text:
En omaduas vischnancas na vegni anc betg decidì definitivamain davart ina fusiun cun Breil u cun Glion. I vegn sulet decidì cun tge vischnanca ch’in contract da fusiun duess vegnir elavurà. E tuttina ha quella decisiun ina gronda influenza sin l’avegnir da Vuorz ed Andiast.
Tranter las duas vischnancas da Vuorz ed Andiast datti numnadamain differenzas pertutgant il partenari da fusiun. La maioritad dals abitants d’Andiast èn stads davent da l’entschatta per fusiunar cun Breil. A Vuorz èsi dentant indecis, sche la vischnanca duai fusiunar cun Breil u cun Glion.
Fusiun communabla
Da princip beneventa il chantun ina fusiun da las vischnancas. El sustegn dentant mo ina fusiun communabla, saja quai cun Breil, cun Glion u almain Vuorz cun Andiast. Ina posiziun ch'era las suprastanzas da las duas vischnancas da Glion e Breil beneventan. Ellas preferissan ina fusiun cun Vuorz ed Andiast. La varianta che Vuorz fusiunass cun Glion ed Andiast cun Breil (u il cuntrari) na faschess per ellas nagin senn.
La decisiun da Vuorz ed Andiast per elavurar in contract da fusiun cun la medema vischnanca faschess tut pli simpel. Sche las duas vischnancas na chattan betg in numnader communabel pudessi anc ir ditg enfin ch’i dat ina fusiun d’ina da quellas duas vischnancas.


c: text/html

text:
La regenza dal chantun Grischun ha approvà ina revisiun parziala davart l’admissiun a las scolas medias. Scolars e scolaras d’auters chantuns e da l’exteriur na ston betg pli far in examen d’admissiun. Cun quest pass vul il chantun eliminar dischavantatgs da concurrenza da las scolas medias privatas en il Grischun envers autras scolas privatas en Svizra. Las scolas medias privatas dal Grischun han numnadamain pli e pli grondas difficultads da recrutar scolars d'auters chantuns e da l'exteriur.
Enstagl da selecziunar ils scolars sur l'examen d'admissiun chantunal duain las scolas medias examinar cun in’atgna procedura, sch'ils scolars han las abilitads per absolver cun success la scola media.
RR novitads 10:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
L’um svizzer che vegn fatg responsabel d’esser in spiun ha rimnà las datas d’investigaders fiscals en Germania, scriva la procura publica en il cumond d’arrest.
Ils contacts tranter il spiun ed il servetsch secret svizzer NDB duai l’um avair fatg sur in telefonin prepaid che l'NDB haja mess a disposiziun ad el. Era duai el avair survegnì en tut 90’000 euros per ses servetschs. Da quests sajan gia 60’000 euros vegnids transferids ad el, scriva la procura publica. Il spiun probabel duai plinavant avair survegni 3’000 euros bar mintga mais.
Plazzà in infurmant
Il spiun probabel haja para plazzà in infurmant tar las autoritads fiscalas en Germania. Quel duai avair rimnà infurmaziuns co che las autoritads tudestgas vulan cumprar datas da frauds da taglia.
Nova dimensiun
Per il minister da finanzas da Nordrhein-Westfalen Norbert Walter-Borjans haja l’affera uss probabel chattà ina nova dimensiun. Uschia fiss quai propi in scandal sch'il servetsch secret svizzer avess plazzà in infurmant en in uffizi fiscal, ha ditg Walter-Borjans envers medias tudestgas.
Las investigaziuns pon anc durar in temp
La procura publica tudestga a Karlsruhe n’ha betg vulì commentar il cumond d’arrest sin dumonda da l’agentura da novitads sda. Pir cura che l’accusa saja pronta, vegnian els era a communitgar dapli, uschia la procura publica. Las autoritads svizras n’han fin uss anc betg infurmà sche l’um arrestà è in collavuratur dal NDB.
RR novitads 12:00


text:
Las localitads da la part renovada pudess ins lura dar a fit a medis, fisioterapeuts, coiffeurs ni auter pli che faschess segn en vischinanza d'ina chasa da tgira.
Cun la preschentaziun da las 4 variantas pussaivlas è la lavur da la cumissiun atgnamain fatga. Era il parlament d'Engiadin'Ota na vegn betg pli a decider davart in project pussaivel. Il lead e la decisiun è tar las vischnancas da l'Engiadin'Ota sut. Vul dir: da Schlarigna fin a S-chanf.
Finamira duai uss esser da coordinar ils 2 projects per novas chasas da tgira, quel a San Murezzan e quel a Samedan. Mintg'ina dad ellas duai porscher radund 72 letgs da tgira. A Promulins fissi dentant pussaivel da bajegiar en etappas ha ditg il landamma Gian Duri Ratti.
Realisabel per l'onn 2020
Tenor plan pudess la nova chasa da tgira Promulins esser realisada l'onn 2020. Tut tenor che varianta che vegn realisada vegn quai a custar 26 fin 29 milliuns francs. La decisiun, tge varianta che duai vegnir persequitada vinavant è uss tals presidents communals.


text:
120 onns Badrutt's Palace a San Murezzan
- Venderdi, 29.7.2016, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 29.7.2016, 8:40, RTR
Exact ils 29 da fanadur 1896 è il hotels da luxus che tutga tar ils pli enconuschents dal mund vegnì fundà. Ina lunga istorgia cun baininqual'interessanta episoda.
Per exempel ils schuldads americans ch'èn vegnids l'onn 1946 suenter la segunda uiara mundiala a far vacanzas per sa revegnir. E quai sin cumond.
Ubain l'emprim persunal da pel stgira il cumenzament dal 20avel tschientaner per attrair ils hosps. Da lez temp tschertgavan ils giasts da luxus da vegnir en contact cun culturas estras. Uschia aveva il Badrutt's Palace tranter auter in chuschinier dall'India ed in camerier da Madagascar.
E betg mo tar il persunal era il hotel a San Murezzan piunier, era tar l'infrastructura. L'onn 1913 ha Hans Badrutt avert l'emprima halla da tennis cuverta da l'Europa per ils giasts.


text:
- Il terratrembel ha cuntanschì ina magnituda da 7,7. L’epicenter sa chattava 225 kilometers en il sidvest da la citad chilena Puerto Montt sin l’insla Chiloé.
- Il servetsch da catastrofas ha puspè schlià ils avertiments per tsunamis.
- Tenor la protecziun civila n’han naginas persunas pers la vita.
Grond levgiament en il sid dal Chile: Suenter in terratrembel da la fermezza 7,7 para il privel da tsunamis d’esser passà. Il servetsch da catastrofas ha puspè schlià ils alarm correspundents, avertescha dentant d’era vinavant esser precaut.
I na duai betg avair dà persunas blessadas u mortas. Ils donns chaschunads vegnan ad esser pitschens. Avant eran plirs lieus costals vegnids evacuads.
Adina puspè terratrembels en il Chile
Chile sa chatta a l’uschenumnà ‘rintg da fieu pacific’. A la tschinta da vulcans en furma d’in fier-chaval ch’enserra l’Ocean Pacific fruntan gist pliras plattas continentalas ed oceanicas ina sin l’autra. Cunquai ch’i èn adina en moviment, datti adina puspè terratrembels en il Chile.
Il favrer 2010 eran dapli che 500 persunas mortas en il Chile tras in terratrembel da la fermezza da 8,8, suandà d’in tsunami.
RR novitads 16:00 / 18:00


text:
En Svizra han dapli persunas gì in'occupaziun la fin da l'onn passà. Cumpareglià cun l'ultim quartal da l'onn passà è la quota d'occupaziun creschida per 0,9% sin radund 4,9 milliuns persunas, communitgescha l'Uffizi federal da statistica.
Minus per industria, plus per servetschs
Contribuì a quest augment haja surtut il sectur da servetschs. Aifer quel han las branschas da sanadad e fatgs socials nudà in plus da 3,5%. Tar l'industria percunter han damain persunas gì in'occupaziun. Be las branschas ta victualias e tubac (+2,2%) e da farma (+2,7%) aifer quest sectur èn creschidas.
RR novitads 12:00


text:
Chenopodium album
El Chenopodium album L., 1753 (en bresà, bergamàsch e cremunés: farinèl, farinèle[1]) l'è 'na piànta erbàcea anöàla de la famìa botànica de le Amaranthaceae (Chenopodiaceae segónt la clasificasiù del Cronquist), difundìda en töt el teretóre italià.
Cuntegnüü
Morfologia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è 'na piànta anöàla de tìpo erbàceo ma ale ólte quàze arbustìf, a portamènt erèt-acendènt a fùrma piö o méno piramidàl. Chèste piànte le vé clasificàde cóme “apétale" perchè le g'ha mìa la coròla (el pereànse el gh'è ma l'è ridót). La piànta la g'ha 'n udùr de èrba bastànsa fastidiùs e 'n "indümènt" farinùs caraterìstich söi gamp e söle fòie. L'altèsa de tèra de chèste piànte la pöl varià tra i 30 e i 150 ghèi (mìnimo 20 cm; màsimo 200 cm); ma de spès dòpo la frütificasiù le se piéga zó per vìa del pézo. La fùrma biològica de la spéce l'è Teròfita scapùza (T scap) cioè i è piànte erbàcee diferènte de le ótre fùrme biològiche perchè, dàto che i è anöài, le pàsa la bröta stagiù sota fùrma de somésa. En piö le g'ha 'n as fiuràl che stà sö drit e de spès sènsa (o con póche) fòie.
Raìs[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Le raìs i è de tìpo a ficù.
Gamp[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Part ipogèa: la mànca
- Part epigèa: la part aèrea del gamp l'è erèta, de sòlet ramificàda, striàda e sènsa péi. En sèrte varietà el gamp el pöl véser d'en vért che tìra al gris/celèst e farinùs (sutatöt endèla part àlta arènt a la 'nfiurescènsa).
Fòie[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La dispuzisiù de le fòie söl gamp l'è alternàda. Le fòie i è 'ntréghe, col gambì e le g'ha 'na fùrma spatulàda-lanceolàda, quàze romboidàl (la larghèsa màsima l'è a la metà bàsa de la làmina) e la se 'nsömèa presapóch a 'na pèsta de 'n óch; i è piö lònghe che làrghe e le fenés a pónta. El culùr de le fòie de sòlet l'è vért sbiadìt quàze gris/celèst de la bànda e biànch farinùs de la bànda de sóta. Le fòie de la part bàsa i è dentàde (décc bèi grosolà d ela metà de la làmina 'n sö). Chèle de la part àlta i è piö lanceolàde co la dentadüra al mìnimo. El gambì de la fòia l'è lónch 2 - 4 cm. Mediamènt la fòia l'è grànda dei 2,5 ai 5 cm e l'è lónga 5 – 9 cm. I décc i è de 3 a 6 per bànda.
Enfiurescènsa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La 'nfiurescènsa la g'ha mìa bràtee ma l'è fuiùza endèla part piö bàsa; la fùrma l'è chèla de 'na spìga discontìnua de gloméroi glubùs. Ògna glomèrol l'è furmàt de divèrsi fiùr (de 5 a 10 o de piö) glubùs e virdizì. La 'nfiurescènsa principàla l'è terminàla ma gh'è apò dele 'nfiurescènse laterài (a la sèa de le fòie) sèmper a dispuzisiù alternàda. Diàmetro dei glomèroi: 3 - 5 mm. Diàmetro dei ògna sìngol fiùr: 1,5 mm. Longhèsa de le 'nfiurescènse: 2 – 20 cm.
Fiùr[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I fiùr i è ermafrudìcc, pentàmer (i vertezèi – càles e stam - i è furmàcc de da 5 parcc) e atinomòrf.
- * P 5, A 5, G (2) (supero)[2]
- Càles: el càles l'è furmàt de 5 parcc lìbere Chèsti elemèncc en chèsto càzo i vé ciamàcc tépali o sedenò sepalòidi a cunsistènsa erbàcea e fùrma otùza ma srotondàda a la bàze. Pò a chèsti elemèncc i è farinùs e i cuàrcia zó gran part del fröt quan che l'è madür. Dimensiù dei tépali : 1 mm x 1,1 mm.
- Coròla: la coròla la manca (aspèt caraterìstich de töt el zèner Chenopodium, ma apò a de la famìa.
- Androcèo: i stam i è 5 e lìber; La puzisiù dei stam l'è opòsta ai tépali.
- Ginecèo: i stéi i è du, bi-carpelàr[3] söndèn ovòre sùpero uniloculàr co la placènta centràl lìbera de la qual se pöl furmà 'na càpsula monospèrma.
- Fiuridüra: de zögn a setèmber.
- Empulinasiù: per mès dei insècc.
Fröcc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El fröt l'è 'na càpsula che quan che la é madüra la deènta carnùza e sücùza. Ògna fröt el g'ha dét apéna en granì de somésa négher e löster a fùrma lenticolàr (granì orizontàl). El perecàrpe (part estèrna del fröt) l'è mìa aderènta (o l'è apéna de rar). Dimensiù del fröt: 0,9 – 1,6 mm. Diàmetro del granì de somésa: 1,2 mm.
Agricoltüra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Chenopodium album en agricoltüra l'è cunsideràda 'na mala-èrba tra le piö danùze e difìcii de eliminà. Per ezèmpe endèle coltüre de formét la pöl rià a cauzà de le pèrdite 'nfìna al 13%, per la sòia la pöl fa nà pèrt enfìna al 25% e 'nfìna al 48% per la biéda de söcher[4].
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ I quaderni del Parco, Vol.9 - Le piante selvatiche commestibili. Consorzio Parco Oglio Nord
- ↑ http://www.dipbot.unict.it/sistematica/Chen_fam.html Tavole di Botanica sistematica
- ↑ http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200006809 eFloras Database
- ↑ http://en.wikipedia.org/wiki/Chenopodium_album Wikipedia,the free encyclopedia
Bibliografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Maria Teresa della Beffa, Fiori di campo - 2002 - Istituto Geografico De Agostini, Nuàra
- Giacomo Nicolini, Enciclopedia Botanica Motta. Prim vülüm - 1960 - Federico Motta Editore, Milà
- Sandro Pignatti, Flora d'Italia. Prim vülüm - 1982 - Edagricole, Bologna - ISBN 88-506-2449-2
- AA.VV. Flora Alpina. Prim vülüm - 2004 - Zanichelli, Bologna
- Alfio Musmarra, Dizionario di botanica - 1996 - Edagricole, Bologna
- Eduard Strasburger, Trattato di Botanica. Segónt vülüm - 2007 - Antonio Delfino Editore, Roma - ISBN 88-7287-344-4
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Index synonymique de la flore de France
- Plants For A Future
- Fungoceva.it
- Chenopodium album eFloras Database
- Chenopodium album Flora delle Alpi Marittime Database
- Chenopodium album Flora Europaea (Royal Botanic Garden Edinburgh) Database
- Chenopodium album Flora Italiana - Schede di botanica
- Chenopodium album GRIN Database
- Chenopodium album IPNI Database
- Chenopodium album Tropicos Database
- Chenopodium album Catalogazione floristica - Università di Udine


text:
Per survegnir access a l'Edifizi dal parlament dovran collavuraturas e collavuraturs da medias da princip in'accreditaziun u ina legitimaziun d'access. Tut las infurmaziuns e tut ils documents chattais Vus sutvart. Il
fegl d'infurmaziun per collavuraturas e collavuraturs da medias infurmescha Vus davart las reglas da gieu en il parlament.
Accreditaziuns da di
Per survegnir in'accreditaziun dal di stuais Vus As annunziar almain 3 uras ordavant tar la Secziun Infurmaziun dals Servetschs dal parlament.
Talun d’annunzia Accreditaziuns da di
Sche la dumonda na vegn betg inoltrada almain 3 uras ordavant, ston ins far quint cun in temp da spetga pli lung. Las collavuraturas ed ils collavuraturs da medias che han basegn d'access, ston pudair s'identifitgar cun ina carta da pressa.
Accreditaziun da di facilitada
Per survegnir in'accreditaziun dal di facilitada (access senza preannunzia) stuais Vus inoltrar la dumonda sutvart almain 3 emnas ordavant tar la Secziun Infurmaziun dals Servetschs dal parlament. Quest access è resalvà a collavuraturas e collavuraturs da medias che dovran en il rom da lur contribuziuns schurnalisticas regularmain access (almain 12 access durant la durada da la valaivladad) a l'Edifizi dal parlament.
Talun d’annunzia per accreditaziuns da di facilitadas
Accreditaziun permanenta
La Secziun Infurmaziun dals Servetschs dal parlament na dat naginas accreditaziuns permanentas. Per accreditaziuns permanentas è responsabla la Chanzlia federala.


text:
Gisela Sophie Göttmann alavura sco managera da cultura e viva daspö il 1997 in Engiadina. Sia prüm’amur es quella per la cultura, sia seguonda quella per las muntognas. Davo 16 ons a Berlin es gnü il mumaint da far müdada illas muntognas. Davo ün mez on illas Rocky Mountains ed Alaska, ingio ch’ella s’ha ingaschada sco managera d’affar pro Four Corners Edition, üna pitschna chasa editura d’art, ha ella bandunà per dal bun la cità da cultura Berlin ed es ida a star i’l paradis engiadinais. 10 ons ha ella vivü a Malögia. Là d’eira ella manadra da gestiun pel center da vacanzas e scolaziun Fundaziun Salecina. Davo ha ella lavurà a l’Academia Engiadina sco assistenta da PR e da marketing e sco referendaria per contabiltà e persunal. Daspö l’utuon 2006 maina ella l’administraziun i’l center per art contemporana e s’igascha sül sectur da PRM. Ella organisescha il program cultural e la chasa per artists. Dal 2006 fin 2010 ha ella manà la gestiun da la Fundaziun Vnà ed es statta respunsabla pel fundraising e per la lavur da pressa da l’hotel decentral Piz Tschütta. A Berlin ha ella lavurà 10 ons illa Tanzfabrik Berlin sco manadra d’administraziun e producziun per la Tanzfabrik-Company. Ella ha stübgià etnologia europeana ed istorgia da las religiuns a l’università Philipps a Marburg. Sias cugnuschentschas economicas s’ha ella aquistada al gimnasi d’economia ed a la scoula da commerzi a Giessen.
Contact: info@nairs.ch
Translation available / Traducziun disponibel : German, English


text:
Moutier
Cuurdinàde: 47°16.780′N 07°22.222′E
Moutier a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Giüra Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega francòfuna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 19.53 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 7466 abitant.
El cumün de Moutier al se tröva a una altitüden de 535 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Perrefitte, Champoz, Court, Eschert, Belprahon, Roches, Châtillon (JU), Soulce.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Moutier l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1154 col nom de datum Monasterii.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Moutier in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Metter en frestgera – ina scienza per sasez
- Venderdi, 5.1.2018, 11:15
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 5.1.2018, 11:15, RTR
Sur ils dis da festa èn las bleras frestgeras stadas plainischmas. Uss hai puspè dapli plaz – il mument per nettegiar ed emplenir da nov. E co emplenir è impurtant, la temperatura nè numnadamain betg dapertut tuttina.
Sisum la frestgera è la temperatura fin a 6 grads pli chauda che giudim. Cun rumir tut en il dretg lieu, tegna blera rauba perquai in pau pli ditg.
La part sisum da la frestgera è buna per chaschiel e per rests da mangiativas. Inetascha pli bass èsi gist ideal per il latg, ils jogurts e la turta. E giudim, sur la chascha da verdura, è la plazza per charn, pesch e fritgs da mar.
Era lurden en la porta da la frestgera ha sia logica. La chascha giudim è reservada per las bavrondas. Entamez vegn tut quai che tegna ditg, sco confitura e maionesa. E sisum la porta tutgan ils ovs ed il paintg. E dal reminent, vi dal paintg pon ins vesair sche la frestgera ha ina buna temperatura. Schel na lascha betg laschar stritgar ora bain, èsi segiramain memia fraid.


text:
Paula Casutt-Vincenz è oriunda da Breil e viva cun sia famiglia a Falera. L'onn 2005 è vegnì or ses cudesch da poesias «Muments / Augenblicke» cun illustraziuns dal pictur artist Guido I. Tomaschett. La dunna da 49 onns ha frequentà ina scolaziun da «scriver litterar» ed gughegià uss da far il pass da scriver in roman.
L'istorgia
Raquintà vegn l'istorgia da la giuvna Durana che fa ina visita a sia amia Anna a Falera. Durant las spassegiadas tras il Parc la Mutta capitan chaussas misteriusas. Durana vegn stratga enavos en il temp da bronz nua ch'ella para dad avair sia segunda vita, bunamain in'existenza en la sumbriva.
Il sumbrival dal temp passà s'avra e dat invista en la vita da mintgadi d'in mund da pli baud. Durana resta mo in’emna a Falera tar sia amia. Ma en quel temp datti intginas midadas impurtantas en la vita da las duas dunnas.
RR actualitad 08:00


text:
Pervi da duas remartgas ch'il cusseglier guvernativ Jon Domenic Parolini aveva fatg en connex cun il scandal da cartels en l'emissiun cuntrasts, aveva l'advocat dal whistleblower Adam Quadroni inoltrà in plant pervi da la violaziun da l'onur ed in ulteriur pervi da l'offaisa dal secret d'uffizi.
Sco quai che Parolini ha declerà envers la gasetta Posta Ladina haja l'advocat da Quadroni entant retratg il plant pervia da la violaziun da l'onur. Il plant pervi da l'offaisa dal secret d'uffizi n'haja la Procura publica ord mancanza da caracter da secret betg tractà vinavant. Uschia sajan uss omadus plants giud maisa.
RR novitads 20:00


text:
La Frey SA è vegnida surpigliada en connex cun la midada da successur da la Frey Holding SA, quai ha communitgà la fatschenta. Il pretsch da cumpra n’è betg dà enconuschent. La cumpra vala retroactivamain per il prim d’avrigl 2017.
RR actualitad 20:00
Doppelmayr/ Garaventa è ...
... ina gruppa cun sedia principala a Wolfurt (A). L’empraisa da pendicularas ha lieus da producziun en pli che 35 pajais. Enfin uss ha ella realisà 14’700 sistems da pendicularas per clients en 90 stadis. Dapi il 2002 è ella a la testa da la branscha da pendicularas en il mund, rapporta SRF.


text:
Densbüren
Densbüren (Deischbere in aleman) a l'è un cumün svizzer del distret de Aarau. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 708 abitant e una süperfiss de 12.52 km², e al se tröva a una altitüden de 481 meter sura al livel del mar.
El cumün de Densbüren a l'è tacaa ai cumün de Herznach, Küttigen, Oberhof, Thalheim, Wölflinswil, Zeihen.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Densbüren l'è menziunaa la prima volta in del XIV secul col nomm de Tensbuirron. [1]
L'andament storegh de la popolazion de Densbüren l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
External links[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Commune homepage (Todesch)
- Densbüren in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Co sa depurtar en cas da brischament en in tunnel?
- Mardi, 22.5.2018, 11:15
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 22.5.2018, 11:15, RTR
Sur Tschuncaisma ha in bus piglià fieu en il tunnel dal San Bernardino. In tunnel da bunamain 7 kilometers. Co sa cuntegnan ins il meglier en ina tala situaziun? Far manevras cun il vehichel è fallà.
Far manevras n'è betg mo malsegir, ins perda era bler temp per ir en segirtad, di Roman Rüegg, pledader da medias da la polizia chantunala grischuna. Impurtant saja da parcar l'auto uschia lunsch davent sco pussaivel dal vehichel che brischa, en il meglier cas en ina plazza da pannas, uschiglio dal tuttafatg dretg dal vial. Betg emblidar ils sbrinzladers da panna, laschar la clav en la clav da contact, clamar la polizia ed ir or dal tunnel tras las galarias da segirtad.
En in tunnel cun pendenza èsi fitg impurtant dad ir engiu, perquai ch'il fim va adina ensi. Uschia evitesch'ins ina tissientada da fim.


text:
La gronda surpraisa è capitada en la gruppa F. Là è l’Ungaria sa qualifitgada sco victur da gruppa per l’otgavelfinal, quai ensemen cun l’Islanda ed il Portugal. L’Ungaria ch’era sa qualifitgada be sur ils gieus da barrage per l’EURO en Frantscha ha pers gnanc in soli gieu da gruppa. Il medem vala per l’Islanda ch’ha tants abitants sco la citad da Turitg. Perencunter sto l’Austria, l’equipa da Marcel Koller, prender cumià da l’EURO. Ils Austriacs avevan dominà la qualificaziun cun nov victorias ed in pari ord 10 gieus. Al turnier en Frantscha èn ils Austriacs dentant vegnids da recaltgar sulet in punct. A chasa ston era ir pliras equipas da l’ost, numnadamain la Russia, l’Albania, la Rumenia, l’Ucraina, la Tschechia e la Tirchia. A fin è era il turnier per la Svezia cun ses star Zlatan Ibrahimovic.
Italia – Spagna
En l’otgavelfinal vegni tar intgins classichers. Tranter auter frunta l’Italia sin la Spagna, il defensur dal titel. Igl è in duel tranter dus dals gronds, dus campiuns mundials dals davos onns. Per tensiun procura er il duel tranter la Croazia ed il Portugal cun Cristiano Ronaldo. La Svizra frunta sin la Pologna cun Robert Lewandowski. Plinavant dat la Frantscha encunter l’Irlanda, la Germania encunter la Slovachia, la Valisa encunter l’Irlanda dal Nord, l’Ungaria encunter la Belgia e l’Engalterra encunter l’Islanda.
Top 5 en il medem tableau
Ils favurits sin il titel restan ils medems sco gia avant il turnier, quai èn la Germania, la Frantscha, l’Italia e la Spagna. Quellas quatter naziuns ensemen cun ils Englais sa chattan dentant en il medem tableau. Plaz en il final hai sulet per ina da quellas tschintg naziuns. Igl è uschia bain pussibel ch’i dat a l’EURO en Frantscha in final tranter ina gronda ed ina pitschna naziun. Il final è ils 10 da fanader en il Stade de France a Paris.
RR Actualitad 07:00


text:
Marey e DUS al Songbird Festival a Tavau
- Sonda, 24.2.2018, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 24.2.2018, 19:00, RTR
Ils duos svizzers Marey e DUS e lur concerts al Songbird Festival dal december passà stattan en il center da quest Soundcheck.
Musica fina cun bellas vuschs, quai è il recept communabel da las furmaziuns Marey da Friburg e DUS da Berna e dal Grischun. Marey persvadan tranter auter cun lur sound da cello e la vusch da la cantadura Maryam Hammad, e DUS cun il chant en rumantsch da Gino Carigiet e lur collaboraziun cun in quartet d'artgists. Uschia han ils quatter musicists era persvadì il december passà al Songbird Festival.


text:
Iruns grischs dastgan sulet vegnir sajettads...
- sch' ils iruns piglian pliras giadas peschs ord ina tratga.
- sche pli bler che 10% dals peschs en in'aua vegnan blessads.
En il Mesauc èn omadus puncts stads ademplids l'onn passà. Che surtut il Mesauc ed uschia il Grischun è stà pertutgà, po tenor Hannes Jenny da l'uffizi per chatscha e pestga avair da far cun las tratgas. Questas èn forsa en la bassa protegidas meglier cunter ils utschels che las tratgas en il Grischun, ha Jenny ditg al schurnal regiunal da radio SRF.
«Birdlife» na crai betg
Werner Müller da l'uniun da protecziun d'utschels Birdlife na sa strusch crair ch'i haja gì uschè blers donns en il Grischun che giustifitgeschan da sajettar en il Grischun 49 dals 51 iruns grischs sajettads en Svizra. Birdlife e l'uffizi per chatscha e pestga dal chantun Grischun vegnan a discutar las proximas emnas ensemen co agir en l'avegnir pertutgant l'irun grisch.
RR actualitad 17:00


text:
Charn cultivada è charn che na vegn betg dad animals mazzads mabain vegn cultivada ord cellas. Concret vul Bell investir 2 milliuns euros en il Start-Up ollandais Mosa Meat. Quella fatschenta è sa spezialisada sin charn cultivada. La finamira da Mosa Meat è dad esser fin il 2021 cun in product al martgà, ha Bell communitgà.
Damain gudogn
Plinavant ha Bell annunzià ch'il gudogn operativ (EBIT) saja sa reducì l'emprima mesadad da l'onn. Quai cumpareglià cun la medema perioda da l'onn passà. Las cifras detagliadas publitgescha Bell l'avust. Raschun saja l'ambient dal martgà pli mal.
RR novitads 09:00


text:
Josef Moroder Lusenberg (1846 1939)
Bera Śepl da JumbierchL Istitut Ladin Micurą de Rü y l Museum Gherdėina mėt a jģ a Urtijėi tla Cėsa de Cultura na mostra per uneré l gran artist de Gherdėina. La mostra ie cumpanieda da n catalogh de 112 plates che unirą prejentą n ucajion dla giaurida ai 14 de agost 2009.
Ndut saral da udėi za. 110 opres dert, belau dutes de proprietą privata, n gran pert da udėi l prim iede. La scumenciadiva ie unida finanzieda dai Assessorac provinziei ala cultura ladina y tudėscia.
Gherdėina ą de bujėn de lecurdé Śepl Moroder da Jumbierch che ne nie nia mé stat un di artisć de majer valor ma nce na persunalitą che ą desmustrą si gran liam cun la valeda te si chedri y nce te truepa lėtres y diares. Chisc documėnc ie reres per Gherdėina, ma de gran vivanda, che conta de truepa uriteies dla vita da ntlėuta, suvėnz desmincėdes....nsci pon liejer tla prejentazion dl catalogh.
Na publicazion n unėur dl gran artist de Gherdėina mort dan 70 ani che ą lascia fusties sotes tl ciamp dlert, nia mé a livel de valeda ma nce sėura i cunfins ora.
Śepl Theodor Moroder fova nascił ai 27 de mei dl 1846 -coche cuarto de nuef mutons- sun l luech da Scurcią y tlamą aldņ de si luech da paur nce l Lusenberger. L fova l moler plu mpurtant de Gherdėina dl 19ejim secul. Si svilup y maduritą artistica, si sopieda tres gran ejėmpli y maestri, si stil particuler arjont tres la cuntreda, tres amor y duel vėn tlo descrit a puntin. Povester puec są zeche plu avisa dl gran artist. L passé di ani, la ntraunides da uni di straica for plu aslune nce la fusties de persones che meritėssa de unģ lecurdedes. Y danter chėstes iel zėnzauter Bera Śepl da Jumbierch, artist da talėnt, enamurą dlert. Ma nce n idealist, cun na si filosofia y na si maniera de viver. N persunaje speziel, ntressant sota uni pont de ududa. L ą for tenģ pra si tiera, si ncėsa, ma nia plu coche paur, ma tl guant de amatėur dla natura, di paesajes y dla jėnt che abitova si valeda, dantaldut a chstultima.
Si pultrec reprejentea n documėnt autentich, n spiedl dla figures de chėles che l Lusenberger ova giapą ispirazion per si chedri. I lėures sun cumiscion l fajova deventé ustiną y dala luna, l davani ti fova unfat. La prima lezion de dessėni ova Śepl Moroder giapą dal curat de Urtijėi, seniėur Ujep Antone Vian. Per la bries de chėsc ie Śepl ruvą dl 1856, deberieda a si fra plu vedl Jan Andrea, tla Scola de depėnjer y desseniė dl cunvėnt de Benedetins de St. Georgenberg a Fiecht dlongia Schwaz. I sfueies di studies de chisc ani mostra cun ce prezijion che l fova bon de cuncretisé si usservazions. Moroder da Jumbierch nstės se ą plu tert definģ coche sculé mesan y chėsc dantaldut ajache l ova problems de lingaz, ne messovel ma coche mut ladin rujené tudėsch a Fiecht.
Nsci al scrit l ann 1896 te un de si cudejiei dala schizes: Ie ntendove, capive dut drėt bėn, ma me stentove a rujené. Chėl batulamėnt me savova zebider y mparé adamėnz aricėul. Sce ėsse pudł l dģ cun nosta paroles, lėssi sapł y desmustrą che ntendove miec chėla frasa che chėl che la savova da dģ su mé nsci bel adamėnz sciche n tel papagal. Y nsci fovi mefun mesan.
Bera Śepl se ą nce dat ju truep cun la storia y la cultura de Gherdėina. Miuran y derturan l guant dala Gherdėina, al metł a jģ truepa defiledes y festes, mustran nsci nosta cultura y usanzes. Cun chėsc al sentą ite tla jėnt de Gherdėina la legrėza per si tradizions. Do l tėmp dla furmazion a München iel stat bon nce de se svilupé inant, abinan na si maniera espressiva particulera. Cater ani al studią tlAcademia dlErt figurativa y tlo al frecuentą la Scola naturalistica pra l prufessėur Ludwig von Löfftz y la Scola de pitura pra l prufessėur Wilhelm von Diez. Da ndģ ą pona abł te si pitura l tėmp passą tl atelier de Franz von Defregger, pra chėl che Moroder da Jumbierch ą laurą dal 1880 mpo y da chėl che l ą tėut ju la maniera de cumposizion y de depėnjer y se lą fata sia.
La cunfruntazion sota cun Defregger ti ą purtą a Moroder na ncėria da pert dl Landesmuseum Ferdinandeum de Dispruch de fé doi copies de pitures de si cunescił maester. Defregger fova stat drėt cuntėnt cun la copies. A cialé zeruch udova ite Moroder da Jumbierch permņ plu tert: L me ie unģ drėt ert sėura vester bon de unģ ora dla maniera de depėnjer de Defregger. Ie ti la vagove true massa puech a dé su l culėur, depenjove dant true massa nėt, massa lize, mpermņ canche é udł coche n Liebermann, coche n Segantini lėura y vėn mpo tan prijei, ntlėuta ti léi vagheda a lascé ora duta la forza che sentive pu perdrėt bele da giut incą te mé.
N possa bėn dģ che sciche artist se merita Moroder dessegur na lerch tla lingia di artisć de valor no mé dl Tirol y ma nce de n raion mo scialdi majer. Y propi la doi mostres de Urtijėi y Bulsan acumpaniedes dal catalogh juderą pro a desmustré per for chėsc fat.
Dlongia la ilustrazion de na cerduda de opres dl artist, abinen tl catalogh cuntribuc scric de trėi esperc:
Eva Gadner sotscrij per la biografia y i tesć che reverda la opres. Peter Weiermair scrij sun la maniera de lauré dl depenjadėur y si pert tl cuntest artistich de si tėmp. Gert Ammann analisea l raport danter bera Śepl da Jumbierch y Franz von Defregger. Carl Kraus ą laurą ora l cunzet generel dla mostres.
L Museum Gherdėina y l Istitut Ladin Micurą de Rü coche prumotėures dl proiet ie stac boni de abiné ca coche partner per la urganisazion dla mostra che sarą de setėmber a Bulsan, l Südtiroler Kulturinstitut. Nsci se cuncretisea nce la culaburazion danter istituzions cultureles de Gherdėina y de Bulsan. Tla mostra a Bulsan saral da udėi dantaldut opres plu intimes dl artist de Gherdėina, ntant che tla Cėsa de Cultura a Urtjiėi uelen documenté plu si troi artistich.
Da lecurdé iel che tl Museum Gherdėina iel da udėi ntan dut l ann na cumpėida de ades 50 chedri dl artist. L Istitut Ladin ne ną nia mé metł adum n indesc dla opres dl artist y dat ora deberieda cun l Museum Gherdėina chėsc catalogh dla mostra, ma lėura ora de chėl nce pra na gran monografia sun bera Śepl Moroder da Jumbierch, monografia che unirą ora proscimamėnter, n culaburazion cun l Museum Gherdėina. N spera che a chėsta moda ti vėniel finalmėnter dat al gran artist de Gherdėina l recunescimėnt publich meritą.
Download
Josef Moroder Lusenberg
Bera Śepl da Jumbierch
Bera Śepl da Jumbierch
41 Kb
Josef Moroder Lusenberg
Bera Śepl da Jumbierch
Bera Śepl da Jumbierch
114.02 Kb
Josef Moroder Lusenberg
L Museum Gherdėina y l Istitut Ladin Micurą de Rü ą l plajėi de Ve nviė ala prejentazion dl catalogh y ala giaurida dla mostra
L Museum Gherdėina y l Istitut Ladin Micurą de Rü ą l plajėi de Ve nviė ala prejentazion dl catalogh y ala giaurida dla mostra
155.78 Kb
5.3 Mb
Info:Museum Gherdėina
Urtijėi/St. Ulrich/Ortisei
Tel. 0471 797554


text:
Reto Gurtner ha fatg conscient ils impressaris, che la Svizra haja patì ils davos onns. Là nua che la Svizra saja stada pli baud sin l'emprim plaz – en la dumonda suenter il pass cotschen – saja ella tuttenina be pli sin l'otgavel plaz. Perfin il pass austriac saja pli dumandà, ha Gurtner menziunà.
Il mender saja dentant la rangaziun dals Svizzers, quai che appartegnia la curtaschia. Da tuttas tiaras mesiradas saja la Svizra sin il davos plaz.
Digitalisaziun totala
Reto Gurtner ha era fatg attent, che quai che schabegia uss en l'Arena Alva saja sco en in laboratori. Sch'in ha ina buna idea, vegn quella realisada; e sch'i funcziunescha betg, vegn ella puspè dismessa. La nova App «Inside Laax» saja en in svilup permanent. Las datas digitalas ch’el rimnia ed elaboreschia cun quella App sajan nundumbraivlas e fitg custaivlas per la reclama ed ils contacts cun la
clientella.
Gist las pendicularas hajan in grond manco, quai che appartegnia l'enconuschientscha da la clientella. En quest cas saja mintga scrinari u hotelier pli lunsch che las pendicularas. Cun la digitalisaziun sa midia quai dentant, ha manegià Gurtner.
RR actualitad 11:00


text:
Il pli impurtant en curt:
- Las debattas han cumenzà suenter ch'il president american Donald Trump ha communitgà via Twitter d'avair in bler pli grond buttun atomar ch’il dictatur nordcorean Kim Jong-Un.
- Critichers vesan en talas remartgas ina violaziun cunter las reglas dal diever da Twitter.
- Uss ha Twitter reagì – il servetsch da novitads curtas na vul betg bloccar contos da schefs da stadi e da regenza era sche quels fan tweets dispitaivels.
L’entira debatta stat en connex cun l’ultima remartga dal president dals Stadis Unids. Donald Trump aveva communitgà via Twitter, ch’el haja in bler pli grond buttun atomar ch’il dictatur nordcorean Kim Jong-Un.
@realDonaldTrump
Twitter sa dosta cunter la pretensiun da bloccar il conto da Donald Trump. Sch'ins stizzass tweets dispitaivels, vegnissan uschia impurtantas infurmaziuns tegnidas enavos, che la glieud stuess savair e pudair debattar sur dad ellas. Twitter veglia gidar d'avanzar la conversaziun publica en tut il mund.
Per critichers è la preschientscha permanenta dal president american sin Twitter in privel per la pasch en il mund. Perquai han els pretendì da bloccar il conto da Donald Trump.
RR novitads 09:00


text:
Avant 11 dis ha la coaliziun militara bloccà bunamain tut ils ports, eroports e las transiziuns da pajais a Jemen. Quai impedescha d'importar nutriment, benzin e medicaments ed autras provisiuns. La consequenza saja in chasti collectiv per la populaziun a Jemen.
En trais citads èn varga in milliun persunas periclitadas acut da la cholera . En las citads n'avevan els pervia da mancanza da benzin per ils vehichels da transport betg pli access ad aua da baiver, uschia la Crusch Cotschna internaziunala.
Avrir las vias per l'agid
La reavertura dals ports ed eroports ad Aden pervia da smanatschas da l'ONU saja bain in progress. Tuttina saja uschia betg pussibel per las organisaziuns da cuntentar ils basegns da l'entir pajais. Numnadamain dovran pli che 20 milliuns agid e set milliuns èn curt avant la fomaz.
Las organisaziuns supplitgeschan dad avrir tut ils ports ed eroports per chargia umanitara e commerziala. Er ils aviuns a Sanaa hajan puspè da pudair sgular, per che gidanters possian vegnir spertamain en il pajais.
Motiv per la bloccada
Bloccadas eran las vias vegnidas perquai che l'Arabia Saudita aveva accusà l'Iran dad esser responsabel per in'attatga cun ina racheta dals rebels da Huthi dal Jemen.
RR novitads 15:00


text:
Verbrauchertelegramm Europa-Ausgabe Novëmber 2015Beilage zur ladinischen Europa-Ausgabe Nr. 77 - Redaktion: Europäisches Verbraucherzentrum
COMERZ ELETRONICH
„WhatsApp Gold“: L'abonamënt é na trapoladaWhatsApp é un di sorvisc de messaje plü conesciüs y adorá. Chësta popolarité le fej deventé interessant sambëgn ince por trapoluns. Tröpes porsones che adora WhatsApp ciafa porchël ultimamënter n messaje olache al ti vëgn pité n pachet nü cun n gröm de funziuns suplementares interessantes: WhatsApp Gold. Mo metede averda: WhatsApp Gold n'esist nia! Por ciafé le pachet messess i utënc ti mené inant l'informaziun tres WhatsApp a diesc amisc. Pornanche ai á fat chësc ti vëgnel comané da destaché la conesciun wi-fi, sce ai é conliá cun chësta. Chësta oferta porta les consumadësses y i consumadus a dé dant so numer de fonin y chël de diesc d'atres porsones. Sce al vëgn spo cliché sön "jí inant" röion sön plates web desvalies olache al vëgn pité jüc da davagné y d'atri produc. Iló vëgn i utënc impizá da stlüje jö abonamënc a paiamënt. De plü informaziuns él da ciafé sön la plata internet de nüsc colegs dla Zentrala Consumadus Europeica Austria.
10 agn al sorvisc di consumadus europeics:
La rëi dles ZCE (ECC-Net) complësc i agnL'ECC-Net (Euroepan Consumer Centres Network) é na rëi metüda adöm da 30 zentrales ti stac comëmbri dl'Uniun Europeica, tla Norvegia y Islanda, che ti pîta debann sostëgn y consulënza ales consumadësses y ai consumadus pro cumpres sura i confins fora. Chësta rëi é gnüda metüda sö dan da 10 agn dala Comisciun europeica en colaboraziun cun i governs de vigni stat comëmber. Danter le 2005 y le 2014 s'á indöt 650.000 consumadësses y consumadus adressé ales zentrales dla rëi ECC por damané do aiüt. Tröpes de chëstes zentrales esist bele te na forma o l'atra da 20 agn incá, insciö ince la ZCE da Balsan che á tut l'ocajiun da festejé chësc iubileum sciöche al alda, invian i rapresentanc di media a n gosté y fajon na relaziun ampla sön l'ativité fata. De plü informaziuns él da ciafé sön nosta plata internet.
Caje dl mëis
Tl mëis de novëmber unse ciafé tres nüsc colegs dla Zentrala Consumadus Europeica Germania na reclamaziun de n consumadú bavaresc che n'ê nia sté contënt cun i sis sbetri de na firma taliana conesciüda che al s'â cumpré. Do la pröma lavada á i sbetri dër dé ite scebëgn che le consumadú s'â tigní ales indicaziuns sön l'etichëta. La Zentrala Consumadus Europeica de Balsan s'á metü en contat cun l'aziënda taliana che á impröma fat la proposta da lascé analisé i sbetri lavá da sü esperc. Al'aziënda ti gnôl sambëgn le dübe che Kurt ne s'ess nia tigní ales indicaziuns dades dant sön l'etichëta di sbetri. Kurt indere n'orô nia avëi ciamó spëises implü por mené zoruch i sbetri y n'á porchël nia azeté chësta oferta. L'aziënda taliana n'orô nia lascé che le cliënt bavaresc foss malcontënt y porchël ti ára scrit fora n bon da cumpré ite trëi sbetri te öna dles filiales talianes dl'aziënda. Cun chësc gest n'él nia ma gnü acontenté le consumadú todësch, mo incomá ál na rajun implü por gní indô n iade tla Talia.


text:
Archif
Tl archif dl Istitut él da ciafé de vigni sort de documënc che reverda les valades ladines. Da ciafé él ince fotografies de nüsc paisc, de avenimënc storics, de manifestaziuns y de porsones da inlaota.
Döt le material é tigní sö te lades y vaines fates aposta por archivié fotografies y de vedli documënc.
Düc i interessá po gní te biblioteca y chirí sön computer i documënc o les fotografies che po spo gní consultades o fotocopiades.
Por se ciafé döt cant plü saurí é i schedars ordiná do paisc y do argomënt.
Informaziuns sön documënć y fotografies:


text:
Smartvote – in sistem, nua ch'ils politichers pon respunder dumondas, uschia ch'ins po vesair nua ch'els stattan politicamain – ha fatg ina evaluaziun dal nov parlament e da la nova regenza.
Parlament nov-elegì pli liberal che quel actual
Cunzunt tar il parlament pon ins vesair ch'el è daventà pli liberal. 69% dal nov parlament èn per exempel persuenter che la lètg omosexuala survegn ils medems dretgs sco la lètg eterosexuala. U 61% èn perla legalisaziun da cannabis per l'agen diever. E 63% vulan separar baselgia e stadi consequentamain. Enpli è il nov parlament er encunter, ch'i duai vegnir pli grev da daventar burgais svizzer – ed el è da l'avis, ch'i na dovria betg dapli preschientscha da polizia.
Regenza sin la medema lingia
Tar bleras dumondas è la nova regenza dal medem avis sco il parlament. La pli gronda differenza datti tar la dumonda sche stadi e baselgia duain vegnir separads. 67% dal parlament èn persuenter, e mo in dals cussegliers guvernativs, Jon Domenic Parolini (PBD). Tschels quatter èn encunter.
Savens è dentant il sulet betg-burgais l'exot – Peter Peyer (PS) è per exempel il sulet che na vul betg auzar la vegliadetgna da renta. Ubain er il sulet ch'è per ina paja minimala da 4'000 francs, u er per ina quota da dunnas da 35% en il cader da l'administraziun chantunala. Per part èn dentant er Marcus Caduff (PCD) e Christian Rathgeb (PLD) dal medem avis sco'l socialdemocrat.
Mintgatant è dentant er Marcus Caduff l'exot – el è per exempel il sulet che di gea a la dumonda sche organisaturs dad eveniments gronds duain surpigliar sez ils custs da segirtad, u er ch'il chantun duai sustegnair pli fitg pendicularas pitschnas u mesaunas.
RR actualitad 17:00


text:
Hauptinhalt
Atualità
Desvalives | 02.10.2018 | 14:49
Aprovaziun dla gradatöra por merit y titui dl concurs – prozedöra de seleziun por l’asunziun a tëmp determiné de educaturs soziai/ educadësses soziales de scora
Aprovaziun dla gradatöra por merit y titui dl concurs – prozedöra de seleziun por l’asunziun a tëmp determiné de educaturs soziai/ educadësses soziales de scora tles scores elementares, mesanes y altes de carater statal tles valades ladines tl ann de scora 2018/2019
(ev)
(Atualisà ai: 29/12/2008)


text:
Algoritm de fattorizzazion de Shor
L'algoritm de fattorizzazion de Shor a l'è on algoritm che 'l se pò doperà per fattorizzà i numer compost in numer primm. In su 'n computer quantich a l'è in BQP, ossia la se pò resoeulv cont on margin de error arbitrariament piscininn in d'on temp polinomial in la longhezza de l'input.
A l'è teorizzaa in del 1994 dal Peter Shor e l'è staa demostraa in del 2001 cont on computer quantich a 7 qubit de la IBM che l'ha fattorizzaa 15 in 3x5. In del 2012, inveci, a l'è staa fattorizzaa el numer pussee volt: 56'153.
Spiegazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Che 'l sia el numer de fattorizzà. El problema el se pò ridù a log(n) problema de fattorizzazion binaria minga per forza primm.
A l'è scernuu on numer inscì che el sia coprimm con : el massim comun divisor in tra i du el var donca 1.
Se da ona succession de numer positiv :
Inscì che vun di termen de la succession l'è vun e i alter se ripeten ciclicament, ossia
- per i intregh e per on period daa .
l'è el pussee piscininn per che , e se dis orden moltiplicativ de modul . L'è anca el period de succession.
Se l'è pari, almen vun di fattor de si l'è in tra i du numer
De facc
Esempi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per esempi con n=143 e se scernissom a=21, l'orden l'è 4 ().
var .
I MCD in tra i termen e hinn i candidaa fattor primm.
che de facc a hinn i fattor primm de , 11 e 13.
Calcolà de l'orden[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El calcolà de l'orden a l'è on problema che 'l se cognoss no ona soluzion deterministica efficenta. La soluzion del Peter Shor a l'è de doperà i proprietà speciai de l'informatega quantistega per permett de trovàll in d'on temp polinomial.
El facc che 'l sia quantistich el rend on algoritm probabilistich, e per vess segur de la soluzion a l'è donca necessari eseguìll pussee de 'na voeulta.
Implicazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Se 'l fuss possibil eseguì l'algoritm de Shor cont di qubit che hinn assee el saria possibil scassà i formi de crittografia asimmetrega fondaa in su la fattorizzazion o in sul logaritm discrett in d'on temp tollerabil.


text:
I sa tractia probablamain dal medem animal ch'ins haja vis il 2017 en ils chantuns Uri e Berna. Quai communitgescha l'Uffizi da guaud e cuntrada da la Sursilvania. L'urs han ins gia vis l'emna passada en il chantun Uri, sco la «Luzerner Zeitung» ha rapportà online. L'administratur da chatscha ha confermà la scuverta. Emprovas dals excrements duain ussa sclerir l'identitad da l'urs.
Pauc privel da scuntrar l'urs
Sin fundament da fastizs han ins pudì constatar che l'urs è chaminà dal Urner Meiental sur il Grasen en direcziun Engelberg. Igl n'è betg cler en tge direcziun che l'animal sa mova uss. La probabilitad ch'in viandant scuntra uss in urs è fitg pitschen. L'urs saja dentant in animal da rapina. Ins stoppia tegnair distanza.
RR novitads 06:00


text:
Put de Lègn
Put de Lègn (en bresà cunusìt perlopiö col nòm de Pont de Lègn[1] o Put de Lègn; nòm uficiàl: Ponte di Legno) l'è 'n cümü de la Al Camònega, en Pruvincia de Brèsa, endèla regiù de la Lombardìa.
El g'ha 1 729 abitàncc (dàto del Dicember 2015[2]), 'na süperfìce de 100 km², per 'na densità de 17 ab./km².
Put de Lègn el se tróa a l'estremità de la Al Camònega endena puzisiù che fà de crocevìa 'ntra la Lombardìa e 'l Trentì (per el Pas del Tunàl) e 'l Al Telìna (per el Pas del Gàvia). A Put de Lègn se önés le àive che é zó dei gias del Pisgàna col torènt Narcanèl e le àive de la Al Marsa e del Lach Négher col torènt Frigidólfo. El pónt endoche le se önés l'è cunsideràt el pónt endóche nas el fiöm Òi.
Put de Lègn el cunfìna coi cümü de Édol, Peio (TN), Saviùr, Sondel (SO), Spias (TN), Temù, Valforba (SO), Varmèi (TN), Èza e Viù.
Cuntegnüü
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El nòm uficiàl del paés el par fà riferimènt a 'n put fat de lègn ma l'è piö realìstech pensà che 'l vègne de la denuminasiù geogràfica antìca de Dalègn/Dalegno.
La prìma atestasiù docümentàda de 'na fùrma riferìbil a "Dalègn" l'è del löi del 774, enden diplóma 'ndèl qual el Carlo Magno el ghe afidàa la Al Camònega al Monastér de Tours:
L'indicasiù "Dalania" o "Dalaunia" a chèl tép là la par riferìs a töta la part piö àlta de la Al Camònega, en pràtica chèi che adès i è i teretóre de Put de Lègn e Temù, coi paés de Temù, Le Canù, Mulìna, Puntàgna, La Vìla, Póia, Pónt (custitüìt de le contràde de Pónt, Cuzìcla, Nì e Sancampél), Suàn, Parchezài e Pés.
Endel docümènt còdes 188 del Seminàre de Pàdova e püblicàt endel 1886 de Antonio Medin, docümènt del 1493 che 'l discriìa le tère bresàne, se lümìna el cümü de "Ponte de Legno".[3]
'Na sinquantìna de agn piö tàrde, endel 1548, vé istitüìcc i statuti de Put de Lègn e 'n chèsto docümènt se dòpra ach la denominasiù de "Comune de Ponte di Legno"[4]
Endel 1624 le tère de "Ponte di Legno" le vé separàde en dò entità: Le "terre di fori di Ponte di Legno, cioè Villa, Pontagna, Themù e Lecanù" le se destàca de le "terre di dentro, cioè Ponte di Legno, Pezzo, Precasaglio, Zoanno e Poia"[5] Le prìme le furmarà chèl che 'l deentarà el cümü de Dalègn e le segónde le costetöés el cümü de Put de Lègn.
Co la denuminasiù Dalègn difàti se indicàa uficialmènt 'nfìna al 1810 el cümü che fàa riferimènt al paés che adès se ciàma "Villa Dalegno"[6], che al dé d'encö l'è frasiù del cümü de Temù e che alùra l'izistìa a fiànch del cümü denuminàt uficialmènt "Ponte di Legno"[7].
Del 1810 al 1816 Temù, Vìla Dalègn e Pontàgna i vé riagregàcc a Put de Lègn ma a pàrter del 1816 i è stacc turna separàcc.
Ai 27 de setèmber del 1917, endel córs de la prìma guèra mondiàl, le frasiù centràle del paés i è stàde ogèt de 'n bombardamènt per mà de l'artiglierìa austrìaca efetuàt co granàde 'ncendiàrie che g'ha lasàt en pé 'n gran póche abitasiù e ubligàt la popolasiù civìl a bandunà 'l paés.
A la fì de la guèra gh'è ambiàt sübet la recustrüsiù e ai 3 de setèmber del 1922 gh'è stat celebràt la fì dei laurà, co la prezènsa del rè Vitorio Emanuele III de Savòia.
Turìsmo[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Endel córs de l'öltem sècol Put de Lègn la s'è afermàda come 'na località türìstica tat d'istàt come 'n envéren. En particolàr, per i spòrt de la néf, la g'ha atresàt e preparàt presapóch sènto chilòmetri de pìste de scià, equipagiàde per sparà la néf artificiàla e con 'na trintìna de impiàncc per portà la zét ensìma a le pìste 'ntra ki quài 'na cabinovìa che 'n méno de 'n quart d'ùra la coléga Put de Lègn col Pas del Tunàl.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Giovan Battista Melchiori, "Vocabolario bresciano - italiano", 1817, [1]; scaricàbil per entréch ché: [2] (rist. anast. del Giornale di Brescia, 1985)
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.
- ↑ Antonio Medin. "Descrizione della città e terre bresciane nel 1493", “Archivio storico lombardo”, XIII, 1886.
- ↑ Maculotti Giancarlo (a cura di), "Statuti del Comune di Ponte di Legno sec. XVI-XVII", Brèsa 1993.
- ↑ AA.VV. "Temù. Un paese, una storia." NED - Milà, 1987 ISBN: 88-7023-106-2.
- ↑ Lombardia Beni Culturali Comune di Dalegno 1798 - 1809
- ↑ Lombardia Beni Culturali Comune di Ponte di Legno 1798 - 1815


text:
Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga, uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias bellezzas e ritgezzas – p.ex. per declerar l’amur. Ensemen cun la primavaira èn franc era s’avanzads ils sentiments d’amur. Però: Esser inamurà è ina chaussa. Discurrer surlonder in’autra. Per il pli mancan ils pleds. Perquai èn decleraziuns d’amur documentadas plitost a moda modesta en il material dal DRG. Percunter na mancan betg ils pleds per commentar (forsa cun in pau scuidanza?) l’amur dals auters! Perquai datti qua empè da decleraziuns d’amur tschintg parairis davart sentiments ed ardiments amurus.
1. esser inamurà pir ch’ina mieur en in magnucca
D’accord. Romantic è insatge auter. Ma almain tant romantic ed erotic sco il classicher «Ella l’ha gugent»! La finala avain nus era gugent crimis u spaghettis. Lura è ina descripziun sco quella sursilvana «El ei inamuraus pir ch’ina miur en ina buna mignucca grassa» gist uschè illustrativa – era sch’ella è bravamain bravina.
2. esser stgarvunà
Pli passiunads èn Puteras e Puters, numnadamain cura ch’in è «scravuno zieva qualchün». Quai tuna lura tschuf, tuna plitost da sex sfranà fervent e frenetic, insumma dad in «murem portg» (sco i schessan a Riom). In um stgarvunà u «s’incarognà» (sco en l’entir’Engiadina), quel n’è betg mo inamurà, mabain cotg al pli aut grad – almain pli fitg che sch’el avess mo quaidas dad ina magnucca chaschiel.
Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:
3. chatschar en il cugn
Avant che dad esser inamurà sin il piter pir èsi dentant da far in emprim pass. Ozendi dini forsa: «Quel ha fatg si ina.» («Far si ina muronza» faschevani dentant era gia l’entschatta dal 20avel tschientaner.) Circa uschè pauc sensibel tunavi para a Vella, nua ch’ins cumenzava in’allianza amurusa «catschond en il cugn». Jau m’imagin gist ina collega che schess: «Tschella sera ella disco ha Clemens catschau en il cugn». Pauc bel, pensais forsa. Ma malgrà tut ha quell’expressiun tuttin’anc in tschert scharm rustical (lumnezian). U betg?
4. metter a lomia insatge
Cumenzar romanzas cun finezza e tenerezza – quai succeda a Zuoz. Là sincereschani dad avair «miss a mögl qualchosa» suenter avair fatg in emprim pass amuraivel ed empermettent. Naginas «cugnadas» brachialas, mabain pazienza per dar temp e flad al flirt. Però, po dar, era temp per surpledar, persvader ed indeblir e magari era per manar per il nas.
Dentant attenziun als contacts interrumantschs: Gea betg confunder il «metter a lomia insatge» cun «metter a lomia insatgi»! Sch’in um da Trun smanatscha da ta metter a lomia, lura na dastgas spetgar naginas charezzas, anzi: lura ta spetga ina pulita patangada.
5. in bitsch na fa betg fora
Cun tanta marusaglia vegnan baud u tard era londervi ils bitschs. Ozendi vegnan quels mintgatant survalitads. La lingua, quella tracta da l’Engiadina fin en Surselva a moda vaira liberala quests bitschs benedids: be tant sco in pau rument – «ün bütsch vaglia tant sco ün patütsch» – vala in bitsch ad Ardez. Quai n’è pia nagin’empermischun, e na fa era betg gronds donns, gist sco a Zernez, nua che «ün bütsch nu fa foura». Perfin la Surselva è indulgenta, sincerond: «Buca mintga betsch dat lètg!» Ma là èn ils bitschs propi era senza malart, sche perfin il paun sa bitschar. Enta Vrin hai numnadmain num – cura ch’ils pauns tatgan ensemen durant esser en furn: «Il paun ha bitschau.» Basta che quel saja cotg…
Fotografia: Far paun a Flem, 1996 (F.Giger/Fototeca dal DRG)
Suonda LATABLA!
-
Festival da diversitad: Culla GiuRu en Frislandia Da Naomi Arpagaus ed Uolf Candrian (GiuRu) - Uss ein las memorias d’ina jamna plein program aunc frestgas e valan la peina…10 d'october 2018498 giadas
-
5 chauns Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga – uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da…19 da settember 2018682 giadas
-
5 bels pajais Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga – uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias…15 d'avust 20181093 giadas
-
Meilgranats e Baklava Da Naomi Arpagaus (GiuRu) - Igl ei ils 7 da fenadur e nus arrivein encunter sera ad ina staziun da bus bandunada.…08 d'avust 2018440 giadas


text:
Las taxas e las spaisas da l'uffizi da scussiun sun regladas tenor las prescripziuns da spaisas da la lescha federala davart la scussiun ed il concurs dals 23 settember 1996 dal Cussagl federal.
Uorden da pajamaint e dumonda da prosseguimaint
La taxa da basa pel decret, emissiun dubla, l'inscripziun e distribuziun as drizza davo la pretaisa ed importa
Pendramaints, arrests, retenziuns
Extrat dal register da scussiun
Extrat cumplet cun indicaziuns dals crediturs e da lur pretaisas, in scrit fr. 17.00


text:
Squadra naziunala da ballape da la Svizra
La Squadra naziunala da ballape da la Svizra (per curt «Nati») è la selecziun da l'Associaziun svizra da ballape (ASF/SFV) e represchenta la Svizra sin nivel internaziunal. Dapi fanadur 2008 vegn ella trenada da Ottmar Hitzfeld.
Selecziun per l'Africa dal Sid 2010[modifitgar | modifitgar il code]
Ils suandantas giugaders fan part da la selecziun per il Campiunadi mundial 2010 en l'Africa dal Sid.[1]
Trenaders[modifitgar | modifitgar il code]
- Köbi Kuhn (2001-2008)
- Ottmar Hitzfeld (2008-)


text:
Tuttina èn las valurs maximalas per ozon e particlas finas vegnidas surpassadas parzialmain. La stad bletscha dal 2014 haja procurà per damain ozon, las valurs maximalas sajan tuttina vegnidas surpassadas surtut en il chantun Tessin scrivan ils responsabels.
Svizra L’aria è vegnida meglra
L’aria en Svizra è vegnida pli schubra. La contaminaziun tras particlas finas e dioxid da nitrogen è sa sminuida en ils blers lieus en Svizra l’onn 2014. Uschia communitgescha il post d’examinaziun per substanzas estras en l’aria.


text:
Winston-Salem
Winston-Salem (a s lèś /ˈwɪnstən ˈseɪləm/ in ingléś) l'è na sità di Stat Unî, la quìnta più granda dla Carulìna dal Nòrd c'n i sò duśènt-quarantamìla abitànt a 'l incìrca. La fà part dla cuntèa 'd Forsyth e la gh'à dū scutmàj: Twin city (parchè l'è nada in dal 1913 miténd insém i sènt'r ad Salem, più antîg, e 'd Winston) e Camel city (parchè l'è la sēd d'l indùstria dal tabàc R. J. Reynolds Tobacco Company ch'la vénd al sigaréti dla Camel).
Tgnénd adrē a 'l censimènt dal 2010 la sò pupulasiòṅ la s divìd fra 'n 51,2% ad biànc, un 34,7% ad négar e 'n 2% 'd aśiàtic.
Al sò sìndig, da 'l 2001, 'l è 'l demucràtic Allen Joines.
In dla sità a gh'è 'n turnèo ATP 250 ad tènis in du i śōg'n i masć.
Persunàǵ ligâ a Winston-Salem
- Ramin Bahrani, regìsta
- Wess, cantànt


text:
Nadal, Nadal
- Mardi, 22.12.2015, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 22.12.2015, 19:00, RTR
Co savura Nadal? Qua schessas vus probablamain immediat: da vin chaud, pignol, mandarinas, pizieutas, chanella ! E sch'ins dumandass: Co tuna Nadal? Lura schessas vus probablamain: Sco «Tedlai, o fidaivels», «Dorma, dorma o bambin», «Dad ina frastga nescha» e lura natiralmain, sco «Clara notg».
Il plaschair e la brama per Nadal creschan, perquai regalain nus gia oz a vus las pli bellas chanzuns da Nadal. Chantadas da noss chors che derasan quai ambient singular ch'i dat be da Nadal.
Redacziun: Rosvita Barenius


text:
Il venderdi saira, curt avant mesanotg, ha avertì in automobilist, ch’ina chasa a Valchava ardi. Enfin ch’ils pumpiers eran sin il lieu ha el guardà, sche nagin sa chatta en la chasa. Là n’eran dentant naginas persunas. En pli ha el alarmà ils abitants da las chasas vischinas per che quels sappian mitschar.
Las flommas da la chasa – ch’era per vegnir renovada – èn siglidas sin ina chasa cunfinanta.
Acziun dals pumpiers da Val Müstair e dal Tirol dal Sid
Ils pumpiers da la Val Müstair, ch’eran arrivads cun 47 persunas, han survegnì sustegn da 40 pumpiers dal Tirol dal Sid. Per pudair survegnir controlla dal fieu han ils pumpiers stuì cuvernar ils tetgs da tut las duas chasas. Ellas èn vegnidas destruidas cumplettamain.
L'inspectur districtual Peter Giovanoli era curt suenter l'ina sin plaz per sustegnair ils pumpiers. Sin dumonda da RTR ha el quintà, ch'il fieu era sut controlla curt suenter las 4 la bunura. I saja stà ina fortuna, che betg dapli chasas hajan tschiffà fieu e che naginas persunas sajan vegnidas blessadas. Actualmain sa chattan anc dus pumpiers sin il lieu per controllar la situaziun, ha ditg il cumandant dals pumpiers Val Müstair, Andrea Vital, a RTR.
Il donn material munta a radund in milliun francs. Persunas n’èn betg vegnidas feridas.
La polizia chantunala examinescha uss il motiv dal fieu.
RR novitads 10:00++


text:
En la crisa da fugitivs vul l'Uniun europeica in nov inscunter extraordinari cun la Tirchia l'entschatta mars. Quai ha annunzià il president dal cussegl da l'UE, Donald Tusk, suenter l'inscunter suprem da questa notg a Brüssel.
Il plan d'acziun che saja vegnì concludì il december passà ensemen cun la Tirchia restia ina da las prioritads per l'Uniun europeica, uschia Tusk. Ensemen cun il president da la cumissiun da l'UE, Jean-Claude Juncker, ha el pretendì da chattar schliaziuns europeicas en la crisa da fugitivs.
Quest plan d’acziun prevesa tranter auter che l'Uniun europeica metta a disposiziun 3 milliardas euros per meglierar il provediment dals fugitivs sirians en la Tirchia.
RR novitads 06:00


text:
La Baselgia catolica dal chantun Grischun na dastga vinavant betg sustegnair finanzialmain il post da cussegliaziun per la planisaziun da famiglia «Adebar» a Cuira. Il Tribunal federal ha decidì ch’il recurs da l’uvestgieu da Cuira haja in effect suspensiv. Decidì el conflict tranter las duas partidas han ils derschaders a Losanna dentant anc betg.
Dispita dapi il 2012
Concret vai per 15’000 francs che la Baselgia catolica dal Grischun dat mintg’onn al post da cussegliaziun «Adebar». Quai cun la cundiziun che quels daners na vegnan betg duvrads per la cussegliaziun en cas d’aborts. A l'uvestgieu na plascha quai betg. Gia dapi sis onns emprova lez da stritgar quellas contribuziuns. Quai cun l’argument che la cussegliaziun dad «Adebar» en ils secturs prevenziun da gravidanza, inseminaziun artifiziala ed educaziun sexuala na saja betg cumpatibla cun la ductrina catolica.
Daners van vinavant sin in conto separà
Tenor Marcus Caduff, il president dal Corpus catholicum (parlament da la Baselgia catolica dal Grischun), na mida la decisiun dal Tribunal nagut vid la situaziun actuala. Dapi l’entschatta da la dispita na vegnan ils daners betg pli pajads ora ad «Adebar» mabain rimnads sin in conto separà.
RR actualitad 17:00


text:
Nossas valladas, Noss Chors: Part 4 – La Foppa
- Mardi, 25.7.2017, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 25.7.2017, 19:00, RTR
Mintga val ha ses chors che represchentan la patria. «Noss Chors» preschenta en questa seria ils chors da las differentas valladas. En la quarta part visitain nus la Foppa.
Mintga chor s'identifitgescha cun sia vallada, sia patria. E mintga vallada porscha in dachasa a differents chors. En questa seria sa metta «Noss Chors» sin viadi atras las vals da noss chantun e fa visita ad els. Oz visitain nus la Foppa. Quella s'extenda en la regiun enturn Glion. Era qua èn insaquants chors sa chasads.


text:
Suiseki po mintgin far
- Glindesdi, 30.10.2017, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 30.10.2017, 11:45, RTR
L'art giapunais d'exponer crappa che sumeglia muntognas, ha era amis en Surselva.
Suiseki è ina moda da preschentar crappa che sumeglia muntognas e deriva dal Giapun. Chattar chattan ins da quella crappa dapertut. Uschia èsi era pussaivel da tgirar in tal hobi en Surselva. Silvia Thoma da Laax ha chattà per sasezza quest hobi avant 20 onns. Ella è vegnida entras ses hobi da far Bonsai, quai en las plantas pitschnas, tar il Suiseki, la crappa che vesa ora sco muntognas. Silvia Thoma ha perfecziunà quest hobi sur ils onns, cun rimnar ed exponer la crappa da Suiseki.
Hobi per mintgin
Far Suiseki è dentant nagin striegn di Silvia Thoma. I dovra simplamain in pau temp. Surtut tschertgar la crappa è ina chaussa da pazienza. Betg mintga crap è adattà per daventar in bel Suiseki di Silvia Thoma.
Ina giada ch'ins ha chattà in crap cun potenzial che sumeglia ina muntogna cumenza la lavur. Mintga crap da Suiseki survegn in sochel da lain igl uschè numnà «Daiza». Quel vegn taglià uschia ch'el enzuglia il crap. Tagliar en lain n'è dentant betg uschè simpel perquai propona Silvia Thoma als principiants da far ils sochels cun ina sort pasta «FIMO» che vegn dira cun coier. L'idea sco tala da far Suiseki e da crear cuntradas en miniatura. Gist perquai vegn savens cumbinà Suiseki cun Bonsai. En il Giapun vegn ils Suisekis preschentà en «Toconomas» quai è ina sort altar.
Criteris per Suiseki
• El sumeglià ina muntogna, in grip, ina insla
• El po sumegliar in grip sper la mar, ch'è lavà ora suten
• Il crap na dastga betg avair nodas frestgas
• Il crap na dastga betg avair fessas che rumpan
• Il crap manglass avair ina surfatscha regulara
• Giavischà èn crappa stgira
Contribuziuns
-
Suiseki po mintgin far (2)


text:
Quai resulta dad in'examinaziun da l'organisaziun per ils dretgs umans «Human Rights Watch». Vitiers èn pliras dieschmilli persunas vegnidas arrestadas. Ils protests en la regiun Oromia enturn la chapitala Addis Abeba sa drizzan en emprima lingia cunter ils plans d'extensiun da la citad.
Ils demonstrants teman ch'il terren vegn exproprià e che numerus purs perdan uschia lur terren. Ils policists hajan sajettà sin tschients students, purs ed auters demonstrants paschaivels, uschia statti en il rapport.
RR novitads 06:00


text:
Enfin qua gievan 490'000 francs ad onn a la fundaziun da la biblioteca da la citad. Nov vegn quest import pli che dublegià sin mintg'onn maximalmain 1,089 milliuns francs che la citad dat a sias bibliotecas.
Biblioteca centralisada «Gea» - però nua?
Gia il mars aveva il parlament da Cuira approvà sin proposta dal cussegl da la citad da fusiunar las bibliotecas. Previs èsi da far la biblioteca en il bajetg da la posta. Per renovar las localitads ha il parlament da Cuira gia approvà in credit d'investiziun da 2,2 milliuns francs.
Segir n'èsi però anc betg, sche las bibliotecas dastgan vairamain midar chasa en il bajetg da la posta. In contract da locaziun cun la Crédit Suisse che posseda las localitads n'exista numnadamain anc adina betg.
In'ulteriura decisiun
Ultra da quai ha il suveran da Cuira approvà 6 fatschentas pertutgant la revisiun parziala da l'urden fundamental, quai cun mintgamai var trais quarts da las vuschs gea.


text:
Fritz e Paul Sarasin, Carl Schröter, sco era l’Engiadinais Steivan Brunies – ils fundaturs dal Parc Naziunal da pli tard, sa faschevan quitads observond las intervenziuns progressivas en il mund muntagnard e l’industrialisaziun creschenta. Els han fundà la Lia svizra per la protecziun da la natira, per far frunt a quest svilup. Lur visiun: reservar in toc terren, nua che la natira duai pudair sa sviluppar senza intervenziuns da l’uman. Brunies commentescha quai il 1906 cun ils suandants pleds:
„… be tras in’ovra d’ina tala dimensiun èsi da sperar ch’ins possia salvar la flora e fauna anc existenta ed oriunda da noss pajais en in territori specific".


text:
Savognin: Berto Tanner va en pensiun
- Mardi, 15.3.2016, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 15.3.2016, 11:45, RTR
18 onns ha el manà la scola da skis a da Savognin cun il Club da Pinocchio.
Sco quai che Berto Tanner ha ditg, sa legria el sin la pensiun, era sch'el haja manà la scola cun grond plaschair. Gia il proxim enviern veglia el puspè entschaiver a dar scola da skis, ils davos 18 onns na saja quai betg pli stà pussaivel ord mancanza da temp. Durant ils 18 onns ch'el ha manà la scola da skis, haja quai dà differentas midadas en la scola da skis. In dals gronds svilups saja stada la renovaziun dal Club da Pinocchio, u era il nov tarpun magic a La Nars, ch'haja fatg pli simpel als uffants d'ir ensi. Il pli grond plaschair haja el adina gì, cura ch'el haja pudì reparter lavur a tut sias scolastas e scolasts da skis. Durant il temp ch'el è stà il mainafatschenta da la scola da skis, haja el adina gì enfin 100 scolastas e scolasts da skis. Dentant che pli baud vegnivan anc blers creschids en la scola da skis, sajan oz 90% dals visitaders da la scola da skis uffants, uschia Berto Tanner.


text:
«Paul» è il num da la nova single dal musicist tujetschin Pascal Gamboni. E Paul fa buna luna. Il ritem prenda cun sai l’auditurA. Il text raquinta d’in Paul che n’ha betg gugent la sia atgna vusch, betg gugent concerns corrupts e betg gugent l’entir schaner, m’ha persuenter fitg gugent cura ch’i dat in goal. En il toc Paul èn da sentir ramurs che Pascal Gamboni ha registrà ils davos onns. Il toc Paul è l’emprima single da ses nov album Ventira, ch’è en a vendita partir dals 6 da november.
Live tar RTR «Ventira» – nov album da Pascal Gamboni
Ina da las novas singles sin quest album dal musicist tujetschin sa numna «Paul».


text:
San Colomban al Lamber
San Colomban al Lamber, ò pussee semplicement, San Colomban (San Culumban al Làmbor in de la parlada lodesana del loeugh; San Colombano al Lambro in Italian) l'è on comun de la Provincia de Milan con 7343 abitant.
San Colomban l'è ona exclave de la Città Metropolitana de Milan situada drent a la Provincia de Lòd: el paes el confina cont i comun de Borghett Lodesan, Graffignana, Livraga, Sant'Angiol e Vòri. Inoltra, San Colomban la confina con la Provincia de Pavia (comun de Chignoeu e Miradoeu). L'è exclave perchè, cont on referendum, l'ha scernii de rimanè in la Provincia de Milan quand l'è nassuda quella de Lod.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer di abitant del comun de San Colomban al Lamber l'è mostraa in de la tabela chi de sotta:
Abitàncc censìcc


text:
Calösch
Calösch (Calusco in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa a 17 km de la sità e a 273 méter söl lièl del mar, sö la ria mansina de l'Ada in del teritòre de l'Isola che l'è chèl tòcc de pianüra bergamasca tra i fiöm Ada e Brèmb.
El g'ha 'na popolasiù de 8 328 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 8,2 km² e 'na densità de popolasiù de 1 016 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Carvìch, Medulàch, Padéren (LC), Robbiaa (LC), Sólsa, Téren, Éla d'Ada.
De ét[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol Put de San Michél sö l'Ada tra Calösch e Padéren del 1889 töt in ghisa a dù lièi, sura i auto sóta 'l tréno.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Calösch l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Diagram dl föhn
Can iel pa da s’aspité l föhn da nord?
La grafica mostra la defrënzia de prescion dl’aria preududa te hektopascal [hPa] danter Bulsan y Dispruch. Tres la defrënzia de prescion vëijen ce cundizions de vënt che n possa se aspité tla Elpes.
Tl cajo de valores negatifs, uel dì, sce Bulsan à n valor plu bas che Dispruch, iel tl Südtirol da se aspité föhn dal nord. Majera che ie la defrënzia de prescion y plu che l ie da vënt, y plu che l ie da sentì tla valedes tl sud.
Aldò dla esperienza muessa la defrënzia de prescion vester de almanco 3 hPa acioche l föhn se feje sentì tla valedes daujin ala cresta dl cunfin (Val Venuesta auta, Val dl Isarch auta). Tl cajo de na defrënzia de plu che 6 hPa ruva l föhn tla majera pert di caji nchin ju tla Val dl Adesc bassa.
Tl cajo cuntrer, chël uel dì, canche i valores ie positifs, muessen tenì cont de föhn da sud sun la pert a nord dla Elpes. Tl medemo tëmp iel tl Südtirol plu suvënz n vënt sterch che sofla da sud ite tla valedes.
L diagram dl föhn vën atualisà doi iedesc al di: dala 10:00 y dala 22:00.


text:
Inhalt
Exteriur
-
Per part brischà vivs – Crims da guerra en il Sudan
En il Sudan dal sid duain las truppas da la regenza avair mazzà radund 60 civilists, per part era cun brischar els vivs. Quai rinfatscha l’organisaziun per dretgs umans Human rights watch sa referind sin perditgas.
La schuldada da l’armada duai avair commess quests crims tranter l’avrigl ed il zercladur da quest onn. I sa tractia da crims da guerra e crims cunter l’umanitad, scriva l’organisaziun per ils dretgs umans.
RR novitads 14:00


text:
Berna vuless daventar citad da velo
- Dumengia, 3.7.2016, 12:45
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 3.7.2016, 12:45, RTR
Vias a travers la citad - mo per velos; e schizunt in'atgna punt - mo per velos! La chapitala svizra vul daventar citad da velo tenor l'exempel dad Amsterdam u Kopenhagen.
La regenza da Berna ha empermess in'offensiva: igl duai dar ina gronda rait cun vias directas, uschenumnadas «Veloschnellstrassen», aposta per quels che pedaleschan en citad. Ina part da questa via è vegnida inaugurada quest'emna.
Dentant betg tuts èn entusiasmads da quest'idea...
Redacziun: Romana Costa


text:
Davent dals 28 da settember enfin ils 1 d’october ha gì lieu a Richmond, ina citad canadaisa gist el sid da Vancouver, il 7avel campiunadi mundial da Goju-kai carate. Era da la partida èn stads Domenic Lanicca, il manader tecnic da la scola da carate Goju-kai carate Grischun, e Horst Baumgürtel, il manader da la scola da carate Goju-kai da Berna.
En la categoria bunkai ha il duo Baumgürtel/Lanicca cuntanschì il 5avel rang da 16 teams qualifitgads. En la categoria cata ha Domenic Lanicca era cuntanschì il 5avel rang da 32 cumbattants qualifitgads.
Las categorias
- cata - furma da cumbat stilisà cun ina sequenza da moviments fixads
- bunkai - cumbat encunter in adversari cun moviments d'attatga e defensiun definids ordavant


text:
- Il minister da l’exteriur Ignazio Cassis duai avair preschentà al Cussegl federal informal in plan per la creaziun d’in secretariat statal per dumondas da l’Europa.
- Quai ha ditg la presidenta da la Confederaziun, Dorits Leuthard, en in’intervista cun il «Sonntags-Blick».
- Leuthard sezza ha il giavisch davart ina votaziun dal pievel fundamentala davart las relaziuns cun l’Uniun europeica.
Tenor Doris Leuthard saja quella centrala per la Svizra damai che duas terzas dal volumen da commerzi vegnia realisà cun l'UE. La via bilaterala saja fitg impurtant per sviluppar e francar el. Ins stoppia savair en tge direcziuns ch'ins giaja. La Svizra dovria in mecanissem e relaziuns regladas cun l'Uniun europeica. «Quai impediss era tals gieus politics sco nus avain al mument».
RR novitads 16:00


text:
Exeter
Exeter (cornovajes: Karesk; galles: Caerwysg; latin: Isca Dumnoniorum; ingles antigh: Exanceaster) l'è ona città inglesa del Regn Unii.
L'è 'l capploeugh del Devon e la gh'ha ona popolazion de quasi 120.000 abitant (stima del 2010).
L'è traversada de l'Exe, el fiumm che 'l ghe da el nomm, e la se troeuva in su la Manega.
L'è stada fondada in del 50 di Roman cont el nomm de Isca Dumnoniorum. L'era el fortin pussee ocidental de tutta la Britannia romana. In de la soa storia l'è stada assediada e conquistada tanti voeult, e anca bombardada al temp de la II Guerra Mondial. El sò monument pussee important l'è 'l Domm, dedicaa a San Peder.


text:
Pader Alexander Lozza - il pader stravagant
- Dumengia, 20.12.2015, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 20.12.2015, 9:03, RTR
«O al mund modern, nunpoetic e prosaic!»
Pader Alexander aveva bleras varts. El era poet e chatschader. El era adversari da l'auto e dal lai da fermada da Murmarera. In catolic e conservativ. E forsa er in pau in verd. El observava la natira e cun penna gizza il carstgaun. La fotografia era il ses hobi ed el fascheva schizunt er selfies. Ina «Marella» da las varts main enconuschentas dal pader stravagant.
Redacziun: Rafael Müller
Contribuziuns
-
Pader Alexander Lozza
Er il chantautur Bendetto Vigne ha laschà s'inspirar da Pader Alexander Lozza.
-
Predi dal 1939
-
«Murmarera – ena vischnanchetta muntagnarda scumpara»
Pader Alexander discurra vegl dialect da Murmarera en l'emissiun da Bonifaci Plaz dals 07.09.1951.
-
«Emissiun pils vegls»
Anecdotas da Pader Alexander raquintadas da Ser Duri Loza. 08.12.1961.


text:
L'emprova generala per ils gieus olimpics è gartegiada. Dus dis suenter la prima plazza da podest da la carriera a KItzbühel, ha il Vallesan damovamain dumagnà tranter ils megliers trais. Sco sisavel en il prim percurs ha il skiunz da 24 onns mussà in ferm segund percurs.
Silsuenter è il cletg lura stà da sia vart. Michel Matt è crudà ora, Manfred Mölgg e Stefano Gross èn omadus crudads enavos ed han uschia gidà il Svizzer sin il podest.
Hirscher festivescha sia 54avla victoria
Cunter ils dus dominaturs dal slalom Hirscher e Kristoffersen n’ha Yule però gì nagina schanza. Marcel Hirscher ha pudì festivar sia 54avel victoria en la cuppa mundiala.
Ramon Zenhäusern è vegnì 13avel, Luca Aerni 14avel. Ils ulteriurs svizzers Loic Meillard e Marc Rochat eran gia crudads ora en l'emprim percurs.
RR novitads 22:00


text:
L'EV Zug ha inoltrà a la Federaziun svizra da hockey sin glatsch ina dumonda per in uschenumnà «farmteam» en la liga naziunala B. Il team planisà duai purtar il num «EVZ Academy». Cumenzar il campiunadi vul ins gia la stagiun proxima.
Il team EVZ Academy è patratgà per giugaders che na dumognan betg il pass dals juniors directamain en la liga naziunala A.
A giugar en quest nov team duain tenor communicaziun unicamain giugaders sut 23 onns. Cun quest concept sajan ins persvadì dad esser attractiv per giugaders giuvens. Il project è finanzialmain garantì enfin il 2020. Il club quinta cun 1,3 milliuns francs expensas supplementaras. La Federaziun svizra da hockey sin glatsch vul decider davart la dumonda fin il schaner 2016.
RR novitads 12:00


text:
Tranter ils bun 900 participants da l'entira Svizra sa chattan era intgins rumantschs. Els cumbattan per il titel da campiun svizzer en ina da 75 clamadas. Bleras da quellas giuvnas e giuvens han gist absolvì lur emprendissadi ed han gia gudagnà la qualificaziun chantunala (organisada da da las federaziuns professiunala) per pudair sa participar als Swiss Skills.
Quels vegnan organisads la segunda giada suenter il 2014 en questa furma sin l’areal da la Bernexpo ed èn uschia la pli gronda show da professiuns dal mund. I vegnan spetgads var 150’000 aspectaturs durant quell’emna. Qels pon observar ed era empruvar or sper las 75 professiuns en concurrenza anc ulteriuras 60 professiuns che vegnan preschentadas praticamain.
RTR @ Swiss Skills 2018
Durant l’emna dals Swiss Skills rapporta RTR sin tut ils vecturs cun istorgias da ed enturn las concurrenzas. Gia el ordavant dumandain nus en la Marella dal Radio Rumantsch tge che stat davostiers e tge che quels Swiss Skills portan insumma?
Sin rtr.ch/SwissSkills, il link avra en ina nova fanestra essas vus adina up to date tge che pertutga ils campiunadis Svizzers da professiuns e la dumengia suenter che las medaglias èn vegnidas repartidas guardain nus enavos cun ils participants e las participantas rumantschas sin quell'emna a Berna.
RTR @ Swiss Skills
- «Mes emprim mais» – ina seria ch'accumpogna l'emprim mais d'emprendissadi
- Tge stat davostiers e tge portan ils Swiss Skills? – Marella dals 2-9-2018 a las 09:00
- Rapports ed istorgias live da Berna dals 12 als 16 da settember
- In sguard enavos sin l'emna dals Swiss Skills – Marella dals 16-9-2018 e la saira a la televisiun las 17:10 sin SRF1.
RR actualitad 17:00


text:
100 onns Club da skis Sarsura Zernez
- Gievgia, 31.5.2018, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 31.5.2018, 11:45, RTR
Il club da skis è vegnì funda il 1918. Quai oravant tut per far turas da skis. Ozendi stattan las occurrenzas en il focus.
Promover la cumpagnia, giudair ensemen aventuras sin las muntognas en vischinanza da Zernez – quai era lidea dal Club da skis Sarsura da Zernez.
Ozendi na stattan però betg pli las turas en il center. Percunter èn las occurrenzas en il focus. Il club organisescha mintgonn diversas cursas da ski alpin ed er da passlung. Il club promova talents giuvens en questas disciplinas.
Il num vegn dal Piz Sarsura
Il Piz Sarsura tranter Zernez e Susch è cuntanschibel da diversas varts per far turas da skis. I sa tracta dad in piz apprezià cun ina vista enorma. Quai è era stà il scopo daco chins ha tschernì quest num per il club da skis.
Statuts èn 100 onns vegls
Ils protocols dals emprims 20 onns èn sparids. Uschia è era listorgia dals emprims onns ida a perder. Lunic indizi chil club po festivar il giubileum da 100 onns èn pia ils statuts – quels èn dal reminent anc oz valabels. Tenor il president dal club Guolf Denoth saja finamira dactualisar quels a las basegns actuals dal club.
Sonda ils 2 da zercladur 2018 ha lieu la festa danniversari. Il club da skis organisescha ina tschaina per ils radund 150 commembers. Passa 300 fotografias veglias èn vegnidas ramassadas e raquintan listorgia – in inscunter per giuven e vegl, per sa regurdar dals temps passads, ma er da quels che spetgan anc sin il Club da skis Sarsura.


text:
Dapli lecturas e lecturs ha tenor las cifras novas da la WEMF l'ediziun cumplaina da la Südostschweiz, che cumpiglia er il Bündner Tagblatt e la Quotidiana. 5'000 lecturs dapli, cumpareglià cun l'onn avant, han legì las gasettas da la Somedia. Totalmain legian 171'000 persunas mintga di la «Südostschweiz» – uschè bleras sco anc mai en la cumposiziun actuala.
Il pli savens vegn legì «20 Minuten»
Er autras gasettas regiunalas en Svizra han levamain dapli lecturs, uschia la Luzerner Zeitung e la gasetta da la Svizra franzosa «Le Temps». Sch'ins resguarda ils lecturs da las ediziuns sin palpiri ed online ensemen, resta «20 Minuten» vinavant a la testa cun 3,2 milliuns lecturs. 1,924 milliuns e cun quai dapli che la primavaira, legian la gasetta stampada e 1,286 milliuns per di fan diever da la purschida online.
... e suenter il Blick
Il Blick sco segund ha anc 1,1 milliuns lecturs mintga di. E cun 747'000 utilisaders per di è il Blick il sulet medium che ha dapli lecturs online che tar l'ediziun stampada.
RR novitads 06:00


text:
Las Svizras ed ils Svizzers demussan gronda solidaritad cun ils da Bondo. L'agid immediat per ils pertutgads è a fin. 55 chasadas han survegnì mintg'ina tranter 2'000 e 10'000 francs. Quai ha communitgà la Chadaina da Fortuna.
Quant gronds ch'ils donns èn effectivamain na possian ins anc adina betg dir. En in proxim pass possian chasadas pertutgadas e firmas pitschnas e mesaunas dumandar per agid transitoric. Quai ha ditg la presidenta da la vischnanca Anna Giacometti.
Agid transitoric
L'agid transitoric pertutga en emprima lingia chasadas ch'han custs supplementars per locaziun, transports u cumpras ch'ellas na pon betg purtar sezzas. Tenor la Chadaina da Fortuna po quest agid transitoric cuzzar maximalmain fin a dus onns.
Er hotels, ustarias, butias, tancadis ed autras firmas pitschnas e mesaunas che fan marcantamain damain svieuta cumpareglià cun ils onns passads, dastgian dumandar per agid transitoric. Resguardadas vegnan latiers prestaziuns d'assicuranzas.
La gronda part da las donaziuns per Bondo vegn duvrà ils proxims onns per ils custs restants. Quai èn custs che n'han suenter las lavurs da reparaziun anc betg pudì vegnir pajads. Caritas Svizra regla quests affars per mauns da la Chadaina da Fortuna.
Regenza grischuna di «grazia fitg»
La regenza grischuna engrazia gia ussa per la solidaritad naziunala cun Bondo. Ils custs restants per la vischnanca da Bregaglia e per la populaziun da Bondo vegnian ad esser pitschens, scriva la regenza en sia communicaziun.
Dasper la Chadaina da Fortuna engrazia la regenza er al Padrinadi svizzer per vischnancas da muntogna, a las regenzas chantunalas, a las bleras vischnancas, instituziuns e persunas privatas en tut la Svizra ed en ils pajais vischins che han fatg ina donaziun a favur da la populaziun da la Bregaglia.
La finala vul la regenza accentuar il grond engaschi exemplaric da tut las forzas d'agid ed exprimer ad ellas ses engraziament persuenter.
RR novitads 06:00+


text:
Arosa vul profitar da la purschida e dal renum che Lai ha en la scena dals mountainbikers. I saja perquai in pass logic da colliar meglier ils dus territoris, declera Pascal Jenny, il directur dad Arosa Turissem.
Sendas e flow-trails
Per ina buna colliaziun tranter Arosa e Lai stoppian ins surtut optimar la situaziun enturn il Corn Cotschen (Rothorn) vers il Gredigs-Fürgli. Ed era la ruta giu dal Hörnli duai vegnir renovada: Planisà è in uschenumnà flow-trail da 10 kilometers che duai remplazzar il tschancun da downhill.
Aifer quellas adattaziuns veglian ins era gist separar las sendas per mountainbikers da quellas dals viandants. Quai saja impurtant da prender a mauns per evitar conflicts, di il directur da turissem Pascal Jenny. Pertge tenor la lescha hajan tant bikers sco viandants il dretg da nizzegiar las sendas.
«Quai dat anc dapli disturbis»
La Pro Natura è s'exprimida gia ordavant critic envers il project per las sendas da mountainbike. Renata Fulcri tema ch'i dettia ussa era la stad dapli truscha sin las muntognas. Gia l'enviern dettia conflicts pervia da las zonas da ruaus.
Separar las vias per bikers da quellas dals viandants fetschia mo senn sin vias existentas. En il concept da bike dal Grischun saja fixà cleramain che bikers e viandants duain nizzegiar las medemas sendas - uschiglio dettia dapertut novas vias e novs trutgs en las muntognas.
Arosa decida a l'urna
Il suveran d'Arosa decida dumengia davart il project, che custa bun 900'000 francs e che vegn finanzià per gronda part ord la taxa sin abitaziuns secundaras. Ils responsabels vulan cumenzar a bajegiar quest'atun - uschia che las novas sendas per mountainbikers e viandants fissan prontas la stad 2018.
RR actualitad 07:00


text:
Tar tscherts fenomens saja mo in singul pled emprestà d'in autra lingua. «Per exempel in pled tudestg en in SMS ladin», declera Annetta Zini. «Lura po quai esser ch'i sa tracta d'ina frasa fitg speziala cun construcziuns mez rumantschas e mez tudestgas.»
Tranteren dettia quai er pleds ch'èn gia tut normals sco «Hallo» , «super» u «cool». Mintgatant haja ella dentant era chattà chaussas divertentas u in pau pli spezialas.
Il «Schleimerun» che fa «il torkeln»
Tar las expressiuns ch'èn emprestadas e sajan mez rumantschas e mez tudestgas u er englaisas haja ella chattà tschertas expressiuns fitg divertentas, uschia Zini.
«Ina è per exempel il «giodaholic» che sa cumpona dal «giudair» en rumantsch ed il «holic» ch'è enconuschent ord l'englais, sco per exempel dal «workaholic».» Uschia sajan quests dus pleds vegnids cumbinads tar in nov plaid che stettia per insatgi che giaudia savens.«In auter exempel è stà «far il torkeln». Quai stat per ir a pe undegiond.» La cumbinaziun da «far» cun «il» ed in infinitv saja in'expressiun che vegnia duvrada frequentamain en il rumantsch, spezialmain dals giuvenils.
«Schleimerun» saja er in pled ch'ella haja chattà. «Schleimer» saja emprestà dal tudestg e cun il «-un» vegnia anc agiunta ina part rumantscha, in uschenumnà augmentativum. Ils SMS che Zini ha savì analisar derivan dal project internaziunal «sms4science». En differents pajais - tranter auter er en Svizra - èn vegnids rimnads SMS per la scienza, tranter auter er en ils differents idioms rumantschs.
RR Actualitad 06:00


text:
Il project ch'è vegnì inoltrà uss è cumpareglià cun quel d'avant set onns redimensiunà: Da quella giada 70 letgs giu sin 54 letgs. Il segund punct dispitaivel cun las organisaziuns da l’ambient era da tegnair avert la chamona er sur enviern. Tenor in nov project èsi previs da serrar la chamona sur enviern.
Ils uffizis chantunals vesan positiv quel project
Tenor Heinz Gross, il president dal club alpin Svizzer secziun Engiadina Bassa e Val Müstair, vegn sustegnì quest project en questa furma da pliras varts.
Uschia è il biro central dal CAS a Berna per il project ed er dals uffizi chantunals èn vegnids signals positivs. Co che las organisaziuns da l’ambient reageschan n'è anc betg enconuschent. Malgrà tscherts discurs che han gì lieu oravant n'han quellas anc betg prendì posiziun.
RR actualitad 07:00


text:
Ils eroports a Turitg, Basilea e Genevra èn tenor il rapport da muntada naziunala. En vista ad ina concurrenza da las societads aviaticas da la regiun dal Golf ch'expandeschan fitg, vul il Cussegl federal mantegnair in’infrastructur’effizienta.
Augmentar las capacitads
Damai che tant l'eroport da Turitg sco er quel da Genevra èn prest al cunfin da lur capacitads, stoppian quellas er vegnir augmentadas cun mesiras architectonicas. La Confederaziun vul lavurar ensemen cun ils chantuns, ma avair dapli influenza ch'enfin qua.
Entant è l'uniun tetgala da l'aviatica svizra Aerosuisse sa mussada cuntenta ch'il Cussegl federal vul prender dapli influenza sin ils eroports naziunals.
RR novitads 14:00 / 18:00


text:
La cursa da dunnas engiadinaisa vegn absolvida en temp da record da Rahel Imoberdorf. Cun in temp da 41:18:06 ha la giuvna dal chantun Vallais cuntanschì l'arrivada cun in avantatg da temp da 1,41 minutas tar sia concurrenta Flurina Eichholzer. Terza vegn Sandra Wagenführer.
Imoberdorf aveva gia dominà la cursa il 2015 ed il 2017.
L'emna da maraton è inaugurada
Cun la 19avla cursa da dunnas engiadinaisa è vegnida inaugurada l'emna da maraton tradiziunala. La dumengia ha lura lieu il 50avel maraton engiadinais. Gia il schaner avevan ins cuntanschì il dumber da participants maximal.
RR novitads 14:00


text:
La Partida verd-liberala dal Grischun vegn a nominar ils 11 da november lur candidata ubain lur candidat per las elecziuns da la regenza Grischuna dal 2018. Quai ha Gaudenz Bavier, il president da la partida confirmà.
I saja impurtant, ch'era ils Verd-liberals giajan en la cursa, saja quai be per vegnir envidads a podis ubain ad occurenzas e per uschia pudair politisar ensemen cun autras partidas.
La speranza è pitschna
Quai che pertutga las schanzas concretas da gudagnar in sez en la regenza resta Bavier dentant realistic: Sco pli pitschna partida dal Grischun na quinta el betg cun ina victoria. Er tar las ultimas elecziuns da la regenza aveva il candidat da la Partida verd-liberala, Jürg Kappeller, fatg las pli paucas vuschs da tut ils candidats.
RR novitads 12:00


text:
La scheffa da las BKW sa saja conscienta dal fatg, che questa idea na saja betg bainvesida dapertut. Suzanne Thoma propona numnadamain, ch’il chantun Berna sa retiria da l’acziunariat da las BKW.
Betg sa privar dal squitsch d'interpresa
Las BKW saja in’interpresa cotada a la bursa e per radund la mesadad dals acziunaris saja la rentabilitad il pli impurtant. I saja tant difficil sco er malsaun, da sa privar da quest squitsch d’interpresa.
Cun quai ch’intgins controlleschian il chapital, hajan els l’impressiun da pudair influenzar lur strategia, vegn citada Suzanne Thoma. Quai saja dentant ina illusiun.
Nova lescha davart la participaziun a las BKW
Il chantun Berna è cun radund 52% da las aczias l’acziunari principal da las BKW. Il november vegn il Cussegl grond Bernais probablamain a discutar ina lescha da participaziun nova pertutgant la BKW. En la fasa da consultaziun è er vegnì discutà da spartir si las BKW.


text:
Inhalt
Exteriur
-
Traffic aviatic da la Lufthansa sa normalisescha
Suenter 4 dis chauma dals pilots da la Lufthansa sa normalisescha il traffic aviatic dumengia la damaun, quai ha confermà in pledader da la Lufthansa. Intgins sgols crodian dentant anc adina ora.
La sonda eran dapli che la mesadad dals sgols a lunga distanza crudada ora, radund 20’000 passagiers eran pertutgads.
En il conflict da tariffas tranter ils sindicats dals pilots e la Lufthansa na sa mussa dentant anc nagina schliaziun.
RR novitads 10:00


text:
Dentant èn passads 21 onns. La mesadad da sia vita ha Maria Sontos ussa vivì en il Grischun. Ella ha emprendì fitg bain il linguatg, sa senta da chasa qua. Avant 3 onns è ella sa decidida da surprender l’ustaria dal Buffet a Sedrun. Ensemen cun ses um maina ella ussa quella ustaria nua che giasts da vacanzas, indigens e Portugais s`entaupan.
«Mes trais uffants - per els è Sedrun lur dachasa», di Maria Santos che sto sezza rir, cura ch’ella patratga ch’ella avevav atgnamain previs da restar mo in curt temp en il Grischun. Portugal è dentant daventà sia destinaziun da vacanzas. Quai mintg’onn.
L’emprim temp en il Grischun, cura ch’ella n'enconuschevi nagin e na chapiva era nagut, haja ella bragì bleras notgs, raquinta Maria. Era pareva la glieud in pau fraida. Oz na saja quai betg pli uschia. «Jau na sai dentant betg, sch'ella è sa midada u sche jau sun m’adattada durant quests 20 onns» di Maria riend.