé creàde di “divinità intremèsse” fra l' ómen e Dio.
Pò dòpo ol Hume a 'l decànta la toleransa di religiù pagà contrare a i ecèss e a l' intoleransa föriùsa di monoteìsmi, ach se 'l reconóss üna magiùr stabeletà dutrinàl de chèst' öltèm. Fò d' sùra a 'l dichiàra che i monoteìsmi i mortifìca l' ómen indela sò dimensiù teréna quàd che i politeìsmi i sélebra l' aspèt natüràl e mondàno de l' ómen. A i vé cretegàde i proposissiù ch 'i ghe grìgna adré al paganesìmo e 'l se sguersìgna ol precèt catolèch de la presènsa ira de l' Eücarestìa, ritegnìt incredibèl comè i religiù politeìste.
Per ol Hume la féde l' è ü sentimént mia resoneól e emutìv e 'l ghe insègna mia a l' ómen a migliuràs moralmét, anse spèss la pegiùra. L' övra la se sàrs sö co n d chèssce paròle: >
Estetéga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L' estetéga d' ol Hume l 'è fóndada in söl sentimét che 'l làssa generalissà ol giödésse estetègh, mia perchè 'l sées a priùr ma perchè la natüra de l' ómen l' è fàcia impö particolàr, e quàd che gh' è la salüt i laùr ch 'i piàs e chèi ch' i piàs i è istèss per töcc, a se 'l pàr che i gös-cc i è in descòrde.


c: text/html

text:
Gottlieben
Gottlieben a l'è un cumün svizzer del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 0.4 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 297 abitant.
El cumün de Gottlieben al se tröva a una altitüden de 400 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Constance (Konstanz) (DE-BW), Ermatingen, Reichenau (DE-BW), Tägerwilen.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Gottlieben in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ann
On ann (plural: agn) l'è on period de temp che 'l corespond a quell che ghe mett la Terra a fà girà la soa orbita intorna al Sô.
L'ann l'è faa giò de 365 dì e 6 or, perchè la Terra la finiss la soa orbita in d'on temp on zicch pussee longh. Per 'sta reson hinn staa inventaa i agn bisest (de 366 dì).
Per estension, el termen "ann" l'è drovaa anca per el period orbital de qualsessia pianetta: in quei cas chì, se gionta l'agettiv relativ al pianetta in quistion (per esempi ann marzian).
In del calendari ocidental, on ann ordinari l'è faa giò de 365 dì, 52 settemann e 12 mes.
El nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La parolla ann la riva del latin "annus", con l'istess significaa. L'è doperada anca in tutt i alter lengov romanz (italian anno, spagnoeu año, aragones anyo, catalan any, portoghes ano, romen e forlan an, sicilian annu).
In frances (année) e ocitan (annada) a gh'è on'evoluzion del latin annata (la durada de 'n ann).


text:
Palau
Palau (Belau in palauan) a l'è un paes de l'Uceania.
A l'è faa d'un bel poo de isul piscininn de la Micrunesia.
Al gh'ha una süperfiss de 458 km² e una pupulaziun de pressapoch 20.000 abitant.
La capital a l'è Melekeok.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Palau a l'è staa un pussediment de la Gurmania del 1888 al 1914; pöö a l'è staa sota l'ucüpaziun del Giapun e, dopu de la segunda guera mundiala, di Stat Ünii d'America. In del 1994 a l'ha utegnüü l'indipendenza.
Lenguv ufiziaj[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Palau al gh'ha dò lenguv ufiziaj: el palauan e l'ingles.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Palau (nom ufizial: Beluu er a Belau / Republic of Palau) a l'è una repübliga.
Ël president a l'è el Johnson Toribiong (del 2009).


text:
Reykjavik
La citaa de Reykjavik l'è la capitaal e la citaa püssee pupulada de l'Islànda; la sa tröva in sü la Baja de Faxaflòi, in del südovest de l'isula. In de l'ann 2005, la gh'era 114.800 abitaant, anca se cunt la sò area metrupulitana la riva a quasi 190.000.
Ul sò nòmm al vöör dì Baja de la fümera, vist la presenza de surgeent còolt in de l'area inturnu.
La citaa l'è stada prubabilmeent fundada da Ingólfur Arnarson inturnu a l'ann 845 e praticameent fin al sécul XVIII l'era staa un paesinn de pescaduur e cuntaditt. Inturnu al 1750 al cumencja un cicinin de svilüpp indüstriaal (indüstria furestaal, pesca, minieer de zuulf, custrüzziun de naaf).
In del 1845 l'è staa spustaa ul parlameent islandees, l' Althingi, cha fin da l'ann 930 al surgeva a Thingvellir.
In dii ann '20 e '30 la citaa la s'è svilüpada cumé center de pesca; in de la segunda guèra mundiaal l'è stada ucüpada in d'una quaj ura da i aleaa, ca g'ann pöö fundaa dü aerupoort. Ul gròss de la sò pupulazziun de adess a l'è rivaa in dii ann dopu la guèra, quand la citaa l'è diventada meta de un muntun de gjuvin imigraant da i campagn de tüta l'Islànda, svujaa da l'emigrazziun pruvucada da la mecanizazziun (e cunsegueent disücupazziun) de l'agricultüra.
In dii ultim trent ann l'è cressüda l'impurtanza internazziunaal de la citaa.


text:
Lönèla
La lönèla l’è chèl tòch de càrne a la fì del palàt che ‘l pènt sùra la lèngua zó ‘n fónt a la bóca tra i dò tonsìle. La lönèla l’è fàcia sùra de tót de tesüt conetìf e de müscoi e la sèrf per riàga a fà öna quach sóni.
La pönta de la lönèla la pöl ès mia töta ‘ntréga, ma teàda ‘n dò e alùra s'pàrla de lönèla dópia, che l’è mia ü fastöde particolàr, dezà che piö o méno öna persùna sö sènto la ghe l’à isé, però di ólte, ‘l söcét de rar ma pròpe de rar, la lönèla dópia la pöl ès ü sìntomo d’ün óter malàn.
Manére de dì[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Indà sö la lönèla 'l völ dì che gh'è ergót che l'è 'ndài de traèrs e menimà de finì zó drécc in de stòmech l'è 'ndàcc a finì de la bànda di coràde e 'l fà ègn de bosgà.


text:
Burgistein
Burgistein a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Thun, region aministrativa del Oberland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.5 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1034 abitant.
El cumün de Burgistein al se tröva a una altitüden de 763 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Gurzelen, Kirchdorf, Lohnstorf, Noflen, Riggisberg, Rüti bei Riggisberg, Seftigen, Wattenwil.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Burgistein l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1266 col nom de Burgstein e in del 1271 col nom de Burgenstein.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Burgistein in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Dubstep
'O dubstep è nu gener é music elettronic c ten é radici a Londra, ind é primm ann 2000, rind a scena garage r'o Regno Unito. Deriv ra 2step, ca sotituiv é ritm sincopat r'a batteria cu chilli classic.
Caratteristic[càgna | càgna surgente]
O' tiemp è più o men 140 battit p'o minut, é ritmic spess s'o sincopat e di solit ten nu sol colp é rullant (di solit ngopp ò terz quart). Chest differenzia a dubstep ra llat'i gener ca s'abballan comm l'haus o a tecn pcché o ritm par tutt sballat e nun s capisc assaje, è chiù lent e spiss t fa sentì chiù assaje ò bass che ì percussion.
Artist comm a El-B o Zed Bias purtarn a garage (più o men rind all'ann 2000) vers nu stil chiù cup e 'a magnat indirizzannl vers l'halfstep. Musicalmment, a dubstep è riconoscibbil p'ò ritm suoje 2-step, pcchè ten nu rullant comm a chill ra 2-step Garage, e p'a particolar attenzion c c'hann mis p fa é line é bass ca sò particolar assaje. A Dubstep ten chilli suon ca proven'n a nu cuofn é generi musical, partenn ra l'elettronic fin a musica haus (Joy Orbison) o a tecno é Ditroit (Martyn). Inizialment a Dubstep tenev na marea é suon Dub cattiv assaje o l'ultm tip é ritm 2-step, poi rind all'ultm ann sta scassann tutt cos rind a music elettronic grazij certi artist ca sò proprj ò gggas.
Pe ffa cocc esempio: Burial l'ha purtat vers l'IDM, Roska l'ha fatt più o men comm a l'haus, Joker c'ha fatt nu fatt chiù electro ed Otto Von Schirach l'ha praticament fatt addiventà nu fatt porno-horror (tea senter End of the World, che sta rind all'album Magic Triangle). A Dubstep è basat ngopp a ricerc r'é spazi, a dilatazion r'e suon e sti ritmic semp chiù bell. Stu gener ha avut success sia in Europa c'à int é Stati Uniti e quann abbià a spaccà tutt cos è cagnat talment assaje ca nun par chiù chell ca s sentev quann s'abbiav a sentì inizialment. Infatt inizialment quann sentiv a Dubstep, s sentevn assaje é frequenz bass e subb bass, invece ò gener é Dubstep ca s port mo sient assaje é frequenz bass e medie, cu certi suon fatt ch'é sintetizzator, 'c fann nu miscugl tra electro, haus e trenz tra é 130 e ì 140 bpm. Nun c sta chiù ò genio é cercà tutti chilli suon Dub aret a nu gener ca ormai par adatt a n'at pubblic completament divers rispett a chill é 5-8 ann fa.
Soprattutt in Italia a Dubstep par n'evoluzion ra Drum'n'Bass menat rind a na situazion screamo/hardcore particolar assaje (vir pur LNripley, DubZenStep, Hankon, ARZ, oppur rapper comm a Salmo). S'adda ricer però, nonostant a stann facenn commercial assaje, che in Inghilterr e ati part, c stann gent che puntan assaje ngopp a ricerc re suon nuov comm per esempio Shackleton, Four Tet, Ital Tek e Pinch.
- Purtale Múseca: Trase ê vvoce 'e Wikipedia ca parlano 'e Múseca


text:
05 05
Ol dé 5 de magio l'è 'l 125 ( 126 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 241 dé a finí l'an.
Ul dí 5 de magio al è ul dí da pòost 125 ( 126 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 241 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1959 - La soprano Maria Callas al fa la sò ünega réssita al teàter del Liceu de Barcelona indóe la interpreta l'òpera "Il Pirata" del compositur italià Vincenzo Belini.
1862 - Puebla de Zaragoza (Puebla, Mèssich): ol zeneral Zaragoza, al có del esèrsit liberal Messicà, al trà zò i tröpe intervensiuniste Fransese ch'i fà·a costat aj conservadur (bataja de Puebla).
1945 - Mauthausen (Alta Àustria, Àustria): i tröpe di Stacc Ünicc i líbera ol camp de concentrassiú nazzi.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1818 - Trier (Prössia): Karl Marx, filòsof, economesta e sossiòlegh Öropé, cognossit suratöt per la sò anàlisi de la Stòria in tèrmen de löta de classa.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1904 - Budapest (Ungària): Mór Jókai, scritur, periodesta e polítegh Ungares (n. 1825).
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Ìzula
Isola (Ìzula in Cremones; Isola Dovarese in Italian) a l'è on comun de la Provincia de Cremona con 1 159 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 9,4 km² e ona densità de 123 ab./km².
L'è tacaa ai comun de Canneto sull'Oglio (MN), Casalromano (MN), Drissuna, La Pessina, Torre de' Picenardi e Ulònch.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nomer de abitant del comun de Isola l'è mostraa in de la tabela chi de sota:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Genua
Genua (Zena in Genues; Genova in Italian; Genua in Tudesch; Gênes in Frances; Gènoa in Ucitan; Genoa in Ingles) l'è la capital dl'a Ligüria. L'è la terza cità püssee indüstrializada d'Italia, la fa part del Triangul Indüstrial.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è una cità cunt una storia impurtanta con tant tradizion antich ligaa a la cultüra ad sit ad mar. L'era ancasí ciamaa la Süperba, e al dí d'incö l'è anmò vöna di püssee impurtant metropoli d'Italia.
Nassüü a Genua[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Genua hinn nassüü un fracch de omen impurtant, cumè el Cristòfor Colomb, el Balilla, el Giüsepp Mazzini, e di alter ancmò.
L'è anca nassüda Angela Cavagna cantanta e balerìna.


text:
Ghirlandèina
Artéccol in dialètt mudnés
La Ghirlandèina l'è al nàm d'al campanil d'al Dòm ed Modna. L'è èlta 86 meter e 12 zentimeter, e l'as vèd da tot al pèrti ed'la zitê, e as pôl dir ch'la sia al simbol ed Mòdna piò gnusû. L'è parte ed la Piaza Grand ch'le un patrimoni d'l'umanitê d'l'UNESCO.
Prèmma la-s ciameva Torre ed San Zemiàn, quadreda e ed zinc piàni, tireda sò in dal 1179. Dàp, i l'an tireda sò ancàra (anch per ferla piò elta dal tàrri ed Bulàgna) e i gh'an zuntê la punta ottagonèl ed stil gòtic, disegnèda da Arrigo da Campione. La punta l'è orneda da do ghirlandi, do ringheri ed mèrm, chi eg dàn al nàm.
Deinter as es trova la Sala d'la Sèccia (cun di affresch dal Quaterzeint) in du a ghè la Sèccia rapita: una voltà ché a ghera al tesor dal comun ed Mòdna.
La Ghirlandeina vistida[modifica | mudéfica la surzéia]
Al comun l'a restaurê la torre: i lavor i an tachê in dal dicember 2007 par finir in dal 2010.
Durant tot al teimp, l'è steda cuverta da un disegn dal scultor Mimmo Paladino che a dimandi gint l'an pies menga.
Ghirlandèina in d'Art[modifica | mudéfica la surzéia]
Poesia[modifica | mudéfica la surzéia]
La poesia d'la Ghirlandèin l'as-es trova in dal cartuleini ed Mòdna.
Canzòun[modifica | mudéfica la surzéia]
Cùma t'é bèla, chèra Ghirlandèina,
T'em pèr un quel d’insàni, una vision!
Bianca, in tla préma lus ed la matèina,
T'em pèr un’urazioun.
Rit. Ghirlandèina, véta mia,
T’é por bèla, csa t’em piès!
Vè che tarr! Che maravia!
Ciàpa, to’, ch’at bott un bès!
Bianca, slanzèda, cun la punta al zél
Al campanoun ch’al t’fa totta termer
Guardian piò vigilant e piò fedel
An gh’è dobbi cater
Dal bianchi balaostri, pò... che vésta!
La zitè satta, i mount e al mèr luntan
Du fiòmm luseint, i camp in bèla vésta:
La tèra di zemiàn.»
Artìcol in dialètt pramsân
La Ghirlandén'na l'è al nàm dal campanil dal Dòm ed Modna. L'è èlta 86 metèr e 12 centimeter, e l'as vad da tot al pert ed'la zitè.
I-an tachè a tirerla sò (costruirla) in dal 1179, e i-an fini dàp piò ed duseint ann.
In sô ōnór, l'è stèda fàta nà famosisima poesia, cla' s'cata de spèss sora i cartolen'ni, e anca una cansòn.


text:
ipod
Artéccol in dialètt mudnés
L'iPod l'é un lettòr ed mùsica digitèl con un hard disk e d'la memoria flash creê da Apple al 9 żner 2001.
Cuma l'è fât[modifica | mudéfica la surzéia]
La prèmma versioun d'l'iPod al gh'aviva un gòss ed policarbonê bianch; po' i an giunt di eter culór e un góss d'allumìni. Davanti al letór al gh'a un bagaj rutànd ch'a se sfiora sultant e as es drova per seleziunèr i canzòun. In dal curs dal tèimp, la Apple l'ha fât di étri versioun. Al 6 żnèr 2004 l'ha lanzê l'iPod mini, un pôc piò cinein e cun al chassis d'allumìni en zinc (pò quater) culór. L'iPod s'as culega al computer cun al programa iTunes, e as pól cumprer online di canzòun via Internet dal negozi dl'Apple, |iTunes Store]]. L'iPod al suporta i codec MP3, WAV, AAC, AIFF, Apple Lossless e al furmat di audio lèbber Audible.


text:
Intragna (Svizzera)
Intragna (inscì anca in Italian) l'è ona frazion del comun tisines de Cent Vai, in del distrett de Locarna.
El paes l'è traversaa del Melezz e 'l confina coi paes de Borgnon (ovest), Onsernon (nord-ovest), Mosogn e Isorna (nord), Cavijan (nord-est), Loson (est), Ronch (sud-est), Brissagh (sud) e Palagnedra (sud-ovest).
L'è stada indipendenta 'me comun infina al 2009. Giamò in del 1972 però a gh'era stada on'union cont on comun, quell de Rasa (che al temp el gh'eva domà ona desena de abitant).


text:
Canton Uri
El Canton Uri l'è giü dei vintisés cantù de la Svìsera. L'è sitüàt endèla part central del paés, e l'è giü dei quàte Waldstätte (cantù forestài). Uri l'è 'na regiù alpìna con tacc ghiaciài e pàscoi alpì, streersàda del fiöm Reuss, che 'l vé zó del Masìcio del San Gotàrt e 'l se sböta 'ndèl lach dei Quàter Cantù de le bànde de Flüelen. La lèngua piö parlàda l'è 'l todèsch e la popolasiù l'è de presapóch 35.000 abitàncc. La capitàl del cantù l'è la cità de Altdorf.
Endèl an 1291, ensèma al Canton Svit e al Canton Untervald — co la firma de la Lètera de Aleànza (ciamàcc apò Bundesbrief o Pat del Grütli) — el g'ha fondàt la lega che g'ha custitüìt el nùcleo uriginàre de la Confederasiù Elvética.


text:
03 10
Ol dé 3 de utùer l'è 'l 276 ( 277 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 90 dé a finí l'an.
Ul dí 3 de utùer al è ul dí da pòost 276 ( 277 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 90 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1867, Barcelona (ol Barcelonès - Sa l'inaügüra ol Teàter Romea, col drama "La rosa blanca", övra de Serafí Pitarra.
1932 - Iraq al declara la sò independensa e al s'üniss a la Sossietà di Nassiú finissent assé la invasiú Britànega.
1990 - Zermania se la reünífega.
2005 - Eclipsi anülara de Sul al matí, visíbela a Spagna, Algéria, Tünísia, Líbia, Südan, Etiòpia, Kenia
2005 - Ol President del Parlament de Catalunya, Ernest Benach Pascual al passa al Congress de Depütacc Spagnöl (Madrid) ol Proset de Les del statüt d'Autonoméa de Catalunya.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Alan Kardech (1804), professur Francés
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Timor Est
Timor Est (Timor Lorosae in tetum, Timor Leste in purtughes) a l'è un paes de l'Asia süd-urientala.
A l'è in sül toch uriental de l'isula de Timor e l'è tacaa a l'Indunesia.
La capital a l'è Dili.
Al gh'ha una süperfiss de 14.609 km² e una pupulaziun de pressapoch 950.000 abitant.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'isula de Timur se l'eren spartida el Purtugal e i Paes Bass in del 1859.
In del 1975, dopu de la revulüziun demucratiga in Purtugal, Timor Est l'ha pruclamaa la sò indipendenza, ma nöf dì dopu l'Indunesia l'ha ucüpaa.
Dopu una lota de resistenza lunga e düra e l'intervent di suldaa australian di Naziun Ünì, Timor Est a l'è vegnüü indipendent in del 2002.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Timor Est (nom ufizial: Repúblika Demokrátika Timor Lorosa'e / República Democrática de Timor-Leste) a l'è una repübliga.
El president a l'è el Taur Matan Ruak (del 2012).
El prim minister a l'è 'l Xanana Gusmão (del 2007).


text:
06 10
Ol dé 6 de utùer l'è 'l 279 ( 280 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 87 dé a finí l'an.
Ul dí 6 de utùer al è ul dí da pòost 279 ( 280 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 87 dí a finí l'an.
Avenimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 3761 a.C. - Cumìncia l'an 1 del calendàre ebràico
- 105 a.C. - Batàia de Arausio: i Cimbri i bat l'ezèrcit romàno de Mallio Massimo
- 68 - Endèla Batàia de Artaxata le armàde de Lucullo le bat Tigrane II de Arménia
- 891 - Ilisiù de papa Formoso
- 1111 - Balduì VII el deènta cónt de le Fiàndre
- 1499 - Luigi XII de Francia l'òcupa la cità de Milà
- 1582 - Chèsto dé ché l'ezìste mìa 'ndèl Calendàre Gregorià: per rimèter en lìnea 'l calendàre a le stagiù, i dé del 5 al 14 de utùer del 1582 i è stacc saltàcc.
- 1600 - L'Euridice de Jacopo Peri, la piö antìca òpera che gh'è scampàt, la debüta a Firènse
- 1889 - Thomas Edison el fà éder el sò prim cìne
- 1889 - A Parigi dèrf el Moulin Rouge
- 1908 - L'Austria la se anèt la Bosnia e Erzegovina
- 1928 - Chiang Kai-Shek el deènta Presidènt de la Repüblica Cinéza
- 1929 - Endèn nöf cità vé zögàt la prìma zurnàda del prim "Campiunàt de fóbal de Serie A" a girù ünic.
- 1938 - El Gran Consiglio del Fascismo sö le légi rasiài el püblica la "Dichiarasiù sö la ràsa"
- 1943 - La cità de Lanciano, ünica en Abruzzo e 'ndèl'Italia centràl la se riùlta cutra le trüpe todèsche (la ribeliù dei Martiri ottobrini)
- 1944 - Segónda Guèra Mondiàl: Batàia de Dukla (Carpasi). L'armàda Rósa la pènetra 'n Slovàchia
- 1956 - El dutùr polàc Albert Bruce Sabin el tróa 'l vacìno per la poliomielite
- 1973 - S•ciòpa la guèra del Kippur
- 1976 - La isé ciamàda Bànda dei quàter en Cina la vé arestàda e acüzàda de tentà 'n cùlpo de stat.
- 1981 - El presidènt de l'Egìto Anwar Sadat el vé copàt endèn atentàt.
- 1987 - El colonèl Sitiveni Rabuka, dòp de 'n cùlpo de stat, el proclàma le ìzole Fiji 'na repüblica
- 2000 - Slobodan Milošević el se dimèt de presidènt de la Jugoslàvia.
- 2002 - Atentàt a la petroliéra franséza Limburg, endèl Yemen
- - El fondadùr de l'Opus Dei Josemaría Escrivá, el vé canunizàt del Vaticàno
Chi che gh'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1838 - Giuseppe Cesare Abba, scritùr e patriòta italià.
- 1888 - Roland Garros, aviadùr fransés
- 1922 - Paolo Valenti, giurnalìsta e cundutùr de televiziù italià
- 1945 - Ivan Graziani, cantautùr e chitarìsta italià
- 1947 - Klaus Dibiasi, töfadùr italiano
- 1948 - Gerry Adams, òm pulìtic de l'Irlànda de Nòrt
Chi che gh'è mórt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1981 - Anwar al-Sadat, militàr e òm pulìtic Egisià, presidènt del paes.
Fèste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Vaca
Artéccol in dialètt mudnés
La vaca (pl: vach) l'è la fèmna dal Bos taurus; al màsc' al s'ciàma tòr, e s'al l'è castrê bò; al putèin l'è al vidèl. L'è un mamìfer cal màgna érba dla famìa dei Bovidae.
L'è 'na bèstia cla vìv a cuntàt cun l'òm, ma al s'in pól catèr anca di selvàtech in di pòst dal mònd. L'è dvintèda domesticha só per zò 10.000 àn fà, in dal Medio Orièint, e da lè l'alevamèint di sti bèsti al s'è difùs in tót al rést dal mònd.
L'òm al dróva tótt quel cal vìn dai vachi: la chèrna, al làt (cal s' bèvv e al s'dróva anca par fèr al furmài e al butér) e la pèla (al cuòio).
Provérbi e mòdi ed dìr[modifica | mudéfica la surzéia]
- L'an vèd niànch na vàca in un prê sghê (as dis ed chi l'è praticamèin òreb)
- Èser indrê cóme la vàca ed Melê (èser dimòndi dùr a capìr i lavór)
- Chi l'à rubê la vàca l'è capàz ed rubèr anch al vidèl (chi l'è bòun ed fèr dal mèl na vòlta al pól fèrel incòra)
- Vàca da l'oc' grand la-n fó mai catìva da lat (cunvinsiòun che se na vàca la gh'à i oc' grand al fà dimòndi làt)
As dìs vàca anch par dir putàna o per cazèr mia di madònni (ad es: vàca boia!, vaca d'un mònd lèder!)


text:
1967
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
11 09 - la Lüna: la sunda Surveyor V la manda indrée da la süperfiis dal satèlit i resültaa di anàlisi chímeg realizaat íntal söö dal àstar.
30 11 - ul Jemen sa al independiza dal Imperi Britànegh.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
20 02 - Hoquaim (statt da Washington, SÜA): Kurt Donald Cobain, cugnussüü cuma Kurt Cobain, cantaant da Nirvana (m. 1994).
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
05 03 - Montreal (ul Québec): Georges Vanier, pulítegh Quebequées, guvernaduur generaal dal Canadà (n. 1888).
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Neuchâtel (distret)
El Distret de Neuchâtel l'è giü dei sés distrècc del Canton Neuchâtel, en Svizzera. L'è sitüàt endèla regiù ciamàda Le Littoral. El capolöch aministratìf del distrèt l'è la cità de Neuchâtel che l'è apò la capitàl del cantù. La popolasiù del distrèt l'è 'n magiurànsa de lèngua franséza e 'n totàl la mónta a l'è de 52 669 (dato del Dicember 2010).
Cümü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distrèt l'è furmàt dei nöf cümü elencàcc endèla tabèla riportàda ché sóta:
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Swiss Federal Statistical Office-Land Use Statistics 2009 data (Todesch) accessed 25 March 2010


text:
Triticum dicoccon
Triticum dicoccon (en Bresà: Far; en Insübregh: Far) l'è 'na piànta de la famìa botànica de le Poaceae, parét strèt de la spèlta (Triticum spelta) e del far pesèn (Triticum monococcum).
L'è 'n cereàl che g'ha 'n bas rendimènt ma l'è stat giü dei prim cereài a véser stàt demestegàt de l'òm, se pènsa entùren a sèt o òt mìla agn prìma del Signùr. Endèl'antichità l'è stat cultiàt en abondànsa e l'ìa 'l maià de töcc i dé dei legionàre romà che i la cönsömàa sóta fùrma de pà, de focàce (en latì: libum) o de polènta (en latì: puls).
En piö, i romàni i la doperàa a endèla seremónia de spùze. El pà de far difàti 'l vignìa cönsömàt ensèma dei dù spus endèl rit ciamàt confarreatio o nuptiae farreatae, che l'ìa la fùrma piö solène de matremóne 'ndèla Roma antìca.
Col tép però la cultiasiù del far l'è nàda a sparéser, suratöt dòpo che l'è stàda sustituìda del formét dür (T. durum, che pò l'è 'n derivàt del T. dicoccon) e del formét tèner (T. aestivum, che 'nvéce 'l derìa del T. spelta).
Söle fì del sècol XX s'è ambiàt en bris a recuperàl e al dé d'encö l'è cultiàt endèn quac zòne muntagnùze per via de la sò bùna rezistènsa e per le sò qualità dietétiche. L'è 'l tìpo de far cultiàt piö de spès en Itàlia.
El Triticum dicoccon el se diferènsia del T. monococcum suratöt perchè söndèna spighèta el dicoccon el pórta dù grà (cariòside) e 'nvéce 'l monococcum el ghe 'n ha apéna giü.
Tasonomìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El gran nömer de aspècc genétic e morfològic sìmii i dimùstra che l'antenàt del T.dicoccon l'è 'l far salvàdec (Triticum dicoccoides).
Sicóme che i far salvàdec e demèstec i è interfèrtii se 'ncruzàcc co i óter triticum tetraplòidi (en particolàr col formét dür), en quàc botànic specializàt en tasonomìa i pènsa che töcc i formécc tetraplòidi i apartègne a 'na sùla spéce, el Turticum turgidum. Segónt chèsta clasificasiù, el far salvàdec e chèl demèstec i vé cunsideràcc come dò sotaspéci, e le vé denuminàde come Triticum turgidum L. subsp. dicoccoides e Triticum turgidum L. subsp. dicoccon. Töte dò chèste denominasiù i è equivalènti, el segónt sistéma el se fónda sö i aspècc genétic. En chèsta segónda clasificasiù, el formét dür el vé alùra denuminàt Triticum turgidum L. subsp. durum.
Sinònimi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Triticum dicoccon Schrank
- Triticum dicoccum Schrank (denominasiù consideràda sbagliàda)


text:
Crookers
I Crookers (Andrea Fratangelo & Francesco Barbaglia) a hinn un grüp milanes de müsega eletroniga, in particular electro e fidget, cunt una quaj inflüenza hip-hop. I member di Crookers a hinn dü: PHRA e BOT.
I Crookers hann faa anca un frach de remix per artista cume Timbaland, Armand Van Helden, Jovanotti, Stylophonic, The Chemical Brothers...
Cuntegnüü
Discugrafia
EP
- End 2 End (2006)
- Funk Mundial #3 (2007)
- Massive EP (2007)
- Knobbers EP (2008)
- Mad Kidz EP (2008)
- E.P.istola (2008)
Bootleg
- Crookers Mixtape (2006), per la püssee part de gener hip-hop.


text:
Tralèda
La tralèda (in itagliàn ragnatela), l'è la cà dal ràgn, indû lò al stà a vìver, a intraplèr na quèlc sinsèla, mosca, parpàja da magnèr e indû la fèmna la gh'tàca i ōv infintànt ch'i n' surtìsen i ragnàin.
Al ragn 'l è bòun 'd custruìr el tralèdi perchè al gh'à dal ghiàndli ch'i pruduś'n al fîl che pò lò al sà cuma tèser per quèl ch'a gh' sèruv in cal mumèint lè: la cà, la tràpla per di èt'r insèt, la parèda nusièla u l'incubadōra p'ri ōv. El tralèdi i s càten sìa in mèś a 'l vérd che in di post in dû a stà anca 'l òm, basta ch'a n'se strègia da 'n póc.
Vóś lighèdi
Manéri 'd dir
- (EGL) Avér-'gh el tralèdi: Èser stê un pò 'd tèimp sàinsa avér fat dal sès.
- (EGL) Tór vìa 'l tralèdi, Dèr śò a 'l tralèdi: 'Stergèr vìa 'l tralèdi', mo in dal sèins figurê, 'gusèr dòp edl'astinèinsa'.
Èter prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Tralèda
Colegamèint estèren
- (IT) Un ragnèin drē a custruìr la só tralèda in sìm'a youtube.


text:
Lengua ulandesa
L'Ulandes (nom nativ Nederlands) el fa part di lenguv germanich ucidental, e l'è parlaa principalment in Ulanda, Belgio e in Surinam, ma incasì da grüpp püssè picinitt in Francja, Germania e int i ex culoni ulandes. L'è imparentaa cun lenguv cume l'ingles, el frisian ucidental e el tudesch, e el gh'ha una parentela püssè a la luntana cun i lenguv nord germanich. L'ulandes muderen el vena zü da un grüpp de dialet franch che j'eran parlaa int el medio-evo, e anca un po' dal frisian che l'era parlaa da i prim gent che j'hinn vissüü in Ulanda. L'ulandes l'è incasì la mader d'un bel po' de lenguv creul e de l'afrikaans, che l'è vüna di lenguv uficial del Süd Africa e l'è parlaa da tanta gent anca in Namibia. L'ulandes e l'afrikaans j'hinn mütualment intelegibil, ma i g'han di standard urtugrafich diferent.
Al Pader Noster in Ulandes (version de la Gesa Catolega)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Onze Vader Die in de Hemelen zijt,
geheiligd zij Uw Naam.
Uw Rijk kome,
Uw Wil geschiede
op aarde als in de Hemel.
Geef ons heden ons dagelijks brood
en vergeef ons onze schulden,
gelijk ook wij vergeven aan onze schuldenaren.
En leid ons niet in bekoring,
maar verlos ons van het kwade.
Amen.


text:
Bianzun
Bianzun (nom ufizial in talian: Bianzone) a l’è un cumün italian, de la regiun Lumbardia, in Pruincia de Sundri. Al gh’ha 1 285 abitant (dato del Dic 2015 [1]), 'na superfis de 17,2 km² e 'na densità de 75 ab./km². A l’è tacaa a Tej, Vila de Tiran e cunt el cumün svizer de Brüs.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Piano
El piano (el nomm intregh l'è pianufort, ch'al ven del talian pianoforte) l'è un strüment müsegal cunt una tastera. Un piano nurmal al gh'ha 88 tast. I piano druven i tast per möv di martell che i pica sura i cord lé denter, e pöj i fann son. I piano i henn in do misür de bas: grand piano e piano a mür. El piano a l'è staa un strüment devera popular ind la müsega classega de l'Ucident fina del tard XVIII secul. Chel lü ch'el suna el piano al ven ciamaa pianista.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El piano l'è staa inventaa del Bartolomeo Cristofori de Padua, in Italia. Lü l'ha faa sö 'l so prim piano ind el 1709. Ind el principi, el strüment el se ciamava "fortepiano", ch'al vör dì "fort-pian" in talian. El Cristofori l'ha desvelüpaa del clavicembal che'l par cume un piano, ma i cord del clavicembal i henn picaa de una lama picinina de metal. Ind el piano i cord i henn picaa de un martell. I prim strümencc a tastera, cume el clavicembal e l'orghen, ch'i eren druvaa a chel temp lé, i even una tastera debon püssee cürta respett a incö. Gradüalment la tastera l'è devegnüda püssee lünga fina a quand l'è rüvada a i 88 not (7 utav püssee tre not) del piano d'incö.
Ligamm de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Storia del Piano, Association of Blind Piano Tuners, UK
- The Piano Encyclopedia- Sit che'l fa vidé cume sunà e fà sö müsega.
- The Frederick Historical Piano Collection
- Materiaj de legn de un piano
- Piano Room
- Martha Beth Lewis' Piano Page - Infurmaziun ütil söl piano


text:
17 03
Ol dé 17 de mars l'è 'l 76 ( 77 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 290 dé a finí l'an.
Ul dí 17 de mars al è ul dí da pòost 76 ( 77 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 290 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1938 - Barcelona: l'aviassiú franchesta la ghe sigüta i bombardament che la patirà la sità dürat la guèra Civila Spagnöla; i dürarà fí l'indomà.
1813 - Prössia: Frederic Göjem III de Prössia al declara la guèra a la Fransa.
2005 - Madrid (Spagna): ol goèrn de Zapatero al fa retirá l'ünega estàtua de Franco che ghe restàa.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
180 - Vindobona, atüaal Viena (Àustria): March Aureli, imperadur romà.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sant Patris, patrònn d'Irlanda
Sant Josep d'Arimatea
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Bulle (CH-FR)
Bulle a l'è un cumün svizzer del distret de Gruyère, in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 23.84 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 19592 abitant.
El cumün de Bulle al se tröva a una altitüden de 771 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Echarlens, Gruyères, Morlon, Le Pâquier-Montbarry, Riaz, Vuadens.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Bulle (municipality) in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Gruyères
Gruyères a l'è un cumün svizzer del distret de Gruyère, in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 28.39 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1867 abitant.
El cumün de Gruyères al se tröva a una altitüden de 810 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bas-Intyamon, Broc, Bulle, Charmey, Haut-Intyamon, La Tour-de-Trême, Le Pâquier, Semsales, Vaulruz, Vuadens.
La cità medieval l'è un center turistegh impurtant in de la alta val del fiümm Saane, e la ghe dà 'l so nomm al furmai cognussüü in tüt el mond: el Gruviera.


text:
1Pa Chaueneẽgüx, rü ngẽma poraãcü chanaxwa̱xexü̃ rü chorü yumüxẽwa Tupanana naxca̱x chac̱axü̃, rü ngẽma nixĩ na guxü̃ma i chautanüxü̃gü i Yudíugü na yaxõgüxü̃ rü ngẽmaãcü aixcüma Tupanaãrü na yixĩgüxü̃ca̱x. 2Rü aixcüma pemaã nüxü̃ chixu, rü nümagü i Yudíugü rü aixcüma poraãcü Tupanagu narüxĩnüẽ rü nanaxügüchaü̃ i Tupanaãrü ngúchaü̃. Natürü ínatüe erü tama Cristuaxü̃́ nayaxõgüchaü̃ na ngẽmaãcü Tupanape̱xewa yamexü̃ca̱x. 3Rü woo Tupana ñoma ga naãnewa nanamu ga Cristu na gumagagu Tupanape̱xewa yamexü̃ca̱x i duü̃xü̃gü, natürü nümagü i Yudíugü rü tama nüxü̃ nacua̱xgüchaü̃ i ngẽma. Rü nügütama nimexẽẽgüchaü̃, rü ngẽmaca̱x nagu naxĩãma i ngẽma mugü ga Moĩché ümatüxü̃ rü tama Cristuaxü̃́ nayaxõgüchaü̃ na nagagu Tupanape̱xewa yamexü̃ca̱x. 4Natürü nüma ga Cristu rü nayanguxẽẽ ga yema mugü rü yemaãcü inayanaxoxẽẽ na tama tamaã inacuáxü̃ca̱x i ngẽma mugü. Rü yemaãcü nanaxü ga Cristu na guxü̃ma i duü̃xü̃gü i nüxü̃́ yaxõgüxü̃ rü aixcüma Tupanape̱xewa yamexü̃ca̱x. 5Rü Moĩché nanaxümatü nachiga na ñuxãcü Tupanape̱xewa tamexü̃ ya wüxie ega naga taxĩnügu i ngẽma mugü, rü ñanagürü: “Tupana pexü̃ namu na guxü̃gutáma meã peyanguxẽẽxü̃ i guxü̃ma i ngẽma mugü erü ngẽxguma naga pexĩnüẽgu i guxü̃ma i ngẽma mugü rü tá pemaxẽ. Natürü ngẽxguma tama naga pexĩnüẽgu i wüxitama i ngẽma mugü, rü tãũtáma pemaxẽ”, ñanagürü. 6Natürü ñu̱xma rü Tupanape̱xewa time ega Cristuaxü̃́ yaxõgügu. Rü ngẽmaca̱x taxuca̱xma i cuãẽwa rü ñacurügü: “¿Texé tá daxũguxü̃ i naãnewa taxũ na Cristuca̱x tayac̱axü̃ na nuã naxũxü̃ca̱x rü tüxü̃ yanangü̃xẽẽxü̃ca̱x na imexü̃ca̱x i Tupanape̱xewa?” ñacurügü. 7Rü taxuca̱xma cuãẽwa ñacurügü: “¿Rü texé tá yuexü̃tanüwa taxũ na ngẽxma Cristuca̱x tayadauxü̃ca̱x na nuã tanagaxü̃ca̱x?” ñacurügü. 8Erü tama ngẽmaãcü nixĩ i Cristuca̱x idauxü̃, yerü yema ore ga Moĩché ümatüxü̃ rü ñanagürü: “Rü marü cuxü̃tawa nangẽxma i Tupanaãrü ore. Rü cua̱xwa nangẽxma na nüxü̃ quixuxü̃ca̱x. Rü cuãẽwa nangẽxma na nagu curüxĩnüxü̃ca̱x”, ñanagürü. Rü ñu̱xma Pa Chaueneẽgüx, rü pemaã nüxü̃ chixu rü ngẽmatama ore nixĩ i guxü̃wama duü̃xü̃gümaã nüxü̃ tixuxü̃. Rü ngẽma ore nixĩ i pexü̃ nüxü̃ cua̱xẽẽxü̃ na ñuxãcü pexü̃́ nangẽxmaxü̃ i maxü̃ ega aixcüma peyaxõgügu. 9Erü ngẽxguma cua̱xmaã nüxü̃ quixuxgu na curü Cori yiĩxü̃ ya Ngechuchu, rü ngẽxguma cuãẽwa cuyaxõxgu na yuwa Tupana ínadaxẽẽxü̃, rü tá cuxü̃́ nangẽxma i maxü̃ i taguma gúxü̃. 10Erü taãẽwa tayaxõgü na ngẽmaãcü Tupanape̱xewa imexü̃. Rü taa̱xmaã nüxü̃ tixu na Ngechuchu rü tórü Cori yiĩxü̃, rü ngẽmaãcü tanayaxu i maxü̃ i taguma gúxü̃. 11Rü Tupanaãrü ore i ümatüxü̃wa rü ñanagürü: “Rü guxãma ya texé ya Ngechuchuaxü̃́ yaxṍxẽ, rü tá nüxü̃ tadau na ñuxãcü Cristu aixcüma yanguxẽẽxü̃ i ngẽma tamaã inaxunetaxü̃, rü tãũtáma ãũxãchi tüxna naxã”, ñanagürü. 12Rü Tupanape̱xewa rü guxü̃ma i duü̃xü̃gü rü nawüxigu. Rü woo Yudíugü yixĩgu rü e̱xna woo tama Yudíugü yixĩgu, natürü Tupanape̱xewa rü nawüxigu i guxü̃ma i duü̃xü̃gü. Erü nüma ya tórü Cori, rü guxããrü Cori nixĩ. Rü nüma rü aixcüma tüxü̃ namaxẽxẽẽ ya guxãma ya texé ya nüxna c̱axe na tüxü̃ namaxẽxẽẽxü̃ca̱x. 13Erü Tupanaãrü ore i ümatüxü̃wa rü ñanagürü: “Rü guxãma ya texé ya tórü Corina c̱axe na tüxna naxããxü̃ca̱x i maxü̃, rü tá tanayaxu i tümaãrü maxü̃ i taguma gúxü̃”, ñanagürü. 14¿Natürü ñuxãcü tá tórü Corina naxca̱x tacagü, ega tama nüxü̃́ tayaxõgügu? ¿Rü ñuxãcü tá nüxü̃́ tayaxõgü, ega taguma nüxü̃ taxĩnüẽgu i nachiga? ¿Rü ñuxãcü tá nüxü̃ taxĩnüẽ i norü ore, ega taguma texé tümamaã nüxü̃ ixuxgu? 15¿Rü ñuxãcü tá texé nüxü̃ tixu i Cristuchiga ega taxúema tüxü̃ nüxü̃ yarüxuxẽẽgu? Rü ngẽmaca̱x nixĩ i Tupanaãrü ore i ümatüxü̃ i ñaxü̃: “Rü wüxi i taãẽ nixĩ na ínangugüxü̃ i Tupanaãrü orearü uruü̃gü na duü̃xü̃gümaã nüxü̃ yaxugüxü̃ca̱x i Tanatüarü ore i mexü̃ i Cristuchiga”, ñaxü̃. 16Natürü tama guxü̃ma i duü̃xü̃gü naga naxĩnüẽ i ngẽma ore i mexü̃. Rü Ichaía nüxü̃ ixuxü̃rüü̃ nixĩ. Yerü ga nüma rü ñanagürü: “Pa Corix, noxretama nixĩ i ngẽma duü̃xü̃gü i toxü̃́ yaxõgüxü̃ i ngẽma ore i nüxü̃ tixuxü̃”, ñanagürü. 17Rü dücax, rü ngẽma na Cristuchigaxü̃ naxĩnüẽxü̃wa nixĩ i ne naxũxü̃ na yaxõgüãxü̃ i duü̃xü̃gü. Rü ngẽma nüxü̃ naxĩnüẽxü̃, rü ore i mexü̃ i Cristuchiga nixĩ. 18Natürü i ñu̱xma rü pexna chaca, ¿e̱xna pexca̱x rü ngẽma Yudíugü rü taguma nüxü̃ naxĩnüẽ i ngẽma ore i mexü̃ i Cristuchiga? Dücax, ngẽmáãcü marü nüxü̃ naxĩnüẽ. Erü Tupanaãrü ore i ümatüxü̃wa rü ñanagürü: “Rü ngẽma Tupanaãrü orearü uruü̃gü, rü guxü̃wama i ñoma i naãnewa rü nüxü̃ nixugüe i norü ore. Rü ngextá ínangẽxmagüxü̃wa i Yudíugü, rü ngẽ́ma rü ta nüxü̃ nixugügü”, ñanagürü i ngẽma ore. 19Natürü wena pexna chaca, ¿rü ngẽma Yudíugü rü tama e̱xna nüxü̃ nicua̱xãchitanü na Cristugagu yiĩxü̃ na Tupana nadexü̃ i duü̃xü̃gü i ñu̱xmax? Rü ngẽmáãcü nüxü̃ nacua̱xgü. Yerü Tupanaãrü ore ga Moĩché ümatüxü̃wa rü ñanagürü: “Dücax, Pa Yudíugüx, choma rü tá chanamaxẽxẽẽ i ngẽma duü̃xü̃gü i tama Yudíugü ixĩgüxü̃, rü ngẽmaca̱x i pema rü tá pixãũxãchigü. Rü ngẽxguma chanamaxẽxẽẽgu i ngẽma togü i duü̃xü̃gü i tama choxü̃ cua̱xgüchiréxü̃, rü pema i Yudíugü rü tá penuẽ erü nüxü̃ charüngü̃xẽẽ i ngẽma togü”, ñanagürü. 20Rü yemawena ga Ichaía, rü tama namuü̃ ga yema Yudíugümaã nüxü̃ na yaxuxü̃ ga yema Tupanaãrü ore ga ñaxü̃: “Rü ngẽma duü̃xü̃gü i tama Yudíugü ixĩgüxü̃ i tama chauxca̱x daugüxü̃, rü choxü̃ tá inayangaugü. Rü choma rü tá chaugü chango̱xẽẽ naxca̱x i ngẽma duü̃xü̃gü i tama chauxca̱x ícagüchiréxü̃”, ñaxü̃. 21Rü Tupana rü Ichaíawa Yudíugüchiga nidexa rü ñanagürü: “Rü guxü̃ i ngunexü̃gu rü nüxna chaxuecha i ngẽma duü̃xü̃gü i tama chauga ĩnüẽchaü̃xü̃ rü chomaã nuẽxü̃. Natürü tama choxü̃́ inarüxĩnüẽchaü̃”, ñanagürü.
Copyright
Learn More


text:
Chungcheongnam-do
Chungcheongnam-do (Süd Chungcheong; hangul: 충청남도; hanja: 忠淸南道) a l'è una pruvincia in del oest de la Curea del Süd. La sò capital a l'è Daejeon. Daejeon l'è una cità metrupulitana (e inscì separada da la pruvincia), ma ancamò la serva cume capital de la Süd Chungcheong.
La pruvincia la cunfina cun Jeollabuk-do (al süd), Chungcheongbuk-do (al est), Gyeonggi-do (al nord), e la cità metrupulitana de Hongseong.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La pruvincia l'è staia creada in del 1896, dürant la dinastia Joseon, e pö l'è devegnüda part de la Curea del Süd quand el paes l'è devegnüü indipendent in del 1948.
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Süd Chungcheong l'è dividüda in sett cità (si; 시) e növ cunte (gun; 군).


text:
Densità
La densità, de símbul p (lètera rho de l'alfabeet greech), una quaj völta scrivüda d, a l'è la relazziun ca g'è tra la massa e ul vulüüm d'un ròpp; la densità a l'è uviameent diretameent prupurziunaal al valur de la massa, u prupurziunaal al cuntràri cunt ul vulüüm.
Furmüla generaal:
L'ünità de misüra, in del Sistéma Internazziunaal, a l'è ul kg/m3; per resún pràtich al sa misüra anca in g/cm3. Per esémpi, la densita de l'aqua a 3.98 °C a l'è iguaal a 1000 kg/m3 = 1 g/cm3.
Densità de una quaj sustànza[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Densità de un pünt P in d'un mèzz cuntín[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La densità in d'un mèzz cuntín a l'è una grandèzza scalaar, definída in tütt i pünt materiàj.
Al sia P un pünt materiaal de un mèzz cuntín, ga sia una sücessiun de vulüüm materiàj cunt vulüüm Vi e massa mi, taal ca tütt a cuntègnenn ul pünt P; a ciàmum densità del pünt P ul límit de la sücessiun dii quozieent quaand Vi a téndenn a 0:


text:
Yeongju
Yeongju (Hangul: 영주시; Hanja: 榮州市) a l'è una cità in del nord de la pruvincia de Nord Gyeongsang in de la Curea del Süd. La gh'ha pressapoch 115,000 abitant.
Simbul[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Fiur: Rhododendron schlippenbachii
- Üsel: Gasgia
- Pianta: Gingko biloba
Clima[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità la gh'ha un clima cuntinental ümed (Dwa in de la classifigaziun di clima de Koppen).
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità l'è dividüda in de növ distret (dong; 동), vün eup (읍) e növ myeon (면).


text:
Barsenun
Barsenun (Bavares: Brixn; Talian Bressanone; Tudesch Brixen; Ladin Persenon o Porsenù; Latin Brixina; ciamada a nivel üfizial fin al 1919 Brixen am Eisack) a l'è un cumün de la Val de l'Isargh in Südtirol, un 40 chilometer a nord de Bulsan e 45 chilometer a süd de'l Pass de'l Brenner a la furcia intra l'Isargh e 'l Riensa. Barsenun, giamò menziunada int l'an 901 D.C. cunt el nom "Prihsna" a l'è la püssée vegia cità de tüt el Tirol, el lögh püssée impurtant de la Val de l'Isargh, e al didincö, cunt i sö 19.000 abitant, el ters cumün püssée gross de'l Südtirol. A l'e anca la sed de'l Vescuáa.
Situazion lenguìstega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evoluzion demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
Sion (VS)
Sion (en tudesch: Sitten) a l'è una cità svizzera, capital del Canton Vales e del distret de Sion. La süperfiss del teritori aministraa de la cità de Sion l'è de 25.6 km² e in del Dicember 2011 la gh'eva una popolazion de 30717 abitant.
Sion la se tröva a una altitüden de 500 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Ayent, Conthey, Grimisuat, Grône, Les Agettes, Nendaz, Saint-Léonard, Salins, Savièse, Mont-Noble e Vex.
Cità 'ngemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Media relaa a Sion al Wikimedia Commons
- Official website (Todesch) (Franzés)
- Tourism guide


text:
Ils auters cun nossa correspundenta Romana Costa
- Sonda, 24.1.2015, 12:15
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 24.1.2015, 12:15, RTR
In premi per il «Sleeper» la chasa legendara a Berna per persunas senza tetg
En ina veglia villa stil floreal entamez la citad survegnan persunas senza tetg per 5 francs la notg in letg e gist er anc ensolver. Il «Sleeper» è in'instituziun legendara a Berna. Las portas èn avertas per tuts ch'han da basegn. Naschì è il «Sleeper» or dal moviment da las revoltas da la giuventetgna ils onns 1980. El n'èra betg adina bainvis en la citad da Berna. Ussa dentant s'ha la chasa etablida, ella è in'instituziun a Berna che s'arranscha senza subvenziuns dal stadi. Ultimamain ha il «Sleeper» schizunt survegnì uffizialmain il premi social da la citad da Berna. Dapli da nossa correspundenta a Berna, Romana Costa.


text:
Tim Berners-Lee
Sir Timothy "Tim" John Berners-Lee, l'è nasìt ai 8 de zögn del 1955 a Lóndra. El s'è laureàt en fìzica 'ndèl 1976 al Queen's College de l'Università de Oxford. L'è cunsideràt el bubà del web.
Denàcc al bezògn de destreböéser e scambià enformasiù sö le sò ricérche endèna maniéra piö eficàce, Tim el g'ha svelöpàt le edèe che pò i è nìde a furmà el web. Lü e 'l sò grùpo i g'ha greàt chèl che per vìa de le sò inisiài en inglés el vé ciamàt: Linguàgio HTML (HyperText Markup Language); el protocòl HTTP (HyperText Transfer Protocol), e 'l sistema localizasiù de ogècc endèl web URL (Uniform Resource Locator). Nömerùze de le edèe del Berners-Lee se le retróa endèl progèt Xanadu.
Biografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I sò genitùr i éra matemàtich e i fàa part de la squàdra che g'ha mitìt en pé 'l Manchester Mark I (giü dei prim compiùter) a l'Università de Manchester endèl 1949. Berners-Lee el g'ha cuminciàt a stüdià a la Sheen Mount Primary School e dòpo l'è nat en nacc al Emanuel School de Wandsworth.
L'è stat 'n aliévo del The Queen’s College de Oxford endóche 'l g'ha partecipàt a la custrusiù de 'n compiùter fat co circùiti TTL, en procesùr Motorola 68000 e 'na televiziù ècia. El s'è laureàt en fìzica 'ndèl 1976.
El g'ha cunusìt la sò prìma spùza 'ntàt che l'ìa a Oxford e i g'ha cuminciàt a laurà a la Plessey Telecommunications Limited (Poole) come programadùr. Endèl 1978, el g'ha lauràt a la D.G. Nash Limited (ach amò a Poole) endóche 'l g'ha scriìt en sistéma operatìf.
Endèl 2001, l'è deentàt càpo del East Dorset Heritage Trust e per chèsta rizù 'l g'ha duzìt na a stà a Colehill.
Endèl dezèmber del 2004 el g'ha acetàt la càtedra de 'nformàtica a la scöla de eletrònica e informàtica de l'Università de Southampton, isé de püdì lauràga dré al sò progèt nöf, el Web semàntich.
Cariéra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Berners-Lee el g'ha lauràt al CERN del zögn del 1980 enfìna al dezèmber del stès an. En chèsto perìodo, el g'ha prupunìt en progèt bazàt söl hypertext per rènder piö fàcil la maniéra de condivìder e agiornà le 'nformasiù 'ntra ricercadùr. En chèsto perìodo, el g'ha apò mitìt zó 'n progràma ciamàt ENQUIRE che però l'è mìa riàt a completà.
Dópo che 'l g'ha lasàt el CERN, endèl 1980, l'è nat a laurà a la John Poole Image Computer Systems Ltd., ma 'ndèl 1984 l'è turnàt a nà al CERN.
Endèl 1989, el CERN l'ìa el gróp de Internet piö grant de töta Europa e Berners-Lee el g'ha capìt che gh'ìa la pusibilità de de mèter ensèma l'Internet e l'hypertext (HTTP e HTML), e de chèsta uniù sarès nit fò che che adès l'è cunusìt come World Wide Web. El g'ha svelöpàt la sò prìma propòsta de Web endèl més de mars del 1989, ma 'l g'ha mìa utignìt granchè atensiù, isé, 'ndèl 1990 e co la colaborasiù de Robert Cailliau, i g'ha fat 'na reviziù del progèt che la vegnarà acetàda del sò dirigènt, Mike Sendall. El g'ha doperàt edèe e intüisiù mìa tat diferènte de chèle che 'l gh'ìa dopràt endèl sistéma Enquire per mèter sö 'l World Wide Web, e isé gh'è stat piö fàcil fa sö apò 'l prìm navigadùr (ciamàt WorldWideWeb e svelöpàt col NEXTSTEP) e 'l prim server Web che 'l ciamarà httpd (HyperText Transfer Protocol daemon).
El prim server Web l'ìa al CERN e l'è stat mitìt en lìnea ai 6 de óst del 1991. El CERN el g'ha furnìt 'na spiegasiù sö che ròba che l'ìa 'l World Wide Web, a che lauùr che ucurìa ìga 'n navigadùr e come mèter en pé en servidor Web. Chèsto l'è stat apò la prima directory Web del mónt, perchè 'l Berners-Lee el mantignìa 'na lìsta de óter sìti Web a parte 'l sò. Dàto che tat el software del server come 'l client i è stacc rindìcc acesìbii a gratis del CERN, el cör del internet Europeo a chèla época, la sò difuziù l'è stàda 'n gran svèlta. El nömer de server Web l'è pasàt de ventesés del 1992 a duzènt en utùer del 1995, e chèsto 'l dimustràa come che la nàa de léna la difuziù del internet.
Endèl 1994 el Berners-Lee l'è nat al Laboratòrio de Scènse de la Computasiù e de l'Inteligènsa Artificiàla del Massachusetts Institute of Technology (MIT). L'è nat a stà 'n Amèrica e 'l g'ha mitìt en pé 'l W3C, che amò 'ncö 'l dirìge. El W3C l'è 'n organìsmo 'nternasiunàl de standardizasiù de le tecnologìe Web, dirigìt en colaborasiù 'ntra 'l MIT, l'ERCIM fransés e l'Università de Keio en Giapù. Chèsta organizasiù la g'ha dicidìt che töcc i sò stàndard i g'héres de éser lìber, cioè, che töcc i püdìes doprài sènsa nesöna spéza, e chèsta sènsa döbe l'è stada giöna de le rizù perchè el Web l'è riàt a ìga la 'mportànsa che 'l g'ha al dé d'encö.
Endèl sò lìber Weaving the web (Tèser la talamóra), püblicàt endèl 1999, Tim Berners-Lee el spiéga pechè la tecnologìa web l'è lìbera e gràtis. El se cunsìdera al stès tép l'inventùr e 'l protetùr de la rét web.
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Pàgina personàla endèl consòrsio W3C (en inglés)
- Abitàcol (en inglés)
- El sò lìber Weaving the web (en inglés)
- La biografìa de Tim Berners-Lee (en inglés)
- Blog de Tim-Berners-lee (en inglés)


text:
Abram
Abram (in ebreu: אַבְרָהָם, Avraham, "Pader d'un frach de popuj/di popuj"; arab: ابراهيم, Ibrāhīm) a l'è el prim patriarca de l'Ebraism, del Cristianesim e de l'Islam, che hinn dunca ciamaa anca religiun abramitigh. La sò storia a l'è cüntada sü in del liber de la Genesi e la va inanz anca in del Curan. Gh'en è minga de dati storigh de la sò esistenza fö di test sacher: segund la tradiziun ebrea a l'è nassüü in de l'ann 1948 de la creaziun, che l'è el noster 1812 a.C.. Segund Gen17,5 el sò nom uriginal a l'era אַבְרָם (Avram), ma pöö Diu ghe l'ha müdaa in in Avraham, אברהם.


text:
Agnone (Vall e Comine)
(nome differente)
Agnone (è štate quišt gl nome uffeciale affin'a gl 1862) è ne chemune e 1.247 abbetand de la previngia e Fresenone.
Gegrafía[càgna | càgna surgente]
Terretòrie[càgna | càgna surgente]
Dénd a gl terretòrie chemunale ze tròva gl mond Ghiangh ch'è ávete 1.167 m. n.l.m.
Clima[càgna | càgna surgente]
Classefecazione clemáteca: zzòna D, 1845 GR/G
Frazzione[càgna | càgna surgente]
- Valleranna
Burie é cundrade[càgna | càgna surgente]
Štòria[càgna | càgna surgente]
Agnone ze štacchètt da gl chemune d’Atini a gl 1832 é peglètt gl nome de Villa Latina a gl 1862 pecché fúrene retrevate mbertand riéšt archeològgece (villa remana, riéšt de tèrm é n’acquedòtt).
A l’èpeca ávete medievale ce veniérn a abbetà muónece benedettine de gl quale ze puonn angora vedé, ngòpp’a la Trenetà, le revine de n’èreme (che gl riéšt e gl affrisch de la chiesétta) é la chiésa refatta a gl Setteciénd che ne biégl pertone baròcch.
Dòpp gl Mill spendarn du caštèllera: une šta dénd a gl ciéndr štòreche é gl ate ze tròva ngòpp’a ne còll che ze chiama la Ròcca Malacucchiara. Attòrn a gl XII sècule sse du burie depennévene da gl muónece casenése.
A gl tiémb de Fedriche II addevendarn fèude de gl segnure d’Aquine, puo fúrene prepietà de chiss e Candèlm é de gl segnure de gl fèude de Sòra é d’Aluite.
A gl 1439 Ricc de Mendechiare fecètt spallà la Ròcca Malacucchiara. A la fine de gl Setteciénd é gl prengipie de gl Otteciénd, che la venuta de gl frangise, seccediérene ate vicènn ne muare mbertand. Pruopia tale fatt fecètt nguaštì gl agnenése che, chendutt da Beneditt Panétta, chemenzárene a ze revetà condr’a gl frangise. A gl sècule XIX Agnone addevendètt ne chemune autòneme pe sequetà le vicènn de l’aunefecazione nazienale é chéll de la fermazione de gl nuove štate. A la seconda uèrra mendiale gl tedisch ndrárene dénd a gl paése, che štéva arrète a gl frond casenése. Puo, pebbía de gl bembardamiénd é de l’avanzata alliata, feciérene sfellà la pepelazione, che revenètt sule quann fení la uèrra.
Da la fine de gl otteciénd ne muare d’aggènd ze n’jètt a gl èštere: che n’ann sule ze n’jètt cchiù de gl 6% de la pepelazione; é quéss derètt fin’a la nduštrializzazione de gl Sudd.
La chemunetà mendana d’Agnone nen tè ne ciéndr štòreche pecché è chembòšta da ne capeluoche é da na sèrie de burie peccerigl che ze štiénnene luongh la štrada štatale de la Vandra é ate vie peddénd. Uoje la cchiuppart de gl abbetand é de le petèche ze truóvene luongh la štatale, ma gl menecipie é la chiésa prengepale štave fòre.
Lazzio · Comune d''a pruvincia 'e Frosinone


text:
Leture bibliche për Duminica 22 ëd Gené 2017 - Tersa Duminica apress l’Epifanìa
“Col pòpol, ch’a vivìa nt lë scur, a l’ha vëddù ‘n gran’ ciàir”, sossì a dis l’antica professìa ch’a l’é compisse quand che ‘l ministeri ‘d Gesù ‘d Nasaret a l’é anandiasse an Galilea ai sò dì. L’istess a séguita ancheuj fin dal moment che d’òm e ‘d fomne a scoto la vocassion dl’Evangel, as ancamin-o dapress a Gesù e as anlùmin-o. Le leture bibliche për la tersa Duminica apress l’Epifanìa.
Orassion: Nosgnor! Dane la grassia ‘d rësponde pront a l'apel ëd nòstr Salvator Gesù Crist, e 'd nunsié a tuti la Bon-a Neuva dla salvëssa ch'a l'ha procurane, për che nojàutri e 'l mond antregh a peussa rendse cont ëd la glòria 'd soe euvre maravijose; ch'a viv e regna con ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé, pr' ij sécoj dij sécoj. Amen.
Leture bìbliche dël lessionari - Duminica 15 'd Gené, Sconda Duminica apress l’Epifanìa
Ël mond, nòst mond, da la mira moral e spiritual, a l’é ant lë scur, ant ël top. A l’ha da manca d’un ciàir ch’a-j fasa lus. Ël ciàir, contut, a l’é vnù, ma la pì part dla gent a smija ch’a preferissa sté ant lë scur. Nen mach a l’anvisca nen, ma fin-a a dëstissa coj ciàir ch’a-i son. Nojàutri, teston, a l’anviscoma torna col ciàir. A l’é Nosgnor Gesù Crist, ‘l ciàir ëd tute le nassion. Le leture dë stra Duminica a na parlo.
Orassion - Nosgnor tut-potent, dont nòst Salvator Gesù Crist a l'é la lus dël mond: Acòrda che tò pòpol, anluminà da Toa Paròla e dai Sacrament, a peuda bërluse con la radiansa dla glòria 'd Crist; che Chiel a sìa conossù, adorà e scotà fin-a ai confin dla tèra; për Gesù Crist, che con Ti e con lë Spirit Sant a viv e regna, un sol Dé, ora e për sèmper. Amen.
Leture bibliche për Duminica l’8 ‘d Gené 2017, la prima Duminica apress l’Epifanìa - Ricorensa dël Batèsim ëd Nosgnor Gesù Crist
Le Scriture Sante antreghe a l’han për sò bu ëd presenté al mond Gesù Crist, col che Nosgnor a l’ha stabilì për salvé l’umanità dal pëccà e për ristabilì la comunion dj’uman con Dé, sò Creator. Ij profeta dël Testament Vej a presento ‘l Salvator an manere diverse. Nòstre leture d’ancheuj an lo presento coma ‘l Sërvent ëd Nosgnor pr’ ecelensa. La presentassion ëd Gesù Crist an pùblich e l’inaugurassion ëd sò ministeri a l’era stàita fidà a Gioann ël Batesator. Ant l’ocasion ëd col batèsim Dé ‘l Pare a lo proclama ciàir e lë Spirit Sant a lo consacra ‘d manera ufissial. Coll-lì a l’é ‘l contnù dla sconda letura. La vtersa letura a l’é ‘n tòch dla proclamassion dl’apòstol Pé ch’a fortiss che chionque a chërd an Chiel a 'rseiv l’armission dij pecà grassie a sò nòm.
Orassion: Pare dël cél! Ti, che, ant ël batèsim ëd Gesù ant ël fium Giordan, it l'has proclamalo tò Fieul bin-amà e ch'i l'has onzulo con lë Spirit Sant: acòrdane che tuti coj ch'a son batesà an sò Nòm a sìo fedej al Pat ch'a l'han fàit e ch'a lo confesso coragios coma Signor e Salvator; che con Ti e con lë Spiri Sant a viv e a regna, un sol Dé, an glòria eterna. Amen.
Lòn ch’a l’é scrit an vòstra carta d’identità? Ëd sicur nen tut lòn ch’a podrìa disse ‘d vojàutri, ma mach ël minim për podèj rivé a ‘n vòst arconossiment precis. Ëd la përson-a ‘d Gesù Crist i l’oma nen mach dontré indicassion, ma na plétora, n’abondansa d’anformassion ch’an diso precis chi ch’a l’é Gesù e përchè ch’a l’é d’importansa vital për nojàutri.
Orassion: Pare etern, Ti tl’has daje a Tò Fieul ancarnà ‘l Nòm sant ëdd Gesù coma ‘n segn ëdd nòstra salvëdssa; pianta an minca cheur, it pregoma, l’amor ëdd col ch’a l’é ‘ò Salvator dël mond, Nosgnor Gesù Crist; ch’a viv e regna con Ti e con lëd Spirit Sant, un sol Dé, ant la glòria eterna. Amen.
Abresé: Përchè vojàutri l’evene arseivù ‘l nòm ch’i l'eve? Përché Nosgnor Gesù Crist a l’ha arseivù a soa nassensa pròpi ël nòm Gesù? Ant ël nòm “Gesù” a l’é stërmà quajcòsa ch’an parla ‘d soa mission, quajcòsa ch’a l’é important për mincadun ëd nojàutri uman. Vëddoma.
Përchè l’evene arseivù ‘l nòm ch’i l'eve? Vost pare e vostra mare a l’han dave ‘l nòm che pì a-j piasìa, o përchè ch’a l’era ‘l nòm ëd quaj sò parent ëd lor dont a vorìo codìne la memòria, o për na tradission ëd famija. La sernùa d’un nòm a l’é ‘d soens fàita për cas, sensa un motiv ëspecifich. Podrìa-la - la significassion d’un nòm - indiché ‘l caràter o la mission ch’a l’avrà cola përson-a ant la vita? Ëd ràir, bele s’a podrìa esse n’auspissi, un presagi. Collì a podrìa pitòst esse la funsion ëd në stranòm ch’as dà a na përson-a chërsùa, nen a na masnà. A l’era ‘l cas dl’apostol Pé, Pero. Chiel as ciamava nen parèj, ma Simon. “Pero” a l’era lë stranòm ch’a l’avìa daje Gesù për cisselo a dventé “tanme na pera”, visadì sòlid, fedel. përchè a l’era nen parèj! A podrìa ‘dcò desse, quaj vòta, che la significassion d’un nòm a rapresenta na sòrt ëd misteriosa professìa.
Tut sossì a l’é nen ël cas ëd Gesù. Ël nòm ch’a l’avìa arseivù ‘l Bambin, Gesù, a l’era l’arzultà dël comand ëspecifich che Giusèp, l’òm ëd Marìa, a l’era stàje dàit da Dio, quand che n’àngel a l’era comparije an seugn.
Ël vangel scond Maté a dis: “N’àngel ëd Nosgnor a l’é comparije ant ël seugn e a l’ha dije: “Giusep, fieul ëd David, àbie nen tëmma d’arsèive Marìa coma toa fomna an toa ca, përchè lòn ch’a l’é stàit concepì an chila, a l’é da lë Spirit Sant. Chila a butrà al mond un fieul e ti tl’has da deje ‘l nòm Gesù, përchè chiel a salvërà sò pòpol dai sò pëccà” (Maté 1:20-21).
A Gesù a j’era stàje dàit col nòm përché “...chiel a salvërà sò pòpol dai sò pëccà”. Concentroma l’atension an su costa pressiosa vrità.
A l’é vnù për salvé
Ël nòm “Gesù” a ven da la lenga ebràica e a podria rendse an piemontèis con “Salvator”. Ës nòm a corispond a col dël përsonagi biblich ëd Giosué. Giosué a l’era col ch’a l’avìa guidà ‘l pòpol d’Israel a intré e a stabilisse ant la tèra che Nosgnor a l’avìa promëttuje. Gesù o Giosué a l’era antlora ‘n nom bin ëspantià. Mach për ël fieul ëd Marìa ‘d Nasaret, contut, ës nòm a l’avrìa avù ‘n valor ùnich.
Ël mëssagi dl’àngel a riguard dël nòm “Gesù” a fortiss che la mission ëd Gesù a sarìa stàita cola ‘d “salvé”. La significassion ëd salvé a l’é: liberé da ‘n perìcol, tiré fòra da na situassion arzigosa, asardosa, anté ch’a-i é ‘l privo ‘d fesse mal o ‘d meuire; salvé da la përzon, da na condan-a. A l’é lòn ch’a fà la squadra dël pront intervent o dla cros rossa, o ‘n bagnin dal nié: salvé na përson-a an perìcol. Salvene da la përdission
La mission ëd Gesù, donca, a sarìa stàita cola ‘d salvé, ma da còsa? A lo dis ciàir ël test ch’i consideroma: Gesù a l’é vnù për salvé le creature uman-e dai sò pëccà. Lòn che la Bibia a ciama pëccà, o pecà, a sta a la rèis ëd tùit ij maj, ëd tute le dësfunsion dë sto mond, tant a livel përsonal che coletiv.
Ël pëccà a l’é lòn ch’a pregiudica, ch’a ruvin-a, ch’a vasta, ch’a compromèt, nòstra relassion con Nosgnor, ch’a l’é la sorgiss ëd nòstra vita e salute; a l’è lòn ch’an fà - nojàutri - meritèivol d’esse campà vìa, campà vìa, as podrìa disse, ant la mnisera d’univers. La Paròla ‘d Nosgnor a dis bin ciàir che ‘l pëccà a l’é lòn ch’a buta an rìsigh séri nen mach nòstra salute ‘d tute le manere, ma ‘dcò nòstra vita.
La question a l’é tant séria che fin-a l’espression “buté a risigh” a l’é ancora nen pro fòrta për fé la dëscrission dle tràgiche conseguense dël pëccà për nòstra esistensa. A l’é quajcòsa che la pì part ëd la gent as na rend pa nen bin cont e ch’a tend a sotvaluté, a sotëstimé. A l’é la condission che le Scriture Sante a dëscrivo coma ‘d perdission, ëd danassion. Ël fàit a l’é che nojàutri - parèj ch’an fà savèj l’arvelassion bìblica - i soma ‘d creature condanà sensa apel, përdùe, ch’as peudo pì nen arcuperesse, ch’a l’han pì gnun-a chance ëd riabilitassion, ëd reintegrassion, ëd salvesse.
A sarìa bin parèj, contut, s’a fussa nen che Nosgnor, për motiv ëd Soa misericòrdia, sensa che gnun a lo meritèissa, a l’ha pijà l’inissiativa d’anterven-e, diret, për buté armedi a nòstra situassion, për comodela. Pròpi sossì Nosgnor a l’ha falo quand ch’a l’ha mandà an ësto mond Sò Fieul ùnich, Gesù Crist, che soa mission a l’era e a resta cola ëd salvene dai nòstri pecà e da soe afrose conseguense.
La vrità dla situassion ëd condan-a ch’i na soma sogetà, contut, a tanti a smija nen vera e a l’arfudo. Për lòn a deuvro d’alegassion e dë scuse ‘d vària natura. An efet, l’idèja ch’a l’han dla giustissia ‘d Nosgnor e, dzurtut, l’idèja ch’a l’han ëd lòn ch’a sìa ‘l pëccà, a corespond nen a lòn che Nosgnor an dis ant la Bibia. A venta dislo ciàir, contut, ch’a l’é lòn ch’a dis Nosgnor ch’a conta, nen le idèje ch’i l’oma nojàutri. A l’é për lòn ch’i l’oma da arcuperé, da pijé an sël sério lòn che la Bibia an dis a propòsit ëd la giustissia ‘d Nosgnor e ‘d lòn ch’a l’é ‘l pëccà e chërdje. A l’é nen na question d’opinion, ma na question ëd vita e ‘d mòrt. A l’é mach quand ch’ i pijeroma an sël sério lòn ch’a dis la Paròla ‘d Nosgnor an rësguard ëd nòstra situassion ëd condan-a e ‘d perdission ch’i podroma apresié përdabon lòn che ‘l Salvator Gesù Crist a l’é e a l’ha fàit. Na ròba ch’i podoma nen pijela për n’àutra
Ël concet ëd pëccà a l’ha da andé ansema a col dla lej moral che ‘l Creator, ch’a l’é sovran, a l’ha sogetà le creature uman-e. Le Scriture a fortisso: “Chionque a fà 'n pecà a contravniss a la lej 'd Nosgnor, përchè 'l pecà a l'é lòn ch'a l'é contra la lej” (1 Gioann 3:4). Pëccà a l’é tut lòn ch’as conforma nen a la lej ëd Nosgnor, ch’a l’é na lej ëd giustissia e vita, la lej compendià ant ij Des Comandament. Nen conformesse a la Lej ëd Nosgnor a càusa inevitàbil ëd dësfunsion e ‘d mòrt, “...përchè la paga ch’a dà ‘l pecà a l’é la mòrt” (Roman 6:23). La “mòrt” ambelessì i l’oma da comprendla an tute soe acession, an tùit ij sò significà.
Nòstra società e tuta nòstra esistensa, an efet, a l’é caraterisà da ‘d dësfunsion, ëd maladìe e mòrt a tùit ij livel. Ël pëccà, pì ‘d lòn, an fà dël tut incompatibij, intoleràbij, inacetàbij për Nosgnor. Nojàutri i j’ero stàit creà për Chiel, e s’ is ëslontanoma da Chiel, nòstra vita a vniss dël tut dësùtil. Nosgnor a l’ha an òdio tuti coj ch’a fan lòn ch’a l’é mal. A diso lë Scriture: “A l’é për lòn che j’arogant a peudo nen sté an toa presensa; it l’has an òdio tùti coj ch’a fan ël mal” (Salm 5:5). A l’é për lòn che j’uman a son sogetà a Sò giust giudissi ëd condan-a, lòn che la Scritura a ciama “l’ira” o “la flin-a” ëd Nosgnor,.
Ël vers ch’i l’oma mensionà anans da la letra ai Roman, contut, an l’arvers ëd la midaja, a dis, complet: “Përchè la paga ch’a dà ‘l pecà a l’é la mòrt, ma ‘l don che Nosgnor Dé an fà an Gesù Crist, nòst Signor, a l’é la vita eterna” (Roman 6:23). Nosgnor a l’é nen mach giustissia, ma ‘dcò amor e misericòrdia e a l’é dispòst a acordé la grassia dla salvëssa për ël mojen ëd la përson-a e l’euvra ‘d Gesù Crist - përchè ch’a l’ha mandalo coma col ch’a paga ‘l pressi ëd nòst riscat e ch’an buta an pas con Chiel. Ant Soa vita, mòrt e arsurression, Gesù “a salda ij débit” dël pecator pentì ch’as fida an Chiel e - sèmper për Sò mojen - dj’òm e ‘d fomne argenerà da la mira spiritual as ancamin-o për la stra dla santificassion, cola che a sò temp a rivrà ant l’eterna comunion ëd salvëssa con Nosgnor. Gesù a dis: “Iv diso la vrità: coj ch'a dan da ment a mia Paròla e ch'a chërdo a Col ch'a l'ha mandame, a l'han vita eterna e quand ch'a-i sarà 'l Giudissi a saran nen condanà, përchè già a son passà da la mòrt a la vita” (Gioann 5:24).
Ël mëssagi dël Testament Neuv a l’é ciàir e a fà nen ëd compërmess: “La salvëssa as peul trovesse an gnun d'àutri, përché, sota 'l cel, a l'é nen dàit a j'òm d'àutri nòm ch'a peusso salvene" (At 4:12), e ‘dcò: “Aringreteve e che mincadun ëd vojàutri as fasa batesé ant ël nòm ëd Gesù Crist për l'assolussion dai vòsti pecà e i arseivrè 'l don dlë Spìrit Sant” (At 2:38).
Sò pòpol
A-i é sì ancora n’ùltim punt da consideresse. Nòst test a fortiss: “Chila a butrà al mond un fieul e ti tl’has da deje ‘l nòm Gesù, përchè chiel a salvërà sò pòpol dai sò pëccà” (Maté 1:21). As dis ëd sòlit che ‘l Crist a l’é vnù për salvé ‘l mond, ma cost vers a dis che Chiel a l’é vnù për salvé “sò pòpol”, nen tut ël mond. Lòn ch’a veul dì sossi?
Con l’espression: “Sò pòpol” as s’ha da comprende nen ël pòpol ebràich coma ch’a stà. Vera, Gesù a l’era n’ebréo e a l’é nassù an mes al pòpol ebréo coma ‘l Messìa, ël Salvator che lor a spetavo. Contut, a l’é ciàir da tut lòn ch’a l’ha mostrà, che Chiel a l’é nen mach vnù për la nassion ebràica, ma për ëd gent ëd tut ël mond, gent ëd tute le nassion. Tanti ebréo a l’han chërduje, a son andaje dapress a Gesù, e a l’han arseivùne ‘l benefissi d’esse salvà dai sò pëccà ‘d lor, ma nen mach dj’ebreo! Për “sò pòpol” a l’é da comprende, pitòst, tuti coj ch’a son fidasse a Chiel për arsèive la grassia dla salvëssa, tuti coj ch’a lo séguito coma sò Signor e Salvator, a-i n’anfà nen ëd che nassion ch’a sìo! Gesù a l’ha predicà prima a dj’ebréo për la salvëssa ëd tuti coj ch’a l’han seguitalo, ma a l’ha ‘dcò dit: “I n’hai d’àutre fèje ch’a son nen dë sto strop. A venta ëdcò che mi i-j vada a sambleje e porteje ambelessì. Lor a scotran mia vos, e a-j sarà ‘n sol strop e ‘n sol bërgé” (Gioann 10:16).
Ël pòpol che Gesù a salva dai sò pëccà ‘d lor a l’é tuta la gent - a-i n’anfà nen ëd che nassion ch’a sìa - che da l’eternità Nosgnor Dé a l’ha fidà, dàit, a Sò Fieul Gesù Crist përchè ch’arsèiva la grassia dla salvëssa për ël mojen ëd soa euvra ‘d redension. Gesù a pregava parèj: “Pare, mè desideri për coj ch’it l’has dame a l’é che andoa ch’i son mi, a sio ‘dcò lor, parèj che lor a vëddo mia glòria, cola ch’it l’has dame motobin anans la creassion dël mond” (Gioann 17:24).
Ël pòpol ëd Gesù a son ëdcò ciamà “soe feje”, coj ch’a chërdo an chiel. Gesù a l’ha dit: “Ma vojàutri i-j chërde nen, për motiv ch’i seve nen dle mie fèje. Mie fèje a scoto mia vos, e mi i-j conòsso e lor am ven-o daprèss. I-j dago la vita eterna e mai a andran a perdse. Gnun a sarà bon a gavèmje d’ant le man” (Gioann 10:26-28). Ëd ësto pòpol l’apòstol pé a dis: “...ch’a son ëstàit sernù scond la preconossensa ‘d Dé ‘l Pare, butà da part da lë Spìrit për l’ubidiensa a Gesù Crist e për l’aspersion ëd sò sangh” (1 Pé 1:2). Ël pòpol che Gesù a l’é vnùit a salvé dai sò pëccà ‘d lor a son tuti coj ch’as fido an Chiel, “ànima e còrp”.
Un nòm pressios
Lòn ch’a-i é-lo ëd stërmà, donch, ant ël nòm ëd Gesù? A-i é stërmà ‘l don ël pì pressios ch’as peussa arsèive: për sò mojen i arseivoma da Nosgnor ël përdon dij nòstri pëccà e l’arconciliassion con Chiel, visadì na vita neuva. A l’é costa-sì la rason përchè i soma ciamà (mi e vojàutri) al pentiment e a la fej an Chiel. A l’é costa-sì la rason përchè ‘l mëssagi dl’Evangel, la Bon-a Neuva, a travërsa ij sécoj për cheuje ansema tuti coj che Nosgnor a veul ch’a faso part ëd Sò pòpol, apress d’avèje ciamà a seurte da l’umanità përdùa për acordeje la grassia dl’arconciliassion con Chiel. L’Apòstol a dis: “I soma donca dj'ambassador ëd Crist, e a l'é coma se Nosgnor medésim a fèissa n'apel për nòst mojen. A l’é për lòn ch’iv suplicoma da part dël Crist: sie arconcilià con Nosgnor. Përché Nosgnor a l'ha fàit che 'l Crist, ch'a l'avìa gnun pecà, a fussa carià chiel dij nòstri pecà përché grassie a sò sacrifissi nojàutri i fusso butà ant la giusta relassion con chiel” (2 Corint 5:20-21).
Ch’a peussa esse parèj ëdcò për vojàutri ch’i më scote.
Orassion: Nosgnor! Ti’t an fase content con la festa, ch’a ven tùti j’ann, dla nassensa ‘d tò Fieul ùnich Gesù Crist. Acòrda che nojàutri, ch’i l’arseivoma con gòj coma nòst Redentor, i peuda con fiusa frema contemplelo quand che chiel a artornerà për esse nòst Giudes; ch’a viv e regna con Ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé, ora e për sèmper. Amen.
Leture bibliche për Duminica 18 ëd Dzèmber 2016 - Quarta Duminica d’Advent
Ant un temp coma ‘l nòst anté ch’as dùbita e ch’as fà dë schergne ‘d tut lòn ch’i l’oma gnun-a esperiensa e che an paress inpossibil, ël parlé dël concepiment ëd na masnà da part ëd na fomna ch’a sìa vèrgin, a l’é pitòst malfé da tratesse.Collì a l’é stàit ël cas ëd Marìa, la mare ëd, Nosgnor Gesù Crist. Për lòn a-i era na rason bin specìfica e i l’oma da considerela bin sensa ‘d pregiudissi. Le leture bibliche dë sta Duminica, quarta d’Advent an na parlo.
Orassion: Nëttia nòstra cossiensa, ò Dé tut-potent, quand che Ti an fà vìsita minca dì, përchè Tò Fieul Gesù Crist, a soa vnùa, a peuda trovene ant na ca prontà për chiel; ch'a viv e regna con Ti, ant l'unità dlë Spirit Sant, un sol Dé, ora e për sèmper. Amen.
Leture për la Tersa Duminica d’Advent, - L’11 ëd Dzèmber 2016 - L’Advent a l’é un period dël calendari cristian andoa ch’as mës-cio, ant le leture bibliche, doe realità, cola dla prima vnùa dël Crist, e la sconda vnùa dël Crist. Tut’ e doe a l’han ëd professìe ch’a na parlo, le antiche e j’istèsse promësse fàite da Gesù medésim. Tute le doe vnùe a compòrto dj’efèt an sël mond, d’efèt spirituaj e d’efèt materiaj. A-i son d’efet, ëd rilevansa, për coj che ancheuj a arsèivo Gesù coma sò Signor e Salvator, ma coj-lì a saran sèmper d’efèt parsiaj, ëd conseguense ch’as compiran pien-e mach a la sconda vnùa ‘d Gesù. A l’é për lòn che as parla dël temp d’ancheuj coma dël “già e pa nen ancora”. Vëddoma.
Duminica 11 ëd Dzèmber 2016 - Tersa Duminica d’Advent
Orassion: Nosgnor! Dësvija Tò podèj, e con gran potensa ve an tra ‘d nojàutri; e, përchè i soma tant ambarassà da nòstri pëccà, che Toa generosa grassia an giuta lesta e ch’an lìbera; për Gesù Crist, nòst Signor, che con Ti e con lë Spirit Sant sìa onor e glòria, ora e për sèmper. Amen.


text:
Purtret da Theo Candinas il 1986
- Mardi, 2.2.2016, 20:03
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 2.2.2016, 20:03, RTR
Avant 30 onns era il poet ed autur sursilvan Theo Candinas vegnì purtretà en il radio.
Quai cun dumondas persunalas sco era cun exempels ord sia litteratura. La morala dubla era in tema, lura ils dus pols dal negativ e positiv. Plinavant eran vegnids tematisads ils spierts existents e nunexistents e las autoritads d'antruras en ina societad stretga da noss vitgs e nossas vischnancas.
Vistas interessantas e provocantas da Theo Candinas ch'è vegnì enconuschent da sias uras ad ina vasta populaziun cun il cudesch cun las «Historias da Gion Barlac». El che vegniva numnà da pitschen «il Dosi dalla tatta».
Redacziun: Flavio Huonder


text:
Carvìch
Carvìch (Carvico in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de l'ólta pianüra del l'Isola chèl tòch de pianüra bergamasca tra Ada e Brèmb a 17 km de la sità e a 287 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 4 656 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 4,4 km² e 'na densità de popolasiù de 1 058 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Calösch, Püntìda, Sóta 'l Mut, Téren, Éla d'Ada.
L'è de Carvìch ol campiù de motociclìsm Robèrt Locadèl.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Carvìch l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Culâgna
Artécol in dialèt arzân
Evoluzione demografica
Culâgna (Collagna in italiân) l'é un cmûn ed 991 abitânt ed la pruvîncia ed Rèz pôst a 62 chilômeter dal cènter ed Rèz insém a la Strêda Statêla 63 dal Pâs dal Cerēto.
Al teritôri e l'ambiĵnt
L'é al cmûn pió céch, cme nòmer 'd abitânt ma mìa cme larghèsa dal teritôri, ed la pruvîncia ed Rèz; a's cata mèza via tra Rèz e La Spèsia, al teritôri l'é tót traversê da la Statêla 63 che, dôp èser andêda a drē al fióm Sècia, la và só da la Gablèina al Pâs dal Cerēto per pó andêr zò vêrs la Lunigiâna. Al teritôri dal cmûn ed Culâgna l'é més in 'na lêrgha e stupènda vâl ch' la cumbîna cun l'êlt bacîn dal Sècia e l'é prutèt da un sistēma ed muntâgni in grôsa pêrta quacê da un fisóm d'êlber. A i pē dal Caṣarōla, e al cèinter ed la vâl, a nâs al fióm Sècia, al só âchev, cun la zûnta dal jâchev ed dimòndi turèint, àn scavê ind i sècol la bèla vésta di Schiôch Al teritôri ed Culâgna l'è dimòndio despêra e turmintê, la só altèsa la và da i 750 mêter 'd Acvabòuna a i quêşi 2.000 mēter dal Caṣarōla e 'd la Nûda. Al j abundânti anvêdi ed l'invêren, che in soquânt fiânch dimòndi in êlt, la nèiva la gh'armâgn fîn a la têrda premavèira, a fân 'na sôrta ed céch giasêr alpèin, sté anvêdi a fân la só pêrta ind l'alvêr al livèl dal fêldi dal teritôri dóve a gh'é dimòndi surzèi d'âchev frèschi. Al teritôri al gh'à di aspèt divêrs: dimòndi zôni pió pêra, dóve incòra incō a vîn lavurê la tèra, a fêrmen al calêdi vêrs al fióm Sècia. La modêrna stasiòun de spòrt invernêl ed Cerēto Lêgh l'é a i pē ed La Nûda cun soquânt laghèt ed qualitê alpèini: tra quisché d' arcurdêr al Lêgh da Cerēto e al Lêgh Prânda, circundê da un sfònd d'êter tèimp. J êlber e al piânti în ed qualitê divêrsi a secònd in dóve in mési e a che altèsa. A's gh'à 'na fâsa tra i 650-850 mēter ch'l' é pusès dal castâgn che ind i tèimp indrē l'é stê impurtânt per la cunuméia ed la gînta dal pôst. 'Na fâsa ed mèza altèsa fra j 800 e i 1.700 mēter a gh'é la fâza da taj ch' la fà un straordinâri mantèl fés ch' an s'égh pōl mìa andêr dèinter. Sta zôna l'é da sèimper al règn naturêl ed la fâza, pôchi vôlti insèm a dal j êtri piânti. I pîn preṣèint în al rişultê dal piantagiòun fâti da l' òm in èpochi divêrsi. In mèza a la fésa fâza a l'altèsa ed 1.000 mēter a gh'é di prê naturêl ch' a se ṣlêrghen insém a ògni fiânch da i 1.700 a i 2.000 mēter dal sèmi pió êlti. La fésa e diferèinta êrba la dà urègin a pastûri dimòndi serchêdi e quistiunêdi ind i tèimp indrē. Al sòt bôsch ed Culâgna l'é dimòndi réch ed prudòt cun la bundânsa ed fónz 'd ògni gèner, frâvli, môri, lampòun, e ind al zôni pió êlti destèiṣi ed mertél.
Stòria
An sà mìa ed precîṣ l'època dóve la préma gînta la s'é fermêda ind la vâl dal Sècia. L' èsregh dal strêdi salghêdi dirèti in Tuscâna, di rèst ed brónz e soquânti munèidi rumâni e di rèst catê al Pâs ed l'Uspedlâs, a fân pinsêr a la preṣèinsa ed l'òm in cól peréiod, mó ed sicûr la zôna la cumincê a impîres ind l'Êlt Medioēv. Soquânti ruvîni a gh'în incòra al Pâs dal Sèint Crôṣ e a l'Uspedlâs che per sècol l'é stê druvê da i pelegrèin a pē o a cavâl. Al pâs l'é numinê int al diplôma ed Carlo Magno dal 781 ch'al sgnêva i cunfîn ed la diôceṣa arzâna. In sègvit aṣvèin al pâs l'é stê tirê só un uspdêl per pelgrèin, incō in ruvîna. D' j êtri rèst a's câten ind la pêrt tra mezanôt e sîra dal cmûn, inséma la spònda dréta dal Sècia a Nasseta, un antîgh bōregh cun un cunvèint dedichê a S. Maria, ch' l' é stê ed môda per dimòndi a l'inési dal II milèni e ch'lé stê butê zò atâch al 1500 da i Dalli, cûnt ed Buṣâna, per un matrimòni andê a mêl. Per dimòndi sècol Culâgna l'é stêda sòta a i Vallisneri che a gh' l' àn cavêda a mantgnîr al lōr pusès dal XI sècol al XVIII sècol quând în stê mandê via dal trópi ed Napoleòun, sibèin la cunténva vicènda tra i cmûn ed Pèrma e Rèz ch' a 's quistiunêven al teritôri. J Estèins ed Mòdna àn dê l'invistidûra ânch a dal j êtri faméj fra còsti a's ricôrden i Brusantini cun Paolo pêder e al fiōl Alessandro, a 's trâta ed ch' l' Alessandro Brusantini spacòun che al Tassoni al prîva mìa vèder e dòunca més in redécol ind al só românṣ “La secchia rapita” ind i pâgn ed l'imbalsê dal conte di Culagna. Dôp la dichiarasiòun dal Règn d'Itâlia, int al 1860, al teritôri ed Culâgna l'é purtê a la grandèsa dal dé d'incō e prém séndech l'é stê numinê Clemente Pensieri. Lòng a la Statela a gh'în i pilastrèin ed mêlmer tirê só a memôria di Partigiân môrt al tèimp ed la Guèra ed Liberasiòun ind i tânt scûnter cun al trópi tedèschi e fasésti che cunsidrêven cla strêda 'n' impurtânta via ed colegamèint.
I cèinter abitê
Culâgna
Al cèinter pió impurtânt l'é mucê insém a un muntarôt rotònd, cun la séma dal Vintâs ch' la ghe stà d'ed sōvra, mèinter a i só pē a pâsa al Sècia. Al gh'à urègin antîghi, al vîn numinê per la préma vôlta int al 1153, l'é stê fèdev di Vallisnêri e pó di Vigarani-Toschi. L'abitê l'è traversê da la Strêda Statêla 63 dal Pâs dal Cerēto ch' l' al divéd in dō pêrti a 'd altèsi divêrsi, la pêrta pió nōva l'é a mûnt ed la strêda. La vècia strêda, ciameda “via della Fonte”, la và ed fiânch ed vèc fabrichêt, in pêrta arnuvê, dóve insém al facêdi a 's pōlen vèder, a pcòun, scultûri cun dal dâti dal sincsèint, stèmi in sâs ed côch, purtêl e fnèstri sculpîdi ed fîn. Int al cèinter dal paèiṣ a gh'é un gróp ed cà ciamê Corte Pallai, tire só int al 1500 da i Caneri scapê da la Tuscâna dôp che l'atentê a Lorenzo de Medici l'é andê bûgh, a se gh'endêva dèinter da quâter purtòun grôs. Ind j ûltem ân a 'sè pruvidû al recóper ed quâṣi tót i fabrichêt. La cēṣa parochiêla in manēra neo-medievêl, tirêda só in pôst ed còla antîga l'é numinêda in dimòndi documèint stôrich l'é l'elemèint ch' al spéca int al paeṣâg architetônich ed Culâgna. Insém a la [SS63
Albinèa · Bagnōl in Piân · Baîṣ · Bibiân · Bresèl · Burèt · Buṣâna · Cadelbôsch ed Sōver · Campagnōla · Campéṣen · Canòsa · Carpnèida · Caşalgrând · Caṣîna · Castelnōv di Mûnt · Castelnōv ed Sòt · Castlarân · Culâgna · Curèz · Fâbrich · Gatâtich · Gualtēr · Guastâla · Ligûnchi · Lusêra · Muntèc · Nuvalêra · Puvî · Quâter Castē · Queriêgh · Ramṣèit · Ré Salṣêr · Rèz · Rezōl · Rôl · Rubēra · Sân Martèin · Sânt'Ilâri · Sân Pôl · Scandiân · Toân · Véla Mnôs · Vèt · Viân · Vsân


text:
F.C. Inter
L'Internazional (o semplicement, Inter, scorciada) l'è ona squadra del ballon de Milan. L'è nassuda in del 1908, e la gh'ha la divisa nera e azzurra, e el sò simbol l'è el bisson. L'hann ciamada Ambrosiana in di temp del fascismo. In del sò palmares g'ann 18 scudett, 3 Copp di Campion, 2 Copp Intercontinentaj, 1 Copa del Mond par Club, 7 Copp Italia, 5 Supercopp de Lega; l'Inter l'è l'unica formazion italiana che l'ha semper giugaa in serie A.
El sò stadi l'è 'l Meazza che gh'ha 82.995 pòst a sedè. El sò prim scudett l'ha vingiuu in del campionaa del 1909-1910 e l'ultim, che l'è 'l 18esim, in del 2010.
Cuntegnüü
La triplèta del 2009 - 2010[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol 2009 - 2010 l'è stai l'an di récord per L'Inter che l'è riàda a fà la triplèta, cioè èns ol Campiunàt, la Copa Italia e la Còpa di Campiù, töt in del istès an.
Còpa Itàlia 2009 - 2010[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol 5 de Mas del 2010 - A Roma l'Inter là èns la finàl de la Còpa Itàlia cóntra la Roma per 1 a 0, gol in del prim tép del Diego Milito. La Roma la fenés i 10, dezà che 'l Francesco Totti l' ciàpa 'l cartelì rós per ìga dacc ü gran pesadù al Mario Balotèl.
Campiunàt 2009 - 2010[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol 16 de Mas l'Inter la èns l'öltima partìda del Campiunàt 2009 - 2010 a Siéna per ü a zéro cóntra 'l Siéna, gol del Diego Milito, e la èns ol campiunàt italià con 82 póncc, segónda la Roma con 80. L'è l' sò campiunàt nömer 18.
Còpa di Campiù 2009 - 2010[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol 22 de Mas l'Inter la èns al Bernabeu de Madrid la Còpa di Campiù cóntra 'l Bayern Munchen, con dò gòal del Diego Milito. L'è la tèrsa Còpa di Campiù de la sò stòria.
2010 - 2011[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dòpo che 'l Josè Murinho l'è 'ndàcc al Real Madrid, l'Inter l'à ciamàt al sò pòst ol Rafa Benitez e 'n de l'éstàt l'à endìt ol Mario Balotelli al Manchester City.
Süper Còpa Italiana[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol 21 de Aóst l'à enzìt, a San Siro, la Süper Còpa Italiana còntra la A.S. Roma per 3 a 1.
Süper Còpa Eüropéa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol 27 de Aóst l'à perdìt, cóntra l'Atletico Madrid, la Süper Còpa Eüropéa per 2 a 0.


text:
Albenga
Albenga (en lìgure: Arbenga) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Savona.
El g'ha 'na popolasiù de 24 211 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 36,5 km² e 'na densità de popolasiù de 663 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Alassio, Arnasco, Ceriale, Cisano sul Neva, Ortovero, Villanova d'Albenga.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Albenga l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
KAYNAK HÜSEYİN ASLAN YORUM MUSA EROĞLU DİZİ KEREM SEYİR ÇIKICI DURAK SESİ LAdügah ARIZA SESİ Sİb2 segah NOTA YAZIM AYDIN ÇAĞLAR ÇAĞLAR MÜZİK KURSU TEL 419 69 55-60 KIZILAY BÖYLE SÖYLE usul nim sofyan 85 metronom q œ œ #œ œ 1ˆ1 ‰ & 4 çağlar müzik kursu tel 419 69 55-60 kızılay &œ œ œ œ œ 5 saz 13 & saz œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ saz saz saz gök yü zün &œ œœ œ œ 25 œ u çan œ œ œ kuş lar sel &œ saz &‰ 33 &‰ 37 1 ol gö saz züm œ œ œ œ œ œ œ œ œ yar be nim naz lı ya re saz gö œ de œ yaş lar yar œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ nül ke böy le ma nım söy 2 zülüfleri ger diyemem gökyüzünde uçan kuşlar nazlı yare selam söyle ağ göğsüne ser diyemem sel oldu gözümde yaşlar başkasına yar diyemem nazlı yare böyle söyle nazlı yare böyle söyle çağlar müzik kursu tel 419 69 55-60 kızılay œ œ œ œ œ saz œ ‰ #œ œ ≈ œ ≈ œ œ œ œ œ œ œ œ œ re se lam söy le ‰ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ. œ ‰ #œ œ ≈ œ ≈ œ œ .. .. du œ saz naz lı ya çağlar müzik kursu tel 419 69 55-60 kızılay 29 saz ‰ œ œ œ œœ œ œ œ œ œ œ saz de œ œ œ œ œ œœœ œ saz &œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ. œ #œ œ . & . saz œ œ œ œ œ œ çağlar müzik kursu tel 419 69 55-60 saz saz saz 17 21 œ œ œ œ œ œ #œ œ œ œ # œ ‰ œ ≈œ≈œœ saz œ œœœœœ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œœœ œ saz & œ 9 œ œœœœœ œ le œ #œ œ naz lı ya re be nim di böy œ nim ‰ œ œ œ œ saz söy le ma nım œ œ œ œ œ i œ œ œ œ œ şım œ da du ma nım % # œ ‰ œ ≈ œ ≈ œ œ .. tü ter ba œ le 3 derdim var derman içinde kaldım bir zindan içinde hüseyinim güman içinde nazlı yare böyle söyle Fine nakarat yar benim dinim imanım yar benim gönül kemanım tüter başımda dumanım nazlı yare böyle söyle
1/--pages