text:
Guglielmo I d'Inghiltèra
Guglièlmo 'l Cunquistadùr (en inglés: William the Conqueror; en fransés: Guillaume le Conquérant), nasìt a Falaise, vers el 1027 e mórt a Rouen ai 9 de setèmber del 1087, l'è cunusìt apò coi nòm de Guglièlmo 'l Bastàrt (perchè fiöl ilegìtim), Guglièlmo II de Normandìa e Guglièlmo I d'Inghiltèra.
L'è 'l fiöl de Robèrto 'l Magnìfich e de «Herleva» o «Arlette», 'na frilla, cioè 'na segónda spùza segónt la tradisiù danéza (more danico).
Düca de Normandìa zà de l'età de òt agn (l'è stat el quint a ricéver formalmènt el tìtol de Düca de la Normandìa) col nòm de Guglielmo II, el g'ha portàt chèsto tìtol del 1035 enfìna al 1087.
Dopo la batàia de Hastings endèl utùer del 1066 el deènta 'l prim rè d'Inghiltèra de stìrpa Normàna e 'l regnarà dei 25 de dezèmber del 1066 enfìna al dé de la sò mórt, ai 9 de setèmber del 1087. L'è stat giü dei monàrchi piö 'mportàncc de l’Europa ucidentàla.


c: text/html

text:
Hedera helix
Hedera helix (en bresà: ligabósch) l'è 'na piànta de la famìa botànica de le Araliaceae. L'è 'na spéce uriginària dei bósch ömecc de l'Euròpa ucidentàla, centràla e meridiunàla, de l'Africa setentriunàla e de l'Asia, de l'India 'nfìna al Giapù.
L'è 'na piànta rampicànta che g'ha fòie perèni. L'è stàda de spès dopràda 'ndèla midizìna popolàr, La se rampéga dré a le ótre piànte e 'na sùla casàda la pöl rià a éser lónga 'nfìna a 50 méter.
El ligabósch l'è 'na piànta relìta e giü dei rar ezèmpe scampàcc en Europa de la flòra laurisilva de l'era tersiària.
Fòie[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Le fòie i è sèmpe, altèrne, scorzégne, löstre, de culùr vért scür, de 5 a 10 ghèi de larghèsa. Se pöl troà du tìpi de fòie diferèncc en la stèsa piànta: chèle dei ram che pórta mìa i fiùr, i è lobulàde; chèle dei ram che pórta fiùr envéce le g'ha poch o negót de lòbuli.
Fiùr[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
I fiùr i è pesègn e de culùr vért reünìcc en umbrilìne a fùrma de balunsì che se piéga zó 'nfìna a tocà tèra.
Fröcc[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
El fröt l'è 'na bàca négra grànda presapóch compàgn de 'n grà de roaiòt con 2-5 granì de somésa. l'è vilinùs.
Sinònim[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Varietà[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Hedera helix subsp. helix
- Hedera helix forma poetarum (Nicotra) McAll. & A.Rutherf.
- Hedera helix subsp. rhizomatifera McAll.[2]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Il Cussegl federal ha tramess en consultaziun ses plans per la defensiun da l'aria. Gia enconuschent era ch'il suveran duai decider davart las milliardas per aviuns e sistem da defensiun da rachetas, dentant betg davart ils models che vegnan tschernids.
Il pachet davart il qual la populaziun duai decider il 2020, cumpiglia novs aviuns che remplazzan ils vegls F/A-18 a partir dal 2025 ed in nov sistem da defensiun da rachetas. Ils custs èn tar maximal 8 milliardas francs.
Tge tip dad aviuns e da sistem da defensiun d'aria che vegn lura cumprà, decida il Cussegl federal pir suenter la votaziun. Cunquai evitescha il cussegl ina debatta publica davart il tip ed eventualas mancanzas. Ina tala discussiun aveva il 2014 gì l'effect che la cumpra dal Gripen aveva fatg naufragi.
RR novitads 15:00


text:
Se solo fosse vero
Se solo fosse vero (Se sōl a fus véra) l'è na cumèdia rumàntica americàna dal 2005 ad Mark Waters trata da 'n rumànś ad Marc Levy.
Custâ sinquànt'òt migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à pò purtâ a cà dagnóra sènt-tri. Al tìtul uriginàł dal film, Just Like Heaven, 'l è tìtul 'd un pès di The Cure ch'al s cata a 'l inìsi dla pelìcula, candàda par la Katie Melua, e a la fiṅ su i tìtui 'd cóa, cantàda pròpria par Robert Smith.
Sunt
L’Elizabeth Masterson (Reese Witherspoon) l'è na śōvna puta ch'la lavōra da dutōra in un prònt sucōrs ad San Francisco. Cal mistēr lè 'l è dimóndi pēś par lē ma 'l pinsēr ad far quèl par chi àtar al la juta a tiràr avànti. Na sira, turnànd a cà in màchina p'r andàr a séna c'n un tisi che sò surèla Abby (Dina Spybey-Waters) la gh'à da preśentàr-ag, la gh'à 'n brut incidènt e la finìs in còma.
Al sò apartamènt al vîṅ tòlt in afìt da 'n ragàs armàś véduv da pôc, David Abbott (Mark Ruffalo), ch'a 'l impruvìś al taca a véd'r al spìrit dl’Elizabeth in cà. La ragàsa la taca a dascórar sèg e a tgnir-'g adrē, in fiṅ tant ch'i dū i s inamōran dabòṅ anc s'i n s pōlan gnanc tucàr e sōl lò 'l è bòṅ ad far-'g a mènt. Un dè però al dutōr Brett Rushton (Ben Shenkman) al dascór cun l’Abby par dmandàr-'g al parmés ad dastacàr la spina esénd che quàl lè 'l éra 'l vulēr ad sò surèla s'la s fus catàda in cal cundisiòṅ lè.
Par salvàr-ag la vita David al dmanda a 'l sò amìg Jack (Donal Logue) ad jutàr-'l a purtàr via 'l còrp dl’Elizabeth da 'l uśdàł.


text:
Roubaix
Roubaix (ollandais: Robaais) è ina veglia citad industriala en il nord da la Frantscha en vischinanza dal cunfin cun la Belgia. Roubaix è la terz pli gronda citad dal región Nord-Pas de Calais-Picardie per sia populazuin, cun 95'866 abitants l'onn 2013, zieva Lille e Amiens.
Ensemen cun las citads da Lille, Tourcoing, Villeneuve-d'Ascq ed 86 autras cumins, Roubaix furma l'aglomeraziun urbana Metropola europeica da Lille che dumbra radund 1,1 milliuns abitants. Roubaix se plazza en il nord-ost da la Metropola europeica da Lille, tranter 17 e 52 meters dal guliv da la mar. Ses surfatcha cuvrescha 13,23 km².
Roubaix è pli enconuschida sco lieu da l'arrivada da currer ciclista Paris-Roubaix.


text:
Gruffy
Gruffy l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància sud-orientàla. El fa part del cantù de Alby-sur-Chéran, del circondàre (arrondissement) de Annecy e del dipartimènt de l'Alta Savoia. El g'ha 'na popolasiù de 1 455 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 14,44 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 400 méter a 'na altèsa màsima de 1644 méter s.l.m.
Evulusiù demogràfica[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Tranter Stöckli e ses vendiders haja dà tranter ils onns 2003 e 2018 cunvegnas illegalas davart ils pretschs. Tenor quellas eri scumandà als vendiders dad offrir ils skis ad in pretsch pli bass che quai che Stöckli aveva proponì. Talas cunvegnas cuntrafan a la lescha da cartel. Perquai ha la WEKO cumenzà d’investigar la stad passada cunter il producent da skis. Perquai che «Stöckli» haja cooperà, saja la multa stada pli bassa.
Vendiders èn uss libers da decider pretschs
Il producent da skis saja sa cunvegnì cun la WEKO ch'el na po betg pli fixar pretschs minimals u fixs per vender lur skis. Cun quai èn ils vendiders uss libers da decider ils pretschs. Plinavant saja uss er reglà la vendita da skis da Stöckli online sco era l'import direct e parallel da products da Stöckli.
RR novitads 10:00


text:
St. Niklaus
St. Niklaus a l'è un cumün svizzer del distret de Visp, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 89.37 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 2351 abitant.
El cumün de St. Niklaus al se tröva a una altitüden de 1120 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Eisten, Embd, Ergisch, Grächen, Oberems, Randa, Saas Balen, Saas Fee.
Riferiment[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official website (Todesch)
- Museum website


text:
La lum, encanteisem che condusc
Poesia
La lum,
la couc, la produsc
la mena desche n fusc
l’eie, l spirit
desche n encanteisem
dut muta,
te l’acort
de la pèsc
desche cometes
sie raes
se fèsc paesajes,
mirages, messajes
che coer te pes.
Reflescion
Te chest articol voi jir ite te n aspet che me à encuriosì endèna che lejee l liber L metodo daneis per viver contenc: Hygge de Maria Tourell Søderberg de l’editor Newton Compton, de chel che é fat la rezenjion te un de mie ultimes articoi.
En particolèr voi me fermèr sun n element a chel che i daneisc i ge dèsc na gran emportanza per creèr chel bonstèr che ic ge à dat inom belapontin “hygge”.
Anter la tanta cosses che ic rencura per creèr intimità te cèsa, apede che la piantes, l’aredament, la cosses che i tegn te cèsa, i libres che i lec e la musega che i scouta, n post spezièl la lo à la lum.
La lum
Se cogn dir che te l’emisfer boreal per sie-ot meisc a l’an i daneisc i cogn depener da la lum artifizièla ence via per l dì. Per chesta rejon la sort de lum che i à te cèsa e ence sul post de lurier la é n muie emportanta. Soraldut, disc ic, ge vel che la lum no bate dret ti eies e che sie possibol la uzèr o sbassèr aldò de coche se la dora. En particolèr, i daneisc à na pascion soraldut per una sort de lum: chela de la ciandeiles.
La lum de la ciandeila
Na roba scempia, de etres tempes fosc, ma che ence ge dore da spes e che, con sia lum delicata, fèsc dut più intim e “hygge”. Che sie magnèr vèlch, lejer n bel liber, scutèr musega o ence beiver n tè sot na cuerta ciauda, se se l fèsc co la lum de la ciandeila, la doventa più intima e bela.
A chest proposit scrive chiò doi toc che vegn fora dal liber e che palesa delvers la semplizità, ma ence l poder de na ciandeila.
Na roba sé de segur: l’é doi robe che i daneisc no pel fèr condemanco, l papier da cesso e la ciandeiles. Per fortuna, duc doi se i troa ence te la boteighes più picole.
Roger Beale, sentadin ingleis en Daniamarca, per l sfoi «Politiken».
Canche vegne de retorn a cèsa dò na giornèda de lurier, la pruma cossa che fae l’é empeèr na ciandeila. Chest me deida a enter che l’é ora che me sente jù e che me mete sorì. Ence canche viaje me tole semper dò vèlch ciandeila, coscì son segura de poder me conzeder n moment hyggelig olache mai son.
Tilde Vengsgaard, Randers
Na ciandeila la costa pech, ma la pel voler dir n muie e no demò tel raport co sé enstesc o con chi che stèsc co nos, ma ence coi etres. Ence na orazion dita sù per valgugn tel chiet endèna che se empea sù na ciandeila, ciapa n segnificat più intim.
E tu che en peisseste de la lum? e/o soraldut de chela de la ciandeila?


text:
Proteziun zivila: en jöbia alarm te döt le Südtirol
La Proteziun zivila dla Provinzia á incundé la situaziun de alarm te döt le Südtirol da mësanet de en jöbia, ai 4 d'aurí cina les 13 en vëndres ai 5 d'aurí.
En jöbia, ai 4 d'aurí s'aspeton tl Südtirol cina a 80 mm de plöia y al podess novëi cina sot i 1.000 metri d'altëza. Por chësta rajun á le diretur dl’Agenzia por la Proteziun zivila, Rudolf Pollinger, cherdé ite inier ai 2 de aurí la sentada tla Zentrala funzionala provinziala a chëra che al á tut pert rapresentanc dl Sorvisc meteorologich dla Provinzia, dl Sorvisc lovines dl Ofize Idrografich, dl Ofize Rüs de munt, dla Repartiziun Bosć, dl Ofize Geologia y proes materiales, dla Zentrala viabilité y dl corp permanënt provinzial di stödafüch. Tratan la sentada él gnü incundé la situaziun de prigo Alfa (ghel) por en jöbia, ai 4 d'aurí pian ia da mësanët cina dales 13 de en vëndres ai 5 d'aurí. Chël ó dí che la Proteziun zivila s’aspeta na situaziun che mëss gní controlada sciöche al toca. La comunicaziun ti jará a dötes les perts atocades che podará se cruzié dles mosöres adatades. Ince la popolaziun vëgn informada a na moda che ara sais.
Evënt meteorologich important, les previjiuns
Le meteorologh dla Provinzia Günther Geier á anunzié tratan la sentada che al al é preodü en jöbia n gran Stau che vëgn da süd cun prezipitaziuns danter i 20 y i 80 mm. Le limit dles noiüdes che é sëgn a 1.800 metri s'arbassará bonamënter cina a 1.000 metri. Les previjiuns dl tëmp vëiga danfora che al sará danter da vënt y dër da vënt da süd. En vëndres miorëia le tëmp. En jöbia, á dit l'espert de lovines Lukas Rastner, che le prigo de lovines arjunjerá le livel 4 (sön na scala de 5) y an ne pó nia stlü fora de gran lovines. La Repartiziun Bosć informëia che a Welschnofen y a Deutschnofen podessel ester problems porvia dles gran ploiüdes, ajache te chësc raiun é le teritore gnü por gran pert desbosché y porchël é la forza d'assorbimënt dl bosch bindebó bassa. I rüs Schwarzbach y Eggentaler Bach podess messëi tó sö tröpa ega. Al n'é nia preodü esondaziuns, mo al podess impó ester dagns ai cantiers di rüs. Al podess ince gní a se le de de pices roes y le terac podess dé do, á dit le geologh dla Provinzia Volkmar Mair. Aladô dla Zentrala de viabilité sarál tröc auti sön strada ajache al é n de de laur. Tles zones plü alalt sciöche da Sterzing insö, tla zona dl Ju Resia y dl’Alta Val de Puster messará i mesi avëi para l’atrezadöra da d'invern. Porvia dl abassamënt dl livel dla nëi a 1.000 metri pól ince novëi ti zentri abitá y sön i coliamënc prinzipai.
La prozedöra d'emergënza
L’anunzia dla situaziun d'alarm ti é gnüda ortiada inier al Comissariat dl Govern, a düc i Comuns (ombolt e vizeombolt), ai stödafüch volontars, ala Repartiziun Bosć y al Raiun funzional Rüs de munt, al’Agenzia por l’ambiënt, al Ofize Geologia, al Sorvisc Strades y ala sozieté dla ferata RFI. En vëndres (ai 6 d'aurí) él preodü n'incuntada dla Zentrala funzionala dla Provinzia por odëi sciöche ara ciara fora. De plü informaziuns é da ciafé sön la homepage dla Proteziun zivila.
USP/USP


text:
Era en il Grischun mancan in zic ils arbiters da ballape. Perquai organisescha la Federaziun grischuna da ballape (BFV) sairadas d’infurmaziun nua che quest hobi vegn preschentà a fund. Pertge betg far ina carriera sco arbiter, sche il talent na tanscha betg per far il pass en la Super League da ballape. Forza ch'ins ha dapli talent per il metier da l’arbiter. Forsa ch'ins ha dapli dun per manar in gieu da ballape che per giugar ballape.
Il BFV porscha educaziun per arbiters
En differents curs pon ins emprender l’amulain e las reglas dal ballape. E lura ston ins esser bun dad interpretar scenas ed acziuns sin il pastg entaifer d'in batterdegl e decider sche l’acziun correspunda a las reglas u betg. In buna arbitra, in bun arbiter guida il gieu senza ch'ins vesa ella u el sin il plaz. En tschertga dad exact quellas persunas è il BFV.
Numerus referents raquintan durant la proxima saira d’infurmaziun en la clinica Waldhaus a Cuira sur da lur experientschas e sur da lur via al arbiter/ra da ballape.


text:
Neuv Sermon Subalpin/ Un sacrifissi dël tut compì
Un sacrifissi dël tut compì[modifiché]
Quand ch'as parla 'ncheuj 'd fé 'd sacrifissi a l'é mach quand ch'i l'oma nen pro 'd sòld për fé lòn ch'i vorìo o d caté lòn ch'an serv, e antlora is privoma 'd quajcòsa e i foma 'd risparmi. Coma feve-ne vojàutri 'd sacrifissi e për còsa? Ant la fede ebràica e cristian-a, la question dij sacrifissi a l'é nen pròpi l'istess. A veul dì dzurtut privesse 'd quajcòsa 'd valor ch'i l'oma për paghé ij débit moraj e spirituaj ch'i l'oma anvers a Nosgnor Dé. Coj débit-lì a son tanti e a son causà dai nòstri pëccà. S'i-j rivoma a nen pagheje nòstra danassion a l'é certa. La Paròla 'd Nosgnor a l'é bin ciàira a sto riguard. Ël problema a l'é che coj débit-lì anvers a Nosgnor i rivrìo mai a pagheje nojàutri! Ël Testament Neuv an nunsia che a l'é për lòn ch'a l'é vnuje 'l Salvator Gesù Crist: për fene la grassia dla salvassion a paga chiel ij nòstri débit e lolì chiel a l'ha falo quand ch'a l'é mòrt an sla cros, chiel nossent, për fé l'espiassion dij nòstri pëccà. A l'é lòn ch'a l'ha fàit smonend-se an sacrifissi. Ij sò patiment an salvo s'is fidoma a chiel. Ancheuj, ant ël racont dla Passion, i vëdoma Gesù ch'a l'é 'n camin a rivé an sël cò dël Gòlgota. Vardoma.
- Crosifission ëd Gesù. "N’òm ch’a passava da lì e ch'a tornava da la campagna, a l’han obligalo a porté chiel për un pò la cros ëd Gesù. A l'era 'n tal Simon ëd Cirene, pare ‘d Sander e ‘d Rufus. Parèj a l’han ëmnà Gesù ant ël leugh ch’a së s-ciama Gòlgota, ch’a veul dì “Leugh dël Crànio”. A l’han smonaje da bèive ‘d vin mës-cià con ëd mira, ma a l’ha nen vorsune. Apress d’avèj anciovà Gesù a la cros, a son dividusse soe vestimente, gieugandsje ai dà për vëdde lòn ch’a-j tocava a minca un ëd lor. A l’era neuv ore dla matin quand ch’a l’han crosificalo. A l’han ëdcò butà sla cros un cartel andoa ch’a l’avìo scrivuje la càusa ‘d soa condan-a, visadì: “Sto-sì a l’é ‘l rè dij Giudé”. Con chiel a l’han crosificà ‘dcò doi brigant, un a soa drita e l’àutr a soa mancin-a. A l’é compisse parèj la Scritura ch’a dis: “A l’han butalo ant ij rangh dij malfasent”] (Marco 15:21-28).
Gesù a l'ha da porté da chiel an sle spale la trav grev dont a sarà pendù anciovà. A sarà peui fàita montè an orisontal an s'un pianton ch'a l'era già an sla colin-a dël Gòlgota e ch'a l'era servì an precedensa për d'àutri condanà. La trav a l'era greva daspërchila, ma la fatiga 'd Gesù a l'era afrosa: a l'avìa pa dormì cola neuit, a l'avìa la schin-a lacerà e sangianta për le tante foëttà ch'a l'avìa ciapà, a l'avìo s-gnacaje an sla testa na coron-a dë spin-e... Gesù a l'era bin n'òm goregn, ma, cobià ai patiment ëd sò spirit, as tratava 'd në sfòrs che bin pòchi d'àutri a l'avrìo podù toleré. Ij sò lagusin medésim as rendo cont che 'n tratament parèj a sarìa stàit tròp për chionque e alora a fòrso n'òm ch’a passava da lì e ch'a tornava da la campagna, a porté chiel për un pò la cros ëd Gesù.
Da la mira spiritual, contut, lòn che Gesù, an coj moment a l'era 'n camin a fé, a lo podìa fé mach chiel. Un qualsëssìa "agiùt", compassionèivol ch'a sìa, a sarìa nen pro bon. Mach Gesù a l'é col ch'a peul porté an sla schin-a l'inmens fardel dla conseguense penaj dij nòstri pëccà përch' i na sìo liberà. L'apòstol Pero a scriv: "Chiel medésim a l'ha portà nòsti pecà an sò còrp an sla cros parèj che nojàutri is dësbarasséisso dal pecà e i vivéisso na vita ëd giustissia. Për soe blëssure i seve stàit varì" (1 Pero 2:24).
A-j dan peuj da bèive ‘d vin mës-cià con ëd mira, ch'a l'era 'ntlora na sòrt d'anestétich dàit për compassion a coj ch'a j'ero condanà a meuire an sna cros. "Dà pitòst da bèive a coj ch'a son perdù, ëd vin a coj ch'a son ant l'amarëssa" (Proverbi 31:6). Gesù a l'ha pa vorsune. Gesù a scapa nen dai sò patiment, gnente a l'ha da pasié soa soferensa, coma se ritiress-ne a volèissa dì pa compì 'l but ch'a l'avìa acetane 'l destin. Bin àutr a l'é la san-a ch'a l'avrìa beivune. A Pero Gesù a l'avìa dije: "È-lo chi l'avrìa nen da bèive da la san-a ch'ël Pare a l'ha dame?" (Gioann 18:11). Ant ël dì darié dël Giudissi, ij pecator ch'a l'han pa pentisse a l'avran lor da "bèive" dal "cales" ëd l'ira 'd Nosgnor, com a dis l'Arvelassion: "a l’avrà da bèive ‘l vin dl’ira ‘d Nosgnor. L’ira ‘d Nosgnor a l’é stàita vërsà fin-a al làver dël càles" (Arvelassion 14:10). Ant ël moment dij patiment ëd Gesù an sla cros, contut, "ël vin ëd l'ira 'd Nosgnor" a lo bèiv chiel al pòst ëd coj che da cola ira a saran salvà: "Motobin ëd pì, an essend adess giustificà pr’ ël sangh ëd Crist, saromne ‘d sicur salvà dal castigh grassie a col’istess Gesù" (Roman 5:9)
Gesù a dventa parèj ël sacrifissi compì, complèt, fin-a soe vestimente a serviran për quaté quajcun d'àutr, l'istess che l'oferta 'd tut chiel medésim "a quata 'n baron ëd pëccà", coma dis Pero: "Dzortut, che vòstr amor l’un vers l’àutr a sìa sèmper caloros përché l’amor a coata motobin dij pecà" (1 Pero 4:8). A l'é për lòn che l'Apòstol a sclama: "Quanta gòj ch'a l'han coj ch'a l’han vëddù përdonesse soa dzubidiensa 'd lor e ij sò pecà butà fòra dla vista për sèmper. Quanta gòj ch'a-i sarà për coj ch'a l'han vëddù Nosgnor dëscanceleje ij pecà ch’a l'avìa pijane nòta ant sò liber!" (Roman 4:7-8).
La rason ëd la condan-a 'd Gesù, cola ch'a l'é? Chiel a l'é Rè, ma, pròpi coma ch'a disìa la paràbola 'd Gesù: "Ora, ij sò consitadin a lo detestavo, e për lòn a l’han mandaje dapress na delegassion për dì ch’a vorìo nen che collì a dventèissa sò rè" (Luca 19:14). La gent a l'era rivà a detestelo, pròpi coma ch'a càpita ancheuj për coj ch'a veulo fé 'd testa soa e ch'a vorìo nen che Nosgnor Dé a-j disèissa coma ch'a l'han da vive. Per lor Gesù a l'é "degn" d'esse butà a mòrt an tra doi brigant. A l'é pròpi parèj! I fieuj ëd cost mond a diso che Nosgnor a sarìa 'n "lader" ch'a "roba" la determinassion ch'a vorìo avèj ëd vive com a pias a lor! Nosgnor Dé, contut, a l'é 'l sovran legìtim dël cél e dla tèra, e gnun a peul pensé 'd podèj arviresse a soa autorità e scampé da sò giust giudissi. Ij sò fedej a séguito a canté fin-a al dì d'ancheuj lòn ch'a na fà la dëscrission ël lìber dl'Arvelassion, quand ch'an mostra ij salvà 'n cél ch'a canto: "A l'é degn l'Agnel ch'a l'é stàit ëscanà, d'arsèive la potensa, le richësse, la sapiensa, la fòrsa, l'onor, la glòria, e la benedission!" (Arvelassion 5:12).
A coj che arviros a Nosgnor a veulo pa esse, l'apòstol Pàul a scriv: "Ch'a i sia donca an vojàutri l'istèss sentiment ch'a-i era an Gesù Crist. Chiel, an efet, combin ch'a l'era Nosgnor, a l'ha nen considerà l'egualiansa con Dé coma queicòsa da ambranchesse, ma a l'é sveudasse, a l'é bassasse coma 'n servidor, a l'é dventà parèj 'd tùit j'àutri, òm fra j'òm. l'é umiliasse e a l'é dventà ubidient fin-a a meuire, ansi, gnente men-o che a meuire an s'na cros. A l'é 'dcò për lòn che Nosgnor a l'ha esaltalo fòra 'd mzura e ch'a l'ha daje 'n nòm ch'a l'é dzora 'd minca d’àutri nòm, parèj che al nòm ëd Gesù tùit as buto an ginojon - a fà nen anté ch’a sio: an cel, an tèra o sot-tèra, e che minca lenga a confëssa che Gesù Crist a l'é 'l Signor, a la glòria 'd Dé 'l Pare" (Filipéis 2:5-11).
l sacrifissi pì gran ch'a-j sìa a l'ha falo Gesù Crist e lòn ch'a l'ha pagà chiel a compiss nòstra salvassion l'ora che chiel a dventa nòst Signor e Salvator. A-i è nen d'àutr ch'a serva për scampé nòstra danassion, gnun d'àutr. I farìo bin a pijelo an sël sério!
PREGHIERA
Nosgnor! Larapresentassion ëd col òm, dësfigurà da le ferije e dont ël cheur a l'é brisà dai patiment, a l'é 'dnans ai mè euj. Ancora i sai nen dël tut comprende përchè a sìa stàit necessari tut lòn për salveme dai mè pëccà. Smon-e an cola manera tut chiel medésim! Ij mè pëcca a l'han da esse pròpi afros e fataj për na ròba parèj! Che mi i l'àbia na cossiensa sèmper pì granda 'd coma ch'a son grev ij mè pëccà, për ch'i peussa sèmper mèj apressié vàire ch'a-j sìa costà, al Crist, mia salvassion! Amen.


text:
La nova ustiera da l’hotel è Ursina Tiri (29) ch’ha lavurà il davos onns en Grezia en la hotellaria. Sco quai ch’ella ha ditg, sa legria ella da pudair manar l’hotel per radund in mez onn, enfin tar la renovaziun gronda. Las tschintg chombras duain vegnir dadas a fit per ils proxims sis mais. Cuschina duai dar plitost ina simpla, cun magari l’ina u l’autra giada ina grillada en il curtin.
La renovaziun da l'hotel duess cumenzar il settember u l’october da quest onn, sche tut va tenor plan. La reavertura dal hotel ch’è vegnì construì l’onn 1894, duess esser l’atun 2021. L'hotel Posta ad Andeer è en possess da Robert Lombardini, ch’è stà enfin tar sia pensiun l’onn 2016 il president dal cussegl d’administraziun dal concern d’energia Axpo.
RR actualitad 17:00


text:
Las temperaturas autas hajan bain retardà la furmada da glatsch, quai haja il mument dentant naginas consequenzas sin l’organisaziun dal turnier da polo. Quel ha lieu la fin da schaner.
Realisaziun dal turnier n'è betg periclitada
Mesiraziuns da la Seeinfra SA mussan, che la vetta crescha cuntinuadamain dapi la fin december. Tenor il CEO Christian Brantschen na dattan els betg enconuschent la grossezza dal glatsch, quella variescha tut tenor lieu. Per bajegiar si l'infrastructura dovra la Seeinfra 10 enfin 14 dis.
RR novitads 17:00


text:
Essen
Essen (Esse in Ripuarisch ; Assindia in latin) a l'è ona città todesca.
La se troeuva in del Land del Nòrd Reno-Vestfalia, in de la region de la Ruhr. L'è la terza città pussee granda del Land dòpo Colònia e Dortmund.
Notizzi vari[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- In de la Cattedral de Essen (giamò Badia de la Santissima Trinità), se troeuva la coròna de l'imperador Otton III.
- In del 2010 Essen l'è stada la capital europea de la coltura.
- A Essen la gh'ha origin la familia Krupp.
- Essen in todesch el voeur dì anca mangià, però a l'è minga chell li l'origen del nomm. Al contrari, l'origen del nomm el someja 'l vegna de la parolla todesca "Eschen", ciovè "arbor de frassen", perchè 'l par che in del sitt indova l'è gnuda su la cittaa 'l gh'era ona voeulta on gran frassinee. El nomm del sitt el s'è mudaa pu voeult in di agn: Astnidum, Astanidum, Asbidi, Asnid, Assinde, Asnida, Assindia, Essendia, Esnede, Essende, Essend finn a rivà al "Essen" del didincoeu. La teoria, inscambi, che 'l nomm el vegna del vegg termen germanegh "esse", che 'l voeur dì foeugh de brasera (in referiment ai tant fonderii de azzal de la cittaa), 'l var pocch o negott perchè la cittaa de Essen l'è ben pussee veggia de la revoluzzion industriala.
Gemellagg[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Grenoble, Francia.
- Sunderland, Regn Unii.
- Tampere, Finlandia.
- Nižnij Novgorod, Russia.
- Tel Aviv, Israel.
Riferiment[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Amtliche Bevölkerungszahlen. Landesbetrieb Information und Technik Nordrhein-Westfalen (IT.NRW), abgerufen am 4. Setèmber 2014. (Hilfe dazu)


text:
Punt cardinal
Ul punt cardinal a l'è un sistema da referenza cartesian par representá l'urientaziun d'una mapa. Generalment Nòrt (òolt) Süt (bass) òvest (manzína) e est (drita). Chesta cumpusiziun la génera quatru àngul da nuvanta grad, ch'i sa dividiss al sò turn in du paart, generant Nort-òvest, Süt-òvest, Nort-est e Süt-est. Cun l'istessa uperaziun sa fa sü la rösa di vent, duvrada in navigaziun finn di sécul antich. I punt cardinaal i henn cugnusüü anca cuma i quatru direziun principal da la büssula:
Lunch la stòria, diferent cültür i hann segnaa diferent valur a ògni direziun.


text:
Boès
Boès (pronunciàt [boˈɛs] endèl dialèt del pòst. En Italià: Bovezzo) l'è 'n cümü de 7 516 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]) de la Pruvìncia de Brèsa. El se tróa apéna föra dèla cità de Brèsa, en diresiù nordest. El paés l'è nit sö a ridòs dèi mucc a la conflüensa 'ntra la Val Trompia e la Al del Gàrza.
El cümü de Boès l'è 'nserìt endèla comunità montana dèla Val Trompia e 'na bèla pursiù del sò teretóre el fa part del Parco delle Colline.
Evulusiù demogràfica[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
cuntegn
Svizra
-
Portas avertas tar la REGA
Radund 15'000 persunas han guardà questa fin d'emna davos las culissas da la REGA en sia centrala sin la plazza aviatica a Turitg. Sco quai che la guardia aviatica svizra da salvament communitgescha han bleras persunas nizzegià la caschun a lur dis da las portas avertas.
L'ultima giada ha la REGA fatg quai avant 6 onns. Sco punct culminant è stà il pli nov aviun da la REGA ch'è dapi l'entschatta da matg en funcziun. Er dus helicopters han las persunas intressadas pudì guardar ed inspectar pli datiers.
RR novitads 18:00


text:
Crempigny-Bonneguête
Crempigny-Bonneguête l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància sud-orientàla. El fa part del cantù de Rumilly, del circondàre (arrondissement) de Annecy e del dipartimènt de l'Alta Savoia. El g'ha 'na popolasiù de 274 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 5,82 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 340 méter a 'na altèsa màsima de 857 méter s.l.m.
Evulusiù demogràfica[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Winterurlaub I Urlaub Achensee I Hotels Alpbachtal I Urlaub Hohe Salve I Sommerurlaub Imst - Gurgltal I Sommerurlaub Innsbruck-Feriendörfer I Unterkunft Kaiserwinkl I Urlaub Kitzbühel I Urlaub Kitzbüheler Alpen - Brixental I Kitzbüheler Alpen - St. Johann I Unterkunft Kühtai I Hotels Kufstein I Unterkunft Naturpark Lechtal I Skiurlaub Paznaun Ischgl I Winterurlaub Ötztal I Sommerurlaub Osttirol I Skiurlaub Pitztal I Unterkunft Seefeld I Skiurlaub Serfaus-Fiss-Ladis I Skiurlaub St. Anton am Arlberg I Sommerurlaub Stubaital I Unterkunft Tiroler Oberland I Unterkunft Tiroler Zugspitz Arena I Urlaub Wilder Kaiser I Urlaub Wipptal I Skiferien Zillertal I Wellnesshotels I Familienhotels I Hotels in Tirol & Osttirol I Ferienwohnungen in Tirol
DETAILANSICHT
Osttirol


text:
Ena
Ena (ciamada Ennaan da i Sicani, Henna da i Greci e da i Romà; Enna in Italià), la s'è ciamada Castrogiovanni da l'època di arabi féna al mela e nöf (1900) e l'è öna sità de la Sicilia che la fà pò pruinsa.
Ena la se tróa 'n del cör de la Sicilia, sö sö i mùcc Erei e, co i sò 936 méter söl lièl del mar de la sità ègia, l'è la sità che fà pruinsa piö ólta de la Repüblica Italiana.
De èt[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ol castèl de Lombardéa.
- Ol Dòm.
- La pórta de Janniscuru.
Impó de siti sö Ena[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit del Cümü de Ena
- Per chi che öl saìn de piö sö Ena
- Stòria, cultüra e tradisiù a Ena e pruinsa
- Pallamano Haenna - ol sito üficiàl


text:
Caspösg
Capösg (nom ufizial in talian: Caspoggio) a l’è un cumün italian, de la regiun Lumbardia, in Pruincia de Sundri. Al gh'ha 1 411 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 6,8 km² e ona densità de 208 ab./km².
A l’è tacaa a Sgesa, Lanzada, Muntagna e La Tur.
Evoluzion demografega[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Capösg l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
La Cassa Raiffeisen Val Badia à invié i mëmbri y familiars. Le program à metü man da duman cun la S.Mëssa zelebrada da Siür Andreas Perathoner tla dlijia da Corvara. La funziun è stada abelida por l’ocajiun dal chor de dlijia da Longiarü. Dedô te salf de Comun por i mëmbri él gnü tignì l’indunada generala ulach al è gnü portè dant le bilanz 2013. Por l’ocajiun é ruvè adarlerch le Presidënt dl Raiffeisenverband Dr. Heiner Nicolussi-Leck che à te sò referat recordé la storia dla Cassa Raiffeisen Val Badia, ulach tl 1889 a Rina nasciôl la prüma Cassa Raiffeisen de Südtirol. La gran meseria che fô te chi tëmps á insigné ala jënt da se mët adüm tl prinzip de solidarité por nes daidé instësc aladô dles idees de Friedrich Wilhelm Raiffeisen. Te só referat al ince recordé la desfarënzia da na banca cooperativa a na banca a forma de societé de capital. Les Casses Raiffeisen è banches modernes che mëss ince fà ütl por ester stersces söl marcè y garantì insciö cul patrimone stabilité che và a bëgn dla profescionalité di sorvisc y a bëgn dl mëmber y di tliënc'. Implö garantësc les cooperatives Raiffeisen vigni ann en gran bilanz sozial tres contribuc' a uniuns y lies che và insciö a bëgn dles comunités y dla vita di paîsc.
Dô les relaziuns dl Presidënt dla Cassa Raiffeisen Val Badia raj. Alfons Pezzei, dla relaziun da pert dl diretur Dr. Obwegs Hubert y dl Presidënt dl Consëi de control Dr. Verginer Fortunato éssun passà ala litaziun y aprovaziun dl bilanz. Dütes les informaziuns de bilanz è da ciafé tla brosciüra “relaziun ann finanziar 2013”.
Dô la pert formala dl indunada generala se à düc' i inviés ciafè dan la sënta dla Cassa Raiffeisen a Corvara por la benedisicun y le tradizional tai dla vëta. Les notes solenes dl grup musical “Herum” á abelì l’inaudaziun. Fora por le 2013 è düt le fabricat gnü restrotoré y ampliè. Sëgn se presënta i locai dla Cassa Raiffeisen a Corvara te na iesta nöia y insciö adatà ciamò deplö por pité ai mëmbri y tliënc' sü sorvisc bancars. Dô la vijita di locai renoves è düc' invià a marëna tla gran hala da tennis. Por i ghesc' plö pici, suradöt mituns de membri à la Cassa Raiffeisen metü a ji cun tl stadio dla dlacia jüc' dla “scolina salterina”. Chilò gnêl ince pité la poscibilité da pastelné en bel aquilone.
La hala de tennis da Corvara ê arjignada ite por la marëna di passa 1000 ghesc'. Na bona organisaziun y colauraziun anter la Cassa Raiffeisen Val Badia, Comun da Corvara y associaziuns de volontariat desvalies á contribuì che a düc' ti à salpü dër bel podëi marné deboriada tl gran salf dla hala da tenis infornida sö y decorada por la gran festa di “125 agn Raiffeisen tla Val Badia”. Les Uniuns Patrones dla Val Badia à fat söl post turtres da craut y erba, puncerli da pave. La medema uniun à sorví a mesa i passa 1000 ghesc'. Na gran variaziun de dessert a buffet arjigná cà dal Hotel La Majiun à stlüt jö la bona marëna. L’acumpagnamënt musical tla hala è stè garantì dala “Böhmische” da La Ila y dal grup “Pamstiddn Kings”. En giulan particular a: Comun da Corvara, Siür Andreas, chor de dlijia da Longiarü, grup Herum, uniun patrones San Martin, La Val y Badia, Uniun Sport San Ciascian, destödafüch Corvara, destödafüch San Ciascian, Böhmische La Ila, Crusch Blancia Alta Badia. Giulan ince por la disponibilité ala fam. Profunser Pepi y fam. Clementi Willy.


text:
Osögna
Usogna (Osögna in tisines; ciamaa Onsögna in del dialet de Iragna; Oségna in del dialet de Biasca; Osogna in italian; Usonien in tudesch istoregh) a l'è un cumün del distret de Riviera. in del Canton Tesin. Al gh’ha 1 044 abitant (dato del 31 Dicember 2013[1]) e una süperfiss de 18,97 km², e al se tröva a una altitüden de 274 meter sura al livel del mar.
El cumün de Osogna a l'è tacaa ai cumün de Lodrino, Arvigo (GR), Cauch (GR), Biasca, Iragna.
Riferiment[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statistik Schweiz – STAT-TAB: Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter


text:
RomontschPer nus a Laax ei la bilinguitad ina caussa normala. Nies lungatg mumma ei il romontsch, pli precis il sursilvan che vegn discurrius en Surselva da 15'000 persunas. Ultra dil sursilvan vegnan aunc discurri e scret en Svizra quater auters idioms romontschs.
Dapi 1982 exista era il rumantsch grischun, in lungatg da scartira unificau, che vegn en special duvraus dalla confederaziun e dil cantun Grischun.
La scola. In garant per il futur dil romontsch a Laax ei la scola. Tenor la lescha da vischnaunca vegnan la scoletta e las empremas treis classas menadas per romontsch. Ella 4. classa vegn lu il tudestg instruius sco emprem lungatg jester.
Cuors. Sche vus passenteis in temps pli liung a Laax, ni sche vus prendeis schizun dimora en nossa vischanunca, recumandein nus la viseta d’in cuors da romontsch. Per aschidadir in «cuors gratuit» ei la commembranza en ina da nossas uniuns. Leu vegnis vus en contact cun la glieud e cul lungatg romontsch.
1991, cura che la Confederaziun svizra ha festivau igl anniversari da 700 onns, e la 3. «Scuntrada rumantscha» ei vegnida organisada a Laax, ha la vischnaunca tschentau in clar signal per mantener l’identitad romontscha. A caschun dalla radunonza da vischnaunca dils 15 da mars ei la revisiun dalla lescha da vischnaunca vegnida approbada. En quella ha Laax stipulau sco emprema vischnaunca insumma in «principi territorial», sco era ulteriurs artechels che gidan da promover il romontsch. En special ein quei
Art. 4 La vischanunca da Laax sesanfla el territori linguistic romontsch.
Art. 25 Ils protocols dalla radunonza communala, dalla suprastonza e dil cussegl da scola vegnan screts per romontsch.
Art. 56 63 L’instrucziun en scoletta sco era en scola primara tochen la tiarza classa vegn fatga exclusivamein en romontsch.
Adressa da contact per informaziuns e cuors
Vocabularis e dicziunaris romontschs anfleis vus cheu
Derasaziun dils tschun idioms
Legenda
© Lia Rumantscha
Situaziun dallas vischnauncas il schaner 2015


text:
Bulåggna
Artéccol in dialatt bulgnais
Evoluzione demografica
Bulåggna (Bologna in itagliàn) l'é una zitè ed 387.554 abitànt, capitèl d la pruvénzia col sô nómm e dla regiån Emégglia-Rumagna. La s câta int al mèz d la Bâsa Padèna stral Po e i Apenén, par dîrla méj stral Ràggn e al Sèvna. Ai é onna däli universitè pió antîghi dal månd, l' "Alma Mater Studiorum", fundè dal 1088. Bulåggna l'è onna däl zitè pió récchi e pió dsvilupè d'Itâglia par vî 'd la só longa tradiziån industrièla e d'la só pusiziån al zänter däli autostrè e däl ferovî pió inpurtànti dal pajais.
Indice
Stòria[modifica | mudéfica la surzéia]
Bulåggna l'è steda fundè da i Etróssc e as ciameva Felsina, stra sé e nå dal 534 prémma ed Crésst indóvv ai êren bèli stè i Vilanoviàn, dî pigrèr e dî cuntadén. La zitè etróssca la s dsvilóppa atåuren a un santuèri tirè só in vatta a una culénna.
Dal 300 prémma ed Crésst, in zitè i gnénn i Boii, d'la zänt gallica, ch'î dénn al nómm ch'al guinté po Bononia dåpp ch'i arivénn i Romàn dal 189 prémma ed Crésst. Äl prémmi famàjji romàni al fónn guidè da Lucius Valerius Flaccus, Marcus Atilius Seranus, e da Lucius Valerius Tappo. I palâz såura a la Vî Emégglia, finé dal 187 prémma ed Crésst i fénn ed Bulåggna un gran zänter stradèl, d'indóvv as psêva andèr in só fén ad Arezzo par la Via Flaminia minor e in zå fén ad Aquileia par la Via Aemilia Altinate.
Dl'88 prémma ed Crésst, la zitè la guinté un munizéppi: l'avêva däl strè dretti con sî cardi e ôt decumani (däl strè cråusänti) ch'äl s pôlen vadder anch'al dé d'incû. Quand ai êren i Romàn, la zänt l'andèva dai 12.000 ai 30.000. L'era advintè anch'la secånda zitè pió granda d'Itâglia dåpp Råmma e Pomponius Mela l'aveva tôlta insamm äl zénc opulentissimae ("pió récchi") zitè d'Itâglia. Ai gné un gran fûg såtta a Claudius mo Nerån la fé ricostruîr totta da zémma a fånd dal prémm sécol dåpp Crèsst. Dåpp dî sêcol ed dsgrâzi, Bulåggna la gné inpurtanta 'na secånnda vôlta dal 400 dåpp Crésst quand ai era al vasscuv Petròni, ch'al gé tirèr só la cîsa 'd San Stêven. A la fén d'l Inpêr romàn, l'era 'na zitè ed fruntîra d'l Esarchè ed Ravanna int'la Bâsa Padèna e l'era difaisa da una raiga ed mûr ch'al n éren brîsa al stassi ch'la zitè rumâna. Dal 728 i arivénn i Lungubèrd insamm al låur rà Liutprând, ch'la tulé insamm int'al raggn dî Lungubèrd. I cunquésstadûr germânich i miténn só l'"addizione longobarda", un nôv riån atais a la cîsa ed San Stêven, indòvv ai stétt anch Carlomagno dal 786.
Dåpp Bulåggna la taché a cràsser e la guinté dal Mediuêv cmónna lébbra, la s zunté a la Lîga lunbèrda cånter a Federîg Bèrbaråssa dal 1164. Dal 1088, l'è stè fundè l'Universitè ed Bulåggna, la pió vècia d'Europa ch'l aveva di luminèri cme Irnerio e l'à avó cme studént da la só fondaziån Dante, Boccaccio e Petrarca. Dal 1100, la zitè ch'la s slarghèva la tachèva a avair bisåggn d'una nôva lénnia ed mûr, ch'l'è stè finé dal 1500.
Dal 1256, Bulåggna la publiché la Lazz dal Paradîs ch'l abulé la servitó feudèl e la liberé i sêruv coi sôld d'la cmónna. Int'al zänter d'la zitè ai eren 'na moccia ed tårr (magâra 180), tirè só däl famàjj pió sgnåuri e anch' dal cîs, dî palâz par tott e di munastîr. Dal 1294 la dgéva èser onna däl zitè pió grandi d'Europa, la sèsta dåpp Cordoba, Paris, Vnêzia, Fiuränza e Milàn coi só 60,000 o 70,000 abitànt.
Propi cme socuanti ètri zitè dl Itâglia ed chî ténp, a Bulåggna ai êren däl lîtigherî stra i sgnûr al guêren. A la fén, dal 1274, i mandénn vî la famàjja dî Ghibelén, i Lanbertâz. Dåpp che i Bulgnîs i én stè stianchè in t'la bataja dal Zapulén cåntr i Mudnîs dal 1325, Bulåggna la taché a inpuvrîrs e la dmandé la proteziån dal Pèpa al cminzéppi dal sêcol quatôrdg'. Dal 1348, quand ai êra la pèst, i murénn in 30,000.
Dåpp al raggn felîz ed Taddeo Pepoli (1337-1347), Bulåggna l'è stè in man ai Visconti ed Milàn, mo la turné såtta al Stèd d'la Cîsa col Cardinèl Gil de Albornoz dal 1360. L'an dåpp ai è stè un po' la ripóbblica cme dal 1377, ch'al taché a tirèr só la Baséllica ed San Petròni e la Mercanzî, con dî tentatîv ed mettri só al Pèpa o i Viscont, mänter ch'al famajj al s fèven sänper la guèra. Vers la metè dal 1400 i arivénn i Bäntvój, chî andénn al guêren con Sante (1445-1462) e Zvân II (1462-1506). St'êpoca l'è stè la pió granda par Bulåggna e i tachénn a gnîri tant artésst e architétt ch'i fénn ed Bulåggna 'na zitè d'èrt. Dal Rinasimänt Bulåggna l'è stè l'ónnica zitè itaglièna indovv äl dòni al pséven advintèr tott quall ch'al vlêven. Al dòni i éren pió lèbbri che in tott i èter sît e ai êra anch' qualli ch'ai arivèven anch' a tôr 'na laurea a l'universitè.
Al raggn ed Zvân al dsmitè dal 1506 quand al Pèpa Giólli II arivé col só esêrcit a Bulåggna e al purté vî totta l'èrt ch'ai êra int'al só palâz. Da alåura fén a la fén dal 1700 Bulåggna l'è stè såtta al Stèd d'la Cîsa e al guêren ai êra al cardinale legato mandè da Råmma insamm a un Senèt ch'al elezêva ogni dû mîs un gonfaloniere (gióddiz), con dî èter ôt cònsul pió vîc'. La prosperitè d'la zitè l'andè avänti, anch se al mèl naigher d'la fén dal 1500 la purté la popolaziån da 72.000 a 59.000 abitànt e quand ai è stè un'ètra vôlta dal 1630 i arivénn a 47,000. Dåpp i êren carsó fén a 60,000-65,000. Dal 1564 i tirénn só al Zigànt e al Palâz dî Banch atais a l'Archiginèsi, indovv ai êra l'Universitè vècia. Al Pèpa al fé tirèr só di mondi ed cîs e dî palâz religiûs, pió ch'in totti äli ètri zitè d'Itâglia. I artèsst ed st'êpoca i fundénn la Scôla bulgnaisa ch'l avêva stra i èter Annibale Carracci, al Minghén, al Guerzén e dî èter cgnossó in totta Euròpa.
Con Napoleån, Bulåggna l'êra dvintè la capitèla d'la Repóbblica Cispadèna e dåpp al secånd zänter pió inpurtànt dal Ràggn d'Itâglia dåpp Milàn. Quand Napoleån l'è andè zå Bulåggna l'êra turnè såtta al Pèpa (Stèd d'la Cîsa), ch'l udièva di mondi. Dal 1831 e dal 1849 l'avêva tintè ed dstachèrs mo i austriaci i arivèven sänper a dsfèr tott. Stral 1849 e al 1860 ai êra anch' una guarnigiån ed tugnén d'l Austria ed stänzia int'la zitè.
L'ûltum pèpa-rà ch'l è vgnó a Bulåggna cme gvarnänt l'è stè Pio IX, ch'ai véns dal 1857 a inaugurèr una nôva facultè (qualla ed biologî) a l'Universitè. Dal 1859, al 12 ed zóggn i bulgnîs (insamm ai Tuscàn e ai Lunbèrd) i vûden pr'andèr såtta al Ràggn ed Sardàggna, ch'l advént Ràggn d'Itâglia un ân dåpp.
Dåpp l'Unitè la zitè la guänta 'na moccia d'inpurtanza par vî d'la so cultûra mo anch' parché la dvénta un zänter industrièl, comercièl e 'd traspôrt di mondi inpurtànt. Al prinzéppi dal Novzänt la zitè la crass e la dvénta récca, as câza zå äl vèci mûr (fòra che dî pzulén e socuànt pôrt) par fèr däl cà nôvi par la zänt.
Bunbardè fén a la fén d'la secånda guèra mundièl, Bulåggna l'è stè ritirè só ed fûria e l'è arturnè squèsi sóbbit a èser onna däl zitè pió récchi, zivîl e méj urganizè d'Itâglia, anch' par l'imigraziån ed tanta zänt ch'la gnêva da la Bâsa Itâglia (ciamè da la zänt par disprèz tarón, maruchén o magnamèl) e, int'i ûtum ân, anch' da l'Âfrica e da l Âsia.
Inpurtanza[modifica | mudéfica la surzéia]
Bulåggna l'è un zänter däl ferovî e däli autostrè di mondi inpurtant. Al distràtt d'la Fîra l'è al secånd pió grand in Itâglia dåpp quall ed Milàn e al quèrt pió grand in Europa, col só esibiziån 'na moccia inpurtanti cme al Motorshow (mâchin, motoziclàtt; al pió inpurtant dal månd, as dîs), Saie, Saiedue e Cersaie (costruziån), Cosmoprof (scanbiàtt), Lineapelle, ecz. Bulåggna e la só ârea metropolitèna la g'hà di mondi d'indósstri såura tott mecânichi, dal magnèr e de l'eletrònica e po anch' dî zänter ed vànndita pr'al butaigh (al Centergross d'l ârea nord), fén dal 1973, ch'l è stè par dî ân al pió grand d'Euròpa e al marchè itagliàn pió inpurtànt d'la frûta e d'la verdûra. Po Bulåggna l'è pénna ed monumént, musî e ai é una vétta culturèla inpurtanta.
Tott quasst l'è incredébbil s'as pänsa che Bulåggna con la só ârea metropolitèna la rîva såul a 550.000 abitànt: e pûr, in Itâglia e in Euròpa, la g'ha una consideraziån par la só indosstria, la só cultûra e al só cumêrzi anch' pió granda ed la só dimensiån. A sti nommer qué a arénn po anch' da zontèr anch' i 100.000 studént ch'i vénen da fòra a studièr a l'Universitè.
Quî da vadder[modifica | mudéfica la surzéia]
Fén a la fén d'l Otzänt, quand i tachénn a tirèr só dî palâzz in tott i sît, Bulåggna l'era onna däl zitè medievèl mej cunservè d'l Itâglia. Anch'al dé d'incû l'è bän tgnó drî e l'è ónnica pr'al só valåur stòric. Anch's i bunbardénn di mondi la zitè dal 1944, al zänter stòric, on dî pié grand d'l Euròpa, l'à 'na moccia ed monumént dal Mediuêv, dal Rinasimänt e dal Baròc. La strutûra originèla dî Rumàn la s vadd anch'al dé d'incû int'äl fortificaziån dal Mediuêv e int'äl tårr. Äl pió cgnossó i én al Dåu Tårr.
A Bulåggna a i é anch'na móccia ed cîs:
- La Baséllica ed San Petròni, onna däl pió grandi dal månd (l'avéva da guintèr pió granda ed San Pîr a Råmma, mo al Pèpa Pio IV an al vlé brîsa).
- La Catedrèl ed San Pîr.
- La Cîsa ed San Stêven, ciamè anch' Sèt cîs.
- La Baséllica ed San Mênegh.
- La Baséllica ed San Franzàssc.
- La Baséllica ed Santa Luzî.
- La Baséllica ed San Iâcum Mazåur.
- La Madòna ed San Lócca in vatta a l'Uservänza
- San Michêl in Bôsc
- San Pèvel.
- Al Lamëint in sal Crìst Mòrt
I én nèd a Bulåggna o int'i dintûren[modifica | mudéfica la surzéia]
- Pupi Avati (regéssta, nèd dal 1938)
- Adriano Banchieri (musicéssta, 1568 – 1634)
- Agostino Barelli (architàtt, 1627 - 1687)
- Laura Bassi (sinziè, la prémma dòna ch'la dvintè prufesuràssa d'l universitè in totta Europa, 1711 – 1788)
- Ugo Bassi (eròe naziunèl itagliàn, mazè pr'i lavurîr dal 1848 1800 - 1849)
- Stefano Benni (scritåur, nèd dal 1947)
- Bandàtt XIV (Prospero Lambertini, Pèpa 1740-58)
- Zvân II Bäntvój (1443-1508)
- Rossano Brazzi (atåur, 1916-1994)
- Annibale Carracci (pitåur, 1560 – 1609)
- Lodovico Carracci (pitåur, 1555 – 1619)
- Agostino Carracci (pitåur, 1557 – 1602)
- Pierluigi Collina (arbiter ed balån, nèd dal 1960)
- Scipione del Ferro (sinziè dî nómmer, l'a risôlt l'equaziån cûbica, 1465 – 1526)
- Lucio Dalla (cantànt, nèd dal 1943 e mòrt in dal 2012)
- Domenichino (Domenico Zampieri, pitåur, 1581 - 1641)
- Gianfranco Fini (puléttic, nèd dal 1952)
- Luigi Galvani (sinziè, dscuvridåur d'la bioelettrizitè, 1737 – 1798)
- Serena Grandi (atrîz, nèd dal 1958)
- Gregòri XIII (Ugo Boncompagni, Pèpa 1572-85, l'à strulghè al Lunèri gregoriàn)
- Gregòri XV (Alessandro Ludovisi, Pèpa 1621-3)
- Al Guerzén (Giovanni Barbieri, pitåur, 1591 - 1666)
- Irnèri (giuréssta, c.1050 - sicûr fén dal 1125)
- Lucio II (Gherardo Caccianemici dell'Orso, Pèpa 1144-5)
- Marcello Malpighi (sinziè, dscuvridåur dl'anatomî microscòpica, 1628-1694)
- Guglielmo Marconi (inzgnîr, dscuvridåur d'la radio e Prémi Nòbel par la Fisica, 1874 - 1937)
- Giuseppe Mezzofanti (cardinèl e linguéssta, 1774 - 1839)
- Marco Minghetti (ecunuméssta e puléttic, 1818 - 1886)
- Giorgio Morandi (pitåur, 1890 - 1964)
- Gianni Morandi (cantànt, nèd dal 1944)
- Pier Paolo Pasolini (scritåur, povêta, regéssta, 1922 - 1975)
- Romano Prodi (Presidänt dal cunsélli e profesåur d'l universitè, nèd dal 1939)
- Roberto Regazzi (liutèr, nèd dal 1956)
- Eva Robin's (atura transgender itagliäna ad television e ad teàtar, nèda dal 1958)
- Guido Reni (pitåur, 1575 - 1642)
- Ottorino Respighi (cumpunéssta, 1879 - 1936)
- Augusto Righi (fîsic, l'à scrétt d'elettromagnetîsum, 1850 - 1920)
- Carlo Ruini (anatoméssta di cavâl, 1530-1598)
- Elisabetta Sirani (pitrîz, morta a 27 ân)
- Alberto Tomba (siatåur, nèd dal 1966)
- Ondina Valla (prémma dòna itaglièna a vénzer l'ôr äli Olimpiadi 1916 - 2006)
- Mariele Ventre (masstra e diretrîz, l'à fundé al Piccolo Coro dell' Antoniano 1939 - 1995)
- Christian Vieri (zugadåur ed balån, nèd dal 1973)
- Alex Zanardi (pilòta ed mâchin da cåursa, nèd dal 1966)
Aziänd inpurtànti[modifica | mudéfica la surzéia]
- Ducati Motor Holding (motoziclàtt)
- Lamborghini (mâchin par récch)
- Maserati (mâchin, adès po l'è a Modna)
- Regazzi (viulén ed qualitè)
- Na móccia ed cooperatîv, cme la Coop, la prémma in Itâglia pr' i supermarchè.
- Al grópp d'indósstri Coesia, dî màsster int'al månd d'l inbalâg'.
Gemelè con Bulåggna[modifica | mudéfica la surzéia]
- Coventry, Ràggn Uné, fén dal 1984
- Kharkiv, Ucrâina, fén dal 1966
- La Plata, Argenténna, fén dal 1988
- Leipzig, Germâgna, fén dal 1962
- St. Louis (Missouri), Stèd Uné, fén dal 1987
- Portland (Òregun), Stèd Uné, fén dal 2003
- Thessaloniki, Grêcia, fén dal 1981
- San Carlos, Nicaràgua, fén dal 1988
- Saint-Louis, Senegal, fén dal 1991
- Toulouse, Franza, fén dal 1981
- Tuzla, Bòsnia e Herzegòvina, fén dal 1994
- Valencia, Spâgna, fén dal 1976
- Zagreb, Cruâzia, fén dal 1963
Artéccol in dialètt mudnés
Bulágna (Bulåggna in bulgnès, Bologna in italiân) l'è una zitè ed 380.000 cristiân, capolôgh ed la pruvèinza ononima e d'la regiòun Emélia-Rumàgna. L'è famósa in tótt al mánd pr'èser la zitè cun l'universitê pió antiga dal mánd.
Anzôla · Arzlè · Barisèla · Bazàn · Bäntvói · Bulåggna · Båurg Tusgnàn · Bûdri · Caldarèra · Camugnàn · Casalàcc’ · Casalfiumanais · Castèl Guêlf · Castèl Mazåur · Castèl San Pîr · Castèl d Ajàn · Castèl d Rî · Castèl d Chèsi · Castèl d Èrzel · Castèl d Sravâl · Castnès · Castión · Crasplàn · Crevalcôr · Dåzza · Funtanàlls · Gâg’ · Galîra · Granajån · Granarôl · Grizèna · Iómmla · Lizàn · Lujàn · Malalbêrg · Marzabòt · Midgénna · Mnêrbi · Mulinèla · Dscargalèsen · Månt San Pîr · Måntrànz · Måntvî · Munzón · Murdàn · Uzàn · Pianôr · Pîv ed Zänt · Puratta · Sèla · San Bandàtt · San Zôrz · San Zvân · San Lâzer · San Pîr in Casèl · Sant’Ègata · Al Sâs · Savéggn · Varghè · Zôla Predåusa


text:
OE Zernez
(ouvra electrica-/provedimaint electric da la fracziun Zernez)
Il cumün fusiunà Zernez cugnuoscha trais differentas circunstanzas spezialas dal provedimaint electric illas singulas fracziuns. Quistas circunstanzas han ragischs istoricas, voul dir, s'han dattas our da la fusiun dals cumüns Zernez/Brail cun Susch e Lavin.
l'OE Zernez, chi'd es respunsabel be per la fracziun Zernez, vegn manà sco gestiun da reschia 100 % dal cumün da Zernez.
Tuot la documainta (ledschas, reglamaints, process, formulars, uordens e.u.i.) sun da chattar quia, be in lingua tudais-cha. La basa d'energia specifica per las fracziuns Brail e Zernez sun da chattar quia.
Survista
In cas urgiaints o per dumondas in cas d'interrupziun da la forz'electrica
- Per persunas chi abitan illa fracziun da Brail es la Repower AG a Bever respunsabelnomer da telefon da piket: +41 81 839 75 75 obain e-mail
- Per persunas chi abitan illas ulteriuras fracziuns (Zernez, Susch, Lavin) es la EE Energia Engiadina SA a Scuol respunsabla
nomer da telefon da piket: +41 81 861 23 00 obain e-mail
Per tuot ils oters cas
- Per tuot las persunas chi abitan illa fracziun da Brail es la Repower AG a Bever respunsabla
T. +41 81 839 75 00 obain internet
- Per tuot las persunas chi abitan illa fracziun da Zernez es l'EW Zernez a Zernez respunsabel
T. +41 81 851 44 41 obain e-mail
Organisaziun da l'OE Zernez (valabel be per l'OE Zernez)
Preventiv e credits
Radunanza da cumün e/o urna dal cumün da Zernez
Direcziun strategica
Suprastanza cumünala dal cumün da Zernez
Direcziun operativa
Direcziun dal cumün da Zernez
Persuna da contact e respunsabel per dumondas da l'OE Zernez
Manader d'affar da l'OE Zernez
Corsin Scandella, chanzlist dal cumün da Zernez
Cumün da Zernez
OE Zernez
Center cumünal
Urtatsch 147A
CH-7530 Zernez
T. +41 81 851 44 41 obain +41 81 851 44 44
E. ew@zernez.ch
Possessur da l'OE Zernez
EE Energia Engiadina SA Scuol
Walter Bernegger, directur


text:
Saira sontga a Visp, paucs dis avant la votaziun davart la candidatura per ils gieus olimpics. Igl è chaud, però surtratg e tranteren datti in dagut u l’auter. L'aura na sa betg dal tut tge ch'ella duai far – mez trid / mez bel. Uschia sco l'aura èn era Vallesanas e Vallesans tranter sutgas e bancs. Almain quels che piglian posiziun davant il microfon.
D'ina vart vulan ins sustegnair il turissem, ma da l'autra è l'aspect finanzial.
Ella haja gist oz emplenì ora il cedel da votar. Sche l’aspect turistic u l’aspect da finanzas ha fatg la cursa na vuleva ella betg tradir.
Igl è ina votaziun nua ch'i va per bler ed era Visp fiss part dal project. Ils turniers da Curling fissan planisads a Visp. Ma d'in squitsch d'aderents u adversaris na possian ins betg discurrer, di la gronda part da las passantas e dals passants.
Placats zuppads
Enturn la staziun da Visp èn il gieus olimpics pauc preschents. Placats èsi da tschertgar e quels ch’ins chatta propagheschan in na. E quai, dian era ils Vallesans e las Vallesanas a Visp, reflecteschia era plitost il resultat ch'i vegnia a dar dumengia tenor lur sentiment dal venter.
Sco jau ves la situaziun, dian ils giuvens plitost gea ed ils pli vegls plitost na.
Per intgins è la debatta omnipreschenta entant ch'ils auters dian ch'il cumbat da votaziun per ils gieus olimpics Sion 2026 saja pli quiet, cumpareglià cun autras votaziuns.
Da la saira sontga vegni plaunet notg a Visp. I vegn pli stgir e las glischs sin via sa tschentan en. Ma sche la glisch olimpica, la flomma vegn era envidada il 2026 en il Vallais è per il mument anc en il stgir. Las discussiuns sin las vias da Visp han en mintga cas pli pauc fieu che pensà.
RR actualitad 17:00


text:
Granajån
Artéccol in dialatt bulgnais
Granajån (in Itagliàn Granaglione) l è na cmònna ed abitànt in pruvénzia ed Bulåggna tais al cunfén cun la Tuschèna (pruvénzia ed Pistòja) e al sò territori l'è strichè dal fiòmm Raggn e dal rî Urséggna da cl'èter.
Pajàis ed cuntadén, l'è traversè dal treno ch'al va da Puratta a Pistòja. In pasè i cuntadén î migrèven fén in Cåursga par fèr di sold. Al sît l'è famåus par la sò bérra ed castâgn. L'è famåus anch perché l'è la cmònna con più èlber ed Castegno dal mond.
Anzôla · Arzlè · Barisèla · Bazàn · Bäntvói · Bulåggna · Båurg Tusgnàn · Bûdri · Caldarèra · Camugnàn · Casalàcc’ · Casalfiumanais · Castèl Guêlf · Castèl Mazåur · Castèl San Pîr · Castèl d Ajàn · Castèl d Rî · Castèl d Chèsi · Castèl d Èrzel · Castèl d Sravâl · Castnès · Castión · Crasplàn · Crevalcôr · Dåzza · Funtanàlls · Gâg’ · Galîra · Granajån · Granarôl · Grizèna · Iómmla · Lizàn · Lujàn · Malalbêrg · Marzabòt · Midgénna · Mnêrbi · Mulinèla · Dscargalèsen · Månt San Pîr · Måntrànz · Måntvî · Munzón · Murdàn · Uzàn · Pianôr · Pîv ed Zänt · Puratta · Sèla · San Bandàtt · San Zôrz · San Zvân · San Lâzer · San Pîr in Casèl · Sant’Ègata · Al Sâs · Savéggn · Varghè · Zôla Predåusa


text:
Larix decidua
Ils lareschs mellens sco l’aur caracteriseschan l’atun la cuntrada da l’Engiadina.
Da tut las plantas da guglias indigenas sa mida il laresch durant l’onn il pli ferm. La primavaira creschan finas guglias verdas, l’atun daventan ellas melnas ed il november perda la planta tut las guglias. Ils lareschs pretendan pauc dal terratsch, els dovran però blera glisch per pudair schermigliar. Els creschan il meglier en guauds clers ed en plauns averts.
La fin da matg/entschatta da zercladur chatscha il laresch novas guglias. Pauc pli tard s’avran era las flurs femininas cotschnas.
Savens chatt’ins sin ils lareschs il lichen da lufs. Questa spezia da lichen è fitg tissientada. Antruras vegniva ella maschadada en l’estga da lufs per tissientar il rapinader malvis.
En il Parc Naziunal è il laresch derasà fin ad in’autezza da 2200 m. Ensemen cun il schember ed il zunder furma el il cunfin dal guaud. Il laresch n’ha betg gugent la tschajera e l’umiditad. Perquai sa senta el fitg bain en l’aria sitga da l’Engiadina.
La scorsa da tals lareschs vegliurds po esser 30 cm grossa e protegia la planta da crappa e morsas.
Circa mintga 9 onns attatgan rotschas da rasulaunas engurdas dal splerin da laresch las plantas. Las curunas dals lareschs daventan alura gia la stad brinas.
Caracteristic per l’Engiadina èn ils guauds da lareschs pasculads. En guauds da schembers e lareschs allontanavan ils purs antruras ils schembers. Alura restava in prà cun lareschs, nua che pasculava il muvel.


text:
Animals
Sco animals vegnan designadas creatiras cun nuschegl da la cella (eucariots) che na gudognan lur energia per il metabolissem betg sco las plantas or da glisch dal sulegl, che basegnan oxigen per trair flad e che n’appartegnan betg als bulieus. Per gudagnar energia e materia sa nutreschan animals d’autras creatiras (eterotrofia). La gronda part dals animals èn abels da sa mover a moda activa e disponan d’organs sensitivs. La scienza dals animals è la zoologia; il mund dals animals vegn er numnà fauna, quel da las plantas flora. Ord vista da la taxonomia sa numna il reginavel dals animals Animalia (dal latin animus, ‹olma›, en il senn da creatiras ‹animadas›, biologic creatiras eterotrofas cun funcziuns da gnerva e da senns). Da l’entira massa da las creatiras che vivan sin terra (1,8·1015 kg) èn be 2 ‰ (3,5·1012 kg) animals.[1]
‹Animals› n’è entaifer la sistematica biologica nagina unitad filogenetica. Per ordinari vegn designada entaifer la taxonomia cun ‹reginavel dals animals› la gruppa dals animals da bleras cellas (metazoa). Malgrà las grondas differenzas tranter vertebrats, insects, stailas da mar, medusas e tut ils auters animals da bleras cellas, furman quels tenor il stadi d’enconuschientscha odiern effectivamain ina gruppa sistematica unitara cun in perdavant communabel. Il term ‹metazoa› è oriundamain vegnì stgaffì sco cuntrast tar ils protozoa, ils animals d’ina cella. Sco ch’ins sa oz, furman quests ultims però nagina gruppa unitara entaifer l’evoluziun. Per exempel èn ils tscheglins parentads pli ferm cun las plantas (omaduas gruppas appartegnan als Diaphoretickes) che cun ils animals da bleras cellas.
Ord vista da la biologia sa tracti er tar l’uman d’in animal. En il diever da la lingua betg biologic, tranter auter er en il context giuridic, vegn però per ordinari manegià cun ‹animals› ils ‹animals cun excepziun da l’uman›.
Cuntegn
- 1 Istorgia da la noziun e taxonomia
- 2 Sistematica dals animals
- 3 Posiziun giuridica
- 4 Annotaziuns
- 5 Litteratura
- 6 Colliaziuns
Istorgia da la noziun e taxonomia[modifitgar | modifitgar il code]
La noziun ‹animal› è gia vegnida stgaffida en l’antica e furma medemamain la basa da la taxonomia fundada da Carl von Linné sco er da la sistematica biologica. Fin en il 19avel tschientaner ed a l’entschatta dal 20avel tschientaner vegniva be differenzià tranter animals (Animalia) e plantas (Plantae). En ovras popularas e d’introducziun è questa bipartiziun però anc sa mantegnida bundant pli ditg.
Sistematica dals animals[modifitgar | modifitgar il code]
Parentella exteriura[modifitgar | modifitgar il code]
Tenor analisa da lur sequenza ADN furman ils animals, ils bulieus ed intginas gruppas da parentella per gronda part monocellularas ina cuminanza da derivanza entaifer ils eucariots; quella vegn numnada Opisthokonta. Tratgs caracteristics dals Opisthokonta èn tranter auter: la cella dispona be d’ina flagella (sche quella n’è betg regredida secundarmain); quella cumpara adina senza Mastigonema e cun dus centriols. Spezias u stadis d’ina cella possedan mitochonders cun Cristae plattas. Ils Opisthokonta sa cumponan da duas gruppas sora. Ina da quellas, ils Nucletmycea, cumpiglia ils bulieus ed intginas gruppas parentadas (per gronda part d’ina cella). L’autra gruppa, ils Holozoa, cumpiglia ils animals ed intginas gruppas parentadas. Tar questas sa tracti da:
- Ichthyosporea: parasits u simbiots sumegliants a bulieus ch’ins ha l’emprim cumprovà en diversas spezias da peschs ed en il fratemp er en diversas autras gruppas d’animals.
- Filasterea: protozons d’ina cella cun pseudopodias fitg lungs, betg diromads, che vivan ubain libramain en l’aua da mar (Ministeria vibrans) u che furman endosimbionts d’animals (Capsasporidae).
- Aphelidea: parasits d’ina cella che vivan sin algas e ch’èn segnads d’in ciclus da vita cumplex: cellas ameboidas penetreschan en la spora da l’alga ospitanta e sa stabiliseschan sin la surfatscha da la cella; tras divisiun da la cella vegnan alura producidas cellas da derasaziun.
- Corallochytrium limacisporum, in monocellular che viva libramain en la mar e ch’è pir vegnì scuvert il 1987 en grips da curals tropics. Parents directs n èn fin uss enconuschents nagins.
- (Choanomonada u Choanoflagellata)
En la gronda part da questas gruppas èn las furmas monocellularas segnadas d’appendixs da la cella (pseudopodia) lungs e senza diromaziun cun in skelet intern airi che consista da filaments d’actina, entant ch’ils auters ‹protists› (p.ex. ils Amoebozoa) furman pseudopodia lads e diromads. Ils filaments pudessan correspunder als appendixs (Mikrovilli) dal ‹cularin› dals flagellats a cularin. La gruppa ch’è parentada il pli stretg cun ils animals da bleras cellas furman precis ils flagellats a cularin (Choanoflagellata); quels disponan da blers tratgs cuminaivels cun ils Choanozyten da las spungias (Porifera), in tip da cella entaifer las chombras da turnigls.
Las relaziuns da parentella da las gruppas ch’èn fin uss vegnidas intercuridas a fund e che furman uschia la stretga parentella dals animals, pudessan vesair or sco suonda:
- Opisthokonta
- Nucletmycea
- Holozoa
- Ichthyosporea
- ‹Filozoa›
- Filasterea
- (senza num)
- Choanomonada
- Metazoa (animals da bleras cellas)
Co che las ulteriuras gruppas menziunadas fissan d’integrar en questa sistematica n’è per il mument betg cler, damai che retschertgas cumplessivas n’èn betg avant maun. Probablamain è però Corallochytrium limacisporum situà en ina posiziun basala en cumparaziun cun las autras gruppas.[2]
Animals da bleras cellas[modifitgar | modifitgar il code]
Caracteristicas dals Metazoa[modifitgar | modifitgar il code]
Savens vegn Animalia duvrà sco sinonim per Metazoa. Ils Choanoflagellata d’ina u da paucas cellas na vegnan alura betg considerads sco animals per propi, mabain sco gruppa-sora dals Animalia.
Il term Metazoa cumpiglia tut las gruppas d’animals da bleras cellas. Fin oz èn enconuschentas radund 1,2 milliuns spezias ch’appartegnan a quest taxon. Ensemen cun las spezias che n’èn anc betg vegnidas descrittas vegn stimà ch’i sa tractia en tut da 10 fin 20 milliuns spezias. La gronda part da las spezias enconuschentas appartegnan als artropods (1 milliun u bundant 80 %); entaifer quels furman ils baus ed ils splerins ensemen radund la mesadad da las spezias. Artropods e molluscs, cun radund 100 000 spezias il segund grond tschep, enserran 90 % da tut las spezias recentas. Ils vertebrats cumpiglian radund 5 % da las spezias entaifer la fauna.[3]
Sper il fatg ch’ils Metazoa sa cumponan da pliras cellas, furma la differenziaziun e spezialisaziun da lur cellas ina da las caracteristicas principalas. Uschia chattan ins gia tar las spungias differents tips da cellas che servan p.ex. a sa nutrir, a la respiraziun u a la construcziun dal skelet. Ulteriurs tratgs communabels dals Metazoa datti areguard il svilup da la cella d’ov fructifitgada ed il genom dals mitochonders.
Cura entaifer l’evoluziun ch’ils emprims Metazoa èn cumparids vegn discutà fin oz a moda cuntraversa.[4] Quai è surtut d’attribuir al fatg che tut ils fossils dal precambrium – surtut quels dal temp avant l’ediacarium – èn grevs d’interpretar e che lur attribuziun è dispitada. En las stresas pli giuvnas da l’ediacarium, suenter il temp da glatsch da Gaskiers avant ca. 580 milliuns onns, sa chattan intgins fossils che vegnan attribuids als Metazoa. Ils pli vegls represchentants dals tscheps d’animals recents dals quals l’attribuziun è incontestads derivan però pir dal cambrium avant ca. 541 milliuns onns. En la fauna dal cambrium tempriv sco ch’ins la chatta en la regiun chinaisa Chengjiang (avant ca. 520 milliuns onns) èn gia represchentads quasi tut ils tscheps d’animals ch’han insumma il potenzial da daventar fossils. Il fatg che la fauna ‹moderna› cumpara relativamain andetg en gronda variaziun numn’ins l’explosiun cambrica.
Survista simplifitgada[modifitgar | modifitgar il code]
Simplifitgond la cumplexitad dal reginavel dals animals ‹per il diever da mintgadi› vegn savens differenzià tranter ils invertebrats ed ils vertebrats. Tar ils invertebrats sa tracti d’ina gruppa informala che cumpiglia ils uschenumnads ‹animals inferiurs›. Ed ils vertebrats (Vertebrata) vegnan sutdividids – tenor la taxonomia tradiziunala – en las classas dals peschs, dals amfibis, dals reptils, dals utschels e dals mammals.
In proxim stgalim da differenziaziun furma l’enumeraziun da la fauna tenor tscheps. Ensemen cun ils Urochordata ed ils Cephalochordata – dus suttscheps che cumparan exclusivamain en l’aua – appartegnan ils vertebrats al tschep dals Chordata. Cumplettond il maletg cun ina part dals tscheps e da las classas dals ‹animals inferiurs› sa preschenta p.ex. il suandant maletg:
Cun agiuntar intgins tscheps supplementars (t.a. verms plats) sa laschan las gruppas principalas dal reginavel dals animals, il dumber da lur spezias e lur spazi da viver visualisar sco suonda:
Sistematica cumplexa[modifitgar | modifitgar il code]
Entaifer la sistematica cumplexa vegnan ils accents savens mess in pau auter, numnadamain cun focussar sin impurtants pass evolutivs e gruppar ensemen ils tscheps e las classas situadas avant resp. suenter il svilup respectiv. Da quai resultan per ordinari trais gruppas:
- Ils Metazoa basals
- Ils Protostomia
- Ils Deuterostomia (magari cun ulteriura separaziun dals Chordata)[5]
Metazoa basals[modifitgar | modifitgar il code]
- Metazoa
- Porifera (spungias)
- Demospongiae
- Calcarea
- Hexactinellidae
- Placozoa
- Eumetazoa
- Cnidaria
- Anthozoa (anemonas marinas e curals)
- Staurozoa
- Cubozoa
- Scyphozoa (medusas)
- Hydrozoa
- Ctenophora
- Bilateria
- Orthonectida
- Rhombozoa
- Xenacoelomorpha
- Protostomia
- Deuterostomia
- Cnidaria
- Porifera (spungias)
Protostomia[modifitgar | modifitgar il code]
- Protostomia
- Chaetognatha
- Entoprocta
- Cycliophora
- Gnathostomulida
- Micrognathozoa
- Rotifera (rodettas)
- Acanthocephala
- Gastrotricha
- Platyhelminthes (verms plats)
- Turbellaria
- Cestoda (verms solitaris)
- Monogenea
- Trematoda
- Lophotrochozoa
- Ectoprocta u Bryozoa
- Nemertini
- Annelida (anellids)
- Clitellata (t.a. verm da plievgia)
- Polychaeta
- Sipuncula
- Echiura
- Mollusca
- Aculifera
- Polyplacophora
- Aplacophora
- Conchifera
- Monoplacophora
- Gastropoda (lindornas e glimajas)
- Scaphopoda
- Bivalvia (conchiglias)
- Cephalopoda (octopus e chalimars)
- Aculifera
- Brachiozoa
- Phoronida
- Brachiopoda
- Ecdysozoa
- Scalidophora
- Priapulida
- Loricifera
- Kinorhyncha
- Nematoida
- Nematoda (fils-serp)
- Nematomorpha
- Panarthropoda
- Tardigrada
- Onychophora
- Arthropoda
- Crustacea
- Cephalocarida
- Remipedia
- Ostracoda
- Branchiopoda
- Malacostraca (giombers superiurs)
- Maxillopoda
- Hexapoda
- Protura
- Diplura
- Collembola
- Insecta (insects)
- Myriapoda (millipes)
- Chilopoda
- Symphyla
- Diplopoda
- Pauropoda
- Chelicerata
- Pycnogonida
- Arachnida (filiens, incl. scorpiuns)
- Merostomata
- Crustacea
- Scalidophora
Deuterostomia[modifitgar | modifitgar il code]
- Deuterostomia
- Ambulacraria
- Hemichordata
- Enteropneusta
- Pterobranchia
- Echinodermata
- Pelmatozoa
- Crinoidea (t.a. gilgias marinas)
- Eleutherozoa
- Asteroidea (stailas da mar)
- Ophiuroidea
- Echinoidea (erizuns da mar)
- Holothuroidea
- Pelmatozoa
- Hemichordata
- Chordata
- Cephalochordata, Acrania
- Urochordata, Tunicata
- Ascidiacea
- Appendicularia u Larvacea
- Thaliacea
- Vertebrata, Craniota (vertebrats)
- Cyclostomata
- Myxini
- Petromyzontida
- Gnathostomata
- Chondrichthiomorphi
- Chondrichthyes (peschs cun rotlas)
- Osteichthyes (peschs cun restas)
- Actinopterygii
- Sarcopterygii
- Tetrapoda
- Amphibia (amfibis)
- Amniota
- Sauropsida
- Reptilia (reptils)
- Aves (utschels)
- Mammalia (mammals)
- Sauropsida
- Chondrichthiomorphi
- Cyclostomata
- Ambulacraria
Relaziuns filogeneticas tranter las spezias[modifitgar | modifitgar il code]
Tradiziunalmain vegniva il reginavel dals animals sutdividì en tscheps (tranter 27 e 36). Oz desistan ils biologs per part da far ina stricta divisiun en bists sco gruppas principalas. Il sistem cladistic (dal grec vegl klados = rom) dal biolog Willi Hennig (1913–1976) represchenta la fauna en furma d’ina planta che sa sroma adina pli fitg. Questa visualisaziun na focusescha main sin il ‹resultat› apparent da l’evoluziun, vul dir sin il status actual, mabain tegna pli ferm quint dal svilup evolutiv e da las relaziuns da parentella tranter las singulas spezias, pia da la filogenesa. En ina tala visualisaziun sa musa era che spezias apparentamain ‹superiuras› pon esser pli veglias, entant che autras, apparentamain inferiuras, èn sa sviluppadas pli tard.
Posiziun giuridica[modifitgar | modifitgar il code]
En la tradiziun dal dretg roman èn animals vegnids resguardads sur lung temp entaifer il dretg civil sco chaussas. Quai è per gronda part sa midà en il decurs dals onns 1980/90 (p.ex. en Svizra il 1993). La protecziun dals animals è fixada en Svizra dapi il 1973 en la Constituziun federala.
Annotaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- ↑ W. Brefeld: Das Leben auf der Erde und seine Masse. 2009–2012, consultà ils 23 d’avrigl 2012.
- ↑ Cf. en general B.F. Lang, C. O’Kelly, T. Nerad, M.W. Gray, G. Burger: The Closest Unicellular Relatives of Animals. En: Current Biology, tom 12, 2002, p. 1773–1778.
- ↑ Wilfried Westheide, Reinhard Rieger (ed.): Spezielle Zoologie. Part 1: Einzeller und Wirbellose Tiere. 2. ed. Elsevier, Spektrum Akademischer Verlag, Minca 2007, p. 69.
- ↑ John A. Cunningham, Alexander G. Liu, Stefan Bengtson, Philip C.J. Donoghue (2017): The origin of animals: Can molecular clocks and the fossil record be reconciled? En: Bioessays 39 (1).
- ↑ Areguard la sistematica da la fauna cf. las ovras inditgadas en la glista da litteratura sco er: C.W. Dunn, A. Hejnol, D.Q. Matus, K. Pang, W.E. Browne, S.A. Smith, E. Seaver, G.W. Rouse, M. Obst, G.D. Edgecombe, M.V. Sørensen, S.H. Haddock, A. Schmidt-Rhaesa, A. Okusu, R.M. Kristensen, W.C. Wheeler, M.Q. Martindale, G. Giribet: Broad phylogenomic sampling improves resolution of the animal tree of life. En: Nature, tom 452, nr. 7188, 10 d’avrigl 2008, p. 745–749.
Litteratura[modifitgar | modifitgar il code]
- Hans Werner Ingensiep, Heike Baranzke: Das Tier. Reclam, Stuttgart 2008, ISBN 978-3-15-020320-0.
- Hynek Burda, Gero Hilken, Jan Zrzavý: Systematische Zoologie. UTB, Stuttgart 2008, ISBN 978-3-8252-3119-4.
- Wilfried Westheide, Reinhard Rieger (ed.): Spezielle Zoologie. Part 1: Einzeller und Wirbellose Tiere. 2. ed. Elsevier, Spektrum Akademischer Verlag, Minca 2007, ISBN 978-3-8274-1575-2.
- Manuela Linnemann (ed.): Brüder – Bestien – Automaten: das Tier im abendländischen Denken. (= Tierrechte – Menschenpflichten, tom 3). Harald Fischer Verlag, Erlangen 2000, ISBN 3-89131-401-9.
- Markus Wild: Tierphilosophie: zur Einführung. Junius, Hamburg 2008, ISBN 978-3-88506-651-4.


text:
4+1 translatar, tradurre, übersetzen, traduire
- Sonda, 11.3.2017, 11:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 11.3.2017, 11:03, RTR
Questa fin d'emna è a Cuira la 5avla occurrenza internaziunala da litteratura.
Quella sa deditgescha a la translaziun aifer las quatter linguas naziunalas svizras ed ina lingua ospitanta. Il magazin da cultura è directamain en il lieu e discuta cun Isabelle Vonlanthen da la cumissiun dal program, sco era cun Camille Luscher che ha era gia translatà ovras d'Arno Camenisch per franzos.
En la rubrica litterara preschenta Esther Krättli la collecziun da poesias «Lorizi/La tempête» da la giuvna Engiadinaisa Jessica Zuan che lavura sco translatura a Barcelona e sa mova cun levezza tranter las linguas.
Contribuziuns
-
Ils tips da cultura dals 11 da mars
-
Tip persunal dad Esther Berther
-
Litteratura: "L'orizi/La tempête" da Jessica Zuan


text:
Discussione:Dialèt arzân
Bizògna cambiêr al nòm dla pagina, la g'a da ciamêres Dialèt arzan
La parabula[mudéfica la surzéia]
El var istess che cunt el dialet mirandules. Mì hoo trascrit el test segund i standard grafigh lumbard, però forsi l'è mej se 'l ven müdaa in l'urtugrafia regiana... --Eldomm 07:25, 29 ott 2011 (UTC)
- Îva vèst ânca mé int al léber dal Biondelli al scrét in "dialèt arzân" mó an l'ò mia druvê perchè am sà mia arzân s'cèt mó arzân şmercê cun dal parôli ed divêrs dialèt eşèimpi: päder, pznén, apastä, risussitä, s'afermò, a 's da mò, fär, ch' a gnîven mia druvê int l'arzân ed sitê e mēno che mēno int l' arzân "modêren" e ch' an n' ò gnân catê int al vocabolâri ed G.B.Ferrari dal 1832. A vîn druvê al passato remoto e al gerundio druvê pôch int l'arzân. Mé an sûn mia ûn ch' l'à studiê al lèngvi mó, cm' a j ò dét, a 'm sèmbra 'na şmerciâna ed parōli arzâni cun la zûnta ed parôli d'êter dialet (fōrsi lumbêrd, mudnèiş, mantvân e via acsé). Fōrsi l'é un dialèt 'd un pôst a i cunfîn ed la pruvîncia, e còst al pré èser perchè Don Ferrante Bedogni (povēta dialetêl), ch' al duvré èser còl ch' l' à spidî al scrét al Biondelli, al stêva ed cà a Scandiân (pruvîncia ed Rèz vêrs Mòdna a i cunfîn cun la muntâgna arzâna) e quî de Scandiân parlêven e a pêrlen, ânch adès, un dialèt un pô divêrs da l'arzân ed sitê. Eldomm t' ét dî che fōrsi l'é dmèj cambiêrel int l'ortograféia arzâna, mó a fêr acsé al scrét, dōp, an n'é mia pió cumpâgn a l'originêl ch' a vîn citê int al link in fònd al scrét in Vichipèdia, e an sré mia pió un scrét ed l' '800 mó un scrét dal 2011. A còl pûnt ché, dôp avèirel més cme l'uriginêl, mé a sré ed l'idèja ed lasêrel acsé cme l'é, vést ânca ch' as dîş, int al tétol ed la sesiòun, ch' l' é un eşèimpi dal dialèt ed l' '800. Mé a j ò més un êter eşèimpi ed dialèt arzân ed l' '800, cost l'é 'd sicûr arzân ed sitê, tôt dal nòmer 13 da giurnêl sitadèin "Al Prusproun" dal 1877 scrét e dirèt da Giovanni Ramusani arcgnusû da tóta la comunitê dialetêla arzâna cme al pió grôs povēta arzân. S 'es fà un cunfrûnt tr' al dialèt ed Ramusani e còl "modêren" as câten dimòndi piō pûnt in comûn, a mânchen sōl i sègn insém al lètri ch' as mèten al dé 'd incō, l' "h" e al lètri dòpi mia druvêdi da quêşi tót ed quî che scrév in arzân "modêren", al rèst l'é dimòndi cumpâgn.--Lévi 18:01, 31 ott 2011 (UTC)
- Mah, mì credi che "päder" el sia dumà un alter möd de scriv "pêder". A bun cünt capissi quel che te diset, anca la versiun milanesa la me par tropa vesina al Milanes de cità (gh'è scrit cumpassión, mentr'inveci a Milan se dis cumpassiùn, tant per dìn vöna); però mì la vultaria in de l'urtugrafia mudenesa: mì foo inscì, cui test antigh scrit cunt urtugrafii "uriginai", per dàgh ünifurmità cunt el rest de l'articul; anca perchè la versiun uriginal la gh'ha dent un bel poo de cuntradiziun interni in fat de urtugrafia.
- Sun cürius de 'sta storia del "passato remoto": in quai cas el duperuv, vialter regian? El dumandi perchè in Lumbard quel lì l'è un temp verbal che l'esist pü del tüt de circa 150 ann.
- A bun cünt, sun dree a trascriv alter test in regian (e in di parlad de la pruvincia). --Eldomm 20:02, 31 ott 2011 (UTC)
Che "päder" al sìa 'n' êtra manēra de scréver "pêder" al só ânca mé, mé a parlêva, ânch, ed graféia. Perdòunom mó an capés mia perché un scrét in dialèt arzân al duvré scréver cun la graféia mudnèişa (ânca s' es sumélien). Per còl ch' a riguêrda i scrét uriginêl che gh'à dèinter ed j erōr ed graféia mé, fîn adès, a j ò druvê un sistēma, còst: se vèd l'istèsa parôla scréta, tânt per dîr, in dû mōd divêrs a guêrd quânti volti l'istèsa parôla l'é scréta ind i dû môd, dôp a drōv la parôl scréta cun al nòmer pió êlt se no a guêrd cm' în scréti parôli sumiliânti. S' a gh'ò di dóbi a guêrd in êter tèst scrét in cól peréiod. Perché, secònd mé, s' an 't rispèt mia, in bòuna pêrt, la graféia dal tèst uriginêl l'é inótil mèter in che dâta l'é stê scrét. Per còl ch' a riguêrda al passato remoto mé a j ò scrét ch' al vîn "druvê pôch" per dîr ch' al vîn mia druvê, mé l' an drōv mia e gnân al vîn druvê ind i tèst modêren (mó an só mia quând l'é stê smés) però mé a j ò vést ind i scrét o poveşéi (sèins' êter mia in arzân ed sitê) scrét da di scritōr, secònd mé diletânt, un quèl dal gèner: "quând al fò insém al pûnt" (quando fu sul ponte) e "quând fòmm a cà" (quando fummo a casa) al "fò" e al "fòmm" ripetû in êtri pêrti dal scrét; però adès an gh' ò mia sòt mân al tèst e gnan am ricôrd al tétol e in dó lo més, apèina 'l cât (s'al cât) ét darò l'infurmasiòun.
Pó s' ét vō cupiêr ed j êter tèst in arzân e ind al parlêdi ed la pruvîncia, sibèin che t' ét séi un lumbêrd, t'é léber ed fêrel a spēr sōl che té t' arcgnòsa bèin i soquânt dialèt ed la pruvîncia ed Rèz oséja al dialèt ed Curèz (al curzèsch), ed Puvî, ed Queriêgh (al queriaghîn), ed Guastâla (al guatalèiş), ed Civêgh (al civaghîn), al muntanêr o l' arzân ed sitê per mèter, ind al tèst cupiê, in che dialèt l'é scrét, se no a fòm un pastés ed dialèt ciamê "arzân".
Oh, pó tōr'n a dîr che mé an n' ghò mia n'a grôsa cultûra insém al léngui (a dir la veritê ânch insém al rèst) per còst sustgnîr 'na discusiòun insém a ch' j argumèint ché a vâgh pôch luntân. Mè al dialèt al scrév perché am piêş, perché a sûn gnû só in mèz al dialèt e perché a j ò frequentê, per dimòndi ân, l'ambiĵnt ed la sâtra e dal cansòun dialetêla arzâna per tót al rèst l'é quêşi nôt e còl ch' j ò imparê l'é stê cumprêr e lēzer dimòndi tèst in dialèt arzân, in concluşiòun a scrév pió per prâtica che per tót al rèst.--Lévi 17:05, 1 nov 2011 (UTC)


text:
En il center da l'emissiun stat ina ficziun documentara cun il titel «Ina stad cun chaliras» (tudestg «Gefährlicher Sommer»). Ina famiglia en il chantun Vallais passenta ina stad da chaliras cun bleras fassettas. La mamma è dumandada sco commembra dal cussegl communal, il bab lavura sut cundiziuns difficilas en l'ospital ed ils uffants sentan ils privels da la natira durant in champ da vacanzas.
Ina stad da chaliras e sias consequenzas
Questa ficziun documentara, realisada dal reschissur da Cuira Daniel von Aarburg, vegn emessa en trais parts e porscha uschia la basa per ulteriuras contribuziuns e discussiuns. En il studio a Cuira èn tranter auter envidads sco giasts il climatolog Jan Sedlacek, il glaziolog Felix Keller e la gestiunaria dal WWF Grischun Anita Mazzetta.
Damain enviern, dapli stad
Las consequenzas dal stgaudament dal clima per il turissem èn centralas per la versiun rumantscha da la saira tematica. Annina Campell s'annunzia dal post extern sin il Crap Sogn Gion, ses giast è il visiunari da turissem Reto Gurtner. En il studio sa confrunta il schef da Grischun Vacanzas, Martin Vincenz, cun las dumondas davart il futur dal turissem grischun.
En tut las quatter linguas naziunalas – per rumantsch sin SRFinfo
La saira tematica naziunala vegn emessa en tut las quatter linguas naziunalas. La ficziun documentara e las contribuziuns èn las medemas sin tut ils chanals. Differents èn ils accents, la tscherna dals giasts e la lingua. Planisadas èn era colliaziuns tranter las regiuns linguisticas. La versiun rumantscha pon audituras ed auditurs suandar sin SRFinfo.
Andri Franziscus preschenta l'emissiun da premiera che dura trais uras or dal studio a Cuira. Annina Campell s'annunzia dal post extern a Laax. La presidenta da la regenza Barbara Janom Steiner e la scriptura Romana Ganzoni han quella saira ina carte blanche per critica e dumondas sin las medias socialas. La versiun rumantscha da la saira tematica vegn emessa sin SRFinfo e sin rtr.ch. Online chatt'ins plinavant blers artitgels e numerusas contribuziuns en connex cun il tema.
L'emissiun «+3°» da Radiotelevisiun Svizra Rumantscha pon ins guardar ils 29 da november 2017 a las 20.05 en directa sin SRFinfo. Sin ils chanals da social media pon ins prender part a la discussiun cun il hashtag #RTRclima.


text:
Parolini tocca inavant illa Regenza
Pelvaira üna gronda sfida, la respunsabiltà pel departamaint d’economia publica e fats socials, e tuottüna : Parolini es pront per ün’ulteriura candidatura per ün prossem bienni d’uffizi. Pront, da prestar, cun ögliada vers l’avegnir, sia cuntribuziun per ün svilup san i’ls secturs d’economia, da turissem, da l’agricultura e dals fats socials. Til dain quista pussibiltà als 10 gün e til regalain nossa fiduzcha.
El as metta aint per üna ferma Val dal Rain grischuna, ma el voul eir chi stetta a disposoziun illas vals periferas üna sporta da plazzas da lavur adequatas. I vain adüna plü pretensius dad esser illa «vaidrina publica». Güsta perquai faina bain da muossar stima e sustegn invers persunas publicas; eir d’acceptar sbagls fats, impustüt schi sun eir gnüts dats pro. Quista mentalità da tunar sün cheus a
bainplaschair – e chi vain derasada sapchüdamaing güsta avant las tschernas – nu serva ad ingün, il plü pac na a nos chantun Grischun svessa.
Dain perquai a Jon Domenic Parolini la schanza da cuntinuar cun sia buna lavur cumanzada in quista perioda d’uffizi. Quella ha el bain merità.
Curdin S. Brunold, Ardez
>> Hier erfahren Sie mehr über unseren Regierungsratskandidaten Jon Domenic Parolini