text:
Matteo Salvini
Matteo Salvini (Milàṅ, 9 ad Mars dal 1973) 'l è 'n pulìtig itagliàṅ dla Léga Nòrd e dal partî Nuàtar par Salvini.
Da śōvan 'l à fat al cuncurènt in di prugràma 'd Mediaset Ślàlom Dópi ad Corrado Tedeschi[1] e Al Pranś 'l è Sarvî ad Davide Mengacci[2].
Dòp èsar stâ spuśâ cun la giurnalìsta Fabrizia Ieluzzi, ch'la gh'à dâ 'n fiōl, avēr visû cun la Giulia Martinelli, ch'la gh'à dâ na fiōla fémna, e èsar-'s mis cun la preśentadōra Elisa Isoardi[3], adès al stà cun la fiōla 'd Denis Verdini, la Francesca[4].
Par la campàggna dgl'elesiòṅ pulìtighi dal 2018, in du al s preśènta in cualisiòṅ insém a Fòrsa Itàglia, a Fradèi 'd Itàglia e a Nuàtar cun l'Itàglia, Salvini al decìd ad tiràr via la paròla Nòrd da 'l sò partî e 'd sfrudàr al sit internet Salvini Premier in du 'l invìda i sò sustenidōr a mét'r un “A m piàś” a i sò post par muciàr sù di punt e vìns'r acsè di prèmi cuma dal telefunàdi sèg, di post c'n al sò foto a tri migliòṅ ad fan e di incóntar riservâ c'n al „Capitàṅ“ ch'al sarév pò lò[5].
Nòti
- ↑ Quànd Salvini 'l iva tòlt part a «Ślàlom Dópi» Corriere della Sera, 15 ad Mars dal 2016
- ↑ Salvini cuncurènt a 'Al Pranś 'l è Sarvî' in dal '93: 'A sòṅ òṅ ch'a n fag gnint' Ansa, 21 ad Nuvémbar dal 2014
- ↑ Matteo Salvini, maṅ in dla maṅ cun l'Elisa Isoardi su 'l Gargàṅ Corriere della Sera, 13 'd Agóst dal 2016
- ↑ L'Istâ calda 'd Matteo Salvini e dla Francesca Verdini a Milàṅ Marìtma Il Giornale, 23 ad Luj dal 2019
- ↑ Salvinipremier.it, al sit nóṿ c'n al cuncōrs "Vins Salvini" La Repubblica, 11 ad Favràr dal 2018
- Wikiquote contiene citazioni di o su Matteo Salvini
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Matteo Salvini


c: text/html

text:
cuntegn
Svizra
-
Dapli paja per il cader
Las bancas svizras augmentan pli pauc las pajas. Radund 65% dals collavuraturs n'hajan betg survegnì in augment da la paja fixa. Quai resulta d'ina retschertga da la federaziun svizra dal persunal da banca. Tar il cader saja là paja dentnat creschida. Sut il stritg è la paja media però sa reducida.
Damain bunificaziuns ha quai era dà. Tenor la retschertga ha anc 68% dal persunal survegnì in bonus, quai èn 14% damain che anc il 2013. La summa da las bunificaziuns saja però creschida, surtut en las categorias da paja autas e tar ils umens, uschia la federaziun dal persunal da banca.
RR novitads 14:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Per tge delict che las persunas ston sa responsar n’ha la polizia betg communitgà. Era betg cler è sche persunas svizras sa chattan anc en arrest d’inquisiziun. En tut ha la polizia arrestà temporarmain sur quests dis 186 persunas e 225 persunas ha ella prendì a ferm. Tenor indicaziuns da la polizia ha quai dà 37 cumonds d’arrest en connex cun randalissem.
Suenter ils grevs cravals en la citad da Hamburg ed ils gronds donns tras demonstrants èn tut stgars 500 policists vegnids blessads.
RR novitads 14:00


text:
Norimbèrga
Norimbèrga (en todèsch: Nürnberg: endèla parlàda francóne: Nämberch) l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land de la Baviera, 'ndèl distret de la Média Francònia (Mittelfranken). La g'ha 511 628 abitàncc (dato del 31. Dic 2016). Dòpo la fì de la Segónda Guèra Mondiàl l'è stàda séde del tribünàl ciamàt a giüdicà i dirigèncc del regìme nazìsta responsàbii dei crìmegn de la Shoah.
Informasiù generài[Modifega | modifica 'l sorgent]
Norimbèrga l'è 'na cità extra-circondariàl (kreisfreie Städte) che völ dì che la fà circondàre (Kreis) de per sò cönt.
L'è la segónda cità piö grànda de la Baviera dòpo de Mònaco e la piö grànda de la regiù de la Francònia. Sitüàda a 7 km de la cità de Fürth, a 17 km de Erlangen e a 15 km de la cità de Schwabach, ensèma a chèste trè cità la fùrma l'àrea metropolitàna de Norimbèrga che la pàsa 'l miliù e duzentmìla abitàncc[2] e l'è giöna de le piö 'mportànte conurbasiù de la Germania.
Stória[Modifega | modifica 'l sorgent]
La prìma mensiù de la cità l'è del 1050 (endèn docümènt de Imperadùr Enrìco III del Sacro Romano Impér), e l'ìa citàda col nòm de Nuorenberc. Endèl 1219 l'imperadùr Federìco II elò ghe cuncidìa el privilégio de ciamàs "cità lìbera" e de goernàs de per sò cönt per mès de istitüsiù autònome. La cità la s'è sgradìda fò 'ntrà i sècoi XV e XVII gràsie a le atività comerciài che i sò citadì i 'ntratignìa con töta l'Europa (ma 'n particolàr coi Paés Bas e l'Itàlia). Pò a l'atività cültüràla e artìstica l'è intènsa e 'l sò personàgio piö cunusìt i'è stacc el pitùr Albrecht Dürer, el scultùr Peter Vischer e 'l cartògrafo Martin Behaim.
Dòpo che gh'è stat scuprìt l'Amèrica, Norimbèrga l'è restàda 'n pó taiàda fò de le nöe vìe comerciài e dòpo la Guèra dei Trent'àgn l'è cuminciàda 'na lènta decadènsa che la s'è fermàda apéna 'ndèl sècol XIX quan che g'ha cuminciàt a nàser e a sgrandìs fò la 'ndüstria dei zögàtoi.
Ai tép de la Germania Nazìsta, Norimbèrga la g'ha ìt en ruòlo 'mportànte come séde dei radùni pulìtich al Zeppelinwiese. L'è stat apò a'l pòst endóche gh'è stat emanàt le légi rasiài del 1935. A la fì de la Segónda Guèra Mondiàl, l'è stàda séde del tribünàl speciàl dei Aleàcc mitìt en pé per giüdicà i criminài de guèra nazìsti.
Cità 'nzemelàde[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Antalya, Türchia, del 1997
- Atlanta, Stati Ünìcc, del 1998
- Charkiv, Ucraìna del 1990
- Cracòvia, Polònia del 1979[2]
- Gera, Germania del 1988
- Glasgow, Regn Ünìt del 1985
- Hadera, Israele del 1995
- Kavala, Grecia del 1998
- Nisa, Francia del 1954
- Praga, Repüblica Ceca del 1990
- San Carlos, Nicaragua del 1985
- Shenzhen, Cina del 1997
- Skopje, Macedònia del 1982
- Venésia, Itàlia del 1999
Galerìa de fóto[Modifega | modifica 'l sorgent]
Colegamènc estèrni[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Bayerisches Landesamt für Statistik – Tabelle 12411-001: Fortschreibung des Beölkerungsstandes: Bevölkerung: Gemeinden, Stichtage (letzten 6) (Hilfe dazu)
- ↑ Gemeindeverzeichnis des Statistischen Bundesamts


text:
Bos taurus
El Bos taurus, piö cunusìt col nòm popolàr de àca (in Lumbard Ucidental vaca, u anca vacja, in Lumbard Alpin - pr IPA: /'vakɒ/, /'vaçɒ/) per i ezemplàr fèmina, tòr per i ezemplàr màscc, bò per i ezemplàr màscc castràcc (in Lumbard Ucidnetal anca Böf) i e vedèl per i ezemplàr zùegn (Büscin in Lumbard Ucidental), l'è 'na spéce de mamìfer erbìvor artiodàctilo de la famìa dei Bovidae. L'è 'na bès·cia demestegàda de l'òm, ma 'n sèrte zòne del mónt se pöl troàl amò al stato salvàdech.
L'è stat demestegàt presapóch 10.000 ans fà 'ndèl Medio Oriènt, e de lé l'aleamènt de chèste bès·ce 'l s'è difundìt en pó 'n töt el mónt.
L'òm el la léa fò per doprà la sò càrne e 'l sò lat come nütrimènt, per la sò pèl (el cüràm), ma 'ndèla stória (e amò al dé d'encö 'n sèrte pàrcc del mónt) l'è stat apò dopràt per trasportà dei càrech gréf e per laurà la campàgna.


text:
Arcisaa
Arcisaa (nom ufizial in italian: Arcisate) l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 9 975 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 12,2 km² e 'na densità de 818 ab./km².
El paes el gh'ha dò frazion, ciamaa Brè (comun fina al 1928) e Velmee (che fina al 1968 l'era ona frazion de Cantell). Duranta la soa stòria, Arcisaa l'è stada sede de ona piev de l'arcidiòcesi de Milan.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer di abitant del comun de Arcisaa l'è mostraa in la tabella chi de sotta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Donald Trump ha annunzià via Twitter, ch'el e sia dunna Melania sajan vegnids testads positiv sin il coronavirus. Avant era vegni enconuschent, ch'ina da sias stretgas collavuraturas saja s'infectada. Ils davos dis è la collavuratura Hope Hicks stada bler ensemen cun el. Entant èn Donald Trump e sia dunna Melania en quarantina.
Tar glieud ch'ha stretg contact cun il president american hai schon dà plirs cas da corona – tranter auter la pledadra da medias dal vicepresident Mike Pence u il cussegliader sa segirtad Robert O'Brien.
Manar vinavant l'uffizi
Il medi persunal dal president american, Sean Conley, ha scrit en ina communicaziun, che Trump possia manar vinavant las funcziuns d'uffizi senza interrupziun. El e la First Lady restian durant la guariziun en la Chasa alva.
Pliras occurenzas publicas il davos temp
Il mardi ha Trump inscuntrà a ses concurrent per las elecziuns dal president Joe Biden en ina emissiun da televisiun. La mesemna saja el stà tar in’occurrenza da cumbat electoral a Minnesota. Durant quell’occurrenza n'hai dà nagin obligatori da mascra e las persunas sajan stadas ferm datiers in da l'autra. Millis da persunas sajan stadas al lieu. Er Donald Trump sez na porta pel solit er nagina mascra.
En ils Stadis Unids èn pli che 7,2 milliuns persunas s'infectadas cun il coronavirus. Dapli che 207'000 persunas èn mortas pervia dal virus.


text:
Quai che pertutga la realisaziun dal hotel Flaz sin l’areal Sportpavillion a Puntraschigna ha la Dretgira administrativa dal Grischun refusà tut ils quatter recurs inoltrads cunter la vischnanca da Puntraschigna. Tranter auter avessan ils recurrents stuì far valair pli baud lur dretgs envers l’intenziun da bajegiar.
Plinavant n'haja la vischnanca er fatg nagins sbagls formals.
Quatter recurs cunter il project
Il 2018 avevan gist quatter vischins da la parcella a Puntraschigna inoltrà recurs cunter l’intent da fabritgar in hotel cun 94 chombras e custs da radund 20 milliuns francs.
Il cas po uss anc vegnir tratg avant il Tribunal federal.


text:
En il chantun Berna han partidas verdas e da sanestra ed organisaziuns per dretgs fundamentals inoltrà in recurs tar il Tribunal federal cunter la restricziun da 15 persunas a demonstraziuns. Il chantun Berna ha fixà quest dumber en sia ordinaziun da Covid. El va uschia pli lunsch ch’il Cussegl federal.
Tenor ils recurrents cuntrafa la restricziun da Berna als dretgs fundamentals da la libertad d’opiniun e reuniun. Ina limitaziun dal dumber da persunas a demonstraziuns na saja ni commensurada ni en l'interess public. Ed er la sanadad na saja betg periclitada tar demonstraziuns cun obligatori da mascras.
L’entschatta d’avrigl avevan gia partidas e organisaziuns da sanestra en il chantun Turitg fatg recurs cunter la restricziun da 15 persunas a demonstraziuns.
Ord l'archiv da Radio SRF:


text:
La Provinzia la entervegn ence en cont de la liberalisazion de la imagines del patrimonie culturèl.
La neva Desposizions, defat, les stabilesc avisa che la Soraintendenza provinzièla la podarà liberalisèr la doura de la fotografìes tegnudes sù te l’Archivie fotografich tras permiscions spezièles. La mudazions les perveit amò apede n smendrament sostanzièl de la tarifes de reproduzion, che vegn cà dal miorament tecnologich, da la descancelazion programatica di deric de publicazion per la doura culturèla e scientifica e da n gran smendrament di agravies per la doura tel comerz.
L provediment l tol sù la valutazions che ti egn passé à portà, a livel nazionèl, a la mudazion del “Codesc di bens culturèi e del paesaje”, smendran l diviet de slarièr fora la imagines, a una col voler palesà dal moviment “Fotografie libere per i beni culturali”. La liberalisazion de la imagines desche fator de svilup del lurier e de l’economìa de la cultura, tel chèder de chel che vegn metù dant tel Recovery Plan, l’é n argoment d’aldidanché. La revoluzion digitèla, la neva tecnologìes e i neves media à mudà e liberalisà i prozesc de produzion e de sparpagnament de la fotografìa, condizionan la dinamiches de interazion sozièla, i comportamenc e la modalitèdes de autoraprejentazion individuèla e de grop, con apede la cultura de l’azess a la cognoscenzes e de l’Open Acess al patrimonie culturèl; per chest ence l’archivie fotografich storich provinzièl l se adatea a la bona prateghes internazionèles outes a la doura, a la condivijion de la cognoscenzes e al poder palesèr pensieres e slarièr fora informazions, no demò anter i studiousc, ma ence anter la jent e a favor de sacotanta firmes cuilturèles e creatives, da spess joenes.
L’é jà dò a peèr via na pruma esperienza de liberalisazion de la fotografìes de l’archivie de gra a la colaborazion anter la Soraintendenza e l’Ofize stampa provinzièl: tel 700m cedean de la mort de Dante Alighieri, l’é stat endrezà na mostra virtuèla per l recordèr, ge dajan luster al monument che Trent ge à dedicà tras i eies e la interpretazions di fotografes.
Scheda
L’Archivie fotografich storich provinzièl l’é metù adum da passa n milion e mez de elemenc che revèrda l contest trentin te duta sia particolaritèdes storiches, ambientèles, de paesaje, antropologiches, sozioeconomiches, culturèles e de vita materièla; apede a la sacotanta fotografìes de documentazion del patrimonie culturèl provinzièl l’é ence archivies profescionèi de fotografes trentins e da foradecà, archivies fotografics zedui de istituzions e de etres enc, regoetes de fotografìes e de cartolines. L patrimonie l’é metù adum da fons de la Provinzia autonoma de Trent e da fons de terc en depojit.
L materièl l’é spartì te 53 fons desvalives: regoetes con pec toc, desche la fotografìes che revèrda i spionamenc su la crepes trentines fac da Giuseppe Colpi tel clima iredentist, archivies profescionèi de fotofrafes e de firmes desche l studie Bosetti (294.000 unitèdes) l’archivie Frèdes Pedrotti (115.000 fotogtafìes) Flavio Faganello, Rodolfo Rensi (duc e doi passa 400.000 foti). I archivies de Faganello e del fotograf Luciano Eccher (130.000 unitèdes) tol ite ence tropa fotografìes storiches che ic à binà sù desche esperc e colezionisć.
Te la regoetes de cartolines segnalon chela de Renato Mazzalai, anter cheles più riches e per l teritorie trentin, con passa 16.000 toc stampé da sacotenc editores locai e da la maora firmes transalpines.
La informazions les é a la leta su la piata Patrimonie del sit:
https://www.cultura.trentino.it/Archivio-fotografico-storico
Contac: afs@provinzia.tn.it
Duta la imagines coleèdes al comunicat les é conzedudes con lizenza Creative Commons CC BY-NY
Traduzion di Servijes Linguistics e Culturèi del Comun general de Fascia
(Traduzione a cura dei Servizi Linguistici e culturali del Comun general de Fascia)
Fonte: Ufficio Stampa


text:
Kalevipoeg
El Kalevipoeg l'è on poema epegh in lengua estona, faa su in del XIX secol del scrittor Friedrich Reinhold Kreutzwald (e, prima de lu, del Friedrich Robert Fählmann), e publicaa in tra el 1857 e 'l 1861. L'è ona regolta in 19.000 vers, spartii foeura in 20 cant, e 'l cunta su i aventur del fioeu de Kalev (in eston Kalevipoeg). Kalevala e Kalevipoeg hinn i dò font principai per cognoss la mitologia di popolazion ugro-finnegh.
L'è devegnnu el poema nazional de l'Estonia anca per via d'ona vena patriottega bella forta. L'è staa faa su in l'istessa manera del Kalevala, el poema nazional finlandes. El Kreutzwald l'ha regolt i testimonianz de la tradizion oral e j'ha mettuu tucc insemma in d'on gran corpus de legend (anca se on quai tocch l'è staa giontaa proppi de l'autor, per impienì on quai boeugg narativ).
Se cred che 'l Kalevipoeg, al contrari del Kalevala, el gh'abbia pussee influenz de la mitologia germanega, come che se ved de certi stori pussee tragich e sanguanent.
La storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
El gigant Kalevipoeg el partiss per la Finlandia per cercà la soa mader, che l'è stada rapida. In del sò viagg el compra ona spada, ma el coppa anca el fioeu pussee grand del ferree dopo 'na discussion. El ferree el malediss la spada, e le butta dent a on fiumm.
Tornaa indree, el Kalevipoeg el devegn el re de l'Estonia, dopo avè battuu i sò fradei in d'ona gara a lancià i sass. El costruiss torr e fortin. Despoeu d'avè faa 'sti robb, el partiss fina ai confin del mond per slargà el sò savè. El riva a l'Inferno, el batt el Demoni e 'l salva tre tosann.
Dopo 'na longa guerra che l'ha portaa la ruvina in Estonia, el Kalevipoeg el ghe lassa el trono al sò fradell Olev e 'l ne va in gir per i bosch. Rivaa a on fiumm, el troeuva la spada maledetta del ferree, ghe 'l ghe taja i gamb giò de mezz. Inscì el moeur e 'l va in Paradis. La dea Taara, d'acordi cont i alter divinità, la fa tornà in vita el Kalevipoeg, e la ghe tacca anmò i gamb, per fàll vegnì el guardian de l'Inferno.


text:
Il pli impurtant en curt
- Ina dretgira militara porta plant cunter la giuvna Palestinaisa da 16 onns
- Il december è ella vegnida filmada sco ch'ella attatgescha dus schuldads
- La giuvna vegn accusada en 12 puncts e resta en fermanza tar la polizia
Dasper l'attatga sin ils dus schuldads vegn la giuvna Palestinaisa Ahed Tamimi er accusada dad avair attatgà forzas da segirezza en autras chaschuns. Tenor ses advocat è la giuvna accusada en 12 puncts. Vitiers sto ella restar en fermanza tar la polizia.
Il december eran las duas dunnas vegnidas arrestadas tar in eveniment en la vischnanca Nabi Saleh. In video ch'è sa derasà spertamain en las raits mussa co che la giuvna da 16 onns, sia mamma ed in'ulteriura parenta han tschertgà la confruntaziun cun ils dus schuldads. Sisur ha la giuvna dà fridas ad ils schuldads. Ils schuldads armads han dentant strusch reagì sin l'attatga.
Provocaziun en il sang
Il video ha fatg furora en las raits socialas e per blers Palestinais è ella ina figura simbolica. Per ils Israelians è ella dentant ina provocatura che sa sco far attent sin ses acziuns. Gia avant in pèr onns steva la giuvna en il center en la rait pervia dad acziuns provocantas envers schuldads.
Ses bab è l'activist Bassem Tamini. El è avant intgins onns vegnì arrestà ed è enfin oz activ en demonstraziuns. Er sia mamma è accusada pervia da blessura corporala e pervia dad acziuns en medias socialas. A la famiglia vegn renfatscha dad instrumentalisar sia figlia.
RR novitads 06:00


text:
Durant la crisa da corona renda la plattafurma d'inspiraziun «GRhome» attent a las purschidas d'agid en noss chantun. Tgi che vul pia offrir purschidas u far diever da quellas po consultar la plattafurma digitala GRhelp.
Damai ch'i na dat enfin ils 19 d'avrigl numnadamain nagins tipps per il temp liber, eveniments e purschidas exclusivas da «GRhome», metta la cuminanza d'interess Turissem Grischun – sco purtadra da «GRhome» – la plattafurma digitala anc pli ferm en il servetsch da la publicitad.
Regiunal en trais categorias
GRhelp metta en vitrina quests servetschs che derivan da Grischunas e Grischuns. Las purschidas èn repartidas en las trais categorias:
- Agid da vischins
- servetschs da pasts e
- servetschs da chasa
Tut ils purschiders privats ed industrials pon s'inscriver sez.


text:
Suenter ch'in medi ha prendì ina prova cun in bastunet alv, va quella en il labor. Quai èn per il solit labors da firmas grondas, sco per exempel Viollier. Medias e medis da chasa ed ospitals n'han per regla nagina licenza d’analisar provas da malsognas transferiblas. Intgins ospitals gronds hajan bain labors, dentant la gronda massa da tests na pudessan els betg elavurar. Firmas grondas han labors en tut la Svizra.
Ils tests, uschenumnads tests da PCR, vegnan producids da las grondas firmas da farma.
Ord in fa 1'000
Virus èn fitg pitschens. Da chattar er mo in fastiz dad els è fitg difficil. Perquai multiplitgeschan ils labors las provas. Ord ina DNA fan els duas, lura quatter ed uschia vinavant. Dapli virus u DNA d'in virus ch'ins ha lura, pli cler ch'il resultat è. Cun quella metoda saja quai pussibel da chattar er ils pli pitschens fastizs d'in virus.
Quai è la medema metoda ch'ins dovra tar cas criminals cun indizis da DNA ch'ins chatta al lieu da delict.
Tut quest proceder – il transport al labor, la multiplicaziun, l'analisa – dovra temp. Perquai spetgan ins er pli che 24 uras, fin ch'ins survegn il resultat dal test. Tar ils uschenumnads tests svelts, na vegn la prova betg multiplitgada. Perquai vegn il resultat er pli spert. I dovra dentant er dapli fastizs dal virus per ch'il test enconuscha quels.
Il proceder da laschar far in test da corona
Noss producent, Gion Caviezel, ha dacurt stuì laschar far sez in test da corona. En il discurs qua sut raquinta el da sias experientschas e las dumondas ch'èn idas ad el e sia famiglia durant il proceder tras il chau.


text:
Svezia – la generusa
Cun 16 mais temp per geniturs è il model da la Svezia il pli generus en l’Europa. Tant ils babs sco las mammas ston retrair 2 mais. Il rest pon ils geniturs scumparter sco ch'els vulan. L’emprim onn survegnan ils geniturs 80% da la paja, suenter datti anc radund 60 euros per di.
Islanda – l’egualistica
En l’Islanda pon ils geniturs prender 9 mais congedi – 3 mais èn reservads per ils babs, 3 mais per las mammas. La paja vegn cumpensada per 80%. I sa tracta dal model il pli egualistic, damai ch’el entretscha ils babs pli fitg che auters models.
Frantscha – cun plazza garantida
En Frantscha han ils babs dabun 11 dis congedi nunpajà. Las mammas 16 emnas congedi pajà. Suenter il congedi da maternitad pon ils geniturs retrair in congedi dad in onn per l’educaziun da l’uffant. Quest congedi n’è betg pajà, ma la plazza è garantida. Duas giadas pon ins prolungar il congedi da geniturs.
USA fa da strebel
Ni mammas nundir babs han en ils Stadis Unids il dretg d’in congedi pajà suenter la naschientscha d’in uffant. Geniturs ch’èn emploiads en interpresas grondas pon retrair 12 emnas congedi nunpajà.


text:
Altaventa, l'inizianta dal parc da vent Surselva ha reducì il parc da vent sin ussa mo 20 rodas da vent enstagl da 40. Las 20 rodas en dentant da pli gronda dimensiun, ins discurra d'ina dimensiun sco la roda da vent existenta a Cuira Haldenstein. Quai ha Andy Imfeld, il possessur da Altaventa, ditg a Radiotelevisiun Svizra Rumantscha.
Per la Gruppa d’interess Sezner Um Su Grenerberg na mida quai nagut. A lur radunanza generala ha la gruppa proclamà da cuntinuar il cumbat encunter il parc da vent. Quai era sch'i dess mo ina roda da vent, sco il president Gaudenz Alig ha ditg ad RTR.


text:
St. Antönien ed ils vitgs da l'Engiadina Bassa Lavin, Guarda ed Ardez che candideschan communablamain vegnan recepids quest onn en il ravugl exclusiv dals vitgs d'alpinists. Lur devisa sa cloma «damain – persuenter meglier».
Vitgs d'alpinists èn lieus pitschens e ruassaivels ch'èn s'obligads al turissem miaivel cun in maletg dal vitg intact e senza gronds indrizs da sport d'enviern.
L'idea dals vitgs d'alpinists è naschida il 2008 en l'Austria. Entant datti era tals vitgs en la Germania, l'Italia, la Slovenia e da nov er en Svizra. 35 vitgs possedan entant quest label.


text:
Anc mai n'è il lutgader da Panaduz vegnì nominà per ina festa da lutga federala. L'eveniment grond ad Estavayer è sia premiera. Sprecher po propi ir senza squitsch a la festa federala. Dad el na spetga nagin ina prestaziun extraordinaria. En emprima lingia vai per el er per far experientschas.
Anc betg uschè savens ha Sprecher pudì far la lutga en uschè in'arena, la concurrenza sin la Schwägalp è stada fin da qua il pli grond eveniment en sia carriera. El sa legra uss dad esser part da la delegaziun grischuna che va a la festa federala. Preschentar il sport da lutga en uschè ina culissa è per mintgin insatge tut spezial.


text:
Il museum d'art dal Grischun a Cuira n'ha naginas barrieras e nagins impediments architectonics per persunas cun impediments. Tut ils locals dal museum èn accessibels en sutga cun rodas e pon vegnir cuntanschids cun ascensurs. Las tualettas èn endrizzadas tenor ils basegns da las persunas cun impediments.
Il museum posseda ina sutga cun rodas che po vegnir emprestada a la cassa dal museum.
Chauns per tschorvs èn permess en il museum.
Visitadras e visitaders cun in attest da la AI survegnan in'entrada pli bunmartgada (12.– / 8.– / persuna accumpagnanta gratuit).
Visavi da l'entrada principala sa chatta ina plazza da parcar marcada spezialmain per persunas cun impediments (chantun Grabenstrasse / Kauffmannstrasse).
Sche Vossa visita vegn annunziada ordavant, As purschain nus gugent il sustegn che Vus giavischais, per che Vus possias giudair il meglier pussaivel la visita dal museum.
Preannunzia:
kasse@bkm.gr.ch
tel. +41 81 257 28 70
Per gruppas cun basegns spezials porscha l'intermediaziun d'art visitas guidadas spezialas.
Infurmaziuns / reservaziun da visitas guidadas per gruppas:
kunstvermittlung@bkm.gr.ch
tel. +41 81 257 28 72


text:
Cura stuais Vus puspè preschentar Voss vehichel?
a) L'emprima giada 1 onn suenter l'emprima immatriculaziun, alura mintga onn:
- vehichels per il transport professiunal da persunas, cun excepziun da vehichels che vegnan duvrads tenor l'art. 4 al. 1 lit. d da l'ordinaziun davart il temp da lavur e da repaus dals manischunzs professiunals da vehichels levs per il transport da persunas e d'autos da persunas grevs (OLR 2),
- autocars,
- chars annexs per il transport da persunas,
- vehichels ch'èn destinads al transport da rauba privlusa e che ston vegnir controllads mintga onn tenor l'ordinaziun davart il transport da rauba privlusa sin via (SDR).
a fin) L'emprima giada 2 onns suenter l'emprima immatriculaziun, la segunda giada suenter 2 onns ed alura mintga onn:
- camiuns cun ina sveltezza maximala da passa 45 km/h,
- camiuns a sella cun in pais total da passa 3,5 t e cun ina sveltezza maximala da passa 45 km/h,
- chars annexs per il transport da chaussas cun in pais total da passa 3,5t e cun ina sveltezza maximala admessa da passa 45 km/h.
Sche vehichels tenor las cifras 1–3 na vegnan betg mo duvrads per il traffic naziunal, na dastga l'ultima examinaziun uffiziala dal vehichel betg esser stada avant dapli che 1 onn. Las possessuras ed ils possessurs ston procurar sezs ch'ils vehichels vegnian examinads a temp.
b) L'emprima giada 4 onns suenter l'emprima immatriculaziun, la segunda giada suenter 3 onns ed alura mintga 2 onns:
- minibus,
- autos da furniziun,
- camiuns cun ina sveltezza maximala fin 45 km/h,
- camiuns a sella cun in pais total fin 3,5 t u cun ina sveltezza maximala fin 45 km/h,
- rulottas a motor e vehichels cun ina carossaria endrizzada sco local.
c) L'emprima giada 5 onns, dentant fin il pli tard 6 onns suenter l'emprima immatriculaziun, la segunda giada suenter 3 onns ed alura mintga 2 onns:
- autos da persunas levs e grevs,
- motos,
- vehichels a motor levs, vehichels a motor pitschens e vehichels a motor a trais rodas,
- chars annexs da transport, inclus chars annex cun ina carossaria endrizzada sco local, cun in pais total da passa 0,75 t, permess che il chars na crudan betg sut la letra a cifras 3 u 4, letra a fin cifra 3 u letra e cifra 5.
d) L'emprima giada 5 onns suenter l'emprima immatriculaziun, alura mintga 3 onns ston vegnir controllads ils suandants vehichels cun numers d'immatriculaziun:
- tractors industrials,
- maschinas da lavur.
e) L'emprima giada 5 onns suenter l'emprima immatriculaziun, alura mintga 5 onns ston vegnir controllads ils suandants vehichels cun numers d'immatriculaziun:
- chars a motor,
- chars da lavur,
- vehichels agriculs a motor,
- vehichels a motor d'in ischigl,
- chars annex cun in pais total da passa 0.75 t da vehichels suenter cifra 1-4.
- chars annexs da lavur, cun excepziun da chars annex cun in pais total fin 0.75 t, sco era chars annexs dals pumpiers e da la protecziun civila.


text:
Fähren haben uns schon immer von einem Ufer zum anderen gebracht. Die Tradition wird zum Glück der Schiffer und ihrer Passagiere fortgesetzt. Eine Begegnung mit drei begeisterten Fährleuten in Basel, auf dem Rotsee bei Luzern und in Müri.
Jean-Marc Chevillard
Passe-moi les jumelles (RTS)
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
L'idea è simpla, ma la realisaziun cumplexa. Renato Projer da Casti vuless realisar ina roda da vent en lain. La tur duess esser 30 meters auta, uschè auta sco in clutger baselgia, las alas ina lunghezza da 13 meters. La roda da vent a Haldenstein è quatter giadas pli gronda.
«La finamira è da producir energia al lieu - quai fa il pi bler senn» raquinta il scrinari spezialisà sin fresas tocca da laina en furmas spezialas. En collavuraziun cun la scol'auta tecnica da Bienna vegnan ussa elavurads ils proxim pass. Ina halla da producziun ed ina fresa gronda èn proximamain prontas.
Ils daners mancan anc
Il mument vegn tschertgà in investur ed in lieu per ina fasa da test. «Vischnancas, firmas grondas ni pendicularas savessan producir atgna electricitad» è Projer persvas. E pli tard savess la roda da vent da lain vegnir dismessa senza laschar enavos restanzas nuschaivlas per l'ambient.


text:
'Na bela dona la ries minga a vegnì quand la ciula con't el sò om.
Una matina la leva sü e la dis: "uè, tel set s'ho sugnà ista nott'? S'erum drè a ciavà e, in cima a l'armadi dela camera de lett', gh'era un negrùn cun t'un ventaj in man e'l sventulava fort e mi sun vegnüda me na mata..."
El mariì e la sua dona se meten d'acord e van a cercà un negher.
Tacàa a'n tzemafer troeven un negrùn grand'e gross e ghe fan l'uferta: cenn'mila franc per sventajà in sü l'armadi quand che lur in dré a ciavà.
El negher ghe dis che va ben e tüc'e tri curen in de la camera de lett'.
El mariì e la mjée tachen a ciulà e'l negher el va dré a sventulà un ventaj in sü l'armadi.
E daghél...e daghél... ma la dona la vegna minga!
Alura la dona la fa'al mariì: " Uè, ti, el sarà minga che te ghé de'nda ti in sü l'armadi e'l negher el ven chì in del lett'?"
El mariì la varda un po svers' ma dopu el dis che'l va ben.
El negher el tira föra un bindelun lunc dumàa me'n matarell' e'l taca a ciulà la dona.
Intant el mariì l'è dré a sventulà el ventaj in sü l'armadi.
Pasà cinc'minut, la dona la sa mett'a vusà me 'na mata e la vegn' me'na troja fujada.
Quant'chi do han finìi, el mariì ven giò da l'armadi e l'varda de travers' al negher
"T'é vist, pirla d'un negher, me sé fà a sventulaa?..."
Milanesi
- Dettagli
- Scritto da Paolo M.
- Categoria principale: Database delle Cazzate di Alta Qualità
-
-
-
- Visite: 5396
'Na bela dona la ries minga a vegnì quand la ciula con't el sò om.


text:
Sch'ins guarda sulet sin il mais mars èn las pernottaziuns sa reducidas per 6,5% sin 590'000. Quasi tuttas destinaziuns turisticas han nudà ina reducziun da pernottaziuns il mais mars.
Grazia als albierts per la giuventetgna
L'entira Svizra ha registrà in augment da medemamain 0,8% sin total 8,9 milliuns pernottaziuns durant ils emprims trais mais da l’onn. L'augment è dentant sulet sin d'engraziar a 14 albierts per la giuventetgna che l'uffizi federal da statistica quinta er vitiers davent da quest onn. Senza quests albierts fiss il dumber da pernottaziuns sa reducì per 0,6%.
RR actualitad 11:00


text:
Il favrer avant in onn era la maschina rutta tras il glatsch dal lai ed il manischunz era najà. Per l'accident na possia nagin vegnir fatg responsabel - uschia ha decis la procura publica.
Las inquisiziuns e las expertisas da la Scola politecnica federala da Turitg (ETH) e da la gruppa da lavur per la mecanica d'accidents han mussà che la maschina è rutta tras il glatsch entras ina flaivlezza locala ed a curta vista. Quest effect saja perfid e strusch previsibel.
Perquai na possia ins betg renfatschar ad insatgi in secuntegnair penal relevant. Quai ha communitgà la procura publica grischuna.
RR novitads 11:00


text:
Far cura encunter la tuberculosa. La tuberculosa - ina malsogna infectusa che maina savens tar ina infecziun dal lom. Dal 1870 fin il 1950 vegniva fatg cura encunter tuberculosa, tranter auter era en sanatoris en il chantun Grischun. L’exposiziun mussa la vita en ils sanatoris ad Arosa ed a Tavau.
L'emprim cura e daletg
Ins possia parter en il temp dals sanatoris en duas fasas. Ils emprims onns dal 1870 fin il 1882 saja stà in cura averta, di Silvia Conzett che ha endrizzà l’exposiziun. Durant questa cura giudevan ils pazients l’aria da muntogna e dasperas vegniva era anc purschì divertiment. I devià concerts ed i devià era stanzas da giugar.
Pli tard cura medicinala
Il 1882 è vegni enconuschent che la tuberculosa è infectusa. Uschia è la cura sa midada ed ord la cura averta hai dà ina cura serrada e disciplinada. Ils pazients vegnivan isolads, di Silvia Conzett. Enfin ils onns 1940 è quai stà uschia.
In'era va a fin
Ils onns 1940 han ins lura scuvrì medicaments encunter la tuberculosa. Silsuenter han ils sanatoris pers lur muntada da cura. Els èn vegnids transfurmads en hotels da sport.


text:
Grazia a la generusadad da la populaziun svizra han fin uss pudì vegnir ramassà passa 10 milliuns francs per las unfrendas dal terratrembel e tsunami en l'Indonesia – ina summa che surpassa fermamain la finamira da ramassar 6,2 milliuns francs.
Nov organisaziuns d'agid svizras èn gia en acziun en l'Indonesia per gidar la populaziun pertutgada. 1,2 milliuns francs ha la Chadaina da Fortuna gia mess a disposiziun a las quatter organisaziuns ADRA, Caritas Svizra, Crusch cotschna svizra e Save the Children. Cun ulteriuras tschintg organisaziuns discuta la Chadaina da Fortuna actualmain las mesiras pli necessarias che duain vegnir finanziadas ils proxims mais.
Las activitads actualas
Las donaziuns fan pussaivel che las organisaziuns da partenadi svizras sustegnan la populaziun pertutgada en l'Indonesia en ils secturs suandants:
- Las organisaziuns repartan tendas sco era artitgels per ils basegns elementars sco matratschas, cuvertas, utensils per cuschinar e vestgadira. Per part survegnan las famiglias buns u cartas da prepaid per quests artitgels. Uschia pon las famiglias cumprar quai ch'ellas dovran propi.
- Per che la populaziun haja access ad aua da baiver, vegnan installads filters d'aua ed implants per preparaziun da l'aua ed er reparads raits e pumpas dad aua.
- Surtut en lieus, nua che famiglias vivan, vegnan installads implants sanitars per meglierar la situaziun igienica.
- Las organisaziuns al lieu porschan er agid medicinal: Ellas sustegnan centers da sanadad ed ospitals, surtut er per persunas cun impediments.
- Per uffants procuran las organisaziuns d'agid per structuras da scola da temp liber. Latiers tutgan er material da scola, gieus, cudeschs etc.
Donaziuns pon ins far vinavant e da tut temp online via www.glueckskette.ch, il link avra en ina nova fanestra
RR novitads 11:00


text:
Sco famiglia cun trais uffants fan las premias mintg'onn puspè quitads a Sandra ed Andri Baltermia da Salouf. Betg mo perquai ch'il quint è grond, mabain era perquai ch'igl è da quintar che las premias creschan vinavant.
Ils recepts da las politicras
La Svizra stoppia spargnar custs da sanadad, da quest avis èn omaduas politicras. Ina via pussaivla fiss entras reducir la birocrazia. Anita Mazzetta metta blera speranza sin ils centers da medischina en las regiuns, nua ch'ins possia nizzegiar sinergias senza stuair reducir servetschs per las persunas assicuradas. Martha Widmer-Spreiter fa attent che per exempel ina tgirunza stoppia pudair far las simplas lavurs dal mintgadi senza adina stuair avair ina suttascripziun dal medi.
Omaduas candidatas concedan dentant che la politica haja gia discutà bleras ideas co reducir ils custs da sanadad e cunquai era las premias – gartegià na saja quai enfin ussa anc betg.
RR actualitad 11.00


text:
Da purtar ina mascra da protecziun è s’etablì tar la populaziun svizra. Quai mussa ina retschertga represchentativa dals dus posts da perscrutaziun Demoscope e Sotomo.
Gia per la tschintgavla giada han els dumandà quant effizienta che la campagna da prevenziun da l’Uffizi federal da sanadad saja. Per bunamain 80% dals dumandads saja la mascra da protecziun in dals pli impurtants puncts da la campagna. Sulettamain il «tegnair distanza» saja anc vegnì numnà pli savens.
Appel da telechargiar la SwissCovid app
Michael Hermann da Sotomo ha declerà ch'i dettia differantas raschuns daco ch'insatgi na chargia betg l'app da SwissCovid sin il telefonin. El interpreteschia quai sco malesser general envers l'applicaziun. Tgi che haja installà ella, ha inditgà da far quai ord solidaritad, sco contribuziun a la publicitad. I dettia er blera glieud che haja inditgà ch'i repondereschian lur decisiun sche las cifras da corona creschian vinavant, ed installeschian tuttina ella.
Sang-Il Kim, il manader da la partiziun da transfurmaziun digitala dal BAG, ha fatg cler ch'i saja fitg impurtant per il BAG da savair pertge che la glieud na veglia betg telechargiar l'app. El appellescha dentant a la populaziun da betg spetgar enfin che las cifras s'augmentan vinavant, ma da chargiar l'app gia uss sin il telefonin.
350 codes generads per l'app
L'emna passada sajan 800 persunas vegnidas testadas positiv sin il coronavirus. 350 persunas hajan survegnì in code per l'app, ma betg tuts hajan dà en quel a l'app. 250 codes sajan vegnids activads e persunas sajan uschia vegnidas avertidas. L'avertiment saja fitg impurtant. Tar 13 persunas hajan ins pudì evitar ch'il virus è vegnì derasà, pertge quellas 13 sajan lura vegnidas testadas positiv sin il virus.
La retschertga
La retschertga online è vegnida fatga tranter ils 20 e 29 da fanadur. Bunamain 1’700 persunas sajan sa participadas.


text:
Saja quai per vacanzas, visitas uffizialas ni occurrenzas sco il WEF. Royals vegnan adina puspè en Svizra. E las visitas roialas chaschunan per gronda attenziun. Uschia è adina era ina schurma fotografas e fotografs a Claustra, sch'il prinzi Charles da la Gronda Britannia va cun skis. Adina puspè vegn el cun autras commembras e commembers da la famiglia roiala a giudair la naiv en il Grischun.
Ina visita è perfin stada in mument clav en la vita dal prinzi. Sin ina tura ha la gruppa cun il prinzi Charles chaschunà ina lavina nua ch'ina persuna è morta, il link avra en ina nova fanestra. Suenter questa visita en Svizra èn Lady Diana e Prinz Charles sa separads.
Igl è interessant che nus Svizras e Svizzers che dain gronda paisa a la democrazia – essans fascinadas dal cuntrari, da la monarchia.
Dentant n'ha la Svizra betg mo laschà enavos fastizs tar ils roials, fastizs da quels datti era da chattar en Svizra. Il num da la Queen Victoria ornescha in bastiment ed in hotel – ma era il «Victoriaplatz» engrazia ses num a la regina da la Gronda Britannia d'antruras. Per la regina Astrid da la Belgia han ins construì ina chapella a Küssnacht am Rigi, là nua ch'ella è morta tras in accident cun auto. L'exposiziun roiala è da vesair enfin october a Sviz, il link avra en ina nova fanestra.


text:
Juglans nigra
Ol Juglans nigra (in Bergamàsch Nus americà o Nus nìgher ), specie de la famèa di Juglandaceae, lè öna pianta ólta fina a 30 e piö méter, che la é da l'Americadel nòrd e l'è stacia portada 'n Euròpa e l'è cultiada per ol sò lègn e per ornamènt.
Fòie[Modifega | modifica 'l sorgent]
De sólet i gh'à da 10 fina a 21 foiuline (de sólet però i è 'n nömer pari: 10, 12, ... 20) i è a furma de öf 'mpó a pónta, ma piö strécie de chèle del Nus e i gh'à l'òrlo capetàt; la fòia compòsta l'è lónga fina a 60 ghèi e l'è érda.
Fiùr[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ol Nus l'è monòico, cioè 'l gh'à di fiùr dóma maschìi e di fiùr dóma feminìi sö la stèsa pianta. Piö che de fiùr maschìl gh'è de parlà de 'nfiurescènsa maschìl, ön insèma de tace fiùr maschìi. L'infiurescenza del nùs l'è ü gèner particulàr de spiga, l'è öna spiga che la pènt in zó 'nvèce de sta sö drécia come 'n del formét e l'è ciamada amènto. L'è töta érda, lónga da sés a dés ghèi, la böta prima o 'nsèma a i fòie.
I fiùr feminìi i crès invéce desperlùr o 'n dù o trì e pò a lur i è töi vércc.
Fröcc[Modifega | modifica 'l sorgent]
I fröcc i si maia mia, i è grancc 4 -6 ghèi, i è tóncc, i è de culùr prima ért e pò sèmper piö scùr de manimà che i marüda.
Ol Nus[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ol Nus americà l'è mia de confónt col Nus, ol Juglans regia, che l'è ün ótra spéce ach se 'mpó la ghe sömèa al Nus americà.


text:
Il nov parc per uffants da la scola da skis Mundaun, il link avra en ina nova fanestra duai vegnir bajegià a Cuolm Sura, sin la planira tranter il runal Cuolm Sura-Plitschès e la sutgera Cuolm Sura-Péz Mundaun. Il parc actual a Valata, sper la staziun da las pendicularas Mundaun, vegniss serrà.
Tenor il scolast da skis e maina project Joël Brunold, è il parc a Valata plitost sumbrivaun e la topografia n’è betg ideala. Plinavant passa ina pista da skis tras il parc, quai che po manar a situaziuns privlusas, sch’ils skiunz na fan betg attenziun. Il nov lieu a Cuolm Sura saja perencunter in lieu ideal per ina scola da skis. Ina gronda planira cun da la vart plauncas da differentas pendenzas porschian tut quai ch’i dovria per crear in parc modern ed attractiv.
Tschintas da transport, runals ed in carussel
El nov parc èn planisads duas tschintas da transport, dus runals per uffants ed in carussel. Ils custs d'investiziun totals muntan a circa CHF 185'000.-. La scola da skis sezza surpiglia CHF 130'000.-, il rest da CHF 55'000.- duai vegnir finanzià entras sponsurs. Tenor Joël Brunold sajan els sin buna via da chattar avunda sponsurs. Perquai è el persvas, ch’il nov parc possia gia vegnir realisà sin la proxima stagiun d’enviern 2016/17. Ils custs da mantegniment dal parc muntan a circa CHF 40'000 per onn.


text:
Cun il nov contract collectiv daventia quai pli simpel da cumbinar famiglia e professiun per ils emploiads, uschia hai num en la communicaziun da l'organisaziun dals lavurants. Plinavant hajan ins pudì evitar in augment dal temp da lavur sin 42 uras.
En pli gioghia il tema furmaziun supplementara ina rolla centrala. Quai duai gidar da cumbatter la mancanza da persunas dal fatg. Er fixà en il nov contract collectiv saja per l'emprima giada la controlla da las pajas minimalas, la gulivaziun da la chareschia e la promoziun da las dunnas.
RR novitads 11.00


text:
Val d'Aran
La Val d'Aran (in catalan Vall d'Aran, in spagnoeu Valle de Aran) l'è ona vall de la Catalogna. Finna al 2015 l'era domà ona comarca, per poeu vegnì entità territoriala singolara, vista la soa realtà nazional occitana. La gh'ha on consili autonom e on governo, sancii da la Llei d'Aran del 21 de genar del 2015.
La lengua offizial l'è 'l dialett aranes de la lengua occitana, e 'l catalan e 'l spagnoeu hinn lengov co-offiziai.
I comun[Modifega | modifica 'l sorgent]
El nomm[Modifega | modifica 'l sorgent]
Aran l'è ona parolla de la lengua basca per "vall", donca 'sta vall la se ciama "Vall de la Vall".


text:
È il pictur artist Rudolf Mirer in Sursilvan? Gea e na. Sia carriera artistica ha cumenzà a Zernez en l’Engiadina Bassa. Sia uffanza ha el dentant passentà a Val. Oriund è el da Sursaissa. Entras questa constellaziun è Mirer daventà in artist dal tuttafatg grischun.
Renconuschientscha pir cun 49 onns
La renconuschientscha che Rudolf Mirer giauda uss cun 80 onns è la lavur dad ina vita. Schebain ch'el ha cumenzà gia il 1965 sco pictur artist, hai duvrà blers onns fin che Rudolf Mirer ha gì success.
Sco quai ch’el sez di, saja l’exposiziun fatga l’onn 1986 a Rapperswil stada la gronda midada. Dapi questa exposiziun saja ses num stà enconuschent en la scena d’art.
Lavur libra u sin empustaziun
Ozendi è el enconuschent sco pictur artist che dissegna liber dentant era sin empustaziun. Uschia ha el producì tut ils maletgs da tribuna per l’Opera Viva, dentant er placats u marcas postalas tutgan tar sias ovras.
Dapi intgins onns èsi enconuschent, che Rudolf Mirer patescha da la malsogna da Parkinson. Quella haja sfurzà el da midar sia moda da lavurar. Ils formats gronds sin il chavallut (Staffelei) na dumogna el betg pli. Persuenter dovra el la maisa e fa ses maletgs pli pigns.
Actualmain lavura el puspè vid in maletg da tribuna per l’Opera Viva. La ballarina spagnola Carmen è preschenta en l’atelier ed en ils patratgs da Rudolf Mirer.
Or da l'archiv
RR actualitad 08:20


text:
Red di tram de Cagliari
La red di tram de Cagliari a l'è ona red de tram che la quatta i comun de Cagliari, Monserrato e Settimo San Pietro.
Da l'avril 2015 a gh'è la segonda linia, recavada de la ferrovia Cagliari-Isili e del destinà de ona part de la ferrovia al tram.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Dopo che la linia storica de Cagliari a l'è stada sarada, in di agn 1990 a l'è tornada l'esigenza de 'vègh el tram in città per miôrà la viabilità. A mità di agn 1990 ai Ferrovie della Sardegna a l'è daa el compit de presentà el progett, che l'è daa in del 1996.
Domà a genar 2003 però a l'è approvaa offizialment e l'è finanziaa de la Region e de l'UE per 33 milion de Euro.
A giugn 2004 scomincia el lavorà per la linia 1, che 'l finiss in del 2007. L'è inaugurada el 17 de marz 2008.
In del 2012 scomincia el lavorà per la segonda linia, finida in del 2015.
Caratteristich[Modifega | modifica 'l sorgent]
La Red a l'è elettrificada a 950 V CC e per la pupart del tragitt a binari unich, de scartament 950 mm, che 'l permett de ligàss ai Ferrovie della Sardegna.
La tratta recavada de la linia ferroviaria a l'è intregament in sed propria, inveci i tratt faa su recentement a hinn in viadott. I intersezion cont el traffich a hinn regolaa cont l'asserviment semaforich.
La linia 2 la percorr per 4 chilometer la ferrovia Cagliari-Isili, e donca a l'è on sistema de tram-treno.
Material rotabil[Modifega | modifica 'l sorgent]
El tram doperaa a l'è de la Škoda, el Škoda 06 T, che ghe n'è 9. A hinn in progettazion 3, cont opzion per 6, tram articolaa de la Construcciones y Auxiliar de Ferrocarriles.
Bibliografia[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Rossano Lai, Metrotranvia a Cagliari, "I Treni", 2005, 273, pp. 21–25.
- Una rete di metrotranvia per l'Area Vasta di Cagliari (PDF). Regione Autonoma della Sardegna, 01-02-2008. URL consultato in data 03 febbraio 2008.
- Accordo di programma per la metropolitana dell'Area vasta di Cagliari (PDF). Regione Autonoma della Sardegna, 23-05-2008. URL consultato in data 03 settembre 2008.
- Descrizione delle modalità di circolazione del sistema Tram - Treno (PDF). ARST. URL consultato in data 25 gennaio 2014.


text:
Discurs e contribuziuns da la sonda da giubileum da la Lia Rumantscha a Zuoz – per fufragnar atras:
Per dapli maletgs enturn il grond anniversari da la Lia Rumantscha e las festivitads da giubileum a Zuoz datti la dumengia en ils Cuntrasts
La «cosa nostra» ha 100 onns
La Lia Rumantscha ha festivà quests dis a Zuoz ses anniversari da 100 onns. Ma tgi e tge è quella Lia? E tge ha ella fatg tut quests onns?
L’emissiun Cuntrasts ha fatg visita a Zuoz e mussa ina schelta or da la festa ed or da l’istorgia da l’instituziun rumantscha: cun gratulants e participantas, cun poetins e fabulunzas, cun teatrists e musicistas, cun problemins e sfidas, cun resuns e reacziuns, cun passà e futur.
Cuntrasts, la dumengia ils 18.08.2019, las 17:25 sin SRF1.
RR emissiun speziala 12:00-17:00


text:
Lingaz ladin
L Ladin é n lingaz neolatin che s'à conservà tles Dolomites te cinch variantes locales (badiot -Ladin Val Badia, gherdëina, fascian, fodom y anpezan) y che é parentà cun l rumanc di Grijuns y l furlan.
Le ladin s'à formà cun la romanisazion dles Alpes. La popolazion retica à sourantout l latin popolar; sot a la influenza de particolarités de si lingaz (sintassa, fonetica, lessich) àla svilupé l lingaz ladin (= retoroman). L lingaz ladin é la realisazion direta dl latin popolar rejoné tles Alpes entourn la fin dl Imper Roman. La fin dl retich tles Alpes po vegnì confronteda con la fin dl galich tla Franzia. I Retoromans y i Rumens é i soui che porta te sia denominazion la parola "Roma"; i abitanc dla Val dl Inn y dles Dolomites se nomineia enfinamai "Ladins", donca Latins.
Na pruma forma dl ladin podessa se avei svilupé, sciche ence i autri lingac neolatins, plu o manco entourn l 8./9. secul. L lingaz é plu o manco anter l franzeis y l talian. Vejin al retoroman é ence l ozitan o l catalan.
Ajache per l raion ladin fálel ciamò na cronologia dles fases linguistiches reconesciuda amplamenter (na periodisazion), propon l prof.univ. Paul Videsott chesta partizion:
a) enfin a entourn al ann 850 do Crist: temp dl latin vulgar, temp caraterisé te prest duta la Romania da enlaouta da inovazions plu o manco valives;
b) dal 850 enfin al 10eisem centené za.: an rejona de proto-ladin (temp caraterisé da svilups linguistics a gran linges valifs che corespon tl sens lerch a duta la Galloromania y dantaldut a la Cisalpinia che fossa tant che l raion di dialec dl nord dla Italia y la Retoromania);
c) dal 10eisem centené al 14eisem centené: an rejona de vedl-ladin (temp caraterisé da inovazions y conservazions propies dl ladin en confront a la Padania);
d) dal 14eisem enfin al 18eisem centené za.: an rejona de vedl marou, vedl badiot, vedl gherdeina, vedl fascian, vedl fodom y vedl ampezan (spana de temp carateriseda da spidiciament dialetal dl ladin tres maiour al intern);
e) dal 19eisem al 20eisem centené: idioms ladins moderns (temp caraterisé da la scritura y da la normazion di idioms).
f) dal 21eisem centené inant: elaborazion de n lingaz ladin scrit unifiché adum cun i idioms ladins.
Storia[mudé | muda l codesc]
L lingaz ladin s’à furmá cun la romanisazion di raions dla Elpes (Rezia) a pié via dal 15 dan G.Crist cun la concuistes de Drusus y Tiberius mandei dal imparadú Augustus[1]. L lingaz latin vulgher di soldeies romans se muscëida cun l lingaz autochton dla popolazions retiches dl post y furmea n lingaz nëuf, l retoroman o ladin. Ti secui V – X vën i raions ladins for mëndri dantaldut aldó dla invajions di Baiuvaresc dal nord y di Longobarc dal sud y l lingaz ladin vën rujené inant tla valedes plu isoledes.
Evoluziun storica dl lingaz ladin[mudé | muda l codesc]
Aladô dl’orgina dl ladin dal lingaz latin él deplü studiá che arata che le ladin é na sort de latin baié ciamó aldedaincö te deplü raiuns dles Alpes, avisa sciöche al é gnü definí d’atri lingac neolatins[2]. Anter le latin baié (“latin volgar”) y le ladin baié él dagnora sté na continuité, nia na zesöra sciöche danter le latin scrit (“latin classich”) y le ladin scrit. Les gaujes dla trasformaziun dl latin ti lingac neolatins è da chirí tla storia, dantadöt tla desdrüta dl Imper roman, insciö che le lingaz baié jô tres plü indalater co le lingaz scrit, co ê conesciü y gnô coltivé da tres manco porsones. Tl tëmp jô sonns y parores intieres a perde y d’atri gnô pormez.
Protoladin[mudé | muda l codesc]
Tl seco VIII ê i lingac neolatins bele valgamia formá. Cina encër le seco X pon baié de “protoladin” [3]
Ladin vedl[mudé | muda l codesc]
Dal secul X cina al XIV se desfarënziëia le ladin tres deplü dai atri lingac neolatins cun un di sëgn plü sigüsc la palatalisaziun de “ca” y “ga” che devënta “cia” y “gia” y la desinënza “on” che devënta “un” tla Val Badia.
Secui XIV – XVIII[mudé | muda l codesc]
Al se formëia les variantes de val dl ladin, le vedl mareo, le vedl badiot, le vedl gherdëina, le vedl fodom, le vedl fascian y le vedl ampezan. Le rotazism (evoluziun da “l” a “r” te n valgönes parores) se fej sintí tl mareo y tl ampezan. Tl gherdëna y tl fascian passa le “a” a “e” ince tla penultima silba, deperpo che al romagn tla Val Badia. Le “ou” che vëgn dant tl fodom devënta “u” tla Val Badia y “ëu” tl gherdëna. Tl badiot s’afermëia le “ü” che devënta tl mareo plü gonot “ö”, p.ej cürt → cört. Tles atres valades ladines sparësc le “ü” y le “ö” daldöt (tut fora Moena). I vocai azentá sparësc gonot, tl badiot ince amez les parores, p.ej. prozesciun → purciun. Te düc i idioms ladins ti lascia n püch al piade le tëmp perfet scëmpl la lerch al al perfet formé cun n verb ausiliar.
Secui XIX - XX[mudé | muda l codesc]
Al se svilupëia les variantes d’aldedaincö ince tla forma scrita, cun regoles y normes. Al se fej ince sintí l’influs di atri lingac vijins: te Fascia, Fodom y Ampëz le talian y i dialec taliagn, te Gherdëna y tla Val Badia, dantadöt te Mareo, le todësch y le dialet todësch-tirolesc. Chësc influs se lascia sintí tla lita dles parores y ince tla strotöra dla frasa y tles manires de dí.
Tabela de confrunt[mudé | muda l codesc]
Test da na fabula de Esop por latin traslaté tles variantes dl ladin[4]
Idioms ladins[mudé | muda l codesc]
L ladin dles Dolomites tol ite cinch idioms /variantes de valeda:
Ejempli[mudé | muda l codesc]
Desche ejempl végnel chilò metù dant na pert dl paternoster ti idioms desvalifs y per todesch y talian.
- Maréo/Badiot
- Nosc Pere dl cil,
al sides santifiché to inom,
al vëgnes to rëgn,
tüa orentè sides fata,
sciöche al cil insciö söla tera.
- Gherdëina
- Pere nost, che t'ies tl ciel,
sibe santificà ti inuem,
vënie ti rëni,
sibe fata ti ulentà,
coche en ciel enscì en tiera.
- Fascian
- Père nosc che te es sun ciel,
sie fat sent to inom,
fa che vegne to regn,
to voler sie semper respetà,
tant sun ciel che su la tera.
- Fodom
- Père nòst che t'es sun paradíš,
benedât lé l tuo inóm,
resta con nos,
che sará fat ci che te vòs
sun ciél e su la tièra.
- Anpezan
- Pare nosc, che te stas su in zielo,
sée fato santo el to gnon,
viene el to regno,
sée fato chel che te vos tu,
tanto in zielo che su ra tera.
- Ladin dolomitan
- Pere nost, che te ies en ciel,
al sie santifiché tie inom,
al vegne tie regn,
al vegne fat tia volonté,
coche en ciel enscì sun la tera.
- Deutsch
- Vater unser im Himmel,
geheiligt werde Dein Name.
Dein Reich komme.
Dein Wille geschehe,
wie im Himmel so auf Erden.
- Italiano
- Padre nostro che sei nei cieli,
sia santificato il tuo nome,
venga il tuo regno,
sia fatta la tua volontà
come in cielo, così in terra.:
- Vallader (rätoromanisches Idiom)
- Bap nos, tü chi est in tschêl,
fat sonch vegna teis nom,
teis reginam vegna nanpro,
tia vöglia dvainta sco in tschêl eir sün terra.
Lingaz scrit unitar ladin[mudé | muda l codesc]
- Ladin dolomitan
- SPELL
- Heinrich Schmid : Wegleitung für den Aufbau einer gemeinsamen Schriftsprache der Dolomitenladiner. 1998.
Lians[mudé | muda l codesc]
Notes[mudé | muda l codesc]
- ↑ Cultura Ladina, Lois Ellecosta, Intendënza Ladina, Balsan, 2007, pl. 19
- ↑ Cultura Ladina, Lois Ellecosta, Intendënza Ladina, Balsan, 2007, pl. 83
- ↑ da n referat dl Prof. Paul Videsott te Cultura Ladina, Lois Ellecosta, Intendënza Ladina, Balsan, 2007, pl. 83
- ↑ da n referat dl Prof. Paul Videsott te Cultura Ladina, Lois Ellecosta, Intendënza Ladina, Balsan, 2007, pl. 84-85


text:
Il grond interess dals giuvenils per in emprendissadi en il sectur da tgira è bain allegraivels, dentant muntia quai insumma betg che la situaziuns da persunal saja sa meglierada l’ultim temps, di Marlis Alig, la manadra da fatschenta da l'uniun da tgirunzas e tgirunzs dal Grischun.
Igl ha anc adina memia paucas tgirunzas e tgirunzs.
«Ils manaschis èn anc adina dependents da mintga persunas che lavura en quest sectur respectiv che vul far qua l’emprendissadi», di Marlis Alig. «Igl ha anc adina memia paucas tgirunzas e tgirunzs.» Las plazzas d’emprendissadi en il sectur da tgira sajan uschè dumandadas, perquai ch'i na dat betg uschè bleras. Blers manaschis na scrivian simplamain betg ora da quellas plazzas.
Ils custs èn ina raschun
Las raschuns èn differentas: Tar in ni l'auter na va quai per exempel betg pervia da la grondezza dal manaschi. Dentant era ils custs per in tala plazza è ina raschun daco ch'ellas na vegnan betg screttas ora.
Il recept per meglierar la situaziun è tenor la manadra da l’Uniun da tgirunzas e tgirunzs dal Grischun: Far in pool da daners, nua che mintga instituziun che na porscha betg plazzas d’emprendissadi stuess pajar insatge, e quellas instituziuns che porschan emprendissadis survegnissan perencunter daners or da quest pool per mintga plazza d’emprendissadi.
«Ina buna schliaziun per reparter ils custs pli gulivà sin tuts», manegia Marlis Alig. Pertge praticamain mintga instituziun, mintga chasa da tgira ed era la Spitex cumbattian cun ils custs e sajan uschia sut squitsch.
Uschè grond che l’interess da vegnir tgirunz è tar ils giuvenils, constatain nus era che blers chalan era puspè.
L’interess per in mastergn da tgirunz è bain grond tar ils giuvenils, blers chalan dentant era puspè – baud ni tard. «Igl è in mastergn, nua ch’ins sto schon esser conscient ch’ins sto era lavurar la fin d’emna e la notg», di Marlis Alig. «Blers percorschan pir pli tard che quai n’è en sasez betg quai ch’els vulan e bandunan lura il mastergn.»
Engraziaivels per las mammas che turnan
Zunt engraziaivels èn ins perquai che bleras dunnas vulan puspè turnar en il mastergn da tgirunza suenter ina pausa da famiglia. Persunas ch'i dovri fitg il mument, concluda Marlis Alig, la manadra da fatschenta da l'uniun da tgirunzas e tgirunzs dal Grischun.


text:
En il Profil guardain nus davos las culissas e vegnin a savair, pertge che lain plascha ad el meglier che fier, schebain ch'el ha passentà sco uffant bler temp en la fuschina da ses bab. Plinavant tradescha el, pertge ch'el sto adina esser en moviment e na sa betg far nagut e tge ch'il «princip da Pareto» ha da far en sia lavur ed en ses temp liber.
Ursus Sonder: «Far nagut na va betg»
El lavura tar la Polizia chantunala, dentant senza unifurma. Ursus Sonder è il schef logistica ed uschia responsabel per las finanzas, la tecnica, l'informatica – ed er per las unifurmas.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Tenor in'enquista da l'associaziun da vischnancas èn 16% da las vischnancas en Svizra presidiadas da dunnas. En la politica naziunala ha la quota da dunnas prendì tiers. En vista a quest fatg vuleva la cussegliera federala Simonetta Sommaruga envidar la dumengia passada tut las presidentas da vischnanca ad in inscunter a Berna. Era questa occurrenza ha dentant stuì vegnir spustada pervia dal coronavirus.
Las quotas en survista:
- 43% dunnas en il Cussegl federal
- 34% dunnas en executivas da vischnancas
- 25% dunnas en regenzas chantunalas
- 16% presidentas da vischnanca
RTR actualitad 11:00


text:
A Chapella en l'Engiadin'Ota ha in chatschader sajettà senza vulair sin in chaval. Sco quai che la polizia chantunala communitgescha, haja il chatschader l'emprim vesì in buc-chavriel e saja suandà quel en il God God. Lura haja el sajettà sin in animal che n'era betg lunsch davent da là, nua ch'il chavriel è stà. Suenter ha il chatschader constatà d'avair tutgà in chaval islandais. Immediat haja quel annunzià il scumbigl tar la surveglianza da selvaschina.
Il chaval è stà blessà uschè ferm ch'il veterinari l'ha stuì durmentar anc al lieu. Il chatschader lascha valair tut e vegn denunzià tar la procura publica.


text:
Taxa da radio e televisiun
La lescha oblighescha tut las chasadas svizras ed interpresas cun sedia en Svizra da pajar taxas da recepziun per radio e televisiun.
Tgi sto pajar ina taxa da radio e televisiun?
Mintga chasada privata e mintga interpresa cun sedia en Svizra è suttamessa a la taxa. I n'emporta betg, schebain insatgi retschaiva ils programs da radio e televisiun via satellit, antenna u internet – ed era betg tge gener d'emissiuns ch'ina persuna consumescha. Chasadas che na disponan da nagins apparats da recepziun pon sin dumonda vegnir deliberadas da l'obligaziun da pajar la taxa. Questa pussaivladad è limitada e vala mo per ils proxims tschintg onns. (pussaivladad dad opting-out).
Chasadas cun persunas che retiran prestaziuns supplementaras annualas tar l'AVS u AI vegnan sin dumonda deliberadas da l'obligaziun da pajar taxas. Pussaivla è er ina liberaziun retroactiva. Persunas estras cun status diplomatic e persunas surdtschorvas che vivan sulettas èn medemamain deliberadas da las taxas.
Pertge ston tuts pajar ina taxa era sch'els na guardan betg televisiun e na taidlan betg radio?
La digitalisaziun ha transfurmà dal tuttafatg l'utilisaziun da las medias. Oz èn tut ils cuntegns adina accessibels dapertut e da tut temp e quai independentamain dals chanals e vecturs. Perquai consumeschan tut las persunas en Svizra en ina moda producziuns da las SRG SSR u d'auters purschiders da radio e televisiun concessiunads; tuttina sch'i sa tracta d'in video da Nouvo sin Facebook, las novitads a la televisiun, la parada da hits sin Radio Bern 1 u l'«Echo der Zeit» sco podcast. Decisivs èn ils cuntegns e betg ils vecturs da derasaziun multifars.
La SSR ed ils purschiders da radio e televisiun privats concessiunads èn dependents da las entradas generadas cun las taxas per pudair producir cuntegns qualitativs relevants che n'èn uschiglio betg finanziabels via il pitschen martgà medial svizzer.
Tgi è responsabel per l'incasso da las taxas da recepziun?
A partir dal 2019 è responsabla la Serafe AG per l'incasso da las taxas da recepziun. La Serafe AG, ina societad affiliada da la Secon AG cun sedia a Fehraltorf, incassescha la taxa da radio e televisiun per incumbensa da la Confederaziun.
Quant importa la taxa da radio e televisiun?
La taxa per chasadas privatas sa sbassa per il 1. da schaner 2019 da 451 francs sin 365 francs. A partir dal 2019 paja ina chasada privata en Svizra damai 365 francs ad onn per radio e televisiun. Chasadas collectivas sco chasas d'attempads e da tgira, chasas da dimora, stabiliments da retenziun, internats u centers per requirents d'asil pajan 730 francs – persunas che abitan en ina chasada collectiva na pajan damai nagina taxa individuala.
Per interpresas cun sedia en Svizra vala in sistem da tariffas graduà. Interpresas cun ina svieuta annuala pli pitschna che 500 000 francs – quai èn trais quarts da tut las interpresas en Svizra – na pajan nagina taxa. Interpresas cun ina svieuta annuala tranter 500 000 francs ed in milliun francs pajan sco las chasadas privatas 365 francs.
Per tge intents vegnan impundidas las entradas da la taxa da radio e televisiun?
88 pertschient da las entradas van a la SSR. Ultra da quai obtegnan 35 emetturs da radio privats, quai èn 13 staziuns da televisiun regiunalas, 13 radios locals commerzials e 9 radios cumplementars betg commerzials ina contribuziun (en tut 6 pertschient). Quests emetturs adempleschan tenor lur concessiun in mandat da prestaziun spezial. Ulteriurs 6 pertschient vegnan impundids per finanziar diversas activitads sco p.ex. la promoziun da novas tecnologias, la perscrutaziun da medias u l'incasso da Serafe.
Pertge obtegna la SSR la pli gronda cumpart da las taxas?
La SSR proveda la populaziun svizra per incumbensa da la Confederaziun cun ina purschida multifara da radio, televisiun ed online en quatter linguas. La SSR reparta ses meds sin tut las quatter regiuns linguisticas da la Svizra e rinforza uschia la coesiun naziunala.
Co impunda la SSR ils daners da taxa?
La SSR sa finanziescha per 78 pertschient da daners publics. Ina gronda part da las expensas totalas vegn utilisadas per atgnas producziuns (87 pertschient) sco per exempel «Echo der Zeit» (SRF), «Il Quotidiano» (RSI), «Mise au Point» (RTS) ubain «Telesguard» (RTR). Il 2019 ha la SSR impundì 41 pertschient da las expensas totalas per infurmaziun, 21 pertschient per divertiment e film, 19 pertschient per cultura, societad e furmaziun, 12 pertschient per sport e 7 pertschient per musica e giuventetgna.
Co è la SSR organisada?
Tuttina sco organisaturs da radio cun in'incumbensa publica cumparabels en auters stadis democratics, s'orientescha era la SSR a l'idea directiva dal service public. Cuntrari a blers n'è ella però betg in institut dal dretg public, mabain ina societad.
Uschia funcziuna la SSR
Co è la SSR organisada?
La SSR è in'uniun averta per tuttas e tuts. Questa uniun maina la chasa da medias SSR publica ed independenta che producescha e derasa en quatter regiuns linguisticas purschidas audiovisualas ed occupa per quai passa 6600 collavuraturas e collavuraturs (chasa principala).
Tge finamira ha la societad SSR?
La societad SSR organisescha purschidas audiovisualas dal service public tenor la Lescha da radio e televisiun (LRTV) e tenor la concessiun dal Cussegl federal. Ella consista da quatter societads regiunalas: SRG.D, RTSR, Corsi e SRG.R. Quellas sa cumponan anc ina giada da societads commembras, p.ex. Argovia/Soloturn, Svizra da l'Ost, Giura. Da quellas sa sutdividan insaquantas.
Per cuntanscher sia finamira maina la societad in'interpresa cun las tschintg unitads d'interpresa RSI, RTR, RTS, SRF, SWI (purschida a l'exteriur) e cun las societads affiliadas (Technology and Production Center Switzerland AG, SWISS TXT AG e Telvetia SA).
Tge fan ils commembers da la societad SSR?
La societad deleghescha l'interpresa professiunala SSR da cuntanscher la finamira da la societad (guardar «Finamira da la societad SSR»), numnadamain da realisar purschidas audiovisualas. Las quatter societads regiunalas rinforzan la SSR en la societad, animeschan la debatta publica davart in service public actual ed han influenza sin l'orientaziun e la qualitad dals programs da radio e da televisiun e da las ulteriuras purschidas publicisticas a maun da lur gremis ed en il rom da lur cumpetenzas.
Tgi è en la radunanza da delegads e tge fa quella?
Ils statuts da la SSR defineschan las cumpetenzas da la radunanza da delegads. Ultra dals affars statutars, che cumpetan tenor il dretg d'aczias a la radunanza generala, approva la radunanza da delegads sin proposta dal cussegl d'administraziun la tscherna dal directur general, las dumondas dal cussegl d'administraziun davart midaments da la concessiun relevants per la politica da medias ed il rapport annual davart la qualitad ed il service public da la SSR. Ils delegads elegian trais dals nov commembers dal cussegl d'administraziun da la SSR. La radunanza da delegads decretescha il reglament da bunificaziun per sasezza e per il cussegl d'administraziun e po decider davart l'autezza da las taxas da recepziun faschond dumondas al Cussegl federal. Ella definescha, quants daners che stattan a disposiziun annualmain a las societads regiunalas. Ella po però era surdar al cussegl d'administraziun incumbensas d'examinaziun davart il service public e la qualitad: dumondas areguard temas davart la qualitad ed il service public sto il cussegl d'administraziun respunder entaifer sis mais. Ultra da quai prenda la radunanza da delegads enconuschientscha dal reglament d'organisaziun e dals rapports davart la strategia e la realisaziun da la strategia.
La Svizra tudestga ha 18 delegads, la Svizra romanda nov, la Svizra taliana sis e la Svizra rumantscha trais. Latiers vegnan anc tschintg commembers dal cussegl d'administraziun che n'èn betg delegads en la funcziun dals presidents regiunals. La radunanza generala sa cumpona pia da totalmain 41 persunas. Ella sa raduna almain duas giadas l'onn.
Tgi sesa en il cussegl d'administraziun e tge fa quel?
Il cussegl d'administraziun ha duas rollas: el è la suprastanza da la societad e la direcziun generala da l'interpresa tenor las reglas dal dretg da la societad anonima e las definiziuns en la LRTV ed en la concessiun. El è responsabel visavi il Cussegl federal da cuntanscher las prescripziuns da prestaziuns legalas e giuridic-concessiunalas (guardar era lingia «Incumbensa e dretg»). Il cussegl d'administraziun controlla l'activitad commerziala e prenda decisiuns davart la strategia, il svilup da l'interpresa ed affars impurtants. Il cussegl d'administraziun surdat al directur general resp. a la directura generala la gestiun da la SSR e la responsabladad per ils programs. Tgi che ha tge cumpetenzas, reglescha l'uschenumnà reglament d'organisaziun. Il cussegl d'administraziun da la SSR cumpiglia nov commembers: ils quatter presidents regiunals da SRG.D, RTSR, Corsi e SRG.R, duas persunas elegidas dal Cussegl federal e trais persunas elegidas da la radunanza da delegads. La presidenta resp. il president vegn elegì/ida da la radunanza da delegads.
Tge fan il cussegl regiunal, la suprastanza regiunala ed il cussegl dal public?
La societad SSR sa cumpona da quatter societads regiunalas: SRG.D, RTSR, Corsi e SRG.R. En tut las societads regiunalas datti ils suandants trais gremis: il cussegl regiunal, la suprastanza regiunala ed il cussegl dal public. Il cussegl regiunal tematisescha ils giavischs socials e culturals da la regiun, prendan enconuschientscha dal rapport da las unitads d'interpresa davart la qualitad, il service public ed ils concepts da programs fan dumondas d'examinaziun a la suprastanza regiunala davart concepts da programs, determineschan ils delegads e surpiglian autras incumbensas.
Las suprastanzas regiunalas mainan las societads regiunalas e participeschan tenor ils statuts da la SSR als affars dal cussegl d'administraziun da la SSR ch'èn relevants per ils programs. Ellas defineschan ils concepts da programs da l'unitad d'interpresa correspundenta e distribueschan ils daners tranter las spartas da programs (TV), las chadainas da radio e la multimedia, quai però entaifer in rom definì dal cussegl d'administraziun. Mintga suprastanza regiunala po far propostas al cussegl d'administraziun per la tscherna dal directur da las unitads d'interpresa (RSI, RTR, RTS, SRF) e da tscherts commembers da la direcziun generala. Ils presidents da las societads regiunalas appartegnan ex officio a la radunanza da delegads ed al cussegl d'administraziun da la SSR.
Mintga societad regiunala dispona era d'in cussegl dal public che segirescha il contact stretg tranter ils responsabels da program ed il public da radio e da televisiun e che sustegna la lavur da program cun far constataziuns, propostas ed incitaziuns. En mintga regiun linguistica han ils cussegls dal public organisà in servetsch da mediaziun. Sch'insatgi considerescha p.ex. in'emissiun da televisiun sco betg adequata u cunter la lescha, po el reclamar tar il servetsch da mediaziun. Il servetsch da mediaziun n'ha nagina cumpetenza da relaschar directivas, el vegn però ad empruvar d'intermediar tranter ils realisaturs dal program ed ils aspectaturs malcuntents. Il medem vala per emissiuns da radio e purschidas online. Cunter il giudicat dals servetschs da mediaziun pon ins inoltrar ina procedura da meds legals (q.v.d. che sut tschertas cundiziuns regladas da la LRTV po l'instanza da recurs independenta (UBI), dal Tribunal federal e dal Tribunal europeic dals dretgs uman giuditgar in recurs cunter in'emissiun).
Tge fan il directur general e la direcziun generala da la SSR?
Il directur general da la SSR maina l'interpresa. Tge cumpetenzas ch'el ha precis e co che quellas sa distanzieschan da quellas dal cussegl d'administraziun, è reglà en il reglament d'organisaziun. Il directur general è il superiur dals commembers da la direcziun generala, pia dals directurs da RSI, RTR, RTS e SRF, dal directur d'operaziuns e dal directur da finanzas.
La direcziun generala da la SSR è il gremi operativ il pli aut da la SSR. Ella prepara la strategia da l'interpresa ed è responsabla per la realisaziun. Ella sa fatschenta però era cun ina pluna auters temas, numnadamain cun la purschida (program), il persunal, las finanzas, las immobiglias, la tecnologia ed il dretg. Per ch'ella vegnia a frida cun tut quests temas, sa raduna la direcziun generala var diesch giadas l'onn. Adina preschent è il secretari general da la SSR – era sch'el n'ha nagin dretg da vuschar.
Sch'i na dat ina giada nagin consens areguard ina tractanda, decida il directur general.
Per tge èn ils statuts, il reglament d'organisaziun e l'urden da fatschenta nizzaivels?
La SSR è ina societad. Per ch'ina societad è reconuschida en Svizra, sto la radunanza constitutiva decretar statuts en scrit. Il dretg da las uniuns è la basa giuridica per mintga societad, quai è definì en il Cudesch civil. Statuts specifics che sa basan sin quel preciseschan, co che la societad è definida, organisada e finanziada. Ils statuts vegnan decretads da la radunanza da delegads ed approvads dal Departament federal per ambient, traffic, energia e communicaziun (Datec).
Perquai che la SSR n'è però betg mo ina societad, mabain ina societad ch'è organisada tenor ils princips dal dretg da la societad anonima, na datti en la SSR betg mo statuts, mabain er in reglament d'organisaziun. Quel sa basa sin ils statuts e reglescha p.ex. las cumpetenzas tranter il cussegl d'administraziun e la direcziun generala, fa constataziuns precisas davart las incumbensas dals differents gremis e definescha tschertas premissas organisatoricas, sco p.ex. che las decisiuns dals gremis ston vegnir protocolladas en scrit. Il cussegl d'administraziun decretescha il reglament d'organisaziun.
In'autra ovra directiva relevanta è l'urden da fatschenta. Il reglament d'organisaziun ordinescha ch'il directur general sto decretar in urden da fatschenta. En quel èsi scrit, co che la SSR sto s'organisar entaifer l'interpresa, p.ex. tge cumpetenzas ch'il directur general ha envers ils auters commembers da la direcziun generala u co ch'ins sto organisar las sesidas da la direcziun generala.
Prestaziuns per persunas cun impediments dals senns
L'access senza barrieras als programs da la SSR cumpiglia tut ils commembers da la societad. La gronda purschida da cuntegns audiodescrits, cun suttitels ed en lingua da segns vegn amplifitgada cuntinuadamain – tematicamain e tecnicamain.
Tge fa la SSR per persunas cun in impediment dals senns?
La SSR ha stipulà ina cunvegna cun set associaziuns per persunas cun impediments dals senns. En la cunvegna conferma la SSR sia veglia da sustegnair ed integrar umans cun in impediment da la vesida u d'udida. Concret vul quai dir: ella porscha cuntegns cun suttitels ed audiodescripziuns e cuntegns en lingua da segns.
Fin l'onn 2022 amplifitgescha la SSR a moda massiva questa purschida:
- 80 pertschient dals programs da televisiun duain survegnir suttitels.
- Las purschidas en l'internet duain per la gronda part era survegnir suttitels.
- Fin 1000 uras dapli emissiuns en lingua da segns e fin 900 uras dapli audiodescripziuns per persunas tschorvas.
Quantas emissiuns suttitulescha la SSR oz?
L'onn passà ha la SSR emess var 65 pertschient dals programs da televisiun cun suttitels per persunas cun in impediment d'udida. La primetime (18.00-22.30) dals emprims programs è vegnida suttitulada dal tuttafatg en tut las regiuns linguisticas – quai correspunda ad in total da 37 810 uras. La fin d'emna han plinavant a partir da mezdi las emissiuns en directa survegnì suttitels.
Er ina part dals programs purschids en l'internet han suttitels. Da nov pon ins per exempel er activar quels en las apps Play SRF e Play RTS e sin rsi.ch/play.
Quantas emissiuns en lingua da segns emetta la SSR?
Dapi il schaner 2008 cumpletteschan SRF, RTS e RSI in'ediziun da la «Tagesschau» cun la lingua da segns. SRF emetta plinavant las emissiuns «Meteo», «Kassensturz» e «Puls» en lingua da segns. RTS fa il medem cun l'emissiun «A bon entendeur». L'onn 2019 ha la SSR emess 647 uras en lingua da segns:
- SRF 238 uras
- RTS 234 uras e
- RSI 175 uras (incl. HbbTV).
Co pon persunas cun in impediment da la vesida suandar las emissiuns ed ils formats da la SSR?
Grazia a l'audiodescripziun – ina descripziun acustica permanenta e fitg precisa. Il 2019 ha la SSR emess 882 uras audiodescripziuns (incl. repetiziuns), tranter auter quizs, documentaziuns, films e serias. La seria «Die Hotelfachschule» da RTS e la docuficziun «100 onns Circus Knie» èn vegnidas audiodescrittas en tut las regiuns linguisticas. En total hai dà 503 uras audiodescripziuns tar SRF, 211 uras tar RTS e 168 uras tar RSI.


text:
Jacksonville
Jacksonville l'è na sità di Stat Unî 'd utsènt-utantamìla abitànt a 'l incìrca ch'la s cata in dal stat dla Flòrida, in dla cuntèa 'd Duval, in dal cantòṅ a nòrd-èst dla penìśula darènt a la Geòrgia. 'L è 'l sèntar più grôs dal sud a part al Tèxas. Quànd l'è stada tiràda sù, in dal 1791, la s ciamàva Cowford ma pò in dal 1822, dòp sōl 'n an ch'i spagnōi i ìvan lasâ la Flòrida, l'à ciapâ 'l nóm 'd adès in unōr dal sètim presidènt americàṅ, Andrew Jackson.
La sò ecunumìa la pōl cuntàr su la finànsa, al telecumunicasiòṅ, i traspòrt, al turìśum, i mèdia, l'indùstria aero-spasiàla, l'infurmàtica, la risérca in camp mèdag e l'educasiòṅ.
Tgnénd adrē a 'l censimènt dal 2010, i sò abitànt i èṅ biànc p'r al 59,4%, ispànig p'r al 7,7%, négar p'r al 30,7% e aśiàtic p'r al 4,3%. In dal 1994 in sità a s è furmâ 'l grup Nu Metal di Limp Bizkit.
Al sò sìndig, da 'l 2015, 'l è 'l republicàṅ Lenny Curry.


text:
Pervi d'in defect tecnic èn idas a perder tar il chantun Grischun trais dumondas d'agid per cas da direzza. Sco quai ch'il chantun communitgescha haja dà l'emna passada in defect cun chargiar la dumonda a moda directa sur la pagina. I na saja betg enconuschent, tgeninas trais interpresas che sajan pertutgadas. Il chantun enconuschia sulet il temp cura che la dumonda saja vegnida inoltrada.
I sa tracta da las inoltraziuns ch'èn vegnidas fatgas:
- gievgia, ils 4 da favrer a las 12:04
- gievgia, ils 4 da favrer a las 17:59
- venderdi ils 5 da favrer a las 12:14
Il Departament d'economia publica e fatgs socials supplitgescha las trais interpresas che han chargià si lur dumondas durant ils termins exacts surnumnads da s'annunziar per e-mail tar haertefall@gr.ch., il link avra en ina nova fanestra
Per entant saja la funcziun da chargiar si direct las dumondas per agid en cas da direzza ord funcziun, scriva il chantun. Las dumondas possian vegnir inoltradas vinavant per posta u per e-mail ubain possia vegnir spetgà, fin che l'upload funcziunia puspè.


text:
Wikipedia:Bainvegni
Bainvegnì tar la Vichipedia, l'enciclopedia libra.
Tge è la Vichipedia?[modifitgar il code]
La Vichipedia è ina enciclopedia che vegn betg redigida d'ina redacziun fixa e pajada, mabain d'auturs voluntaris. Il pled Vichipedia sa cumpona dal pled wiki, il pled hawaian per spert, ed d'enciclopedia. In vichi è ina pagina d'internet nua che mintgin po midar spert e senza grondas experientschas tecnicas il cuntegn cun agid da ses agen browser.
La pagina rumantscha da Vichipedia è be ina da fitg bleras ediziuns da Vichipedia. Cun 3’721 artitgels è ella ina da las pitschnas. Las duas grondas èn l'englaisa cun varga 2'000'000 artitgels e la tudestga cun circa 770'000 artitgels. Qua datti ina glista cun tut las linguas che han ina Vichipedia.
Cuntrari ad enciclopedias convenziunalas è Vichipedia libra. Ella n'è betg be gratuita en l'internet, na, ella po er vegnir copiada da mintgin che inditgescha la funtauna. Per quai procura la Lizenza GNU per documantaziun libra, cun la quala ils auturs publitgeschan lur texts.


text:
La Regiun Engiadina-Bassa/Val Müstair (EBVM) è vegnida activa - ella ha incumbensà in giurist extern. Quel duess sclerir quant ferm ch'ils vitgs en l'Engiadina Bassa e Val Müstair èn pertutgads dal scandal da construcziun.
La Regiun EBVM sco organisaziun n’è betg pertutgada dal scandal, quai di Rico Kienz, manader da fatschenta da la regiun. Sco organisaziun da tetg surpiglian els la lavur da laschar sclerir en num dals vitgs politics la situaziun.
En cas ch'in vitg è propi pertutgà vul ins esser a temp per betg manchentar il termin da scadenza. Quai è la raschun principala d'incumbensar in giurist extern e betg in da la regiun.
RR actualitad 17:00


text:
L' Institut Otalpin Ftan cumbatta dapi intgins onns cun la mancanza da scolaras e scolars. L'institut spera uss sin la collavuraziun cun in investider chinais ed ina matura internaziunala che duessan emplenir la scola, scriva la FMR, Fundaziun da medias rumantscha. A la radunanza generala ha il president dal cussegl d'administraziun, Jon Peer, ditg che tuttas scolas privatas cumbattian per scolaras e scolars. Els sajan perquai cuntent da pudair tschertgar scolaras e scolaras grazia a la cooperaziun cun la scola internaziunala ad Uri. L'investur da la scola internaziunala ad Altdorf, Rui Zhou, haja procurà aifer curt temp per quatter novas scolaras per l'institut a Ftan, ha ditg Peer. A la radunanza generala è Zhou vegnì elegì en il cussegl d'administraziun.
Dapi onns dumber bass da scolars
Dapi il 2015 n'èsi betg gartegià a l'IOF d'augmentar il dumber da scolaras e scolars en l'internat. Quai saja il pli grond motiv per la nauscha bilantscha. L'onn 2012/13 dumbrava l'institut 158 scolaras e scolars, l'onn da scola 2018/19 anc 76. Specialmain precara saja la situaziun en l'internat che vegn nizzegià actualmain da sulet 24 scolaras e scolars (plaz avessi per 120). L'occupaziun nunsufficienta da l'internat e da la scola han manà ad ina perdita da 1,1 milliuns francs durant l'onn da fatschenta 2018/19. Pli auts custs da persunal ed investiziuns en il marketing hajan vinavant contribuì ad ina perdita da bilantscha da bunamain 2,9 milliuns francs, scriva la FMR. La finanziaziun da l'onn da fatschenta actual saja garantida grazia a dus augments da chapital. Il cussegl d'administraziun discuteschia cun la vischnanca da Scuol sco er cun sponsurs mesiras per finanziar ils proxims onns.
RTR novitads 08:00


text:
Lavurs
Libraristas giogan ina rolla centrala sin la fiera da cudeschs. Ellas èn las persunas fidadas dals lecturs e da las lecturas. Lur cussegliaziun cumpiglia la gronda part da lur lavur. Plinavant tgiran ellas bunas relaziuns cun ils furniturs, spezialmain cun las chasas edituras e lur auturas ed auturs.
Las dumondas da la clientella èn multifaras: turists a la tschertga da guids da la citad, studentas che dovran lur litteratura da studis en furma digitala, ina clienta versada en litteratura che giavischa ina recumandaziun davart litteratura svizra actuala u il collectur da manga che ordaina in cudesch ordavant.
Librarists han in bun nas per trends, ina buna savida generala e vastas enconuschientschas da lur sortiment. La lavur cun catalogs, maschinas da retschertgas e medias socialas en l’internet, sco er la preschentaziun dals cudeschs en la butia e las vitrinas, appartegnan a lur lavurs quotidianas. Plinavant organiseschan las libraristas acziuns ed eveniments per promover la vendita. Latiers valan eveniments cun auturs, preschentaziuns da cudeschs e notgs da raquints.
Librarists èn er responsabels per lavurs mercantilas ed administrativas. Las furniziuns quotidianas controlleschan ellas cun agid dil scrit da furniziun ed ordineschan ils cudeschs en la dretga partiziun. Per far empustaziuns mainan els correspundenza cun ils negoziants, fan quints per la clientella e s'occupan d'auters fatgs da contabilitad.
Libraristas guardan ch'il dumber giavischà da cudeschs stat a disposiziun il dretg mument al lieu correct. Cun savida d'economia da manaschi ed avertadad per novs basegns sviluppeschan els cuntinuadamain vinavant lur sortiment, tgiran relaziuns da clientella existentas ed acquistan novas.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 14-11-2008
Durada
3 onns resp. 2 onns suenter la matura gimnasiala, la scola media spezialisada u ina furmaziun da basa mercantila
Furmaziun en la pratica
En ina libraria
Furmaziun en scola
En il 1. e 2. onn 2 dis, en il 3. onn 1 di per emna a la scola d’economia e da cader e commerzi a Berna u a la scola d’economia e commerzi a Winterthur
Roms professiunals
- cussegliaziun e vendita
- process dal manaschi
- bibliografia e retschertga
- objects commerzials
- litteratura, cultura, scienza
- tudestg
- lingua estra (2. lingua naziunala ed englais)
- economia, politica e societad
Curs ordaifer il manaschi
Emprender ed exercitar a moda pratica la basa professiunala
Maturitad professiunala
Emprendists cun ina recumandaziun per il gimnasi u che han dumagnà in examen d'admissiun, pon frequentar la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Entrada laterala
"Branchenwissen Buchhandel": 7 moduls en 17 dis cun certificat SBVV / emprendissadi per correspundenza: "Grundwissen Buchhandel", Francfurt
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "librarist / librarista AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada cun pretensiuns mesaunas u autas
- È la scola vegnida absolvida sin livel pli bas, permetta la terminaziun d’in 10. onn da scola in’entrada optimala a la furmaziun.
- La terminaziun d’ina furmaziun da basa commerziala u en la vendita u ina maturitad gimnasiala èn bunas premissas e porschan la pussaivladad d'absolver l'emprendissadi entaifer dus onns.
Pretensiuns
- interess vi da cudeschs
- buna furmaziun generala ed interess vi da l’istorgia contemporana
- plaschair vi dal contact cun la clientella
- cumportament orientà a la clientella
- plaschair da far retschertgas
- bunas enconuschientschas dal tudestg a bucca ed en scrit
- moda da lavurar exacta
- buna memoria
- senn per l’urden
- buna demananza
- plaschair vi da la lavur al computer
- interess vi da lavurs commerzialas
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas dal Schweizer Buchhändler- und Verleger-Verband SBVV e da scolas professiunalas u spezialisadas
Spezialisaziun
librarists spezialisadas, antiquariat, commerzi intermediar da cudeschs (grossists da cudeschs), represchentaziun da chasas edituras
Examen professiunal (EP)
cun certificat professiunal federal: librarist / librarista, spezialist / spezialista da commerzi en detagl, spezialist / spezialista da cumpra, spezialist / spezialista da vendita, spezialist / spezialista da marketing, spezialist / spezialista da medias euv.
Examen professiunal superiur (EPS)
manager da commerzi en detagl diplomà / managera da commerzi en detagl diplomada, manader da la cumpra diplomà / manadra da la cumpra diplomada, manader da la vendita diplomà / manadra da la vendita diplomada, manager da medias diplomà / managera da medias diplomada euv.
Scola spezialisada superiura (SSS)
econom da manaschi diplomà / economa da manaschi diplomada SSS, tecnicist diplomà / tecnicista diplomada per economia da medias e management da medias euv.
Scola auta spezialisada (SAS)
Bachelor of Science (SAS) en economia da manaschi, Bachelor of Science (SAS) en inschigneria da medias, Bachelor of Science (SAS) en Information Science
Cundiziuns da lavur
Libraristas e librarists lavuran en affars da cudeschs resp. da multimedia, antiquariats, chasas edituras, centers da distribuziun e bibliotecas. Ils temps da lavur sa drizzan tenor ils temps d’avertura da l’affar. Librarists han pussaivladads diversas per furmaziun supplementara en il sectur d’ediziuns, en il commerzi en detagl u en il commerzi mercantil.
Ulteriuras infurmaziuns
Schweizer Buchhändler- und Verleger-Verband SBVV
Part. Furmaziun (supplementara)
8034 Turitg
Tel: +41 44 421 36 00
URL: www.sbvv.ch
Revista professiunala:
"Schweizer Buchhandel"


text:
La raschun per quest svilup sajan las fusiuns. E quest trend cuntinueschia. Actualmain hajan 145 vischnancas en Svizra l'intenziun da fusiunar, uschia la «Sonntags Zeitung». Las vischnancas che daventian pli pitschnas emprovian da surviver, tranter auter, cun fusiunar. La fusiun saja dentant betg la suletta schliaziun per las vischnancas che vegnan adina pli pitschnas pervia che blers van davent. La vischnanca dad Albinen en il chantun Valais porscha per exempel avantatgs finanzials.
RR novitads 09:00


text:
Il territori da Lai Alv sin passa 2’500 meters sur mar porscha in’entira massa curtins da raiver. Qua organisescha la Colonna d’agid da Mustér gia dapi bun 50 onns camps da raiver per uffants e giuvenils. Quest onn durant duas emnas.
L’emprima emna han 30 uffants participà, la segunda 23. Raiver possia en sasez mintgin che saja in zichel sportiv, di Marco Schmed, l’organisatur dals camps.
Il pli impurtant saja la segirtad. Ils uffants emprendan sco emprim da segirar in l’auter. Pli bler ch’els raivian e pli segir ch’els daventian. Tuttina dovra quai mintgatant in pau curaschi. Perquai che las paraids da raiver èn per part autas e taissas. , il link avra en ina nova fanestra
RR Sportissimo 17:00


text:
Per l'organisaziun d'ina cursa d'elita dal Maraton da skis engiadinais èn dumandadas las vischnancas da la regiun Malögia per in sustegn finanzial da total 100'000 francs.
Vischnancas sustegnan l'occurrenza
Sco Menduri Kasper, il CEO dal Maraton da skis engiadinais ha ditg envers RTR, sajan las respostas da las vischnancas per entant fitg positivas. Per las vischnancas saja l’occurrenza da grond’impurtanza per tut la regiun. En il mument manchia dentant anc il consentiment.
Decisiun la fin da schaner
Tenor Menduri Kasper duai en in proxim pass vegnir sclerida l’organisaziun concreta, tranter auter tge atlets che fissan a la partenza da la cursa d’elita che duai avair lieu la dumengia dal maraton. La decisiun finala davart quella cursa vegnia tratga la fin da schaner.


text:
Gerold Ehrsam viva a Liestal (Basilea-Champagna), e durant ses temp sco magister da linguas en Engiadina Bassa ha el emprais rumantsch. Oz è el scriptur e pledader. Ensemen cun ils dus artists da Berlin, Maria Lucchese e Matthias Bauer, preschentan els in concert improvisà a Ftan.
Texts per rumantsch, tudestg u autras linguas e vitiers instruments sco il gìun, la citra, il teremin u il digeridoo – tut quai en in ambient tuttafatg spezial en la Chasa Schucany a Ftan Grond. Il concert ha lieu ils 23 fanadur a las 20:20.


text:
Gudagnà ha la Frantscha cun be trais puncts da chastì, avant ils Stadis Unids e la Germania.
Cun otg puncts da chasti è il team da la Svizra partì en la segunda runda. Ina memia gronda differenza: Janika Sprunger, Romain Duguet, Martin Fuchs e Steve Guerdat n’han betg pudì cumpensar il retard ed èn daventads 6avls a Rio.
Tut ils quatter chavalchaders svizzers èn sa qualifitgads per il final da la concurrenza singula. Partir dastgan dentant mo trais. Uss sto il schef d'equipa decider, tgi che po ir a la partenza.
RR novitads 18:00


text:
Uss po vegnir vuschà davart la prolungaziun dal contract dal Parc Ela. Tut las suprastanzas communalas èn sa cunvegnidas ad ina versiun definitiva per il contract tranter las 6 vischnancas e l'uniun Parc Ela. Da nov ha il contract ina clausula da sortida simbolica. Quella prenda resguard sin las temas da la vischnanca Surses pervi d'eventualas restricziuns per il territori da skis da Savognin, quai scriva l'uniun Parc Ela en ina communicaziun.
Clausula da sortida
Sulet l'entir intschess d'ina vischnanca po far part d'in parc. Perquai na po la vischnanca da Surses betg far part dal parc cun excluder il territori da skis. Per che la vischnanca Surses possia tuttina far part, senza stuair temair che projects futurs per las pendicularas vegnian bloccads pervi da quella participaziun, han ins uss inclus la clausula da sortida. Ina vischnanca po pia sortir dal contract, en cas ch'i vegniss bloccà in project sulet per la raschun ch'il territori fa part dal Parc Ela. Cun quai è il problem schlià.
Pievel decida la fin da l'onn
Per la vischnanca da Tavau ha il kleiner Landrat gia approvà il contract cun vigur legala. En las vischnancas d'Alvra, Bravuogn-Filisur, Lantsch, Schmitten e Surses, decidan las radunanzas communalas vers la fin da l'onn davart il contract.
Ord l'archiv:
Gia avant 10 onns hai dà difficultads da definir il territori dal parc. La finala ha el gì rusnas. Vitiers vegn che la situaziun dals territoris da vischnanca è sa midà entras quai ch'igl ha dà fusiuns da vischnancas.


text:
Johann Schneider-Ammann, il president da la Confederaziun, ha duvrà clers pleds en sia posiziun via Twitter. Qua si'opiniun davart ils acts da terror cun plirs tozzels morts:
Reacziuns svizras suenter ils attentats
Suenter ils attentats a Brüssel examinescha l'Uffizi federal per polizia Fedpol cuntinuadamain la situaziun.
Ina Taskforce da la Fedpol stat en contact cun las polizias chantunalas dals chantuns cun eroport Turitg, Basilea e Genevra ed er cun il stab directiv da la polizia naziunala. Per mesiras da segirtad concretas èn ils corps da polizia chantunals responsabels.
Sgols da la Svizra vers Brüssel èn vegnids stritgads. Tenor las Viafiers federalas n'èsi anc betg cler, co ils trens planisads vers Brüssel curseschan. Il Departament da l'exteriur ha endrizzà ina helpline cun infurmaziuns per viagiaturs vers Brüssel, il link avra en ina nova fanestra.
La chanzeliera da la Germania Angela Merkel
«L’orrur è gist uschè illimitada sco la persvasiun da batter il terrorissem. ... Nossa forza è nossa unitad. Ed uschia vegnan nossas societads a sa mussar pli fermas ch’il terrorissem.»
Il president da la Frantscha François Hollande
«Nus essan colliads cun la Belgia entras la sgarschur che nus partain in'ulteriura giada. Ils terrorists han oz fatg stremblir la Belgia, ma lur mira è l'Europa - l'entir mund è pertutgà. La guerra cunter il terrorissem sto vegnir cuntinuà en l'entir'Europa e cun tut ils meds necessaris, cunzunt en il champ dals servetschs d'infurmaziuns.»
Il president da la Russia Vladimir Putin
«Las attatgas en Belgia condemn’jau sco crim barbaric. Il terrorissem n’enconuscha nagins cunfins e sto perquai vegnir cumbattì en collavuraziun activa internaziunala.»
Il primminister da l’Italia Sergio Mattarella
«I na va betg mo per la libertad, mabain per il futur da la convivenza umana.»
Il retg da la Belgia Philippe
Il retg da la belgia Philippe ha condemnà las attatgas sanguinusas sco «temelitg e disgustus». En ses curt pled a la naziun dal mardi saira ha el appellà da respunder al privel terroristic «cun resolutezza, quietezza e dignitad». «Lain salvar la fidanza en nus», ha ditg il monarc. «Questa fidanza è nossa forza.» En la Belgia èsi zunt rar ch’il retg sa drizza directamain al pievel suenter eveniments actuals.
David Cameron, il primminister da la Gronda Britannia, è sa mussà schocca ed inquiet pervi dals eveniments a Brüssel. Ins vegnia a far tut per gidar.
RR novitads 09:00 / actualisà cuntinuadamain


text:
EVAMAR: Evaluaziun da la refurma da la maturitad
La scolaziun da maturitad è vegnida refurmada cun l'introducziun dal Reglament per la renconuschientscha dals attestats da maturitad gimnasiala (RRM) resp. da l'Ordinaziun davart la renconuschientscha dals attestats da maturitad gimnasiala (ORM) l'onn 1995. Per incumbensa da la Confederaziun e dals chantuns è questa refurma vegnida evaluada en duas etappas tras il project EVAMAR (evaluaziun da la refurma da la maturitad). EVAMAR I (2002 – 2004) ha examinà il grad da la realisaziun da la refurma en ils chantuns ed en las scolas. Enconuschientschas fatgas en quest connex èn vegnidas resguardadas l'onn 2007 en la revisiun parziala dal Reglament per renconuscher la maturitad. Tranter auter èn ils roms da la scienza natirala vegnids rinforzads e la valur da la lavur da maturitad è vegnida augmentada. EVAMAR II (2005 – 2008) ha examinà il stadi da scolaziun da las scolaras e dals scolars a la fin da las scolas da maturitad gimnasiala en tscherts secturs (emprima lingua, matematica, biologia) sco er las lavurs da maturitad. Igl è vegnì examinà, sche las scolas da maturitad gimnasiala preparan las scolaras ed ils scolars bain avunda per in studi. Suenter la segunda evaluaziun han la Confederaziun ed ils chantuns fixà cumpetenzas fundamentalas specificas en l'emprima lingua ed en matematica per l'abilitad generala da studegiar, per garantir a lunga vista da pudair acceder a las scolas autas senza stuair far in examen.


text:
Reinhold Messner
El Reinhold Andreas Messner (nassüü 'l 17 de setember del 1944 a Barsenun) l'è un alpinista, scritur, pulitegh Südtiroles. El Messner l'è vün di alpinista püssee cugnussüü al mund, ma anca vün di püssee cuntruversiaj: la sua omnipresenza int i Media, i so fras poch diplumategh, e la sua versiun de la mort del so fradèl Günther Messner düranta la scalada del Nanga Parbat in del 1970 che l'è gnüda dübidada di so cumpagn de spediziun hinn i tema pü cuntruversiaj.
La Vida[Modifega | modifica 'l sorgent]
El Messner l'è chersüü a Villnöß in Südtirol e l'è citadin unurari del cumün. Incö 'l viv a Meran però in di mis de lüj e agust l'è de cà in del so castel Juval (prutegiüü del guerna) a l'entrada de la Val Senales. Pö a Sulden suta l'Ortles el cress i yak e l'ha faa sü un resturant ciamaa Yak und Yeti. Pö 'l tra inanz el müsee ciamaa Messner Mountain Museum. La sua segunda residenza l'è a Münegh.
El Messner l'ha stüdiaa Agrimensüra a l'üniversidaa de Padua ma l'ha mai finii. Per un ann l'ha insegnaa matematega in una scöra media.
El Messner l'è staa spusaa cunt la Ushi Messner (nassüda Demeter) del 1972 finn al 1977. Pö de la relaziun amurusa cunt la Nena Holguin el gh'ha avüü 'nat tusa. El 31 de lüj del 2009 l'ha infin spusaa la sua cumpagna de lunga vida Sabine Stehle. Insema i düü gh'hann trii bagaj.
El Messner l'è staa finn di agn 80 cunt i Verd e l'è staa elegiüü in del parlament de l'EU in del 1999. In del 2004 l'ha pruaa a candedass cunt i verd bavares (l'eva staa cataa a fà 'na reclam a 'na dita de füsij - cunt tant de füsil de casciadur in man che 'l ciapa la mira...) ma gh'hann dii de no.
Spediziun Alipnistegh[Modifega | modifica 'l sorgent]
Finn al 1970 el Messner l'ha faa spediziun in Europa, suratüt in di Dolomit, pö però l'ha tacaa sü a scala i ,unc püssee volt de vot mila meter.


text:
L'onn 2009 ha ins renovà la via chantunala sper il mir. Suenter ha ins constatà, ch'il mir dal santeri è en moviment. Il pli grond moviment saja capità gist suenter la sanaziun. Sco che la Quotidiana scriva oz, haja in expert independent survegnì l'incumbensa per valitar ils custs da la sanaziun. El duai era examinar sche las lavurs vid la via chantunala dal 2009 hajan giu ina influenza sin il mir da 13 meters autezza. Quai per pudair reparter ils custs da la sanaziun tranter vischnanca e chantun.
Avant ch'il mir vegn renovà sto la radunanza communala anc approvar il credit. La renovaziun duess lura cumenzar curt suenter. Il mir duai vegnir allontanà sin ina largezza da var 16 meters. Lura vegn construì sco emprim in mir da betun, che vegn suenter puspè cuvert cun crappa.
RR novitads 06:00


text:
Entaifer tschintg emnas ha Saas Fee vendì 90’000 carta da stagiun. Sper quai saja il resun en las medias naziunalas stà fitg grond, ha declerà Rainer Flaig, il delegà dal cussegl administrativ da las Pendicularas da Saas Fee. Grazia a l’acziun haja l’interpresa registrà 50% dapli emprimas entradas en il territori da skis.
Sche tuts fan quai, na funcziuneschi betg pli.
Pauc chapientscha
Malgrà las cifras positivas che las Pendicularas da Saas Fee han pudì preschentar al Forum da turissem a Längenfeld, eran ils pli paucs persvadids da l’idea. Cun acziuns sumegliantas na possia ins betg segirar las investiziuns a lunga vista, han suttastritgà plirs exponents da pendicularas en las Alps.
Acziun vegn ad influenzar ils pretschs
Tenor Roland Zegg, expert da pendicularas, ha Saas Fee dà il tun da partenza per in svilup areguard il segment da pretschs tar las pendicularas. Cun acziuns sumegliantas vegnia il pretsch a variar adina dapli tenor la dumonda.
Per Rainer Flaig è l’acziun da Saas Fee in’istorgia da success. El è persvadì d’avair chattà ina buna soluziun per attrair dapli skiunzs sin pista.
RR actualitad 17:00