text:
Lavurs
Assistents da veterinaris ed assistentas da veterinarias lavuran savens en ina pratica d’animals pitschens per tgirar chauns, giats, pitschens animals da pensiun ed utschels. Oravant tut en praticas d’animals gronds sin la champagna tgiran els era muvel da niz sco vatgas u portgs. Darar èn els emploiads en praticas da chavals, ospitals u pensiuns d’animals, laboratoris d’interpresas per medicaments u en negozis zoologics.
A la recepziun prendan assistents da veterinaris encunter ils telefons e cusseglian ils possessurs d’animals, els giuditgeschan, sch’i fa prescha e fixeschan in termin. Animals malsauns, blessads ed animals che duain vegnir intercurids vegnan beneventads e preparads per il tractament. Els vendan medicaments e pavel e cusseglian la clientella en connex cun dumondas da pavlar e tegnair animals.
Per las consultaziuns e per ils tractaments mettan assistentas da veterinaria a disposiziun ils instruments ed apparats nettegiads e dischinfectads. Ellas preparan las prelevaziuns da secrets e d'urin, assistan ad operaziuns, surveglian la narcosa e mettan infusiuns. Lavurs sco dischinfectar blessuras, prender sang, far radiografias, prender davent tartagl, tgirar il pail u metter si ina fascha fan ellas a moda independenta. Ultra da quai exequeschan las assistentas da veterinaria tractaments specifics sut l'egliada dal veterinari, sco per exempel l'igiena dentala, scornar ils vadels u sclerir schebain chavals mussan indicis da paralisa. Sch’in animal sto restar pli ditg en la pratica, saja quai perquai ch’el sto sa revegnir d’ina operaziun u per ina terapia speziala, vegn el pavlà, tgirà e surveglià da las assistentas da veterinaria.
En il labor intercureschan assistents da veterinaris sang, urin ed excrements cun agid da microscops ed apparaturas. Els fan tests, giuditgeschan ed archiveschan ils resultats da test e preparan las provas per analisas spezialas e per la spediziun postala.
Assistents da veterinaris procuran per urden, nettezza ed igiena en lur plaz da lavur. Els nettegian e dischinfecteschan la pratica, la maisa da tractament, las apparaturas ed ils instruments.
Ultra da quai èn assistents da veterinaris responsabels per l’administraziun da la pratica. Els mainan ils dossiers da pazients e la correspundenza, empostan medicaments e materialias, administreschan il deposit e scrivan ils rapports da segiradas ed ils quints.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala dals 9-09-2019
Durada
3 onns
Furmaziun en la pratica
En ina pratica da veterinari u pli darar en in ospital d’animals
Furmaziun en scola
1 di per emna a la scola professiunala da Berna, Lucerna u Turitg
Roms professiunals
- assistenza da consultaziuns
- assistenza interna da medischina veterinaria
- relaziun correcta cun animals
- organisaziun dal manaschi
- prevenziun d’accidents
- igiena e protecziun da l’ambient
- labor
- maletgs medicinals
- basas da la scienza natirala
Curs ordaifer il manaschi
Tar differents temas
Maturitad professiunala
Tar fitg bunas prestaziuns da scola po vegnir frequentada la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "assistent da veterinari / assistenta da veterinaria AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada
Pretensiuns
- inschign e sentiment da s’occupar cun animals e persunas
- dun d’observaziun e sperta chapientscha
- dun pratic
- moda da lavur exacta
- talent d’organisar
- abilitad da lavurar en ina gruppa
- senn per nettezza ed urden
- buna sanadad e naginas allergias
- nagin disgust da spizza, d’excrements e d’animals spezials
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da la Societad svizra da las veterinarias e dals veterinaris, da l’Associaziun svizra da las assistentas da veterinarias e da l’Associaziun svizra da la medischina per animals pitschens sco era da scolas professiunalas e scolas spezialisadas
Spezialisaziun
tecnicist / tecnicista d’anestesia veterinaria (certificat da la Scola d’anestesia veterinaria per tecnicists / tecnicistas e gidanters / gidantras da medi)
Attestat da qualificaziun "pratica da labor" per animals pitschens ( diplom dal WTPA, purschì da la GST, VSPTA, SVK e SVAT)
Assistent/a da dentist ADA ( diplom dal WTPA, purschì da la GST, VSPTA, SVK e SVAT)
Cundiziuns da lavur
Assistents da veterinaris ston quintar cun in temp da lavur irregular e cun sururas. En la pratica vegn lavurà exact e net. En situaziuns da hectica restan els calms e salvan la survista, els lavuran a moda concentrada e collavureschan cun ils animals sco era cun ils possessurs a moda segira e cun chapientscha per lur situaziun.
La purschida da plazzas d’emprendissadi è limitada. I po dar ch’ins chatta ina plazza d’emprendissadi mo en in auter lieu u en in’autra regiun. Il medem vala per ina plazza. Las pussaivladads da retschaiver ina gronda paja e da far carriera èn limitadas.
Ulteriuras infurmaziuns
VSTPA Vereinigung der schweizerischen tiermedizinischen Praxisassistentinnen
URL: www.vstpa.ch
Veterinärmedizinischer Weiterbildungskalender:
URL: www.vet-congress.ch
Revista professiunala:
"Schweiz. Archiv für Tierheilkunde"


c: text/html

text:
- Circolo - Lia Mostra d'Ert
„Fühlst du dich frei?“
14.-19.9.2009
„Fühlst du dich frei?“
La „meraner gruppe“ mët a jì n proiet dal 4 nchin ai 19 de setëmber dal titul „Fühlst du dich frei?“ (Te sëntes’a liede?).
“Fühlst du dich frei?” ie bele unì a se l dé te de plu pos? sciche tl Landesmuseum Schloss Tirol, a Castel Pergine, tl Schloss Bruck, tla galaria dl Taxispalais, tl Museion y tl Artevent. ?ën uel la „meraner gruppe“ fé la dumanda „Te sëntes’a liede?“ nce tla valedes ladines. La respostes sarà da dé ju te n uef de 110 kg che jirà ncantëur tl Tirol. Tl Museum Ladin saràl da udëi l uef che vën metù ora n ucajion dl ann de cumemorazion 1809-2009 “Geschichte trifft Zukunft”. La Lia Mostra d’Ert – Circolo fajerà pea pra chësc proiet mëtan a despusizion l computer y USB-Sticks, che ie da giapé debant tla bibliotech d’Ert. Duc possa tò pert respundan ala dumanda cun n test, na foto, n video, mujiga o auter da ciarië su sun l USB-Stick che ie pona da dé ju inò tla bibliotech dla Lia Mostra d’Ert dai 4 nchin ai 19 de setëmber o mandan na e-mail cun si cuntribut a info@meranergruppe.it L ultimo tiermul per mandé la e-mails ala “meraner gruppe” ie l 21 de utober. Ai 22 de utober saràl mesun de pudëi audì i cuntenuc tla “kunst-Meran” y n pudërà abiné ora tan liedesc che i abitanc se sënt. I cuntenuc unirà inò metui tl uef y la “meraner Gruppe” dajerà na resposta.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
En la Surselva ed il Grischun Central quinta SRF Meteo fin dumengia saira cun fin 140 mm aua per meter quadrat. Sco congual:
En in normal avust datti a Glion passa 100 millimeters plievgia per meter quadrat. I croda damai ils proxims dis 1,5 fin 2 giadas uschè blera plievgia sco quai ch'i dat normalmain durant l'avust.
La pli blera plievgia duai dar en il Mesauc. Là quinta SRF Meteo cun fin a passa 250 mm aua per meter quadrat. Er en la regiun Cuira, en il Partenz u en parts da l'Engiadina poi dar dapli che 100 mm per meter quadrat.
Pli aut privel
Per parts dal Grischun e dal nord en il Tessin vala il pli aut stgalim da privel da malaura (stgalim 5 da 5). L'ultima giada ch'ils servetschs da meteorologia han avertì d'in privel sin il stgalim 5 è stà avant 14 onns. L'onn 2006 avevi dà blera naiv en il sid da las Alps. Il punct culminant da las malauras vegn spetgà sin dumengia, scriva Meteo Svizra.
Bovas, aquaplaning ed inundaziuns
Tenor ils meteorologs da SRF Meteo è la situaziun tendida, cunquai ch'il cunfin da naiv resta aut – tar 2'700 fin 3'000 meters sur mar. . Quai vul dir, che quasi tut l'aua cula aval. Ils auals s'empleneschan cun quai fitg svelt. Cun quai crescha il privel d'inundaziuns. Er il privel da bovas e da bovas da glitta crescha.
Er cun ir cun l'auto èsi da dar adatg. Pervia dal «aquaplaning» sa prolunghescha la distanza da franar.


text:
Cun quest premi dotà cun 2'000 francs vul la vischnanca da Glion onurar lavur excepziunala e voluntara da persunas u uniuns da l‘atgna vischnanca. L'uniun da giuventetgna da Rueun saja stada innovativa cun organisar il festival da «Street Food» e las occurrenzas «Rueun Rebatta». Quai procuria per vita en il vitg, uschia la laudatio.
Plinavant èn vegnids surdads dus premis da renconuschientscha da mintgamai 500 francs. Ina giada per «JuBla» ch'organisescha eveniments ed aventuras en la natira per giuvenils ed uffants. Ed a Sevgein èn ils promoturs da la plazza da glatsch vegnids onurads – er els per lur lavur voluntara da mantegnair quella plazza onn per onn.
La proxima surdada dal «Premi Reuniun» duai avair lieu il 2022 a chaschun dal «Städtlifest».


text:
Dapi il 2011 è la quota da persunas che retschaivan agid social creschida constantamain. Tar ils minorens è la quota creschida da 4,9% sin 5,3%, tar persunas da l'extreriur da 6% sin 6,3%. Er persunas ch'èn sa divorziadas èn cun 5,6% sur la media svizra da 3,3%.
Augment tar seniors è marcant
Persunas tranter 50 fin 64 onns èn il mument anc sut la media svizra. Quai pudess dentant bainbaud sa midar. Tar els è la quota creschida da moda relativamain drastica da 2,5% sin 3,2%. Quai correspunda ad in augment dad in quart. L'augment sa resulta da persunas che retiran l'agid social sur in lung temp. Il 2011 era la media tar 41 mais, il 2017 tar 54 mais, pia prest in terz pli ditg.
Il motiv è la difficultad d'integrar puspè persunas pli veglias en il martgà da lavur. Tenor l'Uffizi federal da statistica fissan dentant ils seniors savens qualifitgads meglier ch'ils pertutgads pli giuvens. 57% da quels che stattan avant la pensiun han in emprendissadi terminà u in diplom d'ina scol'auta. Tar persunas da 18 fin 35 onns èn quai be 42% e tar quellas tranter 36 e 49 onns 54%.
RR novitads 14:00


text:
Il november ha il chantun Grischun registrà 1573 persunas dischoccupadas. Quai correspunda ad ina quota da dischoccupaziun da 1,4 pertschient. Envers il mais precedent cun 1422 persunas dischoccupadas è il dumber da persunas dischoccupadas creschì per 151. Ultra da quai èn vegnidas registradas 959 persunas che tschertgan ina plazza che n'èn betg dischoccupadas.
Tar las persunas che tschertgan ina plazza che n'èn betg dischoccupadas appartegnan las persunas che sa participeschan a mesiras da furmaziun supplementara e d'occupaziun u che obtegnan in gudogn intermediar sco er las persunas che fan mo diever dals servetschs d'intermediaziun dals centers regiunals d'intermediaziun da lavur (CIL).
Sch'ins adescha il dumber da las persunas dischoccupadas cun quel da las persunas che tschertgan ina plazza che n'èn betg dischoccupadas, resulta il dumber da las persunas che tschertgan ina plazza. Il novmeber èn vegnidas registradas 2532 persunas che tschertgan ina plazza. Envers il mais precedent è quest dumber creschì per 210.
La statistica detagliada dal martgà da lavur chattais Vus sin la pagina d'internet da l'uffizi per industria, mastergn e lavur
.
Gremi: uffizi per industria, mastergn e lavur
Funtauna: rg uffizi per industria, mastergn e lavur


text:
Franche-Comté
La Franche-Comté (nòm uficiàl en fransés: Région Franche-Comté ) l'è giöna de le 22 regiù de la Francia. La popolasiù totàl de la regiù l'è de 1,133,000 abitàncc (dato del 2004) distribüìcc söndèn'area de 16,202 km², per 'na densità de 70 ab./km².
Sudiviziù aministratìva[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
La regiù de Franche-Comté l'è dividìda 'ndei dipartimèncc de Doubs, Haute-Saône, Giüra, Territoire de Belfort che i ragrùpa 8 circondàre (en fransés: arrondissements) e 1.786 cümü. La capital de la regiù l'è Besançon.


text: Tge fiss ina vita senza utopias? La pli famusa da l'umanitad vegn ad esser la tur da Babilon. Ma er il Grischun ha gì adina puspè ideas utopicas, ultimamain la Porta Alpina, la Femme de Vals u il Parc Adula. «Cuntrasts» è ì a la tschertga dad utopias grischunas – projects gigantics mai realisads. Il 1905 è naschida l'idea dad ina via navigabla tras las Alps. In auter project plain fantasia era quel da metter ina gronda part da l'Engiadina sut aua per far energia electrica. Ed in inschigner vuleva far concurrenza a las Viafiers da la Jungfrau ed ir cun ses tren anc pli ensi, sin il Piz Bernina. En la Val d'Avras vulevan investurs da Genevra construir ina citad da retorta cun 10'000 letgs. Il film «Utopias grischunas» da Ruedi Bruderer mussa, co che questas ideas èn naschidas e pertge ch'ellas èn restadas utopicas.


text:
Atualità
Maraties rades, indöt él 3.700 porsones dl Südtirol che nen á öna
Al é 3714 porsones de nosta provinzia che á 450 maraties rades. L'eté mesana dles porsones atocades é de 42 agn.
I mituns y les mitans che á la pel da paol á na maratia rada a chëra che al ti vëgn dit epidermolysis bullosa; süa pel é tan sensibla y vulnerabla sciöche les ares de n paol y pornanche ara vëgn azicada se formel viscies y plaies sön döt le corp. Dötaurela él set porsones dl Südtirol che á chësta maratia, presciapüch 1.000 n'él tla Talia y 30.000 tl'Europa. Dan da püch s'á les porsones dl Südtirol cun chësta maratia incunté a Toblach en gaujiun de n convëgn olache al é gnü baié dles poscibilités nöies da curé chësta maratia. Martha Stocker, l'assessuria provinziala por la sanité á dit che "chësta maratia n'ó nia ma dí avëi vigni de me, mo ara smendrësc ince de cotan la cualité dla vita dles porsones atocades y de döta süa familia. Da nosta pert vëgnel fat döt por daidé les paziëntes y i paziënc che á chësta maratia y d'atres maraties rades. Che che á na te maratia á de plü dificoltés: imprömadedöt se tratera da definí la diagnosa, cossa nia saurida y che tol tröp tëmp, spo vëgn les püces poscibilités terapeutiches y le fat che tröpes de chëstes maraties á na origina genetica".
Aladô dl'Organisaziun mondiala dla sanité é les maraties rades a livel mondial presciapüch 8.000 y l’80-90% de chëstes é maraties genetiches. Tl'Europa él indöt danter 27 y 36 miliuns de porsones che á na maratia rada, tl Südtirol él l'ann passé gnü registré indöt 3.714 paziëntes y paziënc che á 450 maraties rades cun n'eté mesana de 42 agn. Chëres che vëgn dant le plü gonot é la maratia di edli cheratoconus, la mancianza de alpha-1 antitryspin, le lichen sclerosus y la neurofibromatosis. Sce an mët adöm les maraties desvalies te grups spo é les maraties plü slariades fora sön nosc teritore chëres di edli: ara se trata de plü de 20 maraties rades desfarëntes, danter chëstes él ince le cheratoconus nominé dessura. Al secundo post él les malformaziuns de nasciüda: chiló se tratera de plü de 110 maraties rades desfarëntes sciöche le sindrom de Arnold-Chiari, les anomalies dala nasciüda al ce y ai osc dl müs. Le terzo grup tol ite les maraties rades dl sistem di nerfs zentral y periferich. Pro chësc tochel plü co 70 maraties rades desfarëntes, danter chëstes la deblëza di muscui (miastenia), la sclerosa laterala amiotrofica conesciüda sciöche SLA, y Chorea Huntington.
Por sostigní les porsones che á na maratia rada tl Südtirol él le Zënter de coordinamënt dles maraties rades, che é gnü istituí ofizialmënter dl 2007 tl Sorvisc de consulënza genetica dl'Aziënda sanitara. Sön la basa de n'acordanza che tol ite le Veneto y le Trentin tol pert la Provinzia de Balsan a na rëi interregionala cun la medema metoda da acredité i zëntri por la diagnosa, i medemi protocoi d'assistënza y le medemo sistem informatif a chëra che al ti vëgn dit Register provinzial dles maraties rades. Chësc tol ite dötes les informaziuns che reverda porsones atocades da na maratia rada; chësc register vëgn tigní y curé dal Osservatore por la sanité provinzial. Da dailó inant él gnü fat progresc costanc te chësc setur che á porté la Provinzia de Balsan a gní na realté plü efiziënta a livel nazional, sciöche al vëgn gonot nominé te relaziuns publicades da istituc y organisaziuns nazionales.
Tl Zënter de coordinamënt dles maraties rades él gnü ativé n sorvisc de call-center (0471907109 - malattierareBZ@sabes.it) che fej ativités de consulënza y informaziun. Le zënter á contac cun assoziaziuns desvalies y grups de autoaiüt dles paziëntes y di paziënc y de sü familiars. La rëi provinziala por les maraties rades garantësc la poscibilité da ciafé debann dötes les medejines y prestaziuns sanitares cun faziun desmostrada tl tratamënt dla maratia.
USP


text:
Documents da basa ed agids da lavur
L'incumbensa da la planisaziun dal territori è quella da procurar per in'utilisaziun spargnusa dal terren e per ina colonisaziun ordinada. Per quest intent la stattan a disposiziun differents instruments: concepts e plans secturials, plans directivs chantunalas e regiunals, plans d'utilisaziun communals e.u.v. Tut quests instruments e tut questas planisaziuns sa fundan sin documents da basa. Quai èn: studis, inventaris, models directivs, statisticas, analisas, calculaziuns da la capacitad e.a. Ina rolla impurtanta ha en quest connex l'observaziun dal territori. Ella cumpiglia l'analisa sistematica da svilups territorials areguard problems specifics dal svilup dal territori e da la politica da l'organisaziun dal territori. Ulteriurs documents da basa – sco agids da lavur, mussavias e manuals – servan en spezial a realisar ils instruments da la planisaziun dal territori.


text:
Casanoeuv
Casanoeuv o anca Casaa (nom offizial in italian Casatenovo) l'e 'n coomun de 12 951 abitant (dato del Dicember 2015[1]) abitant, cont ona superfis de 12,7 km² e ona densità de 1 020 ab./km² da la Provincia de Lecch. Al confina con la Provincia de Monscia e Brianza.
Evoluzion demografegaModifiché
L'andament del numer de abitant del comun de Casanoeuv l'è mustraa in de la tabela chi de sotta
Abitàncc censìcc
RiferimentModifiché
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Emmetten
Emmetten a l'è un cumün svizzer del Canton Nidwalden. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 28.63 km² e in del Dicember 2009 al gh'eva una popolazion de 1228 abitant.
El cumün de Emmetten al se tröva a una altitüden de 774 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Beckenried, Gersau (SZ), Ingenbohl (SZ), Isenthal (UR), Seelisberg (UR). La popolaziun l'è in magioranza de lengua tudesca.
StoriaModifiché
Emmetten l'è menziunaa la prima volta in d'un docüment del 1160 col nom de Empnoten.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]


text:
In set da film è savens bler pli grond che quai ch’ins pensa. La finala vesain nus gea mo quai che la camera prenda si e betg tge che marscha uschiglio anc dasperas.
Persunas ch’ins emblida savens
Per exempel la designra da costums, quel ch’è responsabel per la glisch ma era quella persuna che mira che tuts han da mangiar, l’assistentA da l’um/dunna da camera, quel che mira ch' il magiel aua ha adina en tuttina bler aua, l'assistent u l'assistenta da la reschia ed anc bleras autras persunas èn responsablas che tut funcziunescha sin in set da film.
Differenza tranter gronds e pitschens sets
In grond set da film sco quel da «Moskau einfach!» n’è en sasez betg fitg bler pli grond ch’in dad ina producziun d’in student da film. La differenza è simplamain il budget che quels dus sets han. Sin in set grond gudognan ils acturs, la squadra e perfin ils statists. Sin in set d’in film cun in pitschen budget lavuran blers dentant gratuitamain. Igl è percunter era pli famigliar e forsa era pli fitg ina chaussa dal cor. Ils blers sin uschè in set èn savens tranter 20 e 25 onns vegls ed uschia pli giuvens che quels sin in set sco «Moskau einfach!».
Co vegnir tar ina rolla?
- I dat pliras paginas, nua che rollas vegnan scrittas ora ed ins po s’annunziar – per exempel: studentfilm.ch
- Bajegiar si ina rait cun glieud ord il mund da film
- Entschaiver cun rollas da statists che vegnan savens scrittas ora en l'internet
- Simplamain empruvar e gughegiar dad ir a castings
RTR actualitad 08:00


text:
Dante Alighieri
Dante Alighieri al nass al 29 ed mèrz dal 1265 a Fiuränza int'una famajja guélfa biänca. L'é stè al piò grand poéta d'la langua itaglièna.
Al muré in esélli a Ravänna dal 1321. L'è l autåur d'la Divénna Cumêdia, un chèplavåur ch'al dscårr d'un viaz a l'inféren, po al purgatòri fén al paradîs.
Al fén ed 'sta poesî épica l'é ch'al n è brîsa pusébil arrivèr da par sé al paradîs. Nuèter tgnän dmandèr sänper l'aiût ed Dio e avän da èser sänper mudèst.
L'era al scritåur dal "dolcestilnovo" e l'era apasionè d'la scola siziglièna. Al scress anch la Vita nova, un lîber ed poesî e prôsa dedichè al so amåur, Beatrice.


text:
Gioventura Piemontèisa, sicuramente avrete visto in molti post dei link a questa associazione culturale con sede a Torino ,più volte ho scritto articoli appoggiando la campagna per il Piemotèis Uficial la raccolta della 10.000 firme da presentare in Regione affinchè la nostra lingua venga riconosciuta come una lingua ufficiale a tutti gli effetti, per molti lo è già ma non basta.Oggi voglio presentarvi quest’associazione e non c’è modo migliore di farlo (copiando spudoratamente) dal sito ufficiale di Gioventura Piemontèisa anche perchè non sarei in grado di scrivere un’articolo nella nostra lingua.
Gioventura Piemontèisa a l’é ‘n Moviment coltural che dal 1994 a agiss për la promossion ëd la lenga piemontèisa (patrimòni ‘d pì che 3 milion ëd përson-e, prima lenga d’Europa nen ufissial).
Dël 1998 a l’ha ideà e elaborà un proget për porté l’ansëgnament ëd la lenga piemontèisa ant le scòle (ARBUT), che a l’ha realisà a parte da l’ann ëscolàstich 1998/1999, ëd régola con la Region Piemont. Ës proget a l’é peui stàit imità, bin o mal, da vàire associassion; tutun l’ARBUT original a resta ancor l’ùnich che a-j dà a j’ansëgnant j’instrument ëd conossensa për antërven-e ant le classe d’ëscòla (a travers ëd cors ëd lenga piemontèisa ch’a l’é fasse an tute le provinse) e, ant l’istess temp, a buta a disposission dij giovo anlev ëd mojen didàtich modern e vajant. Donca, da óndes agn an sà Gioventura Piemontèisa a l’é antërvënùa ant na milen-a apopré ‘d classe d’ëscòla, a l’ha organisà e portà a compiment ëd senten-e ‘d cors ëd formassion an sla lenga, la coltura, la literatura e la sivilisassion ëd Piemont (na tranten-a mach nt l’ann 2009/’10) e a l’ha realisà na stanten-a ‘d publicassion, dont na vinten-a a son ëd lìber didàtich.
Coste atività as gionto a le vàire àutre (convegn, seminari, stagion ëd teatro, studi, edission musicaj, stampa d’atualità, anformassion web – dal 1999!- progetassion d’inissiative) e, pì che tut, a l’elaborassion ëd test polìtich e legislativ (proget ëd lej al Parlament e a la Region, ordo dël di, propòste polìtiche) a pro dl’arconossiment e dla promossion ëd la lenga piemontèisa.
Cost travaj a pija l’andi da la consiensa che ëd realtà “virtuaj” a peulo nen avèj n’avnì e che an toca parte torna dai valor fondamentaj, restand con ij pé për tèra. A-i é pa mojen pì vajant për arviresse a la massificassion ch’a tira a fene tuti istess che arpijesse nòsta identità real (nen anventà o artifàita) individual e ëd pòpol. E la prima marca dl’identità d’un pòpol a l’é soa manera ‘d parlé. Ël pòpol piemontèis-savojengh, parèj ëd col ësvìsser, a parla da sempe quatr lenghe: piemontèis, francoprovensal, ossitan-provensal e l’alman dij Walser. Costa a l’é na realtà stòrica e social.
Dal moment che la rason polìtica sotnùa da la scòla e dai mojen d’anformassion a pòrta a l’estinsion ëd nòste lenghe (donca a la sparission ëd nòstr pòpol e ‘d soa manera ‘d vëdde ‘l mond) e a soa sostitussion con ëd manere ‘d parlé amponùe da fòra, la propòsta ‘d Gioventura Piemontèisa ant ël camp ëd la polìtica linguìstica a l’é sempia: che nòste lenghe a ven-o a esse co-ufissiaj an Piemont, parèj com ël catalan e l’aranèis a lo son an Catalunya. E se ij “media” e le costume comerciaj a slontan-o le generassion giovo dai parlé dij sò vej, che l’ansëgnament ëd nòste lenghe a ven-a esse obligatòri ant la scòla. E sòn a-j toca a la Region che, s’a l’ha ancor nen le competense, a l’ha mach da pijessje, com a l’han fàit an Valdosta.
Detto questo questo vi invito a visitare il sito di Gioventura Piemontèisa dove troverete tante iniziative ludico-culturali tra cui gli interessantissimi corsi di lingua Piemontese.
Contat:
Gioventura Piemontèisa,
Contrà ‘d San Scond 7, bis
10128 Turin,
tel. e fax +39 0117640228
e-mail: giovpiem@yahoo.it
Mirò


text:
Antonio Panizzi
Artécol in dialèt arzân
Antonio Genesio Maria Panizzi (Bresèl, 16 setèmber 1797 – Lòndra, 8 avrîl 1879) l’é stê un pateriôta italiân.
L’ é arcurdê ânca pr’ èser stêt un impurtânt diretōr ed la British Library.
Véta
Dôp avèir frequentê al scōli secondâri a Rèz, int al 1814 Antonio Panizzi al s’êra iscrét a la facoltê ed Giurisprudèinsa ed l'Universitê ed Pèrma in dóv' al ciâpa la lâvrea int al 1818. Int al 1815, int al peréiod che Panizzi al tendîva a i stódi universitâri, al Cungrès ed Vièna l’îva turnê a mèter al Duchêt ed Mòdna e Rèz sóta la râsa Asburgo - Este ind la persòuna dal preputèint Francesco IV d'Este, mèinter Pèrma la gnîva dêda a Maria Luigia d'Austria, vèdva ed Napoleòun. Dôp la lâvrea Panizzi l’îva avêrt un stódi leghêl a Bresèl e ind al istès tèimp al s’impgnêva in polética. Int al 1820 Francesco IV l’îva més fôra un decrêt cûntra i "carbunêr". Sospetê ed fêr pêrt ed la Carboneria, int al 1822 Antonio Panizzi l’îva lasê ed sotquâc al duchêt estèins per andêr a stêr a Lugano e, int al 1823 l'ân dôp, a Lòndra. Ché al s’êra més in cuntât cun Ugo Foscolo e, só cunséli dal poēta, al s’é spustê a Liverpool in dó l’ēra dvintê insegnânt d’ italiân. Dal 1828 al 1837 l’é stê profesôr d’ italiân al'University College ed Lòndra. In sté periéod, int al 1831, ēren cumincê i só cuntât cun la British Library, la bibliotêca dal British Museum in dōve ind al 1856 l’êra dvintê diretôr generêl (principal librarian). In pensiòun int al 1866, int al 1869 l’îva utgnû al tétol d’unōr edSir dala regîna Vittoria.
Al pateriôta
Dôp l'apôg al vènditi carbunêri e subét dôp la fûga dal Duchêt ed Mòdna, int al 1823 Antonio Panizzi l ‘à publichê d’ ascōṣ a Lugano un violèint ât d'acûsa cûntra al regèm estèins: Dei processi e delle sentenze contra gli imputati di lesa maestà e di aderenza alle Sette proscritte negli Stati di Modena cun la fêlsa indicasiòun ed Madrid: per Roberto Torres, 1823. L'ôvra, ch’ l’à procurê a Panizzi ‘na cundâna a môrt, l’é stêda in sègvit rifiutêda da l'avtōr e l’é stêda publichêda ed nōv per ôvra ed Giosue Carducci cun al tétol Le prime vittime di Francesco 4. duca di Modena, Milano etc.: Societa editrice Dante Alighieri di Albrighi, Segati e C., 1912.
In Inghiltèra Panizzi, amîgh personêl di prémi minéster inglèiṣ Lord Palmerston e Lord Gladstone, al dvèinta al rapresentânt dal Risorgimèint italiân ind al ‘stès mumèint al fêva un'ôvra dimòndi impurtânt ind l’arciamêr a la câṣva italiâna al sempatéi ed l'upiniòun póblica e ‘d la clâs dirigînt inglèiṣa. L’à cuntinvê ind al ‘stès tèimp l'ativitê ed cumplutêr. Int al 1855, per esèimpi, l’à cumprê ‘na nêva, The Isle of Thanet (L'Isola di Thanet), per liberêr Luigi Settembrini, Carlo Poerio e chiêter persunêr polétich dal Règn dal Dō Sicéli cunfinê a l’ergâstol ed Isóla ed Sânt Stêven. La curagiōsa imprèiṣa, ch’ la duvîva èser guidêda da Garibaldi, l’é andêda bûga per l'afondamèint ed la nêva.
Sibèin l’avès utgnû la sitadinânsa inglèiṣa dal 1832, per la só ôvra a favōr ed l'Itâlia int al 1868 l’é stê numinê Senadōr dal Règn d'Itâlia.
Al bibliotecâri
La stéma d’ Antonio Panizzi lighêda préma ed tōt a l'ativitê fâta in qualitê ed diretôr ed la bibliotêca dal British Museum. La British Museum Library l’ēra la bibliotêca nazionêla di Règn Unî. Ind al tèimp ed la gestiòun ed Panizzi l’êra dvintêda la pió grôsa bibliotêca ind al mònd. L’é stêda fâta la famōsa Reading Room, la sêla ed letûra a fōrma circolêra, l’à ardupiê al nòmer di volóm posedû da la bibliotêca, da 235 méla a 540 méla, l’à fât mèter só al sistêma ed properietê leterâria riservêda (Copyright Act) dōve, per lèg, j editōr inglèiṣ a dêven cunsgnêr a la bibliotêca ‘na côpia d’ ògni léber stampê in Inghiltèra, l’à incumincê al lavōr ‘d un nōv catâlog, pugê insém al novantûn rególi ed Catalogasiòun (Ninety-One Cataloguing Rules) da ló preṣentêdi int al 1841 e che în al fundamèint ed l'ISBD dal XXI sècol e dal mudèl ed descrisiòun dal risôrsi in furmê eletrônich Dublin Core. In pió l’é andê dèinter al dibâtit culturêl ed l'època. L’é stê dimondi amîgh, per esèimpi, ed Prosper Mérimée.
Soquânti ôvri
- An elementary Italian grammar for the use of students in the London University, Londra, 1828
- “Extracts from Italian prose writers for the use of students in the London University“, Londra, John Taylor, 1828
- Orlando innamorato ed Matteo Maria Boiardo e Orlando Furioso ed Ludovico Ariosto, con Essay on the romantic narrative poetry of the Italians, Londra, 1830-1834
- Catalogue of scientific books in the Library of the Royal Society, Londra, 1839
- Bibliographical notices of some early editions of the Orlando innamorato and furioso, Londra, 1831
- Sonetti e canzoni del poeta clarissimo Matteo Maria Boiardo, conte di Scandiano, Milano, 1845
- Le prime quattro edizioni della Divina Comedia letteralmente ristampate, Londra, 1858
- Chi era Francesco da Bologna?, Londra, 1858
- La catena di seta : lettere a Giuseppe Levi Minzi (1822-1873), Roma, 1998
- Lettere ad Antonio Panizzi di uomini illustri e di amici italiani (1823-1870), 1880.
- Prosper Mérimée, Lettres à M. Panizzi (1850-1870), 1881.
Materiêl pr'andêregh in fònda
(manca):
- Fagan, Louis (1880). The Life of Sir Anthony Panizzi, K.C.B.
- Miller, Edward (1967). Prince Of Librarians: The Life & Times of Antonio Panizzi of the British Museum. The Ohio University Press.
- Weimerskirch, Philip John (1982). "Antonio Panizzi and the British Museum Library", The 1981 AB Bookman's Yearbook. AB Bookman Publications.
- Dionisotti, C.,( 1998) “Panizzi esule“, “Panizzi professore“ in: Ricordi della Scuola Italiana, Roma,Edizioni di Storia e Letteratura, pp.179-226.
- Harris, P.R. (2004) "Panizzi, Sir Anthony", in Oxford Dictionary of National Biography (Oxford University Press).


text:
Lengua italiana
L'italian o, de spess in Lombard Oriental taià (nòmm nativ: Italiano), o anca toscan l'è ona lengua latina moderna. L'italian l'è anca, in d'on quaj canton, ona lengua franca, perchè i sò parlant parlen anca lengov different e i doperen l'italian domà per parlà con i gent forest, ma l'era ona situazion pussee spantegaa in del secol quell de 19-20, perchè poeu i politegh de genocidi lenguistegh del Stat italian han portaa la noeuva lengua a la pupart di italian. L'italian l'è lengua offizzial de l'Italia, de San Marin, de la Svizzera (insema al franzes, al todesch e al romanc) e de la Citaa del Vatican (insema al latin). L'è lengua offizzial in Istria insema al Croatt e al Sloven. L'è parlada anca in del Principaa de Monaco, a Malta, in Corsica, a Nizza e provincia, e minga tropp in Albania, Tunisia e in Libia. I so dialet de spess hinn influenzaa da vari lengov regional e local parlaa in 'sti teritori chì.
Stòria[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
La lengua italiana la vegn del dialett fiorentin del Toscan del XIV secol. A l'è pròpri duranta sto temp chì che l'è nassuda la literadura toscana, eree de quèlla siciliana (che l'è staa el primm volgar italian dopraa dij poeta). Hinn staa di autor comè Bonagiunta Orbicciani de Lucca e Guidon d'Arezz in d'on primm moment e poeu quij de la scoeura del Dolz Stil Noeuv a fà diventà el Toscan la lengua literaria pussee importanta de la penisola. El pussee grand autor del temp l'è staa el Dant Alighiee, seguii del poetta Franzesch Petrarca e del scrittor Gioann Boccaccio. Duranta el Renassiment e in di secol dòpo, tucc i autor italian scriveven o in latin o cont el Toscan di quij trii litteraa. Donca se pò dì che l'Italian medieval l'è restaa in vida a longh (basta pensà a quij che in ann vesinn scriveven anmò degl'impiegati, de', allor che etc.).


text:
Charles Maurice de Talleyrand-Périgord
Charles Maurice de Talleyrand-Périgord (Paris, 1754 - Paris, 1838) l'era on rapresentant del cleer aj staat general, poeu l'è staa member de la costituenta e in del 1792 l'è staa costrett a emigraa. Tornaa indree in del 1796 l'haa sostegnuu el Direttori e poeu el Napuleoon.
In tra ij artefiis de la restaurazion Burbonica in del 1815 l'haa ciapaa part al Congrèss de Vièna in qualitaa de minister dj esteri francees, e l'haa savuu desfrutaa a favor del sò paiis i rivalidaa in tra i vincitoor.
In del 1834 a l'era ambasciatoor a Lundra e l'haa firmaa el trataa francu-inglees.
L'haa lassaa on interessant liber de memori.


text:
Hilf deinem Engel
Hilf deinem Engel,
einem traurigen und schwachen Engel,
deinem friedfertigen Freund,
deinem müden Engel!
Ein Engel kommt
gerne und von ganzem Herzen
ein Engel kommt hinein
und geht auch hinaus,
alles will er geben,
alles will er verstehen
für seinen so geliebten Schützling.
Dein so lieber Engel,
er braucht nicht viel,
aber dies Wenige braucht er wohl,
dies Wenige braucht er zumindest.
Sag einmal Danke,
einmal wenigstens,
mein lieber Freund,
mein lieber Engel!
Hilf deinem Engel,
deinem traurigen und schwachen Engel,
deinem zärtlichen Freund,
deinem müden Engel!
Hilf deinem Engel
damit er dir helfen kann
damit du dich ändern kannst,
hilf deinem Engel,
deinem lieben Freund,
deinem geliebten Engel!
11/2012
Güda a tieu aungel
Güda a tieu aungel,
tieu aungel trist e flaivel,
tieu amih paschaivel,
tieu aungel staungel!
Ün aungel vain
gugent e da tuot sieu cour,
ün aungel vain cuaint
e vo eir cuour,
tuot voul el der,
tuot voul el incler
per sieu protet uschè cher.
Tieu aungel uschè cher,
el nu drouva bger,
ma quist poch drouva’l bain,
quist poch drouva’l almain.
Di grazcha üna vouta,
üna vouta almain,
mieu cher amih,
mieu cher aungel!
Güda a tieu aungel,
tieu aungel trist e flaivel,
tieu amih amiaivel,
tieu aungel staungel!
Güda a tieu aungel,
per ch’el possa at güder,
per cha tü possast at müder.
Güda a tieu aungel,
tieu cher amih,
tieu cher aungel!
Fritz Stieleke Düsseldorf
10/2012
Pitschna differenza ho grand effet
Mieus ögls sguerschan a dretta sülla maisa da l'otra gruppa. Els focuseschan il chartunin verd culla scrittüra ‚Pfefferminze' e'l logo dal Coop. Our dal chartun cuccan sachins chi dessan ün gust uschè fras-ch a mi'ova choda. Eau decid da piglier aunch'ün sdunin plain zücher impü per der ün pô gust a l'ova bugliainta illa tazza da plastic pruvand da sbandir uschè il desideri d'avair ün tel sachin in mia tazza e l'impissamaint ch'eau vess oramai listess stuvieu planiser mieu viedi sur ün'agentura svizra.
Apaina ch'eau pigl il prüm süerv, aintra la gruppa svizra e's tschainta a la maisa prepareda dasper nus. Lur serviettas da stoffa sun plajedas, miss maisa sun magöls da vin e duos plats per persuna. Nus quatter ans guardains cun ün surrir, pigliains in maun nossa tazza da plastic, ans s-chudains ils mauns e'ns allegrains sün nos past africaun. Zieva uschè ün di nu'ns mauncha la fam. 16 uras essans chaminos. L'ultim past chod es già lönch passo tres la böglia, süsom il piz ans vains cuntantos cun caramellas. Ils ultims quatter dis vains bramo il mumaint süsom la muntagna, ans vains adüna darcho imaginos cu cha que guarda oura sül tet dal muond, immez l'Africa, che problems cha'ns aspettan düraunt la gita, quaunt fraid cha saregia e scha las staintas as rendan. – Agostino porta il prüm plat: schoppa da bagiaunas. A dretta vegn servieu schoppa da giuotta. – Guardand inavous, am peran ils ultims quatter dis paradox. Intaunt ch'eau sun chamineda cun duos bastuns, s-charpas nouvas ed üna pitschna buscha cun aint ova fras-cha, sun nouv indigens, nairs s'inclegia, currieus ouravaunt cun mia buschuna per sgürer ch'ella saja pronta aunz ch'eau riv e per cuschiner ün past chi'm cuntainta. – Agostino vegn a piglier la coppa vöda e porta üna seguonda, implida cun porridge chod. La gruppa dasper nus clappa pulet cun ardöffels. – Lavo nu'ns vainsa mê i'ls ultims dis, ova es rera sün quist'otezza. Almain d'heja pudieu trer aint mincha di ün t-shirt fras-ch. La giacchina nouva e la chapütscha da launa d'eiran prontas illa buschuna per las sferas pü otas. Nossa guida indigena, Rocky, avaiva aint adüna il listess pullover; giosom cun 25 gros e süsom cun 20 gros suot nolla. Üna giacca da skis violetta purtaiva'l düraunt tuot il viedi cun se suot sieu bratsch. – Agostino tuorna darcho. El ans porta frütta fras-cha: ananas, mangos e bananas. Ils oters clappan coppinas plain Staldercrème. – Lura ans instruescha Rocky davart l'ultim di da nossa gita. L'alv da sieus ögls nairs glüscha. El es cuntaint cha tuot sieus quatter giasts sun rivos fin süsom. Sia experienza l'ho musso cha Uhuru Peak, il piz il pü ot (5895 m.s.m) porta raps. Scha sieus giasts, chi organiseschan la tura directamaing sur el, ragiundschan il piz, po'l fer quint cun bod 50% dapü guadagn. Cler ch'el es cuntaint quista saira. Grat e superbi ingrazcha'l per la busta alva cun aint nos bunamaun. Svelt clamma'l notiers a sieus agüdaunts: il cuschinunz, ils set purteders e la seguonda guida. Insembel chauntane e sotane per ingrazcher a nus. Plain invilgia sguerscha sieu collega nair chi lavura per l'organisaziun europeica no tar nus. Da la summa straminabla ch'ün giast da quella gruppa ho pajo a l'agentura europeica per tuot il viedi, restaregian be pochs kikers per el. Ils raps sun ieus a glivrer in oters lös, per exaimpel al Coop pel tè da menta u las serviettas da stoffa, per exaimpel i'l büro da viedis europeic chi ho organiso e planiso l'inter viedi u per exaimpel illa giglioffa da la guida impü da la Svizra chi nun ho grand'ideja dal Kilimanjaro, ma chi do ün sentimaint pü sgür al turist svizzer. Per quels chi haun cuschino, purto sü las buschas da 0 sün 5000 meters, per quels chi haun plajo las serviettas, miss sü e strat giò las tendas e finelmaing mno al giast fin süsom il piz e darcho inavous, nu resta oramai pü bger. Vzand la fatscha staungla e trista da quella guida africauna dasper nus, suni grata d'avair planiso mieu viedi in quist möd. Cuntainta pigli aunch'ün süerv da l'ova choda e giod l'ultima saira da mieu viedi sül Kilimanjaro.
Flurina Henkel
09/2012
"Quecò nu'm possi praster"
Dal 1968 discuttaivan duos notas da milli illa giazetta da students da quella vouta, Corv e Talina. Lur conversaziun:
- Eau gess uschè gugent üna vouta traunter la glieud, sest, propi dapertuot…
- Ah, Tü fantasta; sest bain precis cha nus nu'ns pudains praster da quecò.
La prüma nota da milli prouva da's fer gnir pü larg il muond. Quecò es ün svilup cha mincha persuna fo i'l cuors da sia infanzia e chi cuntinua in generel eir auncha düraunt sia vita da creschieu. A do eir glieud chi as dosta da fer quel pass e tscherta glieud as serra cul temp perfin darcho e fo cunfins adüna pü strets fin cha nu's prastan pü üngüna liberted e suvenz dvaintane alura neurotics ed amalos.
Eau m'algord ch'eau vaiva dad iffaunt sviluppo ün s-chif enorm specielmaing da mangiativs ch'eau nu cugnuschaiva, eir s-chif uschigliö, da glieud e da chosas. Quel s-chif am impediva da fer bgeras chosas ch'eau vess insè fat gugent. Aunz cu ir a la recruta m'he decis dad ün di a l'oter – e quella decisiun vulessi congualer cun stordscher ün interruptur electric: "Dad hoz davent bütti davent mieu s-chif. Scha que as tratta propi da chosas extrem s-chiffusas vögli fer ün'excepziun ma per tuot la roba chi objectivamaing nu porta ris-ch es uossa a fin cul s-chif." E dit e fat, tar mieus viedis per l'Europa intuorn, eir i'l nord da l'Africa, in Türichia e Siria e Libanon, la recruta natürelmaing, adüna purtaivi in me la nouva directiva interna "s-chif nu vo tiers a me ünguotta" – ed eau d'he cumanzo am sentir adüna meglder ed a giodair la vita, eir ad incler e vzair bger dapü cu aunz.
As avrir sieu muond es suvenz ün act d'equiliber. Scha qualchünA as impipa cumplettamaing da que cha disch la glieud e cumainza per exaimpel a negliger tuottafat la igiena, dit cuort ella spüzza vi e pês, schi cumainzan sieus conumauns a'lA s-chivir e tres quelo vain sieu muond adüna pü stret. Il cuntrari capita sch'elLa ho adüna l'impreschiun da spüzzir e's metta adüna be a laver e piglier resguards sün che cha dscharo la glieud. A quella persuna giaro que a maun scu a nossa povra nota da milli chi our da spüra nöblia as excluda da sias pussibileds ed as serra vi e pü our dal muond.
Pseudocrates
08/2012
Rumauntsch Grischun
Zieva las attachas da chaprizi
pera chi aintr'il saun güdizi.
U es que be ün armistizi?
Polclo
06/2012
S O K R A T E S
Adriana faiva il giantar. I buogliva chi d'eira ün milli gust!. E'l duromatic tschüvlaiva mordio güsta cha Burtel es gnü sco üna furia da chadafö aint, gesticulond e fond mots sco ün our d' clocca. Insomma, spergaments d'ün insensà.
"Quel huorra Sokrates, saimpel, pandol ch'el es ün!", ha'l sbuorflà.
"Chi?"
"Mo quel idiot d'ün Sokrates!"
"Quel? Ün diot? Quel es ün grond filosof."
"Filosof sü o giò! Al nun es gnanca stat bun da tour jò quel super pass da Arr..., quel...!"
Adriana til ha miss il man sülla spadla per til balchar.
"Tü est in man da Nossegner amo plü bluord co teis ballapè. I nu giarà suot il muond pervi d'ün goal.O? Dal rest! Chi vaiva dat il pass!"
"Nu sa plü il nom...Quel zoh..."
"Es quai forsa stat Aristoteles?" disch Adriana cun ün sfrign.
"Hast dit tottel? Ma tottel es apunta stat quel Sokrates... A quel stordschessa il culöz".
El as lascha crodar sün üna sopcha e metta il cheu aint ils mans.
"I mankess be amo cha tü cridessast. Cufforta't uossa cun quist bun giantar."
"Mo scha quai m'ha tut l'appetich!"
Ed el sta sü e va our da chadafö sco bastunà.
Jg
(In gün dal 2012 ha gnü lö in Polonia ed ill'Ukraina il champiunadi europeic da ballapè. Ün dals giovaders da la squadra greca vaiva propcha nom, scha na güsta Sokrates, schi tuottüna Sokratis).
05/2012
Mias amias
Cornelia, Mona, Brigitte, Paola e Laura Kent sun mias amias las pü fidelas. Eau d'he eir amihs fidels: Babtista, Bogner, Ackermann, Vögele e Jelmoli. Eau d'he numno be ad ün pêr dad els….
Quels schi, pensan adüna a me. Eir scha'ls vess da schmancher ün di, dalum survegni posta. Almain trais voutas l'eivna. Da las voutas am tradeschane tuot lur secretezzas in cudeschs pesants. E poch pü tard am tramettane, segunond las stagiuns, riassunts dal pü actuel. Per am fer ün plaschair m'annunzchane eir mincha svendita cun fögls volants separats – ed adüna adresso a mia persuna. Sainza dubi es lur attenziun extraordinaria. A m'haun eir già telefono, da tuot las uras, scha vaivan l'impreschiun ch'eau als vess schmancho. Cler cha üna relaziun uschè stretta paisa eir, impustüt cur cha hest da purter minch'eivna sachs pesants tar la racolta dal palperi vegl!
Ma scu in tuot las relaziuns intimas, ho que eir do crisas. Eau d'eira stüffa marscha, gritta ed als vess vulieu trametter inua cha cresch'il paiver. Ne in scrit, ne per telefon nu rivast da'ls persvader cha voust annuller l'amicizcha, üngüna posta, üngüns telefons, basta. A nu taidlan.
Ormai est aint in lur sistem, aint in lur cour… E guarda be, già il di zieva am telefona üna donna cun üna vusch scu'l meil, chi'm tradescha, cha els am regalan ün BUN da 20 francs, scha cumpr auncha hoz ün da lur prodots. Sün que l'heja dit cun bella maniera: "Que es ourdvart gentil dad els, uossa però ho'la gieu furtüna! Ella spargna 20 francs, perche cha hoz nu cumpri ünguotta." Ella d'eira sainza pleds ed eau vaiv da rir larmas zieva quel telefon. Quella schi, nu savaiva pü che dir. Ha! Il rir am es però passo bainsvelt, ün di pü tard, cun trais catalogs in mia chartera! … Mias amias…
Annemieke B.
Marz 2012
04/2012
Mamma mia…
Che es üna buna mamma? Che disch il saun inclet? Sün tuot il muond, in tuot las culturas, düraunt tuot ils tschientiners d'eiran adüna las nonas las megldras mammas. Duonnas, ill'eted da la pensiun, restan almain tuottadi a chesa culs iffaunts.
Ma che dschainsa sch'üna plavanessa pensiuneda survain cun 66 ans, cun agüd da tecnicas scumandedas, dschimels? La baselgia disch: mincha vita es ün regal da Dieu. Sara vaiva da spetter fin 80 ans per survgnir il figl taunt bramo. Que d'eira avaunt 2000 ans. Scha üna duonna survain hozindi ün iffaunt cun 66 ans, lura nun es que ün miracul, ma ün'impromischiun chi s'ho accumplida! La grazcha da Dieu permetta hoz a mincha vergina da dvanter mamma, scu Maria, la mamma da las mammas. Amen. Che imprometta la medicina? Mincha duonna po dvanter mamma, eir duonnas chi d'eiran tuot lur vita focussedas sün raps e carriera, paun uossa dvanter mammas, dafatta i'l eted da pensiun. Che progress! Quista tecnica as vess da legaliser dalum in Svizra, sainza restricziuns!
Che disch l'economia? Nus druvains las duonnas giuvnas, talentedas e stübgedas. Lur furmaziun ans ho custieu bger. Ster a chesa cun iffaunts paune eir pü tard. Che disch la politica? Scha mincha seniora survgniss auncha dschimels, pudessans saner in pochs ans la chascha da pensiun e l'AVS, disch il PPS/SVP, sainza taunts esters in nos pajais.
Che dian ils hommens? Udo Jürgens vaiva chanto: ‚Mit 66 Jahren da fängt das Leben an' – ün cler invid da fer famiglia! Homens svizzers haun già adüna dit; il prüm la lavur e pür zieva il plaschair (ster pachific a chesa cun iffaunts).
Che dian las duonnas? Gnir bap as po cun minch'eted – finelmaing listess drets per homens e duonnas. Vuschs criticas pretendan già fnestras da poppins eir in vicinanza da residenzas per seniorAs.
Ma chi saron lura las nonas futuras?
E che dian quels iffaunts?
Mamma mia!
Annemieke B.
03/2012
Tuot as müda…
Che esa da dir, scha la Baselgia catolica distribuescha in sias plaivs muossavias 'scu inscuntrer' a commembers infidels chi vöglian sortir da la baselgia? Tuot las admuniziuns ed imnatschas cul infiern, il diavel, nu faun pü effet. Tuot las impromischiuns da river scu unics i'l paradis, tres l'unica güsta baselgia, nun inchauntan pü. Tuot as müda!
Che esa da dir, scha il Cussagl federel decida da desister in futur da l'energia atomara? Tuot as müda - u shit happens? Eir il president da l'Economie Suisse ho müdo sia pusiziun; be her s'ho'l express in sen positiv davart telas ambiziuns. Tuot as müda.
Che esa da dir, scha la Regenza grischuna ho müdo sia decisiun dal 2003 e voul edir in futur darcho cudeschs da scoula i'ls idioms?
Shit happens… - dian ils üns. Per furtüna… - dian ils oters.
Che esa da dir, scha cumüns pioniers da rumantsch grischun in scoula evalueschan zieva tschinch ans lur experienzas fattas e l'acceptanza dal proget, e refüsan da cuntinuer cun quel? Uossa clamains ün advocat e giains davaunt güdisch… - sbregian ils üns, Uossa basta… - dian tuot ils oters.
E scha il pövel svizzer decida da vulair frener la construcziun da seguondas abitaziuns, lura dian ils üns: Uossa stuvains definir che cha'd es insomma üna seguonda abitaziun, notiers cun giurists ! Ils oters dian: quista müdeda ans salva ! Che esa da dir, scha qualchosa as müda? Shit happens? U stuvessans dir: Müdainsa tuot – aunz cha tuot as müda? Clà Biert vaiva scrit il roman 'La müdada'. Che dschess Clà da tuot?
Annemieke B.
02/2012
Phil la muntanella americana Minch’on als 2 da favrer cur chi’d es il di da las muntanellas, l’uschedit “Groundhog Day”, vegn Phil sdruaglià ed el sto lura dir quant lönch cha l’inviern düra amo.
Scha Phil vezza quel di sia sumbriva lura düra l’inviern plü lönch. Sch’el nu tilla vezza pervia chi’d es surtrat schi lura es la prümavaira in vicinanza. Quist on dürarà l’inviern in America almain 6 eivnas plü lönch co oters ons. L’intervista cun Phil vegn adüna fatta dal president da la Società da muntanellas da la Pennsylvania perche quel es l’unic chi ha imprais e sa la lingua da las muntanellas.
Eir pro no füss la lavur dals turistikers bainquant plü simpla sch’els savessan discuorrer cullas muntanellas…..
gt


text:
"Ambulant avant staziunar" è in princip che vegn bler cità en la tgira da persunas malsaunas e da vegliadetgna. En il model directiv actual pertutgant la vegliadetgna empermetta la regenza da realisar consequentamain il princip da la politica da sanadad "ambulant avant staziunar", cun crear las cundiziuns generalas necessarias per quai. Deplorablamain sa mussi adina pli fitg che las cundiziuns generalas actualas pertutgant la gestiun e la finanziaziun da la spitex cuntrafan a questa bella intenziun. Las resalvas en connex cun l'introducziun da la finanziaziun da la spitex ch'è oz valaivla (lescha per promover la tgira da persunas malsaunas) sa conferman deplorablamain. Pli e pli sa sviluppa ina spirala negativa che chaschuna che – tenor ils preventivs da l'onn 2016 – vegnan probablmain mo pli 7 da 19 organisaziuns da la spitex ad avair suffizientamain meds finanzials grazia a las contribuziuns legalas tenor la LAMal sco er grazia a las contribuziuns dal chantun e da las vischnancas. Las 12 organisaziuns restantas èn dependentas da contribuziuns supplementaras da las vischnancas, per pudair cuvrir lur deficits restants. La finanziaziun che vegn schliada actualmain cun ina calculaziun da las contribuziuns che sa basa sin ina valur media dals manaschis uscheditgs economics na po betg satisfar a lunga vista a las grondas differenzas ed a las particularitads da las differentas zonas da provediment. D'agiuntar èsi che per calcular questa valur media na vegnan betg resguardads ils manaschis ils pli chars, percunter ils pli favuraivels, che profitan eventualmain da cundiziuns generalas tut spezialas (topografia, extensiun, vischinanza dal cunfin).
Las organisaziuns da la spitex constateschan ultra da quai ch'i daventa pli e pli difficil da chattar persunal qualifitgà. Quai ha bleras raschuns. Ina part essenziala da questas raschuns è che per tschertgar persunal stat la spitex en ina concurrenza directa cun auters purschiders dals fatgs da sanadad e che pervia dal sistem da finanziaziun actual è ella mo pli limitadamain abla da concurrer sin il champ da las cundiziuns d'engaschament. La finanziaziun da la spitex stat plinavant en in stretg connex cun dumondas fundamentalas da la finanziaziun da la tgira e cun il basegn da scleriment correspundent tenor l'incumbensa Della Vedova (finanziaziun da las chasas da dimora).
Per segirar a lunga vista la finanziaziun da las prestaziuns da la spitex supplitgain nus la regenza da reveder la lescha chantunala per promover la tgira da persunas malsaunas e l'ordinaziun appartegnenta. En quest connex pon ins s'imaginar tant in'adattaziun da la basa da calculaziun actuala sco er ina calculaziun cumplettamain nova p.ex. per abitant e per zona da provediment.
Finamira: Garantir las cundiziuns generalas che permettan a las organisaziuns da la spitex da correspunder a las differentas aspectativas da la populaziun, da la politica e d'autras instituziuns dals fatgs da sanadad.
Senza adattar la finanziaziun na vegni en il futur betg ad esser pussaivel d'ademplir il princip "ambulant avant staziunar", da cuvrir la dimensiun creschenta da las prestaziuns e da satisfar a la cumplexitad pli e pli gronda dals cas.
Cuira, ils 17 da favrer 2016
Pfenninger, Della Vedova, Niggli-Mathis (Grüsch), Aebli, Albertin, Atanes, Baselgia-Brunner, Bleiker, Bondolfi, Bucher-Brini, Burkhardt, Cahenzli-Philipp (Vaz sut), Casanova (Glion), Casty, Caviezel (Cuira), Clalüna, Clavadetscher, Danuser, Darms-Landolt, Deplazes, Dosch, Florin-Caluori, Gartmann-Albin, Jaag, Jeker, Joos, Kollegger, Komminoth-Elmer, Kunfermann, Lamprecht, Locher Benguerel, Lorez-Meuli, Märchy-Caduff, Marti, Michael (Donat), Monigatti, Nay, Niederer, Niggli (Samedan), Noi-Togni, Papa, Pedrini, Perl, Peyer, Pult, Salis, Sax, Stiffler (Tavau Plaz), Tenchio, Thomann-Frank, Thöny, Tomaschett-Berther (Trun), Widmer-Spreiter, Wieland, Buchli, Cahenzli (Trin Mulin), Stäbler, Tuor


text:
La primministra britannica, Theresa May vul cumenzar sco planisà ils 19 da zercladur cun las tractativas per bandunar l'UE. Ella vegnia a furmar uss ina nova regenza, ha ella ditg venderdi a Londra suenter ina audiziun tar la regina Elisabeth la segunda.
Quella regenza vegn a purtar a nus tschertezza ed a manar nus tras las tractativas dal Brexit.
Per furmar ina nova regenza sto la partida da May ussa sa metter ensemen cun in'autra partida ed uschia survegnir in pli absolut. Sco favurit vala la partida da l'Irlanda dal nord, DUP. Tenor May sappian be la DUP ed ils conservativs porscher la segirezza necessaria al pajais.
Nus vegnin vinavant a lavurar ensemen fitg stretg cun noss partenaris, sur tut cun la DUP.
May na vul sco i para betg sa retrair. Quai rapportan differents meds da massa. Suenter las elecziuns en Gronda Britannia resta la partida conservativa bain la pli ferma partida, la maioritad absoluta ha ella dentant pers, rapportan las agenturas da novitads. Pretendì che May sa retira aveva il schef da la partida socialdemocratica da Labour, Jeremy Corbyn.
La primministra fa quest pass perquai che che sia partida conservativa ha pers la maioritad absoluta en il parlament. Ils Tories han actualmain 318 dals total 650 sezs – il resultat d'ina regiun manca anc.
Resultat è in debachel per la primministra May
Il venderdi a bun'ura è resultà da l'elecziun, ch'avess stuì rinforzar la partida conservativa da la primministra, in veritabel debachel. En las elecziuns da parlament anticipadas ha la partida conservativa pers cleramain la maioritad absoluta.
Labour ha gudagnà marcantamain
Gudagnà marcantamain sezs ha percunter la partida socialdemocratica da Labour. Suenter ch'ils emprims resultads eran vegnids enconuschents il venderdi a bun'ura aveva il sche da la partida socialdemocratica Jeremy Corbyn pretendì, che la primministra sa retiria.
RR novitads 12:00


text:
A la fin da la stagiun 2017/2018 è l'EHC Lai Valbella vegnì relegà ina liga pli bass en terza liga. Là ha la squadra dal grischun Central mussà ina ferma stagiun. Suenter la qualificaziun era la squadra sin plazza dus, ed era suenter la Masterround era l’equipa tranter las meglras da la terza liga. Ma pervia da la differenza da gols n'ha quai betg tanschì per il final.
Dumonda da la liga da hockey da vulair turnar
Uschia eri cler che la liga da hockey svizra ha dumandà l’equipa da Lai Valbella sch'ella avess interess da turnar en segunda liga. Ils responsabels da la squadra han respundì cun gie. Uschia dat la squadra uss puspè en segunda liga. Fin da qua dentant cun pauc success. Las emprimas trais partidas dal campiunadi ha la squadra pers. E la fin d’emna spetga in'ulteriura ferma equipa da la segunda liga, ils Dürnten Vikings.
RR Sportissimo 17:00


text:
Quests ed auters svilups vegnan ad avair per consequenza che l'agricultura dal chantun Grischun vegn a perder quotas da participaziun al martgà tar la producziun da latg e tar l'elavuraziun da quella. Uschia vegnan messas en dumonda las entradas da ca. 8001'000 manaschis da producziun da latg e var 150 plazzas da lavur en ils manaschis ch'elavureschan latg en noss chantun èn periclitadas. Quest svilup dal martgà da latg sin plaun svizzer na vegn il chantun betg a pudair impedir, ma bain a pudair influenzar.
Da l'economia agrara san ins ch'en l'agricultura decida la tschertezza ch'ils producs primars vegnan elavurads e commerzialisads, sch'ils manaschis mantegnan tschertas branschas.
Igl è incontestà ch'en vastas parts dal chantun la producziun dal latg po vegnir mantegnida be, sche l'elavuraziun dal lat en massgebend beeinflusst werden. Tenor l'avis dals postulants surpiglia en quest punct dentant la segirezza da planisaziun dal chantun ina rolla directiva, en moda che betg il davos vegnan influenzadas las cundiziuns generalas tras valitaziuns chantunalas da projects d'investiziun en l'elavuraziun dal latg.
Per quest motiv vegn la regenza envidada da far in concept davart la futura elavuraziun dal latg en il
chantun Grischun sco basa da decisiun. Quel concept respunda las sequentas dumondas:
1. En quals territoris en il chantun po anc vegnir producì il latg en ina moda ch'el po concurrer sin il martgà sut las cundiziuns generalas ch'èn da spetgar?
2. En quals territoris en il chantun è stringenta ina elavuraziun dal latg al lieu, per che la producziun dal latg possia concurrer sin il martgà?
3. Qual basegn d'investiziuns exista per l'elavuraziun dal latg en questas regiuns en ils proxims 6-8 onns?
4. In dieses Konzept einzubeziehen wäre auch eine Abstimmung mit Investitionen in die Alpwirtschaft.En quest concept fissi d'integrar er ina votaziun cun investiziuns en l'economia d'alp.
Cuira, ils 25 da mars 2003
Name: Schmid (Vals), Barandun, Righetti, Battaglia, Beck, Berther (Disentis/Mustér) , Brüesch, Capaul, Casanova (Vignogn), Catrina, Cavegn, Caviezel (Pitasch), Cavigelli, Christoffel, Claus, Dalbert, Farrér, Federspiel, Gross, Hanimann, Hardegger, Hartmann, Jeker, Joos, Juon, Keller, Lardi (Le Prese), Lardi, (Poschiavo), Luzio, Maissen, Märchy, Patt, Peretti, Portner, Rizzi, Robustelli, Roffler, Sax, Schmid (Sedrun), Stiffler, Stoffel, Thomann, Trachsel, Tuor (Disentis/Mustér), Tuor (Trun), Zanolari, Zarro, Zegg
Session: 25.03.2003
Vorstoss: rg Postulat
Resposta da la regenza
La producziun da latg è ina sparta da gudogn impurtanta da l'agricultura grischuna. Cun 50 % da las 27'797 vatgas èsi vegnì producì l'onn 2001/2002 70 milliuns kg latg da vendita. Dal latg da vendita derivan 24 milliuns kg da la producziun convenziunala e 9 milliuns kg da la producziun biologica. Sin las alps vegnan elavurads 6 milliuns kg ed en las chascharias localas e regiunalas 31 milliuns kg. Per l'agricultura grischuna ha l'elavuraziun dal latg en quest connex ina impurtanza centrala. Capacitads per l'elavuraziun dal latg èn avant maun avunda. La Emmi SA, la nova cumpradra principala dal latg da vendita e dal chaschiel da muntogna, sto far sias emprimas experientschas en il martgà grischun.
Per il mument èsi decisiv co ch'ils manaschis d'elavuraziun dal latg pon vegnir preparads per l'import e l'export da chaschiel liberalisà totalmain 5 onns suenter l'entrada en vigur da las cunvegnas bilateralas sco er per l'aboliziun da la contingentaziun dal latg decidida dal cussegl naziunal per l'onn 2009. Il departament da l'intern e da l'economia publica ha incumbensà l'onn 2000 ina gruppa da lavur che consista da represchentants da l'uffizi d'agricultura da quella giada, da l'uniun purila grischuna, da las federaziuns da latg e da l'organisaziun da sorts da chaschiel da muntogna d'elavurar in concept per optimar l'elavuraziun dal latg. La gruppa da lavur ha preschentà a la regenza il zercladur 2001 in concept cun propostas correspundentas areguard il sustegn ed il proceder. En il fratemp èn las relaziuns sa midadas. L'uffizi d'agricultura, meglieraziun da structura e mesiraziun planisescha da surelavurar il concept che duai vegnir redigì il 2004 da nov sco document strategic. Uschia pon ins prevegnir meglier a las midadas cuntinuantas en il sectur dal latg e las restructuraziuns futuras en reguard a las novas relaziuns da concurrenza pon vegnir fatgas. Questa finamira ha la regenza menziunà gia en il program da la regenza 2001 fin 2004 (1. rapport davart il program da la regenza ed il plan da finanzas per ils onns 2001 fin 2004, missiva al cussegl grond, carnet nr. 1 / 2000 fin 2001 sin p. 21).
La regenza è da l'opiniun che la liberalisaziun cumpletta dal martgà da chaschiel fin il 2007 e la reducziun pass per pass dal sustegn da producziun vegnan ad avair in'influenza pli gronda sin la producziun da latg en il chantun. Tenor in studi da la SPF da professer Lehmann da l'onn 2000 ston ins spetgar grondas midadas dals singuls manaschis, sch'il pretsch dal latg avess da crudar per il producent a 60-65 rp.
Davart las dumondas concretas:
1. Ils manaschis d'elavuraziun principals per propi sa chattan a Landquart, Tavau e Bever. La Emmi SA vul augmentar l'elavuraziun e rinforzar il martgà local. Cun excepziun da parts dal latg biologic vegn per il mument elavurà en il Grischun tut il latg da vendita che stat en contract cun la Emmi SA.
2. La regenza sustegna l'elavuraziun decentrala en las differentas unitads economicas. In studi da project da la cuminanza da lavur svizra per ils territoris da muntogna vesa en avegnir ina schanza per ils manaschis d'elavurziun dal latg decentrals cun products regiunals. Il chaschiel da muntogna grischun tutga tar las marcas regiunalas etablidas en il sectur da chaschiel.
3. Ils manaschis d'elavuraziun locals e regiunals èn u vegnan sanads actualmain. En ils proxims onns fai basegn da renovaziuns en singuls manaschis pli pitschens.
4. L'introducziun da las definiziuns per garantir la qualitad sin las alps da vatgas ha pretendì numerusas adattaziuns en las chascharias da las alps. Las davosas sanaziuns ston esser realisadas fin la stagiun da stad 2004.
Sin fundament da las ponderaziuns preschentas è la regenza pronta d'acceptar il postulat en quel senn ch'i vegnia elavurà in document strategic empè d'in concept.
Datum: 6 da matg 2003


text:
- Il plevon da Tujetsch è en arrest d'inquisiziun dapi mardi avant Tschuncaisma. Quai ha la procura publica confermà.
- L'uvestgieu da Cuira ha denunzià el pervì d'in indizi d'in act chastiabel supponì cunter l'integritad sexuala d'ina persuna creschida.
- Per l'accusà vala la presumziun d'innocenza.
La novitad che il plevon da Tujetsch è vegnì arrestà il mardi avant Tschuncaisma, è sta ina surpraisa per la populaziun da Tujetsch. Che els n'èn betg vegnids orientads ord lur atgnas retschas mabain da las medias da la arrestaziun ha fatg surstar il Tuatschins.
Il vicari general aveva laschar preleger en baselgia sur Tschuncaisma, che els hajan visà la plazza al plevon. Sco quai che Arthur Caduff, il president da la plaiv di, n'eran els betg orientads ch'il plevon saja vegnì arrestà. Ed era ussa n'hajan els betg dapli infurmaziuns.
Sco l'uvestgieu scriva sin sia pagina d'internet saja la denunzia penala vegnida fatga suenter in indizi d’in act chastiabel supponì cunter l'integritat sexuala d'ina persuna creschida.
«Restai quiets»
Che la populaziun saja inquietada, per quai haja el chapientscha, uschia Arthur Caduff. El sappia però garantir che la craisma na saja betg periclitada, pervi da quest cas. El appellescha als Tuatschins d'avair pazienza e betg far speculaziuns.
Ins na sappia gea anc betg da tge cas ch'i sa tracta. Ha tut quai insumma da far insatge cun Tujetsch u èsi chassas ch'il plevon ha eventualmain commess gia pli baud, en Germania? E la finala vala anc adina la presumziun d’innocenza.
RR novitads 11:00


text:
Lavurs
Cuvratetgs isoleschan e cuvran tetgs spundivs cun quadrels da terracotga, fibrocement, metal u plattamorta natirala. Cun lavur da precisiun protegian els l’edifizi cunter l’umiditad, cunter il fraid e cunter la chalur. In tetg bain isolà è essenzial per reducir il consum d’energia.
Cuvratetgs lavuran independentamain u en in team. Avant che tschentar il material da cuvrida construeschan els tetgs pers ed isolaziuns cunter la chalur. Uschia procuran els che la chalur resta la stad ordadora e l’enviern endadens. Cun agid da barrieras da vapur eviteschan els ch'i possia entrar aua condensada donnegiusa en la tocca da construcziun.
Durant la fasa da preparaziun endrizzan cuvratetgs il plazzal ed organiseschan il process da lavur. Els legian plans e dissegns e calculeschan sa basond sin quels la quantitad dal material che vegn utilisà per l’incumbensa. En cas da basegn creeschan els sezs skizzas, plans e dissegns.
Tetgs pon esser bunas funtaunas per la producziun d’energia solara. Cuvratetgs han perquai las enconuschientschas professiunalas davart la montascha da moduls solars. Els monteschan implants solars ed als preparan per l’installaziun.
Cuvratetgs lavuran a l’autezza. Els enconuschan ils privels dal plazzal e resguardan adina las prescripziuns davart la segirezza da la lavur e la prevenziun d’accidents.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 21-10-2016 (versiun dal 1-1-2018)
Durada
3 onns
Furmaziun en la pratica
En in manaschi da la branscha da paraids e mirs exteriurs d’edifizis
Furmaziun en scola
Curs en bloc a las scolas professiunalas ad Uzwil/SG u a les Paccots/FR
Roms professiunals
- prescripziuns e mesiras davart la segirezza da lavur e la protecziun da la sanadad e da l’ambient
- installaziun da stresas e sistems sin paraids e mirs exteriurs
- planisaziun e preparaziun da las lavurs da cuvrida da tetg
- tschentar, mantegnair e reparar ils sistems da tetg
Curs ordaifer il manaschi
Emprender ed exercitar a moda pratica la basa professiunala
Maturitad professiunala
Cun fitg bunas prestaziuns da scola po vegnir frequentada la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "cuvratetgs AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola obligatorica terminada cun pretensiuns mesaunas u grondas
Pretensiuns
- senza sturnizi
- inschign manual
- abilitad da lavurar en in team
- chapientscha pratica
- chapientsch tecnica
- imaginaziun dal spazi
- buna constituziun corporala
- agilitad
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da scolas spezialisadas e scolas professiunalas, da l’uniun Polybau sco era d'interpresas da la branscha da paraids e mirs exteriurs d’edifizis
Furmaziun da basa scursanida
emprendissadi supplementar d’in onn sco isolatur / isolatura AFQ, sco constructur / constructura da fatschadas AFQ u sco constructur / constructura da puntanadas AFQ
emprendissadi supplementar da dus onns sco montader / montadra da storas AFQ u sco toler / tolera AFQ
Examen professiunal (EP)
cun certificat professiunal federal: manader / manadra da construcziun da paraids e mirs exteriurs, cussegliader energetic / cussegliadra energetica en edifizis u manader / manadra da project en montascha solara
Examen professiunal superiur (EPS)
maister / maistra en policonstrucziun
Scola spezialisada superiura (SSS)
studis en champs parentads, p. ex. tecnicist / tecnicista dipl. SSS surveglianza da construcziun
Scola auta spezialisada (SAS)
studis en champs parentads, p. ex. Bachelor of Science SAS en inschigneria da construcziun (direcziun paraids e mirs exteriurs d'edifizis) a la Scola auta Lucerna
Cundiziuns da lavur
Cuvratetgs lavuran en manaschis da la branscha da paraids e mirs exteriurs d'edifizis u en manaschis maschadads (paraids e mirs exteriurs d’edifizis e tolaria). Quai èn per gronda part manaschis pitschens u mesauns.
Cuvratetgs pon era lavurar en manaschis industrials che fabritgeschan products per paraids e mirs exteriurs d'edifizis.
Ulteriuras infurmaziuns
Uniun Polybau
Lindenstr. 4
Chascha postala
9240 Uzwil
Tel: +41 71 955 70 41
URL: www.polybau.ch


text:
Lavurs
Mecanists da construcziun lavuran en manaschis da la domena mecanica e tecnica. Ord elements da metal fabritgeschan els utensils, apparats e maschinas. Avant la fabricaziun legian els ils documents da fabricaziun ed ils dissegns tecnics. Els preparan ils meds da lavur necessaris. Las incumbensas ed ils projects reglan els a moda e maniera exacta ed autonoma; per part era en in team ed ensemen cun autras persunas dal fatg.
Mecanistas da producziun elavureschan per gronda part metals sco atschal, atschal cromà u aluminium. Ellas lavuran dentant era cun materia sintetica. Ellas enconuschan tut las tecnicas d’elavuraziun e da colliaziun: ellas furan, storschan, fresan e gizzan. Ellas stauschan, squadran, lutegian, rebattan e buglian. Ellas fabritgeschan p.ex. elements da rotaziun da precisiun per l’industria d’uras cun agid da turns automatics moderns e cun maschinas da mular elavureschan ellas p.ex. plats da resgia radunda u auters guaffens.
Da metal e materia sintetica fabritgeschan mecanists da producziun elements da construcziun per apparats, guaffens e maschinas u entiras construcziuns en atschal. Els controlleschan adina puspè producziuns da seria che vegnan fatgas cun maschinas dirigidas dal computer sco indrizs da laser u da radis d’aua ed intervegnan sch’i fa da basegn. Sch’els constateschan divergenzas curregian els las configuraziuns dals indrizs da producziun. Ultra da quai fabritgeschan els tocs singuls da precisiun cun agid da turns e fresas. Elements singuls vegnan era tractads cun chalur e daventan tras quai dirs e robusts pertutgant aspects d’isada. Lur lavurs cumpiglia era il gizzar dals guaffens dirigì dal computer. Suenter la fabricaziun controlleschan els la qualitad dals elements da construcziun cun agid d’instruments da mesirar.
Mecanistas da producziun monteschan ed installeschan elements singuls vi da gruppas da construcziun. Ils utensils, apparats e las maschinas cumponidas pon esser fitg differentas. I po sa tractar dad utensils pitschens sco p.ex. pumpas per la medischina u da projects gronds che dovran l’agid da plattafurmas idraulicas. Suenter la montascha controlleschan e mantegnan il mecanists da producziun las maschinas fabritgadas. Sch’i fa da basegn, las prendan els era dapart e remplazzan singuls elements pneumatics ed idraulics.
Durant la lavur resguardan mecanists da producziun las prescripziuns valaivlas pertutgant la segirezza da lavur. Uschè portan els p.ex. guants ed egliers da protecziun durant il buglir. Els protegian tant lur sanadad sco era l’ambient.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 3-11-2008 (versiun dal 1-1-2018)
Durada
3 onns
Furmaziun en la pratica
En in manaschi da l’industria da maschinas, da l’electroindustria e da l’industria da metal (industria MEM)
Furmaziun en scola
1 di per emna a la scola professiunala
Roms professiunals
- basa tecnica (matematica e fisica)
- tecnica da materials
- tecnica da dissegn
- tecnica da colliaziun, da fabricaziun e da maschinas
- furmaziun en il rom d'accent ( p.ex. construcziuns da buglir, tecnologia da CNC, Tagl da CNC cun radi da laser u radi d'aua)
Curs ordaifer il manaschi
Emprender ed exercitar la basa professiunala en la pratica
Maturitad professiunala
Tar fitg bunas prestaziuns da scola po vegnir frequentada la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "mecanist / mecanista da producziun AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada
Pretensiuns
- interess vi da connexs tecnics
- enclegientscha pratica
- enclegientscha tecnica
- imaginaziun dal spazi
- inschign manual
- plaschair vi da la lavur manuala e vi da la lavur al computer
- moda da lavurar exacta e conscienziusa
- abilitad da lavurar en in team
- fidadadad
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da scolas spezialisadas e professiunalas e d’associaziuns professiunalas sco Swissmechanic/ VMTW e la Swissmem Kaderschule
Polimecanist AFQ
Mecanists / mecanistas da construcziun pon far ina furmaziun da basa scursanida sco polimecanist AFQ (davent il 2. onn d'emprendissadi)
Examen professiunal (EP)
cun certificat professiunal federal: p.ex. spezialist / spezialista da producziun, tecnicist / tecnicista d’aviaziun, spezialist / spezialista da mecanica, avionica u automatica, commerziant tecnic / commerzianta tecnica
Examen professiunal superiur (EPS)
p.ex. maister / maistra d’industria
Scola spezialisada superiura (SSS)
p.ex. tecnicist diplomà / tecnicista diplomada SSS construcziun da maschinas, tecnicist diplomà / tecnicista diplomada SSS electrotecnica, tecnicist diplomà / tecnicista diplomada SSS tecnica da sistems, tecnicist diplomà / tecnicista diplomada SSS microtecnica
Scola auta spezialisada (SAS)
p.ex. Bachelor of Science (SAS) en tecnica da maschinas, en tecnica d’automobils ed eromobils, en tecnica da sistems u en mecatronica
Cundiziuns da lavur
Mecanists e mecanistas da producziun lavuran en partiziuns da producziun da manaschis da l’industria da maschinas, da l’electroindustria e da l’industria da metal (branscha MEM).
Grazia a lur furmaziun sin differents champs èn els dumandads en pliras domenas ed han bunas schanzas sin il martgà da lavur en Svizra ed a l’exteriur.
Ulteriuras infurmaziuns
Swissmechanic Dachorganisation
Felsenstr. 6
8570 Weinfelden
Tel: +41 71 626 28 00
URL: www.swissmechanic.ch
Swissmem Berufsbildung
Brühlbergstr. 4
8400 Winterthur
Tel: +41 52 260 55 00
URL: www.swissmem-berufsbildung.ch
URL: www.tecmania.ch


text:
Piemont
Il Piemont u – pli da vegl – Piemunt (talian Piemonte: ‹al pe dals culms›) è ina regiun situada en il nordvest da l’Italia. Suenter la Sicilia furma il Piemont la regiun la pli gronda da l’Italia. Ella cumpiglia otg provinzas (Alessandria, Asti, Biella, Cuneo, Novara, Turin, Verbano-Cusio-Ossola e Vercelli); lieu principal è Turin.
GeografiaModifitgar
Il Piemont cumpiglia ina surfatscha da bundant 25 000 kilometers quadrat e dumbra radund 4,4 milliuns abitants (situaziun dal 2010[1]). Istoricamain e geograficamain appartegna er la Val d’Aosta, situada en il nordvest, al Piemont. Sco regiun autonoma cun statut spezial furma questa vallada dentant in’atgna unitad administrativa. En il nord cunfinescha il Piemont cun la Svizra (Vallais e Tessin) ed en il vest cun la Frantscha (Rhône-Alpes / Provence-Alpes-Côte d’Azur). Las regiuns talianas cunfinantas èn – sper la Val d’Aosta – la Liguria situada en il sid, l’Emilia-Romagna en il sidost e la Lumbardia che furma il cunfin vers l’ost.
Topograficamain pon ins divider la regiun en trais parts: La regiun da las Alps giascha en il vest e nord dal Piemont. Ella cumpiglia las valladas occitanas ed ulteriuras vals alpinas enfin a la riva occidentala dal Lago Maggiore.
En la planira dal Po sa chattan las grondas citads dal Piemont; qua vivan er las bleras persunas. La pli gronda e pli impurtanta citad dal Piemont è Turin. Ulteriuras citads cun funcziun da center èn Novara, Alessandria, Asti e Cuneo.
Las collinas en il sidost da la regiun vegnan nizzegiadas en emprima lingia da l’agricultura e dal turissem; da qua derivan er ils conuschents vins dal Piemont (Barolo, Barbera, Barbaresco).
LinguasModifitgar
Lingua principala ed uffiziala è il talian. Dasperas discurran bleras persunas piemontais, en parts isoladas da las Alps occidentalas er occitan e franco-provenzal. En la Val d’Aosta autonoma furma il franzos la lingua uffiziala; en la part sisum da la Val di Sesia èn plinavant sa mantegnidas restanzas dal dialect dals Gualsers.
IstorgiaModifitgar
L’istorgia da la regiun è colliada stretgamain cun la chasa Savoia che ha prendì possess in pau a la giada dal marchesat Piemont. A partir dal 18avel tschientaner furmavan la Sardegna ed il Piemont parts centralas dal ducadi savoiard.
En rom da las Guerras da coaliziun vers la fin dal 18avel tschientaner è il Piemont vegnì conquistà da las truppas da Napoleun Bonaparte. Durant bundant in decenni ha la regiun fatg part da la Republica Franzosa. Pir il 1814/1815 èn il Piemont, la Savoia e Nizza vegnids relaschads dal domini franzos e returnads en il reginavel sard-piemontais. Per prevegnir ad ulteriuras attatgas nà da la Frantscha è il reginavel restaurà s’allià cun la monarchia habsburgaisa sut il prinzi da Metternich.
Ma la restauraziun n’è betg stada da lunga durada. Vers la mesadad dal 19avel tschientaner èn cumbattants piemontais sa mess a la testa dal moviment naziunal per l’independenza taliana. A partir dal 1847 hai dà adina dapli revoltas encunter ils Austriacs. L’onn 1859 han truppas piemontaisas e franzosas terrà definitivamain las truppas austriacas.
L’onn 1861 è il savoiard Victor Emanuel II daventà retg da l’Italia. Sinaquai è il sistem administrativ centralistic dal reginavel sard vegnì derasà en tut l’Italia. Uschia èn las instituziuns statalas da la Republica Taliana marcadas enfin oz da ragischs apparentamain piemontaisas. Ma quest sistem administrativ na funcziunava betg tuttina bain en tut las parts da l’Italia. Da qua derivan divers problems statals en il sid da l’Italia ch’è economicamain bler main sviluppà ch’il nord.
Cun la proclamaziun da la Republica Taliana l’onn 1946 ha la chasa savoiarda stuì abditgar. La constituziun taliana dal 1948 ha inizià in’emprima fasa da decentralisaziun. L’onn 1948 ha la Val d’Aosta obtegnì il statut d’autonomia. La regiun Piemont dad oz è naschida pir ils onns 1970. Durant ils radund tschient onns precedents aveva il sistem administrativ talian tenor model savoiard betg enconuschì ina unitad administrativa cun quel num.
Ils onns 1960 e 1970 è la regiun stada marcada da diversas tensiuns politicas e socialas. L’onn 1969 hai dà a Turin revoltas da lavurers sanguinusas che han manà a la fundaziun da la gruppa da terror Brigadas cotschnas. Ils davos decennis ha la regiun gì da vegnir a frida cun restructuraziuns dolurusas che han transfurmà il Piemont industrial en in plaz economic per interpresas da servetsch. Er il turissem – ch’è qua main sviluppà ch’en autras regiuns talianas – sa fa valair pli e pli.
En l’avegnir pudess in’ulteriura fasa da decentralisaziun anc rinforzar la muntada politica dal Piemont. Auter ch’en la Lumbardia ed en il Veneto na ha la Lega Nord cun sias tendenzas separatisticas mai giugà qua ina rolla fitg impurtanta. L’Italia dad oz è per gronda part in uffant dal Piemont – quai n’emblidan ins quà betg uschè spert.
EconomiaModifitgar
Il Piemont tutga tar las regiuns las pli ritgas da l’Italia. L’onn 2006 correspundeva il product naziunal brut da la regiun a 114 % da la media da l’Uniun europeica. Cun radund 3 % giascha er la quota da dischoccupaziun lunsch sut la media taliana (11 %). En il Piemont han intginas da las pli impurtantas interpresas talianas lur sedia, uschia ils fabricants d’automobils Fiat e Lancia (domadus sesents a Turin), plinavant il producent d’aliments Ferrero ad Alba e l’interpresa d’electronica Olivetti ad Ivrea. Sper l’industria moderna ha er l’agricultura pudì mantegnair si’impurtanza. La planira dal Po piemontaisa è il pli grond territori da cultivaziun da ris en Europa. In terz da la producziun da ris europeica deriva da qua.
CulturaModifitgar
Il Piemont enserra blers stgazis d’art e da cultura. Tar ils bajetgs ils pli enconuschents tutgan ils edifizis da represchentaziun a Turin (Palazzo Reale, Palazzo Madama e la baselgia San Lorenzo). A Stupinigi sa chatta il chastè da recreaziun Palazzina di Caccia. Il Sacro Monte di Varallo datescha da la renaschientscha tardiva. Impurtantas perditgas dal temp medieval furman l’abazia da Staffarda e la fortezza da Manta. Dal temp romanic dateschan la claustra San Giulio sin l’insla San Giulio en il Lai d’Orta. Ina da las attracziuns dal Lago Maggiore furman las Inslas Borromeicas, en spezial l’Isola Bella cun ses palaz baroc e cun il parc botanic.
AnnotaziunsModifitgar
- ↑ Tenor indicaziun da l’Istituto Nazionale di Statistica dals 31 da december 2010.
LitteraturaModifitgar
- Sabine Bade e Wolfram Mikuteit: Piemont Wandern. Michael-Müller-Verlag, Erlangen 2010, ISBN 978-3-89953-566-2
- Iris Kürschner: Piemont Süd Wanderführer, 50 Touren zwischen Monviso und den Ligurischen Alpen, Bergverlag Rother München, 1. ediziun 2008, ISBN 978-3-7633-4359-1
- Iris Kürschner: Piemont Nord Wanderführer, 44 Touren zwischen Monte Rosa und Monviso, Bergverlag Rother München, 1. ediziun 2009, ISBN 978-3-7633-4360-7
ColliaziunsModifitgar
- www.regione.piemonte.it – Pagina uffiziala da la regiun
- [1] – Charta geografica dal Piemont


text:
Durant sia vita professiunala ha l’um da 64 onns adina puspè tratg in stritg radical e cumenzà da nov en in auter lieu, in nov job. Uschia ha el vendì sia atgna scrinaria a Sent dad in di a l’auter ed ha cumenzà ina nova sfida sco viagiatur e vendider.
Ils ultims onns han ils midaments radicals er gì da far cun l’amur. Robert Demonti è seguì a ses cor. Tranter auter fin en chantun Tessin.
Jau na sun betg bun da star sulet, jau dovr insatgi per il cor
El tgira perquai adina bain ils contacts cun ses enconuschents, surtut dal sexo feminin. Avant dus onns è el ì en pensiun anticipadamain. Dapi là giauda Robert Demonti da pudair far spassegiadas en il guaud, far excursiuns u er be ir svelt sur il cunfin talian per ir a baiver in «dretg» café.
Musica en tgina
Sco fil cotschen han la musica ed il chant adina accumpagnà il bab da dus uffants creschids. Il dun haja el ertà da sia mamma. Uschia è el bun da sunar gista in’entira paletta d’instruments ed accumpagnar la melodia cun chant. La gronda part ha el emprendì sez autodidactic.
Enconuschenta è sia vusch er tras la musica da l’Alpina Quintett che ha gì durant onns grond success en la scena da musica populara. Ils texts da las passa 120 chanzuns ha per part er Robert Demonti scrit.


text:
da sora Maria Vincenz
Pagauns! digl Orient, buca Gedius!, encueran cun desideri Jesus! Sabis, enconuschents ell’astrologia ed astronomia, observan in object special, ina «steila» vid il firmament. Ins carteva da quei temps fetg, ch’in regent vegni a nescher. Forsa vevan quels umens enconuschientscha dil text dil Veder Testament (p.ex. 4 Mos 24,17 ni Mi 5,1.2), nua che la vegnida da Jesus Cristus vegn gia profetisada. Quei retg vulan els encurir, anflar ed adurar!
Jerusalem ei buca semtgaus! Herodes peglia tema! Siu tron ei en prighel. Denton san ils cussegliaders confirmar che gia il profet Miha 5,1.2 hagi profetisau la naschientscha d’in regent, buca a Jerusalem, mobein a Betlehem. Il malign retg Herodes tarmetta ils sabis vinavon a Betlehem. Cun agid dalla steila anflan els il niev naschiu retg. Els salidan igl emprem Jesus e lu sia mumma ed aduran el. – Ils regals surdai regordan vid la veta da Jesus: aur pil retg, entscheins pil sacerdot, mirra pil pitir e murir. – In siemi avisescha els da buca turnar pli a Jerusalem. Fussan els turnai a Jerusalem, vessan els tradiu il liug e mess l’entira famiglia en prighel.
Mt 2,1–12
1Cura che Jesus ei naschius a Betlehem en Giudea dil temps dil retg Herodes, uarda, cheu ein sabis vegni digl Orient a Jerusalem 2ed han dumandau: Nua ei il nievnaschiu retg dils Gedius? Nus vein viu sia steila egl Orient ed essan vegni per adurar el.
3Udend quei, ha il retg Herodes pigliau tema, e tut Jerusalem cun el. 4El raduna tut ils premsacerdots e mussaders dil pievel e damonda quels, nua ch’il Messias hagi da nescher. 5Quels rispundan ad el: A Betlehem en Giudea; pertgei aschia scriva il profet:
6E ti Betlehem, tiara da Juda,
ti eis tuttavia buc il mender denter ils marcaus principals da Juda,
pertgei da tei vegn a sortir in regent,
e quel vegn a pascular miu pievel Israel.
7Sinquei cloma Herodes discusamein ils sabis e damonda els exactamein, da tgei temps che la steila seigi cumparida, 8e tarmetta lu els a Betlehem schend: Mei e tscherchei minuziusamein igl affon. Cu vus veis anflau el, dei part a mi, per che era jeu sappi ir ad adurar el. 9Suenter ver tedlau il retg ein els semess sin via. Ed uarda, la steila ch’els vevan viu egl Orient mava ordavon ad els, tochen ch’ella ei sefermada sur il liug, nua ch’igl affon fuva. 10Vesend la steila, ein els selegrai zun fetg. 11Els ein entrai en casa, han viu igl affon cun Maria, sia mumma, ed ein sefiers per tiara ed han adurau el. Lu han els scuvretg lur scazis e presentau ad el regals: Aur, entscheins e mirra. 12Ed avisai en siemi da buca turnar tier Herodes, ein els turnai per in’autra via en lur tiara.


text:
Lavurs
Materialias tradiziunalas per construir bartgas èn diversas sorts da laina, rascha artifiziala rinforzada cun fibra da vaider e metals en furma da tola. Ozendi lavuran construiders e construidras da bartgas dentant adina pli savens cun material cumponì da hightec. Els resgian, fresan, splanan e collan lain, lamineschan material sintetic, storschan e collian atschal e tola d’aluminium. Quests materials tractan els cun guaffens a maun sco er cun maschinas.
Tar ina nova construcziun d’ina bartga fan ils construiders da bartgas cun agid da plans sco emprim il bist. Tar la moda da construir cun material sintetic vegn fatga ina furma adattada per il material da construcziun e per la moda da construir. En questa furma vegnan integradas mattas da vaider bognadas en materia sintetica liquida, quellas vegnan silsuenter diras. A la fin gliman ils construiders da bartgas la surfatscha, la surtiran e vernischeschan. Cun quests pass na vegn ella betg mo pli bella, mabain er resistenta a l’aura.
Silsuenter cumpletteschan els las bartgas cun motors sco er cun indrizs da cumond e propulsiun. Tar bartgas a vela monteschan els l’apparatura nautica che consista da las pitgas, las velas e las sugas. Tar lur lavurs tutgan er la construcziun da la cabina, las installaziuns dals indrizs electrics sco er l’installaziun dals indrizs radiofonics e da navigaziun ed auters accessoris navals.
Sper la construcziun nova e las renovaziuns da bartgas s’occupan construiders da bartgas er da lavurs da reparatura e da restauraziun. Els mantegnan ils indrizs tecnics, megliereschan ils corps da las bartgas, nettegian e tgiran la punt e repareschan e remplazzan accessoris defects. Ultra da quai èn els responsabels per in deposit d’enviern professiunal.
Per il pli lavuran els suttetg en ils chantiers, mintgatant dentant er sut tschiel avert en il doc sitg u sin l’aua. Tar tut lur lavurs resguardan els las prescripziuns da protecziun da l’ambient e da la sanadad e sa tegnan vi da las mesiras da segirtad da lavur.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 6-8-2015
Durada
4 onns
Furmaziun en la pratica
en chantiers
Furmaziun en scola
1 di per emna a la scola professiunala a Zofingen, Morges u Bellinzona
Roms professiunals
- fabritgar/reparar tocca da bartgas or da lain
- fabritgar/reparar tocca da bartgas or da material sintetic u da metal
- exequir lavurs da montascha e da modificaziun dals indrizs tecnics da bartgas
- manevrar bartgas e manischar cun sistems da transport e d‘auzar
- exequir lavurs da planisaziun, da controlla e da mantegniment
Permiss dad ir cun bartga
Tar la scolaziun da basa tutga er l’acquist dal permiss d’ir cun bartga categoria A (bartgas a motor) e categoria D (navs a vela). Il manaschi da scolaziun surpiglia ils custs per mintgamai 10 lecziuns per l’instrucziun pratica.
Maturitad professiunala
Tar fitg bunas prestaziuns da scola po vegnir frequentada la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "construider / construidra da bartgas AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada
- stgalim da scola mesaun è giavischà
Pretensiuns
- inschign manual
- enclegientscha tecnica
- imaginaziun dal spazi
- movibilitad corporala
- buna sanadad e constituziun robusta
- plaschair vi dal sport d’aua
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da l’Associaziun svizra dals constructurs da bartgas tar divers temas sco electrotecnica, construcziun, cussegliaziun da clientella e vendita etc.
Furmaziun da basa scursanida
survegliader / survegliadra da bartgas AFQ
Examen professiunal superiur (EPS)
maister constructur da bartgas / maistra constructura da bartgas
A l’exteriur
cun scolaziun correspundenta vegnan purschids studis da las scolas autas spezialisadas en la Germania ed en l’Engalterra, p.ex. studi da Bachelor en construcziun da bartgas u tecnica da mar a las scolas autas spezialisadas da Bremen e da Kiel
Cundiziuns da lavur
Construiders da bartgas lavuran en chantiers pitschens u mesauns. Er la polizia da mar/lai e l’autoritad da duana dovran construiders da bartgas. Ulteriuras lavurs èn: scolast d’ir cun bartga a motor u a vela u ina funcziun sco expert dal donn tar ina assicuranza.
Tut tenor stagiun variescha il temp da lavur. Per regla lavuran construiders da bartgas il pli ditg la primavaira e l’atun.
Schegea che la branscha da construcziun da bartgas e survesaivla, datti per interessads avunda plazzas d’emprendissadi.
Ulteriuras infurmaziuns
Schweiz. Bootbauer-Verband
Bündtengasse 2
4800 Zofingen
Tel: 062 751 91 88
URL: www.traumberuf-bootbauer.ch
Revistas professiunalas:
URL: www.marina-online.ch


text:
1929
Avenimeent[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 24 de utuber: ul gjöbia negher, ul dì ca l'è partii ul croll de Wall Street.
- Rifurmaa del Campionaa italian cun la creaziun del giron ünic a l'italiana ne la noeuva Serie A.
Nassimeent[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
I fins
L Fotoclub Gherdëina fova unì metù su tl 1981 da n valgun jëuni che ova na gran pascion per la fotografia. L fin de chësta lia ie da for chël de ti jì ncontra a duc chëi che à nteres per la fotografia y de mëter a jì manifestazions y ativiteies per sustenì l svilup dla fotografia te Gherdëina te uni si forma.
Ativiteies
Per arjonjer chisc fins mët l Fotoclub Gherdëina a jì mostres de fotografia, cursc per fotoamatëures, sëires de proiezion, multivijions y jites fotografiches. Per i cumëmbri mët l Fotoclub Gherdëina a disposizion n studio fotografich cun la lumes da studio y njinies da mpersté ora. L Fotoclub Gherdëina lëura suvënz adum cun autra lies y nce cun privac pitan consulënzes y aiut ti lëures che à da n fé cun la fotografia. Nce lëures de documentazion toca pra la ativiteies de chësta lia. De gran mpurtanza per l Fotoclub ie l cuncors regiunel de fotografia numinà "Segra Sacun" che vën urganisà uni doi ani, bel dal 1981 nca. Ai cumëmbri ti vëniel pietà plates web cun galaries fotografiches che uniun po aministré nstës.


text:
L’entschatta 2018 metta in’iniziativa en dumonda radicalmain las medias electronicas en Svizra. La «Iniziativa No-Billag» vul abolir las taxas, cun las qualas vegnan finanziads surtut ils emetturs da la SRG SSR. Era tar RTR avessi alura num: «Fin da l’emissiun!» Suenter in cumbat da votaziun emoziunal è il verdict dal pievel però cler sco la televisiun: 72 pertschient da votantas e votants tramettan al diavel l’idea. Damai, pertge star a recapitular anc ina giada quest’entira istorgia da l’entschatta mars 2018? – Perquai che senza las taxas da concessiun na dessi gea betg l’illustraziun qua sura da Jon Bischoff. Ed er quest textin che Vus essas gist vi da leger na dessi betg. Quai fiss bain donn, u?
Chalender d'advent 2018 14-12-2018 – Fin da l'emissiun?
David Truttmann