text:
Lengua istriota
La lengua istriota l'è una lengua neulatina del grüp rumanz ucidental parlada in del süd de l'Istria cruata e in d'una quai cumünità de italian scapaa da lì dopu la Segunda Guera Mundial (suratüt a Triest e in Sardegna). L'è una lengua che la ris'cia seriament de sparì, vist che quei che le parlen hin un poo püssee de 3000 personn in tüt el mund.
Cuntegnüü
- 1 Classificaziun
- 2 Difüsiun
- 3 I verb
- 4 Esempi de lengua
- 5 Vus curelaa
- 6 Bibliugrafia
- 7 Ligam de föra
Classificaziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'istriota l'è una lengua rumanza ucidentala che però, cumpagna del Venet, la se tröva minga in di sistema galuitaligh e returumanz, ma deperlee.
Difüsiun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Isaia Graziadio Ascoli, el pader de la glutulugia italiana, l'aveva ciamaa cul nom istriota i pupulaziun ladinn che viveven in Istria sin dai temp di Ruman, menter al dì d'incö el termin el reguarda una lengua che l'è minga returumanza.
Prima de la Segunda Guera Mundiala, la lengua istriota l'era parlada da quasi tücc i abitant Ruvign, Dignano e Fasana, ultra che in di cumün de Valle d'Istria, Gallesano e Sissano. Incö inveci l'è parlaa dumà in di zonn de Ruvign, Valle e Gallesano dai vegg de la minuranza italiana.
Un temp la sua difüsiun l'era multu püssee granda e la cumprendeva el teritori ciamaa agro polese e dunca la catava dent anca Orsera, Canfanaro, Duecastelli, Sanvincenti e Barbana. L'istriota l'era parlaa anca a Pola, ma quela sitüaziun chì l'era giamò cumprumissa in del Votcent, quand che la cità l'è vegnüda port de la marina austriega.
I lenguv che han limitaa l'estensiun de l'istriota hin staa el Venezian, l'Istrurumen, el Murlach e 'l Dalmatigh, ultra che i dialet cruat.
I verb[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Verb vess[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Indicativ present: méi i son, téi ti son, lóu el xi, nui i semo, vui i sì/signì(de), luri i xi.
- Indicativ imperfet: méi i giro, téi ti giri, lóu el gira, nui i giarièmi/giarendi, vui i giarivi, luri i gira.
- Indicativ fütür: méi i sariè, téi ti sarièi, lóu el saruò, nui i saremo, vui i sarì(de), luri i saruò.
- Cungiüntiv present: ca méi i séio, ca téi ti séji, ca lóu el séio, ca nui i semo, ca vui i séji, ca luri i séio.
- Cungiüntiv imperfet: ca méi i fussi, ca téi ti fussi, ca lóu el fusso, ca nui i fussimo, ca vui i fussi, ca luri i fusso.
- Cundiziunal present: méi i saravi, téi ti saravi, lóu el saravo, nui i sariemo, vui i sarissi, luri i saravo.
- Infinii present: iessi.
- Participi passaa: stà/stada (pl. stadi/stade).
Verb avèggh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Indicativ present: méi i iè, téI ti iè, lóu el uò, nui i vemo, vui i vi(de), luri i uò.
- Indicativ imperfet: méi i vivo, téi ti vivi, lóu el viva, nui i viemi/viendi, vui i vivi(de), luri i viva.
- Indicativ fütür: méi i variè, téi ti variè, lóu el varuò, nui i varemo, vui i varì(de), luri i varuò.
- Cungiüntiv present: ca mi i èbio, ca téi ti èbio, ca lóu l'èbio, ca nui i vemo, ca vui i vi(de), ca luri i èbio.
- Cungiüntiv imperfet: ca méi i visso, ca téi ti vissi, ca lóu el visso, ca nui i vissimo, ca vui i vissi, ca luri i visso.
- Cundiziunal present: méi i varavi, téi ti varavi, lóu el varavo, nui i variensi, vui i varissi, luri i varavo.
- Infinii present: (a)vì.
- Participi passaa: bóu/buda (pl. budi/bude).
Esempi de lengua[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cumparaziun cunt alter lenguv[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tradüziun de la Parabula del Fiö Trasun in del dialet de Dignano[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A jero un omo che al jo bóu dui fioi.
E 'l piun zuveno de luri g'ho déito al paro: "Ser pare, dime la parto de la roba che la me tuca!" e lóu g'ho dividisto a luri la roba.
E despoi no pochi déi, el pian zuveno, coliti dóuto, el xe xéi furi de casa, in lontan pais, e vula el jo frassurà dóuta la roba soia vivindo scandalus.
E despoi che 'l jo magnà dóuto, a xe vignóuda óuna gran fam in quil pais, e lù 'l jo cominzià d'avì gran nansesso.
E 'l xe xéi e 'l jo tacà a d'óun sitaden de quil pais, e lóu lo jo mandà in véila a pasculà i porchi.
E 'l bramavo empiéi la pansa de la tighe che magnavo i porchi, ma ninsóun ghe ne dava.
Ma tournando in sà, el jo déito: "Quanti servituri in casa de mè paro jonda de pan, me méi sà mori de fam!
Me levarè e zarè da mè paro e ghe dirè: Ser pare, i je pecà contra 'l sil e contra de vui;
xa no soin déigno d'essi ciamà vostro féjo; fime comù óun de vostri fanti!".
E livandose, al ven da sò paro. Ma siando ancora de lonzi, sò parò l'ho veisto e, movisto a compassion, ghe xe xei 'ncontra, e 'l ghe xe cajou co le brazze al colo e lo jo basà.
E 'l féjo jo déito: "Ser pare, i je pecà contra 'l sil e contra de vui; xa no soin déigno d'essi ciamà vostro féjo".
Ma el paro g'ho déito ai sò fanti: "Presto, portì i mejuri e vistéilo, e dìghe un anel intela sò man, e le scarpe intai soi pai;
e portì sà un vidion ingrassà e mazzìlo, che lo magnim e fem fista!
Perchì quisto mè féjo jero morto e xe resussità, jero perso e lo je catà!". E i jo scominzià a magnà e a fà gran fista.
Ma el féjo piun vecio jero in campagna e, turnando e vignindo arento la casa, el jo sintóu i soin de la fista.
E 'l jo ciamà óun dei servituri e 'l g'ho dimandà chi che jero 'sti saci.
E lóu el g'ho déito: "Tò frà xe vignóu, e tò paro jo mazzà un vidion ingrassà, perchè el lo jo ricivisto salvo".
Ma lóu s'ha rabià e al no voliva ientrà. El paro, donca, vignóu fora, el jo scominzià a pregàlo.
Ma lóu al g'ho rispus a sò paro: "Varì: tanti jani che méi ve servi e mai i gio mancà ai voustri comandi; e mai che me vé dà un cavrito da godi cui mei ameghi;
ma despoi che quisto voustro féjo, che 'l jo slapà dóuta la sò roba co le scruve, al ven, gavì mazzà a lóu óun vidion ingrassà!"
Ma lóu el jo déito: "Féjo, téi soin sempro con méi, e dóuto quil che je, xe tò;
ma se dobìa fà fista, e godi, perchì quisto frà toio jero moristo e xe resussità; jero perso e 'l s'ha catà".
(traa de: Giovanni Andrea Dalla Zonca [a cura de Miho Debeljuh], Vocabolario dignanese-italiano, Unione degli Italiani dell'Istria e di Fiume & Università Popolare di Trieste, 1978)
Tradüziun de una nuvela del Bucasc in vari dialet istriota[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
(Giovanni Papanti, Parlari italiani in Certaldo, 1875)
Dialet de Dignano[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Mei déighi, donca, che ai tempi del préimo re de Séipri, despòi de la cunquéista de la Terra Santa ca l’iò fato Goufrido de Buglion, zé nato ch’óuna zentildona de Guascogna zé ida in pelegrinajo al Sepulcro e tournando indréio, arivada a Séipri, la zé stada maltratada da parici omi. E jila, sina counsolassion e doulorada, la penséiva de zéi dal re a fà óun lagnu, ma qualchidóun gh’iò déito che la perderavo la fadéiga, parché lóu zé de véita tanto abandunada e coussì poco de bon che nun basta ch’al nun vendicasse con justéissia le oféise fate ai altri, ma el nun bada, de véil, quile sina nomero che i ghe fa a lóu, de mudo che se qualchidóun aviva qualche fastéidio, el se sfougava col fàghe despiti e verguògne. E sentéide ‘ste robe la zentildona, no podendose vendicà, per counsolàsse almanco un po’ la iò pensà de voulì morsegà la miséiria de quil re, e zéindo pianzendo danansi de lóu, la dis: “Sior méio, no véigni a la tò preséinsia per vendita che voravi fà per l’oféisa che me zé stada fata, ma in soudisfassion de quila, méi te préighi che ti me insigni comù li poi teignì quile che méi sè che te zé stade fate, e per imparà de téi comù méi poudissi suportà la méia con pasiensa. E Déio sa che se mi poudissi, volentera la douneravi a téi, che ti le sè tignéi tanto ben”.
El re, sin alura stentà e péigro, de boto, cume smissià del suno, scominsiando da le oféise fate a ‘sta dona a veindicàle, el zé deventà gran persecutur de duti quili che avisso fato despòi qualco contro l’unur de la sò curuna.
Dialet de Peroi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Peroi l'è una fraziun del cumün de Grisignana.
Déighi donca che int ai tempi del préimo ri de Séiprio el giò fato la conquéista de la Tera Santa, a zì nato che una gran siura de Guascogna zé zéida al Sipulcro in piligrinagio e che despòi che la zì tornada e zonta in Séiprio, parici omeni barbanti i la giò fura de modo maltratada. Gila se lagnava purassè, e no podindo dàsse pas, la se giò pensà de zéi dananti al ri a fà istanzia. Ma qualcodóun paraltro la giò visada che al zì lóu stiss óun omo de tréista véita e poco de bon, e che la gatasse vì la fadéiga se l’andaravo, parchì a no ‘l zì bon de fà giustéizzia per le ofise dei altri né gnanca per quile che ghe ven fate a lóu con tanta vergogna e disprezzio de dóuti quii che giò rabia de sfogàsse contra de lóu. Despòi che la fimina giò sentóu ‘sta bela storia, desperada de no podé vendicàsse, e per catà qualco consolazion de la sò malinconéia, la giò stabiléi de morsegà la stissa cativeria del ri. La zì zéida donca piurando dananti de lóu e la ghe giò déito: “Siur méio, méi no vegni sà dananti de téio per domandàte giustéizzia che speti de l’ofisa che i giè bóu ma, per pagàme de quila, i te preghi che voresitu insegnàme comù ti sòin bon de sofréi dóute quile che i giè sentóu che i te giò fato, parchì i possi imparà da téio a soportà con passienza la méia, che Déio sulo sa che i te daravo qualco, se lo podissi fà, zachè ti sòin cosséio bon portador”.
El ri, che finta alora zé stà tardo e péigro, comù se ‘l se vissu dessedà dal suno, el giò scomenzà préima a fà giustéizzia de quista fimina, e despòi el zì deventà tanto rigoróus che al se giò messo a perseguità dóuti quii che d’ura ananti perdisso el rispeto a la sòia curona.
Dialet de Pola[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al dì d'incö a Pola, vöna di cità püssee antigh e impurtant de l'Istria, l'istriota se parla pü de tant.
Donca ch’i ve conto: sapii, che al tempo del préimo ri de Séiprio, despuói che Gutifrì de Buglion huò ciapà li Tiere Sante, a xi intravignóu che óuna zintilduòna la zì zéida in piligrinagio al Santo Sepóulcro e turnando de là, arivada che la zì in Séiprio, da sierti omi selerati a ghe xi stà ciulto su la fuòrsa del su unur. Onde gila, indulianduse fuortalmento de ‘stu afronto, sensa né cunsejo né cunfuòrto, l’huò pensà de zéi a fà istansia al ri; ma a ghe zì stà déito da qualchedóun che la faravo la cal indarno, perchì quil ri el gira d’una véita cusséi miseriusa e ‘l gira cussèi puòco de bon, che invir d’invindicà con giustéizzia i tuòrti di altri, el supurtiva in santa pas cun gran verguògna quii che ghe vigniva fati a lóu medimo, tanto che ignióun che aviva del venen intu ‘l su cor el se desfughiva cul fàghe qualco scuòrno e verguògna. La duòna, valdando quisto e nu sperando vendita, per avì póur qualco consulazion del su dulur, la zì resóulta de vulì almanco ponzi cumu che sta ben ‘stu miserabelo de ri; e, zèida che la zì piurando dananti de lóu, la ghe déis: “Sacra maistà, i nu son vignóuda a la vostra presensia per vendita ch’i me aspieto de l’afronto che me zì stà fato, ma per avì póur qualco sudisfazion, i ve prigo ch’i m’insignide cumù ch’i fide vui a sufréi quii tuòrti che per intisa ve ven fati a vui, assiuché anche méi, imparando de vui, i puòsso supurtà cun passiensia el méio, el qual, Idéio lu sa, s’i pudisso, quanto vulantera i ve lu dunaravi a vui, zà ch’i avì cusséi bone spale de purtande”.
El ri, ch’inchéinta alura el gira stà longo e prigo, cumo che ‘l se risviglisso del suno, scumensando del tuòrto fato a ‘sta duòna, che l’huò vendicà a rigur de giustéizzia, el s’huò misso a persiguità sensa cumpassion dóuti quii che d’alura inanti cumetiva qualch’insóulto incontra l’unur de la su curuna.
Dialet de Ruvign[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ruvign l'è 'l cör lenguistigh de la lengua istriota.
I déigo donca che ai tempi del préimo Ri de Séipri, despuòi che Gufrido de Bujon viva fato el cunquéisto de la Tiera Santa, a zì ‘ntravignóu che óuna zintilduòna d’in Guascuògna la zì zéida in piligrinazo al Santo Sepóulcro, e turnando de là, rivada in Séipri, da parici omi senza temur d’Idéio e selerati a ghe zì stà ciulto el su unur. E gila, gramassa sensa cunsejo né confuòrto dóuta delurata, l’huò pensà de zéi a fà istanzia al ri; ma a ghe zì stà déito da zento che la perderavo fadéiga, perchì quil ri fiva óuna véita cusséi véila e puòco de ben che invir de fà giustéizzia e vandita dei tuòrti dei altri, el supurtiva in santa pas, bico e cuntento, quii che vigniva fati a lóu istisso, a signo tal che ignióun che ‘viva del venen intu ‘l su cor, e lu sfughiva cul fàghe scuòrno e verguògna. Cu ‘sta duòna huò valdóu quisto, nu sperando vandita, per avì qualco sudisfazion del su travajo, l’huò fato prupunimento de dàghe óuna butunada a ‘stu ri bon de gnèinte. La va donca piurando dinanti al ri e la ghe déis: “Sacra maistà, i nu viegno a la vostra presenzia perch’i spiro vandita de l’afronto che me zì stà fato ma, per avì póur qualco sudisfazion, i ve prigo ch’i me insignì cumo ch’i fide vui a supurtà dóuti quii che per intisa a ve ven fati a vui, assiuché, imparando da vui, i puòsso anca méi supurtà cun pasenzia la mè crus, che Idéio sa, s’i pudisso fàlo, quanto vulantera i ve la dunaravi a vui, ch’i avì cusséi bone spale”.
El ri, che inchéinta alura el gira stà fiacus e prigo, cumo che ‘l se risvelgisso del suno, suminsiando del tuòrto fato a ‘sta duòna, che lóu huò anca invindicà cun gran rigur, el zì deventà un crudil persecutur de chiunque ‘visso fato d’alura in puòi qualche afronto incontra a l’unur de la su curona.
El Salve Regina[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Salve, o Rigéina,
mare de misaricuòrdia,
véita, dulcissa e sparansa nuòstra, salve.
A Téi femo ricurso nui, iesuli fioi d'Ieva,
a Téi nui suspiremo, dulenduse, piurando in 'sta val de lagrame.
Dai, Avucata nuòstra,
stande a vardà cui uòci Tuòvi misaricurdiusi
e duòpo 'stu isilio fande vidi Gisóu,
fróuto banadito de li véisare tuòve.
O clamente, o pietusa, o viergine dulsa Maréia!.
[1]
Vus curelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bibliugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ascoli, Graziadio. Archivio Glottologico Italiano. Roma 1888.
- Bartoli, Matteo. Due parole sul neolatino indigeno di Dalmazia. Zara 1900.
- Benussi, Bernardo. L'Istria nei suoi due millenni di storia. Treves-Zanichelli. Trieste 1924.
- De Franceschi, Carlo. L'Istria. Arnaldo Forni Editore. Parenzo 1879.
- Deanovic, Mirko. Istroromanske studije. JAZU 1955.
- Ive, Antonio. Storia documentata di Rovigno, saggi di dialetto rovignese. La Editoriale libraria. Trieste 1962.
- Ive, P. I dialetti ladino-veneti dell'Istria. Strasburgo 1900.
- Skok, Petar. Etimologijski rjetnik hrvatskoga ili srpskogajezika. Zagabria 1973
- Tagliavini, Carlo. Le origini delle lingue neolatine. Patron Ed. Bologna 1982.
- Ursini, F. Sedimentazioni culturali sulle coste orientali dell'Adriatico. Il lessico veneto-dalmata del Novecento. Vol. XV degli Atti e Memorie della Società Dalmata. Venezia 1987.
- Filipi Goran, Buršić Giudici Barbara Atlante Linguistico Istrioto ed. Societas Studiorum Mediterraneum. Pola 1998.
- Vocabolario Rovignese-Italiano ed. Centro di Ricerche Storiche di Rovigno.
- Vocabolario Dignanese-Italiano ed. CRS di Rovigno.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Istrioto: il linguaggio dell'Istria meridionale
- [2] Descrizione dei linguaggi dell'Istria: l'istrioto
- [3] El Castiel de Ruveigno, poema in lingua istriota
- Istriotisch (pdf)
- Storia di Rovigno
- Unesco Red book: Istrioto, lingua a serio rischio estinzione
- Il sito del CRS di Rovigno
- [Antonio Ive, I dialetti ladino-veneti dell'Istria, 1900]


c: text/html

text:
05 10
Ol dé 5 de utùer l'è 'l 278 ( 279 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 88 dé a finí l'an.
Ul dí 5 de utùer al è ul dí da pòost 278 ( 279 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 88 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1990 - Tarragona (ol Tarragonès): se gh'al pöblega ol pröm nümar del diare "Nou Diari" (Nöf diare).
1908 - Bulgària declara la sò independensa per raport al Impere Otomà.
1913 - Pröm vias in aviú sura ol Mediterane.
1934 - Astúries. I minadur Asturià s'i söleva contra ol goèrn radical-sedesta de la II Repüblega
1988 - Sile: ol ditadur Augusto Pinochet al è trat zò in del plebissit.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Utente:Tèstaquêdra
Sòuver l'impurtânsa dal lèngui
A gh'é Ṣilôch ch'al vîns a la luterìa, e al prèmi l'é un viâz in Inghiltèra; mó chiló an sà gnîn ed mònd e và a dmandêr cunséli al só amîgh Tugnîn, ch'al sà tót. «Cmé fâghia, che cgnòs sōl Gavâsa e gnîn êter. Chilōr e pârlen furastēr e mé sōl dialèt, e m'intartajaró sobét!», al dîṣ Ṣilôch. «Mó mètet mìa in pinsēr, dà a mèint a mé! L'inglèis l'é un bèver in biànch, té an t'gh'ê êter da fêr che parlêr dialèt, mó adêṣi. E chilōr e't capésen sicûr», al fà Tugnîn. «Da bòun? A'm pêr un pôch na cuiunêda ...» -- «Fêr mìa al chegadóbi, e t'al dégh mé! An gh'é gnîn ed pió fâcil». E Ṣilôch egh crèd, perché Tugnîn al sà sèimper tót.
Quând Ṣilôch al rîva in Inghiltèra, al vōl magnêr sobét, e a's và a fichêr int un ristorânt ed quî; mó l'é sèimper un pôch curiòus ed savèir s'l'é prôpria vèira che l'inglèis l'é cumpâgn al dialèt, sōl parlê adêṣi. Al's dà curâg e al fà al camarēr: «Bòun òm, em prēl purtêr dû caplèt in brôd?» E al camarēr, sèinsa dîr gnân bâo, al tórna indrē cûn i só caplèt. Ṣilôch l'é tót maraviliê, e al và adrē: «Prēl ânca purtêrem dòu fetlèini ed salâm cûn dal vîn bòun?» E via, ch'al magnêr al rîva. «Trî pcòun ed scarpasòun?» E avanti pór. T'al dgîva che Tugnîn al sà tót.
Mó, finî al diṣnêr, per Ṣilôch a gh'é incòra cvèl ed pôch cêr. E alòura al dmânda al camarēr: «Mó l'am déga, éla vèira che lē la capés tót còl che dègh? Cmé fâla?» «Chèra lē, e capés perché e sûn ed Gavâsa ânca mé.» «Srâla mìa vèira?» «Mó sé, e v'degh.» Êt capî Tugnîn?, a gh'vîn pinsê a Ṣilôch: «Mó alòura,» al dîṣ, «se mé e sûn ed Gavâsa, e uèter ânca, ... s'e stóm ché a parlêr inglèis a fêr?»
Un salót a tót i arsân, i emiliân e ânca a chî èter.
User:Tèstaquêdra/Babels
Wikipedia:Convenzioni
User:Tèstaquêdra/Stemmi
User:Tèstaquêdra/Cmoni
User:Tèstaquêdra/Casèt dal sabiòun
User:Tèstaquêdra/monobook.css
User:Tèstaquêdra/monobook.js
MediaWiki:Common.css
MediaWiki:Common.js
[Per vèder al JS charghê in tót al pâgini]
Wikipedia:Foto:Rez e pruvincia
Template:Variant
MediaWiki:Sidebar
Pâgini da scanzlêr
Pâgini ch'an's pōlen mìa scréver
Pâgini di adanê di cmûn


text:
-
- Zoom
- Mario Poltera (RTR, R. Mühlemann)
Discurs cun Mario Poltera (72), Schlarigna
La vegliadetgna da pensiun avess el gia daditg cuntanschì, tuttina sesa Mario Poltera anc oz mintga di en ses biro d’architectura a San Murezzan. “Quai n’è betg in stuair, quai è in pudair”, di el sez. Ed entant che la sanadad permettia da lavurar, fetschia el quai. E saun è Mario Poltera. Per la 43avla giada sa participescha el questa dumengia al Maraton da skis engiadinais. Cun quai ha el manchentà be duas cursas - quella dal 1991 è vegnida desditga, tar quella dal 2006 era el malsaun. “La finamira è da vegnir a S-chanf saun e frestg”, di il Giubiler Mario Poltera. En il Profil dal Radio Rumantsch raquinta Mario Poltera da Schlarigna da ses emprim maraton, nua ch’el ha fatg fauss tut quai ch’ins po far fauss, e dal midament da la tecnica classica a la tecnica skating.
Redacziun: Riccarda Mühlemann


text:
Buch (SH)
Buch a l'è un cumün svizzer del Canton Sciafüsa. Al gh’ha pressapoch 316 abitant e una süperfiss de 3.80 km², e al se tröva a una altitüden de 416 meter sura al livel del mar.
El cumün de Buch a l'è tacaa ai cumün de Gailingen am Hochrhein (DE-BW), Gottmadingen (DE-BW), Ramsen.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Buch in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Buch in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Deslengualengua
On deslengualengua l'è una fraas che l'è difìcil de dì perchè gh'hinn di son che se ripeten, comè "Ti che te tacchet i tacch, tàccum i tacch. Mi tacà i tò tacch a ti, che te tacchet i tacch? Tàccheti ti i tò tacch, ti che tacchet i tacch". Di volt el deslengualengua el pò scernì quei che parlen la sò lengua materna da quei che la parlen perché l'han imparada pussee tard. El deslengualengua pussee cognossuu che gh'è al mond l'è quell cech e slovacch ch'el fa "Strč prst skrz krk" (pronunciaa 'stərʧ 'pərst 'skərs 'kərk ), ch'el voeur dì "Càsces giò on did in de la gola!".
Tra i deslengualengua in milanes l'è anca famos quel de la ciribiciaccola: "Sul pont de Ciaravall gh'è ona ciribiciaccola con cincentcinquantacinchmila ciribiciaccolitt. Val pussè la ciribiciaccola o i sò cincentcinquantacinchmila ciribiciaccolitt?".
El Lucian Ravasi el canta: "L'è de 'Lbì L'è de Albì Let it be".
In polacch, el deslengualengua pussee famos l'è: "Chrząszcz brzmi w trzcinie w Szczebrzeszynie", "El bordocch el friniss su de ona canna a Szczebrzeszyn". A dispett de l'apparenza grafega, in questa fraas chi gh'è mai de parnunzià pussee de tre consonant de fila.


text:
Chímica
Generaal[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La chímica a l'è la scénza ca la stüdia la cumpusizziun e i reazziun de la matéria.
A vardà chèla definizziun chí, al paar ca g'è minga un cunfín bèll ciaar tra la chímica e la física; de sòlit sa cunsíderenn cumè chímich i fenòmen ca riguàrdenn i cambiameent de ligàmm chímich tra i difereent cumpuneent de la matéria.
A scaar püssee piscinítt de quii de l'àtum sa va deent in del dumíni de la física (física nücleaar, física dii partisèj).
In tütt i mòdi, sa pö dí ca la física la tègn deent la chímica.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La stòria de la chímica la cumença in de la preistòria, quaant a l è staa descuveert ul fööch, 40.000 ann fà: e l'è pròpi duperaant ul fööch ch'al s'è pudüü cumincià, cunt ul princípi dii teemp antích, a laurà i metàj, ca gh'érenn de vèss tiraa föra da i mineràj natüràj. De menemàn ch'al sa nava inaanz, a vegnéven descuveert ul véder e i primm leech metàlich, cumè l utún.
Invèr ul sécul IX primm de Criist la nasséva, in de la cità de Lissàndria d'Egítt, l'aart cunsiderada la màma de la chímica: l'alchímia. I alchimiist érenn dree, al paar, dumè a cercà la manéra de vultà i metàj nurmaal in òor (cunsideraa ul metàll perfètt); ubietiif secundàri a érenn truà la préa filusufaal, fabricà la panacea üniversaal (una spéci de medesína per guarí tütt i maladii) e creà la vída.
Anca sa i alchimiist i gh'éren di ubietiif impussíbil, e ga curéven adree cunt dii métud ca gh'éren pròpi nigútt de scentífich, in dii sécul ann metüü insèma un patrimòni de cunusceenz fisc gròss (suratütt elemeent, cumpòost chímich e maneer de fabricàii).
In del Renassimeent, Paracèls, cunt i sò ricerch de medesína, l'è cunsideraa ul pà de la chímica mudèrna; da chèl mumeent lí i stüdiuus de chímica ann descuveert un muntun de cumpòost chímich difereent e perfezziunaa sémper püssee i tècnich per utegní i difereent mulécul.
In dii teemp mudèrn sa fann dii gròss pass inaanz:
- in del 1869, Dmitri Mendelejev al büta giú la prima taula periòdica mudèrna, ca la cuntègn tütt i elemeent cugnussüü in dii chii teemp lí;
- in del 1913, Niels Bohr al püblica ul sò líber cunt la strutüra de l'àtum;
- in del 1926, ul físich Erwin Schrödinger al püblica un ólter mudèll de l'àtum, duperaa anca al dí d'incöö;
- 1959, ul Watson e ul Crick a ríven a capí cumè l'è faa ul DNA, ul quadrèll fundamentaal de la vída in sü la Tèra.
I lègg de la chímica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Legg de la cunservasiun de la masa
- Legg de la cunservasiun del'energia
- Legg di prupursiun definii
- Legg di prupursiun mültipl
- Legg del'asiun de masa
- Legg di gass perfett
- Legg del'Hess
- Legg del Gay-Lussac
- Legg del Van der Waals
- Legg del Dalton
- Legg del'Henry
- Principi del Le Chatelier
Divisiun de la chímica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I bròch principàj de la chímica a inn:
- la chímica física, ca la g'à cumè ugètt ul stüdi dii lécc físich aplicaa a i sisteem e a i prucèss chímich;
- la chímica analítica, ca la stüdia i maneer per analizà i difereent materiàj per capí cum'inn faa e la strutüra ca g'ann;
- la chímica urgànica, ca la g'à cumè argumeent de stüdi i cumpòost del carbòni;
- la biuchímica, ca la stüdia la chímica dii sisteem viveent
- la chímica inurgànica, ca la descríff e la stüdia i elemeent chímich e i cumpòost inurgànich.
Indüstria chímica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'indüstria chimica l'è un'impurtanta atività ecunomica: incö materiai sgresg cume l'oli, el gass natüral, l'aqua, l'aria, i metai e i minerai, a hinn trasfurmaa in püsee de 70000 prudott.


text:
Ucean Antartich
L'ucean Antartich (ciamaa anca ucean Glacial Antartich) a l'è la massa d'aqua che l'è inturna a l'Antartid. A l'è el quart ucean püssee grand del mund e l'ültim che l'Urganizaziun Idrugrafiga Internaziunala l'ha ciamaa ucean (2000). L'ucean Antartich al va de la costa de l'Antartid fina al 60 grad de latitüdin süd, che'l cuincid cunt i limit del Trataa Antartich.
- Area tutala: 20.327 miliun de km². Al gh'ha dent el mar d'Amundsen, el de mar de Bellingshausen, part del pass de Drake, el mar de Ross, un toch piscinin del mar de Scotia, el mar de Weddell e alter mass d'aqua tribütari.
- Linea de costa: 17,968 km.


text:
Podolsk
Podolsk (in rus: Пoдóлbck) l'è na sità industriàla dla Rusia in dla regiòṅ ad Mósca, ch'la s cata a 43 km a sud dla capitàla. L'è bagnàda dal fiùm Pachra e la gh'à a 'l incìrca 180.000 abitànt (dat dal 2007).
Stòria
Podolsk la s è svilupàda a partìr dal vilaǵ ad Podol (Пoдoл in rus), fundâ in dal 1627. La zarina Catarìna II la gh'à pò dat al stat ad sità in dal 1791.
Bèṅ prima dla Rivulusiòṅ 'd Utóbar, Podolsk l'éra prima ad tut un sèntar industriàl, specialiśâ in dal cumpàrt mecànic, ròba ch'l'à mantgnû anc in di an dl'Uniòṅ Suviètica, quand la sità l'éra òṅ di pòi industriàl dla regiòṅ ad Mósca. In di ùtim an però l'à patî un cal ad gint (30.000 abitànt da méno rispèt al 1989).
La famìja Oulianov la vivéva a Podolsk e anc Vladimir Lenin al gh gniva da spés parchè al gh'iva na vila chè.
In dal 1971, Podolsk la gh'à abû al prèmi d'l Órdan dla bandéra rósa dal lavór.
Podolsk l'è al sèntar in dua al Ministér dla Diféśa Rusa al gh'à al sò Archìvi Sentràl.
In dal Setémbar dal 2007 l'à uspitâ i campiunàt ad pugilâ dal fémni e in dal 2018 la sarà òṅ di pòst in dua i s śugarànan al partìdi dal mundiàl ad balòṅ.
Culegamènt estéran


text:
Lavurer
Lavurer in ün ambiaint dinamic
L'economia e'l bainster dal lö sun collios fermamaing cul turissem e dependents da quel. Zuoz spordscha fich bunas cundiziuns da lavur: peja confuorm al marcho, deducziuns bassas, pè d'impostas bass ed üna granda sgürezza sociela. Tuot in tuot spordscha Zuoz plazzas interessantas in ün ambiaint dinamic.
Da l'otra vart staun collavuratuors motivos a disposiziun dals affers.
Il temp da lavur per eivna es pü ot cu tar tuot ils oters pajais europeics. Tiers vegnan però cundiziuns da basa ideelas pels affers ed üna buna collavuraziun cun las instanzas. Grazcha a tuot quists factuors es Zuoz üna vschinauncha attractiva per viver e lavurer.
Plazzas libras a Zuoz e contuorns as chatta sülla seguainta plattafuorma:


text:
Minisguard dals 09-03-2013
Equal Pay Day
Las dunnas gudognan era anc oz pli pauc ch'ils umens per la medema lavur. Cun l'Equal Pay Day emprovan las dunnas da far attent e da meglierar questa situaziun. Il Minisguard declera pertge che las dunas gudognan pli pauc per la medema lavur ch'ils umens.
Ina entira classa da scola va al Maraton da skis engiadinais 2013
Il Minisguard visita ina entira classa da scola che participescha al Maraton da skis engiadinais 2013. A chaschun dal davos trenament avant la cursa guardain nus sur las spatlas.


text:
Tremezz
Tremezz (parnonzia local: [tre'mɛts]; italian: Tremezzo) l'è vuna di frazion del comun larian de la Tremezzina, in Provincia de Comm. Ghe viven 1.288 abitant.
El confina cont i paes de Lenn e de Mezzegra, oltra che cont i comun de Belas, Grandola, Griant, Lescen e Menas. El paes, che l'è situaa longh i spond del Lagh de Comm, e l'è cognossuu per i sò vill e i hotel.
Tremezz el gh'ha vari frazion: Susin, Pozzoeu, Balogn, Voles, Vian, Intignan, Rogar, Portezza e Bolveder.
A l'è staa on comun indipendent fina al 2014. In tra el 1928 e 'l 1947 l'era staa giamò vuna di frazion de la Tremezzina.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Tremezz l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü


text:
Dòss (CO)
Dòss (nom ufizial in italian: Dosso del Liro) l'è on comun de la Provincia de Còmm cont ona popolazion de 275 abitant (dato del Dicember 2013[1]), 'na süperfis de 23,2 km² e 'na densità de 12 ab./km². L'è sitüaa al confin cont el canton Grison (comun de Cama, Gron e Rorè).
Del 14 ottober 2007 l'è 'vert el Museo del Dialett, realizzaa in d'on vegg edifizzi scolastich.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Dòss (CO) l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Guillem de Cabestany
Guillem de Cabestany (1162–1212) l'è stat en troadùr de lèngua catalàna uriginàre de Capestany endèl Roussillon. El sò nòm en Ocità l'è Guilhem de Cabestaing, Cabestang, Cabestan, o Cabestanh.
Segónt la legènda, l'è stat l'amànte de Seremónda (o Soremónda), spùza de Raimon de Castel Rossillon. Al nincurzìs de la relasiù, Raimon el g'ha scortelàt sö 'l Cabestanh e 'l g'ha dat el sò cör de maià a Seremónda. Quan che lé l'è nìda a saì de chèl che gh'ìa sücidìt, la s'è sbatìda zó de la finèstra e la s'è copàda. Chèsta legènda la compàr piö tàrde 'ndèl Decameron del Boccàccio e 'ndèi Cantos de Ezra Pound.
Fóncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- The Vidas of the Troubadours. Margarita Egan, trans. New York: Garland, 1984. ISBN 0-8240-9437-9.


text:
Cheiry
Cheiry a l'è un cumün svizzer del distret de Broye, in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 6.49 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 357 abitant.
El cumün de Cheiry al se tröva a una altitüden de 563 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Combremont-le-Grand (VD), Combremont-le-Petit (VD), Forel-sur-Lucens (VD), Granges-près-Marnand (VD), Prévondavaux, Sassel (VD), Surpierre.
L'è staa menziunaa per la prima volta in de l'ann 1184 col nom de Chirie.
In de l'ann 2005 gh'è staa agregaa l'ex cumün de Chapelle che prima l'eva indepedent.
Evoluzion demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Cheiry in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Neuchâtel (distret)
El Distret de Neuchâtel l'è giü dei sés distrècc del Canton Neuchâtel, en Svizzera. L'è sitüàt endèla regiù ciamàda Le Littoral. El capolöch aministratìf del distrèt l'è la cità de Neuchâtel che l'è apò la capitàl del cantù. La popolasiù del distrèt l'è 'n magiurànsa de lèngua franséza e 'n totàl la mónta a l'è de 52 669 (dato del Dicember 2010).
Cümü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distrèt l'è furmàt dei nöf cümü elencàcc endèla tabèla riportàda ché sóta:
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Swiss Federal Statistical Office-Land Use Statistics 2009 data (Todesch) accessed 25 March 2010


text:
Vitória
Artìcol in dialët piasintëin
Vitória a l'è una sitä dal Brasil, capitäla dal Stä dl'Espírito Santo, cùl apëina a sùra al Stä ad Rio de Janeiro.
La gh'ha 317.085 abitant (2006) par 93 kmq. e l'è cunsiderä una sitê ìsula parchè l'è bagnä dal mar in trè pärt.
Storia[modifica | mudéfica la surzéia]
L'è stä fundä in dal 1551, suratüt da cùi ca gnìva via da Vila Velha, pròpi parchè al sò teritòri l'era quasi un'ìsula e sa stäva bëin a bòta pütòst ca in s'la teraferma. La s'è pupulä a bòta in dal sècul 19°, anca cun 'na culònia ad tänt Itagliän, suratüt dal Vènet e dal Friåul.


text:
Howard Phillips Lovecraft
L'Howard Phillips Lovecraft (Providence, Rhode Island, 20 agust 1890 - 15 marz 1937) a l'era un scritur american de literadüra fantastica. A l'è staa minga trop stimaa e tegnüü de cünt al sò temp e l'ha avüü la sua fama dumà dopu de la sò mort. Incö l'è cunsideraa vün di püssee impurtant scritur de la literadüra de l'urur (horror) insema a l'Edgar Allan Poe.
L'è staa el creatur di Miti de Cthulhu, un insema de entità suranatüraj che se pöden truà in di sò racunt, e del Necronomicon, un "pseudobiblium" (un liber inventaa che l'è staa metüü dent in d'alter oper cume se 'l füdess ver) che 'l gh'ha dent i invucaziun per i divinità di sò stori.


text:
Turbenthal
Turbenthal a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Winterthur, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 25.07 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 4 272 abitant.
El cumün de Turbenthal al se tröva a una altitüden de 554 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Aadorf (TG), Bichelsee-Balterswil (TG), Fischingen (TG), Hofstetten bei Elgg, Schlatt, Wila, Wildberg, Zell. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.


text:
Flensburgh
Flensburgh (Flensburg in todesch; Flensborg in danes e in bass sasson; Flensborre in Jutlandes del sud; Flensborag o Flansborj in frison del nord; Flensbourg in frances; Flensburgo in italian e spagnoeu) l'è ona città de la Germania del nord cont ona popolazion de 90.000 abitant.
Cuntegnüü
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Flensburgh la se troeuva in del Land del Schleswig-Holstein, e l'è foeura di circondari (anca se gh'è on circondari ciamaa Schleswig-Flensburg).
L'è proppi vesina al confin con la Danimarca, e l'è bagnada del Mar Baltigh. Ghe viv ona minoranza lenguistiga danesa.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è stada fondada in del XIII secol e l'ha taccaa sù a cress dopo del declin de la Liga Anseatiga. Tra el 1480 e 'l 1864 l'è stada vun di port pussee important de la Danimarca, che al temp la dominava el Schleswig.
In del 1864 l'è passada a la Prussia e de allora l'è andada 'dree a la storia todesca. Duranta la Segonda Guerra Mondial la gh'ha 'vuu quasi nissun dann.
In del 1945 el successor de Hitler a la guida del III Reich, l'ammiraj Karl Dönitz, l'è scappaa de Berlin a Flensburgh insema al sò governa per vegnì minga ciappaa di Russ: ma l'è staa proppi chì che l'è staa faa presonee di Leaa.
Gemellagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2013 (XLS-Datei) (Fortschreibung auf Basis des Zensus 2011) (Hilfe dazu)


text:
Dakota del Süd
El Dakota del Süd a l'è un stat federal di Stat Ünii d'America. Al gh'ha una süperfiss de 199.905 km² e una pupulaziun de 754.844 abitant.
Al fa part del Mid West. A l'è tacaa a nord al Dakota del Nord, a ovest al Montana e al Wyoming, a süd al Nebraska, a est al Minnesota e a l'Iowa.
La capital a l'è Pierre (13.876 abitant); la cità püssee pupulada del stat a l'è Sioux Falls (123.975 abitant), che l'è anca l'ünega che la gh'ha püssee de 100.000 abitant.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Dakota del Süd al gh'ha 3 grand eletur in di eleziun presidenziaj de l'Üniun. Mudel:Dakota del Süd


text:
Sân Mavrési (Rèz)
Artécol in dialèt arzân
Sân Mavrési (San Maurizio in italiân) l’è un quartēr ed Rèz. Al fà pêrt ed la Circoscrisiòun Nord-Est (vècia N.6)
Sân Mavrési, da che indrē l’ēra un paèis indipendèint, ciamê Véla Sân Mavrési, adés l’è unî a Rèz, a’s câta a pôch chilômeter dal cèinter ed la sitê, lòngh a la via Emélia vêrs Mòdna. Sân Mavrési l’è famōş préma ‘d tót perché che a gh’é al Maurisiân ( in italian Il Mauriziano ), la cà in dóv' a gh’é stê Ludovico Ariosto per un móc ed tèimp quând l’ēra guvernadôr ed Rèz; e l'ēra ânch al pôst dal manicômi ed Sân Lâṣer adèsa sarê.
Al Maurisiân l’è 'na véla dal Quatersèint, a s’ égh và dèinter drét per drét da la via Emélia lòngh al viêl d'ingrès ch'al gh'à 'd j èlber ed piôpa nîgra dal dō pêrt. Mamsmèint interesânt: al "Cambarèin di Poēti" , al "Cambarèin di Urâs e Curiâs" e al "Cambarèin ed l'Ariôsto", cun soquânti pitûri a frèsch dal XVI sècol.
Ind la zôna dintōrna al Maurisiân, al tèimp di rumân gh’ēra lòngh a la via Emélia, al simitèri ed la sitê. Dimòndi lâpidi în stêdi catêdi al tèimp di schêv ind l’Otsèint e ânca dôp, adèsa în int al Muséo Cèvic.
La cēṣa ed la parôchia, da dóve l’à ciapê al nôm la Véla, l’è cgnusûda dal 1059.


text:
Sècia
Artécol in dialèt arzân
Al Sècia l'è un fióm impurtânt ed l’Êlta Itâlia ch’al cór per la grân pêrta in Emélia-Rumâgna e, ind al pès finêl, in Lumbardìa.
L'é per lunghèsa (172 km), bacîn e purtêda mèdia (42 mc/sec), al principêl fiôm, a dréta, ch’al và a dêr ind al Po dôp al Tanêr.
Al só bacîn (lêregh 2.292 km²) l'è ‘na curiositê perché l'è cumpâgn, cme destèisa, a cól dal Panêr.
Indice
Al cōrs dal fióm[modifica | mudéfica la surzéia]
Al nâs dal' Êlp ed Sucîş insém a l’ Apenèin tôsch-emiliân in pruvîncia ed Rèz, mìa luntân dal Pâs dal Cerēto; al và vêrs mezanôt e, a partîr da la zûnta dal j âcvui di turèint Dôl e Dragòun (ch’al sucêd atâch a Srédel), al cumîncia a sgnêr i cunfîn tr’al pruvînci ed Rèz e Mòdna.
Al rîva pó ind la Pianûra Padâna in pruvîncia ed Mòdna, atâch a Sasōl drèe da la Végia, al mêt insém a l’ j âchev dal Treṣnêr atâch a Rubēra, e al pâsa d’aréint a la zôna ôvest 'dla sitê ed Mòdna.
D’ed ché al ralèinta e al cór a besabōga lòngh un lèt quacê d’êrsen, al bâgna al cmûn ed Cuncôrdia e dôp al fà al só ingrès, ind la pêrt finêla dal só cōrs, in Lumbardìa.
Ché al bâgna Quistèl e al và pó a dêr ind al Po apèina ûn pô a mezdé ed Mântva a Mirasôl ed Sân Bendèt Po, atâch al pôst in dóve al Mîncio al và a finîr int al Po.
La purtêda dal j acqui[modifica | mudéfica la surzéia]
Cme tót i cōrs d'âcva dal nôstri muntâgni al Sècia al pâsa dal grând sót d’ istê a grôsi pîni in premavèira e mâsma in avtûn.
In cunfrûnt a ch’j éter fiôm dal nôstri muntâgni che vân a dêr in dal Po as fà nutêr pr ‘al só purtêdi bundânti in premavèira (qualitê cumpâgn al Panêr) grâsia a l’ j impurtânti anvêdi che vînen zò, per grân pêrt ed l 'ân, ind la zôna in dó al nâs.
Al vôda, in dóve a gh’é al sbòch ,42 mc/sec ed purtêda, la pió êlta (tgnû fôra al Tanêr) tra i fióm ed dréta che vân a dêr ind al Po.
Al sô pîni avtunêli, in mâsma prepotèinti e lidgôsi (che, in chês fôra dal nurmêl, pōlen rivêr ânca a grandèsi d’ed sōver a i 2.000 mc/sec.), vînen in pêrta controlêdi ind al pcòun préma ed Mòdna da un complichê sistèma ed câsi de slerêgh.
I turèint che vân a dêr ind al Sècia[modifica | mudéfica la surzéia]
I principêl turèint che vân a dêr ind al Sècia j ‘n:
Curiositê[modifica | mudéfica la surzéia]
Al cōrs a mezanōt ed la Via Emélia l’à patî dimóndi cambiamèint: as pèinsa che in època rumâna al pasés pió a sira d’incô fîn a Cavès, pó al cambiêva diresiòun a la brósca a matéina e l’andêva a fînir ind al Po a Bundèin. Cun i lavôr purtê avânti dal 1288 al 1360 l’è stê ublighê ind al lèt dal dè d’incô, atravêrs un pât fr’al sitê ed Pèrma, Rèz, Mòdna, Mântva e Frêra l’é stê dê, in virtó ed còsta lêansa, al nòm al paèiṣ ed Cuncôrdia insém al Sècia ch’a’s câta apûnt insém al Sècia.
Al só nóm latèin lê Sicla, e l'é curiôs nutêr che l'è maschîl pr’ i arsân (al Sècia) e feminîl pr’ i mudnèiṣ (la Sècia).
Materiêl pr'andêregh in fònda[modifica | mudéfica la surzéia]
Artéccol in dialètt mudnés
La Sàccia l'è un fiómm impurtànt ed l'èlta Itàlia ch'al córr per la gràn pèrta in Emélia-Rumàgna e, in dal pèz finèl, in Lumbardìa.
L'è, per lunghèssa (172 km), basèin e purtèda mèdia (42 mc/sec), al fiómm pió gròs, a drétta, ch'al và a dèr in dal Po dòp al Tanèr.
Al sô basèin (lèregh 2.292 km²) l'e 'na curiositê perchè l'è cumpàgn, cmé destésa, al basèin dal Panèr.
Al córs dal fiómm[modifica | mudéfica la surzéia]
Al nàs dal' Elp ed Succiso insìma a l' Apenèin tòsch-emiliàn in pruvèinsa ed Rèz, mìa luntàn dal pàs dal Sréj; al và vérs mezanòt e, a partìr da la zùnta di acqui di turèint Dòl e Dragòun (ch'agh è datés da Srédel), al tàca a sgnèr i cunfìn tr'él pruvèinsi ed Rèz e Mòdna.
Al rìva pò in d'la Piàna Padàna datês a Sasôl in pruvèinza ed Mòdna, al ciàpa j'acqui d'al Tresnêr datês da Rubêra, e al pàsa asvèin a la zòna ovest d'la zitê ed Mòdna.
D'ed chè al ralèinta e al córr a l'imbarièga lóngh un lêt quacê d'èrżen, al bàgna al cumûn ed Cuncôrdia e dòp al fà al sô ingrês, in d'la pêrt finèla dal sô côrs, in Lumbardìa.
Chè al bàgna Quistêl e al và pò a dêr in d'al Po apèina ûn pô a meżdè ed Mantva, a Mirasôl ed San Bendátt Po, datês al pôst in-dûv al Mînc' al và a fgnîr in d'al Po.
La purtèda d'j'acqui[modifica | mudéfica la surzéia]
Cme tótt i córs d'acqua di nòstri muntàgni al Sëccia al pàsa da di gràn sótt d'istê a gròsi pìni in premavéra e sovratótt in autónn.
In cunfròunt a chi èter fiómm di nòstri muntàgni ch'i vàn a dèr in d'al Po a-s fà nutèr pr'él sô purtèdi bundànti in premavéra (qualitê cumpàgna al Panèr) gràsia a j'impurtànti anvèdi ch'i vìnen zò, per gràn pèrt ed l'àn, in dla zòna in-dóv al nàs.
Al vóda, in-dû' a gh'è al sbôch ,42 mc/sec ed purtèda, la pió èlta (tgnû fôra al Tanêr) tr'i fiómm ed drétta che vân a dêr ind al Po.
Al sô pìni autunèli, di mòndi prepotèinti e lidgôsi (che, in chês fóra dal nurmêl, pōlen rivêr ànca a grandèssi ed sóver a i 2.000 mc/sec.), vìnen in pèrta cuntrulèdi in d'al pcòun prémma ed Mòdna da un cumplichê sistèma ed càsi ed slèregh.
I turèint ch'i vân a dêr in d'la Sáccia[modifica | mudéfica la surzéia]
I principêl turèint ch'i vân a dêr in d'la Sècia i én:
Curiositê[modifica | mudéfica la surzéia]
Al côrs a mezanôt d'la via Emélia l'à patî di mòndi cambiamèint: a-s pèinsa ch'in època rumàna al pasés pió a sira d'incô, fîn a Cavêż, pò al cambièva direziòun a la brósca a matèina e l'andèva a fgnîr in d'al Po a Bundèin. Cun i lavôr purtèdi avanti dal 1288 al 1360 l'è stê ublighê in d'al lêt d'al dè d'incô, atravêrs un pât fr'al zitê ed Pèrma, Rèz, Mòdna, Màntva e Frèra l'è stê dê, in virtó ed sta aleànsa, al námm al paés ed Cuncôrdia sôver la Sáccia c'a-s càta gióst insìma a ls Sáccia.
Al sô námm latèin l'è Sicla, e l'è curiôs nudêr ch'l'è maschîl pr'i arsân (al Sècia) e feminîl pr'i mudnés (la Sàccia).


text:
Viana do Castelo
Viana do Castelo l'è ona città del Portogall (region del Nord) cont ona popolazion de quasi 40.000 personn.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La se troeuva in del nord del Paes, a pocch chilometri de la Spagna (de mezz gh'è domà el comun de Caminha). L'è 'l capploeugh del distrett omonim e l'è bagnada de l'Ocean Atlantigh.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La presenza umana in de la region de Viana la desven del Mesolitigh, almanch segond i testimonianz archeologigh ch'hinn staa trovaa in sul mont de Santa Luzia.
In del 1258 l'ha ricevuu i libertà comunai de part del re Alfons III: per quest l'è vegnuda bella importanta e cont i ghei, oltr'a vess on avampost contra i pirata de la Galizia.
In del 1848, per la soa importanza, la gh'ha 'vuu el status de città.


text:
Oberstammheim
Oberstammheim a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Andelfingen, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 9.36 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1 105 abitant.
El cumün de Oberstammheim al se tröva a una altitüden de 440 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Hüttwilen (TG), Neunforn (TG), Unterstammheim, Wagenhausen (TG), Waltalingen. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Oberstammheim l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 761 col nom de Stamhaim. In 1212 l'è staa menziunaa col nom de in Stamehein superiori.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]


text:
Cheseaux-sur-Lausanne
Cheseaux-sur-Lausanne a l'è un cumün svizzer del distret de Losanna, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 4.60 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 3950 abitant.
El cumün de Cheseaux-sur-Lausanne al se tröva a una altitüden de 604 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Boussens, Crissier, Etagnières, Losanna, Morrens, Sullens.
El fà part de la perferìa de la cità de Losanna.
A Cheseaux-sur-Lausanne gh'è 'l quartér generàl de la aziènda Kudelski SA, 'n impréza fondàda de Stefan Kudelski specializàda 'n sistémi de criptàgio, che g'ha 'nventàt el sistéma ciamàt Nagra e adotàt 'ntra l'àlter de divèrse televiziù a pagamènt europèe.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Nümar 13
Ul nümar 13 al è ul nümar intreegh ch'al sigüta ul 12 e al ven prima dal 14.
Nomm dal nümar in difereent dialett: trèdas, trédas, tredes...
Ucürenze dal 13
- nümar atòmegh dal alümini
- Nümar da lüne da Netü
- Scifra da la mala sòort int un bell puu da cültüre (sa creet che l'urígen a l'è che a i gh'era 13 parsone al darée diná da Gesü), evitada in hotel, celebrazziú. La mala sòort la cress si un dí 13 al burla a mardí u a vendredí
- L'edaa da madüridaa pal gjüdaiism (sa celebra ul bar mitzvah)
- La 'setimana' asteca la dürava 13 dí
- 13 le culònie nòort-americane ch'i funda i SÜA La bandera nòort-americana la gh'a 13 línie urizuntale i uriginariameent 13 stele.


text:
Sustegn finanzial per colliaziun dals territoris da skis
-
- Zoom
- La confederaziun conceda in emprest da 4 milliuns francs. (mad)
La confederaziun e la regenza grischuna sustegnan la colliaziun dals 2 territoris da skis Arosa e Lai. En il rom da la nova politica regiunala ha la confederaziun concedì in emprest da 4 milliuns francs per quai project.
Quest emprest sto dentant vegnir pajà enavos entaifer 15 onns. Sco cuntraprestaziun a l'emprest garantescha il chantun ina contribuziun chantunala da bunamain 930'000 francs. Entras questa colliaziun daventa il territori da skis da Lai ed Arosa in dals pli gronds dal Grischun. (cdp/fc)


text:
Pief San Giacum
Pief San Giacum (nòm uficiàl en Italià: Pieve San Giacomo) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Cremùna. El g'ha 1 616 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]) e 'l g'ha 'na superfìce de 14,9 km² e 'na densità de popolasiù de 108 ab./km² ab./km².
El cunfìna coi cümü de La Capéla, Cela, Sigugnòl, Druver, Suspir e Vescuàt.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt de la popolasiù del cümü de Pief San Giacum l'è ilüstràda in de la tabela ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Cucurbita pepo
El söchèl o la söchèla (Cucurbita pepo L.) l'è öna spéce de la faméa botànica dele Cucurbitaceae, i quai fröcc i vé dopràcc zèrp.
Caraterìsteghe[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è öna pianta anöala col gamp erbadegh flesibol. La pianta la fà sö dei fiùr monosesuàcc. I fiur mascc i è stérii, ma nesesàre per l'empolinassiù dei fiùr fèmina, che i narà a furmà 'l fröt. L'empolinassiù la sa cumbina grasie a i 'nsècc o al vènt (ésta la vicinansa dei fiur mascc e fèmina 'ndela stèsa pianta). El fiur de söca, o fiur de söchèl, de culùr zalt-aranciù, l'è 'n grant doprat en cüzina, tat crüt quàt còt.
Cultivassiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La pianta dei söchèi la cres bé end'ön clima mitigàt e an puzisiù al sul e con tata argia. L'è 'na pianta che la fa rotasiù trienala, e se pöl cultiàla ensèma co le sigole, coi fazöi rampegancc e la 'nsalada El teré 'l g'ha da vès laurat bé bé, profunt e drenàt perchè le patés i restagn de aiva, e pié de sustanse urganeghe. Per votègner fröcc de qualité an s'g'ha bezógn de mèter quater o sich quintai de lödam madür per sènt méter quadracc. El lödam el fa de vès enterat a profondité de pö o meno quaranta ghèi. Sö teré bé lauracc, samai che le piante i è a sé sistante (densité enferiùr a 1,4 piante per méter quadrat) al rendimènt pöl rià a 40-45 fröcc per pianta. Bòa catà sö i fröcc da vot a dés setemane de la surna, amó zerp, perchè quan che al fröt l'è madür del töt g'ha deter dèle somese che 'l la rènt mia pö bù de maià.


text:
Villars-Tiercelin
Villars-Tiercelin a l'è staa un cumün svizzer del distret de Gros-de-Vaud, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'eva de 5.02 km² e in del dicember del 2010 al gh'eva una popolazion de 408 abitant.
In del mes de lüi del 2011 i cumün de Villars-Tiercelin, Montaubion-Chardonney, Sottens, Villars-Mendraz e Peney-le-Jorat s'hinn ünii per furmà un cumün ünegh ciamaa Jorat-Menthue[1].
L'abitaa de Villars-Tiercelin al se tröva a una altitüden de 813 meter sura al livel del mar e quand che l'eva cumün desperlü, l'eva tacaa ai cumün de Corcelles-le-Jorat, Dommartin, Froideville, Montaubion-Chardonney, Peney-le-Jorat e Poliez-Pittet.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Amtliches Gemeindeverzeichnis der Schweiz püblicàt del Ufìcio Federal Svìser de Statìstica, vizitàt ai 17 de febrér del 2011


text:
Cama
Cama a l'è un cumün svizzer del distret de Moesa. in del Canton Grison. Al gh’ha pressapoch 529 abitant e una süperfiss de 15.06 km², e al se tröva a una altitüden de 366 meter sura al livel del mar.
El cumün de Cama a l'è tacaa ai cumün de Dòss (IT-CO), Gurduna (IT-SO), Gron, Legia, Liv (IT-CO), Lostal, Verdabi.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cama l'è menziunada la prima volta in de l'ann 1219 col nomm de Camma.[1]
L'andament storegh de la popolazion de Cama l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]


text:
Límit (matemàtega)
La noziun da límit l'è bèla-e-intuitiva, malgraa la suva formülaziun astrata. Per dànn una introdüzziun sémplis, a-parlaremm chí dumà dal cas di sequenz(i) da nümer reaal e da chel di funziun reaal a una variàbil reaal.
Cuntegnüü
- 1 Límit d'una sequenza
- 2 Límit da funziun
Límit d'una sequenza[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Introdüzziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I sequenz(i) a-inn i funziun cun dumini da definiziun , u, di voeult (suratütt in analisa da Fourier). Chí a-tra(c)taremm dumà ul prim cas. Cunsideraa che ogni nümer inter l-è isulaa, là sa cunsídera nò l’idéa da límit da la sequenza: l'esist, da fatt, dumà la suva valur. Ind altri paroll, sa-poeu nò acustàss a per mezz da diferent punt in . Cunsideremm dunca dumà la noziun da límit per ; le cjamaremm -bell'e sémplis- « límit da la sequenza».
Definiziun, cunvergenza, desvergenza[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Cas dal límit finii : per ogni « descart da toleranza » al-esist un « nümer inter da cunfidenza » tal che, per püssee graant che , la valur l-è vesina a per manch da :
Sa-scriif alura , e sa-dis che al-tend (u anca cunverg) a .
Una sequenza a(d)metent un límit finii l'è cjamada cunvergent. Al-var ul teorema seguent: Ogni sequenza convergent l'è limitada.
- Cas dal límit infinii: destinguem düü cas:
A) e B) . Per ogni «söja da toleranza» al-cuventa che al sia pussíbil truvà un « nümer inter da cunfidenza » a partí dal qual i valur da síen püssee grandi che e i se mantègnen positiif -int ul cas A)- e negatiif -int ul cas B)-:
-
- per
- per .
Al cuventa anca, int ul cas A) e, int ul cas B) .
Sa-dis alura che al-tend (u diverg) a: A), B) .
NB: Sa-parla da sequenza convergent dumà quaand chela sequenza-lí l'a(d)met un límit finii, da sequenza divergent int i cas A) e B), da sequenza indeterminada in tücc i òlter cas.
NB: Sa-poeu anca parlà da límit quaand . Ches-chí al-resüm i cas A) e B) e, anca ben, ul cas e però i pòden cambià segn da manera arbitrària.
Süb-sequenz(i)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sa-parla da süb-sequenza, u da sequenza extracta, da la sequenza quaand sa-scerníssen "dumà di" element da : inscí sa-cunsídera dumà una part da l'informaziun. L'esempi ul püssee clàssic l-è chel di süb-sequenz(i) di tèrmin da sitt pari, e di tèrmin da sitt díspari. Püssee generalment, sa-designa cunt ul tèrmin « estrazziun » ogni aplicaziun stregjament cressent. Alura una süb-sequenza l'è una sequenza da la forma .
Una proprietaa important l'è che una sequenza a(d)met límit (finii u infinii) si e dumà si ogni süb-sequenza a(d)met l'istess límit.
L'operaziun da passagg al límit l-è linear int ul sentüü seguent : si e a-inn di sequenz(i) reaal convergent, tal che e , alura anca la sequenza l'è convergent e la gh-ha per límit . Si l-è un nümer reaal, alura la sequenza l’è convergent cun límit . Inscí, ul conjunt??? C da tüti i sequenz(i) reaal convergent l-è un spazi vectorial reaal e l'operaziun da passagg al límit l-è una forma linear reaal sura C. Anca, la sequenza l’è convergent cun límit LP. Dunca ul spazi ve(c)torial C l-è da fatt un'algebra reaal. Si P l-è nò 0, alura sa-poeu truvà tal che la sequenza l'è ben definida e cunvergent cun límit .
Ogni sequenza cunvergeent l'è limitada, cunsideraa che tücc i tèrmin (salvaa un nümer finii), a-inn deent un interval intorn al límit. Si (xn) l'è una sequenza da nümer reaal, limitada da sura e cresseent -u anca limitada da bass e decresseent-, alura l-è necessariament convergeent.
Ogni sequenza da Cauchy da nümer reaal l'è convergeent, u, püssee sémplis: ul conjunt??? di nümer reaal l-è cumplet.
Esempi:[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La sequenza (1/1, 1/2, 1/3, 1/4, ...) da nümer reaj l'è convergeent, cun límit 0.
- La sequenza (3, 3, 3, 3, 3, ...) l’è convergeent cun límit 3.
- La sequenza l’è nò convergeent, però i soeu süb-sequenz(i) e sí.
- La sequenza (1, -2, 3, -4, 5, ...) la gh-ha límit .
- La sequenza (1/2, 1/2 + 1/4, 1/2 + 1/4 + 1/8, 1/2 + 1/4 + 1/8 + 1/16, ...) l'è convergeent, cun límit 1. Chesta sequenza-chí l'è un esempi da série geométrica.
- Si a l-è un nümer reaal cun valur absolüda |a| < 1, alura la sequenza da tèrmin generaal an la gh-ha límit 0.
- Si a >0, alura la sequenza da tèrmin generaal a1/n la gh-ha límit istess che 1.
- La sequenza la-converg a e e, per ogni nümer reaal (da fatt cumpless) x, la sequenza la-converg a .
Límit da funziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al cuventa descerní ul cas dal límit ind un punt reaal finii e chel dal límit a l'infinii ("positiif" u "negatiif").
Límit d'una funziun ind un punt a[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Límit finii[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Si l'è una funziun reaal da variàbil reaal e un punt dal dumini da definiziun da f, sa-dis che l-è ul límit da in si :
- intuitivament : la s'acòsta a in la mesüra che s'acosta a ;
- cun püssee da rigur, per ogni « descart da toleranza » sa-poeu truvà un « descart da cunfidenza » tal che, quaand l-è vesin a per manch da , alura l-è vesin a per manch da .
In símbul:
-
-
- (illüstraziun 1)
-
Ind altri paroll, sa-poeu fà tant vesin a quaand sa-voeur, sura un interval -si assee piscin-, intorn a .
In chest cas-chí, sa-scriif .
Límit infinii[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A poeu anca süced che, int ul punt , la funziun la gh-hàbja nò límit finii, ma infinii. Ches-chí a-voeur dí che, acustand-u-s a la valur da "s'acosta" a u a id est, al-deventa graant quaand sa-voeur in valur absolüda e sa-mantegn da segn positiif (cas da ) u negatiif ().
La formülaziun matemàtica l'è alura la segueent : per ogni «söja da toleranza» sa-poeu truvà un « descart da confidenza » tal che, quaand l-è vesin a per manch da , alura l-è püssee graant che e sa-mantegn da segn costant: e: pel cas dal límit , pel cas dal límit .
-
-
- (illüstraziun 2)
-
Ind altri paroll, sa-poeu fà tant vesin a che sa-voeur, sura un interval -si assee piscin-, intorn a .
In chest cas-chí sa-scriif (u ).
NB: Anca per i funziun da variàbil reaal, sa-poeu parlà da límit , quaand . Ches-chí al-resüm i cas e, anca ben, ul cas che però la-poeu cambià segn da manera arbitrària. Ches-chí a-poeu minga süced per funziun contínui in .
Límit a manzina, a drita[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A-poeu süced anca che ul cumportameent (/kumpòrta'ment/???) local da la funziun al-sia difereent « a manzina » da (i.e. per i ) e « a drita » da (i.e. per i ). Per esempi, una funziun la-poeu a(d)mett un límit a drita e minga a manzina, u anca a(d)mett düü límit difereent da ogni coté.
-
-
- (illustraziun 3)
-
A-semm dunca portaa a introdü(r) i noziun da límit a drita e a manzina ; l'ünica diferenza cunt i límit « normaj » l'è che la prossimitaa da cun u l-è dumandada dumà per un coté da . I definiziun e notaziun curespundeent devénten dunca :
- pel límit a manzina :
- quaand
- quaand
- pel límit à drita :
- quaand
- quaand
I noziun da límit a drita e a manzina a-inn manch resrictiif che la noziun clàssica da límit « bilateraal » : una funziun la-poeu avègh un límit a manzina e un límit a drita senza avègh un límit bilateraal. Da fatt la-var la propietaa :
Una funziun la-gh-ha un límit in un punt si e dumà si la-gh-ha un límit a manzina , un límit a drita e i düü a-inn istess :
Límit d'una funziun in [Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Adess cunsideremm ul cumportameent d'una funziun f -definida per ogni x assee graant in valur absolüda- « ai límit » dal dumini da definiziun, sia quaand al-cress indefinidament (límit in ), sia quaand al-decress indefinidament (límit in ).
Sa-poeu notà che, in chest cuntest-chí, la noziun da límit a drita u a manzina la-gh-ha minga sentüü; da fatt i límit in a-inn sempru di límit à manzina e i límit in a-inn sempru di límit à drita.
Límit finii[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A-diremm che la funziun a(d)met ul límit finii in si s'acosta a in la mesüra che al-deventa püssee grand (u « al-tend a »).
Matematicament, ches-chí al-sa-tradüss per mezz dal fatt che, per ogni « descart da toleranza » sa-poeu truvà una «söja da confidenza» al da là da la qual la nostra funziun la-toeu valur deent l'interval da toleranza, da centru e radi :
-
-
- (illustraziun 4)
-
Ind altri paroll, sa-poeu fà tant vesin a che sa-voeur, a partí d'una söja convenieent, i.e. assee graant.
In chest cas-chí sa-scriif .
Tütt ches-chí al-s'ada(p)ta facilment al cas dal límit in : sa-dis che al-tend a quaand al-tend a si per un descart sa-poeu truvà una söja tal che : e sa-scriverà .
Límit infinii[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Diremm che la funziun a(d)met ul límit in si al-deventa arbitrariament graant in la mesüra che al-deventa püssee graant (u « al-tend a »). Da püssee, resta da segn positiif () u negatiif () per sti x . La permanenza dal segn l'è minga dumandada si sa-parla dumà da límit .
Matematicament, ches-chí sa-tradüss per mezz dal fatt che, per ogni «söja da toleranza» sa-poeu truvà una «söja da confidenza» dopu ul qual la nostra funziun prenderà valur dent l'interval da toleranza, i.e. (cas ), (cas ) u (cas ).
-
-
- (illüstraziun 5)
-
Ind altri paroll, sa-poeu fà tant vesin a (u ) che sa-voeur, a partí d'una ??? convenieent, i.e. assee graant.
In chest cas-chí sa-scriif u .
Tütt ches-chí s'ada(p)ta facilment al cas dal límit in : diremm che la funziun a(d)met ul límit in si al-deventa arbitrariament graant in la mesüra che al-deventa püssee graant in valur absolüda, ma al-gh-ha segn negatiif (u « al-tend a »). Da plüü, la-resta cun segn positiif () u negatiif () per sti x. La permanenza dal segn l'è minga demandada si sa-parla dumà da límit .
Matematicament, ches-chí sa-tradüss per mezz dal fatt che, per ogni «söja da toleranza» sa-poeu truvà una «söja da confidenza» prima dal qual la nostra funziun prenderà valur deent l'interval da toleranza, i.e. (cas ), (cas ) u (cas ).
-
-
- (illustraziun 6)
-
Ind altri paroll, sa-poeu fà tant vesin a (u ) che sa-voeur, a partir d'una söja convenieent, i.e. assee graant.
In chest cas-chí sa-scriif u .
L'operaziun da passagg al límit (u al límit a drita/manzina) l'è linear anca per i funziun da variàbil reaal, ind ul sentüü seguent: al-sia x0 un punt da la re(c)ta reaal cumpletada, i.e. un nümer reaal finii u . Si f e g a-inn di funziun da variàbil reaal che a(d)meten límit L e P a x0, alura anca la funziun f+g í a(d)met límit, e chest límit-chí l-è L+P. Si a l-è un nümer reaal, alura la funziun a f a(d)met límit a x0, e chest límit l-è aL. Inscí, ul conjunt???
K da tüti i funziun che a(d)meten límit in x0 l-è un spazi ve(c)torial reaal e l'operaziun da passagg al límit l-è una forma linear reaal sura K.
Si f e g a-inn di funziun da variàbil reaal che a(d)meten límit L e P a x0, alura anca la funziun fg í a(d)met límit, e chest límit l-è LP, inscí ul spazi ve(c)torial K l-è da fatt un'algebra reaal. Si P l-è minga 0, alura sa-poeu truvà un interval intorn a x0 indúa f/g l-è ben definida; ul sò límit a x0 l-è L/P.
Esempi:[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ul límit da quaand x al-tend a l-è istess che 0. Ciaav da la demostraziun per : si , alura .
- Ul límit a drita da quaand x al-tend a 0 (0+) l-è .
Ciaav da la demostraziun: si , alura .
- Ul límit a manzina da quaand x al-tend a 0 (0-) l-è .
- Ul límit da quaand x al-tend a 0 (0+) l-è .
- Ul límit da quaand x al-tend a 3 l-è istess che 9 (In chest cas-chí la funziun l-è definida e contínua in chest punt-chí, e la valur da la funziun l-è istess chel límit). Ciaav da la demostraziun: si , alura .
- Ul límit da quaand x al-tend a 0 l-è istess che 1.
- Ul límit da quaand x al-tend a 0 l-è istess che 2a.
- Ul límit a drita da quaand x al-tend a 0 l-è istess che 1; ul límit a manzina l-è igual à -1.
- Ul límit da quaand x x al-tend a 0 l-è istess che 1.
- Ul límit da quaand x al-tend a 0 l-è istess che 0.
- Ul límit da quaand x al-tend a 0 l-è istess che 1/2.
- Ul límit da quaand x x al-tend a 0 l-è istess che 2.
- Ul límit da quaand x x al-tend a 0 l-è istess che 1.
Lligam??? tra i límit da sequenz(i) e da funziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sa-poeu pruvà che per ogni sequenza tal che , i.e. per ogni sequenza convergeent a .


text:
Erlenbach im Simmental
Erlenbach im Simmental a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Frutigen-Niedersimmental, region aministrativa del Oberland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 36.73 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1704 abitant.
El cumün de Erlenbach im Simmental al se tröva a una altitüden de 700 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Oberstocken, Niederstocken, Reutigen, Wimmis, Diemtigen, Därstetten.

Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Erlenbach l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1180 col nom de Arlunbach.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial
- Erlenbach im Simmental in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Pokémon
Pokémon (ポケモン Pokemon) l’è una serie de videogioch giapunesa fada sö ind el 1996 del Satoshi Tajiri e püblicada de Nintendo. I protagunist dela serie i henn di muster imaginari ciamaa Pokémon. El grand sücess dela serie in tüt el mund l’ha purtaa ala creaziun de anime, film, manga, un giögh de carte culeziunabil, liber e tant gadget.
El nom[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El nom l’è un compost apologich, l’è de dir che l’è furmaa da dü parol ingles: Pocket Monster ('ポケットモンスター'Poketto Monsutā, «muster de sacocia»). Ind el principi, la cuntraziun gh’era per la dimensiun picinina del scherm del Game Boy: defatt duveva vess “Pockemon”, cume è pussibil videe ind el giögh de carte e nell’anime. A bun cünt s’è sernii de de tö via la “c” per evitaa cunfüsiun e anca per ragiun cumerciai ligaa al’esistenza de Monster in my pocket. Ind el nom gh’è la litera acentada “é” minga per indicaa i acent, che gh’henn no in ingles e nianca in giapunes, ma per faa diferenza da la parnunzia, per esempi, del verb ingles “to poke”, e per faa videe che la “e” de Pokemon l’è minga muta.
Videogioch[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I videogioch de Pokémon han vendüü, al 2009, püssé de 190 miliun de copi. Ind el 2010, dumaa in Giapun, i henn staa vendüü püssé de 5 miliun de copi de Pokémon Versiun Negra e Versiun Bianca.
Ligamm de fö[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit üficial giapunes di Pokémon
- Sit üficial ingles di Pokémon
- Bulbapedia, la cumünita purtata inanz dela Pokémon encyclopedia


text:
Poales
Poales l'è 'l nòm d'en taxón de piànte colocàt edèla categoría taxonómica de ùrden, doperàt endèi sistémi de clasificasiù modèrni compàgn del APG II del 2003 endèi quài l'è definìt en fùrma àmpia en confrónt ai sistémi de clasificasiù tradisiunài
Segónt chèsta definisiù, l'ùrden el reönés 16 famìe con piö de 18.000 spéci, 'ntra le quàle gh'è la famìa de le Poaceae (èrbe de ciós, cereài, bambú), che l'è la famìa de le angiospèrme cha g'ha la piö grànda 'mportànsa econòmica, ma apò a le Typhaceae (la famìa del papìr), le bromeliáceas (la famìa del ànanas e de le tillandsie), de le ciperáceas (la famìa de la piànta del papìr) e pò amò. Le Poales le g'ha portamènt de èrbe, divèrse con método pulinizasiù anemòfila (per mès del vènt). En piö le se caraterìza per vìga dei còrp de silice endèla epidèrmide, per vìga pirdìt i cristài de ràfide, e vìga fiùr col pereànse dividìt en maniéra bèla nèta en càles e coròla, e col stil bel svelöpàt e ramificàt.


text:
Luragh Marinon
Luragh (nom ufizial in italian: Lurago Marinone) l'è on comun de la Provincia de Còmm de 2 531 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 3,8 km² e ona densità de 666 ab./km². Se gh'ha minga de sconfondes cont el comun comasch che 'l gh'ha el nòmm medemm, Luragh d'Erba.
L'è tacaa ai comun de Appian, Carbonaa, Fenegrò, Limid, Mozzaa e Venian.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Luragh Marinon l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Gráfica poblacional
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Archeologs chattan stgazi d’argient
-
- Zoom
- Maletg da simbol: Tut en tut han ins chattà 293 munaidas d’argient. (Keystone)
Archeologs han chattà 293 munaidas d’argient celticas a Füllinsdorf en il chantun Basilea champagna. I sa tractia da la pli gronda scuverta d’argient istoric en l’istorgia svizra, ha il post chantunal d’archeologia communitgà.
Las munaidas sajan vegnidas chattadas en in conturn da 50 meters quadrat. Probabel sajan ellas dentant vegnidas sutterradas ensemen. Tut las munaidas sajan originalas e betg sfalsificaziuns, sco quai ch’i haja dà bleras pli baud. Perquai ch’i mancan registraziuns en scrit saja quai grev da dir, quant vegl che l’argient saja, ha ditg l’archeolog chantunal Reto Marti. (gc/sda)


text:
28 05
Ol dé 28 de magio l'è 'l 148 ( 149 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 218 dé a finí l'an.
Ul dí 28 de magio al è ul dí da pòost 148 ( 149 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 218 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1814 - Barcelona, se retira i tröpe Fransese, ch'i l'ha ocüpada in de la guèra nomenada Guèra del Franses.
1974 - Brèsa: s·ciòpa 'na bomba 'n Piàsa de la Lòza, entàt che gh'è 'n córs 'na manifestasiù dei sindacàcc. El bilàncio l'è de 8 mórcc e 101 ferìcc. La stràge (ciamàda stràge de Piàsa de la Lòza) l'è rivendicàda de l'organizasiù neofasista Ordine Nuovo.
2004 - Santiago (Sile): la Cort d'Apèl de Santiago la següra la imünità giüdissiala a Augusto Pinochet per le sò responsabilità in de l'Operassiú Còndor.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1311 - Mallorca: Jaume II, rei de Mallorca e cunt del Rosselló e la Cerdanya e segnor de Montpelher.
2003 - Jinotega (Nicaragua): José María Moncada, zeneral nicaragüench e president del paes de 1929 a 1932.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Festa locala de Prullans, a la comarca de la Cerdanya
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Tej
Tej (nom ufizial in talian: Teglio; in latin: Telium; in tudesch storich: Tell) a l’è un cumün italian, de la regiun Lumbardia, in Pruincia de Sundri.
Al gh'ha 4 633 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 115,2 km² e ona densità de 40 ab./km².
A l’è tacaa a L'Abriga, Bianzun, Castel, Sciür, Cùrten (BS), Paísc Loé (BS), Punt, Scülpér (BG), Valbundiun (BG), Vila de Tiran, Vilminur (BG) e cunt el cumün svizer de Brüs.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Tej l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Lòsciu
Lòsciu (Lòso in Piemuntes; Lozzolo in Italian) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de 834 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 6,7 km² e ona densità de popolaziun de 124 ab./km².
El paes el cunfina cun la Pruvincia de Biela (cumün de Sustegn e de Vila del Busch).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Lòsciu l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Birrhard
Birrhard a l'è un cumün svizzer del distret de Brugg. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 14 483 abitant e una süperfiss de 2.99 km², e al se tröva a una altitüden de 390 meter sura al livel del mar.
El cumün de Birrhard a l'è tacaa ai cumün de Birmenstorf, Birr, Brunegg, Lupfig, Mägenwil, Mülligen, Wohlenschwil.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Birrhard l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1254 col nomm de Birharth [1].
L'andament storegh de la popolazion de Birrhard l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- (DE)
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official website of Birrhard
- Birrhard in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Águas de São Pedro
Artìcol in dialët piasintëin
Águas de São Pedro a l'è una sitä ad 2.613 abitànt (2004), dal Brasil in dal Stät ad São Paulo.
Storia[modifica | mudéfica la surzéia]
Fundä al 25 ad giügn dal 1940, a l'è al sacùnd paesëin püsä picëin dal Brasil, dopu Santa Cruz de Minas.
L'è voin d'i quätar cumoin enclave dal Brasil. I ätar cumoin enclave i'enn: Arroio do Padre, Ladário e Portelândia.
Al paès a l'è stä custrüì quänd Octavio Moura Andrade l'ha scupèert che lamò gh'era dal pianti bùni par fä in madzìni e l'acqua cla fava bein a bòta.
Clima[modifica | mudéfica la surzéia]
D'astä la temperadüra l'è quasi ad 28°C, d'invern la rüa anca a 8°C
Atar futugrafìi[modifica | mudéfica la surzéia]
-
-
-
-
-
Cèsa Imaculada Conceição
-


text:
Gyeongsangbuk-do
Gyeongsangbuk-do (Nord Gyeongsang; hangul: 경상북도; hanja: 慶尚北道) a l'è una pruvincia in del est de la Curea del Süd. La sò capital a l'è Daegu. Daegu l'è una cità metrupulitana (e inscì separada da la pruvincia), ma ancamò la serva cume capital de la Nord Gyeongsang.
La pruvincia la cunfina cun Gyeongsangnam-do (al süd), Jeollabuk-do (al oest), Chungcheongbuk-do (al nordest), Gangwon-do (al nord), e i cità metrupulitan de Daegu e Ulsan.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La pruvincia l'è staia creada in del 1896, dürant la dinastia Joseon, e pö l'è devegnüda part de la Curea del Süd quand el paes l'è devegnüü indipendent in del 1948.
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Nord Gyeongsang l'è dividüda in 10 cità (si; 시) e 13 cunte (gun; 군).


text:
Port (BE)
Port a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Biel/Bienne, region aministrativa del Seeland, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 2.5 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 3301 abitant.
El cumün de Port al se tröva a una altitüden de 448 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Aegerten, Bellmund, Biel/Bienne, Brügg, Ipsach, Jens, Nidau.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Port l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1228 col nom de Port.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]


text:
Fundamentalisum religiåus
Artéccol in dialatt bulgnais
As ciama fundamentalîsum (religiåus) 'na brotta râza d integralîsum religiåus, ch'as à quand un cardänt al vôl a tótt i cûst che al só môds ed pinsèr e 'd vadder al månd (e anch qual d'ed là) al seppa ed valåur par totta la zänt. I êter i én dî infedêl, sénd che qualla dî èter l'è l'onnica religiån "vaira".
L'uréggin d'la parola 'fundamentalîsum la vré dîr artåuren d'na religiån ai só fundamént d'l uréggin (vair o pinsè). Ed ste môd al fundamentalîsum l'è spass lighè a la letûra däl sâcri scritûr sänza intermedièri, un fât inpurtànt pr'i protestànt e pió difûs in Itâglia stra i Tstimôn ed Géova.
Al fundamentalîsum l'è spass lighè al trai grandi religiån ch'al cradden int'un såul Dio: al Zudaisum, al Cristianêsum e l'Islam. Int'al religiån fundè såura tant divinitè al sré pió fâzil pinsèr a di mondi d'idee e dånca a un relativîsum culturèl.
Par di mondi ed zänt al têrmin fundamentalîsum al sré druvè a däl teorî econòmichi (tipicamänt neoliberésstichi) par che al marchè l'aré da èser l'ónnic inspiradåur ed vètta socièl.
Créttichi[modifica | mudéfica la surzéia]
Al têrmin fundamentalîsum, cme anch quall ed integralîsum l'è da druvèr cun prudänza e amsûra. L'è difézzil ch'a quî ch'al véggna dé ste têrmin spzièl i én d'acôrd.


text:
Galeria Vittori Emanuel
La Galeria Vittori Emanuel l'è la galeria ca la va de la Piazza del Domm al teater La Scala, disegnada da l' architet Mengoni. Al so temp l' è stada la pusse' granda galeria de l' Europa . Vittori Emanuel l'era el re dell'Itàlia.
Tradiziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ona nota canzon del Walter Di Gemma la decriv l'abitudin de la gent de schisciagh i ball al tòr: ..."Ste gh'ee pòcca fortuna, ste see disoccupaa, stà minga lì a lagnàssela, te see ste ghee de faa? Fà on salt in Galleria Vittori Emanuèll, e in terra dent'on stèmma te vedaree on torèll"... L'è el tòr de la speranza dai doti eccezionàl, la gent in abondanza la voeur schisciàgh i ball..:"


text:
Nax
Nax a l'è staa un cumün svizzer del distret de Hérens, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'eva de 24.5 km² e in del dicember del 2010 al gh'eva una popolazion de x abitant.
Cunt el referendum popolar del 24 de Fevree del 2008, i citadin dei cumün de Nax, Vernamiège e Mase han acetaa la fusion per furmà un cumün növ ciamaa Mont-Noble. La decision l'è vegnüda ufizial al prim de ginee del 2011, data che la segna inscì l'istituzion de quest cumün[1].
L'abitaa de Nax al se tröva a una altitüden de 1286 meter sura al livel del mar e quand che 'l faseva cumün desperlü, l'eva tacaa ai cumün de Grimentz, Grône, Mase, Saint-Jean, Saint-Martin, Sion, Vernamiège, Vex.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Amtliches Gemeindeverzeichnis der Schweiz published by the Swiss Federal Statistical Office (Todesch) accessed 19 July 2011
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official website
- Nax in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Sigis Cantieni è s’engaschà 40 onns per la scola da skis
-
- Zoom
- Sigis Cantieni far in bainvegni a la rangaziun. (RTR, S. Monn)
Sigis Cantieni va en pensiun suenter avair lavurà 40 onns sco scolast tar la scola da skis Lumnezia. La lavur dal scolast da skis haja adina plaschì ad el, di Sigis Cantieni. Era sch’i saja l’entschatta betg adina stà uschia simpel.
En ils egls da la populaziun lumneziana eran scolasts da scola da skis numnadamain ‘playboys’, di Sigis Cantieni. Cun organisar grilladas per indigens e per osps e cun mussar avant co ch’ils scolasts da skis pon ir cun skis, saja il maletg ch’intgins avevan dal scolast da skis sa midà.
Oz organisescha la scola da skis era mintga venderdi ina cursa da skis per ils uffants che han emprendì durant l’emna dad ir cun skis. Quellas cursas commentescha Sigis Cantieni. Sch’i fa da basegn, lura vul Cantieni era vinavant sa gidar ora cun dar scola da skis. (rtr/fc)


text:
Balgach
Balgach a l'è un cumün svizzer del distret eletural (Wahlkreis) de Rheintal, in del Canton San Gal. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 6.52 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 4494 abitant.
El cumün de Balgach al se tröva a una altitüden de 404 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Au, Berneck, Diepoldsau, Oberegg (AI), Oberriet, Rebstein, Reute (AR), Widnau. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Balgach l'è menziunaa in d'un ducüment per la prima völta in de l'ann 890-91 col nom de Palgaa.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Balgach Online Sit ufizial
- Balgach in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Brembàt
Brembàt (nòm uficiàl en italià: Brembate) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem e l'è söl Brèmb 'n de la basa pianüra de l'Isola chèl tòch de pianüra bergamasca tra l'Ada e 'l Brèmb.
Brembàt l' se tróa a 10 km de la sità e a 136 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 8 593 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 5,5 km² e 'na densità de popolasiù de 1 562 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Boltér, Calòniga, Cavriàt, Filàch, Ös de Sóta, Puntiröl.
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol put de San Vitùr söl Brèmb, 'l castèl de Brembàt 'ncö palàs Morèti e 'l bórgh rüràl de Grignà.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Brembàt l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Lot (dipartiment)
Lot l'è 'n dipartiment fransés, sitüàt endèla regiù de Midi-Pyrénées, che g'ha 174 754 abitancc, 'na superfìce de 5 217 per 'na densità de 33 Ab./km².
El dipartimènt de Lo (nömer identificatìf: FR-46) l'è furmàt de 3 circondàre (en fransés: arrondissements), 31 cantù e 340 cümü. I circondàre i è: Cahors, Figeac, Gourdon. La prefetüra l'è: Cahors.
Turìsmo[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El turìsmo, per la regiù del Lot l'è 'na atività aconòmica de prìma 'mportànsa. La gròta de Pech-Merle a Cabrerets con dele pitüre rupèstri e l'òrido de Padirac i è de le atrasiù natüralìstiche e stòriche.
I paés de Autoire, Loubressac, Saint-Cirq-Lapopie e Carennac i è 'nserìcc endèla lista dei pio bèi paés de la Francia . Rocamadour (1 miliù de vizitadùr a l'an) l'è 'l segont pòst de pruvìncia pio vizitàt de töta la Francia dòpo mont Saint-Michel.
Viticültüra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sudòvest del dipartimènt (la àl del Lot) l'è giöna de le regiù vitìcole piö antìche de la Francia. I vì de Cahors i è cunusìcc en töt el mónt.


text:
Francesch I de Francia
El Francesch I de Valois-Angoulême (frances: François I; Cognac, 12 de settember del 1494 - Rambouillet, 31 de marz del 1547) l'è staa re de Francia del 1515 fina a la soa mort.
L'è staa vun di re pussee important de la storia francesa: oltra a vess staa el primm re de la Cà de Valois-Angoulême (finida in del 1589 cont el sò nevod Enrigh III), l'ha cercaa de fà vegnì la Francia la nazion pussee forta de l'Europa.
Dopo avè provaa a deventà imperador del Sacher Roman Imperi, l'ha combattuu per tutta la soa vita contra i Spagnoeu e i imperiai del Carlo V e contra i Ingles de l'Enrigh VIII.
L'ha provaa pussee d'ona voeulta a conquistà el Ducaa de Milan. In del 1515 l'ha combattuu la battaja de Meregnan (restada proverbial), che l'ha segnaa la fin de la potenza militar isvizzera. Des agn dopo però el perdeva a Pavia contra el Carlo V, che l'ha faa anca presonee. Ona voeulta tornaa in libertà, l'ha taccaa de noeuv a combatt contra l'Imperi.
A l'è staa anca on promotor di art, e l'ha invidaa a la soa cort el Leonardo da Vinci (che lilinscì l'ha vivuu fina a la fin di sò dì). La soa sorella (Margherita de Navarra), tra l'alter, l'era ona poetessa e ona scrittora. L'è andaa a viv in del Castell de Fontainebleau, che l'è restaa ona residenza real fina al 1870.
Dopo on primm period de toleranza religiosa, l'ha scominciaa a perseguità i protestant frances (i ugonott). L'è cognossuu anca per vess staa el primm a imponn el frances comè lengua ofizial del sò regn, inscambi del latin.
Gh'è suceduu el fioeu Enrigh II.


text:
Rugnän
Rugnan (nom ufizial: Rognano) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia.
Al gh'ha 647 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 9,2 km² e ona densità de 70 ab./km².
Al cunfìna coi comün de Batüda, Casarile (MI), Giüssà, Tröv, Vlèss, Vernaa (MI).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Rugnan l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
14 04
Ol dé 14 de bril l'è 'l 104 ( 105 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 262 dé a finí l'an.
Ul dí 14 de bril al è ul dí da pòost 104 ( 105 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 262 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1849 - Debrecen (Ungària): daspus che i tröpe Masare, liderade per Lajos Kossuth, i a venzit l'esèrsit Austríach, l'assemblea de Debrecen la proclama la repüblega Ungaresa.
1931 - Barcelona: Francesc Macià i Llussà al proclama la Repüblega Catalana.
1931 - Madrid (Spagna): daspus la vitòria eletorala repüblegana del 12 04, a l'orabassa, ol pòpul Madriles al se lansa in strada in massa; ol comandant de la Guàrdia Sivila Spagnöla, ol zeneral Sanjurjo, al pö mia garantí la continüità de la monarchia e ol rei Alfons XIII al se ved obligat a abdicá. Se la proclama la Segonda Repüblega Spagnöla.
1945 - i Stacc Ünicc: Harry S. Truman n'al de·enta president come conseguensa de la mort de Roosevelt, du dé pröma.
1962 - Spagna: i Corte Spagnöle i apröa la nassionalisassiú del Banch de spagna.
1981 - i Stacc Ünicc: ol transbordadur spassial "Columbia", guidat per du òm, al finiss con ésit ol sò pröm gul spassial.
2002 - Figueres (l'Alt Empordà): l'Orquestra de Cambra de l'Empordà la manda inans la fondassiú de l'Orquestra Filharmònica de Catalunya.
2004 - Süd-àfrica: se ghe i sélebra i terse elessiú presidensiale daspus de la borlada del résim de segregassiú rassiala.
2005 - Madrid: Ol Consel de Ministres apröa ol prosèt de les ch'al permetrà ol return di documenc che atüalament s'i tröa a l'Archíe Zeneral de la Guèra Civila de Salamanca e la creassiú del Sénter Docümental de la Memòria Stòrega in chèsta istessa sità.
2010 - Ol vülcà che l'se tróa sóta ‘l giasèr Eyjafallajokull in Islanda l’à tacàt a erütà de bröt e l’à bötàt fò öna nìola de sènder isé granda che ‘l tràfech aèreo l’è stai fermàt in mèza Eüròpa, a partì prima dal nòrt Eüròpa prima per rià pò fina al cèntro e süd Eüròpa in di dè dòpo.
== Nassemenc ==
1578 - Madrid (Casteja): Felip III de Casteja, rei de Casteja, Aragó e Portugal e cunt de Barcelona.
1629 - Den Haag (Paes Bass): Christiaan Huygens, matemàtegh Olandes.
1904 - Londra (Regn Ünit) : John Gielgud, atur Britàneghh.
1907 - Haiti: François Duvalier, president d'Haiti (1957-1964) e ditadur (1964-1971).
1925 - Westhampton (Nöa York, SÜA): Rod Steiger, atur Nord-americà.
1941 - Assam (Índia): Julie Christie, atura Britànega.
1973 - Woodhaven (Nöa York, SÜA): Adrien Brody, atur Nord-americà.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1759 - Londra (Regn Ünit): Georg Friedrich Händel, compositur Todèsch
1917 - Varsòvia (Polònia): L. L. Zamenhof, físegh, scomensadur de l'idioma Esperanto.
1964 - Burberg (Zermania): Gerhard Domagk, bateriòlegh Todèsch, Premi Nobel de Medesina.
1975 - Los Angeles (SÜA): Fredric March, atur Nord-americà
1986 - Paris (Fransa): Simone de Beauvoir, no·elesta e filòsofa Fransesa
2001 - Tokyo (Zapú): Hiroshi Teshigahara, diretur de sínema zapones
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Mont de l'Aion
El Mont de l'Aion (Italian: Monte Leone) l'è ona montagna di Alp Lepontinn, quella pussee alta (3.552 meter).
El se troeuva al confin in tra el Piemont e 'l Canton Valles, anca se 'l se troeuva intregament in de la region geografega italiana. A ovest a gh'è 'l Sempion, a est inveci l'Alp de Veja, in de la Val Cairasca.
El sò nomm original el dovaria rivà de on'alp (Aion) che la se troeuva ai sò pee e che l'è vun di ses nucli de l'Alp de Veja[1]. El nomm italian o che 'l vegn de on error di quei che hann scrivuu i cart geografegh, o che 'l vegn de ona faccia de leon che se dovaria riessì a vedè in tra i prei de la montagna.


text:
Diano Arentino
Diano Arentino (Arentin in lìgure) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Imperia.
El g'ha 'na popolasiù de 723 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 8,3 km² e 'na densità de popolasiù de 87 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Chiusanico, Diano Castello, Diano San Pietro, Imperia, Pontedassio, Stellanello (SV).
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Diano Arentino l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Hirundo rustica
Artécol in dialèt arzân
La rundanèina comûna (rondine comune in italiân Hirundo rustica al só nòm sientéfich) l'é un uşlèin ed pâs ed l' ōrdin di pâser preşèint in Euròpa, in Âşia e int al j Amèrichi. Despès ciamê sōl cun al nòm ed "rundanèina", ch' an n'è mìa sbaliê, mó al nòm al ciapa pió in lêregh tóta la faméja 'd i Hirundinidae (faméja ed quî ch' a magnên mèinter a vōlen).
Al só aspèt
La rundanèina comûna, l'é un uşèl céch e svêlt , lòngh cîrca 18-19,5 cm; êla 12-13 cm,; bèch 11-13 mm. Sté uşèl al gh'à 'na còva lònga e a dō pûnti, êli pighêdi a êrch e a pûnta e un bèch céch drét ed culōr grîş e-scûr.
- Al sòt gèner européo H. r. rustica l'é 'd culōr bló scûr (quêşi nìgher) ind la schîna, grişâster int la pânsa e 'na strésia ròsa int la gōla, divîşa da la pânsa da 'na fâsa bló-grîşa. A 'gh né dimòndi in Euròpa e int la Rósia européa (fîn al Sèirc dal Polo Nord), int l' invêren la se spôsta in Âfrica.
- Al sòt gèner dal Nord Amèrica H. r. erythrogaster l'é divêrsa dal sòt gèner européo int la pânsa, pió rusâstra e int la fâsa tra la gōla e la pânsa, pió stréca e pió scûra. A 'gh né dimòndi int l'Amèrica dal Nord, int l' invêren. a se spôsta int l'Amèrica dal Sud.
- Al sòt gèner dal mediuriĵnt H. r. transitiva e còla egisiâna H. r. savignii a gh'àn al davânti culōr ròs-aransòun e la fâsa t'r al davânti e la pânsa nîgra
- I sòt gèner ed l'Âşia H. r. gutturalis, H. r. mandschurica, H. r. saturata e H. r. tytleri în quêşi cumpâgn a còla ed l'Amèrica dal Nord, cun al davânti ròs-aransòun e la fâsa scûra t'r al davânti e la pânsa pió stréca.
Cumportamèint e abitódin
La rundanèina comûna la gh' à al j abitódi quêşi cumpâgn a chiêter uşê ch' a mâgnen j insèt, cun rundanèini e i rundòun (ōrdin Apodiformes) (faméja ed quî ch' a gh' àn al sâmpi cûrti).
Sté uşèl al mâgna al mòschi, al sarabîghi, (e difâti l'é prōpria per la só utilitê a l'òm, magnadōra ed sarabîghi in istê, che la só sparisiòun l'é drē dêr dal preocupasiòun; ed sôlit al rundanèini arîven da nuêter intōren al 21 ed mêrs e armâgnen fîn a i prém 'd otòber), a mâgnen ânca spòş, e 'd j êter insèt ch' a vōlen e ânca bèigh, e panarâsi; dòunca l'an gh' à mia bişògn ed 'na grōsa velocitê (cîrca 50 chilômetr a l'ōra), mó 'na şveltèsa e 'na bravûra ed cambiêr diresiòun in môd incridebilmèint şvêlt, dimòndi ótil p'r al só prupôşit.
La rundanèina comûna la fà un né incavê, fât ed pantân, purtê cun al bèch. La pêrta d' ed dèinter dal né l'é fâta 'd êrba, piómi e diêter materiêl mulşèin. Normalmèint la fà al né sòta al costrusiòun ed l'òm cme i tèg dal cà, dal tēşi e dal stâli. Préma che sté gèner ed pôst a gnésen comûn, al rundanèinia fêven al né int al costi o int al cavêrni. L'é sôlita fêr al né int tōt i pôst adât ânch in muntâgna fîn a 'n altèsa ed 1600 mēter. La rundanèina la fà al né dō vōlti a l'ân, ògni vōlta la mèt zò 4 o 5 ōv, ch' a vînen cuvêdi da la fèmna per 16 dé. Tót dû i genitōr a fân al né e a dân da magner a i pulşèin.
Al só ambiĵnt
La popolasiòun dal rundanèini comûni, in Amèrica dal Nord, l'é chersûda dimòndi ind al tèimp dal vintèişem sècol cun al chersèint nòmer ed pôst artificêl per fêr al né.
Ind j ûlten ân a s'é avû un câl ed rundanèini int al zôni europèi e Nord Amèrica, duvû al crèser ed l'ûş di vlèin in agricultûra ch' a fan calêr al nòmer ed j insèt e dòunca ânch dal nòmer dal rundanèini. Però, l' armâgn un uşèl dimòndi sparpagnê e piotôst comûn in tót al mònd.
Relasiòun cun l'òm
La rundanèina l'é ûn 'd j uşê che pió ed tót a 's aşvèinen al cà ed l'òm, a fân al né sòta i curnişòun di tèg.
La rundanèina comûna l'é dvintêda 'na bandēra p'r al pôpol ed l'Estonia dal 23 zógn 1960, per lōr la rundanèina la rapreşèinta al cēl bló e a 'gh dân al 'stès significhêt ch' a gh'à la libertê e la felicitê etêrna. Secònd al j uşânsi ed cól pôpol se quelchidûn al mâsa 'na rundanèina al dvèinta ôrob, e a díşen che, quând in premavèira al rundanèini a tōrnen al né, a salóten al persòuni ed la cà cun di şvòj p'r âria e cun di cânt.
Êter progèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Hirundo rustica
- Wikispecies contiene informazioni su Hirundo rustica
Colegamèint d'ed fōra
- Hirundo rustica Insém a "Avibase", bânca dal j infurmasiòun ed j uşê int al mònd
- Filmê insém al rundanèini
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da Hirundo rustica trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
anatra | barbagianni | bue | pidocchio | bigattino | biscia / serpe | baco da seta / bombice | rospo | cane | cappone | cavallo | capra | cuculo | coniglio | cornacchia | asino | ape | formica | gallo | gallina | gatto | gazza | grillo | lupo | ramarro | lepre | chiocciola / lumaca | lucertola | maiale | mosca | merlo | mulo | talpa | porcellino | oca | pipistrello | topo / sorcio / ratto | farfalla | passero | pettirosso | pecora | piccione / colombo | pulce | ragno | rana / ranocchio | riccio | rondine | scarafaggio | tignola / tarma | tarlo | tafano | tacchino | vacca | volpe | cicala | zanzara | civetta


text:
Dsan-a
Dsana (Dzan-a in Piemuntes; Desana in Italian) l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de 1 060 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 16,5 km² e ona densità de popolaziun de 64 ab./km².
El paes el se tröva propi arent al sò caplögh de pruvincia.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Dsan-a l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Trescian
Trescian (parnonzia local: [tra'ʃaŋ][1]; Trezzano Rosa) l'è on comun brianzoeu de la Provincia de Milan che 'l cunta 5077 abitant.
Trescian l'è situada a nòrd-est de Milan, al confin con la Provincia de Monza e Brianza (comun de Busnagh e Roncell) e vers el fiumm Adda.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Trescian l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc
Referenz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Teresa Cappello, Carlo Tagliavini, Dizionario degli Etnici e dei Toponimi Italiani, Bologna, ed. Pàtron, 1981.


text:
Tirol (Bundesland)
El Bundesland (Stáa Federál) Tirol 'l pertuca a l'Austria e'l representa 'l toch austriegh de'l Tirol istoregh. El cunfina cunt el Vorarlberg, el Salzburg e la Carinsia, e a nord cunt la Bavaría (Germania), a südovest cunt i Grisun (Sgüissera) e a süd cunt el Südtirol e a südest cunt la Pruvinzia de Belün (Italia).
Geugrafía[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cunt una süperfiss de 12.647,71 chilometer quadráa, 'l Stáa Federál Tirol l'è 'l terz püssée grand de tüta l'Austria.
Divisiun Aministrativ[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Stáa federál Tirol l'è fáa sü de 9 distret. De nord a süd e de ovest a est, i distret hín:
- Nordtirol
- Osttirol


text:
Cansù (troadùr)
La cansù l'è 'n zèner de cumpunimènt enventàt e dopràt dei troadùr proensài.
Aspècc generài[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I troadùr i esprimìa i sò sentimèncc per mèzo de la cumpuzisiù ciamàda cansù. El sò téma pricipàl, e quaze esclüzif, l'ìa l'amùr: l'amùr cortés che 'l ciapàa dét aspècc sociài e spiritüài del época medievàl.
Isé l'amùr el gh'ìa 'l stès significàt che ai nòscc tép, però 'l g'hà apò en significàt en piö che l'è chèl de la aleànsa (favùr), cioè, el troadùr el pröarà a otègner per mèzo de la sò relasiù, en quàc benefìcio materiàl.
Gh'è apò de dàga 'l sò valùr al agetìf cortés. La cortezìa l'ìa la paròla che la definìa 'l comportamènt e la puzisiù de l'òm che 'l vivìa 'ndèla córt e che, per la sò edücasiù specìfica, el diènta en modèl del ideàl umàno de rafinadèsa e valùr spiritüài. El troadùr, 'ndèl sò ruòlo de cortezà, el tindìa a chèste caraterìstiche che, 'ntra le ótre, i éra de véser leài, de cör, coragiùs e de comportamènt elegànt,
Personàgi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'amùr del troadùr el pretènt discresiù zà che la fómna a la quàl el cànta l'è spuzàda. Óltre al troadùr, i personàgi che partècipa de sòlit i è:
- El gilós (el spus), del quàl bizògna schià le sorpréze e evità de fal enversà.
- I lauzengiers (antadùr, malignadùr) che per guadegnà crèdet i è próncc a nà a cöntà 'n gir l'infedeltà de la spùza.
Per mìa deciarà i sò amùr, el troadùr el desègna la sò dàma condèn senhal (nòm fals) che de sòlit el sàlta fò a la fì de la cumpuzisiù.
Tipi de 'namuràcc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aisebé che de sòlit i compàr mìa en fùrma esplicita, endèle cansù dei troadùr de sòlit vé fò 'na gradasiù de caràter del enamuràt che i è mìa tròp diferèncc del tìpo amurùs del dé d'encö:
- Fenhedor (tìmit): el se órsa mìa a parlàga 'nsèma diretamènt a la fómna.
- Regador (süplicant): la fómna la ghe dà coràgio per fà che 'l deciàre 'l sò amùr.
- Entendedor: la fómna la ghe consègna en pégno de amùr.
- Drutz (amìco, amànte): del töt acetàt de la fómna (chèsta situasiù la ve fò póche ólte 'ndèla leteradüra, aisebé che 'l sàpe 'l personàgio pricipàl principal del Àlba.
Per lo piö le cansù del troadùr le se tróa al prìm lièl e 'l troadùr l'è bù de deciarà chèl che 'l sènt per la fómna apéna per mèzo del juglar. El troadùr el spèta en pìcol sègn de reconoscènsa de la part de la fómna. Chèsto sègn el pödarès vègner de 'na öciàda, de 'na paròla o de 'n gèsto de niènt. Pöl das che chèsta la sàpes apéna 'na strategìa per embroià l'atensiù del spus — o de 'n quac óter personàgio — che 'l permèt chèsta situasiù o che adiritüra 'l la cunsìdera 'na gratificasiù. En quac spus i se sènt urguiùs che la sò spùza la sàpes cortegiàda de i óter però i acetarès mài che la sò spùza la g'hàpes en drutz.
Ezèmpe[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Guillem de Cabestany, el troadùr català al qual se atreböés giöna de le biografìe piö trìsti de töcc i tép, l'è l'autùr de 'na cansù de le piö bèle e piö cunusìde de töta la lìrica dei troadùr, endèla qual el mèt en móstra la sò totàl consagrasiù a la dama che 'l l'ha fat enamurà:
Nota: L'informasiù per la realizasiù del artìcol originàl en catalá l'è stàda recüperàda de I troadùr català có la sò autorizasiù.


text:
Avers
Avers (Avras in rumanc) a l'è un cumün svizzer del distret de Hinterrhein. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 171 abitant e una süperfiss de 93.07 km², e al se tröva a una altitüden de 1960 meter sura al livel del mar.
El cumün de Avers l'è sitüaa in de la part alta de la val che la porta l'istess nom (Averstal ciuè Val de Avers), adree a l'Averser Rhein (ciuè el Reno de Avers). El cumün el se tröva a 56 km da Coira — la capital del Cantun di Grisun — e l'è tacaa ai cumün de Bivio, Ferrera, Mulegns, Piür (IT-SO), Bargaja.
El cumün l'è spartii sü in divers frazziun: Campsut (insema con Maxsut, 1668 m), Cröt (1715 m), Cresta (1958 m, l'è el center principal del cumün), Pürt (1921 m), Am Bach (1959 m), Juppa (2004 m), Podestatsch Hus (2046 m) e Juf (2126 m). Juf l'è anca el center abitaa in permanenza (ciuè tüt l'ann) püssee alt de tüta la Svizzera e anca de tüta l'Europa (el segond püssee alt l'è Trepàl, frazziun de Livign).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Avers l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1292 col nom de Anue o Avre.
L'andament istoregh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi desutta:[1]
Situazion linguistega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I abitant de Avers parlen in gran magiuranza el Tudesch, 'me eredità di popolaziun Walser che han colonizaa la zona in di secul XII o XIII. La situazion l'è mustrada in de la tabela chi desutta:
Galeria de foto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Avers in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Avers in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Nervian
Nervian (nom ufizial in italian: Nerviano) l'è on comun de la Provincia de Milan con 17 398 abitant. L'è bagnaa de l'Olòna e del Canal Villoresi. El confina con la Provincia de Vares (comun de Origg).
Frazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La gh'ha on poo de frazion:
- Cassina (Sant'Ilario), ciamada on temp Cassina del Pee. L'è vers Lainaa, dòpo el canal.
- Villanoeuva (Villanova); anca quèsta l'è dòpo el canal.
- Garbatola (Garbatola) che l'è dòpo la strada del Sempion, vers Poian.
- Canton (Cantone), vesin a la ferrovia Milan-Gallaraa.
- Còsta San Lorenz (Costa San Lorenzo) vers San Lorenz, frazion de Parabiagh.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Nervian l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc