text:
Capitani Reggenti
I Capitani Reggenti hinn i cap de stat del San Marin. Hinn du e resten in carega per ses mes, dal 1m de April al 1m de otober e inscì via. La Reggenza l'è on organ collegial, e i dò reggent i gh'han el diriss de veto vun in sui decision de l'alter.
Hinn formalment a cap del Consiglio Grande e Generale, del Consiglio dei XII e de Congresso di Stato, ma pòden no toeuggh part se hinn no member.
I capitani reggenti elegiuu dal Consiglio Grande e Generale per el semeter 1m april 2017 - 1m ottober 2017 hinn la Mimma Zavoli e la Vanessa D'Ambrosio.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Elezion[Modifega | modifica 'l sorgent]
Hinn elegiuu dal Consiglio Grande e Generale, tipegament da du Partii different, per garantì el controll reciproch. L'è elegiuda la cobbia con la maggioranza assoluda e l'elezion l'è nonziada dal Segretari de Stat per i Affar Interni dal pogioeu del Palazz Publegh.
Dopo tri dii da la fin del mandaa i cittadin poden mandà i sò lament, e se gh'è di presuppost per giudegà i Reggent per quell che han faa o mia faa vegnen mandaa al Sindacaa de la Reggenza.
Poden vess elegiuu domà:
- I cittadin sammarines da la nassita
- Che i gh'ha pussee de 25 agn
- Che hinn consijee
- E che hinn no staa Reggent in di ultem 3 agn


c: text/html

text:
Per ch'i dat peschs avunda en ils flums grischuns sto il carstgaun metter ora peschs. Las litgivas na pudessan strusch surviver en ils flums grischuns senza l'agid da nus carstgauns. Ed il carstgaun fa bler per mantegnair las populaziuns dals peschs en ils flums. Tar temporals cun chametgs sentan ils peschs il privel. Tge capita cun els en l'aua?
Temporals procuran per temperaturas bassas. Temporals han dentant anc auters dischavantatgs, numnadamain ils chametgs. Sch'ins vul ir a nudar ston ins far attenziun. Cur ch'i chamegia èsi spert d'ir ord l'aua. Però tge capita cun ils peschs che ston restar en l'aua?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gerhard Berger
El Gerhard Berger (Wörgl, el 27 de agost del 1959), l'è un ex pilota de Formula 1 austriech. L'ha curüü quatordes agn in de la Formula 1, dal 1984 al 1997.
Cariera[Modifega | modifica 'l sorgent]
Dopu i prem dü agn a la ATS e a la Arrows, Berger el firma un cuntratt cun la Benetton per la stagion 1986. Cun la scüderia italiana, Berger el cunquista el prem podi ind el Gran Premi de San Marin e la prima vitoria ind el Gran Premi del Messich. L'ann dopu el pasa a la Ferrari, indué el corr cunt el Michele Alboreto. I prestazion de la F1-87 i eren anca bon, ma la machina l'era mia tant afidabel e i dü piloti i se ritiren de spess. Vers la fin de la stagion, però, el Berger el ghe riess a vinc dü volt, in di ültem dü Gran Premi. Inscè el rüva quint in del Campiunaa del Mund Piloti.
La stagion 1988 l'è segnata dal dumini de la McLaren MP4/4, che cun l'Ayrton Senna e l'Alain Prost la vinc 15 Gran Premi sö 16. Berger, cunt una buna machina, el rüva terz in del Campiunaa Piloti e 'l vinc ind el Gran Premi d'Italia. In de la stagion 1989 Berger el vinc amò un Gran Premi, quel del Purtugall.
Nel 1990 Berger el pasa a la McLaren cun Ayrton Senna, perché Prost a l'era pasaa a la Ferrari. Cun tanti podi e la vitoria al Gran Premi del Giapun 1991, l'austriech el vüta Senna e la McLaren a vinc dü Campiunaa del mund Piloti e Custrutur nel 1990 e nel 1991. Nel 1993 el turna a la Ferrari, induè el resta tri agn. El vinc amò un Gran Premi, in Germania nel 1994, e semper nel 1994 el rüva terz in del Campiunaa Piloti de drè a Michael Schumacher e Damon Hill. Berger pasa i ültem dü agn de cariera a la Benetton, nel 1996 e nel 1997, semper cun Jean Alesi.


text:
Corpus Christi
Corpus Christi (a s lèś /ˌkɔːrpəs ˈkrɪsti/ in ingléś) l'è na sità di Stat Unî ad tarśènt-sincmìla abitànt a 'l incìrca, l'utàva più granda dal Tèxas. La ciàpa 'l sò nóm, ch'in latìn a vōl dir „Al Còrp ad Crist“, da 'l espluradōr spagnōl Alonso Álvarez de Pineda ch'in dal 1519 'l à catâ la sò baja in dal dè dal Corpus Domini.
Al sò clima 'l è sub-trupicàł ùmid. Par via di tant ciciòṅ ch'i gh stànan, in dal 2015 la rivìsta Men's Health l'à scrit che cla sità chè l'è la più grasa dal paéś tant ch'al gh'à rigalâ 'l scutmàj 'd Corpulent Christi.
Persunàǵ ligâ a Corpus Christi
- Farrah Fawcett, atōra
- Eva Longoria, atōra
- Bobby Julich, ciclìsta


text:
Bergantino
Bergantino (en ferarés e 'n vèneto: Bergantin) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Rovigo.
El g'ha 'na popolasiù de 2 630 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 18,2 km² e 'na densità de popolasiù de 145 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Borgofranco sul Po (MN), Carbonara di Po (MN), Castelnovo Bariano, Cerea (VR), Legnago (VR), Melara.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Bergantino l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Proiec de continuità tla scolines ladines
L passage dala familia a la scolina dëssa vester per i mutons y la mutans na esperiënza positiva.
Per che chësc sibes puscibl à uni scolina n cunzet de nserimënt.
Adum cun la familia vën fat ora n nserimënt aldo de i debujëns dl mut o dla muta.
Proiet Quaky - Promozion dla cuscienza di sonns
La cuscienza di sonns ie la capazità de pensé do sun la rujeneda, ndependentamënter da si senificat y de vester boni de identifiché elemënc fonologics dla rujeneda: l sonn dla parola tla rima, la parola sciche pert de na frasa, la silba sciche pert de na parola y ala fin l fonem singul de na parola.
La nuvità de chësc material per la scolines y scoles elementeres ladines ie la promozion dla cuscienza di sonns te duta la trëi rujenedes provinzieles: ladin, tudësch, talian.
L program ie metù adum da truep juesc y eserzizies mpartì ite te sies uniteies che curespuend ala fases evolutives dla cuscienza di sonns, dant
globela y po analitica:
1. Juesc dl scuté su
2. Rimes
3. Frases y paroles
4. Silbes
5. Sonns (sonn iniziel y sonn finel)
6. Fonems dla parola
Proiet - Mi mapa de scolina
La mapa de scolina ie na racolta de lëures y esperienzes che uni mut y uni muta fej ndividualmënter ntan l ann de scolina. La mapa documentea cosses che l mut/la muta sa y dij, cie che ël/ëila cunësc bele y cosses che ël/ëila mpëra. Nsci iel na documentazion dla capaziteies y dla cumpetënzes che uniun/uniuna à. Tres l lëur cun la mapa, giata l mparé y l lëur te scolina n autra mpurtanza. L mut/a muta mpëra a vester cusciënt/cusciënta de dut cie che ël/ëila sa, fej y mpëra.
La mapa de scolina ie n arichimënt per l svilup dl´ indentità de uni mut y uni muta y la ie dantaldut nce na puscibltà de dialog danter mut/muta, educadëura pedagogica y familia.


text:
Per far recloma per vacanzas da stad en Grischun vul l’organisaziun chantunala da marketing Grischun Vacanzas danovamain far diever da la forza da derasaziun da l’internet. Acziuns da recloma creativas dessan chattar resun en il mund virtual e daventar uschia in tema en la populaziun. La campagna da questa stà duai avair lieu a Tschlin.
Premi per cloms da telefons na respundids
L’attracziun da Tschlin duai esser la quietezza. Per mussar quella prevesa Grischun Vacanzas d’installar ina cabina da telefon amez la vischnanca. Tgi che ha interess po telefonar, tgi che ha interess po respunder.
Ils indigens han la pussibilità da far recloma per lur regiun tut tenor agen gust.
Sche nagin prenda giu il telefon entaifer in temp definì, vegn il clom svià tar Grischun l’organisaziun turistica. Il fat, che nagin ha respundì al telefon, vegn onurà cun in premi. L’acziun dura bundant in’emna e duai provocar tant in eco en il mund virtual sco era en las medias convenziunalas.
Obermutten e Vrin èn ids ordavant cun bun exempel
En l’emprima acziun da quest gener aveva Obermutten fatg l’onn 2011 dad amis da la plattafurma virtuala Facebook amis reals, che han silsuenter visità la vischnanca.Per in mument era Obermutten in dals lieus pli enconuschents en Svizra.
L’onn 2015 ha Grischun Vacanzas drizzà il focus sin Vrin. Or da la staziun principala da Turitg pudevan ils passants dar ina baterlada cun in actur, che seseva cun ses laptop amez in prà da flurs en Val Lumnezia. In u l’auter dals passants aveva survegnì ina carta dal di per visitar sez il prà da flurs.
Il principi da la stad èn ils da Tschlin londervi
A Tschlin vul Grischun Vacanzas includer la populaziun indigena in lur acziun. Durant bundant in’emna duajan ils da Tschlin surprender, da s’organisar cun il telefon amez la vischnanca. Ils turistichers èn da buna speranza ch’ils da Tschlin porschan maun per l’idea, che duai vegnir realisada il principi da la stad.
RR novitads 20:00


text:
Sulet dus fin trais scolars da la scola media hajan mussà interess da frequentar quest onn ils roms d’informatica facultativs, ha ditg il manader da la Scola media Surselva, Marcus Beer. Betg sco davos saja il pitschen interess d’attribuir a la decisiun dal cussegl grond che n’ha betg lubì d’introducir ina scola media d’informatica a Glion. Tar la Scola media Surselva n’han ins dentant betg dà si la speranza da pudair svegliar l’interess per la scolaziun da basa da programmar e sviluppar applicaziuns tar las giuvnas e giuvens. Sco ch'il manader da la scola, Marcus Beer di, dovria quai temps dad etablir ina tala purschida. Ideal fissan quatter fin tschintg scolars per onn.
Avrir il spectrum da participants
Quest atun vul la scola far ina campagna da marketing per che la purschida daventia enconuschenta. Vinavant vegni dà la pussaivladad als scolars che fan il dieschavel onn da scola en la scola Vinavon a Glion ed a persunas creschidas da far questa scolaziun. Cun questas mesiras hajan ins quest onn 7 fin 9 scolars che visitan las lecziuns facultativas d’informatica.
A la tschertga d’in diplom
Damai ch’i n’è betg pussaivel da manar ina scola d’informatica ch'avess era pussibilità in diplom renconuschì en l’entira Svizra, èn ins ussa londervi da tschertgar in'autra soluziun. Sco quai che Marcus Beer di, saja la finamira da pudair porscher la pussaivladad da serrar giu la scolaziun cun in diplom da SIZ (Schweizerisches Informatik-Zertifikat).


text:
L’inscunter da chant e musica en onur a la chanzun rumantscha è la stad 2022 a Zuoz (1. - 3 da fanadur). En il center è il chant rumantsch, en spezial il chant ladin, cun sias ritgas furmas e spartas sco chant da cor, chant da cumpagnia, chant d’uffants e chant en famiglia, chantauturs, pop e rock.
La concurrenza da cumposiziuns
Ina part essenziala dal festival è da promover cumposiziuns novas per noss cors. Perquai envidain nus cumponistas e cumponists da crear cumposiziuns per enritgir la purschida per noss cors. Quellas vegnan valitadas d’ina giuria professiunala e preschentadas durant il festival. La decisiun è lura tar il public che tscherna sias chanzuns favuritas da mintga categoria. Las cumposiziuns pon vegnir inoltradas fin ils 21 da zercladur 2021 (data dal bul postal) al coordinatur da la giuria Giusep Giuanin Decurtins:
Festival da la chanzun rumantscha
Giusep G. Decurtins
Via Canal 22
7153 Falera
Ils detagls davart il proceder ed ulteriuras infurmaziuns chattais sin la pagina www.chanzunrumantscha.ch
Ina finamira impurtanta dal festival è er da realisar spazis per inscunters cun chant e musica, e star da cumpagnia e chantar. «Chi nun ama la chanzun ha l'orma naira sco'l charbun», quai aveva ditg il poet e chantadur Men Rauch da Scuol. Perquai duai vegnir chantà en tut las furmaziuns pussaivlas ubain ch’ins giauda las represchentaziuns.
La vschinauncha da Zuoz
Zuoz è situà sin 1750 meters sur mar, ha 1275 abitantas ed abitants, ed è in lieu che porscha relaziuns idealas per noss festival - ina vischnanca cun gronda tradiziun e cultura rumantscha, cumpacta cun buna infrastructura, cun giassas e plazzas ed in bel ambient. Gia l’onn passa, tar il giubileum da 100 onns da la Lia Rumantscha, aveva dà in eveniment cun ina bella atmosfera. https://www.zuoz.ch/
Il program provisoric:
Venderdi, ils 1. da lügl/fanadur:
Chant e musica sin las plazzas en vischnanca, exposiziun e vendita da litteratura musicala. Avertura dal festival e concerts da chors d’uffants, da dunnas, chors virils e maschadads.
Sonda, ils 2 da lügl/fanadur:
Divers lavuratoris, chant e musica sin las plazzas en vischnanca, sairada cun concerts chors e da chantauturs e gruppas da pop, rock e rap.
Dumengia, ils 3 da lügl/fanadur:
Cult divin cun chant rumantsch, chant e musica sin las plazzas da la vischnanca, concurrenza da cumposiziuns e rangaziuns dal public.
Il comité d’organisaziun cun Curdin Lansel, Arno Felix e Jachen Prevost ha cumenzà la primavaira cun las emprimas lavurs, uss seguan la planisaziun da detagl, la tschertga da donaturs e sponsurs e l’organisaziun da la concurrenza da cumposiziuns.
L’uniun «La chanzun rumantscha», iniziada da Giusep Guanin Decurtins, Clau Scherrer e Flavia Walder, è vegnida fundada il 2016. Las finamiras èn: la promoziun da la musica rumantscha en general e da la chanzun da chors en spezial. Ella fa quai p.ex. cun promover e derasar cumposiziuns rumantschas ed organisar regularmain ina scuntrada. Quella preschenta il chant e la musica rumantscha in tut sias furmas e fassettas. L’emprim festival da la chanzun rumantscha è sta il mars dal 2019 a Trun
Text: FCR
Fotografia: FCR, ©foto zuoz.ch
Suonda LATABLA!


text:
Obligatori per tut ils uffants
Il parlament talian ha decidì cun gronda maioritad in obligatori da virolar ils uffants. L'obligatori vala per uffants e giuvenils sut 17 onns. Ils geniturs ston ussa laschar virolar lur uffants encunter 10 malsognas.
Nagina scola e chastis
Geniturs che refuseschan da laschar violar lur uffants na dastgan betg pli laschar ir quels a scoletta ed a scola. Plinavant ston els quintar cun in chasti da 1000 Euros. La raschun per la virolaziun obligatoria è ina epidemia dal virustgel en l'Italia. Dapi l'entschatta da quest onn hai dà 3500 infecziuns e trais mortoris.
RR novitads 20.00


text:
Damain participants e la sfida da serrar la via principala èn ils motivs principals per la fin da la cursa dad inline. Serrar la via principala tranter Malögia e S-chanf durant ina fin d'emna duas uras per la cursa saja adina fitg difficil ed er collià cun custs, uschia la co-organisatura Annett Frankhauser.
Ch’ins duai simplamain chalar cura ch’igl è il pli bel, quai pon ins leger sin la pagina da Swiss Skate Tour. Per l'ultima ediziun dal maraton dad inline spera Anett Fankhauser ch'i dettia grazia a la bell'aura anc bleras annunzias las ultimas uras avant la cursa.
RR novitads 06:00
La partenza da l’ultim «Inline-Maraton Engiadina» è dumengia, ils 9 da settember a las 09:00 a Malögia.


text:
Maienpfeifen
Maienpfeifen in Südtirol é na inrescida che documentëia – cun fotografies y video – la costruziun de stromënc che plüdadî fajô pert dl monn di famëis; aldedaincö vëgni snizlá datrai n iade o aposta por manifestaziuns da chëres porsones che se recorda ciamó sciöche an fej.
“Maienpfeife”, “Moidnpfeife”, “Sifoloti”, “Sciüri” “Wischpile”, “Fenfa”: insciö i vëgnel dit a chisc stromënc de pücia dorada, che por tan püch tëmp fej n sonn.
Essay de Paolo Vinati
- Essay de Paolo Vinati
(PDF 3 MB)
Cherta de Südtirol con i posc olache al é gnü tut sö le fa i sciuroc.


text:
En il segund scrutini han votà 12’650 Lucernaisas e Lucernais per Züsli ed uschia per ina midada a la testa da la citad. Züsli (53) è architect ed inschigner d’energia. Enfin uss aveva el politisà en il parlament chantunal ed en quel da la citad.
Il president da citad oriund, Stefan Roth (PCD), ha survegnì mo 9’388 vuschs. Per el e sia partida è quai ina terrada amara. Gia en l'emprim scrutini ils emprims da mai aveva Züsli dapli vuschs che Roth. Enpli ha el fatg gia en l’emprim scrutini avunda vuschs per arrivar directamain en il Cussegl da citad – Roth perencunter aveva pir en il segund scrutini avunda vuschs per il Cussegl da citad.
RR novitads 16:00


text:
Sepp Blatter ha laschà communitgar ses advocat che ni el sez, ni l'anteriur secretari general Jèrôme Valcke, ni l'anteriur schef da finanzas Markus Kattner hajan prendì 79 milliuns francs da la FIFA. Quai mussia in'examinaziun interna, din ils advocats da la federaziun internaziunala.
Ils daners duain esser cullads en ils satgs dals top-funcziunaris cun augments da paja, bonus ed auters pajaments.I saja pia stà tut legal. Quai la reacziun dals inculpads suenter talas renfatschas.
RR novitads 08:00


text:
La chasa nua che la nova Libraria poesia Clozza sa chatta è in lieu cun tradiziun. Gia avant la renovaziun da la chasa vegniva là numnadamain cumprà cudeschs. Quai en il Chantunet da cudeschs. Uss n’ha betg mo il stabiliment survegnì in 'facelift', mabain era la stizun. Quai cun in local modern ed ina nova possessura, la librarista Simone Nuder. Ella è persvasa ch’il cudesch haja er ozendi anc ina schanza da surviver, perfin en ina val periferica.
La nova libraria duai dentant esser dapli che be ina simpla stizun da cudeschs. Ella duai esser in lieu d’inscunter cun pitschnas occurrenzas e porscher cussegliaziuns professiunalas e persunalas.
L’avertura da la nova libraria è questa sonda.


text:
Swiss Tennis ha decidì dad instradar pass giuridics pervia da la midada da naziun planisada da Rebeka Masarova. En in scriver a la famiglia da la giuvna da Basilea ha l'uniun communitgà las pretensiuns finanzialas. Swiss Tennis saja dentant avert per discussiuns.
Il president da Swiss Tennis René Stammbach vul crear in cas da precedenza: En futur duain ins indemnisar uniuns ch'han investì en la promoziun d'in talent sch'il giugader vul midar naziun. El prevesa ina indemnisaziun en valita da 10'000 enfin 100'000 francs.
La Svizra vuleva midar da l'uniun Swiss Tennis tar l'uniun spagnola.
RR novitads 17:00


text:
Suenter ch'il Cussegl naziunal ha lubì la mesemna ulteriurs daners per dar dumogna a la crisa da corona, ha er il Cussegl dals chantuns approvà la mesemna in tal credit. I va per ina summa da 14,9 milliardas francs.
Differenza pervia da sustegn per giugaders da profi
Ina differenza tranter las duas chombras parlamentaras datti dentant pervi da l'agid finanzial a las ligas da profi da ballape e da hockey. La Confederaziun e las ligas han concludì ch'ils clubs che vegnan sustegnids ston scursanir las pajas dals giugaders en media per 20%. Cun ina agiunta vul il Cussegl naziunal cuntanscher che giugaders cun autas pajas ston purtar ina pli gronda perdita che giugaders cun bassas pajas. Quai na sustegna il Cussegl dals chantuns dentant betg. Perquai sto la Chombra gronda proxima mesemna anc ina giada tractar la fatschenta.
Cun la gronda part da la summa vul la Confederaziun sustegnair l’assicuranza cunter la dischoccupaziun ch'aveva stuì far debits pervi che blers han stuì far u ston anc far lavur curta. Ulteriuras contribuziuns vegnan da bun a la cultura, al sport ed al Comité internaziunal da la Crusch Cotschna per dar dumogn a la pandemia. Damaun gievgia decida il Cussegl dals chantuns en chaussa.


text:
Migraziun dals utschels
La migraziun dals utschels designescha il sgol annual dals utschels migrants da lur territori da cuar tar ils quartiers d’enviern e puspè enavos. Mintg’onn sa chattan en tut il mund radund 50 milliardas utschels migrants en viadi; da quai migreschan ca. 5 milliardas tranter l’Europa e l’Africa.
Sco utschè migrant vegn ina spezia d’utschels designada sch’ella passenta differentas stagiuns en differents lieus. Utschels migrants obligats bandunan lur territori da cuar adina pli u main a medem temp ed independent da las relaziuns climaticas actualas, sgolan sin rutas che restan vaira constantas en lur quartiers d’enviern e returnan la primavaira proxima.
Il cumportament cuntrari a quel da l’utschè migrant è quel da l’utschè stabel. Spezias d’utschels tar las qualas be ina part da la populaziun migrescha, numnan ins utschels migrants parzials. In’autra furma maschadada represchentan ils utschels da passadi: quels bandunan bain d’enviern lur territori da cuar, ma restan en ils medems grads da latituda.
Caracteristicas da la migraziun dals utschelsEdit
Distanzas e vias da migraziunEdit
Tenor la distanza che vegn percurrida differenziesch’ins tranter utschels migrants cun sgol a curta distanza, a mesa distanza ed a lunga distanza.
- Blers utschels migrants penduleschan tranter lur territoris da cuar en l’Europa Centrala ed ils territoris pli chauds da l’Europa dal Sid u da l’Africa dal Nord, nua ch’els passentan l’enviern (utschels migrants cun sgol a curta distanza).
- Auters midan tranter l’Europa e l’Africa Centrala (utschels migrants cun sgol a mesa distanza) u l’Africa dal Sid (utschels migrants cun sgol a lunga distanza).
- Intginas spezias d’utschels sgolan da la Scandinavia u da la Sibiria en l’Europa Centrala (per gronda part utschels migrants cun sgol a mesa distanza).
- Blers utschels da l’aua arctics passentan l’enviern al Rain Bass u a la costa da la Mar dal Nord.
- Blers utschels chantadurs da l’Europa dal Nord e da l’Ost sa trategnan l’enviern en l’Europa dal Vest e Centrala.
Sco ch’igl è vegnì rapportà il settember 2007 è ina becassina da ruina sgulada nonstop da l’Alasca fin en la Nova Zelanda (11 500 km). Ensemen cun auters utschels era quella munida cun in emettur. Quest animal cun la denominaziun E7 tegna uschia il record da sgol a lunga distanza da tut ils utschels migrants ch’èn vegnids registrads fin uss.
Autezzas da sgolEdit
Tenor retschertgas ch’èn vegnidas fatgas en la Germania dal Nord ed en la Svizra Bassa sgola la gronda part dals utschels en autezzas sut 1000 meters. Igl èn però er gia vegnids observads en l’Europa cigns che sgulavan en autezzas da 8000 fin 8500 meters. Schizunt il Himalaia vegn surmuntà da bleras spezias d’utschels migrants; là cuntanschan els autezzas da 7000 fin 10 000 meters.[1]
Sgols da notg e da diEdit
La gronda part dals sgols da migraziun vegnan fatgs durant la notg. Cun agid d’instruments da localisaziun (radar) ha pudì vegnir descrit il 2007 il cumportament dals utschels migrants durant la traversada da la Sahara en la regiun da la Mauretania. Ils utschels ch’arrivan l’atun nà da l’Europa e che tiran la primavaira puspè vers nord sa trategnan durant il di per il pli per terra. Cun la rendida dal sulegl s’auzan els en l’aria ed atterreschan puspè uschè spert ch’il sulegl leva. Avant eran ins stà da l’avis ch’els sgolian senza paus durant 40 uras sur il chaud territori desert da la Sahara.[2]
Observaziuns d’ina gruppa da lavur da la Staziun ornitologica svizra da Sempach laschan supponer ch’i saja spezialmain per utschels levs sco il fegliarel musicant, il sgnappamustgas nair e la fustgetta da feglia d’avantatg da sgular da notg: cun ruassar per terra las uras chaudas – cura che las massas d’aria èn turbulentas – sa laschian schanegiar las forzas.
Utschels gronds e grevs prefereschan percunter da sgular durant il di e sur la terra e nizzegian per ordinari la furmaziun da V per spargnar energia.[3] Quests utschels sa laschan purtar ad aut da las massas d’aria ch’èn sa stgaudadas e planegian silsuenter en la direcziun giavischada.
Ulteriuras strategias da sgularEdit
La gronda part da las spezias d’utschels sgolan en furmaziuns ladas, uschè ditg che naginas barrieras (sco muntognas u mars) dattan avant la ruta. Èn utschels migrants però liads sin lur ruta vi da tschertas plazzas da pussar, sa movan els per lung da vias da migraziun (migraziun a furmaziun stretga).
Tar intginas spezias e populaziuns sa differenzieschan las rutas dad ir e da vegnir.
Motivs per la migraziun dals utschelsEdit
Ils motivs da basa biologics per la migraziun dals utschels sa laschan dilucidar tant ord optica ecologica sco er genetica e fisiologica. Tar l’evoluziun da la migraziun dals utschels han quests aspects lavurà ensemen.
Motivs ecologicsEdit
Il motiv ecologic central per la migraziun dals utschels furma il fatg che la purschida da nutriment en ils territoris da cuar sa differenziescha extremamain da stagiun tar stagiun. Durant la primavaira e la stad chattan per exempel maglia-insects vivonda en abundanza en la regiun da la Mar da l’Ost; l’enviern èsi là però talmain fraid che populaziuns d’utschels pli grondas stuessan ir a frusta. Ma er en ils quartiers d’enviern situads pli al sid sa rimnan uschè blers utschels che la purschida da nutriment na bastass betg per uvar là e nutrir pli tard ils utschels giuvens.
Cun migrar la stad vers nord sa prolunghescha er la durada dal cler dal di. Tras quai pon ils utschels tschertgar pli ditg nutriment, quai che favurisescha il svilup dals utschels giuvens.
Tar la migraziun dals utschels – che consumescha bler energia – sa tracti en quest senn d’ina adattaziun da quellas spezias d’utschels che pon da princip surviver be en in clima relativamain chaud, ma ch’han chattà en il decurs da l’evoluziun ina soluziun per pudair popular territoris pauc ospitaivels.
Motivs geneticsEdit
Schebain in utschè migrescha, nua e cura ch’el migrescha è determinà geneticamain: tant la direcziun sco la durada dal sgol èn fixads da naschientscha ennà, sco che scienziads han pudì cumprovar a moda experimentala. Uschia datti spezias d’utschels, da las qualas singulas populaziuns sgolan l’atun en direcziun sidost enturn las Alps, autras en direcziun sidvest. Laschan ins sa reproducir individis da las duas populaziuns parzialas, elegian ils descendents ina via d’amez – en singuls cas curiusamain schizunt vers nord enstagl vers sid, en direcziun da las Inslas Britannicas. In cumportament intermediar resulta er sch’ins lascha sa reproducir utschels migrants cun sgola a curta distanza cun tals cun sgol a lunga distanza.
Sco ulteriura cumprova per la disposiziun genetica han ins tratg si utschels sut cundiziuns constantas, uschia ch’els n’han mai gì contact cun members da la medema spezia en libra natira e n’han er betg enconuschì las stagiuns. Tuttina è er sa mussà tar quests animals il tipic malruaus dals utschels migrants, vul dir ina fasa d’activitad motorica augmentada durant la primavaira e l’atun. La distanza tranter in malruaus d’atun e l’auter cumpigliava però in pau main ch’in onn. Quai munta che la prontezza da migrar è bain innata, ch’il termin da partenza optimal vegn però fixà – almain per ina pitschna part – a basa d’influenzas da l’ambient (p.ex. relaziuns da l’aura u offerta da pavel).
Motivs fisiologicsEdit
Ils motivs fisiologics concrets, surtut ils mecanissems ormonals che mettan la finala ad ir la migraziun dals utschels, vegnan actualmain perscrutads a fund.
Migraziun dals utschels ed evoluziunEdit
La dumonda en tge moda che la migraziun dals utschels saja la finala sa furmada en il decurs da l’evoluziun sto restar speculativa, damai ch’i na dat naginas cumprovas fossilas per in tal cumportament. Suandar sa lascha be il mecanissem ch’effectuescha che l’abilitad innata da migrar sa mantegna a lunga vista: È la purschida da nutriment al lieu da destinaziun da la migraziun stagiunala bun avunda, alura surviva là la gronda part dals utschels; n’è quella però betg suffizienta, alura mora ina gronda part. Vul dir: be ils utschels ch’elegian grazia a lur disposiziun ereditara la dretga direcziun ed in traject da sgol commensurà èn abels da dar vinavant lur gens ed uschia lur cumportament da migraziun a la proxima generaziun.
La migraziun d’utschels vegn pia er oz stabilisada cuntinuadamain tras selecziun dals individis ch’èn s’adattads il meglier.
OrientaziunEdit
Per s’orientar sin viadi sa servan ils utschels d’in ‹cumpass intern›, ma er da la navigaziun astronomica (posiziun da stailas da navigaziun u dal sulegl) e da la topografia. Per ordinari vegnan utilisadas a medem mument pliras infurmaziuns.
Malgrà che l’abilitad da s’orientar dals utschels migrants è ordvart buna, na cuntanschan els betg adina la destinaziun. I po per exempel esser ch’influenzas da l’aura (vents ferms) laschan sgular ils utschels memia lunsch. Vegnan utschels giud via durant il viadi u al lieu d’arriv, discurran ins da giasts nunusitads.
Senn magneticEdit
Il ‹cumpass intern› è probablamain la consequenza d’in senn magnetic u pli exact da recepturs da champs magnetics, cun agid dals quals ils utschels percepeschan l’angul d’inclinaziun dal champ geomagnetic. Tar puppencotschens sa chatta quest receptur evidentamain en l’egl dretg: cuvran ils l’egl, perdan els lur abilitad da s’orientar entaifer il champ geomagnetic. Tar columbas han ins pudì mussar ch’in sensur magnetic sa chatta en la part superiura dal pichel; quel serva probabel a mesirar la fermezza dal champ magnetic.[4]
Tenor ina retschertga ch’è vegnida fatga en Germania po electrosmog en il champ da frequenza tranter dus kilohertz e tschintg megahertz influenzar il cumpass magnetic dals utschels migrants. Questas frequenzas relativamain bassas èn gia da chattar en simpels apparats electrics. Uschespert ch’ils utschels èn s’allontanads dal champ d’electrosmog, s’orienteschan els puspè senza problems tenor il champ magnetic da la terra.
Tschiel stailìEdit
Intgins utschels pon s’orientar da notg suenter il tschiel stailì. Gia ils onns 1970 han ins pudì cumprovar quai en in planetari a l’exempel da fustgettas. I para ch’ils utschels observian surtut la rotaziun cumplessiva dal firmament e main midadas da singulas stailas. Fringhels ch’èn vegnids tratgs si en fermanza e che n’avevan mai vis il tschiel stailì n’èn silsuenter betg stads buns da s’orientar durant il sgol da migraziun a medema moda sco ils members da la medema spezia che vivevan en libertad. Quai vegn interpretà sco indizi che la navigaziun astronomica ‹cumpass da stailas› stoppia vegnir emprendida. Auter èsi però sch’i vegn preschentà en il planetari in tschiel stailì che gira enturn la staila polara; sch’ins fa quai cuntinuadamain tranter il mument ch’ils utschels èn abels da sgular e lur emprim sgol vers sid, mussan els in cumportament da migraziun tut normal.[5]
Posiziun dal suleglEdit
Er la posiziun dal sulegl, per exempel tar la levada e la rendida dal sulegl, pon intgins utschels trair a niz per s’orientar. Lur abilitad da percepir glisch ultravioletta pudess levgiar l’orientaziun en cas ch’il tschiel è cuvert. Tenor auters studis paran tschertas spezias d’utschels da percepir ils musters da polarisaziun dal tschiel, ils quals sa midan durant il di tut tenor la posiziun dal sulegl. Quant derasada che questa abilitad è e sch’ella vegn propi tratga a niz durant la migraziun n’è però betg anc sclerì.[6]
TopografiaEdit
Intginas lavurs da perscrutaziun mussan ch’ils utschels s’orienteschan er a structuras topograficas marcantas e schizunt ad intervenziuns en la natira fatgas da l’uman (autostradas, illuminaziun da metropolas etc.)
Migraziun dals utschels e metabolissemEdit
Per pudair surmuntar lungas distanzas senza ingestiun, activeschan ils utschels migrants per l’ina lur reservas da grass ch’els han fatg avant la partenza. Per l’autra pon els schizunt recurrer als proteins da lur organs interns. Cun sa servir da quels sco funtauna d’energia vegn libra aua, la quala serva a moda decisiva a reducir la quantitad d’aua da baiver necessaria.
Tar sgnappamustgas grischs han ins pudì mussar ils onn 1980 che la durada da las pausas en las oasas da la Sahara dependa da las reservas da grass. Animals bain nutrids sa trategnevan là main ditg ch’ils auters. A resultats cumparegliabels han er manà divers studis ch’èn vegnids fatgs en labors: animals nutrids main bain han mussà in regl da migrar (activitad motorica) bundant main grond che animals ch’avevan maglià bler grass.
Registraziun da las rutas da sgolEdit
Observaziun visualaEdit
In exempel per l’observaziun visuala furma il parc naziunal mar dal watt en la Saxonia Inferiura. Qua vegnan realisads ‹dis da la migraziun dals utschels› che porschan in vast program. Sin ina tur che vegn installada aposta al Jadebusen sa lascha observar cun spievels lungs in vast territori da migraziun.
Registraziun cun agid da radarsEdit
Sgols nocturns ston vegnir registrads autramain; il medem vala per la migraziun en grondas autezzas u sur ils nivels. A registrar tals moviments servan meds tecnics. Gia dapi ils onns 1960 fan ils servetschs dal traffic aviatic diever da questa pussaivladad per prevegnir a collisiuns tranter aviuns e rotschas d’utschels.
Ulteriuras metodasEdit
Ad observar il cumportament da migraziun servan er rintgs che vegnan fermads vi da las chommas d’utschels. Entant che quels pussibiliteschan be da registrar singuls lieus nua che l’utschè sa trategna, sa laschan tschiffar cun agid d’emetturs da satellit entiras rutas. Cun tals sa laschan munir utschels pli gronds; tar utschels pli pitschen sa servan ins d’uschenumnads geolocaturs da cler e stgir.
Midament dal cumportament da migraziunEdit
Dapi intgins onns sa lascha observar che bleras populaziuns d’utschels midan lur cumportament da migraziun: bleras spezias d’utschels che tutgavan pli baud tar ils utschels migrants obligats sa trategnan uss d’enviern en l’Europa Centrala. Quai è per exempel il cas tar la fustgetta da chapitsch u tar il fegliarel da salesch; ma er cicognas alvas restan adina dapli en Svizra u en Germania. Intginas populaziuns da sturnels han schizunt vieut dal tuttafatg lur direcziun da migraziun: els sgolan l’atun vers nord en citads grondas, nua ch’els chattan er durant la stagiun fraida nutriment avunda.
Intgins scienziads vesan en quests svilups ina consequenzas dal stgaudament global. In’ulteriura explicaziun è quella dals midaments dal current da la mar: lur sviament cuntinuant è collià cun la tectonica da plattas ed effectuescha che la purschida da nutriment sa mida. Sur in temp pli lung pudess il sistem da migraziun tranter l’Africa e l’Eurasia svanir dal tuttafatg.
CunfinaziunEdit
Sche utschels bandunan lur territori da populaziun pervi da mancanza da nutriment e coloniseschan regiuns lontanas, discurran ins d’in cumportament d’invasiun. Damai ch’i na sa tracta en quest cas betg d’in sgular vi e nà en ciclus regulars, n’ha quest fenomen nagut da far cun la migraziun dals utschels.
Medemamain da differenziar da la migraziun dals utschels è l’uschenumnada dismigraziun. Tar quella sa tracti da sgols da derasaziun, surtut d’utschels giuvens, che servan ad extender il spazi da viver. Las distanzas che vegnan percurridas èn bler pli pitschnas che tar la migraziun dals utschels – savens be intgins kilometers, tut il pli intgins tschient kilometers.
AnnotaziunsEdit
- ↑ Peter Berthold: Vogelzug. Eine aktuelle Gesamtübersicht. 6. ed. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 2008, p. 97, ISBN 978-3-534-20267-6.
- ↑ Heiko Schmaljohann, Felix Liechti, Bruno Bruderer: Songbird migration across the Sahara: the non-stop hypothesis rejected! En: Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences, tom 274, nr. 1610, 2007, p. 735–739.
- ↑ Dietrich Hummel: Die Leistungsersparnis beim Verbandsflug. En: Journal für Ornithologie, tom 114, nr. 3, 1973, p. 259–282.
- ↑ Wolfgang Wiltschko e Roswitha Wiltschko: Magnetic compass orientation in birds and its physiological basis. En: Naturwissenschaften, tom 89, 2002, p. 445–452.
- ↑ E.G. Franz Sauer, Eleonore M. Sauer: Star navigation of nocturnal migrating birds. The 1958 planetarium experiments. En: Cold Spring Harbor Symposia on Quantitative Biology, (Cold Spring Harbor Laboratory Press, tom 25), 1960, p. 463–473.
- ↑ Frank R. Moore: Sunset and the orientation behaviour of migrating birds. En: Biological Reviews, tom 62, nr. 1, 1987, p. 65–86.
LitteraturaEdit
- Wulf Gatter: Vogelzug und Vogelbestände in Mitteleuropa. Aula 2000. ISBN 3-89104-645-6.
- Wulf Gatter: Zugzeiten und Zugmuster im Herbst: Einfluss des Treibhauseffekts auf den Vogelzug? J. Ornithol. 1992, 133: 427–436.
- Peter Berthold: Vogelzug. Eine aktuelle Gesamtübersicht. Wissenschaftliche Buchgesellschaft. 6. ed. 2008. ISBN 978-3-534-20267-6.
- Jonathan Elphick: Atlas des Vogelzugs: Die Wanderung der Vögel auf unserer Erde. Haupt Verlag. 2008. ISBN 978-3-258-07288-3.
- Vogelzug (= numer spezial da Der Falke). AULA-Verlag, Wiebelsheim 2013, ISBN 978-3-89104-775-0.
- Kathrin Hüppop, Ommo Hüppop: Atlas zur Vogelberingung auf Helgoland. 2002–2005.
- Walther Streffer: Wunder des Vogelzuges. Die großen Wanderungen der Zugvögel und das Geheimnis ihrer Orientierung. Verlag Freies Geistesleben, Stuttgart, 1. ed. 2005. ISBN 3-7725-2041-3.
ColliaziunsEdit
- Migraction.net – banca da datas online davart la migraziun dals utschels
- naturgucker.de − portal per observaturs d’utschels
- EuroNatur Stiftung − program per la protecziun d’utschels migrants en l’Europa


text:
Lag de Lugan
El Lag de Lugan (Lago di Lugano in Italian; Lacus Ceresius in Latin; in sul Varesot l'è cognossud anca 'me Lag de Port[1]) a l'è el plussee pinin dei tri lag qe sta ind la zona dei lag, intra la Lombardia e 'l Texin. L'è un lag de orijin glacial, qe 'l s'è formad incirca dexmilla agn indree. I so inmissari principai a i enn el Cassarad, el Vedegg e el Cuç.
Comun lacusterModifega
- Svizera :
- Canton Texin :
- Distret de Lugan : Agn, Bisson, Bruxin, Caslan, Collina d'Or, Lugan, Maias, Marojia, Melan, Melid, Morcod, Muçan, Paradis, Pont de Tresa, Vig Morcod.
- Distret de Mendris : Mendris, Riva.
- Canton Texin :
ReferimentModifega
- ↑ Roberto Oggioni, Dizionario di toponomastica arcisatese, Pro Arcisate, 1991.


text:
Il tschaiver è passà – cun dapli u damain chalur… L’emprima sonda da curaisma van ils mats a Danis/Tavanasa e dumengia saira quels da Vaz Sut a trair schibettas. Questas rudellas da lain che ardan, sgolan tras la notg sco pitschens sulegls. Noss antenats crajevan che nus umans stoppian dar enavos il fieu al sulegl per che el turna danovamain e permetta da far ina buna racolta. Quel vegl cult è era ina tradiziun da fritgaivladad. Las mattas preparan las patlaunas e spetgan a gnir ils mats. Ma avant taidlan ellas bain bain sche lur nom accumpogna il sgol dad ina schibetta e tgi che cloma quel. En Grischun ha quista tradiziun survivì be en dus lieus. Autras vischnancas han però auters cults da fieu sco l’Hom strom a Scuol.
Il forum 2007-2008 Cults da fieu en Grischun
L’emprima sonda da curaisma van ils mats a Danis/Tavanasa e dumengia saira quels da Vaz Sut a trair schibettas.


text:
La Musica da Domat è vegnida fundada 1803. 217 onns pli tard, el settember 2020, ha il dirigent Gian Stecher registrà cun quella furmaziun ovras per in disc cumpact. Viva la Musica da Domat – uschè sa numna quai DC che mussa in bel tagl tras il repertori vegl e nov. L'Artg musical porta tschintg titels: Musica da Domat 2020, Napoli, Swiss-Medley, Dorma bain e Swedish Folk Song O Lord My God. Daspera sunan diversas musicas dal militar svizzer ovras cun ina relaziun tar il Grischun, tar la Rumantschia sco: Da mia patria, Di per di, Viva Obersaxen, in marsch da Rafael Camartin da Breil ed ils renumà marschs: Diavolezza, San Carlo, Arosa e Viva la Grischa! Per finir interpretescha la Brass Band sursilvana la trista chanzun d'Otto Camenisch e sur Gion Cadieli tschentada per brass band da Gion Andrea Casanova e Corsin Tuor Sun sin finiastra tut persuls e mirel o el stgir (Has buca mumma pli).
Ils titels en l'emissiun
Tadlai nossas pli novas registraziuns, intervistas cun cumponists ed istorgias da davant e davos ils palcs da concert.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Sepoltura ‘d Gesù "Tut sòn a l’é capitaje ‘d vënner, ël dì dla preparassion, ël dì anans dël dì d’arpòs dël Saba. Quand ch’a l’é rivà la sèira, Giusèp d’Arimatèa, mèmber ëd distinsion dël Sinèdrio, ch’a spetava ‘dcò ‘l Regn ëd Nosgnor, a l’é fasse coragi, a l’é andàit da Pilàt e a l’ha ciamaje ‘d podèj avèj ël còrp ëd Gesù. Pilàt a l’é stupisse che Gesù a fussa già mòrt, e avend ciamà ‘l centurion, a l’ha ciamaje s’a l’era pròpi parèj. Avendlo sentì ‘dcò dal centurion, a l’ha consentì a Giusèp ch’a pijèissa pura ‘l còrp ëd Gesù. Parèj, Giusèp a l’ha catà un linseul, a l’hà calà da la cros ël còrp ëd Gesù, a l’ha anvlopalo con ël linseul e a l’ha butalo ant na balma funeraria ch’a l’avìa fàla tajé ant la ròca. Peui a l’ha fàit robaté na gran pera dëdnans a l’intrada dël sepolcr. Marìa Madlen-a e Marìa la mare ‘d Giusèp, a beicavo andoa ch’a lo butava" (Marco 15:42-47).Gesù a la fin a l'é mòrt. Lolì a l'é 'n dàit sicur e acertàbil, coma ch'a l'ha falo rëscontré Pilàt ëdnans a l'arcesta 'd Giusèp d'Arimatèa. "Ch'as faso pura j'onoranse, a la fin a l'é mòrt e sotrà e peuj as penserà pì nen a chiel: un fastidi da meno. Pian pianin a lo dësmentieran ëdcò chiel!". A pensavo parèj coj ch'a l'avìo vorsù liberess-ne për sèmper ëd col Gesù.
A-i era 'dcò 'd brava gent ant ël consèj dël Sinèdrio, coma Giusèp d'Arimatèa: nen tuti a j'ero dl'istessa opinion. Chiel, Giusèp, a spetava ‘dcò ‘l Regn ëd Nosgnor, ma a l'era stàit an minoransa: a l'avìa pa podù ampedì j'àutri dal porté anans ij sò complòt amassida 'd lor. Giusèp a l'era nen pròpi stàit da la part ëd Gesù, ma a chërdìa ant la toleransa, e che a sò temp, coma ch'a l'era capitaje për d'àutri "fanàtich religios", Gesù a l'avrìa fàit dj'eror taj ch'a sarìa stàit discredità e tut a sarìa finì "ant na gògola 'd savon", coma ch'as dis. Giusèp a l'avrìa nen podù rimedié 'l màl fàit, ma almen, con "na sepoltura decenta", a sarìa podusse onorè n'òm bon e generos coma ch'a l'era 'd sicur ëstàit Gesù. Giusèp a pensava parèj.
Giusèp d'Arimatèa a l'era në sgnor e parèj, con soe arsorse përsonaj, a l'ha fàit che 'l còrp ëd Gesù a fussa butà ant na tomba 'd distinsion, na bàlma funerària, anvlopà ant un linseul ëd bon-a qualità, e col còrp pa campà basta ch'a sìa ant na tampa, ansema ai pòver e ai criminaj. As compìa, 'dcò parèj, n'àutra professìa ch'a dis: "A vorìo sotrelo tanme ‘n malfator, ma a l’é finì ant la tomba ‘d në sgnor, chiel ch’a l’avìa fàit gnun-e violense e che gnun-a përfìdia a l’avìa mai avù an sij làver" (Isaìa 53:9).
Sensa dubi, Giusèp d'Arimatèa, ëd coragi a l'ha avùne. A l'ha nen avù tëmma 'd seurte al ciàir. A-i n'anfasìa gnente che j'àutri "a ciaciarèisso" 'd chiel. Almanch un pòch ëd considerassion për un mòrt a l'avrìo bin podù avèjne, nen vera? Ij dissépoj ëd Gesù a j'ero terorisà, as n'ancalo nen, a së stërmo. Për boneur a j'ero le fomne che nen mach a l'ero andàite sota la cros midéma e a vijavo, ma ch'a j'ero andaje dré da lontan a Giusèp e ch'a controlavo lòn ch'a sarìa capitaje al còrp ëd Gesù. Lor a beicavo tut da bin e a sarìo peuj artornà pì tard a sistemé mej col còrp e a quatelo d'euli përfumà, coma ch'as constumava antlora. Almen, cola-lì a l'era l'intension ch'a l'avìo.
Un comentator cristian an cissa, nojàutri, dòp ch'i l'oma lesù ës test an sla sepoltura 'd Gesù, a pensé 'n pòch a nòstra mòrt e sepoltura. Cola-lì a sarìa bin na ròba da fesse, dzurtut ant un temp coma 'l nòst, andoa che la gent a vorìa pròpi penseje nen a 'd "ròbe brute" coma stes-sì, përchè la mòrt an fà tëmma, nen vera? Pura, përchè mai dovriom-ne pa penseje? L'apòstol Pàul a scriv: "Noi i voloma pa, frej e seur, ch'i reste ant l'ignoransa al rësguard ëd coj ch'a son ant ël seugn dla mòrt, a fin ch'i sie nen crussià parèj 'd coj ch'a l'han gnuna speransa. Nojàutri i chërdoma che Gesù a l'é mòrt e ch'a l'é arsussità, e l’istess i chërdoma che, grassie a Gesù, Nosgnor Dé a porterà con chiel coj che a son andormisse ant la mòrt" (1 Tessalonicèis 4:13-14).
An efet, nojàutri, ch'i l'oma ant ël cheur la speransa cristian-a, dovriom-ne fòrsi avèj tëmma dla mòrt? Nò, ëd nojàutri as na pijerà soen Gesù Crist, ch'a l'é nòst Signor e Salvator. Dla mòrt i l'oma pa d'avèjne tëmma coma j'àutri. La Scritura an dis: "Parèj, donca, dàit che ij fieuj a l'han an comun la medésima condission uman-a 'd carn e 'd sangh, ëdcò 'l Crist a l'ha pijà part a costa condission. Përche mach coma n'esse uman chiel a l'avrìa podù anienté 'l podèj del diav, col ch'a l'avìa an sla mòrt. Mach an costa manera-sì chiel a l'avrìa podù liberé coj ch'a vivìo soa vita coma dë s-ciav dla tëmma 'd meuire" (Ebréo 2:14-15).
Pensé a la mòrt e a la tomba an fà tëmma, ma 'l cristian a dis: "Adess ch' i vivoma an costa tenda [ch'a l'é nòst còrp], i gëmmoma e i sentoma an sle spale 'n grand fardel. Contut a l'é nen ch'i vorerìo meuire e dësfesse ' dë sto còrp ch'i na soma arvestì, ma i vorerìo già esse arvestì dij nòstri còrp neuv, parèj che nòstra condission mortal a sia surbìa da la vita inmortal. Col ch'a l'ha preparane për tut sossì a l'é Nosgnor, Col ch'a l'ha dane lë Spirit coma n'ara, n'anticip" (2 Corint 5:4-5).
A tuti coj ch'a leso o sento le paròle 'd costa meditassion-sì i faso vòt che soa esperiensa 'd lor a sìa cola dont a parla l'apòstol, ch'a dis: "Për ël batèsim i seve stàit sotrà con Crist, e con chiel i seve ‘dcò stàit arsussità a na vita neuva përchè ch’i l’eve fidave a la fòrsa poderosa ‘d Nosgnor, l’istessa ch’a l’ha arsussitalo dai mòrt. Vojàutri i j’ere mòrt për colpa dij vòstri pecà, e vòstra natura ‘d pecator a l’era ancora nen stave tajà vìa. Adess, contut, Nosgnor a l’ha fave arvive an Crist, përchè për grassia chiel a l’ha përdonave ij pecà. Ël document andoa ch’a j’ero scrivune tute nòstre colpe, chiel a l’ha rendulo pì nen vàlid; a l’ha portalo via con chiel anciodandlo an sla cros. A l’é parèj che chiel a l’ha disarmà le potense e le autorità spirituaj. A la cros chiel l’ha mortificaje an pùblich tanme ‘d përzoné ch’a séguito ancadenà sò cortegi trionfal" (Colossèis 2:12-15).
PREGHIERA
Nosgnor! Quand costa mia vita teren-a a sarà a la fin, mè còrp mortal, na dëspeuja ch'a servirà pì nen, a sarà sotrà e a dësparirà. A l'é l'istess che ti 'm ciame a fé con ij mè pëccà: a l'han da esse sotrà përchè a servo nen nì a mì nì a d'àutri. Mi, però, ch'im ten-o bin ëstrèit al Salvator Gesù Crist, i arsussiterai con chiel a na vita neuva. A l'é soa promëssa sicura. Che cost pensé-sì am daga sostegn a bravé tut lòn ch'a peudrìa capiteme an costa vita. Con ti e tò agiùt, i na sarai trionfator! Ch'a sìa parèj!
Duminica 'l prim dë Stèmber 2019 - Duminica apress la Pancòsta ch'a fà 12
Test bìblich: Geremia 2:4-13; Salm 81:1, 10-16; Ebréo 13:1-8, 15-16; Luca 14:1, 7-14
Preghiera: Nosgnor tut-potent e fòrt, autor e dator ëd tut lòn ch'a l'é bon: fà l'enta an nost cheur ëd l'amor për Tò Nòm; fà chërse in noi la vera religion; nuriss-ne con minca bontà; e fà ch'i pòrto 'l frut ëd euvre bon-e; për Gesù Crist, nòst Signor, ch'a viv e regna con Ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé, ora e për sèmper. Amen.


text:
Las infurmaziuns chatt'ins integrà sin la carta interactiva da la destinaziun da turissem Engiadina San Murezzan.
Finamira saja tenor Gian Clalüna, responsabel per las alps sin territori da Segl da infurmar ils viandants ed uschè pussibilitar ina meglra schelta tge tura ch'ins vul far. La decisiun sch'ins va sin ina senda nua che vatgas mamma sa chattan e las sendas èn betg separadas d'ina saiv, quella responsabladad restia tar mintgin sez.
La carta mussa sendas sin tut il territori turistic. Numnadamain da la Bregaglia fin Zernez.
Custs da totalmain 40'000 francs
Quests duain vegnir repartids sin las vischnancas Bregaglia fin Zernez. Las vischnancas Puntraschigna, Bever e Zuoz èn tenor Gian Clalüna betg prontas da pajar lur part. Malgrà quai han ins realisà il project e speria che las opiniuns sa midan. Ins dastgia betg desister sin la prevenziun perquai che betg tuts vulan far part è Clalüna persvadì.
Mo l'entschatta da la prevenziun
Las infurmaziuns sin la carta interactiva online è l'emprim pass per prevegnir a conflicts tranter uman ed animal, di Gian Clalüna. Uschè saja la finamira a Segl che en 5 onns èn tut las sendas separadas cun saivs dals animals. Quai munta blera lavur e custs. Sch'ins fa dentant mintg'onn insatge, vegn ins a frida cun tut.


text:
Sia gronda finamira è da cuntanscher il meglier resultat da la stagiun, pia in plaz en ils top 10, quai ch’è anc mai reussì al sportist dal Toggenburg. Ses 11avel plaz d’avant duas emnas a Sapporo en il Giapun è il meglier resultat fin ussa.
La rutina sco plus
Ina rolla centrala pudess era il vent giugar a Lahti. En il nord da Helsinki buffa il vent bain savens, uschia che la rutina pudess er esser in punct decisiv, quai che Simon Ammann ha sco betg in auter.
Plinavant dovra Ammann dentant era in zic il cletg cun ils puncts. Survegn el sco bain savens notas bassas dals arbiters è il cumbat per las medaglias pers.
Gudagnà gia tut
Quatter giadas campiun olimpic, campiun mundial, victur da la cuppa mundiala. Simon Ammann ha gudagnà tut quai ch’ins po gudagnar en siglir cun skis, cun excepziun da la turnea da quatter schanzas nua ch’el è daventà duas giadas segund.
RR actualitad 07:00


text:
Per il studi da bachelor «fotonics» dovri differentas installaziuns da laboratori, cun las qualas studentas e students pon rimnar experientschas praticas. Parallelmain als laboratoris da studen vegn installà in nov laboratori da perscrutaziun. En quel vulan ins elavurar projects d'industria dad interpresas regiunalas e naziunalas ch'èn gia avant maun.
Avantatg per interpresas e chantun
A maun da la perscrutaziun duai lura reussir a las interpresas da sviluppar products pli effizients ed uschia spargnar custs e temp da producziun. D'in bun know-how en il sectur da fotonica possia dentant er il chantun profitar. Tenor la regenza pudess il chantun vegnir pli attractiv sco lieu da producziun per interpresas novas u innovativas.
Fotonics
Fotonics cumpiglia en il senn pli vast tut ils products e tut las proceduras che sa basan sin la collavuraziun da cirquits electronics e da glisch.
RR novitads 09:00


text:
Las calculaziuns d'organisaziuns per l'ambient mussan che nus avain gia duvrà quest onn dapli resursas per nutriment, aua ed energia che quai che la terra po regenerar en l'entir onn.
Las consequenzas per oceans sur-pestgads, guauds runcads ed emissiuns da CO2 sajan ina diminuziun da la varietad da las spezias e la midada dal clima.
Las calculaziuns sa basan sin in concept che demussa, quant gronda che la terra stuess esser per cuntentar ils basegns mumentans da la carstgaunadad a la lunga.
RR novitads 12:00


text:
Suenter plirs onns a Laax (a l’entschatta en la Casa Demont, suenter en l’anteriur hotel Arena Alva) dischlochescha la LR a Glion. Ils collavuraturs Conradin Klaiss e David Flepp surpiglian las localitads en la Casa Gronda a la Via dil Marcau (Städtlistrasse 2).
Cun questa midada va en vigur in grond giavisch da la LR da pudair lavurar en in lieu pli central.
Casa Gronda, il nov domicil a Glion
La Casa Gronda e la citad veglia dettian perditga d’ina ritga tradiziun istorica e culturala, scriva la Lia Rumantscha. Quests lieus sajan adattads per promover ina lingua che ha medemamain ina lunga tradiziun. Ensemen cun la LR vegn era la fundaziun «inplus» a far il pass da Laax a Glion.
RR novitads 07:00


text:
Zarvèl
Al zarvèl l'è l'orghen principèl dsl sistamma nervåus centrèl.
I l'an tott i vertebrè e in generèl totti äl bîsti simetrî bilaterèl (donca anch l'òmen).
Int'i vertebrè al zarvèl sl s câta in vatta al neurâs, int'al crâni. La parôla sientéffica par ciamèr l'insamm ed strutûr cuntgnó dänter al crâni l'è encèfel: al zarvèl l'è una pèrt dl'encefel.
Al zarvèl, insamma al sistamma endòcren, al cûra una pèrt dla regolaziån däl funziån vitèl; l'è anca la sede däl regolaziån omeostâtich e däl funziån cerebrèli superiåuri. L'ativitè dal zarvèl int'l'òmen, studiè a livèl empirich däl neurosiénz, al dà la vétta a la mänt, col só funziån cognitîvi superiåuri; pió in generèl, al dá vétta a la psiche e totti äl só funziån, studiè da la psicologî.


text:
Protocols che n’eran betg ars tar il grond fieu a Zernez l’onn 1872, documenteschan che la societad da musica è vegnida fundada avant 150 onns e quintava tranter 12 e 15 musicants. In onn suenter la fundaziun saja vegni sajettà in urs sin Munt Baselgia. Il chatschaders hajan sin quai fatg in cortegi cun lur butin tras vischnanca e la musica instrumentala da Zernez haja accumpagnà per l’emprima giada sunond divers marschs.
Reglas severas en societad
Ils emprims instruments avevan regalà ils conjugals Nuolf da Susch a la societad. Gia da quel temp existivan statuts fitg severs, per exempel vev'ins da pajar in chasti da 10 francs sch’insatgi sortiva en discordia da la societad.
Buna disciplina grazia al dirigent
La disciplina dals commembers da la societad da musica saja oz fitg buna, ha suttastritgà Roland Federspiel. El è anteriur president e musicant activ da la societad da musica da Zernez. Pli u main adina sajan tut ils 22 commembers activs preschents a las provas dal venderdi saira ed uss – en occasiun da la festa da giubileum – era anc savens la sonda durant il di. D’engraziar saja quel fatg oravant tut a lur dirigent, Roman Caduff.
En il program da festa laudan tuts l’entusiassem e la passiun per la musica ch’el è bun da dar vinavant als musicants. In unicum in Engiadina è Roman Caduff er cun quai ch’el surpiglia la rolla da “Bandleader”. El dirigia ils tocs e suna sez anc durant quai in instrument, per exempel il cornet.
Co festegiar?
Discussiuns haja dà en la societad dad oz pervi da la moda e maniera co ins duai festegiar il giubileum.
Ina votaziun interna haja finalmain decis: ins vul ina gronda festa da giubileum per ils 150 onns. Envidadas èn perquai er las societads vischinantas da Susch, Lavin e Cinuos-chel-Brail. Suenter ina sairada embellida cun blera musica e teater envida la societad da musica Zernez anc ad in bal cun la band “Spatzen 2000”
La festa da giubileum è sonda, ils 2 d’avrigl 2016 a partir da las 20:00 h en la sala da gimnastica da Zernez.


text:
La mesemna ha in helicopter da la Air Zermatt stuì s'atterar sfurzadamain en in lai. Il pilot ha pudì sa deliberar da sez or dal vrac dal helicopter, quai ha communitgà l'interpersa dal helicopter. Il pilot che ha gì be levas blessuras è dentant vegnì transportà en l'ospital.
Capità è l'accident durant in sgol d'exercizi, en il Vallais Sura. Cun vulair pigliar si aua dal lai haja il helicopter tutgà in cabel tranter Raron e Visp. Actualmain è la polizia e l'agid da salvament al lieu da l'accident.
RR novitads 14:00


text:
Tar quatter da quels tschintg titels era Adrian Capatt en l’equipa. El ha giugà durant 18 onns per l’equipa da Malans. El è stà tant per ils Grischuns sco era per l’equipa naziunala da la Svizra in impurtant giugader.
Ed anc oz gioga Adrian Capatt unihockey - quai cun l’equipa da Blau-Gelb Cazas. Ozendi dentant sulet pli per plaschair, schebain ch’ins gudogna anc adina gugent.
Da quests derbis vegn jau anc a raquintar a mes biadis.
Spezialmain en regurdientscha restan ad Adrian Capatt ils derbis cunter Cuira. Enfin 1’500 aspectaturs vegnivan lura en la halla da la scola professiunala a Cuira. Mirond enavos saja quai bain stà in pau malsegir. Mo ins studegiava quella giada betg vi da quai. A patertgar enavos vi dals derbis chaschunan quels muments anc oz pel-giaglina, raquinta Adrian Capatt.


text:
Revisiun parziala da la Lescha davart la Cassa da pensiun dal Grischun
La Regenza vul rinforzar la Cassa da pensiun dal Grischun (CPGR) e pussibilitar prestaziuns cumpetitivas. Per quest intent duain vegnir auzadas las contribuziuns da spargn per las persunas assicuradas. Cun quai ha la Regenza er reagì sin ils basegns da differents patruns affiliads che pretendan ch'il plan da provediment existent vegnia adattà.
Ils elements centrals per fixar las rentas èn sa midads fermamain ils ultims onns. Il nivel dals tschains è – er ord vista istorica – extremamain bass, e l'aspectativa da vita crescha d'in cuntin. Tuts dus svilups engrevgeschan fermamain las cassas da pensiun.
Las prestaziuns da rentas sa reduceschan
Fin l'onn 2005 sa chattava la tariffa da conversiun da la CPGR – la procentuala dal chapital spargnà che vegn pajà ora a las persunas pensiunadas mintga onn sco renta – tar 7,2 pertschient. Dapi lura ha la tariffa stuì vegnir reducida cuntinuadamain, quai che chaschuna rentas pli bassas. La cumissiun administrativa da la CPGR ha concludì l'ultima giada l'onn 2015 ina reducziun a partir da l'onn 2017 che dura fin l'onn 2024. Durant quest temp sa reducescha la tariffa da conversiun reglamentarica da 6,55 pertschient cuntinuadamain a 5,49 pertschient. I sa mussa che questa reducziun dura memia ditg e ch'ella è insuffizienta. Senza cuntramesiras vegnan las prestaziuns da rentas a sa pegiurar vinavant.
Il basegn d'agir è cumprovà
L'onn 2019 ha la CPGR fatg in'analisa cumplessiva da benchmark cun cassas da pensiun publicas cumparegliablas. En quest connex èsi sa mussà che la CPGR è a la cua tar bleras cumponentas da prestaziun. Cun far l'adattaziun necessaria da las basas tecnicas daventa la largia anc pli gronda. La cumparegliaziun da la finanziaziun ha mussà che la CPGR ha procentualmain las contribuziuns da spargn las pli bassas. Per che las prestaziuns na stoppian betg vegnir reducidas anc pli fitg, dumonda la Regenza – sur ina midada da la Lescha davart la Cassa da pensiun – contribuziuns da spargn pli autas. Il chantun, las instituziuns autonomas da dretg public e las vischnancas affiliadas duain restar patruns attractivs.
Cumenzament: 30 da settember 2020
Fin da la consultaziun: 10 da schaner 2021


text:
Para (matemàtega)
In matemàtega, un para da düü uget al è ul dàtum da chiist düü ugett int un úrden determina. Ul para di düü ugett a e b al è nutaa (a,b). Si a e b i è distiint ul para (a,b) al è distiint dal para (b,a). Par sutaligná l’úrden saa pöö parlá da para urdinaa.
Nuzziú da para[Modifega | modifica 'l sorgent]
I ugett a e b i è cjamaa respetivameent prima cumpusanta e segunda cumpusanta dal para ( a, b ).
Prupietaa caratéristica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Quala-sa-síes la suva definizziú , l'essenza da la nuzziú da para la reseet in la prupietaa caraterística sigütaant :
- Düü para i è iguaj si e noma si le suve prime cumpusante d'una part, e le suve segunde cumpusante d’otra banda, i è iguale intra da luur.
- dii d’otra manera:
Chesta prupietaa a l’è da cumpará a l'igualtaa di dobi, par che b 1 e b 2 i pöö vess permütaa par rapòort a a 1 e a 2 , argot ch’al è mia ul caas paj para.
Chest-chí al è cunfirmaa pal corollari chí-da-sota :
- Le cumpusante d'un para i pöö mia vess scambiade intra da luur senza mudifiá ul para, traa si i è idéntiche.
- u :
Par cunseguenza:
- par un para ( a , b ) :
- par un cungjuunt { a , b } : .
L'úrden da le cumpusante int un para al gh'a inscí da l'impurtanza, d'indúe la definizziú :
- Si a a l’è difereent da b , ul para ( b , a ) al è cjamaa para simétrich u amò para recípruch dal para ( a , b ).
Düü para (a1, b1) e (a2, b2) i è iguaj si e noma si:
Prudüit cartesià[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ul cungjuunt da töcc i para da che ul primm elemeent al partegn a un cungjuunt qual-sa-vöör X e ul seguunt elemeent a un cungjuunt qual-sa-vöör Y al è cjamaa prudüit cartesià da chiist düü cungjuunt e sa al nota X×Y. I sübcungjuunt da X×Y i è di [[Curespundenza e relazziú|graaf] ].
Esempi[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ( 1 , 4 ) e ( 4 , 4 ) i è di para d'intreegh.
- Si E = { 1 , 2 , 3 } alura ( { 1 } , { 1 , 3 } ) e ( Ø , { 1 } ) i è di para da parte da E.
I para da Kuratowski[Modifega | modifica 'l sorgent]
I para i è definii in teuría di cungjuunt da la manera sigütanta :
- Par x e y düü cungjuunt qual-sa-vöör, sa l ponn (x, y)={{x},{x, y}}.
Par chesta definizziú sa gh’a da druvá tré völte l'assioma dal para, par furmá ul singletú {x}, par furmá ul cungjuunt (u singletú) {x,’‘y’’}, par furmá infí ul cungjuunt (u singletú) {{x},{x,’‘y’’}}.
Sa a bé definii la nuzziú da para da manera ünica. Sa la mustra in sequenza fàcilameent la prupietaa caraterística, druvaant da manera repetüda l'assioma d'estensiunalitaa :
- Par töcc cungjuunt x, y, x' e y' , si {{x},{x, y}}={{x' },{x' ,y' }}, alura x = x' e y = y', cheest int una teuría di cungjuunt ch’a la verifia l'assioma dal para e l'assioma d'estensiunalitaa.
Al è assée da druvá la cundizziú d'igualtaa par düü para (u singletú) (vidé ul paràgraf Singletú e para da l'artícul Cungjuunt), distingueent cun cüra töcc i caas pussíbil.
- Al síes {x}={x' } e {x, y}={x' ,y' }. Alura (igualtaa di düü singletú) x=x' . D’otra banda (igualtaa di düü para), u bé x=x' e y=y' , vargot che sa l vöör demustrá; u bé x=y' e y=x' , però cuma d’otra manera x=x' , i 4 elemeent i è iguaj d'indúe ul resültaa.
- Al síes {x}={x' ,y' } e {x, y}={x' }. Sa l dedüiss da cheste dò igualtaa che i 4 elemeent i è iguaj d'indúe ul resültaa.
Notemm P( E ) ul cungjuunt da le parte da E. Sa pöö remarcá che si x ∈ X e y ∈ Y alura {x} ∈ P(X∪ Y) e {x, y} ∈ P(X∪ Y), e dunca
- (x, y) ∈ P(P(X∪ Y)).
Chest-chí al è ütil par mustrá che ul prudüit cartesià da düü cungjuunt al è bé un cungjuunt (al cuventa l'assioma dal para, l'assioma da la reüniú e l'assioma dal cungjuunt da le parte).
Reciprucameent süpusemm daa un cungjuunt da para C. Alura le cumpusante da C i partegn al cungjuunt E utegnüü par reüniú da la reüniú di elemeent da C, e dunca sa i pöö definí i cungjuunt di prime e da le segunde cumpusante da C par cumprensiú :
- E=∪∪C ; A = {x ∈ E / ∃ y (x,y) ∈ C} ; B = {y ∈ E / ∃ x (x,y) ∈ C}
Chest-chí al è ütil par mustrá par esempi che ul cungjuunt da definizziú u ul cungjuunt imàgen d'una relazziú u d'una funziú (vidüü cuma di cungjuunt da para) i è bé di cungjuunt (sa l dröva l'assioma da la reüniú, e ul schéma d'assiòom da cumprensiú).
Generaalisazziú[Modifega | modifica 'l sorgent]
Un triplet ( a , b , c ) al pöö vess definii cuma ( a , ( b , c ) ) al síes düü para imbricaa. La scèrnida dal úrden d'imbricazziú a l’è pürameent arbitrària. Sa pöö generaalisá a da le n-uple, n intreegh qual-sa-vöör.
Vidée apó[Modifega | modifica 'l sorgent]
Referenze[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Azriaal Levi, Basic Set Theory, Springer Verlag (1979) ISBN 3-540-08417-7


text:
Gyeongsangnam-do
Gyeongsangnam-do (Süd Gyeongsang; hangul: 경상남도; hanja: 慶尚南道) a l'è una pruvincia in del südest de la Curea del Süd. La sò capital a l'è Changwon.
La pruvincia la cunfina cun Gyeongsangbuk-do (al nord), Jeollabuk-do (al nordest), Jeollanam-do (al oest), e i cità metrupulitan de Daegu, Ulsan e Busan.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
La pruvincia l'è staia creada in del 1896, dürant la dinastia Joseon, e pö l'è devegnüda part de la Curea del Süd quand el paes l'è devegnüü indipendent in del 1948.
Aministraziun[Modifega | modifica 'l sorgent]
Gyeongsangnam-do l'è dividüda in 8 cità (si; 시) e 10 cunte (gun; 군).


text:
Bain fa la decleranza cler ch'il contract dal Brexit na vegn betg negozià da nov. Dentant saja l'UE pinada da far ina cunvegna, per evitar ina schliaziun dispitaivla per ils cunfins tranter l'Irlanda dal Nord e l'Irlanda – l'uschenumnà «Backstop». Questa regulaziun transitorica duai vegnir remplazzada uschè svelt sco pussaivel cun ina schliaziun definitiva.
«Backstop»
Il «Backstop» è ina schliaziun transitorica per il cunfin tranter l'Irlanda dal Nord e l'Irlanda. I na duai numnadamain dar nagin cunfin dir cun controllas al cunfin. Sche bain vegn temì ch'i pudess puspè dar violenza en l'anteriura regiun da guerra civila.
Ils adversaris teman che la schliaziun pudess daventar ina schliaziun definitiva e che la Gronda Britannia restass liada memia ferm a l'Uniun europeica.
I n'è dentant er betg exclus che la Gronda Britannia ha nagin contract cura ch'ella banduna l'Uniun europeica la fin dal mars che vegn. Per quest scenari vul la cumissiun da l'UE preschentar mesemna che vegn, co ella vul sa preparar.
RR novitads 06:00


text:
Lavurs
Assistents ed assistentas da vernischadi lavuran en manaschis da carossaria u en manaschis da l’industria. Els preparan il material da diever, endrizzan plazs da lavur ed exequeschan lavurs da revestgiment.
Assistents da vernischadi molan giu surfatschas e las grundeschan silsuenter. Els maschaidan colurs tenor receptura e las mettan a disposiziun per il vernischader da carossaria. Durant lur lavur resguardan els las directivas davart la protecziun da l’ambient. Els portan apparats da respiraziun, egliers e vestgids da protecziun. Cura ch’els han terminà las lavurs, nettegian els tut ils guaffens utilisads.
En il champ da la carossaria puleschan assistents da vernischadi surfatschas da vehichels. Latiers appartegnan per exempel vehichels utilitars e vehichels sin binaris, autos, motos, bartgas u aviuns. Plinavant midan els rodas e gidan ils collavuraturs da remplazzar e reparar ils vaiders d’auto.
Assistents da vernischadi en il champ da l’industria tractan surfatschas da maschinas ed indrizs ed als preparan spezialmain, per exempel cun als sgrassar, nettegiar e sablunar. Las surfatschas pon consister da differents materials, per exempel da metal, lain, textilias u palpiri. Ultra da quai pacheteschan els differents elements da construcziun ed als emplunan sin palettas.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 24-10-2012
Durada
2 onns
Accents
- carossaria
- industria
Furmaziun en la pratica
en ina vernischaria, ina vernischaria d’autos u in manaschi da liadira sco era en ina partiziun da vernischadi d’in manaschi industrial
Furmaziun en scola
1 di per emna a la scola professiunala
Roms professiunals
- preparar lavurs e tractar preliminarmain elements da construcziun per la cuvrida
- elavurar material da cuvrida ed exequir lavurs da finiziun
- montar, metter en funcziun e mantegnair construcziuns, maschinas e guaffens
Curs ordaifer il manaschi
Emprender ed exercitar a moda pratica la basa professiunala
Diplom
Attest federal professiunal "assistent/ assistenta da vernischadi AFP"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada
Pretensiuns
- senn per creaziun, per colurs e furmas
- mauns inschignaivels per lavurar a moda exacta
- fidadadad
- abilitad da lavurar en in team
- sanadad robusta (naginas allergias da chemicalias, nagin asma)
- naginas anomalias en la vesida da colurs
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da scolas spezialisadas e professiunalas sco er dal Schweizerischer Carrosserieverband VSCI
Vernischader / Vernischadra da carossaria AFQ resp. Practicist / Practicista vernischader industrial AFQ
Assistents da vernischada AFP pon absolver ina furmaziun da basa scursanida sco vernischader da carossaria AFQ resp. vernischader industrial AFQ (entrada en il 2. onn da la furmaziun da basa).
Suenter èsi pussaivel da frequentar las medemas furmaziuns supplementaras sco vernischaders da carossaria AFQ resp. vernischaders industrials AFQ.
Cundiziuns da lavur
Assistents da vernischadi lavuran per ordinari en vernischarias d’auto pli grondas u en manaschis da carossaria.
Ulteriuras infurmaziuns
Carrosserie Schweiz
Forstackerstr. 2B
4800 Zofingen
Tel: +41 62 745 90 80
URL: www.carrosserie-suisse.ch
Furmaziuns da basa en la branscha da carossaria
URL: www.carrosserieberufe.ch


text:
Las partidas etablidas grecas hajan regi ils ultims 40 onns, el sez sulet 7 mais. El basegnia dapli temp, per reger, uschia Tsipras. Fin uss sajan las contractivas cun ils crediturs internaziunals stadas en il center.
Uss è arrivà il temp d’agir aifer il pajais
Entant saja però arrivà il temp d’agir aifer il pajais. El veglia puspè metter sin curs da creschientscha il pajais. Al pievel grec ha el appellà da betg adina tschertgar la culpa a l’exteriur.
Il president dal stadi grec Prokopis Pavopolos vegn oz probablamain a proclamar uffizialmain elecziuns anticipadas e nominar ina regenza transitorica. Sco termin probabel per las elecziuns novas vala ils 20 da settember.
RR novitads 06:00


text:
Per proteger e preservar il spazi vital alla fauna e flora indigena restan las biaras vias d'uaul e dad alp serradas per tut traffic da vehichels a motor.
Cartas da carrar dil di sin vias cun scamond dalla vischnaunca da Sumvitg
Per las vias d’uaul e d’alp dalla vischnaunca Sumvitg vala tenor reglament da traffic dalla vischnaunca Sumvitg in scamond da carrar per tut il traffic. Las excepziuns ein medemamein regladas el reglament numnau. Denter auter vegn vendiu per differentas vias lubientschas da carrar dil di. Las lubientschas da carrar dil di san vegnir retratgas a moda digitala ni sin canzlia communala, ellas ustrias ed ellas stizuns.
Per las suandontas vias sa vegnir retratg lubientschas dil di:
- 340 Russein (Punt Gronda - Barcuns - Alp Russein)
- 341 Crap Ner (Clavadi - Murtés - Crap Ner - Ruosna Sogn Gion)
- 342 Glivers (Siltginas - Alp Glivers)
- 343 Fanels (Runs - Fanels)
- 344 Puzzastg (Mir Alv - Hettas)
- 345 Runca (Laus/Hettas - Runca)
- 346 Bostg (Laus/Hettas - Bostg)
- 347 Naustgel (Val Dadens - Alp Naustgel)
- 348 Vallesa (Bogn Tenigia - Vallesa)
- 349 Runé (Runcahez - Runé)
- 350 Val Tenigia (Lag Runcahez - Run - Val Tenigia)
Retratga digitala
La cumpra digitala ei pusseivla cun l’app EasyPark ni per SMS. Cun EasyPark sa la taxa per carrar vegnir pagada directamein sur il telefonin, u cun in SMS ni sur l’app EasyPark. Il survetsch da SMS funcziunescha mo tier abonnaments da telefons svizzers tier ils quals la funcziun "Premium SMS" ei tschentada en. Ils cuosts per registrar la numera dil vehichel cun in SMS vegnan engreviai sur Vies quen da telefon. En cass che Vus duvreis l’app EasyPark, saveis Vus tschentar el parameter dall’app differents mieds da pagament. Per omisduas metodas – SMS ed app – vegn sefundau sin la numera dil vehichel.
Detagls SMS
Per retrer ina lubientscha directamein cun SMS ston las suandontas indicaziuns vegnir tarmessas alla numera 4400: *Nr. da via.Nr. vehichel
Exempel per Val Tenigia e la nr. digl auto GR1234: 350.GR1234
*340 Russein, 341 Crap Ner, 342 Glivers, 343 Fanels, 344 Puzzastg, 345 Runca, 346 Bostg, 347 Naustgel, 348 Vallesa, 349 Runé, 350 Val Tenigia
Detagls APP
Igl app EasyPark sa vegnir retratgs digl Apple Store e da Google Play.
Tier la cumpra d’ina lubientscha dil di digitala dat ei negina carta da carrar che sto vegnir deponida veseivlamein davos la finiastra digl auto. La controlla succeda cun mieds digitals sin fundament dallas indicaziuns registradas sur l’app ni cun SMS.
Cun l'introducziun dalla vendita digitala ha la vischnaunca Sumvitg lantschau la primavera 2021 ina fasa da pilot. Sco usitau tier l’introducziun d’in tal sistem san sbagls aunc vegnir avon. Per che nus sappien meglierar il sistem ed eliminar sbagls essan nus avisai sin Vies agid. Nus supplichein perquei d’annunziar sch’ei dat eventuals problems. Nus engraziein per Vossa collaboraziun e per Vossa capientscha.
Cumpra classica
Sper la cumpra digitala san las lubientschas vegnir retratgas els suandonts loghens:
- Administraziun communala, Sumvitg
- Casa Sogn Giusep, Cumpadials
- Volg, Sumvitg
- Ustria dalla Staziun, Sumvitg
- Ustria Cruna, Sumvitg
- Hotel Greina, Rabius
- Miniconsum, Rabius
- Ustria Placi Pign, Surrein
- Volg, Surrein
- Ustria Val, Surrein/Val
- Destillaria Candinas, Surrein
- Ustria Miraval, Sogn Benedetg
- Werner Tuor, Sumvitg/Plaun da Crusch
- Corina Bass, Sumvitg/Clavadi
La carta da legitimaziun ei da deponer veseivlamein davos la finiastra digl auto naven dil mument che vegn carrau sin ina via cun signalisaziun „scamond da carrar per tut traffic“. Igl ei scumandau da copiar las cartas da legitimaziun. Scadina lubientscha vala mintgamai mo per ina via.
Il surdiever dalla lubientscha sa haver per consequenza la privaziun permanenta ni temporara dalla carta da legitimaziun.
Sin quella carta anfleis Vus las vias che drovan ina lubientscha da carrar.


text:
Dapi gievgia a mezdi hai dà 194 confermas novas. Quai munta ch'il dumber da persunas cun il coronavirus è s'augmentà sin 1009. Quai ha confermà l'Uffizi federal da sanadad mesemna a mezdi. Tar 116 ulteriuras persunas manca anc la conferma dal segund test.
Tenor il BAG hai fin ussa cas da corona en 24 chantuns da la Svizra ed er en il Principadi da Liechtenstein. Cun distanza ils pli blers cas ha fin uss il Tessin cun 215 cas da corona confermads. En Grischun ha il chantun il venderdi suentermezdi confermà 43 cas da corona.
52% dals malsauns èn umens, 48% dunnas. La vegliadetgna mediana è tar 49 onns. Quai munta che la mesadad dals malsauns èn pli giuvens e tschella mesadad pli veglia. A l'entschatta da l'emna dumbrava la Svizra en total anc 281 cas.
En il chantun Vad èn duas ulteriuras persunas mortas en connex cun il virus. Co il chantun ha communitgà sa tracti tar unfrendas da dus umens sur 80 onns. Omaduas persunas sajan mortas la notg sin venderdis. Il dumber da persunas ch'èn mortas pervia dal coronavirus crescha sin 9. Mintgamai trais persunas èn mortas en il Vad ed il Tessin, duas a Basilea-Champagna ed ina a Basilea-Citad.
RTR novitads 14:00


text:
L’ert de s’orëi bun
Por capì ći che al é veramënter l’amur
mësseste naôta capì che tö instës es amur.
(La strada del Kamasutra)
Pro i tesć chilò dessot se tràtera de na seria de trasmisciuns por le radio metüdes en ona dala RAI Ladina da Balsan. Ares baia dötes cantes dl’ert de s’orëi bun, n argomënt interessant por vigni porsona.
Le contignü é en pert gnü tut fora dl liber “La strada del Kamasutra” de Deepak Chopra, en pert él pinsiers personai che iö instëssa m’à fat sön l’amur y en pert el traduziuns de tesć leterars de de plü auturs internazionai. Pro chisc ultims ài ma dè dant l’inom canche ara se trata de na dërta traduziun. Chës rimes che vëgn dades dant zënza inom é adatamënć, elaboraziuns o interpretaziuns de rimes de d’atri auturs o inće rimes che iö instëssa à scrit.
N bel dilan i va ala RAI ladina da Balsan por avëi pormetü de mëte chisc tesć sön internet y al personal dla Cassa Raiffeisen por la desponibilité.
Tla speranza che i tesć chilò dessot pois descedè te os la pasciun dl amur Ves aôdi a düć canć na bela y bona letöra.
Daria Valentin


text:
En l'ospital da Tavau èn ins vid sa preparar sin l'unda da pazients cun il coronavirus che vegn spetgada. Il mument saja anc ruassaivel, uschia Walter Kistler, schefmedi e manader dal stab da pandemia da l'ospital da Tavau. Ins saja dentant i directamain da la stagiun d'enviern en la stagiun da stad – er puncto persunal. Dus pazients cun il coronavirus tgira l'ospital, in da quels sto dentant far midada en l'ospital chantunal a Cuira, là po el vegnir tgirà meglier, uschia Walter Kistler. Sper quai saja l'ospital anc en contact cun plirs pazients ch'han sintoms levs e ch'èn en quarantina a chasa.
Manco da persunal anc betg acut
Er persunal da tgira u medis en la gruppa da risico na pon actualmain betg lavurar. Cun persunal da partiziuns ch'han betg uschè bler lavur, sco per exempel da l'anestesia u dal servetsch da salvament, saja anc uss pussaivel da gulivar or quai persunal che manca. La varianta da clamar enavos persunal gia pensiunà, na saja uss dentant betg pussaivel, cunquai ch'er quel tutga tar la gruppa da risico.
Nus essan vegnids catapultads davent da la stagiun d'enviern, da nulla sin tschient, directamain en la stagiun da stad.
Ina tscherta rutina er cun tractaments normals cuntinuescha tenor Walter Kistler tuttina. Cler, tscherts tractaments sajan pussaivels da stuschar or er pli ditg, auters èsi dentant da far uschè spert sco pussaivel per ch'i sajan lura betg da far, cura che l'unda è arrivada.


text:
In crater che resulta da la bova ch’è vegnida giu il 1. d’avust 1980. La bova ha interrut la via tranter Surrein e la Val Sumvitg.
Eugen Giger era cumandant da pumpiers cura che la bova è vegnida. El sa regorda anc bain da quest di. El saja gia stà en letg, cura ch’ins haja clamà el. Immediat haja el prendi ses auto e saja charrà en Val Sumvitg tar la bova. I ramplunava e savurava da zulper. Quai na saja natiralmain betg stà in bel mument.
E Marc Cathomas ch’è creschì si ed abita anc en Val, è per vegnì a savair la proxima damaun da la bova. El aveva numnadamain gì in pitschen accident ed era en ospital. Las dimensiuns haja el per vesì, cura ch’el saja turnà a chasa in pèr dis pli tard cun helicopter. Quai saja stà in maletg sco ord in film, di Marc Cathomas ch’era da lez temp in giuven da 12 onns.


text:
In barat che las pendicularas fan per salvar la Lagalb.
Decisiun difficila
I na saja betg stada ina simpla decisiun, da vender la Diavolezza per salvar la pendiculara Lagalb uschè il president dal cussegl administrativ da la Engiadina San Murezzan Mountains SA, Luis Wieser. Per amur da tut la regiun hajan ils commembers dal cussegl dentant ditg gea a la cunvegna cun la Piz Nair SA.
La decisiun da vender da Diavolezza saja en la cumpetenza dal cussegl administrativ. Ina decisiun dals acziunaris n'è betg necessaria ha ditg Luis Wieser. Auter vegn quai ad esser tar la Piz Nair SA. La vegn la radunanza generala anc a decider davart la cunvegna.
Enfin primavaira 2017 tut sco fin ussa
Il barat duai lura esser sut tetg la primavaira 2017. Quest ‘enviern vegn mintga pendiculara anc gestiunada sco fin ussa. Il temp vegn duvrà era per renovar tut ils contracts da fabrica cun las vischnancas involvidas ha ditg Luis Wieser.


text:
Igl è la segunda giada entaifer 6 onns ch'ils designers Mark Bernhardt e Jochen Ruderer han renovà il design da la gasetta. Toc central da la nova NZZ saja dentant la part dals mainis ch'è pli gronda ed in faszichel supplementar per la fin d'emna.
Svizra Facelifting per la NZZ
Oz è cumparida per l'emprima giada la nova gasetta NZZ. Il layout è vegnì renovà bufatgamain e pli generus. Tenor il schefredactur Eric Gujer saja ina refurma dal layout adina ina «operaziun vid il cor avert», era perquai ch'ina gasetta saja in organissem.
rtr/hs


text:
Masciagh (VA)
Masciagh (nom ufizial in italian: Masciago Primo) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 294 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 1,9 km² e 'na densità de 155 ab./km².
El paes, situaa in la Val Cuvia, el gh'ha duu località minor: Mondada e Muniscion, e l'è tacaa ai comun de Beder, Cunard, Ferrera e Ransc.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer di abitant del comun de Masciagh l'è mostraa in la tabella chi de sotta
Gráfica poblacional
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Las lavurs per nettegiar il batschigl duain vegnir fatgas questa stad fin fanadur, entschatta avust. Suenter pon lura tant la svidera da fund e l'implant d'electric da dotaziun ir en funcziun. Da quai avevan ins desistì per betg derasar anc pli fitg ils sediments contaminads cun PCB.
Las mesiras per sanar cumplettamain l'aua contaminada dal Spöl n'èn però anc betg enconuschentas. I dovria ulteriurs scleriments. Ils tests fatgs enfin uss n'hajan betg purtà ils resultats giavischads.
L'aua dal Spöl era vegnida contaminada cun la substanza toxica PCB l'onn passà suenter lavurs da sanaziun vi dal mir da fermada da Punt dal Gall.
RR novtiads 10:00
Tge è PCB?
PCB è in chlorid organic che vegniva duvrà sco isolaziun en condensaturs, transfurmaturs, ieli idraulic, colurs ni collas.Tenor l’uffizi federal per sanadad, tutga PCB tar las substanzas nuschaivlas persistentas. La Svizra è s'obligada d'identifitgar nua che PCB vegn avant ed eliminar quest. L'onn 1986 hai dà in scumond general per PCB.


text:
Bainvegni tar l' uffizi da migraziun e da dretg civil
Infurmaziun concernent il coronavirus: serrada dal spurteg
Per sa proteger cunter infecziuns cun il coronavirus restà serrà ad interim noss spurtegl en il Karlihof 4.
Audiziuns persunalas tar la direcziun e tar las partiziuns da l'Uffizi da migraziun e da dretg civil èn pussaivlas mo en cas excepziunals e ston vegnir fixadas per telefon.
L'uffizi da migraziun e da dretg civil dal Grischun è incumbensà d'exequir differentas incumbensas da la polizia administrativa. En emprima lingia è quai l'execuziun dal dretg d'esters e d'asil en il chantun Grischun. A l'uffizi da migraziun e da dretg civil dal Grischun èn suttamess ultra da quai ils centers da documents d'identitad. Il center da documents d'identitad emetta passaports per tut las persunas svizras che han lur domicil en il chantun Grischun.


text:
Els sajan encunter l’iniziativa, mo tuttina da l’opiniun ch’ins possia discutar sur da collavuraziun intercommunala, ha il president communal Armin Candinas ditg a l’ANR.
Fin uss han trais suprastanzas prendì posiziun: Tujetsch e Sumvitg dian na, Mustér di gea. Il cussegl da vischnanca da Tujetsch refusescha l'iniziativa. Quest venderdi piglia il cussegl da vischnanca da Mustér posiziun.
Las suprastanzas da Medel e Trun ed era il cussegl da vischnanca da Trun na han anc betg decidì. La vischnanca da Breil na fa anc betg part da questas discussiuns.
RR novitads 18:00


text:
Philippe ha 46 onns ed era fin ussa president da la citad da Le Havre. El è commember da la partida conservativa Les Républicains e vala sco confident da l’anteriur primminister Alain Juppé.
Cun eleger Philippe trametta il president Macron in ferm signal en direcziun da las partidas burgaisas che na sustegn betg Macron fin uss. A las elecziuns parlamentaras dals 11 e 18 da zercladur dovra il president ina maioritad per pudair realisar sia agenda da refurma. Sia atgna partida «En marche!» n'è fin ussa betg represchentada en l'Assamblea federala.
RR novitads 15:00


text:
L'istorgia dals uffants plazzads per sforz en Svizra vegn perscrutada da scienziads. Uss èn emprims resultats sin maisa.
L'emprim da lur diesch rapports planisads ha la cumissiun independenta d'experts preschentà oz a Berna. I sa tracta d'in cudesch cun fotografias da 60 persunas ch'èn vegnidas internadas administrativamain.
Il settember publitgescha la cumissiun d'experts lura ina resumaziun cun recumandaziuns per mauns dal Cussegl federal. En il center da las perscrutaziuns davart ils uffants plazzads stat la perioda da 1930 fin 1981.
Il Cussegl federal ha incaricà la cumissiun independenta il 2014.
RR novitads 12:00


text:
Qua na sun jau anc mai stà - Da viadi en la locomotiva
La locomotiva – in lieu che n'è betg avert per il public. A chaschun da l'acziun da stad pon reporters dad RTR vesair ina locomotiva da dadens. Era en il Rail Control Center dalla Viafier retica pon els dar in sguard.
Legenda:
Il reporter Ursin Lechmann (san.), il locomotivist Marc Berther e la reportra Gierina Gabriel (dre.).
RTR, Ursin Lechmann
Maletg
2 / 12
Legenda:
Gierina Gabirel rapporta live al radio da sias impressiuns en viadi cun il locomotivist.
RTR, Ursin Lechmann
Maletg
3 / 12
Legenda:
Traversar il rain - per ina giada ord tut in'autra perspectiva.
RTR, Gierina Gabriel
Maletg
4 / 12
Legenda:
Il locomotivist Marc Berther en la locomotiva dal tren en direcziun Mustér.
RTR, Gierina Gabriel
Maletg
5 / 12
Legenda:
In dals numerus tunnels sin la rait da la Viafier retica - ord la perspectiva dal locomotivist.
RTR, Gierina Gabriel
Maletg
6 / 12
Legenda:
Gierina Gabriel en discurs cun il locomotivist Marc Berther.
RTR, Ursin Lechmann
Maletg
7 / 12
Legenda:
In panorama magnific or da la locomotiva da la Viafier retica.
RTR, Gierina Gabriel
Maletg
8 / 12
Legenda:
Il locomotivist Marc Berther
vi da la lavur.
RTR, Gierina Gabirel
Maletg
9 / 12
Legenda:
En viadi vers Arosa.
RTR, Gierina Gabriel
Maletg
10 / 12
Legenda:
Il plaz da lavur dal locomotivist Marc Berther.
RTR, Gierina Gabriel
Maletg
11 / 12
Legenda:
Da viadi en la locomotiva vers Arosa.
RTR, Gierina Gabriel
Maletg
12 / 12
Legenda:
Dumagnà si Arosa:
Chars cun 180 tonnas material vegnan stuschads en ina susta.
RTR, Gierina Gabriel
Igl è il siemi da blers uffants – ina giada pudair esser passagier en ina locomotiva e betg mo en ils chars da persunas. La reportra Gierina Gabriel po oz accumpagnar il locomotivist Marc Berther in avantmezdi durant sia lavur.
Vinavant vai lura en il Rail Control Center a Landquart. Là controlleschan e reguleschan ils survegiladers da manaschi il traffic dal tren sin l'entira rait.
Greva chargia
Sper il tren ordinari da persunas ha il tren da Marc Berther er anc gì da trair vers Arosa chars da material cun ina paisa supplementara da 180 tonnas. Quai è stà da sentir vi da vibraziuns e scurlattims en la locomotiva. Er il locomotivist n'era betg dal tut segir sch'els possian cun l'entira chargia fin ad Arosa. La finala è però tut ì senza incaps.
audio
Gierina Gabriel spetga a Cuira sin il tren da locomotivist Marc Berther
02:59 min, Actualitad dals 06.07.2017.
laschar ir. Durada: 02:59 minutas.
audio
En viadi vers Arosa cun ina greva chargia
02:46 min, Actualitad dals 06.07.2017.
laschar ir. Durada: 02:46 minutas.
audio
En viadi enavos dad Arosa - massa tunnels ed automobilists gentils
02:42 min, Actualitad dals 06.07.2017.
laschar ir. Durada: 02:42 minutas.
audio
Marc Berther – locomotivist cun corp ed olma
03:30 min, RTR Audio dals 06.07.2017.
laschar ir. Durada: 03:30 minutas.
audio
Il viadi a Mustér cun ina 'grande dame' da las locomotivas
03:05 min, Actualitad dals 06.07.2017.
laschar ir. Durada: 03:05 minutas.
audio
Center da controlla da la Viafier retica a Landquart
03:25 min, Actualitad dals 06.07.2017.
laschar ir. Durada: 03:25 minutas.
Vegnir pajà per quai che auters pajan
Il locomotivist Marc Berther na midass er suenter passa set onns betg plaz da lavur. Auters pajan per dastgar vesair quai ch'el vesia mintga di, el vegnia pajà per vesair ina uschè bella cuntrada. El saja fitg cuntent cun sia professiun.
Jau sun uss set onns e mez tar la viafier ed jau giaud anc adina mintga di sco sch'i fiss bunamain l'emprim.
Bel vi da la lavur sco locomotivist è tenor Marc Berther er ch'ins vesia bler pli intensivamain las stagiuns sch'ins saja mitga di da viadi tras la natira. Puncts negativs vi da sia lavur na datti per el betg blers. Bain ina u l'autra chaussa ch'ins midass gugent u pudess far meglier sco en mintga professiun, manegia il locomotivist. Sulet vi dals temps da lavur in zic malregulars stoppian ins s'endisar. Però saja er bel sch'ins saja a fin da l'ina e possia lura giudair la bell'aura da stad.


text:
turnier da premis 2018
Il turnier da premis 2018 ha giu liug dumengia, ils 17 da zercladur. Da bialaura e temperaturas fetg emperneivlas per dar ballapei han buca meins che 29 equipas fatg part dil turnier tradiziunal, il qual ei uonn vegnius organisaus dalla secunda equipa. En quei senn vala in grond engraziament a tut quels che han priu part, sco era a tuttas persunas ch'ein segidadas sin ina moda ni l'autra per possibilitar l'organisaziun dil turnier.
Ils victurs dallas differentas categorias ein ils suandonts:
Entginas impressiuns da quei di a Pustget anfleis vus cheu sut. Bien divertiment!
fotografias da Sandro Tomaschett


text:
Sco quai che Karin Hersche ha ditg envers RTR, enclegia ella rumantsch, na discurria però betg rumantsch: «Jau vegn a m’exprimer en tudestg, quai vegn a funcziunar bain». Sin la dumonda sch’ella na veglia betg far in curs intensiv da rumantsch ha ella ditg, ch’ella saja in’aderenta da la bilinguitad, ed il pli impurtant saja da reunir las differentas gruppaziuns, la lingua duess esser secundara.
«Il rumantsch na vegn betg sut las rodas»
Gian Sonder da Salouf è persvadì ch’i vegnia a dar ina soluziun che cuntenta tuts: «Nus empruvain franc da cuntentar era quels che n’èn betg da lingua rumantscha, per exempel pudessan nus offrir scolaziun da rumantsch u da motivar l’in u l’auter da sa participar ed empruvar da s’adattar, jau na crai betg ch’il rumantsch vegnia sut las rodas cun la fusiun», ha ditg il president da la suprastanza transitorica da la vischnanca Surses e nov elegì commember da la suprastanza communala da la vischnanca Surses.
«Betg mo il rumantsch è impurtant»
Giancarlo Torriani da Beiva ch’è vegnì elegì en la suprastanza communala manegia: «Rumantsch è impurtant, ma impurtant per nus è era da mantegnair il talian». A Beiva ins saja creschì si triling, ed ins duess mantegnair era en il futur la multiculturalitad. La glieud haja plaschair vi dal las differentas linguas, uschia il hotelier da Beiva.
8.8 milliuns dal chantun
La nova vischnanca Surses cumpiglia las nov vischnancas Beiva, Marmorera, Sur, Mulegns, Tinizong-Rona, Savognin, Cunter, Riom-Parsonz e Salouf. Ella va en vigur l'emprim da schaner 2016. Il chantun sa participescha cun 8.8 milliuns francs vi da la fusiun. La vischnanca vegn a dumbrar radund 2'400 abitantas ed abitants. L'administraziun communala sa chatta a Tinizong.


text:
Che la musica ha pitiu il davos onn san ins ni surveser ni surudir. Nos chors e nossas musicas han stuiu desister dad emprovas e concerts, da sentupadas e cumpignias.
Cantauturas, bands, tecnicists da tun e tribuna han buc astgau luvrar ed han pitiu donn. Las fiastas profanas ed ecclesiasticas han piars lur tarlischur, ed era il singul carstgaun ha pitiu; la vusch, las ureglias, il flad, la tenuta corporala, il spért e la cuminonza.
Savens hai jeu, cunzun duront mes onns sco dirigent dil Chor claustral, stuiu declarar e segiustificar enviers geniturs ed affons, daco che nus cantein e fagein musica. Daco che musica ei ina impurtonta part dall’educaziun e dil carstgaun insumma.
Immediat hai stuiu patertgar vid in fegl sgulond che jeu tegnel dapi onns en salv en in truchet e che declara a moda evidenta, gie bunamein naiva, tgei che musica sa tut muntar.
La musica ei buc mo ina part dallas scienzias humanas, ella ei era matematica. Ella ei in ulteriur lungatg, ella ei historia, ella raquenta denton era novas historias.
La musica ei buc mo ina part dallas scienzias humanas, ella ei era matematica. Ella ei in ulteriur lungatg, ella ei historia, ella raquenta denton era novas historias. La musica ei activitad fisica, sport, magari schizun sport d’ault nivel. Sper il corporal lai ella dar nus in sguard ellas profunditads da noss’olma, en ils encardens ils pli zuppai dil cor. Ed ella muossa vi sil sempitern.
Sche nus cantein pia e fagein musica, sche eis ei buc per che nus daventien ils megliers, per che nus vegnien experts, profis, campiuns ni superstars.
La musica che ha muncau igl onn vargau, fa semplamein esser nus humans. Ella fa veser ed udir nus bellezias nunscuvretgas, ella ei la punt denter nus ed igl immortal. La musica lai sminar nus, ch’ei dat zanua sur las steilas in Creatur eifer las banalitads terrestras. Alfons Tuor ha scret «sur vus en tschiel leu vivan ils Spérts beai», e Beethoven ha componiu «über Sternen muss er wohnen».
Sil pli tard d’atun, cura che biars chors e biaras musicas entscheivan puspei cun lur emprovas, cura che bands e cantauturas ughegian puspei in pass sin tribuna, e cura che nus sedumandein forsa, sch’ei vala aunc la peina da sunar e cantar, lu duessen nus esser pertscharts: Musica ei nossa medischina, veta, ella ei il human en nus.


text:
Suenter che Bravuogn Filisur e Schmitten avevan gia ditg Gea han ussa trais da las quatter vischnancas pertutgadas dà glisch verda al project. La quarta vischnanca, Tavau, vegn anc questa stad a decider sch’ella vul sa participar al project u betg.
Tras il project «Landwasserwelt» duai il viaduct da la Landwasser e ses conturn daventar in dals gronds magnets turistics en il chantun. Ils custs per lantschar il project muntan a var 11,6 milliuns francs. Finanzià vegn il project da la Viafier retica, dal Chantun Grischun, da privats e da las quatter vischnancas pertutgadas.


text:
Sco ella communitgescha sur il servetsch da novitads curtas Twitter, sa tracti dad in um da 20 onns. L'attentader probabel saja vegnì arrestà sonda saira. Davart ses motivs na datti anc naginas indicaziuns uffizialas.
Tschintg unfrendas
In um aveva sajettà enturn en venderdi saira en in center da cumpra a Burlington en il stadi federativ da Washington en il vest dals Stadis Unids. Tschintg persunas èn vegnidas mazzadas, tranter quellas er in uffant. Il center saja stà plain glieud, cura che l'um haja cumenzà a sajettar enturn. Quai han communitgà las autoritads.
Cura che la polizia è arrivada al lieu, era l'attentader supponì gia scappà. Silsuenter aveva la polizia publitgà ina fotografia da l’attentader probabel ch’ina camera da segirezza ha fatg ed instradà in’investigaziun gronda.
RR novitads 09:00++


text:
Dapi l'onn 2010 han pajataglias en il chantun Grischun Chur tradì a las autoritads 742 milliuns francs ch'eran betg stà suttapost a la taglia. La Confederaziun, il chantun e las vischnancas han incassà uschia dapi lura totalmain 47 milliuns francs taglia supplementara.
Resursas persunals per elavurar ils dossiers
Sin la dumonda sch'il chantun haja avunda resursas da persunal per elavurar ils dossiers da taglia pertutgads, respunda la regenza ch'i haja dà in ferm augment da las autodenunzias l'onn passà. E che las pendenzas sajan uschia creschidas considerablamain. Quellas na possian betg vegnir liquidadas dal persunal existent. La regenza vegnia perquai ad examinar sch'i fetschia basegns da crear ina plazza temporara u d'occupar dublamain ina plazza che vegn libra l'onn proxim en consequenza d'in pensiunament.
Amnestia fiscala pitschna en Svizra
Dapi il prim da schaner 2010 è l'amnestia fiscala pitschna en vigur en Svizra. Tgi che denunzia in'atgna omissiun fiscala, sto pajar taglias supplementaras ed in tschains da retard per ils ultims 10 onns. En cas d'ierta vegnan resguardads ils ultims trais onns avant la mort. In'autodenunzia nunchastiabla sin fundament da l'amnestia fiscala pitschna po vegnir fatga mo ina giada.
Amnestia fiscala pitschna en il chantun Grischun
RR novitads 10:00


text:
České dráhy
České dráhy, despess breviaa in ČD, a l'è la principal compagnia ferroviaria de la Cechia e che la se occupa del servizzi suburban Esko, di servizzi regionai, nazionai e internazionai.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
La compagnia la nass in del 1993 'me successora de part ceca di Československé státní dráhy, i ferrovij del Stat cecoslovacch. Han tolt part ai pussee important organizzazion internazionai e cont i sò 24'000 impiegaa a l'è vuna di aziend pussee important del Stat.
Dal 2008 a l'è men sussidiada del Stat e l'ha elaboraa di noeuv pian de strapòrt per guadagnà pussee. In del 2014 a l'è parpognuu de unì i Ferrovij, che se occupen domà di servizzi, e di Správa železniční dopravní cesty, ossia el gestor de infrastruttura.
Servizzi[Modifega | modifica 'l sorgent]
Longa percorrenza[Modifega | modifica 'l sorgent]
I servizzi de ponta de l'azienda a hinn el SuperCity Pendolino che 'l conliga i città pussee important de la Cechia cont di treni a pendolament e i Railjet, a volta velocità, che conlighen direttament la Cechia a l'Austria, e i InterCity e EuroCity, che conlighen respettivament i città cecch e internazionai. A hinn offert anca di treni espress, de differenta qualità, e i treni rapid, che hinn interregionai. A gh'è anca el servizzi EuroNight e 'l trasport di automobij via treno.
Slovácký expres[Modifega | modifica 'l sorgent]
Slovácký expres a l'è on servizzi special che 'l conliga i pussee important città cecch cont la Slovacchia morava, ossia el tocch de la Cechia de lengua e coltura slovacca.
Regional[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'azienda la se occupa anca del servizzi regional in Cechia, cont i treni regionai, disponibij anca velos, e i treni suburban de l'Esko Praha e del servizzi ferroviari suburban de la Moravia-Silesia.
Alter[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'azienda la gestiss 'na connession bus ciamada "Airport Express" che la mena de la Stazion Centrala de Praga a l'Aeroport Václav Havel direttament e la funivia Ještěd.
Material rotabil[Modifega | modifica 'l sorgent]
El material rotabil di České dráhy, dividuu per servizzi, a l'è:
- Railjet
- Composizion fondaa in sui EuroSprinter
- SuperCity Pendolino:
- Treni rapid
- InterPanter
- RegioPanter
- Composizion fondaa in su la locomotiva ČD 380
- Composizion fondaa in su la locomotiva ČD 854
- Composizion fondaa in su la locomotiva ČD 843
- Treni regionai
Carrozz[Modifega | modifica 'l sorgent]
I carrozz doperaa de l'azienda a hinn:
- Carrozz ČD Bmz (IC, EC)
- Carrozz ČD ARmpee (IC, EC)
- Carrozz ČD WRmz (IC, EC)
- Carrozz ČD Bdpee 231 (IC, EC)
- Carrozz ČD Ampz (IC, EC)
- Carrozz ČD Apee (IC, EC)
- Carrozz ČD Bee 238 (IC, EC, LD)
- Carrozz ČD Bdmpee 233 (IC, EC, LD)
- Carrozz ČD Bbdgmee (IC, EC, RAP)
- Carrozz ČD Abmz (LD)
- Carrozz ČD Bmz 229 (LD)
- Carrozz ČD Bpee 237 (LD, RAP)
- Carrozz ČD Bdtee 276 (LD, RAP)
- Carrozz ČD ABpee 347 (LD, RAP)
- Carrozz ČD Bfhpvee "Sysel" (REG)
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- SŽDC provozovatelem dráhy
- Czech Railways posts first profit ever
- Government approves splitting off passenger transport from Czech Railways
- About us
- Our trains


text:
Filusufia
Filusufia in general[Modifega | modifica 'l sorgent]
La filusufia a l'è una scenza (u disciplina) che la dupera la logica u el
ragiunament per cercà de dà una spiegaziun del mund, de la natüra e del post de l'om
in del mund (e, in manera püssee estesa, in de l'Ünivers); l'è stada anca definida cume el stüdi dii cuncètt fundamentaj ingabulaa cunt el pensee, l'aziun, la realtà. In general la filusufia la gh'hà no un metud rigid, vist che anca quel che rapresenta la filusufia el cambia a segunda de la cultüra de riferiment.
El termin filusufia l'è staa cataa dal grech: "Φιλoσoφίa" (filosofía) al vör dí amur per la cunuscenza.
La filusufia l'è no, uviament, una scenza esata, vist che i quistiun filusofich se poden minga tratà cunt un metud empirich, ma l'è gnanca cumè la religiun perchè l'è minga nassüda da una rivelaziun. Una definiziun la vegn dal Diziunari Oxford de Filusufia, che la definiss la riflesiun filusofica cume derivada diretament da la pratica nurmal de tutt i camp de ricerca inteletüal. In di ann indree, defat, la fisica l'era inscì ligada al cuncett filusofich che l'era ciamada filusufia natüral; prima ammò, al temp di grech antich, la filusufia l'era cunsiderada semplicement cume desideri de cunuscenza e dunca cume stüdi, cume usservaziun del mund, spartii da i rob materiaj cunsideraa roba "bassa".
Ghe vör dì che, generalment, in del parlà de tütt i dì, se dupera la parola filusufia de indicà tütt i credenz e i maner de vedè la vida di diferent persun.
Broch de la filusufia[Modifega | modifica 'l sorgent]
La filusufia la gh'ha tanti broch diferent, vist che se pò truà una "filusufia" per tütt i rob ca vegnen stüdiaa; in particular, però, gh'è una quaj broca che la gh'ha püssee impurtanza di alter:
- Epistemulugia: la parla de la filusufia de la scénza; segund un'altra manera de vedèla, però, la sa pò riferì anca a la filusufìa de la cunuscenza (gnuseulugia);
- Estetica: el stüdi de quistiun cume l'art e ul bel;
- Etica: sa sforza de vedè se una quaj aziun a l'è giüsta u sbajada, e de cume se pò duperà per remedià a prublem de cuscenza;
- Metafisica: dal prefiss grech metà, el stüdi de tütt i rob föra del dumini del percepibil;
- a gh'hin pö anca tütt i filusufii di diferent scenz che se stüdien, che vàrden el ben e el mal del stüdi scentifich e cerchen de dà una man a remedià a i prublem che nassen de meneman che se va inanz cunt el stüdi: se stüdien dunca la filusufia de la pulitica, la filusufia de la storia, la filusufia de la biulugia, e.v.i..


text:
Nago Torbole
Nago Torbole (Nach endèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha 2 863 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na süperfìce de 28 km², per 'na densità de 102 ab./km². El cunfìna coi cümü de Arch, Rìa del Garda, Mori, Molina di Ledro, Brentonech, Malcesine (VR).
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Ron Paul
El Ron Paul (Pittsburgh, 20 agost 1935) a l'è on politegh e medegh statunitens, esponent de la correnta libertaria del Partii Republegan. Member del Congress dal 1976 al 2013, el sostegn di posizion estremament federalista, a favor de la libertà de l'individov e economega - l'è contra la guerra a la droga e a l'esistenza de la Federal Reserve - e l'è ciamaa "Mister No" per la soa tendenza a votà contra a tucc i provvediment che ghe paren contrari al spirit de la Costituzion di Stat Unii.