text:
Il Cristal da Pro Infirmis
Pro Infirmis s'engascha per l'inclusiun e l'autodeterminaziun d'umans cun in impediment. Quest onn surdat Pro Infirmis Grischun per la 15avla giada il Cristal da Pro Infirmis. Entant che la distincziun undrava pli baud prestaziuns spezialas d'umans cun in impediment, stattan oz en il center ils umans cun in impediment sezs.
Cun il project da quest onn che sa cloma «Obstachels dal mintgadi» vulain nus, ensemen cun persunas pertutgadas, render attentas la publicitad e la politica als obstachels dal mintgadi da persunas cun in impediment.
La finamira dal Cristal da Pro Infirmis
En il senn dal messadi «Nus n'ans laschain betg impedir» undrescha Pro Infirmis Grischun cun ses Cristal persunas che prestan insatge extraordinari malgrà lur cundiziuns da viver difficultusas. Cun ses premi vul l'associaziun undrar prestaziuns spezialas, far curaschi ad auters umans pertutgads ed – en il cas optimal – dar ad els in impuls da medemamain far ina prestaziun speziala. L'inclusiun e l'egualitad d'umans cun in impediment duai sa chapir da sez en tut ils secturs da la vita. La finamira è da reducir barrieras, da pussibilitar inscunters en il rom da projects ed occurrenzas e da gidar a realisar ideas. La surdada dal Cristal da Pro Infirmis dat als umans pertutgads ina plattafurma per sa preschentar en la publicitad cun tut lur talents e duns.
Il tema actual: obstachels dal mintgadi
Bleras persunas enconuschan ed inscuntran en lur mintgadi obstachels che restrenschan u disturban ellas. Cun il Cristal da quest onn duain umans cun in impediment, lur parents e lur persunas da referiment obtegnair la pussaivladad da render attenta la publicitad a lur obstachels dal mintgadi. Tals obstachels pon vegnir mess online qua. En in segund pass pon vegnir inoltradas – en il rom d'ina bursa d'ideas e d'ina concurrenza – soluziuns pussaivlas per quests obstachels dal mintgadi. Quellas propostas vegnan valitadas d'ina vart d'ina giuria e da l'autra vart da las persunas che han sezzas inoltrà ina contribuziun. La rangaziun da las soluziuns e la surdada dal premi publica han lieu ils 22 da november 2021 en il Titthof a Cuira.
Gruppa accumpagnanta
Ina finamira è prioritara per tut ils projects da Pro Infirmis: integrar umans cun in impediment. Per pudair sviluppar il project «Obstachels dal mintgadi» ha Pro Infirmis creà ina gruppa accumpagnanta. Quella duai cussegliar e sustegnair la gruppa da lavur interna da Pro Infirmis en il senn d'in «accumpagnament tranter pèr». Uschia po vegnir garantì che la vista da las persunas pertutgadas vegnia resguardada en tut ils pass dal project, damai da la planisaziun fin a la realisaziun. La gruppa accumpagnanta sa cumpona da quatter persunas ch'èn pertutgadas da differents impediments.
FAQ
Tge chapesch'ins sut obstachels dal mintgadi?
Deplorablamain datti en il mintgadi d'umans cun in impediment blers obstachels, per exempel: Jau na chat nagina lavur che ma fa plaschair. Cun mia sutga cun rodas na vegn jau d'entrar suletta ni en l'auto da posta ni en la Viafier retica. Jau less far part d'in club da sport, na chat però nagin club adattà. Jau tschertg in'amia, però senza success. Mia renta è uschè bassa che jau na poss betg ma prestar vacanzas. Jau n'obtegn nagin sustegn per la tgira da mes figl che ha in impediment, etc., etc.
Tgi po sa participar al project?
Tut las persunas cun in impediment e lur parents pon endatar qua lur obstachels dal mintgadi. En in segund pass – dals 1 da fanadur fin ils 14 da settember 2021 – pon tuts proponer sin la medema pagina-web soluziuns pussaivlas per ils obstachels dal mintgadi inoltrads.
Jau na sai betg co publitgar mes obstachel dal mintgadi sin la pagina-web. Nua survegn jau sustegn?
En cas da difficultads u dumondas generalas pudais Vus As infurmar sut il numer da telefon central da Pro Infirmis 058 775 17 17 ubain cun scriver in e-mail ad alltagshuerden@proinfirmis.ch. Las collavuraturas ed ils collavuraturs da Pro Infirmis As dattan gugent infurmaziuns detagliadas davart il project e co ch'el funcziuna.
Tge premi poss jau gudagnar sco participanta u participant ch'inoltrescha in obstachel dal mintgadi?
Betg ils obstachels dal mintgadi vegnan distinguids, mabain las meglras soluziuns. La finamira dal project è da preschentar a las participantas ed als participants bunas propostas co ch'els pudessan schliar il problem. Questa plivalur duai esser il gudogn.
Tge premi poss jau gudagnar cun ina buna soluziun pussaivla?
La persuna che persvada cun la meglra soluziun pussaivla gudogna il Cristal da Pro Infirmis e grazia a la surdada dal premi publica obtegna ella era la stima correspundenta.
Tgi decida tgenina ch'è la meglra soluziun pussaivla?
Las soluziuns vegnan giuditgadas en duas categorias. D'ina vart valitescha ina giuria las propostas e fa ina glista da rangaziun. Da l'autra vart vegnan las propostas valitadas era da las persunas che han sezzas inoltrà ina contribuziun che descriva in obstachel dal mintgadi. Questas duas glistas da rangaziun independentas ina da l'autra gidan ad eruir la victura u il victur dal Cristal da Pro Infirmis da quest onn.
Tgi sesa en la giuria?
La giuria sa cumpona da persunas pertutgadas, da spezialistas e da represchentants da la politica ed economia. Da la giuria da quest onn fan part:
- Mario Cavigelli, president da la Regenza
- Martin Candinas, cusseglier naziunal e president da la cumissiun chantunala da Pro Infirmis Grischun
- Doris Mery, collavuratura da Pro Infirmis
- Roman Brazerol, manader dal Post spezialisà per la construcziun senza obstachels
- Annalis Jost Komposch, interprendidra
- Dina Schmid, manadra da la gruppa accumpagnanta e pertutgada
- Romano Seglias, represchentant da l'economia e pertutgà
Tgi fa part da la gruppa accumpagnanta?
La gruppa accumpagnanta sa cumpona da:
- Dina Schmid, manadra
- Erwin Graf
- Barbara Schumacher
- Joel Thurneysen
Co poss jau ma participar?
Ils singuls pass vegnis Vus a savair qua:
Sa participar
I funcziunescha uschia
Pass 1: Voss obstachel dal mintgadi
Fotografar, filmar u descriver cun in curt text l'obstachel dal mintgadi.
Pass 2: Inoltrar l'obstachel dal mintgadi
Inoltrai Voss obstachel dal mintgadi* tranter glindesdi, ils 3 da matg e mesemna, ils 30 da zercladur 2021 directamain per e-mail ubain WeTransfer, sche la datoteca duess esser memia gronda. Uschespert che nus avain retschet Voss obstachel dal mintgadi, tramettain nus a Vus in e-mail da conferma.
*Voss obstachel dal mintgadi vegn publitgà anonimamain.
- E-mail: alltagshuerden@proinfirmis.ch
- WeTransfer: www.wetransfer.com
WeTransfer:
- Avrir la pagina-web e tscherner la versiun gratuita
- Agiuntar la datoteca cun cliccar sin «+» ubain trair il document giavischà directamain en la mascra
- Endatar sco «E-mail a» alltagshuerden@proinfirmis.ch e sco «Tia e-mail» Vossa atgna adressa dad e-mail
- Sche Vus vulais, pudais Vus scriver a nus in pèr lingias sut «Messadi»
- Cliccar sin «Trametter»
- WeTransfer trametta uss a Vus in code da segirezza per e-mail. Quel stuais Vus endatar en la mascra per pudair trametter la datoteca a nus.
Pass 3: Soluziuns pussaivlas
A partir da gievgia, ils 1 da fanadur 2021 chattais Vus tut ils obstachels dal mintgadi inoltrads en la rubrica «Contribuziuns» sin nossa pagina-web. En la funcziun da commentari pudais Vus endatar soluziuns pussaivlas* per ils obstachels dal mintgadi. Vossa soluziun pussaivla pudais Vus inoltrar fin mardi, ils 14 da settember 2021.
*Vus pudais inoltrar ina u pliras soluziuns era senza che Vus avais endatà sez in obstachel dal mintgadi. Las soluziuns vegnan publitgadas cun il num da quella u quel che las ha proponì.
Pass 4: Valitaziun da la giuria e surdada dal premi
Las propostas vegnan silsuenter valitadas d'ina giuria e da las persunas che han inoltrà in obstachel dal mintgadi. La rangaziun da las soluziuns e la surdada dal premi publica han lieu ils 22 da november 2021 en il Titthof a Cuira.


c: text/html

text:
Leonid Kravčuk
El Leonid Kravčuk (Velykyj Žytyn, 10 de sginer 1934 - Monegh de Baviera, 10 de masg 2022) l'è stad un politegh ucrain, prim president de l'Ucraina independent del 1991 al 1994, seguid poeu del Leonid Kučma. El se deciarava socialdemocrategh e nazzionalista ucrain de sinistra.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Alter proget[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikiquote el gh'ha dent citazzion de o su Leonid Kravčuk
- Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su Leonid Kravčuk

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Fin Mornasch
Fin Mornasch (nom ufizial in italian: Fino Mornasco) l'è on comun brianzoeu de la Provincia de Còmm che 'l cunta 9 823 abitant (dato del Dicember 2015[1]) cont ona süperfis de 7,3 km² e 'na densità de 1 346 ab./km².
El paes el gh'ha dò frazion: Andraa e Sòcch, oltra ai duu centri principai. A Fin gh'è nassuu el Giovanni Battista Scalambrini, vescov de Piasenza e beaa de la Gesa Cattòlica.
Origin del nòmm[Modifega | modifica 'l sorgent]
- El nòmm fin el che 'l vegna del Latin finis che 'l voeur dì "confin, limit".
- El nòmm Mornasch l'è staa giontaa dòpo de l'Unità d'Italia (per la precision in del 1862), per fà minga confusion cont el comun de Fin in Provincia de Bergom. A bon cunt, "Mornasco" el ven del Comasch mornee, che 'l voeur dì "molin", a testimonianza de la longa tradizion de molin a acqua: Mornasch prima a l'era domà voeuna di frazion del comun, unida a Fin in del 1757.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Fin (CO) l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
A sarà un Natal meno brilant, cost ch’a l’é an rivanda.
Ch’as dija lòn ch’as veul, Natal a l’é sempe un moment màgich – come tute le përson-e con dle masnà antecà a san. Ma adess ch’i soma orfanej ëd Tòjo an na manca un tòch, e a dovrà passeje dël temp për butesse a pòst.
Almeno, për mi përsonalment ël problema a l’é avèj vist andessne tròpi grand piemontèis: còsa ch’a l’é normala, ma tutun am colpiss come na lòsna. E con “grand piemontèis” i veuj dì doe ròbe ansema: përson-e ch’a l’han fàit tant, tant e ancora tant për nòste tèra, lenga e coltura, ma ant l’istess temp përson-e con le quai i l’hai fàit ëd ròbe normalissime come andé a soa ca, mangé ansema, ancontresse an sla piassa dël pais, telefonesse e via fòrt.
Sossì dit, i soma sì e i andoma anans. E alora am fà piasì fé j’auguri ‘d cheur ai me vintesingh letor a travers dij tòch scrit da dj’amis dël Piemont: Michel dij Bonavé, Carlin Porta (doe “colon-e” dël Natal ëd GoPiedmont) e, coma intrada neuva, na tradussion ëd René Agagliate.
Con un bon Natal sincer a nòst Piemont.


text:
Runsëch
Runsëch (Ronsuch in Piemuntes; Ronsecco in Italian) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de 588 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 24,6 km² e ona densità de popolaziun de 24 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Biansé, Cröva, Dsan-a, Gnan-a, Trisèr, Trin e Trunsan.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Runsëch l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
En il sprint era Nadine Fähndrich stada la sonda in zic stancla. 24 uras pli tard ha ella mussà ch'ella è sa revegnida bain a Lahri en Finlanda. Sur ils 10 kilometers stil classic ha ella fatg in 11avel plaz.
Pir duas giadas ha ella mussà ina meglra prestaziun. Numnadamain il 2019 sco segunda sur ils 10 km a Cogna ed il 2017 sco quarta sur ils 5 km en Val Müstair. Fähndrich ha pers 1:14 minutas sin la victura Therese Johaug che ha festivà sia 80avla victoria en la cuppa mundiala. Ella è sa messa tras fitg cnap, cun 1,2 secundas avantatg davant Natalia Neprjajewa che maina per il mument il classament da la cuppa mundiala.


text:
Il possessur d'ina ustaria a Maivilla ha alarmà la polizia. La notg sin mardi è el vegnì alerta causa ramurs or dal plaunterren ed ha vis la glisch d'ina lampa da maun. Uschia descriva la Polizia chantunala la situaziun. La patruglia da la polizia haja lura chattà in um da 41 onns da l'Algeria en l'ustria. El vulevà engular rauba en la valita da 500 francs, surtut mangiativas e spirituosas.
Uss sclerescha la polizia ensemen cun la procura publica sche l'um ha era commess auters delicts. En la medema ustaria avev'insatgi gia engulà l'emna passada bavrondas e mangiativas.


text:
Per il freeskier da Flem, Andri Ragettli, è la stagiun a fin. Tar sia cupitgada en il Big Air da mardi als campiunadis mundials ad Aspen è il Sursilvan sa blessà grevamain. Il giuven da 22 onns n'è betg stà capabel da bandunar l'arrivada sulet. Be paucs dis avant aveva el anc gudagnà aur en il slopestyle.
Tenor SwissSki han las emprimas controllas mussà che Ragettli è sa blessà vid il liom cruschà, il liom intern ed il meniscus dal schanugl sanester. El è sgulà la mesemna en Svizra, nua che la blessura vegn uss intercurrida pli exact.
Cursas da la cuppa mundiala datti quest onn anc en dus lieus – il final a Silvaplauna.


text:
Dé qouvèrturr trilang pourr lé dëvnant dé qontrat entrr la Qontrée dBrtèngn e lé péyiz
Vla dqae nouviao pourr lë galo... Dedpée desenb pâse, la Qontrée dBrtègn ée a signe lé dëvnant dé qontrat 2006-2012 do châq péyiz dla qontrée. Su châq qouvèrturr, lé titr son przente en franséez e den lé deûz zaotr lang dë Brtèngn. Pourr sa, Chubri a trlate en galo la list entierr dé non dé péyiz. Pourr la Haott Brtèngn, l'institu a tinz qontt a châq fae du parlëment dlendret, qom s'ée deja la metodd pourr lé non d'qomùnn ou d'vilaij.
[telecharje la list dé péyiz]


text:
Oberkulm
Oberkulm (Oberchoom in aleman) a l'è un cumün svizzer del distret de Kulm. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 2 441 abitant e una süperfiss de 9.41 km², e al se tröva a una altitüden de 476 meter sura al livel del mar.
El cumün de Oberkulm a l'è tacaa ai cumün de Dürrenäsch, Gontenschwil, Schlossrued, Schmiedrued, Unterkulm, Zetzwil.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Oberkulm l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1045 col nom de Chulenbare,
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Oberkulm in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Oberkulm in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Dialet argentan
El dialet argentan (nom nativ: arzantan) a l'è un dialet emilian parlaa in del cumün de Argenta (Pruvincia de Ferara).
CarateristighModifega
Argenta se tröva al cunfin cun la Pruvincia de Bulogna e cun quela de Ravena, dunca in sü la ligna de spartiziun tra l'Emilian e 'l Rumagnö. Per quest l'Argentan a l'è ben püssee cumpagn del Bulugnes pütost che del Ferares. Ultra a quest, besogna savè che Argenta, cità arent al delta del Pò (e dunca in mezz ai palüd), l'è stada per un bel poo de temp un paes isulaa di alter. Per quest el sò dialet el s'è cunservaa cunt i sò carateristigh propi. Podum dì che l'Argentan a l'è una variant del Bulugnes, de transiziun cul Rumagnö de Imula.
GramatigaModifega
I prunomModifega
I prunom persunai suget a hin:
- Mé
- Té
- Ló (fm. lia)
- Non/nuältar
- Vó/uältar
- Lor
I prunom clitigh a hin: a, at, al/la, a, a, i/igli.
I verbModifega
Verb vessModifega
- Indicativ present: Mé a son, té at cii, ló a l'è, non a sen, vó a sé, lor i è.
- Indicativ imperfet: Mé a sira, té at cir, ló a l'ira, non a siran, vó a siri, lor i ira.
- Indicativ fütür: Mé a sarò, té at sarè, ló al sarà, non a saren, vó a saré, lor i sarà.
- Cungiüntiv present: Che mé a sia, che té at sia, che ló al sia, che non a segna, che vó sivi, che lor i sia.
- Cungiüntiv imperfet: Che mé a foss, che té at foss, che ló al foss, che non a fossan, che vó a fossi, che lor i foss.
- Cundiziunal present: Mé saria/sareb, té at saress, ló al saria/sareb, non a saressan, vó a saressi, lor i saria/sareb.
- Imperativ: Ch'at sia, ch'al sia, ch'a segna, ch'a sivi, ch'i sia.
- Geründi present: Essend.
- Participi passaa: Stä; städa.
- Infinii present: Essar.
Verb avèModifega
- Indicativ present: Mé a i ho, té t'hè, ló l'ha, non a aven, vó a avé, lor i ha.
- Indicativ imperfet: Mé a aveva, té t'avev, ló l'aveva, non a avevan, vó a avevi, lor i aveva.
- Indicativ fütür: Mé a arò, té t'arè, ló l'arà, non a aren, vó a aré, lor i arà.
- Cungiüntiv present: Che mé äva, che té t'äva, che ló l'äva, che non avegna, che vó avivi, che lor i äva.
- Cungiüntiv imperfet: Che mé avess, che té t'avess, che ló l'avess, che non avessan, che vó avessi, che lor i avess.
- Cundiziunal present: Mé aria/areb, té aress, ló l'aria/l'areb, non aressan, vó aressi, lor i aria/areb.
- Imperativ: Ch'at äva, che ló l'äva, ch'a avegna, ch'a avivi, ch'i äva.
- Geründi present: Avend.
- Participi passaa: Avó/avuda.
- Infinii present: Aver.
La i denanz a la prima persona singular de l'indicativ present l'è, cumpagn de tüt i alter parlad emiliann, dumà eufoniga.
Quand che 'stu verb el vegn avègh, in Argentan se dis averigh. Alura, cumpagn del Lumbard, a gh'em denanz a la furma verbala el grüp "agh": mé agh ho ecc.
Verb andàModifega
- Indicativ present: Mé a vagh, té at vè, ló al vagh, non anden, vó andé, lor i vagh.
- Indicativ imperfet: Mé a andeva, té at andev, ló l'andeva, non andeven, vó andevi, lor i andeva.
- Indicativ fütür: Mé a andarò, té at andarè, ló l'andarà, non andaren, vó andaré, lor i andarà.
- Cungiüntiv present: Che mé a vaga, che té at vaga, che ló al vaga, che non andegna, vó i andivi, che lor i vaga.
- Cungiüntiv imperfet: Che mé a andess, che té t'andess, che ló a l'andess, che non andessan, che vó andessi, che lor i andess.
- Cundiziunal present: Mé andarìa/andreb, té t'andaress, ló l'andaria/andreb, non andaressan, vó andaressi, lor i andaria/andreb.
- Imperativ: Té va', ch'al vaga, ch'anden, ch'andé, ch'i vaga.
- Geründi present: Andänd.
- Participi passaa: Andä; andäda.
- Infinii present: Andär.
I cuniügaziunModifega
- Indicativ present: Mé a magn, té at magn, ló al magna, non a magnen, vó a magné, lor i magna.
- Indicativ imperfet: Mé a magneva, té at magnev, ló al magneva, non a magnevan, vó a magnevi, lor i magneva.
- Indicativ fütür: Mé a magnarò, té at magnarè, ló al magnarà, non a magnaren, vó a magnaré, lor i magnarà.
- Cungiüntiv present:
- Cungiüntiv imperfet:
- Cundiziunal present:
- Imperativ:
- Geründi present: Magnänd
- Participi passaa: Magnä; magnäda.
- Infinii present: Magnär
II cuniügaziunModifega
- Indicativ present: Mé a bat, té at bat, ló al bat, non a baten, vó a baté, lor i bat.
- Indicativ imperfet: Mé a bateva, té at batev, ló al bateva, non a batevan, vó a batevi, lor i bateva.
- Indicativ fütür: Mé a batarò, té at batarè, ló al batarà, non a bataren, vó a bataré, lor i batarà.
- Cungiüntiv present:
- Cungiüntiv imperfet:
- Cundiziunal present:
- Imperativ:
- Geründi present: Batend
- Participi passaa: Bató; batuda.
- Infinii present: Batar.
III cuniügaziunModifega
- Indicativ present: Mé a finess, té at finess, ló al finess, non a finen, vó a finé, lor i finess.
- Indicativ imperfet: Mé a finiva, té at finiv, ló al finiva, non a finivan, vó a finivi, lor i finiva.
- Indicativ fütür: Mé a finirò, té at finirè, ló al finirà, non a finiren, vó a finiré, lor i finirà.
- Cungiüntiv present:
- Cungiüntiv imperfet:
- Cundiziunal present:
- Imperativ:
- Geründi present: Finend.
- Participi passaa: Finì; finida.
- Infinii present: Finir.
Esempi de lenguaModifega
Una favula del FederModifega
Al corv l'eva ciavä da 'n fnesta un con ad furmai: pugiä in veta a 'n ärbul, l'ira 'dria a magnäral, quänd la volp al ved: l'ira purassee afamäda.
El Pader NosterModifega
Pädar nostar, ch'at cii in zil,
ch'al sia santificä al tu nòm,
ch'al vina al tu regn,
ch'la sia fata la tu vuluntä,
com in zil e acsé in tera.
Dass incua al nostar pan quotidian,
scanzela i nostar debit,
com nò a i scanzlän ai nostar debitur,
e brisa färas cascär in tentazion.
ma lebras dal mäl. Amen.


text:
Gandelì
Gandelì (Gandellino in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la olta Al Seriana a 44 km de la sità e a 675 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 1 012 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 25,4 km² e 'na densità de popolasiù de 40 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Caruna, Gróm, Valbundiù e Valgòi.
Evulusiù demogràfega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Gandelì l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Republica de Venezia
La Republica de Venezia (venet: Repùblica Vèneta), cognossida anc come Serenissima Republica Veneta (venet: Serenìsima Repùblica Vèneta), l'è stait un stat sovran e una republica maritima, qe l'è esistid per circa mella ang, intra ol VIII e ol XVIII secol.
L'era basada sœ le comunitaa de la laguna veneziana, e l'è staita un di plœ importants ator economeg e comerçai europei ind el Medioevo e ind el Renassiment, grazie ai so colonie (Stato da Mar) ind el Mediteraneo oriental.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Orijin[Modifega | modifica 'l sorgent]
La popolazion de la laguna de Venezia al comença ind el V secol, a causa di invasion barbarege, perqè i isole i era plœ segure per la popolazion. Dopo l'invasion longobarda, i possediments bizantin in Italia i è organizads in ducads qi far capo a Ravena, e Venezia l'è un di qesti. Con la toma de l'Esarcad d'Italia, ind el 751 i venezian i deventa indipendents, e i nomina de per lor ol so Dux (qe plœ tarde al sarà ciamad Doje), ma la citaa la tegn di legam coi vegg dominador grazie ai scambe comerçai e alleanze militar. Ind el IX secol l'isola de Rialto la deventa sede del poder politeg.
Espansion sœl mar[Modifega | modifica 'l sorgent]
Intra ol IX e ol XI secol la citaa la conquista ol dominio militar sœ l'Adriatig. La Republica la entra dent anc ind i guerre Bizantine-Normane per imperdir a ognun di do aversare de controllar tœte do i rive del Canal de Otranto. In cambe de l'aiœt de la flota veneziana, l'imperador d'Orient Alessio I Comneno ind el 1082 al firma una crisbolla qe la permet ai mercants venezian de comerçar in tante citaa de l'Impero senza pagar i dazi, plœ una qualc proprietaa e di moli ind la capital Costantinopel. Insé la Republica la deventava la principal potenza economega de l'Impero.
Ol so socessor Joann II al vœleva mìa renœvar-la, per i dagn a l'economia imperiala, ma dopo una guerra navala l'è stait obligad a far-l. Ol conflit al indarà inanz coi so socessor, fina al 1204, ind la qual i croxads i conquisterà Costantinopel, sota la spinta del Doje Enric Dandol. Ind el nœv Imper Latin de Costantinopel, ol Doje al g'hiva ol titol de Scior de un quart e mez de l'Impero Roman d'Orient.
Espansion sœ la terraferma[Modifega | modifica 'l sorgent]
Al prencepe del XV secol, ol Ducad de Milan, sota ol govern de Jann Galeaz Viscont, al riva a la so massema estension, e Venezia l'è preocupada da qesta nœva potenza, qe con la toma de Padova e Treviso (citaa rivale qe l'hera semper rivada tegnir a bada), l'era rivada trop vexina a la laguna. Donca, a la mort del Duca (1402), i Venezian i aprofita de la deboleza del so sucessor, Joann Maria, per tacar i possediments milanes: al comença insé la costituzion del Stato da tera. Grazie anc a l'aiœt de Bartolomee Colleon, la Republica la conquista tœt ol veneto e i citaa lombarde de Bergem e Bressa (plœ tarde anc Crema). E la tegn come obietiv qell de al conquista de Milan, fina al Bataia de la Giera d'Ada (1509), ind la qual l'è venxida dai forze de la Lega de Cambrai.
I guerre coi turqi[Modifega | modifica 'l sorgent]
Semper ind el XV secol, l'era rivad in Orient un nœv nemix per la Serenissima: l'Impero Otoman. A partir dal regn de Maomet II e la borlada de Costantinopel, i turqi i hera començad a deventar una potenza navala i lota per ol dominio del Mediteraneo, e ind el mentre i g'hera l'obietiv de conquistar l'Viena, Roma e l'Europa ocidentala. Ind el XVI secol l'Impero l'era considerad invencibel. Dopo la perdita de Cipro, una granda flota cristiana, tirada insema da la Lega Santa, la riva a venxir i turqi ind la bataia de Lepanto ind el 1571. Ma dopo un olter secol e mez de guerra, con la Pax de Passarowitz (1718), la Republica la g'ha de renunçar anc a Creta, e la pœl tegn adoma i Isole Ionie e la Dalmazia.
La crisi e la fin[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ind el XVIII secol la Republica l'era ormai in crisi, e la citaa l'era restada adoma un center cultural. Col rivar de Napoleon ind la pianura padana per far guerra ai Austrieg, la Serenissima la se deciara neutrala, e la dà ol permess de far passar i trœpe francese sœl so territore. In realtaa, Napoleon al vœl conquistar anc la Republica: in tœte i citaa indove al riva ol so esercet, al far començar di revolte filo-francese qe i porta a la proclamazion di republiqe citadine indipendente da Venezia, qe la sa renderà senza combater al rivar del jeneral. Ol Doje, Ludovico Manin, e la nobeltaa citadina i hera daits l'orden de smobilitar i trœpe (anc i fedei Sqiavon) e i grande difese e i fortificazion de la laguna, ind el tentativ de rivar a una pax con Napoleon senza combater. Adiritura, dopo qe la citaa l'è staita consegnada al jeneral, i trœpe veneziane i fa fœg so la folla rabiada qe la vœleress reportar ol Doje al so post.
Ol tratad de Campoformio (1797) al segn la definitiva fin de la Republica, qe l'è daita a l'Austria in cambe de la Lombardia e di Pais Bass. Ind el Congress de Viena (1815), i potenze vincidore i darà i territore venezian a l'Austria, con la creazion del Regn Lombard-Venet.


text:
Leture bìbliche: Salm 85; Isaia 40:1-11; 2 Pero 3:8-15; March 1:1-8 con le vos ëd Pàul Castlin-a, March Moretti, Màssim Marietta, Anin Ferrero, Gianni Marietta
Ël Dé ver e ch’a viv, col ch’a l’é arvelasse an Gesù Crist e che an Chiel i lo vëdoma ch’a agiss, a l’é pa ‘n déspota sensa pietà e ch’as peul nen prevëdde lòn ch’a farà. Cola lì a l’é la dëscrission ëd le divinità fàusse dij pagan. Nosgnor Dé a l’é gnanca na sòrt ëd Papà Natal, o Vej Talin, Barba st’Inver, bonass e ‘d mània larga. Nosgnor Dé a ten an savent echilibri giustissia e grassia, Lege e Vangel, fòrsa e dosseur. I trovoma cost prinsìpi ant le leture bìbliche d’ancheuj ch’a buto an evidensa le cobie: lege-grassia, giustissia e amor, pentiment e fede. Ëd cost echilibri an Dé i podoma sèmpre fidess-ne përchè Chiel a l’é ‘n Dé fedel. A l’é pròpi sòn ch’a l’é ‘d granda consolassion për ël cristian ch’as rapòrta con Chiel e coj-lì a son i prinsìpi medésim ch’a l’han da caraterisé nòstra vita.
I. Salm 85 – Orassion për la liberassion e ‘l dësvij
Ël caràter ëd Nosgnor Dé, com i lo trovoma arvelà ant ij tèrmin ëd l’Aleansa an tra Chiel e sò pòpol, a l’é dla giustissia la pì àuta. Giustissia a prevëd la sicura aplicassion ëd le sansion dissiplinàrie ch’a son fissà për tuti coj ch’a trasgredisso Soa Lege. An Dé, contut, l’aministrassion ëd la giustissia a l’é mai sensa pietà, ma a l’é sèmpre gropà, balansà, da Soa grassia e da Sò amor. Ël Salm 85 a sélebra cost prinsìpi l’ora ch’a a diciara la relassion ëstrèita ch’a-i é an Dé an tra giustissia, grassia, bontà, vrità, giustissia e pas.
“Nosgnor! Ti ‘t l’has vërsà con bondosità toe benedission su toa tèra; it l’has fàit torna sté bin Giacòb. It l’has përdonà le colpe ‘d Tò pòpol, it l’has ëstendù ‘n vel dzura tùit ij sò pecà. It l’has fàit chité tuta toa furia; it l’has tratnù toa giusta rabia. Adess variss-ne, Nosgnor, nòstr Salvator. Buta da banda toa rabia ancora na vira. Saras-to sèmper anrabià con nojàutri? Seguiteras-to a esse ‘nrabià ‘dcò con le generassion ch’a vniran? An arnovras-to nen la vita ‘ncora na vòlta, parèj che tò pòpol a peussa trové ‘n ti soa gòj? Fane vëdde tò amor fedel. Nosgnor! Acòrd-ne la salvëssa! I scotrai lòn che Nosgnor a l’ha da dì, përché Nosgnor a farà la pas con sò pòpol fedel, ma falo nen artorné a soa folairà. A l’é sicur che la salvëssa a l’é davzin-a a coj ch’a l’han ëd rispet për Nosgnor, parèj che nòstra tèra a sarà ‘mpinìa ‘d soa glòria. Amor sincer e fidelità a son ancontrasse; la liberassion e la pas a son ëvnusse ‘ncontra a l’han dasse ‘n basin. La fidelità a chërs da la tèra e la liberassion a varda dal cel. Èh, Nosgnor a vërserà con abondansa Soe benedission e nòstra tèra a darà sò mësson. La liberassion a marcia dë ‘dnans a Chiel e a-j pronta la stra“.
II. Isaìa 40:1-11 – Nosgnor a consòla sò pòpol
Falosa e trompeusa a l’é a consolassion ch’a ven dal chërde ant un Dé ‘d conveniensa ch’as chërd ch’a tòlera, giustìfica e perdon-a tut, e lolì an sla bàse ‘d n’amor ch’a l’é nen tant precisà. Consolassion génita a l’é cola ch’a ven da ‘l chërde ant un Dé ch’as peul fidess-ne, ch’a rispeta ij pat e, coma ch’a l’é fortì ant le Scriture Sante, ch’a prend an sù chiel medésim le conseguense penaj ëd nòstre trasgression, përchè Soa grassia a peussa ess-ne dàita.Tut sossì Nosgnor a l’ha prontalo travers tuta la stòria dla salvassion, e dël tut sicur a l’é ‘l compiment ëd Soe promësse. Sossì a l’é lòn ch’a proclama ‘l profeta Isaìa ant ël capìtol 40 ‘d sò lìber.
“Consolé, consolé mè pòpol” a dis vòst Dé. Parlé al cheur ëd Gerusalem e nunsieje che ij sò di ‘d servitù a son rivà a la fin, ch’a l’é staje përdonà soe colpe, ch’a l’ha arseivù da Nosgnor na retribussion dobia për tùit ij sò pecà”. Scoté! A l’é quaidun ch’a crija: “Pronté ‘nt ël desert la vìa che ‘l Signor a l’ha da passeje, ant la vàuda spianeje na stra a nòst Dé. Aussé ‘l livel ëd j’avalament, sbassé ij mont e le colin-e; che ij teren rudi a dvento na spianada, che ij vir ëd le stra a sio drissà. Anlora a sarà arvelà la glòria ‘d Nosgnor, e tuti ansema a vëdran che Nosgnor medesim a l’ha parlà”. Na vos a dis: “Fà na crija!“. E n’àutra a rëspond: “Che crija hai-ne da fé?” . “Proclama che tuti a son coma d’erba. Soa blëssa a svaniss tòst tanme le flor ant ij camp. L’erba a sëcca e la fior a anfiapiss sota ‘l bof ëd Nosgnor. Pròpi parèj a l’é con la gent!” L’erba a sëcca e la fior a ‘nfiapiss, vera, ma la paròla ‘d nòstr Dé a dura për sèmper”. Monta an s’ na montagna bin àuta, ti ch’it pòrte ‘d bon-e neuve a Sion; àussa bin fòrta toa vos, ti ch’it pòrte ‘d bon-e neuve a Gerusalem. Crija, gnun-e tëmme! Dije a le sità ‘d Giuda: “Tò Dé a l’é ‘n camin ch’a riva!” . Nosgnor a riva con potensa, con la fòrsa ‘d sò brass chiel a dòmina sovran dzura tute le còse. A lo compagna ‘l frut ëd soa vitòria; a-j van danans ij sò trofé. Tanme ‘n bërgé chiel a pastura sò strop: A pija ‘n brass j’agnej, a-j pòrta strèit al pét, a compagna con soen le feje ch’a dan ël làit, a pòrta a ‘n brass j’agnej, a-j pòrta strèit al pét, a compagna con soen le feje ch’a dan ël làit”.
Për lesi tut. A i’é ëdcò la registrassion da scoté, con la musica! – Leggi tutto. C’è anche l’audio, con la musica!


text:
Remetschwil
Remetschwil a l'è un cumün svizzer del distret de Baden. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 2 017 abitant e una süperfiss de 3.88 km², e al se tröva a una altitüden de 524 meter sura al livel del mar.
El cumün de Remetschwil a l'è tacaa ai cumün de Bellikon, Künten, Niederrohrdorf, Oberrohrdorf, Spreitenbach, Stetten.
StoriaModifega
Remetschwil l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1184 col nom de Reimiswilare.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]


text:
Ginkgo biloba
El Ginkgo biloba l'è 'na spéce de piànta, ünica a fà part de la diviziù de le Ginkgophyta e de conseguènsa de töcc i clàdi de leèl inferiùr.
L'è cunsideràt en fòsil vivènt e la famìa de le Ginkgoaceae l'è cunsideràda la famìa botànica piö antìca cunusìda perchè se pènsa che la sàpe comparìda sö la tèra zamò 270 miliù de agn fà.
El Ginkgo l'è 'na piànta de tàia médio-grànda, la pöl rià a 20 méter de altèsa. La pöl rià a scampà 'nfìna a mìla e piö agn. En ezemplàr ospitàt endèl Giardì Botànich de Sendai (en Cina) el g'ha 1250 agn[1].
RiferimènccModifega
- ↑ Le ginkgo Biloba, Beaufour, préface de Jean-Marie Pelt, p.87


text:
L Tuesse
L Tuesse
Na storia cunteda da bera Gustl da Passua
Plu da giut fovel n zumpradëur che ova inuem Bera Cristl. L ova urtà a maridé na ria ëila, l'ova inuem Anda Berbla. Unì ne se univei mei. Ëila ëssa mefun for abù gën, che l murisse prëst. Suvënz se la bruntlovela ntra ëila y se pensova: "Aspieta pu, a ti te la feji pa bën mo n iede."
L puere uem fova bën for n puech desfidëus y se temova finamei, che n di o l auter si fëna l pudësse ntussië. Sun chësc se fejel n di che la ti jiva drët ntëur l cë sun streda dal apotecher iló daujin per ti cunté la storia. Ruvà iló dijel al apotecher: "Sce mi fëna vën n di o l auter a cumpré tuesse, dajëdi pa zucher y no tuesse." "Bel drët," dij l apotecher, "ulon pa bën fé; restëde segur; a s'udëi." L uem se n va. Bel mpont l di do ruva Anda Berbla pra l apotecher y dij, che la ulëssa tuesse a ntussië la suricies, y la rozes, che se maia su dut l pan.
L apotecher cunësc bel debota la malizia de chësta ëila y dij: "Tuesse ve dei bën, ma al incontra messëis cialé che l ne ruve danter la spëisa o che valguni d'autri ruve sëura leprò." Ëila mpermët y strajura, che la uel pa bën mëter verda y cialé lessù. L apotecher va te majon dedite y pesta su drët zucher mpede tuesse y ti l porta ora te n scarnuz y ti la cumët mo n iede da nuef, che la cële drët bën lessù, che l ne ruve danter spëisa. Anda Berbla va bën dut cuntënta a cësa. Ma bera Cristl à tosc spià che la ie jita tl'apoteca. La fëna ruveda a cësa, ala fat n bon puestl y à metù de chësc tuesse sëuravia y chërda si uem bel debota a marënda. L uem vën bën a sparon, se sënta ju pra mëisa y maia chësc puestl cun na drëta sëur, ma Anda Berbla ne se à nia tëut dl'aurela de maië cun ël. Bera Cristl se n maia n iede drët bon y assé y toma te n iede cun na fuera do mëisa ju. Chësc colp aud ëila y sauta bën a sparon te cësadafuech, dut cuntënta se pensan: "Grazia, se n iel pa mpo mort." Ëila tol n taier y va te stanghedun, fej n busc tres fonz ju te ciulé ulache l uem stajova daniëura a lauré. Pona mëtela na fum tres l busc ju y vën ora de stanghedun y ite te cësadafuech. Pona stracela l uem mort che ie tlo do mëisa destrat ora, ju per scela te ciulé, ti taca la fum ntëur l col y se n va inò sun stanghedun per l ulëi tré su. Ntant che Berbla ie jita su aut, se à Cristl destacà ora y à tacà ite n ciuch y se n ie mucià bel chiet da usc ora. Ëila ruva bën śën te stanghedun y tira su chësc si uem y bele mienela d'avëi trat su assé che l stajëss' per aria. Da dedò fejela n grop per fermé la corda y sauta a sparon a cherdé i ujins n aiut cun n gran spavënt y bradlan: "Mi uem, mi bon uem, se à tacà su." Sun chësc se abina na fola de jënt, che va a cialé do te ciulé y vëiga che ie tacà su n ciuch, mpede l uem.
A chësta moda ie ruveda la fëna dant a sunieria y à giatà straufonga. Do ntlëuta se ai for ujinà.


text:
Kim Gu
El Kim Gu (Hwanghae Meridional, 29 de avost 1876 – Seul, 26 de sgiugn 1949) a l'è stad un politegh corean, sest e darer president del governo provisori de la Republega de Corea. L'è stad vun di pussee important patriota contra el colonialism giapones e l'è regordad ben sia in la Corea del Nord che in quella del Sud e in del 1948 l'ha provad a candidàss president de la Corea del Sud, ma a l'è batud del Syngman Rhee.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Alter proget[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su Kim Koo


text:
Duminica 14 ‘d Mars 2021 – Leture bìbliche an piemontèis
Dominica 14 ‘d Mars 2021 – Quarta duminica ’d Quaresima
Test biblich: Salm 107:1-3, 17-22; Numer 21:4-9; Efesin 2:1-10; Gioann 3:14-21 con le vos ëd Pàul Castlin-a, March Moretti, Màssim Marietta, Anin Ferrero, Gianni Marietta.
Na cros, ch’a fà memòria ‘d coma ch’a l’è mòrt Nosgnor Gesù Crist, a l’é butà an granda evidenza ant la pì granda part dj’edifissi dle gesie cristian-e. Alvela an àut, la cros, sìa ‘d manera fìsica che ant la predicassion cristian-a, a l’é ancora considerà dal mond në scandol e na folairà. Ant le ditature, le cros cristian-e a son sovens campà giù e dësblà: lì a diso che gnente e gnun a deuv dësfidé la supremassìa dlë stat e ‘d soe guide e che gnun-a marca ‘d Nosgnor a l’ha da esse mostrà. Tutun, ij cristian a fortisso “con ostinassion” a levé an àut ël Signor e Salvator Gesù Crist nen mach an privà ma ‘dcò an pùblich. Për lor a l’é ‘n dover ch’a peudo nen manché d’onorelo. Përchè a fan parèj? A l’é përché “a venta”, a l’é necessari: ël valor e l’efet ëd lòn che Gesù Crist a l’ha compì quand ch’a l’é mòrt ans na cros a l’ha da esse proclamà ‘d manera franca përché a l’é la speransa ùnica e génita ‘d salvëssa për l’umanità. Sossì a l’é presentà ant le leture bìbliche dë sta sman-a, anté che “la cura” dij nòstri pecà a l’é selebrà e proclamà nen mach ant ël Testament Neuv, ma ‘dcò ant ël Testament Vej.
1. Salm 107:1-3, 17-22
Ël Dé ver e viv a riscata e lìbera. Sò pòpol a na fà sempre l’esperienza e për lòn a làuda e ringrassia Nosgnor, malgré che ‘d soe assion misericordiose gnente afàit lor as lo meritrìo. Nosgnor Dé a resta sèmpe fidel a lòn ch’a l’ha sansionà ant ël pat ch’a l’ha fàit con sò pòpol. Ël tòch dël Salm 107 ch’i lesoma ancheuj, a na fà na selebrassion.
“Ringrassié Nosgnor, përchè a l’é brav, përché Sò amor fedel a dura për sèmper! Che ij riscatà da Nosgnor, coj ch’a son ëstàit salvà da la potensa dij sò nemis, ch’a lo faso savèj a tuit! Përchè Chiel a l’ha archeujì j’esilià da tuit ij pais, da l’alvant e dal ponent, dal setentrion e dal mesdì. (…) A-i ero ‘d coj ch’as portavo coma ‘d fòj; a l’ero arvirasse e a patìo për ij sò pecà. A podìo nen soporté gnanca la vista ‘d ròba da mangé e a picavo a l’ùss ëd la mòrt. Sagrinà coma ch’a l’ero, a l’han crijà: “Nosgnor, giutne!” e Chiel a l’ha salvaje da l’aflission. A l’ha mandaje Soa Paròla e a l’ha varije, ambrancandje da l’uss ëd la mòrt. Ch’a làudo Nosgnor për Sò grand amor e për le maravije ch’a l’ha fàit për lor! Ch’a smon-o ‘d sacrifissi ‘d ringrassiament e ch’a canto con gòj a rësguard dë ste assion gloriose!” (Salm 107:1-3, 17-22).
2. Numer 21:4-9 – La serp d’aram
J’aveniment ch’a son contà ant ël Testament vej a son sèmper ëd lession che Nosgnor a mostra nen mach a lor protagonista, ma ‘dcò a nojàutri, ch’i-j arseivoma coma Paròla ‘d Nosgnor. Ant la conta ch’i lesoma ancheuj, ciapà dal lìber dij Nùmer, i vdoma ilustrà lòn ch’a càpita quand che sò pòpol a manca d’arconossensa e fiusa an Nosgnor, ma ‘dcò le marche ‘d soa misericòrdia passienta – che, però, a l’é pa sensa lìmit!
“Anlora ‘l pòpol d’Israel a l’é partì për ël Mont Hor an ciapand la stra ch’a va vers ël Mar Ross për argiré la tèra ‘d Mòab. Ël viagi, però, a l’era tròp longh e ‘l pòpol a l’ha perdù la passiensa e a parlava contra Nosgnor e contra Mosé. A disìa: “Përchè i l’eve fane seurte da l’Egit mach për meuire ambelessì ‘nt ël desert? A-i é gnente da mangé ambelessì e gnente da bèive. E peui i l’oma già la nàusia dë sta mana ch’a sà ‘d gnente!”. A l’é parèj cheNosgnor a l’ha mandaje ‘d serp velenose ch’a-j mordìo, e vàire Israelita a na son mòrt. E ‘l pòpol a l’é vnù da Mosè e a l’ha dije: “I l’oma fàit un pecà quand ch’i l’oma parlà contra Nosgnor e contra ti. Prega Nosgnor ch’a fasa ‘ndé via cole serp!”. Mosé, anlora, a l’ha ‘ntërcedù a favor dël pòpol, e Nosgnor a l’ha risponduje parèj: “Fate na réplica ‘d na serp velenosa e tach-la a na pertia. Tùit coj ch’a son stàit mordù a vivran se mach a la vardo!”. Anlora Mosè a l’ha fàit na serp d’aram e a l’ha tacala ansima na pertia. Quand che quejdun a l’era mordù da na serp e a vardava la serp d’aram a-j salvava la vita!” (Numer 21:4-9).
3. Efesin 2:1-10 – Da la mòrt a la vita
La richëssa dla misericòrdia ‘d Nosgnor, cola ch’an salva an Gesù Crist da le afrose conseguense ‘d nòstri pecà, a l’é nunsià e selebrà an ës test ëd l’apòstol Pàul. I-i trovoma coma ch’a sìa fortì ciàir ël prinsipi che la grassia dla salvassion a l’é mach ël don dl’inissiativa sovran-a ‘d Nosgnor e ch’a dipend pa da ‘n qualsëssìa mérit che nojàutri i podrìo avèj. A l’é mach la grassia ‘d Nosgnor ch’a l’é la càusa eficenta an nojàutri dj’euvre ch’a-j son agradìe.
“A-i era ‘n temp che vojàutri i j’ere coma mòrt për motiv ëd vòstra disubidiensa e ij tanti vòstri pecà. I l’avìe pijà l’andi ‘d vive ‘nt ël pecà, second ch’as costuma an ës mond-sì, e i scotave mach ël diav, ch’a l’é ‘l cap ëd le potense dël mond invisìbil. A l’é chiel lë spìrit ch’as dà tant da fé ancheuj ant ij cheur ëd coj ch’as arfudo ‘d fé ubidiensa a Nosgnor. Tuti nojàutri na vòta i vivìo ‘dcò parèj: i seguitavo mach j’anvìe passionaj e j’inclinassion ëd nòstra natura ‘d pecator. I j’ero ‘d natura l’oget ëd l’ira ‘d Nosgnor, tanme tuti j’àutri. Nosgnor, contut, ch’a l’é rich an misericòrdia e ch’an veul tant bin, bele s’ i j’ero mòrt për motiv ëd nòstri pecà, a l’ha dane vita quand ch’a l’ha arsussità Crist dai mòrt. (A l’é mach për la grassia ‘d Nosgnor ch’i seve stàit salvà!). Chiel a l’ha fane arsussité ansema a Crist e l’ha fane sté setà con chiel ant ij cej, përchè ch’a l’ha butane ‘n comunion con Gesù Crist. A l’é parèj che Nosgnor a l’ha rendune l’esempi da mostré a le generassion ch’a vniran ëd la richëssa sensa paragon ëd soa grassia e bontà anvers a nojàutri, coma ch’a l’é mostrà ‘nt lòn ch’a l’ha fàit për noi an Crist Gesù. Nosgnor a l’ha salvave për grassia quand ch’i l’eve chërdù: a l’é nen quejcòsa ch’i l’eve merità an na quàich manera, ma a l’é ‘n don che Nosgnor a l’ha fave. La salvëssa a l’é nen n’arcompensa për avèj fàit quaicòsa ‘d bon: gnun a peul vantess-ne! A l’é chiel ch’a l’ha fàit quaicòsa ‘d neuv an nojàutri: a l’ha torna creane in Crist Gesù, parèj ch’adess i podoma fé ‘d còse bon-e, cole che Chiel a l’ha prontà tant temp fa përchè i-j fèisso” (Efesin 2:1-10).
4. Gioann 3:14-21
La simbologia ‘d lon ch’i trovoma rapresentà ant l’episòdi dël Testament Vej ch’a parla dla serp ëd bronz che Mosè a l’avìa levà an àut ant ël desert, a l’é dovrà da l’evangelista Gioann coma na figura profètica dl’elevassion dël Signor Gesù ans la cros andoa ch’a l’é mòrt. L’evangeli cristian, an efet, a proclama ‘l sacrifissi d’espiassion ëd Gesù an sla cros coma ‘l contnù e ‘l fondament dl’eterna salvëssa ‘d coj ch’as fido an Chiel. A l’è propi an sossì ch’a consist l’Evangeli, dont le conseguense pràtiche a son ëd n’efet strasordinari an tuti coj ch’a l’arsèivo, ëdcò ancheuj.
“Giusta coma Mosè a l’avìa alvà ‘l serpent ant ël desert, parèj a venta che ‘l Fieul ëd l’Òm a sia alvà su, për fé che chionque a chërd an chiel a perissa nen ma a l’abia vita eterna. Përchè a l’é parèj che Dé a l’ha tant vorsù bin al mond: a l’ha dàit Sò Fieul ùnich, përchè tuti coj ch’a chërdo an Chiel a perisso nen ma a l’abio vita eterna. An efet Dé a l’ha nen mandà Sò Fieul ant ël mond për condané ‘l mond, ma përchè ‘l mond al sìa salvà da Chiel. A-i é gnun-a condan-a për col ch’a chërd an Chiel, ma col ch’a chërd nen an Chiel a l’é già stàit condanà për avèj nen chërdù ‘nt ël nòm ëd ël Fieul ùnich ëd Nosgnor. Ël giudissi ‘d condan-a a l’é fondà an sël fàit che la lus a l’é vnùa ‘nt ël mond ma a l’han preferì ‘l top al ciàir, përchè lòn ch’a fasìo a l’era nen bon. An efet, tuti coj ch’a fan lòn cha l’é nen bon a l’han la lus an òdio e as avzin-o nen a la lus përchè a l’han tëmma che lòn ch’a fan a sìa dëscuvert; ma coj ch’a fan lòn ch’a l’é giust a ven-o a la lus përchè dj’àutri a peusso vëdde che lòn ch’a fan a l’é second la volontà ‘d Nosgnor” (Gioann 3:14-21).
Orassion
Pare dla grassia, che Tò fieul benedì Gesù Crist a l’é vnù giù dal cél për esse ‘l ver pan ch’a dà la vita al mond; Dane semper ëd pì dë sto pan, përchè Chiel a peuda vive an nojàutri, e nojàutri an Chiel; ch’a viv e regna con Ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé, ora e për sèmper. Amen.


text:
Avant in onn, ils 19 da mars 2021, è Joseph Maria Bonnemain vegnì consecrà sco nov uvestg da Cuira. Suenter ch'ils canonis n'avevan betg pudì sa decider per in uvestg, aveva papa Francestg persunalmain elegì Bonnemain sco nov uvestg.
Damain conflicts, dentant dapli spetgas
Dapi lura èn ils conflicts tranter exponents progressivs e conservativs sa calmads considerablamain. Dentant avessan varsaquants cartents e varsaquantas cartentas era spetgà che l'uvestg mettess pli savens las chartas sin maisa pertutgant ils temas brisants da la baselgia catolica.
Perquai che l’uvestg di savens ni gea ni na n’èsi betg simpel da vegnir a savair tge ch’el pensa propi. El lascha savens avert tut las opziuns. Quai è sia strategia.
In uvestg che trenescha, fa sgnoccas e che ura
L’autura Paula Nay ha gì la chaschun d’accumpagnar l’uvestg da Cuira durant plirs dis cun la camera per realisar in film dals Cuntrasts che porta il titel «Per amur da la pasch – in onn uvestg Joseph Maria Bonnemain». Ella ha uschia survegnì ina invista exclusiva en il mintgadi da Bonnemain.
Tge uvestg ch’ella ha emprendì d’enconuscher, cun tge duairs ed incumbensas ch’el passenta ses dis e sco che l’uvestg para da vegnir a frida cun il grond squitsch entaifer ed ordaifer l’uvestgieu, quai tradescha Paula Nay en Vita e cretta.
Valitaziun da l'experta
Ina valitaziun da las prestaziuns e las sfidas durant quest onn d’uffizi da l’uvestg Joseph Maria Bonnemain fa en quella emissiun er Nicole Freudiger, redactura e producenta da la redacziun da religiun dad SRF.


text:
En il Grischun è il dumber da dischoccupads sa reducì il december be levet per 105 sin 1’489, cumpareglià cun il november. Quai correspunda ad ina quota da dischoccupaziun da 1,3%, sco l'Uffizi per industria, mastergn e lavur dal Grischun scriva. Questa midada minimala saja cunzunt d'attribuir a la fin da la stagiun da construcziun ed il cumenzament da la stagiun d’enviern per il turissem.
Dapli persunas senza lavur en Svizra
En l’entira Svizra è il dumber da dischoccupads percunter s’augmentà levet da 116’244 sin 121’728. Quai correspunda ad ina quota da dischoccupaziun da 2,6%. Dentant è il martgà da lavur sa recreà fermamain da la pandemia, ha il secretariat statal per economia communitgà oz. Oravant tut dapi l’atun, ha il martgà cumenzà a sa normalisar. Uschia quint'ins era che quella fasa da normalisaziun cuntinuescha quest onn. Oravant tut era la lavur curta haja gidà al martgà da lavur. Quella è dentant era sa diminuida congualà cun il 2020. Uschia ha quella mesira chaschunà custs da passa 10 milliardas francs durant il 2020 ed il 2021 da passa 4,5 Milliardas.
Lavur curta en il Grischun
Il december 2021 han totalmain 223 manaschis survegnì indemnisaziuns per lavur reducida en il Grischun. Il mais avant èn quai anc stads 293 manaschis.


text:
A partir da mardi dat l'um da 33 onns al turnier d'ATP a Buenos Aires. Ma, quai saja il medem mument in return ed in cumià, ha el ditg ad ina conferenza da pressa. In schanugl blessà fa malgrà bleras terapias anc adina quitads a Del Potro. El veglia ussa simplamain esser in um da 33 onns che vegnia da viver senza dolurs.
Ses pli grond success ha el gì il 2009 al US Open, nua ch'el ha battì Roger Federer en il final en tschintg sets. Er betg d'emblidar è il mezfinal epic als gieus olimpics il 2012, nua ch'el ha dentant pers encunter Roger Federer.


text:
La radunanza communala da Zernez ha approvà il quint dal 2021 che serrà cun in gudogn net da radund 653'000 francs. Quai tar entradas da passa 21 milliuns francs. Era ha la vischnanca da Zernez approvà da stgaffir ina prefinanziaziun dad 1,5 milliuns francs, quai per ils custs d'amortisaziun annuals da la chasa da scola, che muntan a radund 300'000 francs. Il project dad sanar ed engrondir la chasa da scola a Zernez, cun in credit da 9,798 milliuns francs, saja pli u main terminà, quai scriva la vischnanca. Gia ils onns 2018-2020 èn vegnidas fatgas reservas per ils custs d'amortisaziun futurs, uschia ch'il deposit total da la prefinanziaziun munta a 7,5 milliuns francs.
Premi d'energia 2020
La vischnanca da Zernez surdat mintg'onn in premis al patrun ch'ha fatg il pli bler per il clima l'onn passà cun sanaziuns energeticas u cun ses agir en general. Per l'onn 2021 èn quai las Ovras Electricas d'Engiadina SA. Cun l'investiziun e l'installaziun d'in indriz fotovoltaic sin il stabiliment d'ufficina haja l'interpresa fatg ina contribuziun per la protecziun dal clima e da l'avegnir da Zernez. Il premi è dotà cun 1'000 francs ed è in resultat dal premi da clima «Zürich Klimapreis Schweiz & Liechtenstein» che la vischnanca da Zernez ha survegnì 2014.
Ultim di per Emil Müller
Igl è stà la davosa radunanza communala ed era il davos di d'uffizi per il president communal partent, Emil Müller. El surpiglia il prim da zercladur il presidi communal dad Egnach (TG). Emil Müller è vegnì onurà per ses grond engaschament per la vischnanca da Susch e suenter la fusiun per la vischnanca da Zernez.


text:
Sin la via principala tras il Partenz – la via naziunala N28 – datti regularmain colonnas pervia dal traffic turistic. Blera glieud vul ir a Claustra u Tavau per ir culs skis, e la saira turnan els puspè. Per guntgir da las colonnas emprovan blers automobilists da rivar sur vias lateralas pli spert tras la val – uschia er sin la via tras Schiers.
La fin d'emna passada ha la vischnanca da Schiers lura serrà la via tras il vitg. Quai per evitar colonnas tras il vitg e per garantir, ch'ambulanza e pumpiers pon passar senza problems. Las vias tras Schiers èn relativ stretgas. Sa cruschar è strusch pussibel, surtut sch'igl ha anc colonnas.
Acziun era illegal
La vischnanca na dastgia dentant betg serrar la via en atgna reschia. A quella conclusiun vegn l'Uffizi federal da vias e la Polizia chantunala suenter ch'els han studegià las leschas ed ordinaziuns. Sco che la pledadra da la Polizia chantunala, Anita Senti, ha ditg envers il schurnal regiunal da SRF, hajan ins admonì la vischnanca da Schiers.
En l'avegnir dastga Schiers per il mument be serrar l'access al center dal vitg, sch'i dat bler traffic. Quai pon els far cun sustegn da la Polizia chantunala. Il motiv è l'ospital en il vitg e las vias stretgas en il coc dal vitg.
«L'acziun ha valì la paina»
Sco quai ch'il president communal da Schiers, Ueli Thöny, ha ditg envers il Schurnal regiunal SRF haja l'acziun però valì la paina. Uss stoppia la Confederaziun agir. En vischnanca discuteschan ins schon davart ina varianta da laschar passar ils autos mo pau a pau tras il vitg.


text:
Il Club da hockey da Tavau ha pers questa saira ordaifer cunter ils ZSC Lions cun 3:4. Igl è la 8avla giada che Tavau perda cunter ils Lions, cura che quels dattan a chasa. La decisiun preliminara è crudada en la 38avla minuta. Lura èn ils ZSC Lions ids per la terza giada en avantatg (3:2 per ZSC Lions). En il davos terz han ils da Tavau bain anc pudì far in gol, ma betg dumagnà d'egualisar.
Ils resultats dals ulteriurs gieus
- Ambri-Piotta – Losanna 3:5
- Bienna – Ajoie 3:0
- Friburg – Genevra 5:3
- Lugano – Zug 2:3
- Berna – SCL Tigers 3:1


text:
La staffetta da biatlon svizra dals umens ha manchentà ina plazza tranter ils top 10 als gieus olimpics. Il quartet cun Sebastian Stadler, Benjamin Weger, Niklas Hartweg e Joscha Burkhalter è vegnì 12avel en la cursa sur 4x7,5 kilometers. Sin ils victurs han els in retard da passa 4 minutas.
Suenter il emprim trair era la Svizra per curt temp a la testa. Sebastian Stadler ha tutgà tut las schibas en 23,7 secundas – il pli spert da tuts. Fin tar il davos curridur era la Svizra sin il 8avel rang. Cun il currider final Burkhalter è la plazza da diplom dentant stada davent. Il Bernais ha stuì far ina runda da chasti. Ordavant avevan ses collegas tutgà senza macla.
Las medaglias:
- Norvegia, 1:19:30,2 uras
- Frantscha, +27,4 secundas
- Federaziun olimpica da la Russia, +45,3


text:
Actualitads
A l'Alvra vegn construì in nov tunnel. Mintga di vegn furà, resgià, chavà e fabritgà sin il pli grond plazzal da la Viafier retica. L'avust 2015 han ins lantschà las lavurs da perfuraziun dal tunnel da l'Alvra. Uschia han ins pudì cumenzar suenter lavurs preparatoricas intensivas che han durà 14 mais cun la construcziun dal tunnel per propi. Qua èn resumadas per Vus las infurmaziuns las pli actualas ed ils highlights dals ultims mais en connex cun la construcziun nova dal tunnel da l'Alvra.


text:
Bügügiaa
Bügügiaa (nom ufizial in italian: Buguggiate) a l'è un cumün de la Pruvincia da Varees cun 3 060 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 2,6 km² e 'na densità de 1 177 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Azzaa, Brunell, Gaggiava S'ciann, Vares.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Bügügiaa l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Dèl
Dèl (en Italià: Dello), l'è 'n cümü de 5 720 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla Bàsa Bresàna a 16 km a Sudòvest de la cità de Brèsa.
El teretóre 'l pórta amò i sègn de la centüriasiù romàna, spartisiù de la tèra en quadràcc de dàga 'n consègna ai soldàcc en pinsiù. Se pènsa che Dèl l'ìes en cèntro abitàt de urìgin romàna e pò dòpo 'na piéf cristiàna, che l'ìa sitüàda a séra del paés, endoche amò 'ncö 'n ciós l'è ciamàt ciós dei Mórcc de San Macàre".
La piéf l'è lüminàda 'ndèn docümènt escuvìl del 1178, che 'l paàrla apò d'en castèl. En bànda a la piéf, el gh'ìa divèrse proprietà apò a 'l convènt bresà dei Sàncc Cosma e Damià, che 'l g'ha organizàt la bunìfica. En ricòrdo de le mòneghe biniditìne gh'è amò 'l nòm de la località Finìl de le Mòneghe. A cumincià del 1300, el paés el g'ha ambiàt a svilüpàs a matìna del Castèl.
El nòm del paés facilmènt el vé de Ello (ciós de fùrma iregulàr, a triàngol o a trapésio). Endèl 1200 el se 'l tróa scriìt come Hello e 'ndèl 1400 Ellum.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Songaàs
Songaàss (Songavazzo in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa a 40 km de la sità e a 640 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 719 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 12,7 km² e 'na densità de popolasiù de 57 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Bödech, Castiù (BG), Serét, Còsta Ulpì, Fì (BG), Lanùr, Rógn e Ruèta.
Evulusiù demogràfega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Songaàs l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Për chi s'ënterèsa di custümi di Brigaschi, ër në fa manc bësögnë dirlù, ër custüm da Briga l'è dëché 'npurtant përché l'è bèn dàa Briga chë l'è arivà 'n li autri paìisi da nostra Tèra Brigasca. Për métu 'nsém tüt loc ër l'y a da dìi sciür custüm da Briga (scicùm ër l'y a inë zbërmöri dë ducüminti, dë dësìgni e dë futugrafìe) ër l'y më vurërà tréi nümëru dër nostrë giurnàle. ëntë stë nümëru e 'ntë quée chë vèn e y mét loc in pò cavàa da tanti dësìgni e da tante pitüre chë li han fait di artisti, specialmént Fransìisi; ën lë nümëru 40 da Vastéra, ënvèce, s'e pöscë, e y métërai loc e purërài atruvàa ëndènd àa Briga. Inë stüdi dëché 'nteresànt e pröpi da bülu sciür custüm da Briga l'è avü fait da Marc Ortolani chë l'ha fait in artìculu sciü 'n giurnàle fransées chë l'é a rivista d'in'asuciasiùn dë Nissa chë së ciàma "Acadèmia Nissarda"; a rivista la é "Nice Historique". st'artìculu l'è parësciü dër 1998. Loc e dìg ën lë mé artìculu adés ër tèn cönt pröpi dë loc l'ha scrìit Marc Ortolani araùra. E fëgüre ch'e pé véiru 'ntë ste pagine le sun avüe pigliàe, për grasiùusa cuncësiùn dë r'Acadèmia Nissarda, da quer nümëru dë Nice Historique. R'articulu d'Ortolani 'r parla bèn dër custüm da Briga e dë Tènda 'n l' öitësènt e 'r porta bèn bèn dë fëgüre e dë nutisie chë l'ha piglià 'ntë di Archivi e 'r dìiz ëndund in pò atruvàa de nutìsie sciür custüm dë r'Auta Roya. I Brigaschi li sun ëndaiti abigliai cun i séi custümi a de manifëstasiùn uficiàle già dër 1860 quand Napuleùn l'èra avü a Nissa e pöi a Ruma, ae nosse dër principe Umbèrtu dër Pimunt dër 1930 e pöi 'ncòo dër 1947, quand a Briga é 'ndàita cui Fransìisi. Vèn dìi sens'autrë ch'ër custüm Brigasc l'èra vist cum'in custüm dëché 'nteresànt e uriginale, cum li dìizu fìe di scritùu, tant dë r'öitësènt chë dër Növësènt.
Dund in po' véiru ciü bèn ër custüm da Briga dë sti àni, però, l'è 'n le 'ncisiùn, ën le litugrafìe, ën li aquaréli, ën le stampe di artisti. ër l'y n'a dë tüt' e èpuche: dar Setësènt fin ar Növësènt. Le fan véiru chë për lë custüm da Briga 'r l'y avìa in'ënterès pröpi gros, sens'autrë përché di custümi dë r'avirùn dë Nissa l'èra tënü cum' ün di ciü carateristichi. A ciü antiga fëgüra dund in véir in custüm da Briga la é ina fémëna faita dër 1790 da r'ëncisùu Antoine- Marie Stagnon1. Ën aguaitènd e fëgüre 'ndund ër parésc ër custüm Brigasc in po' farsé in'idéa di trösi dë rùuba chë l'èra fait. E fémëne le së mëtin ina camìiz gianca dë téra, cue mànëghe longhe, ch'in po' véiru 'ntë tüt' e fëgüre. ëntë quéle ciü antìghe (fëg. 1 e 2) sta camìiz la è baràa sciür dënant e guarnìa, ar long da bëtunéra, dë pësìti chë li cuntünìu a r'avirùn dër còlë, ciütòst larghi. Ënt' üna fëgüra dë Paul Emile Barberi dër 1831 (fëg.4), a fasiùn dër còlë da camìiz la sëméglia 'ngéc dëfrènta: la né ciü-nu bëtunàa dënant e l'ha ina sculaüra ciü larga e a dëntéla ciü larga chë s'arvërtéga sciüa casàca. A liütésa fasiùn in a véir sciüe fëgüre de Adolphe De Lattre dër 1840 (fëg. 5 e 6), dë Vincent Fossat (fëg. 7 e 8), dë Iacques Guiaud (fëgg.9 e 13), d' Hercule Trachel dër 1842 (fëg. 10), dë Joseph Felon (1818-1896) (fëg.14) e dë Joseph Fricero (1807-1870) (fëg.11). ënt'ün quadrë d'in pitùu ch'in në sa chi 'r sìg (ën la fëgüra 15), a camìiz l'ha fìe e mànëghe guarnìe dë dëntèla, cum'ër còlë. Sciüa camìiz e fémëne le së mëtìn ina gìpa, ch'in po' véiru 'ntë tüt'e fëgüre. A sa fasiùn la è dëlong apuprès a pröpia. ën le due fëgüre ciü véglie (1 e 2) la è ruscia, ligàa dënant e cun e mànëghe atacàe cun di ligami blö béli larghi.
Ën li primi trent'ani dë r'öitësènt ën le fëgüre in a véir 'ngéc dëfrènta. La é ina casaca nu ciü-nu cun e manëghe chë së poru dëstacàa e cun düi cönsi rüsci sciür dënant. A casaca la è ligàa cun da firusèla blö o vérda chë la borda fìe e due parte da casaca. sti ligami dë tërsùn li spìcu sciüi cönsi rüsci chë li han sut (guitài bèn a fëgüra 11). ën le fëgüre 4, 8 e 15, e fémëne le han in curpét parésc, ma sènsa mànëghe1. E faude le sun déëlong nu tant longhe e le n'arivu mai sut' a graiglia2. Për lë ciü le sun dëmà d'in curùu : ën la fëgüra 1 le sun rusce, ën la 2 dër pitùu Millin le sun giaunéte; ën la fëgüra 7 dë Fossat le sun blö, e fìe ën la 9 dë Guiaud; celèste 'n la fëgüra 15. ër paréscë fìe de faude a réghe (ën travèrs ën le fëgüre 5, 6 e 7 e dréite 'n la 13). E faude e fémëne le e së pin fìe arvërtëgàa amunt, ën lascènd parésciu a sutàna, cum'in po' véiru a fémëna àa sënèstra da fëgüra 7 o 'n le 8 e 10 (a fémëna ch'in véir ën la Famiglia dë pastùu dë Barberi (fëg. 4), ënvèce, ti në pöi acapìi së la s'àig arvërtëgà e faude o 'r fudìi). Sciüe fàude, e fémëne le së mëtìn in fudìi, dëché larg -ch'ër crüvìa squàazi dë tüt e fàude- e bèn bèn rügà. Squàazi dëlong l'èra dëmà d'in curùu, ciü suégnë l'èra ciàa ( guitài e fëgüre 3,5,6,7,9 e10), chic viàgë l'èra scüü (fëgg. 1e15) e 'n la fëgüra dë Millin, dër 1807, l'è a quadrìti. A cunsaüra la èra dëché carateristica e la é arëstàa ar long di àni r'ünica cùusa dër custümë da Briga ch'in ha pësciü véiru fin a nu pröpi tanti ani fa. La è a manéra chë le s'arangiàvu i cavigli e fémëne da Bassa Cunéa dë Nissa e chë la së ciamàva "toursada", ma 'n gin ciü sémplice. Le së mëtìn ina lista dë vëlü néir, bèla larga e le së n'avirunàvu a tèsta, pöi le r'apuntàvu dë dërè sut'ër ciciurìn cun in pëlòo o düi; ënt chiche fëgüre, però, in véir chë pudama fìe e Brigasche le aüsàvu a "toursada" cum'a Nissa (fëgüre 4,11 e 12). Le së tursin i cavigli 'nsèm ar vëlü e le lasciavu pëndanàa i pëzìn dër vëlü. sta cùusa lì (i pëzìn chë pëndànu) in a po' dëmà véiru 'n la fëgüra 13, dund J. Felon l'ha pitürà ina pastura ch'arturna ar sé paìisë. Sciüe spàle, di viàgi e fémëne le së mëtìn in mëdiglië scruzà dënant e cun i pëzìn ciantài 'n lë fudìi (cum' in po' véiru 'n le fëgüre 7 e 10).
Sciüa tèsta, pr'apararsé dar sùu o dar fréid, le y së mëtìn in mëdiglië da tèsta dë cutun o dë lanéta fina o dë "mussola" dë cutun o dë lin. Nimanére, 'r mëndìglië, ligà sut'a gura, le 'r së mëtìn ën manéra da lasciàa bèn ën vista 'r vëlü chë l'èra dëché caraterìstichë 'n la manéra d'arangiarsé i cavigli. Quand ër në fagìa bësögnë, ër mëndiglië da tèsta 'r pìa arëstàa ligà ar còlë, cum'in po' véiru 'n le fëgüre 7, 12 e 13. Për lë ciü l'èra dëmà d'in curùu, o gianc (fëgg. 2 e 4) o d'in curùu ciü scüü (néir ën la fëg. 5 e röösa scüü 'n la 9; vérd ën la fëg.12 e giàunë 'n la 13), ma 'r l'y n'avìa fìe dë quìli dë tanti curùu o cun di dësìgni dë tante qualitàe (cum' ën le fëgüre 6,7,10 e 11)1. I ùuri li n'èru guàiri-nu. ën le fëgüre in véirë dëmà dëlong de anëléte d'ùurë (in e po' véiru bèn ëntë V. Fossat ën la fëgüra 7, ënt' H. Trachel ën la fëgüra 10 e specialmént ën la fëgüra 13). E càuse le arivàvu sensautr ar ginùglië e le pìn èssu dë lana o dë cutun, faite cun e agüglie e faite 'n düi trösi cüzìi 'n tra ìli: a gamba e rë scapìn. Rë scapìn l'èra për lë ciü gianc e in ër pìa dëstacàa pëntrà chë quand l'èra früst in ër pés turnàa a fàa2. ër curùu n'èra-nu dëlong ër pröpi, ma dëfrènt. ër l'y n'avìa de gianche, de bùre, de cafè, de rusce, tüte d'in curùu o cun de réghe 'n travèrsë. Tütë ste fëgüre ch'e àma vist ëntë ste pagine fin lì, le culègu 'r custüm de Brigasche dë sti àni cun ër mëstée ch' e ciü tante d'éle le fagìn, e ciuè 'r pastùu. Difati, tutë ste fémëne dësignàe dai pitùu dë r' öitësènt o in e véir ëntant chë le véndu 'n rivéra e cùuse chë li fan i pastùu (lait, quagliàa, frumai, rëcötu) o 'ntant chë le fìru cua rùca e cur füüsë.


text:
Fin da la navigaziun principala
Entschatta dal navigatur
Entagliar mascras e far tschaiver en la regiun da Sargans
Descripziun
La regiun da Sargans è enconuschenta en il conturn sco center dal tschaiver. En la «tschintgavla stagiun» èn da vesair a chaschun da cortegis e d’autras manifestaziuns mascras da lain tradiziunalas. Entagliar e purtar mascras da lain durant il tschaiver è qua ina isanza populara che vegn tgirada gugent. Entant ch’il tschaiver vegniva festivà antruras oravant tut sin via, en ustarias u en chasas, èn vegnids vitiers tar ils cortegis da tschaiver bals da mascras e concerts da «guggas» pli gronds.
Ina part integrala impurtanta dal tschaiver en il passà era da beffegiar las autoritads e las persunalitads dal vitg. En furma da spectaculs vegniva commentà la vita en il vitg e vegnivan fatgas autras furbarias. Cun mascras da lain entagliadas vegnivan ils originals dal vitg caricaturads cun fisionomias marcantas u cun cumportaments che dattan en egl.
L’usit d’entagliar mascras è vegni en moda en la regiun da Sargans il cumenzament dal 19avel tschientaner. Lavurers migrants han purtà quest artisanadi en la regiun. Fin en ils onns 1930 eran las mascras da la regiun da Sargans per gronda part mascras da caracter. Pli tard èn plinavant vegnidas en moda mascras da sgarschur, da demunis e da diavels. Las mascras da strias ch’èn fitg derasadas oz sa basan sin las mascras pli veglias dals «Wiibli».
Suenter la Segunda Guerra mundiala hai dà in veritabel boom d’entagliar che dura fin oz. Ultra da l'imitaziun da mascras veglias èn naschidas novas ovras creativas. Flums è daventà in center da l'art d'entagliar mascras ed ha creà tips da mascras ch'èn enconuschents er lunsch ordaifer la regiun. Ina contribuziun impurtanta al mantegniment da la tradiziun d'entagliar en la regiun da Sargans prestan las uniuns d'entagliar nov fundadas. Quellas porschan curs d’entagliar populars e transmettan las tecnicas d’entagliar. Oz datti en la regiun da Sargans circa sessanta persunas ch'entaglian mascras durant lur temp liber.
Gallaria d'illustraziuns
Documents da video
Museum da mascras da la regiun da Sargans a Flums © TVO AG, Tele Ostschweiz, St. Gallen, 2012
Referenzas e dossier
- Publicaziuns
Albert Bärtsch: Sarganserländer Holzmasken. Fasnachtsbrauchtum. Mels, 1990
Albert Bärtsch: Holzmasken. Fastnachts- und Maskenbrauchtum in der Schweiz, in Süddeutschland und Österreich. Aarua, 1993
Alois Senti: Das Land in Fest und Brauch. In: Sarganserland 1483-1983. Ed. Sargangserländer Talgemeinschaft. Mels, 1983, p. 233-290
- Dossier
- Maskenschnitzen und Fasnacht im Sarganserland
Ausführliche Beschreibung Ultima modificaziun: 04.06.2018
Dimensiun: 230 kb
Tip: PDF
- Maskenschnitzen und Fasnacht im Sarganserland


text:
Milsà
Milsà (en Italià: Milzano), l'è 'n cümü de 1 784 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla Bàsa Bresàna a 34 km a Sud de la cità de Brèsa. El teretóre de Milsà l'è streersàt de la Mèla.
La zòna de Milsà l'ìa abitàda zà 'ndèla preistória come testimuniàt dei repèrcc archeològic che gh'è stat ritroàt. Apò a la prezènsa dei Gài Cenòmani l'è stata acertàda e dòpo amò chèla dei Romàni. El nòm el sömèa vègner de Militianinum o Melicianum.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
L'attimo fuggente
L'attimo fuggente (’L àtim ch'al scapa via) 'l è na cumèdia dramàtica dal 1989 ad Peter Weir scrita par Tom Schulman che par cal lavōr chè 'l à vins al Prèmi Òscar par la senegiadùra uriginàla. L'è stada preśentàda a 'l 46śum Fèstival ad Venèsia.
Custàda sédas migliòṅ e quàt'r ad dòlar, la 'n à pò purtâ a cà da piò ad duśènt-trentasìnc.
Sunt
'L insgnànt ad létri John Keating (Robin Williams) al taca a lauràr a 'l culéǵ par masć "Welton" in du al stùdia 'l śōvan Neil Perry (Robert Sean Leonard). Chi lò al tîṅ adrē a 'l sò lesiòṅ in dua 'l prufesōr al s arcmànda ad „cójar 'l àtim“ prima ch'a sia tròp tard, cum i dgìv'n i latìṅ c'n al sò carpe diem, e a pinsàr cun la sò tèsta e a guardàr al ròbi cun di punt ad vista difarènt. Al pàdar dal ragàs, Tom (Kurtwood Smith), al n è briśa tant dl'idéa e al s mét ad travèrs parchè al n vōl mia che sò fiōl al s dastràga cun dal cajunàdi da gènar.
Keating al gh'à na manéra fóra d'l urdinàri 'd insgnàr e i sò studènt i èṅ da la sò banda. Neil al vōl a tut i cóst ciapàr na part in “Insùni dna nòt dla mità dl'Istâ” ad William Shakespeare tant ch'l al cònta a 'l sò cumpàgn ad cambra, al tìmid Todd Anderson (Ethan Hawke). Charlie Dalton (Gale Hansen) invéci al scriv 'n artìcul p'r al giurnàl dla scóla in du al dmanda ch'anc al ragàsi i pòsan vgnir a studiàr-ag. Al prèsid Nolan (Norman Lloyd) al s arlìa dimóndi e al preténd ch'la cumisiòṅ sculàtica la vèra n'indàśin. Charlie al vèṅ punî ma al n fà minga i nóm di sò cumpàgn ch'i fànan part dla grup di “puéta estìnt”.
In cal mént'r al pàd'r ad Neil al gh 'n à abàsta e al vōl che lò al faga subìt al valìś.


text:
Ariśòna
'L Ariśòna (a s lèś [ærɪˈzoʊnə] in ingléś, scólta'l chè) 'l è 'n stat di Stat Unî ch'al s è unî a la federasiòṅ in dal 1912. Al gh'à na pupulasiòṅ ad siē migliòṅ e sèt 'd abitànt par na superfìsi ad 295.254 km².
Al cunfìna a nòrd c'n al Utah, a èst c'n al Mèsic Nóṿ, a sud c'n al Mèsic, a òvest cun la Califòrgna, a nòrd-òvest c'n al Nevàda e a nòrd-èst, in un punt sōl, c'n al Culuràdo. 'L Ariśòna 'l è divìś in quìndas cuntèi e in nuànta cumùn. Al sò mòt in latìn 'l è „Ditat Deus“ (Dio 'l fà ric) méntar 'l è cgnusû anc c'n al scutmàj ad „The Grand Canyon State“ (Al stat di canyon grand), qvél più famóś 'l è 'l Grand Canyon, góla dal fiùm Colorado.
La capitàl l'è Phoenix cun Tucson, Flagstaff, Yuma e Mesa atri sità impurtànti. Al sò guvernadōr, da 'l 2015, 'l è 'l republicàṅ Doug Ducey. In dal stat a gh'à la péna 'd mòrt ch'la vîṅ fata cun dgl'iniesiòṅ ad vlèṅ a part quànd al cundanâ al sarnìs invéci a 'l sò pòst la cambra a gas.
Al clima dla sò mità meridiunàla, in du a s cata anc la Monument Valley, 'l è deśèrtic. La sò ecunumìa la pōl cuntàr su la cultivasiòṅ dal cutòṅ, su 'l turìśum e su l'estrasiòṅ dal ram.


text:
Il Club da hockey da Tavau ha pers cun 2:7 cunter ils Rapperswil-Jona Lakers. Il resultat mussa la ferma prestaziun dal sutclassà. Quai è numnadamain l'ermprima giada dapi il 2015 ch'ina equipa sutclassada gudogna la Cuppa svizra. A chasa è la victoria per ils Lakers stada surprendentamain clera.
HCD ha pers la gnerva
La decisiun è crudada gia en il segund terz. Là han ils Son Gagliais sajettà trais gols entaifer da 228 secundas e cun quai gì il 5:1. Il HCD ha pers en questa fasa la gnerva ed incassà chastis betg necessaris. Uschia per exempel Enzo Corvi che ha stuì ir sin il banc perquai ch'el ha sa laschà crudar.
Nyffeler giugà ferm
Er ina midada da goli da Gilles Senn tar Joren van Pottelberghe n'ha betg purtà l'effect giavischà. Da l'auter maun ha Melvin Nyffeler mussà pliras bunas paradas. La suletta fasa da squitsch dal HCD, durant l'ultim terz ha Josh Primeau respundì en la 52avla minuta.
RR novitads 16:00


text:
Tenor l'index da la fomina mundiala èn 600'000 persunas mortas da la fom ils ultims 15 onns. Mintga quart uffant ha retards cun crescher e stgars mintga 10avel è corporalmain indeblì pervi da las consequenzas da la fomina. Quai tenor l'index mundial da la fom da l'institut Ifpri che sa basa sin las datas da las organisaziuns «Conern Worldwide» ed il «Agid cunter la fom mundial».
Guerras e cunflicts armads neutraliseschan mesiras cunter la fom
Tenor l'index è il problem il pli grond en la Republica Centralafricana, il Tschad, la Sambia e l'Asia dal sid. Las organisaziuns puntueschan ch'i n'haja bain dà naginas fominas catastrofalas dapi la fin dal 20avel tschientaner, però n'hajan tut las mesiras prendidas pauc effect. Questas vegnian neturalisadas dals cunflicts armads e las guerras ch'i dettia.
RR novitads 18:00


text:
Cernobi
Cernobi (Italian: Cernobbio) l'è ün cumün de la Provincia de Còmm che gh'ha 6 745 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 11,7 km² e 'na densità de 576 ab./km².
L'è staa fundaa cun l'uniun de tre rialtà ministrativ: Cernobi, incöö induvè che gh'è ul münicipi, Piazza (Santu Sc'tefan) e Ruena, incöö i düü fraziun püssee grand. In del 2005, cunt ul decree de ul President da la Repüblica Ciampi, Cernobi l'è deventada üna "Cità".
Ul sit principal l'è cognussüü in Italia e anca in del mund per i sò meeting internaziunai ca vegnan faa a la "Vila d'Esc'te", vün di albergh püssee famus e car ca ga sian al mund.
GeugrafìaModifega
Cernobi l'è ul prim cümün ca sa truva venend de Comm e andand sü per ul Lagh de Comm, ram ucidental, spunda ucidental. Ul sò teritori cumünal l'è grand pü u menu 11 km quadraa. Ul port süra ul lagh l'è a 199 m (süra ul level de ul mar), la muntagna la püssee alta l'è ul "Bisbin", ca 'l mesüra 1325 m. Questa muntagna l'è famusa en tüt ul comprensori parchè gh'è ün santuari induvè che tüta la gent (anca di cumün svizar ai pè da la muntagna) in del passaa veniva par adurà e ringrazià la Maduna.
In de la pianüra pinina vicin a ul lagh gh'è la Cernobi residenzial e industrial, cunt i fabrich, i palaz e i vil püssee bei, tücc cun parch pien de giardin storic (Vila d'Este, Vila Erba, Vila Belinzagh, Vila Bernascun). Sü la culina de Piazza gh'è ün'altra zuna residenzial, tücc vilet e viletin cuntüna abundanza de vert. Ruena, inculada a la muntagna la riempis la culina sempar de vilet, anca si püssee vecc di quii de Piazza. Sura questa granda "conurbaziun" Cernobi - Piazsa - Ruena inn i bosch de castagn sota, e de fagg e betui sura. La cima de ul Bisbin l'è cunerta de Abee, ma l'è üna piantumaziun artificial dii agn '30. In mez a ques'cc bei bosch a truvum i Munt e i Alp, grüp de cà pinin induvè che sa praticava la pasturizia; i Munt inn a meza costa (600/700 m), i Alp un pu püssee alt (900/1000 m).
FraziunModifega
Fraziun püssee grand:
- Piazsa
- Ruena
- Casnee
- Stimianich
Fraziun arumai mangiaa de la conurbaziun de Cernobi:
- Murnel
- Sant'Andrea
- San Giüsep
- Nulcin
Fraziun pinin:
- Vulzin
- Gentrin
- Stumain
- Tuldin Purgin
Fraziun de muntagna
- Piazzöla
- Scarun
- Madruna
- Duel
- Pievenel
- Böcc
- Alpet Gumbee
- Piela
- Garzegal
Evoluzion demografegaModifega
L'andament del numer de abitant del comun de Cernobi l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
La discuscion a Urtijei gnuda fora soura l stil de costruzion dles ciases desmostra ciamò n iade sciche la politica ae gonot perdù l sens dla mesura.
La mozion enstessa à puech sens ajache ala se baseia sun la proposta de costruì te n stil tradizional tiroleis. Cie che n stil tradizional tiroleis é, messessa endere vegnì definì. L president de Ladins Dolomites (LD), Albert Pizzinini, criticheia dassen chesta proposta: „Vigni persona con n pue de cultura, apeina che ala se ciala entourn capesc sciche i stils de costruzion se ae mudé tl temp tles valedes ladines. Les ciases da paur da zacan é fates de pera enfin a la pruma auzeda, spo blot de legn, zenza che al gnissa adoré legnam demé per taflé ju i murs deforavia. Aladò dla mozion messessa endere sen i murs vegnì curis ju con legn. Enteressant fòssel che i autours dla mozion prejentassa n projet de na ciasa tipica tiroleisa (tl stil tradizional alpin), enscì bastàssel fé do dutes les ciases aldò de chesta formera, al gnissa a la fin ence sparagné cosc‘, con bona pesc dla liberté personala, dl progres y dla sconanza ambientala (sun na ciasa te stil tipich alpin ne audìssel nience i panei solars).“
Per LD él d’autri problems plu emportanc: „Jian zeruch a la realté ne él nia chisc i problems con chi che al é da se dé ju. I problems urbanistics é d’autri, penson a na lege urbanistica puech clera fata de ezezions y na aplicazion nia uniformeda dla medema, a la mancianza de lerch de pertignenza, a la speculazion edilizia, a la mancianza de programazion generala dl teritore, a la dificolté di joegn de ciafé na abitazion che ai se embaste l am de se paié y e.i.
Ladins Dolomites se aoda che an se dae ju danuef con i temesc concrec che enteresseia la popolazion plutost che con propostes populistiches che a la fin di fac é vuetes y ne sta nia en pé.“
{jcomments off}
839 iadesc liet


text:
Braies de coram ne ti joa nia al ladin
I todesc à sapù avisa cie che al va de bujegn per tegnì en pé na mendranza. Al vuel ester n lingaz scrit unifiché: l standard
Zitat da la Usc di Ladins 19.07.03: "Dla koiné ladina al Dì dla Unité Ladina à ence rejoné l assessour Mussner, dijan che sce l idiom ladin-gherdeina à souravivù tl centené passé, spo saràl ence bon de l fé sen y doman. Conclusio: l ladin standard podessa roviné i idioms de valeda...."Bera Mussner, o che al ne sa nia cie che al dij o che al é sforzé de lascé audì la medema plata che ti vegn metuda dant da si sponsors dla Regula. Mussner y sie assessorat s'á ence fistidié da scluje fora dal ejam de trilinguism i idioms ladins nia dla provinzia da Bulsan; enscì àl raforzé la tripartizion fascista. Chest fossa l assessour a la cultura ladina?
Dialetalisazion de n grup etnich vuel ence dì folclorisazion, endebliment y en pratica ti tó l fle.
Cie nen dij pa un di majers esperc linguistics ladins, dr. Lois Craffonara? Zitat: "Cie che i é mefodret dit dl'importanza de na grafia unitara, va moltipliché cent outes sce ala se trata de n lingaz de scritura unitar.", da Flus Leterares, pl. 421.
Al é veira che l gherdeina é ciamò en vita, ma al souraviv mel: al basta de se archité n per de menuc sun plaza a Urtijei per s'en anadé cie mestic che al vegn rejoné adum. Chest l gherdeina che ti plej tant a Mussner? Y spo sce l gherdeina à souravivù entratant mile agn, n'é chesta nia na garanzia che al vive ciamò mile agn. Ne à el mo mai audì che l'evoluzion dla storia n'é nia lineara, che al é azelerazions tla storia, che an arjonj n pont critich olà che l sistem se rump y dut va en toc (URSS, DDR, etc.). Chest vel ence per les cultures y i lingac; vigni ann muerel fora trueps lingac, aja che ai n'é nia bogn de se modernisé o aja che al ti vegn tout l fle da les autorités. Cialon demé n pue entourn te nosc raions: pòn ciamò conscidré l mocheno n idiom todesch y tant todesc é pa ciamò i dialec di 7 comuns? Magari ti bastàssel a Mussner y compagns per damané contribuc per fé su museums dles mendranzes. Sce chisc berbesc vuel se tegnì si dialec él sie dert, ma che ai ne vegne nia a nes conté flabes: l gherdeina, desche i autri dialec ladins, s'en jirà do l'ega fora y ju dret debota sce al ne vegn nia fat su na stua che tegne su la derota; y chest pò demé ester n lingaz unifiché o standard, sciche ai dij duc i esperc che capesc valch de lingac de mendranza. Ne se àl nia lascé splighé Mussner da si compagns todesc che sie capo, bera Durnwalder, é sté un di prums sce nia l prum a scrive dant tla aministrazion la "neue Rechtsschreibung".Durnwalder, Magnago, Benedikter, etc. à dagnora sapù che les braies de coram ne varenta nia l todesch te Südtirol y che al vuel ester se taché pro l ciar dla "Hochsprache", dl Schriftdeutsch. Bera Mussner & Co, aede almanco l coraje de dì che dl ladin ne ves empòrtel n bel poze de nia y che i eis bele da n pez sauté la sief, che i ves sentieis bele da ciasa te Deutsch-Südtirol. Samben che i ne voleis nia avei da nen fé con l ladin standard, per vos é pu l Hochtaitsch lingaz standard di ladins, dantaldut de Gherdeina.


text:
La Bibia piemontèisa/Testament Vej/Geremia/Geremia 31
Geremìa[modifiché]
31[modifiché]
1"An col temp-là," a dis Nosgnor, "Mi i sarai 'l Dé ëd tute le famije d'Israel, e lor a saran mè pòpol".
Israel a sarà ristabilìa e as giontrà a Giuda 'nt l'adorassion ëd Nosgnor[modifiché]
2Sossì a l'é lòn che' Nosgnor a dis: "Coj ch'a scampran da la dëstrussion ch'a vnirà, a troveran ëd benedission fin-a 'nt ël desert, përchè i darai arpòs al pòpol d'Israel". 3Tant temp fa 'l Signor a l'avìa dit a Israel: "I l'hai vorsuve bin con n'amor ch'a vnirà mai a manch; për lòn i l'hai seguità a ess-ve fedel. 4It butrai torna ‘n pé, fijëtta[1] Israel. Ti 't saras torna alégra e it danseras contenta con ij tò tambass. 5It piantras torna toe vigne an sle colin-e 'd Samarìa e 't mangeras ambelelà ij frut ëd tò vërzé.
6A vnirà 'l di che le sentinele a crijeran da la region ëd le colin-e d'Efraim: "Vnì, montoma tùit a Gerusalem për rendje, al Signor nòst Dé, l'adorassion ch'a l’é sò drit". 7Ora, sossì a l'é lòn che Nosgnor a dis: "Canté 'd gòj për Israel! Crijé për la pì granda dle nassion! Crijé giojos vòstre làude: 'Salva tò pòpol, òh Signor, salva coj ch'a son restà d'Israel!'. 8Përchè mi i-j j'armenrai dal setentrion e da ij canton pì lontan ëd la tèra. I dësmentierai nen ij bòrgno e ij sòp, le fomne ch'a speto e le pajolante. Na granda companìa a 'rtornrà! 9Lerme 'd gòj a caleran da soe ciafele e Mi i-j j'armenrai a ca con grand soagn. A marceran aranda 'd ri pacìfich e an su 'd senté sulià andoa ch'as s'antrapran pa. Përchè mi son un pare për Israel e Efraim a l'é mè fieul prim-génit. 10Scoté la paròla ‘d Nosgnor, òh nassion dël mond, e proclamela 'nt le region lontan-e dla còsta: 'Nosgnor, ch'a l'ha sbërgiairà sò pòpol, a lo samblerà torna e a lo guernerà coma ch'a fà 'n bërgé con sò strop. 11Përchè Nosgnor a l'ha riscatà Israel da coj ch'a j'ero tròp fòrt për lor. 12Lor a 'rtonran a ca e cantran 'd canson ëd gòj an sj'auture 'd Gerusalem. A spriceran ëd gòj për motiv dij generos cadò dël Signor - le fosonante mësson ëd frument, ëd vin neuv, l'euli d'oliva, jë strop e ij cabiaj san. Soa vita a sarà tanme 'n vërzé bagnà e tùit ij sò sagrin a saran andass-ne. 13Le fomne giovo a dansran për la gòj, e j'òm, vej e giovo, as giontran a la selebrassion. I cambierai sò magon an gòj. I-j consolerai e cambierai ij sò sagrin an contentëssa. 14Ij sacerdòt a godran d'abondansa e mè pòpol a farà festa për motiv dij cadò ch'i l'hai faje. Mi, ël Signor, i l'hai parlà!".
15Sossì a l'é lòn ch' ël Signor a dis: "As sent un crij ch'a ven da Rama - përfonda 'ngossa e 'd pior d'ameror. A l'é Rachele ch'a piora për soe masnà e ch'arfuda d'esse consolà. Soe masnà a-i son pì nen, a l'han portaj-je vìa. 16Adess, però, sossì a l'é lòn ch'a dis ël Signor: "Piora pì nen, përchè it darai n'arcompensa," a dis ël Signor, "ij tò fieuj a 'rtorneran da ti dal pais lontan dël nemis. 17A-i é dë speransa për ij tò fieuj," a dis ël Signor, "lor a 'rtorneran a la tèra ch'a l'é soa. 18I l'hai sentù che Israel a disìa: "Ti 't l'has castigame e mi i l'hai amprendù la lession. Mi i j'era tanme 'n beu ch'a l'era 'ncora nen abituà a esse giovà. Arpijme e butme torna 'ndoa ch'i j'era, përchè mach Ti 't ses ël Signor mè Dé. 19I j'ero slontaname da Dé, peui, però, i l'hai aringretalo. I l'hai capì d'esse stàita pròpi stùpida. I son vërgogname 'd tut lòn ch'i l'avìa fàit an gioventù'. 20É-lo forsi nen vera che Israel a l'é 'ncora mia fija, mia cara fija?" a dis ël Signor, "éh, i l'hai dë spèss da castighela, ma 'ncora i-j veuj bin. A l'é për lòn ch'i n'hai anvìa e ch'i n'avrai pietà". 21Piassa 'd cartej an sla stra, butje d'indicassion. Segna bin ël senté d'andoa ch'i ses ëvnùa. Torna a ca, Israel, fijëtta mia, artorna ambelessì a toe sità. 22Quant ancora it andras ëd sa e dlà, òh fija mia, teston-a ch'it ses? Përchè 'l Signor a farà capité quejcòsa 'd neuv - Israel a 'mbrasserà sò Dé.
Giuda a sarà ristabilìa[modifiché]
23Sossì a l'é lòn ch'a dis Nosgnor ëd j'armèja[2] dël cel, ël Dé d'Israel: "Quand ch'i j'arportarai a ca da l'esili, ël pòpol ëd Giuda e 'd soe sità a diran torna, rësguard a Gerusalem: 'Che Nosgnor at benedissa, òh santa montagna, ël leugh andoa ch'a viv la giustissia!'. 24Tùit, sitadin, paisan e bërgé con ij sò strop, a vivran ansema an pas e gòj, 25përchè i l'avrai dàit d'arpòs a jë strach e gòj a coj ch'a son ant l'aflission". 26Dòp avèj sentù ste paròle, i son dësvijame e vardame dantorn. I l'avìa pròpi fàit un bon seugn[3]!
An Israel e 'n Giuda a-i saran torna dj'abitant[modifiché]
27"A vnirà 'l di", a dis Nosgnor, "quand ch'i multiplicherai tanme dë smens la popolassion e le bestie d'Israel e 'd Giuda. 28An passà i l'avìa a pòsta dësreisà e anientà costa nassion. I l'avìa ranvërsala, dëstruvila, disastrala. Ant l'avnì, però, con autërtanta mia determinassion, i l'arpiantrai e l'arcostruvrai. Mi, ël Signor i l'hai parlà.
Nosgnor a farà na neuva Aleansa con Israel e Giuda[modifiché]
29Quand ch'a vnirà col temp, la gent a dirà pì nen: "Pare e mare a l'han mangià d'uva brusca e ij sò fieuj a l'han avune 'l voltastòmi". 30Al contrari, ciaschëdun a sufrirà le conseguense mach dij sò pecà. A l'avran ël voltastòmi mach coj j'istèss ch'a mangeran d'uva brusca e gnun d'àutri".
31"A vnirà 'l di," a dis Nosgnor, "ch'i farai n'aleansa neuva con la gent d'Israel e 'd Giuda. 32A sarà nen coma cola ch'i l'avìa fàit con ij sò antich, quand ch'i l'avìa pijaje për man e portaje fòra dal pais d'Egit. Cola aleansa lor a l'han trasgredija, combin ch'i-j vorìa bin tanme n'òm a veul bin a soa fomna", a dis ël Signor. 33Costa-sì a sarà l'aleansa ch'i farai con ël pòpol d'Israel. An col di-là, "a dis ël Signor, "i butrai mia lej an përfond ant lor, i la scrivrai an sò cheur. Mi i sarai sò Dé e lor a saran mè pòpol. 34Anlora lor a l'avran pì nen da manca 'd mostreje ai sò ëvzin e dije: 'I dovrìe conòsse Nosgnor', përchè tuti, dal pì cit al pì grand, am conoss-ran già," a dis Nosgnor, "e mi i përdonrai soa gramìssia e im arcordrai pì nen dij sò pecà".
Nosgnor a garantìss la continuassion ëd Israel[modifiché]
35Nosgnor a l'ha fàit na promëssa a Israel. A l'ha fala coma Col ch'a l'ha fissà 'l sol për anluminé 'l di e la lun-a e le stèile për anluminé la neuit. A l'ha fala coma Col ch'a tant agita 'l mar da felo breugé. Sò nòm a l'é 'l Signor ëd l'armade dël cel. 36Nosgnor a fortiss: "Ij dissendent d'Israel a chiteran pa nen d'esse na nassion dë 'dnans a mi. Lòn a podrìa rivé mach ant ël cas ch'a chiteisso le lej ch'a regolo 'l moviment ëd j'àster. 37Sossì a l'é lòn ch'a dis ël Signor: "L' istèss che ij cel a podrio nen esse mzurà e le fondassion ëd la tèra nen esse esplorà, parèj i arnegrai pa nen ij dissendent d'Israel malgré tut ël mal ch'a l'han fàit.
Gerusalem a sarà slargà[modifiché]
38"A vnirà 'l di," a dis Nosgnor, "che tuta Gerusalem a sarà 'rcostruìa për mi, da la Tor ëd Hanalel fin-a al Porton dël Caval. 39La linea 'd confin as dëstendrà bin pì anans, drita a ponent, da là a la colin-a 'd Gareb, e peui a virerà a meridion fin-a a Goah. 40L'area 'ntrega - comprèis ël simiteri e l'ossari[4] 'nt la val, e tùit ij camp là fòra 'nt la Val ëd Chidron a orient fin-a al Porton dël Caval - a sarà da consideresse santa për ël Signor. La sità a sarà mai pì conquistà o distruvìa".