text:
Ròdegh
Ròdegh (nòm uficiàl en Italià: Rodigo) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa.
El g'ha 5 412 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfis de 41,6 km² e 'na densità de 130 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Castlüch, Sarezére, Cürtatùn, Gasòlt, Gùit e Pòrt Mantuàn.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Rodegh l'è mustrat endela tabèla ché de sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


c: text/html

text:
Brazzaville
Brazzaville a l'è la capital del Congo.
A l'è anca la prima cità del Congo per impurtanza ecunomiga, de cumerci e per pupulaziun, cun 1.174.000 abitant (2005).
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Brazzaville a l'è in del süd-est del paes, in sü la riva setentriunala del fiüm Congo, propi denanz a Kinshasa, capital de la Repüblica Demucratica del Congo.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Brazzaville l'ha fundada in del 1880 l'espluradur ital-frances Pierre Savorgnan de Brazza.
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Brazzaville a l'è gemelaa cun:

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Szeged
Szeged (pronunciaa Sèghed; Seghedino in italian; Segedin in todesch, cech, serb, turch e croatt; Seghedin in romen; Segedín in slovacch; Segedyn in polacch; Partiscum in latin) l'è ona città de l'Ungheria, tra i pussee important. Ghe viven 170.285 personn e donca l'è la terza città pussee granda del paes.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Szeged la se troeuva in del sud del Paes (a 170 km de Budapest), minga lontan del confin con la Serbia e con la Romania e là indè che se incontren i fiumm Maros e Tibisch. L'è 'l capploeugh de la provincia de Csongrád.
Per la soa posizion, Szeged l'è voeuna di città che la sta pussee sotta el Sô (pussee de 2000 or de bell temp a l'ann): per quest l'è ciamada anca la città di ragg del Sô.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Szeged l'è stada fondada di Roman cont el nomm de Partiscum. L'era in mezz ai traffegh tra la Pannonia e la Dacia, e probabilment l'è stada on fortin al confin con la Dacia fina a quand i Roman hann minga conquistaa quella region.
El nomm Szeged l'è saltaa foeura per la prima volta in d'on document del 1183. Gh'è tre ipotesi de l'origin del nomm ungheres de la città:
- El vegnaria de ona veggia parola ungheresa (szeg) che la voeur dì "canton": Szeged la se troeuva in d'on canton tra el Tibisch e 'l Maros.
- El vegnaria de l'Ungheres sziget, che 'l voeur dì "isola".
- El vegnaria de sötétszőkés, che 'l voeur dì biond scur, compagn di aqui di duu fiumm.
La città l'è stada trada giò di Mongol in del XIII secol, ma poeu l'è stada refada sù dopo pocch. Sotta el regn del Luis I de Ungheria, Szeged l'è vegnuda la città pussee importanta del sud del paes: la soa importanza l'è cressuda de bon quand i Turch hann scominciaa a fàss vedè arent al confin. El re Sigismond el gh'ha faa tutt intorna on bell mur. In del 1498 la gh'ha 'vuu el status libera città real.
I Turch l'hann ciappada ona prima volta in del 1526 (28 de settember), ma l'hann occupada de vera domà in del 1543. De quell moment l'è vegnuda on centro ministrativ de l'Ungheria ottomana. L'è stada liberada el 23 de ottober del 1686, e l'ha poduu avèggh anmò el sò titol de città libera real domà in del 1715. Quattr'ann dopo el re Carlo III el gh'ha daa on stemma offizial, che l'è drovaa anca al dì d'incoeu. Szeged l'è tornada a cress: semper in del 1719 gh'è rivaa i fraa piarista, che in del 1721 hann fondaa voeuna di sò scol. In del XVIII secol gh'è staa faa el pussee grand process di strii de l'Ungheria.
In del 1848 l'ha giugaa on roeul important in la Revoluzion Ungheresa. In del luj del 1849 l'è stada la sede del governa revoluzionari del Lajos Kossuth. Anca se poeu i Austriegh hann punii de bon i capp de la città, la città l'ha segutaa a cress: in del 1854 gh'hann faa sù la stazion di treni. In del 1878 el Tibisco l'è esondaa e l'ha traa giò on fracch de robb a Szeged. L'imperador Francesch Giusepp l'ha promettuu de fàlla tornà pussee bella de prima, e inscì l'è staa. Szeged la conserva ancamò i bei cà e costruzion de quell temp là.
Dopo la Prima Guerra Mondial a Szeged s'hinn spostaa di istituzion che se trovaven in città ungheres passaa a la Romania, compagn de l'Università de Koloszvár e la diocesi de Temesvár. I Romen l'hann occupada per on quai mes in del 1919.
L'è stada conquistada in del 1944 di Sovietegh. Duranta el period comunista, Szeged l'è stada on centro de la produzion de robb de mangià (compagn de la paprika) e de oli. Anca incoeu de Szeged el partiss el 67% de l'oli consumaa in Ungheria.
Gemellagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ucraina:
- Nizza, Francia.
- Turku, Finlandia.
- Romania:
- Cambridge, Regn Unii.
- Parma, Italia.
- Darmstadt, Germania.
- Toledo, Statt Unii.
- Liegi, Belgi.
- Cattaro, Mont Negher.
- Łódź, Polonia.
- Pola, Croazia.
- Szabadka, Serbia.
- Weinan, Cina.
- Larnaca, Ciper.
- Rotterdam, Paes Bass.
- Varna, Bulgaria.
- Smirne, Turchia.


text:
Macrian Maggior
El Fulvi Macrian o anca Macrian Magior (Titus Fulvius Macrianus ò Macrianus Maior in Latin; ...-261) l'è staa on offizial roman che 'l s'è rebelaa a l'imperador Gallien.
Biografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Se conossen minga i sò origin ma semm che l'era on eques. L'ha sposaa ona donna che forsi la se ciamava Giunia, de la qual el gh'ha avuu duu bagai, Macrian Minor e Quiee. L'è staa el responsabil de la persecuzion di Cristian in Egitt sotta el regn del Valerian.
El Macrian l'ha seguii l'imperador Valerian in de la soa spedizion contra i Persan, in del 260, cont el titol de procurator arcæ et præpositus annonæ in expeditione Persica, var a dì che 'l controlava i danee de l'esercit. Dopo che però el Valerian l'è staa ciappaa di Persan, el Macrian, con l'aiutt del prefett del pretori Ballista, l'ha faa elegg i sò duu fioeu imperador. Se i provinz orientai e l'Egitt eren con lù, inveci l'Occident l'è restaa cont el ver imperador, el Gallien. El Macrian Maggior e 'l Minor allora hann lassaa in orient Quiee e Ballista e hinn andaa contra el rest de l'Imperi, ma hinn staa batuu de l'Aureol (o mej, del sò general Domizian) tra la Tracia e l'Ilìria e mazzaa di proppi soldaa.
Bibiografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Eusebi de Cesarea, Historia Ecclesiastica
- Historia Augusta - Gallienus; Tyranni Triginta


text:
Fonzion (matematega)
Ona fonzion la se pò vedè come ona trasformazion de vergun ogett in d'on alt ogett.
Inscì, i gh'è di fonzion che trasformen di numer in numer (per esempi i polinomi, i fonzion trigonometregh....), di fonzion che trasforment di pont in pont (per esempi i rotazion, traslazion, omotetii), di fonzion che trasformen di formi geometregh in numer (per esempi la longhezza d'on segment, l'area delimitada de on poligon...).
La se ciama imagin d'on ogett per questa fonzion l'ogett otegnuu depress la trasformazion per la fonzion.
Cuntegnüü
Definizion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Furmalameent, una funziú f d’un cungjuunt E int un cungjuunt F al è una curespundenza u relazziú ch’a l’è funziunala;
- al è dunca un triplet ( E , F , G ) indúe G al è un sübcungjuunt da E xF íntal quaal cada elemeent da E al pariss al plüü una völta.
- E al è ul ‘‘‘cungjuunt da partenza da f ;
- F al è ul ‘‘‘cungjuunt da rivada da f ;
- e G al è ul graaf da f ; G al è nutaa da le völte « Gf » u « G( f ) » par precisá da che funziú s’è drée a parlá.
- Sa l cjama cungjuunt da definizziú da la funziú f ul cungjuunt-antecedeent da f, i.e. ul cungjuunt di elemeent x da E taj che al esiist un elemeent y in F verifiaant . Ul cungjuunt da definizziú da f, nutaa abitüalameent « D( f ) » , al è un sübcungjuunt da E.
- Par tütt x da D( f ) , sa l nota « f ( x ) » l’ünich elemeent da F taal che .
- Si X e Y i è düü variàbil , in Y = f ( X ) , X al è una variàbil independenta e Y una variàbil dependenta ( da X ).
- Sa l cjama 'cungjuunt-imàgen da f ul cungjuunt di elemeent y da F taj che al esiist un elemeent x in E verifiant f ( x ) = y.
- Ul cungjuunt-imàgen da f, nutaa « Im( f ) » , al è un sübcungjuunt da F.
- L’'imàgen par f d’un sübcungjuunt K da E al è :
- L’imàgen da f a l’è un sübcungjuunt da F , e sa gh'a : Im( f ) = f ( E ).
- L’imàgen recípruca u antecedeent par f d’un sübcungjuunt L da F a l’è :
- L’imàgen recípruca u antecedeent par f da F al è un sübcungjuunt da E , e sa a : D( f ) = f -1( F ).
- Sa la pöö aplicá una funziú f int un puunt x dal sò cungjuunt da definizziú; ul resültaa a l’è nutaa f ( x ) , e al è l’ünich elemeent da l’imàgen taal che .
Nuzziú d’aplicazziú[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Definizziú[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Furmalameent, una aplicazziú f d’un cungjuunt E int un cungjuunt F al è una funziú aplicativa, i.e. una curespundenza da che cada elemeent dal cungjuunt da partenza E la gh'a üna e noma üna imàgen :
- al è dunca un triplet ( E , F , G ) indúe G al è un sübcungjuunt da E xF íntal quaal cada elemeent da E al pariss üna e noma üna völta.
- Al è apó una funziú tala che D( f ) = E.
Ul gràfich da la funziú identitaa : f(x) = x
Esempi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- L’identitaa u aplicazziú idéntica d’un cungjuunt ( vidé chí-cuntra) a l’è l’aplicazziú da cheest cungjuunt in sí-istess che a cada elemeent la socja cheest elemeent e noma al. (Ul sò graaf al è dunca la diagunala dal cungjuunt).
- Si E e F i è di cungjuunt mia vöj, e si b al è un elemeent da F , sa la pöö definí l’aplicazziú cunstanta da valuur b, da E in F , che a cada elemeent la socja b (Ul sò graaf al è dunca).
Restrizziú d'una funziú[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sa la cunsíderes una funziú f d’un cungjuunt E int un cungjuunt F.
Si K al è un sübcungjuunt da E , sa la cjama restrizziú da f a K la funziú nutada « f |K » da K in F da che ul graaf al è : .
Remarca : la cundizziú y = f ( x ) chí-da-sura la implica che x al partegn a D( f ) e che y al partegn a Im( f ).
Cumpusizziú da funziú[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Definizziú[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cumpusizziú da dò funziú la permet d’utegní una terza funziú , « aplicant » la segunda funziú al resültaa da la prima.
I síes dò funziú : , ; la suva funziú cumposta la gh’a par graaf:
(al è bé la istessa cumpusizziú che la definida paj relazziú in generaal!)
In particülaar, si x al è íntal cungjuunt da definizziú da g of , sa gh'a : g of ( x ) = g [ f ( x )].
Al cuventa notá che la cumpusizziú da dò aplicazziú a l’è una aplicazziú , e che la cumpusizziú da dò funziú a l’è una funziú ; però chesta darera cumpusizziú la pöö iga un dumini da definizziú vöj!
Teureme da munutunía[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cumpusizziú da dò funziú in l’istessa manera munòtune (munutone) al è cressenta. La cumpusizziú da dò funziú da munutunía cuntrària al è décressenta.
Ingetivitaa e sürgetivitaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Una funziú f al è cjamada ingetiva ( u al è una ingezziú , si al sa trata d'una aplicazziú ) Cura che :
- .
- Cheest chí al signifia che la funziú « la distinguiss » i difereent elemeent dal sò dumini da definizziú .
- La cumpusizziú da dò ingezziú a l’è una ingezziú e, inversameent, si g of al è una ingezziú , alura f al è una ingezziú .
- Una funziú f al è cjamada sürgetiva ( u al è una sürgezziú , si al sa trata d'una aplicazziú ) cura che :
- .
- In d'òolt tèrmen, f al è sürgetiva ssi l'imàgen da E al è ul cungjuunt da rivada tütt intreegh; cheest chí al signifía che cada elemeent dal cungjuunt da rivada al pöö vess vidüü cuma imàgen d'un elemeent dal spazzi da partenza.
- La cumpusizziú da dò sürgezziú a l’è una sürgezziú e, inversameent, si g of a l’è una sürgezziú , alura g a l’è una sürgezziú .
- Una aplicazziú a l’è cjamada bigetiva ( u che al è una bigezziú ) cura che la a è cuntempuraniameent ingetiva e sürgetiva. Sigüür, i aplicazziú i è mia tüte da le bigezziú !
- La cumpusizziú da dò bigezziú a l’è una bigezziú però inversameent, si la cumpusizziú da dò aplicazziú a l’è una bigezziú , sa l pöö noma dedüí che l'una a l’è una ingezziú e l'otra una sürgezziú .
Recípruca d'una funziú[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La curespundenza recípruca d’una funziú f a l’è una funziú si f al è ingetiva, e chesta funziú recípruca a l’è sí istessa ingetiva. La nutazziú abitüala par chesta funziú recípruca a l’è « f -1 » , però la implica un riisch da cunfüsiú cun la funziú inversa mültiplicativa da f, 1 / f , ch’a la pöö apó sa nutá « f -1 » , e al cuventa dunca sa mustrá fisc prüdeent íntal sò druvameent.
- Da manera anàluga, la curespundenza recípruca d’una aplicazziú f a l’è una aplicazziú ssif a l’è bigetiva, e chesta aplicazziú recípruca a l’è sí-istessa una bigezziú .
Descumpusizziú canònega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sa la cjama relazziú binària sucjada canonicameent a la funziú f la curespundenza f -1 of definida in E par :
- « x al è in relazziú cun y ssi x e y i gh’a una imàgen cumüna par f »
Chesta relazziú a l’è sémpar simétrica e trasitiva, però a l’è una relazziú d'equivalenza noma si f a l’è una aplicazziú ( vidé l'artícul « Uperazziú da Curespundenze » ).
Sa l pöö alura definí ul cungjuunt quozzieent E / ( f -1 of ) e la sürgezziú canònega s curespundenta, sucjada a l'aplicazziú f. Chesta sürgezziú la socja a cada elemeent x da E la suva classa d'equivalenza par f -1 of , ch’al è òolt che f -1 ( { f ( x ) } ), cungjuunt di antecedeent da f ( x ).
Cunsidéremm alura la curespundenza i da E / ( f -1 of ) in F definida par :
- « A al è in relazziú cun y ssi A al è ul cungjuunt di antecedeent da y par f -1 of »
Chesta curespundenza a l’è una ingezziú , l' ingezziú canònega sucjada a l'aplicazziú f. Sa mustra da manera fàcil che : f = i os.
Resümiint : Cada aplicazziú la pöö vess descumpusada da manera ünica int una sürgezziú e una ingezziú .
Chesta descumpusizziú a l’è la descumpusizziú canònega da l'aplicazziú . In chesta descumpusizziú :
- la sürgezziú s a l’è una bigezziú ssi f a l’è una ingezziú , i.e. si f -1 of = Id E .
- l'ingezziú i a l’è una bigezziú ssi f a l’è una sürgezziú , i.e. si f of -1 = Id F .
Vargot ch’al preceet al pöö vess estendüü a una funziú qual-sa-vöör, a cundizziú da « cumpletá » ul graaf da f -1 of par la diagunala da E, da manera da reent la relazziú reflessiva e en fá inscí una relazziú d'equivalenza. Sa la retröva alura la descumpusizziú precedenta, a maanch che i al è plüü una funziú .
Resümiint: Cada funziú la pöö vess descumpusada da manera ünica int una sürgezziú e una funziú ingetiva.
Chesta descumpusizziú a l’è la descumpusizziú canònega da la funziú .
Paritaa d’una funziú reala[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Artícul détaillaa : Paritaa d'una funziú reala
Una funziú , cun e , al è :
- pari si e noma si par tütt da , sa gh'a e . Un esempi da funziú pari al è la funziú cosinus.
- díspari si e noma si par tütt da , sa gh'a e . Un esempi da funziú díspari al è la funziú sinus.


text:
La Miràndla
Artéccol in dialètt mudnés
Evoluzione demografica
La Miràndla (Mirandola in italiàn, 23.512 cristiàn) l'è 'na sitê in pruvèinza ed Mòdna; la fà pèrt di nóv cumùn dl'Uniòun cumùn Mudnési Area Nord.
Luntàn 34 km da Mòdna, sta sitadèina dla bàsa mudnésa l'è stèda per quaterzèint àn la cà dla faméja di Pico (tr'i quel l'è dimòndi famós Giovanni II, ciamê Pico d'La Miràndla).
Al zicundàri d'la Miràndla al sé tasfurmé indal pasàr di ân, da ruréel in industriéel. Da soquànt ân l'ativité prevalént l'é al Biomedichél (Biomedicale in italiàn) e l'indôt artigianél cal seguìs.
Ardundlà · Bastìa · Bumpòrt · Campgaiàn · Campsànt · Chèrp · Castelfrànch · Castelnóv · Castelvéder · Cavèss · Fanàn · Finèl · Fiumèlb · Fiuràn · Furmézen · Frasnùr · Gùia · La Cuncòrdia · La Miràndla · La Sèra · Làma · Maranèl · Maràn · Medòla · Mòdna · Muntecrê · Muntfiurèin · Muntés · Nonàntla · Nóv · Palàghen · Pavóll · Pergnàn · Pivpélegh · Pulinègh · Ravarèin · San Felìz · San Gèr · San Pussidòni · San Pròsper · Sasól · Savignàn · Sèstla · Suléra · Spilambèrt · Vgnóla · Zòca


text:
Gebhard Leberecht von Blücher
Gebhard Leberecht von Blücher, principp de Wahlstatt (Rostock, 16 de dicember 1742 - Krieblowitz, 12 de settember 1819) l'è staa on militar prussian.
A l'è nassuu in d'ona famiglia de tradizion militar, ma l'ha spartii la soa carrer tra la vita in divisa e 'l mestee de padron de terr.
Entraa in de l'esercit svedes, l'ha combattuu trii campagn contra i Prussian del Federigh el Grand; faa presonee in del 1760, l'è passaa de la part del nemis, e l'è vegnuu on soldaa leal ma pocch controllabil. In del 1773 el s'è retiraa e l'è tornaa ai sò camp, ma l'è staa riciamaa on quai ann dopo per combatt contra la Francia.
I Frances ghe staven talment in sul stomegh che quand el s'è trattaa de combatt contra el Napoleon l'ha mollaa i camp del tutt, carigh d'odi per el nemis.
In de la campagna del 1806, dopo el disaster prussian de Auerstädt, el Bonapart l'ha voruu che 'l Blücher el se retirass ancamò de l'esercit ma, quand in del 1813 la Prussia l'è tornada a combatt, l'è staa riciamaa, cont el August Neidhardt von Gneisenau 'me aiuttant.
Blücher l'ha combattuu con ferocia a Lützen, Bautzen, Katsbach e Lipsia, e poeu in de l'invasion de la Francia del 1814. Chì però l'è staa battuu del Napoleon a Champaubert, Montmirail, Château-Thierry, Vauchamps e a Craonne; ma a la fin la Prussia la gh'è riessida a sconfigg l'imperador a Laon.
Quand el Napoleon l'ha 'bdicaa, Blücher l'è tornaa anmò 'na voeulta ai sò camp; ma quan che 'l Bonapart l'è tornaa indree, anca lù el s'è tiraa minga indree, e l'è tornaa a comandà l'esercit Prussian. L'è staa battuu a Ligny, ma l'è riessii a rimett insema i tocch del sò esercit per rivà in sul pussee bell a Waterloo a taccà de sorpresa l'ala destra di Frances, col segnà inscì la fin definitiva del Bonapart.


text:
Distrett de Coriza
El Distrett de Coriza (Rrethi i Korçës in Albanes; Eπapxίa Koputσάς/Eparchía Korutsás in Grech) a l'è vun di 36 distrett de l'Albania, situaa in de la prefettura omònima. El sò capploeugh l'è pròppi la città de Coriza. El distrett el confina con la Grecia e con la Macedònia. El territòri l'è covert sorattut de montagn: domà la part pussee a sud l'è anca pussee bassa, per el passagg del fiumm Devoll, che 'l scorr fina al Mar Adriatich.
Suddivision amministrativa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distrett el cunta dò municipalità e quattòrdes comun.


text:
Lengua rumagnöla
El Rumagnö (nom nativ: Rumagnol) a l'è un lenguagg neulatin, parlaa in Rumagna, in d'una quai part di pruvinz emilian de Bulogna e Ferara, e in de la Repüblega de San Marin. L'è caraterizàa da un gran nümer de vucài rispett a l'Italian. Bisogna dì che però gh'hinn un bun nümer de variant: el dialètt de Ravena l'è different de quell de Faenza ecc.
El Dant Alighiee el cunsiderava el center del Rumagnö la citaa de Furlì (Furlè in rumagnö).
Cuntegnüü
- 1 Difüsiun
- 2 Evulüziun funetiga dal Latin
- 3 Esempi de dialet
- 4 Gramatiga
- 5 Vus curelaa
- 6 Ligam de föra
Difüsiun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A nord-ovest el rumagnöö el cunfina cui dialet emilian. El cunfin ucidental l'è marcaa dal riaa Sillaro (Selar in rumagnöö), che 'l spartiss la Pruvincia de Bulogna in düü toch: a ovest (Castel San Pietro Terme) se parla bulugnes, a est (Imola) se parla rumagnöö. 'Stu dialet, in la Pruvincia de Bulogna l'è parlaa in set cumün: Imola (Iomla), Castel del Rio (Castel d'e Rê), Mordano (Murdän), Fontanelice (Funtana), Borgo Tossignano (Borgh Tussgnan), Dozza (Dozza) e Casalfiumanese (Casäl Fiumanes).
A nord inveci el cunfin l'è marcaa del fiüm Reno, ultra al qual se parla el ferares.
A süd el cunfin lenguistigh l'è cul Dialet marchesan setentriunal parlàà in di March setentriunal. A bun cünt inflüenz rumagnöö poden vess truvaa anca in del nord de l'Ümbria.
Inultra un temp el rumagnöö l'era parlaa in d'un bel toch de Tuscana, che però adess l'è stada redota a poch cumün: Marradi (Marä), Palazzuolo sul Senio (Palazzol) e Firenzuola (Firenzola) in Pruvincia de Firenze; Badia Tedalda (La Badì) e Sestino in Pruvincia de Arezz. Per de pü, a Firenzuola el rumagnöö l'è parlaa dumà in di fraziun de San Pellegrino, Giugnola e Piancaldoli.
El Rumagnö el porta la sua inflüenza lenguistega anca föra del mund gal-italegh: de fat in d'un quai dialet de l'Ümbria del nord (per esempi a Perügia e a Città di Castello) se poden sentì di carateristegh rumagnö; e l'è istess per i parlà de muntagna de la Pruvincia de Arezz.
Evulüziun funetiga dal Latin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I cità püssee impurtant[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Esempi de dialet[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Una parabula in d'una quai variant del Votcent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Faentin: U 'j fó un sgnor, ch'aveva dû ragäzz: un dé 'e pió pznen u 'j dess: “Bab, dem la mi pärt dla roba ch'a 'm toca!”. E 'e pädar e fé sobit a'e mod d'e fiol. E quand che l'eb e bel e che avû quel che oléva, 'e tos sò, e u 's mess a viazzär a mond, e a divartìsla a pió non poss.
- Ravenad: Un om l'aveva dû fiui. E 'e pió zoven d'lor dess a'e päder: “Bab, dasìm la mi pärt ch'a 'm toca!” E ló 'e fasè al pärt. Dop a puc dé e pió zoven, fat 'e fagot, u 's n'andè int un paes lontan, e dasè fond a tot, vivend da gran sgnorazz.
- Dialet de Lugo (Ravena): Un om l'aveva dû fiol. 'E pió pznen 'e dess a su pädar: “Bab, dasìm la pärt dla mi roba ch'a 'm toca!”. E ló 'e fasè al pärt tra d'ló dal su sustänz. Da lä a puch dè, mess insen ch'l'avét ogni cósa, u 's n'andè int un pajes luntän, e 'e strascinè tot quel ch'l'aveva int i vezzi.
- Imules: Un om l'aveva dû fiuó. E 'e pió zuvnazz u 'j dess: “Bab, deem la pärt dla roba ch'u 'm tocca!”. E ló u 'j fé la partizion dla roba. Dop puoch dé, cstó 'e tuosc só la só pärt, e u 's n'andè in viazz lontan lontan, e 'e dé 'e fom tota la só roba, fasend 'na vita da scausträ.
- Furlives: U 'j fop un om ch'l'avè dû fiul. E 'e piò pecul 'e giè a'e su bab: “Bab, ch'a nu 'm dasì la pärte 'd quel ch'u 'm toche?” E ló u 'j la dasè. Dopo a quäich dé, 'e piò pecul, racolt ch'l'avè tot quel ch'e su bab u j'aveva dä, e tuss só, e l'andèp int un pajes luntan, e ilè u 's strusciè ignaquäl, mnänd una vite da baracon.
- Rimines: J'era un zert om ch'l'aveva dô fiol. 'E più pznein d'lór 'e dess m'e pädre: “Bab, dasìm la pärta dla roba che 'm toca!”. E 'e sò bab 'e sparté la roba, e 'e 'j desè su pärta. E dop poch giorne e mané tot 'ni cosa st'fiol più pecul e 's mité in viazz, e l'andasé t'una zità da luntän, e ilà 'e strusciò tot la su roba, vivend cun un grän luss.
- Dialet de Cervia: Un zert om aveva dû fiul. 'E più zovan dess a'e pader: “O bab, dasìm la part ch'a 'm toca 'd mi porsion!” E ló 'e fez ai parti fra i dû fiul. Dop poch gioran fasè fagot 'e più zovan 'd tot ai su coss, e u 's portò vagand in lontan paes, dov'e strussiò tot al sò sostanzi, tnend una vita lussuriosa.
La deciaraziun di dirit de l'om in Sanmarines[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tot i esseri umän i nass lebri e cumpagn in dignità e diret. Lou i è dutid ad rasoun e ad cuscinza e i ha da operä, ognun t'i cunfrunt at chii ilt, sa sentimint ad fratelänza.
El Pader Noster[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dialet de Imula[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Päder nostar, che 't sé in zel,
ch'e seia santificä 'e tu nom,
ch'e vegna 'e tu regn,
ch'la seia fata la tu vuluntä,
tänt in sel cumpägn in tera.
Dass 'e nostar pän tot i dé,
scanzela i nostar debat,
cumpägn che nó a fè cun i nostar debitur.
No fäss cascä in tentazion,
e täss luntän da tot i mäl, amen.
Dialet de Faenza[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nostar bab, che 't sì 'n zil,
ch'e seia santificä 'e tu nom,
ch'e vegna 'e tu regn,
ch'la seia fata la tu vuluntä,
tant in zil, acsè in tera.
Dass 'e nostar pän tot i dé,
scanzela i nostar debit,
cum nó a fasé cun i nostar debitur.
No fäss cascä in tentazion,
e täss luntän da tot i mäl, amen.
[1]
Pruverbi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Dop avé dbû, ignun vô dì la su.
- Dai do ch'la pessa e lassa ch'la patessa.
- 'E Signor dla muntagna u li fa e pù u li acumpagna.
- I baioch i fa 'ndä l'aqua d'insó.
- Indov ch'u 's magna, u 's ragna.
- La dona l'è come l'arenga: l'è bona, ma u 't fa murèi.
- La piadena s'al parsat a la piäs un po' m'a tot.
- Dividëm da bun fradê: a té la cagna e a mé 'e pursel. S' t'ha paiura ch'a t'ingana, a mé 'e pursel e a té la cagna.
- L'è mej avè 'e cul sän sot i calzun rot che i calzun sän sovra 'e cul rot.
- 'E fugh, la tävla e 'e let i fa impigrì la zenta.
- 'E väl pió 'na bona fazza che 'na pussion.
- Ad carneväl, ogni burla väl.
- 'E sbaglia nänca 'e prit a d' la messa.
- Donca donca, par fär 'e murador u 'j vò la conca.
- Erchbalen da cant dla sera 'e fa ars'ciarä la vela, erchbalen da cant de la matena 'e fa rimpì la psculena.
- Contra i pinsir un gran rimedi l'è 'e bichir.
- L'aqua la fa mäl, 'e ven 'e fa cantä.
- Una bona bvuda la 't fa rompar mej l'äria e la 't fa vdé 'e mond pió bel.
- Fa' quel che dis 'e prit, ma non quel che fa!
- Quand che al nuval al va a Bulogna, 'e piov ch'u 'n s'vargogna.
- Chi dscur a tävla e t'al let, l'è un mat perfet.
- Chi ch'u n'ha, u 'j da, chi ch'u 'n n'ha a i guärda.
- I parint i è cume 'e pess, dop tre dé i pozza.
- La pulizia la sta ben d'impartot, a l'infura d'e portafoj.
- A lavurä s'la vanga e s'e badil, u 's magna poch e u 's cäga stil.
- L'è mej un mort ad cäsa che un marchigiän s'la porta.
- L'è mej campä un dé da lion che zent da pigra.
- Da chi trop spess i va a cunsä, bsogna sempra difidä.
- Pri campä sän, bsogna psä spess come i cän.
- La sera urs, la matena ärs.
- La sera leun, la matena quaun.
- Mej puzzä 'd ven che 'd zera.
- Se 't vò perd un amigh, vein poch bob e legna 'd figh.
- In cumpagnia l'ha tolt moj anche un frä.
- Chi 'n pessa in cumpagnia, l'è un lädri e 'na spia.
- L'erba cativa la 'n mor mai.
- Se t'an cägh, t'cagherè, se t'an pess, t'murirè.
- Se ta t'incazz, t'fé dopia fatiga.
- I sold l'è come i dulur, chi j'ha i s'i ten.
- Remin da navigä, Cesena da cantä, Furlé da balä, Ravena da magnä, Lugh da imbrujä, Jemula da fä l'amor.
- 'E sgnor 'e magna quand ch'l'ha fam; 'e puret quand ch'u n'ha.
- La nebia e i prit i 'n fa mai viazz par gnint.
- Chi ch'l'è sculazzä da la nebia, u 'l sculazza änca 'e vent.
Gramatiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I leter de l'abecee[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I leter che gh'ha minga spiegaziun se prunüncien cumpagn del curispundent lumbard.
- a
- à: son avert
- â: son nasal (dopu m, n, gn)
- b
- c
- d
- e
- ë: son multu avert, che in certi zonn el va vers la a.
- è: son avert
- ê: son saraa che 'l tend vers la a.
- é: son saraa bel slungaa
- f
- g
- gh: cumpagn del lumbard denanz a i, e. Püssee dulza de la gh lumbarda in finala.
- h
- i
- ì: acent tonigh
- î: son nasal
- j
- l
- m: in di terminaziun nasai l'è semimüda
- n: in di terminaziun nasai l'è müda, föra che dopu la ô.
- o
- ò: son avert
- ö: son semiavert cun terminaziun evanescent (dunca minga 'me la ö lumbarda, piemuntesa o piasentina)
- ô: son saraa che 'l tend a la u. Denanz a n el gh'ha un son nasal.
- p
- q
- r
- s
- ş: son cumpagn de la s de rösa
- s-c: son cumpagn de s'c
- t
- u
- v
- z: son dür cumpagn de la z de atenziun in del lumbard setentriunal
- ź: son dulz, cumpagn de la z de zücher in del lumbard setentriunal
I articul[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Articul determinativ singular
- Mas'c: 'e/l'
- Feminn: la/l'
- Articul determinativ plüral
- Mas'c: i/j
- Feminn: al/agli
- Articul indeterminativ singular
- Mas'c: on
- Feminn: onna
- Articul indeterminativ plüral
- Mas'c:
- Feminn:
I sustantiv e i sò plürai[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
De norma al singular i nom maschil finissen per cunsunant e quei feminil cun la letera a.
Per el plüral i rob hin püssee cumplicaa.
- Nom maschil cun la a 'centada:
- Can => chen
- Gatt => ghett
- Car => chêr
- Ann => ènn
- Cumpagn => cumpegn
- Nom maschil cun la e averta 'centada
- Pèzz => pézz
- Prê => prë
- Mès => mis
- Nom maschil cun la e sarada 'centada
- Cavéll => cavéll
- Nom maschil con la o acentada
- Òcc => ócc
- Anvód => anvùd
- Òrt => urt
- Mónt => munt
- Óss => òss
- Öv => ôv
- Nom maschil cun la i o la u acentada
- Prit => prit
- Frut => frut
- Nom feminil che finissen in a
- Éla => él
- Pèrta => pêrt
- Nom feminil che pudrien avègh di ambiguità cul plüral maschil
- Êva => êvi
- Furmiga => furmighi
- Amiga => amighi
- Zovna => zovni
- Nom feminil cun particular grüp cunsunantigh a la fin di parol
- Èrma => èrum
- Serva => seruv
I verb[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Verb vess (ëssar/èssar/essr/ess)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Indicativ present
- Indicativ imperfet
- Indicativ fütür
Vus curelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- dialettiromagnoli.it
- Giovanni Tozzoli, Dizionario domestico imolese-italiano, Imula, 1857
- Libero Ercolani, Vocabolario Romagnolo-Italiano
- L'argaza - 'E dialet rumagnol in linea
- Romagna Mania
- expina.it
- Puesii in rumagnö
- Sit cunt infurmaziun sura el dialet de Cattolica
- Infurmaziun sura el dialet de Saludecio
- Infurmaziun sura el dialet de Rimini
- Puesii in del dialet de Riccione
- Curs de Rumagnö


text:
Fontaines-sur-Grandson
Fontaines-sur-Grandson a l'è un cumün svizzer del distret de Jura-Nord Vaudois, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.86 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 148 abitant.
El cumün de Fontaines-sur-Grandson al se tröva a una altitüden de 568 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Fleurier (NE), Mauborget, Villars-Burquin, Vaugondry, Champagne, Fiez, Giez, Novalles, Grandevent, Bullet, Buttes (NE).
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Fontaines-sur-Grandson in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Rongellen
Rongellen (in rumanc: Runtgaglia) a l'è un cumün svizzer del distret de Hinterrhein. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 51 abitant e una süperfiss de 2.02 km², e al se tröva a una altitüden de 1003 meter sura al livel del mar.
El cumün de Rongellen a l'è tacaa ai cumün de Lohn, Sils im Domleschg, Thusis, Zillis-Reischen.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Rongellen l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1344 col nom de Rungal.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]


text:
Servetschs
Consultaziun
Ils portatuns èn documentads e cataloghisads en la banca da datas FN-Base32. La documentaziun po vegnir consultada en il catalog da la Fonoteca (FN).
La consultaziun dals documents da la FN po vegnir effectuada en emprima lingia via il catalog FN-Base.
Per tadlar ils documents ch’èn anc protegids da dretgs d’autur ston ins visitar in post per tadlar extern da la FN sin il territori svizzer.
Ils documents libers da dretg u dals quals la FN posseda ils dretgs da diffusiun pon ins tadlar directamain a chasa via internet sin la pagina da la FN.
Ils portatuns fisics na vegnan per princip betg emprestads, per raschuns da conservaziun e da dretg. Els pon vegnir consultads en il lieu da la conservaziun.
Igl è pussaivel mo en cas particulars (vair sutvart) da laschar far copias da documents da la FN per il diever privat u public.
Cas particulars per laschar far copias da documents:
Dumonda da copia per il diever privat
La Fonoteca (FN) è autorisada grazia a contracts cun la SUISA (Societad svizra per ils dretgs dals auturs d’ovras musicalas), cun la IFPI Svizra (International Federation of Producers of Phonograms and Videograms) e cun la SIG (Associaziun svizra dals interprets) da far copias da registraziuns or da ses archivs che na sa chattan pli sin il martgà ma èn anc protegidas dal dretg d’autur, a cundiziun che questas copias sajan destinadas exclusivamain al diever persunal. La persuna che dumonda ina tala copia sto suttascriver ina decleraziun per confirmar che la copia retschavida da la FN vegn utilisada unicamain per in diever privat u didactic. Per ils documents sonors scientifics, per ils portatuns betg commerzials dal deposit da la SUISA e per las emissiuns radiofonicas datti ulteriuras restricziuns da diever e da copiatura.
Per copias destinadas al diever privat valan las suandantas taxas da copiatura:
Basa da calculaziun per la copiatura per il diever privat
Dumonda da copia per il diever commerzial u public
Sco diever commerzial u public valan las dumondas da documents per projects sco exposiziuns en museums; producziuns discograficas; (...). Per duvrar publicamain u commerzialmain documents da la FN ston ins far in contract specific cun la FN. Tals dievers suttastattan ultra da quai a las normas legalas dal dretg d’auturs, dals interprets e dals producturs (*). Mintga dumonda per il diever commerzial u public vegn evaluada l’emprim da la FN, sch’ella è d’accord daventa la FN co-producenta dal project pertutgà tenor las disposiziuns dal contract ch’ha da vegnir stabilì.
(*) La FN na furnescha betg via internet (youtube; myspace; facebook; ...) ils documents libers da dretgs or da ses archiv destinads al diever public. La FN pussibilitescha gia in access public a quests documents directamain sin sia pagina d’internet tenor criteris da schelta interns.


text:
Sabine Lisicki
La Sabine Katharina Lisicki (Troisdorf, 22 ad Setémbar dal 1989, a s lèś [zaˈbiːnə lɨˈzɪki] in Tedésc) l'è na tenìsta tedésca prufesiunìsta da 'l 2006 fiōla ad genitōr pulàc. La s è stablìda a Bradenton in Flòrida. L'è élta 178 cm e la péśa 70 chilo e la pōl cuntàr su òṅ di servìsi più fòrt dal sircùit dal fémni.
La dascór bèṅ in Tedésc, in Ingléś e in Pulàc.
L'è stada la nùmar dódas dal mónd al 21 ad Maǵ dal 2012 e in dla sò caréra l'à vins tri tìtui WTA: in sla tèra vérda, in sl'èrba e in sal cimènt, muciànd sù anc quàtar finàli pò pardùdi. In dópi l'à śugâ, sénsa vìnsar, la finàl ad Wimbledon dal 2011 insém a la Samantha Stosur.
In di Gran Slam l'è rivàda in semifinàl a Wimbledon in dal 2011, dasfrutànd a la granda na carta salvàdga ch'i gh'ìvan dâ.
Caréra
La Sabine la s fà i òs śugànd in fiṅ a 'l 2004 in dla scóla ad Nick Bollettieri a Bradenton. In dal 2007 la taca a muntàr sù in clasìfica pasànd da 'l 497 pòst a 'l 198, vinsénd anc dū tìtui ITF.
In dal 2008, baténd in d'l at cuncluśìṿ dal qualificasiòṅ la Nastas'sja Jakimava, la s fà nutàr a gl'Australian Open parchè la fà fóra subìt la Dinara Safina par 7-6 4-6 6-2 prima ad lasàr strada in tri sét a la Caroline Wozniacki a 'l tèrs tùran. In Favràr la pèrd a 'l prim tùran a Doha da l'Amélie Mauresmo e pò a Memphis da la Lindsay Davenport. A Miami l'è bòna ad rivàr a 'l quàrt tùran pardénd da l'Elena Dement'eva 3-6 2-6 ma mandànd a cà la nùmar siē dal mónd Anna Čakvetadze. In Maǵ la śōga a Berlîn pardénd da la Sybille Bammer par 3-6 6-1 6-7. In tri turnèo estìṿ in sl'èrba la mùcia sù tri scunfìti ad fila p'r òpra ad Samantha Stosur, Angelique Kerber e Marion Bartoli. A Cincinnati la riva a 'l tèrs tùran (2-6 6-1 1-6 da la Marija Kirilenko) ma la fà méj a Tashkent in dua la śōga e pèrd la sò prima finàla WTA (6-2 4-6 6-7 da la Sorana Cîrstea). La sèra 'l an a 'l 54śum pòst in clasìfica.
Dòp avér patî na scunfìta a 'l secónd tùran di Australian Open p'r òpra dla Samantha Stosur, in dal Favràr dal 2009 la s fà strada a Memphis baténd via via in dū sét còmad l'Ekaterina Bychkova, la Stéphanie Foretz Gacon e la Lucie Šafářová, prima ad lasàr-'g al péni cun la Viktoryja Azaranka (4-6 6-3 6-7 al puntéǵ). A Indian Wells (6-7 5-7 da l'Elena Vesnina) e a Miami (2-6 4-6 da l'Iveta Benešová) la pèrd subìt ma chè l'è almànc bòna ad dar la paga a la Petra Kvitová. In Avrìl a riva finalmènt al sò prim tìtul WTA in sla tèra vérda ad Charleston: chè la tedésca la mét in riga tri top quìndas cuma la Venus Williams, la Marion Bartoli e, in finàl, la Caroline Wozniacki par 6-2 6-4, sénsa lasàr par strada gnanc un sét. A Stucàrda la bat subìt la nùmar vint dal mónd Patty Schnyder ma pò la céd p'r un pēl a la Jelena Janković par 5-7 7-5 3-6. A Esturìl la bat la Kirsten Flipkens e l'Elena Bovina ma pò la và fóra a 'l tèrs tùran pardénd da l'Anna-Lena Groenefeld. Dòp dū prim tùran a 'l Roland Garros (2-6 6-1 1-6 da la Lucie Šafářová) e a Eastbourne (2-6 1-6 da la Samantha Stosur) la śōga un Wimbledon da incurniśàr baténd la nùmar sinc dal mónd Svetlana Kuznecova 6-2 7-5 (vinsìdōra dal Roland Garros e la nùmar nóṿ Caroline Wozniacki 6-4 6-4 prima ad cédar in di quàrt a la nùmar òṅ Dinara Safina 7-6 4-6 1-6. Dòp soquànt turnèo americàṅ andâ minga tant bèṅ e 'n prim tùran a Pechîn (0-6 0-1 bandòṅ cun la Francesca Schiavone), la riva in finàl in Lussembûrg ma chè la pèrd da la Timea Bacsinszky par 2-6 5-7. La finìs 'l an cuma nùmar vint-a-tri dal mónd, cun un record in bisàca: qvél dal servìsi tirâ più fòrt par na dóna: 210 km/h a Bali.
In dal 2010 la taca 'l an mâl pardénd subìt in tri sét da la Viktoryja Azaranka a Sydney e a 'l secónd tùran di Australian Open p'r òpra dl'Alberta Brianti, dòp avér mandâ a cà la Petra Martić. Dòp 'n àtar secónd tùran a Pattaya city (3-6 6-3 5-7 da la Tamarine Tanasugarn) e a Dubai (2-6 3-6 da la Venus Williams), in Mars a Indian Wells e a Miami l'è custréta a dar-ag sù par di prubléma a la fèrla, lasànd strada a la Jill Craybas e a la Jaroslava Švedova. La tórna a śugàr in Agóst ma la fà fadìga a turnàr a i sò livèi (in di turnèo WTA l'è bòna ad batàr sōl la Coco Vandeweghe a gl'US Open). La sèra la stagiòṅ a n pasànd minga al qualificasiòṅ in Lussembûrg (5-7 4-6 da l'Eleni Daniilidou) e la cróda acsè dimóndi śò in clasìfica, a 'l 179śum pòst.
A 'l inìsi dal 2011 l'è custréta a pasàr p'r al qualificasiòṅ par śugàr a Auckland e a Melbourne: la i pasa sōl in dal turnèo neo-śelandéś ma pò la gh'à da far i cònt cun la Yanina Wickmayer a 'l secónd tùran ch'la la bat 6-2 3-6 6-2. A Indian Wells la và a cà subìt (6-4 6-7 2-6 da la Sorana Cîrstea), a Miami invéci la bat la Nadia Petrova 4-6 6-3 3-1 bandòṅ prima 'd èsar asfaltàda da la Marija Šarapova 2-6 0-6. A Charleston la riva a 'l tèrs tùran baténd la Marion Bartoli 6-2 6-3 ma pardénd pò da l'indiàna Sania Mirza. A Stucàrda la manda a cà la Dominika Cibulková 7-5 7-6 e anc la Na Li 6-4 7-5 prima ad cédar a la Julia Görges 6-4 6-4. Par muciàr sù di punt la và a śugàr in Maǵ dū ITF a Praga e a Réś, pardénd da la Mandy Minella a 'l secónd tùran dal turnèo céc e in semifinàl da la Sloane Stephens in qvél emigliàṅ. A salvàr-ag la stagiòṅ i rìv'n i turnèo in sl'èrba. A Birmingham la vins al tìtul dand la paga a la Daniela Hantuchová 6-3 6-2 mént'r a Wimbledon la riva in semifinàl baténd incóra la Na Li (ch'la gh'iva in bisàca al tìtul dal Roland Garros) e la Marion Bartoli prima ad cédar a la Marija Šarapova par 4-6 3-6. Anc a Stanford la s fà strada baténd in d'l órdan la Simona Halep 6-1 6-2, la Samantha Stosur 6-3 7-5 e l'Agnieszka Radwańska 7-6 2-6 6-2. In semifinàl però la cata na Serena Williams, nùmar 169 dal mónd in alóra, ch'la gh fà magnàr la pólvra. Dòp i quàrt a Carlsbad, la vins al tìtul a Dallas vinsénd sinc incóntar sénsa lasàr gnanc un sét par strada e sōi trédas śōg a chi atri. A gl'US Open la riva a 'l quàrt tùran pardénd da la nùmar dū dal mónd Vera Zvonarëva par 2-6 3-6. La finìs 'l an cun un prim tùran a Linz (5-7 6-4 3-6 da la parmśàna Alberta Brianti) a 'l 15śum pòst dal ranking.
In dal 2012 la taca 'l an śugànd a Auckland. Chè la bat la Mona Barthel par 7-6 3-6 6-3 ma pò la gh'à da bandunàr in di quàrt in sal puntéǵ ad 4-6 3-4 cóntar cl'atra tedésca, l'Angelique Kerber. A gl'Australian Open la dà la paga a la Svetlana Kuznecova 2-6 6-4 6-2 prima ad pèrdar in di utàṿ da la Marija Šarapova 6-3 2-6 3-6. La cata incóra la Kerber in dal prim tùran ad Doha e la gh pèrd incóra. A Miami la céd a 'l quàrt tùran a la Na Li 6-3 4-6 2-6, acsè cuma a Charleston (1-4 bandòṅ da la Serena Williams). In sla tèra rósa la patìs tri prim tùran ad fila, 'l ùltim a 'l Roland Garros ad òpra dl'americàna Bethanie Mattek-Sands (4-6 3-6). La sèra 'l sérc cun 'n àtar scunfìta subìt a Birmingham (3-6 4-6 da l'Urszula Radwańska). A Wimbledon invéci a pâr ch'la pòsa far cuma 'l an pasâ parchè la bat via via la Petra Martić 6-4 6-2, la Bojana Jovanovski 3-6 6-2 8-6, la Sloane Stephens 7-6 1-6 6-2 e la vinsìdóra dal Roland Garros e nùmar òṅ dal mónd Marija Šarapova 6-4 6-3. In di quàrt però la patìs la tèrsa scòpla d'l an par l'Angelique Kerber ch'la la manda a cà in di quàrt par 6-3 6-7 7-5, cun la Lisicki ch'l'éra andàda a sarvìr p'r al match dòp avér salvâ a sò vòlta quàtar bucìni d'l incóntar a la śugadōra ad Bréma. Dòp che la siberiàna la s tōś l'arvìnsida sèg a gl'Ulimpìadi, la tedésca l'è bòna ad vìnsar sōl 'n incóntar da lè a la fiṅ d'l an, pardénd-an siē, e la ślìcia acsè a 'l 37śum pòst in clasìfica.
Al 2013 al taca cun dū scunfìti a Brisbane (3-6 3-6 da la Viktoryja Azaranka) e a Melbourne (6-2 3-6 3-6 da la Caroline Wozniacki) ma a Pattaya la riva in finàl in dua la pèrd da la Marija Kirilenko par 7-5 1-6 6-7. Stés quèl anc a Memphis ma chè l'è custréta a dar-'g a muć dòp al prim sét pardû 6-1 cóntar la Marina Erakovic. Fra Miami, Charleston e Katowice la pòrta a cà sōl na partìda. A la fiṅ 'd Avrìl la śōga al turnèo ad cà ad Stucàrda. Chè la bat a 'l prim tùran la rumàna Nastassja Burnett par 6-3 6-4 e pò anc la Jelena Janković par 7-6 7-5, prima ad lasàr-'g al péni in di quàrt cóntar na Bethanie Mattek-Sands cun al diav'l adòs. A Madrid la bat la Dominika Cibulková ma a 'l tèrs tùran la và fóra p'r òpra dla Marija Šarapova. A Róma la tedésca la fà patìr in dal secónd tùran un 6-0 a la Petra Kvitová ma a n è minga abàsta par vìnsar sèg. A 'l Roland Garros invéci l'è lē ch'l'al patìs da la Sara Errani in di sedicéśum quànd la rumagnōla la la bat 6-0 6-4. In tut i caś, al tèrs tùran purtâ a cà 'l è al sò riśultâ più bèl dla sò caréra in dal Gran Slam francéś. La taca la stagiòṅ in sl'èrba a Birmingham e la sò córsa la s férma in di quàrt a surpréśa cóntar la nùmar 167 dal mónd Alison Riske. In Śugn la tōś part a 'l turnèo ad Wimbledon. Chè la bat la Francesca Schiavone 6-1 6-2, l'Elena Vesnina 6-3 6-1 e l'austragliàna Samantha Stosur par 4-6 6-2 6-1. In di utàṿ la śōga cun la nùmar òṅ dal mónd, la Serena Williams, ch'la daśgnìva da trénta-quàtar vìnsiti ad fila, a na partìda sōla da 'l rècord di an Dumìla ad sò surèla Venus Williams. La tedésca la s pòrta avànti 6-2 1-0 prima ad patìr na sfilaràda ad nóṿ śōg ad fila e catàr-as acsè sóta 0-3 in dal sét deciśìṿ. Quànd a pâr ch'la sia finìda, la Sabine la s fà sóta faghénd al break in sal quàtar para par pò vìnsar 6-2 1-6 6-4. Par quàtar vòlti, da 'l 2009 a 'l 2013, la tedésca l'è stada bòna a Wimbledon ad far fóra la vinsidōra dal Roland Garros. Sōl in dl'edisiòṅ dal 2010 la maledisiòṅ la n è minga scrucàda cun la Francesca Schiavone ma sōl parchè la Lisicki la n à minga śugâ al turnèo. Al dè dòp, baténd 6-3 6-3 la Kaia Kanepi, la Sabine la riva par la secónda vòlta in caréra in dla semifinàl dal turnèo lundinéś in dua la fà fóra par 6-4 2-6 9-7 la finalìsta d'l an prima, l'Agnieszka Radwańska. Al 6 ad Luj la tedésca la śōga la sò prima finàla in un turnèo dal Gran Slam cun la francéśa Marion Bartoli e la taca bèṅ tulénd-ag subìt al servìsi ma la còrsa l'insfìlsa pò siē śōg ad fila. La Lisicki la próa a squasàr-as in dal secónd sét quànd la gh'à quàtar bucìni p'r al 2-0 ma 'l è 'n fōg ad paja parchè la Bartoli la s pòrta invéci 5-1 par lē, par pò saràr la partìda par 6-1 6-4.


text:
Amiens
Amiens (Anmien in piccard; Samarobriva in latin) a l'è ona città francesa de la Piccardia, situada in del departiment de la Somme.
A l'è 'l capploeugh de la Piccardia e 'l sitt indè che se troeuva la cattedral gòtica pussee granda de la Francia, cioè Notre-Dame de Amiens. La cunta 136.300 abitant.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è staa el center principal de la tribù celtiga di Ambian, che hann daa el nòmm moderno de la città. In epoca romana la città l'era ciamada Samarobriva, cioè pont in su la Somme. Giuli Ceser le considerava on loeugh molto important strategicament, e l'imperador Claudi l'ha faa sì che la vegnìss vun di pont principai per la partenza de la spedizion de conquista de la Britannia. In del period roman a hinn staa faa sù i term e on anfiteater.
El primm che l'ha provaa a portà el Cristianesim ad Amiens l'è staa el San Firmin, al qual però gh'è staa tajaa el coo (303). L'è staa pròppi arent ad Amiens che, come se cunta, el San Martin de Tours el gh'ha daa metà del mantell al mendicant.
Duranta i invasion barbarigh la città l'è stada occupada de Vandai, Alan, Burgund e Franch. In del Medioev l'ha patii i scorriband di Vichingh (859 e 882), che hann anca brusaa la cattedral. L'ha faa part del Ducaa de Borgògna (1435-1477) e successivament l'è stada conquistada di Spagnoeu (1597), fina a quand l'Enrich IV de Francia l'ha minga reconquistada, dòpo on assedi duraa ses mes.
Amiens l'ha subii di grav distruzion in tutti dò i guerr mondial, soratutt duranta la prima, col vess staa loeugh de voeuna di ultimm battali del 1918.


text:
Sargans
Sargans a l'è un cumün svizzer del distret eletural (Wahlkreis) de Sarganserland, in del Canton San Gal. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 9.48 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 5450 abitant.
El cumün de Sargans al se tröva a una altitüden de 480 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Balzers (LI), Fläsch (GR), Mels, Vilters-Wangs, Wartau. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sargans l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 765 col nom de de Senegaune.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Sargans in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- (Todesch) Sit ufizial


text:
From the Wikimedia Foundation
(Redirected from Donate/lmo
)
Sustena Wikipedia!
OFRA ADESS »
Milion de gent in tüt el mond i impareran un quajcoss de növ in sö la Wikipedia incö. Cume pruget no-profit che el sustegn una cumunità de vuluntari in tüt el mond, a fem del tüt per met insema püssee infurmazion e de qualità püssee bona in tüt i lenguv e per tüta la gent del mond, a gratis, e senza ereclam. La to uferta la se jüteraa a 'ndà inanz cun j'uperazion de la Wikipedia, e a fala vegnì anmò püssee ütil.
—Wikipedia la gh'ha el sustegn de la Wikimedia Foundation, 'na "501(c)(3) tax exempt charitable corporation" basaa a San Francisco, in California. Int i Stat Ünii, se pör tö via i ufert dai to entrad tassabil federalment. Tüt i ufert cun la carta de credit j'hinn cumpletà da PayPal.
Capitul
La Wikimedia Foundation l'è sustegnüü da una ragnada de 41 capitul vuluntari da tüt el mond. » Learn more


text:
In nov sport d'enviern per tai!
(og)
Ir cun skis u snowboard è memia mainstream per tai? Nus vain per tai intgins sports d’enviern pli interessants, uschè che ti es ready per quest enviern. Chatta ora cun noss quiz tgenin sport d’enviern che sa cunfa il meglier cun...
Sche uregliers brischan...
(dh)
...n'è quai gnanc uschè nausch. Quai vegn perfin cusseglià d’entusiasts per megliurar uregliers novs. Numnadamain «burn in your headphones». Tenor questa tesa ston ins registrar uras fin dis ils uregliers per survegnir in bun tun...
Ina chanzun - mia istorgia
(og)
Mintgin da nus ha chanzuns che ans regordan vid tschertas situaziuns e fasas da nossa vita. Saja quai l’emprima giada far l’amur u l’emprima amur ch’è ida en scalgias. Mintga chanzun ha sia istorgia. Nus vulain dumandar la...
Dominik charezza l'atun...
(og)
Dominik n’ha betg sentiments da primavaira, mabain d’atun. Ils fegls da colur, la savur d’atun e la cuntrada sgiagliada fan vegnir Dominik uschè sentimental ch’el ha scrit ina poesia per vus.
Di mundial dals vegetaris
(og)
Vegetari o na, Battaporta chatta che las mazlarias stuessan avair serrà oz. Oz è numnadamain il di mundial dals vegetaris. Perquai essan nus ids a dumandar en las mazlarias pertge che els han tuttina avert.
Battaporta goes Freestyle.ch
(dd)
Quest onn è il 20avel giubileum dal Freestyle.ch. Era nus dal Battaporta avain pensà far ina visità per guardar tge che marscha. Nus essan stads en la Active Zone per mirar tge per sports ch’ins po far sco aspectatur.
Votar via computer?
(dh)
Votar ed eleger è in pau stentus. Tschertgar in culli e lura scriver sin in cedelin «gea», «na» u nums. Bainbaud vegnan tut ils svizzers a pudair inoltrar lur opiniun electronicamain. Ma tge è quest e-voting insumma?
Flavia Schnoz ed ils SwissSkills 2014
(og)
130 professiuns, 1000 giuvnas e giuvens ed entamez la miradura Flavia Schnoz. Era ella cumbatta a Berna als SwissSkills 2014 per il titel dal campiunadi svizzer. Battaporta s’ha dumandà pertge ch’ella sa participescha e tge...
Battaporta e la battarista
(dd)
Valeria Zangger, 29 onns, è da professiun battarista. Oceana chatta quai era pulit cool. Ed uschia ha il Battaporta pensà da far ina visita a Valeria per emprender da dar sin la battaria e per emprender d’enconuscher Valeria.
Battaporta goes viral
(az)
"So und nid anderscht"
Ha! Quai duvrain er nus per daventar viral :-)


text:
Gesü de Nazaret
Gesü de Nazareth (nom pupular: 'l Signur, cugnussüü anca 'me Gesü Crist o dumà Gesü, in milanes antigh Iesüss o Esüss, in cremasch Iésös o Iözös[1] in bergamàsch Jösös e Giösos[2],[3]), a l'è la figüra centrala del Cristianesim: a l'è el Fiö de Diu e Diu incarnaa. Per i Cristian, a l'è el Messia che parlen in de l'Antigh Testament; el Giüdaism al refüda questa visiun. Per l'Islam Gesü a l'è un prufeta e l'è anca una figüra, d'una quaj impurtanza, de alter religiun.
I funt principaj de infurmaziun de la vita e i insegnament de Gesü a hinn i quater Vangej canonigh, anca se gh'è di stüdius che disen che alter test pudarien vess impurtant anca lur per capì la sua vita e i sò insegnament.


text:
Polènta
La polènta l'è 'n piàt a bàze de farìna de cereài, che, aisebé che 'l sàpe cunusìt en divèrse varietà sö töt el teretóre italià, l'è stat per tat tép l'alimènt bàze en quàze töte le regiù de l'Itàlia del nòrt, endóche l'è amò popolàr.
En divèrse variàncc la polènta la vé fàda apò 'n Ungheria (puliszka), en Savòia, en Svìsera, en Austria, en Croàsia (palenta, žganci o pura), Slovénia (polenta o žganci) , Sèrbia (palenta), Romanìa, (mămăligă), Bulgarìa, Còrsica (pulenta), Brazìle (polenta), Argentìna, Ucraina e Caucaso (culesha), Uruguay, Venezuela, e Mesico.
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La polènta l'è furmàda de 'n impàst de àiva, farìna de cereài (al dé d'encö de sòlet l'è farìna zàlda (farìna de furmintù) e sal, còt endèn paröl (la tradisiù la öl che 'l sàpe 'n paröl de ram) per alméno 'n ùra. La farìna de polènta tradisiunàla la g'harès de éser masnàda a préda ("bramàda") piö o méno fìna a segónda de la tradisiù regiunàla. De sòlit la vé prezentàda 'n tàola söndèn taér de lègn cuarciàda zó condèn stràs e la vé servìda, a segónt se le piö o méno mulzìna, condèn cügià o a fète ('na ólta taiàde zó condèn fil de cutù).
La paròla "polènta" la del latì puls, 'na sórt de polènta de far che 'l custitüìa la bàze de l'alimentasiù de le popolasiù antìche de l'Itàlia. I gréci envéce i dopràa l'órs.
Resète e variàncc regionài[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La polènta taràgna, en divèrse zòne ciamàda apéna taragna, l'è 'na resèta tìpica de la cuzìna de la Lombardìa setentriunàla e orientàla (Valtelìna, Val Camònega e vài bresàne e bergamàsche).
El sò nòm par che 'l vègne del tarai ("tarel"), la càna dopràda per menà la polènta 'ndèl paröl. Isé come dèle ótre resète de la Lombardìa (compàgn de la pulénta vüncia), l'è preparàda condèna miscela de farìna de gràno saracéno, che la ghe dà 'l culùr scür, A diferènsa de la polènta vüncia, endèla polènta taràgna 'l formài el vé mitìt zó endèla cotüra e mìa a la fì.
- La polènta vüncia la vé preparàda söl lach de Cóm. Dòpo ìga preparàt la polènta co la farìna zàlda e chèla de gràno saréceno se la mès•cia sö condèn sofrìt bèl bondànte de botér, ài e 'nsalvia col formài tìpich semüda enfìna a otègner en bèl impàst omogèneo.
- La pult l'è 'na pulintìna bèla mulzìna che se fà sèmper söl Lach de Cóm có la farìna de furmintù e de formét. La vé preparàda suratöt d'istàt e se la màia puciàda zó 'ndèl lat frèt.
- La polènta coi cìcioi l'è 'na resèta cunusìda en töta l'Itàlia setentriunàla e la ciàpa nòm diferèncc. La maniéra de preparàla i è du. Endèl prim i cìcioi i vé cüzìcc ensèma al a polènta, e se i zónta 'ndèl impàsto en momèncc diferèncc de la cotüra, a segónda de la tradisiù locàla, compàgn che 'ndèla pulëinta e graséi tìpica de la Pruvincia de Piacènsa. Endèla segónda maniéra, chèl piö difundìt, i cìcioi i vé mitìcc dét dòpo endèna fèta de polènta rustìda al föch, compàgn che 'ndèla pulenta e grepule, de la tradisiù mantoàna.
- Endèle zòne del Trentì meridionàl, vizìne al cunfì co la Pruvìncia de Brèsa se üza fà apò la polènta de patàte e amò a dei óter ingredièncc per dàga amò piö tat saùr.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
G.V. Brandolini 2008. Storia e gastronomia del mais e della patata nella Bergamasca. Orizzonte terra, Bèrghem 32 p.


text:
Leeds
Leeds (Loidis in Latin) l'è ona città inglesa del Regn Unii.
Ghe viven 760.000 abitant.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La se troeuva in de l'Inghilterra del nord, in la region del Yorkshire e Humber (distrett de la Città de Leeds, in del qual se troeuven anca Wetherby e Ottley).
L'è traversada del fiumm Aire e la partegn a la veggia contea del West Yorkshire.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El primm riferiment a Leeds se troeuva in di stori del monegh Beda el Venerabil (731), che 'l cunta sù de ona regione quæ vocatur Loidis. Quella chì l'è ona radis etimologica che la se troeuva anca in di nomm di città là arent 'me Ledston e Ledsham.
In del Domesday Book (1086) l'è ciamada Ledes: ai temp l'era on paesott, che poeu col temp l'è cressuu semper pussee, fina a ciappà in del 1893 el status de città (la primma università inveci l'è del 1904).
A Leeds hinn nassuu l'attor Malcolm McDowell e la cantanta Melanie Brown.


text:
Cimōśa
In dal camp edla tesidûra, el cimōśi, ciamèdi anca vivàgn, egl' în chel dō pèrti in dû a finìs al tisû, a la sô drìta e a la manca quànd al vìn śò dal tlèr. L' è cal cunfìn dal tisû che pròpia per cùma 'l è custruî (mìa tajê) al ne sbavèśa per gnìnta i sô fîl e ansi al pól dèr dla robustèsa in piò a tùta la pèsa de stòfa. La distànsa tra 'l cimōśi di dū cô 'dla stòfa, la s' ciàma "altèsa" (p'r i profàṅ larghèsa) edla pèsa.
La cimōśa la s' fórma in di dū cô 'd urdî 'dla stòfa, perché la navèta 'dla trâma dòp 'd aver pugê 'l fîl in dal só pas, in dal só cô finèl la fa 'l gîr per salìr un gradèin piò sù in dla tesidûra e turnèr da cl èter cô.
Caraterìstig
- Per irobustîr el dū cimōśi, in di dū cô estèren dal tlèr despès a s dòpia la quantitê 'd fîl edl urdî ch' i pàsen ded lè.
- L'armadûra 'dla cimōśa la pōl èser diferèinta da quèla 'dal tisû, sovertùt per dal ragiòun 'd reśistèinsa (cuma p'r eśèimpi, ind un tisù uvrè, la cimōśa l' è despès in téla).
- Na quèlc volta la cimōśa la gh' à 'n culôr diferèint da 'l rèst edla pèsa, e quand po' questa la vìn stampèda, al diśègn 'l è bèin difìcil ch' al rìva infìn al dû cimōśi.
- Quand la cimōśa la gh' à di buśèin ch' i gh' pàsen da mèś in 'na manéra regulèr, a vōl dir che in dal tèser-la a s è druê un tempiêl per mantgnìr piò custànta e fìsa l' "altèsa" 'dla pèsa e nn' artirèrla mìnga.
- Na quèlc vòlta a s' pōl catèr dal "cimōśi ciacarèini", a dir ch' i gh' àn tisù u anca stampê in sìma na fìrma 'd vistî u dal qualitê dal tisù da n' sminghèr minga.
Cla diferèinta qualitê chè dal cimōśi in di cunfròunt dal rèst edla pèsa, i la rènden despès difìcil da druèr, e a bśògna alóra tajèr-la vìa mèinter ch' a s prepèra un quèlc lavōr sartorièl.


text:
Boca (NO)
Boca (inscì anca in Italian e Bòca in Piemuntes) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de 1 261 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 9,6 km² e ona densità de popolaziun de 131 ab./km².
Boca la cunfina cun la Pruvincia de Vercej e l'è cunussüda per el vin umonim e per el santüari del Santissim Crucifiss.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Boca (NO) l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.
- http://www.comune.boca.no.it/dialet.htm Cumun da Boca Pruincia da Nuara)


text:
Carl Felis de Savòja
Carl Felis de Savòja (Turin 1765-1831) l'era el fioeu de Vitori Amedeo III che l'è staa vicere in de la Sardegna del 1799 al 1816, durant el period napuleonich quand el Piemont l'era ocupaa dij frances. In del 1821 l'è staa faa Re quand el fradell Vitori Emanuèl I el s'è ritiraa dopu de i disurdin de piazza. In quel menter el se trovava a Mòdena; l'ha ordinaa al regent, Carl Albert, de ritiraa el Statut che quel l'aveva concess, e tornaa a Turin l'haa sofegaa l'insurrezion cont l'ajuda dij austriach e l'haa iniziaa un regn dispotich, fortement contrari aj liberal.


text:
Ciod
'L ciod (anca ciot o cioo) l'è una roba druvaa per fà di culegament franch intra di toch de legn, metal o alter material. 'L culegament l'è fat per via d'un martel che l'è druvaa per dà una bota sura 'l ciod e 'l fà insì che 'l ciod 'l se pianta int i dü toch separaa.
I ciod i gh'hann una furma slungaa e i so carateristegh principal i henn la pónta, la gamba e 'l coo o capela. I furm e i dimension i cambien a seconda de l'aplicazion e di materiaj indè che i gh'hann da vess piantaa.
De solit i ciod i henn de metal (azal, fer, lutón, ram).
Mod de dì[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Magher 'me un ciod
- L'è tant 'me scisciaa 'n ciod (gh'è miga güst)
- Rob da ciod (rob da mat)
- Fà un ciod (fà quater bagule par strada)
- Piantà un ciod (fà un debit)


text:
Whitney Houston
La Whitney Elizabeth Houston, cugnussüda mej cume Whitney Houston (Newark, 9 d'agust del 1963 - Beverly Hills, 11 de febrar del 2012), l'è stada una cantanta e atris americana.
La gh'ha 'vüü un frach de sücess in di Agn Vutanta e a l'inizzi di Agn Nuvanta, induve l'ha piazzaa set singul de fila al prim post de la Billboard Hot 100, inscì l'ha batüü el record de Diana Ross & the Supremes e di Beatles. In de la sò carera l'ha vendüü püssee de 170 miliun de copi tra album, singul e video.
Biugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La nass in del 1963 a Newark, una cità del New Jersey. Fin de quand l'era pinina la taca a cantà in d'un cor gospel e anca in d'una mota de night club insema a sua mader Emily. Dopu d'avè tolt el diploma e avè faa un bel poo de lavurà 'me mudela, in del 1981 la taca el sò impegn in del mund de la müsica per la Tara Productions.
Quater agn dopu la fa vegnì föra el sò prim album Whitney Houston (cun denter el singul All at Once) e l'è sübit un sücess: prim post in la classifiga di Stat Ünii per quatordes setemann de fila e 29 miliun de copi vindüü (record per vöna che l'è al debüt, ancamò imbatüü; la Britney Spears, cunt el sò Baby One More Time del 1999 la se fermarà a 25 miliun).
Düü agn dopu, in del 1987, l'è la völta de Whitney, un alter sücess internaziunal, cunt el singul I Wanna Dance with Somebody (Who Loves Me). In del 1988 l'incida One Moment in Time, inn di Ulimpiad de Seul. In del 1990 el vegn föra el terz album, I'm Your Baby Tonight.
In del 1992 la fa el so ingress in del mund del cinema cul fa la prutagunista insema a Kevin Costner in de la pelicula Bodyguard (it.: La guardia del corpo). La canzun principala de la culona sunora, I Will Always Love You (cover de Dolly Parton) la gh'ha un sücess clamurus, menter el disch cun la culona sunora el diventa el püssee vendüü de la storia, cun 42 miliun de copi. In del 1995 la recita in del film Donne - Waiting to Exhale e l'ann dopu in Uno Sguardo dal cielo insema a Denzel Washington.
Nunustanta un sücess inscì gross, Whitney la gh'ha 'vüü un bel poo de prublema in de la sua vita, specialment de drogh che l'even faa diventà smorta e magra. El sò pader pö el vureva de lee cent miliun de doler e per ciapài l'eva miss sü una causa cuntra la sua tusa in del 2002, ma pö l'è mort l'ann dopu, prima che i giüdes dessen resun a la dona.
In del 2003, düranta una litigada, la ciapa di bot da sò marì Bobby Brown, spusaa in del 1992, e gh'hann de rivà i pulee per fermài. In del 2006 Whitney le mola, cul purtàss via la sò tusa.
In del genar del 2012 la sua cà discugrafiga la fa savè che la Houston l'ha bütaa via tücc i sò ghei, ciuè quaicoss cumè cent miliun de doler, ma lee la dis che l'è minga vera. El mes dopu The Voice (la vus), suranom scernii per lee de Oprah Winfrey, la mör a dumà 48 agn, el vündes de febrar in d'un hotel de Beverly Hills, indè l'era andada per tö part a una manifestaziun ligada ai Grammy Awards.
Discugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Album e Racolt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1985 Whitney Houston
- 1987 Whitney
- 1990 I'm Your Baby Tonight
- 1992 The Bodyguard: Original Soundtrack Album
- 1995 Waiting to Exhale: Original Soundtrack Album
- 1996 The Preacher's Wife: Original Soundtrack Album
- 1998 My Love Is Your Love
- 2000 Whitney: The Greatest Hits
- 2001 Love, Whitney
- 2002 Just Whitney
- 2003 One Wish: The Holiday Album
- 2007 The Ultimate Collection
- 2009 I Look to You


text:
Castelveccana
Castelveccana (en piemontés: Castelveccana) l'è un cumün de la Pruvincia de Vares. El gh'ha 1 998 abitant (dato del Dicember 2013[1]), 'na süperfis de 20,9 km² e 'na densità de 9698 ab./km². L'è tacaa ai cumün de Brénta, Casàl Sciuìgn, Stì, Ghìfa (VB), Lavén Mumbèll, Ugébi (VB) e Pòrt Travàja.
L'è sitüaa in sü i riif d' ul Lach Magiur. Ul cumün a l'è nassüü in d' ul 1928 cunt la fusiün di antiigh cumün de Castèll de Travàja e de Vecàna.
Ul cumün de Castèll Vecàna a 'l gh'à in gir vari fraziùn: in sü i riif gh'è Caldé, bèll paes de lagh cunt 'n bèll portiröö; sora Caldé a gh'è la "Roca", 'n bricch de straa calcari verticaj sü 'l lagh. In sü la cima a gh'è 'n monumént a i Burlàj, fàj sü in d' ul sit in doa la gh'éva la végia turr d' ul castèll. De vidé in de la fraziùn de Sariich la gesèta de San Giòrg (1100). Tucc ul teritòri d' ul cumün, in particulari i riif e la strà pruinzàla, l'è pien de cà mudern e de giarditt vért.
Ogna istaa, intra la fin del mes de lüi e l'inizzi del mes de agost, la fraziùn de Caldé la organizza "Tutto è numero", vün di festival püsse impurtant in Italia per la cültüra e i giögh matemàtegh.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Castèl Vecàna l'è mustraa in de la tabela ripurtada chi desutta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Tuvalu
Tuvalu a l'è un paes de l'Uceania.
A l'è un rosc de isul de 9 isul piscininn in de l'Ucean Pacifich. I stat püssee arent a hinn Kiribati, Samoa e Figi.
Al gh'ha una süperfiss de 26 km² e una pupulaziun de pressapoch 11.000 abitant.
La capital a l'è Funafuti.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I isul Ellice a hinn staa un pussediment del Regn Ünii del 1892 e, del 1914, hann faa part, cunt i isul Gilbert (al di d'incö Kiribati), de la culonia di 'isul Gilbert e Ellice.
In del 1974 la culonia a l'è turnada dividüda e, in del 1978, i isul Ellice hann utegnüü l'indipendenza cunt el nom de Tuvalu.
lenguv ufiziaj[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tuvalu al gh'ha dò lenguv ufiziaj: el Tuvaluan e l'ingles.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tuvalu a l'è un regn del Commonwealth.
La regina a l'è Elisabeta II del Regn Ünii.
El prim minister a l'è l'Apisai Ielemia (del 2006).


text:
Poltranga
Poltranga (Ponteranica in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa a 4 km de la sità e a 245 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 6 840 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 8,4 km² e 'na densità de popolasiù de 814 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Alzà, Bèrghem, Ranga, Surìsel, Tur Buldù e Dógn.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Poltranga l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
L'inondasion dël Pò
Për che rason ël Pò a l'è anrabiasse a l'ha ampinì soe val con dl'aqua àota dësbland i pont, le strà, le cà, le piasse quatand sità e campagne con soa pàota? La rason l'è che ël Pòa l'ha vist rivé coj dla Lega che an man tnisìo 'd le ampole pëe porteje via l'aqua al Pian dël Re e a l'ha tacà a criè: Chi a son 'ste ciole? "Che, tute vestìe ëd vèrd, con l'armadura gieugo aij babacio, senssa fé 'na piega! Esse balengo sì, ma con misura, picio va bin, ma nèn com coj 'd Lega! Coj òmo vèrd son mnù sota ël Monvis con an testa na fissa, coma un ciò: cola ëd pijesse mia aqua a la sorgis për fe la sirimonia dël dio Pò. Prèive ëd na veja religion pagan-a son tramudase ëd colp tuti in crosià; fin la Ciesa Catòlica Roman-a për lor a l'è venduse ai fieuj d'Allah! Adess për lor combate l'Alcoran, a l'è na fissasion, a l'è na smania: contra moschee, Maométte maometan son cissà coi gadan ëd la Gadania. Mi, parland come Pò, bin pì ëd na vòta j'eu vist gènet d'ògni sòrta, sie sle mie arvere: imperador, tiran e patriòta, prinssi, baron, soldà 'd tute bandiere. Tuti i mnisìò con spa, fusil e lansa për pianté arlongh mie sponde ël sò drapò, d'Austria, d'Italia, Almagna, Spagna e Fransa col but -për drit divin- ëd pijesse ël Pò. Ma, cristo, i ero ëd gent ch'i avìo i cojon quàich vòlota ëd lasaron, ma sempe svicio: Visconti, Este, Gonzaga, Napolion... senssa confront con costa banda ëd picio!". L'è për Iòn, brava gent, ch'a l'è nen vera che ël Poò l'abia anlagà la soa pianura për quistion riguardant tuta la tera ch'a l'è bele antossià, l'è pì nen pura, pëerché a i è tròp dë mniss ant l'aqua e ant l'aria, e i montagnin bandon-o le soe baite, fium e torent son mach na dëscaria e ij euvre ëd protession a son malfàite. Se tanta provra gent a l'è trovase coatà d'aqua e d' paciòch soa cà e botega, la rason l'è che ël Pò a l'è anrabiasse mach për copa ëd coi picio frust 'd la Lega.
ilDeposito.org non fornisce file o audio o registrazioni dei canti presenti ma ci limitiamo a segnalare altri siti dove è possibile ascoltare e/o scaricare i canti.
Link per ascoltare e/o scaricare il canto:
Per il presente canto sono disponibili le seguenti traduzioni:
Indicazioni bibliografiche
Amodei Fausto, CD Per fortuna c'è il cavaliere, Nota, 2006
Condividi
Strumenti
Scheda del canto
Lo staff de ilDeposito.org non condivide necessariamente il contenuto, che viene inserito nell'archivio unicamente per il suo valore storico, artistico o culturale (maggiori informazioni).


text:
Roeusa di vent
La roeusa di vent a l'è on circol che 'l marca i 32 direzion e che la divid pu o manch la voeulta de l'orizont.
In di cart de navegazion la se representa con 32 direzion giontaa per on'estremità, intant che l'altra la segnala la direzion sora el circol de l'oriziont. De soravia a gh'è on fior de lis cont el qual semm usa a a representà el nord, fatt documentaa a partì del XVI secol; el fior de lis el nass de la forma de la "T" che se dovrava per marcà la provenienza de la tramontana. De l'istessa manera, l'est se soleva marcà con la "L" de levant, o anca cont ona cros che la indicava la direzion indove la se troeuva Gerusalemm.
La roeusa di vent l'è anca on diagramma che 'l representa l'intensità del vent in di diferent setor in di quai se divid el circol de l'orizont.
I nomm di vent e i sò direzion hinn


text:
Vinca major
Vinca major, l'è 'na spéce de piànta de la famìa botànica de le Apocynaceae, uriginària de l'Europa meridiunàla e de la Turchia.
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è 'na piànta perène sèmper-vérda che pöl rià 'nfìna a 'n méter de altèsa, coi gamp cürcc e che stà 'mpé dricc. I fiùr i è de 'n culùr che và del celèst al pórpora, i rìa a 3 ÷ 5 ghèi de diàmetro. La g'ha dei pelacì cürcc e bèi spès söi sépali.
L'è fàcil de sconfónder co la Vinca minor che l'è paréta strèta ma l'è piö pesèna en töte le sò parcc, e co le fòie che g'ha l'òrlo mìa pilùs.


text:
Imola
Imola (endèla parlàda locàl: Iommla) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Bològna. El g'ha presapóch 64.348 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 204,94 km², per 'na densità de 314 ab./km². El cunfìna coi cümü de Argenta (FE), Bagnara di Romagna (RA), Borgo Tossignano, Casalfiumanese, Castel Bolognese (RA), Castel Guelfo di Bologna, Conselice (RA), Dozza, Massa Lombarda (RA), Medicina, Mordano, Riolo Terme (RA), Solarolo.
Imola l'è famùza per vìa de l'autòdromo endóche vé curìde le gàre de Fòrmula Uno.


text:
Ghét
Ghét (en Italià: Ghedi) l'è 'n cümü de 18 921 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]) de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt a 19 km a sud de la cità.
A Ghét el g'ha séde 'l 6° Stormo de l'Aeronàutica Militàr, endèl Aeropórt de Ghét-Castinìdol, e 'ndóche gh'è übicàt la stasiù Meteorològica de Brèsa-Ghét.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Ghét l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Legnan
Legnan, o anca Lignàn (Legnano in Italian; Ligni in Todesch antich; Ledegnanum in Latin) l'è on comun de la Provincia de Milan con 60 269 abitant. Se troeuva pussee a nòrd de Milan e l'è bagnada de l'Uluna. A Legnan l'ha avuu loeugh ona famosa bataja tra l'imperador Federich I de Hohenstaufen e i comun lombard (29 magg 1176). A causa de la vitòria che l'ha avuu la Lega Lombarda, Legnan l'è l'unega cittaa italiana, insema a Roma, a vess citada intel inn nazional de l'Italia:
El territòri de Legnan l'è vun dij pussee sviluppaa e industrializaa in tuta l'Euròpa. El confina con Busti Grandi, in Provincia de Vares, e infatt i dialett dij duu paes hinn simel e on poo different dij alter varietaa del Lombard.
El nòmm de Legnan forsì el vegn de Liciniacum, nòmm daa in onor del consul roman Luci Licini Crass.
Palio de Legnan[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tucc i agn a Legnan gh'è la festa del Palio di contrad. I contrad hinn: -Lignarel -Sant'Erasmo -Flora -Sant'Ambroeus -San Bernardino -San Magno -San Martino -San Domenigo
Vardee anca[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Legnan l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc


text:
Bronzolo
Bronzolo (Branzoll) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano, colocàt sö la spónsa sinìstra del fiöm Adige, a trédes chilòmetri a süd de Bolzano.
El cümü de Bronzolo 'l g'ha presapóch 2.294 abitàncc, 'na superfìce de 7 km² e 'na densità de 328 ab./km². El cunfìna coi cümü de Aldino, Laives, Nova Ponente, Ora, Vadena.
Istoria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bronzolo l'è stáda numenáda la príma völta int l'an 1181 cunt 'l num de Branzol. El termen Branzol 'l vegn de 'l num de persona Germanegh Berinza.
Situasiù linguìstica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
Tirol
Tirol a zo ur vro istorel en Alpoù hag ur rannvro europat (EuroRegion). Goude bezañ bet e dalc'h an Habsbourged abaoe 1369 e voe rannet etre Aostria hag Italia diwar emglev Saint Germain-en-Laye e 1919. Teir rannvro a zo bremañ :
- Stad kevredet Tirol (pe Tirol an Norzh hag ar Reter, Aostria),
- Su Tirol (Proviñs Bozen, Italia),
- Trentino (Proviñs Trento, Italia).
Menezioù uhelañ Tirol eo an Ortler (italianeg Ortles, 3 905 m) hag ar Großglockner (3 798 m). Teiryezhek eo ar vro : e Tirol an Norzh hag ar Reter e komzer alamaneg, e Su Tirol alamaneg, italianeg ha ladineg (reto-romaneg), hag en Trentino italianeg.


text:
Cocài
Cocài o Cucài (Coccaglio en Italià) l'è 'n cümü de 8 757 abitàncc (dàto del Dic 2013 [1]) de la Pruvìncia de Brèsa. El se tróa a 25 chilòmetri a Sud-Ovest de Brèsa, en Franciacürta, ai pè del Mont Òrfen.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.
Oter progècc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Mirandola
Mirandola (endèla parlàda locàl La Miràndla) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Mòdena. El g'ha presapóch 21.482 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 137 km², per 'na densità de 157 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bondeno (FE), Cavezzo, Concordia sulla Secchia, Finale Emilia, Medolla, Poggio Rusco (MN), San Felice sul Panaro, San Giovanni del Dosso (MN), San Possidonio, Sermide (MN).
Personàgi famùs[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Giovanni Pico della Mirandola, erüdìt, filòzofo neoplatònich e umanìsta del Rinascimènt italià.


text:
Filipinn
I Filipinn (Pilipinas in tagalog) a hinn un paes de l'Asia süd-urientala.
La capital a l'è Manila.
Al gh'ha una süperfiss de 300.000 km² e una pupulaziun de pressapoch 85 miliun d'abitant.
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I isul Filipinn a hinn un rosc de isul a süd de la Cina, a est del Vietnam e a ovest de l'Ucean Pacifich, che l'è furmaa de 7.107 isul; quela püssee granda a l'è Luzon induè che la gh'è la capital Manila.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I Filipinn (nom ufizial: Repúbliká ng̃ Pilipinas) a hinn una repübliga presidenziala.
El president a l'è 'l Benigno Aquino III (dal 2010).


text:
Orpund
Orpund a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Biel/Bienne, region aministrativa del Seeland, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 4.0 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 2671 abitant.
El cumün de Orpund al se tröva a una altitüden de 483 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Biel/Bienne, Brügg, Safnern, Scheuren, Schwadernau.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Orpund l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1255 col nom de Orpunt.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]


text:
Cor
Cor (istéss ind la parlada piasentina; en italiàn Coli), l'è un cumün italiàn d'la región Emilia-Rumagna che'l se tröva en Pruincia de Piasensa.
Al gh'ha 920 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 72,1 km² e ona densità de 13 ab./km².
El paés el cunfina cun i cumün de Bettola, Bobbio, Corte Brugnatella, Farini, Ferriere e Travo.
I sò frassión i en Aglio, Boioli, Cornaro, Costiere, Filippazzi, Molino Pellegri, Peli, Perino, Peveri, Rosso e Scabiazza.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Cor l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
28 08
Ol dé 28 de óst l'è 'l 240 ( 241 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 126 dé a finí l'an.
Ul dí 28 de óst al è ul dí da pòost 240 ( 241 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 126 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1985 - Everest: Toni Sors, Óscar Cadiach Puig e Carles Vallès Ocaña, zuntament con i serpe Shambu Tamang, Ang Karma e Narayan Shrestra, i è i prim Català a metí-gh i pé.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1749 - Johann Wolfgang von Goethe; scritur Todèsch.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Lönàre
El lönàre l'è 'n strüment (de sòlit en blòc de fòi con segnàt sö i dé e i més) che se dopèra per dàga 'na sostànsa al sistéma dopràt de l'òm mizürà 'l tép, per divider, calculà e dàga 'n nòm ai vàri perìodi de l'an.
Eziste i lönàre de mür, de banch, ecc.
Quàze töcc i lönàre i se bàza sö le ünità de tép fondamentài discriìde che sóta:
- la setemàna: che la düra sèt dé;
- el més, che 'l düra piö o méno quater setemàne;
- l'an, che de sòlit el düra dùdes més.
Ogna nasiù la g'ha 'l sò calendàre uficiàl per defenéser le fèste e identificà le dàte en maniéra ünica. El sistéma che se dopèra 'n Itàlia per scópi civìi al dé d'encö l'è 'l calendàre Gregorià.


text:
Trapése (geometrìa)
Ol trapése l'è öna figüra geomètrica piàna, l'è ü polìgon e l'è ü quadrilàter e 'n piö 'l gh'à dù làti opòs-cc che i è paraléli tra de lur e per chèsto l'è ach ü paralelogràm. I dù làti paraléli i è ciamàcc bàzi e de chèste chèla piö lónga l'è ciamàda bàze magiùr e l'ótra bàze minùr, menimà i óter dù làti i è ciamàcc làti sbiès.
La sóma di quàter àngoi dét in d'ü trapése l'è de 360 gradi.
La famèa di trapése[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Se ciàma trapése scalé chèl trapése che l' gh'à töi quàter i àngoi diferèncc e töi quàter i làti diferèncc.
Se ciàma trapése izòscel chèl trapése che l' gh'à i dù làti sbiès lónch istès e cioè i dù àngoi de la bàze magiùr che i è grancc istèss, i dù àngoi de la bàze minùr che i è grancc istèss e pò ach i dò diagonài che i è lónghe stèse.
Se ciàma trapése retàngol chèl trapése che l' gh'à i dù àngoi d'ü làto che i è de 90 gradi.
Ol perìmeter d'ü trapése[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per troà 'l perìmeter d'ü trapése s'pöl adóma fà la sóma di qùater làti.
L'àrea d'ü trapése[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per troà l'àrea d'ü trapése m'è fà la sóma di dò bàzi, moltiplicà 'l rizültàt per l'altèsa e dividì töt per 2
'ndóe B l'è la bàze magiùr, b la bàze minùr e h l'altèsa.


text:
Dialet piasentin
El dialet piasentin (dialët piasintëin) l'è el dialet parlaa int la pruincia de Piasenza e el fa part de la familia di lenguv gallo-italich. L'è una parlada de cunfin tra la lengua emilian rumagnöla e el lumbard insübrich, e l'è quindi dificil de classificà. Seconda el Biondelli el fa part de l'emilian-rumagnöl.
Cuntegnüü
Difüsion e variant[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El piasentin ver e propi, cont una quai diversità lesicala o legada a la parnunzia di vucai, l'è parlaa int la cità de Piasensa, in Val Nür fina pü o men al Punt de l'Oli , in Val Trebia fina a Trau, int i cumün de Carpanee e Cadé, int la Val Tidon, int la Val Lüreta, indue se registra un quai müdament vucaligh. Un temp, int la sula Piasenza esisteven ben quater variant diferent, menter int i frazion l'era difüsa la parnunzia vucaliga de la campagna, che i piasentin a ciamen dialët ariùs.
Int'la Val d'Arda (zonn de Castél Arquà e Fiurenzöla), cume incasì int un quai cumün de la Pruvincia de Parma cumpagn de Fidenza e Sàls, el dialet el pò vess anmò cunsideraa piasentin, anca se 'l gh'ha di particularità che 'l socien al parmesan.
Int la zona de la pianüra nord-ucidentala, quela de Muntsei e Castelveder, la parlada la diventa asquas cremunesa.
I parlad lumbard de un quai paes de la Pruvincia de Lod (San Roch, Caseli Landi e Guardamei) el gh'ha giamò carateristich piasentin.
El Penin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I dialet del Penin piasentin (int l'alta Val Nür, Val Cen, Val Trebia e Val d'Avet) resülten despess intelegibil per i abitant di coi e de la pianüra, perchè la parlada la se vesina a la lengua ligür, a 'na sua variant o a bun cünt a 'na furma de transizion tra piasentin e genues. Per esempi, a Piasenza "malaa" se dis malä, int el cumün di Farin inveci marottu.
Int i paes del Penin indue i frazion hen semper püssee distant dai caplögh cumünai o se tröven al cunfin cun la Ligüria, i cadenz genues hin semper püssee fort. Per esempi la parola piasentina al gat la diventa u gat al Ferèr e u gattu int i sò frazion. A Uton se pò dì che 'l dialet el sia propi ligür.
A Bobi, infin, se parla un dialet un poo diferent dal piasentin, perchè Bobi l'è semper staa un center de scambi sitüaa longh la Via de la Saa, al cunfin tra l'Ultrepò, la Ligüria e 'l Piemont: l'è la zona di Quater Pruinc.
Carateristich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Un fenomen lenguistich tipich del Piasentin l'è la prostesi de la a, e per quest un poo de parol giunten questa vucala a la furma tradiziunala, per esempi:
- Bsont > absont (= bisont)
- Sporch > asporch (= spurch)
Un alter trat del piasentin, cumün a tüt i parlad emiliann (ma chì un poo men marcaa) l'è la sincup di vucai minga acentad, specialment la e, per esempi:
- Rësga (= resega).
- Lcä > alcä (= lecà).
- Rsintä > arsintä (= resentà).
Una terza specificità del Piasentin, questa volta rispet ai alter dialet emilian, l'è la presenza di vucai türbaa ö e ü: la prima l'è presenta suratüt föra de Piasenza, la seconda inveci la se tröva depertüt.
Fenomen funetich se 'stu tipu poden vess truaa incasì in del Piemuntes e in del Lumbard meridiunal (cumpagn del dialet paves, alter dialet de dificil classificazion lenguistiga).
Funetica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El piasentin el gh'ha minga una cudificazion urtugrafica definitiva. Per esempi, l'è staa minga ciarii se 'l son de la s sunora el vaga scrit con la s o con la z (se scriv cesa o ceza? Piasëinsa o Piazëinsa?); o se 'l son /k/ in fin de parola el vaga scrit c o ch (se scriv pratich o pratic?).
Int un impurtant diziunari piasentin-italian s'è decidüü de met i cunsunant dubi, in analugia con l'Italian (ma anca con l'urtugrafia classica milanesa), anca se in realtà hen parnunziaa cume sempliz: decision che l'è stada ciapada in bas ai cumpuniment di dü pueta dialetai püssee impurtant.
I cunvenzion urtugrafigh chì sota gh'han minga pretesa de vess precis e curet, e anzi hen staa tolt da vari font. Inultra reguarden dumà i variant citadinn e de la pianüra, lassanda perd i dialet di munt Penin, che a volt hen trop diferent.
- a: in final de parol la sumeja indistinta, sfümaa, poch acenaa. L'istess fenomen pò süced a inizi de parola, per esempi in al (l'articul determinativ mascülin singular) o adiritüra pò vess scunfundüü con la ë (La Varnasca/La Vërnasca).
- ä: de norma le 'na via de mez tra 'na a e 'na e multu averta. In Val Tidon (che lè influenzada dal Dialet de l'Ultrepò) l'è 'na a longa, menter in Val d'Arda e int la bassa nord-uriental l'è parnunziaa 'me 'na a nurmala. Int la zona de Vigulzon e del Pont de l'Oli l'è de parnunziàla 'me a nurmala dumà in di ditungh con la i (es.: mäi, caväi, tuäia).
- e: gh'è di diferenz de la parnunzia de Piasenza con quela di paes inturna. In cità la e l'è quasi semper serada (suréla), menter föra di mür citadinn l'è despess averta (surèla). Uviament però gh'è di parol che hen parnunziaa int l'istess möd sia in cità che in campagna (cumpagn de vérd).
- ë: a Piasenza e a Curt Magiur (che 'l gh'ha un dialet poch diferent da quel del caplögh) la gh'ha un son che l'è quel de 'na o sarada. Föra de la cità inveci l'è 'na semivucala, despess present sota la furma de 'n ditungh (Piasëinsa). Di volt el pò 'vegh un son intermedi tra 'na a e 'na o. Certi volt gh'è indecision se un son el sia a o ë, e in quei cas la parola pò vess scrita in tücc e düü i maner (bëgulëin o bagulëin).
- ö: in cità e a Curt Magiur quel son chì el gh'ha minga diferenz da quel de la ë, e donca l'è parnunziaa cumpagn de 'na o sarada: per 'sta reson, i parol pont, biciclëta e vöia gh'han la medema parnunzia. Inveci in campagna 'stu funema l'è dit cume int el Lumbard e int el Piemuntes.
- ü: l'è l'istess son del Lumbard.
- n: in fin de parola l'è nasala, cume in Frances. Quand che l'è segütaa dal ditongh ëi la va minga parnunziada.
- cc': l'è un son cumpagn del lumbard c de "tücc".
- gg': el gh'ha i medem carateristich de quel de sura.
Esempi de piasentin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Deciarazion üniversala di dirit de l'om, articul n. 1:
Tüt i om e il don i nàsan lìbar e cumpagn in dignitä e dirit. Tüt i g'han la ragion e la cusciinsa e i g'han da cumpurtäs voin cun l'ätar cmé sa fìsan fradei.
Un quai pruerbi:
- Se april an metta l'üga, gnanca stëimbar an la marüda.
- Utubar in cantëina da la sira a la matëina.
- Pri Sant la nev l'è pri camp.
- Santa Lüzia, la giurnä pö cürta c'ag sia.
- Märs mat, al na fa ad tüt il raz.
- Chi 'g n'ha mia ad quinzëina a 'g n'ha mia ad trintëina.
- La prima galëina ca canta l'ha fat l'öv.
- Val mia cur, ma rivàg in temp.
I mes de l'an[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Znar
- Farvar
- Mars
- April
- Magg
- Giügn
- Lüj
- Agust
- Stëimbar
- Utubar
- Nuvëimbar
- Dzëimbar
La parabula del Fiö Trasun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Atezion: prubabilment i norm urtugrafigh i hen minga quei marcaa püssee sura. Inultra a gh'è anmò el passaa remot, che al dì d'incö l'è sparii
Un òm al gh’ava dü fiö.
E ‘l pö gióvan al diss a só pädar: "Papä, dèm la porziòn di mè bèin ch’a ‘m tócan!" E ‘l pädar al ga fé la pärt a tüt dü.
E dä lé a poch dé al pö gióvan, miss insöm tüt al só, al ‘s n’andé via ind un pais lontàn, e lamò al dsüpé tüt al só in stravizzi.
E dop d’avìl consümä tüt, vèins una gran calastrìa ind cól pais e lü al prinsipié a troväss ins la süta.
E l’andé e ‘l s’ha miss con vöin ad cól pais ch’a la mandé ind una só campägna a mnä föra i animäl.
E lü l’ariss vorì leimpass la pansa dil giänd ch’ mangiävan i grèin; ma nsöin gh’in däva.
Finalmèint, mtèind zä testa, al diss: "Quanta sarvitór in cà ‘d mè pädar i gh’han dal pän da trassen adree, e mé son ché ch’a mör ad fäm!
Ma mé a ‘m todrò süsa e andrò da mé pädar e ‘gh dirò: Papä, mé vöd ch’a i ho falä contra Dio e dnänz a vó.
Mé zä a ‘n son pö degn d’iess ciämä voss fiö; tgnìm cmé vöin di vòstar sarvitór."
E ‘l s‘ toss sö, e ‘l vèins da só pädar; e l’era ancamò da lontàn, che só pädar el l’ha vist, e ‘l s’ha gomi, el gh’ha cors incontra, e ‘l ga tré i brass al col e ‘l la basé.
E ‘l fiö al ga diss: "Papä, a i ho falä incontra la Signór e incontra ‘d vó; e ‘n son pö degn d’iess ciämä voss fiö".
Ma al pädar al diss ai sarvitór: "Svelti, tiree föra al vistii pö bèl e mitìgal sö, e dègh l’anèl in man, e mtìgh il scärp in pè!
E todi un vidél grass e mazzél, ch’a vöi ‘ch mangióm e ‘ch fóm altolè.
Parché al mé fiö ‘ch l’era mort l’è risüssitä; n’a ‘s sava dova ‘l fiss, e ‘l s’è trovä". E i prinsipièn a sganassà.
Ma ‘l fiö pö grand l’era pr’i camp; e cm’al vèins indree, quand al fé arand a cà, al sintì ch’i sonavän e i cantavän.
E ‘l ciamé vöin di só òm e ‘l ga dmandé coss l’era.
E cóst al ga rispondé ch’era gnii só fradél e só pädar l’ava mazzä un vidél grass, parché al fiö l’era tornä a cà san e sälav.
E lü al vèins nech, e ‘l n’a vriva pö andä in cà; e ‘l pädar gnì föra lü e ‘l cminsé a imbonìl.
Ma al fiö a rispondé a só pädar: "Tól, l’è tanta n ch’a ‘v sèrav e ch’a fagh tüt a vòstar möd e ‘n m’hii mäi dat gnan un cravöt tant ch’a podiss gódal coi mé compàgn,
Ma ‘pena ch’è gnii ‘st vòstar fiö ch’al s’è mangiä tüt al só con dil varän, hii bèin mazzä par lü un vidél grass!"
Ma ‘l pädar al ga diss: "Al mè fiö, tè ta stee sèimpar con mé, e cól ch’è mé l’è anca tó;
Donca l’era bèin giüst ch’ fassam festa e stèssam alégar, parché ‘st tó fradél ch’ l’era mort, l’è risüssitä, al s’era pers e ‘l s’è catä".
Una nuvela del Bucasc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dialet de Fiurenzöla[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fiurenzöla (Fiurinsöla) l'è un paes de la Val d'Arda, minga luntan de la Pruvincia de Parma.
Donca a digh che ind i temp dal prim re ad Cipro, dop che Gutifrè 'd Büglion l'ha tot la Tera Santa, è sücess che üna bela siura 'd Guascogna l'è andaa in pelegrinagg al Sepulcar e, in dal turnà indree, di baloss ad vilan i l'ha insültaa fandgan ad mil generasion; e lee, in colra par na pudèss miga sfugà, l'ha pensaa bin d'andà dal re; ma i gh'han dit ch'l'era timp pers e rev cunsüm, parché al l'era ün umera e tant sinsa caratar, ch'al lassava cur tant s'i 'gh pardivan al rispet a lü, cmè s'i favan üna quaich asion ai sò südit; ansi, se a quaich d'on i 'gh favan dil munadi, al sa sfugava adoss a lü. Lee, quand l'ha sintii csì, rabiusa d'an pudèss vendicà, gh'è 'gnii in mint d'andà dal re a tucàgh al timp e stüssigàl; e la 's gh'è missa dadnans a caragnà ind asta manera: "Ch'al diga: mì 'n vegn miga da lü cun la speransa ch'al la faga pagà a quii baloss ch'i m'han insültaa; ma, tant pr'avè üna sudisfasion, vurev ch'al m'insegnes cm'al fa a passà sovar a tüt cul ch'i 'gh fan e ch'i 'gh disan, parché csì impararò anca mì a supurtà cun pasinsa la birichinada ch'i m'han fat; e 'l sa 'l Signur sa 'gh la matrev ad cör ind al sò spali, post ch'al gh'iva csì boni".
Al re, che fin alora l'ava durmii dla grossa, quasi ch'al sa fiss dassdaa d'ün sogn, l'ha prinsipiaa, a quii ch'han fat la truiada a cla siura, a fàgla pagà agra e salaa; dop pò al la tota ins al seri da bon, e a quii ch'n'astavan miga in regula tant cun lü, cmè cun i atar, a dàgl'adoss sinsa tant ciaciar.
Giovanni Papanti, Parlari italiani in Certaldo, 1875, pag. 356-357
Dialet de Muntisei[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Muntisei (Muntsé) l'è un paes de la bassa piasentina, minga luntan del Pò e de la cità lumbarda de Cremona.
Dighi donca che ind i temp dal prim re ad Cipri, dop che Gotifrè ad Büglion l'ha cunquistaa la Tera Santa, è 'gnii che üna gran sciöra 'd Guascogna l'è andata in pelegrinagg al Sepulcar e, ind al turnà indree dal Sepulcar e rivada in Cipri, l'ha cataa di sciancon ch'i agh n'han fat üna carta 'd tüt i giögh; lee, dasprada e ciarida dal dulor, l'ha pensaa ben da ricur al re; ma da cui i gh'han dit ch'l'era tüt fiaa trat via, parchè lü l'era acsè stüpid e imbecile che al s'na tudiva poch par lü, e men par i atar; e pò av dirò fin tant che tüt cui a gh'andava mal i sò intaress, an savend miga con chi sfugàss i sa sfugavan cuntra 'd lü. La dona, sentend acsè dandas persa d'an pudìss vendicà, par sgüràss almen ün dent, la s'è missa in testa d'andàgh'n a dì ad tüt li sort, e lee la gh'è andata dadnans ch'la cridava, e la gh'ha dit: "Cara 'l mè sciör, mé vegni miga chì da lü par fà ch'al ma faga fà vendeta ad tüt i insült ch'i m'han fat a mé; ma, par 'vìggh almen üna qualch sudisfasion, al preghi che lü al m'insegna cm'al fa a purtà pasiensa ad tüt col che mé senti ch'i fan a lü; parchè acsè impararò da lü a purtà con pasiensa tüt col ch'i m'ha fat a mé; ma 'l Signor a la sa lü, sa pudiss, cma vuluntera a gh'al dariss a lü da purtà, parchè a ved ch'al gh'ha li boni spali".
El re, che fin a col dé l'era acsè imbecile, cmè vön ch'a 's dasdess alora alora, cuminciand dal tort fat fat a cla dona, ch'a l'ha vendicä ben, ma ben dò volte, l'è 'gnii rigurus contra tüti cui che contra l'unur dla sò curona i avissan fat quaicoss da col de lee andand avanti.
ibidem, pag. 356-357
Dialet de Piasenza[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A digh donca che al tëimp dal prim re 'd Cipri, dop la presa 'd Tera Santa fata da Gufred ad Bulion, vëins che üna siora 'd Guascogna l'andé in piligrinagg al Sipolcar e, ind al turnä indree, rivä che la fé in Cipri, di balusson infam i 'gh fen üna figüra; tant che lee, lamintandas sëinsa pudéss dà pas, agh vëins in mëint d'andä a fà riport al re; ma quarcdöi agh diss ch'la saré stä fadiga trata via, parché l'era tant ün lasagnon e csè 'd poch spirit, che miga almà 'l fava giüstisia ad quii ch'i favan a lü; al pont che chi gh'ava un quarch magon al s'la sfugava con lü, fandagh quarch daspet o vargogna. Sintëind acsé la siora, an cüntand mai pö d'avé sudisfasion, tant par fäss passä la maga, la 's miss in testa 'd vuré trägh ind i ogg a 'stu re la sò miseria: e, fatas inans a lü pianzëind, la 'gh diss: "Al mè sior, me 'n vegn miga dadnans a té parché m'aspeta vindöta dla figüra ch'm'è stä fata ma, tant pr'ün bris ad cunsulasion, at pregh ch'at m'insegn com'at fee a purtät via quili ch'i 'm disan ch'i 't fan, che csé imparand da té, mé pössa purtä cun pasinsa la mia: che (al Signor al sa) s'a pudiss, at la dunarev bëin vluntera, zà ch'at ja port acsé bëin".
Al re, che fëina alora l'era stä ün liscon, un pissafröd, cmé s'al sa dasdass, prinsipiand da la figüra fata a 'sta siora, ch'al la fé pagä bëin salä, al n'in lassé pö passä vüna a chissisia, ch'n'in fäss par l'avegn contra l'unor dla sò curona.
ibidem, pagg. 357-358
Bibliugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Piccolo Dizionario del Dialetto Piacentino, Luigi Bearesi, Editrice Berti, 1982
- Vocabolario Piacentino-Italiano, Lorenzo Foresti, Piacenza, 1883
- L'ottonese: un dialetto ligure, in: Studi linguistici sull'anfizona ligure-padana, L. Zörner, Alessandria, 1992
- Vocabolario Piacentino - Italiano, Guido Tammi, Ed. Banca di Piacenza, Piacenza, 1998
- Piasintinäda coi barbis, Luigi Paraboschi, Editrice Sigem, Modena, 2000
Vus curelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Lengua lumbarda
- Lengua emiliana-rumagnöla
- Lengua ligür
- Piasenza


text:
Battalia de Wavre
La Battalia de Wavre l'è stada combattuda in de l'istess dì de quella pussee famosa de Waterloo, el desdott de giugn del 1815.
El Napoleon l'aveva ordinaa al Maresciall Emmanuel de Grouchy de mett pression a l'esercit prussian del Blücher, per evità che quell lì el se giontass con quell ingles del Duga de Wellington. El Grouchy però el saveva minga se respettà l'ordin o andà vers el frecass che faseven i cannon, per dàggh man forta a l'imperador.
A la fin l'ha scernii de respettà i ordin e l'ha passaa tutt el dì a combatt cont i sò 33.000 omen contra i 17.000 del general Thielmann, col riessì de fermàll. Ma intant el Blücher l'eva giontaa i sò soldaa a quei de Wellington.
A la fin de la battalia, Grouchy l'aveva vinciuu, ma la soa vittoria la gh'è servida a on bell nagott, perchè i Frances hann perduu a Waterloo.
L'è stada l'ultima battalia di Cent Dì de Napoleon, e anca l'ultima di Guerr Napoleonigh.


text:
Casalvlun
Casalvlun o Casavlun (nom ufizial in italian: Casalvolone) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de 863 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 17,4 km² e ona densità de popolaziun de 50 ab./km².
El paes el cunfina cun la Pruvincia de Vercej. L'è tacaa ai cumün de Borgo Vercelli (VC), Casalbaltram, Casalin, La Badia e Villata (VC).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Casalvlun l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
The Untouchables - Gli intoccabili
The Untouchables - Gli intoccabili (Gl'intucàbii) 'l è 'n film dal gènar gangster dal 1987 ad Brian De Palma scrit par David Mamet. Sean Connery, par cla pelìcula chè, 'l à vins al Prèmi Òscar dal 1988 cum atōr minga prutagunìsta.
Custâ vint migliòṅ ad dòlar, al 'n à pò fat sù da piò ad sènt-siē.
Sunt
In dla Chicago dal 1930, durànt al Pruibisiunìśum, al bòss mafióś Al Capone (Robert De Niro), al fà al bèl e al catìṿ tèmp tgnénd a drē a 'l marcâ dal cuntrabànd d'l alcool. 'L agînt dal Teśōr Eliot Ness (Kevin Costner) al decìd ad mét'r-as cóntar 'd lò, druànd tut qvél ch'al pōl par farmàr-al. Chi lò al s rénd cònt subìt ch'anc in dla pulisìa a gh'è di póm mars ch'i jùt'n al laśaròṅ a preparàr-as prima quànd al gh'à da patìr dal redàdi.
Ness al cata 'l apòǵ dal saǵ Jimmy Malone (Sean Connery), un vèć galantóm irlandéś che na vòlta 'l fava 'l pulisiòt, ch'al gh cunsìlia ad muciàr sù soquànt elemènt par dar vita a na squàdra cónt'r al crìmin. Òṅ ad qvi lè 'l è 'l italo-americàṅ Giuseppe Petri (Andy García) ch'l à decìś ad cambiàr nóm in George Stone. C'l àtar invéci 'l è Oscar Wallace (Charles Martin Smith).


text:
Suléra
Artìcol in dialët piasintëin
Suléra (Soliera in Itagliàn) l'é 'na sitê ad 15.144 abitant in Pruvincia ad Mòdna.
La sitê la fà part dl Union Téri d'Àrsan, insëma a Chèrp, Nóv e Campgajàn.
Geugrafia[modifica | mudéfica la surzéia]
A l'è in piena Val Padäna, la s'tröva a 10 km da Mòdna e 8 km da Chèrp.
Ligamm ad föra[modifica | mudéfica la surzéia]
Ardundlà · Bastìa · Bumpòrt · Campgaiàn · Campsànt · Chèrp · Castelfrànch · Castelnóv · Castelvéder · Cavèss · Fanàn · Finèl · Fiumèlb · Fiuràn · Furmézen · Frasnùr · Gùia · La Cuncòrdia · La Miràndla · La Sèra · Làma · Maranèl · Maràn · Medòla · Mòdna · Muntecrê · Muntfiurèin · Muntés · Nonàntla · Nóv · Palàghen · Pavóll · Pergnàn · Pivpélegh · Pulinègh · Ravarèin · San Felìz · San Gèr · San Pussidòni · San Pròsper · Sasól · Savignàn · Sèstla · Suléra · Spilambèrt · Vgnóla · Zòca


text:
Mum
Mum (nom ufizial in italian: Mòm in Piemuntes; Momo in Italian) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de 2 608 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 23,6 km² e ona densità de popolaziun de 111 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Barénch, Bransach, Briun-ä, Caltignaga, Vlésc e Vavru.
Da vedè[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La gesa de la Santissima Trinità: uratori rüstich e piscinin, sitüada lungh la strada che la porta a Burbanee, la cuntegn un repertori grandissim de fresch realizaa tra 'l XV e 'l XVII secul, umugeni per stil e che poden vess recundot a la butega del Tumas Cagnöla.
- Gesa paruchiala de la Nassida de Maria: l'è stada utegnüda da una vegia geseta rumaniga e l'è stada sugeta a un frach de ampliament e restrütüraziun.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Mum l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Neckertal
Neckertal a l'è un cumün svizzer del distret eletural (Wahlkreis) de Toggenburg, in del Canton San Gal. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 49.03 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 4097 abitant.
El cumün de Neckertal al se tröva a una altitüden de 660 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Oberhelfenschwil, Wattwil, Hemberg, Degersheim, Ganterschwil, Lütisburg, Schwellbrunn (AR), Schönengrund (AR). La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
L'è staa isitüii in del 2009 de la fusion de i cumün de Brunnadern, St. Peterzell, e Mogelsberg.[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Amtliches Gemeindeverzeichnis der Schweiz published by the Swiss Federal Statistical Office accessed 14 January 2010
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial
- Neckertal in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Brunnadern in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Mogelsberg in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.