text:
Ils 23 da settember ha il suveran da Scuol dad eleger la suprastanza communala. Per sis posts sa mettan a disposiziun nov persunas – tant da quellas ch'èn ensemen sin ina glista independenta sco er duas ulteriuras persunas.
Glista independenta cun set persunas
La glista independenta è vegnida publitgada da tut las partidas burgaisas en l'Engiadina Bassa di il president da la Partida burgais-democratica PBD Peder Caviezel. Tenor las partidas burgaisas giaja tar quest’elecziun per persunas e betg per partidas.
Perquai hajan els ramassà ils nums dals interessents da differentas partidas ed er da persunas independentas dad in partida politica.
Economia main interess per elecziuns communalas
La societad da commerzi e mastergnanza Engiadina Bassa n'è betg s’engaschada explicitamain cun candidatas u candidats en l'elecziun.
La societad saja qua per tut l’Engiadina Bassa e betg be per Scuol, di il president Claudio Andry. Commembers da la suprastanza che abitan a Scuol avessan gì la pussaivladad, ma quels na sajan betg vegnids activs.
Capo Fanzun vul vegnir reelegì
Il capo Christian Fanzun sa metta a disposiziun per in'ulteriura perioda.
Candidatas e candidats han la pussaivladad da s’annunziar per in post politic enfin al di da l’elecziun ils 23 settember 2018.
RR actualitad 08:00


c: text/html

text:
Tenor Peder Plaz, manader da fatschenta dal forum economic en Grischun, saja turissem da sanadad in trend mundial. L'interess davart la sanadad persunala crescha, ed era la branscha da sanadad va vinavant ensi. E quai possia il Grischun era nizzegiar per il turissem.
Medical Wellness
Peder Plaz vesa en sia analisa in potenzial da fin 120 milliuns francs tar il turissem da sanadad. Quels sa partan dentant si sin differents champs. In champ è il «medical wellness» – pia wellness en cumbinaziun cun massascha professiunalisadas. Auters champs fissan tenor el vacanzas per persunas cun malsogna cronica, cumbinaziuns da sport e medicina. Ils ospitals regiunals porschian ina buna basa perquai.
Problems datti surtut tar ils custs da sanadad. Quels èn en Svizra relativ auts, perquai stoppian ins focussar sin osps svizzers. Vinavant n’è il turissem da sanadad anc betg propi relevant per ina fatschenta singula.
Forum d'economia Grischun
Il Forum d’economia Grischun è ina spezia da laboratori d’ideas – quasi in «Avegnir Suisse» per il Grischun. Da quel fan part differents experts sco era persunas da l’economia, hotellaria e politica grischuna. Sia finamira è da promover l’economia grischuna.
Ospitals e hotels èn dumandads.
Tenor Peder Plaz stoppia l'iniziativa vegnir dals ospitals regiunals e dals hotels. Els stoppian sa metter ensemen, analisar lur situaziun e studegiar tge offertas ch'els pudessan porscher vinavant. Agid tar la coordinaziun u per inizialisar in'idea, quai possia porscher il chantun. Pir cur ch'ellas han ideas e products concrets stuessan las organisaziuns da turissem s'ocuppar cun il marketing.
RR actualitad 12:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ils organisaturs da la ex18, l’exposiziun da commerzi e professiun a Mustér, vulan lantschar ina concurrenza per giuvenils. Cun quella idea vulan els promover l’economia, crear novas plazzas e mantegnair il commerzi en la regiun. La finamira saja da carmalar enavos giuvnas e giuvens Sursilvans che studegian en la Bassa, di la presidenta dal comité d’organisaziun da la ex18 Rita Huonder.
Perquai sajan els en contact cun il gimnasi da Mustér, cun las scolas a Glion ubain cun la Scol’auta per tecnica ed economia a Cuira ed era cun l’Universitad da Sogn Gagl. Perquai ch’il Forum Surselva è era preschents a la ex18 saja quai ina buna chaschun per ils giuvenils da tgirar contacts.
Project cuntinuescha
A la ex18 pon ils giuvenils preschentar lur projects sin ils stans. E la finala datti premis per las 10 meglras soluziuns da la concurrenza. Cun quai na saja questa idea però betg finida, di Rita Huonder. Il schaner dettia ina concurrenza supplementara en la sala Peter Kaiser sin claustra e suenter vegnian quels projects cuntinuads a las proximas exposiziuns da commerzi e professiun a Mustér.
Fin uss 74 expositurs
La ex18 è dals 26 fin ils 28 d’october en il Center da sport e cultura. Fin uss èn 74 expositurs s’annunziads. Ins quinta cun 9’000 fin 10’000 visitaders. I dat era in program da divertiment cun musica da la gruppa acapella «a-live" e cun ils acrobats da gimnastica «Seppäs». Plinavant vegn il film «Amur senza fin» mussà.
Fabrica da patratgs
La presidenta da la ex18 ha preschentà il program sonda passada a la radunanza generala da l’uniun da commerzi e professiun Mustér UCP. En ses rapport ha il president da la UCP Edgar Durschei menziunà ch’i saja stà difficil da tschertgar las persunas che èn uss al timun da la ex18. Auters temas ch’el ha tractà èn ch’ins ha fundà la gruppa: «fabrica da patratgs» che sa fatschenta cun l’avegnir da Mustér, che l’uniun ha edì in magazin e creà ina tastga per far cumissiuns, ina tastga cun in maletg dad ina vatga en alv e blau (quella è quasi il mascottin da Mustèr).
Vendita communabla
Ina idea per il 2018 è che las fatschentas a Mustér organiseschan ils 16 da december ina vendita communabla. Alura vul ins era edir in segund magazin cun purtrets da las fatschentas indigenas etc.
Sco nova actuara da l’uniun da commerzi e professiun Mustér è Andrea Hosang vegnida elegida (ella succeda ad Adrian Deflorin). Il responsabel per il magazin è Hans Huonder.
RR novitads 06:00


text:
L'institut Otalpin a Ftan sto ir a la tschertga d'ina nova direcziun sco er dad in nov president dal cussegl d'administraziun. Ursula e Beat Sommer – il CEO e la manadra da la communicaziun – han desditg lur plazzas sin la fin da fanadur. Ultra da quai na vegnian er il president dal cussegl d'administaziun, Jon Peer ed il vice-president Gerhard Pfister betg pli a star a disposiziun.
Cussegl d'administraziun deplorescha
Durant il temp dal presidi da Jon Peer e Gerhard Pfister sco vicepresident as haja pudì evitar in concurs da l'institut avant tschintg onns. Vinavant hajan ins pudì posiziunar da nov il gimnasi ed introducir novas purschidas. Il cussegl administrativ è vinavant persvas da la strategia da mantegnair il gimnasi per uffants indigens ed er da restar vinavant sin il martgà internaziunal.
Davart las successiuns prevesa il cussegl administrativ d'infurmar pli tard.


text:
Uschia ha la Columbia vinavant schanzas da sa qualifitgar per l’8avel final; la Pologna percunter betg pli.
En la medema gruppa han il Giapun ed il Senegal giugà pari 2:2. Cun mintgamai 4 puncts sa chattan questas duas equipas a la testa da la tabella.
Engalterra e Belgia definitiv vinavant
En la Gruppa G èn l'Engalterra e la Belgia sa qualifitgads definitiv per l'8avel final. L'Engalterra ha battì il Panama gist cun 6:1 ed ha ussa 6 punct sin il conto - tuttina sco la Belgia. En il davos gieu da gruppa fruntan questas duas equipas ina sin l'autra. I va mo pli per guardar, tgi ch'è emprim e tgi segund en gruppa.
RR novitads 16:00


text:
Ils perscrutaders da Mediapulse han analisà quant radio ch’i vegn taidlà en las grondas regiuns linguisticas da la Svizra:
- 114 minutas per di en Svizra tudestga
- 112 minutas per di en Svizra taliana
- 97 minutas per di en Romandie
Cumpareglià cun l'onn passà han las Svizras ed ils Svizzers tadlà en tuttas regiuns linguisticas 4 minutas pli pauc radio.
Ils emetturs da la SRG SSR tegnan las grondas parts dal martgà
Las pli grondas parts dal martgà han ils emetturs da la SRG SSR: En la Svizra taliana èn quai radund ¾ dal martgà ed en las autras duas regiuns grondas radund 2/3 dal martgà.
Malgrà ils buns resultads ha la SRG SSR pers en tut las trais grondas regiuns linguisticas parts dal martgà a la concurrenza dals radios privats.
Nov sistem da mesirar a partir dal 2018
Mediapulse publitgescha las cifras uffizialas dal diever da radio duas giadas ad onn. Ella mesira il consum-live da radio via cabel, UKW, DAB+ e Webradio tar la populaziun svizra sur 15 onns.
A partir dal 2018 vegn Mediapulse a mesirar tenor atgnas indicaziuns cun ina nov’ura da mesirar.
RR novitads 14:00


text:
Concret spetga il KOF per quest onn in creschament dal product interiur brut PIB da 2,6%, fin uss avevan els quintà cun 2,9%. Per l'onn 2019 quinta il KOF cun 1,6% e per il 2020 cun 2,1%.
Il consum privat vegnia ad esser ina ferma pitga per la conjunctura ils proxims mais, scriva il KOF en ina communicaziun. E grazia al svilup solid da l'economia vegnian anc pli paucas persunas ad esser senza lavur. Il grond creschament da la conjunctura haja l'economia da la Svizra dentant gì.
Ins quinta cun in creschament da la paja reala
Las ratas d'inflaziun positivas han procurà ch'i ha dà ils onns 2017 e 2018 nagin creschament da la paja reala. Quai duess il 2019 sa midar. La pajas duessan il 2019 e 2020 crescher in zichel dapli che ils pretschs. Il consum privat vegn crescher quest onn per 1.0% ed il proxim onn per 1,2%.
RR novitads 11:00


text:
Lavurs
Spezialists e spezialistas da products da charn tschernan la direcziun spezialisada producziun, elavuraziun u delicatessas / raffinaziun. Els lavuran en manaschis commerzials u industrials da l’elavuraziun da charn, en mazlarias u en secziuns da charn d’affars da victualias.
Spezialists da products da charn cun accent sin la producziun lavuran en chasas da meztga. Els s’occupeschan dals animals furnids tenor ils standards svizzers da la protecziun dals animals. Ils animals vegnan narcotisads e mazzads correctamain e cun quità. Lura staglian ils spezialists da products da charn l’entir corp da maz e prendan davent l’ossa. Tscherta tocca da charn vegn preparada directamain per la vendita u elavurada a products sco schambun. Or dad autra tocca da charn vegnan producidas liongias. La finamira è da trair a niz l’entir animal.
Spezialists da l’elavuraziun da charn produceschan ord charn tratgas sco schambun u pulpa. Durant la producziun da liongias produceschan els liongias crivas, cotgas e sbuglientadas tenor il recept dal manaschi. Per ils differents pass da lavur utiliseschan els differentas maschinas ch’els mantegnan e nettegian. En il sectur da l’elavuraziun industriala da charn applitgeschan spezialists da products da charn ils medems proceders; els fan dentant ina pli gronda quantitad da products.
Spezialistas da products da charn cun accent sin delicatessas e la raffinaziun preparan la charn per la vendita. Els mettan ensemen plattas fraidas, preparan tratgas finidas e products da traiteur. Els presentan la purschida a moda attractiva. Els cusseglian e servan la clientella da maniera gentila e cumpetenta. Els infurmeschan tenor giavisch davart la preparaziun adequata dals singuls tocs da charn. Er davart la derivanza da la charn e davart eventuals aditivs pon els dar scleriment.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 18-10-2016
Durada
3 onns
Direcziuns
- producziun
- elavuraziun
- delicatessas / raffinaziun
Furmaziun en la pratica
En fatschentas da charn sco er en manaschis d’elavuraziun commerzials u industrials
Furmaziun en scola
1 di l'emna a la scola professiunala
Roms professiunals
- elavuraziun da charn
- segirezza da la protecziun da l’ambient e da las prescripziuns davart la qualitad
- producziun da charn
- preparaziun da charn e da products da charn P.ex. giuditgar la charn
- producziun e vendita da products da charn e da delicatessas
Curs ordaifer il manaschi
Emprender ed exercitar a moda pratica la basa professiunala
Maturitad professiunala
Tar fitg bunas prestaziuns da scola po vegnir frequentada la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "spezialist / spezialista da products da charn AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada
Pretensiuns
- interess per l'elavuraziun da victualias, spezialmain da charn
- interess per bunas tratgas e la cuschina
- inschign manual
- chapientscha tecnica
- senn da responsabladad
- senn d’igiena
- buna constituziun (lavur en stanzas fraidas)
- plaschair vi dal contact cun la clientella
- buna demananza
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas dal center da furmaziun per l’economia da charn ABZ a Spiez BE
Spezialisaziun
fimentera, saleria, mazlaria da liongias, cumpra, vendita, fatschenta da traiteurs, service da partis
Examen professiunal (EP)
cun certificat professiunal federal: manader / manadra da gestiun economia da charn, tecnolog / tecnologa da victualias
Examen professiunal superiur (EPS)
maister mazler / maistra mazlera, tecnolog / tecnologa da victualias cun diplom federal
Scola spezialisada superiura (SSS)
tecnicist diplomà / tecnicista diplomada SSS, direcziun speziala tecnologia da victualias
Scola auta spezialisada (SAS)
Bachelor of Science (SAS) en tecnologia da victualias, Bachelor of Science (SAS) en biotecnologia, Bachelor of Science (SAS) en Life Science Technologies
Cundiziuns da lavur
Spezialists da products da charn lavuran en manaschis commerzials u industrials da l’elavuraziun da charn, en affars spezialisads da charn u en il commerzi da charn. Ils temps da lavur varieschan tenor las direcziuns spezialisadas. Spezialists da products da charn che lavuran en las direcziuns da la producziun e da l’elavuraziun cumenzan per ordinari pli baud cun lur lavur che quels che lavuran en la direcziun da la raffinaziun, nua ch’ils temps da lavur sa drizzan tenor ils temps d’avertura dals affars.
Cun la furmaziun supplementara correspundenta pon els lavurar en posiziuns da cader en ils secturs da cumpra e da vendita u surpigliar la direcziun dal manaschi. Tscherts spezialists da products da charn possedan in agen manaschi.
Ulteriuras infurmaziuns
Uniun professiunala svizra da charn
Sihlquai 255
Chascha postala 1977
8031 Turitg
Tel: 044 250 70 60
URL: www.swissmeatpeople.ch
Revista professiunala:
"Fleisch und Feinkost"


text:
Sco emprim ston ins differenziar dus tips da cartas da credit. Ina giada datti las cartas da credit sco fin qua. Lura datti er quellas cun la funcziun da pajar senza contact e senza stuair endatar il pin. Uschia pon ins pajar summas da fin 40 francs.
Tar quellas èsi pussaivel ch' ins legia giu tschertas datas cun tegnair datiers in telefonin u in auter apparat. Quai è almain sa mussà cun far emprovas.
Etui u folia d'aluminium
Il pli segir saja da pretender ina carta senza l'uschenumnà chip da func che pussibilitescha da pajar senza contact. Cartas cun chip portan in simbol cun quatter undas - in pau sco in simbol da WLAN. Tgi che na vul betg desister sin la funcziun da pajar senza contact, possia cumprar in etui spezial ch'impedescha, ch'i vegn transmess datas e cun quai er che las datas pon vegnir registradas dad auters. «Ina varianta è d'enzugliar ella en folia d'aluminium. Quai n'è dentant betg practic.»
Resguardar reglas da segirtad
Il problem che datas vegnian enguladas è per Christine Anderes, pledadra da medias da la Viseca plitost pitschen. La Viseca è ina da las interpresas che distribueschan las cartas da credit. Il scenari, ch'insatge vegniss da leger datas da la carta cun tegnair datiers in apparat spezial è tenor ella plitost teoria che realitad. «Uschia u uschia - sch'in possessur resguarda las reglas da segirtad, na datti er nagin donn finanzial sch'igl avess da capitar ina giada insatge.» Tgè reglas che quai èn, stat en il contract u savens en las cundiziuns generalas da fatschenta. Tenor omasduas experts èsi impurtant ch'ins controlleschia mintga mais l'extract. Sbagls ston vegnir annunziads aifer 30 dis, uschiglio vala la transacziun sco accceptada.
RR actualitad 11:00


text:
Biblioteca
La biblioteca dal museum d'art dal Grischun a Cuira è ina biblioteca da preschientscha ch'è accessibla a la publicitad. Ils effectivs èn registrads en il catalog da l'uniun da bibliotecas dal Grischun e pon vegnir consultads al lieu durant las uras d'avertura da la biblioteca. La biblioteca sa drizza a scienziadas e scienziads d'art, a collavuraturas e collavuraturs da museums sco er a persunas interessadas.
L'effectiv da la biblioteca cumpiglia circa 10 000 ovras davart l'art dal 19. e 20. tschientaner e davart l'art contemporan e crescha mintg'onn per circa 200 titels. L'effectiv vegn stabilì principalmain tras il barat da scrittiras cun instituziuns d'art svizras ed estras e cumpiglia catalogs d'exposiziuns e da museums, monografias d'artistas e d'artists e catalogs d'ovras. In'attenziun speziala vegn dada a l'art contemporan ed ad ina cataloghisaziun sche pussaivel cumpletta da tut ils titels davart artistas ed artists grischuns.
Uras d'avertura:
mardi, 13.30 – 18.00
Contact
Uta Kohl
uta.kohl@kbg.gr.ch


text:
Il veterinari da la Clinica Alpina a Scuol Men Bischoff ha oz sin ses plan da lavur tranter auter ina operaziun tar in tgaun, tar la chogna Anja. Il chaun ha in tumor vid la chomma - lavurs chirurgicas s'audan tar il mintgadi en la clinica.
Dentant er ir giuador s'auda tar il mintgadi dals veterinaris da la clinica. Quai en cas urgents sco per exempel tar accidents ubain er naschientschas. «En cass fitg urgents, per exempel tar in accident sin l'alp, sgulein nus si cun in heli per guardar sche l'animal è anc transportabel», di Bischof che fa er anc suenter 25 onns sco veterinari mintga di fitg gugent sia lavur.
Cunzunt uss la stad èsi bler dad ir sin las alps e guardar pervi dad accidents
Dentant èsi er pussaivel da vegnir cun ils animals directamain en la clinica - schizunt cun ils animals gronds. La clinica è numnadamain er drizzada en per operaziuns dad animals gronds sco chavals che paisan enfin 700 kilos. Ed ella ha er in'atgna stalla nua ch'els pon sa recrear ubain nua che la vatga mamma po restar cun il vadi sche quel ha da restar anc in zic sin controlla en la clinica.
RR actualitad 11:00


text:
Casal Litta
Casal Litta (nom ufizial in italian: Casale Litta) l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 2 690 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 10,7 km² e 'na densità de 251 ab./km².
El paes l'è compòst de quatter località che gh'hann semper avuu tradizion e caratteristich ben different: Bernaa, Gagg, Tordera, San Pancrazzi e Villa Dòsia.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer di abitant del comun de Casal Litta l'è mostraa in la tabella chi de sotta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
In Tuatschin original
(thendry) En in supplement da fotografias dil Freier Rätier digl onn 1933 hai jeu cattau la suandonta fotografia cun la legenda: Der originelle Tavetscher Dorfbarbier in Sedrun (foto da G. Walthy, Sedrun). Biars han enconuschiu quei original, che ha habitau a Sedrun en la casa tipica tuatschina visavi il Cadruvi; igl ei Maurus Berther (1890-1968). Jeu ha era aunc enconuschiu el; in um cun in carisma tut special ed hai tschercau informaziuns sur dad el. Jeu hai anflau il necrolog dad el, screts da pader Vigeli Berther (1911-1979), Rueras – e quel ei ton interessants che jeu laschel suandar el cheu cumplettamein.
Maurus Berther
Maurus Berther amiez las visetas claustralas!


text:
Vincent van Gogh
Vincent Willem van Gogh é nasciü a Zundert ai 30 de merz dl 1853 y é mort a Auver-sur-Oise ai 29 de lugio dl 1890.
Al é n depënjadú olandesc.
Al á depënt plü o manco 900 chedri y plü de mile dessëgns, adöm cun schizes nia ruvades y tröpes imitaziuns de dessëgns de provegnënza giaponeja. Al á metü man da dessigné da pice insö y é spo gnü n depënjadú cun 27 agn. Al á depënt sües operes plü conesciüdes ti ultims dui agn de süa vita. Süa ert á influenzé dër tröp l’ert dl XX. seco, ince sce intratan süa vita ne ti é só valur artistich daldöt nia gnü reconesciü. I sogec de sües pitöres é dantadöt autoretrac, paesaji, natöres mortes, ciamps de bla y sorëdli (ciöfs).


text:
Ansòla
Anzòla (parnunzia lucal: [a'nzɔla]; parnunzia in del dialet de Verbania: [a'ndzɔla][1]; Piemuntes: Anzòla; in Italian: Anzola d'Ossola) a l'è un cumün de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula.
El gh'ha ona popolaziun de 434 abitàncc (dàto del Dicember 2013[2]), cunt ona superfis de 13,9 km² e ona densità de popolaziun de 31 ab./km².
Se tröva lungh el curs del fiüm Tos. L'è tacaa ai cumün de Maciola, Urnavass, La Pieu, Premusél e Struna.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Ansòla l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Diziunari intres-italian, pag. 11
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
‹12 istorgias per curaschi civil› sa numna il suttitel da quest cudesch ch’è vegnì edì il 2002 da la Lia Rumantscha (versiun tudestga: ‹Mut im Bauch›, 2000). Ils raquints da divers(a)s autur(a)s sa drizzan ad in public giuvenil a partir da ca. 12 onns e duain far curaschi da dir ‹na› en cas da malgiustia.
Sco edituras dal cudesch firmeschan Gudrun Likar e Britta Groiss. Tar la chasa editura Ueberreuter a Vienna han ellas edì ensemen in’entira retscha da cudeschs. La paletta da quels tanscha da relaziuns tranter amias (‹Beste Freundin – schlimmste Feindin›, 1999) e l’emprima amur (‹Prickeln auf meiner Haut: 10 Geschichten über das erste Mal›, 1999) fin a temas che fan snuizi (‹Grauen, Grusel & Co.: 12 Geschichten für schaurige Stunden›, 2001) u che fan chaud enturn il cor (‹Weihnachten ganz wunderbar. Ein literarischer Adventskalender›, 2005). Tranter las publicaziuns numnadas han Likar e Groiss edì trais cudeschs che tractan las tematicas curaschi civil (Wut im Bauch. 12 Geschichten über Zivilcourage, 2000), rassissem (‹Du bist nicht wie wir. Geschichten vom Anderssein›, 2001) ed extremissem da dretga ‹Rechtsherum – wehrt euch! Geschichten vom Wegsehen und Hinsehen›, 2001).
Il cudesch ‹Curaschi per dudesch› cuntegna dudesch raquints da dudesch differentas auturas ed auturs. Quels sa laschan attribuir a las suandantas tematicas: Da skinheads e rowdys; amicizia, amur e famiglia; temp da guerra; esters/rassissem; violenza en relaziuns ed a chasa.
In exempel furma il raquint ‹Curaschi en il venter› da Jürg Hagemann. En il center da quel stat Tom, in giuvenot zaclin e temelitg. En la metro vegn el mulestà d’ina banda da rowdys. Tom fa bunamain en las chautschas da la tema. Ma tuttenina entra in mattatsch anc pli giuven e temelitg ch’el – ed ils rowdys sa drizzan vers il segund mattatsch ed al tractan anc bler pli maltschec:
«Il mattatsch guardava mo tementà sin la banda ch’era sa rimnada enturn el e rieva a moda beffegianta. Gea, la banda aveva daditg remartgà quai che Tom n’aveva betg vis: igl era finì cun il curaschi dal mattatsch. Uss avevani el là, nua ch’i levan. El seseva plain tema, laschava pender las spatlas, giugava gnervus cun sia detta ed aveva las larmas en ils egls – el era en ils mauns da quests rowdys sco avant Tom.»
E tuttenina daventa Tom conscient ch’el è il sulet che po gidar – che sto gidar. In sbratg starmentus che va tras pel ed ossa tuna tras il cumpartiment. Era quai sia vusch? Senza ponderar ina secunda tira el il mattatsch cun sai, fulla via tras ils corps gross ed ostils e sorta, sdrappond l’auter davos sai, gist avant ch’il tren partia puspè. Il curaschi en il venter aveva stgatschà la tema.


text:
Il concern svizzer sto era l'onn da fatschenta 2015/16 rectifitgar valurs. Tranter auter stoppia l'Axpo rectifitgar per 540 milliuns francs la valur da la nova ovra d'accumulaziun a pumpa da Limmern en il chantun Glaruna. Quai scriva il concern en ina communicaziun.
Las rectificaziuns vegnian probablamain ad influenzar il resultat da gestiun (EBIT) da l'Axpo per 1,4 milliardas francs ed uschia procurar per ina perdita massiva. Gia l'onn avant aveva l'Axpo fatg ina perdita da 990 milliuns francs.
Ultra da quai quinta l'Axpo che la fasa dals pretschs bass per l'electricitad cuntinueschia pli ditg che spetgà.
RR novitads 08:00


text:
I sa tracta d’ina decisiun che pertutga mesiras provisoricas en in cas fitg cumplex. La Dretgira chantunala aveva prendì sia decisiun il mars passà. Ina da las partidas ha recurrì a Losanna – tranter auter perquai ch’i n’era gnanca cler, tge che la dretgira haja insumma decidì.
Ils derschaders federals dattan raschun al recurrent. Il motiv: La Dretgira chantunala aveva formulà sia decisiun tut mo «cun construcziuns da che» (cun la conjuncziun «che», per tudestg: dass) – sin diesch paginas. Da principi saja quai lubì per sentenzias fitg curtas, scriva il Tribunal federal. Ma il cas actual saja memia cumplex e betg adattà per tractar sin quella moda.
Gnanc il Tribunal federal vegn londerora
Atgnamain stuess ina persuna pertutgada pudair leger ina decisiun da dretgira e savair chapir sia muntada. Questa decisiun cun tantas «construcziuns da che» han dentant perfin ils derschaders da Losanna gì fadia da chapir.
Il Tribunal federal dat perquai raschun al recurrent ed annullescha la decisiun. La Dretgira chantunala grischuna sto uss danovamain sa fatschentar cun la chaussa. Ed ella sto scriver la decisiun uschia, ch’ella satisfa a las pretensiuns formalas e materialas che la lescha tschenta a decisiuns da dretgira.
Gia pliras giadas avertì dretgira chantunala
Il chantun Grischun sto surpigliar ils custs da dretgira da 2'000 francs ed era ils custs da 2'000 francs per l’advocat dal recurrent.
Da desister dad adossar ils custs al chantun na saja betg giustifitgà, scriva il Tribunal federal en sia sentenzia. La Dretgira chantunala saja numnadamain gia pliras giadas vegnida avertida pervi da sias decisiuns scrittas mo cun «construcziuns da che».
Sentenzia 5A_229/2020 dals 13 da fanadur, publitgada ils 24 da fanadur 2020


text:
En Svizra stenschan mintg'onn radund 120 persunas. Savens sajan quai persunas pli veglias e l'accident capitia durant mangiar. Stenscher è uschia il segund savens motiv da mort tar ils accidents ordaifer il manaschi.
Sco quai ch'il Post da consultaziun svizzer per la prevenziun d'accidents BFU communitgescha stenschan 6 da 10 persunas durant mangiar. Radund 70% da las persunas stenschidas eran sur 65 onns veglias. Ad onn stenschan en media dentant er 3 uffants sut 4 onns. Il BFU fa en quest connex er attent che uffants pitschens pon stenscher vi da tocs pitschens sco magnets u batterias radundas e chaussas sumegliantas.
Tar sintoms alarmar forzas da salvament!
Be mintga 10avel accident da stenscher vegn però er percurschì sco in tal, e quai malgrà che dus terzs da las unfrendas n'èn betg sulettas, cura che l'accident capita. Sch'ina persuna mussia sintoms da panica, fadia da trair il flad, u daventia blaua, lura saja immediat dad alarmar las forzas da salvament e da suandar ils avis da quellas.
Cupitgadas restan la raschun pli frequenta
Tut en tut vegnan sa blesseschan en Svizra mintg'onn passa ina milliun persunas tar accidents en il tegnairchasa u durant il temp liber. 37'000 da quellas persunas vegnan blessadas fermamain e 2'400 da quels accidents fineschan che la persuna mora. Il pli savens moran persunas pervi dad accidents ordaifer il manaschi, perquai ch'els cupitgan – en in onn capita quai en media en Svizra radund 1'680 giadas.
Radund 85% da tut ils accidents ch'i dat en Svizra capitan en il tegnairchasa u durant il temp liber. 21'000 persunas blessadas pon vegnir attribuidas ad accidents da traffic sin via. 419'000 accidents datti mintg'onn en il sport, ils pli blers da quels tar sport da balla (136'000), avant sport d'enviern (90'000) e sport da muntogna ( 29'000).


text:
Ils rebels sajan s’avanzads en il sidvest dad Aleppo e sa sajan colliads cun truppas ch’eran fin uss circumdadas, sco in pledader dals rebels ha ditg. Quai ha er confermà il post d’observaziun sirian per ils dretgs umans cun sedia a Londra. Dentant na dettia anc nagin corridor segir en ils quartiers occupads.
Almain 630 morts entaifer in'emna
Dals cumbats per l’anteriura metropola economica Aleppo èn entaifer in’emna passa 500 cumbattants morts sin omaduas varts. Ultra da quai sajan almain 130 civilists morts. Quai rapporta il post d’observaziun sirian per ils dretgs umans. Attatgas ord l’aria da las truppas da regenza hajan chaschunà las bleras unfrendas. Ils rebels na possedian nagins aviuns da cumbat.
En l’ost dad Aleppo èn radund 250'000 persunas bloccadas. La cuminanza internaziunala pretenda dal reschim dal president Baschar al-Assad da terminar questa bloccada. Organisaziuns d’agid averteschan dapi dis dad ina catastrofa umanitara ad Aleppo.
RR novitads 20:00


text:
Spinadesch
Spinadesch (nòm uficiàl en Italià: Spinadesco) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Cremùna. El g'ha 1 537 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), con de 'na superfìce de 17,2 km² e 'na densità de popolasiù de 89 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Cuanégra, Castelvetro Piacentino (PC), Cremùna, Cròta d'Ada, Monticelli d'Ongina (PC) e Sest.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Sinadesch l'è mostràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Indicaturs da la planisaziun da la legislatura
Ils indicaturs da la planisaziun da la legislatura servan ad observar las finamiras ch'il Cussegl federal ed il parlament han fixà en la planisaziun da la legislatura. Quests indicaturs derivan d'in sistem da monitoring che cumpiglia circa 150 indicaturs da tut ils champs d'incumbensa da la Confederaziun. Il sistem furnescha er las infurmaziuns statisticas necessarias per elavurar las analisas da la situaziun en ils rapports da gestiun dal Cussegl federal ed en la missiva davart la planisaziun da la legislatura.
Construcziun dal sistem da monitoring
Il sistem da monitoring è ina resposta a las pretensiuns cuntegnidas en la Lescha dal parlament. Quellas pretendan ch'i vegnia controllà regularmain, quant enavant che las finamiras da la legislatura èn cuntanschidas. Il sistem serva a rimnar, ad analisar ed a preschentar infurmaziuns per pudair persequitar cuntinuadamain ed a lunga vista la dimensiun e la direcziun da midadas entaifer in tschert tema. Tut ils indicaturs dal sistem da monitoring sa refereschan a las finamiras surordinadas ed a las basas legalas (leschas, missivas, strategias) dal catalog d'incumbensas da la Confederaziun ch'è publitgà en il plan da finanzas da la legislatura (agiunta 4). Ils indicaturs èn vegnids tschernids en stretga collavuraziun cun tut ils departaments e cun ils uffizis pertutgads, observond ils princips da la statistica uffiziala (tranter auter l'independenza, la neutralitad, la coerenza e la transparenza). Dals 150 indicaturs dal sistem ha la Chanzlia federala – ensemen cun ils departaments – tschernì quels indicaturs da la legislatura che correspundevan il meglier a las finamiras quantifitgablas da la planisaziun da la legislatura.
Cunfins dal monitoring da las finamiras dal Cussegl federal
Ils cunfins dal monitoring da las finamiras dal Cussegl federal e dal parlament resultan dal fatg che las finamiras strategicas da la planisaziun da la legislatura sa refereschan a secturs tematics da differenta grondezza. In dumber limità d'indicaturs po perquai resguardar mo in tschert aspect d'ina finamira strategica. En sia funcziun sco sistem da monitoring n'è il sistem plinavant betg adattà per evaluar u per controllar programs politics u mesiras politicas concretas.
Diffusiun
Ils indicaturs da la legislatura vegnan publitgads online sin il portal dal UST. Els vegnan actualisads regularmain, tut tenor la disponibladad da las datas. La glista cun tut ils indicaturs dal sistem è publitgada en il rapport dal project (en tudestg u franzos).


text:
Dapi l’emna passada vala in obligatori da purtar mascras en in traffic public. Questas expensas supplementaras pudessan esser in problem per persunas ch’èn en las stretgas. Perquai pretendan adina dapli politichers mascras gratuitas per persunas cun in budget pitschen.
Il president da la Conferenza svizra da las directuras ed ils directurs chantunals da sanadad, il cusseglier guvernativ basilais Lukas Engelberger examineschia da reparter mascras gratuitas en ses chantun. Quai ha el ditg envers SRF. Che quai saja necessari per franar il coronavirus, manegia er la cussegliera guvernativa dal chantun Giura, Nathalie Barthoulot.


text:
Flurina Plouda Lazzarini, Yvonne Gienal
La famiglia Babulin – nouvas aventüras (vl)
Vallader
Lia Rumantscha, 2018, numer d’empustaziun 978-3-03900-156-9
Las aventüras da la famiglia Babulin cuntinueschan. Lupo vess jent marüschlas, Nic nu voul dar bütschs a tanta Teresa, Luisa sto ir a l’ospidal e Brutus? Brutus ha amo adüna noscha glüna ed es persvas cha nüglia ed ingün nu til po far temma, fin ch’el ha ün bel di ün inscunter tuot special our in üert. Bap ha üna botta sül frunt davo avair vis ün matsch da ballapè e mamma accumpogna a Luisa al prüm di da scoula. Na, lungurus nun esa propa mai pro la famiglia Babulin.
inclus: disc cumpact


text:
Per garantir il futur turistic han las Pendicularas da Spleia Tambo elavurà in plan strategic. Quest plan cumpiglia en tut 18 projects. Da quels sajan ils blers er realisabels – ha suttastritgà Franco Quinter, il president dal cussegl d’administraziun da las pendicularas envers la «Südostschweiz». Tranter ils projects tutgian per exempel in ressort cun 500 letgs. Nizzegiada duaja dentant er vegnida la posiziun optimala da la staziun da val da la pendiculara dasper l’autostrada A13. Quai cun in pausadi.
Elavurà quest plan strategic han las Pendicularas da Spleia Tambo ensemen cun l’expert extern Marcel Friberg, ils partenaris turistics da la regiun e cun la vischnanca.


text:
Südtirolcup 2014/15 - 1ª gara a Deutschnofen
Deutschnofen - In dumënia ai 02 de furà él gnü tignì la pröma gara de „Südtirolcup 2014/15“ a Deutschnofen sön la pista „Pfösl Riep“. Chësta competiziun ess bel messü gnì tignida ai 4 de jenà mo por impraticabilité dla pista à chësta messü gnì sburlada.
La seria positiva de resultać va inant por I atleć da La Val. Ai atleć ti gareta 3 pröms plazamënć.
Diego Tschaffert, campiun dl’ultima ediziun dl Südtirolcup ne se fej nia sciampè dant. Al defënn bun le titul y pò saltè sön le scalin plö alt de podest cun le tëmp de 0'59.61 a pié dô la medaia d’or, l’unich atlet che ti la fata in chësc dé restè sot i 60 secunć!.Al secundo post röia Manfred Gräber da S. Laurënz y al terzo post se posizionëia Dominik Kienzner da Ratschings.
Pro la categoria dles ëres ne tularà la campionëssa da l’ann passé Daniela Erlacher nia pert te chësta sajun a gauja di stüdi. Insciö é le post por le titul lëde por na nöia atleta, tla pröma gara fej insciö Theresa Hilpold da Porsenù le miù tëmp (1’01.53). L’atleta Manuela Rubatscher fej ince le miù tëmp te söa categoria (1'04.10) y pò insciö mostrè sö n ater buniscimo plazamënt do i resultać pro les “Raika- Jugendrennen”: le pröm post sön munt de suć y le secundo post a Funes.
Novité y gran sorpresa de chësta sajun é le duo Tschaffert Diego y Moling Manuel. N ater prüm plazamënt da mustrè sö! Bel dan 2 edemes ai campionać talians à le duo arjunt le secundo plazamënt. Cun le tëmp de 1'03.48 surpassa i ghesć ladins i dui fredesc Lambacher y fej insciö le pröm post!
La scuadra da La Val arjunj le terzo post pro la tlassifica por soma de tëmps.
N gran fin dl’edema indo por la seziun dla lüsa che pò mostrè sö de vigni sort de bugn plazamënć.
La proscima competiziun por le Südtirolcup vëgn tignida ai 7 de furà a Ulten y ai 8 de furà vegn tignida la terza gara dla "Raika - Jugendrennen" a Valdaora.
I atri resultać y plazamënć di atleć da La Val ciafen chilò: risultati
Por deplö informaziuns, por ci che reverda resultać, novitês y le program dla lüsa pon vijité la plata internet sot a chësc linch: http://www.sportrodel.it/
Foto: Dropbox


text:
La giustia renfatscha a Le Pen d'avair defraudà daners e d’avair engaschà pliras persunas fictivamain il temp che Marine Le Pen seseva en il parlament d’Europa. Quai ha confermà l’advocat da Le Pen. Le Pen duai avair pajà las persunas cun daners da l'Uniun europeica schebain che quellas hajan fatg lavurs per la partida Front National.
La dunna ch’è vegnida da curt elegida en il parlament da la Frantscha e banduna uschia il parlament d’Europa refusa las reproschas. Per ella èn las renfatschas motivadas politicamain.
RR novitads 17:00


text:
Ils custs per las prestaziuns supplementaras èn s’augmentadas l’onn passà per 0,8% sin 4,9 milliardas francs. Quai ha communitgà l’Uffizi federal d’assicuranzas socialas. I sa tractia da la pli pitschna rata da creschientscha dapi bunamain dus decennis.
Er il dumber da persunas che retiran prestaziuns supplementaras saja mo s’augmentada per 1,3%. Er il 2016 era il dumber s'augmentà cun mo 1,1% cler sut la media – che munta dapi il 2000 a 3%. Radund 323'000 persunas hajan retratg l’onn passà prestaziuns supplementaras, perquai che la renta da vegliadetgna na basta betg da cuvrir ils custs da viver minimals.
RR novitads 18:00


text:
Els hajan prendì enconuschientscha dal cuntegn dal project e sajan conscients da las grondas pussaivladads da svilup che uschè in project purta a lur val e a las autras regiuns pertutgadas. Quai han ils trais cussegls communals da la Val dal Blegn scrit en ina communicaziun.
Inscunter cun l’uniun dal Parc Adul
Las utlimas emnas èn ils cussegls communals da Serravalle, Blenio ed Acquarossa s’entupads cun la direcziun da l’uniun dal Parc Adula per far bilantscha da la situaziun. Tar quests inscunters ha il president da la cumissiun da direcziun da l'uniun Fabrizio Keller infurmà davart las midadas e las propostas ch’èn vegnidas fatgas las emnas passadas.
Il november vegn vuschà
L’october dat i anc ina saira d'infurmaziun en las regiuns pertutgadas. Là vegnan lura era distribuids ils documents per la votaziun dals 27 da november. Quai è la data cura ch'i vegn vuschà davart il Parc Adula.
RR novitads 17:00


text:
Comm
Còmm (in lengua italiana Como; Latin: Novum Comum; Francees: Côme) l'è una cittàa italiana de 83.200 abidant [1], capital de la sò pruincia. Sitüada in funt al Lach de Còmm, la cunfina a nord-ovest cun la Svizera.
StoriaModifega
L'antichitàModifega
- Ul prim centar l'han fundàa pruabilmeent i Orobi, en antiga populaziun ligüra o galica.
- Vers ul V secul prima de Crist, l'area l'è stada ucüpada d'ii Galli Insubri, che i ghe fundarun en oppidum, che al sarès en centar furtificaa.
- In del 196 a.C. la Gallia cisalpina l'è stada definitivameent conquistata d'ii Ruman.
- Dopp che gh'è stada la teribil invasion d'ii Reti, per vuluntà de Cesar l'è stada costrüida la Novum Comum, in del centar de la conval bunificada.
- In del 77 a.C. sa inn insedàa 5000 colon, ch'a 500 eren nobil grech, defat dal grech la vegn l'etimulugia de i paees cuma Lecch [Leucos], Corenn [Corinto], Lenn e Lemna [Lemnos], Ness [Nasso], Derv [Delfo].
- In del 49 a.C. Còmm l'è deventada en municipium.
- In del 354 al vegn esiliàa a Còmm quel che sarà l'imperaduur Giulian l'Apostata.
L'età da mezModifega
- In de la età da mez Còmm l'ha sübìi l'invasiun d'ii Goti prima e d'ii Lungubaard pöö; in del 951, l'è vegnìi giò in Italia l'imperaduur Utun I, e tra i sò susteniduur al gh'era anca Gualdon, vescuf de Còmm.
- In de l'era d'ii Comün, Còmm l'è stada cuntendüda de i grüpp rivai d'ii Rusca (Rusconi) e d'ii Vitani.
- Con Azzone Visconti, Còmm l'è entrada definitivameent in de l'orbita d'ii Viscuunt.
- A la moort de Gian Galeazzo Visconti (in del 1402), Franchino II Rusca al ha cercàa de istaurà a Còmm ena signurìa persunala. Pöö al ha seguìi en periud de devastaziun e stragi, in fin al 1416, quann Còmm la s'è cunsegnada a Filippo Maria Visconti.
Età mudernaModifega
- In de l'utober del 1525, Còmm l'è stada ucüpada de don Pietro Arias, inviàa di Spagnöö. Di chel mument lì, Còmm l'ha seguìi i soort del Dücaa de Milan, e pöö del Regn Lumbart Venet, fin a l'ünidà d'Italia.
- Ul 27 maarz 1859, dopp de la battaglia de San Fermu, Giüsepp Garibaldi, al cumaant d'ii Caciaduur d'ii Alp, l'ha liberàa la citàa de l'ocupaziun d'ii Austriach.
- In de la segunda guèra mundiala, Còmm l'è mai stada bumbardada.
SìmboiModifega
Evoluzion demografegaModifega
Abitant censüü
SportModifega
NoteModifega
- ↑ Foont: demo.istat.it, 31/05/2007


text:
Monarchia
La monarchia l'è la forma de governo indoa el poder l'è in man ad ona persona e che la governa fin a la soa mort o a la soa abdicazion. Quella figura li l'è ciamada monarca.
I poder del monarca cambien sossenn da sistema a sistema, in di monarchij parlamentar l'è limitaa dal Parlament, e donca el monarca a l'è on simbol, in di monarchij costituzional el monarca el gh'ha pussee libertà, ma l'è limitaa da ona costituzion, inveci in di monarchij assoluu el monarca el gh'ha tucc i poder e l'è despess consideraa "sora" di gent.
La succession l'è dada squasi semper da ona fameja reala, anca se gh'hinn di cas de monarchia elettiva ('me el Sacher Roman Imperi o, incoeu, 'l Vatican).
L'è contrapposta a la Republega.


text:
cuntegn
Svizra
-
NE: Chattà mort il schef da la polizia criminala
Olivier Guéniat, il schef da la polizia criminala da Neuchâtel ed expert dal cumbat cunter meds narcotics, è vegnì chattà mort a ses domicil a Fresens. La polizia chantunala e la procura publica sclaudan in influenza da terzas persunas.
La procura publica ha instradà in'inquisiziun per chattar las raschuns e las circumstanzas da la mort da Guéniat. Il mument vegn supponì in suicidi.
Sco expert dal cumbat cunter drogas è Guéniat stà enconuschent sur ils cunfins dal chantun Neuchâtel.
RR novitads 20:00


text:
Durant quest’emna pon ils uffants da l’emprima e la segunda primara da Vella trenar da far clowns ubain d’esser in auter artist. Ils scolars èn fitg motivads, quai dian la scolasta Riccarda Caduff sco era l’animatur e profi-schonglader Florian Krähenbühl dal circus Balloni. Il circus Balloni datti dapi 25 onns e dapi 20 onns lavura Florian Krähenbühl cun scolars.
Plaschair e promover l'aspect social
La finamira principala saja d'avair plaschair e da pruvar insatge nov ubain novas abilitads. La segunda finamira saja da mussar ina bella preschentaziun, di Krähenbühl.
Per la scolasta Riccarda Caduff datti era in aspect social, perquai ch'en quest project lavurian duas classas ensemen.
La finala dattan scolaras e scolars duas represchentaziuns venderdi saira ils 22-04-2016 da las 17:00 ed a las 19:30.


text:
Àngol cumplementêr (giumetrìa)
In dla giumetrìa Evclidéa, 'l àngol cumplementêr 'l è c'l àngol che, s'al vin tachê cun la só metê rèta ed fiànc a 'l àngol puntû, al fà la diferèinsa da 'l àngol puntû infìn a 'rivèr a 'l àngol drìt. Dû àngol i s ciàmen dòunca complementêr quand mìs insèm ùn atàc a c'l èter i fàn 'n àngol drìt e dòunca la só sóma in grêd la dvèinta ed 90°.
El só proprietê
- Egl'ìn per forsa complementêr i àngol mia drìt dal triàngol retàngol.
- In dla miśurasiòun in radiànt, 'l àngol cumplementêr al s pōl catèr 0<B<1/2π.
- In dla trigonometrìa 'l àngol complementêr B al gh'à sèinB = cośa e cośB = sena.
- Śuntènd 'n àngol drìt a 'l àngol cumplementêr B, a cataròm 'l àngol suplementêr 'd a, mèinter śuntènd-egh incòr 'n èt'r àngol piàt, a cataròm 'l àngol esplementêr 'd a.
- 'L àngol cumplementêr edl àngol vōd 'l è 'l àngol drìt.
- 'L àngol cumplementêr edl àngol drìt 'l è 'l àngol vōd.
Vóś lighèdi
- àngol
- piàn (giumetrìa)
- àngol vōd (giumetrìa)
- àngol puntû (giumetrìa)
- àngol drìt (giumetrìa)
- àngol piàt (giumetrìa)
- àngol suplementêr (giumetrìa)
- àngol esplementêr (giumetrìa)
- sèin (trigonometrìa)
- cośèin (trigonometrìa)
- trigonometrìa
- àngol intèren dal triàngol
Èter prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Àngol cumplementêr (giumetrìa)
Colegamèint estèren
- (EN) Na spiegasiòun di àngol cumplementêr in dla reda
- (EN) Laspiegasiòun di àngol cumplementêr in sìm'a MathWorld.com
Noti e referèinsi
- ↑ (IT) Na spiegasiòun dal simetrìi di àngol c'ma êrc asociê in sìm'a 'n liber 'd Google e-books


text:
- Quatter persunas èn vegnidas arrestadas. Ina persuna è anc sin la fugia.
- Trais dals arrestads eran sa zuppads en la valischera d'in auto.
- La polizia ha er chattà ina gronda part dal bain engulà tar ils arrestads.
Suenter avair publitgà fotografias dals deliquents ch'han assaglì ina bischutaria a Samignun, ha la polizia survegnì plirs indizis. In'indigena aveva rapportà ch'ella haja vis ina da las persunas accusadas en in auto a Samignun. La polizia ha sin quai chattà l'auto, ils sezs eran però vids. Cun examinar pi bain l'auto, han ins però chattà trais umens en la valischera. Quels ha la polizia arrestà.
Ed er in quart um è vegnì arrestà perquai ch'el vegn accusà da star en connex cun l'assagl. Ina persuna è anc sin la fugia.
Chattà bain engulà
Tar ils accusads ha la polizia era chattà ina gronda part da la rauba engulada. La rauba engulada ha ina valur da pli che 1 milliun francs. I sa tracta cunzunt dad uras da bratsch.
L'assagl dal mardi
A Samignun hai mardi enturn mezdi dà in assagl da rapinament sin ina butia d'uras e da bischutaria. Tschintg persunas armadas e mascradas han sblundregià las vitrinas da la bischutaria a Samignun. Suenter èn els fugids en in auto ch'els avevan engulà. Quel han ils delinquents suenter laschà enavos tranter Samignun ed il cunfin cun l'Austria. La polizia suppona ch'els sajan silsuenter fugids cun in ulteriur auto. Persunas na sajan tenor lur infurmaziuns betg vegnidas blessadas.
Delinquents èn vegnids filmads
Ina camera da surveglianza aveva filmà il rapinament. La polizia ha la mesemna publitgà las fotografias , il link avra en ina nova fanestradals delinquents e tschertgà perditgas. Questas duain contactar tar il post da polizia a Scuol (081 257 66 00).
RR novitads 16:00+


text:
En la mostaria a Scharans per exempel marscha bler. È la mostaria avant in onn anc stada en funcziun sulettamain in di l'emna – vegni quest onn fatg most mintg’emna almain 3 dis. Durant fitg buns onns fetschia la mostaria, che tutga a la vischnanca da Scharans, enturn 100'000 liters most. Quest onn pudess quest quantum vegnir surpassà. E quai munta blera lavur per las duas lavurantas– ed er per lur clients. En la mostaria a Scharans han quels numnadamain dad assister.
Era sin il Plantahof hani fatg ina fitg buna racolta da maila – sco er da tschareschas, primblas e paira. Tenor Gregor Canova, il cussegliader da puma dal Plantahof, haja quella buna racolta da far cun la primavaira, ch’è stada miaivla e sulegliva – ed uschia haja l’entir Grischun bler dapli puma ch’ils davos onns.
Telesguard 17:40


text:
Tuv
Tuv (nom ufizial in talian: Tovo di Sant'Agata) a l’è un cumün italian, de la regiun Lumbardia, in Pruincia de Sundri.
Al gh'ha 628 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 11,0 km² e ona densità de 57 ab./km².
A l’è tacaa a Édol (BS), Lùar, Mazz, Mòn (BS) e Verv.
Evoluzion demografegaModifega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Tuv l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Sant Albèrt de Prezàt
Ol Sant Albèrt de Prezàt l’è nasìt in del 1025 a Prezàt, bórgh che al dé de ‘ncö 'l se tróa ‘n del teritòre cümünàl de Mapèl in Pruìnsa de Bèrghem.
Ol Sant Albèrt l’vegnìa d’öna famèa de nòbei ciamàcc “de Prezàt” o i “Prezàcc”, famèa che l’éra de orìgine longobàrda, i éra di cóncc, de dirìto i ciapàa part al consèi de l’Imperadùr, quando chèsto l’vegnìa ‘n Lumbardéa e i stàa in del sò séguito.
Ol Sant Albèrt l’è nasìt in del 1025, sò pàder ‘l se ciamàa Ariprànd, menimà se sà gna ‘l nòm de sò màder e a la stèsa manéra se cognòs negót de quando l’ìa s-cèt, se sà adóma che, quàndo l’è cresìt, l’è dientàt soldàt in de la milìsia del sò fèudo, ma mia per tat tép, dezà che l’sömèa l’àbie bandunàt a la svèlta la spàda per dientà frà.
Ol viàs a Compostéla[Modifega | modifica 'l sorgent]
Prima de ciapà la tònega l’à però decidìt de ‘ndà pelegrì per ès sigür de la ciamàda del Signùr, pròpe per chèsto l’ìa pensàt de ‘ndà ‘n Tèra Sànta, ma l’à dözìt cambià i sò propózet a la svèlta, dezà che tra ‘l 1070 e ‘l 1071 la Palestìna e la Sìria i éra finìde ‘n mà di Türch che i lasàa mia rià i pelegrì cristià ‘n Tèra Sànta, ànse gh’è capitàt adiritüra che i à copès fò. Isé l’à decidìt de ‘ndà a Santiàgo de Compostéla, ‘ndóe amò ‘ncö i è conservàcc i rès-cc del San Giàcom, ü di 12 apòstoi, e ‘ndóe ‘n del medioéf i ‘ndàa pelegrì tace e tace cristià. Isé ‘l Sant Albèrt, insèma al Enrico da Cremona, l’è partìt per Compostéla; l’è stacc ü viàs pié de perìcoi, lónch 4.000 chilòmeter, che l’è düràt quàze ün an. Pròpe gràsie a chèsto pelegrinàgio l’à cognusìt i monastér clüniacèns e la éta che se tegnìa ‘n chès-ce monastér che la gh’è pròpe piazìda.
I monastér de Püntìda e de Sant Egìdio[Modifega | modifica 'l sorgent]
Turnàt a cà l’à pensàt bé de fondà ü monastér de benedetì clüniacèns e l’à regalàt a Cluny di sò teré che l’ gh’éra di bànde de Püntìda, ‘ndóe gh’éra öna céza dedicàda a la Madóna, al San Giàcom, al San Bazià e al San Nicòla. In del 1079 la cezìna de Püntìda la gh’ìa zamò öna cümünità de frà, quando ‘l Sant Albèrt l’à regalàt di óter teré e la decidìt de dedicà la cezìna adóma al San Giàcom. A la fì l’è dientàt frà pròpe ‘n del monastér de Püntìda, che l’éra alùra güidàt da ü frà de nòm Vito, mandàt lé dal Sant Ügo de Cluny. Sèmper in del 1079 l’à donàt al monastér di teré söl cunfì tra Püntìda e Imbìer e di óter teré di bànde de Fontanèla, ’ndóe gràsie a öna dòna de nòm Taipèrga i éra zamò dré a fà sö ü monastér dedicàt al Sant Egìdio Abàt. Dù agn dòpo, ‘n del 1081, ‘l Sant Albèrt l’ìa urmài dientàt ol superiùr de Püntìda.
Ol plàcito de Palósch[Modifega | modifica 'l sorgent]
In del 1082 l’ s’è tegnìt ol plàcito de Palósch, cioè i s’è troàcc ‘l Imperdùr Enrico IV e i sò cóncc. ’l imperadùr l’éra stàcc iscümünicàt dal Papa Gregòre VII e tra i sò cóncc l’ gh’éra ach ol Sant Albèrt, dezà che l’éra ‘l cónt de Prezàt e, pròpe al plàcito de Palósch, ‘l Sant Albèrt l’à ‘nvidàt ‘l Imperadùr a dàga scólt al Papa.
Ol nüisiàt e i ligàm con Cluny[Modifega | modifica 'l sorgent]
A la fì del 1082, ‘l Sant Albèrt l’è partìt per indà a Cluny per pasàga l’an de nüisiàt e per fà la profesiù monàstega, menimà l’è restàt lé per 7 agn prima de turnà ‘ndré.
Gh’è de regordà che ‘l Sant Albèrt l’à fondàt ach ü monastér clüniacèns de benedetìne a Cantù, ‘ndóe la superiùra l’è stàcia la Màder Agnés, neùda del Sant Ügo de Cluny, e pò l’à fài fà sö de bèl nöf töta la céza de Püntìda e l’à rimetìt in ùrden l’ospése per i pelegrì.
In de la primaéra del 1095 ol Sant Albèrt l’à ‘ncontràt a Milà ‘l Papa Urbano II, che l’ìa stacc a lü ü frà de Cluny, e l’gh’à domandàt de fàga öna bóla de privilégio per ol monstér de Püntìda.
Ol Sant Albèrt l’è mórt ol 2 de setèmber del 1095 a Püntida, dòpo ès istàcc ol mesagér piö ‘mportànt che i cluniacèns i gh’à üt in Lumbardéa e dòpo i pasàt töt la sò éta a "sircà ‘l Signùr tra i fradèi e a portàl a i fradèi".
Donasiù al monastér[Modifega | modifica 'l sorgent]
Tra i ànime bùne che, a l’època del Sant Albèrt, i à fàcc di donasiù al monastèr s’regórda:
- la contèsa Bèrta che l’à lasàt di teré in del 1081, quando urmài ‘l Sant Albèrt l’ìa zamò ‘l superiùr de Püntìda;
- ‘l Antonio Mozzo, canònech de la céza metropolitàna de Milà, che ‘n del 1086 l’à donàt di teré di bànde de Mós, de Cüren e de Briöl;
- ‘l Oddone de Salis, canònech a Brèsa, che l’à lasàt al monastèr di posedimèncc in tace pòs-cc del bresà in del 1087, l’an che ‘l Sant Albèrt l’è dientàt Priùr Magiùr de Püntìda;
- ‘l Angilbèrt, che l’éra ü prét, e ‘l Gislebèrt, che i à lasàt al monastér ol bórgh de campàgna de Portesana in del 1088.


text:
Schweizer Bürger, verführt vom IS. Frauen und Jugendliche berichten exklusiv über das Leben im Kalifat. Sie gehören zu den 11.000 ausländischen Kämpfern, Frauen und Kindern des IS, die in den von den Kurden betriebenen Gefängnissen und Lagern im Nordosten Syriens inhaftiert sind. Während ihre Familien und die lokalen Behörden ihre Rückführung fordern, stehen die europäischen Staaten, darunter auch die Schweiz, mit dem Rücken zur Wand.
Anne-Frédérique Widmann
Marie-Laure Widmer Baggiolini
Temps Présent (RTS)
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
La glista da privel d'incendi actual restia fin il 1. d'avust stabila, sco il manader da l'uffizi da guaud e privels natirals Urban Maissen ha confermà envers RTR.
En territori cun in privel da fieu considerabel (oransch), èn fieus per grillar be lubids en fuainas fixas. Sch'i ha ferm vent, èsi scumandà da far fieu en il liber. Fieus èn da survegliar constant ed ins po pir bandunar ina fuaina suenter ch'il fieu è stizzà cumplet. Per las zonas marcadas cun nair, munta il scumond absolut da far fieu, ch'ins na po betg far fieu en u datiers da guauds, e n'er betg en fuainas fixas.
En vista a la festa naziunala dal 1. d'avust menziunescha l'uffizi da guaud e privels da natira perquai explicitamain che fieus artifizials pon be vegnir envidads cun almain 40 meters distanza tar il guaud. Plinavant èsi da suandar las ordinaziuns da las vischnancas e dals pumpiers. Quellas pon sezzas ordinar scumonds.
Laternas da l'aria (er balluns cun chandailas magicas, laternas da fortuna u giavischs u laternas da Kong-Ming, sco quai ch'i vegnan er numnadas) èn scumandadas l'entir onn en chantun Grischun.


text:
Puśisiòun dal misiunàri
La puśisiòun dal misiunàri l'è na puśisiòun sesuèla indû la dòna la stà śachèda 'd sòta a tōr dàint'r i brâs e 'l gambi 'l òm, che invéci al gh'stà in sìma, tùt dū in fròunt 'l ùn a cl'ètra.
Al nòm che cla puśisiòun chè 'l à tolt sù al s'rèv deśgnû dala credèinsa che i misiunàri i l'arcmandìsen ai indìgen ch'i vliven convertìr, perchè la s'rèv quèla vluda da Noster Sgnōr.
In cla puśisiòun chè, la posibilitê 'd varièr la penetrasiòun edl òm la nn'impedìs briśa ala dòna 'd gnir-'gh incòunter a cumpagnèr 'l acupiamèint; la s'rèv anca più élta la posibilitê 'd ciapèr còunt'r a 'l grilèt dla pasarèina e in generêl ed sferghèr de più el perti più sinsìbli edla dóna.
A s crèd che cla puśisiòun chè la faga armàgner in stêt più facilmèint che chegli ètri.
Mìa sōl chi òm cun chel dòni i dróven cla puśisiòun chè, perché i la druvarèven anca i fnôć e cal dòni ch'a gh'piêś el dòni, e in gèner chi 'fà dal sês sōl in mêś a 'l cósi dal partner sàinsa penetrèr-el.
Vôś lighèdi
Referèinsi
Èter progêt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Puśisiòun dal misiunàri
Colegamèint estèren
- (EN) Soquànti spiegasiòun in sìm'a Comprehensive Textbook of Sexual Medicine in Google Books.


text:
Il tschains directiv en Svizra resta tar -0,75%. La Banca naziunala svizra sa tegna vid sia politica monetara actuala. Il franc svizzer saja anc adina valità aut e perquai saja la banca anc adina pronta d'intervegnir sin il martgà da devisas, sche quai daventia necessari. Quai scriva la Banca en sia pli nova valitaziun.
Plinavant spetga la SNB che l'economia svizra sa revegn considerablamain durant l'onn current. Ella quinta cun in augment dal product interiur brut da trais pertschient.
La Banca naziunala svizra tegna er vinavant en egl la fiera d'immobiglias. Ella desista dentant da reactivar il paraculp da capital.


text:
Sco indemnisaziun e reparaziun per il scandal da diesel sto il concern d'autos tudestg VW pajar 14,7 milliardas dollars. Quai tenor ina pretensiun ch'ils accusaders americans han inoltrà tar la dretgira a San Francisco. La cunvegna prevesa ch'ils clients pertutgads pon adattar lur autos gratuit ubain returnar els.
VW n'augmenta betg las reservas
Il schef da finanzas da VW, Frank Witter, ha ditg ch'ins na veglia betg augmentar las reservas per il scandal da diesel; quai malgrà il pajament da milliardas en ils Stadis Unids. Questa cunvegna saja pli u main en il rom spetgà, ed ins saja en il stan da diriger las consequenzas. VW aveva mess da la vart 16,2 millardas euros per dar dumogn al scandal da svapurs.
SKS: Era Svizzers duain survegnir indemnisaziuns da VW
Era automobilists svizzers pertutgads duain survegnir in'indemnisaziun. Quai pretenda la Fundaziun per la protecziun da consuments (SKS). L'indemnisaziun duai esser pauschala sco en ils Stadis Unids. La SKS vul sa metter ensemen cun ina fundaziun ollandaisa per agir cunter VW.
RR novitads 14:00


text:
Per ils dus experts franzos è l’um in psicopat cun disturbis pervers. Ils dus experts svizzers da lur vart han discurrì d’in grev disturbi disocial. Bain hajan tut ils examinaturs valità sco fitg aut il privel per in ulteriur delict, ha ditg il president da la dretgira. Els na hajan dentant betg taxà l’um sco betg terapabel fin a la mort. Perquai na saja in internament per vita duranta betg stà pussaivel.
Nagins dubis dals delicts
L'um da 42 onns è culpaivel en tut ils puncts d'accusaziun. La dretgira al ha sentenzià pervi d’assassinat, privaziun da la libertad, act sexual sfurzà ed engol. La sentenzia n’ha anc betg valur legala e po anc vegnir tratg enavant a la Dretgira chantunala da Genevra. Ils geniturs d'Adeline na vegnan dentant betg a far recurs cunter la sentenzia.
L’accusà ha prendì enconuschientscha da la sentenzia senza mussar emoziuns.
Accusà aveva nizzegià ina pitschna libertad
L'um aveva rapinà e mazzà la terapeuta l'onn 2013, cura ch'el aveva dastgà bandunar la praschun per curt. Suenter ina fugia da trais dis, aveva la polizia tudestga al tschiffà. L’accusà era gia stà sentenzià pervi da duas violaziuns a 20 onns praschun.
RR novitads 18:00


text:
Jaques Guidon è naschì ils 22 da fanadur 1931, e sia uffanza ha el passentà a Zernez. Silsuenter ha el fatg il seminari a Cuira, e lura cuntinuà cun il studi da magister secundar a Turitg. Scola secundara ha Jacques Guidon lura dà durant 30 onns a Zuoz. A partir dal 1984 è el s'engaschà en incumbensa da la Lia Rumantscha sco collavuratur regiunal.
Dasper la professiun è Jacques Guidon era stà in pictur d'art fitg activ, là è el s'exprimì en in stil abstract. E sco autur ha el scrit dramas, raquints, aforissems, satiras e gieus festivs. Betg d'emblidar è la revista satirica «Il Chardun», che Jacques Guidon ha fundà il 1971. Passa 1'200 texts e caricaturas ha el scrit e dissegnà. La revista ha purtà bleras tematicas politicas, da dunnas, da l'ambient e dal turissem – ed è uschia stada ina plattafurma per vuschs criticas e persunas ch'èn s'exponidas cun lur posiziuns magari piztgantas.


text:
Las prevenditas dad abunaments annuals èn fitg impurtantas per las pendicularas, perquai ch'ils daners da quellas venditas vegnan duvradas per investiziuns impurtantas durant las stad ed avant la stagiun. Anc il mars èn las pendicularas stadas fitg malsegiras ed intschertas co quella prevendita vegn ad esser. Uss, cura che las bleras èn idas a fin fan las pendicularas bilantscha positiva. Malgrà la pandemia da corona han las pendicularas Laax, Lai/Arosa, Andermatt – Sedrun, Sursaissa e Breil pudì vender uschè blers abunaments sco l’onn avant u schizunt augmentar quest dumber.
Reagì svelt sin la situaziun
Tenor las pendicularas haja la buna prevendita da far cun reagir svelt sin la situaziun da corona. Per l’ina saja la prevendita vegnida prolungada, per l’autra saja in'assicuranza da corona vegnida integrada en il contract d’abunament. Uschia ch’il client vegn indemnisà, per cas che las pendicularas stuessan puspè serrar ils territoris da skis. Quai haja dà la fidanza da cumprar in abunament.


text:
Wolfisberg è stà trenader da la naziunala svizra, dal 1981 fin il 1985. 1989 è el stà per curt temp trenader ad interim. Cun ina victoria da chasa da 2:1 durant la qualificaziun per il campiunadi mundial encunter l'Engalterra a Basilea u il 1:0 ordaifer, il 1982 encunter il campiun mundial frestg, l'Italia ha el festivà ses pli gronds success.
Il FC Lucerna ha Wolfisberg manà il 1960 sco chapitani al titel da la cuppa. Sco trenader ha Wolfisberg manà il 1979 la liga naziunala A ed ha etablì il ballape da la Svizra centrala cun giugaders sco Ottmar Hitzfeld, Peter Risi u Rolf Fringer en la classa la pli auta.


text:
Pàja
La pàja (paglia in italiàn) la deśvìn da 'l tàj dal granàj quànd a s sernìs i chìc da 'l stòpi e 's tóś i só culem madurê e pasî. El granàj mjóri per la só pàja egl'ìn: al furmèint, al furmintòun, 'l òrś, l'avèina, al rìś, al mìj, la sègla e al farilòun.
La pàja la servìs a 'l cuntadèin ch'al la tóś sù in soquànti bali, da tgnìr s'chèdi còunt'r a la mùfa anca per 'l invèren. Se invéci al cuntadèin al pèinsa 'd an tórla mìa sù, ch'l'a n'gh'servìs brìśa, la pàja l'armagnarà in dla tèra dôp ed la batidùra e la gh'gnarà arvultèda insèm quand a s'rà al mumèint edl'aradùra.
I druamèint edla pàja
La pàja la s è sèimper druèda fìn da tèimp dimòndi antîg, armisćèda insèm ala tèra per fèr di quadrê p'r el cà, per fèr dal còrdi, e p'r impinìr i sac ch'i gnìven druê da matrâs.
Incō la pàja la s dróva incòr c'ma integrasiòun dal magnèr dal vâchi, c'ma lêt dal bésti in sìm'a 'l pavimèint 'dal stali, indû la s armìsćia al buàsi e la finìs ind la masa.
Soquànti cartéri i dróven la pàja per fèr la celulóśa ch'la gh'servìs a fabrichèr la cherta.
Dôp 'd un quelc tratamèint, la pàja la vin sćiarìda, o anca colorèda, pò fàta sù a trèsa per fèr di capē, o dal bórsi, o dal sèsti.
In dl aredamèint, la pàja la s dróva per fabrichèr soquànt tîp ed scrâni.
Vóś lighèdi
Ligàṁ estèren
- (IT) D'indû a deśvìn al só nòm in sìm' a etimo.it.


text:
- Il process democratic ha cumenzà: la populaziun da Breil è dumandada, sch'els vulan in maletg en lur baselgia u betg.
- Tge maletg ch'i savess la finala dar, vegn decidì pir pli tard – er puspè dals parochians.
- La decisiun finala prenda lura la cumissiun da bajegiar da la diocesa.
Uschia sa preschenta la situaziun a Breil
Entras pliras brevs da lecturs en las gasettas, è la populaziun vegnida inquietada. Sco quai che Sep Cathomas il president da la plaiv e commember da la cumissiun per art en baselgia di, possian ils parochians prender posiziun, tar l'idea sco tala da malegiar vi da questa paraid alva en lur baselgia u betg.
L’artist dispitaivel
L'idea da l'artist Robert Indermaur, sco ella è vegnida preschentada en il fegl sgulant en tut las chasadas da Breil è be ina proposta nunlianta. Gist quella proposta è vegnida en la critica, surtut da persunas ordaifer la vischnanca da Breil. L'artist Indermaur saja influenzà da la secta «Scientology». Per Cathomas valia da scleri la chaussa pli profund.
El è persvadì che si Breil na vegnian betg fatgas chaussas falladas en baselgia, cunquai che la cumissiun da bajegiar diocesana ha il davos pled en chapitel davart tge che vegn malegià vid ina parait en baselgia.
Fatg donn a la chaussa
Ils da Breil na dovran betg il consentiment da persunas ordaifer lur plaiv, sche els vulan in maletg u betg, manegia Cathomas ed era tge maletg ch'els vulan sappian ils parochians da Breil decider senza che insatgi stoppia sa maschadar en. En mintga cas valia uss per la cumissiun d'art en baselgia da Breil da reflectar, quant donn che quellas brevs da lecturs hajan chaschunà per lur idea.


text:
Lissún
Lissún (Lissone in Italian) l'è un cumün de la Pruvincja da Munza e Brianza.
La fa part del teritori de la Bassa Briansa.
I sò abitant i g'hann la scurmagna da crapun.
Evulüzziun demugrafica[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'evoluzzion demografica in quel paes chì l'è stada esagerada in quest ültim deseni perchè gh'è stada una fort espansion de la süperfici costrüida. L'è cunsideraa el paes en Italia con la püssee alta densità de populasiun, con l'80% de suol construii. Gh'ha gemò de gross problem de servissi e de viabilità in del cumün, che l'è staa minga progetaa par vess inscì pupulaa.
L'andament del nümer de abitant del cumün de Lissun l'è mustraa in de la tabela chi desutta fin al 2011:
Abitàncc censìcc


text:
Vijita tla scoles y tla tlasses
I resultac dla vijites tla scoles y tla tlasses ie de gran mpurtanza per la cumenanza dla scola y i porta pro a seguré y a purté inant la cualità.
La dates, la pruzedura dl’evaluazion, la planificazion dla vijites tla scoles y tla tlasses y dla ntervistes vën prugramedes y fates ora plu avisa cun l diretëur/la diretëura dla scola da evalué.
La dumandes anonimes ai nsenianc/ala nseniantes, ai genitores y ai sculeies/ala sculées (mé tla scoles autes) vën fates tres i formuleres IQES.
L ressumé di dac elaburei y dla nfurmazions tëutes ite vën prejentà coche relazion cumplessiva al Ntendënt dla scoles ladines y al diretëur/ala diretëura dla scola evalueda.
Dopro vëniel prejentà i resultac sintetics a duc i insenianc y a duta la nseniantes nteressedes y, sce l vën damandà, ënghe ai reprejentanc/ala reprejentantes di genitores y di sculeies y dla sculées dla scoles autes.


text:
Ils hits da schlagher – els èn onn per onn ils medems. Betg mancar dastga er il president da la citad, Urs Marti ch'è stà quest onn en gir cun vespa. Il til n'è betg pli ì tras la citad veglia, mabain tras la Grabenstrasse vers la halla da la citad. Quai n'ha betg plaschì a tuts dals radund 32'000 aspectaturs. La parada tras la citad veglia haja plaschì meglier.
Il til è stà cool, ma igl ha gì bleras largias ed ins n' ha betg udì musica l'entir temp. Fin uss na sun jau anc betg persvadida da questa novaziun.
Dentant datti er da quels ch'èn dal tuttafatg satisfatgs cun la nova ruta. Per els è l'atmosfera sco tala pli impurtanta che la ruta.
Per mai esì gist tuttina bel – independent sch'ils mobils van d'ina u da l'autra vart».
Halla da la citad empè da l'Arcas
La midada la pli radicala pertutga ils puncts da program suenter la parada. Tals n' han betg pli gì lieu en il center da la citad. La festa ha gì lieu avant la halla da la citad nua ch'i ha dà divers concerts. Chantà han Guildo Horn ch'è turnà suenter diesch onns puspè a Cuira ed era la band Dschinghis Khan. Intgins visitaders n'ha la dischlocaziun da la festa davent da la citad veglia dentant betg persvadì.
Els chattan donn ch'i marschia nagut pli en la citad veglia, declera ina dunna cun frisura toupada à la Audrey Hepburn. Dal medem avis è er in um sper ella cun egliers da sulegl e «schlaghosas».
Nus na persvada quai betg. Nus restain en la citad veglia – qua plascha a nus.
I saja schon da sa disar vi da quai, ma els giajan uss tuttina anc en la citad a guardar, sche la festa per ils pli vegls semesters saja là e quella tar la halla saja per ils giuvens, uschia in auter votum.
1'500 persunas a la disco da rullettas
Entschet ha la festa gia il venderdi saira cun ina disco da rullettas. Var 1'500 persunas hajan ins dumbrà tar questa occurenza, ha declerà Esra Buchli, president dal comité d'organisaziun, envers RTR. Quest concept haja er potenzial per l'onn che vegn. Il mument na possia el però anc betg dir definitiv ch'ins vegnia a mantegnair las midadas.
Jau crai che a lunga vista è quai stà la dretga decisiun da purtar ina tala midada radicala en quest event.
Consum d' alcohol è nagin problem
Dals hossa-mobils vegn betg be repartì zutgerins e fluras, ma er in'entira massa gervosa. Ina participanta va enturn cun la buttiglia vin ed emplaina magiels da plastic ch'èn vids. Adina puspè stgarpitschan ins sur stgatlas da gervosa vidas. Nua ch'ins guarda hai spirituosas.
Quai saja dentant nagin problem, declera Esra Buchli. Sa chapescha dettia intgins che baivian in zic dapli che uschiglio. Quai saja savens glieud che sa legra l'entir onn sin quest event.
Cler - jau na vuless er betg organisar in event ch'è simplamain ina barracada. Ma jau chat ch' ins duai viver e laschar viver.
RR actualitad 07:00


text:
Antonio Turra
Antonio Turra (Vicènsa, 25 de màrso del 1730 - 6 de setèmber del 1796) l'è stàt en dutùr e botànich ai tép de la Repüblica de Venésia. L'è stat segretàre de l’Académia de l'Agricultüra e member de divèrse académie italiàne e forestére.
L'è nasìt a Vicènsa ai 25 de màgio del 1736, fiöl de Giovan Battista e Angela Spezzato. El vignìa de 'na famìa citadìna mìa gran ché sciura ma che stàa bastànsa bé. El s'è laureàt en Midizìna e 'n Filozofìa a l’Üniversità de Padova, a amò zùen fés el s'è mitìt a fà la profesiù de dutùr a Vicènsa. El s'è pasiunàt ai stüde de botànica e 'l s'è guadegnàt 'na sèrta reputasiù. El g'ha fat el diritùr de l'Órt botànich de l'órt botànich del vèscof Marco Giuseppe Corner e de chèsto el g'ha lasàt el Catalogus plantarum horti Corneliani methodo sexuali dispositus anno MDCCLXXI, atque ab Antonio Turra elaboratus.
Endèl 1780 el g'ha püblicàt el Florae italicae prodromus, en catàlogo de presapóch 1700 spéci de piànte italiàne, clasificàde segónt el metodo del Linèo. A chèsta òpera gh'è stat zontàt el süplemènt Insecta vicentina. Amò 'ncö l'è inédita l'òpera — conservàda 'ndèla Bibliotéca Bertuliàna — Vegetabilia Italiae indigena, methodo linneiano disposita, che la töl dét la clasificasiù e la descrisiù de 'n bèl nömer de piànte. El test del manoscrit l'è mai stat finìt.
Del 1780 al 1795, dòpo ìga utignìt el permès del Senàto, el s'è mèt a fà pò a 'l tipògrafo, suradetöt de òpere de agricültüra. L'è mórt a 66 agn, ai 6 de setèmber del 1796.


text:
Il campiun olimpic e campiun mundial Nino Schurter sa participescha al Swiss Epic ensemen cun Lars Forster, ses collega d’equipa tar il Scott-Sram Team. Ils dus Svizzers ch'avevan gia gudagnà l’onn passà il Cape Epic en l’Africa dal Sid valan uschia sco ils gronds favurits. Bunas cartas vegnan er dadas ad Andri Frischknecht che va a la partenza ensemen cun Matthias Stirnemann. Quest duo aveva triumfà al Swiss Epic 2018.
Jau m’allegrel extrem da finalmain puspè cumenzar a far cursas.
Al Swiss Epic da quest onn vegnan spetgads radund 250 teams da dus. Il sajet da partenza per questa cursas da tschintg etappas succeda a Laax. A fin va questa cursa extrema a Tavau. Tut en tut han ils participants d’absolver 333 kilometers e 12'850 meters differenza d’autezza.


text:
Positron
El positron l'è l'antiparticella de l'elettron. El gh'ha carega elettrega +1, ugual e opposta a quella di elettron, l'istess spin de 1/2 e l'istessa massa. La soa esistenza l'è stada postulada dal Paul Dirac e dimostrada in del 1933.
StoriaModifega
Hinn staa descovert in di ragg cosmegh dal Carl Anderson in del 1932. Hinn staa el Patrick Blackett e 'l Giuseppe Occhialini a finì la descoverta l'ann dopo, e han confermaa l'ideja del Paul Dirac in su l'esistenza de l'antiparticella de l'elettron.
AnnichilimentModifega
Quand che on positron el ciappa dent on elettron tutta la massa la vegn energia, squasi tutta in foton in del camp di ragg gamma, con la formula:
Di voeult el pò vegnì foeura on atom esotegh assee instabil, ciamaa positronio.
ProduzionModifega
Se pó avègh on positron dal decadiment radioattiv o dal contatt di foton da pussee de 1,022 MeV con la materia, che 'l produss sia on elettron che on positron, e per quest l'è ciamada "produzion de cobbia".


text:
Las paraulas furman in dals stgazis ils pli prezius da la cultura populara rumantscha. Sin pitschen spazi è sa mantegnida ina varietad da motivs surprendenta. Las influenzas èn multifaras e dattan perditga da la transfurmaziun d’in fundus narrativ internaziunal en vestgì alpin.
Il salip e la furmicla
Tar la versiun en rumantsch grischun dal ‹salip e la furmicla› sa tracti d’ina transposiziun integrala dal raquint da Sep Mudest Nay (cumparì l’onn 1940 en versiun sursilvana). Ed a la fin cuntegna l’e-book il text da la chanzun populara ch’è cumprovada da l’Engiadina fin en Surselva.
Paraulas da Grimm 1
L’emprima ediziun da las ‹Kinder- und Hausmärchen› dals frars Grimm è cumparida il 1812. Bainspert dueva quest’ovra sa sviluppar a la pli impurtanta ed enconuschenta collecziun da paraulas popularas en tut il mund. Bain cler ch’ella ha er chattà la via en terra rumantscha…


text:
CAFFÈ TERZI BULAGGNA
Al parêva un quèl inpusébbil, fèr un cafà pròpi difaränt magaréṅna da chi èter, sarvé int un sît in duv la żänt i psêven bàvver såul dal cafà e dal tè!
Inciónni bvand, inción vén o panén: am é d avîṡ d èser stè al prémm in tótt’Itâglia a fèr un quèl cunpâgn.
In prinzéppi tótt quant, sía i baréssta che i cliént, i m tirèven só, i m tulêvn in gîr, i gêven acsé che un sît ch’al fèva såul di cafà an psêva brîṡa stèr in pî. E pò dåpp, invêzi, pian pianén…
Avän tachè, nuèter par prémm, a fèr la torefaziån dal cafà: int na manîra ch’an s in êra mâi véssti dal cunpâgni, parché mé a vlêva fèr da sénter la personalitè dal bån cafà, mégga la mî!
A druvèven una tustadûra cèra, ch’as pséss capîr la qualitè dal cafà ch’a druvèven, mégga ed cäl naigri, che int la tâza as sént såul l amåur dal bruṡè e dl amèr.
Adès anc tótt i giurnaléssta, ala fén, i an capé che par fèr såul di cafà biṡåggna avair una gran spezialiżaziån: e quasst qué l é un pâs inànz, mégga indrî!
Adès l é socuànt ân ch’a sän inpgnè un puctén dimónndi magâra, siché dånca avän pasè la gestiån al’Êlena Naldi, ch’la i tén drî pulidén es l’é pròpi brèva, pió d un pôc!
CAFFÈ TERZI VGNÔLA
Un sît pió grand, pió chiêt, sänza tanti pépp, in duv a s pòsa stèr in pèṡ e a bèl èṡi. Tant par dîrn ónna, a n avän brîṡa tirè só al bancån tradizionèl o la bdèna: avän tgnó drî a un’idê tótta difaränta pr un sitarén mudêren.
Un luchèl nôv nuvänt par stèr stramèż ai cliént e ala żänt, brîṡa in vatta a un pèlc. E pò in st luchèl che qué avän anc una tostatrîz, céṅna mo bôna magâra, es a psän fèr un frâc ed prôv, däl degustaziån con la tustadûra e pò anc la scôla: defâti l é pròpi quall ch’a fän tótt i dé!
CAFFÈ TERZI SAN SEBASTIAN
Un bèl dé ai arivé ón ch’al gé: “A sån un spagnôl, a vói fèr vòsc un cåurs ed cafeterî”: l êra dal dåumélla e dîṡ. A gé: “Mo soncamé, par mé la và bän!”.
Al fé al cåurs e l é stè brèv magaréṅna: defâti al dvinté un Màsster ed Cafeterî. Pò dåpp ai arivé sô fradèl, ch’al gé: “A vói fèr un cåurs anca mé!”. Arspundé: “Dâi pûr, và pûr là, vén mò qué!”.
Siché al le fé anca ló, l é stè brèv es l à studiè, siché l é dvintè un Màsser ed Cafeterî anca ló.
Ala fén ai ò mò intaiṡ cus’i s vlêven fèr: i vlêven avrîr un “Caffè Terzi” in Spâgna.
Al fó acsé ch’avêrsen con la famajja Benitez Quintana al prémm “Caffè Terzi Donostia” e pò dåpp chi brèv ragâz i an avêrt èter dû luchèl, adès i van ch’i pèren ónt es i én dvintè i distributûr ed “Caffè Terzi” in Spâgna!


text:
Ils organisaturs da l'Engadin Bike Giro han speculà gist. Cura che tut la pandemia da corona cun tut sias consequenzas è arrivada era en Europa ed en Svizra han els sco emprim spetgà giu. Enstagl da desdir la cursa u da spustar quella sin in auter termin, han els gì pazienza. E quella pazienza è uss sa pajada. Cura che la Confederaziun ed il BAG han cumenzà da schluccar las mesiras en connex cun il coronavirus han els elavurà in concept da segirezza. Quel è vegni approvà e la cursa ha pudì avair lieu.
La victoria dubla è la paja per ils sforzs
La cursa che sa cumpona da trais etappas entaifer trais dis è stada insatge per ils spezialists da maraton. Simon Vitzthum da Rheineck ed era Alessandra Keller dad Ennetbürgen èn stads durant ils ultims trais dis ils atlets ils pli constants. Vitzthum ha gudagnà l’emprima etappa da la cursa, ed è alura vegnì duas giadas segund. Tar las dunnas ha Keller gist gudagnà tuttas trais etappas.
Andrin Beeli meglier grischun
Cun grondas aspectativas è l’elita dal mountainbike arrivada en l'Engiadina. Finalmain puspè ir a la partenza dad ina cursa. Uschia è stada per tuts la finamira da sa mesirar cun la concurrenza e da mussar ina buna cursa. Or da vista grischuna è quai grartegià il meglier ad Andrin Beeli da Sagogn. El ha terminà la cursa sco otgavel.
Vital Albin sin il 11avel plaz
Ina buna cursa ha era mussà Vital Albin. Il mountainbiker da Tersnaus ha manchentà ils top diesch mo per diesch secundas ed è vegni 11avel. La cursa è stada impurtanta era en vista a la cuntinuaziun da la stagiun che va lura vinavant la proxima fin d’emna cun cursas da la cuppa svizra.
Luca Tavasci spert era cun impediment
Durant ils mais d’enviern fa Luca Tavasci da Samedan en emprima lingia cursas da passlung. El participescha a cursas da la cuppa mundiala per atlets cun handicap. Dapi la naschientscha manca a Luca Tavasci il maun sanester. Per restar en furma era durant la stad, fa l’atlet da Samedan cursas da mountainbike. Quai è per el la cumbinaziun perfetga cun il sport d’enviern. Sin ils culms enturn sia patria a Samedan è Tavasci vegni 13avel en la categoria Fun 1.


text:
ADAYA: «New Land»
In disc ch'è restà in pau sut il radar è cumparì il favrer da la chantautura Adaya Lancha Bairacli, che sa numna simplamain Adaya, il link avra en ina nova fanestra. L’artista naschida ils 31 da schaner dal 1993 en l'Emmental ha tschernì gia baud la via da daventar musicista. Ella suna tar diversas bands, fa musica sin via e sco solista preschenta ella uss ses segund disc «New Land», in disc che maina sin in viadi musical cun folk da las inslas britannicas, cun tuns mistics e misterius, e mintgatant er melancolics e sombers. La multi instrumentalista suna arpa, bouzuki, flautas, cornamusa, ghitarra, banjo e darbuka, ina sort tambur oriental. In per dals texts da sias chanzun derivan dal fundus da sia tatta, l’autura e poeta Juliette de Bairacli. (Jachen Prevost)
The Weeknd: «After Hours»
Publitgà in album da concept durant il temp da streaming, Instagram e Tik Tok è curaschus, pulit curaschus. A l’entschatta sun jau stà sceptic e n’hai betg pensà ch’jau scriv ina giada d’in album da The Weeknd ubain ch’jau ludass quel lura schizunt. Mah, exact quai capita en quest mument. «After Hours» ha in fil cotschen, è producì stringent ed ha ina varietad remartgabla. Qua chattan ins per exempel tar «Hardest To Love» tuns fluents dal Drum’n’Bass dils onns 90, «After Life» fa impressiun cun ses Future Disco Beat e lura avain nus sa chapescha l'imni en il stil dals onns 80 che dentant quasi mintgin conuscha: «Blinding Lights». Tge ch’ins na chatta betg èn featurings e quai è era bun uschia. «After Hours» è l’istorgia da The Weeknd. Sco per exempel sia nova patria L.A. mudregia el, da conflicts interns, solitariadad, relaziuns ruttas, confess da culpa sco era drogas ed auter che defineschan ses mund. Finalmain puspè ina giada in album da quest gener ch’ins sa tadlar dad a fin z. Pitschen tip: Oravant tut la notg durant ir cun auto èsi il meglier per tadlar. (Danilo Bavier)
The Blossoms: «Foolish Loving Spaces»
The Blossoms è ina band da Stockport en il conturn da Manchesters che para da far in viadi tras il temp. Els vesan ora sco sch’els fissan vegnids direct dals onns 70 – cun chavels lungs e schnuz. Lur musica percunter derasa in’atmosfera dals onns 80 à la Talking Heads. Ed il plaschair e las sgnoccas ch’els integreschan en lur show e lur chanzuns regorda vid il Britpop dals onns 90. Uschia sa preschenta era lur album «Foolish Loving Spaces» variant e divertent. L’album cumenza cun la chanzun «If You Think This Is Real Life» ch’è emplenida cun synthies, percussiun e buna luna, seglia lura tar dream pop e disco cun «My Swimming Brain» e finescha cun «Like Gravity» cun ina sort electro-rock à la The Strokes. E tranter quellas chanzuns èsi anc da chattar tut autras fassettas da divers geners. Ina maschaida da tuttas colurs che fa gust da tadlar betg be ina u duas giadas. (Dominic Pohle)
Die Draufgänger: «Grün»
Die Draufgänger quai èn 4 aventuriers ed ina aventuriera da la Stiria, la band è vegnida fundada l’onn 2001 sco band da giuvenils. Emprendì d’enconuscher han els en la scola da musica, lur vegliadetgna era tranter 9 e 12 onns. Oz, bunamain 20 onns pli tard èn els ina band che va da success tar success, ina parti band, sco quai ch’il num tradescha gia, «die Draufgänger». Betg pir dapi l’entschatta da quest onn è la colur verda preschenta en il mund da schlagher, na gia dapi lur grond hit «Cordula Grün». Varga 13 milliuns Spotify Streams en 80 pajais – quai mo la bilantscha dal 2019. Il nov disc «Grün» porscha a vus blers enconuschents hits en il stil tipic dals Draufgänger. Mintga chanzun va direct en l’ureglia – è dentant era adattà per chantar e ballar. Cun la nova single «Baby, du siehst gut aus» ha la band prendì in vegl hit da la «Indieband Bakkushan» ed han lura fatg lur atgna chanzun ordlonder; in punk da schlagher popular. Ma tadlai e guardai gist sez. (Christa Soliva)


text:
Obligatori da mascrina: En il liber na vala nagin obligatori da mascrina pli. Quai vala per exempel per terrassas, staziuns da tren u plazzas publicas. Il Cussegl federal recumonda dentant vinavant da purtar mascra, sch'ins na po betg tegnair avunda distanza. Er en biros e scolas na vala nagin obligatori da purtar mascra pli.
Endadens vala vinavant in obligatori da mascrina.
Homeoffice: Enstagl da l'obligatori vala uss ina recumandaziun da lavurar da chasa anora. Ils patruns ston dentant decider sez tge che vala en lur biros.
Gastronomia: Dador na datti naginas restricziuns pli. Endadens ston las persunas dentant vinavant seser. Tranter las gruppas vala vinavant la regla da distanza. Sch'ins na sesa betg vid la plazza sto vegnir purtada ina mascrina. Ina persuna sto dar las datas da contact.
Sport e cultura: Dador na datti naginas restricziuns pli. Endadens ston ins vinavant rimnar las datas da contact. Concerts da chor èn er lubids endadens. Uniuns da musica e chors pon cumenzar normal cun las provas – els ston dentant far contact-tracing.
Fatschentas, studios da fitness, centers da sports e parcs d'aua dastgan puspè avrir senza restricziuns.
Clubs e discos dastgan puspè avrir: dentant mo cun il certificat da covid.
Occurrenzas grondas: Occurrenzas cun passa 10'000 persunas vegnan puspè permessas. Tar occurrenzas nua che tut las persunas han in certificat da covid na datti naginas restricziuns. Occurrenzas grondas cun dapli che 1'000 persunas dovran ina lubientscha chantunala.
Tar occurrenzas senza certificats da corona datti intginas restricziuns. Tar occurrenzas cun obligatori da seser dastgan sa participar maximalmain 1'000 persunas. Sch'i na dat nagin obligatori da seser dastgan sa participar dador fin 500, dadens fin 250 persunas.
Vacanzas: Tgi che vegn ord in pajais da Schengen en Svizra na sto betg pli ir en quarantina. L’obligatori da test vala mo pli per persunas ch’èn anc betg viroladas ni guaridas. La Confederaziun recumonda dentant da mirar tar mintga pajais tge restricziuns che valan.


text:
A partir da 1965 hajan els cumprà tuttas, di Alfred. Intginas veglias dals onns 30 e 40 hajan els survegnì da la sora da sia dunna Ursulina. Ellas duas sajan stadas ina giada en ina stizun a Berna e là hajan ellas vis las medaglias veglias. In pèr onns haja sia sora lura rimnà ellas – Ina custava tranter 10 ed 80 francs.
In tschert plaschair
Quai è stà l’impuls da rimnar tut las medaglias. Pli tard èsi vegnì pli simpel, perquai ch'uffants da scola vendevan ellas ubain perquai ch’ins pudeva cumprar ellas en la stizun dal vitg.
Oz custa ina plachetta tranter 5 e 6 francs. Malgrà che Alfred ed Ursulina manegian che lur collecziun n'haja betg gronda valita, concedan els dus ch’els hajan tuttina plaschair da quella.
RR actualitad 08:00


text:
En il duel tranter ils vischins en la tabella ha il HCD pudì gudagnar cunter Genevra-Servette cun 4:2. Uschia han ils da Tavau marcà la segunda victoria da la runda da questa fin d'emna. Decidì il gieu ha il HCD però pir en l'ultim terz. Suenter 2 terzs steva quai pari tar 1:1.
Naziunal/Internaziunal Buna fin d'emna per il HCD
Suenter 8 partidas dal campiunadi svizzer da hockey, èn Genevra e Tavau vischins en la tabella. Omaduas equipas han 12 puncts sin il conto. Omaduas equipas han pudì festivar 4 victorias. Il HCD sia 5avla.
RTR/fa/ra/uca


text:
Polifenol
Se ge dix polifenoi a una class granda de metabolita segondare, caraterizads de la presenza de almanc un anell benzeneg, cond almanc un sostituent ossidrileg (OH) fenoleg, qe i pœl vesser liber, metilads (metossil), ligads a zuqer (glicosids) o a acids (ester). Qei qe ge n'è de plu ind el mond vejetal i è i flavonoids, ma g'è anca costituents de la class dei tanin, antocianine, proantocianidine, acids fenoleg e tants olter composts. Intra i tants composts de orijen vejetala i è forsi qei qe i g'ha l'interess plu grand per la salud umana, perqè i è intra i plu ativ[1].
Ativitaa biolojege dei polifenoi[Modifega | modifica 'l sorgent]
Intra le ativitaa principai dei polifenoi, le plu importante i è l'ativitaa antiossidanta e qella antinfiamatoria: i composts de qella class qé i è bon de blocar cond tants mecanism diferents le prume fas de la infiamazion, e de protejer del stress ossidativ e dei radegai liber; pò, i polifenoi i pœl hvir-g ativitaa de prevenzion de vergœne tipolojie de tumor, ativitaa antivirala, anti aterojenega e oltre anc'mò, segond la class qe se varda.
Riferiments[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Scheepens A, Tan K, Paxton JW (2010) Improving the oral bioavailability of beneficial polyphenols through designed synergies, Genes & Nutrition 5:75-87


text:
Igl emprem da quels usits ei il di da Daniev. Era aunc en biars auters loghens vegn quel festivaus, denton era cheu dat ei differenzas. Cunquei che nus essan il sulet vischinadi dalla vischnaunca che ha aunc mantegniu quei bi usit, lessel buca tralaschar da descriver en in pèr cuortas lingias quel.
Daniev, l‘ entschatta digl onn, fiasta da Maria, mumma da Diu. Denton lezza fiasta gioga per quei di plitost mo ina rolla laterala. Mintga persuna fa propiests all‘ entschatta digl onn, mintgina giavischa als vischins e parents mo il bien, bia cletg e buna sanadad. En tgei moda che quei succeda a Segnas lein nus mirar cheu sut:
Igl onn niev entscheiva da mesanotg e vegn annunziaus ils treis zenns duront diesch minutas. Ellas casas giavischan ins tut il bien als tierparents. Tscheu e leu in vischin che fa ina viseta. Sin meisa stat ina buna butteglia vin da spema, forsa aunc entgins cocs ni nuschs. Pli baul scadincass deva ei buca vin, ins secuntentava cun caffè ed in pign puschegn. Gia da vegl enneu ei il vitget da Segnas enconuschents lunsch entuorn per sia carn secca. Da Daniev vegneva per ordinari era scha schigiar da quella, gie ei deva e dat masseras che pertgiran la pli buna puolpa ni il meglier calun tochen quei di. Cunquei ch‘ ils biars fagevan pli baul il pur ed ins stueva levar baul, cuzzava la fiastetta buca ditg.
Per ils affons entscheiva la fiasta la damaun. Forsa ch‘ els levan gest quei emprem di digl onn il pli bugen e pli spert. Igl usit dad ir per bienmaun ni sco ins di a Mustér „ir a cattar bienmaun“ negin che vul munchentar. Gia baul la damaun ein els sin viadia per ir da casa tier casa a giavischar in bien niev onn. Quei succeda suandontamein:
Ils affons entran en zuler d‘ ina casa e dian suandont verset:
Bien di, bien onn,
nus giavischein bialas fiastas
ed in bien niev onn
In‘ autra versiun meins derasada secloma:
Bien di, bien onn
e dei bie[n]maun[1]
sche Vus veis buc in toc petta
sche dei in toc paun.
Per ordinari visitavan ils affons pli baul ils padrins e madretschas avon, ils auters vischins suenter messa. Suenter messa deva era igl augsegner il biemaun. Tier sur Giusep Durschei per exempel era quei bunamein in usit per sesez: ils affons stuevan tenor vegliadetga vegnir avon esch-casa e cantar la canzun[2]. Entscheiver stuevan ils pigns.
Il biemaun ei ina pintga donnaziun da daners. Per ordinari munta la summa 1991 denter 0.50 ed 1.— frs tier ils vischins. Pli baul, entochen che las famiglias eran plitost aunc paupras, deva ei buca adina daners. Ils affons secuntentavan era cun in toc petta, mams[3] ni schiglioc enzatgei da morder. Quei declara segir era la secunda varianta dils sura numnai versets. Deva ei inagada raps, fuva la summa buca fetg gronda. 1910 fuva in bienmaun da 10 raps gia ina facultad. Per ordinari survegnevan ils affons da gliez temps 1 tochen 2 raps.
Ils affons da Segnas mavan buca mo el vitg a cattar biemaun. Suenter ver visitau las casas dil vitg , mavan els ellas fracziuns dil contuorn, gie magari perfin tochen a Mompé-Medel. Secapescha ch‘ ils affons dad autras fracziuns vegnevan era a Segnas. Oz ha atgnamein mo il vischinadi da Segnas manteniu quei bi usit ella vischnaunca. Tuttina dat ei tscheu e leu era in affon d‘ in auter vitg che fa aunc viseta a Segnas.
Ils carschi giavischavan e giavischan era in bien niev onn. Ei dat ina regla ch‘ ins astgi giavischar aunc tochen ils 15 da schaner in bien niev onn ad enzatgi. ferton ch‘ ils affons ein il suentermiezdi en tschels uclauns, mavan ils carschi a „far Daniev“, vul dir: festivar il niev onn tier vischins e parents. Igl era ed ei per part aunc usit ch‘ ins viseta il vischin e beiba cun qiel in migiel vinars, per ordinari vinars dalla casa. Las casarinas laian schigiar ils mams ch‘ ein han fatg da avon Nadal, tscheu e leu dat ei cocs spagna e nuschs.
Cunquei che la fiasta croda aunc el temps da Nadal, gioga il pigniel era unc ina rolla. Savens tila il pigniel l‘ attenziun dils visitaders sin el, ils cussadents dalla casa ein segiramein loschs sch‘ il pigniel vegn ludaus.
La sera ei devoziun tier Maria. Suenter devoziun cuntinuescha il „far Daniev“ e finescha bein savens cun in scart troccas.
[1] ella regiun da Mustér vegn il plaid bienmaun pronunzaisu mo biemaun
[2] l‘ acziun da recitar ils sura versets vegn savens numnada: cantar la canzun
[3] biscuits


text:
Landshut
Landshut l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land de la Baviera, 'ndèl distret de la Bàsa Baviéra (Niederbayern).
Landshut l'è 'na cità extra-circondariàl (kreisfreie Städt) che völ dì che la fà circondàre (Kreis) de per sò cönt. L'è la capitàl del distret de la Bàsa Baviera e apò a del circondàre omònim ma del pont de vìsta aministratìf de chèst öltem la na fà mìa part.
Colegamèncc estèrni[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Bayerisches Landesamt für Statistik – Tabelle 12411-001: Fortschreibung des Beölkerungsstandes: Bevölkerung: Gemeinden, Stichtage (letzten 6) (Hilfe dazu)


text:
Il stadi federativ sez ha annunzià il glindesdi in entir pachet da mesiras per cumbatter las infecziuns cun la varianta sidafricana dal virus. En regiuns cun bleras infecziuns duai l'entira populaziun vegnir testada. Ultra da quai ston tut ils osps che vulan ir cun skis, mussar in test negativ.
Sco i para na cuntentan quellas mesiras dentant betg la regenza a Vienna. Sper l'appel da betg viagiar en il Tirol appellescha ella a tut ils osps, ch’èn stads las ultimas duas emnas en quella regiun, da far in test. Il medem valia era per tuttas persunas che veglian viagiar dal Tirol en in'autra regiun da l'Austria.
Schluccà lockdown
Malgrà la situaziun delicata en il vest dal pajais ha l’Austria schluccà quest glindesdi il lockdown che valeva las ultimas 12 emnas. Stizuns, coiffeurs e museums dastgan puspè avrir. I valan dentant bunamain dapertut reglas d’igiena severas, sco in obligatori da purtar mascrinas da FFP2.


text:
Ina chanzun artistica è in'ovra per clavazin e chant solo. Il text n'ha il cumponist per il solit betg scrit sez ed è d'auta qualitad. Tar Schubert gioga il clavazin er ina pli impurtanta rolla che tar auters cumponists da lezzas uras. El è in partenari egual dal chantadur u la chantadura. Las duas chanzuns artisticas «Erlkönig» e «Gretchen am Spinnrade» mussan quai a moda exemplarica.
Tut en tut ha Schubert cumponì bunamain 600 chanzuns artisticas. Inqualas furman er in ciclus. Quai vul dir ch'il cuntegn d'ina retscha da chanzuns furman in'istorgia. In da quels ciclus è «Die schöne Müllerin» che sa basa sin poesias da Wilhelm Müller.
L’emissiun cun musica classica da differents cumponists ord tut las epocas. Interpretada d’orchesters e solists da renum.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Ils fatgs:
- Il co-pilot ha laschà crudar sapientivamain l'aviun
- Las autoritads partan dal fatg ch'i sa tractia da mazzament intenziunà
- passagiers han realisà la situaziun
Dumondas avertas:
- las raschuns dal co-pilot da laschar crudar l'aviun
- suicidi n'è betg excludì
- segunda black-box n'è betg anc chattada
Il co-pilot da la maschina da Germanwings ha chaschunà la crudada da l'aviun da mardi passà. Sco quai che la procura publica franzosa ha communitgà, saja d’udir sin il registratur da vuschs, co el tiria flad, uschia stoppia el esser stà tar sasez.
Nagins indizis per in'attatga terroristica
Sco quai ch'il procuratur public Brice Robin ha ditg a las medias eria il pilot serrà ora dal cockpit il mument da la crudada. El saja ì sin tualetta ed haja silsuenter però empruvà da sfratgar en l’isch ch'era serrà d’endadens. Il co-pilot haja gì il commando. Silsuenter saja l'alarm ì liber.
La procura publica franzosa investighescha ussa pervi da mazzament intenziunà. Tenor las inquisiziuns d'enfin qua na dettia quai nagins indizis per in'attatga terroristica.
Profil dal co-pilot senza singularitads
Tenor il ministeri da l'intern tudestg era il co-pilot oriund da la Germania e betg registrà en in register da terrorists. El haja lavurà dapi il 2013 tar Germanwings ed haja gì bun 630 uras experientscha da sgol. Avant sia occupaziun tar la societad aviatica saja el vegnì scolà tar las Lufthansa a Bremen.
Suicidi n'è betg excludì
I saja betg cler, pertge che l'um da 28 onns haja manà sapientivamain la maschina cunter in grip da la Alps franzosas. Il procuratur public n'ha betg vulì trair conclusiuns ord il sacuntegnair dal pilot. El ha però concedì ch'ins possia tschentar la dumonda sch'i sa tractia dad in suicidi.
Nagin sistem dal mund po evitar uschia insatge.
Ils CEO’s da la Lufthansa e la Germanwings han prendì posiziun davart ils fatgs en connex cun la disgrazia d'aviun. Dapi il 2013 saja il co-pilot stà engaschà en in Airbus A320. El haja dumagnà tut ils tests ed il examens, sincerescha Spohr.
Tenor Carsten Spohr sa tractia qua dad in cas singul tragic. Il co-pilot haja cumenzà sia scolaziun il 2008. Suenter sia scolaziun haja el gì ina pausa dad 11 mais.
Ins speria ussa da chattar la segunda black-box per pudair concretisar ils fatgs da las ulitmas minutas en il cockpit.
RR novitads 14:00


text:
Irögn
Irüün (nom ufizial in italian Airuno) al è un cumün de la Pruvincia da Lecch da 2 879 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 4,3 km² e ona densità de 670 ab./km².
L'è tacaa ai comun de Brivi, Crimela, Ulgiaa, Olginaa, Carghentin.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Irögn l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Ina malsogna saja bain adina problematica, dentant cons animals che vegnan ad esser pertutgads la fin finala, sa mussia pir en il futur, ha il directur dal parc Heinrich Haller ditg ad RTR. Quai dependia da la direzza da l’enviern. Tar ils capricorns èn ils experts dal parc naziunal plitost optimistics. Percunter quintan els tar ils chamutschs cun ina pli auta mortalitad.
Be observar e survegliar
«Il parc na fa en mintga cas nagut cunter la malsogna», conferma Haller ad RTR. «Il Parc naziunal svizzer è qua per observar e survegliar process natirals e betg per intervegnir en la natira – quai valia era en cas da malsognas.» Cun ils collegas talians vegnia il Parc naziunal ad observar tut, pertge la malsogna da la tschorvadad, saja evidentamain vegnì na da l’Italia.
Epidemia vegn mintga pèr onns en Grischun
Tenor Haller sa tractia quai dentant d’ina situaziun che capita adina puspè. Mintga pèr onns dettia quai en il Grischun in epidemia da la tschorvadad da chamutschs. Quella cuntanschia era regularmain il Parc Naziunal Svizzer, nua che vivan radund 300 capricorns e 1’600 chamutschs.
Il schef dal departament da chatscha e pestga dal Grischun, Georg Brosi conferma quai – i na sa tractia quai betg d’insatge nov, mabain d’ina malsogna che vegnia adina puspè avant. Saja la malsogna fitg agressiva, alura po ella tutgar bun in terz dals animals en in triep.
RR novitads 15:00


text:
Venter
El venter o ventro (alter nomm: panscia, botasc, busecca[1]) l'è ona part del corp. L'è 'l sit del corp de l'omm (o di besti) indè che se troeuven sarraa dent i budei, el fidegh, el stomegh e via inscì.
El nommModifega
La parolla venter la riva del latin ventrem. L'è comuna a alter lengov neolatinn (italian ventre, sardegnoeu brente...), ma a nivell popolar l'è doperaa insemma a alter termen, compagn de panscia.
La variant ventro l'è tipega de la Lombardia setentrional: in del Comasch, in sul Lari e in Valtolina. El termen panscia l'è ben doperaa in de la Lombardia oriental, in de la Bassa (Paves, Cremones, Lodesan...) e in del Novares (oltra che in tutt el Piemont e la Liguria).


text:
Sco quai ch'il president dals Verd-liberals, Martin Bäumle ha ditg envers la SonntagsZeitung, veglian ils Verd-liberals puspè turnar a la concordanza. La Partida populara svizra duai survegnir enavos il segund sez en il cussegl federal sin donn e cust da la Partida liberaldemocratica, la partida da Schneider-Ammann.
La raschun per questa midada dal curs è tenor Bäumle la posiziun da la PLD areguard la midada sin il sectur da l'energia, quella na sustegnia la PLD betg avunda.
(RR novitads a las 09:00)
Elecziuns federalas 2015 Bäumle na vul betg exnum reeleger Schneider-Ammann
La Partida verd-liberala smanatscha als Liberaldemocrats da betg confermar en l'uffizi lur cusseglier federal Johann Schneider-Ammann l'onn 2015.
Sco quai ch'il president dals Verd-liberals, Martin Bäumle ha ditg envers la SonntagsZeitung, veglian ils Verd-liberals puspè turnar a la concordanza. La Partida populara svizra duai survegnir enavos il segund sez en il cussegl federal sin donn e cust da la Partida liberaldemocratica, la partida da Schneider-Ammann.
sda/fa/al