text:
Ratisbona
Ratisbona (Regensburg in tudesch; Rengscburg in bavares; Ratisbonne in frances; Ratisbona anca in italian, spagnö e purtughes; Ratisbon in ingles storich; Castra Regina in latin; Ratyzbona in pulach; Řezno in cech; Rezno in sluvach storich) l'è una cità de la Germania, che la gh'ha anca una famusa università antiga (induve l'ha insegnaa anca el papa Benedet XVI). L'è una cità de 120.000 abitant che la se tröva in del Land de la Baviera. A partì dal 2006 el center storich de la cità l'è staa deciaraa Patrimoni Mundial de l'Ümanità da l'UNESCO.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]


c: text/html

text:
Eric Clapton, naschì ils 30 da mars 1945 a Ripley en Engalterra, è in dals pli gronds ghitarrists dals ultims 50 onns. El è sta tar la supergruppa «Cream», tar «Blind Faith», ils «Yardbirds» ed ha er gì sia atgna furmaziun «Derek and the Dominos». Sco unic musicist è el preschent trais giadas en la «Rock and Roll Hall of Fame», el ha survegni 17 Grammys ed ha vendì sur 70 milliuns discs.
Il Blues è il fil cotschen en la carriera da Clapton
Gia da giuven era el fascinà dals tuns grugls dal blues, da sia expressiun selvadia, masculina e rebella. Ed el admirava musicists sco Robert Johnson e Muddy Waters – e lur musica è daventada in fundament sin sia via al grond star cun in stil da sunar unic ed incumparabel.
Drogas, alcohol, amurs cumplitgadas e tragedias
Durant ils onns 70 ha Clapton gì savens problems pervi da ses consum d’alcohol e da drogas. Quai ha el superà cun far musica, l’unic ch’el ha pudì far senza mesira. Ina istorgia in pau strana è er sia relaziun cun Patty Boyd, la dunna da ses meglier ami George Harrison. Els maridan il 1979 e lur relaziun tegn fin l’onn 1987. Ina tragedia è la mort da ses figl Conor. Il 1991 croda el or da la fanestra d’in appartament sin il 53avel plaun a Manhattan. La chanzun commoventa «Tears in Heaven» è deditgada ad el.
«Layla» e blers auters semperverds
Eric Clapton ha registrà blers tocs ch'èn daventads gronds success: I shot the Sheriff, Tears in Heaven, Change the World ubain Wonderful Tonight. Cun ils «Dominoes» ha el registrà il 1971 «Layla», in dals gronds semperverds da la musica da rock. 21 onns pli tard ha el fatg ina versiun nova, anc pli bella per ses disc «Unplugged».

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Quest concept da protecziun han suttascrit l'uvestg Vitus Huonder sco era las presidentas ed ils presidents da las corporaziuns da l'uvestgieu. Cun agid da quest concept duai dar en l'uvestgieu ed en las plaivs che tutgan tiers ina cultura da conscienza.
Cun quest document ademplescha l'uvestgieu da Cuira la pretensiun da la conferenza dals uvestgs svizra. Quella prescriva dapi il prim da mars che las diozesas, ed autras instituziuns catolicas, ston avair in concept da prevenziun per agir a moda conscienta in cun l'auter.
Son Gagl sco exempel
L'uvestgieu da Cuira n'ha dentant betg inventà da nov la roda. Ins haja prendì sco exempel il model da Son Gagl, ch'i dat gia dapi l'onn 2017. Plinavant han els er laschà cussegliar dal gremi d'experts per cas da mulestas sexualas da Son Gagl.
Suttascripziun tar engaschament
Il concept da Cuira prevesa er ch'il tema d'approximitad e distanza sto vegnir discurrì tar in discurs dad engaschament cun las persunas. Sche la persuna vegn engaschada sto ella plinavant suttascriver ina cunvegna «s'inscuntrar a moda responsabla». Plinavant sto ina persuna che vegn engaschada per lavur pastorala u per lavurar en scola u cun giuvenils mussar in extract dal register penal.
Curs obligatoric davart il tema «approximitad e distanza»
Entaifer dus onns ston spirituals absolver in curs davart il tema «approximitad e distanza». Tals curs èn lura er pli tard obligatorics. Er tar ils discurs da persunal sto quai vegnir tematisà.
Er per l'intervenziun prevesa il concept cler, co ch'igl è d'agir. Il gremi dal fatg «mulesta sexuala en l'ambient da la baselgia» è l'emprim post da consultaziun. Plinavant è l'uvestgieu s'obligà d'annunziar tals cas a la polizia. Pertge tals cas ston vegnir persequitads.
RR novitads 20:00


text:
1921 è l’emprim «Tschespet» cumparì: Las istorgias dal Munt S. Gieri da Flurin Camathias. L’auter onn – probabel l’atun – cumpara il numer 78 da la ritscha verda.
Ina antologia d'auturas ed auturs sursilvans
La Surselva Romontscha realisescha l’ediziun da giubileum. I duai dar ina sort antologia d’auturas e d’auturs da la Surselva che vivan anc e che scrivan, di il president da la Surselva Romontscha Alberto Palaia. Ils onns passads stuevan els adina spetgar fin ch'insatgi vegniva e scheva, jau avess insatge d’edir en il Tschespet.
Uss avain nus vulì lantschar il project e dumandar auturas e auturs.
Ediziun da forsa mo 500 exemplars
Els hajan tschertgà la collavuraziun cun l’Uniun per la litteratura rumantscha per survegnir ina glista d’auturas ed auturs. La finala haja el dumandà 12 d'els, di Alberto Palaia, ed in gronda part haja gia consentì da scriver.
Stampar in cudesch er en il temp digital
I saja grev da vender cudeschs rumantschs, perquai na dettia quai betg ina ediziun da 2000 u 3000 exemplars, mabain forsa da 500.
Igl è dentant impurtant d’avair texts scrits en furma da palpiri ch’ins po tegnair enta maun; era per mussar che nus na vivain betg mo en in mund virtual.
2021 è era il giubileum da 150 onns, dapi ch'il plevon oriund da Laax Flurin Camathias è naschì, l'autur da l'emprim Tschespet insumma.


text:
Notas per la regenza
«La regenza grischuna è era gia stada meglra.» Qua è il punct da partenza da la contribuziun dal Muschkito dal favrer 1992. Passantas e passants han pudì dar notas a la regenza. Quai exact sco en scola – la meglra prestaziun vala in da sis, la mendra in dad in. La regenza en globo ha survegnì in 3.3.
Notas per deputads dal Cussegl grond I
Statement 1 punct, dumonda 1.5 puncts, interpellaziun 2 puncts, petiziun 2.5 puncts e moziun 3 puncts. Quai è stà la stgala da notas dal Muschkito da valitar la lavur dal Cussegl grond durant las sessiun 1989/1990. La basa per dar las notas èn ils protocols da quellas sessiuns stads. (Muschkito 17-02-1991)
Notas per deputads dal Cussegl grond II
La valitaziun dal Cussegl grond entras il Muschkito ha dà da discutar. Na betg tuts eran cuntents cun lur notas. Perquai ha la redacziun dal Muschkito fatg ina nova valitaziun il december 1993.
Politichers han umor!
Che politichers n'hajan betg umor na constat betg. Quai ha il Muschkito mussà il favrer 1993. Dolores - ina figura ficziunala - ha fatg ina intervista tut speziala cun il president dal Cussegl grond da lura, cun Baltermia Peterelli.
RR actualitad 11:00


text:
Atila
Àtila (pianüre del Danubio, entùren al 395 - Al de Tisza, 453) l'è stat l'öltem e 'l piö potènte sovrà dei Uni, ròs de pòpoi che se pènsa riàa de l'Azia. Àtila el g'ha goernàt el piö gròs impér europèo del sò tép, del 434 enfìna a che l'è mórt 453. Cunusìt en Ucidènt con scötöm de "flagellum dei" (presapóch "la früsta del Signur"), i sò posedimèncc i riàa de l'Europa Centrala 'nfìna al Mar Négher, e del fiöm Danubio 'nfìna al mar Baltich. Endèl perìot del sò régn l'è stat giü dei nemìci züràcc del Imper Romà, oramài zamò spartìt en dò parcc: L'impér de Oriènt co la capital a Constantinòpoli, (encö Istambul), e l'Impér Ucidentàl, co la capitàl a Roma e piö tàrde a Ravenna. Àtila el g'ha envadìt dò ólte i Balcani, l'è stat söl pónt de cunquistà la cità de Roma e l'è riàt a mèter sóta asédio Constantinòpoli. El g'ha minàt el sò ezèrcit enfìna 'ndela Francia centràla 'nfina a Aurelianus (encö Orleans), endoche a la fì el generàl Flavio Esio el l'ha ubligàt a ritiràs endela batàia dei Camp Catalaunich del 451 (Châlons-en-Champagne). L'an dòpo l'è riàt a fà scapà l'emperadùr de ucidènt Valentiniano III de la sò capital, Ravenna, endel 452.
L'impér dei Uni l'è mìa düràt dòpo la mórt de Àtila e 'l s'è smembràt enfìna a sparéser. I Uni i è stacc en pòpol nòmade de casadùr e aleadùr dei quai s'è mìa conservàt docümèncc scrìcc de lur, isé le nutìsie che se g'ha de chèste zécc i è riportàde suradetöt de fóncc latìne. Chèsto el g'ha mìa empedìt a Atila de éser regordàt come 'na figüra legendària de la stória de l'Europa, e 'n buna part de l'euròpa ucidentàla romanizàda l'è deentàt el sìmbol de catiéria, distrüsiù e rapìna. En ótre parcc del teretóre che 'l g'ha goernàt envéce l'è regordàt compagn de 'n re nòbil e gaiàrt, e tre saghe scandinave i la mèt dét come giü dei sò persunàgi piö 'mportàncc.


text:
Smartphone
In smartphone è in telefon mobil (en la lingua da mintgadi er ‹telefonin›, ‹handy› ni ‹natel›) che dispona d’ina funcziunalitad e connectivitad da computer bler pli vasta ch’in telefon mobil tradiziunal (perquai er: ‹telefonin cun monitur tactil› u ‹telefon intelligent›). Tar smartphones da l’emprima generaziun han ins cumenzà ad integrar en il telefonin funcziuns d’in Personal Digital Assistant (PDA) resp. d’in computer a tablet. Pli tard èn vegnidas agiuntadas a l’apparat cumpact anc ulteriuras funcziuns sco la reproducziun da medias, apparat da fotos/camera da video e sistem da navigaziun GPS.
Ina caracteristica centrala da smartphones moderns èn ils moniturs tactils. Sin quels sa laschan visualisar tant paginas d’internet tradiziunalas sco er talas ch’èn vegnidas optimadas per applicaziuns mobilas. La connexiun cun l’internet succeda ubain sur in sistem da transmissiun mobil a spectrum lartg u via WLAN. In’ulteriura caracteristica è che l’utilisader po installar a moda nuncumplitgada programs supplementars (apps) che servan a las pli differentas utilisaziuns. En princip po in smartphone suandar il svilup tecnic grazia ad actualisaziuns da la software e dal sistem operativ. Suenter intgins onns sustegna la gronda part da las firmas da producziun però be pli lur products ils pli novs.
Ils emprims smartphones èn gia cumparids sin il martgà vers la fin dals onns 1990. Ma pir cun l’introducziun da l’Apple iPhone l’onn 2007 èsi reussì a quest nov segment da cuntanscher ina pli gronda quota da participaziun al martgà. Oz sa tracti tar la pli gronda part dals telefons mobils che vegnan vendids da smartphones. Il fatg ch’ils utilisaders mainan permanentamain cun sai l’access a la rait, ha midà il diever da l’internet, e quai surtut da servetschs sco Facebook u Twitter. Er enciclopedias online sco Vichipedia profiteschan da quest svilup, damai che artitgels sa laschan er elavurar en viadi e che fotografias sa laschan chargiar bundant pli svelt e pli simpel. Il sistem operativ il pli derasà è Android (ca. 83 %), che vegn duvrà da bunamain tut ils producents, suandà dad iOS ch’è en diever exclusivamain sin ils apparats dad Apple (ca. 14 %).[1]
Caracteristicas[modifitgar | modifitgar il code]
Ils smartphones sa laschan distinguer tras las suandantas caracteristicas dals telefonins classics, da PDAs ed Electronic Organizers:
- Areguard lur construcziun ed utilisaziun n’èn ils smartphones betg optimads en emprima lingia per telefonar, mabain per porscher sin pitschen spazi ina paletta d’applicaziuns uschè vasta sco pussaivel. Tipicas caracteristicas èn perquai il monitur relativamain grond ed ad auta resoluziun, tastaturas alfanumericas e/u moniturs tactils.
- Ils smartphones disponan per ordinari d’in sistem operativ cun interfatscha da programmaziun averta. Uschia po l’utilisader installar programs da terzas partidas. Telefons mobils classics èn percunter munids cun ina surfatscha da program predefinida che sa lascha be schlargiar a moda reducida.
- Smartphones disponan savens dals pli differents sensurs che na cumparan praticamain insumma betg en telefonins tradiziunals. Igl èn quai sensurs da moviments, da posiziun, dal champ magnetic, da glisch, d’avischinaziun sco er recepturs da GPS.
Tras questas caracteristicas porschan smartphones en in sulet apparat la basa per l’entira paletta da la communicaziun da datas. L’utilisader po endatar datas sur la tastatura u ina penna ed installar sez ulteriura software. La gronda part dals apparats possedan ina u pliras cameras digitalas e disponan er d’ina funcziun da videofon.
Las colliaziuns che vegnan per exempel usitadas tar PDAs per la sincronisaziun, sco WLAN, Bluetooth, infracotschen u USB, èn vegnidas cumplettadas tras ils protocols da colliaziun dals telefons mobils sco GSM, UMTS, GPRS e HSCSD.
Sper l’applicaziun classica, vul dir il telefonar a moda mobila, èsi pia er pussaivel da trametter e retschaiver SMS, MMS, e-mails, da far conferenzas da video via UMTS, da telefonar sur l’internet (VoIP) e da retschaiver programs da televisiun sur DVB. Ultra da quai vegnan smartphones duvrads sco telecumonds per apparats digitals sco cameras, televisiuns e.a.
Istorgia[modifitgar | modifitgar il code]
Sco emprim smartphone vala il Simon ch’è vegnì sviluppà da BellSouth ed IBM e distribuì ils onns 1994/1995 en parts dals Stadis Unids sco Personal Communicator.[2] Precursur dals sistems da smartphone è alura stà il PEN/GEOS 3.0 dal producent GeoWorks ch’è vegnì duvrà il 1996 per l’introducziun dal Nokia-Communicator. Cur che Nokia ha cuntinuà cun la retscha dal Communicator a basa d’in auter processur, ha GeoWorks furmà cun Psion in’allianza per sviluppar la plattafurma Symbian. Quella è vegnida duvrada sur lung temp d’ina gronda part dals producents da smartphones; sia quota da participaziun al martgà muntava il 2006 a radund 73 %.[3] Ils pli impurtants concurrents sco sistems operativs da smartphones eran Windows Mobile, Blackberry OS e Palm OS.
L’introducziun da l’iPhone cun sia surfatscha d’utilisaziun multitouch l’onn 2007 marchescha ina midada decisiva entaifer il martgà dals smartphones. Ils novs sistems operativs sco Android, Palm webOS e Windows Phone 7 sa laschavan utilisar surtut u exclusivamain sur moniturs tactils; Symbian percunter è svanì entaifer paucs onns dal tuttafatg dal martgà. Il sistem operativ ch’è installà sin la gronda part dals smartphones furma dapi l’atun 2011 Android da Google (part dal martgà da quel temp: ca. 60 %). Alura suonda iOS dad Apple che dispona medemamain d’ina quota da participaziun al martgà signifitganta. Il producent finlandais Nokia, ch’ha furmà dal 1998 fin il 2011 il pli impurtant producent da telefons mobils insumma, ha offrì a partir dal 2012 smartphones a basa dal sistem operativ da Microsoft, Windows Phone. Il 2014 ha Nokia vendì sia sparta da telefons mobils a Microsoft.
In svilup rasant enconuschan ils smartphones – analog als PCs e laptops – areguard la capacitad e prestaziun dals processurs e dals accus.
Applicaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
Grazia ad ina gronda paletta da funcziuns sa laschan smartphones tranter auter utilisar per las suandantas applicaziuns:
- Centrala da communicaziun (telefon mobil, navigatur-web, e-mail, SMS, MMS, telefonar via VoIP, Instant Messaging, chat e.a.)
- Personal Information Manager (PIM) cun cudesch d’adressas, agenda, glista d’incumbensas, bloc da notizias, glista d’anniversaris e.a. Las infurmaziun sa laschan equilibrar cun agid d’ina applicaziun da desktop u via internet (Microsoft Hosted Exchange, servetsch da Blackberry)
- apparat da dictar
- arcun da datas
- funcziuns da medias / apparat da reproducziun da medias (radio, televisiun, musica, fotografias, video)
- computer da giaglioffa (elavuraziun da texts, fegls da calculaziun electronica, calculatur)
- sistem da navigaziun e chartas geograficas
- consola da gieus mobila
- economia: applicaziuns d’access e da pajament
Furmas da construcziun[modifitgar | modifitgar il code]
I dat differentas furmas da construcziun da smartphones, las qualas na sa laschan betg adina differenziar cleramain ina da l’autra. In element che cumpara fitg savens è ina tastatura che sa lascha volver u stuschar en, ubain ch’è integrada a moda fixa en la vart davant. En il fratemp dispona la gronda part dals smartphones d’in touchscreen e sa laschan utilisar tuttina sco in PDA. Savens fa er la tastatura part dal monitur tactil, uschia che quella na basegna nagin spazi supplementar. Entant ch’intgins apparats vegnan manipulads be cun la detta, disponan auters supplementarmain d’ina penna per endatar datas. Praticamain tut ils smartphones èn munids cun ina camera davant ed ina camera davos. Cun la camera davos ch’è drizzada davent da l’utilisader sa laschan per ordinari far fotos en meglra resoluziun. La camera davant serva sco videofon e per far selfies.
Sco phablet u smartlet vegnan designads smartphones ch’èn pli gronds ch’in telefonin ordinari, ma pli pitschens ch’in tablet.
Illustraziuns (exempels)[modifitgar | modifitgar il code]
Sistems operativs[modifitgar | modifitgar il code]
Smartphones èn construids a moda bundant pli cumplexa ch’in simpel telefon mobil ed èn perquai plitost da resguardar sco in sistem: quel consista en princip da plirs apparats ch’èn colliads in cun l’auter. En quest senn sa tracti er tar il modul da telefonia mobila d’in element sper blers auters ch’operescha per gronda part independentamain dal rest dal sistem.
Moda da funcziun ed architectura dal sistem[modifitgar | modifitgar il code]
Ils sistems operativs da smartphones èn construids en pliras stresas: sper in center datti ina stresa per applicaziuns fundamentalas e bibliotecas sco er ulteriuras stresas sin las qualas vegnan exequidas las ulteriuras funcziuns. Entaifer questa structura da basa communabla sa differenzieschan ils singuls sistems operativs alura per part marcantamain in da l’auter.
In ulteriur punct che differenziescha resp. divida ils singuls sistems operativs in da l’auter è il fatg ch’ils producents lian ils utilisaders a l’agen sistem (p.ex. en furma d’agens app-stores). Quai vala surtut per ils apparats dad Apple e Blackberry, entant che auters sistems sco Android, Windows Phone u Firefox n’èn betg liads directamain ad in singul constructur d’apparats (e na porschan ils apps betg exclusivamain via Google Play Store, mabain er sur terzas partidas).[4]
Per Android ed iOS existan en il fratemp milliuns dad apps. Tar ils ulteriurs sistems operativs è il dumber d’applicaziuns percunter relativamain pitschen.
Areguard la segirezza vala Android sco il sistem operativ il pli fragil. Quai è d’attribuir al fatg ch’i vegn laschà relativamain maun liber als sviluppaders dad apps: lur products na vegnan betg examinads e certifitgads avant ch’els cumparan en Google Play. Tar Apple e surtut tar Blackberry ston ils sviluppaders percunter sa tegnair vi da directivas severas e lur products vegnan controllads avant che quels vegnan dads liber.
Consum d’energia[modifitgar | modifitgar il code]
Quant ditg che l’accu tegna, dependa d’ina vart da la capacitad da quel e da l’autra vart dal consum da forza electrica actual. È il smartphone mess ord funcziun, alura basegna sulettamain l’ura interna in minimum d’energia. En il modus da prontezza, ma cun avair deactivà il display, resta il smartphone pront per il diever sur intgins dis, per exempel per retschaiver in telefonat u per trametter in clom d’agid (quai che po esser impurtant en situaziuns nua ch’ins n’ha betg la pussaivladad da chargiar l’accu).
Uschespert che l’apparat è en funcziun, crescha il consum d’energia marcantamain. La funcziun che dovra la pli pauca energia è l’emetter u retschaiver in SMS, damai che la durada da transmissiun è fitg curta. La prestaziun da transmissiun maximala da la telefonia mobila giascha tar ca. in watt. WLAN dovra pli u main tuttina bler energia, e quai er sch’i na vegnan transmessas naginas datas. Per pudair telefonar uschè ditg sco pussaivel èsi inditgà da metter ord funcziun WLAN e Bluetooth sco er l’illuminaziun dal fund. Er la funcziun da GPS reducescha, sche quella è permanentamain en funcziun, la durada da la prestaziun da l’accu.
Segirezza e sanadad[modifitgar | modifitgar il code]
Tenor studis da las assicuranzas è in grond dumber d’accidents sin via d’attribuir al fatg che blers manischunzs na sa concentreschan betg sin il traffic; telefonins èn in dals motivs da distracziun principals. Correspundentamain scumonda la legislaziun davart il traffic sin via mintga diever dal smartphone che pretenda che quel vegnia prendì u tegnì en maun.
Er tar peduns s’augmenta il privel d’in accident: cun fixar l’egliada sin il monitur che vegn tegnì a l’autezza dal pèz sa sbassa il chau, uschia che la vista sa reducescha. Anc pli grond daventa il privel d’ina collisiun sche betg mo ils egls, mabain er l’udida è impedida tras stapunets d’ureglia. En il linguatg da giuvenils discurran ins en quest ultim cas da ‹smombies› (da ‹smartphone› e ‹zombie›).
La dumonda quant fitg ch’il diever da telefonins (radiaziun) po far donn a la sanadad vegn discutada a moda cuntraversa. Ultra da quai po in diever excessiv en ina posiziun nunadattada manar a donns dal portament.
Annotaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- ↑ International Data Corporation: Quota da participaziun al martgà dals singuls sistems operativs, consultà ils 24 d’october 2015.
- ↑ Ira Sager: Before IPhone and Android Came Simon, the First Smartphone. En: Bloomberg Businessweek. Bloomberg L.P. 29 da zercladur 2012, consultà ils 23 d’avust 2012.
- ↑ Nokia Leading Smartphone Market with 56 %, While Symbian’s Share of OS Market Is Set to Fall, ABI Research, 19 da mars 2007, consultà ils 18 da december 2011.
- ↑ Latiers p.ex. Innenansichten – Die Architektur von Android, heise.de.


text:
A Lantsch pon biatletas e biatlets svizzers currer sin ina loipa da bunamain dus kilometers enturn l’arena da biatlon cun in stan da sajettar cun 30 schibas sin la distanza originala da 50 meters. Anc avant paucs onns stuevan Selina Gasparin u Serafin Wiestner vegnir a frida cun pauc. Wiestner trenava da sajettar tar el a Trin insanua a l’ur da loipa sin ina schiba fermada vid in clavà. Betg auter è Selina Gasparin anc sa preparada sin ils davos gieus olimpics a Sotschi il 2014 nua che la pioniera svizra da biatlon è la finala turnada a chasa cun ina medaglia d’argient.
Nus essan fitg leds che nus avain uschè bunas cundiziuns qua a chasa, quai n’han betg bleras naziuns. Uschia sperain nus sa chapescha che quai saja in plus.
Il mund da biatlon è sa midà dal tuttafatg en Svizra. Adina daplirs èn fascinads da questa cumbinaziun da passlung e sajettar e cumenzan uschia a far biatlon. E grazia a tals indrizs sco a Lantsch po la Svizra er concurrenzar cun las grondas naziuns da quest sport. Actualmain èn era a Lantsch las equipas naziunalas da la Germania e l’Austria vid il trenar. Proximamain suondan lura anc ils Franzos.
Pyeongchang 2018
La nova stagiun da biatlon cumenza la fin da november cun las emprimas cursas da la cuppa mundiala ad Östersund en Svezia. Il punct culminant suonda il favrer 2018 cun ils gieus olimpics a Pyeongchang en la Corea dal Sid.
RR Sportissimo 17:00


text:
Rosemary's Baby - Nastro rosso a New York
Rosemary's Baby - Nastro rosso a New York (Al putèṅ dla Rosemary - Nàstar rós a New York) 'l è 'n film ad scarésa dal 1968 ad Roman Polański trat da 'l rumànś umònim 'd Ira Levin. 'L è stâ bòṅ ad vìnsar dū Prèmi Òscar par la senegiadùra minga uriginàla a Roman Polański e par l'atōra minga prutagunìsta a la Ruth Gordon cun chi lē ch'la s è purtàda a cà anc al Golden Globe.
In Itàglia 'l è vgnû fóra in di cìnema in dla vigìglia ad Nadâl. Custâ sōl tri migliòṅ e dū ad dòlar, al 'n à pò fat sù da piò ad trénta-tri.
Sunt
Guy Woodhouse (John Cassavetes) e sò mujér Rosemary (Mia Farrow) i èṅ na còpia śōvna ch'la pésca cà a New York. Lò al fà 'l atōr a teàtar e na quàlc reclàm, lē invéci l'à péna tòlt al diplòma. I càtan 'n apartamènt grand in un palàs elegànt in dua i gh staṅ sōl di vèć cuma i vśèṅ Roman (Sidney Blackmer) e la Minnie Castevet (Ruth Gordon). Chi lōr dū i faṅ subìt amicìsia c'n i dū śpóś e i gh śibìs'n ad pasàr na sira a séna da lōr. 'L è sōl 'l inìsi parchè pò i càtan sèmpar dal scuśi par far-as vèrar 'l us o p'r invidàr-i incóra a magnàr a cà sua. Un dè la Minnie la rigàla a la Rosemary na cadnìna cun na bucìna impinìda 'd èrbi che lē la diś ch'i pòrtan bòṅ.
In chi dè lè la caréra ad Guy la ciàpa 'l vōl parchè 'l atōr ch'al gh'iva fargâ na part impurtànta 'l armàgn òrub e acsè qvi là i sarnìsan lò a 'l sò pòst. Guy, cuntènt dimóndi, al fà savér a sò mujér ch'al vōl avér un putèṅ sèg e 'l à anc decìś quànd, i gh'àṅ da far-al a la fiṅ ad Setémbar. Quànd tut 'l è prònt p'r andàr a lèt a far 'l amōr, dòp na séna a 'l luśōr dal candéli, a sòna 'l campanèl: l'è la Minnie ch'l'à preparâ un dōls par l'ucaśiòṅ. Dòp che la ragàsa la 'l à magnâ, anc s'al gh fava schiva, la gh'à 'n mancamènt e sò marè al la mét a punsàr a lèt. Durànt la nòt la Rosemary la gh'à di arbgàt, cun lē misa in mèś a 'n saba infernàł.
La matìna dòp Guy al gh cònta ch'al l'à ciulàda listés anc se lē l'iva pardû i sèns, giùst p'r al fat ch'al vliva al putèṅ dabòṅ. Al prufesōr Hill (Charles Grodin), al sò ginecòlug, al gh cunférma ch'l'è gravda e ch'al putèṅ al nas'rà al 28 ad Śugn. Guy, cuntènt cuma na Pàsqua, al và a cuntàr incòsa a i Castevet ch'i rìvan subìt in cà sua par festegiàr. La Minnie la cunsìlia a la Rosemary ad cambiàr ginecòlug e ad tōr al dutōr Sapirstein (Ralph Bellamy) ch'l è al più brâṿ in sla piàsa. Malvluntéra lì lē la diś ad sè.


text:
Madlaina Bundi
charas aspectaturas, chars aspectaturs
Rumantsch Grischun, Deutsch
Chasa Editura Rumantscha, 2013, numer d’empustaziun 978-3-905956-15-3
50 onns Televisiun Rumantscha! A chaschun da quest giubileum particular cumpara quest cudesch cun numerusas illustraziuns ed intervistas.
Ils 17 da favrer 1963 è vegnida transmessa l’emprima emissiun en lingua rumantscha; il ‹Balcun tort› or dal studio da la Televisiun DRS a Turitg. Numerusas persunas activas davant e davos la camera vegnan a pled e laschan repassar l‘entir svilup e la lavur enfin al medium dad oz. Ed era in sguard sin la televisiun dal futur na manca betg.


text:
Bresèl
Artécol in dialèt arzân
Evoluzione demografica
Bresèl o Bersèl (Barsèl ind al dialèt dal pôst) (Brescello in italiân) l’é un cmûn ed 5.604 abitânt ed la pruvîncia ed Rèz. Sistemêda atâch al Po, luntâna 30 chilômeter da Rèz, (lòng a la statêla 358) e circa 20 chilômeter da Pèrma. Al cmûn l’é l' insèm ed l’uniòun ed trèi localitê: al Cèinter principêl e al frasiòun ed Lentzòun e Sôrb'l a Man, che se şlêrghen, a sîra, vêrs la pruvîncia ed Pèrma.
Stôria
L’é ind al teramêri ed Ravisa ed S. Genesio e Motta Balestri ch’ a’s pōl fisêr la nâsita ed Bresèl, cun i lōr rèst antîgh es dân la prōva che ‘d la gînta, che stêven int al cà insèma al góci, a s’în fermê in sté zôni bèle da l’etê ed la prēda. Int al turnêr indrē, insém a i sègn di nòm Brixellum (Brèsa cèca), Brixia (Brèsa) Brixen (Bresanòun), a’s pōl dîr cun sicurèsa che i prém pôpol a fermêres in stê i Galli Cenomani ed râsa Cimbrica. Ind al III secolo a.C. i Galli Boi, ch' îven fât ed Bresèl un cèinter impurtânt, àn fât frûnt cun ustinasiòun al j invasiòun ed l’esêrcit rumân, mó intōren al 220 a.C. al Cônsol Quinto Manlio a gh’l’à cavêda a bâter i Cêlti e l’é dvintê padròun ed tót al teritôri Cispâdan, e cme l’arcôrda Plinio al Vèc ind la só Naturalis Historia (III, 15, 115), Bresèl l’é dvintê ‘na colônia ed Ròma e da còl mumèint l’à patî al trasfurmasiòun carateréstichi ed l’ûṣ rumân che j àn bonifichê e divîş al teritôri breselèiş in cardi e decumani ch’ a’s vèden incòra al dé d’incō.
Int al prém sècolo d.C. dòunca, fôrt ed la dinâmica véta lochêla, istitusiònêla, cunômica, socêla, l’é cumincê un peréiod ed grând spiandōr, sgnê ânca da la costrusiòun d’impiânt ed servési póblich cme al pôrt insém al sbòch ed l' Èinsa e al famōṣ acvidòt. Dôp la vicènda ed Marco Savio Ottone, ch’ al s’é masê dôp avèir pêrs la guèra ed Bedriaco per côlpa 'd Aulo Vitelio só aversâri ind la sucesiòun imperiêla, Bresèl al dvèinta ûn di cèinter pió impurtânt ed la zôna per la só poşisiòun stratégica, difèişa in môd naturêl da i râm dal fióm Po. Al III sècolo d.C. al cumbîna per Bresèl cun al calêr pôch a la vôlta ed l'impēr, ch’al mét in prâtica saczédi e şguastamèint, ânca in pideméi ed pèsta che àn şvudê la sitê e al campâgni. Sibèin che la situasiòun l’an fós mìa sicûra, Bresèl l’é dvintê, int al 389, pôst dal Veschév e Sân Genesio (incō Sânt Prutetōr) l’é stê incarichê, cme prém veschév, cun al cûmpit ed cumbâter al reséi purtêdi da i pôpol furastêr. Int al 572 la sitê l’é stêda ocupêda da i Longobêrd e da quisché promòsa a Duchêt.
Tr’ al VI e al VII sècol Bresèl l’é stêda tirêda dèinter in ‘na fadigōşa discusiòun ch' la més in mèz l’Esarchê Bişantèin ed Ravèna e i Potentê Bârber che îven ocupê la Pianûra Padâna. Al trópi guidêdi dal rè longobêrd Agilulfo (int al 603) e ‘na şfîlsa ed disastrôşi aluviòun (int al 589 e intōren al 605-610) àn butê zò quêsi dal tót la sitê cun arduşîrla in ‘na séngia ed pantân e sâbia.
L’é stê acsé ch’l’é finîda la véta ed la Brixellum gâl-rumâna.
Dal Medioēv al dé d’incō
Bisògna spetêr l’època medievêla per vèderla arvivîr, grâsia al gvêren ed Matélda ed Canòsa e a la presèinsa benedetèina: a i frê la cuntèsa la gh’à dê al castèl e, a l’intēra sitê, pîna indipendèinsa dal cuntròl dal veschvêl. Int al XII sècol Bresèl, puliticamèint, al dipendîva da Pèrma, mèinter ind i sècol dôp la stôria dal paèiş la vèd al câmbi dal divêrsi Sgnuréi: i Correggeschi, i Rossi, i Visconti, i Sforza, fîn a j Estèins int al 1479. Al batàli, cun môrt e frî, per cunquistêr al pusès ed la sitê àn cunvînt j Estèins a prugetêr e tirêr só un gîr ed mûri a sînch lê cun fusòun, e fêr ed Bresèl ‘na sitê-furtèsa. Int al 1704 al mûri e la rôca ed Bresèl in stêdi butêdi zò da i Spagnōl e al paèiş l’é andê zò ed nōv cun pôca impurtânsa per pió ‘d un sècol. Al gvêren estèins l’é cuntinvê fîn al 1861, l’ân in dó Bresèl, insèm al j êtri sitê arzâni, l’é andê a fêr pêrta dal Règn d’Itâlia. Ind al 1866 l’éstê fât al famôş pûnt ed barcòun insém al Po, ch’ unîva la rîva Mantvâna cun còla Arzâna ch’ l’ é stê pó cambiê int al 1969. Ind la Reşistèinsa Bresèl l’é impgnêda cun al gróp dal C.L.N. e l’ ativitê ed la 68° Brighêda Garibaldi.
I rèst dal pasê
L'antîga Brixellum rumâna la mantîn i sègn dal só pasê ind l'Antiquarium in via Cavallotti 12 ( al vèc cunvèint benedetèin) in dōv' a’s pōlen mirêr interesânti testimuniânsi e scultûri del peréiod rumân, tra quisché la stâtva ‘d un personâg cun al mantèl (lacerna), dal I sècol dôp Crést. Dègna ed nôta ânca la stâtva d’ Ercole mésa ind la piâsa centrêla, ôvra dal famōş scultōr Jacopo Sansovino (1553), fâta fêr dal dóca Ercole II Este.
Ind al cinéma
Mó pió che pr’ al só antîgh pasê, Bresèl l’é famōş pr’ èser stêda ind al dôp guèra al teâter ed pôşa ‘d un cōrs dal cinéma chêr a la gînta: còl ed Pepòun e Don Camél, interpretê int al félm da Gino Cervi e Fernandel e inspirê da i scrét ed Giovanni Guareschi. A i dû personâg, figûri ed l' Emélia quistionadōra dal dôp guèra, Bresèl la gh’à dedichê un vèir e prôpria muşéo, in dōv' în tgnû da cât dimòndi bagâj ed sēna, tra cuisché ânca… un câr armê. (Al Crucifés ch’ al pêrla a Don Camillo l’é invêci, ânca adès, al só pôst, ind la cêṣa ed Sânta Maria Magiōr), davânti a la 'stèsa cēşa a gh'é dō stâtvi di prutagonésta in altêsa naturêla che a’s salóten da luntân; a la fîn, ind al paèiş, dimòndi pôst arcordên etertânti situasiòun ed la stôria dal félm.
Cunuméia
Bresèl cun: Burèt, Gualtēr, Guastâla e Lusêra al fà pêrt ed la fâsa, lònga 20 chilômeter, ed cmûn ed la bâsa arzâna, cèch e mzân, che dân insém al Po. Al pôrt ed Burèt, ch’ l’é més a mèz dal trât navighê, al pemèt ‘n grôsa ativitê mìa sôl turéstica dal fiòm. L’e-cunuméia dal paèiş l’é còla ‘d la Bâsa arzâna: un setōr agrécol tra i pió favurèvel d’Itâlia, in dōv' al şvilóp l’é stê favurî da la preşèinsa ed dimòndi cōrs d’âcva, prém fra tót al Po, e da ‘na sèria ed bunéfichi fâti lòng i sècol (da i Benedetèin ind al Medioēv, da j Estèins int al Rinasimèint e incòra ind l’Itâlia repoblicâna fîn a la metê dal ’900). Dimòndi şvilupê în l’ativitê zotènica, lighêda préma ed tót a l’alevamèint di nimêl, e tót al setōr alimentêr (da i salóm, al pió ed valōr l’é al Culatèl, a i furmâj, an s’ pōl mìa numinêr al Grâna (Parmigiano-Reggiano), al tót compagnê da un bòun bicêr ed vèin, (al Lambrósch Arzân naturalmèint). Ind al secònd dôp guèra l’é andê sèimper pió a şvilupêres al setōr industriêl, lighê a l’indóstria mecânica e metalmecânica. Atâch a un nómer cèch ed grôsi imprèişi, a s’é a drē vèder al fiurîr 'd indóstri céchi e mzâni , soquânti cun prestasiòun sèins’ êter ed celèinsa.
I personâg famōş
- Antonio Panizzi (Brescello, 1787 – Londra 1870), inteletvêl, pateriôta, senadōr dal Règn d'Itâlia, esiliê, diretōr dal British Museum ed Lòndra. La biblitotēca comunêla, cme còla ed Rèz, la pôrta al só nòm.
- Mario Nizzoli (Brescello, 1498 – 1576), studiōş dal savèir e leterê, al s’é dê a l'insegnamèint e a la publicasiòun dal j ôvri insém a Cicerone, stimê dal mònd ed la cultura italiân e ânca dal pensadōr tedèsch Leibniz.
- Carlo Zatti (Brescello, 1809 – 1899), pitōr, inteletvêl, s’ arcôrden ôvri ind la cêşa fiurintèina ed Fiumalbo, al côpi dal Tiziano fâti a Venèsia,i quêder e al pêli presèint ind la Cêşa parochiêla ed Bresèl.
- Carlo Pisi (Poviglio, 1897 - Brescello1979), scultōr, artésta, s’ arcôrden al famōşi stâtvi dal pêpa Giovanni XXIII, tgnûda da cât a Ròma, e ‘d Padre Pio da Petralcina.
- Carlo Bisi (Brescello, 1890 - 1984), âvtōr ed figûri, al fà dimòndi personâg ed sucès pr’ al Corriere dei Piccoli, cme al Dotor Piramidone (1927), Sor Pampurio (fât ind al 1928) e la Famiglia Doggidì (1953).
Êtri fotograféi
Colegamèint d’ed fôra
Materiêl pr'andêregh in fònda
(manca):
- Mario Degani - Scavi preistorici alla Motta Balestri di Brescello - Milano : Istituto Lombardo di Scienze e lettere, 1967
- Carlo Zatti - Cenni storici ed iscrizioni di Brescello antica - Reggio Emilia : Tipo-Litografia degli Artigianelli, 1881
- Anselmo Mori - Gli uomini illustri di Brescello e sua antica castellanza- Parma : premiate tip. riunite Donati, 1929
Albinèa · Bagnōl in Piân · Baîṣ · Bibiân · Bresèl · Burèt · Buṣâna · Cadelbôsch ed Sōver · Campagnōla · Campéṣen · Canòsa · Carpnèida · Caşalgrând · Caṣîna · Castelnōv di Mûnt · Castelnōv ed Sòt · Castlarân · Culâgna · Curèz · Fâbrich · Gatâtich · Gualtēr · Guastâla · Ligûnchi · Lusêra · Muntèc · Nuvalêra · Puvî · Quâter Castē · Queriêgh · Ramṣèit · Ré Salṣêr · Rèz · Rezōl · Rôl · Rubēra · Sân Martèin · Sânt'Ilâri · Sân Pôl · Scandiân · Toân · Véla Mnôs · Vèt · Viân · Vsân


text:
Il pli impurtant en curt:
- Exposiziun da pendicularas a Flem en la Casa melna.
- Mussà vegnan models, fotografias ed artefacts dal temp passà.
- L'exposiziun a Flem è ina part d'ina trilogia d'exposiziuns cun il num «Luftseilbahn Glück».
Era sch’i deva pendicularas gia dapi l'onn 1908, propi success han ellas gì pir suenter la segunda guerra mundiala.
La rolla da Flem
A Flem, nua che l’exposiziun da pendicularas sa chatta, ha il temp da pendicularas cumenzà l'onn 1945. Lura han ils da Flem bajegià la sutgera la pli moderna da quest temp.
Paucs onns pli tard, il 1956, è la pendiculara si Cassons vegnida construida. Uschia vala Flem sco ina vischnanca da pioniers quai che pertutga pendicularas. Insatge è dentant sa midà dal tut; las emprimas pendicularas eran construidas per il turissem da stad. Pir plaun a plaun è quai daventà in'attracziun d’enviern.
L’exposiziun a Flem en la Casa melna mussa l’entira istorgia da las pendicularas, e quai cun models, fotografias ed artefacts dal temp daditg passà. Uschia vegn preschentà ina sutga da l'emprima sutgera da Flem. I dat dentant era da vesair films co questa pendiculara è vegnida construida. Pendicularas han era adina puspè giugà ina rolla en films. Davent da James Bond fin tar il Tatort, èn films uschia daventads perditgas da l’istorgia da las pendicularas.
Models da pendicularas
Era l’industria da termagls ha promovì e profità dal svilup da las pendicularas. En l’exposiziun èn uschia era preschentas pendicularas da termagls.
RR actualitad 17:00
LUFTSEILBAHN GLÜCK
Uschia sa numna la trilogia d’exposiziuns ch'è actualmain a Flem, Stans ed a Turitg. L’exposiziun a Turitg en il center da la protecziun da la patria è gia averta, quella a Stans vegn averta il mars e quella a Flem ussa da Nadal. A fin van las trais exposiziuns ils 28 d'october 2018.


text:
Wyszukiwarka:
Witamy w Agnecji.......
asd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsfasd fads fadsf
Oferta
Specialna Oferta
Lokacja
Znajdujemy się w centrum Miasta, w otoczeniu centrów handlowych i butików..
- ul. Jaks 210
- 1-800-412-4556
- 1-800-542-6448


text:
Eletròun
'L eletròun 'l è 'n componèint fondamentèl edl àtom, cun carga méno. I eletròun gl'în di pcunsèin elementèr, carghê negativamèint, ch'i viàśen 'd lung a dagli òrbiti 'd intórn al nùclev edl àtom.
Tùt j singòl elemèint chìmic j gh' àn 'na quantitê diferàinta 'd eletròun. 'L è pròpia dala puśisiòun in sìm'ai orbitèl, e da la quantité di eletròun estèren di àtom, ch'a dipènd el proprietê e anca el capasité ed lighères e d' mis'cères di diferàint materiē.
'L avérel catê e la só dòpia natùra
'L eletròun l' è stê la prìma partisèla subatômica a èser descuvèrta, in dal 1897, quand al siensiêJ.J. Thomson 'l iva sperimentê che 'l eletròun al fèva i ràg' catòdic ch' j gnìven fòra da un filamèint ed metâl suriscaldé.
In dla vècia teorìa ins la strutùra dl' atòm, l'eletròun l' éra cunsideré 'na bucîna ch' la girèva a 'n altèsma velosité intòrn' al nùclev dl' àtom in dagli òrbiti preciśi: ma po' i siensié dla fìsica j àn capî che l' eletròun l' è piò uguèl a n' ònda eletromagnètica sirculèr, ch' la viàśa a n'altèsma velocité (intòren a 100 miliòun ed kilòmeter uràri) intôrn al nùclev sainsa avéregh nè màsa, nè volùm, e ch' al gh' à cuntemporanitè ed preśeinsa in piò punt dal spàsi.
Cùm' al 's cumpôrta
Acsè cùma la Tèra la gìra intòrn al Sôl, mo però la prìla anc su sè stèsa, acsè anca l'eletròun al gìra intòren al nùclev mo però al prìla anca su sè stès: al pôl prilèr intòrn al sô àsi in sèins uràri u antiuràri: cla manéra lè ed prilèr la vîn ciamèda nùmer quàntic ed spìn, la se scrîv cun la lèttra 'm' e la gh' à sôl dù valôr: + 1/2 e -1/2. Dù eletròun ch' j prìlen in dj vers cuntràri j fòrmen dù minùscol càmp magnètic cuntràri.


text:
Dapi in onn è Rico Valär professer da litteratura e cultura rumantscha a l’universitad da Turitg. La retoromanistica ha l'image dad esser in rom d'orchideas - cun mo in pèr paucs students e studentas. Adina puspè vegn il rom mess en dumonda da la politica. Tgi studegia oz anc rumantsch? La Marella fa in visita tar il professer e ses students che sa sentan ni en in tur d’avori ni en in chantun, mabain sco ina sort «lia secreta» da quels e quellas che san rumantsch.
Marella Il studi da rumantsch e ses apostels
Tgi studegia oz anc rumantsch, cun tgeninas motivaziuns e perspectivas?