text:
Istorgia
Cun il term istorgia vegnan en general designads quels aspects dal passà, dals quals ils umans sa regordan ed ils quals els interpreteschan; quai succeda cun l’intent da s’orientar davart il caracter da las midadas dal temp e las influenzas da quellas sin il temp preschent ed il futur.[1]
En il senn il pli vast cumpiglia il term istorgia er l’istorgia da l’univers, l’istorgia da la terra e l’istorgia natirala. Ma per ordinari sa referescha ‹istorgia› al svilup da l’umanitad (e sa lascha perquai chapir implicitamain sco furma curta da ‹istorgia da l’umanitad›). Savens vegn ‹istorgia› duvrà qua sco noziun generala per il passà en sia totalitad. Ma ‹istorgia› per propi daventa il passà pir en quel mument che quel vegn ‹actualisà›, vul dir clamà en memoria, saja quai a moda individuala u collectiva (commemoraziuns, raquints, istoriografia).
Introducziun[modifitgar | modifitgar il code]
Sch’ins resguarda l’istorgia sco tut quai ch’è passà, sa laschan differenziar ils suandants secturs:
- L’istorgia da l’univers: Quella tracta il sfratg primar, la cosmologia, l’istorgia da la terra e l’istorgia natirala. Da quests champs s’occupan astronoms, astrofisichers, geologs, biologs ed auters scienziads da la natira, betg però ils istoriografs. Quai vala er per l’origin dal Homo sapiens.
- L’istorgia da l’uman: Da l’entschatta ennà ha l’uman midà ses ambient ed adattà quel a ses basegns. D’ina istorgia da l’uman per propi sa lascha perquai discurrer a partir da quel mument che quella cumpiglia er facturs culturals. A quests svilups e fenomens sa deditgeschan l’archeologia, l’etnologia e la geografia sociala. Las epocas da las qualas èn avant maun naginas funtaunas scrittas vegnan attribuidas a la preistorgia; periodas cun be paucas funtaunas scrittas (e savens betg indigenas) furman la preistorgia.
- L’istorgia da l’uman dapi la fundaziun da la scrittira (en il decurs dal 4 millenni a.C.).
Be en quest terz e pli stretg senn daventa l’istorgia l’object da l’istoriografia cun sias metodas specificas. Pir a basa da funtaunas scrittas sa lascha numnadamain percepir, tge che l’uman resguarda sco si’istorgia e co ch’el è s’approprià da quella. En il center da l’occupaziun cun l’istorgia – da l’exploraziun (grec: ἱσtopίa, ‹historia›) dal passà – stattan las funtaunas, vul dir documents en furma scritta che rapportan (per ordinari da pitschna distanza) davart il passà.
En quest connex sto vegnir differenzià tranter l’istorgia en il senn dals fatgs da basa (‹quai ch’è succedì›) e la schientscha istorica, vul dir il maletg che vegn fatg dal passà. L’enconuschientscha posteriura sa basa sin funtaunas istoricas e sin la tradiziun. Ella vegn influenzada tant dal maletg che las persunas istoricas sezzas han fatg d’in eveniment u d’in svilup, sco er dal maletg che l’observatur posteriur fa cun perscrutar e preschentar ils ‹fatgs›. Quest’enconuschientscha n’è pia mai dal tuttafatg objectiva, mabain dependa da la situaziun istorica, da la perspectiva da l’observatur e da las funtaunas avant maun. L’istoriografia sto perquai vegnir chapida sco process da reconstrucziun e betg sco stenta (invana) da vulair fastizar ‹vardads›. Il medem vala er per l’intermediaziun da savida istorica (p.ex. en scola u en las medias).
Differentas modas da s’avischinar a l’istorgia e lur funcziuns[modifitgar | modifitgar il code]
L’istorgia po vegnir resguardada sco il resultat da la perscrutaziun scientifica. L’istoriograf sa stenta da preschentar al lectur a moda chapibla, transparenta e persvadenta l’andament dals eveniments sco er ils motivs ch’han manà a quels e lur consequenzas. Impurtants criteris d’orientaziun èn la cronologia e la periodisaziun.
Istorgia sco reconstrucziun[modifitgar | modifitgar il code]
La scienza da l’istorgia discuta er la dumonda, quant enavant ch’il maletg ch’ella stgaffescha dal passà saja insumma abla da correspunder al succedì. Questa dumonda na sa tschenta betg be perquai ch’igl è nunpussaivel da vulair represchentar situaziuns e process istorics en lur totalitad, mabain er perquai che las funtaunas sezzas pon cuntegnair puntgs da vista cuntradictorics. Entant ch’ins sa spruvava en il 19avel tschientaner d’armonisar tant sco pussaivel talas posiziuns oppostas, èn ins oz plitost da l’avis ch’ellas duajan er cumparair en il tractat istoric ina sper l’autra.
In enconuschent exempel per illustrar questa midada d’opiniun furma la curunaziun da Carl il Grond sco imperatur (a Roma, da Nadal l’onn 800). En las funtaunas che derivan dal nord da las Alps vegn quella descritta a moda tut autra che en las funtaunas papalas. Oz sa stentan ins main d’eruir tgenina da questas tenutas che saja la ‹genuina› u ‹correcta›, mabain emprova plitost da concluder da las tenutas da las singulas partidas sin ils motivs ed interess divergents ch’eran colliads cun la curunaziun.
Sco maxima generalisanta areguard l’act da reconstruir l’istorgia po valair che la realitad reconstruida sa lascha considerar uschè ditg sco ‹realitad›, fin che novas enconuschientschas dumondan suenter ina correctura da quella. (Areguard l’istoriografia cf. er il chapitel d’approfundaziun a la fin da quest artitgel).
Reconstrucziun da l’istorgia cun meds linguistics[modifitgar | modifitgar il code]
Damai che l’istorgia vegn intermediada en furma narrativa, giogan er aspects dal raquintar (structura dal text, perspectiva etc.) ina rolla centrala. En pli resulta da quai che tuttas furmas da raquintar (davart) l’istorgia cuntegnan da lur vart aspects construids: il material da l’istorgia, numnadamain la totalitad dal passà, sa lascha be tschiffar e render visibel en il medium da la lingua cun denominar, reducir, giuditgar e stgaffir in urden spiertal. En quest senn è istorgia adina er il product da l’istoriograf sco persuna che reflectescha davart il passà.
Avischinaziuns artisticas[modifitgar | modifitgar il code]
Da represchentar l’istorgia po er vegnir resguardà sco ina sfida artistica. Perquai datti ina gronda variaziun d’avischinaziuns – per exempel da l’art figurativ, da la litteratura u dal film – a las pli diversas tematicas istoricas.
Cun quai na sto betg exnum esser colliada l’intenziun da vulair augmentar la savida davart l’epoca correspundenta u da represchentar quella a moda uschè objectiva sco pussaivel. Ma gist questa libertad da l’avischinaziun artistica (p.ex. en il senn da Kant che definescha l’experientscha estetica sco gieu liber tranter la sensualitad e l’intelletg) po manar tar il lectur u aspectatur ad ina confruntaziun pli directa cun ils eveniments, las persunas u las epocas che vegnan descrits.
D’intermediar ils fatgs betg be sur il chau, mabain a moda ludica e perceptibla cun tut ils senns daventa in aspect adina pli central er entaifer la pedagogia da museum. Il medem vala per occurrenzas da histotainment sco spectaculs dal temp medieval, emissiuns da televisiun che laschan reviver temps passads (living history) etc. Il privel è però quel che l’aspect dal divertiment prendia suramaun e che l’intermediaziun da savida – che serva a chapir connexs pli vasts – vegnia tras quai a la curta.
Avischinaziun politica[modifitgar | modifitgar il code]
Tutta avischinaziun a l’istorgia è necessariamain segnada d’ina cumponenta subjectiva, d’ina valitaziun da vart da l’observatur: L’istoriografia è bain obligada – confurm a ses caracter scientific – da reconstruir il passà a moda uschè objectiva e vardaivla sco pussaivel, ma ella na represchenta nagina ‹vardad›. Ed entaifer l’avischinaziun artistica furma ina tscherta subjectivitad savens schizunt in med stilistic cun funcziun centrala.
Perquai na fai betg surstar che er la politica è gia sa servida da vegl ennà da l’istorgia e da l’istoriografia per influenzar intenziunadamain la furmaziun da l’opiniun. A moda la pli evidenta – savens cun l’intenziun da manipular l’opiniun generala – succeda quai en sistems totalitars. Ma er l’istoriografia naziunala da pajais republicans ha adina puspè enconuschì tals fenomens (cf. p.ex. en Svizra il mitus da fundaziun/da liberaziun dal 15avel/16avel tschientaner u il temp da la Segunda Guerra mundiala ch’è stà segnà da la defensiun naziunala spiertala).
Istoriografia[modifitgar | modifitgar il code]
Structuraziun territoriala e temporala[modifitgar | modifitgar il code]
L’istoriografia sa lascha definir sco act d’«intermediaziun d’enconuschientschas istoricas cun agid da la lingua». L’istoriografia moderna che lavura tenor criteris scientifics appartegna a la scienza da l’istorgia (cf. il chapitel correspundent a la fin da quest artitgel).
Problems da l’istoriografia[modifitgar | modifitgar il code]
D’istoriografia sa tracti adina en quel mument che eveniments istorics vegnan fixads en furma scritta (pia er tar cronicas, annalas etc.). Quai vala tuttavia er en tals cas, nua che la descripziun na correspunda en nagina furma als criteris scientifics moderns. Istoriografs elegian quai ch’als para degn da vegnir descrit e fan quai tenor princips che correspundan a lur maletg da l’istorgia. L’egliada tant sin eveniments sco er sin relaziuns e structuras istoricas è pia adina suttamessa a midadas; quai engrevgescha u renda schizunt impussibel da vulair fixar decleraziuns impegnativas. Er l’istoriografia scientifica elegia a la fin datas istoricas tenor criteris subjectivs ed ideologics, als ordinescha ed interpretescha da nov e na po en quest senn mai esser dal tuttafatg neutrala. Ovras scientificas modernas ston però satisfar a la pretensiun che tant lur metoda sco er lur cuntegn stoppia sa laschar controllar/examinar da tut temp. En quest senn èsi impurtant che la lavur scientifica ‹sa laschia guardar en las chartas›, vul dir rendia transparenta al lectur co ch’i vegn lavurà ed a basa da tge. Da la metoda scientifica fan er part la critica da las funtaunas ed il discurs scientific entaifer la direcziun respectiva.
Mintga istoriograf propona necessariamain in’interpretaziun dal passà e postulescha per quest intent causalitads e connexs. Quai vala betg il davos per las ovras d’auturs sco Herodot e Thukydides che stattan a l’origin da l’istoriografia. Ils istoriografs da l’antica consideravan numnadamain sasezs sco litterats, uschia ch’igl è necessari da reconstruir lur tendenzas sch’ins vul far diever da lur ovras entaifer l’istoriografia moderna. Ils cumenzaments d’ina istoriografia scientifica en il senn pli stretg èn pir da chattar a l’entschatta dal 19avel tschientaner. Ma er suenter avair stgaffì in’istoriografia che correspunda a criteris scientifics resta quella confruntada cun la dumonda: En tge senn vegn scrit istorgia e da tgi? Er l’istorgia moderna reconstruescha datas istoricas ed attribuescha a quellas necessariamain in senn. Problematic daventa quai en quel mument che eveniments istorics vegnan glorifitgads u ch’i vegn fatg politica cun l’istorgia (cf. survart). Perquai porscha in’istoriografia scientifica ch’è metodicamain fundada adina la pussaivladad da verifitgar/controllar tant la moda da represchentaziun sco er l’argumentaziun.
Sco gia menziunà na sa laschan betg be ils fatgs istorics interpretar a moda differenta, mabain sto er vegnir resguardada la perspectiva individuala da l’istoriograf. A quest problem è surtut sa deditgà Hayden White. El ha analisà il problem dal raquint entaifer l’istoriografia moderna e descriva co che las structuras narrativas dirigian (e pon er manipular) la reconstrucziun da l’istorgia. Elfriede Müller ed Alexander Ruoff resumeschan il resultat da l’analisa da White cun ils suandants pleds: «Cun raquintar istorgia l’interpreteschan ins necessariamain en la moda e maniera co ch’ins structurescha las datas.»
Structuraziun e disciplinas da l’istoriografia[modifitgar | modifitgar il code]
Structuraziun territoriala e temporala[modifitgar | modifitgar il code]
Areguard aspects territorials/geografics sa lascha l’istoriografia divider en l’istorgia mundiala ed en l’istorgia dals singuls continents. Entaifer quella suonda l’istorgia naziunala, regiunala e locala. Vitiers vegn l’istoriografia che tracta aspects da migraziun.
Areguard il decurs temporal vegn l’istorgia dividida en epocas. Da l’istorgia sco tala è da differenziar la pre- e protoistorgia. Quella finescha en quel mument che vegn sviluppada u introducida la scrittira e po uschia variar fitg ferm da cultura tar cultura. Ils emprims documents scrits insumma derivan da la fasa da las culturas autas a partir da ca. 4000 a.C.
Dapi Christoph Cellarius (1638–1707) vegn l’istorgia europeica e da la regiun da la Mar Mediterrana sutdivida en l’antica (fin ca. 600 s.C), il temp medieval (ca. 500/600 fin ca. 1500) ed il temp modern (a partir da ca. 1500). Questa periodisaziun europeica è oz per part contestada e na sa lascha p.ex. betg applitgar senz’auter sin culturas autas ordaifer l’Europa (China, Giapun, India, America Centrala e dal Sid e.a.).
Singulas disciplinas[modifitgar | modifitgar il code]
D’istorgia generala discurr’ins en quel mument ch’i na vegn betg differenzià tranter singulas disciplinas tematicas. Savens vegn però tractà in aspect specific; blers da quels èn er sa sviluppads a scienzas spezialisadas (istorgia politica, istorgia sociala, istorgia dal dretg, istorgia culturala, istorgia da las schlattainas, istorgia economica, istorgia dal mintgadi e.a.).
Tschertas disciplinas na tractan betg in sectur spezial, mabain sa laschan caracterisar tras quai ch’ellas mettan l’accent sin in catalog da dumondas specific. Quai vala per exempel per l’istorgia d’eveniments, l’istorgia da structuras, l’istorgia da mentalitads u l’istorgia da las noziuns.
Scienza da l’istorgia[modifitgar | modifitgar il code]
La scienza da l’istorgia (per rumantsch savens er be istorgia) è la perscrutaziun metodica d’aspects dal passà da l’uman resp. da l’istorgia; ella fa quai a basa d’ina analisa ed interpretaziun critica da las funtaunas ed applitgond ina formulaziun da la dumonda specifica resp. cun denominar l’enconuschientscha ch’ella intenda da s’acquistar.
En il center da la lavur da l’istoriograf stat il perscrutar, interpretar, colliar ed approfundar l’istorgia e la savida davart l’istorgia. A moda schematica sa lascha il proceder ch’il perscrutader applitgescha descriver sco suonda:
- Definir l’intent/la finamira da la perscrutaziun e formular las dumondas centralas.
- Rimnar ed examinar/excerpar las funtaunas che stattan a disposiziun.
- Interpretar quellas tenor las reglas metodicas dal fatg.
- Formular en scrit ils resultats e publitgar quels per ch’els possian vegnir discutads en la publicitad.
Istorgia da la scienza da l’istorgia[modifitgar | modifitgar il code]
La scienza da l’istorgia ha si’atgna istorgia. Herodot vala sco bab da l’istoriografia. Sias ‹Historiai› na suondan però betg anc las reglas da la perscrutaziun moderna, mabain sa chapivan sco ovra d’art litterara e filosofica. Bain ha gia l’istoriografia da l’antica mess impurtants accents, p.ex. cun auturs sco Thukydides, als quals er Giambattista Vico dueva sa referir a l’entschatta dal temp modern. Ma pir en il 19avel tschientaner (istorissem) han istoriografs europeics cumenzà a s’occupar pli ferm cun l’istorgia resguardond criteris scientifics (heuristica, critica da las funtaunas, objectivitad).
Metodas da la scienza da l’istorgia[modifitgar | modifitgar il code]
La metoda critica entaifer l’istoriografia è sa sviluppada en il 18avel e 19avel tschientaner a basa da l’occupaziun cun funtaunas scrittas. En il center da questa metoda stattan las suandantas ponderaziuns: Las premissas, metodas, ponderaziuns ed ils resultats da la perscrutaziun ston pudair vegnir discutads a moda raziunala resp. esser controllabels a moda intersubjectiva (ed almain da princip ston els er esser falsifitgabels). L’istoriograf proceda adina cun verifitgar tant quai ch’el chatta sco er quai ch’el pretenda e sa stenta da preschentar ils fatgs a moda uschè objectiva sco pussaivel. Las reglas metodicas servan a differenziar interpretaziuns plausiblas e logicas da talas che n’èn betg vardaivlas.
Sco en mintga scienza po in gudogn d’enconuschientscha er resultar en l’istoriografia da quai ch’i vegnan scuverts e curregids sbagls u represchentaziuns unilateralas da la perscrutaziun d’enfin qua. Las dumondas che vegnan tschentadas al passà sa midan adina puspè en il decurs dal temp. Savens èn quellas colliadas cun novas teorias che sa sviluppan entaifer las scienzas socialas e che tschentan las funtaunas e lur context istoric en in’autra glisch.
Ultra da la metoda critic-istorica applitgescha l’istoriografia metodas quantitativas (statistica) e sa serva er da scienzas auxiliaras che lavuran cun metodas da las scienzas natiralas – per exempel la metoda C14, la dendrocronologia u l’analisa ADN (surtut tar chats da fossas).
Funtaunas, litteratura secundara e meds auxiliars[modifitgar | modifitgar il code]
Il fundament da tutta perscrutaziun istoriografica furman funtaunas istoricas che vegnan rimnadas ed evaluadas tenor las reglas dal fatg. Ils resultats da sia perscrutaziun publitgescha l’istoriograf en monografias u sco artitgels en revistas spezialisadas; la summa da questas publicaziuns vegn numnada litteratura secundara. Ultra da quai sa serva il perscrutader per sia lavur da meds auxiliars (bibliografias, lexicons, atlas, manuals etc.) e dals resultats da las scienzas auxiliaras (epigrafica, genealogia, eraldica, paleografia e.a.).
Annotaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- ↑ Friedrich Jaeger: Lexikon Philosophie – Hundert Grundbegriffe. Reclam, 2011, p. 109.
Litteratura[modifitgar | modifitgar il code]
- John H. Arnold: Geschichte. Eine kurze Einführung. Reclam, Ditzingen 2001, ISBN 978-3-15-017026-7.
- Jörg Baberowski: Der Sinn der Geschichte: Geschichtstheorien von Hegel bis Foucault. Beck, Minca 2005, ISBN 3-406-52793-0.
- Erich Bayer e Frank Wende (ed.): Wörterbuch der Geschichte. 5. ed., Kroener Verlag, Stuttgart 1995, ISBN 3-520-28905-9.
- Marc Bloch, Peter Schöttler, Jacques Le Goff, Wolfram Bayer: Apologie der Geschichtswissenschaft oder Der Beruf des Historikers. (Restampa) Klett-Cotta, Stuttgart 2002, ISBN 3-608-94170-3.
- Otto Brunner e.a. (ed.): Geschichtliche Grundbegriffe. Historisches Lexikon zur politisch-sozialen Sprache in Deutschland. 8 toms. Stuttgart 1972–1992.
- Jacob Burckhardt: Weltgeschichtliche Betrachtungen. Ed. da Jacob Oeri, Berlin/Stuttgart 1905.
- Johannes Fried: Der Schleier der Erinnerung. Grundzüge einer historischen Memorik. C.H. Beck Verlag, Minca 2004, ISBN 978-3-406-52211-6.
- Manfred Mai: Weltgeschichte. Hanser, Minca/Vienna 2002, ISBN 3-446-20191-2.
- Carl Ploetz (ed.): Der große Ploetz: Die Daten-Enzyklopädie der Weltgeschichte; Daten, Fakten, Zusammenhänge. 34. ed., Komet, Cologna 2005, ISBN 3-89836-460-7.
- Lutz Raphael: Geschichtswissenschaft im Zeitalter der Extreme. Theorien, Methoden, Tendenzen von 1900 bis zur Gegenwart. Minca 2003, ISBN 3-406-49472-2.
- Pietro Rossi (ed.): Theorie der modernen Geschichtsschreibung. Francfurt a.M. 1987, ISBN 3-518-11390-9.
- Jörn Rüsen: Grundzüge einer Historik. Trais toms, Vandenhoeck und Ruprecht, Göttingen 1983–1989 (Tom 1: Historische Vernunft. Die Grundlagen der Geschichtswissenschaft, ISBN 3-525-33482-6; tom 2: Rekonstruktion der Vergangenheit: Die Prinzipien der historischen Forschung, ISBN 3-525-33517-2; tom 3: Lebendige Geschichte: Formen und Funktionen des historischen Wissens, ISBN 3-525-33554-7).
Colliaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- Lotse Geschichte – Wegweiser zur Literatursuche und zum wissenschaftlichen Arbeiten
- Virtual Library Geschichte – survista da las purschidas online davart l’istorgia en lingua tudestga
- www.hsozkult.de – Kommunikation und Fachinformation für die Geschichtswissenschaften
- www.historicum.net – scienza da l’istorgia en l’internet


c: text/html

text:
Grecia Central
La Grecia Central (Etepeά Eλλάδa/Stereá Elláda in grech) l'è voeuna di periferii de la Repubblica Greca. La se troeuva in la Grecia continental (se se cunta minga l'isola de l'Eubea) e 'l sò capploeugh l'è Lamia. La confina cont i region de la Grecia Occidental, de l'Attica e de la Tessaglia.
Amministrazion[Modifega | modifica 'l sorgent]
La Grecia Central l'è dividuda in cinqu prefettur, che deriven de region stòrich de la Grecia Antiga. De fatt, in la Grecia Central se trovaven on grand numer de città important, de Tebe a Platea, de Delf a Orcomen e Cheronea.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
L'interprendider da mobiglias, Remo Stoffel ha pers davant il Tribunal federal. El leva suspender la data per examinar las pretensius da taglia. I va per la perioda da taglia 2005 fin 2008. Tenor l'argumentaziun dal Tribunal federal è l'interess public per examinar las pretensius da taglia pli impurtant.
Tar persunas che n'abitan betg en Svizra e sch'igl è «intschert» sche talas pajan correctamain la taglia èsi tenor la lescha da taglia federala directa pussibel da segirar las pretensiuns da taglia. Quai è er pussibel avant che la pretensiun da taglia exacta è enconuschenta. Remo Stoffel ha midà ses lieu da domicil l'onn 2019 a Dubai.
Decisiun suonda
Remo Stoffel era ì cun ina decisiun da la Dretgira administrativa chantunala da mez zercladur al Tribunal federal. Da tge summa ch'i sa tracta n'ha scriva il Tribunal federal betg. En questa chaussa ston ils derschaders da Losanna anc decider.
Chasti d'arrest cundiziunà da procura publica da Turitg
Quest'emna ha la procura publica per criminalitad economica da Turitg serrà giu l'inquisiziun penala cunter Remo Stoffel. Pervi da falsificaziun e suppressiun da documents ha el survegnì in chasti d'arrest cundiziunà da 180 dis.


text:
Il skiunz da 24 onns da Grosshöchstetten ha nizzegià la schanza e mussà sia cursa da la vita. A la fin ha decis in tschientavel a favur dal Bernais, quei en il duel cun Marcel Hirscher, il campiun mundial d’avant dus onns a Vail / Beaver Creek.
Caviezel va per bronz
Il Grischun Mauro Caviezel (14avel suenter la cursa rapida) è sa catapultà sin plazza 3 cun in retard da 6 tschientavel sin ses collega da team. Per Caviezel èsi medemamain il pli grond success da la carriera.
Justin Murisier sco 6avel e Carlo Janka sco 7avel cumpletteschan il resultat dal team svizzer.
La trumpada
Gì da far nagut cun la decisiun ha il topfavurit Aleix Pinturault. Il Franzos ha bain be pers 1,46 secundas sin il meglier temp, en il slalom n'ha el però betg pudì persvader. La finala è el sa tschentà sin plazza 10.
Aur per la terza
Luca Aerni gudogna uschia la terza medaglia d'aur per il team da Swiss-Ski suenter Wendy Holdener e Beat Feuz. En la cuppa mundiala era il skiunz da 23 onns fin ussa mai vegnì meglier che 5avel. Ussa è però grategià ad el l'exploit en il dretg mument.
Ils top 10 da la cumbinaziun
Sco proxim vai ussa vinavant cun ...
- l'event da team il mardi
- il slalom gigant da las dunnas la gievgia
- il slalom gigant dals umens il venderdi
RR novitads 14:00


text:
Il mars avevan ils experts dal KOF aunc prognostitgà in augment da 2,5%.
La prognosa è dentant anc adina fitg positiva, tranter auter perquai ch'ils carnets da lavur da las interpresas svizras èn emplenids bain. Il funs da la val suenter che la valita dal franc è vegnida augmentada haja la Svizra surmuntà avant passa in onn.
Che l' euro saja vegnì pli ferms dapi la stad 2017 lubeschia schizunt d'augmentar las marschas. Per il 2019 duess la conjunctura prosperar vinavant, dentant in zic main ferm.
Tenor il KOF vegnia la quota da dischoccupaziun a sareducir in pau ed ils pretschs creschan mo plaun a plaun.
RR novitads 12:00


text:
Squadra
La Strimer architects SA dà lavur ad üna architecta, a duos architects, ad üna impiegada chi s’occupa da l’administraziun e la contabilità, ad ün manader da fabrica, ad üna disegnadura da construcziun ota ed a duos giarsunas (disegnaduras specialisadas in architectura). In tuot lavuran ot collavuraturas e collavuraturs. Nossa infrastructura es fich actuala e sainza macla. Ils 8 indrizs da PC sun colliats sur üna installaziun da server. Nus lavurain in ün anteriur tablà d’üna chasa engiadinaisa, chi’s rechatta i’l center dad Ardez.


text:
Flavio Esio
Flàvio Ésio (en latì Flavius Aetius, (Mesia 396 – Ravèna 21/22 de setèmber del 454) l'è stat en generàl romàno e giöna de le persunalità piö petènti del periodo final del Impér de Ucidènt per 'na vintìna de agn (433-454), endei quài el g'ha dirigìt la diféza de l'Impér cutra i atàch dei pòpoi bàrbari. Pricidìt de càpi militàr mìa a l'altèsa e che g'ha mìa ripurtàt söcès importàncc, Ésio el se mèt en evidènsa endel sò encàrech per la braüra a mèter ùrden enden Imper de Ucidènt encazinàt, sènsa contròl e oramài fiach.
L'è stat giü dei géni militàr piö ilüminàcc endela stória de Roma. Lüminàt amò col scötöm de «öltem dei Romàni» el vegnarà regordàt suradetöt per la batàia dei Camp Catalàunich, endoche el g'ha utignìt 'na vitòria moral cùtra l'ezèrcit dei Uni, che i è mìa stacc bù de piegà le fórse coalizàde dei romàni, dei Franch, dei Alani e dei Vizigoti.
Nesöna de le dò parcc l'è riàda a scunfìger del töt l'ótra e la batàia l'è finìda sènsa 'n vinsidùr e 'n batìt, ma zà éser riat a fermà la progresiù de Atila e mèter 'na fì a l'invincibilità del rè uno, l'è asé per püdì cunsideràl en söcès dei Romani.
Dòpo la batàia, Atila el se ritìra 'nvèrs le stèpe de l'Euròpa orientàla per turnà a tiràs ensèma e 'n an piö tàrde atacà l'Italia, empreza che 'l bandunarà dòpo iga encuntràt el papa Leù I Magn .
Esio el vegnarà copàt de l'emperadùr Valentiniano III endel 454, perchè 'l tacàa a ìga tròp potére e l'emparadùr el gh'ìa póra che 'l püdìes cuntindìga el tròno, ma la sò mórt la g'ha significàt la fì de le sperànse per l'impér de riciapàs.


text:
Da Dominique Dosch - En discurs particular an Costa Rica
Igl è l’alva digl de. Las ondas stretgan las rivas cotschnas-bregnas. Igl blo stgeir digl grond lai Arenal s’accorda cugl verd frestg digl gôt tropic agl conturn. Igls mulegns da vent giran an en cuntign sen la culegna d’ena vart digl lai. Da l’oter mang ascenda ena sponda erta se ainten las neivlas. Da lontan tgitta nonavant igl suglegl e crescha planget sur igl orizont. En vent ferm scatscha las neivlas spessas. Veaple è visibel dalla cresta tgi davainta pi e pi strètga. Igl gôt sparescha, l’erva vign pi stgersa ed i resta angal crappareia. E d’en mument an l’oter sa mossa igl piz arrundo digl vulcan imposant. El surpassa maiestousamaintg tot igls mots dalla cuntrada vischinanta. Da gliunsch s’annunztga pero la vousch dalla pi ota muntogna da Costa Rica, tgi regorda Arenal dalla sia otezza nunspectaculara da 1670 meters.
Chirripó: Ta mossast puspe eneda?
Arenal, brunclond: Angal schi dei tg’igls turists èn betg anc lavos.
Chirripó: En pêr catschadeis èn per franc gio agl ties pe e fon belas fotografias da tè…
Arenal: Chels am duessan zuflar aint igl crater!
Chirripó: Chegl survivessigl betg…
Arenal: Els peglian er nign risguard dalla sfera privata.
Chirripó: Betg angal igls turists.
Arenal: Mancumal! Igls indigens am on innundo igls peis cun chel lai da rampar smaladia. Ed am on piglia la vista cun chels mulegns ennervonts.
Chirripó: Ossa ta quieta. Betg tgi te survignst puspe en’attatga…
Arenal teira en pêr gedas fons igl flo.
Chirripó: Varda, tge belezza de tg’igl è! En’aria schi clera, la cuntrada sa mossa talmaintg precis scu gio dadei betg ple…
Arenal: Tge dattigl da nov digls dus oceans?
Chirripó: Las ondas digl Pacific èn tot oter tgi patgificas. Otas, selvadias e plagn forza. Igls surfists pon sa legrar oz. Alla Caribica è dantant nia tschif en turist digl current dalla mar e betg turno ple… Pero tge bela vista! Ia observ la lavada digl suglegl sur igl Atlantic…
Arenal: Ia sper tgi Irazù la mantgainta…
Chirripó: Vez anc adegna carplina?
Arenal, sa faschond grond: El blaga gugent dalla sia grondezza. Ma veira grondezza vign digl intern!
I boglia ainten el.
Chirripó, en po temaletg: Ma an general… ist stabil?
Arenal teira las spatlas. Magari vaia en po arseiras digl magung. Schiglio è tot an urden.
Chirripó respeira surlivgia. El contaimpla en’urela las sias costas per vurdar schi tot seia anc a post. Gôts semperverds anzoglian las sias tgommas anfignen se tar la tschinta da 3400 meters sur mar. En toc pi anse sur erva e tgagliom schean igls lais d’en blo azur. El è losch dalla sia nateira, er sch’el ò nignas forzas sutteranas scu muntogna simpla… Cugls 3820 meters sur mar è’l igl pi ot piz tranter Guatemala e las Andas ed ò adegna la survista. Ensatge sa muainta. Chirripó varda se ed observa Poás agl lontan, tgi sa stenda e caschunga cotras ena bova.
Poás: Bun de bun onn!
Chirripó: Buenos dias. Ist bagn lavada?
Poás: Lavada cun l’ava e sainza lava. Igls mies lais ed igl mies magma restan igl mument noua tgi èn.
Chirripó: Chegl è quietont.
Poás: Vez pulit pulot?
Chirripó: Betg mal. E te, quants cafés ast gio gia oz?
Poás sfrigna. Davent tg’ella ò tarmenta plantaschas da café sen las sias costas è’la adegna da levsenn e plagn energeia. Ella è er egna digls vulcans igls pi activs a Costa Rica. Tiers chegl è’la davantada enorm flirtonta. Tge tgi è dètg problematic, damai tg’ella sezza sa catta tranter en pêr vulcans virils… Igls davos onns davigl adegna puspe dispetas furiousas cun erupziuns e fimem. Volcan Irazú vei ansomma betg gugent schi Arenal e Poás baterleschan l’egn cun l’oter. Ed el vala scu vulcan igl pi ot e privlous, perchegl tg’el periclitescha er la capitala San José.
Poás: Bel da vaseir tè puspe, Arenal. Te ta zoppas gugent davos las neivlas…
Arenal vign en po cotschen. El contaimpla la vulcana ainten la gleisch matutina, igls sies dus lais da crater sbrenzlan an en blo turchis profond. Tgi chegl vign angal or an bagn, painsa Cerro Chirripó observond igls dus vulcans agl lontan.
Text: D. Dosch
Fotografia: Pixabay
Forsa er insatge per vus:
-
5 bels nums dad umens Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Quai savain nus. E che nums rumantschs èn bels, quai…18 d'avust 2021436 giadas
-
5 giadas sport tranter las lingias Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. E ritga cun opziuns per sa mover è era la…21 da fanadur 2021572 giadas
-
5 bels pajais Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Anc adina, era stgars trais onns suenter l’emprima publicaziun da…16 da zercladur 2021618 giadas
-
5 giadas in chau ed ina cua Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Era durant la primavaira en ils puzs, nua ch’i bricl’e…19 da matg 2021790 giadas


text:
2021
El 2021 a l'è 'n ann del secol quell de 21.
Cossa l'è sucedud[Modifega | modifica 'l sorgent]
Chi l'è che l'è nassud[Modifega | modifica 'l sorgent]
Chi l'è che gh'è mort[Modifega | modifica 'l sorgent]
- 2 de sginer: Marco Formentini, ex sindegh de Milan
- 9 de fevrer: Franco Marini, ex president del Senad italian
- 5 de marz: Carlo Tognoeul, ex sindegh de Milan
- 9 de avril: Filip de Edimborgh, marid de la Lisabeta d'Inghilterra
- 1 de sgiugn: Amedee de Savoja-Aosta, imprenditor italian e pretendent al trono d'Italia
- 11 de avost: Marco Borradori, sindegh de Lugan
- 13 de avost: Gino Strada, medegh italian
- 18 de setember: Julos Beaucarne poeta e cantant anarchich belga
- 20 de setember: Carlo Vichi, imprenditor italian
Alter proget[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikinotizie contiene notizie di attualità su 2021
- Wikimedia Commons contiene immagini o altri file su 2021


text:
Hamilton n’è mai stà abel da suandar il tempo cun ses Mercedes. Curt avant la fin ha el laschà montar novas rodas ed ha fatg la pli sperta runda da la cursa, quai che munta in punct dapli. En il classament general dal campiunadi mundial ha Verstappen augmentà l’avantatg per set puncts sin nov 18 puncts.
Davos ils dominaturs da la stagiun è Valtteri Bottas sin Mercedes daventà terz, e Sergio Perez sin Red Bull-Honda quart. Tut ils auters pilots è vegnids surpassads almain ina giada.
Ils pilots da Alfa Romeo-Ferrari han puspè ina giada manchentà dar puncts. Kimi Räikkönen è vegnì 11avel ed Antonio Giovinazzi 15avel.


text:
Malzess
Malzess (in del dialett del sit: [mal'dzɛs]; italian: Malgesso) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 1 309 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 2,8 km² e 'na densità de 468 ab./km².
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer di abitant del comun de Malzess l'è mostraa in la tabella chi de sotta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
La baselgia evangelic-refurmada dal Grischun infurmescha sin sia pagina d'internet da las mesiras e tge che quai munta per las singulas plaivs. Vitiers ha ella er publitgà in appel da la decana Cornelia Camichel Bromeis nua ch'ella scriva ch'ins na duai betg esser «nuntutgabels» en quest temps nua ch'ins astga betg avair contact cun autras persunas.
«Nus ans laschain tutgar»
Solidaritad saja la pli auta valur en la situaziun actuala. La decana appellescha ch'ins na duai betg vegnir immuns cunter la dolur ed il mal che quella isolaziun sfurzada chaschunia. Er supplitgescha la Baselgia evangelic-refurmada dal Grischun dad esser «creativ-solidaric» e da gidar ils concarstgauns per exempel cun far cumissiuns per glieud veglia, dad esser misericordeivels e da telefonar cun persunas persulas e solitarias.
Quai vegn ad esser grev per blers - er mai pitga quai.
Uvestgieu cloma a l'uraziun
Cunquei ch'en emprima lingia la pastoraziun è pertutgada dal scumond d' inscunter religius è tar la baselgia catolica dumandà en emprima lingia l' uvestgieu e betg la Baselgia catolica grischuna. L' uvestgieu communitgescha sur sia pagina d'internet. Là ha l' administratur apostolic Peter Bürcher sco emprima mesira deliberà tuttas cartentas e tuts cartents da l'obligaziun dad ir a messa la dumengia. El cusseglia da meditar, da leger la bibla e la «communiun spirtala». L' uvestgieu publitgescha era mintga di in'oraziun che duai survir a la cuminanza catolica., il link avra en ina nova fanestra
Plevons han da sbatter
Er ils pertutgads directamain dal scumond da far messas e servetschs divins, ils spirituals, han grev dad ir enturn cun la decisiun da la Confederaziun. Alfred Cavelti sco era Jan-Andrea Bernhard chapeschan las ordinaziuns er sche quellas fan ad els grev la vita sco «pasturs da las olmas». Pastorar sin distanza na saja betg simpel.
En grevs temps han ins pudì ir a messa u pregia, urar ensemen, rugar per perdun e spetga ch'il Segner gidia u midia la sort. Uss va quai sulet pli persul. Per mai è quai fitg grev, da betg pli pudair urar communablamain in Bab nos.
Omadus spirituals emprovan sco probabel tut ils spirituals en il pajais dad esser qua per la glieud. D'esser a disposiziun per cussegl, discurs al telefon ed en cas urgents, per exempel tar persunas muribundas, da far visitas a chasa. Lezzas dentant cun las mesiras da protecziun cumandadas.
Spezialmain grev saja da betg pudair festivar Pasca en cuminanza cristifidaivla, han ditg omadus spirituals.
Livestreams e messas online
Questa cuminanza na datti er betg sch'ins emetta la messa via livestream en la rait. Questa furma dat però almain in zic communitad. Las pussaivladads tecnicas d'ozendi permettan da far quai. E pliras plaivs èn londervi da sclerir, planisar ed organisar d'emetter messas ord baselgia u chapluttas via las raits socialas u youtube, natiralmain cun sa tegnair vid las ordinaziuns federalas davart il coronavirus. La plaiv da Breil (en Surselva) cun sur Sajan Vattakkat Yohannan ha gia decidì da far las messas via youtube. Ed er els pondereschan per la jamna sontga da far las liturgias via livestream.
Purschidas per servetschs divins en la rait
Cler è che las plaivs, ils plevons ed emploiads emprovan da porscher a parochianas e parochians tant sco pussaivel en quest temp da crisa nua ch'i dovra er ina tscherta creativitad.


text:
Bażàn
Artéccol in dialàtt bulgnaiṡ
Bazàn (in itagliàn: Bazzano) l é stè 'na cmóṅna dla pruvénzia ed Bulåggna, såura al turänt Samûza a meza vî stra Bulåggna e Modna. Al fa pèrt dal 2014 dla cmóṅna ed Valsamûż.
L'è famåusa par la so rôca, ch'la fé costruîr Matélda ed Canòsa dal 1000. L'è stè sänper combattò stra Bulåggna e Modna int'la stòria, fén ch'al pasé såtta Bulåggna dal 1247, quannd i Ptrugnàn entrénn int'la Rôca e la cazénn zå. Qualla ch'as vadd incû l'è stè fata da Zvân I. Bäntvòj dal 1490.
Incû l'è un zänter industrièl inpurtänt, cun la so staziån dal treno stra Vgnóla e Bulåggna.
Anzôla · Arżlè · Bariṡèla · Bäntvói · Bulåggna · Båurg Tusgnàn · Bûdri · Caldarèra · Camugnàn · Caṡalàcc’ · Caṡalfiumanaiṡ · Castèl Guêlf · Castèl Mażåur · Castèl San Pîr · Castèl d Ajàn · Castèl d Rî · Castèl d Chèṡi · Castèl d Èrżen · Castnèṡ · Castión · Crevalcôr · Dåzza · Èlt Raggn · Funtanàllṡ · Gâg’ · Galîra · Granarôl · Griżèna · Iómmla · Liżàn · Lujàn · Malalbêrg · Marzabòt · Midgéṅna · Mnêrbi · Mulinèla · Dscargalèṡen · Månt San Pîr · Måntränz · Munżón · Murdàn · Użàn · Pianôr · Pîv ed Zänt · Sèla · San Bandàtt · San Żôrż · San Żvân · San Lâżer · San Pîr in Caṡèl · Sant’Ègata · Al Sâs · Valsamûż · Varghè · Żôla Predåuṡa


text:
Cun fadia ha Roger Federer cuntanschì la proxima runda dal turnier da Grand Slam a Melbourne en l'Australia. Cunter il qualifitgant Daniel Evans ha el gì da cumbatter per la victoria. La finala ha Federer gudagnà la partida en trais sets cun 7:6, 7:6, 6:3. La partida ha cuzzà 2:35 uras.
Roger Federer sa qualifitgescha grazia a questa victoria gia per la 20avla giada per la terza runda da l'Australian Open. En la proxima runda frunta el sin l'American Taylor Fitz.
Bencic era vinavant
Suenter Roger Federer è er Belinda Bencic sa qualifitgada per la terza runda dal turnier da Grand Slam a Melbourne. La Svizra ha battì la Casaca Julia Putinzewa en trais sets cun 7:5, 4:6, 6:2.
En la proxima runda frunta Bencic sin la Tschecca Petra Kvitova ch'ha gia gudagnà duas giadas in turnier da Grand Slam, numnadamain Wimbledon.
Laaksonen crudà ora en la segunda runda
Per Henri Laaksonen è l'Australian Open a fin. Il Svizzer perda en la segunda runda cunter l'indigen Alex de Minaur suenter in cumbat da bunamain 4 uras cun 4:6, 2:6, 7:6, 6:4 e 3:6. Er sch'i n'ha betg bastà per sa qualifitgar per la terza runda, ha il Svizzer mussà ina ferma prestaziun.
Il glindesdi passà ha Laaksonen per l'emprima giada en sia carriera gudagnà ina partida ad in turnier da grand-slam.
RR novitads 08:00++


text:
Organisaziun da la Chanzlia federala
La Chanzlia federala cun actualmain var 340 collavuraturas e collavuraturs suttastat dapi il 2016 al chancelier federal Walter Thurnherr. Envers la Chanzlia federala ha el la medema posiziun sco la scheffa u il schef d’in departament.
Sectur dal chancelier
Secziun dals dretgs politics
La Secziun dals dretgs politics è responsabla per exequir ils dretgs dal pievel, per preparar las votaziuns ed elecziuns federalas sco er per coordinar l'introducziun da la votaziun electronica tras ils chantuns (uschenumnà vote électronique).
Sectur infurmaziun e communicaziun
Secziun communicaziun
La Secziun communicaziun è responsabla per las relaziuns publicas dal Cussegl federal. Ella è l’organisaziun da cussegliaziun, da servetsch e da manaschi per l’administraziun electronica.
Secziun da sustegn per la communicaziun
La secziun cusseglia e sustegna l'administraziun federala en tut ils secturs da la communicaziun e realisescha products da communicaziun per tut ils chanals.
Secziun sustegn al commando strategic
La Secziun sustegn al commando strategic (SACS) è responsabla per formular ils rapports da gestiun e da planificaziun dal Cussegl federal e garantescha la furmaziun en il sectur dal manaschament da crisas a l’intern da l’administraziun federala.
Servetsch presidial
Il Servetsch presidial, che fa part dapi l’onn 2015 da la Chanzlia federala, sustegna il departament da la presidenta u dal president da la Confederaziun tar sias incumbensas supplementaras durant l’onn presidial. Il Servetsch presidial cusseglia il departament dal president u da la presidenta oravant tut en dumondas da diplomazia e communicaziun.
Sectur Cussegl federal
Secziun fatschentas dal Cussegl federal
La Secziun fatschentas dal Cussegl federal (SFCF) sa deditgescha al coc da las activitads guvernamentalas. Ella s'occupa da las circa 2500 fatschentas ch'ils departaments suttamettan mintga onn a la deliberaziun tras il Cussegl federal.
Secziun da dretg
Per l’infurmaziun cumplaina consultar p.pl. las paginas tudestgas.
Center da las publicaziuns uffizialas (CPU)
Il Center da las publicaziuns uffizialas (CPU) sustegna e cusseglia ils uffizis federals tar l'elavuraziun da las fatschentas che ston vegnir publitgadas en il Fegl uffizial federal u en la Collecziun uffiziala da las leschas federalas.
Servetschs linguistics centrals, Secziun tudestga
Il Servetsch linguistic tudestg procura ch'ils relaschs da la Confederaziun sajan formulads sin tut ils stgalims en moda precisa e clera ed uschè simpla sco pussaivel e ch'els na cuntegnian naginas cuntradicziuns.
Servetschs linguistics centrals, Secziun franzosa
L’activitad da la Secziun franzosa dals Servetschs linguistics centrals cumpiglia la redacziun legislativa, la translaziun e la revisiun per incumbensa da l’Assamblea federala, dal Cussegl federal, dals departaments e da la Chanzlia federala.
Servetschs linguistics centrals, Divisiun taliana
La Divisiun taliana è responsabla per elavurar la versiun taliana da la legislaziun federala. Ella vain publitgada en l’ediziun taliana dal Fegl uffizial federal e da la Collecziun uffiziala da las leschas federalas.
Servetschs linguistics centrals, Secziun da terminologia
La Secziun da terminologia promova il barat tranter ils linguists e spezialists dals uffizis. Ultra da quai porscha la Secziun da terminologia divers curs da furmaziun specifica. Tant che pussaivel anticipescha ed accumpogna ella projects da legislaziun cun elavurar e metter a disposiziun la terminologia necessaria. Ella sa participescha a projects da l’administraziun federala che cuntegnan ina part terminologica.
Sectur resursas
Secziun servetschs digitals
La Secziun servetschs digitals informatics sustegna la Chanzlia federala en dumondas d’informatica e da telecommunicaziun e stat a disposiziun cun sias cumpetenzas specificas.
Secziun persunal, finanzas, controlling
La Secziun persunal, finanzas, controlling è responsabla per la gestiun da persunal e per la furmaziun, per finanzas e contabilitad, per legalisaziuns sco er per la gestiun d’occurrenzas da la Chasa Beatrice von Wattenwyl e da la Residenza da champagna Lohn.
Servetsch spezialisà per las controllas da segirezza da persunas
Il cader superiur da l’administraziun federala vegn suttamess ad ina controlla da segirezza. En il center da la controlla da segirezza stat l’interrogaziun da las persunas pertutgadas tras il Servetsch spezialisà per las controllas da segirezza da persunas da la Chanzlia federala.
Sectur Transfurmaziun digitala e direcziun da las TIC
Dapi il cumenzament da l’onn 2021 è il sectur Transfurmaziun digitala e direcziun da las TIC (TDT) affilià a la Chanzlia federala. Il TDT procura per la coordinaziun interdepartamentala dals projects, dals meds finanzials e dals servetschs administrativs che han sco finamira la transfurmaziun digitala da l’administraziun federala.
Stab dal chancelier federal
Il stab dal chancelier federal sustegna il chancelier federal ed ils vicechanceliers en tut las dumondas organisatoricas ed administrativas.
Incumbensà federal per la protecziun da datas IFPDT
L'incumbensà federal per la protecziun da datas e per la transparenza è responsabel per dus secturs: per la lescha federala davart la protecziun da datas e per la lescha federala davart il princip da la transparenza da l'administraziun.


text:
La cursa rapida da las dunnas damaun a Garmisch-Partenkirchen vegn remplazzada d’in super-G. Pervi da las cundiziuns da l’aura e da la pista n’èsi er oz betg pussaivel da far in trenament. Senza trenament na datti nagina cursa rapida. Uschia datti questa fin d’emna dus super-Gs a Garmisch.
Ski alpin dunnas Cursa rapida a Garmisch scroda
La cursa rapida da las dunnas damaun a Garmisch-Partenkirchen vegn remplazzada d’in super-G. Pervi da las cundiziuns da l’aura e da la pista n’èsi er oz betg pussaivel da far in trenament. Senza trenament na datti nagina cursa rapida. Uschia datti questa fin d’emna dus super-Gs a Garmisch.
RTR novitads 09:00


text:
Suenter ils cravals dad ier en la citad da Son Gagl ha la polizia arrestà 21 persunas per scleriments. Tenor in pledader da la polizia èn tut las persunas puspè libras. Dus giuvenils sajan vegnids blessads durant las confruntaziuns violentas.
Tenor la presidenta da la citad Maria Pappa sajan las confruntaziuns vegnidas dad ina pitschna gruppa da persunas. Ils blers giuvenils sajan sa cuntegnids ruassaivels. Sper las 21 arrestaziuns èn 33 persunas vegnidas visadas dal plaz. La polizia quinta cun donns da material da 50'000 francs.
Fin 350 persunas en citad veglia
Tenor indicaziuns da la polizia èn sa rimnads il venderdis saira sin la plazza cotschna 300 fin 350 giuvenils. Els èn sa radunads suenter appels en las medias socialas. èn s'inscuntrads plirs tschient giuvenils. La situaziun saja escalada envers las 21:00 la saira. Giuvenils hajan bittà objects envers la polizia. En singuls lieus sajan er vegnids bittads molotovs. La polizia ha sinaquai reagì cun muniziun da gumma, gas lacrimogen e cun controllas da persunas.
La situaziun haja pir sa calmada envers la sonda damaun a las 01:30.
Nagina scuntrada politica
Tenor indicaziuns da l'agentura da novitads Keystone-SDA n'aveva la scuntrada nagin messadi politic. La plazza cotschna a Son Gagl saja tradiziunalmain in lieu d'inscunter da glieud giuvna. La polizia haja dentant fatg attent ils umans giuvens sin la distanza da segirezza pervi da las mesiras da corona.


text:
Il Cussegl federal vul far vinavant cun la pussaivladad da votar a moda electronica. El ha incumbensà la Chanzlia federala d'elavurar anc avant la fin da l'onn in project e trametter quel en consultaziun.
Dapli che 200 tests enfin oz
Gia dapi l'onn 2004 datti en Svizra tests cun il votar electronic. Dapi lura han en tut 14 chantuns laschà votar almain ina giada ina part da lur burgais via computer. Ed ussa pia il proxim pass.
Ina gruppa d'experts ha confermà ch'il sistem dad e-voting possia valair, sper il votar a l'urna ed il votar per correspundenza, sco terz chanal segir. Sco proxim duai la Chanzlia federala elavurar la basa legala per pussibilitar a tut ils chantuns d'introducir quella metoda.
Chantuns e burgais duain pudair decider
Puncts impurtants èn ch'ils chantuns duain vinavant esser libers da decider, sch'els vulan introducir e-voting ed era las votantas ed ils votants duain avair la libertad da votar a moda electronica, per correspundenza ubain era persunalmain a l'urna. Ultra da quai duai il code dals programs per votar electronic stuair vegnir publitgà cumplettamain. Quai per pudair verifitgar las funcziuns ed uschia augmentar la segirtad da l’entir process da votaziun. En in onn vul il Cussegl federal decider co vinavant.
RR novitads 18:00


text:
La regina dals superfoods, per uschè dir, èn ils sems da Chia. Els duain far schlanc ed avair in bun effect per la sanadad. Cumprovà n'è quai, tenor l' inschignera da victualias Marianne Botta, betg. Il semglin saja cumparegliabel cun ils sems da Chia. El saja dentant indigen, pli bunmartgà ed er pli perscrutà. Plinavant ha el er in effect cunter il cancer. Las cumponentas dals dus sems èn tenor Botta sumegliantas.
Ampuaunas empè da pumaraida da Goji
Er la pumaraida da Goji tutga tar ils superfoods. Tals cuntegnian franc ina gronda concentraziun da vitamin A,B,C ed E, sco er bleras antioxidanzias, declera Botta. Dentant datti era tar la pumaraida da Goji nagins studis che demussan, ch' i hajan in effect per la sanadad.
«Tge ch'è problematic tar quest superfood è, che la pumaraida po esser contaminada cun pesticids u autras substanzas nuschaivlas.» Ina meglra alternativa saja l' ampuauna. «Quest fritg è perscrutà fitg bain e cuntegn medemamain bleras antioxidanzias. Ampuaunas èn era bunas cunter il cancer.» Ultra da quai duain ellas sminuir la ristga da daventar memia gross u da survegnir diabetes.
Spirulina - in «superbooster»?
Microalgas che derivan da l'America Centrala u da l'Africa, sco per exempel Spirulina, valan sco «superboosters» per il sistem d' immunitad.
Cumprar pon ins ellas en furma da pulvra u er tablettas. Tenor Botta cuntegnan ellas blers proteins, beta-carotin, clorofil, fier ed er acid folic. «Tenor studis duai Spirulina sbassar il spievel dal colesterin ed er la pressiun dal sang.» Dentant sajan questas micro-algas charas e cuntegnan per part era materias nungiavischadas.
Rischcotschnas empè da pulvra da Matcha
Er la pulvra da Matcha daventa pli e pli populara. «Matcha è atgnamain ina ragisch che deriva da las Andas da Peru», uschia Botta. Ella valia sco med da potenza e duai augmentar la prestaziun dal corp e dal spiert.
Studis na datti dentant er betg. «En sasez pudess ins cumparegliar Matcha cun las rischcotschnas.» Il suc da rischcotschnas retegnia inflammaziuns, sustegnia il sistem d' immunitad ed è er buns cunter il cancer. El possia schizunt avair in'influenza sin la cundiziun e sbassar la pressiun dal sang.
RR Actualitad 11:00


text:
Crista de Carouge, la pli enconuschenta designera da moda svizra, è morta. Quai ha ina collavuratura confermà. La dunna dad 81 onns saja morta suenter curta e greva malsogna. La Grande Dame da la moda svizra era enconuschenta per sia vestgadira naira, per ordinari largia ed undegianta.
Naschida è Christa de Carouge sco Christa Furrer. Pervia che ses num vegniva pronunzià en la Svizra franzosa, nua ch'ella ha vivì, sco «Führer», ha ella laschà midar el sin il num da ses lieu preferì Carouge. Il 1978 ha ella avert là sia emprima boutique. Ensemen cun ses atelier è quella boutique silsuenter daventada in'attracziun per Carouge.
Anc enfin ils 18 da favrer mussa la Chasa d'art a Zug ina retrospectiva da l'ovra da Christa de Carouge.
RR novitads 16:00


text:
Mintga di traffitgan tschients da cunfinaris da l’Italia e da l’Austria en l'Engiadina – per ir a lavurar tar las pendicularas, en ospitals, hotels e bleras firmas. Sin dumonda han diversas interpresas confermà, che lur collavuraturs dal pajais vischin sajan vegnids a lavurar senza incaps.
Sulettamain en l'Engiadin’Ota han las pendicularas ed era in'interpresa da construcziun confermà, che lur collavuraturs sajan vegnids da sonda sin dumengia en Svizra. Quai per esser segir da pudair lavurar il glindesdi.
La situaziun a Livigno ha gì consequenzas per Zernez
Il decret talian ha sfurzà las pendicularas a Livigno da serrar lur implants. Sinaquai han fitg blers giasts pachetà las valischs ed èn arrivads en Engiadina. A Zernez eran ils hotels plains la fin d’emna passada. Entant è la situaziun sa normalisada là.
La situaziun en il Tirol dal Sid
Il Tirol dal Sid na tutga betg tar la zona cotschna decretada da la regenza taliana. Dentant funcziuna tut sco normal, auter che la scolas ch'èn serradas. Hotels e pendicularas èn però en stretg contact per trair mesiras a temp. Singulas regiuns prevesan d’esser solidaricas cun la Lombardia e da serrar hotels e pendicularas. Tenor infurmaziun dal biro dal president da la regenza da la provinza da Bulsaun succeda quai tut sin basa voluntara. In scumond sumegliant a quel da la Lombardia n'è actualmain betg vegnì communitgà.
La situaziun en il Tirol dal Nord
Tenor infurmaziuns da l’uffizi per relaziuns publicas da la regiun Tirol a Puntina/Innsbruck, prevesan els da far punctualmain controllas da sanadad sin il cunfin tranter l’Austria e l’Italia. Quai tant sin las vias ed autostradas, sco era sin las colliaziuns dal tren.
RTR actualitad 12:00


text:
Stipendis ed emprests da daners
En il rom da la lescha da stipendis paja il chantun Grischun contribuziuns da scolaziun.
La lescha davart las contribuziuns da scolaziun (lescha da stipendis, LStip) è entrada en vigur per l’onn da scola 2007/08. La scolaziun sto manar ad in diplom renconuschì. Igl èn pussaivlas era contribuziuns per ina scolaziun a l’exteriur. Las contribuziuns da scolaziun cumpiglian tant stipendis sco emprests da daners.
Basa legala:
Las disposiziuns areguard ils stipendis sa basan sin ils suandants decrets:
Lescha davart las contribuziuns da scolaziun (lescha da stipendis, LStip) dals 5 december 2006 (BR450.200).
Ordinaziun tar la lescha davart las contribuziuns da scolaziun (ordinaziun da stipendis, OStip) dals 19 zercladur 2007 (BR 450.250).


text:
Loading...
Ella teoria vegnan las strategias d’emprender classificadas en duas gruppas: strategias primaras e strategias da sustegn (mira illustraziun). El center dallas strategias primaras stat igl object d’emprender. Auter ei quei tier las strategias da sustegn. Ellas vulan crear cundiziuns optimalas e levgiar aschia igl entir process d’emprender. Ella pratica funcziunan quels differents tips e models denton buc a moda isolada. Quei munta ch’ils emprendiders ston cumbinar differentas strategias e metodas d’emprender ina cun l’autra. Per quei motiv eis ei indispensabel ch’ils scolars e las scolaras survegnan gia baul la pusseivladad d'examinar differentas strategias e d’anflar lur atgna via d’emprender.


text:
Roma saja vidlonder dad ir en ruina, moneschan ils demonstrants sin via sin la collina dal Capitol tar la sedia da la burgamestra Virginia Raggi. Tranter ils demonstrants èn era tals che pretendan la demissiun da Raggi. Ella n’haja betg sut controlla ils problems da la citad da 3 milliuns abitants, din ils demonstrants. Raggi è en uffizi dapi il zercladur.
Squitsch sin burgamestra Raggi crescha
Organisà las protestas cun il motto «Roma dice basta» han 6 persunas per trair l'attenziun sin ils problems da la capitala da l'Italia. Sco ultim cas è stà il sistem da transport talian en il focus da la critica. Lura era ina stgala rullanta crudada en ina staziun sutterrana. Plirs tozzels da persunas eran vegnidas blessadas.
Raggi è era sut squitsch essend avant tribunal. Ad ella vegn renfatschà d'avair ditg manzegnas. La sentenzia vegn spetgada fin ils 10 da november.
RR novitads 15:00


text:
Halloween
Halloween a l'è una data festejada in la noit del 31 de Oitover. La sò celebrazion a l'è soratut praticada ind i Stait Unids e in Canada. I bagai i sa mett su un costum e i va in jir per i cà di jents a dir-g "Trick or treat!" ("dolz o sqerz!") a domandar-g dolzets, bonbòn ind el Regn Unid, o leca-leca in Australia, e pœ i jents a ge ie dann. Qella usanza qì, ind el principi, la ge implicava anca un sqerz. In qell cas qì el sqerz al podeva vess spiegad: "Damm un regal o te faroo un sqerz". I bagaitt incœ inn puu usads a far su sqerz se i ciapen mia un regal; a bon cunt, un quai fiolin anmò al fa dispets (sqerz o ròbbe per tœ in jir i jents, tant 'me mett la carta del bagn in su i erbor; scriv in su i fenestre cont el savon o tirar œv in su i cà). Despess i vestids plussee drovads inn qii de fantasma, strie, sqeleter e olter moster spaventos...
StoriaModifega
El dì de festa Samhain, qe al nava al post del Dì de i Saint, a l'era anca cognossud mè el Dì de la mort, festejad de tants pagan, a l'è un dì aleger (anca se a se festeja la mort). A se pensa qe in qell dì qì i anime di mort i torna indree in su la Tera.
Tante gese luterane a festejen el 31 de Oitober cont una festa ciamada Reformazion: qel dì de festa qì al g'ha in tema el dì qe el Martin Luter l'eva miss sora de un uss de 'na cesa i Novanta-cinq Tesi.


text:
Co nizzegian ed influenzeschan las spezias d’animals ad ungla tschierv, chamutsch e capricorn lur spazi da viver e co sa sviluppan lur effectivs?
La perscrutaziun dals animals ad ungla ha ina lunga tradiziun en il Parc Naziunal. Dapi ils onns 1920 vegn eruì lur effectivs. Ils onns 1990 han cumenzà vasts projects davart animals ad ungla. Grazia a la telemetria ed al SIG pon ins registrar ils viadis da singuls animals ed illustrar quels en graficas. Da quests resultats speran ils scienziads da survegnir dapli infurmaziuns davart la dinamica da las populaziuns d’animals ad ungla.


text:
Inoltrar las chanzuns e decisiun da la giuria
A partir dals 26 da settember èn las musicistas ed ils musicists envidads d'inoltrar lur chanzuns via il formular d'annunzia online. Suenter il termin d'annunzia, ils 24 d'october 2016, valitescha ina giuria da 20 commembers las chanzuns che n'èn betg enconuschentas al public. Tut en tut vegnan eruids var 20 candidats per tut las regiuns linguisticas (RTR, SRF, RSI, RTS). Quels èn qualifitgads per la proxima runda e pon sa preschentar al livecheck. La giuria sa cumpona d'experts da musica: producents, persunas da l'industria da musica, musicists e schurnalists. Ils nums vegnan communitgads ordavant.
Durant la segunda fasa, il livecheck, vegnan preschentadas las chanzuns che la giuria ha valità sco las meglras. Ils interprets ston cumprovar a la giuria lur cumpetenza en situaziuns live, la qualitad dal chant sco era la preschientscha sin tribuna. Las chanzuns che vegnan valitadas na vegnan betg publitgadas. Las sis fin diesch contribuziuns che survegnan las meglras notas sa qualifitgeschan per la participaziun a l'emissiun directa naziunala dals 5 da favrer 2017 a Turitg. A la fin decidan sulettamain ils aspectaturs via voting per telefon tgi che duai represchentar la Svizra il 2017 al Eurovision Song Contest en l'Ucraina.
Ina survista da las modificaziuns las pli impurtantas dal process da selecziun:
- Da nov valitescha ina giuria da var 20 commembers las chanzuns inoltradas. La plattafurma n'è betg pli accessibla publicamain.
- I na dat nagina regulaziun da quotas per las regiuns linguisticas pli. Da nov na gioghi nagina rolla or da tge part dal pajais ch'ina chanzun vegn inoltrada.
- La giuria sa cumpona d'experts da musica: producents, persunas da l'industria da musica, musicists e schurnalists. Ils nums vegnan communitgads ordavant.
- Las candidaturas ston avair ina relaziun cun la Svizra. L'interpret, il cumponist u il textader (almain ina persuna) sto posseder in pass svizzer u viver en Svizra.
- Ils interprets da las 20 chanzuns che vegnan valitadas sco las meglras preschentan quellas a la giuria al livecheck dals 4 da december 2016. Las chanzuns na vegnan betg publitgadas. La giuria tscherna sis fin diesch acts. Ils commembers da la giuria vegnan communitgads ordavant.
- Quests sis fin diesch interprets/gruppas sa preschentan ils 5 da favrer 2017 a chaschun da l'emissiun en directa sin SRF dus. Via voting per telefon decidan sulettamain ils aspectaturs tgi che duai represchentar la Svizra al ESC 2017.
Infurmaziuns
Il project Eurovision Song Contest 2017 realiseschan RTR, SRF, RTS ed RSI communablamain. Ils detagls davart las determinaziuns da l'annunzia e la selecziun figureschan en il reglament.
Avais Vus dumondas u impuls en connex cun la selecziun? Contactai, il link avra en ina nova fanestra nus.


text:
La vischnanca da Breil aveva annunzià che la recruta da Dübendorf cun 230 recruts vegnia si Breil. Quai pervia che la scola da recruta a Dübendorf vegn sanada. Ils ustiers han gì plaschair da quai travasch en il vitg. Ma cun dapli clientella durant quai temp n'èsi stà nagut a l'entschatta. Il militar ha numnadamain organisà per ils recruts bus enfin Glion per ch'els possian ir en sortida. Tschintg bus charravan mintgamai la saira da la sortida lunga sper las ustarias da Breil ora.
I aveva gì num ch’i vegnia massa recruts ma nagin era denturn. Quai è stà difficultus
Ils ustiers ch'èn stads surstads ma er trumpads han lura laschà dar en il chau insatge. Els han purschì menus spezials e carmalà ils recruts cun snacks e vin alv en lur ustarias. Uschia ch'els hajan realisà che la purschida d'ir en sortida a Breil saja er uschè buna sco quella d'ordaifer.
Cura ch’els han percurschì che Breil ha bunas ustarias èn els restads e n'èn betg pli charrads en sortida cun ils bus.
RR actualitad 08:00


text:
Là èsi vegni tar il duel tranter ils dus Grischuns Armon Orlik e Sandro Schlegel. Orlik fatg curtas cun Schlegel ed ha mess quel a terra suenter sulet 2 minutas e 34 secundas. Uschia gudogna l'indigen la festa da lutga a Flem e po uschia festivar sia terza victoria chantunala da questa stagiun.
La festa da lutga grischun-glarunaisa è stada per la 7avla giada a Flem. La proxima giada vegn la festa ad esser igl onn 2023 a Flem. Quai a chaschun dal 75avel giubileum, ch’il club da lutga Flem sa lura festivar.
RR Sportissimo 17:00


text:
Sundri
Sundri (Sondrio in Italià; in Todèsch Sonders o Sünders: in Rumànc istoricamènt Sunder) l’è öna sità de la Lumbardéa che la fà pò pruinsa e che la se tróa ‘n del fónt al de la Altelina sö i rie del fiöm Ada.
In Lumbardéa, tra i sità che i fà prunisa, l’è la piö picinina de töte, desà che la gh’à 21 778 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]), 'na superfìce de 20,43 km² e 'na densità de 1 066 ab./km².
A Sundri gh'è nasìt, tra i óter, ol Giulio Tremonti.
De èt[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Ol castèl Masegra del méla e trì (1300) che l’ se tróa sö sö öna culina apröf a la sità,
- La sità ègia co la contrada Sarpatècc che la ména sö fina al castèl,
- La césa di Sancc Gervasio e Protasio patroni de la sità col campanìl in preda sgrèşa, progetàt da ‘l artista e architèt Pietro Ligari,
- Ol palàs Sassi de' Lavizzari ‘ndóe gh’è ‘l Müséo Altelinés de Storia e de Art.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Ol sit[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Il cudesch è però dapli che mo ina simpla instrucziun da diever. Ils singuls chapitels ch’èn ordinads tenor l’alfabet portan titels che fan tschaffen da leger: Allegra, Cumün, Heu, Jagd, La Naiv, Plain in Pigna, Verrechnen o Ziegen. Co ch'ils titels mussan, è il rumantsch fitg preschent en il cudesch.
En il chapitel «Quatter jà quatter» descriva Angelika Overath la relaziun dals Engiadinais cun lur auto e la moda dad ir plain temperament. En Plain in Pigna vegnin nus a savair co che la scriventa Rut Plouda prepara questa spezialitad engiadinaisa. Sut il chavazzin Fluors fa Angelika Overath ina glista da tut las flurs da prà che vegnan avant en Engiadina, dus paginas che paran bunamain ina poesia.
RTR/ek


text:
Il sistem da tariffas da medis Tarmed na duai betg sa midar fin la fin dal 2017. Quai ha cusseglier federal Alain Berset ditg en il cussegl dals chantuns. Per il 2018 veglia el dentant chattar ina nova soluziun cun ils partenaris da tariffa. Cun il sistem da Tarmed vegnan prestaziuns ambulantas indemnisadas.
Tenor experts da sanadad na correspunda il sistem da tariffas betg pli als custs existents. Ils svilups tecnics pussibiliteschian uss ch’intginas prestaziuns pudessan vegnir fatgas pli bunmartgadas che anc pli baud. Era prestaziuns novas n'èn per part anc betg resguardadas endretg en la tariffa.
RR novitads 12:00


text:
Alp Flix - hotspot da la biodiversitad
Missiun B – per dapli biodiversitad
Super Bio Heros
Ils champiuns da la biodiversitad. Senza els na pudess l'uman betg viver. Cun lur far promovan els la biodiversitad.
Avieuls, avieuls, avieuls
Vespras
Il luf
Ils ins èn fascinads dad el, auters vulessan il pli gugent avair davent el...
Pestga 2020
Cun novas perscripziuns ed in tschancun exclusiv per pestgar cun mustgas
Ierts biodivers
Cuschina regiunala, stagiunala e biodiversa
Raccolta da fain ed alps 2020
La biodiversitad ...
... en furma da video
Tut las «Canortas» da Missiun B
Biodiversitad en il Grischun ed en Svizra
Temp da racolta
Emna da project scola Mustér
Prads han patì
La setgira dal 2018 ha gì consequenzas er per la racolta da fain dal 2019.
Emprender ord eveniments extrems
Quai è stà il en il center dal Forum da savida 2019 a Tavau.


text:
Gën ti cialons ala pert linëusa, plëina de legrëza y ala bela ntraunides dla vita, coche p.ej. na noza o la nasciuda de n/a pop/a. Ma la vita à nce n dardëus: la malaties, l patimënt y ala fin nce la mort. Al didancuei se stentons a ti cialé ti uedli al dulëur y ala mort; canche mor zachei se autons plu gën dal’autra pert o cialon de la astilé ora pernanche la va. Ma ala fin ie la mort n argumënt che nes toca uniun y uniuna tl plu sot.
La mort ie n tema for atuel y porta ala lum truepa dumandes: co dassons’a se astilé canche la ancunton sun nosta streda? Y cie fé canche la toca nëus nstësc? Iel pa drët slungë la vita cun i mesuns dla medejina d’al didancuei o à pa la persona l dërt de murì “do natura”? Co fé a tenì ora l duel per la mort de na persona che n ova gën? La lista fossa mo longia ... Tla prima pert de chësta publicazion à l’autora ulù jì a cialé do coche i fajova zacan a unì dainora tl raport cun la mort, chësc nce per ntënder miec cie che pudëssa mo judé al didancuei te n tel cajo. L vën repurtà truepa tradizions y usanzes che ie mo n droa te nosc raion n cont de rituai da mort, cialan nce de ntënder si svilup tla storia y si senificat plu sot. Tla segonda pert vëniel stlarì i vares cuncrec che ie da fé n cajo de mort (vademecum pratich) y numinà chël che juda mo. Tla terza pert vëniel cuntà dla tradizions da mort dl’autra gran religions dl mond sciche p.ej. tl islam, budism o induism per cialé sce n pudëssa tlupé su dai autri vel’mpuls nuef, che fossa de aiut. A se dé ju truep cun la malatia y la mort ruven sëura tant che vel la vita, n mpera a desferenzië danter essenziel y nia mpurtant y a viver la vita cun plu legrëza. Y l ie chësta legrëza che chësc liber ulëssa scinché a si letëures.


text:
Premaluna
Premaluna (nom ufizial in italian Primaluna) l'è on comun de la Provincia de Lecch che'l cunta 2 246 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 22,8 km² e ona densità de 99 ab./km². Se troeuva in Valzasna e l'è consideraa el paes d'origin de la nòbil famiglia milanesa di De la Torr, che l'ha governaa el capploeugh lombard prima di Viscont. Fòrsi el nòmm vegn del Latin "Primum Lumen" (=prima lus).
L'è tacaa ai comun de Casargh, Curnöva, Crandola, Isen, Introeubi, Pastur, Promane.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Premaluna l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Igl ha dà diversas speculaziuns nua che la tur pudess anc star, nus essan però propi persvadids, igl è ina structura temporara, creada per in lieu, quel mument ch’ella na stat betg pli è ella svanida.
Il material da la tur na duai dentant betg vegnir dismess, la laina ed il vaider da la tur duain vegnir nizzegiads per in auter scopo. Atgnamain avess Origen gì da demontar la tur temporara gia la fin da l’onn passà. Pervi da la crisa da corona ha il chantun Grischun però prolungà la lubientscha per la tur temporara.


text:
En il Vallais haja la lavina fatg in viadi a val da var 2,5 kilometers e saja durant quest temp passada ina pitga da 20 meters plain instruments da mesiraziun, scriva l'institut. Vitiers nizzegian lur perscrutaders datas da radars, d'instruments da laser e da cameras che mussan la chalira da la lavina.
Tests sulet sut cundiziuns spezialas
Tals tests gronds cun lavinas sajan mo pussaivels sut cundiziuns fitg spezialas, scriva l'Institut federal per la perscrutaziun da naiv e lavinas che ha sia sedia principala a Tavau.
RR novitads 17:00


text:
Nümar 10
El numer 10 l'è el numer integher ch'al siguta ul 9 e al ven prima dal 11.
Nomm dal nümar in difereent dialett: dees...
Ul 10 al è un nümar cumpòost, gja che i söö divisuur propi i è 1,2,5. Cuma la suma di söö divisuur a l'è 8 < 10, sa trata d'un nümar defetiif. Ul segueent nümar cumpòost al è ul 12.
Ul 10 al è la basa dal sistema decimaal. Ul 6 al è un nümar triangülaar: 6=1+2+3+4, dapress ul 6 e prima dal 15.
Un pulígun da 10 costaa al cata ul nomm da decàgun. Ul deca- al è un nümar cumpòost, gja che i söö divisuur propi i è {{{2}}}.
Simbulugía e Cüriusitaa[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ul nümar 10 al è vün di plüü andeegh in la stòria da l'ümanitaa. Un bell puu da pòpul primitiif i cüntava a basa da duvrá i diit de le dò mà, cun che i rivava a 10. La filusufía pitagòrega la pensava ul 10 cuma mustra da la perfezziú e le relazziunava cunt ul Vess Süpremm. Al è cugnussüü ch'i gjürava par tetractis (10), cuma si a la füdess la roba la plüü sagra.


text:
Il convict a Cuira daventa uss in tema naziunal. Suenter che che la secziun grischuna da la protecziun da la patria ha inoltrà ina reclamaziun cunter ils plans da sanaziun dal convict a Cuira metta la protecziun da la patria svizra uss quel sin lur glista cotschna, quai scriva la Südostschweiz. Uschia less la protecziun da la patria far attent a la valur culturala dal bajetg or dals onns sessanta ed uschia far squitsch per savair mantegnair quel. Tenor la protecziun da la patria vegnia il convict da la scola chantunala a Cuira midà a moda memia severa.
Glista cotschna
La glista cotschna da la protecziun da la patria datti dapi 15 onns. Ella duai far attent a bajetgs cun ina valur culturala ed uschia salvar lur mantegniment. Talas glistas cotschnas enconusch'ins er da la protecziun d'animals e plantas. Là vegnan spezias periclitadas sin ina glista cotschna.
RR novitads 06:00


text:
La procura publica ha confermà las retschertgas da la gasetta romanda «Tribune de Genève». L’um da 29 onns saja turnà da la Tirchia e tutgia tar l’opposiziun cunter l’anteriur president tunesian Bourguiba. La gasetta scriva ch'el saja probabel vegnì radicalisà da ses bab.
Tenor la polizia da Genevra è il dschihadist sgulà ils 30 d’october 2015 ad Istanbul «per far fatschentas, sco usità», vegn citada la mamma da l’arrestà. Sco cumbattant possedeva l’um illegalmain pliras armas. Quai è la finala er stà ina raschun che la procura publica ha la finala avert ina procedura d’inquisiziun.
Er l'ami è para stà en il dschihad
En il decurs da la procedura èn las autoritads fruntadas sin in ulteriur dschihadists ch’era gia vegnì arrestà il zercladur suenter ses return ord il dschihad. Ils dus umens duain avair enconuschì fitg bain in l’auter.
RR novitads 12:00


text:
Jun Hono
La Jun Hono (炎ジュン in giapunéś, Honō Jun) l'è 'n persunàǵ prutagunìsta d'l anime Gran Mazinga, creâ p'r al senegiadōr Gō Nagai.
La Jun l'è na òrfna dal caràtar dōls e gustóś ma anc determinâ. Al fat ch'la gh'à la pèla più scûra dal nurmàł, p'r èsar fiōla dna giapunéśa e 'd un négar, al l'à fata patìr dimóndi par via dla cativéria dla gint rasìsta in di sò cunfrònt. L'è stada tiràda sù da 'l prufesōr Kenzo Kabuto, diretōr dla baś dla Furtésa dal siénsi, par dvintàr la pilòta dal robot Venus Alpha e cumbàt'r acsè al pòpul di Mikenes ch'al vrév tōr al pòst dal gèn'r umàṅ, lōr ch'i èṅ custrét a vìvar sót-tèra.
L'è carsùda da Kabuto insém a 'n àt'r òrfan, Tetsuya Tsurugi, pilòta dal robot Gran Mazinga in un rapòrt ad cumpetisiòṅ, parchè la vōl far védar ch'la gh'à di nùmar anc s'l'è na dóna, e la s quistióna da spés sèg. La Hono l'è bòna 'd giràr in mòta e la cgnós gl'arti marsiàli.
La Jun, par tōr al cuntról dla Venus Alpha, la pilòta la Regìna dal Stéli, na navisèla ch'la s culéga a 'l robot insfilsànd-'s in dla sò gnuca durànt na manòvra 'd tacamènt.
In Itàglia al sò persunàǵ 'l à ciapâ la vóś da la Maria Grazia Dominici.


text:
- Da preschent brischa ina surfatscha 1'200 meters ladezza sin 600 meters da la costa si. Quai ha confermà la polizia chantunala.
- Sco las forzas da segirtad han confermà munta la distanza dals fieus ed ils vitgs da Mesocco e Soazza mintgamai a radund 500 meters.
- Infurmaziuns sur da blessads na dat quai naginas.
- Il traffic sin la via chantunala po passar mintgamai mo en ina direcziun. Camiuns però na pon betg passar.
- Dapi mesemna bunura las 8.00 vala in scumond absolut da far fieu en tut las valladas dal sid dal chantun Grischun. Avant era il privel d'incendis vegnì taxà sco «considerabel».
- Curt avant las 18.00 dal mardi saira ha la polizia chantunala survegnì in'annunzia ch'il guaud tranter Mesocco e Soazza brischia.
Situaziun al lieu
Il lieu dal incendi sa chatta en la grippa per part era fitg taissa. Actualmain èn anc adina sulet ils helicopters en acziun. Pervi dal ferm vent na pon ils pumpiers betg sa render al lieu da l'incendi. Ils pumpiers spetgan anc en ils vitgs surtut per proteger ils vitgs da las flommas.
Naginas ulteriuras persunas han stuì vegnir evacuadas. La situaziun per ils vitgs è il mument sut controlla. Surtut sur il vitg da Mesocco è in guaud da protecziun en privel da vegnir l’unfrenda da las flommas. Il mument è la situaziun tar quest guaud dentant sut controlla.
Vent vegn pli ferm
Tenor il responsabel avant lieu da la polizia chantunala Kloter saja il vent vegnì in zic pli ferm ed el haja midà lev direcziun encunter sid.
Ils pumpiers da l'entira vallada èn al lieu. La raschun dal fieu n'è anc adina betg enconuschenta. Dapi oz a bunura sgolan trais Super Pumas da l'armada e trais auters helicopters d'interpresas privatas per stizzar il fieu. La notg n'avevan ils helicopters betg pudì sgular.
Autostrada A13 e la via principala han stuì vegnir serradas
Pervi da privel da crappa èn tant l'autostrada A13 sco era la via chantunala H13 stadas serradas. Sco la polizia ha confermà vegn l'autostrada A13 a restar il mument serrada. La via principala duai vegnir averta provisoricamain da las duas oz suentermezdi.
En la regiun dal Mesauc vala dapi intgins dis in privel da fieus da guaud stgalim 3 - privel considerabel. Ed ils davos dis ha in ferm favugn buffà en il Mesauc ed en autras regiuns da la Svizra taliana. Dapi mesemna en damaun las 8.00 vala en las valladas dal sid grischunas in scumond absolut da far fieu.
La carta da privel da fieu actuala en il Grischun:
Funtauna: www.gr.ch
En la Leventina han giuvenils mess fieu
En la vallada tessinaisa Leventina brischa medemamain il guaud. Las forzas da salvament han stuì evacuar 29 persunas. Para han quatter persunas minorenas mess il fieu en la Leventina, quai communitgescha la polizia chantunala dal Tessin. Blessads n'ha quai dà nagins. Las lavurs da stizzar cuntinueschan.
RR novitads 06:00++


text:
Risciunegh
Riscionegh (parnonzia local: [ri'ʃunek] o [ri'ʃunik][1]; italian: Rezzonico) a l'è ona frazion del comun larian de San Sir, in de la Provincia de Comm.
El paes el se troeuva in su la riva del lagh de Comm, a nord del paes de Santa Maria e a sud del comun de Cremia.
A l'è staa on comun indipendent fina al 1928, quand che l'è staa taccaa con Santa Maria. In del 1999 i duu paes hinn staa giontaa a Sant Abondi, e l'è nassuu el comun de San Sir. Ai temp di piev, Riscionegh a l'eva el center de la Squadra de Riscionegh.
Referenz[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Teresa Cappello, Carlo Tagliavini, Dizionario degli etnici e dei toponimi italiani, Bologna, ed. Pàtron, 1981.


text:
Al Teator Regio l'è al principäl teat'r äd Pärma. L'è sit in via Garibäldi e primma l' era ciamè "Nóv Teator Ducäl".
La storia
La duchèssa Maria Luiggia l'à deciz äd fär un Teator pu bél e pu nóv dal Farnéz. Indò gh'era 'na posión dal monasteri 'd Sant Alesandro l'architètt Nicola Bettoli l'à comincè la costrusión dal 1821 e al l'à fnida dal 1829. La primma opera cantäda al Regio l'è städa donca, propria dal 1829, la Zaira dal Blén (Vincenzo Bellini).
Dal 1849 al teator al s'è comincè a ciamär "Teatro Reale" e dal 1860, che Pärma l'era ormäi sòtt'al Piemont (cfr. chi in wikipedia Piemånt) l'à tòt al nòmm d'incó: Teator Regio.
Lèś la vóś ...


text:
Actualmain è Savognin Bivio Alvra Turissem vi d'examinar, tge rutas che stuessan vegnir colliadas, meglieradas u construidas da nov. Intginas chaussas èn gia vegnidas fatgas, uschia hai gia dà rutas ch’èn vegnidas transferidas d’ina via principala sin ina via laterala.
I dat dentant era plans per rutas cumplettamain novas. Uschia prevesa il plan strategic tranter auter da far ina ruta da Bivio sin il pass dal Güglia, u da far ina nova ruta che va da Somtgant a Radons.
Novas rutas a partir da l'auter onn
Questa stad vul l’organisaziun turistica nizzegiar per far ils plans e discutar cun ils possessurs dal terren, ha ditg Linda Netzer, la responsabla per il svilup tar Savognin Bivio Alvra Turissem. Sche tut va tenor plan pon las emprimas rutas novas gia vegnir construidas la stad da l’auter onn. Rutas spezialas mo per e-bikers na duai betg dar, ma tut tenor pudess quai dar staziuns da chargiar ils accus lung da las rutas, ha ditg Linda Netzer.


text:
Il favrer passà hajan els inspectà il lieu a Breil e constatà che las vias ed ils carauns sajan fitg stretgs. I na saja betg pussaivel d’arrivar al lieu cun ina caravana da fin 24 meters. I saja stà in sbagl ch’els n’hajan guardà l’emprim la situaziun e silsuenter decis enstagl il cuntrari, ha la pledadra da medias dal Circus Nock, Mina Seiler ditg ad RTR.
Trumpà
Els sajan trumpà e chapeschian era che la populaziun da Breil saja trumpada. Mo sco pitschen regal veglian els vender ils bigliets pli bunmartgà als abitants da Breil per las represchentaziuns a Glion ils 16 e 17 d’avust (a Flem è il circus ils 19 e 21 d’avust). Il november avevi anc gì num ch’il Circus Nock vegnia a Breil, sco RTR ha rapportà.
Betg motivs economics
Era per il president communal da Breil, Clau Schlosser èsi stà ina surpraisa ch’il Circus Nock haja la finala detg ch’el na vegnia betg. El manegia che la raschun persuenter saja plitost ch’els hajan chattà in lieu pli central ed ideal.
Ma quai na lascha Mina Seiler betg valair. Il Circus Nock giaja gugent en lieus pitschens e là hajan els mintgamai era grond success.
RR actualitad 08:00


text:
La pli auta media da lavur, cun 45 uras e 35 minutas ad emna, datti en il sectur primar, vul dir tranter auter en l'agricultura ed en l'industria forestala. Il dumber d'emnas da vacanzas ad onn è s'augmentà en media sin 5,14 emnas.
Quota da sururas
Il 2017 han lavurants a temp cumplain fatg en media 2.2% sururas, quai en congual cun il temp contractual per quest onn. La pli auta quota da sururas hai dà en il sectur da credit ed assicuranzas cun 3.5%. Il sectur da l'agricultura ed industria forestala ha cun in pertschient la pli bassa quota.


text:
Cun la fugia da la Sontga Margriata daventa l'alp nunfritgaivla. Dapli che 1'000 onns pli tard n'è la plievgia anc adina betg turnada. Ussa sa tschenta la dumonda tge ch'ins po far per ch'i plovia puspè?
Il teater d'Asa Hendry tracta d'in ensemble da teater che sa prepara per ina producziun. Quella realitad actuala sa maschaida adina puspè cun la veglia legenda da la Sontga Margriata. Ils acturs e las acturas giogan pia mintgamai sasez ed anc in'autra figura. Entant ch'Asa Hendry gioga il paster pitschen, gioga Annina Sedlacek la Sontga Margriata e Lorenzo Polin il signun. Era il musicist Leander Albin e Nora-Li Hess ch'è responsabla per la mascra sa chattan sin tribuna.
«Jau hai gì grond plaschair da quella figura»
Dumandà Asa Hendry da scriver in toc da teater ha il reschissur Manfred Ferrari. Asa Hendry che studegia scienzia da teater e da gender manegia ch'i saja stà ina sfida d'inventar per l'emprima giada in teater. Sco basa ha Asa Hendry prendì la legenda da la Sontga Margriata e lura agiuntà agens elements. Quella figura cumpara era gia en sia ovra «Sin lautget». Asa Hendry pensa ch'ella saja probablamain il sulet caracter queer da la Rumantschia.
La Sontga Margriata d'ozendi èn tut ils «queer kids» che creschan si en las muntognas e sa sgrattan là vi da normas dal gender.
Adina na saja betg simpel da s'exprimer per rumantsch davart la tematica da gender, conceda Asa Hendry. I saja dentant era bel da pudair stgaffir ina lingua per pudair discurrer surlonder.
Dapli caracters queers
Dad ina vart vul Asa Hendry preschentar al public in teater rumantsch che sa referescha er ad in concret context rumantsch, pia qua a la legenda da la Sontga Margriata. Ils aspectaturs e las aspectaturas duain a la fin era sa tschentar la dumonda co els u ellas èn sezzas pertutgadas da la societad eteronormativa e patriarcala.
Jau crai che tuts e tuttas pateschan en in tschert grad da las structuras normativas.
Pertutgant la tematica da gender sa giavischa Asa Hendry tranter auter ina pli gronda represchentaziun queera en films, en la litteratura ed en las medias.


text:
Cuira cumenza questa mesemna a far tests da corona en tut las 37 scolinas ed en las emprimas e segundas classas da la scola primara. Sco la citad da Cuira communitgescha, hajan ils geniturs annunzià 1'071 dals 1'156 uffants. Quai èn uschia passa 92% dals uffants che vegnan a participar als tests da massa voluntaris.
Tranter ils uffants che na participeschan betg als tests da massa, èn però er uffants ch'èn gia vegnids testads positiv aifer ils ultims trais mais. Sche quels sa participassan er als tests da massa, vegniss il resultat da las classas falsifitgà.
Anc betg avunda tests per tut ils scolars
Il mument na stattan betg avunda tests a disposiziun per testar tut ils scolars e las scolaras da la citad da Cuira. Per tuttina gia pudair far emprimas experientschas e testar las vias logisticas, cumenza Cuira questa emna cun las scolinas e las classas pli bassas. Pli tard duain lura tals tests vegnir fatgs mintg'emna tar la magistraglia ed ils scolars e las scolaras da tut las classas.
La citad fa ils tests en il rom d'ina emprova da pilot ensemen cun il chantun. Finamira da quels èsi da pudair mantegnair l'instrucziun da preschientscha.
Ord l'archiv:


text:
Terra crea
La terra crea (variant: creda, crena, greda, cleda[1][2]), ciamada anca terra rossa o gisc[3] l'è on deposet che 'l vegn de la decomposizion di sass che contegnen el feldspad (per esempi el granii). La nass in d'on process natural de temp variabel de desenn de mier de agn. Ona voeulta generada, la terra crea la se produs in su lisivazion a oriziont de cumulazion.
Del pont de vista fisegh a l'è on coloid, cont ona particola proppi piscinina e 'na superfis lissa. El diameter di particoi el gh'ha de vess sotta i 0,002 mm. In la frazion testural la terra crea la pò 'vèggh anca di particoi minga minerai, i fitolitt. Del pont de vista chimegh, inscambi, l'è on silicad idrataa de l'alumini.
A l'è ona terra ladina che la ven doperada despess per fa su di vas e di laterizzi.
El nomm[Modifega | modifica 'l sorgent]
El nomm crea el vegn del latin "crēta", in del sens de "terra che la riva de l'isola de Creta"[4]. El termen l'è cognossuu in lombard, piemontes, arpitan, venet e romagnoeu, oltra che in napoletan e sicilian. Inscambi, in italian la creta l'è apena vuna di varietà de la crea. A l'è spantegaa anca l'italianism argilla (de origin greca), che l'è 'l termen pussee doperaa in di lengov romanz.
Inoltra cre(d)a l'ha faa nass di nomm de sit, indè che probabilment a ghe n'era ona motta: per esempi Credera, in del Cremasch.


text:
Mesiras agriculas
Nossa finamira
Per in'agricultura cumpetitiva e persistenta
Nossa partiziun è ina interpresa da prestaziun da servetsch dal chantun Grischun cun la finamira da mantegnair e da promover in'agricultura cumpetitiva ed in'utilisaziun persistenta dal spazi da viver e da recreaziun en favur da la populaziun e da noss giasts. Las resursas persunalas e finanzialas duvrain nus en moda pli effizienta ed effectiva sco pussaivel, per ch'i possian vegnir cuntanschidas las finamiras da la constituziun, numnadamain da promover in'agricultura productiva, ecologica e confurma als basegns dals animals.
Integrond las persunas pertutgadas
Las prestaziuns da servetsch vegnan orientadas a las clientas ed als clients. Ultra da als circuls agriculs serva nossa partiziun a l'entira populaziun sco post da contact impurtant per tut las dumondas da l'agricultura. Las persunas pertutgadas vegnan integradas ad ura en ils differents process, e quai sco persunas participadas.


text:
Luiz Inácio Lula da Silva
Luìs Inàcio Lula da Silva (Caetés, Pernambuco, 27 d’utùbar dal 1945) l'è un ex uperári e ex sindicalista, e l'è stä al Presidëint dal Brasil dal prìm da znär dal 2003 al prìm da znär dal 2011. All'è stä elètt in dal 2002, e 'na scunda volta in dal 2006.
Prima da dvantä Presidëint brasiliän a l'era cunsiderä ad sinistra radicäla. Da Presidëint al s'è spustä püsé in s'la Sucialdemucrasìa.
Curiusitä
Al suranòm Lula al vëign da quant a l’era picëin, la mama la sütava a ciamäl: "Luìz, Luiz...."


text:
Jeu drovel segir dus dis per scriver in impuls. Scriver va mai tgunsch!
Ina tschuncantina persunas è vegnida en la garascha Oberalp a Sedrun la dumengia ils 28 da schaner 2018. Ellas vulevan tadlar ils impuls legids «live» a l’emprima lectura da «Sin il viv!». Ils dus auturs Leo Tuor e Jürg Gautschi e las duas auturas Gianna Olinda Cadonau e Susi Rothmund han legì ina selecziun da novs e vegls impuls, texts curts ma profunds baud leghers e critics baud trists e misterius.
Uschè ha l’impuls empatic «Il pur suveran» da Susi Rothmund che referescha a la mort da ses tat, laschà il public cun bucca averta. Ella scriva savens istorgias inspiradas da si'uffanza a Trun. Tut d’in auter gener è stat l’impuls «Vuschs» ch'il scriptur enconuschent Leo Tuor ha legì en garascha a Sedrun. Quest text cun umur murdent ha Leo Tuor scrit gia l’onn 2006 per l’emissiun Impuls dal Radio Rumantsch. Leo Tuor scriva gia dapi 1994 impuls.
Jürg Gautschi, che scriva savens observaziuns da persunas en il mez public u l'ura da fitness sco metafra per nossa societad orientada envers l’economia, ha preschentà era in impuls cun l’istorgia absurda d’ina lindorna «In seveser nunspitgau». La scriptura engiadinaisa Gianna Olinda Cadonau scriva impuls pir dapi l’atun 2017, savens èn ses texts plain misteris. A Sedrun ha perquai surprais ses impuls «Suzuki Samurai» scrit aposta per l’occurrenza en garascha.


text:
La liberaldemocrata da 56 onns propona che la PLD tessinaisa nomineschia in um ed ina dunna per la cursa interna. Veglia la direcziun da la partida dentant mo ina candidatura, lura duai quai esser il schef da fracziun da la PLD, Ignazio Cassis, uschia Laura Sadis vinavant.
Laura Sadis è dapi il 2007 en il Cussegl naziunal. Fin il 2015 è ella stada commembra da la regenza tessinaisa. Dapi il 2015 è l'experta da taglia er en il cussegl d'administraziun da la Alp Transit Gottard SA e da l'assicuranza Mobiliar.
Sper Laura Sadis ed Ignazio Cassis vegn era anc Chirstian Vitta numnà sco pussaivel candidat. Christian Vitta è dapi 2015 directur d'economia e da finanzas dal chantun Tessin. Plinavant è el vicepresident da la PLD Svizra, commember dal cussegl da banca da la Banca naziunala svizra e president da la conferenza da las regenzas dals chantuns alpins. Cun be 44 onns è el il pli giuven dals trais candidats pussaivels.
Anc nagins candidats uffizials
Las secziuns chantunalas da la PLD han anc temp fin ils 11 d'avust da far propostas per la successiun da Cusseglier federal Didier Burkhalter. La fracziun vul decider il prim da settember davart la candidatura uffiziala. L'elecziun dal nov cusseglier federal u da la nova cussegliera federala è lura ils 20 da settember.
RR novitads 08:00


text:
Sin la plazza da parcar han radund 150 lavurants construì l'uschenumnà «Pavillon». El guarda ora sco ina chasa moderna cun grondas fanestras.
Quai è il punct central durant il WEF.
Durant l'emna dal WEF è quai l'unica entrada. La polizia e l'armada vegnan di e notg a controllar la glieud che vul entrar en l'hotel. Vinavant sa chattan en il bajetg dus studios da televisiun, divers locals da conferenza sco era plirs biros.
Ina stanza, in biro
Enturn 100 presidents, ministers u CEO's dorman durant il WEF en il Steigenberger. Quals giasts na dastgan els betg tradir. Cun quai che l'hotel è be paucs pass davent dal center da conferenzas saja el fitg dumandà. Or da radund 70 stanzas d'hotel fan els biros, uschè Tina Heide. Ella ha perfin stuì rumir ses agen appartament.
Radund 300 occurenzas han lieu en las differentas stanzas da l'hotel. Perquai han els fabritgà enturn diversas salas en locals da conferenza. Durant il WEF è il Steigenberger in hotel da business. Giasts «normals» n'han nagina plazza pli.
Trais giadas dapli collavuraturs
Per il bainesser dals giasts miran bunamain 300 collavuraturs. 200 vegnan extra per il WEF a Tavau. Ils cuschiniers, camariers e camarieras sco era il persunal per nettegiar vegnan u d'auters hotels da la lingia Steigenberger, u ch'els s'annunzian tar l'hotel. «Nus vain ina entira glista da spetga per il persunal. Blers vulan far quella experientscha», uschè Tina Heide.
RR actualitad 07:00


text:
Finamira dal cussegl è tenor communicaziun da «objectivar la discussiun e da stgaffir ina collavuraziun effizienta cun cleras finamiras». Il post dal CEO na vegn en il mument betg remplazzà. La fatschenta operativa è suttamessa a la direcziun.
La squadra da Engiadina San Murezzan Turissem ha prendì tuttas mesiras e stgaffì las cundiziuns per superar las consequenzas da la pandemia da corona uschè bain sco pussaivel.
Per puspè far traglischar la ESMT SA vul il cussegl d'administraziun integrar las vischnancas ed ils purtaders via ina «maisa radunda». Quai duai esser la basa per decider alura a chaschun dad ina radunanza general co vinavant e sche necessari cumplettar il cussegl d'administraziun.


text:
Beat Schneider
Copyright: SRG SSR
Il secretari central da la SSR
dapi il 2013 (senza dretg da votar)
Carriera
Beat Schneider ha terminà il 1993 ses studi sco econom da manaschi HWV ed ha absolvì l'onn 2005 a la Steinbeis-Hochschule Berlin il Master of Business Administration in Media Management. Dal 1987 fin il 1992 ha el lavurà per la Swisslex AG, dus onns sco manader da la contabilitad. Dal 1994 fin il 1995 ha el manà il post per la gulivaziun da las ristgas dal Concordat dals assicuraders da malsauns svizzers, enconuschent oz sut il num Santésuisse. Dal 1995 fin il 2001 ha el lavurà sco responsabel per ils process da la partiziun persunal e finanzas en il Center da calculaziun per assicuranzas da malsauns. L'onn 2002 ha Beat Schneider midà tar Swiss TXT / Schweizerische Teletext AG, ina societad affiliada da la SSR. Là è el stà a partir dal 2004 vicedirectur ed a partir dal 2005 directur.


text:
Roàt
Roàt (endèl dialèt locàl ciàmat apò Ruàt; en Italià: Rovato), l'è 'n cümü de 119 209 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]) de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla Franciacürta, ai pè del Mont'Òrfen, a 25 km a Òvest de la cità de Brèsa.
La puzisiù de Roàt piö o méno a metà stràda tra Brèsa e Bèrghem, e al cruzàl de la stràda che mìna 'n Val Camònega, la g'ha favurìt la formasiù d'en cèntro de comèrcio de 'na cèrta 'mportànsa per la zòna de la Franciacürta. La tradisiù del mercàt de le bès•cie de Roàt del lönesdé la g'ha de piö de 500 agn.
Gastronomìa[Modifega | modifica 'l sorgent]
Endèl setùr de la cuzìna, Roàt l'è dientàt famùs en töta Itàlia per vìa del Manzo all'olio, piat tìpico de la zòna. Endèl més de noèmber, se festègia chèsta tradisiù e töcc i ristoràncc del paés i prepàra chèsto piat come part d'en mnù special a prése convensiunàt.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Wikipedia
Wikipedia (parnunziaa /ˈwikiˑpe:ˌdjɐ/) l'è una enciclopedia líbera e üniversal, dispunibila sül web e scrivüda in culaburaziun intal Internet dai internauti stess druvanda un prugrama líber wiki numinaa MediaWiki.
L'è stada fundada in del 2001 e ghe n'è di versiun in 271 lengu. La version inglesa a l'è la püsee grosa e la Wikipedia in lumbard l'è nasüda in del 2005.
Tücc i Wikipédi insema i riven a püssee da 60 miliun da vísit al dì e l'è vün di des sit püsee visitaa :[1].
El prugett Wikipedia
El fundadur dela Wikipedia, Jimmy Wales, la definiss cumè un "prugett d'enciclupedia liberament distribüibila che ognidün la pò migliurà": una enciclupedia libera dela migliur qualitaa pusibil de fà e de distribüì per ogni persona süla tera in dela sua lengua materna.
Però Wikipedia la vöö migna ufrì infurmazion inedit. Insema a tücc i enciclupedì classich, la presenta cunuscenz gemò recugnusüü: i laurà persunai e urugunai i poden migna truà acuglienza.
Carateristich
Wikipédia a l'è custrüida sü cinch pilastri fundamentai:
- Wikipedia a l'è una enciclupedia
- Wikipedia la tee un punt de vista neutal
- Wikipedia a l'è püblicada suta licenza libera
- Wikipedia a l'è un prugett culaburativ e dunca la gh'ha un regulament de cundota
- Wikipedia la gh'ha minga regul fiss.


text:
La Posta svizra ha entant sviluppà in nov sistem dad e-voting. Quai suenter ch'il program per dar giu la vusch electronica era vegnì retratg il fanadur. L'interpresa haja gia preschentà ina schliaziun als chantuns, ha ditg il schef da La Posta, Roberto Cirillo, envers gasettas da la Svizra franzosa. Cirillo ha accentuà che la nova versiun cuntegnia ina verificaziun universala.
L'entschatta fanadur aveva la Posta dà si ses sistem electronic sin squitsch da la Confederaziun. En vista a las elecziuns parlamentaras da l'october eran experts vegnids a la conclusiun ch'il sistem na correspundia il mument betg a las pretensiuns.
RR novitads 09:00