text:
Suenter che las tensiuns en il Proxim Orient èn creschidas avertescha il secretari general da l'ONU Antonio Guterres d'ina dinamica betg controllabla en la regiun. Guterres haja legì cun fitg grond fastidi da las attatgas sin il Plateau dal Golan ed en la Siria la notg passada, ha ditg il pledader dal secretari general. El pretenda perquai:
Ina fin immediata da tut las ostilitads.
L'ambassadur israelian da l'ONU Danny Danon pretenda da Guterres ed il Cussegl da segirezza da l'ONU da condemnar l'attatga da rachetas da l'Iran sin il Plateau dal Golan. L'agir agressiv da l'Iran stoppia vegnir sentenzià.
Iran snegà d'esser culpabel
L'Iran percunter ha snegà che sias truppas sajan stadas involvidas en las attatgas cun rachetas sin il Plateau dal Golan. L'Israel dovria inculpaziuns inventadas e senza basa per giustifitgar sias attatgas sin miras en la Siria. Quai ha ditg in pledader dal ministeri da l'exteriur iranais.
Tenor indicaziuns da l'Israel avevan truppas iranaisas staziunadas en la Siria attatgà posiziuns israelianas sin il Plateau dal Golan. Sinaquai aveva l'Israel attatgà basas militaras da l'Iran en la Siria.
RR novitads 06:00


c: text/html

text:
Igl è in tema ch'occupa actualmain bleras vischnancas grischunas: Tenor lescha èn ellas obligadas da reducir lur zonas da bajegiar. L'onn 2013 ha il suveran svizzer acceptà ina revisiun da la lescha federala davart la planisaziun dal territori.
Las consequenzas sa mussan ussa tenor Gian Derungs: En la Bassa dastgia vegnìr bajegià vinavant, entant ch'il svilup en las regiuns muntagnardas vegnia franà cun reducir bleras zonas da bajegiar.
Perquai duain las vischnancas survegnir la cumpetenza da reagir pli flexibel: Sch'i dat insatgi che ha interess da bajegiar, duai esser pussaivel d'enzonar territori.
Cusseglier guvernativ Marcus Caduff (PCD) ha bain mussà chapientscha per il dilemma da las vischnancas. Tuttina è el sa dustà cunter quest’incumbensa, cunquai ch’ella cuntrafetschia al dretg federal.
Il resultat è stà stretg: 54 deputads han sustegnì l'incumbensa e 49 han refusà ella (1 persuna è s'abstegnida da la vusch).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ils detaglists svizzers han vendì in zic dapli il zercladur. La svieuta dal commerzi en detagl saja s’augmentada per 0,4%, cumpareglià cun la medema perioda da l’onn passà. Quai mussan las cifras provisoricas che l’Uffizi federal da statistica ha communitgà.
Differenzas tranter las branschas
Il sectur da mangiativas, bavrondas e tubac saja s’augmentà per bunamain 7%, Il sectur «Non-Food» haja percunter nudà in minus da 1,4%. Spezialmain bler ha vendì la branscha da tecnicas d'infurmaziun e communicaziun cun in plus da passa 40%.


text:
Aarburg
Aarburg a l'è un cumün svizzer del Canton Argovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 4.41 km² e in del Dicember 2009 al gh'eva una popolazion de 7 033 abitant.
El cumün de Aarburg al se tröva a una altitüden de 412 meter sura al livel del mar, al cunfin col Canton Suleta. L'è tacaa ai cumün de Oftringen, Olten (SO), Rothrist, Starrkirch-Wil (SO). La popolaziun l'è in magioranza de lengua tudesca.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'ann de la costruzion de la furtessa in sül sperun rocius de Aarburg se 'l cugnoss minga con precision. La prima volta che el borgh l'è menziunaa in dei docüment ufizial l'è staa in del 1123 col nom de Areburc.[1] A quel temp lì la furtessa l'eva de pruprietà de la famìa dei Cunt von Frohburg.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi desutta:[1]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Inscunters finals da "Il Grischun essan nus" a Roveredo ed a San Murezzan
- Seiteninformationen
- Erste Mitteilung
- Neuen Beitrag einfügen
La presidenta da la regenza Barbara Janom Steiner ha realisà las emnas passadas ina seria d'inscunters en tut las trais regiuns linguisticas dal chantun. Per la fin da la seria, che stat sut il motto "Il Grischun essan nus – la presidenta da la regenza tranter nus", visita Janom Steiner Roveredo e San Murezzan.
Venderdi, ils 23 da november 2012, è la presidenta da la regenza Barbara Janom Steiner a Roveredo. Quai sin invitaziun da la regiun Mesolcina. A partir da las 18.00 ha lieu en il center administrativ chantunal da Roveredo ina scuntrada cun represchentantas e represchentants da las vischnancas e da las federaziuns dal Mesauc. Disctuadas vegnan tranter auter las lavurs en connex cun la nova emprova da refurmar la gulivaziun da finanzas chantunala. A las 19.15 è previs in inscunter cun las medias.
In'emna pli tard, venderdi, ils 30 da november 2012, avra la presidenta da la regenza Janom Steiner la stagiun da skis 2012/2013 a San Murezzan. A las 17.30 dat Janom Steiner liber la pista da skis per il "St. Moritz City Race". Questa pista è vegnida installada en il vitg da San Murezzan aposta per quest eveniment. Suenter vegn Janom Steiner a sa maschadar tranter la populaziun preschenta. Fin a la surdada dals premis exista la pussaivladad d'in barat informal.
Infurmaziuns:
presidenta da la regenza Barbara Janom Steiner, scheffa dal departament da finanzas e vischnancas, tel. 081 257 32 01
Gremi: departament da finanzas e vischnancas
Funtauna: rg departament da finanzas e vischnancas
Neuer Artikel


text:
Ils 6 da settember 2021 ha il chantun disponì la regulaziun dal triep dal Beverin. Fin ussa ha la surveglianza da chatscha pudì sajettar dus lufs giuvens.
Suenter l'ordinaziun da sajettar trais lufs giuvens dal triep dal Beverin èsi reussì a la surveglianza da chatscha da sajettar dus animals. Quels vegnan ussa analisads en l'ospital d'animals da l'Universitad da Berna ed identifitgads geneticamain en l'Universitad da Losanna. Entant che l'execuziun da la regulaziun dal dumber da lufs dura, na vegnan communitgads nagins ulteriurs detagls davart il lieu e davart las uras da las acziuns. L'Uffizi da chatscha e pestga (UCP) vegn ad infurmar periodicamain davart l'andament da la realisaziun.
Ulteriuras infurmaziuns: communicaziun a las medias dals 6 da settember 2021.
Infurmaziuns:
Hannes Jenny, vicemanader da l'Uffizi da chatscha e pestga dal Grischun, tel. +41 81 257 38 92; e-mail Hannes.Jenny@ajf.gr.ch
Responsabladad: Uffizi da chatscha e pestga


text:
L’um dal gieu è stà Antoine Griezmann. L’attatgader d’Atlético Madrid ha sajettà omadus gols per ils Franzos. Il 1:0 ha Griezmann tutgà per penalti en la davosa secunda avant pausa. Il capitani da la Germania, Bastian Schweinsteiger, aveva giugà la balla cun il maun. En la 72avla minuta ha Griezmann procurà cun il 2:0 per la decisiun. El ha nizzegià in sbagl en la defensiun dals Tudestgs.
Tut en tut ha Antoine Griezmann ussa gia tutgà 6 giadas a quest turnier da chasa. El è uschia sin buna via da daventar il meglier tiragols da l’EURO 2016.
Germania senza cletg
Per la Germania è il turnier pia a fin. Malgrà che l’equipa da Joachim Löw ha gì dapli dal gieu n’èn ils Tudestgs betg stads effizients avunda avant il gol e fatg dus sbagls memia bler en la defensiun. A la fin han ils Tudestgs fatg tut il pussibel e per part schizunt giugà powerplay encunter ils Franzos, quai dentant senza success. La Frantscha che vegn trenada da Didier Deschamps ha gì il cletg da sia vart ed uschia er fatg revantscha per la terrada da 0:1 en il quartfinal dal campiunadi mundial il 2014 en la Brasilia.
Uss manca als Franzos anc ina victoria per dastgar tegnair il buccal enta maun, sco quai ch’els han gia fatg al davos campiunadi d’Europa en Frantscha il 1984 ed al campiunadi mundial il 1998.
Frantscha en la rolla da favurit
En il final da l’EURO 2016 vegni dumengia saira, ils 10 da fanadur, a las 21:00 uras tar il duel tranter la Frantscha ed il Portugal. Ils Franzos valan sco favurits en quest final, oravant tut er grazia a l’offensiva cun Antoine Griezmann, Olivier Giroud, Dimitri Payet e Paul Pogba. Il Portugal da l’auter maun ha il superstar Cristiano Ronaldo en l’equipa ch’è adina bun per procurar per la differenza. Il final tranter «Les Bleus» ed ils Portugais è en il Stade de France a Saint-Denis.
RR actualitad 07:00


text:
Tut ils mandataris (autfuncziunaris) mantegnan uschia lur cumpetenzas e plenipotenzas. La suletta midada ch'i dat per els èn ils titels. Ad interim èn tut ils autfuncziunaris da l'uvestgieu, sco uvestg auxiliar, vicari general etc., «delegads da l'administratur apostolic»:
- Marian Eleganti – uvestg auxiliar («delegà da l'administratur apostolic per l'evangelisaziun nova sco er delegà per conventuals e las cuminanzas claustralas»)
- Martin Grichting – vicari general («delegà da l'administratur apostolic»)
- Andreas Fuchs – vicari regiunal per la regiun Grischun («delegà da l'administratur apostolic per la regiun Grischun»)
- Martin Kopp – vicari regiunal per la regiun Svizra d'origin
- Josef Annen – vicari regiunal per la regiun Turitg / Glaruna
Er ulteriurs funcziunaris sco Christoph Casetti, Joseph M. Bonnemain e Martin Ramm salvan lur posts. Il medem vala er per l'incumbensà per medias e communicaziun Giuseppe Gracia.
Il decret da Peter Bürcher è en vigur per immediat e vala fin ch'in nov uvestg per la diocesa da Cuira è elegì.
RR novitads 15:00


text:
Quai è stà in mument nunditg emoziunal e la paja per tut quai ch’jau hai investì en quest sport ils davos bun 30 onns.
Per il team «Haegeli by T2 Racing» da Trun è quai l’emprima victoria en la segunda cursa da questa seria da cursas «24H Series». A Hockenheim han Pieder Decurtins e collegas gudagnà suenter 12 uras piz a cup avant in team da Ferrari. Suenter bunamain 400 rundas e passa 4’500 kilometers sin il Hockenheimring ha l’equipa svizra la finala gì in avantatg da be 53 secundas sin ils segunds, quai er grazia ad ina buna strategia ed in stop en la boxa gist en il dretg mument.
Tar l’emprima cursa da distanza en la classa da GT3 era Pieder Decurtins vegnì cun il Porsche 911 la fin mars a Mugello en l’Italia 5avel. La gronda finamira ed il punct culminant da l’onn è la cursa da 24 uras a Spa-Francorchamps en la Belgia che stat sin il program la fin d’emna dals 31-7/1-8.


text:
- Nina Christen lantschescha a moda optimala ils gieus olimpics ord vista svizra.
- La dunna da la Sutsilvania da 27 onns vegn surprendentamain terza en la concurrenza da sajettar cun la buis ad aria cumprimida sur 10 meters.
- A sia segunda partizipaziun a gieus olimpics mussa la tiradura gnerva da fier.
En la qualificaziun ha la Svizra da 27 onns ditg stuì temair da betg cuntanscher il final. En la decisiun a Nina Christen lura persvadì adina pli fitg – suenter ch’ella era suenter tschintg sajets sulet sin posiziun 7. Sia medaglia da bronz è gia la 22avla olimpica per las tiraduras ed ils tiradur. Uschia ha Swiss Shooting (Federaziun svizra da tiradurs) repetì ses coup olimpic dal 2016. Tschintgs onns suenter bronz per la tiradura da pistola Heidi Diethelm Gerber a Rio cuntanscha Nina Christen medemamain il podest.
Il meglier vid il pretact fulminant: Sia disciplina pli ferma, il match en trais posiziuns sur 50 m, suonda pir anc per Christen. En quella disciplina è ella vegnida sisavla tar sia premiera a gieus olimpics il 2016.
En il final da posiziun 7 sin 3
Sco setavla da la qualificaziun è Christen sa qualifitgada per il final da las meglras otg. Là è ella sa meglierada pass per pass ed ha mussa ferma gnerva. Suenter ils emprims tschintgs sajets era Christen anc adina sin posiziun set. Cun in total da 230,6 puncts ha ella cuntanschì plazza trais. Campiunessa olimpica cun la buis ad aria cumprimida sur 10 meters – è daventada la Chinaisa Qian Yang.


text:
Gòmit
Al gòmit, da 'l latìn vomĭtus, 'l è 'l lìquid, alimentàr o minga alimentàr, ch'a s buta fóra sénsa vlēr par la bòca quànd a sa stà mâł e ch'al riva drit da 'l stómag. A séguit 'd 'l urt dal gòmit e dl'ingòsa i mùscui dla pansa i s mōvan da par lōr, al càrdias al s vèra e cal misćiùs ch'a s fōrma in dla pansa dòp avéra magnâ (salìa, magnàr biasâ, bava, sûg gàstric e via dascurénd) al finìs ad fóra.
Durànt al gòmit, ch'al partìs su órdan 'd un sèntar narvóś ch'al s cata in dal sarvèl, la bóca la s pōl impinìr anc ad salìa e i òć ad làgarmi. Quànd a s gh'à 'l urt dal gòmit ma a n gh la cava briśa a 'rmétar, a s pōl jutàr-'s insfilsànd al mànag 'd un cuciàr in dla bóca o anc sōl un dî[1].
Al pōl vgnir quànd a n s è minga digerî, quànd a s bév tròp, specialmènt d'l àlcol, quànd a s gira in màchina o in barca (cinetóśi), quànd a s gh'à 'n mâł o di infesiòṅ o par via dn'intusicasiòṅ.
Manéri ad dir
Noti e referènsi
- ↑ Far vgnir al gòmit sénsa druàr di fàrmag My Personal Trainer
- ↑ (MUD) e (IT) "A m'arcòrd - Dizionario enciclopedico del dialetto modenese", dal Sandar Bellèi, Frèra 1999.
Àtar prugèt
- Wikiquote contiene citazioni di o su Gòmit
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Gòmit
- Wikizionario contiene la voce di dizionario «Gòmit»


text:
«Nagin na vesa tut ils plans da segirtad»
Persunas ch'èn stadas involvidas en la planisaziun han stuì suttascriver in contract da confidenza e mussar in extract dal register penal. Plinavant na vesa nagin tut ils plans da segirtad da la praschun, mabain mintga planisader e lavurer be la part ch'el dovra. Quai ha il schef da l'uffizi da construcziun auta dal Grischun, Markus Dünner declerà ad RTR.
Cumenzar cun il mir
L'atun 2016 vegn cumenzà a bajegiar la praschun serrada Realta. Parallel cun exchavar il fundament - vegnia construì la saiv ed il mir da betun enturn il bajetg, ha ditg Markus Dünner vinavant. Uschia possian ins controllar meglier che betg mintgin sa movia sin il plazzal sco el veglia. Ils lavurers ston esser pronts da dar invista en lur extract dal register penal, els survegnan ina carta da legitimaziun per pudair entrar ed i dat controllas rigurusas.
A partir da la stad 2019 duai la nova praschun serrada porscher plaz a 152 praschuniers. Ella vala sco remplazzament per la praschun Sennhof a Cuira. Ils custs muntan a 120 milliuns francs - 33 milliuns contribuescha la confederaziun


text:
Dialet lümelin
El Lümelin (parnunzia lucal: lümlén) a l'è un dialet del Lumbard Ucidental che l'è parlaa in de l'Ümléna, in Pruvincia de Pavia. Al se diferensia tant da tücc i alter dialèt Lumbard a mutif dè la particular pusiziun dè la Lümelina, che la cunfina cunt el Piemunt.
Difüsiun e cunfin lenguistigh[Modifega | modifica 'l sorgent]
Cume em dit, la zona in de la qual 'stu dialet l'è parlaa la curespund ai cunfin de la Lumelina; però, vist che l'area in quistiun la se tröva a stregg cuntat cunt i pruvincc piemuntes de Lissandria, Vercei e Nuvara e quela de Milan in Lumbardia, l'è dificil assee definìl 'me un dialet ünifurmaa, anca se hin evident i similitüdin del dialet in di vari zonn. In de la zona tra el riaa Terdubi e la spunda de sera del Tisin, se tröven variant cumpagn del Paves de cità e al Milanes arius de la bassa; a nord i similitüdin hin quei cul Nuvares, menter a ovest, suratüt in del teritori sitüaa tra l'Agogna e la Sesia se tröven transiziun cul piemuntes. A süd inveci la gh'è una certa vesinanza cul Dialet de l'Ultrepò, che un quaivün el dis che l'è un dialet emilian.
El dialet de Vigeven l'è cunsideraa un poo diferent di alter de la zona, perchè 'l gh'avaria püssee vesinanz cunt el Piemuntes.
Esempi de lengua[Modifega | modifica 'l sorgent]
Una nuvela del Bucasc[Modifega | modifica 'l sorgent]
Dialet de Grupel (Bassa Lümelina)[Modifega | modifica 'l sorgent]
Äv cönti duncä che int i temp däl prim re 'd Cipri, dop la cunquistä che Gutifree 'd Bulión l'ävevä fai dla Terä Säntä, l'è cäpitaa che unä siorä nòblä 'd Guascognä l'è ändai ä piligrinà äl Sänt Sepolcär e che turnändä dä là e ärivändä 'in Cipri l'è stai mälträtaa dä certi bälosson sensä nsün rispet ümän. Lee, avendegh ävüü tänt dispiäsì 'd cust, l'ävevä pinsaa d'ändass ä lümintà däl re. Ma gh'è stai dii che l'erä inütil, perchè lü l'erä tänt un fiacón e dä pòch che non suläment 's vindichévä nò di dispressi fai ai altär, ma äl süportévä äncä si quäi fai ä lü. 'Stä dònä, quand l'ha sentii cust, avendägh nò speransä dlä vindätä, pär cunsulàss un poo däl mal, l'ha pinsaa dä spunz lä viliäcäriä 'd cul re, e ändändä dnäcc a lü, piänzändä, lä gh'ha dii: "O 'l mè car Siur, mì vegni nò dä lü pär fàm fà vindätä dl'ingiüriä che m'han fai, ma pär prigàl d'insegnàm cm'äl fa lü a süportà tüt quäi che senti ä dì ch'ägh fan ä lü, perchè äncä men pössä fà istess dla miä che (äl Siur äl lä sa) mi 'gh regäläriss volonterä, dä già che lü ei j'ha portä insì ben"
Äl re, che fin alórä l'erä stai stai pigär e indorment, cmè ch'äs füss svigiaa äpenä alórä, l'ha cominciaa dl'ingiüriä fai a culä dònä fasendegh giüstisiä, e äl s'è fai ün persecütór tiribil 'd tüti quäi che féven quaicòss conträ l'unur dla sò curunä.
Giovanni Papanti, I parlari italiani in Certaldo, 1875, pag. 348
Dialet de Murtara (Alta Lümelina)[Modifega | modifica 'l sorgent]
Mì 'v cünti dónca cóme int i temp del prim re 'd Cipri, dop che Gütifrè 'd Büglión l'ha vinciüü in Tera Santa, gh'è sücedüü che 'na scióra 'd Guascogna l'ha fai 'l viagg di piligrin fin al Sepólcar. Tornanda da là, l'è arivaa in Cipri, e chì l'ha ricevüü ogni sorta 'd dispressi da di om canaja, Par cust ch' l'era tüta rabiaa e l'ha pinsaa d'andà a lamintàss dal re. Ma gh'è stai dii da quaidün che l'era temp pers, perchè lü l'era tant ün bòn omass e insì da poch che inveci da vindicà da om giüst i ingiüri di altar, 'l soportava da povar cojón tücc i dispressi che 'gh favan a lü; tant l'è vera che se jün gh'aveva quaich dispiasè 'l sfogava la sò passión con fàgh quaicoss a lü. Sintanda insì cla povra dona gh'è cascaa i brass: ma par sfogà 'n poo 'l sò cör, l'ha pinsaa da mincionà cul re; e pianzinda la s'è portaa dadnan a lü e gh'ha dii: "Car 'l mè Sciór, mì vegni nò chì dadnan a tì parchè ta 'm faia giüstisia di ingiüri che m'han fai; ma in paga 't preghi che tì t'abia da mostràm come 't fee a mandà giü tüt cul che senti a dì che 't fan; parchè imparanda da tì pössa anca mì lassà cur tüt cul che m'han fai. E, 'l sa 'l Signór se mì podiss fàl!, volontera 't cedaria i mè dispiasì e magón a tì che 't see insì bòn a mandài giü".
'L re, che fina in óra l'era stai ün dormión, ün pigar, quasi svigiandas tüt int ün bot, comincianda dl'ofesa faia a cula scióra, gh'ha fai giüstisia in regola, e pö l'è divintaa l'om püssee teribil incóntra cui ch'avrian fai quaicoss incontrari a l'onur dla sò curóna.
Giovanni Papanti, I parlari italiani in Certaldo, 1875, pagg. 348-349
Dialet de Vigeven[Modifega | modifica 'l sorgent]
A dìla tüta, el dialet de Vigeven l'è cunsideraa quasi un dialet a part. Ma già che Vigeven l'è vöna di cità püssee impurtant de la Lümelina, el metum chì de sota el test in vigevanasch.
Dunca mè digh ca quând j'iva al prim re 'd Cipar, dopo ca Gutifree 'd Bujôn l'ha bvüü guadagnä ra Tera Sânta, j'è capitaa ca 'na nòbla 'd Guascògna l'iva 'ndàcia, vistii da piligrin, al Sapulcar; e 'gnind indree, rivä 'ch l'è stacia a Cipar, serti balussôn 'd brüt vilân a gh'hân facci di scalfüri, ma gross ben. Dopo pö, pina 'd magôn e tüta malincònia gh'è 'gnüü in ment d'andàgra a cüntä al re, gh'è 'gnüü in ment: ma j'è stacc dra buna gent ca gh'hân dicc ch'l'ha risparmiss ra sò strä, perchè 'l re l'iva un mischin insè garganè e ca 'l variva a gnent, ch'inscâmbi 'd jess giüst e da met in parzôn cui ch'i fân 'ma di dispressi ai altar, a 's lassiva sempar fä cun i pee, propi da carògna: ad manera ca quij ch'i ivan dal ghigneôn, s'a 's sfughivan cun dìgan par i pursè, o 'gh fivan ra minee. Quând l'ha sintii insè cula dona là, la siva gnent cuma fä a sburì ra sò rabia, e par sfugäss a gh'è 'gnüü in ment d'andägh a dä 'na mustassä al re. L'è 'ndacia dadnân a lü tüta lürenta e pö gh'ha dicc: "Cär al mè re, mè sun 'gnüü da vü gnent parchè me specia ca vü 'm fii i mè pratansiôn par al mal ca m'hân facc, ma in pagament mè 'v preghi ad dìm cuma fii avèi insè tânta pasiensa par al mal ca 'v fân a vü, par ca pössa anca mè avèin altartânt par al mè ca, 'l sa 'l Signur, sa mè pudiss va 'l dariss par agnent vuluntera, da zà ca vü sii vün ca 'v n'in fa poch o gnent".
Al re, 'ch l'iva stacc fin inlura lòch, e franciss franciss, tüt int un tracc cuma ca sa 's svigiss, cmissipiând dal mal ch'i ivan facc a cula dòna là, ca pö a gh'ha facc ra sò rasôn, s'è miss a dàj adoss, s'è miss, sensa di guarda ca 'd dò, a tücc quij d'urinân i insültivan ra sò curuna.
Giovanni Papanti, I parlari italiani in Certaldo, 1875, pagg. 350-351
La parabula del Fiö Trasun[Modifega | modifica 'l sorgent]
Tücc i esempi purtaa chì de sota hin staa tolt del liber I parlari del Novarese e della Lomellina de l'avucat Antonio Rusconi, surtii in del 1878.
Dialet de l'Alta Lümelina[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Dialet de Cassö: Un om al gh'eva düü fiö. Al püssee giuvan ad lur gh'ha dii al pà: "Pà, dam la parta dla roba ch'am tuca!" e al pà gh'ha spartii la roba. E poch dì dopu al fiö püssee giuvan, tiraa a riva tüscoss, s'n'è andai in pais luntan, e l'ha trasaa i sò facultà vivenda da disparaa.
- Dialet de Gravaluna: Un om al gh'eva düü fiö. E 'l pü giuvan gh'ha dii a sò pà: "Pà, dìm la mè part ch'am vegna!" e 'l pà gh'ha fai la sò part a tücc düü. E 'l fiö pü giuvan, da lì a düü o trii dì, l'ha pijaa sü la sò part e l'è 'ndai in d'un pais luntan, e là l'ha cunsümaa tüt con viv a sò caprissi.
- Dialet de Zilavegna: A j'eva un om ch'l'eva düü fiö. Ar püssee giuvan di sii düü fiö a j'ha dicc au sò paà: "Pà, dam ar mè toch ad la roba ch'am tuca!" e ar papà l'ha facc al part e a j'ha dacc la sova. Dopu quai dì, is fiö l'ha pijaa sü tüt cul ch'agh j'eva tucaa e as n'è 'ndacc luntan, e a là a s'è miss a fä u sciur e a trasä tüt.
- Dialet de Murtara: Un om 'l gh'aveva dü fiö. E 'l püssee giuvin gh'ha dii al padar: "Papà, dam la part ch'am tuca a mì!" e 'l papà l'ha fai i toch. E poch dì dop, 'l püssee giuvin, fai fagot, l'è andai luntan luntan e chì 'l s'è mangiaa tütcoss, fanda la vita di vissius.
- Dialet de Gambulò: Ün om al gh'ava düü fiö. E 'l pü giun gh'ha dit al papà: "Papà, dam la part di beni ch'am tuca!" e 'l padar al gh'ha spartii la roba. Poch dì dop al fiö pü giun, tiraa apress tüta la roba, l'ha futüü 'l can e 's n'è andai in luntan pais: là l'ha strasaa tüt, fandsel mangià dai brubrù e dai pütann; e insì, in cula manera, tüta la sò roba la gh'è sghia via, e l'era sossan-sossan.
Dialet de la Bassa Lümelina[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Dialet de Grupel: Dis che 'na völtä gh'eva un om ch'al gh'evä düü fiö. Al sicund da 'sti fiö un dì al ciapa sò padar e 'gh fa: "Pà, dem la part ad la robä ch'am vegnä a men!" e sò padar ga l'ha daiä. Da lì a 'n quai dì cal fiö là l'ha fai fagot ad tütä la sò robä e as n'è 'ndai int un sit luntan luntan: là s'è miss a fà 'l balucen e 'nt un belambot l'è 'ndai in rüvinä.
- Dialet de Garlasch: Un om äl gh'iva düü fiö. Äl püssee gion di düü äl gh'ha dit a sò pader: "Papà, dem la mè part!" e lü äl gh'ha dat la sò part a tüti düü. Da lì a poch dì äl püssee gion l'ha pijat sü tütcoss e 's n'è andat int un pais luntan luntan, e là l'ha mandaa in galera tüt äl fat sò, vivend da purcon.
- Dialet de Brem: 'Na vota j'era 'n om ch'l'ava dui fiöi. 'L pü giuvu, ch'l'era 'na gioia, a l'ha dicc a sò päri: "Papà, dem cul ch'am toca, che son stüf da stà 'nsema!" e sò päri a 'j l'ha dacc. Da lì poch dì 'st fiö l'ha fai fagot e l'è andacc ün l'in pais luntan, vivind da disperaa.
- Dialet de Cambiò: Ün om gh'ava düü fiö. Al pü giun gh'ha dicc a sò padar: "Pà, dem al mè toch!" e 'l padar gh'ha spartii i ter. Dop quaich dì, al pü giun l'ha facc fagot, e 's n'è andacc a luntan e chì, fanda gogla e migogla, l'ha cunsümaa tütcoss.
- Dialet de Semiana: Un om al gh'ava düü fiö. Al püssee giuvan ad lur al gh'ha a sò padar: "Papà, dam ad la roba ch'am tuca!" e 'l padar l'ha fai la division. Dop poch dì al fiö püssee giuvan l'ha fai sü al sò fagot e as n'è andai luntan, e là 'l s'è mangiaa tüt la sò roba, da dispraa.
- Dialet de Lumel: Un om äl gh'ava düü fiö. E 'l püssee giun gh'ha dii äl padär: "Papà, dam la mè part!" e 'l padär ägh l'ha dai. Dop poch dì l'è andai girà 'l mond e l'ha sgäraa.
- Dialet de Med: Un om al gh'iva düü fiö. E 'l püssee giun ad lur düü l'ha dit al pader: "Papà, dam la mè part ch'äm toca!" e 'l pader el gh'ha spartii la sò roba a tüti düü. E poch dì dop el fiö pü giun l'ha tiraa pressa tütcoss, e 's n'è andat a luntan pais, e là l'ha cunsümaa tüt la sò sustansa vivenda da scarus.
- Dialet de San Nazar: Gh'era un om cun düü fiö. E 'l pü giovan l'ha dii al padär: "Papà, dam la part ch'äm vena!" e 'l povär padär l'ha divis ai fiö i sò sustans. Da lì a poch dì äl fiö püssee giovan, miss insema tüsscoss, s'n'è andai luntan a sgarà tüt la sò roba vivend da spensieraa, e menand la pü grama cundota.
Vus curelaa[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Lümelina
- Vigeven (pagina in dialet vigevanasch)
- Lumbard ucidental
- Dialet paves
- Dialèt ultrepadan
- Dialet nuaresat


text:
Zumholz
Zumholz a l'è un cumün svizzer del distret de Sense (in frances: District de la Singine), in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 1.88 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 408 abitant.
El cumün de Zumholz al se tröva a una altitüden de 867 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Alterswil, Brünisried, Guggisberg (BE), Oberschrot, Plaffeien.
Demografia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Sit Ufizial (Todesch)


text:
Tgi che tschertga spezialitads da l’Ollanda a Vuorz, po ir en la stizun «het Keldertje» che vul dir «pitschen tschaler». E strusch da crair: i dat era lampas cun pe, gist da quellas sco la regina da l'Ollanda ha era ina.
Spezialitads da mangiar e lampas fatgas a maun
Avant l’entrada da la staziun giascha ina vatga, la Berta. Ina tipica Ollandaisa, alv-naira e senza corna.
En stizun datti spezialitads da mangiar ord il pajais sper la mar. Karin Henken ch’è naschida en l'Ollanda venda sper las spezialitads culinaricas era lampas cun ni senza pe, ch’ella producescha en lavur a maun en sia stizun. Ina da las lampas ch’ella ha fatg glischa en il palazi Ollandais a Den Haag.


text:
Bira
La bìra l'è 'na beànda alcòlica, mìa distilàda, de saùr piö o méno amàr, che se oté de la trasformasiù de cereài maltàcc dei quài la part de àmit la vé trasfurmàda 'n söcher (per la gran part maltòzio, ma 'n percentuài diferènte pò a dei óter söcher) e fermentàda per mès de leàt (perlopiö Saccharomyces cerevisiae o S. carlsbergensis) e de spès aromatizàda coi fiùr de luertìs.
Par che la bira la sàpe la beanda alcòlica piö antìca del mónt.[1], la piö cönsömada[2], e la tèrsa piö popolàr dopo de l'àiva e del tè.[3]
IngrediènccModifega
I ingredièncc bàze per la bìra come la é fabricàda endèl mónt ucidentàl i è:
L'àivaModifega
Pressapóch el 95 % de la bìra l'è àiva (dipènt del tìpo de bìra e de la gradasiù alcòlica).
Ogna tipo o stil de bìra la g'ha de bizògn, per rià al rizültàt piö alt, de 'na qualità diferènta de àiva. En lìnea de màsima, con piö l'è scüra la bìra, e piö gh'è de bizògn de àiva piö düra.
Co le conoscènse de chìmica che se g'ha al é d'encö, praticamènt gh'è piö nisü birifìcio indüstriàl che dòpre l'àiva de fónt tàla e quàla. Quàze töcc oramài i tràta l'àiva per vìghela co le caratrìstiche che se adàta piö bé a la bìra che se öl fà.
'Ntra i minerài che g'ha 'na 'mportànsa piö grànda per la fabricasiù de la bìra gh'è: el càlcio, che 'l vé dopràt dei enzìmi per l'estrasiù dei söcher e 'l migliùra pò a l'estrasiù de le sostànse aromàtiche dei fiùr de luertìs; i solfàcc che i ghe dà 'n caràter piö nèt al saùr del luertìs e i clorùri che i dà 'na bèla pienèsa de saùr e i mèt en evidènsa el dóls dei màlcc.
CereàiModifega
El cereàl piö dopràt endèla fabricasiù de la bìra l'è l'órs. Per püdì dopràl però el g'ha de éser maltàt che völ dì che i granì de órs i vé facc cumincià a bötà e pò, apéna che àmbia a idìs la raizìna, la germinasiù la vé fermàda per esicasiù e la raizìna se la töl vià. Chèsto procès l'è nesesàre per fà che 'ndèl granì cumìnce a furmàs i enzìmi che 'ndèla fàze de amostamènt i trasfurmarà i àmicc del granì en söcher piö o méno complès.
I óter cereài che se pöl doprà a fà la bìra i è: el formét, el furmintù e 'l ris, de sòlet en cumbinasiù col órs maltàt. A segonda de le traadisiù locài, endèl mónt se dopèra pò a dei óter ingredièncc al pòst del malt de órs, cioè la biàda (avéna), la raìs de maniòca, el mèi e el sòrgo 'n Africa, la patàta 'n Brazìle e l'àgave 'n Mèsico.
I fiùr del luertìsModifega
Endèla fabricasiù de la bìra modèrna, la materia prìma dopràda piö de spès per balansà el dóls del malt, l'è 'l fiùr del luertìs. Zamò a la fì del prim milenàre se ambiàa a doprà chèsta èrba, ma l'è a pàrter del sècol XVI che chèsta pràtica la s'è difundìda 'n töta Euròpa[4].
L'amàr el vé dat de 'na sostànsa ciamàda "lupolìna" che l'è cuntignìda 'ndèla ghiandulìna a la bàze de la bràtea e che l'è furmàda de acìdi amàr e òi esensiài. 'N ótra rizù che g'ha fat preferéser el luertìs a ótre piànte aromàtiche i'è le sò proprietà de conservasiù.
El leàtModifega
La funsiù del leàt endèla fabricasiù de la bìra l'è chèla de trasfurmà i söcher en àlcol e 'ndèl cors de chèsto procès se lìbera pò a anidrìde cabònica. El prim a capì 'l funsiunamènt de la fermentasiù l'è stat el Louis Pasteur e de alùra i stüde sùra el leàt el g'ha fat dei gran progrès enfìna a izolà cultüre de microorganìsmi töcc del stès tìpo per püdì controlà en maniéra 'l piö precìza pusìbol chèsta fàze delicàda per el rezütàt finàl.
I leàcc piö dopràcc al dé d'encö per fà la bìra i è:
- el Saccharomyces cerevisiae, zamò stüdiàt pròpe del Pasteur, e dopràt per fà le bìre a àlta fermentasiù. Chèsto microorganìsmo 'l laùra en cundisiù otimài quan che la temperadüra del móst l'è 'ntra i 15 e 25 °C. Per vìa la sò strütüra celulàr el vé portàt a gàla da le bocalìne de anidrìde carbònica e 'l vé a furmà 'n stràto al pé del móst, per chèsto l'è ciamàt leàt a alta fermentasiù (en inglés top-fermenting yeast). L'è 'l tìpo de leàt che se dopèra per fabricà le bìre de tipo ales.
- el Saccharomyces carlsbergensis, izolàt e descriìt per la prìma ólta del Emil Christian Hansen e dopràt per la fabricasiù de le bìre de tìpo lager. A diferènsa del S. cerevisiae, chèsto leàt el laùra a temperadüre piö bàse (5÷12°C) e 'l stà mìa a gàla e dóca 'l vé a furmà 'n stràto söl fónt del fermentadùr. Per chèsta rizù l'è ciamàt leàt a basa fermentasiù (en inglés bottom-fermenting yeast).
Arda apòModifega
ReferenzModifega
- ↑ Arnold, John P. Origin and History of Beer and Brewing: From Prehistoric Times to the Beginning of Brewing Science and Technology. ISBN 0-9662084-1-2.
- ↑ Volume of World Beer Production. European Beer Guide. Recuveraa el 2006-10-17.
- ↑ Nelson, Max. The Barbarian's Beverage: A History of Beer in Ancient Europe. books.google.co.uk. Recuveraa el 2009-02-22.
- ↑ http://www.mondobirra.org/argoluppolo.htm Peter Garofalo, Luppolo


text:
Virgìgna Ucidentàla
La Virgìgna Ucidentàla (West Virginia in ingléś, a s lèś /ˌwɛst vərˈdʒɪnjə/ scólta'l chè) 'l è 'n stat di Stat Unî.
Al sò guvernadōr, da 'l 2010, 'l è Earl Ray Tomblin dal partî demucràtic. Da gl'elesiòṅ presidensiàli dal 2000 in avànti, i sò abitànt i aṅ sémpar vutâ p'r i candidâ republicàṅ dòp c'in di an da 'l 1932 a 'l 1996 i 'l ìvan fat sōl tri vòlti (1956, 1972 e 1984).
Cal stat chè al fava part dla Virgìgna, una dal trédas culògni ingléśi uriginàri in Amèrica, in fiṅ a 'l 24 'd Utóbar dal 1861 quànd gl'eletōr ad quarànt'òṅ cuntèi dal nòrd-òvest i àṅ decìś ad dastacàr-as durànt la guèra 'd secesiòṅ americàna par dar vita a 'n stat da par lōr parchè i n gh'ìvan minga tant séruv négar da far lauràr in di camp a difarénsa ad chi àtar. A 'l inìsi al nóm sarnî p'r al stat nóṿ 'l éra Kanawha ma pò 'l è dvintâ Virgìgna Ucidentàla.
La cunfìna cun la Virgìgna a sud-èst, c'n al Kentucky a sud-òvest, cun 'l Ohio a nòrd-òvest, cun la Pennsylvania a nòrd e c'n al Maryland a nòrd-èst. La Virgìgna Ucidentàla, ch'l'à ciapâ 'l nóm da la regìna 'd Inghiltèra Śabèta I cgnusùda cuma la Regìna Virgìn parchè in dla sò vita l'éra armàśa puta, la s è unìda a la federasiòṅ in dal 1863.
La sò capitàl l'è Charleston, sità più pìcula 'd Carp. Àtar sèntar da nutàr, ma in tut a manéri più pìcui incóra, i èṅ Huntington e Parkersburg. L'è divìśa in sinquànta-sinc cuntèi e in duśènt-trentadū cumùṅ. Al sò mòt in latìn 'l è „Montani semper liberi“ (I muntanàr i èṅ sèmpar lìbar), riferimènt ch'a s cata anc in dal sò scutmàj, „Mountain State“, riferimènt a i mònt apalachiàṅ. La Virgìgna Ucidentàla la mùcia sù un migliòṅ e òt 'd abitànt par na superfìsi ad 62.755 km².


text:
Prevista
Sco forum il pli impurtant per l'art contemporan en il Grischun ha lieu il december l'exposiziun annuala d'artistas ed artists grischuns.
L'exposiziun annuala porscha al public la pussaivladad unica da survegnir ina survista davart la lavur artistica actuala en il Grischun. Questa exposiziun terminescha il vast program 2021 dal museum d'art dal Grischun e metta a disposiziun a las artistas ed als artists figurativs ina plattafurma impurtanta per preschentar lur lavurs.
L'exposiziun annuala d'artistas ed artists grischuns ha lieu dals 12 da december 2021 fin ils 30 da schaner 2022 en il nov tract dal museum d'art dal Grischun.


text: Suenter las sesidas dal Cussegl federal dat per regla ina represchentanta u in represchentant da la regenza pled e fatg a la publicitad davart ils conclus impurtants dal Cussegl federal. Las conferenzas da medias, che vegnan manadas dal pledader dal Cussegl federal, organisescha la Chanzlia federala. Ella transmetta en directa las conferenza da medias en la rait ed infurmescha sur differents chanals, tranter auter sin la pagina admin.ch e sin l’account da Twitter dal pledader dal Cussegl federal. Plinavant è la Chanzlia federala responsabla per las explicaziuns dal Cussegl federal (carnet da votar).


text:
La Partida socialdemocratica dal Grischun ha dà or sias parolas per las votaziuns dals 7 da mars:
- Na a l'iniziativa per scumandar da cuvrir la fatscha
- Na a la lescha davart l'identificaziun electronica
- Gea a la cunvegna economica tranter ils stadis da l'EFTA e l'Indonesia
Scumond da cuvrir la fatscha
Sco la Partida socialdemocratica scriva en sia communicaziun, na vegnia l'iniziativa betg da cuntanscher sias finamiras da proteger da l'islamissem u encunter caots sco hooligans suenter gieus da ballape. L'iniziativa rinforzia anc ils resentiments encunter l'islam e questa ostilitad vegnia projectada sin il corp feminin.
Empè da proteger las dunnas che portan ina burca fetschia quai dapli donn ad ellas. Dunnas che vegnian sfurzadas da purtar la burca fissan en privel da vegnir isoladas anc pli ferm. Ch'il corp da la dunna stoppia star nà per debattas politicas saja per se fauss e na portia betg vinavant l'egualitad.
Lescha davart l'e-ID
Da principi sustegna la PS l'idea per ina e-ID en la rait. Lur resistenza fundeschia sin la dumonda: Tgi duai porscher in tal servetsch. En la varianta actuala fiss la regenza sulet responsabla da metter a disposiziun las datas. Las e-IDs duain vegnir messas a disposiziun da privats, scriva la PS en sia communicaziun. Tenor la PS na saja quai betg en urden che quests privats èn lura responsabels per arcunar las datas. Qua dettia in potenzial per far maldiever.
Cunvegna cun l'Indonesia
Cun regular l'import d'ieli da palmas saja la Svizra sin la dretga via. Da colliar la duana sin ils products cun cundiziuns da persistenza procuria persuenter che tals products persistents vegnan avantagiads. Ina tala cunvegna è nova e portia bler potenzial.


text:
Tge infurmaziuns che pudessan cular n'è anc betg cler. En il center stattan dentant las investigaziuns cunter la Russia. Manafort vala suenter l'advocat da Trump, Michael Cohen sco segunda funtauna fitg potenta or dal conturn stretg dal president american.
Las investigaziuns cunter Manafort n'han betg in connex direct cun las elecziuns dal president il 2016. Ellas pertutgan la lavur da lobby da Manafort cun forzas prorussas en l'Ucraina. Tuttina n'è betg d'excluder che la cooperaziun da Manafort dad uss po er purtar a la glisch novas infurmaziuns davart l'affera cun Russia. L'investigader spezial, Robert Mueller ha la cumpetenza dad era ir suenter a chaussas ch'el scuvra durant sias investigaziuns.
RR novitads 10:00


text:
Stgalim secundar II
Noziuns-clav : Expensas per la furmaziun / Purschidas transitoricas / Management da cas furmaziun professiunala / Midada dal stgalim secundar I al stgalim secundar II / Svilup e garanzia da la qualitad en il sectur da furmaziun / Mobilitad e barat / Cussegliaziun da professiun, da studi e da carriera
Suenter avair frequentà la scola obligatorica, passan ils giuvenils al stgalim secundar II. Il stgalim secundar II vegn dividì en scolaziuns da furmaziun generala ed en talas da furmaziun professiunala.
-
Ils studis da furmaziun generala vegnan fatgs a las scolas da maturitad gimnasiala ed a las scolas medias spezialisadas. Els na qualifitgeschan betg per la professiun e preparan per studis al stgalim terziar.
-
En la furmaziun fundamentala professiunala emprendan ils giuvenils ina professiun. En general vegn la furmaziun absolvida en manaschis d'emprendissadi e cumplettada d'ina instrucziun en scola. Ella po dentant er vegnir fatga dal tuttafatg en ina scola speziala.
Suenter il stgalim secundar I cumenza la gronda part dals giuvenils cun ina furmaziun professiunala. Ils giuvenils termineschan il stgalim secundar II en la vegliadetgna da 18/19 onns e survegnan in certificat final correspundent. Tut en tut fan passa 90% dals giuvenils in diplom dal stgalim secundar II.
Per optimar la transiziun da la scola obligatorica al stgalim secundar II èn vegnidas prendidas differentas mesiras (accumpagnament individual, manaschament da cas tras la furmaziun professiunala e.u.v.). Per giuvenils che na chattan nagina soluziun da cuntinuaziun directa suenter la scola obligatorica, stattan a disposiziun soluziuns da cuntinuaziun sco soluziuns transitoricas.


text:
I n'è betg gist sta in schoc, dentant fan ins bain sias ponderaziuns.
Avant che il Cussegl Federal infurmescha mez avust davart ils proxims pass en connex cun il coronavirus è vegni enconuschent ch'i dat ponderaziuns da prolungar il scumond per eveniments gronds. Tut tenor duai dar in scumond fin a la fin da mars 2021. Sche quai fiss propi il cas, alura pertutgass quai er numerusas occurrenzas en il Grischun. Ina da quellas fiss per exempel il Maraton da skis engiadinais.
Maraton da skis ha stuì ceder sco emprim
Curt avant il maraton da quest onn ha il Cussegl Federal decidì da scumandar occurrenzas grondas. Il maraton era uschia l’emprim eveniment da sport grond che ha stuì ceder pervia da la pandemia da corona. Cun la decisiun da prolungar il scumond per eveniments gronds fin a la fin da mars dal 2021 crudass la cursa puspè en l’aua.
Reservas anc per in onn
Era sch'ina annullaziun l’onn proxim faschess enorm mal, il Maraton da skis engiadinais avess avunda reservas per surviver. En l'Engiadina speran ins sa chapescha ch'ins na'ha betg da duvrar questas reservas.


text:
En in guaud da manaivel da St. Prex en il chantun Vad ha la polizia schlià ozendamaun ina parti da rave illegala cun enturn 100 giuvenils, tuts senza mascra. 44 persunas èn vegnidas identifitgadas e denunziadas. Tgi ch'ha organisà la parti n'ha betg pudì vegnir eruì.
Parti en ina chasa a Son Gagl
Il medem è capità en la citad da Son Gagl. En in'abitaziun han 21 persunas festivà in anniversari. L'organisatura da 34 onns ha stuì pajar 200 francs; tut tschellas persunas mintgamai pajà 100 francs.
Ord l'archiv da SRF
Durant bunamain dus dis havevan var 2'500 persunas festivà la midada da l'onn encunter tuttas reglas da corona.


text:
Las Pendicularas Mustér SA han fatg l’onn da gestiun 2020/21 ina perdita da 540'000 francs. Quai tar entradas totalas da 14,5 milliuns francs. Las entradas or dal manaschi da traffic sajan stadas cun 3,7 milliuns francs per radund 300'000 francs pli bassas che quellas da l’onn avant. Quai han communitgà las pendicularas.
Percunter haja l’interpresa per l’emprima giada profità da l’infrastructura cumplaina dal nov Resort Catrina. Grazia a quella purschida sajan las entradas da l’hotellaria e gastronomia s’augmentadas marcantamain sin passa 9 milliuns francs. Il medem mument sajan ils cust da persunal creschids da 4,8 milliuns sin 6,2 milliuns.
Tenor Marcus Weber, il president dal cussegl d'administraziun, han las prescripziuns da corona danovamain procurà per in manaschi difficil. Cun pudair avrir il territori da skis ed era las terrassas enfin dal veto dal Cussegl federal, han ins pudì evitar il mender. Era ch'il pass dal Lucmagn saja stà serrà blers dis saja stà in handicap. Dentant hajan ils manaschis da hotel e gastronomia en la val gì in resultat positiv e pudì cumpensar per part la perdita sin il culm.
A la radunanza generala dals acziunaris il venderdi saira èn vegnids elegids, respectivamain reelegids, Marcus Weber sco president, Vincent Augustin sco vicepresident e Francestg Cajacob, René Epp, Martin Kreiliger ed Ueli Sutter.


text:
Dialet laghee
El laghee a l'è un insema de dialett dela famiglia del Lumbard ucidental dela lengua Lumbarda che ienn parlaa süla riva ucidental del lagh de Comm.
Dunca i dialett ienn parecc e pitost diferent vün de l'oltru, a segunda di paes o di vall. El gh'è sumea un poo al dialett cumasch e al dialett ticines, però di volt la diferenza a l'è propi tanta, per esempi cul cavargnon che se parla in Val Cavargna o cul muncecch che se parla sü sura a Dongh.
Carateristich[Modifega | modifica 'l sorgent]
Se cunsiderum el Milanes cume variant principal del Lumbard ucidental, poden vess truvaa vari diferenz tra la parlada meneghina e 'l Laghee (variant de Mezzegra).
- Una quai a la diventa o: per esempi, óltru, cóld, mólta, sólta inscambi de alter, cald, malta, salta.
- Una quai ü la diventa ö: per esempi, föm, piöm, sö, vön, löna inscambi de füm, piüm, sü, vün, lüna.
- Müden i acent sü una quai o: per esempi, suta, mórt, vólta, sfrós, dóna, gió inscambi de sòta, mòrt, vòlta e sfròs, dòna e giò.
- Presenza de la partisela prunuminala i denanz a la terza persona plürala di verb: i sann, i gh'hann, i henn inscambi de sann, gh'hann e hinn.
- Negru, sempru, vedru, libru e óltru inveci de negher, semper, veder, liber e alter.
- Azión, televisión e sezión inveci de asiùn, televisiùn e sesiùn.
- Sc'tremizzi, drizz, sénza e giazz inveci de stremissi, driss, sénsa e giass.
- Culù e pesc'cadù inveci de culùr e pescadùr.
- Sc'cultà, sc'cund, sc'capà inveci de scultà, sgund e scapà.
- Mé, té, ché, basén, maténa, méa inveci de mì, tì, chì, basìn, matìna e minga.
- Rüà e bücér inveci de rivà e bicér.
- Presenza de arcaisem in di verb: crumpà, nà inveci de cumprà, andà.
Cumparaziun funetega[Modifega | modifica 'l sorgent]
Vegnen prupost di esempi de dialet de vari paes:
- Milan, ciapaa cunvenziunalment 'me standard
- Mezegra, in sü la riva cumasca
- Germasen, in de la Val Alban
- Colegh, in sü la riva lechesa
- Nuvaa, bassa Valciavena
I verb (a Mezzegra)[Modifega | modifica 'l sorgent]
Verb vess[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Indicativ present: mé sun, té te seet, lü l'è, nön sem, violtri sii, lur i hen.
- Indicativ imperfet: mé seri/sevi, té te seret/sevet, lü l'era/eva, nön serum/sevum, violtri seruv/evuv, lur i eren/even.
Verb avègh[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Indicativ present: mé gh'hoo, té te gh'eet, lü el gh'ha, nön gh'em, violtri gh'avii, lur i gh'han.
- Indicativ imperfet: mé gh'eri, té te gh'eret, lü el gh'era, nön gh'erum, violtri gh'eruv, lur i gh'eren.
Verb andà[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Indicativ present: mé voo, té te veet, lü el va, nön vem/nem, violtri nii, lur i van.
- Indicativ imperfet: mé navi, té te navet, lü el nava, nön navum, violtri navuv, lur i naven.
Esempi de laghee de la zona de Dongh del Votcent[Modifega | modifica 'l sorgent]
Una parabula[Modifega | modifica 'l sorgent]
Un om el gh'eva düü fiö.
E 'l püssee penin de lur el dis al pà: "Pà, dam el fat mè!" e 'l pà el gh'ha spartii la roba.
E de lì a poch dì, el fiö püssee penin, faa sü fagot, l'è andaa a girà in d'un paies luntan, induvè l'ha mangiaa tüt el fat sò menand vita cativa.
E dopu che l'ha spendüü tüt el fat sò, una carestia fiulona la s'è fada sentì in quel paies, siché lü l'ha scumenzaa a patì la fam.
E l'ha tolt sü a metes al servizzi de un padron de quel sit, che l'ha mandaa in di sò lögh a cürà i purcei.
E lü el cercava d'impienì el butasc dei giand che mangiavan i purcei, ma nessün ghe ne dava.
Inlura, pensand ai sò cas, l'ha dii: "Oh, che mota de giurnad del mè pà gh'han del pan a despressi, e mì crepi de la fam!"
Mi tujaroo sü e anderoo del mè pà e ghe disaroo: Pà, mì hoo falaa contra el ciel e inanz a tì.
E meriti minga de vess ciamaa tò fiö: dam un post de tò famej".
Lü donca l'ha tolt sü e l'è vegnüü dal sò pà: e lü, quand l'era ancamò de luntan, el sò pà l'ha vedüü e ghe n'ha 'vüü cumpassion e l'ha curüü e 'l ghe s'è bütaa al col e l'ha basaa.
E 'l fiö el gh'ha dii: "Pà, mì hoo falaa contra 'l ciel e inans a tì; e meriti minga de vess ciamaa tò fiö".
Ma el pà l'ha dii ai sò servitur: "Tuvii scià el vestii de la festa, e metìghel sü, e metìgh dent un anel al dit e metìgh sü i scarp!
E menee scià el vedel ingrassaa e cupél; e majem, e fem una sceriada;
perchè 'stu mè fiö l'eva mort, e l'è risüscitaa; l'eva perdüü, e l'em truvaa". E s'hin metüü a fà festa cumè.
Inlura el sò fiö püssee grand l'eva föra in di lögh; e vegnend indree, quand l'è staa arent a cà, l'ha sentii a sunà e a balà.
E, ciamaa vün di servitur, l'ha dumandaa cusa vurevula dì quela roba.
E lü el gh'ha dii: "El tò fradel l'è turnaa a cà, e 'l tò pà l'ha mazzaa el vedel ingrassaa perchè l'ha quistaa ancamò san e salv".
Ma lü l'ha faa caprizzi e l'ha minga vulüü andà dent. Donca el sò pà l'è vegnüü föra e la pregava de andà dent.
Ma lü respundend l'ha dii al pà: "Vitel lì, giamò tanci an mì te servissi, e gnanca una volta hoo disubedii ai tò orden; e pö mai te m'heet daa un cavret per stà alegher insema ai mè amis.
Adess mò che 'stu tò fiö, che l'ha majaa tüta la tua roba cui bagasc, l'è turnaa a cà, tì te gh'heet mazzaa el vedel ingrassaa".
E lü el gh'ha dii: "Fiö, tì te seet semper insema a mì, e tüta la roba mia l'è tua;
Dunca besugnava fà festa e stà alegher, perchè 'stu tò fradel l'eva mort e l'è resüscitaa; l'eva perdüü e 'l s'è truvaa".
Pietro Monti, Vocabolario dei dialetti della città e della diocesi di Como, 1841, pag. 417-418
Una nuvela del Bucasc[Modifega | modifica 'l sorgent]
Donca mì disi che in di temp del re de Ziper, dopu che Gufred de Büjon l'ava ciapaa Tera Santa, l'è sücedüü che 'na bona sciura de Guascogna a l'è nada in pelegrinagg al Sant Sepulcher; in del turnà a cà, quand l'eva rüvada a Ziper, ona manega de lifroch vilan i l'han tolta a perzipità. Lee la se ne casciava, e no pudend fà passà el magon, l'ha pensaa de nà del re a met giò quarela; ma quaighedün i gh'han dii che l'eva fiaa traa via, che quel re l'eva 'n por tabalöri che, inscambi de vendicà i olter, el mandava giò quii balussad che ghe faven anca a lü; e inscì tücc quii che ghe l'aveven sü con lü i se n'impagaven fasendeghen 'na quaivüna. Quela sciura, quand che l'ha sentüü inscì, desperand de utegn vendeta, tant per cunsulàss on zich, l'ha pensaa de casciàghela a quel re, e fàl nicorgg che l'eva 'n biciulan; e, tüta caragnenta, la ghe s'è presentada e gh'ha dii: "O sciur, mé vegni minga scià a pregàt de vendicàm de quii balussad che hoo patii, ma inscambi te preghi de 'nsegnàm coma te feet mò mai a ciapàt sü mocc mocc quii che te fan a té, e inscì, imparandel de té, poda anca mé ciapàm in pas i mè fastidi; che, se 'l pudess, le sa el Signur come i bütaress tücc vuluntera adoss a té, che t'i suportet inscì cucc e cuntent".
El re, che infina alura l'eva staa 'n margnach indurmentaa, el s'è dessedaa fö; e scumenzand l'ha vendicaa i birbunad che l'ava patii quela pora sciura, e pö el s'è metüü a fàla pagà salada a tücc quii che fasessen vergot contra de lü e del sò unur.
Giovanni Papanti, Parlari italiani in Certaldo, 1875, pag. 184-185
Esempi del dialet de Colegh (fraziun Laghet)[Modifega | modifica 'l sorgent]
Un an fa el mè nonu, che ier l'ha cumpii utant'ann, el m'ha cüntaa a mì e la mì surela questa storia.
Gh'era una volta in un paes penin, un óm che 'l gh'èva dü fiöö.
Un dì el fiöö püssee sgióen dei düü fraðéi l'è 'ndaa del sò pà e 'l g'ha ðii: "Pà, vöri tüt quel che me speta, dèm quel ch'è mè!".
El vécc, che 'l ghe vurìva tan' ben ai só fiöö (forse anche trop) l'ha faa quel che lü 'l vurìva.
El fiulòt un poo ðe ðì dopu l'ha ciapaa tüt i sò soldi e 'l n'è 'ndaa.
In un paes luntan l'è 'ndaa a viv ben, a 'nciuchìss inséma ai só amis, e balà inséma ai donòt.
Inscì in pochi setimann l'ha majaa fö tüt e l'è restaa senza pü negót.
Cusa gh'èrel de fà? Cume saréssel scampaa? Dùe saréssel andaa a truà un toch de pan?
Finalment l'è 'ndaa ver' un cuntaðin e 'l g'ha ðumandaa: "G'hii minga besogn d'un faméj?".
"Sì", el g'ha respundüü el cuntaðin, "ma cume te sèe, quest ann gh'ém aüü tanta pruìna, tanta aqua e per giónta anca la tempesta. Inscì pòði apéna dàt un poo de pan e negót d'òltro".
"El necessita minga che te me ðèet òltro: basta che möri minga!".
"Tüt i ðì te andrèet fö in del mè praa a pasculà ei ción e i mè pégur: sèt cuntent?"
E 'l puerèt l'è 'ndaa al pascol a portà 'l bestiam dal zó paðrón tanti uólt".
Ma quan' lü el veðìua un ción grass che 'l mangiàua i giand, el disìua den' de lü: "Pòver mì! Se füss restaa cà mia! Cume l'era mej, cume l'era bel dal mè pà! Inveci adess stoo maa!".
E per minga murì el mangiàua erba, raðis, e pö 'l piangìua: "Almeno che poðaréssi tornà indree di mée!".
E piangg incö, piangg duman, el na puðìua pü: la fam e i dolóo la faven vegnì sempro püssee magro.
Dop un par de mes, anca se la cà del zó pà l'èra luntan, l'ha penzaa de turnà indree.
Dopu che l'ha caminaa parecc dì e parecc nocc, l'è riuaa in pee biót e tüt scarpaa, nel paes dóe stava el zó pà e la só mama.
Quand el só pà l'ha veðüü a vegnì avant, aðasi aðasi, a rasent a la sces del curtil, cun i ögg bass, l'ha vusaa ða la cuntentézza, el gh'è curüü incuntra e 'l l'ha basaa, sü la front, sü la facia, sü la bóca.
"Nò, pà, basom minga! Sun staa trop cativ! I mè pecaa i è trop grand: mériti piü de vess tò fiöö: son vün di tò faméj!".
El pà l'ha ciamaa là ses faméj e 'l g'ha ðii: "Purtèm scià el vestii püssee bel che g'hòo, e metìghel sü! E pö metii den' l'anél an del dii, e i scarp an di pee! Viòltri là sgió ciapè l'aqua, impizzè 'l fögh e cupè el veðél püssee bel che g'hòo, perchè vöri fà festa!
Vardii: quest mè fiöö l'èri perdüü e inveci adess l'hòo truaa de növ".
E pö el z'è sgiraa vers el fiöö: "Andém!" el g'ha ðii, e l'è 'ndaa de dent sübet in cà cun el fiulòt, e lü el tegnìua con tücc dó i man la manzina del só pà.
E tüt el dì han mangiaa, han bevüü tan' vin e han cantaa tanti bei canzón.
Vivaio Acustico delle Lingue e Dialetti d'Italia
Vus curelaa[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Lagh de Com
- Lengua lumbarda
- Davide Van de Sfroos
Pagin in laghee[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Abecee
- Semüda
- Urobi
- Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu
- Urobi
- Urtugrafia muderna


text:
Tschiertschen-Praden
Tschiertschen-Praden a l'è un cumün svizzer del distret de Plessur. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 304 abitant e una süperfiss de 27.74 km², e al se tröva a una altitüden de 1350 meter sura al livel del mar.
El cumün de Tschiertschen-Praden a l'è tacaa ai cumün de Calfreisen, Castiel, Churwalden, Maladers, Arosa, Lüen, Molinis, Vaz/Obervaz.
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Adolf Collenberg: Tschiertschen-Praden in Rumantsch in ligna int al Lexicon Istoric Retic.
- Praden in Romansh, Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Tschiertschen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Tar in brischament ston ins clamar ils pumpiers per stizzar il fieu. I dat era gruppas da pumpiers che porschan curs per uffants. Nus avain visità in'emprova dals uffants, ils futurs pumpiers.
Ils pumpiers ord vista dals scolarets da Ziràn
Tgi n'enconuscha betg il tun da la sirena da fieu che va tras pel ed ossa? Quell'audan ins cura ch'i brischa insanua. Fieu po esser fascinant, el è dentant era privlus. Per emprender co ir enturn cun fieu porschan ils pumpiers curs per uffants. En quels curs pon ins experimentar cun il fieu senza ch'i po capitar insatge ed ins emprenda era co ch'ins stizza il fieu. Nus avain visità ils scolarets da Ziràn ed avain vulì savair tge ch'els san sur da la lavur dals pumpiers, senza avair fatg in tal curs.


text:
Sin l'ordinaziun dal chantun spostan l'Ospital da l'Engiadin'Ota a Samedan, la Klinik Gut a San Murezzan, il Center da Sanadad Scuol ed il Centro Sanitario Valposchiavo tuttas operaziuns che n'èn betg urgentas. La purschida tar accidents è dentant vinavant garantida tar tut ils sis ospitals en il sid dal Grischun.
Fin uss hajan tut ils ospitals (Samedan, Scuol, San Murezzan, Poschiavo, Müstair e Bregaglia) avunda capacitads per tgirar persunas che vegnan grev malsaunas dal coronavirus. En in emprim pass vegnan quels pazients u a Samedan u a Scuol. Tar cas pli flaivels vegnan las persunas hospitalisadas a Poschiavo, Müstair u en la Bregaglia, fertant che la Klinik Gut metta a disposiziun persunal spezialisà e material medicinal. Tut tenor situaziun stoppian ins adattar questas mesiras.
Ina rolla fitg impurtanta giogan ils medis da chasa. Els enconuschan e tgiran pazients ch'èn s'infectads e na dovran dentant nagina ospitalisaziun. Els collavuran a moda stretga cun ils ospitals.


text:
Rut Plouda (*1948) è creschida si a Tarasp, viva a Ftan. Ella scriva poesias e prosa curta. Ses emprim cudesch «Föglias aint il vent» (poesias) è cumparì il 1986. L'onn 2000 è «Sco scha nüglia nu füss» vegnì publitgà. I suondan translaziuns da quell'ovra en tudestg, franzos e rumen. Rut Plouda ha retschavì il Premi da promoziun dal chantun Grischun, il Premi da l'UBS, il Premi da la Fundaziun Milly Enderlin ed il Premi Schiller svizzer.
«Barchas» da Rut Plouda
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
La notg da sonda sin dumengia è in'ura pli curta che la notg avant. Questa notg a las 2:00 uras èsi numnadamain da midar l'ura sin las 3:00. Gia ils onns 1941 e 1942 avevi dà in temp da stad en Svizra. Suenter è quel dentant puspè vegnì abolì. Dapi l'onn 1981 adattescha la Svizra regularmain il temp, vul dir ina giada la fin d'october sin temp d'enviern e lura la fin da mars sin temp da stad.
Svizra La lieur vegn questa giada in'ura pli baud
La davosa dumengia dal mais mars è la dumengia da midar l'ura. Questa giada tutga quai gist Pasca.
RTR/sc


text:
Dasi
Al dasi (da 'l latìn datio ch'a vōl dir dar/cunsgnàr) in camp ecunòmic l'è na tasa ch'a s mét su i prudót furastēr par muciàr sù di bèsi ma specialmènt par far in manéra ch'i prudót ch'i rìvan da 'l èstar i pòsan calàr parchè in dal marcâ intér'n i n cunvìnan piò cuma prima esénd dvintâ più câr. P'r inténd'r-as méj, al dasi l'è na baréra artifisiàla a i flus ad bèṅ fra dū paéś o anc da piò.
In gèrar al dasi al vîṅ pagâ diretamènt da 'l impurtadōr a livèl ad dugàna. Quànd un paéś al taca a métar di dasi dapartùt par prutéś'r-as cóntar la cuncurénsa di prudót furastēr a s dascór ad prutesiunìśum anc se pò a gh'è da mét'r in cònt che chi àt'r i fàg'n àtar tant miténd di cóntar-dasi, dònca l'è n'arma a taj dópi.
I dasi i gh'ér'n anc in di paéś antìg cuma 'l Egìt, la Grécia e 'l imprēr Rumàṅ.
Manéri 'd dir
- Pagàr dasi - èsar punî p'r un quèl śbaliâ ch'a s è fat;
- Far da cajòṅ p'r a n pagàr dasi (o anc Far 'l àśan p'r a n pagàr dasi) - far finta 'd a n capìr minga par far-la franca;


text:
Arula
Arula (in Italian e Piemuntes Àrola) a l'è un cumün de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula.
El gh'ha ona popolaziun de 254 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 6,6 km² e ona densità de popolaziun de 38 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Cesara, Civiasch (VC), Bulèj.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Arula l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Cavriàna
Cavriàna (nòm uficiàl en Italià: Cavriana) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa. El g'ha 3 919 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]), 'na superfìce de 36 km² e 'na densità de 109 ab./km².. El cunfìna coi cümü de Gùit, Ghidisöl, Lonàt (BS), Médule, Monsanbàn, Posolènch (BS), Sulfrì, Ólta.
Evulusiù demogràficaModifega
L'andamènt del nömer dei abitàncc de Cavriàna l'è mostràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
RiferimènccModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
1,3 milliardas turists internaziunals hajan passentà almain ina notg en lur destinaziun, ha communitgà l’organisaziun mundiala per il turissem UNWTO. Las cifras da l’UNWTO èn provisoricas. Cifras concretas vul l’organisaziun publitgar questa primavaira.
Ils favurits dals turists
Tenor las stimaziuns è la Frantscha la destinaziun la pli populara. Suenter vegn la Spagna e lura ils Stadis Unids. L'America dal Nord hagì 2% dapli turists, quai dentant surtut stimulà tras il Canada ed il Mexico, dentant betg dals Stadis Unids da l'America. Indicaziuns detagliadas fa la UNWTO dentant betg.
RR novitads 18:00


text:
L'impurtant en curt:
- Il traffic da tren resta probabel interrut fin glindesdi a bun'ura.
- Las colliaziuns alternativas funcziuneschan stabil.
- A la staziun centrala da Lucerna è la mesemna in tren ì sur ils binaris ora. In vagun è cupitgà sin la vart.
- 6 persunas èn vegnidas blessadas levamain. Tuttas han pudì bandunar l'ospital la gievgia.
Sco quai che las Viafiers federalas svizras han communitgà gievgia, restia la staziun centrala da Lucerna serrada pli ditg che spetgà, numnadamain enfin l'auter glindesdi, ils 27 da mars 2017.
Donns pli gronds
Ils donns vi dals indrizs sajan pli gronds che supponì fin uss. Quai ha ditg in pledader da la SBB. Quai saja sa mussà suenter allontanar il tren disgrazià. Per transportar ils viagiaturs da e vers Lucerna curseschan numerus bus tranter la staziun da Lucerna e differentas staziuns en il conturn da la citad. Puspè en funcziun è la Zentralbahn cun colliaziuns vers Engelberg u Interlaken.
Tuttina nagin caos
Ma er sche la staziun centrala da Lucerna è bloccada, n'hai dà nagin caos per ils pendularis gievgia a bun’ura. Las colliaziuns alternativas funcziuneschian stabil, ha ditg il pledader da las Viafiers federalas svizras.
Sviament da tren
Mesemna suentermezdi, curt avant l'ina, è in tren ì sur ils binaris or a la staziun da Lucerna. Il quart vagun da la cumposiziun da tren è cupitgà sin la vart ed ha uschia donnegià parts da l'implant da la viafier.
Sco quai ch'il pledader da l'SBB ha ditg sa tractia d'in Eurocity da Milano-Basilea. 160 passagiers sajan stads en il tren. Sis persunas èn vegnidas blessadas levamain. Ellas han entant pudì bandunar l'ospital.
Davart la raschun da l'accident na datti actualmain anc naginas indicaziuns uffizialas. Las autoritads investigheschan en chaussa.
RR novitads 16:00++


text:
Dus novs bajetgs vegnan en avegnir a cumplettar l'areal Murschetg a Laax. Ils burgais da Laax han concedì en il dretg da construcziun a l'interpresa Fortimo SA, il dretg da construcziun per 99 onns. Planisads èn dus bajetgs cun 93 chombras d'hotel (211 letgs) e cun 40 abitaziuns (134 letgs).
Plinavant duai dar in'ustaria publica cun parcadis publics. Investir vul l'interpresa ina summa da tranter 40 e 45 milliuns francs.
Nova ustaria a Nagens – en ils mauns dals burgais
Vinavant han ils burgais dà a l’Arena Alva il dretg da construcziun per ina ustaria nova a Nagens-Sura. A curta vista ha la radunanza generala decis d'examinar la pussaivladad da sez construir l’ustaria e lura laschar a tschains ella a l’Arena Alva. La suprastanza da l’uniun ha uss temp fin primavaira d'examinar questa proposta e da preschentar a la proxima radunanza las pussaivladads. Lura vegn la vischnanca burgaisa da Laax a decider sch’els vulan sez esser possessurs d’ina ustaria en il territori da skis.
Era dà il dretg da bajegiar, ha la vischnanca burgaisa per ina staziun da la colliaziun tranter Nagens e Segnas per lura realisar la colliaziun cun Cassons a Flem. Las lubientschas per questas investiziuns èn gia concedidas.


text:
Las autoritads han rapportà en ina conferenza da medias da las investigaziuns e l’arrestaziun dal assassin presumtiv.
Tar il delinquent sa tracta i dad in um da 33 onns, in student svizzer che abitescha a Rupperswil. El n’haja betg gì ina relaziun cun sias victimas.
Naginas relaziuns cun las victimas - interess finanzials e sexuals
Las raschun per il murdraretsch sajan finanzialas e sexualas, ha Philipp Umbricht, il procuratur public suprem, infurmà.
En il decurs da l’infurmaziun a las medias han las autoritads detg, ch’il assassin presumtiv haja gì in interess sexual vi dal mat pli giuven da la famiglia ed haja perquai tschernì sias victimas. L’um haja planisà concretamain, da mazzar tut las persunas en la chasa e da dar suenter fieu a quella.
L'um arrestà haja planisà ulteriurs malfatgs
Enpli haja l’um gia planisà ulteriurs malfatgs. Pervi che quai è vegnì enconuschent a la pulizia ha quella sa decis dad agir uschia svelt co pussibel. In gievgia è el vegnì arrestà. Avant quest malfatg na saja el ni dà en egl a la pulizia, ni haja el debits u deficits psichics.
Las investigaziuns cuntinuan - dentant betg en la publicitad
Na betg respundì han las autoritads al mument la dumonda, schebain il assassin presumtiv haja agì sulet. Ellas na vegnian betg a respunder tut las dumondas or da raschuns tacticas.
RR novitads 16:00


text:
San Pelegrì
San Pelegrì o Piligrì l'è ü bèl paìs de la Al Brembana, in pruinsa de Bèrghem, cognusìt in töt ol mónt, per l’aqua, i tèrme e i bèi palàs liberty, suratöt ol Casinò e ‘l Grand Hotèl.
El g'ha 'na popolasiù de 4 862 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 22,8 km² e 'na densità de popolasiù de 213 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Àlgua, Braca, Brembila, Doséna, Gerusa, San Gioàn Biànch, [[Serina
Evulusiù demogràfega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de San Pelegrì l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Ils 5 da zercladur 2016 ha la populaziun votà davart l'iniziativa dal pievel «Per in’entrada da basa nuncundiziunada».
Da tge sa tracti?
L’iniziativa vul che la Confederaziun introduceschia in’entrada da basa nuncundiziunada. Tala duai pussibilitar a l’entira populaziun in’existenza en dignitad ed ina participaziun a la vita publica, independentamain d’ina activitad da gudogn.
La dumonda da votaziun
Vulais Vus acceptar l’iniziativa dal pievel «Per in’entrada da basa nuncundiziunada»?
Recumandaziun a las votantas ed als votants
Il Cussegl federal ed il parlament recumondan da refusar l’iniziativa.
Il Cussegl naziunal ha refusà l’iniziativa cun 157 cunter 19 vuschs e 16 abstenziuns, il Cussegl dals chantuns cun 40 cunter 1 vusch e 3 abstenziuns.
Documentaziun
Explicaziuns dal Cussegl federal
Explicaziuns dal Cussegl federal - Votaziun dal pievel dals 5 da zercladur 2016 (PDF, 710 kB, 22.04.2016)
Text da votaziun
Links
Co, nua, cura? – Infurmaziuns utilas per las votantas et ils votants
Cura è avert mes biro da votaziun? Cura stoss jau trametter mia votaziun per correspondenza? Tge duai jau resgurdar cun emplenir il cedel da votar?
Ultima midada 17.06.2019


text:
Granòss
Granoz (nom ufizial in italian: Granozzo con Monticello) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de 1 450 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 19,5 km² e ona densità de popolaziun de 74 ab./km².
El paes el se tröva in la Pianüra Padana, al cunfin cun la Pruvincia de Pavia.L'è tacaa ai cumün de Casalin, Cunfienza (PV), Nibiula, Nuara e Vispulaa.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Granòss l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Paolo Arrigoni (1957)
El Paolo Arrigoni (Milan, 15 de luj 1957) a l'è un politegh italian, president de la Lombardia del 1994 al 1995.
Biografia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Fonzionari municipal a Sondri, in del 1990 l'è elegiud al Consili Regional de la Lombardia con la Liga Lombarda, elegiud in del bressan. In del 1991 el passa a la Liga Noeuva del Franco Castellazzi, ma el torna poch dopo in del moviment del Bossi.
Borlada la sgionta de la Fiorella Ghilardotti l'è incarigad de fà su una sgionta noeuva: el so brev governo l'è marcad de un quai scandol di so assessor, che però inn stad tut assolt a la fin. L'è stad el prim leghista elegiud president regional e per vedènn un alter el gh'è stad de specià el Robert Maron in del 2013.
In del 1995 el proeuva a candidàss president de la provincia de Sondri, ma el ghe riva no al ballottagg, e 'l da donca el so sostegn al center-sinistra, e 'l causa donca un poo de rebellot in la Liga local: l'ann dopo i dissapor vann inanz e 'l molla el partid.
In del 2008 el proeuva a candidàss a la Cambra di Deputad con l'UdC, ma el riess no a vesser elegiud.