text:
Tant l'ediziun speziala dals 24 da schaner cun il titel «Ils fats tar la votaziun dals 12 da favrer» sco er ils singuls artitgels sajan reclama zuppada per in GEA a gieus olimpics, uschia la rinfatscha da Walter von Ballmoos (PVL) e Philipp Wilhelm (PS).
Reclama ha da vegnir declerada sco tala, pretendan ils recurrents
En ina communicaziun a las medias scrivan els perquai da vulair laschar sclerir la dumonda, sche tala reclama zuppada valia insumma sco pressa. Reclama saja da marcar cleramain sco reclama, uschia argumenteschan ils dus umens lur recurs. L'ediziun speziala sa preschentia dentant sco cuntegn redacziunal.
Sin dumonda da Radio SRF ha confermà la «Davoser Zeitung», che l'ediziun speziala saja vegnida pajada e na saja betg stada marcada sco reclama.
I sa tractia da «native advertising», argumentescha la Somedia
A radio SRF conferma Andrea Masüger, il manader da gestiun da la Somedia ed uschia da la chasa editura da la «Davoser Zeitung», ch'i sa tracta da reclama. I sa tractia dad «ina furma moderna da native advertising, co quai ch'ella vegn fatga era dad autras chasas edituras». Damai ina furma da reclama che n'è betg pli d'enconuscher sco tala.
Tgi che paja, cumonda
Masüger declera vinavant, che tar l'ediziun speziala, saja decisiva la vista dal client e betg ina «vista publicistica surordinada». «Sa chapescha», ch'era ils adversaris dad Olimpia avessan pudì dar l'incumbensa per ina tala ediziun, ha ditg Andrea Masüger envers il radio SRF.
Recurrents supponan «problem tar editur»
En lur communicaziun han ils dus politichers von Ballmoos e Wilhelm er crititgà l'editur da la Somedia, Hanspeter Lebrument. Els «supponan il problem tar l’editur». I saja enconuschent che Hanspeter Lebrument è in aderent da gieus olimpics d’enviern. Perquai hajan els rendì attent, ch’il problem na saja tant tar la redacziun, ma tar la chasa editura.
Tar lur recurs na giaja quai als recurrents betg mo per la votaziun dals 12 favrer, mabain per «il dretg fundamental da las burgaisas ed ils burgais sin infurmaziun equilibrada», scrivan els en lur communicaziun.
RR novitads 14:00


c: text/html

text:
Dapi il 2011 è la quota da persunas che retschaivan agid social creschida constantamain. Tar ils minorens è la quota creschida da 4,9% sin 5,3%, tar persunas da l'extreriur da 6% sin 6,3%. Er persunas ch'èn sa divorziadas èn cun 5,6% sur la media svizra da 3,3%.
Augment tar seniors è marcant
Persunas tranter 50 fin 64 onns èn il mument anc sut la media svizra. Quai pudess dentant bainbaud sa midar. Tar els è la quota creschida da moda relativamain drastica da 2,5% sin 3,2%. Quai correspunda ad in augment dad in quart. L'augment sa resulta da persunas che retiran l'agid social sur in lung temp. Il 2011 era la media tar 41 mais, il 2017 tar 54 mais, pia prest in terz pli ditg.
Il motiv è la difficultad d'integrar puspè persunas pli veglias en il martgà da lavur. Tenor l'Uffizi federal da statistica fissan dentant ils seniors savens qualifitgads meglier ch'ils pertutgads pli giuvens. 57% da quels che stattan avant la pensiun han in emprendissadi terminà u in diplom d'ina scol'auta. Tar persunas da 18 fin 35 onns èn quai be 42% e tar quellas tranter 36 e 49 onns 54%.
RR novitads 14:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Cunfiensa
Cunfiensa (nom ufizial: Confienza) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia. Al gh'ha 1 649 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 26,7 km² e ona densità de 62 ab./km². Al cunfìna coi comün de Casalin (NO), Granòss (NO), Palestar, Ròbi, Vispulaa (NO), Vinsaj (NO).
Se troeuva in del nòrd-òvest de la Lumellina, al confin con la Provincia de Noara e arent a la riva de manzina del Sesia.
Stòria[Modifega | modifica 'l sorgent]
El sò nòmm deriva fòrsi de confluentia. A partì del 999 el paes l'è staa dominaa del vescov de Vercej, per donazion de l'imperador Otton III. Confienza, come anca el vesin comun de Ròbbi, l'è restaa leada de Vercej duranta el Medioev finna a che el Federich II, alter imperador, l'ha deciduu minga de affidàla a Pavia. Finida sòtta i Milanes prima e i Savòia del 1743, in del 1859 l'è tornada a la Provincia de Pavia.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Cunfiensa l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Las retschertgas avant las elecziuns han ditg mussà che Geert Wilders e sia partida PVV (Partida per la liberatad) survegnan las bleras vuschs en il parlament dals Pajais Bass. Ma las ultimas emnas ha Wilders pers fidanza e quai cunzunt pervia ch’el simpatisescha cun Donald Trump e s’exprima adina puspè da moda rassistica. Ed uss paucs dis avant las elecziuns mussa ina nova retschertga che la partida dretg-liberala dal primminister Mark Rutte ha surpassà la PVV.
Il mument ha Rutte surpassà Wilders
Dentant n’è era Rutte betg pli uschè populars en il Pajais Bass. Durant ses temp en uffizi ha el numnadamain empermess diversas chaussas ch’el n’ha betg pudì ademplir. La gronda part è da la populaziun en ils Pajais Bass è dentant anc indecisa a tgi dar la vusch.
Tenor la retschertga da l'institut Maurice de Hond vegniss la partida da Rutte sin 24 dals 150 sezs en il parlament ils populists sin 22. Quai fissan tuttina blers sco ils cristian-democrats.
Wilders è cunter l’islam e l’Uniun Europeica
Geert Wilders stat en il Pajais Bass per il protest. El è in grond adversari da l’Uniun Europeica. El vuless extrar da quella e cumbatta ch’il Pajais Bass è independent dad auters pajais. Plinavant è Wilders cunter l’islam ed ils muslims. El simpatisescha tranter auter cun la AfD en Germania, il Front National en Frantscha e cun il president american Donald Trump.
Success en il Pajais Bass
Il Pajais Bass è in pajais cun in’economia stabila e ferma. Tuttina paran blers Ollandais e bleras Ollandaisas da simpatisar cun in politicher che vul ina midada en il pajais. Sper ils svilups positivs sco in’economia che funcziunescha ni ina quota bassa da dischoccupaziun dat quai era svilups en il Pajais Bass che na plain betg a tut la populaziun. Uschia èn per exempel ils custs da las premias da cassas da malsauns s’augmentads e la vegliadetgna da pensiun s’augmenta da 65 sin 67 onns. Plinavant gioga Wilders cun las temas dals burgais. Uschia per exempel cun la tema ch’ils immigrants destrueschian l’identitad dil pajais ni ch’els prendian davent las plazzas da lavur als Ollandais.
RR actualitad 08:00


text:
Christoph Ditzler da Basilea: «La povradad è invisibla»
«Jau hai adina pensà che jau chattia franc puspè ina plazza. Ma quai n'è betg stà il cas – jau n'hai gì nagina schanza pli sin il martgà da lavur. Oz hai jau 63 onns e sun pensiunà pli baud. Jau viv da 1'300 francs il mais. En il project «Planet 13» hai jau chattà ina nova incumbensa sco manader da project che jau fatsch en uffizi d'onur. Il Planet 13 porscha a persunas pertutgadas da la povradad in access gratuit a l'internet. L'internet è oz impurtant per restar integrà – per exempel per tschertgar in'abitaziun u ina plazza. Vi dals giasts dal Planet 13 na ves'ins betg ch'els èn povers. La povradad en Svizra è invisibla.»


text:
2013
-
RTR a Savognin
Dapi l’entschatta da l’onn è il biro da redacziun dad RTR a Savognin puspè occupà. Il nov correspundent ha num Federico Belotti.
-
50 onns Televisiun RumantschaIls
17 da favrer 1963 è vegnida transmessa l’emprima emissiun da televisiun en lingua rumantscha; il «Balcun tort». Per festivar l’anniversari da «50 onns Televisiun Rumantscha» vegnan realisadas en il radio, en la televisiun ed en l’internet 50 istorgias.
-
75 onns linguatg naziunal
Ils 20 da favrer emetta il Radio Rumantsch direct da Berna. Cun quella acziun sa regorda RTR dal rumantsch ch’è dapi 75 onns linguatg naziunal.
-
Refurmar, profilar, cooperar
La dieta da la direcziun RTR ha lieu a Lavin. Elavurada vegn la strategia da l’interpresa per ils onns 2014-2018. Il motto strategic stat sut il titel «refurmar, profilar, cooperar».
-
Applicaziun mobila
Dapi l’entschatta mars distribuescha RTR ses cuntegns era sur ina nova applicaziun (app) da telefonin. L’app è vegnida sviluppada da RTR en collavuraziun cun SwissTXT, ina firma affiliada a la SRG SSR. L’app è gratuita e disponibla per iPhone e telefonins cun sistem operativ Android.
-
Grüezi Unterland – Allegra Rumantschs
Dals 10 fin ils 14 da zercladur vegn era discurrì tudestg en il Radio Rumantsch. Cun in transporter fa RTR viadi da Cuira a Turitg ed il medem mument visita SRF3 il Grischun rumantsch. Il titel da l’acziun: «Grüezi Unterland – Allegra Rumantschs».
Dapli
-
Nov film d’interpresa
RTR preschenta in nov film d’interpresa. Quel mussa collavuraturas e collavuraturs sin lur viadi a la lavur. Il film è da vesair sin nossa pagina d’internet.
-
Festa d’anniversari «50 onns Televisiun Rumantscha»
Ils 24 d’avust ha lieu a Cuira la gronda festa d’anniversari «50 onns Televisiun Rumantscha». 300 persunas da lunsch a manaivel han dà suatientscha a l’invit.
-
Ils Svizzers
Cun il mais tematic «Die Schweizer – Les Suisses – Gli Svizzeri – Ils Svizzers» ha la SSR vulì intimar il public durant il november 2013 da s’occupar da l’atgna istorgia. RTR Radiotelevisiun Svizra Rumantscha ha mess ses accent sut il titel «Nus – quai èn ils auters». Sch’i va per patria ed identitad, gidan savens clischés. Ins sa tgi ch’ins è, ins sa, tgi ch’ils auters èn ed ins na sto betg patratgar. RTR ha raquintà las istorgias latiers.
-
Nov schef da la partiziun Gestiun commerziala
Il november vegn Beat Lozza, che lavura dapi 1998 tar RTR, elegì nov schef da la partiziun Gestiun commerziala dad RTR. El daventa successur da Maurus Dosch che surpiglia la primavaira 2014 ina nova incumbensa en la direcziun generala da la SRG SSR a Berna.
2014
-
Mariano Tschuor banduna RTR
Il Cussegl d’administraziun da la SRG SSR ha elegì ils27 da favrer Mariano Tschuor, directur RTR Radiotelevisiun Svizra Rumantscha, sco manader d’ina nova partiziun da stab cun cumpetenzas schlargiadas. El surpiglia la nova incumbensa a Berna l’october 2014. Mariano Tschuor lavura dapi il 1982 per la SRG SSR.
-
Inscunter a Berna cun la deputaziun grischuna
Ils 18 da mars han RTR e SRG.R envidà la deputaziun grischuna en las chombras federalas a Berna ad ina sentupada. L’inscunter informal ha pussibilità ina discussiun sur da la situaziun dals meds da massa en general, particularmain dals rumantschs, lur avegnir en connex cun il svilup digital e la stenta per ina collavuraziun pli effizienta tranter ils divers acturs dals meds da massa rumantschs.
-
Il Belgischer Rundfunk sin visita tar RTR
Ils 31 da mars ha gì lieu en chasa RTR ina discussiun al podium «Medias e lur rolla per l’identitad d’ina cuminanza linguistica». Participà al podium ha era Toni Wimmer, il directur dal BRF, che ha visità RTR en cumpagnia d'ina delegaziun da l'interpresa da medias da la Belgia.
-
RTR preschenta l'emprim videobook rumantsch
A partir dals 31 da mars è il videobook, realisà en connex cun il mais tematic «Ils Svizzers», era disponibel per rumantsch. Il videobook «Ils Svizzers» ch’è vegnì realisà en tuttas quatter linguas naziunalas pon ins telechargiar dal App Store sin il tablet.
-
Ladina Heimgartner nova directura da RTR
-
RTR sa prepara per l'avegnir digital
En la seduta dals 2 d'avrigl ha il cussegl d'administraziun da la SRG SSR sancziunà il project «Multimedia 2019» (MM19) da RTR. Il project strategic che vegn realisà en il decurs dals proxims onns ha sco finamira principala l'adattaziun da l'offerta da program als basegns futurs dal public.
-
RTR visita ORF
Ils 15 d'avrigl ha la direcziun da RTR fatg viadi sur cunfin e visità il Landesstudio Vorarlberg dal ORF. Il directur Markus Klement ha manà la delegaziun da RTR tras la chasa a Dornbirn ed infurmà davart las incumbensas e sfidas dal studio regiunal cun ina offerta sumeglianta ad RTR.
-
La nova direcziun da RTR è pronta


text:
Inrescida sön la jonëza
L'inrescida sön la jonëza se dá jö cun les condiziuns de vita, i valurs y les usanzes dla jonëza. Inrescidësses y inrescidus de ciamps scientifics desvalis analisëia le svilup dl'identité, les minunghe politiches, les relaziuns o le comportamënt de consum, la formaziun o les preferënzes – ma por nominé n valgügn punc d'inrescida poscibli. Ci grups d'eté y ci contignüs che al vëgn analisé depënn da öna na pert da stüdi importanc te d'atri paisc, che vëgn fac da d'atres inrescidësses y d'atri inrescidus, y dal'atra pert da domandes atuales sozio-potiches y sön la jonëza.
Le fin dl'inrescida sön la jonëza tl Südtirol é da podëi paridlé i resultac di stüdi locai cun d'atri stüdi importanc y ciafé n aiüt d'orientamënt por le sorvisc por i jogn, la familia, la formaziun y le sozial, sciöche ince por dezijiuns politiches. Al dess gní mostré sö bojëgns, problems y svilups problematics, mo ince gní reconesciü interesc y prospetives por le dagní, a na moda che i responsabli pois tó mosöres adatades.
Compic dl Ofize Sorvisc por la jonëza
L'Ofize Sorvisc por la jonëza fej regolarmënter na inrescida ampla tl Südtirol sön la basa dla l.p. 13/83 adöm cun i ofizi talians y todësc por le sorvisc por la jonëza. Al paia la mëia da la fá vigni cin agn por arjunje resultac importanc o por podëi odëi svilups. Dl'inrescida sön la jonëza se crüzia l'Istitut provinzial Statistiches ASTAT. Le formular vëgn lauré fora en colaboraziun cun i ofizi por le sorvisc por la jonëza y al vëgn tigní cunt di imputs di comités dla jonëza y di portadus dl sorvisc por la jonëza. L'ultima inrescida ampla sön la jonëza é gnüda fata dl 2015.
Mo sce l'inrescida sön la jonëza se limitëia a analises cuantitatives, romagnel tröpes domandes zënza resposta, dantadöt domandes 'intimes' y 'zities'. Dessel porchël ince zënza gní fat inrescides tl Südtirol sön la jonëza y da che pón pa jí por ci che reverda l'inrescida sön la jonëza? Chëstes domandes á fat l'Ofize Sorvisc por la jonëza de jená dl 2012. Al á invié a n barat les porsones responsables y i aturs y les aturies de düc i ciamps importanc, che se dá jö cun la jonëza a livel profescional. I resultac dla mësa torona cun prospetives poscibles por l'inrescida sön la jonëza dl Südtirol é gnüs scric adöm da Hans Karl Peterlini.
Istruziun y formaziun
L'ann do l'inrescida vëgnel metü a jí dal Ofize Sorvisc por la jonëza confrontaziuns sön le stüde. Implü vëgnel a se le de tl cheder dl program de formaziun dl Jukas a Porsenú manifestaziuns cun inrescidësses y inrescidus dla jonëza, sön modes atuales y domandes sön l'argomënt.
Leteratöra
- ASTAT: Stüde sön la jonëza 2009. Valurs, formes de vita y proiec de vita dla jonëza dl Südtirol
- ASTAT: Stüde sön la jonëza 2004 (pert 1 y pert 2). Valurs, formes de vita y proiec de vita dla jonëza dl Südtirol
- ASTAT: Stüde sön la jonëza 1999. Valurs, formes de vita y proiec de vita dla jonëza dl Südtirol
- ASTAT: Stüde sön la jonëza 1994. Jonëza, modernisaziun y identité culturala tl Südtirol


text:
La plaunca nua ch'ils panels solars èn vegnids tschentads, fa in zic endament ina vigna tipica sco en la Val dal Rain. L'idea da realisar quest implant solar è naschida l'onn 2001, entras in studi da la Scol'auta da Cuira (lura anc la HTW). En ina concurrenza han ins eruì il project «Energia enstagl da vin».
Calanda Solar SA
Acziunarias:
- 70% Rhiienergie
- 20% Per Sandven
- 10% Vischnanca da burgais da Favugn
Datas tecnicas:
- Investiziuns totalas 2,3 milliuns francs
- Prestaziun 1,5 GWh per onn
- 7'400 meters quadrats panels solars
Midada da terren massiva
Per realisar quest project èn vegnids manads natiers 270'000 cubics material. Qua è vegnì nizzegià il stgavament dal nov ospital chantunal. Uschia ha la plaunca survegnì sia furma per plazzar ils panels da solar en direcziun sulegl. Davosvart, encunter la paraid crap è vegnì construì in rempar per segirar l'implant da crudadas da crappa.


text:
Bakel Walden
Copyright: SRG SSR
Directur Svilup e purschida SSR
En la direcziun generala dapi il 2018,
naschì il 1975, Germania
Carriera
Bakel Walden ha studegià svilup, cussegliaziun e planisaziun da medias (M.A.) a las Universitads da Siegen (Germania) e da Poitiers (Frantscha). A partir dal 2002 ha el absolvì in voluntariat sco redactur da divertiment tar RTL a Cologna. Durant sia activitad da diesch onns tar la gruppa RTL ha el lavurà tranter auter en il team strategic da la centrala luxemburgaisa (2006 – 2008) e sco manader da la planisaziun e dal svilup dals programs per la societad affiliada greca Alpha TV (2009 – 2012). Dal 2012 fin il 2017 è Bakel Walden stà manader dal sectur strategia dals programs da SRF ed en questa funcziun responsabel per dumondas davart il diever dal program, il posiziunament e la concepziun da la purschida sco era davart la performance dals singuls vecturs e cuntegns. Dapi il schaner 2018 è el directur Svilup e purschida da la SSR.
Mandats
European Broadcasting Union (TV Committee, commember da la radunanza generala); Mediapulse (commember dal cussegl d'administraziun); Cumissiun svizra per l'Unesco (commember); Viasuisse AG (commember dal cussegl d'administraziun); Fundaziun da medias Civis (commember dal comité da program).


text:
Il schaner da quest onn han 8 interpresas en Grischun stuì annunziar insolvenza. Cumpareglià cun il schaner dal 2020, cura che 4 interpresas avevan stuì annunziar insolvenza, èn quai dubel uschè bleras. Quai mussan las novas cifras da l'interpresa da cussegliaziun Bisnode.
Da l'autra vart hai dà en Grischun in augment tar las fundaziuns da novas interpresas. Il schaner dal 2021 èn vegnidas registradas en il register da commerzi 94 novas interpresas per l'entir chantun. Quai èn 31% dapli che durant il schaner d'avant in onn.
Auter maletg per l'entira Svizra
Guardà sur l'entira Svizra paran las mesiras per mitigiar las consequenzas da corona da l'economia dentant da funcziunar bain. Il schaner han uschia en l'entir pajais 320 interpresas stuì annunziar insolvenza. Quai è passa in quart interpresas damain ch'anc avant in onn. Lura avevan 418 interpresas stuì annunziar insolvenza.
En l'entira Svizra hai percunter dà be in lev augment tar las fundaziuns da novas interpresas. Il schaner dals 2021 èn vegnidas registradas 3'727 novas interpresas en il register da commerzi. Quai èn be 17 dapli ch'avant in onn.


text:
Entras sia clera dominanza durant la qualificaziun parta l'EV Zug era en ils playoffs sco cler favurit sin il titel. Quai vegnia spetgà dal club, dals fans, di Claudio Cadonau, ch'è dapi 1 onn defensur tar l'EVZ. Quai saja però era la finamira da mintga giugadur, che vegnia a dar dapli che 100%, per che la trofea arrivia suenter passa 20 onns puspè tar il club da la Svizra Centrala. Per Claudio Cadonau ch'è creschì si a Turitg, ch'ha sias ragischs era en Surselva, fissi ses segund titel. Sco fitg giuven è el il 2008 vegnì campiun svizzer cun ils ZSC Lions. Dentant ha el 32 onns ed ha sappientiv midà sin questa stagiun da Langnau tar Zug per anc ina giada pudair cumbatter cun in club ch'ha schanzas pli che intactas sin il titel.
En 5 dals 6 duels cunter ils Bernais en questa stagiun èn ils da Zug ids sco victurs giu dal glatsch. L'EVZ ensonuscha sias fermezzas, era sia qualitad e po surtut ir cun gronda confidenza en la seria da quart-final encunter il SCB. Ils Bernais han gì da morder ed han stuì prender la via sur ils pre-playoffs per insumma dumagnar en ils playoffs. En quella fasa da la stagiun pon els però esser privlus. Quai han els adina puspè mussà en il passà. Da quai èn era ils da Zug conscients. Las ultimas 3 serias da playoff encunter Berna ha Zug pers tuttas – 2017 e 2019 en il final.


text:
Christian Rathgeb ha communitgà vinavant, ch’i dettia er ina planisaziun d’urgenza per il cas, ch’in grond dumber da persunas vegnia tuttenina en Svizra. La finamira clera dal chantun è, da lavurar uschè ditg sco pussaivel cun las structuras chantunalas. Las vischnancas n’hajan betg anc da spetgar che requirents d’asil vegnan directamain repartids sin las vischnancas.
Ed er sch’i vegnia propi uschè lunsch che las vischnancas èn responsablas, vegniss il chantun a sustegnair las vischnancas uschè bain sco pussaivel.
Armada svizra sustegnair ils chantuns
Il Cussegl federal ha incumbensà il departament federal da defensiun da prender las mesiras necessarias per che l'armada svizra po sustegnair las autoritads chantunalas sch'i dat marcantamain dapli migrants che vegnan sur cunfin.
La regenza svizra na vesa il mument però nagin basegn d'agir. L'incumbensa garantescha che l'armada po vegnir activa aifer curt temp. Tenor il plan d'urgenza vegniss l'armada en acziun sche passa 30'000 persunas passan il cunfin aifer paucs dis.
RR novitads 10:00


text:
Pervia da ses contacts tar l'ambassadur russ avess Flynn numnadamain pudì vegnir mess sut squitsch ha ditg Sally Yates tar in'audiziun.
Er ses antecessur Barack Obama duai avair scusseglià Trump da nominar Flynn sco quai ch'anteriurs collavuraturs d'Obama han ditg.
Michael Flynn era sa retratg il favrer suenter gnanc in mais en uffizi. Ordavant ... aveva quel discurrì cun l'ambassadur russ davart sancziuns cunter Moscau. Pli tard aveva Flynn lura fatg faussas indicaziuns surlonder.
RR actualitad 06:00


text:
Anc quatter projects svizzers èn en la cursa per ils gieus olimpics 2026. Sper la candidatura grischuna (Graubünden 2026) datti in project dals chantuns Vad e Vallais (2026 – The Swiss made winter games) e dus projects naziunals, nua ch’ils lieus ni ils chantuns n’èn anc betg enconuschent (2026 – The Games e Switzerland 2026).
Grond avantatg, sche votaziun sulet en il Grischun
Sco las retschertgas da RTR mussan vegni fitg probabel sulet a dar en il Grischun ina votaziun avant la decisiun da Swiss Olympic il mars 2017. Datti il favrer 2017 in gie dal suveran grischun, lura pudess la candidatura grischuna avair in grond avantatg envers las ulteriuras candidaturas svizras.
En questa votaziun vegn dentant sulet votà davart in credit da 25 milliuns per il process da candidatura e planisaziun. Davart l'entir project vegniss lura anc votà ina segunda giada.
Anc enfin ils 15 da december han las diversas gruppas da lavur temp d’inoltrar lur projects da candidatura a Swiss Olympic. Il mars 2017 croda lura la decisiun per ina da las quatter candidaturas. Il suveran grischun decida il favrer a l’urna davart in credit da 25 milliuns francs per la candidatura. Avant ha dentant anc il Cussegl grond da decider en chaussa en la sessiun dal december 2016.
RR actualitad 11:00


text:
Nums e nums ein sefatgs ella Val Tujetsch; mintga toc prau ha siu num, accurat sco pastg e pastiras. E per cass buca mo nums da ual aschia, sch'ins patratga per semeglia dil Busch e dalla Braha, da Canadal e Carpettel, dils Diaulis e da Dieni, da Martinauns e Mulinets, da Riva e Rusas, dil Satur e dalla Schira. Quels nums da tien e da gronda harmonia secaveglian a per culs pli manedels, cun bauns e plauncas, plauns e plats e palius, cugns e crests e plats e canals, cun fontaunas e gondas, cun sorts e stavels e vals.
Nums locals Tujetsch
Nums locals Selva e Tschamut
tenor in skizza da Gion Battesta Giger, Selva, che cumpeglia 143 nums locals
Da vart dretga dil Rain naven digl Uaut Nual entochen il Rain de Curnera.
Dalla vart seniastra dil Rain da Carmihut tochen Foppa Gronda/Val Cavradi.
Nums locals Selva
Nums locals da Cungieri, Val Bugnei ed anora ed engiu
da Toni Berther, Camischolas/Cuera
Ella Tuatschina nr. 9/1991 hai jeu publicau nums locals "suenter il Strem cun Maises e Valtgeva". Quels nums enconuschev'jeu per gronda part mez. Il bien resun ha intimau mei da silmeins aunc nudar si pil mument quels da Cungieri, Val Bugnei e Nislas entochen en sut Sedrun. Cheu suondan ils resultats rimnai cun grond sustegn d'Ignazi Monn, che ha accumpignau mei sco bien cumpogn e versau enconuschider da quei territori entras sia experienza da pastur, d'um da cuolm (fein a pastg) e secapescha da catschadur.
Num slocals Bugnei
Nums locals sper il Strem
da Toni Berther, Camischolas/Cuera
Mond per ils vitgs dalla Val Tujetsch entuorn, legel jeu adina puspei nums da casas, che derivan d'in territori numnaus aschia, pia nums locals. Da quels ein singuls generalmein enconuschents e tut che sa era nua ch'ils loghens sesanflan. Per auters meins enconuschents e meins gronds sei il prighel ch'els daventien cul temps nums senza connex cun il liug ora ella natira. Entras la meglieraziun da funs ed il svilup turistic sei insumma da temer che bia nums locals svaneschian cun ried.
Quella constataziun ha intimau mei da nudar ils nums locals, silmeins quels suenter il Strem enasi entochen ils Bauns cun quels da Maises e Valtgeva. Sinaquei ch'igl interessau sappi era nua ch'il liug numnau sesanfli circa, recamondel jeu da consultar la carta "Sedrun, Wander- und Skitourenkarte, 1:25'000" edida dall'Uniun da cura e traffic 1984. Sin quella ein ils nums principals dil territori avisau indicai ed ei va cheu per amplificar quels. Davart la scripziun da singuls nums savess ins carteivel sedispitar!
Ina fontauna ei la gliesta el Cudisch da nums retic, volum I, p. ... ss., da Robert de Planta ed Andrea Schorta: TUJETSCH 1440 m. sur mar. Vallada cun 11 vitgs ed uclauns. 1500 habitonts Surfatscha 13 390,97 ha; uaul 590 ha, nunproductiv 4850,50 ha.
Fegl topogr. 407 (Amsteg), 411 (Six Madun). Wettstein = E. WETTSTEIN, Anthropologie und Ethnographie des Kreises Disentis, Zürich 1902.
Ils nums locals da Tujetsch - Nums da funs e da pastg
Ils vischins dad ier e da stiarsas mettan ensemen ina survesta da logs che fa tut smarvigliar. Ils giuvens perencunter, ils ezs scursaneschan e van alla cuorta ed en ton sco nuot crodan ils bellezia bials nums da praus e pastiras en emblidonza.
Poda ch'igl ei indicau da francar silmeins ils loghens da duas vals, da duas vals tipicas, ina encunter miezdi e l'autra enviers mesanotg. E Val Nalps e Val Giuv stattan davontier; ellas omisduas han ina historia da num. Schebi ch'ils nums dallas ulteriuras vals ein gnanc stel menders, anzi - ei valess daveras la peina da rentar cun fivialas tut ils nums da praus e pastiras dall'entira Val Tujetsch. Quei fuss in fatg maisudiu e forsa tuttina ch'enzatgi pren amauns, avon che tut mondi a piarder. Ch'ins setegni pia vid las vals indicadas ed entscheivi cun
Val Nalps
Val Giuv
Flurnamen in der Gemeinde Tujetsch
Die Gemeinde Tujetsch im Kanton Graubünden ist eine der vier Fall-Regionen im WaSAlp-Projekt. In dieser Gemeinde wird ein lokaler romanischer Dialekt gesprochen, das Tuatschin. Schriftsprache ist der romanische Dialekt Sursilvan. Für das Wasalp-Projekt sind Flurnamen wichtig: Sie können Aufschluss auf frühere Nutzungsformen und Eigenschaften von Parzellen geben: Flurnamen "kleben gleichsam am Erdboden fest und leben noch als erstarrte Relikte in fremder Umwelt weiter, wenn die Sprache, aus der sie erwachsen sind, längst schon verklungen ist".
Nums locals
Nums locals dall'entira val
La gliesta cuntegn tut ils nums tenor il Cudisch da nums retic e Cudisch da Tujetsch
Igl onn 2011 ha il Forum cultural Tujetsch ediu ils nums locals a moda fetg moderna. Tumaisch Valier e Bruno Berther han localisau ils nums e tschentau els en la carta da Google Earth.
Mira: http://www.geo-surselva.ch/
La pressa ha rapportau: Nums locals LQ 19-09-11 Nums locals LQ
Orts- und Flurnamen
Die Tujetscher Orts- und Flurnamen - Ils nums locals da Tujetsch
von P. Ambros Widmer, Mustér
Forum cultural Tujetsch
Nums locals - digital dall'entira Val Tujetsch


text:
Suenter la qualificaziun dad ier avessan probabel paucs spetgà quest podest. Lewis Hamilton, avant Max Verstappen e Carlos Sainz. Verstappen aveva pervia da la quarta midada da motor stuì ir a la partenza davent da l'ultim plaz, Hamilton n'aveva betg pudì persvader en il qualifying. Auter Lando Norris e Carlos Sainz, ch'èn omadus partids oz davent da posiziun in e dus.
La plievgia decida la cursa
Ditg hai er vesì or sco sche Norris en il McLaren fetschia la cursa. Curt avant la fin era il Brit anc a la testa, ma lura hai cumenzà a plover. Entant ch'ils auters pilots èn sa decidids da midar 4 rundas avant la fin las rodas è Norris restà or sin il cirquit. Quai ha funcziunà sulettamain duas rundas, avant che la plievgia è vegnida pli intensiva, uschia che Norris ha tuttina stuì prender il viadi en la boxa per midar rodas. En quest mument e cun la plievgia ha el dentant pers bler temp ed è a la fin vegnì 7avel. Profità da quest sbagl ha Lewis Hamilton ch'è puspè a la testa en il classament general, 7 puncts avant il pilot da Red Bull, Max Verstappen.
Alfa Romeo fa puncts
In ch'ha er profità da la plievgia ed il caos curt avant la fin è il pilot dad Alfa Romeo Kimi Räikönnen. Il Finlandais ha suenter in lung temp da spetga puspè fatg puncts ed è vegnì 8avel. Ses collega d'equipa Antonio Giovinazzi è vegnì 15avel.


text:
En la Pologna ha il president en uffizi Andrzej Duda gudagnà l’elecziun decisiva, quai ha communitgà la cumissiun electorala a Warschau.
Suenter che quasi tut las vuschs èn dumbradas, vegn il politicher naziunal-conservativ sin 51,2 pertschient. Ses concurrent liberal Rafal Trzaskowski survegn 48,8 pertschient da las vuschs.
Il stretg resultat mussa ils gronds foss culturals en quest pajais da l’Uniun europeica. En ina campagna per il president actual Duda eran s’alliads la regenza, las medias statalas e la baselgia catolica ch’ha gronda influenza.
La participaziun a l'elecziun en la Pologna ha muntà a 68 pertschient. Il resultat definitiv vegn spetgà en il decurs dal di.


text:
Cun in temp da 11,16 secundas è l'atleta bernaisa Mujinga Kambundji è vegnida 6avla en sia seria da mez-final. Uschia n'ha ella betg gì ina schanza da sa qualifitgar per il final.
La medaglia d'aur ha gudagnà en il final la Jamaicana Elaine Thompson cun in temp da 10,36 secundas. Segunda è l'Americana Tori Brown e terza la Jamaicana Shelly-Ann Fraser-Pryce.
En sia cursa da qualificaziun era Kambundji stada terza suenter la campiunessa olimpica da 2008 e 2012 Shelly-Ann Fraser-Pryce e Marie-Josue Ta Lou. Lura era ella currida ils 100 meters en 11,19 secundas.
RR novitads 06:00


text:
Luchêl in duv a's ciacara anc al Veneziàn.
Al Veneziàn (in veneziàn Vèneto) l'è 'na léngua rumanza ciacarèda da 7 miliòun ed persòuni in siē stêt diferèint.
Un quèl c'ma la metê di parlànt i s caten in Itàglia in dla regiòun dal Vènet, in dal Trentèin e ind un pzulèin dla Lumbardìa. L'ètra metê ch'l'armàgn la s cata in dl'Istria, Dalmazia, Rumanìa, Braśìl e Mèssegh.
'L era ciamê dialètt, mo i sinsiê i àn détt ch'l'è na léngua a tótt i efèt.
Lochêl in dóve a s pêrla anc al Veneziân.
Al Venesiân o Vènet l'è 'na léngua rumânşa parlêda da 7 miliòun ed persòuni in sê stêt divêrs.
Cîrca la metê ed qui che la pêrlen a 's câten in Itâlia ind la regiòun dal Vènet, ind al Trintèin e un pô ind la Lumbardéia. Cl' êtra metê l'a 's câta in Istria, Dalmazia, Rumanéia, Brasîl e Mèsich.
Al gnîva ciamê "dialèt", mó i studiōş a j àn dét ch' l'è 'na léngua a tót j' efèt.


text:
Danilo Prinetti
Danilo Prinetti da Monza en l’Italia ha in’abitaziun da vacanzas a Puntraschigna. El vegn bunamain mintga fin d’emna en Engiadin’Ota.
Alexandra Stäbler
Alexandra Stäbler da Masein è commembra dal club da skis Beverin, gist sco Gino e Mauro Caviezel.
Carla Crameri
Carla Crameri è da Puntraschigna. Ella lavura sco flurista en il Badrutt's Palace Hotel.
Charles Nguela
Charles Nguela, creschì si en il chantun Argovia, stat ussa a Turitg e fa part da l'emissiun «Champiuns» da SRF cun sia Stand up Comedy.
Yamila Bass
Oriundamain è ella Cubana, viva dentant dapi il 2011 a Puntraschigna. Yamila Bass lavura a Salastrains en ina bar.
Thorsten Meister
La dunna da Thorsten Meister ha regalà ad el per il 40avel in pèr dis en l’Engiadin’Ota, aposta per ils Campiunadis mundials da skis.
Seraina Cuonz
Seraina Cuonz da Lavin lavura oz sco voluntaria – dentant betg als campiunadis mundials, mabain tar il White Turf.
Hitsch Banz
Hitsch Banz da Thun è a Puntraschigna cun ses club da skis. Il club «Linden» – en il qual er Tom Lüthi è commember – è sa chasà en la jugi a Puntraschigna.
Madlaina Mittner
Madlaina Mittner viva a Puntraschigna.
Silvio Joos
Silvio Joos da Volketswil (ZH) fa vacanzas a San Murezzan.
Tatiana Santos
Tatiana Santos, oriundamain dal Portugal, è vegnida cun 8 onns en Svizra. Ella è creschida si a Susch, abitescha uss a Puntraschigna e lavura a San Murezzan.
Luigi Panizolo
Luigi Panizolo, oriundamain dal Lago di Como, lavura dapi blers onns en la gastronomia en l’Engiadin'ota.
Peter Biedermann
Peter Biedermann, oriundamain da Luzerna, dapi 45 onns a Puntraschigna, magister pensiunà e voluntari durant ils campiunadis mundials 2017
San Murezzan 2017 Inscuntrà en il bus…
Sin viadi en il bus da Puntraschigna a San Murezzan en il Quadrin plidentescha Livio Foffa mintgadi ina persuna.


text:
cuntegn
La populara
-
«Aint in alp esa bella vita»
Sauts populars davart il temp d'ir ad alp
Il zercladur cumenza la stagiun d’ir ad alp. Pasters e signuns van lura cun vatgas e vadels, chauras e bescha per var 100 dis fin settember sin las alps grischunas. La vita ad alp vegn er tematisada en blers sauts populars: Alp Sileva, Alp Muranza, Alp Sanaspans, Alp Laret, Prätsch-Alp ubain la Engstligenalp. E vus udis er da festas e star patgific cun ils sauts «Chilbisunntig uf Alp Fondei» e «Feierabend auf der Alp», tut sauts che vegnan sunads da chapellas enconuschentas da la musica populara.
Ils tocs da l'emissiun


text:
cuntegn
Svizra
-
Fabian Molina chala sco president dals Giuvens socialists
Il zercladur dat Fabian Molina giu il presidi dals Giuvens socialists svizzers. Suenter 2 onns e mez intensivs saja ussa ura per l'emprima dunna a la testa dals Giuvens socialists.
Fin il schaner dal 2015 era Molina era commember da la direcziun da la PS dal chantun da Turitg. L'onn 2010 era el vegnì elegì en il Cussegl communal da Illnau-Effretikon. Là è el anc oz activ.
Il giuven da 25 onns e sia partida han communitgà la decisiun sin Twitter:
Il tweet da Fabian Molina


text:
Carboni
Ul carbòni a l'è un elemeent chímich de nümer atòmich 6, de sòlit tetravaleent, minga metàlich e sòlit a temperadüra ambieent.
A l'è l'elemeent de baas de la vida in sü la Tèra, inscí cuma la cugnússum, vist ca tütt i mulécul impurtaant per i sisteem viveent g'ann deent ul carbòni, àsca idrògen, nitrògen, fòsfur, ussígen; nissügn de chii elemeent chí al g'à però l'impurtànza del carbòni. I resún de chèsta impurtanza a vègnenn dal fatt ca ul carbòni a l'è bun de ligàss sü cunt quater àtum, e al pöö mètt in pè strutür cumplicaa, ca fann vegní föra fin a 10 miliun de cumpòost urgànich difereent.
Ul carbòni al g'à difereent fuurm alòtrup: grafiit, diamaant, fülereen a inn quii püssee cugnussüü; in del 2004 n'è staa descuvèert un ólter. Ga vöör dí ca ul carbòni al pö anca esíst cumè mineraal amòorf, a l'öcc símel a la grafiit, e cumè furma isutròpica de la grafiit, cunt i fujètt ca stann minga vün de suravía a l'ólter ma a inn metüü in tütt i direzziun. La fibra de carbòni la sa utègn slüngaant dii fíber urgànich, de manéra ca i piàn del carbòni sa mètenn in línea cunt la direzziun de la fibra; chèll prucediment chí ga dà una resisténza iguaal a l'azzàl.
Aplicazziun del carbòniModifega
L'aplicazziun püssee impurtànta del carbòni a l'è cumè cumbüstíbil e fuunt de energía, cunt i idrucarbüür: gas natüraal, petròli, sciustra. Chii cumpòost chí a inn anca la fuunt de tütt i plàstich.
Ólter maneer de duperà ul carbòni, in dii sò fuurm, a inn:
- l'isòtup carbòni-14, descuvèert ul 27 de febraar del 1940 a l'è duperaa per la datazziun radiuatíva;
- la grafiit, mis'ciàda cunt l'argíla, la sa dupéra de fà i min dii làpis;
- ul carbòni, insèma cunt ul fèr, a l'è duperaa de fà l'azzàl;
- de par lü, al dupérenn de fà i barr de cuntròll in dii reatuur nücleaar;
- ul diamaant a l'è duperaa in de l'indüstria, de fà i mulètt e i laam perchè l'è ul mineraal püssee düür in natüra; àsca quèst, al sa dupéra uviameent cumè prea prezziusa e cumè bisgiuu.
Ga vöör dí, a la fin, ca ul fülereen al paar c'al g'à un futüür in de la nanutecnulugía.
FuuntModifega
Ul carbòni, cumè gemò spiegaa, a l'è l'elemeent püssee impurtaant de la vida in sü la Tèra, e l'è preseent in quantità in tütt i strutüür urgànich e biulògich. In del muunt inurgànich, ul carbòni a l'è preseent in d'un muntún de mineràj (tütt i carbunaa) e in de l'anidriit carbònica (CO2).
I diamaant sa trövenn in d'un quaj giacimeent de un mineraal ciamaa kimberliit, specialmeent in Repüblica Südafricàna, Sibéria, Congo, Australia; la grafit la sa cata in quantità in Mèssich, Rüssia, India, Gruenlàndia.
Ul carbòni al sa furma in dii stèll, cunt un s'ciòcch tra trii partisèj alfa (nücli de éli), in d'un prucèss ciamaa defatt prucèss triplu alfa. Una quaj grígula de carbòni a l'è deent in dii meteuriit, suta la furma de diamaant piscinítt.
CumpòostModifega
Ul carbòni al furma, cuma gemò dii de suravía, un muntun de cumpòost (10 miliun).
A catà tra i püssee impurtaant, a g'inn:
- idrucarbüür, insèma cunt l'idrògen;
- aminuàcit, i munòmer dii pruteín, insèma cunt l'azòot;
- àcit grass e lipiit;
- cumpòost arumàtich;
- èster;
- zücar, dùma insèma cunt l'idrògen e l'ussìgen;
- àlcul, cunt ussígen e idrògen;
- plàstich, dùmà insèma cunt l'idrògen o cunt olter àtum.
PerículModifega
I cumpòost del carbòni, vist ul nümer, a g'ann un bel puu de difereent azziun tòssich: per esémpi, ul munòssit de carbòni (CO), preseent in dii scàrich dii mutuur a cumbüstiun intèrna, e ul cianüür (CN-) a inn tòssich per i mamífer.
I cumpòost cumè i idrucarbüür (per esémpi ul metàn, la benzína, l'acetileen a tàchenn fööch a svèlta, in d'un atmusféra de ussígen.
Ga vöör dí, a la fin, ca anca ul metàn a l'è vün dii gas sèra, e anca püssee puteent de la CO2 u del vapuur de aqua.
IsòtupModifega
Ul carbòni al g'à dü isòtup stàbil, dispuníbil in natüra: ul 12C (98.89%) e 13C (1.11%); ul carbòni-12 a l'è staa ciapaa da la IUPAC cumè baas per la misüra de la màssa atòmica. Ul 14C a l'è un isòtup radiuatiif, c'al sa dèsfa in, a stèmm, 5.730 ann e al vègn duperaa per datà lègn, fòssil, sítt archeulògich.
StòriaModifega
Ul carbòni (dal latín carbo, c'al vöör dí sciustra) l'è staa, uviameent, vün dii primm elemeent c'inn staa descuveert, in de la preistòria, quand i òmen s'inn curgiüü c'al sa furmàva quand sa gremàva ul lègn.
In de la furma del diamaant a l'è staa cunsideraa da sémper una prea de valuur; ul sò ültim alòtrup, ul fülereen, l'è rivaa dumè in dii ann '80, ma al paar c'al g'à un gran futüür.
RiferimentModifega
- ↑ (EN) National Institute of Standards and Technology - carbon
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 Eror de sintassi: Eror in l'utilizazzion del marcador
: a l'è stad indicad nissun test per el marcador
rsc
- ↑ Fourier Transform Spectroscopy of the System of CP. URL consultato in data 6 dicembre 2007.
- ↑ Fourier Transform Spectroscopy of the Electronic Transition of the Jet-Cooled CCI Free Radical. URL consultato in data 6 dicembre 2007.
- ↑ Carbon: Binary compounds. URL consultato in data 6 dicembre 2007.
- ↑ (EN) National Institute of Standards and Technology - carbon, Phase change data
- ↑ 7,0 7,1 7,2 Vohler, cap. 1.


text:
Cun 160 vuschs, naginas cuntravuschs e naginas abstenziuns, èn ils delegads suandads la proposta che la suprastanza da la partida aveva preschentà gia avant in mais a las medias.
Il suveran grischun decida lura ils 10 da zercladur, tgi ch’è per ils proxims quatter onns en la regenza grischuna.
La persuna e sias cumpetenzas han persvadì
Plirs delegads han numnà atgnadads da caracter sco fermezzas da Walter Schlegel. Pex. saja el ina persuna fitg sincera u insatgi che fetschia quai ch'el dia ubain er ch'el saja in che resguardia il pitschen «um da la via», quai fetschia impressiun.
... in malpazient ...
Sia flaivlezza saja sia malpazienza sch'i na giaja betg immediat sco ch'el veglia, tradescha l'um grond cun chavels grischs. Er delegadas e delegads han cun in zic studegiar chattà ina u l'autra flaivlezza da lur candidat – malgrà tut la persvasiun. El pudess per exempel vulair gidar a tuts quels che dovrian agid e quai na saja betg adina pussaivel – ins stoppia parter en. Insatgi auter ha accentuà ch'el stoppia en in emprim pass rimnar experientscha en il manaschi politic en cas ch'el vegnia elegì.
Ch'il cumandant da la Polizia chantunala n'è betg exnum in um da l'economia ch'è da principi centrala per la PPS, quai n'ha betg disturbà ils delegads. Il pachet stoppia constar e betg singulas abilitads, uschia l'argumentaziun. Er insatgi che na derivia betg da l'economia possia sa lavurar en en quella.
RR novitads 23:00


text:
Quai è il meglier resultad ch'in schef da partida da la SPD ha survegnì dapi la fin da la segunda guerra mundiala. Là aveva Kurt Schumacher survegnì 99, 71%, l'onn 1948. Angela Merkel è vegnida elegida il december cun 89,5% sco scheffa da la CDU. Schulz succeda a Siegmar Gabriel. Il di da partida da la SPD ha ultra da quai nominà Schulz sco candidat uffizial per il post dal chancelier tudestg.
Ja crai che quest resultat è il cumenzament per conquistar l'uffizi da chanzelier.
Giustia, respect e dignitad
Schulz vul conquistar l'uffizi da chanzelier cun ils motivs principals giustia, respect e dignitad. En ses pled ha el empermess als delegads dapli giustia tar pajas, furmaziun senza taxas davent da la canorta enfin tar il studi, dentant er in agir strict cunter criminalitad quotidiana.
RR novitads 16:00


text:
Pervi da corona han ils organisaturs da la festa da musica districtuala stuì tschertgar ina nova data. Sa decidids èn els da spustar la festa che fiss stada questa fin d'emna dals 20 e 21 da zercladur per in onn, sin ils 19 e 20 da zercladur 2021.
Ina decisiun che ha chaschunà per chaus cotschens tar ils organisaturs da la festa da chant districtuala. Quella era numnadamain planisada per ils 12 e 13 da zercladur a Müstair. Da manar tras duas festas districtualas entaifer in'emna en la medema regiun na saja betg pussaivel, uschia Barbara Camichel, la presidenta da l'uniun da chant districtuala Engiadina, Bregaglia, Puschlav, Val Müstair. Per l'ina na vulan ins betg concurrenzar la festa da musica, per l'autra datti intgins participants ch'èn engaschads en omaduas societads.
Spustà festa da chant districtuala
Perquai èn ils organisaturs da la festa da chant sa decidids da spustar lur festa sin il zercladur dal 2023. Jachen Kienz, il president da l'Uniun da musica districtuala Engiadina, Samignun, Val Müstair, Bregaglia, Puschlav, vesa là però gia il proxim conflict. Numnadamain ha l'uniun da musica previs il 2023 gia la proxima festa districtuala a Tschlin. Quai duai però vegnir discussiunà anc ina giada. Omaduas uniuns vulan numnadamain evitar ch'i dettia in'ulteriura collisiun da termins.


text:
Il glindesdi a las 6.15 è vegnì giu ina lavina sin il Pass da l'Alpsu che ha fatg donns vi da l'infrastructura da la Viafier Matterhorn Gottard da 200'000 fin 350'000 francs. Sco quai che Guido Monn, il responsabel per l'infrastructura ed il mantegniment tranter Oberwald, Göschenen e Mustér ha ditg ad RTR sappia nagin sa regurdar ch'ina lavina saja ina giada vegnida giu en quest lieu ed haja cuntanschì ina part dalla staziun sin il Pass da l'Alpsu. La lavina ha derschì, signals, pitgas da la lingia d'electricitad e donnegià ils fundaments. Ella haja gì ina ladezza da radund 100 meters ed emplunà la naiv sin passa trais meters autezza. Tochen ier saira er vegnì rumì la naiv, uschia ch'ins possia cumenzar cun las lavurs da reparatura.
Sche las lavurs s'avanzan senza pli gronds problems spera Guido Monn, ch'ils trens possian puspè cursar davent da sonda sur il Pass da l'Alpsu.
RR novitads 06:00


text:
1963
L'emprima contribuziun da la Televisiun Rumantscha cun il titel «Il Balcun Tort» vegn emessa ils 17 da favrer per commemorar l'anniversari da 25 onns rumantsch sco quart linguatg naziunal svizzer, ina segunda emissiun vegn emessa ils 30 da zercladur. Quellas emissiuns èn vegnidas intermediadas da Tista Murk.
1965
Augment da las emissiuns dal Balcun Tort da duas a sis l'onn.
1967
Inauguraziun dal post da program «Canorta Radio Rumantsch» a Cuira. Las contribuziuns rumantschas vegnan preparadas a Cuira e vegnan emessas directamain da Cuira en il segund program da radio DRS. Per far las emprimas emissiuns rumantschas stattan a disposiziun CHF 144'302.50.
1969
In element constant dal Balcun Tort è il Mosaic Grischun (1966-1969), davent da l’onn 1969 la Cronica Grischuna cun actualitads da nossas regiuns. Il Balcun Tort vegn emess mintga sis emnas, mintgamai durant var in'ura. Fin a la fin da 1971 è quai mintgamai 8 fin 9 emissiuns l'onn. Quellas vegnan planisadas da Tista Murk e realisadas da Willi Walther.
Tista Murk banduna il post da program a Cuira. Ils 11 d'october 1969 surpiglia dr. Clemens Pally il post da manader dal Radio e da la Televisiun Rumantscha.
1969 l'emprima emissiun da Telescola. 1970 suondan anc trais e 1971 quatter Telescolas.


text:
Suenter il Seminari da scolastas e scolasts a Cuira, gist il di ch'ella ha survegnì la novitad d'avair passà l'examen final dal seminari, ha la futura moderatura dad RTR er survegnì la novitad dad esser en speranza. L'emprim mument in schoc da stuair prender ina decisiun co vinavant. Ma suenter er il plaschair da vegnir mamma.
Marionna Lombriser -«Ir cun tractor – quai fiss in siemi»
Sia uffanza ha Marionna Lombriser passentà en il chantun da Berna, a Zweisimmen. Là ha ella – sco tut ils uffants - pudì far la carriera da las maschinas agriculas. Ma avant che pudair ir cun tractor e chargiafain, èn ses geniturs turnads en il Grischun.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Gian Marchet Schicktanz, oriund da Bos-cha, è in um grond cun ina cumparsa calma. La statura gronda e las chommas definidas da l'Engiadinais tradeschan svelt tge ch’è sia passiun: currer. Surtut currer sin lungas distanzas e quai en la natira.
Il sportist e student da 25 onns curra uschenumnads «Ultra Trail Runs». Cursas cun distanzas pli lungas che maratons, blers meters d’autezza e sin sendas e terren natiral.
Currer pli lunsch vul dir vesair dapli natira.
La passiun per il sport e la natira na vegn betg d’insanua. Gian Marchet Schicktanz è creschì si sin 1'600 meters a Bos-cha sin il bain puril da ses geniturs. Fin en sisavla classa n’aveva el betg apparats electronics ed è savens sa divertì cun giugar dadora e far sport. Quella giada eran quai il hockey, il ballape ed il freeski e dapi dus onns batta ses cor era per il currer.
Chattar ses cunfins en la natira
I saja ina cumbinaziun da pudair esser en la natira e da chattar ses cunfins, che fascinescha l’Engiadinais tar quest sport. Ils cunfins chattian ins numnadamain svelt. Uschia haja Gian Marchet Schicktanz pers nov da diesch unglas dals pes, tar las ultimas duas cursas. Quellas ha il currider almain gudagnà. El è stà sin l'emprim podest dal «Engadin Ultra Trail» e dal «Swiss Alps 100». Las unglas creschian puspè ed il cumbat cun las limitas dal corp saja tuttina l’interessant. Surtut il cumbat mental saja dentant grev. Las chommas portan el dalunsch ma il tscharvè cumenzia a far gieus durant las cursas nua ch’el è var 12 uras en gir.
Tar l’ultima cursa hai jau sperà da crudar, uschia ch’jau possia finir la cursa. Ins dovra trics mentals per quellas situaziuns.
Suenter «Ultra Trail Runs» vegn la fasa da recreaziun. Ins possia vegnir malsaun, di Gian Marchet Schicktanz ed il corp ed il tscharvè dovrian in enfin dus dis per sa remetter.
Anc betg cuntanschì l’entir potenzial
Malgrà las sfidas corporalas ed ils trenaments intensivs batta il cor da Gian Marchet Schicktanz per quest sport. L'atlet, che stat a Cuira, vul anc optimar ses trenament e sia dieta e pensa ch'el n’haja anc betg cuntanschì ses entir potenzial. Ina da sias grondas finamiras è l'Ultra-Trail du Mont-Blanc, ch’ha lieu l’onn che vegn. E là spera Gian Marchet Schicktanz era da vegnir in di sin l'emprim plaz.


text:
Las cursas dal campiunadi svizzer da passlung a Sedrun la fin da mars e gist suenter anc quellas a Langis eran las davosas dad Anja Lozza sin quest nivel. La curridura da Zuoz ha gia avant decidì da terminar sia carriera activa e da sa concentrar sin il studi da biologia a l’Universitad da Turitg. E quai cun be 20 onns.
Studi da biologia a Turitg
En il futur sa concentrescha Anja Lozza uss sin ses studi da biologia a l’Universitad da Turitg. Damai che quest studi pretenda bler engaschament e blera lavur pratica en il labor, na sa cunfetschia quai betg cun il sport professiunal. Perquai ha ella er gia decidì durant la stagiun passada da terminar la carriera a favur dal studi. Auters interess sper il studi restan per Anja Lozza era il dissegnar e fotografar. Il pli gugent en il Parc Naziunal Svizzer gist davant sia porta chasa.
Campiunessa mundiala cun la staffetta U23
Il pli grond success ha la giuvna passlungista festivà la stagiun passada en la categoria da junioras e tar la FIS. Qua ha ella pudì festivar inqual success.
Il punct culminant è però stà tar ils campiunadis mundials da juniors ad Oberwiesenthal en Germania, l'onn passà. Là ha Anja Lozza gudagnà en la staffetta la medaglia d'aur, ensemen cun Nadja Kälin, Anja Weber e Siri Wigger ha ella procurà per la gronda surpaisa e gudagnà il titel. In ulteriur punct marcant en sia carriera era la partenza a las cursas da la cuppa mundiala da passlung, Tavau Nordic, en sia stretga patria.


text:
Decleraziun davart la protecziun da datas
Societad Svizra da Radio e Televisiun SRG SSR
Stadi: 3 da november 2020
La Societad svizra da radio e televisiun (SSR) prenda serius la protecziun da Vossas datas. Nus vulain che Vus As sentias segir/a durant che Vus faschais diever da nossas purschidas online SSR. Qua explitgain nus tge datas che nus rimnain e co che nus las utilisain.
Las datas persunalas che Vus communitgais a la SSR cun far diever da purschidas online vegnan elavuradas tenor la Lescha federala davart la protecziun da datas (LPD) ed autras disposiziuns legalas. Il term purschidas online sa referescha a las pli differentas structuras da purschidas da la SSR en il sectur online.
Charta davart la protecziun da datas da la SSR
La SSR s'oblighescha als suandants princips:
- Relevanza: Enconuscher las spetgas dal public è in element central per pudair meglierar cuntinuadamain nossa qualitad dal program. Perquai elavurain nus datas persunalas.
- Transparenza: La protecziun da datas ha per nus la pli auta prioritad. Perquai infurmain nus nossas utilisadras e noss utilisaders davart l'intent da l'elavuraziun. Nua ch'igl è necessari, dumandain nus la lubientscha da las utilisadras e dals utilisaders.
- Segirezza: La segirezza da las datas ha per nus la pli auta prioritad. Nus prendain tut las mesiras tecnicas ed organisatoricas necessarias. Ultra da quai na vendain nus naginas datas.
- Libertad d'eleger: Las utilisadras ed ils utilisaders pon far diever dals cuntegns e servetschs finanziads cun taxas era senza inditgar las datas persunalas.
Post responsabel
Post responsabel (responsabel) è la Societad svizra da radio e televisiun SRG SSR, Giacomettistrasse 1, CH-3000 Berna 31.
En general
A la SSR statti a cor d'infurmar sias utilisadras e ses utilisaders cura, per tge intents e tge datas persunalas che vegnan elavuradas.
La SSR sa resalva d'adattar da temp en temp questa decleraziun davart la protecziun da datas. Vus duessas perquai leger regularmain questa decleraziun davart la protecziun da datas. La data d'actualisaziun correspundenta (stadi) chattais Vus a l'entschatta da questa decleraziun davart la protecziun da datas.
Tge èn datas persunalas?
Datas persunalas èn tut las infurmaziuns che sa refereschan ad ina persuna natirala identifitgada u identifitgabla (p.ex. il num, l'adressa, il numer da telefon, la data da naschientscha u l'adressa dad e-mail).
Da princip pudais Vus far diever da nossa purschida online senza inditgar datas persunalas. Per pudair utilisar tschertas purschidas online èsi dentant pussaivel ch'i basegna datas persunalas, p.ex. per s'annunziar per la newsletter, far diever da la funcziun da commentar u participar ad ina concurrenza cun premis.
Las datas persunalas na vegnan perquai betg elavuradas da princip, mabain mo sut circumstanzas specificas e per intents specifics.
Cura elavura la SSR datas persunalas en il rom da sias purschidas online?
Per metter a disposiziun la purschida online SSR elavura la SSR u elavuran terzs datas persunalas en il rom da:
- Paginas-web: datas persunalas vegnan elavuradas via datotecas da protocol, cookies, utensils d'analisa, formulars da contact sco era plugins da medias socialas e d'auters purschiders.
- Cuntegns generads dals utilisaders: datas persunalas vegnan registradas via forums, chats e blogs ed elavuradas en furma da cuntegns generads da las utilisadras e dals utilisaders (user generated content).
- Newsletters: datas persunalas vegnan elavuradas a basa da Voss consentiment che Vus dais per l'annunzia da la newsletter.
- Formulars da contact: datas persunalas vegnan elavuradas via ils formulars da contact per far propostas e dumondas en connex cun nossa purschida.
- Concurrenzas cun premis: datas persunalas vegnan elavuradas via ils formulars da contact en connex cun la participaziun a concurrenzas cun premis.
Per tge intents elavura la SSR datas persunalas?
- per metter a disposiziun la purschida online a las utilisadras ed als utilisaders
- per optimar la purschida online (p.ex. perscrutaziun dal martgà e mesiraziun da la derasaziun)
- per persunalisar la purschida online per las utilisadras ed ils utilisaders
- per trametter newsletters via e-mail
- per realisar concurrenzas cun premis
- per garantir la segirezza da las datas da las utilisadras e dals utilisaders da la purschida online
Sin tge basas legalas elavura la SSR las datas persunalas?
Sche nus dumandain Voss consentiment per elavurar las datas persunalas, serva quel sco basa legala. Quai è per exempel il cas per newsletters, contribuziuns da commentari u concurrenzas cun premis.
Nus elavurain Vossas datas persunalas er a basa da noss interess giustifitgà, per exempel per metter a disposiziun ed optimar la purschida online.
Sche las datas persunalas vegnan elavuradas sin fundament d'ina obligaziun legala, serva quella sco basa legala. Quella po cumpigliar la transmissiun da datas persunalas a terzs, la durada da la memorisaziun u da l'archivaziun.
Transmissiun da datas persunalas a terzs
Dat la SSR vinavant datas persunalas a terzs?
Da princip dain nus vinavant Vossas datas persunalas a terzs, mo sche nus avain Voss consentiment u sch'igl exista da nossa vart in interess giustifitgà.
Ultra da quai pudain nus transmetter datas a terzs, sche nus essan obligads da far quai sin fundament da disposiziuns legalas u d'ina disposiziun uffiziala u giudiziala.
Surdat la SSR l'elavuraziun da datas a terzs?
Nus incumbensain furniders da servetschs d'elavurar las datas. Ils furniders da servetschs vegnan per regla engaschads sco uschenumnads elavuraturs d'incumbensas. Quels pon elavurar las datas persunalas da las utilisadras e dals utilisaders da nossa purschida online unicamain tenor nossas directivas. Uschia dain nus per exempel vinavant Vossa adressa dad e-mail ad in furnitur da servetschs per che quel As possia trametter ina newsletter empustada.
Transmetta la SSR datas persunalas a destinaturs en in terz stadi (ordaifer CH/UE/SEE)?
Nus transmettain datas persunalas er a terzs resp. ad elavuraturs d'incumbensas che n'han lur sedia betg en Svizra ed en stadis ordaifer l'UE/il SEE. En quest cas garantin nus avant la transmissiun ch'il destinatur disponia d'in nivel da protecziun da datas adequat (p.ex. sin fundament d'ina decisiun d'adequatezza per il pajais correspundent, da las clausulas contractualas da standard da l'Uniun europeica u dal contract da model da l'Incumbensà federal per la protecziun da datas e per la transparenza) u che nus hajan il consentiment da nossas utilisadras e da noss utilisaders.
Durada da la memorisaziun e da l'archivaziun
Quant ditg archivescha la SSR las datas persunalas?
Nus memorisain Vossas datas uschè ditg sco ch'igl è necessari per metter a disposiziun nossa purschida online ed ils servetschs colliads cun quella resp. uschè ditg sco nus avain in interess giustifitgà a la memorisaziun. En tut ils auters cas stizzain nus Vossas datas persunalas cun excepziun da las datas che nus stuain archivar per ademplir nossas obligaziuns legalas (p.ex. obligaziuns da tegnair en salv).
Ils dretgs da las utilisadras e dals utilisaders
Tge dretgs avais Vus?
- Dretg d'infurmaziun: Las utilisadras ed ils utilisaders han il dretg da pretender dal responsabel ch'el infurmeschia tge datas persunalas dad els che vegnan elavuradas e schebain questas datas vegnan transmessas ad in terz stadi.
- Dretg da rectificaziun: Las utilisadras ed ils utilisaders han il dretg da pretender dal responsabel ch'el rectifitgeschia lur datas persunalas incorrectas u incumplettas.
- Dretg da stizzada: Las utilisadras ed ils utilisaders han il dretg da pretender dal responsabel ch'el stizzia immediat lur datas persunalas, sche questas datas n'èn betg pli necessarias per ils intents, per ils quals ellas èn vegnidas registradas u elavuradas, e sche autras prescripziuns legalas na s'opponan betg a quai.
- Dretg da limitar l'elavuraziun: Las utilisadras ed ils utilisaders han il dretg da pretender dal responsabel ch'el limiteschia l'elavuraziun.
- Dretg da revocar il consentiment: Las utilisadras ed ils utilisaders han il dretg da revocar da tut temp lur consentiment d'elavurar lur datas persunalas per in intent u plirs intents specifics, sche l'elavuraziun sa basa sin lur consentiment expressiv. Malgrà la revocaziun na vegn betg tangada la legitimitad da l'elavuraziun succedida a basa da lur consentiment fin a la revocaziun.
- Dretg d'opposiziun: Las utilisadras ed ils utilisaders han il dretg da s'opponer da tut temp a l'elavuraziun da lur datas persunalas, sche l'elavuraziun succeda a basa da l'interess giustifitgà dal responsabel u d'in terz resp. per l'intent da la reclama directa.
Co pudais Vus far valair Voss dretgs?
Per far valair Voss dretg As drizzai per plaschair a: datenschutz(at)srgssr.ch. Ulteriuras indicaziuns chattais Vus qua.
Contact da la protecziun da datas
Per infurmaziuns e propostas en connex cun la protecziun da datas As stain nus resp. noss cussegliaders per la protecziun da datas SSR gugent a disposiziun via l'adressa dad e-mail datenschutz(at)srgssr.ch.
Sche Vus vulais contactar nus, ans cuntanschais Vus sco suonda:
Societad svizra da radio e televisiun SRG SSR
Giacomettistrasse 1
3000 Berna 16
e-mail: datenschutz(at)srgssr.ch
Cundiziuns d'utilisaziun
Dretgs als cuntegns
Proprietad da la SSR: Ils cuntegns da las plattafurmas d'internet da la SSR e da sia purschida online èn protegids cun ils dretgs d'autur. Senza il consentiment en scrit precedent da la SSR na pon ils cuntegns, en spezial videos, texts, parts da texts, applicaziuns interactivas u maletgs, ni vegnir modifitgads, transmess, derasads, memorisads, copiads, ordinads da nov ni republitgads – era betg en extracts. Il material mess a disposiziun po vegnir utilisà unicamain per intents privats betg commerzials; cunzunt ils videos na dastgan ni vegnir vendids ubain utilisads per intents da reclama. Il videoplayer da la SSR (tut las purschidas Play da la SSR resp. da sias unitads d'interpresa SRF, RTR, RTS, RSI) dastga vegnir integrà mo a moda nunmidada ed en in ambient senza reclama. Betg permessa è l'integraziun dal player da la SSR en in context che violescha determinaziuns legalas u la morala, en spezial contexts che violeschan l'onur u glorifitgeschan la violenza e contexts rassistics, disfamants, pornografics u privlus per giuvenils.
Dretgs d'utilisaziun dals cuntegns da la SSR: Per tut la software, ils registers, las datas e lur cuntegns da la purschida-web da la SSR, mess a disposiziun expressivamain per telechargiar, dat la SSR a l'utilisadra u a l'utilisader ina licenza simpla, betg exclusiva e betg transferibla che limitescha la telechargiada e la memorisaziun ad in'unica giada. Tut ils ulteriurs dretgs restan tar la SSR. Betg lubidas èn surtut la vendita e l'utilisaziun commerziala.
Cuntegn generà da las utilisadras e dals utilisaders
Chargiar si datas (videos, audios, texts, maletgs): Sche l'utilisadra u l'utilisader chargia si cuntegns sin las purschidas interactivas, dat ella u el a la SSR in dretg da far diever da quests cuntegns senza limita temporala, spaziala e materiala. Il cuntegn po era vegnir integrà sco colliaziun sin paginas da terzs e vegnir tadlà u guardà u po vegnir mess a disposiziun via uploads sin paginas da terzs (surtut Facebook). Ils dretgs d'utilisaziun vegnan mess a disposiziun gratuitamain. Resalvads restan ils dretgs defendids da la societad da gestiun collectiva SUISA als cuntegns chattads da la programmaziun ed emess en ils programs da la SSR. Era sch'il cuntegn na vegn betg publitgà, è l'utilisadra u l'utilisader d'accord cun ina tala promoziun.
L'utilisadra u l'utilisader garantescha da disponer da tut ils dretgs per metter il cuntegn en la rait. L'utilisadra u l'utilisader deliberescha en quest connex la SSR da tut ils regress, da cuntraversas giuridicas, dretgs d'indemnisaziun dal donn e d'auters plants e pretensiuns che terzs pudessan instradar u far valair en connex cun videos, audios e maletgs mess en la rait.
Dispensaziun
L'utilisadra u l'utilisader dispensescha la SSR da tut las pretensiuns che terzs pudessan far valair suenter avair fatg diever d'in cuntegn generà da las utilisadras e dals utilisaders. Tut ils custs, surtut sin fundament da dretgs d'indemnisaziun dal donn legalmain valaivels envers la SSR, porta l'utilisadra u l'utilisader.
Responsabladad
La SSR n'è – uschenavant che quai è admissibel giuridicamain – ni responsabla per datas ed infurmaziuns derasadas sin las plattafurmas d'internet da la SSR ni per donns che sa resultan da quellas. Quai vala per tut ils geners da donns, surtut per donns che pon resultar tras sbagls, retardaments u interrupziuns en la transmissiun, en cas da disturbis da l'infrastructura, da cuntegns incorrects, da datas persas u stizzadas, da virus u en in'autra moda cun utilisar las plattafurmas d'internet da la SSR.
Per intents d'infurmaziun po la SSR colliar sias paginas cun quellas da terzs. En quest cas na surpiglia la SSR nagina responsabladad per ils cuntegns, la correctadad, la legitimitad e la funcziunalitad da paginas-web da terzs, a las qualas renvieschan las plattafurmas d'internet da la SSR cun colliaziuns u utensils. Ils clics sin autras paginas via colliaziuns succedan sin agen quint e ristg.
La SSR garantescha ni in access nuninterrut a sias plattafurmas d'internet resp. a sia purschida online ni in access senza disturbis, cunzunt na surpiglia ella nagina responsabladad per in'interrupziun da raits da communicaziun e gateways. Quai che pertutga l'accessibladad e la dimensiun funcziunala po la SSR decider libramain, cura che las websites ed ils cuntegns na stattan betg a disposiziun per motivs tecnics u pervia da stentas d'optimar ils servetschs purschids u lur funcziunalitads. La SSR na dat nagina garanzia che sias plattafurmas d'internet, apps ed autras applicaziuns funcziunan senza interrupziuns e sbagls e che eventuals sbagls vegnan curregids.


text:
Innerthal
Innerthal a l'è un cumün svizzer del distret de March, in del Canton Svit. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 50.22 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 199 abitant.
El cumün de Innerthal al se tröva a una altitüden de 915 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Einsiedeln, Glarus (GL), Muotathal, Näfels (GL), Oberurnen (GL), Schübelbach, Unteriberg, Vorderthal.
StoriaModifega
Innerthal l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1259 col nom de Wegental. Fina al 1888 l'eva cognossüü col nom de Hinterwäggithal.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
RiferimentModifega
Ligam de föraModifega
- Innerthal in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Rüegsau
Rüegsau a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Emmental, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 15.1 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 3047 abitant.
El cumün de Rüegsau al se tröva a una altitüden de 589 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Affoltern im Emmental, Hasle bei Burgdorf, Heimiswil, Lützelflüh, Sumiswald.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Rüegsau l'è staa menziunaa la prima volta in de l'ann 1139.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- (DE)
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Element chimich
I elemeent chímich a inn sustaanz ca pödenn minga vèss spartí in ólter püssee sémplis. Tütt i elemeent chímich a inn custitüii da àtum ca g'ann l'istèss nümer de prutún in del nücli; a quèll nümer chí ga dísenn nümer atòmich e al sa índica cunt la Z.
Per esémpi, l'àtum de carbòni a l'è faa da 6 prutún, quèll de uràni da 92. Sa cugnússenn püssee de 100 elemeent chímich difereent, dii quàj 93 a inn natüràj e ul rèst artificiàj.
I elemeent sa rapreséntenn cunt un símbul de vüna u dü lèter, e inn urganizaa in de la taula periòdica.


text:
Il podest
- Julie Zogg (SUI)
- Selina Jörg (GER)
- Ladina Jenny (SUI)
Ulteriuras Svizras: 11. Patrizia Kummer. Out en la qualificaziun: Jessica Keiser
Per Julie Zogg, ch'è campiunessa mundiala, è quai la terza victoria en ina cursa da la cuppa mundiala. En il final ha ella battì la tudestga Selina Jörg ch'aveva gudagnà il mezfinal cunter Ladina Jenny.
Umens svizzers senza schanza
Ils umens svizzers n'han gì nagina schanza cunquai ch'ils leaders da l'equipa Dario Caviezel e Nevin Galmarini eran betg da la partida pervi da blessuras.
RTR novitads 12:00


text:
Tur de Ròer
Tur de Ròer piö de spès adóma Tur (Torre dé Roveri in Italià) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem a 9 Km de la sità e a 271 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 2 436 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 2,7 km² e 'na densità de popolasiù de 902 ab./km²
Ol paìs l'è sitüàcc sö i primé culine tra i àl Seriana e Cavalina. El cunfìna coi cümü de Albà Sant Alisànt, Pedrèngh, San Pól d'Àrgon e Scans.
Evulusiù demogràfega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Tur de Ròer l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Althaea officinalis
Althaea officinalis (cunusìda 'n bresà col nòm de bonaéscc[1]) l'è 'na spéce de piànta erbàcea che fà part de la famìa botànica de le Malvaceae. cultiàda zamò 'ndèla antichità per vìa de le sò proprietà medicinài.
Descrisiù[Modifega | modifica 'l sorgent]
Piànta perène, erbàcea, co la raìs carnùza furmàda de divèrsi füs storzégn, biànch de dét, zalcc de föra; i gamp i g'ha 'na pelüria spèsa, dricc e nömerùs, sèmpe o poch ramificàcc, 'nfìna a 1,5 m.
Le fòie le g'ha 'n gambì cürt e stìpole, i è altèrne, palminèrvie, peluzète sö töte dò le fàce. I è 'ntréghe o a 3÷5 lòbi: chèl centràl l'è piö gròs.
I fiùr 3÷5 ghèi, portàcc ensìma a pedùncoi che é fò a la sèa de le fòie o 'nsìma ai ram de la piànta. I pétali i è culùr ròza ciàr. I fiorés 'ntra Magio e Óst
I fröcc i g'ha 'na pelüria bèla fìna e spèsa, e i è furmàcc de divèrsi achéni mitìcc a sércol giü arènt a l'óter aen nömer de 10 o vint e a fùrma de rugnù.
Habitat[Modifega | modifica 'l sorgent]
Se la tróa de spès en pòscc ömecc, dré ai fòs, pò a 'n prezènsa de àiva salmàstra, dei 0 ai 1200 méter sùra del leèl del mar.
Sinònim[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Giovan Battista Melchiori, Vocabolario bresciano - italiano, 1817, pag.79
- ↑ http://www.tela-botanica.org


text:
Rógn
Rógn (Rogno in Italià) l'é 'n comú de 3 923 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]) dela Provinsa de Berghém, situat nela bàsa Al Camonega, a presapóch 5 km de la còsta setentriunàla del Lach d'Izé.
L'é situatt a 215 meter d'altèsa sura 'l leèl del màr e 'l sò teretóre 'l cuàrcia zó 'n area de 15,6 km².
La densità l'é de 251 abitàncc per km².
Rogn, in del medioéf, l'è stat ol capolöch de öna di quàter circuscrisiù (pievàtech) in de le quài l'ìa spartìda sö la Al Camònega. Ol pievàtech de Rógn 'l ciapàa dét chèi che adès i è i teretóre dei paés de Rógn, Darf, Giànech, Artògne, Erbàn, Gordù, Sciano, Anfurro, Àngol.
Andamènt demogràfechModifega
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Rógn l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Ligam da fòModifega
RiferimènccModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Architetüra
L'architetüra l'è la disciplina che g'ha come propózet l'organizasiù del spàsio endóche vif i òm. A semplificà, se pöl dì che la riguàrda suratöt la progetasiù e la custrusiù de 'n imòbil ma apò de töt l'ambiènt custrüìt.
L'architetüra l'è nasìda prim de töt per sudisfà dei bezògn biològich de l'òm compàgn de la protesiù de le 'ntempérie e pròpe per chèsto l'è ,tra le disciplìne piö prezènte en töte le civiltà. Apéne endène segónt momènt, col svilüpàs de la diviziù del laurà endèla società, a la funsiù primària s'è zontàt dele funsiù segondàrie en nömer sèmper piö grant.
Co l'aparisiù de caràter estétich s'è cuminciàt a concepì l'achitetüra apò a come 'n'art vizìva, condèle caraterìstiche sò particolàr.
'Na definisiù làrga del concèt de architetüra la ciaparès dét apò 'l progèt de töt l'ambiènt custrüìt: de l'urbanìstica, al progèt ürbà 'nfìna al progèt dei mòbii. l'è giöna de le sés bèle arcc. Sèrte palàs o ótre custrusiù i è percepìde come dei sìmboi cültürài e pulìtich e 'n sèrte càzi come de le òpere d'art, dato che le pöl véser cunsideràde prim de töt en funsiù de la sò fùrma o strütüra sensìbil o de la sò estética.
El progèt architetònich l'è caraterizàt suratöt de la manipolasiù de la màsa, del spàsio, dei vülüm, la strütüra e la consistènsa, de la lùce, i materiài, e i elemèncc pragmàtich, copmàgn dei cósti, la custrusiù e la tecnologìa, per rià 'n obietìf che l'è estétich, funsiunàl e de spès artìstich. Chèsto 'l diferènsia l'architetüra de la' ngenierìa, che 'nvéce la se caraterìza principalmènt per la manipulasiù creativa dei materiài e de le fùrme, per mès de prensépe scentìfich e matemàtich.


text:
Era quinta la Repower cun sperditas pli autas che anc il 2014. Lura muntavan ellas a 33 milliuns francs. Per l'emprima mesadad da l'onn quinta l'interpresa d'energia cun ina perdita netta da 110 milliuns francs. Sco l’interpresa scriva vul ella cuntinuar cun in program d’effizienza ed optimar las structuras.
Situaziun difficila sin la fiera d’energia
Ils temps èn maghers per ils concerns d'energia. Quai mussa è la communicaziun da la Repower. Las aspectativas per l’onn 2015 èn vegnidas curregidas engiu. En tut quinta il concern grischun quest onn cun in resultat operativ ch’è 50% pli bass che quel d’avant in onn. Ils dus motivs principals per las difficultads sajan l’euro flaivel ed ils precis bass d’electricitad sin il martgà liberalisà, di Urs Meister ch'è spezialist d'energia tar Avenir Suisse.
Ils concerns d’energia n’hajan betg gronda influenza sin quels dus facturs. Reagir possian ils concerns sulettamain cun vegnir pli effizients sin la vart dals custs. Uschiglio hai num spetgar sin che l’economia en l’Europa vegni puspè pli ferma. Lura dovrian ils concerns numnadamain er dapli energia.
RR novitads 07:30


text:
Avant la chauma avevan ins gì dubis ch’i dettia suenter las elecziuns naziunalas forsa anc pli paucas dunnas en il parlament – cunzunt en il Cussegl dals chantuns. Quai n’è betg capità. Tenor Tamara Funiciello è gliez ina consequenza directa da la chauma da dunnas dals 14 da zercladur 2019. Era l’anteriura presidenta da la Juso ha dumagnà il sigl en il Cussegl naziunal
Mia elecziun è in resultat da la chauma da dunnas
Ed en il Grischun avevan ins gì starment che forsa mo umens vegnian elegids en il parlament federal. La finala han ils Grischuns tarmess tantas dunnas sco anc mai a Berna: Magdalena Martullo, Sandra Locher ed Anna Giacometti. Per la sindicalista grischuna Angela Thiele è era quai in effect da la chauma.
Tuttina n'è ina represchentanza da dunnas equilibrada en la politica anc ditg betg cuntanschida .
Progress pitschnin puncto pajas
Areguard pajas gistas – in vegl postulat d’egualitiad – han ins era fatg mo pitschens progress. I dettia blers manaschis che hajan suenter la chauma introducì transparenza da paja, di Angela Thiele, sindicalista da l’Unia e co-organisatura da la chauma da dunnas en il Grischun.
Plinavant stoppian grondas societads d’aczias a partir dal 2021 manar atras analisas da paja. Ma d’ina paja eguala sajan ins anc lunsch davent. A partir da las 15.30 lavurian las dunnas gratuiut – cumpareglià cun las pajas dad umens, di Angela Thiele.
Era sche bleras prentensiuns n’èn anc betg ademplidas, è Tamara Funiciello optimista.
La chauma da dunnas ha politisà tantas dunnas. Uss procurainsa per midadas
Entras la chauma sajan sa furmadas impurtantas raits da dunnas. L’effect da questas raits sa mussia pir ils proxims onns. Plinavant cuntinueschian las chaumas e protestas, dian Funiciello e Thiele.
Chauma da seser a Cuira
La dumengia ils 14 da zercladur organisescha il comité da chauma grischun ina chauma da seser da la staziun a Cuira fin a la plazza da l'Arcas. L’onn proxim datti plirs giubileums: 50 onns dretg da votar per dunnas, 30 onns dapi l’emprima chauma da dunnas, 230 onns dapi la declaraziun dals dretgs da las dunnas.
Tgi che ha sperà che las chaumas chalan, ha sbaglià bravamain


text:
Wikipedia:Progett Comunità Germanofona del Belgi
El Progett Comunità Germanofona del Belgi el se occupa de la gestion di vos che revarden la comunità de lengua todesca in Belgi.
Origin[modifica 'l sorgent]
Dal 10 al 21 de dicember 2018 la Wikipedia in lombard la partecipa a 'na writing week in su la Comunità Germanofona del Belgi, degià che in su la pupart di Wikipedij gh'è pocch vos in su quell territori. Gh'hemm de rengrazià anca i utent de la Wikipedia in italian ch'han juttaa la nòstra Wikipedia a partecipà.
El weekend del 22 e del 23 a l'è staa dedicaa de la comunità lombarda a miôrà e slargà i vos scrivuu in la settimana e a mett a pòst i ligamm ross.
Attività[modifica 'l sorgent]
Vos parpognuu e domandaa[modifica 'l sorgent]
Vos che hinn staa faa[modifica 'l sorgent]
- Partii per la Libertà e el Progress
- K.A.S. Eupen
- Hauset
- Johann Weynand
- Birreria de Eupen
- Manfred Schunck
- Comun a facilitazion lenguistega
- Castell de Reuland
La writing week[modifica 'l sorgent]
Vos faa[modifica 'l sorgent]
- Eupen
- Sankt Vith
- ProDG
- Parlament de la Comunità Germanofona del Belgi
- Vivant
- Oliver Paasch
- Gesa de San Nicolò (Eupen)
- Eupen-Malmedy
- Grenz-Echo
- Amel
- Büllingen
- Burg-Reuland
- Bütgenbach
- Kelmis
- Lontzen
- Raeren
- Dialett bass germanich
- Reppresentanza de la Comunità Germanofona a Bruxelles
- Festa de la Comunità Germanofona del Belgi
- Minister President de la Comunità Germanofona del Belgi
- Stazion de Eupen
- Stazion de Raeren
- Governo de la Comunità Germanofona del Belgi
- Partii Cristian Social
- Karl-Heinz Lambertz
- Moresnet Neutral
- Kehrwegstadion
- Mathieu Grosch
- Circoscrizion germanofona
- Malmedy
Vos faa in del weekend de miôrament[modifica 'l sorgent]
Resultaa[modifica 'l sorgent]
Durant de la Writing Week la comunità l'ha scrivuu 30 vos. I contributor pussee important a hinn staa:
Durant del weekend de miôrament la comunità l'ha scrivuu 6 vos.


text:
La punt existenta sur il Rain che serva sulettamain sco surpassadi per in conduct d'aua persa dal consorzi per aua persa Foppa stuess vegnir sanada e vegn perquai disfatga. Il conduct vegn integrà en la nova punt per il traffic betg motorisà.
La punt planisada gioga ina rolla impurtanta per il traffic betg motorisà quotidian, saja quai sco via da scola, sco access al stabiliment da sport regiunal u er per il traffic da cumpra. La nova colliaziun sur il Rain anteriur è ultra da quai ina part integrala essenziala dal concept general per in'avertura moderada da la Ruinaulta. Il project custa totalmain 2,09 milliuns francs.
RR novitads 14:00


text:
Bainvegni tar l' uffizi da sanadad dal Grischun
La partiziun "promoziun da la sanadad" s'engascha per la sanadad e stgaffescha cundiziuns da viver ch'èn prosperaivlas per la sanadad. Il public en mira/la populaziun vegn sustegnì e rinforzà tar la creaziun/il mantegniment d'in stil da viver saun. La finamira da las mesiras è quella da minimisar facturs da ristga per la sanadad per tut ils umans e da rinforzar facturs da protecziun. Ils elements da basa da nossa lavur èn in manaschament da projects, l'accumpagnament, la cussegliaziun, il coaching ed il transfer da savida.


text:
Gins
El gins (o in ingles jeans) a l'è on tipo de colzon faa cont on material de coton pesant e fort ciamaa denim. El gins original el gh'ha di rivet de ramm putost che de metal, el botton central de metal, on taj a cinch saccòcc (i duu de dree a hinn cusii sora la stòffa del còrp di colzon), e l'etichetta, ciamada "salpa", mettuda in de la part de dree in alt a dritta.
El gins a l'è staa inventaa dal sart Jacob Davis in del 1871 per vess brevetaa cont el Levi Strauss el 20 de magg 1873. I march stòregh e cont el pussee alt numer de vendit a hinn Levi's de l'azienda Levi Strauss & Co., Lee e Wrangler tucc e dò de la Vf Corporation.
Origen del nòmm[Modifega | modifica 'l sorgent]
La paròlla "gins" in lombard la riva da la paròlla inglesa jeans che, a sò vòlta, la riva da Jeane o Jannes, che a l'è l'antigh nòmm frances per Genova[1], o da la parnonzia inglesa de Gênes, el termen che i frances dovren incoeu per ciamà la cittaa ligurina. In ingles, el termen a l'è domà plural.
Stòria[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ona vòlta, in tucc el mond antigh, a l'era abituden dà ai tessuu el nòmm del loeugh de produzzion, e Jeane a l'era el nòmm scrivuu sora tant caregh de fustagn che, a partì dal cincent, rivaven a Londra da la republega marinara da Genova (che a quel temp a l'era dree a viv el sò pussee grand splendor) e, inscì, quel nòmm chì a l'è deventaa el nòmm de quella tela chì, stimada comè in del mercaa ingles per la sò robustessa e 'l sò cost. Quel tessuu chì a l'era anca dovraa assee a partì dal secol XVI da la marina genovesa per equipaggià i nav a vela e per vestì i marinar.
Tant stòff genoves che l'Enrigh VIII gh'aveva a hinn staa classifegaa, apos la sò mòrt, comè Jeane, cont on riferiment precis al loeugh d'origen e de fabricazzion; a eren soratucc vari tipp de velù, ma anca alter tipp de tessuu. In de l'ambient del comerc e di afar, l'espression merchant of Jeane (mercant de Genova) a l'è vegnuda foeura in vari document, comè ona còpia del contratt del 15 de giugn 1580 per l'acquist del Great Garden del Benedett Spinola, merchant of Jeane, da part del cont de Oxford.
I gins in de l'Union Sovietega[Modifega | modifica 'l sorgent]
In de l'URSS, i gins a eren el simbol de la manera ocidentala de viv. La "fever di gins" a l'è scominciada in del 1957, inquand a gh'era el "Festival mondial de la gioventù e di student"[2]. Segond on dizzionari tessil in lengua russa, el termen gins a l'era indicaa comè la "divisa di lavorador" (paбoчий kocTюM, rabochii kostyum)[3].
La marca de gins Rokotov e Fainberg a l'è stada ciamada comè i intaccaa del cas Rokotov–Faibishenko, che a hinn staa condannà a mòrt per, intra i alter ròbb, avè traffegà de sfros i gins[2].
Produzzion industriala[Modifega | modifica 'l sorgent]
Nòt[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ (EN) Online Etymology Dictionary
- ↑ 2,0 2,1 Rudevich, Alexei. Worth going to prison for: Getting hold of jeans in the USSR. Russia Beyond the Headlines, 16 September 2014. Accessed on 16 November 2014.
- ↑ Rabinowitch, Z.E. (1961). English-Russian Textile Dictionary, Second Edition, Revised and Englarged, Central Editorial Board, Foreign-Language Scientific and Technical Dictionaries, Fizmatgiz. , p. 247.
Riferiment letterarï[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Marzia Cataldi Gallo, Tessuti genovesi del Seicento, Tormena, 1994 ISBN 9788886017213
- Marzia Cataldi Gallo, Tessuti genovesi: seta, cotone stampato e jeans, in Storia della cultura ligure, a cura di Dino Puncuh, "Atti della Società Ligure di Storia Patria", n.s., XLIV, in quattro volumi, Genova, fascicolo 2, 2004, pp. 297–334.
- Marzia Cataldi Gallo, Passione in blu, I teli con storie della Passione del XVI secolo a Genova, De Ferrari, 2008 ISBN 9788871729480


text:
L’uffizi dal stedi civil Malögia cumpiglia las vschinaunchas da Bergiaglia, Bever, Celerina/Schlarigna, La Punt-Chamues-ch, Madulain, Puntraschigna, Samedan, S-chanf, Sils/Segl in Engiadina, Silvaplauna, San Murezzan e Zuoz.
L’uffizi dal stedi civil da la regiun Malögia es cumpetent per la documentaziun dal stedi civil. Per exaimpel in cas da naschentscha, arcugnuschentscha, copulaziun, inscripziun d’ün partenedi, mortori u in cas da declaraunza d’ün nom. El as rechatta al plaun terrain da la chesa cumünela a San Murezzan vschinauncha.
Incumbenzas da l'uffizi dal stedi civil
In prüma lingia cumpiglia la lavur da l’uffizi dal stedi civil la documentaziun dal stedi civil. El cussaglia in cas da
- Naschentscha
- Arcugnuschentscha
- Copulaziun
- Inscripziun da partenedi
- Mortori
- Declaraunza d'ün nom
- Puster documaints
Squedra da l'uffizi dal stedi civil
Irene Wüthrich, mnedra dal post e uffizianta da stedi civil
Angela Brunoldi Bongulielmi, uffizianta da stedi civil
Claudia Vondrasek, uffizianta da stedi civil
Contact
Cunvegna da termin zieva preavis.
Uffizi dal stedi civil de la Regiun Malögia
Via Maistra 12, 7500 St. Moritz
081 836 30 80
081 836 30 82
Uras d'avertüra
Lündeschdi fin gövgia, 8.30 fin 11.30, 14.00 fin 17.00
Venderdi, 8.30 fin 11.30, 14.00 fin 16.00


text:
Dar fieu 80 chandailinas – quai avess pudì far quest onn Peider Lansel barmier. El, il grond poet ladin ed activist rumantsch, aveva s’engaschà ensemen cun blers auters avant 80 onns per ch’il suveran svizzer acceptia ils 20 da favrer 1938 il rumantsch sco lingua naziunala.
Empè da Lansel e cumpagnia bella han auters laschà ir si quest onn las rachetas, auters han litgà la groma ed auters han la fin dals quints envidà las 80 chandailinas d’anniversari sin la bella turta da Lansel, la turta rumantscha.


text:
Cler, i possia anc dar surpraisas, uschia il scienzà da la politica da l'universitad da Turitg, Daniel Bochsler. I saja dentant da spetgar ch'ils verd-liberals perdian lur sez. Tenor el saja il scenari il pli probabel che la PLD survegnia quel. Il sez ch'ella aveva pers avant quatter onns.
Surpraisas possia quai be dar sch'i dettia grondas differenzas tar il dumber da vuschs cumpareglià cun las davosas elecziuns. Ils verd-liberals pon tenor Daniel Bochsler mo salvar lur sez sch'els fan extrem bler dapli vuschs ch’avant quatter onns. Quai na saja dentant betg da spetgar.
La sperdita dal sez fiss tenor Daniel Bochsler er strusch stada d'evitar entras la colliaziun cun las partidas dal center. La prognosa dal politolog è quella che Josias Gasser sto puspè dar enavos ses sez als liberaldemocrats. Sper quai saja da quintar che la PCD, la PBD, la PS ed er la PPS pon mantegnair lur sezs.


text:
Tips e trics dals stars
En il center stat il sport da lutga, ma i saja er in camp polisportiv. Dasper vegnia er anc giugar ballape, unihoc, ir a viagiar ed anc bler auter, uschia Roger Fuchs. Il punct culminant è dentant da pudair trenar cun ils stars da lutga che vegnan mintgamai envidads dals organisaturs. Quest onn dastgan ils giuvens talents da lutga emprender insatge d’Arnold Forrer, Remo Käser, Joël Wicki, Nick Alpiger u er d’Armon Orlik che vala dapi intgins onns sco in dals pli ferms lutgaders en Svizra.


text:
En il Grischun sa mussan las medemas tendenzas sco en l'entira Svizra en vista a las elecziuns naziunalas: La dretga daventa levet pli ferma, la sanestra è stabila ed il center politic perda vuschs. Quai mussa ina retschertga represchentativa che l'institut Demoscope ha fatg sin incumbensa dad RTR, la Südostschweiz ed il schurnal regiunal da radio SRF.
Jau sun surprais quants giuvens che vulan eleger PPS.
PPS vinavant a la testa
La pli ferma partida en il Grischun resta la PPS cun 26.9%. Cumpareglià cun l'onn 2011 crescha ella perfin levet. Quai saja tranter auter d'engraziar a la giuventetgna, declera Werner Reimann da l'institut Demoscope: In terz dals giuvens tranter 18 e 34 onns hajan l'intenziun da vuschar per la PPS ils 18 d'october.
Era la PLD crescha tenor la retschertga da Demoscope e vegn sin 14.3%. Ils liberals fan surtut vuschs tar ils umens - saja quai giuvens u vegls.
PS fa puncts tar las dunnas
Betg dapli e betg damain vuschs paran ils socialdemocratics da cuntanscher (15.8%). La PS è dentant la suletta partida grischuna che survegn marcantamain dapli vuschs da dunnas che dad umens: 20% da las dunnas veglian eleger la PS, ha Werner Reimann retschertgà.
Procentualmain perda la PBD las pli bleras vuschs.
Il center politic patescha
La PBD resta bain segund ferma partida en il Grischun, cumpareglià cun l'onn 2011 perda ella dentant vuschs e vegn anc sin 17.1%. La PCD resta ina bastiun en la Surselva - guardà sur l'entir chantun perda ella dentant ina plazza en la rangaziun ed è cun 14.3% la quart-ferma partida en il Grischun. Ch'ils Verd-liberals daventan pli flaivels n'è per Werner Reimann da l'institut Demoscope nagina surpraisa (5.7%). El è dentant surprais che la partida verd-liberala na survegn betg dapli vuschs da La Verda che na fa quest onn betg part a las elecziuns naziunalas.
Tgi fa la cursa?
Per ils verd-liberals pudess quai vegnir stretg da defender il sez da cusseglier naziunal Josias Gasser. Entras la colliaziun da glistas da las partidas dal center (PBD, PCD e PLD) èsi bun pussaivel ch'i grategia a la PLD da conquistar quest sez e dad uschia puspè esser represchentada en la chombra gronda.
La retschertga mussa dentant era che bunamain 40% da las persunas dumandadas n'han anc betg decis a tgi dar la vusch u ch'ellas na vulan anc betg tradir quai. «I vegn en scadin cas anc interessant», resumescha Werner Reimann da l'institut Demoscope.
Limitar il temp d'uffizi da parlamentaris
Parlamentaris federals duain chalar suenter 12 onns en uffizi, quai è l'avis d'ina maioritad da votantas e votants en il Grischun.
Sin la dumonda «Quant ditg duai in parlamentari grischun pudair restar en il cussegl naziunal u cussegl dals chantuns» ha ina gronda part respundì cun 9 enfin 12 onns. Quai mussa ina retschertga represchentativa che l'institut Demoscope ha fatg sin incumbensa dad RTR, la Südostschweiz ed il schurnal regiunal da radio SRF.
30% da las persunas dumandadas vulessan ch'ils parlamentaris grischuns stuessan chalar il pli tard suenter 12 onns, quai correspunda a 3 legislaturas. 21% giavischan suenter 5 enfin 8 onns ina midada e 12% fissan per limitar il temp
d'uffizi sin 4 onns.
Cun 18 onns gia en il parlament a Berna
Era giuvnas e giuvens pon represchentar il Grischun en il cussegl naziunal u il cussegl dals chantuns e quai gia a partir da 18 onns. Da quest avis èn 36% tenor la retschertga da Demoscope. Surtut la giuventetgna na vul naginas limitaziuns da vegliadetgna. In quart da las persunas sur 55 onns avess dentant pli gugent represchentants pli vegls che 30 onns.
Terminar la carriera cun la pensiun
In parlamentari grischun duai esser maximalmain 65 onns, manegian passa la mesadad (52%) dals dumandads. Bunamain in quart è dentant da l'avis che la vegliadetgna maximala per parlamentaris federals duai esser 70 onns.
La retschertga
Per la retschertga represchentativa ha l'institut Demoscope dumandà 1200 persunas en il Grischun e quai dals 10 enfin ils 20 d'avust 2015. Per las cifras numnadas èsi dentant da far quint cun in sbagl da prova da +/- 3.6%.
La retschertga
Per la retschertga represchentativa ha l'institut Demoscope dumandà 1200 persunas en il Grischun e quai dals 10 enfin ils 20 d'avust 2015. Per las cifras numnadas èsi da far quint cun in sbagl da prova da +/- 2.8%.


text:
Faggee
Faggee (nom ufizial in italian: Faggeto Lario) l'è on comun de la Provincia de Còmm, situaa in del Triangol Larian, che 'l cunta 1 212 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 18,1 km² e 'na densità de 67 ab./km².
El comun l'è dividuu in quatter frazion: Lemna, che l'è 'l center comunal, Molina, Pallanz e Riva, che l'è ciamada inscì perchè la se troeuva longh i spond del Lagh de Còmm. I alter tre frazion hinn situaa sora i mont e on temp eren collegaa de la strada che la portava de Brunaa fina a Bellas.
Evoluzion demografegaModifega
L'andament del numer de abitant del comun de Faggee l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Architettura di elaborator
In informatega l'architettura di elaborator a l'è l'insemma di regoll e metod che descriven i fonzionalità e l'implementazion de 'n sistema informategh.
I sò component principai a hinn l'Instruction Set Architecture, che la studia el fonzionament del codes macchina e la grandezza di sò variabil, la microarchitettura, che la studia l'implementazion in sul processor de l'ISA e la progettazion di sistema in sens pussee ampi, per esempi in di sistema distribuii o virtualizzaa.


text:
Kobane
Kobanê o Kobanî (ciamàda in àrabo ach Ayn al-Arab) l’è öna sità cùrda che la se tróa in del nòrt de la Sìria söl cunfì co la Türchìa. In del 2004 la gh’éra 44.821 abitàncc, quàze töcc Curdi (89%) con öna quach de àrabi (5%), de türchi (5%) e de arméni (1%).
La stòria[Modifega | modifica 'l sorgent]
La sità l’è nasìda ‘ntùren a la stasiù di tréni tiràda ‘n pé in del 1912 da la ‘mpréza todèsca Koban Railway Company sö la lìnea che la ména a Bagdad. I cùrdi alùra i à tacàt a fà sö di cà ‘ntùren a la stasiù, pò i è riàcc in del 1915 i arméni che i scapàa dal genocìdio ‘n Türchia. A la metà del sécol XX i gh’éra ‘n Kobane 3 céze arména, ma quàze tócc i arméni in di agn ’60 del sécol XX i è ‘ndàcc a stà in de la Repüblica Socialista Soviètica de l’Arménia.
Dòpo che l’è s-ciopàda fò la guèra civìl in Sìria i Unità de Protesiù Popolàr cùrde, ol Yekîneyên Parastina Gel o YPG, i à ciapàt la sità ol 19 de löi del 2013 e i spéra de rènt indipendènt chèsto tòch de Kurdistàn che ‘l se tróa ‘n Siria. Ol 02 de löi del 2014 la sità l’è stàcia tacàda dal Istàt Islamèch del Irak e del Levante, alùra i cùrdi i è scapàcc in Türchia e in de la sità l’è stàcia guèra stràda per stràda tra i peshmerga cùrdi e chèi de l’Isis.


text:
Vich
Vich (Vigo di Fassa per talian) l'é na frazion del comun de Sèn Jan; sie inom vegn cà dal latin vicus (vilaje). L'à 1.258 sentadins (ai 31.12.2017) e l'é a 1.382 m s.l.m.
Vich l'é l capolech storich, politich, religiuos e zivil de la veia Comunità Generèla de Fascia; per chest l'é stat senta di masees de cort, di capitans e di giudizi de la val, estra che di piovegn, descheche se pel entener da la denominazion de la gejia de Sèn Jan Batista, "La Pieif", avisa l zenter religious de la plebs, de la jent, de duta la val de Fascia.
Chiò l'é ence la senta de l'Union di Ladins de Fascia.
La gejia de Sèn Jan, che la é stata fata sù a la fin del 1400, l'é stat la gejia mère de duta la gejies federèles de la Comunità de Fascia per la gran festes religiouses e per l batum. L frabicat l'é de stil gotich, da mont con n ciampanil aut e spiz. Daìte, te l'abside, se pel veder doi gregn parees con depenc a fresch che fèsc referiment a la scola tiroleisa, e sun un de chisc, che l'é de l'an 1498, l'é depent sù scenes de vita de Sèn Jan. L'utèr l’é de stil neogotich e l’é stat fat presciapech a la fin de l'Otcent.
Se pel veder ence n santuarie te la gejia de Sent'Ugèna, sènta patrona de Fascia. L prum document che zertifichea che l'é en esser chesta gejia l'é del 1237, ma la é stata sagrèda del 1452. Enlongiajù la gejia de Sent'Ugèna, l'é logà la picola gejiola de Sèn Moriz che podessa esser l frabicat religious più veie de duta la val de Fascia amò en esser anchecondì.
Vocabolar dl ladin leterar[mudé | muda l codesc]
Vich6 1845 Vik (BrunelG, MusciatSalin1845:5)
gad. Vich grd. Vich fas. Vich fod. Vich amp. Vich, Vigo LD Vich
topon.
(gad. DLS 2002, grd. F 2002; DLS 2002, fas. R 1914/99; DLS 2002; DILF 2013, fod. Ms 2005, amp. DLS 2002, LD DLS 2002) Ⓘ Vigo di Fassa Ⓓ Vigo di Fassa ◇ a) Mo a che éi vegnudi chisc bie / Da Vich a Pera? Spetà che ve l die. / A far veder l so bel carater / Da magnon, da begon e da bater. Mo a ke ei vegnudi kiš bìe / Da Vik a Perra? Spetà ke vel dìe. / A far vedér l so bel karater / Da magnon, da begón e da báter. BrunelG, MusciatSalin1845:5 (bra.).


text:
Registrar in videoclip professiunalmain custa bler. Ils iniziants dil project «The Chalet Sessions» fan dentant quai gratuitamain. Els elegian musicists svizzers, van cun quels en lieus spezials da la Svizra e registreschan in videoclip. Sco l’inizianta Soraia Binzagr di, fan els quai en lur temp liber e cun lur agen equipament. «Nus charezzain la musica e la Svizra e perquai faschain nus gugent quai per ils musicists» declera Soraia Binzagr.
In team da professiunals
La gronda part da lur team vegn da Losanna e lavura per il pli professiunalmain en ils secturs da video, respectiv da musica. L’idea saja da sustegnair musicists svizzers e mussar cuntradas e lieus tipics svizzers. Uschia saja quai ina plattafurma nua ch’ins possia scuvrir musicists forsa main enconuschents, di Soraia Binzagr vinavant. Enfin ussa pajan els ils custs ch’els han ord agen satg. «Mo sch’inzatgi ha plaschair da noss project e vul sustegnair nus, po el far quai via nossa pagina d’internet».
Ina onur
Ch’i ha ussa dà l’emprima registraziun en il Grischun è d’engraziar ad Ursina Giger. Ella è vegnida dumandada da far part al project e registrar ina chanzun. Ursina Giger ha lura gidà da tschertgar in lieu spezial ed ha chattà quel a Disla (fracziun da Mustér) nua che ses bab è creschì si. «Igl è in lieu nua ch'jau ma sent da chasa e quai ha giea da far cun autenticitad» declera Ursina Giger. I saja ina onur da vegnir tschernì per far ina tala registraziun en il rom dal project «The Chalet Sessions».
TR Telesguard 17:40


text:
Els vegnan numnads cosplayers. L’inscunter da la scena da cosplay è in dals highlights a la «Japanimanga Night».
Tut è giapunais
La «Japanimanga Night» na dess però betg esser mo in inscunter da cosplayers. L’idea dal Festival saja da viver la cultura giapunaisa, di il uschenumnà schefpirat Lukas Zuberbühler. Perquai datti differents workshops per emprender ad enconuscher meglier la cultura. Ins po per exempel emprender a cuschinar Sushi, a far origamis u era emprender giapunais. Era datti differents concerts da musica giapunaisa, shows ed in martgà che venda da tut sorts raubas giapunaisas.


text:
Pudding
Cont el nomm pudding se ciamen varii tip de specialitaa alimentar di paes de lengua inglesa[1].
Pudding salaa[Modifega | modifica 'l sorgent]
On primm tipo de pudding, comun soratutt in di isol britannich e in Australia el consist de ona massa sòlida ottegnuda da la mesturada di varii ingredient, anca salaa o a baa de carna, cont farinna de gran o de alter cereaj[2]. Quest tipo de pudding a l'è simil a ona torta putost che a on pastizz, o adrittura a ona luganega. El pò vess cott al forno putost che buii, e 'l se maja sia comè piatt principal sia comè dolz. I pudding buii de divers tip a eren on past comun sura i nav militar ingles di secol XVIII e XIX. Famos a hinn el pudding negher, a baa de sangu e cereaj, e 'l pudding bianch, a baa de carna varia e cereaj[3], ma a gh'hinn anca di variant vegetarian. Quest tip de pudding salaa se poden troevuà de spess anca friggiuu, soratutt in Scozia, e indi pussee famos friggitorii de pess e pomm de terra fritt.
Pudding dolz[Modifega | modifica 'l sorgent]
On segond tipo de pudding, dolz e pussee simil al budin, el consist d'ona mousse de zuccher o alter ingredient dolz cont di agent addensant comè geladinna, oeuv, uga passa, figh secch, armandol e alter ingredient. Se consuma comè deser putost che comè marendina dolza. Quest tipo de pudding dolz a l'è quell pussee spantegaa in di Staa Unii, e a l'è a quest tipo chì che se riferiss la parolla "pudding" doperada in lengov divers da l'ingles.
Vos ligaa[Modifega | modifica 'l sorgent]
Nòt e alter progett[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ (EN) The Food Timeline: history notes--puddings. URL consultato in data 2/2/2015.
- ↑ (IT) Pudding in Vocabolario. URL consultato in data 2/2/2015.
- ↑ (EN) Irish Breakfast for St. Patrick's Day : Black Pudding, White Pudding, and Irish Bacon. URL consultato in data 2/2/2015.


text:
Dals 30 da zercladur fin ils 4 da fanadur trenescha l’equipa dal trenader Bruno Labbadia a Schluein, quai communitgescha l’organisaziun da turissem Grischun Vacanzas. Il gieu da test cunter il club local US Schluein Glion è ils 2 da fanadur a las 18:00.
Las premissas da trenar en Surselva èn idealas.
Pussaivel è quai grazia al partenadi che Grischun Vacanzas ed il HSV han lantschà il 2014. Il trenader dal club da la Bundesliga sa legra da puspè vegnir cun ses team da 60 persunas en Surselva. «Las premissas per il champ da trenament da l'onn passà èn stadas optimalas. Las relaziuns da trenament en idealas. Perquai ans legain nus fitg da puspè absolvir nossa preparaziun per la stagiun en il Grischun.»
La delegaziun dal HSV vegn er quest onn a prender dimora en il rockresport ed en il hotel Signina a Laax.
RR novitads 10:00