text:
Il Gottard ha giugà ina rolla essenziala en il svilup da la schientscha naziunala svizra, e quai dal temp da fundaziun fin la defensiun spiertala dal 20avel tschientaner. Las relaziuns, politicas, da traffic e socialas en fluctuaziun sa manifesteschan er en ils ospizis sin il pass.
La Societad d’istorgia da l’art en Svizra è vegnida fundada il 1880 e porta ses num odiern dapi il 1934. Oriundamain duevan ils meds finanzials da la societad vegnir impundids tant per l’acquist e la tgira da monuments d’art istorics sco er per render enconuschents quels a la publicitad cun agid da publicaziuns. Suenter l’avertura dal Museum naziunal svizzer a Turitg (1898) e l’installaziun da la Cumissiun federala per la tgira da monuments (1914) è la Societad d’istorgia da l’art en Svizra surtut sa concentrada sin l’inventarisaziun dals monuments d’art istorics. Per quest intent cumpara dapi il 1927 la retscha ‹Die Kunstdenkmäler der Schweiz› (fin il 2017: radund 130 toms). Dapi il 1935 edescha la societad ultra da quai, quasi sco ediziun tastgabla, la retscha ‹Guids da monuments d’art svizzers› che purtreteschan mintgamai in singul object. Questa retscha dueva daventar in grond success: Il settember 2016 è cumparì il 1000avel carnet!
Sto esser ch’igl ha dà dapi l’entschatta dals onns 1980 buns contacts tranter la Rumantschia ed ils editurs dals guids da monuments d’art. En tut èn numnadamain cumparids tschintg toms er en versiun rumantscha: ‹Il Son Gottard e ses ospizis› (Mario Fransioli, 1983), ‹Il palaz federal a Berna› (Martin Fröhlich, 1985), ‹Museo Vela a Ligornetto TI› (Marc-Joachim Wasmer, 1987), ‹L’archiv dals patgs federals a Sviz› (Josef Wiget, 1990) ed ‹Ils chastels da Bellinzona› (Werner Meyer, 1996).
Ina retscha cumparegliabla als Guids da monuments d’art svizzers è dal reminent er vegnida lantschada avant intgins onns a nivel chantunal, numnadamain da la Tgira da monuments dal Grischun: Il 2012 è cumparì en tut las trais linguas chantunalas il carnet ‹Il Neues Gebäu a Cuira. L’edifizi da la regenza dal chantun Grischun, numnà Chasa grischa›. Cumbain che quel dueva furmar il culp da partenza d’ina nova retscha entitulada ‹Monuments grischuns› èsi però restà fin oz tar quest numer, e quai betg be per rumantsch.
Ma enavos tar nossa preschentaziun: Il carnet ‹Il Son Gottard e ses ospizis› tracta l’istorgia dals edifizis istorics situads sin il pass en ils suandants chapitels: ‹La chaplutta›, ‹L’emprim ospizi u l’ospizi da la vischnanca›, ‹La chasa dals chaputschins u l’ospizi vegl›, ‹La chaplutta dals morts›, ‹La stalla›, ‹La destrucziun da l’emprim ospizi›, ‹La susta veglia›, ‹Las chasas da refugi›, ‹Istorgia contemporana› e ‹La fundaziun Pro Son Gottard›. A la fin cuntegna il guid, ch’è illustrà ritgamain, en pli ina ‹Cronologia essenziala da la chaplutta e dals ospizis dal Son Gottard›. Dapli infurmaziuns davart il guid, inclusiv infurmaziuns actualisadas davart las lavurs da renovaziun pli novas, èn da chattar en la ‹Preschentaziun da l’emna› ch’è accessibla qua sutvart.
Davart il Pass dal Son Gottard exista, ultra dal guid da monuments d’art, er uschiglio ina ritga litteratura en rumantsch grischun che tracta divers aspects da l’istorgia da quest impurtant passadi. L’access il pli direct a quests documents porscha il dossier ‹Pass dal Son Gottard› che fa part da la ritga paletta da dossiers tematics che chattà.ch renda accessibel cuntinuadamain (cf. medemamain il link sutvart).


c: text/html

text:
Il campiunadi svizzer da passlung è a Tschierv en la Val Müstair. Terz en la cursa sur 50 kilometers stil classic è Jason Rüesch. Dario Cologna ha stuì sa cuntentar cun il 5avel plaz. El ha pers bunamain 6 minutas sin Ueli Schnider. Curdin Perl è vegnì 22avel.
Tar las dunnas ha Seraina Boner triumfà la cursa da 30 kilometers a moda suverana. La partenaria da Toni Livers è stada bunamain 6 minutas pli svelta che Nadine Fähndrich. Cumplettà il podest sco terza ha Laurien van der Graaf.
RR novitads 16:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Schmitten (GR)
Schmitten (en rumanc: Ferrera) a l'è un cumün svizzer del distret de Albula. in del Canton Grison. Al gh’ha pressapoch 248 abitant e una süperfiss de 11.32 km², e al se tröva a una altitüden de 1301 meter sura al livel del mar.
El cumün de Schmitten a l'è tacaa ai cumün de Alvaneu, Arosa, Filisur, Wiesen.
L'andament storegh de la popolazion de Schmitten l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
RiferimentModifega
- ↑ Schmitten in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Danskeren. (Neenah, Wis.) 1892-1920, April 10, 1903, Page 7, Image 7
E Bindstoum Fortæiiinger og Vigte i jydske Mundarter as St. Si. suchet-. (Fortsat). »Faa den Sag,« saah hatt Mahs aa Brahnunt, »A haa jow ænnele aasse wor i Krie, aa de tu ha gaan mer mod wahr end de gil, aa de endtes mae te A sit en gne Kuen —- jaja, no a: hun doe aa hern, solle Kiestem men hun wa gue ve mee, saaiacnng hun iotvtved; A mo eet sej hin Ant po. Noddeda, saa haar A laae den hæhr Vihs ont den hce Krie, aa hudden A fii Hold o Kjesten. Tegaang te di tte Kiodvenhatvn ma- Amraai Nielsen deotoeg De war en how Zijataasda di bestellt ett Ant end sloweg s Te Pnst bennnttdt ve life-rieth da di had ringt-d samtttett: Men Motten den blow trej saawal, fa Nielien hatt saah Anten· — Aa de wa Mir aa Jeng aa Pier im iett Boi aaiie Trej Aa no et Eitts hed Vroveitiem das wa di ans-se mei. Den Tie te Klotirn dett war oth, an ni had saat wo Damen Ta rodt tkavtejnetn ,Iiarie! lad tnig see, J iiie sotoer’« Aaa aail di Ettlin, dir drow sandi, di inteed die Itniier te wog. Testit saa tant dir trei ntttjih aa di blotn iegaen ve war-. Ti stited, na di sinkt-. Wo tiantein — — Pe Lassen ward di tait hant s Hatt todt iaa hin-ishr en KtthL das tatn: ,Ten tnaae tti ha itetnit hat-H Ti Untier fis-Its iaa tni sont Entol an need iont ttowe Qiasiietx Ti iattt aa siow Inn-:- ottsera«htt, sont tin-r di ineiie Kiriian Aa tttot do Tand-n de ett das-, da limited stenJ aa Pier-. A ioiied ne tnas ija«l, aa iaah: »Na sitz ni aalie tttiet-.« Eva diow di de na duniecs ina-:n, aa de tna reitie haat. Ratt Motten ais te filtr, aa di had inqen cnnen feint. Tefist binw issttneixtnannen into aaw aal den itie Ortntierinm Wo Vogtnant tahrt hanis Pantn aa ianhx ,,F)a!d inde tned Eine iierina!« Eaa sit-ej A i en Bord te Land, aa set mir Nod aa heddoz Tit iatn da Jen, A tinttt, aa iaait: »Don To tot-? i VatieetenZ« »Ja let,« inait A. - ,,Ta ir« saait hatt - ,.di Anner o Las-in treten.« ,,l·tntah? edit-entt« iaah A -- »i! hier« iaah hatt ,aa Jene-, di Kamnteraater.« — ,,3aa ask ed iiie tttaer,« saait A. ,.te vi sta htrhr na draatetx ,.A tinnt, te di nsa ’nwn ihiait A ioe iow iaa tni Einen, ,,Ti tkemied ownterahn - ind! da war et wai dias iowen. ,Jto! A vei indda dirhnstth!« « ,,Ito!« faah hntt, ,,A"i mtrddek!« Men stind betoaahrsI htda dah wa stili! aa ei en Voes wa iedde, J Saiten loe di hegt Tom, saa di in ett kam immer: Aa Minniiien di itod omirinq, aa giowd aa ga dein Vertreter« Aa deehr itod stnetse saarnetn Fett aa Frotener aa Fraawetz Aa ga dem. .,Oillitn(rtth!« saah A, .,da sial A konnt-, Hi siaaweri ,,Ottdn goer ed tnae Tiers-« — ,,Ziit!« saah Jens: ,,A'r aah mir begi Faddesz ,,A tnce mi Ahrnt, waiiontnten Malt-P- saah Pier «errd Ta, dtrr a- dere?« Mens Jens hatt ioe aa tow mod Bannen han talt dem, aa hatt dieit’etn: An de IVa Soldanna aalle Siawtvx han had not ntas aa itieit’em. Di hall pnt hatt t Piez Fet; di haii dem tow itan te sit-; Mett saa aa han et Oiahtefot aa ist-owed aa inth e scr: »De dintver rinng nttr mas« ——— saah han —«- »A trower ett, A lotoer. ,A die Da- saa altnittdele, Pier! iontnte Do dem-wer, »Da stal Do hastig tni Faaer aa Mttet, aa Kieften ekle minneei ,,Aa ta Do lett-w, da vier A Da, Do gywte Die ened hinner!« »De stie des ett,« — saah Pier —- ,,saat A mo vednok soliez met-! Dari- i »du-a fia wo Pantta blnw te?« — saah Jens —- ,,Mahs! ve; Do ttt dem te Die ,Aa Ioi dem hicemtn?» —— «dtvofor et de« -—- saah A —- »A» sta wal ta dem«. — i »Bei Do gi Kiesten aaiie tttihnt« — saah Jenes — »Na httn sta ha dem. »Mett htvissonh Pie! Do doee far A, maa A saa arre dihnt »Man sei indda en tjsn tott kniee, net-t- di blow iaa te mthn!« »An ins-« —- iaah Pier: aa de war di fliti tier, han taait, Faa soit dsh han, aa faa doh Jens: aa saaen fek Kiesten Aalt. Saa desto A hicent tntr den Bestjen, aa tatn te Tit-unt stille — A dii ett ao te Kiesten iteags nten binww te’tn Mitenen tille. Mi Iaae aa Mitei- — de sial A iotvtv —« di sntillt, degaana di soe mer. Mi Mtter hun saah: »J litttsiiiowi To intt indda begoe Tun-« » ,,«’ta de toa stint not-« —- sttered A, aa tni nti Iwarsert nier »Do æddet nahgem — faah mi Faaer » ,,hndn goer et Jens aa Pieris- i »Ist di blow staat, « ftter A »der war aa ret en siem Spitattei:! ,,Di ioe sont siaated Stvotth; te A biow seie, de wae·t MeratieLU «hm —- hnt —- htn!« saah mi Faaee ——- »in-ein taait’ent hen? htoetn sttii te itsrawettp » ,,Hant Sjai hatt taast’ettt den« —- saah A —-- »aa hieie Motiven-» hater I ,Ftti detn te ist-Tanzen. Derh blow ringed, praited, dir-h biow "· sangen-« Mi Mitee httn ilow hin Hinner samtnen: »De tva knowt aatv Kotigean Mi Faaer hnn saaht »Na to di Saat-re te Twiio — tolle Kie sten!« , Faa nierenstie tin haaee en Ven, iaa vel ifn nodde wetten-« Om Mttenett degaang vi had et wo Tower, saah tni Mowerh »Da fia wal hen te Tit-its not A solle mei, A tkower.« « Da Kieiten ioe mas, stat hun i aa gtahd ——— saa di had faaei hin't »Mein ia de nott» » iaah hintre Faaer. — »Aah!« « iaah hun! —-- »de ask nah stint. ,,Aah Jens! Jens! Jens! To wa mi Ven --- aa hwoiaa fini A most Drei-« »Ach! gi Da itell te «t!» —- saah hin Faaer —- ,da tm tvai Jen, ka troit Tau Saa tow A pp mi Paans ina- Pasng — detn Jene aa Pier had; had ginn via-: » »Der- fia Do ha te Atrepaaet!« —- saah A —- »Ita de ett linn Drei Saa tam oi te aa inaki en Auen baad’ otn de Jen aa d’Annet. Mi Fast kam aasse te aa saah: »Den Arie a- sietn faa Lannet. »Um eiiei no te Jenes te doe, httdn tinie Do no, Øtoiii »Da ka ett saaen sedd EnkimanhI aa de’t-’t tvaer aa wrotoi i. , No Ia Do inten gnwt Die sial —- aa Do te kaa saa gammel — «Aa Do aa httn J itn nohinne veehr epo iens Sammet »An I veed ett, hwem de sitt naht-« —- tdan suec: »A vedst heter «Ktt ciesten tintt en Kaael mae Let, saheensee de wa betet- — »Jtoi« — saah Month mi Faun —-— »Do’k ett behow aa iied aah laant« — .Iahi J dehotverheied ett« —- saah Kietten — «aa haa saah teoanti — »Opt, hatt-s —- saah ctoit —- ,,htn! A need, di Seen hatt haae no Stieltingm — »Gut wes en Team aa ett Bed Broei de taa ett htalp vt tin-t Uan Wen satt bioto Mesten eint tataalft, aa htveell, aa ba th Daaw da. M Ihn sont di kam iatntnen saan i iit aa annet Latv da: Smti saa tva httn ett betint, aa atmetier httn tot et. Tesf san blont vi Manh aa Auen, aa Zagen has formt et. Noddeda! Wolle Vistesten haad tatvn still den hiete Awten; men de de Law sit han istnn aa snak mej. «Htvetn dcer ce tint i Granh aa dcerotntring,« saah han, »veed wat nasse, te doer ce Nod, di tnlle Swenh Graahs Capel — san shæ haa tvot en bette ton Kjert en gnang, lissom dcehr shsten sor Ungitrup. Men de et ænnete san leenng sthn, te mi Aatfaners Aatsaaet haad ett sit Nod aa den hce Kjert. Stien ee dcet inno noton na; hwcem dce gidde gaan ætter ed, ta snaar finn e Stej po Grosioth Matt, lit nueten faa Hatvto Soe. Degaang de skidh, som A no sta fantaell, si da wa dae trej Konger i wo Land — aa de toa di toro faa manne, ta A trotv, san jen tu ejes ha wot not: ttej Konget i et Land man va- lisse gant sont trej Konner i jen Hues, san hudden stn di saaligges? Noda: den jenn aa di Konger hedd Stocnh. Han slow den nahn a di totv annet ihjel ve et Gjæstboj, hwo de no war, aa shnn bit gjo lisse ve den treddi. Men hnn unnrennt, an santed en grotntne Hand striegsott sammel, an owtvertvan Swenh i et stuet Stam, di haatt derinn po Granh Hie. Swenh han tavt bnade e Stntv an e Lyw, som A no ska faatcell· Den Datv sar e Stnw stu stoe, san stod e Konng udden san hans Tjelt, an snn bøj ed sce htoerten wahr eller bcejjer, end te en Bnetttnen kam gnnngend saabi. an hnn war en stammete tnetnh stwinn E Konng set Last te hin, aa lo hin ttcek ind i e Tjelt, an toe nasse de hin, men hant imued hinne kltilli. Die tu wo tnnnne Kenner, daer ett hand taton ice scen Kjeltingetie neee san unser; men den bæhr wa steit i ed. Snn snaaer hun ton stuppen nd igen, rent txan hieni, an gen-ed san tnoj tnoddete, aa snatnnll hittne Mnnd Anltittg, iisssom de ton antvn te. Sna btøw hnn ilnsotm an snnh: »Da stnl A inddn ste, otn A tn betanht Tdcn Stittina nn en stonnn de hceh Etat Arbed.« Dcehmæ Itotu ttnn ert Ring-, nn stnt bag nier de hans Nath, tntet nnnszs Jnnetrojs na hans Ullenstjøt, an gii ued. Men e Zlntv tvn bennnt, an de net ett lænna, sa Stoenhs Fott dtem sdtet nd an snadrowwen Han tnnat son) ansse sscet rennn, an tatn sanhrext antjenn do hnns Hat-ist dceh snnbi, ltwor e Ruen stod an soe po e Stam. Men sna støwted bang Hast Finneten war rette vhatn et Stod tebaahg. Hnn rnooer te e Elftnnd: ,,Hæel nickt Hceel inne! ont Do need et Etej.« ,,A stn hceht Die søen,« sanh e Buen, ,,te di Uvenner ett sta sinn Dæ lotvtven«. Mce de sntnm hog ban e Kenng tnot i hans Pann tnce e Ytos, te han fit stjendpe ototverenn. Da hatts Muedstanner, Konng Wolmer, kam te an sanh ham, lo hnn hnm johr po de sam Stæj, aa byg den ton Kjett otvroer hom. Ætte hans Døe haa di aalti kal hatn Swenh Graah, fnade te hatt otntam dcehr. — Men owtvenpo de hiehr oe vi no ha en Vihs nasse om Krie, som jen an mi gue Venner —- ja de er ett lcenger end totv Oet stn han doh — han han sjael dejtet: Ten Tie A tvak en bette Knael, an git na ntted Fort A set mi Foh an ltlceietnon i Atnoten Jenseit-z Goet Anto Anahd an Bateemhjatehied di set ifinn an tn ma-, Ta tni Faarnsllr toa saltn state an ingen Ank vill ha met-. Tie war A essen manne Lee —- had retten gue Datvnn Lid innen Ase i noter Man hd — san de wa Sttnd an tlatotv. Bonh had di innen stiek in mer an san diet ejen Dietter — Ti tinnt tvat nasse, soin de git, te dte tnm tagen astter. An ma- aa Mttotens Sessel sont Sossin tvnst vi anp Tns toar et ien nen Blodsdrohv i hinne hiele Kraut-. Ai Ida som Zit, hton Jen den vitl, de vitt den Atmen anttt; Ai lon tesatnmen soest an sitt, i Matt an de wo Mantti. Vi hnd sen Sang an legg Ivos i, et heje tn di sotvtv, Faa di had toe wos samtnen i loor ejen anstlotvtn Te Ztnot aa sen Sinol git vi tnstot, an haatt htoeknnres hinnen An htonr en Puhg A boek hin swr san de te hnn tvn minnek. Sna snttes vi, mens vi toa smo: an sihn da vi btolv stohr, Vi git sit Winter begi Toto te Arn-isten i Fand-er Aa san bloto hnn mi tttaiitntth aa A hin Nosotggnto da, Teganng te di dselt Aimrster ned i sinnl- og Pigidnw da Men sihn da A tvnst bæset te, an btotv di sit an tytvto, Ean ntnnt A te Zegsioen. an sdking Zældnaet, na tæ«tnt·e strittonx A set Ini Aas-, an Sessel gmed an iaah: ,,Fnatont no, Pier! A tinte vez, To go di Ves, A sie Das anlle tnier«. Onn gined A gen-ed --— de tvne en Aint s— aa vi gened begi Tom. Men da di stetteg towed hin-, te hnn stn dtytv ma- troto. - Inn ntnnt A dn tnaesset astes an inn te Regqetnintet — A soe hin ett i olle Let: de had A natte vintet. J totv Lek ait A Ztnoten stam, an sihn tant A i Krie. Die lid A tlnt an Hoerhied: de war en solle Tie. Tesist tant A t Zlntd, an set tni hotven Arm spotteten Ti stoer en na de Aatvselen; an saaen blon) A tot-terri Ti tnnn ett btnhn tnns tnsnger dire, na dcesor set A Loto. Saa git A hsem den tannge Ves eint nhd sen- Jssehoto A tinnt saa ttt an man-te lttnanng: hndan mon Sessel haar et? Kahnnsns hnn E dse aa henn: san n hnn tvnl saatoantet. An sont A tommer te wor Bos, an sie te Mnoteng Goet, Hoot A hnd lowd san gleeddele tnt guede ttngdotne Der. To toa der Soet an Lostehted, an Vnset snth natv Ein-isten An Gitttvonm t den htele Gom-, an Iotvten sulh nnlv Meister An dn A tatn san te den Ener, an saah: Gussrej hetinnt Da ton dne ette Jenh, saa’ tat: ett Jen, der tn ma- ttnn, Fa Btndden inm, aa tieg derued — an de ton Mnotenc Sessel -- hnn stoto hln hinne te htn Lohe nntt mer san stuek en Rast-set -,,Aa Hei-rennst htoa tiee A not to de et Pie dee stoee. I»Anh Pteet A dinted eette Dce t snmful otle Der. I»Mt Faaer an Muer n- degl dsh — hwi stnlt A Co seee lktokent »Da tnm ioto ett »- Do site-to sow ett —- no ne A gytvt me , Soken « l »du-n stull A stehto tun-, Sessetlilt net htwee Arm ee henn; »An sahe t Akte an seemmed Lann A tu sotv ingen semi »A te en Krsvh de tie Do wal, an tagen Minnest notte —- i »Gnd give det, seg mnntte snnet hersrn til Gent-en stottet» «thl Da- tesres!« snah hun, »Da stnl llet ette snk inn Beoet »Snntaenns vl Annee hnaee en Kom, dn stnt Do ett lt Nie! »So ta so bttho sont Do han« toot i gammet Tte t Goetettt »An-n tnh no seet Da ve wo Stytot san ta vt snath me Somit-« s , J Ei no me A en gammel .(taael, aa gor aa utter Fort-: A soe mi Føh an Klajenwn i Muoten Jenseits Goet A flntte Knor, A flette Meist, aa Ztnotøtd sier A inter: Aa sotnti po mi venster Arm A basrer Ecssels Tasttetn Da no den hce Vihs om den jenarmed Seeldaat war uhd, saa tow Wolle Vistisen oe igen aa saah: »A stal indda bestrwa Jer, hudden de git mce de Oer, A tint dæeøwwer i Kjøvvenhaon. A haar inno gjemt de Proto, A strøw hjem, aa no vel A løhs ed faa Jer: No er A da bløwn Kust ve en Brandispetiør, aa hwissommensti J so moe no, tun A rele ræh Jer hen, saa ncerensti A sedder o e Bot, sit A ud sont en Bis-en, saar A haar en Ullenstjøt aa baare Roewbælle, aa en laajn Ka bus mce en Reewhaal i e Nat. Den naadde Frow saah fest, te de stu wot en Reetvrumpx men saa saah A: »Nej ejs manne Tak, de pagser A ett om.« De voest A haad her, de søst A kam her, war ejs aa saasto dje Snak: den naadde Frow wa rein Tysk i hinne Taahl. En Stoønsticeg taller hun en Svinestej, aa en istej kaller hnn en Stie. A dest haatte ett, hudden A wa ,vcent i et. ,,Kan han bcore en Stej til Bageren?« saah thun te mæ. »Nei, hwerten A ka ek hejr A vel; hwa stul han nasse mae den?« saah A te hin. »Saa tan han aaae den Sti, han er kommen paa, jydske Kavej!« saab hnn ite nick; men saa kam Hechten, aa han stel wo Trcehd. Ti Hietie Zinobon er aasse no aromme Krabaater: næ ii Jsie ma-. stak A aalti staw te tni Nawn; nær A saa sejr UT sefr ou, L, e Le, Bl-okle,« saa arine di saa dje Mam Ja- farre aa sprcek. De aor ejs tnap te hochr, saa ncerenHti sit beer om en Tovasdels te e Bres, saa øwerbearine di mas, aa taer te di ka ett saasto hwa A seit. Da toa di møj bejr ind i. e Sonnen, deaaana te Vi war ilaw mce e Kosat tei-; naerensti A dasbr faalaanat saa toto ijcellina Wost, saa aa di ma- aalti saa fih Stjallina Pølsz A haa wo ton) Gaana o Kaamedri; di saah saa Inte, te di spett dæhr, men A so hmerken tun-It eller Tit-minan A soe de wahrl ma, faar A so den Stemnn De var ule o Vejsterbrotv. Fost kam der en KristaaeL aa han sat en Stej te Dust aa krøv in aa et Vinni. »De tomme Do aa( srce,« saah A, »dessom der ejss te Folt hjemme.« Dce stod nowr ttompener oe mas, di gaa dem te aa li aa ma; men aaller saa snaaer ma han kommen nier igen, fahr e Mund kam no mer et ans i hans jen Haen aa en Kohr i den aahn, aa saa røg di sammen; men e Tyw stod sce, aa stak e Mond ihjel. A todt, te di stu grihv ham, aa for ham te e Herredsfowd, men di. low a mee, aa holt saa mi Mund —— søen re et aa ha gue Fortaalere; kahcensce han aasse had stollen see righ, saa saa haad han ingen No. De waart ett laenng, saa so A ham igen, han sad aa oed mæ tow Kwinfolk, aa en Mollerswen git saa B.uer. De war en speddelste Knæjt den samm Mollerswen, han haad lceer hans Prosession teaawns, saa han stal baade Broenviin aa Edelswaar aa Skywen sræ dem, aa holted i see som en Stork; men kahcense han heller ett had saat aa ehd i manne Daw. saa stanten wa han, aa hans chejr hang aa slov vred om ham. Saa rej di de Haus øwrenn, aa saa so A et aant Stei, dreht wa Liegstow, aa saamanne Kaahl aa Pigger, der rent aa danst; dcehr kam e Tyw aa vil dans maej, aa den laang Møllerswen nasse. Men Skam staae dem! e Mølletstven haalt ve Snak, mens e Tyw stal jen aa e Pigger, aa rent astej mce hin. »Hej!« rovt A, ,,’hwi løvver J ett? e Tyw skeller hin ves ve hwce chejtro, hun haar o hinne Krop.« Men saa grint di igjcen, aa saa-h te A stu holl chest. Alywl rent di da ud e Liegstow, men saa tu di ta æbaag. Let Etter kam e Pihg, e Tyw had stollen, igjen, aa sløw free den jen Sih te den aan, aa røw sæ i hinner Hoer, aa bar sæ ad, som hun had wot gal. »Hm gor a hin?'« saah A te ham, dæ stod ve mee. »E Tytv haa loited e Pihg,« saah han. »Sk. . .« saah A, ,,wa de waer aa stav sæ søen te sor? han haar wal saa møj, te han ka betaahl faar W-aaen.« »Si hes!« saah han, »dæhr tommer den stammele Møllerswen tebaag mce en laang Sttemmel Papi.ir.« — ,,No vil han ta Moel a hin te en nsj Kjowl,« saah A, «tahænse e Tyw haar rown den, hnn haar epo; ja, ja, Noj ce bæjr end stet Ett.« Men e Png war ett saanøwd mce de, faar hun locd te, hun vil ha slawn e Mollerswen mce hinne Knøtnnw, aa saa sprang hun op po et Kon Digi aa nier igen, aa hwor hun saa bløw aa, de vedd A ett. Hun rent wal sajtens ætter en Jnkallels, men hwa ta de nott? de hun haaer, de hnaer bun, aa eKaael ta go fræ de jenHerred te de aant, saa ta hun ta cebaaa. Men saa stal J ha sit et Spel! Dæ stoer en Darfst ma- en Mand epo o Kongens Nøjtaarre — A haa manne Otaanaa gon om ve en, aa tint, te de wai nøj di haad slor nd aa Trak: men Skam slaa ham! hans ka got ti«h, hwot han vel, faar aallehcejst som A sad aa aadt o di. hæhr Anstalten tam han ind cetter e Tytv. Han had relle not smur sæ øwr mæ Krihd, men A kint ham allwa E an war ett sue glaa de ham, saa htvæh gaang han so te ham, saa netked han a ham; men han blow indda haallen stell, saalænng te e Tyw sek Staahn aa unkenn. Tesist saa barres de moe sor, te A so Hei vede. Den Stemm aa saa manne Smodaml, te de wa arusselig, rent aa slow Jld o e Tyw, aa saa putted di ham nier i en gloton Own aa sprang sjcel bagætter, men den løwn Ttæhcejst sprang mer e Mund op o e Lowt. Den aahn Daw qik A nicr o e Taarre aa vil si, om han wa der — jow, han stod dæ relle nok, aa had faat aal e Krihd tarred a sae; men A ska wal hyt mor, A tommer ett saa ncer te ham, saa no ved A, htva han bestoer aa. Den aahn Gaang A wa dcehr ud o de Comeddetow, da kam e Møllerswen igen, aa de Gaang wa han kommen i Tjenest ve en aahn Haasben, aa di stu wal laant hen, saar han had en gromme stuer Madtaarre aa slcehv epo; men de war en «Sl-ngert, ihwot han kam, aa de shce Steh len wa nohanne gjoer ve ham, saa lissesnaar han so, te e Mand wa kommen et Koen stam, saa ga han sæ ilaw mae e Madkaarre, aa han hog i see, aa stopped nier i hans Maw jet. Humpling reitet en nahm aa saa tow han soe en gue Toer aa e Flask ivessomda, aa sat en hwaeh Gaang bog ve soe. Men saa kam der Jen i soen no peeen tawlsered Faarklcetøw mæ en Hjsllistryhg i. hans Hauen, aa han snapped e Flasi aa rent mccj. Degaang te e Mølletswen lsaa veehn see, aa vil ta hans Flast, saa war en beenn.» De howed han ill: han so sæ ronnen om po wos Aalsam mel, tesist falt hanö Øwen po mee, faar A· stod ham nærest, aa da tu A wal si, han waantint mce te et, saae han blon ve a»a glow o mce, fom han stul hn et mce. »Hu-a Ia bt n-tt«, saah A, »te J sier o mee? A baa Skam ett kamt je Flask, men dæ wa Jen, dæ rent her i et Pa laang Bots ser aa mce en Hjøllistryshg han tow en free Jet.« Me de tu let hjcelp Aal hwa A saah, faa han bløw de an f o mie; han saah Jngenting, men hans Øwn gnistred fou glowen Jld, aa aal dem, dce war i e Stvw, di grint licse steckt, som di kunn. Saa bløw A ilworre aa fand te hamt »Im-o tænte, chemand stcel; dersom Do ett vi! lce vcehr an glow o mæ, san stal A Stam kom M it IDE, aa baank e Miel aa di Troj.« Han stod lih kamt, aa gawt faa høwt, te A tu ha jawd beggi mi Knstnstpt ind i. hans Mund. »Da stal A si, om A ett ka lceth disk Møllertyw!« saah A, aa saa vil A te aa lyl mi jen Bist øwer e Plantvcetk; men saa begynt di Aalsammel aa roh, te A siu go ud; di shaa wal wo ræhd, te dæ stu fti en Miit Saa wa dce Tom, di tow mce hwer unne si Arm: »F Ia go sjæl,« saah A; men de tu ett nøtt, hva A saah, faa san krød di sammel runnen om mee, aa raavt Hurra faa mak, faa de A føen had stamfutted e Tyw, aa saa bar di mæ tele ud po dje Staaller; men i e Daer sielles di ad, as saa trillt A aa broekted e Maanbed te mi Pihv. Men saa haar A nasse jengaang wor i cherk, i den bette taalled chert, dæ leager paa Kongens Nøjtaatke, let frce den løwn Trcehcejft; de war en dolh chert innen j. INøt øIvr war et stuer Omhceng, aa de stod der en bette kon Knejt aa trak op aa nier, aa en Prcejst ftod der de lnvce Sih aa et, aa di wa fwot i e Ansigt: A ftod ve wo Kaattepihg høwt aap o e Puppeltuer. Konaens sad de den jen Sih o e Prcejtstowl; men han taw stell, aa e hiele Mieniahed taw stell, undtawn spmtier te di klapped i die Hei-Weh aa ga et gromme Vrcel aa dem. J- e Chor dæh aik di ud aa ind, aa saa præjled Jen, aa saa præjked Ton-, aa saa rovt di i Mannen po bvceranner; san sang di, an saa spelled di. Dce war nasse B1«uddeviels, men t Brud aa e Brudaom haalt hwcer i sinb Enn aa et Stytke Lat — de llepped e Prcest møt øwr. Sibn kam di desh ren ind mæ e Brudgom, aa han wa slawn faadærted, hudn han saa wa kommen aaftej, aa saa tow e Der en grummige stuer Fiol, aa ga sæ te an spell aa sønng faat e Brud faalæng, te hun fil i Søwn Wo Kaakkepihg ga sce te aa grcehd aa faah, te hun wa dø, men de band wal ett aa betyh, faar A veed da, te Jen ta ett sønng Jew ihjel, aa A trowr nasse, te A so bin et Pa Daw cettet o e Gaahd, aa da skadd hun ingen Ting. De war ejs den færest Hantiering, te A ha sit i nown cherk. No ett mier de hoehr Gaang, ant end om J vil stell moe en Wust aa et Pa Faaslocr, aa saa et bette Fjattil Smør, faa hæhr foer vi ett ant Smør end .Fjet, faa hehr cer ett ant end Boefter i e Bøj, allle den Gaahd, A dowr i, hedder Studenftrcehd. Faawal!« Dcehkcetter tow Rasmus Owstrup fat, aa faataall den hæ Histaarri: Som A no ftu faatæll Jet: De war i Kriens Ti, da di hær Engelsmænd haad gjo de has grummige Spi taktel i K j ø v v e n h a w n, saa maat A da hejer ett btyw irow, faa Legsmannen tam aa drøw mce ud o Sessionen, aa dceh bløw A tawn te di Haassens Hcejftfolt, aa A leiht baadde aa rih aa hog Folt ihjel; men A sit sjæl ingen Hos, faar A fta sej wos: di slaaer tun i. Frejstier, faa naer der ce Kri, faa ce di baanng, te vi sta gjø de Slemm ved dem. J Frejjen faa raaer di faa wos, men i Krien saa raaet vk faa dem — si de ask en Faaskjæl. —- A had en gue Mad pues mce mce ud te Stuelen, aa mie sit A sennen hsemmw free, aa de gjor ingen Uhn ve ham, dce ftu loehr mee, an A tam te aa sto hewt baade faa ham aa Aaffisiereren. cSaa scejer Unneraassi.sieten te mæ en Dam, A had gin ham en Polls aa en Pa’ Woster —- faa han wa gytvt, stal A sej wos —- ,,Høe,« seje han, ,,tinne Do M e s f in g jen s?« —- »De war ett godt annet,« søh A, ,,de æ den bejst Hejst oe hiele Reggimintet.« — »No«, seh han igjen, «Wsa t r u p, dce riet ham, a- bløwn fyg, aa han dse wal aasse.« — »Ja de ta got væhr,« seh A. — »Ve Do hu ham,« føh han, »faa stal A si aa siaf Dre ham, men faa Ia Do aasse tænnt po mi Kuen!« —- ,,A sia betaennk hiu,« suet A, ,,mce et Faasloer aa et betteton Flceft, hwissom Inensti te A maa fo Messi.ngjens. Aa hun stal indda fo en Snes Akg aa en fi Marter Smør, faa tat mi Mowr komme herud.« »De crr Uer not,« suekt han. Saa fet A relle not Messingjens, aallywl dae war en grumme Rowt om ham, faa di vil rih ham Aalsammet:i men to dce tu jow da tun Jen tom po hank ad Ganugen.. De føhft Gaang A stul o harrt, da soe han telle not vis; po mee, tissom han vil fpøhr mak: hwa ae Do for en Kau el? Men A snatted Ince indda terett mce ham, aa faatasall ham, te Watrup loe paa Syhgstowem aa git not ett frce ed, aa saa had Underaaffisieren sod, te A stu hia hum« aa te de tu siet ett nøtt, te han ftinned sae. De tu hats faastoe — faar aall dem, die tjennt ham, di sob, te hats aaljenn haad lisfaamøi Faustand som tow Kyrrassieret. Aa de waar aasse sann; han fattedes ett Annt, end de te han tu ett snatt, aa de wa jow ett hans Styld A glau mer aaller de Gaang A føh ham, te Watr up wa fan rinng, da sutted Hcejsten relle lissom et ant Minnesi. Ja, J ta trow, te vi Tow spraatted sihn møj mae hwetanner, aa te Aalt, hwa A søh, enten tronnied han, eller hwinnied han, rimmed han, aa A faaftoed aalti, hwa han minnt. Som A no stu faatcell, saa drow vi da ind i de Sonnen. Aa vi massiered jen Daw aa en aahn Daw,. aa saa bløw Jen en bette Kon trcet aa den Rien, aa let æem daehr, hwor En æ høweft, nær En santek Spohn. Saa ftod Kaahlen aa, git imæll, aa had Bjesselet Iwet Armen. A git ausse, men A lo Jens støtt fæ sieh Han fulle mce not saa trolle, aa tam Nowen hanc fac naer, saa stroll han —- faa di vil ha te, han war m Halti.gh — aa vil baade bedd aa staa. No da: faa kam vi en Daw te e Bøj doeruhd ve Obbentoe, aa A fek mi Kotier ve en Gsaarrmand. Dce stod godt te ve dam, men de war en pihnwon Hund, faa vi tu ett wal fø de, vi tu ehd. sMen faa wa dæ jen aaw Dcetiteren — han had sejs a de Slaww — aa hinn tun A retten godt li·h, aa hun tun aasse lih mæ faa den Sag, W hun ga mce et godt Nosfoer den sam Awten, aa W ætter —- faa vi le øwr dier —- saa war hun indda seit ve mac, aa hun veft aalle de Gue, hun vil gye nut. I (Slnttez).


text:
Avant bun in onn han 65 deputads suttascrit l'incumbensa da Christian Kasper da prolungar la chatscha normala per 4 dis viaden en l'october. La regenza grischuna ha dentant elavurà il messadi e la debatta en il cussegl grond tractandada per la sessiun d'october. Lura na vegn il deputà liberaldemocrat da la Purtenza Christian Kasper betg pli a sustegnair sia atgna incumbensa.
Jau sun arrivà en in dilemma, dapli na ditg jau betg.
Christian Kasper na vul betg s'exprimer daco exact ch'el haja midà opiniun. Sper il presidi da la fracziun da chatschaders è el era en la suprastanza da l'Uniun grischuna dals chatschaders da patenta. En la debatta da la sessiun d’october vegni el a represchentar l’opiniun da la maioritad da l’uniun chantunala – vul dir che Kasper na stat betg pli davos l’introducziun da la chatscha d’october ch’el ha sez mess en moviment. Renatus Casutt, l’anteriur deputà e commember da l’iniziativa encunter la chatscha speziala, lascha quest agir be scurlattar il chau.
Cun la proposta da la regenza cumenza l'entira discussiun puspè
La regenza ha dentant elavurà il messadi per prolungar la chatscha normala per 4 dis. Quel vul ella preschentar suenter las vacanzas da stad sco il cusseglier guvernativ Mario Cavigelli ha ditg, e Cavigelli relativescha che Kasper haja midà opiniun. Cun la proposta che la regenza suttamettia al parlament cumenzia la discussiun danovamain. Sch’ils 65 deputads ch’han suttascrit l’incumbensa da Kasper vesan er quai uschia, pudess quai esser ulteriura muniziun en questa debatta.
RR actualitad 07:00


text:
Ir a kino...
Il plaschair è grond tar las interpresas che dastgan cun la terza schluccada avrir la portas. Uschia è Rita Kalberer da Kino Cuira surlevgiada da puspè dastgar beneventar fans da film en las salas da kino. Cudeschar bigliets duess mintgin online, uschiglio chanaliseschan ils responsabels la glieud en las localitads e laschan plaz tranter las gruppas che van a kino.
Ir en sortida ...
Amaturs da la notg vegnan er puspè sin lur custs. Locals da sortida cun maximalmain 300 persunas e restricziun da distanza pon puspè avrir. Inqual local resta dentant tar sia purschida da gastronomia. Auters fan be concerts e purschidas pitschnas cun seser. Uschia per exempel il Cinema sil plaz a Glion. Els cumenzian cun preschentaziuns da film e concerts da seser. Concerts da star en pe fetschian il mument nagin senn, cunquai ch'il local saja pulit pitschen, ha declarà Martina Cadonau, responsabla per il program dal Cinema sil plaz.
Far bogn...
Er bogns averts e da wellness avran puspè. Il bogn Scuol ha fatg diversas preparativas per ademplir las prescripziuns. Uschia datti tranter auter en ils bogns e las gardarobas limitas da persunas. Mario Duschèn, manader dals implants da sport Scuol na quinta betg, ch'il bogn vegnia al cumenzament al cunfin da las capacitads. Ma sche las restricziuns valian enfin viaden en la stad, pudessi esser che las capacitads actualas na tanschian betg pli.
Ir cun pendicularas...
Er Philipp Holenstein, CEO da las pendicularas d'Arosa è led ch'i va puspè liber. Els sa basan sin il concept da segirtad dal traffic public. Concret vesa quai or uschia ch'els laschian ir siadora las gruppas singulas en las gondlas pitschnas. Per ch'i na dettia betg temp da spetga hajan els augmentà la capacitad da las gondlas. En gondlas grondas stoppian ins star sin distanza, sche gliez giaja betg u spetgar la proxima gondla, ubain duvrar ina mascra sco en il traffic public. Holenstein appellescha dentant al saun giudizi da mintgin.


text:
Tar il traffic da persunas vegnian las Viafiers federalas dentant da realisar la gronda part dal nov urari, quai ha scrit l'interpresa sezza. Tar questas midadas tutgan dapli e pli sveltas colliaziuns tranter nord e sid sco era ina pli vasta purschida internaziunala a Minca ed en Italia sco era diversas meglieraziuns en il traffic regiunal.
Finiziun da la NEAT suenter 28 onns
Il december vegn en funcziun il tunnel da basa dal Ceneri e lura è terminada la NEAT suenter in temp da construcziun da 28 onns. Ensemen cun la finiziun dal corridor da 4 meters tras la Svizra ha uss il traffic da vitgira er dapli capacitad sin las rodaglias.
Retards pervi da crisa da corona
Gia l'emna passada è vegnì enconuschent che la pandemia vegn ad avair in'influenza sin l'urari dal Tessin. Dasper retard sin dus plazzals dal tunnel da basa dal Ceneri, è er s'entardada la scolaziun dals novs locomotivists per la flotta da Tilo. La SBB e la regenza lavuran vid in urari da transitoric. Là nua ch'i dat problems cun l'urari pervi da la pandemia vul la SBB realisar l'urari fin il pli tard ils 5 d'avrigl 2021.


text:
La Ninetta del Verzee
Bravo el mè Baldissar! bravo el mè nan!
l'eva poeù vora de vegnì a trovamm...
T'el seet mattascion porch che maneman
l'è on mes che no te vegnet a ciollamm?
5Ah Cristo! Cristo! com'hin frecc sti man!
Bell bell... speccia on freguj... te voeu geramm,
bolgirossa! che giazz! aja i mee tett!
che bell cojon, sont minga on scoldalett.
Pover tett nèe?... te sentet com'hin froll?
10Ma, gh'hoo avuu ona passion, varda, in sti dì
che l'è stada, per brio! el mè tracoll.
L'è quaj cossa ancamò se sont inscì.
Ven scià... settet giò on poo... già l'è anmò moll,
e poeù coss'eet de fà? l'è venerdì,
15gh'è minga d'opra: descorremm on poo,
chè subet che l'è all'orden te la doo.
Varda el mè Baldissar se se pò dà
on mond pussee carogna, on mond pù infamm!
Te se regordet d'avemm vist per cà
20quell gioven magher, longh come on salamm,
ch'el me vegneva a toeù de andà a ballà?
Che di voeult te l'ee vist a peccenamm?
Ben: sent adess, sto roffianon strozzaa
che tir fioeul d'ona negra el m'ha giugaa.
25Prima de tutt t'ee de savè che fina
de vint agn fa, quand sont restada indree
della povera mamm, la mia medina,
che adess, jesuss! l'è al Gentilin anca lee,
per no invodamm a santa Catarina,
30o lassamm andà in cà d'on quaj mestee,
la m'ha tiraa in cà sova e tegnuu inguala
d'ona soa tosa vera e naturala.
Sta mia medina l'eva ona tetton,
matta, allegra quell mai che se pò dà:
35ghe piaseva a paccià del bell e bon
e andà dent per i boeucc a boccalà:
ma sora tutt poeù la soa gran passion
l'eva quella de fassela fregà:
oh intuitù de quest gh'è nient de noeuv,
40desdott in fira e fresca come on oeuv.
In quell temp la gh'aveva per gimacch
on gioven d'offellee, fort, traccagnott,
ch'el stava lì in la porta e in l'uss attacch.
Costuu, me cunten ch'el gh'avess de sott
45on peston de pirotta masiacch,
ma basta, fussel mò per sto bescott,
o per quij del mestee ch'el ghe portava,
l'offellee l'eva lu ch'el le ciavava.
S'ha mò de dà l'inconter che costuu
50el gh'ha giusta d'avegh anch lu on bagaj,
che l'è nient alter che quell porch fottuu
che m'è costaa in sti dì tanto travaj.
Inscì, cont el stà insemma tutt e duu,
col giugà insemma e fà quij cattanaj
55che fan tucc i fioeu, semm rivaa a quell
de trovass cott tutt duu senza savell.
Intrattanta, per via della via
dell'intrigh inscì faa della medina,
ne faven dormì nun bardassaria
60foeura di pee de lor in la cusina;
là ne saraven sù all'ave maria
de sira fina a quella de mattina,
e là nun de per nun tutta la nocc
sevem patron de fà onia sort de locc.
65Fin però che semm staa duu cisquittitt,
ciovè a dì de des, vundes, dodes agn,
se semm faa quaj carezz e quaj basitt,
e poeù voltavem là come lasagn;
ma quand emm comenzaa a sentì i gallitt
70vers la part che comenzen i cavagn,
se semm accort d'avegh di olter besogn
on poo pussee gajard de quij del sogn.
Ma sì! per dilla giusta, in quant a mì,
sto besogn savarev minga spiegall...
75soo che sentiva el sangu come a buì,
che gh'aveva ona voeuja de tentall
e in l'istess temp vergogna a comparì.
Soo anch che andava in broeuda in del basall,
e soo che quand el me toccava i tett
80trepillava del gust come on gallett.
Soo de giunta che, quand alla mattina
me toccava de andà a tend in Verzee
alla banca del pess della medina,
ogni bott che passass on perrucchee
85o quajghedun con bianca la marsina,
me sentiva a rugà fina in di pee:
me andava insemma i onz della stadera
e el coeur l'andava a vella e el coo a stondera.
Mì el mè Pepp el vedeva de per tutt,
90e semper ghe l'aveva de denanz:
mì el vedeva in di tèmol, in di trutt,
in di micch, in la suppa, in di pittanz,
no gh'eva giovenott, nè bell nè brutt,
che se podess ris'cià de famm di avanz:
95respondeva pesciad, desgarb e slepp,
e tutt sti coss in grazia del mè Pepp.
Nè l'è minga de dì che fin d'allora
el m'avess missa alla comunion.
On cazz! Me poden dà on cortell in gora
100se mì pensava mai che in di colzon
ghe fudess dent de quella sort de bora!
A vedè come el mond l'è mai cojon!
Tucc me credeven ona gran canonega,
e seva fatta pesc che nè ona monega.
105Anzi gh'hoo anmò in la ment la gran paura
che hoo avuu, quand de lì a on pezz me l'ha daa in man,
l'hoo creduu on boll, ona besiadura,
on bugnon (soeuja mì), on quaj maa de can,
e soo che m'è soltaa ai oeucc addrittura
110come on s'cioppon de piang, ma lu, el giavan,
da bravo perucchee el s'è miss a rid
e a saramel pù strenc in mezz ai did.
Cristo! che sgarbiada de cervell
l'è staa per mì quell cioll in ardion.
115Poss dì ch'el m'ha daa in man minga on usell,
ma el manegh de tucc quanc i cognizion;
allora subet hoo capii tutt quell
che se daven d'intend paricc smorbion
quand lì alla banca me diseven milla
120cinad sulla panscietta e sulla inguilla.
Lì emm comenzaa tutt duu de sto moment
a lavorass intorna de fadiga,
lu a fà onia possa per sonamel dent
e mì olter tant per stoppagh sù la figa.
125Fors anca el sarà staa on presentiment,
ma l'ha avuu pari a sbatt, l'hoo faa stà in riga,
ghe l'hoo basaa, menaa, gh'hoo daa de tetta,
ma de pondamel?... voj! ciappa sta fetta.
Sent mò che macciavella de birbon
130l'è rivaa a tirà a man per mettem sott.
L'ha comenzaa a fà el trist, el lumagon,
a fass vedè a mangià pocch o nagott.
Lu el me schivava, el fava repetton,
el sospirava come on mantes rott,
135e con pù mì ghe andava per el vers
con pussee el fava el pregn, el gnucch, l'invers.
Infin quand l'ha creduu de vess a tir
vedi ch'el mett a voltra on cortellasc
e ch'el sbassa i cannij incontra al fir:
140mì, bona a dagh a trà, fermegh el brasc,
e prepotenta e franca come on sbir,
Cossa farisset mai, dighi, pajasc?...
Cossa vuj fà, el respond... mazzamm... morì...
fornì sta vitta... contentatt anch tì...
145Sanguanon! che dianzer de paroll!
m'è calaa i forz de sbalz, m'è vegnuu frecc.
Me sont pondada a lu coj brasc al coll,
e lu borlonem là a travers al lecc,
e lì in terra el cortell, in aria el cioll,
150lecchem, basem, stroffignem, brascem strecc,
Ninin... tas... lassem fà... pensa nagotta...
sto fioeul d'ona vacca el me l'ha rotta.
Ona voeulta poeù rotta che l'è stada
no gh'è staa pù resguard nè pù respett.
155Via ona ciavada on'altra gran ciavada,
no se fava olter facc che quell giughett,
e se con tant piccià nol m'ha impregnada
l'è proppi robba de fà fà on quadrett,
tanto pù che sti usij già hin certi ordegn
160che fornissen el gioeugh con lassà pregn.
L'eva trii agn pocch manca che st'istoria
l'andava quietament semper inscì,
quand la medina, che Dio l'abba in gloria,
l'ha tolt sù ona fevrascia de morì.
165I dottor l'han creduda inflammatoria
e gh'han faa vint solass in tredes dì,
ma el dì adree, giust in quella che han dezis
de faghen pù, l'è andada in paradis.
Morta lee, bona nocc ai sonador
170s'è barattaa la scenna in d'on moment;
mì sont andada in cà del cogitor
e el Pepp l'è andaa in cà anch lu d'un sò parent,
e lì, via de vedess e de descor
quaj voeulta per el dì denter per dent,
175resguardo sia alla prozion de mezz,
sant March! gh'è staa sù el gatt per on bell pezz.
Ma mì, tra che a trovamm inscì ligada
in cà del pret moriva de passion,
e tra che el Pepp el m'eva sueffada
180de bon'ora a saggià certi boccon,
assa brutta on bell dì ciappi la strada
e pienti el cogitor come on fuston
ressolutta de tend al fatto mè
senza tance seccad de barolè.
185Deffatt per quant sto pover religios
l'abba faa, l'abba ditt per famm capì
ch'el pass che fava l'eva on pass ris'cios
e che la purgarev forsi on quaj dì,
l'ha traa via el sò fiaa e la soa vos,
190anzi el gh'ha avuu de grazia a mondamm lì
de circa milla lir, che la medina
la m'ha lassaa tra pilla e robba fina.
Con cà pientada, e con quij pocch danee,
fresca, giovena e grassa come sera,
195gh'aveva semper gent innanz indree
alla mia banca mej che nè a ona fera;
de coeugh poeù gh'en vegneva di vivee,
e a quist basta domà che ghe fass ciera,
se gh'avess anch venduu merda per pess
200sti facc de porca even content l'istess.
E che fior de partii ch'hoo possuu fà!
(Inscì magara avess vorsuu dattamm)
fioretton de marcant, de famm marcià
inguala di primm sciori, di primm damm;
205e se fuss stada tosa de trattà
soo che on fraa Geromin l'ha vorsuu damm
del pelter assossenn, famm desmett banca,
mandamm in fiacca, e lu comparì nanca.
Ma mì ciocca, imbriaga, incarognada
210de sto razza de can d'on tajapioeucc,
tant e quant ghe n'è staa che m'han cercada
olter tant n'hoo casciaa foeura di oeucc;
e sì che giamò on pezz m'en seva dada
ch'el me fava scusà de stoppaboeucc,
215ma già nun vacch de donn semm tucc inscì,
se al mond gh'è on crist el vemm proppi a sciarni!
E dininguarda a nun poeù a fass toeù via,
en fan toninna, en fan de sott e doss.
Pur tropp l'è inscì: mì ch'hoo provaa la mia,
220soo cossa gh'è de noeuv con sti balloss.
Pur tropp sont dada denter in la stria,
e el cogitor l'ha induvinaa tutt coss.
Ah roffianon d'on Pepp!... Varda el mè nan
se gh'è on cristo compagn in tutt Milan!
225Minga content sto faccia de figon
de vess staa lu el strozzaa che el me l'ha rotta,
d'avemm traa i mej partii tucc a monton,
d'avemm drovada pesc d'ona pirotta,
d'avemm semper goduu i pù bon boccon
230che gh'aveva alla banca, e per nagotta,
sagg de mì, del mè ton, della mia inguilla
l'ha comenzaa a miramm anca alla pilla.
In prenzipi col sloffi de dovè
comprà ona cossa o l'oltra a ona quaj posta
235el me cercava in prestet per piasè;
ma in seguet poeù, quand el m'ha vist desposta
a lassagh god in pas el fatto mè
l'andava al cantarà lu de soa posta,
e lì, servo umelissem sur baslott,
240ogni freguj, allon, giò on scopellot.
Ma sè! impiastraa de vizzi come l'era,
lallela! gh'en voreva olter che inscì:
l'avarav traa in setton la cà Mellera,
l'Archint, el Greppi, el Melz, staghela lì.
245Dì cojon! Lu ostarij, trissett, primera,
lu scènn, lu palch, lu donn de mantegnì;
e mì ciollatononna de massee
compramm i corna cont i mee danee!
Olter che corna! l'ha tentaa per fina
250de taccamm ona pesta bolgironna;
e se no sont allesta ona mattina
a tirà i ciapp indree t'el me le sonna.
Per fortuna del ciel che intanta fina
che hoo faa per compagnamel in la monna
255hoo miss i did in mezz a on masarott
de filapper consciaa cont el scirott.
Eppur: coss'eel?... l'eva inscì tant vergnon,
tant marcadett e tanto fin d'ingegn,
che hoo avuu de grazia a fagh la remission;
260anzi l'ha tiraa i coss finna a quel segn.
de pacciamm (direv squas) anca i mincion,
perchè a furia de vend e de fà pegn
el m'ha sbiottada e el m'ha redutt in pocch
come on oss spuvaa foeura d'on pitocch.
265No gh'aveva olter pù che el lecc, i scagn,
la cros de perla e quatter strasciarij,
inscì tra robba dora e quij pocch pagn,
quand besognos de vendem anca quij
on dì el m'è vegnuu in cà, torber compagn
270de quand el s'è vorsuu tajà i cannij,
e piovend giò daj oeucc acqua a monton
press a pocch el me parla de sto ton.
Sent Ninetta, el me dis, i creditor
m'hin taccaa al cuu come tanc can mastin;
275se no i paghi in sti pocch vintiquattr'or
gh'è già in pront la fameja e i manezzin;
donca on fioeu par mè! on fioeu d'onor
l'avarà de reduss a fà sta fin?...
Ah nò Ninetta!... innanz de famm granì
280già l'è on moment... faroo quell che soo mì.
Mì dolza come l'uga, appenna senti
dove van a fornì sti ultem paroll,
deventi smorta, tremi, me spaventi,
e poeù al solet ghe metti i brasc al coll;
285infin voo al cantarà: lì me resenti
della cros, di peritt, del tornacoll,
e ghe dighi, piangend, Ciappa antecrist,
deggià ch'eet mangiaa el rest, mangia anca quist.
Redutta che son stada ona pitocca
290senza credet, nè robba, nè danee,
s'hoo avuu de pagà el ficc, de mett in bocca,
hoo proppi dovuu mettem al mestee.
Ma fina che gh'hoo avuu taccaa alla socca
sto sanguetta fottuu d'on perucchee,
295on quattrin che on quattrin, nanca a pagamel
sont mai stada patronna de vanzamel.
Infin per compì l'opra adess mò sent
cossa ghe solta in coo a sto porch infamm!
Giust on mes fa el ven chì, el me sara dent,
300e el me dis ch'el gh'ha voeuja de ciavamm;
voo sul lecc: me le mett lì inscì on poo arent,
e poeù, paffeta, el fa per inculamm;
mì allora streng el ghicc, dagh on button,
e dighi... Ovej!... coss'hin sti pretension!
305Nanca el cuu poss salvamm sangua de dì!
Malarbetto ludron, brutto pendizzi!
el cuu l'è mè, vuj fann quell che vuj mì
nè hoo besogn de cavatt de sti caprizzi.
S'avess vorsuu dall via, a st'ora chì
310sarev fors maridada a vun d'offizzi.
Figuret mò se sont inscì cojonna
de mettem sott a tì a fà la seggionna!
Infin vedend che dura come on sass
no dava a scolt pù al piang nè al sospirà,
315nè al solet sloffi de vorè mazzass,
el s'è ressolt de fammela pagà;
nè savend toeù oltra straa de vendicass
l'è andaa a cercà on poetta e el m'ha faa fà
ona dianzer d'ona bosinada
320de famm fà la minee perfinna in strada.
Ecco el mè Baldissar, ecco on trattin
la reson bolgironna di passion
che me deslenguen come on candirin.
Ma el pussee pesc anmò di mee magon
325l'è a vedè che sta birba d'on bosin
tra i lapp ch'el dis per mettem in canzon
el ghe ne infira voeuna, el mè car nan,
che tend nient manca che a famm perd el pan.
L'è rivaa fina a dì che gh'hoo in di oss
330on morbo vecc de brusà via l'usell!
Ma se pò dà on trattà pussee balloss,
on'azion pussee infamma e de cortell?
Pacciamm tutt, godemm tutt, e de maross
taccamm anca in l'onor, toeumm anca quell?
335Questa per cristo no la poss capì:
mì impestada?... Buffon!... dighel mò tì.
Dighel mò tì, per brio! se gh'è ona donna
pussee sana de mì in tutt quant Milan!
Te le taccarà ben lì alla Coronna
340la Mora del sciall giald, ma mì, doman!
Ma ovej!... varda che aria bolgironna
l'ha ciappaa sto tò cioll!... scià... scià el mè nan...
dammel car... toeù... l'è tova... ah dio!... ciccin...!
Vegni... ve... gni... ghe sont... Cecca?... el cadin.


text:
Faravost
Faravost (in manera pussee italianizada: Feragost), ciamaa anca la Madonna (de agost) l'è ona festa de origin popolar de l'Italia e de San Marin. El dì de Faravost a l'è 'l quindes de agost.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
El nomm el riva del latin Feriæ Augusti: de fatti la regorda la festa che l'aveva miss in pee l'imperador August in del 18 p.d.S.: l'intent de l'imperador l'era quell de mett insemma i vari fest de agost per fà su on period per possà. In orgin el dì de Faravost l'era el primm de quell mes lì.
Quand gh'è rivaa el Cristianesem, la Gesa l'ha spostaa la festa al quindes, per ligàlla con la celebrazzion de l'Assonzion de la Madonna. Per la religion catolega, quella de Faravost l'è ona festa de precett, cioè vun de quei dì che per on fedee a l'è obligatori andà a messa.
Al dì d'incoeu l'è on dì de vacanza, e normalment el se dopera per andà foeura de la soa città per fà on disnà in campagna, opura per fà on girett in de 'n oltra città, o per fà el bagn al mar.
In Südtirol el quindes de gost de cognossuu cont el nomm de Mariä Himmelfahrt cioè 'l dì che mader der Signor l'è sgorada su in ciel e l'è stata tolta dent in Paradis.
Usanz[Modifega | modifica 'l sorgent]
Dà el faravost[Modifega | modifica 'l sorgent]
In Lombardia on temp se usava dà el faravost: in sostanza, i padroni ghe daven on poo de danee ai sò lavorador per podè god de la giornada de vacanza.


text:
Katholische Kirche Silvaplana
La baselgia catolica Santa Anna da Silvaplauna nun ho ün lungia istorgia.
Ella gnir fabricheda dal 1964. 30 ans pü tard, dal 1994 stuvet ella gnir saneda e cun quell'occasiun gnit eir müdo l'intern chi fuorma üna mezza elipsa . L'architect, Renato Maurizio da Malögia, ho do cun que ün caracter individeuel a la baselgia. Sulagl e sumbriva, cuntrasts da culuors e materiels- nair- pel palintschieu plattas grischas da s-chaglia- paraids dad ascher, palintschieu sur da gess alv- tuot insembel do ün'atmosfera agreabla. Paolo Pola, il cuntschaint artist puschlavin ho s-chaffieu üna paraid chi interrumpa la fuorma eliptica da l'intern. Ella ho impü la funcziun da purter ün disegn plastic da metal chi penda. Pola ho eir furmo ils lös liturgics inua cha metal, marmor e lain fuorman üna simbiosa.


text:
Intginas gasettas svizras mussan sin il profund foss tranter glieud en la citad en en la champagna che haja manà al Na tar la lescha da CO2. Autras concludan che la Svizra haja vuschà cun la bursa.
«Hammerschlag für die Schweizer Politik» – «Das grosse Finale hat mit einem lauten Knall geendet» u «...ein grosser Sieg für die SVP und die Erdölwirtschaft» – uschia tuna quai en las gasettas NZZ, Berner Zeitung ed en quellas da Tamedia.
Negligì ils privels
Il commentatur da la NZZ manegia che la debatta davart la lescha da CO2 saja vegnida dominada da la dumonda dals daners. Che la Svizra ed en spezial ils territoris alpins sajan pertutgads fermamain dal stgaudament climatic, saja vegnì mess a chantun. En quest senn commentescha er La Quotidiana: «Ina giada dapli sa mussa, che la bursa vi dal tgil è savens pli manaivla al cor, ch'il stemprà che s'avischina davant la porta-chasa.»
Ils Svizzers sajan verds, dentant betg memia verds, scriva la gasetta da la Svizra franzosa La Liberté. Ils Svizzers sustegnian l'ambient uschè ditg che quai na custia bunamain nagut ad els ed uschè ditg ch'i na creschian nagins mulins da vent en lur ierts.
I va a perder temp
Per il Blick ei il Na «Sommarugas schlimmste Niederlage». Unids èn ils commentaris era en la constataziun ch'i giaja uschia a perder temp. La finamira e l'obligaziun da la cunvegna da Paris da reducir las emissiuns da CO2 fin il 2030 na possian ins uss quasi betg pli cuntanscher. Ina stagnaziun en la politica dal clima na possia la Svizra betg sa prestar.
I dovra uss alternativas
D'accord van las gasettas, ch'i dovria uss alternativas a la lescha da CO2. La gasetta Le Temps pretenda perquai dals activists dal clima in pau realissem politic. La NZZ percunter pretenda, ch'ils adversaris da la lescha da CO2 stoppian uss preschentar in plan, co ch'ins pudess uss reducir las emissiuns da gas da serra a moda pli eleganta.
Ed il Tages-Anzeiger scriva ch'i dovria uss cumpromiss per vegnir ad ina schliaziun pervi da la midada dal clima. Sche nus veglian vegnir vinavant politicamain, stoppian nus puspè discurrer in cun l'auter. Senza barat na dettia quai nagins deals, mabain bloccadas.


text:
Tar il NHL-Draft è il giuven vallesan da 18 onns vegnì tratg sco emprim. Hischier è suenter il Svedais Mats Sundin (1989) ed ils dus Tschecs Roman Hamrlik (1992) e Patrik Stefan (1999) pir il quart numer 1 che na deriva betg da l’USA, Canada u Russia. En tut è Hischier pir il setavel european che ha survegnì questa onur.
Quai n’è betg sulet in mument decisiv per Hischier, mabain era per in segn, ch'il hockey svizzer fa buna lavur. Pir avant curt ha Mark Streit gudagnà sco emprim giugader da champ il Stanley Cup. Tar ils New Jersey Devils n’è Hischier betg il sulet Svizzer. Avant curt è era vegnì enconuschent che Mirco Müller mida tar dals San Jose Scharks tar ils Devils.
RR Sportissimo 17:00


text:
Sin il plazzal da la NEAT a Sedrun lavuravan bunamain 500 miniers. Blers da quels abitavan el «vitg da la NEAT», quai èn 9 cumplex d’abitar construids cun containers. Mintgin da quels cumplex aveva 44 chombras, en tut ha Fatima Neves pia stuì nettegiar 440 chombras. Cun tantas chombras fiss quai stà in dals gronds hotels da la Svizra. E tut quellas chombras ha Fatima Neves nettegià mintga di ensemen cun ses team.
Svizra Fatima Neves – dunna da nettegiar en il «vitg da la NEAT»
Fatima Neves è stada dapli che 10 onns responsabla per il nettegiament da las chombras dals miniers a Sedrun.
RTR/al


text:
Las mesiras ha il Cussegl federal gia decis ils 23 da mars. Il minister da defensiun Guy Parmelin ha plinavant instradà ina task force. La gruppa ha l'incumbensa da prender mesiras immediatas per proteger il Departament da defensiun DDPS da ristgas.
Adina dapli attatgas electonicas
Fin uss n’haja quai dà nagins donns vi dals sistems d’informatica dal DDPS u da la Confederaziun. Las lavurs da la task force cuntinueschian. Tenor il communiqué ed emprimas enconuschientschas dal servetsch d’infurmaziun hajan las attatgas da cyber gia cumenzà il december 2014.
Il DDPS ha fatg attent che la Confederaziun saja daventada pli savens l’unfrenda d’attatgas da cyber ils ultims onns. Il Departament da l’exteriur saja vegnì attatgà trais giadas aifer tschintg onns.
RR novitads 16:00


text:
La pli gronda differenza tranter las duas malsognas enconuschentas che nus pudain survegnir entras raischens è: Borreliosa è ina bacteria ed FMSE in virus. Vinavant sa borreliosa vegnir curada cun antibiotica, entant ch’i na dat betg pussaivladads da tractar FSME.
Virola preventiva
Encunter FSME datti persuenter ina virola preventiva. L’emprima giada survegnan ins trais dosas e suenter ston ins refrestgentar la virola mintga tschintg enfin diesch onns.
Sintoms da las malsognas
Tar borreliosa poi dar ina infecziun da la pel, las giugadiras, il sistem da la gnerva u en singuls cas po era il cor esser pertutgà. Sch’ins na percorscha betg borreliosa e na curescha la malsogna, pon las consequenzas esser, ch’ins survegn impediments che restan.
Tar FSME po l’infecziun sa derasar en il tscharvè e magugl da dies. Las pertutgadas ed ils pertutgads na san per part betg discurrer pli, betg pli savair ir a pe, enfin la mort en il mender cas. Il sulet ch’ils medis pon far tar in’infecziun cun FSME, è curar ils sintoms. Quai munta per exempel gidar d’emprender da puspè pudair ir a pe u da discurrer, declera il neurolog Serafin Beer.


text:
Anc betg cler saja sche la band vegnia era a dar in concert al cumenzament da la stagiun da skis a San Murezzan. Pussaivel saja ch'il song dal campiunadi mundial saja schon d'udir lura, numnadamain ils 10 ed 11 da december 2016. Quai ha ditg Richard Dillier, il president da la cumissiun da turissem da San Murezzan en il cussegl communal.
Ils organisaturs dal campiunadi mundial da skis 2017 han confermà l'infurmaziun. I na fiss dentant betg stà prevìs ch'il num da la band vegnia public gia uss. Quai damai che las tractativas per sclerir detagls n'èn anc betg a fin.
Il campiunadi mundial da skis a San Murezzan ha lieu dals 6 fin 19 da favrer 2017.


text:
L’organisaziun dal Maraton da skis engiadinais ha infurmà quests dis via posta electronica ils radund 17’000 participants da las differentas cursas en il rom da l’emna da Maraton. Causa il coronavirus han ils organisaturs gì da stritgar tut las occurrenzas.
Grond minus
Sco che l’organisaziun scriva en la charta als passlunghists resultia quest onn sut il stritg ina gronda perdita per il Maraton da skis engiadinais. Dus milliuns francs hajan ils organisaturs gia dà ora avant che la cursa è vegnida desditga. En pli crodan uss ulteriurs 700’000 francs entradas davent. Perquai tegnia il Maraton per sai dus terz da las taxas da partenza, 35 francs survegn mintga participant enavos.
L’avegnir dal Maraton da skis engiadinais na saja dentant betg periclità
Per tadlar curt e concis


text:
New Orleans
New Orleans (a s lèś /nuː ˈɔːrlᵻnz/ o /nuː ˈɔːrli.ənz/ o /nuː ɔːrˈliːnz/ in Ingléś) l'è na sità di Stat Unî ad quatarsènt-mila abitànt dagnóra ch'la s cata in dal stat dla Luiśiàna, la sò più granda, in dla paròcia 'd Orleans. In di an Ssanta la sò gint la pasàva però i siesènt-vintmìla abitant.
La ciàpa 'l sò nóm da 'l prinsìp Filìp II 'd Orléans, sità dla Lòira, p'r al fat che na vòlta la sò regiòṅ l'éra na culògna francéśa (pò anc spagnōla). L'è stada fundàda in dal 1718.
L'è famóśa p'r al sò pòrt, par la sò architetùra créula, par la mùśica jazz e par la sò fèsta 'd carnevàł ciamàda Mardi Gras (Martedè Gras). La sò ecunumìa la ciàpa dimóndi da l'indùstria dal petròli, dla petrulchìmica e dal gas.
Tgnénd adrē a 'l censimènt dal 2010, i sò abitànt i èṅ négar p'r al 60.2%, biànc p'r al 33,0%, ispànig p'r al 5,2% e aśiàtic p'r al 2,9%. Al sò sìndig, da 'l 2010, 'l è 'l demucràtic Mitch Landrieu.
Par via sò clima ùmid sub-trupicàł e dla sò puśisiòṅ su 'l gōlf dal Mèsic, a la fóś dal Missisìpi, l'à patî da spés di uragàṅ cuma qvél ch'l à spasâ via la sità in dal 2005, 'l uragàṅ Katrina, cun l'80% ad New Orleans ch'l'è andàda 'd sóta, anc parchè da 'l inìsi dal XX sécul la Luiśiàna l'à pardû sinc-mila km² dla sò còsta che, in na quàlc manéra, la la prutiśìva anc.
Persunàǵ ligâ a New Orleans
- Richard Simmons, còmig
- Truman Capote, scritōr
- Tyler Perry, atōr e scritōr
- Reese Witherspoon, atōra
- Phil Anselmo, cantànt di Pantera
- Louis Armstrong, sunadōr jazz


text:
La Therme po ussa vegnir transferida en ina fundaziun che sto anc vegnir fundada. Far diever da la Therme dastga vinavant mo la 7132 SA. La 7132 SA è dentant era responsabla per renovaziuns e mantegniment da la Therme. Il contract da servitut regla plinavant las cundiziuns da far diever dal bogn termal per indigens e giasts d'auters hotels da Val. Sur da quai contract da servitut pon ils da Val betg votar, quest contract vegn suttascrit dal cussegl d’administraziun da la fundaziun, e la 7132 SA.
La cuminanza da Val stat davos questa fundaziun per la Therme. Sulettamain avessan ils hoteliers gugent garanzias che lur giasts dastgan er far diever dal bogn termal per in pretsch favuraivel. Questa garanzia na poss'ins dentant betg dar, manegia Stefan Schmid il president da vischnanca. Cun il contract da vendita dal Hotel Therme avant tschintg onns saja vegnì garantì a la 7132 SA che sulettamain ella haja il dretg da diever dal bogn termal. Cun cumprar enavos la Therme vegn quest dretg betg schliads. Co il contract da servitut vesa la finala ora quai n'è anc betg cler.
Qua chattais ina cronica da Val Son Pieder e da Remo Stoffel.
RR actualitad 06:00


text:
Durant il spustament han chantaduras e chantadurs dal festival cultural Origen chantà en la Villa Alva chanzuns da melancolia. Il spustament da la villa ha duvrà bler temp da preparaziun. Ina firma da la Bassa ha preparà il spustament ils davos diesch mais. Proximamain cumenzan las lavurs da far la via, e gia l’enviern duess la via esser uschè largia che camiuns pon cruschar cun autos en l’anteriura stretga dals Mulegns.
Mulegns Villa Alva è en sia posiziun finala
Gievgia saira è vegnida spustada la Villa Alva per 5,5 meters. Il mardi è la chasa gia vegnida spustada per 2,5 meters. Tut ha funcziunà tenor plan. Radund 50 persunas envidadas han persequità il spustament da la chasa.
RTR actualitad 07:00


text:
Gulf d'Aqaba
El gulf d'Aqaba (in arab Bahr el-Akabah), ciamaa anca in ebreu gulf d'Eilat (Mifratz Eilat), al fa part del Mar Russ e'l se tröa al sò nord-est. Al spartiss la penisula d'Arabia de la penisula del Sinai. El gulf d'Aqaba el bagna l'Egit, l'Israel, la Giurdania e l'Arabia Saudita.
El nom del gulf in di paes arab a l'è gulf d'Aqaba e'l vegn de la cità giurdana d'Aqaba, menter in israel el nom a l'è inscambi gulf d'Elat, per la cità d'Eilat.
El gulf a l'è lunch pressapoch 175 km, cun largheza massima de 24 km e prufundità massima de 1.827 m.
Per passà del Mar Russ al gulf d'Aqaba al gh'è de traversà el Stret de Tiran. In sül gulf se tröen i cità de Taba (Egit), Eilat (Israel) e Aqaba (Giurdania).


text:
Süsèra
Süsèra (nòm uficiàl en Italià: Suzzara) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa.
El g'ha 21 161 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfis de 60,8 km² e 'na densità de 348 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Dösul, Gunsàga, Luzzara (RE), Munticiàna, Pegügnàga e Viadàna.
El g'ha un Uspedàl
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Süsèra l'è mustrat endela tabèla ché de sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Cun 96,3 puncts è il barometer vinavant sut la media a lunga vista. Perquai quinta il KOF che l’economia svizra na creschia betg uschè fitg sco anc l’entschatta da l’onn current. Il barometer è er crudà pli lunsch che pensà. Prognostitgà era ina valur tranter 96,5 fin 101,2 puncts.
Il nivel aut dal creschament da l'entschatta da l'onn na po tenor KOF betg vegnir mantegnì. La vista per la conjunctura per l'entschatta da l'onn proxim è perquai plitost vegnì mender. Signals negativs vegnian sur tut da l'industria elavuranta e da la branscha da construcziun, han declerà ils economs dal KOF.
RR novitads 11:00


text:
La hotellaria grischuna ha nudà 681'622 pernottaziuns il schaner. Cumpareglià cun il medem temp da l'onn passà è quai in plus da bunamain 7%. Quai scriva l’Uffizi per economia e turissem dal Grischun. Ils pli blers giasts èn cun 418'600 pernottaziuns da la Svizra, suandà cun 101'656 da la Germania. Silsuenter suondan pernottaziuns da giasts da la Gronda Britannia, Stadis Unids e da la Russia.
Bunas cifras er per la Svizra
En l'entira Svizra è il dumber da pernottaziuns s’augmentà per passa 6,3% sin 3 milliuns pernottaziuns il schaner. Da quellas pernottaziuns èn 1'515'750 persunas da la Svizra, quai che munta, cumpareglià cun l'onn avant, in augment da 7%. 1'500'366 persunas che fan vacanzas en Svizra èn da l'exteriur, quai munta in augment da 5,7%.
Ord l'archiv
RTR novitads 09:00


text:
Enges
Enges (Injo 'n arpità) a l'è un cumün svizzer del distret de Neuchâtel, in del Canton Neuchâtel. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 9.59 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 271 abitant.
El cumün de Enges al se tröva a una altitüden de 816 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Cressier, Le Landeron, Lignières, Neuchâtel, Saint-Blaise, Savagnier, Villiers. La popolaziun l'è in magioranza de lengua francesa.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Enges in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Ina gruppa da 54 stadis africans ha pretendì dal president american da sa perstgisar per sia formulaziun groppa e da prender enavos quella. Quai han declerà ils ambassadurs dals pajais tar las Naziuns Unidas suenter ina sesida d’urgenza. Els sajan schoccads e permalads pervi da las remartgas da Donald Trump. Quellas sajan stadas dal tuttafatg rassisticas.
Dal medem avis è er il biro per ils dretgs umans da las Naziuns Unidas. Tenor plirs rapports da medias haja Trump disfamà paupers pajais da derivanza d'immigrants.
President Trump sez ha refusà las renfatschas via Twitter. El haja bain duvrà pleds dirs. Quai dentant senza offender insatgi.
RR novitads 06:00


text:
Il concern farmaceutic svizzer Roche po sperar che ses medicament per cumbatter la malsogna da sclerosa multipla (MS) survegn l'admissiun en ils Stadis Unids fin la fin da quest onn.
L'autoritad da medicaments americana FDA haja acceptà la dumonda d'admissiun per il medicament «Ocrevus» e vegnia ad examinar il medicament en ina procedura pli sperta. Quai communitgescha Roche che quinta cun ina decisiun enfin ils 28 da december 2016. Il preparat duai er gidar cunter furma da MS ch'era fin ussa betg tractabla.
RR novitads 08:00


text:
Cura ch’ils dus Sursilvans, Roman ed Imelda Cathomen èn emigrads il 2006 en l’Australia, han els surpiglià in camp. Els porschan activitads giuadora ed era da star sur notg per scolas e gruppas. Dapi la fin da mars è il camp Allambee dentant bandunà – serrà pervi dal coronavirus. Naginas scolas, naginas famiglias, nagins clubs da sport u uschiglio insatgi – naginas entradas.
Famiglia Cathomen e ses camp Allambee
Roman ed Imelda Cathomen vivan dapi 14 onns en l'Australia en il stadi federativ Victoira (en il sid-ost dal pajais). Els han trais uffants: Tina (2. secundara), Lucy (6. classa) ed Aidan (3. classa).
Dapi l'onn 2008 mainan els il camp Allambee a West Gippsland, 130 km en il sidost da Melbourne. Il camp ha plaz per fin a 100 persunas e porscha diversas activitads, tranter auter in bogn avert, in grond areal da sport cun in parc da raiver e sugas u plazzas da recreaziun.
Stadi Victoria – il hotspot da corona australian
La famiglia Cathomen viva en il stadi da Victoria. Quai è il stadi il pli ferm pertutgà dal coronavirus en l'Australia. Tut ils cunfins tranter ils stadis en l’Australia èn actualmain serrads ed i n'è betg pussaivel dad ir dad in stadi en l'auter. Per part saja quai in problem per glieud che abita en in stadi e lavura en in auter stadi, u er per quels che han grondas farms al cunfin da dus stadis, uschia Imelda Cathomen.
Sch'ins cumpareglia la populaziun ed ils cas da corona en l'Australia cun la Svizra sa mussa la situaziun atgnamain betg uschè precara. Sin il continent australian vesan ins dentant ina fitg gronda concentraziun dals cas sin il stadi federativ da Victoria (bunamain 75%):
Cumparegliaziun cas da corona
Funtaunas da las datas
Las datas da la tabella sa basan sin las indicaziuns uffizialas dals departaments da sanadad dals dus pajais (Australia, il link avra en ina nova fanestra / Svizra, il link avra en ina nova fanestra). Las cifras preschentadas dateschan dals 26-8, las 10:00.
Futur intschert
Per lur existenza fan ils Cathomens per il mument betg exnum quitads. Els hajan anc reservas finanzialas. Plinavant ston els era betg pajar tschertas taglias durant la crisa ed il stadi sa gida era uschiglio cun ina paja minimala per dischoccupads durant quest temp. Uschia han els n'era betg stuì visar lur cuschiniera e lur manader d'activitads che lavuran permanent sin il camp Allambee. Dentant è il futur intschert. Fin Nadal quinta Imelda Cathomen, sche insumma, betg cun blers giasts.
Segunda gronda crisa quest onn
Grondas parts da l'Australia han gia l'entschatta da l'onn gì da far tras in temp grev. Gronds incendis eran ruts ora en l'ost dal pajais, tranter auter era en il stadi Victoria, ed han destruì 12 milliuns hectaras terren. Era passa 30 persunas eran mortas pervi dals fieus immens. Gia quella giada aveva RTR gì contact cun la famiglia rumantscha oriunda da la Surselva:


text:
Sin la tavla naira davant il Volg da Salouf è da leger ina infurmaziun da burgais preoccupads che sa dumondan, nua ch’il runal saja svanì e ch'ins saja en contact cun la vischnanca.
Sin dumonda da RTR ha il president communal da Surses Leo Thomann ditg, ch’ins saja sa decidì da betg installar pli il runal. Il problem saja ch’i na dettia nagina maschina da far pistas pli a Salouf, ed era nagina persuna da la vischnanca che veglia surpigliar la responsabladad per il manaschi dal runal. Era saja il runal betg vegnì duvrà bler il davos temp. Ins saja però avert per midadas.
Sch’insatgi da Salouf fiss pront da surpigliar la responsabladad per il runal e da guardar per la concessiun necessaria, alura fiss la vischnanca pronta d'installar gratuit il runal a Salouf. Pussaivel saja senz’auter, d’installar il runal anc avant las vacanzas da sport dal favrer. Sche quai vegn a capitar, dependa damai da l’iniziativa da privats.
RR actualitad 11:00


text:
Domenic Gross è normalmain l'um davos las culissas – quel che prepara ed organisescha las sessiuns ensemen cun ses team. Perquai saja quai stà in mument da pel giaglina da tuttenina star sin tribuna, ha el ditg a RTR.
«Mic» – la bun'olma davos las culissas
Enconuschent è Domenic Gross quasi be sco «Mic». L'um oriund da la Val Müstair è stà durant 17 onns la persuna che n'ha betg mo organisà las sessiuns, mabain ch'è savens era sa gidà tar ina u l'autra dumonda da deputadas e deputads. Sco giurist haja el natiralmain era gì da cussegliar las cumissiuns che preparan las fatschentas avant ch'il Cussegl grond tracta mintgamai quellas.
A bun ans vair, arriverderci und auf Wiedersehen!
Dapi la fin da matg è il Jauer uss en pensiun. Propi realisà quai n'haja el dentant anc betg, ha el accentuà en ses pled da cumià. E dal tut davent da la truscha politica n'è Domenic Gross betg: El vegn vinavant ad accumpagnar la lavur da duas cumissiuns dal Cussegl grond. Ses successur sco manader dal secretariat dal Cussegl grond è Patrick Barandun.


text:
Gia per la terza giada s’occupa la Dretgira chantunala cun quest grev accident. L’ultima sentenzia aveva il Tribunal federal prendi perquai che la Dretgira chantunala n’aveva betg fatg ina tractativa a bucca. La Dretgira haja uschia cuntrafatg al dretg da sa defender, avevan ils derschaders a Losanna decis.
Stuì laschar amputar la chomma
L’um da 41 onn aveva giu il 2008 in accident sin la pista da bob Cresta da San Murezzan e stuì amputar sia chomma. El aveva pers la controlla sur dal skeleton ed era vegni sur la pista da bob ora. Alura era el collidà cun ina pitga gist dasper la pista. El aveva alura stuì laschar amputar la chomma. La Dretgira chantunala ha decis uss che la pitga avess stuì vegnir taxada sco privel, avant ch’in tal accident succedia.
Greva blessura corporala
Uss è il president dal club da skeleton englais a San Murezzan sco er il secretari dal club vegnids sentenziads a greva blessura corporala. Sco era ad in chasti da 1’000 francs ed ina indemnisaziun da 33’000 francs per l’um englais. La sentenzia po uss anc vegnir tratga avant Tribunal federal.
RR novitads 18:00


text:
Gropp
On gropp (ciamaa anca noeud, a la francesa; parnonzia in lombard occidental: [grup]; parnonzia in lombard oriental: [grop]; plural metafonetegh in certi dialett alpin: [gryp]) a l'è on lavorà che 'l se fa cont el ligà insema pussee d'ona corda (ma anca domà ona corda deperlee o 'na corda intorna a on oggett).
I gropp vegnen drovaa per on monton de fonzion different: per lazzàss i scarp, in la navigazion, in l'artisanaa, quand che se rampega in montagna e anca per impiccà i personn.
Gh'è tanti maner de fà sù di gropp: ghe n'è de pussee facil e de pussee complicaa, despess anch a segonda de la fonzion del gropp medemm.
La parola gropp la vegn del germanegh kruppa (significaa: cav gross),[1] compagn de l'Italian "gruppo" (che però el voeur dì "rosc de personn o de robb"). La parola a l'estist anca in Sicilian (gruppu) e in l'Italian antigh (groppo).
El termen noeud inveci l'è compagn del frances nœud, che e a soa voeulta el vegn del latin "nodus"[1]. De 'sta parola latina vegnen anca l'italian nodo, el catalan nus, l'occitan nos, el spagnoeu nudo, el portoghes e galizian nó, el sicilian nudu e 'l romen nod (e che l'è compagn del germanegh cnotta, de indove vegnen l'ingles knot (pr ipa: /nɒt/) e 'l todesch knoten[2]).
"Gropp" se dopera in tutt el territori gall-italegh, ma anca in veneto, forlan e istriota. Domà in romagnoeul se dopera la parolla nod, per la soa vesinanza al modell toscan e italian central[3].
Not[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ 1,0 1,1 Nicola Zingarelli, Vocabolario della lingua italiana, Zanichelli, 2001.
- ↑ etymoline.com
- ↑ NavigAIS, carta numer 1538


text:
Morgex
Morgex (Morgèx o Mordzé in Arpitan; Valdigna d'Aosta sòtta el fascismo; Morgentia ò Morgentium in latin) a l'è on comun de la Provincia d'Aòsta con Mudel:Dati POP IT abitant. El se troeuva in de l'alta Val d'Aòsta, in de la zòna de la vall ciamada Valdigne (nòmm del qual el vegn anca la soa denominazion italianizzada de l'epoca fascista). Morgex el fa part de la Comunità Montana Valdigne-Mont Blanc.
In del territòri comunal de Morgex se troeuva el Vallon d'Arpy, indove gh'è, oltra a on lagh, el Còll San Carl (Tête d'Arpy in frances), che l'è on valich alpin.
Vos correlaa[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Armon Orlik, il grond favurit a la festa da lutga grischuna – glarunaisa, ha pudì defender ses titel ch'el veva gudagnà l'onn passà a Flem. Suenter in pari en l'emprima lutga n'ha Orlik laschà naginas schanzas pli a ses concurrents e mess in suenter l'auter en dies en il resgim. Per Orlik èsi stà pir la segunda festa da lutga suenter sia pausa da blessura da radund sis emnas. Orlik ha uschia demonstrà ch'el è sin buna via per il punct culminant da la stagiun, la festa d'Unspunnen la fin avust ad Interlaken.
Tut en tut han radund 2'000 aspectaturas ed aspectaturs persequità l'emprima festa da lutga grischuna – glarunaisa a S-chanf. Passa 100 gidanters e gidantras han procurà per atmosfera da festa sin l'areal dal militar a S-chanf. Tenor ils organisaturs hajan er blers aspectaturs fatg diever dals trens spezials, mess a disposiziun da la Viafier retica.
Orlik en la lutga finala
Entant che Armon Orlik è sa qualifitgà per la lutga finala ed ha uschia er gudagnà il titel dal retg da lutga en l'Engiadina è Sandro Schlegel vegnì franà. Suenter ch'el era durant l’entira lutga adina a la testa da la rangaziun ha el pers la 5avla lutga encunter Ruedi Eugster e n'ha po uschia betg cumbatter per il titel.
Tuttina dastga Sandro Schlegel esser cuntent cun sia prestaziun a S-chanf, sco era Mike Peng da Malix. El ha manchentà la lutga finala per in quart punct.
Da l'emprim pari fin tar la quarta victoria - il triumf d'Armon Orlik
Armon Orlik, il lutgader da Maiavilla, vegn adina meglier en furma. Il defensur dal titel n'ha er laschà nagina schanza a Roman Schnurrenberger dal chantun Turitg. Suenter quatter lutgas ha Orlik gia trais victorias ed in pari sin ses fegl da notas.
Bain va la lutga a S-chanf er a Sandro Schlegel da Fideris. Era el ha suenter quatter lutgas in pari e trais victorias sin ses fegl da notas. Sper Orlik e Schlegel han fin ussa er persvadì Ursin Battaglia, Sandro Sprecher e Mike Peng.
Orlik – l'express cumenza a rudlar
Armon Orlik ha er gudagnà la terza lutga. Orlik ha fatg curt process cun Lars Geisser e mess en dies ses concurrent suenter be paucas secundas.
Entant che Armon Orlik vegn adina pli ferm è il victur da las emprimas duas lutgas Sandro Schlegel da Fideris vegni franà in zic. En la terza lutga ha el stuì sa cuntentar in pari encunter Marco Nägeli.
Emprima victoria per Orlik en la segunda lutga
En la segunda lutga ha Armon Orlik da Maiavilla festivà sia emprima victoria a S-chanf. Il defensur dal titel ha bess en il resgim Pius Näf,
In ulteriur success ha er Sandro Schlegel pudì festivar. Il lutgader da Fideris ha gudagnà sia segunda lutga da S-chanf, questa giada encunter Hansheinrich Dändliker. Suenter duas lutgas è Schlegel uschia ensemen cun Thomas Riedi a la testa da la tabella cun il maximum dals puncts. Sper Orlik e Schlegel han era Ursin Battaglia, Mike Peng e Roman Hocholdinger triumfà en la segunda lutga.
Orlik ha cumenzà cun in pari
Il defensur dal titel Armon Orlik ha stuì sa cuntentar cun in pari en l’emprima lutga encunter Fabian Kindlimann dal chantun Turitg. I n'ha pia dà nagin victur suenter la lutga da sis minutas.
Cun in success ha dentant Sandro Schlegel cumenzà la lutga da chasa. Schlegel ch'ha cuntanschì l'onn passà la lutga finala a la festa Grischuna – Glarunaisa a Flem ha battì Peter Horner da Glaruna. Ina sconfitta en l’emprima lutga hai dà per Ursin Battaglia encunter Hannes Bühler, sco era per Roman Hochholdinger encunter Lars Geisser e per Mike Peng encunter Marco Nägeli.


text:
Las schanzas per far ina medaglia èn intactas, surtut en las disciplinas sigl e gimnastica per terra. La qualificaziun en il sigl ha Steingruber terminà sco terza, quella per terra sco quarta. En la qualificaziun per la concurrenza da pliras disciplinas è ella vegnida 14avla.
L'atleta che n'ha traglischà il pli fitg è stada l'Americana Simone Biles. Biles ch'è stada trais giada campiunessa mundiala en la concurrenza multidisciplinara ha gudagnà dasper questa concurrenza er quella en il sigl, en la trav d'equliber e la concurrenza da gimnastica per terra.
RR novitads 6:00


text:
Dapi in quart tschientaner datti il center da prestaziun Engadin Nordic en Engiadin'Ota. Il center da prestaziun accumpogna e furma giuvnas atletas ed atlets da passlung – e vi e pli era da biatlon – per far il pass en la cuppa mundiala.
Il schef-trenader Gian Duri Melcher è sez sco giuvenot stà part dal center da prestaziun. Suenter ch'el n'ha dentant betg fatg ina carriera da professiunal è el turnà avant stgars diesch onns sco trenader tar Engadin Nordic. Sia emprima annada en il trenament è stada l’annada 1998. Uss han las atletas ed ils atlets da quella annada 21 onns. Per Gian Duri Melcher è quai il gist mument per dir adia al center da prestaziun.
Nova sfida tar il BSV
Gian Duri Melcher resta fidaivel al sport da passlung. El mida simplamain l’organisaziun. Tar la federaziun grischuna da skis BSV, surpiglia Melcher il post dal trenader assistent. Ensemen cun il schef-trenader Markus Walser è el responsabel per las duas novas equipas dal BSV, il Pro Team ed il Visma Team.
La federaziun grischuna da skis ha instradà quest novum gia la stagiun passada. En il Pro Team duessan atletas ed atlets trenar cun l’ambiziun da rivar sur la cuppa svizra e las cursas da la FIS en la cuppa mundiala. En il Visma Team vegn trenà sin distanzas pli lungas.
RR actualitad 17:00


text:
La presidenta da la Confederaziun Simonetta Sommaruga vul sa scuntrar l'emna che vegn cun ils represchentants dals chantuns. Quai per meglierar la coordinaziun en la crisa, tranter auter giaja per chattar ina buna schliaziun per las occurrenzas grondas. Ins veglia era furmar da nov la collavuraziun tranter Confederaziun e chantuns. Per il Cussegl federal sajan ils differents signals dals chantuns mintgatant grev. Quai ha ditg la pledadra da Sommaruga ed ha cunquai confermà in rapport da la «SonntagsZeitung».
Ils chantuns gioghian in'impurtanta rolla en la crisa e la coordinaziun saja decisiva. A quest inscunter cun Sommaruga sa participeschan tranter auter ils directurs da sanadad ed economia dals chantuns.


text:
Il podest
- 1. Lewis Hamilton (Gronda Britannia, Mercedes) 01:31:45.279
- 2. Max Verstappen (Pajais Bass, Red Bull) +24,177
- 3. Valtteri Bottas (Finlanda, Mercedes) +44,752
Lewis Hamilton sin Mercedes ha gudagnà il Grond Premi da la Spagna a Barcelona. El gudogna per la quarta giada en roda e per la tschintgavla giada totalmain il Grand Premi. Quai avant Max Verstappen sin Red Bull e ses collega da squadra Valtteri Bottas.
Per ils pilots dad Alfa Romeo Kimi Räikkönen ed Antonio Giovinazzi n'hai dà nagins puncts. Il Finlandais ed il Talian èn cun ina runda dischavantatg vegnì sin ils plaz 14 e 16.
En il classament general maina Hamilton cun grond avantatg sin Max Verstappen. Cun questa 88avla victoria augmenta el ses avantatg sin Verstappen per 7 sin 37 puncts.


text:
Lach de Garda
El lach de Garda, (ciamàt apò Benaco), l'è 'l piö grant dei lach de l'Italia e giü de chèi piö cunusìcc e sfrötacc per el turìsmo. El g'ha 'na superfìce 370 km² presapóch e 'l se tróa a 65 méter sùra 'l leèl del mar, ai pè de le Alpi. L'è 'n lach de urìgin glaciàl. che s'è furmàt 'nvèrs la fì de l'öltema glaciasiù.
Le sò spónde i è spartìde 'n trè pruvìnce de trè regiù diferènte: a nòrt gh'è la pruvìncia de Trènt (regiù del Trentì-Alto Adige), a òvest gh'è la pruvìncia de Brèsa (regiù de la Lombardìa) e a èst gh'è la pruvìncia de Verùna (regiù del Vèneto). La cità de Verùna la rèsta a 25 km a èst del lach e la cità de Brèsa la rèsta a 30km a òvest.
La part setentriunàla del lach l'è strèta e lónga, enseràda dét entrà 'l grùpo del mut Bàldo a èst e le preàlpi del Garda Alt a òvest. La part meridiunàla 'nvéce la se slàrga fò e ndò ànse separàde de la penìzola de Sirmiù. L'imisàre principàl l'è 'l fiöm Sarca, che 'l nas del grùpo de l'Adamèl e 'l se sböta 'ndèl lach de le bànde de Torbole, a l'estremità setentriunàla del lach. L'ünich emisàre 'nvéce l'è 'l Mincio e 'l vé fò del Lach de le bànde de Peschiera del Garda, a l'estremità sud-orientàl de l'ansa orientàl (cioè 'ndèla part verunéza).
Cümü postàcc söl lachModifega
Galerìa de fótoModifega
Panoràma a vardà de Gargnà
Panoràma a vardà de Malcesine
Malcesine endèn quàder de Gustav Klimt (1913)
Tramónt a Torri del Benaco
El pórt de Lazise
Salò al tramónt
Panoràma de Tórbole
Panoràma a vardà de Peschiera del Garda


text:
Rocco Hunt - Lammore overoSong Rating: 8.59/10
Song lyrics:
Si divers, ij me ne accorg se t guard..e se t dic che si bell nè pcche sto scumbinat ..
A femmn se trucc lor san annanz o specchij p nomm che tutt a serat nun le fa nu compliment
Ogni ammor è a convenienz,e tu nun ce può fa nient, ij t vuless guardà arint p vrè tu i me che pienz..
Ma stong ancor cĂ pur se chiov o ce sta o sol, quand pa** sott a cas e vec a luc dint o balcon
Tu m manc e foss ipocrit se t ricess che senz e te so buon e sto tranquill cu me stess..
A verità è che nun dorm mank chiÚ a nott.. T cerc ma nun t trov, t sonn e m scet e bott..
A semplicità e a verità so e cos che contn over, pcche venn arint e nun può finger se nu e tien..
Tutt e cos che agg amat po s so distrutt, e chi dicev che mamav o è scumparz o s nè jiut!!
E chelli vot che suffrev ma nu t lagg ritt, nun ne parlav che cumpagn e mo tnev arint
Lammor over nun esist se mo staij cu chill ,chè sincer sul quand te sciogl e capill..
Io c pens semp, ce pens quas tutt e nott, e t cerc semp semz e te nun riesc a dormr
E vuless noccasion p vendicĂ chistu dolor, se m domand comm stong t rispong sto buon ..
E chelli vot che scennev ma nun t truav,nun n parlav cu nisciun e comm stev mal ..
Lammor over nun esist se vai a convenienz, t voglij legger rind o pnsier p vrè che piens
T penz semp, t penz quas tutt e nott.. E t chiamm semp e tu nun m vuo risponn..
E vuless noccasion p vendicĂ chist dolor..maggia scucciat e corrr aret e prson..
[Verso 2: Rocco Hunt]
Sul chi ven a rind a miserij not o cambiament,e qua d finalment a vit cagn overament..e marricord a muff a rind a stanzett
MammĂ callucc semp a stessa cap e merd e semp, nun m pigliĂ mai desempij!!
Sta vit mha vattut, a gent mha sfuttut , ma si stev a sent a lat fors nun er mai partut
O success è stat i prezz p m fa accettĂ , arriv tutt bell e buon nun o puo programmĂ
Voglij e tiemp bell, a semplicitĂ , e ricord.. Sit talment puvriell che tenit sul e sold !
E quanta cos ce separn a sud a nord, dimm chiu carnal e o zappator a mamm nun s scord
Rocc è nu vnnut, Rocc è nu muntat, e p sta là è raccomandat
No,Rocco nun sta buon,nun parl che przon, ma nu dic maij a nisciun, o scriv sul ind e canzon
Quanta cumpagn over teng? Chi mett in mot e va fujenn
Chi port a rot e o va ricenn,chi ind a vit lambizion è comm a varicell,arriv na vota sol ma na pret nun addvent stell!!
Chell che vir nun è a**aggiĂ , natu drink hai sorseggiĂ , agg mparat che chi e lent pò le sorpa**Ă
O nomm scritt nfacc e mur p graffit e breack, camm fatt loss, at che hip hop frĂ ,sientt a Nek!
E chelli vot che suffrev ma nun t lagg ritt, nun n parlav cu nisciun e mo tnev arint..
Lammor over nun esist si mo staj c chill, che è sincer sul quand t sciuoglj i capill
Ij c pens semp,c pens quas tutt e nott, e t cerc semp,senz e te nun riesc a dorm
E vuless noccasion p vendicĂ chistu dolor, s m domand comm stong rispong sto buon!!
E chelli vot che scennev ma nun t truav,nun n parlav cu nisciun e comm stev mal, lammor over nun esist sè nnè a convenienz, t voglij legger rind o pnsier p vrè che piens
T pens semp, t pens quas tutt e nott, e t chiamm semp ma tu nun m vuo risponn, e vuless noccasion p vendicĂ chistu dolor, m so scucciat e corrr aret e person!!!
E chelli vot che suffrev ma nun t lagg ritt, nun n parlav cu nisciun e mo tnev arint..
Lammor over nun esist si mo staj c chill, che è sincer sul wuand t sciuoglj i capill
Ij c pens semp,c pens quas tutt e nott, e t cerc semp,senz e te nun riesc a dorm
E vuless noccasion p vendicĂ chistu dolor, s m domand comm stong rispong sto buon!!
E chelli vot che scennev ma nun t truav,nun n parlav cu nisciun e comm stev mal, lammor over nun esist sè nnè a convenienz, t voglij legger rind o pnsier p vrè che piens
T pens semp, t pens quas tutt e nott, e t chiamm semp ma tu nun m vuo risponn, e vuless noccasion p vendicĂ chistu dolor, m so scucciat e corrr aret e person!!!
Date of text publication: 16.01.2021 at 16:52


text:
Tema central da l'inscunter è stà la migraziun. Ultra da quai duain patruglias maschadadas accumpagnar en il futur ils trens tranter Milaun e Paris. En il Tessin è planisà in stab da crisa. Quel duai servir en avegnir als dus pajais cun cussegliar davart la situaziun actuala da la migraziun.
Maurer: ils custs vegnan a render pli severa la politica d'asil svizra
Plinavant s’ha express Maurer era tar in auter aspect dal tema migraziun. Uschia quinta il minister da finanzas che las expensas creschentas per requirents d’asil hajan consequenzas per la politica d’asil svizra. Il squitsch finanzial pudess sfurzar la Svizra da render pli severa sia pratica d'asil ha Ueli Maurer ditg envers la Basler Zeitung.
RR novitads 06:00


text:
Operaziuns da pajais amis cunter la milissa terroristica Stadi Islamic sajan da beneventar, ma ellas stuessan vegnir coordinadas cun la regenza.
En pliras citads da la Libia han tschients da persunas demonstrà cunter la preschientscha militara da la Frantscha. Quella era vegnida enconuschenta suenter che la regenza franzosa aveva communitgà che 3 schuldads eran morts en la Libia.
Differentas indicaziuns davart l'accident
Davart l'accident dals schuldads datti differentas indicaziuns. Tenor il president franzos, François Hollande, sajan ils schuldads morts perquai ch'il helicopter saja crudà giu tar ina missiun privlusa. Tenor funtaunas da la Libia percunter saja il helicopter vegnì sajetta giu cun ina racheta, probabel da gruppas islamisticas.
I regia caos
Dapi ch'il diictatur Muammar al-Gaddaffi è vegnì cupitgà il 2011, regia caos en la terra da l'Africa dal Nord. Da quai profitan tranter auter la gruppa terroristica Stadi islamic ed autras gruppas dschihadisticas. Ina regenza transitorica emprova entant da survegnir la controlla en il pajais, quai cun sustegn da las Naziuns Unidas.
RR novitads 06:00


text:
L’onn passà èn las ballapedistas da Domat stadas uschè datiers sco anc mai da gudagnar la Cuppa Grischuna. Pir en la lutga da penaltis han ellas pers encunter lur rivals eterns da Tusaun-Cazas. Omaduas equipas dattan en la segunda liga. Ed en gieus da campiunadi ha Domat era gia gudagnà il derby encunter Tusaun-Cazas.
Tribunas plainas motiveschan
L’attatgadra Ladina Dermond sa legra che Domat ha in’ulteriura schanza en il final da la Cuppa Grischuna. Ella sa legra oravant tut d’astgar giugar avant ina tribuna plaina en il stadion a Cuira. Tribunas plainas sajan ina raritad en il ballape da dunnas, ma quellas tribunas plainas motiveschian.
Adina vulì giugar ballape, ma betg gì la chaschun
Ladina Dermond è creschida si a Rueun. Ella haja adina vulì giugar ballape, mo à Rueun haja ella strusch gì la chaschun. Avant trais onns saja ella vegnida ad abitar a Domat e dapi lura dettia ella en lur equipa da ballape. Cunquai ch’ella è la pli sperta giugadra da Domat dettia ella sco attatgadra ora sin l’ala. Là dovria quai giugadras spertas.
RR actualitad 07:00


text:
Gia avant 200 onns viveva passa in milliun persunas en la citad da Tokio. Ella era cun quai gia lura la pli gronda citad dal mund. Oz dumbra la regiun metropolitana da Tokio tranter 35 e 40 milliuns abitants, prest in quart da la populaziun dal Giapun. E quai sin ina surfatsch ch’è strusch dubel uschè gonda sco il Grischun.
Avant circa 550 onns era quai anc tut auter. Lura era Tokio, u meglier ditg Edo, sco il lieu aveva num, vegnì funda. Betg bler dapli che in chastè ed in per chasas a la sbuccada dals flums Hirakawa e Sumida. Sch’ins guarda oz sin la citad lura tanschan ils bajetgs enfin prest l’orizont. Bajetgs marcants èn il Tokyo Tower che sumeglia la Tur d’Eiffel ed il Tokyo Sky Tree, cun 635 meters il segund aut bajetg dal mund.
Citad dals extrems ...
Paraids da reclama che glischan en tut las colurs, bars da karaoke e saluns da gieus da video ch’ins auda gia da lunsch e staziuns da metro fullanadas. En quests muments sa dumondan ins schon co quai po funcziunar, uschè blera glieud sin uschè pitschen spazi. Ma apparentamain funcziunescha quai. Segir era pervia da la mentalitad da las Giapunaisas e dals Giapunais, il senn per la cuminanza gioga anc oz ina rolla impurtanta en lur societad.
... e dals cuntrasts
Mo la chapitala dal Giapun ha era anc ina autra vart, main hectica e moderna. E quest mund po esser be entginas staziuns da metro davent. Quartiers cun chasas pitschnas da duas auzadas, stizuns pitschnas e lingias d’electricitad e da telefon che traversan las vias stretgas. Qua n’han ins betg pli il sentiment dad esser en la pli gronda metropola dal mund. Tokio porscha dapertut talas oasas cun parcs idillics nua ch’ins chatta tempels e sanctuaris intgantads nua ch’ins po sa revegnir da la hectica che regia en tschellas parts da la citad.


text:
Toronto
Toronto a l'è la cità püssee granda del Canada, e la capital de la pruincia de l'Ontario. La pupulaziun de la cità a l'è de pressapoch 2,5 miliun de abitant, che la vegn de 5,8 miliun se cunsiderum tüta l'area metrupulitana. A l'è cunsideraa el "mutur ecunomich" del Canada, el center finanziari e cultüral del paes, e anca vüna di cità püssee sicür de l'America del Nort.
Toronto a l'è vüna di cità püssee multi-cultüraj del mund, vist che'l 49% de la pupulaziun a hinn imigrant de alter paes. Anca se l'ingles a l'è la lengua che la cumanda (e Toronto a l'è la capital anglofuna del Canada), un nümer grant de abitant al parla alter lenguf.
Fina ai agn '70 Toronto a l'era la segunda cità del paes dopu de Montreal ma cunt el desvilüp de l'indüstria di utumobil e de l'mineraria, e la custrüziun di canal de St. Lawrence, Toronto a l'è vegnüü sü a la svelta, tant che l'è divegnüü inscì la cità püssee impurtanta del paes.


text:
En in onn è il dumber da milliunaris en Svizra creschì uschia per 5%. Radund 7'000 persunas possedan dapli che 30 milliuns dollars. Ils abitants ritgs èn tenor il nov rapport da bainstanza dal specialist d'immobiglias Knight Frank, concentrads sin sur tut dus lieus. A Genevra vivan radund 2'500, a Turitg 2'300 multimilliunaris. Genevra ha pudì attrair dapli novs milliunaris che Turitg.
Per il futur quinta l'interpresa cun 30% dapli novs milliunaris per Genevra che per Turitg cun 10%. En l'entira Svizra pudess il dumber crescher per 20%, pia sin radund 8'500.
Sin l'entir mund schazegia l'interpresa che sa referescha sin la societad "New World Wealth" ch'i duai dar bunamain 200'000 multimilliunaris. Knight Frank ha constatà che bleras da quellas persunas hajan bandunà citads europeicas, cun excepziun da Londra. Citads australianas hajan per exempel mess tiers.
La finala va Knight Frank da quai annora ch'i duai dar 70'000 novs milliunaris ils proxims diesch onns en Svizra. Quai fissan lura 430'000 milliunaris.
RR novitads 11:00


text:
Lavurs
Electronistas ed electronists da multimedia lavuran en interpresas dals secturs da radio e televisiun, televisiun a cabel, electronica per events e tecnica da segirezza. Els installeschan, configureschan e mantegnan per exempel apparats da televisiun e da DVD, tablets, smartphones, indrizs da musica, da satellit, d'alarm e da surveglianza, computers cun apparats periferics sco stampaders u scanners. La midada tecnologica svelta da la branscha da multimedia influenzescha la lavur dal mintgadi dals spezialists. Els tegnan pass a la tecnica e s'occupan adina puspè cun novs products.
Electronists da multimedia cun accent vendita e service cusseglian la clientella a moda cumpetenta en tuttas dumondas da l'electronica da multimedia. Els controlleschan apparats, analiseschan sbagls e fan reparaturas. Tar il client u la clienta fan els lavurs da service u mantegniment, gidan per exempel d'installar cumponentas dal computer u da la rait e las configureschan. Sch'els na pon betg far las lavurs da service u las reparaturas al lieu, prendan els ils apparats cun els en il lavuratori. Ultra da quai planiseschan els en il lavuratori soluziuns multimedialas, las preparan e fan adattaziuns specificas per il client.
Electronists da multimedia cun accent indrizs da recepziun e da transport lavuran en interpresas da radio e televisiun sco er en firmas da rait da cabels e da telecommunicaziun. Els calculeschan, installeschan e mantegnan indrizs da cabels moderns e raits da transport en stabiliments novs u en chasas existentas. Tar las incumbensas dals spezialists tutgan er l'installar antennas, l'amplifitgar installaziuns existentas e la messa en funcziun da sistems da segirezza.
Dals secturs event, segirezza, telematica, installaziun electronica e tecnica da preschentaziun s'occupan electronists da multimedia cun accent tecnica d'audio e video e tecnica da segirezza. Els endrizzan per exempel conferenzas da video, installeschan indrizs da surveglianza u equipeschan occurrenzas grondas cun indrizs audiovisuals ed als surveglian.
Electronists da multimedia calculeschan ils custs per material e per la lavur e scrivan offertas. Cura ch'els han survegnì in'incumbensa, planiseschan els las lavurs ed empostan ils apparats ed il material. Lur servetschs fan els a moda ecologica e cun resguardar las resursas.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 1-11-2013
Durada
4 onns
Accents
- vendita e service
- indrizs da recepziun e da transport
- tecnica d'audio u video e tecnica da segirezza
Furmaziun en la pratica
En in manaschi d'emprendissadi
Furmaziun en scola
2 dis l'emna a la scola professiunala durant ils emprims dus onns d'emprendissadi, 1 di l'emna en il 3. ed il 4. onn d'emprendissadi.
Roms professiunals
- analisar e mesirar
- organisar la lavur
- cussegliar e vender
- mantegnair, reparar e midar
- installar e metter en funcziun
- sviluppar e realisar projects da la clientella
- communitgar en ina segunda lingua
Curs ordaifer il manaschi
Davart differents temas
Maturitad professiunala
Fitg bunas prestaziuns da scola permettan da frequentar la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "electronist / electronista da multimedia AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada, stgalim da scola mesaun fin aut
Pretensiuns
- enclegientscha tecnica
- bunas enconuschientschas da la matematica
- mauns inschignaivels per lavurar a moda precisa
- pazienza e perseveranza
- buna demananza
- nagin disturbi da la vesida da colurs
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da la federaziun MMTS, da scolas professiunalas e spezialisadas
Examen professiunal (EP)
p.ex. electronist / electronista multimedia cun certificat professiunal federal (en elavuraziun), tecnicist / tecnicista d'occurrenzas cun certificat professiunal federal, tecnicist / tecnicista dal tun cun certificat professiunal federa
Scola spezialisada superiura (SSS)
tecnicist / tecnicista dipl. SSS, p.ex. cun accent electrotecnica, telecommunicaziun, informatica u medias
Scola auta spezialisada (SAS)
cun furmaziun supplementara correspundenta, p.ex. Bachelor SAS en electrotecnica, Bachelor SAS en telecommunicaziun, Bachelor SAS en informatica, Bachelor SAS en tecnica da sistems u Bachelor SAS e mecantronica
Cundiziuns da lavur
Electronists da multimedia lavuran en tut ils secturs da la branscha da consumer-electronics sco er en ils secturs da la tecnica d'events, da segirezza e d'installaziun. Plazzas da lavur chattan els p.ex. en interpresas da radio e televisiun, interpresas per products da consumer-electronics, firmas da rait da cabels e da telecommunicaziun, firmas da la tecnica d'events e firmas da segirezza cun apparats electronics per la surveglianza. Pussaivel èsi era da lavurar independentamain u en secturs parentads sco la telematica u l'informatica.
La dumonda da plazzas d'emprendissadi è en intginas regiuns pli gronda che la purschida. Quai pretenda in engaschament correspundent a la tschertga d'ina plazza d'emprendissadi.
Electronists da multimedia han bunas schanzas sin il martgà da lavur.
Ulteriuras infurmaziuns
MMTS-Berufsbildungszentrum
MultimediaTec Swiss
Niklaus-Wengi-Str. 25
Postfach 1311
Tel: +41 32 654 97 70
URL: www.mmts.ch
Revista professiunala:
"Multimedia-Revue"


text:
La Scola auta da pedagogia dal Grischun fa bilantscha positiva da l’onn passà. Las mesiras da corona hajan accelerà il process da digitalisaziun a las scolas autas. Uschia saja er la gronda part da l’instrucziun da la PH stada a distanza; la scola haja purschì bunamain 11'000 formats online.
Actualmain saja in quart da las passa 350 studentas e students dal studi da bachelor umens. Quai sajan 3% dapli ch’anc il 2019.
Ord l'archiv
Adina esser cuntanschibel, la communicaziun cun las docentas e cun ils students, mantegnair la qualitad da la scolaziun ed empruvar da sminuir la stancladad da la pandemia – quai sajan las grondas sfidas da la Scolas autas.


text:
Coronavirus: serrada da las scoulas
Tenor decisiun dal stadi e da la Regenza grischuna vegnan serradas causa il Coronavirus a partir da lündeschdi, 16 da marz 2020 tuot las scoulas popularas a temp indefini. La comunicaziun chantunala as poja leger i’ls documaints agiunts illas differentas linguas chantunalas.
Famiglias chi nun han ingünas otras pussibiltats da survaglianza dals 16 fin als 20 da marz 2020, dürant las uras da scoula, dessan s’annunzchar pro’l mainascoula correspundent fin il plü tard in dumengia, 15 da marz 2020 a las 15.00. Ils contacts as chatta süllas paginas da las singulas fracziuns.
Consultai per avair las infuormaziuns actualas regularmaing la pagina d’internet da la scoula.