text:
Livurn (VC)
Livurn (nom ufizial in italian: Livorno Ferraris, giamò Livorno Piemonte) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de 4 518 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 58,2 km² e ona densità de popolaziun de 78 ab./km².
El paes l'ha vist l'eleziun de l'antipapa Benedet XIII e la nassida del famus scienziaa Galileo Ferraris. Inultra l'è gemelaa cul cumün frances de Pont-de-Chéruy (regiun Roden-Alp).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Livurn l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


c: text/html

text:
Mellingen
Mellingen (Mellige in aleman) a l'è un cumün svizzer del distret de Baden. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 4 659 abitant e una süperfiss de 4.86 km², e al se tröva a una altitüden de 352 meter sura al livel del mar.
El cumün de Mellingen a l'è tacaa ai cumün de Baden, Birmenstorf , Fislisbach, Oberrohrdorf, Stetten, Tägerig, Wohlenschwil.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Mellingen l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1045 col nom de Mellingen
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Mellingen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Mellingen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Media relaa a Mellingen al Wikimedia Commons

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ring
Completed: 2011
Details: Silver, Copper, CZ
Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset.
Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset.
Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset.


text:
Milan (àrea metropulitana)
ORIGIN DEL NÓMM DE MILÀN (MEDHELAN)
Ciappom presempi i primm pagin interessant de l’Antologia dialettal del professor Beretta, resguard l’etimologia del Nòmm de Milàn. Avan tutt devomm dì che el Milàn antigh gh’aveva ona estension che la andava del Dòmm, finna a p.zza della Scala, p.zza Cordusio e p.zza Missori. Bonvesin de la Riva in del sò "De Magnalibus Mediolani" el citava un autòr che se cognosseva nò, ch’el descriv el Milàn antigh ciamaa “Alba”, gianmò in quell sitt avant del VII° secol a.C., secol de la fondazion Insuber. In quei temp lì la cittaa la gh’aveva di fiumm de gran importanza: l’Olòna, el Lamber (de chì gh’ann miss el nòmm i Insubri lambriani) e el Seves. Perché hinn inscì important sti fiumm chì ? pròppri perchè segnaven el confin de Milàn, la cittaa la pussèe importanta di tribu celtegh. Plutarch ne dis: "I Galli Cisalpini consideren Milàn ‘me lor capital". Gh’emm de savè che el simbol de Milàn l’è ona scròfa mezz lanaa de Moc (cinghiale), che diseven vess stada bianca. Alba la voeur dì “ciara” “bianca”. La Scròfa la gh’haa de vess associaa a la divinità femminina per ezellenza che l’è Belisama, che i roman recognosseven con Venere. Minga a cas i roman medemm quand che gh’aveven ciappaa la cittaa in del 222 a.C., scovriren in de l’area del Dòmm, un tempi “pagan” dedicaa ad Atena - diseva el Polìbi – var a dì per i Celt a Belisama. In quell tempi chì seren curà di isegn d’òr, che per i Insubri seren inamovibil. L’imperator Cesare medemm diseva nel sò "De Bello Gallico" che in de la Gallia Cisalpina gh’era la venerazion de una dea, che luu recognosseva con Minerva, che la “insegna i prenzippi di mestee”. Quand che Milàn l’era devegnuda romana, l’aveva anca ciappà ‘me lengua quella latina. Impunemanch i milanes seguttaven a doprà l’abecee antigh ch’el se ciamava “leponzio”, finna al primm secol d.C., “....negann la romanità per ona affermazion ideologigh de corrispondenza politegh/culturalla e per volontaa ideologigh de recognossiment nazional”.
Sora el nòmm de Milàn hinn staa faa tant di ipòtesi. Quella che l’è la pussee attendibil e verosimil l’è “Medhelan”. La “dh” in del nòmm la par minga tròpp Milanesa, del paes, e la gh’haa sembianza pussee cont el sònn gaelich irlandes: bon, l’è minga pròppri inscì. In di vocabol del Milanes antigh troeuvom di esempi quand che leggiom el Bonvesin de la Riva (scricciatt del dusent): Doradha = che l’è d’òr Crudho = persòna rustega Mudha = mudà, varià Ornadha = ornada
Quell chì domà per fà comprend ‘me el sònn minga tròpp latin, inscambi l’era l’Anema de Milàn e di Milanes. Medhelan el voeur dì minga domà “sitt de mezz” ma anca "santuari de mezz". El par de fatt che i “druidi”, pret di popol Insubre, gh’aveven recorrenza de menass a Medhelan per portà a termin la formazion spiritualla e magiga; quest chì per giustificà anmò l’alta importanza che rivestiva la cittaa. El nòmm el s’è portà innanz finna a divegni Milàn. Serom adree dì che l’area cittadina, che ai origin l’era un borgh, la gh’era gianmò prima de’l VII° sec.a.C. Inscì devom ipotetizzaa che la primma preja l’hann missa giò anmò pussee avant de quel secol lì. Perchè ? perchè minga domà in di ann ’70 l’era stada scoverta una “strana” preja o menhir, proppri sòtta al Dòm, ma anca perchè n’hann troaa alter in de l’area centrala. Tra quist ghe n’hinn on quajdun lavoraa indree al 4.500 a.C. trovaa in del sitt de la gesa de San Giovann in Conca, piazza Missori, el medem in doe ch’hann scovert l’effige de la scròfa semilantura. Inscì, ‘me vedom, la nascita del nòst Milàn e la formazion lenguistega hinn de origin celtegh e i autòr classegh e modern ne proeuven semper pussee. Poeudom anca analizzà tutta la simbologia, pervegnuda sora fòrma “prejficada”, present in cittaa, ma anca di fòrma pòettica visin a quella bardica, e anmò pussee de matrice celtega, ciamada di Milanes “la Bosinada”: el cant che celebra, descriv e fà la satira di gent e/o fatt, pròppri ‘me l’era de cà in tucc i alter paes “celtofili” e che l’era restada in uso finna squasi ai dì d’incoeu.


text:
Stanislao Konarski
El Stanislaa Konarski (in polacch: Stanisław Konarski; el nòm, real: Hieronim Franciszek Konarski; nassuu el 30 settember 1700 a Żarczyce; mòrt 3 agost 1773 a Varsavia, Polònia) l'era on pedagogh polacch, on riformador educativ, on scrittore politich, on poeta, on drammaturgh, on mònach de Piari (Scolòp) e 'l precursor principal de l'Illuminismo in Polònia.
El Konarski l'ha studiaa in del period 1725-1727 al Collegium Nazarenum a Roma, indove l'è diventaa on maester de retòrica. Poeu l'ha viaggiaa a travers la Francia, la Germania e l'Austria per aumentà la soa educazion.
In del 1730 l'è tornaa in Polònia e l'ha scominciaa on lavorà sù ona noeuva edizion de legg polacca (Volumina legum).
A partì del 1736 el Konarski l'ha insegnaa al Collegium Resoviense a Rzeszów e in del 1740 l'ha fondaa el Collegium Nobilium, ona scoeula de Varsavia d'élite per fioeu de la nobiltà minor ("szlachta"). In seguit, l'ha riformaa l'educazion de Piari in Polònia, conformement al sò programma educativ (Ordinationes Visitationis Apostolicae..., 1755). I sò riform hinn diventaa on pont important in de la lòtta del XVIII secol per modernizzà el sistema educativ polacch.
A l'inizzi, el Konarski l'è staa associaa politicament cont el re Stanislaa Leszczynski; pussee tard, con la "Familia" di Czartoryski ed il re Stanislaa August Poniatowski cont el participà ai famos "pranz de giovedì". Stanislaa August Poniatowski l'ha voruu che ona medaja fuss coniada a l'onor del Konarski, cont el sò ritratt e l'iscrizion benemerita latina Sapere auso.


text:
Balabi
Balabi (nom ufizial in italian Ballabio) al è ün cumün cun 4 082 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 15,0 km² e ona densità de 272 ab./km² de la Pruvincia de Lecch, vesin al capplöch.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Balabi l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Châteauneuf-Grasse
Châteauneuf-Grasse l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Canton du Bar-sur-Loup, del circondàre (arrondissement) de Grasse e del dipartimènt de le Alpi Marìtime. El g'ha 'na popolasiù de 3 213 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 8,95 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 197 méter a 'na altèsa màsima de 662 méter s.l.m.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Bever
Bever (Bevero in italian storich; Beverus in latin; Bevers in tudesch storich) a l'è un cumün svizzer del distret de Malögia. in del Canton Grison. Al gh’ha pressapoch 660 abitant e una süperfiss de 45.65 km², e al se tröva a una altitüden de 1708 meter sura al livel del mar.
El cumün de Bever a l'è tacaa ai cumün de Bergün/Bravuogn, Bivio, La Punt-Chamues-ch, Marmorera, Samedan, Sankt-Moritz, Silvaplana, Sur, Tinizong-Rona.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bever l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1139 cume ad Bevero.[1]
L'andament storegh de la popolazion de Bever l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Evoluzion linguistega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Canton Türgovia
Turgovia (en todèsch: Thurgau) l'è giü dei vintisés cantù de la Svìsera. L'è sitüàt endèla part nordorientàla de la Svìsera. A nòrt el cantù l'è delimitàt del Lach de Costànsa, de là del quàl gh'è la Germània (Land Baden-Württemberg). El fiöm Reno 'l costetöés el cunfì nord-ucidentàl. A sud el cunfìna col Canton San Gal e a ucidènt col Canton Zürigh e 'l Canton Sciafüsa.
La popolasiù totàl del cantù l'è de 228.200 abitàncc (dati del 2001), en làrga magiuranza de lengua tudesca. La capital del cantù l'è la cità de Frauenfeld.
La Confederasiù Elvética, aleàda con 10 giürisdisiù de l'ex Toggenburg, le g'ha cunquistàt ai Asburgo i teretóre del Canton Türgovia endèl 1460. Endèl 1798 chèste tère i è stàde custitüìde per la prìma ólta 'n cantù, come part de la Repüblica Elvética. Endèl 1803 el Canton Turgovia l'è deentàt mèmber de la Confederasiù Svìsera.
La custitüsiù cantunàla 'n vigùr amò al dé d'encö la remónta al 1869.
Distrècc e Cümü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El cantù Türgòvia l'è dividìt en sich distrècc che i ciàpa nòm ognü del sò capolöch:
Töcc ensèma chèsti òt distrècc i reönés 80 cümü (situasiù agiurnàda al més de Bril de 2004):


text:
Ypres
Ypres (Ieper in olandes; Yper in fiammingh occidental; Ypern in todesch; Ipro in Italian storigh) l'è ona città del Belgi fiammingh cont ona popolazion de 34.000 personn.
El se troeuva in di Fiander Occidentai.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è stada fada sù in del X secol e l'è vegnuda vun di centri pussee gross de la produzion di tissuu: el Lakenhal (cioè mercaa di tissuu) l'è 'l monument pussee important de la città medieval.
Tra el 1559 e 'l 1801 l'è stada anca sede vescovil.
In de la Prima Guerra Mondial l'è stada teater de ona serie de battali che l'hann fada vegnì famosa (purtropp) in tutt el mond: de fatt l'è staa el loeugh indove per la prima voeulta (1915) hinn staa doperaa i gas chimigh 'me armi. Inoltra duranta la guerra l'è stada trada giò quasi del tutt, anca se poeu l'è stada recostruida.


text:
Il cattivo tenente
Il cattivo tenente (Al tenènt catìṿ) 'l è 'n film dramàtic dal 1992 'd Abel Ferrara, scrit da lò insém a la mudèla e atōra Zoë Lund.
Custâ un migliòṅ ad dòlar, a i butghèṅ al i à ardupiâ.
La pelìcula l'è stada preśentàda a 'l Fèstival ad Cannes dal 1992, in dla sesiòṅ Un Certain Regard.
Sunt
Un tenènt dla pulisìa amricàna (Harvey Keitel), curót e cun al visi dal śōg, al viṿ sōl par scumétar, drugàr-as e bévar. Quànd na sóra śóvna (Frankie Thorn) la vèṅ viulentàda in na céśa da dū magnasùchi, lò al ciàpa al caś in maṅ ma pò al gh armàṅ quànd al sènt che la dóna la i à pardunâ.
Sōl in séguit, quànd in céśa pinsànd a tuta la sò vita al fà a mènt a cuma la sia a l'arvèrsa e sénsa murâl, al capìs al significàt dal pardòṅ dla sóra anc parchè al gh'à na viśiòṅ ad Geśù (Paul Hipp) ch'al gh vèṅ datéś. Al pulisiòt al taca a cur'r adrē a i dū laśaròṅ ma invéci ad cupàr-i cuma 'l arév sèmpar fat par tgnir a drē a la sò sē ad vindéta, al i lasa andàr, dand séguit a 'l vulér dla sóra. Cal gèst chè, 'l ùnic bòṅ dla sò vita, 'l è anc 'l ùltim. Saénd ch'al gh'à cóntar di creditōr ch'i gh'aṅ 'd avér da lò di bèsi par na scumésa andàda mâl, al tenènt al s mét a sēdar in sla sò màchina spetànd ch'i végnan a cupàr-al. E 'l è qvél ch'a sucéd dabòṅ.


text:
Gravedona
Gravedòna (nom ufizial in italian: Gravedona ed Uniti) l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l cunta 4 250 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 40,8 km² e ona densità de 104 ab./km².
El paes el se troeuva al sbocch del torrent Lir, in su la sponda de sira del Lagh de Còmm, al confin con la Provincia de Lecch (comun de Còlich). In del mes de fevree del 2011, al comun de Gravedona gh'è staa tacaa insema anca in comun de Germasen e San Gregori e in conseguenza de questa agregazion la denominazion ufizial del comun l'è passaa de Gravedona a Gravedona ed Uniti.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gravedòna l'è stada abitada fin de la preistòria: n'hinn ona proeuva i retrovament de sass cupelliform e tomb a cremazion tipich di popolazion celtich (secol V-IV a.C.). L'epoca romana l'è testimoniada di topònim de la zòna. Fondamental per el svilupp del paes in 'sto period l'è stada la presenza de l'antiga Via Regina, la strada che la collegava Milan a Ciavenna, passando per Còmm e per poeu finì in Svizzera.
De la dominazion longobarda resten pòcch regòrd, legaa soratutt a la parlada local (come la paròla godazz, che 'l voeur dì padrin; cf. Milanes arcaich guidazz).
Gravedòna l'ha partecipaa attivament a la guerra tra Còmm e Milan (1118-1127) e l'ha tòlt i part del segond; quella ròbba chì la fa pensà che la fuss part del territòri del Contad de Milan. La guerra l'ha portaa a la sconfitta e a la distruzion de Còmm, che l'è stada recostruida grazie a l'aiutt del Barbarossa, che 'l gh'aveva interess a ona leanza contra Milan. Quand, in del 1176, el Federich I l'è staa sconfiggiuu a Legnan, l'è scappaa vers la Germania pròppi a travers de Còmm e poeu in sul lagh cont i sò nav: la leggenda la cunta che, in del 1178, menter el scappava in sul lagh, el Barbarossa l'è staa fermaa de ona flòtta de barch de Gravedòna, che ghe hann robbaa la maggior part del bottin de guerra, oltra che a la coròna imperial. Se dis poeu che l'Imperador, in occasion de la firma de la Pas de Costanza, l'abbia ditt: Perdoni tucc, asca che i perfid Gravedones!.
In del 1335 Gravedòna l'è entrada drent al domini di Viscont e l'ha segutaa i sòrt del Ducaa de Milan. Tra el 1522 e 'l 1532 la zòna de la Valtellina e de Ciavenna l'è stada dominada del Gian Giacom Medegh, nominaa Signor di Tre Piev.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Gravedona ed Uniti l'è mustraa in de la tabela chi de sota.
Abitant censüü
I dati dal 1861 al 2001 i henn otegnüü de la suma di popolazion censüü in di ex cumün de Gravedona (barra celesta), San Grigoeu (barra lilla) e Germasen (barra grisa).
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text: 1Yaa ruijmua'ate'e yee, tɨ'ɨj huatapua'are, naijmi'i mu tyujsaɨj ɨ mej tihue'ijte'e u teyujta'a, majta hua'avaujsimua'a, majta ɨ mej te'eyu'uxaca, majta ɨ seica ɨ maj majta i'ijueesi. Naijmi'i mu tyú'urixaatya'acaa a'ij mej ye'i huarɨni. Aj mu mi ra'anaajɨ'ɨque maɨjna ɨ Jesús. Meya'ujáj. Matɨ'ɨj mi raatatui aɨjna jemi, ɨ a'atɨ tɨ ayan antyahuaa tɨcɨn Pilaatu. 2Aj pu i Pilaatu ayan tiraataihua'uri'i tɨcɨn: ―¿Ni muaa paɨn pueen ɨ hua'atajtuhuan ɨ juriiyu? Aj pu i Jesús ayan tiraata'ixaa tɨcɨn: ―Nyaa nu nyaɨn pueen a'ij pej ye'i ti'ixa muaa. ―Yaa pu'u tiraata'ixaa aɨjna ɨ Jesús. 3Majta maɨn ɨ mej tihue'ijte'e u teyujta'a, eihua mu tiraaxajtzi'iri'i. 4Ajta aɨn Pilaatu, ajtahua'a pu ayan tiraataihua'uri'i tɨcɨn: ―¿Ni pacai naata'ixaate'en paɨjna cɨme'e? Papu'uri hua'unamuajri'i mej eihua ti'imuaxajtzi'i. ―Ayaa pu tiraata'ixaa aɨjna ɨ Pilaatu. 5Ma ajta aɨn Jesús, capu ti'itɨj xajtaca'a. Aɨj pu cɨn, cai a'ij ra'amityejtya'aca'a aɨjna ɨ Pilaatu. 6Ayaa pu ti'ijrɨ'ɨrajcaa aɨjna ɨ Pilaatu matɨ'ɨj maɨn ti'iyestyahua'a. Tɨ pua'a maraatahuavii ɨ tyaɨtye tɨ aɨn raatatuaani saɨj tɨ e'ityanami'i, a'atɨ tɨ na'a ɨ maj raatahuavii, aj pu i raatátuaasin. 7Ajna a'ahua'a seica mu e'ityanami'ihuaca'a ɨ mej nya'usa'acaa ɨ u'uvieernu jemi. Ai mu hua'ucuii ɨ tyaɨte. Ajta saɨj aujna e'ityanami'ihuaca'a tɨ ayan antyahuaaca'a tɨcɨn Barrabás. 8Aj mu mi a'uré'enye ɨ tyaɨte ɨ Pilaatu jemi. Aɨ mu autyajhuii maj raatahuavii tɨ aɨn ayan huarɨni aɨmej jemi a'ij tɨ ye'i ti'ijrɨ'ɨre. 9Aj pu i ayan tihua'utaihua'uri'i tɨcɨn: ―¿A'ini seti'ijxe'eve'e muan? ¿Ni qui nyaraatatuaani nyeijna tɨ a'amuatajtuhuan pueen muan mɨ sej Israel jetze ajtyama'acan? 10Ayaa pu tihua'utaihua'uri'i a'ini aɨ pu raamua'areeri'i maj ra'achueera'acaa ɨ Jesús aɨme ɨ mej tihue'ijte'e u teyujta'a. Aɨj mu cɨn raatatui maɨjna ɨ Pilaatu. 11Ma majta maɨn ɨ mej tihue'ijte'e u teyujta'a, aɨ mu raata'a ɨ ca'anijra'a eihua ɨ tyaɨte mej mi raatahuavii aɨjna ɨ Pilaatu tɨ aɨn huatatuaani aɨjna ɨ Barrabás jetzen ma'acan ɨ Jesús. 12Ajtahua'a ayan tihua'utaihua'uri'i tɨcɨn: ―¿A'ini naarɨni nyamɨjna jemi, mɨ tɨ a'amuatajtuhuan pueen, mɨ sej Israel jetze ajtyama'acan? 13Aj mu mi ca'anin cɨn huajijhuaca'a. Meyan tɨcɨn: ―Pata'aj rá'utatan curuu jetze. 14Aj pu i Pilaatu ayan tɨcɨn: ―¿A'ini een cɨme'e? ¿Ti'itajni a'ij pua'a huáruu? Matɨ'ɨj raanamuajri'i, eitze'e mu ca'anin cɨn huajijhuaca'a. Meyan tɨcɨn: ―Aútataichi curuu jetze. ―Yaa mu'u titeejíjhuaca'a. 15Ajta aɨn Pilaatu, aɨ pu raxe'eva'aca'a tɨ rɨ'ɨ tihua'uta'an ɨ tyaɨte. Aɨj pu cɨn raatátuaa aɨjna ɨ Barrabás. Ajta raataijtaca'a maj ra'ira'avajxɨ'ɨn aɨjna ɨ Jesús. Aj pu ijta'i hua'utatui mej mi rá'utatan ɨ curuu jetze. 16Matɨ'ɨj mi maɨn xantaaru'u ya'ujáj ajna tɨ ti'ijta tɨ e'eche. Au mu ya'utyaarujte e'ita'a tɨ u a'aráyaujta'a. Aj mu mi naijmi'ica tísaɨj ɨ seica, xantaaru'u. 17Siicu'uri mu ru'ucaachejte tɨ pa'uvi'in, xu'umuavi'ican cɨme'e. Majta curun mu raatyataave tɨ tzicare'e cɨme'e cɨstíjhuaca'a. Aɨj mu ra'ava'arujti'iri'i. 18Matɨ'ɨj mi autyajhuii maj raatyejíivajra. Yaa cumu rɨ'ɨ mu tiraata'a. Meyan tɨcɨn: ―Ayajna nya'u. Tyamua'a pu i'ixa'apɨ'ɨn. Che'e a'atyeevi'i tɨ ruuri amɨjna tɨ hua'atajtuhuan pueen ɨ mej Israel jetze ajtyama'acan. ―Ayaa mu tirá'uxaahuari'iri'i. 19Majta ra'ava'avajxɨ an múutze'en itzɨj cɨme'e. Majta ra'atyétzi'itzica'imua'axɨ. Majta mu titunutaxɨ. Ayaa cumu rɨ'ɨ mu tirata'acara'a. 20Matɨ'ɨj ra'uxaahuari'iri'i, aj mu mi rú'ijchuiiri'i aɨjna ɨ siicu'uri tɨ pa'uvi'in, xu'umuavi'ican cɨme'e. Matɨ'ɨjta mi ru'ucaachejte ɨ siicu'ura'ara'an. Aj mu mi ya'ujáj mej mi rá'utatan ɨ curuu jetze. 21Ajna, saɨj pu hua'antinajchaca'a aujna a'u maj ya'ava'ajajsima'a aɨjna ɨ Jesús. Ayaa pu antyahuaa aɨjna ɨ a'atɨ tɨcɨn Simón. Au pu e'ema'acan tɨ ayan tyaja'arajtyahuaa tɨcɨn Cirene. Ai pu ya'upuaara'an aɨjna ɨ Alejandro, ajtahua'a saɨj ɨ Rufo. Au pu a'arajraa ajna a'ahua'a a'u tɨ cai a'atɨ a'a e'eche. Tɨ'ɨj aɨn Simón hua'antinajchaca'a, aɨ mu huataij tɨ aɨn ra'anchueni cúruujra'an ɨ Jesús. 22Au mu ya'ujáj aɨjna ɨ Jesús, ajna a'ahua'a, jɨri jetze tɨ ayan tyaja'arajtyahuaa hua'anyuuca cɨme'e tɨcɨn Gólgota. Gólgota, ayaa pu huataujmua'a tɨcɨn: Mɨ'ɨchí Mu'ujremi. 23Matɨ'ɨj mi raatanyɨste ti'itɨ nahuaj, cuaane'e tɨ ranaxca. Ayaa mu ratamua'amua aɨjna ɨ cuaane'e tɨcɨn mirra. Ajta aɨn Jesús, capu ra'anti'i aɨjna ɨ nahuaj. 24Matɨ'ɨj mi rú'ijchuiiri'i ɨ siicu'ura'ara'an. Majta tiracá'ari'iri'i ɨ tí'icɨɨxura'ara'an. Matɨ'ɨjta mi rá'utatai ɨ curuu jetze. Aj mu mi ti'ihuaujmue'itɨ tetej cɨme'e mej mi raamua'aree a'atɨ tɨ racɨ'ɨti ɨ cɨɨxura'ara'an ɨ Jesús seij ajta seij. Ayaa mu tityaará'ujpijte aɨjna ɨ tí'icɨɨxura'ara'an. 25Pu'uri e'ita'a ujmá'aca ɨ xɨcaj matɨ'ɨj rá'utatai ɨ curuu jetze. 26Majta ti'itɨ taabla áutatai curuu japua. Ayaa pu te'eyu'usi'ihuaca'a aɨjna jetze ɨ taabla ɨ maj ti'itɨj cɨn jetzen tya'ujpuá'ajte tɨcɨn: “Hua'atajtuhuan ɨ maj Israel jetze ajtyama'acan.” 27Majta jamuan Jesús, mahuá'utataixɨ curuu jetze hua'apuaca ɨ nahua'ari maj pueen. Saɨj mu a'utyejche ɨ curuu ɨrɨɨta'an pujme'en, majta seij utata'an pujme'en. 28Ayaa pu'u eenya'acan cɨn arauraste eijna ɨ nyuucari tɨ te'eyu'usi'i ɨ yu'uxari jetze. Ayan tɨcɨn: “Yaa mu ya'umua'arajca'a tɨj a'ij pua'a ti'itevijca'a.” 29Majta maɨn ɨ maj a a'atáninyeica'a, matɨ'ɨj raaseij, aɨ mu aicamu'uvajra maj cai ra'ajcu'uvajca'a. Ayaa mu a'ij pua'a tí'ixajtacaa tɨcɨn: ―¿Ni cai icu muaa pa aɨn pueen ɨ paj nu'u raatyáuuna ɨ teyuu, pajta nu'u hueica xɨcaj jetze ra'ajtaahua? 30Ijii muaa asaɨj a japua huanyuuchi pej pi cai huamɨ'ɨni. Acajra'a yeehui amɨjna jetze mɨ curuu. ―Ayaa mu tira'axaahuari'iraca'a. 31Aɨ majta ɨ mej tihue'ijte'e u teyujta'a, majta ɨ mej te'eyu'uxaca, aɨ mu naijmi'i ra'axaahuari'iracaa. Meyan tyú'urixaatya'acaa rujɨɨmua'a tɨcɨn: ―Amɨ pu ari hua'a japua huanyu ɨ seica. Ma ajta, capu raayɨ'ɨtɨ tɨ rusaɨj rujapua huanyuuni. 32Amɨjna tɨ nu'u i'i Cɨriistu'u tɨ nu'u tatajtuhuan i tyej Israel jetze ajtyama'acan, che'e amɨn acajra'ani amɨjna jetze mɨ curuu tyej ti raaseij, tyata'aj tya'antzaahuate'en. ―Ayaa mu tyú'urixaatya'acaa. Majta maɨn ɨ maj jamuan hua'utatai ɨ curuu jetze, aɨ mu majta ra'uxaahuari'iri'i. 33Tɨ'ɨj ajna tyaja'ure'enye a'atzaj tacuarixpua, aj pu i huatyatɨca'araca'a nainjapua ɨ chuejra'a aun tɨ huatacá'a u Israel. Ajta a'atee tɨ ayan huatɨca'a e'ita'a tacuarixpua. 34Cɨme'en pu'u tyaja'ure'enye ajna e'ita'a tacuarixpua, aj pu i Jesús ca'anin cɨn huajijhuaca'a runyuucajtze'en. Ayan tɨcɨn: ―Eloi, eloi, ¿lama sabactani? ―Ayaa pu tyu'ujijhuaca'a. Eijna i nyuucari, ayaa pu huataujmua'a tɨcɨn: Niya'upua, ¿a'ini een cɨn penyaja'uhua'axɨ muaa, pej i'i nye'iya'upua? Ayaa pu huataujmua'a eijna i nyuucari. 35Seica ɨ maj maun a'utyáuuca'a maraanamuajri'i. Matɨ'ɨj mi meyan tyu'utaxajtaca'a tɨcɨn: ―Xaanamuajri'i. Aɨj pu huatajee aɨjna ɨ Elías tɨ ajmi'i ti'ityavaaca'a ɨ Dioj jemi. 36Aj pu i saɨj e'ire'enye taichijma'a. Ti'itɨj pu autɨɨ tɨ u'urajta'ati. Aɨj pu huatyáaru'une nahuaj cɨme'e tɨ antzijvi'i. Tɨ'ɨqui ra'antijɨ'ɨque cɨye jetze. Aj pu i aɨn ra'ajchui tɨ'ij Jesús ra'antiye'en aɨjna jetze ɨ ti'itɨ. Tɨ'ɨj ayan huarɨj, aj pu'i ayan tihua'uta'ixaa aɨjna ɨ a'atɨ tɨcɨn: ―Saachu'eva'a. Tɨ pua'a yatanyén aɨjna ɨ Elías tɨ ij ra'acajtuani. ―Ayaa pu tihua'uta'ixaa. 37Aj pu i Jesús ca'anin cɨn huajijhuaca'a. Tɨ'ɨqui huamɨ'ɨ. 38Ajna teyujta'a, ti'itɨ pu huatávivɨ́jma'aca cɨɨxuri tɨ itzijhua. Cɨme'en pu'u huamɨ'ɨ ɨ Jesús, aj pu i e'ita'a acásujtza'an aɨjna ɨ cɨɨxuri. 39Ajta aɨn ɨ hua'acapitan ɨ xantaaru'u ɨ maj anxɨte ara'ase, aa pu a'utyavaaca'a ajna vejli'i ta'ave'enyee aɨjna ɨ Jesús. Aɨ pu raanamuajri'i a'ij tɨ ye'i tyu'ujijhuaca'a ɨ Jesús. Ajta raaseij a'ij tɨ ye'i tyu'umɨ'ɨ. Aj pu i ayan tyu'utaxajtaca'a aɨjna ɨ capitán tɨcɨn: ―Ayej xaa nya'u ti'ayajna. Ai pu aɨn puéenya'a ɨ yaujra'an ɨ Dioj. 40Majta seica a mu'u ɨmɨ a'utyáuu mejseiiraca aɨme maj juuca. Saɨj pu ayan antyahuaaca'a tɨcɨn Mariiya, tɨ Magdala e'ema'acan. Ajta saɨj tɨ ajta ayan antyahuaaca'a tɨcɨn Mariiya. Hua'anaana aɨjna ɨ Jacobo tɨ cɨle'en, ajta aɨjna ɨ José. Ajtahua'a saɨj jɨita'a hua'a jamuan pu a'utyavaaca'a tɨ ayan antyahuaaca'a tɨcɨn Salomé. 41Ai mu a'ujhua'anya'acaa ɨ Jesús jamuan. Majta raatyavaɨra'aca'a tɨ'ɨj aɨn a'utyavaaca'a aujna a'ahua'a Galileeya. Ma mui'itɨ mu majta a'utyáuuca'a ɨ maj jamuan a'ujnyéj anna Jerusalén. 42Tɨ'ɨj huatyechumua'araca'a, pu'uri tyaja'ure'enye ajna xɨcajra'a jetze matɨ'ɨj rɨ'ɨ huaujruuren. Yaa ruijmua'a yee pu tyaja'ure'enyejsin ajna xɨcajra'a mej jetzen rusa'upi. 43Aj pu i a'atɨ a'uré'enye jemin aɨjna ɨ Pilaatu. Ayaa pu antyahuaaca'a aɨjna ɨ a'atɨ tɨcɨn José. Au pu a'ahua'a e'ema'acantacaa tɨ ayan tyaja'arajtyahuaa tɨcɨn Arimatea. Aɨ pu ajta hua'a jetze ajtyama'acan aɨme ɨ mej i'ijueesi. Eecan pu va'acan cɨn ti'ityavaaca'a aɨjna ɨ José. Aɨ pu ajta rachu'eva'acaa ajna xɨcajra'a jetze tɨ'ɨj Dioj autyejcheni tɨ tyu'utaijta nainjapua iiyan chaanaca japua. Aɨ pu uhuatyaujca'anye ɨ rutzajta'a. Au pu a'utyajrupi a'u tɨ a'utyavaaca'a aɨjna ɨ Pilaatu. Aj pu i rájhuaviiri'i tɨ aɨn raata'an tɨ ra'acajtɨni ɨ Jesús, tɨ ari mɨ'ɨchi. 44Ajta aɨn ɨ Pilaatu, eecan pu a'ij tya'utaseij tɨ Jesús ari huamɨ'ɨ. Aj pu i raatajé ɨ hua'acapitan ɨ maj rá'utatai ɨ curuu jetze. Raataihuau'uri'i tɨ pua'a ayan ti'ayajna tɨ ari huamɨ'ɨ. 45Aj pu'i aɨn hua'acapitan ayan tiraata'ixaa tɨ ayan ti'ayajna. Tɨ'ɨqui Pilaatu raata'a aɨjna ɨ José tɨ aɨn ra'acajtɨni. 46Tɨ'ɨqui á'uraa aɨjna ɨ José tɨ cɨɨxuri a'unanan tɨ re'en, tɨ naa ti'icueina. Aj pu i ra'acájchuii aɨjna ɨ mɨ'ɨchi. Tɨ'ɨqui ra'irá'ijcataca'a aɨjna cɨme'e ɨ cɨɨxuri. Ajta e'eyan aun ya'uteete aujna a'u maj ru'ure'ijche u tete'e ɨ tetej tzajta'a. Ayaa pu huarɨj, tɨ'ɨqui tetej aityajmua tɨ sicɨɨrara'a. 47Majta maɨn ɨ juuca, ɨ Mariiya tɨ Magdala e'ema'acan, ajta aɨjna Mariiya tɨ i'inaanajra'an aɨjna ɨ José, aɨ mu raaseij a'u tɨ ye'etéetye.


text:
Vilanöva
Vilanöva (Villanova del Sillaro in italian) l'è un cumün de 1 816 abitant (dàto del Dic 2013 [1]) de la pruìncia de Lod.
El se tröva circa a 10 chilometri a ovest de Lod.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Vilanöva l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Scighera
La scighera (ciamada anca nebia o burda) a l'è un fenomen metereulogich che l'è pruvucaa de l'evapuraziun de l'aqua che la gh'è in del sör o in d'una distesa de aqua in süperfiss. A cuntat cun l'aria, el vapur de l'aqua al vegn püssee fregg e'l se cundensa in d'un areosol furmaa de gut piscininn che i spegen la lüs del suu e la fan vegnì d'un culur panaa (bianch). D'Inverna in de la pianüra padana al càpita de spess che ghe sia la scighera, suratüt dopu che'l cala o 'l leva sü el suu.
La scighera la sa furma minga dumà in pianüra ma anca in del fund di val.


text:
Chèrna
Artéccol in dialètt mudnés
La chèrna (dal latèin car-nem ch'al vin a sô vòlta dal gréch kar = kra,kru = dvintèr dur, o dal sànscrito kru-ras = sanguinàri)[1] l'è la pèrta dal móschel e di tessû atàch di animèl da macèl, da curtìl e 'd qui selvàtich, e s'intènd anca la pèrta ch'as pól magnèr di pàss e di mollósch. Legalmèint, con sta paròla chè, in Europa as stà ad indichèr[2] tót al pèrti ch'i s pólen magnèr, anca al sànguv, dla famìa di chèvri, di pécri, di vach, di cavàl, di èsen, di pói, di cunéi, di lévri, di tòch e dla selvagìna.


text:
Artwork
Image by árticotropical.
Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset.
Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset.
Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset.


text:
Rundanina
Rondanina (en lìgure: Rondaninn-a) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Gènova.
El g'ha 'na popolasiù de 69 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 12,6 km² e 'na densità de popolasiù de 5 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Fascia, Montebruno, Propata, Torriglia.
El cümü l'è sitüàt en Alta val Trebbia a 49 km de Gènova, ma fìna 'l 1923 l'ha facc part de la Pruvìncia de Pavìa, 'n Lumbardìa.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Rondanina l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Judas Priest
I Judas Priest (Prevòstar ad Giùda) i èṅ un grup heavy metal britànic mis sù in dal 1969 in dla sità ad Birmingham. I èṅ cunsiderâ di espunènt dimóndi impurtànt dal gènar e un muć ad grup i aṅ ciapâ sù da chi lōr. In dal sò caréra i aṅ vindû da piò ad 45 migliòṅ ad còpi in tut al móndi, meritànd-as al scutmàj ad „Metal Gods“ (Dio dal Metàl).
Biugrafìa
Gl'inìsi (1969-1975)
La banda la nas in dal 1969 par mèrit dal chitarìsta K. K. Downing e dal basìsta Ian Hill. In séguit chi lōr i tōśan sèg al baterìsta John Ellis e al cantànt Al Atkins.
'L è stâ pròpria chi lò a sarnìr al nóm ad Judas Priest da 'l tìtul dna canta ad Bob Dylan ciamàda "The Ballad of Frankie Lee and Judas Priest".
Al grup al taca a sunàr in soquànt lucài ingléś, cambiànd da spés al baterìsta. In dal 1973 a s śònta a 'l grup Rob Halford, cantànt di "Hiroshima" e fadèl ad Susan Halford, murōśa 'd Ian Hill (in séguit la dvintarà pò sò mujér par pò divursiàr-as in dal 1984).
Cun John Hinch stabilmènt da drē da la baterìa, i Judas Priest i s faṅ i òs faghénd da spala a di grup Hard rock famóś in alóra cuma UFO e Thin Lizzy.
Par via dal bèli eśibisiòṅ dal viṿ, i quàtar i gh la càvan a firmàr in dal 1974 un cuntràt cun la Gull Records e pò, cun Glenn Tipton ch'a s śònta in séguit dand inìsi a la mòda di grup metal ad druàr dū chitarìsta, i daṅ vita a 'l prim disc, Rocka Rolla. 'L àlbum, che in cupertìna al gh'à un tap cun scrit in sima al tìtul a la manéra dla Coca-Cola, al vèṅ pôc cunsiderâ dal pùblic e anc da i crìtic, e 'l è ligâ a 'l hard rock cun di riferimènt a 'l rock prugrèsiv, un misćiùs minga purtâ avànti in séguit in chi àtar lavōr.
I Judas Priest però i n ś bùtan minga śò e i tàcan incóra a sunàr dal viṿ, insém a 'n nóṿ baterìsta, Alan Moore. I próan anc di pès nóṿ e in dal 1975 i s śibìsan a 'l festival ad Reading faghénd na bèla impresiòṅ.
Sad Wings of Destiny
In chi an lè i muśicìsta dla prima generasiòṅ dl'heavy metal i éran custrét a vìvar insém a l'undàda punk rock ch'l'éra drē a rivàr e ch'la muciàva sù dal cunsèns sèmpar da piò. 'L è par quàl lè ch'i Judas Priest i èṅ stâ custrét a cambiàr in méj al sò stîl muśicàl e a pascàr sèmpar di idéi nóvi.
Al 23 ad Mars dal 1976 a véd la luś Sad Wings of Destiny (Gl'ali tristi dal destîṅ), difarènt dal precedènt e più davśèṅ a l'heavy metal, cun dèntar di braṅ clàsic dal grup cuma Victim of Changes, The Ripper (ch'al dascór ad Jack Al Tajagóli) , Tyrant, Genocide e Dreamer Deceiver (un lènt in stîl prugrèsiv). 'Sta vòlta, al disc al fà sèntar e al dvènta in présia un lavōr cunsiderâ dimóndi, tant ch'al dà inìsi a 'l muvimènt ciamâ New Wave Of British Heavy Metal (Nóva undàda d'l Heavy Metal britànic).
Al diségn ch'al cumpàr in dla cupertìna d'l àlbum, intitulâ Fallen Angels (Àngil cascâ śò), 'l è òpra ad Patrick Woodroffe e 'l è dvintâ famóś parchè a ś véd par la prima vòlta al sìmbul dal grup, un furcàr ciamâ "Judas Priest Cross" purtâ adòs cuma na cadnìna da 'n àngil.
Glenn Tipton al sòna chè anc al piàṅ, cuma in dal braṅ Epitaph in dua a n s sènt minga la chitàra.
Par dar 'n apòǵ a 'l disc, i sinc i tàcan un tour europeo, vèrt e sarâ da dū cuncèrt in cà sua. Dit quést, Halford e chi àtar i s càtan incóra in buléta par via ad cundisiòṅ ecunòmichi minga stabìi anc parchè la Gull Records la gh dava sōl di bòṅ p'r i past in ménsa. In sò ajùt la riva la CBS/Columbia ch'la gh fà firmàr un cuntràt lung ma faghénd acsè al grup al pèrd i dirìt dal canti di prim dū disc e al registrasiòṅ di démo ch'i rèstan in maṅ a la vècia cà discugràfica.
Sin After Sin
Al 23 'd Avrìl dal 1977 'l è al tùran ad Sin After Sin (Un pcâ a drē a c'l àtar), al prim disc dal grup registrâ par la major CBS e un lavōr ad pasàǵ fra 'l hard rock e 'l heavy metal ad quéi sucesìṿ. Al registrasiòṅ i védan la partecipasiòṅ dal baterìsta Simon Phillips, in alóra dimóndi śóvan e dascgnusû, che però cun al pasàr di an al s farà spasi in dal mónd dla mùśica sunànd cun di pès da nuànta cuma Mike Oldfield, Joe Satriani, Toto e àtar. In cal disc chè al dróa la casa dópia.
Al sìngul tirâ fóra dal disc 'l è na cover ad Joan Baez, Diamonds & Rust, e 'l è stâ sarnî parchè al s spuśàva méj cun al rèst di pès diretamènt p'r al prudutōr Roger Glover (famóś p'r i sò lavōr cun i Deep Purple, cuma a s pōl sintìr scultànd al braṅ ch'al vèra al disc, Sinner). La cansòṅ la gh'à un sèrt sucès in dal Régn Unî. Al gh fà pòst al braṅ Race With The Devil, cover di The Gun, ch'al n figùra briśa in dla versiòṅ uriginària dal disc ma sōl in quéla rimasteriśàda dal 2001 cun dèntar anc la canta sunàda dal viṿ Jawbraker.
In dal disc i gh'èṅ di pès sunâ a sò vòlta da di àtar grup in sèguit, cuma Dissident Aggressor cantàda p'r i Slayer o Starbreaker registràda p'r i Arch Enemy.
Cal disc chè, cun un tìtul tirâ fóra diretamènt da na canta dal disc precedènt, Genocide, al dróa par l'ultma vòlta al lógo di Judas Priest scrit cun di caràtar gòtic.
Subìt dòp la surtìda dal disc, al grup al partìs p'r un tour péś ch'al fà tapa anc in di Stat Unî par la prima vòlta par na vintìna ad cuncèrt.
Stained Class
Cun al nóṿ baterìsta Les Binks in di rang (ma 'l iva bèla sunâ sèg durànt al tour ad Sin After Sin) i Judas Priest i pùblican in dal Favràr dal 1978 al lōr quàrt disc in studi, prudót insém a James Guthrie, Stained Class (Clas Śvargugnàda, registrâ in d'l Aṿtòṅ d'l an prima), un lavōr gnû sù cun al cuntribùt ad tut i mémbar a livèl ad scritùra di pès. In dla cupertìna ad Roslav Szaybo (na fàcia ad metàl insfilsàda p'r un quèl da 'l òć sinìstar a 'l póls dla tèsta da in du al vèṅ fóra, a pâr na sćiuptàda [1]) a s véd par la prima vòlta al lógo nóṿ dal grup.
Stained Class al mùcia sù dimóndi sucès fiṅ da subìt, purtànd in élt al grup in dal panuràma d'l heavy metal mundiàl (in dal 2004 la rivìsta ingléśa Metal Hammer al al badśrà cuma 'l disc metal più péś ad tut i tèmp). In dal gir ad pôc méś al vénd duśèntsinquantamìla còpi in dl'Amerìca dal Nord. Al disc al gh'à na màrcia in piò in fat ad puténsa, cun al sò druàr da spés la casa dópia cuma in dal pès Exciter, òṅ di prim braṅ in stîl speed metal.
I sìngui i èṅ dū: Better by You, Better Than Me (cover di Spooky Tooth) e Evening Star. Àtar braṅ clàsic dal grup ch'i s càtan chè i èṅ Beyond the Realms of Death (un lènt cun dal śgranfgnàdi metal, sunâ da spés dal viṿ), Saints in Hell (dimóndi dura) e Heroes End (pîna ad riff dal duo Tipton/Downing).
La tournée di Judas Priest cla vòlta chè la riva in Agóst infìṅ in Giapòṅ ma 'l è in dal tour americàṅ che Rob Halford e K. K. Downing i tàcan a cumparìr in sal palc in na manéra più uriginàla, miténd-as adòs di giachét ad pèla négra e dal bòrchi, dand inìsi a na mòda ad vistìr-'s acsè, ch'la sarà pò druàda in di an Utànta da dimóndi muśicìsta heavy metal sò para.
Killing Machine
In dal Nuvémbar dal 1978 a véd la luś Killing Machine, ch'a vōl dir Màchina dla mòrt (ma in di Stat Unî i al cgnósan cuma Hell Bent For Leather parchè a la Columbia la n gh piaśìva briśa al tìtul uriginàri), un disc ch'al gh'à dèntar dimóndi di pès più bèi di Judas Priest cuma Delivering The Goods (cantàda da Halford anc insém a Sebastian Bach soquànt an dòp in d'l EP B-Side Ourselves di Skid Row dal 1992, e l'è na gara a chi siga da piò), Hell Bent For Leather, Running Wild e la ballad Before The Dawn. Da arcurdàr anc la cover di Fleetwood Mac The Green Manalishi (With the Two-Pronged Crown) sunàda da spés dal viṿ, a 'l inìsi misa dèntar sōl p'r al marcâ americàṅ. Al disc 'l è un cicinèṅ più cumerciàl di precedènt ma al gh'à anc di tèst più scûr e sintî. La cupertìna l'è sèmpar ad Rozslav Szyabo.
Glenn Tipton al taca chè a druàr un stîl ad sunàr la chitàra un tuchèṅ difarènt, quél ad tgnir strichi al còrdi cun òt dida durànt i sò asōi (al tapping). Par Binks invéci a s trata ad 'l ùltim lavōr cun i Judas Priest.
I Judas i ìvan bèla tacâ a druàr na manéra ad pōr-as tuta par cònt suo: un muć ad curàṁ, bòrchi, scarpòṅ militàr e mòti. I tèst i éran impinî ad riferimènt lugâ e minga ciàr a la religiòṅ o al sès, dal vòlti spurcaciòṅ e sénsa ritégn, specialmènt p'r i bigòt ch'i tacaràṅ a dar-ag còntra a partìr da i an Utànta, cuma la Parents Music Resource Center americàna (Sèntar 'd infurmasiòṅ muśicàla p'r i genitōr), n'asuciasiòṅ ad censùra dimóndi cgnusùda in d'l àmbit d'l Heavy metal, purtàda avànti par la mujér 'd Al Gore (vèć vicepresidènt americàṅ a i tèmp ad Bill Clinton), Tipper.
Bristish Steel
In d'l Utóbar dal 1979 a vèṅ fóra al prim disc dal viṿ dal grup, registrâ in Giapòṅ, Unleashed in the East (In d'l Est cun al diav'l adòs), e al dvénta al lavōr dal grup più vindû ad tut fiṅ a cal mumènt lè e anc al prim live heavy metal ad sèmpar. In séguit Halford al dirà pò che la sò vóś in dal disc l'è stada registràda ad nóṿ (a ś diś ch'al gh'is al fardōr).
Subìt dòp la fiṅ dal tour mundiàl, i Judas Priest i tōśan 'n àtar baterìsta, al Dave Holland di Trapeze. Cun chi lò in di rang, al grup al pùblica al 14 'd Avrìl dal 1980 òṅ di sò disc più famóś, British Steel (Aśàr britànic), un lavōr impinî ad braṅ sìmbul cuma Breaking the Law, United, Living After Midnight (tri sìngui), Rapid Fire e Metal Gods. Quést chè al sarà anc 'l ùltim di sò lavōr prudót par Tom Allom.
'L àlbum 'l è stâ incìś a 'l Tittenhurst Park, al pòst in du al stava Ringo Starr di Beatles.
P'r al fat ch'al n eśistìs briśa al campinamènt in alóra, al grup al regitrò al sòṅ fat śbragànd dal butìgli ad lat par pò mét'r-al dèntar a la canta Breaking the Law. Stésa ròba anc par Metal Gods ma, in cal caś chè, i ìvan druâ dal stéchi ad bijàrd e un cabarè ad furchéti e cuciàr.
Par la prumusiòṅ dal disc (che in cupertìna al gh'à na maṅ ch'la ślunga na laméta par far-as la barba, o àtar?, cun scrit in sima al lògo dal grup), i Judas Priest i partìsan p'r un tour purtànd-as sèg gl'Iron Maiden, un grup ch'l éra drē a far-as i òs ma ch'al s farà cgnósar dabòṅ fiṅ da subìt dal pòpul metal.
Point Of Entry
Al sètim lavōr in studi dal grup 'l è Point of Entry (Punt 'd ingrès), vindû in di negòsi a partìr dal 26 ad Favràr dal 1981 cun dū cupertìni difarènti, una p'r al marcâ americàṅ e giapunéś e una p'r al rèst dal mónd. A s trata 'd un prudót piutòst cumerciàl, cun tri sìngui adàt p'r èsar traśmìs a la ràddio: Heading Out to the Highway, Don't Go e Hot Rockin’. Al braṅ più heavy ad tut 'l è Solar Angels méntar Desert Plains l'è sunàda da spés dal viṿ e la véd na bòna próva 'd Holland da drē da la baterìa.
Anc s'al disc al n riva minga a i livèi dal precedènt, al vénd bèṅ listés.
I Judas Priest i èṅ prònt par tacàr un tour lung ciamâ World Wide Blitz Tourin: in di Stat Unî i faṅ trénta-sinc cuncèrt in sōi dū méś, Śugn e Luj, purtànd-as sèg gl'Iron Maiden. In di cuncèrt in dal nòstar cuntinènt invéci i sònan sèg prima i Saxon e pò gl'Accept.
Screaming for Vengeance
'L an dòp, al 17 ad Luj dal 1982, i Judas Priest i daṅ vita a 'n disc dimóndi più rabî dal precedènt, Screaming for Vengeance (Sigànd par vendéta), sèmpar registrâ in Spaggna a Ibìśa e mixâ a i Beejay Recording Studios e a i Bayshore Recording Studios in Flòrida. In dla cupertìna dal disc a s véd n'àquila ad metàl ch'la vèṅ śò a tut andàr cun da drē un sōl rós su sfónd śal. Invéci da cl'atra banda a s pōl lèśar ad sóta a i tìtui dal canti: «From an unknown land and through distant skies came a winged warrior. Nothing remained sacred, no one was safe from the Hellion as it uttered its battle cry... Screaming for Vengeance» (Da na tèra ch'a n s cgnós briśa e pasànd par di ciēi luntàṅ 'l è rivâ un cumbatènt alâ. Gnint 'l è armàst sàcar, ninsòṅ 'l éra al sicùr dal Leòṅ Infernàŀ mèntar 'l éra drē a dir al sò śbraj ad batàja... Sigànd par Vendéta).
Al disc (al più vindû dal grup avénd ciapâ un dòpi disc ad plàtin in dal 2001) al gh'à dèntar soquànt di braṅ stòric dal grup: i sìngui You've Got Another Thing Comin’ e Electric Eye (sunàda da spés dal viṿ), la rabìda title track (druàda anc in dal śóg vìddeo Brütal Legend in dua Rob al fà dū part, quéla dal catìṿ ma anc quéla dal bòṅ), Bloodstone e Riding On The Wind. Anc p'r al pòpul metal quést chè 'l è un lavōr sìmbul dal gènar: la IGN (Imagine Games Network) la 'l à mis a 'l 15śum pòst di disc più influént (su vint-sinc), Metal-Rules.com a 'l dècim pòst di disc metal più bèi ad sèmpar mèntar par la rivìsta Kerrang! al s mèrita al 46śum pòst.
Defenders of the Faith
In dal Setémbar dal 1983 i Judas Priest i tórnan a Ibìśa par registràr quél ch'al dvintarà al lōr nòn disc da studi, Defenders of the Faith (Difensōr dla fēd), dispunìbil in di scafài dal 4 ad Śnar dal 1984. In cupertìna (pinsàda par Doug Johnson ch'l iva anc fat al diśégn d'l Hellion ad Screaming for Vengeance) la figùra na tigra ad metàl cun i còran ciamàda Metallian, pina 'd arlìa e prònta a śgranfgnàr, insfilsàda dèntar a 'n car armâ. Da drē dal disc a gh'è un mesàǵ: «Rising from darkness where Hell hath no mercy and the screams for vengeance echo on forever. Only those who keep the faith shall escape the wrath of the Metallian... Master of all metal» (A végn sù dal scur in dua 'l Infèran al n gh'à cumpasiòṅ par gnint e i sig ad vendéta i gh rèstan par sèmpar. Sōl quéi ch'i tînan dacàt la fêd i pōlan paràr via l'arlìa dal Metallian... Al Sgnór ad tut i metài).
Tri i èṅ i sìngui tirâ fóra da cal lavōr chè: la rabìda Freewheel Burning, Some Heads Are Gonna Roll e Love Bites. Àtar clàsic dal grup 'l è anc The Sentinel (i Machine Head i l'aṅ sunàda in dl'edisiòṅ speciàla dal disc Unto the Locust dal 2011) ma 'l è 'n àtar al braṅ ch'al fà al stus: Eat Me Alive. Difàti l'urganiśasiòṅ PMRC, ch'la gh'iva butâ i òć adòs da 'n pès, la gh dà còntra insfilsànd cla canta lè a 'l tèrs pòst in dla lista di braṅ da mét'r al band dit „Filthy Fifteen“ (I Quìndas Spurcaciòṅ) parchè i dgìvan ch'la dascurìs ad sès fat cun la bóca.
Turbo
In dal mèś di an Utànta 'l éra drē a far-as strada al pop metal un gènar 'd hard rock bòṅ p'r èsar traśmìs a la ràddio e par sfundàr in dal marcâ americàṅ. 'L è acsè ch'al nóṿ disc dal grup, Turbo, dal 31 ad Mars dal 1986, al vèṅ registrâ in cla manéra lè, cuma 'l braṅ Wild Nights, Hot & Crazy Days o Parental Guidance, cantàda in unōr dla PMRC e tèrs sìngul sarnî par gnir fóra da par lò dòp Turbo Lover e Locked In, dū di pès fat méj insém a Out In The Cold. Par la prima vòlta i Judas Priest i dróan chè di sintetiśadōr.
La canta Reckless ch'la sèra 'l disc la gh'iva da finìr dèntar a la culòna sunóra dal film Top Gun ma i Judas Priest i n aṅ minga vlû parchè i pinsàvan ch'al sarés stâ un flop. Incóra na vòlta la cupertìna l'è stada fata par Doug Johnson e la véd na maṅ dna dóna cun gl'ungi lunghi cun al śmalt róś ch'la tîṅ sòdi un joystick.
Al disc al vénd bèṅ dvintànd 'd òr in dal Śugn dal 1986 e pò ad plàtin 'l an dòp, tucànd al 33śum pòst in dal Régn Unî e al 17śum in di Stat Unî ma dimóndi sutenidōr i èṅ dascuntènt. In n'intervìsta a Kerrang! dal 2008, dascurénd ad Turbo, Halford al diś che cal disc chè 'l è stâ fat tgnénd a drē a quél ch'a s respiràva in alóra e ch'l al sà ch'l è un lavōr ch'l à divìś dimóndi ma però par lò al gh'iva dèntar listés di pès bòṅ.
Prudót par Tom Allom, in dal 1987 a vèṅ fóra al secónd disc dal viṿ dal grup, Priest...live!, cun dèntar al canti sunàdi in dal tour dal 1986 ciamâ Fuel For Life Tour.
Ram It Down
Turnâ in stùddio, i Judas Priest i daṅ vita a Ram It Down (Spapèla’l), al lōr undicéśum lavōr publicâ al 17 ad Maǵ dal 1988. In di cunfrònt dal disc precedènt, in quést chè al sòṅ al tórna a èsar più dûr, turnànd dal bandi d'l heavy metal clàsic (dèntar a gh'è anc un braṅ ch'al s ciama acsè). Anc se soquànt pès i èṅ gnû fóra bèṅ (òṅ par tut, la Blood Red Skies ch'l'arciàma la vècia Victim of Changes), dal punt ad vista cumerciàl al disc 'l è na mèśa deluśiòṅ (anc s'al ciàpa al disc 'd òr dū méś dòp, vindénd sincsèntmìla còpi). Sōl un sìngul al gh la cava a gnir fóra da par lò, la cover ad Chuck Berry Johnny B. Goode, pinsàda par finìr dèntar a 'l film umònim.
La cupertìna (un diśégn 'd un bras celèst ch'al tira un marùc par spaplàr al mónd) l'è un lavōr ad Mark Wilkinson.
Dòp dimóndi tèmp, al baterìsta Dave Holland al lasa al grup (al finirà pò in parśòṅ in dal 2004 p'r avér butâ i òć adòs e avér mulestâ sesualmènt un ragasōl ad darsèt an ch'al tulìva dal lesiòṅ da lò). Al sò pòst al vèṅ tòlt par Scott Travis ch'l iva laurâ cun i Racer X e i The Scream. Al s in và anc al prudutōr Tom Allom ch'al lasa al pòst a Chris Tsangarides.
A śuntàr-as a i prubléma dal grup p'r al mèś falimènt ad Ram It Down a sucéd un fat ch'al i mét in cundisiòṅ 'd èsar custrét a diféndar-'s in frònt a la lég quand i sinc i gh'aṅ 'd andàr in tribunàl par na càuśa còntra 'd lōr misa in pē da i genitōr ad dū baghét ch'i s éran tòlt la vita al 23 ad Dicémbar dal 1985. Quist chè, i śóvan Raymond Belknap e James Vance ad daśdòt e vint an, i s éran tirâ na sćiuptàda davśèṅ a na cēśa dòp avér bvû dimóndi bira, fumâ dla marijuana e scultâ 'l disc Stained Class dal 1978. Belknap 'l éra mòrt subìt, invéci Vance 'l éra scampâ a fadìga ma al gh'iva al grugn spaplâ dal tut e 'l éra stâ custrét a patìr na lunga uperasiòṅ par pò murìr listés tri an dòp p'r i dan a 'l sarvèl. P'r i genitōr la cólpa l'éra dal grup ad Birmingham parchè i dgìvan che la canta Better By You, Better Than Me sunàda al cuntràri la gh'is un mesàǵ lugâ („Do It!, Do It!“ ch'a vōl dir „Fà'l! Fà'l!“ in miranduléś) ch'l arév cuciâ i dū a masàr-as. P'r i giùdas gl'acùśi i éran sénsa fundamènt ma 'l epiśòdi al i à sgnâ listés e 'l à fat in manéra ch'al nóṿ disc, Painkiller, al n gnis minga fóra secónd i sò tèmp.
Painkiller
Lasâ a 'l sò spali tut i prubléma, al grup al taca a lauràr a 'l nóṿ disc Painkiller a 'l inìsi dal 1990 in Frància a Brignoles. Dòp ch'l è stâ rimixâ in Ulànda, al 3 ad Setémbar dal 1990 'l àlbum (al prim cun Scott Travis di Racer X da drē da la baterìa) al pōl gnir fóra finalmènt in tut i negòsi. Al disc, cunsiderâ òṅ di più impurtànt dal gènar heavy metal ad sèmpar, al vèṅ numinâ a i Grammy Awards dal Favràr dal 1991 cuma Best Metal Performance.
Al sòṅ ad cal 12śum disc chè, prudót par Chris Tsangarides, 'l è òṅ di più catìṿ ad sèmpar dal grup, i riff ad chitàra i èṅ dimóndi crûd, dirèt e putènt e Travis al pìcia cum un mat. I sìngui tirâ fóra i èṅ tri: Painkiller (al braṅ più rabî ad tut, insém a All Guns Blazing, vèrt p'r un asōl ad baterìa dvintâ stòric e sunàda in séguit anc dal grup di Death), al lènt dimóndi sintî A Touch of Evil e Night Crawler.
In dal 2001 l'è gnùda fóra na versiòṅ arfàta e masteriśàda ad nóṿ cun dū pès da piò: 'l inèdit lènt Living Bad Dreams e na cantàda dal viṿ dal braṅ Leather Rebel.
Al tìtul dal disc Painkiller (ch'a vōl dir Madśìna p'r al dulōr) al s riferìs a 'n àngil ad metàl cascâ śò (cuma al figuràva in dal vèć disc Sad Wings of Destiny) che chè al gira in dal cēl a cavàl 'd un dragòṅ fat a mòta cun dū séghi a sérć a 'l pòst dal rōdi e al tōś ispirasiòṅ dal madśini ch'l iva tòlt Halford a i tèmp ad Turbo in dal tentatìṿ ad masàr-as p'r al fat 'd èsar un fnòć.
La tournée in apòǵ a 'l àlbum ch'la vèṅ dòp la vèṅ fata insém a i Megadeth, a i Sepultura e a i Pantera. Durànt la data ad Turònt, Rob Halford al s fà mâŀ mèntar 'l éra drē a salìr in sal palc cun la sò mòta stablénd-as atàc a 'n spìgul dla strutùra cun in sima la baterìa, facilmènt p'r al fat che, in cal mumènt lè, a gh fus dimóndi fum in gir fat par spetàcul cun dal giàs séc. Al cantànt al finìs listés al cuncèrt e pò al và a 'l uśdàr par far-as curàr.
Finî al tour, Halford al s quistiòna cun al rèst dal grup e al i mòla par fundàr un sò grup da par lò, i Fight, insém a Scott Travis (al prim disc 'l è dal 1993 e al s ciàma War Of Words e al sòna a la manéra di Pantera), pròpria mènt'r i tacàvan a giràr dal vóś sul fat ch'a gh piaśìs i óm (al sarà pò lò in dal 1998 a cunfirmàr al quèl).
Dal cant lōr i Judas Priest i rèst'n al pâl par sinc an a 'l incìrca, faghénd gnir fóra sōl la racòlta Metal Works: '73-'93.
'L éra ad Tim Owens
Dòp soquànt tèmp in dua i Judas Priest i gh'ér'n armàś, i quàtar i decìdan pò ad tōr 'n àtar al sò pòst, e quàl lè 'l è Tim Owens, 'n americàṅ d'l Ohio dit Ripper, un fan dal grup ch'al sunàva in na cover band cantànd di braṅ dal grup ad Birmingham. 'L è stâ Travis a catàr-al mèntar 'l éra impgnâ dal viṿ. Al baterìsta al s è pò fat dar òṅ di sò demo da purtàr-as sèg par far-al sintìr a chi àtar dal grup. Dòp un pruèṅ fat bèṅ, invidâ apòsta in dal Régn Unî par cantàr in studi i braṅ Victim of Changes e The Ripper, Owens al vèṅ tòlt subìt. 'L è al 1996 e sōl 'l an prima Halford 'l iva lasâ lè al prugèt di Fight.
Al destìṅ particulàr 'd Owens, al sò pasàǵ a la śvélta da fan sfegatâ dal grup a frontman in un cólp sōl, 'l à pò dâ ispirasiòṅ p'r al sugèt dal film Rock star dal 2001, cun la sò part dada a Mark Wahlberg mènt'r al grup lè al s ciamàva Steel Dragon (Dragòṅ 'd asàl). La prudusiòṅ la s éra misa in cuntàt anc cun i Judas Priest stés par far-ag far quèl in dla culòna sunóra ma pò a n s è fat gnint.
Se par lò far part dal grup 'l éra al sógn dal sò vita, par soquànt di fan al fat ch'l is tòlt al pòst 'd Halford al n gh'éra mia tant andâ śò. In dal 1997 a vèṅ fóra al prim disc cun lò a la vóś, Jugulator, un lavōr dimóndi péś (basta scultàr la canta Blood Stained ch'la fà anc part dla culóna sunòra dal film ad scarésa La bambola assassina 4: La sposa di Chucky, quàrt capìtul dla saga dla Bàmbula ch'la cópa) ch'al s śluntanàva dimóndi dal stîl clàsic dal grup, stricànd i òć invéci a 'l metal mudéran cuma al speed metal, al thrash metal o al groove metal, cun di pès dimóndi lung ad sinc o siē minùt 'l òṅ e cun sōl un sìngul gnû fóra: Bullet Train. I tèst i èṅ crûd, Death Row, tant par dir-'n una, la dascór 'd un śuvnòt cundanâ a mòrt.
Jugulator al mùcia sù un sért sucès e al grup al decìd in dal Setémbar dal 1998 ad far gnir fóra un disc dal viṿ dópi, '98 Live Meltdown cun Owens ch'al fà la sò figùra.
In dal Luj dal 2001 l'è la vòlta ad Demolition (Demulisiòṅ) un disc pîṅ ad braṅ ma ch'al n cata briśa quél giùst (i sìngui Machine Man e Lost and Found i n faṅ minga sèntar). Glenn Tipton chè al scriv tut al canti (soquànti insém a K.K. Downing e una cun Scott Travis, Cyberface) e al tîṅ a drē anc a la prudusiòṅ, faghénd in manéra ad catàr un sòṅ nóṿ p'r al grup (dal vòlti a par 'd ascultàr al nu-metal di Fear Factory). Al disc però al dvintarà quél vindû ad méno ad sèmpar, a part Rocka Rolla ad 27 an prima. Dòp la publicasiòṅ 'd 'n àtar live (Live in London dal 2002), Owens al fà al valìś e al mòla al grup p'r andàr a sunàr insém a gl’Iced Earth e a Yngwie Malmsteen.
Al ritóran 'd Halford
A cal punt lè dimóndi di sustenidōr dal grup i dmandàvan a vóś élta al ritóran ad Rob Halford a 'l sò pòst. I sò sógn i càtan rispòsta finalmènt in dal 2003 quànd al cantànt ad Birmingham al tórna in dal grup. Far festegiàr al fat, la cà discugràfica Columbia la fà catàr in di negòsi na racòlta ad piò ad ssanta canti in quàtar CD cun anc al DVD Live Vengeance '82 dèntar.
In dal 2004 i Judas Priest i partìsan p'r un tour europeo insém a i tedésc Scorpions. Al grup al sòna anc da headliner a 'l Ozzfest, un fèstival mis in pē da Ozzy Osbourne e Halford al gh'à anc la manéra ad tōr al sò pòst in di Black Sabbath perchè lò al gh'iva la brunchìte.
Al 1 ad Mars dal 2005 al grup al fà gnir fóra par la Sony, dòp dód'ś an, 'n àt'r àlbum cun Halford a la vóś, Angel of Retribution (Àngil dal castìg), cun un ritóran a 'l stîl clàsic di an Utànta. Al disc, prudót par Roy Z ch'al scriv insém a 'l grup anc la canta Deal with the Devil, al gh la cava a rivàr a 'l 13śum pòst dla Billboard e al prim pòst in Grécia.
Al sìngul sarnî par gnir fóra da par lò 'l è Revolution. Al finirà a 'l 23śum pòst in di Stat Unî (in dla Mainstream Rock Tracks chart), un quèl ch'al n sucidìva minga da i tèmp ad Night Crawler (1992).
In dal disc i s càtan anc i braṅ Judas Rising, dimóndi rabî, l'arliàda Hellrider e al lènt Angel. In soquànti canti a gh'è anc di riferimènt a di tìtui vèć, cuma in Demonizer in dua a s dascór d'l Hellion o cuma in Deal with the Devil (na sòrta ad biugrafìa di tèmp antìg) ch'al gh'à in dal tèst al pès Under blood red skies.
Al grup al partìs pò p'r un tour in gir p'r al mónd, ciamà Retribution World Tour, e al tōś anc l'ucaśiòṅ par far gnir fóra un DVD dal viṿ, Rising in the East, rigistrâ a Tokyo in dal Maǵ dal 2005.
La sperimentasiòṅ ad Nostradamus
Al 16 ad Śugn dal 2008 la banda la dà vita a 'n concept album dópi ad vint-a-tri braṅ, Nostradamus, ch'al dascór interamènt dal pruféta, astròlug e farmacìsta francéś. A s trata 'd un lavōr dal tut difarènt da chi àtar fat prima e par cal mutìṿ lè 'l à divìś la critìca e i fan. Par l'ucaśiòṅ i tōśan sèg al tasterìsta Don Airey par sunàr al parti urchestràli ch'i 'mpinìsan dal tut 'l àlbum. I n màncan minga i pès rabî cuma la title-track Nostradamus (in dua Halford al fà òṅ di sig a la sò manéra) e Persecution. In dla canta Pestilence and Plague pò Rob al canta al riturnèl in itagliàṅ, ma cun 'n asènt ingléś dimóndi pēś.
In dal prima stmana Nostradamus 'l à vindû 42.000 còpi in di Stat Unî, cavànd-gh-la a rivàr a 'l 11śum pòst dla Billboard 200, un rècurd par lōr.
Al 12 'd Avrìl dal 2008 la title track (numinàda cuma "Best Metal Performance" a i 51śum Grammy Awards) l'è stada misa in sal sò sit p'r èsar dascargàda a gràtis. La canta Visions invéci l'è stada sarnìda cuma sìngul, gnénd fóra al 4 ad Maǵ. Al grup al fà savér ch'a gh piaśrév purtàr al disc a teàtar ma al prugèt al finìs in gnint.
Sèmpar in dal 2008 i tōśan part a 'l Metal Masters Tour insém a Heaven & Hell, Motörhead e Testament. 'L an dòp invéci i sònan in gir p'r al mónd p'r intēr al disc British Steel a trint an da la sò surtìda. I vànan sèg i Whitesnake ma chi lōr i èṅ pò custrét a dar-gh a muć par n'infesiòṅ a 'l còrdi vucàli dal cantànt David Coverdale.
'L Arvédras ad K.K. Downing
Al 14 ad Luj dal 2009 i faṅ gnir fóra al disc dal viṿ A Touch of Evil - Live na racòlta ad braṅ sunâ live da 'l 2005 a 'l 2009, cun la nuità dna Eat Me Alive tiràda fóra da di scafài pîṅ ad pólvra. L'eśibisiòṅ ad Dissident Aggressor la vins al Grammy Award dal 2010 cuma Best Metal Performance.
Al 20 'd Avrìl dal 2011 K.K. Downing, ch'al n andàva piò 'd acòrd cun chi àtar e gnanc cun al manager, al fà fagòt dòp na vita pasàda cun i Judas Priest: 'l ingléś Richie Faulkner al tōś al sò pòst anc in ucaśiòṅ dal cuncèrt ad Mantṿa d'l 11 ad Maǵ dal 2012, 'l Epitaph tour d'l arvédras finàl. Al 25 ad Maǵ al grup al sòna par la prima vòlta sénsa al sò chitarìsta stòric durànt la puntàda finàla dal prugràma American Idol (stagiòṅ 10), faghénd Living After Midnight e Breaking the Law.
'L 11 'd Utóbar a véd la luś na racòlta ad 17 pès dal grup (The Chosen Few) sarnî diretamènt da di àtar mòstar dl'heavy metal mundiàla cuma Lars Ulrich e James Hetfield di Metallica, Ozzy Osbourne, Zakk Wylde, Alice Cooper, Vinnie Paul di Pantera, Slash di Guns N' Roses, Jonathan Davis di Korn e Lemmy di Motörhead ma 'l è un fiàsc clamuróś: sóli 1.300 còpi vindùdi in dla prima stmana in di Stat Unî.
Sèmpar in dal méś Utóbar pò al grup al fà catàr in di negòsi un cufanét cun dèntar tut i vint sìngui publicâ da 'l Avrìl dal 1977 (Diamonds & Rust) a 'l Avrìl dal 1992 (Night Crawler), p'r un tutàl ad 52 braṅ, cuntànd anc al b-side.
Mémbar
Quéi 'd adès
- Rob Halford vóś (1973 - 1992, 2003 - incō)
- Richie Faulkner chitàra (2011 - incō)
- Glenn Tipton chitàra (1974 - incō)
- Ian Hill bas (1969 - incō)
- Scott Travis baterìa (1989 - incō)
Ex cumpunènt
- Al Atkins vóś (1969 - 1973)
- Tim "Ripper" Owens vóś (1996 - 2003)
- K.K. Downing chitàra (1969 - 2011)
- John Partridge baterìa (1969)
- John Ellis baterìa (1969 - 1971)
- Alan Moore baterìa (1971 - 1972, 1975 - 1977)
- Chris Campbell baterìa (1972 - 1973)
- John Hinch baterìa (1973 - 1975)
- Simon Phillips baterìa (1977)
- Les Binks baterìa (1977 - 1979)
- Dave Holland baterìa (1979 - 1989)
Discugrafìa
Àlbum
- 1974 - Rocka Rolla
- 1976 - Sad Wings of Destiny
- 1977 - Sin After Sin
- 1978 - Stained Class
- 1979 - Killing Machine (Hell Bent for Leather p'r al marcâ americàṅ)
- 1980 - British Steel
- 1981 - Point of Entry
- 1982 - Screaming for Vengeance
- 1984 - Defenders of the Faith
- 1986 - Turbo
- 1988 - Ram It Down
- 1990 - Painkiller
- 1997 - Jugulator
- 2001 - Demolition
- 2005 - Angel of Retribution
- 2008 - Nostradamus
Racòlti
- 1993 - Metal Works: '73-'93
- 1997 - The Best of Judas Priest: Living After Midnight
- 2004 - Metalogy
- 2006 - The Essential Judas Priest
- 2011 - Single Cuts
- 2011 - The Chosen Few
Dal Viṿ
- 1979 - Unleashed in the East
- 1987 - Priest...Live!
- 1998 - '98 Live Meltdown
- 2003 - Live in London
- 2009 - A Touch of Evil: Live
- 2010 - British Steel - 30th Anniversary - Live
Sìngui
- 1974 - Rocka Rolla
- 1976 - The Ripper
- 1977 - Diamonds & Rust
- 1978 - Better by You, Better Than Me
- 1978 - Evening Star
- 1979 - Take on the World
- 1979 - Rock Forever
- 1980 - Living After Midnight
- 1980 - Breaking the Law
- 1980 - United
- 1981 - Don't Go
- 1981 - Heading Out to the Highway
- 1981 - Hot Rockin'
- 1982 - You've Got Another Thing Comin'
- 1982 - (Take These) Chains
- 1983 - Electric Eye
- 1983 - Freewheel Burning
- 1984 - Love Bites
- 1984 - Some Heads Are Gonna Roll
- 1986 - Turbo Lover
- 1986 - Locked In
- 1986 - Parental Guidance
- 1988 - Johnny B. Goode
- 1988 - Ram It Down
- 1990 - Painkiller
- 1991 - A Touch of Evil
- 1992 - Night Crawler
- 1997 - Burn in Hell
- 2001 - Machine Man
- 2005 - Revolution
- 2008 - War
Videugrafìa
- 1983 - Judas Priest Live Vhs
- 1986 - Fuel for Life Vhs
- 1987 - Priest...Live! Vhs
- 1993 - Metal Works '73–'93 Vhs
- 2001 - British Steel Vhs e Dvd
- 2002 - Live in London Vhs e Dvd
- 2003 - Electric Eye Dvd
- 2005 - Rising in the East Vhs e Dvd
- 2006 - Live Vengeance '82 Dvd
- 2010 - British Steel - 30th Anniversary DVD Dvd
Culegamènt estéran
- (EN) Al sit uficiàl
- (EN) La pàgina ad Myspace
- (EN) Al vìddeo ad Breaking The Law in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Painkiller in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Turbo Lover in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd Another Thing Comin' in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Rocka Rolla in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo minga uficiàl ad The Ripper in sal Youtube
- (EN) Al próvi ad Machine Man in sal Youtube
- (EN) Al braṅ sunâ dal viṿ Blood Stained in sal Youtube
- (EN) Al braṅ sunâ dal viṿ All Guns Blazing in sal Youtube
- (EN) Al braṅ sunâ dal viṿ Eat Me Alive in sal Youtube
- (EN) Al braṅ sunâ a la BBC United in sal Youtube
- (EN) Rob Halford & Sebastian Bach i càntan Delivering the goods p'r MTV in sal Youtube
Nòti
- ↑ Cuma spìnśar a 'l suicìdi centrosangiorgio.com


text:
Zisèna
Artìcol in dialètt rumagnòl
Zisèna (Cesena in italièn) l'è un cumòn ad 93.857 abitìnt, int'la pruvenza ad Furlè-Zisèna.
Spianèda in bòna posizioùn tra al culèni dl'appennèn Tosc-rumagnòl e la pièna padèna-rumagnòla, l'è travarsèda da la Via Emélia, tra Furlè e e'Mèr Adriâtic. L'è bagnèda da e' fiòmm Sèvi.
Cullegamìnt Estéràn[modifica | mudéfica la surzéia]
Bagn d’Rumàgna · Bartnóra · I Burch · Castruchèra · Zisèna · Ziznatic · Zivitéla · Dvèdla · Furlé · Frampùla · Gaglièda · E Bósch · Gatì · Lunzèn · Mèidla · E Marchè · Mugiäna · Muncèn · E Pòrgh · La Pré · Premaicùr · La Ròca · Runfrèd · San Mävar · Santa Sfia · Sèrsna · Savgnèn · Suyèn · Tardózi · Vergheréto ·


text:
Ranch
Ranch (nom ufizial in italian: Ranco) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 1 328 abitant (dato del Dicember 2013[1]), 'na süperfis de 6 km² e 'na densità de 221 ab./km².
El paes el se troeuva longh i spond del Lagh Maggior e 'l confina con la Provincia de Novara, in Piemont (comun de Lesa e de Meina). Inoltra el gh'ha ona frazion, ciamada Uppon.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Ranch l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Clement August de Wittelsbach
El Clement August Ferdinand Maria Zacint de Wittelsbach (todesch: Clemens August I. Ferdinand Maria Hyazinth von Bayern; Bruxelles, 17 agost 1700 – Ehrenbreitstein, 6 febrar 1761) l'è staa on member de la Cà di Wittelsbach (de la dinastia de Baviera) e arcivescov de Colònia del 1723 al 1761 cont el titol de princip-elettor del Sacro Roman Imperi.
L'è staa anca Signor de Erzstifts, Nunz Apostòlich del Stat de la Gesa in Germania, Grand Maester de l'Ordin Teutònich e vescov de Ratisbona, Münster, Osnabrück, Paderborn e Hildesheim.
Cuntegnüü
Biografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La famiglia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Clement August l'è nassuu a Bruxelles. L'era fioeu de l'elettor Massimilian II Emanuel de Baviera e de la principessa Teresa Cunegonda Sobieska, nevod del re Giovann II de Polònia. La soa famiglia l'era stada dividuda duranta la Guerra de Succession Spagnoeula e l'è stada per molto temp tegnuda in ostagg in Austria; domà in del 1715 l'ha poduu reunìss de noeuv. El Clement August el gh'aveva vòtt fradei (ona femmina e sett mas'c) e alter cinch che eren nassuu del segond matrimòni del pader.
El sò fradell Carl Albert l'è diventaa in seguit imperador cont el nòmm de Carl VII, l'alter, Giovann Teodòr, inveci l'è divegnuu vescov de Ratisbona, Frisinga e Liegi.
La carrera ecclesiastica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 1704 l'è andaa a viv a Mònach con la mader, menter tra 'l 1706 e 'l 1712 el gh'ha avuu de scappà a Klagenfurt e in del 1715, dòpo la guerra, a Graz sòtta el contròll de l'Austria.
L'è staa chì che la cominciaa el pròppi percors de studi cont el frequentà el local colleg di Gesuita. El Clement August l'è staa donca avviaa a la carrera ecclesiastica, come alter sò fradei. Inscì i Wittelsbach s'hinn securaa anmò el contròll religios de la Baviera.
Prest l'è diventaa canònich a Frisinga, Ratisbona e Spira, menter el fradell Filipp Maurizzi l'è andaa a fà la soa carrera in di territòri todesch del nòrd-òvest. In del 1715 l'ha ciappaa i vut e l'è staa nominaa vescov coadiutor del princip-vescov de Ratisbona (el zio Giusepp Clement), al qual gh'è succeduu tra 'l 1716 e 'l 1719. In quell period, insema al fradell Filipp Maurizzi l'ha studiaa e dòpo cinch ann el s'è laureaa in Teologia a Roma.
El pader intrattanta l'ha strengiuu per lù di alleanz che gh'hann permettuu de divegnì princip-vescov de Münster e Paderborn. In del 1722 l'è staa nominaa arcivescov coadiutor del princip-arcivescov de Colònia (semper el sò zio) e l'ann dòpo l'è diventaa el sò successor, a domà 23 ann. Sòtta el governo del zio l'aveva ottegnuu on fracch de incarich a Berchtesgaden, el comand de la diòcesi de Ratisbona (anca se per domà trii ann) e 'l principaa prevostal de Altötting.
In del 1724 l'è diventaa princip-vescov de Hildesheim e quatter ann dòpo el sarii al comand de la diòcesi de Osnabrück. Infin, in del 1732 l'è divegnuu Grand Maester de l'Ordin Teutònich.
Ona delega special la gh'ha permettuu de mantegnì tutt quij diòcesi in union personal, anca grazie ai rappòrt cordiai de amicizia cont el Primm Minister de l'Imperi, el Caspar Anton von Belderbusch. Per 'sti reson el gh'ha avuu el soranòmm de Signor di Cinqu Ges.
La politica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Clement August, che pur el s'è s'ceraa cont i Asburgh duranta la Guerra de Succession Austriaca, l'ha incoronaa personalment el fradell Carl imperador a Francofòrt sul Men in del 1742. A la mòrt del Carl, in del 1745, el Clement August l'è tornaa on'altra vòlta con l'Austria.
In sul pian coltural, el Clement August l'è staa on mecenad di art perfett: l'ha ordinaa la costruzion di palazz de Augustusburg e de Falkenlust a Brühl (incoeu consideraa patrimòni de l'umanità e tutelaa de l'UNESCO) e la gesa de San Michel a Berg am Laim, arent a Mònach.
L'è mòrt in de la fortezz de Ehrenbreitstein in del 1761 e l'è staa sepolt in del Dòmm de Colònia, in de la Dreikönigenkapelle.
I sò caregh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Duranta la soa vita, el Clement August l'è staa:
- Prevòst de Altötting (1715-1722), succeduu del Maurizzi Adolf Carl de Sassònia-Zeitz-Neustadt
- Vescov de Ratisbona (1716-1719), succeduu del Giovann Teodòr de Wittelsbach.
- Vescov de Paderborn (1719-1761), succeduu del Wilhelm Anton von der Asseburg.
- Vescov de Münster (1719-1761), succeduu del Maximilian Friedrich von Königsegg-Rothenfels.
- Arcivescov de Colònia (1723-1761), succeduu del Maximilian Friedrich von Königsegg-Rothenfels.
- Duca de Vestfalia (1723-1761), succeduu del Maximilian Friedrich von Königsegg-Rothenfels.
- Vescov de Hildesheim (1723-1761), succeduu del Federich Guglielm de Wittelsbach.
- Vescov de Osnabrück (1728-1761), succeduu del Federich August de Hannover.
- Grand Maester de l'Ordin Teutònich (1732-1761), succeduu del Carl Lissander de Lorena.
Bibliografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Frank Günter Zehnder, Werner Schäfer (Hg.): Der Riss im Himmel. Clemens August und seine Epoche. (El Clement August e la soa epoca) Bonn-Brühl-Köln-Jülich-Miel 2000. ISBN 3-7701-5001-5
- Georg Bönisch: Der Sonnenfürst: Karriere und Krise des Clemens August, Köln 1979. ISBN 3-7743-0172-7 (biografia del Clement August de Baviera)


text:
Canton Apenzel de Dent
El Canton Apenzel de Dét (en todèsch: Appenzell Innerrhoden; en fransés: Appenzell Rhodes-Intérieures; en romàncio: Appenzell dadens) l'è giü dei vintisés cantù de la Svizzera. L'è 'l méno pupulùs de töcc e 'l segónt piö picinì come superfìce. L'è sitüàt endèla part nord-orientàla del paés. El cunfìna coi cantù de San Gal e Apenzel de Föra.
La popolasiù del cantù l'è de 15688 abitàncc (dàto del Dicember 2010) 'n magiurànsa de religiù cristiàna catòlica e de lèngua todèsca.
I teretóre de chèsto cantù i s'è ünìcc a la Confederasiù Svìsera endèl 1513 e zamò 'ndèl 1597 'l s'è dividìt del Apenzel de Föra per quistiù religiùze: l'Apenzèl de Dét l'è 'n magiurànsa catòlich e 'nvéce l'Apenzel de Föra l'è 'n magiurànsa protestànt.
La capitàl del cantù l'è la citadìna de Appenzell.
Südiviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'ìa cunsideràt en mès cantù (halbkanton, semicantone) ma adès chèsta denominasiù l'è mìa piö 'n vigùr.
L'unità aministratìva piö pesèna del cantù l'è 'l distrèt e mìa 'l cümü, e al momènt el Canton Apenzel de Dét l'è spartìt endèi 6 distrècc (Bezirk) elencàcc ché sota:


text:
Tarabaj, reguaj, gran catanàj,
l'è una bala che la gira e che se ferma mai,
l'unda la pìca, la bagna la spiàgia,
smàgia de culuu in una tòla de acquaragia,
un urelogg in cràpa per dàtt la svèglia,
te regàlen el büsciòn e porten via la butèglia,
hann blucaa l'apucaliss perchè güga l'Italia
e adèss i fantasmi i enn in giir con la vestaglia....
Spüden la brögna e majen la giànda
tiren fö un fulcèn che l'è un punto de dumanda,
pensiunaa cun scià la spada cume Napulèon
quaand che vann in posta a ritirà la pensiòn,
suldaa che spècen i Marziani in müdanda,
Profeti che i crumpen la Bibbia alla Standa....
Vieni a salvarci Kapitan Kurlash
cui tò ceentmila mann, cui tò ceentmila brasc,
fa desmètt de piööv nel mees de magg,
adess che sèmm'i'stracch de curr pòrtegh in bràsc...
E alùra bòn, tira, mola, messèda,
büta in aria la tua vita cume una munèda,
chissà se vee fö testa, chissà se vee fö cruus,
chissà se la se s'cèpa giò de mèzz cume una nuus...
Quaand che gh'è la malparada tirum fö la pastiglia,
Fata Pagüüra l'ha metüü sö famiglia,
e vörum un Arcangel che sona anca l'arpa,
ghe dèmm una pesciàda e l'è culpa della scarpa...
La sfera del magu l'è piena de grapa
ho dii un'Avemaria e me fa maa ancamò la cràpa,
se pògium al müür cumè sacch de la rüdèra,
vurerissum cagnà tücc ma gh'emm piö gnaa la dencèra
hemm faa tremila giir e adèss che hemm rutt la giustra
adèss... parla piö gnaa el Zarathustra
Vieni a salvarci......
E dopu cùrr, cun un piranha deent nella sacòcia,
e una cuscienza che g'ha de fa la dòcia
e sempru püssée in pressa ma varda te che bèll,
mètum sö el casco ma se tìrum via el cervèll,
amore a microonde con il cuore nel forno
e l'anima saràda in un cinema porno,
chi naviga in crociera nel maar dell'internet,
che nèga in de l'acqua in söl fuund del gabinètt,
e chi che g'ha un bazooka nella bursa della spesa,
chi g'ha el tatuaggio con Madre Teresa,
Mater Sospiriorum Mater Tenebrarum
rusàri, mitra e pö dopu spàrum,
Mater Tenebrarum Mater Sospiriorum
pregum tücc bàsta che i fàghen quell che vörum
basta che i fàghen quell che vörum


text:
Saint-Pierre
Saint-Pierre a l'é 'l nòm:
- d'un comun italian ant la region dla Val d'Osta
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment dël Bass Ren
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment ëd Cantal
- d'un comun fransèis ant l'ìsola ëd Martinica
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment d'Alp d'Àuta Provensa
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment ëd Jura
- d'un comun fransèis ant l'ìsola ëd la Reunion
Ambelessì a-i son tute cole pàgine che a-j giuto a la gent a gavessla quand che a-i son vàire artìcoj che a fan arferiment a n'istess nòm.


text:
Piemuntais
Artéccol in dialatt bulgnais
Al piemuntais l'é na langua rumanza, ch'la s pré dîr derivè dal latén. L'è la langua naturèl dal Piemånt e la s dscurêva sanza distinziån ed totti äl categorî socièli. L'à na leteratûra di mondi récca, con tott i gèner leterèri pusébbil: romanz, teâter, povesî, giurnèl, documént uffizièl e vî acsé. Al só vocabulèri l'arà 40.000 parôl e sblisga. Al cunselli d'Euròpa e l'UNESCO i l'an arcgnossò cme langua ufiièl è l'é såtta a la proteziån d'la lèz regiunèl piemuntaisa 26/1990 e 37/1997.
A s pänsa ch'i sien bón ed dscårrer o capîr al piemuntais anch in 2,5 miglión ed cristiàn, mänter che almanch 500 - 600.000 i srénn bón ed lèzerl e d scrîverl.
Indice
Paîs indóvv ch'as dscårr piemuntais[modifica | mudéfica la surzéia]
Al piemuntais as dscårr, col so dialétt luchèl:
- int'äl pruvénzi 'd Turén, Cónni, Ast, Bièla e Verzèl;
- int'la pèrt pió a sîra d la provénzia 'd Nuvèra;
- in pruvénzia ed Lisàndria, int'i dintûren ed Turtånna (indovv as dscårr un quèl atais al lunbèrd e a l'emigliàn) e int'i pajîs såtta a Neuve (lîgur);
- int'un quèlch sît d'la Valdòsta.
La pruvénzia dal Verbàn-Cusio-Òssola e in di mondi d'la pruvénzia 'd Nuvèra as drôva un dialatt dal lunbèrd, mänter ch'int äl cmónni d'la pruvénzia 'd Cónni a la cunfénna con la Ligûria as dscårr al lîgur. E pô int'äl vâl däl pruvénzi ed Turén e d Cónni al piemuntais l'è druvè insamm al frànc-pruvenzèl (ed såura).
Insåmma, an s è brîsa bån ed dîr indovv la finéss la langua piemuntaisa e indovv al tâca al lunbèrd o al lîgur.
I dialétt[modifica | mudéfica la surzéia]
Anch's l'è bèli na langua unitèria, al piemuntais l'à di mondi ed fåurm divêrsi o 'd dialétt, a secånd ed cme al s ciâm. La bacajèda ed riferimänt l'è ciamè piemontèis comun (piemuntais ed tott), ch'al s bèsa såura al dialatt ed Turén e dî dintûren; l'è al pió druvè int'la leteratûra e l'è capé e bän druvè da tott quî ch'i dscårren in piemuntais. Par esänpi ónn ch'l à un banchatt a Verzèl al dscårr in verzlais con i cliént d'la so zitè mo al druvarà al piemontèis comun con ónn ed Cónni. As dîs in tott al Piemånt ch'al piemuntais genuén al sia stra sé e nå quall ch'as dscårr stra Susa, Turén (mo fagand atenziån parché ai én dî sît indovv al dialatt l'è contaminè da l itagliàn, cme Cher, Pinerôl e Salózz.
Una divisiån dal piemuntais la pré èser quassta qué:
- piemuntais ed sîra, o àut piemontèis, con i dialétt däl pruvénzi 'd Coni e 'd Turin (ai é anch al canavesàn);
- canavesàn, ch'al fåurma na categorî da par ló;
- piemuntais ed maténna, o bass piemontèis, con totti äli ètri pruvénzi.
Clasificaziån[modifica | mudéfica la surzéia]
La clasificaziån dal piemuntais la pré èser acsé:BR>
- languv indoeuropee
- languv rumànz
- languv rumànz ed sîra
- languv gâl-rumànz
- languv cisalpénni
- languv cisalpénni
- languv gâl-rumànz
- languv rumànz ed sîra
- languv rumànz
Côdiz ISO[modifica | mudéfica la surzéia]
- Côdiz ISO 639-3: PMS


text:
Latin volgar
El latin volgar (sermo vulgaris) l'è l'insemm di variant de la lengua latina parlaa in gir per l'Imperi Roman.
La diferenza pussee granda cont el latin classegh l'è on messedozz pussee important cont i substraa lenguistegh locai, e la mancanza de ona codificazion in de la scrittura.
Del latin volgar nassen tutt i lengov romanz del dì d'incoeu, oltra che la parnonzia del latin ecclesiastegh.
Cuntegnüü
Fonologia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vocai tonegh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del passagg del latin classegh a quell volgar a gh'è on gross cambiament di vocai: se partiss de on sistema vocalegh fondaa in su la durada a vun fondaa in su la quantità vocalega, de avertura (vocai avert e sarraa). El latin classegh el gh'eva duu grupp de vocai: i vocai curt (Ĭ Ĕ Ă Ŏ Ŭ) e quei longh (Ī Ē Ā Ō Ū). Quei chì gh'aveven ona durada dobbia respett ai primm. Quell lavorà chì el bastava a diferenzia i significaa de dò paroll, per esempi:
vĕnit "el vegn" ma vēnit "l'è vegnuu"
pŏpŭlus "popol" ma pōpŭlus "pobbia"
In del latin parlaa la diferenza tra vocai curt e longh l'è sostituii de la diferenza tra vocai avert e sarraa. I vocai curt tenden a dervìss, quei longh inscambi se sarren su. Ona quai cobbia de vocai che l'aveva quistaa on timber quasi compagn el s'è fonduu, e l'ha faa nass on sistema vocalegh noeuv, che l'è a la bas de quell romanz.
Ditongh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
On alter fenomen vocal important l'è 'l monotongament, cioè la reduzion di ditongh latin AE, OE, AU in d'ona vocal solla (quest chì l'è on lavorà tipegh lombard).
Vocai atonegh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I vocai atonegh gh'aveven minga ona fonzion distintiva, e donca hann tenduu a vess neutralizaa in d'on timber medi. I vocai postonegh /i/ e /u/ hann scominciaa a descomparì.
- matutīnu(m) -> matin
- torcŭlu(m) > *torclu > torgg
Consonant[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El lessegh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tela chì ona serie de paroll del latin volgar (despess minga de origin latina) che hann ciappaa el post de quei classegh e hann portaa ai paroll romanz:
- Albus -> blancus (del germanegh *blank)
- Alius -> alter
- cf. lombard alter, italian altro, frances autre, spagnoeu otro, sardegnoeu àteru
- Apis -> apicula
- cf. lombard aviggia, frances abeille, spagnoeu abeja (ma italian ape)
- Auris -> auriculum
- cf. lombard oreggia, italian orecchio, frances oreille
- Bellum -> guerra (del germanegh *werra)
- Cogitare -> pensare
- cf. lombard pensà, italian pensare, frances penser
- Cruor -> sanguis
- cf. lombard sangh, italian sangue, spagnoeu sangre, sardegnoeu sàmbene
- Dies -> diurnum
- Domus -> casa
- cf. lombard cà, italian e spagnoeu casa
- Emere -> comparare
- cf. lombard comprà, italian comprare
- Equus -> caballus
- cf. lombard cavall, italian cavallo, spagnoeu caballo, frances cheval, sardegnoeu caddu
- Felis -> cattus
- cf. lombard gatt, italian gatto, frances chat, forlan gjat
- Ferre -> portare
- cf. lombard portà, italian portare, frances porter
- Flavus -> blundus (germanegh *blund)
- cf. lombard biond, italian biondo, frances blond
- Frater -> fratellus
- cf. lombard fradell, italian fratello (ma frances frère, napoletan frate)
- Frigor -> frigidum
- cf. lombard fregg, italian freddo, frances froid, spagnoeu frío, napoletan friddo
- Genu -> genuculum
- cf. lombard genoeugg, italian ginocchio, frances genou
- Hortus -> gardinus (germanegh *gardo)
- cf. frances jardin, lombard giardin, italian giardino
- Ignis -> focus
- Loqui -> parabolare; fabulare
- cf. lombard parlà, italian parlare, frances parler
- cf. spagnoeu hablar, portoghes falar
- Ludere -> iocare
- cf. lombard giugà, italian giocare, frances jouer
- Luteum -> galbum
- cf. frances jaune, piemontes giàun, lombard giald, italian giallo
- Magnus -> grandis
- cf. lombard e frances grand, italian e spagnoeu grande (ma sardegnoeu mannu)
- Metus -> pavor
- cf. lombard pagura o poria, italian paura, frances peur, piemontes pào (ma spagnoeu miedo, portoghes medo)
- Omnis -> totus (e *tuctus)
- cf. lombard tutt, italian tutto, frances tout, spagnoeu e portoghes todo
- Pater -> babbus
- toscan babbo, sardegnoeu babbu, romanc bap
- Pulcher -> bellus; formosus
- cf. lombard bell, italian bello, frances beau
- cf. spagnoeu hermoso, portoghes formoso, romen frumos
- Os -> bucca
- cf. lombard e italian bocca, frances bouche
- Scire -> sapere
- cf. lombard savè, italian sapere, frances savoir, spagnoeu saber
- Sidus -> stella
- cf. lombard e italian stella, frances étoile, spagnoeu estrella
- Silva -> buscus (germanegh *busk)
- cf. lombard bosch, italian bosco, frances bois, spagnoeu bosque
- Soror -> sorella
- cf. lombard, italian sorella (ma frances sœur, napoletan sora)
- Unguis -> ungula
- cf. lombard ongia, italian unghia, frances ongle


text:
Pumbia
Pumbia (Pombia in Italian, e Piemuntes; Flavia Plumbia in Latin) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuaara.
El gh'ha ona pupulaziun de 2 239 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt una superfis de 12,0 km² e ona densità de popolaziun de 187 ab./km².
L'è un center cunussüü de divertiment e l'è 'l sit deParch Safari dal 1976. Pumbia la se tröva lungh el fiüm Tesin, al cunfin cun la Pruvincia de Vares, in Lumbardia (cumün de Suma e de Vizzöla).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Pumbia l'è mustraa in de la tabela chi de suta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Jean-Paul Sartre
Jean-Paul Sartre (nasìt col nòm de Jean-Paul Charles Aymard Sartre ai 21 de zögn del 1905 à Parigi e mórt ai 15 de bril del 1980 a Parigi) l'è stat en filòzofo, scritùr (dramatürgo e romenzér) e crìtich fransés del sècol XX. La sò òpera la g'ha l'è stàda centràla endèi ambièncc cültürài del sò sècol e la sò vìta de 'nteletuàl empegnàt la g'ha amiàt fò divèrse polémiche. Prolìfich e iperatìf, l'è cunusìt per la sò òpera, suratöt i sò paradìgmi filozòfich che vé ragrupàcc sóta 'l nòm de ezistensialìsmo e per el sò empègn pulìtich endèla sinìstra radicàla.
L'òpera de Jean-Paul Sartre, en bànda a sàgi e tèscc filozòfich fondamentài compàgn de L'Être et le Néant (L'Eser e 'l Negót - 1943) o L'existentialisme est un humanisme (L'ezistensialìsmo l'è 'n umanézimo - 1945), la manca mìa de tèscc de leteradüra co la sò racòlta de noèle püblicàda 'ndèl 1939 Le Mur (El mür) o i sò romans: La Nausée (La nàuzea - 1938) - Les chemins de la liberté (I sentér de la libertà - 1945). El g'ha scriìt apò dele òpere de teàtro compàgn de Les Mouches (Le mósche - 1943), Huis-clos (A ös seràt - 1944) ou Les Mains sales (Le mà spórche - 1948) - che i è ach 'na part importànte de la sò atività leterària endèl perìodo ezistensialìsta.
Piö tàrde 'l g'ha püblicàt apò en tèst autobiogràfich Les Mots (Le paròle - 1964) che 'l pàrla dei sò prim öndez'agn de la sò vìta, e pò a 'n stüde aprufundìt sö Flaubert (L'idiot de la famille, 1970-1971).
Intransigènt e coerènt con sè stès e co le sò edèe, el g'ha sèmper rifüdàt i unùr (en föra però che 'l tìtol del Dutùr Honoris Causa de l'Università de Geruzalème endèl 1976), suratöt el prémio Nobel per la leteradüra del 1964.
El Sartre l'ìa famùs apò per éser l'òm de la Simone de Beauvoir.


text:
La mia nona la m'ha dii che pudèvi fa carriera... al Grand hotel Mia nonna mi diceva che potevo far carriera al Grand Hotel
e una volta a Sofia Loren g'ho verdüü anca la purtéra, i henn mea ball... e una volta a Sofia Loren ho aperto perfino la portiera, non sono balle
La gh'era sö un prufoemm che previa primavera, l'antivigilia de Nataal... aveva un profumo che sembrava primavera... l'antivigilia di Natale
el diretuur emuziunaa l'ha perdüü anca la dencéra, giò in de la hall... e il direttore, emozionato, ha perso la dentiera... giù nella hall
El mè ziu sarà veent'ann che'l lavùra là in cüséna... al Grand Hoel Mio zio saranno vent'anni che lavora giù in cucina al Grand Hotel
una vita col filetto al pepe verde e'l maa de schèna... e cul curtèll... una vita col filetto al pepe verde e il mal di schiena e col coltello,
el fa balà tücc i pügnàtt l'è giamò ciucch alla matèna, te tuca vedèll! fa ballare le pentole, è già ubriaco alla mattina, dovresti vederlo
Quaand'el tö giò la medesèna el g'ha el cervèll in altalèna, ma l'è'l sò bèll. quando prende la medicina ha il cervello in altalena, ma è il suo bello....
Sèmm tücc fiöö de questa scalinada siamo tutti figli di questa scalinata
che urmai cugnussum basèll per basèll, che ormai conosciamo scalino per scalino
tücc bei vestii cumè suldaritt de tòla tutti vestiti come soldatini di latta
cun't el baretén de stüpid e quaivön cun't el Gel... col berretto da stupidi e qualcuno col gel
E i turisti cun la bùca sbaratàda e i turisti con la bocca spalancata
quand che rüven sö la porta de entràda... quando arrivano sulla porta d'entrata
e me una quaj valìsa l'ho purtàda, e io qualche valigia l'ho portata
una quaj mancia l'ho ciapàda... al GrandHotel qualche mancia l'ho presa... al Grand Hotel
Quand che l'è el desdòtt de magg rüva sempru la Cuntessa, al Grand hotel Quando è il diciotto di Maggio arriva sempre la contessa, al Grand Hotel
la g'ha quasi nuvant'ann e de murì la g'ha mea pressa e l'è nurmaal, ha quasi novant'anni e di morire non ha fretta... ed è normale
el sò omm l'era un playboy e l'ha basaa anca la Vanessa, lé suta i scaal il suo uomo era un playboy, ha baciato anche Vanessa, lì sotto le scale
lìè finii senza un butòn insèma a una certa duturessa, al'uspedaal è finito senza un bottone insieme ed una certa dottoressa, all'ospedale
E innanz e indree, sö per i scaal, giò per i scal, sempru de cursa, e avanti e indietro, su per le scale, giù per le scale, sempre di corsa
nèta la scarpa che gh'è scià anca el diretuur... pulisci la scarpa che arriva il direttore
e curr de scià e curr de là, cume un ratt cun la divisa, e corri di qua, corri di là, come un topo con la divisa
sempru in man 'na quaj valìsa che però l'è mai la mia.... sempre in mano qualche valigia che però non è mai la mia
un bell suriis alla francesa e alla dunètta inglesa, ... un bel sorriso alla francese e alla donnetta inglese
pigiàtt de la malùra un quaj desmìla el rüverà... pidocchi della malora un diecimila arriverà
Te fann südà, ma guai se te spüzzet, ti fanno sudare, ma guai se puzzi
te fann sultà, ma guai se te bùfet... ti fanno saltare, ma guai se sbuffi
e veert quela porta che g'ho scià el Moesciandòn e apri quella porta che ho qui il Moet & Chandon
altrimenti el bevi me e te lassi che dumà el büsciòn... altrimenti lo bevo io e ti lascio solo il tappo
Sèmm tücc...... Siamo tutti...
E una dona cume lee l'eri pròpi mai vedüda, al Grand Hotel E una donna come lei non l'avevo proprio mai vista, al Grand Hotel
la m'ha dii che in vita sua nissön l'era purtada, in söl batèll, mi ha detto che in vita suo nessuno l'aveva portata sul battello
me gh'eri el cöör de dree ai urècc e la fàcia imbalsamada, lé suta i stell avevo il cuore dietro alle orecchie e la faccia imbalsamata, lì sotto le stelle
la g'ha impiegaa tüta la nocc per dimm che l'era innamurada... ci ha messo tutta la notte per dirmi che era innamorata...
del me fredèll... di mio fratello....
Sèmm presunée de questa scalinàda, Siamo prigionieri di questa scalinata
che maledissum basèll per basèll, che malediciamo scalino per scalino
gh'emm un suriis che sta insèma cun la còla, abbiamo un sorriso che sta insieme con la colla
l'entusiasmo alla moviola e quindes chili de bàll... l'entusiasmo alla moviola e quindici chili di balle
E i turisti cun la facia incazzada, e i turisti con la faccia incazzata,
quand che tröven la machina sfridàda... quando trovano la macchina sfrisata
E me la sua Mercedes, l'ho sbüsàda, e io la sua Mercedes l'ho bucata
e me la sua mancia l'ho mea vurüüda, e io la sua mancia non l'ho voluta
e me la sua valìsa l'ho lassàda.... al mè fredèll!


text:
Flaüt
Cunt la parola flaüt (o flaüta, flüta in Milanes, flaöt in Lumbardia central, flaüs ind el paves, o anca al feminil flaüta[1] o flöta[2]) se intend una fameja de strümencc müsegaj, ch'i fa part del grupp di legn: chela denominaziun chì la fa riferiment al material püssee druvaa ind el XIX secul per fàj sö, che a l'era propi el legn. Incö, i flaüt travers i henn faa nurmalment de metall, menter i flaüt dritt i vegnen faa de legn ancamò. Pöj gh'henn i flaüt (generalment chej tund) cume i ocarina, ch'i vegnen faa de teracöta.
El flaüt l'è prubabilment el strüment müsegal püssee antich. Ghe'n cugnussum di chej faa cunt ossa de animaj o avori del Paleolitegh medi ('me chel, discüss, del Divje Babe in Slovenia) e al Paleolitegh de sura: breegh 50.000 agn a dré l'era giamò cugnussüü a l'omm de Neanderthal.
Cume i olter strümencc aerofun risunancc, el flaüt al fa son grazia a l'uscilaziun de l'aria che gh'è dent ind el strüment.


text:
Lohn (GR)
Mudel:Otherplaces3 Cuurdinàde: 46°31′N 9°26′E
Lohn a l'è un cumün svizzer del distret de Hinterrhein. in del Canton Grisun|. Al gh’ha pressapoch 46 abitant e una süperfiss de 43.95 km², e al se tröva a una altitüden de 1480 meter sura al livel del mar.
El cumün de Lohn a l'è tacaa ai cumün de Donat, Mathon, Rongellen, Thusis, Tschappina, Urmein, Zillis-Reischen.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lohn l'è menziunaa la prima volta in de l'ann mid-12th Century col nom de Laune and Lune.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Lohn in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
(DE)


text:
Yukon (fiüm)
L'Yukon l'è ul fiümm püssee impurtant del statt american del'Alaska. Al nass in Canada, in del teritòri ca l'à cjapaa ul nòmm (Teritòri del Yukon) e dopu 3.185 km al sa svöja in del Maar de Bering cunt un delta; ul sò basin imbrìfer l'è grand 840.000 km², ca l'è inscià a dì tri volt l'Italia. Generalmeent l'è geraa da utuber-nuvember fin a apriil-macc.
Vist la lünghezza, la sò impurtanza l'è minga tròpa, suratütt perché al traversa dii zòòn ch'inn propi puch pupulaa (l'è assee pensà che in 3.185 chilometri de percuurs, sa incuntren dumé 4 puunt stradai); l'è staa püssee impurtant in dii ann 1898-1899, quand gh'è stada la cursa a l'or in del Klondike (ca l'è un fiümicèll, sò aflüeent).


text: 1Rü wüxi ga ngunexü̃gu ga Pedru rü Cuáü̃ rü tomaẽ̱xpü̱xarü ngoragu ga yáuanecü rü tupauca ga taxü̃newa naxĩ, yerü yema nixĩ ga yumüxẽãrü ngora. 2Rü yéma guma tupauca ga taxü̃newa nayexma ga wüxi ga yatü ga norü bucümatama chixeparacü. Rü guxü̃ ga ngunexü̃gu rü natanüxü̃gü rü guma tupauca ga taxü̃neãrü ĩã̱x ga Mexẽchixü̃gu ãẽ́gaxü̃gu nayamugüxü̃, na dĩẽruca̱x ínacaüüxü̃ca̱x nüxna ga duü̃xü̃gü ga guma tupauca ga taxü̃negu chocuxü̃xü̃. 3Rü yexguma Pedru rü Cuáü̃xü̃ nada̱u̱xgux ga tupauca ga taxü̃negu na nachocuxü̃, rü guma chixeparacü rü nüxü̃ nawéme̱x rü dĩẽruca̱x nüxna naca. 4Rü Pedru rü Cuáü̃ meãma nüxü̃ narüdaunü, rü Pedru rü ñanagürü nüxü̃: —¡Toxü̃ nadawenü! —ñanagürü. 5Rü nüma ga yatü rü nüxü̃ nadawenü, yerü nüma nüxü̃ nacua̱xgu rü chi ṯacü nüxna naxãgü. 6Natürü ga Pedru rü ñanagürü nüxü̃: —Choxü̃́ nataxuma i dĩẽru. Natürü ngẽma choxü̃́ ngẽxmaxü̃ tá cuxna chaxã. Rü naẽ́gagu ya Ngechuchu ya Cristu ya Nacharétucü̱̃ã̱x cuxü̃ chamu, rü ¡inachi rü íixũ! —ñanagürü. 7Rü yema ñaxguwena ga Pedru, rü norü tügüneme̱xẽgu nayayauxãchi, rü inanachixẽẽ, rü yexgumatama napora ga name̱xtü̱xügüwa rü nacutügüwa. 8Rü nayuxnagü rü inachi, rü inanaxügü na iyaxũxü̃. Rü nümatama iyaxũãcüma Pedru rü Cuáü̃we tupauca ga taxü̃negu naxücu. Rü nanayuxnagüane rü Tupanaxü̃ nicua̱xüü̃. 9Rü guxü̃ma ga duü̃xü̃gü nüxü̃ nadaugü ga na íyaxũxü̃, rü Tupanaxü̃ na yacua̱xüü̃xü̃. 10Rü poraãcü naḇaixãchiãẽgü ga duü̃xü̃gü naxca̱x ga yema nüxü̃ ngupetüxü̃ ga guma yatü. Yerü nüxü̃ nacua̱xgü ga na guma yiĩxü̃ ga tupauca ga taxü̃neãrü ĩã̱x ga Mexẽchixü̃gu ãẽ́gaxü̃wa rütooxü̃chirécü rü yéma dĩẽruca̱x ícacü. 11Rü guma chixeparachirécü ga marü naxca̱x yataanecü, rü tama Pedru rü Cuáü̃na nixũgachichaü̃. Rü guma tupauca ga taxü̃necüwawa nayexma ga wüxi ga chopetüchica ga “Charumóũãrü Chopetüchicagu” ãẽ́gaxü̃. Rü yema chopetüchicawa rü Pedru rü Cuáü̃ca̱x naxĩtaque̱xe ga guxü̃ma ga duü̃xü̃gü yerü poraãcü naḇaixãchiãẽgü. 12Rü yexguma Pedru nüxü̃ da̱u̱xgu ga yema duü̃xü̃gü ga yéma naxca̱x ĩtaque̱xegüxü̃, rü ñanagürü nüxü̃: —Pa Chautanüxü̃gü i Yudíugüx, ¿Tü̱xcüü̃ peḇaixãchie namaã i ngẽma ñaã yatümaã ngupetüxü̃? ¿Rü tü̱xcüü̃ toxü̃ perüdaunü ñoma torü poramaã rü torü mexü̃maã tanamexẽẽxü̃rüü̃? 13—Nuxcümaü̃gücü ga tórü o̱xigü ga Abráü̃ rü Ichaá rü Acobu rü togü ga tórü o̱xigü rü nüxü̃́ nayaxõgü ga Tupana. Rü yimatama Tupana nixĩ ya ñu̱xma Ngechuchuxü̃ taxẽẽcü, na guxü̃ãrü yexera yiĩxü̃ca̱x. Rü gumatama Ngechuchu ya Tupanaãrü ngü̃xẽẽruü̃ ixĩcü nixĩ ga pema ãẽ̱xgacü ga Piratuxü̃tawa penagagücü. Rü yexguma nüxü̃ yangéxchaü̃gu ga Piratu, rü pema rü tama penaxwa̱xegü ga na yangéãxü̃. 14—Pema rü tama penaxwa̱xe ga na ínanguxuchixü̃ ga guma üünecü ga aixcüma mecü ga Ngechuchu, natürü naxca̱x ípeca na pexca̱x ínanguxuchixẽẽãxü̃ca̱x ga wüxi ga máẽtaxü̃. 15—Rü yemaãcü pematama peyama̱xgü ga guma Ngechuchu ya tüxü̃ maxẽxẽẽcü. Natürü ga Tupana rü wena nanamaxẽẽ. Rü toma nixĩ ga nüxü̃ tadaugüxü̃ ga wena na namaxü̃xü̃. 16—Rü ñaã yatü ga chixeparachiréxü̃ i pema nüxü̃ pedauxü̃ rü nüxü̃ pecuáxü̃ rü marü naxca̱x nitaane erü Ngechuchuaxü̃́ nayaxõ. Rü ngẽma Ngechuchuaxü̃́ na yaxõõxü̃ca̱x nixĩ i naxca̱x yataanexü̃ ngẽma ñu̱xma guxãma i pema nüxü̃ pedauxü̃rüü̃. 17—Rü dücax i ñu̱xma Pa Chaueneẽgüx, rü yexguma pema rü wüxigu perü ãẽ̱xgacügümaã peyama̱xgügu ga Ngechuchu, rü tama nüxü̃ pecua̱xgü ga ṯacü na pexüexü̃. 18—Natürü ga Tupana rü yemaãcü nayanguxẽẽ ga yema uneta ga nuxcüma nümatama nüxü̃ yaxuxü̃ nawa ga guxü̃ma ga norü orearü uruü̃gü. Yerü yema norü ore ga ümatüxü̃wa rü ñanagürü: “Cristu rü tá ngúxü̃ ninge”, ñanagürü. 19—Rü ngẽmaca̱x, Pa Chaueneẽgüx, rü name nixĩ i nüxü̃ perüxoe i pecüma i chixexü̃, rü Tupanaca̱x pedaugü, rü nüxü̃́ peyaxõgü na nüma pexü̃́ ínapiãxü̃ca̱x i perü pecadugü. Rü ngẽxguma i nüma rü tá pexü̃ nataãẽgüxẽẽ, rü tá núma nanamu ya Ngechuchu ga noxritama naãne ixügügu pexca̱x nüxü̃ naxunetacü na perü ãẽ̱xgacü ya Cristu na yiĩxü̃ca̱x. 21—Natürü i ñu̱xma rü Tupana nanaxwa̱xe i daxũguxü̃ i naãnegu na naxã́ũxü̃ ya Ngechuchu ñu̱xmatáta nüma ya Tupana wena namexẽẽãgu i guxü̃ma i ñoma i naãnewa ngẽxmaxü̃. Yerü yemaãcü nixĩ ga nüxü̃ yaxuxü̃ ga Tupana nawa ga nuxcümaü̃güxü̃ ga norü orearü uruü̃gü ga ixüünexü̃. 22—Rü Moĩché rü tórü o̱xigümaã nüxü̃ nixu rü ñanagürü: “Rü perü Cori ya Tupana rü petanüwa tá nüxü̃ naxuneta i wüxi i norü orearü uruü̃ i chauxrüü̃ ixĩxü̃. Rü name nixĩ na naga pexĩnüẽxü̃ i guxü̃ma i ngẽma pemaã nüxü̃ yaxuxü̃. 23Rü texé ya tatanüwa tama naga ĩnüxẽ i ngẽma orearü uruü̃, rü tá tüxü̃ ínata̱xüchi i tatanüwa”, ñanagürü ga Moĩché. 24—Rü Chamuẽ́ rü guxü̃ma ga togü ga Tupanaãrü orearü uruü̃gü ga naweama ügüxü̃ rü ta nüxü̃ nixugüe ga ṯacü tá na üpetüxü̃ i ñomaü̃cüü. 25—Rü nuxcümaxü̃chima ga Tupana rü tórü o̱xi ga Abráü̃maã nüxü̃ nixu rü ñanagürü: “Rü wüxi i cutaa tá nixĩ i nüxü̃ rüngü̃xẽẽxü̃ i guxü̃ma i duü̃xü̃gü i ñoma i naãnecü̱̃ã̱x”, ñanagürü. Rü yemaãcü ta Tupana inaxuneta nawa ga nuxcümaü̃güxü̃ ga norü orearü uruü̃gü. Rü pemaã nüxü̃ chixu i ñu̱xma, rü pexca̱x nixĩ ga yema unetagü ga nuxcümaü̃güxü̃ ga orearü uruü̃güwa tórü o̱xigümaã nüxü̃ yaxuxü̃ ga Tupana. 26—Rü pemaã nüxü̃ chixu Pa Chautanüxü̃gü i Yudíugüx, rü yexguma Tupana wena namaxẽẽgu ga Nane ga Ngechuchu rü petanüwaxira nanamu na pexü̃ nangü̃xẽẽxü̃ca̱x, erü nanaxwa̱xe i wüxichigü i pema na nüxü̃ perüxoexü̃ i pecümagü i chixexü̃ —ñanagürü ga Pedru.


text:
Yosa Buson
Yosa Buson (1716, 25 ad Dicémbar dal 1784), nâ cuma Buson Taniguchi ma cgnusû anc sōl cuma Buson, 'l è stâ 'n puvéta e pitōr giapunéś. In dla sò vita 'l à fat 3.000 haiku a 'l incìrca, punénd-as cuma òṅ di quàtar più grand puvéta dal gènar, insém a Matsuo Bashō, Kobayashi Issa e Masaoka Shiki.
Biugrafìa
Taniguchi Buson al nas in dal vilàǵ ad Kema, in dla pruìnsa ad Settsu (adès Kema-chō, Miyakojima-ku in dla sità 'd Uśàka). A vint an al spatìna a Edo (Tokyo a 'l dè 'd incō) par studiàr pueśìi haikai cun al vèć mìstar Hayano Hajin. Quànd qvést chè al mōr, al s trasferìs in dla pruìnsa ad Shimo-Usa (ciamàda adès Prefetùra 'd Ibaraki) e, tgnénd a drē a gl'òpri dal sò ìdul Matsuo Bashō, al sa stablìs in di pòst salvàdag dal nòrd dl'ìśula 'd Honshu, in dua al famóś haijin 'l à tòlt ispirasiòṅ par la sò òpra Oku no Hosomichi.
I apùnt ad cal viàś chè i èṅ stâ publicâ in dal 1744, cun al nóm ad Buson.
Dòp avér girâ in soquàntt pòst dal Giapòṅ a quarànta-dū an al và a star a Kyōto, tacànd a firmàr-as cuma Yosa, a s pōl dar da 'l nóm dal vilàǵ in du l'éra nada sò màdar. Tri an dòp al sa spóśa e al gh'à na fiōla ciamàda Kuno.
In fiṅ ch'al scampa, al n s trasferìs piò da 'd là, tacànd a insgnàr pueśia in dla Sumiya. In dal 1770 al tōś al tìtul ad Yahantei, al scutmàj druâ da 'l sò mìstar Hayano.
Buson al mōr a ssant'òt an al dè ad Nadâl dal 1784. La sò tómba la s cata a Kyōto, a 'l Konpuku-ji.


text:
Tur Palaisina
Tur Palaisìna, che i abitàncc dèl pòst i ciamà de spès adóma Tur (nòm uficiàl en italià: Torre Pallavicina) l'è ü cümü de la Pruinsa de Bèrghem. El g'ha presapóch 1 115 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 10 km² e 'na densità de 111 ab./km². El se tróa a presapóch 38 km de la sità de Bèrghem, a 95 méter söl lièl del mar e l'è bagnàt da l'Òi.
L'è l' öltem paìs de la basà bergamàsca, de fati l'è söl cunfì con i pruìnse de Cremùna e Bresa. El cunfìna coi cümü de Fontanèla, Cals, Rüdià (BS), Pümenèngh, Rocafrànca (BS) e Sunsì (CR)[2].
Andamènt demogràfech[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Tur Palaisina l'è ilüstràt in de la tabèla riportàda ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.
- ↑ http://www.comune.torrepallavicina.bg.it


text:
Kallnach
Kallnach (in francés: Chouchignies) a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Seeland, in de la region aministrativa omònima, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 10.66 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1541 abitant.
El cumün de Kallnach al se tröva a una altitüden de 445 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bargen, Finsterhennen, Fräschels (FR), Kerzers (FR), Niederried bei Kallnach, Siselen, Treiten.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
External links[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Dubler, A-M: Kallnach in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera. Version of 2005-03-01.


text:
1916
Cuntegnüü
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Catalugna - La se celebra la Volta a Catalunya, el precedent de l'atüal RallyRACC.
- 5 marz - Palma (Maiorca): ghe se funda l'Alfonso XIII, che pü dapress el deventarà el RCD Mallorca.
- 1 genar - Santiago da Querétaro (Querétaro, Mèssich): Venustiano Carranza el ghe riva cun la sua gent e 'l pruclama la citaa capitala de la Repüblica (Revulüziun Messicana).
Nassiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 19 dicember - Montbrió dal Caamp ([[Baix Camp): Josep Sugranyes e Llorach, piuur catalan (m. 2004).
- 26 utuber - Jarnach (Charente, Poitou-Charentes, Francia): François Mitterand, pulitich frances, president del paes (m. 1996).
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Taormina
Taormina l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Messina. El g'ha presapóch 9.902 abitàncc, 'na superfìce de 13 km² e 'na densità de 762 ab./km². El cunfìna coi cümü de Calatabiano (CT), Castelmola, Castiglione di Sicilia (CT), Gaggi, Giardini-Naxos, Letojanni. La cità de Taormina l'è colocàda 'nsìma al mut Tauro.
Galeria de foto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Etna - vést de Taormina
-
-
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
10 09
Ol dé 10 de setèmber l'è 'l 253 ( 254 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 113 dé a finí l'an.
Ul dí 10 de setèmber al è ul dí da pòost 253 ( 254 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 113 dí a finí l'an.
Avenimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1622 - Carlo Spinola misiunàre gezuìta el vé martirizàt a Nagasaki ensèma 51 ótre persùne 'ntra làici e consagràde
- 1823 - Simón Bolívar el vé numinàt Presidènt del Perù
- 1846 - Elias Howe l'oté 'l brevèt per la màchina de cùzer
- 1919 - L'Austria e le potènse Aleàde le fìrma 'n tratàt che 'l reconós la 'ndipendènsa de Polònia, Ungherìa, Cecoslovachia e Régno de Jugoslavia
- 1927 - La Frància la vèns la prìma Cópa Davis
- 1943 - Le trüpe todèsche le àmbia l'ucupasiù de Roma 'ndèla Segónda guèra mondiàl
- 1945 - Vidkun Quisling el vé condanàt a mórt per ìga colaboràt co la Germània Nazìsta
- 1967 - La popolasiù de Gibilterra la vóta per restà 'na dependènsa britànica, piötòst che deentà part de la Spagna
- 1972 - I Stàti Ünìcc i pèrt la sò prìma partìda 'nternasiunàl de palacanèstro cùtra la nasiunàl de l'Uniü Soviètica, ai zöc olìmpic de Mònaco de Baviéra
- 1974 - La Guinea-Bissau la oté la 'ndependènsa del Portogàl
- 1977 - Hamida Djandoubi, condanàt a mórt per vìga copàt 'na s•cèta, 'l vé ghigliutinàt a Marsìglia. La sarà l'öltema ezecusiù fàda de la Frància.
- 2002 - La Svìsera la èntra 'ndèle Nasiù Ünìde
- 2003 - Anna Lindh, minìster dei èsteri svedés, la vé scortelàda sö 'ndèn cèntro comerciàl. La mörarà 'l dé dòpo
- 2006 - Michael Schumacher l'anùncia che 'l se ritirarà de la Formula 1
- 2008 - Acensiù del Large Hadron Collider al CERN de Ginévra.
Chi che gh'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Chi che gh'è mórt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1898 - Ginevra (Svízzera): Isabel de Wittelsbach o Elisabet de Baviera, cunusìda come Sissi, imperadùra de Àustria-Ungherìa, la vé copàda de l'anàrchic italià Lucchesi.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Angola
L' Angola (Angola in purtughes) a l'è un paes de l'Africa centrala.
A l'è tacaa a la Repüblica Demucratica del Congo, al Zambia e a la Namibia; l'exclave de Cabinda la cunfina cun la Repübliga Demucratica del Congo e'l Congo. L'Angola 'l'a bagna l'Ucean Atlantich.
La capital a l'è Luanda.
La gh'ha una süperfiss de 1.246.700 km² e una pupulaziun de pressapoch 16 miliun d'abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Angola a l'è stada un pussediment del Purtugal fina al 1975, quand che l'ha cunquistaa la sua indipendenza dopu d'una guera de liberaziun lunga.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Angola (nom ufizial: República de Angola) a l'è una repübliga.
El president a l'è el José Eduardo dos Santos (del 1979).
El prim minister a l'è el Fernando da Piedade Dias dos Santos (del 2002).