text:
18 08
Ol dé 18 de óst l'è 'l 230 ( 231 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 136 dé a finí l'an.
Ul dí 18 de óst al è ul dí da pòost 230 ( 231 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 136 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1868 - ol mar Ross, Aràbia, l'Índia e Malàisia: se la osserva l'eclissi de Sul che la permeterà che, de forma independenta, Lockyer e Janssen i descuvrisse l'eli a l'atmosfera sulara analisant-en ol spèctar (chèst element chémegh s'al tröarà mia a la Tera fí al 1895).
18 08 - Morhange (la Lorena, Francja): intuurn a Lunéville, a média sira, i trüpp Francées i scumenza una pudenta ufensiva par cuchistá cheest paées, in pudé di Tudeesch, ch'a la dürarà fin al dí 20 08 e che la finissarà cun la rota di Francées, ch'i purtava di pantalun russ e i era un bersaj fàcil.
1931 - Madrid (Spagna): i Corte Spagnöle i conclüt l'elaborassiú del proset de Costitüssiú de la Repüblega.
2005 - Colònia (Renània del Nord-Westfàlia, Zermania): Benedett XVI al fa ol pröm vias al sò paes nadif daspus d'èss stat elesit papa.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lleó - (Spagna): Juan Rodríguez Lozano capità repüblicà föselat per i tröpe nassiunale, e granpàder e ispiradur polítegh de José Luis Rodríguez Zapatero.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


c: text/html

text:
Niedergesteln
Niedergesteln a l'è un cumün svizzer del distret de Westlich Raron, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 17.46 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 685 abitant.
El cumün de Niedergesteln al se tröva a una altitüden de 639 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Eischoll, Ferden, Gampel, Hohtenn, Kippel, Raron, Steg, Turtmann, Unterbäch, Wiler (Lötschen).
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official website (Todesch)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Canada
El Cànada a l'é el stat püssé a nord del America del Nord. A l'è el segund paes püssè grand del mund cume estensiun, e l'è spantegaa in d'una tera intra l'Ucean Atlantich, l'Ucean Pacifich e l'Ucean Artich. A l'è tacaa a ovest e a süd cunt i Stat Ünì.
I lenguv püssé parlaa a hinn l'ingles e'l frances, che hinn anca i lenguv ufissiaj. La sua capital a l'é Ottawa (808.391 abitant). Alter cità impurtant a hinn Toronto, Montreal, Vancouver, Calgary, Edmonton, Québec e Winnipeg.
El 75% del popul canades al viv a men de 250 km del cunfin american.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Canadà a l'é nassüü cume füsiun de un poo de culoni ingles, anca una quaj de lur a l'era stada una culonia francesa.
El paes l'ha ciapaa l'indipendenza del Regn Ünì cunt un prucess scuminciaa in del 1867 e finii in del 1982. El paes el fa part del Commonwealth e dunca el ricugnuss cume munarca la regina del Regn Ünì Elisabeta II.
Urganizaziun pulitiga e aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Canadà a l'é una munarchìa custitüzziunal, federal e parlamentar. La gh'ha dent des pruinc e trì teritòri. I pruinc a hinn püssé autonum di teritòri rispet al guern federal.
El prim minister a l'é el Stephen Harper (del 2006).


text:
Gh'è una dona setàada giò in soel bordu de la veranda
La dùnda soe la cadrèga che urmai la crìcca cumè i so oss,
la facia de cucudrìll senza pioe lacrima senza pioe deenc,
un vermouth, un zìcch de turta e una zanzaara soel brascialett
gh'è una dona setàada giò in soel bordu de la veranda
la diis che g'ha mea voeja de vedè chi la và a truvà,
una volta la nàva in giir cul foulard e giàca vèrta
adèss per la sua memoria l'ha giamò preparaa el badiil
MADAMM MADAMM FALENA
CUN'T EL COER CHE SE GIRA DE SCHENA
MADAMM MADAMM FALENA
SE PO' MEA SCAPA' IN ALTALENA
Gh'è una dona setàda giò in sol bordu de la veranda,
la g'ha in cràapa un capèll de paja per mea fa' vede' i pensee,
al tramonto la sona el banjo che uramai g'ha una corda sula
la canzòn a l'è sempru quèla e gnànca el diavul la voer sentì
Gh'è una dona che sàra i oecc ma segùta a vedè una scèna,
la segùta a vedè la facia che la gh'era nel medagliòn,
gh'era el prèvet e i testimoni i mazz de fiuu e anca la banda,
ma lo sposo dietro al fienile, l'era scapaa foe del medaglion
MADAMM MADAMM FALENA
I BISS I G'HANN MAI LA CADENA
MADAMM MADAMM FALENA
TENAJA CUN LA BUCA PIENA
Gh'è una dona setàada giò so sta cazzo de 'na veranda
L'è vestiida ancamò de spusa, la g'ha in man ancamò el fusiil
Il suo anello è quel grilletto che ha infilato solo una volta
Un tempuraal de un seguund e mezz e un boecc in un bell vestii


text:
Publicaziuns
La Fonoteca Naziunala Svizra ha promovì a partir da l’entschatta era sia activitad da retschertga en il champ sonor. Ils resultats da questas retschertgas èn vegnids ramassads en intginas publicaziuns editorialas ch’ins po cumprar directamain tar nus.
CD
Suns e tuns da l’istorgia
Las etappas las pli impurtantas da nossa istorgia en la perioda dal 1933-1958 vegnan puspè svegliadas tras las vuschs las pli significativas da las veglias redacziuns dals radios naziunals: Monte Ceneri, Beromünster e Sottens. Ils discs èn il resultat natiral dal pli grond project da recuperaziun da material sonor ch’ins n’ha mai fatg en Svizra, il project sa numna "Mésures d’urgences" ed è vegnì sustegnì da MEMORIAV en collavuraziun cun la Biblioteca Naziunala e la SSR SRG idée suisse.
Sunarias svizras
La tradiziun da las sunarias s’è sviluppada en Svizra oravant tut en duas regiuns, en il Vallais ed en la Svizra taliana. En ils dus discs publitgads pon ins tadlar tuns quasi sparids per adina.
Cudeschs
Las ediziuns da la Fonoteca Naziunala Svizra
En las ediziuns stampadas datti volums cun contribuziuns ch’èn vegnidas fatgas als dus colloquis che la Fonoteca Naziunala Svizra ha organisà sin il Monte Verità e divers studis fundads da l’istoricher Theo Mäusli areguard la rolla da la musica jazz en Svizra dal 1935 al 1945.


text:
Ufize stampa dla Provinzia
- I museums dl Tirol storich y la comunicaziun dla Gran Vera liejer inant ›
- La app ofiziala "Wetter Südtirol" é gnüda desćiariada passa 100.000 ia liejer inant ›
- Pest Euregio por la cooperaziun - Iscriziuns poscibles ćina ai 31 d'otober liejer inant ›
- Proteziun zivila: La comunicaziun miorëia tres na rëi radiofonica digitala liejer inant ›
- Pröma sentada dla Consulta di Studënć: Fallaha é la suranstanta nöia liejer inant ›
› D'autra nutizies | Homepage Ufize Stampa
Comuns
- Sëlva, lecurdanzes da pludagiut (Chemun de Sëlva) liejer inant ›
- Comisciun por le fabriché - proiec tratá (Comun da La Val) liejer inant ›
- L’implant de reziclaje Alfur resta stlüt ai 01.11.2014 (Comun San Martin de Tor) liejer inant ›
- Sentada dla comisciun por l’frabiché di 06.11.2014 (Comun de Badia) liejer inant ›
- Comunicaziun dal Istitut Nazional por la Previdënza Soziala INPS (Comun de Badia) liejer inant ›
Manifestaziuns
- Imparè a conësce i parcs naturai: calënder dles manifestaziuns liejer inant ›
Video
Duc i video dl'Ufize Stampa


text:
Género: Aventuras, Fantástico.
OPCION 1
OPCION 2
tags : VER El Hobbit ONLINE, YA ESTA DISPONIBLE ONLINE SUBTITULADA, El Hobbit BUENA CALIDAD, El Hobbit taringa, El Hobbit ver online, pelicula online El Hobbit , El Hobbit online vk, pelicula VK El Hobbit , ver El Hobbit en VOSE, Pelicula Online vk El Hobbit , ver estreno Online El Hobbit , VER pelicula El Hobbit , sinopsis de El Hobbit , ver gratis online El Hobbit , pelicula El Hobbit online, El Hobbit online y subtitulada, estreno El Hobbit online, ver cine gratis El Hobbit , gratis El Hobbit vk online, ver pelicula completa El Hobbit online, ver en vk El Hobit subtitulada online, estreno online El Hobbit , Pelicula El Hobbit 2012, El Hobbit buena calidad online, ver online en buena calidad El Hobbit , ver El Hobbit online sub VK, ver El Hobbit divx online, Pelicula online El Hobbit en HD, El Hobbit online subtitulada completa, Cine VK El Hobbit, Pelicula El Hobbit online Español, Pelicula sub. Español.


text:
Costansa (DE-BW)
Costansa (Konstanz en todèsch; Konschdanz en alemà; Costanza 'n italià; Constance 'n fransés e 'nglés; Constanza 'n spagnöl; Constança 'n portoghés e català; Constantia 'n latì; Kostnice 'n céco) l'è 'na cità todèsca del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Fribùrgo. L'è 'l capolöch del circondare rüràl (Landkreis) de omònim. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 55.65 km² e 'ndel Dic 2012 la gh'ìa 'na popolasiù de 79 645 abitàncc.
Costansa la se tróa a 'na altèsa de 405 méter sura 'l leèl del mar e la se tróa sö le spónde del lach omònim sitüàt al cunfì co la Svìsera.
Cuntegnüü
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
En chèsta cità gh'è stat firmàt la Pace de Costansa 'ndèl 1183 'ntra l'Imperdùr Federico Barbarósa e i reprezentàncc de la Lega Lombarda.
Entrà 'l 1414 e 'l 1418 s'è tignìt el Concilio de Costànsa che tra i sò prim acc se regórda l'acüza de erezìa de Jan Hus e la sò ezecusiù brüzàt vif 'ndèla piàsa de Costansa 'ndèl 1415.
Persùne famùze[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Costansa gh'è nasìt el cont Ferdinand von Zeppelin, custrutùr dei i dirigìbii Zeppelin.
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Fontainebleau - Francia
- Lòdi - Italia
- Richmond-upon-Thames, Inghiltèra
- Tábor, Repüblica Céca
- Suzhou, Cina
Galeria de foto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
-
-
Panoràma de la Seestraße vésta del Inselhotel (Löi del 2006)
-
-
-
-
-
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Òvulo (botànica)
En botànica, l'òvulo l'è l'órghen dei vegetài che fà part de la superdiviziù de le Spermatophyta che costetöés la strütüra endóche nas e vé cuntignìt le cèlule de reprüdusiù feminìi.
L'è furmàt de tré parcc:
- el tegüment (o i tegümèncc) che fùrma el stràto piö estèrno,
- la nosèla (chèl che rèsta del megasporangium),
- el gametòfit feminìl derivàt de la spòra al sènter.
El megagametofit (ciàmat apò sach del embriù endèle piànte de fiùr) el fà sö 'na cèlula öf (o divèrse cèlule öf en sèrte grùpi) per la fecondasiù. Dòpo de la fertilizasiù, l'òvulo 'l deenta 'n granì de somésa.


text:
Sùer
Sùer (Sovere in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n Val Borlèsa a 38 km de la sità e a 375 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 5 477 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 17,8 km² e 'na densità de popolasiù de 308 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Bödech, Serét, Énden Gaià, Gandì, Lùer, Piànech e Sólt.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Sùer l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text: 1Rü Pauru meãma nüxü̃ nadawenü ga yema ãẽ̱xgacügü, rü ñanagürü nüxü̃: —Pa Chautanüxü̃güx, chomatama nüxü̃ chacua̱x rü guxü̃guma meã chamaxü̃ ga Tupanape̱xewa ñu̱xmata ñoma i ngunexü̃wa nangu —ñanagürü. 2Rü yexguma ga yema paigüeru ga Ananíã rü nanamu ga yema Pauruarü ngaicamana yexmagüxü̃ na naã̱xwa tayama̱xgüxü̃ca̱x. 3Rü yexguma ga Pauru rü ñanagürü nüxü̃: —Tupana tá cuxü̃ napéax, Pa Ãẽ̱xgacüx. Cuma rü düxétüwaxica cume natürü aixepena rü nachixe i curü maxü̃. Rü ñu̱xma rü ngẽ́ma curüto na Moĩché ümatüxü̃ i mugü nüxü̃ ixuxü̃ãcüma choxna cuc̱axü̃ca̱x. Natürü wüxi i chixexü̃ cuxü erü cumatama rü tama naga cuxĩnü i ngẽma Tupana tüxü̃ muxü̃ erü cunamu na choxü̃ napéaxü̃ca̱x —ñanagürü ga Pauru. 4Rü yexguma ga yema yexmagüxü̃ rü ñanagürügü: —¿Tü̱xcüü̃ i ngẽmaãcü ṯacü namaã quixugüxü̃ i paigüeru ya Tupana nüxü̃ unetacü? —ñanagürügü. 5Rü Pauru nanangãxü̃, rü ñanagürü: —Tama nüxü̃ chacua̱x, Pa Chautanüxü̃güx, na paigüeru yiĩxü̃. Erü Tupanaãrü ore i ümatüxü̃wa nüxü̃ tadau rü ñanagürü: “¡Tama curü ãẽ̱xgacümaã chixexü̃ quixugü!” ñanagürü. 6Rü yexguma nüxü̃ nacua̱xgu ga Pauru ga na Chaduchéugü yiĩxü̃ ga togü, rü na Parichéugü yiĩxü̃ ga togü, rü yema ãẽ̱xgacügüpe̱xewa tagaãcüma ñanagürü: —Pa Chautanüxü̃güx, choma rü Parichéu chixĩ, rü Parichéu nane chixĩ. Rü ngẽmaca̱x choxna pecagü i ñu̱xmax, erü chayaxõ i wena tá na namaxẽxü̃ i yuexü̃ —ñanagürü. 7Rü yexguma yema ñaxgu ga Pauru, rü yema Parichéugü rü Chaduchéugü rü inanaxügüe ga nügümaã na iyaporagaexü̃, rü yexma nügü nitoye ga yema ngutaque̱xewa. 8Erü ngẽma Chaduchéugü nagu rüxĩnüẽgu rü tama wena namaxẽ i ngẽma yuexü̃, rü nataxuma i orearü ngeruü̃gü i daxũcü̱̃ã̱x, rü nataxuma i naãẽgü —ñanagürügü. Natürü ngẽma Parichéugü rü nayaxõgü na nangẽxmaxü̃ i guxü̃ma i ngẽma. 9Rü yemaca̱x guxü̃ma aita naxüe. Rü ñu̱xũchi ñuxre ga ngúexẽẽruü̃gü ga Moĩchéarü mugüwa ngu̱xẽẽtaegüxü̃ ga Parichéugütücumüwa ügüxü̃ rü inachigü, rü ñanagürügü: —Toxca̱x rü taxuü̃ma i chixexü̃ naxü i ñaã yatü. Bexmana wüxi i ṯacü rü naãẽ namaã nidexa rü e̱xna wüxi i orearü ngeruü̃ i daxũcü̱̃ã̱x —ñanagürügü. 10Rü yexeraãcü norü numaã nanaxi̱xãchiãẽgü ga yema duü̃xü̃gü. Rü yemaca̱x naxoegaãẽ ga guma churaragüarü ãẽ̱xgacü ga na Paurugu nagaugügüchaü̃xü̃. Rü norü churaragüxü̃ namu na yéma duü̃xü̃gütanüwa Pauruxü̃ napugüxü̃ca̱x rü wena churaragüpatawa na nagagüãxü̃ca̱x. 11Rü moxü̃ãcüarü chütaxü̃gu Pauruca̱x nango̱x ga Cori ga Tupana, rü ñanagürü nüxü̃: —¡Rü nataãẽ! Rü ngẽxgumarüü̃ i núma Yerucharéü̃wa choxü̃ na quixuchigaxü̃, rü ngẽxgumarüü̃ tá ta nixĩ i Dumawa na choxü̃ quixuchigaxü̃ —ñanagürü ga Tupana. 12Rü moxü̃ãcü, rü ñuxre ga Yudíugü rü nügümaã inaxunetagü ga tãũtáma na nachibüexü̃ rü naxaxegüxü̃ ñu̱xmatáta Pauruxü̃ yama̱xgü. Rü ñanagürügü: —Tachixexü̃gugü tá ega ṯacü ingõ̱xgügu naxü̃pa na yamáxü̃ i Pauru —ñanagürügü. 13Rü 40 arü yexera ga yatügü nixĩ ga yema nügümaã ixunetagüxü̃. 14Rü paigüarü ãẽ̱xgacügütanüwa rü ãẽ̱xgacügü ga yaguã̱xgütanüwa nangugü, rü ñanagürügü nüxü̃: —Marü togümaã itaxuneta rü tachixexü̃gugü tá ega ṯacü tangõ̱xgügu naxü̃pa na tayamáxü̃ i Pauru. 15Rü name nixĩ i pema rü ngẽma togü i pexrüü̃ ãẽ̱xgacügütücumüwa ügüxü̃, rü churaragüarü ãẽ̱xgacüna naxca̱x peyacagü i ñu̱xma na moxü̃ wena pepe̱xewa nagagüãxü̃ca̱x i Pauru. ¡Rü namaã nüxü̃ pixu na penaxwa̱xegüxü̃ na meã nüxü̃ pecuáxchaü̃xü̃ i nachiga! Rü toma rü tá marü ítamemare na namagu tayamáxü̃ca̱x naxü̃pa na ínanguxü̃ —ñanagürügü. 16Natürü ngĩne ga Paurueya̱x rü nüxü̃ nacuáchiga ga Pauruxü̃ na yama̱xgüchaü̃xü̃, rü yemaca̱x churaragüpatawa naxũ na Paurumaã nüxü̃ yanaxuxü̃ca̱x. 17Rü Pauru naxca̱x naca ga wüxi ga capitáü̃, rü ñanagürü nüxü̃: —¡Curü ãẽ̱xgacüxü̃tawa naga i ñaã ngextü̱xüxü̃, erü nüxü̃́ nangẽxma i ore i namaã nüxü̃ yaxuxchaü̃xü̃! —ñanagürü. 18Rü yema capitáü̃ rü ãẽ̱xgacüxü̃tawa nanaga ga yema ngextü̱xüxü̃. Rü ñanagürü nüxü̃: —Ngẽma poxcuxü̃ i Pauru rü chauxca̱x naca, rü choxna naca na nuã cuxü̃tawa chanagaxü̃ca̱x i ñaã ngextü̱xüxü̃, erü nüxü̃́ nangẽxma i ore i cumaã nüxü̃ yaxuxchaü̃xü̃ —ñanagürü. 19Rü naxme̱xgu yayauxãchiãcüma toxnamana nanaga ga ãẽ̱xgacü, rü yéma nüxna naca rü ñanagürü: —¿Ṯacü yiĩxü̃ i ngẽma chomaã nüxü̃ quixuxchaü̃xü̃? —ñanagürü. 20Rü nüma ga ngextü̱xüxü̃ nanangãxü̃, rü ñanagürü: —Ngẽma Yudíugü, rü nügümaã inaxunetagü na cuxna naxca̱x nacagüxü̃ca̱x na moxü̃ Yudíugüarü ãẽ̱xgacügütücumüpe̱xewa na cunagaxü̃ca̱x i Pauru. Rü tá cumaã nüxü̃ nixugü na meã nüxü̃ nacua̱xgüchaü̃xü̃ i nachiga. 21—¡Natürü tãũtáma nüxü̃́ cuyaxõ! Erü 40 arü yexera i yatügü rü marü nügümaã inaxunetagü, rü ñanagürügü: “Tachixexü̃gugü tá ega ṯacü ingõ̱xgügu rü e̱xna ixaxegügu naxü̃pa na yamáxü̃ i Pauru”, ñanagürügü. Rü ñu̱xma rü marü ínamemare, rü namagu nanana̱ĩ̱xgü, rü curü orexicatama nixĩ i ñu̱xma ínaṉg̱uxẽẽgüxü̃ —ñanagürü. 22Rü yexguma ga ãẽ̱xgacü rü ínayamu ga yema ngextü̱xüxü̃, rü nüxna naxãga na taxúemaã nüxü̃ yaxuxü̃ca̱x ga na namaã nüxü̃ yaxuxü̃ ga yemachiga. 23Rü yexguma ga guma ãẽ̱xgacü rü taxre ga norü capitáü̃ca̱x naca, rü ñanagürü nüxü̃: —¡Penamexẽẽ i 200 i churaragü i nacutümaãmare ixĩxü̃, rü 70 i churaragü i cowarutagu ĩxü̃, rü 200 i churaragü i wocaxemaã ixãxnexü̃ na 9 arü ngoragu i chütacü Checharéawa naxĩxü̃ca̱x! 24—¡Rü ngẽxgumarüü̃ ta penamexẽẽ i ñuxre i cowarugü i Pauruca̱x na tórü ãẽ̱xgacü i Perixü̃tawa naxũxü̃ca̱x rü na taxuü̃ma nüxü̃ üpetüxü̃ca̱x i namawa! —ñanagürü. 25Rü yema capitáü̃gümaã yéma nanamu ga wüxi ga popera ga ñaxü̃: 26“Choma i Cáudiu Díchiu, rü cuxü̃ charümoxẽ Pa Ãẽ̱xgacü ya Mecüxüchi Pa Perix. 27Rü yima yatü ya cuxca̱x ngẽ́ma chanamucü, rü Yudíugü nayayauxgü rü wixguxüchi taa̱x nayama̱xgü. Natürü yexguma nüxü̃ chacuáchigagu na Dumacü̱̃ã̱x na yiĩxü̃, rü yéma chaxũ chorü churaragümaã, rü nüxna chanapu. 28Rü nüxü̃ chacuáxchaü̃ ga ṯacü ga chixexü̃maã na ínaxuaxü̃güãxü̃, rü yemaca̱x Yudíugüarü ãẽ̱xgacügütücumüpe̱xewa chanaga. 29Rü yexguma nüxü̃ chacua̱x ga na Yudíugüarü muchigaca̱xmare na ínaxuaxü̃güãxü̃. Natürü taxuü̃ma ga chixexü̃ naxü na tü̱xcüü̃ yamáxü̃ca̱x rü napoxcuxü̃ca̱x. 30Natürü yexguma nüxü̃ chacuáchigagu ga na nügümaã inaxunetaxü̃ ga Yudíugü ga na yama̱xgüãxü̃ca̱x, rü yexgumatama nagu charüxĩnü na cuxü̃tawa chanamuxü̃. Rü yema ínaxuaxü̃güxü̃, rü namaã tá nüxü̃ chixu na cuxü̃tawa naxĩxü̃ rü cumaã nüxü̃ na yanaxugüxü̃ca̱x na ṯacüca̱x ínaxuaxü̃güãxü̃”, ñanagürü. 31Rü yema chütaxü̃gu inaxĩãchi ga yema churaragü, yexgumarüü̃ ga norü ãẽ̱xgacü na namuxü̃rüü̃. Rü Pauruxü̃ nigagü ñu̱xmata Aü̃típatiwa nangugü. 32Rü moxü̃ãcü rü nawoegu ga yema churaragü ga nacutümaãmare ixĩxü̃ rü naxpataü̃wa naxĩ. Rü yema churaragü ga cowarutagu ĩxü̃, rü Paurumaã inaxĩãma. 33Rü yexguma Checharéawa nangugügu, rü ãẽ̱xgacü ga Perina nanaxã ga yema popera, rü Pauruxü̃ rü ta inamugü. 34Rü yexguma nüxü̃ nadaumatügu ga popera ga ãẽ̱xgacü ga Peri, rü Pauruna naca ga ngextácü̱̃ã̱x na yiĩxü̃. Rü yexguma nüxü̃ nacua̱xgu ga na Chiríchiaanecü̱̃ã̱x yiĩxü̃, rü ñanagürü nüxü̃: 35—Cuxü̃́ tá icharüxĩnü i ngẽxguma ínangugügu i ngẽma cuxü̃ íxuaxü̃güxü̃ —ñanagürü. Rü yexguma nanamu ga churaragü na wüxi ga ucapu ga ãẽ̱xgacü ga Erodepatawa yexmaxü̃wa nüxna na nadaugüxü̃ca̱x.


text:
Wikipedia:Pàgina d'üsüari
La Wikipedia la mett a despusizziun di pàgini d'üsüari par fá plüü fàcil la cumünicazziun intra participaant al prugett. Si ul Vòost nomm d'üsüari al è Esempi:
- La Vosta pàgina d'üsüari a l'è la pàgina a Druvat:Esempi (u Special:Mypage)
- La Vosta pàgina da descüssiun d'üsüari a l'è la pàgina a Ciciarada Druvat:Esempi (u Special:Mytalk)
- I Vosti sota-pàgini d'üsüari i è i pàgini da la furma Druvat:Esempi/Lipsum (Special:Mypage/Lipsum) u Ciciarada Druvat:Esempi/Lipsum (Special:Mytalk/Lipsum).
- Ul Vòost spazzi d'üsüari al è la culezziun da tütt-coss chí-da-sura.
I pàgini specjali Special:Mypage e Special:Mytalk i purtarà cada üsüari a i söö pàgini d'üsüari e da descüssiun, respetivament. Di òolt i sarà mia bun da truvá la Vosta pàgina d'üsüari druvaant Special:Mypage, però i gh'arà da druvá Druvat:Esempi.
Detaj sura Vuu i gh'à da mia ná generalament íntal spazzi prinçipaal, ch'al è reservaa par cuntegnüü enciclupédich.
Cuntegnüü
Vargott podi-a gh'í sü la mè pàgina d'üsüari?
La Vosta pàgina d'üsüari a l'è par tütt-coss cumpatíbil cul prugett Wikipedia. Al è un eruur da pensá-la cuma una pàgina persunala: la wikipedia a l'è mia un òspit gràtis, pruvedituur da spazzi da ragna u un sitt da reet sucjala.
Al cuntrari pensii-la cuma una manera d'urganizá ul laurá ch'a síi drée a fá sü i artícuj in Wikipedia, e anca cuma una manera da jütá di òolt edituur a capí cun chi è che i è drée a laurá.
Vargüna persona la gjunta anca un zich d'infurmazziun sura sí-istess, pussibilament inclüdeent infurmazziun da cuntatt (cureel, messagería istantània, evi), una futugrafía, ul sò nomm reaal, la sò lucazziun, infirmazziun a prupòsit di sò àrei d'esperienza e interess e via inscí. Si Vuu síi cuncerníi cun la privatezza, a pudaríi mia vurí emülá chest.
Vuu pudíi anca druvá la Vosta pàgina d'üsüari par druvá Wikipedia plüü efetivament:
- infirmazziun sü roba da fá sü;
- laurá in prugress;
- pro memòria;
- liamm ütil...
A l'è anca buna par sperimentá cul lenguagg marca-sü (markup), i.e. un Sabiun persunaal.
Un òolt üüs al è par fá savé a la geent sura i Vosti ativitaa e upiniun sü la Wikipedia. Dunca a pudíi ga mett deent prugett cureent, un gjurnaal da receent ativitaa sü la Wikipedia e i Vosti (custrütivi) upiniun sü cuma ceert artícuj u pulíteghi da Wikipedia i gh'aress da vess cambiaa.
Si a saríi mia drée a editá Wikipedia par un puu, lassíi gjò una nota a chel efett.
Vuu pudíi anca vurí gjuntá di citazziun ch'i va piaas, un disegn, u vargün di Vàost preferíi artícuj u imàgen da Wikipedia (noma a licenza líbera, vardíi la sezziun #Vargott podi mia í sü la mè pàgina d'üsüari? chí-da-sota?), u vargott cuma chel.
Intal caas che i Vòost privilegi d'edizziun i è staa revucaa, una nutizzia da cheest la pöö vess plazzada sü la Vosta pàgina d'üsüari.
Si Vuu vuríi relassá i Vosti cuntribüzziun sota una licenza adizziunala u i declará dumini püblich, metíi una nutízzia a chest efett sü la Vosta pàgina d'üsüari. Par via di bueti larghi e di nomm da categuría luungh, di edituur i mööf i bueti da licenza a una sota-pàgina. Cura che vuu includíi una licenza esplícita u no, da tüta manera, tüti i Vosti edizziun a la Wikipedia i è gjamò licenziadi sota la licenza da ducümentazziun líbera GNU.
Vuu pudíi anca inclüüd vüna u plüü categuríi da wikipedista, cuma Category:Wikipedist müsiciist. I categuríi da wikipedista i è intendüdi a jütá i Wikipediist cun laargh interess símel a sa cungregá e cunversá. I gh'à vargüni similaritaa aj Wikiprugett, però i è fisc maanch furmali.
I categuríi da Wikipedista i gh'aress da mia sa suraponn a i categuríi d'artícul. Al è impurtaant da inclüüd la parola Wikipedista in chiist nomm da categuría. Da plüü, i gh'aress da vess di categuríi cun la categuria generala da Wikipedista.
Vardíi anca Wikipedia:Categurizazziun d'üsüari. Fisc d'üsüari i inclüüd di menziun di lengui in che i è flüeent (vardíi Wikipedia:Babel).
Vuu síi anca benvegnüü da inclüüd un liamm a la Vosta pàgina persunala a la ragna, malgraa a gh'aressuf d'evitá da circundáll cun vargün linguacc prumuzziunaal.
Nota I pàgini d'üsüari i è da spess rivadi a travès i signadüri d'üsüari sü i pàgini da descüssiun.
Vargott sura i sota-pàgini d'üsüari?
Si vuu gh'i büsögn da plüü pàgini, a pudíi creá di sota-pàgini.Plüü u maanch, a pudii vegh chí tütt-coss ch'a pudarèssuf vegh sü la Vosta pàgina d'üsüari u pàgina da descüssiun.
Esempi:
- un laurá in prugress, fincura ch'al sia pruunt da vess relassaa (chest al è mia tipicament necessari, malgraa vargün al faga inscí)
- archivi da descüssiun;
- teest; par testá una bueta, fasii una sota-pàgina separada;
- Sezziun da la pàgina d'üsüari grandi assée par dumandá la sò pròpia pàgina, i.e. una pàgina da premi ch'íi recevüü u futugrafii ch'íi cjapaa.
Vargott podi-a mia vegh sü la mè pàgina d'üsüari?
Generalament, Vuu gh'aressuf d'evitá cuntegnüü süstanziaal sü la Vosta pàgina d'üsüari ch'al sía descurelaa a la Wikipedia.
La Wikipedia a l'è mia un servizzi generaal d'uspitá, inscí la Vosta pàgina d'üsüari a l'è mia una pàgina persunala da ragna. La Vosta pàgina d'üsüari a l'è sura Vuu cuma Wikipedista.
Esempi da cuntegnüü descurelaa i inclüüd:
- Un diari da ragna cüntaant sü i Vosti ativitaa non-Wikipedia
- Descüssiun intensivi descureladi a la Wikipedia
- Ecessiva infurmazziun persunala (plüü d'un para da pàgini)
- Statüimeent persunaal ch'i pudaress vèss cunsideraa pulémich, cuma upiniun sü matérii descurelaa a la Wikipedia
- Artícuj d'upiniun descurelaa a la Wikipedia u d'òolt materiaal mia enciclupédich
- Gjöögh, sessiun da gjöögh da röö, d'oltri robi partegneent al "intratenimeent" plütòost che a "scriif una enciclupedia", particülarament si i invòolf persuni ch'i è mia atiif participaant íntal prugett.
- Cumünicazziun cun personi desinvulüdi íntal prugett
- Imàgeni che Vuu a síi mia líber da druvá (vardíi da sota).
In generaal, si Vuu gh'í dal materiaal ch'a desidríi mia editaa da i òolt, u altrament inaprupriaa par la Wikipedia, al gh'aress da èss plazzaa sü un sitt da ragna persunaal.
Fisc òspit e diari da ragna, servizzi da curèl gratis i è largament dispuníbil e i è una buna olternativa par cuntegnüü descurelaa a la Wikipedia. Vuu pudarèssuf anca vurí cunsiderá Wikia par culaburazziun da cumünitaa wiki-stiil.
La cumünitaa da la Wikipedia a l'è generalament tuleranta e la ufriss larga elasticitaa aplicaant chesti línii guida aj participaant regülaar. In particülaar, ativitaa da custrüzziun da cumünitaa ch'i è mia strègjament "sü sügett" i pöö vess permetüdi, specjalament cura inizziadi per impegnaa Wikipediist cun buna stòria d'edizziun. In la mejur di ipòtesi, chesti ativitaa i na jüta a fá sü la cumünitaa, vargott ch'al jüta a fa sü l'enciclupédia.
Però, íntal istess teemp, si l'ativitaa da pàgina d'üsüari la deventa destrütiva a la cumünitaa u sa la mett in mezz al travaj da fá sü una enciclupédia, la gh'a da vess mudifegada par impedí la destrüzziun.
La redirezziun da la Vosta pàgina d'üsüari a una oltra pàgina (oltra che la Vosta pàgina da descüssiun u una sota-pàgina da la Vosta pàgina d'üsüari) la dà fastidi a vargüni personi. Faseent inscí al fà difícil ná drée aj liamm a la Vosta pàgina d'üsüari e dunca va lassá gjò di messagg u vardá aj Vosti cuntribüzziun.
Una ecezziun, natüralament, a l'è si Vuu redirigíi la pàgina d'üsüari d'un vegg cüünt di Vòost a la pàgina d'üsüari dal Vòost cüünt cureent.
Inclüdíi mia di imàgini mia líberi (imàgini mandadi sü senza la permissiun dal titülaar dal drecc da còpia, u sota licenzi mia permeteent üüs cumerziaal) sü la Vosta pàgina d'üsüari, u vargüna sota-pàgina (chesta a l'è pulítega uffizziala e la üsüala larga elasticitaa sa l'aplica mia, vardíi Wikipedia:Fair use par detaj.)
I imàgeni mia líberi truadi sü una pàgina d'üsüari i pöö vèss tradi vía (preferíbilment remplazzant-i cunt un liamm a l'imàgen) da chèla pàgina sensa aviis (e, si mia druvadi int un artícul da la Wikipedia, tradi via interament)
Pusíi mia la Vosta pàgina d'üsüari, iclüdeent artícuj in prugress, deent di categurii druvadi paj artícuj da Wikipedia. Stíi-gh ateent ai bueti e nutizzi da sbozz ch'i mett un artícul in prugress int una categuria.
A pudíi "citá" di categurii gjuntaant una culòna (:) prima da "Category", cuma inscí: [[:Category:Bridges]]. Chest-chí al cambia-l int un liamm urdinari. I bueti e i nutizzi da sbozz i pöö vess giradi in liamm a sí-istess meteent tl


text:
Burundi
El Burundi a l'è un paes de l'Africa urientala.
A l'è tacaa al Ruanda, a la Repüblica Demucratica del Congo e a la Tanzania.
La capital a l'è Bujumbura.
Al gh'ha una süperfiss de 27.830 km² e una pupulaziun de pressapoch 7.600.000 abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Burundi a l'è staa un pussediment de la Germania del 1895 al 1919 e del Belgi (insema cunt el Ruanda, cunt el nom de Ruanda-Urundi) fina al 1962, quand che l'ha utegnüü l'indipendenza.
I dò etnij principaj del paes, i Hutu e i Tutsi, hann semper cumbatüü. In del 1972 al gh'ha staa un genucidi grand, cun püssee de 500.000 mort intra i Hutu.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Burundi (nom ufizial: Repyblika y'u Burundi / République du Burundi) a l'è una repübliga.
El president a l'è el Pierre Nkurunziza (del 2005).


text:
Fauturs
Vocabulari franzos - romontsch sursilvan
Entochen ussa havein nus retschiert sustegns da:
(Stan: fevrer 2010)
Donaziun anonima
Sandoz - Fondation de Famille
Promoziun da lungatgs Cantun Grischun
Banca Cantunala Grischuna
Ligia Romontscha
UBS Kulturstiftung
Zuger Kulturstiftung Landis & Gyr
Fondation Penelope Julliard
Legat Anton Cadonau
Stiftung Dr. M. O. Winterhalter
Vischnaunca burgheisa Domat-Ems
Vischnaunca Morissen
Vischnaunca Tujetsch
Vischnaunca Schlans, Vischnaunca Schnaus, Vischnaunca Degen, Vischnaunca Vignogn
Plinavon vegn nies project sustenius do numerusas persunas privatas.
Vocabulari romontsch sursilvan - franzos
La realisaziun dil present vocabulari ei stada pusseivla grazia allas contribuziuns da:
Fondation Penelope Julliard
Société de la Loterie suisse romande
Sandoz – Fondation de Famille
Club Rotary de Genève
Pro Helvetia
Fondation Charles Veillon
Ville de Lausanne
Pourcent culturel Migros
Ville de Neuchâtel
Cantun Grischun
Canton du Valais
Biblioteca romontscha dalla Claustra da Mustér
Ville de Genève (Dép. des affaires culturelles)
Ernst Göhner Stiftung
Vischnaunca da Laax
Örtli Stiftung
Gemeinde Baar
Ville de Fribourg
Romania
Marcau da Glion
Pro Rätia
Vischnaunca da Trun
Vischnaunca da Tujetsch
Vischnaunca da Degen
Stadt Winterthur
Stadt Zug
Vischnaunca da Falera, Vischnaunca da Sumvitg, Vischnaunca da Mustér, Neue Zürcher Zeitung, Municipalité de Pully, Municipalité de Vernier, Vischnaunca burgheisa da Domat, Ville de Delémont, Commune de Plan-les-Ouates, Vischnaunca da Breil, Commune de Cologny, Stadt Kreuzlingen, Stadt Maur, Stadt Meilen, Ville de Romont, Gemeinde Oberengstringen, Vischnaunca da Cumbel
Plirs tschiens simpatisonts dalla Fundaziun Retoromana han era susteniu il project cun duns, mudests ni pli impurtonts, savens repeti duront onns. Ultra da quellas contribuziuns finanzialas ha la Fundaziun Retoromana aunc survengiu dal cantun Grischun gratuitamein in exemplar da mintga cudisch da scola sursilvan en diever ils onns 1980, e dalla Ligia Romontscha igl entir material informatic brut che ha silsuenter surviu ad ella per siu Pledari grond. La Ligia Romontscha ha era mess a disposiziun siu post da lungatg per diversas consultaziuns. Igl Uffeci cantunal da translaziun da sia vart ha gentilmein aviert al redactur sia entira datoteca sursilvana.


text:
Johann Gutenberg
Johann Gutenberg (nòm entréch: Johann Gänsfleisch zur Laden zum Gutenberg) (nasìt entùren al 1398; mórt a Magónsa, en Germània, ai 3 de febrér del 1468) l'è stat en inventùr, tipògrafo e òrafo todèsch. El g'ha 'nventàt la stàmpa a caràter mòbii.
Inovadùr per vìa del üzo dei caràter metàlich mòbii, l'è cunsideràt l'inventùr de la stàmpa tipogràfica 'n Euròpa, aisebéche Bi Sheng, en Cìna el gh'ìa zamò 'nventàt i caràter mòbii de porcelàna en bèl tòch prìma ('ntra 'l 1041 e 'l 1048), e piö tàrde 'n lègn e 'n Corèa 'n metàl. Adognimòdo la sò 'nvensiù la g'ha revulusiunàt la maniéra tradisiunàla per la prudusiù dei lìber.
La sò 'nvensiù l'è cunsideràda come 'n avenimènt 'ntra i piö 'mportàncc del Rinascimènt, ma chèsto 'l g'ha mìa schiàt al Gutenberg de ìga 'na vìta difìcil. El vegnarà priàt de töt el sò materiàl de giü dei sò sòci, el Johann Fust, che 'l gh'ìa finansiàt l'impréza de stampà la Bìbia, e 'l vegnarà salvàt de la mizéria apéna gràsie al vèscof Adólfo II de Nassau che 'l ghe dunarà 'na pensiù a vìta e 'l tìtol de zentilòm de la sò córt.


text:
Verdelì
Verdelì (nòm uficiàl en italià: Verdellino) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la média pianüra bergamàsca a 13 km de la sità e a 172 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 7 708 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 3,8 km² e 'na densità de popolasiù de 2 028 ab./km²
Ol paìs l'è nasìt sö öna mòta (1 -2 méter de dislivèl) 'n del bèl mès de la pianüra bergamàsca. El cunfìna coi cümü de Boltér, Ciserà, Leàt, Ös de Sóta, Verdèl.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Verdelì l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Brienn
Brienn (nom ufizial in italian: Brienno) l'è on comun de la Provincia de Còmm che'l cunta 6 493 abitant (dato del Dicember 2013[1]), 'na süperfis de 6,2 km² e 'na densità de 1 047 ab./km².. Se troeuva a òvest del Lagh de Còmm.
Forsi el nòm del comun el vegn del celtegh Brig, che'l voeur dì "mont". Infatt anca incoeu in lombard i mont se ciamen bricch.
L'ha faa part de la piev de Ness.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Brienn l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Nümer d'Avogadro
El Nümer d'Avogadro, ciamaa inscì in unur del Amedeo Avogadro, e scrivüü cunt el simbul o a l'è el nümer d'element (de solit atum, mulecul o jun) che gh'hinn denter in d'una mol.
In manera furmala l'è definii cume el nümer de atum de carboni-12 che gh'hinn in 0,012 Kg de carboni-12.
El sò valur[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per adess a l'è minga pusibil de cuntà el nümer giüst de atum in 0,012 kg de carboni-12, dunca el valur precis a l'è minga cugnusüü. El CODATA in del 2006 l'ha racumandaa cume valur
- ,
(i nümer intra i parentes l'è la deviasiun standard). De spess se dupra el valur aprusimaa, che'l va ben asee per quas tücc i aplicasiun
- ,


text:
American Pie
American Pie (Tórta 'd póm) 'l è na cumèdia americàna dal 1999 ad Paul Weitz e ad Chris Weitz, dū fradèi chè a la lōr prima regìa.
Custa ùndas migliòṅ ad dòlar, al film al gh'à abû pò un sucès clamuróś e al 'n à fat sù da piò ad duśènt-trentasìnc migliòṅ. Par dasfrutàr-'n al sucès i vènan fóra in di an sucesìṿ sèt film fra séguit, pelìculi p'r al marcâ televiśìṿ e spin-off.
Par la culòna sunóra dal film, i Blink 182 i càntan dū pès, Mutt e Every time i look for you.
Sunt
Jim Levenstein (Jason Biggs), Kevin Myers (Thomas Ian Nicholas), Paul Finch (Eddie Kaye Thomas) e Chris Ostreicher dit Oz (Chris Klein) i èṅ quàtar śuvnòt ch'i vaṅ a scóla insém, i èṅ a 'l ùlt'm an, ma i gh'aṅ anc 'n àtar quèl in cumùṅ, qvél 'd ès'r incóra vìrgin. Dòp n'atra fèsta pasàda in biànc sénsa psēr puciàr al biscòt, gl'àmig i decìdan ad far un pat par jutàr-as a ciulàr prima ch'a finìs la scóla. I gh'aṅ n'ultma ucaśiòṅ durànt na fèsta a cà dal galét Steve Stifler (Seann William Scott).
Jim al vrév far-as na studènta céca, la Nadia (Shannon Elizabeth), ch'la gh piàś dimóndi. Al la tōś śò cun la webcam méntar la s cava śò ma sénsa vlér al la fà védar a tuta la scóla faghénd na figùra da ciòld cun tuti chi atri ragasōli, a part la Michelle (Alyson Hannigan), na sunadōra ad sibiōl fóra ad tèsta, ch'la gh la dà vluntéra.


text:
L'anniversario
L'Anniversario (’L aniversàri) 'l è na cumèdia négra ingléśa dal 1968 ad Roy Ward Baker. L'è stada trata da n'òpra teatràla ad Bill MacIlwraith e l'è stada giràda par qvéi dla Hammer Films e dla Seven Arts.
Sunt
La sgnóra Taggart (Bette Davis), cuma tut i an, al dè d'l aniversàri dal sò matrimòni la ciàma a cà sua tut i sò fiōi, anc se però sò marè, ch'la n s psiva briśa cumpatìr, 'l è bèla mòrt da déś an. Chi lē la i tîṅ sèmpar schis, da la sò bóca i vènan fóra dal batùdi catìvi e pò la gh'à un śguàrd ch'la fà vgnir i śgriśōr anc se fat cun 'n òć sōl parchè la gh 'n à òṅ ad vēdar briśa bòṅ par védar, anc parchè lē la 'l quàcia cun na fasōla p'r i òć.
Quànd i rìv'n a cà, lē la dasquàcia i rigài e pò la gh 'n à part tut. Henry (James Cossins) 'l è tìmid e al s vistìs da dóna, Terry (Jack Hedley) 'l è 'l ùnic spuśâ méntar Tom (Christian Roberts) 'l è 'n bric arvèrs ch'l è drē a dvintàr un ragàs-pàdar. I ùltim dū i próan a tajàr i pònt cun sò màdar ma a n è minga fàcil tgnir-ag tèsta. Terry al vrév spatinàr in Cànada cun sò mujér Karen (Sheila Hancock) e i sò sinc fiōi méntar Tom al vrév che lē la tulìs vluntéra in famìja la sò muróśa Shirley (Elaine Taylor).


text:
Abecee
L'Abecee, ciamaa anca alfabett, a l'è l'insema urdinaa di segn grafich che i se duperen per rapresentà i funemi de 'na lengua.
Ogni segn o grafema el vee ciamaa anca "letera" e ogni letera la duaress indicà un fonema. Però despess se dupera una cumbinazion de leter quanta se pò migna rapresentà diversament tücc i sun cun una ünica letera.
La parola abecee etimulogicament la vee dai primm trii leter de l'abecee latin A - Be - Ce.
Solitament l'abecee a l'è asuciaa a una lengua (per esempi l'abecee grecch) a a un lenguagg (per esempi l'abecee Morse).
La lengua lumbarda la dupera diferent leter, a segunda del'urtugrafia ütilizada. Nurmalment se dupera i 21 leter de l'abecee latin: a b c d e f g h i l m n o p q r s t u v z. Certi urtugrafì i 'mpieghen anca la semivucal j, i vucai ö ô e ü e i grafemi oeu, s'c e s'g.


text:
Achénio
Co la paròla achénio se defenés en fröt sèc condèn pericàrpo piö o méno 'ndürìt (ale ólte apò a lignùs) e che 'l g'ha dét en granì de somésa sul che l'è separàt del pericarpo stès.
El fröt l'è definìt indeiscènt perchè quan che l'è madür el granì de somésa el sàlta mìa fò.
Gh'è dei achéni che g'ha dele caraterìstiche che le ia àidia a éser sparnegàcc, compàgn del pàpo, 'n tìpo de ciöfèt de pelacì a 'n estremità del granì de somésa. 'N ezèmpe l'è la somésa dela sigória), o la sàmara, endóche 'l pericarp, endèl nì grant el fùrma 'na sórt de àla sèmpia (compàgn che 'ndèl fràsen) o dópia (compàgn che 'ndèi òpoi).


text:
Charlotte
Charlotte (a s lèś /ˈʃɑrlət/ in Ingléś) l'è na sità di Stat Unî ad 751.087 abitànt ch'la s cata in dal stat dla Carolìna dal Nòrd, in dla cuntèa ad Mecklenburg. I prim abitànt i èṅ vgnû a stablìr-as chè da l'Europa in dal 1750.
La gh'à na superfìsi ad 629 km² e al sìndic 'l è al demucràtic Anthony Foxx. La sò sità śmèla in Frància l'è Limoges.
In dla sità, ch'la fà part dla regiòṅ dal Piedmont, a s tira avànti prinsipalmènt faghénd di cumèrs e tgnénd a drē a i lavōr finansiàri (secónd sèntar p'r impurtànsa dal paéś dòp New York).
Persunàǵ ligâ a Charlotte
- Berlinda Tolbert, atōra
- Chyler Leigh, atōra


text:
Baselgias evangelicas tschertgan persunas per consistori
-
- Zoom
- La baseglia evangelica da Scuol vegn il mument manada d'ina curatura. (RTR)
Las baselgias evangelicas da Scuol e Sent èn a la tschertga da persunas per lur consistori. A Scuol vegn la baselgia il mument manada d’ina curatura ch’è vegnida nominada da la baselgia chantunala.
La baselgia da Sent n’ha dapi 2 onns nagin presidi. En pli èn sa retratgs 3 dals 5 commembers dal consistori sin la radunanza generala da l’avrigl. Fin ussa n’ha la plaiv chattà naginas persunas ch’èn prontas da surpigliar ina da quellas incaricas. (rtr/rm/fc)


text:
Scans
Scans (Scanzorosciate in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa a 7 km de la sità e a 297 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 10 087 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 10,8 km² e 'na densità de popolasiù de 934 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Cenàt Sura, Cenàt Sóta, Górel, Nèmber, Pedrèngh, Pradalónga, Ranga, San Pól d'Àrgon, Tur de Ròer, Éla de Sère.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Scans l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Bordeaux
Bordeaux (Bordèu in guascun e ucitan; Burdigala in latin; Burdeos in spagnö; Bordeus in aragunes e catalan; Bordele in basch; Bordéus in purtughes) a l'è una cità francesa, el caplögh de la Regiun Aquitania e del dipartiment Girunda.
Al gh'ha 229.500 abitant.
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In cità el passa el fiüm Garona prima che la diventa la Girunda. Bordeaux a l'è un impurtant port de fiüm.
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sindich a l'è l'Alain Juppé (del 2006).
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bordeaux a l'è gemelaa cun:
- Ashdod, Israel
- Baku, Azerbaigian
- Bristol, Regn Ünì
- Casablanca, Maroch
- Fukuoka, Giapun
- Lima, Perù
- Los Angeles, Stat Ünì d'America
- Madrid, Spagna
- Monegh de Baviera, Germania
- Oran, Algeria
- Porto, Purtugal
- Québec, Canada
- Wuhan, Cina


text:
Jelena Janković
La Jelena Janković, (Belgrâd, 28 ad Favràr dal 1985, ciamàda in Sèrb JeлeHa JaHkoBић, [jɛ̌lɛna jǎːnkɔv̞itɕ]) l'è na tenìsta sèrba ch'l'è stada la nùmar òṅ dal mónd in singulàr ('l 11 'd Agóst dal 2008) par daśdòt stmani in tut. L'è élta 177 cm e la péśa 59 chilo. Prufesiunìsta da 'l 2000, l'è andàda a star in Dubai.
In dla sò caréra l'à śugâ na finàl dal Gran Slam (cun anc quàtar semifinài) e vins trédas tìtui. L'à śugâ anc par na vòlta in dal dópi misć, preciśamènt a Wimbledon in dal 2007 insém a Jamie Murray, vinsénd acsè un tìtul dal Gran Slam.
A gh piàś śugàr cun i cavìi tut tirâ a 'l indrē, tgnû stric a cóa ad cavàl.
Caréra
I sò genitōr Veselin e Snežana, ad mistēr ecunumìsta, i gh'àṅ i bèsi par mandàr-la da pìcula a far-'s i òs a la scōla ad Nick Bollettieri.
La śōga al sò prim turnèo WTA in dal 2001 par via dna carta salvàdga ch'i gh'ivan dâ a Indian Wells ma la và fóra a 'l secónd tùran p'r òpra dla Silvia Farina Elia. La taca a purtàr a cà di riśultâ bòṅ in dal 2004, tacànd da gl'Australian Open in dua la bat la top 10 Elena Dement'eva par 6-1, 6-4, par pò vìnsar al sò prim tìtul in Maǵ a Budàpest. A Filderstadt la bat la Nadia Petrova e la Daniela Hantuchová e pò a Linz la céd in semifinàl a l'Amélie Mauresmo dòp avér fat fóra la Patty Schnyder e la Vera Zvonarëva. La dvénta la nùmar vint-i-òt dal mónd.
In dal 2005 la riva in finàl in Dubai, baténd la Serena Williams 6-0 4-3 bandòṅ, ma la la pèrd da la Lindsay Davenport par 6-4 3-6 6-4. A Berlîṅ l'è invéci la Nadia Petrova ch'la s mét ad travèrs in semifinàl (6-4 6-7 6-3 al puntéǵ par la rusa). In Śugn la riva in finàl in sl'èrba ad Birmingham ma a gh'à la méj la Marija Šarapova par 6–2 4–6 6–1. La Janković la finìs 'l an da nùmar darsèt.
'L inìsi dal 2006 par lē l'è un diśàstar parchè la pèrd déś incóntar ad fila. A Wimbledon però la bat a 'l tèrs tùran la campiunésa in carga Venus Williams ma pò la lasa strada a l'Anastasija Myskina 4-6 6-7. In sal cimènt ad Los Angeles l'è bòna ad far fóra l'Ana Ivanović e la Serena Williams ma pò la pèrd la finàl da l'Elena Dement'eva. A gl'US Open la gh riva dimóndi in fórma, la manda a cà la Svetlana Kuznecova in di quàrt e pò la spasa via anc l'Elena Dement'eva par 6-2 6-1. In semifinàl la s pòrta avànti 6-4 4-2 e bucìna p'r al 5-2 cóntar la Justine Henin ma pò la n è bòna ad vìnsar piò gnanc un śōg in di cunfrònt dla bélga. In Utóbar la Jelena l'è la nùmar dódas dal ranking.
In dal 2007 la vins al turnèo 'd Auckland baténd in finàl la Vera Zvonarëva par 7–6 5–7 6–3. A Sydney la fà fóra la Martina Hingis, la padróna ad cà Samantha Stosur e l'Amélie Mauresmo, rivànd in finàl cóntar la Kim Clijsters. Sèg la gh'à dū match point ma pò la và a pèrdar par 6-4 6-7 4-6. A Doha la céd in semifinàl a cl'atra bélga, la Justine Henin, ma la s pòrta a cà listés al nôn pòst in clasìfica. A Miami la pèrd a 'l tèrs tùran da la Mara Santangelo, butand anca chè a gl'urtìghi dū match point, quànd l'éra in vantàś 6-2 5-2 e servìsi. La tórna a vìnsar un tìtul in sl'èrba vérda ad Charleston, 6–2 6–2 a la Dinara Safina. Stès quèl anc a Róma: la Janković la s pòrta a cà al turnèo baténd in finàl la Svetlana Kuznecova par 7–5 6–1. In Śugn l'è anc bòna ad dar la paga a la Marija Šarapova in sl'èrba ad Birmingham, miténd-as in bisàca al sò quìnt tìtul in caréra. A Wimbledon però la pèrd a 'l quàrt tùran da la Marion Bartoli, fata fóra invéci a Róma. A Los Angeles la bat a fadìga la Viktoryja Azaranka in di quàrt ma pò la gh'à da cédar a l'Ana Ivanović par 6-4 3-6 5-7. Dòp avér pardû in di quàrt da la Venus Williams a gl'US Open, la finìs 'l an in calànd.
In dal 2008 la bat incóra la Serena Williams a gl'Australian Open ma pò la n pōl far gnint cóntar la Marija Šarapova ch'la vins 6-3 6-1. L'americàna la s tōś l'arvìnsita sèg baténd-la in dla finàla ad Miami par 6-1 5-7 6-3. A Róma la Janković l'ardópia 'l tìtul d'l an prima: la gh lasa 'l péni la francéśa Alizé Cornet par 6-2 6-2. A 'l Roland Garros la riva in semifinàl, pardénd incóra na vòlta da l'Ana Ivanović par 4-6 6-3 4-6, ma s'l'is vins lē la sarés dvintàda la nùmar òṅ dal mónd. Al surpàs in di cunfrònt dl'Ana Ivanović a gh prév èsar a Los Angeles s'la vinsìs al tìtul ma la n gh la cava minga pardénd da la Dinara Safina in semifinàl. A Montreal a gh bastarév invéci la finàl par tōr al sò pòst ma la Dominika Cibulková la s mét in mèś in di quàrt baténd-la 7-5 6-2 (la sèrba l'éra 5-1 in dal prim sét). La Jelena la dvénta finalmènt la nùmar òṅ dal mónd 'l 11 'd Agóst ma sōl par na stmana. La riva in dla sò prima finàl in un Gran Slam a Flushing Meadows, baténd via via la Caroline Wozniacki in di utàṿ, la Sybille Bammer in di quàrt e l'Elena Dement'eva in semifinàl, ma la céd pò a la Serena Williams par 4-6 5-7. A Pechîṅ la bat la Svetlana Kuznecova in finàl dòp avér pardû sèg in di quàrt a Tokyo. La pòrta a cà anc al tìtul ad Stucàrda (in dua la bat la Venus Williams e la Nadia Petrova) e qvél ad Mósca (cóntar la Vera Zvonarëva). Cun al sucès in Germâgna la sèrba la tórna in sima a 'l ranking mundiàl dal fémni. Un daspiaśēr la gh al dà la Flavia Pennetta in di utàṿ ad Śurìg e la Jelena la pèrd 'n incóntar dòp 13 sucès ad fila, armanénd però la nùmar òṅ anc a la fiṅ d'l an.


text:
Dow Jones uschè aut sco anc mai
-
- Zoom
- La bursa americana è sin in stan da record. (Keystone)
L'index da la bursa americana è vinavant sin curs da record. Il Dow Jones ha avert sin bunamain 14300 puncts. Ier ha l'index cuntanschì in record cun surpassar per l'emprima giada en l'istorgia ils 14200 puncts. Serrà ha il Dow Jones sin 14253 puncts. Tenor ils commerziants a la bursa hajan las datas positivas dal martgà da lavur rinforzà ils curs da las aczias. L'occupaziun en ils Stadis Unids da l'America è creschida il favrer pli fitg che spetgà. (sda/ec)


text:
Anna Frank
Storia
I prim agn
Segunda tusa de l'Otto Heinrich Frank (12 magg 1889 - 19 agüst 1980) e de la sò dona Edith Frank-Hollander (16 sgenee 1900 - 6 sgenee 1945), Anna Frank l'era part de una fameja de patriòta tudesch ch'hann cumbatüü la prima guera mundial. La gh'aveva una surela püssee granda che la se ciamava Margot Elisabeth Frank (16 fevree 1926 - mars 1945).
Dopu che 'l Hitler l'ha ciapaa 'l pudè in del sgenee del 1933, quand che gh'era semper püssee manifestaziun cuntra i Giüdee, a la fin del 1933 la fameja de l'Anna l'è 'ndada vià de Franchfort per andà a Amsterdam cunt l'intensiun de scapà di persecüssiun nazista. In Olanda, Otto Frank l'ha dervii una dita che la prudüseva pectina per i marmelad, la Opekta Works e in, del 1938, l'ha dervii un'altra dita, la Pectacon, che la spantegava saa de cunservaziun e spezii.
La clandestinidà
El 10 magg 1940, quand Anna g'aveva tredes agn, l'esercit todesch g'ha invaduu l'Olanda e dato ch'a i persecusion contra i ebrei sa hinn faa pussee intens anca a Amsterdam, la fameja Frank l'è 'ndada a scündis dent l'inscì ciamaa Achterhuis, ona stanseta segreta tirada insema dedree de la filial de l'Opekta, al 263 del Bulevard Prinsengracht a Amsterdam (che anca mò l'è ciamada Anne Frank Huis, "La ca' de l'Anne Frank" in milanes).[1]
In de l'allog segret chì, vott person se scüdendeven:
- i quater component de la fameja Frank (el pader Otto, la mader Erith, Anna e la sorela Margot);
- el Fritz Pfeffer, on dentista ebree (30 april 1889 - 20 dicember 1944);
- l'Hermann Van Pels, on macelar che laurava per la Pectacon de Otto Frank (30 mars 1898 - 6 setember 1944);
- l'Auguste Van Pels, dona de Hermann Van Pels (29 setember 1900 - 9 april 1945);
- el Peter Van Pels, fioeu de Hermann e Auguste Van Pels (8 nuember 1926 - 5 magg 1945).
La fameja Van Pels l'è andada cont i Frank el 13 lüj 1942, el dentista Pfeffer l'è ruaa el 16 nuember 1942.
I vott clandestin hinn staa vütaa da gent esterna: Miep Gies, Jan Gies, Johannes Kleiman e la sò dona, Victor Kugler, Bep Voskuilj e 'l sà pà, squas tucc ex-dipendent de 'l pader de Anna. Questi chì portaven, anca se rischiaven la vita, de mangià, notisie e tucc quel che gh'aveven bisogn. Questi chì eren i soli che conosseven el nascündei di cladestin chì. In del period de clandestinidà, Anna ha scrivuu nel sò famos Diari i sentiment per Peter, i conflitt cont i sò gent e i sò aspirasion de diventà scritüra.
Depos de dò agn pasaa in del nascündei chì, i Frank e i sò soci hinn staa tradii de on quai colabürasionista olandees (che l'è staa minga identificaa) e quindi arestaa e deportaa vers i camp de concentrament nazist]], insema a 'l Kugler e 'l Kleiman. El Miep Gies e 'l Bep Voskuilj, present dürant l'arest, hinn scapaa menter la polisia era dree a 'restaa i clandestin e s'hinn scünduu visin a la ca'; depos la partensa de la polisia i dò hinn tornaa a 'l nascündei e hann mettuu al secür pussee robb che poeudeven (anca el Diari), prima de la perquision de la polisia.
Prigionia e destin di clandestin
El 3 setember 1944, Anna Frank e i alter clandestin hinn staa caricaa in sü l'ültim tren in partensa per Auschwitz, 'due hinn ruaa depos trì dì. Erith Frank-Hollander l'è morta de inedia a Auschwitz-Birkenau, el 6 sgenee 1945. Hermann Van Pels l'è mort in ona camera a gas de Auschwitz el dì stess che l'è ruaa, segund la Cros Rossa, o depos on quai dì, segund Otto Frank. Auguste Van Pels l'è andada da Auschwitz, a Bergen-Belsen e poeu da Theresienstadt a Buchenwald, el 9 april 1945; l'è stada poeu deportada anmò, ma se sà minga 'l dì che l'è morta. Peter Van Pels l'ha doeuu fà ona "Marcia de la mort" el 16 sgenee 1945 che l'ha portaa da Auschwitz a Mauthausen (Austria), 'due l'è mort el 5 magg 1945, trì dì prima che 'l camp l'è staa liberaa. Fritz Pfeffer l'è staa in di camp de Sachsenhausen e Buchenwald prima de morì in del camp de Neuengamme el 20 dicember 1944.
Kleiman l'è staa liberaa on mes depos l'arest a causa de problem de salut e l'è mort a Amsterdam in del 1959. Kugler l'è staa deportaa in pussee de on camp de concentrament, fin a la fin de la guera: l'è sopravisuu e l'è mort a Toronto in del 1981.
Margot e Anna hinn staa in del camp de Auschwitz-Birkenau prima de vess spedii a Bergen-Belsen, 'due hinn mort de tifo in del mars del 1945, apena trì setiman prima che anca 'l camp chì l'è staa liberaa.
Apena el pader de Anna, tra tucc i clandestin, l'è sopravisuu in di camp de concentrament. Lü l'è restaa semper a Auschwitz; el camp l'è staa liberaa da l'esercit rüss el 27 sgenee 1945 e il 3 giügn Otto l'è tornaa a Amsterdam depos trì mes de viagg. Miep 'l g'ha daa el Diari e lü, depos che l'è vegnuu a savè de la mort di alter clandestin, ha voruu coregg la gramatica e la sintassi, tagliaa ona quai parte (perchè assè privada) e püblical. El diari l'è staa püblicaa in del 1947 cont el titol Het Achterhuis ("l'allogg segret" in olandes). Otto Frank l'è mort a Basilea, in Sguizzera, 'due la viveva la sò sorela, el 19 agüst 1980.
El Diari de Anna Frank
Al principi de 'l sò diari, Anna la esprim i sò pensier privaa e la fà capii la sò intension de minga fà leggi a nissün: Anna, chì, la descriv la sò vita candidament, la sò fameja e i sò amis, el bagai che morosava e anca la sò voja de diventà ona famosa scrittora de raccont quand la saria cresciuda.
In de l'invern del 1944, on dì Anna ha sentuu dì el Gerrit Bolkestein (member del guern olandes in esili) in sü la radio che, quand la guera la saria finida, avria creaa on register publich in sü 'l quai se saria poeuduu 'contà i oppression di nazist durant l'occupasion di Paes Bass; Bolkestein ha dì anca che saria poeuduu vess posibil la publicazion de diari e letter e, cont la notizia chì, Anna ha cominciaa a scriv sota on'altra forma e cont ona prospetiva diversa 'l sò.
Quindi, g'hinn trì version del Diari:
- la version A: l'original de l'Anna (che 'l va da 'l 12 de giügn 1942 a 'l primm de agüst 1944, anca se 'l manca el tocc de quadern da 'l 6 dicember 1942 a 'l 21 dicember 1943)
- la version B: la segonda redazion de l'Anna, scrivuda in su di fogli per publicai (che 'l va da 'l 20 de giügn 1942 a 'l 29 de mars 1944)
- la version C: scrivuda da l'Otto Frank, simil a la version B, ma cont modifeghe e cancellasion.
In del 1956, el Diari l'è staa adataa in on'opera teatral ch'ha vinciuu el Premi Pulitzer; in del 1959, l'è staa fà on film in sü quel diari chì; in del 1997, l'è stada tratta on'original opera de Broadway.
Nòt e alter progett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ La casa di Anna in Prinsengracht; coordinate geografiche:
Ligamm de foeura[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- (NL) Sito della Casa di Anna Frank
- Sito su Anna Frank
- Guida alla ricerca su Anne Frank - Banca dati on-line unica per gli studenti
- L'Albero di Anne Frank - Una comunità di persone che si sentono legate ad Anna Frank
- Uno studio approfondito di Anna, del diario e delle persone che le stavano attorno (archiviato dall'url originale il 16 dicembre 2007)
- Mi ricordo di Anna Frank, fiction della Rai


text:
Lana
Lana a l'Ades l'è un cumün in Südtirol, poch chilometer a süd de Meran. Lana l'è 'l setem cumün püssée grand de tüt 'l Südtirol.
Culucáda int 'l cantun meridiunal de'l cadin geugrafegh de Meran, el scirö de'l cumün de Lana (300 meter in sü'l nivel de'l mar) 'l se stend lungh la pianüra de l'Ades.
A mezza muntagna 'l gh'è la fraziun de Fölan (Völlan in Tudesch e Vollano in Talian) (700 meter in sü'l nivel de'l mar), pö in sü la pared süd de'l Pass de Vigili, 'l gh'é la fraziun de Pavij (Pawigl in Tudesch e Paviglio in Talian) (1200 meter in sü'l nivel de'l mar). El paes medèm a l'è dividüü in trii tuchelít: Ober-, Mitter- e Niederlana (Lana de sura, de mezz e de suta)


text:
Lunbèrd
Artéccol in dialatt bulgnais
Con lunbèrd (lumbaart) as riferèss a un grópp ed dialétt inparentè stra låur bacajè såura tott in Svézzra ed såtta (Tizén e i Grisón), Èlta Itâglia ('na gran pèrt d'la Lunbardî e onna 'd cäl regiån atais).
Indice
La clasificaziån[modifica | mudéfica la surzéia]
Al lunbèrd l è na langua rumanza ed maténna inparentè col franzais, col rumànc', con l itagliàn, e vî acsé. Anca se l itagliàn l è in generèl druvè cme langua scrétta in dî sît indovv ch as dscårr lunbèrd, al lunbèrd l è mia mutualmänt capébbil col itagliàn e stäl dåu languv i fan pèrt ed dû râm diferént d'la pianta d'la famàjja linguésstica rumanza (rispetivamänt al rumanz ed maténna e l italo-dalmâtich). A diferänza da 'na bôna pèrt ed languv rumânz, a g'hé di mondi 'd dialétt lunbèrd ed sîra ch'i gh'àn däli oposiziån ed quantitè däl vuchèl, p.es. paas vs. pass, ciapaa vs. ciapá. Un quèl cunpâgn' al s vadd anch'in emigliàn, pr'esänpi in dialatt bulgnais: pàss vs. pâss, ciapèr vs. ciapè. Un'èter quèl, téppich ed'na langua rumanza, l'è ch'al drôva tànt ed vêreb frasèl idiomâtich (costruziån vêrb-particèla), piò o mänch cme in inglais e in däli ètri languv germânichi. P.es. trá (trèr), trá via (trèr vî), trá sü (trèr só), trá fö(ra) (trèr fòra); mangiá (magnèr), mangiá fö(ra) (magnèr fòra).
Druvèr al lunbèrd[modifica | mudéfica la surzéia]
Druvèr al lunbèrd l è ed sòlit stigmatizè int'i sît lumbardòfun che puliticamänt i fan pèrt d'l'Itâglia, mo ed sòlit l è mia acsé in Svézzra, indovv che i varietaa linguistich lumbaart lucai i è da sòlit püssée ben cunservaa e püssée vitai. Un quei prugrâm d'la radio e d'la televisiån in lunbèrd i én trasméss däl volt da la Radio e televisiån svézzra ed langua itaglièna. L'istituziån d'arzairca pió inpurtanta ch'la lavåura atâch al lunbèrd l'è a Belinzòna, in Svézzra (CDE - Centro di dialettologia e di etnografia, una istituziån dal guéren (cantunèla)). An gh'è inciónna istituziån cunpâgn in Itâglia.
Al Pèder Nòster in lunbèrd milanais e emigliàn bulgnais[modifica | mudéfica la surzéia]
(lunbèrd milanais)
Pader nost, che sii in dij cej,
el vost nomm sia santificaa.
vegna el vost regn,
se fasa la vostra vuluntaa
cumè in cel, inscì in tera.
El nost pan de tücc i dì damm incöö,
e perdunem a nün i nost debit,
cumè nün perdunem i nost debitur,
e lassa minga che burlem in tentaziun
ma liberum del mal.
Amen.
(emigliàn bulgnais)
Pèder nòster, ch't î int al zîl,
ch'al séppa santifichè al tô nómm,
ch'ai véggna al tô raggn,
ch'ai séppa fâta la tô volontè,
cómm in zîl, acsé anc in tèra.
Dâs incû al nòster pan d tótt i dé,
e dscanzèla i nûster dèbet,
cme nuèter a i dscanzlän ai nûster debitûr,
e brîsa lasèr ch'a cascaggna in tentaziån,
mo lébbres dal mèl.
Âmen.
Ligâm da fòra[modifica | mudéfica la surzéia]
- Centro di dialettologia e di etnografia del Cantone Ticino.
- Istituto di dialettologia e di etnografia valtellinese e valchiavennasca.
- LSI - Lessico dialettale della Svizzera italiana.
- VSI - Vocabolario dei dialetti della Svizzera italiana.
- DOSI - Documenti orali della Svizzera italiana.
- RTSI: Acquarelli popolari


text:
L'albero degli zoccoli
L'albero degli zoccoli (L'albor d'i socui - Arbur di socur in Milanés), l'è un film dal 1978 dirèt dal regista Ermanno Olmi, che l'ha vensüd la Palma d'or al 31° Festival de Cannes.
La pelìcula l'è staia girada ind el bergamàsch d'la zona indùe la storia l'era abientada, ma anca cun d'i toch in milanés. El scenari i en cà, cese e cassine d'la pianüra cumpresa tra i cumün de Martinéngh, Palòsch, Cividà, Murnìgh, Curtnöva, Trevili e el center storich de Milàn.
L'albero degli zoccoli l'è l'ünich film prufessiunàl giràd cumpletamént en lengua lumbarda. Prima d'andà in sala, par fal cumprensibil anca al de föra de la Lumbardìa, l'è stai dupiàd en italiàn dai stess atùr prutagunista. Tüti i atùr i erun paisàn e gent d'la campagna bergamasca sensa esperiensa de recitassión.
Cuntegnüü
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El film el cunta la storia de quator famije de paisàn che i tirun a campà ind una cassina d'la bassüra de Palòsch, ind la campagna bergamasca, tra l'autün dal 1897 e la primavera dal 1898[1].
- La famiglia Batistì
Minech l'è un fiulìn de ses an, bel lughìn par la sò età, che'l g'ha da fà tüti i dì 6 chilometer par andà a scola. Un dì el turna a cà cun un sgurlón rut. El pà, Batistì, el gh'ha miga i sold par cumprà un nöu para da scarp par el picinìn, alura sensa fass ved el taia un albor par fà d'i socui al fiöl.
El padrón d'la cassina el vegnarà però a sevèl: par quest la famiglia de Minech, faia dal pador Batistì, da la muié Batistina e da tri altor fiöi, la vegnarà traia föra de cà e la sarà ubligada a fà San Martìn.
- La vedua Runch
Insema a chi fat chi ch'i dan el num al film, se cuntun anca oltre storie incentrade sü la vita paisana d'la cassina, tra laurà ind i camp, pater e giaculatorie.
La sciura Runch, che l'è rimasta vedua da poch, l'è ubligada a laurà 'me lavandera par pudè dà da mangià ai sò picinìn, menter el fiöl magiùr de 14 an el vegn ciapàd tame garsón al mülìn.
Anca ind una sitüassión de puertà, vegn mai a mancà la carità par i puarét, cume Giopa, un barbón che di tant in tant el và da lur a cercà da magià.
La sitüassión la pegiurarà quànd la vaca da lat d'la famiglia la s'malarà, tant che'l veterinari, fai ciamà dal paés, el ghe cunsiliarà de fala massà.
In ch'la sitüassión chi, la vedua la ciaparà un fiasch cun de l'acqua par fal benedì in cesa, cun una dumanda de grassia al Signùr e l'intenssión de fà beu el liquid a la bestia. La vaca dopu un dì la cuminciarà a stà ben.
Cun lur el viu anca nonu Anselmo, pador d'la vedua, un ingegnùs e sag paisàn che l'è solit scambia sutabànch, cun el 'iüt d'la neuda Bettina, el giüs de galina cun quel de vaca, par cuncimà e fà marüdà prima i tumatiss.
Anselmo l'è vursìd ben dai fiulìn parchè l'è un prufeta de cultüra pupulàr: 'na cultüra faia de pruerbi e mod de dì che i passun uralmént da generassión in generassión.
- Stefano e Maddalena
El film el cunta anca la timida storia d'amùr tra Stefano e Maddalena, faia de prufunde ma caste ugiade. Impurtànt l'è el lur prim incunter ind al quàl Steu, dopu avè tampinàd lungh el senté, a poch pass de distansa Maddalena, el ghe chiedarà de pudela salüdà; la dona dopu un cürt silensi la ghe darà el permèss; Steu alura la salüdarà; le la rispundarà e i dü se dividaràn. A la fin Stefano e Maddalena se spusaràn e i andaràn in barca fin a Milàn, ins al navili d'la martesana[2], indùe i truaràn una cità in agitassión. El 1898 l'era l'an d'la prutesta dal stumogh. I dü i andaràn a truà ind un urfanatrofi Suòr Maria, zia de lé. Sü dumanda d'la religiusa i spusìn i adutaràn un fiulìn de num Giuàn Batista. Giuàn Batista l'è un fiöl dal pan. Cun lü i dü i avaràn anca d'i sold par pudèl purtà fin a cinch an d'età.
- La famiglia Finàrd
La quarta famiglia che la viu ind la cassina l'è quela dal Finàrd, che l'è cumposta dal pador, da la mader, da tri fiöi e dal nonu. La sò particularità l'è che i en sempor adré a rangugnà, anca cun viulensa, specialment el pador cun el fiöl magiùr. El pador el pensa che'l fiöl el faga mai abastansa, anca parchè el beu trop. Un dì, el Finàrd a la festa dal paés, el truarà un marenghìn d'or. Turnàd a cà el scundarà ind el socul dal sò cavàl. Dopu quàl temp cercarà de recüperà la muneda ma, datu che la ghe sarà no, s'la ciaparà cun el cavàl. Par calmà el Finàrd che'l s'malarà par la rabia, la muié la ciamarà la dona dal segn che la ghe darà 'na pussión miraculusa.
- I altor persunàg
El film el cunta anca i fat de un quàl persunàg che'l viu al de föra d'la cassina. Dü de quest i en el padrón e'l fatùr, ma particularmént impurtànt l'è el prevòst dal paés, Don Carlo che, datu che l'ha stüdiàd e che'l vegn da 'na famiglia agiada, el se ciapa cüra d'la vita di paisàn e'l cerca de guidài cun i sò cunsili. I cumpletun el cast el fürb cumerciànt de stofe Frikì, particularmént abil ind el valurisà la sò mercansìa che'l se porta adré cun un carét a man de curt en curt, e la medeguna dal segn.
Atùr[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ind el cast d'i atùr i han recitàd Luigi Ornaghi (Batistì), Francesca Moriggi (Batistina), Omar Brignoli (Minech), Antonio Ferrari (Tuni), Teresa Brescianini (La vedua Runch), Giuseppe Brignoli (Anselmo), Carlo Rota (Peppino), Pasqualina Brolis (Teresina), Massimo Fratus (Pierino), Francesca Villa (Annetta), Maria Grazia Caroli (Bettina), Battista Trevaini (El Finàrd), Giuseppina Langalelli (La Muié Finarda), Lorenzo Pedroni (El nonu Finàrd), Felice Cervi (Üslì), Pierangelo Bertoli (Secùnd), Brunella Migliaccio (Olga), Giacomo Cavalleri (Brena), Lorenza Frigeni (La muié dal Brena), Lucia Pezzoli (Maddalena), Franco Pilenga (Stefano), Guglielmo Badoni (Pador), Laura Lecatelli (Mador), Carmelo Silva (Don Carlo), Mario Brignoli (Padrón), Emilio Pedroni (Fatùr), Vittorio Capelli (Fritz), Francesca Bassurini (Luca Maria) e Lina Ricci (La medeguna dal Segn)[3].
Quasi tüti, dopu el film, i en turnàd a fà la vita che fevun prima. Una ecessión l'è quela de Luigi Ornaghi che, ind el 1995 l'ha partecipàd a un film purnugrafich parudìa de L'albero degli zoccoli che'l se intìtula L'albero delle zoccole[4], ind al quàl l'è turnàd a metoss i pan dal Batistì. Par quést l'è stai tant criticàd anca da l'Olmi.
Premi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Insema a la Palma d'or al Festival de Cannes dal 1978, L'albero degli zoccoli l'ha vensüd anca el David de Dunatèl dal 1979 cume migliùr film a pari merit cun Cristo si è fermato a Eboli de Francesco Rosi e Dimenticare Venezia de Franco Brusati, cinch Nastor d'Argént par la regia, el sugèt, la scenegiadüra, futugrafìa e i custüm, el NYFCC Award dal 1979, el Kansas City Film Critics Circle Awards dal 1980 e el Premi César dal 1979, tüti tame migliùr film straniér.
Curiusità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La müsica de Johann Sebastian Bach, sunada a l'organ dal maestor Ferdinando Germani, la cumpagna i mumént püssè imputànt dal film[5], tra i quài el tali da l'albor.
- Ind el film Ratataplan dirèt da Maurizio Nichetti gh'è una scena che l'è una parudìa de L'albero degli zoccoli, natüralmént cun batüde in bergamàsch.
- La cassina indùe l'è stai giràd gran part dal film l'è staia truada par casu, dopu smane de ricerca sensa risültàd. L'è stai propri l'Olmi a capitàgh de riturnu a Martinéngh, dopu che'l s'era pers in mes a la schighera.
- Ind el viag de Stefano e Maddalena ins la Martesana vers Milàn, se sentun, parlàd da la gent in barca, püssè d'un dialèt lumbàrd.
Erùr[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ind el DVD, par un erùr d'la versión in bergamàsch, la parola melgòt (granón, melga) l'è staia tradüssìda ind ai sutatitul in italiàn tame "letame" (rüd).
- In dù scene se vedun d'i tec cun l'antena d'la televisión.
- In dù scene diverse cun la stesa inquadradüra a camp lungh, visìn a 'na cassina, ins al sfund fra i albor se ved 'na màchina che la và a tüta velucità ins la strada; par che la màchina la sia 'na Fiat 500.
- Ind un'altra inquadraüra a camp lungh ind un camp, se vedun, anca se miga tant ben, i pai de l'alta tensión.
- Ind le scene ambientade a Milàn, sura le faciade de tante cà i gh'en i tüb dal gas e i cau de l'impiànt eletrich.
- El mulìn indùe el laura el fiöl d'la vedua el gh'ha el canàl fai de cimént armàd, tecnulugìa che ind a chi temp lì l'era niamò insì ben cunusüda e druada par es presént ind una vecià custrüssión de campagna.
- El tec de l'imbarcadero l'è de lamiera undülada ad fer: materiàl miga cumpatibil cun i temp.
Galerìa futugràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
-
-
La vedua Runch la fà la lavandera
-
Stefano e Maddalena i van in barca a Milàn a truà Suòr Maria
-
La vedua Runch la dà da beu l'acqua santa a la vaca
-
-
-
El scartusamént d'la melga
-


text:
Rapperswil (BE)
Rapperswil a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Seeland, in de la region aministrativa omònima, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 18.2 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 2111 abitant.
El cumün de Rapperswil al se tröva a una altitüden de 521 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Scheunen, Bangerten, Zuzwil, Deisswil bei Münchenbuchsee, Münchenbuchsee, Schüpfen, Grossaffoltern, Wengi, Ruppoldsried e Messen (SO).
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Aerial photos (Todesch)
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Baden-Baden
Baden-Baden l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land del Baden-Württemberg, endèl distrèt (Regierungsbezirk) de Karlsruhe. La g'ha 52 585 abitàncc (dato del 31. Dic 2012) e l'è übicàda 'ndèla part ucidentàla del sò Land, al màrzen ucidentàl de la Forèsta Négra.
Baden-Baden l'è la piö pesèna de le cità extra-circondariài (kreisfreie Städte) del Baden-Württemberg, ma adognimòdo la fà circondàre (Kreis) de per sò cönt. El circondàre rüràl (Landkreis) de Rastatt el circonda completamènt el teretóre de la cità de Baden-Baden ma la cità del pont de vìsta aministratìf la na fà mìa part.
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Menton, (Alpes-Maritimes, Francia)
- Moncalieri (Italia)
- Yalta (Ukraina)
- Karlovy Vary (Repüblica Céca)
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Bevölkerungsentwicklung in den Gemeinden Baden-Württembergs 2012 (Hilfe dazu)
- ↑ Statistisches Jahrbuch der Stadt Baden-Baden


text:
Àngiul Bagnasco
Àngiul Bagnasco (Puntvìc, 14 de genàr 1943) l'è un Cardinál de la Cesa catòlica e Arcivèsc de Genua dal 29 d'agùst 2006.
Cuntegnüü
Biugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nasüd a Puntvìc el 14 de genàr 1943 da una famiglia genuesa, l’ha stüdiàd al Seminàri de Genua e l’è stài urdinàd pret el 29 de giügn 1966 dal cardinal Siri. Laureàd in Filusufia a Genua in del 1979.
L’è stai elett Vesc de Pesaro el 3 de genàr 1998, e in del 2000 l’è diventàd arcivesc Metropolita. In del 2003 l'è diventàd anca Urdinari Militar per l’Italia cul titul de Generàl.
El 26 d'agùst 2006 Papa Benedétt XVI l’ha numinàd arcivesc de Genua, e el 26 de setember l’è diventàd president d'i vesc de la Liguria.
L'è stai fatt cardinal dal Papa el 24 de nuémber 2007
Incàrich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Mons. Bagnasco l'é:
- Arcivesc de Genua
- Member de la Cumisiòn Episcupal per la Cultüra e i Cumünicasiòn suciài
- President de la Cunferensa d'i Vesc Italian, dal 7 de mars 2007
- President de la Cunferensa d'i Vesc de la Ligùria
Mótt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
«Christus Spes mea» - «El Crìst l'é la mé sperànsa»


text:
Faroe
I isul Faròe (Føroyar -che'l vör dì "isul di ber"- in farues, Færøerne in danes) a hinn un pussediment de la Danimarca, in de l'Ocean Atlantich.
I gh'hann pressapoch 48.000 abitant.
La capital a l'è Tórshavn.
I Faroe fan part de l'Europa. Se tröen in de l'Ocean Atlantich setentriunal, pressapoch a metà strada intra l'Islanda, la Scozia e la Nurvegia.
Pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I Faroe hinn semper staa un pussediment scandinaf: a partii del secul quel de XI, eren un pussediment de la Nurvegia, pöö (1380) del regn nurveges-danes e, del 1814, dumà de la Danimarca.
Dopu de la segunda guera mundiala han utegnüü un'utunumia semper püssee granda.
In del 1973, quand che la Danimarca a l'ha aderii a l'Uniun Eurupea, i Faròe hann decidüü de stà föra.


text:
Pescaa
Pescaa (nom ufizial in italian Pescate) l'è on comun de la Provincia de Lecch che 'l cunta 2 125 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 2,1 km² e ona densità de 1 012 ab./km². El se troeuva ai pee del Mont Barr e in su i spond del lagh de Garlaa, comun al qual l'è staa taccaa duranta el period fascista, fina al 1953.
L'è tacaa ai comun de Galbiaa, Garlaa, Lecch.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Pescaa l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
The Ring
The Ring (’L anèl) 'l è 'n film ad scarésa dal 2002 ad Gore Verbinski, adatamènt 'd un film giapunéś dal 1998 'd Hideo Nakata ciamâ Ring (リング) trat da 'n rumànś ad Koji Suzuki. In dal 2005 'l è gnû fóra un séguit, The Ring 2, girâ p'r i americàṅ pròpria da Nakata stés.
Al film 'l à muciâ sù dūśènt-sinquànta migliòṅ ad dòlar a 'l incìrca a frònt 'd un budget ad quarànt'òt.
Sunt
Dū baghéti, la Katie Embry (Amber Tamblyn) e la Becca Kotler (Rachael Bella), i dascóran na sira dna caséta vìddeo particulàra ch'la purtarév a la mòrt, dòp sèt dè, par quéi ch'i la guàrdan e al fat al sarés sgnâ da na telefunàda ch'la riva subìt dòp avér-la vdùda. A parév na burla tuta da rìdar ma la Katie, ch'l'à vdû la caséta pròpria la stmana prima, la mōr dabòṅ cun un grugn dasfurmâ ch'al fà inténdar la paùra ch'l'à patî in cal mumènt lè. La Becca, dal cant suo, la và fóra 'd tèsta e anc al masćèṅ cuśèṅ dla mòrta, Aidan (David Dorfman), al gh rèsta mâl. Sò màdar Rachel Keller (Naomi Watts), giurnalìsta ad Seattle, la tōś 'l impégn cun sò surèla ad catàr al parchè dla mòrt ad sò anvōda e la taca miténd sù la caséta par véd'r-la. Al telèfun al sòna e anc par lē i partìsan i sèt dè dla maledisiòṅ. Purtròp anc sò fiōl al la guàrda sénsa vlér e al stès quèl a sucéd anc a 'l sò vèć muróś e pàdar 'd Aidan, Noah (Martin Henderson), ch'l al fà par dimustràr ch'a n è véra gnint. Par far in manéra ad casàr via 'l óra dla mòrt, i tri i ś métan 'd inśégn par saltàr-ag fóra e i vènan a savér che tut a nas da na putìna cun dimóndi prubléma, la Samara (Daveigh Chase).
Dimóndi an prima, la putìna Samara l'éra stada tòlta in adusiòṅ da i Morgan, na còpia ch'la tiràva sù di cavài a Moesko Island. A 'l inìsi a parìva ch'a 'ndìs bèṅ incòsa ma pò soquànt acadimènt straṅ e spavintóś i èṅ sucès da cal bandi là, cum al fat ch'i cavài i tachìsan a dvintàr mat tut 'd un trat curénd via par butàr-as śò in dal mar e andgànd-ag. Anc la màdar dla baghéta Anna (Shannon Cochran) l'iva tacâ a pèrdar la tèsta, prima ad scumparìr dal tut insém a sò fiōla.
Gl'indàśin ad Rachel i dasquàcian finalmènt al mistēr dal quèl ch'l éra sucès in alóra: la Samara, avénd di putēr paranurmài, l'éra bòna da far sucédar di brut quèi a quéi ch'i gh stàvan 'd intóran, bèsti, śavàj e parsòni. I sò genitōr adutìṿ i l'ìvan misa acsè da par lē in un fnil davśèṅ a la cà lasànd-ag sōl un carillon e 'n televiśōr fiṅ tant che sò màdar l'iva tòlt la deciśiòṅ ad cupàr-la, tulénd-'g al fiâ cun 'n anvlùp ad plàstica mis 'd intór'n a la fàcia e pò butànd-la śò p'r un pós. In cla manéra lè la cardìva 'd avér-gh-la fata a scavśàr la cadéna dla maledisiòṅ ma la Samara l'éra invéci scampàda par sèt dè là sóta prima ad murìr ad fam e ad fréd. L'ultma luś ch'l'iva vdû l'éra quél d'l anèl dal pós ch'a s saràva cun na préda ad sōvar da lē.
La vindéta dla Samara l'è drē a rivàr anc p'r i Keller parchè i sèt dè i èṅ drē a pasàr.


text:
Francufort sül Men
Franchfort sül Men (Frankfurt am Main in tudesch) a l'è una cità de l'Assia, in Germania.
La gh'ha 701 350 abitant (dato del 31. Dic 2013), e pressapoch 1.800.000 abitant se cuntum tüta l'area metrupulitana.
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Franchfort al passa el fiüm Men.
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sindich a l'è Peter Feldmann (dal Lüj del 2012).
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Franchfort a l’è gemelaa cun:
- Birmingham, Regn Ünì
- Bùdapest, Üngheria
- Canton, Cina
- Cracovia, Pulonia
- Granada, Nicaragua
- Lion, Francia
- Milan, Italia
- Praga, Repüblica Ceca
- Tel Aviv, Israel


text:
Fällanden
Fällanden a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Uster, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 6.41 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 8 071 abitant.
El cumün de Fällanden al se tröva a una altitüden de 491 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Dübendorf, Greifensee, Maur, Schwerzenbach, Zurich. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fällanden is first mentioned around 820 col nom de Fenichlanda.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial
- Fällanden in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
La Folliaz
La Folliaz a l'è un cumün svizzer del distret de Glâne, in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 9.91 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1275 abitant.
El cumün de La Folliaz al se tröva a una altitüden de 756 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Châtonnaye, Chénens, La Brillaz, Romont, Sédeilles (VD), Torny, Villaz-Saint-Pierre, Villorsonnens.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial (Franzés)


text:
Rheinfelden (AG)
Rheinfelden (Aleman: Rhyfälde, [ˈɾiːˌfældə)]) a l'è un cumün svizzer, caplöch del distret de Rheinfelden. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 11 960 abitant e una süperfiss de 16.12 km², e al se tröva a una altitüden de 280 meter sura al livel del mar. El se tróa 15 chilòmetri a est de Basilea.
El cumün de Rheinfelden a l'è tacaa ai cumün de Kaiseraugst, Magden, Möhlin, Olsberg, Rheinfelden (DE-BW), Schwörstadt (DE-BW).
La cità la se tróa sö la spónda svìsera del fiöm Réno en mira a la cità todèsca omònima, endèl Baden-Württemberg. Le dò cità i éra ünìde prìma che Napuliù Bonapart 'l stabilìes el cunfì 'ntra Germània e Svìsera söl fiöm Réno endèl 1802. Amò 'ncö le dò bànde i è ligàde del pont de vìsta sociàl e eeconòmich.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- (Todesch) Sit ufizial
- (Inglés)La birerìa Feldschlösschen


text:
Wikipedia:File mia lìber
La Wikimedia Foundation, int la só Licensing policy (còsta la tradusiòun in italiân), l'à publichê al spiegasiòun 'd Ôvra Culturêla lébra (IT). La règola però la prevèd di chêş ed libertê ed publicasiòun. Tra i file multimediêl ciamê "mìa léber", soquânt a pōlen èser publichê in sém a la wiki emiliâna, chi critèri 'd libertê 'd publicasiòun in inglèiş a ciâpen al nòm ed Exemption Doctrine Policy (EDP ). Còsta la versiòun inglèişa.
Ché sòta gh'é l'elèinch dal règoli da rispetêr:
Règoli 'd libertê 'd publicasiòun
I file multimediêl (figûri (IT), sòun (IT), filmê) mìa léber a pōlen èser druvê in sém a la wiki emiliâna a cundisiòun che vègnen rispetê tóti 'l règoli ché sòta:
- Ch' an sìa mia pusébil, in môd ragiunèvel, untgnîr un file cumpâgn dal pûnt ed vésta dal spiegasiòun e ch'al gâbia 'na licèinsa ch'es cunfà a la spiegasiòun 'd Ôvra Culturêla Lèbra.
- Al file al gh'âbia 'na licèinsa mìa lèbra (IT) permésa in sém al wiki italiâni e dòunca dèinter in cl'elèin ché
- Al file al sìa druvê sōl int al spâsi dal nòm principêl (IT), in particulêr int al vōş in dó, còl che gh'é dèinter, al 's arfâga diretamèint (eşèimpi al fērom ed la figûra 'd un videozōgh sōl int la vōş dal videozōgh 'stès e mìa int al j êtri; la copertèina ed 'na colesiòun int la vōş in sém a la colesiòun e mìa, per eşèimpi dal cantânt; la registrasiòun 'd un discōrs sōl int la vōş ed chi à pronuncê al discōrs e mìa in êtri). Al nómer dal figûri 'l dēv èser limitê (an pōlen mìa èser dèinter a galeréi ed fotograféi)
- La pàgina de spiegasiòun (IT) dal file la gh'âbia dèinter:
- ch' a 's pôsa savèir, in môd precîş, da dóv' è stê tôt al file;
- ch' a's pôsa savèir chi l'é 'l padròun dal dirét 'd avtōr (se mìa bèle spieghê dal tag ed licèinsa) (IT);
- al mudèl {{EDP}}, ch' al déga in môd cêr che 'l file al vîn druvê secònd l' EDP per la wiki emiliâna;
- 'na cêra spiegasiòun dal mutîv perché 'l file an 's pōl mìa cambiêr in môd ragiunèvel (per eşèimpi: "Cla persòuna ché l'é môrta per...")


text:
Binsan
Cul salüd "BINSAN" (Glückauf) Tils/Tillas bivgnantaina in nossa pagina d'internet. La "Fundaziun Schmelzra S-charl" exista fingià daspö l'on 1987. Ella es respunsabla per l'actività da la "Schmelzra S-charl" cullas interessantas excuriuns illas gallarias da Mot Madlain e culla fabrica e la gestiun dal Museum. In quel exista ün'exposiziun extaisa dals miniers da S-charl ed üna dal uors.
La "Società da miniers" es gnüda fundada l'on 1998. Ella es quia per seis commembers e preschainta uschè minch'on ün program attractiv. Dvantai subit commember e's portai aint ill'annunzcha suot commembranza.
Nus ans allegrain da Vossa visita illas minieras ed i'l museum. Ün cordial bainvgnü aint illa Val S-charl.
Il cussagl da fundaziun e la suprastanza dals Miniers da S-charl
Peder Rauch, Jon Duri Sutter, Beat Hofmann, Hermann Steck, Dominique Mayor e Lüzza Rauch


text:
1954
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
04 03 - Boston (Massachusetts, SÜA): l'hospital Peter Bent Brigham al núnzia ch'al à faa el primm trasplantameent de fídegh con sücess
.
20 05 - la Cina Nazziunalista: Xiang Kai-Chek al deventa el presideent del paees.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
25 09 - Vilanova i la Geltrú (el Garraf): Eugeni d'Ors, scrituur e polítegh Catalan.
07 06 - Wilmslow (Cheshire, Anglatera): Alan Turing, matemàtich e filòsuf Anglées, pàdar de la informàtica (par süicidi con veren).
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Sergio Franchi
Sergio Franchi, che, in realtá el se ciameva Sergio Galli, (Cudògn, 6 d'april 1926 - Stonington (USA) 1 de magg 1990) l'è stai tenùr e atur italian, famus un frach in America del Nord.
Biugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nassüd a Cudògn el 6 d'april 1926, l'é partìd cun tüta la famiglia in Südafrica, in del 1947. Da sübet l'ha cuminciàa a stüdiá la Lirica, e l'é turnáa in Italia per stüdià.
In del 1962 el se trasferìs definitivament in America e in del 1972 l'é diventái american. El sücess l'ha cuminciá a rivà dal musical del 1965 Do I Hear a Waltz?
L'ha mai desmentegád i só uriginn e i só radìs: el turneva semper a Cudògn e a per truá i amìs.
Sergio Franchi Foundation[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'ha cuminciáa a mett sü una scola lirica a Stonington (USA), e dópu la sò mort (per un mal, el 1 de magg 1990) la só dona Eva l'ha fai diventá una Fundasión per i cantant che i vören diventá tenùr e sopran.
Film müsicáj[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sing, aber spiel nicht mit mir (1963)
- Il segreto di Santa Vittoria (1969)
- Musical Comedy Tonight II (1981)


text:
Idrògen
Cuntegnüü
Infurmazziun generàj[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'idrògen (dal greech hydor, aqua e gennasin, generà) l'è un elemeent chímich cunt símbul H e nümer atòmich Z=1. L'è l'elemeent püssee lingeer e püssee abundaant in de l'Üniveers (75% de la màssa e 90% del nümer de àtum), quasi tütt in de l'isòtup senza gnanca un neütrún (pròzzi).
Cunsideraa cumé elemeent püür, e minga in d'una quaj oltra mulécula, al pö presentàss in trí fuurm:
- in cundizziun standard, cumè gas biatòmich (H - H) inculuur e inuduur, c'al taca fööch a svèlta; l'idrògen gasuus al g'à un pünt de bülizziun de dumé 20.27° K e un pünt de füsiun de 14.02° K. L'idrògen gasuus a l'è furmaa da dü àtum tacaa cunt un ligàmm cuvaleent sémplis, indué i dü àtum a mètenn in cumün i sò eletrún;
- in cundizziun de pressiun vólta (cumè sa pö truvà in del sciröö dii pianeet gigaant) al ciàpa un caràter de metàll;
- in cundizziun de pressium bassíssima (cumé in del spazzi dèerf) al pö anca esiist cumé gas monuatòmich.
L'idrògen elementaar al g'à una grandíssima impurtànza per l'üniveers intréch, vist ca i reazziun de füsiun nücleaar ca ga sücédenn deent in dii stèll a partíssenn da l'idrògen, per furmà i difereent elemeent ca vègnenn dopu in de la taula periòdica.
L'idrògen gasuus in cundizziun nurmàj l'è un pastún de dü difereent fuurm: òrto-idrògen e pàra-idrògen ca g'ann spin cuntràri; generalmeent, ul 25% dii mulécul a inn de la furma pàra, ul rèst òrto. I dü fuurm g'ann caraterístich físich un ziich difereent (per esémpi, i pünt de bülizziun a diferíssenn de 0,1 K).
Aplicazziun de l'idrògen[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'idrògen a l'è duperaa in un bèll pu' de prucèss indüstriaj:
- prudüzziun de amuníaca;
- idrugenazziun de gràss per l'indüstria alimentaar;
- prudüzziun de metanòol;
- prudüzziun de àciit clurídrich;
- suratütt in dii ültimm ann, l'è duperaa cumè carbüraant per i mutuur;
- la sò furma líquida l'è duperada in del setuur dii süpercundütuur;
- in dii ann indree, l'era duperaa per impiení i dirigíbil; dopu ul disaster de l'Hindenburg però l'è staa lassà pèert;
- l'isòtup deütéri l'è duperaa in dii centràj nücleaar;
- l'isòtup trízzi l'è duperaa per fà i buump a l'idrògen e cumè marcaduur (vist ca l'è radiuatiif) in dii laburatòri.
Fuunt de idrògen[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La fuunt püssee impurtànta de idrògen a l'è l'aqua; dopu a vègnenn la magiuur part dii cumpòost urgànich (tüta la biusféra, i cumbüstíbil fòssil e ul gas natüraal).
L'idrògen al sa cava föra in difereent manéer:
- Eletruliis u fotuliis de l'aqua;
- Reazziun tra idrucarbüür e vapuur de aqua;
- Atàch de metàj cunt baas fòort (idròssiit de sòdi u de putàss);
- Atàch de metàj (Zinch u Alümíni) cunt àciit fòort, cumè àciit sulfúrich u clurídrich.
Cumpòost[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'idrògen al g'à un valuur intermédi de eletru-negatività (2,2 in sü la scàra de Pauling), de manéra c'al pö furmà cumpòost indué l'è l'elemeent cunt magiuur u minuur caràter metàlich. Al furma idrüür cunt i metàj dii grupp 1 e 2 (cumè aniun, H-) e cunt i minga-metàj dii 15, 16 e 17 (cumè catiun, H+).
L'idrògen l'è anca l'elemeent semper preseent in dii cumpòost urgànich, insèma al carbòni; olter cumpòost cumün de l'idrògen a inn:
- amuníaca (NH3);
- idrazína (N2H4);
- aqua ussigenàda (H2O2);
- sulfüür de idrògen (H2S);
- aqua pesànta, furmada da l'isòtup deütéri (D2O).
Isòtup[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'idrògen l'è l'ünich elemeent c'al g'à nòmm difereent per i sò isòtup.
- Pròzzi: l'è l'isòtup püssee cumün in natüra; ul sò nücli atòmich al cuntègn dumè un prutún.
- Deütéri (D): in del sò nücli a gh'inn un prutún e un neütrún. In natüra, al cunta per una percentüaal cumpresa tra ul 0,0184 e ul 0,0082% (IUPAC).
- Trízzi (T): in del nücli, al g'à un prutún e dü neütrún; a l'è sintétich e radiuatiif.
- Idrògen 4: l'è staa sintetizaa per mèzz del bumbardameent de trízzi cunt dii nücli de deütéri a vólta velucitaa; a l'è minga stàbil, e al sa dèsfa per emissiun de neütrún cunt un períut de mèza-desintregazziun de 9.93696x10-23 seguunt. Al g'à un spin de 2-.
- Idrògen-5: descuvèert in del 2001, intaant ca i scénziaa érenn dree a bumbardà un àtum de idrògen cunt dii juun pesaant. Al sa dèsfa per emissiun de neütrún cunt un períut de mèza-desintregazziun de 8.01930x10-23 seguunt.
- Idrògen-6: al sa dèsfa per emissiun de neütrún, períut de mèza-desintregazziun de 3.26500-22 seguunt.
- Idrògen-7: creaa in del laburatòri RIKEN (article) in Giapún.
I valuut marcaa cunt # a inn valuur stimaa, minga calculaa sperimentalmeent. Istèss per i valuur de spin.
Perícul[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'idrògen al taca fööch cunt facilità; al gréma a l'ària per furmà aqua, e al reagíss de viulénza cunt ul flüòor e ul clòor per furmà idrüür. L'aqua pesànta l'è tòssica per quasi tütt i spéci viveent, anca se ga vöör bévenn tànta.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al paar ca l'idrògen l'è staa preparaa püür per la prima völta dal scénziaa Theophratus Bombastus von Hohenheim, cugnussüü cumè Paracèls, quaand l'à mis'ciaa metàj e àciit; in tütt i modi, al s'è minga curgiüü ca quèll ca l'è vegnüü föra l'era idrògen de bun.
In del 1671 ul Robert Boyle l'à descrivüü la reazziun de dü tuchèj de fèr cunt àcit mòll, ca g'à vüü cumé resültaa idrògen; in del 1776 ul Henry Cavendish a gh'è reüssii cunt mercüri e àcit. Ul Cavendish a l'è staa ul primm ca l'à cunsideraa l'idrògen cumé sustànza e ca l'à capii ca a l'ària al cumenciava a gremàss a furmà aqua. Püssee taart, pròpi per quèla resun chí, ul Lavoisier l'à recugnussüü l'elemeent e l'à ciamaa idrògen.
Ul seguunt isòtup de l'idrògen, ul deütéri, l'è staa descuveert in dii ann '30 del '900 dal chímich Harold C. Urey; la descuvèrta del trízzi, ul tèrz isòtup, l'è vegnüda da lí a un quaj ann.


text:
988
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 10 03 (u vargün òolt dí da cheest mees) - Catalunya: Borel II al renöva mia ul gjürameent da fedeltaa al rei Fraanch: al deventa, de facto, cuunt independeent e al scumenza a incuniá muneda pròpia; chesta independenza la cunfirmarà legalameent ul trataa da Corbeil (1258).
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
Canton Lüzerna
El Canton Lüzerna (en todèsch: Kanton Luzern) l'è giü dei 26 cantù de la Svìsera. L'è sitüàt endèla Svìsera central e l'òcupa 'n àrea de 1493 km², e 'l g'ha 'na popolasiù de 381966 abitàncc (segónt i dàti del Dicember 2011). La popolasiù l'è 'n magiurànsa de lèngua todèsca o la sò variànt locàl ('ntra töt presapóch l'89%) e de religiù catòlica (presapóch el 71%). La capitàl del cantù l'è la cità de Lüzerna.
Geografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El cantù de Lucerna l'è sitüàt endèla part centràl de la Svìsera (Mitelland). L'è streersàt dei fiöm Reuss e Kleine Emme. El teretóre del cantù 'l cunfìna a nort co le alpi svìsere e col Canton Argovia, a èst col Canton Zug e col Canton Svit, a sud coi cantù de Nidwalden e Obwalden e a ocidènt col Canton Berna. El mut piö alt l'è 'l Brienzer Rothorn che 'l rìa a 2350 méter de altèsa söl leèl del mar.
Demografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La popolasiù l'è 'n magiurànsa de lèngua todèsca o la sò variànt locàl ('ntra töt presapóch l'89%) e de religiù catòlica (presapóch el 71%).
Sistéma aministratìf[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El cantù de Lucerna l'è furmàt de sés distrècc (Ämter) e de 88 cümü.
I distrècc i è:
- Lüzern che g'ha per capolöch Lüzerna
- Hochdorf che g'ha per capolöch la citadìna de Hochdorf
- Sursee che g'ha per capolöch la citadìna de Sursee
- Willisau che g'ha per capolöch la citadìna de Willisau
- Entlebuch che g'ha per capolöch la citadìna de Schüpfheim
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Lucerne (Canton) in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Annalisa Minetti
Annalisa Minetti l'è na cantànta itagliàna nada a Rho al 27 ad Dicémbar dal 1976.
Biugrafìa
Da baghéta la tóś al diplòma in ragiunerìa dòp ch'a quind'ś an la capìs 'd avér na bruta malatìa: la retinìte pigmentóśa cun na degenerasiòṅ maculàra.
La s fà fòrsa e, dòp avér fat la gavéta in dal baléri dla Lunbardî, in dal 1995 l'incìd la canta Metti un lento cun al grup Perro Negro. La próa ad andàr a Sanremo ma la vèṅ scartàda.
In dal 1997 la vèṅ duciàda da 'n talent scout dal sò bandi ch'al pascàva di vólt nóṿ p'r al cuncórs ad Miss Lunbardî e la và a Miss Italia. A s dascór dimóndi ad lē parchè l'è òrba, un quèl mai vist a Säls, ma Annalisa la n vins minga, anc se pò la finìs in dal primi déśi e la pòrta a cà al tìtul ad Miss Gambissime.
'L an dòp la và avànti in dla manifestasiòṅ Sanremo Giovani cun la canta L'eroe sei tu, na cover in itagliàṅ 'd un braṅ ad Mariah Carey, e acsè la pól andàr al Festival ad Sanremo. La sò cansòṅ Senza te o con te la riva prima, davanti a quéla 'd Antonella Ruggiero, e Aldo Busi al s rabìs sèg in dal Dopofestival dgénd ch'l'à abû di vantàś p'r al sò handicap.
La Minetti la fà gnir fóra al sò prim àlbum Treno blu par la Sony ma al disc al vénd pòc. Anc quél d'l an dòp, Qualcosa di più, al rèsta in di negòsi, anc s'l è stâ fat insém a i Pooh, Eros Ramazzotti e Ron.
In di an sucesìṿ la fà gnir fóra di tant in tant di sìngui e la taca a lauràr cun Toto Cutugno.
Dal punt ad vista dla televiśiòṅ, in dal 2004 Annalisa la fà part dal cast dla prima edisiòṅ dal prugràma muśicàl Music Farm cundót par Amadeus, ma la pèrd la gara cun Riccardo Fogli e la vèṅ scartàda dal śóg.
In dal 2012 la và a curàr in di Ulimpìadi di andicapâ a Lóndra vinsénd na mdaja ad brónś in di 1500 faghénd anc al rècord dla clas T11 cun al tèmp ad 4’48’’88[1].
Discugrafìa
Àlbum
- 1998 - Treno blu
- 1999 - Qualcosa di più
Sìngui
- 1995 - Metti un lento (cun i Perro Negro)
- 1997 - L'eroe che sei tu (Hero)
- 1998 - Senza te o con te
- 2000 - Due mondi (versiòṅ latìna dla cansòṅ ad Lucio Battisti)
- 2000 - Inequivocabilmente tu (scrita da i Pooh)
- 2000 - La prima notte (remix)
- 2005 - Come noi nessuno al mondo (cun Toto Cutugno)
- 2005 - Vita vera
- 2006 - Stelle sulla terra
- 2006 - Fammi fuori
- 2007 - Il cielo dentro me
- 2008 - Scintilla d'anima
Culegamènt estéran
Nòti
- ↑ Minetti ad brónś in di 1500 gazzetta.it, 4 ad Setémbar dal 2012


text:
Fiumèlb
Artìcol in dialët piasintëin
Fiumèlb (Fiumalbo in Itagliàn e anca in dal sò dialëtt) l'é un paesëin italian ad 1.030 abitant in Pruvincia ad Mòdna.
Ligamm ad föra[modifica | mudéfica la surzéia]
Ardundlà · Bastìa · Bumpòrt · Campgaiàn · Campsànt · Chèrp · Castelfrànch · Castelnóv · Castelvéder · Cavèss · Fanàn · Finèl · Fiumèlb · Fiuràn · Furmézen · Frasnùr · Gùia · La Cuncòrdia · La Miràndla · La Sèra · Làma · Maranèl · Maràn · Medòla · Mòdna · Muntecrê · Muntfiurèin · Muntés · Nonàntla · Nóv · Palàghen · Pavóll · Pergnàn · Pivpélegh · Pulinègh · Ravarèin · San Felìz · San Gèr · San Pussidòni · San Pròsper · Sasól · Savignàn · Sèstla · Suléra · Spilambèrt · Vgnóla · Zòca


text:
Kirchberg (SG)
Kirchberg a l'è un cumün svizzer del distret eletural (Wahlkreis) de Toggenburg, in del Canton San Gal. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 42.59 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 8348 abitant.
El cumün de Kirchberg al se tröva a una altitüden de 735 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Fischingen (TG), Jonschwil, Lütisburg, Mosnang, Rickenbach (TG), Sirnach (TG), Wilen (TG). La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Kirchberg l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1222 col nom de Kilchberc.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]


text:
Lorena
La Loréna (nòm uficiàl en fransés: Région Lorraine ; en todèsch: Lothringen: en lorenés: Louréne) l'è giöna de le 22 regiù de la Francia. La popolasiù totàl de la regiù l'è de 2.394.568 abitàncc (dato del 2007) distribüìcc söndèn'area de 23.547 km², per 'na densità de 102 ab./km².
La Loréna l'è l'ünica de le regiù de la Francia a cunfinà con tré nasiù straniére: el Bèlgio, el Lusembùrgo e la Germània (länder del Saarland e de la Renània-Palatinàto). La cunfìna apò a con tré regiù de la Frància: l'Alsàsia, la Champagne-Ardenne e la Franche-Comté.
Sudiviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La regiù de la Loréna l'è dividìda 'ndei dipartimèncc de Meurthe-et-Moselle, Meuse, Moselle e Vosges, che i ragrùpa 19 circondàre (en fransés: arrondissements) e 2337 cümü. La capital de la regiù l'è Metz.


text:
Collecziun sistematica dal dretg federal
I. Relaschs federals en rumantsch
En quest lieu vegnan publitgads en rumantsch relaschs che han ina impurtanza speziala. La chanzlia federala determinescha quests relaschs suenter avair tadlà la chanzlia chantunala dal Grischun.
Actualmain stattan a disposiziun passa 40 relaschs federals en rumantsch, da la Constituziun federala sur il Dretg d'obligaziuns ed il Cudesch civil svizzer fin a la Convenziun da basa per proteger las minoritads naziunalas.
Ils relaschs federals rumantschs èn vegnids translatads e revedids dal servetsch da translaziuns da la chanzlia chantunala dal Grischun. En l'avegnir vegnan quests relaschs actualisads regularmain.
Areguard la valaivladad dals relaschs han mo las trais versiuns en tudestg, en franzos ed en talian la medema vigur giuridica. Dal rest n'èsi betg previs da translatar tut ils relaschs federals en rumantsch.
En rumantsch n'exista nagin fegl uffizial federal. Tuttina vegn la scursanida BBl (Bundesblatt) translatada cun «fegl uffizial federal». Las cifras en las translaziuns rumantschas sa refereschan pia al fegl uffizial federal tudestg. Il medem vala per CULF (collecziun uffiziala da las leschas federalas), per CRLF (collecziun repassada da las leschas ed ordinaziuns federalas 1848–1947) ed en tscherts cas er per CS (collecziun sistematica dal dretg federal).
II. Cuntegn dal dretg naziunal
- Stadi - Pievel - Autoritads
- Dretg privat - Giurisdicziun civila - Execuziun
- Dretg penal - Giurisdicziun penala - Execuziun
- Scola - Scienza - Cultura
- Defensiun naziunala
- Finanzas
- Ovras publicas - Energia - Traffic
- Sanadad - Lavur - Segirezza sociala
- Economia - Cooperaziun tecnica
Per propostas e per communicaziuns: Center da las publicaziuns uffizialas


text:
Riultèla
Riultèla (Ripalta Arpina in Italià) l’è ‘n paìs da 1 038 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]) da la Pruincia da Cremuna.
'Na ólta gh'era 'n castèl co i Cunt da Riultèla.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc l'è mustràt in de la tabela ché sóta:
Abitàncc censìcc
Pagine Tacade[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Novèmber
Artécol in dialèt arzân
Novèmber o Nuvèmber (novembre in italiân) l'é l'undècim mèiş ed l'ân secònd al Lunâri Gregoriân e al têrs e ûltem mèiş ed l' avtûn ind la pêrt d'ed sōver ed la Tèra, 'd la premavèira ind la pêrt d'ed sòta, al cûnta 30 dé e l'é ind la secònda metê 'd un ân civîl.
Al nòm al deşvîn dal latèin "novem", nōv, perché l'ēra còl di nōv di mèiş dal lunâri rumân, ch' al cumincêva cun al mèiş ed mêrs
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da Novembre trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Novèmber
Gennaio | Febbraio | Marzo | Aprile | Maggio | Giugno | Luglio | Agosto | Settembre | Ottobre | Novembre | Dicembre


text:
Cabaret
'L Cabaret l'è isturicament una manera da fà spetacul che la meta insema teater, canzon, cumedia e danza. Nassüü vers la fin del XIX secul in Francia, 'l cabaret l'è scumenciaa cume spetacul inteletüal e anticunfurmista.
La Lumbardia l'ha cuntribüii un bel poo al cabaret de l'Europa. Prima cun di piunier cume Franco Nebbia al Nebbia Club de Milan, ispiraa da la scöla tudesca, pöö cun I Gufi (Gianni Magni, Lino Patruno, Roberto Brivio, Nanni Svampa).
Ma la cà del cabaret lumbard l'è staa 'l Derby Club de Milan, che l'ha definii la so manera da fà art cun di autur e artista pien d'idej növ e sperimental cume Enzo Jannacci, Felice Andreasi, Cochi e Renato, Lino Toffolo che i hann fat scöla mia dumà in lumbardia, ma anca int i alter sit de l'Italia.
Semper al Derby, i henn rivaa pöö gent püssee giuin, cume Massimo Boldi, Teo Teocoli, Francesco Salvi, Paolo Rossi, Claudio Bisio, Enzo Iacchetti, e, anmò püssee de recent, Aldo, Giovanni e Giacomo.
Significaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cun i cambiament muderen, suratüt la television, anca la parola "cabaret" l'ha cambiaa significaa. In spagnö, presempi, la gh'ha la cunutazion de spetacuj de danza erotegh, menter in talian 'l gh'ha un significaa de cumicità e l'è druvaa per artista ch'i fann esibizion int i lucal.


text:
Non giocate con il cactus
Non giocate con il cactus (Minga śugàr c'n al càctus) 'l è na cumèdia dal 1985 ad Robert Altman. L'è custàda sèt migliòṅ ad dòlar a 'l incìrca.
Sunt
Oliver Cromwell (Daniel H. Jenkins), un ragàs ch'al s pòrta adrē al scutmàj 'd O.C., 'l è dimóndi amìg cun Mark Stiggs (Neill Barry) e durànt al dè al s divèrt insém a lò. Al viṿ in un paéś dl'Ariśòna insém a sò nunòṅ. Quànd 'n asicuradōr sénsa scrùpui, Randal Schwab (Paul Dooley), 'l al fà 'rmàgnar in buléta, al vèć 'l è custrét a finìr a 'l uspìsi.
I dū śóvan i decìdan acsè ad dar adòs a la famìja burgéśa di Stiggs, a Randal, a sò mujér sèmp'r imbariàga e a i dū fiōi minciòṅ. A la fiōla fémna i gh regàlan p'r al sò matrimòni un mitrajadōr e pò, cun 'l ajùt ad cal mat ad Sponson (Dennis Hopper) ch'al vénd di śavàj vansâ da 'l guèri ma anc dla dròga, i faṅ ciapàr un spaghét a 'l asicuradōr rivànd a sćiupàr di fōg artificiài davànti a la sò vila e andànd a 'l atàc cun dal màchini ad guèra.