c: text/html

text:
Dongh
Dongh (nom ufizial in italian: Dongo) l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l cunta 3 432 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 7,5 km² e 'na densità de 458 ab./km².
El paes el se troeuva in su la còsta nòrd-òvest del Lagh de Còmm, a la fin del torrent Alban e al confin de la Provincia de Lecch (comun de Còlich).
Dongh l'è famosa perchè l'è staa chì che l'è staa ciappaa, el 27 april del 1945, el Benito Mussolini (insema a la soa morosa Claretta Petacci e alter gerarca fascista), menter l'era dree a scappà de Milan vers la Svizzera. El Mussolini l'è staa coppaa el dì dòpo a Giulin.
Dongh l'è gemellada cont el comun frances de Arromanches-les-Bains.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Dongh l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Er il Parc Naziunal na po betg pli desister dal computer. Cun agid da sistems d’infurmaziun geografica (SIG) pon ins administrar ed analisar datas digitalas relativas al lieu.
Il sistem d’infurmaziuns geograficas dal Parc Naziunal datescha dal 1992 d’ina iniziativa da la Cumissiun da retschertga e da l’Institut geografic da l’universitad da Turitg. Dapi l’entschatta 2000 è il SIG in nov sectur en l’administraziun dal Parc Naziunal.
Grazia a la tecnologia da computer la pli moderna porscha il SIG la pussaivladad da cumbinar ina cun l’autra datas dals pli differents secturs spezials. Uschia pon ins elavurar cumplettamain grondas quantitads da datas. In ulteriur pass è la simulaziun da process natirals, per exempel la derasaziun d’in incendi da guaud.
En il decurs dals decennis da perscrutaziun dal Parc Naziunal s’han rimnadas entiras retschas da datas impurtantas. Questas datas vegnan cumplettadas cun observaziuns actualas e surlavuradas en il SIG. Qua tras pon ins documentar e chapir meglier process da lunga durada.


text:
Dapi l'emna passada regia sin il recicladi sursilvan a Plaun Grond ina situaziun extraordinaria. Las colonnas d'autos privats che vegnan cun rument na chala betg si.
Uschia han ils responsabels stuì introducir novas reglas. Ils lavurers reglan il traffic, e lain entrar mo in suenter l'auter ils autos. Uschia duai esser segir che mo mintgamai ina persuna svida ses rument, e betg plirs enina.
Regiun Surselva è responsabla
La regiun Surselva ha fatg duas squadras da lavurers, per garantir vinavant il servetsch en cas ch'in dals lavurers fiss infectà.
Il manader da fatschenta da la Regiun Surselva Duri Blumenthal suppona, ch'il coronavirus saja la raschun per quest chatsch. Quel procura che la populaziun ha bler temp liber. Da l'autra vart saja primavaira, il temp cura che la glieud fetschia gugent urden.


text:
La cuntraproposta dal Cussegl dals chantuns areguard l'iniziativa populara per segirezza alimentara vegn avant il pievel. Il cussegl naziunal è suandà la chombra pitschna ed ha approvà cleramain il concept extendì per rinforzar la segirezza alimentara. Ord quai motiv ha l'Uniun purila svizra retratg sia iniziativa «per la segirtad alimentara».
Uschia po il pievel decider davart in nor artitgel en la constituziun federala. Quel duai descriver las cundiziuns per producir victualias e per garantir il provediment da la populaziun svizra. La votaziun è probabel il settember.
BirdLife Svizra, Pro Natura e WWF Svizra beneventan questa decisiun. Ella rinforzia la necessitad d'ina agricultura ecologica e confurma al lieu e sustegnia l'actuala politica agrara, d'ambient e da la planisaziun locala da la Confederaziun.
RR novitads 12:00


text:
Il reschissur giapunais da 55 onns, Kore-Eda Hirokazu raquinta en ses film, d'ina famiglia cumponida da nunconformists che viva a l'ur da la societad. Gia il 2013 aveva il cineast gudagnà a Cannes il premi da la schuria per ses drama «Like Father, Like Son».
Il grond premi da la schuria – la segund'impurtanta distincziun dal festival – va a quest onn a l'American Spike Lee. Sia satira «BlacKkKlansman» sa basa sin l'istorgia vaira d'in poilicist nair ch'era ils onns 1970 entrà dascus en il clan rassistic Ku Klux.
Palma d'aur extraordinaria per Godard
Sco meglier actur è vegnì undrà il Talian Marcello Fonte per sia rolla en il film «Dogman» dal reschissur Matteo Garrone. Sco meglra actura è vegnida elegida Samal Yeslyamova dal Kasachstan dal Nord per sia prestaziun en il film «Ayka» da Sergey Dvortsevoy.
Per l'emprima giada en l'istorgia dal festival è vegnida surdada ina Palma d'aur extraordinaria – quai al reschissur Jean-Luc Goddard, perquai ch'el defineschia adina puspè da nov il kino, uschia l'argumentaziun da la presidenta da la schuria Cate Blanchett.
RR novitads 06:00


text:
Durant bun 3 emnas glischa e resuna il «Guaud magic» puspè a Lai. Il festival tut aparti ch’è s’etablì sco punct fix en l’agenda dal temp d’Advent e Nadal vegn era quest onn puspè a pruvar da attrair millis da persunas cun sias attracziuns. Ina da las ingredienzas spezialas da lur recept è il program musical.
Acts da renum naziunal
Sper ina u l'autra band ed artist anc main enconuschent che retschaiva ina schanza da sa preschentar sin la tribuna gronda dal Zauberwald vegnan diversas stailas da la musica Svizra a procurar per in guaud plain.
L'entir program musical
Uschia Sina che concertescha per l’avertura dal festival. Ella è per il mument sin tournea tras la svizra cun ses nov program ed emplenescha ina sala da concert suenter l’autra. U gust sin Patent Ochsner? As legrar sin quest concert as pon dentant be quels 3000 che han gia in ticket. Il concert è numnadamain gia vendì ora en la prevendita. Alternativas datti dentant avunda! Co fissi cun Bastian Baker? Ni 77 Bombay Street, Pegasus, Kaufmann, ZibbZ u Marius Bear? Hmmm, u forsa tuttina pli gugent Dabu Fantastic?
Per fans da la musica Svizra po quai vegnir grev da sa decider per in u l’auter concert. Mia proposta: daco betg installar ina tenda u la rulotta sper il «Guaud magic»? E lura simplamain ir mintga saira a concert.
Classic Corner
Per l’emprima giada vegnan quest onn era ils fans da la musica classica sin lur custs al «Zauberwald». Quest onn vegn installà ina pitschna tribuna entamez il guaud, glischada vegn quella dad in enorm candelaber sco installaziun da glisch. Sin quest palc vegnan a sa preschentar dus solists, in trio ed in quartet classic.


text:
Al 13 da zercladur
NA tar l` aboliziun da las contribuziuns da maternitad
Il pli impurtont sin in sguard
Las contribuziuns da maternitad èn in agid nuncumplitgà e porta effect per famiglias paupras.
Il chantun paja contribuziuns da maternitad giustifitgadas durant 10 ed en cas gravants durant 15 mais suenter la naschientscha da l’uffant.
L`aboliziun da las contribuziuns da maternitad tutgan educatur*as sulet*tas, working-poor famiglias, pérs en scolaziun e persunas cun gudogn independenta grev.
La regenza pretenda che las contribuziuns da maternitad sajan nunnecessari. Famiglias povras duajan ir tier il agid social.
Agid social na remplazza betg las contribuziuns da maternitad.
Retrair agid social n’è betg simpel. Anc adina èsi grev per bleras persunas dad ir per agid social. Sch’ins è ina giada dependent da l’agid social èsi grev da puspè extrar da quel. Uschia maina l’aboliziun da las contribuziuns da maternitad tar ina reducziun da las prestaziuns socialas sin custs da las persunas las pli paupras.
Ultra da quai transfereschan ils custs dil chantun sin las vischnancas. Las contribuziuns da maternitad paja il chantun – il agid social las vischnancas.


text:
Ballape
Ballape è in gieu da balla che vegn giugà tranter duas squadras. La finamira da mintga squadra è da far dapli gols che l’adversari per gudagnar uschia il gieu. Per regla dura ina partida duas giadas 45 minutas; vitiers vegn il temp supplementar e tut tenor la prolungaziun. Ina squadra sa cumpona dad indesch giugaders, dals quals in è il goli. La balla po vegnir giugada cun l’entir corp, cun excepziun dals bratschs e dals mauns; il pli savens vegn la balla tratga cun ils pes. Be il goli (entaifer l’atgna zona da chasti) ed ils giugaders da champ che bittan en la balla dastgan tutgar quella cun ils mauns.
Il ballape è sa sviluppà en la segunda mesadad dal 19avel tschientaner en la Gronda Britannia ed è sa derasà a partir dals onns 1880 e 1890 en l’Europa continentala e sin auters continents. Oz vala il ballape sco sport da squadra il pli popular insumma.
Istorgia[modifitgar | modifitgar il code]
Furmas temprivas dal gieu[modifitgar | modifitgar il code]
En il segund tschientaner a.C. vegniva giugà en China in gieu sumegliant al ballape ch’aveva num Ts’uh-chüh (ts’uh = trair cun il pe; chüh = balla). Davart las reglas da quest gieu na san ins nagut. Igl è però enconuschent ch’el fascheva part dal program da furmaziun militar (sco trenament dals schuldads). En il decurs da la dinastia da Zhou è quest sport er sa derasà entaifer la populaziun; la violenza e la rubiestiadad han ins empruvà da limitar cun fixar reglas. La balla era cusida da tocs da tgirom e cuntegneva endadens plimas e pail d’animals. Durant las dinastias da Qin enfin Sui è il ballape daventà adina pli popular. Tranter ils onns 220 e 680 han ins inventà la balla emplenida cun aria e fixà per l’emprima giada reglas da gieu (gols, goli e chapitani). Ma radund 100 onns pli tard è il gieu puspè ì en emblidanza.
Da la Grezia antica èn medemamain enconuschentas illustraziuns sin vasas u sin relievs che mussan gieus da balla. Quellas derivan surtut da Sparta, nua ch’il trenament corporal aveva ina gronda muntada. Ed er ils Romans da l’antica enconuschevan sports da balla che vegnivan giugads, sco en China, en in context militar.[1]
A l’entschatta dal temp medieval vegniva giugà en l’Engalterra ina furma tempriva dal gieu da ballape odiern. En quel empruvavan dus vitgs da dumagnar ina balla tras la porta da la citad da l’adversari. La ‹plazza da gieu› sa chattava adina tranter ils dus vitgs, schizunt sche quels eran in pèr kilometers in ord l’auter.
Suenter la scuverta da l’America èn ils Europeans er vegnids a conuscher ils gieus da balla da l’America Centrala. Quels derivavan d’ina lunga tradiziun che tanscheva sur diversas culturas. Els eran per part colliads cun funcziuns religiusas u giudizialas e vegnivan giugads en stadions da dimensiuns impressiunantas.
Cumbain che l’Engalterra vala sco pajais d’origin dal ballape modern, sche devi tuttina era gia en auters pajais europeics (sco la Frantscha u l’Italia) gieus da cumbat parentads cun la balla chatschada. Dapi il 15avel tschientaner vegniva pratitgà a Firenza il Calcio Storico, in gieu da balla che furmava ina maschaida dal ballape e dal rugby odiern. Scaino scriva l’onn 1555: «Ils pli ferms duain procurar per plazza, uschia che lur currider che percurra la plazza da gieu cun la balla en maun possia passar senza vegnir impedì. Ma vegn quel attatgà d’in grond dumber d’adversaris, sche duai el ralentar e sajettar davent la balla; il pli spert ed il pli segir vegn el a pudair far quai cun il pe.» Scaino ha definì la grondezza da la plazza da gieu (la plazza davant la baselgia Santa Croce a Firenza = ca. 100 x 50 m), ha fixà ch’il dumber da gols duaja esser decisiv (e betg la moda da giugar u ina cumparsa spezialmain bella) e che las relaziuns da signur e servient che valian uschiglio perdian lur muntada durant il gieu.
Las ragischs dal ballape modern en il 19avel tschientaner[modifitgar | modifitgar il code]
L’onn 1848 han students da l’Universitad da Cambridge fixà las emprimas reglas da ballape. Tenor quellas sa cumponiva ina squadra da 15 fin 20 giugaders. L’onn 1857 han giugaders da crichet fundà l’emprima squadra da ballape uffiziala dal mund, il FC Sheffield. L’Engalterra vala oz sco pajais-mamma dal ballape, betg il davos er perquai che la Football Association (FA) è vegnida fundada il 1863 a Londra. Quella è stada l’emprima associaziun da ballape insumma; ella ha stgaffì ina vasta collecziun da reglas e promovì vastamain il svilup e la derasaziun da quest nov sport.
En ils Stadis Unids, il Canada e l’Australia è surtut derasà il num ‹soccer› per ballape (empè da l’englais ‹football›). Il num deriva da la denominaziun per quel sport da balla che vegniva giugà – cuntrari al rugby – tenor las reglas da la Football Association.[2]
L’onn 1866 han ins introducì la regla d’ord gieu (offside); en il Sheffield Code èn las reglas vegnidas cumplettadas tras il culp dal chantun (corner) ed il culp liber. L’onn 1870 ha la FA reducì il dumber da giugaders ad indesch. In onn pli tard è il gieu cun il maun vegnì scumandà a tut ils giugaders da champ (hands); be il goli dastgava anc tutgar en l’atgna mesadad da la plazza la balla cun il maun, la stueva però dar liber suenter dus pass. Il 1872 è plinavant vegnida fixada ina grondezza unitara da la balla. Tut questas reglas han gidà a cunfinar il ballape pli cleramain dal rugby ch’era anc derasà vastamain da quel temp.
L’onn 1872 ha gì lieu a Glasgow l’emprima partida internaziunala tranter la Scozia e l’Engalterra (ch’è ida a fin cun 0:0). Il medem onn è vegnida introducida cun il FA Cup l’emprima concurrenza naziunala da ballape. Dus onns pli tard è vegnì introducì l’arbiter che maina il gieu sco nunpartischant.
Gia il 1878 è vegnì manà tras a Sheffield l’emprim gieu cun illuminaziun electrica (glisch da projecturs). In onn pli tard è vegnida fundada en l’Engalterra l’emprima liga professiunala (l’emprim campiun è stà Preston North End). L’onn 1891 han ins integrà en l’Irlanda il penalti en il reglament. Dapi il 1897 po in gieu decisiv vegnir prolungà en cas da pari. Duas onns pli tard ha l’associaziun englaisa lubì la midada da club pajada, a l’entschatta però be per ina summa maximala da diesch glivras.
En l’Europa continentala è il ballape sa fatg valair l’emprim en Svizra. En la regiun dal Lai da Genevra è il ballape vegnì introducì en ils onns 1860 d’Englais che studegiavan là a scolas privatas. Il pli vegl club svizzer è probablamain stà il Lausanne Football and Cricket Club dal 1860. Il pli vegl club anc existent è il FC Son Gagl ch’è vegnì fundà il 1879, medemamain da students englais. Da la Svizra è il ballape vegnì exportà en ils stadis vischinants. Il Stade Helvétique Marseille è daventà il 1909 campiun franzos; la squadra sa cumponiva da diesch giugaders svizzers e d’in englais. Er il FC Barcelona è vegnì fundà d’in Svizzer, numnadamain da Hans Gamper.
L’onn 1895 han indesch clubs svizzers fundà l’Associaziun svizra da ballape. L’emprim campiunadi svizzer ha gì lieu il 1897/1898 sut il sponsur ‹La Suisse Sportive›, ina gasetta da sport da la Svizra franzosa.
En Germania sa chattava il ballape da quel temp anc al cumenzament.[3] L’emprim ch’ha introducì il ballape en Germania è stà il magister gimnasial Konrad Koch a Braunschweig al Martino-Katharineum (1874). Er en la Renania occidentala han commerziants ed industrials englais introducì il sport a chaval ed il ballape. Cuntrari a l’Engalterra ha il ballape gì da sbatter en Germania sur decennis per cuntanscher la renconuschientscha da la societad. Sco educaziun fisica genuina valeva qua numnadamain la gimnastica ch’era vegnida introducida en las scolas ed en il militar a chaschun da la fundaziun da l’Imperi l’onn 1871.
Sco pli vegl club da ballape tudestg vala il Dresden English Football Club ch’è vegnì fundà il 1874 d’Englais sesents a Dresden. Gia baud ha il ballape er pudì sa far valair tar la marina imperiala, la quala s’orientava fermamain al model e rival englais.
Ina retscha da clubs prematurs è plinavant da chattar en l’ambient da las universitads tecnicas sco a Dresden, Karlsruhe, Aachen e Minca. Ils giugaders da ballape han surpiglià da las uniuns da students intgins usits e chanzuns; percunter èn els sa distanziads tant dal manaschi dals students a las universitads sco er da la gimnastica tradiziunala.
Il ballape da quests onns da piunier vegniva giugà surtut en circuls burgais e valeva sco sport da moda tant da la burgaisia sco d’arrivists. Ils lavurants percunter n’avevan ni a disposiziun il temp liber necessari ni ils meds finanzials per l’equipament. Pir la legislaziun sociala da la Republica da Weimar ha pussibilità al ballape da s’avanzar en il decurs dals onns 1920 er en circuls da lavurants e da daventar in fenomen da massa.
Il ballape organisà en il 20avel tschientaner[modifitgar | modifitgar il code]
L’onn 1900 è vegnì fundà il Deutscher Fussball-Bund, uschia ch’era la Germania aveva uss si’associaziun da ballape naziunala. Il medem onn è il ballape stà preschent als gieus olimpics sco disciplina da preschentaziun.
L’onn 1903 ha il Club da ballape dad Altona manà tras il final dal campiunadi da ballape da la Germania tranter il VfB Leipzig ed il DFC Prag.
L’onn 1908 ha lura era il militar (da la Germania) scuvert il ballape, surtut sco med per promover il spiert da cuminanza. Igl èn naschidas las emprimas equipas da ballape militaras en l’infantaria, tranter ils mariners e.a.
Il matg 1904 è vegnida fundada a Paris in’associaziun da ballape mundiala, la Fédération Internationale de Football Association (FIFA), cun la finamira d’organisar ils gieus internaziunals e da fixar las reglas da ballape internaziunalas. La FIFA ha definì il term dal gieu privlus, ha introducì il culp liber indirect ed ha dismess la regla, tenor la quala las chautschas dals giugader stuevan tanscher fin sut las schanuglias. Ulteriuras novas reglas han scumandà al goli da bandunar durant il penalti la lingia dal gol; el dastgava però sa mover per irritar il tiradur dal penalti. Plinavant èsi vegnì scumandà da purtar supports da metal en ils chalzers da ballape, la balla stueva esser da tgirom ed ils arbiters èn vegnids obligads da manar in protocol dal gieu. L’onn 1907 han ins abolì la regla d’ord gieu en l’atgna mesadad da la plazza. Dus onns pli tard èn vegnidas fixadas reglas per excluder in giugader da la plazza da gieu. L’onn 1913 ha la FIFA introducì l’uschenumnada distanza commensurada (10 jards, ca. 9,15 meters) tranter il tiradur ed ils giugaders da la squadra adversaria tar il penalti. Il 1920 è la regla d’ord gieu vegnida dissolvida a chaschun da la remessa laterala. E dapi il 1924 dastga il culp dal chantun vegnir sajettà directamain en il gol.
L’Austria è stada l’onn 1924 l’emprim pajais da l’Europa continentala ch’ha introducì ina liga per ballapedists da professiun. Trais onns pli tard ha l’associaziun da ballape da l’Austria inizià cun il Pocal da Mitropa l’emprima concurrenza internaziunala per squadras da club en l’Europa. Il Pocal da Mitropa vala sco precursur dal Pocal da l’Europa.
Dapi il 1908 è il ballape ina disciplina olimpica; il 1920 è sa participada l’Egipta sco emprim pajais betg europeic. Cun 22 squadras, tranter auter ils Stadis Unids e l’Uruguai, è il turnier olimpic dal 1924 a Paris stà l’emprima concurrenza globala per propi. Gudagnà ha l’Uruguai ch’ha pudì repeter sia victoria il 1928 ad Antwerpen.
Sin iniziativa dad Enrique Buero e Jules Rimet ha la FIFA manà tras il 1930 l’emprim campiunadi mundial; a chaschun da quel è l’ospitant Uruguai er daventà campiun mundial. A quest emprim campiunadi mundial èn sa participadas 13 naziuns; per motivs finanzials (custs da viadi) ha la gronda part da las squadras europeicas però desistì d’ina participaziun.
L’Uniun da las Associaziuns europeicas da ballape (UEFA) è vegnida fundada il 1954 a Basilea. Il 1955/56 è vegnì manà tras l’emprim pocal europeic dals campiuns naziunals (oz: UEFA Champions League). Dapi il 1960 vegn realisada la concurrenza per il pocal europeic da las naziuns ch’ins ha renumnà il 1968 en campiunadi europeic.
Suenter plirs turniers sin invit durant ils onns 1970 e 1980 ha gì lieu il 1991 l’emprim campiunadi mundial da ballape da las dunnas. Dapi il 1996 vegn er tschernì il campiun olimpic tranter las squadras da ballape da las dunnas.
Princip dal gieu[modifitgar | modifitgar il code]
Ballape vegn giugà da duas squadras a mintgamai indesch giugaders sin ina plazza da gieu rectangulara. La finamira dal gieu è da dumagnar la balla pli bleras giadas en il gol da l’autra squadra che quai che l’adversari è bun da far. In gol quinta be sche la balla ha surpassà dal tuttafatg la lingia dal gol ch’è situada tranter las pitgas e la traversa (u latta) dal gol.
Ils gols sa chattan en il center da las duas varts curtas da la plazza da gieu. Pertgirads vegnan quels d’in giugader spezial da la squadra respectiva, il goli, che dastga er tutgar la balla en la zona da chasti cun ils mauns. Il goli porta vestgadira speziala e guants ch’al differenzieschan er opticamain dals auters giugaders. Ils ulteriurs diesch giugaders da mintga squadra vegnan numnads giugaders da champ. Quels sa laschan sutdivider en defensurs, giugaders centrals ed attatgaders.
Victura è quella squadra ch’è buna da far ils pli blers gols. Sche omaduas squadras han fatg nagins u tuttina blers gols, va la partida a fin cun pari (u remis). L’excepziun furman gieus en uschenumnadas rundas da k.o.; per obtegnair in resultat betg pari poi dar qua prolungaziuns u tir da penaltis.
Reglas[modifitgar | modifitgar il code]
Giugà vegn normalmain sin pastget, be darar sin plazzas diras. En il ballape professiunal daventan pastgets artifizials adina dapli la norma (damai che quels èn pli regulars).
La vart curta da la plazza da gieu rectangulara (l’uschenumnada lingia dal gol) duai avair ina lunghezza tranter 45 e 90 meters; la vart lunga (lingia laterala) tranter 90 e 120 meters. Usitadas èn plazzas che mesiran 68 sin 105 meters; dapi il 2008 è questa mesira prescritta per partidas internaziunalas.[4] La plazza da gieu vegn cunfinada tras lingias alvas (che consistan normalmain da chaltschina); la ladezza da quellas na dastga betg surpassar 12 centimeters. En medema moda èn marcadas la lingia d’amez (u lingia centrala), il rudè dal culp d’entschatta, la zona da chasti, la zona dal gol ed ils quatter secturs dal culp da chantun.
Il gol consista da duas pitgas ch’èn colliadas ina cun l’autra tras ina traversa. La distanza tranter ils urs interns da las pitgas munta a 7,32 meters. L’ur sut da la traversa è situada 2,44 meters sur terra. Ils gols èn munids cun raits ch’han la funcziun da retegnair la balla suenter che quella è sa tschentada en il gol. La balla sezza duaja avair la furma d’ina culla ed esser fatga d’in material adattà sco per exempel tgirom.
Da l’equipament dals giugaders da champ e dal goli fan part il tricot, soccas da sport, protegiastgainas, guants (goli) e chautschas curtas. Tenor las reglas èsi scumandà als giugaders da purtar cliniez (chadainas, uras da bratsch, anels, rintgas e.a.) durant il gieu. Il medem vala per egliers, auter che sche quels na sa laschan betg evitar per motivs medicinals (p.ex. tar Edgar Davids). Il motiv per quests scumonds è il privel da blessuras augmentà.
La balla po vegnir giugada cun l’entir corp, danor cun la bratscha ed ils mauns. Be il goli dastga tutgar la balla cun la bratscha ed ils mauns, però be entaifer l’atgna zona da chasti e be sche la balla na vegn betg sajettada enavos ad el aposta d’in congiugader cun il pe u la schanuglia (uschenumnada regla dal pass enavos). Ultra da quai è il goli segnà tras sia vestgadira, la quala sto sa differenziar cleramain dals tricots dals giugaders da champ e da l’arbiter. Ordaifer la zona da chasti sa cumporta el tuttina sco in giugader da champ. Er ils giugaders da champ dastgan giugar la balla cun ils mauns tar la remessa laterala per sajettar la balla enavos sin la plazza da gieu suenter che quella ha surpassà la lingia laterala. Mintg’autra furma da contact intenziunà tranter il maun e la balla è scumandà. Sco ‹intenziunà› vala mintga gieu cun il maun (hands) sch’il giugader fa in moviment cun il maun u cun il bratsch en direcziun da la balla. Siglia la balla però cunter in maun che stat en posiziun natirala, na po il gieu cun il maun betg vegnir valità sco intenziunà.
In gieu dura normalmain 90 minutas ed è partì en duas mesadads a 45 minutas che vegnan interruttas d’ina pausa da 15 minutas. Effectivamain vegn per regla giugà intginas minutas pli ditg, damai che l’arbiter po prolungar il gieu pervi dad interrupziuns succedidas durant il temp da giugar.
In’equipa consista da diesch giugaders da champ e dal goli. Tras exclusiun (charta cotschna) po sa diminuir il dumber dals giugaders. Tar gieus da concurrenza dastgan vegnir substituids trais giugaders tras giugaders da reserva; quai po succeder per remplazzar giugaders spussads u ferids u er per motivs tactics. Giugaders ch’èn gia vegnids substituids na dastgan però betg pli returnar sin la plazza da gieu.
Da controllar che las reglas vegnian resguardadas è chaussa da l’arbiter che sa trategna medemamain sin la plazza da gieu. Tar gieus da ligas superiuras vegn el sustegnì da dus guardialingias ch’èn postads sper las lingias lateralas. Tar blers gieus internaziunals stat ultra da quai a disposiziun in ulteriur assistent, l’uschenumnà ‹quart uffizial›. El surveglia il cumportament dal trenader, dals assistents da l’equipa e dals giugaders da reserva, plinavant exequescha el las substituziuns ed annunzia il temp supplementar. En tschertas ligas sco la Europa League e la Champions League datti ultra da quai dus ‹guardiagols› che decidan en cas d’in culp sin il gol sche la balla sa chattava dal tuttafatg davos la lingia dal gol. Agids tecnics che servan al medem intent èn actualmain en discussiun.
Sch’in giugader cuntrafa a las reglas, decida l’arbiter sin foul. Il gieu vegn interrut e l’equipa adversaria survegn in culp liber u, sch’il foul ha gì lieu en la zona da chasti, in penalti a partir dal punct da penalti che sa chatta en ina distanza da 11 meters davent dal gol. Sche l’interrupziun succediss en ina situaziun che fiss d’avantatg per l’equipa donnegiada, po l’arbiter decider sin ‹avantatg› e laschar cuntinuar il gieu. Per in culp liber direct u penalti sa decida l’arbiter, sch’il gieu è vegnì interrut pervi d’in gieu cun il maun intenziunà u pervi d’in foul (cun contact corporal). En tut ils auters cas vegn realisà in culp liber indirect. In culp liber indirect po manar directamain ad in gol; ma la balla è pir en il gieu sch’in segund giugader (n’emporta betg da tge squadra) ha tutgà quella e suenter che la balla è sa muventada. In gol poi pia be dar, sch’in segund giugader tutga quella sin via vers il gol.
Envers il giugader ch’ha surpassà ina regla po l’arbiter plinavant pronunziar in’admoniziun formala. Quai fa el cun mussar ina carta melna. Tar cuntravenziuns gravantas (p.ex. in foul fitg nausch) po el er excluder il giugader da la plazza cun mussar la carta cotschna. Er ina segunda carta melna en il medem gieu maina a l’exclusiun dal giugader, perquai vegn questa segunda carta melna er numnada ‹carta cotschen-melna›. Fouls e gieu cun il maun duai surtut vegnir chastià cun exclusiun (carta cotschna), sche questas cuntravenziuns han gì la finamira d’impedir ina schanza clera da l’adversari da far in gol.
Sco determinaziun la pli cumplitgada en il ballape vala la regla d’ord gieu. Quella declera tschertas posiziuns dals attatgaders envers ils defensurs da la squadra adversaria sco cunter las reglas ed impedescha uschia l’attatga sin il gol adversari.
En furma d’ina balla d’arbiter cuntinuescha il gieu, sche quel era vegnì interrut senza ch’in giugader sin la plazza avess cuntrafatg a las reglas. Sch’in giugader sa fa per exempel mal senza ch’in adversari fiss stà la culpa, po l’arbiter interrumper il gieu. Silsuenter vegn la balla d’arbiter giugada al lieu, nua ch’il gieu era vegnì interrut.
Sche las cundiziuns da la plazza da gieu èn fitg nauschas pervi da l’aura u per auters motivs, po l’arbiter decider da betg dar la partida ubain interrumper quella suenter l’avair cumenzà.
Tactica[modifitgar | modifitgar il code]
Il ballape dependa surtut da quatter elements: da las abilitads da giugar (a basa da la fitness corporala e da la cundiziun), da l’inschign cun la balla, da la tecnica e da la tactica.
Da la tactica da gieu fan tranter auter part: la collavuraziun planisada da las differentas parts da l’equipa, la definiziun e repartiziun da las differentas posiziuns sin la plazza da gieu sco er la midada tranter defensiun ed attatga e viceversa. La tactica vegn er influenzada da la fermezza da l’adversari, da l’andament dal gieu, dal resultat intermediar, da las substituziuns da giugaders e d’eventualas exclusiuns.
Als giugaders d’ina equipa vegnan attribuidas differentas funcziuns e posiziuns sin la plazza da gieu. La defensiun po sa cumponer da las posiziuns defensur intern e defensurs da la vart dretga resp. sanestra. En sistems moderns vegn per part er giugà cun quatter defensurs en retscha, pia senza libero. En sistems cun libero ha quel la funcziun d’eliminar l’attatgader central da la squadra adversaria. Tut tenor la situaziun dal gieu resta il libero davos la defensiun, ma el po er structurar il gieu davantora e sa participar a l’offensiva. Il defensur intern è percunter be activ en la defensiva ed emprova d’impedir ch’ils attatgaders adversaris sajettian gols.
Ils uschenumnads giugaders centrals (u giugaders dal champ central) han normalmain incumbensas multifaras tant en la defensiva, en la construcziun dal gieu sco er en l’offensiva. Tut tenor la tactica da gieu als vegnan però er attribuidas incumbensas spezialas, uschia ch’i dat qua tant spezialists da la defensiva sco er da la construcziun dal gieu en il center u sur las alas.
L’offensiva vers il gol da l’adversari è surtut l’incumbensa dals attatgaders. Els emprovan ubain da sajettar la balla directamain vers il gol ubain da pussibilitar quai ad in camarat d’equipa tras pass adattads.
Muntada[modifitgar | modifitgar il code]
Il ballape è da gronda muntada per tut las classas socialas, saja quai sco sport d’elita cun preschientscha a la bursa d’aczias ubain sco sport popular. Ballape vegn giugà en uniuns e scolas, ma er d’equipas sin via e – tenor reglas simplifitgadas – sin da tuttas sorts plazzas libras. Surtut en pajais pli povers sco la Brasilia furma il giavisch da daventar profi da ballape ina da las paucas pussaivladads da mitschar dals quartiers dals povers. Il titular dal Premi Nobel Albert Camus ha ditg: «Tut quai che jau sai il pli segir davart la morala e la responsabladad hai jau d’engraziar al ballape.»
Derasaziun mundiala[modifitgar | modifitgar il code]
Il ballape è oz in dals sports ils pli stimads e derasads en tut il mund. Tenor indicaziuns da l’associaziun da ballape mundiala FIFA giugavan il 2006 bundant 265 milliuns umans en dapli che 200 pajais ballape. Da quai èn 30 milliuns organisads en tut il mund en 325 000 uniuns.[5] 209 pajais e regiuns autonomas èn commembers da la FIFA. Surtut las simplas reglas da basa e l’equipament modest ch’è necessari per pudair giugar balla han attribuì a render quest gieu, ch’ha en tut il mund las medemas reglas, uschè popular ed ha promovì sia derasaziun.
I na vegn betg be dà ballape en tut las parts dal mund, mabain i van er milliuns d’umans regularmain en stadions da ballape a guardar gieus. Surtut en l’Europa ed en l’America dal Sid dominescha il ballape las reportaschas da sport. Ed anc bler dapli vegn il ballape persequità en tut il mund a la televisiun.
Tscherts pajais èn segnads spezialmain dal ballape. Be dus exempels: Ils 306 gieus da la stagiun 2009/10 da la Bundesliga tudestga èn vegnids visitads da bundant 13 milliuns persunas. Quai èn en media 42 490 aspectaturs per mintga gieu.[6] Ed il pli aut dumber da visitaders d’in singul gieu ch’è insumma vegnì documentà insacura è stà a chaschun dal campiunadi mundial 1950: betg main che 200 000 persunas han persequità a Rio de Janeiro en il stadion Maracanã il gieu Brasilia-Uruguay.
Il ballape ha in’impurtanta funcziun sociala. Las differentas persunas che s’interesseschan per il ballape derivan da tut las classas socialas. Per blers milliuns umans è il ballape bain mo in passatemp; ma el è a medem temp in tema da discussiun fitg preschent. Perquai è il ballape er da gronda muntada per las medias, el emplenescha las gasettas regiunalas e surregiunalas, generescha numerus magazins dal fatg e procura per quotas d’aspectaturs maximalas a la televisiun. Il ballape pussibilitescha er da reglar malcuntentientschas umanas u ‹differenzas naziunalas› a moda paschaivla u almain da chanalisar quellas, quai che na dastga però betg vegnir prendì memia serius.
Il ballape da dunnas è bler main preschent e popular en la recepziun publica. En tscherts pajais sco ils Stadis Unids u la Germania è quai però sa midà in pau en il decurs dals ultims decennis, e quai surtut grazia als success da las atgnas squadras naziunalas.
Fascinaziun[modifitgar | modifitgar il code]
Il ballape è in sport ch’è predestinà da svegliar grondas emoziuns, tant tar ils giugaders sco tar ils aspectaturs.[7] La fascinaziun per la tensiun dal gieu ha manà en numerus pajais a la fundaziun da clubs da fan ed ad ina derasaziun mundiala dal ballape sco sport da squadra il pli popular. Il perscrutader da gieu Siegbert Warwitz enumerescha ils suandants elements che constitueschan la fascinaziun dal ballape:[8]
- Il ballape è in gieu dinamic, svelt ed energic; el è pretensius areguard la tecnica e la tactica e cloma suenter in agir offensiv.
- Il ballape sa lascha bain caracterisar sco gieu criv, segnà d’acziuns corporalas vaira rubiestias. Ma a medem temp ston ils giugaders sa tegnair vi da reglas rigidas che mettan cunfins a lur agir; en pli vegn il gieu surveglià d’in arbiter.
- La tensiun dal gieu resulta dal svilup avert da mintga acziun. Tenor la teoria da gieu sa tracti tar il ballape d’in gieu a summa nulla.[9] Quai vul dir: success d’ina vart munta automaticamain nunsuccess da l’autra vart; l’ina da las squadras sperda tuttina aut sco quai che l’autra gudogna. La bilantscha po cupitgar d’in mument a l’auter, quai ch’animescha ils giugaders d’esser fitg activs e sveglia la tensiun tar ils aspectaturs fin la davosa minuta. In gieu che para quasi spers, po anc vegnir manà ad ina victoria e viceversa.
- In ulteriur element che renda il gieu spezialmain fascinant è la maschaida tranter acziuns individualas da singuls giugaders e la prestaziun da l’entira equipa. Il ballape è in gieu da squadra; la finala decida il gieu cuminaivel ed a quel ston sa suttametter ils singuls giugaders. Tuttina viva il ballape er da prestaziuns individualas che entran sco muments marcants en l’istorgia dal ballape.
Il fatg ch’il ballape sveglia fermas emoziuns ha però tenor Warwitz tuttavia in caracter ambivalent. Sper l’energia positiva che promova la qualitad dal gieu, pon er erumper – tant tar ils giugaders sco er tar ils aspectaturs – emoziuns negativas e schizunt destructivas. Da quai dattan adina puspè perditga scenas grobulanas en ils stadions, remartgas rassisticas envers naziuns concurrentas e battaglias da fans sin las vias.[10]
Factur economic[modifitgar | modifitgar il code]
Ch’il ballape è daventà in factur economic pon ins vesair il meglier a chaschun dals campiunadis mundials. Il pajais ospitant quinta mintgamai che quest segund grond eveniment sportiv dal mund (suenter ils gieus olimpics) dettia impurtants impuls a l’entira economia privata e statala.
Ils campiunadis mundials da ballape vegnan finanziads tras sponsurs. Be ils sponsurs principals da la FIFA al nivel internaziunal pajan ensemen ina summa ch’è duas giadas uschè auta sco tut las entradas che vegnan generadas tras la vendita da bigliets.
L’entrada principala dals clubs da ballape europeics furman ils dretgs per emetter ils gieus a la televisiun. Ils emetturs da televisiun da lur vart refinanzieschan questas expensas cun agid da las reclamas che vegnan plazzadas avant il gieu e durant la pausa. Tras questas entradas che creschan adina pli fitg, stattan a disposiziun als clubs dapli daners per transfers da giugaders e da trenaders. Da l’autra vart han clubs cun damain success adina pli grondas difficultads da vegnir da curclar lur expensas. A partir da la fin dal 20avel tschientaner èn clubs da ballape fitg ferms sco Manchester United, Ajax Amsterdam, Galatasaray Istanbul u Borussia Dortmund schizunt vegnids transfurmads en societads acziunaras.
Associaziuns e clubs[modifitgar | modifitgar il code]
La FIFA è l’associaziun da ballape mundiala cun sedia a Turitg. Ella organisescha differentas concurrenzas da ballape sco il campiunadi mundial dals umens e da las dunnas.
Il campiunadi mundial ha lieu mintga quatter onns. Las rundas da qualificaziun duran trais onns e decidan davart las 32 squadras che pon sa participar al turnier. En la prerunda vegnan furmadas 8 gruppas; silsuenter giogan las 16 equipas restantas en la runda d’eliminaziun ina cunter l’autra.
Ulteriurs impurtants campiunadis vegnan realisads al nivel continental, sco il campiunadi europeic che vegn organisà da l’UEFA u la Copa América (America dal Sid).
En ils singuls pajais existan associaziuns da ballape naziunalas (p.ex. l’Associaziun svizra da ballape) ch’erueschan il campiunadi naziunal. Questas squadras victuras sa concurrenzeschan alura puspè en turniers internaziunals, sco en l’Europa l’UEFA Champions League. Sut il nivel dal campiunadi naziunal exista in sistem da liga da plirs nivels che tanscha fin a ligas semiprofessiunalas ed a ligas d’amaturs e da temp liber. En Svizra vesa questa structura ora sco suonda: Super League – Challenge League – Promotion League – 1. liga – 2. liga interregiunala – ligas regiunalas (2. liga, 3. liga, 4. liga e 5. liga).
Annotaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- ↑ Cf. Suetonius: De Vita Caesarum Liber II – Divus Augustus, 83.1.3.
- ↑ wordorigins.com, consultà ils 12 da november 2011.
- ↑ Christiane Eisenberg: Fußball in Deutschland 1890–1914. Ein Gesellschaftsspiel für bürgerliche Mittelschichten. En: Geschichte und Gesellschaft, 20. ann., nr. 2/1994, p. 184ss.
- ↑ Communicaziun da la FIFA dals 8 da mars 2008.
- ↑ Big Count Communicaziun da la FIFA, consultà ils 26 da zercladur 2007.
- ↑ Indicaziuns tenor il portal spox.de.
- ↑ Hortleder, Gerd: Die Faszination des Fußballspiels, Frankfurt/M 1974.
- ↑ Siegbert A. Warwitz: Lust und Frust beim Fußballspiel. Mit Gefühlen umgehen lernen. En: Sache-Wort-Zahl 125 (2012), p. 4–13.
- ↑ Siegbert A. Warwitz, Anita Rudolf: Vom Sinn des Spielens. Reflexionen und Spielideen. Baltmannsweiler. 2. ed. 2004. p. 88.
- ↑ UEFA platform for anti-racism campaign, consultà ils 18 d’avrigl 2014.
Litteratura[modifitgar | modifitgar il code]
- Barz, Enrico: Little Black Book vom Fußball. Viley-VCH-Verlag, Weinheim 2010, ISBN 978-3-527-50528-9.
- Bott, Dieter / Chlada, Marvin / Dembowski, Gerd: Ball und Birne. Zur Kritik der herrschenden Fußballkultur. Hamburg 1998, ISBN 3-87975-711-9.
- Bouvier, Beatrix (ed.): Zur Sozial- und Kulturgeschichte des Fußballs. Bonn 2006.
- Brändle, Fabian / Koller, Christian: Goooal!!! Kultur- und Sozialgeschichte des modernen Fußballs. Orell Füssli, Turitg 2002, ISBN 3-280-02815-9.
- Bredekamp, Horst: Florentiner Fußball: Die Renaissance der Spiele. Wagenbach, Berlin 2006, ISBN 3-8031-2397-6.
- Bündnis Aktiver Fußballfans (ed.): Ballbesitz ist Diebstahl. Verlag Die Werkstatt, Göttingen 2004, ISBN 3-89533-430-8.
- Büsges, Markus / Gehrs, Oli / Hickmann, Fons (ed.): Das Beste Spiel aller Zeiten. Ein Minutenprotokoll aus 100 Jahren Fußball. Kein & Aber, Turitg 2014, ISBN 978-3-0369-5700-5.
- Buytendijk, F. F. J.: Das Fußballspiel. Eine psychologische Studie. Werkbund-Verlag, Würzburg 1953.
- Eggers, Erik: Richard Girulatis. Der Mann, der die „elf Freunde“ erfand. En: Dietrich Schulze-Marmeling (ed.): Strategen des Spiels. Die legendären Fußballtrainer. Verlag Die Werkstatt, Göttingen 2005, ISBN 3-89533-475-8, p. 37–45.
- Eisenberg, Christiane / Lanfranchi, Pierre: Football History. International Perspectives. En: Historical Social Research 31 (1) 2006.
- Herzog, Markwart (ed.): Fußball als Kulturphänomen. Kohlhammer, Stuttgart 2002, ISBN 3-17-017372-3.
- Hortleder, Gerd: Die Faszination des Fußballspiels. Frankfurt am Main 1974, ISBN 3-518-36670-X.
- Huba, Karl-Heinz (ed.): Fußball-Weltgeschichte. 1846 bis heute. Minca 2000, ISBN 3-7679-0230-3.
- Kotowski, Christoph: Fußball als Religionsersatz. Minca 2010, ISBN 978-3-640-71581-7.
- Krüger, Arnd: Vom Ritual zum Rekord. Auf dem Wege in die Sportleistungsgesellschaft. En: H. Sarkowicz (ed.): Schneller, Höher, Weiter. Eine Geschichte des Sports. Insel Verlag, Frankfurt/M. 1996, p. 82–95.
- Küppers, Patrick: Fussball, ich habe einen Traum. Über Poesie, Mythologie und ästhetische Freiheit im schönen Spiel. Tectum Verlag, Marburg 2014, ISBN 978-3-8288-3416-3.
- Pyta, Wolfram: Geschichte des Fußballs in Deutschland und Europa seit 1954. Kohlhammer, Stuttgart 2013, ISBN 978-3-17-022641-8.
- Reiter, Florian: Der Kick mit dem Ball. Die Geschichte des Fußballs. Berlin 2009, ISBN 978-3-940621-06-1.
- Warwitz, Siegbert A. / Rudolf, Anita: Vom Sinn des Spielens. Reflexionen und Spielideen. Schneider-Verlag Hohengehren, Baltmannsweiler 2004, 2. ed., ISBN 3-89676-798-4.
- Warwitz, Siegbert A.: Lust und Frust beim Fußballspiel. Mit Gefühlen umgehen lernen. En: Sache-Wort-Zahl 125 (1) 2012, p. 4–13.


text:
Il hockeyan svizzer Roman Josi ha per la terza giada l'onur da far part dal Allstar Weekend da la NHL, la fin d'emna dals 24 fin ils 26 da schaner. Il chapitani dals Nashville-Predators ha giugà fin uss ina stagiun extraordinaria. Cun 14 gols e 25 assists en 38 partidas da la stagiun è il Bernais da 29 onns il segund meglier defensur en la glista dals sajettagols da la NHL.
Josi è noss giugadur il pli constant. El mussa en mintga gieu buna prestaziun.
Roman Josi è il sulet Svizzer ch'ha survegnì in invit per il Allstar-Weekend. Nico Hischier ha anc la schanza da survegnir in invit tras il voting dal public.
National Hockey League Allstar-Weekend
Durant ina fin d'emna sa mesiran ils megliers e pli populars hockeyans da la liga nordamericana en gieus d'amicizia.
Ord l'archiv
RTR novitads 09:00


text:
En la chavorgia da la Viamala sto vegnir siglientà in grip pli grond che smanatscha da crudar sin ina da las gallarias datiers dal center da visitaders.
Cun la siglientada controllada veglian ins garantir la segirezza durant las lavurs da construcziun che vegnan fatgas ils proxims quatter onns sin il tschancun da la Viamala, communitgescha l'Uffizi chantunal da construcziun bassa.
Las preparaziuns per la siglientada dal grip da circa 600 meters cubic han cumenzà suenter Pasca. Ils 5 da zercladur duai il grip lura vegnir siglientà.
RR novitads 09:00


text:
Arno Camenisch
Las flurs dil di
Sursilvan
Engeler-Verlag, 2013, numer d’empustaziun 978-3-906050-05-8
Arno Camenisch raquenta frisch e freh sur dall’amur e tgei che resta, sche l’amur ei sflurida. Il Fred ed il Franz, dus utschals bravamein schrägs, ein frabiziechel ed han buca la lieunga en sac. Nus accumpignein els dus cun lur tics e trics tras differentas scenarias, nua ch’ei han endamen sur dall’amur. Il Fred vegn buca d’emblidar la Maria ed il Franz ei empau in da filibergas. Ei va pils dus muments clav d’ina amur – l’entschatta e la fin.
Cun «Las flurs dil di» presenta Camenisch in cudisch da spoken word, plaid plidau, in grond matg flurs d’expressiuns, e quei cul drive e groove e sound schi tipic da Camenisch.


text:
La stad sin l’alp Mora va a fin. Durant ils ultims 3 mais han da quai da 4 fin 5 persunas lavurà sin l’alp. Per la stgargiada vegnan tuts anc ina giada ensemen. Actualmain èn numnadamain be pli il paster Linard Caviezel e la cuschiniera e chasarina Irene Cueni sin l’alp Mora.
Igl è grev dad ir engiu. Jau sun però cuntent d'avair pli pauca responsabladad. Ma gugent a chasa na vegn jau garantì betg.
Quest onn ha la festa da l’arrivada dal muvel e dal persunal a Müstair lieu per la 10avla giada. Per far plaz a la stgargiada ed al program da festa vegn la via principala serrada .
RR actualitad 07:00


text:
La fin da la stagiun è sia carriera a fin. Quella decisiun ha Lukas Buchli dà enconuschent al lieu da ses emprim success sin livel professiunal. A Grindelwald tar la «Eiger Bike Challenge» ha Buchli festivà ses segund success ed al medem mument era communitgà la fin da sia carriera.
Regiunal Lukas Buchli terminescha sia carriera
Quasi diesch onns ha il ciclist grischun Lukas Buchli fatg part da la famiglia da mountainbike professiunala. Uss en la vegliadetgna da 36 onns ha Buchli decis da terminar sia carriera.
RTR/rd


text:
Il lockdown vala almain enfin mez favrer. La nova varianta dal coronavirus sa derasia rasant, ha ditg Johnson en la televisiun. Ord quest motiv stoppian ins er agir en l'Engalterra e far il pass en il lockdown.
«Quai vul dir che vus stuais star a chasa»
Las scolas restan serradas – inscunters privats vegnan limitads ed er ustarias e fatschentas ston serrar lur portas.
Ils ultims dis aveva la Gronda Britannia annunzià in nov record tar las infecziuns e tar ils pazients. Il dumber da mortoris è creschì per 20%. Responsabel per quest svilup saja er la nova mutaziun dal coronavirus, uschia Johnson. Ella saja per 50 fin 70% pli infectusa.
Er la Scozia annunzia il lockdown
Gia il glindesdi suentermezdi aveva la Scozia annunzià da far a partir dad oz mardi il pass en il lockdown. Las parts da la Gronda Britannia fan mintgamai in’atgna politica da corona: en Scozia pon vegnir decididas autras mesiras ch'en l'Engalterra.


text:
Il manader da l'acziun da la polizia ha lura d'infurmar Martin Bühler, il schef da l'Uffizi da militar e protecziun civila. Lez ha lura da decider ils proxims pass: Infurmar ils Uffizis chantunals (per exempel Uffizi da guaud e privels da natira, Uffizi d'ambient, Uffizi da construcziun bassa etc.).
Vitiers ha Bühler da sclerir sch'i dovra sustegn da l'armada svizra (sco per exempel en il cas dals incendis da guaud en il Mesauc e la Val Calanca) u sch'igl è forsa schizunt da clamar ensemen il stab directiv chantunal.
Pandemia sco situaziun vairamain extraordinaria
L'incendi da guaud en il Val Mesauc ed en Val Calanca dal december e schaner saja stada ina situaziun remartgabla e betg extraordinaria. Per quests cas n'haja el betg clamà il stab directiv. In cas extraordinari saja per exempel ina pandemia. Ina malsogna che pertucca ina gronda part da la populaziun, che dovra bler persunal medicinal e che lascha forsa ir als cunfins ils ospitals. Lura duvrassi il stab directiv chantunal che decida co ir enturn cun la situaziun.
Sirena mo en situaziuns acutas
En cas d'ina pandemia na dovri dentant betg l'alarm da sirena, uschia di Martin Bühler. L'alarm da sirena dovri en cas acuts, vul dir cas ch'i dat entaifer in curt temp in grond privel per la populaziun, per exempel tar in'accident da chemia. Lura haja il manader da la centrala d'acziun da la polizia chantunal da decider sch'i dovra la sirena u betg.
Tests d'alarm ord nos archiv
RR actualitad 11:00


text:
Sur emnas èn differentas cifras da corona idas enavos. Uss quinta l'Uffizi federal da sanadad cun ina stabilisaziun da las novas infecziuns, quai sin relativamain aut nivel. Ch'il squitsch sin las instituziuns da sanadad laschia vinavant suenter en il medem tempo, na saja però betg da spetgar, ha ditg Patrick Mathys dal BAG avant las medias a Berna. Da princip saja la situaziun relativamain buna. En intgins chantuns muntagnards creschia il dumber da las infecziuns novas dentant gia puspè. Vitiers ha Mathys ditg che l'occupaziun da las staziuns intensivas restia auta.
Qualitad da tests na cuntenta betg dapertut
Controllas entras las autoritads ed er resuns ord la populaziun hajan mussà mancos tar purschidas da tests. I saja impurtant che las purschidas adempleschian las perscripziuns, ha ditg Linda Nartey, vicepresidenta da l'Uniun da las medias ed ils medis chantunals. Er ils concepts da schurmetg en quest connex e la scolaziun dal persunal na sajan betg da negligir.


text:
La giurisdicziun da la veglia Republica da las Trais Lias n’enconuscheva nagin dretg unifitgà. Mintga cumin giuditgava tenor atgnas leschas e tradiziuns. Tuttina existiva in muster fundamental da process e procedura. L’istoricher Adolf Collenberg dat in sguard a las tractativas avant dretgira, als derschaders, l’atgisà ed a la lavur dal boier. A tgi vegniva concedi tge tractament e pertge na faschev’ins ad ina dunna mai “l’onur” da tagliar giu il chau?
Il forum 2007-2008 Il process criminal en la Republica da las Trais Lias
La giurisdicziun da la veglia Republica da las Trais Lias n’enconuscheva nagin dretg unifitgà.


text:
- Chasa d’albiert da giuventetgna: 8 milliuns francs per 160 letgs
- Renovaziun ed engrondiment dal bogn e wellness per 8,25 milliuns francs
- Tut ensemen 25 plazzas novas
En il messadi scriva la vischnanca, ch'il project saja semtgà sche la radunanza communala approvescha il credit da 16,25 milliuns francs. Sche quai è il cas entschaivan las lavurs l'emprim quartal dal 2019. Sin l'entschatta da l'onn da scola 2020/21 fiss il bogn puspè avert.
La nauscha nova è ch'il bogn cuvert sto vegnir serrà durond l'entira fasa da bajegiar. Oriundamain era previs da pudair avrir il bogn suenter in mez onn d'interrupziun.
Dus projects ina cumparsa
Ils dus projects Aua Grava e WellnessHostel 3'000 tutgan ensemen. La renovaziun ed engrondiment dal bogn cun las parts da wellness è atgnamain la part che la vischnanca stueva tuttina far baud u tard per ademplir las pretensiuns d'in bogn cuvert modern cun parts da wellness en in lieu da turissem.
Collavuraziun totala
La cumbinaziun cun in albiert da giuventetgna e wellness datti gia a Saas Fee en il Valais.
La chasa d'albiert da giuventetgna WellnessHostel 3'000 cun 160 letgs vegn administrada da l'organisaziun chasas d'albiert svizras. Ella surpiglia era l’administraziun per il bogn e per il wellness. Gest questa cumbinaziun ha purtà fritg a Saas- Fee. Laax quinta da pudair uschia far ord il bogn che scriva dapi onns cifras cotschnas in' instituziun che scriva cifras nairas. Il WellnessHostel 3'000 prenda a tschains il bogn e paja persuenter. Plinavant vegn la vischnanca perfin participada cun 50 % vid in eventual gudogn.
Per la populaziun, ils giasts, scolaras e scolars da Laax sa mida nagut. Els han vinavant cundiziuns spezialas per l'entrada. Cun quai entir cumplex vegn creà radund 25 plazzas en la regiun.
RR actualitad 17:00


text:
En ina intervista cun las gasettas Sonntagszeitung e Le Matin Dimanche ha il schef da las Viafiers federalas VFF, Andreas Meyer declerà, ch’ils producents d’autos veglian far pli bunmartgà l’ir cun auto. Perquai lavurian els londervi d’evitar almain fin il 2020 d’auzar ils pretschs. Il potenzial sin via saja immens, uschia pudessan autos che van da sasez smesar ils pretschs per umans e rauba, ha ditg Meyer.
Midaments per il futur
En vista a questa concurrenza planisescha las Viafiera federalaa da spargnar 1,2 milliardas francs. Ins vul dentant era megliurar l’utilisaziun dals trens. En il traffic regiunal saja l'utilisaziun dals trens actualmain 20%, tar il traffic a distanza 30%. Quai saja memia pauc. Ins stoppia per exempel promover temps da lavur flexibels. Dentant era pretschs attractivs sajan pussaivel, forsa pretschs pli auts durant il temp da fulla.
RR novitads 06:00


text:
Tut en tut ha il Cussegl dals chantuns approvà duas milliardas francs per armament, material d'armada ed immobiglias dal departament da defensiun. Sulettamain tar las expensas per vestas da protecziun ha il cussegl scursanì las expensas proponidas.
Uschia na vul il Cussegl dals chantuns na betg cumprar per l’entira armada vestas da protecziun. El dubitescha ch’i dovria per l’entira truppa duas vestas – ina pli leva che na protegia betg da sajets da buis ed ina pli greva ch'è er adattada per incumbensas da surveglianza.
Perquai dat il Cussegl dals chantuns be in credit per la mesa summa – per 100'000 schuldads custan las vestas 199 milliuns francs. Per il cusseglier federal Guy Parmelin munta quai che l'armada na vegn betg protegida dal tut. En vista al privel da terror fiss quai dentant necessari.
RR novitads 12:00


text:
Straubing
Straubing l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land de la Baviera, 'ndèl distret de la Bàsa Baviéra (Niederbayern).
Straubing l'è 'na cità extra-circondariàl (kreisfreie Städt) che völ dì che la fà circondàre (Kreis) de per sò cönt. L'è la capitàl del circondàre de Straubing-Bogen ma del pont de vìsta aministrtìf de chèst öltem la na fà mìa part.
La cità l'è postàda sö le spònde del Danùbio e l'è 'l cènter piö 'mportànte del Gäuboden, 'na zòna de teré fèrtii, sitüàda a mesdé de la Forèsta Bavaréza.
L'è cunusìda perchè l'è séde del segónt fèstival fulclurìstich piö 'mportànt de la Baviera (dòpo de l'Oktoberfest de Mònaco), ciamàt Gäubodenvolksfest e che 'l vé celebràt töcc i agn endèl més de óst.
Colegamèncc estèrni[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Bayerisches Landesamt für Statistik – Tabelle 12411-001: Fortschreibung des Beölkerungsstandes: Bevölkerung: Gemeinden, Stichtage (letzten 6) (Hilfe dazu)


text:
Pervi da ferms vents è la partenza da la racheta «Falcon Heavy» sa retardada il mardi a Cape Canaveral. Cun ina lunghezza da 70 meters ed in spazi da chargia da 60 tonnas vala la racheta «Falcon Heavy» sco la pli ferma racheta dal mund.
Tenor il plan da l'interprendider e visiunari Elon Musk duai la racheta en l'avegnir er transportar turists en l'orbit. Plinavant duai la «Falcon Heavy» però er sgular astronauts sin la glina u schizunt sin il Mars. A bord da la racheta è quella giada dentant in auto da sport electric da Tesla. Quel duai vegnir tramess sin in orbit enturn il Mars.
RR novitads 06:00


text:
Suenter 20 onns emprova la Partida cristiandemocratica dal Grischun (PCD) da gudagnar enavos in segund sez en la regenza grischuna. Reussir duai quai cun Mario Cavigelli e Marcus Caduff. Glindesdi ha la partida lantschà sia campagna electorala che stat sut il motto «pronts per novas sfidas».
Dus umens, dus differents focus
Il focus per las novas sfidas è dentant different tar ils dus candidats. Uschia cumbatta Mario Cavigelli vinavant per cuntanscher finamiras en ses departament, il Departament da construcziun, traffic e selvicultura.
Finamiras centralas èn:
- ina colliaziun cun la periferia. La colliaziun na duai betg mo esser existenta, mabain er vegnir adattada a basegns dad oz. Per il mument sajan cunzunt la e-mobilitad, las vias entaifer ils vitgs ed il traffic betg motorisà temas principals
- in sistem da traffic public sin rodaglia e via che collia ils centers regiunals en ina mes'ura
- decentralisar las plazzas da lavur chantunalas
- s'engaschar en per in provediment d'energia segir e bunmartgà. Cun energia regenerabla ed indigena
- procurar per ina infrastructura che protegia la populaziun da catastrofas da la natira.
Caduff vul bandunar ses «da chasa» tematic
Marcus Caduff, ch'è sa profilà en ils secturs turissem, agricultura e sanadad metta ses focus dentant betg sin in da quels. Mabain sin furmaziun e cultura. Temas dal Departament d'educaziun, cultura e protecziun da l'ambient. Quai è il departament che vegn liber cun la demissiun dal socialdemocrat Martin Jäger. Il segund candidat vul:
- Procurar che la scola populara s'orientescha a sia incumbensa da basa: liger, scriver e far quints. Ed appellar als geniturs da promover la cumpetenza sociala da l'uffant. Er il sistem da promoziun integrativa vul el prender sut la marella.
- cuntanscher che tantas interpresas sco pussaivel scoleschan emprendists e crear las medemas premissas per scolas medias.
- promover la cultura populara e d'amaturs.
- purtar enavant la collavuraziun tranter turissem ed agricultura.
Sche il motto «pront» per nov vegn er ad esser il nov motto per la repartiziun dals sezs en la regenza grischuna decida il suveran ils 10 da zercladur.
RR novitads 14:00


text:
Losc'tàl
Lostal (Losc'tàl in del dialet lucal; Lostallo in Italian) a l'è un cumün svizzer del distret de Moesa. in del Canton Grison. Al gh’ha pressapoch 716 abitant e una süperfiss de 50.91 km², e al se tröva a una altitüden de 439 meter sura al livel del mar.
El cumün de Lostal a l'è tacaa ai cumün de Cama, Cauch, Gurduna (IT-SO), Menaröla (IT-SO), Soazza, Verdabi.
StoriaModifega
Lostal l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1219.[1]
L'andament storegh de la popolazion de Lostal l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]


text:
Il president dal Comité olimpic internaziunal IOC Thomas Bach haja acceptà per 100% sia supplitga, ha declerà Abe. La decisiun definitiva sto dentant anc vegnir approvada dal IOC, la citad ospitanta Tokyo sco er dal Comité olimpic dal Giapun.
Da spustar ils gieus olimpics da stad ch'eran planisads dals 24 da fanadur fin ils 9 d'avust 2020 è quasi la suletta opziun cunquai ch'il svilup da la pandemia dal coronavirus è intschert.
Gia glindesdi ha Abe sincerà che dir giu ils gieus na vegnia betg en dumonda. El ha dentant concedì che l'occurenza sportiva na possia sut las circumstanzas actualas betg avair lieu. Dumengia passada aveva il IOC communitgà da vulair decider aifer las proximas quatter emnas.
Malgrà la spustada sin l'onn proxim restia «Tokyo 2020» il num uffizial ha communitgà il IOC.
Decisiun istorica
La spustada probabla è ina decisiun istorica. Fin uss èn ils gieus adina vegnids stritgads e quai gia pliras giadas. Durant l'emprima guerra mundiala han ins stritgà ils gieus olimpics da stad a Berlin (1916) ed en la segunda guerra mundiala ils gieus da stad a Tokio (1940) e Londra (1944), sco er ils gieus d'enviern a Corina d'Ampezzo (1940) e Sapporo (1944).
Er Paralympics èn spustads
Il comité paralimpic internaziunal IPC ha confermà ch'era ils gieus olimpics per sportistas e sportists cun impediments vegnan spustads. «Da spustar ils gieus saja absolutamain la dretga decisiun», ha ditg il president da l'IPC, Andrew Parsons.
Vuschs da sportistas e sportists svizzers
L'emprim er jau in zic trumpada, hai dentant spetgà questa decisiun. En quest temp datti chaussas ch'èn pli grondas ed impurtantas ch'il sport.
Jau sun uss cuntent ch'jau hai clerezza. Uss croda davent il trenament specific per concurrenzas. Jau sper uss che la qualificaziun na cumenzia betg cumplettamain tar nulla.
Jau chat la decisiun absolutamain raschunaivla ed endretg en questa situaziun mundiala speziala. I dovra temp da luvrar or ina tscherta trumpada e da cumenzar da nov.
Per tadlar curt e concis:


text:
Sco gia la sonda han ils dus Norvegias Sjur Røthe e Didrik Tønseth decidì la cursa tranter els. La cursa da persecuziun sur 15 km en il stil classic ha gudagnà Røthe cun in temp da 44:13,8 minutas. L'avantatg avant ses collega da team Tønseth munta ad 1,6 secundas. Terz è vegnì in ulteriur Norvegiais, Emil Iversen cun in retard da 1:03,3 minutas.
Dario Cologna ha sco novavel pudì defender in plaz en ils top 10. Il minitur da Lillehammer terminescha el uschia sin plaz 10. Roman Furger ha terminà la cursa da la dumengia sin plaz 35, Jonas Baumann sin plaz 40 e Toni Livers sin plaz 42.
RR novitads 14:00


text:
Jimmy Carter
James Earl «Jimmy» Carter, Jr (* 1924 a Plains, Georgia) è stà president dals Stadis Unids da l'America durant ils onns 1977 enfin 1981. Democrat da Georgia. Deriva d'ina famiglia da baptists e farmers. Commember dal senat da Georgia, lura guvernatur. L'onn 1976 ha el gudagnà cunter il concurrent Ford ed è vegnì elegì sco president. En la politica exteriura ha el cuntinuà ils sforzs per il discharmament nuclear (suttascripziun dal contract «Salt II» cun Breschnew). Sut ses presidi è vegnida negoziada la surdada dal canal da Panama. El era intermediatur tranter l'Egipta ed l'Israel a Camp David nua che la cunvegna da pasch è reussida. Problem da la politica interna; il rapiment d'ostagis da commembers da l'ambassadura en l'Iran ha reducì sia popularitad. L'onn 1980 ha el pers l'elecziun cunter Ronald Reagan.


text:
Il program che la Banca centrala europeica aveva decidì il 2012 è cunquai valaivel. Quai program prevesa da cumprar emprests da stadis donnegiads. Enfin uss n'ha la banca anc betg stuì far diever da quest program. Il fatg ch'ella po dentant far quai sche necessari ha quietà ils martgads.
Emprests da bleras 100 milliardas sco impuls economic
Questa sentenzia rinforza era il program da cumpra actual. Enfin il settember 2016 vul la banca cumprar mintga mais emprests per 60 milliardas euros per dar schlantsch a l'economia en la zona da l'euro.
RR novitads 11:00


text:
Punct central da las novas mesiras ch'il Cussegl federal vul introducir è ina finamira per ils custs. Latiers defineschan chantuns e Confederaziun, quant ferm ch'ils custs dastgan crescher – quai per exempel tar tractaments d'ospital staziunars ubain ambulants u er tar medicaments.
Purschiders èn dumandads
Ils purschiders da prestaziuns duain definir sezs, tge mesiras ch'en da prender, sche las finamiras vegnan surpassadas. Las prestaziuns sco talas na duain betg vegnir restrenschidas. Actualmain manchian ponderaziuns sistematicas, en tge secturs che tge augment dals custs saja commensurà, scriva il Cussegl federal. Las novas finamiras rinforzian la transparenza e la responsabladad. Il medem mument vegnian prestaziuns medicinalas betg necessarias reducidas.
Cussegliaziun avant che ir tar il medi
Er las persunas segiradas han dentant da prestar lur part per reducir ils custs da sanadad. Uschia ston ellas s'annunziar avant che ir tar il medi tar in post d'emprima cussegliaziun. Quai po esser tar in medi u ina media da chasa, ina pratica HMO ubain in center telemedicinic. Tals models sajan sa cumprovads e vegnian acceptads da la populaziun, argumentescha il Cussegl federal.
Cun l'entir pachet da mesiras stima il Cussegl federal ch'i saja pussaivel da spargnar 1 milliarda francs en il sectur da sanadad.
Pachet da mesiras va en consultaziun
La proposta dal Cussegl federal va uss en consultaziun. Quella cuzza fin ils 19 da november 2020. In emprim pachet per reducir ils custs da sanadad vegn actualmain gia discutà dal parlament.


text:
San Jòśè
San Jòśè (a s lèś /sæn hoʊˈzeɪ/ in ingléś) l'è na sità di Stat Unî ch'la fà sù nuvsènt-sinquantamìla abitànt a 'l incìrca, la quàrta più impurtànta dla Califòrgna dòp Los Angeles e San Diego, e la dècima dal paéś. La s cata in dla cuntèa 'd Santa Clara e la sèra a sud la baja 'd San Francisco. In di an 1850 e 1851 l'è stada la capitàl dal stat e in di tèmp dal dè 'd incō l'è cunsideràda la capitàl dla Silicon Valley.
Tgnénd adrē a i dat dal censimènt dal 2010, la sò pupulasiòṅ la s spartìs fra 'n 42,8% ad biànc, un 33,2% 'd ispànig, un 32,0% 'd aśiàtic e 'n 3,2% ad négar.
La sità 'd San Jòśè la pōl cuntàr su vint-sic aśiéndi c'n almànc mila dipendènt cuma Adobe Systems, BEA Systems, Cisco, eBay e Apple.
Al sò sìndig, da 'l 2015, 'l è 'l demucràtic Sam Liccardo.
Persunàǵ ligâ a San Jòśè
- Randy Mamola, pilòta 'd mòti
- Farley Granger, atōr
- Dudley R. Herschbach, chìmig vinsidōr dal Prèmi Nòbel
- Eric Kretz, baterìsta di Stone Temple Pilots
- Nikki Sixx, basìsta di Mötley Crüe


text:
Catalògna
Catalògna (in Catalàn: Catalunya; Spagnoeu: Cataluña; Occitan: Catalonha), l'è ona region de la Penisola Iberica che la partegn al Regn de Spagna anca se la Generalitat de Catalunya la reclama la sovranità del territori.
L'area de la Catalògna l'é 32,114 km² e la populazion offiziala l'è 7,210,508, al 12.3% hinn imigraa. La confina con la Francia e Andorra a nord, Aragona a ovest, con la comunidaa de Valensia a sud, e cont el mar Mediterani a est.
I lengov ofiziai hinn Catalan, Spagnoeu, Aranes e Ocitan. La capital l'è Barcelona.
El president de la Catalògna l'è Quim Torra, quell del Parlament l'è el Roger Torrent e l'inn l'è Els Segadors.
El 27 de ottober del 2017 la Catalogna l'ha proclamaa l'independenza, e l'ha dervii donca on contenzios in tra la Spagna, che in vertù de la sova Costituzion la considera la Catalogna 'me comunità utonoma e la gh'ha sospenduu l'utonomia cont l'articol 155 e 'l Governa de la Catalogna, che per i resultaa del referendum per l'independenza l'ha ciappaa on mandaa per fà su on Stat sovran.
StòriaModifega
La Catalogna, dal 718, l'è stada sota 'l controll di arab, ma poeu in del 801 i Carolingg hann liberaa 'l territori.
Despoeu, la Corona de Aragona e quella Catalana s'hinn giontaa, anca s'hinn restaa cont i different govern. Quel paes lì el diventa vun di pussee important in Uropa.
Finn ai Borbon, la Catalogna l'è restada ligada a la Castija, ma semper assee libera e cont i sò legg.
El Re Filipp VI, vist el sostegn catalan ai Asburgh, l'aboliss i istituzion catalan e 'l tra biotta la lengua catalana.
In de la Segonda Republega Spagnoeula, la Catalogna l'ha ciapaa de noeuv la sò autonomia, e 'l catalan l'è devegnuu 'ncamò lengua offiziala.
El regim franchista, al contrari, l'ha abolii tutt i libertaa del paes, tant de fà ilegal el catalan.
In del 1975 i catalan han deciduu de toeu part a la formazion de la democrazia spagnoeula, e la Catalogna l'è stada on motor progressista del Stat spagnoeu.
IndependentismModifega
In Catalogna in del 2010, dopo del recors del governa del Mariano Rajoy contra del Statut d'Autonomia de la Catalogna del 2006, assee utonomista e che 'l definiva la Catalogna "nazion del Stat spagnoeu", a l'è nassuu on fort moviment independentista, che l'ha faa on referendum consultiv in sul devegnì politegh de la Catalogna in del 2014 e l'ha vengiuu i elezion catalan del 2015 cont la lista Junts pel Sì (giontaa per el si) che l'ha formaa on governa traa inanz del Carles Puigdemont insemma al partii de estrema sinistra CUP.
Chell govern chi l'ha faa on referendum vincolant in su l'independenza, minga recognossuu de la Spagna.
El 10 de ottober del 2017 el Carles Puigdemont e 72 Deputaa independentista hann sotascrivuu 'na deciarazion simbolega de independenza, sospenduda per provà a trattà cont la Spagna.
PolitegaModifega
Parlament e GovernModifega
- El Parlament de Catalunya l'è 'l parlament catalan. El pò avegh da 100 a 150 parlamentar.
- La Presidència de la Generalitat l'è el president del paes, el gh'ha el poder esecutiv, e l'è el pussee volt reppresentant de la Spagna in Catalogna.
- El Consell Executiu a l'è el governo catalan
PartiiModifega
I partit catalan hinn:
- Partit Demòcrata Europeu Català
- Esquerra Republicana de Catalunya
- Partit dels Socialistes de Catalunya
- Partit Popular Català
- Iniciativa per Catalunya Verds - Esquerra Unida i Alternativa
- Ciutadans - Partit de la Ciutadania
- Candidatura d'Unitat Popular
Ai elezion del 2012, el parlament l'era componuu inscì:
GiustiziaModifega
PoliziaModifega
In Catalogna, el servizzi de Polizia l'è principalment faa de la Comunidaa: In tutta la Catalògna a gh'è el corp di Mossos d'Esquadra, gestii localment, anca se di voeult la polizia spagnoeula la fa di intervent. A Barcelona a gh'è anca la Guardia Urbana.
I Parch e i zonn naturai de la Generalitat a hinn protegiuu del Cos d'Agents Rurals.
TribunaiModifega
La giustizia l'è per la pupart gestida del Stat, l'orghen pussee volt in la Comunidaa a l'è el Tribunal Superior de Justícia de Catalunya. La reforma del Statut del 2006 l'avaria faa del TSJC la massima istanza di process catalan, reforma poeu s'cepada del Tribunal Costituzional spagnoeu.


text:
Judo
Judo vul dir verbalmain "via miaivla" e vegn dal Giapun. El è in sport da cumbat ch'ha il princip da gudagnar tras capitular.
Judo è vegnì fundà a l'entschatta dal 20avel tschientaner dad Jigoro Kano (1860-1938). El ha stgaffì ina simbiosa or da differents stils da Jiu-Jitsu, ch'el ha emprendì cun gronda disciplina en sia giuventetgna.
In cumbattant da Judo vegn numnà judoka.
I dat dus princips filosifics fundamentals pli specifics en il judo. Per l'ina l'agid vicendaivel, la chapientscha dal svilup d'omadus ed il bainstar, per l'auter il meglier pussaivel engaschament da corp e spiert.


text:
Sch'ins quinta vitiers ils Liberals e las partidas pitschnas cun Lega e Mouvement Citoyen Genevois, lura tegna la dretga uss ina maioritad absoluta en il Cussegl naziunal cun total 101 sezs.
Quellas partidas che han gudagnà avant 4 onns, tutgan ussa tar ils perdiders: ils Verd-liberals, ils Burgaisdemocrats ed ils Verds.
25 cussegliers naziunals han pers lur mandat
Tranter quels che n'èn betg vegnids reelegids hai nums prominents sco Christoph Mörgeli e Hans Fehr da la PPS Turitg, il schef da fracziun da la PS Andy Tschümperlin da Sviz u la verda Aline Trede da Berna.
Persuenter prendan plirs prominents plaz en il Cussegl naziunal, per exempel il schef-redactur da la Weltwoche Roger Köppel da la PPS Turitg u l'anteriur diplomat Tim Guldiman da la PS Turitg.
Gronda participaziun a las elecziuns
La participaziun a las elecziuns per il parlament federal è stada tar 48,4 %. Quai è sco la media dals ultims onns. En cifras absolutas n’han dentant anc mai votà tantas persunas, sco dumengia passada. Sur 2,56 milliuns èn ids a vuschar. En il chantun Grischun è la participaziun stada tar 46 %.
Cumissiun da l'UE vul relaziun nizzaivla per omaduas varts
Suenter la ruschnada a dretga tar las elecziuns federalas en Svizra na vul a cumissiun da l'Uniun europeica betg specular davart consequenzas pussaivlas per las relaziuns bilateralas.
L'UE prendia enconuschientscha dal resultat, uschia in pledader a Brüssel. Ins veglia lavurar vinavant cun la regenza svizra vid ina relaziun che saja nizzaivla per omaduas varts.
Il mument vegnia preparà in ulteriur inscunter tranter il schef da la cumissiun da l'UE, Jean-Claude Juncker, e la president da la Confederaziun, Simonetta Sommaruga.
RR novitads 16:00


text:
Il comité d’iniziants che sa cumpona da René Epp (Sedrun), Donat Albin (Trun), Remo Decurtins (Cumpadials), Ursin Venzin (Platta) e Simon Bisquolm (Mustér), pretenda en il text da l’iniziativa ch’i vegnia instradà davent dal schaner 2017 contractivas da fusiun tranter las vischnancas da la Cadi.
Cumparegliaziun da las vischnancas
Differentas sfidas en l'avegnir
Tenor ils iniziants è la Cadi confruntada cun differentas sfidas en l'avegnir. E quellas possian mo vegnir schliadas communablamain. Tranter auter menziuneschan ils iniziants:
- diminuziun da la populaziun
- sperditas surproporziunalas da frequenzas turisticas
- regressiun da la forza economica
- sfidas tar ils fatgs da scola ed il sectur da sanadad
La finamira dals iniziants è d’entschaiver cun las contractivas il schaner 2017. Enfin la fin dal 2019 duai vegnir elavurà ina basa da decisiun per ina votaziun da fusiun en las 5 vischnancas.
Dretg d'iniziativa da las vischnancas
RR novitads 09:00


text:
A l'US Open datti il final tranter Rafael Nadal e Daniil Medwedew. Nadal ha gudagnà ses mezfinal cunter il Talian Matteo Berrettini en 3 sets cun 7:6, 6:4 e 6:1 ed ha uss la schanza da gudagnar ses quart titel a New York e ses 19avel titel da Grand Slam insumma.
En l'auter mezfinal ha il Russ Medwedew battì il Bulgarais Grigor Dimitrov er en trais sets cun 7:6, 6:4 e 6:3. Medwedew stat per l'emprima giada en il final da l'US Open.
Final da las dunnas: Williams cunter Andreescu
En il final da las dunnas fruntan questa sonda la top-favurita Serena Williams dals Stadis Unids sin la Canadaisa da 19 onns Bianca Andreescu. Sche l'Americana da 37 onns gudogna, è quai per ella il 24avel titel da Grand Slam.
RR novitads 06:00


text:
Il glindesdi da Tschuncaisma è la Rega vegnida alarmada da la polizia chantunala dal Soloturn: In raivider era crudà radund 20 meters en terren mal accessibel en la Balmflue.
Localisaziun via colliaziun telefonica
La posiziun exacta dal raivider grev blessà n’era l’emprim betg enconuschenta. La Rega ha dentant pudì far ina conferenza da telefon tranter l’accumpagnader dal raivider, il pilot ed il manader da l’acziun ed uschia localisar la posiziun.
La Rega ha pudì salvar il raivider en in’acziun cun in turn. Silsuenter ha ella sgulà il blessà en l’ospital.
Dumber d’acziuns ordinari
Radund 50 giadas è il helicopter da la Rega sa mess en acziun durant Tschuncaisma. La mesadad dals cas eran da natira d’urgenza medicinala per persunas malsaunas. Pervi da l’aura maschadada è il dumber d’acziuns tenor la Rega da valitar sco ordinari.


text:
Mujinga Kambundji ha persvadì en la cursa da 200 meters dal Diamond League Meeting a Firenza. En ina cursa cun ferma concurrenza è la Svizra vegnida terza cun 22,6 secundas. Pli lunsch davent da la meglra furma è Sarah Atcho. La Vadaisa è vegnida en il final cun in temp da 24,43 secundas. - Il venderdi datti lura a Genevra il duel tranter Kambundji e la Tessinaisa Ajla Del Ponte sur ils 100 meters. Del Ponte è campiunessa europeica en halla.
Atletica leva Kambundji persvada a Firenza
RTR novitads 22:00


text:
Ina persuna ord la Svizra tudestga pudess tenor Karin Keller-Sutter declerar meglier la politica d'Europa. Quai ha la cussegliera dals chantuns ditg en la Samstagsrundschau da radio SRF. Tenor sia partida, la PLD, duai dentant ina candidatura ord la Svizra latina avair precedenza per la successiun da Didier Burkhalter.
Karin Keller-Sutter crititgescha er l'entir Cussegl federal ch'el n'haja betg communitgà bain quai che pertutga il dossier d'Europa, ma er auters. Ins sentia ch'il Cussegl federal na sa prendia betg ensemen e represchentia ina posiziun communabla tar dumondas impurtantas.
La cussegliera dals chantuns sezza n'ha naginas ambiziuns sin il sez da Didier Burkhalter. Ella haja gia empruvà quai l'onn 2010 ed i na saja betg reussì. Las constellaziuns na sajan dapi lura betg sa midadas.


text:
Avant radund tschintg onns ha la holding da Marcus Weber cumprà las pendicularas da Mustér. Ed ils ultims onns èn vegnidas fatgas pliras investiziuns en pendicularas novas, cundrizs da far naiv ed en in nov ressort da vacanzas cun 800 letgs. L’onn passà han sulet duas da sis chasas pudì vegnir avertas. Ma ins haja gia pudì sentir in pitschen augment da giasts, ha ditg Weber sin dumonda da RTR. Sin l’enviern che vegn sajan tut las sis chasas prontas e lura vesian ins co quai sa sviluppeschia, ha ditg Weber.
Pendicularas cun sperdita
Per l’onn da gestiun actual nodan las pendicularas in minus da radund 792’000 francs. Questa sperdita saja surtut d’attribuir a las lavurs da construcziun ed ils custs da persunal augmentads cun integrar tut las purschidas da gastronomia e da hotellaria sut il tetg da las pendicularas.
Ma l’onn passà saja surtut stà l’onn che la pendiculara nova da Sedrun sin il Cuolm da Vi haja pudì vegnir realisada. Las investiziuns da radund 22 milliuns francs ed anc dus milliuns en il nov runal sajan essenzialas per il futur e pussibiliteschian uss da sa preschentar e concurrenzar communabel cun Sedrun-Andermatt sin il martgà global, ha ditg Weber.
Plans per l’onn che vegn
Ils plans per l’onn che vegn èn: Finir las lavurs vid ils cundrizs d’ennavar cun realisar in lai. Per construir il nov restaurant da panorama sin il Cuolm da Vi basegna quai la lubientscha da la vischnanca da Tujetsch, lezza na saja anc betg sin maisa, ha ditg Weber. Era anc betg sin maisa è la lubientscha per ina chasa da parcar a la staziun a val da las pendicularas da Mustér. Planisada è ina chasa da parcar cun 400 parcadis.
RR novitads 06:00


text:
Ginastica Artistica
La vegn proponeta dai 3 ai 13 egn; l’é n sport complet che svilupea l ton di mùscoi, la capazità de reazion e de se dobièr, a na vida zis gustégola e moeta. La é n muie sèna e ùtola per duc, ajache la arcedea l corp te duta sia pèrts e amò apede la é deletégola da fèr e la ge dèsc de gran sodesfazions ai pìcoi atlec.
Via per l’an vegn fat tant ejercizies a corp ledech (desche la roda o la verticala) che coi èrc gregn.
Cors de Basa
Lezions una o doi outes en setemèna:
- de mercol da les 16.00 a les 17.00 te Palestra del Comun de Tieser;
- de vender da les 16.00 a les 17.00 te Palestra del Comun de Moena.
Cors mesan
Per n grop selezionà de atletes de chest cors, cerdudes fora da la arcedadores, vegn proponet garejèdes regionèles via per l’an.
Lezions una o doi outes en setemèna:
- de mercol da les 17.00 a les 18.30 te Palestra del Comun de Tieser;
- de vender da les 17.00 a les 18.30 te Palestra del Comun de Moena.
Ginastica de arcedament
Chest cors l’é out ai bec e a la bezes dai 3 ai 5 egn e l vegn fat soraldut percheche i se cognosce e i se gode con jeghes de moviment, con chi che i empèra a cognoscer sie corp e a se mever tel spazie che i à dintorn, ence col didament de la mùsega.
Per chest vegn fat ejercizies che miora la coordenazion e la forza di mùscoi; vegn ensegnà timpruma la “figurines” e la andadures per ruèr dapò, mìngol a l’outa, a se arvejinèr ai elements tecnics a corp ledech, desche stèr sotessora o fèr la ciandeila.
Chest program vegn proponet desche n jech o n percors e vegn chierì de valorisèr semper ence l’aspet educatif col ge ensegnèr ai bec a lurèr te n grop e a respetèr la regoles.
Lezions un’outa en setemèna:
- de vender da les 16.15 a les 17.00 te Palestra del Comun de Moena.


text:
Tut en tut ha la chombra pitschna duvrà radund mes'ura per terminar il project che vala sco in dals pli impurtants da la legislatura. Quai na munta però betg ch'il project na saja sut tetg.
Pront per votaziun finala – però betg anc sut tetg
I dat resistenza da la sanestra e da la dretga. Per ils Verds, la PBD, ils Verd-Liberals ed era ina gronda part da la PPS è cunzunt il fatg ch‘ins ha cumbinà la refurma da la taglia d‘interpresas cun la finanziaziun da l‘AVS betg acceptabel. Sch‘els vegnan dentant a sustegnair in referendum cunter l‘entir pachet n'è betg segir.
Giuvens annunzian referendum
Tut auter la partida giuvna dils Verds e la JUSO. Ils giuvens socialists han gia declerà ch‘els vegnian a sustegnair in referendum – ils giuvens Verds han gia annunzià ch‘els veglian inoltrar in tal.
RR novitads 18:00


text:
Las cundiziuns per daventar in ambassadur u in ambassadur èn difficilas. Tenor Aita Pult, dal Departament federal d’affars exteriurs. Sper in caracter avert e spontan dovria ina colliaziun stretga cun la Svizra ed er auters criteris:
- Avair la naziunalitad svizra
- Avair ina professiun
- Betg esser pli vegl/veglia che 30 onns
- Savair almain duas linguas uffizialas da la Svizra
- Savair almain ina lingua da l’ONU
Cun questas qualificaziuns pon ins s'annunziar per l’examen «Concours diplomatique» che cuntegna ina part en scrit ed ina part a bucca. Quest examen pretenda ina gronda savida.
Mintg’onn emprovan 200 da far l’examen, var 14 reusseschan.
Suenter l’examen suonda in praticum a l’ester d’in onn e mez. Suenter hai num turnar puspè a Berna per far in examen final.
Cun la lavur pratica survegnan ils candidats cun ils onns alura adina dapli responsabladad, enfin ch'els survegnan il titel d’ambassadur u d'ambassadura.
RR actualitad 07:00


text:
En il center stettia da commerzialisar pli activ sco era da rinforzar la marca «Tschiertschen», ha declerà il president da l'uniun turistica Tschiertschen-Praden, Marco Engi. Plinavant speran els dad uschia survegnir access al martgà da la regiun da Cuira.
Er per la directura da Cuira turissem, Leonie Liesch fetschia senn da collavurar anc pli ferm. La cooperaziun funcziunia gia bain, per exempel cun l'Alpina Mountain Resort u er la firma Alpenhirt. Er geograficamain sajan las regiuns colliadas bain. Il giast che giaja a Tschiertschen giaja automaticamain dasper Cuira ora.
RR novitads 12:00


text:
Avais in pastget verd fin e bel u forsa in curtin da crappa u simplamain uschiglioc in lieu (terrassa, tetg euv.) nua che Vus vulessas gugent crear insatge bel ed il medem mument bun per la natira? Lura è nossa concurrenza il gist per Vus.
Durant 1/2 di vegn numnadamain la botanicra e biologa Constanze Conradin tar Vus e cusseglia tge ch'ins pudess far bel e bun per la natira or da Voss lieu. Ella po sclerir dumondas sco p. ex:
- tge plantas e flurs ch'èn nua indigenas
- u er sut tge cundiziuns che quellas creschan il meglier.
- U lura er: Tge fa insumma bain a la fauna? Co crear buns spazis da viver p. ex. per insects?
La dunna da Ramosch ama la natira e la biodivesitad è sia gronda passiun. Quai viva ella en ses agen curtin ma er sin las excursiuns botanicas ch'ella porscha ensemen cun ina collega.
Tiers il cussegl da l'experta vegn era anc in bun en la valaur da 200 frs. per ina giardinaria en Vossa vischinanza. Uschia pudais gist metter ils cussegls da l'experta en la pratica.
Co poss jau ma participar?
Fitg simpel, nus duvrain da Vus da principi duas chaussas:
- ina fotografia dal lieu che Vus faschessas gugent pli biodivers
- intginas indicaziuns da contact che nus sappian da tgi e da nua che la foto vegn
Trametter a: social@rtr.ch, il link avra en ina nova fanestra. Pli tard datti lura er anc la pussaivladad da sa participar via Facebook ed Instagram. Era pussaivel èsi da trametter las indicaziuns per posta a RTR Radiotelevisiun Svizra Rumantscha, Via da Masans 2, 7000 Cuira.
Il temp d'annunzia è scadì e la sort ha decidì. Mardi, ils 12-05 visita e cusseglia Constanze Conradin il victur Ermano Tuor en ses grond curtin a Danis en Surselva. Quai ensemen cun in pitschen team dad RTR che accumpogna l'avantmezdi.


text:
La 15avla ediziun da la festa da la racolta en la Val Müstair n’ha betg lieu sco prevesì ils 4 d’october 2020. Causa la situaziun actuala cun il coronavirus, han ils organisaturs decis da betg organisar la festa quest onn.
Registrar ils nums dals 5'000 visitaders e garantir per avunda distanza è bunamain impussibel.
Pervia da la dimensiun da protecziun da la festa en Val Müstair ha il comité d'organisaziun la finala decidì da desister quest onn da l'eveniment.
Controlla impussibla
In’attracziun speziala è numnadamain il cortegi tras il vitg. Quel attira mintg’onn millis da visitaders en val. Ina gronda sfida per tegnair en tut las prescripziuns da distanza ed igiena fiss er stà tar la preschentaziun dals differents products indigens, uschia il president dal comité d’organisaziun.
Per controllar ed avair la survista, avessan ils organisaturs perfin gì da montar ina saiv enturn Valchava. Quai surpassia dentant definitivamain lur capacitads.
2021 cun ediziun da giubileum
Da stuair desister quest onn da la pli gronda festa en la Val Müstair saja stada ina greva decisiun. Dentant sa legran ils organisaturs sin l’ediziun proxim onn cun il giubileum da 10 onns Parc da natira Biosfera Val Müstair.


text:
Partîd democrâtic
Al Parté Democrâtic (PD) l é un parté puléttic itagliàn ed zänter-mancéṅna.
L é nèd dal 14 d utåbber dal 2007, coli eleziån primèri par fèr in môd ch'la żänt l'adliżéss al segretèri naziunèl e l'asanblê custitujänt. Al parté al s à preṡentè a i eletûr par la prémma vôlta cme quall ch'al tôl só quall ch'l avêva fât l Ulîv, parté dal 1995 par tôr só al bån ch'ai éstra la suzieldemocrazî, al sozialîżum demucrâtic, al cristianêṡum demucrâtic, al liberalîṡum e l anbientalîṡum.
Al segretèri naziunèl l é Enrico Letta, on di pió grànd espunént l é al fraraiṡ Dario Franceschini. Al prémm preṡidänt l é stè Romano Prodi, da la sô fundaziån fén al 16 d avréll dal 2008, quand ai avêva dè só.
Al PD l é nèd par la volontè d tótt i parté pió inpurtànt ed mancéṅna, i Demucrâtic ed mancéṅna (DS) e La Margarétta (DL) – ed mettres insàmm par fèr un prugèt pió grànd e pió Muvmänt Republicàn dl'Eurôpa (MRE), Itâglia d Mèż, Lêga Rifurméssta, Republicàn Demucrâtic e dî èter grópp regiunèl cme al Parté Demucrâtic Meridiunèl e Prugèt Sardaggna.
Anca se al prinzéppi i dgêven ch'ai srè piaṡó ed fèri pèrt, i àn dezîṡ ed lasèr pêrder al prugèt dal PD: i Sucialéssta Demucrâtic Itagliàn (SDI), l'Itâglia di valûr.
Cârg dal parté
Preṡidént
- 14 d utåbber 2007 - 16 d avréll 2008: Romano Prodi
- 2018 - in cârga: Paolo Gentiloni
Segretèr
- 2017 - 2018: Matteo Renzi
- 2018: Maurizio Martina
- 2019 - 2021: Nicola Zingaretti
- 2021 - in cârga: Enrico Letta
Mân forti
- 27 d utåbber 2007 - in cârga: Dario Franceschini


text:
Republega Socialista Sovietega Litovana
La Republega Socialista Sovietega Litovana (Lietuvos Tarybų Socialistinė Respublika in litovan) a l'è stada una republega socialista sovietega part de l'URSS, in pee del 3 agost 1940 al 11 marz 1990.
I lengove ofizziai eren la Lengua lituana e Lengua rüssa e la capital a l'era Vilnius. Incoeu l'è sostituida de la Litovania.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Alter proget[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikimedia Commons contiene immagini o altri file su RSS Lituania


text:
Papeete
Papeete (a s lèś /papeʔete/ in Taitiàṅ) 'l è 'n cumùn francéś ad vint-siemìla abitànt a 'l incìrca, capitàl dla Pulinèśia francéśa e sèntar dgl'Ìśuli dal Vènt.
La sità la s cata su la còsta a nòrt dl'ìśula 'd Tahiti, in mèś a 'l ucéan Pasìfic, e l'è na méta impurtànta da 'l punt ad vista dal turìśum esénd che dimóndi parsòni i gh vànan par pasàr al vacànsi su la sò spiàgia in du a gh'è 'n clima trupicàł equaturiàł, cun na temperadùra mèdia fra vint-sinc e vint-i-òt grâd tut 'l an. Anc al sò pòrt 'l è dimóndi famóś, pîṅ ad barchi.
Al sò sìndig, da 'l 1995, 'l è Michel Buillard dal partî autunumìsta Tapura huiraatira.
Culegamènt estéran
Àtar prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Papeete


text:
cuntegn
Engiadina
-
Jon Guidon: Festa per in poet ladin
Avant 50 onns è mort il selvicultur e poet engiadinais Jon Guidon. Ussa datti ina festa da commemoraziun en Val Müstair.
Guidon ha lavurà e vivì en Engiadina ed en Val Müstair. Cun la Val Müstair ha el gì ina relaziun tut speziala perquai ch'ils guauds da laresch en val plaschevan uschè bain ad el.
Descendent è involvì en festa commemorativa
Tut questas infurmaziuns ha dà il nev da Jon Guidon, Conradin Mohr, ch'è fa part al comité d'organisaziun per la festa commemorativa a Sta. Maria en Val Müstair.
Poesias e chanzuns
Jon Guidon ha edì sez 4 cudeschs cun sias poesias. Diversas da quellas datti en furma da chanzuns, sco per exempel la chanzun «Cur chi vain la not». Jon Guidon è mort avant 50 onns en la vegliadetgna da 74 onns.
Maletg
1 / 7
Legenda:
Robert Cantieni, Men Rauch e Jon Guidon 1918.
mad
Maletg
2 / 7
Legenda:
Otto Guidon cun ses biadi Jon.
mad
Maletg
3 / 7
Legenda:
Battaisem da Jon Guidon a Nauders (Tirol dal sid)
mad
Maletg
4 / 7
Legenda:
Jon Guidon
mad
Maletg
5 / 7
Legenda:
Prima strofa da la poesia Nina, nana da Jon Guidon
mad
Maletg
6 / 7
Legenda:
Platta da crap commemorativa per Jon Guidon a Lüsai
mad
Maletg
7 / 7
Legenda:
Il comité d'organisaziun per la festa commemorativa: Conradin Mohr, Renata Bott e Jon Manatschal
mad


text:
Svetlana Kuznecova
La Svetlana Aleksandrovna Kuznetsova (Leningrâd, 27 ad Śugn dal 1985, ciamàda in Rus CBeTлaHa AлekcaHдpoBHa KyзHeцoBa, scólta'l chè) l'è na tenìsta rusa ch'l'è stada la nùmar dū dal mónd (al 10 ad Setémbar dal 2007). L'è élta 174 cm e la péśa 73 chilo.
In dla sò caréra, tacàda fra i prufesiunìsta in dal 2000, l'à vins dū tìtui dal Gran Slam (gl'US Open dal 2004 e al Roland Garros dal 2009) e 13 turnèo WTA in tut, purtànd-'s a cà da piò ad 16 migliòṅ ad dòlar. In di àtar Slam invéci la n gh l'à mai cavàda a rivàr da 'd là di quàrt.
Al 23 ad Śnar dal 2011, śugànd cóntar la Francesca Schiavone, l'à dâ vita a la partìda più lunga dla stòria di Gran Slam pardénd-la 16-14 a 'l tèrs dòp 4 óri e 44 minùt ad śōg.


text:
Il trenader da speed dals skiunzs svizzers Sepp Brunner è vegnì relaschà per la fin da mars. Quai ha l'Austriac confermà envers SRF. La raschun saja stada sia critica publica dal schaner.
Critica da Brunner
Brunner aveva crititgà ch'ils Americans n'han betg pudì trenar sin la pista dals Campiunadi mundials a San Murezzan – e quai malgrà ina cunvegna. Quest cumportament na saja betg stà en urden, ha crititgà Brunner.
Brunner è stà activ durant radund 20 onns tar Swiss Ski. Sco quai ch'el ha ditg envers SRF na chapeschia el betg la decisiun. Ins n'haja mai tschertgà il discurs cun el.
Cumportament illoial
La pledadra da Swiss Ski ha medemamain confermà la relaschada dal trenader. Sco raschun per quest pass ha ella numnà in cumportament illoial envers Swiss Ski. Malgrà ils success ch’ins haja festivà ensemen, haja Swiss Ski perquai decis da relaschar Sepp Brunner.
RR novitads 11:00


text:
Tut en tut sajan vegnids annunziads 110 cas communitgescha l'Uffizi federal da sanadad. Il 2016 eran quai anc 43.
Pertutgads il pli savens èn umens giuvens tranter 20 e 30 onns. En tut èn trais giadas dapli umens che dunnas s'infectads l'onn passà. Ils onns avant era la relaziun tranter las schlattainas quasi eguala. La malsogna che chaschuna ina inflammaziun dal dir è cunquai creschida sin il pli aut nivel dapi il 2009, lura era quai 107 cas.
Hepatitis A
Quai è ina inflammaziun acuta dal dir. Il virus vegn secretà cun il passacorp da persunas infectadas e transferì u entras contact direct da persuna a persuna u a moda indirecta entras mangiar victualias contaminadas u baiver aua tschuffragnada.
L'infecziun succeda per gronda part en l'exteriur, il pli savens en la Spagna, la Frantscha e l'Italia.
RR novitads 16:00


text:
Intermediaziun da lavur ed assicuranza encunter la disoccupaziun
Igl 1. da fenadur 2021 ei entrada en vigur ina revisiun dalla Lescha introductiva tier l’intermediaziun da lavur e tier l’assicuranza encunter la disoccupaziun.
Medemamein ei entrada en vigur igl 1. da fenadur 2021 la Lescha federala davart las prestaziuns transitoricas per disoccupai pli vegls.
Tener tgauns ella publicitad
Tier l'administraziun communala Lumnezia entran adina puspei annunzias ch'ei vegni schau ir tgauns libramein e senza survigilonza.
Decret zona da planisaziun
Ils 8 da fevrer 2021 ha la suprastonza communala decidiu da prolunghir la zona da planisaziun per igl entir territori communal.
Declaronza da taglia 2020
Ils formulars da taglia per igl onn 2020 ha l’administraziun cantunala da taglia tarmess el decuors dil meins schaner.


text:
En Val Lumnezia è crudà or ier saira l'electricitad. Curt avant las sis haja dà in'interrupziun en ils territoris da Vella, Degen, Vignogn e Lumbrein ha communitgà Repower. Per passa 100 minutas n'hajan radund 1'300 clients gì nagin current electric. Il motiv per il disturbi è stà in cirquit curt entras in culp da chametg.
Inundaziuns a Lucerna
Ferms urizis cun plievgia intensiva han danovamain inundà la regiun da Lucerna. En blers lieus eran vias e tschalers sut aua. Pertutgads eran Lucerna, Emmen, Buchrain, Rain e territoris en la regiun da Neuenkirch. Plirs corps da pumpiers èn stads en acziun. Pertutgada era er l'autostrada A4 sper Buchrain ch'è vegnida inundada. Er il traffic public era per part interrut


text:
Dapi 50 onns datti l'Orchester sinfonic svizzer da giuventetgna. Pervia da corona fissan ils concerts da stad bunamain dads en l'aua. Cun in project improvisà che sa numna «Tour(s) de Suisse(s)» dattan 20 giuvenils ussa 13 concerts en differents lieus en l’entira Svizra.
Giuvens e giuvnas cun potenzial
En l'orchester sunan giuvenils tranter 15 e 25 onns. Duas giadas ad onn s'entaupan els per preparar in concert. Il camp da la primavaira ha pervia da la crisa da corona stuì vegnir annullà. Il dirigent Kai Bumann ha organisà in program alternativ. Enstagl da 80 enfin 100 participants èn quella giada sulet 20 giuvenils da la partida. Finamira dal dirigent è da preparar ils giuvenils sin lur avegnir musical.
Plaschair e fadia
Ils giuvenils èn sa preparads durant trais dis sin la turnea tras la Svizra. Durant quels dis datti prest nagut auter che ha plaz dasper la musica classica. Tut las giuvnas ed ils giuvens che fan part dal orchester studegian musica ad ina scola auta. Quai è premissa per pudair sunar en l'orchester.


text:
Nagin dals expositurs ha vulì tradir quant ch'i custa d'avair in stan a la Higa. Els han dentant laschà sentir ch'i saja in sforz remartgabel. Per pudair tgirar contacts cun clients fetschian ins questa investiziun, lain ils blers savair. Il contact persunal n'è pia era oz betg da sutvalitar.
Cussegliaziun persunala per clients da l'online-shop
Er tar in'interpresa da café grischuna pudessan ins atgnamain pustar online ils products. Gist per quests clients saja in'exposiziun sco la Higa d'avantatg, declera Michèle Schmid che serva café sin il stan. «Per nus èsi ina pussaivladad da far ina cussegliaziun persunala», constatescha ella. Quai stimeschian lur clients che vegnan sin visita.
Strusch vendita directa durant la fiera
Dapi ventg onns è era Ivan Giger da la partida. Ensemen cun ses frars maina el ina fatschenta da pegnas scalegl a Sedrun. El vegn be darar da vender directamain ina pegna durant quests nov dis.
Impurtant è ch'ins ha l'emprim contact e po forsa notar l'adressa. Pli tard van ins allura sperasvi cun l'offerta.
Ils onns vargads saja quest quint ì si. Sche l'interess giess enavos marcantamain ed i na rendess betg pli, stoppian els dentant ir sur ils cudeschs.
Degustar e lura pustar sur l'internet
Betg d'imaginar è la Higa senza ils stans cun las maschaidas da spezaria e buglion ch'ils visitaders pon degustar. La fiera saja per els da muntada centrala, uschia Anton Venzin che fa il cumiss en Surselva per ina da las interpresas. Quai surtut perquai ch' els na fetschian betg reclama sur auters chanals, sco per exempel la televisiun. I saja ina pussaivladad per ils clients da degustar ils novs products. Dentant saja era gia marschà pli fitg che quest onn, conceda el. El sa era cura ch'il concept cun l'exposiziun na funcziunass betg pli:
Cura che nus gudagnain qua pli pauc che cun ir da chasada tar chasada per vender products.
RR actualitad 07:00


text:
Il Grischun vul sa posiziunar cun purschidas attractivas en il turissem da sanadad. Ord quest motiv ha il cusseglier guvernativ Christian Rathgeb preschentà il plan per la politica da sanadad dal chantun grischun. Entras la conscienzia per sanadad che creschia adina pli fitg dettia quai novas pussaivladads per ospitals ed auters interessents en il chantun da sa posiziunar sco center da cumpetenza per dumondas da sanadad.
Gudagnar pazients da cura
La finamira è da gudagnar dapli pazients da cura e reabilitaziun ord auters chantuns da la Svizra. Ed uschia era stgaffir dapli plazzas e scolaziun en il sectur da sanadad. Pazients ambulants e lur parents possian nizzegiar la purschida da l'hotellaria e da la para-hotellaria. Entras novas purschidas en il sectur preventiv possian ins procurar a manaschis turistics per dapli creaziun da valur.
RR novitads 11:00


text:
San Vito Bagnöl
San Vito Bagnöl (en italià: Bagnolo San Vito) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa.
El g'ha 5 971 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfis de 49,3 km² e 'na densità de 121 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Borchfòrt, Màntoa, Roncafrèr, San Benedetto Po, Sustinént e Vergìli.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de San Vito Bagnöl l'è mustrat endela tabèla ché de sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Piccardia
La Piccardia (nom ufizial in frances: Région Picardie) l'è ona region de la Francia del nòrd. L'è dividuda in tre departement e'l sò capploeugh a l'è Amiens. I alter citaa important de la region hinn Saint-Quentin e Beauvais. In Piccardia, oltra al Frances l'è parlaa on'altra lingua d'oïl, el Piccard. Ghe viven 1880890 abitant. La fa part de la Francia del 843.
GeografiaModifega
La region la confina cont el Nòrd-Pass de Calais, la Sciampagna-Ardenn, l'Île-de-France, l'Alta Normandia e la Vallònia (Belgi). L'è bagnada del Canal de la Manega.
Tel chì i trì departement:
Origin del nòmmModifega
La paròla Picardie la gh'hà minga ona soa origin geografega o linguistica: el vegn infatt de picard, che'l voeur dì "scavator". Quèst l'era el nòmm che i abitant de Paris daven aj abitant dij territòri sora el Valois (indove eren boschiroeu). A nòrd inveci ciamaven picard tucc quij che parlaven el fiammingh.


text:
La Viafier Matterhorn Gottard e l’interpresa svizra Stadler han suttascrit il mardi ils contracts, per 12 trens da rodas dentadas cun autotracziun. En funcziun duain quels ir en trais onns e mez.
L'empustaziun è l'emprima da duas etappas per modernisar la Viafier Matterhorn Gotthard. En tut vul la MGB cumprar en il rom da sia strategia da flotta 2030 – 27 novs trens d'autotracziun per total 300 milliuns francs.
Tren per fin a 1'000 passagiers
Ils novs trens da Stadler duain esser en funcziun sin l’entira rait da la MGB, pia da Zermatt fin a Mustér. La capacitad munta a fin a 990 passagiers. Ils tests cun ils novs trens vul la MGB far davent da la stad 2022, la fin dal 2023 duain els lura pudair cursar tenor l’urari regular.


text:
Tipus d'espectacle
Mare Terra
12 de febrer de 2019, 12h
Nom companyia
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Duis dapibus dui in elit interdum, sed blandit mi aliquam. Sed et cursus orci. Proin in ipsum nisl. Suspendisse egestas justo sodales posuere faucibus. Nulla sed odio commodo, tincidunt metus sed, egestas nisi. Suspendisse potenti. Cras pulvinar ex turpis, ac consequat mauris pretium ut. Morbi condimentum commodo felis, a sodales ex consequat non.
Fitxa artística:
Direcció: Nom i cognom
Actors: Nom i cognom
Música: Nom i cognom
Animació: Nom i cognom
Vestuari: Nom i cognom
Disseny gràfic: Nom i cognom
Idea Original: Nom i cognom
Producció: Nom i cognom
Durada: 50 minuts


text:
L'um che vegn suspectà d'avair commess l'attatga vegn accusà pervi da l'utilisaziun d'armas da destrucziun en massa e pervi da l'attentat en in lieu public. L'explosiun ha chaschunà 31 blessads e gronds donns da material da plirs milliuns dollars. Quai tenor ina communicaziun da la procura publica.
La procura publica accusa vinavant l'um d'avair plazzà las chargias explosivas a Manhattan ed a New Jersey e perquai ch'el haja sajettà durant l'arrestaziun sin policists.
Tenor la procura publica duai el avair cumprà parts per construir las bumbas sur la plattafurma d'internet Ebay. Probabel saja la bumba construida stada fatga ord ina chazzetta a vapur emplenida cun struvas.


text:
Ils 26 da matg 2018 ha gì lieu en il Plantahof a Landquart la radunanza generala da la SRG SSR Svizra Rumantscha. En il center da la radunanza è stada l’elecziun dad in nov president per la SRG.R. Plinavant ha la directura da RTR Ladina Heimgartner infurmà sur da las fatschentas ed actualitads tar RTR.
Surdada dal premi SRG.R
Ultra da quai è vegnì surdà uffizialmain il premi SRG.R 2018 al «chor d’affons Sumvitg» en renconuschientscha da l’engaschi per la cultura da chant. Persvadì ha la suprastanza da la SRG.R en spezial il grond engaschament da passa 50 buobas e buobs, ma er dals responsabels dal chor.
Nov president per la SRG SSR Svizra Rumantscha
La radunanza generala ha elegì Vincent Augustin sco nov president. Dr. iur. Vincent Augustin ha 62 onns e stat a Mon. El è tranter auter stà nov onns president da la Lia Rumantscha. Enfin il 2015 è el ultra da quai stà mainafatschenta da santésuisse Grischun e dapi quatter onns fa el numnadamain part da l’Autoritad da recurs independenta davart radio e televisiun, AIRR, u per tudestg UBI. Questa presidiescha Vincent Augustin dapi il 2016. Cun sia tscherna sco president da la SRG SSR Svizra Rumantscha vegn el però a dar giu quel presidi.
Vincent Augustin surpiglia il presidi SRG.R l’entschatta da schaner 2019. Sco president d’ina societad purtadra regiunala fa el part ex-officio dal cussegl d’administraziun naziunal da la SRG SSR a Berna. Quest cussegl d’administraziun vegn presidià da Jean-Michel Cina.
Ad Oscar Knapp, che sto remetter ses uffizi tenor statuts la fin da l’onn 2018 cunquai ch’el accumplescha 70 onns, è vegnì dà in «adia» cun in chor ad hoc.