c: text/html

text:
Ći ciafi pa tl catalogh dla biblioteca?
Tl catalogh dla biblioteca ciafëise i libri che é tla Biblioteca provinziala Dr. Friedrich Teßmann. Tl catalogh él indöt incër 482.000 unitês de media; 102.000 de chëstes é dla „ Österreichische Akademie der Wissenschaften“. Le patrimone da n iade é döt gnü cataloghisé retrospetivamënter, mo al manćia ćiamò en pert la cataloghisaziun aladô dl ćiamp de chisc media.
Vigni ann röiel pormez mesanamënter incër 16.000 unitês de media.
Le catalogh vëgn atualisé te tëmp real, a na moda che les acuisiziuns nöies dla biblioteca sides atira da odëi. I podëis inće odëi atira sce y ćina can che al é gnü imprestè fora n liber.
La biblioteca à inće passa 1250 folieć y sföisc. I podëis chirì i folieć y i sföisc permanënć te nosc catalogh. La documentaziun menüda dl patrimone ciafëise te nosta Lista di folieć y di sföisc
. I articui de sföisc y de libri (ater co i articui de Tirolensia) ne ciafëise nia tl catalogh dla biblioteca.
Insciö chirise dërt
I un n program de gestiun dla biblioteca nü. I sun tl laur da mudé y ajorné i tesć.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Horn (TG)
Mudel:Otheruses Cuurdinàde: 47°30′N 9°28′E
Horn a l'è un cumün svizzer del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 1.7 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 2587 abitant.
El cumün de Horn al se tröva a una altitüden de 402 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Goldach (SG), Tübach (SG), Steinach (SG).
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Horn in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Maria, mader de Gesü
Maria (in ebraich מרים Miryam, o Myriam, in aramaich Maryām, in grech di Setanta Mapίau, Maríam, o Mapίa, María, in arab: مريم, Maryam; ? - Gerüsalem o Efes, 42/45) a l'è la mader de Gesü.
Tücc i nom de Maria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A l'è cugnussüda anca 'me Santa Maria, Vergin Maria e la Madona.
I catoligh e i urtudoss (che ghe dan el titul de Θeotόkoς, Theotókos) la veneren 'me Santissima Mader de Diu (theotókos el vör dì propi "mader de Diu"); anca la gesa anglicana e di ges prutestant 'me quela Lüterana recugnussen la sò Santità.
A la Madona i gh'hann dedicaa una sura del Curán, anca se in de l'Islam la gh'ha minga el titul de santa.


text:
Pigri
Pigra (inscì anca in Italian; Pigri in del dialett del loeugh) l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l cunta 258 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 4,3 km² e ona densità de 60 ab./km².
El paes el se troeuva in de la Val d'Intelv e l'è tacaa ai cumün de Argegn, Blessagn, Colònn, Dizzasch, Lain.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Pigri l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text: Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit. Maecenas sit amet metus. Nunc quam elit, posuere nec, auctor in, rhoncus quis, dui. Aliquam erat volutpat. Ut dignissim, massa sit amet dignissim cursus, quam lacus feugiat.Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit. Maecenas sit amet metus. Nunc quam elit, posuere nec, auctor in, rhoncus quis, dui. Aliquam erat volutpat. Ut dignissim, massa sit amet dignissim cursus, quam lacus feugiat.Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit. Maecenas sit amet metus. Nunc quam elit, posuere nec, auctor in, rhoncus quis, dui. Aliquam erat volutpat. Ut dignissim, massa sit amet dignissim cursus, quam lacus feugiat.


text:
AOL Instant Messenger
Ol AOL Instant Messenger (AIM) l’è ü progràm de instant messaging fai sö da la AOL, America On Line, che l’ dóvra i protocòi de mesagìstega ciamàcc OSCAR e TOC e che i è bù de permèt a i dovradùr de scrìes tra de lur a l’istànt.
Chèl progràma ché l’è stai metìt fò da la AOL per la prima ólta in del Mas del 1997.
Ol client üficiàl l’è stai desvilüpàt da la AOL è l’è dispunìbel per la Microsoft Windows, la Mac OS, la Mac OS X e ‘l Linux.
Bùna part de la zét la dóvra cóme progràm de mesagìstega pròpe ol AIM e sura de töt in di Stacc Ünìcc ‘ndóe ol 52% de chèi che i dóvra Internet i dóvra pròpre ol AOL Instant Messenger.
A partì dal 2000, chèi che i dóvra ol AIM e chèi che i dóvra ol ICQ i pöl scrìes tra de lur dezà che i dù sistemi i dóvra l’istès protocòl de comunicasiù.


text:
Mümliswil-Ramiswil
Mümliswil-Ramiswil a l'è un cumün svizzer del distret de Thal. in del Canton Suleta. Al gh’ha pressapoch 2511 abitant e una süperfiss de 35.48 km², e al se tröva a una altitüden de 556 meter sura al livel del mar.
El cumün de Mümliswil-Ramiswil a l'è tacaa ai cumün de Aedermannsdorf, Balsthal, Beinwil, Holderbank, Langenbruck (BL), Laupersdorf, Lauwil (BL), Matzendorf, Reigoldswil (BL), Waldenburg (BL).
Galeria de foto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official website (Todesch)


text:
le fil d’Ariane (breadcrumb trail)
Publications en romanche
Le traducteur de langue romanche de la Chancellerie fédérale, qui est rattaché à la section de terminologie, a pour mission de renforcer la traduction de documents et de publications en romanche. Il procède à la traduction, au contrôle de qualité et à la publication des traductions, en étroite collaboration avec le service de traduction de la Chancellerie d’Etat du canton des Grisons. Par ailleurs, il se tient à la disposition de l’ensemble de l’administration fédérale.
Ce site Internet présente les publications de la Chancellerie fédérale et des départements actuellement disponibles en romanche et permet un accès aux documents archivés.
Territori da caracter urban en Svizra dal 2012 (2014)
Ina nova definiziun da las aglomeraziuns e d'ulteriuras categorias territorialas urbanas, publitgà da l'Uffizi federal da statistica (UST).
Survista statistica da la cultura en Svizra
Cun questa nova broschura en las quatter linguas naziunalas publitgescha l'Uffizi federal da cultura per l'emprima giada ina survista statistica davart la vita culturala en Svizra. La broschura preschenta en furma curta e survesaivla infurmaziuns statisticas davart la cultura e l'economia culturala en Svizra.
Exemplars stampads da la borschura pon vegnir empustads a l'adressa info@bak.admin.ch.
L'ABC dals dretgs politics è in pledari deditgà als terms en connex cun las votaziuns ed elecziuns federalas elavurà da la Secziun da terminologia da la Chanzlia federala en tschintg linguas. Questa publicaziun gratuita dat in'invista interessanta en la domena dals dretgs politics en Svizra.
Ins po empustar la broschura tar la Secziun da terminologia da la Chanzlia federala u tar l'Uffizi federal per edifizis e logistica (UFEL). Titel en il catalog: ABC dals dretgs politics, nr. da l'artitgel 104.810.
Quest glossari è disponibel medemamain sco cudesch electronic e po vegnir telechargià
gratuitamain da l’internet a la suandant’adressa:
Questa collecziun terminologia stat er a disposiziun en la banca da datas terminologica da la Confederaziun TERMDAT.
Il carnet federal per la votaziun dal pievel actuala
Carnet federal per la votaziun dal pievel dals 17 da zercladur 2012
En il carnet federal cun las explicaziuns dal Cussegl federal davart la votaziun federala dal pievel actuala chattan ins infurmaziuns davart tut ils projects da votaziun.
La nova broschura davart la Chanzlia federala
Broschura davart la Chanzlia federala
La Chanzlia federala - Attenziun, il film cumenza!
Questa borschura en furma da scenari preschenta trais tipics dis da lavur en Chanzlia federala e descriva las lavurs ed incumbensas principalas dal post da stab dal Cussegl federal. Questa broschura nova ed attractiva infurmescha en tschintg linguas e dat invista davos las culissas da la pli veglia instituziun da la Confederaziun svizra.
Ins po empustar la broschura gratuitamain sin la pagina d'internet suandanta. Il numer d'artitgel è 104.802.rg. Bun divertiment!
Ina broschura davart il project da Vote électronique
Il Vote électronique è in project cuminaivel da la Confederaziun e dals chantuns. El è in sistem da votar e d'eleger svizzer che duai permetter en futur a las votantas ed als votants da votar e d'eleger per via electronica ed a las autoritads da furnir online infurmaziuns davart votaziuns ed elecziuns. Dapli infurmaziuns chattan ins en la broschura davart il project.
Curta instrucziun civica per las elecziuns dal Cussegl naziunal dals 23 d'october 2011
La salamuira dat il gust a la pulpa
Per las elecziuns dal Cussegl naziunal dals 23 d'october 2011 ha la Chanzlia federala edì ina curta instrucziun civica che preschenta a las votantas ed als votants la procedura da las elecziuns en furma gustusa.
Abreviaziuns uffizialas da la Confederaziun (2012)
Quest register en tschintg linguas cuntegna las abreviaziuns uffizialas dals tiels, da las sutdivisiuns e da las furmas dals decrets federals. Ultra da quai cuntegna el las abreviaziuns da las autoritads legislativas, executivas e giudizialas da la Confederaziun e da diversas instituziuns, organisaziuns e publicaziuns da l'administraziun federala.
Questa publicaziun pon ins telechargiar gratuitamain suandond il link sutvart:
Questa collecziun terminologia stat er a disposiziun en la banca da datas terminologica da la Confederaziun TERMDAT, www.termdat.ch.
La Confederaziun en furma concisa
Questa broschura illustrada ritgamain cumpara mintg’onn en ina versiun actualisada. Ella As dat in’invista cumplessiva ma tuttina bain chapibla en la politica da la Svizra ed en sias autoritads supremas ed As preschenta en moda concisa las structuras e las incumbensas da noss stadi.
Carnets da votar en rumantsch
L'emprim carnet da votar rumantsch
Las explicaziuns dal Cussegl federal tar las votaziuns federalas (il carnet da votar) datti dapi il 1. da december 1985 er en versiun rumantscha. Tut ils carnets da votar chattan ins suandond il link sequent, selecziunond la votaziun giavischada, cliccond sin "Erläuterungen des Bundesrates" e lura "rumantsch" survart a dretga.
Broschuras per las elecziuns dal Cussegl naziunal
Tgi sesa sin ils 200 sezs a Berna?
Tenor l'artitgel 34 da la Lescha federala davart ils dretgs politics (CS 161.1) è la Chanzlia federala obliada d'edir in "mussavia electoral" che vegn tramess a las votantas ed als votants avant mintga elecziun per la renovaziun totala dal Cussegl naziunal. En noss archiv chattais Vus ils "mussavias electorals" da las ultimas elecziuns dal Cussegl naziunal.
ch.ch - in access simpel e spert a las autoritads svizras
Il portal svizzer ch.ch è la pagina d'access naziunala da la Svizra. Ella è la carta da visita electronica da la Svizra ed è l'entrada centrala tar las infurmaziuns en l'internet da la Confederaziun, dals chantuns e da las vischnancas, e quai per rumantsch, per tudestg, per franzos, per talian e per englais.
www.cusseglfederal.ch - Las paginas dal Cussegl federal
Il Cussegl federal dal 2011
Il portal online dal Cussegl federal porscha bleras infurmaziuns davart la regenza svizra, sia organisaziun e sias activitads - er en rumantsch.
Collecziun sistematica dal dretg federal (CS)
Constituziun federala da la Confederaziun svizra
En la Collecziun sistematica dal dretg federal (CS) sa rechattan en urden tematic tut ils relaschs dal dretg federal. Da la Constituziun federala e da diversas leschas da basa datti er ina versiun rumantscha, che n'ha dentant nagina vigur legala. Tut las translaziuns rumantschas chattan ins suandond quest link:
Ils parcs svizzers - Adina en vossa vischinanza!
Ils parcs svizzers d’impurtanza naziunala uneschan cuntradas da bellezza, ina ritga biodiversitad e patrimonis culturals valurus. Ils parcs svizzers èn adina en Vossa vischinanza. La maioritad dals parcs pon ins cuntanscher en relativ pauc temp da tut las regiuns da la Svizra. Empustai la bella charta infurmativa gratuita u tschertgai ils parcs en Voss conturns sin la charta interactiva.
Broschura dal Departament federal da finanzas
La broschura dal DFF
Questa broschura As permetta ina invista en las activitads multifaras da las var 9200 persunas che lavuran en il DFF. Sin ils fegliets infurmativs chattan ins las infurmaziuns principalas davart las fatschentas actualas dal departament en furma concisa.
Broschura davart la gulivaziun naziunala da finanzas
La gulivaziun naziunala da finanzas
Per rinforzar il federalissem - uschia sa numna la nova broschura dal Departament federal da finanzas davart la gulivaziun naziunala da finanzas. En ella vegnan preschentads il funcziunament, las finamiras ed ils effects da la gulivaziun naziunala da finanzas. La broschura po vegnir empustada en rumantsch, talian, franzos, tudestg ed englais.
Documents rumantschs da l'Uffizi federal da statistica
Survista statistica da la Svizra 2011
L'Uffizi federal da statistica publitgescha adina puspè broschuras en rumantsch. Ina survista davart questas publicaziuns e la pussaivladad d'empustar ellas datti sin las paginas d'internet dal UFS.
Dapi l'onn 2011 porscha l'UFS er in portal rumantsch cun infurmaziuns statisticas sin www.statistica-svizra.ch - visitai la pagina e vegni a savair bler davart noss pajais.
Paginas d'internet dal DATEC
DATEC
Infurmaziuns generalas en rumantsch davart il Departament federal per ambient, traffic, energia e communicaziun tant sco davart ses uffizis e las tematicas principalas da sias activitads chattan ins sin las paginas d'internet dal departament.
Paginas rumantschas dal Parlament federal
Parlament federal
Il Parlament federal porscha intginas paginas rumantschas ch'ins po scuvrir suandond ils links sutvart:
Il geoportal da la Confederaziun - en rumantsch!
Il geoportal da la Confederaziun
Il geoportal da la Confederaziun (geo.admin.ch) è ina plattafurma electronica ch'è accessibla publicamain e che porscha geoinfurmaziuns, geodatas e geoservetschs. Geoinfurmaziuns èn datas che concernan il lieu ed il territori. Ellas descrivan ils fatgs d'in pajais – en furma da coordinatas e da nums locals.
Paginas rumantschas da l'Archiv svizzer da litteratura (ASL)
Quarto - La revista da l'ASL
L'Archiv svizzer da litteratura (ASL) è ina instituziun da la Biblioteca naziunala (BN). Sin las paginas da l'ASL chattais Vus infurmaziuns davart la collecziun da relaschs ed archivs litterars da las quatter litteraturas naziunalas svizras dal 20avel tschientaner. Ultra da quai er las indicaziuns davart occurrenzas e publicaziuns actualas, davart projects da perscrutaziun actuals, visitas guidadas e pussibilitads da furmaziun.
En l'ASL sa chattan ils relaschs litterars da diversas auturas rumantschas e da divers auturs rumantschs sco Gian Fontana, Peider Lansel, Gion Deplazes, Jon Semadeni, Hendry Spescha, Andri Peer e Margaritta Gangale-Uffer.
La revista da l'Archiv svizzer da litteratura sa numna QUARTO e sa drizza cun ses numers tematics ad in public vast interessà per la litteratura. Adina puspè datti er contribuziuns rumantschas.
Actas da la 3. Conferenza naziunala davart il federalissem
Conferenza naziunala davart il federalissem
"Il federalissem e las novas sfidas territorialas" - A quest tema è stada deditgada la terza Conferenza naziunala davart il federalissem che ha gì lieu il 26 e 27 matg 2011 a Mendrisio. La pagina d'internet da questa occurrenza, il program e las descripziuns dals divers lavuratoris datti er en rumantsch.
La primavaira dal 2012 è cumparì in bel cudesch che cuntegna ina vasta documentaziun da questa occurrenza, da las discussiuns, dals referats e da las conclusiuns en connex cun las sfidas instituziunalas, economicas ed identitaras da la Svizra en l'avegnir. Il cudesch en quatter linguas pon ins empustar en mintga libraria. Infurmaziuns datti sin la pagina d'internet uffiziala da la conferenza.
Terz rapport da la Svizra davart la realisaziun da la Convenziun da basa dal Cussegl da l'Europa per proteger las minoritads naziunalas
Il terz rapport da la Svizra tar la Convenziun per proteger las minoritads naziunalas
Quest rapport cuntegna interessants detagls davart la situaziuns da las minoritads naziunalas en Svizra - tranter auter er da la cuminanza rumantscha. Per l'emprima giada è in rapport da la Svizra tar questa convenziun vegnì translatà er en rumantsch. Il document po vegnir telechargià sutvart.
Il portal da la Fonoteca Naziunala Svizra
La Fonoteca Naziunala Svizra
La Fonoteca Naziunala Svizra a Lugano collecziunescha, documentescha e renda accessibels a la publicitad tut ils portatuns che han in liom cun l’istorgia e la cultura da noss pajais. L’activitad da collecziun ha cumenzà l’onn 1986. Ils documents collecziunads vegnan documentads e cataloghisads en la banca da datas FN-Base ed arcunads en ils archivs climatisads da nossa instituziun.
La Fonoteca Naziunala Svizra collecziunescha er documents sonors rumantschs. Ses portal d'internet e sia banca da datas stattan a disposiziun cumplettamain er en rumantsch.
Istorgias da l'internet...
Las «Istorgias da l’internet» èn il resultat d’in partenadi insolit da divers posts da la Confederaziun e dals chantuns. Cun las istorgias en furma da comic lessan ins pussibilitar ad uschè bleras persunas sco pussaivel en Svizra da reflectar e discutar las atgnas experientschas cun l’internet e da schlargiar lur savair. La finamira cuminaivla da las instituziuns participadas è da rinforzar la segirezza e la confidenza da la populaziun en l’utilisaziun da las tecnologias d’infurmaziun e communicaziun odiernas.


text:
1Rü ñu̱xũchi ga yema orearü ngeruü̃ rü choxü̃ nüxü̃ nadauxẽẽ ga wüxi ga natü ga metacüchiüxü̃ rü ichipetüchiüxü̃ ga dexá ga maxẽẽruü̃. Rü yema tochicaxü̃ ga nawa natogüxü̃ ga Tupana rü Nane ga pecaduarü ütanüca̱x yucü, rü nawa nixĩ ga ne nadaxü̃ ga yema natü. 2Rü guma ĩãneãrü ngãxü̃wa dapetüxü̃ ga cayearü ngãxü̃gu nida ga yema natü. Rü norü guxü̃cutüwa narüxügü ga naĩgü ga maxẽẽruü̃. Rü yema naĩgü rü wüxicanatama naxo ga wüxichigü ga tauemacügu rü yemaãcü 12 e̱xpü̱xcüna naxo ga wüxi ga taunecügu. Rü naãtügü ga yema naĩgü, rü guxü̃ i nachiü̃ãnecü̱̃ã̱x i duü̃xü̃gü i yaxõgüxü̃ãrü taãẽxẽẽruü̃ nixĩ. 3Rü ngẽ́ma rü nataxutáma i ṯacü i Tupana chixexü̃ namaã naxuxuchixü̃. Rü yima ĩãnewa tá nangẽxma i norü tochicaxü̃ ya Tupana rü Nane ga pecaduarü ütanüca̱x yucü. Rü norü duü̃xü̃gü rü tá nüxü̃ nicua̱xüü̃gü. 4Rü ngẽma norü duü̃xü̃gü rü tá nachiwexüchixü̃ nadaugü, rü tá naẽ́gamaã nixãẽ́gacatü. 5Rü ngẽ́ma rü tagutáma nachüta. Rü ngẽma norü duü̃xü̃gü, rü taxuca̱xtáma nanaxwa̱xe i daparina rü e̱xna üa̱xcü na nangóonexü̃ca̱x. Erü nümatama ya tórü Cori ya Tupana rü tá nüxü̃ nabaxi. Rü nümagü i ngẽma duü̃xü̃gü rü guxü̃gutáma wüxigu Tupanamaã ãẽ̱xgacügü nixĩgüecha. 6Rü ñu̱xũchi ga yema Tupanaãrü orearü ngeruü̃ rü ñanagürü choxü̃: “Ñaã ore rü aixcüma ixĩxü̃ nixĩ, rü ñaã nixĩ i ore i mexü̃ na yaxõxü̃. Rü nüma ya tórü Cori ya Tupana ga nuxcüma norü orearü uruü̃gümaã nüxü̃ ixucü ga ṯacü tá na ngupetüxü̃, rü nümatama nixĩ i ñu̱xma inamuãxü̃ i norü orearü ngeruü̃ i daxũcü̱̃ã̱x na norü duü̃xü̃güxü̃ nüxü̃ nadauxẽẽxü̃ca̱x na ṯacü tá paxa nangupetüxü̃”, ñanagürü. 7Rü nüma ya tórü Cori ya Ngechuchu rü ñanagürü: “Paxa tá íchangu. Rü tataãẽ ya yíxema naga ĩnüxẽ i ngẽma Tupanaãrü ore i ñaã poperagu ümatüxü̃”, ñanagürü. 8Rü chomatama i Cuáü̃ rü nüxü̃ chaxĩnü rü nüxü̃ chadau i guxü̃ma i ngẽma nüxü̃ chixuxü̃. Rü yemaxü̃ chaxĩnüguwena rü nüxü̃ chada̱u̱xguwena, rü yema orearü ngeruü̃ ga yemaxü̃ choxü̃ dauxẽẽxü̃pe̱xegu chacaxã́pü̱xü na nüxü̃ chicua̱xüü̃xü̃ca̱x. 9Natürü ga nüma rü ñanagürü choxü̃: “¡Tãxṹ i ngẽma cuxüxü̃! Erü choma rü ta Tupanaãrü duü̃xü̃ chixĩ, ngẽxgumarüü̃ i cuma rü cueneẽgü i Tupanaãrü orexü̃ ixugüxü̃ rü ngẽma duü̃xü̃gü i naga ĩnüẽxü̃ i ngẽma ore i ñaã poperagu ümatüxü̃. Rü name nixĩ i Tupanaxü̃ quicua̱xüü̃”, ñanagürü. 10Rü ñanagürü ta choxü̃: “Tama name na icuyacúxü̃ i ngẽma Tupanaãrü ore i ñaã poperagu ümatüxü̃, erü marü ningaica na yanguxü̃ i ngẽma ore. 11Natürü ngẽma chixexü̃ ügüxü̃, rü chixexü̃ tá naxügüecha. Rü ngẽma Tupanape̱xewa chixri maxẽxü̃, rü chixri tá namaxẽẽcha. Natürü yíxema mexü̃ ügüxe, rü name nixĩ na mexü̃ taxügüechaxü̃. Rü yíxema Tupanape̱xewa ixüünexẽ, rü name nixĩ na Tupanape̱xewa tixüüneẽchaxü̃”, ñanagürü. 12Rü ñanagürü ga Ngechuchu: “Dücax, paxa tá íchangu namaã i ngẽma ãmare i wüxichigüna tá chaxãxü̃ ngẽxgumarüü̃ na ñuxãcü tanaxüxü̃ i tümax. 13Choma nixĩ i norü ügü i guxü̃ma, rü chowa nixĩ i yacuáxü̃ erü nataxuma i ṯacü i choweama üxü̃. 14Rü tataãẽgü ya guxãma ya yíxema yima pecaduarü ütanüca̱x yucügüwa tügü iyauxgüchiruxe na Tupanape̱xewa timexü̃ca̱x na yima ĩãneãrü ĩã̱xwa tichocuxü̃ca̱x rü nüxü̃ tangõ̱xnetagüxü̃ca̱x i ngẽma norü o i ngẽma naĩ i maxẽẽruü̃. 15Natürü tãũtáma yima ĩãnewa nichocu i ngẽma tama yaxõgüxü̃, rü ngẽma iyuüxü̃ rü ngṍxwa̱xegüxü̃, rü ngẽma naĩ i ngemaã ipegüxü̃, rü ngẽma máẽtagüxü̃, rü ngẽma tupananetachicüna̱xãxü̃ icua̱xüü̃güxü̃. Rü ngẽxgumarüü̃ ta i ngẽma idorata̱a̱xgüxü̃ i norü me ixĩxü̃ na togüxü̃ nawomüxẽẽgüxü̃, rü tãũtáma nawa nichocu ya yima ĩãne. 16Rü choma i Ngechuchu, rü guxãma i pema i yaxõgüxü̃tanüwa chanamu i chorü orearü ngeruü̃ na pemaã nüxü̃ yaxuxü̃ca̱x i guxü̃ma i ngẽma chorü ore. Rü choma nixĩ i Dabítaa chiĩxü̃. Rü choma nixĩ ya yima woramacuri ya pa̱xmama poraãcü nangóonexẽẽcürüü̃ chiĩxü̃”, ñanagürü. 17Rü Tupanaãẽ i Üünexü̃ rü guxü̃ma i yaxõgüxü̃, rü Ngechuchuxü̃ ñanagürügü: “¡Nuã naxũ!” ñanagürügü. Rü yíxema nüxü̃ ĩnüxẽ i ñaã ore, rü: “¡Nuã naxũ!” ñatagügü. Rü yíxema iṯawáxe rü tüxü̃́ nachixégaxe, rü name nixĩ i nuã taxũ rü tüxü̃́ nangetanüãcüma nawa taxaxe i ngẽma dexá i maxẽẽruü̃. 18Rü guxãma ya yíxema irüxĩnüẽxẽ i ñaã Tupanaãrü ore i ñaã poperagu ümatüxü̃, rü tümamaã nüxü̃ chixu rü ngẽxguma chi texé íyatóxẽẽgu i ngẽma Tupanaãrü ore i ñaã poperagu ümatüxü̃, rü Tupana rü tá tümaca̱x nanayexeraxẽẽ i ngẽma poxcuruü̃gü i ñaã poperawa nachiga naxümatüxü̃. 19Rü ngẽxguma chi texé nüxü̃ üpetügu i wüxitama i ñaã Tupanaãrü ore i ñaã poperagu ümatüxü̃, rü Tupana rü tãũtáma tüxü̃ nüxü̃ nango̱xnetaxẽẽ i ngẽma norü o i ngẽma naĩ i maxẽẽruü̃ i ñaã poperawa nachiga naxümatüxü̃. Rü ngẽxgumarüü̃ tá ta tãũtáma tüxü̃ nimucuchi nawa ya yima ĩãne ya üünene i ñaã poperawa nachiga naxümatüne. 20Rü yima nüxü̃ ixucü i ñaã ore, rü ñanagürü: “Ngẽmáãcü, paxa tá íchangu”, ñanagürü. Rü ngẽmaãcü yiĩ. Rü choma i Cuáü̃ rü ñacharügü: “¡Nuã naxũ Pa Cori ya Ngechuchu!” ñacharügü. 21Rü chanaxwa̱xe i tórü Cori ya Ngechuchu ya Cristu poraãcü pexü̃ narüngü̃xẽẽ i guxãma i pemax. Rü ngẽmaãcü yiĩ.
Copyright
Learn More


text:
-
Es ti cuntent cun tia paja?
Dus terzs dals participants svizzers èn pli u main cuntents cun lur pajas. Tar noss vischins guardi ora auter.
-
Nus essan Svizzers
En emprima lingia sa sentan ils Svizzers era sco tals e betg sco Grischunais u Europeans.
-
Memia bler individualissem?
Las opiniuns dals giuvens e dals creschids van fermamain in ord l'auter. Ils giuvens ston anc chattar sasez.
-
3 da 5 persunas fissan cuntentas senza uffants
60% da passa 5'000 persunas han inditgà da pudair esser cuntentas senza uffants.
-
Giustia tranter um e dunna
È quai propi uschè grev da dar ils medems dretgs ad umens sco era a dunnas?
-
In agen auto? Na dovri betg!
En Svizra ha entant mintga tschintgavla chasada nagin auto pli. E ti? Dovras in auto?
-
Ventiraivel era senza novitads
Nagin klatsch, nagin tratsch, dentant era naginas autras infurmaziuns tge che capita en il mund. Savessas ti star senza?
-
La polizia – Tes ami e gidanter
En Svizra han dapli che dus terzs confidenza en la polizia. En l'Europa dal sid e da l'ost è la confidenza tschessada.
-
Vegliandrament total - u betg?
Davent cun quels vegls! Tge pensa la giuventetgna davart quest tema: Din els «Gea» u «Na»?
-
Elecziuns - Betg senza giuvens e giuvnas
La giuventetgna na s'interessescha betg per la politica? Castenca. En mintga cas quai che pertutga elecziuns.
-
Vegnir sur las rundas? Nagin problem!
Co descrivessas ti tia situaziun finanziala mumentana? Empernaivla? En urden? In zic difficila u forsa schizunt trista?
-
Pornos n'èn betg leghers
Anzi, per bunamain mintga segunda persuna giuvna èn pornos ina chaussa privata - leghers èni mo per mintga 12avel.
-
Dieu? Na dovr jau betg!
Pudessas ti esser cuntent senza la cardientscha en Dieu?
-
Giuvenils pupragnads en Svizra
Tge? Ti n'ès betg cuntent cun il daner da satg che tes geniturs ta pajan? Lura guarda ina giada sur ils cunfins...


text:
Palàs de la Moncloa
Ol Palàs de la Moncloa, piö de spès ciamàt adóma la Moncloa l'è ü palàs istòrech de Madrid che dal 1977 l'è la séde del Goèrno de Spàgna e ghe stà de cà 'l Presidènt del Goèrno spagnöl e la sò famèa. Ol palàs 'l se tróa tacàt a la sitadèla de l'üniersità, l'è sircondàt da di óter palàs del goèrno e 'l se tróa in del distrèt de Moncloa-Aravaca, ü di distrècc de la capitàl.
La Moncloa l'éra al prensépe adóma öna cà de campàgna, ü casìno de càsa e pò in del 1660 ol Gaspar de Haro y Guzmán, marchés del Carpio y de Eliche, l'à fài fà sö ü palàs che da alùra l'è stài ciamàt ol Palàs de la Moncloa, chèsto palàs l'è però stài bötàt zó in de la guèra civìl spagnöla e 'l palàs del dé de 'ncö l'è stài fài sö quàze töt de bèl nöf in del 1955 dal Diego Méndez.


text:
Romoos
Romoos a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Entlebuch, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 37.29 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 693 abitant.
El cumün de Romoos al se tröva a una altitüden de 791 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Doppleschwand, Entlebuch, Escholzmatt, Hasle, Hergiswil bei Willisau, Menznau, Schüpfheim, Trub (BE), Wolhusen. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Fōg artificiài dal Cavdàn
Na vòlta in dal nòstri bandi, p'r al prim dè d'l an i putèṅ masć i s alvàvan ad bón óra e i 'ndàvan in dal cà dla gènt a dar al bòṅ Cavdàn a 'l famìji. Al fémni invéci i stàv'n a cà parchè in alóra a s dava a mént a la cardénsa ch'la dgiva che védar na dóna par prima al prim dè ad Śnar 'l arév purtâ mâl.
In cambi di augùr, al famìji i dàvan na bòna maṅ a i masćèṅ che acsè i psìvan muciàr sù dimóndi bèsi.
Quésta chè 'd sóta 'l è la fraś ch'a s dgiva par dar al bòṅ an, cun la tradusiòṅ in Itagliàn:
«
Sono venuto ad augurare un buon Capodanno, che viviate cent'anni, cent'anni e cento giorni, una bella mancia spetta a me; non pretendo né oro né argento, sarò contento di quello che mi darete; e se non mi date niente fa lo stesso, ma domattina vi troverete lungo disteso (morto).»
«
A sòṅ gnû dar al bòṅ Cavdàn, ch'a scampàdi sènt an, sènt an e sènt-a dè, la bòna maṅ la vèṅ a mè; a n preténd né òr né argènt, quél ch'a m dâ, mè a sòṅ cuntènt; e s'a n m dâ gnint a fà listés, ma dmatìna a v catâ lung dastéś.»
Fōg artificêl dal Cavdàn.
Mia tròp tèimp indrē, al prìm dè dl an nōv, a era custùm che i masćìn i andìsen a busèr in di ùs del cà per fèr i Avgùri 'd Bòun Cavdàn a 'l famìi, mèinter ch'el fèmni i gh'ìven da stèr sarèdi sù in cà infin a 'l meśdè, ch'a s cherdìva ch'i purtìsen sfurtùna. Busê a 'l ùs, al ragasōl al dgìva la só cantilèina:
«
Sono venuto ad augurare il buon Capodanno, che viviate cent'anni, cent'anni e un giorno, una bella mancia spetta a me; la massaia và in casa, non ci andrà per niente, se andrà a prendere qualche soldino, me lo metto nel taschino.»
«
A sun gnû dèr al bòun Cavdàn, ch'a scampìsi sèint an, sèint an e un dè, la bòuna màṅ[1]
la 'm vin a mè; la reśdóra
la và in cà, per gnint la n'gh'andarà, s'la và a tōr un quèlc suldèin, a 'm al mèt in dal bisachèin.[2]
»
E dòp dl avgùri, la reśdóra o 'l reśdōr i ślunghèv'n un suldèin in del màn dal ragasōl, che acsè al in catèva sù anca un mucîn mia cìc.
Referèinsi
- ↑ (EGL) e (IT) Dizionario dei Vocaboli più comuni del Dialetto di Carpi tratti in Vera Lingua Italiana dal Giuseppe Saltini dai inìsi edl Otsèint, édit solamèint in dal 2011 c'ma suplemèint dal Disiunàri 'd Carpśàn dla Fundasiòun Casa 'd Rispàrmi 'd Chèrp: "bonaman" cuma mancia in dl Itagliàn
- ↑ (IT) e (EGL) La condizione contadina e l'esperienza del sacro, pàśna 10, publicasiòun dal Cumùn ed Chèrp, 1982


text:
Aschaffenburg
Aschaffenburg l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land de la Baviera, 'ndèl distret de la Bàsa Francònia.
Aschaffenburg l'è 'na cità extra-circondariàl (kreisfreie Städte) che völ dì che la fà circondàre (Kreis) de per sò cönt. El distrèt omònim el g'ha séde 'n cità, ma la cità la na fà mìa part.
Aschaffenburg l'è übicàda söndèn dòs sö la spónda dèstra del fiöm Méno. L'è mensiunàda per la prìma ólta 'ndèn docümènt del 957. Endèl Medioévo la cità l'è deentàda la segónda séde del vèscof de Magónsa. L'atrasiù türìstica piö 'mportànta l'è 'l castèl ciamàt Schloss Johannisburg, colocàt endèla cità ècia.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Bayerisches Landesamt für Statistik – Tabelle 12411-001: Fortschreibung des Beölkerungsstandes: Bevölkerung: Gemeinden, Stichtage (letzten 6) (Hilfe dazu)


text:
Dronas: betg simplamain sgular sco ins vul
- Gievgia, 22.1.2015, 11:15
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 22.1.2015, 11:15, RTR
Sut il pignol da Nadal èsi probabel stà da chattar bain inqual drona. Dapi che la tecnica è uschè simpla che mintgin sa sgular quellas ed ils pretschs èn sa sbassads datti adina dapli persunas che han ina tala drona. Mo era sch'igl è simpel da sgular ina drona na vul quai betg dir che tut è lubì. L'Uffizi federal d'aviatica civila ha perquai mess si in per reglas ch'igl è da resguardar.


text:
Dösul
Dösul (nòm uficiàl en Italià: Dosolo) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa.
El g'ha 3 440 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfis de 26,0 km² e 'na densità de 132 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Gualtieri (RE), Guastalla (RE), Luzzara (RE), Pumpunésch, Süsèra e Viadàna.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Dosül l'è mustrat endela tabèla ché de sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Bellerive
Bellerive a l'eva un cumün svizzer del distret de Broye-Vully, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'eva de 2.25 km² e in del 2010 al gh'eva una popolazion de 632 abitant.
In del mes de nuvemeber del 2009 gh'è staa faa un referendum inde che i cumün de Bellerive, Chabrey, Constantine, Montmagny, Mur, Vallamand et Villars-le-Grand han acetaa de fundiss per furmà un cumün ünegh ciamaa Vully-les-Lacs. La decision le vegnüda efetiva el prim de lüi del 2011[1].
L'abitaa de Bellerive al se tröva a una altitüden de 533 meter sura al livel del mar e quand che l'eva cumün desperlü, l'eva tacaa ai cumün de Cudrefin, Vallamand, Constantine, Montmagny.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- sit ufizial
- Bellerive (VD) in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Gironegh
Gironegh (Gironico) l'è ona frazion del comun comasch de Colverd.
El gh'ha ona popolazion de 2.038 abitant. El se troeuva a sud di paes de Drezz e Parè, i alter duu center del comun.
In del vegg territori comunal de Gironegh a gh'è i frazion de Gironegh al Mont e Salvadonega.
Storia e tradizion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El document pussee antigh che 'l testimonia l'esistenza del paes l'è del 962.
La parocchia, dedicada ai sant Nazar e Cels, l'è stada fondada in del 1455 cont el contribuu de la famiglia Rusca, che l'ha ottegnuu per quest el diritt de nomina del curaa. In l'Historia della Famiglia Rusca se legg: presso di me Gio Paolo Stoppano Notaro de Como vi è memoria del 1495 della fondatione e donatione fatta dalli signori Conti Ruschi della chiesa di San Nazario di Geronico. La gesa l'è stada consacrada el 29 settember 1775.
In del period napoleonegh (1809-1816) el comun l'è staa unii a Parè, Drezz e Montan. Tornaa indipendent cont el tornà di Austriegh, Gironegh l'è restaa on comun indeperlù fina al 2014.
De granda importanza l'è la festa de Gesù Bambin (ciamada ol Bambin da Gironegh), che la se tegn la segonda domenega dòpo l'Epifania e che la reciama on mucc de persònn con la soa procession.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Gironegh l'è mostraa in de la tabella chi de sotta
Abitant censüü


text:
07 07
Ol dé 7 de löi l'è 'l 188 ( 189 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 178 dé a finí l'an.
Ul dí 7 de löi al è ul dí da pòost 188 ( 189 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 178 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1978 - ísole Salomon: chèst paes al dienta independent del Regn Ünit.
1985 - Wimbledon (Anglatèra): Boris Becker al adagna ol torné de tènis de Wimbledon aj 17 agn e n'al dienta ol campiú piö zúen.
1998 - Lagos (Nigéria): gh'i mör öna vintena de persone int i distörb provocacc per la mort a la presú del Moshood Abiola, che l'oposissiú al considera sassinat.
2004 - Colombo (Sri Lanka): la guerija di Tigre de la liberassiú de la Pàtria Tàmil i ghe fa ün atentat süissida ch'al causa sich morc e öndes fericc.
2005 - Londra (Anglatèra): tre esplosiú al metró e öna otra int ün autobús, atribuïde a Al-Qaida, i fa 56 morc e di 700 fericc, l'indomà che la sità a l'era stada sernida come sé di Zögh Olímpegh del 2012 e intat che a Perthshire (Scossia) s'i era dré a selebrá i reüniú del G8 (atentacc de Londra 2005).
2006 - Madrid (Spagna): ol Goèrn al fa saí che s'a tröat ol pröm cas de gripa aviària int ol stat: ü ösel piömat trobat mort a i lagüne de Salburua, apröf Vitòria (Àlaba, ol Paes Basch), al a dat positif in H5N1, la spéssia piö pericolosa del virus.
2006 - Londra (Anglatèra): ol goèrn Britànegh al nönsia ch'al consignarà ol hacker Gary McKinnon aj SÜA, ch'i l'acüsa del pisur atach informàtegh contra l'esèrsit Nord-americà, a che al a causat di dagn estimacc in 700.000 $ col iga inütilisat, dürat öna setmana, ol sistema informàtegh de la forsa navala e aéria, zöst daspus i atach de l'11 09, intra otre balossade.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1940 - Liverpool (West Derby, Anglatèra): Richard Starkey, cognossit come Ringo Starr, mösegh de rock Angles, bateria de The Beatles.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1955 - Benimaclet, València: Carl Salvadur i Gimeno, pueta, etnòlegh e gramàtich Valensià (n. 1893).
2003 - Esparreguera (Baix Llobregat): Dolors Lizarán i Ronnette, cognossida come Lola Lizarán, atura Catalana (n. 1932).
1998 - Abuja (Nigéria): Moshood Kashimawa Olawale Abiola, cognossit come Moshood Abiola, cap de l'oposissiú e ex-president del paes (1971-1988), mort a la presú in sospete sircumstanse (n. 1937).
2005 - l'Iraq: Ihab al-Xerif, ambassador Esissià in chèst paes, sassinat per Al-Qaida daspus de seguestrá-l tri dé pröma a Bagdad (n. 1954).
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Osìgeno
L'osìgeno l'è 'n elemènt chìmich che en cundisiù de presiù e temperadüra standard el se prezènta al stat gasùs. El g'ha nömer atòmich 8 e 'l sò sìmbol l'è O. L'è 'nserìt endèl grùpo nömer 16 de la tàola periòdica dei elemèncc. El se prezènta de sòlit endèla sò fùrma molecolàra furmàda de dù àtomi e reprezentàda co la fùrma gràfica O2.
L'è giü dei elemèncc piö emportàncc de la chìmica orgànica e l'è nesesàre al cìclo energétich de éser vivèncc. El reprezènta el 20% (en volüm) de la cumpuzisiù de l'atmosféra de la Tèra. Come gas el g'ha gnè culùr, gnè udùr, gnè saùr. Ezìste apò a 'n ótra fùrma molecolàra furmàda de tré àtomi che g'ha nòm ozòno e che l'è reprezentàda come O3. La sò prezènsa endel'atmosféra la ripàra la Tèra de l'incidènsa dirèta dei ràgi ultraviolècc che vé del Sul.
En àtom de osìgeno cumbinàt a du àtomi de idrògeno i fùrma 'na molécola de àiva


text:
Diavol
El Diavol o Diavel (in de la Bassa) o Diavro (in del Tesin), ciamaa anca Demoni, Bao, Barlott o Berlicch, l'è 'l nomm cont el qual vari religion a ciamen on esser cativ, destruttor e bosiard: el simbol del Mal, el contrari de Dio, del Ben e de la Verità.
I tre religion monoteistegh, ma anch el zoroastrimo e 'l bahaismo hann formulaa ona soa vision del Diavol. A gh'è anca di grupp de personn che l'adoren tant 'me on dio, e se ciamen satanista (de "Satana" el nomm cristian e giudee del diavol).


text:
Grüsch
Grüsch a l'è un cumün svizzer del distret de Prättigau/Davos. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 1891 abitant e una süperfiss de 43.30 km², e al se tröva a una altitüden de 629 meter sura al livel del mar.
El prim de ginee del 2011 l'ha assurbii ofizialment i cumün de Fanas e Valzeina.
El cumün de Grüsch a l'è tacaa ai cumün de Furna, Schiers, Seewis im Prättigau, Trimmis, Says, Zizers, Igis e Malans.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Grüsch in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial (Todesch)


text:
Fisica
Cuntegnüü
La scénza püssee impurtànta[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La física (dal greech antích φuσιkός (phusikos), "natüraal" e φύσις (phusis), "natüra") a l'è la scénza ca la stüdia la natüra in del sò significaa püssee làrch, vist ca la vàrda ul cumpurtameent de la matéria, de l'energía e dii fòorz fundamentàj ca guvèrnenn i relazziun tra i partisèj. L'era inscí prufundameent mis'ciàda cunt ul cuncètt de natüra ca, fin almaanch al sécul XIX, a l'era ciamàda filusufía natüraal.
I físich a stüdienn dunca un ventàj fisc làrch de fenòmen físich: a partí da la ròba piscinína (i partisèj süb-atòmich) a rivà a i ròpp püssee graant (l'Ünivèers intréch). Tanti vöölt s'è rivaa a dí ca la física l'è la mama di tütt i ólter sceenz (la scénza fundamentaal), vist ca tràtenn de fenòmen ca ga ubedíssenn a i lécc físich; dunca, i descuvèert de la física g'ann aplicazziun anca in tütt i ólter sceenz natüràj.
La física a l'è ligàda sü in d'una manéra particulaar cunt la matemàtica, vist ca, a la fin de la féra, la física la descriff i lécc e i fenòmen natüràj duperaant la léngua matemàtica; quèla manéra chí de laurà la permètt de dimustrà la pussibilità u l'impussibilità d'un quaj fenòmen físich anca senza usservàll diretameent, ma dumè cunt i calcul matemàtich.
Ga vöör però tegnii spartii: la matemàtica a l'è no una scénza, vist ca la g'à minga cumè ubietiif la descrizziun del muunt materiaal, ma l'è dumè una "specülazziun", un "mèzz" duperaa da i sceenz reàj per parlà del muunt.
La física clàssica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La física clàssica la tègn deent i bròch tradizziunàj de la física, saría a dí tüta la visiun del muunt desvilüpàda dal Newton a i sò teemp, pöö "scancelàda" da i descuvèert del sécul XX; la g'à anca lé difereent tòcch:
- Mecànica clàssica, ca la vàrda a i fòorz e tütt i ròpp ca inn inflüenzaa de luur: g'è la bròca ciamàda stàtica, per i ròpp trigaa, cinemàtica, per i ròpp in muvimeent, ma ca ga vàrda minga ul perchè a sa mövenn, e la dinàmica, de stüdià ul muvimeent dii ròpp e i lécc ca ga fann efètt.
Un óltra spartizziun a l'è quèla in mecànica dii sòlit e mecànica dii flüit;
- l'acüstíca, ul stüdi del sun, cunsideràda de spèss una bròca de la mecànica vist ca ul sun al vègn dal muvimeent dii partisèj de aria in furma de uunt, ca seguíssenn i lécc de la mecànica;
- l'òtica, ul stüdi de la lüs, ma minga dumè la lüs visíbil ma anca de i infrarúss e ültraviulètt ca g'ann i stèss cumpurtameent de quèla visíbil;
- la termudinàmica, ca la stüdia i relazziun tra ul caluur (l'energía intèrna ca g'ann i partisèj ca fúrmenn una sustànza) e i ólter fuurm de energía;
- l'eletrumagnetiism, nassüü a l'inízzi del sécul XIX, dopu c'ann descuvèert i ligàmm tra ul magnetiism e l'eletricità.
La física mudèrna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La física clàssica la laúra in sü scaar nurmàj de usservazziun; d'óltra paart, la física mudèrna (ca la saría la física ca l'è vegnüda fö da tütt i descuvèert del princípi del sécul XX) la vàrda i cumpurtameent de la matéria suta cundizziun estreem (per esémpi velucità areent a quèla de la lüs) upüür sü scaar altertaant estreem (piscinítt, cumè i partisèj süb-nücleaar, u graant, cumè l'Ünivèers).
A chii scaar chí, i nòster nurmàj cuncètt de velucità, spazzi, teemp a vàrenn püü; i nöff fenòmen c'inn saltaa fö a vègnenn descrivüü da i bròch de la física quantística, da la relatività generaal e da la relatività stréncia.
Física teòrica e física sperimentaal[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I dü bròch de la física del títul chí de sura a vörenn dí ca, in del muunt dii físich, ga n'è de chi c'al preferíss stüdià i teurii nöff per spiegà i resültaa utegnüü cunt i esperimeent e fà dii previsiun per ul futüür e chi c'al laúra per esperimeent, per esplurà muunt nöff e vedè sa i lécc teòrich a inn bun.
A sa capíss ca la teuría de par lé la pö minga dà resültaa sücüür, sa l'è minga cumpagnàda anca da i esperimeent, e la pö purtà föra de la stràda giüsta; però ga vöör dí ca suveent i riceerch teòrich a cunséntenn de pensà e fà sü dii esperimeent nöff, ca pödenn anca purtà a un quaj còss.
La física l'è l'ünica scénza induè l'è pussíbil de vèch teuría e pràtica inscí spartii: in tütt i ólter sceenz natüràj (biulugía, chímica, geulugía) la teuría e la pràtica a inn insèma, e vün al pöö minga vèss dumè l'un u dumè l'ólter.


text:
Turku
Turku (in svedes Åbo) a l'è una cità de la costa süd-ovest de la Finlàndia, e la capital aministrativa de la Finlandia Ucidentala (Länsi-Suomen lääni). Turku'l se tröa in sü la riva del fiüm Aura. La sò pupulaziun a l'è de 174.906 abitant (31/12/2005), cunt el 5,2% di gent de lengua svedesa. La sua area regiunala a l'è furmada de 16 cumün e la gh'ha una pupulaziun de 285.682 abitant (2001). A l'è la quinta cità de la Finlandia per pupulaziun (dopu de de la capital, Hèlsinki, e i cità de Espoo, Tampere e Vantaa).
Cultüra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Turku'l gh'ha trì üniversità:
- l'Üniversità de Turku (in finlandes Turun yliopisto), fundada in del 1920;
- l'Üniversità Åbo Akademi, de lengua svedesa, fundada in del 1918;
- la Scöra süperiura de Scenz Ecunomich e d'Impresa de Turku (in finlandes Turun kauppakorkeakoulu) fundada in del 1950.
A gh'hinn anca el Center d'Investigaziun e Desvilüp Tecnulogich (Turun Teknologiakeskus) e un'Üniversità de Scenz Aplicaa (Turun Ammattikorkeakoulu), che per el sistema finlandes a l'è minga cunsiderada un'üniversità.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Turku - Christmas City -
- Turku TouRing - Urganizaziun turistica de Turku
- Turku Arxipèlag - "L'arxipèlag més maco del mòn"


text:
Habsburg (AG)
Habsburg a l'è un cumün svizzer del distret de Brugg. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 421 abitant e una süperfiss de 2.23 km², e al se tröva a una altitüden de 470 meter sura al livel del mar.
El cumün de Habsburg a l'è tacaa ai cumün de Brugg, Hausen, Scherz, Schinznach-Bad.
L'andament storegh de la popolazion de Habsburg l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Habsburg in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Municipality of Habsburg (Todesch)
- Habsburg in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
04 02
Ol dé 4 de febrér l'è 'l 35 dé de l'an del calendare gregorià; manca 331 (332 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 4 de febrér al è ul dí da pòost 35 dal an dal calendari gregurian; i manca 331 (332 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1939 - Girona: i tröpe franchiste i ocüpa la sità (Guèra Civila Spagnöla).
1859 - muntagna del Sinaí (Esit): Costantin von Tischendorf al descuvriss ol Codex Sinaiticus.
1948 - Sri Lanka: ol paes al adagna la independensa del Regn Ünit.
1998 - Afganistan: ü teratrémol de 6.1 degrée in la scala de Richter al fa piö de 5.000 mort al nord-est del paes.
2006 - Damasch (Síria): di manifestancc i inséndia i ambassade danesa e norvegesa per la pöblegassiú in diferencc diare Öropé da di caricatüre de Mahomad; al sarà ol pröm fat violent int i paes mösölmà d'öna séria comensada per chèst fat.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1882 - el Vendrel (ol Bass Penedès): Andreu Nin polítegh e scritur Català (m. 1937).
1942 - Alcoi (l'Alcoià): Ovidi Montlor, atur e cantant de la Nöa Cansú valensiana (m. 1995).
1913 - Tuskegee (Alabama, SÜA): Rosa Parks, nassüda Rosa Louise McCauley, pionera di Movimet Americà per i Drecc Sivila (1955-1968) stadünidenca (m. 2005).
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1996 - Arenys de Mar (ol Maresme): Fèlix Cucurul, scritur e Storiadur Català (n. 1919).
2000 - Barcelona: Gjoan Camprubí i Alemany, cognossit come Gjoan Capri, atur e monologhesta Català (n. 1917).
211 - Eboracum (Britània): Luci Septimi Sever, imperador romà (n. 146).
1912 - Paris (Fransa): Franz Reichelt, sart Austríach mort daspus de saltá de la tur Eiffel col paraborlade che al ía inventat (n. ?).
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Guggisberg
Guggisberg a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Berna-Mittelland, region aministrativa del Mittelland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 54.9 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1563 abitant.
El cumün de Guggisberg al se tröva a una altitüden de 1115 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Alterswil (FR), Oberwil im Simmental, Plaffeien (FR), Rüschegg, Wahlern, Zumholz (FR).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Guggisberg l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1076 col nom de Mons Guchani.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
:Mudel:Note label Without Rüschegg, population was 2,823
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official website (Todesch)
- Dubler, A-M: Guggisberg in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera. Version of 2005-06-14.


text:
Lichtenau
Lichtenau el pöl vìga chèsti significàcc:
- Lichtenau, citadìna del circondàre de Rastatt, Baden-Württemberg
- Lichtenau, citadìna del circondàre de Paderborn, Nord Reno-Westfalia
- Lichtenau, cümü del circondàre de Ansbach, Baviera
- Lichtenau, cümü del circondàre de la Media Sasònia
- Hessisch Lichtenau, citadìna del circondare de Werra-Meißner-Kreis, Assia
- Lichtenau im Waldviertel, cümü del Krems-Land, Bàsa Austria
- Lichtenau im Mühlkreis, cümü del circol de Rohrbach, Alta Austria


text:
Mannheim
Mannheim l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land del Baden-Württemberg, endèl distrèt (Regierungsbezirk) de Karlsruhe. La g'ha 294 627 abitàncc (dato del 31. Dic 2012), segónda cità piö grànda del Baden-Württemberg dòpo de Stocàrda.
L'è übicàda 'ndèla part setentriunàl del sò Land, al cunfì coi Länder de l'Assia e de la Renània-Palatinàto, a presapóch 135 km a nordòvest de Stocarda e 70 km a sud de Francofòrte.
Mannheim l'è 'na cità extra-circondariàl (kreisfreie Städte) che völ dì che la fà circondàre (Kreis) de per sò cönt.
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Bydgoszcz, Polonia
- Chişinău, Moldavia
- Haifa, Israele
- Klaipėda, Lituània
- Swansea, Regn Ünit
- Toulon, Francia
- Ulan Ude, Rusia
- Windsor, Canada
- Zhenjiang, Cina


text:
1948
Facc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
01 01 - Cól prìm de Zenér èntra 'n vigùr la Custitusiù de la Repüblica Italiàna.
30 01 - Mohandas Karamchand Gandhi, cunusìt come Mahatma Gandhi, el vé copàt endèn atentàt a Nöa Délhi.
Fred Hoyle el fórmula, 'nsèma a l'astrònomo Thomas Gold e al matemàtic Hermann Bondi, la teorìa de l'Ünivèrso stasiunàre, ciamàda apò teorìa de la creasiú cuntínua.
04 02 - Sri Lanka: el paes el cunquista l'indipendènsa del Régn Ünit.
25 02 - Cecoslovàchia: rivulusiú cumunìsta (cùlpo de Stàto de Praga).
03 04 - El presidènt americà Harry Truman el vàra 'l Piano Marshall, che 'l stabelés de stansià 5 miliàrdi de dòlari per sostègner l'economìa de 16 Stàti (tra i quài apò a l'Itàlia).
10 12 - séde de le Nasiú Ünide (New York): l'ONÜ la proclama la Dichiarasiú Üniversala dei Drirìcc de l'Òm.
Gh'è nasìt...[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
31 03 - Washington, Stàti Ünicc: Al Gore, òm pulític.
Gh'è mórt...[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
30 01 - New Delhi (Delhi, Índia): Mohandas Karamchand Gandhi, cunusìt come Mahatma Gandhi, independentìsta Indi, líder de la rezistènsa pacífica.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Dottikon
Dottikon a l'è un cumün svizzer del distret de Bremgarten. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 3 273 abitant e una süperfiss de 3.89 km², e al se tröva a una altitüden de 424 meter sura al livel del mar.
El cumün de Dottikon a l'è tacaa ai cumün de Hägglingen, Hendschiken, Othmarsingen, Villmergen, Wohlen.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dottikon l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1179 coo nomm de Totinchon.[1]
L'andament storegh de la popolazion de Abtwil l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Dottikon in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Media relaa a Dottikon al Wikimedia Commons


text:
Riu di Amazzun
El Riu di Amazzun (Purtughes: Rio Amazonas) l'è un fiüm de l'America del Süd; l'è 'l segund del mund per lünghezza, cun 6.400 km de curs (el primm l'è 'l Nilu), ma 'l primm del mund per larghezza e purtada de acqua. In de la stagiun piuvusa, la sò purtada la pò anca tucà i 300.000 m³/s; el porta inscì tanta acqua dulza inver l'Ucean Atlantich che, in curispundenza del punt indueve el se trà dent in mar, anca a chilometer in del mar avert l'acqua l'è ammò inscì dulza che la se pò bev. L'è anca el prim del mund per dimensiun del basin: 6.915.000 km², saria a dì el 40% de l'area tutal de l'America del Süd.
El fiüm el nass in di And del Perü, a quasi 5.600 meter de quota, in del Nevado Mismi; l'acqua che la ven dal Mismi la se büta dent in del Riu Apurimac, che 'l và pö in del fiüm Ucayali che dopu el cunflüiss in del Marañon a furmà el Riu di Amazzun ver e propi. Furmalment, a dì la verità, el toch tra chì e la cunflüenza del Riu Negher el se ciama Solimões.
Dopu che l'Ucayali e 'l Riu Apurimac se meten insema, el fiümm el cumencia a cur in del gigantesch basin amazonich. Chichinscì el fiüm el cur adasi, cunt una pendenza minima (Manaus, a 1.600 km da la buca del fiümm, l'è dumà a 44 m s.l.m.); la prufundità media del fiüm l'è de 40 meter, cunt un massim de 60 in curispundenza de la stregia de Obidos.
El fiüm el se svöja dent in de l'Ucean Atlantich, cunt un estüari largh fin a 250 km (330 se se cunsidera anca quel del Tocantins; dent in del sò estüari la se tröva l'isula de Marajò, granda cume la Danimarca.


text:
Eighth Wonder
Gl’Eighth Wonder ([eɪtθ ˈwʌndəɹ]) i èṅ un grup pop ingléś fundâ in dal 1983 ch'l à sunâ in fiṅ a 'l 1989 e pò piò. In chi an lè, la banda la gh'à abû dimóndi sucès specialmènt in Itâglia e in Giapòṅ.
Biugrafìa
In dal 1983 al chitarìsta Jamie Kensit al tóś sò surèla Patsy, ch'la gh'iva quatórd'ś an, a cantàr in dal sò grup che in alóra al s ciamàva Spice. I àtar cumpunènt i éran Geoff Beauchamp, sèmpar a la chitàra, Lorenzo Lewis a 'l bas e Jake Walters e Nigel Davis a la baterìa. La banda la taca a śibìr-as dal viṿ in dl'Aṿtòṅ dal 1983 faghénd-'s un nóm in cla manéra lè.
A la fiṅ dal 1984, Nigel Davis al s in và par fundàr al grup Slipstream. Al tastérista Alex Godson al s śònta a chi àtar che, in cal mèntar, i ìvan cambiâ nóm sarnénd quél 'd Eighth Wonder (Utàva maravìja).
Al prim cuncèrt cun cal nóm lè 'l è dal Nuvémbar dal 1984 a Wimbledon, in di dintóran ad Lóndra. 'L è in cal perìud lè che al regìsta Julien Temple al dòcia la Patsy Kensit śibénd-ag la part ad Crepe Suzette in dal film Absolute Beginners.
In d'l Avrìl dal 1985 al grup al taca a registràr al sò prim disc par la CBS Records pròpria mèntar la Kensit l'éra drē a giràr al sò film. In Utóbar a véd acsè la luś al sìngul Stay With Me e 'l è subìt un sucès dal nòstri bandi e anc in Giapòṅ finénd a 'l prim pòst (ma sōl 65śum in dal sò paéś). Lewis e Walters i vaṅ via e al grup al taca a druàr la drum machine e a 'l tastéri a 'l pòst dal bas.
In dal méś 'd Agóst gl’Eighth Wonder i vólan a Los Angeles par registràr insém a Mike Chapman, famóś p'r avér laurâ cun i Blondie, al sò àlbum ad debùt. In dal Favràr dal 1987 a vèṅ fóra cuma sìngul al braṅ Will You Remember? ch'al gh la cava a finìr in di prim déś pòst in Itâglia mèntar When the Phone Stops Ringing ch'a vèṅ dòp al gh'à da cuntintàr-as dal pòst vint-siē.
Mèntar i éran drē a finìr al disc, al grup al patìs 'l abandòṅ anc ad Godson. Steve Grantley al tōś al sò pòst da drē da la baterìa. Al braṅ I'm Not Scared, scrit da i Pet Shop Boys e da Phil Harding, a vèṅ sarnî p'r èsar al sìngul sucesìṿ e 'l è un sucès dapartùt: prim pòst in Itâglia, secónd pòst in Śvisra e Purtugàl, tèrs in Spaggna, quàrt in Grécia, quìnt in Germâgna e via acsè. Da cl'atra banda dal 45 gir a gh'è na versiòṅ cantàda in francéś (J'ai Pas Peur).
In dal Maǵ dal 1988 'l è al tùran ad Cross My Heart, àtar braṅ famóś dal grup, ch'al finìs in di prim quìndas pòst in soquànt paéś dal nòstar cuntinènt e a 'l 56śum pòst in di Stat Unî. In dal stés an, la cantànta Martika la 'l canta in dal sò disc umònim.
Dòp àtar dū sìngui (Baby Baby dal 1988 e Use Me dal 1989), al grup al s mòla e la Patsy Kensit la taca na caréra in dal mónd dal cìnema a tèmp pîṅ.
Al grup 'l à fat in tèmp a sunàr par dū vòlti a Sanremo: in dal 1987 cun Will You Remember (quànd a la Patsy al gh casca śò al sò vistî śgalvî faghénd védar un cunsèṅ ad téta) e 'l an dòp cun I'm Not Scared. Invéci Cross My Heart 'l è stâ sunâ a 'l Festivalbar.
Mémbar
- Patsy Kensit vóś
- Jamie Kensit chitàra
- Geoff Beauchamp chitàra
- Lawrence Lewis bas
- Alex Godson tastéri
- Jake Walters baterìa
- Nigel Davis baterìa
- Steve Grantley baterìa
Discugrafìa
Àlbum
- 1987 - Brilliant Dreams
- 1988 - Fearless
- 1989 - Eighth Wonder: The Best Remixes (gnû fóra sōl in Giapòṅ)
Sìngui
- 1985 - Stay with Me
- 1986 - Having It Al
- 1987 - Will You Remember
- 1987 - When the Phone Stops Ringing
- 1988 - I'm Not Scared
- 1988 - Cross My Heart
- 1988 - Baby Baby
- 1989 - Use Me


text:
Lesotho
El Lesotho a l'è un paes de l'Africa meridiunala.
El sò teritori a l'è tüt circundaa del Südafrica.
La capital a l'è Maseru.
Al gh'ha una süperfiss de 30.355 km² e una pupulaziun de pressapoch 1.800.000 abitant, che l'81% al viv in di campagn.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Lesotho a l'è staa un pussediment del Regn Ünii (cunt el nom de Basutoland) del 1868 al 1966, quand che l'ha utegnüü l'indipendenza.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Lesotho (nom ufizial: Muso oa Lesotho in sotho meridiunal, Kingdom of Lesotho in ingles) a l'è una munarchia.
El rè a l'è Letsie III (del 1996).
El prim minister a l'è el Pakalitha Mosisili (del 1998).


text:
Palasàch
Palasàch (nòm uficiàl en italià: Palazzago ) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem. e l'se tróa a 16 km de la sità e a presapóch 400 méter söl lièl del mar. L'è ai pé e sö i còste a mesdé de l'Albènsa.
El g'ha 'na popolasiù de 4 475 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 14,0 km² e 'na densità de popolasiù de 320 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Almèn San Bartolomé, Imbìer, Barsana, Cavrì, Mapèl, Püntìda e Róncola.
Bèrghem Baghèt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Palasàch la gh'à la sò sède la Bèrghem Baghèt, la prima bànda de baghèt al mónt.
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- L'òrghen de Bürlìch.
- La céza de San Ròch e de San Sebastià de Grömlónch co i afrèsch tard-gòtech e la faciàda baròca de la prima méta del méla e sés (1600).
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Palasàch l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Karl Graf von Spreti
Ol cónte Karl Graf von Spreti, nasìt ol 21 de Mas del 1907 in del castèl de Kapfing di bande de Landshut in Baviera da öna famèa de nòbei e mórt asasinàt ol 5 de Avrìl del 1970 a Sità del Guatemala, l’è stacc ün òm pulìtech todèsch de méla e nöf (1900).
Ol sò ‘mpègn pulìtech[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L’ s’è laüreàt ‘n architetüra e ‘nsèma al sò mestér de architèt l’ s’è, fin de zùen, impegnàt in pulìtica in del Partìt Popular Bavarés fina a quando i Nazisti i l’ là mia vietàt.
Al tép de la Segónda Guèra Mondiàl l’è stacc arestàt e i Nazisti i l' l'à metìt in galéra; finìda la guèra l’è stacc ü di fondadùr del la CSU, ‘l partìt Cristiàn Sociàl de la Baviera, aleàt de la CDU, e l’è dientàt depütàt del Bundestag dal 1949 al 1965.
De l’è ‘n pòi l’è stacc ambasciadùr de la Repüblica Federàla Todèsca in del Lüsenbürgh dal 1956 al 1960, a Cüba dal 1960 al 1963, ‘n Giurdania dal 1963 al 1966 e in Guatemala dal 1966 al 1970.
Ol rapimènt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Pròpe in Guatemala l’è stai rapìt ol lönedé 31 de Mars del 1970 sö l’Avenida de las Amèrica, in del cör de la capitàl del Guatemala, Cità del Guatemala, da sés òmegn di Far, Fuerzas armadas revolucionarias che i combàtia cóntra la ditatüra di militàr.
Gnà l’intervènt del mons Girolamo Pigione, nùnsio apostòlech, gnà ‘l l’iniviàt del ministér di èsteri de Bonn, Herr Hoppe i gh’è riàcc a salvàga la pèl e ‘l sò còrp con d'öna balòtola ‘n del có l’è stacc troàt in d’öna capàna sö la stràda che da la capitàl la mèna a la sità de San Pedro Ayampuc.
Referènse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol giurnalésta polàch Ryszard Kapuściński l’à scricc ü lìber söl rapimènt del cónte Karl Graf von Spreti öna quach mis dòpo che l’è stai copàt intitulàt Perché l’è mórt Karl von Spreti – Guatemala 1970.


text:
Zell
Zell el pöl vìga chèsti significàcc:
- Zell am Harmersbach, citadìna todèsca del circondàre de Ortenaukreis, Baden-Württemberg
- Zell am Main, citadìna todèsca del circondàre de Würzburg, Baviera
- Zell im Fichtelgebirge, cümü todèsch del circondàre de Hof, Baviera
- Zell im Wiesental, citadìna todèsca del circondàre de Lörrach, Baden-Württemberg
- Zell unter Aichelberg, cümü todèsch del circondàre de Göppingen, Baden-Württemberg
- Zell, citadìna todèsca del circondàre de Cochem-Zell, Renània-Palatinàto
- Zell, cümü todèsch del circondàre de Cham, Baviera
- Zell am See, citadìna austrìaca del Land de Salisbùrgo
- Zell am Ziller, paés del Tiröl, Austria
- Zell, cümü svìser del Cantù de Lücèrna
- Zell, cümü svìser del Cantù de Zurìgo


text:
Wikipedia:File mia lìber
La Wikimedia Foundation, int la só Licensing policy (còsta la tradusiòun in italiân), l'à publichê al spiegasiòun 'd Ôvra Culturêla lébra (IT). La règola però la prevèd di chêş ed libertê ed publicasiòun. Tra i file multimediêl ciamê "mìa léber", soquânt a pōlen èser publichê in sém a la wiki emiliâna, chi critèri 'd libertê 'd publicasiòun in inglèiş a ciâpen al nòm ed Exemption Doctrine Policy (EDP ). Còsta la versiòun inglèişa.
Ché sòta gh'é l'elèinch dal règoli da rispetêr:
Règoli 'd libertê 'd publicasiòun
I file multimediêl (figûri (IT), sòun (IT), filmê) mìa léber a pōlen èser druvê in sém a la wiki emiliâna a cundisiòun che vègnen rispetê tóti 'l règoli ché sòta:
- Ch' an sìa mia pusébil, in môd ragiunèvel, untgnîr un file cumpâgn dal pûnt ed vésta dal spiegasiòun e ch'al gâbia 'na licèinsa ch'es cunfà a la spiegasiòun 'd Ôvra Culturêla Lèbra.
- Al file al gh'âbia 'na licèinsa mìa lèbra (IT) permésa in sém al wiki italiâni e dòunca dèinter in cl'elèin ché
- Al file al sìa druvê sōl int al spâsi dal nòm principêl (IT), in particulêr int al vōş in dó, còl che gh'é dèinter, al 's arfâga diretamèint (eşèimpi al fērom ed la figûra 'd un videozōgh sōl int la vōş dal videozōgh 'stès e mìa int al j êtri; la copertèina ed 'na colesiòun int la vōş in sém a la colesiòun e mìa, per eşèimpi dal cantânt; la registrasiòun 'd un discōrs sōl int la vōş ed chi à pronuncê al discōrs e mìa in êtri). Al nómer dal figûri 'l dēv èser limitê (an pōlen mìa èser dèinter a galeréi ed fotograféi)
- La pàgina de spiegasiòun (IT) dal file la gh'âbia dèinter:
- ch' a 's pôsa savèir, in môd precîş, da dóv' è stê tôt al file;
- ch' a's pôsa savèir chi l'é 'l padròun dal dirét 'd avtōr (se mìa bèle spieghê dal tag ed licèinsa) (IT);
- al mudèl {{EDP}}, ch' al déga in môd cêr che 'l file al vîn druvê secònd l' EDP per la wiki emiliâna;
- 'na cêra spiegasiòun dal mutîv perché 'l file an 's pōl mìa cambiêr in môd ragiunèvel (per eşèimpi: "Cla persòuna ché l'é môrta per...")


text:
1939
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1 de setember: la Germania nazista la cumencja l'invasiun dela Pulònia: l'è la segunda guèra mundiaal
04 01 - Artesa de Segre (la Noguera): i fassiist a ocüpan la vila.
26 01 - Barcelona: i franchiist a ocüpan la citaa.
04 02 - Girona: i trüpp fassiist a ocüpan la citaa.
10 02 - Catalunya: l'esèrcit franchista al riva a la fruntera Francesa: la Catalunya del süüt a l'è gjamò del tütt ocüpada.
19 02 - el Paees Valencià: l'aviazziun franchista la bombarda la zona costera.
30 03 - València (Catalunya): i franchiist a ocüpan la citaa.
01 04 - Spagna: la finiss la Guèra Civil Spagnöla con la vitòria del bàndul franchista.
09 01 - Líbia: Itàlia sa l'anessiuna el paees.
02 03 - Citaa del Vatican (Roma): el conclave al proclama papa Eugenio Pacelli, ch'al regnarà coma Pius XII.
15 03 - Cecoslovàchia: l'esèrcit Todèesch al invaad el paees. Dapress de l'ocüpazziun de Praga, i Todèesch la convertiss íntal proteturaa Todèesch de Boémia e Muràvia.
01 09 - Europa: la scomenza la Segonda Guèra Mondiala. la Germània la invaad la Polònia.
11 09 - Normandia (Francja): a desembarcan i primm trüpp Britànegh (II Guèra Mondiala).
30 11 - Finlàndia: i trüpp Soviétich a invadan el paees.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Müllheim (TG)
Müllheim a l'è un cumün svizzer del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 8.7 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 2692 abitant.
El cumün de Müllheim al se tröva a una altitüden de 413 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Amlikon-Bissegg, Homburg, Hüttlingen, Pfyn e Wigoltingen.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Müllheim in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Ugeni de Beauharnais
L'Ugeni de Beauharnais (frances: Eugène de Beauharnais; italian: Eugenio di Beauharnais; Paris, 1781 - Monegh de Baviera, 1824) l'è staa on general e politigh frances.
L'era fioeu del Lissander de Beauharnais e de la Giuseppina Tascher de la Pagerie (la prima miee del Napoleon). L'ha tolt part ai campagn d'Egitt e d'Italia che l'era anmò 'n bagai e in del 1805 l'è staa faa visrè del regn d'Italia del Napoleon, che l'eva dottaa, col segutà a 'ndàggh adree e a servìll in di sò guerr.
Quand el Napoleon l'ha 'bdicaa, el vundes de april del 1814, l'Ugeni de Beauharnais l'ha cercaa de svincolàss per divegnì re d'Italia, ma el sò tentativ l'è servii a nagott per la rivolta de Milan, indove l'è staa coppaa el sò minister di finanz (Giuseppe Prina) e per l'intervent di Austriegh, che hinn riessii a entrà in Lombardia senza fadiga.


text:
OPATCH - Open Platform for Access to and Analysis of Textual Documents of Cultural Heritage
Le proiet d’inrescida de dui agn é gnü gestí tl scomenciamënt dl 2014 cina la fin de merz dl 2016 dal Istitut de comunicaziun spezialistica y plurilinguism dl’EURAC. Al proiet á ince tut pert, dlungia l’EURAC y la Biblioteca provinziala Dr. Friedrich Teßmann, l’Istitut por Corpora linguistics y Tecnologia testuala dl’Academia Austriaca dles Sciënzes de Viena sciöche partner assozié.
Le proiet é gnü finanzié dala Repartiziun 34. Inovaziun, Inrescida y Université aladô dla l.p.14 dla Provinzia Autonoma de Balsan.
Linguisć computazionai dl’EURAC, bibliotecars dla Biblioteca provinziala Teßmann y inrescidus dl Istitut por Corpora linguistics y Tecnologia testuala dl'Academia Austriaca dles Sciënzes de Viena á ejaminé deboriada sciöche les tecnologies de linguistica computazionala, statistica y visualisaziun d’informaziun pó gní adorá y svilupá por mioré y amplié portai d’inrescida por racoiüdes de tesć. Aladô di bojëgn di utënc desvalis jôl naota debojëgn da cherié n sistem por curí düc i vari de laur: dal'estrapolaziun di dac a süa elaboraziun, cina ala presentaziun sön le portal di utënc. Tla racoiüda digitala dla Biblioteca Teßmann él bele dan man na desëna de foliec storics todësc dl raiun alpin dl tëmp che vá dal 1910 al 1920 (http://digital.tessmann.it
). I dac de test integrai rapresentëia por storics, cronisć y genealogisć manires nöies da ti rové pormez ai dac y percursc d’inrescida d’öga.
Dlungia l'archif digital de foliec, él ince n portal nü por l'analisa linguistica de romans, articui de foliec o rezetes, racoiüdes tl “Korpus Südtirol” (plataforma de racoiüda, archiviaziun y elaboraziun linguistica de tesć südtirolej). Cun chësc stromënt pó i linguisć analisé ci parores che vëgn adorades sovënz y coche le lingaz se müda tl tëmp. Sön chisc stüdi él dan man de plü grafics linears y diagrams a lëgn che mostra la frecuënza d’adoranza y i contesć tipics, olache na certa parora vëgn dant. Sön chësc link vára da ti rové pormez ai dui portai d’inrescida: http://commul.eurac.edu/opatch/
.
Cuntat Eurac:
Verena Lyding
+39 0471 055 127
verena.lyding@eurac.edu
Cuntat biblioteca provinziela Dr. Friedrich Teßmann
Johannes Andresen
+39 0471 471811
johannes.andresen@tessmann.it


text:
Ruhr (region)
La regiù de la Ruhr, (en todèsch: Ruhrgebiet, o 'n fùrma coloquiàl Ruhrpott) l'è la aglomerasiù metropolitàna piö pupulùza de töta la Germània e la piö grànda regiù 'ndüstriàla de l'Europa. La se tróa 'ndèl cör del Land del Nord Reno-Westfalia, endèla bàsa àl del fiöm Ruhr.
La consìst endèna conürbasiù de öndes cità (Bochum, Bottrop, Dortmund, Duisburg, Essen, Gelsenkirchen, Hagen, Hamm, Herne, Mülheim an der Ruhr e Oberhausen) e de divèrsi cümü 'nfìna a furmà 'na regiù coi cunfì difìcii de determinà, suratöt envèrs el sud endóche i cèntri abitàcc e le àree 'ndüstriài i è tacàcc l'ü con l'óter 'nfìna a fundìs co l'área metropolitàna de Düsseldorf.
La regiù del Ruhr la reprezènta mìa n'entità natüral e gnànche pulìtich-aministratìva uficiàl. L'è 'nvéce n'ünità demogràfich-econòmica.


text:
Il HCD demontescha Berna
- Venderdi, 13.1.2017, 19:34, actualisà a las 22:25
Il leader Berna na riva durant l’entira partida betg sin turas. Il HCD persuenter mussa ina ferma partida e gudogna la fin finala cun 5:1. Trais impurtants puncts per la missiun playoffs.
Tavau - Berna 5:1 ( 2:0 1:0 2:1 )
- 2' 1:0 Felicien Du Bois (Kousal)
- 14' 2:0 Dario Simion (Ambühl)
- 39' 3:0 Beat Forster
- 45' 4:0 Marc Wieser (Lindgren)
- 46' 5:0 Andreas Ambühl (Lindgren)
- 50' 5:1 Martin Plüss
-
1 Bunura: Ferma partida dal HCD encunter Berna 1:18 min
da Actualitad dals 14.01.2017
Ils gieus da la NLA ils 13-01-17
Il HCD cun blers gols e anc dapli schanzas
Il HCD ha da cumenzament davent gì la controlla dal gieu. Gia suenter duas minutas ha Felicien Du Bois pudì trair il 1:0. Grazia al gol da Dario Simion en la 14avla minuta è il HCD ì cun in avantatg da dus gols en l’emprima pausa. Era en il segund terz ha il HCD giugà ferm e vess senza il ferm goli dals bernais Leonardo Genoni pudì realisar in pli grond avantatg. Dentant han era ils attatgaders da Tavau pliras giadas betg nizzegià las bunas schanzas. La fin finala è quai dentant tut tuttina. Il HCD na dat numnadamain betg pli or da maun la partida e riva schizunt da trair duas giadas in gol cun in giugader pli pauc sin il glatsch. Tavau gudogna la fin finala cler e net la partida cunter il campiun svizzer actual cun 5:1
Gilles Senn spetga vinavant sin Shot-out
Il giuven goli dal HCD ha anc mai pudì finir ina partida senza cunter gol. Questa saira parava el cun ina buna prestaziun sin buna via. Il chapitani dal SCB ha lura dentant en la 50avla minuta tuttina anc destruì quella premiera e tratg il gol dad onur per il SCB. Gilles Senn spetga pia vinavant sin ses emprim shot-out.


text:
Lat
El lat (anca lacc) l'è un liquid bianch prudut da la gandula mamaria d'le femine di mamifer. El sò ubietiu l'è de dà da mangià ai picinin in di prim mument de la vita.
Le femine di mamifer, donca anca le done, i gh'àn d'le gandule mamarie che servissun par fà sü el lat che i picul apena nassüd i ciüciaran. In di mamifer magiur 'ste gandule i en urganisade a furmà la ciücia.
Sübit dopu el part, el corp d'la mama el darà cun el lat d'le riserve de nütriment faie sü in gestassion par quarcià el temp de desvilüp d'le capacità edul di sò fiöi.
El picul del mamifer el gh'à de solit un istint urmunal-ulfatiu che'l ghe fà truà la teta, da la qual el pudarà ciücià el liquid.


text:
Ghenizah
La Genizah (scricc ach geniza o gheniza, in Ebràich גניזה, che l’ völ dì ol depózet, al pluràl genizot or genizoth or genizahs) l’è öna stansa sènsa pórte e sènsa finèstre fàcia sö de sólet ‘n banda a öna sinagòga e dèt in de la Ghenizah i Ebrei i ghe mèt dét töcc i docümèncc che i öcor piö, ma che i pöl mia ès mandàcc al màcero dezà che i gh’à scrit sö ‘l nòm Dio öpör öna di manére de ciàmàl. Pèr mèt i docümèncc dét in de la stànsa gh’è öna fesüra apòsta.
La Ghenizah piö famùza l’è chèla del Cairo che l’è stacia troàda in del 1952.


text:
1Meenti saɨj aun a'utyavaaca'a ajna a'ahua'a chajta'a tɨ ayan tyaja'arajtyahuaa tɨcɨn Cesarea. Ayaa pu antyahuaaca'a aɨjna ɨ tyaata'a tɨcɨn Cornelio. Aɨ pu aɨn pueenya'a ɨ hua'acapitan ɨ mej meyan antya'aruu tɨcɨn xantaaru'u ɨ mej Italia e'ema'acan. 2Aɨjna ɨ Cornelio, eihua pu rana'amicha'a ɨ Dioj, majta ɨ seica ɨ tyaɨtestyamua'ame'en. Cornelio pu ajta ra'astyahua'a ɨ hua'aye'ira aɨme ɨ mej Israel jetze ajtyama'acan. Eihua pu hua'utavaɨ tumin cɨme'e, ajta rahuauca'a eihua ɨ Dioj jemi. 3A'anaj pu ayan tyuju'urɨj. A'atzaj tya'acáará'a ɨ tacuarixpua e'ita'a ucama'aca ɨ xɨcaj, tɨ'ɨj ti'itɨ huataseijre. Cu xuee tevi utyajrupi u chi'ita a'u tɨ a'utyavaaca'a aɨjna ɨ Cornelio. Raaseij tyamua'a naa. Ai pu aɨn pueen saɨj tɨ ti'ivaɨre'e ɨ tajapua ɨ Dioj jemi aɨjna tɨ huataseijre. Aj pui'i ayan tiraatajee tɨcɨn: ―¡Cornelio! 4Tɨ'ɨqui rajseíra'ajraa. Ti'itzɨɨnya'aca'a aɨjna ɨ Cornelio. Aj pui'i ayan tiraataihua'uri'i tɨcɨn: ―¿Ti'itaani, nyavastara'a? Aj pui'i ayan tiraata'ixaa aɨjna tɨ ti'ivaɨre'e ɨ tajapua tɨcɨn: ―Dioj pu hui ra'ancura'a nain ɨ paj peri raahuaviiri'i, ajta ɨ paj cɨn hua'utavaɨ ɨ maj cai a'ij ti'ijviicue'i. 5Pata'aj hua'utaijte'en ɨ tyetyaca maj u a'uju'un maujna u Jope, mej mi ya'uve'evi'itɨn maɨjna ɨ Simón tɨ ajta ayan antyahuaa tɨcɨn Pedro. 6Au pu hui a'utyejvee seij jamuan tɨ ajta ayan antyahuaa tɨcɨn Simón. Navij pu ti'ihua'aca aɨjna ɨ Simón. A pu vejli'i e'eche a'u tɨ jaj a'avastɨme. Aɨ pu hui timuaata'ixaate'esin a'ij pej ye'i huarɨni.―Ayaa pu tiraata'ixaa aɨjna ɨ tɨ ti'ivaɨre'e ɨ tajapua. 7Aj pui'i á'uraa aɨjna ɨ tevi tɨ tira'ixaa aɨjna ɨ Cornelio. Aj pui'i aɨn Cornelio, hua'apuaca huataityaca'a ɨ maj ravaɨre'e. Seij pu ajta seij huataityaca'a tɨ i'i xantaaru'u. Eecan pu ra'astyajca'a ɨ hua'aye'ira aɨjna cɨme'e aɨjna ɨ xantaaru'u. 8Nain pu hua'uta'ixaa a'ij tɨ ti'itɨ huarɨj. Aj pui'i hua'utaityaca'a maj nu'u u a'uju'un u Jope. 9Yaa ruijmua'ate'e yee a'atzaj tacuarixpua, matɨ'ɨj meri a vejli'i auju'ucaa u chajta'a, aj pui'i Pedro antiraa ɨ chi'i japua a'u tɨ a'upa'atza tɨ'ij raatyajhuauni ɨ Dioj jemi. 10Eecan pu huata'icuataca'a. Pu'uri ayan ti'ijxe'eva'acaa tɨ tyu'ucua'ani. Matɨ'ɨj mauj rɨ'ɨ ti'iruurajcaa ɨ tɨ ti'icua'ani, aj pui'i ti'itɨ huataseijre ɨ jemin. 11Ayaa pu aɨjna tyu'useij tɨ nu'u antaujcu u tajapua. Ti'itɨ pu a e'icáma'acaa a ute'e, saavana ti'itɨ, muaacuaque'e pu uhue'isquiinajme, ajta antijɨ'ɨqui'ihuaca'a. 12Naijmi'i mu tityé'eseijra'acaa aɨjna jetze ɨ saavana naijmi'i ɨ animaalis, ɨ maj muaacuaca ajtyaɨɨcajmee, majta ɨ maj chuaata'a huacɨ'ɨca, ɨ maj a'usinuurejye'i, majta ɨ maj rá'ara'ive. 13Aj pui'i a'atɨ huanamuajri'i tɨ ayan tiraata'ixaa tɨcɨn: ―Pedro, ájchesi. Iiya'a huá'ucui'i pata'aj iiya'a huá'ucua'ani. 14Ajta aɨn ɨ Pedro, ayaa pu tyu'utanyúu tɨcɨn: ―Canu xaa nya'u. Canu a'anaj racua'ani ɨ tɨ cai tata'aca ɨ taye'irá na'ari ti'itɨ tɨ xana'avi'ire'e. 15Ajtahua'a a'atɨ huanamuajri'i. Ayan tɨcɨn: ―A'ini nain pu rɨ'ɨ tyu'utyájtua ɨ Dioj, capej che'e peyan ti'ixajta yee xana'avi'ire'e. 16Ayaa pu'u, hueicacajretze. Ajtahua'a tíraa ute'e u tajapua aɨjna ɨ saavana. 17Eecan pu ti'imuajcaa aɨjna ɨ Pedro tɨcɨn a'iqui een cɨn ya tanye aɨjna mɨ ti'itɨ, a'iqui te'eme ijii aɨjna cɨme'e ɨ hua'aye'ira. Auche'e pu ti'imua'ajcá matɨ'ɨj maɨn a'ará'a ta'apueerta aɨme ɨ tɨ huaja'utaityaca'a aɨjna ɨ Cornelio. Aɨ mu tyu'utaihuau a'u tɨ e'echajca'a aɨjna ɨ Simón. Matɨ'ɨj maun a'ará'a. 18Aj mu mi ca'anin cɨn hua'utajee tɨ pua'a nu'u aun á'uca aɨjna ɨ Simón tɨ ajta ayan antyahuaa tɨcɨn Pedro. 19Ajta aɨjna, auche'e pu ti'imuajcaa aɨjna cɨme'e ɨ tɨ huataseijre ɨ jemin. Aj pui'i ayan tiraata'ixaa ɨ xaijnyu'ucara'ara'an ɨ Dioj tɨcɨn: ―Simón, seica mu hui muahuauhuau. Ma hueica aɨme ɨ maj muaatyahuauunyen. 20Ajchesi. Pata'aj acajra'ani. Pej pi a'ura'ani hua'a jamuan. Capej ti'itzɨɨnya'a a'ini nyaa nu hua'utaityaca'a. 21Aj pui'i acajraa aɨjna ɨ Pedro a'u maj a'utyáuuca'a. Tɨ'ɨqui ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Nyaa nu nyaɨn pueen i sej nyahuauhuau. ¿Ti'itajni cɨn ya sava'aju'un? 22Aj mu mi meyan tityaatanyúu tɨcɨn: ―Ayaa tu een cɨn yava'aju'un aɨjna jetze ma'acan aɨjna ɨ Cornelio ɨ tɨ hua'acapitan. Rɨ'ɨ pu hui ti'itevi. Eihua pu hui rana'amiche'e ɨ Dioj. Ajta naijmi'i mu rɨ'ɨ tirajcha'ɨ ɨ mej Israel jetze ajtyama'acan. Saɨj tɨ ti'ivaɨre'e u tajapua ɨ Dioj jemi, aɨ pu raata'ixaa tɨ aɨn mueetzi huataijta paj nu'u a'ura'ani aa tɨ e'eche aɨjna, tɨ'ij aɨn Cornelio muaanamua nain cɨme'e a'achu paj pana'a caj tihua'utá'ixaate'esin ɨ nyuucari.―Ayaa mu tiraata'ixaa. 23Tɨ'ɨqui aɨn hua'uta'inee maj utyarute u chi'ita. Au mu a'utyajturaa aujna. Yaa ruijmua'ate'e yee pu á'uraa aɨjna ɨ Pedro hua'a jamuan ɨ maj hueica. Majta seica mu a'ucɨj i'ihuaamua'ame'en ɨ maj tya'atzaahuate'e maun e'echajca'a aujna u Jope. 24Majta seij jetze ɨ xɨcaj, au mu a'ará'a u Cesarea. Aɨ pu hua'achu'eva'acaa aɨjna ɨ Cornelio. Aɨj pu cɨn hua'utajee ɨ ru'ihuaamua'a, ajta ɨ ru'amiincustyamua'a. Naijmi'i mu tyujsaɨj u chi'ita. 25Tɨ'ɨj Pedro u a'utyajrupi u chi'ita, aɨ pu ra'antinajchaca'a aɨjna ɨ Cornelio. Aj pui'i aɨn Cornelio a a'arajve a vejli'ipuan ɨ Pedro. 26Aj pui'i aɨn Pedro pu ra'ajjáj. Ayaa pu tiraata'ixaa tɨcɨn: ―Huatyechaxɨ, tevi nu'u pueen inyaa. 27Matɨ'ɨj a'atzu tyu'uxaata rujɨɨmua'a, matɨ'ɨj mi utyajrupi u chi'ita. Tɨ'ɨqui aɨn Pedro hua'useij ɨ maj tyujsaɨj eihua ɨ tyaɨte. 28Aj pui'i ayan tihua'uta'ixaa aɨjna ɨ Pedro tɨcɨn: ―Muan xu ru'umua'aree ɨ taye'irá tɨ cai tata'aca ityejmi i tyaj Israel jetze ajtyama'acan tyaj nu'u cai teyan tityaaja'ujhua'anye'en aɨme jamuan ɨ mej seij chuejra'a japua e'ema'acan ni tyaj nu'u cai teyan tihua'amuaara. Ma ajta Dioj pu naataseijra tɨ cai ayan tiraavijte'e nyej neyan tiraaxajta yee capu amɨn tya'aste amɨjna ɨ a'atɨ nusu yee xana'avisi'i pu seijre'e amɨjna. 29Aɨj mu cɨn, naatajé meijna i ta'ihuaamua'a nyaj nu'u mu a'uve'eme'en, canu ti'itɨ a'ij tyu'utaxajtaca'a. Ayaa nu ti'ijxe'eve'e nyaj raamua'aree a'iqui een cɨn sanaatajee.―Ayaa pu tyu'utaxajtaca'a aɨjna ɨ Pedro. 30Aj pui'i ayan tyu'utanyúu aɨjna ɨ Cornelio tɨcɨn: ―Pu'uri hui tyauumé muaacua xɨcaj, ayaa nu nyeche huatacai, nyahuánitzi'ive'e. Nyajta raatyahuau ɨ Dioj jemi, a'atzaj cumu e'ita'a ucama'aca ɨ xɨcaj. Tɨ'ɨqui a'atɨ huataseijre inyeetzi jemi. Naa pu ti'ityamastajye'icaa aɨjna ɨ tɨ ru'ucávɨjcaa. 31Ajta ayan tinaata'ixaa aɨjna ɨ a'atɨ tɨcɨn: “Cornelio, Dioj pu nu'u ari raanamuajri'i aɨjna ɨ paj raatyahuau ɨ jemin. Ajta aɨ pu ra'utamua'areeri'i a'achu paj caj tihua'utapueijve ɨ maj cai a'ij ti'ijviicue'i. 32Pata'aj hui hua'utáite maj u a'uju'un aujna u Jope. Miche'e nu'u ya'uve'evi'itɨn maɨjna ɨ Simón, tɨ ajta ayan antyahuaa tɨcɨn Pedro. Aa pu á'uca a'u tɨ e'eche ɨ Simón, aɨjna tɨ navij ti'ihua'aca. Aa pu nu'u e'eche ajna vejli'i jaj tɨ a'avastɨme.” Ayaa pu hui tinaata'ixaa. 33Aɨj nu cɨn ca'anacan hua'utaityaca'a mɨ seica mej mi muaaja'utájeeve. Xa'apɨ'ɨn paj huarɨj pej peri mu ya'uve'enye. Yaa tu'uri, ticu, naijmi'i u'utyáuu. Dioj pu ramua'aree a'ij tyej ye'i ti'ijxe'eve'e, tyata'aj naijmi'i raanamua a'achu tɨ na'a caj aɨn tavastara'a timuaataíj pej titaata'ixaate'en.―Ayaa pu tyu'utaxajtaca'a aɨjna ɨ Cornelio. 34Aj pui'i ayan tihua'uta'ixaa aɨjna ɨ Pedro tɨcɨn: ―Nu'uri xaa neyan ti'inityejte'e ijii tɨcɨn ayej xaa nya'u ti'ayajna aɨjna jemi ɨ Dioj naijmi'i mu meyan tityaatanyúu tɨcɨn Dioj pu ayan che'eta na'a ti'ijxe'eve'e naijmi'ica cɨme'e tɨj ajta ityejmi. 35Naijmi'ica pu a'ancure'evi'itɨ ɨ Dioj aɨme ɨ tyaɨte ɨ maj rɨ'ɨ tirata'aca, majta maj xa'apɨ'ɨn rɨcɨ. Capu Dioj jetze ruxe'eve'e tɨ pua'a seij chuejra'a japua mé'ema'acantan maɨjna ɨ a'ataɨn. 36’Ai pu hui aɨn pueen ɨ nyuucari ɨ tɨ Dioj cɨn ayan tihua'utajée aɨmej ɨ huaacɨxa'astyamua'ame'en aɨjna ɨ Israel tyaacan. Aɨ pu ayan tihua'uta'ixaa ɨ nyuucari cɨme'e tɨ tyu'utyamua'aviste'e aɨjna cɨme'e tɨ hua'a japua huanyúu aɨjna ɨ Jesús ɨ tɨ Dioj an yá'ujra ɨ ɨpuari japua. Aɨjna ɨ tɨ tavastara'a pueen ityejmi, aɨ pu taata'a tej ti rɨ'ɨ tityaatyáturan ɨ Dioj jemi. 37’Xu'uri ramua'aree a'ij tɨ ye'i ti'itɨ huarɨj aujna a'ahua'a tɨj na'a nainjapua u Judea. Au pu autyejche aujna u Galileeya tɨ'ɨj aɨn tihua'uta'ixaa ɨ tyaɨte, ajta tɨ'ɨj raamua'ɨhuaca'a aɨjna ɨ Juan. 38Dioj pu ya'utaityaca'a ɨ ruxaijnyu'uca tɨ'ij aɨn jemin huatyaturan ɨ Jesús. Ajta aɨn ɨ xaijnyu'ucara'ara'an ɨ Dioj, aɨj pu jetze araujuca'anyajca'a aɨjna ɨ Jesús. Tɨ'ɨqui á'ucha'acanya'a a'araa. Ayaa pu i'irɨjcaa ɨ tɨ í'ixa'apɨ'ɨn cɨme'e. Ajta tihua'ahua'atyahua'a naijmi'ica ɨ maj rajpueijtzi maɨjna cɨme'e tɨ tiyaaru'u tihue'ijtya'acaa. Ayaa pui'i rɨjcaa aɨjna ɨ Jesús a'ini Dioj pu raatavaɨ. 39’Tyan tu raaseij nain cɨme'e a'ij tɨ huarɨj iiya a'u mej e'eche aɨme ɨ mej Israel jetze ajtyama'acan ajta anna Jerusalén. Aɨ mu rá'utatai ɨ cɨye jetze ta'utácúruu. Ayaa mu hui een cɨn raaje'ica maɨjna ɨ Jesús. 40Ajta, Dioj pu ajtahua'a raatatɨste ɨ xaijnyu'ucara'ara'an tɨ'ɨj tyauuma'aca hueica xɨcaj tɨ huamɨ'ɨ. Aɨj pu cɨn ajtahua'a huatarú aɨjna ɨ Jesús. Ajta Dioj pu hui hua'uta'a mej mi seica raaseij. 41Camu naijmi'i raaseij, silu aɨ mu'u ɨ tɨ hua'ave'evi'itɨ ɨ Dioj. Ityan tu tyaɨn pueen i tyaj tyu'ucuaa, tyajta hue'í jamuan aɨjna ɨ Jesús tɨ'ɨj a'itara'a a'u maj avá'anámi'ihuajmee ɨ mɨ'ɨchite. Tyan tu hui xaa nya'u raaseij. 42’Aɨ pu titaataij tej ti tihua'uta'ixaate'en ɨ tyaɨte, tyajta teyan tiraataxaj yee Jesús pu aɨn pueen ɨ tɨ Dioj ra'antihuau aɨjna cɨme'e ɨ tɨ hua'uxɨjte'en naijmi'ica ɨ tyaɨte, ɨ maj mauj ruurijmee, majta ɨ mej meri huacuii. 43Ajta ɨ maj títyatatyá'aca'a maɨjna cɨme'e mej Dioj jetze ma'acan ti'ixaxa'ata'a, naijmi'i mu tyu'utaxajtaca'a maɨjna cɨme'e tɨ pua'a nu'u a'atɨ tɨ na'a rá'antzaahuate'en aɨjna ɨ Jesús, nain pu nu'u cɨn tiraatauuni'ira ɨ tɨ cɨn autyajturaa ɨ Dioj jemi nyuucajtze'en ɨ Jesús. 44Auche'e pu tí'ixajtacaa aɨjna ɨ Pedro, tɨ'ɨj aɨn xaijnyu'ucara'ara'an ɨ Dioj ya va'acaanye. Tɨ'ɨqui huatyajturaa hua'a tzajta'a naijmi'ica jemi aɨme ɨ maj raanamuajri'i a'ij tɨ tyu'utaxajtaca'a aɨjna ɨ Pedro. 45Seica mu majta a a'utyáuuca'a ɨ maj aɨme jetze ajtyama'acan ɨ mej tya'atzaahuate'e, ɨ maj majta aɨme jetze ajtyama'acan ɨ maj ra'antisi'iche ɨ runavij ɨ ta'antyujvi'irajmee ɨ hua'asa'atapu'u jetze. Eecan mu rɨ'ɨ ta'utaséij aɨme maɨjna cɨn tɨ Dioj ajta raatyajtuaa ɨ ruxaijnyu'uca aɨme jemi ɨ mej seij chuejra'a japua e'ema'acan. 46Ayaa mu een cɨn rɨ'ɨ ta'utaséij a'ini ayaa mu tihua'unamuajri'i ɨ maj seica nyuucari cɨn tí'ixajtacaa, majta eecan mu rɨ'ɨ tirata'acara'a ɨ Dioj. 47Aj pui'i ayan tihua'uta'ixaa aɨjna ɨ Pedro tɨcɨn: ―Ayaa mu che'eta mana'a tira'ancura'a ɨ xaijnyu'ucara'ara'an ɨ Dioj tyatɨj ityan. Ayej nya'ase, capu maa a'atɨ tɨ hua'uta'ijmɨ maj cai rumuaɨ'ɨhua aɨme ɨ tyaɨte. Capu xaa nya'u maa a'atɨ. 48Ajta e'eyan hua'utaij maj huaujmuaɨ'ɨhua nyuucajtze'en aɨjna ɨ Jesús ɨ tɨ ajta Cɨriistu'u pueen, ɨ tɨ Dioj an yá'ujra ɨ ɨpuari japua. Ayaa pu aɨjna cɨn huarɨj, matɨ'ɨj mi maɨn ɨ maj huamuaɨ'ɨvijhuaca'a, aɨ mu raatahuaviiri'i maɨjna ɨ Pedro tɨ aɨn a a'utyaturan hua'a jamuan a'achu cumu hua'apua xɨcaj, hueica xɨcaj.
Copyright
Learn More


text:
Santa Brìgida
Santa Brìgida l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa a 48 km de la sità e a 805 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 553 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 14,2 km² e 'na densità de popolasiù de 39 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Vréra, Cassèi, Cüs, Gerola Alta (SO) e Ólmo.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Santa Brìgida l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Carl d'Asburgh (1771-1847)
El Carl Luis Gioann Giusepp Lorenz d'Asburgh-Lorena, cognossuu anca come Arciduca Carl ò anca come Carl d'Austria-Teschen (Karl Ludwig Johann Joseph Laurentius von Habsbsurg-Lothringen in Todesch; Karol Jan Józef Ludwik Habsburg in Polacch; Firenz, 5 settember 1771 - Vienna, 30 april 1847) a l'è staa arciduca d'Austria e duca de Teschen.
La vida e la carrera militar[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Carl a l'era el terz fioeu del granduca de Toscana Peder Leopold I d'Asburgh (poeu imperador cont el nòmm de Leopold II) e fradell de on alter imperador, el Francesch II (poeu imperador d'Austria cont el nòmm de Francesch I). Vist che donca che l'era minga el primm nassuu e vist che 'l gh'aveva di crisi epilettich, a l'era staa destinaa a la carrera ecclesiastica, ma luu el s'è semper interessaa puttòst aj art militar. Quand i sò genitor hinn mòrt, l'è staa adottaa de la soa zia Maria Cristina, che l'era sposada a l'Albert de Sassònia-Teschen. La còppia la gh'aveva minga fioeuj, donca el Carl a l'è diventaa l'erede d'on patrimòni immens. E l'è staa donca inscì che el Ducaa de Teschen l'è passaa sòtta el governo di Asburgh (a partì del 1822).
Come general, l'ha participaa a on grand numer de battali de l'epoca napoleònica.
El 18 marz 1793 l'ha combattuu in de la Battaglia de Neerwinden, e l'è staa battuu del frances Moureau a Ettlingen el 10 magg e a Radstadt el 14 luj.
In di agn 1793/1794 l'è staa governador general di Paes Bass Austriach e tra 'l 1796 e 'l 1800 l'è staa el comandant in capp di trupp in Germania, Svizzera e in del Nòrditalia.
El 19 settember 1796 l'ha sconfiggiuu ad Altenkirken e general frances Jean-Baptiste Jourdan e 'l l'ha costringiuu a 'ndà a òvest del Reno.
Tra 'l 1801 e 'l 1809 l'ha presieduu el Consili Aulich: con questa carega, l'ha contribuii minga pòcch a la reforma de l'esercit austriach (con la nassida de la leva inscambi de servizzi militar de mestee, per esempi). Subit dòpo de la Battaglia de Austerlitz (1805) a l'è staa nomenaa Generalissim del fradell Francesch II. Ma anca con quell titol chì l'è minga riessii a convincc l'imperador a entrà minga in de la Guerra de la Quinta Coalizion (el ritegniva, de fatt, che l'Austria la fuss minga assee fòrta per combatt Napoleon). A bon cunt, l'ha sconfiggiuu Napoleon a Aspern, ma l'è staa a soa voeulta battuu in de la Battaglia de Wagram (5 e 6 luj 1809). Anca se l'era riessii a ottegnì la Pas de Znaim el sò fradell imperador l'ha deciduu de toeugh via el comand el 18 luj.
El matrimòni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Carl el s'è retiraa a vida privada in del castell de Weilburg. Chì, dòpo el Congress de Vienna, l'ha sposaa la principessa protestanta Enrichetta de Nassau-Weilburg (17 settember 1815). Anca s'eren de dò religion different, el matrimòni a l'è staa felis e gh'hann avuu sett bagaj:
- Maria Teresa Isabella (1816-1867), segonda miee del Ferdinand II de Borbon, re de Sicilia
- Albert Federich Rodolf (1817-1895), duca de Teschen e general, famos per avè vingiuu a Custòza in del 1866 contra i Italian
- Carl Ferdinand (1818-1874), general
- Federich Ferdinand Leopold (1821-1847)
- Rodolf Franch (1822)
- Maria Carolina (1825-1915)
- Guglielm (1827-1895), Grand Maester de l'Ordin Teutònich.
El Carl in del 1815 l'è diventaa governador de la fortezza de Magonza. La soa miee l'è mòrta a Scharlach el 29 dicember del 1829 a domà 32 agn. L'Arciduca l'ha segutada in del 1847.
A l'è consideraa vun di mejor autor de litteratura militar del XIX secol. Tra 'l 1801 e 'l 1804 a l'è staa Grand Maester de l'Ordin Teutònich.
Bibliografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- David G. Chandler, Le Campagne di Napoleone, Milano, R.C.S. Libri S.p.A., 1998, ISBN 88-17-11577-0


text:
Cològne
Cològne (o apò Culògne; en Italià: Cologne), l'è 'n cümü de 7 667 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]) de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt ai pè del Mont'Òrfen, endèla zòna geogràfica ciamàda Franciacürta, a Sud del Lac d'Izé, a 24 km a Òvest de la cità de Brèsa.
I prim insediamèncc de l'òm se pènsa che i sàpe del II sècol prìma de Crìsto, per òpera dei Cenòmani, la popolasiù de stìrpa Cèltica che la gh'ìa ocupàt töta la zòna de la pruvìncia de Brèsa, prìma che riàes i Romàni. Co l'ocupasiù dei Romàni chèsti 'nsediamèncc i è stacc ciamàcc colonie, perché i éra abitàcc de coloni cioè de zét che la lauràa la tèra che ghe ignìa asegnàda co le centüriasiù. Chèste colònie le g'ha dat el nòm a töta la zòna che adès l'è 'l teretóre del cümü de Cològne.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Sisteron
Sisteron (isé apò 'n ucità) l'è 'na citadìna franséza de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. L'è 'l capolöch del cantù omònim e la fa part del circondàre (arrondissement) de Forcalquier e del dipartimènt de le Alpi de Alta Provènsa.
La g'ha 'na popolasiù de 7 408 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El cèntro abitàt de Sisteron el se tróa a 485 méter de altèsa s.l.m., sö le spónde de la Durance, a 45 km de Forcalquier, 133 de Marseja, 145 de Grenoble e 180 km de Nìsa.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 50,25 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 448 méter a 'na altèsa màsima de 1145 méter s.l.m.
La citadìna l'è colocàda 'ndèna puzisiù privilegiàda, arènt a la conflüènsa del fiöm Buëch endèla Durance, endèl pòst endóche chèst'öltema la pàsa la strèta de la Baume, endèna puzisiù fàcil de protèger conden quach furtificasiù.
Ciàmada apò «la Pórta de la Provènsa», l'è pròpe söl cunfì col Delfinàt. La citadìna la g'ha divèrsi póncc de 'nterès, a cumincià de la citadèla, en mìra al "curnù de la Baume" coi sò leèi stratificàcc quàze verticài. E pò amò, gh'è 'na catedràl del sècol XII, Notre-Dame des Pommiers, sich tór, e i rèscc de 'n convènt.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
792
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Un tentativ de cungiüra cuntra el Carlumagn, re di Franch, cumandaa del fiöö bastard Pipin (ciamaa el Göb) el vegn scupert del Ferdülf, un lungubard fedel al Carl.
- El Pipin el Göb a l'è cunstringiüü a 'ndà in esili in d'un munastee (la Badia de Prüm).
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
Balun
El balun (in Lombard Oriental balù) ciamàa anca fulbal, fùbal, furbal, folber o fólbal, da l'ingles football (che 'l vör dì "bala"-"pee") l'è un giögh d'urigin inglesa. L'è giügaa da du squader che i henn faa de vündes giügadur int un camp a furma retangular cun di righ che le delimiten. El giögh 'l cunsist int el fà 'ndà dent la bala int la porta da l'altra scuadra. La porta l'è marcada da na riga e gh'è denter un giügadur ciamaa purtee che 'l cerca da lassà miga segnà. L'è una specialitaa ulìmpica.