text:
Vulcan
In vulcan è ina structura geologica che sa furma cura che magma (luentada da crappa) munta fin a la surfatscha d’in planet, per exempel da la Terra. Tut ils fenomens secundars ch’èn colliads cun l’ascensiun e la sortida da magma vegnan numnads vulcanissem. Tar l’erupziun d’in vulcan na sorta betg be il magma viscus, mabain er materia cumpacta e substanzas en furma da gas.
En il cas da la Terra lieuan en ina profunditad a partir da 100 km – nua che regian temperaturas tranter 1000 e 1300 °C – las stresas da crappa da la Terra ad in magma viscus che sa rimna en grondas chombras da magma situadas en ina profunditad da 2 fin 50 km. Daventa la pressiun memia gronda, munta il magma tras las sfessas da la litosfera. Magma che cumpara en questa moda a la surfatscha da la Terra vegn numnà lava.
La gronda part dals vulcans èn pli u main da furma conica; la pendenza da las costas dependa da la spessezza da la lava. Il vulcan po però er avair ina furma irregulara u far in arvieut.
Cuntegn
- 1 Etimologia
- 2 Tips da vulcans e denominaziuns
- 3 Tips da magma
- 4 Tips da lava
- 5 Ulteriurs fenomens ch’èn colliads cun l’erupziun da vulcans
- 6 Repartiziun dals vulcans
- 7 Predicziun d’erupziuns da vulcans
- 8 Il pli grond vulcan dal mund
- 9 Vulcans en la mitologia
- 10 Annotaziuns
- 11 Litteratura
- 12 Colliaziuns
Etimologia[modifitgar | modifitgar il code]
Il term ‹vulcan› deriva da l’insla taliana Vulcano. Tar quella sa tracti d’ina da las Inslas Eolias en la Mar Tirrena. Entaifer la mitologia romana valeva questa insla sco fuschina da Vulcanus, il dieu roman dal fieu.
Tips da vulcans e denominaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
Ils vulcans sa laschan sutdivider tenor lur furma exteriura (p.ex. stratovulcan, chaldera u vulcan en furma da scut)[1], la moda e maniera co ch’els vegnan alimentads cun magma (vulcan central u vulcan da sfessas), il lieu nua ch’els cumparan (sin terra, sur l’aua, sutmarin, subglazial u extraterrester), lur furma d’activitad (effusiv: il lava sorta a moda quieta u ejectiv: activitad ‹explosiva›) sco er lur stadi (activ, inactiv: il vulcan ‹dorma›, stiz: nagin apport da magma). Sco supervulcan vegn designà in vulcan cun in’activitad spezialmain ejectiva; ed il term paroxissem stat per ina sequenza d’erupziuns che daventan adina pli fermas.
Blers vulcans na suondan però betg in singul muster d’erupziun, mabain mussan in cumportament varià – saja quai durant ina singula erupziun ubain en il decurs dals milliuns onns da lur activitad. In exempel furma l’Etna a Sicilia.
La muntogna ch’è sa furmada tras l’activitad vulcanica vegn numnada, tut tenor sia furma, tgeiel dal vulcan ubain dom dal vulcan, e l’avertura da la quala il lava sorta da la profunditad sa numna chamin dal vulcan. L’avertura a la tschima dal vulcan, che po esser pitschna u er fitg gronda, è il crater dal vulcan. Magari capiti ch’in chamin che sa chatta be pauc sur ina chombra da magma dat ensemen; uschia sa furma in grond crater che vegn numnà chaldera.
Tips da magma[modifitgar | modifitgar il code]
Sper la quantitad da gas e dad aua è la cumposiziun dal magma decisiva per la furmaziun dal vulcan. Centrala è surtut la cumpart da siliciumdioxid (SiO2). Pli auta che questa cumpart è, ed a moda pli explosiva ch’il vulcanissem sa manifestescha. I sa laschan differenziar quatter tips principals:
- Sur 63 % SiO2: felsit. Quest tip da magma è tipic per la luentada da crusta continentala; i sa furma il crap caracteristic riolit.
- Tranter 52 e 63 % SiO2: magma intermediar. Quest tip da magma è tipic per zonas da subducziun; i sa furma il crap caracteristic andesit.
- Tranter 45 e 52 % SiO2: mafit. Quest tip da magma è tipic per dies oceanics (vulcanissem da hotspots); i sa furma il crap caracteristic basalt.
- Sut 45 % SiO2: ultramafit. Quest tip da magma na cumpara oz betg pli; i sa furmava il crap caracteristic picrit.
Tips da lava[modifitgar | modifitgar il code]
Vulcans pon er vegnir classifitgads tenor la colur da la lava che sorta. Quella dependa da la temperatura, sa lascha però er deducir da la cumposiziun chemica dal magma. Tant la furma dal vulcan sco er il cumportament d’erupziun vegnan influenzads a moda decisiva da la cumposiziun da la luentada da crappa:
- Vulcans cotschens vegnan numnads uschia, perquai che lur lava glischa cotschen u mellen oransch. Da quels resultan vulcans en furma da scut.
- Vulcans grischs possedan ina temperatura da lava relativamain bassa e furman stratovulcans.
Ulteriurs fenomens ch’èn colliads cun l’erupziun da vulcans[modifitgar | modifitgar il code]
Tar l’erupziun da vulcans po material vulcanic sa maschadar cun autras materias sco aua ed aria. Quai sco er l’erupziun abrupta da lava po metter ad ir ulteriurs process sco per exempel bovas e lavinas da lozza e brastgida, nivels da brastgida u glatschers che culan. In auter enconuschent fenomen èn tsunamis: Sche grondas quantitads da magma u schizunt entiras parts da muntognas crodan en la mar, po quai effectuar undas ch’èn per part pli autas che quellas che vegnan chaschunadas tras stremblidas sutmarinas. Ultra da quai poi dar avant u suenter l’erupziun d’in vulcan terratrembels; quests dus fenomens pon influenzar in l’auter e far escalar supplementarmain la situaziun.
Repartiziun dals vulcans[modifitgar | modifitgar il code]
Tenor il tip dal vulcan[modifitgar | modifitgar il code]
Igl existan oz en tut il mund radund 1500 vulcans ch’èn activs, vul dir ch’èn ruts ora en il decurs dals ultims 10 000 onns.[2] Quest dumber resguarda però be ils vulcans ch’èn vesaivels a la surfatscha e stgars 150 vulcans sutmarins; il dumber effectiv dals vulcans sut l’aua è anc nunenconuschent, vegn però stimà bundant pli aut.[3]
Tar radund la mesadad dals vulcans ch’èn vesaivels sur l’aua sa tracti da stratovulcans, stgars 200 èn vulcans en furma da scut, ils ulteriurs sa repartan sin vulcans cumplexs, chalderas, champs da vulcans e.a.[4]
Repartiziun geografica[modifitgar | modifitgar il code]
La repartiziun geografica dals vulcans en tut il mund sa lascha chapir cun agid da las enconuschientschas da la tectonica da plattas:
- Ils vulcans da la zona da separaziun sa chattan cun paucas excepziuns sin il fund da la mar, nua che las plattas sa movan dapart. Il magma che cumpara là è basaltic e segnà d’ina bassa cumpart d’elements che sa laschan ordinar be malamain en raits da cristals (elements incumpatibels). Tipics per questa zona èn surtut vulcans cotschens u vulcans en furma da scut.
- Vulcans che sa chattan sur zonas da subducziun èn ils vulcans il pli bain visibels. Quels cumparan en il cas da collisiuns da plattas che cumpiglian almain ina platta litosferica oceanica. Qua vegn la crusta oceanica subducida en il mantè, permess che sia spessezza – che dependa da la vegliadetgna – ha cuntanschì ina valur suffizienta. La crusta oceanica che sfundra vegn per part luentada en la profunditad, damai che l’auta cumpart d’aua reducescha en tscherts minerals la temperatura dal cumenzament da la luada. Il magma che resulta s’auza, damai che sia spessezza è pli bassa che quella da ses conturn. Quai nutrescha il vulcanissem a la surfatscha. Pervi da lur cumposiziun da pliras rasadas vegnan ils vulcans che resultan da quest fenomen numnads vulcans da stresa u stratovulcans.
- Vulcans situads sur hotspots datti be paucs, damai ch’i sa laschan localisar da preschent en tut il mund be radund 40 da quests lieus. Tar in hotspot sa tracti d’in lieu da luentada che sa chatta sur pli lungas periodas geologicas praticamain adina al medem lieu entaifer il mantè da la Terra sut la litosfera. Tras mecanissems da la tectonica da plattas sa glischnan plattas da la litosfera sur lungs intervals sur ils hotspots ora. I sa sviluppan in davos l’auter, quasi sco sin ina corda da curals, adina novs vulcans. Il cas il pli enconuschent furman las inslas da Hawai: la pli giuvna da questas inslas (Hawaiʻi che furma la pli grond’insla) ha ina vegliadetgna da radund 400 000 onns, la pli veglia da las sis inslas vulcanicas (Kauaʻi en il nordvest) è percunter sa furmada gia avant 5,1 milliuns onns. Exempels per questa rara furma da vulcanissem en l’Europa èn da chattar en la regiun da l’Eifel, en il Siebengebirge ed en l’Auvergne. Er sut l’Islanda sa chatta in tal hotspot.[5]
Entaifer il sistem solar[modifitgar | modifitgar il code]
Vulcanissem è in fenomen tipic per corps celests terresters. En noss sistem solar datti numerus exempels per vulcanissem stizzà, sco per exempel sin la glina da la Terra u sin il Mars. Il corp ch’è vulcanicamain il pli activ en noss sistem solar furma la glina Io (Jupiter). Sin la glina Elceladus (Saturn) e sin la glina Triton (Neptun) han ins observà criovulcanissem; tar quel sa tracti da substanzas scheladas che lieuan ed arrivan a la surfatscha.
Sin la Venus percunter – che sa lascha cumparegliar cun la Terra areguard massa, grondezza e structura – datti actualmain be paucs indizis per in vulcanissem activ ed insumma nagut che renviass ad ina tectonica da plattas.
Predicziun d’erupziuns da vulcans[modifitgar | modifitgar il code]
Schebain in vulcan è stiz definitivamain u po forsa puspè vegnir activ, interessescha surtut ils umans che vivan en il conturn d’in vulcan. Ma l’erupziun d’in vulcan ha er consequenzas sin l’infrastructura e l’economia da l’entira regiun pertutgada e po – en cas extrems – avair effects globals (disturbis dal traffic aviatic, influenzas sin il clima). La finamira centrala da tutta perscrutaziun è perquai da pudair predir erupziuns a moda uschè precisa sco pussaivel.
Malgrà intginas sumeglientschas sa differenziescha mintga vulcan areguard ses cumportament d’erupziun. Observaziuns da las fasas da ruaus u d’activitads seismicas d’in vulcan na sa laschan perquai strusch transferir sin auters vulcans.
Tar l’observaziun da vulcans sa servan ins per ordinari da tschintg metodas; tut tenor la caracteristica dal vulcan vegnan quellas applitgadas en differenta cumbinaziun. Igl èn quai la registraziun da l’activitad seismica, la surveglianza da la topografia cun agid da la geodesia, la mesiraziun da midaments gravimetrics u magnetometrics, la registraziun d’augments da la temperatura datiers da la surfatscha e l’analisa chemica da gas vulcanics che sortan.
Registraziun da l’activitad seismica[modifitgar | modifitgar il code]
In process d’erupziun vegn inizià dal magma che chatscha vers ensi. Quai sco er gas che sorta maina a tensiuns en las stresas da grippa vischinantas, las qualas furman signals seismics caracteristics. Grippa che rumpa maina a terratrembels d’auta frequenza; per il moviment da las sfessas è percunter caracteristic in stremblir a bassa frequenza, l’uschenumnà tremor vulcanic.
Per pudair eruir la profunditad e la fuaina dals terratrembels seismics, vegn per ordinari endrizzada enturn il vulcan ina rait da seismometers fitg sensibels. Pertge che gist ils terratrembels fitg flaivels d’ina fermezza da main che 1 èn savens indizis ch’in vulcan vegn activ. Sin la costa sidvest da l’Etna han ils seismometers installads al lieu per exempel mesirà durant las 12 uras avant l’erupziun dal 1981 radund 2800 pitschens squass da la terra en furma da tremor. Sur in sistem da transmissiun automatic èn las datas vegnidas transferidas directamain a l’Istituto Internazionale di Vulcanologia a Catania. Cun agid da la tecnica moderna vegnan midadas entaifer l’activitad seismica elavuradas oz en temp real. Structuras e process sut la surfatscha pon uschia vegnir represchentads ed analisads directamain ed a moda fitg exacta.
Surveglianza da la topografia cun agid da la geodesia[modifitgar | modifitgar il code]
En quel mument che magma sa mova da la profunditad vers ensi, poi dar en tschertas parts dal vulcan defurmaziuns da la surfatscha da la terra en furma da bots, sbassadas u sfessas. Questas defurmaziuns pon vegnir mesiradas al lieu cun agid da clinometers ed extensiometers ch’èn per ordinari installads en il grip (cun agid da foras da sondagi).
Quests fenomens sa laschan però er gia identifitgar cun metodas fitg simplas sco in bindel da mesirar e lingias sprizzadas sin il grip. L’entschatta d’avust 1982 avevan geologs scuvert sin il fund dal crater dal Mount St. Helens quatter pitschnas sfessas e marcà quellas cun colur. Dus dis pli tard eran las lingias defurmadas cleramain, quai ch’è in indizi per magma che sa mova ad aut. Paucs dis pli tard hai dà in’immensa erupziun dal vulcan. L’october 2004 han ins observà vi d’ina spunda dal Mount St. Helens in bot da bundant 100 meters, il qual era er da vesair ad egl.
Ina metoda pli cumplexa ed exacta per registrar midaments morfologics furma per exempel la mesiraziun electronica da distanzas. Cun agid da l’apparatura correspundenta sa laschan transmetter e retschaiver signals electromagnetics. La fasa da l’unda sa sposta en dependenza da la distanza tranter l’apparat e l’object reflectant ed inditgescha uschia la dimensiun d’in eventual spustament. La mesiraziun electronica da distanzas tanscha fin a 50 km e cuntanscha ina precisiun da mesira da be paucs millimeters divergenza. Midadas da surfatschas da territoris pli gronds e da vulcans en lieus periferics vegnan observads cun agid da proceders da mesirar geodetics a basa da satellits.[6]
En consequenza da la defurmaziun dal terren sa spostan savens er l’autezza da l’aua sutterrana e quella da flums e lais en relaziun ina tar l’autra. Tar vulcans che sa chattan en la vischinanza dad auas vegn perquai savens er fatg diever da posts da mesiraziun correspundents.
Mesiraziun da midaments gravimetrics u magnetometrics[modifitgar | modifitgar il code]
Cura che luentadas da crappa avanzan en stresas da terra che sa chattan datiers da la surfatscha, sa laschan observar midaments dal champ da gravitad. Quests midaments locals vegnan chaschunads da differenzas da la spessezza tranter il magma ed il grip circumdant. Talas uschenumnadas anomalias microgravimetricas sa laschan scuvrir cun agid da gravimeters fitg sensibels che vegnan applitgads vi da vulcans ch’èn activs.
En quel mument ch’il magma s’auza, sa laschan er registrar midaments dal champ magnetic local. Quai è d’attribuir ad influenzas termicas. Gia il 1981 han ins installà a la spunda sid da l’Etna sco er en ina distanza da radund 20 km duas staziuns magnetometricas cun teletransmissiun automatica.
Registraziun da midadas da la temperatura[modifitgar | modifitgar il code]
Cura ch’il magma d’ina temperatura da 1100 fin 1400 °C s’auza or d’ina chombra da magma u directamain dal mantè da la Terra superiur sche maina quai en il crap cunfinant ad in augment da la temperatura local. Cun agid da staziuns da mesiraziun da la temperatura fixas ed a basa da fotografias a radis infracotschens fatgas da satellits pon vegnir registrads tals stgaudaments locals che resortan da la stuppada dal magma datiers da la surfatscha.
Analisa chemica da gas vulcanics[modifitgar | modifitgar il code]
Gas eruptivs furman il stimul principal da tutta activitad vulcanica. Midaments areguard lur quantitad, lur temperatura e lur cumposiziun chemica èn da muntada fundamentala per pudair predir in’erupziun d’in vulcan. En general valan grondas oscillaziuns entaifer il chemissem dals gas sco indizi per in’auta temperatura da quels e per ina gronda activitad vulcanica. En cas da grondas emissiuns sa lascha la concentraziun da tscherts gas er eruir dalunsch, numnadamain cun agid da lur spectrum d’absorpziun en la glisch vesaivla. La surveglianza geochemica s’extenda er sur l’observaziun d’auas sutterranas e funtaunas; pertge che aua sutterrana vegn savens contaminada tras gas vulcanics che sortan dal magma e sa derasan en la terra. Impurtants en quest connex èn surtut il helium ed il radon. Omadus gas derivan dal mantè da la Terra; cura ch’ina chombra da magma s’auza, creschan er las valurs da quests gas. Suenter in’unda da terratrembels sin l’insla greca Nisyros (1996) han ins per exempel cumenzà ad observar là da rudent ils gas ed ulteriurs facturs, damai ch’ins temeva ch’i possia vegnir tar in’erupziun dal vulcan. En rom dal program da l’Uniun europeica Geowarn èn diversas universitads europeicas s’unidas ad ina rait ch’observa il Nisyros, il Vesuv ed auters vulcans europeics ch’èn potenzialmain privlus.
En rom da la decada internaziunala per ‹Minimar ils donns en cas da catastrofas da la natira 1990–2000› èn vegnids elegids en tut il mund 15 vulcans e survegliads cuntinuadamain, tranter quels er il Vesuv e l’Etna.
Facit[modifitgar | modifitgar il code]
Malgrà la vasta paletta da sistems da preavertiment e bleras novas enconuschientschas sin quest sectur, vegnan erupziuns da vulcans er a mantegnair en il futur lur varts incalculablas. E parallel tar las mesiras da preannunzia dovri er mesiras da protecziun, plans da risico e d’acziun, scleriment da la populaziun pertutgada e reglamentaziuns giuridicas en cas d’urgenza. Ultra da quai pudessi esser inditgà d’observar attentamain la natira en ina regiun periclitada. Savens reageschan ils animals numnadamain a moda pli sensibla e bandunan in territori periclità avant l’erupziun d’in vulcan.
Il pli grond vulcan dal mund[modifitgar | modifitgar il code]
La revista ‹Nature Geoscience› ha publitgà il 2013 resultats da perscrutaziun, tenor ils quals il massiv da Tamu a l’ost dal Giapun pudess esser il pli grond vulcan dal mund. Il massiv s’auza plirs kilometers sur il fund da la mar. La muntogna sutmarina en furma d’in scut pudess esser sa furmada cura ch’igl èn sortidas en in lieu enormas quantitads da lava ch’han furmà cun sa sfradentar spundas a pitschna pendenza che s’extendan sur in’immensa surfatscha. Cun tutta probabilitad sa tracti d’in vulcan singul d’ina dimensiun da 650 kilometers lunghezza e 450 kilometers ladezza.[7]
Vulcans en la mitologia[modifitgar | modifitgar il code]
En praticamain tut las culturas èn vulcans la sedia da lur dieus. En la mitologia greca furma l’insla vulcanica Limnos la sedia dal dieu da fieu Hephaistos. Er en la cultura azteca, islandaisa, hawaiana ed en bleras autras giogan vulcans ina rolla centrala entaifer la mitologia.[8]
En la Bibla regordan pliras passaschas a l’erupziun d’in vulcan (per exempel Ex 19,18 e 20,18 sco er Lev 5,23). Plirs scienziads vesan tranter auter pervi da quai en Jahwe restanzas d’in dieu da vulcan.
Annotaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- ↑ Tenor Simkin e Siebert, 1994.
- ↑ Global Volcanism Program.
- ↑ Cf. la geologa Elisabeth Cottrell dal Smithsonian Institute: «…hundreds of volcanoes on the seafloor may be erupting at any given minute.» Magazin online, consultà ils 23 da matg 2010.
- ↑ Gerd Simper: Vulkanismus verstehen und erleben. Feuerland Verlag, Stuttgart 2005, ISBN 978-3-00-015117-0, p. 38.
- ↑ Cf. H.-U. Schmincke: Vulkanismus. Darmstadt 2000, p. 85.
- ↑ Cf. p.ex. la surveglianza dal vulcan Katla, consultà ils 28 da favrer 2010.
- ↑ William W. Sager, Jinchang Zhang, Jun Korenaga, Takashi Sano, Anthony A.P. Koppers, Mike Widdowson, John J. Mahoney: An immense shield volcano within the Shatsky Rise oceanic plateau, northwest Pacific Ocean.
- ↑ Leben mit Vulkanen.
Litteratura[modifitgar | modifitgar il code]
- Hans-Ulrich Schmincke: Vulkanismus, 3. ed. surlav. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 2010, ISBN 978-3-89678-690-6.
- Gerd Simper: Vulkanismus verstehen und erleben. Feuerland Verlag, Stuttgart 2005, ISBN 978-3-00-015117-0.
- Hans Pichler e Thomas Pichler: Vulkangebiete der Erde. Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg 2007, ISBN 978-3-8274-1475-5.
- Felix Frank: Handbuch der 1350 aktiven Vulkane der Welt, Ott Verlag, Thun 2003, ISBN 3-7225-6792-0.
- Haack TaschenAtlas Vulkane und Erdbeben, elav. da Harro Hess, Klett-Perthes, Gotha 2003, ISBN 3-623-00020-5.


c: text/html

text:
Israel
Israel (מדינת ישראל/Yisra'el in ebraich; دولة اسرائيل/Isrā'īl in arab) a l'è un paes de l'Asia, fundaa in del 1948.
A l'è tacaa a la Siria, al Liban, a la Giurdania, a la Palestina e a l'Egit e al bagnen el Mar Mediterani e'l Mar Russ (Gulf d'Aqaba).
La capital a l'era Tel Aviv. In del 1980 el guern l'ha pruclamaa Gerüsalem "capital ünega e minga spartibila" d'Israel, ma i Naziun Ünì hann minga acetà l'anessiun ünilaterala de la part araba de Gerusalem al stat d'Israel e un poo de paes gh'hann anmò i sò ambassad a Tel Aviv.
Israel al gh'ha una süperfiss de 20.770 km² (püssee de 22.000 cunt i teritori arab ucüpaa) e una pupulaziun de pressapoch 8.134.100 abitant.
Ecunumia[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
La muneda ufiziala el sichel (növ shekel).
Urganizaziun pulitiga[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Israel a l'è una repübliga.
El president a l'è el Reuven Rivlin (del 2014).
El prim minister a l'è el Benjamin Netanyahu (del 2009)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Agamemnon
Agamemnon (ἈYauέuvwv) d'eira ün rai da la mitologia greca. El d'eira rai da la cità Mizene (Mukῆvaι) sülla Peloponnes.
Mitus[modifitgar | modifitgar il code]
Il bap dad Agamemnon d'eira Atreus, pervi da quai es Agamemnon suvent nomnà "Atrid", q.v.d. Figl dad Atreus. Sia duonna d'eira Clitemnestra (Kλutaιuvέσtpa), seis frar il rai da Sparta, Menelaos. Sco descendent da Tantalos tuccava eir ad Agamemnon la schmaladicziun da Tantalos.
Menelaos d'eira maridà a la bella Helena. Cur cha quella füt manada davent da Paris da Troja, cumanzettan Agamemnon, Menelaos ed oters rais da la Grecia la guerra cunter Troja.
Perquai cha Agamemnon vet fradulà üna tschierva soncha dad Artemis, laschet quella stagnar il vent ed il navs grecs nu pudaivan ir or dal port. Agamemnon fet gnir sia figlia Ifigenia per sacrifichar ad ella sül uter dad Artemis, ma cur ch'il sacerdot mettet il curtè, füt Ifigenia svanida ed üna tschierva giaschet sül uter.
Davo la guerra, desch ons plü tard, tuornet Agamemnon a chasa. Klitemnestra füt gritta, perquai ch'el vaiva vuglü far mazzar ad Ifigenia e gnü marusadas cun praschuneras da guerra; el manaiva dafatta Cassandra a chasa. Clitemnestra e seis amader Egist mazzettan Agamemnon illa bognera.
Ils uffants dad Agamemnon e Clitemnestra d'eiran Ifigenia, Elektra, Chrysothemis ed Orestes.
Bös-ch da famiglia[modifitgar | modifitgar il code]
Litteratura[modifitgar | modifitgar il code]
- Gerhard Fink: Who's who in der aniken Mythologie. München 1993.


text:
Straśbûrg
Straśbûrg (in Itagliàn Strasburgo, in Francéś Strasbourg, a s lèś /stʁaz'buʁ/) l'è na sità dla Frància dal nòrd-èst ad 276.136 abitànt ch'la s cata in dal dipartimènt dal Bas Rên in dla regiòṅ dl'Alsàzia, davśèṅ a la Germâgna. Al sò nóm a vōl dir “La sità dal stradi”.
L'è divìśa in quatórdas quartēr e l'è la nòna più granda dal paéś. La sità ad Straśbûrg 'l è la capitàl pulìtica dl'Europa e lè a gh'è al parlamènt (da 'l 1952) e 'l cunsìli (da 'l 1949) dl'Ugnòṅ europea.
Al sò sìndic 'l è al sucialìsta Roland Ries, in carga da 'l 2008. In dal 1792 in dal sità 'l è stâ scrit par Claude Joseph Rouget de Lisle 'l inn francéś.
Stòria
Fundàda da i rumàṅ c'n al nóm 'd Argentoratae, la vèṅ pò tòlta in séguit da gl'Alemàn ch'i sa stablìsan chè in dal quìnt sècul. La pasa pò a gl'Unn e in dal 842 a i Franc. La rèsta francéśa in fiṅ a 'l 1870 quànd, dòp la guèra franc-prusiàna, la finìs a i tedésc. Dòp la prima guèra mundiàla la tórna francéśa, a part i an da 'l 1940 a 'l 1945 quànd l'è stada sóta 'l cuntròl di naśìsta.
Persunàǵ famóś ligâ a Straśbûrg
- Al tenìsta Paul-Henri Mathieu
- 'L alenadōr ad balòṅ Arsène Wenger
- Al puéta Sébastien Brant
- Al mîm Marcel Marceau
- Al fìśic prèmi Nòbel Hans Bethe
- Al religióś Charles de Foucauld
- Al cantànt Herbert Léonard
Culegamènt estéran
Àtar prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Straśbûrg


text:
Imprëst por la pröma ćiasa
Le fonds por la sospenjiun dl paiamënt dla rata é indô atif: domanda ala banca dai 27 d’aurì inant
Le dërt de sostëgn tres le fonds à les families olache la porsona che damana l’imprëst é te altamo öna de chëstes situaziuns:
- fin dl raport de laûr (inće sciöche impiegat), ester zënza laûr (mo che ne se referësc nia: ala fin de laûr a öna, o ajache al é gnü arjunt l’eté da jì en ponsiun, o porvia de lizenziamënt por de bones rajuns)
- mort o reconescimënt de n gran handicap o de na invalidité zivila de nia manco co le 80%.
La domanda po gnì dada jö da che che à tut sö n imprëst por cumprè la pröma ćiasa, che ne costâ nia passa 250.000 euro y ne n’à nia l’indicadù ISEE (davagn al ann) majer co 30.000 euro.
Dai 27 d’aurì dl 2013, data de jüda en forza dl regolamënt nü, vara da dè jö la domanda de sospenjiun. La domanda va dada jö diretamënter pro la banca cun i formulars ofiziai ajornà desponibli sön le sit dl ministêr (www.dt.tesoro.it) y sön le sit de Consap Spa (www.consap.it).
Tignì sö i salfs da jüch cun i "regolamënć de condominium"
Ti ultimi agn él gnü daurì tres de plü salfs da jüch. Cun rajun àn ćiarè ti ultimi tëmps da tignì sö la difujiun di automać da jüch ti bars. Inće la Zentrala di Consumadus à premié cun l’ “OK d’or” l’ejëmpl di gesturs de n bar a Lana, che à tut demez de süa bona i automać, a chi che al ti vëgn sovënz dit “pröma droga” tla dependënza dal jüch. Sce i automać ti bars funzionëia cun un n euro y an po davagné alplü 100 euro, vara da davagné 5.000 euro ti salfs da jüch, y le jackpot po arjunje i 100.000 euro. Chilò jarà i vedli tliënć di automać di bars – n valgügn é bele daverć 24 ores sön 24.
Por tignì sö la daurida de chisc salfs po i condominiums s’anuzé dl regolamënt de condominium. Por les ćiases nöies él la poscibilité da preodëi tl regolamënt dl condominium (che vëgn ajuntè al at de venüda dl notar) na proibiziun da daurì tl imobil dötes les sorts de salfs da jüch y ofizi che alda laprò. Insciö ésson ciafè na soluziun. Ti condominiums che é bele indere ôl ester le consëns scrit de düć chi dl condominium por portè ite chësta proibiziun ti regolamënć contratuai o te chi fać fora dal’assemblea generala.
Zentrala di Consumadus: presidënta nöia y diretif nü
La presidënta nöia dla ZC é Priska Auer y so vize é Agostino Accarino. Trami romagn en ćiaria dui agn alalungia y se barata jö aladô dl prinzip de rotaziun aladô dla portignënza al grup etnich. Inće i mëmbri dl Consëi diretif é gnüs designà danü dal’Assemblea di sozi y é: Heidi Rabensteiner, Herbert Schatzer y Martin Wieser, che romagn en ćiaria cater agn alalungia. Le Consëi diretif vëgn lité dal’Assemblea di sozi, danter chi che al é sides porsones fisiches, che rapresentanć dles Assoziaziuns desvalies (sozies).
La presidënta da denant ê Heidi Rabensteiner, che à surantut la inćiaria (onorara) de presidënta y de vizepresidënta dal 2000 ćina śëgn. “Te tëmps de crisa economica él dër important che i consumadus pois s’anuzé de consulënzes independëntes” à dit la presidënta nöia Priska Auer.
Titui de Stat prigorusc por i pici sparagnadus
Investimënć te titui de Stat: tl dagnì podess le prigo por i investiturs gnì majer. Dlungia le declassamënt dl Stat talian da pert dles agenzies de rating, porta le 2013 inće la novité dles CACs o Tlausoles de Aziun Coletiva. La parora tecnich-iuridica sta por la poscibilité de n Stat da ne paié nia zoruch so debit. I Paîsc dl raiun euro po al momënt stlü fora da chëstes “tlausoles” ćina le 45% di titui de Stat de emisciun nöia; dal 2023 saràl ma le 5%.
“Cun chësta previjiun saràl dantadöt i pici sparagnadus y i investiturs privać a messëi soportè le prigo tres majer, che i Stać toles la dezijiun da ne paié nia derevers so debit (fajon na süa restrotoraziun) zënza che les porsones interessades pois tó trus legai de sconanza alternatifs. La condiziun por chësc é che altamo le 75% di crediturs sotescrì le plann de restrotoraziun” dij Andreaus, diretur dla ZC. Porvia di fić basc sön le sparagn ô tröpa jënt n miù rendimënt. Tl medemo tëmp ôi che so sparagn vëgnes investì zënza risch. Atualmënter ciafa i pici investiturs de mius fić “zënza prigo” ti cunć de deponüda y sön i libri de sparagn. Al é important che che che i pîta sides “curì” dal Fonds de sconanza dles deponüdes!
Bonus cubatöra por ressanamënt energetich: metede averda ales condiziuns
Dai 12 de merz inant él en forza les desposiziuns nöies sön le bonus de cubatöra por le ressanamënt energetich di frabicać. Previjiuns nöies, plü zities co denant, limitëia l'azès al bonus. Mo al é inće oportunitês nöies por i condominiums. Por s’anuzé dl bonus da 200 metri cubics mëss le frabicat gnì sotmetü a na gran restrotoraziun. Chël ô dì che altamo le 25% dl injop dl frabicat (zënza finestres) mëss gnì miorè. Sce ara se trata de n gran ressanamënt, ne mësson nia ma respetè les normes generales por le bonus, mo inće i valurs limit preodüs por l'efiziënza energetica (emisciuns CO2), sciöche inće, por le raiun tlimatich E, i recuisić minims por la proteziun dal ćialt d’isté. Implü mëss dötes les perts dl frabicat respetè i valurs de isolaziun termica preodüs por lege (valurs U). Ala fin altamo le 25% dl'energia adorada por le scialdamënt dles sperses abitables mëss gnì da fontanes renovables. Le medemo vel por l’ega ćialda, mo cun na perzentuale dl 60%. De plü informaziuns ciafëise tla ZC.
Poste Italiane ne mët nia a desposiziun di tliënć i dërć martli
Sciöche i savëis bele él en forza dal 1. de jenà dl ann passè l’aumënt da 0,60 a 0,70 zentejimi por ortié lëtres standard: chësc aumënt ne n’é aladô dla Zentrala Consumadus nia iustifiché, mo an sperâ altamo che le sorvisc dla posta miorass. Mo ara n’é nia insciö: do da 5 mëisc dal’introduziun dles tarifes nöies, ne n’é Poste Italiane nia bona da fornì a sü tliënć i dërć martli.
La ZCS à tut la dezijiun da ortié na relaziun al’Autorité por les Garanzies tles Comunicaziuns (AGCOM), al Ministêr dl Svilup Economich y ala Procura de Balsan, por manćianza dla cualité dl sorvisc postal.
Apostè iadi online: n click falè po gnì ćer
I consumadus che va sön internet po chirì fora danter tröc traverć por sües vacanzes. Mo metede averda: n click po gnì ćer.
Le consumadù che cumpra a destanza à dlaurela normalmënter 10 dis de laûr por s’la ponsè sura y se trà zoruch debann. Chësc ne vel normalmënter nia por chi che apostëia n iade o n hotel.
- Che che se tira zoruch da n pachet turistich paia na penala che é tan co na perzentuala dl prisc dl pachet; chësta perzentuala s’alza tan plü daimprò che al é la data dla partënza.
- Tl caje de renunzia dl jore ti gnaràl retü al consumadù ma n valgönes cosses, chël ô dì les somes che ne cür nia diretamënter les spëises sostignides dala compagnia di fligri (por ej. la tarifa ministeriala por i controi de segurëza sön i cufri), mo la gran pert ne ti gnarà nia retüda.
- Por ći che reverda les apostaziuns di hotì él preodü tl miù di caji la poscibilité da se trà zoruch debann ćina a n cer’ numer de dis denant. Sovënz mësson indere paié na capara, che le hotel se tëgn tl caje de retrata. Al po inće ester che le contrat ne vëighes danfora degöna poscibilité da se trà zoruch.
Apostè na vacanza da ćiasa po ascogne prighi. La cerna é zënzater grana, mo le consumadù ne dess nia ma confrontè i prîsc y i sorvisc y chirì la oferta miù marćé. An mëss se tó dlaurela da lì les condiziuns dl contrat y les descriziuns dles ofertes, da scrì fora i ćiamps cun conzentraziun y mëte averda da ne se falè nia, y sce ara va, documentè vigni passaje cun n screenshot.
De plü informaziuns ciafëise chilò: www.euroconsumatori.org.
Sciuré les ciches sön le sorà dl vijin é n reat!
La Curt de Cassaziun à confermè na sentënza dla signoria de Palermo, cun chëra che n vicare à detlarè na porsona de gauja dl reat da "sciuré patüc prigorus" (art. 574 dl codesc penal) sön le sorà dl vijin dessot. Nia ma, al é inće gnü confermè l'agravanta dla "reiteraziun" ajache al é sozedü de plü iadi; sön le sorà él rové cënder, patüc da lavè corosif (varechina) y ciches. La porsona à ciafè na straufunga de 1000 euro.


text:
Il sboz prevesa d'elavur fin la fin dal 2016 la basa per decider ed agir. Per l'emprima mitta dal 2017 èsi previs la fasa da consultaziun per las vischancas. Quai tenor ina communicaziun da la Regiun Engiadina Bassa Val Müstair. Il studi duai er mussar il stadi actual da l'organisaziun da las scolas, la magistraglia e da l’infrastructura. Decider co vivant cun las scolas è alura chaussa da mintga singula vischnanca.
Sustegn per eveniments da sport resta
Plinavant ha la conferenza da la regiun decidì che dumondas da sustegn per eveniments da sport en la regiun duajan vegnir inoltrads a las vischnancas. En cas specials vegn la dumonda tractada da la regiun. Decider sch'ina contribuziun e giustifitgada e chaussa da la conferenza dals presidents da la Regiun Engiadina Bassa e Val Müstair.
En pli ha la conferenza approvà il mandat da prestaziun per la realisaziun dal management regiunal per ils onns 2016 enfin 2019.
RR novitads 09:00


text:
Elisabeth Hüsler e Rico Niederegger èn tuts dus schon stads en la suprastanza communala. Il terz candidat per l'ultim sez en la suprastanza communala è Riccardo Laudenbacher, il president da «La Punt Vacanzas».
Remplazzar a Hans Barandun
Hans Barandun era vegnì elegì in december sco suprastant. El aveva dentant renunzià a quel post or da motivs persunals e privats. Hans Barandun aveva era candidà sco president communal. Quella cursa ha el dentant pers per mo tschintg vuschs encunter il president en uffizi Jakob Stieger. El è vegnì reelegì cun 57 vuschs.
L’elecziun ha lieu ils 22 da favrer. Candidatas e candidats per l’ultim post en la suprastanza communala han anc temp da s’annunziar enfin ils 25 da schaner.
RR novitads 17:00


text:
La guardia da costa taliana ha purtà en segirtad 450 fugitivs en ina bartga da lain sin la Mar Mediterrana. Els sajan uss sin bastiments da las autoritads. Quai rapporta l’agentura da novitads ANSA. Dentant na sajan ils fugitivs anc betg vegnids transportads en in port. Ni l’Italia ni la Malta èn numnadamain pronts da prender si els. Ils dus stadis n’èn betg perina tgi ch’è responsabel per ils fugitivs.
La regenza taliana che vegn timunada dal moviment populistic «5 Stelle» e da la Lega persequitescha ina politica da migraziun stricta.
RR novitads 10:00


text:
Analisar – conservar – intermediar
L'archeologia perscrutescha l'istorgia e la vita da generaziuns da pli baud. Ella gida ils umans a chapir lur passà e lur derivanza e da concepir lur futur.
Il servetsch archeologic dal Grischun inventarisescha e protegia dapi l'onn 1967 ils lieus da chat ed ils chats dal chantun periclitads. El fa exchavaziuns ed è responsabel per ina conservaziun, per in deposit e per in'archivaziun moderna da chats e da documentaziuns. El intermediescha ils resultats en moda fitg variada a la populaziun ed a la scienza e stgaffescha uschia ina conscienza per il ritg patrimoni cultural da noss chantun.


text:
RSS News ed Agenda
educa.ch porscha sias novitads da furmaziun da las tematicas sutnumnadas era sco RSS feeds.
RSS Feeds dad educa.ch
Copiai il URL en il spazi da configuraziun da Voss RSS-Newsreader.
News Feed educa.ch
Novitads generalas tar ICT ed educaziun
Agenda Feed educa.ch
Occurenzas tar ICT ed educaziun
Tge è RSS?
RSS è in format che sa basa sin XML e n'è betg dependent da la plattafurma. RSS dovran ins per barattar novitads ed auters cuntegns dal web. L'abreviaziun RSS stat per «Really Simple Syndication» (sco era per «Rich Site Summary» u «RDF Site Summary»). Cuntrari a las paginas da HTML na cuntegnan las datas RSS (RSS-Feeds) nagins elements da design e layout. Uschia pon ils RSS-Feeds vegnir legids dals clients independentamain da la plattafurma - e quai cun agid dad in RSS-Reader sco era cun agid dad in Reader dal server. Uschia pon ils cuntegns da las datas da RSS vegnir preschentads sco quai ch'i plascha a l'utilisader. Per regla vegnan preschentads ils titels da las novitads resp. da las infurmaziuns. La novitad sco tala resta sin il server d'origin.
Ulteriuras infurmaziuns
Qua chattais Vus ils RSS-Readers actuals.www.rss-readers.org


text:
La fiera è sco ils ultims onns vegnida organisada da l’Uniun da mastergnants e commerzi Surses. Era quest onn hai dà in program vast cun bleras attracziuns per ils uffants. Uschia tranter auter ina show dals pumpiers, ina paraid da raiver ed era Elvis, il bov da Giatgen Arpagaus è er puspè stà preschent.
Tar la baselgia da son Mitgel han sunà a las tschintg il Brass-Ensemble Piz Martegnas, ed a las otg la saira la Musica Instrumentala da Savognin. Lung da la Scuntrada hai dà differentas bars ch’han avert enfin las duas la notg. Ils organisaturs han quintà cun enfin 2'000 visitadras e visitaders. Per la davosa giada preschent cun in stan è stà Pietro Peduzzi da la mazlaria Peduzzi a Savognin. La primavaira va el en pensiun.


text:
Da lur contractivas a Havanna èn domaduas varts sa cunvegnidas da rumir a moda extendida minas en las regiuns ruralas pertutgadas dals cumbats.
Millis unfrendas pervia da minas
Ils davos 25 onns èn tenor il program statal d’anti-minas 11’000 persunas daventadas l'unfrenda da minas terrestras e projectils nunexplodids.
Tenor il schef-negoziader da la regenza Humberto de la Calle vegnian spezialists da l’armada incumbensà da neutralisar las minas.
La cunvegna è vegnida a strada sin intermediaziun cubana e norvegiaisa. Il project duai vegnir coordinà da l'organisaziun Norwegian People's Aid.
FARC
Ils rebells da la FARC cumbattan dapi il 1964 cunter la regenza e gronds proprietaris da terren. La gueriglia ha anc 8’000 cumbattantas e cumbattants. Tenor indicaziuns uffizialas èn da quai da 220’000 persunas vegnidas per la vita e 5 milliuns èn fugids dals cumbattants. Igl è il pli lung conflict armà en l’America latina.
RR novitads 12:00


text:
Allegra e bainvgnüts in nossa biblioteca!
No vain plaschair da Vossa visita. La biblioteca as rechatta illa Chasa du Parc, güst suot la plazza da giovar dal Bogn Engiadina.
Sco persuna indigena o eir sco giast vaivat Vo 6 jadas l’eivna occasiun dad imprastar medias o simplamaing da gnir a svutrar aint in nossa sporta, chi vain actualisada regularmaing.
No As cusgliain gugent pro la tscherna da cudeschs, da gös auditivs o eir da DVDs.
Quista pagina d’internet spordscha a Vo la pussibilità dad administrar svessa Vos conto dad impraist, saja quai per reservaziuns o per prolungaziuns da medias.


text:
Rodes sön les sëmenes de munt, ombolc podará proibí le transit
La Junta provinziala á aprové la mudaziun de n regolamënt che reverda le transit dles rodes sön la rëi dles sëmenes de munt.
Tl Südtirol vëgn la rëi dles sëmenes sovënz adorada ince da che che vá cun la roda, dantadöt da che che vá cun la mountain bike. Ince sce al n’é nia na proibiziun esplizita de transit sön les sëmenes che condüj sön les munts, él sovënz ti bosć o sön les strades forestales situaziuns de conflit cun che che vá sö por munt y nia ma. Porchël á la Junta provinziala aprové sön proposta dl assessur Arnold Schuler, do na prozedöra partezipativa, la mudaziun de n decret de messé dl 2000 sön le regolamënt d’esecuziun dl ordinamënt forestal.
En concret ti vëgnel surandé ai ombolc di raiuns cun lian idrogeologich-forestal le podëi da "proibí le transit cun rodes sön la rëi de sëmenes o toc de chëstes, sce al vëgn a se le de porvia dl transit conflic cun che che vá a pe o l’ativité agricul-forestala". La proibiziun de transit por les rodes messará gní segnalada cun na tofla aposta, dl'osservanza dla proibiziun se cruziará le corp forestal dla Provinzia. Cina aldedaincö revardâ i limic dles rodes ma püc raiuns sot sconanza dla contrada y dl ambiënt (por ejëmpl le tru che condüj dala Forcella Lavaredo ales Trëi Pizes de Lavarëi) o la segurëza (n valgügn raiuns sön le Ritten olache al ê prigo de na ‘conviënza’ prigorosa danter rodes y ciavai).
USP


text:
Il president da la cumissiun da l'UE, Jean-Claude Juncker, ha pretendì avant il parlament europeic, che la Gronda Britannia ageschia. Els stoppian declerar uffizialmain la sortida da la Gronda Britannia da l'UE, e quai uschè spert sco pussaivel. L'Europa na possia betg sa prestar ina fasa da malsegirezza pli lunga.
Germania-Frantscha-Italia: Nagin tractament da preferenza pli
La Germania, la Frantscha e l'Italia pretendan era bainprest discurs davart ils detagls da la sortida da l'Uniun europeica. La Gronda Britannia na dastgia betg pli quintar cun in tractament da preferenza. La chanceliera tudestga Angela Merkel, il president da la Frantscha François Hollande ed il primminister talian Matteo Renzi vulan ch'i dettia contractivas cun la Gronda Britannia davart la sortida da l'UE.
Ils 3 politichers èn s'inscuntrads a Berlin, la saira avant il cumenzament da l'inscunter suprem da l'UE. Suenter l'inscunter ha Merkel ditg, ch'i na dettia nagins discurs cun la Gronda Britannia uschè ditg che lezza n'haja betg inoltrà la dumonda da sortir da l'UE.
Inscunter suprem a Brüssel
Ils schefs da stadi e regenza da l'UE sa cusseglian oz a Brüssel davart las consequenzas dal Brexit. A l'inscunter suprem da dus dis duai er vegnir preparà il terren per l'avegnir. Il president dal parlament da l'UE, Martin Schulz, ha entant engrazià en il parlament als collavuraturs britannics. Ils schefs da stadi e regenza vulan era animar il primminister britannic David Cameron da cumenzar uschè spert sco pussaivel las contractivas da sortir da l'Uniun europeica.
Nagin piclar rosinas pli per la Gronda Britannia
La chanceliera tudestga Angela Merkel ha entant suttastritgà ch'i na dettia nagin tractament da preferenza pli per la Gronda Britannia. L'Uniun europeica fetschia cleramain la differenza tranter stadis commembers e stadis terzs. La Gronda Britannia stoppia inoltrar sia dumonda da sortir senza ch'i dettia ordavant contractivas davart la relaziun futura cun l'UE.
RR novitads 06:00+


text:
Returnà suenter pli che 190 onns
Gia l'onn passà han ins suenter 190 onns puspè vis in urs en il chantun a Berna, en la vischnanca dad Eriz. I sa tracta dal medem urs ch'è er stà sin visita en il chantun Grischun: numnadamain dal M29. Per l'inspectur da chatscha da Berna, Niklaus Blatter è quai stà ina gronda surpraisa.
Jau hai strusch cret a la guardia da chatscha che m'ha infurmà che nus avain in urs.
I era la fin d'emna da tschuncaisma, cu tuts han ina fin d’emna lunga. Quai n'haja betg fatg pli simpel pudair vesair l'urs. Per pudair confirmar sch'i saja propi vair che l'urs saja en il territori è Blatta sco emprim ì al lieu nua che l'urs è vegnì fotografà. Ed era il fotograf ha Blatter inscuntrà. Svelt ha el dentant badà, che l'urs è propi denturn.
L'emprim ch'jau hai fatg è telefonà a mes collega grischun e dumandà per agid: «Jau hai qua ina sfida zunt gronda e brina da var 250 kilos».
Ins haja reagì ed er mess a disposiziun a la populaziun infurmaziuns davart l’urs. I dat da tuttas sorts reacziuns di Blatter – da positivas fin negativas e naginas. Dentant i saja da constatar in foss tranter la populaziun da la citad e quella dal pajais. Pli acceptà saja l’urs en la citad che sin la champagna. Dentant n'hajan els gì fin uss nagins problems. L'urs M29 saja fitg discret.
La citad da l’urs
La citad da Berna ha ina gronda tradiziun dad urs. La legenda raquinta, ch'il fundatur da la citad da Berna, Herzog Berchtold V, haja mazzà in urs e persuenter numnà la citad suenter quel. Uschia raquinta il manader dal parc dad urs Peter Schlup.
Dentant, uschè bella sco l'istorgia è, ins va ora da quai che Berna ha survegnì ses num perquai ch'ils Celts vivevan pli baud là. E per celtic vul «Berna» dir chavorgia.
Betg ina legenda, mabain scrit en la cronica è, co l’emprim urs ha chattà la via a Berna. Ils Bernais sajan vegnids sco victurs enavos da la battaglia da Novara cun in urs vivent sco butin. Quel saja lura vegnì tegnì en in foss davant il «Käfigturm». Oz sa numna quella plazza, là nua ch'i ha dà l'emprim Bärengraben, «Bärenplatz».
Il parc dals urs
Dapi l'onn 1513 èn vegnids en differents lieus a Berna. Dapi il 1857 vivan ils urs dentant sin la plazza da Nydeggstalden. L'emprim en ils foss e dapi il 2009 en il parc dals urs.
Oz vivan Björn, Finn ed Ursina en il parc dad urs.
Finn è in gentleman, Björk ina patgifiga ed Ursina la rebella giuvna.
Ursina è la figlia da mamma Björk e da bab Finn. Ella ha anc ina sora schumellina che sa numna Berna e viva in Bulgaria. Lez urs ha bandunà Berna, perquai che ella ha gì adina puspè conflicts cun sia mamma Björk.
Il parc dals urs è unic en Europa, nagin auter lieu ha urs entamez la citad.
RR actualitad 12:00


text:
Il pli impurtant en curt
- En la notg sin mesemna vegn il stemprà Burglind a cuntanscher la Svizra
- Ils meteorologs spetgan che Burglind vegn a cuntanscher ses punct culminant la dumengia damaun
- Ils meteorologs quintan cun sveltezzas da vent tranter 80 e 110 kilometers l'ura en la planira
Mesemna datti in di burascus en Svira. Il stemprà «Burglind» procura a partir da questa notg per vents cun spertadad d'orcan – tranter 80 fin 100 kilometers l'ura. Quai cunzunt en il nord da las Alps. Il pli burascus pudessi vegnir en il Giura e sin il Säntis. Qua quintan ils meterologs cun spertadads da vent da fin 180 km/h.
Pervia dal stemprà Burglind han pliras polizias chantunalas formulà reglas da cumportament. Els cusseglian da betg ir al guaud e da liar chaussas moviblas. Mobiglia dad iert, trampolins e containers da rument duain ins salvar en in lieu segirà u liar. Plinavant duain ins segirar puntanadas e barricadas ch'èn sensiblas sin vent.
Grischun para da mitschar cun in egl blau
Bufs e suffels ferms vegn a dar en il Grischun pir il suentermezdi. Surtut en il Signuradi vegni a pudair dar vent da fin 100 kilometers l'ura. Uschiglio sajan las valladas grischunas protegidas bain dal vent tras las muntognas, di Felix Blumer dad SRF Meteo.
Grond privel da lavinas
En la regiun alpina è il privel da lavinas per il mument «considerabel» – vul dir stgalim trais da tschintg. Il stemprà pudess far mender la situaziun.
Dapi l'entschatta da l'onn hai gia dà trais accidents da lavinas en il Grischun ed a Berna – cun in morts e plirs blessads.
RR novitads 18:00
Privel da lavinas
La previsiun dal privel da lavinas da l'Institut da perscrutaziun da naiv e lavinas SLF a Tavau.


text:
«Cura che jau hai udì l’emprima giada ‘Schwizertütsch’ hai jau pensà dad esser en la faussa terra. Jau n’hai betg chapì che quai era atgnamain tudestg» di Zuzanna Vinzens che è oriundamain da la Tschechia. La mancanza da perspectivas professiunalas veva avant otg onns pretendì dad ella da prender cumià da la famiglia e da sia figlia. Discurrer, discurriva Zuzanna Vinzens lura mo tschec e russ.
L’experientscha che la lingua è la clav per l’integraziun ha fatg era Polina Cavegn. Oriunda da Minsk en la Bielorussia discurriva ella mo russ. Oz discurra ella a chasa cun sia famiglia rumantsch, russ e tudestg. Ma era la mentalitad ha ella stuì emprender d’enconuscher pass per pass. «Pertge surrin ils Grischuns cura ch’els salidan in l’auter?» aveva ella sa dumandà. Oz, otg onns pli tard, ha ella la resposta.
Sper differentas istorgias persunalas tematisescha RTR las sfidas e las schanzas da l’integraziun, preschenta champs professiunals nua che quels dal lontan han chattà lavur e mussa però era co che differentas culturas han inspirà en ina tscherta maniera la cultura dal Grischun.
Medias 2018 Emna tematica «Dal lontan el Grischun»: Purtrets dad immigrants
Da l’amur, sur la lavur e la povradad enfin al gust da l’aventura – ils motivs, daco che persunas bandunan l’atgna terra èn multifars. Radund 44’000 persunas èn dentant vegnidas dal lontan en il Grischun ed han chattà qua in nov dachasa.
«Cura che jau hai udì l’emprima giada ‘Schwizertütsch’ hai jau pensà dad esser en la faussa terra. Jau n’hai betg chapì che quai era atgnamain tudestg» di Zuzanna Vinzens che è oriundamain da la Tschechia. La mancanza da perspectivas professiunalas veva avant otg onns pretendì dad ella da prender cumià da la famiglia e da sia figlia. Discurrer, discurriva Zuzanna Vinzens lura mo tschec e russ.


text:
Mia vita – mia musica: cun Diana Cadruvi
- Sonda, 22.8.2015, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 22.8.2015, 9:03, RTR
«Miu um ha la catscha, jeu mes concerts»
Durant viadis en l'Engalterra ed en l'Irlanda ha ella scuvert la musica da bands e chantadurAs sin via, en las juke-boxs da pubs ed en butias da plattas. Senza musica na marscha nagut en sia vita di la mamma da dus buobs che lavura parzialmain per la Spitex a Laax.
Pertge ch'ella na manchenta nagin concert da Herbert Grönemeyer e cun tge musica ch'ella è returnada da sias vacanzas da questa stad raquinta ella en ses «soundtrack persunal».
Redacziun: Prisca Bigliel


text:
Il ferm franc svizzer il 2015 aveva gì gronda influenza sin l'industria, ch`è fermamain orientada a l'export. Entras la revalitaziun dal franc svizzer envers l'Euro eran las interpresas svizras vegnidas en curt temp bler pli charas ch'ils concurrents da la zona da l'Euro. Ussa è il curs cun 1,16 francs per Euro dentant puspè pli manaivel al curs minimal dad 1,20 franc per Euro ch'ins aveva annullà il schaner 2015.
Regress sin aut nivel
La branscha da construcziun è cun in plus da 0.5% sa sviluppada main ferm. Cun in augment da 6,2% è la svieuta en la branscha da construcziun però tuttina creschida uschè fitg sco dapi il 2008 betg pli. La branscha da construcziun profitescha dal fatg che la Banca naziunala svizra ha sbassà ils tschains directivs per far pli flaivel il franc svizzer. Ussa èn quels perfin negativs. Damai vegn investì en immobiglias per far rendita.
Il motiv per il svilup plitost pitschen è dentant che la construcziun d'abitaziuns è sa distatgada da la dumonda – quai vul dir: la dumonda na correspunda betg a purschida sin fiera. Las correcturas per sminuir quella discrepanza pudessan però esser in cugn da frain.
RR novitads 11:00


text:
Per il post sco president dal Cussegl naziunal vegn cun gronda probabilitad il Friburgais Dominique de Bumann elegì. El sesa sco politicher da la PCD gia 14 onns en il Cussegl naziunal.
Candidata per surprender il timun dal Cussegl dals chantuns è Karin Keller-Sutter da la PLD. Ses onn presidial pudess dentant prender ina vieuta nunspetgada: La parlamentaria da Son Gagl vala numnadamain sco successura favurita per cusseglier federal Johann Schneider-Ammann.
442 milliuns francs libers
Suenter las elecziuns presidenzialas sa deditgeschan ils cussegls quest'emna al budget per il 2018. In tema èn per franc ils 442 milliuns francs disponibels entras il «na» tar la refurma da rentas. Enfin la davosa emna da la sessiun ston il parlament esser perina davart il preventiv 2018. Savens è per quai ina conferenza da cunvegnientscha da basegns.
Iniziativas d'agricultura e velo
Tema durant la sessiun d'enviern èn era duas iniziativas dal pievel. Il Cussegl naziunal tracta l'iniziativa «per la suveranitad alimentara». Quella vul promover l'agricultura persistenta e scumandar ni far pli char imports da products che na van betg a prà cun las finamiras da persistenza da la Svizra.
Ed il Cussegl dals chantuns prenda nauadora il velo. L'iniziativa da velo vul promover l'ir cun velo. Quai cun dar a la Confederaziun la pussaivladad da sustegnair la construcziun da vias da velo.
RR novitads 11:00


text:
La cuminanza da lavur Nickisch Walder da Flem e Planalytik GmBH da Flums ha gudagnà la concurrenza per renovar il center da dietas Plantahof a Landquart. Il project haja persvadì la giuria pervi da ses cubus simpels che mainian a quietezza ed ad in bun urden en l'areal creschì, communitgescha il chantun. En tut eran vegnids inoltrads 31 projects. Quels èn vegnids valitads a moda anonima.
Cun il consentiment da la regenza vegn il project sviluppà vinavant ed elavurà in messadi per mauns dal cussegl grond. Cunzunt la sala da mangiar e la cuschina sajan elements centrals dal center da dietas. Là saja il basegn da renovar grond.
RR novitads 17:00


text:
El mè blason
EI se ciama: trinciaa de ross e giald.
El fuss
almen on bon trinciaa de pippa!
Tant a la gent d'incoeu (ma che deslippa!)
questi robb ghe fann pù né fregg né cald.
Pientaa in del giald cont i sò sgriff ben sald,
col fà de chi del mond el se ne impippa,
pront a trà foeura i manegh de la gippa,
mettuu de sbiess gh'è on usellasc ruffald
cont i al sbarattaa, la lengua foeura
negher come on scorbatt. Sto diavolon
che a primma vista el par ona tegnoeura
me disen che'l sia on'aquila: vedii,
mì pensi che se quest l'è el mè blason
el pò vess domà on merlo travestii.


text:
En media datti tar il Cussegl da pressa svizzer 80 reclamaziuns ad onn. L'onn passà èn però 127 reclamaziuns vegnidas inoltradas. Plinavant ha il cussegl prendì posiziun 53 giadas e reglà 90 proceders.
Il Cussegl da pressa fa il cumpliment a las medias pertutgadas: Tuttas hajan publitgà la decisiun dal Cussegl da pressa. Quai saja nagut auter che gist e perfin perscrit tenor la «decleraziun d'obligaziuns e dretgs da schurnalists». Perquai che intginas medias avevan tralaschà questa obligaziun aveva il gremi smanatschà da publitgar sez ils nums sche las medias pertutgadas na fetschian betg quai.
Midadas dal reglament
Per il 2018 ha il cussegl communitgà ina midada dal reglament: Per persunas privatas restia il servetsch vinavant gratuit. Per organisaziuns, interpresas u instituziuns che sa laschan represchentar d'in advocat pretenda il cussegl però ina contribuziun da 1'000 francs.
RR novitads 16:00
Cussegl da pressa
Il Cussegl svizzer da la pressa è l’instanza d’autoregulaziun per dumondas d’etica en las medias.


text:
Il cusseglier federal Guy Parmelin vul avair tut las actas davart l'organisaziun da resistenza dispitaivla P-26. Quai ha el confermà envers radio SRF. Tut las actas stoppian tant pli spert vegnir tramessas en l'archiv federal.
Segunda ordra
Gia l'atun passà aveva el gia laschà tschertgar questas actas. Fin ussa però senza success. La nova tschertga duai vegnir extendida. L'organisaziun era vegnida engaschada il 1979 sco sut-grupap dal servetsch da novitads e defensiun en Svizra.
Gruppa secreta P-26
- La P-26 era ina gruppa da resistenza svizra durant la «guerra fraida» ch'ins vuleva activar, sche la Svizra fiss vegnida occupada da stadis communistics.
- Radund 400 schuldads aveva l'armada recrutà e scolà – ed endrizzà e mantegnì deposits d'armas secrets.
- Curt suenter la crudada dal mir da Berlina (1989) era la gruppa vegnida scuvrida en il rom da la «affera da fischas», e lura schliada per mancanza da la basa legala.
- Ina cumissiun d'inquisiziun parlamentara aveva intercurì la causa en in raport. In raport supplementar è ussa svanì.
RR novitads 10:00


text:
Main Content
Test da savur
Schildertext "Test da savur"
In pur senta immediat, sch’i va bain cun sias vatgas. Decisiv è co ch’ellas giaschan, maglian e remaglian, sch’il pail traglischa e sch’igl è ruassaivel en stalla… In indizi è era l’aria. I vala la regla: suenter che ti es stà en stalla na duais ti betg savurar lasuenter.
Il latg mellen
Schildertext "Il latg mellen"
Senza vadè na datti nagin latg – e senza latg nagin vadè. Il latg suenter la naschientscha, il cul mellen, cuntegna bleras substanzas nutritivas ed anticorpuls. Quest latg baiva il vadè. Il latg alv che la vatga dat pli tard vegn mulschì per l’uman.
Kilos e kilos
Schildertext "Kilos e kilos"
155 000 kilos latg l’onn venda in pur da latg svizzer en media. Ins di che mo quels manaschis purils che produceschan annualmain almain 400 000 kilos hajan in avegnir. En ils pajais da l’UE discurr’ins dad 1 000 000 kilos. Quanta raziu-nalisaziun supporta il pajais?


text:
Er a Kranjska Gora dominescha l'Austriac Marcel Hirscher la cursa. Il segund plaz va a la Norvegia cun Henrik Kristoffersen e Ramon Zenhäusern fa surstar cun il terz plaz. Quai è sia emprim plaz da podest tar in slalom da la cuppa mundiala.
Hirscher gudogna cun ses resultat a Kranjska Gora definitiv tant la rucla da cristagl pitschna per la disciplina slalom sco era il classament general da la cuppa mundiala.
Surpraisas svizras
Briglià han er Marc Rochat, ch'ha fatg il 6avel plaz ed il Grischun Sandro Simonet, ch'ha fatg il 8avel plaz. Per ils dus skiunz svizzers èn quai lur meglras classificaziuns. Suenter l'emprim percurs era Marc Rochat anc sin plaz 13 e Sandro Simonet sin plaz 24.
Ulteriurs Svizzers:
- 15avel Loïc Meillard
- 23avel Luca Aerni
RR novitads 12:00


text:
Uschia è l'uschenumnà surpli da las prestaziuns e transacziuns bunamain sa dublegià, cumpareglià cun la medema perioda da l'onn avant. Quai scriva la Banca naziunala svizra.
Concret han las entradas tranter fanadur e settember muntà a 151,3 milliardas francs, las extradas han muntà 136,7 milliardas. Quai dat in surpli da las prestaziuns e transacziuns da 14,6 milliardas.
Bilantscha da las prestaziuns e transacziuns
La bilantscha da las prestaziuns e transacziuns cumpiglia tut las entradas ed expensas d'ina economia publica. Dasper il commerzi cumpiglia quel era il commerzi cun servetschs (turissem euv.), entradas da paja ed or dal chapital.
RR novitads 11:00


text:
Freddie Aguilar: «Anak»
- Glindesdi, 30.10.2017, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 30.10.2017, 9:30, RTR
I na capita betg savens che chanzuns en linguas exoticas daventan popularas er tar nus. In bel exempel udis oz. Ina chanzun en ina lingua che sa numna «Tagalog».
Freddie Aguilar, in giuven da las Filippinas, banduna sia famiglia cun 18 e viagia tras il mund, be cun sia ghitarra. El vegn sin faussas vias e cumenza a giugar per raps, realisescha però ses sbagl e turna a chasa. Per che ses geniturs perdunan ad el, scriva el ina chanzun cun la tematica «valurs da famiglia», ina chanzun che muventa surtut ses bab. Cun la chanzun fitg persunala «Anak» - che vul dir «uffant» - fa el lura carriera. Aguilar cuntanscha il 1977 il final da la concurrenza MetroPop a Manila – e plaunet sa derasa sia chanzun sin tut il mund, malgrà ubain gist pervi da sia gronda melanconia e sia lingua exotica. Freddie Aguilar dovra numnadamain sia lingua Tagalog, la lingua la pli impurtanta da las Filippinas. Pli tard vegn la chanzun «Anak» publitgada en 56 pajais, i dat versiuns en 36 linguas ed ella è vegnida vendida 30 milliuns giadas.


text:
Sociolet
In linguistica, on sociolèt l'è ona varietaa d'ona lengoa che l'è specifica d'ona posizion social. La paròla (coniaa da l'ingles come sociolect) la deriva dai morfema socio-, ch'el voeur di "social" e “-lect”, derivaa da la parola "dialect" (dialet), overa una varietà de lengoa.
On dialet ch'el se svilupa per mutiv regional el peu ancasì lu diventà on sociolet. Presempi, l'italian l'è on dialet int el sens che l'è nativ de la Toscana; a l'istess moment, l'è anca un sociolet parchè vessinda diventaa la lengoa franca de la penisola italica e poeu dòp anca la lengoa oficial de l'Italia l'ha ciapaa i carateristich di lengov prestigios, e l'è parlaa da la gent di class elevaa e dai media.


text:
El è in dals filosofs che ha influenzà il pensar europeic en moda decisiva. Cun René Descartes (1596-1650) nascha ina nova furma d'argumentaziun ed ina nova maniera da separar il ver e segir da quai che è mo pussaivel e probabel. "Cogito ergo sum": quai è la furmla la pli curta da marcar sia revoluziun dal patratg.
Ses "Discours de la méthode" dal 1637 è in crap da chantun per la filosofia moderna. Cun Descartes entschaiva il domini dal patratg e da l'argumentaziun sur tut ils auters principis. Dentant el è era il bab dal dubi sco forza productiva e da l'idea d'ina morala provisorica.


text:
Da Mustér na po nagin vegnir a gidar. L’emprova d’ina patruglia da 20 voluntaris, dad ir cun ina maschina da pista da Mustér fin ad Acla, ha stuì vegnir interrutta a Curaglia, perquai ch’il privel da lavinas era memia grond. Il schef da salvament Pius Condrau dat la saira a las 17:30 las ordras als dad Acla, da terminar la tschertga dals sparids, perquai ch’i ha navì vinavant ed il privel da lavinas creschia.
Durant la notg vegn preparà a Mustér tut quai ch’i dovra per la tschertga dals sparids, uschia che quai po tut vegnir chargià en il helicopter uschè svelt che quel po sgular. Per ils sparids hai num spetgar vinavant.
Jau hai udì, co i han lavurà cun naiv e lura è puspè dà crappa dal chamin giu. Quai hai jau tut udì. Suenter èsi stà tut airi. E lura hai jau pensà: ussa èsi saira, ussa stuain nus star l’entira notg.
Quintà dad esser en il segir
Tut las persunas ch’eran sparidas eran en la chasa da Maurus Venzin, giudim il vitg en ina da las chasas ch’ins quintava ch’ellas sajan segiras da las lavinas. 3 persunas creschidas e 7 uffants. Tut il sbragir e clamar n’ha gidà nagut. Ins na po betg s’imaginar, co quai sto esser stà dad esser serrà en passa 20 uras en ina lavina e spetgar sin agid.
Nus discurrivan in pau in cun l’auter e schevan paternoss
Plimatschs dal canapé han gidà da dar in pau chaud als uffants che sa chattavan en stiva, cura che la lavina è vegnida. Els avevan gia sminà che Urs Flepp n’ha betg survivì la lavina, perquai ch’el na deva betg resposta.
La mamma Ursula Venzin era era persula en ses lieu. Ella mo udiva ils uffants. Ma lezs n’udivan betg ella.


text:
La chatscha instrumentala
-
Mesemna, 19.9.2018, 19:00
La fevra è puspè qua, la chatscha è partida en la segunda runda. Plaunet sa radunan ils chatschaders puspè en tegia e giaudan anc ina bella saira da chatscha. Ed oz è tut anc ina giada in zic auter: sin las undas rumantschas resuna bella musica instrumentala da chatscha.
Legenda da maletgs:
Pixabay
La chatscha ha adina fascinà, cunzunt ils onns da retgs e prinzis. Là èn era naschidas grondas ovras deditgadas a la chatscha sco per exempel la «Sankt Hubertus Ouverture» da Julius Fucik, l'opera «Der Freischütz» da Carl Maria von Weber u «Auf der Jagd» da Johann Strauss. Talas ovras pudais Vus tadlar oz, accumpagnà d'anc bleras autras bellas melodias.
Ils titels en l'emissiun
Redacziun: Christa Soliva


text:
Salò o le 120 giornate di Sodoma
Salò o le 120 giornate di Sodoma (Salò o 'l 120 giurnàdi 'd Sòdoma) 'l è 'n film dramàtic dal 1975 ad Pier Paolo Pasolini ispirâ a 'l lìbar Al sènt-vint giurnàdi 'd Sòdoma dal marchéś Donatien Alphonse François De Sade. 'L è 'l ùltim lavōr dal regìsta bulgnéś, vgnû fóra dòp la sò mòrt, e l'è l'òpra ch'in di sò piàṅ la gh'iva da vèrar la “Trilugìa dla mòrt” dòp la “Trilugìa dla vita” di film Il Decameron, I racconti di Canterbury e Il fiore delle Mille e una notte. Al film 'l è divìś in quàtar capìtui ch'i arcòrdan 'l „Infèr'n“ ad Dante Alighieri: „'l Antinfèran“, „al Giròṅ dal Manìi“, „al Giròṅ dla Mèrda“ e „al Giròṅ dal Sangṿ“.
Soquànt estéran i èṅ stâ girâ a Villa Aldini[1], 'n edifìsi neuclàsic in si còi ad Bulógna. Gl'intér'n invéci i èṅ stâ fat a Villa Sorra a Castelfrànch[2].
La pelìcula l'è stada cinsuràda e sequestràda soquànti vòlti da i giùdas par purcarìi e 'l prudutōr, diféś par 'l avucàt Luigi Di Majo, 'l è anc stâ cundanâ a dū méś ad parśòṅ in prim grâd.
Sunt
Durànt la Secónda guèra mundiàla, in dla Repùblica 'd Salò, sédas śōvan (òt masć e òt fémni) i vènan purtâ via par finìr in na vila a i órdan ad quàtar rapreśentànt dal putēr e di sò visi: al Presidènt (Aldo Valletti), al Duca (Paolo Bonacelli), al Munsgnōr (Giorgio Cataldi) e al Giùdas (Uberto Paolo Quintavalle), presidènt ad Cōrt 'd Apèl.
Scultànd al nòti dna dóna (Sonia Saviange) ch'la sòna 'l piàṅ, tri strìi èx putàni in là c'n i an, la sgnōra Castelli (Caterina Boratto), la sgnōra Maggi (Elsa De Giorgi) e la sgnōra Vaccari (Hélène Surgère), i còntan dal purcarìi eròtichi mént'r i ragàs cavâ śò nûd i patìsan da tut in fin tant ch'i sò padròṅ i decìd'n ad masàr-i tut in giardèṅ dòp avér-i turturâ.
Culegamènt estéran
Nòti
- ↑ La Vila 'd “Salò” a Bulógna Centro studi Pierpaolo Pasolini casarsa della delizia, 11 ad Mars dal 2015
- ↑ Villa Sorra, na fotoinstalasiòṅ p'r arcurdàr Pasolini Il nuovo giornale di Modena, 1 ad Setémbar dal 2015


text:
Stat Ünì d'America
I Stat Ünii d'America (United States of America o USA in ingles) a hinn un paes del America del Nort. I sò cunfin a hinn: el Canada a nort e'l Messich a süd. I bagnen a est l'Ucean Atlantich e a ovest l'Ucean Pacifich.
La capital a l'é Washington.
La gh'ha una süperfiss de 9.826.630 km² e una pupulaziun de 303.833.000 abitant (2008).
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La prima culonia americana a l'è 'ndel 1621.
I Stat Ünì a hinn indipendent 'ndel 1776.
The Star Spangled Banner[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vardee anca l'articol principal: The Star-Spangled Banner
El Star Spangled Banner (El banderun che l'è faa sberlüscià di stell), scriüü in del 1814 de l'aucat american Francis Scott Key l'è l'in naziunal american.
Urganizaziun politiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I Stat Ünì d'America a hinn una federaziun de 50 stat cun pü el distret federal de la capital, el (Distret de Columbia).
El president a l'é el Donald Trump, un democratech, dal 2017


text:
Digitip – Nua metter il canapè?
- Glindesdi, 19.2.2018, 10:15
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 19.2.2018, 10:15, RTR
Magicplan è ina app che gida da drizzar en ina nova abitaziun u singulas stanzas.
Cun l'app magicplan pon ins emplenir il plan d'ina abitaziun u d'ina singula stanza cun mobiglias. Sch'ins ha gia in plan, lura pon ins simplamain importar quella en l'app e dessignar suenter quel. Sch'ins n'ha però anc nagin plan, lura pon ins far in cun inditgar las mesiras a l'app.
In'autra varianta è da crear il plan cun la camera dal telefonin e l'app. Ins sto simplamain marcar mintga chantun da la stanza, ils ischs e las fanestras e gia èsi fatg. Per survegnir in bun resultat ston ins dentant seguir ils tutorials a l'entschatta e calibrar l'emprima paraid. Il plan ch'ins survegn uschia tanscha per metter a lieu la mobiglia, per lavurs da millimeters basta quel dentant betg.
Tge mobiglia ha anc plaz?
Ina giada ch'ins ha in plan, pon ins cun las sutgas, maisas, curunas e stgaffas che l'app metta a disposiziun, drizzar en l'abitaziun. Las mobiglias pon ins stuschar enturn fin ch'ins ha la soluziun che plascha.
L'app magicplan datti per iOS ed Android e la versiun che tanscha per il diever privat è gratuita.


text:
Uorden da lavurs cuminas per la ludeivla vischnaunca da Tujetsch - revediu 1897
1. Las lavurs cuminas da vischnaunca vegnan era dacheudenvi fatgas suenter las medemas normas sco tochen ussa.
2. Sur las lavurs cuminas vegn ei mintg’onn igl atun fatg quen ed ulivau. Tgi che ha dabien vegn pagaus ora cugl importo stipulaus per di ch’ei 2 frs.; tgi che ha da schliet duei stuer pagar quei medem importo per di. Per dus dis dabien ni dus dis schliet vegn ei buca fatg pagar ed era buca pagau.
3. In di lavur cumina ei quintaus naven dallas 8 tochen las 4, en quei ei in’ura ruaus da miezdi (il miezdi à 4 uras) e la ordinaria pagaglia ei 2 frs. per di.
Il survigilader ha aber il dretg da dar a fetg buns luvrers ni tier heftias e prigulusas lavurs tochen 2.50 frs. per di. El ha er la cumpetenza da dar a schliats e muncus luvrers 1.50 frs. per di e sut circumstanzias entras conclus dalla suprastonza aunc pli pauc.
Affons astg’ei vegnir priu negins tier las lavurs cuminas. In bov ha la medema pagaglia sco igl um, sa aber era sco igl um relativamein vegnir indemnisaus cun pli bia ni pli pauc.
Sch’enzatgi lavura in di pli che las uras legalas, sche vegn el indemnisaus tenor temps, lavura el pli pauc, sche vegn ei tratg giu tenor temps. Liungs viadis vegnan era risguardai enzatgei.
4. Certas lavurs pli grondas ha il survigilader il dretg da marcadar vi ad in ni a plirs tenor cunvegnientscha per in tons dis lavur cumina, bein aber sto quei adina vegnir fatg avon enconuschent sin vischnaunca.
5. En general ston quels vegnir visai, ils quals han da schliet. Vegnan quels buc, sche vegn ei visau auters. Sch’in ni l’auter vegn visaus e va buc, sche vegn ei quintau sco sch’el fuss staus, mo buca nudaus, vul dir, quei di croda da pagar. Lavurs provedidas ston vegnir visadas 24 uras avon (raschun per buca vegnir a lavur cumina).
6. La survigilonza dallas lavurs cuminas ei caussa dil tierz gerau en uffeci.
Denton duei en mintga vischinadi vegnir fixau in um, il qual survigilescha pli pintgas lavurs dil liug e dat part al tierz gerau.
La survigilonza dallas lavurs cuminas vid la via (priu ora trer chis) e vid plontaziun etc. san vegnir surdadas al bostger ed al vier.
7. Tuttas lavurs cuminas han dils organs numnai cheu sura da survigiladar.
8. Essend las lavurs cuminas per las lennas dils signurs spirituals e scolas vegnidas fetg grevas, sche vegn ei ordavon fatg dus dis lavur cumina per fiug.
9. Dispetas, che duessen levar si denter il survigilader dallas lavurs cuminas e singuls vischins, decidan igl emprem e scund gerau.
10. Tuttas lavurs cuminas extraordinarias ston vegnir approbadas dalla suprastonza e dalla vischnaunca sezza.
11. Il present uorden passa en vigur cun Daniev e l’emprema ulivaziun ei igl atun 1898.
Sut datum dils 7 da november 1897 ei il present uorden vegnius acceptaus unanimamein dalla ludeivla vischnaunca.
Attesta
Tujetsch, ils 7 da november 1897
Il president da vischnaunca Anselm Capeder
NB. Tras present uorden ein ils ulteriurs uordens da vischnaunca annulai.
Document original


text:
Chanzuns tar il terz BarattaChor
Il terz BarattaChor è passà ed il dirigents èn puspè turnads tar lur agens chors. En l'emissiun dad oz pudain nus tadlar anc ina giada las vuschs dals dus chors sco era insaquants giavischs musicals dad els.
Legenda da maletgs:
Il BarattaChor
RTR
Josefina Blumenthal-Cadruvi e Jürg Wasescha èn stads ils candidats dal terz BarattaChor. Per mintgamai in'emprova han els barattà lur chors. En l'emissiun da «Noss Chors» pudain nus tadlar oz chanzuns dal Chor masdo Alvra, dal chor maschadà catolic da Sagogn ed insaquants giavischs musicals da las chantaduras e dals chantadurs sco era dals dus dirigents.
Dapli tar «Noss Chors» chattais qua u sin la pagina da facebook.
Redacziun: Dominic Pohle
Ils titels en l'emissiun


text:
Roncafrèr
Roncafrèr (nòm uficiàl en Italià: Roncoferraro) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa.
El g'ha 7 130 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfis de 63,4 km² e 'na densità de 112 ab./km².
El cunfìna coi cümü de San Vito Bagnöl, Bigarèl, Castlàr, Màntoa, San Sòrs, Sustinént, Vilipénta.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Rincafrèr l'è mustrat endela tabèla ché de sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
DA HANS HUONDER / ANR ord la quotidiana dils 5 da mars 2018
La carn dalla selvaschina d’ungla che vegn sittada egl avegnir el cantun Grischun vegn suttamessa a novas directivas. Catschaduras e catschadurs ston surprender dapli responsabladad per la higiena da quella. Cun ina retscha da seras d’orientaziun informeschan igl uffeci per la segirtad dallas victualias e la sanadad dils animals ed igl uffeci da catscha e pesca davart las directivas legalas novas che van en vigur igl emprem da settember 2018. Da niev ha mintga selvaschina d’ungla sittada el cantun Grischun da vegnir plumbada. Aschilunsch che la carn da quella va el commerci sto ella vegnir documentada. Ina controlla entras il veterinari ei necessaria quei mument ch’enzatgei constat buca cugl animal ni che quel ha stuiu vegnir encuretgs pli ditg. Medemamein sa ina tala controlla succeder en connex cun in schliet siet. Il venderdis sera ein las catschaduras ed ils catschadurs da sursassiala vegni orientai a Mustér.
clicar sil maletg per plascher!
LINK: http://www.gr.ch/DE/institutionen/verwaltung/bvfd/ajf/dokumentation/jagd/Seiten/JagdDE.aspx
oder
Secziun Péz Alpetta e Secziun Vallatscha
communablamein alla radunonza cantunala da delegai 2016 a Müstair
Die Winterfütterung ist umstritten. Gegner sagen, der Mensch greife mit der Fütterung in den natürlichen Lauf der Tierwelt ein. In der Natur gilt: Nur die Starken überleben. Auch sei das Vogelfutter oft nicht artgerecht. Befürworter äussern, dass Vögel, die nicht in den Süden ziehen, bei Kälte und Schnee grosse Probleme bekommen. Der Aufwand Futter zu finden, übersteige den Ertrag. Viele Vögel würden im Winter verhungern und erfrieren, wenn sie kein Futter von Vogelfreunden bekämen.
Sonda ils 28 d'avrel havein nus fatg nies di da tgira primavaun. 20 persunas ein stadas dalla partida. Ils plazzals da lavur: Tagliar ora caglias Darein-Vargera, rumir la meidia a Munderschei, reparar il sez ault sigl uaul Curaglia + tagliar ora ina largia da sittar e finir las lavurs vid il tschaffaballas dil stan da sittar. Las migeivlas temperaturas ed il favugn cauld han finalmein purtau il sentiment da primavera en nossa Val. Tuts han luvrau cun premura tochen miezdi. Silsuenter hai dau in bien gentar organisaus dil cau da tgira Corsin.
Engraziel fetg a tuts partiziponts.
Marina Flepp-Bundi e Gian-Luca Flepp che han examinau ils 19 da mars 2012 igl examen da catscha cun success!
La secziun vallatscha gratulescha a Vus dus da tut cor e giavischa bia plascher e success per la catscha vegnenta!
cordiala gratulaziun a:
Marina Flepp-Bundi,
Corsin Bundi e Gian-Luca Flepp per lur reussiu examen da sittar!
Ivan Flepp ha examinau ils 4 d'avrel 2011 igl examen da catscha cun success!
La secziun vallatscha gratulescha a Ti da tut cor e giavischa bia plascher e success per la catscha vegnenta!
Negin latin
Silla catscha gioga la casualitad in'emineta rolla. Il catschadur vegn casaulmein perdetga da situaziuns schi nunpusseivlas. Ch'in auter ha tutta breigia da crer tals fatgs. El sieta sil tschiev e quel croda sco tucs dil cametg, stat puspei si per smarvegl dil catschadur suenter ina amen e svanescha el cagliom sco sch'ei fuss schabegiau nuotzun. En quei cass ha il siet mo strihau il dies senza tschuncanar il fil da veta. La stremblida sega il tschierv a tiara. El revegn denton spert e sbriga naven senza ver pitiu donn. Quei sa mintga catschadur. Mintgaton tuna il lungatg da catschadur nuncarteivel e nunpusseivel. Igl ei da quellas ch'ins sa tschaffar cun pugn!
La selvaschina ventrada fa negins giombers pli. D'accord!
actualisau: 13-01-2019/pap
Uffeci da catscha e pesca Kt. GR


text:
Las cumissiuns èn comités dal parlament e sa cumponan d'in dumber limità da parlamentarias e parlamentaris. Da princip han ellas l'incumbensa da predeliberar las fatschentas che las èn vegnidas assegnadas. Ultra da quai persequiteschan ellas ils svilups socials e politics da lur champ da cumpetenza ed elavuran propostas.
Il Cussegl naziunal ha 12 cumissiuns permanentas (9 cumissiuns specificas, 2 cumissiuns da surveglianza e la Cumissiun per l'immunitad), il Cussegl dals chantuns 11 (9 cumissiuns specificas e 2 cumissiuns da surveglianza). Ultra da las cumissiuns permanentas pon ils biros da las chombras era convocar cumissiuns spezialas per tractar ina tscherta fatschenta.
Las cumissiuns dal Cussegl naziunal sa cumponan per regla da 25 commembers. Tar il Cussegl dals chantuns determinescha il reglament il dumber. Mintga cumissiun permanenta sa cumpona da 13 commembers.
Las chombras n'han betg mo cumissiuns separadas, mabain era cumissiuns cuminaivlas (la Cumissiun da redacziun e las delegaziuns en il sectur da las relaziuns parlamentaras internaziunalas). L'Assamblea federala plenara ha medemamain atgnas cumissiuns (la Cumissiun da grazia e la Cumissiun giudiziala).


text:
Tenor il nov studi è il ruaus d'enviern dals brumbels sa sminuì ils davos 50 onns considerablamain. Quai pervia dal stgaudament dal clima. L'entschatta dals onns 1960 sa furmava la feglia da las plantas radund tschintg emnas pli tard pro 1'000 meter differenza d'autezza. Oz è la differenza da temp enturn trais emnas.
20'000 observaziuns dapi il 1960
Ils perscrutaders han analisà passa 20'000 observaziuns che voluntaris han fatg dapi il 1960 e che Meteo-Svizra ha rimnà. Quellas observaziun pertutgan la furmaziun da feglia e guilas da faus, pigns, lareschs e nuschers.
Ils resultats mussian cleramain ch'il pruir da la feglia entschaivia generalmain pli baud. En ils auts na pruja la feglia oz betg mo pli baud, l'entir process giaja era pli spert che en regiuns pli bassas. Sa sminuì saja la differenza cunzunt suenter il enviern chaud.
RR novitads 06:00


text:
cuntegn
Naziunal/Internaziunal
-
Weirather cun quarta victoria en la cuppa mundiala
Tina Weirather gudogna la cursa rapida da las dunnas a Garmisch-Partenkirchen a moda suverana. La skiunza dal Liechtenstein è stada 51 tschientavels pli svelta che l'austriaca Anna Fenninger.
Terza è la slovena Tina Maze cun in retard da 91 tschientavels sin Weirather.
Ils resultats da las Svizras
Duas Svizras èn en ils top 10. 8avla è Lara Gut, 9avla Dominique Gisin. Fabienne Suter ha terminà la cursa cun il 15avel plaz.
RR novitads 12:00


text:
Carnaval en la musica classica
-
Dumengia, 4.2.2018, 19:00
«La classica» cun musica per il temp da barlot.
Legenda da maletgs:
Carnevale di Venezia
MAD
«La classica» fa tschaiver: Nus udin be cumposiziuns cun il pled «carnaval» en il titel. E nus visitain ils carnavals da Paris, Roma, Venezia e Vienna. E nus giudain era anc il carnaval spagnol ed il carnaval russ. Musica da Johann Strauss, bab e fegl, da Cesare Ciardi, Daniel Popper e da Carl Michael Ziehrer.
Ils titels en l'emissiun
Redacziun: Giusep G. Decurtins


text:
Istorgia
La clinica da diagnostica Med.Swiss era endrizzada e pronta per entschaiver las lavurs. Il davos mument han il medis grischuns impedì che quella clinica vegnia da fitgar pè a Glion. Els han fatg quai entras il verdict Cavete Colegae che avess sclaus che medis collavuran cun la clinica da diagnostica da l'uniun tetgala da medis svizzers. Quai è stà la mort per la clinica ed uschia era in grev temp per il aut bajetg cun 12 auzadas a Glion.
La chasa fiss bunamain daventada ina ruina
Il possessur d’antruras ha la finala vendì quest bajetg, ad ina nova societad acziunaria la Eden Montana SA. Dentant ha era lezza betg gù in bun maun per questa immobiglia, ed uschia è ella vegnì vendida l'onn 1989 a l'impressari Norbert Candinas.
Il nov possessur ha manà quest hotel fin oz cun differents ustiers. Cun la midada d’ustier che succeda ussa vegn era renovada la chasa Eden Montana. Il nov ustier è Thomas Degen da Maiavilla. El è stà maina-fatschenta da la Tamina Therme SA.
Vinavant cun nov schlantsch
La renovaziun che vegn fatga quest onn cumpiglia 15 stanzas da hotel, l’entira ustaria e la fatschada da la chasa auta. En tut quinta Norbert Candinas d’investir 2,5 milliuns francs. La fatschada che fascheva endament la clinica d’antruras en Alv vegn midada en ina colur stgir grisch ed alv, quai saja ina adattaziun ad ina architectura urbana moderna.
Betg il davos argument da renovar la chasa gist ussa saja stà ch'i vegn bajegià adina dapli chasas urbanas a Glion. Norbert Candinas ha manegià ch'il Hotel Eden Montana n'avess betg fatg in bella parita sper la nova chasa da la Migros.


text:
Il pli impurtant en curt
Suenter in gieu valurus ha la Svizra pers esuenter penaltis cun 4:5 encunter la Polonia. Xhaka è stà il disfortunà che n'ha betg tutgà il gol.
Ils Svizers han giogà ina segunda mesadad fitg buna cun bunas schanzas da far in gol - ch'els han dentant savì nizzegiar mo ina giada:
En l'82avla minuta ha Shaqiri realisà in gol da siemi.
Suenter il temp regular e la prolungaziun era il resultat 1:1.
20'000 fans han sustegnì lur squadra en il stadion a Saint-Etienne.
Il gieu en survista
Durant lungas parts da l'emprima mesadad dal gieu dominavan ils Polonais.
Per ils svizers è il gieu dentant tuttina ditg i bain - fin en la 39avla minuta nua che Blaszczykowski il 1:0 per la Polonia.
L'equipa da Vladimir Petkovic aveva dad ir cun in disavantatg dad 0:1 en la pausa.
In 0:1 che va diltuttafatg en urden, di Roman Dobler che commentava il gieu per RTR en il stadion a Saint-Etienne.
En la segunda mesadad da la partida n'han ils Svizzers betg laschà pender il cheu ed han mussà spiert da cumbat e curaschi.
Suenter la 60avla minuta, nua che Schär aveva incassà ina charta gelga, era il gieu vegnì pli dir. En la 79avla minuta dà Seferovic in culp da latta ed en l'82avla minuta fa Xherdan Shaqiri l'unic gol per la Svizra - dentant in gol da siemi.
Suenter 90 minutas + 4 minutas prolungaziun stevi 1:1 - il otgavel final tranter la Svizra e la Pologna a Saint-Etienne è ì en la prolungaziun.
Ils Svizzers han giogà cun tut la forza. Ils polonais na paraivan betg pli dad avair medemamain blera forza. La Pologna aveva persvadì plitost en l'emprima mesadad dal gieu - uschia Roman Dobler da Saint-Etienne.
Malgrà bleras schanzas n'ha la prolungaziun betg manà gols. I va en ils penaltis nua ch'igl è reuschì a tuts da mantegnair il sang fraid - sulettamain a Xhaka betg.
La Svizra perda l'otgavel final cunter la Pologna suenter penalties cun 5:6.
RR Sportissimo 15:00+


text:
Le Corbusier
- Mesemna, 11.10.2017, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 11.10.2017, 8:40, RTR
El è naschì il 1887 sco Charles-Édouard Jeanneret-Gris a La Chaux-de-Fonds e vala sco in dals architects cun la pli gronda influenza en il 20avel tschientaner.
El è dentant betg be stà architect mabain er designer. Ses stil è fitg classic e cun lingias cleras. Tranter auter ha el er construì il bajetg dal museum naziun d'art dal vest a Tokyo. Ses bajetgs valan sco fitg puristics. I ha dentant er dà critica pervi da ses stil, i dat schizunt il maini che ses bajetgs destrueschan il maletg da la citad.


text:
Preferir indigens
- Dumengia, 18.9.2016, 17:25
Via geniala u violaziun da la constituziun?
Il cumbat per la realisaziun da l’iniziativa cunter l’immigraziun da massa va en la fasa decisiva. Fin il favrer da l’onn proxim duess l’iniziativa dal pievel esser accumplida. La cumissiun predeliberanta dal Cussegl naziunal preschenta la soluziun «Preferir indigens da maniera light». Via geniala u violaziun da la constituziun?
En il Controvers discutan Silva Semadeni PS, Heinz Brand PPS, Martin Candinas PCD e Martin Schmid PLD. Moderaziun e redacziun dad Andri Franziscus.


text:
Er il Radio Rumantsch chattan ins sin questa charta. Il signal n'è dentant betg adina uschè bun, ma i cumpara automaticamain er in link da la pagina d'internet dal radio tschertgà. Ultra da quai cumparan, dasper il num dal radio, er infurmaziuns sco in tge pajais ch'ins sa chatta ed en tge citad ch'il radio vegn producì.
Project da scienziads da plirs pajais
Quest project è vegnì realisà da scienziads dal Danemarc, la Germania, la Gronda Bretagna e da l'Ollanda. Lur finamira era da perscrutar la cultura da radio. En tut pon ins tadlar da quai da 8'000 chanals en 160 pajais. Dasper la pussaivladad da tadlar live tut quests emetturs datti er infurmaziuns davart l'istorgia dal radio, tranter auter documents da tun magari rars rimnads sin l'entir mund.
RR actualitad 6:00


text:
In'amia dad Isabel Costa ha animà ella da ristgar quest pass, bandunar la patria ed ir a l’ester a lavurar. Avant 25 onns ha ella chattà ina plazza a Scuol e dapi quella giada è Isabel Costa dachasa a Scuol.
Chattar amicizia a Scuol era l'emprim temp fitg difficil. Ils emprims mais eran dirs e la decisiun da restar steva sin chommas falombras. La mentalitad engiadinaisa, la retegnientscha envers esters era gronda. Ma bainbaud ha ella chattà la colliaziun e pli tard perfin da maridar.
Return a chasa n'è nagina opziun
Oz viva Isabel Costa ensemen cun ses um e dus uffants a Scuol. Per ella na vegn in return en sia patria betg en dumonda. Ses uffants èn naschids e creschids si en l'Engiadina.
Il contact cun la famiglia en il Portugal è anc adina stretg, ma in inscunter datti sulettamain durant las vacanzas.
RR actualitad 12:00


text:
Finamira è da discurrer sur da la tematica, betg far in tabu ordlonder. Fatg saja numnadamain che adina dapi giuvens pateschan da depressiuns.
La masogna numer in en la pubertad
Tenor Winfried Egeler saja quai la malsogna numer 1 tar giuvens en la pubertad. E quella tendenza na correspunda betg mo per citads. Ils giuvens èn numnadamain dapertut sut la medema pressiun. Finamira dal referat è da mussar co ch'ins po gidar a giuvens èn ina tala situaziun. Ed era co ch'ins po identifitgar signals che mussan ch’igl è temp per agid professiunala.


text:
Per tut las deputadas e tut ils cussegliers guvernativs dumandads è la chaussa clera. I duvrass ina buna maschaida e tar quella tutgan er dunnas. Dentant cler, i na saja betg uschè simpel da chattar las dunnas ch'èn prontas da surpigliar in tal post. Per bleras è la famiglia il motiv principal da betg candidar, autras èn da l'avis ch'ellas sajan memia veglias.
La vart feminina va a perder
Cun Barbara Janom Steiner, che sto bandunar la regenza pervi da la limitaziun da temp d'uffizi , va suenter blers onns la vista feminina en la regenza a perder. Ella ed er las deputadas dumandadas Martha Widmer-Spreiter, Cornelia Märchy, Magrit Darms u er Leta Steck èn da l'avis che dunnas han forsa in zic in'autra moda e maniera da politisar. Forsa cun in zic dapli sentiment e precauziun ch'ils umens.
RR actualitad 17:00


text:
Intgins possessurs da licenza smanatschan dentant cun in plan cunter il sbassament dal pretsch. Perquai saja tar tscherts medicaments anc avert sch'els possian vegnir realisads u betg.
Pretschs da medicaments vegnan intercurids regularmain
Ils medicaments che vegnan surpigliads da l'assicuranza da basa vegnan prendids sut la marella mintga trais onns. Sch'i sa mussia ch'il pretsch per in medicament è memia aut, ordinescha la Confederaziun in sbassament. Quest onn ha l'Uffizi da sanadad laschà intercurir ils pretschs da var 1'000 medicaments.
Respargn da 600 milliuns tranter 2012 e 2014
Tenor indicaziuns da l'uffizi han ins uschia pudì spargnar var 600 milliuns tranter l'onn 2012 e 2014. Ils ultims dus onns n'èn ils pretschs betg vegnids controllads, pervia d'ina dispita giuridica pendenta.
RR novitads 11:00


text:
Armon Orlik, il grond favurit a la festa da lutga grischuna – glarunaisa, ha pudì defender ses titel ch'el veva gudagnà l'onn passà a Flem. Suenter in pari en l'emprima lutga n'ha Orlik laschà naginas schanzas pli a ses concurrents e mess in suenter l'auter en dies en il resgim. Per Orlik èsi stà pir la segunda festa da lutga suenter sia pausa da blessura da radund sis emnas. Orlik ha uschia demonstrà ch'el è sin buna via per il punct culminant da la stagiun, la festa d'Unspunnen la fin avust ad Interlaken.
Tut en tut han radund 2'000 aspectaturas ed aspectaturs persequità l'emprima festa da lutga grischuna – glarunaisa a S-chanf. Passa 100 gidanters e gidantras han procurà per atmosfera da festa sin l'areal dal militar a S-chanf. Tenor ils organisaturs hajan er blers aspectaturs fatg diever dals trens spezials, mess a disposiziun da la Viafier retica.
Orlik en la lutga finala
Entant che Armon Orlik è sa qualifitgà per la lutga finala ed ha uschia er gudagnà il titel dal retg da lutga en l'Engiadina è Sandro Schlegel vegnì franà. Suenter ch'el era durant l’entira lutga adina a la testa da la rangaziun ha el pers la 5avla lutga encunter Ruedi Eugster e n'ha po uschia betg cumbatter per il titel.
Tuttina dastga Sandro Schlegel esser cuntent cun sia prestaziun a S-chanf, sco era Mike Peng da Malix. El ha manchentà la lutga finala per in quart punct.
Da l'emprim pari fin tar la quarta victoria - il triumf d'Armon Orlik
Armon Orlik, il lutgader da Maiavilla, vegn adina meglier en furma. Il defensur dal titel n'ha er laschà nagina schanza a Roman Schnurrenberger dal chantun Turitg. Suenter quatter lutgas ha Orlik gia trais victorias ed in pari sin ses fegl da notas.
Bain va la lutga a S-chanf er a Sandro Schlegel da Fideris. Era el ha suenter quatter lutgas in pari e trais victorias sin ses fegl da notas. Sper Orlik e Schlegel han fin ussa er persvadì Ursin Battaglia, Sandro Sprecher e Mike Peng.
Orlik – l'express cumenza a rudlar
Armon Orlik ha er gudagnà la terza lutga. Orlik ha fatg curt process cun Lars Geisser e mess en dies ses concurrent suenter be paucas secundas.
Entant che Armon Orlik vegn adina pli ferm è il victur da las emprimas duas lutgas Sandro Schlegel da Fideris vegni franà in zic. En la terza lutga ha el stuì sa cuntentar in pari encunter Marco Nägeli.
Emprima victoria per Orlik en la segunda lutga
En la segunda lutga ha Armon Orlik da Maiavilla festivà sia emprima victoria a S-chanf. Il defensur dal titel ha bess en il resgim Pius Näf,
In ulteriur success ha er Sandro Schlegel pudì festivar. Il lutgader da Fideris ha gudagnà sia segunda lutga da S-chanf, questa giada encunter Hansheinrich Dändliker. Suenter duas lutgas è Schlegel uschia ensemen cun Thomas Riedi a la testa da la tabella cun il maximum dals puncts. Sper Orlik e Schlegel han era Ursin Battaglia, Mike Peng e Roman Hocholdinger triumfà en la segunda lutga.
Orlik ha cumenzà cun in pari
Il defensur dal titel Armon Orlik ha stuì sa cuntentar cun in pari en l’emprima lutga encunter Fabian Kindlimann dal chantun Turitg. I n'ha pia dà nagin victur suenter la lutga da sis minutas.
Cun in success ha dentant Sandro Schlegel cumenzà la lutga da chasa. Schlegel ch'ha cuntanschì l'onn passà la lutga finala a la festa Grischuna – Glarunaisa a Flem ha battì Peter Horner da Glaruna. Ina sconfitta en l’emprima lutga hai dà per Ursin Battaglia encunter Hannes Bühler, sco era per Roman Hochholdinger encunter Lars Geisser e per Mike Peng encunter Marco Nägeli.


text:
Contignü prinzipal
Informaziuns aladô dl art. 13 dl Codesc sön la proteziun di dac personai
Ci é pa i cookies?
I cookies é de pici file de test che vëgn ortiá y registrá sön le computer o aparat mobil, canche an ti ciara a n sit, por gní spo ortiá inant al sit le iade dedô che an ti ciara. Propi por mirit di cookies se recorda le sit les aziuns y les impostaziuns dl utënt (sciöche por ejëmpl, i dac de login, le lingaz chirí fora, la dimenjiun di pustoms, les atres impostaziuns de visualisaziun, y i.i.) a na moda che al ne mësses nia gní dé dant ciamó n iade canche l'utënt vá indô a ti ciaré al medemo sit o vá da na plata al'atra. I cookies vëgn porchël adorá por fá autenticaziuns informatiches, monitoré les sessiuns y memorisé informaziuns che reverda les ativités di utënc che ti röia pormez a n sit y pó contigní ince n codesc d’identificaziun su che conzed da tigní sö la navigaziun dl utënt tl sit por fins statistics o de retlam. Tratan che l’utënt é sön n sit pól ciafé sön so computer o aparat mobil ince cookies de d’atri sic o web servers (cookies de "terzi"). N valgönes operaziuns ne podess nia gní fates zënza l'adoranza de cookies, che vá te cer caji porchël tecnicamënter debojëgn por le funzionamënt dl sit.
Al é de plü sorts de cookies, aladô de sües carateristiches y funziuns, y ai pó romagne tl computer o aparat mobil dl utënt por tëmps desvalis: i cookies de sessiun, che vëgn cancelá automaticamënter canche an stlüj le browser; i cookies permanënc che romagn sön l'aparat dl utënt cina a na tomanza fata fora.
Aladô dles normes varëntes tla Talia ne vál nia dagnora debojëgn de n consëns dl utënt por adoré i cookies. Dantadöt ne vál nia debojëgn dl consëns por i cookies “tecnics”, chël ó dí chi adorá ma por dé inant na comunicaziun sön na rëi de comunicaziun eletronica, o por pité n sorvisc damané esplizitamënter dal utënt. Ara nen vá de cookies indespensabli por le funzionamënt dl sit o che vá debojëgn por ativités damanades dal utënt.
Danter i cookies tecnics, che ne se ghira nia n consëns por süa adoranza, tol ite le Garant por la proteziun di dac personai (cfr. Prov. Gen. „Individuaziun dles modalités scemplificades por l'informaziun y l'acuisiziun dl consëns por adoré i cookies - 8 de ma dl 2014“) ince:
- i “cookies analytics” che i vëgn adorá diretamënter dal gestur dl sit por cöie adöm informaziuns sön le numer di utënc y sön coche chisc ti ciara al sit,
- i cookies de navigaziun o de sessiun (por s'autentiché, por cumpré val’ y i.i.),
- i cookies de funzionalité, che ti conzed al utënt da navighé aladô de na seria de criters chiris fora (por ejëmpl le lingaz, i produc chiris fora da cumpré) por mioré le sorvisc dla plata web.
Por i cookies de profil, chël ó dí che mirëia a cherié n profil dl utënt y che vëgn adorá por ortié messaji de retlam aladô dles preferënzes dl utënt tl cheder dla navigaziun tla rëi, indere, vëgnel damané damperfora le consëns dl utënt.
Ci cookies adorunse pa?
Chësta plata web n'adora nia cookies de profil.
Chësc sit adora dantadöt:
- cookies tecnics, chël ó dí de navigaziun o sessiun, che vá debojëgn por le funzionamënt dl sit o por ti conzede al utënt d'adoré i contignüs y i sorvisc damaná;
- cookies analytics, che conzed da capí sciöche le sit vëgn adoré dai utënc. Cun chisc cookies ne vëgnel nia coiü adöm informaziuns sön l’identité dl utënt y gnanca dac personai. Les informaziuns vëgn tratades te na forma sintetica y anonima;
- cookies de terzi, chël ó dí cookies de d’atri sic o web servers che vëgn adorá por i fins de terzi.
Canche i jëis sön n sit web podëise ciafé cookies sides dal sit a chël che i ti ciarëis ("patruns"), sides da sic manajá da d’atres organisaziuns ("terzi"). N ejëmpl é rapresenté dala presënza dantadöt de "social plugin" por ejëmpl Facebook, Twitter, Google+. Ara se trata de perts dla plata vijitada realisá diretamënter dai sic nominá dessura y integrá sön la plata dl sit ospitant. L'adoranza de social plugin á le fin da partí i contignüs sön i social network.
La presënza de chisc plugin comporta la trasmisciun de cookies da y cuntra düc i sic manajá da terzi. La gestiun dles informaziuns coiüdes adöm da "terzi" vëgn regolamentada dales informaziuns a chëres che i desses fá referimënt. Por garantí na majera trasparënza y comodité, vëgnel dé dant chiló dessot les misciuns web dles informaziuns desvalies y dles modalités por manajé i cookies.
- Facebook informaziuns
- Facebook configuraziun: jí sön Osc account. Seziun privacy.
- Twitter informaziuns
- Twitter configuraziun
- Google+ informaziuns
- Google+ configuraziun
- Youtube informaziuns
- Youtube configuraziun
Danter i cookies analytics vëgnel desfarenzié dantadöt i cookies de Google Analytics, n sorvisc d'analisa di dac web dla Google Inc. ("Google").
Ai abilitëia le funzionamënt de Google Analytics y dëida i operadus dl sit web analisé les ativités sön le sit, sciöche por ejëmpl le numer di vijitadus, i criters d’esploraziun, i sorvisc adorá y i tëmps mesans de permanënza, y d’atri dac che dëida la Provinzia autonoma de Balsan mioré l’adoranza di contignüs.
Tl caje d'ativaziun de n IP anonim sön chësc sit web, vëgn osta misciun IP naota scortada da Google ti Stac mëmbri dl’Uniun Europeica o de d'atri Stac che fej pert dl’Acordanza sön la lerch economica europeica. Ma te caji ezezionai vëgnel ortié la misciun IP intiera a n server de Google ti USA y scortada dailó. Sön chësc sit web él gnü ativé l’IP anonim. A inom dl operadú de chësc sit adorará Google les informaziuns por ejaminé sciöche i adorëis le sit, scrí fora relaziuns sön les ativités por i operadus dl sit web y ti pité d'atri sorvisc sön les ativités dl sit y l'adoranza de internet.
La misciun IP ortiada inant da Google tl cheder de Google Analytics ne coliará osta misciun IP a degun ater dat de Google. I podëis a vigni moda refusé l’adoranza de cookies, chiron fora l'impostaziun aposta sön osc browser; tignide cunt porimpó che a chësta moda ne podarëise bonamënter nia adoré dötes les funziuns de chësc sit web. I podëis tigní sö l’acuisiziun y ince l’elaboraziun da pert de Google di dac generá dai cookies y che reverda osta adoranza dl sit web (incl. osc IP), sce i instalëis le plugin por browser da ciafé sön chësc link: tools.google.com/dlpage/gaoptout
Clichede chiló por de plü informaziuns sön i cookies de Google: www.google.com/intl/de_ALL/analytics/learn/privacy.html
Les informaziuns ciafades tres i cookies ne vëgn nia adorades por identifiché i utënc. I cookies vëgn ma adorá por i fins descric dessura.
Impostaziuns di cookies
Chiló vára da chirí fora y dé dant avisa ci cookies istalé.
Les preferënzes dl utënt en referimënt ai cookies messará gní metüdes ite danü sce an adora d'atri aparac o browsers por rové sön le sit.
I cookies tecnics ne se damana nia n consëns danfora da pert dl utënt por i adoré.
L’utënt pó te vigni momënt mudé o confermé les preferënzes sön l'adoranza di cookies dl sit, ti jon pormez a chësta plata tres le link aposta tla pert jö insom dla plata web.
Dlungia chësta prozedöra pó l’utënt autorisé, bloché o cancelé (daldöt o en pert) i cookies ince tres les funziuns spezifiches de so program de navigaziun (le browser): porimpó sce n valgügn o düc i cookies vëgn dejativá pól ester che ara ne vais nia plü da ti ciaré al sit o che n valgügn sorvisc o certes funziuns dl sit ne sides nia plü desponbli o ne funzionëies nia sciöche al alda y/o l’utënt podess messëi mudé o mëte ite a man n valgönes informaziusn o preferënzes vigni iade che al ti ciara al sit.
Por ciafé de plü informaziuns sön co imposté les preferënzes sön l’adoranza di cookies tres le browser de navigaziun pón ti ciaré ales istruziuns:
De plü informaziuns y detais sön les sorts de cookies, sües modalités de funzionamënt y carateristiches ciafon sön le sit debann www.AllAboutCookies.org.
Dötes les indicaziuns sön les modalités, i tëmps y la sort de informaziuns che i titolars dl tratamënt mëss ti dé ai utënc canche chisc se coliëia a plates web, pó gní consultades sön chësc link.