text:
Vèt
Artécol in dialèt arzân
Evoluzione demografica
Vèt (Vetto in italiân) l'é un cmûn ed 1.972 abitânt ed la pruvîncia ed Rèz, ind l' Apenèin arzân lòungh la vâl d' Èinsa, lé a mezdé e a cîrca 42 chilômeter dal cèinter ed Rèz
Al teritôri[modifica | mudéfica la surzéia]
Quacê ed bôsch, cun soquânti zôni in dóve a gh'é dal bèli vidûdi, praticamèint intâti, a's câten incòra dal persòuni che lavōren la tèra e a mantînen vîvi al tradisiòun ed la civiltê cuntadèina, es prudûs al Grâna, furmàj artigianêl fât in caṣê ed cèchi o mzâni dimensiòun cun un mètod ed lavurasiòun ch ' al s'é mantgûn ind al tèimp, l'é numinêda la prudusiòun e la stagiunadûra 'd insachê nustrân e genuvîn. Incòra cêr i rèst dal pasê, ch ' a's vèden préma ed tót ind la zôna dal cèinter stôrich ed Vèt. Splèndid i bôregh ed l'êlta vâl dal Tasóbi: da Sân Stêven a Pinêt, al Grés cun 'na cà a tòr dal Sincsèint, al castèl ed la Chervara ch' a gh'ermêṣ pôche rèst.
Stòria[modifica | mudéfica la surzéia]
Vèt al tóṣ nòm dal latèin "vectus", ch'al vôl dîr purtê, traspurtê. Per di êter al nòm al deṣîvn dal pusès ed la nôbila râsa rumâna di Vetii o Vectii. Ed sicûr d'urègin rumâna la nòmina ed Vèt, in tèimp indrê, l'êra duvûda a la só puṣisiòun. Pûnt ed paṣag e uniòun tra divêrsi regiòun, in pió cme pôst ed traversamèint ed la Vâl d' Èinsa atravêrs al fiòum cun l'istès nòm; ânch int al medioēv al paèiṣ l'êra un impurtânt pûnt ed pasâg perché l'é insém a la strêda che da Pêrma, pasând da Castelnōv di Mûnt, la purtêva in Tuscâna e, invicivêrsa, al permetîva a i mercânt ed la Luchséia ed rivêr a Milân. La préma vôlta che a's vèd al nòm ed Vèt l'é in un documèint dal 1142, ân dóve al pâsa dal pusès di Canòsa a còl di Dalla Palude. Int al 1188 al pâsa sòt al Cmûn ed Rèz, pó da la secònda metê dal Terṣèint fîn al Sesèint sota a i Terzi pó i Vallisneri pó ed nōv i Dalla Palude. Dal Setsèin, dôp l'andêda só ed soquânt faméj nobiliêri durêdi pôch, l'é pasê sòta a Castelnōv di Mûnt fîn al 1859 quând l'é dvintê Cmûn indipendèint. Al 26 fervêr 1928, só richièsta dal podestê Azzolini, Mussolini al dêva l'arcgnosimèint uficêl al stèma dal Cmûn.
Materiêl pr'andêregh in fònda[modifica | mudéfica la surzéia]
(manca):
- Athos Nobili - Vecchia Vetto. Storia, cronaca, tradizioni, immagini. - Reggio Emilia : AGE, 1984.
- Athos Nobili - Vetto : itinerari turistici : immagini d'altri tempi - Reggio Emilia : Age grafica editoriale, 1980.
- Vetto: Guida turistica. - Vetto : Amministrazione Comunale, 1994.
Albinèa · Bagnōl in Piân · Baîṣ · Bibiân · Bresèl · Burèt · Buṣâna · Cadelbôsch ed Sōver · Campagnōla · Campéṣen · Canòsa · Carpnèida · Caşalgrând · Caṣîna · Castelnōv di Mûnt · Castelnōv ed Sòt · Castlarân · Culâgna · Curèz · Fâbrich · Gatâtich · Gualtēr · Guastâla · Ligûnchi · Lusêra · Muntèc · Nuvalêra · Puvî · Quâter Castē · Queriêgh · Ramṣèit · Ré Salṣêr · Rèz · Rezōl · Rôl · Rubēra · Sân Martèin · Sânt'Ilâri · Sân Pôl · Scandiân · Toân · Véla Mnôs · Vèt · Viân · Vsân


c: text/html

text:
Silene
Silene l'è 'l nòm de 'n zèner de piànte de la famìa de le Caryophyllaceae. I è piànte 'mparentàde con chèle del zèner Lychnis.
Etimulugìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El nòm del zèner l'è de sigür en relasiù co la figüra de Sileno, pàder adutìf e edücadùr de Dioniso, sèmper figüràt co la pànsa 'nfiàda che la fà nì 'n mènt el càles de divèrse spéci, per ezèmpe S. vulgaris o S. conica.
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Le piànte del zèner Silene le g'ha fòie opòste. De sòlet i è laceolàde ma 'ndèna quach spéce pò a lineàre o spatolàde.
I fiùr i è ermafrudìcc o polìgami (sö 'l stès ezemplar se troa fiùr apéna mascc o apéna fèmina), eteroclamidàcc (pereànse co càles e coròla bèi destacàcc), pentàmer (càles e coròla furmàcc de 5 elemèncc). I fiur del zèner Silene de sòlet i è bianch, zaldulì, ròza o rós.
El càles l'è l'elemènt piö caraterìstich de chèsta spéce; l'è a fùrma de tübizì (gamosèpalo), de spès l'è sgiónf, con divèrse nervadüre sö la longhèsa (de 10 'nfìna a de piö de 50) e dentàt a l’àpice.
Divèrse spéci le pöl vìga fiur unisesuài (en particolàr, S. dioica e S. latifolia). En chèsti càzi el càles dei fiùr fèmina de spès i è piö sgionf che chèl dei fiùr mascc. El fröt l'è 'na cápsula a 5 compartimèncc.
La Silene dioica, la Silene vulgaris e la Silene latifolia i è piànte che se èt facilmèt en töta Europa.
Galerìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Evolution of Sex Chromosomes: The Case of the White Campion. PLoS Biol 3(1): e28.
- ADDENDA

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kika - Un corpo in prestito
Kika - Un corpo in prestito (Kika - Un còrp in prèst) 'l è 'n film dal 1993 ad Pedro Almodóvar, distribuî in Itâglia sōl al 19 ad Śnar dal 1995. Par cla pelìcula chè, l'atōra prutagunìsta Verónica Forqué l'à vins al Prèmi Goya al 1994.
In dal film Almodovar al strica 'l òć a dimóndi film śal cuma La fnèstra in sal curtìl, ’L òć ch'al masa, Ròs fónd, Tènebri e Blow-Up.
Al stilìsta francéś Jean-Paul Gaultier 'l à diśgnâ i custùm dla Victoria Abril.
Sunt
Nicholas (Peter Coyote), scritōr americàṅ in criśi, al tórna a Madrid in dua 'l à lasâ al fiàstar Ramón (Àlex Casanovas) dòp che sò mujér tri an prima la s éra tòlta la vita. Chi lò al viṿ cun la trucadōra Kika (Verónica Forqué), na dóna più granda 'd lò ch'la s fà jutàr in cà da na camaréra lèśbica, la Juana (Rossy de Palma).
Par mét'r in bisàca quèl, Nicholas al taca a lauràr cuma senegiadōr ad stòri ad serial killer par l’Andrea (Victoria Abril), dita la silfàda, ch'la pòrta avànti un prugràma televiśìṿ dal gènar "rusc".
Un dè Pablo (Santiago Lajusticia) al fradèl stupradōr dla Juana, cun un pasâ 'd atōr pòran e péna gnû fóra ad parśòṅ, al và in dl'apartamènt dla Kika e 'l la viulénta. A riva lè anc l’Andrea par tōr śò incòsa p'r al sò prugràma ciamâ "Al pèś dla stmana".


text:
Coluche
Coluche, nasìd Michel Gérard Joseph Colucci (Paris, 28 d’utùber 1944 - Opio, 19 de giügn 1986) l'è stài un cantánt, atur còmic de cinema e teáter, francés.
Biugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nasüd a Paris el 28 d’utùber 1944, da 'na famiglia italiana de Frosinone, a 26 ann el cumencia a laurà cume còmic e a fàss ciamà Coluche. L'é cungusüd per i so mesàgg a dùpi sèns, un po’ vulgàr, ma sensa mài una finalità murbùsa.
L'è mort in d'un incident in moto, el 19 de giügn 1986. Da la sò tragica fiìn, el sò amìs e cantant Renaud, l'ha incìs el dìsc Putain de camion ('Ste pütana de camion).
Risturànt del cör[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Coluche l’è anche cunusüd per i famusìsim Risturànt del cör (Restos du coeur): in del 1985, insema a Frà Pèder (Abbé Pierre) l’ha fundàd un’Asuciasiòn de risturant che cateva sü el mangià e i vestìd e gh’ià deva ai barbòn, ai sensa tètt, e a tütt i pòver in generàl.
Tüti dü i disèven:


text:
Enàgon
'l enàgon (dal Gréch Antìch enneagonon, da evvea cioè nöf e Ywvov cioè àngol), l'è öna figüra geomètrica piàna, ü polìgon che 'l gh'à nöf làti; menimà se ciàma enàgon regolàr, ün enàgon che 'l gh'à i nöf làti töi lónch istès e i nöf àngoi töi gràncc istès e cioè de 140 gradi.
Ol perìmeter d'ün enàgon[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per troà 'l perìmeter d'ü enàgon, se 'l enàgon l'è mia regolàr, mè fà l somatòria de töcc e nöf i làti, menimà se l'è regolàr bàsta fà.
L'àrea d'ün enàgon[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gh'è dò manére dièrse per troà l'àrea d'ü enàgon regolàr:
'ndóe l l'è 'l làto, a l'è l'apotéma e 9l e 2P i'è 'l perìmeter. Per capì chèsta fórmula, bàsta pensà che 'l enàgon 'l sìes facc de nöf triàngoi regolàr e per ògnü de chès-ce triàngoi 'l làto del enàgon l'è la bàze, menimà l'altèsa l'è 'l apotéma, isé per troà l'àrea de ü de chès-ce triàngoi s'fà come per töcc i triàngoi, cioè bàze per altèsa e pò gh'è de dividì töt per dù, e alùra per troà l'àrea del enàgon l'è asé moltiplicà per nöf.
Öpör s' pöl fà:
'ndóe l l'è 'l làto e ns' l'è 'l nömer stàndard che per 'l enàgon l'è piö o méno 6.18182.


text:
Biandraa
Biandraa (nom ufizial in italian: Biandrà in Piemuntes; Biandrate in Italian) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de 1 289 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 12,7 km² e ona densità de popolaziun de 101 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Casalbaltram, Casalin, Riscàt, La Badia, San Pedar Mugiösch e Vidlunch.
A la cità l'è legaa el nom del sò cunt Guid III, vün di prutagunista di guer tra la Lega Lumbarda e 'l Federich Barbarussa.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Biandraa l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Südtiroler Volkspartei
Introduziun
I Ves rengraziun d´avëi vijité la homepage dla SVP por ladin. Le partì popolar de Südtirol (SVP) é n partì che tol ite dötes les tlasses soziales y à na vijiun dl monn umanistich-cristiana. Ara se dà da fà por i dërć dla mendranza todëscia y dla mendranza ladina te Südtirol y por le mantegnimënt de süa cultura. La SVP é la fraziun plü sterscia dl Consëi provinzial de Südtirol olache ara à la maioranza; le Presidënt dla Junta provinziala vëgn dal cërtl dla SVP. Ara é rapresentada sides tles döes ćiamenes dl Parlamënt talian che te chël Europeich.
Aspeć storics
Do la Pröma Vera dl Monn tomâ l´impêr austro-ungarich adöm te n gröm de stać singui. Ala Talia ti êl gnü impormetü Südtirol sce ara foss jüda te vera cun les potënzes dl vest. Tl 1919 gnôl insciö despartì le Tirol da impröma y le tòch plü a süd ti gnô assegné ala Talia. Dal 1921 inant sighitâ tla Talia le rejim fascist nü da tó demez o proibì döt ći che ê todësch, insciö inće i partis politics. Impormò do la Secunda Vera dl Monn se pitâ indô la poscibilité de mëte sö te Südtirol na rapresentanza politica por la mendranza todëscia y por chëra ladina.
Ai 8 de mà 1945 à le comerziant Erich Amonn da Balsan fondè adöm a n grup de porsones dales medemes idees le Partì Popolar de Südtirol cun la stëra de munt sciöche sëgn dl partì. Le partì nü é nasciü dal movimënt de resistënza “Andreas-Hofer-Bund”. Bele ala fin de setëmber dl 1945 compedâ la SVP presciapüch 50.000 componënć. Tl 1946 pro les conferënzes de pêsc de Paris gnôl confermè le tort fat tl 1919 y Südtirol gnô lascè pro la Talia. Mo tl “Tratat de Paris” impormetô la Talia a Südtirol la conzesciun de n´autonomia locala. Tl 1948 aprovâ l´adunanza costituzionala nazionala taliana le pröm Statut de Autonomia por Südtirol; desposiziuns importantes dl tratat de Paris ne gnô nia ademplides. Tl 1957 gnôl tignì la plü gran manifestaziun de protesta tla storia de Südtirol pro le Ćiastel Sigmundskron. Ara ê gnüda organisada dala nöia direziun dl partì sot a Silvius Magnago. 35.000 abitanć de Südtirol cun a će le presidënt dla SVP Silvius Magnago ghirâ n´autonomia independënta por Südtirol y protestâ cuntra la manćianza d´ademplimënt dl tratat de Paris da pert dla Talia. Tl 1960 gnô Silvius Magnago lité sciöche presidënt dla Junta provinziala. Al à governè Südtirol ćina tl 1988. Tres tl ann 1960 portâ l´Austria sön presciun dla SVP la chestiun de Südtirol dan dal´ONU a New York. Al gnô promulghè na ressoluziun che inviâ la Talia y l´Austria a tratatives nöies sön le problem de Südtirol. Cuntra l´indesponibilité dla Talia a dè do manifestâ tl 1961 abitanć dla Provinzia süa malcontentëza y delujiun, tres atentać dinamitars a pilastri dla tenjiun alta. Do tratatives lunges y complicades impröma inanter l´Austria y la Talia y spo inanter i rapresentanć dla SVP y le govern talian en ćiaria gnôl metü adöm n pachet de provedimënć che garantî i dërć de mendranza ai Südtiroleji y ti assigurâ n´autonomia ampla. Do na debata ampla y ćialda gnô chësc “Pachet” aprovè tl 1969 te na sentada provinziala storica straordinara dla SVP arjunjon apëna la maioranza.
Le “Pachet” tolô ite i resultać dles tratatives arjuntes cun indöt 137 provedimënć por na miù proteziun di abitanć dla provinzia. Ai 20 de jenà dl 1972 jô spo en forza le secundo Statut de Autonomia basè sön les competënzes nöies dl “Pachet”. Da chësc momënt inant metô la provinzia man da florì. Tl 1992 te na sentada provinziala straordinara dla SVP gnô le “Pachet” detlarè sciöche realisé y le strit inanter l´Austria y la Talia gnô aiusté ia dan dal´ONU. N ann do dê fora l´adunanza provinziala dla SVP n program de mascimes nü che tignî cunt dla situaziun nöia y dles sfides desvalies te n´Europa tres plü unida. La intenziun dla SVP resta n majer ampliamënt dl´autonomia te n´Europa federala unida a na manira che l´identité dla mendranza todëscia y de chëra ladina pois gnì conservada inće tl dagnì.
L´autonomia arjunta rapresentëia na fondamënta por n majer svilup de Südtirol. Da 50 agn incà ó la SVP dì stabilité, continuité y competënza por Südtirol, mo ara é sambëgn inće animada da n spirit davert ti confrunć dles reformes nezesciares y ara é por popolarité y vijinanza ai zitadins.
Organisaziun
La SVP à presciapüch 50.000 iscrić. I 293 grups locai é organisà te set zircoscriziuns.
Implü alda pro la SVP les organisaziuns suandëntes:
· le movimënt dles ëres dla SVP
· la generaziun jona tla SVP s´ocupëia di mëmbri dl partì sot ai 30 agn
· la comisciun provinziala por le laûr dla jënt atempada y la solidarieté inanter les generaziuns se dà da fà por i mëmbri dl partì sura i 60 agn
· i comitês soziai dla SVP rapresentëia i lauranć dependënć y les laurantes dependëntes
· i comitês economics dla SVP se crüzia dles ghiranzes dl´economia dl partì
· i comitês dla politica agrara laora fora propostes por na soluziun di problems tl´agricoltöra
· la SVP ladina é la strotöra d´organisaziun por i rapresentanć dla Val Badia y de Gherdëna tla SVP
Estrać fora dal program de mascima dla SVP:
Südtirol y l´Europa
La SVP é por n´Europa dles regiuns unida. Ara se crüzia dl reconescimënt internazional di dërć de mendranza tl cheder di dërć umans y dl ancoraje de chisc tl´UE y tles atres organisaziuns internazionales.
I raporć de Südtirol cun l´Austria
Por secui alalungia é Südtirol stè na pert dla monarchia austriaca. La SVP vëiga le destach dal´Austria do la Pröma Vera dl Monn sciöche n tort storich. N elemënt fondamental dla politica dla SVP é porchël la portignënza mentala y culturala al raiun linguistich todësch y al raiun cultural mitteleuropeich.
Istruziun
N aspet fondamental dla politica d´istruziun é la formaziun linguistica tl lingaz dla uma mo inće tl secundo lingaz y ti lingac foresti.
Natöra y contrada
La natöra y l´agricoltöra é richëzes naturales che dess gnì mantignides inće por les generaziuns che vëgn. Les aziëndes da paur y la strotöra agricola rapresentëia insciö na fondamënta por le mantegnimënt dla cultura popolara. Por la bria particolara de mantignì y curé la contrada él da arjunje n´indenisaziun por les aziëndes da paur.
Familia y ëra
Le matrimone y la familia é la fondamënta de nosta sozieté y se mirita porchël na sconanza particolara. Por na familia cun mituns ne podéssel ester degügn svantaji. Sot a vigni aspet é l´ëra parificada al ël y l´ëra ćiasarina y uma dess gnì reconesciüda sozialmënter avisa sciöche l´ëra che eserzitëia na profesciun.
Iustizia dles generaziuns
La SVP sostëgn la jonëza tl´istruziun y tla formaziun dla jonëza y te so impëgn politich zënza ti tó le dërt da tó dezijiuns. Insciö dess düć avëi a vigni etè na segurëza de basa ecuilibrada.
Economia
La SVP se lascia ite sön n´economia de marćé lëdia cun condiziuns de cornisc tlermënter soziales y ecologiches; laprò alda inće na gran desponibilité. Al é da miré a na garanzia de n´esistënza sigüda y nia a na segurëza de basa a n livel de pecügna.


text:
1992
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 15 03 - Catalunya: sa i célebra i elezziun al Parlameent da Catalunya; CiU la veenc-i cun magjuranza assulüda.
- 16 01 - Citaa da Mèssich (Mèssich): di representaant dal guvèern salvadureench e dal FMLN ga i signa i Acòort da Chapultepec, ch'i ponn fin a una guèra civil ch'a l'era drée a dürá da dúdas agn.
- 11 09 - ul Pakistan i ul nòort da l'Índia: fòort tempèest munsònich ga i causa la mòort d'un para da mila da personn.
- 28 09 - Katmandú (ul Nepal): sa al fracassa un Airbus-300 pakistanées i en möör e 167 passagée e l'equipacc.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 21 06 - Sueca (l'Horta de València): Joan Fuster, scrituur valencià.
- 23 03 - Fribuurgh da Brisgòvia, Germania: Friedrich Hayek, ecunumista austríach, Premi Nobel d' Ecunumía da 1974.
- Gianni Brera, giurnalista e scritùr italiàn.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Mustér: Premiera svizra da Showband
-
- Zoom
- Tgi che vul sunar cun la Showband sto esser fit (RTR,L.Livers)
Gia per la terza giada fa la Showband, ina furmaziun da musica da marschs, ses ultims exercizis avant la premiera a Mustér. Ils musicists han nizzegià ils dis da Pasca per dar l'ultima glimada vi dal program da quest onn.
En il center da sport a Mustér, han ils var 50 umens e dunnas da la Showband cundiziuns idealas per trenar.
Quest onn datti in'ulteriura acziun, in camp da giuventetgna da la Showband e quel ha lieu dals 6 enfin ils 13 d’october a Mustér. La finamira è d'inchantar la giuventetgna per la musica da marsch cumbinada cun show.
www.marchingband-jugendcamp.
(rtr/ll)


text:
Aquileia
Aquileia (en furlà: Aquilee; endèla parlàda locàl: Aquilea; en slovéno: Oglej; en francés: Aquilée; croàto: Akvileja; en todèsch antìch: Agley) l'è 'n cümü italià de la regiù del Friuli-Venesia Giulia, pruvìncia de Udine, che g'ha presapóch 3.330 abitàncc, 'na superfìce de 36 km² e 'na densità de 93 ab./km². El cunfìna coi cümü de Fiumicello, Grado (GO), Terzo d'Aquileia, Villa Vicentina.
Fondàda come colònia romàna 'ndèl an 181 prìma del Signùr, l'è stàda capitàl de la X regiù augustèa e metròpoli de la céza cristiàna. Enséma co Ravenna l'è sit archeològich piö 'mportànt de l'Italia del Nort, e 'nsèma a Cividale del Friuli e Udine l'è stàda giöna de le capitài stòriche del Friuli.
Famùs en töt el mónt i è i mozàich conservàcc endèla Bazìlica de la cità.


text:
Cèsa Catòlica Malkita
La Cèsa catòlica greca-malkita (in Àrab كنيسة الروم الملكيين الكاثوليك) l'é una cèsa catòlica sui iuris bizantëina. La cünta quäsi 1.200.000 de parsòn e l'é cumandäa dal Patriarcä d'Antiochia d'i Malkìt.
Storia
I malkìt i èn vüna dal cési particulär ch'i fùrman la Césa Católica, àa dìs ch'ienn in communio cun la césa ad Ruma. I én vòina dal cési püsè vèci, parché la parola Cristiann l'é stä inventä pròpri a Antiochia.
La litürgia chi drövan l'é cùla d'i sécui VI-VII, ad San Giuánn Crisostomo.
In Italia gh'è praticamëint apena la césa ad Santa Maria in Cosemdin a Ruma che la celebra al Rìt Malkita.
I Malkit ienn una cèsa catòlica, ma i ghann le diferëinsi del Rìt Bizantëin (cùll ad Custantinòpuli), el rìt urientäl. I Malkit i van adrée a le diferëinsi dal rit bizantëin in sü la guida, la teulugia e la spiritüalitä.
L'é par cusché che ienn ciamä Católic Urientäi o Grec-Católic.


text:
Matador
Matador (Masadōr) 'l è 'n film dramàtic dal 1986 ad Pedro Almodóvar.
A 'l inìsi ad cal lavōr chè, al regìsta manciàṅ al mét insém di pès vèć ad film ad scarésa, cuma Sei donne per l'assassino ad Mario Bava e Profonde tenebre ad Jess Franco.
Sunt
Diego Montes (Nacho Martínez) 'l è 'n ex turêr ch'l à patî 'n incidènt ch'al 'l à custrét a lasàr al sò lavōr. La sò usesiòṅ ad masàr però la n al lasa minga in paś. Par tōr la sò sudisfasiòṅ, chi lò al s fà dal pugnéti guardànd di film ad masamènt ad dóni a la televiśiòṅ. Adès al tira avànti insgnànd al sò mistēr a i śóvan, in mèś a i quài a gh'è Ángel (Antonio Banderas), òṅ ch'al gh'à paùra quànd al véd dal sangṿ e ch'l è fiōl 'd una cun al ciòld fis par 'l Opus Dei, e anc dal studènti dóni. Diego al và a lèt cun dū ad lōr e, durànt al piaśér, al i masa e pò al lóga i cadàvar.
Durànt na lesiòṅ, al mìstar al dmanda pò a Diego s'l è fnòć parchè al s la cava mâl cun cal dóni ma lò al gh rispónd ad no e ch'al gh al dimustrarà. Più tard Ángel, par far védar 'd ès'r un masć dabòṅ, al próa a viulentàr na sò vśina ad cà, la murōśa ad Diego e mudèla Eva (Eva Cobo). Méntar chi lē l'è drē a scapàr via, la strabùca in dla śmalta e la s taja la ganàsa, tacànd a sanghnàr. Ángel al n s cumpatìs minga cla vduda lè e al pèrd i sèns. Par cal fat lè, sò màdar la 'l cuntrìnś a 'ndàr a cunfesàr-'s in céśa ma lò invéci al cònta incòsa a la pulisìa. L’Eva la dà la sò versiòṅ di fat, la diś che lò 'l à śburâ prima ad purtàr a cumpimènt al sò at e la questiòṅ la finìs lè. Al cumisàri (Eusebio Poncela) al fà pò véd'r a 'l śóvan al fóto dal dū dóni sparìdi e Ángel al s fà càrag di masamènt, dgénd ch'l è stâ lò. A difénd'r-al a gh'è la psicòluga Julia (Carmen Maura).
L'avucàt 'd Ángel, la María Cardenal (Assumpta Serna), la gh'à un visi cumpàgn a qvél ad Diego, la masa i sò amànt durànt al ciulàdi. Quànd i dū i s cgnósan, a scròca subìt la mòla, in un stravènt 'd amōr e mòrt.


text:
Bergdietikon
Bergdietikon (Bärgdietike in aleman) a l'è un cumün svizzer del distret de Baden. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 2 384 abitant e una süperfiss de 5.94 km², e al se tröva a una altitüden de 581 meter sura al livel del mar.
El cumün de Bergdietikon a l'è tacaa ai cumün de Bellikon, Dietikon (ZH), Rudolfstetten-Friedlisberg, Spreitenbach, Urdorf (ZH), Widen.
L'andament storegh de la popolazion de Bergdietikon l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Bergdietikon in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Bergdietikon in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Canton Zug
El Canton Zug (en todèsch: Kanton Zug) l'è giü dei 26 cantù de la Svìsera. L'è giü dei piö pesègn e l'òcupa 'n àrea de 239 km², e 'l g'ha 'na popolasiù de 115104 abitàncc (segónt i dàti del Dicember 2011). La popolasiù l'è 'n magiurànsa de lèngua todèsca o la sò variànt locàl ('ntra töt presapóch l'85%) e de religiù catòlica (presapóch el 62%). La capitàl del cantù l'è la cità de Zug.
Cuntegnüü
Geografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El cantù de Zug el se tróa 'ndèla part centro-setentriunàla de la Svìsera, sö le spónde del lach omònim. El cunfìna a òvest coi cantù de Lüzerna e Argòvia, a nòrt col cantù de Zurìgo, a èst e a sud col cantù de Schwyz.
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La stória piö antìca del cantù l'è ligàda a chèla de la sò capitàl, la cità de Zug.
Endèl perìodo de la Repüblica Elvética 'l g'ha fat part cantù de Waldstätten che 'l tülìa dét apò i cantù de Schwyz, Lüzèrna, Unterwalden (Obwalden e Nidwalden) e Uri.
Endèl 1803 el g'ha utignìt la 'ndependènsa. La custitusiù del 1814 la g'ha abulìt la Asemblèa Püblica (Landsgemeinde), che l'ìa 'n vigùr amò del 1376. Endèl 1845 el cantù de Zug el g'ha fat part de l'aleànsa ciamàda Sonderbund (aleànsa separàda) de la quàl fàa part ensèma a óter sés cantù catòlich (Lüzèrna, Fribùrgo, Valés, Uri, Schwyz, Unterwalden) e l'è entràt en guèra cùtra la Confederasiù Elvética 'ndèl 1847 per difènder i sò 'nterès de la centralizasiù del potére ma i vegnarà batìcc. Endèl 1848 e 1874 el cantù de Zug el g'ha votàt cùtra la custitüsiù federàl. La custitüsiù cantunàla del 1876 la vegnarà emendàda 'ndèl 1881 e sustitüìda con giöna nöa 'ndèl 1894.
Sistéma aministratìf[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El cantù de Zug el fùrma 'n ünech distrèt e l'è dividìt endèi öndes cümü elencàcc sóta. El potére legislatìf l'è 'n mà al Kantonsrat e chèl ezecütìf el ghe spèta al Regierungsrat. El Kantonsrat l'è cumpunìt de otànta mèmber, quan che 'nvéce 'l Regierungsrat l'è furmàt apéna de sèt mèmber che i vé iligìcc per en perìodo de quatr'àgn, isé come i su cunsigliér nasiunài che ghe spèta de dirìt al cantù de Zug.
Cümü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I öndes cümü che fùrma 'l cantù de Zug i è:
- Zug, che l'è la capitàl
- Oberägeri
- Unterägeri
- Menzingen
- Baar
- Cham
- Hünenberg
- Steinhausen
- Risch-Rotkreuz
- Walchwil
- Neuheim


text:
Hüttlingen (TG)
Hüttlingen a l'è un cumün svizzer del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 11.6 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 811 abitant.
El cumün de Hüttlingen al se tröva a una altitüden de 411 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Amlikon-Bissegg, Felben-Wellhausen, Müllheim, Pfyn, Thundorf, Wigoltingen.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Hüttlingen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Dottikon
Dottikon a l'è un cumün svizzer del distret de Bremgarten. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 3 273 abitant e una süperfiss de 3.89 km², e al se tröva a una altitüden de 424 meter sura al livel del mar.
El cumün de Dottikon a l'è tacaa ai cumün de Hägglingen, Hendschiken, Othmarsingen, Villmergen, Wohlen.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dottikon l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1179 coo nomm de Totinchon.[1]
L'andament storegh de la popolazion de Abtwil l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Dottikon in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Media relaa a Dottikon al Wikimedia Commons


text:
Vestren
Vestren (nom ufizial en italian: Vestreno) a l'è on comun de la Provincia de Lecch con 305 abitant (dàto del Dic 2013 [1]), 'na süperfis de 2,72 km² e 'na densità de 112 ab./km².
L'è el primm paes de la Val Varron se se riva de Derv. L'è quas taccaa al fianch del Mont d'Intròzz e 'l condivid di servizzi publich cont i alter comun de la val (Intròzz, Suej e Tremenech).
Evulüzziun demugrafica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Vestren l'è mustraa in de la tabela chi desutta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Hirzel
Hirzel a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Horgen, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 9.68 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 2 101 abitant.
El cumün de Hirzel al se tröva a una altitüden de 678 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Hausen am Albis, Horgen, Menzingen (ZG), Neuheim (ZG), Schönenberg, Wädenswil. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Hirzel l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1269 col nom de Hirsol.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial
- Johanna Spyri museum
- Hirzel in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Albert Camus
Albert Camus ( Mondovi, Algerìa 1913 - Villeblevin, Frància 1960 ) l'è stat en scritùr e filòzofo fransés, decoràt col prémio Nòbel per le Leteradüra endèl 1957. L'è cunsideràt ensèma a Jean-Paul Sartre giü dei esponèncc principài del ezistensialìsmo.
Cuntegnüü
Biografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è nasìt ai 7 de noèmber del 1913 endèla cità de Mondovi, encö ciamàda Dréan, en Algerìa, alùra sóta l'ucupasiù franséza. De bubà fransés, che 'l mörarà quan che Albert el gh'ìa 'n àn, e de màder (Catherine Sintes) fiöla de emigràncc de Minòrca, el vegnarà edücàt de la nóna matèrna (Catalina Cardona) a Algéri, endóche 'l starà 'nfìna al 1940. El stüdiarà filuzufìa a l' Üniversità de Algerìa endóche 'l se laureerà endèl 1935.
Dòpo ìga militàt endèl partit Comunìsta, el g'harà problémi col Goèrno Generàl de Algerìa e 'ndèl 1940 'l narà a stà a Parìgi, endóche 'l farà 'l segretàre de redasiù del giornàl Paris-Soir. Ai tép de la Segónda Guèra Mondiàl el colaborarà col giornàl Le Monde Libertaire 'l sarà mèmber de la Federasiù Anàrchica Francòfona, e 'l cuminciarà la sò colaborasiù co Jean-Paul Sartre.
Camus el mörarà ai 4 de zenér del 1960 endèla cità de Villeblevin, endèl dipartimènt de la Yonne, endèn incidènte stradàl. El sarà sotràt a Lourmarin, paizì 'ndèl dipartimènt de Vaucluse regiù de la Provènsa-Alpi-Còsta Azùra.
Opera leterària[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
De quan che l'è nat a stà a Parìgi, Alber Camus 'l g'ha cuminciàt a colaborà col Jean-Paul Sartre, e 'nsèma a lü 'l g'ha svelöpàt la sò carièra de scritùr e filòzofo. I rapòrcc col Sartre i fenesarà 'ndèl 1952 per vìa de 'n artìcol de Francis Jeanson püblicàt sö la rivìsta Les Temps Modernes, endóche Sartre el se lamentàa de Camus pechè 'l dizìa che la sò riólta l'ìa "deliberatamènt estética".
Endèle sò òpere l'elabora 'na riflesiù sùra la cundisiù ümàna. El rüfüda la furmulasiù de 'n at de féde en Dio, endèla stória o 'ndèla rizù, e isé 'l sè metarà 'n upuzisiù al stès tép al cristianèzimo, al marxismo a l'ezistensialìsmo. El desmetarà mài de lotà cùtra a töte le ideulugìe e le astrasiù che le slontàna l'òm de la sò cundisiù e che Albert Camus 'l ciamarà Filosofìa de l'asùrdo.
Endèl 1957 el ciaparà 'l Premio Nobel de Leteradüra «per la sò prudusiù leterària 'mportànte, che con sincerità la ilümina i problémi de la coscènsa ümàna de la nòsta época».
Selesiù de òpere[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Romàns[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1942: L'Étranger
- 1947: La Peste
- 1956: La Chute
- 1971: La Mort heureuse, òpera pòstuma
- 1995: Le premier homme, òpera pòstuma e mìa completàda
Romàns cürcc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sàgi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1937: L'envers et l'endroit
- 1942: Le Mythe de Sisyphe
- 1946: Combat
- 1951: L'Homme révolté
- 1957: Réfléxions sur la guillotine
- 1962: Carnets, 1935-1942
- 1965: Carnets, 1943-1951
Teàtro[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1938: Caligula, estrenada el 1945
- 1944: Le Malentendu
- 1948: L'État de siège
- 1949: Les Justes
- 1959: Les Possédés
Bibliugrafìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Maria Moix. Camus: la càrrega de la llibertat. Sabadell: 2002. Quadern de les idees, les arts i les lletres. Número 134, pàgines 16-17.
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- (fransés) Biblioweb
- (Ingles) Pàgina de l'Istituto Nobel, Premi Nobel de Leteradüra 1957


text:
Wiener Schnitzel
La Wiener Schnitzel l'è na cutuleta de carna de büscin impanada. L'è 'l piat fort de la cüsina vienesa e l'è cugnussüda in tüt 'l mund. Int i paes Latin, suratüt de l'America Latina, l'è inscambi cugnussüda cunt 'l nom de (Cutuleta a la) "Milanesa".
L'Istoria e 'l Nom[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El termen „Wiener Schnitzel“ l'è staa druaa la prima völta a la fin del 19° secul int un liber de cüsina de'l 1884. Int 'l famus liber de cüsina tudesca meridiunala de la Katharina Prato chel piat chi 'l vegn ancamò ciamaa „eingebröselte Kalbsschnitze“ (cutuleta de büscin impanada) in de'l 1907.
Anca se minga 100% desegür, a l'è assee prubabel che la Wiener Schnitzel la vegna de la Custuleta a la milanesa, anca se quist'ültema l'è püssee spessa e la vegn minga preparada cunt la farina, ma dumà cunt 'l pan poss, e la sia riada a Viena giamò in de'l 15° secul. Pö gh'è la legenda che 'l Radetzky l'abia menaa lü la rezeta a Viena in de'l 1857. El lenguista Heinz Dieter Pohl l'ha però dii, int'l 2007, che quela storia chi l'è stada inventada.
Rezeta e Preparaziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tajà la carna de büscin a toch, spetasciàla ben benun cunt el dedree de na padela e pö passàla in de la farina. Rürà i öf cunt una cügiara (senza giuntagh negot d’olter) e sbrisà ’l pan poss cunt una gratiröla. Mujà la cutuleta in de l’öf sbatüü e pö passà tüt e do i band in de’l pan poss. Scoldà un toch bel grand de büter in d’una padela e pö metegh dent la cutuleta. Lassàla cös trii mignüü, sia de na banda che de l’oltra, u finché l'è bela durada. La se po servì cunt una feta de lemun e un puu de erburin e cumpagnada de pom de tera frit e ketchup. In del acüsina tradiziunala vienesa, la vegn però servida cunt latüga e insalada de pom de tera.


text:
Boudry
Boudry (Boudri 'n arpità) a l'è un cumün svizzer del distret de Boudry, in del Canton Neuchâtel. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 16.78 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 4984 abitant.
El cumün de Boudry al se tröva a una altitüden de 460 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bevaix, Bôle, Brot-Dessous, Chevroux (VD), Colombier, Cortaillod, Delley-Portalban (FR), Gletterens (FR), Gorgier, Neuchâtel, Noiraigue, Rochefort. La popolaziun l'è in magioranza de lengua francesa.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Boudry in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Equazziun lineara
Una equazziun lineara a l'è una equazziun algebràica da primm degrée, i.e. una equazziun in che i variàbil i-è elevaat, cuma màssim, a 1. La furma generala d'una equazziun lineara a l'è:
intúe a e b i-è di cueficeent reaal u cumpless. Qual-sa-vöör oltra equazziun lineara sa pöö redüí a chesta furma segueent i lecc elementaar da l'àlgebra. Par esempi, l'equazziun sa la redüiss facilmeent a , chìa l'è da la furma anteriuur.
La sulüzziun generala da l'equazziun lineara a l'è:
pruvedüü che .
Una equazziun lineara da diveers variàbil la gh'a la furma generala:


text:
Reiden
a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Willisau, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 27.12 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 6595 abitant.
El cumün de
al se tröva a una altitüden de 457 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Altishofen, Brittnau (AG), Dagmersellen, Ebersecken, Grossdietwil, Pfaffnau, Reitnau (AG), Wikon, Wiliberg (AG), Winikon. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.


text:
Guèra fradda
Artéccol in dialatt bulgnais
L'è stè ciamè Guèra Fradda cla situaziån ed lît brîsa ed guèra ch'la i è stè stra dû blûc internaziunèl, ciamè par la pió Ovest (sîra), ch'la cunprandèva i Stèd Uné e i låur alleè d'la NATO) e Est (maténna), con l'Ugnån Soviêtica e i só alleè dal Pât ed Varsâvia, stra la fén d'la secånda guèra mundièl e i ûtum ân dal Novzänt (tra sé e nå 1945 - 1990).
Stäl lît al n guinténn mai na vaira guèra, parché tott e dû i avêven la bånnba atòmica pr'evitèr ed fèrs atachèr. In totta la guèra fradda i arsenèl nucleèr däl dåu superputänz i gnénn carsó sänza dsmétter fén a l'ûtma êpoca (1979 - 1989), quand i s miténn d'acôrd (accordi START) par ridûser ed brótt i arsenèl nucleèr. Int'la guèra fradda la cuntraposiziån stra la cåursa ali èrum ch'la parêva ch'an s pséss brîsa farmèr e i tentatîv frecuént ed controlèr i èrum stra USA e URSS i gnénn negoziè con i aiûd dl ONU.
Par definîr la grandazza d'la lît ed pusiziån, interès divêrs, prupagànda e aziån ed dstûrb ch'al s éren creè, send ch'i esêrcit i n s dscuntrénn prôpi, i strulghénn la parôla guèra fradda.
I én stè nezesèri äli atenziån, la diplomazî par stianchèr äl lît armè e fèr in môd ch'la n scupiéss 'na guèra chèlda, ch'la s sré slarghè e advintè pió intänsa.
La lît la gêva avair däl radîs socièl, puléttichi, ecunòmichi, filosôfichi e culturèli diferänti. Ai én stè däl viulänti guèr ed propaganda stra i blûc d'l USA e d'l URSS: l'Est ai dèva cåntra a l'Ovest parché l'éra pr'al capitalîsum, la borghesî e l'imperialîsum, ch'i mitêven int un cantån i puvrétt e al lavurîr, mänter ch'l Ovest dèva cånter a l'Est e al ciamèva l' inpêr dal mèl, incarnaziån dal totalitarîsum a fåurma ed ditatûra comunéssta.


text:
Gossau (ZH)
Mudel:Other places3 Cuurdinàde: 47°19′N 8°45′E
Gossau a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Hinwil, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 18.28 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 9 665 abitant.
El cumün de Gossau al se tröva a una altitüden de 455 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bubikon, Egg, Grüningen, Hinwil, Mönchaltorf, Uster, Wetzikon. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gossau l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 859 col nom de Cozzesouwo.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Mudel:Official
- Gossau in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Caldaro sulla Strada del Vino
Caldaro sulla Strada del Vino (Kaltern an der Weinstrasse en todèsch; Koltern endèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 6.859 abitàncc, 'na superfìce de 47 km² e 'na densità de 146 ab./km². El cunfìna coi cümü de Amblar (TN), Appiano sulla Strada del Vino, Cavareno (TN), Egna, Ruffrè (TN), Sarnonico (TN), Termeno sulla Strada del Vino, Vadena.
Situasiù linguìstica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
Tuvaia
La Tuvaia (anca Tuaia) l'è un toch de pann cul burd druada par quacià el taul. De furma simil a quela dal pian dal taul (retangular, quadra o tunda) ma de dimenssion püssè grand, de modu che i burd i rigulun föra, de solit de 'na trentina 'd ghei o püssè rarament, ind al casu de un alestiment particularment elegant, fin a 25 ghei da tera, par lassa el spassi par i pé dai cumensal, o al paviment se gh'è miga da setass a taula.
La tuvaia la gh'ha tri ubietiu: l'è prutetiva, parchè la prutegg el pian dal scunsümàss par sfregament, liquid acidentai o roba colda, l'è igienica e l'è decurativa.
Una tuvaia püssè picinina, che la se ciama quarciamacia, la pöd es sistemada in sü a vüna püssè granda.


text:
Hauptinhalt
Previjion per ncuei, juebia 23/10/2014
A nord él condiziuns da d'invern
Situazion dl tëmp n generel
Na presciun bassa sura i Balcans condüj adalerch tles Alpes masses d'aria tömia y frësca da nord-ost .
L tëmp ncuei
Da doman él bur' tëmp y al plöi; sön la cresta de confin a ost nëiel dassënn. Le limit dla nëi é impröma danter 900 m tl nord y 1200 m tl süd; ia por le dé s'àlzel n pü'. Les prezipitaziuns s'un tira bel plan cuntra nord, plü a süd vëgnel domisdé fora aboć sorëdl. Al resta dër da vënt. Les temperatöres mascimes é danter 6° y 18°.
Previjion di proscimi dis
Mioramënt por la fin dl'edema
En vëndres él naôta ćiamò n pü' da nio sön le confin cun le Tirol dl nord, scenò él valgamia bun tëmp. Ia por le dé vëgnel fora indlunch dër da sorëdl. Al va ćiamò n iade da föhn da nord. En sabeda y en domënia dàl sorëdl y le vënt lascia do. Les temperatöres aumënta indô.
Dat ora ai: 23/10/2014, 07:30 | Previjion tl format PDF


text:
Vrün
Vrün (nom ufizial in italian: Veruno) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara, sitüaa in direziun del fiüm Tisin.
El gh'ha ona popolaziun de 1 910 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 10,2 km² e ona densità de popolaziun de 187 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Cunturbia, Buégn, Burgh Tisin, Burbané, Cümiaagh e Gatich.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Vrün l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Gunsan
Gunsan (Hangul: 군산시; Hanja: 群山市) a l'è una cità in del nordest de la pruvincia de Nord Jeolla in de la Curea del Süd. La gh'ha pressapoch 280,000 abitant.
Cuntegnüü
Simbul[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità l'è dividüda in de 16 distret (dong; 동), vün eup (읍) e 10 myeon (면).
Cità Gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Tacoma, Washington, Stat Ünii d'America
- Windsor, Ontario, Canada
- Yantai, Shandong, Cina
- Pimpri, Maharashtra, India
- Jharkand, Bihar, India


text:
Setemàna
'Na setemàna (del latì septimana) l'è 'n perìodo consecütìf de sèt dé.
La setemàna cóme perìodo de tép cìclic e costànt de sèt dé, sensa ligàm coi cìcli del Sul e de la Lüna, l'è docümentàda come giöna de le istitusiù piö antìche dei Ebrèi. El nömer 7 el g'ha en significàt sàcro en töta l'àrea de la Mesopotàmia, che l'è stàda la cüna, 'ntra le ótre, apò a de la cültüra ebràica. L'oservànsa del Sàbot (el dé dei sèt) e la cadènsa de sèt dé l'è acertàda apéna per dòpo l'ézìlio de Gerusalème dòpo de la cunquìsta babilonéza del 586 prima de Crìsto, però l'è fàcil che l'üzànsa la sàpe amò piö antìca.


text:
Braca
Braca (nòm uficiàl en italià: Bracca) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l'se tróa 'n Val Serina che l'è öna lateràl de la Al Brembana.
Ol paìs l'è sö la ria a derécia del torènt Ambria che l' se böta in del Brèmb e l' se tróa a 25 km de la sità e a 620 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 754 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 5,5 km² e 'na densità de popolasiù de 137 ab./km²
I sò tèrme e i sò aque[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol paìs l'è cognusìt per i sò terme 'ndóe s'è facc cürà po' 'l Papa Gioàn XXIII quan che l'era amò cardinàl. I aque di funtanì (sorgènt) de Braca i è ach imbutigliade per fan l'aqua minerala Bracca.
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'òrido scaàt dal torènt Ambria 'n de la montagna. Per mètel 'n sicurèsa dato che apröf al torènt la pasa la strada che la pórta a Àlgua i è stacie metide di protesiù che però i gh'à tiràt vià 'mpó de chèl aspèt selvadech che l' gh'éra prima e che se èt amò 'n de la sömeansa che sóta (fóto).
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Braca l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Sauris
Sauris (en furlà e in italian: Sauris; en todesch: Zahre) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Friuli-Venesia Giulia, en Pruvìncia de Udine. El g'ha presapóch 414 abitàncc, 'na superfìce de 41 km² e 'na densità de 10 ab./km². El cunfìna coi cümü de Ampezzo, Forni di Sopra, Forni di Sotto, Ovaro, Prato Carnico, Vigo di Cadore (BL).
Lèngua todèsca[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sauris l'è 'n ìzola linguìstega todescòfona, 'ndoe s'pàrla ü todèsch de la famèa pùstero carinsiàna compàgn de chèl che s'pàrla a Sappada e chèsta parlàda l'è tütelàda da la lège 482/99. [1]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Marcato C., 2012, Il Plurilinguismo, Editori Laterza, Bari, pag 118.


text:
L.A. Guns
I L.A. Guns (Al pistòli ad Los Angeles) i èṅ un grup hard rock americàṅ, fundâ a Los Angeles in dal 1983, ch'al fà d'l hair metal.
La mùśica di L.A. Guns l'è da spés misa incòst a 'l sèni hair metal dla sità califurgnàna di an Utànta, in particulàr a 'l sotgènar sleaze metal purtâ avànti da i Guns N' Roses. Minga par gnint tri di mémbar uriginài ad quist chè (ma a gh'è anc ch'i diś tut i quàtar) i gh'n aṅ fat part a 'l inìsi.
Al grup la gh'à abû al sò mumènt ad sucès più grand a la fiṅ di an Utànta quand 'l à fat gnir fóra i sò dū prim lavōr.
In dal dè 'd incō, par via ad quistiòṅ fra i mémbar prinsipài dla banda, i eśìstan dū grup ciamâ L.A. Guns, òṅ purtâ avànti dal cantànt stòric Phil Lewis e òṅ invéci ch'al fà riferimènt a 'l chitarìsta fundadór Tracii Guns.
Biugrafìa
I prim pas
Al grup al s è furmâ in dal 1983 a Los Angeles par maṅ dal chitarìsta Tracii Guns (Tracy Ulrich 'l è al sò nóm vér) dòp n'audisiòṅ minga andàda bèṅ cun i Ratt ch'i ìvan pardû in cal mèntar Jake E. Lee ch'l iva decìś 'd andàr a sunàr cun Ozzy Osbourne. Saràda l'esperiénsa cun i Pyrrus, Tracii 'l iva purtâ sèg al cantànt Axl Rose (William Bailey), ch'al daśgnìva da la band Rapidfire, a la vóś, Ole Beich a 'l bas e Rob Gardner a la baterìa.
'L an dòp però Axl al mòla la band par fundàr insém a 'l sò amìg Izzy Stradlin gl'Hollywood Rose e al sò pòst al vèṅ tòlt da Michael Jagosz par dar vita a soquànt demo. In dal 1985 al grup 'd Axl al pèrd di cumpunènt e al décid, insém a Tracii, ad furmàr-'n òṅ nóṿ ad paca cun Gardner dèntar, fundénd i nóm dal dū bandi.
'L è acsè ch'i nàsan i Guns N' Roses dal séndri di L.A. Guns e di Hollywood Rose. Ma 'l śuglèṅ al dura pôc e Tracii e Gardner i tórnan in di L.A. Guns. Dal cant suo, Axl al tóś al chitarìsta Slash p'r i Guns N' Roses.
Tracii al decìd però ad rivulusiunàr al sò grup tulénd Paul Mars Black cuma cantànt, Mick Cripps a 'l bas e Nickey Alexander, ch'al daśgnìva da la band punk di The Weirdos, a la baterìa.
In séguit a s śònta anc Robert Stoddard di Dogs D'Amour e cun cla line up chè i vènan rigistrâ soquànt demo fra 'l 1985 e 'l 1986.
Al sucès
In dal Mars dal 1987 Paul Black al vèṅ rimpiasâ par Phil Lewis ch'al daśgnìva da bandi cuma Bernie Torme's Gypsies, New Torpedosla e Soldier ma ch'l éra cgnusû specialmènt p'r avér dâ la vóś a la banda ingléśa Girl. Cal grup chè al gh'iva cuma cumpunènt anc quél ch'al sarés dvintâ al chitarìsta di Def Leppard, Phil Collen. Lewis 'l iva rigistrâ sèg dū àlbum, vindû bèṅ specialmènt in Giapòṅ.
Sèmp'r in cal mèntar, Mick Cripps al tōś al pòst ad Robert Stoddard, pasâ a i Faster Pussycat, mènt'r al bas al gh và Kelly Nickels. In dal 1988 a cambia anc al baterìsta ch'al dvénta Steve Riley di W.A.S.P..
Al prim disc di L.A. Guns al pòrta al sò nóm e al vèṅ fat in dal 1988 par la Polydor Records cun dimóndi dal parti vucàli fati par Paul Black prima ch'l andìs via. Stés quèl p'r al parti ad baterìa, sunàdi par Nickey Alexander anc se in dla cupertìna i èṅ dadi a Steve Riley. Al stîl druâ 'l è quél ad mòda in cal perìud lè, al sleaze metal, sunâ anc p'r i Guns N' Roses e Faster Pussycat. Al lavōr 'l è dimóndi gréś ma cumpàt e al sòna bèṅ finénd in di prim sinquànta pòst dla clasìfica americàna Billboard, cun i vìddeo di sìngui One More Reason, Electric gypsy e Sex Action traśmìs regularmènt par MTV. Da nutàr pò la cover di Girl Hollywood Tease e i lènt 'd One way ticket e Cry no more, quésta chè sōl strumentàla.
In dal 1989 a vèṅ fóra al secónd disc dal grup califurgnàṅ, Cocked & Loaded (Armâ e cargâ), ric ad braṅ (quatórdas) e ad sìngui ad sucès cuma Never Enough, Rip & Tear e The Ballad of Jayne specialmènt (33śum pòst in dla Billboard Hot 100), dimóndi traśmìsa in dal ràddio. Robin Zander e Rick Nielsen di Cheap Trick i faṅ n'uspitàda p'r i côr.
Al disc (cun in cupertìna na ragasóla cavàda śò cun cun pistulòṅ in mèś a 'l gambi) al vénd da piò ad 500.000 còpi e al riva al 38śum pòst dla clasìfica di Stat Unî, ciapànd prima un disc ' òr e pò òṅ ad plàtin. I spetàcui dal viṿ i i védan sunàr cuma headliner in dal Régn Unî cun al séguit i Little Big Horn.
In dal 1991 al grup al dà vita a 'l sò tèrs lavōr, Hollywood Vampires par la Polydor Records e al sòṅ al s fà più cumplès, cun al tastéri ch'i s śòntan a chi àtar strumènt. I pès lènt (Over the edge, Crystal eyes, It's over now e na I Found You sunàda a la manéra di an Sinquànta) i próvan a ripétar al sucès ad The ballad of Jayne ma i n gh la càvan minga a far la sò cumpàrsa in clasìfica. Al disc però al dvénta listés ad plàtin (42śum in dla Billboard), purtâ in avanti p'r al sìngul Some Lie for Love, e dū di sò pès i vènan sarnî p'r andàr dèntar a dal culóni sunóri: Over the edge la finìs in Point Break, un film cun Keanu Reeves e Patrick Swayze, mèntar Wild obsession l'è druàda in Harley Davidson & Marlboro Man. In séguit, gl’L.A. Guns i partìsan p'r un tour in dal nòstar cuntinènt a drē a i Skid Row, sunànd a Milàn e Firénse. Na vòlta finî, Riley al s in và dal grup in dal 1992.
In cal mèntar Tracii Guns al fà gnir fóra anc un disc p'r un grup ad quéi super, tut i dū ciamâ Contraband, insém a Bobby Blotzer di Ratt a la baterìa, Michael Schenker di M.S.G. a la chitàra cuma lò, Share Pedersen dal Vixen a 'l bas e Richard Black di Shark Island a la vóś, ma 'l prugèt 'l è un fiàsc.
In dal 1992 al grup al rigìstra un EP, Cuts, cun dèntar al cover Night of the Cadillacs di Generation X, Suffragette City ad David Bowie e Papa's Got a Brand New Bag ad James Brown (ma la versiòṅ giapunéśa dal cd la gh'à dū braṅ da piò, Rock 'n' Roll High School di Ramones e Love Song). A la baterìa, al pòst ad Riley, che però 'l iva sunâ in soquànt canti, a gh'è Michael "Bones" Gershima.
In dal 1994 'l è al tùran ad Vicious circle (Sérć visióś) un disc dimóndi lung (quìndas braṅ, darsèt in dla versiòṅ giapunéśa) in dua a ś véd incóra Steve Riley in soquànt braṅ turnàr a piciàr la baterìa, mènt'r al basìsta Kelly Nickels al canta in Nothing Better to Do. Al disc al gh'à anc di braṅ fat bèṅ cuma la Face down ch'la vèra al lavōr, la ritmàda Long time dead, al rabìdi Killing machine e Kill that girl o la sugnànta I'd love to change the world, ma al patìs l'undàda grunge ad Seattle e la Polygram Records la i mòla lè.
'L abandòṅ ad Phil Lewis
A cal punt lè, Lewis al mét insém un grup par sò cònt, i Filthy Lucre, mèntar Tracii Guns dal cant suo al dà vita a i Killing Machine.
Sénsa al front man ad riferimènt, che in dal 1997 'l arév fat gnir fóra cun i Filthy Lucre al disc Popsmear, i L.A. Guns i tóśan al cantànt Chris Van Dahl di Boneyard e di Cherry St. e al 29 'd Utóbar dal 1996 i faṅ gnir fóra al sò quint disc, American Hardcore, par la nóva etichéta CMC International, dódas braṅ sunâ a la manéra di Pantera, ma anc 'sta vòlta al disc al rèsta in di scafài. Cum al sòlit, la versiòṅ giapunéśa la gh'à dal bonus track, in cal caś chè la cover di Black Sabbath, Black Sabbath.
Sprand che Lewis al turnìs indrē, i L.A. Guns i màndan via Van Dahl ma Phil al và da la sò banda listés e al grup califurgnàṅ 'l è custrét a tōr 'n àtar cantànt, Ralph Saenz (ch'al daśgnìva da la cover band di Van Halen Atomic Punks), pròpria in dal mèś dal tour dal 1996/1997. Cun lì lò i rigìstran in dal Setémbar dal 1998 un EP cun siē braṅ dèntar, Wasted (Strasinâ), in mèś a i quài a gh'è anc la Cold gin di Kiss. Sèmpar in dal 1998, in Śugn e sōl p'r al marcâ giapunéś (cum 'l éra bèla sucès p'r al live dal 1992 Live! Vampires), a véd la luś anc na racòlta ad cover e ad canti fati da lōr, Hollywood Rehearsal (Al próvi 'd Hollywood), cun di braṅ 'd Iggy Pop, The Waterboys, The Clash, Led Zeppelin e àtar incóra.
In dal mèś dal Rock Never Stops tour dal 1998, Saenz al i mòla p'r andàr in di The Vow e Tracii Guns 'l è custrét a catàr-as 'n àtar cantànt, sarnénd pò quél di Bang Tango Joe Leste ma anc chi lò al dura pôc parchè al decìd ad turnàr in si sò pas. In mèś a cal masèl lè, i L.A. Guns i tōśan 'n àtar cantànt incóra, Jizzy Pearl di Love/Hate, par finìr al tour dal 1998.
Soquànt méś dòp, in dal Śugn dal 1999, i faṅ gnir fóra al sèst disc Shrinking Violet (Cuntrasiòṅ vióla), un disc prudót par Gilby Clarke ex chitarìsta di Guns N' Roses.
La riugnòṅ
Dòp soquànt àtar cambiamènt ad furmasiòṅ però al grup al tórna cum 'l éra prima: Phil Lewis, Johnny Crypt (a la chitàra incóra) e Kelly Nickels i tórnan a cà. In cal mèntar, in dl'Istâ dal 1999, a vèṅ fóra anc la racòlta Greatest Hits and Black Beauties, cun dal trasi nóvi e dal cansòṅ arfàti par l'ucaśiòṅ (a s cata anc na versiòṅ misćiàda dance e heavy metal ad Sex action). Al grup al fà di cuncèrt par la prumusiòṅ dal disc e 'l an dòp i faṅ gnir fóra al lavōr dal viṿ Live: A Night on the Strip.
In dal 2000, al grup al decìd ad rigistràr ad nóṿ al sò disc cun al sucès più élt, Cocked & Loaded, ciamànd-al in 'sta vòlta Cocked & Re-Loaded, cun un braṅ da piò, la versiòṅ mix ad Rip and Tear e na Malaria dimóndi fata bèṅ.
In cal mèntar, Tracii al sòna par pôc in di Poison al pòst ad C.C. DeVille.
In dal 2001 la banda (cun Lewis, Guns, Riley e un Muddy pasâ a 'l bas) la tórna cun un disc nóṿ ad paca, Man In The Moon (Óm in sla luna), par la Spitfire Records e un tour in di Stat Unî e in dal Régn Unî insém a i Faster Pussycat, ch'i s éran mis incóra insém, e i BulletBoys. In Dicémbar a vèṅ tòlt un basìsta nóṿ, Adam Hamilton, ch'al daśgnìva da i Joey C. Jones e da i The Gloryhound.
In dal 2002 i sònan in gir p'r al mónd insém a Alice Cooper e a vèṅ rigistrâ al nôṅ àlbum, cun al tìtul ad Waking The Dead (Daśdàr i mòrt). 'L è l'ucaśiòṅ par tōr un chitarìsta nóṿ (Keff Ratcliffe) e par sunàr a 'l Metal Edge Rockfest tour e àtar cuncèrt insém a Warrant, Ratt, Firehouse e Dokken. In cal mèntar i vénan fóra dal vóś ch'i dìśan che Tracii al sarév drē a far un prugèt par sò cònt insém a Adam Hamilton, Kris Kohls (baterìsta di Adema) e a Nikki Sixx di Mötley Crüe, i Brides of Destruction.
'L abandòṅ ad Tracii Guns
'L è acsè che in dal Nuvémbar dal 2003 al chitarìsta e fundadōr dla banda Tracii Guns al taca a lavuràr p'r i Brides of Destruction. Chi lò al gh vdiva la manéra par muciàr sù incóra na sèrta pupularità in dal mainstream parchè al l'iva pardùda a partìr da la fiṅ di an Utànta. In dal 2004 al partìs par di cuncèrt in gir p'r al mónd ma Steve Riley e Phil Lewis i n la tōśan minga tant bèṅ e i gh daṅ al bensarvî, dgénd anc che Guns 'l iva sunâ a di audisiòṅ p'r i Poison e i Red Hot Chili Peppers a dita dal chitarìsta Chris Holmes (ex W.A.S.P.) ch'l iva tòlt al pòst ad Tracii durànt al tour ingléś di L.A. Guns.
Al grup ad decìd in tut al manéri ad cuntinuàr sénsa ad lò, tulénd sèg Stacey Blades ex di Roxx Gang. Cun chi lò dèntar, in d'l Avrìl dal 2004 i faṅ gnir fóra un disc ad cover (e dū pès dal viṿ), Rips the Covers Off (Sćiànca la cupertìna), cun al canti Nobody's Fault di Aerosmith, Tie Your Mother Down di Queen e Custard Pie di Led Zeppelin fra i àtar. In cal mèntar a vèṅ fata anc na versiòṅ acùstica ad The Ballad Of Jane par la compilation dal canàl VH1 Classic Metal Mania: Stripped.
In Agóst dal 2005 invéci l'è la vòlta 'd un disc ad canti nóvi, Tales from the Strip (Racònt da la pista) un disc a la vècia manéra, gréś cuma la śmalta, cun di pès dûr cuma Hollywood's Burning, Rox Baby Girl, It Don't Mean Nothing, Crazy Motorcycle e 6.9. Earthsaker (cun 'n asōl ad baterìa ch'a s fà fadìga a créd'r-ag) e di àtar malincònic cum al sà far Phil (Skin, Electric Neon Sunset e Vampire).
Dū grup cun al stés nóm
Par Tracii Guns al ròbi cun i Brides of Destruction i n andàvan briśa bèṅ, al lōr secónd disc 'l éra stâ un fiàsc, dònca al dà vita ad un prugèt da par lò insém a Paul Black a la vóś, Nickey "Beat" Alexander a la baterìa e a Jeremy Guns (sò fiōl), sarnénd-as al nóm ad L.A. Guns anc par lò, parchè al gh'iva i dirìt al 50% cuma Phil Lewis.
Dòp soquànti questiòṅ, a vèṅ decìs 'd andàr avànti acsè listés, cun dū grup ciamâ a la stésa manéra: gl'L.A. Guns ad Phil Lewis e gl'L.A. Guns ad Tracii Guns.
Al 23 ad Favràr dal 2010, al grup ad Phil Lewis al fà gnir fóra 'n àtar disc ad cover, Covered in Guns, cun trédas braṅ fra i quài i gh'èṅ Don't Fear the Reaper di Blue Öyster Cult, Check My Brain di Alice in Chains, Let There Be Rock di AC/DC e Rock & Roll All Night di Kiss.
Cumpunènt
L.A. Guns ad Phil Lewis
- Phil Lewis - vóś (1987-1994, 1999-incō)
- Stacey Blades - chitàra (2003-incō)
- Scott Griffin - bas (2003-incō)
- Steve Riley - baterìa (1988-1992, 1993-incō)
L.A. Guns ad Tracii Guns
- Jizzy Pearl - vóś (2009-incō)
- Tracii Guns - chitàra (1983-1984, 1984-2003, 2007-incō)
- Jeremy Guns - bas (2006-incō)
- Chad Stewart - baterìa (2007-incō)
Discugrafìa
Àlbum
- L.A. Guns (1988)
- Cocked & Loaded (1989)
- Hollywood Vampires (1991)
- Vicious Circle (1994)
- American Hardcore (1996)
- Shrinking Violet (1999)
- Cocked & Re-Loaded (2000, arfacimènt dal disc dal 1989)
- Man in the Moon (2001)
- Waking the Dead (2002)
- Rips the Covers Off (2004, cover)
- Tales from the Strip (2005)
- Covered in Guns (2010, cover)
Dal Viṿ
- Live! Vampires (1992)
- Live: A Night on the Strip (2000)
- Live Ammo (2004)
- Loud and Dangerous: Live from Hollywood (2006)
- Hellraiser's Ball Caught In The Act (2008)
Racòlti
- Best Of: Hollywood A Go-Go (1994)
- Hollywood Rehearsal (1997)
- Greatest Hits and Black Beauties (1999)
- Black City Breakdown (1985-1986) (2000)
- Ultimate L.A. Guns (2002)
- Fully Loaded (2003)
- Hollywood Raw: The Original Sessions (2004)
- Black List (2005)
- 20th Century Masters - The Millennium Collection: The Best Of L.A. Guns (2005)
EP
- Cuts (1992)
- Wasted (1998)
Vìddeo
Videoclip
- One Way Ticket (1988)
- One More Reason (1988)
- Sex Action (1988)
- Electric Gypsy (1988)
- Bitch is Back (1988)
- Cry No More (1988)
- Never Enough (1989)
- The Ballad of Jayne (1989)
- I Wanna Be Your Man (1989)
- Rip and Tear (1989)
- Malaria (1989)
- Some Lie 4 Love (1991)
- Kiss my Love Goodbye (1991)
- Over The Edge (1991)
- It's Over Now (1992)
- Long Time Dead (1994)
- Tie Your Mother Down (2005)
VHS e DVD
- One More Reason (1989, VHS)
- Love, Peace & Geese (1991, VHS)
- Hellraisers Ball (2005, DVD)
- The Hollywood Years-Live and Loaded (2007, DVD)
- Loud and Dangerous-Live From Hollywood (2007, DVD)
Culegamènt estéran
- (EN) Al sit uficiàl di L.A. Guns ad Phil Lewis
- (EN) Al sit uficiàl di L.A. Guns ad Tracii Guns
- (EN) Al vìddeo 'd One more reason in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Sex action in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd Electric gypsy in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad I wanna be your man in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Cry no more in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad The ballad of Jayne in sal Youtube


text:
Nôt
Artécol in dialèt arzân
Nôt o mezanôt (nord o settentrione o mezzanotte in italiân), l'é ûn di quâter pûnt o diresiòun cardinêl. L'é l'incuntrâri dal mezdé e a piòmb a matèina e sîra. Int la cultûra ocidentêla, Nôt l'é al pûnt cardinêl pió impurtânt druvê (in môd cêr o in môd lôgich) per stabilîr ch' al j êtri diresiòun.
La Nôt geogrâfica l'é la diresiòun vêrs la pêrta êlta ed la Tèra in dó la gîra dintōrna al só âs, ciamê Pôlo ed la Nôt (Polo Nord in italiân). Al Pôlo ed la Nôt as câta int l'Artide. Al nord magètich l'é la diresiòun vêrs al pôlo nord magnètich, ch' as câta a 'na distânsa bèin precîşâ dal Polo Nord geogrâfich. L'è la diresiòun a mansèina ed chi quêrda vêrs matèina e a dréta ed còl urientê vers sîra.
Int al fôli antîghi ed la Scandinavia a gh'ēra un nanèin més a Nôt ch' al tgnîva só al quarciòun: Norðri.
Stôria ed la parôla[modifica | mudéfica la surzéia]
La parôla settentrione la deşvîn dal latèina septem triones, oséia "sèt bō" (sette buoi in italiân), parôli che j antîgh Rumân a druvêven per sgnêr al sèt e-stèli ed l' Ōrsa Magiōr, cun còst a spieghêven al muvimèint lèint che fân al strèli dintōren a la Strèla ed la Nôt. Da còst l'urégin ed la parôla settentrione, oséia "nôt".
Al nord magnètich[modifica | mudéfica la surzéia]
Al pûnt Nôt Magnètich l'é 'na diresiòun ch' la câmbia. Difâti sté Nord al câmbia ed 7' a l'ân. Incō al VAR (Variation angle) oséia al cambiamèint ed l'ângol l'é cumpâgn a 3°. Cla diresiòun ché l'é druvêda int i strumèint insém a j aparèc e insém al nêvi.
Vōş coleghêdi[modifica | mudéfica la surzéia]
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed Nord trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
Gabon
El Gabòn (Gabon in frances) a l'è un paes de l'Africa ucidentala.
A l'è tacaa a la Guinea Equaturiala, al Camerun e al Congo e 'l'a bagna l'Ucean Atlantich (Gulf de Guinea).
La capital a l'è Libreville.
Al gh'ha una süperfiss de 267.668 km² una pupulaziun de pressapoch 1.500.000 abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Gabon a l'è staa un possediment de la Francia del 1885 al 1960, quand che l'ha utegnüü l'indipendenza.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Gabòn (nom ufizial: République Gabonaise) a l'è una repübliga.
El president a l'è l'Ali Bongo Ondimba (del 2009).
El prim minister a l'è el Daniel Ona Ondo (del 2014).


text:
Egéo Meridiunàl
‘l Egéo Meridiunàl l’è öna di trédes periferée de la Grécia (in lèngua gréca Πepιφέpeιa Notίou AιYaίou/Periféreia Notíou Aigaíou; in türch: Güney Ege). L’è fàcia sö da ün ìnsèma de ìzole spantegàde in del mar Egéo meridiunàl e tiràde ‘nsèma a fà dò prefetüre, chèla di Cicladi e chèla del Dodecanés.
La capitàl l’è Ermoupoli sö l’ìzola de Syros, ach se de fato la capitàl econòmega e türìstega l’è Rodi.
Chèsta periferéa la gh’à öna süperfìcie de 5.286 km² e öna popolasiù de 320.000 persùne al censimènt del 2005.


text:
Wengi
Wengi a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Seeland, in de la region aministrativa omònima, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.10 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 615 abitant.
El cumün de Wengi al se tröva a una altitüden de 480 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Messen (SO), Diessbach bei Büren, Grossaffoltern, Rapperswil, Ruppoldsried, Schnottwil (SO).
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit de la comunità de Wengi (Todesch)
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Segonda guerra de indipendenza italiana
La Segonda guerra de indipendenza italiana l'è staa on conflitt che gh'è staa in del 1859.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dopo i accord de Plombières, el Regn de Sardegna l'eva scominciaa a provocà l'Austria per fà s'cioppà la guerra, indove che i Frances aveven proness de intervegnì. In d'on famos discors al Parlament sardagnoeu del genar del 1859, el re Vittori Emanuel II l'eva ditt che 'l podeva minga restà lì bell quiett senza scoltà quei che vosaven de dolor in tutta l'Italia occupada di Austriegh. Tutti quei che ghe daven contra a l'Austria podeven semper trovà on sitt indove sgondes in Piemont.
L'Austria la ciamava al Regn de Sardegna in scus cont on ultimatum che 'l Cavour l'ha respingiuu; inscì, el 26 de april, la guerra l'è s'cioppada. I Austriegh hann taccaa e 'l duu de magg hinn entraa a Vercei, el pont pussee innanz de la soa vanzada. Inveci de andà innanz per Turin de fatt s'hinn fermaa perchè i Piemontes even lagaa i risai, de modo che l'esercit nemis el podeva minga vanzà svelt. I Piemontes s'hinn minga retiraa a Turin, come che 'l saria staa logigh, ma s'hinn fermaa sui coll del Monferraa, pront a colpì i nemis in sul fianch se i avessen provaa a vanzà. Intrattant gh'è rivaa el Napoleon III a dàggh ona man ai Piemontes.
Intant che i Piemontes tegniven occuppa el nemis, i Frances riessiven a passà el Tisin e 'l 4 de giugn, a Magenta, ghe daven ona gran sconfitta ai tognitt; inscì, quatter dì dopo, i duu re leaa hann poduu entrà insemma a Milan. La guerra l'è segutada e 'l 24 de giugn gh'è staa i vittori de Solferin e San Martin: a l'è staa chì che l'è nassuda l'idea de ona cros rossa internazional, quand che i dottor curaven i ferii de tutt i part.
Minga content de come l'è che l'andava la guerra, e dopo d'avè sentii che 'l sò popol el vedeva maa l'operazion, el Napoleon III l'ha deciduu de fermàss senza taccà el Venet (come che inveci eren i pian al princippi de la guerra) e l'ha firmaa l'armistizzi de Villafranca (vundes de luj). I Austriegh s'hinn refudaa de recognoss la Lombardia al Piemont, inscì a november la Pas de Zurigh la confermava la cession de la Lombardia a la Francia; lee poeu l'ha passada al Piemont.
Intant ona motta de statt piscinitt in del centro de l'Italia hann faa di plebisciti per scernì se giontàss o nò cont el Regn de Sardegna: i sì hann vinciuu de brutt, inscì el Piemont el s'è vist grandì de tant el sò territori, anca foeura di sò intenzion. In del 1860 poeu el Garibaldi (che cont i sò omen l'eva giamò faa di operazion militar in del nord de la Lombardia) l'è partii per el Sud Italia con la soa spedizion di Milla, che l'ha portaa a conclusion 'sto period del Resorgiment.


text:
15 09
Ol dé 15 de setèmber l'è 'l 258 ( 259 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 108 dé a finí l'an.
Ul dí 15 de setèmber al è ul dí da pòost 258 ( 259 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 108 dí a finí l'an.
Avenimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 608 - Ilisiù de papa Bonifacio IV
- 1682 - XXVI pasàda cunusìda de la cometa de Halley al periélio, oservàda del stès astrònomo Edmund Halley, che 'l la coléga matematicamènt e orbitalmènt a le sò tré pasàde precedèncc.
- 1821 - Costa Rica, Guatemala, Honduras, Nicaragua, e El Salvador i proclàma la 'ndipendènsa
- 1902 - Sorrento: la cansù Torna a Surriento la vé cumpunìda 'n unùr al presidènt del conséi Giuseppe Zanardelli, en vìzita a la cità
- 1916 - El car armàt el vé dopràt per la prìma ólta endèla Batàia de la Somme
- 1935
- Le Légi de Norimberga le ghe töl la citadinànsa ai ebrei todèsc
- La bandiéra nazìsta la vé adotàda come bandiéra todesca uficiàl
- 1940 - Segónda Guèra Mondiàl. Batàia de Inghiltèra: la RAF britànica la stabelés el rècort de aparèchi nemìci sbatìcc zó 'ndèn dé apéna
- 1959 - Nikita Khruščëv el deènta 'l prim leader soviètic a vizità i Stàti Ünìcc de America
- 1966 - Papa Pàol VI l'emàna l'encìclica Christi Matri
- 1975 - Álvaro del Portillo el ghe söcét a Josemaría Escrivá de Balaguer come càpo de l'Opus Dei
- 1993 - A Palermo, endèl quartér Brancaccio, 'na bànda de Cosa Nostra comandàda de Salvatore Grigoli, ciamàt U Cacciatori, la còpa don Giuseppe Puglisi en piàsa Anita Garibaldi, deànti al purtù de la sò cà
- 1996 - A Venésia, el leader de la Lega Nord Umberto Bossi, el proclàma la 'ndipendènsa de la Padania
- 2000 - Cumìncia a Sydney i zöc de la XXVII Olimpìade
- 2001 - Alex Zanardi, pilòta de màchine, el g'ha 'n bröt 'ncidènt endèna gàra CART en Germania, e per le conseguènse de chèsto incidènt ghe vegnarà taiàt vià le gàmbe.
Chi che ch'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1883 - Barcelona: Esteban Terradas i Illa, físegh, matemàtegh e inzegnér Català.
Chi che gh'è mórt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1978 - Barcelona: Ricard Zamora, portér de futbol.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Albrecht Dürer
Albrecht Dürer (Norimbèrga, 21 de màgio del 1471 - Norimbèrga, 6 de bril del 1528) l'è l'artìsta piö famùs del Rinascimènt todèsch, cunusìt en töt el mónt per i sò quàder, dizègn, inciziù e scrìcc de teorìa de l'art. Le sò òpere le g'hará 'na 'nflüènsa profónda söi artìsti del sècol XVI todèsch ma apò sö chèi olandés.[1]
Gh'è restàt 'na gran quantità de 'nformasiù personài, 'ntra le quàle gh'è lètere, scrìcc e desègn che 'l compagnàa con anotasiù acüràde, Tot chèsto materiàl el g'ha pirmitìt de rià a 'na comprensiù bastànsa profónda de la sò òpera. La sò braüra de pitùr l'è stàda 'l rezultàt de 'n laurà dür, e 'ndèl setùr de le arcc gràfiche les arts gràfiques el g'ha mìa ìt riài.
L'è riàt a otègner che apò a l'imperadùr Maximilian I stès el se 'nteresès a la sò òpera, enfìna al pónt de cumisiunàga divèrsi ritràcc.
Endèi sò öltem agn l'è stat empegnàt suratöt endèla realizasiù de tratàcc sùra la mizüra e le prupursiù umàne. En chèste òpere, püblicàde dòpo che l'ìa mórt, el sercàa de stüdià e ragiunà sö la sò maniéra de 'nquadrà l'art, sö la bàze dei stüde italià sùra la teoria de l'art.[1]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- albrecht-durer.org, 350 pintures de l'artista.
- Enllaços al museu en línia amb imatges de tots els gravats d'Albrecht Dürer
- Albrecht Durer a l'"Història de l'Art"
- Albrecht Dürer a l'Enciclopèdia
- Obres per Albrecht Dürer al Projecte Gutenberg
- Albrecht Dürer: Vier Bücher von menschlicher Proportion
- Albrecht Dürer


text:
Splüga
Splüga (Splügen in tudesch; Spluga in italian; Spleia in rumanc) a l'è un cumün svizzer del distret de Hinterrhein. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 395 abitant e una süperfiss de 60.49 km², e al se tröva a una altitüden de 1475 meter sura al livel del mar.
L'abitaa de Splüga el se tröva a 1450 meter sura al nivel del mar, in de la Rheinwald, arent al fiüm principal de la val, el Renu Posteriur, e al bivi di strad che van al Pass del Splüga e al San Bernardin.
Al prim de ginee del 2006, el cumün de Medels im Rheinwald che prima l'eva indipendent, l'è staa agregaa a Splüga. Medels el se tröva in mes tra Splüga e Nufenen e l'eva el cumün püssee pissen tant per superfiss che per nümer de abitant de tüta la val.
El cumün de Splüga a l'è tacaa ai cumün de Madésan (IT-SO), Mesocco, Nufenen, Safien, Sufers.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Splüga l'è menziunaa per la prima volta inturen a l'ann 840 col nomm cella in Speluca.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Situazion linguistega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Anca se la zona l'eva in urigin abitada de gent de lengua rumancia, el teritori de Splüga l'è staa colonisaa giamò a la fin del secul XIII da popolaziun de lengua Walser ciuè Germanofune. El tudesch l'è l'ünega lengua ufizial del cumün. L'andament registraa dei censiment in di ültem ann l'è mustraa in de la tabela chi desutta:
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
(DE)
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official Web site
- Media relaa a Splügen al Wikimedia Commons
- Kurt Wanner: Splüga in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Vasco Rossi
Vasco Rossi 'l è 'n cantànt itagliàṅ dimóndi famóś. Al sò scutmâj 'l è Al Blasco.
Biugrafìa
L'infànsia
Vasco Rossi al nas a Zòca in Pruvincia ad Mòdna al 7 ad Favràr dal 1952. Al nóm al gh'è dâ da sò pàdar Giovanni Carlo, ch'ad mistér al fa al camiunìsta, par far 'n umàǵ a un sò cumpàgn ad parśòṅ in Germâgna durànt la secónda guèra mundiàla.
Fin da putèṅ al studdia cant a la scóla dal mìstar Bononcini par vulér ad sò màdar Novella Corsi e al taca a pasiunàr-as a la mùśica. A 13 aṅ al vins 'l Usignolo d'oro (Uśgnól 'd òr), na manifestasiòṅ canòra mudnéśa, nada in cuntràst a 'l Zecchino d'oro, mènt'r a 14 an al s unìs a i Killer, al sò prim grup muśicàl. Dal grup, ch'al cambia nóm in Little Boys, al fà part anc Marco Gherardi, che più dna vòlta al sarà cumpàgn 'd aventùri ad Vasco.
Prim pas
Al sò prim 45 gir, incìś in dal 1977, 'l è Jenny/Silvia. 'L aṅ dòp a vèṅ fóra al sò prim àlbum Ma cosa vuoi che sia una canzone (Ma cuśa vō't ch'la sia na cansòṅ, praticamènt vindû sōl in Emégglia-Rumâgna). Al disc 'l è ad stamp ad cantautōr, incóra luntàṅ da la linnea rock ad Vasco di aṅ sucesìṿ.
Al secónd àlbum al vèṅ publicâ in dal 1979 e al s ciàma Non siamo mica gli americani (A n sém minga gl'americàṅ) e al gh'à dèntar Albachiara, una dal sò canti più famóśi. Al disc al mùcia sù più sucès in di cunfrónt ad quél ad prima, ma gnint ad chè.
La prima aparisiòṅ ad Vasco in televiśiòṅ l'è dal 10 ad Śnar dal 1979, quand al partécipa cuma cuncurènt a la trasmisiòṅ "10 Hertz" ad Gianni Morandi. A la fiṅ dal prugràma, Vasco al canta La strega (la diva del sabato sera).
Al 31 'd Utóbar dal 1979 al mór sò pàdar 'd infàrt méntar 'l éra in sima a 'l sò camion.
'L aṅ dopa a véd la luś al tèrs àlbum Colpa d'Alfredo. Gnanc quést chè al vénd dimóndi anc p'r la censùra ch'al subìs da la raddio parchè al sìngul umònim 'l è cunsiderâ vulgàr e ufensìṿ.
La pupularità ad Vasco Rossi la taca a crésar dòp ch'al s eśibìs a Domenica In par cantar Sensazioni forti. Al giurnalìsta dal setimanàl Oggi, Nantas Salvalaggio 'l al crìtica duramènt, dgénd ch'l è un drugâ pódag, catìṿ e 'n imbambî.
Vasco a gh rispónd ciamànd-al „cal tipo ch'al scriv in sal giurnàl“ in dla canta Vado al massimo.
Al sucès
'L è cun al quart album ch'a taca a rivàr al sucès. Siamo solo noi al vèn publicâ in dal 1981 e 'l è cunsiderâ òṅ di sò lavōr più bèi. La cansòṅ ch'la dà al tìtul a 'l àlbum 'l è 'n "inn generasiunàl", ch'al và bèṅ anc al dè 'd incō p'r i sò fans.
Ma al lavōr ch'al càmbia radicalmènt la caréra ad Vasco l'è la partecipasiòṅ a 'l Festival ad Sanremo. Nunustànt al fat ch'al festival dla cansòṅ itagliàna la n faga minga part dal panuràma artìstic dal rocker, Vasco Rossi e al sò grup i decìdan ad sfrutàr al mumènt faghénd-al partecipàr a cla vedrìna lè.
L'è acsè che in dal 1982, Vasco al và a Sanremo a cantàr Vado al massimo: quand pò al mòla tut purtànd-as adrē al micròfun in dla bisàca dal giachét, al fà un muć ad rumōr parchè al gh casca śò faghénd un stus dal porco Diàvul parchè 'l è tacâ a 'l amplificadōr cun un fil. Fra i cundutōr e al pùblic in sala a gh vèn al pànic.
In Avrìl dal stés an a vèṅ fóra 'l àlbum umònim ch'al restarà in clasìfica par sédas stmani.
'L aṅ dòp Vasco al s preśénta incora a Sanremo cun Vita spericolata: prima ch'la canta la finìs, Vasco al mòla tut e al và via lasànd ch'a sia al playback a finìr la cansòṅ. La canta la finìs in penùltma puśisiòṅ ma la dvénta 'n clàsic dla mùśica itagliàna.
La dròga e la parśòṅ
Dòp la publicasiòṅ d'l àlbum Bollicine (ch'al vins al Festivalbar dal 1983 e ch'al rèsta in clasìfica par 33 stmani e 8 al prim pòst) e dla racòlta Va bene, va bene così, i carabinér i 'l arèstan parchè i gh càtan 26 gram ad cucaìna in cà. Vasco al và in parśòṅ e al gh rèsta par 22 dè (5 da par lò). In dal panuràma muśicàl itagliàṅ sōl Fabrizio De André e Dori Ghezzi i gh daṅ 'n apóǵ: Vasco al vèṅ cundanâ a 2 an e 8 méś par detensiòṅ ad sustànsi stupefacénti.
Da 'd lè a pòc, Vasco al fà catàr in di negòsi Cosa succede in città (Cuśa sucéd in sità, 1985), cunsiderâ par sèrt aspèt 'l àlbum dla sò secónda vita, cun soquànt braṅ stòric, ma par la crìtica i tèst i èṅ piutòst fiàp.
La cunsacrasiòṅ (1987-1994)
In dal 1987 al tórna ad preputénsa in sla sèna cun C'è chi dice no (A gh'è qualchidòṅ ch'al diś ad nò): 'l àlbum al rèsta in clasìfica par 38 stmani e al prim pòst par 12 stmani.
In dal 1989 al fà al sò prim àlbum par la EMI, Liberi liberi (Lìbar lìbar): dal sò tour al rigìstra un disc dal viṿ, "Fronte del palco" (Frònt dal palc, 1990).
'L an dòp i s fànan dū cuncèrt a Milàn e a Róma (al 10 e al 14 ad Luj) ch'i faṅ sù un muć ad gint. Na part dal cuncèrt dla tapa lumbàrda la sarvìs par rigistràr Vasco live 10.7.90 San Siro: Vasco Rossi al dvénta al prim artìsta itagliàṅ a muciàr sù un nùmar acsè grand ad spetadōr, cavànd-gh-la là in dua sōl al stéli furastéri i gh séran davśinâ.
Dvintâ pàdar par la tèrsa vòlta, al cantànt al fà gnir fóra 'n at'r àlbum Gli spari sopra (I spar ad sōvar, 1993) ch'al gh fa vìnsar 10 disc ad plàtin. Anc al sìngul Gli spari sopra 'l è un sucès e al gh'à dèntar al remix ad Delusa cun di ciàr riferimènt a 'l ragasóli ad la traśmisiòṅ Non è la Rai. Par tuta rispósta Ambra Angiolini la taca a cantàr e balàr cla canta lè durànt al sò prugràma.
Madurasiòṅ artìstica (1995-2000)
In dal 1995 al rocker 'l è incóra a San Siro p'r un dópi cuncèrt par la cauśa dla Jugoslavia ch'l'è in guèra: "Rock sotto assedio". Par 'l ucaśiòṅ, Vasco al canta par la prima vòlta, in manéra parféta, la canta ad Francesco De Gregori Generale.
Dal 1996 'l è 'l àlbum Nessun pericolo... per te (Gnanc un perìcul par tè) ch'al gh'à dèntar i sìngui Gli angeli, dedicâ a 'l amìg Maurizio Lolli mòrt ad càncar e al cui vìddeo 'l è dirèt par Roman Polański, e Rewind.
In dal 1998 al fà gnir fóra al disc Canzoni per me (Cansòṅ par mè) e al vins al Festivalbar cun al braṅ Io no.
I an dal sucès ad masa (2001-incō)
Al 2001 'l è 'l an dal disc Stupido hotel (Hotel minciòṅ) e anc dal tèrs Festivalbar vins par Ti prendo e ti porto via.
In dal 2002 a vèṅ fóra la racòlta dla EMI Tracks cun dèntar la cover ad Generale.
Buoni o cattivi (Bòṅ o catìṿ), rigistrâ a Bulòggna e a Los Angeles, 'l è 'l àlbum più vindû in Itâglia in dal 2004.
Al 12 ad Maǵ dal 2005 'l IULM ad Milàṅ a gh dà la làurea "honoris causa" in Siènsi dla cumunicasiòṅ, un „pès ad carta“ che Vasco 'l eśibìs urguglióś e cun dl'emusiòṅ didicànd-al a sò màdar e a i sò studdi universitàri mulâ lè a sò tèmp.
Vasco Rossi 'l à purtâ avànti cun al sò apóǵ la lista dla "Rośa in dal pugn" ad Marco Pannella in di elesiòṅ pulìtichi dal 2006 (parmiténd-ag ad druàr la cansòṅ Siamo solo noi par la reclàm dal partî) e 'l à dâ di bèsi par finansiàr al cartèl dl'Unione.
A gl'elesiòṅ p'r al Presidènt dla Repùblica dal 2006, a la secónda e tèrsa vutasiòṅ, al cantànt 'l à ciapâ un vōt tut i dū al vòlti.
Al 28 ad Mars dal 2008 al pùblica Il mondo che vorrei (Al mónd ch'a vrév), ventunéśum àlbum dal cantànt (quindicéśum in studi). Il mondo che vorrei 'l è anc al nóm dal prim braṅ tirâ fóra da c'l àlbum lè.
Al 29 ad Mars dal 2011 Vasco Rossi al dà vita al sò sedicéśum àlbum in studi, Vivere o niente (Vìvar o gnint), dódas braṅ fra i quài i gh'èṅ i dū sìngui Eh... già e Manifesto futurista della nuova umanità.
In d'l Agóst dal 2011, dòp èsar stâ dimés da 'n uśdàr ad Bulógna par n'uperasiòṅ a 'l custajóli ch'i gh'ìvan purtâ n'infesiòṅ a i palmòṅ, in sal sò sit ad Facebook al dà adòs a Luciano Ligabue, dgénd ad lò ch'al gh'à «Un bicér ad talènt in un mar ad preśunsiòṅ».[1]
Discugrafìa
Àlbum in studi
- 1978 - Ma cosa vuoi che sia una canzone (Lotus LOP 12802)
- 1979 - Non siamo mica gli americani (Lotus LOP 12804)
- 1980 - Colpa d'Alfredo (Targa Italiana, TAL 1401)
- 1981 - Siamo solo noi (Targa TAL 1404)
- 1982 - Vado al massimo (Carosello, CLN 25095)
- 1983 - Bollicine (Carosello, CLN 25101)
- 1985 - Cosa succede in città (Carosello, CLN 25109)
- 1987 - C'è chi dice no (Carosello, CLN 25121)
- 1989 - Liberi liberi (EMI Italiana)
- 1993 - Gli spari sopra (EMI Italiana)
- 1996 - Nessun pericolo... per te (EMI Italiana)
- 1998 - Canzoni per me (EMI Italiana)
- 2001 - Stupido hotel (EMI Italiana)
- 2004 - Buoni o cattivi (EMI Italiana)
- 2008 - Il mondo che vorrei (EMI Italiana)
- 2011 - Vivere o niente (EMI Italiana)
Àlbum dal viṿ
- 1984 - Va bene, va bene così (Carosello, CLN 25105) - cun 'n inèdit
- 1990 - Fronte del palco (EMI Italiana) - cun 'n inèdit
- 1990 - Vasco live 10.7.90 San Siro (EMI Italiana)
- 1999 - Rewind (EMI Italiana)
- 2005 - Buoni o cattivi live anthology 04.05 (EMI Italiana)
- 2009 - Tracks 2 - Inediti & rarità (EMI Italiana) - cun tri inèdit
- 2010 - Vasco London Instant Live 04.05.2010 (EMI Italiana)
Racòlti uficiàli
- 1997 - Rock (BMG Ricordi)
- 2002 - Tracks (EMI Italiana)
Mini cd
- 2007 - Vasco Extended Play
Racòlti minga uficiàli
- 2006 - The Platinum Collection
- 2007 - The Singles Collection (EMI Italiana)
Nòti
- ↑ Vasco contro Liga: «Un bicchiere di talento in un mare di presunzione» Corriere.it, 7 'd Agóst dal 2011


text:
Hauterive (CH-FR)
Hauterive a l'è un cumün svizzer del distret de Sarine (in tudesch: Saane), in del Canton Friburgo.
La süperfiss del teritori del cumün l'è de 11.92 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 2226 abitant.
El cumün de Hauterive al se tröva a una altitüden de 680 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Arconciel, Corpataux-Magnedens, Cottens, Farvagny, Marly, Matran, Neyruz e Villars-sur-Glâne.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial (Franzés)
- Hauterive Abbey website (Franzés)
- Hauterive Abbey in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Oberägeri
Oberägeri a l'è un cumün svizzer del Canton Zug. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 36.2 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 5592 abitant.
El cumün de Oberägeri al se tröva a una altitüden de 737 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Einsiedeln (SZ), Feusisberg (SZ), Hütten (ZH), Menzingen, Rothenthurm (SZ), Sattel (SZ), Unterägeri. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Oberägeri l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1150 col nom de Agregia. In del 1538 inscambi l'eva menziunaa col nom de Ober Egere.[1]
La famusa bataia del Mortgarten (1315), event fondativ de la Confederazion Elvetica, l'è stada cumbatüda in tra Mortgarten (ades part del cumü de Oberägeri e Sattel. El monument che ricorda la bataia el se tröva in del teritori del cumün de Oberägeri.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
- ^a popolazion de tüt l'ex cumün de Ägeri 1660 (1'413); 1743 (1'519); 1798 (2'238).


text:
Svezia
La Svezia (Sverige in svedes) a l'è un paes de l'Europa del Nort.
La cunfina cun la Nurvegia e la Finlandia.
La capital a l'è Stuculma.
La gh'ha una süperfiss de 449.964 km² e una pupulaziun de pressapoch 9 miliun d'abitant.
A l'è mèmber de l'Üniun Eurupea.
La moneda uficial l'è la curuna svedes.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Svezia (nom ufizial: Konungariket Sverige) a l'è una munarchìa custitüziunala.
El rè a l'è Carl XVI Gustaf (del 1973).
El Prim Minister a l'è el Fredrik Reinfeldt (del 2006).
La Svezia a la gh'ha un parlament cun 349 deputaa.
Muneda[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La muneda svedesa a l'è la curuna svedesa (Krona).


text:
19 12
Ol dé 19 de dezèmber l'è 'l 353 ( 354 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 13 dé a finí l'an.
Ul dí 19 de dezèmber al è ul dí da pòost 353 ( 354 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 13 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1359 - Se i sélebra a Cervera (la Segarra) i Corts del Principat, ch'i darà orísen a la Dipütassiú Zenerala de Catalunya o Generalitat.
2001 - Ol cap de l'oposissiú, José Luís Rodríguez Zapatero al visita ol Maroch provocant i ire del goèrn Spagnöl.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1842: Luigi Guanella, prevet italian (m. 1915).
- 1915: Édith Piaf, cantanta francesa (m. 1963).
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2003 - Badalona (ol Barcelonès): Juan José I möro Cuenca, cognossit come ol Vaquilla, atur e cognossit delinquent contra la propietà privada.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Unterlunkhofen
Unterlunkhofen a l'è un cumün svizzer del distret de Bremgarten. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 1 289 abitant e una süperfiss de 4.49 km², e al se tröva a una altitüden de 401 meter sura al livel del mar.
El cumün de Unterlunkhofen a l'è tacaa ai cumün de Arni, Hermetschwil-Staffeln, Oberlunkhofen, Oberwil-Lieli, Rottenschwil, Zufikon.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Herisau
Herisau a l'è un cumün svizzer, séde del goèrno del Canton Apenzel de Föra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 25.17 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 15236 abitant.
El cumün de Herisau al se tröva a una altitüden de 771 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Degersheim (SG), Flawil (SG), Gossau (SG), Hundwil, San Gal (SG), Schwellbrunn, Stein, Waldstatt.
Evoluzion de la popolazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Herisau in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- http://www.herisau.ch (Todesch) official website
- Herisau in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Courmayeur
Courmayeur (in Arpitan: Cort-Mayor ò Cromëiö/Croméyeui; in Italian, duranta el fascismo: Cormaiore; in Lombard el voeur dì Cort Maggior) a l'è on comun de la Provincia d'Aòsta che 'l cunta 2 837 abitant. El fa part de la Comunità Montana de la Valdigne.
Cuntegnüü
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Courmayeur el se troeuva in de l'alta Valdigne (el n'è el primm comun), a 1223 meter sora el nivell del mar. In del sò territòri comunal gh'è el massiv del Mont Bianch e la ghe nass la Dòra Baltea, el fiumm pussee important de la Val d'Aòsta. Quell fiumm chì, nassuu de l'union de duu alter torrent (la Dòra de Ferret e la Dòra de Veny) el traversa tutta la vall e 'l finiss in del Pò, in Piemont. Arent aj frazion de Entrèves e de La Palud el se troeuva el Tunnel de Mont Bianch, che 'l tacca l'Italia a la Francia (comun de Chamonix-Mont-Blanc).
El comun a l'è al confin donca con la Francia, ma anca con la Svizzera (comun de Orsières, in del Canton Valles), che la pò vess giontada de on pass situaa in de la Val Ferret. La Val Ferret e la Val Veny a hinn dividuu del Mont Fréty (nominalment, però la division l'è minga inscì tanto ciara), longh el qual se troeuven i stazion sciistegh del comun (che riven in su la località del Plan Chécrouit, e che pòden vess giontaa anca cont el partì de la frazion de Dolonne).
Oltra ai dò vallad principai, in del territori de Courmayeur la se troeuva anca ona vall pussee piscinina, la Val Sapin, situada tra Villair e La Saxe. Courmayeur l'è lontana de Aòsta domà 27 chilòmeter.
I Frazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Traj frazion pussee important, regòrdom:
- Dolonne (arpitan: Dolénna), aj pee del Mont Chétif, loeugh prettament turistich, ricch de hôtel e cà residenziaj. Chì se troeuva anca el Palazz del Giazz, indove se fann inconter de hockey, spettacoj e pist de pattinagg. El se troeuva in su l'altra riva de la Dòra rispett al capploeugh, cont el qual l'è collegaa con duu pont.
- Entrèves (Éntréve) l'è situaa a circa 1300 meter s.n.m., aj pee del Mont Bianch, a la confluenza de la Val Ferret e de la Val Veny.
- La Saxe (La Saha), in direzion de la Val Ferret, paes piscininn e cont ancamò i vegg cà del secol passaa. El se troeuva sòtta al Col de La Saxe, che 'l delimita la Val Ferret a sud-est.
Oltra aj des frazion, Courmayeur el gh'ha anca on grand numer de località, compagn de Pussey, Pra Neyron, Purtud, Plan Chécrouit, Plan Gorret, Pra Sec, Lavachey, Ermitage, Les Forges, Planpincieux, Chiecco, La Suche, Larzey, Maison Vieille, Zerotta, Gabba, Dzeleuna, Arpnouva, Le Pont, Pré de Pascal, Fréboudze, Pré de Bard, Chapy, Peuterey, Ermitage, La Palud, La Visaille, che hinn per la pupart sitt dedicaa ai residenz di turista. Al contrari del quell che 'l se pò pensà, Verrand, paes taccaa a Courmayeur, a l'è minga ona frazion de 'sto comun, ma de Pré-Saint-Didier, che 'l se troeuva on poo pussee sòtta, vers La Thuile.
In tanti nòmm de località se sent l'origin arpitana.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Loeugh d'interess[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Oltra aj montagn (che duranta l'invern dann vida a on grandissim fluss turistich, sia italian che forest), in del territòri comunal gh'è:
- La gesa de San Pantaleon (patron del comunal)
- El santuari de Notre-Dame de la Guérison, al princippi de la Val Veny.
- La Cà di Guid, in de l'istessa piazza de la Gesa de San Pantaleon.
- El Castell de Entrèves.
A Courmayeur la gh'è anca ona Gesa Valdesa.
El turismo e'l spòrt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A l'è vun di pussee important center turistich de la region, e per quella reson chì in 'sti ultim ann l'ha vist ona granda cressida. Ògni ann ghe se fann on mucc de celebrazion sportiv, trai quai pòden vess regordaa:
- El The North Face Ultra Trail du Mont Blanc, gara de corsa de duu-trii dì che la part in Francia (Chamonix), la passa per Courmayeur, per la Svizzera per poeu tornà a Chamonix.
- El Grand Trail Valdigne, che 'l traversa tucc i comun de la Valdigne.
A Courmayeur inoltra gh'è dò squader de Hockey sul Giazz, var a dì Les Aigles du Mont Blanc e Hockey Club Courmaosta.
Tucc i agn a Courmayeur el se tegn el Courmayeur Noir in Festival, festival internazional del cinema e de la letteratura noir.
Personalità ligaa a Courmayeur[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Joseph-Marie Henry (1870-1947), prevet, alpinista e botanich, ciamaa pussee semplicement abbé Henry
- Mario Puchoz (1918-1954), alpinista, mòrt in sul K2.
- Marco Albarello (1960), sciator olimpich.
- Giuseppe Petigax, alpinista


text:
1500
De Wikipedia
Gh'è söcedìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 30 genar L'espluradur Vicente Yáñez Pinzón el descuvriss la surtida al mar dal Riu di Amazon.
- 11 nuvember - Granada: el Luis XII de Francia e 'l Fedinrand II d'Aragona signen el Trataa de Granada per divides el Regn de Napul.
- El Cesar Borgia a l'è numinaa Capitan Generaal de la Gesa.
Chi gh'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Chi gh'è mórt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sassinaa Alfuns d'Aragona, spus de la Lucrezia Borgia, istigada dal fradel Cesar Borgia.


text:
Pitasch
Pitasch a l'è un cumün svizzer del distret de Surselva. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 106 abitant e una süperfiss de 10.81 km², e al se tröva a una altitüden de 1060 meter sura al livel del mar.
El cumün de Pitasch a l'è tacaa ai cumün de Cumbel, Duvin, Riein, Safien, Sevgein.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Pitasch in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial (Todesch)/Mudel:Rm icon
- Pitasch in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Dumènica
Artécol in dialèt arzân
La Dumènica (Domenica in italiân) l'é al dé ed la stmâna tr' al Sâbet e al Lunedé.
In Europa e in Amèrica latèina l'é cunsidrê l'ltem dé ed la stmâna, int i Stêt Unî, in Giapòun e in Braşîl invēci l'é cunsidrê al prém.
Préma 'd l' arîva dal Cristianèişem, sté giōren ché al cumbinêva cun al dies solis, oséia al "giōren da Sōl in unōr dal dio Sol Invictus. Incòra incō sté nòm al se tgnû da cât int al légnvi tedèschi cme int l'inglèiş Sunday, o int al tedèsch Sonntag.
Indice
Urégin ed l'arpûns ed la dumènica[modifica | mudéfica la surzéia]
L'arpûns ed la dumènica an gh'à mia 'n' urégin pagâna mó cristiâna. Al 7 ed mêrs dal 321 l'imperadōr Costantino (che alōra l'ēra un inscrét al [Sol Invictus]] al s'é pó batşê in punt ed môrt, a la fîn al dvèinta cristiân) al decrēta che al prém dé ed la stmâna (al giōren dal Sōl, dies Solis) al duvîva èser dedichê a l'arpûns perché la cēşa préma ed ló fîn dal tèimp ed j apôstel la rispetêva la dumènica.
La religiòun dal Sol Invictus l'é armêş ed môda fîn al famōş decrēt ed Tessalonica ed Teodosio II dal 27 ed fervêr, dōve l'imperadōr al decéd che l'ónoca religiòun de stêt l'ēra al Cristianèişem, al mèt al bând e al ciâpa ed mîra ògni êtra religiòun.
Per còsta ragiòun, al 3 ed novèmber 383 al dies Solis al câmbia nòm in dies dominicus (Giōren dal Sgnōr) e in cla fōrma ché l'é rivê fîn a nuêter.
Significhêt int la religiòun[modifica | mudéfica la surzéia]
Int al Cristianèişem la dumènica l'é dedichêda a la religiòun.
Int la religiòun catôlica a 's arcôrda la Risuresiòun ed Crést (Marco 16,2; Luca 24,1; Giovanni 20,1) e a vîn santifichê la dumènica cun la partecipasiòun la Cumeniòun e a l'arpûns dal lavōr. Tóti al dumènichi în giōren ed precèt.
Vōş coleghêdi[modifica | mudéfica la surzéia]
Êter prugèt[modifica | mudéfica la surzéia]
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Dumènica
Lunedì · Martedi · Mercoledì · Giovedì · Venerdì · Sabato · Domenica
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed Domenica trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
Colorado (fiüm)
Ul Colorado l'è un fiüm del'America del Nort, c'al va denter int l'Ucean Pacifich. Al nass in del stat del Utah, dopu ca sa mèten insema dü olter fiüm püssee piscinit, ciamaa Green River e Grand River; dopu 2.900 km in mezz ai Muntagn Rucius del süt, al finiss la sò cursa in del Gulf de California.
Ul Colorado l'è famus perchè al furma, in del sò curs, i canyon püssee spetacular del munt, e tra tücc ul Grand Canyon (furmàà dal fiüm quand al sa tröva in del teritòri del'Arizona) l'è ul mejur.
In dii ültimm cent'ann per tüta la sò lünghezza in stàà custrüii dii sbarament, c'an regalà un muntun de energia eletrica a tüta la zona ma hann anca purtaa dii grossi cunseguenz: ul fiüm al g'à pü la sò curent natüral, inscì al porta pü i sediment russ (ch'hinn stàà la causa del sò nom, vist che in spagnöö Colorado al vör dì "culuraa") e suratüt ul sò delta, in del Gulf de California, al s'è praticament secaa e l'è turnà desert.


text:
Parentela
La parentela l'è un vìncul intra di personn che i vegen zü da l'istess Antenaa. 'Stu vìncul el pö vess creaa da legam biulogegh, suciaj, cultüraj o giüridegh.
La parentela la pö vess direta quand che i personn i vegnen zü vöna da l'altra (presempi int el cas de pader e fiö) e indireta quand che i personn i vegnen mia zü vöna da l'altra anca se i gh'hann un antenaa cumün (presempi fradej o cüsín).
Cuntegnüü
Grad de Parentela[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cügnaa/cügnada[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I cügnaa (en Lombàrt orientàl: chignàcc/chignàde; singolar chignàt/chignàda, ma ach cögnàt/cögnàda) i henn i fradee o i surel de la persona cun la qual vön l'è spusaa, e i spus di fradee e di surel che vön el gh'ha.
- I fiö di cügnaa i henn i nevud
- Una persona l'è semper el cügnaa de sò cügnaa
- Föra de la persona cun la qual vön l'è spusaa, i fiö de la sò madonna i henn cügnaa (ma mia tüt i cügnaa i henn fiö de la so madonna)
Spus[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El spus (isé pò a 'n Lombàrt orientàl) l'è 'l marii o la mujee.
- I fradel/surel del spus, o i spus di fradel/surel, i henn i cügnaa
Cüsín/cüsína[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Una persona l'è el cüsin o la cüsina (en Lombàrt orientàl: cüzì/cüzìna ma apò germà/germàna o zermà/zermàna) d'un'altra persona se i gh'hann un antenaa in cumün. El ligam de parentela l'è indegaa cun un grad.
- Una persona l'è semper el cüsin de so cüsin.
- I fradee e i surel di cüsin i henn anca lur cüsin
- Dumà int el cas di "prim cüsin" i genitur di cüsin i henn el barba e la medina
Barba/Meda[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I barba/med (en Lombàrt orientàl barba/mede) i henn i fradee, i surel, e i cügnaa di genitur d'una persona.
- Una persona l'è nevud de so barba/medina
Al dì d'incö i talianism ziu/zia (o zio/zia) i sustitüissen de suvent i nom nativ lumbard.
Fradee/surela[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Du personn i henn fradee (anca fradej, en Lombàrt orientàl: fradèi o fredèi) o surel (en Lombàrt orientàl: sorèle) (o fradee e surela) quand che i gh'hann i istess genitur.
- I fradee di genitur i henn i barba; i surel di genitur i henn i medinn.


text:
L'Emélia-Rumâgna l' é ‘na regiòun italiâna cun pió ed 4 miliòun d’ abitânt. La só capitêl l'é Bològna. La cunfîna a matèina cun al Mêr Adriâtich, a l’ albasèin cun al Vènet e cun la Lumbardìa, a sîra cun al Piemûnt e la Ligória, a mezdé cun la Tuscâna, al Mêrchi e San Marèin. La regiòun l'é stèda mésa insèm da l'uniòun ed dō vèci regiòun, l'Emélia (al pruvînci ed Piasèinsa, pruvîncia ed Pèrma, Rèz, Mòdna, pruvîncia ed Frêra e la pruvîncia ed Bològna sèinsa Imola) a dréta dal turèint Silèr. L'êtra pêrt (al pruvînci ed Furlè-Ceséna, pruvîncia ed Ravèna e pruvîncia ed Rémin a fân pêrt, invêci, ed la Rumâgna. La vècia Rumâgna la gh'iva ânca di teritôri ind la Tuscâna e ind al Mêrchi.
L'Emégglia-Rumâgna l'è na regiån itaglièna cun 4 migliòn d'abitànt. La so capitèla l'è Bulåggna. La cunféna a maténna col Mèr Adriâtic, piò sò col Vènet e la Lunbardî, a sîra col Piemånt e la Ligûria, piò zå cun la Tuschèna, al Mèrch e San Marén. La regiån l'è stè massa insàmm da l'ugnån ed dåu vèci regiòn, l'Emégglia (pruvénzi ed Piesänza, Pèrma, Räz, Modna, Frèra e la pruvénzia ed Bulåggna a sîra del turänt Siller (praticamänt sänza al distratt ed Iommla). L'ètra pèrt (al distratt ed Iommla, al pruvénzi ed Furlè-Ziséna, Ravänna e Rèmin fan pèrt invézi d'la Rumâgna. La vècia Rumâgna la tòl insamm anca pèrt d'la Tuschèna e dal Mèrch.
L'Emélia-Rumàgna l'è na regiòun italiàna cun pió ed 4 miliòun ed cristiân. La sô capitêl l'è Bulágna. La cunfèina a Est cun al Mêr Adriàtich, pió só col Vènet e cun la Lumbardìa, a Ovest cun al Piemòunt e la Legória, pió żò cun la Tuschèna, al Mèrchi e San Marèin. La regiòun l'è stèda mésa insèm da l'uniòun ed dô vèci regiòuni, l'Emélia (él pruvèinzi ed Piasèinsa, Pèrma, Rèz, Mòdna, Frèra e la pruvèinza ed Bulágna sèinza Imola) a dêstra del turèint Silèr. L'ètra pèrt (él pruèinzi ed Furlè-Ceséna, Ravèna e Rémmin i fan pèrt, invéz, d'la Rumàgna. La vècia Rumàgna la gh'iva anca di teritòri in d'la Tuschèna e in d'al Mèrchi.
L'Emilja-Römagnä l'è na región italjana con 4 miliòn d'abitànt. La so capitäla l'è Bológna. La confén'na a l'est col Mär Adriâtic, pù d'sōra col Vènet e la Lombardîä, a l'ovest col Piemónt e la Ligûriä, ed sóta con la Toscäna, î Mèrchî e San Marén. La regiòn l'è stè mäsa insèmen da l'unión ed du vèci regiòn, l'Emilja (coi provénzi ed Piasänsa, Pärma, Rès, Módna, Frèra e la provénsa ed Bològna a ovest del torént Silér (praticamént sensa al distrétt ed Imöla). L'ètra pèrtä (al distrétt ed Imöla, î provénsi ed Förlì-Sesén'na, Ravēna e Rîmin fan pèrta invéci d'la Româgna. La vècia Româgna la tòl insémma anca pèrta d'la Toscanä e dî Mèrchî.
L'Emélia-Rumâgna l'è na regiamna italièna cun 4 milioun d'abitìnt. La so capitèla l'è Bulògna. La cunféna a est s'e Mèr Adriatic, a nord s'al Vènet e la Lunbardî, a ovest s'al Piemont e la Ligûria, a sud s'la Tuschèna, al Mèrchi e la ripòblica ad San Marein. La regiamna l'è furmèda da l'union ad dò teritori dversì tra lor, l'Emèlia (pruvénzi ad Piasènza, Pèrma, Rèz t'l'Emèlia, Modna, Fràra e la pruvénza ad Bulògna fin sòra e fiòm Siller (pasèd e quèl e tàca e distrèt ad Ièmla). Cl'èlta pèrta (Ièmla), al pruvénzi ad Furlè-Zisèna, Ravêna e Rèmin fan pèrt invici d'la Rumâgna. La Rumâgna storica l'ardusa enca pèrt d'la Tuschèna (cumòni ad Marredi, Palazol e La Badì) e dal Mèrchi (e Montefèltre e al cumòni ad Al Gabezi e Gradèra).