text:
L'ediziun 2017 dal Maraton da skis engiadinais vegn ad esser ina cun gronds nums: Dario Cologna è a la partenza. Ma era ils stars da la frantscha Maurice Magnificat e Jean Marc Gaillard vegnan en Engiadina. Forsa sa participescha era Petter Northug da la Norvegia.
E per il sprint da notg a San Murezzan da venderdi saira èn annunziads ils norvegiais Eirik Brandsdal ed Anders Gloersen. Era Gianluca Cologna è a la partenza. Tar las dunnas pudessi dar ina nova victura dal Maraton: la franzosa Anouk Faivre Picon ch'ha gudagnà las ultimas duas ediziuns n'è betg s'annunziada. Uschia è la svedaisa Maria Gräfnings ma er la grischuna Seraina Boner duas da las favoritas.
RR actualitad 12:00


c: text/html

text:
I saja interessant che la populaziun possia eleger tranter 5 candidats, ha il president da la PCD Cadi René Epp ditg ad RTR.
Gia il 2010 aveva la PCD Cadi nominà in candidat dapli: 6 per 5 posts. Quai aveva chaschunà malaveglia tar la persuna che n'era betg vegnida elegida. Perquai n'hajan els betg nominà pli 2014 in ulteriur candidat per las elecziuns dal Cussegl grond. Quest onn hajan els dentant discurrì pli intensivamain sur da la tematica da preschentar dapli candidats che quai ch'i dat posts. Lur candidats sajan conscients da questa procedura.
Mo ina dunna
Mo ina dunna candidescha per la Partida cristiandemocratica. Els hajan tschertgà intensivamain en mintga vischnanca en la Cadi, quai dentant senza success.
Ils 5 candidats da la PCD Cadi
- Gabriela Tomaschett-Berther, Trun (vedra)
- René Epp, Tujetsch (veder)
- Clemens Berther, Mustér (fin uss suppleant)
- Francestg Cajacob, Mustér (fin uss suppleant)
- Diego Deplazes, Sumvitg (nov)
Suppleants
- Fabian Collenberg, Sumvitg (veder)
- Flurina Bundi, Trun (nova)
- La PCD Cadi tschertga anc 2 ulteriurs candidats
Cirquit da Rueun
- Maurus Tomaschett, Breil (veder)
Suppleant
- Sievi Sgier, Andiast (veder)
RR actualitad 08:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Apucaliss Capitel Vün
Apucaliss[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Parola de'l nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l Növ Testament e vultada adess del test uriginal grech in del nost parlà Insübregh del didincö.
Capitel Vün[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1Rivelaziún de Gesü Crist che Diu 'l gh'ha daa per fà savüü a i sò sèrv i robb che deven süced sveltamént e che lü l'ha segnaa mandandula per mèzz del sò angiul al sò sèrv Giuann, 2el qual l'ha daa testimunianza[1] la parola de Diu e la testimunianza de Gesü Crist, tant quand l'ha vedüü. 3Beatt l'è lü che 'l lég e quij che senten i paroll de la prufezia e varden[2] i robb che 'n hinn staa scritt, già che 'l témp l'è vesìn.
4Giuann, a i sètt gés che hinn in de l'Asia[3]: Grazia a vialter e pas de lü che l'è e che l'era e che 'l végn, e di sètt spirit che hinn denanz al sò tronu, 5 e de Gesü Crist, el testimon, el fedel, el primm generaa di mort e 'l capp di rè de la tèra. A lü che 'l me vör bén e 'l m'ha deslengaa di noster pecaa in del sò sangh, 6e 'l m'ha faa un règn, sacerdott a Diu e 'l sò Pader, a lü la sia la gloria e la puténza per semper; amén.
7Varda, el vén cunt i nivul,
e ogni ögg el el vedarà,
anca quij che 'n hann faa un böcc[4],
e tücc i tribü de la tèra se culparànn[5] per lü.
Sì, amén.
8«Mì sun l'Alfa e l'Omega», el dis el Signúr Diu, «lü che l'è e che l'era e che 'l végn, el tütt pudént».
9Mì, Giuann, el voster fradèll e cumpagn in de la tribulaziún, e règn, e perseveranza in de Gesü, séri in de l'isula ciamada Patmos per via de la parola de Diu e la testimunianza de Gesü. 10Séri in del Spirit in del dì del Signúr e huu sentii arént a mì una granda vús, cuma d'una tromba, 11che la diseva: «Scrìv chèll che te vedet in d'un liber e mandall a i sètt gés, a Efes, e a Smirn, e a Pergamm, e a Tiatira, e a Sardi, e a Filadelfia e a Laudicea».
12E huu vultaa per véd la vús che la parlava cun mì, e quand huu vultaa, huu vedüü sètt candelee d'or, 13e in mèzz a i candelee un cumpagn d'un Fiöö d'omm, vestii a i pee e scengiüü al pecc una cinta d'or[6]. 14E 'l sò cuu e i cavèj bianch cuma[7] lana bianca cuma név, e i sò ögg cuma una fiama de fögh, 15e i sò pee cumpagn de brunz cuma brüsaa[8] in d'un forn, e la sua vús cuma son[9] de tant aqu, 16e avendugh in de la sua man driza sètt stèll e vegnend föra de la sua buca una spada güza[10] a düü taj, e la sua facia cuma[11] 'l suu el splend in de la sua forza.
17E quand l'huu vedüü, huu burlaa giò a i sò pee cuma mort, e l'ha metüü la sua man driza sü de mì, disend: «Che te gh'hee minga paüra: mì sun el primm e l'ültim, 18e 'l vivént, e séri mort, e varda, sun vivént per i secul di secul e gh'huu i ciav de la mort e de l'Ades. 19Dunca, scrìv i robb che t'hee vedüü, sia quij che hinn che quij che stann per sücéd dopu de chèstcoss. 20El mistéri di sètt stèll che t'hee vedüü in de la mia man driza e i sètt candelee d'or: i sètt stèll hinn i angiul di sètt gés, e i sètt candelee hinn i sètt gés».
- ↑ l'è de dì, l'ha daa cuma testimunianza
- ↑ o tegnen
- ↑ l'è de dì, la pruvincia rumana de l'Asia, la Türchia ucidentala muderna
- ↑ o büss
- ↑ cuma sègn de dulúr o curdoli
- ↑ l'è de dì, scengiüü d'una cinta d'or
- ↑ l'è de dì, e i cavèj bianch eren cuma
- ↑ o ruentaa, fèrs
- ↑ anca scià de dì, la sua vús l'era cuma 'l son
- ↑ o rifilada
- ↑ anca scià, la sua facia l'era cuma


text:
Il glindesdi era il schurnalist Deniz Yücel (43) vegnì en inquisiziun dad arrest suenter esser stà gia 13 dis en fermanza da la polizia. Tenor lescha tirca po quella furma dad arrest durar enfin tschintg onns.
La gasetta rapporta, che la procura publica renfatschia a Deniz Yücel da far propaganda terroristica e d’instigar la populaziun. La raschun sajan rapports davart e-mails dad in minister che sajan vegnids publics suenter in’attatga da hackers. Il correspundent ha tant il pass tudestg sco tirc.
Indignaziun e protests - las reacziuns en Germania
La chanceliera tudestga Angela Merkel ha crititgà l’arrestaziun da Yücel vehementamain. Ella ha ditg, che la regenza tudestga spetga, che la giustia tirca resguardia en ses tractament dal cas «l’auta valur da la libertad da la pressa per mintga societad democratica».
L’organisaziun Reporters senza cunfins pretenda che Yücel vegnia liberà immediatamain. Ses arrest signifitgia ina nova qualitad en persequitar schurnalists en Tirchia. A Berlin e Frankfurt èn planisads protests.
RR novitads 06:00


text:
Spectacul en Val Müstair: Il «Giro d'Italia» è passà tras la val durant l'etappa roiala da l'ediziun da giubileum da 100 onns. 22 teams cun radund 200 ciclists fan la cursa da giubileum.
Ils ciclists èn arrivads duas giadas a Bormio, la prima giada si da la Valtellina. Lura dentant han cumenzà ils sforzs: La cursa è cuntinuada da Bormio sur il pass dal Stelvio ch'è sin 2750 meters sur mar e lura vinavant a Prad en il Tirol dal Sid.
Da là èsi ì vinavant en Val Müstair e da Sta. Maria lura puspè si sin il Pass da l'Umbrail sin 2500 meters sur mar.
L'arrivada da l'etappa è puspè stada a Bormio. Gudagnà questa etappa roiala dal Giro d'Italia ha il talian Vincenzo Nibali.
Grond travasch
L'etappa roiala dal Giro d'Italia ha attratg blera glieud en Val Müstair e si lung la via dal Pass dal Umbrail. I ha dà hotels a Sta. Maria che avevan pli u main plain la chasa be cun giasts che vulevan vesair il Giro d'Italia. Durant il di èn arrivads millis da velocipedists che han era surmuntà il Pass dal Umbrail per vesair il Giro d'Italia.
Telesguard 17:40


text:
La sonda ha il guardgiachatscha Armando Janett dal Surses,tratg la sort en il studio dal Radio Rumantsch. La patenta da chatscha en la valur da 750 francs sponsurada da la Banca Raiffeisen Surselva gudogna Camillo Ganzoni da Samedan.
3 chatschadras e 18 chatschaders eran en concurrenza
Durant l'entira chatscha èn tut en tut 21 predas vegnidas annunziadas al Radio Rumantsch, quai mintgamai las 10.30 uras. En il chapè dad Armando Janett eran ils nums da 3 chatschadras e 18 chatschaders.
Üna bella surpraisa!
Armando Janett: «Ina chatscha paschaivla»
Per Armando Janett n'è betg be la preda l'impurtant vi da la chatscha, mabain er giudair la natira e passentar il temp en la natira. Il resun ch'el haja survegnì dals chatschaders en Surses saja stà quest onn fitg plaschaivel.
La fitg gronda part dals chatschaders haja gì success da chatscha e sajan stads cuntents. Gronda impressiun haja fatg ad el in chatschader ch'haja bunamain cridà dal plaschair cun annunziar, ch'el haja sajettà in buc da chamutsch.
Andri Tomaschett ha gudagnà il radio DAB
La gallaria da fotografias da chatscha ha pudì vegnir emplenida quest onn cun 65 fotografias da predas per part cun il chatschader u la chatschadra e per part senza.
Il victur dal radio DAB è Andri Tomaschett da Trun. El gudogna il radio per sia fotografia dal taur tschierv, ch'el ha sajettà ils 8 da settember en il territori da Trun.
RR 10:30 Accumpagnament


text:
Ils commembers da las cumissiuns èn elegids mintgamai per 4 onns ed ils presidents mintgamai per 2 onns. Ils 7 grischuns èn represchentads total en 15 cumissiuns dal Cussegl naziunal e dal Cussegl dals chantuns.
Martin Schmid presidiescha la WAK
Il cusseglier dals chantuns Martin Schmid (PLD) è represchentà en 4 cumissiuns: Quella cun grond prestige è la cumissiun per economia e taxas dal cussegl dals chantuns (WAK). Da nov è Martin Schmid president da la WAK – enfin ussa era el vice-president. Plinavant resta Schmid commember da la cumissiun per ambient, planisaziun dal territori ed energia (UREK), da la cumissiun per dumondas giuridicas e da la cumissiun da grazia.
L’auter represchentant grischun en il cussegl dals chantuns – Stefan Engler (PCD) – sesa medemamain en 4 cumissiuns. Duas da quellas ensemen cun Martin Schmid, numnadamain en la cumissiun per economia e taxas (WAK) e la cumissiun per dumondas giuridicas. Plinavant resta Engler represchentà en la cumissiun per traffic e telecommunicaziun (KVF) ed en la cumissiun da las instituziuns politicas (SPK).
Martullo-Blocher direct en WAK
Ina pitschna surpraisa è che Magdalena Martullo-Blocher (PPS) survegn gist sco noviza en il cussegl naziunal in sez en la cumissiun per economia e taxas (WAK) – ina cumissiun ch’è colliada cun blera influenza e prestige. L’auter novizs a Berna – Duri Campell (PBD) – è represchentà en la cumissiun da las instituziuns politicas (SPK) ed en la cumissiun da gestiun dal cussegl naziunal (GPK).
Brand presidiescha la cumissiun da las instituziuns politicas
Enfin ussa vice-president da la cumissiun da las instituziuns politicas dal cussegl naziunal (SPK), po Heinz Brand (PPS) ussa presidiar quella. Plinavant è Brand represchentà en la cumissiun per segirtad sociala e sanadad (SGK).
Martin Candinas (PCD) po mantegnair ses sez en la cumissiun per traffic e telecommunicaziun (KVF) e survegn vitiers da nov invista en la cumissiun da gestiun dal cussegl naziunal (GPK). Naginas midadas datti per Silva Semadeni (PS) ch’è lavura vinavant en la cumissiun per ambient, planisaziun dal territori ed energia (UREK).
RR novitads 16:00


text:
Il suveran d'Arosa è sa decidì per la colliaziun da Bike tranter Arosa e Lai era la stad. Il project prevesa d'optimar la situaziun enturn il Corn Cotschen (Rothorn) vers il Gredigs-Fürggli. Ed era la ruta giu dal Hörnli duai vegnir renovada. Il president dad Arosa Lorenzo Schmid è cuntent ch’il suveran dad Arosa sustegnia in ulteriur project turistic.
Bikers e viandants separads
Planisà è in uschenumnà flow-trail da 10 kilometers che duai remplazzar il tschancun da «downhill». Aifer quellas adattaziuns vegnan era gist separadas las sendas per mountainbikers da quellas dals viandants.
Il project custa bun 900'000 francs e vegn finanzià per gronda part cun la taxa sin abitaziuns secundaras. Ils responsabels vulan cumenzar a bajegiar quest'atun, uschia che las novas sendas per bikers e viandants fissan prontas la stad 2018.
Critica davart organisaziuns d'ambient
Gia avant la votaziun avevan organisaziuns d’ambient crititgà il project. Dapli bikers sin las muntognas pudessan per exempel disturbar la selvaschina en lur zonas da ruaus. Che las organisaziuns savessan far in stritg tras ils plans dad Arosa crai Schmid dentant betg. «Nus avain giu contact cun las organisaziuns d’ambient. Sin il pli savessi dar pitschnas midadas tar ina u l’autra chaussa – dentant na betg dapli.»
RR novitads 12:00


text:
451.1
Rumantsch è ina lingua naziunala, ma ina lingua parzialmain uffiziala da la Confederaziun, numnadamain en la correspundenza cun persunas da lingua rumantscha. La translaziun d'in decret federal serva a l'infurmaziun, n'ha dentant nagina validitad legala.
Ordinaziun davart la protecziun da la natira e da la patria
(OPNP)
dals 16 da schaner 1991 (versiun dal 1. da zercladur 2017)
Il Cussegl federal svizzer,
sa basond sin l'artitgel 26 da la Lescha federala dal 1. da fanadur 19661 davart la protecziun da la natira e da la patria (LPNP) sco er sin l'artitgel 44 alinea 1 da la Lescha federala dals 7 d'october 19832 davart la protecziun da l'ambient (LPAmb), exequind la Convenziun dals 19 da settember 19793 davart la conservaziun da la vita selvadia e da ses spazis da viver natirals en l'Europa,4
decretescha:
1. secziun Protecziun da la natira, protecziun da la patria e tgira da monuments tar l'adempliment d'incumbensas federalas5
Art. 11Princip
Per ademplir las incumbensas federalas tenor l'artitgel 2 LPNP e per relaschar e midar decrets giuridics sco er concepts e plans secturials per questas incumbensas (art. 13 da la Lescha federala dals 22 da zercladur 19792 davart la planisaziun dal territori) resguardan las autoritads federalas e chantunalas cumpetentas las pretensiuns da la protecziun da la natira, da la protecziun da la patria e da la tgira da monuments.
Art. 2 Cooperaziun dals organs spezialisads per la protecziun da la natira, per la protecziun da la patria e per la tgira da monuments1
1 L'Uffizi federal d'ambient (UFAM)2, l'Uffizi federal da cultura (UFC) e l'Uffizi federal da vias (UVIAS)3 stattan a disposiziun sco posts consultativs a las autoritads ch'èn responsablas per ademplir las incumbensas federalas.
2 Per ademplir ina incumbensa federala tenor l'artitgel 2 LPNP dumondan las autoritads federalas cumpetentas ina posiziun spezialisada dals chantuns. Per la cooperaziun dal UFAM, dal UFC e dal UVIAS vala l'artitgel 3 alinea 4 LPNP.4
3 Ils chantuns procuran che lur posts spezialisads per la protecziun da la natira, per la protecziun da la patria e per la tgira da monuments coopereschian a l'adempliment da las incumbensas prescrittas tenor l'artitgel 1.5
4 En il rom da lur cooperaziun giuditgeschan il UFAM, il UFC ed il UVIAS (al. 2) sco er ils posts chantunals spezialisads per la protecziun da la natira, per la protecziun da la patria e per la tgira da monuments (al. 3), sch'i dovra in'expertisa da la cumissiun federala spezialisada (art. 23 al. 2) tenor l'artitgel 7 LPNP.6
1 Versiun tenor la cifra I da la O dals 18 da dec. 1995, en vigur dapi il 1. da favr. 1996 (AS 1996 225).
2 La designaziun da l'unitad administrativa è vegnida adattada, applitgond l'art. 16 al. 3 da la O dals 17 da nov. 2004 davart las publicaziuns uffizialas (AS 2004 4937). Questa adattaziun è vegnida fatga en tut il text.
3 Il circul da l'unitad administrativa pertutgada è vegnì adattà, applitgond l'art. 16 al. 3 da la O dals 17 da nov. 2004 davart las publicaziuns uffizialas (AS 2004 4937). Questa adattaziun è vegnida fatga en tut il text.
4 Versiun tenor la cifra II 1 da la O dals 2 da favr. 2000 tar la LF davart la coordinaziun e la simplificaziun da las proceduras da decisiun, en vigur dapi il 1. da mars 2000 (AS 2000 703).
5 Versiun tenor la cifra II 1 da la O dals 2 da favr. 2000 tar la LF davart la coordinaziun e la simplificaziun da las proceduras da decisiun, en vigur dapi il 1. da mars 2000 (AS 2000 703).
6 Versiun tenor la cifra II 1 da la O dals 2 da favr. 2000 tar la LF davart la coordinaziun e la simplificaziun da las proceduras da decisiun, en vigur dapi il 1. da mars 2000 (AS 2000 703).
Art. 31
1 Abolì tras la cifra I da la O dals 18 da dec. 1995, cun effect dapi il 1. da favr. 1996 (AS 1996 225).
2. secziun Sustegn da la protecziun da la natira, da la protecziun da la patria e da la tgira da monuments tras la Confederaziun6
Art. 41Agids finanzials globals
1 Ils agids finanzials a favur da mesiras per mantegnair objects degns da vegnir protegids tenor l'artitgel 13 LPNP vegnan per regla concedids en moda globala sin basa d'ina cunvegna da program.
2 La cunvegna da program ha en spezial ils suandants objects:
- a.
- las finamiras strategicas che duain vegnir cuntanschidas cuminaivlamain cun il program en ils secturs da la protecziun da la natira, da la protecziun da la patria u da la tgira da monuments;
- b.
- las prestaziuns dal chantun;
- c.
- las contribuziuns finanzialas da la Confederaziun;
- d.
- il controlling.
3 La cunvegna da program dura maximalmain 4 onns.
4 Il UFAM, il UFC ed il UVIAS decreteschan directivas davart il proceder en connex cun cunvegnas da program sco er davart las indicaziuns e las actas concernent ils objects da la cunvegna da program.
1 Versiun tenor la cifra I 4 da la O dals 7 da nov. 2007 davart la nova concepziun da la gulivaziun da finanzas e da la repartiziun da las incumbensas tranter la Confederaziun ed ils chantuns, en vigur dapi il 1. da schan. 2008 (AS 2007 5823).
Art. 4a1Agids finanzials en il cas singul
1 Excepziunalmain pon agids finanzials vegnir concedids en il cas singul, sche las mesiras:
- a.
- èn urgentas;
- b.
- pretendan in giudicament cumplex u specific d'ina dimensiun particulara; u
- c.
- èn fitg charas.
2 Per quest intent fa il UFAM, il UFC u il UVIAS in contract cun il chantun u decretescha ina disposiziun.
3 Il UFAM, il UFC ed il UVIAS decreteschan directivas davart il proceder en connex cun la concessiun d'agids finanzials en il cas singul sco er davart las indicaziuns e las actas concernent la dumonda.
1 Integrà tras la cifra I 4 da la O dals 7 da nov. 2007 davart la nova concepziun da la gulivaziun da finanzas e da la repartiziun da las incumbensas tranter la Confederaziun ed ils chantuns, en vigur dapi il 1. da schan. 2008 (AS 2007 5823).
Art. 4b1Dumonda
1 Il chantun inoltrescha la dumonda per agids finanzials al UFAM, al UFC u al UVIAS.
2 La dumonda per in agid finanzial global sto cuntegnair indicaziuns davart:
- a.
- las finamiras che duain vegnir cuntanschidas cun il program;
- b.
- las mesiras ch'èn previsiblamain necessarias per cuntanscher las finamiras e la realisaziun da questas mesiras;
- c.
- l'efficacitad da las mesiras.
1 Integrà tras la cifra I 4 da la O dals 7 da nov. 2007 davart la nova concepziun da la gulivaziun da finanzas e da la repartiziun da las incumbensas tranter la Confederaziun ed ils chantuns, en vigur dapi il 1. da schan. 2008 (AS 2007 5823).
Art. 51Calculaziun da las contribuziuns
1 L'autezza dals agids finanzials sa drizza tenor:
- a.
- l'impurtanza naziunala, regiunala u locala dals objects che duain vegnir protegids;
- b.
- la dimensiun, la qualitad e la cumplexitad da las mesiras;
- c.
- il grad da la periclitaziun dals objects che duain vegnir protegids;
- d.
- la qualitad da la furniziun da las prestaziuns.
2 L'autezza dals agids finanzials globals vegn negoziada tranter il UFAM, il UFC u il UVIAS ed il chantun pertutgà.
3 En ils secturs da la tgira da monuments, da l'archeologia, da la protecziun dal maletg dals lieus e da la protecziun da las vias da communicaziun istoricas pon ils agids finanzials er vegnir fixads en pertschients dals custs subvenziunabels sin basa da las suandantas contribuziuns maximalas:
- a.
- 25 pertschient per objects d'impurtanza naziunala;
- b.
- 20 pertschient per objects d'impurtanza regiunala;
- c.
- 15 pertschient per objects d'impurtanza locala.
4 Excepziunalmain po la procentuala tenor l'alinea 3 vegnir auzada a maximalmain 45 pertschient, sch'i vegn cumprovà che las mesiras indispensablas na pon betg vegnir finanziadas autramain.
1 Versiun tenor la cifra I 4 da la O dals 7 da nov. 2007 davart la nova concepziun da la gulivaziun da finanzas e da la repartiziun da las incumbensas tranter la Confederaziun ed ils chantuns, en vigur dapi il 1. da schan. 2008 (AS 2007 5823).
Art. 61Custs subvenziunabels
Subvenziunabels èn mo ils custs ch'èn effectivamain resultads e ch'èn necessaris per ademplir las mesiras en moda adequata.
1 Versiun tenor la cifra I 4 da la O dals 7 da nov. 2007 davart la nova concepziun da la gulivaziun da finanzas e da la repartiziun da las incumbensas tranter la Confederaziun ed ils chantuns, en vigur dapi il 1. da schan. 2008 (AS 2007 5823).
Art. 7 Disposiziuns accessoricas
1 In agid finanzial per in object po vegnir garantì en spezial sut las suandantas cundiziuns e pretensiuns:
- a.
- l'object sto vegnir mess per adina u durant in tschert temp sut protecziun;
- b.
- l'object sto vegnir mantegnì en in stadi che correspunda a l'intent da la contribuziun, e per midar il stadi dovri il consentiment dal UFAM, dal UFC u dal UVIAS;
- c.
- la persuna che ha survegnì la contribuziun sto suttametter periodicamain in rapport davart il stadi da l'object;
- d.1
- ina persuna designada dal UFAM, dal UFC u dal UVIAS dastga far tut las inspecziuns necessarias vi da l'object durant las lavurs;
- e.2
- …
- f.3
- tut ils rapports, tut ils dissegns e tut las fotografias giavischadas ston vegnir surlaschadas gratuitamain al UFAM, al UFC u al UVIAS;
- g.4
- vi da l'object sto vegnir montada ina inscripziun stabla davart l'agid e la protecziun da la Confederaziun;
- h.
- i ston vegnir fatgas las lavurs da mantegniment necessarias;
- i.
- midadas da maun u autras midadas giuridicas ston vegnir annunziadas immediatamain al UFAM, al UFC u al UVIAS;
- k.
- il stadi da l'object dastga vegnir surveglià;
- l.
- l'object sto vegnir rendì accessibel a la publicitad en ina dimensiun ch'è cumpatibla cun ses intent.
2 Il UFAM, il UFC ed il UVIAS pon desister da pretender ina documentaziun tenor l'alinea 1 litera f, sch'ina archivaziun adequata e l'accessibladad tar il chantun èn garantidas.5
1 Versiun tenor la cifra I da la O dals 18 da dec. 1995, en vigur dapi il 1. da favr. 1996 (AS 1996 225).
2 Abolì tras la cifra I da la O dals 18 da dec. 1995, cun effect dapi il 1. da favr. 1996 (AS 1996 225).
3 Versiun tenor la cifra I da la O dals 18 da dec. 1995, en vigur dapi il 1. da favr. 1996 (AS 1996 225).
4 Versiun tenor la cifra I da la O dals 18 da dec. 1995, en vigur dapi il 1. da favr. 1996 (AS 1996 225).
5 Integrà tras la cifra I da la O dals 18 da dec. 1995, en vigur dapi il 1. da favr. 1996 (AS 1996 225).
Art. 81Excepziuns da l'obligaziun da far menziun en il register funsil
En la garanzia deliberescha il UFAM, il UFC u il UVIAS il proprietari dal bain immobigliar da l'obligaziun da laschar menziunar las mesiras da protecziun e da mantegniment en il register funsil, sche quellas vegnan garantidas autramain en moda equivalenta. En quest connex vegn resguardada l'impurtanza da l'object, sia periclitaziun potenziala sco er las pussaivladads da protecziun existentas tenor il dretg chantunal.
1 Versiun tenor la cifra I da la O dals 18 da dec. 1995, en vigur dapi il 1. da favr. 1996 (AS 1996 225).
Art. 91 Cumpetenza da conceder contribuziuns2
1 Per conceder agids finanzials è cumpetent il UFAM, il UFC u il UVIAS.3
2 Questa disposiziun vala er per l'artitgel 14, per l'artitgel 14a ed, uschenavant ch'i na sa tracta betg da l'introducziun d'ina procedura d'expropriaziun, per l'artitgel 15 LPNP.
1 Versiun tenor la cifra I da la O dals 18 da dec. 1995, en vigur dapi il 1. da favr. 1996 (AS 1996 225).
2 Versiun tenor la cifra I 4 da la O dals 7 da nov. 2007 davart la nova concepziun da la gulivaziun da finanzas e da la repartiziun da las incumbensas tranter la Confederaziun ed ils chantuns, en vigur dapi il 1. da schan. 2008 (AS 2007 5823).
3 Versiun tenor la cifra I 4 da la O dals 7 da nov. 2007 davart la nova concepziun da la gulivaziun da finanzas e da la repartiziun da las incumbensas tranter la Confederaziun ed ils chantuns, en vigur dapi il 1. da schan. 2008 (AS 2007 5823).
Art. 101Pajament
1 Ils agids finanzials globals vegnan pajads en transchas.
2 Ils agids finanzials en il cas singul vegnan pajads sin basa dals rendaquints ch'èn vegnids controllads ed approvads dal post chantunal spezialisà.
1 Versiun tenor la cifra I 4 da la O dals 7 da nov. 2007 davart la nova concepziun da la gulivaziun da finanzas e da la repartiziun da las incumbensas tranter la Confederaziun ed ils chantuns, en vigur dapi il 1. da schan. 2008 (AS 2007 5823).
Art. 10a1Rapport e controlla
1 Il chantun suttametta annualmain al UFAM, al UFC u al UVIAS in rapport davart l'utilisaziun dals agids finanzials globals.
2 En furma d'emprovas da controlla controllescha il UFAM, il UFC u il UVIAS:
- a.
- la realisaziun da singulas mesiras tenor la cunvegna da program, tenor la disposiziun u tenor il contract;
- b.
- l'utilisaziun da las contribuziuns pajadas.
1 Integrà tras la cifra I 4 da la O dals 7 da nov. 2007 davart la nova concepziun da la gulivaziun da finanzas e da la repartiziun da las incumbensas tranter la Confederaziun ed ils chantuns, en vigur dapi il 1. da schan. 2008 (AS 2007 5823).
Art. 111Adempliment manglus
1 En cas d'agids finanzials globals retegna il UFAM, il UFC u il UVIAS dal tuttafatg u per part ils pajaments en transchas durant la durada dal program, sch'il chantun:
- a.
- n'ademplescha betg sia obligaziun da rapportar (art. 10a al. 1);
- b.
- chaschuna per atgna culpa in disturbi considerabel da sia prestaziun.
2 Sch'i sa mussa suenter la durada dal program che la prestaziun en cas d'agids finanzials globals è manglusa, pretenda il UFAM, il UFC u il UVIAS ch'il chantun curregia la prestaziun; quai cun fixar in termin adequat per quest intent.
3 Las consequenzas giuridicas da disturbis da la prestaziun en cas d'agids finanzials garantids en il cas singul e la restituziun d'agids finanzials gia pajads sa drizzan tenor l'artitgel 28 da la Lescha da subvenziuns dals 5 d'october 19902.
Art. 12 Contribuziuns ad organisaziuns1
1 Las organisaziuns da la protecziun da la natira, da la protecziun da la patria e da la tgira da monuments d'impurtanza naziunala, che fan valair il dretg d'in agid finanzial tenor l'artitgel 14 LPNP, ston inoltrar ina dumonda motivada al UFAM, al UFC u al UVIAS.2 A la dumonda ston vegnir agiuntadas actas detagliadas davart l'activitad da l'associaziun (quints e rapports) che mussan, en tge dimensiun che prestaziuns subvenziunablas vegnan furnidas en l'interess public.
2 Agids finanzials per activitads d'in interess naziunal pon er vegnir pajads:
- a.
- ad organisaziuns internaziunalas per la protecziun da la natira, per la protecziun da la patria e per la tgira da monuments;
- b.
- a secretariats da convenziuns internaziunalas per la protecziun da la natira, per la protecziun da la patria e per la tgira da monuments.3
1 Versiun tenor la cifra I da la O dals 18 da dec. 1995, en vigur dapi il 1. da favr. 1996 (AS 1996 225).
2 Versiun tenor la cifra I da la O dals 18 da dec. 1995, en vigur dapi il 1. da favr. 1996 (AS 1996 225).
3 Versiun tenor la cifra I da la O dals 18 da dec. 1995, en vigur dapi il 1. da favr. 1996 (AS 1996 225).
Art. 12a1Perscrutaziun, scolaziun, lavur da publicitad
1 Las dumondas per agids finanzials tenor l'artitgel 14a alinea 1 LPNP ston vegnir inoltradas al UFAM, al UFC u al UVIAS.
2 Ils agids finanzials als chantuns vegnan concedids en moda globala sin basa da cunvegnas da program. Valair valan ils artitgels 4-11.
3 Ils agids finanzials ad auters retschaviders vegnan concedids da cas a cas. Valair valan ils artitgels 6, 9, 10a ed 11 alinea 3.
1 Integrà tras la cifra I da la O dals 18 da dec. 1995 (AS 1996 225). Versiun tenor la cifra I 1 da la O dals 2 da favr. 2011 (ulteriur svilup da las cunvegnas da program en il sectur da l'ambient), en vigur dapi il 1. da mars 2011 (AS 2011 649).
3. secziun Protecziun da la flora e da la fauna indigena
Art. 131Princip
La protecziun da la flora e da la fauna indigena duai sche pussaivel vegnir cuntanschida tras in'utilisaziun agricula e forestala adequata da lur spazis da viver (biotops). Questa incumbensa premetta ina collavuraziun tranter ils organs spezialisads da l'agricultura e da la selvicultura, da la protecziun da la natira e da la patria, da la protecziun da l'ambient sco er da la planisaziun dal territori.
1 Versiun tenor la cifra I 2 da la O dals 28 da schan. 2015 davart adattaziuns d'ordinaziuns en il sectur da l'ambient, en spezial concernent las cunvegnas da program per la perioda 2016-2019, en vigur dapi il 1. da mars 2015 (AS 2015 427).
Art. 141Protecziun dals biotops
1 La protecziun dals biotops duai segirar la survivenza da la flora e da la fauna selvadia indigena, e quai en spezial ensemen cun la cumpensaziun ecologica (art. 15) e cun las disposiziuns davart la protecziun da las spezias (art. 20).
2 Ils biotops vegnan protegids en spezial tras:
- a.
- mesiras per mantegnair u sche necessari per restabilir lur particularitads e lur diversitad biologica;
- b.
- il mantegniment, la tgira e la surveglianza per segirar a lunga vista la finamira da protecziun;
- c.
- mesiras da concepziun che permettan da cuntanscher la finamira da protecziun, d'eliminar donns existents e d'evitar donns futurs;
- d.
- la determinaziun da zonas da plimatsch suffizientas ord vista ecologica;
- e.
- l'elavuraziun d'infurmaziuns da basa scientificas.
3 Ils biotops vegnan designads sco degns da vegnir protegids sin basa dals suandants criteris:
- a.
- ils tips da spazis da viver tenor l'agiunta 1 ch'èn caracterisads en spezial tras indicaturs;
- b.
- las spezias da plantas e d'animals protegidas tenor l'artitgel 20;
- c.
- ils peschs ed ils giombers periclitads tenor la legislaziun da pestga;
- d.
- las spezias da plantas e d'animals periclitadas e raras che figureschan sin las Glistas cotschnas publitgadas u renconuschidas dal UFAM;
- e.
- ulteriurs criteris sco ils basegns da migraziun da las spezias u la colliaziun tranter ils biotops.
4 Ils chantuns pon adattar las glistas tenor l'alinea 3 literas a-d a las relaziuns regiunalas.
5 Ils chantuns prevesan ina procedura da constataziun adequata che permetta da prevegnir ad eventuals donns vi da biotops degns da vegnir protegids sco er a violaziuns da las disposiziuns da l'artitgel 20 davart la protecziun da las spezias.
6 Ina intervenziun tecnica che po donnegiar biotops degns da vegnir protegids dastga vegnir permessa mo, sch'ella è indispensabla en quest lieu e sch'ella correspunda ad in basegn predominant. Per valitar ils biotops en la consideraziun dals interess n'è betg mo decisiva la dignitad da protecziun tenor l'alinea 3, mabain en spezial er ils suandants criteris:
- a.
- lur impurtanza per las spezias da plantas e d'animals protegidas, periclitadas e raras;
- b.
- lur funcziun da cumpensaziun ecologica;
- c.
- lur impurtanza per la colliaziun tranter biotops degns da vegnir protegids;
- d.
- lur particularitad biologica u lur caracter tipic.
7 Tgi che fa u chaschuna ina intervenziun, sto vegnir obligà da prender las meglras mesiras pussaivlas per proteger u per restabilir ils biotops ubain da prender autras mesiras da cumpensaziun adequatas.
1 Versiun tenor la cifra I da la O dals 19 da zercl. 2000, en vigur dapi il 1. d'avust 2000 (AS 2000 1869).
Art. 15 Cumpensaziun ecologica
1 La cumpensaziun ecologica (art. 18b al. 2 LPNP) ha en spezial l'intent da colliar in cun l'auter biotops isolads, sche necessari cun stgaffir novs biotops, da promover la diversitad da las spezias, da cuntanscher in'utilisaziun dal terren uschè natirala e moderada sco pussaivel, d'integrar elements natirals en las zonas d'abitadi e da vivifitgar il maletg da la cuntrada.
2 Per contribuziuns a prestaziuns ecologicas particularas en l'agricultura vala la noziun da las contribuziuns per la promoziun da la biodiversitad tenor l'Ordinaziun dals 23 d'october 20131 davart ils pajaments directs.2
Art. 16 Designaziun dals biotops d'impurtanza naziunala
1 La designaziun dals biotops d'impurtanza naziunala sco er la denominaziun da las finamiras da protecziun e la fixaziun dals termins per ordinar las mesiras da protecziun tenor l'artitgel 18a LPNP vegnan regladas en ordinaziuns spezialas (inventaris).
2 Ils inventaris n'èn betg definitivs; els ston vegnir examinads ed actualisads regularmain.
Art. 17 Protecziun e mantegniment dals biotops d'impurtanza naziunala
1 Ils chantuns reglan las mesiras da protecziun e da mantegniment dals biotops d'impurtanza naziunala sco er la finanziaziun da questas mesiras suenter avair consultà il UFAM.
1 Abolì tras la cifra I 4 da la O dals 7 da nov. 2007 davart la nova concepziun da la gulivaziun da finanzas e da la repartiziun da las incumbensas tranter la Confederaziun ed ils chantuns, cun effect dapi il 1. da schan. 2008 (AS 2007 5823).
Art. 181Indemnisaziuns per ils biotops e per la cumpensaziun ecologica
1 L'autezza da las indemnisaziuns globalas per la protecziun e per il mantegniment dals biotops sco er per la cumpensaziun ecologica sa drizza tenor ils suandants criteris:
- a.
- l'impurtanza naziunala, regiunala u locala dals objects che duain vegnir protegids;
- b.
- la dimensiun, la qualitad e la cumplexitad da las mesiras sco er la planisaziun da questas mesiras;
- c.
- l'impurtanza da las mesiras per las spezias d'animals e da plantas ch'èn prioritaras per mantegnair e per meglierar la diversitad biologica;
- d.
- il grad da la periclitaziun dals objects che duain vegnir protegids;
- e.
- l'impurtanza da las mesiras per la colliaziun dals biotops degns da vegnir protegids sco er dals effectivs da spezias degnas da vegnir protegidas;
- f.
- la qualitad da la furniziun da las prestaziuns;
- g.
- la grevezza dal chantun tras la protecziun da las cuntradas da palì e dals biotops.2
2 L'autezza vegn negoziada tranter il UFAM ed il chantun pertutgà.
3 Dal rest valan ils artitgel 4-4b e 6-11.
1 Versiun tenor la cifra I 4 da la O dals 7 da nov. 2007 davart la nova concepziun da la gulivaziun da finanzas e da la repartiziun da las incumbensas tranter la Confederaziun ed ils chantuns, en vigur dapi il 1. da schan. 2008 (AS 2007 5823).
2 Versiun tenor la cifra I 1 da la O dals 2 da favr. 2011 (ulteriur svilup da las cunvegnas da program en il sectur da l'ambient), en vigur dapi il 1. da mars 2011 (AS 2011 649).
Art. 191Relaziun tar las prestaziuns ecologicas en l'agricultura
Da las indemnisaziuns tenor l'artitgel 18 vegnan deducidas las contribuziuns che vegnan concedidas per la medema prestaziun ecologica sin la surfatscha utilisada da l'agricultura u sin la surfatscha da manaschi tenor ils artitgels 55-62 da l'Ordinaziun dals 23 d'october 20132 davart ils pajaments directs.
Art. 20 Protecziun da las spezias
1 Senza autorisaziun èsi scumandà da cleger, da chavar ora, da strair ora, da manar davent, d'offrir, da vender, da cumprar u da destruir, en spezial tras intervenziuns tecnicas, las plantas selvadias che figureschan en l'agiunta 2.
2 Ultra dals animals selvadis protegids tenor la Lescha federala dals 20 da zercladur 19861 davart la chatscha e la protecziun dals mamifers e dals utschels selvadis valan las spezias che figureschan en l'agiunta 3 sco protegidas. Igl è scumandà:
- a.
- da mazzar, da blessar u da pigliar animals da questas spezias sco er da destruir u d'allontanar lur ovs, lur larvas, lur poppas u lur gnieus;
- b.
- da prender cun sai, da trametter, da far amogna, d'exportar, da surlaschar ad autras persunas, da cumprar e da prender en fermanza animals da questas spezias - vivs u morts - inclusiv lur ovs, lur larvas, lur poppas u lur gnieus, u da sa participar a talas acziuns.
3 Ultra da las permissiuns excepziunalas tenor l'artitgel 22 alinea 1 LPNP po l'autoritad cumpetenta dar ulteriuras permissiuns excepziunalas:
- a.
- sche quai serva a mantegnair la diversitad biologica;
- b.
- per intervenziuns tecnicas ch'èn indispensablas en in lieu e che correspundan ad in basegn predominant. Ils chaschunaders da las intervenziuns ston vegnir obligads da prender las meglras mesiras pussaivlas per proteger ils biotops ubain da prender autras mesiras da cumpensaziun adequatas.
4 Ils chantuns reglan la protecziun adequata da las spezias da plantas e d'animals che figureschan en l'agiunta 4 suenter avair consultà il UFAM.2
5 Tgi che cuntrafa a las disposiziuns dals alineas 1 e 2, è chastiabel tenor l'artitgel 24a LPNP.3
Art. 21 Reintroducziun da plantas e d'animals
En enclegientscha cun ils chantuns pertutgads po il Departament federal per ambient, traffic, energia e communicaziun (DATEC) permetter da reintroducir spezias, sutspezias e razzas selvadias ch'èn svanidas en Svizra:1
- a.
- sch'igl exista in spazi da viver grond avunda per la spezia respectiva;
- b.
- sch'i èn vegnidas prendidas mesiras giuridicas correspundentas per proteger la spezia;
- c.
- sch'i na resultan nagins dischavantatgs per il mantegniment da la diversitad da la spezia e per la conservaziun da sia particularitad genetica.
1 Versiun tenor la cifra II 1 da la O dals 2 da favr. 2000 tar la LF davart la coordinaziun e la simplificaziun da las proceduras da decisiun, en vigur dapi il 1. da mars 2000 (AS 2000 703).
3a. secziun Palids e cuntradas da palì da bellezza particulara e d'impurtanza naziunala7
Art. 21a1Protecziun da las palids
La designaziun da las palids da bellezza particulara e d'impurtanza naziunala sco er lur protecziun e lur mantegniment sa drizzan tenor ils artitgels 16-19.
1 Integrà tras la cifra I da la O dals 18 da dec. 1995 (AS 1996 225). Versiun tenor la cifra I 4 da la O dals 7 da nov. 2007 davart la nova concepziun da la gulivaziun da finanzas e da la repartiziun da las incumbensas tranter la Confederaziun ed ils chantuns, en vigur dapi il 1. da schan. 2008 (AS 2007 5823).
Art. 221Protecziun da las cuntradas da palì
1 La designaziun da las cuntradas da palì da bellezza particulara e d'impurtanza naziunala sco er la determinaziun da las finamiras da protecziun vegnan regladas en in'ordinaziun speziala (inventari).
2 Ils chantuns reglan las mesiras da protecziun e da mantegniment sco er la finanziaziun da questas mesiras suenter avair consultà il UFAM.
3 L'autezza da las indemnisaziuns globalas per la protecziun e per il mantegniment da las cuntradas da palì sa drizza tenor ils suandants criteris:
- a.
- la dimensiun, la qualitad e la cumplexitad da las mesiras;
- b.
- il grad da la periclitaziun dals objects che duain vegnir protegids;
- c.
- la qualitad da la furniziun da las prestaziuns;
- d.
- la grevezza dal chantun tras la protecziun da las cuntradas da palì e dals biotops.2
3bis L'autezza vegn negoziada tranter il UFAM ed il chantun pertutgà. Per conceder las indemnisaziuns valan dal rest ils artitgels 4-4b, 6-11, 18 e 19.3
4 Las indemnisaziuns globalas per ils biotops d'impurtanza naziunala che sa chattan entaifer cuntradas da palì da bellezza particulara e d'impurtanza naziunala sa drizzan tenor ils artitgels 18 e 19.4
1 Versiun tenor la cifra I da la O dals 18 da dec. 1995, en vigur dapi il 1. da favr. 1996 (AS 1996 225).
2 Versiun tenor la cifra I 4 da la O dals 7 da nov. 2007 davart la nova concepziun da la gulivaziun da finanzas e da la repartiziun da las incumbensas tranter la Confederaziun ed ils chantuns, en vigur dapi il 1. da schan. 2008 (AS 2007 5823).
3 Integrà tras la cifra I 4 da la O dals 7 da nov. 2007 davart la nova concepziun da la gulivaziun da finanzas e da la repartiziun da las incumbensas tranter la Confederaziun ed ils chantuns, en vigur dapi il 1. da schan. 2008 (AS 2007 5823).
4 Versiun tenor la cifra I 4 da la O dals 7 da nov. 2007 davart la nova concepziun da la gulivaziun da finanzas e da la repartiziun da las incumbensas tranter la Confederaziun ed ils chantuns, en vigur dapi il 1. da schan. 2008 (AS 2007 5823).
4. secziun Execuziun
Art. 231Organs federals
1 Ils posts federals spezialisads per la protecziun da la natira, per la protecziun da la patria e per la tgira da monuments èn:
- a.
- il UFAM per ils secturs da la protecziun da la natira e da la cuntrada;
- b.
- il UFC per ils secturs da la tgira da monuments, da l'archeologia e da la protecziun dal maletg dals lieus;
- c.
- il UVIAS per il sectur da la protecziun da las vias da communicaziun istoricas.
2 Els exequeschan la LPNP, nun che autras autoritads federalas sajan cumpetentas. Tar l'adempliment d'incumbensas federalas tenor ils artitgels 2-6 LPNP procuran els che las autoritads e la publicitad vegnian infurmadas e cussegliadas en moda coordinada.2
3 Sche autras autoritads federalas èn cumpetentas per l'execuziun, coopereschan il UFAM, il UFC ed il UVIAS tenor l'artitgel 3 alinea 4.
4 La Cumissiun federala per la protecziun da la natira e da la patria (CFNP) e la Cumissiun federala dals monuments istorics (CFMI) èn las cumissiuns spezialisadas consultativas da la Confederaziun en dumondas da la protecziun da la natira, da la protecziun da la patria e da la tgira da monuments.
1 Rectifitgà tenor la cifra I da la O dals 18 da dec. 1995 (AS 1996 225), tenor la cifra II 1 da la O dals 2 da favr. 2000 tar la LF davart la coordinaziun e la simplificaziun da las proceduras da decisiun (AS 2000 703) e tenor l'art. 16 al. 3 da la O dals 17 da nov. 2004 davart las publicaziuns uffizialas, en vigur dapi il 1. da schan. 2005 (AS 2004 4937).
2 Versiun tenor la cifra 1 da l'agiunta 2 da la O dals 29 da mars 2017 davart l'inventari federal da las cuntradas e dals monuments natirals, en vigur dapi il 1. da zer. 2017 (AS 2017 2815).
Art. 241Organisaziun da la CFNP e da la CFMI
1 La CFNP e la CFMI sa cumponan mintgamai da maximalmain 15 commembers. Per lur cumposiziun vegnan resguardadas las enconuschientschas spezialisadas sco er ils singuls champs d'incumbensas ed ils differents territoris linguistics. Il Cussegl federal elegia ils commembers e designescha il president. Dal rest s'organiseschan las cumissiuns sezzas.
2 Sin dumonda da la CFNP e da la CFMI pon il UFAM, il UFC ed il UVIAS nominar persunas cun enconuschientschas spezialas sco consulents permanents. Entaifer lur secturs spezials cusseglian quests consulents las cumissiuns sco er il UFAM, il UFC ed il UVIAS.
3 Il DATEC approvescha il reglament da gestiun da la CFNP, il Departament federal da l'intern (DFI) approvescha quel da la CFMI.2
4 Il UFAM ed il UFC mainan ils secretariats. Il UFAM, il UFC ed il UVIAS indemniseschan quels proporziunalmain a quint dals credits correspundents.
5 La CFNP e la CFMI suttamettan annualmain al DATEC respectivamain al DFI in rapport davart lur activitad.3
1 Versiun tenor la cifra I da la O dals 18 da dec. 1995, en vigur dapi il 1. da favr. 1996 (AS 1996 225).
2 Versiun tenor la cifra II 1 da la O dals 2 da favr. 2000 tar la LF davart la coordinaziun e la simplificaziun da las proceduras da decisiun, en vigur dapi il 1. da mars 2000 (AS 2000 703).
3 Versiun tenor la cifra II 1 da la O dals 2 da favr. 2000 tar la LF davart la coordinaziun e la simplificaziun da las proceduras da decisiun, en vigur dapi il 1. da mars 2000 (AS 2000 703).
Art. 25 Incumbensas da la CFNP e da la CFMI1
1 La CFNP e la CFMI han en spezial las suandantas incumbensas:
- a.2
- ellas cusseglian ils departaments en dumondas fundamentalas da la protecziun da la natira, da la protecziun da la patria e da la tgira da monuments;
- b.
- ellas coopereschan sco posts consultativs a l'execuziun da la LPNP;
- c.
- ellas coopereschan a la preparaziun ed a l'actualisaziun dals inventaris d'objects d'impurtanza naziunala;
- d.3
- ellas giuditgeschan dumondas da la protecziun da la natira, da la protecziun da la patria e da la tgira da monuments per mauns da las autoritads federalas e chantunalas che han d'ademplir incumbensas federalas tenor l'artitgel 2 LPNP (art. 7 ed 8 LPNP);
- e.4
- ellas elavuran expertisas spezialas (art. 17a LPNP), sch'in project, che n'è betg ina incumbensa federala tenor l'artitgel 2 LPNP, pudess donnegiar in object che figurescha en in inventari federal tenor l'artitgel 5 LPNP u che ha in'autra impurtanza particulara.
2 Plinavant ha la CFMI las suandantas incumbensas:
- a.
- sin dumonda dal UFC prenda ella posiziun davart dumondas d'agids finanzials en il sectur da la tgira da monuments;
- b.
- ella tgira la collavuraziun ed il barat scientific cun tut ils circuls interessads e promova las lavurs da basa praticas e teoreticas.5
3 Ils commembers da la CFMI, ils consulents sco er autras persunas qualifitgadas pon vegnir incumbensads dal UFC sco experts per cussegliar e per accumpagnar ils chantuns tar l'execuziun da mesiras.6
1 Versiun tenor la cifra I da la O dals 18 da dec. 1995, en vigur dapi il 1. da favr. 1996 ( AS 1996 225).
2 Versiun tenor la cifra II 1 da la O dals 2 da favr. 2000 tar la LF davart la coordinaziun e la simplificaziun da las proceduras da decisiun, en vigur dapi il 1. da mars 2000 (AS 2000 703).
3 Versiun tenor la cifra II 1 da la O dals 2 da favr. 2000 tar la LF davart la coordinaziun e la simplificaziun da las proceduras da decisiun, en vigur dapi il 1. da mars 2000 (AS 2000 703).
4 Integrà tras la cifra I da la O dals 18 da dec. 1995, en vigur dapi il 1. da favr. 1996 (AS 1996 225).
5 Integrà tras la cifra I da la O dals 18 da dec. 1995, en vigur dapi il 1. da favr. 1996 (AS 1996 225).
6 Integrà tras la cifra I da la O dals 18 da dec. 1995, en vigur dapi il 1. da favr. 1996 (AS 1996 225).
Art. 26 Incumbensas dals chantuns
1 Ils chantuns procuran che las incumbensas constituziunalas e legalas vegnian exequidas en moda adequata ed efficazia. Per quest intent designeschan els uffizis sco posts spezialisads per la protecziun da la natira, per la protecziun da la patria e per la tgira da monuments e communitgeschan questas designaziuns al UFAM, al UFC u al UVIAS.1
2 En connex cun lur activitads che han in effect sin il territori (art. 1 da l'Ordinaziun dals 2 d'october 19892 davart la planisaziun dal territori) resguardan ils chantuns las mesiras, per las qualas la Confederaziun paja agids finanzials u indemnisaziuns tenor questa ordinaziun. En spezial procuran els ch'ils plans e las prescripziuns, che reglan l'utilisaziun admissibla dal terren en il senn da la legislaziun davart la planisaziun dal territori, tegnian quint da las mesiras da protecziun.
Art. 27 Communicaziun da decrets e da disposiziuns
1 Ils chantuns communitgeschan al UFAM, al UFC u al UVIAS lur decrets davart la protecziun da la natira, davart la protecziun da la patria e davart la tgira da monuments.1
2 Las autoritads cumpetentas communitgeschan las suandantas disposiziuns al UFAM:
- a.
- excepziuns da las disposiziuns davart la protecziun da las spezias (art. 22 al. 1 e 3 LPNP; art. 20 al. 3);
- b.
- l'allontanament da la vegetaziun da las rivas (art. 22 al. 2 e 3 LPNP);
- c.
- disposiziuns da constataziun en la protecziun dals biotops e da las spezias (art. 14 al. 4);
- d.
- disposiziuns da restabiliment (art. 24e LPNP);
- e.2
- disposiziuns che concernan edifizis, stabiliments e midadas dal terren en biotops d'impurtanza naziunala (art. 18a LPNP) u en cuntradas da palì (art. 23b LPNP);
- f.3
- approvaziuns da planisaziuns d'utilisaziun (art. 26 da la Lescha dals 22 da zercladur 19794 davart la planisaziun dal territori), sch'i vegnan donnegiadas cuntradas, biotops e cuntradas da palì d'impurtanza naziunala.
3 Sche la CFNP, la CFMI, il UFAM, il UFC u il UVIAS han cooperà ad in project en il senn da l'artitgel 2, als communitgescha l'autoritad cumpetenta la disposiziun correspundenta, sch'els giavischan quai.
1 Versiun tenor la cifra I da la O dals 18 da dec. 1995, en vigur dapi il 1. da favr. 1996 (AS 1996 225).
2 Integrà tras la cifra I I 1 da la O dals 2 da favr. 2000 tar la LF davart la coordinaziun e la simplificaziun da las proceduras da decisiun, en vigur dapi il 1. da mars 2000 (AS 2000 703).
3 Integrà tras la cifra II da la O dals 2 d'avrigl 2014, en vigur dapi il 1. da matg 2014 (AS 2014 909).
4 SR 700
Art. 27a1Surveglianza e controlla dal success
1 Il UFAM procura per la surveglianza da la diversitad biologica e coordinescha questa surveglianza cun autras mesiras da l'observaziun da l'ambient. Ils chantuns pon cumplettar questa surveglianza. Els coordineschan la surveglianza cun il UFAM ed al mettan a disposiziun lur actas.
2 Il UFAM, il UFC ed il UVIAS fan controllas dal success per examinar, co che las mesiras legalas vegnan exequidas e sch'ellas èn adequatas. Els collavuran stretgamain cun ils uffizis federals e cun ils chantuns pertutgads.
1 Integrà tras la cifra I da la O dals 19 da zercl. 2000, en vigur dapi il 1. d'avust 2000 (AS 2000 1869).
Art. 27b1Geoinfurmaziun
Il UFAM prescriva ils models da geodatas e da represchentaziun minimals, per ils quals el è designà sco post federal spezialisà en l'agiunta 1 da l'Ordinaziun dals 21 da matg 20082 davart la geoinfurmaziun.
5. secziun Disposiziuns finalas
Art. 28 Aboliziun dal dretg vertent
Ils suandants decrets vegnan abolids:
- a.
- Ordinaziun executiva dals 27 da december 19661 tar la Lescha federala davart la protecziun da la natira e da la patria;
- b.
- Conclus dal Cussegl federal dals 6 da zercladur 19882 davart l'applicaziun da l'artitgel 18d LPNP.
Art. 29 Disposiziun transitorica
1 Fin ch'il Cussegl federal n'ha betg designà ils biotops d'impurtanza naziunala (art. 16) e las cuntradas da palì da bellezza particulara e d'impurtanza naziunala (art. 22) e fin ch'ils singuls inventaris n'èn betg terminads:
- a.
- procuran ils chantuns cun mesiras immediatas adequatas ch'il stadi dals biotops, che vegnan considerads sco d'impurtanza naziunala sin basa da las enconuschientschas e da las actas existentas, na daventia betg mender;
- b.1
- fixescha il UFAM - en cas da dumondas da contribuziun - l'impurtanza d'in biotop u d'ina cuntrada da palì en il cas singul sin basa da las enconuschientschas e da las actas existentas;
- c.2
- procuran ils chantuns cun mesiras immediatas adequatas ch'il stadi da las cuntradas da palì, che vegnan consideradas sco da bellezza particulara e d'impurtanza naziunala sin basa da las enconuschientschas e da las actas existentas, na daventia betg mender.
2 La finanziaziun tenor l'alinea 1 literas a e b sa drizza tenor ils artitgels 17 e 18, la finanziaziun tenor l'alinea 1 litera c sa drizza tenor l'artitgel 22.3
3 Las autoritads ed ils uffizis da la Confederaziun sco er da ses instituts e da ses manaschis prendan là, nua ch'els èn cumpetents tenor la legislaziun federala speziala applitgabla, las mesiras immediatas tenor l'alinea 1 literas a e c.4
1 Versiun tenor la cifra I da la O dals 18 da dec. 1995, en vigur dapi il 1. da favr. 1996 (AS 1996 225).
2 Versiun tenor la cifra I da la O dals 18 da dec. 1995, en vigur dapi il 1. da favr. 1996 (AS 1996 225).
3 Versiun tenor la cifra I 2 da la O dals 28 da schan. 2015 davart adattaziuns d'ordinaziuns en il sectur da l'ambient, en spezial concernent las cunvegnas da program per la perioda 2016-2019, en vigur dapi il 1. da mars 2015 (AS 2015 427).
4 Integrà tras la cifra I da la O dals 18 da dec. 1995, en vigur dapi il 1. da favr. 1996 (AS 1996 225).
Art. 30 Entrada en vigur
Questa ordinaziun entra en vigur il 1. da favrer 1991.
Agiunta 11
(art. 14 al. 3)
Glista dals tips da spazis da viver degns da vegnir protegids
1 Versiun tenor la cifra II da la O dals 19 da zercl. 2000, en vigur dapi il 1. d'avust 2000 (AS 2000 1869).
Agiunta 21
(art. 20 al. 1)
Glista da las plantas protegidas
1 Versiun tenor la cifra II da la O dals 19 da zercl. 2000, en vigur dapi il 1. d'avust 2000 (AS 2000 1869, 2001 1662).
Agiunta 31
(art. 20 al. 2)
Glista dals animals protegids
1 Versiun tenor la cifra II da la O dals 19 da zercl. 2000, en vigur dapi il 1. d'avust 2000 (AS 2000 1869).
Agiunta 41
(art. 20 al. 4)
Glista da las spezias ch'èn da proteger sin plaun chantunal
Spezias da plantas
Spezias d'animals
1 Versiun tenor la cifra II da la O dals 19 da zercl. 2000, en vigur dapi il 1. d'avust 2000 (AS 2000 1869, 2001 1662).
1 SR 4512 SR 814.013 SR 0.4554 Versiun tenor la cifra I da la O dals 19 da zercl. 2000, en vigur dapi il 1. d'avust 2000 (AS 2000 1869).5 Versiun tenor la cifra I da la O dals 18 da dec. 1995, en vigur dapi il 1. da favr. 1996 (AS 1996 225).6 Versiun tenor la cifra I da la O dals 18 da dec. 1995, en vigur dapi il 1. da favr. 1996 (AS 1996 225).7 Integrà tras la cifra I da la O dals 18 da dec. 1995, en vigur dapi il 1. da favr. 1996 (AS 1996 225).
Per propostas e per communicaziuns: Center da las publicaziuns uffizialas
Tar il cumenzament da la paginaDavosa actualisaziun: 13.10.2018


text:
Constituziun
I. Determinaziuns generalas
artechel 1
1 Sefundond sin artechel 98 dalla constituziun cantunala e sin la constituziun dalla baselgia catolica dil cantun Grischun exista a Mustér ina pleiv roman-catolica. La pleiv ei ina corporaziun dil dretg public. Ses cunfins secuarclan cun quels dalla vischnaunca politica da Mustér.
2 La formulaziun masculina dallas persunas e dils organs vala era per las persunas femininas.
artechel 2
1 Commembers dalla pleiv ein, senza differenza da naziunalitad e dil dretg da burgheis, tuttas persunas da confessiun roman-catolica che habiteschan a Mustér. Ils conventuals dalla claustra appartegnan tenor dretg canonic buca alla pleiv el senn ecclesiastic, ein denton commembers dalla pleiv el senn d’artechel 19 al. 2 dalla constituziun dalla Baselgia catolica dil Grischun.
2 L’extrada dalla pleiv vegn renconuschida mo sin fundament d’ina declaronza en scret davart l’extrada ord la Baselgia catolica. Ella dispensescha dallas obligaziuns finanzialas suenter la damonda approbada dalla suprastonza. Per igl onn current da taglia ei mo da pagar taglia pro rata temporis.
artechel 3
1 La pleiv promova il contact denter ils commembers e sustegn en collaboraziun cun il plevon la veta religiusa e morala.
2 Ella procura per ils mieds necessaris dalla pastoraziun e protegia la libertad digl operar pastoral.
3 Ella risguarda ils basegns specials dils hosps, dil persunal stagiunari e dils luvrers jasters.
4 Ella promova vicendeivlamein relaziuns cun buca catolics e gida a sligiar pensums generals el spért ecumen.
artechel 4
Scadin commember dalla pleiv sa inoltrar propostas, petiziuns e reclamaziuns che pertuccan damondas specialas ni generalas dalla pleiv. Quellas ston vegnir fatgas a scret per mauns dalla suprastonza. La suprastonza ei obligada da prender posiziun a scret ni a bucca viers quellas.
artechel 5
Propostas a scret alla radunonza dalla pleiv ein d’inoltrar cun ina cuorta motivaziun alla suprastonza. Ellas ston esser suttascrettas da silmeins 30 votants. La suprastonza ei obligada da suttametter ina tala iniziativa enteifer sis meins alla radunonza dalla pleiv e quei ensemen cun sia posiziun ni eventualamein cun ina cunterproposta.
artechel 6
Scadin votant ha il dretg da far propostas a caschun da radunonzas dalla pleiv era partenent fatschentas e caussas ch’ein buca publicadas sin la gliesta da tractandas. Vegn ina tala proposta acceptada dalla radunonza sco moziun sto la suprastonza suttametter rapport e proposta alla proxima radunonza.
artechel 7
A caschun d’ina radunonza dalla pleiv sa scadin pretender sclariment dalla suprastonza pertuccont situaziun ni liquidaziun d’ina fatschenta. Quella sto star en connex cun las tractandas publicadas. La suprastonza sa dar risposta sco suonda:
a) immediat
b) a scret el fegl ufficial
c) a bucca, a caschun dalla proxima radunonza dalla pleiv
artechel 8
Il dretg da votar e d’eleger possedan tuts umens e dunnas catolics suenter haver cumpleniu la vegliadetgna prescretta ella constituziun dalla Baselgia catolica dil Grischun ed aschilunsch ch’els han il dretg da burgheis svizzer e dimora en la pleiv ed ein cheu sesents dapi treis meins. Persunas jastras possedan medems dretgs sco ils indigens aschilunsch ch’els ein en posses d’ina lubientscha da dimora.
artechel 9
Scadin commember dalla pleiv cul dretg da votar sa vegnir elegius en in uffeci ni ina cumissiun.
artechel 10
Parents e quinai en lingia directa, conjugals e fargliuns astgan buc appartener el medem temps al medem organ dalla pleiv.
artechel 11
In commember d’in organ dalla pleiv, d’ina cumissiun ni dalla radunonza ei obligaus da prender stgisa tier votaziuns e tractandas sch’ina fatschenta pertucca el sez ni sch’in da ses parents tochen el grad menziunau egl artechel 10 ha in interess persunal direct en caussa. En cass da contestaziun decida igl organ pertuccau, en absenza digl interessau, schebein ils motivs da prender stgisa ein obligonts.
II. Determinaziuns organisatorias
artechel 12
Ils organs dalla pleiv ein:
1. La radunonza generala
2. Il cussegl dalla pleiv
3. La suprastonza
4. Ils revisurs da quen
2 Il cussegl pastoral dalla pleiv ei in organ ecclesiastic. Sia funcziun, sias cumpetenzas e cumposiziun vegnan definadas en in regulativ separau.
1. La radunonza generala
artechel 13
La radunonza generala ei igl organ suprem dalla pleiv. Ella cumpeglia ils commembers cun dretg da votar.
artechel 14
La radunonza generala ha surtut las suandontas cumpetenzas:
a) elecziun dil plevon enteifer las prescripziuns ecclesiasticas
b) elecziun dil president dalla pleiv e dalla suprastonza per treis onns
c) elecziun da dus revisurs da quen per 3 onns
d) relasch e midadas dalla constituziun, dalla lescha da taglia sco era dad auters uordens obligonts
e) approbaziun dil quen annual, dil preventiv e fixaziun dil pei da taglia per la pleiv S.Gions
f) conclus davart expensas che survargan la cumpetenza dalla suprastonza
g) vender, brattar, impegnar beins immobiliars
h) decisiuns sur damondas resalvadas expressivamein alla radunonza ni che vegnan suttamessas ad ella
i) elecziun dil cussegl pastoral
j) approbaziun dils regulativs d’indemnisaziun
artechel 15
La radunonza generala ha liug mintg’onn el decuors dalla primavera. La convocaziun ei da far silmeins 10 dis avon entras publicaziun el fegl ufficial. Radunonzas extraordinarias vegnan convocadas sin giavisch da silmeins 30 commembers ni sche la suprastonza anfla ei per opportun.
artechel 16
La radunonza generala sa prender conclus valeivels sch’ella ei convocada el senn da questa constituziun.
Tuttas tractandas ein da predeliberar entras la suprastonza u el cussegl dalla pleiv. Tractandas che vegnan proponidas pér a caschun dalla radunonza vegnan surdadas alla suprastonza per l’examinaziun preliminara. Ina excepziun ei lubida mo cun risguard da fatschentas urgentas, e quei entras decisiun d’ina maioritad da duas tiarzas dils votants presents.
Per regla vegn ei decidiu cun tscharna, nun ch’in votant pretenda scrutini. Tier tuts conclus ei la maioritad absoluta dallas vuschs valeivlas neccessaria. Ein las vuschs ulivas decida il president. Tier elecziuns vala ella secunda tscharna/scrutini il relativ pli. Ein las vuschs ulivas decida la sort.
2. Il Cussegl dalla pleiv
artechel 17
Il Cussegl dalla pleiv consista:
a) dalla suprastonza dalla pleiv
b) dils ugaus-baselgia: Cavardiras e Segnas
c) dils ugaus-caplutta: Acletta, Cuoz, Disla, Mumpé-Tujetsch, Mumpé-Medel e Pardomat
d) d’in representant dalla Claustra.
artechel 18
La suprastonza dalla pleiv convochescha il cussegl dalla pleiv inagada ad onn ni tenor basegns.
Il president dalla pleiv tgamuna las radunonzas.
artechel 19
Il cussegl dalla pleiv ha las suandontas incumbensas:
1. ponderar ordavon eventualas tractandas che vegnan suttamessas davart dalla suprastonza alla radunonza generala dalla pleiv
2. tractar e decretar las reparaturas necessarias e renovaziuns da baselgias, capluttas e baghetgs en posses dalla pleiv
3. tractar fatschentas che pertuccan ils ugaus-baselgia ed ugaus-caplutta
3. La suprastonza
artechel 20
1 La suprastonza ei igl organ executoric ed administrativ dalla pleiv sco era organ dil Corpus Catolicum.
Ella consista da:
a) president
b) actuar/vicepresident
c) plevon (ex officio)
d) president dil cussegl pastoral
e) ugau-pervenda
f) ugau-baselgia S. Gions
g) ugau-baselgia Segnas
h) ugau-baselgia Cavardiras
2 La suprastonza vegn elegida entras la radunonza generala. President ed ugau-baselgia S. Gions astgan buca curdar il medem onn en elecziun cun il vicepresident/actuar ed ugau-pervenda.
artechel 21
Las obligaziuns e cumpetenzas ein:
a) representar la pleiv enviers autoritads ecclesiasticas, cantunalas e communalas
b) preparar las fatschentas per mauns dalla radunonza ed exequir ils conclus
c) survigilar l’administraziun e preparar il preventiv dalla pleiv S. Gions
d) concluder sur d’expensas unicas entochen frs. 30‘000.00 netto ed entochen frs. 15‘000.00 netto expensas che serepetan onn per onn
e) menar process, recuors, serrar contracts e convenziuns risguardond litera d. Ei stat liber alla suprastonza da suttametter la damonda alla radunonza generala
f) fixar la paga dil plevon cun risguardar las directivas dil Corpus Catolicum e firmar il contract
g) survigilar las extradas ed entradas da commembers cun communicar agl uffeci da taglia
h) cooperar tier l’execuziun dallas leschas, uordens e conclus
i) eleger ils calusters, ils organists, ils dirigents, igl archivar ed ils gidonters necessaris tenor basegns. Ils chors-baselgia han il dretg da proponer ils organists e dirigents
j) liquidar tuttas fatschentas che stattan buca en cumpetenza dalla radunonza ni d’ina autra instanza
k) la suttascripziun legalmein valeivla per la pleiv S. Gions cumpeta al president ensemen cul vicepresident/actuar ni en cass d’impediment al vicepresident/actuar ensemen cugl ugau-pervenda.
artechel 22
Il president convochescha las radunonzas generalas e dalla suprastonza ed empeila quellas. El representa la pleiv anoviars. En cass d’impediment vegn el substituius entras il vicepresident.
artechel 23
Igl actuar scriva il protocol dallas radunonzas generalas, dil cussegl dalla pleiv e dallas sesidas dalla suprastonza. Il protocol ei da presentar alla proxima radunonza e sesida. Igl actuar suttascriva ils conclus ensemen cun il president. Sco vicepresident substituescha el il president.
artechel 24
Igl ugau-pervenda administrescha ils beins dall’entira pleiv S. Gions, ils capitals, ils beins schischents ed incassescha ils tscheins. Tuttas salarisaziuns vegnan liquidadas entras el. El ha quitau dil manteniment dils baghetgs dallas casas pervenda, clavaus etc. sco era dils dretgs dils beins schischents sinaquei ch’ei neschi buca sin quels novas servituds e grevezias. El dat giu quen ina ga per onn.
artechel 25
Igl ugau-baselgia administrescha la facultad dalla baselgia parochiala S. Gions, dallas baselgias da S. Placi e S. Gada, e quei separadamein ina da l’autra, sco era las donaziuns en favur da quellas. Plinavon administrescha el il fondo dallas messas fundadas che sto vegnir tenius dapersei dall’ulteriura facultad ed ils fondos dallas fundaziuns. El procura il necessari per quellas baselgias e per il survetsch divin en entelgientscha cul plevon. El ha quitau per il manteniment dallas baselgias. El paga ils quens currents e dat giu quen ina ga per onn.
artechel 26
La suprastonza sa delegar pensums al president, a singuls commembers ni ad ina cumissiun per liquidaziun. Davart il resultat han ils incumbensai da rapportar alla suprastonza.
artechel 27
La suprastonza serimna sin invitaziun dil president aschi savens che las fatschentas damondan ni sin giavisch da treis commembers. Ella sa concluder valeivlamein sche silmeins 3 commembers ein presents. Conclus vegnan pri cun il relativ pli dallas vuschs valeivlas. En cass da paritad decida tier votaziuns il president, tier elecziuns la sort. Conclus sin via da circulara ein valeivels mo en cass d’unanimitad.
4. Ils revisurs da quen
artechel 28
La cumissiun da revisiun secumpona da 2 commembers. Ella seconstituescha sesezza. Ils revisurs examineschan annualmein ils quens ed il menaschi finanzial dalla pleiv S. Gions aschilunsch sco tal stat en connex cun l’administraziun dalla facultad. Els rendan rapport e fan propostas en scret alla radunonza generala. Els examineschan annualmein era ils quens ed il menaschi dallas baselgias Cavardiras e Segnas e da tuttas capluttas e fundaziuns dalla pleiv S. Gions
III. Baselgias Cavardiras e Segnas
artechel 29
1 Las baselgias Sogn Antoni da Cavardiras e Sogn Bistgaun e Sogn Roc da Segnas ein proprietad dalla respectiva fundaziun ecclesiastica. Ellas vegnan administradas eifer las disposiziuns dalla pleiv. Ils ugaus-baselgia vegnan elegi mintgamai per 3 onns dalla radunonza generala cun risguardar sche pusseivel persunas ord ils vischinadis. Els han da serrar quen culs 31 da december e schar reveder tals tenor artechel 28.
2 Ils ugaus-baselgia da Cavardiras e da Segnas administreschan las donaziuns ed unfrendas. Els dattan giu quen inagada per onn a caschun dalla radunonza generala dalla pleiv S. Gions. Ils quens vegnan ordavon presentai alla suprastonza dalla pleiv S. Gions. Ils ugaus-baselgia procuran il necessari per la baselgia e per il survetsch divin en entelgientscha cul plevon.
IV. Capluttas: Acletta, Cuoz, Disla, Mumpé-Medel, Mumpé-Tujetsch e Pardomat
artechel 30
Las capluttas ein proprietad dalla respectiva fundaziun ecclesiastica. Ellas vegnan administradas eifer las disposiziuns dalla pleiv. Ils ugaus-caplutta vegnan elegi mintgamai per 3 onns dalla suprastonza. Els han da serrar quen culs 31 da december e schar reveder tals tenor artechel 28. Els procuran il necessari per las capluttas e per il survetsch divin en entelgientscha cul plevon.
V. Ordinaziuns finanzialas
artechel 31
La suprastonza procura per ina buna administraziun dil menaschi dalla pleiv. Il quen da menaschi ei da serrar mintgamai ils 31 da december.
artechel 32
Per cuvierer las expensas currentas dalla pleiv e sia administraziun incassescha la pleiv ina taglia sin entrada e facultad. Aschia ein tuttas persunas ch’ein commembras dalla baselgia catolica e ch’ein registradas sco pagataglia ella vischnaunca da Mustér obligadas da prestar la taglia da cultus alla pleiv S. Gions da Mustér.
artechel 33
La taglia vegn applicada per:
a) expensas dalla pastoraziun e dil cultus;
b) l’erecziun ed il manteniment d’objects (baselgias, capluttas e baghetgs) che surveschan alla pleiv;
c) augmentaziun dalla facultad dalla pleiv;
d) auters interess dalla pleiv.
artechel 34
Per vender, brattar ni impegnar beins da fondos ecclesiastics inclus objects da cultus e d’art, per cumprar schischom e prender imprests sco era per baghegiar e renovar baghetgs drova ei l’approbaziun digl ordinariat episcopal.
VI. Recuors
artechel 35
Encunter conclus e decrets dalla suprastonza dalla pleiv, dil cussegl dalla pleiv e dalla radunonza generala sa vegnir recurriu enteifer 20 dis tier la cumissiun dil Corpus Catolicum tenor artechel 25 ss dalla constituziun cantunala dalla baselgia roman-catolica dil cantun Grischun.
VII. Determinaziuns finalas
artechel 36
Questa constituziun sa da tut temps vegnir revedida parzialmein ni totalmein. Leutier ei l’approbaziun dalla cumissiun administrativa dil Corpus Catolicum necessaria.
artechel 37
Questa constituziun passa en vigur cun l’approbaziun entras la radunonza generala e dalla cumissiun administrativa dil Corpus Catolicum. Cheutras vegnan tuttas disposiziuns existentas che cunterfan a questa constituziun messas ord vigur. Aschia concludiu entras la radunonza generala dils 27 d’avrel 2012.
Per la pleiv S. Gions Mustér
il president: Linus Maissen
l’actuara: Jris Lombris
Approbau dalla cumissiun administrativa dil Corpus Catolicum:
7000 Cuera, ils 16-12-2012
il president: Placi Berther
l‘actuara: Maria Bühler


text:
This site uses cookies in order to regularly improve the operation of the site. You declare that you agree herewith by using this website. Further information
Per ademplir questa incumbensa vegnan realisads ultra da studis clinics cunzunt projects da perscrutaziun sin ils secturs da la botanica, da la microbiologia e da la farmacologia. En pli vegn era fatg svilup farmaceutic.
Attenziun speziala vegn dà ad ina metodica che resguarda ultra dals standards usitads da la perscrutaziun preclinica e clinica era las particularitads da la medischina e farmazia antroposofica ed integrativa.
Ils projects da perscrutaziun vegnan realisads tant internamain sco er en collavuraziun cun partenaris externs.


text:
Avant ch'inoltrar in’annunzia per gestiunar il restaurant che sa chatta entamez la regiun da skis da Zuoz, ha la suprastanza dal club da skiunzs Zuoz evaluà tut ils ristgs e custs. Cun ina svieuta da 250’000 francs vess il quint dad ir si, ha declerà il president dal club, Claudio Duschletta.
Emploiads e voluntaris
Calculà han ils responsabels dal club da skis in numer da persunal da totalmain 6 persunas durant tut la stagiun. Il cuschinunz, Rageth Luzi è il medem mument er manader da fatschenta.
Sche nus vulain ch’i gira puspè sin la muntogna, vain da pigliar en maun sez ils frandaivels e far sez insatge.
Ina giunta da trais commembers vegn a tegnair en maun ils mastrins dal restaurant che è en possess da la societad Runals e sutgeras Zuoz (SSZ). Durant la stagiun d’enviern e surtut durant dis da stagiun auta u tar eveniments spezials, vul ins chattar persunas or dal ravugl dal Club da skiunzs Zuoz ch’èn prontas da lavurar ad uras en il restaurant che porscha plaz per bun 100 persunas. Ils voluntaris vegnian remunerads cun 20 francs l’ura. Lur salari possian els laschar pajar or ubain dar ils raps en la cassa dal club.
Puspè lieu d'inscunter
Impurtant è tenor il president dal club, ch'ins realisescha grazia al project in lieu nua che indigens e giasts van puspè gugent e ch'il sentiment d'identificaziun cun la regiun da skis Zuoz creschia en la populaziun. En tut quinta il Club da skiunzs Zuoz bun 200 commembers.
RR actualitad 17:00


text:
Quint dal 2016
La radunanza communala da Laax ha approvà il quint da l'onn 2016. Quel serra cun in surpli d'entradas da bunamain 1,9 milliuns francs. Era ils ulteriurs quints - quels da las scolas e quel da la fundaziun Pro Laax - èn vegnids approvads.
Plinavant approvà han ils preschents la revisiun parziala la lescha da bajegiar e la zona da plan dal Lag Grond.
Elecziuns
Elegì da nov en suprastanza communala da Laax è Beat Camathias. Marita Bürkli-Buchli è vegnida reelegida sco commembra da la suprastanza communala.
RR novitads 23:00+


text:
Matra (FR-2B)
Matra l'è 'n cümü de la Còrsica, endèl teretóre nasiunàl de la Frància. El fa part del cantù de Moïta-Verde, del circondàre (arrondissement) de Corte e del dipartimènt de la Còrsica Alta. El g'ha 'na popolasiù de 46 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 6,49 e 'l và de 'na altèsa mìnima de 240 méter a 'na altèsa màsima de 1120 méter s.l.m.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
En svizra datti var 2'000 casturs, quai tenor il WWF svizzer. En il Grischun vegn stimà il dumber da casturs sin 15-20. Ils pli blers da quels vivan en la regiun dals Tschintg vitgs.
Era san ins ch’i dat en l’Engiadina Bassa casturs. Danovamain han ins era pudì fotografar in da quels l‘Engiadin’Ota.
Lura èsi enconuschent dapi il 2015 ch’i dat in en la Surselva a Trun. Il castur en la Foppa è vegnì filmà da Herbert Weishaupt in pestgader da Sagogn.
Sco quai che Gieri Derungs, il guardiaselvaschina da questa regiun ha ditg ad RTR saja quai stà enconuschent ch’il castur abiteschia en questa regiun.
Il pli probabel saja quai castur vegnì dal Rain siadora. Per regla sa tractia quai d’in mastgel, perquai che lez vegnian sco emprim e preparan in revier per fundar ina famiglia. Cun in secret ch’els dattan giu en l’aua carmalan els la finala las femellas.
Nua exact ch'el è vegnì filmà e nua ch’il castur ha sia tauna na lain nus betg tradir. Sco quai che Gieri Derungs di, saja quai meglier per il castur sch’el haja ses ruaus.
RR actualitad 17:00


text:
Dac sön les premies
Criters porl’assegnaziun di elemënc de paiamënt surapró, che vëgn determiná tl sistem por la valutaziun y le control dla performance:
- Zircolara n. 1 di 20 de jená dl 2004, Valutaziun dles prestaziuns, progresciun economica, premies de produtivité y aumënc individuai dl paiamënt por le personal provinzial dl rode general
Spartiziun di elemënc de paiamënt surapróen cört, por la dada di cunc sön le degré de seleziun adoré pro la spartizin dles premies y indenités:
- Spartiziun dles premies de prestaziun por le personal dla provinzia – ann 2017
- Spartiziun dles premies de prestaziun por le personal dla provinzia – ann 2016
- Spartiziun dles premies de prestaziun por le personal dla provinzia – ann 2015
Durchschnittlich erhältliche Höchstprämie - Führungskräfte und Nicht-Führungskräfte


text:
Jener al fa i ponts e fevrer al ie romp,
i g’ha freid anc’pò i sants, a parlar se fa el fœm.
Fevrer l’è plu curt, ma l’è pej de un Turc,
se jela anc’pò l’aiva del paciug.
Se slonga jener ind i dé de la merla,
de legna sul fœg ge’n vœl una jerla.
L’è miga bon jener, sedenò al “jenereja”,
al peta fevrer una gran scoreja.
Marz matarell, un dé brœt e un dé bell,
se al g’ha cinq venerdé al sarà brœt tœts i dé.
A marz le ombrelline, a avril le gusmine,
ma
fina a la fin ten su el capell.
Se marz l’è sœit avril l’è del tœt.
La brina de avril la impieness el baril.
Se al ge n’hess trentun al faress mal a nissun,
al bœta infina el maneg del badil.
A maj i onor, se g’è staits i fior
de tœts i color, se sent anc’pò i savor.
Se
maj l’è sœit se pœl far de tœt,
per
indar jo ind l’ort te ‘ndeet in pé nuds.
A jugn la calura, la spiga madura,
le vaqe in altura, l’istad l’è sigura.
San Piero e San Paol, tegnii lontan el diavol,
qe se al fa bell portom fœr el tavol !
Se al pica jo in lœi ! Al fa anc’pò per duu !
Se sent ind i boscai a cantar i rapaton.
El
dé de Sant Ana, el canon in su la cana,
l’è
dolça la inguria cond la grana.
Zapade de agost, l’è semper tœt most,
marenda ind el bosc, e de vin apena un goç.
Apena jo el Sol ambia la cagnolera,
e come tœts i dé, ven sera.
Ind el rivar setember, le part le rondene,
se
cata jo l’uva, se impieness le “cantine”.
Se
al piœv a la Crox se sbuxa le nox
e pò i è
quaranta dé piuvos.
Otover cocover, castegne a far boer,
i gnari in sui banc a lejer e a scriver.
A santa Teresa, sarlode1 a distesa,
se parla de spied fœr de la ciexa.
Crœda
november, le jornade i è gamber,
i è jamò
ind la stalla le vaqe de smonjer.
Cond la calabrosa2 el
nono l’è in giande,
voga ind el brœd le mereconde3.
Santa Lucia, la plu longa qe g’iva
la porta de tœt, anc’pò la prima faliva.
Nedal l’è l’ultim, in sul fœg g’hoo le soqe,
se al vœl fiocar, lassa qe al fioqes !
1: un jener de oxell (latin: alauda arvensis)
2: nebia qe la se taca sui ram e su le foie e la jela
3: gnoc de pan tipeg de la coxina bressana de far jo ind el brœd


text:
40 ulteriuras persunas èn vegnidas mazzadas quella saira tar attatgas sin cafés e restaurants en la vischinanza. Passa 350 persunas èn vegnidas blessadas tar tut questas attatgas.
Igl è in curius sentiment dad esser avant il Bataclan e savair che qua è capitada avant intgins mais ina tala catastrofa. Quai fa tut mal il venter.
Oz, bun 7 mais pli tard, ha noss reporter da sport Andreas Wieland visità il Bataclan a Paris, quai a l’ur dal segund gieu da la naziunala svizra a l’EURO encunter la Rumenia. I saja vegnì ruassaivel enturn il Bataclan, di Andreas. L’entir bajetg vegnia il mument renovà e sa chattia davos ina taila. Il sulet che regordia vid l’attentat saja ina rosa alva pendida vid in palancà.
RR Actualitad 11:00


text:
Bacca
Na bacca, 'm betáneca, è ne tipe e frutt carnuse che ne vè da gl cagnamiénde e n’evarie súpere, quasce sèmb ndéiscènd é che tè una o cchiù semènd dénd.
Énnece
Arrappresendazione[càgna | càgna surgente]
Gl precarp de la bacca è fatt da fòr'a dénd: da n’epecarp assá fine, de ne mesecarp carnuse (chiamate sarchecarp) é de n’ennecarp pur'iss carnuse (é è chélla la deffrènza che la drupa, dénd a la quale gl ennecarp s’è nguccerite, presembie la cerascia, la pèrzeca, la noc'e còcch).
Gl agnemale suó allettate da gl chelure vive de ne muare bacch é da gl sapore buone che tiéve, é se n’accíbbene. Prò le semènd che zse tròvene dénd a éss rrèscene a passà vive attraviérz le vedèlla de gl agnemale, scènn fòre quann chiss vave e cuorp, macare lendane da gl pund addó suo štate aglettute. Accuscì facènn le chiand é gl agnemale ce uadágnene: gl une spannènnese pe la via é gl ate accebbiènnese.
Sèmbie de bacch[càgna | càgna surgente]
Bacch che ne viéve da n'evarie a cchiù òvele[càgna | càgna surgente]
Bacch sémblece[càgna | càgna surgente]
Da sapé[càgna | càgna surgente]
Ciért frutt suo favesamènd chiamate “bacch” sule pecché sue peccerigl, carnuse é mágnene:
Ate frutt s’arrasseméglene accuscì tand a le bacch che ciért auture gl cunzíderene variand:
- gl speridie é gl pertuall é de gl lemone;
- le fávese bacch (mirtill é banane) suo deffrènd da chéll vére pecché ne viéve da n’evarie ínfere é pecché nen sule sse lúteme addevènda part e gl frutt ma pure ciért ate part e gl sciuore.
- gl pepònede è la fávesa bacca típeca de le Cucurbitaceae.
- le drupe appeccecate tutt assiéma, comm le merícule, che párene comm a ne frutt úneche.


text:
Manegiadas èn chaussas che dattan al vitg, cumpareglià cun autras vischnancas e regiuns, in’atgna identitad. Chaussas che caracteriseschan tut quels che collian lur origin e lur tempra cun Siat. Quai è scrit en la prefaziun dal cudesch «Siat – Accents ord la historia d’in vitget muntagnard», in artitgel dal Cusseglier guvernativ Mario Cavigelli.
Anecdotas per rumantsch e tudestg
L'istoricher Simon Bundi ed il scolast secundar Pirmin Spescha han scrit quest cudesch entaifer dus onns e mez. Sin passa 150 paginas descrivan els – per rumantsch e tudestg – fatgs istorics, anecdotas ed eveniments dal vitg en la Surselva. I na saja betg stà la finamira da far ina enciclopedia da l'anteriura vischnanca, mabain dad eleger tscherts aspects dal vitg e mussar quests en detagl.


text:
Linard Bardill: «Il bös-ch rumantsch»
- Mardi, 19.9.2017, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 19.9.2017, 9:30, RTR
Linard Bardill ha 60 onns, è dapi 33 onns sin viadi sco chantautur, poet e scriptur. Damaun sa preschenta el en la «Klibühni» a Cuira cun ses program nov: «Sün viadi, Best Of 33», 39 chanzuns dals ultims 33 onns. Ina da las chanzuns impurtantas da Linard Bardill è «Il bös-ch rumantsch», ina ch'el ha fatg cun il text d'ina poesia da Madlaina Stuppan, tenor el in dals megliers texts dals ultims onns: simpel e cler che va profund.
Cun questa chanzun ha Linard Bardill creà in nov imni rumantsch. Tamangur, il guaud da schembers sin 2'200 meters entadim la Val S-charl, in guaud che fascinescha, e ch'è er simbol per la lingua e cultura rumantscha che ha da cumbatter per sia existenza.
«Il bös-ch rumantsch» è in dals emprims semperverds da Linard Bardill, però - e quai è ina surpraisa - el na cumpara betg sin il disc nov, pertge el ha stuì decider tranter duas chanzuns davart «Tamangur»: «Il bös-ch rumantsch» e quella cun il text da Peider Lansel. A la fin è el lura sa decidì per la segunda, perquai ch'el aveva l'impressiun ch'il «Il bös-ch rumantsch» en la versiun originala saja memia pauc «groovig». Perquai ha el er l'intenziun da far lura ina giada ina nova versiun.


text:
En Svizra han ils Calanda Broncos strusch pli concurrents. Cun otg titels èn ils Broncos campiuns svizzers da record egl american football. Ils defensurs dal titel domineschan era quest onn. 7 gieus, 7 victorias è la bilantscha actuala. Per avair concurrents da vaglia ston ils Calanda Broncos dar sin livel internaziunal. En la European Football League sa mesiran ils Broncos cun ina ferma equipa tudestga, e quai era anc ordaifer. En l’emprim gieu da gruppa han ils Calanda Broncos battì ils Brüssel Tigers cun 39:0. Dumengia dat l’equipa grischuna en Germania encunter ils Potsdam Royals.
Ils tudestgs valan sco favurits
Sco gia ils Calanda Broncos han era ils Potsdam Royals fatg curtas cun l’emprim adversari en ils gieus da gruppa da la European Football League. Potsdam ha battì l’equipa da la Belgia gist cun 72:0. Uss decida en il gieu direct tranter ils Potsdam Royals ed ils Calanda Broncos tgi che vegn en il final. Per il giugader grischun Michel Derungs èn ils tudestgs ils favurits. Ma ils Broncos hajan studegià videos da l’adversari e sajan era uschiglio sa preparà bain sin quai gieu decisiv che è dumengia a las 14:00 a Potsdam.
RR sportissimo 17:00


text:
Asiago
Asiago (en vèneto: Axiago; en cìmbro: Sleghe; en todèsch: Schlägen) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Vicènsa. El g'ha presapóch 6.496 abitàncc, 'na superfìce de 162 km² e 'na densità de 40 hab/km².
Asiago el cunfìna coi cümü de Borgo Valsugana (TN), Caltrano, Calvene, Castelnuovo (TN), Conco, Enego, Foza, Gallio, Grigno (TN), Levico Terme (TN), Lugo di Vicenza, Lusiana, Ospedaletto (TN), Roana, Rotzo, Valstagna, Villa Agnedo (TN).
El paés el ghe dà nòm a l'altipià omònim e al formài tìpich de la zòna.


text:
Curt e concis
- Cunquai ch'il senat n'ha betg acceptà il preventiv provisoric èsi en ils Stadis Unids vegnì tar in «Shutdown».
- Blers servetschs public ston uschia metter en il manaschi.
- Er la participaziun dal president american Donald Trump e malsegira.
La regenza federala dals Stadis Unids haja cuntanschì la limita maximala da daivets. Uschia stoppian servetschs publics sco uffizis, museums, zoos ed era parcs naziunals serrar ni porscher in servetsch limità. Il militar, la polizia ed il servetsch secret na stoppian betg reducir lur lavur.
Senat n'accepta betg preventiv transitoric
I na dat nagin cumpromiss enfin tar la deadline da la sis la damaun: La votaziun davart il preventiv transitoric ha fatg naufragi en il senat. Il senat saja da l'avis ch'ils custs dal militar sajan memia auts. Plinavant vulan ils democrats che president Trump empermettia da sustegnair 700'000 immigrants ch'èn vegnids sco uffants illegalmain en il pajais. Il senat tschertga vinavant ina schliaziun – almain per las proximas trais emnas.
Trump pudess tuttina vegnir al WEF
Era tar ina stretga finanziala da la regenza pudess il president american Donald Trump teoretic vegnir al Forum d'economia mundial, uschia collavuraturs da la regenza. Quai tutgia tar ils pensums constituziunals d'in president. Sco quai che SRF scriva sin sia pagina d'internet n'han ils organisaturs dal Forum mundial d'economia nagina conferma sche Trump vegn a Tavau. Ins sa stentia per infurmaziuns, uschia hai num.
Il davos president american, Barack Obama, aveva ditg giu tar il davos «Shutdown» in viadi en l'Asia.
RR novitads 06:00


text:
Adula
- Sonda, 3.12.2016, 12:45
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 3.12.2016, 12:45, RTR
Po in num far naufragi?
Il parc ha fatg naufragi, ma pon era nums locals sparir? Già il num Adula è in num plain misteris, nus examinain era auters toponims da la regiun. Il pass dal San Bernardino che maina tras quest territori ha ses num dad oz pir dapi il 15avel tschientaner. Mintgina da sias curvas aveva in agen num. Ed era quels fissan bunamain ids en emblidanza senza il project Parc Adula. Tgi sa sche quai è l'unic che resta dal parc?
Redacziun: Chasper Pult


text:
San Murezzan
A San Murezzan dovri in segund scrutini per eleger il president communal. Suenter l'emprim scrutini ha Christian Jenny survegnì 824 vuschs e manchentà be per 5 vuschs il pli absolut. Il president actual Sigi Asprion 809 vuschs. Ils 7 d'october datti uschia ina segunda elecziun. Plinavant di San Murezzan GEA al credit da 2,9 milliuns francs per il museum Segantini ed al credit da 1,2 milliuns francs per remplazzar la sutgera Suvretta-Randolins.
Poschiavo
Il podestà Alessandro Della Vedova (PCD) n'è betg pli vegnì reeelgì. Nov president communal da Poschiavo è Giovanni Jochum (PLD). El è vegnì elegì cun 1041 vuschs, Alessandro Della Vedova ha survegnì 622.
Tavau
Il suveran da Tavau è s’exprimì per in credit annual dad 1,25 milliuns francs per il Forum mundial d'economia. Quai è la cumpart che la vischnanca sto pajar vid ils custs da segirtad per il WEF. Per l'elecziun en suprastanza communala dovri in segund scrutini, nagin dals candidats ha cuntanschì la maioritad absoluta. En il parlament è vegnida elegida Ladina Alioth (PS). Ultra da quai vegnan las fracziuns parzialmain abolidas, la lescha da santeri è vegnida approvada ed in GEA hai era dà ad ina garanzia per ils indrizs d'ennevar al Rinerhorn.
Scuol
A Scuol resta Christian Fanzun il president communal. El ha survegnì 857 da 946 vuschs valaivlas. Er elegids en suprastanza communala èn Reto Barbüda, Fadri Blanke, Fadri Häfner, Andrea Matossi, Aita Zanetti-Stalvies e Daniel Stecher.
Zernez
A Zernez ha la populaziun reelegì Emil Müller sco president communal. Cun 305 vuschs ha el surpassà cleramain il pli absolut da 183 vuschs. Vitiers ha il suveran da Zernez approvà la revisiun parziala da la planisaziun locala uschia ch'il project chasa da scola è cun quai er approvà.
Landquart
La nova halla da sport traidubla survegn glisch verda: Landquart accepta il credit da 15 milliuns francs cun 1347 GEA e 529 NA.
Domat
Votantas e votants han acceptà omaduas revisiuns per la planisaziun locala. Quella per pudair modernisar la staziun, ils binaris ed il sutpassadi cun 1278 cunter 307 vuschs. Quella che pertutga midadas da zona per differents territoris, per exempel per l'indriz da pumptrack a Padrusa, l'anteriura deponia Vallada, la Val Parghera ubain la scolina Caguils cun 1253 cunter 243.
Trimmis
Roman Hug (PPS) resta president communal da Trimmis. Elegids en la suprastanza èn Christian Kindschi, Reto Dünser, Cecilia Manetsch-Derungs e Bettina Hartmann-Joos.
Tumleastga
Il suveran ha reelegì Werner Natter sco president communal. A la suprastanza fan part Ursula Tscharner, Pius Giger, Peter Lehmann ed Ursula Hämmerle. Suenter l'emprima legislatura da quatter onns da la vischnanca fusiunada vegn la suprastanza reducida da 7 sin 5 persunas. Cunquai che duas persunas han demissiunà, avevi tuttina bleras candidaturas sco posts.
Roveredo
Roveredo venda terren a la firma Alfred Müller SA. Cun 702 cunter 538 vuschs ha il suveran ditg GEA da vender trais parcellas cun ina surfatscha totala da bunamain 10milli meters quadrat per 2,3 milliuns francs a l'interpresa d'immobiglias.
Samedan
Ils Samedrins han concedì cleramain in credit da 4,3 milliuns francs per il provediment d'aua Val Champagna.
Zezras
Il suveran ha approvà il plan da zonas per la chasa da tgira Casa Fiora ed ils custs per la tecnica d'infurmaziun e communicaziun da la scola da Zezras.
Claustra
Ils da Claustra approveschan cun 1016 a 234 vuschs il quint communal 2017, che mussa in surpli d'entradas da bun 109'000 francs. 43,21% da las burgaisas ed ils burgais eran a l'urna.
Lumnezia
La vischnanca ha approvà la lescha davart l’urden public. Quella garantescha la segirtad en vischnanca. Ella regla tranter auter era il rumir naiv, ils dis da ruaus, fieus artifizials ed il diever da dronas.
Stussavgia
En Stussavgia è Barbara Schneider Zinsli vegnida elegida en suprastanza communala.
Favugn
A Favugn datti ina nova plazza per l'administraziun dals fatgs da bajegiar. Quai ha decis il suveran cun gronda maioritad. Uschia duai il schef da bajegiar survegnir sustegn. Igl è previs in pensum da 60-80% e custs supplementars da 65'000 francs ad onn.
Valragn
La vischnanca Valragn ha elegì las quatter persunas ch’eran sa messas a disposiziun en il cussegl communal: Renato Mengelt, Georg Trepp-Ulber, Martin Hosig e Monika Lorez-Meuli. Per la nova vischnaunca fusiunada Valragn (Hinterrhein, Nufenen e Spligia) che va en vigur ils 01-01-2019 è quai stà l’emprima elecziun. Il president communal Christian Simmen-Schumacher era gia vegnì elegì.
Mesocco
4xGEA sin livel communal – ils da Mesocco han di gea a a las revisiuns da la planisaziun locala da S.Bernardino (260:94) e da Mesocco e Pian San Giacomo 269:77). Mesocco conceda 1,2 milliuns francs per rempars dal flum Ri del Bés (312:58) e vul reveder il mandat da prestaziun da l’associaziun da Spitex dal Moesano, la ACAM (302:50). La participaziun a las votaziuns communalas era tar radund 41%.
Votaziuns communalas Decisiuns en vischnancas grischunas
Ils resultats da las votaziuns ed elecziuns communalas.


text:
Tenor il rapport da cuntentezza dal mund 2018 occupescha la Svizra la plazza 5 en la rangaziun dals pli cuntents, quai suenter ils pajais nordics. Dentant emigreschan mintg’onn persunas svizras en l’exteriur. Passa la mesadad en ils pajais vischins en l’Europa.
Ma jau vai bandunà la Svizra perquai ch'ins ha offert a mi d'ir en Italia ad occupar ina plazza da lavur. Quai era l'onn 1969. Ussa èn quai 50 onns ch'jau sun là, ed jau na ma muvent pli.
Ils scopos, quels èn differents. Ils ins tira l’amur en l’exteriur, ils auters la professiun. E lura datti quels che tschertgan in midament u in’aventura en la vita.
Laschar encrescher
Igl èn ils clischés che laschan encrescher. Dal chaschiel, la tschigulatta enfin tar las muntognas. Dentant era per la punctualitad e l'urden laschan ellas ed els encrescher.
L'urden e la punctualitad en Svizra am mancan schon in pau. A Chile è tut in zic caotic.
Plitost las tradiziuns svizras mancan als Svizzers en l'exteriur, dentant festiveschan e vivan els quellas era en lur patria tschernida.
Congress a Visp
Quests dis ha lieu a Visp la conferenza da l'Organisaziun da las Svizras e dals Svizzers en l'ester. Duas giadas l’onn s’inscuntran las commembras ed ils commembers da l’organisaziun en Svizra. Quai per discutar temas che preoccupeschan las emigrantas ed ils emigrants svizzers.
L'ASO
L’ Organisaziun dals Svizzers a l'ester (ASO) represchenta ils interess da las Svizras e dals Svizzers en l’exteriur. Ella infurmescha ils cumpatriots en l’exteriur davart quai che cura e passa en Svizra e porscha ina paletta vasta da servetschs.
La ASO vegn purtada da circa 650 associaziuns da Svizzers ed organisaziuns svizras en tut il mund. L’organisaziun ch’è vegnida fundada il 1916 è renconuschida da las autoritads sco portavusch da la tschintgavla Svizra. Tar las incumbensas da l’ASO tutgan sper l’infurmaziun e la cussegliaziun en dumondas giuridicas, da las assicuranzas socialas e da la furmaziun, era offertas sco la revista «Schweizer Revue» ed activitads per giuvens Svizzers en l’exteriur.


text:
Dražen Petrović
Dražen Petrović (prununciàt [drǎʒɛn pɛ̌trɔʋit͡ɕ]; 22 de utùer del 1964 – 7 de zögn del 1993) l'è stat en zögadùr de palacanèstro croàto. El zögàa de guàrdia, e 'l g'ha cuminciàt a zögà come profesiunìsta en Europa endei agn 1980 prìma de nà a zögà endela National Basketball Association (NBA) endel 1989.
Petrović el g'ha insìt dò medàie d'arzènt e giöna de bróns a le Olimpìadi, 'na medàia dóra e giöna de bróns a la Cópa del Mónt, , 'na medàia dóra e giöna de bróns ai Campiunàcc Europèi. El g'ha reprezentàt la Jugoslàvia e piö tàrde la Croàsia. Endel 1985, el g'ha risiìt el Golden Badge award come piö brào atléta de la Jugoslàvia.[1]
Dòpo i sò söcès en Europa col Cibona de Zagabria (del 1984 al 1988) e col Real Madrid (1988 e 1989), Petrović l'è stat ciamàt a zügà endel' NBA endel 1989 endela squàdra dei Portland Trail Blazers. Dòpo ìga fat en pó de panchìna 'l prim an, Petrović el g'ha migliuràt le sò prestasiù dòpo éser nat a zögà coi New Jersey Nets e l'è deentàt giöna de le guàrdie piö fòrti de töt el campiunàt e l'è stat ciapàt en cunsiderasiù per éser numinàt la guàrdia piö bràa de töcc i tép. A l'età de 28 agn, amò zùen e 'ndel pié de la sò cariéra Petrovic l'è mórt enden incidènt stradàl en Germania[2]


text:
Tenor quellas vegnan 35 imams en Svizra pajads dal ministeri da religiun tiric ad Ankara. Coordinà vegn il sustegn da las moscheas sur la fundaziun tirca-islama per la Svizra. Quella organisescha tranter auter permissiuns da dimora per ils imams. Il president dal cussegl da fundaziun è il schef dal ministeri da religiun persunalmain, in stretg confident da Erdogan.
Pregias da propaganda
Tenor las gasettas resentan intgins Tirics en Svizra las uraziuns dal venderdi sco «pleds da propaganda da la partida da la regenza islam-conservativa AKP». Dunnas vegnian sfurzadas da purtar il faziel da chau.
RR novitads 07:00


text:
Nagin titel da campiun svizzer da passlung per Dario Cologna en sia patria, la Val Müstair. Als 50 kilometers da sonda a Tschierv è il traidubel campiun olimpic vegnì tschintgavel. Dumengia en il sprint d'equipa hai almain dà ina medaglia per Cologna, dentant betg quella d'aur. Ensemen cun ses frar Gianluca Cologna è el vegnì terz en il sprint d'equipa en il stil liber.
Gudagnà aur han ils guardiacunfins cun Ueli Schnider ed Erwan Kaeser avant Tavau cun Jason Rüesch e Toni Livers.
Bilantscha
En Val Müstair han gì lieu questa fin d'emna ils campiunadis svizzers da passlung. Pia bler lavur per tut ils voluntaris ed il comité d'organisaziun enturn il president Cla Filip Pitsch. Bilantscha da quests trais eventiments sportivs en la Val Müstair.
RR Sportissimo 17:00


text:
Apple II
L'Apple II (stilizzaa sia comé "Apple //" che comé "Apple ][") a l'è stada 'na familia de home computer, vuna di pussee famos e di primm a spantegàss a nivell industrial, venduu dal 1977 al 1993 e per quest a l'è consideraa el computer pussee longev de la storia.
Cuntegnüü
Hardware[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- CPU: MOS Technology 6502
- Clock: 1 MHz
- RAM: da 4 a 48 kB
- ROM: 12 kB
- Test: 40x24 caratter a 16 color
- Grafica: 280×192 pixel a 4 color
- Port de espansion interna: 8
- Port de espansion estern: sortida video, joystick, registrator di cassett
- Son: Altoparlant integraa
Espansion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Apple II a l'era, respett di coev home computer, l'era assee espandibil, cont i sò 8 slot de espansion. El numer di slot a l'è staa ogett de discussion in tra el Wozniak e 'l Steve Jobs: Jobs el voreva dò port, vuna per el modem e vuna per la stampanta, ma Wozniak, che l'aveva lavoraa a la HP, per la soa esperienza el preferiva pussee port perchè i client gh'even semper di necessità pussee di ròbb che la ca la podeva prevedè.
A hinn staa faa donca di espansion per fà tuscòss: Comunicà cont di dispositiv, mett i sprite in la grafica, cambià el BASIC o, cont la Microsoft SoftCard, doperà el sistema CP/M, tipich di alter computer.
Software[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
De bas l'Apple II a l'era venduu domà cont l'interpeter de l'Apple BASIC, cont 'n emulazion a 16 bit de 'na quaj fonzion.
Cont el rivà de la piattaforma per i dischett a l'è staa mittuu anca l'Apple DOS in del 1978.
I sò limitazion han menaa al ProDOS del 1983, che 'l deriva de l'Apple SOS.
Per la programmazion l'era offert l'Apple Pascal e anca la Microsoft SoftCard, che cont on processor Zilog permetteva de doperà el CP/M e i sò software.
Cont el temp el BASIC a l'è staa sostituii de l'Applesoft BASIC, che 'l supportava la virgola mobil.
Applicazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In su l'Apple II giraven on mugg de applicazion: VisiCalc, el primm foeuj elettronich, l'è staa faa proppi per l'Apple II. Semper per l'offizi ghe seren Apple Writer e AppleWorks, programma che l'ha mittuu per la prima voeulta el concett de scheda in di computer. A ghe seren anca di primordiai GUI, limitaa però de la bassa potenza del processor.
Comé per i alter home computer seren tant i revist che distribuiven listaa de codes.
Modej[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Apple II Plus[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Apple II Plus, sortii in del 1979, el beneficia del sbassàss di prezz di RAM per avènn 48 kB, anca se l'era disponibil cont men RAM.
L'è staa el primm sistema cont l'Applesoft BASIC e a permett el boot direttament di unità a disch e che 'l mett pussee color in la grafica.
Bell & Howell[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La società Bell & Howell l'ha faa 'n accord cont la Apple per vend el sò Apple II Plus, in d'on particolar gris scur e cont di sortii audio pussee.
Anca el lettor di dischett a l'era personalizzaa e venduu de la società.
Apple II Europlus e J-Plus[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per l'Europa e l'Australia (Europlus) e 'l Giappon (J-Plus) a hinn sortii di version specifich de l'Apple II.
Quella europea a l'era caratterizzada del bianch-negher del sò segnal PAL, perchè 'l color a l'era assee gramm de implementà respett al NTSC.
Quella giapponesa la integrava l'alfabett Katakana e l'ha avuu on success scars, circa 2000 venduu.
Apple IIe[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Apple IIe a l'è staa faa dopo che la presentazion de l'Apple III, che l'ha avuu no el success speraa, i utent suttaven a crompà l'Apple II e donca han deciduu de giornàll, cont l'obietiv de sbassà el cost e volzà la qualità.
A magg 1983 a l'è presentaa donca l'Apple II enhanced (mioraa) che l'è restaa in produzion finna al 1993.
L'Apple IIe el gh'aveva 64 KB de RAM e la possibilità de scriv anca cont i letter minuscol, minga supportaa di version precedent.
Inoltra el primm slot d'espansion a l'era modifegaa, cont la possibilità de mett o 'na grafica pussee bona o pussee RAM.
El gh'ha dò evoluzion: Enhanced IIe del 1985 e Platinum IIe del 1987, cont pussee memoria e potenza grafica, on noeuv design e 'l tastadurin numerich.
Apple IIc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Apple IIc a l'è staa venduu dal 1984 'me 'na version compatta de l'Apple II, che per la soa lingerezza la se podeva menà in gir, per esempi de 'na sed d'azienda a 'n altra.
El doperava 'n alter processor, pussee potent ma che 'l scaldava men. A gh'era dent anca el lettor di dischett e on controller per mettén dent 'n alter.
Per espansion ghe seren no i slot classich ma dò port serial. La Apple la vendeva anca di monitor LCD, ma han avuu no success.
A l'è staa el primm computer a supportà la tastadura semplificada Dvorak.
Apple IIGS[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Apple II GS (Graphics and Sound) a l'era 'na macchina desviluppada per lavorà in del settor multimedial, per contrastà i home computer Amiga e Atari ST, assee bon in del compart multimedial.
El pò cuntà in su 'n processor a 16 bit da 2,8 MHz, e un su 256 KB di RAM espandibij finna a 8 MB. El riva finna a 4096 color e a 16 tavolozz.
La retrocompatibilità cont l'Apple II a l'era garantida de on chip che emulava tucc i fonzion, foeura che 'l processor, de 'n Apple II a 8 bit.
El sistema a l'è compatibil cont el MIDI a 15 vos, e 'sta fonzion l'ha menaa a 'na denonzia de la Apple Corps per i precedent accord in sui "dò Apple", che 'l prevedeva che la Apple Computer la saria mai entrada in del camp musical e che la Apple Corps la saria mai entrada in quell informatich.
I primm 50'000 gh'even la firma del Steve Wozniak in sul case.
Apple IIe Card[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Apple IIe Card a l'era ona card progettada per el Macintosh LC, ma compatibil cont tucc i Macintosh de l'epoca, che emula on Apple IIe.