text:
Posts Tagged ‘sport
happyness
Tags: life, mtb, roda da streda, sport
ala fin mo l mont blanch :-)
Tags: around the world, nëif, peves, sci tour, sport
do enes che studi l meteo y ne sei nia tan de sms per abiné la dreta combinazion temp-condizions-meinacrëp-cumpanies iela do 3 ani finalmente stata tan inant.
ai 15 sons muec de viers de chamonix per ji l dì do sul mont blanch.
ntan che la hitia de l grand mulet fova bel da dis pleina (y chesc de lunesc!), ons neus abú la super fertuna che tla hitia cosmiques fans n chela sëira me de 20. chel uel dì chiet ntan cëina, na camerata belau me per neus (y perchel bel chiet a durmì) y degun stress daduman a gusté, te bani y tl deposito schi.
bel a furné su cula furnadoia giaten la prima mprescions tan “gorgeous” che l mont blanch ie (chesta parola l descrisc l miec) y ciuldì che duc à tan na gaissa canch i conta coch l ie stat.
20 menuc do fans bel pra hitia a se goder l bel panorama cun duta la pizes, dent dl gigante compreso.
do na carteda da messei feter se conzentrirn y na bona cëina se gudons mo l ji doju dl suredl y se ncunferton sun duman.
la va de durmì tosc che l ie da levé abeneuera.
ntan che la majra pert fej la normale, ons neus optato per la traversata dal auguille du midi…
… passan per l mont blanch du tacul y mont maudit – manco metri de deslive ma plu mpegnativa.
piei via sons mpue plu tert che ne ulan, ajach on messé se meter d’accordo cun n autra grupa per l gusté y ajach l aufregung po’ fe bur scherzetti…
y ajach duc aspitoa me che ven fata la prima traccia, à markus abú l onore de pudëi spuren belau tres su y chesc do che n venerdì ol fat 40 cm de nëif frescia! (ncuei foa dessegur ngrum che sottosotto l à rengrazià)
perchel ala durà ënghe mpue plu giut de chel che ne minan, ma nscila ons abù mo mpue plu giut per se goder dut l panorama y l atmosfera cavia. i ultimi 300 metri de deslivel ne semiova ne ulei finé plu, ënghe per l ciaut (ie y l ciaut che savons ben 😉 ) ne son nia una che sent l autezza n cont de mel de cë o nia durmí, ma canch n ie sëura 4.500 m pona fejen ben bendebo plu fadia che n ulessa. y l flucion peisa tosc mpue de plu.
la va de mené zeruch de n doi gänge y de tenì n bel ritmo…
feter platei, ma stra cuntenc sons pona per marenda ruei sun piza. YUHUUUUUUUU!
degun vent, nianca na nibla y deguna jënt. la piza belau duta me per neus. na tel fertuna muessen ënghe permò avëi! 🙂
se goder l panorama y se render cont cich on arjont. y pensé bel ala proscima tour 😉
finé ora cl puech che ie mo restà tla borraccia y po inò rumé it dut te flucion per pie juvier. che la ne ie mo giut de no fineda.
n bel polver se aspitova, sciot che la giames sciblova feter, ma cun na tel neif jivla me mpo de druché adum y denz y fe ju n valguna de bela raides!
bon che ne me rendoi nia cont tan lonc che l foa mo per rué ala stazion a mez di plans de l’aiguille, scenó me essi feter ndebità.
do ne sei nia tan de iedes de tré seura y ora i schi, su y ju la peves, su j fu l flucion, sons puech do la 4 stra platei ruei ala stazion. FATA CA! 🙂 🙂 🙂
a chamonix me essi mbincià na bela doccia, ma se on acuntentà de n bon pier (da veis 😉 ) y n gelato che ti oi bel giut la gola.
y po te apieta mo 6 h de auto per rué da la 1 a cësa y ne udëi l ëura de fe la doccia y tumé tl liet. se ndurmenza mo dan ciafië de se curì ju 😉
la à durà n valgun ani y assé nierves da meter a ji dut, ma ala fin se ala tan butà, deplú che ne me essi nfidà a speré. y duta la fadies ie states compensedes dal emozions che chesc crëp possa dé.
se insisti e resisti, raggiungi e conquisti
Tags: ego, family & friends, friends, inviërn, nëif, peves, sci tour, sport
… ala fin ei inò mparà zech: sce te ues arjonjer zech, pona muesses nstessa l tò tla man.
22.04.20127: punta penia cun tati – tip top!
lascte sun deguni y aspietet mo demanco che i autri pensa ënghe a ti.
me sce tu toles l iniziativa po’ garatl segur 😀
23.04.2017: hoher weisszint cun mara y cristina – super!
propi na bona pasca
l bel muessn se fe nstessa
do wool do ;-)
Tags: family & friends, fun, ji a crëp, sport
cula mtb mpede cui schi
chest’ann iel la volta dla zones da ji cui schi.
bel l’ann passá foi rueda cula mtb sul gitschberg, che cui schi ne sons bel ne sei ntan de ani nia plu rueda ilò su.
chest’ann santa crëusc (cui lifc), kronplotz y plose (cula giames 😉 )
ngrum de hm y na cherta adroven sce n uel nia fe la tour classica o la fe mo mpue plu erta y longia. y sce n ie n cumpania pona iel mefun ben mo ntal bel y manco sfadieus. o almanca sfadieus deberieda 😛
a pé ne an te chisc posc’ d’instà perdù nia, ma cula roda uloi rué su chest’ann.


c: text/html

text:
L’albiert Meierei duai vegnir restructurà e manà vinavant sco hotel-restaurant modern e quai a lunga vista. Per il temp da svilup dal project avev’ins puspè avert il manaschi. Suenter dus onns na saja quai dentant betg gartegià da manar quel a moda rentabla, uschia l’advocat Andrea-Franco Stöhr. El na sappia dentant er betg dir pertge che l’affar haja scrit cifras cotschnas.
Ils possessurs èn da buna speranza
Ils possessurs da l’hotel sajan vinavant persvadids che la «Meierei» haja in avegnir. Ch’els vegnian er ad ademplir tut ils impegns ed obligaziuns ord il manaschi actual. Quant aut che l’import è, haja el pir dad eruir, ha declerà l’advocat. Ins veglia dentant lavurar vinavant vi dal project da l’albiert a la riva dal Lai da San Murezzan. Previs è ch’il project vegn preschentà anc quest onn a vischins ed uffizis per inoltrar finalmain ina dumonda da bajegiar.
RR novitads 17:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Joseph Fourier
Jean-Baptiste Joseph Fourier a l'era un matematigh nassüü a Auxerre el 21 de marz del 1768 e mort a Paris el 16 de magg del 1830.
In del 1822 l'ha introdüü la nutaziun de l'integral definii.
L'ha elaburaa una teuria matematiga del calur.
I porten el sò nom[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Analisi de Fourier
- Furmula d'inversiun de Fourier
- Serie e cueficient de Fourier
- Trasfurmada de Fourier
Över principaj[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Théorie analytique de la chaleur (1816)


text:
Enfin uss è l’Academia stada occupada cun 12 arranschaments externs, cun 6 arranschaments dal center d’agricultura e cun 4 participaziuns da scolas da vischnancas purtadras e 3 da scolas d’ordaifer, scriva l’agentura da novitads rumantscha. La manadra Tabea Baumgartner è cuntenta cun las frequenzas da l’emprima stagiun. In dals problems è che l’Academia Vivian na po betg vegnir nizzegiada l’enviern adequat. Tuttina vulan ils responsabels porscher era l’enviern singulas excursiuns, scriva l’ANR.
RR novitads 16:00


text:
«Igl ha insatge per mintgin!» – 10 onns Art Masters a San Murezzan
- Sonda, 2.9.2017, 11:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 2.9.2017, 11:03, RTR
Artists sco Ai Wei Wei, David Hockney u Pippilotti Rist han gia exponì en l'Engiadina. Quai en il rom dals Art Masters a San Murezzan. Quai ch'ha cumenzà sco fantasia dal fotograf Monty Shadow ed è ozendi in punct fix en las agendas d'amaturs d'art.
Onn per onn proponan ils Art Masters varga 20 exposiziuns en lieus insolits e cun ovras da divers geners. Il Magazin da cultura discurra cun il directur Philipp Noller davart passà, preschent e futur dals Art Masters.
En ina segunda part dat il Magazin da cultura in sguard en l'exposiziun «Chantan utschels en la sien» dad Ester Vonplon.
La rubrica litterara preschenta «E ti, come sprichst du suisse?». Questa publicaziun cuntegna texts da giuvenils da tut la Svizra che tematiseschan viadis tranter las linguas.
Contribuziuns
-
Discurs cun Philipp Noller, directur dals Art Masters
-
Ester Vonplon expona en il Museum d’art a Cuira
-
Il project «Schulhausroman» – ussa era en rumantsch
-
Ils tips da cultura dals 2 da settember
-
Litteratura: «E ti, come sprichst du suisse?»


text:
Enrico Vignati ci parla de “I trì di' dèla Mèrla”
Enrico Vignati ci parla de “I trì di' dèla Mèrla”
Ghe sème, i tri di' dèla mèrla ièn rüvadi anca stann.
Ma perchè i se ciàmun insì?
Chisà quante volte se l'ème dumandáde, e chisà se anca quei giùn se la dumandun.
Bèn, gh'è diverse storie a pruposite e me vöri cüntàve quèla che me piaŝ püsè.
Gh'era una merla che tüti i ani l'èra ciapàda de mira dal mèŝ de genár, che nei ultimi di el se divertiva a fa rüvà el ŝel.
La mèrla alura l'èva decis da sta' scuŝa in un camén bèla regues'cia e gnì föra al prime de febràr.
Quande l'ha fai ugèn dal camén e l'ha viste che genár l'èra pasàde l'è gnüda föra e la cumenciàde a töl sü in gir.
Genàr alura per vendicàss el sa' fai prestà tri di da febrar, el 29, 30 e 31 (insì l'è diventáde püsè lunghe e febrar püsè cürte) e chi di li l'ha fai rüvà el vènte ŝelàde dal Polo Nord, per faghe un dispète ala Mèrla, che l'è stai insì custrèta a rintanàss amó nel camén.
Enrico Vignati
Condividi l'articolo su
Riproduzione Riservata


text:
Gudagnà l'etappa ha il Talian Gianluca Brambilla che ha uschia era gist surpiglià il Maglia rosa, l'emprim plaz dal classament general.
L’um da 28 onns da la Lumbardia po uschia festivar ses pli grond success. El era partì en l’etappa sco 22avel dal classament general. Perquai ch’el è dentant sa distanzià da la gruppa da favurits per 1:41 minutas, dastga el uss purtar rosa. Dumoulin ha finì la cursa cun in retard da trais minutas sin Brambilla.
En il classament general ha Brambilla uss in avantatg da 23 secundas sin il Russ Ilnur Sakarin. Lez aveva gudagnà il Tour de Romandie l’onn passà. Sco terz suonda l’Ollandais Steven Kruijswijk cun in retard da 33 secundas. Las plazzas 4 e 5 van als Spagnol Alejandro Valverde resp. Al Talian Vincenzo Nibali.
RR novitads 18:00 / RR Sportissimo 17:00


text:
Nigeria
La Nigeria a l'è un paes de l'Africa ucidentala.
A l'è tacada al Benin, al Ciad, al Camerun e al Niger 'l la bagna l'Ucean Atlantich (Gulf de Guinea).
La capital a l'è Abuja. Un'altra cità impurtanta a l'è Lagos.
La gh'ha una süperfiss de 923.768 km² e una pupulaziun de pressapoch 140 miliun d'abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Nigeria a l'è stada un pussediment del Regn Ünii fina al 1960, quand che l'ha utegnüü l'indipendenza.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Nigeria (nom ufizial: Federal Republic of Nigeria) a l'è una repübliga federala.
El president a l'è l'Muhammadu Buhari (del 2015).


text:
La statistica d’accidents dals onns passads mussa che quella sortida e privlusa. L’uffizi da construcziun bassa dal chantun Grischun propona a la vischnanca da Puntraschigna da realisar perquai ina rundella.
La suprastanza communala da Puntraschigna va d'accord cun questa proposta. En connex cun autras lavurs d’urgenza vid l’infrastructura en la zona «Gitöglia» preves'ins perquai da realisar quella rundella.
50% dals custs da la rundella surpiglia il chantun ed ils auters 50% surpiglia la vischnanca. Las lavurs da fabrica duain vegnir realisadas l’onn 2019.
RR novitads 12:00


text:
Il pesch da l'onn 2018, l'anguilla, era enfin tar l'industrialisaziun in dals peschs ils pli derasads en Svizra. Suenter èn il Rain, il Rodan ed il Ticino vegnids utilisads per forza idraulica. Quai è stà la fin per ils anguillas. Ussa stat il pesch 2018 sin la glista cotschna e dapi il 2007 è la pestga limitada ni scumandada.
Per salvar il pesch vul l'associaziun da pestga dar liber lur «vias da viandar en l'aua» – cun flums senza barrieras.
l'anguilla – in viandant
Da las 15 famiglias cun 800 sorts vivan tscherts en auas territorialas ed auters fan viadis da passa 100 kilometers en flums ed auals. Er las anguillas Svizras han fatg in lung viadi. En la veglidetgna da 4 enfin 6 onns cuntanschan els la Svizra.
RR novitads 12:00


text:
Da nov plaz en il cussegl d’administraziun da las Pendicularas Scuol SA prenda Urs Ryffel da Stäfa ch'è possessur d'ina chasa da vacanzas a Ftan. Tut ils auters commembers dal cussegl d’administraziun èn vegnids reelegids la sonda a la radunanza generala.
Las Pendicularas Scuol SA han plinavant communitgà, ch'ellas vegnan a finir anc quest onn las lavurs per ils cundriz d’ennavar – il project ch'ha custà 12 milliuns francs. L'onn passà han las pendicularas fatg ina svieuta da 13,4 milliuns francs, quai en cumparegliaziun cun l’onn passà in plus da 1,1 milliuns francs.
RR novitads 12:00


text:
Per ils abitants da Donat èsi ina surpraisa, che mo ina persuna ha ditg Gea tar la votaziun No Billag che vuleva abolir las taxas per radio e televisiun. Uschia èn tut las persunas che RTR ha dumandà stadas surstadas davart il resultat fitg cler da Donat.
L'interprendider ch’ha vuschà Gea a l’iniziativa, ha ditg ad RTR ch’el apprezià en general la purschida da las medias rumantschas, el na giaja dentant betg d’accord ch’el stoppia cun sias trais fatschentas pajar dapli che 2'000 francs per retschaiver radio e televisiun.
RR actualitad 11:00


text:
Uschè differentas sco las citads svizras sezzas, èn era ses abitants: en las grondas citads svizras è la populaziun dominada da giuvens creschids, en citads pli pitschnas datti dentant tants tegnairchasas sco nagliur ed en las vischnancas d'aglomeraziun è il cumpart dad esters il pli aut. Quai resulta da la «statistica da citads svizras 2018» da l'Uffizi federal.
Uschia fan è en citads grondas dapli che mintga terza persuna tranter 20 e 39 onns. Via sur l'entira svizra èn quai mo 27%. En citads e vischnancas cun damai che 100'000 abitants furman dentant persunas tranter 40 e 64 la pli gronda gruppa.
Dapli esters che svizzers en tscherts lieus d'aglomeraziun
Ed er quai che pertutga la derivanza datti tschertas tendenzas. Uschia vivan 60% dals esters en citads ed ina terza part da quels en las citads grondas.
Il pli grond cumpart da persunas estras datti dumbra dentant l'aglomeraziun. Uschia datti vischnancas en l'aglomeraziun che dumbran dapli esters che Svizzers. Quai per exempel a Kreuzlingen (54,6%), a Renens (51,1%) u a Spreitenbach (50,4%).
RR novitads 12:00


text:
Quest onn pon amis dal kitesurf e dal wakeboard exequir lur sports preferids sin il Lai da Tavau. Sco la suprastanza communala da Tavau scriva saja il lai da Tavau gia dapi decennis conuschents durant la stad per il sport d’aua. Uschia saja dasper il bogn er ina scola da bartgas a vela e surf domiciliada. Il kitsurfing duai uss esser pussaivel cun restricziuns dal temp. A partir dals 2 da fanadur enfin ils 21 d’avust duai il kitesurfing esser scumandà. Durant quest temp duai in runal d’aua d’ina lunghezza da radund 200 meter lunghezza per wakeborders vegnir prendi en funcziun, medemamain per ina fasa da test.
RR novitads 15:00


text:
Cumenzà cun quest sport ha Andi Duff gia da giuven, pia avant plirs decennis. Oz cun 52 onns ès el dentant anc adina fascinà dal sport da skydiving.
In sport sco in auter era
Ch’il sport da skydive saja pli malsegirs ch’in auter sport na lai Andi Duff betg valair. Ins emprendia mintga pass che saja da far e tut saja segirà fitg bain. Tuttina saja da sa concentrar e pratitgar quest sport fitg serius e betg far tuppadads. Quai valia dentant era per sports sco il ir cun skis u cun velo. Tar il sport da skydive vegn siglir ord in aviun sin bun 4'000 meters sur mar e lura sgulà cun passa 200 kilometers l’ura envers la terra. Quai vul dir ch'ins possia sgular bun ina minuta avant che trair il parasol.
Indoor Skydiving a Sion
Dapi in temp datti en Svizra in emprim chanal da sgular endadens, l’uschenumnà Indoor Skydiving. Quest chanal u simulatur per trenar il sport da skydive sa chatta a Sion en il Vallais. L’avrigl 2013 è vegnì cumenzà cun las lavurs per quest indriz, lavurs ch’han cuzzà bun in onn. Il chanal ha in’autezza da 24 meters e lubescha era ad uffants da trenar da sgular. Era ils dus buobs dad Andi Duff, Kim ch’ha 11 onns e Jon ch’ha 6 onns, èn fascinads dal sport da skydiving e treneschan oz en il chanal da vent a Sion.
Ils 18 e 19 da november vegn organisà a Sion ils emprims campiunadis svizzers da sgular endadens, ils Swiss Indoor Skydiving Championships 2016.


text:
Ils daivets sto Air-Glaciers pajar a la citad da Sion ch'è possessura da la plazza aviatica, nua ch'il cherosin vegn vendì. La citad da Sion smanatscha ad Air-Glaciers cun ina procedura da concurs.
Il president da Sion, Marcel Maurer, ha dentant ditg che l’interpresa saja anc lunsch davent d’ina tala procedura.
Daivets n’èn nagina novitad
Ils daivets na sajan tenor Maurer nagina novitad. Gia pli baud haja Air-Glaciers gì miserias finanzialas, per las qualas ins n’haja dentant betg chattà soluziuns. En il cas d’in pajament vegnia la procedura immediat retegnida.
RR novitads 18:00


text:
La suprastanza communala è cuntenta da pudair preschentar in quint annual positiv. Tar in gudogn da CHF 23‘488‘856.34 ed expensas da CHF 20‘517‘598.43 han ins cuntanschì in gudogn da CHF 2‘971‘257.91.
Chasa da tgira Promulins
La radunanza communala ha approvà in credit per projectar ina chasa d’attempads sin l’areal da Promulins per bunamain 1,5 milliuns francs. La part che Schlarigna surpiglia munta a 280’000 francs.
La tgira Engiadin'Ota ha elavurà in concept grob. Ins quinta che l'Engiadin'Ota dovra 120 fin 156 letgs da tgira. Tenor la planisaziun vegnan ils letgs scumpartids sin las duas chasas da tgira a Samedan e San Murezzan.
La chasa d'attempads e da tgira Promulins è vegnida construida l'onn 1980 ed engrondida l'onn 1992 cun in tract da tgira. La chasa actuala na correspunda betg pli a las las pretensiuns ad ina chasa da tgira moderna.
Ospital Engiadin'Ota
Plinavant ha la radunanza, tranter auter, decis da transfurmar l’ospital d’Engiadin’Ota en ina fundaziun da dretg privat.
Eroport regiunal Samedan
La radunanza ha era approvà la lescha per promover l’eroport regiunal da Samedan. L'eroport duai segirar il traffic aviatic en l'Engiadin'Ota.
RR novitads 08:00


text:
A chaschun da la radunanza communala ha il geolog Rudolf Münger dal biro Baugeologie a Cuira orientà davart ils moviments sut il Vilan l'uschenumnà «Güggli». Ins na possia betg discurrer d'ina situaziun critica. Las mesiraziuns fatgas dapi onns mussian moviments, entant na saja la situaziun insumma betg privlusa. Ord vista geologica na saja ina cumparegliaziun cun Bondo betg cunvegnenta.
Approvà credits da var in mez milliun francs
Plinavant ha la radunanza communala da Seewis approvà dus credits dad en tut var in mez milliun francs. Ils 45 votants han approvà ils credits per lavurs da cuvrida da la via da transport «Unter Prada-Striveljus» sco era il project reparatura ed access SIE 2018/2019.
En ina moziun ha il president da la societad da cura, Peter Aebli, dumandà ina correctura dal concept da parcadi ch'è vegnì mess en vigur avant trais onns. Cun gronda maioritad è questa moziun vegnida acceptada.
RR novitads 06:00


text:
Kaiserschmarren
Ol Kaiserschmarren (o Kaiserschmarrn) l’è ü dóls che l’è uriginàre de l’Austria e piö ‘n generàl de töcc i teritòre öna ólta sóta l’Impér Asbùrgich e tra chès-ce pò ol Trentì e ‘l Süd Tiról.
Cuntegnüü
Ol nòm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol nòm Kaiserschmarren l’è l’insèma de dò paròle todèsche Kaiser e Schmarren – Schmarrn, ma fà öna bèla tradusiù de chèste dò paròle l’è pròpe malfà, dezà che se l’è bel fà tradüs Kaiser che l’ völ dì ‘mperadùr, l’è mia isé bel fà tradüs Schmarren – Schmarrn che l’ völ dì rebelòt, bordèl, migàla, e pò stüpidàda.
La sò stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sömèa che ‘l Kaiserschmarren l’ sìes stàcc servìt per la prìma ólta al Imperadùr Cèco Bèpe (Franz Joseph I von Österreich 1830 – 1916) ol marìt de la Elisabeta de Baviera piö cognusìda cóme Sisi e l’è stacc inventàt da l’atrìce aüstrìaca Beate Anne Brünner Steinmayr.
Gh'è però di ótre manére per spiegà come l'è nsìt ol Kaiserschmarren.
Se dis che una völta, quand che l'Imperadur, gran casciadur e süblim tiradur de s'ciop, l'era dree a fà 'na batüda de cacia in del Salzkammergut, el gh'è vegnüda fam e in d'un'ustaria li del sit gh'han servii un Holzfällerschmarrn, una pitansa un puu de poch e pütost rüstega, preparada dumà cunt farina, agua, saa e sücher, ma già che setaa sgiò al taul gh'era l'imperadur, el cögh l'ha pensaa ben de giuntagh anca öf, lacc, e üga sültanina insci de fala un cicinin püssee "rica" e prelibada. Quand che l'ost l'ha vedüü l'imperadur lecass i barbis e andà tüt in moga magoga, 'l gh'ha dii "Obr des isch do lai a schmarrn" (Ma chela pitansa chi l'è dumà un schmarrn) e l'Imperadur el gh'ha respundüü: "Sicher, aber a Kaiserschmarrn" (Segür, ma un schmarrn (dign d')imperadur").
N'oltra legenda l'è che a l'Imperadur ghe piaseven de mat i Palatschinken (pancakes u fritel), e quand che al cögh i fritel ghe reüssiven minga tant ben, inscambi de daghij a l'Imperadur, gh'i dava ai camerlecaj del palass imperial cunt el nom de Kaiserschmarrn già che servì una paciügada cumpagna de quela a l'Imperdaur la saria stada 'na "roba de mat" (schmarrn in Bavares): "A Schmarrn, des am Kaiser zu serviern" - (el saria) 'na roba de mat servì chela (paciügada) chi a un imperadur. E insci al didincö in Bavares una paciügada, una roba de nient, una roba maltrada insema, ghe disen "schmarrn".
Ol saùr[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol Kaiserschmarren l’ sömèa ergóta a mèza strada tra öna fritàda e öna frìtola facia a tòcc e servìda con sura öna bèla spolveràda de söcher a vél e compagnàda da la marmelàda de zödegn. In töte i manére l’ ghe sömèa adóma a öna fritàda, dezà che la pasta, ach sènsa söcher e sènsa marmelàda, la sènt mia de öf, de fati ‘l Kaiserschmarren l’è mia ü piàt salàt, ma l’gh’à ü saùr delicàt e gustùs che l’è pròpe di piàcc dóls; pò per chèsto l’è mia giöst ciamàl la fritàda del Kaiser.
La risèta[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol Kaiserschmarren l’ pöl ès preparàt in tàte manére, però de sólet la ciara del öf, separàda dal rós, l’è sbatìda e montàda a nif, intàt ol rós del öf l’ vé mes-ciàt col söcher e apéna i è bèi mes-ciàcc ‘nsèma gh’è de zontàga, a belasì, ‘mpó de farina, ‘mpó de lacc, ü falì de sal e se s’völ pò ach ‘mpó de öa pasa e de pinòi. A la fì gh’è de mes-cià chèsta pastèla col ciàr de l’öf montàt a nif e pò bötà töt ‘n padèla ‘ndóe s’gh’à de ès zamò fai culà ü bèl tòch de bötér. In padèla l’impàst l’ gh’à de doràs bé e per chèsto l’è mèi che l’ sìes mia piö ólt de 1 ghèl e pò gh’è de ultàl e fal a tòch col pirù ‘ntàt che l’cös.
Ingredièncc per 4 persùne:
5 öf,
50 gram de söcher,
250 gram de farina 00 pasàda in del crièl,
1 prìza de sal,
1 bràca de öa pàsa,
söcher a vél,
marmelada de zödegn.


text:
La fin da favrer 2016 han ils abitants da la vischnanca Ingenbohl en il chantun Sviz decidì in credit da 3,1 milliuns francs per construir in center per requirents d'asil a Brunnen e quai malgrà ch'i ha dà gronda critica e resistenza. Uss ch'il center è dapi set mais en funcziun tiran ils responsabels ina bilantscha positiva.
Concept funcziuna bain
L'idea ch'ils requirents d'asil èn sezs responsabels per l'urden en chasa funcziunia bain, uschia la cussegliera communala Patricia Mettler. In pèr da l'Afganistan è responsabel per ch'il rument vegn dismess sco i tutga e ch'i saja urden en la chasa che dat suttetg a 52 requirents d'asil. En il bajetg nov datti trais abitaziuns per famiglias e pliras cuminanzas d'abitar cun fin otg abitants. Per evitar conflicts datti per exempel en mintga chombra da las cuminanzas d'abitar in'atgna frestgera.
Vischnanca spargna schizunt
Cun il nov bajetg per ils requirents d'asil spargna la vischnanca dad Ingenbohl mintg'onn 210'000 francs. Quai perquai che la vischnanca na sto betg pli prender a tschains abitaziuns per ils requirents d'asil. Sch'i haja lura insacura betg pli uschè blers requirents d'asil, lura possian ins duvrar il bajetg er per persunas che retiran agid social.
RR actualitad 12:00


text:
La raschun per la dispita èn differenzas quai che pertutga il pensum da lavur dal vicari da Savognin: Il vicari general da Cuira Andreas Fuchs pretenda in post da lavur da 90% ed in secretariat cun ina plazza da 10% cun in agen biro. Il cumin-baselgia da Savognin però vul offrir mo ina plazza da 88.45% e quai senza agen secretariat. Quai ha ditg Pina Iseppi, l’actuara e vicepresidenta dal cumin-baselgia da Savognin sin dumonda da RTR.
Autras differenzas
Plinavant dettia quai ulteriuras differenzas quai che pertutga lavurs supplementaras sco religiun e la collavuraziun cun la scola. En ina radunanza extraordinaria dal cumin-baselgia da Savognin è vegnì decidì da sustegnair l’idea da la suprastanza dal cumin-baselgia.
Quel tschertga ussa anc ina giada il discurs cun il vicari general per guardar sch'il vicari da Savogin pudess retrair sia desditga. Cun Philipp Isenegger saja il cumint baselgia fitg cuntent, ha ditg Pina Iseppi. Tant l'uvestgieu da Cuira sco era vicari da Savognin Philipp Isenegger n’han sin dumonda betg vulì prender posiziun en chaussa.
RR actualitad 07:00


text:
Ina nova èra per RTR
Dapi l’entschatta da l’onn 2015 èsi capità bler: l’emprim il nov studio da televisiun cun tut sias pussaivladads tecnicas ed esteticas. Lura l’emissiun live da San Murezzan dal gieu da hockey da la segunda liga: per l’emprima giada ha RTR producì ed emess sin rtr.ch en tun e maletg in’occurrenza da sport regiunala –ina tala purschida na realisescha nagin auter che RTR.
Gea, e lura la nova pagina rtr.ch: ina pagina che preschenta in bouquet pli vast da temas e che correspunda tecnicamain e graficamain a las spectativas dal public dad oz. Tge vi jau dir cun questa enumeraziun? Primo: era sche RTR ha in public fidaivel – quai conferman las retschertgas adina puspè – stuain e vulain nus restar al current ed esser attractivs era per las persunas che consumeschan noss’offerta da program preferidamain online. Talas persunas datti adina dapli, e quai en tut las gruppas da vegliadetgna ed en tut las regiuns. Secundo: per l’emprima giada en l’istorgia da RTR avain nus la libertad da decider sezs quant vasta che nossa producziun da video duai esser. Sper in’offerta fitg impurtanta – dentant era fitg limitada – da la Televisiun Rumantscha sin SRF ed ils auters emetturs da la SRG SSR, avain nus uss in ulteriur chanal per emetter nossas istorgias filmadas. Per RTR e ses public è quai l’entschatta d’ina nova èra.


text:
Salvator Mundi
- Gievgia, 16.11.2017, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 16.11.2017, 8:40, RTR
L'ovra Salvator Mundi è vegnida vendida tar in'aucziun per 450 milliuns dollars. Quest purtret da Cristus fatgs da l'artist renumà Leonardo da Vinci è uschia in purtret da record, dentant er in'ovra fitg dispitaivla.
La chasa d'aucziun Christies a New York aveva fatg quint da vender il maletg che mussa in purtret da Cristus per bun 100 milliuns dollars. La finala han els gì sin maisa in'offerta da 400 milliuns dollars. Tgi ch'è il cumprader dal maletg n'è betg enconuschent. Tar la summa da cumpra vegnan anc taxas en l'autezza da 50 milliuns dollars vitiers.
In'ovra dispitaivla
Il maletg da Leonardo da Vinci valeva ditg sco copia ed era sco ovra da schletta qualitad. Divers experts d'art han empruvà da mussar si, ch'il Salvator Mundi è propi da Leonardo da Vinci ed è vegnì malegià enturn l'onn 1500. L'onn 2005 lura han experts valità il maletg sco autentic ed identifitgà el sco ovra da Leonardo da Vinci. Tuttina datti anc oz dubis che quest'ovra è propi dal pictur talian. Plinavant vegn er adina speculà, sche da Vinci ha picturà l'ovra persul u forsa ensemen cun insatgi.


text:
La Scuntrada ha quest onn gì 64 expositurs – tants sco blers onns betg pli. Sco pli baud han quest onn puspè pudì exponer era firmas dad autras regiuns a la Scuntrada, sch’i na concurrenzeschan betg interpresas indigenas. Ils davos onns han mo firmas e persunas indigenas pudì exponer a la Scuntrada.
Grischun Central Scuntrada Savognin cun blers visitaders
Marcantamain dapli persunas che l’onn passà han visità la Scuntrada, la fiera annuala sin il stradun da Savognin. Sco quai che Roberto Guetg da l’Uniun da mastirants e commers Surses ha ditg, haja el survegnì differents resuns positivs davart la festa.


text:
Marianna Blöchlinger-Spescha – «La dunna dal manifest»
- Sonda, 2.6.2018, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 2.6.2018, 9:03, RTR
Era sch'ella n'è betg stada part dal moviment dal 68 a Turitg sa regorda la Sursilvana fitg bain dad ina sentupada da giuventetgna en Surselva nua ch'ella è vegnida numnada «la dunna dal manifest».
«Jeu sun ina individualista» manegia la dunna da 73 onns ch'è creschida si cun 5 frars a Danis/Tavanasa. Fertant che ses frars sajan stads fitg activs en il moviment da students saja ella sa concentrada sin ses studis da lingua. Co quest moviment dal 68 ha tuttina influenzà ella e pertge ch'ella ha ina affinitad per linguas e litteratura, raquinta la Sursilvana ch'abita dapi 50 onns en il chantun Turitg en il Profil.


text:
Sauber e Force India sa refereschan sco i para sin l’artitgel 102 dal contract da l’UE. Quel scumonda a firmas cun ina posiziun da monopol da nizzegiar quel a disfavur da lur concurrents.
Clav intransparenta che preferescha equipas grondas
L’organisaziun da la furmla 1 cun ses schef Bernie Ecclestone repartia ils daners da premis e las bunificaziuns tenor ina clav intransparenta che prefereschia equipas grondas sco Mercedes ni Ferrari: quai sin donn e cust dad equipas pitschnas sco per exempel Sauber.
Sche la cumissiun da concurrenza da l’UE constatescha che la furmla 1 cuntrafetschia al dretg da l’UE, lura pudess quella pretender midadas e chastis da fin 10 pertschient da la svieuta.
RR novitads 18:00


text:
Tag Archives: center
las lavuors pel center administrativ cumainzan
Cun s-chars duos ons retard vain uossa tantüna realisà il center administrativ da la Banca Raiffeisen i’l minz da Zernez. L’avertüra dal uschè nomnà «Backoffice» e la reavertüra da la banca e butias i’l stabilimaint existent es planisada pella stà
Ün on center regiunal a Scuol
I’l center regiunal da la Lia Rumantscha a Scuol chi exista daspö ün on lavuran Mario Pult, Flurina Plouda e da temp in temp eir Martina Shuler-Fluor. In quist lö han il promotur regiunal da la LR e sias duos
I’l center sta la renovaziun permanenta
A chaschun da la 15avla radunanza generala ordinaria dal Bogn Engiadina Scuol SA (BES) ha preschantà il cussagl administrativ ün rendaquint cun entradas leivmaing plü otas. Per prossem on esa planisà da renovar cumplettamaing tuot la «cuntrada» da las gardarobas. Den
Center da sandà collavura sur cunfin
Davo ün’interrupziun da nouv ons han decis ils respunsabels dal cumün da Val Müstair e dals cumüns dal Vnuost da cumanzar da nouv cullas trattativas per üna collavuraziun sur cunfin i’l sectur da sandà. 17 rapreschantantas e rapreschantants sun seguits
Islamisten-Aufmarsch in Zürich: Sie treffen sich im World Trade Center!
Zu einer Islamkonferenz im Mai werden 1000 Besucher erwartet. Auf der Rednerliste: radikale Muslime aus der ganzen Welt. Longing for Peace» soll sie heissen, Sehnsucht nach Frieden: eine Konferenz, für die am 6. und 7. Mai mehrere Kongressräume im World
La plus belle perle vendue en 2016? Saint Georges Center. Pour 141 millions!
Ce bâtiment de la Jonction est bien connu de l’Etat, qui le loue depuis cinq ans. Den ganzen Bericht lesen unter: Tribune de Genève Genève
Ideas per reactivar il center
«PostAlpin» es il nom dal proget chi vain elavurà da la Scoula ota per fuormaziun a Basilea daspö ün on. Il böt dal proget es da reanimar l’Hotel Tarasp, i’l center da cumün a Fontana, per cha indigens e giasts
Ün agen center da sandà
Las lavuors da fabrica vi dals duos stabilimaints immez cumün stan cuort avant lur finischun. «Röven 7» es üna cumünanza da proprietaris privats e «Röven 8» dvainta il nouv center da «Chüra e vita a Zernez». I’l annex vain realisada


text:
400’000 cartentas e cartents han dà il venderdi saira il bainvegni al papa tar ses arriv a Fátima. Oz sonda vegnan spetgads schizunt in milliun persunas a la messa da canonisaziun, la messa per declerar sontgs ils dus uffants. Tenor il lexicon online Wikipedia ha Fátima radund 12’000 abitantas ed abitants.
Francisco, Jacinta e Lúcia
Tenor cretta catolica duajan ils fragliuns Francisco und Jacinta Marto e lur cusrina Lúcia dos Santos avair vesì la madonna suenter anc tschintg giadas. Ella haja fatg trais predicziuns als uffants, ils «Trais secrets da Fátima».
Lucas Baptista ha gidà
Ils 28 da zercladur 1999 ha papa Gion Paul II reconuschì il fenomen sco «autentic». La guariziun betg declarabla da Lucas Baptista – il mattet en la fotografia sura cun il papa – l'onn 2013 era lura l'ultim stumpel per declerar sontgs ils dus uffants. Lucas Baptista aveva sa blessà grevamain cun crudar dad in'utezza da 6,5 meters or dad ina fanestra. Ils medis avevan prognostitgà il pir, il mattet dentnat è sa revegnì.
Ils emprims uffants sontgs na martirs
Francisco e Jacinta èn ils emprims uffants, che vegnan declerads sontgs senza esser stads martirs. Els dus èn morts mo paucs onns – 1919 e 1920 – suenter l’appariziun. Francisco era diesch onns, Jacinta nov.
Lur cusrina Lúcia è vegnida mungia ed è morta en la vegliadetgna da 97 onns. Sch’ella vegn er declerada sontga, vegn anc evaluà dal Vatican.
RR novitads 14:00
Ils «Trais secrets da Fátima»
Tar sia appariziun a Fátima duai la dunschella Maria avair tradì trais secrets als trais uffants pasters: In pertutgava la fin da la prima guerra mundiala ed in segund davart la Russia. Il cuntegn dal terz secret n’ha il Vatican mai revelà.


text:
Gia a l’entschatta dal mais aveva la partida burgais-democratica PBD orientà che Andreas Felix va sper il cusseglier guvernativ en uffizi, Jon Domenic Parolini en il cumbat electoral. Felix duai defender il sez da la cussegliera guvernativa Barbara Janom Steiner che sto demissiunar suenter dudesch onns en la regenza. Gievgia èn Jon Domenic Parolini ed Andreas Felix vegnids nominads uffizialmain sco candidats a la radunanza da la PBD.
La PBD nominescha fitg baud
Sper la PS è la PBD la segunda partida en il Grischun che nominescha ses candidats. La PS dentant va novas vias cun far ina pre-elecziun en l’atgna partida. Ils dus candidats da la PBD vesan il fatg che las elecziuns sajan anc lunsch davent sco schanza e na betg sco crap da stgarpitsch. Uschia hajan els, ed en spezial il nov candidat Andreas Felix, la pussibilitad dad esser preschents en il chantun e da vegnir en il discurs cun la glieud.
Autras partidas nomineschan pir l’entschatta 2018
Era per Jon Domenic Parolini ed Andreas Felix entschaiva il cumbat electoral per propi pir l’entschatta 2018. Lura cura che tut las partidas han mess las chartas sin maisa. I saja la decisiun da mintga partida cura ch’els nomineschian ils candidats e tge strategia ch’els dovrian, uschia Parolini. Enfin lura emprovan ils dus candidats dentant da nizzegiar il temps uschè bain sco pussibel per lura er avair success il di d'elecziuns.
RR actualitad 07:00


text:
Tenor ils perscrutaders sa reducescha il dumber d'armas atomaras en spezial perquai ch'ils Stadis Unids da l’America e la Russia sminueschan cuntinuadamain lur arsenals. Omadus pajais possedan ensemen radund 93% da tut las armas atomaras dal mund. La reducziun dal dumber d’armas atomaras fa dentant mo plaun progress.
L’arsenal d’armas atomaras vegn modernisà
El medem mument sco ils Stadis Unids e la Russia reducescha il dumber d’armas atomaras, investeschan ils dus pajais en la modernisaziun da l’arsenal d’armas nuclearas, scriva il Sipri en ses rapport. Uschia vulan ils Stadis Unids investir tranter ils onns 2015 e 2024 en tut 348 milliardas dollars en il mantegniment e la modernisaziun da las armas atomaras. Stimaziuns quintan cun ina billiun dollars che duai vegnir investì ils proxims 30 onns.
Il dumber da rachettas cun in chau atomar è gronds
Ils Stadis Unids possedan en tut circa 7’000 chaus nuclears, la Russia sur 7290. En tut possedan tut ils 9 stadis atomars dal mund 15’395 rachettas cun in chau nuclear, scriva il Sipri. Tut ils stadis hajan cumenzà da sviluppar novs sistems da rachettas ni almain communitgà da vulair far quai. Sco in dals mainaprojects da Sipri ha ditg saja l’intenziun da reducir las armas atomaras dada, ma in progress tar il discharmament nuclear na dettia quai betg propi.
RR novitads 12:00


text:
Avant aveva la Russia laschà passar in ultimatum da la Gronda Britannia che pretendeva da sclerir l’attentat. Moscau refusa las renfatschas e smanatscha medemamain cun sancziuns.
Plinavant ha la Gronda Britannia annunzià da metter sin glatsch ils contacts bilaterals cun la Russia. Uschia è vegnida retratga ina invitaziun la minister da l’exteriur Sergej Lawrow.
Il cas Skripal
Ils 4. da mars han ins chattà Skripal (66onns) e sia figlia da 33 onns senza schientscha sin in baun en in parc en la citad pitschna Salisbury. Omadus èn anc adina en in stadi critic. Sco officier dal servetsch secret russ aveva Skripal spiunà per la Gronda Britannia e sentenzià en la Russia. Il 2010 è el vegnì relaschà en la Gronda Britannia en in'acziun da barat d'agents.
RR novitads 15:00


text:
L'impurtant en furma concisa
- Da preschent brischa ina surfatscha da 1’200 meters ladezza sin 600 meters da la costa si.
- La distanza dals fieus ed ils vitgs da Mesocco e Soazza munta mintgamai a radund 500 meters.
- Infurmaziuns davart blessads na datti naginas.
- La via chantunala sco er l'autostrada tranter Mesocco e Soazza èn puspè avertas per tut il traffic.
- Dapi mesemna a las 08:00 vala in scumond absolut da far fieu en tut las valladas dal sid dal Grischun.
- Curt avant las 18:00 dals 27-12-2016 ha la Polizia chantunala survegnì in'annunzia ch'il guaud tranter Mesocco e Soazza brischia.
Situaziun dependa dal vent
La situaziun en il territori dal fieu da guaud en la Val Mesauc resta tendida. Il fieu na saja anc betg sut controlla, ha ditg William Kloter da la Polizia chantunala avant curt.
Bain cumbattian sis helicopters – trais Super Pumas da l'armada e trais helicopters civils – il fieu ord l'aria e vegnian da limitar il fieu en il nord ed en il sid. Dentant cun far stgir na saja betg pli pussaivel da sgular.
Ils pumpiers restan en posiziun per proteger ils vitgs vischins al fieu, Mesocco e Soazza.
Incendi en la Leventina sut controlla
L’incendi en la Leventina è entant sut controlla. Durant la notg vegn il lieu dal brischament surveglià da radund in tozzel pumpiers. Las lavurs da stizzar il fieu duain cuntinuar la gievgia a bun’ura. Radund 40 forzas d’agid e quatter helicopters vegnan ad esser en acziun, communitgescha la Polizia chantunala dal Tessin. L’incendi era vegnì chaschunà da quatter giuvenils ch’avevan fatg in fieu sut tschiel avert.
RR novitads 16:00++


text:
L'occupaziun en Svizra è sa meglierada levamain ils emprims mais da quest onn. Il dumber dals occupads saja s'augmentà l'emprim quartal 2017 per 0,4 pertschient, cumpareglià cun la medema perioda da l'onn passà. En cifras absolutas èn quai 20’000 plazzas dapli. La fin da mars hajan passa 4,8 milliuns persunas gì ina plazza da lavur. Quai ha annunzià l'Uffizi federal da statistica en ses barometer d'occupaziun.
Dapli plazzas hai dà surtut en il sectur da servetschs cun in plus da 0,7 %. Quai munta ad in augment da 27’000 plazzas. Percunter èn en l’industria 0,6 % – vul dir 7’000 plazzas idas a perder.
Era dapli plazzas libras
Remartgabel è era ch’il dumber da las plazzas libras è s’augmentà en relaziun tar l’emprim quartal da l’onn avant. L’Uffizi federal da statistica (UFS) ha annunzià 7’200 plazzas libras dapli. Quai correspunda ad in augment da 13,7%.
Las cifras dals statistichers mussan che las plazzas libras èn s’augmentadas tant en il sectur da servetschs sco era en l’industria. Per consequenza han las interpresas communitgà d'avair dapli difficultads da recrutar persunal scolà.
Il barometer d’occupaziun da l’UFS sa basa sin la dumonda da l’uffizi tar las interpresas, quantas plazzas libras che quellas han la fin dal quartal.
RR novitads 10:00


text:
Per la fusiun è vegnì definì in quorum. Sis da las nov vischnancas ston approvar la fusiun, per che quella possia ir en vigur. Almain Tinizong-Rona u Savognin ston sa participar vi da la fusiun. Dian omaduas vischnancas na a la fusiun, alura na va quella betg en vigur. Sper las duas vischnancas numnadas, voteschan plinavant davart la fusiun Bivio, Sur, Marmorera, Mulegns, Cunter, Riom-Parsonz e Salouf. En il Surses vivan radund 2’440 persunas.
Grischun Central Surses decida davart fusiun
Venderdi saira, ils 27 da mars han lieu en tut las nov vischnancas dal Surses, votaziuns davart la fusiun. La decisiun da Savognin na vul dentant dir nagut, la decisiun finala croda en mintga cas pir ils 26 d’avrigl, independentamain sch’il suveran da Savognin favurisescha la fusiun u betg.


text:
«Jau stoss bain lavurar damaun, dentant quai n'emporta nagut, jau hai vulì guardar il film uschè svelt sco pussibel», quai di in fan da Star Wars ch'è extra stà alert ditg per pudair guardar sco in dals emprims il pli nov film da Star Wars che porta il titel «The last Jedi». El è stà sco var 40 auters fans da Star Wars l'ultima notg exact ina minuta suenter mesanotg a la premiera en il kino Apollo a Cuira. Fans han ils films da Star Wars probablamain sco nagin auter film da science fiction. L'ultim film dalla saga enturn l'uiara galactica aveva gia carmalà be en Svizra passa 700'000 persunas en ils kinos.
RR actualitad 07:00


text:
Angoulême
Angoulême 'l è 'n cumùn dl Òvest edla Fraṅsa, capitêl dal dipartimèint dla Charente, in dla regiòun Poitou-Charentes. I só abitànt i s ciàmen Angoumoisins.
Custruìda in sìm'a 'n promontòri, la s fàcia in sìm'ai du fiùm edla Charente e dla Touvre ch'i gh'pàsen 'd sòta. La sitê la n'gh'à brìśa 50.000 abitànt, mo cun al conglomerê ch'al gh'è tachê, la 'rìva ai 110.000 abitànt.
Al sìndegh 'l è Xavier Bonnefont, dal partî "Union pour un mouvement populaire", in carga da 'l 2014.
La só storia
La sitê l'era cgnusùda in dl'antichitê c'ma Iculisma.
Al re Clovì al la tulìva vìa ai Viśigôt in dal 507 mo però in dal IX séc. la sitê la gnìva tolta dai Normàṅ. In dal 1204 al re 'd Inghiltèra Śvan sèinsa tèra al firma na chèrta 'd cuncesiòun per la creasiòun dal cumùn 'd Angoulême.
Angoulême l'à patî dimòndi in dal tèimp dal Guèri 'd religiòun, sovertùt dop che 'l amiràli protestànt Coligny al tulìva la sitè in dal 1568. La cuntéa dl Angoumois, dintór'n a Angoulême, l'éra 'd cal ram 'dla famìja Valois, ciamê per quèst di Valois-Angoulême, d'indû a deśgnìva anc'al Fransèsc I ed Francia.
Persunàǵ famóś lighê a Angoulême
- Isabelle Taillefer (1186-1246), ciamèda Iśabèla 'd Angoulême: la dvintèva regìna dl'Inghiltèra in dal 1200 dôp 'd avér spuśê Śvan sàinsa tèra.
- Śvan 'd Orléans (1400-1467), al « còunt bòun Śvan 'd Angoulême ». Anvō 'dal re Charles V de France, fiōl 'dal dùca Luì 'd Orléans et dla Valentèina Viscòunt, fradêl dal famōś puvéta Charles 'd Orléans et nôn dal re Fransèsc I ed Francia.
- Margherìta 'd Angoulême, surèla più granda ed Fransèsc I ed Francia, nèda a Angoulême et cgnusùda c'ma « Margherìta 'd Navàra » p'r al só matrimóni.
- François Ravaillac (1578-1610): tristemèint famōś p'r avér masê al re Henri IV.
- Carl ed Coulomb (1736-1806), studiōś ed Fìsica, a s è dê al só nòm a l'unitê dla carga 'lètrica.
- Fransèsc I ed Francia (+ 1547), còunt 'd Angoulême prìma 'd dvintèr rè.


text:
La regenza spagnola vul agir cun mesiras repressivas cunter las stentas da la Catalugna da vegnir independents da la Spagna. Uschia ha il primminister spagnol Mariano Rajoy reagì sin l’annunzia dal schef da la regenza catalana, Carles Puigdemont, da betg terminar cun las stentas per ina separaziun da la Spagna.
Nagina resposta da Puigdemont sin l'ultimatum
Carles Puigdemont n'ha betg exequì las pretensiuns ultimativas da la regenza centrala spagnola, da terminar tut las stentas per sa separar da la Spagna. En ina brev publitgada en medias catalanas ed adressada al primminister spagnol, Mariano Rajoy, ha Puigdemont persuenter danovamain ditg ch'el saja pront per il dialog. En cas da mesiras pli severas smanatscha el dentant cun l'independenza da la Catalugna.
Resguard da l'artitgel 155
Rajoy sa uss far diever da l’artitgel 155 da la constituziun spagnola. Quel lubescha a la regenza centrala a Madrid da surpigliar la controlla d’ina regiun. Lura savess Rajoy relaschar Piugdemont u reeleger in nov parlament regiunal. La regenza spagnola vegn ensemen la sonda per discutar tge mesiras prender.
RR novitads 11:00


text:
Previs è la medema cuvrida sco tar la Via da la Staziun sut, pia ina cuvrida cun crap natiral d’Andeer. Davent da questa via duai lura esser pussibel dad ir a pe enfin il Plaz dal Teater, quai tras il parc da la Viafier retica. Quest parc è gia ussa public. Cun quai che mo las pitschnas portas da la vart èn avertas e la gronda porta è serrada, para quai dentant betg cler. La citad da Cuira è en discurs cun la Viafier retica per midar quai.
Era sin il plaz da la posta duai dar midadas. Las rundellas vegnan tenor il plan dal suprastant Tom Leibundgut a svanir. I duai lura dapli spazi per ils peduns e lura duvrassi mo pli in’ampla per ils peduns per traversar la via.$


text:
Sco quai che la cumissaria da concurrenza da l'UE, Margrethe Vestager ha declerà a Brüssel, pudessia dar ulteriurs pajaments auts sche Google na mida betg ses cumportament aifer 90 dis. Tenor la cumissiun da l'UE sto Google laschar tiers dapli concurrenza per ses servetschs online sin apparats cun il sistem d'Android. La cumissiun renfatscha a Google da malduvrar sia dominanza al martgà. Tenor ella sajan tschient milliuns utilisaders pertutgads. Google ha annunzià da cumbatter il chasti.
Google refusa tut las renfatschas ed ha annunzià da far recurs encunter il chasti.
RR novitads 12:0


text:
6ª partida de campionat - Aicha
Do döes partides debles se lascia La Val ince tó dal’Aicha i trëi punc y toma insciö zeruch te na posiziun de tlassifica.
N bela domënia cun na temperatöra da d’isté i á fat da cornisc ala sesta partida de campionat de retüda. Sön le papier é le Aicha cotan plö zeruch co La Val, mo sön le ciamp á chësta scuadra desmostré le contrar. Plö iadi é La Val msü sughé sot la direziun de n arbiter jonn, ince in chësc iade ara msü se confronté cun dezijiuns influenzades dai scrai di sogadus y da n gran cajin da pert dl mandl fosch.
La alenadú racomanëia ai sogadus de partí ite bun les forzes y de ne perd nia la luzidité, ince sce le vantaje ne dess nia atira gnì arjunt. Atira é i patruns de ciasa che mëss fa i cunc cun val infiltraziuns dl atach aversar, por fortüna nia prigoroses. Cun en modul de jüch plö ofensif se alza sëgn la scuadra ladina a porvé cun Alex y Michi de ruvé da na pert jö a preparé la cogura amez, val iade garetera ince, mo la spizurada ne é scialdi nia dezisiva.
Ala mesora vëgn le grop slié, la cogura arlungiada al atacant aversar vëgn controlada tl’aria de straufunga, le defensur da La Val é bun de intervení mo te n gran cajin röia ciamó le atacant cun na ciumpedada sura les giames dl defensur fora y l’arbiter ne sighita nia, al mostra sön le punt di önescmetri sënza ascuté sö les retlamaziuns. Le sogadú Heidenberger se prejentëia ala trata che ti gareta spo. Bel plan se desceda ince le indo le bel jüch di ladins, cun druch y ince de beles combinaziuns vëgnel porvé de chirì le pêr, le palé vëgn scialdi preparé al limit por les trates sëces de Michi y Max Nagler, indere nia prigoroses por le portier.
Le pröm temp se röia sön le 1 a 0 por la scuadra da Aicha.
Plö interessanta é la secunda pert dla partida, caraterisada di pröms vint menüc da na gran presciun di ladins, sënza indere ester bugn de spizuré la palé te sach aversar. I aversars ne vëiga te chësc tëmp nia la porta ladina y mëss se sotmët al druch fina che al ti gareta spo le radopl dl resultat. Protagonist é chiló le arbiter, che vëgn indô influenzé a sciuré n fal püch fora dl sëdesc sënza avëi udü le sozedü y ti mostra ciamó la cherta ghela a Max N., impormó do avëi aldí i scrai dl sogadú a tera. Le abiter confus dles retlamaziuns fej trà la puniziun. La trata strinada al 61ejim fej inciurní sides la defenjiun che le portier Sepl, che ne valutëia nia la direziun dërta y mëss ti ciaré dô ala cogura, ormaia te sach. Le radopl ti taia les giames ai sogadus de ciasa che pro de inserí atri sogadus frësc a raforzé l’atach. Alex E. röia sön na crossada püc metri dan porta a porvé la trata, le palé vëgn indere splundré sura le publich fora. I ultims diesc menüc é le scenar de jüch che se sposta ma plö tl mezciamp aversar, cun vigne meso prô i sogadus de chirí almanco le gol dla bandira, indere sënza resulat. Le arbiter conzed atri cinch menüc de recuper y sciüra spo la fin. Na pordüda antia por La Val, che se fej sciampé dant dal Sest y toma insciö zeruch al terzo post de tlassifica.
La Val – Aicha 0 - 2
Formaziun La Val: 1. Sepl Kantioler, 2. Elmar Valentin, 3. Luca Pescollderungg (dal 70^ Egon Frenes), 4. Paolo Vallazza, 5. Marco Castlunger, 6. Freddy Sottara (dal 75^ Felix Nagler), 7. Michi Frenes, 8. Max Nagler, 9. Alexander Miribung, 10. Stefan Sottara - capitan , 11. Alex Elzenbaumer
Proscima partida: en domënia ai 26 de aurì dales 16.00 a San Martin por le derby ladin
Altherren: Na bela sodesfaziun é la scuadra di Altherren che nes scinca, le bun scomenciamënt dl campionat de retüda i à porté la secunda deventa, cuntra le Dietenheim él jü fora le resultat sön le 2 a 0. Segné à le capitan Alton Alex al 34ejim y Verginer Franzi al 70ejim!
Insëra, mercui ai 23 de aurì él gnü sughé l’andata dla semifinala de Copa Provinzia cuntra la scuadra da Ritten, che süga le campionat três te 3 categoria mo te n ater girone. La scuadra da La Val à incuntè na scuadra sterscia, che à lascè udëi sües cualitês portan a ciasa la devënta por 2 a 0. Ai 7 de mà gnaral sughé le ritorno sön le ćiamp dl Ritten.


text:
Padernu
Paderno (nom ufizial in italian Paderno d'Adda in Italian) a l'è on comun de la Provincia de Lecch con 3 907 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 3,6 km² e ona densità de 1 085 ab./km². Vist che a l'è in sul fiumm Adda, el comun el confina con la Provincia de Bergom (Calösch e Medolagh) e anca con quella de Monscia e Brianza (Cornaa).
Loeugh d'interess[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Paderno se troeuva el famos Pont de Paderno, ò Pont San Michel, che 'l sta sora l'Adda. L'è staa costruii tra 'l 1887 e 'l 1889 di officinn Savian de Cuni e sòtta la direzion del svizzer Julius Rothlisberger (1851-1911). El pont l'è longh 315 meter e alt, in sul fiumm, circa 80. In sul pont la passa anca la ferrovia Milan-Carnaa-Bergom.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Padernu l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Sin l'autostrada A1 tranter Kriegstetten ed Oensingen en il chantun Soloturn èn dus chars-annex da camiuns cupitgads pervi dals vents, quai tenor il servetsch d’infurmaziun da traffic Viasuisse. A l'eroport Turitg-Kloten han plirs aviuns duvrà pliras emprovas d’atterrar. In A380 da Singapur ha empruvà trais giadas da sa platgar, dentant senza success. L'aviun è sgulà vinavant a Frankfurt, uschia ha ditg ina pledadra da l'eroport.
Vents avant ina front fraida
Avant ch’ina front d’aria fraida cun il num Sebastian è arriva, hai dà vents furius en differentas parts da la Svizra. A Thun en il chantun Berna per exempel ha il vent buffà cun ina spertezza da 95 kilometers per ura, uschia Meteo Svizra envers l’agentura da novitads sda.
RR novitads 15:00


text:
Scolaziun e perfecziunament: in'investiziun en la qualitad schurnalistica
Nus investin mintg'onn var otg milliuns francs en la scolaziun ed il perfecziunament intern ed extern da nossas collavuraturas e da noss collavuraturs
Stages dattan la pussaivladad a la nova generaziun da schurnalists d'entrar en la professiun: 60 fin 70 stagiaris absolvan durant 12 fin 24 mais in program da scolaziun cun il focus sin ina scolaziun schurnalistica «on the job».
Dapi il 2010 è la scolaziun organisada a moda trimediala. Ultra dals stages ordinaris purschain nus stages curts dad in fin sis mais – il 2015 han 250 principiants en il mund da lavur profità da quai. En cumparegliaziun è la quota d'emprendistas e d'emprendists en la SSR plitost pitschna. La raschun è ch'i dat en Svizra blers emprendissadis per professiuns tecnicas e per funcziuns da support, dentant betg per activitads schurnalistic-publicisticas.
Ina scolaziun schurnalistica fundada è essenziala per il schurnalissem svizzer. Perquai sustegnain nus scolaziuns schurnalisticas en Svizra tudestga ed en Svizra franzosa: la SSR ha confundà il 1984 il Center da scolaziun da medias (MAZ) a Lucerna. Cun ina contribuziun annuala a la fundaziun MAZ promova la SSR era finanzialmain la furmaziun da schurnalistas e schurnalists futurs.
Ensemen cun il Centre de Formation au Journalisme et aux Médias (CFJM) purschain nus en Svizra franzosa a schurnalists futurs da l'Académie du journalisme et des médias de l'Université de Neuchâtel (AJM) plazzas per stages curts.
RSI tgira partenadis cun instituziuns chantunalas e federalas e cun editurs locals, p.ex. per organisar il «Corso di giornalismo della Svizzera italiana».


text:
In attatgader saja entrà la notg enturn las 02:00 en il club ed haja cumenzà a sajettar enturn, ha communitgà il schef da la polizia locala. Plinavant haja l'attatgader prendì tozzels ostagis.
A l'entschatta haja in singul policist cumbattà l'attatgader, suenter sajan dus ulteriurs policists vegnids per gidar. In dad els saja vegnì blessà. A las 05:00 haja il commando spezial lura prendì la decisiun da deliberar ils ostagis.
L’attentader ha para telefonà cun la polizia
L'um ch'ha sajettà giu ier 50 persunas en in club da omosexuals ad Orlando en Florida ha telefonà avant l'attatga a la polizia ed è sa declerà sco part da la gruppa da terror Stadi islamic.
In contact direct na vesa la polizia dentant betg. La polizia n'excluda il mument dentant nagin motiv. Era ina ravgia sin persunas omosexualas saja pussaivla. L'um da 29 onns era burgais american e lavurava tar ina firma da segirtad armada.
Actualmain paucas infurmaziuns
Tar l’acziun hai lura dà plirs morts. L’attatgader è vegnì mazzà. I sa tracta d'in um american cun ragischs afganas, quai rapportan medias americanas. Il figl da geniturs afgans saja naschì il 1986 en l'USA ed haja vivì a Port St.Lucie en Forida.
Anc n'èsi betg cler tge ch'è stà il motiv da l'acziun. La polizia federala americana FBI investighescha pervi d'in act da terror. Tenor la polizia èsi be enconuschent che l'attatgader n'è betg oriund d'Orlando. Apparentamain era el organisà e preparà «fitg bain».
Fin d'emna sanguinusa
Il club era frequentà bain durant la notg da la tragedia. La polizia pleda da radund 300 persunas.
Gist suenter l'attatga è il club vegnì barricadà spaziusamain. Er chauns per tschertgar materials explosivs èn stads en acziun. Il burgamester d'Orlando ha pledà d'in crim «fitg terribel».
Pir il venderdi saira aveva quai dà in auter crim sanguinus ad Orlando. Suenter in concert aveva in um mazzà la giuvna chantadura populara Christina Grimmie (22).
RR novitads 14:00 / 17:00+
Mintga di sajettims
En ils Stadis Unids datti bunamain mintga di sajettims. Dapi l’entschatta da l’onn hai tenor gunviolencearchive .org dà dapli che 5’800 morts tras armas da fieu e dapli che 23’000 incidents cun armas da fieu. Malgrà l’aut dumber da morts ha la lobi d’armas fin uss impedì ina pli severa lescha d’armas.


text:
Censin Pich/Poeta e magister
Un poeta e 'n magister: Pinin Pacòt[modifiché]
(Censin Pich - La Slòira - n.2, 1999)
Pinin Pacòt a l'é da chèich ani che i lo comemoroma soens: dël '94, a 30 ani da la mòrt; dël '97, a 70 ani da la surtìa dla prima serie d' "Ij Brandé"; e st'ann, a 100 ani da la nassita e 35 da la mòrt.
Ma, da sì an peui, a mancran pa d'autre ocasion për arcordé soa përson-a e soa euvra, e a sarà bin felo përchè gnun, për nen conòss-lo, ch'a buta an dubi che a sia stait un dij mèj poeta piemontèis pa mach ëd nòst sécol, ma 'd tuta nòsta stòria literaria: un nòm da marchesse a caràter d'òr dapress a coj, dal '700, dl'Isler, dël Ventura, dël Calvo, ëd Broferi, ëd Còsta.
Tutun ij sò mérit, che parèj a sarìo già grand, as fërmo pa sì. I podoma fortì, sensa tëmma d'esse contradì, che, se chiel a fussa nen staje e a l’avèissa nen sëmnà an sla tèra piemontèisa për scasi quarant'ani, dal '27 al '64, ëdcò noi i sarìo pa lòn che i soma e 'l Piemont as troverìa tant pi andaré, tant pi ignorant dij sò valor, ma bele tant pi dësconsolà për nen avèj savù buté a foson costa sconda part dël sécol për chërse soa reputassion e vëd-se arconossù ij tìtoj lenghìstich e literari che a-j speto.
Adonch, ij mérit ëd Pacòt a son già straordinari për lòn che a riguarda soa produssion poética e an pròsa, ma chiel a l’é nen sarasse ant la tor d’avòri dle sodisfassion përsonaj, dij batiman e dij compliment, che soa euvra dé scritor a-j fasìa vagné. A l'ha fait ëd pi: da ver magìster a l'ha pià për man ij piemontèis, compagnandje për vaire ani "për la stra pi drita", cola marcà daj grand.
D'antorn a chiel, parèj ëd bianche ven-e,
për monta e cala a van le stra paisan-e,
che a coro tute a jë stradon dle pian-e
dova ti, nòno, certe neuit seren-e,
na s-cirpa rossa gropà antorn dla vita,
it n'andasìe con l'anima contenta,
s-ciopatand con ël foèt n’aria rijenta;
e it n'andasìe për la stra pi drita.
(Ij me vej, da Crosiere, 1935)
A l’é parèj che 'l Piemont a l'ha podù deurbe n'autr capìtol dij pi fosonant e anciarmant ëd soa stòria, andoa le vocassion për le bele litre nostran-e a son fiorìe pi che ant ël passà e, tut d'antorn a la Companìa dij Brandé, a l'é chërsuje la consiensa dla lenga e dla siviltà piemontèisa.
Dabon, përchè la virtù la pi granda d'un òm a l'é pa miraco d’esse grand chiel, ëd frapé dcò dòp ëd soa mòrt la rason e 'l sentiment ëd coj che a l'han conossulo 'd përson-a o da soa euvra, fasendje sente soa mzura superior che a podran mai avsiné.
La virtù la pi granda a l'é 'd buté j'autri an condission ëd marcé daspërlor, valadì, scotà sà messagi, ëd pratichelo e passelo, andasend ancor ëd pi ant ij detaj e adatandlo ai temp neuv, a na caden-a sensa fin d'autre creature.
Dovèr dlë scritor piemontèis
Com a arcòrda Dario Pasé an Pacotian-a: s-cianch ëd saviëssa e dë stòria (v. lë scartari n.r 17, 1999, d’ La Slòira, a le pagine 2 e 3), pròpi ant sò scrit an pròsa rivà fin-a a noi Pacòt a disìa:
Ma se scrive 'n piemontèis, a l'é 'l prim dovèr dlë scritor piemontèis, costi a l’ha dcò n'autr dovèr: col ëd fé nasse ant ël pòpol che a lo circonda sò istess amor për ël parlé che ij nòstri vej a l'han lassane, col ëd deje al pòpol ël sens ëd nòstra rassa, l'orgheuj ëd nòstre tradission e 'd nòstra stòria, ël sentiment dla blëssa 'd nòstre tère.
Përchè ch'a bzògna nen che lë scritor, ël poeta, as sara ant la tor d'avòri dla poesìa, ma bzògna ch’a intuissa ch'a spiega chiel col ch'a l’é lë bzògn popolar a bzògna ch'a-j mostra a j'autri lòn ch'a l'é sta lingua ch'a serco, a bzògna ch'a fasa chiel ël difensor ëd le tradission, l’ilustrator dël passà e 'l maestro dl’avnì. Përchè ch’a bzògna che al seugn dij poeta a corisponda le bzògn dël pòpol. Un a l'é necessari a l'autr.
(Dialèt o lingua?, "Ij Brandé Arvista piemontèisa", n. 1,5 mars 1927)
A l'é sòn ch'a l'ha fait Pacòt e che i dovoma memorié sempe: chi ch'a l'ha ancontralo 'd pi o, parej ëd noi, mach an brova dla mòrt; e chi a l'ha lesulo o sentune parlé, ma a l'é stait testimòni 'd lòn che sò dissépoj spece j'amis pi giovo dla bela Companìa, a l'han savù realisé dòp soa partensa, tròp prest, a sessantesinch ani cand che n'òm a peul avèj ancor tant da dì e da fé.
Dòp cola neuit dal 15 al 16 dë dzèmber, a-i në restava vaire dla prima generassion dij Bra formà da coj che a j’ero unisse al Magìster già anans dla sconda guèra mondial: Armando Motura, Alfredino, Oreste Galin-a, Luis Olivero, Carlotin-a Rocco, Franco Bertoni, Gioanin Bono, Renato Bertolòt, Aldo Daverio, Arrigo Frusta, Galucio e d’autri.
Le generassion dòp Pacòt
Ma, se la pi part ëd lor, fin-a ch'a l'han podù, a l'é segnalasse ancor për ëd contribù, cheidun grand dabon, a la madurassion coltural dël Piemont, a son stait ij pi giovo, coj dla sconda generassion, a deje pi d’andi al dòp-Pacòt. Pensoma al travaj ëd Milo Bre e ‘d Tavo Burat: a j’angage che a l’han piaje tut sò temp e soe fòrse, a la mira da intré an concorensa, vagnandla, con ij soens dj’afé, dl’ancreus pi përsonal, dla famija.
An efet, mòrt Pacòt e scasi a vorèisso compensé lë s-cianch rivà a l'improvista, a l'é staje, con Bre e Burat, ëd gent, nen peui vaire, ma tuti, 'ma ch'as dis, ardì an sla piòta, che a l'ha pi nen s-ciairà che 'l Piemont, e parèj a dovìa esse se nòst pòpol a l'avia damanca d'un përfond ëd ròbe: dle gramàtiche e dij dissionari o vocabolari, coma un a l'ha pi car ciameje, dle stòrie e antologìe 'd nòsta literatura e djë studi 'd lenghìstica piemontèisa, dij test ëd poesìa e 'd pròsa, oltra ai nen vaire publicà, spece për la pròsa, fin-a a col moment, dij lìber për le masnà e dle scòle 'd lenga piemontèisa, dj'associassion colturaj che a portèisso anans, mincaun-a an sò camp, ma con un foson ëd travaj mai finì, j'ideje 'd Pacòt e dij Brandé.
A l'é parèj che a l'é mai chitasse Ij Brandé - Armanach ëd poesìa piemontèisa, anandià da Pacòt dël '60 e peui seguità për n'ann da Renso Gandolf e, apress, sempe da Bre; che 'l Musicalbrandé a l'é surtì ancor për tranta e passa ani fin-a al '95, e che sò pòst a l'é stait ardità da La Slòira; che a l'é creasse, dal '68, le Feste dël Piemont, rivà st’ann, an Valsesia, a cola che a fà 32 e, da l’82, ij Rëscontr Anternassíonaj dé studi an sla Lenga e la Literatura piemontèisa; che a l'é surtije, an vaire edission, le gramàtiche e ij vocabolari 'd Bre e ij dissionari 'd Gianfranco Gribàud, le stòrie e antologìe dla literatura piemontèisa 'd Gandolf e Bre.
Che a l'é nassuje la Ca dë studi piemontèis, vorsùa da Renso Gandolf, gran valorisador ëd la poesìa 'd Pacòt, e da d'autri tra ij pi angagià për la lenga piemontèisa, e l'Union ëd j'associassion piemontèise ant ël mond, con prim pressident Gianni Oberto, un polìtich che a l'avia bin car nòsta lenga e sò poeta pi rapresentativ, Còsta e Pacòt; che Bre a l'ha fondà 'l mensil Piemontèis ancheuj; che, dal '68 al Santuari 'd Graja, selebrant don Michel Fusé, ant ël di dla prima Festa dël Piemont, a l'é ancaminasse a di la Mëssa an lenga piemontèisa; che la Region a l'é dasse na legislassion a tùa e valorisassion dël patrimòni lenghìstich original dël Piemont, adotà në stema e 'n drapò, che a son l'ansëgna dël Prinsipà 'd Piemont, istituì ai 15 d'agost dël 1424; che la Region Piemont a l'ha fait sente soa paròla 'd difèisa e d'arvangia dla lenga piemontèisa; a l'é parèj che i soma anandià, coma miraco i j'ero mai stalo, për fe conòsse ij valor dël Piemont e chërse-ne an pi tanti possìbil soa consiensa.
As dis che ij temp a son cambià e che la gent a sarìa rivaje l’istess, bele sensa ‘d Pacòt e dij Brandé. A peul ëdcò desse, ma, se a sto mond a-i é na lògica dla stòria, coma figuresse na coalera ‘d cause e d’efet, che a peussa fé a meno dle prime? Valadì: a-i é gnun efet che a l’abia pa, amont, na possa anvers ëd col arsultà. Ma la midema considerassion as dev fesse visavì ‘d lòn che Pacòt e ij Brandé a l’han avù a soe spale: la stòria ‘d nòsta lenga e ‘d nòsta literatura, daj Sermon subalpin dël sécol XII fin-a a la lus che Nino Còsta a l’ha viscà an Neuvsent. E si lassoma parlé Pacòt:
La poesìa ‘d Nino Còsta e l’é vnùa al moment giust. Quand che jë scritor dël temp ëd Viriglio, e ij sò imitator, a l’avio ormai dit soa ùltima paròla neuva, e quand che le tendense giovo ‘d nòstra poesìa, preanunsià da Alfonso Ferrero e da Giovanni Gianotti, a l’avìo ancor nen trovà la tonalità giusta për esprimse. Ant col moment che la poesìa piemontèisa a smijava che a stèissa për finì, Nino Còsta, cujend lòn che a j’era ancor ëd viv ant l’eredità dël passà, rimontand ansi quaich vòlta pi an su, fin-a a Brofferio, fin-a a Calvo, e interpretand le aspirassion ëd rinovament ch’ancaminavo a fiorì d’antorn a chiel, a l’ha savù fonde, ant soa ispirassion, ël vej con ël neuv, e tenendse bin atacà a nòstra tradission nostran-a, sensa arneghé la viva esperiensa poética moderna, a l’ha dane cola soa poesìa, così piemontèisa e così soa, che partend da na manera squasi popolar a l’é rivà, travers a na decantassion interior e sutila, a d’espression lìriche da gran poeta.
(La poesìa ‘d Nino Costa, "Ij Brandé - Giornal ëd poesìa piemontèisa", n.r 2, 1 d’otober 1946, p. 5)
Për conclude al moment un dëscors che a ciama tant pi dë studi e an spece an s’"Ij Brandé", 1946-57, i voroma ancor gionté che, ëd tute le lession ëd Pacòt, cola dl’union e dl’amicissia, tant coma virtù daspërlor che vista dj’arsultà che a peulo fene vagné, a smija un-a dle pi amportante për capì, ëdcò pensand a nòst avnì, le stra che i dovoma mai chité. E, a cost riguard, i l’avroma ocasion ëd torné.


text:
Organigram
Publicaziun dl cunt anual dl personal dl'aministraziun provinziala, dles spëises sostignides cun indicaziun dla destribuziun danter les cualifiches y i ciamps profescionai desvalis.
- Spëises dl personal:
- Cunt anual dl personal:
- Relaziun anuala dl personal dla Provinzia autonoma de Balsan - ann 2016
- Relaziun anuala dl personal dla Provinzia autonoma de Balsan - ann 2015
- Relaziun anuala dl personal dla Provinzia autonoma de Balsan - ann 2014
- Relaziun anuala dl personal dla Provinzia autonoma de Balsan - ann 2013
- Relaziun anuala dl personal dla Provinzia autonoma de Balsan - ann 2012
- Relaziun anuala dl personal dla Provinzia autonoma de Balsan - scores ann 2016
- Relaziun anuala dl personal dla Provinzia autonoma de Balsan - scores ann 2015
- Relaziun anuala dl personal dla Provinzia autonoma de Balsan - scores ann 2014
- Relaziun anuala dl personal dla Provinzia autonoma de Balsan - scores ann 2013
- Relaziun anuala dl personal dla Provinzia autonoma de Balsan - scores ann 2012
- Dac dl personal dl'aministraziun provinziala:
- Situaziun dl personal ai 31/12/2017
- Situaziun dl personal ai 31/12/2016
- Situaziun dl personal ai 31/12/2015
- Situaziun dl personal ai 31/12/2014
- Situaziun dl personal ai 31/12/2013
- Situazion dl personal insegnant dles scores statales ai 31/12/2017
- Situazion dl personal insegnant dles scores statales ai 31/12/2016


text:
Ins haja fatg bunas experientschas, di Carola Bezzola dal cussegl da la butia dal mund. Suenter la parada vendan’ins uschè bler sco pussaivel, il rest vegn tramess enavos. La butia dal mund a Puntraschigna ha numnadamain mo ina pitschna collecziun da moda. Ina parada sco questa gida dentant mintga giada da sensibilisar da nov persunas per products da fair trade.
Per in meglier mund
Avant 25 onns è la butia vegnida fundada cun l’idea da far insatge per la pasch dal mund. E quai gartegia fin ad in tschert punct, di Bezzola. Ins haja gia vendì products per blers milli francs e quels vegnan da bun a quellas persunas che han da basegn.
La parada da moda ha lieu venderdi saira las 17:00 en il center da congress Rondo a Puntraschigna.


text:
71'579 votantas e votants han ditg na al credit da 100 milliuns francs. Quai vers 61'019 che han ditg gea. Uschia resulta ina cumpart da 53,98% ch'han refusà gieus olimpics d'enviern en il Vallais. Sulettamain en la part sura dal Vallais è resultà ina maioritad da 51%.
Gnanc Sion sez che vuleva
Era la chapitala chantunala Sion ha refusà (68%) da sa participar vi dals custs. Ella che fiss stada previda sco citad ospitanta dals gieus olimpics d'enviern 2026. Però era autras destinaziuns turisticas sco Zermatt (54%), Siders (57%) e Martigny (61%) han refusà il project.
Restan anc 6 interessents per ils gieus d'enviern 2026
Uschia ha il project «Sion 2026» fatg naufragi. Previs fissan stads gieus e concurrenzas en ils chantuns Vallais, Vad, Friburg, Berna e Grischun (San Murezzan). Per ils gieus dal 2026 restan pia anc ils interessents Calgary (Canada), Cortina d'Ampezzo/Milano/Torino, Graz, Sapporo, Stockholm ed Erzurum (Tirchia). Ils gieus vegnan surdads il settember 2019 a Milano.
RR novitads 14:00


text:
Il studio da radio a la Schwartorstrasse a Berna pudess vegnir unfrenda da las mesiras da spargn da la SSR SRG. Ins pondereschia da spustar il studio a Turitg.
Profitar en in lieu e profitar in da l'auter
Quai muntass ch'ins pudess producir ils cuntegns per radio, per televisiun e per online al medem lieu. Quai avess clers avantatgs publicistics, ha la SSR SRG scrit en ina communicaziun. L'infurmaziun da radio pudess profitar che las redacziuns dal fatg da televisiun ed online fissan damanaivel.
Betg pertutgadas da la midada fissan la redacziun en la Chasa federala e las redacziuns regiunalas a Berna, Friburg ed en il Vallais.
Midada da la direcziun?
Il bajetg che vegniss liber cun spustar il studio a la Schwartorstrasse vegniss lura forsa il nov plaz da lavur per ina part u perfin per l'entira direcziun da la SSR SRG. Quella è per il mument en la Giacomettistrasse a Berna.
Decidì han ins dentant anc nagut. Tut ils scenaris da midadas vegnian uss examinads pertutgant ils custs e la factibilitad.
Pachet da spargn
Suenter il Na a No Billag aveva la SSR SRG annunzià mesiras da spargn da 100 milliuns francs.
Las mesiras da spargn duain cunzunt pertutgar l'administraziun, la tecnica, las immobiglias ed ils process da producziun.
Extender la rapportaziun regiunala
Plinavant vul la SSR SRG era rapportar dapli da las regiuns, uschia ch'ella examinescha da schlargiar ils biros dals correspundents regiunals en la Svizra tudestga.
RR novitads 16:00


text:
Il moviment dal 1968 va sper il Grischun ora
Il moviment dal 68 cumpiglia surtut las activitads dals sanesters ch’eran activs ils onns 60 dal davos tschientaner. Entschet ha tut en ils Stadis Unids da l'America cun il cumbat dals afroamericans cunter ils alvs. Pli tard è il protest sa drizzà cunter la guerra en il Vietnam. L’unda da la revoluziun ha tschiffà ils medems onns l’Europa dal Vest, suandada da l’Europa da l’Ost cun ils stadis sut il reschim communist che pretendevan dapli democrazia.
Ils Janetts da Tschlin
Tge è capità il 1968 en il Grischun? En il focus da las contribuziuns dal Radio e da la Televisiun Rumantscha stevan temas main politics. L’atun dal 68 n’aveva la televisiun betg filmà ils «Rolling Stones», mabain la chapella ils «Janetts da Tschlin». Ina furmaziun cun armonica, clarinetta ed instruments da sturs. Il purtret dal Balcun tort sur da la chapella era vegnì accumpagnà da bels purtrets da chatscha.
Il brischavinars da Fuorns en Val Medel
A Fuorns en Val Medel existiva onns a la lunga ina hetta da brischar vinars. Brischà vegniva surtut ina sort: il vinars da giansauna che vala era sco medischina. Ina equipa da la Televisiun Rumantscha dal Balcun tort aveva laschà declerar il 1968 dal brischavinars Giusep Venzin l'entir proceder da la giansauna fin ch'il vinars vegn emplenì en la buttiglia. Era qua ina parallela cun il moviment dal 68: naginas drogas, persuenter vinars.
La planisaziun regiunala
Pervia dal svilup rasant dal turissem d’enviern steva in tema brisant sin l’agenda politica dal Grischun il 1968. Betg la revoluziun cunter la burgaisia, mabain la planisaziun locala e regiunala. Indirectamain aveva la tematica dentant era da far insatge cun il moviment dal 68. I gieva tranter auter per la protecziun da la cuntrada e da l’ambient. Persunas ord las differentas spartas dal mintgadi, per exempel in pur ed in architect, avevan dà pled e fatg a las dumondas da Tista Murk en l’emissiun da radio Patnal:
Da tschigulatta, cristals e skis
Ulteriurs temas il 1968 en la Televisiun Rumantscha:
- l’industria grischuna cun l’exempel da la fabrica da tschigulatta «Grison»
- ils cristals da las alps grischunas
- il svilup dal ski ils davos decennis
RR actualitad 11:00


text:
Suenter la decisiun dal cussegl federal d'extender la votaziun electronica è il e-voting stà il tema central da la conferenza. Las chancelieras ed ils chanceliers èn s'occupads dals pass concludids dal cussegl federal per introducir l’e-voting en l'entir pajais.
Bainvegni da Barbara Janom Steiner
A la dieta en la sala Chalavaina a Cuira èn sa participads 21 chancelieras e chanceliers, il chancelier federal Walter Thurnherr ed il pledader dal Cussegl federal André Simonazzi. La conferenza è stada sut la direcziun da la presidenta Barbara Schüpbach-Guggenbühl (BS). A chaschun da la tschaina ha la presidenta da la regenza Barbara Janom Steiner beneventà cordialmain ils giasts en il Grischun.
La Conferenza svizra dals chanceliers chantunals è vegnida fundada l'onn 1900 a Turitg. Duas giadas per onn sa radunan las chancelieras ed ils chanceliers dals chantuns sco er il chancelier federal per questa conferenza. Ina da lur incumbensas centralas è l'ulteriur svilup da las prestaziuns da stab da las autoritads. En il focus stattan qua il sustegn da la direcziun, la planisaziun, las refurmas sin plaun da la regenza e dal parlament e las elecziuns e votaziuns.
RR novitads 12:00


text:
- Il gudogn net da la gruppa è sa reducì per 16,2% sin 663 milliuns francs.
- La raschun sajan rectificaziuns da valur tar societads affiliadas.
- La svieuta è s'augmentada per 1,2% sin 27,7 milliardas francs.
Cun dapli svieuta ha la Migros fatg il 2016 damain gudogn che l'onn avant. Entant che la svieuta è creschida per 1,2% sin 27,7 milliardas francs è il gudogn sa reducì per passa 16% sin 663 milliuns. La raschun per questa diminuziun sajan en emprima lingia rectificaziuns da valur tar societads affiliadas, sco quai che la Migros communitgescha.
Coop cun dapli svieuta
Il concurrent Coop è sa sviluppà meglier l'onn passà. Coop ha numnadamain pudì augmentar la svieuta per 5,1% sin 28,3 milliardas francs ed ha uschia surpassà ses rival.
RR novitads 11:00


text:
Sanguis
El sanguis l'è on mangià tipegh ingles, ma voramai spantegaa in tutt el mond, faa cont el mett di ròbb, comè del salam, del giambon, cobbiaa despess cont on bell tocch de formaj in tra dò fett de pan. El nòmm el vegn dal Lord Sandwich, che l'ha faa inventà el sanguis al sò cusin per volzàss no dal tavol de gioeugh per mangià.
In di olter lengov[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In d'on poo de lengov el nòmm el vegn de "sandwich", con o senza adattament. In di lengov de la Pensiola Iberica l'è spantegada la forma che la voeur dì "dent al pan".
In italian l'è drovada la parolla "tramezzino", inventada dal Gabriele d'Annunzio, anca se al dì d'incoeu l'è pussee drovada per on sanguis specifegh de origin piemontesa.


text:
La schliaziun dal consorzi era previsa per la fin da l’onn da scola 2017/2018. Ussa è sa midada la situaziun.
Il consorzi da scola A fin Z avess il proxim onn da scola memia blers scolars ed stuess perquai manar ina classa dapli. Entras quai vegn ussa il contract schlià gia quest onn.
Ils scolars da la scola primara da Susch e Zernez che gievan a scola ad Ardez van a partir da l’avust a Zernez a scola. Guarda e Ardez restan ad Ardez. Tar il stgalim aut restan quels scolars che han cumenzà la scola a Zernez vinavant a Zernez e quels che cumenzan da nov il stgalim aut vegnan a Scuol.
Er la regiun tschertga soluziun per la scola.
La Regiun Engiadina Bassa Val Müstair vul far in’analisa per optimar las scolas da tut la regiun, betg mo per l’Engiadina Bassa, mabain er per Samignun e la Val Müstair.
Il motiv per questa analisa e la situaziun en las scolas da la regiun en avegnir. Actualmain han quellas anc tuttas la grondezza prescritta ed er il svilup dals scolars a curta vista, cun excepziun da la Val Müstair vegn ad esser dretg stabil. Che tgi dà dentant en egl, las scolas a Sent, Valsot e Samignun han gia ussa damain scolars sco che vessan plazza. In svilup negativ che savess cuntinuar. Quai en vista a la prognosa demografica regressiva en la regiun.


text:
Per l'amoc da Münster dad ier saira na datti tenor la polizia naginas raschuns politicas. Tar l'amoc èn duas persunas mortas. Anzi sajan ils motivs per l'amoc mortal da tschertgar en il delinquent sez, ha ditg il president da la polizia da Münster, Hans-Joachim Kuhlisch tar ina conferenza da medias dumengia a mezdi. Motivs islamistics u ideas da la dretga extrema na vesan las autoritads betg.
Il delinquent haja possedì quatter abitaziuns, duas a Münster e duas en l'ost da la Germania. Plinavant haja el er gì plirs autos. Vinavant ha la procura publica da Münster ditg che la polizia aveva gia gì da far cun il delinquent probabel. Las proceduras pervi da delicts pli pitschens il 2015 ed il 2016, sajan dentant tuttas vegnidas sistidas.
Operaziun d'urgenza
Suenter l'amoc ha la clinica da l'universitad gì da far pliras operaziuns d'urgenza. En tut vegnian tractads quatter persunas grev-blessadas, ha ditg ina pledadra la bun'ura. Ils investigaders tschertgan entant vinavant la raschun per l'amoc.
La clinica da l'universitad haja gì da tractar dapli che 20 persunas blessadas la sonda suentermezdi. Ella haja immediat infurmà tut ils collavuraturs a disposiziun. 250 medis e collavuraturs sajan stads a disposiziun en curt temp. Tschients persunas sajan plinavant suandadas la supplica da dar sang.
Il sa cuntegnair dals da Münster en questa situaziun è stà exemplaric.
Um charrà cun transporter en fulla da persunas
In Tudestg da 48 onns è charrà ier cun in bus da campadi en glieud davant in'ustaria ed aveva mazzà duas persunas. Lura ha el fatg suicidi.
Nagins cumplizis tar amoc
La polizia na tschertga nagins cumplizis tar l'amoc da sonda a Münster. I na dettia naginas indicaziuns che ulteriuras persunas sajan stadas involvidas en il crim. La polizia era sco emprim suandada a fastizs da perditgas che hajan vis duas persunas che sajan siglidas or da l'auto dal delinquent.
RR novitads 15:00


text:
A Barry Gibb sin ils 70
- Venderdi, 2.9.2016, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 2.9.2016, 19:00, RTR
Barry Gibb, il frar vegl ed unic survivent dals Bee Gees, ha cumplenì l'emprim da settember ses 70avel anniversari.
La carriera dals Bee Gees cumenza gia ils emprims onns 60 en l'Australia, ma l'erupziun ha la gruppa dals trais frars Gibb gì l'onn 1967 en l'Engalterra. Ina segunda unda da success han ils Bee Gees gì durant l'èra da disco dals onns 70, platgond là chanzuns-clav sco «Stayin' Alive» u «Nights On Broadway». Barry Gibb ha ultra da quai er anc briglià sco autur per numerusas artistas mundialas, duettond per exempel cun la Barbra Streisand en la ballada «Guilty»
Redacziun: Benedetto Vigne


text:
Il temp d'utilisaziun da la populaziun Svizra saja sa dublegià dapi il 2011. El muntia ozendi a 25,5 uras ad emna. Il studi attribuescha quai d'ina vart al fatg che l'internet vala sco emprima funtauna per infurmaziuns, da l'autra vart però era che l'internet saja sin il medem nivel sco la televisiun pertutgant ils cuntegns da divertiment.
Dal studi resulta era ch'il public d'internet è daventà pli critic e sceptic ils ultims onns. Entant che 75% indicavan il 2013 da crair almain la mesadad da las purschidas online, èsi ussa anc stà 58%.
En il rom da quest studi represchentativ ha l'universitad da Turitg pudì eruir dus facturs centrals:
- La vegliadetgna: Pli vegls ch'ils utilisader sajan e pli sceptics ch'els sajan envers l'internet. Radund 360'000 persunas en la Svizra na nizzegian insumma betg l'internet.
- Il grad da scolaziun: Pli bass ch'il grad da scolaziun saja, e pli ditg ch'ins navigheschia en la rait e pli paucas resalvas ch'ils utilisaders hajan pertutgant la sfera privata.
La sfera privata vala sco tema impurtant per la populaziun che surfescha en l'internet. La mesadad da tuts èn preoccupads che firmas e persunas violeschian la sfera privata online. 80% han indicà da far stim fitg da proteger la sfera privata e 44% crain d'avair la controlla da lur cuntegns en la rait.
RR novitads 11:00
La retschertga
Per la retschertga represchentativa han ils perscrutaders da l'universitad da Turitg dumandà 1'100 persunas sur 14 onns.


text:
A partir da proxima sonda, ils 11 d'avust enfin ils 26 d'avust è la filarmonia da chombra dal chantun Grischun sin turnea da stad. L'orchester cun il dirigent Philippe Bach dat tranter auter concert en il Grischun talian, en l'Engiadina ed en Surselva. Avant ch'i vegn dentant serius per l'orchester gughegian els in pitschen experiment.
L'emprova in zic pli speziala
Diriger in'entir orchester è er ina pulita sfida per in dirigent versà. Noss moderatur Sergio Guetg che ha nagina experientscha cun diriger survegn dentant la pussaivladad da manar l'orchester da la filarmonia da chombra dal Grischun per in'emprova. Per sa preparar sin questa sfida ha Sergio Guetg dumandà per cussegl il dirigent che dat era curs da diriger Heinz Girschweiler.


text:
La HIGA ha quest onn gì lieu sut il motto: simplamain il mars – uschiglio tut sco adina. Ins pudess però er dir: simplamain cun dapli visitaders – uschiglio tut sco adina. Il nov termin ha numnadamain attratg daplis a l'exposiziun ch'ha gì lieu dals 17 fin ils 25 da mars. E quai malgrà la bel'aura.
Perquai vegn er la proxima HIGA a star sut quest motto ed avair lieu pli baud che uschiglio, ha il manader da la messa Marco Engel confermà.
Naginas cifras exactas
Cifras exactas tar il dumber da visitaders n'hajan ils organisaturs però betg. Quai pervia d'in problem tecnic.
RR novitads 18:00


text:
Sco tar autras occurrenzas han era ils Dis dal film mundial a Tusaun pers ils davos onns in u l’auter sponsur. Uschia survegnivan els il 2010 anc 27’000 francs da la Confederaziun. E davent da quest onn mancan era ils daners da la Migros.
Sponsur sto ir a prà
Agid vegn da l’uniun da promoturs ch’ils Dis dal film mundial han, sco Ueli Soom dal comité d’organisaziun ha ditg ad RTR. Quell’uniun rimna daners tar fundaziuns a moda professiunala. Mintga sponsur n’è dentant tuttina betg bainvegnì a Tusaun, sco Soom ha agiuntà. Uschia na vulan ils organisaturs naginas bancas sco sponsur, per els saja quai la dumonda da restar autentic.
Sguard davos las lingias grossas
Tenor ils organisaturs dals Dis dal film mundial po il public guardar quest onn davos las lingias grossas da sensaziuns actualas. Uschia survegnia quel ina invista pli vasta e differenziada en munds esters, lontana da tut clischés. Per exempel sa spievla la guerra sgarschaivla en Siria en in plazzal d’in sgrattatschiel a Beirut, nua che fugitivs sirians lavuran, entant che lur patria vegn destruida da bumbas. Ina documentaziun sur da balenas daventa in retschertga engaschada sur da la polluziun da plastic en l’ocean. U il film sur d’ina dunna in Serbia, che chatta il crim da guerra da ses um cun rumir l’abitaziun.
Era films con lioms svizzers
Ed era la Svizra è represchentada cun films, che ristgan il sguard davos las sensaziuns: per exempel ha il reschissur da teater Milo Rau arranschà in tribunal fictiv sur da la guerra civila en Congo ed ha creà in film documentar captivant ordlonder. Ed Irene Loebell accumpogna en ses film ina giuvna gruppa da saut plain speranza en in anteriur township en Africa dal Sid, che vul fugir cun saut contemporan da miseria e povertad. En tut datti da vesair a Tusaun 40 films da 4 continents durant ils Dis da film mundial.
Cuschina adattada als films
Era quest onn datti ina ustaria aposta per ils dis da film en l’hotel Weiss Kreuz, che cuschina spaisas dals pajais dals films en il program. E per l’emprima giada datti ina disco per sautar tar suns da l’entir mund atras las notgs da la fin d’emna.
Ils 27avels Dis da film mundial Tusaun duran dals 31 d’october enfin ils 5 da november.
RR actualitad 17:00


text:
Tgi che vul reservar ina chombra en in hotel svizzer fa quai pli e pli savens online. Cumpareglià cun l'onn avant è il dumber da las reservaziuns sur ina plattafurma da cudeschaziun creschì l'onn passà per 6,7% sin 27%. Quai mussa in studi da la scol'auta professiunala dal Valais.
Radund 60 per tschient da las chombras d'hotel vegnan entant anc adina reservadas via mail u telefon. Il trend giaja però cler en tschella direcziun. Il studi da la scol'auta schazegia la svieuta da booking.com, Expedia e HRS sin passa ina milliarda francs. Las cumissiuns dals hotels a las plattafurmas sin 150 milliuns francs.
Paginas-web adina pli impurtantas
Impurtantas èn dentant era las atgnas paginas d'internet dals hotels. Ord quai motiv investeschan adina dapli hotels en paginas-web. Il dumber da las reservaziuns sur questa via è creschì per 1,4% sin 8,2%. Passa 80% dals hotels possedan ozendi la pussaivladad da reservar chombras sur lur pagina d'internet. L'onn 2013 eran quai anc 62%.
La gronda part vegn anc adina reservada sur telefon u e-mail. Dentant dapi l'onn passà è il dumber da lezzas reservaziuns sa sbassada sin sut 60%. Mo anc radund 58% da las reservaziuns èn vegnidas reservadas uschia. Il 2015 vegnivan anc 60,7% da las reservaziuns fatgas sur questa via.
Il studi prognostitgescha che l'onn 2020 duain be pli radund 50% da las reservaziuns vegnir fatgas a via directa.
Franar las plattafurmas
Sin il palc politic cumbattan Hotelleriesuisse e las plattafurmas da reservaziuns per influenza. I va per la dumonda sche la pussanza dal pretsch da las plattafurmas duai vegnir franada. Ils hoteliers recloman ch'els na pon betg far amogna chombras per in pli bunmartgà pretsch sin lur paginas d'internet, che las plattafurmas online.
Hotelleriesuisse vul derscher la paritad dals pretschs ord ils contracts cun las plattafurmas. La cumissiun d'economia dal Cussegl dals chantuns han els gia da lur vart. Quella cumissiun propona a la chombra pitschna da scumandar questa paritad dals pretschs.
RR novitads 06:00


text:
Wikipedia:Babel
Cla pàgina ché la spiēga cm' ét pō fêr per fêr savèi a chiêter quêl' în al légui ch'ét pêrel e a che livèl ti cgnòs.
S'es drōvla a fêr?
Ânch se còsta l'é la Wikipèdia in lengua emiliâna, mìa tōt ché parlòm l'istèsa léngua. A gh'é 'd j utèint mìa 'd léngua mêdra, che pōlen avèir bişògn ed parlêr cun quelchidûn ch' al pêrla la 'stèsa léngua p'r avèir dal spiegasiòun pió precîşi o cun chî as pōl parlêr in emiliân sōl a druvêr dal parôli comûni. Opór a gh' în 'd j êter utèint che pêrlen dal j êtri léngui, che pôlen èser 'd ajót ai wikipediân furastēr, o che pōlen èser consultê in chêş ed dóbi ed tradusiòun e a capîr quèl.
Cól prugèt ché al dà 'na mân a la comunicasiòun dèinter ed 'na comunitê cun tânti léngui cme Wikipèdia: per eşèimpi a dvèinta pió fâcil catêr quelchidûn ch' al pêrla 'na léngua particulêra e a 's dîş in che livèl l'é la cgnusèinsa ed l'emiliân da pêrt ed 'n utèint registrê.
L'idèja l'à 'vû urégin in sém a Wikimedia Commons, e l'é ânca stêda fâta in sém a Meta-Wiki e in grêd divêrs ânca in sém a soquânti dal j êtri Wikipèdia. Se t'é drē serchêr quèl ed cumpâgn a i babelbox mó ch' es pôsen cambiêr dal tót a piaşèir guêrda ânca Infurmasiòun ed l'utèint
Livèl 'd cgnusèinsa
I livē per la cgnusèinsa dal léngui furastēri în 4, pió 'n êter livèl per la prôpia léngua mêdra (o 'na cgnusèinsa ed la léngua cumpâgn a còla 'd ûn ed léngua mêdra):
- xx-1 per un livèl bâs: al dîs 'd èser bòun ed comunichêr in ativitê a la bòuna e in môd normêl che dmânden un naturêl scâmbi 'd infurmasiòun in sém argumèint familiêr e comûn e per comunichêr, a la bòuna, di bişògn dirèt.
- xx-2 per un livè mzân ed cgnusèinsa: ét duvrés èser bòun ed fêr un tèst a la bòuna relatîv a argunèint ch'ét cgnòs o ch' ét interèsen cme persòuna, e èser bòun de spieghêr in môd cûrt al ragiòun di tō parèir.
- xx-3 per un livèl ed cgnusèinsa bòun o un druvêr ladèin ed la léngua: ét duvrés prèir capîr al j idèj principêli 'd un tèst cumpilichê in sém a argumèint sia reêl che mìa reêl, cumprèiş al discusiòun tètnichi in sém al tó câmp de specialişasiòun.
- xx-4 per un livèl ed cgnuisèinsa incòra pió êlt, "quêşi léngua mêdra", unî la barvitō ed fêr un sûnt dal j infurmasiòun che deşvînen da divêrsi surzéi sia parlêdi che scréti, cun l'arnōv ed j argumèint in 'na preşentasiòun lôgica.
- xx per la tó légua mêdra o, cme dét, per 'na cgnusèinsa ed la léngua cumpâgn a còla ed 'na léngua mêdra.
La divisiòun di trî livē 1-bâs, 2-mzân, 3-bòun l'ēra comûn a tót i prugèt Mediawiki. Soquânt prugèt, cme la Wikipèdia in italiân, unésen al livèl 4-"quêşi léngua mêdra" (Wiktionary EN); êter àn ânca al livèl 5-"profesionêl" (Wikipedia EN e al prugèt WiktionaryZ), cumpâgn a l'ûş ed xx p'r al léngui divêrsi da la prôpia léngua mêdra.
Istrusiòun
Per capîr un pô cm' a's fà guêrd' ânca ché


text:
Quai èn 30’000 persunas pli pauc che han passentà ina notg en in hotel svizzer.
I mancan ils giasts da l’exteriur.
Tenor las cifras provisoricas da l'Uffizi federal per statistica ha quai dà ina clera reducziun surtut tar ils giasts da l'exteriur. Cun 1,4 milliuns hajan quels generà 2,6% damain pernottaziuns.
Tar ils giasts indigens perencunter han ils hotels pudì registrar in plus da 0,6%.
Il Grischun è glisch cotschna
l pli fitg ha il Grischun patì il schaner cun 2 % damain pernottaziuns, quai èn 14’000 persunas pli pauc che l'onn avant.
RR novitads las 17:00


text:
La raschun per il retard è la finanziaziun. Quai ha Ivo Nay ditg sin dumonda dal Radio Rumantsch. La mazlaria vegnia numnadamain finanziada sulettamain d’investiders privats. «Il chantun n'è betg stà pront da sustegnair sper la mazlaria Carnatira a Rueun ina ulteriura mazlaria gronda en la regiun», ha Ivo Nay ditg.
Quai ha era Daniel Buschauer da l’Uffizi d’agricultura dal Grischun confermà. Sco el ha ditg, na saja il chantun betg persvas ch’i haja avunda potenzial per ina segunda mazlaria gronda en Surselva. Ina premissa che stoppia esser ademplida per survegnir daners per in tal project ha ditg Daniel Buschauer.
Project redimensiunà
La dumonda da bajegiar ch’è ussa sin maisa tar la vischnanca da Trun prevesa ina mazlaria cun ina surfatscha da 480 meters quadrat. Ella duai vegnir erigida en la zona da mastergn Clius che sa chatta sut la staziun da viafier. Il terren vegn mess a disposiziun da la vischnanca da Trun en dretg da bajegiar. Ivo Nay quinta cun custs totals da 2 milliuns francs. Quai è in milliun damain che previs tar il project preschentà avant prest in onn. Era la grondezza da la mazlaria è vegnida redimensiunada. Uschè spert che la lubientscha da bajegiar è sin maisa, possian las lavurs cumenzar ha Ivo Nay ditg.


text:
Sep Benedetg Candinas di ch’ins stoppia quintar cun grondas sperditas. El na po betg quantifitgar quellas, perquai ch’ils blers commembers da l’uniun sajan – sper ils purs – persunas che fetschian quai sco hobi, vul dir els hajan 2 fin 5 plontas en curtin.
Sco in schoc
Sin ses bain puril ha el dentant mussà ils donns. Las flurs vi da la pumera èn brinas e setgas. Patì enormamain hajan per exempel ivas e kiwis, mo quai na saja relevant, di Sep Benedetg. I saja sco sche las plantas avessan survegnì in schoc. Els eran en plaina fluriziun ed alura saja il fraid vegnì. Ins na possia betg reagir encunter scheliras e fradaglia. I na gidia era betg da curclar las plantas cun ina folia ed els na hajan era betg indrizs da sprizzar.
Betg tut sias 105 plantas (en media ha el producì ils onns passads 1500-2000 liters most) han patì. Sep Benedetg spera surtut ch'ils mailers possian purtar fritg. Quels sajan pli tardivs e vegnian pir en fluriziun sin ses manaschi, ed uss sch’i vegniss in zic chaud vessan el ed ils avieuls in grond plaschair.
Giubileum da 20 onns
2018 festivescha l’uniun da pumicultura Surselva il giubileum da 20 onns. En in workshop veglian els ponderar, co enavant cun l’uniun, di il president. Plinavant fetschian els in viadi en il chantun sontg Gagl per visitar purs che han pumera cun bist aut ed ina interpresa che producescha most.
RR actualitad 07:00


text:
Inhalt
Naziunal/Internaziunal
-
Terrada per il HCD a Losanna
Il club da hockey da Tavau ha pers la 16avla runda ordaifer cunter Losanna cun 3:4 suenter sajettar penaltis.
La partida è stada plain tensiun davent dal cumenzament. Suenter l'emprim terz èsi stà pari 1:1. Grazia a dus gols da Nando Eggenberger e Marc Aeschlimann ha Tavau lura però manà cun 3:1 suenter 37 minutas.
Losanna è entant vegnì dà volver la partida fin la fin dal temp regular da la partida. Quai era grazia a dus chastis per Tavau en il davos terz. Il sajettar penaltis han ils Romands lura però dominà cleramain.
Hockey – Liga naziunala A 2017 / 2018 16. runda
Hockey: Classament liga naziunala A (05-03-2018)
RR novitads 23:00


text:
Dapi 24 onns vegnia il franzos gia introducì en la 5avla classa en scola primara. Uss vulan ils politichers stritgar quai. Ins saja trumpà dal pitschen success. Blers scolars sajan surdumandads, uschia l'argumentaziun. Fin uss vegn l’englais instruì a partir da la terza primara, il franzos a partir da la tschintgavla.
Gia la stad 2014 aveva il parlament decis d’abolir il franzos tempriv. La Confederaziun aveva crititgà questa decisiun e smanatschà d’intervegnir sin stgalim federal en la dispita da linguas.
Ultim pled n'è anc betg discurrì
La Turgovia giaja uschia en ina via senza perspectivas e pericliteschia la diversitad da las linguas. L'argument ch'ils scolars sajan surdumandads na constetia betg. Trais quarts dals scolars n'haja nagins problems cun il franzos, quai haja in'enquista tar scolasts da la Turgovia mussà.
L'ultim pled n'è dentant anc betg discurrì. In referendum da las autoritads saja fitg probabel. Per che quel possia vegnir inoltrà dovria almain 30 da las 130 vuschs en il parlament. Il referendum po dentant vegnir lantschà pir suenter la votaziun finala. Quella duai dar durant la proxima sesida.
RR novitads 14:00


text:
La pli auta dretgira taliana ha confermà la sentenzia da 16 onns praschun cunter l'anteriur chapitani da la nav da cruschera. Il chasti cunter Schettino è però main aut che pretendì da la procura publica taliana. Quella aveva pretendì 26 onns praschun.
Catastrofa tar l'insla Giglio
Schettino aveva navigà la nav da cruschera cura che quella aveva fatg naufragi tar l'insla da Giglio avant la costa da la Toscana il schaner 2012. Tar la catastrofa eran vegnidas per la vita 32 persunas. Schettino aveva bandunà la nav malgrà ch'i aveva anc passagiers a bord. En tut eran 4'000 persunas a bord da la Costa Concordia.
Schettino snega d'esser culpaivel.
RR Novitads 21:00


text:
Nino Schurter ha gudagnà a Montsevelier en la Val Terbi la cursa cun 13 secundas avantatg sin Mathias Flückiger. Bronz ha Florian Vogel da la Svizra Orientala gudagnà.
Plaz da podest per Jolanda Neff
Tar las dunnas gudogna Jolanda Neff cun 2,15 secundas avantatg sin Linda Indergand dal chantun Uri. Suenter 2014 e 2016 ha Jolanda Neff dal chantun Son Gagl gudagnà cun questa victoria ses titel da campiun. Sin plaz 3 è Corina Gantenbein dal chantun Grischun.
En duas emnas ha lieu il campiunadi europeic da Cross-Country a Darfo Boario Terme en l'Italia dal Nord.
RR novitads 20:00


text:
Sauvignon Blanc: Top-Weine aus »Weinguide 2013 - Südtirol«
-
2010 Südtirol Terlaner Riserva Nova Domus DOCKellerei TerlanSüdtirol, Südtirol, ItalienPunkte93
-
2011 Südtirol Terlaner Sauvignon Blanc Quarz DOCKellerei TerlanSüdtirol, Südtirol, ItalienPunkte93
-
2009 Anthos Bianco Passito IGTErste + Neue KellereiSüdtirol, Südtirol, ItalienPunkte92
-
2010 Südtirol Sanct Valentin Comtess Passito DOCKellerei St. Michael-EppanSüdtirol, Südtirol, ItalienPunkte92
-
2012 Südtirol Sanct Valentin Sauvignon DOCKellerei St. Michael-EppanSüdtirol, Südtirol, ItalienPunkte92
-
2012 Südtirol Stoan DOCKellerei TraminSüdtirol, Südtirol, ItalienPunkte92
-
2012 Südtirol De Silva Sauvignon Blanc DOCWeingut Peter SölvaSüdtirol, Südtirol, ItalienPunkte91
-
2011 Südtirol Sauvignon Castel Giovanelli DOCKellerei KalternSüdtirol, Südtirol, ItalienPunkte91
-
2012 Südtirol Sauvignon Mantele DOCNals MargreidSüdtirol, Südtirol, ItalienPunkte91
-
2011 Südtirol Sauvignon Mervin DOCKellerei MeranSüdtirol, Südtirol, ItalienPunkte91
-
2011 Südtirol Sauvignon Passion DOCKellerei St. PaulsSüdtirol, Südtirol, ItalienPunkte91
-
2010 Südtirol Cuvée Flora Bianco Riserva DOCKellerei GirlanSüdtirol, Südtirol, ItalienPunkte90
-
2012 Südtirol Sauvignon Blanc Prail DOCSchreckbichl ColterenzioSüdtirol, Südtirol, ItalienPunkte90
-
2011 Südtirol Terlaner Sauvignon Blanc Tannenberg DOCManincorSüdtirol Terlaner, Südtirol, Südtirol, ItalienPunkte90
-
2012 Südtirol Enosi DOCBaron Di PauliSüdtirol, Südtirol, ItalienPunkte89
-
2011 Südtirol Sauvignon Oberberg DOCTenuta KornellSüdtirol, Südtirol, ItalienPunkte89
-
2012 Südtirol Sauvignon Palladium DOCKellerei K. Martini & SohnSüdtirol, Südtirol, ItalienPunkte89
-
2012 Südtirol Terlaner Réserve della Contessa DOCManincorSüdtirol Terlaner, Südtirol, Südtirol, ItalienPunkte89
-
2012 Südtirol Terlaner Sauvignon Blanc Winkl DOCKellerei TerlanSüdtirol, Südtirol, ItalienPunkte89
-
2012 Südtirol Sauvignon Flora DOCKellerei GirlanSüdtirol, Südtirol, ItalienPunkte(88-90)


text:
Carbunê 'd putàsi
Al carbunê 'd putàsi, ciamê anca putàsa, 'l è al sêl dal putàsi edl àcid carbónic.
Al só aspèt normêl 'l è 'd un sòlid bianc e inudōr. 'L è 'n cumpòst iritànt e nocìṿ.
La putàsa la vin druèda in dla produsiòun artigianêl dal savòun e dal vēder.
El só proprietê
Al carbunê 'd putàsi 'l è dimòndi solùbil in dl'aqua (1 120 g/l) per dèr dal solusiòun bèśichi. Cun l'idrolìś, la solusiòun ed carbunê 'd putàsi la dà l'idròsid ed putàsi:
K2CO3 + H2O → KHCO3 + KOH.
Insèm coi àcid, a s forma al diósid ed carbòni e 'l sêl ed putàsi ch'a gh'corespònd.
Preparasiòun
Carbunatasiòun edl idròsid ed putàsi :
2KOH + CO2 → K2CO3 + H2O
Cla reasiòun chè l'è quèla druèda al dè 'd incō per la preparasiòun industriêl dal carbunê 'd putàsi. 'L idròsid ed putàsi ch'al vìn prìma, 'l è preparê da l'eletrolìś dal clorùr ed putàsi.
D'indû a deśvîn al só nòm
La paròla "putàsa" la deśvìn da l'uniòun edla paròla francéś pot, a dir "vêś" e da la tudèsca ache, a dir sèndra, perchè na vòlta la putàsa la s catèva bujènd e fend vaporèr edl'àqua cun dal sèndri vegetèli in di vêś.


text:
Il ministeri da finanzas dal Bundesland NRW aveva avant 5 onns pajà 2,5 milliuns euros per quest disc cumpact. Las datas aveva in Austriac furnì ch’aveva lavurà ensemen cun in emploià da la banca svizra. Perquai che l'Austriac aveva survegnì quels raps d' ina fatschenta illegala, ha la confederaziun pudì confiscar ils daners.
Quest cas stat er en connex cun l’affera da spiunadi che procura per dissonanzas diplomaticas tranter la Svizra e la Germania. Sco il «Tages-Anzeiger» scriva, hajan ils dus stadis entant suttascrit ina cunvegna che scumondia da spiunar tar il vischin. Ina conferma uffiziala da questa cunvegna na datti però betg.
RR novitads 12:00


text:
Sco la Scola politecnica federala (ETH) ha communitgà hajan ils perscrutaders cumbinà las abilitads da dus inimis natirals da la bacteria da l'arsira da plantas. Il virus nov cumbinescha las abilitads dals dus inimis existents a moda effectiva, uschia che l’arsira da plantas po vegnir cumbinada a moda effectiva.
L'arsira da plantas è fitg contagiusa
Ils purs da puma ston controllar regularmain lur plantas. Ils scienziads han uss era sviluppà in test da diagnosa cun il qual il virus da l’arsira da plantas po vegnir constatà pli effectiv, pli svelt e pli precis, scriva l’ETH.
Plantas pertutgadas ston vegnir pinadas e brischadas. Avant curt hai dà in cas a Zezras nua che pliras 100 plantas han stuì vegnir runcadas e brischadas.
RR novitads 16:00


text:
Memia bler traffic è lunsch ora la pli impurtanta raschun ch'i dat colonnas sin las autostradas svizras. E bunamain 10% da las colonnas derivan d'accidents, cunzunt durant il traffic suenter la lavur. Plazzals percunter èn responsabel be per 1,5% da las colonnas.
Gia oz maina la problematica da las colonnas ad accidents, stress, retards e custs massivs economics da milliardas. Era l'ambient patescha pervi da las emissiuns nuschaivlas perquai ch'il traffic va «Stop-and-go», pia cun trasora stuì star airi e puspè ir.
Per quests motivs vul l'ASTAG, l'Associaziun svizra dals transports stradals che la regenza fetschia uschè svelt sco pussibel vinavant cun Il NAF, il fond per las vias naziunalas ed il traffic d'aglomeraziun. Per che stretgas sin las vias vegnian eliminadas e las capacitads da las vias auzadas.
RR novitads 15:00