text:
Pitschna balla – gronds problems
- Gievgia, 26.1.2017, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 26.1.2017, 11:45, RTR
Il Snow Polo World Cup a San Murezzan ha lieu quest onn per la 33avla giada. Reto Gaudenzi da Silvaplauna aveva fundà il turnier l'onn 1985, dapi là è l'occurrenza sin il lai schelà da San Murezzan in success. Quella giada dentant avevan be paucs cret vidlonder – vi d'in turnier da polo sin naiv.
La tschertga suenter la gista balla
Reto Gaudenzi stueva schliar blers problems avant l'emprim turnier. In da quels era la tschertga da la gista balla. Quellas che vegnivan duvradas per turniers indoor n'eran betg adattadas. Las temperaturas bassas en cumbinaziun cun il schlop dal bastun da polo han laschà schluppar ina balla suenter l'autra.
La soluziun: dus en ina – sa cumprova uss dapi là.


c: text/html

text:
Svizra
-
4 morts al pe dal Creux-du-Van
En il chantun da Neuschatel hai probabel dà oz in drama da famiglia. Sco la polizia chantunala communitgescha, hajan ins chattà al pè dal Creux-du-Van las baras d'in um e da 2 uffants pitschens. Intgins 100 meters plinenvi han ins plinavant chattà la bara d'ina dunna.
Il mument manegia la polizia che la bara da la dunna n'haja da far nagut cun tschellas 3.
La polizia aveva cumenzà la damaun da tschertschar il bab cun ils 2 uffants. Quai suenter ch'ina persuna l'aveva alarmà ed inditgà ch'il bab haja intensiuns desastrusas.
RR novitads 17:00 / 20:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Las autoritads vegnan a far part dal gremi american che controlleschia ils aspects da segirtad per ils Stadis Unids, rapporta l’agentura da novitads reuters. Finamira saja d'examinar las consequenzas da la transacziun da 43 milliardas dollars sin la segirtad dal provediment d’aliments per ils Stadis Unids.
I vul il consentiment da plirs gremis
Per la pli gronda cumpra d’ina interpresa chinaisa en l’exteriur ston uss plirs gremis da cartel dar lur consentiment. Decisiva saja tenor experts la posiziun da la cumissiun americana per investiziuns da l’exteriur en ils Stadis Unids (CFIUS). En quella èn tranter auters ils ministeris per finanzas, protecziun da la patria e defaisa. Normalmain n`è il ministeri d’agricultura betg da la partida.
Nagina posiziun dals pertutgads
Il ministeri d’agricultura e Syngenta na prendan betg posiziun en chaussa. Da ChemChina na datti tenor l’agentura da novitads reuters betg anc ina posiziun.
ChemChina ha entant prolungà il termin per inoltrar offertas per las aczias da Syngenta dal 23 da matg enfin ils 18 da fanadur. Vi da las cundiziuns da l’offerta na sa midia dentant nagut, ha ditg ChemChina.
RR novitads 08:00
Syngenta ed ils Stadis Unids
Syngenta fa en ils Stadis Unids affars davent da differents lieus. Il concern fa bunamain in quart da sia svieuta en l’America dal Nord. Là è el il pli grond vendider da pesticids ed ha ina rolla impurtanta sin il martgà da semenza.


text:
Suenter ils attentats a Paris, vesevan ins darar insatgi che serrava ils egls en la metro, malgrà esser stanchels d'in di da lavur stentus. La tema d'ina ulteriura attatga terroristica era memia gronda tenor Stefan Brändle, correspundent liber a Paris. «Ussa, in onn pli tard ed anc adina en stadi d'urgenza, è quai sa midà uschia che la glieud en Frantscha e cunzunt a Paris è sa disada vid ina smanatscha da terrur permanenta».
Betg laschar controllar la tastga fa quitads
Viver cun la smanatscha, veglia dentant era dir, viver cun las mesiras da segirtad prendidas en consequenza da las attatgas avant in onn. Pia che la polizia fa per exempel stedi controllas, che tastgas e satgados vegnan controllads u ch'ils schuldads patruglieschan di per di cun la buis per las vias e las staziuns da la metro. Gronda critica encunter na dat quai betg tenor Stefan Brändle.
Avrir la tastga cura ch'ins va a kino u a far bogn è normal. E las controllas tutgan tar il mintgadi, ch'ins fa ussa schizunt quitads, sch'i manca ina giada la persuna che controllescha la tastga sch'ins porta l'uffant en scolina.
Pronts da laschar tadlar ora
Il desideri per segirtad va schizunt uschè lunsch, ch’ils Franzos èn pronts da laschar tadlar ora els dal stadi – pia che la polizia e las autras autoritads d’anti-terror pon spiunar la communicaziun da ses burgais: «Qua èn cunfins crudads, ch’ins avess avant mai tratga ch’igl pussibel che quels crodan.»


text:
Contignü prinzipal
Atres comisciuns
Dlungia les comisciuns legislatives esìstel na ligna de d'atres comisciuns permanëntes o istituides ad hoc:
Comisciun de convalidité
Le Consëi provinzial à le podëi de iudiché instës sce sü comëmbri lità ademplësc dötes les condiziuns por l'amisciun al ofize y por so eserzize. Por fà chësc se sorvësc le Consëi provinzial de n organn d'inrescida denominé comisciun de convalidité.
Comisciun por le regolamënt intern
Ala comisciun por le regolamënt intern ti speta l'ejaminaziun preliminara de dötes les propostes de modificaziun dl regolamënt intern presentades dales aconsiadësses o dai aconsiadus.
Comisciuns speziales
Aladô dl articul 24 dl regolamënt intern po le Consëi provinzial nominé comisciuns speziales por l'ejaminaziun de determinades chestiuns o de propostes de lege che reverda seturs d'interès particolar por la Provinzia.
Comisciun interregionala
La comisciun interregionala à la inciaria d'arjigné les sentades coletives dl Consëi dla Provinzia autonoma de Balsan, dl Consëi dla Provinzia autonoma de Trënt y dl'adunada legislativa dl Tirol (le Vorarlberg tol pert ales sentades sciöche osservadù).
Comisciun paritetica aladô dl'articul 84, coma 3, dl Statut d'autonomia
Sce pro na votaziun despartida aladô di grups linguistics sön na unité de basa dl bilanz ne ciafass la unité de basa nia la maioranza dles usc de vigni singul grup linguistich, mëss la unité de basa gnì presentada ala comisciun paritetica aladô dl articul 84, coma 3, dl Statut d'autonomia.


text:
La Folliaz
La Folliaz a l'è un cumün svizzer del distret de Glâne, in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 9.91 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1275 abitant.
El cumün de La Folliaz al se tröva a una altitüden de 756 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Châtonnaye, Chénens, La Brillaz, Romont, Sédeilles (VD), Torny, Villaz-Saint-Pierre, Villorsonnens.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial (Franzés)


text:
En il nord da la Serbia èn entant tschients da fugitivs sa fultschads tras ina barricada che la polizia ungaraisa aveva endrizzà. La regenza serba ha entant appellà a l'Ungaria da puspè avrir il cunfin per ils migrants.
Dapi mesanotg vala l'immigraziun illegala en l'Ungaria sco delict. Dapi lura ha la polizia gia arrestà 60 migrants. Ad els smanatscha in chastì da praschun da fin 5 onns.
Ina saiv er vers la Rumenia
Suenter la saiv envers la Serbia vul l'Ungaria ussa er construir ina saiv da cunfin tar la Rumenia. Dapi ch'il cunfin ungarais-serb saja serrà tschertgian ils deportaders ussa rutas alternativas sur la Rumenia, argumentescha il minister da l'exteriur ungarais Peter Szijjarto.
RR novitads 15.00


text:
Gerenzan
Gerenzan (nom ufizial in italian: Gerenzano) l'è on comun de la Provincia de Vares cont ona popolazion de 10 839 abitant (dato del Dicember 2015[1]), ona süperfis de 9,8 km² e ona densità de 1 106 ab./km²..
El paes el se troeuva al confin cont i provincc de Comm (comun de Rovell e de Turaa) e de Milan (comun de Rescaldina).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Gerenzan l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Dad Indra-Maria Decurtins (GiuRu) - La tiara sontga ha ina gronda muntada per treis dallas pli grondas religiuns dil mund, il cristianissem, il giudaissem ed igl islam. Per in’jamna ein giuventetgna oriunds da tschun differentas tiaras vegni ensemen, per emprender d’enconuscher in l’auter, duront viver e uvrar cumineivel. Dasperas hai dau la pusseivladad da visitar marcaus cun gronda muntada per la situaziun politica e la religiun. Quei ha buca mo dau la pusseivladad da discussiunar sur da nossas culturas differentas, mobein era sur da conflicts grevs e las religiuns ch’ein per part la basa da quels conflicts.
Israel ei ina tiara ch’ei bia ellas novitads pervia dil conflict cun Palestina. Quei conflict marscha schon dapi decennis ed ha pliras caschuns. Per gronda part vai pervia da la tiara sezza e la muntada dils marcaus sogns. Ei dat regiuns, per exempel a Gaza ni certs marcaus el West Bank, omisduas regiuns da Palestina, che vesan pliras attaccas ni consequenzas dil conflict, che parts da Israel. Duront quell’jamna hai dau la pusseivladad da visitar marcaus sco Bethlehem e Jerusalem. Impressiononts ei il mir staus a Bethlehem. Il cunfin che sparta il West Bank dad Israel, fuorma per la gronda part mo ina seiv normala. En certs loghens dat ei denton era in grond mir, aschia sco a Bethlehem. Il mir ei aschi gronds sco quel da Berlin era, cun maletgs e messadis da graffiti dalla glieud sezza, mo era maletgs politics digl artist renomnau Banksy. La gronda part dils messadis cloma per l’avertaziun dil cunfin ed ina fin dil conflict. Sil mir eisi mez in fildirom cun spinas, per che la glieud sa buca surmuntar il mir.
Hebron, da l’autra vart, ei in marcau el West Bank, nua che las spuras dil conflict semuossan ualti fetg. Politicamein eisi in marcau spartiu en duas zonas, la zona H1 controllada dils Palestines e H2 per la gronda part dils Israelits. Ella zona H2, hai giu consequenzas per la glieud che viva leu, avon tut per ils palestines. Aschia dat ei en quella zona vias ch’ein serradas per palestines. Enamiez il marcau dat ei cunfins enferrai cun guardias da cunfin ch’ein tuts armai. Quei ei aschia per la ‘segirtad’ dils israelits che stattan en schinumnai ‚settlements‘, buca lunsch naven da quellas vias.
Sco turist sto’ins mussar ils passaports al cunfin da quellas vias. Tutsanua ein soldats, che sguardan, omisdus mauns sin in’arma aschi gronda, che jeu hai aunc mai viu en mia entira veta. Ins survegn in grond respect per quella schuldada , ed jeu vai sentiu en quei mument miu cor battir ualti fetg. Per nus eisi buca in problem da passar la duana. Ina collega da Palestina sto denton encurir in’autra via che nus per arrivar al liug destinau. Tschella vart dil cunfin ei buc in paradis. La via ei totalmein vita, dretg e seniester baghetgs che vesan o sco sch’els fussen stai vits per plirs onns. Pervia da che las vias eran serradas, ei l’economia totalmein ida empaglia e l’infrastructura sco scolas ni spitals ei svanida, aschia che la glieud ha buca pli saviu viver leu. Ussa sesent’ins sco dad esser sin ina via da spérts bandunada.
Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:
Sper il conflict ei Israel, cullas regiuns da Palestina, ina bellezia tiara, cun cuntradas differentas. El nord e sper la mar dat ei bia verd cun palmas ed oasas. El sid eisi plitost desiert, ina cuntrada ch’ei era speciala. Era la glieud ein per la gronda part aviarta e toleranta.
Il project intercultural sez « construir e destruir mirs », organisaus dall’uniun NaturKultur, ha giu liug el Kibbuz Lotan, el desiert Arava, pia el sid dad Israel. Kibbuzim vegnan colonias collectivas cull’idea cummunabla e la structura democratica numnai ad Israel. Ella tiara dat ei oz varga duatschien Kibbuzim. Il special tiel Kibbutz Lotan ei ch‘igl entir Kibbuz marscha senza ressursas persistentas e mo cun energia ecologica. Il project da NaturKultur emprova da colligiar la giuventetgna dall’Irlandia, dall’Irlandia dil Nord, dalla Svizra, dad Israel e dalla Palestina. Il camp porscha la pusseivladad da vegnir, viver e luvrar ensemen, e d’emprender d’enconuscher culturas e tiaras differentas. Aschia habitavan nus en in camp nua che l‘electricitad vegneva producida a moda ecologica, ei deva tualettas senz’aua, tut che vegn compostau, grazia a sistems per dilapidar aua mo era rumien. Aschia vein nus era giu la pusseivladad dad emprender co baghegiar mirs cun ressursas persistentas, cun nuot auter che tratsch, aua e strom. Tut rumien ha sia muntada e vegn druvaus per baghegiar mirs ni schizun casas. La lavur cun ed ella natira dat in sentiment bunamein spiritual.
Israel e la regiun palestinesa ha bia da porscher. Quei temps ha dau a nus la pusseivladad dad emprender differentas lecziuns per la veta. Per l’ina eisi stau ina lecziun impurtonta el viver pli ecologic e persistent en in mund nua che ressursas necessarias per surviver, sco l’aua, van plaunsiu alla fin. Da l’autra vart vein nus empriu bia sur dil conflict che setila gia sur plirs decennis e sur dallas consequenzas per la glieud che viva leu, per ils israelits ed era per ils palestines. Ei resta mo da sperar ch’ei dat enzacu la caschun per la glieud che vivan leu da far pasch e dad arver ils cunfins per ina veta en cuminonza e carezia proximala, sco tuttas treis religiuns perdegheschan.
Suonda LATABLA!
-
It's a match (seguonda part) Da Mila Beerli (GiuRu) - Eu am sdruagl. Driv meis ögls. Il sulai splendura tras la gronda fanestra. Eu stordsch planin il cheu.…11 d'avrigl 2018982 giadas
-
15 minuts cun: Romana Ganzoni Da Corina Gustin - Romana Ganzoni es autura ed uriunta da Scuol, hoz lavura e viva ella a Schlarigna. Davo raquints, poesias,…01 d'avrigl 20181811 giadas
-
It's a match (prüma part) Da Mila Beerli (GiuRu) - Meis büschmaintin nair es forsa ün pa cuort, pensa dürant ch’eu poz vi d’üna da las quatter püttas…06 da mars 2018817 giadas
-
Sustegnair Avais... vus plaschair da LATABLA? La plattafurma è independenta e sa finanziescha tras sponsurs e donaturs. Er Vus pudais sustegnair l'idea cun vegnir…09 da favrer 20182535 giadas


text:
Toponims: Cun Urtijëi vëniel stlut ju n gran lëur de nrescida scientifica
La Chertes toponomastiches dl Chemun de Urtijëi y dla Mont de Sëuc ie unides prejentedes ai 12 de dezëmber tla Cësa de Cultura de Urtijëi
Cun la publicazion dla chertes ortofoto cun i toponims ladins dl chemun de Urtijëi, de Sureghes, Runcadic, Bula y de Mont Sëuc iel unì stlut ju n gran lëur de nrescida scientifica y de documentazion grafica di toponims y microtoponims de Gherdëina y dla Val Badia. Tl raion ladin vën i inuemes di luesc belau duc dant per ladin. La prejentazion dla documentazion scientifica ie unida a se l dé ai 12 de dezëmber a Urtijëi. “Cun la culezion di toponims ladins de Urtijëi y Mont Sëuc vëniel stlut ju n lëur scientifich de gran valor per la comunità ladina”, à dit l assessëur per la cultura ladina Florian Mussner. I toponims dla doi valedes ladines restarà sciche bën imateriel per duta nosta culetività; chësc ie un di proiec plu mpurtanc di ultimi 20 ani”, nsci Mussner. “La nrescida sun i toponims ie de gran mpurtanza per na mendranza linguistica, dantaldut per si identità culturela. Nce per cie che reverda l logo “Dolomites – Gardena” sons dla minonga che l fossa mpurtant adurvé l inuem ladin Gherdëina”, nsci Mussner.
Cun chësta chertes à l Istitut Ladin Micurá de Rü pudù finé via l gran proiet culturel Toponomastica ladina de Gherdëina y Val Badia, che và a arichí la proiet "Flurnamen in Südtirol". La nrescida ie unida fata te duta la provinzia, ma mé di chemuns ladins de Gherdëina y dla Val Badia iel nce unì stampà chertes toponomastiches.
Leander Moroder y Alexander Prinoth à pona prejentà la chertes y à mustrà su coche l ie unì a se l dé l’ abiné adum i toponims. Sun la cherta de Urtijëi da 1:5.000 iel da udëi ntëur 490 inuemes, sun chëla da 1:10.000 de ndut 867 inuemes y sun chëla de Mont Sëuc de ndut 628 inuemes (de chisc iel 216 toponims che scumëncia cun “p”, de chisc ie 93 prei). Tla cherta de Mont Sëuc ie duc i toponims ladins, mé scialdi na pitla pert ie per tudësch.
Pra la nrescida se an stizà sun la cherta dl chemun de Urtijëi data ora tl 1985 dala Lia Natura y Usanzes y cuordineda da Meinrad Demetz, Albert Moroder y Siegfried Comploj y sun chëla de Mont de Sëuc data ora tl 2001 da Edgar Moroder y dala Lia Natura y Usanzes. Truepa persones à judà pea. La georeferenziazion ie unida fata da Elmar Irsara. L ambolt de Urtijëi Tobia Moroder à auzà ora la gran mpurtanza dl proiet n generel, ma dantaldut l fat che l Istitut Ladin à nscila finà via n proiet de documentazion di toponims dla doi valedes ladines dl Südtirol.
La chertes ie unides stampedes cun l contribut dla Fundazion Cassa dl Sparani de Südtirol, dl Assessorat per la scola y cultura ladina dla Provinzia Autonoma de Bulsan y di Chemuns de Urtijëi y Ciastel. L Istitut Ladin Micurà de Rü à giapà la ncëria per duta la ot chertes dala Provinzia.


text:
La sutgera procura tar divers per in curios sentiment en il vainter, perquai ch'ella va ter stip ensi. Cun la pendiculara fan ins 600 meters d’autezza e riva fin pro il restaurant «La Diala». Pli ensi sa chatta l'alp da Darlux. Da là davent han ins pliras pussibilitads dad ir a far turas. Ins po perfin far turas da panorama.
2-SBF Bravuogn-Pros da Darlux
- Lieu: Bravuogn
- En funcziun dapi: 1973
- Constructur: Bühler (2009 Bartholet)
- Staziun da val: 1'388 meters sur mar
- Staziun da culm: 1'977 meters sur mar
- Lunghezza: 1'625 meters
RR actualitad 11:00


text:
sabato 2 agosto 2014
"Deje vojàutri quejcòsa da mangé" Leture bìbliche 'd Dominica 3/8/2014 - VII Duminica apress la Trinità
Maté 14:13-21).
Nen tùit ch'as diso ... a lo son. "I'v diso la vrità 'n Crist (i diso nen ël fàuss!): mia cossiensa am na dà la conferma an l'Ëspìrit Sant, ch'i l'hai ant ël cheur na granda afflission e un torment ch'am chita mai. S'a fussa possibil, i saria dispòst fin-a a esse mi istèss separà da Crist për amor ëd mè pòpol, ij mè compatriòt, j'israelita, dont a l'é l'adossion, la glòria, le alleanse, la Lej, ël servissi divin, le promësse e ij patriarca. Da lor a ven, për dissendensa natural, ël Crist, ch'a l'é De dzura ògni còsa, benedì për sèmper. Amen. A l'é nen che la paròla 'd De a l'àbia falì, përché nen tùit coj ch'a son d'Israel a son Israel për da bon, né tùit coj ch'a son ëd la sëppa d'Abram a son për da bon ij sò fieuj. Pitòst: "A l'é an Isaac ch'as dovrà consideresse soa dissendensa". Sosì a veul dì: a son nen ij fieuj naturaj ch'a son da consideresse fieuj 'd De, ma la vera dissendensa a son ij fieuj dla promëssa. Përché costa-sì a l'é la diciarassion dla promëssa: "Da sì a n'ann i arvniraj e Sara a l'avrà 'n fieul". Nen mach lolì, ma ij fieuj 'd Rebecca a l'avìo un midésim pare, Isaac, nost grand. Tutun, dëdnans ch' ij binej a fusso nassù e ch'a l'avèisso fàit né 'd bin né 'd mal (për che 'l proponiment ëd De ant l'elession a fussa determinà nen da l'euvre ma da Soa vocassion), a l'é staje dit: "Ël pì vej a sarà 'l servitor dël pì giovo", giusta coma ch'a l'é scrit: "I l'hai vorsù bin a Giacòb e i l'hai odià Esaù" (Roman 9:1-13).
Con chi a lòta Giacòb? "Durant cola neuit Giacòb a l'ha pijà 'n pressa soe doe fomne, soe doe servente, e ij sò undes fieuj e a l'ha travërsà lë svass dël Jabbok. A la pijaje e a l'ha faje traversé 'l torent ansema a tut lòn ch'a l'avìa. Ansì Giacòb a l'é restà sol. A l'é stàit antlora che n'òm a l'ha lotà con chiel fin-a a la primalba. Quand che col òm a l'é rendusse cont ch'a podìa nen bate Giacòb, a l'ha patlà fòrt soa giontura dl'anca tant che, antramentre ch'a fasìo la lòta, l'anca a l'é dëslogasse. Peuj l'òm a l'ha dit: "Lass-me andé përchè a l'é già l'alba". E Giacòb a l'ha replicaje: "It lass-raj nen andé fin a tant che ti 't ëm das na benedission". L'òm a l'ha ciamaje: "Coma 't ës-ciame?". Chiel a-j rispond: "Giacòb". "Tò nòm a sarà pi nen Giacòb, ma Israel, përch' it 't ses batù con De e con j'òm e 't l'has vinciù". Peuj Giacòb a l'ha dije: "Për piasì, dime coma ti 't ës-ciame". "Përchè ti 't ëm domande coma mi 'm ës-ciamo?", a l'ha replicà. Peuj a l'ha daje na benedission ambelelà. Ansì Giacòb a l'ha dàit a col pòst ël nòm ëd Peniel, përchè, coma ch'a l'ha spiegà, "I l'hai vëddù De facia a facia e i son dzurvivù". Ël sol a lusìa an su chiel e a l'ha travërsà Peniel, ma adèss chiel a sopiava përché a l'avìa l'anca dësligà. Costa-sì a l'é la rason përché j'israelita, fin-a al dì d'ancheuj a mangio nen ël tèndin ch'a l'é tacà la giontura dl'anca përché Giacòb a l'era stàit patlà pròpi an sla giontura dl'anca aranda al tèndin" (Genesi 32: 32:22-32).
Salm 17 Orassion d'un òm giust. "Orassion ëd David. Ò Signor, considera mia giusta càusa. Fa atension a mè crij d'agiut. Scuta la preghiera ch'it eufro s-cet. Fa na giusta decision an mè favor! Delibera lòn ch'a l'é giust! Ti 't l'has guardà da bin le motivassion ëd mè cheur. It l'has esaminame ant ël mentre ch'i dormìa. It l'has fane na valutassion e 't l'has trovà ch'i l'avìa gnun pecà. I l'hai ferm la determinassion ëd dì gnente ch'a fasa pëccà. I l'hai nen seguità lòn che 'l mond a fà. Giusta coma ti 't l'has comandà, i l'hai nen seguità le pianà 'd coj ch'a son dij violent. I seguito diligent la via ch'it l'has mostrà. I na ciapo gnun-a deviassion. It t'invoco përchè it ëm scotraj, ò De. Scotame! Scota lòn ch'i diso! Fedel, fa vëdde a tùit le maravije ch'it fas, ti ch'it libere coj ch'a vardo a ti për trové 'd protession dai sò nemis. Guern-me tanme ti 't guerneissa ël luminèt dël tò euj! Stërmëme a l'ombra 'd toe ale! Guern-me da coj òm gram ch'am ataco. Ij mè nemis am stan d'antorn mach për massé. A l'han ëd cheur ëd pera, a parlo con arogansa. Am ataco, adèss lor am stan d'antorn. A l'han l'intension ëd campeme a tèra. Ël mè nemis a l'é tanme 'n leon ch'a veul fé a tòch soa preda, tanme 'n leon giovo ch'as quacia an dij leugh stërmà. Seurt fòra, Signor! Pija posission dëdnans a chiel! Butlo an gionojon! Dovra Toa spa për libereme da st'òm gram! Dovra Toa potensa për libereme da sti sasin, dai sasin ëd sto mond! Soa prosperità a-j rend arogant. Ti 't l'has daje abondansa 'd beni, tut lòn ch'a vorio. A l'han tante masnà e a-j lasseran le soe richësse. Për lòn ch'am rësguarda, përch' i son nossent i vëddraj Tò visagi. Quand che mi 'm dësvijaraj, I godraj 'd Toa revelassion" (Salm 17).
Iscriviti a: Commenti sul post (Atom)


text:
Perquai han ils organisaturs decidì da desdir la cursa che avess gì lieu per la segunda giada quest onn. La patruglia da Tavau a San Murezzan vegn currida en ina squadra da 3. 61.2 kilometers en 2 dis e 2 etappas.
Finamira dals organisaturs saja da porscher in bun eveniment als curriders sut circumstanzas idealas e quai è uss betg il cas. La decisiun è l'unic correcta di perquai Reto Matossi, commember dal comité d'organisaziun.
Las prognosas per ils proxims dis mussan era betg nagin meglierament da la situaziun. Perquai haja ins tratg la decisiun schon mesemna senza stuair anc investir forzas e raps per preparar il traject ed a la fin tuttina stuair desdir la cursa.
19 squadras fissan stadas annunziadas per la cursa da quest onn. Pli pauc che l'onn passà tar l'emprima ediziun, nua che 30 squadras a 3 persunas sa vevan participadas.


text:
Reelegids en suprastanza èn l'anteriur cusseglier naziunal Josias Gasser e Jürg Kappeller, deputà dal Cussegl grond.
La Partida verd-liberala dal Grischun dovra in pau nov schlantsch, di il nov president. Igl è impurtant che er blers giuvens e giuvnas vegnian commembers da la partida. Glieud giuvna portia numnadamain nov elan e novas ideas.
Laud dals collegas
Da ses collegas da partida survegn l’um da 58 onns bler laud. L’anteriur cusseglier naziunal dals Verd-liberals, Josias Gasser, di che Bavier saja ina persuna cun blera rutina, ch’enconuschia la partida sco strusch in auter.
Per Jürg Kappeler, deputà en il Cussegl grond, èsi impurtant che Bavier haja gia in pau experientscha. Spezialmain la relaziun interumana saja fitg impurtanta sco president da partida. E quai haja il nov president.
RR novitads 23:00


text:
Adversaris refusan rinfatschas
Ils hotels Palace e Kulm refusan las rinfatschas. Tut las fotografias ch’els dovrian sajan vegnidas fatgas confurm als plans originals, senza midaments. Ins haja collavurà cun ina firma renumnada che haja fatg ils plans en 3D, quai cun surpigliar precisamain ils plans originals. Quai di Jörg Röthlisberger, responsabel per la communicaziun en chaussa per ils hotels da 5 stailas Kulm e Palace.
Duai la populaziun decider?
Questa gievgia decida il cussegl communal, schebain la populaziun duai decider davart la revisiun parziala da la planisaziun locala «Serletta Süd». La votaziun avess lieu ils 18 d'october.


text:
Nickless
Nickless è il sunnyboy da 20 onns cun bler talent sin il palc da l’Open Air Lumnezia.
Nicola Kneringer, alias Nickess, sà fitg precis tge ch’el vul: Scriver chanzuns, far musica, esser sil palc – e far carriera. Suenter la scola ha el fatg in practicum tar il producent da musica Thomas Fessler, e quel è lura daventà ses mentur. En il studio da Fessler ha el er registrà sias emprimas chanzuns «Waiting» e «Looking for your Love» che han immediatamain gì success, er tar ils radios.
Oz è Nickless per l’emprima giada a l’Open Air Lumnezia, però la regiun enconuscha el gia.
Manillio
Manillio festivescha sia premiera a l’Open Air Lumnezia. Qua ha el visità ses emprim festival – e l’emprima pagina en l’internet.
Da la pagina na po el betg pli sa regurdar, ma igl era impurtant da dar en ina pagina cun la finiziun «.com». Per Manillio èsi in gieu a chasa a Degen. Ses geniturs avevan numnadamain ina chasina da vacanzas a Camuns, e là ha el passentà bleras uras.
Manillio è apostà vegnì en Lumnezia gia il venderdi per guardar Wanda, ed è stà impressiunà. Sias chautschas èn plain buglia ed uschia vul el er sa preschentar sin tribuna, realness 200. Nus ta giavischain ina buna premiera Manillio, e bainvegni a chasa!
The Subways
Els èn vegnids, han purtà il sulegl ed han fatg il rocken: The Subways da la Gronda Britannia.
The Subways n’han betg gugent sch’ins dumonda els en in’intervista davart il gigant da sandwichs «Subway». Plievgia u betg, sco els dian en la Gronda Britannia: I na dat betg mal’aura, mo la fallada vestgadira. Malgrà tut la buglia han els fatg ina festa da rock. Ed er sch’els n’avessan betg gì electricitad avessan els gugent fatg l’experientscha da sunar unplugged.
Bad Religion
Els tutgan tar il bain cultural dal punk, Bad Religion da Los Angeles. Gia dapi 33 onns èn els da chasa sin las tribunas da quest mund.
Suenter tut quest temp èsi anc adina il pli impurtant ad els che tut funcziunescha sin tribuna, nagins rituals – i sto simplamain funcziunar. E tge fuss in’intervista cun ins dinosaurs dal punk senza prender temp per discutar davart la politica. Actualmain èn discurran els en il bus da turnea sur da las elecziuns en ils Stadis Unids, per tschintg secundas davart il Brexit. Uschia èn els; sin ils proxims 33 onns.
77 Bombay Street
77 Bombay Street fan returanar il sulegl e la stad al OAL16 suenter blera plievgia.
Il quatter frars, Joe, Matt, Esra e Simri Buchli èn per la terza giada sin il palc da l’Open Air Lumnezia, e questa giada la sonda saira. Avant intgins onns han els anc pudì sunar il suentermezdi, però uss èn 77 Bombay Street ina da las bands svizras cun il pli grond success, er cun il terz disc «Seven Mountains» . Ed adina cura ch’els preschentan in nov disc vegnan els engaschads dal pli grond festival grischun.


text:
Ils Grischuns han battì Köniz cun 8:4 ed uschia decis la seria da mezfinal cun 4:3. En il superfinal frunta Malans la sonda che vegn a Kloten sin Wiler-Ersingen.
Il superfinal è in sulet gieu da final per decider il campiunadi svizzer e remplazza la seria da final dal playoff. Tant tar las dunnas sco era tar ils umens dattan ils defensurs dal titel cunter il victur da la cuppa. Tar las dunnas è quai Piranha Cuira cunter UHC Dietlikon e tar ils umens sco menziunà Alligator Malans cunter Wiler Ersingen.
SRF mussa omadus gieus direct.
RR novitads 6:00


text:
Exteriur
-
Cumprar dapli emprests da stadis en l'Europa
Il program da cumprar emprests statals dals pajais europeics cuntinuescha. Quai ha il schef da la Banca centrala europeica (BCE) Mario Draghi explitgà. Ins vegnia a far diever da tut ils meds disponibels.
La finamira saja da revitalisar la conjunctura en l'Europa e d'evitar l'inflaziun.
Plinavant lascha la Banca centrala europeica il tschains directiv sco fin qua tar 0,05%. Il tschains è gia dapli il settember 2014 sin quest livel bass.
RR novitads 15:00


text:
Gualsers
Ils Gualsers èn ina gruppa etnica alemana che viva en las Alps. Els discurran tudestg gualser, in dialect aleman. Ils Gualsers han bandunà durant il temp medieval la regiun da l’actual chantun Vallais ed èn migrads en autras regiuns svizras, en l’Italia dal Nord, en il Principadi dal Liechtenstein ed en l’Austria.
Cuntegn
Istorgia[modifitgar | modifitgar il code]
Avant ca. 1000 onns han ils Gualsers cuntanschì sin lur viadi davent da la Part Sura Bernaisa il Goms en il Vallais ed han populà successivamain la part sura da la Val dal Rodan. Enturn il 13/14avel tschientaner han singulas gruppas da Gualsers cumenzà a bandunar plaun a plaun la Val dal Rodan ed èn partidas en tut las direcziuns, oravant tut dentant vers ost[1]:
- en las vischnancas da Simplon e Gondo ch’appartegnan bain tar il Vallais, ma che sa chattan da l’autra vart dal sparta-auas e ch’èn pir vegnidas colonisads durant las migraziuns dals Gualsers
- en la Part Sura Bernaisa: Lauterbrunnen, Mürren, Planalp, ma era en singuls lieus en la Planira Bernaisa
- en parts dals territoris alpins dal Vad e da la Savoia
- en las valladas alpinas talianas en il sid dal massiv dal Monte Rosa:
- en la regiun da la Val d’Aosta: Gressoney: Gressoney-La Trinité (tudestg gualser Greschunei Oberteil), Gressoney-Saint-Jean (guals. Greschunei Underteil und Mettelteil), Issime (guals. Eischeme), sco er en parts da la Val d’Ayas
- en la provinza Vercelli: Alagna Valsesia (guals. Im Land), Rima (furma oz ensemen cun San Giuseppe la vischnanca da Rima San Giuseppe, guals. In d Rimmu), Rimella (guals. Remmalju), Riva Valdobbia (guals. Rifu)
- en la provinza Verbania-Cusio-Ossola: Formazza (guals. Pomatt), Macugnaga (guals. Z Maggana), Salecchio (guals. Saley), Ornavasso (guals. Urnafasch), Miggiandone, Agàro (guals. Ager), Ausone (guals. Ogschtu), Campello-Monti (guals. Ggampel)
- en il chantun Tessin en la vischnanca da Bosco/Gurin (guals. Gurin)
- en diversas parts dal chantun Grischun:
- Valragn
- Sursaissa, Val S. Pieder / S. Martin, Signina (vischnanca da Riein) e la part sura da la Cadi
- Val Stussavgia, Tenna, Valendau, Versomi, Tschappina, Avras, Mut
- il Scanvetg
- il Landwassertal sura cun Tavau ed il Partenz
- Probablamain dal Partenz anora èn vegnids colonisads:
- Triesenberg e Planken en il Principadi dal Liechtenstein
- la Val Calfeisen e la Val Tamina en il chantun Son Gagl
- en il Vorarlberg ed il Tirol: Grosses Walsertal e Kleines Walsertal; Tannberg cun Schröcken, Lech e Warth sco era Lechleiten, Gehren e Walchen (parts da Steeg en il Tirol); las vischnancas da Galtür ed Ischgl en il Paznaun sco era da la vart svizra Samnaun e – puspè en l’Austria – Brand, Bürserberg, Dünserberg, Ebnit, Laternsertal, Damüls, Montafun e Silbertal.
Ils motivs per las migraziuns dals Gualsers durant il temp medieval n’èn betg sclerids dal tuttafatg. Ins suppona che diversas raschuns han influenzà la migraziun. In motiv po esser stà il squitsch da la populaziun ch’ha manà a la tschertga da novs terrens da producziun. Las migraziuns dals Gualsers stattan qua en in sumegliant context sco la colonisaziun da l’ost tudestga, nua che colonists tudestgs èn sa chasads en ils territoris slavs e baltics en l’ost, en la Carinzia ed en la Steiermark.
Ils Gualsers han sviluppà tecnicas che pussibilitavan era da cultivar regiuns muntagnardas pli autas. Ils signurs territorials da quellas regiuns han promovì la colonisaziun cun deliberar ils colonists da las taglias e cun dar ad els privilegis colonisatorics spezials. Uschia ha l’access a novs terrens pussibilità als Gualsers da sa deliberar da la sclavitid feudala. Pervi da lur atgna constituziun legala vegnivan ils Gualsers era numnadas ‹Libers›. Cunzunt ils Gualsers derivants dal vitg gualser Gressonay èn daventads enconuschents a partir dal 16avel tschientaner sco chasegliaders e commerziants ambulants da success. Els provedivan lur clientella en las regiuns pli bassas da l’Europa Centrala.
Lingua e cultura[modifitgar | modifitgar il code]
La lingua e la cultura dals Gualsers èn per part restadas viventas fin oz. Il gualser è ina varianta particulara dal dialect tudestg dal sidvest, numnada autischem aleman (Höchstalemannisch). L’autischem aleman sa differenziescha fermamain dals dialects da l’aut aleman (Hochalemannisch) dal Grischun e dals dialects dal bass aleman (Niederalemannisch) dal conturn dal Vorarlberg. Ina caracteristica che definescha il tudestg gualser è il tun /sch/ en pleds sco schi ‹ella› (singular e plural), iisch/ünsch ‹a nus›, Müüsch/Miisch ‹mieurs›, Hüüscher/Hiischer ‹chasas›.
Ulteriurs tratgs dal gualser tutgan tar las caracteristicas pli generalas dals dialects alemans dal vest e dal sidvest. En il Grischun ed en il Vorarlberg sa differenzieschan questas caracteristicas dentant uschè fitg dals dialects da la regiun ch’er ellas han in caracter definind. Da quellas furmas fan part il preschent er geit, steit ‹el va, stat› (uschia er en il tudestg bernais, ma en ils dialects da l’ost èsi er gaat/goot, staat/stoot). U il plural da duas silbas dals masculins ferms: Taga ‹dis› (en ils dialects da l’ost èn quests plurals apocopads e savens era stgirentads, Taag u Tääg). Il medem vala per il /k/ inizial ch’è spustà ad in /ch/, sco en Chind ‹uffant›, quai ch’è in tratg dals dialects aut alemans fitg derasà, ma che na cumpara betg en ils dialects da la vallada dal Rain dal Grischun, dal Liechtenstein e dal Vorarlberg.
Intgins exempels dal gualser da la Val S. Pieder[modifitgar | modifitgar il code]
- Hopschel: rustg
- Heutrapfel: salip
- önschi: noss
- Huttla: vestgadira
- Heufurggä: furtga
- Schärä: talpa
- ichi: en
- Schi gäit met erä Fründ ens Hus zum en Tasse Kaffee go trinkä.
Ella va cun ses ami en chasa per baiver ina scadiola café.
- Wo i dähai acho ben, ben i zfriede gsi, mini Fründe wedär ts gseh. Mir gfallts ts Vals, mis Heimatdorf, mit de Bärgä, de Geiss, de Schaff, de Chüe und de Valser.
Cura ch’jau sun arrivà a chasa, sun jau stà cuntent da puspè vesair mes amis. A mai plaschi a Vals, mes lieu d’origin, cun ils culms, las chauras, las nursas, las vatgas e quels da Vals.
L’idea derasada ch’i dettia er in tip da bajegiar tipicamain gualser na constat dentant betg. Quest tip da bajegiar è plitost da caracter alpin ch’exclusivamain gualser.
Annotaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
Litteratura[modifitgar | modifitgar il code]
- Zinsli, Paul: Walser Volkstum: in der Schweiz, in Vorarlberg, Liechtenstein und Italien. Erbe, Dasein, Wesen. 7avla ediziun amplifitgada, Cuira 2002. ISBN 978-3-905342-05-5
- Bohnenberger, Karl: Die Mundart der deutschen Walliser im Heimattal und in den Außenorten, (Beiträge zur Schweizerdeutschen Grammatik 6), Frauenfeld 1913.
Colliaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- Gualsers en il Lexicon istoric retic
- Gualsers sin chattà.ch
- Dossier da RTR davart ils Gualsers
- Emissiun da RTR davart ils Gualsers
- http://www.walser-alps.eu – Ils Gualsers en las Alps
- http://www.wir-walser.ch/deutsch/
- http://www.diewalser.com – L’istorgia dals Gualsers
- http://www.walserhaus.ch
- http://www.bosco-gurin.ch
- http://www.my-space.li/schule/Walser_in_Triesenberg.pdf
- http://www.walserverein-gr.ch
- http://www.vorarlberger-walservereinigung.at


text:
L’emprima lectura da la turnea «Sin il viv!» ha lieu dumengia, ils 28 da schaner 2018, a las 16:00, en la Garascha Oberalp a Sedrun. Susi Rothmund, Gianna Olinda Cadonau, Jürg Gautschi e Leo Tuor prelegian novischems e vegls impuls davart sbufs e fitness, chadainas da naiv e cristals. Dumengia, ils 25 da favrer 2018, è l’agentura da reclama Geyst a Turitg ospitanta da «Sin il viv!». Plinavant fa la turnea ina fermativa il zercladur a Savognin, ed il fanadur 2018 legian auturas ed auturs ina tscherna d’impuls davart turists ed auter en l’iert da la Chasa Torel a Guarda. La turnea è publica, l’entrada libra e per finir la saira datti mintgamai in aperitiv preparà dals ospitants.
Passa 9’000 Impuls durant ils ultims 25 onns
Di per di, dapi l’onn 1993, emetta RTR l’emissiun Impuls, in patratg per cumenzar il di da las audituras e dals auditurs da radio. Istorgias vairas u bain inventadas. Texts leghers, poetics, trists, experimentals, meditativs, critics e savens cun ina nota persunala. Cun ils onns èn ils Impuls quasi daventads in agen gener litterar rumantsch, e la rubrica ha survegnì ina impurtanta muntada en la promoziun da la litteratura rumantscha. Durant ils ultims 25 onns èn vegnids scrits, legids ed emess passa 9’000 Impuls.


text:
Suenter l'aboliziun dal curs minimal da l'euro mez schaner, muntia sulettamain la perdita sin las posiziuns da valutas estras passa 29 milliardas, communitgescha la banca.
Sin las reservas d'aur saja sa resultà in minus dad 1 milliarda. Gudogns cun aczias ed emprests hajan però pudì sminuir l'effect negativ sin il resultat.
La perdita da quartal suonda sin in gudogn da record da 38 milliardas francs l’onn 2014. Tge ch’è da spetgar per il 2015 sa lascha be prognostitgar cun resalvas, cunquai ch’il resultat da la Banca naziunala è surtut dependent dal svilup dals martgads dad aur, da devisas e da chapital.
RR novitads 8:00


text:
Christian Rathgeb maina dapi il 2012 il departament da giustia, segirezza e sanadad. El è vegnì elegì suenter che ses collega da partida Martin Schmid ha midà a Berna en il Cussegl dals chantuns.
Cumenzà ha sia carriera sco cusseglier guvernativ gist cun ina dira nusch: Ils cumbats enturn l'avertura d'in center per requirents d'asil a Laax. Insumma haja el stuì avrir plirs centers, quai saja adina ina sfida, di il politicher liberaldemocratic. Dentant er la sanadad saja in grond tema: El saja s'engaschà per ils ospitals regiunals – quels sajan da gronda impurtanza per il chantun e stoppian exnum vegnir mantegnids.
Per quai vul Christian Rathgeb s'engaschar
- in tarpun cotschen per l'economia
- franar il carschen dals custs da sanadad
- colliar il turissem cun la sanadad
«Impurtant ch'i vegnia investì»
Christian Rathgeb vul er en la proxima legislatura cumbatter per ils ospitals regiunals. El vul dentant era metter in focus sin l'economia: Il Grischun haja fitg grond potenzial ed i dettia dapertut en il Grischun glieud cun bunas ideas e buns projects. Quella glieud saja da promover. I dovria in clima, nua ch'ins na saja betg disfidant vers novas ideas, mabain nua ch'i vegnia rullà ora il tarpun cotschen per ideas innovativas.
RR actualitad 11:00


text:
Brissagh
Brissagh (nomm ufizial: Brissago; Brixagus in Latin) a l'è un cumün svizzer del distret de Locarn. in del Canton Tesin. Al gh’ha pressapoch 1 802 abitant (dato del 31 Dicember 2013[1]) e una süperfiss de 17,8 km², e al se tröva a una altitüden de 197 meter sura al livel del mar.
El cumün de Brissagh a l'è tacaa ai cumün de Scona, Canöbi (IT-VB), Cavaj (IT-VB), Gambarögn, Cent Vai, Pin (IT-VA), Ronch e Tronzan (IT-VA).
Pruverbi in del dialet de Brissagh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- El ciär bégna mandàl inanz e mia dedree.
- Ciel róss, o aqua o bóf.
- L'óra del cojón la vegn par tücc.
- El sangh l'è miga tut compagn.
- L'usel de gabia, se on o canta de gioia o canta de rabia.
- Chi ch'è bón da chér i farà mai fortuna.
- Se piòv per l'Ascensión, e piòv per tucc i funzión.
- Se piòv per San Peder e San Giovann, l'uva la degreniss fin in do cavagn.
- Quand che piòv el dì de l'Ascensión, tuta la fruta la va in d’un cantón.
- Chi che cusiss senza gróp, cusiss per navót.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statistik Schweiz – STAT-TAB: Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter
- Media relaa a Brissago su Wikimedia Commons


text:
Christoph Müller, il president dal comité d’organisaziun sper, da pudair beneventar sco l’onn passà radund 18’000 aspectaturas ed aspectaturs.
In sigl da 8 meters autezza
Sco novaziun spectaculara numna el il nov sigl per ils downhillers, in sigl dad otg meters autezza en l’arrivada. La cuppa mundiala è quasi in’emprova generala per il campiunadi mundial da l’auter onn a Lai.
Venderdi e sonda èn las qualificaziuns e las cursas dals downhillers, e la dumengia èn las cursas da Cross Country, nua ch’il matador local Nino Schurter ha puspè bunas schanzas per in plaz sin il podest. Las cursas da la dumengia da las dunnas e dals umens vegnan mussadas live sin SRF, quai a partir da las 12:15.
RR actualitad 17:00


text:
La plazza vegn finanziada per ina mesadad cun daners da la nova politica regiunala (NRP) che l’Uffizi per economia e turissem dal Grischun (AWT) metta a disposiziun. L’autra mesadad surpiglia il parc natiral regiunal Parc Ela. Tatjana Horvath vegn a lavurar tenor la finanziaziun mintgamai 40% per la Regiun Alvra e per il Parc Ela.
Daniel Kunfermann è maridà ed ha famiglia. En ses lieu da domicil a Domat è el commember dal cussegl da scola e represchentant da la Partida liberaldemocratica. El è era activ en la PLD chantunala, tranter auter sco webmaster. Il davos ha Daniel Kunfermann lavurà tar l’Armada svizra a Berna.
RR novitads 17:00


text:
Ils davos onns èn stads difficils per il Grischun, en spezial per l’economia ed il turissem. Las debattas politicas èn stadas stentusas. Uss è vegnì il temp per far in pass enavant. Sch'il chantun investescha en la furmaziun, la perscrutaziun e la cultura, naschan dapli plazzas da lavur qualifitgadas. E nus duvrain er dapli spiert da pionier en la digitalisaziun ed en la protecziun dal clima. Necessari èn plinavant mesiras per pajas onestas, per abitaziuns pajablas e per dapli purschidas en la tgira d'uffants. Tut quai signifitga progress per il Grischun.
Mia candidatura è in’offerta a tut quels che vulan purtar enavant nus. Er a quels che na voteschan regularmain PS u che n’han anc mai votà per la PS. Jau sun in socialdemocrat perschuadì. Ma jau na vi convertir nagin. Jau vi sulettamain perschuader ch’i dovra en il Grischun progress per tuts ed en la regenza ina pluralitad d’opiniuns.
Grazia fitg per Vossa vusch.
Peter Peyer
P.S.: Mia pagina-web vegn tgirada dal comité „Peter Peyer en la regenza“. Grazia fitg a tuts per il sustegn e lur grond agid.


text:
Da principi van las fracziuns dal Cussegl grond d'accord cun il sboz davart la revisiun totala da la lescha davart las scolas medias. Quel prevesa numnadamain da mantegnair la structura decentrala cun las scolas en las regiuns. Inqual midada han ils deputads tuttina inoltrà.
- PCD: Regenza duai suttametter al Cussegl grond la dumonda, sch'ina scola media ch'ha problems finanzials e dovra sustegn, tutga tar il coc da la offerta decentrala ch'il chantun sto porscher.
- PLD: Scolas medias privatas duain pudair far gudogn - impurtant è che quel resta e vegn duvrà per la scola.
- PBD: Pauschala da manaschi ed investiziun duai vegnir midada en ina pauschala da scolars per ch'ils daners pon vegnir duvrads là nua ch'i dovra els.
- PPS: Scolas privatas duain avair dapli spazi puncto daners, duain dentant betg vegnir salvadas per tut pretsch.
- PS: Prender or formulaziuns facultativas ch'i na dovra betg e tut las scolas duain preschentar il quint tenor il medem model per ch'ils quints èn er cumparegliabels.
Quai èn insaquantas da las propostas che las fracziuns han inoltrà en il rom da la consultaziun. Uss èsi en ils mauns dal chantun da surlavurar la lescha che vegn lura probabel discutada l'october en il Cussegl grond.
RR actualitad 17:00


text:
El berilio l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol Be. El g'ha nömer atòmich 4, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de berilio el g'ha quàter prutù. L'è un 'n metàl alcalì terùs de culùr gris compàgn de l'aciàio, lezér, scorzégn ma fràgil. La relasiù diagunàla co l'alumìnio la fà che chèsti du elemèncc i g'hape dele proprietà che se 'nsomèa.
L'è dopràt perlopiö come agènt de renfórs endele léghe (ram-berìlio). El sò nömer CAS l'è 7440-41-7. L'è de cunsiderà carcinogen per l'òm (A1-ACGIH).


text:
«In project dals pli impurtants en Svizra»
Cura che il project da 2.5 milliardas francs po vegnir realisà na saveva il president dal cussegl administrativ Eduard Rikli betg dir. Ma il project saja in punct impurtant da la strategia dal concern e vegnia persequità vinavant. Pli baud ni pli tard dovri ovras sco quella planisada al Lago Bianco sch’ins vul realisar la strategia d’energia 2050 da la confederaziun. Entant na possian els dentant far nagut auter che spetgar che il martgà sa normalisescha.
L’ovra d’accumulaziun a pumpa avess ina prestaziun da 1000 megawatt. Per realisar ella quinta la Repower cun 7 fin 9 onns.


text:
Chungcheongnam-do
Chungcheongnam-do (Süd Chungcheong; hangul: 충청남도; hanja: 忠淸南道) a l'è una pruvincia in del oest de la Curea del Süd. La sò capital a l'è Daejeon. Daejeon l'è una cità metrupulitana (e inscì separada da la pruvincia), ma ancamò la serva cume capital de la Süd Chungcheong.
La pruvincia la cunfina cun Jeollabuk-do (al süd), Chungcheongbuk-do (al est), Gyeonggi-do (al nord), e la cità metrupulitana de Hongseong.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La pruvincia l'è staia creada in del 1896, dürant la dinastia Joseon, e pö l'è devegnüda part de la Curea del Süd quand el paes l'è devegnüü indipendent in del 1948.
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Süd Chungcheong l'è dividüda in sett cità (si; 시) e növ cunte (gun; 군).


text:
Digitip – T'imaginescha: seser en il tren senza canera!
- Glindesdi, 30.10.2017, 10:15
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 30.10.2017, 10:15, RTR
Ti na vuls betg pli stuair udir il baterlim dal visavi en il tren? Lura dovras uregliers cun «noise cancelling».
«Noise cancelling» – quai è la tecnica che stizza a moda electronica la canera enturn tai. Tgi che porta uregliers cun quella funcziun auda nagut dal conturn e po tadlar musica senza stuair rinforzar il volumen. I dat uregliers che cuvran l'ureglia (over-ear) e da quels cun in nuf en l'ureglia (in-ear). Interessanta è cunzunt la controlla da la funcziun: cun tegnair il maun vid in ureglier, sa tschenta la funcziun da «noise cancelling» ora automaticamain. In discurs cul visavi è pia pussaivel senza stuair prender giu l'entir ureglier.
Over-ear – Grond, cumadaivel e da meglra qualitad
Models che cuvran l'entira ureglia en savens confortabels da purtar. Tar ina cumpra vali da guardar sin la paisa e schebain ins sa faudar els bain. L'avantatg dals models in zichel pli gronds è che l'electronica necessaria per ina fitg buna qualitad da tun po vegnir zuppada senza bregias.
In-ear – pign e lev, però tuttina main cumadaivel
La fiera porscha era models in-ear cun la funcziun da «noise cancelling» Els èn bain pli levs, dentant n'han ils producents betg chattà ina buna soluziun nua zuppar l'electronica e la plipart dals models na funcziunan betg sur bluetooth, cunquai ch'era l'accu drova ses plaz. Pertutgant il tun tegnan ils models in-ear petg als models over-ear.


text:
Digitip – Nua metter il canapè?
- Glindesdi, 19.2.2018, 10:15
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 19.2.2018, 10:15, RTR
Magicplan è ina app che gida da drizzar en ina nova abitaziun u singulas stanzas.
Cun l'app magicplan pon ins emplenir il plan d'ina abitaziun u d'ina singula stanza cun mobiglias. Sch'ins ha gia in plan, lura pon ins simplamain importar quella en l'app e dessignar suenter quel. Sch'ins n'ha però anc nagin plan, lura pon ins far in cun inditgar las mesiras a l'app.
In'autra varianta è da crear il plan cun la camera dal telefonin e l'app. Ins sto simplamain marcar mintga chantun da la stanza, ils ischs e las fanestras e gia èsi fatg. Per survegnir in bun resultat ston ins dentant seguir ils tutorials a l'entschatta e calibrar l'emprima paraid. Il plan ch'ins survegn uschia tanscha per metter a lieu la mobiglia, per lavurs da millimeters basta quel dentant betg.
Tge mobiglia ha anc plaz?
Ina giada ch'ins ha in plan, pon ins cun las sutgas, maisas, curunas e stgaffas che l'app metta a disposiziun, drizzar en l'abitaziun. Las mobiglias pon ins stuschar enturn fin ch'ins ha la soluziun che plascha.
L'app magicplan datti per iOS ed Android e la versiun che tanscha per il diever privat è gratuita.


text:
Barclay James Harvest: «Life is for living»
- Mesemna, 23.5.2018, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 23.5.2018, 9:30, RTR
La band brittanica Barclay James Harvest, fundada il 1967, fascheva rock progressiv, in gener da musica che ha procurà per musica zunt interessanta durant ils onns 70 ed 80. John Lees, Mel Pritchard, Woolly Wolstenholme e Les Holroyd han expertimenta bler, pero pir il 1979, cur ch'els han midà lur stil da musica, hai dà dapli attenziun. Cun lur 11 avel disc, «Turn of the tide» han els er gì success commercial. Surtut la chanzun «Life is for living» è daventada lur chanzun clav. Les Holroyd l'aveva cumponida aposta per in concert a Berlin in onn avant, e quel concert cun 170'000 aspectaturas ed aspectaturs ha fatg gronda impressiun. «Life is for living» cumpara l'emprim sco single e ses success ha encuraschà la band e sin lur proxims discs han els preschantà divers auters hits en quel stil. La band datti anc adina, pero en dus furmaziuns che van atgnas vias musicalas.


text:
Fundaziun Cuntrada cultivada Val Medel
Sin fundament dil project „Cuntrada cultivada Val Medel“ ha la radunonza communala dils 13 da november 2003 decidiu da scaffir ina fundaziun cul medem num e concedeiu in capital inizial da fr. 30’000.—. El cussegl da fundaziun ein vegni elegi Aluis Albin (Fuorns), Peter Bolliger (menader dil survetsch svilup dalla cuntrada, HSR scol’aulta da tecnica, Rapperswil), Fredi Hediger (Ottenbach), Marc-Antoni Nay (Tgira da monuments dil Grischun), Conrad Pally (Curaglia), Anastasia Simonet (Curaglia) ed Alfons Venzin (Curaglia).
El scret da funaziun ei igl intent dalla fundaziun fixaus egl art. 2 sco suonda: “Die Stiftung unterstützt die Erhaltung und Weiterentwicklung der Kulturlandschaft Val Medel.”
Igl 1. da mars 2004 ei il cussegl da fundaziun seradunaus l’emprema ga per la seduta constitutiva. Il cussegl da fundaziun ha era gest fixau ord tgei spartas ch’el vegn a sustener finanzialmein projects tenor finamira dalla fundaziun. Quellas spartas ein:
- Manteniment, tgira e svilup dalla cuntrada cultivada cun sia tipica fuorma dalla cuntrada, sco p.ex. terrassas dalla cuntrada cultivada tradiziunala.
- Spazi da viver ed objects culturals, sco p. ex. maghers, mirs schetgs, seivs, clavaus, vias da muntada historica.
- Concepziun, construcziun e manteniment da vias per contemplar la natira e la cultura.
- Ovras artisticas e litteraras cun realaziun tier la Val Medel.
- Specials products ord la producziun indigena, evtl. cun zertificat sco era la vendita da quels.
- Perscrutaziuns, documentaziun ed intermediaziun dalla cuntrada cultivada.
Medemamein ha il cussegl da fundaziun discussiunau ils principis d’in sempel reglament che duei vegnir mess en vigur e publicaus aschi spert sco pusseivel.
Oz secumpona il cussegl da fundaziun sco suonda:
President: Rico Tuor
Cassier: Alfons Venzin
Commembers: Esther Koch
Gabriel Venzin
Christoph Pally
Damondas da project san vegnir inoltradas da persunas privatas, uniuns, dallas gruppas da lavur ch’ein vegnidas formadas en connex cul project “Cuntrada cultivada Val Medel”, d’ulteriuras gruppas d’interess e dils commembers dil cussegl da fundaziun.
Ord il cerchel dil cussegl da fundaziun ein gia entginas ideas per projects vegni numnadas, numnadamein:
- Preits e tablas d’informaziun cun avis sin la Val Medel
- Punt Romana (reconstrucziun dil stadi d’origin)
- Sanaziuns da baghetgs e chischners
- Crear vias per contemplar la natira e la cultura, sche talas schaien buca el camp da responsabladad dalla vischnaunca.
- Lavur publica, p.ex. entras sustener ina excursiun historic-culturala ella Val Medel
Haveis vus damondas? Per plascher plidentei in commember dil cussegl da fundaziun ni dumandei in formular da damonda tier la canzlia communala.
cuntrada@medel.ch


text:
Lén
Lén (en Italià: Leno), l'è 'n cümü de 14 387 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla Bàsa Bresàna a 22 km a Sud de la cità de Brèsa.
El teretóre de Lén l'è abitàt amò de l'época dei Romàni e facilmènt prima amò apò a dei Cèlti Cenòmani che i gh'éra ocupàt la pianüra a sud de Brèsa. I nom de le frasiù de Milsanèl e Porsà i fa pensà a nòm asegnàcc quàn che gh'è stat fat la centüriasiù dei teretóre de la Pianüra Padana a dei legionàre de nòm Milicius e Portius.
L'Abasìa de Lén[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ai tép dei Longobardi, sö ùrden del re Desiderio, a Lén gh'è stat fat sö 'na abasìa che g'ha ciapàt en póch tép 'na grant emportànsa e che controlàa teré, mìa apéna 'ndèla bàsa bresàna ma apò a 'ndèle pruvìnce e regiù vizìne, 'nfìna al Piemónt, l'Emìlia e la Toscàna (el pas de la Cìsa, per en sèrto perìodo l'è stat controlàt de l'Abasìa de Lén).
Le béghe col Vèscof de Brèsa, i incèndi del 1135 e 1148, e le vicènde de la stória le g'ha fat calà la potènsa che l'Abasìa l'ìa riàda a ciapà, al pónt che 'ndel 1205 i abitàncc de Lén i s'è riultàcc cutra a l'abate per otègner 'n pó piö de autonomìa.
L'abasìa la seghetarà a pèrder emportànsa de menemà e 'ndel sècol XV Bartolomé Averoldi, l'öltem dei abati de Lén, el fenesarà per cidìghela al cardinàl Pietro Foscari en càmbe de la séde vescuvìl de Spàlato.
De ché 'n aànti, l'abasìa la sarà sèmper de piö abandunàda al sò destì 'nfìna a rià a deentà póch de piö de 'na ruìna dirocàda. A la fì, la Repüblica de Venésia la ghe darà mandàt a la faméa Dossi, che l'ìa deentàda padrùna del monastér e de le tère 'ntùren, de sbàter zó apò a chèi quàter mür che gh'ìa restàt. Al dé d'encö, söl sit de l'abasìa se tróa 'na abitasiù fàda sö 'ndèl sècol XIX.
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Cun lur chanzun «Stones» n'han ils fragliuns «Zibbz» betg dumagnà la qualificaziun. En l'emprim mezfinal a Lissabon èn 10 pajais sa qualifitgads per il grond final da la sonda. En tut èn sa participads 19 pajas a l'emprim mezfinal.
Sco spetgà è la chantadura da l'Israel Netta cun sia chanzun inspirada da la debatta «MeToo» enturn il tema mulesta sexuala vegnida vinavant. Ella vala sco favurita per il final.
Medemamain en il final èn er ils participants da la Cipra, l’Austria, l’Estonia, la Lituania, la Tschechia, la Bulgaria, l’Albania, la Finlanda e l’Irlanda.
RR novitads 06:00


text:
Il project «Sardona PLUS» da la Heidiland turissem SA survegn ina contribuziun da 600’000 francs. L’intent da quest project è tranter auter da promover vinavant il svilup e la qualitad da products interchantunals ed interregiunals e d’augmentar la popularitad da l’arena tectonica Sardona sco patrimoni mundial da l’UNESCO.
Il «Post da cumpetenza per il turissem dal patrimoni mundial» da l’uniun World Heritage Experience Switzerland survegn ina contribuziun da 140’000 francs. Tut en tut sustegnan Confederaziun e chantuns il project cun 1,2 milliuns francs. L’uniun furma il tetg da las organisaziuns da turissem dal patrimoni mundial surordinà. En il Grischun èn quai per exempel la “Claustra benedictina Son Jon a Müstair” u la “Viafier retica en la cuntrada Alvra/Bernina”.
Il consorzi da project «parter collavuraturs» dastga quintar cun 532’000 francs. Da quels surpiglia la Confederaziun la mesadad. Il project extenda l’idea da l’economia da parter il persunal. Manaschis renumads da l’hotellaria e gastronomia collavuran e porschan ina perspectiva a lavurers da stagiun per l’entir onn.
RR novitads 09:00


text:
Uschia prendan las regenzas posiziun tar l’enquista da l’uvestgieu da Cuira. En quella dumonda l'uvestg da Cuira, Vitus Huonder, schebain i fiss eventualmain d’engrà da crear dus novs uvestgieus - quel da Turitg e quel da la Svizra originara.
Uss ha communitgà l’uvestgieu, ch’el dovria anc temp per evaluar las respostas a l'enquista, cunquai che la participaziun saja pli gronda che spetgada. Ils resultats e - sche necessari - ulteriurs pass vegn l'uvestg da Cuira a communitgar la fin da matg.
In na decis dal chantun Sviz
La posiziun da Sviz è clara: il cussegl guvernativ na vul ni sa separar da l'uvestgieu da Cuira, ni vul el in nov uvestgieu da la Svizra originara. El tema ch'ina separaziun da Turitg pudess disturbar l'equiliber da l'uvestgieu e ch'in uvestgieu da la Svizra originara fiss memia pitschen.
Sutsilvania na vesa betg avantatgs
Ina separaziun na purtassi nagins avantatgs organisatorics - il cuntrari fiss il cas. Novas structuras muntassan plinavant in pli grond burdi finanzial e damain vusch en chapitel, argumentescha la regenza da la Sutsilvania.
In na moderà dal chantun Uri
Il cussegl da regenza uranais na saja da princip betg cunter ina spartiziun, sch’ina tala correspundia a la voluntad dals crettaivels turitgais. Dentant giessan a perder cooperaziuns e sinergias actualas. En pli tema la regenza, ch’ils catolics dal chantun Uri avessan da pajar dapli sco enfin uss.
Dal rapport da la sda resorta, che la regenza dal chantun Uri n’è betg s'exprimida uschè expressivamain cunter ina spartiziun sco la regenza grischuna.
In na fitg decis dal chantun Grischun
La regenza grischuna è clera: tenor ella fiss ina marginalisaziun dal Grischun la consequenza dad ina spartiziun da l’uvestgieu da Cuira en in «uvestgieu da Turitg» ed in «uvestgieu da la Svizra originara». Il Grischun vegniss indeblì sensiblamain, scriva la regenza en sia communicaziun da sia ultima sesida.
Nagin midament dal num en «uvestgieu Cuira-Turitg»
En pli na vul la regenza grischuna er betg, ch'il num «Turitg» vegnia menziunà explicitamain en la designaziun da la diocesa («uvestgieu Cuira-Turitg»). Envers quell’idea haja ella «ina tenuta sceptica enfin refusanta».
En sia communicaziun lascha l’uvestg Vitus Huonder punctuar, che l’idea, da far in uvestgieu cun in num dubel «Cuira-Turitg» na saja betg vegnida lantschada ensemen cun el. L’ordinariat episcopal beneventia che la regenza grischuna è er s’exprimida tar questa idea.
La sedia da l'uvestgieu tutga a Cuira
La regenza punctuescha en sia communicaziun, ch’ella vegn a sa dustar «vehementamain» cunter in'idea eventuala da vulair transferir la sedia da l’uvestg a Turitg. Il uvestgieu saja a Cuira e portia ses num dapi il 5avel tschientaner – e quai duai tenor la regenza grischuna era restar uschia.
RR novitads 10:00/18:00
Ils uvestgieus en Svizra
La Svizra è trapartida en 6 uvestgieus.
Tar la regiun administrativa dal uvestg da Cuira tutgan
- il chantun Turitg (390’000 catolicAs)
- il chantun Grischun (90’000 catolicAs)
- e la Svizra Centrala (200’000 catolicAs)


text:
En bleras parts da la Svizra tudestga han ins udì oz en damaun da las otg e mesa duas fermas detunaziuns. Tenor la controlla svizra dal traffic aviatic Skyguide han dus aviuns da cumbat F/A-18 fatg culps suprasonics.
Ils aviuns da l'armada svizra han gì d'accumpagnar in aviun da la societad aviatica israeliana El Al sur il cunfin svizzer a Schaffusa, pervi d'ina smanatscha da bumba. Quai annunzia l'agentura da novitads sda. L'aviun ch'era sin viadi da New York a Tel Aviv ha cuntinuà ses viadi senza atterrar.
RR novitads 11:00


text:
Grond publicum alla vernissascha dil cudisch "Sagogn e sia pumera"
Ils 3 da december 2017 ha la Pro Sagogn astgau presentar il cudisch da Gion T. Deplazes "Sagogn e sia pumera". Sper igl autur che ha prelegiu ord siu cudisch ha la grafista Theres Jörger declarau co la presentaziun grafica d'in cudisch vegn elavurada. Il pomolog Gaudenz Zanetti ha mussau si con impurtonta che la pomicultura ei. Denter ils referats ha la flautista Ursina Brun sunau, denter auter sin ina rara flauta traversa da lenn.
Ursina Brun suna la flauta traversa da lenn. Igl autur Gion T. Deplazes, la referenta Theres Jörger ed il referent Gaudenz Zanetti teidlan.
Il cudisch sa vegnir empustaus tier Luis Poltéra, tel 079 440 69 39 ni per mail Diese E-Mail-Adresse ist vor Spambots geschützt! Zur Anzeige muss JavaScript eingeschaltet sein!. Prezi: frs. 22.-, porto + frs. 3.-.
Il Volg Sagogn venda era il cudisch.


text:
Tears for Fears : «Sowing the Seeds of Love»
- Mardi, 10.1.2017, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 10.1.2017, 9:30, RTR
Il 1981 è vegnida furmada ina band che ha furnì in per dals gronds sempververds da quel decenni. Cun ses megahits «Shout» ed «Everybody Wants to Rule the World» han «Tears for Fears» realisà dus tocs che restan en las ureglias e ch'èn exemplarics per ils onns 80 influenzads dal New Wave.
Pero i va er auter : la fin dals onns 80 è naschì il moviment nov dal Brit Pop, in gener che ha dà in sguard enavos sin la tradiziun musicala dals onns 60 e 70, surtut sin la musica dals Beatles a la fin da lur carriera. Ils protagnists dal onns 80 eran bands sco Oasis, Blur ubain il Manic Street Preachers, band ch'èn creschidas en quel muviment – ed er da quellas pli veglias sco Tears for Fears che han adoptà pir pli tard quel stil.
Roland Orzabal e Curt Smith han pero gì in bun access, e lur chanzun «Sowing the Seeds of Love» è ina da las pli bellas dal Britpop, ed ina da las reverenzas las pli intensivas envers ils Beatles.


text:
I dat plirs motivs persuenter ch’il pass è stà serrà blers dis. L’aura ha varià, vul dir cura ch’i era bell’aura en il nord era quai trid’aura en il sid. Il privel da lavinas è stà considerabel durant 84 dis, passà 20 dapli che durant l’enviern 2013/14. E la finala han ils collavuraturs da la Pro Lucmagn gì da cumbatter cun glatsch en la galaria sin il pass dal Lucmagn.
Nagin nov concept da segirtad
Malgrà la critica ch’il pass è stà serrà uschè bler, na veglia la Pro Lucmagn betg midar il concept da segirtad di Peter Binz. El spera dentant che las regenzas dal Tessin e dal Grischun prendian mesiras per tegnair avert dapli il pass dal Lucmagn. Saja quai cun prolungar la galaria dal pass da la vart nord ubain cun siglientar lavinas en il sid. Dacurt han era deputadas e deputads en il Cussegl grond pretendì che la regenza grischuna prendia mesiras per meglierar la situaziun dal pass l’enviern.


text:
Irina Schmid è oriunda da Minsk en Bielorussia. Ella viva dapi 13 onns en Svizra ed abita cun sia famiglia a Danis. Irina Schmid ha duas figlias dad 11 e 9 onns. A Minsk ha ella fatg in studi per magistra da linguatg e litteratura. Da preschent frequenta ella la scolaziun dad Interior Design a la IBW a Cuira. D'enviern lavura Irina Schmid sco magistra da skis a Flem/Laax ed era per l’animaziun d’uffants tar Ami Sabi. Ses hobis èn leger, sunar clavazin, dar tennis ed ir a spass cun il tgaun Prinz. Sias spisas preferidas èn la salata «Ringia en in mantè da pail» e capuns.
Suvlaki, Gyros e Capretta Tratgas da la Bielorussia cun Irina Schmid
Irina Schmid da la Bielorussia preschenta spaisas da sia patria en l’ost da l’Europa.


text:
Tag Archives: sün
La Chasa Jaura sün via da consolidaziun
La Chasa Jaura ha passantà ün bun on da gestiun sco chi resorta dals rapports preschantats in occasiun da la radunanza generala da l’instituziun. Il program da cultura da la stà passada cun l’exposiziun d’art da Steivan Liun Könz es
La via da velos es sün buna via
In si’ultima sezzüda ha la Regiun Engiadina Bassa Val Müstair decis d’inoltrar la procedura da fabrica ourdvart la zona da construcziun dad Ovella a Pra Dadoura. Quai per realisar la prüm’etappa da la via da velos chi maina da Martina
Sün buna via adonta dal deficit
Il cussagl administrativ da l’Institut Otalpin Ftan ha preschantà il rendaquint per l’on da gestiun 2016/17. Adonta d’üna gronda perdita as rechattan ils respunsabels sün buna via ed i’l rom dal plan da gestiun. Daplü da la radunanza da l’IOF
Augmaint dal chapital sün buna via
Ils respunsabels da l’Institut Otalpin Ftan prevezzan d’augmantar il chapital d’aczias. La radunanza generala extraordinaria da la fin d’eivna ha da decider davart quista masüra finanziala. Muriel Hüberli, Jon Peer ed Elisabeth Steger Vogt han orientà davart l’andamaint da l’Institut.
Ils Janischs sün turnea lung l’En
Ils Janischs sun üna fuormaziun engiadinaisa da musica populara. Il nom es üna cumbinaziun da lur cunoms Janett e Caflisch. Els fan üna turnea da cumün a cumün lung l’En. Den ganzen Bericht lesen unter: Engadiner Post, Posta Ladina
«La Biosfera es sün buna via»
Culla decisiun da Scuol sun accumplidas 70 pertschient da las pretaisas da l’Unesco a Paris. Ils respunsabels adattan uossa il plan da gestiun a las nouvas circumstanzas e speran sün bainvuglientscha a Paris. Las portas per S-chanf e Zernez restan
Proget internaziunal sün buna via
Il proget cumünaivel GKI da las Ouvras Electricas d’Engiadina SA (OEE) e da la Tiroler Wasserkraft AG (TIWAG) es sün buna via. Quista fin d’eivna ha gnü lö a Maria Stein i’l Tirol ün di da las portas avertas dal
Excursiun sün l’Uad da Munt
L’Uad da Munt sur il cumün da Tschierv protegia impustüt la part dal cumün nomnada Chasuras. Ils silvicultuors Hansjörg Weber e Jörg Clavadetscher e’l guardgiasulvaschina Jon Gross infuormaran in sonda davart il svilup da quist god in occasiun dal di


text:
Dunnas al timun IV – las exotas
- Venderdi, 4.8.2017, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 4.8.2017, 19:00, RTR
Ina parada da la Sole Giménez enfin tar la Suzie Kerstgens.
La quarta ed ultima etappa da la seria da dunnas timunadras da rock e pop è deditgada a gruppas na betg anglofonas e tanscha dals onns novanta enfin il di dad oz. Cumpigliond per exempel ils Aterciopelados da la Columbia cun la Andrea Echeverri (foto). U ils Üstmamò da l' Italia cun la Mara Redeghieri. U ils Clammbon dal Giapun cun la Ikuko Harada. Spir nums exotics, spir tuns famigliars.
Redacziun: Benedetto Vigne


text:
Minisguard dals 20-02-2016
- Sonda, 20.2.2016, 17:40
Ir cun skis cun rintgs enstagl cun fists
Il Smoveys èn dus rintgs da plastic cun cullas da metal. Quest urdain da sport è multifuncziunal e po era vegnir duvrà en il trenament da skis. Il Minisguard fa ina visita als giuvens skiunzs da la Val Müstair tar in trenament cun ils Smovey e vuless savair sch’ils Smoveys èn propi in bun instrument da trenament.
Undas da gravitaziun
Ils scienziads han chattà per l'emprima giada undas da gravitaziun. Il Minisguard declera tge che undas da gravitaziun èn e pertge ch'igl è impurtant da pudair mesirar ellas.


text:
Da Romana Ganzoni - Uossa suna rivats a Landquart. Il figl da 12 ons dumonda a la mamma, scha quist „village“ plain roba plü bunmarchada, plain marcas, plain „labels“, plain prodots...
Dad Annatina Nay - Jeu sun uss anti-fitness e stoi conceder. Il center da fitness hai jeu gia daditg buca pli viu da dadens. Tschei di ha ina dil center perfin...
Da Romana Ganzoni - La guida, Maria Rita, muossa a giasts seis cumün Sant'Angelo Muxara in Sicilia. Ella fa quai per raps, 60 euros la persuna. Uschigliö nu's rivessa pro...
Da Bettina Vital - In tschercha dals uors chi vivan pacific in libertà e dad otras aventüras cul camper, quinta Bettina d’ün pajais vastischem chi ha las listessas duos culurs...
Dad Annatina Nay - Fitness ei aunc buc daventau miu niev hobi e probabel vegnin nus mai ad esser megliers amitgs – il fitness ed jeu. Mo jeu serebetschel uss regularmein...
Dad Annatina Nay - In onn niev cun massa novs propiests. Varga in dudischavel digl onn 2017 ei uss denton gia historia. Suandeis aunc adina vies plan? Buca fimar, beiber alcohol...
Dad Indra-Maria Decurtins (GiuRu) - La tiara sontga ha ina gronda muntada per treis dallas pli grondas religiuns dil mund, il cristianissem, il giudaissem ed igl islam. Per in’jamna ein giuventetgna...
..dad Annatina Nay ... dalla Spagna, Italia, Grezia, dad Amsterdam ni New York! Cu has ti scret tia davosa carta postala, a maun, cun taccar si ina marca? Tgi scriva...


text:
Il cussegl da fundaziun da l‘Agentura da Novitads Rumantscha (ANR) ha elegì Gian Sonder da Salouf e Gian Michael da Donat en il cussegl da fundaziun. Ils novs commembers succedan a Filip Dosch ed Urs Cadruvi. Las nov persunas dal cussegl da fundaziun da l'ANR han plinavant approvà tant il plan annual 2018 sco era il budget 2018.
Dus novs emploiads a temp parzial
Il preventiv per il proxim onn prevesa entradas da var 1,3 milliuns francs ed expensas da 1,38 milliuns francs. La raschun per il surpli d'expensas da radund 80'000 francs: L'ANR surpiglia dus emploiads a temp parzial da «La Quotidiana» e da la «Posta Ladina». Il redactur da «La Quotidiana» ha gia avant lavurà parzialmain tar l'ANR, da nov è el engaschà cun in pensum da 100%. Per era sustegnair la «Posta Ladina» fan els tar lezza gasetta il medem, uschè Martin Gabriel. Quest surpli d'expensas po tenor il plan da finanzas vegnir cuvert cun reservas actualas.
En tut porscha l‘Agentura da Novitads Rumantscha ussa in pensum da lavur da 750%.
RR novitads 10:00


text:
fatg ils pensums da casa
Gliendisdis Tschuncheismas ei il giug encunter l'equipa da Val S. Pieder staus sil program da 4. ligia. Suenter duas terradas consecutivas ha ei giu num seprender ensemen e recaltgar treis puncts. Quei pensum han ils giugadurs dall'emprema adempliu - buca dapli e buca dameins.
Continue Reading
pre-giugs dil final dalla champions-league
Omisduas equipas stattan la sonda las medemas uras sil plaz. Quei aunc ad uras per silsuenter saver mirar il final dalla Champions League.
4. ligia: L'equipa da Mario Solèr e Carlo Tuor ha da serender a Taminatal pil proxim giug da campiunadi. Leu spetga in niev plaz da ballapei sils giugadurs dil CB. Lein mirar co els vegnan a frida cullas novas cundiziuns sil plaz slargiau. Il giug ha liug sonda sera las 17:00 uras.
5. ligia: FC Sedrun/Mustér vs. CB Trun/Rabius ha il proxim derbi dalla Cadi num, il qual vegn daus sonda sera las 17:00 uras sil plaz da ballapei a Dulezi. Cun Sedrun spetga in'equipa ch'ei da puder; en scadin cass vegn ei a dar in interessant giug sch'ins patratga cheu vid las partidas dils davos onns.


text:
Roland Weber terminescha per immediat sia carriera sco president da la fundaziun da l'ospital da Tusaun. Quai pervia d'ina midada dal domicil e pervia da raschuns persunalas.
Avant sis onns aveva el surpiglià il post da president dal cussegl da fundaziun suenter ch'el era dapi il 2008 stà il represchentant da la Val Alvra. Cunquai ch'ils status da l'ospital a Tusaun defineschan ch'ils commembers dal cussegl da fundaziun stoppian abitar en las vischnancas purtadras avess Weber stuì vegnir elegì da nov tar la proxima radunanza da delegads extraordinaria.
RR novitads 09:00


text:
Kufstein (distret)
El distret de Kufstein (en todèsch Bezirk Kufstein) l'è giü dei distrècc del Land del Tiröl, en Austria. El se tróa endela part ocidentala de l'Austria e 'l cunfìna a nòrd co la Baviera (distrècc de Miesbach, Traunstein e Rosenheim), a sudòvest col distret de Schwaz e a sudèst col distret de Kitzbühel
Cità e cümü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distrèt de Kufstein el g'ha 30 cümü, tré i g'ha statùto de cità (Stadtgemeinde): Kufstein, Rattenberg e Wörgl. Du i g'ha el statùto de cümü mercàt (Brixlegg e Kundl). El dàto 'ntra le parèntezi l'è 'l nömer de abitàncc (agiurnàt al Magg 2015[1]):


text:
Cussegl da l'Europa
Il Cussegl da l’Europa (tudestg Europarat, englais Council of Europe, franzos Conseil de l’Europe) è in’organisaziun internaziunala europeica ch’è vegnida fundada il 1949 a Londra. Ella cumpiglia actualmain 47 stadis cun 820 milliuns burgaisas e burgais.[1]
Il Cussegl da l’Europa furma in forum per debattas davart dumondas europeicas generalas. Ils tschentaments da l’organisaziun prevesan ina collavuraziun dals stadis commembers cun l’intent da promover il progress economic e social.
La sedia dal Cussegl da l’Europa sa chatta a Strasbourg. Ils 5 da matg – il di da fundaziun dal Cussegl da l’Europa – vegn commemorà mintg’onn sco di europeic.
Il Cussegl da l’Europa e l’Uniun europeica (UE) n’èn betg liads instituziunalmain in cun l’auter, e quai cumbain che omaduas instituziuns dovran la bandiera da l’Europa e l’imni da l’Europa. Medemamain n’è il Cussegl da l’Europa betg da confunder cun il Cussegl europeic (= las scheffas ed ils schefs da stadi dals stadis commembers da l’UE) e cun il Cussegl da l’Uniun europeica (= las ministras ed ils ministers dals stadis commembers da l’UE).
Cuntegn
- 1 Istorgia
- 2 Finamiras
- 3 Organs
- 4 Stadis commembers
- 5 Convenziuns dal Cussegl da l’Europa
- 6 Basegn da refurma
- 7 Finanziaziun
- 8 Annotaziuns
- 9 Litteratura
- 10 Colliaziuns
Istorgia[modifitgar | modifitgar il code]
Il Cussegl da l’Europa è vegnì fundà da diesch stadis da l’Europa dal Vest e dal Nord (Belgia, Danemarc, Frantscha, Irlanda, Italia, Luxemburg, Pajais Bass, Norvegia, Svezia e Reginavel Unì). Ses statut formal ha l’organisaziun retschet ils 5 da matg 1949 a Londra. Uschia furma il Cussegl da l’Europa la pli veglia organisaziun politica da stadis europeics.[2] Vegnì fundà è el da l’European Conference on Federation sin iniziativa da l’American Committee for a United Europe.
Cun il Cussegl da l’Europa ha – sper la collavuraziun economica (Organisaziun da cooperaziun e svilup economic en Europa, OECD) e la cooperaziun militara (NATO) – er la collavuraziun ed unificaziun politica dal continent prendì furmas concretas.
La Svizra è s’associada al gremi il 1963. Fin a trais excepziuns appartegnan oz tut ils stadis europeics al Cussegl da l’Europa. Il stadi da la Citad dal Vatican na trategna naginas relaziuns cun auters stadis, mabain surlascha sia represchentanza a nivel internaziunal a la sedia apostolica. Quest’ultima dispona, sco subject da dretg public betg statal, d’in status d’observatur entaifer il Comité dals ministers. La Bielorussia è dapi il 1993 candidat d’adesiun. L’admissiun dal Cosovo vegn pir en dumonda en quel mument ch’il status da dretg internaziunal è sclerì definitivamain.
Suenter la votaziun davart l’appartegnientscha da la Crim a la Russia ha il Cussegl da l’Europa prendì davent ad interim als 18 deputads russ il dretg da votar. Ultra da quai è la Russia vegnia exclusa per il mument dals gremis directivs.[3]
Finamiras[modifitgar | modifitgar il code]
Il Cussegl da l’Europa è in forum per debattas davart dumondas europeicas generalas. En rom da l’activitad da l’instituziun vegnan elavuradas convenziuns ch’èn liantas tenor il dretg internaziunal (p.ex. la Convenziun europeica dals dretgs umans). Quellas han la finamira da mantegnair l’ierta communabla e da promover il progress economic e social.
Dapi il 1993 sa deditgescha il Cussegl da l’Europa er pli ferm a la finamira da proteger la segirezza democratica. Da questas stentas fan part:
- l’engaschament per ils dretgs umans
- la preservaziun da las normas democraticas fundamentalas
- ils princips dal stadi da dretg
- il cumbat cunter il terrorissem
- la promoziun dal progress economic e social
- la promoziun da la collavuraziun culturala
- la promoziun da la protecziun da l’ambient e da la natira
Tar la promoziun da la collavuraziun culturala sa tracti d’in sectur, sin il qual l’Uniun europeica na dispona da nagin’atgna cumpetenza ed è perquai s’obligada da cooperar cun il Cussegl da l’Europa. A quest champ d’activitad appartegnan per exempel la renconuschientscha da studis e diploms universitars, la protecziun giuridica da minoritads culturalas e la creaziun da directivas politicas a favur dal dialog intercultural.
Organs[modifitgar | modifitgar il code]
Il Cussegl da l’Europa è organisà en medema moda sco la gronda part da las ulteriuras organisaziuns internaziunalas, dispona però ultra da quai d’in organ parlamentar.
Cussegl dals ministers ed Assamblea parlamentara[modifitgar | modifitgar il code]
Ils dus organs statutars dal Cussegl da l’Europa èn:
- Il Cussegl dals ministers, en il qual ils stadis commembers èn represchentads tras lur minister da l’exteriur resp. tras il represchentant stabel da quel en il rang d’in ambassadur.
- L’Assamblea parlamentara dal Cussegl da l’Europa, en la quala ils parlaments dals stadis commembers delegheschan represchentants.
Politicamain vegn il Cussegl da l’Europa represchentà tras il parsura dal Comité da ministers e tras il president da l’Assamblea parlamentara.
Conferenza da las organisaziuns nunguvernamentalas internaziunalas[modifitgar | modifitgar il code]
L’onn 1952 ha il Cussegl da l’Europa concedì ad organisaziuns nunguvernamentalas internaziunalas in status consultativ per «intensivar la participaziun activa da tut las burgaisas e da tut ils burgais tar la realisaziun da fatgs publics.» Il 2003 han questas organisaziuns retschet il status da participants. Ellas prendan decisiuns en rom da la Conferenza da las organisaziuns nunguvernamentalas internaziunalas dal Cussegl da l’Europa e sa participeschan activamain al process da decisiun dal Cussegl da l’Europa ed a la realisaziun da ses programs.[4]
Ulteriurs organs[modifitgar | modifitgar il code]
Sper l’Assamblea parlamentara ed il Cussegl dals ministers furma il Congress da las vischnancas e regiuns la terza pitga dal Cussegl da l’Europa e figurescha sco organ consultativ.
Il Cussegl da l’Europa ha endrizzà la posiziun d’in cumissari per ils dretgs umans. Quel vegn elegì da l’Assamblea parlamentara e scriva rapports davart temas relevants u la situaziun dals dretgs umans en singuls pajais.
In’impurtanta part dal Cussegl da l’Europa furma il Tribunal europeic dals dretgs umans a Strasbourg. Quel surveglia l’observaziun da la Convenziun europeica dals dretgs umans.
Daspera datti in’entira retscha da cunvegnas parzialas dal Cussegl da l’Europa, per exempel en connex cun il sport, la promoziun dal film (Eurimages), las linguas (Center europeic per linguas modernas a Graz) u en furma dal Center nord-sid a Lissabon.
Secretariat general dal Cussegl da l’Europa[modifitgar | modifitgar il code]
Ils organs dal Cussegl da l’Europa vegnan sustegnids d’in secretariat permanent, il qual vegn manà dal secretari general. Quel vegn elegì da l’Assamblea parlamentara per tschintg onns.
Stadis commembers[modifitgar | modifitgar il code]
Bielorussia[modifitgar | modifitgar il code]
La critica dal Cussegl da l’Europa envers la Bielorussia sa drizza tranter auter cunter elecziuns nundemocraticas, la paina da mort en general e las painas da mort cunter Eduard Lykow (executà probablamain la fin 2014) ed Alexander Grunow en spezial.[5] A chaschun d’in referendum ch’è vegnì manà tras en la Bielorussia il 1996 eran percunter 80 % dals votants s’exprimids per l’applicaziun da la paina da mort.
La regenza da la Bielorussia aspirescha in status da giast spezial. L’opposiziun percunter sa stenta per ina commembranza a dretg cumplain, faschond valair che quai avriss a la societad civila en la Bielorussia l’access ad in sistem da dretg independent (Convenziun europeica dals dretgs umans; Tribunal europeic dals dretgs umans a Strasbourg).
Convenziuns dal Cussegl da l’Europa[modifitgar | modifitgar il code]
La Convenziun europeica dals dretgs umans dal 1950 furma il pli impurtant contract multilateral ch’è vegnì mess en vigur en rom dal Cussegl da l’Europa; vitiers vegnan fin uss 15 protocols supplementars ch’èn colliads cun la Convenziun europeica dals dretgs umans.[6] I suondan intgins exempels da las radund 170 ulteriuras cunvegnas dal Cussegl da l’Europa:
- Convenziun europeica d’assistenza (1953)
- Convenziun europeica da domicil (1955)
- Cunvegna europeica davart l’accumadaziun paschaivla da dispitas (1957)
- Charta sociala europeica (1961)
- Cunvegna davart l’unificaziun da tscherts terms dal dretg material areguard las patentas d’invenziun (1963)
- Urden europeic da la segirezza sociala (1964)
- Cunvegna europeica areguard l’immunitad statala (1972)
- Convenziun da protecziun da datas (1981)
- Cunvegna europeica per la prevenziun da la tortura e da tractament u paina inumana u umilianta (1987)
- Convenziun europeica d’antidoping (1989)
- Charta europeica da las linguas regiunalas u minoritaras (1992)
- Convenziun da basa per proteger las minoritads naziunalas (1995)
- Cunvegna davart la protecziun dals dretgs umans e da la dignitad umana en vista a l’applicaziun da la biologia e da la medischina (1997)
- Convenziun europeica davart la naziunalitad (1997)
- Cunvegna dal Cussegl da l’Europa per cumbatter il commerzi cun umans (2005)
Basegn da refurma[modifitgar | modifitgar il code]
Il 2009 è vegnida annunziada ina refurma dal Cussegl da l’Europa. La finamira è da focusar pli ferm sin las incumbensas principalas – dretgs umans, democrazia e stadi da dretg – sco er da trair a niz meglier sinergias cun auters acturs internaziunals, surtut cun l’Uniun europeica e l’Organisaziun per la segirezza e la cooperaziun en l’Europa.
Finanziaziun[modifitgar | modifitgar il code]
Il Cussegl da l’Europa vegn finanzià tras contribuziuns dals stadis commembers. L’autezza da quellas sa drizza tenor il dumber da la populaziun ed il product social brut da mintga stadi.[7]
Annotaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- ↑ http://hub.coe.int/de/.
- ↑ Frank Niess: Die europäische Idee – Aus dem Geist des Widerstands. Suhrkamp, Francfurt a.M. 2001, p. 230.
- ↑ Ukraine-Krise: Europarat entzieht Russland das Stimmrecht, FAZ online, 10 d’avrigl 2014, consultà ils 25 da schaner 2015.
- ↑ The Council of Europe and Non-Governmental Organisations: Promoters of democracy and active citizenship in Europe, consultà ils 23 da fanadur 2014.
- ↑ Decleration by the Commitee of ministers on the execution of Mr. Hryhory Yuzepchuk in Belarus.
- ↑ Oppermann, Classen, Nettesheim: Europarecht. 4. ed., Minca 1999, p. 26.
- ↑ Oppermann, Classen, Nettesheim: Europarecht. 4. ed., Minca 1999, p. 24.
Litteratura[modifitgar | modifitgar il code]
- Klaus Brummer: Der Europarat. Eine Einführung. VS, Verlag für Sozialwissenschaften, Wiesbaden 2008, ISBN 978-3-531-15710-8.
- Horst Keller: Werte statt Grenzen. Der Europarat – Wegbereiter und Vordenker. NDV Neue Darmstädter Verlagsanstalt, Rheinbreitbach 1999, ISBN 3-87576-419-6.
- Uwe Holtz (ed.): 50 Jahre Europarat (PDF; 1,2 MB). Nomos, Baden-Baden 2000, ISBN 3-7890-6423-8.
- Frank Niess: Die europäische Idee – Aus dem Geist des Widerstands. Suhrkamp, Francfurt a.M. 2001, ISBN 3-518-12160-X.
- Birte Wassenberg: Histoire du Conseil de l’Europe (1949-2009). Peter Lang, Brüssel 2012, ISBN 978-90-5201-896-6.
Colliaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- Ils tschentaments dal Cussegl da l’Europa – Londra, 5 da matg 1949
- Pagina uffiziala dal Cussegl da l’Europa
- Glista cumpletta da las cunvegnas dal Cussegl da l’Europa
- Cussegl da l’Europa: instituziuns, organs e cunvegnas – online tar humanrights.ch
- Die Rechtsstruktur des Europarats und insbesondere der Parlamentarischen Versammlung – online tar Europa-Institut Saarbrücken (senza onn)
- Il sistem dal Cussegl da l’Europa (grafica interactiva)


text:
Tut en tut èn vegnids inoltrads 52 projects. Da quels eran 41 projects lura valabels. 11 projects n'han betg ademplì las cundiziuns da basa. E da quels projects valabels ha il cussegl da la citad tschernì las trais meglras propostas. Tar ils finalists sa tracti dals suandants projects:
- «Chasa dals chors» che vul posiziunar Cuira sco citad dal chant
- «Forum Arcas» che vul crear in center per architectura, creaziun e plaschairs
- «Zapperlot» che vul promover la cultura dals uffants e la giuventetgna ed organisar la convivenza tranter las generaziuns.
Cunquai ch'il project Zapperlot vul be nizzegiar l'etascha sura dal bajetg pudess quel vegnir cumbinà cun ils dus ulteriurs projects.
Co vinavant
Sco proxim decida il cussegl da la citad da Cuira lura davart la realisabladad e finanziaziun dals projects sco era davart il niz public. Ils auturs dals projects che han gudagnà la concurrenza vegnan activamain integrads en quest process.
RR novitads 06:00


text:
Las pernottaziuns da giasts da l'Europa èn tschessadas dapi il 2010 per 23%. Quai veglia dir che mintga quart giast da l'Europa manchia, avertescha Schmid. Er il dumber da pernottaziuns da giasts da la Russia ha el accentuà. Dapi il 2013 èn quellas sa sminuidas per 40%.
Ils indicaturs a lunga vista na vesa er betg ora grondius.
Tut en tut vesian ils indicaturs a lunga vista er betg ora grondius. Pertgè cun il ferm franc, che vegn probabel anc a restar per in temp, restan viadis en Svizra chars per persunas da l’exteriur. Plinavant dettia il pitschen svilup da l’economia en numerusas regiuns mundialas e la situaziun dal terrorissem en l’Europa strusch impuls per ina midada da quest trend.
57 milliuns francs per la stagiun da stad
Per la stagiun da stad vegninta emprova Svizra Turissem però da derasar optimissem. Uschia quinta la prognosa da pernottaziuns en hotels cun in plus da 1,5%, quai surtut grazia a giasts svizzers. Per il marketing da stad vul Svizra Turissem investir 57 milliuns francs.
Strategia da 3 stgalims
Sco via ord la miseria proponan ils turistichers ina strategia da 3 stgalims. Uschia duai surtut vegnir pledentà gruppas da clients cun daners, sco per exempel da pajais en il nord da l’Europa. Plinavant vul Svizra Turissem promover il turissem individual sin ils martgads da l’Asia e l’America. E sco terz punct duain ils Svizzers vegnir animads da far vacanzas aifer ils cunfins.
RR novitads 12:00


text:
Nufenen
Mudel:See also Cuurdinàde: 46°32′N 9°14′E
Nufenen (Nueinas in rumanc; Nufena in italian storich) a l'è un cumün svizzer del distret de Hinterrhein. in del Canton Grisun|. Al gh’ha pressapoch 159 abitant e una süperfiss de 28.03 km², e al se tröva a una altitüden de 1569 meter sura al livel del mar.
El cumün de Nufenen a l'è tacaa ai cumün de Hinterrhein, Mesocco, Safien, Splügen, Vals.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Nufenen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
(DE)
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]