text: 1Rü wüxi ga ngü̃xchigaarü ngunexü̃gu rü Ngechuchu rü wüxi ga Parichéupatawa nayachibü. Rü yéma nayexmagü ga togü ga Parichéugü ga yéma bexma Ngechuchuxü̃ ngugüexü̃. 2Rü yéma nayexma ta ga wüxi ga yatü ga iḏaawexü̃ ga rüchaxünexü̃. 3Rü yexguma ga Ngechuchu rü yema ngúexẽẽruü̃gü ga Moĩchéarü mugüwa ngu̱xẽẽtaegüxü̃na rü Parichéugüna naca, rü ñanagürü: —¿Tama penachu̱xuxü̃ ega ngü̃xchigaarü ngunexü̃gu chanamexẽẽ̱xgu i wüxi i iḏaawexü̃? —ñanagürü. 4Natürü ga nümagü rü nangea̱xgümare. Rü yexguma ga Ngechuchu rü naxme̱xgu nayayauxãchi ga yema iḏaawexü̃, rü nanamexẽẽ. Rü namaã nüxü̃ nixu ga na íyaxũxü̃ca̱x. 5Rü Ngechuchu rü ñanagürü Parichéugüxü̃: —¿Texé i pema i ngẽxguma perü cowaru rü e̱xna perü woca puchugu nagoxgu, rü taux e̱xna i ngẽxgumatama ípeyadauxü̃ rü ípe- yatúãchixü̃ i woo ngü̃xchigaarü ngunexü̃gu? —ñanagürü. 6Rü nümagü rü taxuü̃maãma nanangãxü̃gü. 7Rü yexguma mechawa natogüchaü̃gu ga yema nüxna naxugüxü̃, rü Ngechuchu nüxü̃ nadau na wüxichigü rü ĩãrü yoraxü̃tawaxüchi natoxchaü̃xü̃. Rü yexguma yemaxü̃ nada̱u̱xgu rü nayaxucu̱xẽgü, rü ñanagürü: 8—Ngẽxguma texé cuxna uxgu i wüxi i ngĩgüarü petawa, rü tama name i petaarü yoraxü̃tawaxüchi üxü̃ i naxma̱xwe̱xewa cuyarüto. Erü yixcüra ngürüãchi tá ínangu i to i nüxna naxuxü̃ i curü yexeraxüchi ixĩxü̃. 9—Rü ngẽma petaarü yora i pexna uxü̃, rü tá cumaã nüxü̃ nayarüxu na icuchixü̃ca̱x i ngẽma nachicawa na ngẽ́ma natoxẽẽãxü̃ca̱x i ngẽma to i curü yexera ixĩxü̃. Rü ngẽxguma i cuma rü poraãcü cuxãneãcüma rü nawa iyacuáxü̃ i naxma̱xwe̱xewa tá cuyarüto. 10—Rü narümemaẽ ega texé cuxna uxgu, rü nawa iyacuáxü̃ i naxma̱xwe̱xewa curüto. Rü ngẽxguma i ngẽma petaarü yora i cuxna uxü̃ rü ñanagürü tá cuxü̃: “Pa Chomücüx, ¡nuã chauxü̃tawa yarüto!” ñanagürü tá cuxü̃. Rü ngẽmaãcü ngẽma petaarü yora rü wüxi i mexü̃ tá cumaã naxü nape̱xewa i guxü̃ma i duü̃xü̃gü i nüxna naxuxü̃ i cumaã ngẽ́ma rütogüxü̃. 11—Erü texé ya tügü írütaxe rü Tupana tá tüxü̃ naxãnexẽẽ. Natürü texé ya tügü írüxíraxe rü Tupana tá tüxü̃ nicua̱xüü̃ —ñanagürü ga Ngechuchu. 12Rü ñanagürü ta ga Ngechuchu nüxü̃ ga yema yatü ga nüxna uxü̃: —Rü ngẽxguma wüxi i õnaca̱x rü e̱xna petaca̱x texéna cuxuxchaü̃gu, rü tama name i nüxna cuxu i cumücügü, rü bai i cueneẽgü, rü bai i cutanüxü̃gü, rü bai i curü ngaicamagu pegüxü̃ i duü̃xü̃gü i dĩẽruã̱xgüxü̃. Erü nümagü rü tá nüxĩ cuxna naxugüe, rü ngẽmaãcü tá cuxü̃́ nanaxütanügü. 13—Natürü ngẽxguma wüxi i peta cuxü̱xgu, rü narümemaẽ nixĩ i nüxna cuxu i duü̃xü̃gü i ngearü dĩẽruã̱xgüxü̃, rü duü̃xü̃gü i taxucürüwama puracüexü̃, rü ngẽma ichixeparagüxü̃, rü ngẽma ingexetügüxü̃ . 14—Rü tá cutaãẽxü̃chi i ngẽxguma erü nümagü rü taxucürüwa cuxü̃́ nanaxütanügü. Natürü tá cunayaxu i curü natanü i ngẽxguma wena namaxẽgu i Tupanaãrü duü̃xü̃gü i mexü̃ —ñanagürü. 15Rü yexguma yemaxü̃ naxĩnügu ga wüxi ga yatü ga mechawa rütoxü̃ rü Ngechuchuxü̃ ñanagürü: —Rü tataãẽ ya yíxema Tupana ãẽ̱xgacü íixĩxü̃wa chibüxe —ñanagürü. 16Rü yexguma ga Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —Wüxi ga yatü nanaxü ga wüxi ga õna ga taxü̃. Rü norü duü̃xü̃xü̃ namu na nüxna yaxuxü̃ca̱x ga muxü̃ma ga duü̃xü̃gü. 17—Rü yexguma marü namexgu ga norü õna, rü wena norü duü̃xü̃xü̃ namu na yema duü̃xü̃gü ga marü nüxna naxugüxü̃maã nüxü̃ na yanaxuxü̃ca̱x ga marü na namemarexü̃ ga norü õna, rü paxa yéma na naxĩxü̃ca̱x. 18—Natürü guxü̃ma ga yema nüxna naxugüxü̃, rü inanaxügü ga nügü na ínaxuegüxü̃. Rü yema nüxĩra nüxna naxu rü ñanagürü: “Ngexwacaxtama naxca̱x chataxe i wüxi i naãne. Rü paxa tá íchayadau. ¡Rü namaã nüxü̃ ixu i cori rü taxucürüwama ngẽ́ma chaxũ!” ñanagürü. 19—Rü ga yema to rü ñanagürü: “10 i wocagü i puracüruü̃ca̱x chataxe, rü tá ngẽmaxü̃ chayaxü. ¡Rü namaxã nüxü̃ ixu i cori rü taxucürüwama ngẽ́ma chaxũ!” ñanagürü. 20—Rü ga to rü ñanagürü: “Ngexwacaxtama chaxãma̱x rü ngẽmaca̱x taxucürüwama ngẽ́ma chaxũ”, ñanagürü. 21—Rü yexguma nataegugu ga yema coriarü duü̃xü̃, rü norü corimaã nüxü̃ nixu ga guxü̃ma ga yema ore. Rü yexguma ga norü cori rü nanu, rü ñanagürü nüxü̃ ga norü duü̃xü̃: “¡Paxa ngẽ́ma cayegüwa rü cayexacügüwa naxũ, rü nuã nagagü i ngẽma duü̃xü̃gü i ngearü dĩẽruã̱xgüxü̃, rü ngẽma duü̃xü̃gü i taxucürüwama puracüexü̃, rü ngẽma ichixeparagüxü̃, rü ngẽma ingexetügüxü̃!” ñanagürü. 22—Rü yixcamaxü̃ra ga yema norü cori namaã nüxü̃ ixuxü̃ naxü̱xguwena rü yema norü duü̃xü̃ ñanagürü nüxü̃: “Pa Corix, marü chanaxü i ngẽma chomaã nüxü̃ quixuxü̃rüü̃, natürü naxãchicaaneãmatama i nuã cupatawa”, ñanagürü. 23—Rü yexguma ga norü cori rü ñanagürü nüxü̃: “¡Paxa ngẽ́ma nama i taxü̃güwa rü nama i íraxü̃güwa naxũ, rü nuã nagagü i togü i duü̃xü̃gü na nuxã chopatagu nachocuxü̃ca̱x, rü ngẽmaãcü na naxããcuxü̃ca̱x ya daa chopata! 24Erü pemaã nüxü̃ chixu rü taxuü̃ma ga yema nüxĩra nüxna chaxuxü̃ rü nuã chorü õnawa tá nachibüe”, ñanagürü. 25Rü muxũchixü̃ma ga duü̃xü̃gü Ngechuchuwe narüxĩ. Rü nadauegu ga Ngechuchu, rü ñanagürü nüxü̃: 26—Rü ngẽxguma texé chowe rüxũxchaü̃gu, rü tanaxwa̱xe i choxü̃ tangechaü̃ tümanatüarü yexera, rü tümaẽãrü yexera, rü tümama̱xãrü yexera, rü tümaxãcügüarü yexera, rü tümaẽneẽgüarü yexera, rü tümaẽya̱xgüarü yexera, rü tümaãrü maxü̃ãrü yexera rü ta. Rü ngẽxguma tama ngẽmaãcü choxü̃ tangechaü̃gu rü taxucürüwama aixcüma chorü ngúexü̃ tixĩ. 27—Rü yíxema tama naxwa̱xexẽ na chaugagu ngúxü̃ tingeãcüma chowe tarüxũxü̃, rü taxucürüwama chorü ngúexü̃ tixĩ. 28—Rü ngẽxguma chi wüxie i petanüwa rü wüxi ya ĩpata ya taxü̃ne taxüxchaü̃gu, ¿rü tama e̱xna i noxri i tanangugüxiraxü̃ na ñuxre i dĩẽru tá nagu ngĩxü̃ ítatáxü̃? Rü ngẽmawa nüxü̃ tacua̱x rü marü tüxü̃́ iyangu i ngẽma tümaãrü dĩẽru i tüxü̃́ ngẽxmacü na tayanguxẽẽxü̃ca̱x ya yima ĩ. 29—Erü ngẽxguma chi tama meã tanangugügu i tümaãrü dĩẽru na ñuxregu tá naxãtanüxü̃ ya yima ĩ, rü norü caxtaxica chi itapugügu rü yixcüra rü taxucürüwa chi tanagu̱xẽẽgu i ngẽma puracü, rü guxü̃ma i duü̃xü̃gü i nüxü̃ daugüxü̃ i ngẽma tümaãrü puracü rü tá tüxü̃ nacugüe. 30—Rü ñanagürügü tá: “Ngẽma yatü inanaxügü na naxüpataxü̃, natürü taxucürüwama nayanguxẽẽ”, ñanagürügü tá. 31—Rü ngẽxguma wüxi i nachiü̃ãneãrü ãẽ̱xgacü rü to i nachiü̃ãneãrü ãẽ̱xgacümaã nügü nadaixchaü̃gu, ¿rü tama e̱xna i noxri inangugüãxü̃ rü ngoxi 10,000 i churaragü rü yangu na nügü nadaixü̃ca̱x namaã i norü uwanü i 20,000 i churaragü nüxü̃́ ngẽxmaxü̃? 32—Rü ngẽxguma nangugüãgu na tama yanguxü̃ i norü churaragü rü, ¿taux e̱xna i ngẽxguma yaxü̃wa nangẽxmagutama i norü uwanü, rü naxü̃tawa namugüãxü̃ i norü orearü ngeruü̃gü, rü namaã nüxü̃ na yanaxugüexü̃ca̱x na nügümaã nangüxmüẽxü̃? 33—Rü ngẽxgumarüü̃ tá ta nixĩ i pemax, erü ngẽxguma ngexerüxǘxe i petanüwa tama ngẽ́ma tanawogügu i guxü̃ma i tüxü̃́ ngẽxmaxü̃ na chowe tarüxũxü̃ca̱x, rü taxucürüwama aixcüma chorü ngúexü̃ tixĩ. 34—Pema rü ñoma yucürarüü̃ pixĩgü i ñoma i naãnewa, erü yima yucüra rü õna na namexẽẽxü̃rüü̃ rü pema rü ñoma i naãnecü̱̃ã̱x i duü̃xü̃gütanüwa rü norü mexẽẽruü̃ pixĩgü. Name ya yucüra. Natürü ngẽxguma chi nangeacagu, ¿rü ñuxãcü tá wenaxãrü naxããca? 35—Rü taxuwama name. Rü woo waixü̃müãrü waxmüãnexẽẽruü̃ca̱x rü tama name. Rü ítanata̱xmare. Rü yíxema aixcüma ãchi̱xẽ́xẽ, ¡rü name nixĩ i nagu tarüxĩnüẽ i ñaã ore! —ñanagürü.


c: text/html

text: 1Pajta muaa, pej ni'iyauj, pata'aj huata'aca'anyen ɨ a'atzajta'a paɨjna cɨme'e tɨ Dioj rɨ'ɨ timuaata'a a'ini muaa pa ra'astijre'e ɨ Cɨriistu'u tɨ ajta i'i Jesús. 2Ayaa papu'u huarɨni. Aɨjna pej peri nyeetzi huanamuajri'i a'ij nyej tihua'uta'ixaa ɨ tyaɨte, seica mej ti'iseiraca, patɨj pana'a tinaanamuajri'i, aɨj papu'u cɨn tihua'utaijte'en seica ɨ tyetyaca ɨ maj rɨ'ɨ titetyújcha'ɨ, mej mi raayɨ'ɨtɨhua'an mej tihua'umua'aten ɨ tyaɨte. Pata'aj tya'utaviicue'i tajamuan. 3Pata'aj rɨ'ɨ tiraatyavaɨre'en ɨ Cɨriistu'u tɨ ajta i'i Jesús. Pata'aj peyan che'eta pana'a ta'utaviicue'i tajamuan aɨjna cɨme'e ɨ paj rajpueijtzi tɨj ajta xantaaru'u tɨ ti'ivaɨre'e ta'utaviicue'i aɨjna cɨme'e tɨ rajpueijtzi. 4Ajta, a'atɨ tɨ na'a tɨ ti'ivaɨre'e tɨj xantaaru'u, tɨ'ij aɨn rɨ'ɨ raata'an aɨjna tɨ ta'uyu'uxaca'a, aɨ pu'u na'a jetzen ruxe'eve'e a'ij mej rɨcɨ ɨ mej i'i xantaaru'u. 5Ayaa pu che'eta na'a een aɨme ɨ mej maun a'utyarute mej mi tyu'utatyese'en hua'a jamuan ɨ maj huatyaruaache. Tɨ ij seij raamue'itɨn aɨjna ɨ curuun, ayaa pu tyu'ujxe'eve'e tɨ aɨn ayan tyu'utatyese'en a'ij mej tiraaxa'apɨ'ɨntare aɨme ɨ mej ti'ijta. 6Ajta aɨjna tɨ eihua ti'imɨjhuaca japuan ɨ ruchuej, ayaa pu tiraavijte'e tɨ anacaican tiraacɨ'ɨti aɨjna tɨ tyu'ucɨɨraca'a. Aj pu tihua'acɨ'ɨti ɨ seica. 7Pata'aj peijna jetzen peyan ti'imua'atzaa a'ij nyej ti'imue'ixaate'e, a'ini tavastara'a pu muaata'asin pej yau'eitaa pua'ara'ani nain cɨme'e a'ij tɨ huataujmua'a. 8Pata'aj ra'utamua'aree peijna cɨme'en ɨ Jesús, tɨ ajta i'i Cɨriistu'u. Aɨ pu ajtahua'a huatarú hua'a tzajta'a ɨ mɨ'ɨchite. Aɨ pu ajta huaacɨxa'ara'an pueen aɨjna ɨ David tyaacan. Ai pu aɨn pueen ɨ nyuucari ɨ nyej tihue'ixaate'en ɨ tyaɨte. 9Aɨj nu cɨn neyan rajpueijtzi, mej meyan na'anaajɨ'ɨquen a'ij mej tihua'anajɨ'ɨqui ɨ mej a'ij pua'a titetyujcha'ɨ. Aru nyauche'e nu tihua'uta'ixaate'esin a'ini capu ti'irɨ'ɨri mej ratya'avaa aɨjna ɨ nyuucari tɨ Dioj jetze raxa a'u nyaj aiityanami'i. 10Aɨj nu cɨn nain cɨn ta'utaviicue'ira nyaɨme jemi ɨ tɨ Dioj hua'antihuau, tɨ ij ajta Cɨriistu'u tɨ ajta i'i Jesús hue'irajtuaani mej mi jemin huatyaturan rusen cɨme'e a'u tɨ á'unyeeri'i tyamua'a naa. 11Ayaa nu ti'imue'ixaate'e tzaahuati'ira'a cɨme'e seij nyuucari tɨ ayan tɨcɨn: Tɨ pua'a tyej teyan jamuan huacuii, tyan tu tyajta jamuan ruuri ta'ara'ani. 12Tɨ pua'a tej teyan ta'utaviicue'i ɨ tyaj rajpueijtzi, tyan tu tyajta jamuan tie'ijta ta'aju'un. Na'ari cai, tɨ pua'a teyan ma ruurai, aɨ pu ajta ma tuurai itejmi. 13Tɨ pua'a teyan titya'utá'ɨtza'ara'an ɨ Dioj jemi, aɨ pu cai a'anaj a'uta'ɨtzeesin itejmi jemi a'ini capu rɨ'ɨri tɨ aɨn rusaɨj rutíte. 14Pata'aj pauj paɨjna cɨn tihua'uta'ixaate'en mej mi maɨjna cɨn ra'utamua'aree a'ij nyej neri timue'ixaa. Pata'aj rɨ'ɨ tihua'uta'ixaate'en ɨ Dioj jemi mej mi cai tyú'ujtyesi'ira'a rujɨɨmua'a nyuucari cɨme'e a'ini capu ti'itɨj vaɨre'e silu a'ij pu pua'a na'a hua'aruure aɨme ɨ maj ranamua. 15Pata'aj peyan paɨjna cɨn ti'ityesa'a nain cɨn a'achu paj caj tiru'umua'aree pej pi huata'aseijrata ɨ Dioj jemi, patɨj seij ɨ tɨ Dioj raataxajtaca'a tɨcɨn xa'apɨ'ɨn paj huarɨj. Ayaa paj peyan eenya'a pua'ame tɨj seij tɨ ti'imɨjhuaca tɨ cai a'anaj autyajturaa ti'itɨj cɨme'e tɨ raatatyevi'iraste'en. Ayaa pu'u na'a, a'ini aɨ pu xa'apɨ'ɨn rɨjca aɨjna cɨme'e tɨ ti'imua'ata a'ij tɨ tiraavijte'e aɨjna ɨ nyuucari tɨ ayan ti'ayajna. 16Capej hua'ajaahuate'e aɨme ɨ mej eihua tyu'ujxajtave'e, a'ini aɨme ɨ maj meyan tyu'ujxajtave'e, eitze'e mu maruujɨpua ɨ ye'ira tɨ ayan ti'ayajna asta mana'a cai che'e ti'itɨ xajta tɨ xa'apɨ'ɨn een. 17Eihua mu a'ij pua'a tyu'uruure aɨme ɨ mej meyan tyu'ujxajtave'e, tɨj na'a tɨ tyu'ume a'ij mej ti'ixa, eitze'e pu a'ij pua'a hua'aruuren ɨ tyaɨte. Ayaa pu ti'irɨnyaca aɨme jemi ɨ maj hua'apua, aɨjna ɨ Himeneo, ajta aɨjna ɨ Fileto. 18Aɨ mu meri ma ruuhua'axɨ ɨ nyuucari tɨ ayan ti'ayajna a'ini ayaa mu ti'ixaxa'a maj nu'u meri majtahua'a huatarú ɨ mɨ'ɨchite. Mu'uri seica huatyaamue'itɨ a'ij mej tya'antzaahuate'en. 19Ma ajta, Dioj ayan tyu'uruu tɨ ij cai ti'itɨ ta'antipua'arite'en itejmi. Cu xuee tɨj chi'i ájtaahuaca'a tɨ cimieentu japua ru'ujche tɨ cai rɨ'ɨri tɨ a'atɨ ra'anján, ajta, tɨ a'ayu'usi'i tɨ ayan tɨcɨn: “Tavastara'a pu hua'amuajte aɨme ɨ rutyaɨtestyamua'a”; ajta tɨ ayan tɨcɨn: “Naimi'i matɨj mana'a pua'amua ɨ maj meyan raataxaj yee tɨ ra'astijre'e ɨ tavastara'a, miche'e maɨn ma rúuhua'axɨn ɨ maj a'ij pua'a cɨn titetyujcha'ɨ.” 20Eihua pu ti'itɨ aun tya'useijre'e chi'i tzajta'a tɨ ve'e. Capu aɨ na'a seijre'e ti'itɨ tɨ taavijhua ɨ ooro cɨme'e na'ari plaata cɨme'e silu ajta pu aɨn tya'useijre'e tɨ cɨye cɨn ti'itaavijhua, ajta xarij cɨme'e. Seica tɨ aun tye'irá'a, ayaa pu ti'ivaɨɨre'e matɨ'ɨj ti'iyeste, ajta seica tɨ ajta aun tye'irá'a, cha'a na'a pu cɨn ti'ivaɨre'e. 21Ayaa pu tí'en. Tɨ pua'a a'atɨ ayan raxe'eve'e tɨ ti'ivaɨre'e ɨ Dioj jemi tɨj aɨjna ɨ ti'itɨ tɨ ayan ti'ivaɨre'e matɨ'ɨj ti'iyeste, ayaa pu ruxe'eve'e tɨ ma ruuraini naijmi'i tɨj na'a tɨ a'ij pua'a een, aj pu xaa ayan tiraaviitya'a a'ame tɨ ij tiraatyavaɨre'en ɨ tavastara'a, tɨ ij tavastara'a ayan ratya'avaa tɨ ij tiraatyava'ɨrihua'an ti'itɨj cɨme'e tɨ xa'apɨ'ɨn een. 22Pata'aj pauj ma rúuhua'axɨn ɨ maj cɨn a'ij pua'a titetyujcha'ɨ ɨ mej tyaamua. Pata'aj peyan huarɨni hua'a jamuan ɨ mej meyan ti'ixa yee mej ra'astijre'e ɨ tavastara'a maɨjna cɨme'e ɨ mej uraré'en ɨ rutzajta'a. Pata'aj peyan rɨjca a'ij tɨ ti'ijxe'eve'e ɨ Dioj. Pata'aj pajta hua'axe'eve'e ɨ tyaɨte. Pajta peyan hua'utyapua'arite'en ɨ hua'a tzajta'a ɨ a'ihuaamua'a. 23Capej hua'astijre'e aɨme ɨ mej eihua tyú'uxajtave'e a'ini papu'uri ramua'aree tɨ ayaa na'a ti'ivaɨre'e mej mi tyu'ujaaxaijte'en ɨ tyaɨte ɨ maj rɨ'ɨ me tityaumuámua'aree. 24Ajta, capu ayan tiraavijte'e seij tɨ tavastara'a vaɨre'e tɨ ayan eenya'a aucha'acanya'a tɨ seica jamuan ti'ijaaxaijta. Capu a'atzu, silu che'e aɨn rɨ'ɨ tihua'umua'aten. Che'e ajta cai nyu'ucamɨ'ɨ tya'utaviicue'i. 25- 26Ajta aɨn tɨ ravaɨre'e ɨ tavastara'a, ayaa pu ruxe'eve'e tɨ ruxaahua rɨ'ɨ hua'uruuren aɨme ɨ maj rajchaɨre'e a'ij tɨ aɨn ti'imua'ataca. Ruxe'eve'e tɨ aɨn ra'utamua'aree yee rɨ'ɨri tɨ Dioj hua'uta'an mej mi saɨque tyu'umua'ati mej mi raamua'ati ɨ nyuucari tɨ ayan ti'ayajna, mej mi majtahua'a rɨ'ɨ me títya'umuámua'araa mua'ara'ani. Matɨ'ɨj meyan huarɨni, rɨ'ɨriista pu a'ame maj huiracɨɨnye a'u tɨ tiyaaru'u huáje'ityáana a'u tɨ ayan hua'uruu a'ij tɨ aɨn ti'ijxe'eva'acaa maj ra'ara'astijre'en.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Müsega eletroniga
In general, la müsega eletroniga a l'è la müsega che la se fa cunt i istrüment eletronich ma, vist che adess per quas tüta la müsega a hinn dupraa di afar eletronich (almen sequencer hardware e software), la definiziun müsega eletroniga la va ben suratüt per quij över che ghe vör propi l'istrümentaziun eletroniga per faj e nò dumà per registraj. Ad esempi: campiunadur, sintetisadur (hardware o software), baterij eletronich (drum machine),... Ancamò, la definiziun la tegn dent gener de müsega che poden vess diferent un frach.
Dopu di prim speriment de la fin del votcent e del scuminci del nöfcent, la müsega eletroniga la nass cunt i sperimentaziun in di agn '50 e '60 de la müsega cuntempuranea e de l'avangüardia. I cumpusidur eren: Luciano Berio, John Cage, Franco Evangelisti, György Ligeti, Bruno Maderna, Gino Marinuzzi jr., Luigi Nono, Henri Pousseur, Steve Reich, Pierre Schaeffer, Pietro Grossi, Karlheinz Stockhausen, Edgar Varèse, Iannis Xenakis, Slain Sun,... La müsega eletroniga de 'sta gent chì a l'è ciamada anca müsega eletruacüstiga. El sò laurà l'aveven purtaa inanz in di stüdi di radiu perchè dumà là se pudeven truà i istrümentaziun eletronich necessari. In di stüdj de la RTF de Paris a la fin di agn quaranta el Pierre Schaeffer e i sò culaburadur hann desvilüpaa la müsega cuncreta. Anca i prim usciladur hann avüü impurtanza per questa müsega.
In chij agn là i stüdi püssee impurtant a eren:
- el stüdi de funulugia de la Rai de Milan: el prim che'l gh'aveva nöf usciladur. Chì l'aveva faa i sò prim lauu el Pietro Grossi, che in del 1963 l'aveva anca fundaa a Firenz el stüdi S 2F M, ciamaa anca Studio di Fonologia Musicale di Firenze (stüdi de funulugia müsicala de Firens). Quest stüdi chì el gh'aveva 16 usciladur analogich e un generadur de frecass bianch. Lü a l'era anca staa el prim in Italia a insegnà la müsega eletroniga, propi al cunservatori de Firenz;
- i stüdi del Groupe de Recherche Musicale al RTF de Paris. L'istitüt IPEM de Gand;
- el stüdi de la WDR de Culonia;
- i stüdi Columbia-Princeton de New York;
- el Siemens Studio de Monach;
- el stüdi de la Polskie Radio de Varsavia;
- el stüdi NHK de Tokio.
A bun cünt a scumincià dij agn sessanta la müsega eletroniga la gh'ha avüü un sò desvilüp anca föra de la müsega classega cunt un frach de artista 'me i Tangerine Dream o i Kraftwerk fina a rivaa a la müsega techno. In Itàlia Jean Ven Robert Hal.


text:
Mercurio (pianeta)
Mercurio l'è 'l prim pianéta del sistéma solàr en ùrden de distànsa del Sul. L'è apò a 'l piö pesèn come dimensiù. L'è 'n pianéta de tìpo "terèstre" (cioè perlopiö ruciùs), condèn diàmetro che l'è de méno de la metà de chèl de la Tèra. L'è pié de cratéri, e chèsto l'è cauzàt apò a de la mancànsa de 'n atmosféra che la püdìes ralentà i cùlpi dei còrp celèscc che gh'è nat en culiziù o scunfundìn vià i sègn. Töcc chèsti cratéri i fà 'nsomeà la superfìce de Mercurio a chèla de la Lüna.
Isé come 'l pianéta Vènere, el g'ha nisü anèi e nisü satèliti natürài.
El nòm el vé de chèl de la divinità romàna; el sò sìmbol (, Unicode: ☿) el cunsìst endèna stilizasiù del bastù ciamàt "caduceo" che l'ìa 'n atribùto de la divinità romàna. Endèle cültüre de l'Oriènt Estrémo el pianéta 'nvéce l'è ciamàt "la stèla de l'aiva" (水星), giü dei sich elemèncc fondamentài.
Mercurio el se möf sönden òrbita che la g'ha 'n valùr de ecentricità de 0,2056 e la se tróa a 'na distànaa del Sul che la và de 46.000.000 a 69.000.000 km, conden valùr médio de 58.000.000 km (che corespónt a 0,307, 0,466 e 0,387 UA). Il pià de l'òrbita le piegàt de 7° en confrónt a chèl de l'eclìtica.
Il müimènt de rotasiù de Mercùrio l'è pégher, el ghe mèt 58,6 dé terèstri per fà 'n gir söl sò as, isé che 'l vé a fà tre rotasiù ògna dò revulusiù e vol dì apò che el dé solàr — cioè el tép che 'l ghe matarès el Sul a riturnà a la stèsa puzisiù 'ndel cél per 'n oservadùr colocàt enden dàto pónt de la superfìce de Mercurio — (176 dé terèstri) el vé a dürà a l'endópe de chèl che 'l düra el sò an; Mercurio l'è l'ünech pianéta del nòst Sistema Solar a ìga el dé che düra de piö de l'an.


text:
Bernina (distret)
El distrèt del Bernina l'è giü dei öndes distrècc del Cantù dei Grigioni, en Svìsera. El capolöch del distrèt l'è Pus'ciaf.
Colocàt endèla part meridiunàla del cantù, el sò teretóre el töl dét la sìma del Piz Palü (3.901 méter söl leèl del mar).
La superfìce totàl del distrèt l'è de 237.30 km² e la popolasiù l'è de 4703 abitàncc (dàto del 2011).
El cunfìna a nordòvest col distrèt del Malögia e per töt el rèst del perìmetro co la pruvìncia italiàna de Sondrio.
Diviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distrèt del Bernina l'è dividìt en du cìrcoi e du cümü:


text: 1Rü yoxni yexma nangutaque̱xegü ga muxũchixü̃ ga duü̃xü̃gü. Rü yema na namuxũchixü̃ca̱x rü düxwa nügücutüwa ningagüetanü ga duü̃xü̃gü. Rü Ngechuchu inanaxügü ga norü ngúexü̃gümaãxĩra na yadexaxü̃, rü ñanagürü: —¡Pexuãẽgü naxca̱x i Parichéugü! Erü duü̃xü̃güpe̱xewa meã namaxẽneta natürü naãẽwa rü chixexü̃gu narüxĩnüẽ. 2—Natürü guxü̃ma i ṯacü i wüxie cúãcü üxü̃ rü tá nango̱xoma. Rü guxü̃ma i ṯacü iicúxü̃ rü yixcüra rü tá duü̃xü̃gü nüxü̃ nacua̱xgüama. 3—Rü ngẽmaca̱x guxü̃ma i ngẽma ore i ẽãnexü̃wa cúãcü nüxü̃ pixuxü̃ rü yixcüra rü tá nango̱xoma rü guxü̃ i duü̃xü̃gü tá nüxü̃ naxĩnüẽ. Rü ngẽma ore i ucapuarü aixepewa cúãcü nüxü̃ pixuxü̃, rü yixcüra rü guxãpe̱xewa tá nüxü̃ nixugügü i duü̃xü̃gü. 4—Rü ngẽmaca̱x i pemax, Pa chomücügüx, rü pemaã nüxü̃ chixu rü ¡tama nüxü̃ pemuü̃ẽ i ngẽma duü̃xü̃gü i pexü̃ daixchaü̃xü̃! Erü taxünexü̃xĩcatama nima̱xgü, natürü taxucürüwama taãẽxü̃ nima̱xgü. 5—Natürü pemaã tá nüxü̃ chixu na texéxü̃ tá na pemuü̃ẽxü̃. ¡Nüxü̃ pemuü̃ẽ ya Tupana! Erü nüma nüxü̃́ nangẽxma i pora na yamáãxü̃ca̱x i pexene, rü ngẽxgumarüü̃ ta na napoxcuãxü̃ca̱x i peãẽ i ngextá ṉg̱oxogüxü̃ ínapoxcuxü̃gu. ¡Rü yimaxü̃ tá nixĩ i pemuü̃ẽxü̃! 6—¿Tama e̱xna taxretachinü i dĩẽruxacügu namaã petaxe i wüxime̱ẽ̱xpü̱x i werixacügü? Natürü Tupana rü tama tüxü̃ inayarüngüma ya yíxema werixacüã̱xgü, rü bai ya wüxi. 7—Rü woo i peyaegü rü Tupana nüxü̃ nacua̱x na ñuxre i peyae ngẽxmaxü̃. Rü ngẽmaca̱x, ¡tãxṹ i pexoegaãẽgüxü̃! Erü pema rü muxü̃ma i werixacügüarü yexeraxüchi pexü̃ nangechaü̃ ya Tupana. 8—Rü pemaã nüxü̃ chixu rü guxãma ya texé i ñoma i naãnewa duü̃xü̃güpe̱xewa tügü ixuxe na chorü duü̃xü̃ tiĩxü̃, rü choma i Tupana Nane na duü̃xü̃xü̃ chiĩxü̃, rü nape̱xewa i Tupanaãrü orearü ngeruü̃gü i daxũcü̱̃ã̱x rü tá tüxü̃ chixu na chorü duü̃xü̃ tiĩxü̃ i tümax. 9—Natürü texé ya ñoma i naãnewa duü̃xü̃güpe̱xewa tügü ixuxe na tama chorü duü̃xü̃ tiĩxü̃, rü choma rü tá ta nape̱xewa i Tupanaãrü orearü ngeruü̃gü i daxũcü̱̃ã̱x rü tá tüxü̃ chixu na tama chorü duü̃xü̃ tiĩxü̃ i tümax. 10—Rü guxãma ya texé ya chixri chauchiga idexaxe i choma i Tupana Nane na duü̃xü̃xü̃ chiĩxü̃, rü Tupana tá tüxü̃́ nüxü̃ nangechaü̃ i ngẽma. Natürü texé ya Tupanaãẽ i Üünexü̃chiga chixri idexaxe, rü Tupana rü tãũtáma tüxü̃́ nüxü̃ nangechaü̃ i ngẽma. 11—Rü ngẽxguma duü̃xü̃gü ngutaque̱xepataü̃güwa rü e̱xna ãẽ̱xgacügüpe̱xewa pexü̃ nagagügu na pexü̃ napoxcuexü̃ca̱x, rü ¡tãxṹ i pexoegaãẽgüxü̃ na ṯacümaã tá penangãxü̃xü̃ rü e̱xna ṯacüxü̃ tá namaã na pixuxü̃! 12—Erü ngẽxguma nawa nanguxgu na pidexagüxü̃, rü Tupanaãẽ i Üünexü̃ tá pexü̃ nangu̱xẽẽ na ṯacüxü̃ tá namaã pixuxü̃ —ñanagürü ga Ngechuchu. 13Rü yema duü̃xü̃gütanüwa rü wüxi ga yatü Ngechuchuxü̃ ñanagürü: —Pa Ngúexẽẽruü̃x, ¡namaã nüxü̃ ixu ya chaueneẽ rü choxna naxãã i ngẽma chaunatü ga yucüarü ngẽmaxü̃ i choxna üxü̃! —ñanagürü. 14Natürü Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —Pa Yatüx, ¿texé perü ãẽ̱xgacüxü̃ choxü̃ tingucuchixẽẽ na chayatoyexü̃ca̱x i ngẽma penatüarü ngẽmaxü̃? —ñanagürü. 15Rü ñanagürü ta ga Ngechuchu: —¡Pexuãẽ na tama pexü̃́ nangúchaü̃xü̃ca̱x i togüarü ngẽmaxü̃! Erü wüxi i duü̃xü̃ rü tama ngẽma na namuãrü ngẽmaxü̃ã́xü̃ca̱x nixĩ i nayauxãxü̃ i norü maxü̃ i taguma gúxü̃ —ñanagürü. 16Rü yexguma wüxi ga ore ga cua̱xruü̃xü̃ namaã nixu, rü ñanagürü: —Nayexma ga wüxi ga yatü ga muãrü dĩẽruã́cü, rü guxü̃ma ga yema nanetügü ga naãnegu natogüxü̃ rü meãma nüxü̃́ nixo. 17—Rü guma yatü rü nagu narüxĩnü rü naãẽwa ñanagürü: “¿Ṯacü tá chaxüxü̃ i ñu̱xmax? Erü nataxuma i chorü nachica i ngexta namaã na changuxü̃xü̃ i chaunetügüarü o”, ñanagürü. 18—Rü naãẽwa ñanagürü: “Marü nüxü̃ chacua̱x na ṯacü tá chaxüxü̃. Rü nagu tá chapogü ya guxü̃nema ya chorü ĩpatagü ga nagu namaã changuxü̃ne ga chaunetügüarü o. Rü náĩ ya taxüragüne tá chaxü na ngẽxma namaã changuxü̃xü̃ca̱x i guxü̃ma i chaunetügüarü o rü guxü̃ma i chorü ngẽmaxü̃gü. 19—Rü ngẽxguma marü namexgu i guxü̃ma, rü chaugümaã tá ñacharügü: ‘Ñu̱xma rü tá icharüngü̃ rü meã tá chachibü rü meã chaxaxe rü ngẽmaãcü tá chataãẽ. Erü namuxũchi i chorü ngẽmaxü̃gü, rü mucüma ya taunecü tá choxü̃́ natai’, ñacharügü tá chaugümaã”. 20—Natürü Tupana rü ñanagürü guma yatüxü̃: “Pa Yatüx, cungẽãẽmare i cuma erü ñoma i chütaxü̃gu tátama cuyu. Rü ngẽma curü ngẽmaxü̃gü i namaã cunguxü̃xü̃, rü ¿texéarü tá nixĩ i ngẽxguma?” ñanagürü ga Tupana. 21—Rü ngẽxgumarüü̃ tá ta namaã nangupetü i ngẽma duü̃xü̃gü i nügüca̱xtama norü ngẽmaxü̃gümaã nguxü̃xü̃ rü tama nügü ímexẽẽxü̃ i Tupanape̱xewa —ñanagürü ga Ngechuchu. 22Rü yemawena rü norü ngúexü̃güxü̃ ñanagürü ga Ngechuchu: —Pemaã nüxü̃ chixu ¡rü tãxṹ i pexoegaãẽgüxü̃ naxca̱x i ṯacü tá na pengṍxü̃ rü ṯacümaã tá na pixãxchiruxü̃! 23—Erü perü maxü̃ rü õnaãrü yexera nixĩ, rü pexene rü naxchiruarü yexera nixĩ. 24—¡Dücax penangugü i werigü i tama toegüchiréxü̃, rü tama nanetüarü o ibuxgüxü̃, rü ngepatagüxü̃ na ngexta namaã nanguxü̃güxü̃ca̱x i norü õna! Natürü Tupana rü nanaxüwemü. Rü pema rü Tupanaca̱x rü poraãcü guxü̃ma i werigüarü yexera pixĩgü. 25—Rü taxuwama name na pexoegaãẽgüxü̃. Erü taxucürüwama wüxie i pema rü pegütama ipema̱xãchixẽẽ ngãxü̃ ya metrugu ega woo poraãcü naxca̱x pexoegaãẽgügu. 26—Rü ngẽxguma tama pemaã nanguxü̃ i ngẽma íraxü̃ rü taxucürüwama pegütama ipema̱xãchixẽẽ ega woo naxca̱x pexoegaãẽgügu, rü ¿tü̱xcüü̃ i ngẽxguma rü ta ṯacü i togü i ngẽmaxü̃güca̱x pexoegaãẽgüxü̃? 27—¡Dücax penangugü i putüragü na ñuxãcü nayaexü̃ i nachacu! Rü tama napuracüexü̃, rü tama nügü üxchirugüxü̃. Natürü woo guma ãẽ̱xgacü ga Charumóũ ga na namexẽchixü̃ ga naxchiru rü taguma wüxi ga putürachacuarü mexü̃rüü̃ nixĩ. 28—Rü marü nüxü̃ pedau i ñuxãcü Tupana na nanga̱xãẽxü̃ i putüragü i ñu̱xma naãnewa rüxügümarexü̃ natürü moxü̃ rü marü taxuxü̃. Rü ngẽxguma Tupana ngẽmaãcü nanga̱xãẽgu i putüragü rü pema rü tá ngẽmaãrü yexera pexchiru pexna naxã, Pa Duü̃xü̃gü i Írarüwatama Yaxõgüxü̃x. 29—Rü ngẽmaca̱x tama name i pexoegaãẽ naxca̱x i ṯacü tá na pengṍxü̃ rü ṯacü tá na pixaxüxü̃. 30—Erü ñoma i naãnecü̱̃ã̱x i duü̃xü̃gü rü naxca̱x nadaugü i guxü̃ma i ngẽma pemaã nüxü̃ chixuxü̃. Natürü pema rü pexü̃́ nangẽxma ya Penatü ya Tupana ya nüẽchama nüxü̃ cuácü na pexü̃́ nataxuxü̃ i guxü̃ma i ngẽma. 31—Rü ngẽmaca̱x narümemaẽ nixĩ na Tupanaãrü ngúchaü̃ca̱x pedaugüxü̃ na perü ãẽ̱xgacü yiĩxü̃ca̱x. Rü ñu̱xũchi nüma rü tá pexna nanaxã i guxü̃ma i ṯacü i pexü̃́ taxuxü̃. 32—¡Tãxṹ i pemuü̃ẽxü̃, Pa Chauxacügüx! Pema rü noxretama pixĩgü natürü Penatü ya Tupana rü norü ngúchaü̃ nixĩ na pexna naxããxü̃ i pechica i ngextá nüma ãẽ̱xgacü íyiĩxü̃wa. 33—¡Rü namaã petaxe i perü ngẽmaxü̃gü rü togü i duü̃xü̃gü i nüxü̃́ nataxuxü̃na penaxã i ngẽma dĩẽru! Rü ngẽmaãcü tá pegüxü̃́ penangẽxmaxẽẽ i perü ngẽmaxü̃gü i taguma pexü̃́ ṉg̱auxü̃ rü taguma gúxü̃ i daxũguxü̃ i naãnewa i ngextá tama íyaxücuxü̃wa i ngĩ́ta̱xáxü̃ rü naweane tama ínachixexẽẽxü̃wa. 34—Erü ngextá ínangẽxmaxü̃wa i perü ngẽmaxü̃gü, rü ngẽxma nixĩ i perüxĩnüẽxü̃. 35—¡Rü ípememare namaã i perü omügü i naĩgüxü̃! 36—Rü name nixĩ i wüxi i coriarü duü̃xü̃gü i ímemaregüxü̃rüü̃ na pixĩgüxü̃. Rü penaxwa̱xe na ñoma duü̃xü̃gü i ĩã̱xwa norü corixü̃ naṉg̱uxẽẽgüxü̃rüü̃ na pixĩgüxü̃. Rü ngẽxguma norü cori rü wüxi i ngĩgüarü petawa ne naxũxgu rü: Tu tu tu ñaxgu, rü paxa naxca̱x nayawãxnagü i ĩã̱x. 37—Rü nataãẽgü i ngẽma coriarü duü̃xü̃gü ega inadauegu i ngẽxguma ínanguxgu i norü cori. Rü pemaã nüxü̃ chixu rü ngẽma cori rü norü mechawa tátama nanatogüxẽẽ i ngẽma norü duü̃xü̃gü i nüxü̃ ínaṉg̱uxẽẽgüxü̃, rü nüma tátama ngẽma norü duü̃xü̃güxü̃ inaxüwemü. 38—Rü woo ngãxü̃cüü ínanguxgu rü e̱xna marü yangunechaü̃gu rü nataãẽgü i ngẽma coriarü duü̃xü̃gü ega inadauegu i ngẽxguma ínanguxgu i norü cori. 39—Rü ngẽxguma chi wüxi ya ĩãrü yora nüxü̃ cua̱xgu na ñuxguacü ínanguégaxü̃ i ngĩ́ta̱xáxü̃, rü tãũ chima nape. Rü chi nüxna nadau ya napata na tama yawãxnaãxü̃ca̱x rü tama na nüxü̃́ nangĩ́xü̃ca̱x. 40—Rü pema rü ta penaxwa̱xe na ípememarexü̃. Erü ngürüãchi tama nagu íperüxĩnüẽyane tá íchangu i choma i Tupana Nane na duü̃xü̃xü̃ chiĩxü̃ —ñanagürü ga Ngechuchu. 41Rü yexguma ga Pedru rü Ngechuchuna naca rü ñanagürü: —Pa Corix, ¿toxca̱xicatama e̱xna nixĩ i ñaã ore i cua̱xruü̃ i tomaã nüxü̃ quixuxü̃, rü e̱xna guxü̃ i duü̃xü̃güca̱x yiĩxü̃? —ñanagürü. 42Rü ñanagürü ga Cori ga Ngechuchu: —¿Texé tiĩxü̃ ya yíxema tümaãrü coriarü duü̃xẽ ya aixcüma yanguxẽẽ́xẽ rü meã tümaãẽxü̃ cuáxe? ¿Tama e̱xna yíxema tiĩxü̃ ya tümaãrü cori tüxna ãgaxe na meã nüxna tadauxü̃ca̱x rü meã ngoragu tanachibüexẽẽxü̃ca̱x i norü duü̃xü̃gü? 43—Rü tataãẽ ya yíxema coriarü duü̃xẽ i ngẽxguma ínanguxgu i tümaãrü cori rü tüxü̃ íyangueü̃gu na meãma ítanaxüxü̃ i ngẽma puracü i nagu tüxü̃ namuxü̃. 44—Rü aixcüma pemaã nüxü̃ chixu rü ngẽma tümaãrü cori rü tá guxü̃ma i norü ngẽmaxü̃güarü dauruü̃xü̃ tá tüxü̃ nixĩxẽẽ. 45—Natürü ngẽxguma chi ngẽma duü̃xü̃ nagu rüxĩnügu rü norü cori rü tama paxa na ínanguxü̃, rü inaxügüãgu na chixri namuãxü̃ i natanüxü̃gü i yatüxü̃gü rü ngexü̃gü, rü peta naxü̱xgu rü nachibüxgu, rü naxaxegu, rü nügü nangãxẽẽgu, rü ngürüãchi ngẽma ngunexü̃ rü ngẽma ngora i tama nagu ínaṉg̱uxẽẽãxü̃gu tá ínangu i norü cori. Rü poraãcüxüchi tá nanapoxcu ngẽma duü̃xü̃gü i tama norü coriga ĩnüẽxü̃xü̃ napoxcuexü̃rüü̃. 47—Rü ngẽma coriarü duü̃xü̃ i nüxü̃ cua̱xchiréxü̃ na ṯacü nanaxwa̱xexü̃ i norü cori, natürü tama nügü ímexẽẽxü̃ rü tama norü coriga ĩnüxü̃, rü tá poraãcü nanac̱uaxi. 48—Natürü ngẽma coriarü duü̃xü̃ i tama nüxü̃ nacuáãcüma chixri norü coriga ĩnüxü̃, rü chixexü̃ üxü̃, rü tá írarüwaxüra nanac̱uaxi. Rü texé ya Tupana muxü̃ma tüxna ãxẽ, rü muxü̃ca̱xtáma tüxna naca. Rü texé ya muxü̃na tüxü̃ nadauxẽẽ́xẽ rü tá yexeraãcü tüxna naca. 49—Núma chaxũ na ñoma i naãnewa duü̃xü̃güxü̃ chidauchitanüxẽẽxü̃ca̱x. Rü chierü aixcüma marü yadauchitanügu. 50—Rü choma rü tá poraãcü ngúxü̃ chinge, rü chanaxi̱xãchiãẽ ñu̱xmatáta yangu i ngẽma. 51—Rü tama name i nagu perüxĩnüẽ na núma chaxũxü̃ na guxü̃ i duü̃xü̃gü rü wüxigu naxĩnüẽxü̃ca̱x. Natürü pemaã nüxü̃ chixu rü núma chaxũ na chaugagu yatoyexü̃ca̱x i duü̃xü̃gü. 52—Erü ñaãwena ega wüxi ya ĩpatawa nangẽxmagu i wüxime̱ẽ̱xpü̱x i duü̃xü̃gü, rü tomaẽ̱xpü̱x tá choxü̃́ nayaxõgü rü taxre i tama, rü e̱xna taxre tá choxü̃́ nayaxõgü rü tomaẽ̱xpü̱x i tama. 53—Rü wüxi i papa tá nayaxõ rü nane rü tãũtáma nayaxõ, rü e̱xna nane tá nayaxõ natürü nanatü i tama. Rü ngẽxgumarüü̃ ta wüxi i mama tá iyaxõ rü ngĩxãcü rü tãũtáma iyaxõxchãü̃, rü e̱xna ngĩxãcü tá iyaxõ rü ngĩẽ rü tãũtáma iyaxõxchãü̃. Rü wüxi ya ngĩ̱xẽ tá iyaxõ rü ngĩneã̱x rü tãũtáma iyaxõ, rü e̱xna ngĩneã̱x tá iyaxõ rü ngĩ̱xẽ rü tãũtáma iyaxõ —ñanagürü ga Ngechuchu. 54Rü Ngechuchu ñanagürü ta nüxü̃ ga duü̃xü̃gü: —Ngẽxguma nüxü̃ peda̱u̱xgu na naxẽãchianexü̃, rü nagu perüxĩnüẽ tá na napuxü̃. Rü aixcüma ngẽmaãcü nixĩ. 55—Rü pema nüxü̃ pecua̱x na ñuxãcü penangugüxü̃ ya buanecü, rü ngẽmaãcü nüxü̃ pecua̱x rü tá na nangu̱xetüxü̃. Rü aixcüma ngẽmaãcü nixĩ. 56—Pa Duü̃xü̃güx, pema rü togü i duü̃xü̃güpe̱xewa meã pemaxẽneta, natürü peãẽwa rü chixexü̃gu perüxĩnüẽ. Pema nüxü̃ pecua̱x na ñuxãcü penangugüxü̃ ega tá napuxgu rü e̱xna tá nangu̱xetügu. ¿Rü ñuxãcü i ñu̱xma i tama nüxü̃ pecuáxü̃ na Tupana yiĩxü̃ ya petanüwa ngucü? 57—Rü tü̱xcüü̃ tama nüxü̃ pecuáxchaü̃ i ngẽma nama i mexü̃ i Tupana pexü̃́ naxwa̱xexü̃ na nagu pexĩxü̃. 58—Rü ngẽxguma chi wüxie wüxi i ngetanüca̱x cuxü̃ íxuaxü̃gu rü ãẽ̱xgacüxü̃tawa cuxü̃ tagaxgu, rü name nixĩ i namawatama tüxü̃ icurüngüxmüxẽẽ na tama ãẽ̱xgacüpe̱xewa cuxü̃ tagaxü̃ca̱x. Erü wüxicana na ãẽ̱xgacüxü̃tawa cunguxü̃ rü ãẽ̱xgacü tá purichíagüna cuxü̃ namu. Rü purichíagü tá cuxü̃ napoxcu. 59—Rü cumaã nüxü̃ chixu rü ngẽxma poxcuchicagu tá curüxã̱ũ̱x ñu̱xmatáta ngĩxü̃ cuxütanü i gu̱xcü i dĩẽru i nüxü̃́ ngĩxü̃ cungetanücü. [Rü aixcüma ngẽxgumarüü̃ tá cumaã nanaxü ya Tupana ega tama namaã cunamexẽẽ̱xgu i curü maxü̃ —ñanagürü ga Ngechuchu.]


text:
Wil (ZH)
Wil a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Bülach, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 8.94 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1 297 abitant.
El cumün de Wil al se tröva a una altitüden de 406 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Dettighofen (DE-BW), Eglisau, Hüntwangen, Klettgau (DE-BW), Rafz, Wasterkingen. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Al gh'è di traversament de fruntera vers la Germània arent la citaa da Wil (vers Bühl in Baden-Württemberg) e Buchenloo (vers Dettighofen in Baden-Württemberg).
Trasport[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Hüntwangen-Wil al è una fermada de la Zürich S-Bahn sü la ligna S5. La sò stazion de la feruvia a l'è a 33 minütt da Zürich Hauptbahnhof.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Jegenstorf
Jegenstorf a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Berna-Mittelland, region aministrativa del Mittelland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 8.9 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 411 abitant.
El cumün de Jegenstorf al se tröva a una altitüden de 521 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Grafenried, Iffwil, Mattstetten, Münchringen, Urtenen-Schönbühl, Zauggenried, Zuzwil.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Jegenstorf l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1131 col nom de Igistorf. In 1255 it was mentioned col nom de Jegistorf.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Jegenstorf in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Mûnt Prêd
Artécol in dialèt arzân
Al Mûnt Prêd o Prêt, (2054 m i.l.m.) (Monte Prado in italiân) l'é la muntâgna pió êlta ed la Tuscâna, insém al spartidōr dal j âcvi ed l' Apenèin Tôsch-Emiliân, al cunfîn tra la pruvîncia ed Rèz e la pruvîncia ed Lóca.
L'é un sît 'd interèsi comunitâri e zôna prutèta specêla (IT4030006), tót dèinter al Pêrch Nasionêl ed l'Apenèin Tôsch-Emiliân.[1]
Spiegasiòun[modifica | mudéfica la surzéia]
Al Mûnt Prêd, l'é tr' al Pâs ed la Pradarèina e al Pâs dal Raîş. Sté zôna l'é dèinter al Pêrch Nasionel ed l'Apenèin Tôsch-Emiliân pr' al só belèsa e l' êlt valōr ed la natûra. Dal tèimp dal pôst e 's à pôch. Al chêld mèdi in un ân l'é ed cîrda 5°C e al piuvûdi mèdi în ed cîrca 2.mm. Mó còl châ vîn zò di pió în al j anvêdi tr' al novèmber e avrîl, mèinter la nèiva l' as deşfà da mâg fîn a l'inési ed l' istê, a secònda ed la puşisiòun in cunfrûînt al Sōl. Al fònd l'é fât prém ed tót da grôs e-spesōr ed depôşit, cun sfalsê di fôder ed sâs ed côch e fôder ed tridóm ed mêlmer. La pêrt a nôt dal Mûnt Prêd l'é caraterişê da fōrmi ed giasêr, cme cîrcol e depôşit ed giaròun, fât int al peréiod wruviano. La fōrma ed giasêr l' as vèd: al cîrcol al gh' à 'l parèindi râti e pîni ed sâs, mèinter al pè l'é pêra e traversê da almēno trî fôder ed depôşit ed sâs, prubabilmèint a cumbînen cun trî diferèint mumèint dal ritír di giâs, ch' a ghàn dèinter dal zôni ómdi céchi e al lêgh Bargetana. 'Na bûşa céca armêşa dal tèimp di giasêr, in dó despès la nèiva la gh' armâgn fîn a la fîn ed lój, ch' l' as pōl vèder da la pêrt a dréta dal cîrcol giasê.
Al piânti e 'l j êrbi[modifica | mudéfica la surzéia]
Al Mûnt Prêd l'é vést cme 'na zôni ónica e tr' al pió réchi dal pûnt ed vésta dal piânti e dal j êrbi, per còst sgnê ind i tèimp indrē cme un vèira «paradîş pr' al stódi dal piânt e dal jêrbi». Al stódi dal piânt dal j êrbi dal Mûnt Prêd l'é tra i pió antîgh ed l' Apenèin Tôsch-Emiliân. A s' arfân a la metê dal 1800, i rişultê 'd la colesiòun ed Calandrini l'é stêda publichêda da Caruel (1860-1864). Al Calandrîni as dēven al segnalasiòun di Senecìo incanus e Lychnis alpìna, dû tra i fiōr pió interesânt preşèint iinsém al Mûnt Prēd. Pôch tèimp fà la zôna l'à tirê l' atensiòun ed divêr studiōs dal piânti che gh'àn dedichê di stódi a pôsta insém a i fiōr (Alessandrini e Branchetti 1997, Flora Reggiana) e insém al piânti. A prupôşit de sté gèner de stódi la va arcurdêda la Carta della vegetazione di Monte Prado (G. Rossi, 1993), fât in schêla 1:2000 èdita a cûra ed l'Èint Pêrch dal Gigânt e 'd la Regiòun Emélia-Rumâgna (Asesorê Ambiĵnt). Còsta la rapreşèinta un progrès in pió int la cgnusèinsa dal piânti de sté zôna e la 's mèt cme sûnt dal cgnusèinsi fîn alōra avûdi int al stódi dal piânti e dal jêrbi ed tót Apenèin setentrionêl
J êlber[modifica | mudéfica la surzéia]
Dal pûnt ed vésta ed l'aspèt în stê divîş sèt gèner ed j êlberi: êlber ed forèsta cun bôsch ed piânti cun al fòj lêrghi che câschen in dó la fà da padròun la fâşa, piânti 'd albarèin céch in dó al fa da padròun al mertél, êlber dal piâni, êlbêr dal valtèini quacêdi per dimòndi tèimp da la nèiva, êlber bòun de scampêr insém a i sâs (frantóm e prēdi), êlber d' âcva e padól ( in ré, torbēri e bûşi ch' as sûghen in istê).
Nôti[modifica | mudéfica la surzéia]
Colegamèint d'ed fōra[modifica | mudéfica la surzéia]
- Al Crinêl ed l'Apenèin Arzân
- Pêrch dal Gigânt
- Apenèin Arzân
- Certèina spieghêda
- IT4030006 - SIC-ZPS Mûnt Prêd
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed Monte Prado trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
Milan (àrea metropulitana)
ORIGIN DEL NÓMM DE MILÀN (MEDHELAN)
Ciappom presempi i primm pagin interessant de l’Antologia dialettal del professor Beretta, resguard l’etimologia del Nòmm de Milàn. Avan tutt devomm dì che el Milàn antigh gh’aveva ona estension che la andava del Dòmm, finna a p.zza della Scala, p.zza Cordusio e p.zza Missori. Bonvesin de la Riva in del sò "De Magnalibus Mediolani" el citava un autòr che se cognosseva nò, ch’el descriv el Milàn antigh ciamaa “Alba”, gianmò in quell sitt avant del VII° secol a.C., secol de la fondazion Insuber. In quei temp lì la cittaa la gh’aveva di fiumm de gran importanza: l’Olòna, el Lamber (de chì gh’ann miss el nòmm i Insubri lambriani) e el Seves. Perché hinn inscì important sti fiumm chì ? pròppri perchè segnaven el confin de Milàn, la cittaa la pussèe importanta di tribu celtegh. Plutarch ne dis: "I Galli Cisalpini consideren Milàn ‘me lor capital". Gh’emm de savè che el simbol de Milàn l’è ona scròfa mezz lanaa de Moc (cinghiale), che diseven vess stada bianca. Alba la voeur dì “ciara” “bianca”. La Scròfa la gh’haa de vess associaa a la divinità femminina per ezellenza che l’è Belisama, che i roman recognosseven con Venere. Minga a cas i roman medemm quand che gh’aveven ciappaa la cittaa in del 222 a.C., scovriren in de l’area del Dòmm, un tempi “pagan” dedicaa ad Atena - diseva el Polìbi – var a dì per i Celt a Belisama. In quell tempi chì seren curà di isegn d’òr, che per i Insubri seren inamovibil. L’imperator Cesare medemm diseva nel sò "De Bello Gallico" che in de la Gallia Cisalpina gh’era la venerazion de una dea, che luu recognosseva con Minerva, che la “insegna i prenzippi di mestee”. Quand che Milàn l’era devegnuda romana, l’aveva anca ciappà ‘me lengua quella latina. Impunemanch i milanes seguttaven a doprà l’abecee antigh ch’el se ciamava “leponzio”, finna al primm secol d.C., “....negann la romanità per ona affermazion ideologigh de corrispondenza politegh/culturalla e per volontaa ideologigh de recognossiment nazional”.
Sora el nòmm de Milàn hinn staa faa tant di ipòtesi. Quella che l’è la pussee attendibil e verosimil l’è “Medhelan”. La “dh” in del nòmm la par minga tròpp Milanesa, del paes, e la gh’haa sembianza pussee cont el sònn gaelich irlandes: bon, l’è minga pròppri inscì. In di vocabol del Milanes antigh troeuvom di esempi quand che leggiom el Bonvesin de la Riva (scricciatt del dusent): Doradha = che l’è d’òr Crudho = persòna rustega Mudha = mudà, varià Ornadha = ornada
Quell chì domà per fà comprend ‘me el sònn minga tròpp latin, inscambi l’era l’Anema de Milàn e di Milanes. Medhelan el voeur dì minga domà “sitt de mezz” ma anca "santuari de mezz". El par de fatt che i “druidi”, pret di popol Insubre, gh’aveven recorrenza de menass a Medhelan per portà a termin la formazion spiritualla e magiga; quest chì per giustificà anmò l’alta importanza che rivestiva la cittaa. El nòmm el s’è portà innanz finna a divegni Milàn. Serom adree dì che l’area cittadina, che ai origin l’era un borgh, la gh’era gianmò prima de’l VII° sec.a.C. Inscì devom ipotetizzaa che la primma preja l’hann missa giò anmò pussee avant de quel secol lì. Perchè ? perchè minga domà in di ann ’70 l’era stada scoverta una “strana” preja o menhir, proppri sòtta al Dòm, ma anca perchè n’hann troaa alter in de l’area centrala. Tra quist ghe n’hinn on quajdun lavoraa indree al 4.500 a.C. trovaa in del sitt de la gesa de San Giovann in Conca, piazza Missori, el medem in doe ch’hann scovert l’effige de la scròfa semilantura. Inscì, ‘me vedom, la nascita del nòst Milàn e la formazion lenguistega hinn de origin celtegh e i autòr classegh e modern ne proeuven semper pussee. Poeudom anca analizzà tutta la simbologia, pervegnuda sora fòrma “prejficada”, present in cittaa, ma anca di fòrma pòettica visin a quella bardica, e anmò pussee de matrice celtega, ciamada di Milanes “la Bosinada”: el cant che celebra, descriv e fà la satira di gent e/o fatt, pròppri ‘me l’era de cà in tucc i alter paes “celtofili” e che l’era restada in uso finna squasi ai dì d’incoeu.


text:
Lüblin
Lüblin (in pulach Lublin) a l'è una cità de pressapoch 343.144 abitant (2014) de la Pulonia urientala. A l'è el caplögh del Vuivudaa de Lüblin e l'è una sede del vescuf. La se tröva in sül fiüm Bystrzyca.
La g'hà ona superfìss de 147 km 2. El so starosta (sindegh) l'è el sciur Adam Wasilewski.
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lüblin a l'è gemelaa cun
- Alcalá de Henares, Spagna
- Debreczyn, Üngheria
- Delmenhorst, Germania
- Erie, Stat Ünì d'America
- Lancaster, Regn Ünì
- Leopul, Ücraina
- Lutsk, Ücraina
- Luhansk, Ücraina
- Münster, Germania
- Nancy, Francia
- Nykøbing Falster, Danimarca
- Pernik, Bielurüssia
- Poniewież, Lituania
- Rishon Le Zion, Israel
- Starobielsk, Ücraina
- Tilburg, Ulanda
- Viseu, Purtugal
- Windsor, Canada


text:
Toscolà-Madéren
Toscolà-Madéren (nom uficiàl en italià: Toscolano-Maderno) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Brèsa. El g'ha 8 100 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 56 km² e 'na densità de 125 ab./km². El cunfìna coi cümü de Gardù Riviéra, Gargnà, Torri del Benaco (VR) e Boàren.
L'è postàt sö la rìa bresàna del Lach de Gàrda a 'na quarantìna de kilòmetri a est de Brèsa. El cümü 'l fà part del "Parch regionàl del Alto Garda Bresà". El Monte Pizzocolo el se tróa 'ndèl sò teretóre.
Toscolà e Madéren i è du abitàcc separàcc, che 'na ólta i éra colegàcc apéna condèna pontezèla söl torènt Toscolà. I dù abitàcc i è stacc tacàcc ensèma 'ndèn cümü sul endèl 1928.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Toscolà-Madéren l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Albiaa
Albiaa o Ulbiè (nom ufizial en italian: Albiate) l'è un cumün de la Provincia de Munscia e Brianza. El gh'ha 6 300 abitant (dàto del Dic 2013 [1]), 'na süperfis de 2,9 km² e 'na densità de 2 172 ab./km². L'è tacaa ai cumün de Caraa, Serègn, Triücc, Suvích e Lissún.
La cità a l'è svilüpada in sü la spunda drìtta del Lamber.
Evulüzziun demugrafica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Albiaa l'è mustraa in de la tabela chi desutta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Bèrghem
Bèrghem (ma ach Bérghem in de la Al Seriàna, Bergum o Birgum[1] in Lumbard Ucidental, Bergomum in Latì, Bergamo in Italià, Bergame in Fransés, Wälsch-Bergen in Tudèsch antìch) l'è öna sità de la Lumbardéa, capitàl de la pruìnsa de Bèrghem, che la gh'à 120.694 abitàncc (2010) e l'è chèla di quàter tra i sità con piö abitàncc de la Lumbardéa, dòpo Milà, Brèsa e Mónsa.
Cuntegnüü
- 1 Ol nòm
- 2 Ol pòst
- 3 I préde di còi de Bèrghem
- 4 Stòria
- 5 Sità Ólta
- 6 Sità Basa
- 7 Sport
- 8 Riferimèncc
Ol nòm
Ol nòm uriginàre de la sità, che l'è mia riàt infìna al dé de 'ncö, l'éra de època preromàna, fòrse l'éra ü nòm cèltech, fòrse l'éra amò piö ècc, de sigür gh'è adóma che 'l nòm latì Bergomum, ol piö ècc nòm de la sità che l'è riàt infìna a nóter, l'è mia de piö d'öna latinizasiù del nòm uriginàre e che m' tróa, ad ezèmpe, in de la Naturalis Historia del Plinio 'l vècc e 'n de la Tàola Peutingeriana.
Ol significàt del nòm uriginàre
In töte i manère i è 'n tànce chèi chi à sircàt de spiegà 'l significàt del nòm Bèrghem, che, ad ezèmpe, 'l vegnerès dal nòm del déo celtìch Bergimus, pecàt adóma che a Bèrghem l'éra mia veneràt, opör che 'l vegnerès dal etrösch Barga [2], che 'l völ dì tàbia e alùra Bargamo 'l sarès la tàbia grànda e gh'è ach chi che tróa ü ligàm col sànscrit tat che Bèrghem 'l völerès dì pòst che 'l isberlös [3]. L'ipòtezi che però al momènt la sömèa piö giösta, dezà che piö de töte la regórda la stòria de la sità e piö de töte la se lìga a la fùrma del teritòre de Bèrghem, l'è chèla portàda 'nacc dal Antònio Tirabósch [4], dal Bórtol Belòt e da tàce óter studiùs, cioè che Bèrghem 'l vegnerès da Berg che 'l völerès dì colìna e da heim che 'l völerès dì cà, tat che alùra ol nòm uriginare de la sità 'l gh'avrès de ès pròpe ol nòm Bèrghem amò dovràt al dé de 'ncö e che 'l gh'éra alùra 'l significàt de cà sö la culìna.
Bergome, Bergamum, Bergam e Pergamus
Vèrs la fì del Impéro Romà l'è registràt ach ol nòm Bergome, in del espresiù Bergome civitas, che s'tróa in del Itinerarium Antoninum che de sigür l'è de la fì del sécol II, ma fòrse scricc zamò a partì söl prensépe del istès sécol. [5]
Sèmper sö la fì del Impéro Romà l'è però testimoniàt ach ol nòm Bergamum che m' tróa 'n del Itinerarium burdigalense o Itinerarium Hierosolymitanum che 'l sarès istài scricc tra 'l 333 e 'l 334 da ü pelegrì de Bordeaux, alùra ciamàda Burdigala, che 'l cónta sö 'l sò viàs 'nfìna a Gerüzalèm.
Dal del sécol VII l'Anònimo de Ravèna in de la sò lista de nòm 'l dóvra Pergamom e Pergamum, ma chèsta la sarès adóma öna paraetimologéa. [6] Chèsto nòm l' sarà dovràt in töt ol medioéf e l'è testimoniàt ad ezèmpe dal Mosè del Bröl che in del sécol XII l'iscrìf ol sò Liber Pergaminus che 'l pàrla de la sità de Bèrghem e del sò teritòre. Ol nòm Pergamus 'l sarès però adóma öna tàrda re-latinizasiù medieàla che la sìrca de lìga la stòria de Bergam a chèla de Pergamus sità elenìstica e capitàl del règn di Atàlidi, ma al momènt s'è mia troàt gnà ü lìgàm tra i dò sità fò che i dù nòm che i sùna quàze a la stèsa manéra.
In del ólt medioéf l'è testimoniàt ol nòm Bergam che se 'l tróa sö 'n d'öna monéda del tép del Carlo Magno, conservàda al Müzéo de Coira in Sguìsera e che l'è dovràda pò cóme sìmbol de la colàna de lìber de la Storia Economica e sociale di Bergamo [7]
Bèrghem
Ol nòm Bèrghem menimà me 'l tróa scricc nìgher sö biànch almànch a partì dal 1553, defàti in de la Bibliotéca Cümünàla Arisotéa de Feràra l'è conservàda öna tradusiù fàcia per grignà del Orlànd Furiùs, tradusiù, stampàda a Venésia, che la tö 'n gir ol parlà bergamàsch, ma che l'è mia scrìcia 'n bergamàsch, e che la gh'à chèsto tìtol: Orland Furius de Misser Lodovic Ferraris novament compost in buna lingua da Berghem e de oter vocabul lombardi adornat. [8]
La sità e i bórgh
La sità e i bórgh, i è chès-ce i dù nòm dovràcc in di sécoi da i bergamàsch per parlà de Bèrghem, 'ndóe la sità l'éra chèla dét in di müre 'ndóe gh'éra i palàs del goèrno, menimà i bórgh i èra fò di müre e strécc in bànda ai stràde piö 'mportànte i corìa zó da i còi 'nfina al pià.
De quàndo i bórgh i s'è slargài fò fìna a tacàs ü col óter per pò slongàs e spantegàs in de la pianüra, piö che de sità e de bórgh s'pàrla de sità ólta e de sità bàsa, menimà i bergamàsch i è mia üzàcc e i è gnà mai stacc üzàcc a dovrà i dò manére de dì Bèrghem de sùra e Bèrghem de sóta, dientàde famüze co la cansù Nóter de Bèrghem e che i è dovràde quàze adóma da i forestér o 'n televisiù.
Ol pòst
La sità l'è nasìda sö ü ròs de colìne che i se tróa söl confì tra l'ólta pianüra söcia e i preàlp lumbàrde, destacàde però da i preàlp da la piàna de la Quìza a sìra e da la piàna de la Mórla a matìna. Bèrghem l'è nasìda sö i còi piö bas e piö spostàcc a màtina, 'ndóe i gh'éra di sortìde, piö o méno a 350 méter söl lièl del mar, la pónta piö ólta del sistéma colinàr de Bèrghem l'è 'l mut Bastìa, che 'l rìa a 509 méter, menimà la sità basa l'è piö o méno a 250 méter söl lièl del mar. La sità l'è nasìda in d'ü pòst indüinàt, al vólt, ma con di sortìde, metìt pròpe 'ndóe la pianüra la se 'ncótra co i montàgne e 'ndóe la al Brembàna e la al Seriàna i fénes e i se dèrf fò 'n del pià.
Bèrghem, compàgn de Milà, Brèsa, Varés e tàte ótre sità la gh'à mia ü fiöm, adóma la Mórla la trèrsa 'mpó la sità bàsa, ma gh'è mai stacc ü ligàm fórt co la sità, che in di sécoi pasàcc la sircàt de tègnes de luntà da la Mórla, de sólet con póca àcqua, ma bùna de fà di dagn mia de schèrs quàndo 'l piöìa.
I préde di còi de Bèrghem
La geologéa del insèma colinàr de la sità de Bèrghem l’è facìa de quàter dièrse préde: a partì de mesdé s’tróa prìma ‘l Flysch de Bèrghem, pò ‘l Conglomeràt de Sirù, l’Arenària de Sàrnech e ‘l Flysch de Puntìda.
Ol Flysch de Bèrghem, cognusìt ach col nòm de Préda de Credér, l’è la préda che s’tróa in de la méta o quàze di còi de Bèrghem, sùra de töt de la bànda a mesdé, chèla che la àrda sö la sità bàsa. Ol Flysch de Bèrghem s’pöl vèdel signà fò dal teré per ezèmpe ‘n via Fara, pròpe sóta ‘l monastér de Sant’Agostì, ma ach in del cör de la sità ègia, ‘n Piàsa Luigi Angelini. Tra i dò préde, chèla sóta ‘l monastér e chèla ‘n piàsa Angelì, gh’è öna diferènsa de culùr, de fàti ol prim flysch l’è bèl zaldì, menimà ‘l segónt l’è ciàr, quàze biànch. Chèsto perché ‘l flysch l’è öna préda de sedimèncc de mar, isè chèla biànca la s’è fàcia ‘ndóe l’àqua l’ìa ‘mpó piö fónda, menimà chèla zàlda l’è sedimentàda ‘ndóe l’àqua l’éra piö bàsa, piö o méno ‘ndóe la gh’éra öna spiàgia e pròpe per chèsto ol flysch sóta Sant’Agostì ‘l gh’avrès de ès chèl che ‘l rèsta de öna spiàgia de la preistòria, tat che in de la préda se èt i sègn lasàcc da i animài de l’època.
Chèl che l’è ‘mportànt l’è che chèsta préda la gh’à dacc ol colùr a i mönümèncc de la sità, bàsta ad ezèmpe ardàga al monastér de Sant’Agostì per vèt che ‘l gh’à l’istès colùr del flysch che ‘l sìgna fò apéna sóta tra ‘l monastér e la via Fara.
Söbet a i spàle del Flysh de Bèrghem s’tróa 'l Conglomeràt de Sirù métit a fà öna fetìna strécia ma lónga che la traèrsa fò töta la culìna de Bèrghem. Pò a chèsta l’è öna préda de sedimèncc, ma grìza de colùr e con di sedimèncc piö gròss, tat che a ardàla s’vèt bé che ‘n de la préda gh’è de la geretìna e ach di sas bèi gròs mes-ciàcc insèma a öna pàsta grìza piö fìna che la lìga 'nsèma töt ol rèst. Ol Conglomeràt de Sirù s’pöl vèdel in del pàrch del Monastér de Sant Agostì, de fàti se de la bànda de la via Fara ‘l monastér l’è pogiàt sö söl Flysch de Bèrghem de l’ótra bànda l’è stài fài sö sùra a di còrne de Conglomeràt de Sirù. Ol Conglomeràt s’pöl vèdel pò sùra ‘l bastiù di müra ènete de Sant Andréa, ‘ndóe la gh’è la Montagnèta, öna còrna de préda che la sìgna fò ‘n del pràt de bastiù. Ach a i pé del bastiù s’pöl vèt ol Conglomeràt, de fàti töt ol bastiù de Sant Andréa ‘l pógia söl Conglomeràt, per ès piö precìs per fà sö ‘l bastiù di müre i à teàt fò e modelàt sö öna còrna de Conglomeràt fìna a fàga ciàpa la fùrma del bastiù.
Dòpo la fetìna strécia de Conglomeràt gh’è ön ótra fèta fàcia de Arenària de Sàrnech e per finì i öltime còste piö a nòrt, per lo piö metìde a roèrs, i è fàcie de Flysch de Puntìda: gh’è de dì però che chèste dò préde i se tróa fò de la sità ègia e per chèsto i è stàcie dovràde de méno e i è méno ligàde a la sità.
Stòria
Parra
L'abitàt de Parra l'è stài de spès sconfundìt co la sità de Bèrghem, dezà che gh'è ü tòch de la Naturalis Historia del Plino 'l vècc (III 124-125), che 'l fàa quàze crèt che i födès la stèsa sità, dezà che se les:
Oromobiorum stirpis esse Comum atque Bergomum et Licini Forum, aliquotque circa populos auctor est Cato, sed originem gentis ignorare se fatetur, quam docet Cornelius Alexander ortam e Graecia interpretatione etiam nomis vitam in montibus degentium. In hoc situ interiit oppidum Oromobiorum Parra, unde Bergomates, etiamnum prodente se altius quam fortunatius situm
che 'l völ dì che:
segónt ol Catóne, Com, Bèrghem, Foro Licini e di óter pòs-cc de chèle bànde lé i è de la famèa di Oromòbi, però 'l Catóne 'l sà mia de che bànda la rìa chèsta zét, zèt che 'l Cornelius Alexander 'l pènsa che la ègne da la Grécia, dezà che 'l nòm de chèsto pòpol 'l völerès dì "chèi che i stà de cà sö 'ndi mucc". In chèl pòst lé l'è sparìt ol paìs de Parra, de 'ndóe che i vé i Bergamàsch, amò al dé de 'ncö s'pöl vèt che l'è ü pòst piö ólt che 'ndüinàt.
Segónt i rizültàcc di stöde archeològich però Parra e Bèrghem i éra mia la stèsa sità, ma gh'éra de èsga öna bèla diferènsa tra i dò, dezà che da l'età del fèr i còi de Bèrghem e la pianüra i éra abitàcc da i Cèlti de Golasèca, menimà zamò da la fì de l'età del bróns sö 'n di vài e 'n di montàgne la gh'éra la cültüra "retica", che se la troàa de ché e de là di Alp. I teritòre de la montàgna bergamàsca, per cültüra, i éra compàgn sùra de töt de chèi de la Al Telìna, del Cantù di Grizù, di montàgne del Bresà, del Trentì e del Süd Tiról; per fà ün ezèmpe 'n di ài de la bergamàsca i éra üzàcc a dizegnà sö i préde compàgn di Camùni. Parra alùra l'éra de cültüra "rética" e la se troàa 'ndóe al dé de 'ncö 'l gh'è 'l paìs de Par, in de la ólta Al Seriàna, come i à dimostràcc i stöde archeològich portàcc inàcc dal 1983 al 1994 sö 'n d'öna süperfìce de 2.000 méter quàder. Parra l'è stàcia abitàda da la fì de l'età del bróns 'nfìna a che la sità, insèma a töte i ài alpìne, l'è stàcia conquistàda da i Romà in de l'època aügüstéa e sèmper gràsie a i stöde archeològich s'è egnìt a saì che Parra l'éra grànda quàze 20 pertéghe, l'éra öna sità minerària e i sò cà i éra fàce co i mür sóta de préda e sùra de lègn compàgn di bàite del dé de 'ncö [9].
Bèrghem al tép di Cèlti
La sità de Bèrghem e i sò còi i éra zamò abitàcc in del sécol X/XI a.C. da i Cèlti de Golasèca e chèsto prim insedimènt l'à ciapàt l'aspèt de öna sità in del sécol VI a.C. quàndo la Bèrghem de alùra l'éra grànda piö de 360 pèrteghe. Chèsta Bèrghem la comerciàa d'öna bànda co i Etrüschi che si stàa mia de luntà in de la Etrüria Padana, ad ezempe a Màntoa, e de l'ótra bànda con töcc i pòpoi che i stàa sö i Alp e de là dei Alp.
Chèsta prìma Bèrghem a partì dal IV secol a.C. l'à però perdìt importànsa tat che i stöde archeològich i à descuvrìt che se l'è mia stàcia abandùnada del töt, la sità l'è dientàda a belazì a belazì piö picinìna, fòrse perchè a partì dal secol IV a.C. i a tacàt a rià di ótre tribù de Cèlti che i a casàt vià i Etrüschi e isé l'è finìt ol comèrcio che l'éra fài crès Bèrghem 'nfìna ad alùra.
Conquistàda da i Romà
In del II sècol inante Cristo, i Romà i à conquistàt Bèrghem e i l'à ciamada Bergomum. In del 49 innante Cristo, töcc i bergamasch i è dientàcc sitadì de Roma, per öna lègge del Giulio Cesare.
'l Ólt Medioéf
In del V sècol i gh'è i invasiù de i barbari. In del VI sècol i longobàrcc i se fèrmacc in de la sità.
In del IX sècol Bèrghem l'è öna part de l'Impero de Carlo e ol vèscov al regnàa sö la sità.
Ol lìber cümü
In del XI sècol la se crèa öna asseblea de la sità, che la cumensa a goernà söl cümü. I cumensa i beghe con Brèsa.
In del 1165 Bèrghem èntra in de la Léga Lumbarda, contra Federico I, insèma a 16 sità de la Lombardia col Züramét de Püntida. In del 1184 ol Barbarossa l'èntra in Bèrghem, salüdat de la popolassiù.
A la fì del XII sècol cumensa a furmàs la sità basa e l'è cüstrüit ol palàss de la régiù. Po a Bèrghem gh'è di beghe fra i Guelfi e Ghibellini, i Colleoni in di guelfi e i Suardi in di ghibellini. I guère fra le dò famèe i cumensa co i Suardi chi èns, üdacc di Visconti de Milà, ma in di agn chi vè dopo, la guèra la à innante. In del 1335 i fenés ol castel de san Vile.
I Viscóncc e la Repüblica de Venésia
La sità a l'è conqüistada dei Malatesta in del 1407 e dudès agn dopo, Filippo Maria Visconti al güida öna riòlta di ghibellini.
In del 1428 Bèrghem la èntra in de la Repüblica de Venéssia, che la fa cüstrüì i Müraine, e in del 1437 Filippo Maria Visconti conquista Bèrghem ma Bartolomé Coleù la dà amò a la Repüblica.
In del XVI sècol Bèrghem l'è conquistada dò olte di Francés e sèt olte di Spagnöi. La Repüblica la cumensa a fa cüstrüì i mura in del 1561.
In del 1630 la pèst e i carestìe i copa piö de 10000 persune.
Da Napoleù a l'Italia
A la fì del XVIII sècol a l'è cüstrüit ol Sentierù. In del 1796 i sòldacc revolusiunare francés i èntra in Bèrghem e i crèa la Repüblica Bergamasca che la fénés col trattato di Campoformio del 1797. In del Congresso di Vienna Bèrghem la fenés a l'Austria come töta la Lombardia e la Enéssia.
In del 1837 l'è creada la Pórta Nöa e ol vial Vittorio Emanuele II. In del 1848 Bèrghem la öta Milà in de le Sic giurnade. Ol tréno al ria a Bèrghem in del 1857.
L'8 de zögn del 1859 Giuseppe Garibaldi a ve dét in Bèrghem e de alùra Pórta San Lurèns l'è stacia ciamada ach Pórta Garibaldi. L'an dopo 178 bergamasch a i è partìcc in de la Spedissiù di Méla insèma a Garibaldi.
In del 1872 ol cümü a l'è spostàt in Sità Basa, in del 1887 i cumensa a viagià i fünicolàre. In del 1901 i è demulide i Müraine.
XX secòl
In de la Ségonda guèra mondial Bèrghem a l'è mia stacia bòmbardada.
In del 1958 Angelo Roncalli l'è papa.
In del 1972 al der fò l'aeroport de Öre e in del 1985 in di Ospedali Riuniti a l'è trapiantàt ol prim cör.
Sità Ólta
Sità Ólta l'è la part médieval de Bèrghem, protegida di müra venessiane del XVII sècol.
La part piö cunusida de Sità Ólta l'è la Piassa Ègia col Palàss de la Resù, ol Campanù che ai 22 al suna amò 180 ölte la campana, che öna ólta significaa la sérada di pórte de la Sità. In Piassa Ègia gh'è anca la bibliotéca de Bèrghem, ciamada "Angelo Maj".
De l'ótra banda de Piassa Ègia gh'è ol Dòm, La Capela del Coleù pensada de l'architèt Giovanni Antonio Amadeo con dèt la tomba del Bartolomé Coleù, ol (battistero) e la césa de Santa Maria Maggiore. L'öltima césa, che l'è mia de la diocesi, la gh'à di sègn de töcc i pèriodi che l'è stacia cüstrüida.
Via Colleoni, che i Bergamàsch i ciama "Corsaröla", la culega Piassa Ègia a la Piassa de la Sitadèla e la via di négose.
In Piassa de la Sitadèla gh'è ol müseo de scìense natürai "Enrico Caffi".
Sità Basa
La Sità Basa l'è la part piö granda de Bèrghem. Lè i gh'è ol Cümü, la proìncia e la prèfetüra. La part céntral l'è facia de Pórta Nöa e dal Senterù che öna ólta l'era la stassiù di baghér.
La strada piö imporanta de Bèrghem l'è vial Papa Gioàn XXIII, che 'l va de la stassiù 'n fena a Porta Nöa.
Söl Sentierù gh'è ol Téater, dédicat a Gaetano Donizetti. Ün óter laùr de èt l'è ol monümét ai partigià, de Giacomo Manzù.
In de la part piö a nort gh'è l'Accademia Carrara, fundada de Giacomo Carrara in del 1796.
Bérghem la gh'à 11 quartér: Celadina, Redùna, Sànta Caterina, Lurét, Lönghel, Malpensada, Bócaliù, Colognöla, Campagnöla e Grümelina. Tacc a i éra di frassiù stacade de Bèrghem, ma in di agn 60 e 70 i s'è ünide a la sità.
De la stassiù i part d'i tréni ch'i và a Milà e i pasa per Treì o per Carnàt, a Brèsa, Lèc o Crèmuna. A Bèrghem i gh'è varie società de autobus ch'i colèga töta la proìncia.
Isì a Bèrghem gh'è anca ön aeropòrt, chèl de Öre.
Sport
Bèrghem gh'à öna squadrà del balù che la zöga in de la serie A: l'Atalanta Bergamasca calcio. A i è famùse po di ótre squadre, chèla de la pallavolo d'i fòmne (Foppapedretti) e chèla de football mericà, i Lions.
Riferimèncc
- ↑ Ambrogio M. Antonini, Vocabolario italiano-milanese, ed. Libreria Meravigli, Milà, 1983
- ↑ Zanetti U., 1985, Paesi e luoghi di Bergamo, Grafica e arte Bergamo, Bèrghem.
- ↑ Soresina M. A., 2009, Etimologie di antichi toponimi lombardi, in Toponomastica della Lombardia a cüra del Rognoni A., Mursia editùr, Milà.
- ↑ Tiraboschi A., 1867, Vocabolario dei dialetti bergamaschi antichi e moderni, Ed. Bolis, Bèrghem.
- ↑ Talbert R. J. A., 2010, Rome's world - The Peutinger map reconsidered, Cambridge University Press.
- ↑ Ardovino, A. M., 2007, Fonti antiche su Bergamo ed archeologia. Confronto e nuove letture, pag. 3 - 13 del lìber I primi millenni - Dalla preistoria al medioevo - I de la colàna Storia Economica e sociale di Bergamo, Ed. Fondazione per la storia economica e sociale di Bergamo, Bèrghem.
- ↑ Storia Economica e sociale di Bergamo, Ed. Fondazione per la storia economica e sociale di Bergamo, Bèrghem.
- ↑ Favalier S., 1995, L'immagine dei bergamaschi nella letteratura veneziana minore del Cinquecento, pag. 305 -327 del lìber Il tempo della Serenissima - L'immagine della Bergamasca de la colàna Storia Economica e sociale di Bergamo, Ed. Fondazione per la storia economica e sociale di Bergamo, Bèrghem.
- ↑ Poggiani Keller F., 2007, L'età del Ferro. Dall'oppidum degli Orobi alla formazione della città sul colle, pag. 147 - 163 del lìber I primi millenni - Dalla Preistoria al medioeveo in de la colàna Storia Economica e sociale di Bergamo, Ed. Fondazione per la storia economica e sociale di Bergamo, Bèrghem.


text:
Zagabria
Zagabria (Zagreb in cruat; Zagabria in italian; in tudesch, düranta l'Imperi d'Austria, Agram; Zágráb in üngheres) a l'è la capital de la Cruazia.
A l’è anca la prima cità de la Cruazia per pupulaziun, cun 784.900 abitant (2007).
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Zagabria la se tröa al nord-ovest de la Cruazia, in del toch de süd-ovest de la piana de la Panònia.
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Zagabria a l'è gemelada cun:
- Magunza, Germania
- San Pederburgh, Rüssia
- Tromsø, Nurvegia
- Kyoto, Giapun
- Cracovia, Pulonia
- Lisbuna, Purtugal
- Pittsburgh, Stat Ünì d'America
- Shanghai, Cina
- Budapest, Üngheria
- Viena, Austria
- Sarajevo, Bosnia e Erzegovina
- Lübiana, Sluenia


text:
Gwenn Ha Du
La Gwenn Ha Du l’è la bandéra de la Bretàgna che l'è nasìda in del 1923 ‘nventàda dal Morvan Marchal che 'l s’è ispiràt a i bandére de la stòria brétone, sia al istèma col armelì, sia al Kroaz Du che l’éra öna crùs nìgra sö fónt biànch dovràda dal Dücàt de Bretàgna sö la fì del Médio Éf, quand l'éra ü stat indipendènt e che l'è ligàda ach a la Baner Peran cornuaiéza.
La bandéra de la Bretàgna l’è isé ciamàda per i culùr che la gh’à, de fati la bandéra l’è facia con ü quàrt con di armelì stilizàcc e töt ol rèst l'è a bànde nìgre e biànche: Gwenn Ha Du ‘n lèngua brétone 'l völ dì pròpe biànch e nìgher.


text: 1Rü yexguma duü̃xü̃gümaã íyadexagügu ga Pedru rü Cuáü̃, rü yexgumayane yéma nangugü ga guma tupauca ga taxü̃neãrü purichíaarü ãẽ̱xgacü, rü paigü, rü Chaduchéugü. 2Rü Pedru rü Cuáü̃maã nanuẽ ga paigü yerü duü̃xü̃güxü̃ nangúexẽẽ ga na marü wena namaxü̃xü̃ ga Ngechuchu, rü naxrüü̃ tá ta wena namaxẽxü̃ i guxü̃ma i duü̃xü̃gü i marü yuexü̃. 3Rü ínanayauxü̃, rü poxcupataü̃gu nanawocu ñu̱xmata moxü̃ãcü, yerü marü nayáuane. 4Natürü muxü̃ma ga yema duü̃xü̃gü ga nüxü̃ ĩnüẽxü̃ ga yema Tupanaãrü ore rü nayaxõgü. Rü maneca 5000 wa nangu ega yatügüxicatama ixugügu. 5Rü moxü̃ãcü Yerucharéü̃wa nangutaque̱xegü ga Yudíugüarü ãẽ̱xgacügü, rü ãẽ̱xgacügü ga yaguã̱xgü, rü ngúexẽẽruü̃gü ga ore ga mugüwa ngu̱xẽẽtaegüxü̃. 6Rü yéma nayexma ta ga Aná ga paigüeru ixĩcü, rü Caipá, rü Cuáü̃, rü Aré, rü guxü̃ma ga yema togü ga paigü ga paigüerutanüxü̃ ixĩgüxü̃. 7Rü nanamu na naxü̃tawa nagagüãxü̃ca̱x ga Pedru rü Cuáü̃. Rü yexma norü ngãxü̃tanügu nanachigüxẽẽ rü nüxna nacagü, rü ñanagürügü: —¿Texé pexü̃ tamu, rü texé pexna tanaxã i pora na penamexẽẽxü̃ca̱x i ñaã yatü? —ñanagürügü. 8Rü Pedruwa nayexma ga Tupanaãẽ ga Üünexü̃ rü nanaporaxẽẽ. Rü yemaca̱x ga Pedru rü nanangãxü̃, rü ñanagürü: —Pa Ĩãneãrü Ãẽ̱xgacügüx, rü Pa Ãẽ̱xgacügü i Yaguã̱xgüx, rü ñu̱xma toxna naxca̱x peca naxca̱x ga norü mexẽẽ i ñaã chixeparachiréxü̃ erü nüxü̃ pecuáxchaü̃ ga ñuxãcü na namexü̃. 10—Rü ñu̱xma tá pemaã nüxü̃ tixu na nüxü̃ pecuáxü̃ca̱x i guxãma i pema rü nüxü̃ nacua̱xgüxü̃ca̱x i guxü̃ma i tatanüxü̃gü i Yudíugu. Rü ñaã yatü i ñu̱xma pepe̱xewa ngẽxmaxü̃ rü Ngechuchu ya Cristu ya Nacharétucü̱̃ã̱x nixĩ ga namexẽẽcü. Rü guma nixĩ ga pema curuchawa peyapotacü rü peyuxẽẽcü. Natürü ga Tupana rü wena nanamaxẽẽ. 11—Rü gumatama Ngechuchu nixĩ ga pema nüxü̃ pexoecü. Natürü ga Tupana rü nayamucuchi na guxü̃ãrü ãẽ̱xgacü yiĩxü̃ca̱x. 12—Rü yima Ngechuchuxicatama nixĩ ya tórü maxẽxẽẽruü̃, erü ñoma i naãnewa i tatanüwa rü yixicatama nixĩ ga Tupana tüxna namucü na tüxü̃ namaxẽxẽẽxü̃ca̱x —ñanagürü ga Pedru. 13Rü yexguma yema ãẽ̱xgacügü nüxü̃ daugügu ga ñuxãcü tama muü̃ẽãcüma na yadexagüxü̃ ga Pedru rü Cuáü̃, rü naḇaixãchiãẽgü, yerü nüxü̃ nicua̱xãchitanü ga tama meã poperaxü̃ na yacuáxü̃ rü puracütanüxü̃mare yixĩgüxü̃. Rü aixcüma nüxü̃ nicua̱xãchitanü ga Ngechuchuarü ngúexü̃gü na yixĩgüxü̃. 14Rü ñu̱xũchi nüxü̃ nadaugü ta ga guma yatü ga rümecü ga Pedru rü Cuáü̃xü̃tagu na nachixü̃. Rü yemaca̱x ga yema ãẽ̱xgacügü rü taxuacüma ñuxũ ñanagürügüéga nachiga ga yema ngupetüxü̃. 15Rü yexguma ga yema ãẽ̱xgacügü rü ínanamuxü̃ ga yema ínangutaque̱xegüxü̃wa, rü nüxĩcatama nügümaã nidexagü. 16Rü ñanagürügü: —¿Ṯacü tá namaã ixüexü̃ i ñaã yatügü? Erü guxü̃ma i Yerucharéü̃cü̱̃ã̱x i duü̃xü̃gü rü nüxü̃ nacua̱xgü i ngẽma mexü̃ i taxü̃ i naxügüxü̃, rü taxuacüma itayacu̱x. 17—Natürü ngẽma na tama yexeraãcü duü̃xü̃gütanüwa nanguchigaxü̃ca̱x i ngẽma ngupetüxü̃, ¡rü ngĩxã tanamuü̃ẽxẽẽ na ñu̱xmawena rü taxúemaãma ngẽma Ngechuchuchigagu yadexagüxü̃ca̱x! —ñanagürügü. 18Rü wenaxãrü Pedru rü Cuáü̃ca̱x nacagü, rü nüxna naxãga na tama Ngechuchuchigamaã yadexagüxü̃ca̱x, rü bai i texéxü̃ na nangúexẽẽxü̃ca̱x i nachiga. 19Natürü ga Pedru rü Cuáü̃ rü nanangãxü̃gü, rü ñanagürügü: —¡Nagu perüxĩnüẽ i pematama! ¿Rü namexü̃ i Tupanape̱xewa na pega taxĩnüẽxü̃ rü e̱xna Tupanaga taxĩnüẽxü̃? 20—Erü toma rü taxuacüma nüxü̃ tarüxoe na nüxü̃ tixuxü̃ ga yema nüxü̃ tadaugüxü̃ rü nüxü̃ taxĩnüẽxü̃ —ñanagürügü. 21Rü yexguma ga yema ãẽ̱xgacügü rü nayaxãxũnegü rü yemaãcü ínayamugü, yerü nataxuma ga ṯacüca̱x na napoxcueãxü̃ rü duü̃xü̃güxü̃ namuü̃ẽ, yerü guxü̃ma ga duü̃xü̃gü rü Tupanaxü̃ nicua̱xüü̃gü naxca̱x ga yema nüxü̃ ngupetüxü̃ ga guma yatü ga chixeparawa rümecü. 22Rü guma yatü ga yemaãcü Tupanaãrü poramaã naxca̱x itaanecü, rü maneca 40 arü yexera nixĩ ga norü taunecü. 23Rü yexguma marü ínamuxü̃ã̱xgu, rü Pedru rü Cuáü̃ rü namücügü íyexmagüxü̃wa naxĩ. Rü namaã nüxü̃ nixugüe ga guxü̃ma ga yema ore ga ãẽ̱xgacügü ga yaguã̱xgü rü paigüarü ãẽ̱xgacügü namaã nüxü̃ ixuxü̃. 24Rü yexguma Pedru rü Cuáü̃xü̃ naxĩnüẽgu ga namücügü, rü guxü̃ma wüxigu nayumüxẽgü rü Tupanamaã nidexagü rü ñanagürügü: —Pa Corix, cuma cunaxü ga daxũguxü̃ ga naãne rü ñoma ga naãne, rü taxü̃ i taxtü, rü guxü̃ma i ṯacü i nawa ngẽxmaxü̃. 25—Rü cumatama nixĩ ga nuxcüma Cuãẽ i Üünexü̃xü̃ cumuxü̃ na curü ngü̃xẽẽruü̃ ga Dabíwa yanadexaxü̃ca̱x rü ñaxü̃ca̱x: “¿Tü̱xcüü̃ ínipurae i ñoma i naãnecü̱̃ã̱x i duü̃xü̃gü i tama yaxõgüxü̃? ¿Rü tü̱xcüü̃ ngẽma natüca̱xmamare ixĩgüxü̃gu narüxĩnüẽ i guxü̃ i nachiü̃ãnecü̱̃ã̱x? 26—Nümagü i nachiü̃ãnegüarü ãẽ̱xgacügü rü Tupanamaã nanuẽ, rü nügümaã nangutaque̱xegü na wüxigu nügümaã nagu naxĩnüẽxü̃ca̱x na ñuxãcü tá nüxü̃ na nayexeragüxü̃ca̱x ya Cori ya Tupana rü Nane ya nüxü̃ naxunetacü ya Cristu”, ñanagürü. 27—Rü aixcüma nixĩ ga ñoma ga ĩãnewa ga ãẽ̱xgacügü ga Erode rü Piratu ga nangutaque̱xegüxü̃ namaã ga to ga nachiü̃ãnegücü̱̃ã̱x rü totanüxü̃ ga Yudíugü, na chixexü̃ naxügüxü̃ca̱x namaã ya curü ngü̃xẽẽruü̃ ya üünecü ya Ngechuchu ya Cristuxü̃ nüxü̃ cuxunetacü. 28—Rü yemaãcü ga nümagü rü nayanguxẽẽ ga guxü̃ma ga yema cuma nuxcümama nagu curüxĩnüxü̃ rü nüxü̃ cuxunetaxü̃ rü tá na yanguxü̃. 29—¡Rü dücax, Pa Corix, cuma nüxü̃ cucua̱x na ñuxãcü toxü̃ naxãxũnegüxü̃! Toma nixĩ i curü ngü̃xẽẽruü̃gü rü tanaxwa̱xe na toxü̃ cuporaexẽẽxü̃ na tama tamuü̃ẽãcüma nüxü̃ tixuxü̃ca̱x i curü ore. 30—¡Rü curü poramaã nameẽxẽẽ i duü̃xü̃gü i iḏaaweexü̃! ¡Rü duü̃xü̃güxü̃ nawe̱x i cua̱xruü̃gü i curü poramaã cuxüxü̃ i naẽ́gagu ya curü ngü̃xẽẽruü̃ ya üünecü ya Ngechuchu! —ñanagürügü. 31Rü yexguma yumüxẽwa nüxü̃ nachauegu, rü guma ĩpata ga nawa nangutaque̱xegüne rü naxĩã̱xãchi. Rü Tupanaãẽ i Üünexü̃ rü nüxna nangu ga guxü̃ma. Rü tama namuü̃ẽãcüma nüxü̃ nixugüe ga Tupanaãrü ore. 32Rü namu ga yema yaxõgüxü̃. Rü guxü̃ma rü wüxigu narüxĩnüẽ. Rü taxuü̃ma nagu narüxĩnü ga noxrüxicatama na yiĩxü̃ ga norü yemaxü̃gü, natürü guxü̃ma ga namücügümaã nangau. 33Rü yema ngúexü̃gü ga Ngechuchu imugüxü̃ na Tupa-naãrü puracü naxügüxü̃ca̱x, rü Tupanaãrü poramaã nüxü̃ nixugüe ga ñuxãcü wena na namaxü̃xü̃ ga Cori ga Ngechuchu. Rü Tupana rü poraãcü nüxü̃ narüngü̃xẽẽ ga guxü̃ma ga yema yaxõgüxü̃. 34Rü natanüwa rü nataxuma ga wüxi ga nüxü̃́ nataxuxü̃, yerü guxü̃ma ga yema nüxü̃́ yexmaxü̃ ga naãnegü rü e̱xna ĩpatagü, rü namaã nataxegü. Rü yema dĩẽru ga ngĩxü̃ nayauxgücü rü yéma ngĩxü̃ nangegü, rü yema ngúexü̃gü ga Ngechuchu imugüxü̃na ngĩxü̃ nayaxãgü. Rü ñu̱xũchi nügü ngĩxü̃ ninuü̃xü̃ ga ñuxrechigü nüxü̃́ nataxuxü̃ ga wüxichigü. 36Rü nayexma ga wüxi ga yatü ga Lebítanüxü̃ ga Chiprecü̱̃ã̱x ga Yuchegu ãẽ́gacü. Rü yema ngúexü̃gü ga Ngechuchu imugüxü̃ na Tupanaãrü puracü naxügüxü̃ca̱x rü Bernabémaã nanaxugü. Rü ngẽma naẽ́ga, rü: “Taãẽxẽẽruü̃”, ñaxü̃chiga nixĩ. 37Rü nüma ga Bernabé rü nüxü̃́ nayexma ga wüxi ga naãne, rü namaã nataxe. Rü yema ngúexü̃gü ga Ngechuchu imugüxü̃xü̃tawa ngĩxü̃ nana ga yema dĩẽru.


text:
1976
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
01 01 - Venezzuela: ul guveern da Carlos Andrés Pérez al nazziunaliza l'esplutazziun dal petroli.
03 03 - Vitòria (ul Paees Basch): cura ch'al era minístar da Governazziun Manuel Fraga, ga i möör ciinch personn e plüü d'un centinée ga i resülta feriit cura ca la pulizzía Spagnöla la spara par dessòolf una assemblea da stüdeent e lauraduur che la sa celebrava a la gesa da San Francisco (fatt da Vitòria (1976)).
01 04 - SÜA: sa la ga funda la Apple Computer Compagn.
03 09 - ul planeta Maart: la naaf Viking 2 ga la atera e ga la fa di futugrafíi.
08 02 - Barcelona: sa la ga fa una granda manifestazziun cul lema da "Libertaa, amnistía e Statütt d'Autunumía".
13 04 - València (Catalunya): sa la ga custitüiss la Taula de Forces Polítiques i Sindicals del País Valencià (Taula di Fòorz Pulítich e Sindicaal dal Paées Valenzan)
23 04 - Barcelona: sa al ga püblica ul primm nümar dal diari Avui "(Incöö)".
04 06 - Palma (Mallorca): sa al ga signa ul Pacte Autonòmic "(Patt Autunòmich)" di ísul Baleaar.
05 09 - Barcelona: Ul Joaquim Maria Puyal al fa la prima emissió radiufònica d'un partii da fútbol in Català, dapress la guèra Civila Spagnöla dal 36.
16 09 - Perpinyà "(Perpignan)" (Catalunya dal Noort): ga la derva i pòort la Bressola, la prima scöla Catalana dapress da l'ucüpazziun da la Catalunya dal Noort par Francja al 1659.
15 12 - Spagna: sa al ga celebra ul referéndum ch'al plebiscitarà la Legg par la Refurma Pulítega (Spagna).
28 11 - l'Espluga de Francolí (la Conca de Barberà (Catalunya)): sa ga celebra ul primm cungress da la Unió da Pagesos.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
15 02 - Torrelavega (Cantàbria, Spagna): Óscar Freire, ciclista Spagnöö.
20 03 - Phoenix, Arizona (SÜA): Chester Bennington, vucalista da Linkin Park.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
09 09 - Pequín (la Cina): Mao Zedongh (毛澤東: nom anca adataa a i lénguf ucidentaal cuma Mao Tse-Tung), pulítegh Cinées, presideent dal paées (n. 1893).
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Digiòṅ
Digiòṅ (in Francéś Dijon, di'ʒɔ̃) l'è na sità francéśa ad 151.212 abitànt ch'la s cata in dal dipartimènt dla Còsta 'd Òr in dla regiòṅ dla Burgóggna. L'è divìśa in ùndas quartēr.
Al sò sìndic 'l è al sucialìsta François Rebsamen, in carga da 'l 2001 (mandâ cunfermâ in dal 2008), prim sìndic ad sinìstra dla sità in dla quinta repùblica.
Dijon l'è famóśa par la sò mustàrda e p'r al sò dialét, al burgugnéś, ch'a s pōl arcgnósar scultànd la manéra ad dir la R e par la lunghésa ad sèrt funéma cuma la EU e la A. In sità i n dìśan minga «chenil» (cucia) ma «chnil».
Stòria
L'è nada cuma 'n "castrum" rumàṅ ciamâ Divio in sla strada ch'la purtàva a Magónśa da Liòṅ. In dal tèrs sècul 'l imperadōr Auregliàṅ al l'à furtificàda. In dal quìnt sècul l'è pasàda a i Burgùnd par pò dvintàr la capitàla dla regiòṅ e dal Ducâ ad Burgóggna. In dal 1477 l'è pasàda a 'l régn ad Frància.
In dal 1963 la s è śmlada cun la sità emigliàna ad Réś.
Persunàǵ famóś ligâ a Digiòṅ
- La tenìsta Virginie Razzano
- 'L inśgnēr Gustave Eiffel
- 'L architét Jacques Cellerier
Culegamènt estéran
Àtar prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Digiòṅ


text:
Dakota del Nord
El Dakota del Nord a l'è un stat federal di Stat Ünii d'America. Al gh'ha una süperfiss de 183.272 km² e una pupulaziun de 634.360 abitant.
Al fa part del Midwest. A l'è tacaa a nord al Canada, a ovest al Montana, a süd al Dakota del Süd, a est al Minnesota.
La capital a l'è Bismarck (55.532 abitant); la cità püssee pupulada del stat a l'è Fargo (90.599 abitant).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Dakota del Nord a l'è staa amiss in de l'Üniun in del 1889.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Dakota del Nord al gh'ha 3 grand eletur in di eleziun presidenziaj de l'Üniun. Mudel:Dakota del Nord


text:
Svizra: Schef da l'ABB gudagnà dapli
- Venderdi, 16.3.2012, 8:39
Il schef da concern da l'ABB, Joe Hogan, ha survegnì l'onn passà ina paja totala da 9,4 milliuns francs. El ha gudagnà uschia bler dapli che l'onn avant nua ch'el ha incassà 8 milliuns per sia lavur.
Cun quella paja s'auda Hogan vinavant tranter las 4 persunas che gudognan il pli bler en Svizra. La pli gronda paja en Svizra ha il schef da Novartis, Joe Jimenez cun 15,4 milliuns, avant il schef da Roche, Severin Schwan cun 12,3 milliuns ed il schef da Nestlé, Paul Bulcke cun 10,3 milliuns. (gc/sda)


text:
En il chantun Grischun, cun sia topografia pretensiusa, gioga la rait da sendas e vias ina rolla impurtanta e centrala, saja quai per l'avertura da singulas valladas u saja quai sco part da las colliaziuns dal nord al sid sur las Alps. Actualmain sa divida la rait da vias chantunalas cun ina lunghezza da 1'591 km en las vias naziunalas (163 km), las vias principalas (595 km) e las vias da colliaziun (833 km).
Mobilitad
La gronda mobilitad che vegn appreziada sin la rait da vias bain mantegnida mussa er sias varts negativas en il svilup d'accidents. Malgrà l'augment da l'effectiv da vehichels, è il dumber d'accidents dentant tendenzialmain sa reducì. Ils motivs principals che chaschunan accidents èn sveltezzas memia grondas, surpassaments dal dretg da precedenza ed inattenziuns. Circa in terz da tut ils accidents èn accidents individuals. Ils accidents individuals vegnan il pli savens chaschunads pervia da sveltezzas memia grondas e pervia da l'influenza d'alcohol. L'evaluaziun d'accidents gida a meglierar cuntinuadamain la segirezza dal traffic. Da l'evaluaziun resultan indicaziuns statisticas davart la dumonda, quant savens ch'i dat accidents, sco er bleras ulteriuras enconuschientschas davart lieus, nua ch'i capitan il pli savens accidents e che duain vegnir neutralisads cun agid da mesiras architectonicas e da signalisaziuns.
Controllas spezialas
En il center da las activitads da la polizia da traffic stat la meglieraziun dal clima dal traffic cun la finamira da cuntanscher la segirezza subjectiva ed objectiva en il traffic sin via. Questa finamira po dentant mo vegnir cuntanschida cun controllas specificas. En il rom da la prevenziun d'accidents e da la segirezza dal traffic daventan stringentamain necessarias controllas situativas cun cleras finamiras sin plaun chantunal. En collavuraziun cun la polizia da regiuns vegnan realisadas permanentamain acziuns spezialas en l'entir chantun.


text:
Lengnau (BE)
Lengnau a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Biel/Bienne, region aministrativa del Seeland, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.3 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 4603 abitant.
El cumün de Lengnau al se tröva a una altitüden de 445 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Büren an der Aare, Grenchen (SO), Meinisberg, Pieterlen, Romont.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Lengnau in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Meregnan
Meregnan o Melegnan (Melegnano in Italian) l'è 'na cità d'la pruincia de Milan en Lumbardia. La gh'à 17 437 abitant (datu dal Dicember 2013[1]) e la se tröva a 12 km a süd de Milan.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità l'è famusa par la Bataia 'd Meregnan dal 8 de giügn 1859, cumbatüda in d'la Scunda Guera d'Indipendensa, indue i Frances e i Austriegh i s'en fruntegiad dürament.
Demugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Meregnan l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc


text:
Piemuntais
Artéccol in dialatt bulgnais
Al piemuntais l'é na langua rumanza, ch'la s pré dîr derivè dal latén. L'è la langua naturèl dal Piemånt e la s dscurêva sanza distinziån ed totti äl categorî socièli. L'à na leteratûra di mondi récca, con tott i gèner leterèri pusébbil: romanz, teâter, povesî, giurnèl, documént uffizièl e vî acsé. Al só vocabulèri l'arà 40.000 parôl e sblisga. Al cunselli d'Euròpa e l'UNESCO i l'an arcgnossò cme langua ufiièl è l'é såtta a la proteziån d'la lèz regiunèl piemuntaisa 26/1990 e 37/1997.
A s pänsa ch'i sien bón ed dscårrer o capîr al piemuntais anch in 2,5 miglión ed cristiàn, mänter che almanch 500 - 600.000 i srénn bón ed lèzerl e d scrîverl.
Indice
Paîs indóvv ch'as dscårr piemuntais[modifica | mudéfica la surzéia]
Al piemuntais as dscårr, col so dialétt luchèl:
- int'äl pruvénzi 'd Turén, Cónni, Ast, Bièla e Verzèl;
- int'la pèrt pió a sîra d la provénzia 'd Nuvèra;
- in pruvénzia ed Lisàndria, int'i dintûren ed Turtånna (indovv as dscårr un quèl atais al lunbèrd e a l'emigliàn) e int'i pajîs såtta a Neuve (lîgur);
- int'un quèlch sît d'la Valdòsta.
La pruvénzia dal Verbàn-Cusio-Òssola e in di mondi d'la pruvénzia 'd Nuvèra as drôva un dialatt dal lunbèrd, mänter ch'int äl cmónni d'la pruvénzia 'd Cónni a la cunfénna con la Ligûria as dscårr al lîgur. E pô int'äl vâl däl pruvénzi ed Turén e d Cónni al piemuntais l'è druvè insamm al frànc-pruvenzèl (ed såura).
Insåmma, an s è brîsa bån ed dîr indovv la finéss la langua piemuntaisa e indovv al tâca al lunbèrd o al lîgur.
I dialétt[modifica | mudéfica la surzéia]
Anch's l'è bèli na langua unitèria, al piemuntais l'à di mondi ed fåurm divêrsi o 'd dialétt, a secånd ed cme al s ciâm. La bacajèda ed riferimänt l'è ciamè piemontèis comun (piemuntais ed tott), ch'al s bèsa såura al dialatt ed Turén e dî dintûren; l'è al pió druvè int'la leteratûra e l'è capé e bän druvè da tott quî ch'i dscårren in piemuntais. Par esänpi ónn ch'l à un banchatt a Verzèl al dscårr in verzlais con i cliént d'la so zitè mo al druvarà al piemontèis comun con ónn ed Cónni. As dîs in tott al Piemånt ch'al piemuntais genuén al sia stra sé e nå quall ch'as dscårr stra Susa, Turén (mo fagand atenziån parché ai én dî sît indovv al dialatt l'è contaminè da l itagliàn, cme Cher, Pinerôl e Salózz.
Una divisiån dal piemuntais la pré èser quassta qué:
- piemuntais ed sîra, o àut piemontèis, con i dialétt däl pruvénzi 'd Coni e 'd Turin (ai é anch al canavesàn);
- canavesàn, ch'al fåurma na categorî da par ló;
- piemuntais ed maténna, o bass piemontèis, con totti äli ètri pruvénzi.
Clasificaziån[modifica | mudéfica la surzéia]
La clasificaziån dal piemuntais la pré èser acsé:BR>
- languv indoeuropee
- languv rumànz
- languv rumànz ed sîra
- languv gâl-rumànz
- languv cisalpénni
- languv cisalpénni
- languv gâl-rumànz
- languv rumànz ed sîra
- languv rumànz
Côdiz ISO[modifica | mudéfica la surzéia]
- Côdiz ISO 639-3: PMS


text:
Grafschaft (VS)
Grafschaft a l'è un cumün svizzer del distret de Goms, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 22.6 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 198 abitant.
El cumün de Grafschaft al se tröva a una altitüden de 1312 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bellwald, Blitzingen, Ernen, Fieschertal e Reckingen-Gluringen.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official website (Todesch)
- Grafschaft in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Sigis Cantieni è s'engaschà 40 onns per la scola da skis
- Gievgia, 7.3.2013, 7:45
Sigis Cantieni va en pensiun suenter avair lavurà 40 onns sco scolast tar la scola da skis Lumnezia. La lavur dal scolast da skis haja adina plaschì ad el, di Sigis Cantieni. Era sch'i saja l'entschatta betg adina stà uschia simpel.
En ils egls da la populaziun lumneziana eran scolasts da scola da skis numnadamain 'playboys', di Sigis Cantieni. Cun organisar grilladas per indigens e per osps e cun mussar avant co ch'ils scolasts da skis pon ir cun skis, saja il maletg ch'intgins avevan dal scolast da skis sa midà. Oz organisescha la scola da skis era mintga venderdi ina cursa da skis per ils uffants che han emprendì durant l'emna dad ir cun skis. Quellas cursas commentescha Sigis Cantieni. Sch'i fa da basegn, lura vul Cantieni era vinavant sa gidar ora cun dar scola da skis. (rtr/fc)


text:
Partenz/Signuradi avant il terz gieu da playoff
- Gievgia, 7.3.2013, 17:11
Gievgia saira stat per il club da hockey Partenza/Signuradi in impurtant gieu sin il program. Cun ina victoria pon ils Grischuns cuntanscher il final dals playoffs da la segunda liga. L'onn passà aveva il club da hockey Partenza/Signuradi gnanc dumagnà il pass en ils playoffs. Uss giogan els la seria da mez final e là guarda quai ora fitg bain. Cun 2:0 mainan els la seria encunter il grond favurit, l'EHC Wetzikon, quell'equipa, che giugava la stagiun passada anc en l'emprima liga. Gist 3 equipas grischunas vevan dumagnà il pass el quart final dals playoffs en la segunda liga da hockey sin glatsch. La qualificaziun per il mezfinal ha dentant mo l'equipa da Partenza/Signuradi dumagnà. Il club da hockey Engiadina ed il club da hockey da San Murezzan eran crudads ora en il quartfinal. (rtr/ec)


text:
Filzbach
Filzbach a l'è un cumün svizzer del Canton Glarona. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 13.93 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 509 abitant.
El cumün de Filzbach al se tröva a una altitüden de 682 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Amden (SG), Ennenda, Mollis, Obstalden, Weesen (SG).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Filzbach l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1394 col nom de Vilentzspach.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Filzbach in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Silver streak
Silver Streak' l’è ü film del 1976 ambientàt söl tréno Silver Streak che l’ viàgia da Los Angeles a Chicago e ‘ndó i söcét di copamèncc. L’è stacc ‘nterpretàt dal Gene Wilder, da la Jill Clayburgh, dal Richard Pryor, dal Patrick McGoohan, Richard Kiel che l'à recitàt pò 'n di film de James Bond e dal Ned Beatty, menimà l’è stài dirèt dal Arthur Hiller.
Trama[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol George Caldwell (Gene Wilder) l' ciàpa 'l tréno Silver Streak, 'ndóe 'l cognòs prima ü rapresentànt de vitamìne che l' se fà ciamà Bob Sweet (Ned Beatty), ma l'è 'n realtà ü del F.B.I. e pò öna bèla dòna de nòm Hilly Burns (Jill Clayburgh) che l'è la segretària del profesùr Schreiner. Ol George e la Hilly i pasa la sira 'nsèma, i se piàs e 'ntàt che i se bàza 'n de la cücèta de la Hilly ol George l' càsa fò ü vèrs quando che l' vèt tacàt fò del finestrì a có 'nzó ün òm con d'öna balòtola 'n mès a i öcc; quando la Hilly la se ùlta la èt negót e la pènsa che 'l George l'àbie biìt tròp.
A la matìna, quando 'l George 'l lèa sö, l' se 'ncórs che l'òm bötàt zó dal tréno la sìra prìma l'è pròpe 'l profesùr de la sò Hilly. L' và a sircàl in del sò scompartimènt, ma l' tróa i catìf che i l' la böta zó dal tréno (Richard Kiel).
Leàt sö l' camìna fina a ché l' tróa öna fatorìa 'ndóe öna contadìna 'mpó stràmba prìma l' la mèt a móns öna àca pò l' la ghe cór dré al tréno con d'ün ècc aèreo biplà e la ghe rìa a portàl 'n stasiù 'n tép.
Salìt amò söl tréno l' tróa la Hilly col miliardàre Roger Devereau (Patrick McGoohan), che l' se scüza col George se ü di sò òmegn l'l'à bötàt zó del tréno, l'è stacc töt ün erùr, l'éra tròp ol nervùs dezà che se troàa piö i lètere del Rembrant che i éra 'l piö grant ritroamènt del profesùr, che l' compàr pò a lü, töt soridènt. Ol George alura l' pènsa de ès mat, de i sbagliàt töt e l'và vià ma l' polisiòt l' ghe spiéga töt: ol miliardàre Devereau l'è di agn che l' frèga la zét e l' vènt di fals quàder. I lètere del rembrant i pöl smascheràl e fàga fà la figüra del ciocolatér e chèl che l'à ést l'è ü fàlso profesùr che l'à ciapàt ol pòst de chèl che l'è stài copàt.
Pecàt che l' polisiòt l' vègne copàt e 'l George dòpo i copàt ü di catìf con d'öna fiòcina l' bùrle zó del tréno amò öna ólta. Camìna e camìna l'rìa da ü scerìfo, l' ghe cónta sö töta la stòria, ma l' fà dèt ü gran rebelòt, ol scerìfo l' ghe capés fò negóta e quando i ghe dis che dal trèno l'è scapàt ü che se pènsa che l'àbie copàt ü polisiòt l' sirca de arestàl, ma 'l George l'iscàpa co la sò màchina.
Dét in machina gh'è ü làder, ol Grover T. Muldoon (Richard Pryor), che l'è stacc apéna arestàt e che l' dienterà 'l compàgn de vias del George e 'nsèma tra fürti de machine, inseguimèncc e traestimèncc i rierà a turnà sö söl tréno a Kansas City.
Söl tréno i sirca de liberà la Hilly, ma i ghe rìa mia e fenès zó del tréno per la tèrsa ólta e i è ciapàcc da l'F.B.I. che de lé a póch la fermerà 'l tréno e la s-ciòpa fò öna sbaratòria. Ol Devereau l' cópa i machinìsti del tréno e l' là fà cór a töta bira per riàga a scapà, ol George e 'l Grover i salta söl tréno e i ghe rià a liberà la Hilly, ma adès ol tréno l' cór sènsa contròl vèrs la stasiù de Chicago, dezà che ach ol Devereau l'è stai copàt da la polisìa.
'nsèma a ü controlör che l'è restà per erùr sö söl tréno i ghe rià a ralentàl e a destacà quàze töcc i vagù, ma 'l locamotùr l' fenès dét in de la stasiù che l'è stàcia sgombràda 'n tép e l' böta zó mür, colòne e negòse.
A belazì a belazì i rìa pò i vagù e 'l George, la Hilly e l' Grover; ést chèl che l'è söcedìt ol George e la Hilly i se bàza sö e 'l Grovèr i a salüda sö strécc 'ntàt che l' và vià, de brào làder, sö 'n d'öna màchina che l'èra espòsta 'n stasiù e che l'incidènt l'à liberàt da i blòchi.
Ol cast[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Produsiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Töte i scéne in estèrna i è stàcie giràde ‘n Canada sö la Canadian Pacif Railway in di stacc de l’Alberta e del Ontario. I scéne ‘n di stasiù, fò che chèla a Los Angelès, i è stàce quàze töte ciapàde ‘n Canada a la stasiù Union Station de Toronto. In di scéne 'ndóe s'vèt fò di finestrì del tréno, se èt l'istès di paesàgi del mid west di Stacc Ünìcc, che i è stài metìcc apòsta al pòst de chèi del Canada per rènt piö credìbel ol film, che l'è ambientàt in di Stacc Ünìcc.
Ol film l’à ‘ncasàt 51 miliù de dòlari e l’è stacc apresàt da la crìtica.


text:
Discurs cun Jon Erni (43), Thalwil
- Sonda, 10.3.2012, 11:03
Jon Erni è directur executiv per ils clients gronds da la firma da telecommunicaziun Sunrise a Turitg. Surtut la telefonia mobila, mo er internet e televisiun èn spartas da sia lavur dal mintgadi. Mo Jon Erni è er musicist; blers onns ha el sunà en la chapella da famiglia Erni. Creschì si è Jon Erni a Tschlin ed a Scuol. Suenter la matura a l'institut Otalpin a Ftan ha el studegià il prim a la SPF a Turitg e suenter a l'universitad da Son Gagl. La cumbinaziun dad inschigner ed econom è la basa per sia lavur en la firma Sunrise. Redacziun: Niculin Bezzola


text:
Republica de Bèrghem
Dopu che el dì de Nadàl del 1796 i francees ijn entraa en Bèrghem senza combatt, d'acordi cont el Podestaa Ottolini che l'aveva concordaa el ritir dj trupp veneziàn, el 12 de marz del 1797 la vegn proclamada la Republica Bergamasca. L'Ottolini, minaciaa de vess restaa, el part per Brèssa, mentra la vegniva elegiuda la noeuva munisipalitaa formada de 24 personn, che la mett insèma anca una parvenza de esercit.
Dopu dù dì la Republica la vota l'annession a la republica Cispadana, e vegnen brusaa diversi bandeer veneziaan. Se comincia a mett giò in de la citaa e in dj contraad l'arbul de la libertaa.
In dj vall la ciapa però furma una sorta de contru-rivoluzion perchè la republica la par vess contra la religiòn e sopratutt in dj paes i prèd riessen a portaa el popul de la part dj Veneziàn, ma quest moviment l'è combatuu e eliminaa nel gir de un mes.
A la fin la Republica Bergamasca la entra a faa part de la Republica Cisalpina cont el trataa de Campoformio.


text:
Giusepp Clement de Wittelsbach
El Giusepp Clement de Wittelsbach (Joseph Clemens von Wittelsbach in todesch; Joseph-Clément de Wittelsbach in frances; Mònach de Baviera, 5 dicember 1671 - Bonn, 12 november 1723) a l'è staa on arcivescov cattòlich todesch.
Biografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Giusepp Clement a l'era el terz fioeu del Ferdinand Maria de Baviera e de la soa miee, l'Enrichetta Adelaide de Savòia. Vist che l'era minga el primm nassuu, l'è staa subit destinaa a la vida de òmm de gesa. L'è staa eleggiuu arcivescov de Colònia in del 1688, dòpo la mòrt del zio Massimilian Enrich, còssa che l'è stada voeuna di caus de la Guerra di Noeuf Ann. On quaj de ann dòpo l'è staa nomenaa princip-vescov de Liegi e voescov de alter diòcesi de la Germania.
Compagn del sò fradel Massimilian Emanuel II de Baviera, el Giusepp Clement el s'è leaa a la Francia duranta la Guerra de Succesion Spagnoeula e per quest l'è staa costringiuu a retiràss in de la soa residenza a Bonn ò a la cort francesa.
Quand che la guerra l'è finida, in del 1713 (Trattaa de Utrecht) al Giusepp Clement hinn tornaa indree i sò diòcesi, che ghe eren staa confiscaa. A l'è mòrt a Bonn e l'è staa seppellii in de la Cattedral de Colònia. Ona bòna part di sò diòcesi hinn staa "ereditaa" del sò nevod Clement August.
Duranta la soa vida l'è staa:
- Vescov de Frisinga (1685-1694), succeduu del Johann Franz Eckher von Kapfing und Liechteneck;
- Vescov de Ratisbona (1685-1723), succeduu del Clement August de Wittelsbach;
- Arcivescov de Colònia (1688-1723), succeduu del Clement August de Wittelsbach;
- Prevòst de Berchtesgaden (1688-1723), succeduu del Julius Heinrich von Rehlingen-Radau;
- Princip-vescov de Liegi (1694-1723), succeduu del Giòrg Luis de Berghes;
- Vescov de Hildesheim (1702-1723), succeduu del Clement August de Wittelsbach;


text:
Charles Baudelaire
El Charles-Pierre Baudelaire (Paris, 1821- Paris, 1867) a l'era un pueta, critich e tradütur frances. A l'è staa vün di pueta püssee inflüent del secul XIX, e l'ha rapresentaa - cun la sua vita bohemien e i sò ecess - la figüra del pueta malarbet. A l'è cunsideraa el pader de la puesia muderna. La sua övra principala a l'è la racolta de puesii Les fleurs du mal (I fiur del mal).
Inflüenza[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Baudelaire a l'è vün di pueta decadent püssee famus e prubabilment quel püssee impurtant. A l'è famusa la sua critiga de la puesia "ütil": lü'l pensava la puesia cume una furma de beleza püra e superiura, che la serviva minga per insegnà o per trasmet un messagg pulitich. A l'è el pader del decadentism, un precursür del simbulism e un autur inflüent per la puesia e la literadüra muderna - minga dumà francesa - del secul quel de XX.
Simbulism e Aleguria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In de l'övra del Baudelaire a hinn dü i puetich principaj: el simbulism, che l'ha generaa el desideri grant de truà anmò un ligam fort intra la sucietà pre-indüstriala e la natüra, e che'l se realiza cun la figüra retoriga de la sinestesia, e l'aleguria.
Över[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Le Salon de 1845 (1845)
- Le Salon de 1846 (1846)
- Le Salon de 1859 (1859)
- Journaux intimes (Diari) (1851-1862)
- Les Paradis artificiels (I paradis artificiaj) (1860)
- Curiosités esthétiques (1868)
- Réflexions sur quelques-uns de mes contemporains (1862)
- Richard Wagner et Tannhäuser à Paris (1862)
- Le Peintre de la vie moderne (1863)
- L'œuvre et la vie d'Eugène Delacroix (1863)
- Mon cœur mis à nu (1864)
- L'art romantique (1869)
- La Fanfarlo (1847)
- Du vin et du haschisch (1851)
- Les Fleurs du mal (I fiur del mal) (1857)
- Fusées (1867)
- Petits poèmes en prose ou Le Spleen de Paris (Puema piscinit in prosa o El Spleen de Paris) (1862)


text: 1—Rü ngẽma Tupana ãẽ̱xgacü íixĩxü̃wa rü ñoma wüxi ga ubanecüarü yora ga pa̱xmama norü puracütanüxü̃ ta yadaucürüü̃ nixĩ. 2Rü yema puracütanüxü̃maã nanamexẽẽ na wüxitachinü ga dĩẽrugu nüxü̃́ na naxütanüãxü̃ca̱x ga wüxichigü ga ngunexü̃gu. Rü ñu̱xũchi naãnewa nanamugü na yéma yapuracüexü̃ca̱x. 3—Rü yixcama ga 9 arü ngoragu rü ínayadau ga ngextá yatügü ga puracüca̱x daugüxü̃ íngutaque̱xegüxü̃xü̃wa. Rü yexma nüxü̃ nayangau ga ñuxre ga yatügü ga ngearü puracüã̱xgüxü̃. 4—Rü ñanagürü nüxü̃: “¡Ngẽ́ma chorü ubanecüwa peyapuracüe! Rü meã tá pexü̃́ chanaxütanü”, ñanagürü. Rü nümagü rü yéma naxĩ. 5—Rü yema ubanecüarü yora rü tocuchigu rü wenaxãrü togü ga puracütanüxü̃ ta nayadau. Rü tomaẽ̱xpü̱xarü ngoragu ga yáuanecü rü wenaxãrü yexgumarüü̃ ta nayadau. 6—Rü yixcama ga wüxime̱ẽ̱xpü̱xarü ngoragu ga yáuanecü rü wenaxãrü ínayadau ga ngextá yatügü ga puracüca̱x daugüxü̃ íngutaque̱xegüxü̃xü̃wa. Rü yexma nüxü̃ nayangau ga ñuxre ga togü ga yatügü ga ngearü puracüã̱xgüxü̃. Rü ñanagürü nüxü̃: “¿Tü̱xcüü̃ i pema rü nuxã perüchomare i guxü̃ i ñoma i ngunexü̃gu, rü tama pepuracüe?” ñanagürü. 7—Rü nümagü nanangãxü̃gü, rü ñanagürügü nüxü̃: “Tama tapuracüe erü taxúema toxca̱x tadau na tüxü̃́ tapuracüexü̃ca̱x”, ñanagürügü. Rü yexguma ga yema naãneãrü yora rü ñanagürü nüxü̃: “¡Pema rü ta ngẽ́ma chorü ubanecüwa pexĩ rü peyapuracüe! Rü meã tá pexü̃́ chanaxütanü”, ñanagürü. 8—Rü yexguma marü nachütagu rü yema naãneãrü yora, rü naxca̱x naca ga norü puracütanüxü̃ãrü dauruü̃, rü ñanagürü nüxü̃: “¡Naxca̱x naca i ngẽma puracütanüxü̃. Rü nüxĩra nüxü̃́ naxütanü i ngẽma wixwenaxü̃chima ngẽ́ma ĩxü̃, rü nawa tá icuyacua̱xẽẽ i ngẽma nüxĩra ngẽ́ma puracüexü̃!” ñanagürü. 9—Rü yéma naxĩ ga yema puracütanüxü̃ ga wüxime̱ẽ̱xpü̱xarü ngoragu ga yáuanecü puracüwa ĩxü̃. Rü wüxichigü ngĩxü̃ nayauxgü ga wüxitachinü ga dĩẽru. 10—Rü yemawena rü yéma naxĩ ga yema nüxĩrama puracüexü̃ ga puracütanüxü̃. Rü nümagü nagu naxĩnüẽgu rü yexera tá ngĩxü̃ nayauxgü ga dĩẽru, natürü nümagü rü ta ngĩxü̃ nayauxgü ga wüxitachinütama ga dĩẽru ga wüxichigü. 11—Rü yexguma ngĩxü̃ nayauxgügu rü inanaxügüe ga chixri na yadexagüxü̃ nachigagu ga yema naãneãrü yora. 12—Rü ñanagürügü: “Yixema rü guxü̃ i ngunexü̃gu üa̱xcüxetüwa tapuracüe, natürü i ñaã puracütanüxü̃ i wixwenaxü̃chi íngugüxü̃ rü wüxi i ngoratama napuracüe. Natürü ngẽma tüxü̃́ naxütanüãxü̃́ẽ̱xpü̱xtama nüxü̃́ nanaxütanü”, ñanagürügü. 13—Natürü ga yema ubanecüarü yora nanangãxü̃, rü ñanagürü nüxü̃ ga wüxi ga yema puracütanüxü̃: “Pa Chomücüx, tama cuxü̃́ changĩ̱x. ¿Tama e̱xna i wüxitachinügu yiĩxü̃ ga chomaã cunamexẽẽxü̃ na cuxü̃́ chanaxütanüxü̃ i ngẽma puracü? 14—¡Ñaã i curü dĩẽru, rü íixũ! Rü ngẽma puracütanüxü̃ i wüxi i ngoratama puracüexü̃, rü choma nüxna ngĩxü̃ chaxãxchaü̃ i ngẽma cuxna ngĩxü̃ chaxãcüe̱xpü̱x. 15—¿Tama e̱xna name i ngẽma choma chanaxwa̱xexü̃ãcüma ngĩmaã na chaxüxü̃ i chorü dĩẽru? ¿Rü e̱xna quixãũxãchi erü ngẽmaãcü chamecüma?” ñanagürü. 16—Rü yíxema ñu̱xma duü̃xü̃gü wixweama tüxü̃ ügüxẽẽ́xẽ, rü daxũguxü̃ i naãnewa rü Tupana tá wixpe̱xewa tüxü̃ naxügüxẽẽ. Rü yíxema ñu̱xma duü̃xü̃gü wixpe̱xewa tüxü̃ ügüxẽẽ́xẽ rü daxũguxü̃ i naãnewa rü Tupana tá wixweama tüxü̃ naxügüxẽẽ. Erü Tupana rü muxũchiena naxu, natürü noxretama tixĩ ya yíxema tüxü̃ yadexechixe —ñanagürü ga Ngechuchu. 17Rü yexguma namagu yaxũxgu ga Ngechuchu ga Yerucharéü̃wa na naxũxü̃ rü noxrüwama naxca̱x naca ga yema 12 ga norü ngúexü̃gü, rü ñanagürü nüxü̃: 18—Pema nüxü̃ pecua̱x na marü ingaicaxü̃ na Yerucharéü̃wa ingugüxü̃. Rü ngẽ́ma rü duü̃xü̃gü rü tá chixri chomaã nachopetü. Rü tá paigüarü ãẽ̱xgacügü rü ngúexẽẽruü̃gü i ore i mugüwa ngu̱xẽẽtaegüxü̃na tá choxü̃ namugü. Rü nümagü rü tá chomaã nanaxuegugü na chayuxü̃ca̱x. 19—Rü tá to i nachiü̃ãnecü̱̃ã̱xna choxü̃ namugü. Rü ngẽmagü tá nixĩ i chaugu idauxcüraü̃güxü̃ rü choxü̃ c̱uaixgüxü̃, rü ñu̱xũchi tá curuchawa choxü̃ nipotagü na ngẽxma chayuxü̃ca̱x. Natürü tomaẽ̱xpü̱x i ngunexü̃guwena rü tá wenaxãrü chamaxü̃ —ñanagürü. 20Rü yéma iyexma ga naẽ ga Chaü̃tiágu rü Cuáü̃. Rü yema taxre rü Zebedéu nanegü nixĩgü. Rü ngĩma rü Ngechuchuca̱x iyaxũ namaã ga yema taxre ga ngĩnegü. Rü Ngechuchupe̱xegu iyacaxã́pü̱xü, rü wüxi ga ngü̃xẽẽca̱x nüxna iyaca. 21Rü nüma ngĩxna naca, rü ñanagürü: —¿Ṯacü nixĩ i cunaxwa̱xexü̃? —ñanagürü. Rü ngĩma inangãxü̃ rü ngĩgürügü: —Pa Corix, ngẽxguma ãẽ̱xgacüxü̃ quingucuchigu rü chanaxwa̱xe i cunamu na wüxi i ñaã chaune rü curü tügünecüwawa na natoxü̃, rü ngẽma to i curü ṯoxwecüwawa na natoxü̃ —ngĩgürügü. 22Natürü Ngechuchu ngĩxü̃ nangãxü̃ rü ñanagürü: —Pema rü tama nüxü̃ pecua̱x na ṯacüca̱x ípec̱axü̃. ¿Namaxã chi peporaexü̃ i ngẽma ngúxü̃ i tá choxü̃ üpetüxü̃? —ñanagürü. Rü nümagü nanangãxü̃gü rü ñanagürügü: —Ngẽmáãcü namaã tá taporae —ñanagürügü. 23Rü Ngechuchu nanangãxü̃ rü ñanagürü nüxü̃: —Aixcüma tá nixĩ i chauxrüü̃ ngúxü̃ pingegüxü̃. Natürü ngẽma chorü tügünecüwawa rü chorü ṯoxwecüwawa na perütogüxü̃ca̱x, rü tama cho̱xme̱xwa nangẽxma na pexna chanaxãxü̃. Rü Chaunatüme̱xẽwa nixĩ na nangẽxmaxü̃ i ngẽma, rü nüma tá tüxna nanaxã ya yíxema tümaca̱x íyiĩxẽ —ñanagürü. 24Rü yexguma yemaxü̃ naxĩnüẽgu ga yema togü ga 10 ga Ngechuchuarü ngúexü̃gü, rü Chaü̃tiágumaã rü Cuáü̃maã nanuẽ. 25Natürü Ngechuchu naxca̱x naca rü ñanagürü nüxü̃: —Pema nüxü̃ pecua̱x rü guxü̃ i nachiü̃ãnegüarü ãẽ̱xgacügü rü poraãcü nanamu i norü duü̃xü̃gü. Rü ngẽma ãẽ̱xgacügü i taxü̃gü rü norü duü̃xü̃güarü yora nügü nixĩgüxẽẽ. 26—Natürü tãũtáma ngẽmaãcü nixĩ i petanüwa. Rü ngẽxguma texé naxwa̱xegu na ãẽ̱xgacü tiĩxü̃ i petanüwa, rü name nixĩ i noxri rü guxããrü ngü̃xẽẽruü̃ tixĩ. 27—Rü ngẽxguma chi texé i petanüwa naxwa̱xegu na tümamücügüeru na tiĩxü̃, rü name nixĩ i noxri rü guxü̃ma i tümamücügüarü ngü̃xẽẽruü̃ tixĩ. 28—Yerü chomatama i Tupana Nane na duü̃xü̃xü̃ chiĩxü̃ rü tama togü choxü̃ rüngü̃xẽẽxü̃ca̱x nixĩ i núma chaxũxü̃. Natürü núma chaxũxü̃ na duü̃xü̃güxü̃ charüngü̃xẽẽxü̃ca̱x rü naxca̱x na chayuxü̃ca̱x rü ngẽmaãcü chanaxütanüxü̃ca̱x na muxü̃ma i nümagü rü nüxü̃́ nangẽxmaxü̃ca̱x i maxü̃ i taguma gúxü̃ —ñanagürü. 29Rü yexguma Ngechuchu norü ngúexü̃gümaã Yericúarü ĩãnewa íchoü̃xgu, rü muxü̃ma ga duü̃xü̃gü nawe narüxĩ. 30Rü yéma namacüwawa narütogü ga taxre ga ingexetüxü̃. Rü yexguma nüxü̃ naxĩnüẽgu na Ngechuchu yéma üpetüxü̃, rü tagaãcü Ngechuchuna nacagüe, rü ñanagürügü: —Pa Corix, Pa Dabítanüxü̃x, ¡Cuxü̃́ tangechaü̃tümüü̃gü! —ñanagürügü. 31Rü yema duü̃xü̃gü ga Ngechuchuwe rüxĩxü̃ rü nayangagü na iyanangea̱xgüxü̃ca̱x. Natürü nümagü ga yema ingexetüxü̃ rü yexeraãcü Ngechuchuna nacagüe, rü ñanagürügü: —Pa Corix, Pa Dabítanüxü̃x, ¡cuxü̃́ tangechaü̃tümüü̃gü! —ñanagürügü. 32Rü yexguma ga Ngechuchu rü yexma nayachiãchi rü naxca̱x naca ga yema ingexetüxü̃. Rü nüxna naca rü ñanagürü: —¿Ṯacü i penaxwa̱xexü̃ na pexca̱x chanaxüxü̃? —ñanagürü. 33Rü nümagü nanangãxü̃gü rü ñanagürügü: —Pa Corix, tanaxwa̱xe na toxü̃ quidauchitanügüxẽẽxü̃ —ñanagürügü. 34Rü yexguma ga Ngechuchu rü nüxü̃́ nangechaü̃tümüü̃gü, rü naxẽtügügu ningõgü. Rü yexgumatama nidauchigü, rü Ngechuchuwe narüxĩ.


text:
Soià
Soià (en Italià: Soiano del Lago), l'è 'n cümü de 1 868 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]) de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt en Valtènezi, sö le culìne moréniche del Lach de Gàrda.
El sò teretóre 'l cunfìna coi cümü de Calvagés, Manèrba, Munìga, Padènghe e Polpenàse.
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La prezènsa de l'òm endel teretóre de Soià l'è testemognàda amò de la preistória de le custrusiù palafitìcole retroàda de le bànde de le torbiére de Chisulìne.
Gh'è stàt troàt apò a dei rèscc de abitasiù romàne e 'na làpide de màrmor che adès l'è 'nmüràda endei mür de la canònega. El paés el g'ha patìt dele gran destrüsiù de la part dei ùngari 'ndel 899, e 'n chèsta ocaziù par che sàpe stat distrugìt apò a 'n tèmpio dedicàt a Giove.
Endel Medioévo Soià l'ìa sóta la giürisdisiù del Vèscof de Verùna (amò 'ncö la paròchia de Soià l'è sóta la dioòcezi de Verùna). Endel 1330 el paés l'è pasàt sóta Mastino de la Scala, e piö tàrde a Gioàn de Boémia. Chest'öltem el g'ha cidìt le tère de Soià ai cóncc de Castelbarch per 15 mila fiurì d'ór. Entùren al 1300 i fransescà i g'ha fondàt el monastér de San Ròch, dré a la stràda che mìna a Padènghe.
Arènt al Castèl gh'è stat fat sö la céza de San Mighél Arcàngel, lüminàda en ocaziù de la vìzita pastoràla del vèscof de Verùna Ermolao Barbaro (1454). Endel 1550 Soià el se destàca de la Piéf de Manèrba. Sóta la duminasiù de Venésia el fàa part de la quàdra de la Valtènezi.
L'è indicàt come cümü de per sò cönt enfìna al 1928, quan che però l'è stat agregàt al cümü Padènghe. Endel 1947 però l'è stat tùrna dizagregàt e l'è turnàt a fà cümü de per sò cönt.
Evulusù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.