text:
Flühli
Flühli a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Entlebuch, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 108.24 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1898 abitant.
El cumün de Flühli al se tröva a una altitüden de 884 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Brienz (BE), Escholzmatt, Giswil (OW), Habkern (BE), Hasle, Marbach, Oberried am Brienzersee (BE), Sarnen (OW), Schangnau (BE), Schüpfheim, Schwanden bei Brienz (BE). La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Flühli l'è menziunaa la prima volta in del secul VVII col nom de güetli uf dem Flüöli.[1]
La bataia de Sörenberg l'è stada cumbatüda in del 1380 intra Obwalden e Entlebuch.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Flühli in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


c: text/html

text:
Bolligen
Bolligen a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Berna-Mittelland, region aministrativa del Mittelland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 16.57 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 6076 abitant.
El cumün de Bolligen al se tröva a una altitüden de 578 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Ittigen, Ostermundigen, Stettlen, Vechigen, Krauchthal, Mattstetten, Urtenen-Schönbühl, Moosseedorf, Münchenbuchsee.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Bolligen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sest San Giovann
Sest San Gioann (Sesto San Giovanni in italian) l'è on comun de 81608 abitant de la Provincia de Milan, in Lombardia. L'era vun di sitt di acciaierij Falck (che hinn tucc dismess al dì d'incoeu).
Sest, situada a nòrd de Milan e al confin con la Provincia de Monza, l'era anca ciamada Stalingrad per el volt numer de Comunista che ghe abitaven ona voeulta.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Sest San Giovann l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc


text:
Livurn (VC)
Livurn (nom ufizial in italian: Livorno Ferraris, giamò Livorno Piemonte) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de 4 518 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 58,2 km² e ona densità de popolaziun de 78 ab./km².
El paes l'ha vist l'eleziun de l'antipapa Benedet XIII e la nassida del famus scienziaa Galileo Ferraris. Inultra l'è gemelaa cul cumün frances de Pont-de-Chéruy (regiun Roden-Alp).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Livurn l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Dsan-a
Dsana (Dzan-a in Piemuntes; Desana in Italian) l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de 1 060 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 16,5 km² e ona densità de popolaziun de 64 ab./km².
El paes el se tröva propi arent al sò caplögh de pruvincia.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Dsan-a l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Pastur
Pastur (nom ufizial in italian Pasturo) l'è on comun de la Provincia de Lecch con 1 997 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 22,1 km² e ona densità de 90 ab./km².
L'è tacaa ai comun de Balabi, Barz, Cremen, Isen, Introeubi, Mandell, Premaluna.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Pastur l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Bigezziú
Una funziú a l’è cjamada bigetiva u a l’è una bigezziú si par tütt y íntal cungjuunt da rivada Y al esiist ü e noma ü x íntal cungjuunt da definizziú X taal che Sa diis apò in cheest caas che cada elemeent y da Y al amet un ünich antecedeent x (par f).
Da manera equivalenta, una bigezziú a l’è una funziú ch’a l’è cuntempuraniameent ingetiva e sürgetiva. Le bigezziú i è apó cjamade da le aplicazziú biunívuche.
Cura che X e Y i è töcc i düü iguaj a la drita reala , una funziú bigetiva la gh'a un graaf ch’al intersega cada drita urizuntala in esatameent un puunt.
Si X e Y i è di cungjuunt finii, alura al esiist una bigezziú intra i düü cungjuunt X e Y ssi X e Y i gh’a l istess nümar d’elemeent. La generaalizazziú da cheest chí aj cungjuunt infinii la porta al cuncet da cardinaal d’un cungjuunt, una manera da distinguí le diferente taje infinide da cungjuunt infinii.
Esempi cuncrett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cjapemm ul caas d'una stazziú da vacanze indúe un grup da turiist al gh’a da vess lugaa int un hôtel. Cada manera da repartí chiist turiist in le cambre dal hôtel la pöö vess representada par una aplicazziú dal cungjuunt di turiist veers ul cungjuunt da le cambre (a cada turista a l’è sucjada una cambra).
- I turiist i vöör che l'aplicazziú la síes ingetiva, i.e. che ognidü da luur al gh'àbies una cambra individüala’’. Cheest chí al è pussíbil noma si ul nümar da turiist al sürpassa mia ul nümar da cambre.
- L'hôteliée al vöör che l'aplicazziú la síes sürgetiva, i.e. che cada cambra la síes ucüpada. Cheest chí al è pussíbil noma si a gh’è taant da turiist che da cambre.
- Chiist desiderata i è incumpatíbil si ul nümar da turiist al è difereent dal nümar da cambre. Íntal caas cuntrari, al sarà pussíbil da repartí i turiist da tala sorta che i ghe n àbies noma ü par cambra, e che tüte le cambre i síes ucüpade : l'aplicazziú la sarà alura cuntempuraniameent ingetiva e sürgetiva ; sa dira che ela a l’è bigetiva.
Esempi e cuntra-esempi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cunsideremm la funziú definida par , Chesta funziú a l’è bigetiva, gja che par tütt nümar reaal arbitrari daa y, sa la pöö truvá esatameent una sulüzziú reala da l’equazziú , d’incògnita x a savé .
D’altra banda, la funziú definida par a l’è mia bigetiva, par essenzialameent düü resú diferente. La prima a l’è che, a gh'emm (par esempi) g(1) = 1 = g(−1), e dunca g al è mia ingetiva; la seguunda a l’è che a gh’è (par esempi) nissü nümar reaal x taal che x2 = −1, e dunca g a l’è gnanca sürgetiva. L’una u l’otra da cheste cunstatazziú a l’è assée par mustrá che g a l’è mia bigetiva.
D’otra banda, si a definíssumm la funziú par la istessa relazziú che g, però cuj cungjuunt da definizziú e da rivada restrecc a , alura la funziú h a l’è bigetiva. L’esplicazziú a l’è che, par un nümar reaal pusitiif daa y, sa l pöö truvá esatameent una sulüzziú reala pusitiva da l’equazziú y = x2 ch’a l’è .
Prupietaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Una funziú f: X → Y al è bigetiva si e noma si al esiist una funziú g: Y → X tala che al síes l’aplicazziú idéntica sü X e al síes l’aplicazziú identica sü Y. I bigezziú i è precisameent i isomurfiism in la categuria di cungjuunt. In cheest caas, g al è determinada da manera ünica par f e a apelemm g l’aplicazziú recípruca da f e a scrivemm f −1 = g. Da plüü, g al è apó una bigezziú , e la recípruca da g al è f da nööf.
- Si f o g al è bigetiva, alura f al è sürgetiva e g al è ingetiva.
- Si f e g i è tüte düü bigetive, alura f o g al è apó bigetiva.
- Si X al è un cungjuunt, alura le funziú bigetive da X sü sí-istess, i furma cun l’uperazziú da cumpusizziú da le aplicazziú (o), un grup, ul grup di permütazziú da X, ch’al è netaa indiferentameent S(X), SX, σX u σ(X).


text:
Bellas
Bellas o Belas (nom ufizial in italian: Bellagio; Bilacus in Latin) l'è on comun de Erùr: Còdice sbagliàt013 019 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 26,6 km² e 'na densità de Errore nell'espressione: operatore < inatteso, ab./km². ch'el se troeuva in de la Provincia de Còmm. In di ultem agn, Bellas l'è vegnuu inscí famos e popolar cont i turista American che gh'hann fáa su perfin on casinó a Las Vegas (U.S.A.) che'l se ciama anca luu "Bellagio".
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Bellas l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Ipòtesi dal cuntínü
El Georg Cantor, metend in piaza la teuria assiumatega di cungiunt, el definiss i cardinaj di cungiunt infinii, che 'l ciama alura nümer trasfinii, in del fin de cumparà i diferent infinii. A misüra de la furmaziun de la sua teuria, el riva a cumparà i cardinaj de , che 'l curespund al cüntàbil, e de , che 'l curespund al cuntinü. Inscì, a travers de la sua ipotesi sül cuntinü, el Cantor el «gerarchiza» quest diferent transfinii, però, rivandu minga a demustrà la sua ipotesi. El cuventarà specià el 1960 per savè che la fa part di prupusiziun indecidibel de la teuria di cungiunt. Mustrandu d’altra manera l'impurtanza che i matematich ghe veden, questa ipotesi la figüra in scima a la lista di 23 prublema de Hilbert.
Cuntegnüü
Definiziun de l'ipotesi del cuntinü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Se 'l definiss (alef zeru) cume 'l cardinal de . El sia el cardinal de nutaa üsüalament .
El sia el püssee petit cardinal stregiament süperiur a , l'ipotesi del cuntinü la deciara che . In d'alter termin, quest chì el significa che l'esist minga di cungiunt infinii dai quaj el cardinal l'è stregiament cumpres intra el cardinal de e quel de . Se passa dunca dal cüntabil (u discret), al cuntínü, fasendu noma un sbaalz.
Indecidibilitaa de l'ipotesi del cuntínü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El lavurà del Gödel[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Kurt Gödel l'ha mustraa in del 1938 che giuntà l'ipòtesi del cuntinü a la teuria di cungiunt, definida per esempi dai assioma de Zermelo-Fraenkel, al cambiava per nagot la cunsistenza da questa teuria, anca se se 'l giunta l'assioma da la scernida.
El laurá da Cohen[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Infin, el Paul Cohen a l'ha mustraa in del 1963 che l'ipotesi del cuntinü a l'era minga demustrabila in de la teuria di cungiunt basada süj assioma de Zermelo-Fraenkel. L’è dunca independenta da la teuría di cungjuunt.
Generalizaziun de l'ipotesi del cuntinü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'ipotesi generalizada del cuntinü la deciara che a l'esist minga di cungiunt daj quaj el cardinal a l'è stregiaeent cumpres intra e , percurend i urdinaj e vesend el cardinal del cungiunt dai part d'un cungiunt de cardinal .
Se gh'avariss alura : el ghe sariss nagot intra un cardinal e 'l cungiunt dai sò part, a manch de bigeziun. Anca questa ipotesi a l'è un indecidibil, segund i lavurà de Gödel e Cohen.


text:
Federer cunter dus qualificants
- Venderdi, 13.1.2017, 7:13
A l'Australian Open frunta il Svizzer l'emprim sin dus qualificants e lura probabel sin Tomas Berdych. En il quartfinal pudess dar il duel cunter il numer 1 dal mund, Andy Murray. In duell svizzer tranter Wawrinka e Federer pudessi dar en il mezfinal.
La sort ha manegià bain cun Federer. Suenter ch'el frunta en ils emprimas duas rundas sin dus qualificants na spetga en la terza runda betg Rafael Nadal, mabain Tomas Berdych. Cunter il Tschec ha Federer gudagnà ils ultims tschintg duels.
Sche Federer cuntanscha ils otgavels finals lur vegni dir: lura pudessi dar in suenter l'auter ils duels cunter Kei Nishikori (ATP 5), Andy Murray (ATP 1), Stan Wawrinka (ATP 4) e Novak Djokovic (ATP 2).
Wawrinka cunter Kyrgios?
Er Stan Wawrinka na po betg reclamar da la sort a l'Australian Open. Il Romand cumenza cunter il Slovac Martin Klizan (ATP 35). In vair test da furma è lura en l'otgavel final. Là pudess Wawrinka fruntar sin il matadur local e «enfant terrible» Nick Kyrgios (ATP 14). En il quartfinal pudessi dar il duel cunter il Croat Marin Cilic (ATP 7).
Bencic cun la pli greva sort pussaivla
Ils ultims trais onns è Belinda Bencic fruntada en las emprima rundas sin giugadras dal WTA-ranking 73, 80 ed 88. Quest onn spetga dentant ina pli dira nusch: Il numer 2 dal mund, Serena Williams. L'Americana è la «Queen of Melbourne» ed ha gia gudagnà sis giadas l'Australian Open. Timea Bacsinszky tutga en l'emprima runda sin la Taliana Camilla Giorgi e Viktorija Golubic cumenza cunter Kristina Pliskova.
RR novitads 06:00


text:
Interlaken
Mudel:Otheruses Cuurdinàde: 46°41′N 7°51′E
Interlaken a l'è un cumün svizzer, capolöch del circol aministrativ de Interlaken-Oberhasli, region aministrativa del Oberland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 4.4 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 332 abitant.
El cumün de Interlaken al se tröva a una altitüden de 568 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bönigen, Därligen, Matten bei Interlaken, Ringgenberg, Unterseen.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fina al 1891 Interlaken l'eva cognussüü col nom de Aarmühle.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
External links[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit uficial
- Sit uficial del cumün (Todesch)
- Interlaken (municipality) in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Olgiaa (CO)
Olgiaa (nom ufizial in italian: Olgiate Comasco) l'è on comun de la Provincia de Còmm cont 11 597 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 10,9 km² e ona densità de 1 064 ab./km².
In Italian l'è ciamaa "Comasco" (Comasch) per fá nò confusion cont alter duu comun de la Lombardia che gh'hànn l'istess nòmm: vun el se troeuva in la Provincia de Lecch, l'alter inveci in la Provincia de Vares.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Olgiaa l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
L'Accorc
"Te n spirit de ecuité yde comprejiun ..."
Le tratat de Paris ê stè n compromis pro les tratatives politich- diplomatiches dla conferënza de pêsc a Paris. Düć trëi i partners che â diretamënter da fà cun la chestiun, chël ô dì la Talia, l’Austria y la mendranza de Südtirol, messâ renunzié a sües ghiranzes mascimales. La Talia â ciafè na sovranité teritoriala limitada, liada ales impormetüdes dl contrat. L’Austria messâ renunzié a sües ghiranzes de reintegraziun dl teritore y ai südtirolesc ne ti gnôl nia conzedü de eserzité le dërt de autodeterminaziun. Aladô dla convinziun di stać che â davagné la Vera, ess le conflit por la mendranza todëscia tla Talia messü ciafè na soluziun, nia te n spostamënt di confins, mo tres le stromënt de na autonomia.
Suradöt la politica estera ingleja - sön chëra che la iniziativa diplomatica de chësc compromis é gnüda a s’al dè - odô le tratat de Paris te n majer constest de na colaboraziun austriaca-taliana y tla idea de na uniun europeica.
Inće sce ara â dorè ćiamò valgamia dî, ćina che an é rovà a na realisaziun dl tratat de Paris, à chësc impò ademplì sües ghiranzes, sides pro la debata de Südtirol dan la ONU tl 1960-1961 y pro la elaboraziun dl Secundo Statut de autonomia dl 1972 ćina ala fin dl conflit, ala “Streitbeilegungserklärung” dl 1992.


text:
An tüti j'usteréi ch'is cmòndu, quòndi ch'at vài a bitè i pé sùt' la tóula per 'na paciàda digurdìa, at cménsi sémper da l'antipàst...
E ònche nujàter ad Lisòndria an Pìsta a fùma parig!!!
Prìma dla siràda, a la fén del méiš, del cuncùrs Fòzzi / Lucàrdi, andónda ch'u sarà cumünicà el tìtul dl'elaburà pü bèl del 2015 e ch'l è 'l piàt fòrt, u dišnè, av servùma doudimòn in cìt antipàst, prešentòndvi el puéšìji, el próši, j'artìcul an dialët, o lisandrén o dla pruvìncia 'd Lisòndria, ch'òn chicà di prémi j'àni pasà.
La sarà 'na bèla siràda ampruntàja ans l'alegréa (i murgnatón 'l è méj ch'is n'a stàgu a cà) e ans u nòster dialët pü scët e al só réguli, a la fàcia 'd cui ch'i vóru trasfurmè u nòster vernàcul ant in piemuntéiš ch'l è sémper ammàchi ešistì ant el servéli ciaputàji ad chich cunvìnt!
E alùra av spiciùma tüc
sàbet nóv màg, a sìngh ùri du dopmešdì,
ant el mušéo dla Gambarénna (piàsa dla Gambarénna), chì a Lisòndria.
Gént dla fòrsa 'd Esia ŠULFAREN (a sùma cavajé a a cmensipiùma dal dòni), Luréns BIONCH, Màrch BIORCI, Alfiët CRUVESIO, Tunén FRISENNA, Cianén ULIVIERI e Giuanén PASEN i šbardléron in pò 'd bón umùr.
S'u sarà bón a rés-si an pé, al prešenterà Antunén SILVON.
Pü tònta gént ai sarà, pü tònt as divertirùma e cui ch'i vénu nénta i póru andè a pièsesla ant l'ušlìru!


text:
23 05
Ol dé 23 de magio l'è 'l 143 ( 144 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 223 dé a finí l'an.
Ul dí 23 de magio al è ul dí da pòost 143 ( 144 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 223 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1808 - València: se la passa öna reölta contra l'ocüpassiú Fransesa (guèra del Franses).
1618 - Praga (Céchia): di protestanc Cech i defenestra di funsionare Impereaj de la sità, in chel che s'al considera l'inissi de la Guèra di Trenta Agn.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1729: Giusepp Parin, poeta e abaa italian (m. 1799).
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
12 04
Ol dé 12 de bril l'è 'l 102 ( 103 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 264 dé a finí l'an.
Ul dí 12 de bril al è ul dí da pòost 102 ( 103 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 264 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1931 - Paes Català: i forse repüblegane e da mansina i vens i elessiú mönissipale a i prinsipale capitale.: in del zir de du dé se la instaurarà la Repüblega.
1928 - Milà: ol rei Vitor Emanöél III al sufriss ün atentat, da che al vegn fò ísole, dürat la inaugürassiú de la fera.
1961 - La Üniú Soviétega: Yuri Gagarin, a bord de la naaf Vostok I, al de·ental pröm òm ch'al va fö al spasse esteriur de la Tera.
1962 - Madrid (Spagna): i Corte Spagnöle i apröa la nassionalisassiú del Banch de spagna.
1981 - i Stacc Ünicc: ol transbordadur spassial "Columbus", guidat per du òm, al finiss con ésit ol sò pröm gul spassial.
1985 - Madrid (Spagna): ün atentat atribuït a la "Jihad Islàmega" al provoca 18 mort e 82 fericc in del restaurant Ol Descanso.
1994 - Ol Cair (Esit): Israel e l'OLP ghe i conclüt l'acorde sura la polisséa palestina, che se despiegarà a Gaza e Gericú e cöntarà 9.000 efetif.
2003 - Cuba: ol résim castresta al esecüta tre di persone che ol 2 04 i ía seguestrat öna embarcassiú de viasadur a la badia de l'Havana, con la intensiú de fösí del paes.
Nassemenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1933 - Barcelona: Montserrat Caballé, soprano cantant d'òpera.
1539 - Cuzco (ol Perú): Garcilaso de la Vega Inca, storiadur e militar Spagnöl.
1962 - Madrid (Spagna): Carlos Sainz, pilot automobilesta Spagnöl.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1555 - Tordesillas (Casteja): Joana la Boja, reina de Casteja
1945 - Warm Springs (Georgia, SÜA): Franklin Delano Roosevelt, intat che al esersía ol quart mandat come president di Stacc Ünicc.
1981 - Las Vegas (Nevada, SÜA): Joe Louis, boxadur Stadünindench, campiú del mont.
2004 - Espartinas (Sevilla, Andalusia, Spagna): Juan Valderrama Blanca, cognossit come Juanito Valderrama, cantadur andalús.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Cun Göri a Genova
-
Dumengia, 31.7.2016, 9:03
L'autur, pur e dissegnader Göri Klainguti visita la citad da sia uffanza.
Legenda da maletgs:
Dapli 187 onns datti amez citad, sin Piazza Soziglia, la pastizaria Fratelli Klainguti.
RTR, G. DAZZI
Per bunamain 150 onns han ils Klaingutis da Samedan manà en Piazza Sozigla a Genova ina pastizaria.Sche era sut autra gestiun exista «Il Grand bar pasticeria fratelli Klainguti» anc oz, e schizunt las turtas e la pastizaria èn restadas las medemas sco quellas dal tat da Göri Klainguti. Sco uffant e giuvenil era el adina puspè a Genova en visita tar ses parents. La Marella turna cun l'autur, pur e dissegnader Göri Klainguti en la citad da sia uffanza, en tschertga da fastizs ed a la scuverta d'ina citad extraordinaria. Pertge plat è a Genova mo la mar ...
Redacziun: Guadench Dazzi
1. Vias, streglias e giassas da Genova
-
I vegn ditg che Genova haja la pli gronda e pli intacta citad veglia da l’Europa. E propi, la citad veglia consista d’ina rait da nundumbraivlas streglias e giassas.
RTR, G. DAZZI
1/8
-
In tipic caruggio – sco che ils Genoves numnan lur streglias – a S. Maria delle Vigne.
RTR, G. DAZZI
2/8
-
Las giassas en la citad veglia èn stretgas – grazia quai èn ellas libras dal traffic d‘autos.
RTR, G. DAZZI
3/8
-
Cun quai ch'il spazi da fabrica era stgars han ins fabritgà chasas e palazis ad aut e damanaivel in da l’auter.
RTR, G. DAZZI
4/8
-
En pliras giassas furman tetgs e fatschadas chavorgias, nua che il sulegl riva mo da rar.
RTR, G. DAZZI
5/8
-
Piazza delle Vigne: Schizunt la numerusas plazzettas èn mo paucs meters largias ed han in caracter intim.
RTR, G. DAZZI
6/8
-
Il quartier Castello – plantas ed ierts èn rars en la citad veglia.
RTR, G. DAZZI
7/8
-
La baselgia San Pietro in Banchi mussa che ils Genoves era gia avant 500 onns buns affarists – Construida il 1585, survart la baselgia e sutvart butias e magazins che duevan gidar a finanziar la fabrica e pli tard garantir il mantegniment da la baselgia
La baselgia San Pietro in Banch a Genova.
8/8
2. Gran bar pasticceria Klainguti
-
Dapli 187 onns datti amez citad, sin Piazza Soziglia, la pastizaria Fratelli Klainguti.
RTR, G. DAZZI
1/10
-
Grazia a ses lampadaris, in’imposanta bar ondulada e ses scharm da temp vegl sa chatta il Klainguti pli u main en mintga guid da viadi sco tip spezial.
RTR, G. DAZZI
2/10
-
L’intern da la bar Klainguti, a la cassa il signor Ubaldi, in dals possessurs actuals.
RTR, G. DAZZI
3/10
-
Göri Klainguti davant la vitrina cun la pastizaria, davosvart vid la paraid l’autograf da Giuseppe Verdi.
RTR. G. DAZZI
4/10
-
Ina vitrina cun documents vegls, in cudesch da furnitura dal 1941. Ils Klaingutis han tegnì avert lur pastizaria era durant l’Emprima e Segunda Guerra mundiala.
RTR, G. DAZZI
5/10
-
Ina veglia furma da lain, in negativ, per cular tschigulattins.
RTR, G. DAZZI
6/10
-
Dus plauns sur la bar sa chatta la furnaria, nua che ins fa pastizaria tenor vegls recepts da la chasa, glatsch, pasta frestga u focacce per l’aperitiv.
RTR, G. DAZZI
7/10
-
La maschina per zullar la pasta che gia il tat da Göri Klainguti duvrava e che è anc adina en funcziun.
RTR, G. DAZZI
8/10
-
Sper la turta Engiadina è la turta Zena – Zena è il pled ligur per Genova – dapi passa 100 onns ina da la spezialitads da la chasa.
RTR, G. DAZZI
9/10
-
Göri Klainguti davant l’entrada da la pastizaria da ses antenats.
RTR, G. DAZZI
10/10
3. Nervi la mar dals Svizzers
-
En l’ost da Genova sa chatta il lieu da bogn Nervi, oz ina fracziun da Genova, pli baud in elegant lieu da cura per passar l’enviern.
RTR. G. DAZZI
1/7
-
En l’ost da Genova sa chatta il lieu da bogn Nervi, oz ina fracziun da Genova, pli baud in elegant lieu da cura per passar l’enviern.
RTR. G. DAZZI
2/7
-
En l’ost da Genova sa chatta il lieu da bogn Nervi, oz ina fracziun da Genova, pli baud in elegant lieu da cura per passar l’enviern.
RTR, G. DAZZI
3/7
-
L’anteriur Hotel Eden a Nervi. Il 1888 cumpran ils hoteliers engiadinais Fanconi-Klainguti, che avevan construì l’hotel Bernina a Samedan ed il Victoria a San Murezzan quest grandhotel.
RTR, G. DAZZI
4/7
-
In inserat en la gasetta turistica Pro Nervi, dal avrigl 1904 per l’hotel Eden. Ils giast da la high society, dentant era il directur da l’hotel, passentavan la stad en Engiadina e l’enviern a Nervi sper la mar.
RTR, G. DAZZI
5/7
-
In placat da reclama per Nervi dal 1948. Il costum tradiziunal cun chapè po la dunna svizra laschar a chasa, la mar è mo dus pass davant chasa ...
RTR, G. DAZZI
6/7
-
La Mar Ligura a Nervi.
RTR, G. DAZZI
7/7
4. Butias e negozis
-
En la citad veglia da Genova datti anc adina ina gronda varietad da butiettas e negozis sco dal temp da noss tats.
RTR, G. DAZZI
1/8
-
Ina butia che venda zutgerins, mel, liquors sco era ...
RTR, G. DAZZI
2/8
-
Sco era ils pli differents savuns e parfums.
RTR, G. DAZZI
3/8
-
En tut la citad veglia datti era butias da fritga e verdura cun stans or en il liber.
RTR, G. DAZZI
4/8
-
La purschida frestga tenor stagiun fa quaida da sa metter a cuschinar ...
RTR, G. DAZZI
5/8
-
Lung il Caruggio Lungo – Via del Campo e Via Pré – èn da chasa blers immigrants, quai che sa mussa era en la purschida dals differents negozis.
RTR, G. DAZZI
6/8
-
Ils negozis da telecommunicaziun resplendan il vast spectrum da l’immigraziun actuala.
RTR, G. dAZZI
7/8
-
Era las ufficinas pitschnas n’èn anc betg sparidas ord il center da Genova. Quest serrer da clavs ha sia butietta a Sottoripa, sut las arcadas dal port..
RTR, G. DAZZI
8/8
5. Il port
-
Martgà da pileschs internaziunal sin Piazza Caricamento al port vegl.
RTR, G. dAZZI
1/5
-
Porto Antico, oz port per jachts – en ils anteriurs «Magazini del cottone» datti oz exposiziuns ed ina biblioteca per uffants sco era in center da congress.
RTR, G. DAZZI
2/5
-
Porto Antico cun davosvart la Lanterna, il grond far a l’entrada dal port da Genova.
RTR, G. DAZZI
3/5
-
Oz è Genova il pli impurtant port da la Mar Mediterrana per cruscheras. Mintg’onn s’embartgan qua var 700’000 persunas per ir en cruschera. La MSC Preziosa p.ex. è 333 meter lunga ed ha plaz per 3502 passagiers.
RTR, G. DAZZI
4/5
-
La Sopraelevata Aldo Moro, in’autostrada construida il 1965, taglia il port e sia promenada en moda radicala en dus parts.
RTR, G. DAZZI
5/5
6. Piazza de Ferrari e Castelletto
-
La Piazza de Ferrari, concepida enturn il 1900 a l’ur da la citad veglia, è in dals centers da Genova. Qua sa scuntran il vegl ed il nov. Il vegl Palazzo Ducale sper palazis neoclassicistics.
RTR, G. DAZZI
1/8
-
Piazza de Ferrari cun il teater e chasa d’operas Carlo Felice.
£RTr, G. DAZZI
2/8
-
Piazza de Ferrari, cun davosvart l’emprim sgrattatschiel dal la citad, construì ils onns 1930.
RTR, G. DAZZI
3/8
-
La «Via 20 di settembre» cun sias butias ed arcadas è la «Bahnhofstrasse» da Genova.
RTR, G. DAZZI
4/8
-
L’ascensur da Castelletto è in dals 12 ascensurs publics da Genova.
RTR, G. DAZZI
5/8
-
Dapi bundant 100 onns collia in tunnel e suenter l’ascensur la citad veglia cun il nov quartier si per la spunda.
RTR, G. DAZZI
6/8
-
Sper ils ascensurs datti en la citad da Genova era anc 3 funicularas. Il star per ir en si è dentant l’Ascensore di Castelletto ...
RTR, G. DAZZI
7/8
-
Vista sin Genova e ses port davent da «Belvedere Castelletto», sutvart ils gronds palazis da Via Garibaldi.
RTR. G. DAZZI
8/8
7. Via Garibaldi, San Matteo e San Lorenzo
-
L’anteriura Via Nuova, oz Via Garibaldi, cun ses imposants palazis dal 16 e 17avel tschientaner è patrimoni da l’UNESCO. Durant il temp da la Republica da Genova eran els la dimora dals ritgs commerziants e banchiers che dominavan la citad. Enfin oz è quai restada la via dals raps, divers palazis en uss sedias da bancas internaziunalas.
RTR, G. DAZZI
1/5
-
La Piazza San Matteo ha mantegni ses caracter medieval. Tut ils palazis sco era la baselgia eran qua en ils mauns da la pussanta famiglia Doria. La tipica decoraziun cun marmel cler e stgir era in ornament reservà a las famiglias noblas.
RTR, G. DAZZI
2/5
-
Il duomo da Genova in Piazza San Lorenzo.
RTR, G. DAZZI
3/5
-
La damaun baud èn las paucas plazzas accessiblas als autos occupadas dals furniturs, che provedan cun lur rollis ils negozis e restaurants en la streglias cunfinantas.
RTr, G. DAZZI
4/5
-
Cun Göri a Genova.
RTR, G. DAZZI
5/5


text:
Aktuelle Position
Cooperaziuns
Presse TV
Fanestra da televisiun naziunala dals editurs svizzers.
Participaziun da la SSR: La collavuraziun cun la Presse TV è reglada en in contract da cooperaziun che fixescha il temp d'emissiun e la durada dals programs che stat a disposiziun a la Presse TV ed era las modalitads finanzialas.
Onn da fundaziun: 1995
3sat
Emettur d'in program da satellit en tudestg da ZDF/ARD/ORF/SSR.
Participaziun da la SSR: Ella procura per programs da cultura e collavura cun la redacziun en la dimensiun da var 10% da l'entir program.
Onn da fundaziun: 1984
Arte (Association relative à la télévision européenne)
Chanal da cultura europeic.
Participaziun da la SSR: Ina cunvegna da cooperaziun tranter Arte e la SSR reglescha la realisaziun da coproducziuns.
Onn da fundaziun: 1991
Fonoteca Naziunala Svizra
La Fonoteca Naziunala Svizra ha l'incumbensa da collecziunar, preparar e metter a disposiziun registraziuns sonoras che han in connex cun l'istorgia e la cultura da la Svizra.
Participaziun da la SSR: La SSR ha gidà ha fundar la Fonoteca Naziunala Svizra ed è commembra da la fundaziun.
Onn da fundaziun: 1987
Chadaina da fortuna
La Chadaina da fortuna è l'ala caritativa da la SSR. Ella fa collectas en cas da catastrofas - chaschunadas da l'uman u da la natira - e gida a finanziar programs d'agid da sias partenarias, las ovras d'agid svizras.
Participaziun da la SSR: La SSR ha gidà a fundar la Chadaina da fortuna ed è commembra da la fundaziun.
Onn da fundaziun: 1946
Memoriav
Associaziun per preservar il patrimoni audiovisual da la Svizra.
Participaziun da la SSR: La SSR ha gidà a fundar la Memoriav ed è commembra da la fundaziun.
Onn da fundaziun: 1995
Die Schweizer Journalistenschule
La scola da schurnalissem principala da la Svizra tudestga.
Participaziun da la SSR: La SSR sustegna il center da scolaziun da las medias cun ina contribuziun annuala da 250 000 francs. En pli dattan collavuraturas e collavuraturs da la SSR là curs e las partiziuns da scolaziun da Schweizer Fernsehen e da Schweizer Radio DRS organiseschan curs communabels cun il center da scolaziun da las medias.
Onn da fundaziun: 1984


text:
Cològn
Cològn söl Sère (nòm uficiàl en italià: Cologno al Serio) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem che l' se tróa 'n de la média pianüra bergamasca sö la ria a drécia del Sère.
El g'ha 'na popolasiù de 11 133 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 17,5 km² e 'na densità de popolasiù de 636 ab./km²
Ol paìs l' se tróa a 14 km de la sità e a 165 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Brignà, Ghisalba, Martinènch, Morèngh, Romà, Spirà e Örgnà.
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol paìs vècc, medieàl e fortificàt, che l' presènta amò 'ncö quàter pórte-tur sö i quàter ingrès al paìs e che amò 'ncö l'è sicrundàt dal fosàt medieàl.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Cològn l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Albrecht Dürer
Albrecht Dürer (Nurimbèrga, 21 ed màś dal 1471 - lè, 6 'd avrìl dal 1528) 'l è 'l artìsta piò famóś dl Arnasimèint tudès'c, cgnusû in tùt al mond p'r al só pitùri, disègn, inciśiòun e scrìt ed tiurìa edl'èrt. 'L avrèv influèinsê dimòndi i artìst dal XVI sècul, sìa tudès'c che ulandéś, e 'l tulìva anca l'amirasiòun ed mìster itagliàn cuma dal Rafaêl. El só stampi i avrèven avû na gran difuśiòun e i avrèv'n ispirê dimòndi artìst ch'i vgnìven dòp.
A s è 'rivê, infìn ai noster dè, dimòndi documèint ch' i s ciacàren ed lò, cuma la só curespundèinsa, soquànt só scrìt, i só disègn cun dal só noti precìśi. Tut cal materièl chè al s à jutê a capir dimòndi qualitê dla só ōvra. Dop 'd avér lavurê cun dal rigór e brêvtù in dla pitùra, anc 'l imperadōr Masimiliàṅ I al s interesèva ed lò e al gh cmandèva soquànt artràt. In dla só maturitê, al Dürer 'l era stê impgnê de piò in dla scritùra ed soquànt tratê in sìm' a 'l mśùri e a 'l proporsiòun dal corp edl òm.
Vóś lighèdi
Colegamèint estèren
- (EN) Albrecht-durer.org, Al sît a lò dedichê
- (EN) Al tratê dl Albrecht Dürer: Vier Bücher von menschlicher Proportion
- (EN) Al WebMuseum ed Parì ch' al descòr 'd Albrecht Dürer
Èter prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Albrecht Dürer


text:
India
L'India a l'è un paes del süd de l'Asia.
La capital a l'è New Delhi.
A l'è 'l setim paes del mund per süperfiss, cun 3.166.414 km² e'l segunt per pupulaziun (püssee d'un miliard e cent miliun d'abitant, che'l 70% a l'è sota i 35 agn).
L'alfabetizaziun a l'è al 62%.
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'India a l'è tacada al Pakistan a ovest, a la Cina, al Nepal e al Bhutan a nord-est, al Bangladesh e al Myanmar a est.
In de l'Ucean Indian, l'India a l'è arent al Sri Lanka, ai Maldive e a l'Indunesia.
La costa de l'India a l'è lunga püssee de setmila chilometer e la da in sü l'Ucean Indian a süd, el Mar Arabich a ovest e 'l Gulf del Bengala a est.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cunquista britaniga de l'India la scumincia in del 1715.
L'ültim vice-rè ingles de l'India a l'è staa Lord Mountbatten.
In del lüj del 1947, a Lundra a l'è staa vutà el palpee d'indipendenza; la cumissiun Radcliffe l'aveva stüdiaa una fruntera per la creaziun de dü stat:: l'Üniun Indiana, per la püssee part induista, e 'l Pakistan, per la püssee part müssülman.
L'indipendenza a l'è stada pruclamada el 15 d'agust del 1947. La custitüziun de l'India a l'è del 1950.
L'India a l'è stada quater völt in guera cuntra el Pakistan: in del 1948, 1965, 1971, 1999.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'India (nom ufizial: भारत गणराज्य, Repübliga de l'India, in hindi) a l'è una repübliga federala.
El President a l'è el Pranab Mukherjee (del 2012).
El Prim Minister a l'è el Narendra Modi (del 2014).
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La repübliga indiana a l'è fada de 28 Stat Federaj e de 7 Teritori de l'Üniun; tücc i stat federaj, el teritori de la Capital de Delhi e'l teritori de Pondicherry gh'hann un guern elegiüü; i teritori che resten i gh'hann un'aministraziun del guern naziunal central e fan riferiment per via direta al President de la Repübliga. i stat e i teritori a hinn pöö faa in distret (pressapoch 600). I distret gh'hann dent i tehsil (o, a segunda de la lengua, tahsil, taluka, taluk, mandal).


text:
Süsèra
Süsèra (nòm uficiàl en Italià: Suzzara) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa.
El g'ha 21 161 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfis de 60,8 km² e 'na densità de 348 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Dösul, Gunsàga, Luzzara (RE), Munticiàna, Pegügnàga e Viadàna.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Süsèra l'è mustrat endela tabèla ché de sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
The Tower of Babel (Genesis 11: 1-9)
Rumantsch Grischun (Romansch Grischun)
Turr da Babel a confusiun dils linguaigs
- Mo lura haveva tut il mund in plaid ad in linguaig.
- Ad ei daventà, ca els, partint da la damaun, afflanan ina planira en la terra da Sinear, ad avdanan lou;
- A schenan in ancunter 'l auter: Mai lou! Nus volein paregiar ad arder tegulas. Ad els prendenan tegulas par crappa, ad arschilla par caltschina.
- Ad els schenan: Pir lou! nus volein edificar in mercau ad ina turr, il piz da la quala tonschi antrocan sin tschiel, par ca nus fargeien á nusez in num, avont ca forsa vegnir spatatschai par tutta la terra.
- Mo il Segner descendet, par mirar quei mercau a la turr, ca ils figls dils carstiauns edificavan.
- Ad il Segner schet: Mire igl ei in pievel ad in linguaig denter els tuts, a quei han els antschiett á far; ad els vegnan buc ad esser impedî da far tut quei ca els interprendan.
- Pir lou! nus volein descender a lou confunder lur linguaig, ca nagin intelligi il linguaig da 'l auter.
- Aschia ils spatatschà il Segner da lounavend par tuttas las terras, ad els stovenan calar de edificar il mercau.
- Da counou il han ei numnau Babel, damai ca il Segner ha lou confundiu il linguaig da tutta la terra, ad ils spatatschau da lou en tuttas terras.
Source: La Bibla U La Sontga Scartira Dil Veder A Niew Testament
Vertida En Romonsch Da La Ligia Grischa. Stampau á Francfort al Main.
Sin Ordinaziun ad á Cust da la Societad Biblica Britannica ad Externa. Anno M.DCCC.LXX (1870).
Romansch Engadine
La tuor da Babilon
- Ma'l muond inter avaiva be üna lingua e'ls medems pleds.
- E partind da l'oriant chattettan ils uman üna planüra aint il pajais da Sinear, ed els as domiciliettan là.
- Ed els dschettan l'ün a l'oter: Tschà, fain quadrels e'ls ardain a dür! Uschè als servivan ils quadrels per crappa, e l'ardschiglia als serviva per molta.
- Ed els dschettan: Sü, fabrichain üna cità ed üna tuor chi tendscha cun seis piz fin sün tschêl; e nus vulain far ün monumaint, per cha nus nun ans sperdan sur l'intera terra via.
- E'l Segner descendet da tschêl per contemplar la cità e la tuor cha'ls figls dals crastians avaivan edifichà.
- E'l Segner dschet: I sun ün pövel ed han tuots la medemma lingua.
- E quaist ais be il principi da lur far. Uossa nu'ls sarà inguotta impussibel, che eir ch'els pigliaran per mans.
- Ebain, schi decendain e mettain sgurdin in lur lingua, ch'ingün nun inclegia plü la lingua da l'oter!
- Uschè ils sparpagliet il Segner da là sur l'intera terra via, da möd ch'els stuvettan desister dad edifichar la cità.
- Perquai as nomna ella Babilon (sgurdin), pervia cha'l Segner ha sgurdinà là la lingua dal mound inter e'ls ha sparpagliats da là sur l'intera terra via.
Source: La Soncha Scrittüra. Vegl e Nouv Testamaint. Ediziun Tras Ils Colloquis D'Engiadina, 1980.
Contributed by Wolfgang Kuhl
Information about Romansh |
Useful phrases in Romansh |
Numbers in Romansh |
Tower of Babel in Romansh
Tower of Babel in Romance languages
Aragonese,
Aromanian,
Asturian,
Catalan,
Corsican,
French,
Galician,
Italian,
Ladino,
Latin,
Portuguese,
Romanian,
Romansh,
Sicilian,
Spanish,
Valencian
Other Tower of Babel translations
By language |
By language family


text:
Vèner (astronoméia)
Artécol in dialèt arzân
Vèner (Venere in italiân) l'é al secònd pianēt dal Sistēma Solêr in ōrdin ed distânsa dal Sōl, cun un gîr ch' al dûra 224,7 di nôster dé. Al só sègn druvê int al stódi dal strèli l'é al disègn, fât cun pôch sègn, ed la mân ed la dèja Vèner ch' la tîn só un spèc (;Unicode: ♀). L'é, int al cēl ed nôt, al pûnt pió luşèint, a pêrt la Lûna, e al rîva fîn a -4,6 ed la mzûra ed la lûş ch' a 's vèd. Vèner al rîva a la só mâsima lûş un pô préma ed l' êlba o dôp al tramûnt, e per còst l'é ciamê despès: Stèla matutèina o Stèla ed la sîra.
Vèner l'é al pianēt pió chêld dal sistēma solêr e an gh'à mìa satèlit o anê e al gh'à un câmp magnètich dèbel.
Clasifichê cme un pianēt ch' al s' arvîşa a la Tèra, dal vôlti ciamê al "pianēt zmèl" ed la Tèra, sènd che i dû mònd în quêşi cumpâgn per còl che riguêrda critèri cme grandèsa e mâsa.


text:
Casa Rosada
La Casa Rosada la se tróa a Buenos Aires sö la Piasa de Mayo e l’è la residènsa del Presidènt de la Repüblica de l’Argentina.
L’è isé ciamada per ol sò colùr ròsa, che l’vé mia dal material dovràt per fala sö, ma da öna mà de ernìs che i gh’à dacc a la fì del mèla e òt (1800).
La Casa Rosada isé cóme me la èt incö l’è nasida ‘n del 1898 grasie al progèt del architèt Francèsc Tambürì che l’éra stai ciamàt dal presidènt Luis Sáenz Peña. Infati prima de ès ü palàs adóma la Casa Rosada l’éra facia da piö palàs, chèl del goèrno e chèl di poste, e da chèl che l'restàa de öna fortèsa coloniala; ol Tamburì l’à progetàt ol grant arch de triónf che gh'è ‘n del mès e ‘l tòch de palàs che gh'è de dré; l’arch e ‘l tòch de palàs i è stai fai sö sura öna strada, la Calle Balcarce.
L’arch de triónf l’ taca ‘nsèma i dù tòch de la fasada che se èt amò al dé de ‘ncö che i è mia stès, desà che i éra dù palàs diferèncc.


text:
Mumpé-Medel: Plaschair e gaudi empè da concurrenza
- Glindesdi, 26.1.2015, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 26.1.2015, 11:45, RTR
Per la 12avla giada ha l'Uniun da scursalar e spassegiar Mumpé-Medel pudì organisar la cursa da scarsolas e schlieusas da corns. Che quai è stà pussaivel è tenor Baseli Jacomet, il president da luniun, dengraziar a la naiv ch'i ha dà avant rodund ina emna.
En emprima lingia vai tar las participantas ed ils participants per il plaschair e per star da cumpagnia. Il temp ed il rang da la cursa è secundar. Uschia ha in participant manegià ch'i giaja qua anc per sa participar a la cursa e na betg per la concurrenza.


text:
Wengi
Wengi a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Seeland, in de la region aministrativa omònima, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.10 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 615 abitant.
El cumün de Wengi al se tröva a una altitüden de 480 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Messen (SO), Diessbach bei Büren, Grossaffoltern, Rapperswil, Ruppoldsried, Schnottwil (SO).
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit de la comunità de Wengi (Todesch)
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
El pòst
El pòst (Il posto, in Lengua italiana), l'è un film Italian del 1961 dirèt da Ermanno Olmi.
Cuntegnüü
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dumènic Cantoni, de Meda, el tröva el pòst de laurà in d'una Azienda de Milan. El s'inamura de Antonietta, ma i finìsen per laurà in dü repart diferènt.
La famiglia de Dumènic la spera che el sia cunfermàd sül laurà, perchè la spera per lü in del pòst fìss.
El film el cünta del mito del post fìss con tüti i sò prublemi e de 'ste fiöl chì, amò giùn e pien de bèle sperànse.[1]
Premi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1961: Premi d'la Critica a la Mustra del Cinema de Venèsia
- 1962: David de Dunatell per la migliùr regia (Ermanno Olmi)
- 1962: Espiga de oro
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Morando Morandini, in Lontano da Roma: il cinema di Ermanno Olmi. Firenze, La casa Usher, 1990.


text:
Êlba
Artécol in dialèt arzân
L' êlba (alba in italiân) l'é al mumèint dal tèimp ch' al vîn spieghê in diferèint môd, a secònd ed còl s'é drē parlêr, o cme l'intervâl dó 's vèd al prém ciarōr a l'urizûnt, ch' as cunfònd in môd parsiêl cun l'idèja dal fêr dal dé (aurora in italiân), o cm' al mumèint ed l'alvêda dal Sōl, ch' l' é a l'incuntrâri dal tramûnt.[1]
Carateréstichi[modifica | mudéfica la surzéia]
Al prémi lûş ed l'êlba a deşvînen dal riflès di râg dal sōl da pêrt ed l' âria quând' incòra la strèla l'é sòta l'urizûnt. La só lusōr l'é 'd un culōr biancûş ch' al gîra pó in 'na gradasiòun arâns-zâl ōr.
Dal pûnt ed vésta stréch dal stódi dal strèli, ind la pêrt in dó sòm nuêter, al pûnt ed l'urizûnt da dóve l'êlba la pâsa l'é cumpâgn a la diresiòun a matèina sōl int al dâti dóve al dé l'é cumpâgn a la nôt: difât al se spôsta rispetivamèint tra nôt e matèina int i mèiş ed la premavèira e 'd l'istê (al rîva al pûnt pió vêrs nôt int al giōren ed l'istê dóve al dé l'é cumpâgn a la nôt) e tra mezdé e matèina int i mèîş ed l'avtûn e 'd l'invêren (e in môd cumpâgn, al rîva al pûnt pió a mezdé int al giōren ed l'invêren dóve al dé l'é cumpâgn a la nôt). La zôna ed l'urizûnt tr' al pûnt pió a nôt e còl pió a mezdé l'é ciamêda zona ortiva.
Nôti[modifica | mudéfica la surzéia]
Êter prugèt[modifica | mudéfica la surzéia]
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Êlba
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da Alba trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
Düdingen
Düdingen a l'è un cumün svizzer del distret de Sense (in frances: District de la Singine), in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 30.86 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 7383 abitant.
El cumün de Düdingen al se tröva a una altitüden de 596 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Barberêche, Bösingen, Friburgo, Granges-Paccot, Gurmels, Kleinbösingen, La Sonnaz, Schmitten, Tafers.
Demografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sir Ufizial (Todesch)
- Düdingen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Alessandra Macinghi Strozzi
La sgnóra Alessandra Macinghi Strozzi (Firèins, 1407 - lè, 1471) l' éra andèda spōśa apèina ai sô quatòrdś àn a 'l fiurintèin Matteo Strozzi e da lò l'ìva avù nōv fiō. Só marì però al gnìva eśiliê vìa dala sitê in dal 1434 dai Medici e acsè al murîva ed pésta a Péśaro cun trī di só fiō: chièter tri fiō masć, turnê a Firèins cun la mèder, i gh'a'ràn da 'ndèr vìa dala sitê anca lōr mèinter ch'i dvintèven grand. Un ed chi fiōl chè al murà a Napol in dal 1459, mèinter che chièter dū i turnaràn indrē a Firèins na volta pasèda la buféra. La mama Alesàndra la scrivìva dimòndi lettri ai só fiō mèinter ch'i eren vìa e difât a gh'n è armèś in fin ai nòster dè in dal nùmer ed 73, datèdi da 'l 1447 a 'l 1470, masimamèint invièdi a 'l fiōl più grand Filìp là a Nàpul.
Al studiōś Cesare Guasti (1822-1889), in dla só publicasiòun dal 1877 ed Lettere di una gentildonna fiorentina del secolo xv ai figliuoli esuli al s à fat e-cgnùser cal mònd lè 'd afêt e 'd ragiunamèint famigliêr dal Quatersèint.
Bibliugrafìa
- Guasti Cesare (1822-1889) :
- Lettere di una gentildonna fiorentina del secolo xv ai figliuoli esuli (Firenze: G. C. Sansoni, 1877) Macinghi Strozzi, Alessandra, 1407-1471;
- Lettere di una gentildonna fiorentina del secolo xv ai figliuoli esuli. Una lettera della Alessandra Macinghi negli Strozzi in aggiunta alle Lxxii (Firenze: Licosa Reprints, 1972, 1877, 1890).


text:
1Pu'uri tɨn ajna tyaja'ure'enyejsima'aca matɨ'ɨj pua'a ti'iyestyahua'a maɨjna cɨme'e canya'axɨ maj hua'acui'ini, majta maj pan cua'aca tɨ cai levaduura ranaxca. Ayaa pu tya'aturaaca hua'apua xɨcaj. Majta maɨn ɨ mej tihue'ijte'e teyujta'a, majta aɨme ɨ mej te'eyu'uxaca, aɨ mu tihuaurixaa a'ij mej ye'i aviitzi cɨn tiraateevi'i ɨ Jesús mej mi raaje'ica. 2Ayaa mu tyú'urixaatya'acaa tɨcɨn: ―Ijii catu raatévi'ira. Aj tu ti teyan rɨni matɨ'ɨj tyu'uyestén ɨ tyaɨte. Tɨ pua'a teyan huarɨni ijii, ayaa tu hua'utajaaxaijte'esin ɨ tyaɨte. Aj mu mi huatanínyu'ucacu tyejmi jemi. Aɨj pu cɨn tamuáre'eristya'a a'ame tɨ pua'a tyaraatéevi'i tyajta. ―Ayaa mu tyu'utaxajtaca'a. 3Meenti aɨn ɨ Jesús, aujna a'utyavaaca'a u Betania. Au pu a'utyavaaca'a a'u tɨ e'eche aɨjna ɨ a'atɨ tɨ ayan antyahuaa tɨcɨn Simón. Ai pu aɨn pueen ɨ mej meyan ratamua'amua tɨcɨn: Tɨ tinyajxɨ hue'ira'ara'an jetze ɨ atzaj. Tɨ'ɨj aɨn Jesús huatyacáica meesa jetze, saɨj pu ave'ere'enye. Jɨita'a pu pueen aɨjna. Aɨ pu limeeta huajajsima'a rumuajca'a jetze. Huijpitica'a aɨjna ɨ ti'itɨ. Tete limeetajra'a pu pueenya'a. Ajta aseiiti pu ava'ɨsti, nardu jetze tɨ ma'acan, ti'itɨ tu'upi. Naa pu tyáará'i aɨjna ɨ aseiiti, ajta eihua ti'inajchi. Aj pu i aɨn ɨ jɨita'a, ra'antitapua aɨjna ɨ limeeta. Tɨ'ɨqui an yá'ajtuaa aɨjna ɨ aseiiti múutze'en aɨjna ɨ Jesús. 4Aj mu mi seica ɨ maj a'utyáuuca'a aujna, aɨ mu huatanínyu'ucacuca'a maɨjna jemi ɨ jɨita'a. Ayaa mu tyú'urixaatya'acaa tɨcɨn: ―¿A'ini een cɨn huaujhuajcaca'a amɨjna ɨ aseiiti tɨ i'icáujmeijra? 5I'irɨ'ɨriistaca'a pu maj ráatuaaniiche'en mej mi raamué'itɨnche'e a'achu caj trescientos tumin na'ari eitze'e, tɨ'ɨj ii tyu'utyávaɨre'enche'e ɨ tumin maj hua'utavaɨre'en ɨ maj cai a'ij ti'ijviicue'i. ―Yaa mu tyu'utaxajtaca'a. Aj mu mi raatajaaxaijvi'iri'i aɨjna ɨ jɨita'a. 6Tɨ'ɨqui Jesús ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Xaatapuá'ajta sej nínyu'ucacu. ¿A'ini een cɨn e'ita'a xu ranyinyei? Aijna tɨ cɨme'en ayan naaruu mɨ jɨita'a, tyamua'a pu naa xa'apɨ'ɨn huarɨj. 7Ayaa nu tyaja'amue'ixaate'e. Aɨme ɨ maj cai a'ij ti'ijviicue'i, aɨ mu mauj muejmi jemi seira'a mua'aju'un tɨj na'a rusen cɨme'e. A'anaj tɨ na'a pu'i i'irɨ'ɨriista a'ame sej hua'utavaɨre'en tɨ pua'a seyan ti'ijxe'eva'a. Ma ajta inyaa, canu che'e muejmi jemi seira'a na'ame. 8’Aijna i jɨita'a, ayaa pu cɨn huarɨj a'achu tɨ caj tyu'utarɨ'ɨristaraca'a ɨ jemin. Nyaj cai xɨ huamɨ'ɨ, aɨ pu ayan anacai nyacameijri'i inyeetzi matɨj ti'ijrɨ'ɨre tɨ pua'a a'atɨ huamɨ'ɨni. 9Ayej xaa nya'u ti'ayajna, ayaa nu tyaja'amue'ixaate'e, a'u tɨ na'a mej tihua'uta'ixaate'en ɨ tyaɨte nyuucajtze'en ɨ Dioj, naijmi'ique'e iiyan chaanaca japua, aɨ mu majta huataxajta a'ij tɨ huarɨj aijna i jɨita'a mej mi eihua ra'utamua'aree. 10Ajta saɨj ajtaraa a'u maj a'utyauca'a ɨ maj tamuaamuata'a japuan hua'apua ara'ase. Ayaa pu antyahuaa tɨcɨn Judás Iscariote. Aɨ pu aɨn pueen ajna tɨ Jesús jetze ajtyama'acan. Ayaa pu een cɨn ajtaraa tɨ i aviitzi cɨn tyaja'uxa hua'a jamuan ɨ mej ti'ijta teyujta'a. Raxe'eva'aca'a maj naijmi'i raaxa'apɨ'ɨntare'en a'ij mej ye'i huarɨni tɨ i aɨn hua'utatuire'en ɨ Jesús. 11Matɨ'ɨj maɨn huanamuajri'i, eecan pu rɨ'ɨ hua'uta'a. Aj mu mi tya'atyaujratziiri'i mej mi tiraanajchite'en aɨjna ɨ Judás. Tɨ'ɨqui á'uraa. Tɨ'ɨj ii raachú'eve a'anaj tɨ í'irɨni tɨ'ij hua'utatuire'en aɨjna ɨ Jesús. 12Tɨ'ɨj tyaja'ure'enye ajna xɨcajra'a jetze, ɨ maj jetzen pan cua'aca tɨ cai cu'usti. Majta ajna xɨcajra'a jetze mahua'amuaɨ'ɨvajtacara'a ɨ canya'axɨ. Ai pu aɨn pueen ɨ tɨ anajca ɨ mej ti'iyeste. Majta maɨn ɨ maj jamuan á'ujhua'anya'a, aɨ mu mi meyan tiraataihua'uri'i ɨ Jesús tɨcɨn: ―¿A'uni jetze mua'araanajchi tyej a'uju'un tyej ti rɨ'ɨ tyaja'uruuren tyaɨjna cɨme'e ɨ pan tyaj raacua'ani, tyej ti ra'utamua'aree a'ij tɨ titaachaɨj ɨ Dioj, ajna xɨcajra'a jetze tɨ hua'ucuii ɨ hua'ayaujmua'a ɨ maj anáatyá'a muanúnu'eihuaca'a? 13Tɨ'ɨqui hua'apuaca huataityaca'a maj jamuan á'ujhua'anya'a. Ayan tihue'ixaatya'a tɨcɨn: ―Sericu ajna chajta'a. Aa xu a'atɨ e'etyauni tɨ jaira'ame huatɨsin, jaj tu'urajmuaa. Aj xu si jamuan a'uju'un. 14A'u tɨ aɨn a'utyaruti, ajna xu raahuauni chi'ira'an jetze ɨ a'atɨ. Aj xu si seyan tiraata'ixaate'en ayan tɨcɨn: “Yaa pu ti'ixa aɨjna ɨ Maeestru yee: ¿A'uni nata'aca nyaj tzajta'an tyu'ucua'ani hua'a jamuan ɨ nyetyaɨtestyamua'a?” Sajta seyan: “Tyata'aj ra'utamua'aree ajna xɨcajra'a jetze matɨ'ɨj huacuii ɨ hua'ayaujmua'a ɨ maj anáatyá'a muaanúnue'ihuaca'a.” ―Ayaa xu tiraata'ixaate'esin. 15Tɨ'ɨqui aɨn hui amuaataseijrate'esin ánɨmɨ tɨ rujapua tivaatɨme cuaartu tɨ ve'e. Pu'uri rɨ'ɨ tyu'uruu tyamua'a naa. Au xu sij rɨ'ɨ tyauhuáruuren ɨ tyaj raacua'ani. ―Ayaa pu tihua'uta'ixaa aɨjna ɨ Jesús. 16Matɨ'ɨj mi u á'uju'un ɨ maj hua'apua. Ayaa pu tyaja'ure'enye naijmi'i tɨ tihua'uta'ixaa ɨ Jesús. Aj mu mi rɨ'ɨ raaru ɨ maj raacua'ani mej mi ra'utamua'aree ajna xɨcajra'a jetze tɨ Dioj hua'uchaɨj. 17Tɨ'ɨj ari huachúmua'ancaa, aj pu i utyajrupi u chi'ita ɨ Jesús, majta ɨ maj tamuaamuata'a japuan hua'apua ara'ase. 18Matɨ'ɨj meri ti'icua'acaa meesa japua, aj pu i Jesús ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Ayaa nu xaa nya'u tyaja'amue'ixaate'e. Saɨj tɨ a'amua jetze ajtyama'acan, muan mɨ saj ti'icua'a nyajamuan, aɨjna ɨ a'atɨ, aɨ pu nyeetzi cɨme'en tyu'utatuiire'esin hua'a jemi ɨ mej ti'ijta teyujta'a. ―Ayaa pu tihua'uta'ixaa. 19Tɨ'ɨqui utyaavatzɨ ɨ hua'atzajta'a. Aj mu mi a'utyajhuii maj raataihua'u maɨjna ɨ Jesús, saɨj ajta saɨj. Meyan tɨcɨn: ―¿A'ataani pueen? ¿Ni qui inyaa? Ajtahua'a saɨj ayan tɨcɨn: ―¿A'ataani, ca'ɨnqui inyaa? 20Aj pu i ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Ai pu aɨn pueen, ɨ saɨj sajta tamuaamuata'a japuan hua'apua ara'ase. Ai pu pan cua'a eijna jetze i tuxa'a nyajamuan. 21Ayej xaa nya'u ti'ayajna. Ayaa pu tyaja'ure'enyejsin inyeetzi jemi nyej nyajta ɨ tyaata'a jetze airaanye a'ij tɨ ye'i te'eyu'usi'i ɨ yu'uxari jetze. Ma ajta, aɨjna tɨ nyacɨme'en tyu'utatuiire'esin hua'a jemi, ayaa nu tyaja'amue'ixaate'e, ai pu huapɨ'ɨ rajpueitzi a'ame. Eitze'e pu raatyavá'ɨrihua'acache'e tɨ cai nu'eihuánche'e. ―Ayaa pu tihua'uta'ixaa. 22Mauche'e mu ti'icua'acaa. Aj pu i Jesús pan tyɨ'ɨj. Aj pu i rɨ'ɨ tyu'uta'a ɨ Dioj jemi, ajta ra'antitaaraxɨ, aɨ pu hua'uraɨ'ɨpɨ'ɨ. Ayan tɨcɨn: ―Xaacua'a. Ai pu aɨn pueen i nyahue'ira'a. 23Ajta e'eyan vaasu tijáj. Ajta rɨ'ɨ tyu'uta'a ɨ Dioj jemi, aɨ pu ajta hua'ure'ite. Naijmi'i mu ra'anti'i ɨ jaj ɨ vaasu jetze. 24Ajta ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Aijna tɨ urajmuaa i vaasu tzajta'a, ai pu aɨn pueen i nyaxuure'e ɨ nyaj airaxɨre'esin nyej ni hua'utavaɨre'en mui'icaca jemi, ajta tɨ ij Dioj ra'antipua'ajte'en ɨ tɨ jajcuacan cɨn tya'ataujratziiri'i rusaɨj aɨme jemi tɨ aɨn tihua'utauuni'i. 25’Ayaa nu tyaja'amue'ixaate'e. Ayaj xaa nya'u ti'ayajna. Ijii, canu che'e ra'anti'isin aijna i uuva a'ara'a. Ma ajta, ajna xɨcajra'a jetze tɨ'ɨj Dioj ava'ura'atya'a nainjapua ɨ chaanaca, ajna xɨcajra'a jetze nu xaa ra'anti'isin jajcuacan cɨme'e, ɨ a'ara'ara'an ɨ uuva. ―Ayaa pu tihua'uta'ixaa. 26Matɨ'ɨj mi seij tyu'utachuiicaca'a chuiicari maj cɨn rɨ'ɨ tiraata'an ɨ Dioj. Matɨ'ɨj mi a'ucɨj. Aj mu maun a'ará'a Aceituunajremi, jɨri tɨ a'utacá'a. 27Aj pu i Jesús ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Ayaa pu te'eyu'usi'i ɨ yu'uxari jetze tɨ Dioj ayan tyu'utaxajtaca'a tɨcɨn: “Nyaa nu i nyej i'i Dioj, aɨj nu e'icatan ɨ tɨ canya'axɨ tiseíj. Majta a'ucɨ́jxɨ'ɨsin ɨ canya'axɨ.” Yaa pu'u te'eyu'usi'i. Ayaa pu ti'inyaruuren inyeetzi. Sajta muan, setyu'utatyevi'ira'ata inyeetzi jemi. Aj xu si a'ucɨ́jxɨ'ɨsin cumu ɨ canya'axɨ tɨ cai a'atɨ hua'aya'amua. 28Me nyajta inyaa, nyatɨ'ɨj huatarun, aa nu a'uma'aj na'ame ajna Galileeya. Anacai nu nyaun a'aráiixa. Sajta e'eyan muan. ―Ayaa pu tihua'uta'ixaa aɨjna ɨ Jesús. 29Aj pu i aɨn Pedro ayan tiraata'ixaa tɨcɨn: ―Capu amɨn tɨ pua'a metyu'utatyévi'ira'ata mɨ seica mueetzi jemi. Canu neyan rɨni inyaa. 30Aj pu i Jesús ayan tiraata'ixaa tɨcɨn: ―Ayaa nu ti'imue'ixaate'e. Ayaa pu te'eme ijii tɨca'a, tɨ cai xɨ huajijhua'a ɨ tyacuaara'i, hueica paj peyan naatyahue'ita yee pacai nyamua'ate. 31Ma ajta aɨn Pedro, ca'anin pu cɨn ayan tiraata'ixaa tɨcɨn: ―Tɨ pua'a ayan ruxe'eva'a nyaj huamɨ'ɨni a jamuan canu cui'i neyan tihua'uta'ixaate'en yee canu muamua'ate. ―Yaa pu'u tyu'utaxajtaca'a. Majta ɨ seica, ayaa mu che'eta tí'ixajtacaa saɨj ajta saɨj a'ij tɨ Pedro tí'ixajtacaa. 32Matɨ'ɨj mi a'ucɨj. Aa mu a'ará'a huastari, cɨye tɨ e'ere'evee tɨ ayan tyaja'arajtyahuaa tɨcɨn Getsemaní. Aj pu i Jesús ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Xa'ujra'asi muan iiyacui, meenti nyaa, nyaraatyáhuauusin ɨ Dioj jemi. 33Tɨ'ɨj i a aurupi. Aɨme pu a'uví'itɨ aɨjna ɨ Pedro, ajta ɨ Jacobo, ajta aɨjna ɨ Juan. Tɨ'ɨqui a'ij pua'a ru'uhuata'a ɨ tzajta'an. Eecan pu uhuatyauxaamɨste ɨ tzajta'an. 34Aj pu i ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―A'ij pu pua'a nya'ase, huapɨ'ɨ, xuee nyaj cu mɨ'ɨni. Yaa xu huatyaturan muan iiya. Sauche'e atanyéjnye'eri. ―Ayaa pu'u tihua'uta'ixaa. 35Tɨ'ɨqui a'irájraa a'atzu ayée. Aj pu i a'araujtutzi a chuaata'a. Rajhuaviiri'i ɨ Dioj tɨ pua'a nu'u i'irɨ'ɨriistan tɨ cai ayan tyaja'ure'enyen ajna xɨcajra'a tɨ nu'u jetzen tirajpueiitzi a'ara'ani. 36Ayaa pu aɨn tirajhuaviiri'i tɨcɨn: ―Dioj, ɨ pej niya'upua pueen, naijmi'i pu í'irɨni mueetzi jemi. Tɨ pua'a peti'ita'acare'en tɨ cai naacɨ'ɨti aijna tɨ a'ij pua'a een nyaj cɨn rajpueiitzi na'ame. Aru tɨ pua'a i'irɨ'ɨriistan, che'e cai ayen tyaja'uré'eninyeica'an nyatɨj ti'ijxe'eve'e inyaa, silu patɨj muaa ti'ijxe'eve'e. 37Aj pu ijta'i u ya'uve'eme. Aa pu a'ará'a a'u maj a'utyáuuca'a ɨ maj jamuan á'ujhua'anya'a. Mu'uri i'icu'utzuca'a. Aj pu i hua'ujɨste aɨme. Aj pu'i ayan tiraata'ixaa ɨ Pedro tɨcɨn: ―Simón, ¿ni pacai te'eviicue'i paj atányeeri a'achu caj sei hora? 38Sauche'e atanyéjnye'eri. Sajta raatyajhuauni ɨ Dioj jemi tɨ ij cai tyajamuaacɨ'ɨti ti'itɨ ɨ saj cɨn autyaturan ɨ Dioj jemi. Ayaa nu tyaja'amue'ixaate'e. Rɨ'ɨ xu títya'uhuatyáujca'anen ɨ rutzajta'a. Ma ajta cai, capu a'amuaca'anisti'i saj atanyéjnye'eri. Ayaa pu tihua'uta'ixaa. 39Ajtahua'a pu á'umej. Ayaa pu che'eta na'a tirajhuaviiri'i ɨ Dioj tɨ cai rajpueitzi a'ara'ani. 40Tɨ'ɨqui u a'uve'eme. Ajtahua'a pu huá'utyauu macu'utzúca'a a'ini cutzi pu hua'amue'itɨjcɨca'a eihua. Aj pu i Jesús hua'utajee. Capu a'ij hua'amityejtya'aca'a a'ij mej ye'i tiraata'ixaate'en. 41Hueicacajretze, ajtahua'a pu á'umej. Ajta mu pu a'ure'eve tɨ pua'a meri'ijtahua'a i'icu'utzu. Aj pu i ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―¿Ni sauj i'icu'utzu? ¿Ni saujsa'upe'e? Pu'uri auche'e. Pu'uri ajna tyaja'ure'enye mej meri nyacɨme'en tyu'utatuiire'esin, i nyej nyajta ɨ tyaata'a jetze airaanye, aɨme jemi ɨ mej a'ij pua'a ti'ityetyaɨte. 42Xa'ajhuiixɨ'ɨ. Che'ere ticu. Pu'uri a'ave'eme aɨjna tɨ tyu'utatuire'esin inyeetzi cɨme'en aɨmej jemi ɨ mej ti'ijta. 43Auche'e pu ti'ixáataca aɨjna ɨ Jesús, tɨ'ɨj saɨj e'ire'enye tɨ aɨme jetze ajtyama'acan ɨ maj tamuaamuata'a japuan hua'apua ara'ase. Judás pu antyahuaa. Eihua mu tyaɨte a'ava'aju'ucaa jamuan aɨjna ɨ Judás. Hua'anyuucajtze'e mu cɨn huaju'uncaa maɨjna ɨ mej ti'ijta teyujta'a, majta maɨjna ɨ mej te'eyu'uxaca, majta maɨjna ɨ vaujsi. 44Aɨjna ɨ Judás, tɨ hua'utatuiire'esin ɨ Jesús, aɨ pu tya'ataujratziiri'i aɨjna cɨme'e tɨ ayan huarɨni mej mi raamua'aree a'atɨ tɨ pɨrɨcɨ aɨjna ɨ Jesús. Ayan tɨcɨn: ―Aɨjna ɨ nyaj ru'ityevisiitɨmua'asin, ajta ɨ nyaj raatataujte'esin, ai pu aɨn pɨrɨcɨ. Sata'aj raatyeevi'i, sajta ra'anján, anajɨ́'ɨqui'ihuacan tyamua'a naa. ―Ayaa pu tihua'uta'ixaa aɨjna ɨ Judás. 45Cɨme'en pu'u a'ará'a, aj pu i ajtyáxɨɨraca'a a'u tɨ a'utyavaaca'a aɨjna ɨ Jesús. Tɨ'ɨj i ayan tiraata'ixaa tɨcɨn: ―Maeestru. Aɨ pu ayan huataujseijrataca'a tɨj amiincura'an pueen aɨjna ɨ Jesús. Ayan tɨcɨn: ―Maeestru. Ajta ru'ityévisiitɨmua. 46Majta maɨn ɨ tyaɨte, aɨ mu raatyeevi'i. 47Saɨj pu ajta ajna huatyavaaca'a. Aɨ pu ruchuun huijcupi. Aj pu i ra'ajtaveijchaca'a ɨ naxaira'an jetze ɨ tɨ ravaɨre'e aɨjna tɨ tihue'ijte'e ɨ mej ti'imɨjhuaca teyujta'a. Aɨ pu tiraapueij. 48Tɨ'ɨqui Jesús ayan tihua'utaihua'uri'i aɨmej ɨ tyaɨte tɨcɨn: ―¿A'ini een cɨn ya sava'aju'un? ¿A'ini sej si cɨye ti'ivaɨ'ɨsin, sajta tyapuusti'i chuumira'a? ¿Ni qui nahua'ari nyaj pueen sej si seyan tinaateví'ira? 49Nain tujca'ari tzajta'a nu tyajá'amuamua'atyahua'a nya'aye'i aujna teyujta'a. Caxu a'anaj naatyeevi'i aujna, a'ini ayaa xu nyaruuren tɨ ij aráurasten a'ij tɨ ye'i te'eyu'usi'i ɨ yu'uxari jetze. ―Ayaa pu tihua'uta'ixaa aɨjna ɨ Jesús. 50Majta maɨn ɨ maj jamuan á'ujhua'anya'a, aɨ mu huatauruu. Aa mu yáurai naimi'i. 51Ajta saɨj pu raavájrajma'a cujta'an ɨ Jesús. Tyamueij pu pueen tɨ saavana cɨn a'ire'echajca'a tɨ jetzen a'ira'acaitɨ cú'ucutzu. Seica ɨ tyaɨte mu raatyeevi'i aɨjna ɨ tyamueij. 52Ajta aɨn, aɨ pu a'iraujchua. A yaúhua'axɨ aɨjna ɨ rucɨɨxu. Aj pu i mu e'ij huarupi. A'utaichajraa mua'avi'i. 53Matɨ'ɨj mi ya'uvi'itɨ aɨjna ɨ Jesús aɨjna jemi ɨ tɨ tihue'ijte'e naijmi'ica ɨ mej ti'imɨjhuaca u teyujta'a. Naijmi'i mu tyujsaɨj, ɨ mej ti'imɨjhuaca u teyujta'a, majta ɨ mej te'eyu'uxaca, majta ɨ hua'avaujsimua'a. 54Ajta aɨn ɨ Pedro, a pu auma'acaa a'atzu ɨmɨ hua'acujta'an aɨme ɨ maj ya'uvi'itɨ ɨ Jesús. Aa pu a'ará'a a'u tɨ e'eche aɨjna tɨ tihue'ijte'e ɨ mej ti'imɨjhuaca teyujta'a. Au pu utyajrupi e'ita'a tɨ a'aráyaujta'a. Aj pu i a'ujyeijxɨ hua'a jamuan ɨ xantaaru'u. A pu a'utacái a'araa. Rucɨxáitya'aca'a ɨ taij jetze. 55Majta maɨn ɨ mej tihue'ijte'e ɨ mej ti'imɨjhuaca teyujta'a, majta hua'ajueesi, aɨ mu ti'ihua'uca'a mej mi raatyauni ti'itɨj ɨ maj cɨn jetzen tya'ujpuá'ajte'en, ti'itɨj ɨ maj cɨn raaje'ica aɨjna ɨ Jesús. Camu ti'itɨj huátyau. 56Ai mu'u huátyau: Maj eihua raahué'itaca'a ɨ tyaɨte. Ma ajta, camu ramua'areeraca'a ɨ seica, majta ɨ seica, ti'itɨj ɨ́ maj xajtaca'a. 57Seica mu huatyahuiixɨ. Hue'itzi mu cɨn tyu'utaxajtaca'a aɨjna jetze ɨ Jesús. Meyan tɨcɨn: 58―Ayaa tu tiraanamuajri'i tɨ ayan ti'ixa tɨ cɨme'en yee: “Nyaa nu raatyáuuna eijna i teyuu tetyaca maj rá'ajtaahuaca'a. Hueica xɨcaj tzajta'a nu seij ajtaahua teyuu maj nu'u cai ra'ajtaahua ɨ tetyaca.” Ayaa pu yeehui tyu'utaxajtaca'a amɨjna mɨ Jesús. ―Ayaa mu tí'ixajtacaa maɨjna. 59Ma ajta maɨn, camu ramua'areeraca'a ɨ seica, majta ɨ seica, ti'itɨj ɨ maj xajtaca'a. 60Aj pu i saɨj ajchá hua'a tzajta'a. Ai pu aɨn pueen ɨ tɨ tihue'ijte'e naijmi'ica ɨ mej ti'imɨjhuaca teyujta'a. Aj pu i aɨn ayan tiraataihua'uri'i aɨjna ɨ Jesús tɨcɨn: ―¿Ni pacai huatanyuusin aɨjna cɨme'en ɨ mej mueetzi jetze ti'ipua'ajte'e? ¿Ti'itajni cɨn pa'utyajturaa ɨ Dioj jemi maj mi meyan ti'imuahue'ita? 61Ajta aɨn Jesús, capu ti'itɨ huataxajtaca'a. A'atee a'atzu tɨ ayan cai te'eve'enyuuca'a. Aj pu ijta aɨn tɨ tihue'ijte'e ɨ mej ti'imɨjhuaca teyujta'a, ajtahua'a pu ayan tiraataihua'uri'i tɨcɨn: ―¿Ni muaa paɨn pueen ɨ Cɨriistu'u, ɨ tɨ yaujra'an pueen ɨ tyej rɨ'ɨ tiraata'an ityan? ―Yaa pu tiraataihua'uri'i. 62Aj pu i Jesús ayan tiraata'ixaa tɨcɨn: ―Nyaa nu nyaɨn pueen. Ajta xu nyeseij i nye nyajta jetzen airaanye ɨ tyaata'a. An nu a'acacai na'ame ɨrɨɨta'an ɨ tɨ nain cɨn antyujmua'aree. Sajta muan xu nyeseijran nyatɨ'ɨj e'icaame'en jaitɨri tzajta'a. ―Ayaa pu tyu'utaxajtaca'a. 63Tɨ'ɨqui aɨn tɨ tihue'ijte'e ɨ maj ti'imɨjhuaca teyujta'a, aɨ pu ra'antisujtza'an ɨ rusiicu'u mej mi raamua'aree tɨcɨn aɨ pu huatanyu'ucaca'a. Aj pu i ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Ma'acui xaa nya'u. ¿Ni cai nya'u icu? Capu che'e ruxe'eve'e tɨ a'atɨ cɨme'en tyá'anxajta. 64Muan xu seri raanamuajri'i tɨ a'ij pua'a tyu'uxajtaca'a ɨ Dioj jemi. ¿A'ini tyajamua'amitejte'e muejmi? ¿Ti'itajni ayan tiraavijte'e? ―Ayaa pu tihua'uta'ixaa. Aj mu mi naijmi'i tyu'uta'a tɨ huamɨ'ɨni aɨjna ɨ Jesús. 65Matɨ'ɨj mi seica autyajhuii maj ra'atyetzi'itzica'imua'axɨ'ɨn, majta ra'utanáa. Majta ru'ityavá'ara'a rumuajca'a cɨme'e. Meyan tɨcɨn: ―Huataxaj, ¿a'ataani mu'itejvee? ―Yaa mu tiraata'ixaa. Majta maɨn ɨ xantaaru'u, aɨ mu majta ru'ityáavajxɨ. 66Ajta aɨn Pedro, aɨ pu unu'uhuatyavaaca'a aujna e'ita'a tɨ a'aráyaujta'a u chi'ita. Aj pu i saɨj utyajrupi tɨ ravaɨre'e ɨ tɨ tihue'ijte'e mej ti'imɨjhuaca u teyujta'a. Jɨita'a pu pɨrɨcɨ aɨjna. 67Aɨ pu utyajrupi a'u tɨ anu'ujcatii aɨjna ɨ Pedro a'u tɨ á'ujcɨxaitya'aca'a taij cɨme'e. Tɨ'ɨj aɨn raaseij, aa pu'u a'uteechaxɨ rajseíra'ajraa. Aj pu i ayan tiraata'ixaa tɨcɨn: ―Pajta paj muaa á'ucha'acanya'a jamuan Jesús tɨ Nazaret e'ema'acan. ―Ayaa pu tyu'utaxajtaca'a aɨjna ɨ jɨita'a. 68Aj pu i saɨque tiraataxajtaca'a aɨjna ɨ Pedro tɨcɨn: ―Canu ramua'ate. Canu nyajta ramua'aree a'ij pej ye'i ti'inye'ixaate'e muaa. Aj pu i aɨn huirajraa. Aa pu a'iteechaxɨ a tɨ a'apueerta. Aj pu i tyacuaara'i huajijhuaca'a. 69Tɨ'ɨj i ajtahua'a aɨn jɨita'a raaseij. Aj pu i ayan tihué'itixaa aɨmej ɨ maj e'ere'etya'acaa aujna. Ayan tɨcɨn: ―Amɨjna mɨ a'atɨ, ai pu saɨj pueen tɨ hua'a jetze ajtyama'acan ɨ maj jamuan a'uhua'anya'a. 70Ajtahua'a saɨque tiraata'ixaa aɨjna ɨ Pedro. A'atzu a'ateevi'ica matɨ'ɨj e'ere'etya'acaa, majtahua'a meyan tiraata'ixaa tɨcɨn: ―Ayej xaa nya'u ti'ayajna, muaa pa aɨn pueen ɨ Galileeya paj e'ema'acan. Ayaa pej ti'ixaxa'a matɨj aɨme ɨ maj aun a'uchaatɨme. ―Yaa mu tiraata'ixaa. 71Aj pu i Pedro autyejche tɨ nyuucajtze'en ayan tihue'ixaate'en ɨ Dioj tɨcɨn capu ramua'ate. Ajta, tɨ pua'a nu'u cai ayan ti'ayajnaca'a, che'e nu'u Dioj raata'an ɨ pueijtzi. Ayaa pu tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Canu a'atzu ramua'ate aɨjna ɨ a'atɨ saj raxa. ―Ayaa pu tihua'uta'ixaa. 72Cɨme'en pu'u ayan tyu'utaxajtaca'a, aj pu i hua'apuacajretze huajijhuaca'a ɨ tyacuaara'i. Tɨ'ɨqui Pedro ra'utamua'areeri'i a'ij tɨ tiraata'ixaa aɨjna ɨ Jesús tɨcɨn: “Tɨ cai xɨ hua'apuacajretze huajijhua ɨ tyacuaara'i, muaa pa hueicacajretze peyan tiraataxaj yee capaj nyamua'ate.” Ayaa pu tiraata'ixaatya'aca'a aɨjna. Aj pu i a'ij pua'a raata'a, tyujyeinyajraa huapɨ'ɨ aɨjna ɨ Pedro.
Copyright
Learn More


text:
Timbaland
El Timothy Zachery Mosley (nassüü el 10 de Marz 1971),[1] püssee cugnussüü cunt el nom Timbaland, a l'è un prudütur, rapper, e cantant american. Cunt el Magoo l'ha furmaa el grüp hip-hop Timbaland & Magoo.
L'ha prudot un frach de album e singul per una caterva de artista de la metà di agn '90 fina a adess, tant che l'è vün di artista püssee pagaa de l'indüstria de la müsega: in de l'articul del 2008 del giurnal Forbes "Hip Hop Cash Kings" al gh'era scrivüü che in quel ann l'ha guadagnaa 22 miliun de dolar. Segunt la campagna "Keep It Fit" Campaign,in di agn 2007-2008 per i sò prudüziun per i alter artista el Timbaland l'aveva ciapaa 45 miliun de dolar.
I sò prudüziun püssee cugnussüü a hinn quij cun Björk, Justin Timberlake, Nelly Furtado, The Game , Missy Elliott, 50 Cent, Mario Barrett, Fall Out Boy, Destiny's Child, Duran Duran e Madonna .
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Birchmeier, Jason. Timbaland - Biography. Allmusic. Recuveraa el 2008-11-23.


text:
Cané
Cané (nòm uficiàl en Italià: Canneto sull'Oglio) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa.
El g'ha 4 455 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfis de 25,9 km² e 'na densità de 172 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Aquanégra, Àsula, Calvatone (CR), Casarimàn, Drizzona (CR), Isola Dovarese (CR) e Piadena (CR).
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Cané l'è mustrat endela tabèla ché de sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Nendaz
Nendaz (Nenda in arpitan) a l'è un cumün svizzer del distret de Conthey, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 85.9 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 6025 abitant.
El cumün de Nendaz al se tröva a una altitüden de | meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Ardon, Bagnes, Chamoson, Conthey, Hérémence, Isérables, Les Agettes, Riddes, Salins, Sion, Vétroz, Vex, Veysonnaz.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official website (Franzés)
- Tourism website (Inglés)


text:
Ruanda
El Ruanda (Rwanda in lengua kinyarwanda) a l'è un paes de l'Africa urientala.
A l'è tacaa al Burundi, a l'Uganda, a la Repüblica Demucratica del Congo e a la Tanzania.
La capital a l'è Kigali.
Al gh'ha una süperfiss de 26.798 km² e una pupulaziun de pressapoch 7.600.000 abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Ruanda a l'è staa un pussediment de la Germania del 1903 al 1919 e del Belgi (insema cunt el Burundi, cunt el nom Ruanda-Urundi) fina al 1962, quand che l'ha utegnüü l'indipendenza.
I dò etnij principaj del paes, i Hutu e i Tutsi, hann semper cumbatüü intra de lur. Intra l'april e'l lüj del 1994 a l'è sücedüü vün di genucidi püssee grand de la storia, cun püssee de 800.000 mort intra i Tutsi.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Ruanda (nom ufizial: Repubulika y'u Rwanda / République du Rwanda / Republic of Rwanda) a l'è una repübliga.
El president a l'è el Paul Kagame (del 2000).
El prim minister a l'è el Pierre Habumuremyi (del 2011).


text:
Olt
El fiüm Olt (inscì in rumen e üngheres; tudesch: Alt; latin: Aluta o Alutus) a l'è un fiüm de la Rumania. Al scur in di distret de Harghita, Covasna, Braşov, Sibiu, Vâlcea e Olt.
Cità e paes[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Intra i paes in sü l'Olt a gh'hinn: Bălan, Sândominic, Miercurea-Ciuc, Sfântu Gheorghe, Făgăraş, Brezoi, Călimăneşti, Râmnicu Vâlcea, Călineşti, Drăgăneşti, Proieni, Corbu, Golotreni, Brezoi, Văratica, Păuşa, Căciulata, Călimăneşti, Râmnicu Vâlcea, Jiblea Veche, Drăgăşani, Slatina, Drăgăneşti-Olt.
Galeria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
-
Olt – Arent a la surgent a Siculeni
-


text:
Erlinsbach (SO)
Erlinsbach a l'è un cumün svizzer del distret de Gösgen. in del Canton Suleta. Al gh’ha pressapoch 3263 abitant e una süperfiss de 8.90 km², e al se tröva a una altitüden de 423 meter sura al livel del mar.
El cumün de Erlinsbach a l'è tacaa ai cumün de Aarau (AG), Eppenberg-Wöschnau, Erlinsbach (AG), Kienberg, Niedergösgen, Oltingen (BL), Rohr, Schönenwerd, Stüsslingen.
El cumün de Erlinsbach l'è nassüü in del an 2006 de l'union dei cumün de Niedererlinsbach e Obererlinsbach. El cumün che s'è creaa al porta l'istess nomm d'un cumün tacaa, ma che 'l sta in del Canton Argovia.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit Ufizial (Todesch)


text:
Al dess gnì a se le dè l’istituziun bibliotecara plü ampla de Südtirol
Dl 2004 àl metü man, cun n concurs por la proietaziun dl maiù zënter bibliotecar de Südtirol, le proiet sön n zënter bibliotecar nü, che dess colié la Biblioteca provinziala „Dr. Friedrich Teßmann“, la Biblioteca zivica „Cesare Battisti“ y la Biblioteca provinziala taliana „Claudia Augusta“. Al dess gnì metü sö l’istituziun bibliotecara plü ampla de Südtirol
Le frabicat dla biblioteca nü, che dess gnì adorè deboriada da döta la popolaziun di trëi grups linguistics, dess tò ite incër 1.100.000 unitês de media, y an s’aspeta che al vëgnes adorè da 400.000 vijitadus.
Cun chësc zënter ne déssel nia ma gnì metü sö na biblioteca scientifica universala zentrala por Südtirol, mo inće na gran biblioteca moderna por la popolaziun dla cité de Balsan, n zënter dla cultura y dla formaziun, n punt de incuntada te cité.


text:
Piemuntais
Artéccol in dialatt bulgnais
Al piemuntais l'é na langua rumanza, ch'la s pré dîr derivè dal latén. L'è la langua naturèl dal Piemånt e la s dscurêva sanza distinziån ed totti äl categorî socièli. L'à na leteratûra di mondi récca, con tott i gèner leterèri pusébbil: romanz, teâter, povesî, giurnèl, documént uffizièl e vî acsé. Al só vocabulèri l'arà 40.000 parôl e sblisga. Al cunselli d'Euròpa e l'UNESCO i l'an arcgnossò cme langua ufiièl è l'é såtta a la proteziån d'la lèz regiunèl piemuntaisa 26/1990 e 37/1997.
A s pänsa ch'i sien bón ed dscårrer o capîr al piemuntais anch in 2,5 miglión ed cristiàn, mänter che almanch 500 - 600.000 i srénn bón ed lèzerl e d scrîverl.
Indice
Paîs indóvv ch'as dscårr piemuntais[modifica | mudéfica la surzéia]
Al piemuntais as dscårr, col so dialétt luchèl:
- int'äl pruvénzi 'd Turén, Cónni, Ast, Bièla e Verzèl;
- int'la pèrt pió a sîra d la provénzia 'd Nuvèra;
- in pruvénzia ed Lisàndria, int'i dintûren ed Turtånna (indovv as dscårr un quèl atais al lunbèrd e a l'emigliàn) e int'i pajîs såtta a Neuve (lîgur);
- int'un quèlch sît d'la Valdòsta.
La pruvénzia dal Verbàn-Cusio-Òssola e in di mondi d'la pruvénzia 'd Nuvèra as drôva un dialatt dal lunbèrd, mänter ch'int äl cmónni d'la pruvénzia 'd Cónni a la cunfénna con la Ligûria as dscårr al lîgur. E pô int'äl vâl däl pruvénzi ed Turén e d Cónni al piemuntais l'è druvè insamm al frànc-pruvenzèl (ed såura).
Insåmma, an s è brîsa bån ed dîr indovv la finéss la langua piemuntaisa e indovv al tâca al lunbèrd o al lîgur.
I dialétt[modifica | mudéfica la surzéia]
Anch's l'è bèli na langua unitèria, al piemuntais l'à di mondi ed fåurm divêrsi o 'd dialétt, a secånd ed cme al s ciâm. La bacajèda ed riferimänt l'è ciamè piemontèis comun (piemuntais ed tott), ch'al s bèsa såura al dialatt ed Turén e dî dintûren; l'è al pió druvè int'la leteratûra e l'è capé e bän druvè da tott quî ch'i dscårren in piemuntais. Par esänpi ónn ch'l à un banchatt a Verzèl al dscårr in verzlais con i cliént d'la so zitè mo al druvarà al piemontèis comun con ónn ed Cónni. As dîs in tott al Piemånt ch'al piemuntais genuén al sia stra sé e nå quall ch'as dscårr stra Susa, Turén (mo fagand atenziån parché ai én dî sît indovv al dialatt l'è contaminè da l itagliàn, cme Cher, Pinerôl e Salózz.
Una divisiån dal piemuntais la pré èser quassta qué:
- piemuntais ed sîra, o àut piemontèis, con i dialétt däl pruvénzi 'd Coni e 'd Turin (ai é anch al canavesàn);
- canavesàn, ch'al fåurma na categorî da par ló;
- piemuntais ed maténna, o bass piemontèis, con totti äli ètri pruvénzi.
Clasificaziån[modifica | mudéfica la surzéia]
La clasificaziån dal piemuntais la pré èser acsé:BR>
- languv indoeuropee
- languv rumànz
- languv rumànz ed sîra
- languv gâl-rumànz
- languv cisalpénni
- languv cisalpénni
- languv gâl-rumànz
- languv rumànz ed sîra
- languv rumànz
Côdiz ISO[modifica | mudéfica la surzéia]
- Côdiz ISO 639-3: PMS


text:
1Rü yemawena ga tomaẽ̱xpü̱x ga ngunexü̃gu, rü nayexma ga wüxi ga ngĩgüarü peta ga Gariréaanewa yexmane ga ĩãne ga Canáwa. Rü yéma iyexma ga naẽ ga Ngechuchu. 2Rü Ngechuchuna rü toxna rü ta naxugüe na yéma taxĩxü̃ca̱x. 3Rü nagu̱x ga norü axexü̃ ga binu. Rü Ngechuchu naẽ ngĩgürügü nüxü̃ ga Ngechuchu: —Marü nagúarü binuã̱xgü —ngĩgürügü. 4Natürü Ngechuchu ngĩxü̃ nangãxü̃, rü ñanagürü: —Pa Mamax, ¿tü̱xcüü̃ chomaã nüxü̃ quixu i ngẽma? Erü tauta nawa nangu na chanaxüxü̃ca̱x i ṯacü rü mexü̃ i Tupanaãrü poramaã üxü̃ —ñanagürü. 5Natürü ga ngĩma ga naẽ rü ngĩgürügü nüxü̃ ga yema baegüxü̃ namaã ga binuchiü: —¡Penaxü̱x i guxü̃ma i ngẽma nüma pemaã nüxü̃ yaxuxü̃! —ngĩgürügü. 6Rü yéma iyexma ga 6 ga tü̃xü̃ ga nutagüngĩxca̱x. Rü wüxichigü ga yema tü̃xü̃wa rü maneca yexma name ga 50 rü e̱xna 70 litrugü ga dexá. Rü yema tü̃xü̃gü iyixĩ ga yema Yudíugü ngĩxü̃ ixügüãcugücü ga yexguma dexámaã nügü yayauxme̱xgüchaü̃gu na Tupanaca̱x nügü yamexẽẽgüxü̃ca̱x. 7Rü Ngechuchu rü yema baegüxü̃xü̃ namu, rü ñanagürü: —¡Dexámaã ngĩxü̃ pixügüãcu i ñaã tü̃xü̃gü! —ñanagürü. Rü nümagü ga yema baegüxü̃ rü meãma ngĩxü̃ nixügüãcu. 8Rü Ngechuchu ñanagürü nüxü̃: —Rü ñu̱xma chanaxwa̱xe i íraxü̃ peyaxu, rü petaarü yoraxü̃tawa penange —ñanagürü. Rü yemaãcü nanaxügü ga yema baegüxü̃. 9Rü yema petaarü yora nüxü̃ naxaxneta ga yema dexá ga binuxü̃ naca̱xichixü̃. Natürü tama nüxü̃ nacua̱x ga ngextá na nayauxgüãxü̃. Rü yema baegüxü̃xĩcatama nixĩ ga nüxü̃ cua̱xgüxü̃ ga dexámare na yiĩxü̃ ga noxrix. Rü yexgumatama ga yema petaarü yora rü yema yatü ga ingĩxü̃ca̱x naca. 10Rü ñanagürü nüxü̃: —Guxü̃ i naãnewa rü duü̃xü̃gü rü noxri rü namaã nabae ya mecü ya binu. Rü ngẽxguma marü meãma guxü̃ma axegügu i ngẽma nüxna naxuxü̃, rü ngẽmawena rü nüxna nanaxã ya ngexcürüücümare ya binu. Natürü i cuma rü marü nagúxchaü̃gu i peta, rü mexẽchicü ya binumaãtama cuyaxaxegüxẽẽ i duü̃xü̃gü —ñanagürü. 11Rü guma Gariréaanewa yexmane ga ĩãne ga Canáwa nixĩ ga yema naxüxü̃ ga Ngechuchu. Rü yema nixĩ ga nüxĩraü̃xü̃ ga cua̱xruü̃ ga Tupanaãrü poramaã üxü̃ ga nawa nügü inawéxü̃ ga Tupana Nane na yiĩxü̃. Rü toma ga norü ngúexü̃gü rü nüxü̃́ tayaxõgü. 12Rü yemawena rü Capernáũ ga ĩãnewa naxũ ga Ngechuchu. Rü naẽ rü naẽneẽgü rü toma ga norü ngúexü̃gü rü ta ítayaxümücügü. Rü yéma guma ĩãnewa tayexmagü ga ñuxre ga ngunexü̃. 13Rü marü ningaica ga torü peta ga Üpetüchiga ga nawa nüxna tacua̱xãchiexü̃ ga ñuxãcü nuxcüma ga Equituanewa Tupanaãrü orearü ngeruü̃ nüxü̃ naxüpetüxü̃ ga guma torü o̱xigüpata rü tama yaxücuxü̃ na yamáãxü̃ca̱x ga torü o̱xigü nane ga yacü. Rü yemaca̱x ga Ngechuchu rü toma ga norü ngúexü̃gü rü Yerucharéü̃ãrü ĩãnewa taxĩ. 14Rü yexma tupauca ga taxü̃negu nüxü̃ nayangau ga duü̃xü̃gü ga yéma norü wocagümaã rü carnerugümaã rü muxtucugümaã taxegüxü̃. Rü yéma nüxü̃ nadau ta ga duü̃xü̃gü ga yéma norü taxechicawa rütogüxü̃ rü dĩẽruca̱x taxegüxü̃. 15Rü yexguma yemaxü̃ nada̱u̱xgu ga Ngechuchu, rü nanaxü ga wüxi ga c̱uaixruü̃ ga naxcha̱xmünaxca̱x. Rü yemamaã tupauca ga taxü̃newa ínanawoxü̃ ga yema duü̃xü̃gü guxü̃ma ga norü carnerugümaã rü wocagümaã. Rü yema dĩẽruca̱x taxegüxü̃ãrü dĩẽru rü ngĩxü̃ narüwoü̃ ñaxtüanegu. Rü norü mechagü rü ta nüxü̃ nawoneta. 16Rü yema muxtucugümaã taxegüxü̃xü̃ ñanagürü: —¡Ípeyana i ngẽma perü muxtucugü i nuã! Tama name i taxepataü̃xü̃ peyaxĩxẽẽ ya daa Chaunatüpata —ñanagürü. 17Rü yexguma ga toma ga norü ngúexü̃gü rü nüxna tacua̱xãchie ga nuxcümaü̃xü̃ ga ümatüxü̃ ga ñaxü̃: “Duü̃xü̃gü rü tá chauxchi naxaie erü chanachu̱xu i ṯacü i chixexü̃ na naxügüxü̃ i Tupanapatawa”, ñaxü̃. 18Rü yexguma ga yema ãẽ̱xgacügü rü Ngechuchuna nacagü, rü ñanagürügü: —¿Ṯacü rü cua̱xruü̃xü̃ toxü̃ cudauxẽẽ na nawa nüxü̃ tacuáxü̃ca̱x na aixcüma Tupana yiĩxü̃ ya cuxü̃ mucü na ícunawoxü̃xü̃ca̱x i ñaã duü̃xü̃gü i nuã? —ñanagürügü. 19Rü Ngechuchu nanangãxü̃, rü ñanagürü: —¡Nagu pepogüe ya daa tupauca ya taxü̃ne! Rü choma rü tomaẽ̱xpü̱x i ngunexü̃gu rü tá wena íchanadaxẽẽ —ñanagürü. 20Rü yexguma ga yema ãẽ̱xgacügü rü nanangãxü̃gü, rü ñanagürügü: —Rü 46 ga taunecü nawa napuracüe ga duü̃xü̃gü na naxügüãxü̃ca̱x ga daa tupauca ya taxü̃ne. ¿Rü ñuxãcü tá i cuma i tomaẽ̱xpü̱x i ngunexü̃ tátama wena ícunadaxẽẽxü̃? —ñanagürügü. 21Natürü guma Tupanapata ga Ngechuchu nachiga idexane rü naxü̃nechigatama nixĩ. 22Rü yemaca̱x ga toma ga norü ngúexü̃gü, rü yexguma Ngechuchu yuwa írüdaxgu, rü nüxna tacua̱xãchie ga yema ore ga Ngechuchu nüxü̃ ixuxü̃. Rü aixcüma tayaxõgü ga yema ore ga nüxü̃ yaxuxü̃ rü yema Tupanaãrü ore ga nuxcümaü̃güxü̃ ga orearü uruü̃gü Ngechuchuchigagu ümatügüxü̃. 23Rü yexguma Ngechuchu Üpetüchigaarü petaca̱x Yerucharéü̃wa yexmagu, rü muxü̃ma ga duü̃xü̃gü rü nüxü̃́ nayaxõgü, yerü nüxü̃ nadaugü ga yema taxü̃ ga mexü̃gü ga Tupanaãrü poramaã naxüxü̃. 24Natürü ga nüma ga Ngechuchu rü tama yema duü̃xü̃güme̱xẽwa nügü nayexmaxẽẽchaü̃, yerü woetama marü nüxü̃ nacua̱x ga ṯacügu na naxĩnüẽxü̃ ga guxü̃ma ga yema duü̃xü̃gü. 25Rü yemaca̱x ga nüma rü taxuca̱xma texé namaã nüxü̃ tixu na ṯacügu naxĩnüẽxü̃ ga yema duü̃xü̃gü. Yerü nümatama marü nüxü̃ nacua̱x ga ṯacügu na naxĩnüẽxü̃ ga naãẽwa ga wüxichigü.
Copyright
Learn More


text:
Sànga
Sanga (in Italià: Zanica) l'è ü cümü de la pruìnsa de Bèrghem che l' se tróa 'n de la ólta pianüra sö la ria de la Mórla.
El g'ha 'na popolasiù de 8 616 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 14,7 km² e 'na densità de popolasiù de 586 ab./km²
Ol paìs l' se tróa a 7 km de la sità e a 210 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Sà, Caernàch, Cümü Nöf, Grasòbe, Öre, Stezà e Örgnà. Ol teritòre cümünàl de Sànga l'è traersàt fò da la Mórla.
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In paìs s'pöl vèt la cà del feracaài o mariscàlf, 'ndóe se dis che la sìes nasìda la màschera bergamàsca del Giupì e la vìla liberty de la famèa Spasciani fàcia sö al presépe del méla e nöf e dai agn '70 palàs cümünàl de Sànga. Fò del paìs in di càp a mèsa stràda tra Sànga e Grasòbe s' tróa la cézina de la Madóna di Cap.
Gh'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Sanga l'è nasìt ol Felice Moretti, pò dientàt Padre Davide, che l'è stacc ün importànt sunadùr de òrghen e compositùr de müzìca per òrghen.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Sànga l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Gallery[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Iced Earth
Gl’Iced Earth (Tèra giasàda) i èṅ un grup heavy metal americàṅ nâ a Tampa in dal 1985 p'r òpra dal chitarìsta Jon Schaffer e dal baterìsta Greg Seymour. A 'l inìsi i ìvan sarnî par lōr al nóm ad Purgatory ma pò i 'l aṅ cambiâ in dal 1988.
Biugrafìa
Mis sóta cuntràt da la Century Media, al grup ad Jon Schaffer al fà gnir fóra prima Iced Earth (cun Gene Adams a la vóś) in dal 1990 e pò Night of the Stormrider in dal 1991 cun un cantànt nóṿ ad paca, John Greely. Chi lò però al vèṅ mandâ via dòp un tour cun i Blind Guardian parchè 'l è rasìsta. A 'l sò pòst a vèṅ tòlt al rós ad cavìi Matthew Barlow ch'al taca a dar al sò cuntribùt cun al tèrs lavōr da studi dal grup, Burnt Offerings dal 1995, ch'al gh'à anc dèntar na canta (Dante's Inferno) ch'la tōś ispirasiòṅ da la Divina Cumèdia ad Dante Alighieri.
In dal 1996 l'è la vòlta dal concept album The Dark Saga ch'al dascór dal persunàǵ di fumét Spawn e al grup al s fà cgnósar anc in Europa. Dòp soquànt cambi ad furmasiòṅ, in dal 1999 gl’Iced Earth i faṅ catàr in di negòsi Something Wicked This Way Comes, un disc dimóndi più dûr dal precedènt e cun un stîl thrash metal. Durànt al dati gréchi dal Śnar dal 1999, a vèṅ rigistrâ un disc da 'l viṿ, Alive in Athens.
In dal 2001 al grup al decìd ad far vgnir fóra un disc ch'al dascurìs ad persunàǵ tirâ fóra da di film ad scarésa: a nas acsè Horror Show. L'edisiòṅ speciàla ad cal lavōr chè la gh'à dènt'r anc un pès di Iron Maiden, Transylvania. Al cover i cuntìnuan anc cun Tribute to the Gods dal 2002, un disc cun di braṅ di Kiss, Judas Priest, AC/DC, Iron Maiden, Blue Öyster Cult, Alice Cooper e Black Sabbath, ch'al séggna anc la fiṅ di rapòrt cun qvéi dla Century Media.
Dòp l'atintâ a 'l Tóri Śmèli d'l 11 Setémbar 2011, Barlow al decìd ad dar-'g un taj a la sò vita ad rock star par dar na maṅ in dal mónd ad tut i dè. Al dvénta acsè pulisiòt p'r al Georgetown Police Dept. dal Delaware. A 'l sò pòst a vèṅ tòlt Tim Owens ex cantànt di Judas Priest. A càmbia anc la cà discugràfica. Par la SPV GmbH al grup al dà vita in dal Śnar dal 2004 a The Glorious Burden ch'al dascór ad soquànti guèri. Tri an dòp, sèmpar cun "The Ripper" a la vóś, al grup al pùblica Framing Armageddon (Something Wicked Part I). A la fiṅ d'l an Barlow al tórna in si sò pas a al grup al al tōś incóra in di sò rang. Matt al gh astà però sōl in fiṅ a 'l 2011 quànd 'l è custrét a lasàr par di mutìṿ ad famìja, cantànd acsè in The Crucible of Man (Something Wicked Part II) dal 2008 e pò basta.
Par Dystopia dal 2011 gl’Iced Earth i tōśan Stu Block.
Furmasiòṅ
Quéla 'd adès
- Stu Block vóś (2011-incō)
- Jon Schaffer chitàra e vóś (1984-incō)
- Troy Seele chitàra (2007-incō)
- Luke Appleton bas (2012-incō)
- Brent Smedley baterìa (1996-1999, 2006-incō)
Soquànt di ex-cumpunènt
- Matthew Barlow vóś (1993-2003, 2007-2011)
- Tim Owens vóś (2003-2007)
- Randall Shawver chitàra (1988-1998)
- Dave Abell bas (1987-1996)
- James MacDonough bas (1996-2004)
Discugrafìa
Àlbum in studi
- 1990 - Iced Earth
- 1992 - Night of the Stormrider
- 1995 - Burnt Offerings
- 1996 - The Dark Saga
- 1998 - Something Wicked This Way Comes
- 2001 - Horror Show
- 2002 - Tribute to The Gods
- 2004 - The Glorious Burden
- 2007 - Framing Armageddon (Something Wicked Part I)
- 2008 - The Crucible of Man (Something Wicked Part II)
- 2011 - Dystopia
Àlbum da 'l viṿ
- 1999 - Alive In Athens
- 2011 - Festivals Of The Wicked
Racòlti
- 1997 - Days of Purgatory
- 2002 - Dark Genesis (box set)
- 2004 - The Blessed and the Damned
EP
- 1999 - The Melancholy
- 2003 - The Reckoning
- 2007 - Overture of the Wicked
- 2008 - I Walk Among You


text:
S-chanf
S-chanf (Scanevo in italian storich; Scanf in tudesch storich) a l'è un cumün svizzer del distret de Malögia. in del Canton Grison. Al gh’ha pressapoch 747 abitant e una süperfiss de 137.90 km², e al se tröva a una altitüden de 1660 meter sura al livel del mar.
El cumün de S-chanf a l'è tacaa ai cumün de Bergün/Bravuogn, Davos, Livigno (IT-SO), Madulain, Susch, Zernez, Zuoz.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
S-chanf l'è menziunaa per la prima volta in de l'ann 1137-39 col nomm de Scaneves, e dopu in del ann 1356 col nomm de Scanevo.[1]
L'andament storegh de la popolazion de S-chanf l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Lach de Aral
Cuntegnüü
In general[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El lagh de Aral (Kazak: Apaл Teңiзi, Aral Tengizi; Üzbech: Orol dengizi) a l'è un lagh in de l'Asia central; a l'è spartii trai stat del Kazakistan a nord e Üzbekistan a süd. El lagh de Aral a l'è 'l teater, a partì dai ann '60, de vün di püssee grand disaster ambientai in del pianeta Tera. Da quij ann lì el lach l'ha perdüü la püpart de l'aqua che ghe rivava dai sò düü aflüent principai (l'Amu Darja e 'l Syr Darja); cume resültaa, el lagh el s'è strengiüü e l'ha perdüü i 3/4 de la sò süperfis.
Un alter prublema a l'è la presenza de un center de ricerca süi arm biulogich ins un'isulèta (Vožroždenija) che, una völta, la se truvava in mezz al lagh; adess, cunt el livèll de l'aqua di meter püssee in bass, l'isula l'è dree a fàss arent a la teraferma, cunt tüt i pericul che gh'hinn de inquinameent del teritori.
Inultra i paisan de la zona hin dree a duperà da almanch cinquant'ann fertilizant minerai per cercà de mejurà i camp de cutun de l'area: tüt 'stu carich de sàj l'à gemò purtaa a inquinameent del teren.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I guvernant de l'Üniun suvietica, in del 1918, han decidüü de duperà l'aqua purtada da i düü grand fiümm de la zòna, l'Amu Darja e ul Syr Darja, de bagnà el desèrt per fà cress ris, meluni, cereai e, suratütt, cutun.
I lavur de custrüziun del canal de irigaziun a hin cuminciaa in di ann '30; a eren faa mal, e un muntun de aqua la nava strassada per evapuraziun o assurbiment in del teren secch (han calculaa che dal püssee impurtant di canaj, el Qaraqum, dal 30% al 70% de l'aqua la rivava no induve la gh'era de rivà).
Rivaa al 1960, una quantità de aqua tra 20 e 50 chilometer cübich a l'ann la nava a la tera inveci de nà al lach: dunca, el lagh l'ha cumenciaa a strengess. Tra el 1961 e 'l 1970, el livel de l'aqua in del lagh al s'è sbassaa de vint ghej l'ann; in di des ann sücessiv, 'sti vint ghej chì a hin diventaa cinquanta o sessanta; in di ann '80, el s'è rivaa a vutanta-nuvanta ghej de men ogni ann. Cun tüt 'stu sbassament, la quantità de aqua duperada per l'irigaziun la cresseva ann per ann (in del 1980 sa na cateva el dupi del 1960), vist che l'agricultüra la rendeva ben.
I suvietich hin minga restaa lì quand s'hin curgiüü che 'l lagh a l'era dree a sbassàss: adiritüra, l'aveven previst un muntun de temp prima, e 'l ghe pareva natüral, ch'el gh'aveva de sparì in d'una quaj desena de ann; el lagh, segund lur, a l'era una speci de "erur de la natüra", e dunca negot de mal s'el scumpariva.
I nümer del disaster[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 1960, l'Aral a l'era el quart lagh del mund per dimensiun, cunt una süperfis de 68.000 km² (a stemm) e un vulüm de 1.100 km³; la salinità media l'era arent a 10 g/l.
Rivaa al 1998, la süperfis a l'era de 28.687 km² (l'utav del mund), e la salinità l'era rivada a i 45 g/l.
In del 2004, el lagh al s'era strengiüü ammò, fin a rivà a 17.160 km², 1/4 de la sò area uriginal, e l'era ammò dree.
In del 1987 el restringiment l'ha pruvucaa la spartiziun del lagh in düü lagh difereent, l'Aral setentriunal e l'Aral meridiunal; adiritüra, el lagh meridiunal el s'è ülteriurment spartii in düü basitt.
Anca el clima a l'è cambiaa: l'è turnà de tip cuntinental desertich, quand inveci prima sa vedeven di piöv purtaa da l'evapuraziun de l'aqua del lagh.
L'ambient[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'ecusistema del lagh de Aral e del delta di düü fiüm che ghe se tran dent l'è staa quasi desfaa, sia in di part induve l'aqua l'è evapurada sia in quej ammò quataa da aqua, ma cun prublema de salinità.
El lagh ch'el se tira indree el lassa un teritori de pianür cumpletament quataa de saa, sia natüral sia pruenient da i fertilizaziun chimich; 'stu saa chì el vegn spantegaa dal vent, e inscì la zona quatada da saa e pulver tossich la cress.
Cume resültaa, anca i gent che viven inturn al lach gh'han prublema de salüt (cancher, maladii ai pulmuni) e de mancanza de aqua de bev.
Un alter prublema a l'è che, in del passaa, gh'eren di cità che surgeven in sü i riv del lagh, e scampaven de pesca; adess, cunt el lagh a desenn de chilometer de distanza, quij cità chì han perdüü i sò ecunumii: nav da pesca a vegnen bandunaa in del bel mez de la pianüra, in mez a i crust de saa, e i cità se svöjen.
El futür del lagh de Aral[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Hin staa faa, suratüt in di ültim an, di lavur per cercà de mett a post un poo i rob: per esempi, hinn staa metüü a post i canai de irigaziun del Syr Darja, per strasà un poo men de aqua. El guvern del Kazakistan l'ha custrüii, dal 2003, una diga in mez ai düü lagh setentriunal e meridiunal. 'Sti lavurà chì han permetüü de fà cress el livel del lagh setentriunal fin a cunsentì la navigaziun e la pesca.
Una sitüaziun diferenta a l'è dree a vivela el lagh meridiunal, dent in del stat püssee pover de l'Uzbekistan: un quajvün el calcula che el lagh meridiunal al pudarà scumparì in una quindesena de ann. In de l'estaa del 2003, al paréva che 'l lagh a l'era dree a sügàss püssee a svalta del previst: in de la part püssee prufunda, l'aqua in fund l'è püssee salada de quela in süperfis, e, dunca, dumà la part de aqua in alt la se sculda in estaa; cume resültaa, l'evapuraziun l'è püssee rapida de quel che se prevedeva.
In di ann hin staa prupost diferent sulüziun al prublema:
- mejurà i canai de irigaziun;
- istalà impiant de desalinizaziun;
- duperà varietà de cutun che gh'hann büsogn de men aqua e men fertilizant per cress;
- fà deslenguà i giazzee del Pamir, e duperà l'aqua per impiení ul lach;
- ciapà aqua dai fiüm Volga, Ob e Irtyš; 'sta sulüziun chì la par però pesg del prublema. [1]
In pagament, el guvern de l'Uzbekistan l'ha faa savè che un cunsorzi (creaa in del setember 2005) de cumpagnii petrulifer l'ha cumenciaa i lavur per tirà in pee camp per cavà petròli e gas natüral in de la zona del lagh.
La quistiun de l'isula de Vožroždenija[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 1948, un laburatori süper segret de ricerch süi arm biulogich l'è staa metüü a punt ins un'isulèta che alura la se truvava in mez al lagh; in del 1992, quand l'è cruada l'Üniun Suvietica, l'isula l'è stada bandunada.
Una spediziun scentifica, un quaj ann dopu, l'è riüssida a pruà che l'isula l'è stada duperada per an cume sit de prudüziun, de test e a la fin cume ruera de arm biulogich. In del 2002, cunt un pruget urganizaa dai Stat Ünii cun l'assisténza de l'Uzbekistan hin staa truvaa e netaa sü 10 sit induve gh'eren spor de antras.


text:
Spiritismu
El Spiritismu a l'è una dutrina che la pariss in del XIX secul per man de l'Allan Kardec, che, de fat, a l'è quel che l'ha creaa questa parola. Etimulogicament la significa: sistema per el stüdi del spirit. El trata la natüra, l'urigin e l'avegnì di spirit, inscì cume i sò relaziun cul mund di corp.
Cuntegnüü
Punt fundamental[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Diu a l'esist.
- Dopu la mort, el spirit üman el suraviv e 'l passa a abità una dimensiun numinada mund spiritüal.
- Di personn i gh'han un dun spescial (mediumnitaa) che 'l ghe permet de metes in cumünicaziun cunt i spirit che i abiten quest mund.
- I sirit i se reincarnen, i turnen a la vita in la Tera in un corp növ a travers la gestaziun, per sigütà el sò prugress inteletüal e mural.
- I esisten di alter mund abitaa in del ünivers, di qual vargügn püssee avanzaa che la Tera.
- I aziun bun e mal in questa esistenza i gh'avaran di cunsegenz in di esistenz fütür.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Precedent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A partì di epuch sussen luntann l'ümanitaa l'ha credüü pussibil metes in cumünicaziun cui spirit di mort. I sciaman di popul primitiv d'Asia e Uceania a l'afirmava de avègh 'stu dun. In la Grecia antiga el se dava per cert che i defünt i abitaven a l'Ade e a l'era pussibil vegnì in cuntat cun lur mediant di rit magich.
Inscì in Urient cume in Ucident, i religiun istitüziunalizaa e i credenz pupülar i han semper reservaa un lögh impurtant ai spirit di mort, ai qual se fa veneraziun e rend cült cun divers ritüal.
In l'Etaa mediana, se credeva che i spirit i turnaven indree a l'ucasiun in del mund di viv, e i se multiplichen i cünt de fantasma. In Amlee, el dramatürgh William Shakespeare el presenta el fantasma del re sassinaa dumandant vendeta al prutagunista, el sò fiö.
El spiritismu in del sécul XIX[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El spiritismu el scumenza cui dialugh che 'l Kardec a l'afirma d'avè stabilii cun vargot che sussenn investigadur del temp i pensaven vess anim di defünt. Cume edücadur cun solida furmaziun ümanistica, una völta cunvingiüü de l'urigin spiritüala di fenòmen che l'investiga, el Kardec el cerca una manera de fà de la suravivenza de l'anima ümana e la cumünicaziun cun quela vargüna roba ütil in camp etich e sucial. El pensa anca che i religiun i eren minga bun de fà mejur i omen in d'un sentüü mural, a causa del sò resültaa disastrus cume istitüziun ümann. La scenza, al istess temp, la s'era evulüda e l'era rivada a un prestisi cume mai in la storia, purtandu vantagg senza paralell ai omen. I düü fatur i purtaran a fà cress l'incredülitaa vers la spiritüalitaa ümana a tücc i nivell di sucietaa europei. Kardec el ved in vargot una tendenza minga desirabil, che la gh'avaress de vess reversada da un növ paradigma da intend la realtaa. I sò carateristich principal i saressen:
- La prumuziun dal dialugh intra i tre furm classich de cugnuscenza, scentifich, filusofich e religius in urdin d'impurtanza, al fin de rivà a un cugnussiment püssee ampi e prufund de la realtaa;
- Quest növ paradigma el duvaress rend püssee facil l'acess al cugnussimeent a tüta la gent, cünt tegnüü da la furma ermetica che la cugnussenza scentifica e filusofica la gh'aveva a quel temp;
- La relaziun ümana cul spiritüal la gh'avaress minga bisogn de mediaziun istitüziunala. Una spiritüalita neutrala la saress bastant per la realizaziun ümana.
Un bel poo de gent ben edücada va gradüalment a brazzà el spiritismu cume spiegaziun logica de la realtaa, suratüt tema relaziunaa cun la trascendenza, e.g. Diu e la vita fütüra. Mijaja de sucietaa spiritista i vegnen creaa. Malgraa vargot, però, cun l'ascensiun di regim tutalitari in susenn naziun europei, la scumenza una fort repressiun cuntra el spiritismu e i dò guer mudial i ghe dan el culp final in la püpart d'Europa.
El spiritismu in di secui XX e XXI[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al dí d'incö el spiritismu, malgraa el sia cunsideraa una süperstiziun da la scenza e un giögh da sussenn personn, el custitüiss una filusufia da vita sigütada da miliun da personn in del mund, suratüt in Brasil.
L'identificaziun del spiritismu cume credenza religiusa la crea una granda cuntruversia íntal muvimeent spiritista: vargügn el cunsideren una religiun, di alter i ghe reclamen el status de scienza.
La püpart di scöl o muviment spiritista d'ucident i se cunsideren cristiann, malgraa la gesa catolica l'ha refüdaa el spiritismu, categurizandel cume pratica de "divinaziun e magia".
El spiritismu in Brasil[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El spiritismu el riva in Brasiil in del 1865. Al dì d'incö quest chì a l'è 'l paes che 'l cünta el püssee grand nümer de spiritista al mund. La Federaziun Spiritista Brasiliana la socia aprussimadament 2000 istitüziun e 2.300.000 soci. I spiritista i socien la sua imagin a la pratica del ben e de la caritaa. Una figüra impurtant a l'è 'l Chico Xavier (1910-2002), recugnussüü cume gran medium e divulgadur del spiritismu in Brasiil e in del mund.


text:
Édol
Édol (nòm uficiàl: Edolo) l'è 'n cümü de la Al Camònega, en Pruvincia de Brèsa, endèla regiù de la Lombardìa. El g'ha 4 572 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), condena superfìce de 89,2 km² e 'na densità de popolasiù de 51 ab./km². El cunfìna coi cümü de Córten, Incüzen, Luàr (SO), Malòn, Mòn, Put de Lègn, Saviùr, Sernio (SO), Sónech, Temù, Tuv (SO), Èza e Viù.
L'abitàt l'é sitüat a 720 méter d'altèsa sura 'l leèl del mar, endel pónt de conflüènsa de la Al de Córten co la alta Al Camònega e dóca el reprezènta apò 'n pónt de colegamènt 'mportànt 'ntra la Al Camònega e la Al Telìna via el Pas de l'Aprica.
Le frasiù de Vich e Cortenédol le se tróa endela part bàsa de la Al de Corten envéce la frasiù de Mö la se tróa sö la spónda mansìna de l'Òi e la fùrma 'n abitàt ünech col cèntro de Édol.
Par che 'ndel 1450 Édol l'ìes 'na stasiù de pagamènt del pedàgio come pòst de cunfì. Chèsta colocasiù la g'ha valìt en perìot de prosperità, testemognàt de divèrse demóre nòbii endel cèntro stòrich, concentràde perlopiö en via Battisti, dedré de la piàsa che g'ha 'n mès el stèma de la Val Camònega. En chèsta stèsa vìa gh'è apò Casa Zuelli, monümènt nasiunàl, che a stà a l'aspèt se stéma che 'l pöde éser stat fat sö endel sècol XVI, ma che 'ndel part piö bàsa l'ezebés dei detài architetònich piö antìch. En particolàr en capitèl con tré figüre che le somèa barbàriche e 'na iscrisiù en caràter quàze gòtich, endoche par de lèzer la dàta 1350.
Evulusiù deomgràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Saorge
Saorge (Saorj [saˈuə̥dʒ] en occitan; Saoueudje en royasch; Saorgio en italià; Savurgiu en lìgure) l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Canton de Breil-sur-Roya, del circondàre (arrondissement) de Nìsa e del dipartimènt de le Alpi Marìtime. El g'ha 'na popolasiù de 446 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 86,78 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 319 méter a 'na altèsa màsima de 2680 méter s.l.m.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Lengua türca
El türch (nom nativ Türkçe o Türk dili, Türkiye Türkçesi) l'è 'na lengua che la fa part del grüp di lenguv türch, cun pü o men 75 milion de maderlengua in Türchia, a Cipru e spantegaa in gir per el mond.
Dialet[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I dialet türch principal i henn:
- el Rümelic o rümelich (parlaa dai muhajir de la Rümelia),
- il Kıbrıs o cipriòt (parlaa a Cipru),
- el dialet d'Edirnn
- el Doğu (parlaa int la Türchia de levant), che in certi zonn el furma anca un cuntinum cun i dialet de la negua azera,
- el Karadeniz (parlaa int la regionn urientala del mar Negher),
- l'Egee (parlaa int la zona del mar Egee cun estension in Antalia),
- el Güneydoğu (parlaa int el sud, a levant de Mersin),
- l'Orta Anadolu (parlaa int i zonn central de l'Anatolia),
- el Kastamonu (parlaa a Kastamonu e lì arent),
- el Karamanlıca o caramanel (parlaa in Grecia, indè che l'è ciamaa Kapauavλήδιka) che l'è el standard leterari di Karamanel.


text:
Santa Lüzia
Santa Lüzia (Saint Lucia in ingles) a l'è un paes di Caraib, che l'è furmaa dumà de l'isula de Santa Lüzia.
La capital a l'è Castries.
La gh'ha una süperfiss de 620 km² e una pupulaziun de pressapoch 160.000 abitant.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Santa Lüzia a l'è stada un pussediment del Regn Ünì del 1814 fina al 1979, quand che l'è vegnüda indipendenta.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Santa Lüzia a l'è un regn del Commonwealth.
La regina a l'è Elisabeta II del Regn Ünì.
El prim minister a l'è el Kenny Anthony (del 2011).


text:
San Bonifacio
San Bonifacio (San Bonifasio 'n vèneto) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Verùna. El g'ha presapóch 17.371 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 33,9 km², per 'na densità de 526 ab./km². El cunfìna coi cümü de Arcole, Belfiore, Gambellara (VI), Lonigo (VI), Monteforte d'Alpone, Soave.
L'è la tèra d'urìgin de le famìe Semprebon e Zanoni, che i è emigràde 'n Brazìl entùren al 1890, destinàde a le tère de culunizasiù italiàna 'ndèl sud del Stàto de Sànta Caterìna, 'na colònia vèneta nöa, Urussanga, per la Cumpagnìa metrupulitàna. Dòpo 'n quàch àn, 'na part de chèste famìe la s'è trasferìde 'ndèl nòrt del Paranà, endèle regiù de Londrina, Cambé, Ibiporã, Primeiro de Mario, etc.