text:
Sco quai che Gian Sonder il president da la URS ha ditg, subvenziuneschia l’Agentura da Novitads Rumantscha ANR mintg’onn la Pagina da Surmeir cun ina contribuziun da 100’000 francs. Quest sustegn saja garantì anc per dus onns, suenter stoppia il contract vegnir elavurà da nov.
Cun quai che la Pagina da Surmeir è independenta, è l’avegnir da la gasetta locala per il mument betg periclitada. Las discussiuns enturn la Quotidiana nua che l’editura Somedia na vul betg pli surpigliar il deficit, n’ha actualmain naginas consequenzas per la Pagina da Surmeir. Però: «Il mument è tut en moviment dal squitsch sin la Quotidiana, uschia essans era nus sin chommas deblas il mument», uschia Gian Sonder. Ina fusiun cun la Quotidiana na saja actualmain nagina opziun, ha ditg il president da la URS.
RR actualitad 08:00


c: text/html

text:
En il futur veglian ins sa concentrar sin collavuraziuns en Val Schons. Uschia prevesa la Lia Rumantscha da collavurar cun il Center da Capricorns a Vargistagn: «Nus vulain tschertgar collavuraziuns cun auters partenaris, ed uschia profitar da sinergias», ha ditg Carmen Dedual, la manadra da las activitads generalas tar la Lia Rumantscha.
Sin la tschertga d'in collavuratur stabel
Ins saja però anc adina sin la tschertga d’ina collavuratura u in collavuratur stabel per la Val Schons. Quel vegniss a lavurar da nov en in biro en il Center da Capricorns a Vargistagn, uschia Carmen Dedual. La Lia Rumantscha vul era en l’avegnir porscher Cafés Rumantschs, inscunters emnils per persunas che han gust da discurrer rumantsch. Era duai dar inscunters mensils en Val Schons, nua ch’i vegnan preschentads novs products.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
L'um da 31 onns dal Camerun è vegnì l'onn 2000 sco ballapedist da professiun tar l'FCZ. Là n'ha el dentant betg giu il success cumplain. Il 2005 ha el midà tar l'FC Küsnacht, pli tard en l'Ungaria avant ch'el è turnà en Svizra. El ha giugà en pliras equipas da l'emprima liga. Belinga discura tudestg e franzos. El survegn sco ses trenader assistent David Caduff che ha trenà fin ussa l'equipa da la quarta liga da Schluein. Belinga succeda a Corsin Cavegn ch'è ha da sia vart surpiglià l'atun la successiun da Urs Casutt.
Partenzas ed entradas
Cun Gabriel Derungs ha l'US Schluein pladì in giugader dal center cun gronda experientscha. Derungs ha giugà cun Cuira 97 en l'emprima e la segunda liga, e sco ultim tar l'equipa da Cuira 97 II en la terza liga. Ulteriuras entradas èn Gion Andrea Nay da Trun e Rawin Monn da Sedrun. L'US Schluein sto dentant era laschar partir dus giugaders, Carlo Bearth e Ramon Arpagaus. Sco schef da sport agescha er en l'avegnir Eros Bonolini. El è stà l'assistent da Corsin Cavegn.
RR novitads 17:00


text:
Tant il «Insektenkiller» da Domat sco era Robert Cathomas cun interpresa a Glion han bler da far pervi da vespras. Sco Robert Cathomas di, sto el ir tranter 10 e 20 giadas per di a dismetter vesprers. Tscherts vesprers possian ins tissientar sez. Dentant sch'ins na po betg tiers il vesprer, perquai ch'el è en in lieu malsegir ubain sch'ins è allergic, saja meglier da clamar l'expert.
Alternativa tar il tissi
I dettia era la pussaivladad da dischlocar il vesprer. Quai saja dentant da far la notg, perquai che las vespras sajan lura en il vesprer. Ed ins stoppia metter il vesprer plirs kilometers davent per che las vespras stettian era davent, di Ueli Rehsteiner, directur dal Museum da la natira a Cuira. El declera era, pertge ch'i ha insumma tantas vespras. Durant il davos enviern miaivel n'èn betg tantas reginas mortas, uschia ch'ellas han pudì fundar suenter l'enviern blers novs pievels.


text:
Vatga da Jersey
- Venderdi, 29.9.2017, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 29.9.2017, 8:40, RTR
Las vatgas da Jersey derivan da l'Insla da Jersey en il chanal da la mongia che tutga tar la Gronda Britannia. La razza vala sco ina da las veglias dal mund.
Las vatgas da Jersey èn in ton pli pitschnas che las brinas ch'èn enconuschentas tar nus. Ellas èn be ca. 120 cm autas e 300-400 kg grevas. Percunter èn ellas fitg robustas, dattan latg cun bler grass ed en Svizra èn ellas ina varianta per purs che na pon u na vulan betg bajegiar or lur stallas, perquai ch'ellas èn pli pitschnas che las vatgas normalas. Ed ellas n'han betg cornas.


text:
Kesselring è stà engaschà 30 onns per las clinicas da Valens. El vala sco corifea en la reabilitaziun neurologica. Sco senior expert ed ambassadur vegnia el vinavant a star fidaivel al center, communitgeschan las clinicas da Valens.
Il nov schefmedi Roman Gonzenbach ha 40 onns e deriva da Son Gagl. El è stà substitut dal schefmedi en la Clinica Schulthess ed è dapi l'atun 2015 medi principal per la neurologia a Valens. Gonzenbach mettia tenor communicaziun grond pais sin la perscrutaziun. Ina da sias finamiras saja, che pazients cun impediments dal tscharvè possian viver cun uschè paucas restricziuns sco pussibel.
RR novitads 11:00


text:
Mintgatant paran las temperaturas simplamain da batter. Co èsi pussaivel che las temperaturas siglian envi ed ennà tranter enviern e stad? La culpa è il vent, numnadamain il jetstream da la front polara. Il jetstream è in vent fraid e spert che sufla adina.
En il nord dal jetstream èsi fraid, en il sid èsi chaud. Ma il jetstream fa undas e quellas undas èn spertas. La primavaira èn quellas exact sur nus. Co che quai funcziunescha exact pudais guardar en il video sutvart.
In motiv daco ch’i n'ha mintgatant nagina naiv èn las temperaturas. Igl è para bler memia chaud. Mo curius. Nus stuain trair en guants e chapitscha e las fanestras dals autos èn la damaun scheladas. Pia stuessi tuttina esser fraid avunda. Constat, dentant èsi tar nus en la val pli fraid che en ils auts, nua ch’ins fa naiv. La culpa èn las cundiziuns meteorologicas d’inversiun.
Inversiun vul dir, che l’aria fraida è pli greva che l’aria chauda. Pli greva è ella perquai ch’ella ha en pitschens daguts d’aua.
L’aria chauda è pli sitga ed ha en pli paucs daguts che l’aria fraida ed è pervia da quai pli leva.
L’enviern è la notg fitg fraida. Il di po il sulegl mo stgaudar l’aria en ils culms. L’aria fraida stat perquai giu en la val e mo l’aria suren vegn chauda. Perquai èsi en ils culms pli chaud ch’en la val e savens memia chaud per far naiv artifiziala.
Perquai che nus na pudain betg currer sin in culm per sentir la differenza datti in pitschen experiment:
Vus stuais esser duas persunas. Ina stat sin pais sin ina sutga. La segunda persuna sesa sut la fanestra averta. L’aria fraida entra da la fanestra. Cun il temp senta la persuna giun plaun ch’igl è pli fraid. Suenter in mument serrais la fanestra, stais dentant anc in mument là nua che vus essas. As mida insatge? La persuna giun plaun survegn anc pli fraid, perquai che tut l’aria fraida è ida a bass. E la persuna sin la sutga ha bel chaud, perquai che l’aria chauda è ida ad aut.


text:
Nintendo è ina firma da tradiziun. Ed a questa moda è ella er sa cumportada durant l’èra da smartphones – numnadamain cun ditg far nagut.
Temps passads: Oz è cumparì l’emprim il gieu per telefonins da Nintendo sut la batgetta da lur mascottin – «Super Mario Run». In mument istoric per l'interpresa fundada il 1889.
Currer e siglir be cun in det
Super Mario Run è in gieu che suonda ses gronds frars, in classic ‘jump and run’. Ma auter che fin qua, na sto il giugader betg procurar che la figura da Mario curra; Quai fa ella da sez.
Il giugader po dentant – gea sto schizunt – far siglir Mario cun dar cumonds ad el. E quai be cun in det. Il gieu è numnadamain concepì per in public vast che n'ha forsa betg grond'experientscha cun gieus da computer. Er pon ins uschia giugar, cura ch’ins è sin via.
L’emprim per iPhone, suenter per Android
Nintendo fa pass precauts. Uschia cumpara Super Mario Run l’emprim be per iPhone ed iPad. Proxim onn duai lura suandar ina versiun per sistems cun Android.
Super Mario Run po vegnir testà gratuitamain. Tgi che vul dentant giudair l’entir’experientscha sto pajar radund 10 francs (USA 9,99 dollars) – quai dentant be ina giada. I na dat nagins custs supplementars u zuppads.


text:
Noss Chors cun Sergej ed Olga Schmidt
- Mardi, 27.2.2018, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 27.2.2018, 19:00, RTR
Noss chors dattan oz in sguard sur ils cunfins ora sin il pli grond stadi dal mund: La Russia. Da là resunan las famusas vuschs bassas e sonoras.
Durant l'emna tematica s'occupa il Radio Rumantsch da persunas che èn vegnidas dal lontan en il Grischun. In da quels è il dirigent Sergej Schmidt ch'è immigrà da la Russia. Oz maina el il chor maschadà da Trin ed ensemen cun sia dunna Olga il chor viril Domat. Perquai chantan quell'ura chors rumantschs sco era chors da l'exteriur chanzuns en lingua russa.
Redacziun: Dominic Pohle


text:
L'equipa svizra ha il venderdi gieu capital encunter la Serbia. Perder scumandà! Ins pudess bain pensar ch'i duess esser ina cagna dad ir per ils trais puncts per in'equipa ch'ha fatg in pari encunter ils campiuns da record da la Brasilia. Ma uschè simpel n'è ballape tuttina betg. Tge fiss tia tactica per il gieu da la Svizra sche ti pudessas cussegliar il trenader? Co ha la WM plaschì fin uss? Abstrahai da l'equipa englaisa che va quest onn per il titel, tge e tgi ha fascinà? Tgi trumpà? Ni tutgais tar quels che na pon gia daditg betg pli tadlar il pled «ballape» e scappassas pli gugent sin ina insla solitara?
La Svizra va en ses segund gieu da gruppa e la Balla-Baterlada dal Radio Rumantsch en sia secunda runda. Telefonai durant la Canorta per ina baterlada sur da ballape tranter fascinaziun e desperaziun. Oz venderdi da las 11:00 a las 12:00. Faschess plaschair.


text:
En Svizra n’hai anc mai dà ina occurrenza da la cuppa mundiala da biatlon. L’emprima gronda occurrenza en questa sparta è planisada per il 2020. Lura è il campiunadi mundial dals juniors a Lai.
Cuntanschì finamira
Per ch'in organisatur po organisar concurrenzas da biatlon internaziunals ston implants e stadion avair in licenza A u B da l’associaziun internaziunala IBU. Per pudair organisar ina cuppa mundiala u in campiunadi mundial dovri ina licenza A. la nova arena da biatlon a Lai ha dacurt obtegnì questa licenza. Quai è in grond ed impurtant pass, sco ils investurs e manader da l'arena da biatlon a Lai han communitgà.
Per cuntanscher questa mira avain nus lavurà ils davos onns.
La licenza A saja il pli impurtant crap da mosaic en l'entir puzzle. Els sajan fitg ventiraivel da questa attribuziun e vegnian cun grond engaschament vinavant a lavurar per questa gronda finamira.
RR novitads 11:00


text:
Far bogn cun t-shirt - toleranza per rituals esters
- Dumengia, 1.10.2017, 8:06
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 1.10.2017, 8:06, RTR
Giasts giudaics duain far la duscha avant che far bogn, quest appel d'in hotel ad Arosa ha chaschunà questa stad bleras irritaziuns e malaveglia. Cas sco quel d'Arosa èn rars, ma malchapientschas e conflicts tranter persunal d'hotel e giasts d'autras culturas e religiuns datti savens. Per evitar malempernaivladads vul ins meglierar la chapientscha vicendaivla. Ad Arosa datti en il decurs da l'october curs da sensibilisaziun per il persunal d'hotel che infurmeschan dad usits e disas giudaicas. Ma er la Federaziun da plaivs israelita ha lantschà campagnas da sensibilisaziun. Tut quai cun la finamira da chapir meglier in l'auter.
Contribuziuns
-
Pled sin via da Stefan Bösiger
-
Turissem e religiun


text:
Blers da Savognin han gia sentì da la skizza e da sia istorgia. Giovanni Segantini ha vivì ils onns 1886 enfin 1894 a Savognin e haja da lez temp offrì da restructurar la fatschada da la baselgia da Nossadonna - quai gratuitamain sco renconuschientscha per l'ospitalitad e curtaschia retschetta. Quels da Savognin hajan però refusà la purschida perquai ch’i avevian tema d’avair da surpigliar ils custs per la colur. Cun questa decisiun han els desistì ad in’ovra ch’avess oz ina valita nunpajabla, scriva la vischnanca da Surses en ina communicaziun.
Skizza è vegnida chattada en in tschaler
I exista davairas ina skizza che demussa il portal d’entrada da la baselgia da Nossadonna restructurà. Quella skizza è vegnida chattada giun tschaler sut la sala Segantini a Savognin, tranter autras utensils, a chaschun da retschertgas per la festa da Segantini. Igl è però betg cumprovà dal tuttafatg sch’il sboz è propi vegnì elavurà da Giovanni Segantini. Sulettamain ina notizia scritta a maun dad in C. Peterelli sin la skizza remartga, che quella saja vegnida stgaffida „digl pictour Segantini igl anviern 1889“. En in protocol da la vischnanca Savognin or da l’onn 1889 stat plinavant l’indicaziun ch’il „pictour Segantino“ (sic!) haja survegnì en rabat da 15 francs sin la laina dad arder. Quai per avair furnì gratuitamain in plan per colurar la fatschada vers nord da la baselgia da Nossadonna.
Beat Stutzer fa examinaziun scientifica
Per tut l’auter na datti però nagins mussaments. Perquai vul la vischnanca da Surses ussa laschar sclerir la chaussa. El ha incumbensà Beat Stutzer, il conservatur dal museum da Segantini a San Murezzan, da far ina examinaziun scientifica dal document. Quella duess mussar sche la skizza è propi vegnida stgaffida da Segantini, tge valita ch’ella ha e tge mesiras da conservar ch’i dovra per la mantegnair. „Sche la skizza è veritabla, fiss ella sco «art en construcziun», la suletta ovra da Segantini cun ena relaziun evidenta cun Savognin“, di Stutzer.
Exposiziun a la festa Segantini
In replicat da la skizza vegn mussà dumengia ils 18 da settember avant la baselgia da Nossadonna a Savognin. Ella furma ina part da la runda da la festa Segantini, durant la quala il Parc Ela lascha reviver puspè en 20 lieus originals la vita e la lavur da Segantini cun citats, istorgias, maletgs e fotografias.


text:
Curt e concis
Davent da l'avust vegn instruì en las scolas tenor il plan d’instrucziun 21
- La filosofia n'è betg nova e na revoluziunescha betg il dar scola
- El è auter ed uss simplamain liant per tuts
- El dat dapli pais al savair applitgar quai ch’ins emprenda – il vegl plan prescriva cunzunt tge ch'igl è da savair (cuntegns).
Il nov plan d'instrucziun dat dapli pais al savair duvrar / applitgar quai ch'ins ha emprendì, quai vul dir ils uffants na duain betg be savair ordadora insatge, mabain er duvrar questa savida. Il vegl plan d'instrucziun perscriva principalmain tge ch'igl è da savair, pia cuntegns.
Tenor Gian-Peder Gregori, docent da rumantsch e commember dal post da linguas a la Scol'auta da pedagogia, n'è quai betg ina nova filosofia da dar scola. En blers lieus vegnia gia daditg instruì uschia. Cun il plan d'instrucziun 21 vegnia ella uss simplamain lianta per tuts.
Ina chanzun è be il punct da partenza
Tge munta quai concret, dar scola tenor il nov plan d'instrucziun? Per exempel en il rom chant e musica; ch'ins prenda ina chanzun sco punct da partenza per colliar cun auters champs. Tranter auter chant cun moviment / saut, chant e lingua entras il text, il chant cun la teoria da ritmica e notas ubain er tadlar / l'udida, tge signifitga ina melodia euv.
Uschia vesa la docenta da chant e musica Christina Riesch l'avantatg dal nov plan cunzunt en il fatg ch'el mussia als scolasts ed a las scolastas bler dapli pussaivladads e colliaziuns pussaivlas entaifer in rom.
Rumantsch – dapli che be savair ordador ils pronoms
In exempel per l'instrucziun da rumantsch tenor il plan d'instrucziun 21 pudess esser: Ils uffants legian in text che plascha ad els ed emprendan entras tschertgar e scuvrir d'enconuscher ils pronoms.
Quai pudess tenor Gian-Peder Gregori esser ina da bleras pussaivladads sco cumplettaziun tar ils enconuschents texts da largias ch'ils uffants emplainan or per trenar ils pronoms.
Medias ed informatica – emprender tras programmar
Il rom «medias ed informatica» vegn introducì dal tuttafatg nov cun il plan d'instrucziun 21. In da numerus exempels or da la sparta informatica, il programmar roboters pitschens da legos.
Tenor il docent responsabel per il nov rom, Rico Puchegger, hajan ils uffants lura da ponderar pensums per ils roboters, dar sur il computer ils cumonds correspundents e lura controllar sch'il roboter fetschia per cumond. Sche betg, saja dad analisar e curreger.
Per ils futurs scolasts nagin problem
Sco plirs students e studentas han sincerà envers RTR al di da las portas avertas da la Scol'auta da pedagogia, giaja quai bain da dar scola cun il nov plan. Al cumenzament saja quai bain stà in zic cumplitgà e bler, ma pli e pli sajan els persvas e vesian il plan sco bun agid per la lavur da scolast. E discussiuns davart ils avantatgs e dischavantatgs dal nov plan en cumparegliaziun cun il vegl dettia quai bleras. Ma quai saja bun.
RR actualitad 07:00


text:
Canton Friburgo
El Canton Friburgo l'è giü dei vintisés cantù de la Svìsera, l'è sitüàt endèla part ocidentàla del paés. El cunfìna a ucidènt col lach de Neuchâtel, che 'l la sepàra del Cantù de Neuchâtel, piö a sud el cunfìna col Canton Vaud e a nòrt e a èst el cunfìna col Canton Berna.
La popolasiù del cantù l'è 'n magiurànsa de religiù catòlica (73%). Endèl teretóre del canton Friburgo gh'è divèrsi convèncc, e gh'è apò a l'ünica Üniversità Catòlica de Svìsera, l'Üniversità de Friburgo.
El cantù 'l se tróa a la frontiéra linguìstica (Röstigraben) 'ntra la zòna che pàrla 'l fransés e chèla che pàrla 'n todèsch. El cunfì 'ntrà le dò àree l'è segnàt del fiöm Sarine (en todèsch: Saane), a ucidènt del fiöm gh'è i du tèrs de popolasiù che pàrla fransés e a èst el rèst che pàrla todèsch.
El Canton Friburgo 'l g'ha aderìt a la Confederasiù Svìsera zamò 'ndèl an 1481. l'è stat el prim cantù a magiurànsa de lèngua franséza.
Südiviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El cantù l'è spartìt en 7 distrècc:
- Broye, che g'ha per capitàl la citadìna de Estavayer-le-Lac
- Glâne, che g'ha per capitàl la citadìna de Romont
- Gruyère (en todèsch: Greyerz) , che g'ha per capitàl la citadìna de Bulle
- Sarine (en todèsch: Saane) , che g'ha per capitàl la cità de Friburgo
- See (en fransés: District du Lac) , che g'ha per capitàl la citadìna de Murten
- Sense (en fransés: Singine) , che g'ha per capitàl la citadìna de Tafers
- Veveyse (en todèsch: Vivisbach) , che g'ha per capitàl la citadìna de Châtel-Saint-Denis
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official Statistics
- Sit Uficiàl (Franzés) (Todesch)
- Media relaa a Canton Friburgo su Wikimedia Commons


text:
Ils carstgauns sajan observads pli e pli en il spazi public. Perquai dovri novs cunfins giuridics per las autoritads da polizia, di Adrian Lobsiger, l’incumbensà federal per la protecziun da datas a la conferenza annuala a Berna.
En vista a las elecziuns federalas l’onn che vegn vul el infurmar davart l’elavuraziun da datas persunalas. Quai suenter che l'interpresa britannica Cambridge Analytica aveva malduvrà datas d’utilisaders da Facebook en la campagna per las elecziuns dal president dals Stadis Unids da l’America.
Auters secturs che han fatschentà el e ses collavuraturs èn apps da cassas da malsauns, l’identitad electronica e la surveglianza da persunas cun agid da datas biometricas.
RR novitads 12:00


text:
Mintgatant rumpan las lingias d'aua a Peiden
- Gievgia, 20.4.2017, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 20.4.2017, 11:45, RTR
Che Peiden ruschna è in vegl fenomen. Las cifras exactas èn enconuschentas. Sch'ina chasa a Peiden ha ina sfendaglia u il mir dil santeri stgarpa dapart na fatschenta quai betg ils da Peiden. Ins viva simplamain cun quest fatg ch'il vitg ruschna zic a zic.
Curt avant Pasca èsi schabegià - la via tras Peiden era serrada pervi d'ina lingia d'aua ch'era rutta. Ils lavurers han stuì chavar si la via e pinar la lingia. Peiden è in vitg quasi bandunà dapi ils onns 1957. L'onn 1927 dumbrava Peiden anc 180 abitants - uss vivan anc 12 persunas en il vitg. Peiden tutga tar la fracziun da Suraua. Ils donns vida lingias èn bain enconuschents, in project da sanaziun na datti dentant anc betg.
Contribuziuns
-
Peiden - Mesiraziuns mussan che Peiden ruschna


text:
L'accident è capità durant l'emprima cursa dal di. En la fasa finala da la cursa da galopp sur 1'300 meters è «Holidayend», il chaval a la testa, sa stgarpitschà en plaina cursa. Causa ina schlavada en il glatsch è el rut tras la pista da cursa. Ils dus chavals suenter el n'han betg pudì guntgir ed èn medemamain crudads.
In da quels chavals, «Boomerang Bob» da la Gronda Brittania, è sa blessà grevamain. Il veterinari da la cursa ha stuì durmentar el. George Baker, il jockey dal chaval, è era blessà ed è vegnì transportà da la Rega en l'ospital chantunal a Cuira. Là è sa mussà, che las blessuras dal jockey n'èn betg grevas.
In stgarp en il glatsch
Il glatsch dal lai ha tenor Thomas Walther, il president da la societad da cursas San Murezzan, ina grossezza tranter 60 e 70 centimeters. Il chaval saja rut en radund 150 meters avant l'arrivada tar in lieu, nua che l'aua dal lai era penetrada si tras in stgarp en la vetta da glatsch ed haja schlavada quella.
Tenor il president da la societad da cursas San Murezzan, Thomas Walther, n'han ins betg pudì prevesair quest accident. La giuria da la cursa haja taxà la bun'ura avant las cursas la pista sco excellenta.
La procura publica investighescha en chaussa.
Dad annullar la dumengia da cursas saja vegnì quittà dal public cun applaus, scriva il comité da la cursa en ina communicaziun.
RR novitads 14:00++


text:
Dentant ch’igl haja gì fitg paucs bulieus il fanadur e l’avust da quest onn, saja la situaziun da bulieus buna il mument, ha ditg l’experta. Blers bulieus haja quai surtut là, nua ch’igl ha dà blers temporals il davos temp. Uschia haja la davosa plievgia da plirs dis betg dapertut gidà bler: A Casti per exempel ha Rosmarie Kuhn chattà nagins bulieus, fertant ch'ins chatta sin in’alp sur Savognin il mument blers bulieus. La diversitad saja però pli pitschna ch’avant in onn, bilantschescha l’experta da bulieus da Lai.
RR actualitad 17:00


text:
Cumenzà ha tut mo sco job per gudagnar raps suenter ina scolaziun da teater. Sophie Badel ha profità da l'emprima chaschun ch'i ha dà: lavurar en ina bar. Suenter mo in'emna davos la bar ha ella dentant savì: Quai èsi!
Ussa lavura ella sco scheffa da bar en ina bar renumnada a Basilea. Là ha ella gronda libertad e po s'empruvar ora - uschia che ses giasts survegnan adina puspè servì differentas creaziuns à la Badel. Quellas vegnan era influenzadas da ses passà en cuschina. Sophie Badel ha numnadamain fatg l'emprendissadi sco cuschiniera e lavurà plirs onns sin il mastergn. Allura vuleva ella empruvar or insatge auter ed ha fatg la scolaziun da teater da trais onns, che ha chaschunà cifras cotschnas sin ses conto.
Per sia lavur davos la bar è ella era vegnida premiada dal magazin Bilanz sco «scheffa da bar 2017». Ed er uschiglio s'engascha ella fitg en la branscha: Avant trais onns ha ella co-fundà ina uniun per barkeepers a Basilea ed è er stada presidenta da quella.
Dentant - er sch'ella charezza ses job, in job ch'ins po far per adina na saja quai betg per ella. Quant ditg ch'ella fa anc quest job e tge ch'ella fa suenter – quai è anc dal tut intschert.
TSG 17:40


text:
Minisguard dals 28.01.2017
- Sonda, 28.1.2017, 17:40
L'enviern en il zoo
Liuns u elefants, els n’èn betg disads cun la fradaglia tar nus en Svizra. En il zoo emprov'ins tuttina da guardar ch’els sa sentian sco a chasa. Dasper stgaudament da palantschieu datti anc auters trics. E natiralmain avain nus era visità ils pinguins.
Il Current dal Golf – il stgaudament da l’Europa
Il Current dal Golf procura per temperaturas miaivlas en il nord da l’Europa. Ma scienziads admoneschan ch'il moviment dal current il pli grond e spert da las mars saja in privel. Il Minisguard declera pertge che quai è uschia e co il Current dal Golf funcziuna.


text:
Tina Gartmann-Albin è dapi l'onn 2006 deputada per la Partida socialdemocratica. Dapi l'onn 2009 fa ella era part al parlament da la citad da Cuira.
La fiduziaria da 57 onns è pir la sisavla dunna che presidiescha il Cussegl grond. L'emprima è stada Ida Derungs (PCD) l'onn 1986. Silsuenter èn era Sina Stiffler (PLD, 1999), Agathe Bühler-Flury (PLD, 2006), Christina Bucher-Brini (PS, 2010) ed Elita Florin-Caluori (PCD, 2012) stadas las pli autas Grischunas.
Anteriuras presidentas e presidents dal Cussegl grond
Sco vicepresident è Alessandro Della Vedova vegnì elegì cun 112 vuschs – el è deputà cristiandemocratic dal Puschlav.
RR novitads 15:00


text:
L'Itâlia l'é’na repóblica ch'l’as câta ind l' Europa meridiunêla. La só pusisiòun l'è pió zò dal j-Èlpi, in pêrt dedsōver al cuntinèint (Bâsa padâna), in pêrt dedsōver a 'na peníṣola ciamêda stivêl per la só fôrma lòunga e strèta, e in pêrt dedsōver a dal j-íṣoli; al pió grândi în la Sicélia e la Sardègna.
La capitêl 'd la repóblica italiâna l'é Ròma fîn d'al 1870. Préma al capitêli în stêdi Turèin (1861-1865) e Firèinsa (1865-1870).
La popolaziòun l'é 'd circa 58 miliòun d' abitânt (stéma ‘d l' Istat dal 2005); al dòni în dû miliòun ed pió ed ch'j-òm e la densitê l'é ed 196 abitânt per km2. La divisiòun aministratîva ‘d l'Itàlia l'é ed 20 regiòun e 110 pruvînci.
Èter progêt
L'Itâglia l'è na ripòbblica ch'l as trova int'l Europa meridiunèla. La sò pusiziån l'è pio zå dagli Elp, in pèrt in vatta al cuntinänt (Basa padèna), in pèrt in vatta a 'na penîsla ciamè stivèl par la sò forma longa e stratta, e in pèrt in vatta a dagli îsel, ali piò grandi én: la Sizégglia, e la Sardàggna.
La capitèl d'la ripòbblica itaglièna l'è Råmma fén dal 1870. Prémma al capitèl én sté Turén (1861-1865) e Fiuränza (1865-1870).
La popolaziån l'è ed stra sé e nå 58 migliòn ed cristiàn (stéma d'Istat dal 2005); al dòni én du migliòn ed piò ch'i omen e la densitè l'è de 196 cristiàn par km2. La divisiån amministrativa d'l'Itâglia l'è de 20 regiòn e 110 pruvénzi.
L'Itàglia l'è na repóblica ch'la s cata in dl'Euròpa meridiunèla. La sô pusiziòun l'è pió żò d'i Élpi, in pêrt dedsóver a 'l cuntinèint, cun la Basa padèna, in pêrt dedsóvra 'na penìsula ciamèda stivêl par la sô forma lónga e strátta, e in pèrt dedsóver a d'ìsoli; i pió grandi i én la Sicélia e la Sardágna.
La capitêl dla repóblica itagliàna l'è Rámma fîn da 'l 1870. Prémma él capitèli i én stèdi Turèin (1861-1865) e Firèinza (1865-1870).
La popolaziòun l'è a l'incìrca 58 miliòun ed cristiân (stìma d'Istat dal 2005); al dánni i én du miliòun ed pió ch'i ámm e la densitê l'è ed 196 cristiân par km2. La divisiòun aministratìva dl'Itàlia l'è ed 20 regiòuni e 110 pruvèinzi.
Èter progêt
L'Italia l'é una repüblica d' l'Europa meridiunäla. La so pusision l'è a süd d'i Älp, una pärt in sal cuntinëint (Val Padana), un'ätra in s'una penisula ciamä "Al Stiväl" par la so furma longa e strëta e un'ätra pärt l'é fata da di ìsul, ricurdùm il dü principäi: la Sicilia e la Sardigna.
La capitäl d' la Repüblica Italiana l'é Ruma dal 1870. Prima d' custa ché, i capitäi i en a stä Türëin (1861-1865) e Firëinsa (1865-1870).
La pupulasion l'é d' 58 milion ad parsoni pö o menu (càlcul d'Istat dal 2005); il don i en circa du milion püsé d'i om e la densitä l'é d' 196 parson par km2. La division aministrativa d' l'Italia l'é ad 20 region e 110 pruvinci.
L'Italja l'è na arpùblica ch'l as tröva int'la Europa meridiōnèlâ. La sò pôsiziòn l'è pù sòra dilij Älpî, in pärtâ in tal continént (Basa padàna), in pärtâ in tla penîsola ciamäda stivèl par la sò forma longa e strica, e in pärtâ in't îsolî, ed cui coli pù grandi j'én: la Sisilia, e la Sardégna.
La capitälâ d'la arpùblica italjana l'è Róma da la fén'na dal 1870. Primma la capitälâ l'è städa Torén (1861-1865) e Firênsë (1865-1870).
La popolasiòn l'è pù o meno 58 miliòn ed cristiàn (stimma d'Istat dal 2005); al dòni j'én du migliòn äd pù ch'i òmmi e la densita l'è äd 196 cristiàn par km2. La divisiòn amministrativa d'l'Itälia l'è'd 20 regiòn e 110 provìnci.


text:
L'uffizi federal per sanadad vegnia a preschentar en il decurs da l'onn ina glista d'operaziuns che las cassas da malsauns pajan per regla be, sch'ellas vegnan fatgas ambulant, scriva la gasetta NZZ da la dumengia.
Co che quella glista vegn a vesair ora en detagl è anc avert. Pertutgadas pudessan però per exempel esser operaziuns d'avainas grossas, ruttadiras da las eglias u operaziuns da las glondas.
Operaziuns ambulantas èn per il sistem pli bunmartgadas, ils Svizzers fan dentant memia pauc savens diever da quai. La Confederaziun vul uschia evitar che mintga chantun preschenta singul uschia ina glista, sco quai che Turitg e Lucerna hajan gia annunzià.
RR novitads 08:00


text:
Sco quai che la polizia ha infurmà, haja l'um arrestà gì cun el in'arma da 'softair'. Ina tal'arma na saja betg da differenziar d'ina normala arma per laics. Plinavant haja il satgados che la polizia ha controllà gia al lieu cun in roboter, cuntegnì nagut privlus. I haja sa tractà d'apparats electronics normals, ha ditg il pledader da la polizia dal chantun da Berna a l'agentura da novitads SDA.
Sco quai che la polizia ha rapportà, hajan passants alarmà la polizia curt suenter las 21:00 uras il mardi saira. Tenor perditgas haja in um armà deponì in satgados datiers da la Plazza federala ed haja smanatschà. Curt suenter haja la polizia lura arrestà l'um en il center da la citad.
Satgados è vegnì intercurì cun in roboter
Spezialists da fieu ed explosiuns da la polizia han intercurì il satgados al lieu. Quel è vegnì intercurrì l'emprim cun in roboter e lura transportà davent cun quel. Curt suenter mesanotg ha la polizia puspè dà liber l'areal davant la Chasa federala.
La polizia è anc vid sclerir il cas. Avis sin in pussaivel act terroristic na dettia dentant betg il mument.
RR novitads 06:00


text:
Fin da la navigaziun principala
Entschatta dal navigatur
Ils schumbers da Basilea
Descripziun
Per bleras abitantas e per blers abitants da Basilea è il schumber in simbol d'identificaziun. En la populaziun datti passa milli tamburas e tamburs scolads. Per dumagnar ils elements da basa dal schumbrar èsi necessari d'exercitar plirs onns. Scolas che vegnan manadas oravant tut da cliccas da tschaiver da Basilea instrueschan la tecnica da frasament che n'è betg fixada en scrit e da la quala l'effect vegn savens cumpareglià cun il «sentiment da swing» dal jazz. Ils onns 1920 ha dr. Fritz Berger, enconuschent sco «docter dal schumber» («Drummel-Doggter»), sviluppà ina notaziun per il schumber ed ha procurà uschia ch'il schumbrar da Basilea ha chattà in'attenziun internaziunala. Il success dal schumbrar da Basilea ha sias ragischs en l'istorgia ed en la societad da la citad. Dapi il temp medieval n'è l'art da schumbrar mai stada unicamain en il servetsch da la schuldada, mabain ha pudì vegnir raffinada er per auters intents. Schumbrà vegni a Basilea er oz a chaschun da differentas occurrenzas: al tschaiver, al di dal «Vogel Gryff», a festivitads da la citad u ad occurrenzas privatas. La tradiziun da Basilea ha influenzà il schumbrar e la musica da tschivlots en tut la Svizra.
Gallaria d'illustraziuns
Documents da video
Preschentaziun dal Top Secret Drum Corp al Tattoo da Basilea, 2009 © SF
Referenzas e dossier
- Publicaziuns
Edith Habraken: «Doublés mien grällele». Auf den Spuren des Basler Trommelns. Basel, 2016
Brigitte Bachmann-Geiser: Trommeltänze in Basel und im Kanton Schwyz. Volksbräuche als Bewahrer alter Traditionen. In: Musik im Brauch der Alpenländer. Bausteine für eine musikalische Brauchforschung. Ed. Thomas Nussbaumer und Josef Sulz. Salzburg, 2001, p. 143-155
Fritz Robert Berger: Das Basler Trommeln. Nebst vollständigem Lehrgang und einer Sammlung aller Basler Trommelmärsche. Basel, 1928
Georg Duthaler: Trommeln und Pfeifen in Basel. Basel, 1985
Urs Ramseyer: Wege zur Trommelkunst. In: Eugen A. Meier, Basler Fasnachtskomitee (Ed.): Die Basler Fasnacht. Geschichte und Gegenwart einer lebendigen Tradition. Basel, 1985
- Dossier
- Basler Trommeln
Ausführliche Beschreibung Ultima modificaziun: 31.05.2018
Dimensiun: 129 kb
Tip: PDF
- Basler Trommeln


text:
La festa da Nadal è in festival annual dals sentiments. Chanzuns lomas e dultschinas, stallas, pignols cun argient-giat. In conglomerat remartgabel da kitsch famigliar ed usits religius e socials, cumbinà cun ina furia da far e sa far reglas accumpognan ils firads da Nadal e Bumaun.
Avant 300 onns, il temp da Johann Sebastian Bach avevan ins anc in'idea precisa per ils eveniments extraordinaris da quella festa. E Bach ha empruvà en diversas fasas da sia vita da s'imaginar e scriver la dretga musica per ils eveniments centrals da Nadal e Bumaun. Ina musica che fa surstar anc ozendi.


text:
La Regiun Engiadina-Bassa/Val Müstair (EBVM) è vegnida activa - ella ha incumbensà in giurist extern. Quel duess sclerir quant ferm ch'ils vitgs en l'Engiadina Bassa e Val Müstair èn pertutgads dal scandal da construcziun.
La Regiun EBVM sco organisaziun n’è betg pertutgada dal scandal, quai di Rico Kienz, manader da fatschenta da la regiun. Sco organisaziun da tetg surpiglian els la lavur da laschar sclerir en num dals vitgs politics la situaziun.
En cas ch'in vitg è propi pertutgà vul ins esser a temp per betg manchentar il termin da scadenza. Quai è la raschun principala d'incumbensar in giurist extern e betg in da la regiun.
RR actualitad 17:00


text:
Tenor la procura publica sa tracti tar l'um ch'è charrà en las persunas, d'in um da 35 onns ch'è student e viva a Heidelberg. Il motiv che l'um ha gì per ir en las persunas cun ses auto n'è anc betg enconuschent. Enfin uss n'è l'um betg stà enconuschent a la polizia.
Sin l'um aveva la polizia sajettà, ma la plaja n'è betg stada privlusa per sia vita. Suenter l'operaziun che l'um ha stuì avair pervi dal sajet è el en l'ospital. Là vegnia l'um survegilà enfin ch'el po vegnir spustà en in ospital da la praschun. En in'emprima interrogaziun n'haja il suspectà ditg nagut.
La procura publica accusa ussa l'um da murdraretsch, murdraretsch empruvà, pervi da grevas blessuras corporalas e pervi da mazzament empruvà.
RR novitads 16:00


text:
La cunvegna da commerzi liber tranter l'Uniun europeica ed il Canada è acceptada dal parlament da l'UE a Strassburg. 408 deputads han vuschà per la cunvegna Ceta, 254 han ditg na. Cun questa decisiun valan questas parts da la cunvegna per las qualas l'Uniun europeica è suletta responsabla, probablamain davent da l'avrigl.
Per che l'entira cunvegn da commerzi liber tranter l'UE ed il Canada entra en vigur dovri anc il consentiment da tut ils parlaments naziunals dals pajais commembers.
RR novitads 15:00


text:
... e sin dumengia fai bel – nus e noss'aura!
- Dumengia, 5.3.2017, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 5.3.2017, 9:03, RTR
Cura avais vus discurrì la davosa giada da l'aura? Cura dà la davosa giada in'egliada or da fanestra? L'aura pertutga nus tuts.
Ensemen cun Arnold Spescha ch'è s'occupà scientificamain ed era litterarmain cun l'aura, giain nus sin in viadi meteorologic. Sin quest viadi inscuntrain nus il numer 162 ed era in'exposiziun da l'aura. Nus discutain cun il climatolog Jan Sedlacek, e l'architect Maurus Frei declera pertge che l'architectura ha gì bler da far cun l'aura.


text:
Il piccolo
- Glindesdi, 6.3.2017, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 6.3.2017, 8:40, RTR
Il piccolo è la pitschna flauta traversa che sauda tar l'inventari dal tschaiver da Basilea. Per ils ins èn quels tuns il pli bel insumma vi dal tschaiver per ils auters fan els plitost mal las ureglias.
Il piccolo è in instrument da flad che tutga tar las flautas traversas. Il piccolo è circa mez uschè gronds sco la flauta traversa ed ha sis rusnas. Per il solit è el construì or da lain ni era metal.
Pir dapi ils onns 1950 è il piccolo part dal tschaiver da Basilea. Avant vegniva quai instrument cunzunt duvrà en orchesters da militar. Ils dus models che valan oz sco piccolos da Basilea èn il «Basler Dybli» ed il «Spezial» dil constructur dinstruments Erwin Oesch senior.


text:
Vila d'Ossula
Vila d'Ossula (nòm uficiàl in italian: Villadossola) a l'è un cumün de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula.
El gh'ha ona popolaziun de 6 803 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 18,0 km² e ona densità de popolaziun de 378 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Beura, Dòm, Muntaschéi, Palanzén e Sapiana.
Gh'è dò frazión: Buschet e Noga.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El 8 nuvember 1943, düü mes dopu l'Armistizi a Vila d'Ossula la gh'è stada vöna di prim insürezión cuntra l'ucüpazión tudesca e la növa Repübliga Suciala Italiana. I revultus han ucüpaa i punt strategigh del paes e i stabiliment indüstriai. Dopu un quaj sücess inizial, i nazi-fascista hin riessii a purtà la sitüazión sota cuntrol. L'episodi l'è staa repress dürament e gh'è staa un mücc de mort sia trai partisan che tra la pupulazión civil.
Lögh d'interess[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La gesa de San Bartulumee l'è vün di munüment püssee impurtant de l'Ossula. La strütüra primitiva del IX secul la pò vess recunussuda anca incö in de l'edifizi a tre navad. La gh'ha una pianta basilicala e un'absid semicircular, impreziusida da tanti finester e archet. Dent a gh'è di bei afresch e decurazión in legn. El campanil, d'edà rumaniga, l'è de set pian e 'l gh'ha munofur, bifur e trifur.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Vila d l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Èrgna
(Lēś anca eli avertèinsi generèli a 'l riguêrd di cuntgnû di artìcol dla Wikipedia)
L'èrgna (ernia in itagliàṅ) l'è 'n pcòun 'd budêl ch'al n'stà più indû 'l gh'avrèv da stèr, mo 'l blìśga fóra da na banda lè śvèina, per na quèlc debolèsa di tesû o p'r un quèlc cuciamèint minga bèin fiśiològic, p'r un quèlc esfòrs eśagerê ch'a s è fat, e via discurènd.
A gh'è dagli èrgni cìchi che 'mumèinti a n's egh'dà gnanc a mèint, e a gh'n è 'd quili più gròsi ch'i dàn di probléma anc pēś, dal dulōr e i finìsen per compromèter anc dal funsionalitê 'd un quèlc èt'r òrghen lè atâc in dal fìśic.
Soquànti sorti 'd èrgni
A secònda indû i selten fóra, egli èrgni i tóśen chi nòm chè:
- èrgni dal servêl
- èrgni a 'l dìsc
- èrgni in dal diafràma
- èrgni ala pansa
Vōś lighèdi
Manéri 'd dir
- (CARPŚ) (irònic) Stà atèinti ch'a n't vègna śò l'ergna[1] (a fèr acsè tanta fadìga)!, (IT) (ironico) Stai attento a che non ti vada giù l'ernia (ad affaticarti così tanto)!
Èter progêt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Èrgna
Colegamèint estèren
- (IT) La vóś in sìm'a 'l vucabulàri Treccani.
- (IT) D'indû a deśvìn al só nòm in sìm'a etimo.it.


text:
Pietralata
Pietralata, l'è un film Itagliàn del 2008[1]; [2] dirèt da Giàni Leacche.[3] El tìtul del film el vègn dal'umònim quartèr de Ruma, a est d'la capitàl.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El film l'è ambientàd a Ruma, pròpri in del quartièr umònim, a est d'la cità, indùe Edoardo e Giancarlo, dü amìs atùr, i vurarèsun sfundà in del mùnd del cinema, mas 'is rendun cünt cl'è un ambiènt pròpi nò bèl.
I se deprìmun asé, e i trövun un po' 'd serenità in dl'amicìsia cun dù done: Lucrezia (Benedicta Boccoli) e Francesca.[4]; [5]


text:
Inhalt
Rio 2016
-
Trenader tudestg mora a Rio
Stefan Henze, trenader d'assistenza dals canuts tudestgs als gieus olimpics è mort en consequenza da las grevas blessuras suenter in accident da traffic. La federaziun da sport olimpica tudestga ha confermà la mort da l'um da 35 onns che ha gì in grev trauma da la chavazza e dal tscharvè.
Dapi l'accident il venderdi (12-8) cun in taxi a Rio de Janeiro era Henze en ina clinica speziala nua ch'ils medis han la finala cumbattì adumbatten per sia vita. - A Rio vegnan las bandieras tudestgas mess sin mesa asta.
RR novitads 23:00


text:
Suenter la party finala da questa sonda saira èsi finì cun ballar, tadlar musica e baiver in drink ensemen cun giuvnas e giuvens da tut l’Engiadina Bassa.
Suenter decenis serra la disco tradiziunala amez Scuol las portas. La giuventetgna sto bandunar la regiun en direcziun Engiadin’Ota ubain sur il cunfin or en il Tirol dal Sid u quel dal Nord.
Speranza per ina successiun
Ina pitschna speranza datti. Tar Jon Corradin s’ha annunzià in interessent per cumprar la disco. Segir n’è dantant anc nagut.
La vischnanca è dumandada
Era la vischnanca politica da Scuol vesa il problem. In center per la giuventetgna è impurtant, betg mo per la giuventetgna indigena, era per la regiun turistica. Per Christian Fanzun, il president communal, èsi impurtant che tut las vischnancas da l’Engiadina Bassa sa participeschan a las discussiuns enturn ina nova idea per ina disco.
RR actualitad 17:00


text:
Klaus Lorenz ha gia dapi bunamain 1/4 tschientaner adina puspè da far cun interpresas chinaisas. L’um els 50 ha era lavurà en China. Actual è el directur da la Heberlein SA, ina interpresa cun circa 80 emploiai e sedia a Wattwil (SG). Tenor atgnas indicaziuns è l'interpresa il numer in sin la fiera da tiblas per la valurisaziun da fils e tailas. E dapi il 2013 tutga la Heberlein SA al concern chinais Jinsheng.
El chapeschi ch’i dettia persunas ch'hajan in curius sentiment sch'els audan ch'ina interpresa svizra mida en mauns d'investurs chinais. Mo ils temps sajan sa midads e cun quai era la moda e maniera co ils Chinais fetschian fatschentas. Avant 15 ni 20 onns saja quai vairamain stà uschia ch'interpresas chinaisas han cumprà ed alura demontà l'entira interpresa per bajegiar si ella en China. El haja sez vesì tals cas en Germania, ma quai na saja oz betg pli uschia, ha ditg Lorenz.
Per ils investurs saja il «Swiss Made» e la qualitad dals products svizzers da grond’impurtanza. E quella qualitad ed la marca veglian ils investurs salvar, di Lorenz. «Noss products vegnan vendids era en China sco Premium. In investur na vegn mai a dischlocar l’interpresa en China perquai ch’el perdess uschia quai Premium.»
Perquai na saja era betg uschia che la Heberlein SA saja vegnida transfurmada en ina interpresa chinaisa. La direcziun saja anc adina en mauns da managers europeics ch’enconuschian la cultura indigena. I na dettia perquai oz era betg ina tala gronda differenza tranter las culturas da fatschenta sco quai ch’ins haja adina l’impressiun, di Lorenz. Sia interpresa haja anc adina in'identitad Svizra. Ed al retschaviment dettia era nagins simbols chinais ni figurinas da giats che smainan la toppa per carmalar viaden il cletg. La tenuta saja: «Ti ès Heberlein e ti has in’atgna identitad e quella vulain nus mantegnair.»
Da l'autra vart dettia era clers avantatgs d'avair in possessur chinais, declera Klaus Lorenz. Qua tras hajan els in access al martgà chinais, in martgà che creschia fitg. Sco en blers auters pajais protegi era la China sia fiera da la concurrenza da l’exteriur. Sco interpresa svizra en possess chinais hajan els qua gronds avantatgs. «Mes partenaris en China san exact tge che las autoritads vulan e tge ch’ellas pretendan. Sco Svizzer na sappian ins betg giuditgar quai.» E quai levgeschia ina massa. El miri perquai era cun confidenza el futur, ha ditg Lorenz. En trais onns veglian els ir cun la Heberlein SA a la bursa chinaisa e lura crescher cuntinuadamain.
RR actualitad 12:00


text:
La regla actuala cun in pretsch independent dal martgà na correspundia betg pli al conturn actual, uschia communitgescha l'Associaziun svizra da l'economia d'aua. I dovria urgentamain ina refurma en direcziun d'ina calculaziun sin fundament dals pretschs dal martgà che curregia il sbagl da sistem dad oz.
Eliminar in sbagl da sistem
Enfin l'onn 2009 sajan ils custs da las taglias d'aua vegnidas partidas a moda solidarica da tut ils consuments d'electricitad. Dapi l'ura na saja quai betg pli il cas. Il tschains d'aua stoppia vegnir purtà sulet dals producents d'electricitad idraulica ed uschia vegnia lur cumpetitivitad impedida.
L'Associaziun discurra din sbagl en il sistem. Dapi il 2008 sajan ils tschains d'aua s'augmentads per 38%. Il pretsch per electricitad normala dentant sa reducì per 63%. Per quest motiv saja ina refurma necessaria. Ils chantuns e las vischnancas da domicil sajan da resguardar tuttina fitg sco il diever economic da la forza idraulica sco purtadra da la segirezza da provediment en Svizra.
La flexibilisaziun da la Confederaziun saja in pass en la dretga direcziun. Il Cussegl federal consoleschia dentant ils producents d'energia idraulica cun ina schliaziun transitorica e cun vulair far ina midada per a partir dal 2023.
RR novitads 14:00


text:
Inhalt
Naziunal/Internaziunal
-
HCD gudogna per la quarta giada en roda ordaifer
Cumenzà ha il gieu cunter Friburg bain per ils Grischuns. Suenter 6 minutas manava il HCD cun 2:0. Fin la 14avla minuta ha Friburg dentant pudì egualisar.
En il segund terz èsi grategià a Friburg dad ir en avantatg ed a l'entschatta da l'ultim terz ha il HCD aifer 4 minutas fatg cler tut. Nygren (41. min.) e Simion (45.min) han sajettà ils gols al resultat final da 4:3.
Ils ulteriurs resultats da la 29avla runda:
Hockey – Liga naziunala A 2017 / 2018 32avla runda
Grazia a questa victoria fa il HCD er in pass enavant en la tabella e baratta la posiziun cun Friburg Gottéron.
Hockey: Classament liga naziunala A (05-03-2018)
RR novitads 22:00


text:
Landkreis Konstanz I AachStadt I Allensbach I Bodman-Ludwigshafen I Büsingen am Hochrhein I Eigeltingen I Engen Stadt I Gaienhofen I Gailingen am Hochrhein I Gottmadingen I Hilzingen I Hohenfels I Konstanz Universitätsstadt, Große Kreisstadt I Moos I Mühlhausen-Ehingen I Mühlingen I Öhningen I Orsingen-Nenzingen I Radolfzell am Bodensee Große Kreisstadt I Reichenau I Rielasingen-Worblingen I Singen (Hohentwiel) Große Kreisstadt I Steißlingen I Stockach Stadt I Tengen Stadt I Volkertshausen
Landkreis Tuttlingen I Aldingen I Balgheim I Börenthal I Böttingen I Bubsheim I Buchheim I Deilingen I Denkingen I Dürbheim I Durchhausen I Egesheim I Emmingen-Liptingen I Fridingen an der Donau Stadt I Frittlingen I Geisingen Stadt I Gosheim I Gunningen I Hausen ob Verena I Immendingen I Irndorf I Kolbingen I Königsheim I Mahlstetten I Mühlheim an der Donau Stadt I Neuhausen ob Eck I Reichenbach am Heuberg I Renquishausen I Rietheim-Weilheim I Seitingen-Oberflacht I Spaichingen Stadt I Talheim I Trossingen Stadt I Tuttlingen Große Kreisstadt I Wehingen I Wurmlingen
Bodenseekreis I Bermatingen I Daisendorf I Deggenhausertal I Eriskirch I Frickingen I Friedrichshafen Große Kreisstadt I Hagnau am Bodensee I Heiligenberg I Immenstaad am Bodensee I Kressbronn am Bodensee I Langenargen I Markdorf Stadt I Meckenbeuren I Meersburg Stadt I Neukirch I Oberteuringen I Owingen I Salem I Sipplingen I Stetten I Tettnang Stadt I Überlingen Große Kreisstadt I Uhldingen-Mühlhofen
Landkreis Sigmaringen I Bad Saulgau Stadt I Beuron I Bingen I Gammertingen Stadt I Herbertingen I Herdwangen-Schönach I Hettingen Stadt I Hohentengen I Illmensee I Inzigkofen I Krauchenwies I Leibertingen I Mengen Stadt I Meßkirch Stadt I Neufra I Ostrach I Pfullendorf Stadt I Sauldorf I Scheer Stadt I Schwenningen I Sigmaringen Stadt I Sigmaringendorf I Stetten am kalten Markt I Veringenstadt Stadt I Wald
Schwarzwald Baar Kreis I Bad Dürrheim Stadt I Blumberg Stadt I Bröunlingen Stadt I Brigachtal I Dauchingen I Donaueschingen Große Kreisstadt I Furtwangen im Schwarzwald Stadt I Gütenbach I Hüfingen Stadt I Königsfeld im Schwarzwald I Mönchweiler I Niedereschach I Schonach im Schwarzwald I Schönwald im Schwarzwald I St. Georgen im Schwarzwald Stadt I Triberg im Schwarzwald Stadt I Tuningen I Unterkirnach I Villingen-Schwenningen Große Kreisstadt I Vöhrenbach Stadt


text:
I saja ina tradiziun ch’ils Tomaschetts da Trun, numnads ils «chiefers», s’engaschan sco tiradurs e chatschaders, di il president dal comité d’organisaziun Hubert Tomaschett. Perquai èn indesch dad els en acziun questa fin d’emna.
Normal da s'engaschar en ina uniun
Ina è la giuvna Elena Tomaschett. Ella è vegnida elegida l'onn 2012 cun 16 onns sco tiradura da l’onn dal chantun Grischun ed appartegn uss a l’elita. Ella di ch’ella possia cumbinar bain la lavur ed il sport. I saja normal ch’ins sa gidia en l’uniun.
Era ses cusrin Andri di ch’i saja stà cler ch’el sa gidia. Per el na saja quai in duair mabain in dastgar.
Ina satisfacziun per tuts
Ses aug Lotar conceda ch’i vesia ora sco in manaschi da famiglia cun tants Tomaschetts en acziun, ma els sajan blers che sajan involvids en il tir. Ed els stoppian avair mintgin e mintgina per gidar d'organisar ils campiunadis grischuns. Sche tants s’engaschain saja quai in plaschair d’organisar ina tala occurrenza. E sch’ins vesia che l'occurrenza funcziuneschia e ch’ella haja in bun resun dettia quai la finala ina satisfacziun a tuts.
Hubert Tomaschett concluda ch’i dettia dentant blera lavur per tuts. El è cuntent che tantas persunas da l’uniun Voluntaria Trun s’engaschan.
Ils voluntaris:
- Hubert Tomaschett, president dal comité d’organisaziun
- Alois Tomaschett, finanzas
- Gianna Tomaschett, secretariat
- Lotar Tomaschett, schef da bajegiar
- Nicolas Tomaschett, schef da material
- Elena Tomaschett, restauraziun
- Roland Tomaschett, reclama sponsurs
- Baseli Tomaschett, in dals responsabels per il di da giuventetgna e sport Grischun
- Andri Tomaschett, infrastructura
- Annina Tomaschett
- Irina Tomaschett


text:
Il tunnel da Weissenstein duai vegnir renovà per 85 milliuns francs. Cun quest daners duai era vegnir modernisà las staziuns tranter Solothurn e Moutier. La sanaziun vegn pajada or dal fond per l'infrastructura federal. Tenor la planisaziun duai la sanaziun vegnir fatga tranter l'onn 2020 e 2022.
Tunnel è en schleta furma
Il tunnel è en talmain schleta furma ch'el sto u vegnir sanà u serrà. Sin maisa sajan stadas variantas per sanar da 100 enfin 170 milliuns francs. I saja er vegnì eruì sch'i fetschia senn da midar quest tschancun da la viafier sin bus.
Il tunnel po mo anc vegnir duvrà enfin la fin da l'onn 2017. Per insumma pussibilitar quai hai duvrà mesiras da protecziun. En tut è vegnì fermà raits per tegnair crappa sur ina lunghezza da 500m.
L'uffizi federal da traffic vul dentant vesair acziun dals dus chantuns pertutgads Berna e Solothurn. Els duain ponderar co augmentar l'attractivitad da la lingia tranter Solothurn e Moutier. Uschia pudessan ins giustifitgar las investiziuns en l'infrastructura.
Cumbat lung per mantegnair Wissenstein
Il chantuns ed il comité "Mantegnair il tunnel da Weissenstein" han cumbattì vehementamain per pudair mantegnair il tunnel. Il tunnel exista gia dapi l'onn 1908. La regiun temeva ch'il tunnel vegnia serrà ed uschia er ch'els perdian la colliaziun cun la viafier. L'uffizi federal da traffic ha dentant chattà pli impurtant l'interess da las regiuns ch'ils interess economics.
RR novitads 14:00


text:
Wikipedia:Bot
Aministraduur (regulament, candidaa - lista) - Büròcrat (candidaa - lista) - Bot (uturizzazziun - lista) - Steward (lista su meta) - Svilupaduur (lista su meta)
Un bot (abreviazion de robot) l'è un prugrama che 'l laura ins i paginn de Wikipedia tant me se el füdess un druvadur, ma ben püssee a la svelta. De solit el vegn druvaa per mestee longh e ripetitiv (e anca luius), in manera da pudé fài in manch temp. El pö vess scrivüü in qualsessia lengua de prugramazion che la permet de mandà richiest HTTP al server; per adess ghe n'è in Java, PHP, C# (Microsoft .NET), Python e Perl.
Dumand d'uturizaziún[mudìfica 'l sorgènt]
Par pudé uperá in sü la Wikipedia cume bot büsögna vegh al cunsens dala cumünità. La prima ròba de fá l'è mandá sü una süplega.
Bot registraa[mudìfica 'l sorgènt]
Lista di bot registraa ins la lmo.wiki.


text:
Il Digitip – «Ti es in mil :)» e «Ti es in mil» n'è betg il medem
- Glindesdi, 20.11.2017, 10:15
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 20.11.2017, 10:15, RTR
Pertge na survegn l'adressat d'in messadi betg adina l'emoji termess, mabain mo in quadrel vid ubain in quadrel cun in segn dadens?
Per mintga simbol grafic datti in code. E smileys ed emojis èn da quels simbols grafics. Per adina dapli emojis dovran tut las softwares in code identic. Per emojis che n'èn betg uschè derasads però, poi dar che betg tuttas sofwares enconuschan els, ubain ch'ellas han definì in different code per in emoji. Sche l'adressat dovra uss in'autra applicaziun ch'il speditur d'in messadi, vesa l'adressat mo in quadrel cun u senza segn.
Cun far in tweet ad @botmoji cun il quadrel san ins però chattar ora, tge emoji ch'ins avess gì da survegnir.


text:
Cun in referat e scenettas vegn tematisà il privel da fieu per chasa ed abitadi. I vegn guardà enavos en l’istorgia, sin gronds incendis ed il svilup da l’equipament per stizzar enfin il temp modern. Ils scolars vegnan sensibilisads da na betg giugar cun il fieu ed audan era in vocabulari precis e bain rumantsch per questa tematica.
Participants: Gion Peder Thöni, Giatgen Brenn, Christian Thöni, Nina Thöni, Regula Thöni, Urban Thöni, Gion Conrad Farrer, Franz Simonet
Redacziun: Gion Pol Simeon
Radioscola 14-11-1973
Numer d’archiv: 2131


text:
Actualmain datti anc 1'114 filialas da posta en Svizra. La Posta Svizra sa vesa sin curs per cuntanscher la mira da la reorganisaziun. Fin il 2020 vul la Posta serrar ulteriuras 200 fin 300 filialas tenor ils plans enconuschents dapi il 2016. Els cuntanschian questa finamira, ha ditg il responsabel per la rait da postas Thomas Baur ad ina conferenza da medias a Friburg
Raschuns finanzialas
La nova strategia da la Posta Svizra vegn tranter auter er argumentada cun raschuns finanzialas. Mintg’onn resultia in deficit da radund 200 milliuns francs. I giaja persuenter da stabilisar quest deficit per uschia pudair finanziar las purschidas cun agens meds senza subvenziuns.
Tenor indicaziuns da la Posta è il deficit da las filialas da posta sa reducì l'emprim mez onn dal 2018 per 28 milliuns sin anc 60 milliuns francs.
Ord l'archiv
RR novitads 11:00


text:
Quai ha tanschì per cuntanscher ina plazza tranter las meglras 12. Betg tanschì hai per la segunda Svizra, Angelica Moser. Malgrà che sia meglra prestaziun è tar quatter meters e 60 centimeters n'ha ella en la segunda emprova betg cuntanschì quatter meters e 50. Uschia è ella crudada or sco 13avla. Il final da la concurrenza da siglir cun l'asta è dumengia.
Mo Farah è campiun mundial sur 10 kilometers
Il currider brit ha gudagnà l'emprima concurrenza dals campiunadis mundials d'atletica leva a Londra en 26 minutas e 49 secundas. Cun quella victoria è el per la terza giada campiun mundial sur 10 kilometers. En tut è quai gia ses 7avel titel tar campiunadis mundials. Farah vala era sco favurit per la sur tschintg kilometers.
RR novitads 06:00


text:
Cun la refurma planisada datti perditas dad impostas. Quint pon ins far cun perditas da var dus milliardas francs. Tants raps sco che van a perder tar las impostas duain dentant ir en la cassa da l’AVS. Quai cun auzar las contribuziuns da lavurantas e lavurants, patrunas e patruns e cun metter daplirs raps da la taglia sin plivalur en la cassa l’Assicuranza per vegls e survivents AVS.
La decisiun en la cumissiun era però fitg stretga cun 12 encunter 11 vuschs e 2 abstenziuns. La refurma da la lescha davart impostas sin interpresas sparta la cumissiun. Betg tuts èn perencletgs da cumbinar ils dus projects che n'han en sasez betg da far in cun l’auter, dovran però tuts dus a curta vista ina soluziun.
Il Cussegl naziunal tracta il project da taglia en la sessiun d’atun che cumenza l’emna proxima.
RR novitads 17:00


text:
Consëi de Formaziun de BadiaStimà amisc dla formaziun y dla cultura, stimades uniuns y istituziuns! Bele da 20 agn incà vëgnel fat, cun na bona colaboraziun de desvalies uniuns y istituziuns (endüt plü de 70), na bela ativité de formaziun. Does é les prioritês dl Consëi de Formaziun: Sensibilisé y sostegnì dütes les ativitês che reverda la formaziun y l’ajornamënt, cossa de gran importanza te n tëmp ulà che düt se müda dër snel. Coordiné y publicizé les ativitês de formaziun cun la publicaziun de n calënder dles manifestaziuns, che vëgn dé fora dui iadi al ann. Y propi pur coordiné tres damì les ativitês, y evité che al vëgnes organisé plü referaë o manifestaziuns l’medemo dé, unse cun chësc portal n bun strumënt tla man. L’Consëi de Formaziun à n lian sterch cun l’ Cunsëi Cultural dl Comun de Badia, che se fistidiëia de iniziatives y ativitês culturales. L’Consëi Cultural é metü adüm da cater raprejentanc dl Comun y dai mëmbri dl Consëi de Formaziun. De bi salüc, por le Consëi de Formaziun de Badia: Canins Manuela
Consëi de Formaziun de Badia
Sotru 8 39036 - Badia
tel. 3357875462 - fax
eMail cf.badia@rolmail.net


text:
Dapi il 2008 è SRF Meteo il furnitur da prognosas da l’aura uffizial da las cursas da skis per la cuppa mundiala a San Murezzan. Era questas emnas durant il campiunadi mundial sustegnan ils meteorologs d’SFR Meteo il comité d’organisaziun cun lur prognosas.
Per pussibilitar prognosas anc pli precisas ha installà il comité d’organisaziun questa stad quatter ulteriuras staziuns meteorologicas sin il traject da la pista. Tar decisiuns sche far ni spustar ina cursa po il comité d’organisaziun sa fidar sin las datas d’SRF Meteo.
SRF Meteo è per il mument preschent cun dus biros a San Murezzan. In en il areal da l’arriv a Salastrains pe las prognosas en connex cun las cursas ed in biro en il vitg da San Murezzan per far las prognosas naziunalas. Ils biros èn fitg simpels e spartanics cun singuls computers. Segund Thomas Bucheli, il manader da la redacziun Meteo, na dependi betg dal lieu mabain da las datas per far bunas prognosas e quellas hajan el a San Murezzan.


text:
Grazia als contacts dal manaschi da famiglia «Pneu Tardis» a Zezras datti da vesair a l'exposiziun d'industria e commerzi dal Partenz il pli nov pop da Sauber. Il bolid da la furmla 1 ch'è naschì a Hinwil.
Nus essan magari agitads.
Enrico Meier ha tgirà ils contacts cun la firma da pneus Pirelli, ch'equipescha era ils autos svelts dal circus da la furmla 1. Grazia a quests contacts ed il fatg ch'in auto da Sauber è gia stà il star avant quatter onns, cura la Pneu Tardis ha inaugurà sias novas localitads, po mintga visitader da la Prättiga (28 fin 30 d'avrigl en la halla da glatsch a Grüsch) contemplar il C36.
RR actualitad 08:00


text:
Stronsio
El strónsio l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol Sr. El g'ha nömer atòmich 38, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de strónsio el g'ha 38 prutù. El sò nòm el l'ha ciapàt del paizì scosés de Strontian endoche se tróa dele miniére endel quàle se càa dei minerài endoche 'l gh'è dét.
En natüra, el strónsio el se prezènta sóta fùrma de quàter izòtopi diferèncc: 84Sr (0,56%), 86Sr (9,86%), 87Sr (7,0%) e 88Sr (82,58%). L'izòtopo 87 el vé del decadimènt radioatìf del 87Rb.
L'è 'n metàl mulzì, de culùr arzentàt che pöl tirà al zalt, El fà part dei metài alcalì terùs e l'è 'n elemènt che reagés facilmènt. Se 'l tróa mìa puro al stat natüral ma cumbinàt con dei óter compòscc.


text:
Lavurs
Models architectonics servan a mussar las ideas creativas e d’examinar l’effect tridimensiunal. Architects ed architectas dovran ils models per dar a la clientella in’impressiun dals bajetgs planisads u da controllar, schebain ils edifizis van a prà cun il maletg dal lieu.
Construiders e construidras da models architectonics lavuran - sco il num tradescha gia - oravant tut sin il champ da l’architectura. Els construeschan models d’edifizis singuls u parts d’edifizis, da surbajegiadas e vitgs cumplets, da vias e punts, da parcs e da secturs da terren (relievs). Ultra da quai lavuran els era sin il champ da design da products e design industrial. Là construeschan els models d’objects, d’utensils tecnics e da parts da maschinas per pudair controllar, schebain in product funcziuna e sch’el è esteticamain attractiv.
Sin fundament da plans fan ils construiders da models architectonics dissegns e plans da lavur ch’els dovran silsuenter per construir ils models confurm a la scala. La realisaziun po vegnir exequida a moda fitg differenta: Sper simpels models da massa en furma cubica ston era versiuns cun blers detagls vegnir construidas, p.ex. datti models, nua ch’ils interiurs ston vegnir reproducids cun las maniglias e l’illuminaziun exacta.
Construiders da models architectonics dovran materialias sco lain, metal, gip, materia sintetica, chartun u corc. Per lavurar e tagliar las materialias utiliseschan els guaffens e maschinas: resgias circularas, resgias finas circularas, maschinas da mular circularas etc. Era maschinas dirigidas dal computer sco fresas CNC vegnan utilisadas. Las singulas parts vegnan colliadas cun colla, struvas u cun lutegiar. Els cuvran ils models cun massa da spategliar, cun material da springir sco era ulteriur material natiral. Ils models u parts dals models vegnan colurads cun penels u cun pistolas da squittar.
La davosa glimada dattan ils construiders da models architectonics als models cun agiuntar figuras, mobiglias, plantas e chaglias ch’els han fatg sezs.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 27-7-2016
Durada
4 onns
Furmaziun en la pratica
En in manaschi che construescha models architectonics
Furmaziun en scola
1 di per emna a la scola professiunala
Roms professiunals
- enconuschientschas da material
- enconuschientschas da guaffens e maschinas
- enconuschientscha dal rom e tecnica da construcziun da models
- enconuschientscha dal stil architectonic
- matematica dal rom
- informatica generala
- dissegnar
- furma e colurs
Curs ordaifer il manaschi
Emprender ed exercitar pratic da la basa professiunala
Maturitad professiunala
Tar fitg bunas prestaziuns da scola po vegnir frequentada la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "construider / construidra da models architectonics AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada
- bunas prestaziuns en matematica, dissegn e zambregiar
- evtl. curs preliminar ad ina scola d’art applitgà
Pretensiuns
- buna motorica fina
- bun inschign manual
- abilitad d’imaginaziun spaziala
- dun da dissegnar
- patratgar abstract-logic
- senn per furmas e colurs
- moda da lavurar exacta
- pazienza e perseveranza
- abilitad da lavurar en in team
- talent d’organisar
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da scolas autas spezialisadas, da scolas professiunalas sco era da l’Associaziun construcziun da models architectonics VAM
Scola spezialisada superiura (SSS)
curs da furmaziun en domenas professiunalas parentadas, p.ex. tecnicist diplomà SSS / tecnicista diplomada SSS architectura interna, tecnicist diplomà / tecnicista diplomada SSS en coluraziun d’architectura u creader grafic / creadra grafica SSS design industrial
Scola auta spezialisada (SAS)
studis en direcziuns parentadas, p.ex. Bachelor of Science (SAS) en architectura, Bachelor of Arts (SAS) en design da product e design industrial, Bachelor of Science (SAS) en planisaziun dal territori
Cundiziuns da lavur
Construiders da models architectonics lavuran en manaschis che construeschan models architectonics. En general èn quai pitschnas fatschentas cun in fin dudesch collavuraturs. Manaschis che construeschan models architectonics èn darar integrads en in biro d’architectura.
La situaziun sin il martgà da lavur è difficila per ils construiders da models architectonics da professiun. La dumonda suenter manaschis che porschan construcziuns da models architectonics è pitschna ed ella dependa da la conjunctura da l’industria da construcziun. Blers construiders da models architectonics lavuran suenter in temp en professiuns parentadas.
La concurrenza per plazzas d’emprendissadi en questa branscha è gronda. La purschida da plazzas d’emprendissadi è magra.
Ulteriuras infurmaziuns
VAM Verband Architektur- Modellbau
Sekretariat
Im Raindörfli 23
8038 Zürich
Tel: 044 482 18 52
URL: www.architektur-modellbau.ch


text:
Contignü prinzipal
Contestaziuns dan la Curt costituzionala
La Provinzia autonoma de Balsan, aratan che na lege dl Stat, dla Regiun Trentin Südtirol, dla Provinzia autonoma de Trënt y de d'atres regiuns ferësces sües competënzes legislatives o le prinzip de sconanza dles mendranzes linguistiches à le podëi de contestè la lege relativa dan la Curt costituzionala. Chësta desposiziun é importanta por la sconanza dles competënzes garantides dala Costituziun y dal Statut d'autonomia. Al mëss gnì fat la proposta de contestaziun da pert dla Presidënta o dl Presidënt dla Provinzia sciöche rapresentant legal dla Provinzia instëssa, do che le Consëi provinzial à deliberé. Deache le tëmp por fà recurs é valgamia püch (60 dis dala publicaziun dla lege che dess gnì contestada) vëgnel adotè tla pratica la prozedöra suandënta: la deliberaziun de contestaziun, che à la funziun de sostëgn pro le recurs presentè dala Presidënta o dal Presidënt dla Provinzia, vëgn adotada dala Junta provinziala y spo ratificada dal Consëi provinzial. Chësta pratica se basëia sön na norma spezifica dl Statut d'autonomia (articul 54, coma 1, zifra 7) che atribuësc ala Junta en caje d'urgënza le podëi de adotè provedimënc de competënza dl Consëi; chisc mëss indere gnì ratificà dal Consëi tla pröma sentada suzessiva. Tl caje che le Consëi ne ratificass nia la deliberaziun dla Junta provinziala gniss le recurs, bele presentè ala Curt costituzionala, detlarè ilezit por defet de legitimaziun da pert dla porsona che l'à presentè, che ó dì da pert dla Presidënta o dl Presidënt dla Provinzia.


text:
Sco il maina fatschenta da la Flims Curling & Events ScRL Heiner Hochreutener ha confirmà a RTR, vegnan els puspè a surpigliar il manaschi da la halla per la stagiun d’enviern 2016/17. Suenter che la Z Capital Group ha cumprà il hotel Waldhaus n’eri betg segir sche la halla da curling vegnia puspè averta.
La nova possessura dal hotel aveva communitgà, ch’ella veglia vender la halla da curling e sa concentrar sin il hotel. Perquai n'ha ella era ditg betg vulì bloccar la halla cun suttascriver in contract da locaziun cun ina societad gestiunaria.
Quai avess numnadamain bloccà la vendita da la halla. Uss para quai dentant da dar ina soluziun, uschia ch’i vegn vinavant ad esser pussibel da pratitgar quai sport a Flem. La halla avra sias portas ils 28 da settember e la stagiun vegn a cuzzar enfin mez avrigl 2017.
Che la halla da curling vegn puspè averta proxim enviern munta era, ch'il campiunadi svizzer da curling il favrer 2017 po vegnir manà tras a Flem. Il Club da curling Flem ha gia survegnì l'entschatta da l’onn l'incumbensa da l’Associaziun svizra da curling d'organisar quai turnier. Perquai ch'i n’era dentant betg clar co i giaja vinavant cun la halla, n’era i er betg segir ch'il campiunadi possia vegnir manà tras a Flem.
Ord l'archiv:


text:
L'interess da la populaziun è stà grond per l'infurmaziun da l'Uffizi da construcziun bassa il mardi saira. Ils radund 100 preschents han prendì cogniziun dal stadi actual a reguard il sviament dal vitg da Susch.
Variantas da 48 enfin 117 milliuns francs
La varianta la pli bunmartgada fiss quella senza in tunnel e tar la varianta la pli chara sa tracti d'in tunnel da radund 900 meters lunghezza. Il chantun preferescha dentant ina varianta da cumpromiss. Quella prevesa da passar per part cun la via tras l'orticultura «Giardinaria Müller SA» e da fabritgar in tunnel da radund 430 meters lunghezza.
La famiglia Müller sa dosta
La famiglia Müller, la possessura da l'orticultura sa dosta cunter il project favurisà dal chantun. Lur affar fiss periclità en l'existenza, sch'i vegniss exproprià terrain da lur orticultura.
Nagin sviament ils proxims onns
Ils discurs tranter la famiglia Müller da l'orticultura ed il chantun proseguan. La finamira è da chattar ina schliaziun che na periclitescha betg l'orticultura e che resta però en ils roms finanzials dal project favurisà dal chantun. Quel custass radund 76 milliuns francs.
RR novitads 06:00


text:
La nova stizun dal Volg a Vella è cun ina surfatscha da ferm 200 meters quadrats pli gronda che la veglia. Quella aveva strusch 170 meters quadrats. Pervi da quest engrondiment vegn la stizun dal Volg a Vella taxada da Volg en ina classa pli auta e survegn uschia dapli products. Bunamain 3'000 products san ins cumprar en questa stizun.
Architect da renum
La stizun nova è vegnida planisada da l'architect Gion Antoni Caminada. Ella è tegnida tut en lain, quai che dat ina tempra in pau speziala a questa stizun. Bajegià la chasa cun stizun e pratica da medi ha la vischnanca Lumnezia.
La cooperativa ViVal Lumnezia ha affittà questa localitad e maina là il negozi dal Volg. La ViVal Lumnezia maina era ils negozis a Cumbel ed a Morissen. Plinavant ha la ViVal Lumnezia in'atgna pasternaria a Vella, che furnescha tut ils products da pasternaria a quests negozis.
Rolla impurtanta da la vischnanca
L’idea da bajegiar stizun e pratica da medi en ina chasa è vegnida, perquai che la Lumnezia ha stuì ponderar co mantegnair questas purschidas. Duri Blumenthal, il president da la vischnanca Lumnezia, ha menziunà che far nagut muntia a lunga vista che la glieud bandunia la val. Franar quai digren veglia dir investir en l'avegnir.
RR actualitad 17:00
Dumber da collavuraturs/as
- Volg Vella 8 persunas
- Volg Cumbel 2 persunas
- Volg Morissen 2 persunas
- pasternaria 5 persunas
- plus 1 manader


text:
Gh’è un arieta de primavera, incö, e un su che’l scolda giamò, anca se minga trop, e di buf de vent che menen i broch sücc di pient a drissa e a manca. Vardi föra de la fenestra, vardi delunsg e d’un bot ‘l me cuu ‘l taca sü a sgurà ‘ncamò püssee luntan, vers levant. El scumenza a sguratà semper püssee volt intra i niver, pien de ligria, de chi e de la, ma pö d’un bot ’l se sbassa giò arent a la tera ‘ncamò colda de l’inverna, inscí in de’l fà de truà na via. E inscí ‘l và. El và semper a levant bass bass, sensa fermass. E vardel lí cum ‘l và ‘l me cuu, sura stagn ancamò giazzaa, praa bianch de rusada, punc e stradun. El và fin sü in scima ai muntagn, e pö giò de bass de l’oltra banda a vardà anmò ‘l su, e via, via, lungh i distes de’l desert de volta muntagna, e’l và, ‚l par che’l se ferma pü. El següta a sgurà a levant fin che’l ria anmò a nevaa piz di muntagn. Un oltra cadena de munc de lasass adree, inscí de rià in sü la gran pianüra che la scur sensa fin a levant. E lü’l và, ‘l me cuu, sensa fermass, sensa dà a ment a negot. El và, fin che l’erba la vegn volta, semper püssee volta. E pö gh’è un gran fiüm de traversà e de la de’l fiüm un erba che la par blö. E pö di camp indua int un para de mis spunteran föra i prim löv de furmentun. E pö via, via, semper püssee de pressa a levant, sura olter camp nevaa e travers olter fiüm e lagh fin che gh’è n’oltra cadena de muntagn de scalà sü. E de lá di muntagn una distesa de praa e de verd coj fin che’l me cuu l’è bun de vedè la bianca s’ciüma de’l mar che’l se sbatt cunt un gran frecass indoss ai scöj. E lí ‘l me cuu ‘l va sura ‘l mar semper püssee de pressa a levant. Un mar che’l sumeja che’l finissa pü. Adess de tera ‘l mee cuu ‘n ved propi pü. Ma’l trà inans, sensa fermass. El và, ‘l và driss in sü’l spegg de chel mar chi che’l vegn semper püssee grand e semper püssee prufund. E pö finalment tera. Una verda tera che la se slunga in de’l mar. E linscí ‘l me cuu ‘l tuca tera anmò e’l se ferma a trà un puu ‘l fiaa, ma dumà un segund, e pö via ‘ncamò in corsa a levant. El và sura fiüm, laghet, toch de tera che van sü e giò, di munc piscinít cunt ben poca niv. E pö via sura olter pian e camp, me par che’l me cuu ‘l sia un puu strach. L’è strach, ma’l trà inans. El se ferma no. El và, ‘l và fin che’l ved di muntagn inscí volt che’l ghe vegn anch un puu de pagüra. La scima di quij muntagn chi ‘l me cuu i ved no: hin faa sü int i niver, bianch anca lur cumpagn de la niv. E chinscí ‘l me cuu ‘l se ferma, ma minga a trà ‘l fiaa, ma a pensà… El se sent pü inscí segür… E pö, se la tera de l’oltra banda di muntagn l’è minga inscí ‘ma mi me la speci? E se l’è no inscí, se fem? Hmmm…….. Mej turnà indree, e de gran pressa...
Donnerstag, 18. Februar 2010
Quanc nevaa piz, quanc fiüm, quanc pian, quanc coj, quanc riaa, quanc praa, quanc busch, quanc lagh…
Eingestellt von Mondschein um 12:17 0 Kommentare
Mittwoch, 27. Januar 2010
Wohin?
Ich fühl mich wohl aber trotzdem hab ich Angst, ich bin voller Angst, also, vor der Zukunft. Die Wirtschaftslage scheint nicht besser zu werden. Es tut sich einfach nichts an dem Jobmarkt. Alles ruhig, alles still. Jede Menge Arbeitslosen. Die Leute suchen schon eine Stelle aber die Firmen suchen gar nichts. Die wollen niemanden. Die warten nur. Worauf? Schwer zu sagen. Früher oder später wird was schon passieren, hoffen die meisten. Es muss unbedingt was passieren. Was positives, natürlich. Aber wann? Eher früher als später, hoffe ich.
Gestern abend vor der Klotze haben wir uns wieder gestritten. Anscheinend tue ich viel zu viel Quatschen. „Es is unmöglich mit dir Fern zu gucken, weißta“. Na ja, wenn irgendwelche Realityshow über den Fernsehen flimmert sollte man absolut still bleiben. Keine Bewegung. Kein Wort. Kaum Atmen darf man tun. Diese blöde Kiste schildert Geschichten die gar nichts mit Realität zu tun haben, trotzdem heißt es immer wieder „Reality“ Show. Warum sollte man sein eigenes Leben führen wollen wenn auf Sender X ein viel schöneres, interessanteres Leben läuft?
Aber ich finde es ganz schwer de Mund zu halten. Wie kann man sich so viel Blödsinn ansehen und nichts dazu sagen? So viel Unsinn. Alles verlogen. Die Tussis gehen mir halt an den Keks, so affig, so oberflächlich. Diese Schminke, diese Haare, und dieses Prinzessinnengetue: soooooo nervend. Aber die Kerle sind auch nicht wirklich so viel besser. Ne große Klappe aber dahinter steckt sich gar nichts, ehrlich gesagt.
Eingestellt von Mondschein um 13:25 0 Kommentare
Montag, 2. Februar 2009
Wir zahlen nicht für Eure Krise
Dieser Satz, von Heike Hänsel, spricht mir direkt aus der Seele. Ich finde es übrigens ganz toll dass ich nicht der einzige bin der es so sieht : warum sollte der Kleinmensch immer wieder für die Fehler der reichen zahlen müssen? Mir tun die "notleidenden Banken" absolut nicht Leid und wenn sie soooooooooo viel Achtung vor dem Marktsystem haben, wie kommt es dass sie jetzt um Steuergeld bitten?
Die Teilnehmerinnen und Teilnehmer des diesjährigen Weltsozialforums haben den 28. März zum globalen Aktionstag gegen die Finanzkrise ausgerufen: „Wir zahlen nicht für eure Krise“– das soll am 28. März den Verursachern der Krise in Regierungen und Vorstandsetagen weltweit entgegengerufen werden. Während die Politiker und Wirtschaftsexperten, die sich in der letzten Woche auf dem Weltwirtschaftsforum in Davos über die Weltwirtschaftskrise berieten, ratlos auseinander gingen, entfaltete das Weltsozialforum im brasilianischen Belém eine ungeheuer positive Dynamik und schaffte es, konkrete politische Vorstellungen zur Bewältigung der Weltwirtschaftskrise zu entwickeln. Das zeigt die Überlegenheit einer demokratischen und von den Betroffenen selbst entwickelten Diskussion gegenüber den sogenannten Think-Tanks, in denen seit Jahrzehnten eine kapitalistische Elite eine auf Interessen Weniger ausgerichtete Politik entwickelt, die uns immer weiter in die Krise geführt hat. Dies demonstriert überdeutlich die von WTO-Chef Pascal Lamy in Davos erhobene Forderung, jetzt schnell die sogenannte "Doha-Runde" zur weiteren Liberalisierung des Weltmarkts abzuschließen - als Garant für mehr Wirtschaftswachstum. Hier wird weiterhin ein "Altes Denken" praktiziert, das einem "Neuen Denken" für weltweite solidarische regionale Wirtschaftsansätze entgegensteht.
Eingestellt von Mondschein um 14:06 0 Kommentare
Donnerstag, 6. November 2008
La "Michetta", 'l Pan de'l Vegg Milàn
La costava cincent franch 'l chilo, la Michetta, el pan pussée a bon marcáa in tutt Milàn: quell che la costava la Michetta o Rosetta l'era deciduu al Palazz Marin e i prestinee de Milan podeven nò vendela pussée cara; e l'è probabilment per chella reson chí che per trovalla besognava levà su de bon ora: i prestinée de Rosett ne faseven ben pocch, domà 'l minim necessari, inscí de'n liberass subet e poeu vend ij olter tip de pan, ben pussée car. Mi a'l soo ben perchè la mia mamma che l'era stamegna, ma stamegna de bon, la me dessedava de bon ora ( quand che'l relogg in su'l ciffonin arent al lecc 'l pontava ai ses or), la me dava i famos cincent franch e la me menava giò di scar: su, de pressa, a crompà 'l pan, a crompà i Rosett, e portaj a cà per la colazion, innanz che la gent i toeu via tucc!
El prestinée preferí de la mia mamma l'era la famosa sura Ròsa: 'na donna che la paría veggh semper la lunna e di moeud assée brusch. Semper 'na brutta cera, mai gnanch on sorisin... Cont nissun... La ciapava i danée, la se lumentava ch'eren minga "bej luster" e "ben stiráa" coma ghe piaseven a lée; i stirava su lee cont i man pienn de rugh, e la me diseva "Tè!" in de'l damm 'l pan sora 'l bancon... Ma la mia mamma 'l pan le voreva 'mà de chel prestinée chí... Perchè? El s'è mai savuu...
Però 'l pan l'era ben bon... Le faseva minga lée ma'l sò mari: on Milaneson, semper cont 'l coo giò a lavorà: el se vedeva nò despess, semper lí tacáa al sò prestin coma l'era: 'l parlava pocch, intra i dinc e, de sòlet, deperluu... E sí, 'l pan l'era bell cold che'l scottava i man, 'pena gnuu foeura del prestin. El se faseva infin fadiga tegnill in man chell sacch de pan lí, tant cold che l'era... E poeu, 'pena ciappáa 'l pan, via spedíi, de gran pressa, a cà, che la mia mamma la voreva nò che mi "perdeva temp". "Des mignuu, vundes al pu, e minga on segondin depu" la diseva! Mi a gh'eva de 'ndà lá e 'gni 'ndrée in des mignuu! "Alé cont i gamb, fioeu!"
E mi, la stráa, e 'ndà, e gni 'ndrée, la fasevi tutta al galopp, già che tovevi minga la via diretta, ma 'ndavi a zig-zag inscí de passàa nò per Little Italy. "Little Italy", inscí 'ma'l ciamavon nujolter, i mée amis e mí, a l'era on quaderlater de cà, arent a la veggia Conca de'l Navili, indova l'era pienn de teron. Nò, minga meridionaj, cara la mia gent, proppi teron!! L'era gent brutta de fà schivi, e che, perdepu, la me faseva 'na pagura matta: semper lí in pée int i canton di stráa, semper ozios, semper lí a vardà máa quij che passa... Di voeult poeu, giugaven ai dad lí in su'l marsciapè: traeven i dad in su l'asfalt e se scambiaven bijett de centmila franch inscí a la lingera 'ma fudessen figuritt di giugador de fotboll!!!! Ma... Mi, 'l m'è semper stáa on gran mister coma l'è che chella gent chi che la faseva negott tutt 'l dí, la gh'eva tucc chi bijett de centmila chí... E desoramaross anca Mercedes e BMW parcheggiáa giò di cà!!! Cà e palazz, vardée ben, ch'eren tucc malandáa de trà vía... Ma che mestée l'è che la fà chella gent chí che l'è chí tutt 'l dí a vosà per straáa e giugà ai dad??? Ma... Insomma... A tajalla curta, mi de Little Italy ghe stavi ben a la larga, 'ma se dis. Ben delonsg....
Poeu, finalment a cà, tutt trafeláa per la gran corsa, cont la mia mamma che la batteva 'l pè in terra (cont 'l sò fà de gendarm crovatt o 'ncamò pesg tognin); 'na voeulta a cà, finalment la colazion cont i rosett bej fresch e 'ncamò cold de prestin: eren succ, croccant che s'cepaven asquas i dinc... Ma bon... :-)
La gh'e 'ncamò la rosetta, el pan de Milan?
La Michetta, o "Rosetta" per quell che revarda forma, aspett, savor e consistenza la someja veggh tant in comun cont la Kaisersemmel (Vardée chí a manca).
On olter parallel (Oltra la Wiener Schnitzel-Costoletta a la Milanesa, e la Linzer Torte-La Crostada) intra la Lombardia e la sova veggia (amada) Patria: la Felix Austria. :-)
Eingestellt von Mondschein um 11:33 21 Kommentare
Labels: *
Freitag, 10. Oktober 2008
Ciao David.... Varda on poo ti cosa l'è che te m'heet fáa fà!!!
Te m'heet fáa fà on para de pass down memory lane.... Sera drée repondett e d'on bott m'hin sgoráa tucc chi pensée chí in del coo... David, sera drée a dìtt, ch'el me sangu l'è nò tutt Lombard (sont anca Tognin) ma el me coeur el batt ancamò denter la "sercia di Navili" intra'l Carrobi e Porta Cica: el batt in del "zenter storegh" de Milàn... El mè Milan: inscí bell, e inscí lontan... Quanc regord, cara la mia gent... La Darsena che par che dess la ghe sia pu, o almanch inscí hoo sentuu... La Fera de Senigaja... d'indoa passavi tucc i sabet in del vegnì a cà, finida la scoeura... Me piaseva da n'oggiada a tucc chi cianfrusaj, chi barlafuss chi, che mai e poeu mai avaria crompà... E poeu la "Piazza Vedera" cont el mercatin di liber vegg a Setember.... La via Vetera e la sova bandera cont la Folc e'l Martell, semper lí in bella vista... E sí Milan d'ona voeulta, quand che al Palazz Marin gh'era minga de la gentaja brutta e prepotenta... La Milàn del coeur in man del Agnasi, del Tognolin: 90 zentimeter de Sindegh stravoeult de 120 zentimeter de nev: l'Inverna del vottantases, che fregg che l'era stáa... Me regordi che sera foeura de cà aj sett or... Sera drée a cor, a fà 'l jogging 'ma se dis incoeu, e la darsena l'era tutta giazzada... e anca el Pilliter l'era minga inscí maa: el gh'eva 'vuu el fidegh de diggh inscí al Kohl de andà a Parch Ravizza... L'orgoeuj de Milan e di Milanes contra l'arorganza e la prepotenza tognina... El parch de dó Basilegh ... La Gesa de sant'Ustorg indova, di voeult, ghe vedevi el Renato Pozzetto cont la sova fioeura che la gh'eva pu o manch i mee istess agn... E dess, in del pensà al Renato Pozzetto, se pò minga pensà nò aj bignée del Gattullo... Ciombia s'eren bon!!! E poeu el gh'era 'l Cucchi... Che bon odor che mi a usmava quand che passava de lá ... E li aprouev al Cucchi, gh'era la mia "vedova" preferida, indoa andava a toeumm via la sed in del mes de Luj quand che a Milàn el gh'è quell còld che smoeuja che'l par che se moeuva gnanca na foeuja... Ma quell còld afos el durava minga: vora de setember gh'era giamò fresch e vora de otober gh'era giamò la schigera.... Quella scighera bella ficcia e umeda che la vegn su de la Darsena e la quatta i ponc in su i Navili... Che par la te dia on basin in su i ganass quand che te veet a spass a la sira... Poeu a Dezember la Fera di Obej, Obej lí in via De Amicis arent a la Gesa di Grazzi... E l'inverna l'è giamò chí... Poeu vegn la fiocca che la teng de bianch i tecc di cà... Va bè, va bè, dess basta!! Dessedes!!! L'è vora de mettes anmò a lavorà!!! Basta cont i regord de cent agn fá!! There seems to be someone waiting to see me just outside my office... They are smiling... I smile back and say: "Come on in... I was just lost in some thoughts and memories... It must be a friday thing... Have a seat... What can I do for you?"
T'heet vist se l'è che te m'heet fáa fà, David??? ;-)
PS El Milanes de chi dò righ chí che t'hoo cuntáa su, David, l'è minga "rezitá", l'è gni antigh gni modern: el vegn de'l coeur, de l'anema, e a tutta quella gent che la dis che la nosta lengua l'è morta e la se parla pu, mi a ghe disi che chi pensée chí, chi paròll chí tráa giò in Milanes in la sova grafia tradizionala, m'i pòden minga trà via!
Eingestellt von Mondschein um 08:54 6 Kommentare
Mittwoch, 8. Oktober 2008
Una flàma* chê la brüsa la sê véed pü dê düsent agn...
Una flàma chê la brüsa la sê véed pü dê düsent agn, l'è vera, ma suta la scendêr 'l gh'è 'ncamò 'na bèla brasca, bèla fòrta, chê la scòlda i man e 'ncamò püssée 'l cör!
Sunt drée parlà dê la flama de la Lengua Insübriga, morta e bandunada di aaf di nostêr aaf ma 'dess dree a gnì serüch grassia anch a l'internet.
Eingestellt von Mondschein um 10:19 13 Kommentare
Labels: *Flàma al pòst de fiàma l'è l'alternativa preferida in de l'Insübregh mudern, segund alcün.
Montag, 6. Oktober 2008
Bietet unsere western world wirklich eine gewisse Kinderfreundlichkeit an?
Auf der einen Seite hört man immer wieder, also von gewissen politischen Kreisen, dass Familie und Ehe Schützenswerte seien, aber auf der anderen nimmt die Anzahl von Paaren die von ihren Kinderwunsch Abstand nehmen müssen, nur weil ihre finanzielle Lage dies nicht zulässt, ständig zu. Wie kommt es dann? Woher kommt denn dieser Widerspruch? Vielleicht sollte die Frage doch eher lauten: wie kann man erwarten dass ein junges Paar Kinder bekommt wenn die Vereinbarkeit von Familie und Beruf überhaupt nicht da ist? Wie sollte man sich kinder leisten können wenn die meisten es schon nicht so leicht haben bis zum Ende des Monats es zu schaffen? Wo bleibt denn die angebliche Kinderfreundlichkeit der westlichen Welt? Aber noch wichtiger: was oder wer steck sich hinter diesem gefährlichen Trend? All diese Fragen zu beantworten ist natürlich keine leichte Aufgabe aber eine Frage stellt sich ganz natürlich da: könnte es sein dass die Machthaber unserer Gesellschaft die Zunahme Kinderloser Paaren und die sinkenden und späteren Geburten ausnutzen um ihre Zu-Einwanderunspolitik und deren folgende Lohnsklaverei zu rechtfertigen? Könnte es sein dass die gleichen Politiker die den Begriff "Kinderfreundlichkeit" in ihrem Walhkampf benutzen, dieselben sind die gewisse belastenden Lebensverhältnisse fördern? Eure Meinung dazu?
Eingestellt von Mondschein um 16:48 0 Kommentare


text:
Ingria (Russia)
L'Ingria (russ: ИHrepMaHлaHдия/Ingermanlandija; svedes e todesch: Ingermanland; finlandes: Inkeri; eston: Ingeri) l'è ona region istorega de la Russia.
La quatta dent l'area in tra la Neva e 'l Golf de Finlandia, oltra che la Narva, el Lagh di Ciudi e 'l Lagh Ladoga. A nord, in su la Sestra, la confina con la region de la Carelia.
A l'è mai stada on statt, anca se la Russia l'ha recognossuu 'me minoranza etnega i ingrian, che parlen ona lengua baltofinnega.
In tra i città de la zona a troeuvom Kingisepp (gemò Jamburg), Lomonosov, Volosovo, Gačina, Tosno, Kirovsk e Vsevoložsk, oltra che San Pederburgh.
La region l'è partegnuda ai Svedes per on bell poo de temp, fina a la conquista russa al princippi del XVIII secol.


text:
Protocols dalla cumissiun pauperila 1858 – 1900
Accord d’emprender mistregn - 1848
Ei vegniu fatg in accord denter Duri Berther sco ugau dalla giuvna Francisca Berther, la quala empren il mistregn da schnadrina d’ina vart e las schnadrinas da statalter Vigilli Mathias Monn da l’autra vart e zuar sco suonda.
Las menziunadas schnadrinas Monns empermettan da mussar il mistregn alla sura menziunada Berther per francs sisonta.
La Bertra sto star tier ellas dus onns e firaus e dumengias magliar tier sesezza. Duess la “Lehra” buca puder ni buca vuler far ora siu temps, eis ella obligada da pagar il “Lehrgeld” suenter temps.
Mettend il cass che sia mumma duess vegnir malsauna, ch’ella stuess ver basegns d’agid d’assister ad ella, ein las schandrinas obligadas da schar ir a mirar tier sia mumma, bein aber cun la cundiziun da recaltgar il temps ch’ella ei stada naven. Il “Lehrgeld” ei obligatoris da pagar en duas rattas.
Tujetsch, ils 4 da december 1848
1859 ha Duri Berther pagau giu dil “Lehrgeld” 34 frs., il qual statalter Giachen Martin Beer era culponts.
1858, ils 22 d’uost
Ein stai serimnai tier la cumissun pauperila signur Hans Giachen Beer, Giachen Antoni Giossi e segnerfarrer ed han fatg la sequenta distribuziun per ils meins uost e settember.
Particulars als quals igl ei vegniu fatg la distribuziun da graun e francs.
Tuts protocols dalla cumissiun (1858-1900)


text:
Lavurs
Palantschieus en fabricas, lavuratoris, magasins, chasas da parcar, hallas da sport u edifizis publics ston tegnair pitg a cundiziuns spezialas. Quests palantschieus senza chavas vegnan mess dals tschentapalantschieus industrials e purtants AFQ. Plinavant fan els reparaturas e sanaziuns d’edifizis vegls.
Per producir ils palantschieus dovran ils tschentapalantschieus industrials e purtants materials sco betun dir, rascha artifiziala, granulat da gumma u lain petrifitgà. Els calculeschan la quantitad necessaria, preparan il fund e tschentan il material d’isolaziun. La maschaida per ils palantschieus vegn producida cun agid d’ina maschina. Las maschaidas vegnan tratgas a l’autezza giavischada cun ina latta da planar. La surfatscha vegn gulivada cun maschinas u paluttas e tenor basegn glimada e pulida. Ils tschentapalantschieus industrials e purtants èn era responsabels per ils tagls da chava.
Il segund champ da lavur dals tschentapalantschieus industrials e purtants è la construcziun dals palantschieus da basa per divers edifizis. Ils palantschieus da basa furman la stresa tranter il palantschieu da betun grop ed il palantschieu che vegn construì pli tard sco per exempel parchet, cheramica, materia sintetica u tarpun. Tut tenor co che l'edifizi vegn nizzegià ademplescha il palantschieu er ulteriuras funcziuns sco absorbar il tun, l’umiditad e la chalur.
Per lur lavur dovran ils tschentapalantschieus industrials e purtants apparaturas e maschinas modernas. Tuttina vegnan blers pass da lavur fatgs a maun ed en ina posiziun sgobada u en schanuglias, quai che pretenda ina buna disposiziun corporala.
Tschentapalantschieus industrials e purtants lavuran quasi adina en teams. Els enconuschan ils privels sin ils plazzals e protegian sasezs e lur collavuraturs cun resguardar las mesiras da segirezza, prender mesiras per evitar accidents e purtar l’equipament da protecziun persunal.
Per proteger l’ambient resguardan els las prescripziuns per la protecziun da l’ambient. Materials duvradas, grass dad unscher, products da nettegiar, e.u.v. dismettan els tenor las prescripziuns dal manaschi.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 1-11-2013
Durada
3 onns
Furmaziun en la pratica
En in manaschi che metta palantschieus industrials e da basa
Furmaziun en scola
Curs da bloc a la scola professiunala per constructurs da vias da traffic a Sursee: en media 9 emnas l'onn, da quai radund 2 emnas l'onn cun accent sin "construcziun da palantschieus industrials e da basa"
Roms professiunals
- organisar las lavurs e garantir la segirezza da lavur e da sanadad sco era la protecziun da l’ambient
- exequir lavurs generalas en la construcziun da vias da traffic
- exequir las lavurs per metter palantschieus da surchombras flottants e palantschieus industrials
Curs ordaifer il manaschi
Emprender ed exercitar las basas professiunalas a moda pratica
Maturitad professiunala
Fitg bunas prestaziuns da scola permettan da frequentar la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "tschentapalantschieus industrials e purtants AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada
Pretensiuns
- inschign manual
- encletga pratica
- fidadadad e perseveranza
- abilitad da lavurar en in team
- forza corporala
- sanadad robusta
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da scolas spezialisadas e professiunalas, da l’Associaziun PAVIDENSA e dal Campus Sursee
Scolaziun da basa scursanida
montader / montadra da binaris AFQ, sondader / sondadra AFQ, salaschader / salaschadra AFQ, construider / construidra da vias AFQ
Examen professiunal (EP)
cun certificat professiunal federal: polier / poliera tschentapalantschieus industrials e purtants
Examen professiunal superiur (EPS)
manader diplomà / manadra diplomada da construcziun bassa, maister constructur / maistra constructura
Scola spezialisada superiura (SSS)
cun diplom SSS: tecnicist / tecnicista surveglianza da construcziun, tecnicist / tecnicista planisaziun da construcziun
Scola auta spezialisada (SAS)
Bachelor of Science (SAS) en inschigneria da construcziun
Cundiziuns da lavur
Tschentapalantschieus industrials e purtants lavuran en manaschis che mettan palantschieus industrials e da basa. Els cumenzan lur lavur la damaun marvegl e midan savens il lieu da lavur.
Tschentapalantschieus industrials e purtants han bunas schanzas sin il martgà da lavur. En cumparegliaziun cun autras professiuns da basa en la construcziun da vias da traffic è il dumber da plazzas d’emprendissadi plitost pitschen.
Ulteriuras infurmaziuns
Scola professiunala per constructurs da vias da traffic
Chascha postala
6210 Sursee
Tel: 041 922 26 26
URL: www.verkehrswegbauer.ch
PAVIDENSA Isolaziuns da surchombras Svizra
Seilerstr. 22
Chascha postala 5853
3001 Berna
Tel: 031 310 20 34
URL: www.pavidensa.ch
Revistas professiunalas:
"Pavidensa"
"B. Magazin - Das Magazin für Verkehrswegbauer"


text:
L'um saja vegnì arrestà sin l'autostrada che va da Paris envers la Frantscha dal nord, quai è vegnì confermà a l'agentura da novitads tudestga DPA ord circuls da la giustia. In emettur da radio ha rapportà che l'um suspectà saja vegnì blessà tar l'arrestaziun.
Tenor la polizia è l'auto charrà cun intenziun en la gruppa da schuldads che vegniva ord ina caserna. Sco quai che medias franzosas rapportan, sajan ils schuldads blessads commembers da l'uschenumnada «Opération Sentinelle» che cumbatta il terrorissem.
Tschernì il lieu sapientivamain»
L'attatga sin la gruppa da schuldada è capitada a Levallois-Perret en la vischinanza da Paris. Tenor il burgamester haja l'attatgader tschernì quel sapientivamain perquai ch'il servetsch secret da l'intern haja là sia sedia principala. Il servetsch secret da l'intern gioga in'impurtanta rolla en il cumbat cunter il terrorissem.
RR novitads 10:00


text:
Operaziuns da la schanuglia vegnan per exempel fatgas varga dubel uschè savens tar ils segirai privat e mez-privat che tar persunas ch’èn assicurà per la partiziun generala. Ina decleraziun per quella differenza savess esser che ospitals e chirurgs gudognan dapli tar quels pazients.
Star sur notg custa 5x dapli cun assicuranza privata u mez-privata
Quai pretenda en tutta cas in studi da l'interpresa da cussegliaziun PricewaterhouseCoopers (PWC). Tenor lez paja l’assicuranza da malsauns per in'operaziun ambulanta dal meniscus exactamain 2’400 francs. Sto il pazient star sur notg s'augmentan ils custs sin bunamain 7’000 francs. E sch'il pazient è assicurà a moda privata ni mez-privata creschan ils custs anc ina giada per varga 60 pertschient sin 11'500 francs.
Cumpareglià cun l'operaziun ambulanta nua ch'il pazient va suenter a chasa custa il star sur notg d'in pazient cun assicuranza privata u mez-privata pia bunamain 5 giadas dapli.
Conclusiuns che van massa dalunsch
Per Christophe Kaempf da l'associaziun da las cassas da malsauns, Santésuisse, van las conclusiuns che vegnan tratgas in pau memia lunsch. Els na pretendian betg ch'i dettia nagin surpli d'operaziuns tar persunas cun ina segirada supplementara, dentant: «Sche la motivaziun da gudagnar bler dapli daners cun ils pazients cun in’assicuranza supplementara fiss uschè gronda lura sappian ins schon sa tschentar la dumonda pertge che quellas differenzas n’èn betg gia ussa pli grondas.»
Fidanza en l’etica da lavur dals medis
I saja fitg impurtant da tener en egl la qualitad da las prestaziuns sin il sectur da la sanadad. E tar quella qualitad tutgi era da renunziar sin operaziuns ni tractaments che na sajan betg necessaris e che chaschunian mo custs. Ella responsabladad vesa el cunzunt ils medis. «Quels han era in’etica da lavur e ston era decider tenor la sanadad ed ils basegns dal pazient tge ch’è il meglier per el e betg mo guardar per l’atgna bursa.»
Sceptica envers il studi er en Grischun
Marc Tomaschett, il maina fatschenta da l'organisaziun dals medis grischuns sa dosta cunter la rinfatscha ch'ils medis maldovrian il sistem per augmentar lur gudogn.
Savens saja uschia ch'ils pazients sajan gia s’infurmads egl internet e vegnian cun clers giavischs tar il medi. E pazients cun in’assicuranza supplementara hajan mintgatant era la tenuta che sch'els pajan gia dapli per l’assicuranza da malsauns lura duaja era vegnir fatg insatge.
E tge manegian ils ospitals? Sin nossas dumondas ha il l’Ospital chantunal a Cuira respundi ch'els na sappian il mument betg prender posiziun, quai damai ch'els hajan anc betg gì la pussaivladad da s'occupar cul studi.


text:
Ils Stadis Unids spetgan che la China persvadia la Corea dal Nord en connex cun il program d'atom dal pajais. Sche Peking na schlia betg il problem fetschian els quai. Quai ha il president american ditg a la gasetta «Financial Times».
Era l’ambassadura da las Naziuns Unidas, Nikki Haley, intimescha la China a chaschun d'ina intervista d’augmentar il squitsch sin la Corea dal Nord. La China saja il sulet pajais che pudess fermar ses confederà tradiziunal. La regenza dals Stadis Unids da l’America vegnia perquai vinavant a far squitsch sin Peking per agir encunter la Corea dal Nord.
Las remartgas ha Donald Trump fatg paucs dis avant il prim inscunter cun il president chinais Xi Jinping. Quel ha lieu gievgia che vegn en la Florida.
RR novitads 08:00


text:
Federer ha uschia gia gudagnà sia 88avla partida a Wimbledon. El stat per la 50avla giada insumma en in quartfinal dad in turnier da Grand Slam.
En la proxima runda frunta Federer la mesemna sin il Canadais Milos Raonic ch'ha battì il Tudestg Alexander Zverev en tschintg sets cun 4:6, 7:5, 4:6, 7:5, 6:1.
Roger Federer maina en la statistica cunter Raonic cun 9:3 victorias. Dentant ha el pers las ultimas duas partidas cunter il Canadais – la davosa giada avant in onn en il mezfinal da Wimbledon suenter tschintg sets.
Nadal out
Surprendentamain a fin è il turnier da Wimbledon per Rafael Nadal. Il Spagnol ha pers ses otgavelfinal cunter il Luxemburgais Gilles Muller en tschintg sets cun 3:6, 4:6, 6:3, 6:4 e 13:15. La partida ha cuzzà bunamain tschintg uras.
Muller è uschia per la segunda giada en sia carriera en il quartfinal dad in turnier da Grand Slam. En la proxima runda frunta il Luxemburgais da 34 onns sin il Croat Marin Cilic ch’ha battì il Spagnol Roberto Bautista Agut.
RR novitads 20:00


text:
Orinoco
L'Orinoco l'è un fiümm del'America del Süüt, lünch 2.151 km e cunt un basin imbrìfer de 948.000 km²; l'è cumprees per intrech in del stat del Venezuela. Al nass in dela Serra Parima, e ul sò prim tocch de cuurs l'è in pratica un ünich curvun tüt aturnu ai Muntàgn dela Guayana; dopu chel curvun chì al cumencja a puntà deciss inver Nordest fin a che al riva a svujass dent in del Maar dii Caraibi, cunt un delta de 25.000 km².
L'Orinoco l'è famuus per ul Casiquiare, un fiümm c'al sa destaca da lü un quai chilometru dopu la surgeent, e al và a svujà la so acqua in del Riu Negher, un aflüeent del Riu dii Amazzun; l'è l'ünich caas al muunt de cumünicazziun natüral tra dü fiümm de chela dimensiun lì.


text:
En la Rundschau da Radio SRF da la sonda ha Schneider-Amman ditg ch'el saja irrità. La Svizra haja signalisà cleramain a l'Uniun europeica ch'ella veglia abolir privilegis da taglia dispitaivels per concerns internaziunals.
Suenter ch'il suveran aveva refusà la lescha davart la refurma da l'imposiziun da taglias sin interpresas trais hajan ins gia lantschà ina nova emprova cun il project da taglia sin interpresas 17. Uss vegnia tschertgà il dialog cun Brüssel, ha ditg Schneider-Amman.
RR novitads 18:00