text:
Döt à metü man dl 1997, canche i à fat mi pröm gran iade tl Ecuador, dassóra. La compagna che ess messü gnì cun mè à messü desdì al ultim momënt. Dassóra me la debitâi bëgn n püch y i ê bele arjignada da mudé programs, magari essi podü fà val’ roda cun la roda. Bele dui agn denant êi piada ia da ćiasa cun la roda da strada, cun le travert dla Pulia, che i à arjunt do 6 dis y 1050 chilometri de pedalada.
Mo spo éra stada atramënter: l'ofize iadi, olache i m'â bele informè por n jore por Quito, la capitala dl Ecuador, me â ciafè fora n jore scialdi a bun marćé. Ći dôi pa fà? N paîsc tan dalunc, ći situaziun politica él mo dailò, co starâra mo cun la criminalité? Y impò: al ê ma öna na dezijiun che i ess podü tó: pié ia. Te chël momënt se à dötes mies tëmes desfantè y i à metü man da chirì informaziuns. An â dër metü man de se colié a internet, y insciö âi tosc albü metü adöm n gröm de informaziuns por ći che revardâ i cuartiers, i posć da vijité y tröpes d’atres informaziuns ütles. Dantadöt orôi me realisé n some: podëi i dè na odlada a chël che é por me tres stè n paraîsc: les Galapagos!
I à imparè na cossa importanta, che m’à tres indô daidé, na cossa tan scëmpla che an n’ô gonot nia odëi ite: la tëma vëgn dal’ignoranza! I prighi che an conësc, san co afrontè, y les informaziuns che an à nes dëida capì plü saurì co che an mëss se comportè te situaziuns desvalies.
I ne po nia dì de avëi chirì fora traverć che i à albü tl će da tröc agn incà. Por mè él le iade instës che me deura strades nöies, canche i röii zoruch da n post, nen él indô diesc d’atri che i ess vëia da vijité. Canche an roda, ne comunichëion nia ma cun la jënt dl post, mo inće cun viajadus che an incunta, l’esperiënza personala de na porsona é feter tres na bona indicaziun de posć, cuartiers, porsones.
La comunicaziun é por mè öna dles cosses plü interessantes sön le iade. Porchël me sal bel, olache al é poscibl, da rodè dassóra y nia te n iade organisé. I sun stada te posć olache i ê la sóra porsona foresta, y a val’ moda éra tres jüda da rové olache i orô. La comunicaziun zënza savëi le lingaz dl post é valch che an po imparè. A dì la verité, él plütosc valch che i pici mituns sa da fà y che an se desmëntia spo, man man che la vita va inant. Te na certa manira comunichëion sambëgn tres, dër tröp a livel incosciënt. Sön le iade indere impàron da se fà capì cun de vigni sort de lingac. Dër imprescionënt me à salpü la comunicaziun cun les ëres tl Yemen. Te chësc stat mussulman dl süd dl’Arabia porta feter dötes les ëres le burka fosch y lascia ma odëi fora i edli. Ares ne po avëi degun contat cun n ël che ne sides nia de familia. Sciöche turista feminila âi indere plü saurì la poscibilité de baié impara. Mo la comunicaziun plü sota sozedô cun i edli y les odlades che an se baratâ, y ara ê cotan plü intensiva co chilò da nos, olache i nes passun por la maiù pert dlungiaìa y i ne se recordun gnanca che che i ùn odü.
Sce an ô rodè te n paîsc forest, spo mësson le fà cun na certa sensibilité, suradöt sce an röia te posć vijità da püć turisć. N gest che à por nos n cer’ significat, podess orëi dì döt val’ d’ater te n ater post. Por ejëmpl é na aicia sön le će de n pice pópe por nos n sëgn de afeziun, deperpo che al vëgn odü sciöche na gran ofenüda tla pert budista a Bali, deache i osc dl će é ćiamò destacà tl möt.
Scialdi interessant él inće da odëi che le comportamënt dla jënt, an po feter dì le carisma de döta la contrada, é inće influenzè dala religiun. Te mi iade tl Ladakh (India dl nord) d’isté dl 2007, sunse gnüs menà cun l’auto dal convënt de Rangdum, che é budist, ćina a Tangol, nia dalunc dal Kashmir, che é indere mussulman. I budisć se la rî deplü, ai salüda bele dalunc, deperpo che la jënt mussulmana é cotan plü sceria, ai se ćiara feter cun malfidënza, pormez vëgnel chilò ma i mituns, les mitans resta ascognüdes. Al é sciöche sce al foss ćinamai i corusc che slominass deplü ia dal’atra pert. O decà da chësta. Al depënn dal punt de odüda.
Le viagé é pö suradöt na chestiun de punć de odüda. Al é important ester flessibli y ester bogn da se “vistì” i edli dl ater. Cun “ater” mini iö chilò chël che i ne conesciun nia, chël che é nü por nos. Le dër viagé n’é nia chël de se fà la coleziun de timbri di paîsc olache an é stà, tl passaport. Sce i oji les plates de mi pas, spo nen él döta na ligna. Iö ti ćiari cun le cör contënt, plëgn de bi recorć, i stempli me cunta de incuntades y esperiënzes che i à fat, ai me fej capì che i n’à nia ma passè ia confins politics, mo che i à albü insciö la poscibilité de slarié fora mi confins personai y spirituai: al depënn spo ma da me instëssa sce i ô chësta scincunda.
I à fat tröpes de beles incuntades, n valgönes à doré n momënt, trëi varesc, n dé, d’atres é restades vies ciamò por agn alalungia, y n valgönes döra tres ciamò.
I pënsi ala familia Quynh, che m’à invié a marëna te süa picia ćiasa te n paîsc dlungia Hanoi, tl Vietnam. Le pere de trëi pici mituns ê stè a Balsan por imparè talian y podëi traslatè les istruziuns dles mascinns che l’ospedal da Balsan i â scinché al Vietnam. Bele rové dailò é stè n’aventöra. Degügn sön coriera ne baiâ inglesc, iö savô ma l’inom dl paîsc y le numer de telefonn de Quynh. Na studënta dër valënta à capì ći che i adorâ, canche i à fat le sëgn dla cornëta dl telefonn y me à condüt ala posta, olache al ê n telefonn publich.
Quynh é rové adalerch, sciöche feter düc dailò, cun le motor, dancà süa möta de 9 agn, iö à podü sentè sö iadedô. La fomena â bele arjigné la marëna tla picia ćiasa: na marëna por na prinzëssa, inće sce ai ess poester le dé do messü trà le ciol. Por ëi êl n gran onur avëi vijites da tan dalunc. Inće le vedl nene ê rové adalerch, y canche al ê ora por mè da tó comié, él lovè sö y m’à ćiantè na ćiantia franzeja. Al me gnô les legremes: iö, che i n’à fat nia d’ater co dè mia presënza, vëgn onorada da na porsona che nen à dessigü passè dles dötes te süa vita! I pënsi ala möta plü vedla, che arà śëgn 18 agn, na möta cun na grandiscima inteligënza, y i me damani sce ëra, sciöche tröc d’atri jogn cun de gran capazitês, à albü la poscibilité de studié y de sfruté sü talënć. Y i pënsi a cer’ jogn chilò da nos, che à tan de poscibilitês y tan püćia vëia…
Al m’é gnü dè n’atra acoliënza comovënta tratan na mëssa a Dennilton, nia dalunc da Pretoria. I ê stada a ciafè pater Josef Knapp da Falzes, che tröc conësc por i cors dal Südafrica che al à acompagné intoronn chilò te Südtirol. La mëssa vëgn ćiantada cun tan de ligrëza y intensité, che ara ne va nia da stè sentà. An leva sö, bala, bat les mans. Ala fin dla mëssa à l’ëra che menâ le cor pronunzié n salüt por mè, dijon fora a inom de düć la ligrëza de avëi n ghest che vëgn da tan dalunc.
Dër na bela edema ài passè da na familia tl Ecuador tla jungla amazonica. Hector, che â plü o manco mia eté, me condujô incërch, al m’à lascè ćiarćé le früt dl cacao dër coiü jö de lëgn, i ùn lavè or tl rü y odü öna dles bisches plü da tosser che an ciafa dailò. Hector â laurè sciöche acompagnadù por n ressort y laurâ śëgn dassù, iö ê süa pröma tliënta. Cun sü trëi mituns y inće chi di vijins âi tosc fat amizizia. Luz, la fomena de Hector, ê plü spauia, mo do trëi dis cujinânse adöm y ara me spligâ ći sort de erbes y de ortams che an ciafa dailò. Hector â lit tröp, mo al n’ê mai gnü fora da Tena, la cité plü daimprò. Y impò âl na conoscënza dl monn che me fajô morvëia, maiù co tröc chilò che é incertlà dai massmedia.
I ti â fat na fotografia a n möt che venô ortams metüs fora bi ordinà sön na peza stenüda fora sön n marciapîsc a Varanasi. Al me damanâ sce i ti la ess menada. Sambëgn, sce al me dê la misciun. Al se à rodè y à mostrè sön na gran tofla de Coca Cola. Mi cör s’à trat adöm: süa ćiasa, sciöche chëra de tröc d’atri, ê na tënda de plastica sura le će sön ur de strada.
Mo i ne messun nia jì tan dalunc por imparè da conësce jënt da orëi bun. A La Palud tl Verdon, Franzia, n paraîsc dl’arpizada, ânse conesciü Jean Marc, n gran arpizadù y istrutur de arpizada, che vir dailò y coltivëia pomodori y salata, che al vënn spo al marćé dla sabeda. Vigni sëra do n bel dé de arpizada, s’incuntânse cun ël, döes svizeres, n australian y tres indô d’atri, vigni sëra êl valgügn che cujinâ, y la internazionalité dl grup à portè a n bel barat scialdi interessant de esperiënzes, conescënzes, punć de odüda. Vignun de nos se à sintì arichì y se à podü tó para valch.
Rodè le monn è por mè propi na scora de vita. Le significat de fà n iade é chël de orëi odëi, imparè valch de nü. De daurì i orizonć, imparè da capì manires de vire desfarëntes dala mia, fà esperiënzes, ćiarćé spëises y saûs nöies. Al me dëida slarié les odüdes y me insëgna che al ô ester respet y umilté. Al n’é nia portes davertes o stlütes tl post che i jun a vijité, al é nosc comportamënt che les deura o les stlüj.


c: text/html

text:
Questa decisiun ha la Regenza federala prendi il venderdi.
Cun la demissiun da Eveline Widmer-Schlumpf è il departament da finanzas daventà vacant per l’entschatta dal 2016. La giurista aveva manà il departament dapi l’october 2010.
In um versà cun cifras che sto cunzunt spargnar
Er Ueli Maurer è versà cun cifras. Avant sia carriera politica aveva el l’emprim absolvì in emprendissadi mercantil e suenter fatg il diplom federal da contabilist.
Da si’antecessura erta Maurer blers dossiers difficultus ed ina cassa federala vida. Maurer è il prim minister da finanzas da la Partida populara svizra PPS.
Ils proxims onns sto Maurer cunzunt spargnar. Il Cussegl federal planisescha da dar ora mintg’onn radund ina milliarda francs damain che planisà. Uschia vegn il nov minister da finanzas probablamain en ina situaziun malempernaivla da stuair represchentar collegialmain tagls finanzials tar ils purs e l’armada.
RR novitads 15:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Questa pagina-web ramassa ed utilisescha infurmaziuns per analisar l'activitad sin la pagina e per meglierar quella. A maun da questas infurmaziuns na pudais Vus però betg vegnir identifitgà. Vus pudais controllar co ch'ellas vegnan ramassadas ed utilisadas.
Far ina reclamaziun
Vulais Vus far ina reclamaziun en connex cun la reclama online basada sin il cumportament? Faschai il suandant per ans gidar a schliar la difficultad.
Emprim pass
Suandai la glista da controlla qua sutvart per che Vossa dumonda u Vossa reclamaziun arrivia en il dretg lieu:
1. Concerna Vossa reclamaziun il cuntegn d’ina reclama? Sche gea, As adressai p.pl. a l’autoritad svizra per cuntegns da reclama.
2. Concerna Vossa reclamaziun la reclama finanziala (p.ex. products da credit, assicuranzas, contos da spargn u auters contos)? Sche gea, As adressai p.pl. a l’autoritad per servetschs finanzials.
3. Vulais Vus deactivar la reclama online basada sin il cumportament? Sche gea, visitai p.pl. nossa pagina d’agid per deactivar la reclama online basada sin il cumportament.
4. Avais Vus difficultads da deactivar la reclama online basada sin il cumportament a maun da las colliaziuns che figureschan sin questa pagina-web? Sche gea, visitai p.pl. nossa pagina d’agid per deactivar la reclama online basada sin il cumportament.
5. Survegnis Vus anc adina reclama online basada sin il cumportament, malgrà che Vus avais deactivà quella? Sche gea, visitai p.pl. nossa glista da FAQs.
6. Avais Vus ina dumonda en connex cun ils parameters da la protecziun da datas per Voss navigatur?Sche gea, legiai p.pl. noss tschintg toptips.
7. Avais Vus ina dumonda generala en connex cun la reclama online basada sin il cumportament? Sche gea, visitai p.pl. nossa glista da FAQs.
Segund pass
Sche Vus avais anc adina difficultads e vulais far ina reclamaziun uffiziala, pudais Vus contactar l’autoritad svizra per cuntegns da reclama.


text:
Il bun resultat haja il Lyceum Alpinum cuntanschì cun in’occupaziun pli auta da l’internat ed ina controlla dals custs. Il chapital agen correspunda cun 19,7 milliuns francs a 71 % da la summa da bilantscha.
Strategia 2015-2020
La scola media ha fixà sias finamiras strategicas fin l’onn 2020. Ils puncts centrals da l’interpraisa èn d’augmentar la qualitad en tut ils secturs e dad acquistar anc dapli scolars.
Il nov fabricat Urezza, che duai esser pront per l’avust 2017, è ina da las pitgas impurtantas per realisar l'entira strategia 2015-2020. En tut vul la scola media investir ils proxims onns 40 milliuns francs.
La radunanza generala dal Lyceum Alpinum ha lieu ils 9 da schaner 2016.


text:
- La regiun enturn il Piz Linard Pitschen davent da l'Alp dadora fin tar la Chamanna Marangun resta serrada per 2 emnas.
- Sonda eran 20'000 fin 30'000 meters cubic crappa ids a val ed han curclà il vitg da Lavin en cun nivel da pulvra.
- Ils proxims dis fa l'Uffizi da guaud e privels da la natira quint cun ulteriuras crudadas da crappa.
Tenor l'expert Martin Keiser da l'Uffizi da guaud e privels da la natira stoppian ins far quint cun ulteriuras crudadas da plirs millis meters cubic crappa giu dal Piz Linard Pitschen. La vischnanca da Zernez ha perquai tratg mesiras per las proximas duas emnas. La regiun davent da l'Alp Dadora enfin tar la Chamanna Marangun, resta serrada per tut il traffic, per peduns ed era per la muaglia che sa chatta en la val.
Per la fracziun da Lavin na datti naginas mesiras spezialas, tenor ils spezialists na spetgian ins betg, ch'ina ulteriura crudada da crappa pudess periclitar il vitg sez.
Blocs da 50 fin 60 meters cubic
Tut en tut èn tranter 20'000 e 30'000 meters cubic crappa ids a val la sonda, scriva la Polizia chantunala dal Grischun. Il material saja sa distatgà dal Piz Linard Pitschen sin circa 3'000 meters sur mar.
Stà airi saja il material lura sin bun 2'000 meters sur mar tar l'Alp d'Immez. Ils pli gronds blocs da crappa sajan tranter 50 e 60 meters cubic, scriva la polizia vinavant. En consequenza da quai saja sa furmà ina gronda nivla da pulvra. Blessads n'haja quai dà nagins. Er bajetgs na sajan betg vegnids donnegiads.
Evacuaziun cun helicopter
11 persunas ch'eran en la val han stuì vegnir evacuadas cun helicopter. Tranter quellas er 6 uffants ch'eran gist sin la Chamanna Marangun. Radund 40 pumpiers sajan stads en acziun.
Giudicament da la situaziun
La sonda avantmezdi èn collavuraturs da l'Uffizi da guaud e privels da la natira ed in geolog sgulads sur il territori da la crudada per valitar la situaziun. Ils experts fan quint ils proxims dis cun ulteriuras crudadas da crappa en la Val Lavinuoz.
RR novitads 08:30+


text:
Sche quai dess propi in gea a l’iniziativa, lura fissan ils rumantschs ed ils Grischuns da lieunga taliana en dischavantatg envers ils Grischuns da lieunga tudestga, è il minister d’educaziun Martin Jäger persvas. Pertge lez avessan vinavant englais en scola primara e betg pir sco ils rumantschs en il stgalim superiur.
Realisaziun da l'inziativa char e cumplitgà
Vitiers vegnia che metter enturn l’iniziativa che vul be in linguatg ester en scola, fiss betg mo fitg char, mabain era fitg cumplitgà, cunquai ch’il chantun stoppia crear ussa las premissas che nagin vegnia discriminà. Vul dir ch’ins stoppia porscher curs supplementars da lingua per quels che vulan sin atgna iniziativa emprender in segund linguatg ester en scola primara. «Quai è per vischnancas pitschnas organisatoricamain ina fitg gronda sfida», di Martin Jäger.
Ed er per las vischnancas bilinguas, cun fracziuns tudestgas e rumantschas sco per exempel Glion, munta quai ina situaziun quasi betg manischabla.
Sco proxim vegn la regenza a far in messadi per mauns dal cussegl grond sa basond sin las sentenzias dal Tribunal federal e la Dretgira administrativa dal Grischun. Il cussegl grond vegn lura a debattar davart l'iniziativa. Refusa el quella e fa tut tenor ina cuntraproposta, lura ha il suveran grischun l’ultim pled en chapitel.
Tranter legria ed acceptanza
Ils iniziants beneventan la decisiun dal Tribunal federal. Uss possia il pievel decider quantas linguas che duajan vegnir instruidas en scola primara. I saja in bun di per ils pertutgads, numnadamain ils scolars ed il geniturs sco era las persunas d'instrucziun.
La decisiun mussa ch'ins na po betg simplamain guntgir in'iniziativa che na plascha betg ad ins cun declerar ch'ella saja nunvalaivla.
Johannes Flury ch'è stà da la partida tar il recurs ch'è vegnì refusà dal Tribunal federal è trumpà da la decisiun. Ma sia posiziun envers l'iniziativa na saja sa midada. La situaziun per las scolas vegniss pli cumplitgada. Uschia duvrass per exempel la scola chantunala ina classa d'englais per quels che han gia gì englais quatter onns ed in'autra per quels che cumenzan gist cun la lingua ed anc ina per quels che han gì gia dus onns englais.
Jau na vuless betg esser rectur da la scola chantunala
Sulet ina lingua estra en scola primara
Ils iniziants vulan ch’i vegnia be pli instruida ina lingua estra en la scola primara. En las regiuns rumantschas e talianas dal chantun vegniss uschia be pli instruì il tudestg. Ed en las regiuns tudestgas l’englais.
La dretgira administrativa aveva decidì che l'iniziativa saja valaivla. Quella dretgira aveva argumentà sia decisiun uschia che quella sa refereschia be sin ils roms da scola obligatorics. Las scolas possian uschia anc adina far a mogna ulteriurs roms. Represchentants dal rumantsch e talian avevan fatg recurs tar il Tribunal federal.
Ord l'archiv
RR actualitad 06:00+


text:
759
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Prima antulugía da puesía gjapunesa
- I Franch cunquisten Narbuna: gh'hinn püü Saracen in tüta la Francia.
- San Bregwin l'è numenaa arcivescuf de Canterbury.
- Batalia del pass de Riški: l'imperadur bizantin Custantin V el taca de nöf l'Imperi Bülgher, ma l'è batüü del khan Vineh.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Rej Alfuns II d'Astürii
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 16 11: Otmar de San Gall, monach svizzer.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
Ella n'haja mai tramess ubain survegnì novitads confidenzialas sur ses e-mail privat, ha Clinton ditg ad Iowa. L'inspectur general dal servetsch secret è dad in’autra opiniun. El di che Clinton haja tramess durant ses temp sco ministra da l'exteriur almain quatter infurmaziuns secretas sur ses conto privat. Ils republicans èn persvadids che Clinton haja vulì guntgir uschia leschas da publicaziun da tschertas infurmaziuns.
Ils democrats teman che l’affera fetschia donn a la candidatura e stgatschia electurs. Clinton vala sco candidata pli empermettenta dals democrats per las elecziuns il november 2016.
RR novitads 12:00


text:
Quest deficit è d’attribuir al fatg, che la destinaziun n’ha betg survegnì sco spetgà agid finanzial dal chantun e da la Confederaziun sco per plirs projects. Plinavant han era mesiras en connex cun la crisa dal euro chaschunà custs en pli.
Quel deficit dal rendaquint 2014 e vegnì egualisà cun ina retratga anticipada dal rendaquint 2015 e sche la DMO n'avess betg reagì, avessi dà quest onn in deficit da radund 350’000 francs.
Sco la destinaziun ha infurmà, duess il deficit vegnir egualisà en ils quints 2015 e 2016. Spargnar vul la destinaziun ils proxims 2 onns en il marketing e tar il persunal.
RR Novitads 12:00


text:
Quai è tenor Mark Stauber da l'Uffizi federal per segirtad da vivondas la pli impurtanta mesira per evitar da vegnir malsaun cun grillar. «I dependa da la charn. Tar giaglinom e hamburgers èsi segir bun da controllar che la charn saja brassada atras e betg pli rosa.»
Il segund punct è da separar la charn criva. «Charn criva na duess betg vegnir en contact cun vivondas ch'èn prontas per consumar», accentuescha Stauber. Tagliers ch' èn vegnids duvrads per charn criva na duess' ins uschia betg duvrar per la charn grillada. Er tar ils auters utensils da cuschina stons ins esser precaut: Tagliar in toc charn e suenter duvrar la medem tagliola e cunti per tagliar tomatas n' è betg bun. Ils rests dalla marinada na duess' ins tenor Stauber er betg duvrar vinavon per spisas che na vegnan betg cuschinadas. «Er tar charn schelentada ston ins dar adatg ch' il suc da la charn na vegnia betg en contact cun autras spisas ch' èn promptas per magliar.»
RR actualitad mezdi


text:
Las iniziantas ch’han laschà madirar l’idea per in'uniun che promova la producziun e la vendita da verdura en Surses, èn stadas Anna Bompadre e Daniela Jäger da Riom. Ad ellas mancava però in pau la savida, sco era sco ch’i fiss da cultivar verdura sin questas autezzas. Uschia han ellas guardà enturn e tschertgà autras interessentas che sustegnan l’idea. Gia tar l’emprima scuntrada èn stadas preschentas circa 30 persunas.
Cun esser da la partida a la Scuntrada a Savognin, è il Nanign Verd – en tudestg «Gemüsekobold» – ussa gia preschent la terza giada ad ina fiera.
RR actualitad 17:00


text:
Inhalt
Engiadina
-
Lucian Schucan puspè en cussegl communal da Zuoz
Tar las tschernas tradiziunalas da Chalandamarz ha il suveran reelegì ils dus cussegliers Ramun Ratti e Christian Florin per in ulteriur trienni. Per il sez vacant suenter la demissiun da Laurence Badilatti era Schucan ì sulet en cursa.
Lucian Schucan enconuscha gia la lavur da cusseglier communal. El era gia en il gremi durant plirs onns. Ina conferma haja er dà per Stefan Metzger en la cumissiun da fabrica.
Nov en il cussegl da scola piglia Roman Grossrieder plazza. El succeda a Barbara Fendt ch’ha gì da bandunar sia carica, causa limitaziun dal temp d’uffizi. Nov en la cumissiun da gestiun ha il suveran da Zuoz elegì a Jachen Delnon.
Ils nov-elegids cumenzan lur carica ils prims da fanadur 2017 (tenor art. 16 da la constituziun communala). La participaziun a las tschernas da Chalandamarz è stada tar 31,5 %.
Resultats tschernas da Chalandamarz a Zuoz 2017


text:
Mendranzes y cultura, cina ai 2 de ma domandes de contribut
La Regiun Trentin-Südtirol sostëgn les scomenciadies che renforza la cultura y le lingaz dles mendranzes. An pó ciamó damané do n contribut cina ai 2 de ma.
Valorisé les identités culturales spezifiches tres le renforzamënt dla cosciënza de portignënza a na mendranza. Chësc é le travert prioritar dles scomenciadies de sostëgn y sconanza dles mendranzes dla Regiun Trentin-Südtirol, che sostignará inant dantadöt scomenciadies y ativités tl ciamp dl aprendimënt linguistich, sciöche ince dl insegnamënt y dla divulgaziun dl lingaz de mendranza, realisan stromënc y material didatich por le stüde y la divulgaziun (gramatiches, vocabolars, libri y i.i.). I intervënc reverda le ciamp cultural sciöche ativité d’inrescida storica y döt ci che pó daidé recostruí le recort dles mendranzes linguistiches, l’elaboraziun de idees inovatives tl ciamp dl’ativité culturala, la formaziun y la divulgaziun dl lingaz y dla cultura de mendranza te dötes sües espresciuns, i stüdi por la conservaziun y recuperada dla contrada y di insediamënc tipics, l’adoranza dl lingaz de mendranza ti seturs publics y privac y te dötes les ativités soziales, la produziun de programs dla televijiun y dl radio dantadöt tl lingaz de mendranza.
Por ci che reverda la formaziun finanziëia la Regiun proiec de cooperaziun danter universités y d’atri ënc y istituc che se crüzia de ativités de formaziun alta tl ciamp dl insegnamënt, dla formaziun y dl’inrescida scientifica, sostignin ince l'organisaziun de manifestaziuns che "consolidëia l’identité y le sëns de portignënza ala mendranza linguistica y svilupëia l’agregaziun soziala, ince tiran ite n majer publich". Les domandes de finanziamënt por realisé scomenciadies singoles tl secundo semester dl 2018 messará gní dades jö tl Ofize por les mendranzes linguistiches dla Regiun a Trënt, tla strada Gazzoletti 2, o a Balsan, tla plaza Università 3, cina les 16.00 de en mercui, ai 2 de ma. I formulars online é da ciafé chiló www.regione.taa.it/Minoranze/iniziative.aspx
USP


text:
RTR – producziun da musica 2014 (2. part)
- Dumengia, 11.1.2015, 14:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 11.1.2015, 14:03, RTR
L'Artg musical fa viadi tras la producziun da musica da RTR dal 2014. Sper registraziuns per 10 DCs, registraziuns da repertori per il radio e da festas da chant e musica avein nus registrà era 25 concerts. Nus udin insatgs da quels concerts: Acavoce & Chor Tinizong, Canto Allegro Bern, Chor scola claustrala Mustér, Ligia Grischa, Canziano, Lisa Stoll (tiba), Chors virils reuni Engiadina Bassa, Zernez e Val Müstair, Las Filomelas Samedan, Chor da giuvenils grischun, Ils Fränzlis da Tschlin, kontra.cant, Lumnicant, Chor viril Lumnezia, Ferenc Bognar e la Sinfonietta Montfort.
Redacziun: Giusep G. Decurtins


text:
Cunzunt en la vischinanza da Kamloops en la provinza canadaisa British Columbia ardia quai, scrivan medias localas. Pliras vias en la regiun èn serradas. Plinavant han dus concerns da minieras chalà cun lur lavur.
Ils fieus èn vegnids chaschunads per gronda part da chametgs, dentant er dad umans. Il primminister Justin Trudeau ha empermess agid e proclamà il stadi d'urgenza. L’ultima giada era vegnì proclamà il stadi d’urgenza en tut la provinza l’onn 2003.
Incendis da guaud er en la California
Er en ils Stadis Unids, en California, ardan guauds. Radund 5'500 pumpiers cumbattan encunter las flommas. Da quai da 8'000 persunas han stuì bandunar las chasas. Il pli grond incendi è en la regiun tranter San Francisco e Los Angeles. Gia la fin d'emna avevan fieus da guaud destruì pliras milli hectaras guaud.
Unda da chalira extrema
Il sid da la California patescha actualmain d'ina unda da chalira extrema cun temperaturas fin a 39 grads. Tenor il servetsch d’aura naziunal saja vegnì rut a Los Angeles cun ina temperatura da 35,5 grads celsius ina valur da record, che valeva dapi 131 onns. La chalira e l'umiditad da l'aria ch'è fitg bassa sco er ils ferms vents han procurà ch'ils fieus èn sa derasads spert.
RR novitads 06:00


text:
1949
Avenimeent:[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
25 10 - London (Inglatera): ul De Havilland Comet, ul primm aviun a reazziun destinaa al traspòort da passageer, al fa un guur da pröva London-Trípoli-London in 6 uur e 36 minütt, dò vöölt püssee ràpit che i aviun cunvenziunaal.
25 10 - Londra (Anglatera): el De Havilland Comet, el primm aviun a reazziun destinaa al traspòort de viagjaduur, al fa un guur de pröva Lundra-Trípoli-Lundra in 6 uur e 36 minüt, el dobi de velocitaa che i aviun convenziunaj.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
29 06 - Parets del Vallès (ul Vallès Oriental, a Catalunya): Joan Clos i Matheu, pulítich, batlle da Barcelona dal 26 de setembre 1997.
29 06 - Parets del Vallès (el Vallès Uriental): Joan Clos e Matheu, polítegh, síndech de Barcelona del 26 09 de 1997.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Responsabladad
Malgrà che la campagna «Onn dal curtin 2016 – Spazi d'inscunters» dat bain adatg che las infurmaziuns publitgadas sin questa pagina-web sajan correctas, na po ella surpigliar nagina responsabladad per la correctadad dal cuntegn, per l'exactezza, per l'actualitad, per l'autenticitad e per la cumplettezza da talas infurmaziuns.
La campagna «Onn dal curtin 2016 – Spazi d'inscunters» sa resalva explicitamain il dretg da midar da tut temp e senza preavis parzialmain u entiramain il cuntegn da la pagina-web, d'al stizzar u da suspender temporarmain la publicaziun da quel.
La campagna «Onn dal curtin 2016 – Spazi d'inscunters» refusa tutta responsabladad per donns materials u immaterials chaschunads tras l'access a las infurmaziuns publitgadas u tras lur utilisaziun resp. nunutilisaziun, tras il maldiever da la colliaziun u tras disturbis tecnics.


text:
Schwarzhäusern
Schwarzhäusern a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Oberaargau, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 3.7 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 480 abitant.
El cumün de Schwarzhäusern al se tröva a una altitüden de 427 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Wolfwil, Wynau, Aarwangen, Bannwil, Niederbipp, Kestenholz.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Altre letüre[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- OK BE 800 (Hrsg.): Der Amtsbezirk Aarwangen und seine Gemeinden, 1991, ISBN 3-9070-1210-0 (Todesch)
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Léngua di ségn
La Léngua di ségn l'è na léngua che, invéci ad druàr i sòṅ dla bóca, la dróa i ségn dla maṅ, al faci e i muimènt dal còrp par cumunicàr cun chi àtar. L'è druàda specialmènt da la gint sórda.
In dal mónd a n gh'è minga na léngua sōla ch'la vaga bèṅ dapartùt ma tut i paéś i gh'aṅ la sua. Tant par dir-'n una, in di Stat Unî a s dróa la léngua di ségn americàna (ASL) mént'r in dal Régn Unî a s dascór cun la léngua di ségn britànica (BSL). In Itâglia invéci a gh'è la léngua di ségn itagliàna (LIS).
Vóś ligàdi
- Léngua di ségn itagliàna
- Léngua di ségn francéśa
- Léngua di ségn tedèsca
- Léngua di ségn americàna
- Léngua di ségn neośelandéśa
- Léngua di ségn avstrìaca
- Léngua di ségn britànica
- Léngua di ségn quebechéśa
- Léngua di ségn venesuelàna
- Léngua di ségn brasigliàna
- Léngua di ségn purtughéśa
- Léngua di ségn nigeriàna
- Léngua di ségn 'd al Kegnya
- Léngua di ségn sudafricàna
- Léngua di ségn indo-pakistàna
- Léngua di ségn cinéśa
- Léngua di ségn 'dla Coréa
- Léngua di ségn giapunéśa


text:
Chapelle
Chapelle a l'è un cumün svizzer del distret de Glâne, in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 2.03 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 260 abitant.
El cumün de Chapelle al se tröva a una altitüden de 739 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Chesalles-sur-Oron (VD), Le Flon, Oron-la-Ville (VD), Oron-le-Châtel (VD), Rue.
E$voluzion de la popolazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Chapelle (Glâne) in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Sco adina la primavaira cumenzan las activitads da fabrica sin las vias chantunalas. Quai procura per displaschair tar ils automobilists. Sin il traject da Scuol a Zernez ston ins per il mument quintar cun ina perdita da temp da radund 10 minutas. Ma era tar las vias lateralas datti impediments. Uschia èn serradas las vias tranter Ardez e Ftan, sco era la via da Crusch a Sur En. Cun impediments ston ins quintar era sin la via tranter Vinadi e Samignun.
Engiadina Grondas fabricas sin la via chantunala en Engiadina Bassa
Sin il tschancun en Engiadina Bassa tranter Brail e Scuol datti 6 amplas.


text:
Milf
La Milf (a s lèś /mɪlf/ in Ingléś) l'è na dóna madùra, da trénta-sinc a sinquànt' an, in gènar anc màdar, ch'in dal gèrg americàṅ e britànic l'è 'l sógn sesuàł di masć śōvan. La paròla l'è 'l acrònim ad “Mother I’d Like to Fuck” (literalmènt “Màdar ch’A Gusarév Luntéra” in emigliàn, dònca MAGL /maλ/, o anc “Màdar Bòna Da Gusàr”)[1][2] e l'è stada druàda par la prima vòlta a 'l inìsi di an Nuànta in soquànt newsgroup dla réda Internet[3].
La prima Milf ante litteram dal mónd dal cìnema l'è stada, a s pōl dar, l'Anne Bancroft in dal film Il laureato[4] ma l'è cun la Jennifer Coolidge dal film American Pie dal 1999, batśàda cuma Milf da òṅ di prutagunìsta, ch'la paròla la ciàpa pē in tut al mónd[5]. Atri Milf famóśi dal mónd dal cìnema i èṅ la Diane Lane in Unfaithful - L'amore infedele, la Jenny McCarthy in Il mio ragazzo è un bastardo, la Marisa Tomei in The Wrestler e la Demi Moore in Striptease.
Quànd però na „Milf“ la taca a 'ndàr tròp in là c'n i an, a n s pōl piò ciamàr-l'incóra acsè ma piutòst Gilf, in du la G la stà par “Granny”, la “nunóna”[6].
At pó dar 'n òć anc a...
Atar prugêt
- Wikizionario contiene la voce di dizionario «Milf»
- (EN) Na paròla dimòndi sarnìda in dal wikisiunàri ingléś
Nòti
- ↑ Definisiòṅ ad Milf su dictionary.com
- ↑ Definisiòṅ ad Milf in dal disiunàri di ślang The Online Slang Dictionary
- ↑ 'N eśèmpi dal 1995 in dua a s è druàda la paròla Milf in dla réda internet
- ↑ L'è pròpria véra: a gl'óm śōvan a gh piàś al sgnōri in là c'n i an Corriere.it, 9 ad Favràr dal 2015
- ↑ American Pie, tut al recensiòṅ Finalciak.com, 8 ad Śugn dal 2012
- ↑ L'arvìnsida dal nunóni: adès i triònf'n al granny Il Giornale, 30 ad Śnar dal 2015


text:
bialas vacanzas
Nus giavischein a tuttas e tuts bialas vacanzas d'atun! Nus sevesein puspei gliendisdis, ils 22 d'october.
informaziuns geniturs
Nus essan uss ella 5avla jamna digl onn da scola. Naturalmein dat ei adina potenzial da semigliurar. Spitgei buc da deponer vies meini el saver che buca mintga giavisch sa vegnir risguardaus. Il pli bugen via mail als scolastAs dallas classas ni al meinascola.
Termins
Scola crod’ora:
- gievgia, ils 8 da november; scolaziun team, Swiss Didac
- mesjamna, ils 28 da november; scolaziun team, di da romontsch
Di naziunal da futur
- gievgia, ils 8 da november, pusseivladad da fuffergnar per scolarAs naven dalla 5avla classa ensi
Excursiun scalem ault
- venderdis, ils 16 da november, exposiziun Fiutscher
Dis da viseta en scola
- gievgia e venderdis, ils 29 e 30 da november
Via a scola
Sin via a scola dat ei differents prighels. Adina puspei vesin nus sin via acziuns prigulusas e vulein perquei far attents Vus che la via a scola stat ella responsabladad da Vus sco geniturs.
Per affons che fan il viadi cul bus da scola ei la responsabladad tier la scola (dil mument ch’ils affons entran el bus entochen ch’els sortan).
- En quei connex eis ei fetg impurtont ch’ils affons stattan eri, tochen il bus ei parcaus.
Igl ei impurtont ch’ils affons emprendien da veser ed untgir ils prighels sin via aschi bein sco pusseivel. Perquei supplichein nus Vus da tematisar il viadi a scola cun vies affon ed intimar el d’observar las suandontas recumandaziuns:
- Affons che fan il viadi a scola cul scooter drovan il passapei, portan ina capellina e prendan risguard sils pedunzs.
- Affons che fan il viadi a scola cun velo setegnan vid las reglas da traffic e portan ina capellina. (cazzola, relecturs, indicar midada da direcziun)
Bien engraziament per Vies sustegn ed amicabels salids
Gian-Reto Nufer, meinascola
midadas d'urari per la 1., 2. e 4. classa primara
Naven da gliendisdis che vegn, ils 17 da settember, vegnan la 1. e 2. classa instruidas dalla scolasta Doris Friberg. Per quei motiv sedattan entginas midadas els uraris dallas classas pertuccadas. Medemamein dat ei per la 4. classa ina pintga midada. Ils novs uraris ein aschuntai cheu sut:
Alla Carla giavischein nus da cor tut bien per la naschientscha da siu affon e sperein da beingleiti puspei seveser cun ella.
purschida da sport externa
j+s Kids
- 10 buobs e buobas naven dalla 1. classa tochen la 3. classa (buobas)
- gliendisdis denter las 16.15 – 17.15 uras
j+s Gimnastica
- 8 buobs e buobas naven dalla 3.classa (buobs) tochen las 6. classa
- gliendisdis denter las 17.15 - 18.15 uras
Nus fatgein gimnastica dadens e dadora sco per exempel:
- ir cun calzers da rodas
- cuorsa d'orientaziun (OL)
- senudar
- ir cun velo
- ir cun patinas
- cuorsa liunga
- giugs ella neiv ni egl uaul e reiver
informaziuns:
- cuosts: gratuit
- contact: Nicole Solèr, 081 949 13 23 ni 079 228 21 80, This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
neginas structuras dil di
Sin fundament dalla munconza d'annunzias porscha la Scola Sedrun neginas structuras dil di pigl onn da scola 2018/19.
exercezi da pumpiers en scola sedrun
Mardis sera, ils 18 da settember, han il Pumpiers Sursassiala retschiert in alarm d'in barschament en casa da scola a Sedrun - naturalmein mo in alarm d'emprova. Duront quella sera ei vegniu exercitau in seracass en nossas localitads. In pèr paucas impressiuns da quei exercezi anfleis Vus cheu sut. Cun quella caschun seigi engraziau allas scolaras ed als scolars dalla Scola Sedrun ch'ein segidai sco "pazients".
fotografias da Gian-Reto Nufer
excursiun "fiug & aua" a tusaun
Il mardis, ils 18 da settember, ein la 5. e 6. classa serendi ensemen cullas scolaras ed ils scolars da Mustér a Tusaun per prender part al project "fiug & aua". Leutier han ils affons saviu emprender ina massa davart ils dus elements, ils quals nus savein duvrar sco amitgs - che san denton era daventar nos inimitgs. In pèr paucas impressiuns da quei fetg interessant ed intensiv di veseis Vus cheu sut.
Continue Reading
viadi d'atun dalla 3. classa
Ils 10 da settember ei la 3. classa stada sin viadi d'atun. Lur viadi ha menau els tras las suandontas staziuns: Mulinatsch - Liets - Val Milà - Uaul Flurin - Mises - Valtgeva. Entginas impressiuns dil viadi anfleis Vus cheu sut.
fotografias dad Ursula Cadalbert
viseta tiels pumpiers sursassiala
Venderdis, ils 14 da settember, han la 5. e 6. classa primara fatg ina viseta als Pumpiers Sursassiala el local a Cuoz. Duront il suentermiezdi han las scolaras ed ils scolars astgau emprender d'enconuscher ils pumpiers indigens cun lur pensum, lur territori ed equipament. Naturalmein ha il sprizzar culs uders ed ina tura cugl autoscala buc astgau muncar el program ;-)
Entginas impressiuns da quei suentermiezdi anfleis Vus cheu sut.
Continue Reading
viadi d'atun dalla 1. e 2. classa
Da bial'aura havein nus entschiet nies viadi d'atun a Planatsch. Naven da leu essan nus serendi a Selva e vinavon a Rueras sil plaz da giug. Leu havein nus gentau e passentau in bi suentermiezdi cun termagliar e far giugs.
Continue Reading


text:
Marijuana
La Marijuana l'è 'na droga che la se toeu foeura di fior suciaa di pient de la fameja Cannabis. In tucc chi pient chi gh'è di sostanz, e la sostanza la pu importanta l'è 'l delta-9-tetrahydrocannabinol, ciamada anca THC (tii-èicc-sii). A l'è illegala in squasi tutt el mond, anca se gh'è di variedaa legai doperaa per esempi in la parfumazion o in di tesuu, cont on bass contegnuu de THC. In d'on quaj Stat a l'è anca possibil vend marijuana de fumà se la gh'ha no el THC, che l'è la sostanza dróganta de la marijuana.
Gh'è trè varietdaa cognossud de marijuana: Sativa, Indica e Ruderalis. La marijuana l'è considerada na droga lingera, che la da minga dependenza fisega.


text:
Il pajament saja stà ina chaussa tranter um ed um, ha ditg Platini envers la gasetta «Le Monde». Ils daners èn dentant vegnids transferids cun in retard da 9 onns. Platini aveva survegì il pajament per ses servetschs durant ils onns 1999 fin 2002.
In «Gentlemen's Agreement»
Blatter - ch'è medemamain vegnì suspendì per 90 dis da la cumissiun d'etica da la FIFA - aveva pajà a Platini 1,8 milliuns euros il 2011. Tenor Blatter haja quai sa tractà d'in «Gentlemen's Agreement», pia d'in contract a bucca.
RR novitads 12:00


text:
La definiziun da la NATO «Organisaziun dal pact da l'Atlantic dal Nord». Suttascrit il pact è vegnì ils 4 d'avrigl 1949, lur quartier general era a Londra, silsuenter dal 16 d'avrigl 1952 fin 1967 a Paris. Dapi l'onn 1967 sa chatta il quartier general a Brüssel.
La NATO - in'allianza militara da 28 terras. Ils commembers han da lezzas uras empermess in a l'auter agid militar sch'in pajais commember vegn attatgà. En il decurs dals davos onns è l'incarica da la NATO sa midada. Oz vesa la NATO sia incumbensa en quai da guardar e mantegnair la segirtad e pasch sin l'entir mund.
Fundà la NATO han:
Canada, Stadis Unids da l'America, Belgia, Danemarc, Frantscha, Gronda Britannia, Islanda, Italia, Luxemburg, Pajais Bass, Norvegia, Portugal
Entrada en la NATO 1952: Grecia, Tirchia
Entrada en la NATO 1955: Germania (vest) 1990 Germania (ost)
Entrada en la NATO 1982: Spagna
Entrada en la NATO 1999: Pologna, Tschechia, Ungaria
Entrada en la NATO 2004: Bulgaria, Estonia, Lettonia, Lituania, Rumenia, Slovachia, Slovenia
Entrada en la NATO 2009: Albania, Croazia


text:
Tenor la communicaziun dals dus hotels a las medias na correspundian las dimensiuns e l’entira planisaziun dal nov hotel da sanadad betg al svilup spetgà per San Murezzan.
Da princip beneventian ils hotels Kulm e Badrutt's Palace in hotel da sanadad – ma sulet en ina varianta redimensiunada. Er il svilup dals dus hotels stoppia esser pussaivel e cun la lubientscha da pudair construir bajetgs d’ina autezza da 30 meters saja quest svilup impedì.
La clinica Gut ha spetgà quest pass
Il CEO da la clinica Gut Adrian Urfer n’è betg surprais da quest pass. Per el sa tracti qua d’ina tactica per prolungar il temp. Malgrà la situaziun è persvadì Adrian Urfer da chattar anc ina schliaziun. El prevesa da contactar ils hotels Kulm e Badrutt’s Palace per discutar la situaziun ina giada senza giurists.
Il pledader dals dus hotels, Jörg Röthlisberger, n’ha betg vuli prender posiziun. Il project è ussa davant la dretgira administrativa dal chantun Grischun.
RR actualitad 12:00


text:
John Ronald Reuel Tolkien
El John Ronald Reuel Tolkien, ciamaa anca dumà Tolkien a l'era un filologh e scritur ingles nassüü el 3 de genar del 1892 a Bloemfontein (Südafrica) e murüü el 2 de setember del 1973, a Bournemouth (Regn Ünii).
A l'è famus per vess l'autur de la trilugia The Lord of the Rings (El sciur di anej), che l'è cunsideraa vün di liber fantasy püssee impurtant de semper. Alter so över impurtant a hinn The Hobbit (L'Hobbit) e The Silmarillion (El Silmarillion).
El Tolkien a l'era un espert de lenguv e de filulugia germaniga, e anca un catoligh fervent.


text:
Quai resulta d'in statement a scrit, ch'il gremi dal servetsch secret dal Senat ha publitgà. En il medem document conferma Comey er ch'il president american haja supplitgà el d'abolir ina part da las investigaziuns davart l'affera da la Russia.
Trump haja pretendì dad el loialitad. Il president american ha fin uss adina refusà d'avair influenzà las investigaziuns.
Naginas investigaziuns directas cunter Trump
Il president american Donald Trump ha reagì cun cuntentientscha sin la decleraziun da l’anteriur schef dal FBI. Tenor ses advocat è Trump cuntent che Comey haja ditg ch’i na dettia betg investigaziuns cunter Trump sez en connex cun l’affera russa.
Sin las renfatschas da Comey n’è l’advocat dal president dentant betg entrà.
Comey vegn oz a dar pled e fatg avant ina cumissiun dal servetsch secret dal senat. Quella vul sclerir sche la Russia ha influenzà l’elecziun dal president l’onn passà.
RR novitads 21:00++


text:
Tar l'ultima sesida dal cussegl communal da Poschiavo la fin d'avust avevan ils commembers refusà la discussiun davart il project dal cuschinier famus talian Gualtiero Marchesi perquai che quella vess gì lieu davos portas serradas. Tar la sesida glindesdi saira han divers commembers però puspè prendì si il tema sut Varia.
La decisiun d'avant duas emnas na saja stada encunter il project mabain encunter il proceder han divers commembers ditg. Tenor els fissi donn da laschar passar questa schanza per la val.
Avert co enavant
La suprastanza communala ha prendì encunter l'incumbensa da prender si puspè las tractativas cun la gruppa enturn Gualtiero Marchesi ha il suprastant Orlando Lardi confermà ad RTR. Tar la proxima sesida glindesdi che vegn, vegnia decidì co enavant.
Tenor Alessandro Della Vedova saja la gruppa anc adina interessada da fabritgar si en l'anteriur Centro Tecnologico del Legno a Poschiavo in'universitad da cuschinar. Quai ha el ditg envers Il Bernina. Ins stoppia ussa guardar co las tractativas possian cuntinuar.
RR novitads 12:00


text:
Mulecula
General[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In chimica, una mulecula l'è la part püssee piscinina de un cumpost che la mantegn i so prupietà; una mulecula l'è dunca furmada da atum ligaa.
Una prupietà impurtanta di mulecul l'è la so furmüla empiriga, che la descriv la prupurziun che gh'è tra i so atum custitüent; per esempi, l'aqua (H2O) la gh'ha un atum de ussigen e dü de idrogen.
El cuncet de mulecula l'è staa metüü in pè per prim dal scenziaa italian Amedeo Avogadro, in del 1811.
Ligam in di mulecul[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In d'una mulecula, se pö imaginà che i urbitai di diferent atum se meten insema, fin a furmà un ünegh urbital bel gross, ch'el tegn dent tüt i atum de la mulecula; a segunda de la diferenza de eletru-negatività di atum che furmen la mulecula, el ligam el sarà pür, u el gh'avarà una pularizaziun.
Asca quei tra i so atum, i mulecul gh'hann, de solit, anca di ligamm tra de lur; tra i principai a gh'hinn:
Quij ligam intramulecular chi hinn suvent impurtant per i efett in sü i pünt de bülizziun u la sulübilità.


text:
A Breil ha Linus Arpagaus survegnì per sia cuschina 15 puncts da Gault Millau. Sche quai gartegia era a Glion vegn pir a sa mussar en il decurs dal proxim onn. Per Linus Arpagaus fissi impurtant da restar en il guid da Gault Millau. Er èn ils possessurs da l'hotel Casutt a Glion – la famiglia Casutt – intgantads da pudair beneventar in cuschinier da renum en lur hotel.
L'hotel Casutt a Glion è serrà dapi dus onns. La reavertura è planisada il matg 2018. Fin l’avertura duai anc vegnir renovada la cuschina tenor il gust dal nov locatari Linus Arpagaus.
L’ustaria era vegnida construida da l'architect Rudolf Olgiati e duai restar uschia. Pli tard èsi previs da renovar la fatschada da la chasa, quai dentant pir cura che la gronda surbajegiada da la Migros gist dasperas è finida.
L'hotel Casutt è atgnamain betg pli in hotel, la stanzas da hotel en midadas en localitads da fatschentas, numnadamain ina pratica da dentist ed ina abitaziun per l'ustier. Quai munta era ch'i pudess dar in nov num per questa ustaria. Sco quai che Linus Arpagaus ha ditg ad RTR na saja anc decis nagut davart in nov num per l'ustaria.
RR actualitad 12:00


text:
Mark Forster: «Kogong»
- Glindesdi, 23.10.2017, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 23.10.2017, 9:30, RTR
Avant in mais ha Mark Forster publitgà sia nova single «Kogong». Ina chanzun cun bler sentiment e che cuntegn ina spezialitad da Mark Forster: Giugar cun la lingua. Il pled «Kogong» è numnadamain ina uschè numnada onomatopoesia. Per tudestg "Lautmalerei". Pia in pled che stat per in tun. Uschia è per exempel «Kogong» il battacor. L'istorgia tar la chanzun è dentant in'autra. Numnadamain il lieu ed ils instruments che Mark Forster ha duvrà per registrà ses hit.


text:
Copa Provinzia - andata cuntra Dietenheim
Sön le ciamp strënt da Dietenheim à la scuadra da La Val la miú sön i padruns de ciasa por 2 a 0. Ai 9 de setëmber la partida de retüda de Copa Provinzia a La Val.
Cun na scuadra jona y plëna de determinaziun pëia ia la terza sajun dl palé adüm al’alenadù Floriani Claudio. Sciöche vigni ann é la prüma partida ofiziala chëra de Copa Provinzia. In chësc ann ti toca a La Val le Dienteheim, scuadra tomada jö dala secunda categoria y bel ciarciada te n’ amichevole a mez agost. En domisdé cun temperatüres scialdi cialdes ti á dé le begnodü sön le ciamp a Dienteheim a la scuadra ladina, na partida ecuilibrada fina amez le secundo tëmp, olache i ghesc fej gran druch y va tosc in vantaje.
A gauja dl ciamp plö strënt, pro i ladins de pié ia cun en modul plö offensif, cun l’injunta de n atacant. Val aziun lapró gareta ince, Stefan vëgn sorví da Luca da na pert jö y mët le palé amez por le sogadú nü Franz Tolpeit, al é bun de controlé le palé mo ne röia por püch nia a contlujiun. Tosc vëgn i sogadus ladins drucá jö dai aversars, che röia ince a rebat cuntra porta, le portier Julian M. fej bun só laûr y deviëia scialdi. Le alenadú Floriani, che mëss seguí la partida dafora dal ciamp, a gauja de na desgorta, mëss tosc passé a n modul classic por evité inant la presciun aversara. Impó ne ti gareta n bel jüch bâs ai ladins, a mezciamp röia i pustri denant sön le palé y pó de insciö continuité al jüch y n gran sostëgn a sü atacanc. Dan le pröm tëmp é ciamó Alex E. che da jö na passaja filtranta a Max Nagler, chësc ultim abina le palé massa tert y ne sciafia nia da tra cuntra porta.
Le pröm tëmp se röia sön le pêr por 0 a 0.
Le secundo tëmp se fej plö interessant, deplö pai vëgn recuperá bel a mezciamp y sugá fora sön les perts. I movimënc di atacanc ladins al momënt iüst é otimai por ti sciampé ala defenjiun aversara. Le portier mëss plö gunot se strá por desfanté les trates dalunc. Les dezijiuns arbitrales, nia tres iüstes y influenzades dai scrai dl publich, fej pié ia n gran marcé y nervosism te ciamp, insciö ti sciampa ince bel plan le control dla partida fora dles mans al arbiter. Insciö mëss tosc lascé n sogadú aversar le ciamp por dopla amoniziun.
Al 75^ pënsa spo Alex E. a deslié le grop, al vëgn sorví dal mezciamp y sön le piz de aria prol la trata alta a giré sön le secundo pé de porta, chësta ti gareta y la strata dl verdaporta ne é plö por nia. Dô avëi ejaurí prësc les forzes dal gran cialt, ciafá la scuadra sëgn na nöia ciaria de determinaziun. Al ne passa tröp che le medemo atacant realisëia süa dopleta, sön na incomprenjiun dla defenjiun abina Alex denant le palé y pó jí sú cuntra le portier, al vega la trata bassa che röia de püch dlungia le pé de porta ite por le 2 a 0 al 85^.
I ultims cinch menüc de jüch mëss e ladins se paré dala presciun aversara, le aiüt dl portier Julian é chilò fondamental. Le sciür dl arbiter fej spo ruvé la partida. Na devënta miritada purmó tl secundo tëmp, i sogadus se ciaria insciö de determinaziun por le scomenciamënt dl campionat de chësc proscim fin dl’edema.
Dienteheim – La Val : 0-2
Formaziun La Val: 1. Julian Moling, 2. Luca Pescollderung, 3. Egon Frenes (dal 60^ David Moling), 4. Paolo Vallazza, 5. Werner Sottara, 6. Freddy Sottara, 7. Christian Dapoz (dal 45^ Alexander Miribung), 8. Max Nagler (dal 75^ Felix Nagler), 9. Franz Tolpeit (dal 45^ Adrian Miribung),10. Stefan Sottara - capitan, 11. Alex Elzenbaumer
Gol por La Val: Alex Elzenbaumer (al 75^ y al 85^)
Proscimes partides:
In dumënia süga La Val süa prüma partida de campionat a La Val, dales 16:00.
La partida de retüda de Copa Provinzia cuntra le Dietenheim vëgn sugada ai 09 de setëmber te ciasa dales 20:00
Insëra, mercui ai 23 de aurì él gnü sughé l’andata dla semifinala de Copa Provinzia cuntra la scuadra da Ritten, che süga le campionat três te 3 categoria mo te n ater girone. La scuadra da La Val à incuntè na scuadra sterscia, che à lascè udëi sües cualitês portan a ciasa la devënta por 2 a 0. Ai 7 de mà gnaral sughé le ritorno sön le ćiamp dl Ritten.


text:
«Heimweh» è in chor da project che ha la finamira d'unir las meglras vuschs virilas da la Svizra. Iniziant e producent da quest project era Georg Schlunegger che ha gia scrit chanzuns per Francine Jordi, Trauffer e Fabienne Louves.
Entant sa concentrescha Georg Schlunegger sulettamain sin la lavur da producent. La fin da questa stad ha Heimweh publitgà il terz album ed er «Vom Gipfel is Tal» è daventà – sco gia ils dus albums avant – numer 1 en la parada da hits Svizra.
Ils chantadurs da «Heimweh» chantan davart il mintgadi: Tranter auter da lur passà u da lur uffants, e quai fan els da moda fitg sincera e simpatica. Tenor il chantadur Räphe, ch'è stà tar nus per raquintar da lur nov album, saja quai il recept da lur success.
Räphe chanta per rumantsch
Ralph Güntlisberger che vegn numnà Räphe è stà en il studio per raquintar dal album nov da «Heimweh». Quella chaschun ha el nizzegià ed ha chantà «In bel anniversari» ensemen cun nossa moderatura Gaby Degonda.
RR famus e glorius


text:
Var 40 uffants s'han radunads durant quest'emna a Scuol per in champ da trenament da hockey en la halla da glatsch da Gurlaina. Gia per la terza giada ha il trenader dal Cdh Engiadina, Oldrich Jindra, organisà il champ da trenament da hockey en Engiadina Bassa. Uffants surtut da l’Engiadina, dentant er da pli lunsch, han pudì trenar e giugar durant quest'emna a Scuol.
Trenament en il sitg, lura en halla da glatsch
In di durant il champ da trenament cumenzava per solit cun trenament en il sitg. Per vegnir chaud han ils uffants stuì currer in percurs. Sut la batgetta da la passlungista indigena Fabiana Wieser han ils uffants fatg exercizis en il liber. Silsuenter han els pudì trair en la mondura da hockey ed ir sin il glatsch. Trenaders surtut dal Cdh Engiadina han dà tips als uffants e mussà divers trics cun il puck.
Investiziun era en l'atgna partiziun da giuventetgna
Durant il champ da trenament a Scuol emprendan ils uffants co sa cuntegnair sin il glatsch e co dar hockey. La gronda participaziun mussa l’interess vid questa furma da passentar las vacanzas da scola. Per ils uffants è il champ da trenament in midament agreabel da lur mintgadi. E per ils organisaturs senza dubi era ina investiziun en il futur. Forza turna in u l’auter giuvenot era suenter il champ da trenament en la halla da glatsch da Scuol e dat lura ensemen cun ina da las partiziuns da juniors u da giuvens cun il Cdh Engiadina.
RR sportissimo 17:00


text:
Lita Ford
La Lita Ford (Streatham al 19 ad Setémbar dal 1958), in cumùṅ la s ciàma Lita Rossana Ford, l'è na cantànta e chitarìsta heavy metal americàna cun di urìgini ingléśi e itagliàni. Sò màdar la s ciàma Isabella (Lisa) mèntar sò pàdar 'l éra 'n militàr ingléś.
L'à tacâ la sò caréra in dal grup dal Runaways dla Joan Jett ma pò l'à cuntinuâ da par lē, tucànd al màsim dal sucès c'n al disc Lita e 'l sìngul Kiss me deadly.
In dal cōrs dal tèmp la s è misa insém a Nikki Sixx di Mötley Crüe, a Tony Iommi di Black Sabbath, a Joe Lynn Turner di Rainbow, a Chris Holmes di W.A.S.P. e a Jim Gillette di Nitro e cun chi lò la gh'à abû anc dū fiōi anc se pò l'à divursiâ in dal 2011.
Biugrafìa
Gl'Inìsi
Dòp ch'al Runaways i s éran mulàdi in dal 1979, la Lita la taca na caréra sulìsta firmànd par la Mercury Records e miténd insém al sò grup, al basìsta canadéś Neil Merryweather e al baterìsta Dusty Watson. Cun chi dū lè la regìstra al sò prim disc in dal 1983, Out for Blood (Fóra p'r al sangṿ), 'n àlbum pēś ma pasâ sénsa lasàr trasa anc parchè la sò cà discugràfica la n s éra minga impgnàda dimóndi par cuciàr-'l in élt.
In séguit la tōś al basìsta Hugh McDonald e al baterìsta Randy Castillo e in dal 1984 la fà gnir fóra al secónd disc Dancin' On The Edge (Balànd a 'l lìmit). 'L àlbum al véd la partecipasiòṅ ad Jeff Lieb in dla scritùra di braṅ e 'l uś ad sintetiśadōr al rénd al sòṅ più alśēr. I sìngui i èṅ Gotta let go, Dressed to kill e Fire in my heart. La Lita la gh la cava a partìr par di cuncèrt in Europa a fiànc di Rainbow e di Black Sabbath ma, durànt al tour, Castillo al la mòla e al vèṅ rimpiasâ p'r Eric Singer, in séguit c'n i Kiss.
Al sucès
Al sò tèrs àlbum al s ciàma Lita e al véd la luś in dal 1988 par la RCA Records. La Lita l'iva tòlt in cal perìud lè la Sharon Osbourne, mujér 'd Ozzy, cuma manager e l'iva dâ a mènt a i sò cunsìli ad tōr di artista bòṅ par lauràr in dal disc, cuma Myron Grombacher, baterìsta ad Pat Benatar e di Vinnie Vincent Invasion, David Ezrin a 'l tastéri e Ozzy Osbourne stés p'r un duét. Al chitarìsta 'l éra Steve Fister, ch'in pasâ 'l iva tintâ, sénsa sucès, ad sunàr pròpria c'n al “Madman”. Anc a livèl ad scritùri, al disc al mét in fila di pès gròs: Nikki Sixx di Motley Crue (un tèmp sò muróś) e Lemmy Kilmister di Motörhead.
Al disc 'l è più melòdic ad chi àtar e, anc par via ad sìngui ad sucès cuma Kiss me deadly (dimóndi traśmìs a la raddio), Back to the cave e Close my eyes forever (cantâ insém a Ozzy), al vénd un muć. Insém a chi pès lè, al disc al pōl cuntàr anc su la rabìda Can't catch me e su la dura Blueberry. Anc par via dal sucès dimóndi grôs ad cal lavōr chè, la Ford la pōl sunàr insém a i Poison in di Stat Unî e a i Bon Jovi in Europa in dua la tira śò, p'r al marcâ d'l home video, un sò cuncèrt ingléś dal 1989 a 'l stadi ad Wembley.
I an Nuànta
Al 26 ad Śugn dal 1990 la Lita Ford la spóśa Chris Holmes, al chitarìsta di W.A.S.P., e sèmpar in c'l an lè la fà vgnir fóra al sò quart disc intitulâ Stiletto, 'n àlbum fat bèṅ ch'al gh'à dènt'r i sìngui Hungry (dimóndi malisióśa) e Lisa (p'r arcurdàr sò màdar), la cover 'd Alice Cooper Only women bleed e di àtar braṅ sòlid cuma Stiletto, Dedication e Cherry red, quésta chè druàda anc in 'n epiśòdi dla telenuvéla Beautiful sensa che lē la saìs gnint.
Purtròp al disc al n à minga abû di riscóntar bòṅ in dal vénditi anc se pò la Lita la s è tòlta listés la sudisfasiòṅ ad cumparìr in dal Circus Rock Hall of Fame, prima dóna dla stòria dal rock a psēr dir 'd avér-g-la cavàda a mét'r-as in bisàca cal tìtul lè.
In dal 1991 la Lita la divòrsia e la taca a lauràr a 'l disc nóṿ, Dangerous Curves (Curvi periculóśi), nóm tòlt in prèst da 'l tìtul dna canta ad Sammy Hagar di Van Halen ch'al l'iva scrita pinsànd a lē. Ma 'l pùblic in cal perìud lè al gh'à di àtar gust, al va adrē a i Nirvana e a 'l grunge, e anc c'l àlbum chè, pîṅ ad côr in di riturnèi e dedicâ a sò genitór mòrt, al n vénd minga abàsta e 'l è 'n pcâ parchè al gh'iva dèntar di braṅ minga mâł cuma i sìngui Shot of poison, Playing with fire, Larger than life, la canta Bad love, ch'la dascurìva di prubléma cun sò marè, e 'l braṅ Little too early, scrit cun Joe Lynn Turner e Ritchie Blackmore.
In dal 1994 la Carmelita la cgnós Jim Gillette (ex cantànt di Nitro) in un club ad Dallas e la 'l spósa dòp dū stmani. Chi lò al fà pò i côr in dal disc nóṿ ad sò mujér, Black (Négar), 'n àlbum pîṅ ad sòṅ grunge e alternative rock, ch'al vèṅ fóra sóta n'etichéta tedésca, la ZYX Records.
In dal 1997 a nas sò fiōl James Leonard Gillette e la Lita la regìstra dū cover di Led Zeppelin, Whole lotta love e Rock & roll, par la compilation Stairway to Heaven. La sa stablìs in Flòrida e in dal 2001, la gh'à 'n àtar putèṅ.
I an Dumìla
In dal Maǵ dal 2000 la Lita la fà vgnir fóra al sò prim disc da 'l viṿ Greatest Hits Live! ch'a ś vèra però cun 'n inèdit in studi, Nobody's Child. I àtar trédas braṅ i èṅ live e i èṅ stâ rigistrâ in dal sud dla Califòrgna, 'l è fàcil durànt al tour dal disc Dangerous Curves.
In dal Mars dal 2009 la firma 'n cuntràt par la Collier Entertainment ad New York e la diś a tut ch'l'è prònta a far gnir fóra un disc nóṿ, a quìnd'ś an da 'l àlbum precedènt.
In d'l Agóst dal 2009 a véd la luś Wicked Wonderland (Paéś dal maravìi catìvi), cun quìndas braṅ dèntar e in du a canta anc sò marè. Al cansòṅ più impurtànti i èṅ al sìngul Crave, Patriotic SOB (in dua la sòna p'r un mumènt un pès d'l inn americaṅ cun la sò chitàra lètrica), Scream 4 me e Bed. Na versiòṅ limitàda in vinîl la vèṅ fóra in Utóbar, cun dū pès tòlt via e i àtar misćiâ in na manéra difarénta.
In dal Favràr dal 2011 la Lita la diś in n'intervìsta ch'l'è drē a pasàr un brut mumènt parchè l'è drē a divìd'r-as da sò marè dòp sed'ś-an ad matrimòni e ch'un sò àlbum nóṿ 'l è bèla prònt par vgnir fóra. Al tìtul al gh'arà da èsar The Healing e al dascurarà ad càncar, malatìi, pèrdidi e separasiòṅ ma cun la vója ad dar curàǵ a chi àtar. Invéci a n và mia acsè parchè al sò utàṿ lavōr in studi al pòrta 'l nóm ad Living Like a Runaway e 'l è prònt in dal Śugn dal 2012. La versiòṅ digipak la gh'à anc na bonus track, la cover 'd Elton John The Bitch Is Back.
Discugrafìa
In studi
- 1983 Out for Blood
- 1984 Dancin' On The Edge
- 1988 Lita
- 1990 Stiletto
- 1991 Dangerous Curves
- 1994 Black
- 2009 Wicked Wonderland
- 2012 Living Like a Runaway
Da 'l viṿ
- 2000 Greatest Hits Live!
- 2013 The Bitch Is Back
Racòlti
- 1992 The Best of Lita Ford
- 1993 Greatest Hits
- 1997 Kiss Me Deadly
- 2004 Platinum and Gold Collection - The Best of Lita Ford
Videugrafìa
- 1989 Lita Video
- 1990 A Midnight Snack
- 1991 Dangerous Videos Vol.1
- 2003 Complete Video Collection


text:
Martin Lüter
El Martin Lüter (nassüü 'l 10 de Nuember del 1483 a Eisleben, in Germania; mort el 18 de Fevree del 1546 in del medem sit indua l'era nassüü) l'è staa un mönegh gustin, un prufessur de teulugia e 'l teòlegh de la Refurma Prutestanta. El Lüter l'ha furmaa 'l so pensee e la sua fee refurmatori despö che l'ha tacaa sü a basass ünigament in sü la Parola fada carna travers el Signur Jesüss Crist.
A chela manera chi lü 'l vuleva liberà la Fee Cristiana dij erur che la Gesa de Ruma l'eva cumpii in del destacass de la Vera Parola del Signur inscí 'ma l'è repurtada in del Nöf Testament. El so enfatizzà la Grassia del Signur, i so predegh, i so scrít e suratüt la sua Bibia han daa 'na müdada al mund mudern che fin al Lüter l'era staa duminaa de la Gesa Catolega. La sua Refurma l'è pö stada druada de vargün prenzipaa üropee in del raspà via un puu de pudè del Papa e de l'Imperadur. Pö, suta l'inflüss del Lüter, ma cuntra la sua ideja, la Gesa la s'è s'cepada e di nöf Ges Evangelegh Prutestant hin staa faa sü.


text:
En tut la Svizra èn ils livels dals flums sut la media normala. Excepziuns sajan mo flums ed auals ch'èn en vischinanza da glatschers ni nua che naiv lieua. Era flums gronds sco L’Aara, la Reuss o la Limmat han il mument pli pauc aua.
Temperaturas da l'aua autas
Tar ils lais e la situaziun in zic autra. Entant ch'il lai da Genevra ni il lago Maggiore han nivels en la media, è il livel dal lai da Constanza, dals Quatter Chantuns , dal Lai Rivaun, ni era dal Lai da Turitg e Zug fitg bass. Intgins da quests lais hajan cuntanschì livels bass da record. Era las temperaturas da l'aua en ils lais ma era en ils flums saja fitg auta per quest temp, quai che procuria per stress tar ils peschs. Uschia vegnan ils peschs malsauns ni ston perfin murir, scriva la Confederaziun.
Per che la situaziun sa calmia dovri plievgias intensivas
Per ina regeneraziun stuessi dar ina fasa da plievgia regulara e quai sur in temp. Mo singuls urizis na tanschian betg per cumpensar il deficit d’aua en il terrain scriva l'Uffizi federal d'ambient. Era il privel d'incendis da guaud po mo vegnir reduci cun plievgia regulara.
Dossier da l'Uffizi federal da l'ambient
RR actualitad 17:00


text:
L’istalaziun de deteturs de gas ne n’é nia obliënta
Tla ZCS röiel adalerch tres indô domandes che reverda n’ impresa che vënn da ćiasa a ćiasa deteturs de gas („rivelatore gas“) da 200 a 370 euro. A tröc consumadus ti él gnü dit che la istalaziun dl aparat é odüda danfora dala lege. Mo tl formular d’apostaziun él scrit che ara se trata dla venüda de n produt che ne n’é nia preodü dala lege. I consumadus ne n’é porchël nia oblià da lascè ite i rapresentanć dl aparat o da le cumprè. Che che à cumprè n te’ aparat po se trà zoruch dal contrat (art. 64 Dlg 206/2005) te 10 dis da canche ài l’à sotesscrit (tres lëtra racomanada cun avis de recioiüda). L’aparat mëss ti gnì ortié zoruch al’impresa; chësc cost é a ćiaria dl consumadù. De plü informaziuns ciàfon dai consulënć dla ZCS al numer de tel. 0471-975597.
Metede averda pro antizipaziuns por tratamënć dal dotur dai dënz
Al espert de doturs di dënz dla ZCS ti él gnü lascè alsavëi che a n valgügn paziënć ti él gnü proponü na bela reduziun dl prisc, sce ai paiâ döta la soma danfora. Cun n paiamënt antizipé pêrdon tl caje de problems vigni dërt. I désses tignì fora antizipaziuns por prinzip. I ne désses gnanca no stlü jö contrać de finanziamënt, mo tó sö sce al va debojëgn n credit personal pro osta banca de crëta. Tl caje de tratamënć ćers désson se fà fà n preventif da de plü doturs di dënz, ajache al é poscibl che üsc dënz sides sagns por n ater dotur di dënz.
WHO: Metede averda ales faziuns biologiches dles micro-ones
L’Agenzia internazionala por la inrescida sön le crebesc dla organisaziun mondiala dla sanité à tlassifiché i ćiamps eletromagnetics a frecuënza alta sciöche val’ che fej bonamënter gnì le crebesc, pian ia da n prigo plü alt por tumors al ciorvel maligns lié al adoranza de tecnologies de comunicaziun che funzionëia cun micro-ones: fonins, telefonns zënza cabl, WiFi.
Por smendrì la ćiaria de smog eletrich desson adorè plütosc la rëi fissa, destodé le fonin canche ara va y fà a manco inće pro la rëi fissa de radiotecnologies sciöche telefonns zënza cabl. Implü desson porvè da sensibilisé l’ambiënt incëria, por ej. te scora, sön le post de laûr, te mensa y te restaurant.
Aiazzone-Fiditalia: les bries pê por val’
La linia de lamentanzes sön la botëga de mebli Aiazzone ne s’archita nia. La situaziun é tres la medema: i mebli é gnüs apostà, mo nia (o ma en pert) condüć. Ajache la maiù pert di cumpradus à stlüt jö n contrat de finanziamënt por la cumpra de mebli cun la sozieté de credit coliada Fiditalia, mëssi paié les rates por mebli che ai ne n’à nia ciafè. Le titolar de Aiazzone Panmedia-SA à fat concurs d’aurì, y insciö mëss dötes les ghiranzes gnì fates avarëi tres l’aministradù dl concurs, y chësc fat é lié a tröpes domandes. La ZCS à porchël porvè da anulè i contrać de venüda y arjunje insciö cun les bunes n apajamënt di caji de lamentanza. Śëgn à Fiditalia finalmënter azetè la interuziun dl paiamënt a rates y garantì che an ćiararà da ciafè fora sce les somes paiades ite „zënza rajun“ é da rete. A chësc ti ćiararà i esperć dla ZCS avisa, a na moda che al ti vëgnes finalmënter reconesciü ai consumadus atocà sü dërć.
Pücia adoranza dla tarifa „soziala“ por proteses di dënz
Tl pröm mez ann dl 2011 s’à ma 20 paziënć anuzé dla tarifa soziala dles assoziaziuns di doturs di dënz ANDI, por porsones cun entrades basses. Che che po s’anuzé de chisc sorvisc, ći sorvisc che al vëgn pité y olâ che ai vëgn pità él nosc espert di doturs di dënz che ves dij al numer 345 8826990.
La ZCS lascia alsavëi che an po inće fà domanda de aiüt sozial finanziar dles comunitês raionales o dl’Aziënda Soziala de Balsan, sce le sorvisc ne n’é nia gnü pité dal sorvisc sanitar publich.
Cuta de bol sön depots de titui alzada
Le pachet de sparagn emanè cun decret legislatif dal Govern vëiga danfora dai 17 de messè dl 2011 inant n majer alzamënt dla cuta de bol sön i depots di titui al ann:
- por depots ćina 50.000 euro: 34,20 euro
- por depots de passa 50.000 y ćina 150.000 euro: 70,00 euro
- por depots de passa 150.000 y ćina 500.000 euro: 240,00 euro
- por depots de passa 500.000 euro: 680,00 euro.
Dal 2013 inant dess la cuta de debit al ann gnì alzada ćiamò n iade, y plü avisa aladô dla categoria dessura a 34,20 euro – 230,00 euro – 780,00 euro y 1.100,00 euro.
Al po ester che tröc pici sparagnadus vais sön i cunć d’investimënt porvia de chësc aumënt, inće ćiodi che dailò pon inće n’aprofité dla reduziun planificada dla cuta de fontana dal 27% al 20%.
Le consëi dla ZCS: no jì zënza ponsè sön investimënć de scioldi, che n’à nia da fà cun n aumënt.
Diretives sön la ćiasa clima nöies en forza
Dal pröm d’agost él en forza les diretives tecniches nöies por la ćiasa clima. Sön 67 plates vëgnel splighé i tröc detais che reverda la costruziun y le ressanamënt. Por i consumadusc ô les diretives tecniches nöies dì plü segurëza pro la cumpra, la costruziun y le ressanamënt de imobii – ajache les diretives tecniches nöies dà dant tröc detais – mo baldi inće de majeri cosć.
Pro na ćiasa da öna na familia é chisc cosć por la calcolaziun dla ćiasa clima cun laprò i documënć y i detais che va debojëgn de ca. 1.800 euro. Spo röiel ćiamò pormez i cosć por le blower-door-test - le test sön l’ermetizité - de ca. 600 euro, sciöche inće i cosć por la zertificaziun dla ćiasa clima. Chisc é pro n frabicat (ćina 500 m² de spersa de alzada netto) danter 840 euro y 1.200 euro aladô dla categoria de ćiasa clima. Chël é indöt passa 3.200 euro, cost de chël che al ne vëgn sovënz nia tignì cunt pro la calcolaziun.
Ćina ai 31 d’otober dl 2011 él la poscibilité de lascè fà la zertificaziun dla ćiasa clima aladô dles diretives tecniches vedles ( merz 2010). Porchël déssel pro la cumpra ćina d’otober gnì stlarì avisa aladô de ći diretiva che al mëss gnì fat la zertificaziun.
De plü informaziuns ciafëise chilò: www.verbraucherzentrale.it.
Relaziun sön le prisc di auti 2010
Püces mo impò de gran desfarënzies de prisc tla UE
La Comisciun Europeica à inće chësc isté, sciöche vigni ann, indô coiü adöm i prisc di auti di 89 modì d’auto plü venüs de 26 marćià tla UE; ara i à ressumè te na paridlada de prisc di auti y ciafè fora che: "Al é de pices desfarënzies de prisc pro auti nüs tla UE!" Porimpò pàiel la mëia da ćiarè sura i confins fora por i consumadus talians.
Sce i orésess se cumprè por ej. n Renault Clio, spo po le consumadù europeich inće sparagné ćina al 39,5% sce al ciafa fora le paîsc plü a bun marćé. Inće la minunga oramai surapassada che i auti talians sides plü bun marćé chilò da nos, ne ti corespogn nia a la realté sce an ti ćiara ala tabela de paridlada: i prisc dles tasses pro le Fiat Punto Evo tla Talia é söinsom, deperpo che chi por le Ford Focus é dessot.
Le link ala paridlada di prisc detaiada, sciöche inće na brosciüra cun consëis d’ütl sön l’importaziun personala de auti dal’UE ciàfon chilò: www.euroconsumatori.org.
Descriziun di alimënć: l’ascogna va inant
Do agn de discusciuns sön ći informaziuns che le consumadù dess ciafè tl dagnì tl supermarćé, à le Parlamënt dl’UE aprovè definitivamënter le regolamënt sön les informaziuns di alimënć. Fazit: l’industria alimentara s’à fat avarëi la maiù pert dles ghiranzes: degöna descriziun a semafer (vërt, ghel y cöce) y degönes informaziuns obliëntes sön le valur nudritif dancà. Insciö ne n’é les bombes de calories y de zücher inće tl dagnì nia da odëi a pröma odlada. Sön vigni confeziun mëssel gnì dé dant le valur energetich, i grasc, i aji grasc saturà, le zücher, le sè, les proteines y i carboidrać te na tabela. La maiù pert di produturs la metarà iadedô. L’atra manćianza reverda la grandëza minima de scritöra, ajache 1,2 milimetri é por tröc ćiamò „nia da lì“.
Ordöra y verzöra a Balsan
De gran desfarënzies de prisc, de mius indicaziuns de prisc
Ala fin de messè à la ZCS abiné adöm i prisc de 26 sorts de ordöra y verzöra te 5 posć de venüda a Balsan; chisc prisc é spo gnüs paridlà cun chi dla hala dl gran marćé a Verona (inće davert por la cumpra al menü). Aladô de na cumpra d’ejëmpl vëgnel fora chësta gradatöra: le post de venüda plü ćer a Balsan é le marćé tla str. Rovigo cun 34,94 euro, spo le marćé dla ordöra cun 32,18 euro, spo Frilo cun 21,21,28 euro, spo i supermarćià cun 20,00 euro y spo Lidl cun 15,13 euro. Tla hala dl gran marćé a Verona pàion 10,10 euro. Por ći che reverda la cualité él le marćé tla str. Rovigo che ti la stica a düć: le 98% di produć é produć de pröma categoria por ći che reverda la cualité y le 2% é de secunda categoria; le 91% di produć vëgn dala Talia y le 9% dal èster (Frilo à le 8% di produć de pröma categoria y le 92% de 2.). La indicaziun di prisc sön i marćià é miorada dassënn. I detais dla inrescida ciàfon sön www.verbraucherzentrale.it.


text:
Inhalt
Naziunal/Internaziunal
-
Wawrinka danovamain en il mezfinal a Paris
Stan Wawrinka è per la terza giada en roda en il mezfinal dal French Open. El gudogna cun 6:3, 6:3 e 6:1 cunter il Croat Marin Cilic. Wawrinka n'ha anc pers betg in set en il turnier da quest onn. En il mezfinal a Paris frunta Wawrinka sin Andy Murray. Il medem duel sco avant in onn.
Andy Murray ha battì il giapunais Kei Nishikori en quatter sets cun 2:6, 6:1, 7:6 e 6:1. Il mezfinal tranter Murray e Wawrinka è venderdi. En l'auter mezfinal dals umens datti il duel tranter Rafael Nadal e l'Austriac Dominik Thiem. Lez ha battì il defensur dal titel Novak Djokovic en trais sets.
RR novitads 20:00


text:
Enfin avant in pèr tschientaners era l’Engiadina Bassa in veritabel graner per seghel e dumiec. L’emprim udin nus ils motivs per la spariziun da questa cultivaziun. Raquint, poesias, chanzuns e scenettas auditivas mainan per in mument enavos en il temp vegl, ses mintgadi, ses manaschi, usits e linguatg.
Redacziun: Balser Tall
Radioscola 25-2-1958
Numer d’archiv: 2030
Infurmaziun
Per motivs da dretg na pon ins betg tadlar qua la contribuziun giavischada. Vus pudais dentant empustar quella tar rtr sur il formular da contact ubain dumandar scleriment directamain da l’archivar sut 081 255 75 75.


text:
L’index da cumpra «Einkaufsmanagerindex» mussia per exempel che las firmas cumprian puspè dapli material. Quai saja in bun indicatur per dir ch’els sajan puspè optimistics da pudair producir products per la vendita; il dumber dad incumbensas da las firmas saja sa stabilisà, ed era il barometer dal KOF mussia in svilup positiv. Tenor Rudolf Minsch saja cler la tendenza, ch’il proxim temp saja da quintar cun in svilup da la conjunctura.
Er la branscha da construcziun s’accorscha il schlantsch
Tenor Markus Derungs, il president da la Societad Grischuna dals impressaris GBV saja la media da la lavur restada stabila u s’augmentada il davos temp. Ma i saja cler da vesair ch’i dettia midadas davent da las regiuns ora en ils centers. Quitads fetschia plinavant il privel d’ina scufla immobigliara, ed en las regiuns dal sid la concurrenza da l’exteriur.


text:
Papastrèl
Artéccol in dialètt mudnés
Al papastrèl (Chiroptera) (pipistrello in italiàn) 'l è un mamìfar nutùran ch'al fa part dla famìja di Chiròtar. Al sò nom al daśvèṅ da 'l latèn vespertilio ch'a vōl dir "sira". La paròla Chiroptera invéci la daśvèṅ da 'l gréc cheir (maṅ) e pteron (ala).
Descrisiòṅ
I eṅ dal bèsti vèci cum al cuc: i daṅ al lat a i sò fiōi e la sò pèla l'è pîna ad pēi. Invéci ad giràr par tèra e cùrar, lōr i vólan par via 'd un cambiamènt speciàl dal maṅ e di bras ch'i eṅ dvintâ dagl'ali in dal cōrs dal tèmp.
I lōr òć i eṅ dimóndi pìcui e i gh'aṅ di prubléma a véd'r-ag bèṅ, par furtùna a 'l sò pòst i aṅ mis sù 'n udî dimóndi śvilupâ. Par vìvar, i papastrèi i aṅ muciâ un sèns "ràdar": durànt al vōl i bùtan fóra ad cuntìnuṿ di ultrasòṅ che, ciapànd atàc a i quèi, i daṅ vita a di éco. Scultànd chi éco lè ad ritóraṅ, i gh la càvan a figuràr-as gl'ustàcui e al bistiulìni da magnàr anc in dal buj pèst.
Gl'ali di papastrèi i eṅ difarénti da quéli di uśèi parchè i eṅ fati dna pèla ad fóra sutìla ciamàda patàgi.
Ad dè i papastrèi i pònsan in di śbrag di mur, in di anfràt di àrbul e in dal gròti méntar ad nòt i vànan a casàr al magnàr. I papastrèi i màgnan da tut: a gh 'n è ad quéi ch'i màgnan gl'insèt, ad quéi ch'i màgnan 'l antàr e la fruta e ad quéi ch'i màgnan di pés, di sórag e dal rani. Sōl in Amèrica dal Sèntar e dal Sud a gh è dal spéci ch'i bévan al sangṿ dal bèsti ch'i vìvan nòsc.
Dal nòstri bandi a gh'è na vintìna da spéci (30 in tut in Itàglia) e tut i màgnan d'insèt: oṅ ad lì lōr al pōl magnàr anc dumìla sinsàli par nòt!
Un papastrèl al pōl vìvar anc par vint o trént'aṅ.
Cardénsi e Superstisiòṅ
A n è minga véra che i papastrèi i eṅ di sórag, i n faṅ minga dvintàr òrub o sórd, i n s tàcan mia a i cavìi e i n gh'anan gnanc vója ad far-al. La sò pisa la n fa minga crudàr i cavìi e i n pòrtan minga dasfurtùna a la gint!
Cà artifisàli ciamàdi bat box
Par dar na maṅ a cal bèsti chè e par far in manéra ch'i sa śvilùpan bèṅ anc da nuàtar, i s pōlan muntàr sù dal cà artifisàli ciamàdi bat box. A s trata ad scatli ad légn ch'i gh dànan prutesiòṅ e 'n pòst par durmìr durànt al dè. I papastrèi i gh pōlan andàr dèntar in Primavéra par stablìr-as in fiṅ a 'l Aṿtòṅ, a dipénd dal temperadùri. Prima d'l Invèran, i làsan i bat box p'r andàr a catàr rifùǵ in dal gròti o in di anfràt naturài in du a gh'è di ambiènt dimóndi ùmid e sénsa di śbals tèrmic.
Òcio però: a n è minga dit che i papastrèi i gh'àppian da druàr i bat box: i pōlan anc sarnìr 'd andàr a star da di atri bandi. A n gh'è minga da śibìr-ag dal magnàr par persuàd'r-i o, incóra pèś, met'r-gh i dèntar cun la fòrsa. Piutòst a s pōl métar mej la bat box: minga a nord, minga davśèṅ a di spròc, minga in fàcia a la luś e a quàtar mètar 'd altésa. I bat box i s càtan in di supermarcâ o in di negòsi ad feraménta.
S'a s fà quèl par gnir-gh incòntar, pò lōr i s dànan na maṅ masànd un muć 'd insèt sénsa druàr di vlèṅ o dal sustànsi chìmichi!
In Invèran i papastrèi i vànan in letàrg e i vìvan druànd al gras mis sù in dla bèla stagiòṅ. In Primavéra i s darsédan e al fémni, dòp un pôc ad tèmp, i s càtan insém in pòst sicùr, fra Śugn e Luj, par parturìr (generalmènt un pìcul sōl a la vòlta).
Culegamènt estéran
- (IT) Chiroptera Italia - SOS Chirotteri
- (IT) Centro fauna selvatica "Il Pettirosso"
- (IT) Centro Italiano Studi Nidi Artificiali
anatra | barbagianni | bue | pidocchio | bigattino | biscia / serpe | baco da seta / bombice | rospo | cane | cappone | cavallo | capra | cuculo | coniglio | cornacchia | asino | ape | formica | gallo | gallina | gatto | gazza | grillo | lupo | ramarro | lepre | chiocciola / lumaca | lucertola | maiale | mosca | merlo | mulo | talpa | porcellino | oca | pipistrello | topo / sorcio / ratto | farfalla | passero | pettirosso | pecora | piccione / colombo | pulce | ragno | rana / ranocchio | riccio | rondine | scarafaggio | cinghiale | tignola / tarma | tarlo | tafano | tacchino | vacca | volpe | cicala | zanzara | civetta


text:
I n'haja betg duvrà ils chastis da 20'000 francs, ma avis da las vischnancas e da guardiaselvaschinas n'hajan en singulas cas betg gidà. Il chantun haja lura simplamain mess a quint la lavur a las persunas pertutgadas. Tenor Adrian Arquint vegn il chantun a tegnair en egl vinavant la situaziun e sch'i stoppia esser era denuziar persunas. En general saja la collavuraziun da la glieud en las regiuns pertutgadas dentant buna.
Las pli bleras sancziuns en Partenz
Ch'i haja duvrà en il Partenz ils pli gronds sforzs da vart dal chantun haja segir er da far cun il fatg che la tradiziun da pavlar saja pli ferma là ch'en autras regiuns, uschia Adrian Arquint. Er sajan ils bains purils en il Partenz savens lunsch davent dals vitgs. El è però persvadi ch'il scumond che vala actualmain en connex cun la tuberculosa gidia a sesibilisar la glieud er per il scumond general che vegn a partir dal matg.
Pli grev da persvader la glieud d'in scumond general
Sch'i giaja per prevegnir malsognas lura saja la prontadad da la glieud bler pli gronda da sa tegnair vid il scumond, di l'inspectur da chatscha Georg Brosi. L'Uffizi da chatscha e pestga emprova numnadamain ensemen cun organisaziuns da l'ambient da sensibilisar la glieud en vista al scumond general che vala a partir dal matg.
I saja in segn uman sch'ins veglia gidar la selvaschina cun in zic pavel u er cun laschar ina giada in zic cumpost avert durant in enviern cun blera naiv. Quai saja però il fallà pavel per la selvaschina e disturbia il ruaus d'enviern natiral, uschia Georg Brosi. I saja dentant bler pli grev da persvader la glieud cun arguments biologics.
Er ils turists èn da sensibilisar
Quai di Armando Janett, il guardiaselvaschina dal Surses. En il Surses n'hajan els fin uss betg pli gronds problems cun il pavlar selvaschina. La glieud indigena ed er ils chatschaders hajan vis en ch'igl è cuntraproductiv da pavlar la selvaschina. El è dentant da l'avis ch'i dovria anc vinavant lavur da sesibilisaziun cunzun er tar ils giasts da vacanzas che vegnian en la regiun ed hajan natiralmain plaschair sche la selvaschina vegnia datiers da las chasas.
RR actualitad 11:00
Scumond da pavlar als cunfins
Actualmain vala in scumond da pavlar la selvaschina dapi l'emprim da settember 2016 als cunfins cun l'Austria. Quel vegn survigilà da l'Uffizi per la sanadad d'animals en collavuraziun cun l'Uffizi da chatscha. Motiv: Prevegnir che la tuberculosa da la selvaschina austriaca sa derasia sur la selvaschina en il Grischun er tar muvels da vatgas.
Scumond da pavlar general
A partir dal matg vala in scumond da pavlar la selvaschina en l'entir chantun. Quel ha il Cussegl grond decidì cun la revisiun da la lescha da chatscha. Tar quest scumond vai er ma betg mo per la prevenziun da malsognas. Igl è numnadamain en general meglier per la selvaschina sch'ella na vegn betg pavlada.


text:
Sa fatschentar cun l’atgna mort fa tema, perquai na vegn quai betg fatg savens. In ulteriura raschun pudess esser l’idea ch’ils medis decleran insatgi pli spert mort, sch'el è donatur d’organs. Quai na possia betg capitar, sincerescha Candinas, las leschas en Svizra sajan fitg severas. E l’olma? Tgi di che l’olma è sa distatgada dal corp, cura ch’ils organs che vivan anc vegnan prendì dal corp dal donatur? Quai è ina dumonda difficila per il medi, el è dentant da l’avis, ina giada ch’il tscharvè è mort, n’è l’olma era betg pli d'enturn.
Register duai levgiar da chattar donaturs
La mesadad dals confamigliars na sa betg, sche la persuna defuncta avess ditg gea ad ina donaziun d'organs. Sin 100 defuncts vegn chattà sulet tar tschintg persunas il permiss sin cartas da donaziun, ha declerà Pierre-Yves Maillard, il president da la fundaziun Swisstransplant. Lezza lantschescha perquai in register da donaturs d'organs. En quel pon ils umans fixar, sch'els vulan dar lur organs u betg. Davent dad oz pon persunas che han almain 16 onns sa laschar inscriver en il nov register.
Festivar duas giadas natalizi ad onn
Pazients e pazientas, che hajan survegnì transplantà in organ, festiveschian duas giadas ad onn natalizi, di Daniel Candinas, professer per chirurgia a l’universitad da Berna e directur da la clinica per chirurgia e medischina viscerala e transplantaziuns. In organ saja in regal da solidaritad da la societad. Candinas transplantescha dapi 30 onns organs, l’aspect tecnic saja daventà in pau rutina, dentant ord vista umana, emoziunala, saja mintga transplantaziun in eveniment extraordinari.
Quai dat in liom fitg ferm cun ils pazients e las pazientas. Pli dramatic, pli extrem ch’igl è stà, e pli ferm che quest liom è.
Ina transplantaziun salva dentant betg adina en mintga cas il pazient u la pazienta. 10 enfin 20 pertschient na survivan betg l’emprim onn suenter la transplantaziun. Cas che muventan il medi Daniel Candinas. Transplantaziuns hajan in plaz spezial en sia regurdientscha, cunquai che blera glieud saja involvida.
RR actualitad 07:00


text:
Magdalena Martullo Blocher conceda che la situaziun n'è actualmain betg uschè simpla. Da dumagnar tut las lavurs da fatschenta e la politica sut in tetg, saja ina sfida.
Ma tuttina ha la scheffa da la EMS-Chemie menziunà envers RTR ch'ella faschess er vinavant gugent politica a Berna e quai per il Grischun. La finamira da la Partida populara grischuna è natiralmain da defender l'onn proxim omadus sezs en il cussegl naziunal. Quel da Magdalena Martullo-Blocher e quel da Heinz Brand.
RR actualitad 07:00


text:
- Martin McGuinness è mort en la vegliadetgna da 66 onns. Quai ha communitgà sia partida Sinn Féin mardi via Twitter.
- McGuinness ha manà l'IRA a la conciliaziun cun la Gronda Britannia.
- L'anteriur viceprimminister da l'Irlanda dal Nord e cumbattant da l'IRA era demissiunà il schaner passà pervi da problems da sanadad.
Tenor BBC è l’anteriur viceschef da la regenza ed anteriur manader da l’organisaziun terroristica «Irish Republican Army» (IRA) mort dad ina malsogna dal cor.
McGuinness vala sco in dals architects dal contract da pasch dal 1998 tranter ils catolics ed ils protestants en l’Irlanda dal Nord. Sco negoziader principal ha el represchentà ils interess da la partida catolica Sinn Féin.
Uschia è ì a fin la guerra civila tranter las duas cuminanzas religiusas cun radund 3'500 unfrendas.
Pli tard era Martin McGuinness per in decenni il viceprimminister da l’Irlanda dal Nord. Pir avant curt era el sa retratg da ses uffizi per motivs da sanadad.
RR novitads 09:00


text:
Banca chantunala goes digital
- Glindesdi, 14.3.2016, 11:15
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 14.3.2016, 11:15, RTR
Gia oz tutga la Banca Chantunala Grischuna tar las 20 interpresas las meglras digitalisadas en Svizra, quai tenor la Handelszeitung. La direcziun da la banca vul perquai er cuntinuar permanentamein la via per realisar l'uschènumnà «Digital Banking». Las investiziuns en quai muntan ils proxims quatter onns a radund 20 milliuns francs, di il directur da la banca cantunala, Alois Vinzens.
Per quest onn, sin mez da l'onn, è planisada ina nova plattafurma virtuala per cussegliar il client en il sectur d'investiziuns. Els veglian era investir en novs sistems da pajament uschia ch'il client na stoppia betg pli pajar cun daners bluts. Ed era la purschida per las uschènumnadas online-hipotecas vegni schlargiada, di Vinzens.
Pil client munta la digitalisaziun dentant er in zic dapli lavur ed el sto vegnir ordlunder, ni ditg cun ils pleds da la banca: avair ina tscherta affinitad per il mund digital. Gest quai saja magari anc in punct difficil en l'entir svilup digital, conceda Vinzens. Ozendi na dettia anc betg dapertut la savida, il know-how, necessari per pudair profitar da quests servetschs digitals che la banca porschia.


text:
Il slogan «Flower Power» stettia per la forza da la natira e ses potenzial en furma da novas energias, uschia ils responsabels svizzers avant las medias. Il pavigliun è trapartì en quatter chasas tematicas: En la chamona da Monte Rosa, la chasa da Rösti, la chasa d'aua e la chasa da las innovaziuns svizras.
Avertura da «Future Energy» ils 10 da zercladur
L’exposiziun mundiala e cun ella er il pavigliun svizzer vegn avert sonda, ils 10 da zercladur. En tut sa preschentan 110 pajais cun lur soluziuns per l’avegnir da l’energia. Il tema da l’exposiziun è «Future Energy» – è quai en in pajais, ch’è enconuschent en emprima lingia pervi da sia producziun dad ieli e gas.
Differentas colliaziuns tranter Svizra e Kasachstan
La Svizra represchenta en la uschenumnada gruppa da Helvetistan ils interess casachs en ils gremis da la banca mundiala. Er l’economia svizra s’interessa dapi in temp per il pajais, che ha tant ina regenza autoritara sco er diversas ritgezzas natiralas en furma da materias primas.
RR novitads 15:00
Astana e l'expo
Astana è amez la tundra casaca e vala sco segund fraida chapitala dal mund. L’exposiziun mundiala duai accelerar anc ina giada il boom da la citad, ch’è creschida ils ultims onns per 400’000 persunas. Kasachstan na vul betg mo pussibilitar il barat da know-how tranter ils participants ma er sa preschentar ad investiders en la meglra glisch.


text:
Las lavurs da construcziun planisadas cumpiglian oravant tut la sanaziun termica dals mirs exteriurs e la renovaziun dals indrizs da la tecnica da chasa.
La scola alpina Avrona a Tarasp è ina instituziun da la scolaziun speziala renconuschida. Tenor la lescha chantunala da scola paja il chantun a las instituziuns da la scolaziun speziala contribuziuns da construcziun tenor las disposiziuns da la lescha chantunala davart l'integraziun sociala e professiunala da persunas cun impediments.
RR novitads 11:00


text:
Ils davos onns èn las rutas adina puspè vegnidas optimadas uschia che quellas adempleschan actualmain tuttas pretensiuns d’ina gronda cursa da skis da turas. Quai vulan ils organisaturs cun Leo Condrau a la testa nizzegiar per organisar il 2019 ina cursa da la cuppa mundiala.
Quest onn han ils participants pudì eleger tranter duas differentas rutas. La ruta «Verclisa» ha manà ils sportists sur ina distanza da passa 14 kilometers e bunamain 1’700 meters differenza d’autezza da Caischavedra via la Val Verclisa sin il Péz Ault ed enavos sur Gendusas fin a Caischavedra. La ruta «Gendusas» cun ina distanza da bun 8 kilometers e 700 meters differenza d’autezza ha cumenzà a Gendusas e manà sur La Muotta e Lai Alv enavos fin a Caischavedra.
L’ediziun 2017 saja grategiada grondius, di il president dal comité d’organisaziun Leo Condrau, cun ina pitschna excepziun. Encunter mezdi è la tschajera vegnida pli e pli ad aut ed ha uschia sfurzà ils organisaturs d’interrumper la cursa in zic pli baud che giavischà. La gronda part dals participants aveva dentant gia cuntanschì l’arrivada.
Rangaziun da la Trofea Péz Ault 2017, il link avra en ina nova fanestra
La sfida da segirezza
La responsabladad dal schef da cursa da la Trofea Péz Ault è gronda. Per la segunda giada ha Giochen Bearth da Sumvitg surpiglià quella sfida. Nus vain accumpagnà el in di avant la cursa per mirar sche tut è pront per l’otgavla ediziun da la Trofea Péz Ault.
In participant è Marco Schmed
Marco Schmed da Mustér prenda gia part per la 7avla giada a questa cursa cun skis da turas. Mo questa giada èsi ina premiera per el: El ha elegì la varianta greva cun 14 km.
RR Sportissimo 17:00


text:
Radund 1 milliuns babs e mammas han survegnì supplements d’uffants e da scolaziun. Quai communitgescha l’Uffizi federal d’assicuranzas socialas.
La gronda part dals pajaments sa resulta da supplements d’uffants da scolaziun sco supplements da naschientscha e d’adopziun. Tun en tut 5,4 milliardas francs.
Tenor la lescha dals supplements da famiglia munta il supplement per uffants tar almain 200 francs il mais. Cumpareglià cun il 2013 è il dumber da pajaments s'augmentà.
L’Uffizi federal d’assicuranzas socialas argumentescha cun l’augment da persunas sut 25 onns per en tut 0,5 per tschient.
RR novitads 12:00


text:
Novitês
Tröpa jënt al Museum Ladin por l'Dé dla porta daverta
Dé Internazional di Museums tl Museum Ladin Ćiastel de Tor a San Martin de Tor
Gran suzes de publich, en domenia ai 16 de mà por l’Dé Internazional di Museums, sot al titul “Museum y armonia de onns tla sozieté”
Sciöche vigne ann, à inće staota l’Museum Ladin Ćiastel de Tor indô tut sö l’invit da pert dl’ICOM (Consëi Internazional di Museums) da tó pert al Dé Internazional di Museums. L’programm interessant à trat adalerch en gröm de families, nia ma dles valades ladines, mo inće da fora de cà. An à podü cumpedè feter 500 persones.
Sides i gragn che inće i pici porvâ dassënn, daidà da Oscar Moling da La Val y Fulvio Vian da Vich de Fascia da ziplé fora sciüri te deplü formes. Les rames de manëster y aunic é te chësc tëmp d’aisciöda ideales deache la linfa danter scorza y mane se lascia plü saurí destaché dala scorza. I mituns saltâ fora por i prà dlun sciuran cun süa picia “opera d’ert”. Tröć de gragn se recordâ canche ai fajô instësc i scüri sciöche passatëmp jon a vardé. I pici vijitadus rodâ cun Paolo Vinati fora tl vërt a chirí ciüfs de salata de pré/polentes y erba por sciuré, cun chisc jora pö inće da fa de vigne sort de sonns.
Tla curt dl museum êle Max Castlunger che aspetâ I vijitadûs por mostré tan de poscibilitês che la natöra pita por fa sonns de vigne sort. Ćiases di sgneć, taies ötes, corn de tiers, plates di funć, züches y finamai n gramurin de müsc. Döt fej musiga.
Domisdé ia podô i interescià ascutè la presentaziun dl proiet inciaré al etnologh de musiga Paolo Vinati sura i “strumënć de cörta dorada” (strumenti effimeri) intitolé: “sciüre, scibloc e subiote”. Chësc proiet presentarunse proscimamënter tla Usc.
Chësc dé à dè la poscibilité da ponsé sura a ći che la natöra nes pita, tan de sonns y musiga, mo nos messun daurí nüsc edli y ciaré y nostes orëdles y ascuté..


text:
Ferrovia Urbana de Zugh
La ferrovia urbana de Zugh a l'è on servizzi ferroviari urban S-Bahn vert dal 12 de dicember del 2004. L'è part del S-Bahn Zentralschweiz, ossia la Ferrovia de la Svizzera Centrala, insemma a la ferrovia urbana de Luserna.
Lign[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La ferrovia urbana a l'è fada de dò lign:
- Linia S1: Baar–Zugh–Cham–Rotkreuz–Luserna, part anca de la S-Bahn de Luserna
- Linia S2: Baar Lindenpark–Zugh–Walchwil–Arth-Goldau
Material rotabil[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I treni scernuu per la ferrovia a hinn di Stadler FLIRT, però quand l'è staa vert el servizzi ghe seren no assee treni, e donca hinn staa doperaa, provvisoriament, di treni navetta.
Domà dal dicember 2008 a l'è doperaa domà el FLIRT.


text:
La nova tribuna che l’Open Air Lumenzia ha duvrà per l’emprima giada quest onn, haja funcziunà oraifer, quai ha ditg Norbert Cavegn dal comité d’organisaziun ad RTR. Cun ina ruassaivladad haja la firma responsabla bajegià si la tribuna. Ed ils organisaturs da l’OAL hajan profità da dapli plaz per deponer tut l’urden.
Sco la Polizia chantunala ha ditg sin dumonda da RTR, saja ella stada pliras giadas en acziun sin l'areal da l'open air. Davart las raschuns n'ha la polizia vulì dir nagut il mument. Il dumber da las acziuns saja però sumegliant aut sco auters onns.
RR novitads 06:00


text:
Tenor ils autonoms vegnian ils asilants serrads en il center senza avair in’atgna autonomia. Quai è vegnì communitgà en in messadi sin ina pagina d'internet e via Twitter. Ils occupants vulan che l’ospital daventa in lieu d’autonomia. Migrantas e migrants duain s’organisar sasez. Plinavant duai il Zieglerspital daventar in lieu da discussiun.
Contractivas tranter possessura ed occupants
Actualmain datti contractivas cun ils occupants. Quai ha confermà la possessura Spital Netz Bern AG. Plirs policist èn al lieu e segireschan ina da las entradas. L’occupaziun dal bajetg ha attratg simpatisants dals occupants che vulevan sa participar a las occurrenzas, a las qualas ils occupants avevan envidà via internet.
Anteriur ospital duai daventar center d'asil
Dapi la fin d'avust da quest onn na vegn il Zieglerspital betg pli nizzegià sco ospital. Avant era el in dals 3 ospitals da Berna sper l'Insel- ed il Tiefenauspital. Pervi d'ina gronda fusiun d'ospitals na vegn il Zieglerspital betg pli duvrà.
La fin d'october ha la citad da Berna decis da metter a disposiziun il Zieglerspital a la Confederaziun sco center d'asil federal. En tut duain 350 requirents d'asil vegnir plazzads en il bajetg.
En ina part da l'ospital vegnan ils emprims requirents sut tetg ils proxims dis per in temp temporar. In center d’asil federal duai l’ospital daventar vers mez dal 2016.
RR novitads 12:00


text:
Enrico Vignati ci parla de l'üšànsa "Resegà la Vegia”
Enrico Vignati ci parla de l'üšànsa "Resegà la Vegia”
Resegà la Vegia
Un po’ dapertüte gh’è l’üšànsa, apèna rüva la Primavera, da mandà da vigu la brüta stagiòn.
Da nöme se diš resegà la vegia, e chilè che sa’ no de che roba se trata l’è asè che el vaga ala Scola Collodi, a Busaròche, che tüti i ani i fan el so’ bèl falò de stràsi e i ghe dan föghe.
Una volta invece le famiglie chel di’ li, i ‘ndèun a mangà ‘ndi campi, a fa quel che se ciàma el pic nic.
El di prima se cerchèva el poste giüste e se purtèva quater fasìne de legna, le done i preparèun pan e salame e i omi i so’ bei butigliòn de ven.
La matina, a pé o in biciclèta, se ‘ndèva sül poste e intante che i fiulén i giüghèvun a curìs adré o a bandiera, quei grandi i preparèun la fasìna in modo e manéra da fala stà in pé, i ghe cacèvun adoss quater stràsi, süla punta una caplìna de paia sura a una testa fai de fèn, e suta la testa un fasulète a modo de fulàr.
Le dòne intànte ièvun preparàde una quatàia su l’erba e insima bèn disposti i bufetén cul salame, i övi coti che püdèva no mancà, un para de turte fai in ca’ e cušüde nel furnu del prestinè e i butigliòn de ven russ.
Dopu mangiàde se dèva föghe ala Vegia e i fiulén i ghe curìun inturne fin che finiva el föghe, le done se la cüntèvun sü e i omi impegnàdi a vudà el bicèr per capì de chi lèra el ven püsè bon.
Mai ‘ndèva šu el sul e mai se turnèva a ca’: queste l’èra el noste resegà la vegia.
Enrico Vignati
Condividi l'articolo su
Riproduzione Riservata


text:
Iadi y vacanzes
Jori
Dërc di passajiers
Caje dl mëis
Un di problems che vëgn dant plü sovënz tl setur dl imprëst de auti reverda i dagns che l'auto á bele nia scric sö sön le formular aposta canche an vá a se do l'auto. Insciö ti éra ince jöda a n consumadú dl Luxemburg: le dann che ê bele revardâ la daurida eletronica dla tle dl auto che al ti ê gnü dé. Al ê cinamai gnü metü scoc incër la tle ia y ince sce an odô che al ê n dann n'êl nia gnü scrit sö tl formular de surandada. Por na sigüda á le consumadú fat jö la tle. Tratan le tëmp d'imprëst n'él sté degun inzidënt. Mo canche al á condüt zoruch l'auto ti ái fat paié le dann ala tle, y plü avisa 300 euro. Ince sce al ti â dit che la tle ê bele rota denanche al imprestass fora l’auto, n'êl nia sté bun da ciafé na soluziun. Al á spo damané do aiüt pro la Zentrala di Consumadus Europeica dl Luxemburg, che ti á ortié inant la pratica ala ZCE Talia. La ZCE Talia á contaté danü le profescionist injuntan la foto fata dal consumadú cun la data y l'ora y é stada bona da fá a na moda che la compagnia d'imprëst ti retess la soma che ara ti â fat paié.
Regoles nöies por i iadi pausciaiAl 1° de messé dl 2018 él jü en forza te düc i paisc dl'UE la diretiva nöia sön i iadi pausciai y na seria de regoles nöies che tëgn cunt dl'epoca digitala y dles formes nöies de prenotaziun, che messess garantí damí y a na moda plü moderna che che fej n iade. La novité legislativa porta baldi ince para na majera complessité dla materia. Sön la plata web dla Zentrala di Consumadus Europeica (ZCE) ciafon dötes les informaziuns plü importantes sön la disciplina nöia.
Jori
Pói damané che al me vëgnes retü i scioldi dla cherta dl fligher che i n'á nia adoré?Sce y a ci condiziuns che na cherta dl fligher pó gní cancelada, mudada o retüda depënn generalmënter dala classa de prenotaziun. Ales chertes dl fligher miú marcé (y a chëres dles compagnies de fligri low cost) ti corespognel de regola condiziuns dër strëntes por retüdes y mudaziuns; porimpó pîta la maiú pert dles compagnies de fligri classes de apostaziun flessibles, plü ceres, che conzed a che che jora da ciafé zoruch döta la soma o mudé süa prenotaziun debann por ejëmpl chiron fora n'atra data. Le prigo de maratia é a ciaria dl consumadú y nia dla compagnia di fligri. Porchël fossel da ciaré sce al foss d'öga stlü jö n'assiguraziun de iade aposta che cür le cost dla cherta tl caje de maratia fora de nia. Porimpó, datrai s'ascogn danter tröc articui sön les condiziuns generales de trasport arjignades ca dales compagnies di fligri, l'informaziun che al vëgn retü le cost dla cherta te cer caji, sciöche la mort o na maratia zitia dl passajier o de n parënt strënt, sön domanda esplizita y do avëi dé jö na documentaziun adatada. Por de plü informaziuns ciarede sön la plata internet dla ZCE.
Dërc di passajiers
AGCM sanzionëia RyanairL'autorité dla concorënza (AGCM) á dan da püch condané la compagnia de fligri Ryanair che mëss sëgn paié 1.850.000 euro. La compagnia irlandeja â l'ann passé d'altonn cancelé n gran numer de jori por rajuns che depenô da d'ëra y che â te tröc caji da nen fá cun rajuns d'organisaziun y gestiun che ara conesciô bele. Implü n'ára nia informé i consumadus sön sü dërc – dantadöt sön la compensaziun pecuniara. Liede sön la plata dla ZCE cai che é i dërc de che che jora sce an ne pó nia plü joré, sce al vëgn cancelé i jori o i fligri é tardis, y co che an pó scrí na lëtra sce an ó fá na retlamaziun.
Caje dl mëis
Un di problems che vëgn dant plü sovënz tl setur dl imprëst de auti reverda i dagns che l'auto á bele nia scric sö sön le formular aposta canche an vá a se do l'auto. Insciö ti éra ince jöda a n consumadú dl Luxemburg: le dann che ê bele revardâ la daurida eletronica dla tle dl auto che al ti ê gnü dé. Al ê cinamai gnü metü scoc incër la tle ia y ince sce an odô che al ê n dann n'êl nia gnü scrit sö tl formular de surandada. Por na sigüda á le consumadú fat jö la tle. Tratan le tëmp d'imprëst n'él sté degun inzidënt. Mo canche al á condüt zoruch l'auto ti ái fat paié le dann ala tle, y plü avisa 300 euro. Ince sce al ti â dit che la tle ê bele rota denanche al imprestass fora l’auto, n'êl nia sté bun da ciafé na soluziun. Al á spo damané do aiüt pro la Zentrala di Consumadus Europeica dl Luxemburg, che ti á ortié inant la pratica ala ZCE Talia. La ZCE Talia á contaté danü le profescionist injuntan la foto fata dal consumadú cun la data y l'ora y é stada bona da fá a na moda che la compagnia d'imprëst ti retess la soma che ara ti â fat paié.