text:
Letres
Resposta de develpai
Do avei lit l'articul "Co fossela noscia val se ne fossa i bachegn", scrit da Anneliese Vian dla Val de Fascia t'La Usc di Ladins di 3 d'agost 2018, oressi ti toché la man al'auturia. Sciöche ëra instëssa detlarëia da n'ester gnanca nasciüda fia da paur, éra impó bona da se sintí ite te süa situaziun. Ares sona bun, sües parores de "develpai per chel che i fesc per rencurer nosta val", y che zënza de ëi deventass la val salvaria y püra.Deplü porsones che critichëia y che vëiga ma i contribuc ...
Cunliamënt Ciandevaves-Sautaria
Cun referimënt ala lëtra de Christian Perathoner tla USC dl'ena passeda: Sambën che la maiuranza dl Cunsëi de S. Cristina à dit de sci al proiet de mascima per l cunliamënt sun scines danter Ciandevaves/Pana y Sautaria, ma te na democrazia à uniun l dërt de dì si minonga, nce sce l toca pra n auter Chemun.Leprò ulëssi sotrissé che l articul ne n'ie nia unì scrit dal Chemun de Urtijei y niancanó dala grupa „Per na Lista Unica". La tëuta de posizion ie unida da n valgun zitadins che se à metù ...
Cunliamënt Ciandevaves - Sautaria
Te La Usc di ladins di 21.09.2018 tol la cunseliera Sara Stuflesser de Urtijëi dla lista "Per la lista unica" posizion n con' de n cunliamënt danter Ciandevaves y Mont de Sëuc. L vën laudà l Chemun de Sëlva che straverda Val, y l Chemun de Urtijëi che straverda Resciesa da cincant'ani incà. La "Listes Ziviches" rejona for de trasparënza y democrazia.Ulësse lecurdé che l Chemun de S. Cristina à bele dal scumenciamënt dl Parch Naturel Puez-Odles tl 1978 incà bën 881 hectar sot a scunanza tl raion ...
N giulan por la Ciasa de Palsa
N pice pinsier al grup de porsones che laora tla Ciasa de Palsa Ojöp Freinademetz da San Martin: giulan por osta dediziun. A os düc y anfat te ci mansciun: ci che os viëis y fajëis vigni de n'é nia n laur, mo na misciun.Y se desmostra cui fac y tl chît ci che la "humana pietas" oress dí. Giulan da mia pert y da pert de mia familia.
Ambient e paesaje, ma ence relazion
En lunesc ai 23 de messal l'é scomenzà l'istà del "pass" eletronich. Per jir sul Pas Sela ge vel se enjignar chest "pass".L'assessor provinzial de Trent Mauro Gilmozzi disc che "l'obietif no l'é descomanar, ma educar a mudar la vida de viver la mont. No volon penalisar nesciugn, ma mudar l vez."Dut chest, aldelà de le bone intenzion e del tentatif de comedar n turism ruà a n pont da olache l'é senester vegnir de retorn, l me porta a valch pensier su la calità de la vita de la jent che stasc dut ...
Letra averta a la Ziriola del Saslonch
La Ziriola del Saslonch à endò sgolà a Sèn Jan apede a noscia redazion de La Usc di Ladins de Fascia, ruan enscin te la casseta da la letres.L'era jà sozedù acà 2 meisc: ence enlouta aee troà laìte n sfoi scrit a computer, te n bon ladin, con lengaz zevil e nia polemich, che fenìa fora con "N bel salut a duta Fascia - la Ziriola del Saslonch". Ence enlouta, desche ades, l tem del scrit l'era l'Union Autonomista Ladina.Jai 2 meisc, ai 30 de mèrz, aee scrit su "La Usc on line" domanan chi che ...
Cunscidrazions n con' dl svilup tl daunì
Do l ultimo ntervënt de Iaco Rigo sun la USC y dl bruntlamënt contra l turism n generel tla cuntreda dla Dolomites, particularmënter te Gherdëina y Badia, me vëniel da pensé sce son sun la drëta streda a pruieté furnadoies nueves o sce la drëta streda che la populazion, cun i Chemuns danora, se damanda, ie de smendré l'ufierta de nfranstrutures ai turisć tan meludui tlo da nëus.Monce l sëurastant Kompatscher à dit: basta ti judé ala „Hochburgen des Tourismusses!" Stop a cuntribuc per miuré la ...
Detelpai Giuseppe Detomas
Zenza jir ite tel merit de la dezijions de no se candidèr più de Giuseppe Detomas, che voi respetèr, ge tegne aboncont a sotlineèr la pèrt corida te chisc egn dal politich ladin, che à dat proa, a mie avis, de gran inteligenza, capazità, responsabilità e ence competenza politica. Volesse meter al luster, defat, che l "saer fèr politica" e esser n "bon politich" no vel dir demò venjer la litazions ma piutost, apede a saer se raportèr con sia comunanza, vel dir aer ence na certa cultura e ...
La vera rejons de la crisa de la UAL
L'editorial dal titol "UAL: obietif arjont" vegnù fora su La Usc di Ladins nr 19 di 18 de mé 2018, tel tentatif de dèr na spiegazion a l'andament negatif del moviment politich ladin de Fascia, che da n trat encà l fèsc na gran fadìa a se tegnir sorafora la fazions politiches desche "partit de regoeta", l ge dèsc la responsabilità de l'endeboliment a dinamiches de carater generèl, a n "vent revers" che se à uzà sù tel panorama internazionèl e nazionèl e che à fat sentir sie besegn de renovament ...
La UAL te dant a la litazions dai 21 de otober
Pensieres e proponetes dò la Gran Radunanza
Se chela "Ziriola" che enstadì à scrit chela belota letra, piena de pascion e encresciadujum, aessa sgolatà en vender ai 11 de mé te sala de Comun da Poza, l'aessa entenù bel dret che l'Union Autonomista Ladina la é viva e feruscola, e la no à neguna intenzion de se tirèr su na pèrt, a vaèr vindò Saslonch. E se zachei cherdea de sentir ciantèr l "De Profundis", i arà entenù che per "annientare" n moviment che à 35 egn de storia ge vel auter.
Jir inant segur, donca, e de segur ence mudèr endrez, ...
Se chela "Ziriola" che enstadì à scrit chela belota letra, piena de pascion e encresciadujum, aessa sgolatà en vender ai 11 de mé te sala de Comun da Poza, l'aessa entenù bel dret che l'Union Autonomista Ladina la é viva e feruscola, e la no à neguna intenzion de se tirèr su na pèrt, a vaèr vindò Saslonch. E se zachei cherdea de sentir ciantèr l "De Profundis", i arà entenù che per "annientare" n moviment che à 35 egn de storia ge vel auter.
Jir inant segur, donca, e de segur ence mudèr endrez, ...
„Dé ju la presidënza d'unëur"
Tres l purtoi Saslonch ons fat cunëscer Gherdëina y la Dolomites sëura dut l mond. Spere che chëi che cun puecia fadia ma bon profit à sëurantëut nosta arpejon sibe boni de mantenì la garejedes, magari cun n fruz de respet per i piunieres, si maestri. N articul dla storia dl purtoi ie da liejer tla plates de Gherdëina te chësta edizion dla USC. Tole l'ucajion de rengrazië nce tres la USC la secretera generela dla FIS Sarah Lewis, la sëula che ala festa di 50 ani à fat l inuem de chël che les à ...
Schivon l pericol del "no l'é doi zenza trei"c
É let con enteress e curiosità la touta de posizion del diretif slarià de l'Ual e confesse che più che na roba no me à piajù.Se l'é vera che de spes Fascia à votà a dreta a le litazion nazionale, aboncont no posse desmentiar che a Roma, pur te tempes piutost dalonc, l'é jit l mai desmentià Anesi e l conseier regional atual Beppe Detomas. Fosc l'Ual aea ben autra motivazion e gaissa.L'é vera che te chesta campagna litala l'Ual no era empegnada diretamenter con n sie candidat, ma demò con l ...
Ciamó val' picia coriosité söles ultimes lîtes
Les ultimes lîtes á bëgn rosedé le scenar politich tla Talia. 5 stëres y Lega l'á fata da patruns, mo a me ne me fej nia le plü demorvëia i partis che á davagné o pordü, mo la cherta politica dla Talia despartida te nord y süd-südost; zënter man dërta dessora y 5 stëres dessot. Val' isola dl zënter man ciampa danterite. Tler él che le resultat de 5 stëres n'é nia ma protesta, mo la vëia da mudé, tl süd magari n debojëgn da mudé por superé de maius problems di muciadus, dla dejocupaziun, dla ...
Na reflesciun
Conscidraziuns sön le resultat dles lîtes di 4 de merz 2018
Al me sides conzedü da fá na picia reflesciun sön le resultat dles lîtes di 04.03.2018. Jí a lité é n dërt, mo imprömadedöt n dovëi de vignun de nos, ch'i daidun insciö para - cun responsabilité - da cherié o mantigní la situaziun politica che definësc nosta vita da vignidé. Ne tó nia chësc dërt cun responsabilité o le tó cun lisirëza me sá na gran iresponsabilité. Cun atenziun ái metü averda ala campagna litala tles ultimes edemes dan les lîtes. Cun indignaziun ái ascuté sö politics che ...
Al me sides conzedü da fá na picia reflesciun sön le resultat dles lîtes di 04.03.2018. Jí a lité é n dërt, mo imprömadedöt n dovëi de vignun de nos, ch'i daidun insciö para - cun responsabilité - da cherié o mantigní la situaziun politica che definësc nosta vita da vignidé. Ne tó nia chësc dërt cun responsabilité o le tó cun lisirëza me sá na gran iresponsabilité. Cun atenziun ái metü averda ala campagna litala tles ultimes edemes dan les lîtes. Cun indignaziun ái ascuté sö politics che ...
La UAL à fat trop e la va inant con coerenza
Walter Bonatti dijea: coerenza no l'é esser verces, ostiné, limité, ma esser consapevoi de sia sceltes e azetèr la responsabilitèdes che vegn cà da chestes. L'é aer intendiments chières e carater.Segur l'acronim UAL ressona da doman fin net tel cef di conseieres de maoranza del Comun General de Fascia, vedù che no i fèsc auter che rejonèr, deslomenèr e straparlèr de l'Union Autonomista e del moviment ladin.L'UAL é stata fondèda del 1983 da n grop de fascegn che dò 30 egn de "batalies ...
Sion en democrazìa, l'é l derit de opinion
Respone a la cuses del Conseier del Comun general de Fascia Patrik Falser.Cree con forza ti valores de la Costituzion, che la disc che duc i sentadins i à l derit de dir sia opinion e de fèr pèrt de sociazions o partic, che l'é l sèl de la democrazìa. Dut chest vegn portà inant ti raporc anter la persones e l joa a fèr jir inant la istituzions: Comuns, Regions, Stat e ence la desvaliva sociazions, de categorìa, sindacac e auter.Se no fossa idees e posizions desferentes, podassane aer n soul ...
UAL e Union nia adum coi Fascegn per la Testor
Con chesta letra, che scrive con responsabilità zivila ti confronc de la Val olache stae, voi dantdaldut ge fèr i complimenc a la Senatora Elena Testor per l boniscim éjit de la litazions, ma soraldut voi envièr i Fascegn a fèr vèlch reflescion.L'Union Autonomista Ladina (UAL) la se defenesc per statut n partit politich regionèl, che aessa l'obietif de raprejentèr la mendranza ladina te la Provinzia, ma te chesta ùltima litazions no l'à fat chest tant, ajache l'à sostegnù la candidata Senatora ...
"Pán desdit l é bon mangé": chelche riflescion...
Troc nta Fodom à vedù o vedarà l teatro o l pico film per fodom dal titol "Pán desdit l é bon mangé", scrit e realiśé da Elisa Costa e Isabella Marchione coi tosac da scola. L é tres bel vedei coche la creativité la pò se tò sua lerch nte scola, auna a la bravura dei tosac che con estro e pascion mpara suoi tòc e fesc de nen testo scrit n velch de vif e da se giaude per chi che ciala pro. Nte le righe che ven spò no sarà deguna critica al laour e al mpegno de chi che s'à dè da fè, ma mefo ...
Dlieja de Sant Antone
Stimeda redazion dla Usc di Ladins,La dlieja de Sant Antone a Urtijëi ie n monumënt de valor de Urtijëi y la ie sot ala prutezion di monumënc dla Provinzia de Bulsan (Nr. 17122).Chësta dlieja ie nce danter i monumënc plu fotografei te Gherdëina. Dan dlieja iel unì metù su dan n valgun'enes na scultura de dlacia tlameda Pavon, plu o manco bela, ma che ti plej dessegur ai truep turisć che passa iló. Per ti dé lum de nuet ala scultura iel unì metù n cabl dla lectrisc za. 2 cm gros, che va bel de ...


c: text/html

text:
Per l'uman è l'enviern ina stagiun plain activitads, nus chattain recreaziun en la natira. L'enviern, entant che la cuntrada è cuvrida cun naiv, è però per ina pluna animals in temp da selecziun. Els na dastgan sguazzar lur reservas d'energia. I dat situaziuns, nua che l'activitad umana ed ils basegns da la selvaschina sa cuntrafan. En regiuns nua che quai è il cas, ston ins chattar soluziuns che adereschan als basegns da la selvaschina ed als umans. Igl è però era impurtant da surlaschar parts da la cuntrada a la selvaschina, per che ella possia passentar questa stagiun critica cun paus.
Il forum 2007-2008 Stagiun da recreaziun u da selecziun
Per l'uman è l'enviern ina stagiun plain activitads, nus chattain recreaziun en la natira. L'enviern, entant che la cuntrada è cuvrida cun naiv, è però per ina pluna animals in temp da selecziun.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Las dunnas da la PS sustegnan sutegnan la refurma da las rentas malgrà che las dunnas ston lavurar en il futur in onn pli ditg, sch'il suveran svizzer di quest atun gea a la refurma.
Ellas n'ajan nagin plaschair che las dunnas stoppian lura lavurar fin 65 onns. Dentant è la maioritad stada da l'avis che la refurma rinforzeschia en tut la posiziun da las dunnas.
Refurma duai serrar largias da contribuziuns
L'AVS è la funtauna d'entrada principala da las dunnas. Quai pervi che la grond part da las dunnas na po betg bajar si ina segunda pitga. Suenter la revisiun vegnessan las rentas l'onn 2019 considerablamein augmentadas. E quai avess in effect positiv per las dunnas.
La refurma meglierass era la segirtad da la segunda pitga tar persunas cun pajas bassas. Ed en questa categoria chatt'ins bleras dunnas perquai ch'ellas lavuran savens a temp parzial. Plinavant han las dunnas era largias da contribuziun sch'ellas smettan da lavurar per pudair tgirar lur uffants.
RR novitads 15:00


text:
Zacan y Incö – Jí a scora tles valades ladines: Daurida dla mostra
La daurida dla mostra “Zacan y Incö – Jí a scora tles valades ladines” é gnüda a se le dé inier tl Museum Ladin Ciastel de Tor a San Martin.
En gaujiun di 70 agn da canche al é gnü metü sö le sistem formatif paritetich ladin te Gherdëna y tla Val Badia organisëia le Museum Ladin, en colaboraziun cun le Departimënt Scora y Cultura Ladina dla Provinzia de Balsan na mostra particolara, che spliga la origina, le svilup y les particolarités de chësta scora plurilinguistica. Tres esponac chiris fora y n fi cöce storich-didatich dess chësc sistem formatif particolar ti gní porté plü pormez al publich interessé, danter l’ater ince a classes scolastiches.
Tl Museum Ladin Ciastel de Tor a San Martin él gnü na mostra speziala dedicada al model scolastich plü particolar tla Provinzia de Balsan en presënza dl assessur ladin Florian Mussner, dl intendënt Roland Verra, dl'ispeturia por les scolines y intendënta futura Edith Ploner y dl diretur dla Repartiziun Cultura y Intendënza ladina Felix Ploner. „Ti 70 agn passá él gnü fat döt, dantadöt ince sön la basa dl’autonomia, por ti dé ai ladins na scora che ti vais adincuntra a sü debojëns y chësta tematica vëgn ince presentada ai vijitadus de chësta mostra”, á dit l’assessur Mussner. Cun program aposta, na formaziun spezifica dl insegnamënt y materiai didatics aposta y dantadöt ince por merit dles porsones che se dá jö cun l’insegnamënt él gnü amplié fora tres deplü i vantaji che reverda le plurilinguism, insciö Mussner.
Ara se trata dla scora di paisc ladins, che pita da oramai setanta agn incá na formaziun plurilinguistica, tl respet dla cultura ladina tipica de chësc raiun. La mostra é curada dal diretur dl Museum Ladin Stefan Planker y da Katharina Moling.
La mostra “Zacan y Incö – Jí a scora tles valades ladines” ti vá do a n percurs storich, arichí da elemënc simbolics y documentaristics, dal mëteman dla scora tles valades ladines cina incö. Te na realté plülere marginala dles valades ladines dolomitiches ê la scora bele al mëteman oget de conflic y contrasć danter i nazionalisms talian y todësch un cuntra l’ater, zënza tigní cunt plü co intant di bojëgns y di dërc dla picia mendranza ladina.
Impormó dl 1948 án reconesciü l’insegnamënt curicolar dl ladin, ince sce ma te na picia mosöra. Le model paritetich orô presservé la balanza danter i lingac de insegnamënt talian y todësch, pitan insciö na oportunité da svilupé ince la cultura y le lingaz ladin. Chësta idea se á desmostré sterscia, portan ti ultims setanta agn ala afermaziun de na didatica plurilinguistica unica te süa sort y che á arjunt dër de bogn resultac por ci che reverda la competënza dles scolares y di scolars. Porimpó ne é le mëteman dla scora ladina nia sté saurí y á messü tigní fora les tenjiuns etniches di agn dedô cina ala secunda vera dl monn.
Na seziun é dedicada ai svilups didatics y educatifs che á caraterisé la scora ladina de vigni ordin y degré te so tru dai agn cotan movimentá dla istituziun dl 1948 cina aldedaincö, segné da de bones pratiches tla educaziun plurilinguistica integrada, tan che ara vëgn oramai odüda sciöche model de referimënt por les scores dles mendranzes linguistiches. La mostra, organisada en colaboraziun cun le Departimënt Educaziun y Cultura Ladina, é ponsada sides por les scores co ince por i interessá ince aldefora dla realté ladina y ó ester n contribut por la conescënza dla realté scolastica püch conesciüda al gran publich.
L’ alestimënt dla mostra é gnü proieté dai architec Weber y Winterle e la grafica dal Studio Mut.
USP


text:
A questa conclusiun vegn il Cussegl federal en ses rapport ch'el ha preschentà la mesemna. Las raschun vesa el en il cumportament da consum ed en l'augment da la populaziun.
Bunamain a la testa
Passa 700 kilograms rument producescha mintga Svizra e Svizzer en il decurs da l’onn. Cun quai tutga la Svizra tar quests pajais da l'OECD che produceschan il pli bler rument. Sulettamain il Danemarc surpassa la Svizra, quai cun bunamain 800 kilograms.
Tendenza ensi
Ed a media vista na vegni quai era betg a sa midar, è il Cussegl federal persvadì. Ils 30 implants per arder rument che la Svizra ha, na stoppian perquai era betg temair ch'il material da brisch vegnia scart.
Era dapli recicladi
In sguard sin la statistica mussa che la quantitad è creschida ils davos 20 onns, e quai per passa 100 kg per persuna. Mo i dat era ina buna nova. Passa la mesadad dal rument vegn ozendi reciclà. Avant 20 onns eran quai mo bun in terz.
RR novitads 12:00


text:
En il Grischun vivan 36'618 persunas cun in pass da l'exteriur. Quai correspunda tenor l'administraziun chantunala a radund 19% da la populaziun totala. E quest dumber da la populaziun residenta permanenta è relativ constant ils ultims 5 onns. Cumprais las persunas cun dimora temporara sa tracti da radund 44'000 persunas. La pli gronda part da las persunas da l'ester vegnan da stadis europeics – concret è quai dal Portugal, da la Germania, da l'Italia e da l'Austria.
Danunder ch'ils immigrants èn vegnids en Svizra – e cura – ha midà ferm ils ultims 166 onns. Enturn ils onns 10 e 70 hai dà maximums – e la cumpart da persunas da l'exteriur è tenor l'Uffizi federal per statistica creschida a radund 25% en Svizra. Da questas persunas vegnan la gronda maioritad (80%) da stadis da l'Europa.
Raschuns e motivaziuns per vegnir en il Grischun, ubain era en Svizra, datti differentas. «Dal lontan el Grischun», il link avra en ina nova fanestra raquinta las istorgias.
«Dal lontan el Grischun»
RTR è a la tschertga da raschuns e motivaziuns da bandunar la «patria veglia» e sa chasar en la «patria nova» Grischun cun «Dal lontan el Grischun». , il link avra en ina nova fanestra
RR actualitad 11:00


text:
Il retg è mort, viva il retg Elvis Presley (80)
- Mardi, 6.1.2015, 20:03
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 6.1.2015, 20:03, RTR
Da blers vegn el simplamain numnà IL KING. Manegià è Elvis Presley, il King of Rock 'n' Roll. E per blers viva Elvis anc. Ils extrems manegian chel vivia propi anc sco persuna cun charn ed ossa. Auters, ils pli moderads, laschan viver vinavant Elvis Presley en sia musica. Quai chè segir: ils 8 da schaner 2015 pudess Elvis Presley festivar ses 80avel anniversari. Il Radioarchiv emetta inemissiun dal 2002 chera vegnida realisada a chaschun da 25 onns suenter la mort dad Elvis Presley cun mo 42 onns il 1977. A pled en lemissiun vegnan era fans da pli baud dad Elvis Presley. Per exempel lemprim Rock 'n' Roller rumantsch Arturo Casanova.
Redacziun: Flavio Huonder


text:
Sco quai che la presidenta communala da Silvaplauna, Claudia Troncana, ha ditg envers RTR na fetschia betg senn da trametter ils scolars da Segl e Silvaplauna a San Murezzan a scola. Ina raschun saja la lingua d'instrucziun.
Segl e Silvaplauna èn numnadamain vischnancas bilingas, San Murezzan però monoling tudestg. Quai muntass che Segl e Silvaplauna stuessan furmar ina classa separada. Construir ina scola pli gronda a San Murezzan e laschar vidas quellas a Segl e Silvaplauna fissi la fallada via, uschia Troncana.
Punct da partenza
Vegnì a la discussiun èsi perquai che San Murezzan sto renovar e sanar la chasa da scola Grevas. Per manar vinavant il project ha San Murezzan vulì savair da Segl e Silvaplauna sch’ellas vesan en l'avegnir ina fusiun da las scolas. Suenter discussiuns èsi vegnì decis che quai n'è betg in’opziun. Ina collavuraziun pli stretga tranter las scolas da Segl e Silvaplauna saja dentant bain pussaivel, uschia Troncana vinavant.
RR novitads 20:00


text:
412.10
Rumantsch è ina lingua naziunala, ma ina lingua parzialmain uffiziala da la Confederaziun, numnadamain en la correspundenza cun persunas da lingua rumantscha. La translaziun d'in decret federal serva a l'infurmaziun, n'ha dentant nagina validitad legala.
Lescha federala davart la furmaziun professiunala
(LFPr)
dals 13 da december 2002 (versiun dal 1. da schaner 2018)
1. chapitel Disposiziuns generalas
Art. 1 Princip
1 La furmaziun professiunala è ina incumbensa communabla da la Confederaziun, dals chantuns e da las organisaziuns dal mund da lavur (partenaris socials; federaziuns professiunalas, autras organisaziuns cumpetentas ed auters purschiders da la furmaziun professiunala). Ellas ed els sa stentan da garantir ina purschida suffizienta en il sectur da la furmaziun professiunala, cunzunt en ils champs professiunals cun vistas per il futur.
2 Las mesiras da la Confederaziun han l'intenziun da promover tant sco pussaivel las iniziativas dals chantuns e da las organisaziuns dal mund da lavur cun meds finanzials e cun auters meds.
3 Per realisar las finamiras da questa lescha collavuran:
- a.
- la Confederaziun, ils chantuns e las organisaziuns dal mund da lavur;
- b.
- ils chantuns er tranter els e las organisaziuns dal mund da lavur er tranter ellas.
Art. 2 Object e champ d'applicaziun
1 Questa lescha regla per tut ils secturs professiunals danor per quels da las scolas autas:
- a.
- la furmaziun fundamentala professiunala, inclusiv la maturitad professiunala;
- b.
- la furmaziun professiunala superiura;
- c.
- la furmaziun supplementara orientada a la professiun;
- d.
- las proceduras da qualificaziun, ils attestats ed ils titels;
- e.
- la furmaziun da las persunas responsablas per la furmaziun professiunala;
- f.
- la cumpetenza ed ils princips da la cussegliaziun da professiun, da studi e da carriera;
- g.
- la participaziun da la Confederaziun als custs da la furmaziun professiunala.
2 Questa lescha na vala betg per furmaziuns che vegnan regladas en autras leschas federalas.
3 En enclegientscha cun ils chantuns po il Cussegl federal excluder singuls champs professiunals dal champ d'applicaziun da questa lescha, sche quai ha per consequenza che la repartiziun da las incumbensas tranter la Confederaziun ed ils chantuns è pli raschunaivla.
Art. 3 Finamiras
Questa lescha promova e sviluppa:
- a.
- in sistem da furmaziun professiunala che permetta a las singulas persunas da sa realisar sin plaun professiunal e persunal e da s'integrar en la societad, en spezial en il mund da lavur, sco er che las qualifitgescha e las renda prontas d'esser flexiblas areguard la professiun e da reussir en il mund da lavur;
- b.
- in sistem da furmaziun professiunala che serva a la cumpetitivitad dals manaschis;
- c.
- l'egualitad da las schanzas da furmaziun sin plaun social e regiunal, l'egualitad effectiva da dunna ed um sco er l'eliminaziun dals dischavantatgs envers las persunas cun impediments;
- d.
- la permeabilitad tranter differentas scolaziuns e furmaziuns a l'intern da la furmaziun professiunala sco er tranter la furmaziun professiunala ed ils auters champs da furmaziun;
- e.
- la transparenza dal sistem da furmaziun professiunala.
Art. 4 Svilup da la furmaziun professiunala
1 Per sviluppar la furmaziun professiunala promova la Confederaziun studis, projects da pilot, la perscrutaziun davart la furmaziun professiunala e la creaziun da structuras solidas en novs champs da la furmaziun professiunala.
2 La Confederaziun daventa sezza activa en quests champs, sche quai è necessari per sviluppar la furmaziun professiunala.
3 Per projects da pilot po il Cussegl federal - en cas da basegn e suenter avair tadlà ils chantuns e las organisaziuns respectivas dal mund da lavur - divergiar temporarmain da las disposiziuns da questa lescha.
4 La qualitad e l'independenza da la perscrutaziun davart la furmaziun professiunala sto vegnir garantida tras instituziuns da perscrutaziun qualifitgadas.
Art. 5 Infurmaziun, documentaziun e meds d'instrucziun
La Confederaziun promova:
- a.
- l'infurmaziun e la documentaziun, sche quai è d'in interess naziunal u d'in interess per ina regiun linguistica;
- b.
- la creaziun da meds d'instrucziun per las minoritads linguisticas.
Art. 6 Chapientscha e barat tranter las cuminanzas linguisticas
1 En il sectur da la furmaziun professiunala po la Confederaziun promover mesiras che megliereschan la chapientscha ed il barat tranter las cuminanzas linguisticas.
2 Ella po promover particularmain:
- a.
- la plurilinguitad individuala, cunzunt faschond pretensiuns correspundentas areguard las linguas d'instrucziun ed areguard la furmaziun linguistica da las persunas d'instrucziun;
- b.
- il barat da persunas d'instrucziun sco er d'emprendistas e d'emprendists tranter las regiuns linguisticas, sche quai vegn sustegnì dals chantuns, da las organisaziuns dal mund da lavur u da las interpresas.
Art. 7 Regiuns e gruppas dischavantagiadas
La Confederaziun po promover mesiras en il sectur da la furmaziun professiunala che van a favur da regiuns e da gruppas dischavantagiadas.
Art. 8 Svilup da la qualitad
1 Ils purschiders da la furmaziun professiunala garanteschan il svilup da la qualitad.
2 La Confederaziun promova il svilup da la qualitad, tschenta standards da qualitad e surveglia che tals vegnian observads.
Art. 9 Promoziun da la permeabilitad
1 Prescripziuns davart la furmaziun professiunala garanteschan la pli gronda permeabilitad pussaivla tant a l'intern da la furmaziun professiunala sco er tranter la furmaziun professiunala ed ils auters champs da furmaziun.
2 L'experientscha pratica, professiunala u extraprofessiunala, la furmaziun spezialisada u generala ch'èn vegnidas acquiridas ordaifer las scolaziuns usitadas vegnan messas a quint adequatamain.
Art. 10 Dretgs da cogestiun dals emprendists
Ils purschiders da la furmaziun pratica professiunala e da la furmaziun da scola dattan dretgs da cogestiun commensurads a las emprendistas ed als emprendists.
Art. 11 Purschiders privats
1 Per purschiders privats sin il martgà da la furmaziun professiunala na dastgan resultar naginas distorsiuns da concurrenza nungiustifitgadas pervia da mesiras ch'èn vegnidas prendidas sin basa da questa lescha.
2 Purschiders dal sectur public che concurrenzeschan purschiders betg subvenziunads dal sectur privat ston pretender pretschs confurms al martgà per lur purschidas da furmaziun supplementara orientada a la professiun.
2. chapitel Furmaziun fundamentala professiunala
1. part Disposiziuns generalas
Art. 12 Preparaziun per la furmaziun fundamentala professiunala
Ils chantuns prendan mesiras per preparar per la furmaziun fundamentala professiunala las persunas che han deficits da furmaziun individuals a la fin dal temp da scola obligatoric.
Art. 13 Dischequiliber sin il martgà da la furmaziun fundamentala professiunala
En il rom dals meds finanzials disponibels po il Cussegl federal prender mesiras limitadas per cumbatter in dischequiliber che sa mussa u che smanatscha sin il martgà da la furmaziun fundamentala professiunala.
Art. 14 Contract d'emprendissadi
1 Ils emprendists ed ils purschiders da la furmaziun pratica professiunala fan in contract d'emprendissadi. El sa drizza tenor las disposiziuns dal Dretg d'obligaziuns1 concernent il contract d'emprendissadi (art. 344-346a), uschenavant che questa lescha na cuntegna naginas regulaziuns divergentas.
2 Il contract vegn concludì il cumenzament da l'emprendissadi e vala per l'entira durada da la furmaziun fundamentala professiunala. Sche la furmaziun pratica professiunala ha lieu successivamain en plirs manaschis, po il contract vegnir fatg mintgamai per la part respectiva da l'emprendissadi.
3 Il contract d'emprendissadi sto vegnir approvà da l'autoritad chantunala cumpetenta. Per l'approvaziun na dastgan vegnir adossadas naginas taxas.
4 Sch'il contract d'emprendissadi vegn schlià, sto il purschider da la furmaziun infurmar immediatamain l'autoritad chantunala ed eventualmain la scola professiunala spezialisada.
5 Sch'in manaschi vegn serrà u sch'el na garantescha betg pli la furmaziun fundamentala professiunala tenor las prescripziuns legalas, procuran las autoritads chantunalas ch'ina furmaziun fundamentala professiunala cumenzada possia - sche pussaivel - vegnir terminada en urden.
6 Las prescripziuns da questa lescha èn er applitgablas per l'emprendissadi, sch'igl è vegnì tralaschà da far in contract d'emprendissadi u sch'in tal na vegn betg inoltrà u vegn inoltrà cun retard per l'approvaziun.
1 SR 220
2. part Structura
Art. 15 Object
1 La furmaziun fundamentala professiunala serva ad intermediar ed ad acquirir las cumpetenzas, las enconuschientschas e las abilitads (qua sutvart qualificaziuns) ch'èn indispensablas per exercitar ina professiun u ch'èn necessarias en in champ professiunal u en in champ d'activitad (qua sutvart activitad professiunala).
2 Ella cumpiglia en spezial l'intermediaziun e l'acquisiziun:
- a.
- da las qualificaziuns specificas per la professiun che permettan a las emprendistas ed als emprendists d'exercitar in'activitad professiunala en moda cumpetenta e segira;
- b.
- da la furmaziun generala fundamentala che permetta a las emprendistas ed als emprendists da chattar l'access al mund da lavur, da reussir en quel e da s'integrar en la societad;
- c.
- da las enconuschientschas e da las cumpetenzas economicas, ecologicas, socialas e culturalas che permettan a las emprendistas ed als emprendists da contribuir ad in svilup persistent;
- d.
- da l'abilitad e da la prontadad d'emprender per vita duranta sco er da giuditgar e da decider independentamain.
3 Ella suonda il temp da scola obligatoric u ina qualificaziun equivalenta. Il Cussegl federal fixescha ils criteris che servan a fixar la vegliadetgna minimala per cumenzar la furmaziun fundamentala professiunala.
4 Las ordinaziuns da furmaziun reglan l'instrucziun obligatorica d'ina segunda lingua.
5 L'instrucziun da sport sa drizza tenor la Lescha federala dals 17 da zercladur 20111 davart la promoziun dal sport.2
Art. 16 Cuntegns, lieus da furmaziun, responsabladads
1 La furmaziun fundamentala professiunala consista:
- a.
- d'ina furmaziun pratica professiunala;
- b.
- d'ina furmaziun da scola generala e relativa a la professiun;
- c.
- d'ina cumplettaziun da la furmaziun pratica professiunala e da la furmaziun da scola, là nua che l'activitad professiunala che vegn emprendida pretenda quai.
2 La furmaziun fundamentala professiunala vegn per regla fatga en ils suandants lieus da furmaziun:
- a.
- en il manaschi d'emprendissadi, en la cuminanza da manaschis d'emprendissadi, en lavuratoris d'emprendissadi, en scolas medias da commerzi u en autras instituziuns per la furmaziun pratica professiunala ch'èn renconuschidas per quest intent;
- b.
- en scolas professiunalas spezialisadas per la furmaziun generala e relativa a la professiun;
- c.
- en curs intermanaschials ed en auters lieus da furmaziun cumparegliabels per cumplettaziuns da la pratica professiunala e da la furmaziun da scola.
3 Las parts da la furmaziun tenor l'alinea 1, lur structura organisatorica e lur repartiziun temporala vegnan fixadas en l'ordinaziun da furmaziun correspundenta tenor ils basegns da l'activitad professiunala.
4 La responsabladad visavi l'emprendista u l'emprendist vegn fixada tenor il contract d'emprendissadi. Sch'i na dat nagin contract d'emprendissadi, vegn ella fixada per regla tenor il lieu da furmaziun.
5 Per cuntanscher las finamiras da la furmaziun fundamentala professiunala collavuran ils purschiders da la furmaziun pratica professiunala e da la furmaziun da scola sco er dals curs intermanaschials.
Art. 17 Tips da furmaziun e durada
1 La furmaziun fundamentala professiunala dura dus fin quatter onns.
2 La furmaziun fundamentala da dus onns terminescha per regla cun in examen che autorisescha per l'attestat federal da furmaziun professiunala. Ella è concepida uschia che las purschidas tegnan quint spezialmain da las differentas premissas dals emprendists.
3 La furmaziun fundamentala da trais fin quatter onns terminescha per regla cun in examen final d'emprendissadi che autorisescha per l'attestat federal da qualificaziun.
4 L'attestat federal da qualificaziun ed in diplom da furmaziun generala approfundada autoriseschan per la maturitad professiunala.
5 La furmaziun fundamentala professiunala po er vegnir acquirida tras ina furmaziun professiunala betg formala; questa furmaziun vegn terminada cun ina procedura da qualificaziun.
Art. 18 Consideraziun da basegns individuals
1 Per persunas spezialmain qualifitgadas u cun ina furmaziun preliminara sco er per persunas cun difficultads d'emprender u cun impediments po la durada da la furmaziun fundamentala professiunala vegnir prolungada u scursanida adequatamain.
2 Il Cussegl federal decretescha disposiziuns spezialas davart l'accumpagnament individual spezialisà da persunas cun difficultads d'emprender en ina furmaziun fundamentala professiunala da dus onns.
3 La Confederaziun po promover l'accumpagnament individual spezialisà.
Art. 19 Ordinaziuns da furmaziun
1 Il Secretariat da stadi per furmaziun, retschertga ed innovaziun (SEFRI)1 decretescha ordinaziuns da furmaziun per il sectur da la furmaziun fundamentala professiunala. El decretescha quellas sin proposta da las organisaziuns dal mund da lavur u, en cas da basegn, da sai anor.
2 Las ordinaziuns da furmaziun reglan spezialmain:
- a.
- l'object e la durada da la furmaziun fundamentala;
- b.
- las finamiras e las pretensiuns da la furmaziun pratica professiunala;
- c.
- las finamiras e las pretensiuns da la furmaziun da scola;
- d.
- la dimensiun dals cuntegns da la furmaziun e las parts che vegnan surpigliadas dals lieus da furmaziun;
- e.
- las proceduras da qualificaziun, ils attestats ed ils titels.
3 Las proceduras da qualificaziun per las furmaziuns betg formalas sa basan sin las ordinaziuns da furmaziun correspundentas.
1 Designaziun tenor la cifra I 8 da l'O dals 15 da zer. 2012 (reorganisaziun dals departaments), en vigur dapi il 1. da schan. 2013 (AS 2012 3655). Questa midada è vegnida resguardada en l'entira lescha.
2 Integrà tras l'art. 21 cifra 2 da la LF dals 18 da zer. 2004 davart las publicaziuns uffizialas (AS 2004 4929; BBl 2003 7711). Abolì tras la cifra 4 da l'agiunta da la LF dals 26 da sett. 2014, cun effect dapi il 1. da schan. 2016 (AS 2015 3977; BBl 2013 7057).
3. part Purschiders
Art. 20 Purschiders da la furmaziun pratica professiunala
1 Ils purschiders da la furmaziun pratica professiunala s'engaschan per ch'ils emprendists hajan il meglier success pussaivel en lur emprendissadi ed els surveglian periodicamain quest success.
2 Els basegnan ina permissiun chantunala per la furmaziun d'emprendistas e d'emprendists; il chantun na dastga adossar naginas taxas per quella.
Art. 21 Scola professiunala spezialisada
1 La scola professiunala spezialisada intermediescha la furmaziun da scola. Questa ultima cumpiglia l'instrucziun professiunala e l'instrucziun da la furmaziun generala.
2 La scola professiunala spezialisada ha in'atgna incumbensa da furmaziun; ella:
- a.
- promova il svilup da la persunalitad e la cumpetenza sociala dals emprendists cun als intermediar la basa teoretica per exercitar la professiun, sco er la furmaziun generala;
- b.
- resguarda ils differents talents dals emprendists e tegna quint - tras purschidas spezialas - dals basegns da las persunas spezialmain qualifitgadas e da las persunas cun difficultads d'emprender;
- c.
- promova l'egualitad effectiva da dunna ed um sco er l'eliminaziun dals dischavantatgs envers ils impedids tras purschidas e tras furmas da furmaziun correspundentas.
3 La frequentaziun da la scola professiunala spezialisada è obligatorica.
4 La scola professiunala spezialisada po er metter a disposiziun purschidas da la furmaziun professiunala superiura e da la furmaziun supplementara orientada a la professiun.
5 La scola professiunala spezialisada po - en collavuraziun cun las organisaziuns dal mund da lavur e cun ils manaschis - sa participar a curs intermanaschials ed ad ulteriurs auters lieus da furmaziun cumparegliabels.
6 Ella po surpigliar incumbensas da coordinaziun per promover la collavuraziun da dals acturs participads a la furmaziun professiunala.
Art. 22 Purschidas da scolas professiunalas spezialisadas
1 Ils chantuns che intermedieschan la furmaziun pratica professiunala procuran per ina purschida da scolas professiunalas spezialisadas confurm al basegn.
2 L'instrucziun obligatorica è gratuita.
3 Tgi che ademplescha las premissas che vegnan pretendidas en il manaschi d'emprendissadi ed en la scola professiunala spezialisada, po frequentar curs facultativs senza reducziun dal salari. La frequentaziun da quests curs ha lieu en consentiment cun il manaschi. En cas ch'ins na vegn betg perina, decida il chantun.
4 Sch'ina emprendista u sch'in emprendist è dependent d'in curs da sustegn per absolver cun success la scola professiunala spezialisada, po la scola professiunala spezialisada - en enclegientscha cun il manaschi e cun l'emprendista u cun l'emprendist - ordinar da frequentar tals curs. En cas ch'ins na vegn betg perina, decida il chantun. Ils curs da sustegn pon vegnir frequentads senza reducziun dal salari.
5 Sin proposta da las federaziuns professiunalas permetta il SEFRI d'organisar e da realisar curs professiunals interchantunals, sche quai gida a cuntanscher meglier las finamiras da furmaziun, promova la disponibilitad dals manaschis d'emprendissadi, na chaschuna nagins custs excessivs e na chaschuna nagins dischavantatgs considerabels per las participantas e per ils participants.
Art. 23 Curs intermanaschials ed auters lieus da furmaziun cumparegliabels
1 Ils curs intermanaschials ed ils auters lieus da furmaziun cumparegliabels vulan intermediar e laschar acquirir las abilitads fundamentalas. Els cumpletteschan la furmaziun pratica professiunala e la furmaziun da scola, là nua che l'activitad professiunala che vegn emprendida pretenda quai.
2 Ils chantuns procuran - cun la cooperaziun da las organisaziuns dal mund da lavur - per ina purschida suffizienta da curs intermanaschials e d'auters lieus da furmaziun cumparegliabels.
3 La frequentaziun dals curs è obligatorica. Sin dumonda dals purschiders da la furmaziun pratica professiunala pon ils chantuns deliberar emprendistas ed emprendists dals curs, sch'ils cuntegns da tals vegnan intermediads en in center da furmaziun manaschial u en in lavuratori d'emprendissadi.
4 Tgi che organisescha curs intermanaschials u purschidas cumparegliablas, po pretender dals manaschis d'emprendissadi u da las instituziuns da furmaziun ina participaziun adequata als custs. Per evitar distorsiuns da concurrenza pon las organisaziuns dal mund da lavur che organiseschan curs intermanaschials e purschidas cumparegliablas pretender ina participaziun als custs pli auta dals manaschis che n'èn betg commembers da l'organisaziun.
5 Il Cussegl federal fixescha las premissas e l'import da la participaziun als custs.
4. part Surveglianza
Art. 24
1 Ils chantuns procuran per la surveglianza da la furmaziun fundamentala professiunala.
2 Da la surveglianza fan part la cussegliaziun e l'accumpagnament da las partidas dal contract d'emprendissadi sco er la coordinaziun tranter ils acturs participads a la furmaziun fundamentala professiunala.
3 Objects da surveglianza èn ultra da quai en spezial:
- a.
- la qualitad da la furmaziun pratica professiunala, inclusiv dals curs intermanaschials e dals auters lieus da furmaziun cumparegliabels;
- b.
- la qualitad da la furmaziun da scola;
- c.
- ils examens ed autras proceduras da qualificaziun;
- d.
- l'observaziun da las disposiziuns legalas dal contract d'emprendissadi;
- e.
- l'observaziun dal contract d'emprendissadi tras las partidas.
- 4 Sin ina proposta communabla dals purschiders da la furmaziun professiunala sco er dals emprendists decida il chantun davart:
- a.
- l'equivalenza da las furmaziuns professiunalas betg formalas tenor l'artitgel 17 alinea 5;
- b.
- ils cas tenor l'artitgel 18 alinea 1.
- 5 En il rom da lur surveglianza pon ils chantuns en spezial:
- a.
- pretender la restituziun totala u parziala da contribuziuns ch'els han concedì tenor l'artitgel 52 alinea 2 segunda frasa;
- b.
- annullar in contract d'emprendissadi.
5. part Maturitad professiunala federala
Art. 25
1 La maturitad professiunala federala creescha las premissas per in studi ad ina scola auta professiunala.
2 La furmaziun generala approfundada tenor l'artitgel 17 alinea 4 po vegnir acquirida er suenter avair obtegnì l'attestat federal da qualificaziun.
3 Ils chantuns procuran per ina purschida che correspunda al basegn da l'instrucziun da maturitad professiunala.
4 L'instrucziun da maturitad professiunala che vegn dada en scolas publicas è gratuita. La Confederaziun ed ils chantuns pon sustegnair ils purschiders privats.
5 Il Cussegl federal regla la maturitad professiunala.
3. chapitel Furmaziun professiunala superiura
Art. 26 Object
1 Sin il stgalim terziar serva la furmaziun professiunala superiura ad intermediar ed a laschar acquirir las qualificaziuns ch'èn necessarias per exercitar in'activitad professiunala pretensiusa u da responsabladad.
2 Ella premetta ch'i saja vegnì obtegnì in attestat federal da qualificaziun, ch'i saja vegnida terminada ina furmaziun generala superiura da scola u ina qualificaziun equivalenta.
Art. 27 Furmas da la furmaziun professiunala superiura
La furmaziun professiunala superiura vegn acquirida tras:
- a.
- in examen professiunal federal u in examen professiunal federal superiur;
- b.
- ina furmaziun che vegn renconuschida da la Confederaziun e che vegn dada en ina scola spezialisada superiura.
Art. 28 Examens professiunals federals ed examens professiunals superiurs
1 Ils examens professiunals federals ed ils examens professiunals federals superiurs premettan ina pratica professiunala respectiva ed enconuschientschas spezialisadas respectivas.
2 Las organisaziuns dal mund da lavur cumpetentas reglan las cundiziuns d'admissiun, ils cuntegns didactics, la procedura da qualificaziun, ils attestats ed ils titels. Per quest intent resguardan ellas las furmaziuns che suondan. Las prescripziuns èn suttamessas a l'approvaziun dal SEFRI. Ellas vegnan publitgadas en il Fegl uffizial federal en furma d'in renviament tenor l'artitgel 13 alineas 1 litera g e 3 da la Lescha dals 18 da zercladur 20041 davart las publicaziuns uffizialas.2
3 Il Cussegl federal regla las premissas e la procedura da l'approvaziun.
4 Ils chantuns pon porscher curs preparatorics.
Art. 29 Scolas spezialisadas superiuras
1 L'admissiun ad ina furmaziun che vegn renconuschida da la Confederaziun e che vegn dada en ina scola spezialisada superiura premetta ina pratica professiunala respectiva, sche questa pratica n'è betg integrada en la furmaziun.
2 La furmaziun a temp cumplain dura, inclusiv ils praticums, almain dus onns, la furmaziun cumplementara a la professiun almain trais onns.
3 En collavuraziun cun las organisaziuns responsablas fa il Departament federal d'economia, furmaziun e retschertga (DEFR)1 prescripziuns minimalas per la renconuschientscha federala da las furmaziuns e dals studis da diplom supplementar a las scolas spezialisadas superiuras. Las prescripziuns pertutgan las cundiziuns d'admissiun, ils cuntegns didactics, la procedura da qualificaziun, ils attestats ed ils titels.
4 Ils chantuns pon porscher sezs furmaziuns.
5 Ils chantuns han la surveglianza da las scolas spezialisadas superiuras, sch'els porschan furmaziuns che vegnan renconuschidas da la Confederaziun.
1 Designaziun tenor la cifra I 8 da l'O dals 15 da zer. 2012 (reorganisaziun dals departaments), en vigur dapi il 1. da schan. 2013 (AS 2012 3655). Questa midada è vegnida resguardada en l'entira lescha.
4. chapitel Furmaziun supplementara orientada a la professiun
Art. 30 Object
Sin basa d'ina moda d'emprender organisada ha la furmaziun supplementara orientada a la professiun l'intent:
- a.
- da renovar, d'approfundar e da cumplettar qualificaziuns professiunalas existentas u d'acquirir novas qualificaziuns professiunalas;
- b.
- da sustegnair la flexibilitad professiunala.
Art. 31 Purschida da furmaziun supplementara orientada a la professiun
Ils chantuns procuran che la purschida da furmaziun supplementara orientada a la professiun correspundia al basegn.
Art. 32 Mesiras da la Confederaziun
1 La Confederaziun promova la furmaziun supplementara orientada a la professiun.
2 Ella sustegna en spezial purschidas che han l'intent da:
- a.
- permetter a persunas da restar en la vita professiunala, en cas ch'i dat midadas structuralas en il mund professiunal;
- b.
- levgiar a persunas che han reducì u interrut lur activitad professiunala il return en lur professiun.
3 Ella sustegna plinavant mesiras che promovan la coordinaziun, la transparenza e la qualitad da la purschida da furmaziun supplementara.
4 Las purschidas da furmaziun supplementara orientada a la professiun che vegnan sustegnidas da la Confederaziun ston vegnir coordinadas cun las mesiras per il martgà da lavur tenor la Lescha dals 25 da zercladur 19821 davart l'assicuranza cunter la dischoccupaziun.
1 SR 837.0
5. chapitel Procedura da qualificaziun, attestats e titels
1. part Disposiziuns generalas
Art. 33 Examens ed autras proceduras da qualificaziun
Las qualificaziuns professiunalas vegnan cumprovadas cun in examen cumplessiv, cun ina cumbinaziun d'examens parzials u cun autras proceduras da qualificaziun che vegnan renconuschidas dal SEFRI.
Art. 34 Pretensiuns a las proceduras da qualificaziun
1 Il Cussegl federal regla las pretensiuns a las proceduras da qualificaziun. El garantescha la qualitad e la cumparegliabladad tranter las proceduras da qualificaziun. Ils criteris da valitaziun che vegnan utilisads en las proceduras da qualificaziun ston esser objectivs e transparents e garantir l'egualitad da las schanzas.
2 L'admissiun a proceduras da qualificaziun n'è betg cumbinada cun la pretensiun d'avair frequentà tschertas furmaziuns specificas. Il SEFRI regla las premissas d'admissiun.
Art. 35 Promoziun d'autras proceduras da qualificaziun
La Confederaziun po promover organisaziuns che sviluppan u porschan autras proceduras da qualificaziun.
Art. 36 Protecziun dals titels
Mo titularas e titulars d'in diplom da la furmaziun fundamentala professiunala e da la furmaziun professiunala superiura èn autorisads da purtar ils titels fixads en las prescripziuns correspundentas.
2. part Furmaziun fundamentala professiunala
Art. 37 Attestat federal da furmaziun professiunala
1 L'attestat federal da furmaziun professiunala survegn, tgi che ha terminà la furmaziun fundamentala da dus onns cun in examen u tgi che ha reussì cun success ina procedura da qualificaziun equivalenta.
2 L'attestat federal da furmaziun professiunala vegn emess da l'autoritad chantunala.
Art. 38 Attestat federal da qualificaziun
1 L'attestat federal da qualificaziun survegn, tgi che ha reussì cun success l'examen final d'emprendissadi u tgi che ha passà cun success ina procedura da qualificaziun equivalenta.
2 L'attestat federal da qualificaziun vegn emess da l'autoritad chantunala.
Art. 39 Attestat federal da maturitad professiunala
1 L'attestat federal da maturitad professiunala survegn, tgi che posseda in attestat federal da qualificaziun ed ha reussì cun success l'examen da maturitad professiunala che vegn renconuschì da la Confederaziun u tgi che ha passà cun success ina procedura da qualificaziun equivalenta.
3 Ils chantuns procuran per la realisaziun dals examens da maturitad professiunala ed emettan ils attestats. Cumplementarmain po er la Confederaziun organisar tals examens.
1 Abolì tras la cifra II 2 da l'agiunta da la LF dals 30 da sett. 2011 davart l'agid a las scolas autas e davart la coordinaziun en il sectur da las scolas autas svizras, cun effect dapi il 1. da schan. 2015 (AS 2014 4103; BBl 2009 4561).
Art. 40 Realisaziun da las proceduras da qualificaziun
1 Ils chantuns procuran per la realisaziun da las proceduras da qualificaziun.
2 Il SEFRI po surdar a las organisaziuns dal mund da lavur - sin lur proposta - l'incumbensa da realisar las proceduras da qualificaziun per singulas regiuns u per l'entira Svizra.
Art. 41 Taxas
1 Per ils examens che mainan a l'attestat federal da qualificaziun, a l'attestat federal da furmaziun professiunala ed a l'attestat federal da maturitad professiunala na dastgan vegnir adossadas naginas taxas a las candidatas ed als candidats sco er als purschiders da la furmaziun pratica professiunala.
2 Per in'absenza nunmotivada u per ina retratga da l'examen sco er per la repetiziun da l'examen dastgan vegnir adossadas taxas.
3. part Furmaziun professiunala superiura
Art. 42 Examens professiunals federals ed examens professiunals superiurs
1 L'examen professiunal federal e l'examen professiunal superiur sa drizzan tenor las prescripziuns respectivas (art. 28 al. 2).
2 La Confederaziun procura per la surveglianza da quests examens.
Art. 43 Attestat professiunal e diplom; inscripziun en il register
1 Tgi che ha reussì l'examen professiunal federal, survegn in attestat professiunal. Tgi che ha reussì l'examen professiunal federal superiur, survegn in diplom.
2 L'attestat professiunal ed il diplom vegnan emess dal SEFRI.
3 Il SEFRI maina in register public cun ils nums dals titulars dals attestats professiunals e dals diploms.
Art. 44 Scola spezialisada superiura
1 Tgi che reussescha l'examen d'ina scola spezialisada superiura u tgi che passa cun success ina procedura da qualificaziun equivalenta, survegn in diplom da la scola.
2 La procedura d'examen e la procedura da qualificaziun equivalenta sa drizzan tenor las prescripziuns minimalas (art. 29 al. 3).
6. chapitel Furmaziun da las persunas responsablas per la furmaziun professiunala
Art. 45 Pretensiuns a las furmaturas ed als furmaturs professiunals
1 Furmatura u furmatur professiunal è tgi ch'intermediescha la furmaziun pratica professiunala en il rom da la furmaziun fundamentala professiunala.
2 Furmaturas e furmaturs professiunals han ina furmaziun qualifitgada en lur spezialitad professiunala sco er abilitads pedagogicas e metodic-didacticas adequatas.
3 Il Cussegl federal fixescha las pretensiuns minimalas a la scolaziun dals furmaturs professiunals.
4 Ils chantuns procuran per la scolaziun dals furmaturs professiunals.
Art. 46 Pretensiuns a las persunas d'instrucziun
1 Las persunas d'instrucziun che instrueschan en la furmaziun fundamentala professiunala, en la furmaziun professiunala superiura ed en la furmaziun supplementara orientada a la professiun, han per regla ina furmaziun specifica en lur spezialitad professiunala, ina furmaziun pedagogica ed ina furmaziun metodic-didactica.
2 Il Cussegl federal fixescha las pretensiuns minimalas a la furmaziun da las persunas d'instrucziun.
Art. 47 Autras persunas responsablas per la furmaziun professiunala
La Confederaziun po metter a disposiziun purschidas per la furmaziun d'autras persunas responsablas per la furmaziun professiunala sco per las expertas e per ils experts d'examen u per autras persunas ch'èn activas en la furmaziun professiunala.
Art. 48 Promoziun da la pedagogia per la furmaziun professiunala; Institut federal da pedagogia per la furmaziun professiunala (institut)1
1 La Confederaziun promova la pedagogia per la furmaziun professiunala.
2 Per quest intent maina ella in institut sin il stgalim da scola auta; quest institut ha las suandantas incumbensas:
- a.
- garantir la furmaziun e la furmaziun supplementara da las persunas responsablas per la furmaziun professiunala, en spezial da las persunas d'instrucziun, uschenavant ch'ils chantuns n'èn betg cumpetents;
- b.
- perscrutaziun, studis, experiments da pilot e servetschs en il sectur da la furmaziun professiunala e da la furmaziun supplementara orientada a la professiun.
3 Il Cussegl federal po surdar a l'institut ulteriuras incumbensas ch'èn d'in interess naziunal.
4 Il Cussegl federal regla l'institut. Tras ina subdivisiun adattada resguarda el ils basegns dals chantuns e da las regiuns linguisticas.
5 Per il quint, per il preventiv e per la planisaziun da finanzas da l'institut vala la Lescha federala dals 6 d'october 19892 davart las finanzas da la Confederaziun. En cas spezials po il Cussegl federal prevair divergenzas, uschenavant che las incumbensas da l'institut giustifitgeschan quai.
6 Per purschidas da furmaziun e per servetschs da l'institut po vegnir adossada ina taxa. Il Cussegl federal decretescha las disposiziuns executivas.
7 Il Cussegl federal po - ensemen cun ils chantuns - crear ina instituziun che remplazza u che cumplettescha l'institut u renconuscher instituziuns existentas.
8 L'institut collavura cun instituziuns da furmaziun adattadas.
1 Versiun tenor la cifra 1 da l'agiunta da la LF dals 18 da zer. 2010, en vigur dapi il 1. da schan. 2011 (AS 2010 5003; BBl 2009 7207).
2 [AS 1990 985, 1995 836 cifra II, 1996 3042, 1997 2022 agiunta cifra 2 2465 agiunta cifra 11, 1998 1202 art. 7 cifra 3, 2847 agiunta cifra 5, 1999 3131, 2000 273 agiunta cifra 7, 2001 707 art. 31 cifra 2, 2002 2471, 2003 535, 3543 agiunta cifra II 7 4265 5191, 2004 1633 cifra I 6 1985 agiunta cifra II 3 2143. AS 2006 1275 art. 64]. Vesair ussa la LF dals 7 d'oct. 2005 davart las finanzas da la Confederaziun (SR 611.0).
Art. 48a1Prestaziun pajadas
1 L'institut po far prestaziuns pajadas per terzs, sche questas prestaziuns:
- a.
- han in stretg connex cun las incumbensas principalas da l'institut;
- b.
- na pericliteschan betg che las incumbensas principalas vegnian ademplidas;
- c.
- na dovran naginas capacitads persunalas e materialas supplementaras.
2 Prestaziuns pajadas pon vegnir fatgas a basa d'ina calculaziun dals custs e da las prestaziuns fixond pretschs ch'èn permettan almain da cuvrir ils custs. Il DEFR po permetter excepziuns per tschertas prestaziuns, sche l'economia privata na vegn betg concurrenzada tras quai.
1 Integrà tras la cifra 1 da l'agiunta da la LF dals 18 da zer. 2010, en vigur dapi il 1. da schan. 2011 (AS 2010 5003; BBl 2009 7207).
7. chapitel Cussegliaziun da professiun, da studi e da carriera
Art. 49 Princip
1 La cussegliaziun da professiun, da studi e da carriera gida giuvenils e creschids a tscherner la professiun ed il studi sco er a planisar la carriera professiunala.
2 La cussegliaziun ha lieu tras infurmaziun e tras cussegliaziun persunala.
Art. 50 Qualificaziun dals cussegliaders
1 Ils cussegliaders da professiun, da studi e da carriera ston avair terminà cun success ina furmaziun spezialisada che vegn renconuschida da la Confederaziun.
2 Il Cussegl federal decretescha prescripziuns minimalas per la renconuschientscha da las furmaziuns.
Art. 51 Incumbensa dals chantuns
1 Ils chantuns procuran per ina cussegliaziun da professiun, da studi e da carriera.
2 Els han quità che la cussegliaziun da professiun, da studi e da carriera saja accordada cun las mesiras per il martgà da lavur tenor la Lescha dals 25 da zercladur 19821 davart l'assicuranza cunter la dischoccupaziun.
1 SR 837.0
8. chapitel Participaziun da la Confederaziun als custs da la furmaziun professiunala; fond per la furmaziun professiunala
1. part Participaziun da la Confederaziun als custs da la furmaziun professiunala
Art. 52 Princip
1 La Confederaziun sa participescha, en il rom dals credits permess, adequatamain als custs da la furmaziun professiunala tenor questa lescha.
2 Ella paja principalmain contribuziuns pauschalas als chantuns per finanziar las incumbensas tenor l'artitgel 53. Ils chantuns transmettan questas contribuziuns a terzas persunas en proporziun a las incumbensas ch'els han surdà ad ellas.
3 Il rest da sia contribuziun paja la Confederaziun a:
- a.
- chantuns e terzas persunas per finanziar projects che servan a sviluppar la furmaziun professiunala e la qualitad (art. 54);
- b.
- chantuns e terzas persunas per prestaziuns spezialas ch'èn d'in interess public (art. 55);
- c.
- terzas persunas per la realisaziun dals examens professiunals federals e dals examens professiunals federals superiurs sco er per las furmaziuns da scolas spezialisadas superiuras (art. 56);
- d.1
- persunas che han absolvì curs preparatorics (absolvents) per examens professiunals federals u per examens professiunals federals superiurs (art. 56a).
1 Integrà tras la cifra I da la LF dals 16 da dec. 2016, en vigur dapi il 1. da schan. 2018 (AS 2017 5143; BBl 2016 3089).
Art. 53 Contribuziuns pauschalas als chantuns
1 Las contribuziuns pauschalas che vegnan pajadas als chantuns vegnan calculadas principalmain sin basa dal dumber da persunas che absolvan ina furmaziun fundamentala professiunala. Plinavant tegnan las contribuziuns quint adequatamain da la dimensiun e dal gener da la furmaziun fundamentala sco er da la purschida da furmaziun professiunala superiura. Il Cussegl federal po resguardar ulteriurs criteris.1
2 Las contribuziuns pauschalas vegnan pajadas per las suandantas incumbensas:
- a.
- purschidas da:
- 1.
- accumpagnament individual spezialisà d'emprendistas e d'emprendists che absolvan furmaziuns fundamentalas professiunalas da dus onns (art. 18 al. 2),
- 2.
- mesiras per preparar per la furmaziun fundamentala professiunala (art. 12),
- 3.
- scolas professiunalas spezialisadas (art. 21),
- 4.
- curs intermanaschials e curs a lieus da furmaziun cumparegliabels (art. 23),
- 5.
- instrucziun da furmaziun generala per sa preparar per la maturitad professiunala (art. 25),
- 6.
- curs preparatorics per ils examens professiunals federals e per ils examens professiunals federals superiurs (art. 28),
- 7.
- furmaziuns en scolas spezialisadas superiuras (art. 29),
- 8.
- furmaziun supplementara orientada a la professiun (art. 30-32),
- 9.
- occurrenzas da furmaziun per furmaturas e per furmaturs da la professiun (art. 45),
- 10.
- qualificaziun dals cussegliaders da professiun, da studi e da carriera (art. 50);
- b.
- realisaziun d'examens e d'autras proceduras da qualificaziun (art. 40 al. 1) cun resalva da l'artitgel 52 alinea 3 litera c.
1 Versiun tenor la cifra II 4 da la LF dals 6 d'oct. 2006 davart la refurma da la gulivaziun da finanzas e da la repartiziun da las incumbensas tranter la Confederaziun ed ils chantuns (NGF), en vigur dapi il 1. da schan. 2008 (AS 2007 5779; BBl 2005 6029).
Art. 54 Contribuziuns per projects per sviluppar la furmaziun professiunala e per sviluppar la qualitad
Las contribuziuns per projects ch'èn destinads a sviluppar la furmaziun professiunala tenor l'artitgel 4 alinea 1 e las contribuziuns per projects ch'èn destinads a sviluppar la qualitad tenor l'artitgel 8 alinea 2 èn limitadas temporalmain.
Art. 55 Contribuziuns per prestaziuns spezialas ch'èn d'in interess public
1 Sco prestaziuns spezialas ch'èn d'in interess public valan particularmain:
- a.
- mesiras per promover l'egualitad effectiva tranter dunna ed um sco er per promover la furmaziun e la furmaziun supplementara orientada a la professiun da persunas cun impediments (art. 3 lit. c);
- b.
- l'infurmaziun e la documentaziun (art. 5 lit. a);
- c.
- la creaziun da meds d'instrucziun per las minoritads linguisticas (art. 5 lit. b);
- d.
- mesiras per meglierar la chapientscha ed il barat tranter las cuminanzas linguisticas (art. 6);
- e.
- mesiras che van a favur da regiuns e da gruppas dischavantagiadas (art. 7);
- f.
- mesiras per integrar en la furmaziun professiunala giuvenils cun difficultads en scola, cun difficultads socialas u cun difficultads linguisticas (art. 7);
- g.
- mesiras per promover da restar e da returnar en la vita professiunala (art. 32 al. 2);
- h.
- mesiras per promover la coordinaziun, la transparenza e la qualitad da la purschida da furmaziun supplementara (art. 32 al. 3);
- i.
- promoziun d'autras proceduras da qualificaziun (art. 35);
- j.
- mesiras che servan a garantir ed ad amplifitgar la purschida da plazzas d'emprendissadi (art. 1 al. 1).
2 Contribuziuns per prestaziuns ch'èn d'in interess public vegnan concedidas mo, sche las prestaziuns èn vegnidas concepidas a pli lunga vista e sch'ellas basegnan ina promoziun speziala per ch'ellas possian vegnir furnidas.
3 Il Cussegl federal po fixar ulteriuras prestaziuns d'in interess public che pon survegnir contribuziuns.
4 Il Cussegl federal fixescha ils criteris per la concessiun da las contribuziuns.
Art. 56 Contribuziuns per examens professiunals federals e per examens professiunals federals superiurs; furmaziuns da scolas spezialisadas superiuras
La Confederaziun po subvenziunar la realisaziun dals examens professiunals federals e dals examens professiunals federals superiurs sco er las furmaziuns da scolas spezialisadas superiuras che vegnan purschidas d'organisaziuns dal mund da lavur.
Art. 56a1Contribuziuns ad absolvents da curs preparatorics
1 La Confederaziun po pajar contribuziuns ad absolvents da curs preparatorics per examens professiunals federals u per examens professiunals federals superiurs (art. 28).
2 Las contribuziuns cuvran maximalmain 50 pertschient da las taxas da curs imputablas.
3 Il Cussegl federal fixescha las premissas per il dretg da contribuziun, la tariffa da contribuziun sco er las taxas da curs imputablas.
4 Sin dumonda po la Confederaziun pajar contribuziuns parzialas a persunas ch'èn sa participadas a curs preparatorics per examens professiunals federals u per examens professiunals federals superiurs. Il Cussegl federal regla ils detagls.
1 Integrà tras la cifra I da la LF dals 16 da dec. 2016, en vigur dapi il 1. da schan. 2018 (AS 2017 5143; BBl 2016 3089).
Art. 56b1Sistem d'infurmaziun
1 Il SEFRI maina in sistem d'infurmaziun per controllar il pajament da contribuziuns tenor l'artitgel 56a sco er per far ed evaluar statisticas respectivas.
2 En il sistem d'infurmaziun elavura el las suandantas datas:
- a.
- indicaziuns per identifitgar persunas che han survegnì contribuziuns tenor l'artitgel 56a alineas 1 e 4;
- b.
- indicaziuns per identifitgar absolvents d'examens professiunals federals e d'examens professiunals federals superiurs tenor l'artitgel 28;
- c.
- il numer d'assicuranza da las persunas tenor las literas a e b tenor l'artitgel 50c da la Lescha federala dals 20 da december 19462 davart l'assicuranza per vegls e survivents;
- d.
- indicaziuns davart la contribuziun survegnida tenor l'artitgel 56a alineas 1 e 4;
- e.
- indicaziuns davart ils curs preparatorics absolvids;
- f.
- indicaziuns davart ils examens professiunals federals ed ils examens professiunals federals superiurs absolvids.
3 Il Cussegl federal decretescha disposiziuns davart l'organisaziun e davart la gestiun dal sistem d'infurmaziun sco er davart la segirezza, davart la durada da la conservaziun e davart la stizzada da las datas.
4 El po incumbensar terzas persunas cun la gestiun dal sistem d'infurmaziun e cun l'elavuraziun da las datas.
Art. 57 Cundiziuns e pretensiuns
1 Contribuziuns tenor ils artitgels 53 fin 56 vegnan concedidas mo, sch'il project che sto vegnir subvenziunà:
- a.
- è confurm als basegns;
- b.
- è organisà en moda cunvegnenta;
- c.
- cumpiglia mesiras che permettan da sviluppar la qualitad.
2 Il Cussegl federal po prevair ulteriuras cundiziuns e pretensiuns. El regla la calculaziun da las contribuziuns.
Art. 58 Reducziun e refusa da contribuziuns
La Confederaziun reducescha contribuziuns permessas u refusa novas contribuziuns, sche las persunas che han survegnì contribuziuns negligeschan u violeschan considerablamain las incumbensas e las obligaziuns ch'ellas han tenor questa lescha.
Art. 591Finanziaziun e participaziun da la Confederaziun
1 L'Assamblea federala permetta per ina perioda da contribuziun da plirs onns, mintgamai tras in simpel conclus federal:
- a.
- il rom da pajaments per:
- 1.
- las contribuziuns pauschalas pajadas als chantuns tenor l'artitgel 53,
- 2.
- las contribuziuns tenor l'artitgel 56 per la realisaziun dals examens professiunals federals e dals examens professiunals federals superiurs sco er per scolaziuns da scolas spezialisadas superiuras,
- 3.
- las contribuziuns tenor l'artitgel 56a ad absolvents da curs preparatorics;
- b.
- il credit d'impegn per:
- 1.
- las contribuziuns tenor l'artitgel 54 per projects per sviluppar la furmaziun professiunala e per sviluppar la qualitad,
- 2.
- las contribuziuns tenor l'artitgel 55 per prestaziuns spezialas en l'interess public.
2 La participaziun da la Confederaziun als custs correspunda a circa in quart da l'import che vegn pajà dal maun public per la furmaziun professiunala tenor questa lescha. Da sia participaziun als custs paja la Confederaziun maximalmain 10 pertschient sco contribuziun per projects e per prestaziuns tenor ils artitgels 54 e 55.
1 Versiun tenor la cifra I da la LF dals 16 da dec. 2016, en vigur dapi il 1. da schan. 2018 (AS 2017 5143; BBl 2016 3089).
2. part Fond per la furmaziun professiunala
Art. 60
1 Per promover la furmaziun professiunala pon las organisaziuns dal mund da lavur ch'èn cumpetentas per la furmaziun e per la furmaziun supplementara sco er per ils examens crear ed accumular agens fonds per la furmaziun professiunala.
2 Las organisaziuns defineschan l'intent da promoziun da lur fond per la furmaziun professiunala. Cunzunt duain ellas sustegnair ils manaschis da lur branscha a sviluppar la furmaziun specifica per la professiun.1
3 Sin dumonda da l'organisaziun cumpetenta po il Cussegl federal declerar il fond per la furmaziun professiunala da questa organisaziun sco liant per tut ils manaschis da la branscha ed obligar quests ultims da pajar contribuziuns da furmaziun. Qua valan confurm al senn las disposiziuns da la Lescha federala dals 28 da settember 19562 davart la decleranza impegnativa da contracts collectivs da lavur.
4 La premissa per declerar las disposiziuns sco liantas è, che:
- a.
- almain 30 pertschient dals manaschis cun almain 30 pertschient dals lavurants sco er dals emprendists da questa branscha sajan gia participads finanzialmain al fond per la furmaziun;
- b.
- l'organisaziun disponia d'ina atgna instituziun da furmaziun;
- c.
- las contribuziuns vegnian incassadas mo per las professiuns specificas da la branscha;
- d.
- las contribuziuns vegnian investidas en mesiras da la furmaziun professiunala che van a favur da tut ils manaschis.
5 Il gener e l'import da las contribuziuns da furmaziun sa drizzan tenor la contribuziun dals commembers da l'organisaziun respectiva; questas contribuziuns èn destinadas als custs da la furmaziun professiunala. Il Cussegl federal fixescha l'import maximal; el po differenziar ils imports maximals tenor branschas.
6 Manaschis che pajan la contribuziun per la furmaziun professiunala tras la federaziun, che la pajan en in fond da furmaziun professiunala u che pon cumprovar ch'els furneschan autras prestaziuns adequatas da furmaziun u da furmaziun supplementara, na dastgan betg vegnir obligads da far ulteriurs pajaments en fonds da furmaziun ch'èn vegnids declerads sco generalmain liants.
7 Il SEFRI ha la surveglianza dals fonds ch'èn vegnids declerads sco generalmain liants. L'ordinaziun regla ils detagls da la contabilitad e da la revisiun.
9. chapitel Meds legals, disposiziuns penalas, execuziun
1. part Meds legals
Art. 61
1 Las autoritads da meds legals èn:
- a.
- in'autoritad chantunala designada dal chantun per disposiziuns d'autoritads chantunalas e da purschiders che han ina incumbensa chantunala;
- b.1
- il SEFRI per autras disposiziuns d'organisaziuns ordaifer l'administraziun federala;
- c. e d.2 …
2 Dal rest sa drizza la procedura tenor las disposiziuns generalas da la giurisdicziun administrativa federala.
1 Versiun tenor la cifra 35 da l'agiuntada la L dals 17 da zer. 2005 davart il TAF, en vigur dapi il 1. da schan. 2007 (AS 2006 2197 1069; BBl 2001 4202).
2 Abolì tras la cifra 35 da l'agiunta da la L dals 17 da zer. 2005 davart il TAF, cun effect dapi il 1. da schan. 2007 (AS 2006 2197 1069; BBl 2001 4202).
2. part Disposiziuns penalas
Art. 62 Cuntravenziun e tralaschada
1 Cun ina multa vegn chastià, tgi che surpiglia la furmaziun da persunas:
- a.
- senza la permissiun tenor l'artitgel 20 alinea 2;
- b.
- senza concluder il contract d'emprendissadi (art. 14).
2 En cas d'ina leva culpa poi vegnir pronunzià in avertiment empè d'ina multa.
Art. 63 Abus da titels
1 Cun ina multa vegn chastià, tgi che:
- a.
- porta in titel protegì senza avair reussì cun success ils examens necessaris u passà ina procedura da qualificaziun equivalenta;
- b.
- utilisescha in titel che dat l'impressiun ch'el haja reussì l'examen correspundent u haja passà ina procedura da qualificaziun equivalenta.
2 Las disposiziuns penalas da la Lescha federala dals 19 da december 19861 davart la concurrenza illoiala restan resalvadas.
1 SR 241
Art. 64 Persecuziun penala
La persecuziun penala è chaussa dals chantuns.
3. part Execuziun
Art. 65 Confederaziun
1 Il Cussegl federal decretescha las disposiziuns executivas, uschenavant che la lescha na regla betg autramain questa cumpetenza.
2 El po delegar la cumpetenza da decretar prescripziuns al DEFR u al SEFRI.
3 Ils chantuns e las organisaziuns interessadas vegnan tadlads avant che decretar:
- a.
- disposiziuns executivas;
- b.
- ordinaziuns da furmaziun.
4 La Confederaziun ha la surveglianza suprema davart l'execuziun da questa lescha tras ils chantuns.
Art. 66 Chantuns
Uschenavant che l'execuziun n'è betg attribuida a la Confederaziun, è ella chaussa dals chantuns.
Art. 67 Transferiment d'incumbensas a terzas persunas
La Confederaziun ed ils chantuns pon surdar incumbensas executivas ad organisaziuns dal mund da lavur. Questas organisaziuns pon incassar taxas per disposiziuns e per servetschs.1
1 Frasa integrada tras la cifra II da la LF dals 17 da dec. 2004, en vigur dapi ils 5 d'oct. 2005 (AS 2005 4635; BBl 2004 145).
Art. 68 Renconuschientscha da diploms e d'attestats esters; collavuraziun e mobilitad internaziunala
1 Il Cussegl federal regla la renconuschientscha da diploms e d'attestats esters da la furmaziun professiunala en il champ d'applicaziun da questa lescha.
2 Il Cussegl federal po concluder en atgna cumpetenza cunvegnas internaziunalas per promover la collavuraziun e la mobilitad internaziunala en il champ da la furmaziun professiunala.
Art. 69 Cumissiun federala per la furmaziun professiunala
1 Il Cussegl federal nominescha ina cumissiun federala per la furmaziun professiunala.
2 Ella sa cumpona da maximalmain 15 represchentantas e represchentants da la Confederaziun, dals chantuns, da las organisaziuns dal mund da lavur sco er da la scienza. Ils chantuns han il dretg da proponer trais commembras u commembers.
3 La cumissiun vegn presidiada dal secretari da stadi dal SEFRI.
4 Il SEFRI maina il secretariat.
Art. 70 Incumbensas da la cumissiun federala per la furmaziun professiunala
1 La cumissiun per la furmaziun professiunala ha las suandantas incumbensas:
- a.
- ella cusseglia las autoritads federalas en dumondas generalas da la furmaziun professiunala, en dumondas dal svilup e da la coordinaziun sco er da l'armonisaziun cun la politica da furmaziun generala;
- b.
- ella giuditgescha ils projects per sviluppar la furmaziun professiunala tenor l'artitgel 54, las dumondas da contribuziun per prestaziuns spezialas ch'èn d'in interess public tenor l'artitgel 55 e las dumondas da sustegn en il sectur da la furmaziun professiunala tenor l'artitgel 56 sco er la perscrutaziun, ils studis, ils projects da pilot ed ils servetschs en il sectur da la furmaziun professiunala e da la furmaziun supplementara orientada a la professiun tenor l'artitgel 48 alinea 2 litera b.
2 Ella po far sezza propostas e fa recumandaziuns per mauns da l'autoritad da subvenziun davart ils projects che ston vegnir giuditgads.
Art. 71 Cumissiun federala per la maturitad professiunala
Il Cussegl federal nominescha ina cumissiun federala per la maturitad professiunala.1 La cumissiun è l'organ consultativ per dumondas da la maturitad professiunala, en spezial per dumondas davart la renconuschientscha da proceduras da qualificaziun.
1 Versiun tenor la cifra I 6.2 da l'O dals 9 da nov. 2011 (examinaziun da las cumissiuns extraparlamentaras), en vigur dapi il 1. da schan. 2012 (AS 2011 5227).
10. chapitel Disposiziuns finalas
Art. 72 Aboliziun e midada dal dretg vertent
L'aboliziun e la midada dal dretg vertent vegnan regladas en l'agiunta.
Art. 73 Disposiziuns transitoricas
1 Las ordinaziuns chantunalas e federalas vertentas davart la furmaziun ston vegnir adattadas respectivamain remplazzadas entaifer tschintg onns dapi l'entrada en vigur da questa lescha.
2 Titels protegids ch'èn vegnids acquirids tenor il dretg vertent èn protegids er vinavant.
3 La midada a contribuziuns pauschalas tenor l'artitgel 53 alinea 2 ha lieu progressivamain entaifer quatter onns.
4 La participaziun als custs tras la Confederaziun vegn augmentada entaifer quatter onns progressivamain sin quella part ch'è fixada en l'artitgel 59 alinea 2.
Art. 74 Referendum ed entrada en vigur
Data da l'entrada en vigur: 1. da schaner 20043
Agiunta
(art. 72)
Aboliziun e midadas dal dretg vertent
I
Ils suandants decrets vegnan abolids:
- 1.
- Lescha federala dals 19 d'avrigl 19781 davart la furmaziun professiunala;
- 2.
- Lescha federala dals 19 da zercladur 19922 davart ils agids finanzials a las scolas spezialisadas superiuras da lavur sociala.
II
Ils decrets qua sutvart vegnan midads sco suonda:
…3
1 [AS 1979 1687, 1985 660 cifra I 21, 1987 600 art. 17 cifra 3, 1991 857 agiunta cifra 4, 1992 288 agiunta cifra 17 2521 art. 55 cifra 1, 1996 2588 art. 25 al. 2 ed agiunta cifra 1, 1998 1822 art. 2, 1999 2374 cifra I 2, 2003 187 agiunta cifra II 2].
2 [AS 1992 1973]
3 Las midadas pon vegnir consultadas en il AS 2003 4557.
Per propostas e per communicaziuns: Center da las publicaziuns uffizialas
Tar il cumenzament da la paginaDavosa actualisaziun: 13.10.2018


text:
Mustér: Pizzaiolo dal Catrina Resort è campiun mundial
- Mardi, 22.12.2015, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 22.12.2015, 11:45, RTR
Il Catrina Ressort a Mustér ha pudì engaschar in campiun mundial da far pizzas per la nova pizzaria.
Il maister-pizzaiolo Claudio Vicanò ch'è oriund da Roma ha gia recaltgà blers premis cun far pizza. Il bab da trais uffants è tranter auter daventà 2014 e 2015 campiun mundial da far pizza e quai en la categoria Margherita scenografica. Quai è la categoria nua che vegn fatg ina sculptura ord pasta da pizza e latiers ina pizza Margherita. Claudio Vicanò ha fatg per il campiunadi mundial 2104 il Colosseum e 2015 il globus ord pasta da pizza.


text:
Actualmain è Bruno Ganz da vesair en il film «Un juif pour l'exemple» da Jacob Berger. Quest film è nominà en la categoria «meglier film lung» al Premi dal film svizzer.
Gudagnà pliras giadas Premi dal film svizzer
Ils films, nua che Ganz ha giugà, sajan vegnids onurads gia pliras giadas cun il premi dal film svizzer, scriva il departament. L'onn 2001 ha Ganz survegnì in premi per sia rolla en il film «Pane e tulipane» da Silvio Soldini. Vitiers ha el giugà la rolla principala en il film «Vitus» da Fredi M. Murer ch'è vegnì onurà il 2007 sco meglier film svizzer.
Onurà per ovra da vita
Bruno Ganz ha 75 onns ed è vegnì onurà ils ultims onns gia pli savens per sia ovra da vita. Uschia il 2016 a chaschun dal premi da film da la Baviera, il 2014 als Swiss Awards u il 2010 il premi da film europeic.
RR novitads 12:00


text:
Uschia vegn Angelino Alfano cità da l’agentura da novitads svizra sda tenor in radio talian. Enfin uss rapportan las autoritads numnadamain dad in unic cas mortal. In um da 73 onns è mort dad in infarct da cor, probablamain causà entras in schoc dal terratrembel.
Il mument na vegnian naginas persunas tschertgadas sut ruinas, ha ditg il schef da la protecziun civila. Bleras persunas eran para gia sa rendidas sin via suenter l'emprima stremblida. Pliras scolas en la regiun duajan restar serradas.
Ils terratrembels la mesemna saira
Omadus terratrembels han gì lur epicenter datiers da la citad Perugia. Las stremblidas sajan stadas er da sentir en la chapitala Roma. Ina survista davart donns ed unfrendas eventualas manca il mument. L'emprima stremblida è capitada a las 19:11, la segunda a las 21:00.
Panica ed interrupziuns dal current
Surtut èn la provinza da Macerata en la regiun da la Marche èsi vegnì rapportà che chasas sajan crudadas ensemen suenter l'emprim terratrembel. Quai hai er dà interrupziuns dal current electric e da las lingias da telefon. Ils pumpiers han survegnì numerus telefons da burgais tementads. Bleras persunas èn curridas en panica sin via.
«Ina situaziun apocaliptica»
En la vischnanca da Ussita, datiers da l'epicenter dal ferm terratrembel posteriur, regia tenor il burgamester in'atmosfera sco la fin dal mund. «Igl è ina situaziun apocaliptica», ha ditg Marco Rinaldi envers l'emettur da televisiun Sky TG24.
Pervia da l'emprim terratrembel sajan dentant tut las persunas gia stada sin via tar il segund. El saja perquai da buna speranza che nagin na saja vegnì blessà. I saja stà il pli ferm terratrembel ch'el haja insacura fatg tras, uschia il burgamester. Quel saja stà «sgarschaivel lung».
Era Amatrice è pertutgà
Ad Amatrice, la citad ch'era vegnida destruida dal tuttafatg dal terratrembel ils 24 d'avust, èn dadas ensemen chasas ch'eran vegnidas donnegiadas. Lura aveva la terra stremblì cun ina fermezza da 6,0.
Prest 300 umans eran morts. Pliras citads eran vegnidas destruidas dal tuttafatg. Lezza giada era l’epicenter stà tar la vischnanca dad Amatrice en la regiun Lazio.
RR novitads 20:00


text:
La vischnanca da Silvaplauna ha publitgà las tractandas ed il messadi per la radunanza communala dals 9 mars. Tema principal è l'imposta da segundas abitaziuns. Ina iniziativa pretenda dad abolir dil tuttafatg l'imposta che la vischnanca vulaiva oriundamain introducir l'onn 2015. La cuntraproposta da la suprastanza communala prevesa da reducir il dumber da dis che ina abitaziun sto esser occupada per vegnir deliberada da l'imposta. Sche ina abitaziun è occupada durant 45 dis l'onn stuess il possessur anc pajar la mesadad da l'imposta, sche l'abitaziun è occupada dapli che 90 dis vegniss il possessur deliberà da l'imposta. En il messadi argumentescha la suprastanza communala en pli che l'import per la nova taglia e per la taxa da cura a Silvaplauna fiss congualabel cun quai che possessurs da segundas abitaziuns pajan en autras vischnancas.
Engiadina Silvaplauna vuscha ils 9 mars davart l'imposta da 2. abitaziuns
La vischnanca ha publitgà il messadi per la radunanza communala dals 9 mars.


text:
Inhalt
Naziunal/Internaziunal
-
Dario Cologna cuntanscha il podest a Kuusamo
Dario Cologna cuntanscha il podest a Kuusamo ed ha uschia dà la resposta sin la concurrenza betg grategiada dad ier. En la cursa da 10 km skating ha Cologna fatg il terz meglier temp.
Sin il victur Martin Johnsrud Sundby da la Norvegia perda il Grischun be 11 secundas, sin il segund, il Canadais Alex Harvey schizunt be 0,4 secundas. Curdin Perl è vegnì 16avel cun exact il medem temp sco il Norvegiais Petter Northug.
RR novitads 15:00


text:
Per ils ins munta far vacanzas prender patgific e giudair il «dolce far niente». Ils auters dovran era durant las vacanzas in’occupaziun. Tar els tutgan er Urs e Sandra Durrer. A Sagogn sper lur chasa da vacanzas han ils dus giasts da la Sursilvania cumenzà cun ina pitschna plantascha da safran.
Safran da Sagogn – in’idea absurda?
Avant quatter onns han Urs e Sandra Durrer chattà bulbas da safran en in center d’orticultura. Plain marveglias han els plantà las bulbas a chasa ed han gì success. Cura ch’els han cumprà a Sagogn ina chasa da vacanzas, han els plantà las bulbas sin dus prads avant la chasa. Ditg e fatg, l’emprim onn han els gia cultivà 2’500 bulbas da safran a Sagogn.
25’000 bulbas dattan 100 grams fils da safran
L’emprova è gartegiada,ed uschia han els plantà il segund onn gia 6’000 bulbas da safran, bulbas che sumeglian a pitschnas tschagulas. Quest onn han els anc ina giada augmentà il dumber per 15’000 bulbas. Urs Durrer quinta cun ina racolta da circa 100 grams fils da safran il 2017. Cunquai ch’il safran sa multiplitgescha en il terren duai dar l'onn 2018 gia 200 grams.
Durant trais emnas d’october flurescha il safran. Di per di s'avran tranter 500 e 1'500 novas fluras. Quellas ston Urs e Sandra Durrer anc racoltar il medem di. Per quella lavur a maun èn els visads vi sin agid da vischins e vischinas.
Quest onn dat quai 100 grams fils da safran. In gram custa 78 francs e basta per 60 risotti. Il safran da Sagogn è tschertgà, la mesadad da la racolta è gia reservada.
Pudair viver da safran è in siemi
Viver sco pur da safran è in siemi da Urs Durrer. Cun las quantitads racoltadas na saja quai dentant betg pussibel. El haja quintà ina giada, ch’el stoppia vender la racolta d’in onn e mez per pudair pajar la pitschna maschina d’arar e las bulbas da safran ch’el haja cumprà.
Las uras passentadas sin l’er per plantar, zerclar e racoltar ils fils da safran na sajan betg anc resguardadas en quai quint. Il safran restia in hobi. Sco auters legian in cudesch durant lur temp liber, giajan els simplamain gugent sin il prà a tgirar il safran.
RR actualitad 12:00


text:
A l'entschatta era previs d’annullar questa taxa gia a partir da la fin da quest onn. Plirs pajais da l'UE han però fatg resistenza. Cun il nov cumpromiss vegnan las taxas uschia l’emprim be sbassadas a partir da la primavaira 2016, la stad 2017 vegnan quellas lura abolidas dal tut.
Novas reglas per la neutralitad da la rait d'internet
En traffic da datas vul il parlament da l’UE stgaffir medems dretgs per tut ils stadis commembers ed ha uschia decis reglas davart ina uschè numnada neutralitad da rait.
Latiers vai per la dumonda sche tut las datas duain vinavant vegnir tractadas cun ils medems dretgs e sche quellas duain circular tuttina spert tras l’internet. La nova ordinaziun fixescha che nagin dastga cumprar avantatgs en il traffic da datas. La lescha cuntegna però pliras «portas davos». Critichers teman che la neutralitad da rait vegnia praticamain abolida entras las formulaziuns pauc precisas.
RR novitads 16:00


text:
Previs è che la nova dimora da la canorta vegn ad esser en la chasa communala a Puntraschigna. Avant far midada vegnia la chasa sanada a moda energetica, e las localitads adattadas als basegns d’ina canorta, ha declerà il chanzlist da Puntraschigna, Urs Dubs.
Scola dovra dapli plazza
Cun quai ch’il dumber d’uffants creschia ils proxims onns marcantamain a Puntraschigna, haja la scola grond basegn d'ulteriuras localitads. Cun dar liber la chasa communala, vegnia a dar spazi liber. Sin l’emprim plaun è prevesida la nova canorta.
Chanzlia mida en il Rondo
L’administraziun communala da Puntraschigna vegn a far midada en localitads dal center da congress Rondo. Sco la manadra da gestiun da la KIBE Alice Bisaz ha ditg ad RTR, saja tut la planisaziun anc fitg frestga ed ils plans concrets hajan pir da vegnir elavurads las proximas emnas. Ella ha dentant pudì confermar ch’i na vegnia betg a dar ina nova tschintgavla canorta en Engiadin’Ota, mabain ina soluziun definitiva per la canorta existenta.
Davent d'ina situaziun provisorica
Actualmain è ina da las duas canortas a Samedan, la «Libella», en localitads provisoricas e betg propi adattadas per uffants. Las 12 plazzas da quella vegnian transferidas en la nova canorta a Puntraschigna. Ultra da quai van sis plazzas ch’èn provisoricas a San Murezzan er a Puntraschigna.
Dapli detagls davart la finanziaziun e termins na sajan anc betg avant maun, ha ditg la manadra da la KIBE Engiadina. Il transfer en la nova canorta a Puntraschigna vegn dentant ad esser il pli baud per l’enviern 2018/19.
Actualmain porscha la KIBE Engiadina la tgira d’uffants en quatter canortas en Engiadin’Ota: a San Murezzan, en dus lieus a Samedan ed a Zuoz.
RR novitads 12:00


text:
Hillary Clinton aveva gia cuntanschì il dumber da delegads necessari per daventar candidata per il presidi american cun victorias a New Jersey, New Mexico e South Dakota. Uss dovra ella mo pli anc intginas vuschs dals uschè numnads super-delegads per esser segira da l’elecziun al di da partida dals democrats il fanadur. Gia tschients da super-delegads han sincerà da vulair sustegnair Clinton.
“Jau sun candidata”
Gia la mesemna en damaun aveva Hillary Clinton declerà sco victura, suenter avair gudagnà a New Jersey. I saja l'emprima giada en l'istorgia dal pajais, ch'ina dunna vegnia ad esser la candidata d'ina gronda partida, ha Clinton ditg. L’anteriura ministra da l’exteriur è sa preschentada a New York a millis d’aderents che han celebrà ella.
Bernie Sanders na ceda betg
La schanza per il concurrent Bernie Sanders da trair avunda super-delegads da sia vart è fitg pitschna. El ha gudagnà il mardi las pre-elecziuns a North Dakota ed a Montana. Tuttina na vul el betg ceder. El veglia cuntinuar ses cumbat electoral cun la finamira da gudagnar la pre-elecziun en il stadi federativ da Washington. Quai ha Sanders ditg en la citad da Santa Monica en la California.
RR novitads 06:00/09:00


text:
En radund in’emna daventa Chiavenna l’umbli dal chant grischun. Per l’emprima giada n'è la festa da chant chantunala betg en Grischun, mabain en Italia. Il motiv è simpel. Il chor viril da Samedan vuleva organisar la festa chantunala da chant. Ses dirigent abita a Piuro sper Chiavenna en Italia ed è là president communal. Uschia è naschida l’idea per ina festa chantunala da chant grischuna en Italia.
L’organisaziun era ed è anc adina ina sfida. Ina festa duess colliar dus pajais cun differentas mentalitads, cun pliras culturas e pliras linguas. Cun dus presidents empè da be in, han ins empruvà da maschadar e cumbinar la spontanitad taliana cun l’exactadad svizra – in experiment.
Sper questa sfida culturala han ils organisaturs gì ina sfida natirala. Ina bova ha bloccà la via vers Madesimo e quella vegn a bloccar questa anc pli ditg. Per passa 500 chantadurs han ils organisaturs perquai stuì chattar plazzas da durmir en auters hotels. Quai na saja betg stà simpel, però els hajan chattà per tut ils chors ina soluziun.
RTR Telesguard 17:40


text:
Taxas d‘impraist
Commembers da la «società biblioteca publica da Zernez» pajan annualmaing Fr. 25.-
Pajamaints pon uossa gnir fats per E-banking. Datas dal conto vaira suotvart.
Per l’impraist da medias, ston Els/Ellas cumprar ün abunamaint annual.
Abunamaints per ün on per indigens incl. adöver "Digitale Bibliothek Ostschweiz"
Reservaziun e prolungaziun da las medias, es pussibel online sur «meis conto», per mail o eir per telefon.
Impraist singul, be per giasts / dvd Fr. 3.- / 5.-
Cun üna prolungaziun da las medias cumainza ün nouv impraist!
Infuormaziuns da pajamaints:
Biblioteca publica Zernez
7530 Zernez
Bank: Graubündner Kantonalbank
IBAN: CH90 0077 4110 0267 7670 0
BLZ: 774


text:
Tant indigens sco giasts visitan per part gia dapi onns il lai a Savognin e nizzegian la plazza da dar beachvolley, las fuainas per grillar (perfin lubidas durant il scumond da far fieu), la plazza da gieu per ils uffants ubain er ils pedalos. Quels èn per part uschè dumandads ch'ils responsabels ston clamar a la riva ils ins per che auters possian er trair ina runda.
Aua da baiver per nudar
Teoreticamain pudess'ins baiver l'aua dal Lai Barnagn, uschia il manader dals servetschs tecnics da la vischnanca da Surses, Martegn Netzer. Per tgi che vul propi empruvar l'aua, cusseglia el da far quai gist là, nua che l'aua sburfla en il lai.
Giuven e vegl, da lunsch e da manaivel
Sper divers indigens che na vegnan betg mo per giudair il lai, mabain er per gidar or en il kiosk, avain nus entupà giuvens p. ex. da Pfäfers e Valens sco er in giast fitg fidaivel: Urs Mayländer vegn gia dapi 50 onns en vacanzas a Savognin cun sia famiglia. El schazegia la purschida dal lai ed è da l'avis ch'il turissem da stad daventia adina pli impurtant.
Fin a 120 kg pommes frites a di
Il schef al Lai Barnagn è Mike Gantner. El maina gia dapi 10 onns il kiosk ed è responsabel per quasi tut al lai. Dals bastuns per dar minigolf fin als renumads pommes frites survegnan ins tut tar «Mike». Ina gronda part dal temp stat el sper sia frittera. Da fitg buns dis fa el fin 120 kg pommes frites. Glindesdi ha el fatg da la damaun a las 09:00 fin las 18:00 senza paus bun 60 kilos.
La proxima stagiun pon Mike Gantner e ses team servir ils giasts or dad in nov kiosk cun ina nova cuschina. Las lavurs da construcziun cumenzan il settember.
RR actualitad 06:00++


text:
Per tgi che abita en Surselva e va gugent a viagiar èn ils mulins da glatsch sur l’Alp Mora bunamain in 'must', in lieu il qual i vala da visitar. Noss reporter Ursin Lechmann fa quai oz e prenda cun vus sin quest viadi.
Per arrivar tar ils mulins da glatsch datti differentas pussibilitads. Ina via cumenza a Bargis sur Fidaz. L’autra maina davent da Trin sin l’Alp Mora e davent da là enfin ils mulins. Questas duas laschan era sa cumbinar. Davent da Bargis maina la via a pe siadora. Davent da Trin pon ins ir a pe ni cun auto. Sch’ins vul ir cun auto ston ins cumprar tar la chanzlia communala ina lubientscha da charrar. Van ins cun igl auto enfin l’Alp Mora, restan sulet rodund 30 minutas viadi a pe.
Dependent da naiv ed urizis
Actualmain èn las foras, ils mulins bain emplenids cun aua. Quella na curra dentant betg. Tenor Maja Stiefenhofer che maina sco guida era turists tar ils mulins da glatsch è quai fitg dependent da la naiv e d'urizis. L'enviern passà haja quai dà be pauca naiv ed uschia na sajan er il mulins betg stads emplenids bain la primavaira. Entant èn els bain emplenids ma tenor Maja Stiefenhofer n'ha quai betg da memia aua. E perquai che l'aua stat en ils mulins l'entira stad sa stgauda quella er uschia ch'igl è pussaivel da far in bogn lien.
RR actualitad 08:00 +


text:
Lites provinziales ai 21 d’otober dl 2018
Dötes les informaziuns sön les lites y les listes di candicac ciafëise tlican dessot
I se crüziun de chisc temesc
Laur y economia
Fabriché y abité
Formaziun y lingac
Ert y cultura
Politica, dërt y relaziuns cun l’ester
Aministraziun
Sanité y bëgnester
Inovaziun y inrescida
Informatica y digitalisaziun
Agricoltöra y bosć
Segurëza y proteziun zivila
Familia, sozial y comunité
Statistiches y cumpëdes
Natöra y ambiënt
Turism y mobilité
Zifres sön l’Aministraziun publica
- 3
Normes iuridiches
La Costituziun taliana, l’Acordanza de Paris y le Secundo Statut d’Autonomia garantësc l’autonomia dl Südtirol. I provedimënc contignüs tl Pachet dl 1972 é stá la basa por le Statut d’Autonomia nü , che é ciamó aldedaincö la fondamënta por la sconanza dles mendranzes tl Südtirol.
- 144
Museums
Tl Südtirol él presënc 144 museums, coleziuns y mostres che vëgn sostignides dala Repartiziun Museums dla Provinzia. L’Aziënda Museums provinziai manajëia 10 museums, danter chisc ince le Museum Ladin Ciastel de Tor y Ursus Ladinicus.
- 1800
Ofertes de laur
La plataforma eJobLaur Südtirol é a desposiziun di daturs de laur y de chi che chir laur. Plü de 1800 ofertes de laur ti seturs desvalies pón ciafé online.


text:
Dermatòbia hóminis
La Dermatòbia hóminis (nóm sientìfic “Dermatobia hominis”, cgnusû anc cuma “Tòrsal”) l'è 'n insèt dla famìja di Oestridae ch'in dla sò fórma ad larva 'l è 'n parasìta d'l óm e dal simi. La viṿ in dl'Amèrica sentràla e in dl'Amèrica dal sud dònca i turìsta ch'i pàsan da 'd là i la pōlan ciapàr anc lōr [1].
I óṿ dla Dermatòbia i finìsan p'r èsar inculâ da 'l insèt atàc a dal sinsàli o dal móschi dòp ch'al gh'è saltâ adòs. Quànd chelōr i s pògian in sla pèl 'd 'l óm par ciuciàr-ag via 'l sangṿ a sucéd ch'al cald dal còrp umàṅ al disfa la còla e i óṿ i càscan śò vrénd-as. Al larvi, ch'i sumìlian dimóndi a i bègatèṅ, i śbuśìsan la pèl c'n i dènt dla bóca e i s insfìlsan dèntar par catàr da magnàr.
In dal gir 'd òt stmani i sa śvilùpan dvintànd di bgòṅ par pò lasàr-as crudàr par tèra dòp èsar vgnû fóra da par lōr. Dòp na stmana i sàltan fóra da par tèra cuma di insèt adûlt.
Tiràr via al bgòṅ, ch'al fà dimóndi spiùra sót-pèl parchè al magna dimóndi, a n è mia fàcil parchè lò al dróa di unsèṅ par tgnir-as stric a la carna. Da 'l mumènt ch'al gh'à biśógn 'd ària par vìvar, a s pōl pruàr a tiràr-ag via 'l fiâ srand la frida cun dal nàst'r adeśìṿ o dal śmalt p'r ungi. Quànd la larva la próa a vgnir fóra 'n pôc par càtar d'l usigèn, a s pōl ciapàr-la cun na pinséta par cavàr via i pēi.
Culegamènt estéran
Nòti
- ↑ La sintìva spiùra in cô ma subìt dòp sò marè 'l à tirâ fóra un quèl sénsa sèns! Pandapazzo.com, 22 ad Śugn dal 2015
Àtar prugèt
- Wikiquote contiene citazioni di o su Dermatòbia hóminis
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Dermatòbia hóminis


text:
Eurobus che tutga tar la gruppa Knecht vul cun l'acquisizun da Domo Swiss Express sustegnair il svilup e la gestiun da lingias da bus a lunga distanza concessiunadas. Quellas gioghian ina gronda rolla, scriva Eurobus. Per stabilir quest manaschi duain las duas firmas ussa esser responsablas communablamain. Quant che Eurobus ha pajà n'è betg enconuschent.
La concessiun che l'Uffizi federal da traffic ha concedì il favrer da quest onn, duai restar tar la Domo Swiss Express. Las lingias da bus a lunga distanza vegnian sco planisadas fatgas cun bus da Domo Swiss Express.
Eurobus ha 500 impiegads e fa ina svieuta da 125 milliuns francs l'onn. L'interpresa dispona d'ina flotta da 260 bus da lingia, bus da viadi e minibus.
RR novitads 14:00


text:
TErrorist TRAvellers - viandants terroristics
- Dumengia, 14.6.2015, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 14.6.2015, 9:03, RTR
3'000 - 5'000 umans da tut l'Europa èn partids durant ils ultims mais vers l'Orient per far part en la Siria u en l'Irac a la gruppaziun terroristica IS. En Svizra conferma la Task Force da la polizia federala TETRA 30 cas d'uschè numnads viandants terroristics. En il Grischun discurra la polizia d'in pugn plain. Pertge? Pertge sa radicaliseschan giuvnas e giuvens europeics talmain, ch'els vulan far part d'ina gruppaziun terroristica?
En la Marella preschentain nus trais opticas sin il fenomen: quella da la polizia federala, quella d'in psicolog che ha accumpagnà gia passa 100 giuvenils radicalisads e quella d'in scriptur.
Redacziun: Chatrina Gaudenz


text:
L’engaschi per la lavur voluntaria classica va enavos, quai tenor in studi da l’institut Gottlieb Duttweiler. Perquai vegnia adina pli grev da chattar voluntaris, uschia il studi. Ad uniuns da musica manchian actuars, a vischnancas presidents ed als pumpiers gidanters. Quai pericliteschia betg be las uniuns e las instituziuns, mabain er il spiert da cuminanza.
Da l’autra vart dettia dapli engaschaments a curta vista ed orientà ad in project. Ils novs voluntaris veglian gidar da reflectar ed er sa participar a la decisiun. I giaja pli e pli per pussaivladads da realisar insatge enstagl da obligaziuns.
RR novitads 10:00


text:
Atletico aveva gudagnà il gieu a chasa cun 1:0. Perquai ha in pari dad 1:1 ordaifer cunter il champiun englais Leicester City basti per vegnir en il mezfinal da la Championsleague.
En l'auter gieu da quartfinal è Real Madrid fruntà sin Bayern München. Il prim gieu aveva Real gudagnà ordaifer cun 2:1 e 2:1 stevi era suenter 90 minutas, questa giada dentant per Bayern. Perquai è il gieu ì en la prolungaziun. Ed en questa prolungaziun ha Cristiano Ronaldo sajettà dus gols, quai suenter ch'el aveva gia sajettà l'1:1. En la 112avla minuta ha Asensio lura anc fatg tut clar. Cun il resultat da 4:2 suenter prolungaziun è Real en il mezfinal.
Ils dus auters gieus da quartfinal, Barcelona cunter Juventus Turin e Monaco cunter Borussia Dortmund èn damaunasaira.
RR novitads 23.00


text:
La regenza ha decis d'incumbensar l'Uffizi da sanadad cun la gestiun da la centrala dal clom d'agid sanitar 144.
Ella desista da surdar la gestiun a l'ospital chantunal dal Grischun, che ha inoltrà l'offerta la pli favuraivla ord vista economica.
Il provediment da la regiun d'ospital tras il servetsch da salvament da l'ospital regiunal da la Surselva restia garantì, scriva il chantun.
L'argumentaziun da la regenza
Ils suandants motivs han incità la regenza da laschar manar en l'avegnir il chantun la centrala 144:
- La centrala 144 è l'element central dal provediment medicinal en cas d'urgenza en il chantun. Sin la glista da las infrastructuras criticas da la Svizra da l'Uffizi federal da protecziun da la populaziun figureschan las centralas d'acziuns dals servetschs da salvament sin il medem stgalim sco las centralas da la polizia e dals pumpiers.
- Uschenavant che quai è enconuschent vegnan las centralas dal clom d'agid sanitar manadas en tut ils auters chantuns dal maun public sez.
- La segirezza da manaschi po vegnir procurada sez.
- Sche la gestiun vegn surdada ad ina terza part, è il chantun dependent da quella, uschia che la segirezza da manaschi e la segirezza respectiva dal provediment da la populaziun e dals giasts na pon eventualmain betg vegnir garantidas.
- Areguard il dretg da persunal è la situaziun per las collavuraturas ed ils collavuraturs da la centrala 144 la medema sco per las collavuraturas ed ils collavuraturs da la centrala operativa da la polizia chantunala.
Questa decisiun correspundia a la recumandaziun da la cumissiun chantunala da salvament, uschia la regenza.
Situaziun actuala tar la centrala 144
Pervia da difficultads gravantas da persunal tar la centrala 144 sajan vegnidas prendidas il cumenzament da matg mesiras immediatas a chaschun d'ina scuntrada cuminaivla da l'ospital regiunal da la Surselva, dal chantun e da la centrala 144, scriva il chantun.
L'Uffizi da sanadad haja mess a disposiziun ad interim ina da sias collavuraturas per la direcziun da la centrala 144, perquai che l'ospital n'eria betg en cas d'engaschar ina persuna da ses agen manaschi per questa incarica.
Departament da sanadad suttametta las actas a la cumissiun da gestiun
Sin fundament da las renfatschas exprimidas en las medias haja il Departament da giustia, segirezza e sanadad envidà la cumissiun da gestiun d'examinar detagliadamain ils andaments en connex cun las mesiras d'urgenza che sajan vegnidas prendidas per garantir la gestiun da la centrala dal clom d'agid sanitar.
RR novitads 10:00


text:
Sin la proposta d’in possessur d’ina interpresa forestala ha votà la radunanza cun 34 envers 27 vuschs cunter la participaziun vi dal «Rinch da maschinas forestalas Engiadina Bassa».
Las vischnancas da Zernez e da Scuol avevan gia concedì mintgin in credit da 150’000 francs per fundar e gestir il rintg da maschinas. Era senza il sustegn da la vischnanca da Valsot vegnan Zernez e Scuol a fundar proximamain il rintg da maschinas. Previs è l’acquist da trais maschinas, in gru mobil, ina maschina cun processur ed in funiculara sin lunga distanza.