text:
Lilla
Lille ("Rijsel" in ulandes, "Ryssel", che'l vör dì isula, in fiamengh) a l'è una cità francesa, el caplögh de la regiun Nord-Pas de Calais e del Dipartiment Nord, arent al cunfin cunt el Belgi.
La gh'ha püssee de 200.000 abitant (un miliun se cuntum tüta l'area metrupulitana, che l'è estendüda in part anca in sül teritori del Belgi). Inturna a Lille a gh'hinn i cità de Roubaix (cugnussüda per la cursa ciclistiga Paris-Roubaix), de Tourcoing e de Villeneuve-d'Ascq.
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sindich a l'è la Martine Aubry (del 2001).
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lille a l'è gemelada cun:
- Buffalo, Stat Ünì d'America
- Culonia, Germania
- Erfurt, Germania
- Esch-sur-Alzette, Lüssemburgh
- Char'kov, Ücraina
- Leeds, Regn Ünì
- Liège, Belgi
- Nablus, Palestina
- Oujda, Maroch
- Rotterdam, Paes Bass
- Safed, Israel
- San Luis, Senegal
- Shangai, Cina
- Türin, Italia
- Valladolid, Spagna


c: text/html

text:
San Pedar Mugiösch
San Pedar Mugiösch (nom ufizial in italian: San Pietro Mosezzo) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de 1 985 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 34,8 km² e ona densità de popolaziun de 57 ab./km².
El paes el se tröva tacaa al propi caplögh de pruvincia. L'è tacaa ai cumün de Biandraa, Briun-ä, Caltignaga, Casalösc, Casalin, Nuara, Vidlunch.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de San Pedar Mugiösch l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Guarda (GR)
Cuurdinàde: 46°46.524′N 10°9.1525′E
Guarda a l'è un cumün svizzer del distret de Inn. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 164 abitant e una süperfiss de 31.5 km², e al se tröva a una altitüden de 1653 meter sura al livel del mar.
El cumün de Guarda a l'è tacaa ai cumün de Ardez, Galtür (AT-7), Gaschurn (AT-8), Lavin.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Guarda l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1160 col nom de Warda.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Paul Eugen Grimm: Guarda in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Sara Tommasi
Sara Tommasi l'è na showgirl e atrìs unbra nada a Narni al prim 'd Agóst dal 1982. L'è alta 1,70 e al sò miśùri i èṅ 87-61-87 (téti arfàti).
P'r al mutōr internet ch'al cata al ròbi Yahoo, chi lē l'è la dóna itagliàna più pascàda in dla réda in dal 2013[1].
Biugrafìa
Dòp avér tòlt na làurea in ecunumìa a l'Università Bocconi ad Milàn, la ciàpa anc un diplòma in recitasiòṅ e disiòṅ al CTA e la fà un stage a 'l Actor's Studio ad New York.
La sò caréra la taca in televiśiòṅ faghénd la veejay p'r All Music. In dal 2002 la fà la valéta in dal Paolo Limiti Show su Rai 1 e l'inviàda in dal prugràma Con tutto il cuore.
L'è finalìsta a Veline in dal 2004, nadrìna a Paperissima e schedìna a Quelli che il calcio ad Simona Ventura. Pròpria chi lē la la manda in dal 2006 a l'Isola dei Famosi e Sara la riva quàrta in cal reality show lè da drē a Paolo Calvani. Sōl sinc an dòp a ś vèṅ a savér che, p'r andàr là, l'è stada arcmandàda diretamènt par Silvio Berlusconi[2].
In dal 2006 la lavóra p'r Italia 1 in dal prugràma On the Road mèntar in dal 2007 la s fà tór śò cavàda śò par la rivìsta Max faghénd al sò calendàri.
Sèmpar in dal 2007 la s mét da na banda a Fabrizio Frizzi in dla cundusiòṅ dal du puntàdi ad Mi fido di te.
In dal 2008 la taca a lauràr in dal cìnema in dal film Ultimi della classe dirèt par Luca Biglione.
In dal 2009 la lèś i risultâ dal partìdi ad balòṅ in dal prugràma ad Rete 4 ch'al fava védar i gòi dl'Europa League.
In dal Luj dal 2009, durànt la traśmisiòṅ dal prèmi Persefone su Rai 1, Sara Tommasi la và, invitàda p'r al cundutōr Pino Insegno, in sal palc par dar al prèmi a Alessandro Chiti e la diś: «A farò un film sul fasìśum, famóś perìud stòric di an Sinquànta...».
Al 31 ad Śnar dal 2011 la vèṅ intervistàda in dal prugràma dla raddio Un Giorno da Pecora (Un dè da pégura) e la diś ch'in dal 2009 Silvio Berlusconi al la vliva candidàr a gl'elesiòṅ europei ma lē l'à dit ad no parchè la vliva a tut i cóst far caréra in dal giurnalìśum o in dal cìnema: «A gh'ò di rimòrs par l'ucaśiòṅ pardùda, a n ò minga ciapâ l'ufèrta ch'al m vliva dar al Cavalér, ma mè a vój far dal showbiz». L'à pò dit ciàr e tónd ch'la n è mai stàda ad Arcore, cum a parév ch'a fus sucès stand a gl'intercetasiòṅ dal caś Rubygate, parchè di làdar i gh'aṅ rubâ al telefunèṅ tri vòlti e i èṅ stâ lór a ciamàr da 'd là. La diś ad no anc sul fat ch'la sia stada lē a mandàr di SMS daśnumóś al presidènt dal cunsìli parchè, la diś lē, a sarà stâ un tisi ch'l à catâ al sò telefunèṅ daśmindgâ in sun taxi a mandàr di mesàǵ a caś[3].
Al 9 ad Favràr dal 2011 al giurnàl La Repubblica al fà gnir fóra soquànt di at dal caś Rubygate, frut d'intercetasiòṅ, in dua la Tommasi l'in diś ad tut i culór: «Silvio, vargóggna. Chi putènt lè i vànan śò ad tèsta quand i védan di śuglèṅ a tri. I vólan ch'a cata n'amighéta. Lele Mora al fava métar dal ròbi in di bicér».[4]
Da 'l punt ad vista sentimentàl, dòp na storia cun 'l ex śugadór dal Milan Ronaldinho, Sara Tommasi la diś al setimanàl Diva e Donna ch'l è drē tacàr na stòria cun Mario Balotelli, in alóra atacànt dal Manchester City: «Mario al m piàś dimóndi, a sòṅ cuntènta». Al dè dòp però Balotelli al la śmintìs: «Ca-la lè n'atra ch'la s invénta dal stòri mèg, a n gh'ò minga biśógn ad gossip, mè a pèns sōl a śugàr»[5].
In dal 2012 la taca na sò batàja còntra 'l signuràǵ bancàri cavànd-as śò sénsa mudàndi in pùblic par prutèsta. In Favràr la và a dascórar ad c'l argumènt lè a 'n cunvégn pulìtic da 'l tìtul «Gl'urìgini dal signuràǵ bancàri e al puśisiòṅ dal banchi sentràli» mis in pē da 'l unurévul Domenico Scilipoti[6].
Sèmpar in dal 2012 l'à girâ un film pòran par la "Dive&Star Production Management" da 'l tìtul "Sara contro tutti" cun Manzo Del Toro e Leonardo Conti[7] e pò òṅ da 'l tìtul "I soliti noti". P'r i taramutâ dl'Emégglia invéci l'à preparâ un calendàri par catàr sù di bèsi, cun lē cavàda śò[8].
Filmugrafìa
- Ultimi della classe, regìa ad Luca Biglione 2008
- Il falco e la colomba, regìa ad Giorgio Serafini - Miniserie TV - Canale 5 2009
- Crimini: Neve sporca, regìa ad Davide Marengo - Film TV - Rai Due 2010
- I delitti del cuoco, regìa 'd Alessandro Capone - Miniserie TV - Canale 5 2010
- Sara contro tutti, regìa ad Guido Maria Ranieri - (film pòran) 2012
Nòti
- ↑ Al Mèteo e Sara Tommasi i èṅ al paròli più pascàdi in sal Yahoo! in dal 2013 Fastweb.it, 29 ad Nuvémbar dal 2013
- ↑ La Tommasi arcmandàda da 'l premier par l'Iśùla di famōś Corriere.it, 19 ad Setémbar dal 2011
- ↑ Sara Tommasi a Un giorno da pecora Corriere.it, 31 ad Śnar dal 2011
- ↑ Intercetasiòṅ ad Sara Tommasi Repubblica.it, 9 ad Favràr dal 2011
- ↑ Dichiarasiòṅ ad Mario Balotelli Corriere.it, 2 ad Favràr dal 2011
- ↑ La Sara Tommasi la s cava śò (incóra) cónt'r al banchi: a Róma cunvégn bujènt corrieredelmezzogiorno.corriere.it, 28 ad favràr dal 2012
- ↑ Sara contro tutti: l’anteprima sul web il 6 luglio Lastampadelmezzogiorno.it, 13 ad Śugn dal 2012
- ↑ Sara Tommasi incóra nûda, ma 'sta vòlta l'è p'r i taramutâ Modenaonline.info, 2 ad Nuvémbar dal 2012
- Wikiquote contiene citazioni di o su Sara Tommasi
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Sara Tommasi


text:
Galeria Vittori Emanuel
La Galeria Vittori Emanuel l'è la galeria ca la va de la Piazza del Domm al teater La Scala, disegnada da l' architet Mengoni. Al so temp l' è stada la pusse' granda galeria de l' Europa . Vittori Emanuel l'era el re dell'Itàlia.
Tradiziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ona nota canzon del Walter Di Gemma la decriv l'abitudin de la gent de schisciagh i ball al tòr: ..."Ste gh'ee pòcca fortuna, ste see disoccupaa, stà minga lì a lagnàssela, te see ste ghee de faa? Fà on salt in Galleria Vittori Emanuèll, e in terra dent'on stèmma te vedaree on torèll"... L'è el tòr de la speranza dai doti eccezionàl, la gent in abondanza la voeur schisciàgh i ball..:"


text:
Cucurbita pepo
El söchèl o la söchèla (Cucurbita pepo L.) l'è öna spéce de la faméa botànica dele Cucurbitaceae, i quai fröcc i vé dopràcc zèrp.
Caraterìsteghe[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è öna pianta anöala col gamp erbadegh flesibol. La pianta la fà sö dei fiùr monosesuàcc. I fiur mascc i è stérii, ma nesesàre per l'empolinassiù dei fiùr fèmina, che i narà a furmà 'l fröt. L'empolinassiù la sa cumbina grasie a i 'nsècc o al vènt (ésta la vicinansa dei fiur mascc e fèmina 'ndela stèsa pianta). El fiur de söca, o fiur de söchèl, de culùr zalt-aranciù, l'è 'n grant doprat en cüzina, tat crüt quàt còt.
Cultivassiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La pianta dei söchèi la cres bé end'ön clima mitigàt e an puzisiù al sul e con tata argia. L'è 'na pianta che la fa rotasiù trienala, e se pöl cultiàla ensèma co le sigole, coi fazöi rampegancc e la 'nsalada El teré 'l g'ha da vès laurat bé bé, profunt e drenàt perchè le patés i restagn de aiva, e pié de sustanse urganeghe. Per votègner fröcc de qualité an s'g'ha bezógn de mèter quater o sich quintai de lödam madür per sènt méter quadracc. El lödam el fa de vès enterat a profondité de pö o meno quaranta ghèi. Sö teré bé lauracc, samai che le piante i è a sé sistante (densité enferiùr a 1,4 piante per méter quadrat) al rendimènt pöl rià a 40-45 fröcc per pianta. Bòa catà sö i fröcc da vot a dés setemane de la surna, amó zerp, perchè quan che al fröt l'è madür del töt g'ha deter dèle somese che 'l la rènt mia pö bù de maià.


text:
Peder Verri
El Peder Verri (Milan, 1728 - Ornagh, 1797) l'è staa on scrittor e òmm polìtich italian. In del 1764 l'ha fondaa a Milan cont i intelletuai illuminista de la Academia di pugn el giornal reformador Il caffè. L'ann prima l'aveva faa on progett de reforma aministrativa, e in del 1765 l'è staa ciamaa a fà part del Consej Suprem de Economia publega. In tra el 1780 e el 1786 l'è staa president del Consej Cameral.
La soa oeuvra pussee importanta l'è Meditazion in su l'economia politega del 1771, indove el Verri el ciappa idei del Cesar Beccaria e del filòsof scozzes Henry Lloyd. Òlter oeuver famos hinn staa Osservazion in su la tortura del 1776 e ona Istòria de Milan del 1783.


text:
Lachen (SZ)
Lachen a l'è un cumün svizzer del distret de March, in del Canton Svit. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 5.20 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 7850 abitant.
El cumün de Lachen al se tröva a una altitüden de 408 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Altendorf, Galgenen, Rapperswil-Jona (SG), Wangen.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lachen l'è menziunaa la prima volta inturen al 1217-22 col nom de de Lachun.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official website (Todesch)


text:
Luis XVI de Francia
El Luis XVI de Borbon (Versailles, 1754 - Paris, 1793) l'è staa re de Francia del 1774 al 1792. A l'era nevod del Luis XV, al qual l'è succeduu. L'ha sposaa la Maria Tonietta de Asburgh.
Duranta el sò regn a gh'è staa di gross problema finanziari: lù l'ha cercaa de frontài col nominà 'me minister di finanz prima el Turgot e poeu el Necker, ma quand quei là provaven a promoeuv di misur per contegnì el deficit, i gent privilegiaa se ribellava.
In del 1789 el re l'ha convocaa i Statt Generai, ona sorta de Parlament che l'ha daa el via a la Rivoluzion Francesa e che in del 1792 l'ha depost el re.
L'ann dopo, denanz al period del Terror, e per paura de finì sotta la ghijottina, el re l'ha provaa a scappà foeura del paes, ma l'è staa reconossuuu e ciappaa a Varennes insema a la soa famiglia. Donca l'è staa processaa e ghijottinaa.


text:
Put de San Michél
Ol Put de San Michél o Put de Padéren o Put de Calösch l'è ü put sö l'Ada tra i cümü de Padéren in Pruìnsa de Lèch e de Calösch 'n Pruìnsa de Bèrghem.
Ol put l'è stài progetàt da l'architèt Giulio Rothlisberger, l'è stài 'naügüràt ol 26 de Mas del 1889, l'istès an de la Tur Eifèl, ma amò piö 'mportànt per fal sö i à dovràt la stèsa tènica dovràda pò per la Tur Eifèl.
Ol put l' gh'à öna campàda adóma, l'è lónch 315 méter e l'è ólt 82 méter sö la màgra del fiöm; l'è töt de ghìza e per fal i à dovràt 2.650 tonelàde de metàl.
L'è a dù pià, sùra la pàsa la proinciàl e i màchine, sóta 'l tréno de la lìnea Bèrghem-Mónsa, quàndo però 'l pàsa 'l tréno i pöl mia pasà i machìne.


text:
Saint-Rhémy-en-Bosses
Saint-Rhémy-en-Bosses l'è 'n cümü italià, de la regiù autònoma de la Val d'Aosta. El g'ha 339 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 65 km² e 'na densità de 5 ab./km². El cunfìna coi cümü de Avise, Bourg-Saint-Pierre (CH-VS), Courmayeur, Gignod, La Salle, Orsières (CH-VS), Saint-Oyen, Saint-Pierre.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Jeollanam-do
Jeollanam-do (Süd Jeolla; hangul: 전라남도; hanja: 全羅南道) a l'è una pruvincia in del südoest de la Curea del Süd. La sò capital a l'è la Cuntea de Muan.
La pruvincia la cunfina cun Gyeongsangnam-do (al est), e Jeollabuk-do (al nord). La cità metrupulitana de Gwangju a l'è enclave denter in de la pruvincia.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La pruvincia l'è staia creada in del 1896, dürant la dinastia Joseon, e pö l'è devegnüda part de la Curea del Süd quand el paes l'è devegnüü indipendent in del 1948.
Simbul[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Üsel: Streptopelia orientalis
- Pess: Pagrus magor
- Fiur: Camellia japonica
- Pianta: Gingko biloba
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Süd Jeolla l'è dividüda in 5 cità (si; 시) e 17 cunte (gun; 군).


text:
Gwangyang
Gwangyang (Hangul: 광양시; Hanja: 光陽市) a l'è una cità in del südest la pruvincia de Süd Jeolla in de la Curea del Süd. La gh'ha pressapoch 140,000 abitant.
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità l'è dividüda in de cinch distret (dong; 동), vün eup (읍) e ses myeon (면).
Cità Gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Pohang, Nord Gyeongsang, Curea del Süd
- Cuntea de Hadong, Süd Gyeongsang, Curea del Süd
- Songpa-gu, Seoul, Curea del Süd
- Paju, Gyeonggi, Curea del Süd
- Shenzhen, Guangdong, Cina
- Linz, Austria
Cità de Amicizia
- Xiamen, Fujian, Cina
- Dalian, Liaoning, Cina
- Shenyang, Liaoning, Cina
- Yingkou, Liaoning, Cina
- Qingdao, Shandong, Cina
- Izumiotsu, Ōsaka, Giapun


text:
Gondiswil
Gondiswil a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Oberaargau, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 9.4 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 710 abitant.
El cumün de Gondiswil al se tröva a una altitüden de 660 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Huttwil, Auswil, Madiswil, Reisiswil, Melchnau, Grossdietwil (LU), Fischbach (LU), Zell (LU) e Ufhusen (LU)..
El teritori del cumün de Gondiswil al ciappa dent anca le frazzion de Brüggenweid, Freibach, Haltstelle, Staldershaus e Schwendi
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Article on Gondiswil in the Historical Dictionary of Switzerland.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Gondiswil in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Pàja
La pàja (paglia in italiàn) la deśvìn dal tàj 'd al granàj quànd a s sernìs i chìc dal stòpi e a s tóś i só culem madurê e pasî. El granàj mjóri per la só pàja egl' în: al furmèint, al furmintòun, 'l òrś, l' avèina, al rìś, al mìj, la sègla e al farilòun.
La pàja la servìs al cuntadèin ch' al la tóś sù in soquànti bàli, da tgnìr s'chèdi còunt'r a la mùfa anca per 'l invêren. Se invéci al cuntadèin al pèinsa 'd an tórla mìa sù, ch' l' an gh' servìs brìśa, la pàja l' armagnarà in dla tèra dòp ed la batdûra e la gh' gnarà arvultèda insèm quand a s'rà al mumèint 'd l' aradûra.
'L ûś 'd la pàja
La pàja la s è sèimper druvèda fìn da tèimp dimòndi antìg, smercèda insèm a la tèra per fèr di quadré p'r el cà, per fèr dal còrdi, p'r imbutìr i sac ch' i gnìven druvê da materàs.
Incō la s dróva incòri cuma integrasiòun dal magnèr 'dal vâchi, cme lèt dal bèsti in sìma al pavimèint 'dal stâli, in dû la s smèrcia al buàsi e la finìs ind la màsa.
Soquànti cartéri i dróven la pàja per fèr la celulóśa ch' la gh' servìs a fabrichèr la chèrta.
Dòp un quèlc tratamèint, la pàja la vin s'ciarìda, magàri culurèda, pò fàta sù a trèsa per fèr di capē e dal bòrsi.
In dl aredamèint, la pàja la s dróva per fabrichèr dal scrâni.
Vóś lighèdi
Ligàm a fōra
- (IT) D' in dû al deśvìn al só nòm in sìm' a etimo.it


text:
Öre
Öre (nòm uficiàl en italià: Orio al Serio) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem in de l'ólta pianüra bergamasca tacàt a la sità e a metìt tra 'l Sère e la Mórla.
El g'ha 'na popolasiù de 1 750 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 3,0 km² e 'na densità de popolasiù de 583 ab./km².
Ol paìs l' se tróa a 3 km de la sità e a 241 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Sà, Bèrghem, Grasòbe, Seriat e Sànga.
A Öre gh'è l'areopòrt de Bèrghem - Öre, creàt in del 1938 e ü dei piö 'mportàncc de l'Italia Setentriunàla.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Öre l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Ring
Completed: 2011
Details: Silver, Copper, CZ
Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset.
Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset.
Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset.


text:
Münegh
Münegh (Tudesch: München, Bavares: Minga/Mingga, Talian: Monaco, Ingles e Frances: Munich; Latin: Monacum; Pulach: Monachium; Cech: Mnihov; Purtughes: Munique) l'è la capital de la Bavaría e cunt i sò 1,3 mijun de gent a l'é anca la zità Bavaresa püssee granda, la tersa zità de la Germania, e la dudesema zità de l'Uniun Ürupeja. Münegh l'è vün di center ecunomegh, cultüraj e stradaj püssee impurtant de tüta la Federaziun Tudesca e anca vün di sit püssee danarus de tüt' Üropa.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Bayerisches Landesamt für Statistik – Tabelle 12411-001: Fortschreibung des Beölkerungsstandes: Bevölkerung: Gemeinden, Stichtage (letzten 6) (Hilfe dazu)


text:
Die Anderen. Les autres. Gli altri. Ils auters.
Tge muventa ils Svizzers tudestgs, Romands, Tessinais e Rumantschs? Da tge tractan lur discurs quotidians? Tge temas èn tar els gist actuals? E pertge?
Ina giada l’emna s’avra sin Radio Rumantsch, DRS 1, La 1ère e Rete Uno ina fanestra ad ina da las autras regiuns linguisticas. Schurnalistas e schurnalists rapportan da lur part dal pajais per «Ils auters»: davart eveniments actuals, interessants, surprendents. En il center stattan temas divertents che sveglian l’interess per quai ch’è auter e nunenconuschent. Il spectrum è immens vast e cumpiglia las pli differentas spartas. La politica e las novitads classicas vegnan sclausas sapientivamain. Uschia datti spazi per fatgs interessants, per infos che na vegnan uschiglio mai tematisadas en las novitads surregiunalas e ch’èn tuttina uschè tipicas per mintga singula regiun svizra.
Las reportaschas vegnan mintgamai emessas la sonda resp. la dumengia sut il titel «Die Anderen. Les autres. Gli altri. Ils auters.» sin tut ils emprims programs da radio da la SRG SSR. Ils temps d’emissiun exacts chattais Vus qua. La finamira da questa collavuraziun interculturala è da surmuntar cunfins linguistics, d’eliminar barrieras mentalas e d’engrondir la chapientscha per quai ch’è ester.


text:
Vestito per uccidere
Vestito per uccidere (Vistî par masàr) 'l è 'n film thriller dal 1980 ad Brian De Palma ch'al 'l à anc scrit.
Sunt
Kate Miller (Angie Dickinson) l'è na raśdóra americàna ch'la gh'à di prubléma a livèl sesuàl (la in vrév) e par cal mutìṿ lè lē la và da 'n psichiàtar ad New York, al dutōr Robert Elliott (Michael Caine). Durànt 'n apuntamènt cun chi lò, la próa a saltàr-'g adòs ma lò al diś ad nò. Più tard la Kate la véd un furastér ch'al gh piàś dimóndi méntar la s cata in na galerìa 'd art e la fà 'l amōr sèg in dal sò apartamènt. Quànd la vèṅ a savér, lśénd dal sò carti méntar lò 'l è incóra drē a durmìr, che lò al gh'à al mâl ad la lua, la s in và tuta spavintàda ma pò l'è custréta a turnàr indrē parchè l'iva lasâ là al sò anèl. Méntar l'è drē a 'ndàr sù cun 'l asinsōr, a s vèra la pòrta e la gh s para davànti da dóna biónda vistìda ad négar e cun di uciài da sōl adòs ch'la gh'à un raśōr in dla maṅ. In 'n àtim la la cópa lè dèntar, giùst in tèmp par scapàr via prima che la putàna Liz Blake (Nancy Allen) la la vdìs bèṅ da 'n spèć. Chi lē, catànd sù al raśōr pîṅ ad sangṿ da par tèra, la s tira adòs i suspèt dla pulisìa parchè na dóna dal pulisìi la l'iva vduda cun cal śavàj lè in maṅ davśèṅ a 'l asinsōr. Ma la gh'à anc i òć adòs dl'asasìna.
Par cal mutìṿ lè la Liz la s mét a pascàr la sulusiòṅ dal śal cun 'l ajùt ad Peter (Keith Gordon), al fiōl inventōr dla vitma.
In cal méntar al dutōr Elliott al ricév in dla sò segreterìa telefònica un mesàǵ dla transesuàla Bobbi, na sò pasìnta dascunténta 'd lò, ch'la gh diś che lē la n vōl piò andàr a far-as curàr da lò parchè al n gh'à minga firmâ al parmés ad cambi dal sès. Cardénd-la 'n perìcul, Robert al decìd 'd andàr a dascórar cun al psichiàtar nóṿ.
Arcgnusimènt
- Saturn Awards dal 1981:
- Prèmi par l'Angie Dickinson cuma atōra mijóra


text:
Montilliez
Montilliez a l'è un cumün svizzer del distret de Gros-de-Vaud. in del Canton Vaud. Al gh’ha pressapoch 1546 abitant e una süperfiss de 15.1 km², e al se tröva a una altitüden de 695 meter sura al livel del mar.
In del mes de mars del 2010 gh'è staa faa un referendum inde che i cumün de Dommartin, Naz, Poliez-le-Grand e Sugnens han acetaa de fundiss per furmà un cumün ünegh ciamaa Montilliez. El cumün l'è staa istitüii uficialment el prim de lüi del 2011[1]
El cumün de Montilliez a l'è tacaa ai cumün de Fey, Villars-le-Terroir, Echallens, Bottens, Poliez-Pittet, Jorat-Menthue e Peyres-Possens.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Amtliches Gemeindeverzeichnis der Schweiz püblicaa dal Ufizi Federal Svizzer de Statistega, visitaa ai 17 de febree del 2011


text:
Quaand l'è rüvaa nel porto de Marsiglia
l'ha cambiaa el maar cun't una tazza de Pernod
el s'è impiastraa de pagüra e meraviglia
tütt quell che gh'era ghe l'era in del paltò
Oecc de fiöö in una facia de acqua dulza
un baretèn per fà parè de vèss francees
la schèna larga cunmè l'unda che se svolza
e che la sbàtt cuntra i ricordi e'l sò paees
Ammò una volta in giir a nàula sura un puunt
una furmiga che la rampèga sura èl mappamuund
ammò una volta a scapà de la sua umbrìa
per setàs giò e ciciarà con quela futugrafia
E i g'hann daa ceentmìla nomm
ma l'ünich che ghe resta
forsi l'è propi quest che...
E forsi basta mea fà una guèra
tajà cun't una forbis tütt el maar
quaand seet a cà gh'è quaicòss che te sutèra
e suta el tècc gh'è mea la Stèla Pulaar
E podet beev mila tazz de camamèla
sarà i pensee ne la butèglia del vènn biaanch
a la tempesta basta mea una scudèla
perchè l'inchiostro de ogni viagg l'è nel to' saangh
Ammò una volta senza strada nè valiis
cumè una pianta che la ne va senza i radiis
ammò una volta senza spècc retruvisuur
i ricordi adree de cursa, ma lüü che curr püssèe de luur
E i gh'hann daa ceentmila nomm
ma l'ünich che ghe resta
forsi l'è propi quest che
L'Omm de la Tempesta
E quella zinghera setàda in sö la giustra
l'era un demoni o un angel senza i aal
le' l'ha verdüü la sua man 'me 'na finestra
le' l'ha lengiüüda e l'ha vedüü quel tempural
"Nareet in giir, o furestee, per tütt el muund,
ma anca el muund de una quaj paart el finirà,
una tempesta l'è difficil de na' a scuund
resta con me e la tempesta cesserà..."
L'è püssèe facil girà el muund
ciapà pesciaad de la mia umbria
che restà che inseèma de te
e brüsà questa futugrafia,
perchè i m'hann daa ceentmila nomm
ma l'ünich che me resta
forsi l'è propi quest che:
l'Omm de la Tempesta


text:
Horatio Nelson
L' Orazzi Nelson (Burnham Thorpe, 1758 - Trafalgar, 1805), viscont e ammiraj ingles, el s'è miss in mostra in di guerr contra la Francia revoluzionaria e contra el Napoleon.
In del 1798 l'ha traa giò la flotta francesa al largh de Abukir, poeu l'è andaa a Napoli a comandà la repression contra i omen de la Repubbliga Partenopea, creada di Frances in del 1799.
In del 1803 l'è staa nominaa comandant de la flotta inglesa del Mediterrani e, in del 1805, al largh de Trafalgar, l'ha battuu ancamò el Napoleon, col lassàggh però la pell a la fin de la battalia.


text:
Massimo D'Alema
Massimo D'Alema (Roma, 20 de bril del 1949) l'è 'n òm pulìtic italià. L'è stat Presidènt del Consiglio dei Minìster del 21 de utùer del 1998 al 25 de bril del 2000, prim e ünic mèmber del oramài sciuglìt Partito Comunista Italiano a ricuprì chèst encàric.
L'è stat apò minìster dei Èsteri e vicepresidènt del Consiglio del goèrno Prodi II.
L'è stat segretàre nasiunàl del Partito Democratico della Sinistra del 1994 al 1998 e presidènt dei Democratici di Sinistra del 2000 al 2007. L'è 'l vicepresidènt de la Internasiunal Socialista e deputàt iligìt endèl grupo de l'Ulivo. Del 2007 l'è 'n mèmber del Partìt Democràtic.
Del 13 de mars del 1991 l'è iscriìt a l'Albo dei giornalisti prufesiunìsti.


text:
Vìstula
La Vìstola (en polàch Wisła; en todèsch Weichsel) l'è 'n fiöm de l'Euròpa Orientàla, el piö 'mportànte de la Polònia, lónch 1.070 km, e che g'ha 'n cadì idrogràfich de 192.000 km² (presapóch i du tèrs dos de la superfìce de töta la Polònia).
El nas endèl versànt setentriunàl de la cadéna dei Carpàsi, endèi mucc Beschid Ocidentai, endèla Slesia Alta, Polònia sud-ocidentàla (a 1.220 m de altèsa söl leèl del mar), e 'l scór en diresiù èst de la font a Sandomierz (tod.: Sandomir), indoe che la ciapa l'aqua del fiumm San. De Sandomierz enfìna al pónt endoche la ciapa dét l'àiva dei fiöm Bug e Narew el scór piö o méno en diresiù nòrt. De lé 'n nacc el và prìma a òvest e pò amò nòrt prim de sbötàs endèl mar.
El se sböta endèl Golf de Dànsica, en bras del mar Bàltich, ma prìma 'l se spartés en du ram bèi gròs.
La Vìstula se pöl navigàla quàze töta co bàrcù de poch tonelàgio, e l'è 'n comünicasiù per mès de canài col Oder.
Le cità piö 'mportànte che la tóca i è Cracòvia, Varsàvia e Toruń. La cità de pórt de Dànsica la se tróa póch a òvest de 'ndóche la se sböta 'nsèl mar.
I aflüèncc principài i è 'l fiöm San (433 km), el Narew (484 km), el Bug Ocidental (772 km) e 'l Brda (238 km).
Cità streersàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Cracòvia
- Tarnobrzeg
- Sandomierz
- Varsàvia (pol.: Warszawa; tod.: Warschau)
- Płock (tod.: Plotzk)
- Włocławek (tod.: Leslau)
- Toruń
- Bydgoszcz (tod.: Bromberg)
- Grudziądz (tod.: Graudenz)
- Malbork (tod.: Marienburg)
- Dànsica (pol.: Gdańsk; casciub: Gduńsk; tod.: Danzig)


text:
Lengua lepontiga
El Lepontich l'è 'na lengua celtica estinta, che l'era parlaa in certi part de la Rhaetia e de la Galia Cisalpina intra el 700 e el 400 prima del Signur. L'è cunusüü anca cun el nom de Celtich Cisalpin.
Se cunuss ben poch de quela lengua chì, principalment da di iscrizion descuprii a Lügan, scrivüü int un alfabet ciamaa "italich del Nord", che l'era derivaa da l'alfabet etrüsch. I iscrizion i henn stat truaa arent a la cità de Lügan e arent al Lagh de Comm e el Lagh Magiur. Di scrit cumpagn i eren druaa anca per scriv i lenguv Rhaetich e Venetich, e certi stüdius i pensen che i alfabet druvaa per scriv i lenguv germanich rünich i henn derivaa da l'istess grüp.
El Lepontich l'è stat assimilaa dal Galich, ai temp d'i insediament di tribüü Galich a nord del Po. Dop che la Repüblica Rumana l'aveva ciapaa cuntrol de la Galia Cisalpína a la fin del second secul prima del Signur, i lenguv celtich furmaa da quela assimilazion chì i han pruedüü el sustraa per la furmazion di parlad neo-latin a l'interen de l'area padana e padana-alpína.


text:
Pianüra Padana
La Pianüra Padana (o Val Padana) l'è una region geugrafica de la part nord de la Penisula italiana che l'è traversaa dal Po. La cumprenda vari zon tra Piemont, Lumbardia, Emilia-Rumagna, Veneto e anca un tuchet del Canton Tisin.
La pianüra bassa e la pianüra volta[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Pianüra Padana la gh'ha dò zonn carateristegh: la pianüra bassa e quela volta.
La diferenza intra i dò pianür a l'è bela, e minga dumà per l'altezza ma anca per la nadüra di teren, i regim di aqui e per la vegetaziun. La pianüra volta a l'è ciamada anca pianüra sücia e la se slarga intra i Prealp e i pè di Penin: el sör a l'è permeabil, faa de sabi e ger, e'l tegn minga l'aqua de la piöva, che la va dunca giò per desen de meter fina a rivà a un strat de material minga permeabil. Chì l'aqua la scur fina al punt che la pö vegnì föra per furmà funtanij o resurgiv. Quij surgent chì, grazia a la temperadüra custanta (intra i 9 e i 12 °C) di sò aqui, hann permiss el spantegass in di zon interessaa de particular cultivaziun a praa ciamaa marscid.
Tacada a la linia di resurgiv la scumincia la pianüra bassa, ciamada anca pianüra daquadura. Questa chì la gh'ha inscambi di teren de material püssee fin, tera crea de solet, de pü o de men impermeabil, induè che i aqui se fermen e fan furmà padüm.


text:
Friåul
Artéccol in dialatt bulgnais
Al Friåul (o par mej dîr Friåul Vnézia Giógglia, l è ciamè Furlanija-Julijska krajina in sluvên, Friaul-Julisch Venetien in tudassch. L è na regiån itaglièna d'l Itâglia ed maténna cun quèsi 1,2 miglión d'abitànt. La sô capitèl l è Trieste.
Al Friåul Vnézia Giógglia l è una regiån autònoma a statûd spzièl, fâta dal Friåul (pruvénzi d Udine e Pordenon e 'na pèrt d'la pruvénzia ed Gorizia), e da la Vnézia Giógglia (pruvénzia ed Trieste e la pèrt ed sîra d la pruvénzia ed Gorizia), divîsi dal fiòmm Isonzo.
La cunfénna ed maténna cun la Slovégna (Elta Cargnôla/Gorenjska e cun la Côsta/Primorska), só cun l Austria (Carénzia), ed sîra col Vènet, zå l è mujè dal Mèr Adriâtic.
Stòria nôva[modifica | mudéfica la surzéia]
Al Friåul Vnézia Giógglia l è stè méssa insamm int' i ân dåpp la secånda guèra. Send che Trieste l era pasè a l Itâglia (suzès såul int'l ân 1954), la zitè l aveva pêrs totti äl tèr ed drî e la Vnézia Giógglia l era bèli totta såtta Jugoslavia; par quasst i dezidénn ed mètter insamm Triest e l Friåul e dénn a la nôva regiån una zêrta autonomî anch parché l era la pèrt pió d såura d'la famåusa Curténna ed fèr.
Par savair quèl ed pió d la stòria d prémma, vadd:


text:
Fantascienza
La fantascienza l'è on géner litterari indove el plott se svoeulg in d'on mond che l'è minga quell che gh'emm verament — per esempi on mond futur, on mond alternativ tiraa foeura d'on univers parallel, on mond passaa (ch'el sia per via d'on viagg nel temp o per l'ipòtes che ghe sian staa in del passaa di civiltaa tecnològic alienn o desmentegaa)— o in del mond d'incoeu, però cont di element imprevist comè ona invenzion tutta noeuva, ona invasion vegnuda dal spazzi, etc. Anca se gh'hinn on bel poo d'element fingiuu, gh'han minga de vèssegh element contrari a la lògica o a la scienza, per esempi la magia o i ent legendari comè i vampir o i follett hinn minga de accettà, a menn che se ne daga ona spiegazion scientìfica. On ròbot l'andaria ben, on gòlem no.


text:
Joseph Fourier
Jean-Baptiste Joseph Fourier a l'era un matematigh nassüü a Auxerre el 21 de marz del 1768 e mort a Paris el 16 de magg del 1830.
In del 1822 l'ha introdüü la nutaziun de l'integral definii.
L'ha elaburaa una teuria matematiga del calur.
I porten el sò nom[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Analisi de Fourier
- Furmula d'inversiun de Fourier
- Serie e cueficient de Fourier
- Trasfurmada de Fourier
Över principaj[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Théorie analytique de la chaleur (1816)


text:
Ilanz
Ilanz (in rumanc: Glion) a l'è un cumün svizzer, capolögh del distret de Surselva. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 2327 abitant e una süperfiss de 4.50 km², e al se tröva a una altitüden de 699 meter sura al livel del mar.
El cumün de Ilanz a l'è tacaa ai cumün de Castrisch, Flond, Luven, Rueun, Ruschein, Schluein, Schnaus, Sevgein.
Cuntegnüü
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ilanz l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 765 col nom de Iliande.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
- * el dato el ciapa dent anca l'abitaa de Strada
Situazion linguistega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I lengh ufizial del cumün de Ilanz i henn el rumanc e 'l tudesch. L'andament di percentuai de lengua mader dei ültem ann, l'è mustraa in de la tabela chi desuta:
De vett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I ges de S. Margreta e S. Martin i hinn inserii in de la lista dei sit de impotanza naziunal de la Svizzera.
I rest del Castel de Grüneck, traa gio prima del 1544, i hinn visibil ancamò a dì d'incö.


text:
Vufflens-le-Château
Vufflens-le-Château a l'è un cumün svizzer del distret de Morges, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 2.14 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 794 abitant.
El cumün de Vufflens-le-Château al se tröva a una altitüden de 473 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bussy-Chardonney, Chigny, Denens, Lully, Monnaz, Morges, Vaux-sur-Morges.
Persunalitaa ligaa a Vufflens-le-Château[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ferdinand de Saussure, linguista de fama internazional del secul XIX
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
29 11
Ol dé 29 de noèmber l'è 'l 333 ( 334 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 33 dé a finí l'an.
Ul dí 29 de noèmber al è ul dí da pòost 333 ( 334 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 33 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1291 - Monteagudo (Sòria, Spagna): ol rei Jaume II al signa la pas con Sanç IV de Casteja (concòrdia de Monteagudo).
2004 - monastér de Montserrat (Monistrol de Montserrat, ol Bages): ol fond docömental de la biblioteca del monastér al de·enta assessíbel de l'Internet.
1947 - sé di Nassiú Ünide (Nöa York): l'Assemblea Zeneral la vota a faur de la partissiú de Palestina intra àrab e zödé.
1977 - sé di Nassiú Ünide (Nöa York): i Nassiú Unide i sermiss chèsta data come Dé internassiunal de solidarità con Palestina.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1848 - Lancaster (Anglatèra): John A. Flemingh, físegh e inzegnér elètrich Angles.
1946 - San Antonio de los Baños (l'Havana, Cuba): Silvio Rodríguez, cantant cubà.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2001 - Los Angeles (Califòrnia, SÜA): George Harrison, mösegh Angles, component de The Beatles.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Giambon
El giambon o persutt l'è on taj de la carna del porscell. L'è on mangià bell cognossuu e doperaa, soratutt in dò formi: giambon cru e cott.
L'è tiraa foeura del garon del porscell, in del tocch che'l va de l'anca fina ai oss del tars. La pupart di giambon la vegn consciada e stagionada. Di voeult vegnen consideraa giambon anca taj ciappaa de alter part anatomegh del nimal (per esempi la spalla) o de alter besti, compagn de cerv, ors, bisont, cinghial.
El nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El termen giambon l'è on francesism, che 'l riva de jambon. La parolla jambon la se liga a jambe (gamba), e la se referiss a la part anatomega del nimal de indè che se toeu su la carna. L'è spantegaa soratutt in area lombarda ocidental (e in Piemont e Liguria), intant che in quella oriental l'è pussee doperaa (con vari variant fonetegh) el termen persutt[1]. El frances jambon l'è rivaa anca in del romancc, indè che l'è scrivuu schambun [ʒam'buŋ].


text:
Kleindietwil
Kleindietwil a l'eva un cumün svizzer del circol aministrativ del Oberaargau, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'eva de 2.7 km².
Al prim de ginee del 2011 Kleindietwil e Leimiswil hinn staa agregaa al cumün de Madiswil. El celter abitaa de Kleindietwil al se tröva a una altitüden de 557 meter sura al livel del mar.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Kleindietwil in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Bee (VB)
Bee (inscì anca in Italian) a l'è un cumün de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula
El gh'ha ona popolaziun de 748 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 3,3 km² e ona densità de popolaziun de 227 ab./km².
El paes el gh'ha dò fraziun: Pian Nava (püssee a munt) e Albagnan (püssee a val). L'è tacaa ai cumün de Riscian, Ghifa, Premen e Vignun.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Bee (VB) l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Bügnanch
Bügnanch (Bognanch in Piemuntes; Bognanco in Italian) a l'è un cumün ussulan de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula
El gh'ha ona popolaziun de 218 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 58,1 km² e ona densità de popolaziun de 4 ab./km².
El paes, che 'l da el nom a la val umonima, el cunfina cul Cantun Vales (cumün de Zwischbergen).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Bügnanch l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Nendaz
Nendaz (Nenda in arpitan) a l'è un cumün svizzer del distret de Conthey, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 85.9 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 6025 abitant.
El cumün de Nendaz al se tröva a una altitüden de | meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Ardon, Bagnes, Chamoson, Conthey, Hérémence, Isérables, Les Agettes, Riddes, Salins, Sion, Vétroz, Vex, Veysonnaz.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official website (Franzés)
- Tourism website (Inglés)


text:
Joseph Smith
El Joseph Smith Junior (Sharon, 23 dicember 1805 - Carthage, 27 giugn 1844) a l'è staa el fondador de la Gesa de Gesù Crist di Sant di Ultim Dì, cognossuda anca cont el nòmm de Mormonismo, oltra che on'importanta figura religiosa e politega duranta i ann '30 e '40 del XIX secol.
In del 1827 el Smith a l'ha scominciaa a fà sù ona regligion cont el scoltà di messagg che on angiol el ghe aveva mostraa sora di tavol doraa, che parlaven de ona visita de Gesù Crist aj indigen de l'America, In del 1830, el Smith l'ha pubblicaa quij rivelazion chì in del Liber de Mormon e l'ha fondaa la soa noeuva gesa.


text:
Würenlos
Würenlos a l'è un cumün svizzer del distret de Baden. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 5 653 abitant e una süperfiss de 9.03 km², e al se tröva a una altitüden de 421 meter sura al livel del mar.
El cumün de Würenlos a l'è tacaa ai cumün de Wettingen, Otelfingen, Hüttikon, Oetwil an der Limmat, Spreitenbach, Killwangen, Neuenhof.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial
- Kempfhof in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Mele
Mele (en lìgure: Mê) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Gènova.
El g'ha 'na popolasiù de 2 773 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 16,9 km² e 'na densità de popolasiù de 164 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Bosio (AL), Genova, Masone.
El cümü l'è colocàt ai pè de l'Apenìno lìgure endèla val Leira, la sede del cümü la se tróa a 21 km de Gènova. El sò teretóre l'è streersàt de tré cors de àiva principài, el Gorsexio, el Ceresolo e l'Acquasanta, che 'nsèma i conflöés 'nvers meridiù e i ciàpa 'l nòm de torènt Leira. El Leira dòpo 'l se sböta 'ndèl mar Lìgure de le bànde de Voltri. L'altèsa del cümü la vària de 35 a 933 metri söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Mele l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Paradoss da Russell
Paradoss da Russell
Ul matemàtich Bertrand Russell al pruponn in 1901 da cunsidérá ul cungjuunt di cungjuunt ch’i è mia elemeent da sí istess.
Al síes M cheest cungjuunt. Furmalameent, A al è un elemeent da M si e noma si A al è mia un elemeent da sí-istess.
Femm l'ipòtesi che M al cuntegn sí-istess, otrameent dii che M al è un elemeent da M. Cheest chí al è cuntraditori cun la definizziú da M. Sa n dedüiss che M al cuntegn mia sí-istess. Però in cheest caas, M al è un cungjuunt ch’al è mia elemeent da sí-istess e al gh’aress a cheest títul da fá paart da M. Inscí nass-al ul paradoss.
Al mustra che la teuría di cungjuunt al sentüü da Cantor a l’è una teuría cuntraditòria. La ariis dal prublema la vegn da vargot ch’emm acetaa: che qual-sa-vöör prupietaa la pöda vess druvada par custrüí i cungjuunt. Adess, vargüne da cheste prupietaa ( e al è precisameent ul caas íntal paradoss da Russell ) i génera di círcül autureferenziaal instàbil (otrameent dii di "círcül vizziuus") e i gh’aress dunca da vess lassade fö.


text:
09 03
Ol dé 9 de mars l'è 'l 68 ( 69 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 298 dé a finí l'an.
Ul dí 9 de mars al è ul dí da pòost 68 ( 69 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 298 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1966 - Barcelona: i autorità francheste i reprim öna assemblea de stödénc che se sélebrava al convent dels Capucins de Sarrià; chès·c facc se i cognuss come la caputxinada.
1990 - Manresa (ol Bagès), Terassa (ol Valès Oriental) e Badalona (ol Barcelonès): Terra Lliure la atenpta contra i tribünaj de cheste sità.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1934 - Smolensk (Rössia): Yuri Gagarin, pröm cosmonauta de la stòria.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text: 1Rü ñu̱xma tá pemaã nüxü̃ chixu i nachiga i ngẽma dĩẽru i penutaque̱xexü̃ na namaã nüxü̃ perüngü̃xẽẽgüxü̃ca̱x i taeneẽgü i yaxõgüxü̃ i Yudéaanewa ngẽxmagüxü̃. Rü ngẽma yaxõgüxü̃ i Gárataanewa ngẽxmagüxü̃ rü marü namaã nüxü̃ chixu na ñuxãcü tá ngĩxü̃ nanutaque̱xegüxü̃ i ngẽma dĩẽru. Rü chanaxwa̱xe i ngẽxgumarüü̃ ta penaxü i pemax. 2Rü gu̱xcü i yüxüarü ngunexü̃gu rü name nixĩ i wüxichigü i pema rü ngĩxü̃ ípexüxüchi i ngẽma dĩẽru i Tupanana ngĩxü̃ pexãcü. Rü ngẽxgumarüü̃ na ñuxre i dĩẽru ngĩxü̃ peyaxuxü̃ i perü puracüwa, rü name nixĩ i wüxichigü ngĩxü̃ ípexüxüchi i ngẽma Tupanaãrü ixĩcü. Rü ngĩmaã tá penguxü̃ na tama ngẽxguma ngẽ́ma changuxguama ngĩxü̃ na pedexü̃ca̱x. 3Rü ngẽxguma petanüwa changuxgu, rü tá chanaxümatü i ñuxre i poperagü naxca̱x i taeneẽgü i Yerucharéü̃wa ngẽxmagüxü̃. Rü ñu̱xũchi ngẽma poperamaã tá Yerucharéü̃wa chanamugü i ngẽma duü̃xü̃gü i pema nüxü̃ pexunetaxü̃ na ngẽ́ma ngĩxü̃ nangegüxü̃ca̱x i ngẽma dĩẽru i taeneẽgüca̱x ngĩxü̃ penutaque̱xegücü. 4Rü ngẽxguma chi choxü̃́ natauxchagu na ngẽ́ma Yerucharéü̃wa chaxũxü̃, rü choma rü tá ta ngẽ́ma chaxũ, rü nümagü rü tá wüxigu chomaã ngẽ́ma naxĩ. 5Choma rü Machedóniããnewa tá chaxüpetü na íchayadauxü̃ca̱x i taeneẽgü i ngẽ́ma ngẽxmagüxü̃. Rü ngẽmawena rü tá petanüwa changu na pexü̃ íchayadauxü̃ca̱x. 6Rü ngürüãchi tá ñuxre i ngunexü̃gü ngẽxma petanügu charüxã̱ũ̱x, rü bexmana ngürüãchi ngẽ́ma petanüwa tá chanangupetüxẽẽ ya mucü. Rü ngẽxguma rü tá pexü̃́ natauxcha na choxü̃ perüngü̃xẽẽgüxü̃ na ngẽma íchaxũxchaü̃xü̃wa chaxũxü̃ca̱x. 7Erü tama chanaxwa̱xe i paxaãchimare pexü̃ chadau. Natürü chanaxwa̱xe i poraãcüxüra petanügu charüxã̱ũ̱x ega nanaxwa̱xegu ya tórü Cori. 8Natürü nuã Epéchiuarü ĩãnewa tá changẽxma ñu̱xmatáta Pẽtecóstearü ngunexü̃wa nangu. 9Erü nuã rü tórü Cori poraãcü choxü̃́ nanatauxchaxẽẽ na nüxü̃́ chapuracüxü̃ca̱x rü nüxü̃́ yaxõgüãxü̃ca̱x i muxü̃ma i duü̃xü̃gü woo namu i ngẽma tama naxwa̱xegüxü̃ na nuã chapuracüxü̃. 10Rü ngẽxguma chi Timutéu petanüwa nguxgu, rü chanaxwa̱xe i meãma penayaxu na petanüwa nataãẽxü̃ca̱x. Erü nüma rü ta chauxrüü̃ tórü Coriarü puracüwa napuracü. 11Rü ngẽmaca̱x tama chanaxwa̱xe i texé petanüwa nüxü̃ taxoe. Natürü chanaxwa̱xe i nüxü̃ perüngü̃xẽẽ na taãẽãcüma nuã naxũxü̃ na choxü̃ íyadauxü̃ca̱x. Erü poraãcü íchanaṉg̱uxẽẽ na nuã nanguxü̃ca̱x namaã i ngẽma togü i taeneẽgü. 12Rü ngẽma taeneẽ i Aporu rü poraãcü nüxü̃ chaca̱a̱xü̃ na petanüwa íyadauxü̃ca̱x namaã i ngẽma togü i taeneẽgü. Natürü tama ngẽ́ma naxũxchaü̃ i ñu̱xmax. Natürü ngẽxguma naxãchicagu rü tá ngẽ́ma naxũ. 13¡Rü pexuãẽgü na taxuü̃ma i chixexü̃gu pey̱ixü̃ca̱x! ¡Rü meãma peyaxõgüama woo ṯacü pexü̃ üpetügu! Rü name nixĩ i peporaeama rü taxuca̱xma pemuü̃ẽ. 14Rü guxü̃ma i ngẽma pexüxü̃, rü name nixĩ i pegü pengechaü̃güãcüma penaxü. 15Rü ñu̱xmax, Pa Chaueneẽgüx, pema nüxü̃ pecua̱x na Estéfanatanüxü̃gü yiĩxü̃ ga nüxĩra yaxõgüxü̃ ga Acayaanewa. Rü meãma nüxü̃ pecua̱xgü na ñuxãcü poraãcü taeneẽgü i yaxõgüxü̃xü̃ na nangü̃xẽẽgüxü̃. 16Rü chanaxwa̱xe i naga pexĩnüẽ i ngẽma duü̃xü̃gü i Estéfanatanüxü̃gürüü̃ ixĩgüxü̃. Rü ngẽxgumarüü̃ ta chanaxwa̱xe i naga pexĩnüẽ i guxü̃ma i ngẽma duü̃xü̃gü i ñaã Tanatüarü puracüwa puracüexü̃ rü ngü̃xẽẽtaegüxü̃. 17Rü ñu̱xma na taxucürüwama chauxü̃tawa pengẽxmagüxü̃, rü wüxi ga chorü taãẽ nixĩ na núma naxĩxü̃ ga taeneẽgü ga Estéfana rü Fortunátu rü Acáicu. Rü yema taeneẽgü ga núma ĩxü̃ rü pexü̃ nixuchigagü rü yemaãcü choxü̃ nataãẽxẽẽgü ga yema pexü̃ na nataãẽxẽẽgüxü̃rüü̃. Rü tanaxwa̱xe i naga pexĩnüẽ rü nüxü̃ pengechaü̃ i ngẽma duü̃xü̃gü i ngẽmagürüü̃ ixĩgüxü̃. 19Rü guxü̃ma i taeneẽgü i yaxõgüxü̃ i Áchiaaneãrü ĩãnegüwa ngẽxmagüxü̃, rü moxẽ pexca̱x ngẽ́ma namugü. Rü Aquiru rü Prisila rü guxü̃ma i ngẽma yaxõgüxü̃ i Aquirupatawa ngutaque̱xegüxü̃, rü moxẽ pexca̱x ngẽ́ma namugü naẽ́gagu ya tórü Cori. 20Rü guxü̃ma i taeneẽgü i núma ngẽxmagüxü̃ rü moxẽ pexca̱x ngẽ́ma namugü. Rü chanaxwa̱xe i wüxichigü i pema rü pegü pengechaü̃güãcüma pegü perümoxẽgü. 21Choma i Pauru rü cho̱xme̱xmaãtama pexca̱x chanaxümatü i ñaã chorü moxẽ. 22Rü ngẽxguma chi texé tama tórü Cori ya Ngechuchu ya Cristuxü̃ ngechaü̃gu, rü Tupana tá tüxü̃ napoxcu. Rü paxa tá ínangu ya tórü Cori. 23Rü chanaxwa̱xe i tórü Cori ya Ngechuchu ya Cristu poraãcü pexü̃ narüngü̃xẽẽ rü pemaã inarüxã̱ũ̱x. 24Rü guxãma i pema, rü poraãcü pexü̃ changechaü̃ãcüma pexü̃ charümoxẽ naẽ́gagu ya tórü Cori ya Ngechuchu ya Cristu.


text:
A volte ritornano
A volte ritornano (Dal vòlti i tórn'n indrē) 'l è 'n film ad scarésa girâ par la televiśiòṅ in dal 1991 par Tom McLoughlin e 'l è trat da 'n racònt ad Stephen King tirâ fóra da la racòlta ch'la tōś al sò nóm. Al ripréśi i èṅ stadi fati in bòna part in dla sità ad Liberty, in dal stat dal Missouri. In Itâglia 'l è stâ distribuî par la Filmauro cun Dino De Laurentiis prudutōr eśecutìṿ.
Al film al gh'à abû anc dū séguit: Sometimes They Come Back… Again dal 1996 e Sometimes They Come Back… for More dal 1999.
Chris Demetral, che in dal film al fà la part ad Wayne Norman, 'l à vins al prèmi cuma atōr śóvan più brav dal 1993 a 'l Young Artist Awards.
Sunt
'N insgnànt ad stòria, Jim Norman (Tim Matheson), al tórna un dè insém a sò mujér Sally (Brooke Adams) e a sò fiōl Scott (Robert Hy Gorman) dal sò bandi p'r insgnàr in dla sò sità in du 'l è nâ. 'L à decìś ad spatinàr lè da quànd 'l à vdû cun i sò òć murìr sò fradèl Wayne (Chris Demetral) masâ par na banda ad tri laśaròṅ in dal 1963. Ma anc qvìst chè i aṅ pò fat na bruta fîṅ, spaplâ sóta 'n tréno dòp és'r andâ a tōr la sò màchina lasàda in si binàri cuma parchéǵ.
Jim al próa a 'rfàr-as na vita ma i arbgàt i n al làsan minga durmìr la nòt e al ròbi i vàn'n incóra pèś quànd soquànt di sò studènt i tàcan a patìr di incidènt ch'i pàran di suicìdi. Inóltar chi tri là, turnâ da 'l da 'd là par purtàr a cumpimènt quél ch'i n éran briśa stâ bòṅ ad far cun lò e psér acsè catàr scamp da 'l Inféran, i tōśan pòst in dla sò clas.


text:
Bosnia e Erzegovina
La Bòsnia e Erzegòvina (Bosna i Hercegovina / БocHa и XepцeroBиHa in busnian) a l'è un paes de l'Europa balcaniga.
A l'è tacada a la Cruazia, a la Serbia e al Muntenegher.
La capital a l'è Sarajevo.
La gh'ha una süperfiss de 51.129 km² e una pupulaziun de pressapoch 4 miliun e mez d'abitant.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Bòsnia e Erzegòvina a l'è un stat federal, furmaa de la Federaziun de la Bosnia e de l'Erzegovina e de la Repüblica Srpska. El Distret de Brčko, al nord-est del paes, a l'è un'entità autonuma.
La Bosnia e Erzegovina la gh'ha un' Üfizi de Presidenza culegial: gh'è trii president, vün per ogni grüp etnigh.
Al dì d'incö quei là a hinn:
- Bakir Izetbegović per i Bus'gnach (del 2010).
- Željko Komšić per i Cruat (del 2006)
- Nebojša Radmanović per i Serb (del 2006).


text:
Nicole Minetti
Nicole Minetti l'è na pulìtica, balarìna e show-girl itagliàna, nada a Rèmin 'l 11 ad Mars dal 1985.
Biugrafìa
Nicole Minetti la tóś al diplòma clàsic in dla sò sità e la stùddia par dèś an i balét in dla scóla ad sò màdar e pò la sa stablìs a Milàn par tór na specialiśasiòṅ a 'l uśdàl San Raffaele ad Don Verzè in pulidùra ad dènt. La gh la cava in dal Nuvémbar dal 2009 cun i vōt più élt e l'è anc brava a druàr al léngui, specialmènt 'l ingléś p'r al fat che sò màdar la daśvéggna da 'l Régn Unî, ma dal vòlti la sa śbàlia anca lē cuma cla vòlta in dua l'iva scrit ad catàr-'s a Miami Bitch (ch'a vōl dir Putàna) invéci ch'a Miami Beach (ch'a vōl dir Spiàgia)[2].
In cal mèntar, sèmpar in dal 2009, la fà un pruvèṅ p'r al casting dla traśmisiòṅ televiśìva Colorado Cafè e la vèṅ tòlta par far soquànt balét cuma Hit Models. L'à laurâ anc a Rai 2 in dal prugràma Scorie in du la fava, cavàda śò, la baghéta dla plinga.
Dòp soquànt méś la vèṅ duciàda par Silvio Berlusconi mèntar la fava 'l hòstess in dal stand ad Publitalia e la dvènta la sò pulidóra di dènt e, a dita ad lē, anc sò amìga.
Durànt gl'elesiòṅ regiunàli dal 2010 la viṅ misa in dal listòṅ (blindâ parchè l'éra in di prim òt pòst) ad Roberto Formigoni, candidâ a dvintàr al presidènt dla regiòṅ Lunbardî p'r al Pòpul dla Libertà. La sópia al pòst a Patricia Kieran, quéla ch'l'iva invintâ l'Oasi dal Parpaji. Al 21 'd Avrìl dal 2010 la dvènta acsè cunsiliéra regiunàla e la riva diretamènt al Pirelòṅ sénsa far dla gavéta.
Al sò ślógan 'l è: La pulìtica in mèś a la gint.
Al 27 ad Maǵ dal 2010, mandàda da Silvio Berlusconi, la và in questùra a tōr in afidamènt Ruby Rubacuori na baghéta maruchìna ad 17 an ch'l'éra stada farmàda p'r un furt. Al presidènt dal cunsìli al s éra tòlt a cōr al caś parchè al la cgnusìva e par telefòn 'l iva fat inténdar ch'i gh'ìvan dit che Ruby l'éra l'anvōda dal presidènt egisiàṅ Hosni Mubarak.
In dal Śnar dal 2011 la sò culéga ad partî Sara Giudice la decìd ad catàr sù dal firmi par dmandàr-ag ad lasàr libra la sò scrana ma al presidènt Formigoni a n è mia 'd acòrd e al diś ch'i prucès i n fànan minga in si giurnài.
Al 30 ad Śnar dal 2011 la vèṅ scultàda par tri óri da i magistrâ pùblic Ilda Boccassini, Pietro Forno e Antonio Sangermano in d'l àmbit dal caś Rubygate in du la gh à da difénd'r-as dl'acùśa ad dar 'n apòǵ a la prustitusiòṅ.
Al 27 ad Setémbar dal 2011, subìt dòp ch'al sò cumpagn ad partî e sìndic ad Róma Gianni Alemanno al la bèca dgénd «Mai piò dal Minetti in di cunsìli regiunài»[3], lē la và tuta śgualsìda a 'l matrimòni ad sò surèla dgénd «A la fag mè la Pippa», pinsànd a la Pippa Middleton[4].
Dòp ch'al segretàri dal sò partî Angelino Alfano al gh'iva dmandâ ad dimét'r-as da cunsiliéra regiunàla[5], lē la diś invéci ad vlér andàr avànti listés[6].
In cal mèntar la fà savér 'd èsar puta e ch'l'à pasâ na nòt a Madrid insém a Cristiano Ronaldo ma che chi lò 'l è stâ 'n flop. Adès la spéra ad mét'r-as insém a 'n napuletàṅ[7].
Culegamènt estéran
- (IT) Artìcul dal giurnàl Corriere della Sera ch'al dascór dal dè in dua la Minetti la tóś in afidamènt Ruby
- (IT) La paǵna uficiàla di cunsiliér lumbàrd in du a gh'è anc la Minetti
- (IT) La sò paǵna in dal sit dal pòpul dla libertà di cunsiliér regiunài lumbàrd
Nòti
- ↑ La Nicole Minetti a “Dméndga da 'l viṿ”: «Par far pulìtica a n gh'è minga da èsar preparâ» huffingtonpost.it, 7 'd Utóbar dal 2012
- ↑ La Minetti a Miami BITCH? Èpic. Al l'à scrit al sò subconscio libero-news.it, 28 ad Dicémbar dal 2012
- ↑ Mai piò dal Minetti in di cunsìli regiunài ilfattoquotidiano.it, 25 ad Setémbar dal 2011
- ↑ Dà n'uciàda a la Nicole in versiòṅ testimòni spurcaciòna libero-news.it, 27 ad Setémbar dal 2011
- ↑ Alfano: la Minetti la daga al dimisiòṅ ilsole24ore.com.it, 15 ad Luj dal 2012
- ↑ Fiṅ dal turmintòṅ dl'Istâ: la Nicole Minetti la n mòla briśa la sò scrana gazzetta.it, 4 ad Setémbar dal 2012
- ↑ Ronaldo, flop a lèt cun la Minetti. Diva e Donna la fà savér: Nicole delùśa da CR7 messaggero.it, 27 ad Dicémbar dal 2012


text:
Buögn
Buögn (in italian: Bogogno) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de 1 327 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 8,4 km² e ona densità de popolaziun de 158 ab./km².
Al cunfìna coi comün de Cunturbia, Burbané, Cressa, Sön e Vrün.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Buégn l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Frick
Frick a l'è un cumün svizzer del distret de Laufenburg. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 4 854 abitant e una süperfiss de 9.96 km², e al se tröva a una altitüden de 350 meter sura al livel del mar.
El cumün de Frick a l'è tacaa ai cumün de Eiken, Gipf-Oberfrick, Hornussen, Ittenthal, Kaisten, Oeschgen, Schupfart, Ueken.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
External links[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Frick in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Odüda tl detail
Gara di schi y dla liösa dla Crusc Blancia de Südtirol
Tröc colaboradus dla Crusc Blancia dla Provincia à tut sö l’invit dla seziun marora y à tut pert ala gara
N sabeda, ai 29 de jenà 2011 à la Seziun Crusc Blanćia Mareo metü da jí la 36ejima ediziun dla gara di schi dla Assoziaziun Provinziala de Pröm Aiüt Crusc Blanćia. La gara è inće gnüda metüda a jì por festejé i 20 agn dla seziun da Al Plan. Indöt á 180 colaboradus tut sö l’invit dla seziun marora y è rovà adalerch da deplü perts de Südtirol, por se mosoré cun i atri te na gara di schi y öna dla liösa. Düć i volontars è rovà adalerch adora, cun le davagné tl pinsier, mo dantadöt cun tröpa vëia da sté adöm y da sla gode.
Dô la gran stanćiada dl danmisdé, olache düć à dè so miù sön la nëi, á düc i partezipanc podü jí a marëna y a se palsé fora.
Do marëna se à spo düć induné tl Restaurant La Bronta por tó pert ala premiaziun
Tratan la premiaziun, á le caposeziun Stephan Ploner, tut la ocajiun da salude y rengrazié tröć ghesć d’onur che è gnüs adalerch por la manifestaziun: le presidënt dla Crusc Blanćia dot. Georg Rammlmair, le ombolt de Mareo, dot. Albert Palfrader, le vize ombolt da San Martin, dot. Dolorico Mischí, le vize presidënt dl Skirama Plan de Corones Zeno Kastlunger, le vize presidënt dla assoziaziun turistica Werner Call, le diretur dla Cassa Raiffeisen Val Badia Hubert Obwegs y i atleć dla nazionala taliana de schi, Manuela y Manfred Moelgg. I dui atleć d’Al Plan á albü n gran laûr da se lascè fa jö cun i volontars y da firmé les sciarpes che düć i volontars à ciafè por la ocajiun. I tolun l’ocajiun da rengrazié de cör düc i ghesć d’onur, che s’á tut la bria da gní adalerch, y ti à insciö dè na maiù importanza ala manifestaziun.
Tartan la premiaziun, n’á nia ma i singui mius ćiafé na copa , mo inće les seziuns che á arjunt le miù resultat. Le pröm post tla categoria de grup s’á meritè la seziun da Mals, con i miûs resultać ti sciampan dant ales seziuns de Sarntal y Alta Badia.
Ciamó plü interessant era stada tartan la lotaria, olache tröć à podü pié do de beliscimi pesć
Do la premiaziun à i partezipanc ciamo albü la ocajiun da passe valgönes ores de aurela cörta tl Apres Ski La Bronta.
I organisadus oress ti sporje n sintì dilan a düc chi che à contribui al garatè dla gara. N dilan particolar al comite de organisaziun Al Plan Events por le gran sostegn chi un ciafè. N dilan ala Cassa Raiffeisen por la sponsorisaziun dles copes, al Skirama Plan de Corones por le sostëgn y a düc chi che à dè ca n pest por la lotaria. N dilan a Manfred y Manuela che à daidé para pro la premiaziun y a düc chi che à fat val sorvisc.
- Files:
- Gesamtergebnis_01.pdf155 K
- Gesamtergebnis_Rodeln_01.pdf123 K
- Gesamtergebnis_nach_Klassen_01.pdf155 K
- Mannschaftswertung_01.pdf112 K


text:
Belgi
El Belgi (België in Flamengh, Belgique in Frances, Belgien in Tudesch) l'è un stat de l'Europa ucidental.
A nord l'è tacaa ai Pais Bass, a est a la Germania e el Lüssembürgh, a sud e süd-ovest a la Francia e a nord-ovest el da ins el Mar del Nord.
Gh'è pö da dì ch'el Belgi l'è al cunfin tra l'Europa germanofuna e l'area linguistica rumanza. L'è divis in tre region: i Fiander, induè che se parla el flamengh (pü o meno el 58% de la pupulazion); la Valonia (con el 32% de la pupulazion); e la region de la cità de Bruxelles, uficialment bilinguv e induè che ghe sta el 10% de la pupulazion.
El Belgi l'è staa vün di fundadur de l'Ünion europea e la so capital l'è la sed d'un bel po d' istituzion cumünitari.
Istitüziun pulitigh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Belgi (Royaume de Belgique/Koninkrijk België/Königreich Belgien) l'è una munarchia custitüziunal.
El re l'è Filip (del 2013).
El prim minister l'è l'Charles Michel (del 2014).


text:
Repüblica Centrafricana
La Repüblica Centrafricana, (Ködörösêse tî Bêafrîka in lengua sango, République Centrafricaine in frances) a l'è un paes de l'Africa centrala.
A l'è tacada al Ciad, al Sudan, a la Repüblica Demucratica del Congo, al Congo e al Camerun.
La capital a l'è Bangui.
La gh'ha una süperfiss de 622.984 km² e una pupulaziun de pressapoch 4 miliun d'abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Repüblica Centrafricana a l'è stada un pussediment de la Francia, cunt el nom de Oubangui-Chari, fina al 1960, quand che l'ha utegnüü l'indipendenza.
In del 1977 el ditadur Bokassa al s'è pruclamaa inperadur cunt el nom de Bokassa I. In del 1979 a l'è stada restaürada la repübliga.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al dì d'incö el paes a l'è in d'una fas de transiziun, dopu vess staa 'na repüblega presidenzial.
Chi che l'è dree a 'vègh i funziun de president l'è la Catherine Samba-Paranza (del 2014).
Chi che l'è dree a 'vègh i funziun de prim minister l'è l'André Nzapayeké (del 2014).


text:
Thomas Edison
Thomas Alva Edison (Milan, Ohio, 11 de febrér del 1847 — West Orange, New Jersey, 18 de utùer del 1931)[1] l'è stat en inventùr e 'n imprendidùr americà che g'ha svelöpàt divèrsi dispuzitìf importàncc che g'ha ìt 'na gràn importànsa indüstriàla.
L'è stat el prim a aplicà i prensépe de la prudusiù de màsa al procès de l'envensiù. Edison l'ìa cunsideràt giü dei piö prulìfich enventùr del sò tép, e 'l g'ha stabilìt el rècord co 1.093 brevècc. El g'ha fat registrà le sò 'nvensiù en töt el mónt.
'Ntra i sò contribùti piö üniversài per l'evulusù tecnològica e scentìfica gh'è la lampadìna a 'ncandescènsa, el gramòfono, el cinescòpio, el dictàfono e 'l micròfono a granèi de carbù per el telèfono. Edison l'è giü dei precursùr de la revulusiù tecnològica del sècol XX. El g'ha ìt 'na part determinànt endèl'indüstria del cìnema.
Biografìa [1][Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Thomas Alva Edison l'è nasìt endèna famìa de la clas média, ai 11 de febrér del 1847, a Milan, endèl stat americà del Ohio. Sò pàder, Samuel Edison, canadés de urìgin olandéza, che per sbarcà 'l lönàre 'l fà 'n pó de töt: el vendidùr de barbài, el maringù, carpentér, agènt imubiliàr, ecc. Sò màder, Nancy Eliot Edison, ex-profesorèsa canadés, la g'ha 'n càrech sèt fiöi, dei quài tré i mör amò picinì. Thomas l'è 'l piö zùen de töcc, e, per chèsto, sò màder la ghe dèdica 'na atensiù speciàl.
Endèl 1853, la famìa la fà San Martì e la và a stà a Port Huron. Par che zamò de picinì 'l gh'ìes dei problémi a sintìga e a scöla, l'ünica de la citadìna, el Thomas Edison el fàa fadìga. El sò profesùr, el reverèndo Engle, el dizìa que "'l gh'ìa adòs el diàol e che dismitìa mài de fà domànde stüpide e che 'l fàa fadìga a 'mparà". En piö, el se refüdàa de stà a le lisiù. Dòpo de tré més de scöla el Thomas Edison el làsa lé de nà e 'l turnarà mai piö a nà a 'na scöla 'n töta la sò vìta. La sarà sò màder a ciapàs la brìga de edücàl e lü, de la sò bànda, l'empàra chèl che la 'nteresàa de piö. El fenesarà per divorà töcc i lìber de sò màder che parlàa de scènsa. El riarà a mèter en pé 'n laboratóre de chìmica söl solér che 'na ólta ogna tat el fàa tremà töta la bàita.
El càta sà, 'ntàt, en pòst cóme vendidùr de giornài, panadì, tùrte e fröta söndèn tréno che 'l nàa de Port Huron a Detroit. La guàrdia de la stasiù locàl la ghe lasàa tègner i sò giornài e töt el rèst endèn vagù öt. Ghe restàa amò del tép per lèzer e per fà i sò esperimèncc endèl sò laboratóre che, de niscùs, l'Edison el gh'ìa mitìt en pé endèn giü dei vagù e che 'n bèl dé 'l narà a föch per 'n esperimèt mìa nat per el sò rét. En chèl perìodo ché, pegiùra 'l probléma de udìto che 'l gh'ìa sèmper vìt e 'l vé quàze sùrt.
Entàt però l'empàra el còdice Morse e 'l fa sö dei telègrafi artigianài. Piö tàrde 'l ghe darà a sò fiöla 'l scötöm de "Dot" (pónt) e a sò fiöl el scötöm de "Dash" (lìnea). El frequènta 'n córs e 'l rìa a deentà telegrafìsta del paés endóche l'è nasìt, però, sicóme che 'l gh'ìa amò 'l vése de fà esperimèncc, el và a finì de fà söcéder 'n óter incidènt e quàze 'l fà saltà pelària l'ufìcio.
Edison el fà brevetà la sò prìma 'nvensiù - 'na màchina per registrà i vóti, che gh'è 'nteresàt a nisü - quan che 'l gh'ìa 21 agn. El và a stà a Nöa York endèl 1869 per afermàs come enventùr como indipendènt. El rìa sènsa gne 'na palànca e 'l fàa la fam. Du agn piö tàrde, l'envènta 'n indicadùr automàtich de quotasiù de la bórsa. El riarà a vindìl per 40 mìla dòlari e 'n piö 'l fìrmka 'n contràt co la Western Union, puzisiù che g'ha pirmitìt de nà a stà de per sò cönt a Newark, en quartér periférich de Nöa York.
El dé de Nedàl del 1871, el se spùza condèna s•cèta de 16 agn, Mary Stilwell, giöna de le sò 'mpiegàde. Dùsez'àgn piö tàrde, dòpo de ìga dat tré fiöi, Mary la mörarà de tìfo. Edison el se spùzarà amò 'na ólta, co Mina Miller, e pò a de lé 'l g'harà tré fiöi.
Endèl 1876, quan che l'ìa zamò famùs, la varietà de la sò atività e le sò dispunibilità econòmiche le ghe peretarà de mèter en pé 'n véro cèntro de ricérca a Menlo Park. L'ìa quàze 'na cità 'ndüstriàl, co ufìci, laboratóre, asistèncc e tècnich preparàcc. En chèsta época, l'Edison el riarà a prupunìs l'obietìf de tirà fò 'na nöa 'nvensiù ògna dés dé. El riarà mài a tat ma per en perìodo de quatr'àgn, el riarà a brevetà 300 invensiù nöe, che 'l corespónt praticamènt a 'na creasiù ògna sich dé.
Endèl 1877 el g'ha 'nventàt el fonògrafo. L'aparàt el cunsistìa endèn cilìnder ricuprìt condèn fòi de alumìnio. 'Na puta gösa la vignìa schisàda cùtra 'l cilìnder. Colegàcc a la pùta gh'ìa 'n um diafràma ('n dìsch fì fì che fàa de sensùr endóche le vibrasiù le vignìa convertìde de segnài eletrònich en segnài acùstich e vicevèrsa) e 'na sórt de turtaröl grant. El cilìnder el vignìa fat girà a mà entàt che l'operadùr el ghe parlàa dét endèl turtaröl. La us la fàa vibrà 'l diafràma. Entàt, la puta gösa la segnàa 'na rìga endèl fòi de alumìnio.
Quan che l'inciziù la l'ìa finìda, la pùta la vignìa cambiàda condèna ùcia; la machinèta a fà isé la ripruducìa le paròle quan che se turnàa a fà girà 'l cilìnder. El Thomas Edison el g'ha lauràt dré a chèsto progèt endèl sò laboratóre entàt che 'l cantàa la cansù de pipì "Maria la gh'ìa 'n pirì" (Mary had a little lamb), e pò 'l la fàa sunà col sà fonògrafo.
Endèl 1878, quan che 'l gh'ìa 31 agn, el s'è mitìt endèl có de rià a tirà fò la lùce a pàrter de l'energìa elètrica. Zà dei óter ricercadùr i gh'ìa zamò pröàt a fa sö de le làmpade elètriche. Nernst e Swan, per ezèmpe, i éra riàcc otègner en quach rezültàt, ma i sò dispuzitìf i düràa tròp pòch e pò i se spacàa.
Edison el g'ha pröàt en prensépe a doprà dei filamèncc de metàl. Gh'è ülìt 'na möcia de 'nvestimèncc e miér de pröe per rià a troà 'l filamènt giöst: en fil de cutù parsialmènt carbunizàt. A mitìl endèn vazèt de védre endèl quàl s'ìa creàt el vöt, el fil el se scaldàa a fàga pasà dét la corènt elètrica 'nfìna che 'l deentàa incandescènt, sènsa però deleguàs, evapurà o brüzà. Endèl 1879, 'na lampadìna fàda sö a chèl sistéma lé la g'ha lüzìt per 48 ùre dré a fìla e, per le fèste de l'öltem de l'an, 'na stràda 'ntréga, arènt al laboratóre, l'è stàda ilüminàda come demostrasiù püblica.
Thomas Alva Edison l'è mórt ai 18 de utùer del 1931.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ 1,0 1,1 The Life of Thomas A. Edison (Ingles)


text:
Perch? vot gnirm a dir che ten'er menga t? ormai i al san gi? tot ch'et ve seimper con quel l? at tto vesta anca me ma te et cuntenua dir che ten'er menga t? e che la geint la perla perch? l'an sa csa fer perch? l'an sa csa fer Tem vo dir cle una bala ch'im han cunte una bala tem vo dir cle una bala cle propria una bala ma me la me bala a la ciap con dal vein.
A me amn'inporta gnint se te durant al de tvo ander a fer l'amour con quel ch'et per a te csa vot c'minporta a me ma an gnirem menga a dir che ten'er menga te perch? tal se che el bale em piesen gnianch un po' em piesen gnianch un po' e po' po' ai count mei me che te.
Tem vo dir cle una bala ch'im han cunte una bala tem vo dir cle una bala cle propria una bala ma me la me bala a la ciap con dal vein


text:
Piu IX
Piu IX (Senigallia (AN), 13 de màgg 1792 - Ruma, 7 de febràr 1878) l'è stái el 255° Papa de la cesa católica. El se ciameva Giuánn Maria Mastai Ferretti.
El Papa Giuánn Paul II l’ha pruclamàd Beát el 3 de setèmber 2000, el stéss dì de la beatificasiòn de Giuànn XXIII.
L’é stai, dòpu San Péder, el Papa che l’ha guernàd la Cesa per püsée temp: 31 ann, 7 més e 23 dì.
Se l'ha dìtt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligamm de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Biugrafia de Piu IX sü SantieBeati.it
- Opera Omnia de Papa Piu IX


text:
1910
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 10 02 - Spagna: José Canalejas ucüpa par la prima völta la presidenza dal Cunsej di Minístar.
- 26 06 - Vegn fundada a Milan l'Alfa Romeo.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 23 03 - Tokio (Giapun): Akira Kurosawa, diretuur da cinema Giapunées (m. 1998).
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 21 04 - Redding (Connecticut, SÜA: Samuel Langhorne Clemens, cugnussüü cuma Mark Twain, scrituur Noort-american.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Mahilëŭ
Mahilëŭ (cirilligh: Mariлëў; in russ: MorилëB/Mogilëv; in polacch: Mohylew; in ucrain: MorилboB/Mogyl'ov; la pronuncia lombarda l'è pù o manch Mahiliòu per el bieloruss e Maghiliòff per el russ) a l'è ona città de la Bielorussia oriental.
La città la se troeuva longh i spond del fiumm Niper e la cunta ona popolazion de 360.000 abitant. Mahilëŭ l'è capital del voblasc' omònim.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Come tant alter città bieloruss, la s'è trovada sòtta i domini del Principaa de Smolensk, de la Lituania e de la Polònia, prima de tornà de noeuv in de l'Imperi Russ (in del 1772, pòcch prima de la spartizion de la Polònia).
Duranta el XIX secol l'è vegnuda ona città importanta in de la ministrazion de la Bielorussia. Duranta la Segonda Guerra Mondial l'è stada occupada di todesch, che hann coppaa quasi tucc i giudee che ghe viven, che eren pròppi tant.
A Mahilëŭ (che l'è anca molto conossuda col sò nòmm russ) l'è nassuu el composidor american Irving Berlin (nassuu 'me Izrail' Bejlin) e gh'ha studiaa a l'Università el president de la Bielorussia Aleksandr Lukašenko.


text:
Cà
Par cà a s dascór dna strutùra basta ch'a sia, druàda da 'l óm par quaciàr-as durànt al dè e la nòt (par magnàr, punsàr o durmìr) e in dua a viṿ tuta la famìja in gènar, dal vòlti cun anc dal bèsti.
La cà la pōl èsar da par lē (s'l'è ad lus la s ciàma vila) o insém a di atri in un cundumìni o in un palàs. In cal caś chè la tōś al nóm 'd apartamènt. Dal nòstri bandi al cà i èṅ fati druànd dal prédi, di matòṅ e dal cimènt ma in di àtar paéś i s pōlan druàr di àtar materiài cum al légn.
Par tiràr sù na cà a gh vōl al parmés. Un tècnic ('n inśgnér, 'n architét o un geométar) al gh'à da far un prugèt e pò purtàr la dmanda in cumùn p'r avér al parmés ad custruìr. Cun cal fój ad carta lè, al pruprietàri al pōl finalmènt dar inìsi a i lavōr. Quànd la cà l'è prònta, a gh'è da scrìv'r-la in catàst (Agensìa dal Teritòri), druànd i còdas A/1/A/9 p'r al cà (a secónd dal finidùri e dal valōr), C/2 p'r al cantìni e al sufìti e C/6 p'r i garàǵ.
Ambînt
In na cà i s pōlan catàr chi ambînt chè:
- Bśól/Balcòṅ/Teràsa: i èṅ di spasi a i piàṅ élt avèrt ad sōvar (esénd sénsa téǵ) ch'i vaṅ da 'd là dla sàguma d'l edifìsi e i sarvìsan par ciapàr dl'ària ad fóra. I s càtan da spés in di cundumìni
- Àndit: 'l è 'l ambînt da in du a ś vèṅ dèntar
- Salòt/Salòṅ/Tinèl: 'l è 'l ambînt in du a s pasa al dè
- Cuśìna: 'l è 'l ambînt in du a s fà da magnàr; quànd 'l è pìcul, al s ciàma Cuśinòt
- Sala da pranś: 'l è 'l ambînt in du a s magna
- Curidōr/Andavèṅ: 'l è 'l ambînt druâ par pasàr da na cambra a n'atra
- Bagn/Lìcit: 'l è 'l ambînt druâ par lavàr-as o p'r andàr ad còrp o pisàr
- Lavandarìa: 'l è 'l ambînt in du a s lava i pagn
- Cambra da lèt: l'è la cambra in du a s dòrum o a s pònsa
- Tanabùś: 'l è 'n spasi pìcul ch'al sarvìs par métar via dla ròba
- Garàǵ: 'l è 'n spasi in du a s mét dèntar la màchina
- Cantìna: 'l è 'n ambînt frésc in dua a n s viv minga ma ch'al sarvìs par métar via di śavàj o di àtar lavōr. Al s cata sèmpar a 'l piàṅ tèra di edifìsi o anc più sóta incóra
- Sufìta: 'l è 'n ambînt ch'al s cata a 'l ùltim piàṅ, còmad par métar via la ròba
- Tasèl mòrt/Tasèl: 'l è 'l ambînt ch'al s cata sóta 'l téǵ
- Mansàrda: 'l è un tasèl mòrt in du a s pōl vìvar
Manéri ad dir
- (EGL) A cà mia, (IT) A parer mio; secondo me.
- (EGL) Avèr-ag na cà cun tut i còmad, (IT) Avere una casa agiata.
- (EGL) Tgnìr la testa a cà, (IT) Essere molto ragionevoli.
- (EGL) Ès'r ad cà, (IT) Essere di casa, quand a s è dimòndi amìg ad na famìja.
- (EGL) Andàr in cà, (IT) Andare in cucina.


text:
Corseaux
Corseaux a l'è un cumün svizzer del distret de Riviera-Pays-d'Enhaut, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 1.06 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 2145 abitant.
El cumün de Corseaux al se tröva a una altitüden de 445 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Chardonne, Corsier-sur-Vevey, Vevey.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligamm de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Media relaa a Corseaux al Wikimedia Commons
- Sit Ufizial del cumün de Corseaux (French)
- Corseaux in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Aerial views on swisscastles.ch


text:
Euclide de Megara
Euclide de Megara l’è stat en filòzofo socràtich de la grécia antìca, atìf entùren al an 400 prìma del Signùr e fondadùr de la Scöla megàrica. I editùr e i tradutùr medievài dei Elemèncc i l’ha scunfundìt de spès col sò omònim Euclide.
El filòzofo Euclide l’è nasìt a Megara, ma ‘l s’è trasferìt a Atene endóche l’è deentàt discèpol del Sòcrate. Quan che ‘l so maèstro l’è mórt, lü l’è turnàt a Megara, endóche ‘l g’ha acuglìt dei óter discèpoi socràtich.
Nesöna de le so òpere l’è scampàda, ma ‘l so pensér se pöl cumprindìl per mès de le dutrìne de la scöla che ‘l g’ha fondàt e se capés che le nàa derènt fés a la filozofìa socràtica. Segónt chèsta dutrìna el Dio benevolènt, inteligènt e giöst del Sòcrate l’è identificàt col éser ünich e imutàbil del Parmenide de Elea, ciamàt Dio, sapiènsa o giüstìsia, e paragunàbil a l’asùnto metafìzich pròpe de la scöla eleàtica.


text:
Ugiòn
Ugiòn u anca Vugiòn (Oggiono in Italian) al è un cumün da la Pruvincia da Lecch cun 8 884 abitant (dàto del Dic 2013 [1]), 'na süperfis de 7,9 km² e 'na densità de 1 125 ab./km².
Evulüzziun demugrafica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Ugiòn l'è mustraa in de la tabela chi desutta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Malaga
Màlaga (Málaga in spagnöl; Malaca in latin) a l'è una cità de l'Andalusia, al süd de la Spagna.
La gh'ha 561.250 abitant (2007), 1.100.000 se cüntum tüta l'area metrupulitana.
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Màlaga a l'è in sül mar Mediterani, pressapoch a 100 km a est del Strecc de Gibiltera .
A l'è un port impurtant e la capital cultürala e ecunomiga e la Costa del Suu.
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sindich a l'è el Francisco de la Torre Prados.
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Màlaga a l'è gemelada cun:
- El Ayun, Repüblica Araba Saharawi Demucratica
- Erfurt, Germania
- Faro, Purtugal
- Mobile, Alabama, Stat Ünì d'America
- Tiro, Liban


text:
Boécourt
Boécourt a l'è un cumün svizzer del distret de Delémont, in del Canton Giüra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 12.28 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 863 abitant.
El cumün de Boécourt al se tröva a una altitüden de 516 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Asuel, Bassecourt, Bourrignon, Develier, Glovelier, Montmelon.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Boécourt in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Burgh San Sir
Burgh San Sir (nom ufizial: Borgo San Siro) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia. Al gh'ha 1 054 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 17,3 km² e ona densità de 61 ab./km².
Al cunfìna coi comün de Balguart, Gambulò, Garlasch, Trümé, Vigevan e Zarbulò.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Burgh San Sir l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Al concerto de Vasco ga sìe po a mè
arda come cante
An sìa samò a S.Siro de martedè e 'l concerto l'ìa sàbet
A begà con chi di cancei an gi sbraga zo po a chèi!
A begà con chi de Veruna sö la pulenta piö buna
Vasco, Vasco a l'è 'l migliuür e töcc i bale i ànsa
Vasco, Vasco ghè doma lü, doma lü!
Öna olta fo 'ddet ma tacàt coi bire chele 'm promosione
Ta na paghet düsento tanna portet vià mèla a sero trenta l'öna
A maià l pà col gorgonsöla me con chi de Lisöla
A picà zo di bei tunade coi noste bire gasade
Vasco, Vasco a l'è 'l migliur e töcc i bale i ànsa
Vasco, Vasco ghè doma lü , doma lü!!
E po vers ai sìc iè gnicc ffò di brìc col metallo pesante
A go tracc söl cò öna butìglia 'Pinot e l'ho centràt in pieno!!In pieno!!
A nö ure i sa smorsa i lüci e fo come mine al salta fò ol Vasco
La fa' zo Siamo soli e po zo Bollicine e söbet dopo Blasco
Per me Vasco l'è mià emilià per mè l'è de Fiorà
Vasco l'è de sigür bergamasc, forse de Martorasc
Ciapela , ciapela, ciapela
Zöghela, zöghela, zöghela
Vasco, Vasco a l'è 'l migliur e töcc i bale i ànsa
Vasco, Vasco ghè doma lü , doma lü!!


text:
Peppa Pig
Peppa Pig (Pèpa la Gugiōla) 'l è 'n cartòṅ animâ britànic dirét e prudót par Astley Baker Davies. 'L è distribuî in tut al mónd in sènt-utànta paéś e 'l è stâ pinsâ p'r un pùblic ad putèṅ. Tut gl'epiśòdi i èṅ lung sinc minùt.
La prima stagiòṅ l'è dal 2004 ma pò, par via dal sucès grand ch'al gh'à abû, i aṅ cuntinuâ incóra faghénd atri tri stagiòṅ, tuti cun sinquànta-dū puntàdi. In Itâglia i èṅ traśmìs p'r i canài Rai YoYo e Disney Junior.
Descrisiòṅ
Al cartòṅ animâ al cònta la vita dla prutagunìsta Peppa Pig, na nimàla śóvna, dla sò famìja e di sò amìg, tut bèsti cuma lē ma minga di nimàł a part la sò famìja ch'l'è fata da sò màdar (Mama Rója), da sò pàdar (Papà Ninét) e da sò fradèl pìcul (George Ninèṅ). Tut i persunàǵ i s cumpórtan cuma di óm (i gh'aṅ di vistî adòs, i guìd'n al màchini, i vìv'n in dal cà) ma anc cuma dal bèsti. Par dir-'n una, la famìja dla Peppa Pig la taca da spés a dascórar faghénd prima di grugnî o la s dasténd vluntéra in dal puci pîni ad śmalta parchè i gh càtan gust.
I nóm di persunàǵ i tàcan sèmpar cun la létra ch'a gh'è a 'l inìsi di nóm dal bèsti in Ingléś ch'i èṅ:
- Peppa Pig (Pig → Pòrc);
- Rebecca, Richard, Rosy e Robby (Rabbit → Cunèṅ);
- Suzy (Sheep → Pégura);
- Danny (Dog → Caṅ);
- Zoe, Zuzu e Zaza (Zebra → Śébra);
- Candy (Cat → Gat);
- Pedro (Pony → Pòny);
- Emily (Elephant → Elefànt);
- Delfine e Didier (Donkey → Àśan);
- Freddy (Fox → Vólp);
- Kylie (Kangaroo → Cangûr);
- Wendy (wolf → Lóv);
- Belinda (Bear → Órs);
- Simon (Squirrel → Scujàtul);
- Gabriella (Goat → Cavra);


text:
09 01
Ol dé 9 de zenér l'è 'l 9 dé de l'an del calendare gregorià; manca 357 (358 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 9 de zenér al è ul dí da pòost 9 dal an dal calendari gregurian; i manca 357 (358 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1863 - S'ignaugura ul metró da Lundra, ul primm cami da fer suterani dal muunt, da sett chilòmetar da longitüda.
- 1923 - Juan da la Cierva al fa ul primm guur in autogir par Madrid.
- 1988 - Sientífich da l'Institut Whitehead, da Boston, i riess a isulá ul geen respunsàbil dal sess üman (TDF), lucalizaa íntal cromusoma Y, dumà preseent int i òman.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1821 - Francisco Bilbao, scrituur e filòsuf Cilées.
- 1902 - Barbastre (l'Aragó) - Josepmaria Escrivà da Balaguer, saant Spagnöö, fundaduur da l'Opus Dei.
- 1913 - Richard Nixon, presideent di Statt Ünii.
- 1941 - Joan Baez, cantant Nòort-americana.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Ìgol
Ìgol (Vigolo in Italià) l'è ü cümü de la Pruinsa de Bèrghem. El g'ha 598 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 12 km² e 'na densità de 50 ab./km². El se tróa sùra al Lach d'Izé a 49 km de la sità de Bèrghem e a 616 méter söl lièl del mar.
El cunfìna coi cümü de Dréra, San Ròch, Fonté, Parsànega, Predùr, Taèrnola e Idànga.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Ìgol l'è ilüstràda in de la tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Gams
Gams a l'è un cumün svizzer del distret eletural (Wahlkreis) de Werdenberg, in del Canton San Gal. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 22.28 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 3135 abitant.
El cumün de Gams al se tröva a una altitüden de 490 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Buchs, Grabs, Sennwald, Wildhaus. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gams l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 835 col nom de Campesias. In de l'ann 1210 l'eva menziunaa col nom de Chames, in de l'ann 1236 col nom de Gamps. Infina al Medioevo l'eva un abitaa a magiuranza linguìstega rumancia e l'eva cognossüü col nom rumanc de Chiamp.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial
- Gams in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Valtelina
La Valtelina (Valtelina e Valtulina in valtelines, Valtellina in talian, Veltlin in tudesch, Vuclina in rumanc; Valteline in frances; Valtoline in frances e ingles storegh) l'è na valada de la Lumbardia,ins el cunfin cun la Svizra.
Al dì d'incö l'è cugnussüü per i so piste de sci, i so aqui termal, i so furmag (suratüt el Bit, ciamaa insì per via del turent Bit) e el so vin.
'Na völta l'era un passag impurtant tra l'Italia e la Germania, e gh'è staa tanta guer per el cuntrol de 'sta val chì.
I cumün de la Valtelina[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Abriga, Albaree, Andel, Arden, Bema, Berben, Bianzun, Büj, Burmi, Busagia, Caiö, Caspögg, Castel, Castiun, Cedrasch, Cercin, Cin, Ciür, Civ, Cös, Culurina, Dasc, Delebi, Dübin, Faed, Furcula, Füsinn, Geröla, Gesa, Gros, Grosut, Lanzada, Livign, Luver, Mantel, Masc, Mel, Muntagna, Murbegn, Pedesina, Pendulasch, Piantee, Piateda, Punt, Pustales, Resüra, Rugul, Sern, Spriana, Sundel, Sundri, Talamona, Tarten, Tej, Tiran, Traona, Tresiv, la Tur, Tuv, Val de Dent, Val de Sot, Val Masen, Valfürva, Verv, Vila de Tiran.


text:
Cama
Cama a l'è un cumün svizzer del distret de Moesa. in del Canton Grison. Al gh’ha pressapoch 529 abitant e una süperfiss de 15.06 km², e al se tröva a una altitüden de 366 meter sura al livel del mar.
El cumün de Cama a l'è tacaa ai cumün de Dòss (IT-CO), Gurduna (IT-SO), Gron, Legia, Liv (IT-CO), Lostal, Verdabi.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cama l'è menziunada la prima volta in de l'ann 1219 col nomm de Camma.[1]
L'andament storegh de la popolazion de Cama l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]


text:
Intragna (Svizzera)
Intragna (inscì anca in Italian) l'è ona frazion del comun tisines de Cent Vai, in del distrett de Locarna.
El paes l'è traversaa del Melezz e 'l confina coi paes de Borgnon (ovest), Onsernon (nord-ovest), Mosogn e Isorna (nord), Cavijan (nord-est), Loson (est), Ronch (sud-est), Brissagh (sud) e Palagnedra (sud-ovest).
L'è stada indipendenta 'me comun infina al 2009. Giamò in del 1972 però a gh'era stada on'union cont on comun, quell de Rasa (che al temp el gh'eva domà ona desena de abitant).


text:
Lügan (distret)
El distrèt de Lugàno (nòm uficiàl: Distretto di Lugano) l'è giü dei òt distrècc del Canton Ticìno, endèla Svìsera italiàna. El capolöch del distrèt l'è la cità de Lugàno.
L'è 'l quint distrèt piö grant del Cantù per estensiù condèna superfìce totàl de 305.2 km², ma l'è 'l prim per popolasiù coi sò 148 833 abitant (dato del 31 Dicember 2013[1]).
Diviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distrèt de Lugan l'è dividìt en 12 cìrcoi e 70 cümü:
-
-
Lagh de Urij
-
-
-
-
-
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nòte[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statistik Schweiz – STAT-TAB: Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter
- ↑ I cìrcoi de Lügà est e Lügà òvest i comprènt i quartiér de Lügà colocàcc, rispetivamènt, so la rìa sinìstra e sö la rìa dèstra del fiöm Cassarate.


text:
La cumissiun dal cussegl grond sustegna l'emprima etappa d'in nov center administrativ a Cuira
La cumissiun predeliberanta dal cussegl grond è sa fatschentada cun la missiva da la regenza davart il center administrativ, project «sinergia». Ella recumonda al cussegl grond d'acceptar il project.
En la sessiun da december 2009, en il rom dal tractament dal rapport davart la strategia d'immobiglias dal chantun Grischun, aveva il cussegl grond concludì da persequitar vinavant la varianta dal project «sinergia» per Cuira. La finamira da quest project è quella da construir in nov center administrativ chantunal cun circa 700 plazzas da lavur a Cuira vest. Sut il presidi dal deputà Ernst Casty ed en preschientscha dal cusseglier guvernativ Mario Cavigelli ha ussa la cumissiun cumpetenta dal cussegl grond predeliberà la missiva da la regenza davart il center administrativ, project «sinergia».
La missiva cumpiglia l'emprima etappa cun la construcziun d'in nov edifizi d'administraziun cun circa 400 plazzas da lavur. Per quest intent propona la regenza al cussegl grond d'approvar in credit d'impegn brut da 69 milliuns francs. Sch'il cussegl grond approvescha quest credit, vegn il pievel a decider definitivamain en chaussa a l'urna, e quai la primavaira 2012. Sch'er il pievel accepta il credit, vegn alura publitgada la stad 2012 ina concurrenza per il project «sinergia».
Renconuschì la situaziun nuncuntentaivla
Per la cumissiun predeliberanta èsi stà incontestà che la situaziun da spazi a Cuira saja nuncuntentaivla per l'administraziun chantunala, perquai che las plazzas da lavur èn repartidas sin 44 differentas immobiglias. Medemamain èsi vegni renconuschì ch'ils andaments interns pon vegnir optimads tras la construcziun d'in nov center administrativ e ch'il project na sposta naginas plazzas da lavur davent da las regiuns en la chapitala chantunala. Discussiuns cuntraversas hai dà pervia da la situaziun da traffic en il sectur da la Ringstrasse e da la Kasernenstrasse a Cuira en cas ch'il center administrativ vegniss realisà, pervia da las consequenzas che resultan en cas ch'ina part da l'administraziun chantunala banduna il center da la citad sco er pervia da la situaziun che sa dat per las lavurantas e per ils lavurants en in center administrativ cun biros che han pliras plazzas da lavur. Las opiniuns èn stadas divididas areguard l'explicaziun en la missiva che la reducziun da spazi permettia effectivamain da spargnar mintga onn custs periodics dad 1,2 fin 1,9 milliuns francs en cumparegliaziun cun il status quo. En quest punct è la maioritad da la cumissiun stada da l'avis ch'il punct essenzial dal project saja quel d'optimar ils andaments da lavur interns e betg quel da spargnar custs en cumparegliaziun cun il stadi actual.
La finala ha la cumissiun sustegnì cun 7 cunter 4 vuschs l'approvaziun da l'emprima etappa per construir in nov center administrativ chantunal a la Ringstrasse/Salvatorenstrasse ed uschia er il credit d'impegn respectiv da 69 milliuns francs. Ella recumonda pia al cussegl grond d'acceptar il project. En cas ch'il cussegl grond dess ses consentiment en la proxima sessiun d'october 2011, han dentant – sco gia menziunà – las votantas ed ils votants grischuns l'ultim pled.
Infurmaziuns:
president da la cumissiun Ernst Casty, tel. 079 445 48 01
Gremi: cumissiun predeliberanta per il rapport davart la strategia d'immobiglias dal chantun
Funtauna: rg cumissiun predeliberanta per il rapport davart la strategia d'immobiglias dal chantun


text:
Schattdorf
Schattdorf a l'è un cumün svizzer del Canton Üri. Al gh’ha pressapoch 4933 abitant e una süperfiss de 16.27 km², e al se tröva a una altitüden de 481 meter sura al livel del mar.
El cumün de Schattdorf a l'è tacaa ai cumün de Attinghausen, Bürglen, Erstfeld, Silenen, Spiringen, Unterschächen.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Schattdorf l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1248 col nom de Sachdorf.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1][2]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ 1,0 1,1 Schattdorf in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- ↑ Uri in Numbers 2009/10 edition (Todesch) accessed 8 September 2009
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Schattdorf in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Lengua galesa
Al Galés (in gales Cymraeg), al fa part di lengu celtich. L'è parlaa in Gales (che al fa part ad la Gran Bretagna ucidental) e int la pruencia ad Chubut, una colonia galesa int la Patagonia argentína.
Cuntegnüü
I Parlant[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Seconda un censiment dal 2001, al 20,5% di galés (circa 3 milion) i parlan al gales (un nümer magiur rispet al 1991, quand a gh'era dumà al 18,5% ch'i la parlavan). Quela percentual chi l'è particularment impurtanta se a s' cunsidera che l'inclüda ancasì gent nasüü föra dal Galess. Quand a s' cunsidera dumà la pupulazion nasüü in Galess la percentual di parlant la va sü fina a rivà al 30%.
La magiur part di gales i henn bilingu Gales-Ingles, anca se a gh'ne tanti ch'is sentan püssee bon da parlà al Gales pütost che l'ingles. I du lengu i henn comunque part ad la vita ad tüt i dì, e la magiur part i dröban sia vöna che l'altra.
Al gales cume prima lengua us tröva supratüt int i post meno indüstrializà a nord e a ovest dal Galess, tant me Gwynedd, Denbighshire, Merioneth, Anglesey (Ynys Môn), Carmarthenshire, Nord Pembrokeshire, Ceredigion, e in part dal Glamorgan ucidentaal.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Galés antich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Elgalés antich (Hen Gymraeg) l'è el nom daa a la lengua galés ind el temp andue al s'è desvelüpaa del brittonegh e che al ven de spess cataa föra del VI/VII a i inizi del XII secul quand che a s'è desvelüpaa ind el galés mezz.
Un badalöcch de puesii e di över in prosa henn rüvaa de chest temp fin al dé d'incö, anca se in di manüscricc taard e minga uriginai, cume per ezempi el puema Y Gododdin. El test püssé antich in antich galés rüvaa intrech l'è forsa chel cataa föra in sö un piött fopal ind la Cesa de San Cadfan (Tywyn), a Tywyn (Gwynedd), anca se l'è databil a i inizi del'VIII secul. Se pensa che un test ind el Liber de San Chad al sia staa scriüü in tra la fin del VIII e el IX secul, ma pö vess la copia de un test del VI/VII secul.
Galés mezz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El galés medi (Cymraeg Canol) l'è el nom daa al galés di secul XII-XIV, andue ghe restan debon püssé atestaziun de a chel antich. L'è la lengua, o sia ghe va arent a chela ch'a gh'è ind el Mabinogion, anca se i storia cöntaa sö henn püssé vecc. L'è anca la lengua dela grand part di manüscricc de la legislaziun galesa.
Galés d'incö[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Adüs del censiment del 2001, el 20,5% de la popolaziun tutala galesa (3 miliun de persun) deciarava de parlaa el galés (in via a cress respett al 18,5% del 1991). Chesta percentüal, giamò de per sé granda, la ciapa un valur ancamò püssé grand se a se pensa che, de i dacc del stess censiment, el 25% del la popolaziun tutal l'era fada sö de persun nassüü föra del Galles. In tra i Galés devera del lögh, la percentüal di parlancc la lingua nativa al sarìa el 30%. El nümer de persun che i druva el galés 'me lengua "veicolar", o che gh'ha un savér assé bon de chest idioma ind el rest del la Gran Bretagna l'è minga cugnussüü.
Gramatega del galés d'incö[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I verb in galés[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La grand part di temp la pö vess fada sö druvand l'aüsiliar bod (vess). I gh'han dü form: el galés pupular (Cymraeg Byw) e 'l galés leterar.
Present
Il galés pupular al druva fundamentalment form cuntracc de chel leterar.
"Mì sunt" è "yr wyf i" ma può diventare: "rwy" da "yr wyf i", "wi", o "rydw i", "dw i", "wi".
Cume aüsiliar pö vess: Dw i'n cerddeg = Mì camini (sunt dré a caminà).
"Tì te seet" l'aüsiliar al pö destrüss del tüt (vess presüpost) e dì Ti'n cerddeg = Te caminet (te seet dré a caminaa, lett. "tì in caminà!")
Ind i dumand
Wyt ti'n cerddeg? (te seet dré a caminà?) ydw (sé) - nag ydw (no).
Ydw i'n cerddeg? (sunt dré a caminà?) wyt (sé) - nag wyt (no).
Tabela di vucai[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Pulitica Linguistica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Anca se al Gales l'è stat minaciàa dal puter pulitich e sucial ad l'ingles, a gh'è stat un mügg ad campagn in favur dal Gales a partì dala metà dal 20esim secul, in particular da part ad urganisasion nasiunalista cme al partit Plaid Cymru e la sucietà dla lengua galees (Cymdeithas yr Iaith Gymraeg).
Int al 19sim secul, in quasi tüti i scöl dal Galess i lesion j'eran in inglees, ancasì int i post indè che i fiö i la capivan no. Int una quai scöla i drubavan ancasì di metud barbaric, tant cme al 'Welsh Not' (al No Gales), ch'l'era un tocc ad legn con insima i leter WN che i mester i metivan al cool di fiö chi parlavan galees. Cui fiö la pö i pudivan pasà al legn a un'alter fiö che lur i sentivan parlà galees. Gnuta sira, al fiö ch'u gh'ava al legn al cool u gniva picà sec dai mester.
La situasion l'a pö cumincia a cambià aturn al 1890 quand Hugh Owen l'a fat presion per cambià i leeg, e j'ann vert la prima scöla indè ch'as parlava galees; la Ysgol Syr Hugh Owen. L'era al 1894.


text:
Zambezi
Ul Zambesi l'è un fiümm de l'Africa meridiunala, lünch 2.574 km e cunt un basin de 1.570.000 chilometer quader spartii sü sett staat: Zambia, Angola, Namibia, Zimbabwe, Muzambich, Botswana e Malawi.
Al vègn föö da un laghètt palüduss in del nurdòvest del Zambia e al partiss in direzziun süüt per 800 chilometer circa, fin a la cunflüenza del sò aflüeent Cuando. Dopu de lì al gira inver Est e al mantegn chel'urientameent, cunt una cürva lingera inver südest per i olter 1.600 km del sò cuurs fin a che al finiss la cursa in de l'Ucean Indian in del staat del Muzambich, cunt un delta.
In del sò cuurs al furma rapit e cascaat: i püssee famuus a inn i Cascaat Vitoria, in sül cunfin fra Zimbabwe e Zambia.
Ul fiümm l'è duperaa daj pupulazziun lucàj anca cumé fuunt de energia, ca la vègn daj dü sbarameent de Cabora Bassa in Muzambich (ca la ga dà l'energia a la Repüblica Südafricana) e da chèla de Kariba, ca la quata Zambia e Zimbabwe.


text:
Buragh
Buragh (nom ufizial in italian: Burago di Molgora) l'è on comun de la Provincia de Monza e Brianza de 4 317 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 3,4 km² e ona densità de 1 270 ab./km².
Come 'l dis anca el sò nòmm italian, el paes l'è situaa adree ai spond del rial Molgora.
L'è tacaa ai comün de Vimercaa, Ornagh, Cavenagh, Agraa.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Buragh l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Paul François Jean Nicolas de Barras
Paol Francesch Gioann Nicòla de Barras (Fox-Amphoux 1755 - Paris 1829) l'era on òmm politich frances.
Deputaa a la Convenzion, l'haa favorii la condanna del Robespierre e ajudaa la salida del Napoleon, ma dòpo del colp de staa del 28 Brumaj quest l'haa preferii tajall foeura e lù l'è andaa a viv in Belgica in del 1801 e poeu, in del 1810, a Roma. Dòpo de la restaurazion l'è staa minga perseguitaa, anca si lù l'aveva votaa in del genar del 1793 per la mort del Luis XVI.


text:
Grupp 11 de la taula periòdica
I elemeent del grupp 11 de la taula periòdica a inn:
I primm trí a inn metàj, invéci l'ültimm a l'è un elemeent sintétich.
Raam, óor e argeent a inn duperaa fin da i teemp antích per i sò caraterístich de resisténza a la curusiun e a l'ussidazziun e, al dí d'incöö, de cundütività elétrica e tèrmica.
A inn duperaa da sécul per cunià i muneet, anca se in dii ültimm ann a inn püssee duperaa i pastún de difereent metàj (al s'è cuminciaa a duperà anca ul níchel); in paart a i muneet, sa dupérenn de fà i bisgiuu.


text:
Chi al pööf e al regota in süi piant,
La vigna la gota i lacrim dii sant,
L'è tütt un gutà che al scarpüscia i pooc dì
Par sentì primavera anca chi.
I saras i specian e in da l'ümit ul Gin,
Par quel atim da fiaa, in sül buceer da vin,
Dal sentì ul zic e zac, la forbiss a taià
E pö i saras a storgiass in sul praa.
Gin Barbee, vün da quii che al par tirà scià
Da un bel muund che al gh'è pü gnanca a scultà,
Sì, quel muund fai da nüm, fai da pooc,
Da amiis, e campagna, e ciocc.
Ul mestee da barbee lü l'ha imparaa
In la rüsca dal quatordass, in la guèra, a suldaa,
E adess cunt ul gatt che al runrogna lì in giir
Lü al piala e 'l incioda i stess siir.
Pö, 'riva anca quel atim da mulà ul martell
Perché 'rivan i amiis dal savun e penell,
L'uduur dal legnam che al stagiona gio lì,
E quela calma in dal na e vegnì.
Scüsii fiöö, al par da ves
Cunt i noni e la malincunia.
Scüsii fiöö, al par ul stess
Dì che al nass, Dì che al cria.
E al par da sentiss in dal giir certi vuus
Che i henn nai cunt i nostri facc de tuus,
Vuus che sentivum da fiöö in dii strecc,
in dii piazz e hin i vuus dii vecc.
E 'riva ul sabat cunt i solit amiis
quii da la barba, cart, e suriis
La barba, un cüntà sü fra sigar, vin e salam:
giurnada, setimana e duman.


text:
Contignü prinzipal
Relaziuns di presidënc dles juntes
La maiù pert dles deliberaziuns dla sentada deboriada dles trëi adunanzes legislatives é dezijiuns che obliëia les juntes da se möie te n vers o l'ater.
Chëstes deliberaziuns n'é iuridicamënter nia vincolëntes, no po les adunanzes legislatives, no por les juntes y por ci che reverda süa atuaziun mëss les juntes tignì cunt dla divergënza de competënza che vëgn gonot dant danter les döes provinzies autonomes de Balsan y de Trënt da öna na pert y dl Land Tirol dal'atra.
Le regolamënt vëiga danfora che les juntes informëia periodicamënter les adunanzes legislatives söl'atuaziun dles deliberaziuns tutes tla sentada deboriada. N ann do vigni sentada deboriada dles trëi adunanzes legislatives vëgnel fat na pröma relaziun scrita di presidënc dles juntes dla Provinzia autonoma de Trënt y dl Tirol söl stat d'atuaziun dles moziun aprovades, y na secunda relaziun é preodüda al plü tert 60 dis dan la proscima sentada deboriada.


text:
Battaja de La Rothière
La Battaja de La Rothière l'è stada voeuna di battaj di guerr napoleonigh, avvegnuda el primm de febrar del 1814 a La Rothière.
La bataja[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dopo de vess staa sconfiggiuu a Brienne, el Marescial Blücher l'ha rimettuu insemma i tocch del sò esercit cont i rinforz arent a La Rothière e 'l s'è movuu vers el coeur de la Francia.
El Napoleon l'è riessii a mett insemma 40.000 omen, cont i quai el gh'aveva de vedèssela cont el Blücher, fort de 53.000 soldaa, pù alter desmilla di armad di sò leaa. Denanz a tanti nemis, l'imperador el pensava de retiràss, ma el Blücher l'ha costringiuss a battes. La battaja l'è stada violenta, ma i giovin Frances hinn riessii a difendes ben e poeu e retiràss in ordin.