text:
Polygala chamaebuxus
La Polygala chamaebuxus L. (en Bresà: martilìna[2]) l'è 'na piànta de la famìa botànica de le Polygalaceae.
Cuntegnüü
Sistemàtica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sistéma de clasificasiù de Cronquist el mèt la famìa de le Polygalaceae endèl ùrden de le Polygalales, 'nvéce el sistéma modèrno de clasificasiù APG el la mèt endèl ùrden de le Fabales.
Endèl zèner Polygala gh'è dét en gran nömer de spéci. Sèrte autùr i na mèt dét enfìna a 500, e l'includarès piànte col portamènt de àlber, boscài gràncc e pesègn, e piànte erbàcee.
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La fùrma biològica de la piànta l'è camèfita fruticùza (Ch suffr/NP): cioè piànte col gamp lignùs apéna a la bàze e de sòlet de dimensiù piötòst pesène. “NP” (nano faneròfite) la ìndica 'n tìpo particolàr de piànte lignùze coi böcc perennàncc colocàcc 'ntra póch ghèi e 'nfìna a 'n méter de tèra.
Gamp[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Del gamp part divèrsi ram lignificàcc prostràcc e ascendèncc che pöl rià 'nfìna a 30 - 40 cm.
Fòie[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Le fòie i è sèmpervérde, glàbre, alternàde, vizìne l'öna a l'ótra de fùrma ovàda strèta, bislónghe o lanceolàde. En piö i è subsesili, coriàcee, col òrlo 'ntréch. Srotondàde 'n pónta o endèn quach variàncc apéna apéna mucronàde, sènsa stìpole a la bàze del gambì. El culùr l'è vért bèl brilànte. Dimensiù: longhèsa 15 – 30 mm; larghèsa 5 – 10 mm.
Enfiurescènsa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I fiùr i pöl véser sùi o 'nperàcc e i vé sö a la sèa de le fòie superiùre endèna gratilìna cürta terminàla.
Fiùr[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I fiùr i è zigomòrf, ermafrudìcc, pentàmer, gamosépali, pentacìcli (cioè con 5 vertezèi), col gambì cürt (5 mm).
- Càles: el càles l'è furmàt de 5 pétali. De chèsti, 3 i è picinì e estèrni, giü de chèsti 'l g'ha 'n sperù; i óter 2 i è intèrni e i fùrma de le àle piegàde 'n sö, bislóghe, a le ólte vizìne 'ntra de lùre, e sèmper patènte (chèsti i è dei órghegn vesilìfer compàgn che 'ndèle coròle de le Papilionaceae). I sépali i è lónch 3 – 5 mm; le àle le pöl rià a 11 – 13 mm.
- Coròla: la coròla l'è tübulùza condèn lèmbo furmàt de 3 lòbi (tré pétali aburtìcc). El lòbo 'nferiùr (el se ciàma caréna) l'è 'ncaàt, entréch o apéna apéna lobàt; i du lòbi superiùr i è ovài e cunivèncc sö la caréna. I è de sòlet cuncrisìcc a la bàze te tübo curulì e lìber endèla part superiùra. Dimensiù del cilìnder curulì: 10 – 15 mm.
L'aspèt piö cümü del fiùr l'è chèl co le àle biànche e caréna zàlda (o aràncio) e 'l tübo biànch; ma se pöl troà de le variàncc co le àle róse o ròza e la caréna rósa sfömàda de zalt.
Fröcc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El fröt l'è 'na càpsula obovàda (a fùrma de cör) e schisàda en bànda coi òrli alàcc. Dimensiù 8 x 7 mm.
Difuziù e habitat[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è 'na spéce endémica de le zòne de mut de l'Euròpa centràla e meridiunàla ( Orof. S-Europ.). Se la tróa sö le Alpi, sö i Apenìni ma apò a söi Carpàsi e 'ndèi Balcàni (zòne nòrd-occidentài).
'N Itàlia se la tróa sö le còste ruciùze, endèi pòscc erbùs e sèch, endèi sotabósch de cunìfere (piö facilmènt endèle parcc terminài del bósch), endèi riù söcc e 'ndèi boscài ensèma ai rododèndri e al pì mùgo. La preferés i teré calcàrei.
Se la tróa dei 300 ai 2400 méter söl leèl del mar.


c: text/html

text:
Alice Cooper
Alice Cooper 'l è un cantànt hard rock americàṅ, nâ a Detroit al 4 ad Favràr dal 1948. Al sò nóm vèr 'l è Vincent Damon Furnier e al gh'à di urìgini ingléśi, scuséśi e francéśi. 'L à anc fat 'l atór in soquànt film.
I sò cuncèrt i èṅ spaventóś ma anc dimóndi spetaculàr cun dal ghigliutìni, infarméri, patìbui, scrani a rudèli, palunsèṅ, camiśi ad fòrsa, bastòṅ, bàmbuli impalàdi e un pitòṅ viṿ tgnû in dal còl. Alice Cooper 'l famóś p'r uśàr al "corpse paint", un truc faciàl ch'al dèsta scarésa.
I sò tèst i tràtan da spés di argumènt ispirâ a i rumanś "horror" ma anc di téma più alt quai la libertà 'd espresiòṅ, la religiòṅ, i rapòrt cun al fémni e i prubléma ligâ a la società americàna.
'L è incóra in sla ribàlta e al gh'à na caréra ad più ad quarant'an. La sò mùśica e la sò preśénsa in sal palc i aṅ ispirâ di àtar artista "shock rock" gnû dòp ad lò, quài Rob Zombie, W.A.S.P., Twisted Sister e Mötley Crüe.
Biugrafìa
Gl'Inisi
Vincent Furnier al nas a Detroit in Mìchigan da Ether Moroni Furnier e l’Ella Mae McCart. Sò nunòṅ, Thurman Sylvester Furnier, 'l éra 'n apòstul dla Céśa 'd Gesù Crist, e anc sò pàdar al in fava part. Dòp soquànt an, Vincent e la sò famija i spatìnan e i sa stablìsan a Phoenix in Ariśòna.
Durànt la sò giuinésa, Vincent al stùddia a la Cortez High School, in dal nòrd ad Phoenix. In dal 1965 Vincent al cuncór, insém al grup pudìstic dla scóla ciamâ in cal mumènt "The Earwigs", ad un spetàcul muśicàl par talènt ad cal bandi lè. Anc s'in alóra i n saìvan minga sunàr gnanc un strumènt, i séran vistî cuma i Beatles mimànd al canti ad lì lór durànt l'eśibisiòṅ. Al prèmi vins al i sprunò a imparàr par bèṅ a sunàr. Dal cant sùo, Vincent al taca a cantàr e a sunàr l'armònica.
I sò cumpagn i éran: Glen Buxton e John Tatum a la chitàra, Dennis Dunaway al bas e John Speer a la baterìa. Musicalmènt al grup al tulìva ispirasiòṅ da artista quai Beatles, Rolling Stones, Janis Joplin, The Who, The Kinks, Pink Floyd, e Yardbirds.
A metà di an Ssanta al dvénta al cantànt di Spiders, pò di Nazz ma a la fiṅ al grup al cambia nóm in Alice Cooper, tulénd-al da quél ad na strìa bruśàda viva a Salem in dal darsèteśum sècul. Difàti in prinsìpi Alice Cooper 'l éra un grup ad sinc parsòni: lò cuma cantànt (cun al nóm ad Vincent Furnier), Michael Bruce e Glen Buxton a la chitàra, Dennis Dunaway al bas e Neal Smith a la baterìa.
In dal 1969, cun 'l apòǵ ad Frank Zappa, Alice Cooper al fa al sò debùt su disc cun 'l àlbum Pretties for You (Al più blini par vò) ch'al gh'à di infuénsi blues e folk e al trata di argumènt scabróś cuma la mòrt. Al sìngul 'l è Reflected.
I an Stanta
Dòp al secónd àlbum Easy Action (Asiòṅ fàcila, 1970), la band la sa stablìs a Detroit, la firma un cuntràt cun la Warner Bros e la taca a lauràr cun al prudutór Bob Ezrin. Insém a lò, i faṅ Love It to Death (Am-al fiṅ a la mort, 1971), ch'al dvénta disc 'd òr cun al sìngul I'm Eighteen.
Al tour dal 1971, ch'al precéd 'l àlbum Killer (Sasèṅ), al fa dascórar dal grup par via ad 'n aparâ sènic dimóndi teatràl ch'al fa gnir in a mènt al "grand guignol" e 'l è naturàl che i crìtic e i bigòt i sa scaténa sèg ma, faghénd acsè, i n faṅ àtar che crésar-gh la pupularità.
Al 1972 'l è 'l an dal sucès definitìṿ cun al disc School's Out (La scóla l'è finìda), sustgnû par la canta umónima, un inn liberatòri di studént durànt 'l ùltim dè ad lesiòṅ. Al clasìfichi i rispóndan bèṅ anc p'r al lavór sucesìv, Billion Dollar Babies (Ragasóli da un migliàrd ad dòlar, 1973) ch'al gh'à dèntar n'àtra canta-manifèst No More Mr. Nice Guy e di àtar braṅ clàsic cuma la title-track, Elected e I Love The Dead, quésta chè druàda durànt i cuncèrt mèntar i tàjan la tésta a Alice Cooper.
La furmasiòṅ la n gh'à abû gnanc un cambiamènt in fiṅ dal 1973, an dla publicasiòṅ ad Muscle of Love (Mùscul dl'amór) cal séggna na diviśiòṅ in d'l urgànic par di mutìṿ minga ciàr. Al cap dal grup al cambia acsè legalmènt al sò nóm in "Alice Cooper" decidénd ad dvintàr un cantànt sulìsta.
P'r al sò prim àlbum da par lò, Furnier al gh'à 'l apòǵ ad Lou Reed e di du chitarìsta Dick Wagner e Steve Hunter ch'i cuntribuìsan a réndar al sòṅ più rùvid e scur, dand-ag 'n àtar cuć vèrs 'l hard rock. 'L è acsè ch'al nas Welcome to My Nightmare (Benvgnû in dal mè ìncub, 1975). Al lavór al cuntèṅ dal canti sìmbui dal sò discugrafìa cuma la title-track, The Black Widow, Steven, Cold ethyl o al lènt Only Women Bleed, cantada in sèguit anc par Lita Ford. Da cal mumènt chè e in fiṅ adès Alice Cooper, dvintâ un sulìsta dabòṅ, al turà di turnista vòlta par vòlta.
Dòp 'n àtar disc ad sucès, Alice Cooper goes to Hell (Alice Cooper al và a 'l Infèraṅ, 1976), al taca ad avér di prubléma dimóndi grav cun 'l àlcul e 'l è custrét a dastusicàr-as. In séguit a cl'esperiénsa chè acsè bruta, al registra al disc From the Inside (Da dèntar, 1978) insém a Bernie Taupin, parulér stòric 'd Elton John. In dal mèś a gh'è anc 'l àlbum Lace and Whiskey (Pis e Whiskey) dal 1977.
I an Utànta
I an Utànta i pòrtan sèg di cambiamènt ad mòdi e stìi muśicai e anc Alice Cooper a gh va drē evulvénd la sò muśica, cumpunend in d'l órdan Flush the Fashion (Vudàr la mòda, 1980), Special Forces (Fòrsi speciàli, 1981), Zipper Catches Skin (Serniéra ciàpa pèl, 1982) e DaDa (1983). A s trata ad disc istriònic cun di sòṅ ispirâ a la New Wave ch'i s dastàcan un pòc dal sò repertòri.
In chi an lè Alice Cooper al s buta anc in dal cìnema faghénd 'l atōr in film quài Leviatan, Monster Dog e Il signore del male (Al Sgnór dal mâl), quést chè dirèt dal mìstar dla scarésa John Carpenter.
A partìr da 'l àlbum Constrictor dal 1986, Alice Cooper al tórna a un sòṅ più dur ad prima cun al braṅ He's back (the man behind the mask) ch'al fa part dla culòna sunóra dal film Venerdì 17 parte IV: Jason vive. In cupertìna a s véd Furnier ch'al gh'à un sarpènt intór'n a 'l còl.
Al 1987 'l è 'l an ad Raise Your Fist and Yell (Tirâ sù i vòstar pugn e sigâ) cun al sìngul Freedom ch'al tira in avànti al vénditi a di livèi discrét. Al disc 'l è un concept album da i tòṅ sanguinàri e rabî ch'al fa turnàr in dla mènt al vicéndi 'd un sasèṅ seriàł ch'al gira p'r al stradi ad nòt aburdànd dal rój e masànd-li cun un curtèl.
Alice Cooper al tórna preputentemènt a la ribàlta cun 'l àlbum Trash (Rusc) dal 1989, prudót par Desmond Child famóś p'r avér laurâ i an prima cun Bon Jovi e Kiss. Al disc al véd la preśénsa an nóm rinumâ quai Aerosmith (Steven Tyler al fa i còr in dal braṅ Only my heart talkin' ), Jon Bon Jovi e Richie Sambora (autór, insém a Cooper, dla canta Hell is living without you), Steve Lukather e dimóndi àtar. Al prim sìngul Poison 'l è un sucès clamuróś ma anc chi àtar (Bed of nails e House of fire) i n schèrsan minga. Al vìddeo prumusiunàl ad Poison 'l à muciâ sù un bel pòc ad pulèmichi parchè a s véd na mudèla ch'la s prila indrē piaṅ piâṅ e la fa védar ch'l'è sensa regipèt mèntar in quél ad Bed of nails a gh 'n è una ch'la sòna al cuntrabàs tant fòrt avanti e indrē ch'a par ch'la gh'appia al diav'l adòs.
I an Nuvànta
In di an Nuvànta Alice Cooper al fa gnir fóra sól du disc anc par via di sò prubléma cun 'l àlcol.
Al prim 'l è Hey stoopid (Hey stùpid) dal 1991: anc chè al culaburasiòṅ in màncan minga: Ozzy Osbourne (còr in dla title-track e prim sìngul), Steve Vai, Joe Satriani, Nikki Sixx e Mick Mars di Mötley Crüe, Stef Burns e Slash di Guns N' Roses (al cantànt ad Detroit al rénd indrē al favór faghénd un duét cun Axl Rose in dla canta The garden dal disc Use Your Illusion I). In Hey stoopid a s cata pur al braṅ Feed my Frankenstein sunâ dimóndi vòlti in di sò cuncèrt par via dal spunt teatràl ch'al gh'à.
In dal 1994 al tórna in di negòsi cun un prugèt ambisióś: The Last Temptation (L'ultma tentasiòṅ) ch'al dascór dal sò cuncèt ad religiòṅ e di vilimènt dla vita mudèrna. In dal disc a canta anc Chris Cornell di Soundgarden (in dal braṅ Stolen prayer), e di pès i èṅ scrit insém a Tommy Shaw (Styx, Damn Yankees) e Jack Blades (Night Ranger, Damn Yankees). La prima edisiòṅ d'l àlbum l'è cumpagnàda anc da 'n fumét speciàl cun dal figùri ispiràdi al disc. Lost in America e It's me i èṅ i àtar sìngui.
In dal 1997 a vèṅ publicâ al disc dal viṿ A Fistful of Alice (Un pugn 'd Alice) ch'al preśénta di "special guests" quai Slash, Sammy Hagar e Rob Zombie.
I an Dumìla
Al prim àlbum di an Dumìla 'l è Brutal planet (2000), al disc più dur ch'l appia mai fat fiṅ lè e dimóndi vàlid. Al tìtul (Pianéda viulént) al sintetìśa par bèṅ quél ch'a s pól catàr-ag dèntar, na descrisiòṅ parféta dal viulénsi e dal cativèri ad cal mónd chè. Tant par far 'n eśémpi, Take It Like A Woman al dascór dal viulénsi ch'i culpìsan in dal cà i sugèt più indiféś cum al dóni e i putèṅ mèntar Blow Me A Kiss e Wicked Young Man i èṅ ispirâ al masèl dla Columbine High School, in dua du studènt i aṅ masâ soquànt di sò cumpàgn. Al braṅ Gimme 'l è al sìngul e Cold Machines al fa part dla culóna sunóra dal film Return of the Living Dead: Necropolis.
'L an dòp 'l è al tùran ad Dragontown (La sità dal drâg) un disc ch'al n s distàca minga tant dal precedènt ma stavólta a n gh'è minga di sìngui.
In dal 2003 a vèṅ fóra The Eyes of Alice Cooper (I òć 'd Alice Cooper) e Furnier al mòla al sòṅ industrial metal di du àlbum precedènt par turnàr a 'l hard rock ad The last temptation. In dal muć i spìcan Between high school & old school, Love should never feel like this e Novocaine. A gh è quàtar versiòn dla cupertìna ad c'l àlbum chè, quél ch'a càmbia 'l è al culór di òć: rós, blu, vérd e vióla.
Dirty diamonds (Diamànt malnét) a cata la luś in dl'istâ dal 2005. A s trata 'd 'n àlbum rabî al punt giùst, cun di bèi pès dur cuma la title-track o al braṅ ch'al vèra al disc, Woman Of Mass Destruction ma anc cun soquànt ad quéi lènt (Sunset Babies). A gh'è anc un pès rapcore Stand, in culaburasiòṅ cun al rapper Xzibit.
In dal Luj dal 2008 'l è stâ publicâ Along Came a Spider (In dla mòrsa dal ragn), 'n àlbum a téma in du a s cònta la vita 'd un sasèṅ seriàł, un brut sugèt ciamâ Spider. Al disc al véd la preśénsa anc dal baterista di Kiss Eric Singer, dal chirarìsta Slash di Guns N' Roses (in dal braṅ Vengeance is mine) e 'd Ozzy Osbourne ch'al sòna l'armònica in Wake the dead.
In dal 2011 al vèṅ mis in dla Hall of fame, un prèmi in unór di più grand dla mùśica, insém a Neil Diamond e Tom Waits.[1]
Al 13 ad Setémbar dal 2011 Alice Cooper al fà catàr in di negòsi Welcome 2 My Nightmare, sèguit dal disc Welcome to My Nightmare dal 1975.
Discugrafìa
- 1969 Pretties For You
- 1970 Easy Action
- 1971 Love It to Death
- 1971 Killer
- 1972 School's Out
- 1973 Billion Dollar Babies
- 1973 Muscle of Love
- 1974 Greatest Hits - Racòlta
- 1975 Welcome to My Nightmare
- 1976 Alice Cooper Goes to Hell
- 1977 Lace And Whiskey
- 1977 The Alice Cooper Show - dal Viṿ
- 1978 From the Inside
- 1980 Flush the Fashion
- 1981 Special Forces
- 1982 Zipper Catches Skin
- 1983 Da Da
- 1986 Constrictor
- 1987 Raise Your Fist And Yell
- 1989 The Beast of Alice Cooper - Racòlta
- 1989 Trash
- 1991 Hey Stoopid
- 1994 The Last Temptation
- 1995 Classicks - Racòlta
- 1996 Live at Cabo Wabo - dal Viṿ
- 1997 Fistful of Alice - dal Viṿ
- 1997 A Nice Nightmare - Racòlta
- 1999 The Life & Crimes of Alice Cooper - Racòlta
- 1999 The Definitive Alice Cooper - Racòlta
- 2000 Brutal Planet
- 2001 Dragontown
- 2003 The Eyes of Alice Cooper
- 2003 Hell is - Racòlta
- 2005 Dirty Diamonds
- 2007 The Best of Alice Cooper - Racòlta
- 2008 Along Came A Spider
- 2011 Welcome 2 My Nightmare
Filmugrafìa
- 1978 Sextette
- 1978 Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band
- 1984 Monster Dog
- 1987 Il signore del male
- 1988 The Decline of Western Civilization part II: The Metal Years Ducumentàri
- 1991 Nightmare 6, La fine
- 1999 Freakshow
- 2001 Horror in the attic
- 2009 Suck
- 2011 Horrorween
- 2012 Dark Shadows
Culegamènt estéran
- (EN) Al sò sit ufisiàł
- (EN) Al vìddeo ad Poison in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Freedom in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Feed My Frankenstein in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Lost in America in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Bed of nails in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Vengeance is mine in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd Hey stoopid in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Love's a loaded gun in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo dal viṿ ad Brutal planet in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo dal viṿ ad I love the dead in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo dal viṿ a Milàṅ ad Poison in sal Youtube
Nòti
- ↑ Tom Waits entra nella Hall of Fame Corriere.it, 16 ad Dicémbar dal 2010

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Levadóra
La levadóra (in itagliàn levatrice, ch'la léva, ch'la tóś sù 'l putèin), l'è cla figùra 'd dòna 'spèrta in dal fer nàs'r i ragasō, che in soquànt tèimp ed na volta, la vgnìva ciamèda in del cà da cal dòni per jutèr-i a parturìr (a gh'era però anca dal noni ch'i n'la vliven mìa perchè l'era na furastéra e alóra i tulìven piò vluntéra soquànti cumèri ed cà).
La storia dal mistēr
Sól ind un tèimp mìa dimòndi luntàṅ, in di prìm dal Setsèint cun 'l Iluminìś'm, a s imparèva che 'l man pulìdi i éren méi per fer nas'r i ragasō, e 'l prìmi scōli per levadóri i furmèven cla figùra chè, anca in dl' Itâglia.
Vgnènd fóra dal scóli, el levadóri i vgnaràn sèimper piò visti méj da chi a duvìva aver fiō, piotòst che ciamèr el cumèri 'd cà, ch' i armagnìven cun meno sìnsia ed lalōr e in dal chêś, i psìven vgnìr bòuni sól per jutèr in di abòrt, ch'l' era sèimper na pràtica ch'a n'se psìva mìa.
Na volta mandèda a ciamèr, o anch andèda a tōr, la levadóra la rivèva cun la só borsa cun dèinter soquànt śavàj dal mistér; chilē pò la vlìva i linsō pulî, la vlìva bùjer i só fer, e alòra la s mitìva cun la mama a jutèr-la a cucèr fóra al putèin. Apèina nê, a 'l putèin a gh' éra da fèr-egh sù 'l umbrìghel, tajénd vìa al curdòun incòri lighê a la mama. A 'l putèin a biśgnìva anca tór-egh vìa la michéla dal naśèin, ch'al gh'la cavìs ed respirèr, pò cun dū scupasèti in dal culèin, a se vlìva fer-el piànśer perchè al s rabìs e 'l s tulìs sù.
Vóś lighèdi
Colegamèint estèren
- (IT) D'in dû a deśvìn al só nòm in sìm'a etimo.it
- (IT) La vóś in sìm'a la Treccani


text:
Biögg
Biögg (Bioggio) a l'è un cumün svizzer del distret de Lügan. in del Canton Tesin. Al gh'ha 2 560 abitant (dato del 31 Dicember 2013[1]) e una süperfiss de 5.48 km², e al se tröva a una altitüden de 314 meter sura al livel del mar.
El cumün de Biögg a l'è tacaa ai cumün de Agn, Alto Malcantone, Arann, Canvee, Lügan, Mann, Müscian, Vernaa e Vescia.
El cumün cume che l'è adess l'è nassüü de l'agregaziun del cumün vegg de Biögg cun quei de Busch e Cim ufizial dal 4 de abril del 2004 e pö cun Isee, ufizial dal 20 de abril del 2008.
Evolüziun demugrafega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statistik Schweiz – STAT-TAB: Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter


text:
Vitori Emanuell II de Savoja
El Vitori Emanuell II de Savoja (Turin, 1820 - Roma, 1878) l'è staa re de Sardegna del 1849 al 1861 e despoeu l'è devegnuu el primm re d'Italia, fina a la soa mort.
Fioeu del Carl'Albert, l'è rivaa in sul trono despoeu de la desconfitta de Novara: l'ha mantegnuu el Statutt Albertin e l'ha desfaa el Parlament che 'l se refudava de firmà la pas con l'Austria. Cont el Proclama de Moncalieri l'è vegnuu a fàggh pression in sui votant per avèggh on govern moderaa. Despoeu del Govern del Massimo d'Azeglio, duraa fina al 1852 (e sotta el qual s'hinn aprovaa i legg del Siccardi, fortament anti-clerical), l'ha ciamaa al Govern el Cavour, cont el qual l'ha scominciaa ona longa colaborazzion piena de problema.
D'acordi cont el Cavour in del 1859 l'ha otegnuu la Lombardia contra l'Austria (con l'ajutt di Frances comandaa del Napoleon III). L'ann dopo, contra el parer del Cavour, l'ha favorii la spedizzion di milla del Giuseppe Garibaldi, e in del 1861 l'è staa inscì proclamaa re d'Italia. In del 1870, cont el profittà de la guerra che l'era s'cioppada in tra i frances e i prussian, l'ha mandaa el sò esercit a ciappà la città de Roma, e inscì l'ha completaa l'unità italiana.
A la soa mort l'è devegnuu re el sò fioeu Umbert I.


text:
Capital
In pulitiga, una capital (ciamada anca cità capital o capital pulitiga) a l'è la cità principala che l'è la sed assuciada al guèrn d'una regiun aministrativa specifiga. La cità capital a l'è, in de la püssee part di cas, la cità induè che se tröen i ufizi guvernativ. La parola "capital" la vegn del latin caput che'l vör dì "coo" o "cap".
De solet, in de la capital d'un stat, paes o regiun a hinn cuncentraa di ufizi e servizi aministrativ, pulitich, sanitari, etc. A gh'hinn anca di stat cun püssee capitaj, e ogni capital a l'è la sed d'un particular broch de l'aziun del guern.
Minga semper la capital a l'è la cità püssee granda o inflüenta del paes: per esempi, Washington in di Stat Ünii (rispet a cità 'me New York o Los Angeles), o Berna in Svizera (püssee piscinina de Ginevra o Zürich 'me pupulaziun).


text:
1Rü Yericúwa nangu ga Ngechuchu, rü guma ĩãnegu naxücu na nawa naxüpetüxü̃ca̱x. 2Rü yéma nayexma ga wüxi ga yatü ga dĩẽruã̱xü̃chixü̃ ga Zaquéugu ãẽ́gaxü̃. Rü nüma nixĩ ga naẽru ga yema yatügü ga Dumaãrü ãẽ̱xgacüca̱x dĩẽru ngĩxü̃ ideetanüxü̃. 3Rü yema Zaquéu rü poraãcü nüxü̃́ nangúchaü̃ ga Ngechuchuxü̃ na nadauxü̃ na nüxü̃ nacuáxü̃ca̱x. Natürü taxuacüma nüxü̃ nadau, yerü namuxũchi ga duü̃xü̃gü, rü ñu̱xũchi nanuxchanexü̃chi ga nümax. 4Rü yemaca̱x Ngechuchupe̱xegu nayangu, rü namacüwawa wüxi ga naĩgu naxĩnagü na Ngechuchuxü̃ nadauxü̃ca̱x ga yexguma yéma naxüpetügu. 5Rü yexguma yéma naxüpetügu ga Ngechuchu, rü daxũ nadau natüü̃wa ga guma naĩ. Rü ñanagürü nüxü̃: —Pa Zaquéux, ¡paxa írüxĩ i ngẽ́ma! Erü cupatawa tá changu i ñu̱xma —ñanagürü. 6Rü paxa ínarüxĩ ga Zaquéu, rü taãẽãcüma Ngechuchuxü̃ nayaxu. 7Rü yexguma yemaxü̃ nadaugügu ga duü̃xü̃gü, rü guxü̃ma inanaxügüe ga Ngechuchuchiga na yadexagüxü̃. Rü ñanagürügü: —¿Ñuxãcü i nüma rü wüxi i duü̃xü̃ i pecaduã́xü̃patawa nangu? —ñanagürügü. 8Rü yexguma ga Zaquéu rü inachi rü ñanagürü Ngechuchuxü̃: —Dücax, Pa Corix, choma rü ngearü dĩẽruã̱xgüxü̃na tá chanaxã i ngãxü̃gu i guxü̃ma i chorü ngẽmaxü̃gü. Rü ngẽxguma chi texé tüxü̃ chawomüxẽẽãcüma tüxü̃́ changĩ̱xgu, rü ãgümücüe̱xpü̱xcüna tá tüxü̃́ ngĩxü̃ chataeguxẽẽ i ngẽma tümaãrü dĩẽru —ñanagürü. 9Rü Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —Rü ñoma i ngunexü̃gu cupatawa nangu i maxü̃ i taguma gúxü̃, erü cuma rü ta rü Abráü̃rüü̃ cuyaxõ. 10—Rü choma i Tupana Nane na duü̃xü̃xü̃ chiĩxü̃, rü ñoma i naãnewa chaxũ na naxca̱x chayadauxü̃ca̱x i ngẽma duü̃xü̃gü i iyarütauxexü̃ na chanamaxẽxẽẽxü̃ca̱x —ñanagürü. 11Rü yoxni yema Ngechuchuarü ore inaxĩnüẽyane ga duü̃xü̃gü, rü Ngechuchu rü wüxi ga to ga ore ga cua̱xruü̃xü̃ namaã nixu, yerü marü Yerucharéü̃xü̃ ningaica, rü duü̃xü̃gü nagu rüxĩnüẽgu rü paxa tá ínangu ga Tupana na norü ãẽ̱xgacü yiĩxü̃ca̱x. 12Rü yexguma ga Ngechuchu rü nügüchiga nidexa rü ñanagürü nüxü̃: —Nayexma ga wüxi ga yatü ga taxü̃ ga cori ixĩcü ga nayaxucü ga ore na nachiü̃ãneãrü ãẽ̱xgacüxü̃tawa naxũxü̃ca̱x ga yaxü̃wa na yema ãẽ̱xgacü nüxü̃ unetaxü̃ca̱x na guma nawa ne naxũxü̃ne ga ĩãneãrü ãẽ̱xgacü yiĩxü̃ca̱x. 13—Rü yexguma tauta inaxũãchigu, rü naxca̱x nangema ga 10 ga norü duü̃xü̃gü. Rü wüxichigüna ngĩxü̃ naxã ga wüxitachinü ga tatanücü ga dĩẽru. Rü ñanagürü nüxü̃: “¡Ngĩmaã pepuracüe rü ngĩxü̃ pimuxẽẽ i ñaã dĩẽru ñu̱xmatáta chataegu!” ñanagürü. 14—Natürü yema ĩãnecü̱̃ã̱x ga duü̃xü̃gü rü naxchi naxaie ga guma cori. Rü yemaca̱x nawenaãma nayamugü ga ñuxre ga orearü ngeruü̃gü na nachiü̃ãneãrü ãẽ̱xgacümaã nüxü̃ yanaxugüxü̃ca̱x na tama nanaxwa̱xegüxü̃ na norü ãẽ̱xgacüxü̃ na yiĩxü̃ca̱x ga guma cori. 15—Natürü nachiü̃ãneãrü ãẽ̱xgacü rü nayangucuchixẽẽãma ga guma cori. Rü ñu̱xũchi ga guma cori rü norü ĩãneca̱x nataegu na yéma ãẽ̱xgacü na yiĩxü̃ca̱x. Rü yexguma ínanguxgu rü naxca̱x nangema ga yema 10 ga norü duü̃xü̃gü ga dĩẽru nüxna ngĩxü̃ naxãxü̃, yerü nüxü̃ nacuáxchaü̃ ga ñuxrechigü ngĩxü̃ na yamuxẽẽxü̃ ga norü dĩẽru ga wüxichigü ga yema norü duü̃xü̃gü. 16—Rü yema nüxĩra dĩẽru nüxna ngĩxü̃ naxãxü̃ rü norü corixü̃tawa nangu, rü ñanagürü: “Pa Corix, curü dĩẽru rü 10 e̱xpü̱xcüna ngĩxü̃ chimuxẽẽ”, ñanagürü. 17—Rü guma Cori ga yexwaca ãẽ̱xgacüxü̃ ingucuchicü rü nanangãxü̃, rü ñanagürü: “Wüxi i mexü̃ i chorü duü̃xü̃ quixĩ. Maneca meãma namaã cupuracü i ngẽma íraxü̃ i dĩẽru i cuxna chaxãxü̃. Rü ñu̱xma rü 10 ya ĩãnegüarü ãẽ̱xgacüxü̃ tá cuxü̃ chixĩxẽẽ”, ñanagürü. 18—Rü yéma nangu ga to ga norü duü̃xü̃, rü ñanagürü: “Pa Corix, curü dĩẽru rü wüxime̱ẽ̱xpü̱xcüna ngĩxü̃ chimuxẽẽ”, ñanagürü. 19—Rü norü cori nanangãxü̃ rü ñanagürü nüxü̃: “Cuma rü wüxime̱ẽ̱xpü̱x ya ĩãnegüarü ãẽ̱xgacüxü̃ tá cuxü̃ chixĩxẽẽ”, ñanagürü. 20—Rü yéma nangu ga to ga norü duü̃xü̃ rü ñanagürü nüxü̃: “Pa Corix, ñaã iyixĩ i curü dĩẽru. Rü wüxi ya dechugu ngĩxü̃ chanuque, rü ngẽmaãcü ngĩmaã changuxü̃. 21—Yerü cuxca̱x chamuü̃, erü wüxi i yatü i aüxü̃ quixĩ. Rü cunayauxtanü i ngẽma tama cuxrü ixĩxü̃, rü cunayaxu i nanetüarü o i ngextá tama cuma ícutoexü̃wa”. 22—Rü yexguma ga guma ãẽ̱xgacü rü ñanagürü nüxü̃: “Wüxi i chorü duü̃xü̃ i chixexü̃ quixĩ i cumax. Rü curü oretama nixĩ i cuxü̃ ixuxü̃ na cuchixexü̃. Marü nüxü̃ cucua̱xchire̱x ga na chaxaüxü̃, rü chanayautanüxü̃ i ngẽma tama choxrü ixĩxü̃, rü chanayaxuxü̃ i nanetüarü o i tama choma ichatoxü̃. 23—¿Natürü tü̱xcüü̃ tama bancugu choxü̃́ ngĩmaã cunguxü̃ i chorü dĩẽru na ngẽ́ma choxü̃́ ngĩxü̃ yamuxẽẽgüxü̃ca̱x, rü ngẽmaãcü mucü ngĩxü̃ na chayaxuxü̃ca̱x i ngẽxguma íchanguxgu?” ñanagürü. 24—Rü yexguma ga ãẽ̱xgacü rü yema yexmagüxü̃maã nüxü̃ nixu, rü ñanagürü: “¡Nüxna ngĩxü̃ peyaxu i ngẽma dĩẽru, rü ngẽma 10 i dĩẽru nüxü̃́ ngẽxmaxü̃na ngĩxü̃ pexã!” ñanagürü. 25—Rü nümagü rü nanangãxü̃gü, rü ñanagürügü: “Natürü, Pa Corix, nüma rü marü nüxü̃́ ingẽxma i 10 i dĩẽru”, ñanagürügü. 26—Rü guma ãẽ̱xgacü nanangãxü̃, rü ñanagürü: “Pemaã nüxü̃ chixu rü texé ya chauga ĩnüxẽ rü yexera tá tüxna chanaxã. Natürü texé ya tama chauga ĩnüxẽ rü tá tüxna chanayaxu i woo ngẽma íraxü̃ i tüxü̃́ ngẽxmaxü̃. 27—Rü yema chorü uwanügü ga tama naxwa̱xegüxü̃ ga norü ãẽ̱xgacüxü̃ na chiĩxü̃, ¡rü nuã penagagü, rü nuã chope̱xegu peyaḏai!” ñanagürü. 28Rü yema ore ga cua̱xruü̃xü̃ yaxuxguwena ga Ngechuchu, rü inixũchigü ga Yerucharéü̃wa na naxũxü̃. 29Rü yexguma marü nawa nangugüchaü̃gu ga guma ĩãnegü ga Bechagué rü Betániã ga Oríbunecüarü Ma̱xpǘneãrü ngaicamana yexmagüne, rü Ngechuchu nanamu ga taxre ga norü ngúexü̃gü. 30Rü ñanagürü nüxü̃: —¡Gua ĩãnexãcüwa pexĩ! Rü ngẽxma tá nüxü̃ peyangau i wüxi i cowaru i ngexwaca yaxü̃ i ngẽxma ngaxü̃xü̃ i taguma texé natagu aunagüxü̃. ¡Rü peyawẽxü̃, rü nuã penaga! 31—Rü ngẽxguma texé pexna c̱axgu na ṯacüca̱x peyawẽxü̃xü̃ i ngẽma cowaru, ¡rü tümamaã nüxü̃ pixu rü ñapegügü: “Torü Cori nanaxwa̱xe”, ñapegügü tüxü̃! 32Rü yéma naxĩ ga yema taxre ga norü ngúexü̃gü. Rü yexma nüxü̃ nayangau ga yema cowaru ga Ngechuchu namaã nüxü̃ ixuxü̃rüü̃. 33Rü yexguma yawẽxü̃güãgu ga yema cowaru, rü norü yoragü rü yema ngúexü̃güna nacagüe, rü ñanagürügü: —¿Tü̱xcüü̃ peyawẽxü̃ i ngẽma cowaru? —ñanagürügü. 34Rü nümagü nanangãxü̃gü, rü ñanagürügü: —Torü Cori nanaxwa̱xe —ñanagürügü. 35Rü Ngechuchuxü̃tawa nanagagü ga yema cowaru. Rü yema norü ngúexü̃gü rü norü gáuxü̃chirumaã nanatütagü. Rü ñu̱xũchi Ngechuchuxü̃ natagu naxaunagüxẽẽgü. 36Rü duü̃xü̃gü rü Ngechuchupe̱xewa norü gáuxü̃chirumaã nayac̱ẖamagü ga nama. 37Rü yexguma inaxügüãgu na ínaxĩgüxü̃ nawa ga yema nama ga Oríbunecüarü Ma̱xpǘnewa yarüdaexü̃, rü guxü̃ma ga yema duü̃xü̃gü ga yaxõgüxü̃ ga nawe rüxĩxü̃ rü inanaxügü ga taãẽãcüma aita na naxüexü̃ rü tagaãcü Tupanaxü̃ na yacua̱xüü̃güxü̃ naxca̱x ga guxü̃ma ga yema cua̱xruü̃gü ga taxü̃ ga nüxü̃ nadaugüxü̃ ga Tupanaãrü poramaã naxüxü̃ ga Ngechuchu. 38Rü ñanagürügü: —Namexẽchi ya daa tórü ãẽ̱xgacü ya Tupana núma namucü. ¡Rü petaãẽgü, Pa Daxũcü̱̃ã̱x. Rü nüxü̃ picua̱xüü̃gü ya Tupana! —ñanagürügü. 39Rü yéma duü̃xü̃gütanüwa nayexmagü ga ñuxre ga Parichéugü. Rü ñanagürügü Ngechuchuxü̃: —Pa Ngúexẽẽruü̃x, ¡Yangagü i ngẽma cuwe rüxĩxü̃ i duü̃xü̃gü na yanachianegüxü̃ca̱x! —ñanagürügü. 40Natürü Ngechuchu nanangãxü̃ rü ñanagürü nüxü̃: —Pemaã nüxü̃ chixu rü ngẽxguma chi iyanangea̱xgügu i ñaã duü̃xü̃gü, rü daa nutagü ya namacüwawa ngẽxmagücü rü chi nüxĩ aita naxüe —ñanagürü. 41Rü yexguma Yerucharéü̃ãrü ngaicamana nanguxgu ga Ngechuchu, rü guma ĩãnecü̱̃ã̱x ga duü̃xü̃güca̱x naxaxu. 42Rü ñanagürü: —Pa Yerucharéü̃cü̱̃ã̱xgü, chierü ñoma i ngunexü̃gu nüxü̃ pecua̱xgu na texé aixcüma taãẽ pexna ãxü̃. Natürü ngẽma rü pexchawa inicu̱x i ñu̱xma, rü taxuacüma nüxü̃ pecua̱x. 43—Rü tá guxchaxü̃gü pexü̃ naxüpetü. Rü perü uwanügü tá nanaxü i norü poxü̃chica i norü guxü̃cüwawa ya perü ĩãne. Rü norü churaragü tá pexü̃ ínachoeguãchi, rü guxü̃cüwawa tá pexca̱x ne naxĩ. 44—Rü tá nagu napogüe ya perü ĩãne, rü tá pexü̃ nadai. Rü taxucütáma ya nuta ngextá nügüxétü nanugüxüra i perü ĩãneãrü poeguxü̃tapüwa. Rü ngẽmaãcü tá pexü̃ naxüpetü, yerü tama nüxü̃ pecua̱xgüchaü̃ ga yexguma Tupana petanügu naxũãnegu —ñanagürü. 45Rü Ngechuchu rü tupauca ga taxü̃newa nangu rü yexma naxücu. Rü inanaxügü na ínawoxü̃ãxü̃ ga yema duü̃xü̃gü ga tupauca ga taxü̃newa taxegüxü̃. 46Rü Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —Tupanaãrü ore i ümatüxü̃wa rü ñanagürü: “Chopata rü yumüxẽpataü̃ nixĩ”. Natürü pema rü ngĩ́ta̱a̱xgüxü̃pataü̃ peyaxĩxẽẽ —ñanagürü. 47Rü guxü̃ ga ngunexü̃gu rü tupauca ga taxü̃newa nayangu̱xẽẽtae ga Ngechuchu. Natürü ga paigüarü ãẽ̱xgacügü, rü ngúexẽẽruü̃gü ga Moĩchéarü mugüwa ngu̱xẽẽtaegüxü̃, rü Yerucharéü̃ãrü ãẽ̱xgacügü, rü naxca̱x nadaugü ga ñuxãcü tá na yama̱xgüãxü̃ca̱x. 48Natürü taxucürüwa ṯacü namaã naxügü, yerü guxü̃ma ga duü̃xü̃gü rü namaã nataãẽgü, rü meã inarüxĩnüẽ ga norü ore.
Copyright
Learn More


text:
Cormoret
Cormoret a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Giüra Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega francòfuna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 13.43 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 509 abitant.
El cumün de Cormoret al se tröva a una altitüden de 706 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Villeret, Nods, Courtelary, Les Breuleux (JU).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cormoret l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1178 col nom de Cormoret.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- http://www.cormoret.ch Sit ufizial
- Cormoret in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Cormoret in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
1Rü ñu̱xma na pemaã nüxü̃ tixuxü̃ na aixcüma Tupana yiĩxü̃ ga toxü̃ mucü, rü bexmana tá nagu perüxĩnüẽ na wenaxãrü togüétüwa tidexagüxü̃. ¿E̱xna penaxwa̱xe na wüxi i carta i cua̱xruü̃ pexü̃ tawéxü̃ na nawa nüxü̃ pecuáxü̃ca̱x na aixcüma Tupanaãrü orearü uruü̃gü tixĩgüxü̃, rü e̱xna penaxwa̱xe na pexü̃tawa naxca̱x ítac̱axü̃ i cartagü na ngẽmawa duü̃xü̃gü toxü̃ cuáxü̃ca̱x ngẽxgumarüü̃ na naxügüãxü̃ i togü? 2Rü pemaã nüxü̃ tixu rü tama tanaxwa̱xe i ṯacü rü carta na duü̃xü̃gü toxü̃ cuáxü̃ca̱x, erü pematama nixĩ i ngẽma cartarüü̃ pixĩgüxü̃, rü pewa nixĩ i nangóxü̃ na aixcüma Tupana yiĩxü̃ ga toxü̃ mucü. Rü meãma toõẽwa nüxü̃ tacua̱x i ngẽma. Rü yema na naxüchicüüxü̃ ga perü maxü̃, rü ngẽmawa guxü̃ma i duü̃xü̃gü nüxü̃ nadau na aixcüma wüxi ga mexü̃ ga puracü taxüxü̃ ga petanüwa. 3Rü ñu̱xma rü meãma nango̱x na pema rü ñoma wüxi i carta i Cristutama ümatüxü̃rüü̃ na pixĩgüxü̃. Rü torü puracügagu nixĩ i ngẽma. Natürü tama wüxi i carta i ṯacü rü ümatüxü̃maã ümatüxü̃ pixĩgü, natürü pema nixĩ i carta i Tupana ya Maxü̃cüãẽ i Üünexü̃ ümatüxü̃. Rü ngẽma carta rü tama popera rü e̱xna nutawa iwücuchixü̃ nixĩ, natürü perü maxü̃wa nixĩ i nangóxü̃ i ngẽma. 4Rü ngẽmaca̱x tama tamuü̃ẽ na ngẽmaãcü togüca̱xtama tidexagüxü̃, erü tayaxõgü na Cristugagu Tupana toxü̃ dauxü̃ na timexü̃. 5Rü tama toxrütama cua̱xmaã nixĩ i tanaxüxü̃ i ṯacü rü mexü̃. Natürü guxü̃ma i ngẽma taxüxü̃ rü Tupanaãrü ngü̃xẽẽmaã nixĩ i tanaxüxü̃. 6Rü Tupana rü toxü̃ narüngü̃xẽẽ na duü̃xü̃gümaã nüxü̃ tixuxü̃ i ngẽma ngexwacaxü̃xü̃ i norü uneta na ñuxãcü Cristugagu tá tüxna naxããxü̃ i maxü̃ i taguma gúxü̃. Rü ngẽma maxü̃ rü tama yema mugü ga Moĩché ümatüxü̃gagu tanayaxu, natürü tanayaxu erü Tupanaãẽ i Üünexü̃ tüxna nanaxã. Rü yema mugü ga Moĩché ümatüxü̃ rü yuwa tüxü̃ nagagü, natürü Tupanaãẽ i Üünexü̃ rü tüxna nanaxã i maxü̃ i taguma gúxü̃. 7Rü yema mugü ga Moĩchéna naxãxü̃ ga Tupana, rü nutagu nixĩ ga naxümatüxü̃. Rü yexguma Moĩché nayau̱xgu ga yema mugü, rü poraãcü niy̱aurachiwecüxü. Rü yemaca̱x ga duü̃xü̃gü rü taxucürüwama Moĩchéchiwegu narüdaunü. Natürü yema norü y̱aurachiwecüü rü nixochigü. Natürü ga yema mugü ga Moĩché tüxna ãxü̃ i yuwa tüxü̃ gagüxü̃, rü taxü̃ ga y̱auracüüxü̃maã ínangu. Rü yemaãcü namexẽchi ga yexguma ínanguxgu. 8Natürü yexeraãcü namexẽchi nixĩ i ngẽma uneta i ngexwacaxü̃xü̃ i Tupanaãẽ i Üünexü̃ taxca̱x ngo̱xẽẽxü̃. 9Rü yemaãcü woo namexẽchi ga yema mugü ga yuwa tüxü̃ gagüxü̃, natürü yexeraãcü namexẽchi i ngẽma uneta i ngexwacaxü̃xü̃ i Tupanape̱xewa tüxü̃ mexẽẽxü̃. 10Rü yema mugü ga noxri mexẽchixü̃, rü ñu̱xma rü taxuwama name, ega namaã nügü nangugügu i ngẽma Tupanaãrü uneta i ngexwacaxü̃xü̃ i yexeraãcü mexẽchixü̃. 11Rü yemaãcü woo namexẽchi ga yema mugü ga paxaãchi ixĩxü̃, natürü yexeraãcü namexẽchi i ngẽma uneta i ngexwacaxü̃xü̃ i guxü̃gutáma ixĩxü̃. 12Rü toma aixcüma nüxü̃ tacua̱x na guxü̃gutáma yiĩxü̃ i ngẽma Tupanaãrü uneta i ngexwacaxü̃xü̃ i mexẽchixü̃, rü ngẽmaca̱x tama cúãcüma duü̃xü̃gümaã nüxü̃ tixu. 13Rü ngẽmaca̱x tama duü̃xü̃güchaxwa iticu̱xgü yema Moĩché üxü̃rüü̃. Yerü ga Moĩché rü nügü nidüxchiwe na tama nüxü̃ nadaugüxü̃ca̱x ga yema Yudíugü ga ñuxãcü na yaxochigüxü̃ ga norü y̱aurachiwecüü. 14Natürü ga yema duü̃xü̃gü ga Moĩchéxü̃ íixümücügüxü̃ rü ñoma yadüxgüchiwexü̃rüü̃ nixĩgü yerü tama nüxü̃ nacua̱xgüéga ga ṯacüchiga na yiĩxü̃ ga yema mugü. Rü ñu̱xma rü ta i ngẽma Yudíugü rü tama nüxü̃ nacua̱xgüéga i ngẽxguma nawa nangúegu i ngẽma mugü. Erü nangẽxma i ṯacü i ñoma yadüxgüchiwexü̃rüü̃ nüxü̃́ naguxchaxẽẽxü̃ na tama nüxü̃ nacua̱xgüxü̃ca̱x. Rü ñu̱xma rü ta tama nüxna ínanguéga i ngẽma nacüma erü Cristuxicatama nixĩ ya yima nüxna ínanguxẽẽcü. 15Rü ñu̱xma rü ta i ngẽma Yudíugü, rü ngẽxguma nawa nangúegu i ngẽma ore ga Moĩché tüxna ãxü̃, rü nangẽxma i ṯacü i ñoma yadüxgüchiwexü̃rüü̃ nüxü̃́ naguxchaxẽẽxü̃ na tama nüxü̃ nacua̱xgüégaxü̃ca̱x na ṯacüchiga yiĩxü̃ i ngẽma ore. 16Natürü ngẽxguma wüxi i duü̃xü̃ nüxü̃ rüxoxgu i nacüma i chixexü̃, rü tórü Coriaxü̃́ yaxõõgu, rü ngẽxguma nixĩ i nüxna ínanguxü̃ i ngẽma nüxü̃́ naguxchaxẽẽxü̃. 17Erü nüma ya tórü Cori rü Naãẽ i Üünexü̃ rü wüxitama nixĩ rü ngextá ínangẽxmaxü̃wa i tórü Coriãẽ i Üünexü̃, rü tüxü̃́ nanatauxchaxẽẽ na Tupanana ingaicamagüxü̃. 18Rü ngẽmaca̱x guxãma i yixema na Cristuaxü̃́ yaxõgüxü̃ rü ñoma wüxi i woruarüü̃ tawa nangóchipeta na ñuxãcü namexẽchixü̃ ya tórü Cori erü nataxuma i ṯacü i tüxü̃ idüxüxü̃ naxchaxwa. Rü nüma ya tórü Cori i Naãẽ i Üünexü̃ ixĩcü, rü guxü̃guma yexeraãcü tüxü̃ nimexẽẽchigü na naxrüü̃ aixcüma imexü̃ca̱x.
Copyright
Learn More


text:
Frankenstein Junior
Frankenstein Junior (id.) 'l è na cumèdia americàna, giràda in biànc e négar, dal 1974 ad Mel Brooks. Custdàda gnanc tri migliòṅ ad dòlar, la 'n à fat sù da piò 'd utànta-siē. 'L è stada scrita da Mel Brooks insém a 'l atōr prutagunìsta Gene Wilder e a Paul Oxon, tulénd ispirasiòṅ da 'l rumànś Frankenstein dla Mary Shelley.
In dal 2003 gl'americàṅ i l'aṅ sarnìda par métar-la via in dal National Film Registry dla bibliutéca dal cungrès di Stat Unî. In Itâglia l'à vindû da piò ad sincsènt-mila còpi in dvd.
Sunt
Al dutōr famóś e prufesōr universitàri Frederick Frankenstein (Gene Wilder), anvō dal Baròṅ Viktor von Frankenstein, al ciàpa a la mòrt ad sò nunòṅ al casèl ad famìja in Transilvàgna, esénd lò 'l ùnic parènt incór' in vita. Frederick 'l iva in chi an lè cambiâ la manéra ad dir al sò cugnóm par śluntanàr-as da i pinsēr mèdag dal sò parènt che lò al créd i sìan dal casàdi.
Rivâ in Rumanìa insém a l'asisténta Inga (Teri Garr), al cata lè al gòb Igor (Marty Feldman), anvō dal vèć jutànt dal nunòṅ. Chi lò al gh diś subìt ch'al sò nóm a s lèś Àigor. In dal castèl invéci a gh'è la Frau Blücher (Cloris Leachman), na dóna ch'in alóra l'éra l'amànta dal baròṅ. Lì lē, vistìda sèmp'r ad négar, la fà vgnir i śgriśōr a i òs, specialmènt a i cavài che, quànd lē la dascór cun c'l asènt lè tedésc, i pèrdan la tèsta. Quànd la Blücher la fà catàr a Frederick i apùnt mèdag ad sò nunòṅ, al dutōr al decìd ad pruàr anca lò 'l esperimènt a dar vita incóra a 'n cadàvar.
P'r un śbali 'd Igor, ch'l iva tòlt un sarvèl 'd un demènt invéci che qvél dal siensiâ e sant Hans Delbrück sarnî par l'uperasiòṅ, la criatùra la nas gigànta ma anc séns' usta. Scapâ via da 'l castèl e da 'l sò padròṅ, al móstar al cata prima na putìna lung la via, l’Helga (Anne Beesley) e pò 'n frâ òrub ch'al viṿ da par lò, pàd'r Abelàrd (Gene Hackman), ch'al gh in fà pasàr, sénsa vlér, ad tut i culōr.
Dòp un bal ad tip-tap urganiśâ da Frederick par dimustràr a la gint che lò al n è minga catìṿ cuma a pâr ch'al sia dand 'n òć a la sò ghignàsa, la pulisìa 'l al ciàpa par purtàr-'l in parśòṅ. Spavintâ da 'l fōg impisâ da na guàrdia ch'la gh vliva far dal mâl, al móstar al scapa via e al rapìs l’Elizabeth (Madeline Kahn), la muróśa ad Frederick ch'l'éra rivàda in cal méntar in paéś. Chi lē però l'è cuntènta ad cal fat lè parchè la s rénd cònt che la criatùra l'è grôsa "dapartùt", anc là, anvénd-ag al “Schwanzstück” (śōg ad paròli fra Schwanz, cóa ma anc cas in Tedésc, e Stück, pès).


text:
Grosswangen
Grosswangen a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Sursee, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 19.70 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 3028 abitant.
El cumün de Grosswangen al se tröva a una altitüden de 585 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Buttisholz, Ettiswil, Mauensee, Menznau, Oberkirch, Willisau. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Grosswangen l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 893 col nom de Wanga.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Grosswangen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Auxerre
Auxerre (Antissiodorum in latin) l'è ona città francesa cont ona popolazion de 45.000 abitant, anca se la soa area urbana la catta dent pussee de vottantamilla personn.
L'è on centro industrial e commercial important, con tant industri per la produzion de robb de mangià, per lavorà el legn e de batterii.
In la zona hinn prodott anca vin famos in tutt el mond, compagn del Chablis.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Auxerre la se troeuva in la Borgona e l'è 'l capploeugh del dipartiment de la Yonne, el fiumm che le traversa.
L'è situada in del nord-ovest del Paes, in mezz tra Paris e Digion.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è stada on gran centro gallo-roman, per la qual la passava la Via Agrippa giamò in del I secol.
Dusent ann dopo l'è vegnuda anca ona sede de ona diocesi. In del V secol gh'è stada fada sù ona cattedral. In del Medioev l'è stada el centro de ona contea.
L'è stada sotta el domini del Ducaa de Borgogna fina al regn de Luis XI de Francia. L'ha dovuu patì i sofferenz de la Guerra di Cent Ann e di Guerr de Religion frances. In del 1567 l'è stada de fatt conquistada di Ugunott, che hann traa giò on poo d'edifizzi cattoligh.
In del Vottcent l'ha vist ona granda cressida industrial.
In del 1995 l'è stada nominada città de art e storia.
Robb de vedè[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Cattedral de San Steven, fada sù tra i secol XI e XVI. L'è in stil gotigh e l'è stada fada in sù la veggia gesa romaniga, de la quai el resta on quaicoss in la cripta. L'è famosa per i sò vedrad dedree al cor e per la cappella absidal.
- Badia de San German, fada sù in del IX secol. La cripta la gh'ha dent di pittur murai che hinn trai pussee antigh de tutta la Francia. La contegn i tomb di vescov de Auxerre.
- La torr de l'orelogg, situada in de la Città Veggia.
- La gesa de San Peder in Val, fada sora i ruvinn de ona veggia badia del VI secol. L'è in d'on stil tardogotigh (l'è di secol XVII-XVII) e la gh'ha on campanin compagn de quell de la cattedral.
- Gesa de Sant Usebi, fondada in del VII secol. La navada però l'è de ses'cent ann dopo.
- Musee storia natural
Gemellagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Greve in Chianti, Italia.
- Francia:
- Varasdin, Croazia.
- Worms, Germania.
- Płock, Polonia.
- Redditch, Regn Unii.


text:
Namwon
Namwon (Hangul: 남원시; Hanja: 南原市) a l'è una cità in del südest de la pruvincia de Nord Jeolla in de la Curea del Süd. La gh'ha circa 105,000 abitant.
Cuntegnüü
Simbul[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Fiur: Rhododendron schlippenbachii
- Üsel: Rundin
- Pianta: Lagerstroemia indica
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità l'è dividüda in de sett distret (dong; 동), vün eup (읍) e 15 myeon (면).
Cità Gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Yangcheng, Jiangsu, Cina
- Lompoc, California, Stat Ünii d'America
- Miryang, Süd Gyeongsang, Curea del Süd
- Guro-gu, Seoul, Curea del Süd


text:
Jack Kerouac
El Jack Kerouac (parnunziaa ˈkɛɹəwæk; 12 Marz 1922 – 21 Utuber 1969) a l'era un scritur e un pueta american de Lowell, Massachusetts. Insema al William S. Burroughs e l'Allen Ginsberg a l'è vün di artista püssee cugnussüü de la Beat Generation.
Anca se l'övra del Kerouac a l'era pupulara al sò temp, dumà poca critiga la gh'aveva daa stima al sò laurà. Incö a l'è cunsideraa vün di scritur püssé impurtant e inflüent del temp e l'ha ispiraa scritur 'me Hunter S. Thompson, Tom Robbins, Lester Bangs, Richard Brautigan, Ken Kesey, i gent del New Journalism e anca müsicista 'me The Beatles, Bob Dylan, The Barenaked Ladies, Tom Waits, Simon & Garfunkel, Ulf Lundell e Jim Morrison.
I sò liber püssé famus a hinn: On the Road (In sü la strada), The Dharma Bums (i vagabund del Dharma), Big Sur, The Subterraneans (I Suterani), and Visions of Cody (I visiun de Cody).


text:
Verbania
Verbania l'è 'l capploeugh de la Provincia del Verban-Cusi-Ossola. Verbania la se troeuva in sul Lagh Magior e l'è nassuda in del 1939 da l'union di comun de Intra e de Palanza. L'è capploeugh de provincia a partì dal 1992 e l'ha ricevuu el status de cità in del 2007.
El gh'ha ona popolazzion de 31 053 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 37,7 km² e ona densità de popolaziun de 824 ab./km².
L'è tacaa ai comun de Riscian, Baven, Cambiasca, Cossoeugn, Ghifa, Gravellona, Laven-Mombell (VA), Mergoeuzz, Misgina, Santin, Stresa e Vignon.
Oltra ai duu vegg centri, la città la cunta anca i frazzion de Antoliva, Biganzoeu, Uncc, Cavandon, Fontos, Possagg, Suna, Torced, Trobas, Zoverall.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La città la se troeuva in su 'n promontori a forma de triangol inversaa al center del Lagh Magior, che 'l marca la ponta setentrional del golf Boromee, indè che la ghe va dent la Tos. In su la riva sud-ovest a gh'è i paes de Palanza e Suna, intant che a nord-est, separada del cors del riaa San Bernardin, a gh'è la frazzion de Intra. A nord, infina, a gh'è Trobas. La zona l'è circondada de mont: a est a gh'è 'l Mont Ross, intant che a nord la scomincia la Val Granda e 'l Zeda (2.156 meter) e 'l pizz Marona (2.051 m). In del territori comunal a gh'è anca la reserva natural de Fontos, apena de foeura de la città, in del pont indove la Tos la ghe va denter al lagh. El territori comunal el s'estenda de on'altituden che la va di 197 meter in su la riva del lagh ai 693 de la scima del mont Ross; impunemanch la pupart del center abitaa el se troeuva in tra i 200 e i 400 meter. Ona part bella granda del territori comunal l'è quattaa de bosch.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El comun l'è nassuu in del 1939 de la fusion di comun de Intra e de Palanza. El nomm del noeuv comun l'è derivaa de quell del Lagh Magior, ciamaa anca Verban.
El 20 de giugn del 1944 Verbania l'è staa el teater de on massacher: 43 partigian hinn staa fusilaa di SS todesch a Fontos, dopo vess staa constringiuu a passà a pè a travers de Intra, Palanza e Intra con denanz on cartell con scià la scritta Quei chì hinn i liberador d'Italia opura hinn i bandii?. Vun di fusilaa el s'è salvaa perchè, ferii, l'è staa creduu mort.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Verbania l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Keane
I Keane i è öna band müzicàla britànega che l’è nasìda in del 1997 a Battle in del East Sussex contéa del Inghiltèra.
I è ‘n trì: ol compositùr e pianista Tim Rice-Oxley, ol cantànt Tom Chaplin e ‘l baterista Richard Hughes.
I à catàt fò Keane cóme nòm, dezà che al prensépe, quando i éra gnamò mia cognusìcc, nisù l'pensàa che i pödès fà cariéra, fò che öna amiza de la màder del Tom, la sciura Cherry Keane, e alura ‘n sò onùr i s’è ciamàcc prima Cherry Keane e pò dóma Keane.
La muzéga de i Keane l’è pròpe particolàr e dièrsa da chèla de töte i ótre band, dezà che i Keane i gh’à mia ol chitarista e gnà 'l basista, isé la müzèga l’è bazada sö la pianöla: per chèla rezù ché i è ciamàcc “la band sènsa chitara”.
In gh’à üt cóme basista ol Dominic Scott fina al Löi del 2001, ma dòpo che chèsto ché l’à lasàt la band, i n’à piö sircàt ün óter e i à facc a méno del basista/chitarista.


text:
Adamèl (mont)
L'Adamèl (3.539 méter sùra 'l leèl del mar) l'è 'n mut de le Alpi Rétiche meridiunài. L'è la vèta piö àlta del grùpo omònim. El se tróa 'n Val Camònega, en pruvìncia de Brèsa.
L'è stat cunquistàt per la prìma ólta de l'alpinìsta Julius von Payer, ensèma co la guìda Girolamo Botteri (de la àl Rendéna) ai 16 de setèmber del 1864. La vìa che 'l g'ha ciapàt el Payer l'è chèla che amò 'ncö l'è cunsideràda giöna de le piö fàcii per rià 'n sìma: i è partìcc de la Val di Gènova, söl versànt trentì, e i g'ha streersàt töt el Pian di Neve per rià a ciapà l'öltema salìda che pórta 'n vèta.


text:
Rünenberg
Rünenberg a l'è un cumün svizzer del distret de Sissach, in del Canton Basilea Campagna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 4.98 km² e in del Marz 2011 al gh'eva una popolazion de 784 abitant.
El cumün de Rünenberg al se tröva a una altitüden de 315 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Gelterkinden, Häfelfingen, Kilchberg, Rümlingen, Tecknau, Zeglingen. La popolaziun l'è in magioranza de lengua tudesca.
Informazion climateghe[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Temperature and Precipitation Average Values-Table, 1961-1990 (Todèsch, French, Italian). Federal Office of Meteorology and Climatology MeteoSwiss. Recuveraa el 8 May 2009.


text:
1Rü Ngechuchu rü norü ngúexü̃güxü̃ ñanagürü: —Rü guxü̃gutáma nangẽxma i ṯacü i duü̃xü̃güxü̃ pecaduã̱xẽẽxü̃. Natürü wüxi i ngechaü̃ tá tümaca̱x nixĩ ya yíxema duü̃xẽ ya togüxü̃ pecadugu nguxẽẽ́xẽ. 2—Rü tümaca̱x rü narümemaẽ nixĩ na tümanaxãwa yangacuchixü̃ ya wüxi ya nuta ya tacü rü ngẽmaãcü taxtüwa tüxü̃ na itáexü̃ naxü̃pa na pecadugu tananguxẽẽxü̃ i wüxi i chorü duü̃xü̃. ¡Rü ngẽmaca̱x name nixĩ i pexuãẽgü i pemax! Rü ngẽxguma wüxi i cueneẽ chixexü̃ cumaã ü̱xgu rü ¡meã naxuxcu̱xẽ! Rü ngẽxguma nüxü̃ naxoxgu i nacüma i chixexü̃ rü ¡nüxü̃́ nüxü̃ nangechaü̃ i ngẽma! 4—Rü woo 7 e̱xpü̱xcüna chixexü̃ cumaã naxü̱xgu i wüxi i ngunexü̃gu, rü 7 e̱xpü̱xcüna cuxna yacaxgu na nüxü̃́ nüxü̃ cungechaü̃xü̃ca̱x, rü name nixĩ i nüxü̃́ nüxü̃ cungechaü̃ —ñanagürü ga Ngechuchu. 5Rü norü ngúexü̃gü ga norü orearü uwa namugüxü̃ rü ñanagürügü: —Pa Corix, ¡toxü̃ rüngü̃xẽẽ na yexeraãcü tayaxõgüxü̃ca̱x! —ñanagürügü. 6Rü yexguma ga Cori ga Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃ ga norü ngúexü̃gü: —Rü ngẽxguma chi woo naxíraxüchigu i perü õ, rü daa naĩ rü chi pega naxĩnü ega ñapegügu: “¡Cugü nabe̱x i nuã rü taxtüchiügu cugü yato!” ñapegügu, rü chi pega naxĩnü. 7—Ngẽxguma chi wüxie i petanüwa rü tüxü̃́ nangẽxmagu i wüxi i tümaãrü duü̃xü̃ i tümaãnewa ne ũxü̃ i puracüwa rü e̱xna carneruarü dauwa, rü tama nügüca̱xira naxüwemü. 8—Natürü norü corixü̃xĩra naxüwemü na nachibüxü̃ca̱x rü naxaxexü̃ca̱x, rü nüma rü yixcama nachibü. 9—Rü norü cori rü tama moxẽ nüxna naxã na naxüwemüãxü̃ca̱x, erü woetama ngẽma nixĩ i norü puracü i ngẽma norü duü̃xü̃. 10—Rü ngẽxgumarüü̃ tá pixĩgü i pemax. Erü ngẽxguma ngẽma Tupana pexü̃ üxẽẽxü̃xĩcatama pexü̱xgu, rü penaxwa̱xe i pegü ñaperügügü: “Puracütanüxü̃ i taxuwama mexü̃ tixĩgü, erü ngẽma nawa tüxü̃ namuxü̃xĩcatama nixĩ i tinguxẽẽxü̃”, ñaperügügü —ñanagürü ga Ngechuchu. 11Rü yexguma namagu yaxũxgu ga Ngechuchu ga Yerucharéü̃wa na naxũxü̃, rü Chamáriaane rü Gariréaane nügümaã íxüyexü̃wa naxüpetü. 12Rü yexguma wüxi ga ĩãnexãcüwa nanguxgu, rü yexma nape̱xegu nayayi ga 10 ga yatügü ga chaxünemaã iḏaaweexü̃. Rü yaxü̃gu nüxü̃́ nachigü. 13Rü tagaãcü ñanagürügü nüxü̃: —Pa Ngechuchux, Pa Ngúexẽẽruü̃x, ¡cuxü̃́ tangechaü̃tümüü̃gü! —ñanagürügü. 14Rü yexguma Ngechuchu nüxü̃ da̱u̱xgu, rü ñanagürü nüxü̃: —¡Yéa paigüxü̃tawa pexĩ, rü nüxü̃ pegü peyawe̱xgü! —ñanagürü. Rü yexguma namagu naxĩyane, rü naxca̱x nitaanetanü ga yema yatügü. 15Natürü natanüwa rü nayexma ga wüxi ga Ngechuchuca̱x taeguxü̃ ga yexguma marü nügü nada̱u̱xgu ga naxca̱x na yataanexü̃. Rü tagaãcü Tupanaxü̃ nicua̱xüü̃chigü. 16Rü Ngechuchupe̱xegu nanangücuchi rü moxẽ nüxna naxã. Rü yema yatü rü Chamáriaanecü̱̃ã̱x nixĩ. 17Rü yexguma ga Ngechuchu rü ñanagürü: —¿Taux e̱xna i 10 chire̱x pixĩgüxü̃ na pexca̱x chayataanexẽẽgüxü̃? ¿Ngẽxü̃gü nixĩ i ngẽma togü i 9 i yatügü? 18—¿Rü ñaã to i nachiü̃ãnecü̱̃ã̱x i duü̃xü̃xĩcatama nixĩ itaeguxü̃ na Tupanaxü̃ yacua̱xüü̃xü̃ca̱x? —ñanagürü. 19Rü yexguma rü guma yatüxü̃ ñanagürü: —¡Inachi rü íĩxũ! Cuxca̱x nitaane, erü cuyaxõ —ñanagürü. 20Rü Parichéugü rü Ngechuchuna nacagü, rü ñanagürügü: —¿Ñuxgu tá nixĩ na yangucuchixü̃ ya Tupana na ãẽ̱xgacü yiĩxü̃ca̱x i núma? —ñanagürügü. Rü Ngechuchu nanangãxü̃, rü ñanagürü: —Norü nguchiga ya Tupana rü tama wüxi i ṯacü i nüxü̃ idauxü̃rüü̃ nixĩ. 21—Rü taxuacüma ñaperügügü: “Daa nixĩ”, rü e̱xna “Gua nixĩ”, ñaperügügü. Erü marü petanüwa nangu ya Tupana na ãẽ̱xgacü yiĩxü̃ca̱x —ñanagürü. 22Rü yexguma norü ngúexü̃güxü̃ ñanagürü: —Rü tá pexca̱x ínangu i ngunexü̃ i nagu poraãcü tá choxü̃ pedaugüchaü̃xü̃ woo wüxi i paxaãchica̱xtama yixĩgu. Natürü tãũtáma choxü̃ pedaugü i ngẽxguma. 23—Rü duü̃xü̃gü rü tá ñanagürügü pexü̃: “Daa nixĩ ya Cristu”, rü e̱xna, “Gua nixĩ ya Cristu”, ñanagürügü tá. Natürü pemax ¡rü tãũtáma nüxü̃́ peyaxõgü, rü tãũtáma nawe perüxĩ! 24—Rü ngẽxguma íchanguxgu i choma i Tupana Nane na duü̃xü̃xü̃ chiĩxü̃, rü wüxi i ãẽmacü i guxü̃ãneguma baxixü̃rüü̃ tá chixĩ. 25—Natürü noxri rü tá poraãcü ngúxü̃ chinge, rü ñoma i naãnecü̱̃ã̱x i duü̃xü̃gü i ñu̱xma maxẽxü̃ rü tá choxü̃ naxoe. 26—Rü yexgumarüü̃ ga duü̃xü̃gü na chixri maxẽxü̃ ga yexguma Noẽ́ maü̃xgu, rü ngẽxgumarüü̃ tá ta chixri namaxẽ i duü̃xü̃gü i ngẽxguma íchanguxgu i choma i Tupana Nane na duü̃xü̃xü̃ chiĩxü̃. 27—Rü ga duü̃xü̃gü ga yexguma rü nachibüe, rü naxaxegü, rü nixãma̱xgü, rü nixütexacügü ñu̱xmata nawa nangu ga yema ngunexü̃ ga Noẽ́ naweü̃gu nagu ixüexü̃. Rü ínangu ga mucü ga taxüchicü, rü guxü̃ma ga yema duü̃xü̃gü rü nayue. 28—Rü yexgumarüü̃ ta nangupetü ga yexguma nuxcümaü̃cü ga Lox maü̃xgu. Rü duü̃xü̃gü rü nachibüe, rü naxaxegü, rü norü yemaxü̃ca̱x nataxegü, rü namaã nataxegü, rü nixüanegü rü nitoegü, rü nixüpatagü. 29—Natürü yexguma Lox ixũxgu nawa ga guma ĩãne ga Chodoma, rü daxũwa narüyi ga üxü ga naxĩchine, rü nanadai ga guxü̃ma ga yema duü̃xü̃gü. 30—Rü ngẽxgumarüü̃ tá ta nangupetü i ngẽxguma íchanguxgu i choma i Tupana Nane na duü̃xü̃xü̃ chiĩxü̃. 31Rü ngẽma ngunexü̃gu rü texé tama tümapataarü aixepewa ngẽxmagu, rü tama name i tümapatagu tayangaxi na tümaãrü ngẽmaxü̃gü tayatoxü̃ca̱x. Rü texé ya tümaãnewa ngẽxmaxẽ, rü tama name i tümapataca̱x tataegu na ṯacü ngẽ́ma tayayaxuxü̃ca̱x. 32—Rü nüxna pecua̱xãchie ga ñuxãcü ngĩxü̃ na naxüpetüxü̃ ga Lox nama̱x ga na nayuxü̃, ga yexguma ngĩgüweama nada̱u̱xgu. 33—Erü yíxema tügü maxẽchaxẽẽchaü̃xẽ rü tá itayarütaxu, natürü yíxema chauxca̱x yuxe rü aixcüma tá tüxü̃́ nangẽxma i maxü̃ i taguma gúxü̃. 34—Rü pemaã nüxü̃ chixu rü ngẽma chütaxü̃gu rü wüxi i ngürücarewa tá nangẽxmagü i taxre i duü̃xü̃gü. Rü wüxi tá niga, rü ngẽma to rü tá ngẽ́ma nata̱x. 35—Rü taxre i ngexü̃gü tá nügümaã ínacaegü. Rü wüxi tá niga rü ngẽma to rü tá ngẽ́ma nata̱x. 36—Rü taxre i yatügü rü wüxi i naãnewa tá nangẽxmagü. Rü wüxi tá niga rü ngẽma to rü tá ngẽ́ma nata̱x —ñanagürü ga Ngechuchu. 37Rü yemaxü̃ naxĩnüẽgu ga norü ngúexü̃gü, rü Ngechuchuna nacagü, rü ñanagürügü: —Pa Corix, ¿ngextá tá nixĩ i nangupetüxü̃ i ngẽma nüxü̃ quixuxü̃? —ñanagürügü. Rü nüma ga Ngechuchu rü nanangãxü̃, rü ñanagürü: —Duü̃xü̃gü rü tá chauxca̱x nangutaque̱xegü ñoma ẽxchagü nawemüca̱x ngutaque̱xexü̃rüü̃ —ñanagürü.
Copyright
Learn More


text:
Sanremu
Sanremo (en lìgure: Sanrému; en latì: Villa Matutiæ) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Imperia.
El g'ha 'na popolasiù de 55 498 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 54,7 km² e 'na densità de popolasiù de 1 015 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Apricale, Bajardo, Ceriana, Ospedaletti, Perinaldo, Seborga, Taggia.
L'è 'na località türìstica rinomàda, famùza per la prudusiù de fiùr (celebràda töcc i agn co la manifestasiù Sanremo in Fiore), tat de éser suranomenàda Città dei Fiori. La òspita la córsa 'n bìci 'n lìnea piö famùza d'itàlia, la Milano-Sanremo (la fà part del circùito de le clàsiche piö 'mportànte del mónt) e 'l Festival de la cansù italiàna. L'è apò a séde del Casinò (giü dei quàter che gh'è 'n Italia). San Remo l'è a 24 km de Imperia e 150 km de Gènova.
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Sanremo l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Mirasōl
Al Mirasōl (nóm sientìfic Helianthus annuus) l'è na piànta ch'la gh'à 'n cicclo 'd 'n an e la fà part dla famìja di Asteraceae, c'n un fiōr śal dimóndi grand insìma.
Al nóm genèric (Helianthus) al daśvîṅ da dū paròli grèchi, “helios” (= sōl) e “anthos” (= fiōr) in riferimènt a 'l fat che cla piànta chè la s prila durànt al dè p'r èsar sèmpar in diresiòṅ dal Sōl, tgnénd adrē a 'n cumpurtamènt cgnusû cuma eliotrupìśum.
In gèn'r al gamb al pōl rivàr a dū mètar 'd altésa (ma anc a tri o quàtar). Al fój i s càt'n ad sóta e i s càtan da tut al bandi. Al fiōr 'l è cumpòst da dimóndi fiōr mis insém, tut ad culōr śal (dal vòlti, ma briśa da spés, i pōlan èsar anc aràns o maròṅ). Quànd i fiōr i madùran, i dvèntan dal rumèli, par môd ad dir parchè i èṅ pò di frut ad culōr négar o griś.
Da 'l Mirasōl, al fiōr preferî dal pitōr Vincent van Gogh, a s pōl tiràr fóra 'n òli da druàr in cuśìna.


text:
Dioceṡi ad Rëṡ-Guastala
Artìcol in dialët piaṡintëin
La dioceṡi ad Rëṡ-Guastala (Dioecesis Regiensis in Æmilia-Guastallensis in Latén) l'é ‘na circuscrisiòn d'la ceṡa catòlica italiana, che la dipëinda da la pruvincia ad la Emilia-Rumagna, da la diocesi metrupulitana ad Mòdna e la fa pärt ad la Cunferëinsa Episcupäla Italiana.
L’è stä fundä in dal I secul e al teritòri al gh'ha 319 paròchi. La sede l'é a Rëṡ, ma gh'èé anca la co-catedräla a Guastala.
Al vescuv l’é Mons. Adriano Caprioli, dal 1998


text:
Tübinga (Regierungsbezirk)
El Distret Goernatìf de Tübinga l'è giü dei quàter distrècc (en todèsch: Regierungsbezirke) del Baden-Württemberg, en Germania. La sò capitàl l'è la cità omònima de Tübinga.
Diviziù aministratìve[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I 9 circondàre i è ragrüpàcc en 3 sóta-regiù che 'n todèsch le g'ha nòm Regionalverband:
- Neckar-Alb: Reutlingen, Tübinga e Zollernalbkreis;
- Bodensee-Oberschwaben : Bodenseekreis, Ravensburg e Sigmaringen;
- Donau-Iller: Alb-Donau, Biberach e Ulma.


text:
Windisch
Windisch a l'è un cumün svizzer del distret de Brugg. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 6 598 abitant e una süperfiss de 4,91 km², e al se tröva a una altitüden de 357 meter sura al livel del mar.
El cumün de Windisch a l'è tacaa ai cumün de Birmenstorf, Brugg, Gebenstorf, Hausen e Mülligen.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Windisch l'è colocàda indel sit del camp militar de Vindonissa. In del an 1064 el cumün l'è menziunaa col nom de Vinse.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
References[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Windisch in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Windisch in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Tuvaia
La Tuvaia (anca Tuaia) l'è un toch de pann cul burd druada par quacià el taul. De furma simil a quela dal pian dal taul (retangular, quadra o tunda) ma de dimenssion püssè grand, de modu che i burd i rigulun föra, de solit de 'na trentina 'd ghei o püssè rarament, ind al casu de un alestiment particularment elegant, fin a 25 ghei da tera, par lassa el spassi par i pé dai cumensal, o al paviment se gh'è miga da setass a taula.
La tuvaia la gh'ha tri ubietiu: l'è prutetiva, parchè la prutegg el pian dal scunsümàss par sfregament, liquid acidentai o roba colda, l'è igienica e l'è decurativa.
Una tuvaia püssè picinina, che la se ciama quarciamacia, la pöd es sistemada in sü a vüna püssè granda.