text:
Lavurs
Planisadras e planisaders da tecnica d’edifizis sanitars planiseschan e calculeschan indrizs sanitars. A basa da lur plans sa il persunal da montascha d’ina reconstrucziun u d’ina construcziun nova p.ex. nua che las tualettas vegnan posiziunadas u nua ch’ins sto metter ils bischens da gas e d’aua. Cun lur lavur contribueschan els a l’igiena ed al confort en chasa.
Ils planisaders da tecnica d’edifizis sanitars sclereschan al cumenzament da mintga project cun ils architects, ils inschigners ed ils patruns da construcziun tge pretensiuns che las installaziuns sanitaras ston ademplir. Els resguardan ils giavischs da la clientella, las cundiziuns architectonicas e las prescripziuns legalas, p. ex. normas en connex cun l’igiena d’aua. Els infurmeschan ils spezialists davart differents materials, sistems e products. Cura ch’ils apparats èn tschernids, planiseschan planisaders da tecnica d’edifizis sanitars ils indrizs sanitars a moda favuraivla a l’ambient. Els nizzegian, sche pussaivel, aua da plievgia u energias regenerablas sco current solar u energia geotermica.
Planisaders da tecnica d’edifizis sanitars calculeschan la grondezza ed ils custs dals indrizs d’aua e da gas ed elavuran offertas. Avant la realisaziun fan els tut las calculaziuns da detagl necessarias. Per la producziun e la montascha dissegnan els ils indrizs sanitars en il plan orizontal da l’architect. Tut ils plans vegnan fatgs u cun programs da construcziun (CAD) u a maun. Ils plans detagliads servan al persunal da montascha sco basa da lavur.
Planisaders da tecnica d’edifizis sanitars lavuran er sin il plazzal, nua ch’els discurran davart ils detagls cun il persunal da montascha, ils architects u ils patruns da construcziun. Per che las lavurs da montascha procedian senza difficultads, fan els glistas da material, empostan il material tar ils furniturs, surveglian ils termins ed observan las prescripziuns per la protecziun cunter incendis. Els mettan en funcziun ils indrizs installads e controlleschan, sch’els funcziunan. Ultra da quai scrivan els instrucziuns per l’utilisaziun segira dals indrizs sanitars. En il mintgadi da lavur protegian els lur atgna segirezza e sanadad.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 6-10-2009
Durada
4 onns
Furmaziun en la pratica
En in manaschi per indrizs sanitars u en in biro d’inschigneria per tecnica da construcziun; pratica en il magasin, en il lavuratori e sin il plazzal (almain 3 mais)
Furmaziun en scola
1 di per emna a la scola professiunala (cumplettà cun curs da bloc)
Roms professiunals
- organisaziun dal manaschi
- persistenza
- segirezza da la lavur e protecziun cunter incendis
- matematica
- material da fabricaziun
- basa da la chemia e da la fisica
- terminologia e dinamica dals fluids
- electrotecnica
- mesirar – controllar – reglar, tecnica da construcziun e d’edifizis
- process da planisaziun
- indrizs sanitars
Curs ordaifer il manaschi
Tar differents temas
Maturitad professiunala
Tar fitg bunas prestaziuns da scola po vegnir frequentada la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "planisader / planisadra da tecnica d’edifizis sanitars AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada
- bunas prestaziuns en geometria, matematica, fisica
Pretensiuns
- plaschair da dissegnar tecnicamain, a maun u al computer
- abilitad da s’imaginar chaussas en il spazi
- moda da lavurar exacta e conscienziusa
- talent d’organisar
- plaschair da contact ed abilitad da communitgar, p.ex. lavur en il team e talent da contractar
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da centers da furmaziun da suissetec e da scolas professiunalas
Furmaziun da basa scursanida
en il champ professiunal "planisaziun da tecnica d’edifizis": planisader / planisadra da tecnica d’edifizis ventilaziun AFQ u planisader / planisadra da tecnica d’edifizis stgaudament AFQ
Examen professiunal (EP)
manader / manadra da project en tecnica d’edifizis cun certificat professiunal federal, cussegliader energetic / cussegliadra energetica edifizis cun certificat professiunal federal
Examen professiunal superiur (EPS)
planisader sanitar / planisadra sanitara cun diplom federal
Scola spezialisada superiura (SSS)
tecnicist / tecnicista dipl. tecnica d’edifizis
Scola auta spezialisada (SAS)
Bachelor of Science (SAS) en tecnica d’edifizis
Cundiziuns da lavur
Planisaders da tecnica d’edifizis sanitars lavuran en biros da planisaziun e d’inschigneria sco er en manaschis per installaziuns sanitaras.
La purschida da plazzas d’emprendissadi è buna. Per onn vegnan scolads en Svizra var 100 emprendists.
Planisaders da tecnica d’edifizis scolads èn tschertgads sin il martgà da lavur. Els chattan il pli senza problems ina plazza da lavur.
En la tecnica d’edifizis vegnan adina puspè introducids novs materials, novs sistems e novas prescripziuns, p.ex. en connex cun la minergia. Quai pretenda ina furmaziun supplementara regulara.
Ulteriuras infurmaziuns
Uniun da la tecnica d’edifizis da la Svizra e dal Principadi da Liechtenstein (suissetec)
Auf der Mauer 11
Chascha postala 1768
8021 Turitg
Tel: 043 244 73 00
URL: www.suissetec.ch
Revistas professiunalas:
"HK-Gebäudetechnik"
"Planer + Installateur"


c: text/html

text:
La regenza ha approvà in project collectiv da differentas vischnancas per renovar vias da guaud e vias da maschinas. Ultra da quai ha ella garantì a las vischnancas ina contribuziun chantunala da maximalmain 9,73 milliuns francs.
Il basegn da reparar vias da guaud saja vinavant preschent e na possia betg vegnir tralaschà en futur, ha communitgà la regenza. Reparadas vegnan era vias donnegiadas da malauras. Totalmain vegnan renovadas vias da guaud e vias da maschinas d'ina lunghezza da 55,6 kilometers. Uschia vegn meglierada l'avertura da circa 11'290 hectaras guaud. La realisaziun dal project collectiv 2018 dura puspè dus onns.
RR novitads 10:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lieu d’inscunter per la festa da cumià è stada la staziun da Zernez. Cun in cortegi tras la vischnanca ha cumenzà l’act festiv. Al timun dal til eran ils musicants da la societad da musica Zernez, gist suenter las 39 bandieras da tut ils circuls dal chantun Grischun. Politichers da vischnanca, politichers chantunals e schizunt naziunals han escortà ellas - tranter dad els surtut vegls mastrals, landammas e presidents cirquitals.
Zernez ha vivì in mument emoziunal ed istoric
Ina davosa giada han las bandieras dals singuls circuls sventulà en il vent cun accumpagnar il cortegi sin la plazza da festa tar il chastè Wildenberg-Planta. Quai era in mument emoziunal per blers preschents.
La populaziun grischuna aveva decis il matg 2009 dad abolir ils circuls. Ils 31 december 2015 è quella decisiun ida en vigur.
In cudesch en memoria
Betg en emblidanza va quest’era politica era grazia a Florian Hitz da l'Institut grischun per la perscrutaziun da la cultura che ha edì il cudesch «Kreise ade, circuls adia, circoli addio». In cudesch illustrà cun bun 200 fotografias ed artitgels en tuttas trais linguas chantunalas. Preschentà vegn anc ina giada mintgin dals 39 circuls.
Cun la refurma da territori èn ils circuls istorgia. A partir dal 1. da schaner 2016 datti anc 11 regiuns en il chantun Grischun.
RR actualitad


text:
A Neves vegn rinfatschà d'avair profità d'in sistem corrupt en il concern d'energia statal Furnas e d'avair prendì encunter daners da corrupziun. Il cas stat en connex cun il bler pli grond scandal dal concern dad ieli statal Petrobras. Neves refusa las renfatschas. Il senatur n'haja fatg nagut fauss e las renfatschas sa basian sin famas. I na dettia nagins mussaments per irregularitads, ha communitgà il biro da Neves.
Il 2014 aveva Neves pers stgarsamain l'elecziun dal presidi cunter Dilma Rousseff. A lezza smanatscha da stuair sa retrair pervi da suspect da corrupziun.
RR novitads 06:00


text:
Vermònt
Al Vermònt (a s lèś [vərˈmɒnt] o [vɜːrmɒnt] in ingléś, scólta'l chè) 'l è 'n stat di Stat Unî ch'al s cata in dla regiòṅ dal New England, 'l ùnic di siē stat ch'i 'n fànan part minga bagnâ par 'l Ucéan Atlàntic. Al s è unî a la federasiòṅ in dal 1791 e 'l sò nóm in francéś a vōl dir Mònt vérd da 'l nóm di mònt ch'i s càt'n in mèś. Qvél più élt al s ciàma Mansfield e 'l riva a 1339 métar.
Al mùcia sù siesènt-vintmìla abitànt a 'l incìrca, al secónd più pìcul in fat ad cristiàṅ, par na superfìsi ad 24.923 km². Al sò clima 'l è cuntinentàł, 'd Invér'n a fà fréd (in gènar da 15 grâd sóta śèr a 3 grâd sóta śèr) méntar 'd Istâ a s và da 15 grâd a 27 grâd.
La sò capitàl l'è Montpelier ma l'è Burlington la sò sità più granda rivànd a cuntàr quarànta-dumìla abitànt cóntar gnanc òt-mila. 'L è divìś in quatórdas cuntèi e in duśènt-sinquantasìnc cumùṅ. Al sò mòt, in latìn, 'l è „Stella quarta decima fulgeat“ (Ch'a pòsa lùśar fòrt la 14śma stéla).
Al cunfìna a nòrd c'n al Cànada, a òvest c'n al stat ad New York, a sud c'n al Massachusetts e a èst c'n al New Hampshire.
L'ecunumìa dal stat la pōl cuntàr su i prudót di camp (patàchi, fruta e vardùra), su 'l alevamènt di bóv e dal bèsti dal curtìl. Inólt'r a s lavóra la carta, al légn e 'l màrmul.
Al sò guvernadōr, da 'l 2011, 'l è Peter Shumlin dal partî demucràtic.


text:
Eddie Irvine
L'Eddie Irvine (Newtownards, el 10 de nuvember del 1965), l'è un pilota de Formula 1 britanich, che l'ha gemò desmetüü de corr. L'ha curüü des agn in de la Formula 1, dal 1993 al 2002.
Cariera[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'Irvine el cumincia a corr cun la Jordan in del Gran Premi del Giapùn 1993, el penültem de la stagion. Nel prem Gran Premi de la stagion 1994, in Brasil, el causa un brütisem incident cunt el Jos Verstappen e 'l vè squalificaa per tri gar. Nei tri stagion a la Jordan el britanich el se ritira de spess, ma el fà anca 17 punti e un podi (3°) nel Gran Premi de Monaco del 1995. L'ann dopu el va a la Ferrari cunt el Michael Schumacher. Nel 1999 el tudesch el se fà mal in del Gran Premi de Gran Bretagna e inscè l'irlandes el rüva a l'ültima gara cun quater punti de vantaggio sö Mika Häkkinen, segund in del Mundial. El finlandes el vinc però la gara e Irvine, dumà terz, el perd el mundial per dü punti. L'ann dopu el lasa la Ferrari e 'l va a la Jaguar, che però l'è una machina mia tant cumpetitiva. El rüva amò dü volt in söl podi, in del Gran Premi de Monaco 2001 (3°) e in del Gran Premi d'Italia 2002 (3°). A la fin del 2002 el se ritira.


text:
Il post da stab per l'egualitad da las schanzas dal chantun ha surdà ils premis da la concurrenza a la fiera da la tscherna da professiun FIUTSCHER.
A la fiera da la tscherna da professiun FIUTSCHER dals 6 fin ils 11 da november 2012 en la halla da la citad da Cuira han las visitadras ed ils visitaders pudì s'approfundar en las dumondas da l'egualitad e da la tscherna da professiun a maun d'ina concurrenza. Passa 1500 persunas giuvnas han profità da la schanza ed ussa èsi enconuschent tgi ch'èn las ventiraivlas victuras ed ils ventiraivels victurs. Il premi principal, in iPad regalà da DATA QUEST / Letec Cuira, gudogna Pierina Derungs da Cuira. Il segund premi, in ureglier HiFi regalà dad expert Strittmatter, survegn Fabio Scardina, er da Cuira, ed il terz premi, in bon dal Manor, va a Gian-Marco Cadosch da Lantsch. Cordiala gratulaziun!
Dal rest, nossas ambassaduras e noss ambassadurs professiunals pudais vus vesair live en in film sin www.stagl.gr.ch
. Ellas ed els represchentan ina tscherna da professiun variada, che stat libra a mats ed a mattas.
Fotografia agiuntada:
Claudia Meili-Senn (post da stab per l'egualitad da las schanzas), Fabio Scardina, Cuira, Pierina Derungs, Cuira, e Gian-Marco Cadosch, Lantsch (da sanestra).
Infurmaziuns:
Claudia Meili-Senn, collavuratura scientifica, post da stab per l'egualitad da las schanzas dal chantun Grischun, tel. 081 257 35 73, e-mail: claudia.meili@stagl.gr.ch
Gremi: post da stab per l'egualitad da las schanzas
Funtauna: rg post da stab per l'egualitad da las schanzas


text:
Sper la rubrica deditgada als Batteristi svizzeri, sa chatta en nossa galaria dapi il 2009 era il project IncontriJazz in Fonoteca ch'è il fritg da la collavuraziun tranter la Fonoteca naziunala svizra ed IncontriJazz, ina iniziativa sustegnida da la SMUM (Scuola di musica moderna) e dal Decastero Giovani ed Eventi da la citad da Lugano.
IncontriJazz ha deditgà sias activitads en ils onns 2004-2008 principalmain a la Svizra taliana. Dal 2009 ha IncontriJazz lantschà sia preschientscha sin la pagina d'internet da la Fonoteca cun ina retschertga davart la naschientscha da l'Orchestra Radiosa dal 1940 a basa d'ina intervista cun Angelo Parini ch'era avant setanta onns il pli giuven trumbettist da la furmaziun. La pagina s'ha sviluppada ed igl è resultada ina sort da pagina experimentala davart l'orchester da musica da bal e trategniment dal Radio Monte Ceneri cun diversas fotografias da quella giada ed ina documentaziun istorica detagliada.
Dal 2010 ha IncontriJazz in Fonoteca orientà danovamain ses program en collavuraziun cun Romano Nardelli, il responsabel per il sectur da jazz tar la Fonoteca, schlargiond la purschida d'impurtanza regiunala en Svizra taliana ad ina dimensiun naziunala.
Il jazz nella Svizzera italiana (it)
IncontriJazz 2004-2008 (it)
Interviste video:
- 1940: nasce l'Orchestra Radiosa (intervista ad Angelo Parini) (it)
- Fritz Hauser: Vom Jazz-Rock bis zur Impro-Musik (de)
- Emilio Poretti the pointer (it)
Engraziaments
Grazia a Pio Pellizzari, directur da la Fonoteca naziunala svizra, a Romano Nardelli, responsabel per il sectur da jazz, a Gabriele Franzoso, tecnicist e reschissur dad audio e video, a Matteo Notari, istoricher e responsabel da la valurisaziun, ed a Marisol Straehl e Liora Paganini en il secretariat.
Ad ellas ed els va mia renconuschientscha per la lavuriusa ospitalitad.
Aldo Sandmeier


text:
La Retica e la citad da Cuira eran sa cunvegnidas da porscher in ulteriur parc a la publicitad. Il dretg d'utilisaziun è il mument limità enfin la fin da l'onn 2016. Sch'i sa cumprova da laschar avert il parc, lura èsi previs ch'el restia avert er vinavant. Il parc en la via da la staziun è avert mintga di tranter las 6:00 e las 20:00 uras. El è accessibels davent da la via da la staziun sco er davent da la porta laterala dal museum d'art. La citad da Cuira è responsabla per urden e ruaus en il parc.
Be las portas pitschnas èn avertas
I para sco sche la Viafier retica avriss be navidas il parc. Durant l'emna èn avertas numnadamain be las duas portas pitschnas da l'entrada principala visavi dal Manor. La porta gronda amez vegn averta be durant la fin d'emna. Tenor Renato Fasciati, il directur da la viafier, è quai per mussar a la glieud ch'i vegnia lavurà durant l'emna en il bajetg istoric.
Chapientscha per las resalvas
Il cusseglier da la citad Tom Leibundgut ch'è il 'bab' da l'idea d'avrir il parc chapescha tant enavant las resalvas da la viafier. Il parc saja stà serrà blers onns per la publicitad, uschia saja quai ina gronda midada per tuts tar la Viafier retica.
Da vart da la citad hajan ins dentant bler pli paucas resalvas, uschia Leibundgut. Cun il parc Fontana che tutgia a la Banca Chantunala Grischuna hajan ins fatg bunas experientschas. Uschia vegnia era a funcziunar en il parc da la viafier, è Tom Leibundgut persvadì.
Lungas contractivas
Per vegnir a la cunvegna tranter citad e viafier ha Tom Leibundgut contractà passà in onn cun la viafier. Tenor la cunvegna è la viafier responsabla per la tgira dal parc durant l'emna e la citad principalamain la fin d'emna. Plinavant ha la polizia da la citad survegnì la lubientscha da procurar per la segirezza en il parc. L'avertura uffiziala dal parc per la publicitad è ina part da la visiun dal cusseglier da la citad da far or dal center da Cuira ina gronda zona per peduns.
RR novitads 16:00


text:
Ella ha tranter auter decis, da prevesair la reducziun da l'imposiziun da taglia sin l'atgna locaziun sin 60% sco punct da discussiun per il Cussegl grond. Plinavant ha ina minoritad da la cumissiun fatg la dumonda, da desister d'ina pauschalisaziun tar ils custs da viadi.
Dasper questa revisiun ha la cumissiun anc tractà duas ulteriuras fatschentas. Quai è d'ina vart la revisiun totala da la lescha per il svilup economic, e da l'autra vart la revisiun parziala da la lescha per la Banca chantunala grischuna. Il Cussegl grond tracta las fatschentas en sia sessiun d'avust.
RR Novitads 10:00


text:
Rätselraten um unbekannten Text
am 02. November 2012
Was ist das? Großes Rätselraten bei unseren SprachexpertInnen: Bei der Übersetzung des Initiativen-Textes ist unvermutet eine fremdartige Version aufgetaucht. Sicher ist nur: Zu den 23 Amtssprachen gehört die nicht! Aber welche Sprache ist es dann?Wir geben die Frage weiter: Wer kennt diese Sprache? Kontakt
Titul: “30 km al’ëura – la stredes devënta plu segures”
Tema purtà dant:
Fajon la pruposta per duta la UE de n lim de velozità de 30 km al’ëura (20mph) per la ziteies y i raions abitei. L’autoriteies dl post possa fé ora n auter lim de velozità, sce les ie bones de desmustré coche i bujëns dl ambient y dla segurtà di partezipanc plu dëibli al trafich vën respetei.
Descrizion di fins per chëi che la Cumiscion dassëssa se ativé
La Union Europea à fins tlers n cont de securëza dl trafich sun streda y l ambient, ma chisc ne n’ie mo nia unic arjonc. N lim de velozità de 30 km al’ëura (20mph) sciche standard judëssa pro a arjonjer plu saurì i fins metui dant, davia che l se à desmustrà si fazion positiva per smendrì morc y inzidënc, la fuera, l mpaziamënt dl’aria y l smendrimënt dl’emisions de C02 y na mieura regulamentazion dl trafich. La persones possa jì ncantëur cun manco tëma.
Per respeté l prinzip de solidarietà, muessel vester i chemuns a avëi l’ultima parola n cont dl scrì dant de d’autri lims de velozità sun la stredes per arjonjer i fins tres azions alternatives.
Articul tl Tratat de Lisbona, sun chëi che la pruposta se stiza
AEUV, articul 91 c): Politica dl trafich, dantaldut securëza tl trafich
AEUV, articul 191 : Defendura dl ambient
siehe auch den Medienspiegel


text:
Marbach (LU)
Marbach a l'è una frazzion del cumün svizzer cumün de Escholzmatt-Marbach, endel distret (en todèsch: Amt) de Entlebuch, in del Canton Lüzerna. L'ha faa cumün despelüü infina al december del 2012 ma dal prim de ginee del 2013 l'è staa acorpaa al cumün de Escholzmatt-Marbach. Quanda che l'eva autonom la süperfiss del so teritori l'eva de 45.10 km² e in del december del 2012 al gh'eva pressapoch una popolazion de 1200 abitant.
L'abitaa de Marbach al se tröva a una altitüden de 871 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Eggiwil (BE), Escholzmatt, Flühli, Schangnau (BE), Trub (BE). La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Marbach l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1306 col nom de Marpach.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Marbach (LU) in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Curt e concis
- La cumissiun per politica da stadi cusseglia d'acceptar la midada da la lescha da dretgs politics che lubiss da votar a moda digitala.
- Il Cussegl grond tracta il tema en la sessiun dal favrer.
- En la perioda da 2010 enfin 2015 aveva il Grischun testà il sistem dad e-voting cun Grischunas e Grischuns che vivan en l'exteriur.
Sch'il Cussegl grond suonda a la recumandaziun da la cumissiun per politica da stadi vegn el ad acceptar la revisiun parziala da la lescha davart ils dretg politics. Il Cussegl grond tracta il tema en la sessiun dal favrer.
Garantir la participaziun
Cun la revisiun da la lescha davart dretgs politics vul ins lubir als Grischuns da votar a moda electronica. La finamira da questa purschida è ch'i saja simpel ed attractiv per il suveran da sa participar a votaziuns. Quai saja impurtant per garantir la participaziun da la populaziun al stadi democratic.
Ils onns 2010 fin il 2015 aveva il Grischun testà il sistem dad e-voting cun Grischuns che vivan en l'exteriur – cun success.
Da chantunal tar federal
Cun la revisiun parziala da la lescha chantunala davart ils dretgs politics vul ins stgaffir la basa giuridica chantunala per pudair introducir e-voting sco terz chanal da votaziun ordinari federal. En in segund pass duai vegnir acquistà in sistem dad e-voting. Ed en in terz pass vegnan definidas vischnancas da pilot avant che introducir il e-voting sin l'entir territori chantunal.
La cumissiun ha approvà unanimamain l'introducziun dad e-voting en il Grischun ch'era vegnida proponida da la regenza. Per la cumissiun èsi dentant d'ina impurtanza centrala ch'era l'autonomia da las vischnancas vegnia resguardada: Las vischnancas duain pudair decider autonomamain, sche ed en tge dimensiun ch'ellas vulan introducir il e-voting.
RR novitads 12:00
Chanals da votaziun actuals
Actualmain han ins en il chantun Grischun la pussaivladad da votar a l'urna u era per posta.


text:
Lavurs
Nossa pel, spezialmain en fatscha, è exponida a differentas influenzas externas. Cosmeticras AFQ enconuschan products e tecnicas per tegnair sauna e bella nossa pel.
Cosmetichers AFQ beneventan lur clientas e lur clients al termin fixà. Avant ch’ellas cumenzan cun il tractament, dumondan ellas ils giavischs da la clientella e valiteschan il stadi da la pel. Ellas cusseglian a moda amiaivla ed empatica e proponan in tractament adattà. Per tractar la fatscha nettegian ellas l'emprim la fatscha, il culiez ed il decolté, fan tut tenor il stadi da la pel in peeling ed allontaneschan comeduns e malnettezzas. Il tractament cumpiglia er ina fina massascha da la fatscha ed ina mascra per la fatscha.
En l’institut da cosmetica colureschan cosmetichers AFQ survantscheglias e tschegls. Suenter dattan ellas furma a las survantscheglias. Ellas tgiran mauns e pes, dattan si lac a las unglas, allontaneschan pails cun tschaira u cun apparats electrics e tractan cellulite. Ultra da la cosmetica da tgira enconuschan cosmeticras AFQ er ils differents stils da make-up. Tut tenor studio da cosmetica e savida speziala porschan ellas er ulteriurs servetschs sco curas cunter acna, curas da stender la pel u massaschas da l’entir corp.
Cosmetichers AFQ lavuran savens cun ils mauns. Durant il tractament ston ellas sa concentrar e planisar ordavant mintga pass. Ellas lavuran era cun apparats electrics. Quella lavur pretenda fin sentiment ed inschign tecnic. Avant mintga tractament preparan ellas il lieu da lavur. Suenter nettegian, dischinfecteschan e steriliseschan ellas ils apparats da lavur utilisads. Nettezza persunala e nettezza dal manaschi è fitg impurtant. Ellas resguardan plinavant las prescripziuns davart la segirezza da la lavur sco era la protecziun da l’ambient e da la sanadad.
En il discurs da vendita cusseglian cosmeticras AFQ las clientas a moda cumpetenta davart la tgira adattada a chasa e vendan products individuals. Las infurmaziuns davart las singulas clientas memoriseschan ellas en la cartoteca da clients. Plinavant surveglian ellas il material ed ils products da vendita en il deposit, empostan rauba e controlleschan ils products suenter la furniziun.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 12-12-2006 (versiun dal 1-1-2017)
Durada
3 onns
Furmaziun en la pratica
En in institut da cosmetica
Furmaziun en scola
1 di l'emna a la scola professiunala
Roms professiunals
- economia da manaschi, organisaziun da manaschi e tecnicas da manaschi
- igiena, segirezza da la lavur e mesiras da protecziun
- communicaziun, cussegliaziun e vendita
- cosmetica da tgira
- tractaments spezials
- scienzas natiralas ch’èn relevantas per la professiun ed enconuschientschas dal corp
- EFAKOS, Scola spezialisada d'elita per cosmetica, Aarau
- ARCOS Academia per cosmetologia, Son Gagl
Curs ordaifer il manaschi
Davart differents temas
Maturitad professiunala
Fitg bunas prestaziuns da scola permettan da frequentar la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Scolas privatas da cosmetica
Scolaziuns cun attestat federal da qualificaziun (AFQ):
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "cosmeticher / cosmeticra AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada
- scola populara terminada cun pretensiuns mesaunas u autas
Pretensiuns
- plaschair dal contact cun umans
- cumportament orientà a la clientella e buna demananza
- persuna inschignaivla
- sentiment per furmas e colurs
- buna imaginaziun dal spazi
- sentiment per igiena e nettezza
- parita cultivada
- forza psichica
- discreziun
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da scolas spezialisadas sco era d’associaziuns, p.ex. da l'Associaziun svizra per cosmetica SFK, da la secziun spezialisada make-up permanent PMU da la SFK, da l'Associaziun svizra dals visagists VVdS sco era da swissnaildesign.ch, e.u.v.
Examen professiunal (EP)
cun certificat professiunal federal: cosmeticher / cosmeticra direcziun speziala cosmetica medicinala resp. direcziun speziala cosmetica vitala, designer / designra dad unglas, visagist / visagista, derma-pigmentolog / derma-pigmentologa
Examen professiunal superiur (EPS)
cosmeticher diplomà / cosmeticra diplomada
Cundiziuns da lavur
Cosmeticras lavuran en instituts da cosmetica ed en partiziuns da cosmetica d'affars gronds u da fatschentas grondas da coiffeur, en drogarias, apotecas, parfumarias e praticas da dermatologs.
In'organisaziun flexibla dal temp da lavur e da la planisaziun da termins è fitg impurtanta. Cosmeticras survegnan ina paja dal mais, ev. cun provisiun da la svieuta per tractaments e la vendita da products.
Ulteriuras infurmaziuns
Associaziun svizra per cosmetica SFK
Haus der Schönheit
5034 Suhr
Tel: +41 62 822 01 33
URL: www.sfkinfo.ch
EFAKOS
Scola spezialisada d'elita per cosmetica
5000 Aarau
Tel: +41 62 824 60 44
URL: www.efakos.ch
Arcos
Academia per cosmetologia
9014 Son Gagl
Tel: +41 71 274 28 10
URL: www.arcosakademie.ch


text:
La giuventetgna da Rueun tegna ensemen. Quai malgrà che l'infrastuctura da Rueun na porscha betg bler per ils giuvens. I na dat nagina stizun en il vitg e be pli in'ustaria giudim il vitg. Dentant l'engaschi dals giuvens è qua. Joris Tomaschett ha mussà a nus tge ch'è tut pussaivel cun in'uniun intacta a Rueun:
Ils lieus da s'entupada èn dentant scarts. In è il local en la scola veglia che tutga a l'US Rueun. Ma els s'inscuntrian savens là.
Per Joris Tomaschett che na stat il mument betg a Rueun èsi dentant er ina finamira da puspè in di turnar en il vitg. I saja bel da star là cun uffants, perquai ch'i saja fitg ruassaivel. En l'avegnir na vegnia forsa betg a dar dapli economia en il vitg, ma almain abitants che vulan star là.


text:
Gia ils 14 da zercladur vegni puspè dà ballape en Svizra; pia gia tschintg dis pli baud che planisà oriundamain. Lura vegn giugada la partida da quartfinal da la Cuppa svizra tranter Basilea e Losanna. Quai communitgescha l'Associaziun svizra da ballape.
Evitar collisiun da termins
Cun prender enavant quest gieu vul ins evitar conflicts da termins, damai che l'FCB è er anc engaschà en l'Europa League. Las ulteriuras trais partidas dals quartfinals da la Cuppa svizra vegnan probabel giugadas ils 5 e 6 d'avust.


text:
Istorgia dal film
Il cumenzament dal film[modifitgar | modifitgar il code]
Films consistan da fotografias, pia da singuls maletgs statics. L’effect dal film n’è nagut auter che l’illusiun da moviment che sa dat cun mussar singuls maletgs en ina successiun fitg sperta: A partir dad ina frequenza da 15 maletgs per secunda na recepescha l’egl betg pli singuls maletgs, mabain in moviment cuntinuà. Gia en il 17avel tschientaner hai dà preschentaziuns da sequenzas da maletgs picturads cun agid da l’uschenumnada laterna magica. Il svilup tar il film modern è dentant stà dependent da l’invenziun da la reproducziun fotografia. L’onn 1839 ha Louis Daguerre preschentà la daguerrotipia, in proceder per retegnair glisch e sumbriva sin ina platta da metal. Cun questa invenziun ha l’istorgia da success mundiala da la fotografia cumenzà.
A l’entschatta da la fotografia era il temp d’illuminaziun per in singul maletg anc memia lung per pudair crear sequenzas da maletgs. Quest pass decisiv è lura reussì l’onn 1872 al fotograf englais Eadweard Muybridge, che ha realisà l’enconuschenta seria da fotografias d’in chaval galoppant. Il Franzos Louis Le Prince ha silsuenter sviluppà ina camera speziala e realisà l’onn 1888 ina sequenza da maletgs ch’ins po numnar or da vista dad oz in film per propi. L’onn 1891 ha William K. L. Dickson alura sviluppà en il manaschi da Thomas Edison il cinetograf ed il cinetoscop. Questas apparaturas mainan in bindel da celluloid davant in objectiv e furman uschia la basa per registrar e reproducir la rolla da film classica.
Sin basa da questas premissas tecnicas èn sa sviluppads a l’entschatta dal 20avel tschientaner il film dramatic ed il kino, cun stars e starlets ed emprims success europeics ed americans ils onns 1910/20. In ulteriur pass decisiv marchescha la midada dal film mit al film cun pleds vers ils onns 1927/28.


text:
La mascotte de l’Aisciuda ladina.
Nasciù da la fantasìa de l’artist Claus Soraperra da la Zoch da Cianacei e doventà simbol del lengaz e de l’identità ladina, soraldut per i picioi. Bertol l’é n bez zenza età, feruscol, curious e misterious. L’à n lonch nès co la gocia rossa, desche chel del Bufon, ma ence carateristiches neves e modernes: om sandwitch (ma no semper) con ciuzé gregn e lonc e mans con cater deic, na marevea per i bec.
Bertol l’é n espert de lengaz, cultura e identità ladina che l ge ensegna ai bec con gran gaissa.
Cognoscion Bertol
A cèsa de Bertol e Bertolin
Bertol ne ensegna la storia de la bandiera ladina


text:
Mintg'onn pon ins observar la medema procedura tar las plantas. La primavaira pruin ils emprims fegls, e durant la stad è la feglia tut verda. I para sco sche quai duvrass blera energia e tuttenina croda la feglia l'atun. La raschun è in tric da la natira.
Daco na perdan ils pigns betg lur guglias?
L’atun sa preschentan las plantas en lur pli bels costums. Ils fegls midan colur e traglischan en cotschen u mellen, avant ch’els vegnan brins e crodan per terra. Quai vala dentant mo per plantas cun fegls, tut ils pigns, cun excepziun dad in, na perdan betg lur guglias. Pertge è quai uschia?
Zambregiar cun stgazis dal guaud
Uschè spert ch’i vegn pli fraid, sa midan las plantas ed ellas mussan lur costum d’atun. E quel traglischa en fermas colurs, cotschen, mellen e pli tard lura era brin. Ideal per far ina spassegiada tras il guaud e rimnar urden per zambregiar. Tge pon ins far cun ils stgazis dal guaud? Qua in tip da l’artista Madalena Steven.


text:
L'istorgia da Gian Reto è in exempel da blers. En la Marella raquinta Gian Reto Blumenthal da sia istorgia cun las drogas. El raquinta co ch'el ha vivì ses onns en la dependenza e co ch'el emprova da sortir da quella. El raquinta da sias experientschas, sias regurdientschas e da ses puncts ils pli auts sco era ils pli bass. Ed el raquinta da ses cumbat, in che cuntinuescha ed accumpogna el per vita duranta.
Ina repetiziun dal favrer da quest onn. Durant la stad preschenta la Marella er quest onn inqual perla radiofonica or da noss archiv.
Gian Reto: «Nagin junkie vul daventar in junkie»
E tuttina datti els. Er en Svizra, era en il Grischun ed er en la Rumantschia. Ils toxicomans e las dependentas da drogas. Savens han els ed ellas destins a l'ur da nossa societad e quels èn perquai in tema da tabu, insatge ch'ì «na dat betg tar nus.»
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.
L'istorgia da Gian Reto è in exempel da blers. En la Marella raquinta Gian Reto Blumenthal da sia istorgia cun las drogas. El raquinta co ch'el ha vivì ses onns en la dependenza e co ch'el emprova da sortir da quella. El raquinta da sias experientschas, sias regurdientschas e da ses puncts ils pli auts sco era ils pli bass. Ed el raquinta da ses cumbat, in che cuntinuescha ed accumpogna el per vita duranta.


text:
Tenor ina communicaziun dals pumpiers han las flommas destruì 175 chasas en il district rural da Lake County en il nord da la metropola San Francisco.
Passa 1’600 pumpiers cumbattian sulettamain en questa regiun cunter las flommas. Il guvernatur da California, Jerry Brown, ha proclamà il stadi d'urgenza per duas regiuns. Uschia èsi pussaivel da mobilisar pli spert agid e daners per cumbatter ils incendis.
Dapi emnas èn ils pumpiers en acziun en la California che patescha d’ina perioda da sitgira. L’onn passà aveva tranter auter l’uschenumnà «Valley Fire» destruì passa 1’300 bajetgs en il lieu Lower Lake, en il nord da Nappa Valley, la regiun da viticultura enconuschenta. Quatter persunas eran mortas en las flommas.
RR novitads 07:00


text:
Las Viafiers federalas veglia sa cunvegnir cun ils clubs, la Liga e la Federaziun Svizra da ballape che lur assistents dals fans accumpognian ils trens spezials
La polizia da la VFF accumpogna strusch pli trens extraordinaris per fans da ballape. Enstagl surdattan las Viafiers federalas svizras la responsabladad per tals trens pli e pli als clubs. Uschia sa reduceschian ils custs da persunal per las Viafiers federalas svizras e cunquai er per ils pajataglias, ha ditg ina pledadra da las viafiers federalas svizras.
Quella midada da la responsabladad en trens dals fans haja cunzunt raschuns finanzialas: Mintg’onn dettia quai custs da radund trais milliuns francs.
RR novitads 18:00


text:
Parlament
El Parlament, ciamaa anca Assemblea, Dieta, Congress o Cort a segonda del Stat, l'è 'n orghen collegial cont el poder legislativ, ma di voeult cont di alter compit comé avègh on repport de fiducia cont el governo, elegg el Capo del Stat o nominà di figur important del Stat.
Tipicament in di republegh presidenziai l'esecutiv l'è minga controllaa del Parlament, foeura de 'n quaj controll estern (ad esempi el Senad di Stat Unii el conferma i Secretari del governo), inveci in la republega parlamentara e in di monarchij parlamentar gh'è proppi on vot indova el Parlament el dis de avègh fiducia in del governo.
Al di d'incoeu i parlament i gh'ha tipicament dò camber, ma gh'è anca tanc parlament monocamerai. In di sistema bicamerai l'è tipegh dà pussee poder a la cambra bassa, ma gh'è anca di Stat, comé l'Italia e i Stat Unii, indova gh'è 'l bicameralismo perfett.


text:
Sco quai che la banca scriva, saja quest resultat era influenzà entras la vendita da la participaziun vid la Privat Client Bank SA a Turitg. L'afflussiun da novs daners munta a passa 178 milliuns francs, quai ch'è in augment da 0,6%.
L'augment ipotecar (+1,4%) saja medemamain sa sviluppà a moda positiva, scriva la banca. La summa da daners ch'ils clients cun domicil en l'exteriur han retratg, ha pudì vegnir franada e la posiziun sin la fiera indigena rinforzada. Ins haja la pretensiun da vinavant tegnair la banca sin curs da cretschientscha, commetenscha il CEO Alois Vinzenz las cifras dal prim semester.
Banca reducescha danovamain la prognosa
La prognosa per il success commerzial dal 2016 reducescha la banca entant per la segunda giada sin bun 156 milliuns francs. Gia il favrer era quella vegnida currigida engiu sin passa 170 milliuns. Cun in agen chapital da 2,374 milliardas francs tutgia la banca tranter quellas che sajan chapitalisadas il meglier.
Nova participaziun vid la Albin Kistler SA
En connex cun dar enconuschent las cifras da semester, ha la Banca Chantunala Grischuna er communitgà ch'ella sa participeschia vi da la societad per l'administraziun da facultad turitgaisa Albin Kislter SA. La cumpra da la participaziun vegnia sclerida l'emna che vegn.
Il pretsch per la participaziun da 25% numna la banca betg. Ins saja sa cunvegnì davart discreziun. La cumpra saja colliada cun l'opziun d'augmentar la participaziun aifer ils proxims dus u trais onns sin 51%.
RR novitads 07:30


text:
Per 1,7 uras han ils umens auzà lur contribuziun en il perchasa davent dal 2010 enfin il 2016. Las dunnas han l'onn passà perencunter lavurà in'ura dapli per paja dapi l'onn 2010. Sut il stritg lavuran dentant umens sco dunnas circa tuttina ditg. Il 2016 è il total da lavur pajada e betg pajada ensemen stà tar dunnas tar 46,7 uras e tar umens 46,8 uras, uschia l'Uffizi federal da statistica. Las cifras cumpiglian persunas davent da 15 onns ed era persunas pensiunadas.
- Dunnas investeschan il pli bler temp en il perchasa e la famiglia. Cun 28,1 uras ad emna è il temp restà quasi medem sco l'onn 2010. Il temp che dunnas investeschan per lavur pajada è dentant creschì da 15,6 uras sin 16,6 uras. Vitiers èn vegnidas duas uras lavur voluntaria.
- Umens investeschan er il 2016 il pli bler temp en la lavur pajada. Cun 27,3 uras èsi in zic pli pauc che l'onn 2016 (28,1 uras). Il budget da temp per il perchasa è dentant creschì da 16,2 uras sin 17,9 uras. 1,6 uras han els investì en lavur voluntaria.
Perchasa resta en mauns feminins
Il pli bler temp dovr'ins anc adina per la preparaziun da tschaveras. Tar las dunnas èn quai radund 7,1 uras, tar ils umens èn quai 3,8 uras ad emna. Sin il segund plaz suonda il schubregiar cun 4,5 emnas per las dunnas ed 1,9 uras tar ils umens.
Lavar e far ora cun il fier resta chaussa da las dunnas. Ellas fan quai durant 2,3 uras ad emna fertant che umens vegnan sin 0,6 uras ad emna. Sulet tar chaussas administrativas e tar chaussas artisanalas investeschan ils umens dapli temp che las dunnas, numnadamain trais uras ad emna e las dunnas 2,1 uras ad emna.
Per geniturs è la chargia da lavur auta
Tut tenor situaziun famigliara mussan las cifras da l'Uffizi federal per statistica grondas differenzas tar la chargia da lavur. Dunnas en in dachasa cun partenari cun uffants (il pli giuven sut 15 onns) lavura per emna 69,6 uras lavur pajada e betg pajada. Da quai èn 52,8 per la famiglia e perchasa.
Babs en la medema situaziun han ina chargia da lavur da 68,8 uras ad emna. Tar els stat dentant la lavur pajada cun 38,3 uras en il center.
RR novitads 14:00


text:
Barni
Barni (inscì anca in Italian) a l'è on comun de la Provincia de Còmm con 599 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 5,9 km² e 'na densità de 102 ab./km².. El se troeuva in de la Vallassina e 'l gh'ha ona frazion, ciamada Crezz.
Tra 'l 1927 e 'l 1950 a l'è staa ona frazion del comun de Civenna.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Barni l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Machačkala
Machačkala (cirilligh: Maxaчkaлa; in aver: MaxIaчxъaлa; in cumucch: Marbaчkъaлa; in lak: Anži; di vòlt traslitteraa anca 'me Makhachkala) a l'è ona città de la Russia meridional.
La città la se troeuva in sul Mar Caspi e l'è la capital de la Repubbliga autònoma del Daghestan. Ghe viven 426.412 abitant.
Geografia[Modifega | modifica 'l sorgent]
La città la se troeuva in del centro del Daghestan, in sul Mar Caspi e longh la strada che la pòrta de Astrachan' a Baku, in Azerbaigian.
Machačkala l'è spartida in di trii distrett de Leninskij, Sovetskij e Kirovskij, de ciara origin sovietiga.
Stòria[Modifega | modifica 'l sorgent]
La città l'è stada fondada in del 1844 cont el nòmm de Petrovskoe: quest in onor al zar Peder I el Grand, che l'era passaa in del Daghestan in del 1722. I fondament hinn staa faa in sù l'antiga città de Tarki, che al dì d'incoeu l'è domà on quartee piscinin.
El paesòtt l'è diventaa on pòrt important e giamò in del 1857 l'ha ciappaa el titol de città, oltra che on nòmm noeuv, cioè Petrovsk-Port. I abitant del sitt però le ciamaven Anži Kala (cioè Fortezza de Terra).
El nòmm de adess l'è staa daa in del 1922, in onor del rivoluzionari comunista Magomed-Ali Dachadaev, che come scormagna el gh'aveva pròppi Machač.
Machačkala l'è stada colpida de on terremòt in del 1970.
Gemellagg[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Sfax, Tunisia.
- Oldemburgh, Germania.
- Spokane, Statt Unii.
- Siping, Cina.
- Vladikavkaz, Russia.
- Yalova, Turchia.


text:
Barass
Barass (nom ufizial in italian: Barasso) l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l gh'ha ona popolazion de 1 656 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 4 km² e 'na densità de 414 ab./km²..
El paes, che 'l se troeuva in la zòna de Vares, l'è bagnaa del riaa Tinella.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer di abitant del comun de Barass l'è mostraa in la tabella chi de sotta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Oz ha cumenzà in project da pilot che scumonda da fimar a la staziun. Pertutgada dal scumond è la staziun da Cuira sco era las staziuns da Basilea SBB, Bellinzona, Neuchâtel, Nyon e Turitg Stadelhofen. A Cuira vegn il test manà en collavuraziun cun la Viafier retica e La Posta.
Sch'ils resultats dals tests che duran intgins mais èn positivs, vulan ins introducir il scumond da fimar a la staziuns en l'entira Svizra.
Pli segiras e pli schubras duain las staziuns vegnir
Cun il scumond vulan ins promover la segirezza e la schubradad a la staziun. Er la qualitad da viagiar ed il bainstar dals clients che èn da viadi cun ils meds publics duai sa meglierar.
Adina daplirs viagian durant ils temps da grond traffic cun il tren. Bleras persunas spetgan damai spess in sper l'auter sin il tren. Sco consequenza hai adina puspè da cas, nua che la pel u la vestgadira d'insatgi è vegnida brischada. Quai vulan ins evitar. Ma er l'ambient e la schubradad pateschan: Blers fimaders bittan lur stumbels sin ils binaris ni la rodaglias, enstagl en ils tschendrers.
Differentas reacziuns
Per ils ins èsi cler: In scumond per l'entira staziun è il sulet gist. I dat dentant era quels che chattan quai sezs ina buna chaussa, chapeschan però era, che quai è tup per ils fimaders. I na duess betg daventar ina discriminaziun dals fimaders. E lura datti era quels, ch'èn da l'avis, che quai saja ina idea tuppa, perquai ch'i funcziuneschia bain era senza scumond.
RR actualitad 11:00


text:
L’Uffizi federal da vias ASTRA planisescha da sanar radund 500 meters da l’autostrada che passa tras Spleia. Cunter quest project ha Christian Mengelt dal comité d’iniziativa Rheinwald fatg recurs.
Betg impussibel da realisar
L’Uffizi da construcziun bassa dal Grischun ha fatg in studi che demussa, ch’i fiss en general pussaivel da sbassar l’autostrada e da manar quella da nov sut terra. Era la passascha neuralgica tar il Volg e la chascharia saja schliabla, per distgargiar la zona da cumpra.
Passascha privlusa
Actualmain passa l’entir traffic tras Spleia tras la zona da cumpra, in trottuar na datti betg. La vischnanca da Valragn ha elavurà in concept da traffic cun tschintg variantas. Quellas piglian era resguard sin il Hüscherabach ch’ha laschà enavos gronds donns il 2019 pervi d’aua gronda.
Anc quest enviern duain las variantas vegnir preschentadas a las votantas e votants. Quels duain era pudair far ina decisiun da princip, co agir vinavant. In project da metter sut terra l’autostrada fiss in project a lunga vista, scriva la vischnanca sin sia pagina d’internet. La realisaziun d’in tal project saja grev, cun quai ch’i dettia en Svizra blers giavischs per sviaments e tunnels. Da realisar in tunnel per l’A13 a Spleia cuzzass franc 25 fin 40 onns, quinta la vischnanca da Valragn.
Astra vul sanar la A13
Sin dumonda da RTR ha l'Uffizi federal da vias ditg, ch'els veglian en mintga cas realisar lur project da sanaziun a Spleia. Quai uschè spert, ch'il recurs saja giud maisa. Lura veglian ins subit planisar e surdar las lavurs. En tut veglia l'ASTRA investir radund 80 milliuns francs, quai che cumpiglia er paraids da protecziun cunter la canera.


text:
Vigentin
El Vigentin (Vigentino) l'è on quarter de Milan, situaa in del sud de la città, in del Municipi 5 e la soa via principal l'è la via Giuseppe Ripamonti.
Stòria[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'è on antigh centro rural. L'è staa ciamaa Vigentin perchè l'era lontan vint (viginta in latin) miglia de Pavia.
L'è staa on comun indipendent per molto temp, foeura de la zòna milanesa e che 'l partegniva a la Piev de San Donaa. Voeuna di pòrt di Bastion de Milan la se ciamava Pòrta Vigentina, situada longh la strada per Pavia, che la passava anca per Vigentin.
Come tant alter paesitt l'è staa unii a Milan sòtta Napoleon, per poeu tornà indipendent al temp di Austriach.
In del 1869 Vigentin l'è vegnuu pussee gròss perchè gh'hinn staa taccaa i comun de Quint Sô e Vaian. Grazzie a la vesinanza con Milan, in del cors del XIX secol el comun l'ha vist vengì pussee grand la soa popolazion e la soa importanza. In del 1923 l'è staa unii al capploeugh lombard insema a alter des comun.


text:
Atualità
-
Sorvisc por la jonëza: l’obietif é da cherié na rëi de colaboraziun
Al é gnü presenté le program dl Sorvisc por la jonëza por i grups linguistics ladin y todësch. L’obietif prinzipal é da mëte sö na rëi de colaboraziun
-
Teßmann, ai 20 d’aurí conferënza söl aprendimënt linguistich
L’imparé la gramatica sará tl zënter de na sëra d’informaziun ai 20 d’aurí tla biblioteca Teßmann cun la logopeda Silke Kruse.
-
Presentaziun de "Rezetes": Liber nü che dëida rajoné por ladin
La publicaziun nöia “Rezetes por rajoné” realisada da Nadia Chiocchetti, Erna Flöss y Ingrid Runggaldier é gnüda presentada ai 13 d’aurí a Balsan.
-
Presentaziun dl liber „Rezetes por rajoné“ ai 13 d’aurí
La publicaziun nöia dal titul “Rezetes por rajoné” gnará presentada ai 13 d’aurí dales 16 tla sënta dl Departimënt Educaziun y Cultura ladina a Balsan.
-
Tornê de hockey interladin 2018: Devënta dl Gherdëna
De plü seleziuns dles scores mesanes dles valades ladines s’á incunté por le tornê de hockey interladin a Sëlva. Le pröm post vá ala seleziun de ciasa.
-
Podëi, violënza y lingaz tl tëmp digital: incuntada ala Teßmann
La relaziun danter podëi, violënza y lingaz tl tëmp digital sará tl zënter de n’incuntada cun l’espert de lingac Peter Schlobinski ai 26 de merz tla Teßmann.
-
Scora ladina: Prozedöra de nomina dl intendënt nü/dla intendënta nöia
Deache l’intendënt Verra vá d’agost en ponsiun él la seziun ladina dl Consëi scolastich che á definí la prozedöra de nomina. An pó se candidé cina ai 6 d’aurí.
-
Conzec nüs por sconé la cosciënza dles mendranzes tl Trentin
La situaziun dles mendranzes linguistiches do l’aplicaziun dla lege dl 2008 é tl zënter de n liber nü publiché dala Regiun.
-
Scora mesana y alta: Novités por i ejams de conclujiun
I Ejams de Stat dla scora alta y mesana é gnüs adatá ciamó deplü ales esigënzes di sistems scolastics dl Südtirol.
-
Nominá i comëmbri dl Consëi de direziun por les scolines ladines
La Junta provinziala á nominé ai 27 de forá les 5 comëmbres y 1 en comëmber dl Consëi de direziun nü por les scolines ladines.


text:
Las interpresas grischunas che pateschan fitg da las consequenzas da la pandemia da COVID-19 pon dumandar sustegn finanzial en furma d'agids per cas da direzza. Interpresas che han inoltrà a temp la dumonda ordinaria fin ils 30 da zercladur 2021, pon anc inoltrar posteriuramain ina dumonda per las ulteriuras perditas da la svieuta ch'ellas han subì fin il zercladur 2021. Il termin vertent per inoltrar posteriuramain perditas da la svieuta (15 d'avust 2021) vegn prolungà per bundant duas emnas. Suenter ch'il nov termin dals 31 d'avust 2021 è scadì, na vegnan acceptadas naginas dumondas posteriuras pli.
Las interpresas cun ina svieuta annuala da fin 5 milliuns francs che han fatg l'emprima dumonda ordinaria per agids per cas da direzza fin ils 30 da zercladur 2021, survegnan contribuziuns da sustegn per las perditas da la svieuta ch'ellas han subì fin il mars 2021 pervia da la pandemia. Perquai che las mesiras uffizialas han durà anc fin il cumenzament da la stad, pon questas interpresas er anc inoltrar las perditas da la svieuta ch'ellas han subì durant ils mais avrigl fin zercladur 2021. Il termin respectiv vegn ussa prolungà fin ils 31 d'avust 2021. Prolungaziuns dals termins na vegnan betg concedidas.
Quest termin vala er per interpresas cun ina svieuta annuala da passa 5 milliuns francs. Questas interpresas èn vegnidas sustegnidas – en il rom d'ina emprima dumonda ordinaria ch'ellas han stuì inoltrar fin ils 30 da zercladur 2021 – cun contribuziuns per las perditas da la svieuta durant ina perioda ch'ellas han tschernì sezzas. Er questas interpresas pon inoltrar definitivamain fin ils 31 d'avust 2021 anc ulteriuras perditas da la svieuta ch'ellas han subì fin la fin da zercladur 2021.
Il termin per l'emprima dumonda ordinaria, ch'è scadì ils 30 da zercladur 2021, NA VEGN BETG prolungà.
Las proceduras na sa midan betg:
- Interpresas cun ina svieuta annuala da fin 5 milliuns francs ston duvrar in formular online che stat a disposiziun sin la pagina d'internet dal Departament d'economia publica e fatgs socials (Mesiras per cas da direzza).
- Interpresas cun ina svieuta annuala da passa 5 milliuns francs vegnan infurmadas mintgina per sasezza directamain per e-mail davart il proceder.
Betg pertutgà dal termin fin la fin d'avust 2021 n'è il fatg, che interpresas cun dumondas incumplettas pon anc vegnir supplitgadas da furnir suenter ulteriurs documents.
Infurmaziuns:
Bruno Maranta, secretari dal Departament d'economia publica e fatgs socials, tel. +41 81 257 23 03, e-mail Haertefall@dvs.gr.ch
Responsabladad: Departament d'economia publica e fatgs socials


text:
Lescha da prada, pastgiras ed alps digl cumegn Albula/Alvra
Scumond da passar tras la prada:
Digls 15 d’avregl anfignen igls 15 da november ègl scumando da passar e carar tras taragn nizigia agricolmaintg. Igl scumond da prada vala er per animals (art. 19 dalla lescha davart igl gioldamaint da prada, pastgiras ed alps aint igl cumegn Albula/Alvra.)
.. Nigns excremaints da tgangs sen taragn d’adiever agricol!
Sa basond alla lescha da pulizeia digl cumegn Albula/Alvra, art. 14, dastgan tgangs betg neir lascheas libers sainza survigilaziun. Igls possessours da tgangs garanteschan, tgi carstgang ed animal vignan mess an nigna moda e maniera an prievel u mulestos antras igls tgangs. Possessours e guids da tgangs on da procurar, tgi igls excremaints da lour tgangs vignan dismess immediat e conform agl urden, sen taragn public e sen taragn privat da terzas persungas (tranter oter taragn d’adiever agricol).
.. Prievel per vatgas e victualias
Tgangs pon esser infectos digl parasit „Neospora caninum“. Schi vatgas da latg maglian excremaints da tgangs da pavel infecto sen pros ed êrs, pò chegl caschunar nunfritgevladad, dispersas e naschientschas d’en animal mort. Chella mort da vadels pò neir impedeida, schi las determinaziuns vignan observadas.
Chel tgi violescha aposta u per negligientscha las determinaziuns dalla lescha da prada, pastgiras ed alps scu er la lescha da pulizeia digl cumegn Albula/Alvra, u disposiziuns tgi sa basan a chella, vign punia cun en castei d’anfignen 5’000.00 fr.
Nous angraztgagn per l’observaziun dallas determinaziuns legalas e per la vossa contribuziun pigl bagnstar digls animals e dall’agricultura.
La suprastanza communala


text:
La Grischa 2 (cudesch + 2 DC’s)
Rumantsch Grischun, Sursilvan, Surmiran, Sutsilvan, Vallader, Puter, Deutsch
Chasa Editura Rumantscha, 2016, numer d’empustaziun 978-3-03845-039-9
I cuntinuescha – suenter il grond success da La Grischa (2013) cumparan ussa 49 chanzuns rumantschas veglias e nunditg bellas: Jeu e ti ed jeu ed el, O Strassburg, Cordöli, Il gran es fat aint e.a.v. Per scuvrir e rescuvrir.
Tuttas chanzuns èn translatadas e vegnan explicadas da Laura Decurtins. Cun dus discs da Corin Curschellas ed ensembles


text:
Database
On database (anca bas de dacc o banca dacc) a l'è on insemma organizzaa de dacc salvaa in manera accessibil cont l'informatega e in manera che sien doperabij per di operazion de elaborazion.
Per gestì di database a hinn doperaa i DBMS, che permetten ai utent de interfacciàss al dabatase e de doperànn i sò informazion. A segonda dde comè hinn strutturaa se parla de modell de database: Di agn '80 a hinn spantegaa pussee i database relazionai, organizzaa per tabell, righi e camp; di agn 2000 a hinn doperaa, soratutt in di camp particolar, i inscì ciamaa NoSQL, che doperen di alter modej 'me i database orientaa ai document.


text:
Es ist die Geschichte einer jungen Frau, die seit Jahren darum bittet, dass ihr der Fuß abgeschnitten wird. Opfer eines nicht diagnostizierten Knöchelbruchs nach einem Unfall, lebt sie seither mit schrecklichen Schmerzen auf Opioiden. Lange Zeit wurde ihr die Amputation, die ihr Erleichterung verschaffen würde, verweigert. Die Reportage begleitet sie in ihrem Kampf und durch die Amputation.
Isabelle Moncada
36.9° (RTS)
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
Ardahan
Ardahan l'è na lucalità de la Turchia nord-uriental, capploeugh de l'omomen Ardahan, situada sul cunfen fra Turchia e Georgia. Una volta le apparteneva all'imper zarista. Ul distrett de Ardahan insema a quel de Kars inn stà, in del 1945, ugett de rivendicaziom da part del revisiunism staliniano di cunfen stabilì a la fen de la prima guerra mundial. La Turchia, le sè sentida minacciada e le s'è rivolta all'Onu fasend salì puuseè ul clima de tensiom Usa-Urss che l'era adree a diventà la guerra fregia.
A Ardahan l'è nasü lo storico e sociologo Taner Akçam.
Olter pruget[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikimedia Commons contiene immagini o altri file su Ardahan


text:
L'onn 2020 èn anc 43% da las cumissiuns vegnidas pajadas cun notas e munaida. Il 2017 eran quai anc 70%. Quai resulta d'ina evaluaziun che la Banca naziunala Svizra ha publitgà. Ils resultats da l'enquista mussian bain ch'ils daners bluts restan vinavant il med il pli popular da pajar. Cartas da credit e debit sco er applicaziuns da pajar creschian dentant ferm, er pervi da la pandemia.
Da las 2'100 persunas dumandadas han 97% inditgà da duvrar daners bluts per expensas quotidianas. Suenter suondan cartas da debit, che 92% da las persunas dumandadas possedan. 78% han inditgà d'avair ina carta da credit.


text:
Sco il guardiaselvaschina da Mustér Thomas Durschei ha ditg a l’ANR hajan els prendì uss emprovas per ina analisa genetica ma quai duria almain duas fin a trais emnas enfin ch’ins sa cumprovar tge animal ch’igl è stà. Ma ils indizis co las nursas eran mazzadas pudessan esser fastiz d’in luf, ha ditg Durschei. Ils responsabels han sinaquai stgargià l'alp da nursas glindesdi quatter dis avant il termin previs.
L’ultim temp vis nagin luf a Mustér
Sco Durschei ha ditg haja nagin vis l’ultim temp in luf sin intschess da la vischnanca da Mustér. L’entschatta matg da quest onn aveva in luf stgarpà pliras nursas a Quadras sin territori da Mustér. La primavaira era in luf adina puspè vegnì constatà.
RR novitads 17:00


text:
La raschun per la decisiun da la dretgira è che la recumandaziun da la cumissiun da giustia e segirtad dal cussegl grond da betg reeleger Peter Schnyder saja ina recumandaziun e betg ina decisiun, quella midia cunquai nagut vid il status da Schnyder sco derschader.
Lez percunter aveva argumentà cun ses advocat che quella recumandaziun muntia ch'el vegnia betg reelegì, perquai che las partidas s'orienteschian vid quella recumandaziun.
Quai munta uss ch’il cussegl grond sa, sco planisà, manar atras 'elecziun dals derschaders da la dretgira chantunala l'emna proxima. 7 candidats stattan enfin uss a disposiziun per ils 6 sez.
Sche Peter Schnyder tira vinavant la sentenzia u betg, è avert. El n'ha betg vulì prender posiziun en chaussa.


text:
Per sanar la rait electrica en ils territoris Rossriet, Siechastuda e Neugüter, han las ovras electricas da Jenins e da Maiavilla elavurà ina schliaziun cuminaivla. Uss ha la radunanza communala da Jenins approvà il credit da CHF 1’007’000, sco era ils contracts che reglan chaussas sco l’attatg ed il diever da la rait.
Plinavant han ils da Jenins approvà il quint 2019. Quel serra cun in gudogn da 685'500 francs, ch'i ha dà en spezial era grazia a dapli entradas da taglia. Cunzunt ha la vischnanca incassà dapli taglia sin il gudogn tras la vendita da bains immobigliars.


text:
Tge donns finanzials che las cunvegnas da pretschs entaifer il cartel en la branscha da construcziun en l’Engiadina han chaschunà a patruns privats ed al maun public po il president da la cumissiun da concurrenza, Andreas Heinemann, er suenter las investigaziuns be stimar:
L’experientscha mussa ch’igl è enturn 15% fin 20% ch’ils incumbensaders pajan da memia.
Vinavant saja en cas singuls era gia vegnì tar custs supplementars da 30-40% perquai ch’in cartel ha disturbà la fiera intacta, uschia Heinemann en la Samstagsrundschau da Radio SRF.
Be tras in whistleblower saja stà pussaivel da scuvrir il cartel. Perquai giavischia Heinemann che tals infurmants vegnian protegids meglier.
RR novitads 17:00


text:
11 mais n'han las equipas da hockey en las ligas pli bassas betg pli pudì dar partidas da hockey. Cun il cumenzament da la nova stagiun da hockey era en las ligas pli bassas, è quest lung temp senza gieus da hockey uss a fin. Tut las squadras grischunas èn puspè en acziun. Dapertut en il Grischun curran giugaders da hockey puspè suenter al puck.
Engiadina gudogna cunter Illnau-Effretikon
Cun ina victoria da 4:2 cunter Illnau-Effretikon è il CdH Engiadina partì en la nova stagiun. Quai suenter che l’equipa indigena è l’emprim ida en retard. Fin en la 32avla minuta ha l’equipa engiadinaisa dentant savì storscher la partida, ed alura betg pli dar or da maun l’avantatg. Era sch'ils arbiters han tschivlà numerus chastis encunter omaduas equipas.
Partenza grategiada, bel da dar cun public
Suenter l’emprima partida dal nov campiunadi ha il CdH Engiadina ils emprims trais puncts sin il conto. Bel n'è per l’equipa grischuna betg mo il start, dentant era ch'il public sa puspè vegnir en las hallas da glatsch a mirar hockey live. Cun certificat da covid e las reglas da ‘3G’ è puspè turnada vita en las hallas da glatsch, vita che motivescha era ils giugaders da dar forsa anc meglier a hockey.


text:
Delebi
Delebi (nom ofizzial in talian: Delebio) a l’è on comun italian, de la region Lombardia, in Provincia de Sondri.
Al gh'ha 3 207 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona superfis de 22,5 km² e ona densità de 143 ab./km².
A l’è tacaa a Andel, Colegh (LC), Dubin, Pagnona (LC), Piantee, Promana (LC) e Rogol.
La gh'ha anca 'na frazion: i Tavan.
Geografia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Delebi a l'è on center important de la bassa Valtolina, che 'l se troeuva al princippi de la Val Lesna, che l'è traversada del riaa (localment: avall) con l'istess nomm.
El sò confin meridional a l'è contornaa de la cresta principal di Orobi (localment a ghe disen el fil), e i sò scimm principai hinn:
- el Legnon (localment la Pizza), 2.605 meter.
- el Pizz Volt, 2.505 meter.
- el Colomban, 2.5000 meter.
- el Pizz Cortes.
- el Pim-Pom, 2.353 meter.
- el Stavell, 2.259 meter.
- el Pizz de Valtorta, 2.054 meter.
In del territori comunal a troeuvom vari alp e caser: in tra i pussee important a gh'è Nogheree, la Poncina, Osigg, Canargh e Torrascia.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
La presenza de l'omm in de la zona de Delebi l'è atestada anca in di temp antigh.
El nomm antigh Alebium el compariss per la prima voeulta in d'on diploma del 724, indè che 'l re di longobard Liutprand el ghe da a la basilega de San Carpofen de Comm ona quai terra in de la bassa Valtolina, tant 'me Alebium, Roncalia (Roncaja), Mosergia (Morbegn) e Colione (Colegh). El diploma l'è squasi sicurament on apocrif, e frutt de 'na rielaborazzion pussee moderna: ma la soa atendibilità l'è confermada del fatt che 'l patron de Delebi l'è proppin el san Carpofen, e che in del 1159 l'imperador Barbarossa el gh'ha confermaa a la basilega comasca i sò vegg possediment, anca a Alebium e a Morcintia (on olter nomm antighd de Morbegn).
El 18 de agost del 1204, per concession de l'abaa de Aquafreggia, l'è nassuu el comun liber de Delebi, che l'è staa unii a Rogol (cont Andel) fina al 1616. I raport con la badia de Aquafreggia (fondada in del XII secol a Roncal, frazzion de Lenn) hinn staa ben strecc per tanti secoi. La badia la gh'era di possediment anca a Andel, Rogol, a Soregh e a Gera. I monegh hann miss in pee anca on monasteroeu e ona gesetta in del territori de Delebi, che incoeu hinn descomparii, ma gh'hann lassaa el nomm al rion ciamaa Badia. La dominazzion de la badia comasca l'è durada fina al 1504.
In tra el 26 e 'l 27 de november del 1423 a Delebi gh'è staa ona bataja tra Milanes e Venezzian: i primm, comandaa del Piccinino, insemma ai leaa valtolitt, hinn staa bon de batt i Venezian, che aveven traversaa el Pass San March e voreven provà a ciappà la Valtolina.
Popolazzion[Modifega | modifica 'l sorgent]
I delebiatt hinn staa spartii per secoi in tra quei che viveven in del paes e quei che viveven in di alp de la vall. La division la reguardava anca i mestee. Ogni grupp el gh'aveva anca on sò soranomm:
- a meza costa gh'era i braghin
- in la zona pedemontana (che la va de Torrascia a Tavan) a viveven i torrascioeu, i crosciroeu e i tavanei.
- in del paes a viveven i "sciori" o "piazzaroeu".
La cambiava anca la lengua doperada: i primm duu grupp conservaven el dialett pussee sbottasciaa e tipegh, intant che i "sciori" parlaven ona variant pussee vesina a quella doperada in su la riva del Lagh de Comm, e donca pussee sensibela al modell lengusitegh milanes.
Quella division chì l'è durada almeno fina a la Prima Guerra Mondial.
El dialett delebiatt[Modifega | modifica 'l sorgent]
El delebiatt el se deslontana minga del rest di dialett de la bassa Valtolina. Te 'l chì on quai confront cont el milanes:
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer di abitant del comun de Delebi l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Curnöva
Cornoeuva (nom ufizial in italian Cortenova) l'è on comun de la Provincia de Lecch che'l cunta 1 192 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 11,6 km² e ona densità de 103 ab./km².
L'è sitüaa in su la sponda mansina del torrent Pioverna, ai pe de la Grigna, in del coeur de la Valsassina. De chi part la strada per Isen che, dopo de 16 km de un percors pien de cürv el met in comunicazion la Valsassina con la val de l'Esin.
Cornoeuva l'è tacaa ai comun de Crandola, Isen, Premaluna, Tasen.
Evoluzion demografegaModifega
L'andament del numer de abitant del comun de Curnöva l'è mostraa in la tabella chi de sotta
Abitàncc censìcc
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Ultra 'l Còl
Ultra 'l Còl (nòm uficiàl en italià: Oltre il Colle) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem e l'è a i pé di mut Arera, Alben, Grem e Menna, sö 'n de la ólta Al Serina öna lateràl de la Al Brembana.
El g'ha 'na popolasiù de 1 024 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 32,4 km² e 'na densità de popolasiù de 32 ab./km²
Ol paìs l' se tróa a 37 km de la sità e a 1020 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Ardés, Cornalba, Onéda, Prémol, Roncobèl e Serina.
De èt[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Ol müséo di minerai a Zurzù, pròpe 'ndóe öna ólta i gh'éra i miniére de fèr, dervide fò zamò 'n del medioéf e che 'n del méla e òt (1800) i dàa de laurà a 300 persune.
- La "Catedràl Vegetàl", òpera del artìsta lodezà Giuliano Mauri.
Evulusiù demogràfega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Ultra 'l Còl l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
da sur Alfred Cavelti
Jesus leventa attenziun. Nua ch’el vegn, serimnan carstgauns entuorn el. En special malsauns da tgierp ed olma tschercan agid e forza tier el. El semuossa sco quel che porta migliurament e dat nova possa. Ina gada eisi in um che stat sut in squetsch psichic, ina ga in leprus, e quella dumengia eisi la sira da Simon Pieder ch’ei cun febra en letg. E lu ha ei num ch’ins hagi rabitschau tut ils malsauns tier el ed el hagi medegau biars ch’eran mudergiai da differents mals. Jesus fa quei a moda discreta, senza leventar sensaziun e gronda tschontscha. Adina puspei camonda el da buca risdar vinavon quei ch’el hagi fatg. Sia finamira ei dad annunziar il reginavel da Diu che daventa realitad en el e svegliar la fidonza en quei Diu che sempatscha dil carstgaun en sia miseria.
Mc 1,29–39
29E cura ch’ei han bandunau la sinagoga, eis el ius pei a pei ella casa da Simon ed Andriu ensemen cun Giachen e Gion. 30La sira da Simon fuva enta letg cun febra. Ed immediat han ei plidau cun el dad ella. 31El ei ius vitier, ha priu ella pil maun ed alzau si ella. E la febra ha bandunau ella, ed ella ha surviu ad els.
32La sera, suenter ch’il sulegl era ius da rendiu, han ins rabitschau tier el tut ils malsauns e malspirtai, 33ed igl entir marcau fuva radunaus avon porta. 34Ed el ha medegau biars che fuvan mudergiai da differents mals ed ha scatschau bia demunis, mo el ha buca schau plidar ils demunis, pertgei els savevan tgi ch’el seigi.
35La damaun marvegl, aunc avon ch’ei catschi dis, eis el levaus, ius giuadora e serendius en in liug solitari, e leu ha el fatg oraziun. 36Simon ei daus suenter ad el cun ses cumpogns. 37Ed havend anflau el, han ei detg ad el: Tuts enqueran tei. 38El ha rispundiu ad els: Lein ir enzanu’ auter, els vitgs vischinonts, per che jeu porti era leu la nuviala; perquei sun jeu sortius. 39Ed el ei ius tras tut la Galilea, perdegond en lur sinagogas e scatschond demunis.


text:
Il Cussegl federal na conceda betg a la minoritad dals Roma il status sco minoritad naziunala el senn da la convenziun dal cussegl d’Europa. Cun la decisiun vegnan gist duas dumondas d’organisaziuns refusadas. Tranter auter è in argument dal Cussegl federal ch’ils Roma n’hajan betg ina relaziun pli lunga cun la Svizra, tuttina sajan els ina part da nossa societad e stoppian era vegnir protegids da rassissem e discriminaziun. La societad per pievels en privel crititgescha la decisiun dal cussegl federal. I na saja betg gist ch’ils Sinti vegnian renconuschids, ils Roma alura betg, scriva la societad.
RR novitads 17:00


text:
II schurnalist russ Arkadi Babtschenko è vegnì sajettà giu en sia abitaziun en la chapitala da la Ucraina Kiew. L’assasinat stettia cartaivlamain en connex cun sia lavur, ha declerà la polizia.
Babtschenko era in criticher dal president russ Wladimir Putin e reporter da guerra. Il schurnalist da 41 onns ha bandunà sia patria l'entschatta dal 2017, perquai ch’i vegniva smanatschà ad el. Avant che prender dimora a Kiew, ha el l'emprim abità a Prag. Il davos ha Babtschenko lavurà per l'emettur privat da l'Ucraina ATR.
Il terz schurnalist ch'è vegnì assassinà a Kiew
Igl è gia il terz schurnalist ch’è vegnì assassinà a Kiew ils davos quatter onns. Il 2016 è il schurnalist russ Pawel Scheremet – medemamain in criticher da la regenza a Moscau – vegnì mazzà d'ina bumba en in auto. Ed il 2015 è il schurnalist ucranais Oleg Busina vegnì assassinà. Nagin da quests cas n'è sclerì fin uss.
RR novitads 06:00


text:
PlayStation
La PlayStation (breviada PS1 o PSX) a l'è stada la prima console di videogioeugh a 32 bit de la Sony Interactive Entertainment, presentada in del 1994 e venduda finna al 2000, quand che l'è sortida la PlayStation 2.
El progett a l'è scominciaa quand che la collaborazion in tra Nintendo e Sony per fà su el SNES-CD a l'è fornida e la Sony l'ha doperaa i cognossenz per fà 'na soa console cont el CD bona anca de vess doperada per scoltà la musega, che l'è stada la console la pussee venduda de la soa epoca, che l'ha battuu cont i sò pussee de 100 milion de vend el Nintendo 64, che l'ha faa 33 milion, e 'l Sega Saturn, che l'ha faa 10 milion.


text:
La dumonda cardinala saja, sch' il persunal da segirtad dad auters pajais haja immunitad u betg, declera Bardo Fassbender, professer per dretg internaziunal da l'universitad da Son Gagl. «L'immunitad protegia ina persuna dal dretg internaziunal da persecuziun penala en in auter pajais.» Pli enconuschent è quai tar diplomats u emploiads d'ambassada. Tar talas persunas saja quai reglà precis en contracts dal dretg internaziunal.
Medemamain reglà en detagl saja l'immunitad per conferenzas d'organisaziuns internaziunalas. Il Forum mundial d'economia saja dentant in'occurenza «quasi privata». Uschia dettia nagins contracts dal dretg internaziunal che regleschian sche persunal da segirtad dad auters pajais saja immun u betg.
Cunvegnas singulas cun regenza dad auters pajais
Sch'ils agents dal secret service èn immuns u betg dependa pia da cunvegnas singulas tranter la Svizra e la regenza americana. «En vista a la visita da president Trump vegn jau da quai anora, ch' i saja vegnì fatg ina detga massa da quellas cunvegnas da la vart dal Cussegl federal u dal departament federal da l'exteriur.»
Sch'i dess naginas cunvegnas d'immunitad stuessan questas persunas sa giustifitgar avant ina dretgira svizra. Ch'agents sajan pli spert pronts da duvrar armas per proteger lur president che la polizia svizra, na craja Bardo Fassbender betg. A Washington sajan ins bain conscient ch'ins stoppia agir fitg precaut cun armas en l'exteriur, ès el persvas.
RR actualitad 08:00


text:
La decisiun è crudada en il segund terz. Cun blers chastis ha Trinec fatg grev la vita a sasez. Il Team Canada ha ditg grazia e gist sajettà trais gols en il powerplay.
En l'ultim terz è anc gartegià als Americans dal nord il 4:0 ed uschia la decisiun definitiva. En las ultimas ha l'equipa da Trinec anc empruvà tut dad almain sajettar in gol, dentant senza success.
Cun 16 titels è il Team Canada da nov campiun da record da la Cuppa Spengler.
Avant il gieu
Per la 16avla giada è il Team Canada stà en il final da la Cuppa Spengler. Per la Tschechia è Trinec per l'emprima giada dapi 15 onns da la partida. Cler favurit per gudagnar la Cuppa Spengler èn ils Canadais. Lezs han persvadì tochen enfin qua dad A-Z ed avevan festivà trais victorias da gala. Il Team Canada ha uschia la schanza da gudagnar ses 16avel titel. Cunquai fissan els il victur da record.
RTR Cuppa Spengler 12:00+


text:
Piasensa
Piasensa (Piasëinsa in Piasenten; Piacenza in Italian; Piaṡänza in Bulugnés; Placentia in Latin; Plaisance in Fransés; Placencia in Spagnö; Placência in Purtughés) l'è una citaa italiana ad 102 404 abitant (dato del Dicember 2013[1]) abitaant.
La se tröva tra l'Emilia e la Lumbardia, e tant la cità cume la so pruencia i hann semper sentüü l'inflüenza de Milan, cità con la qual Piasensa l'è stada culegaa sia ecunumicament che sturicament.
El comün de Piasensa al cunfìna coi comün de Calendasco, Caorso, Caseli Landi (LO), Cor Giun (LO), Gossolengo, Gragnano Trebbiense, Podenzano, Pontenure, Rottofreno, San Roch (LO) e San Steu (LO).
Evoluzion demografegaModifega
L'andament del numer de abitant del comun de Piasensa l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Las cameras eran installadas ed ils microfons preparads. La tensiun tar ils schurnalists ch'èn sa rimnads en la sala dal Cussegl grond tar l'inscunter mensil da la regenza era gronda. Dentant lura ha Peter Peyer, il directur da sanadad declerà ch'ins saja vid discutar e vi dal sa barattar puncto mesiras che duain vegnir prendidas.
Nus stuain guardar d'avair ina basa legala per ulteriuras mesiras.
Ils differents departaments pertutgads ston anc sa barattar ed er ils documents necessaris stoppian anc vegnir preparads e translatads per lura pudair communitgar cler e bain, uschia Peter Peyer vinavant. Perquai n'èsi betg anc cler, tge mesiras che vegnan prendidas e cura che quellas van lura en vigur.
Betg memia tard
Ch'ins saja memia tard da prender mesiras na vesa Peter Peyer dentant betg. Ins haja definì gia ordavant, cura ch'igl è necessari da prender mesiras per franar il coronavirus.
Nus faschain quitads, perquai che nus vesain che las cifras creschan dapertut.
Uss saja qua il mument per prender mesiras. Forsa er perquai ch'il team da contact tracing n'è l'emna passada betg vegnì suenter cun contactar persunas ch'han gì contact cun persunas infectadas. Cler è uss be ch'i vegn infurmà venderdi tge mesiras ch'il Grischun introducescha.
Sviz e Schaffusa reageschan
Ils chantuns Schaffusa e Sviz han gia reagì sin l’augment da las cifras e prendì mesiras. Omadus chantuns han extendì l’obligatori da mascras. A partir da venderdi ston ins purtar en il chantun Schaffusa ina mascrina da far las cumpras. En il chantun Sviz ston ins avair si la mascra d'occurrenzas publicas e privatas sche passa 50 persunas èn da la partida. En pli vala l’obligatori en stizuns, kinos e baselgias quai sch’ins na po betg tegnair distanza.


text:
Sper la concurrenza da chantar davant ina giuria è la cumpagnia per la gronda part dals participants stada il pli impurtant da la festa da chant districtuala. Uschia han ins era udì or da tut las ustarias pussaivlas chant ed allegria.
Nagins sponsurs principals
Per il Coro misto poschiavino che ha organisà l’inscunter suenter passa 50 onns puspè ina giada en la Val Puschlav è surtut la finanziaziun da la festa stada ina sfida.
Enstagl da paucs sponsurs principals, figureschan radund 70 donaturs pli pitschens en il program da festa. Cun organisar ina festa da chant sur dus dis hajan ins dentant pudì generar pernottaziuns en val, ha declerà il president dal comité d’organisaziun, Claudio Paganini.
Tensiun e concentraziun
Silenzi ed ina concentraziun maximala han ins pudì observar durant il chant en las dus baselgias a Poschiavo, nua ch’ils coros han sa preschentads a la giuria mintgamai cun trais chanzuns. Suenter avair chantà èn la tensiun e l’agitaziun dentant puspè sa baltgadas, uschia ch’ils chantadurs han pudì giudair l’atmosfera e chantar da cor en cumpagnia.
In dils puncts culminants da la festa da chant è er il chant dal cor dal parc naziunal svizzer la dumengia, nua che bun 120 umens chantan ensemen sin la Piazza da Poschiavo.
RR actualitad 21:00+


text:
Tuts dus èn fieu e flomma per las orglas, la regina dals instruments. Ella, che tuna sco in entir orchester, ma che sa era tunar dultsch e fin. Ozendi vegn ella dentant savens mez emblidada en ina baselgia vida e fraida. Ma per ils dus protagonists da la «Marella» stat lorgla en il center. Nus accumpagnain Arno Caluori durant ina revisiun da l'orgla da la chaplutta Sogn Gudegn a Vignogn e suandain Gian Andrea Caratsch ad Engelberg nua ch'el po sunar la pli gronda orgla da la Svizra.
La «Marella» maina l'auditura e l'auditur en l'intern da las orglas, lascha udir davos las fiffas ed en lintern da quai che fa che Arno Caluori e Gian Andrea Caratsch vivan ina vita per l'orgla.
Repetiziun dal november 2020. Durant la stad preschenta la «Marella» era quest onn inquala perla radiofonica ord noss archiv.
Tut per las orglas
«Sche jau pens vi dad orglas sun jau en in auter mund, e lura na riv jau betg pli da turnar», di Gian Andrea Caratsch. Il giuven da 13 onns less daventar organist e construider dad orglas. Ed il construider dad orglas pensiunà Arno Caluori è persvadì, che sias orglas tiran flad ed han in'olma.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.
Tuts dus èn fieu e flomma per las orglas, la regina dals instruments. Ella, che tuna sco in entir orchester, ma che sa era tunar dultsch e fin. Ozendi vegn ella dentant savens mez emblidada en ina baselgia vida e fraida. Ma per ils dus protagonists da la «Marella» stat lorgla en il center. Nus accumpagnain Arno Caluori durant ina revisiun da l'orgla da la chaplutta Sogn Gudegn a Vignogn e suandain Gian Andrea Caratsch ad Engelberg nua ch'el po sunar la pli gronda orgla da la Svizra.


text:
La regiun Engiadina San Murezzan spordscha üna granda spüerta pel temp liber e per fer sport d'inviern scu eir da sted. Quista spüerta unica vain nüzzageda dad indigens e giasts. Cun quatter muntagnas principelas e 350 km pistas da skis, 150 km sendas e 190 km loipas vela l'Engiadina San Murezzan scu üna da las pü grandas destinaziuns pel sport d'inviern da tuot la Svizra. Eir la sted es l'Engiadina ün paradis per glieud activa: ir in muntagna, rampcher, ir a sella e pas-cher, ir cun la barcha a vela u cun l'assa da surf, ir culs inline skates, giuver a golf (Zuoz posseda ün implaunt da golf da 18 fouras) e fer turas cul mountainbike.
La guida turistica Gault-Millau muossa cha'ls giasts nu mangian be bain düraunt il festival Gourmet St. Moritz. La quantited da puncts da Gault-Millau illa val significha effectivmaing "Haute cuisine" sül tet dal muond, causa cha bgers dals restorants da prüma qualited as rechattan sur 1'800 m s.m. Lotiers müda la scenaria scu las specialiteds multifarias. Süllas cartas sun trats da gourmet, specialiteds excellentas da l'Italia chi's rechatta in vicinanza, highlights regiunels scu capuns e'ls evergreens svizzers scu fondue e raclette. In divers cafès, bars e lounges do que da tuot las uras club-sandwiches e buns paninis. Adüna buna per üna degustaziun: La tuorta da nusch engiadinaisa. Ils pastiziers indigens haun raffino quista specialited cun gramma, caramella e nuschs. Uschè nu s'ho be sviluppeda la renumneda specialited "tuorta da nusch engiadinaisa", dimpersè üna tradiziun fich cuntschainta.
Bars classicas cuntschaintas, nouvas lounge bars e clubs cun scharm internaziunel sun preschaints impustüt düraunt las nots da la stagiun ota. Vi pel di s'inscuntran bgers indigens e giasts illas bars e süllas terrassas sper e süllas pistas e la saira pel drink d'après-ski in vschinauncha. I'l casino San Murezzan chi's rechatta ill'ela dal vest dal Kempinski Grand Hotel des Bains vain spüert bun divertimaint in ün bel ambiaint, e que na be per glieud chi vuless pruver la furtüna culs gös.
La natüra fo adüna darcho ster schmort ad indigens e giasts, ün chalender d'occurrenzas multifari ed ün vast program da cultura nu laschan mê gnir lungurus in Engiadina. E scha's vuless vzair qualchosa oter, as po giodair ün "Gelato" sülla plazza da Poschiavo u fer üna spassageda illa vschinauncha idillica da Soglio in Bergiaglia. Eir fich interessantas sun üna visita illa clostra a Müstair u i'l museum dal Parc Naziunel a Zernez u fer üna gita in Engiadina Bassa u in Italia chi's rechatta in vicinanza.


text:
L’emprim ch’ins contempla cura ch'ins avra ina gasetta è la fotografia. La fotografia da pressa sto pervia da quai esser autentica e mussar la vardad. Ella na dastga betg esser retuschada. Pia nagins nas che vegnan fatgs pli pitschens ubain faudas che vegnan gulivadas. Almain ils fotografs da la Somedia na dastgan betg far quai. Els fotografeschan per la Südostschweiz, per il Bündner Tagblatt ed er per part per la Quotidiana. Il program per far midadas Photoshop tutga bain tranter ils instruments dal mintgadi dal fotograf da pressa, dentant èsi d'esser fitg precaut, di il Chef-fotograf Marco Hartmann.
In ulteriur credo da l’expert: Il fotograf na dastga avair nagins pregiudizis envers la persuna che vegn fotografada. Era sch’ins sto magari fotografar insatgi che na plascha forsa betg ad ins persunalmain, ston ins per l’amur da la fotografia laschar davent las atgnas opiniuns. Cun auters pleds: L’opiniun persunala na dastga – tut auter che en la fotografia artistica – betg esser vesibla en la fotografia da pressa.
L'agentura che fa er magari fotos da pressa
Cun ils quater fotografs da la Somedia, è la scena da fotografs da pressa Grischuna lu er schon bunamain cumpletta. Almain quai che pertucca fotografar prinzipalmain per gasettas grischunas.
Dasperas dat quai anc l’agentura Swissimage a Tavau che fa mo magari fotografias per la pressa. L’agentura è prinzipalmain engaschada da destinaziuns turisticas, da firmas ubain per events da sport. La professiun da fotograf saja ils davos onns vegnida en la crisa, di il mainafatschenta Andy Mettler. Per l’ina perquai che fotografias professiunalas ord la Germania smatgian ils pretschs, per l’autra perquai che mintgin che ha ozendi ina camera ubain in telefonin sappia metter sias fotografias online. «Uschia che firmas laschan magari far il collavuratur cun l’atgna camera las fotografias enstagl d'engaschar il profi che custa.» Ed er tar las medias vegnia dà adina dapli al schurnalist la camera enta maun per spargnar custs, enstagl da trametter per exempel ad ina conferenza da pressa anc in fotograf vitiers.
Magari sto er il schurnalist prender la camera enta maun
Tar l'Agentura da Novitads Rumantscha (ANR) ubain la Pagina da Surmeir èn er ils schurnalists sez responsabels per lur fotografias. In dad els è Gion Nutegn Stgier che ha ses biro a Savognin.
El ha visità gia avant onns in curs da fotografar per gasettas – dal reminent tar Andy Mettler. Amez Cuira ha el stuvì fotografar differents motivs e suenter ha l’expert ditg tgeninas fotografias ch’èn adattadas per la gasetta e tgeninas betg. Ed el ha er in tric per evitar la sgarschur da mintga schurnalist che sto far sez la fotografia – numnadamain il podi en halla da gimnastica cun beamer e storas mez serradas. Lura tschenta el simplamain ils protagonists davant da la taila cun il beamer e metta els en posiziun.
Sper ils fotografs da la Somedia e quels da l‘agentura da Swissimage ni ils schurnalists che prendan sez l’apparat enta maun fotografescha en il Grischun professiunalmain er anc Gian Ehrenzeller. El è fotograf tar la gronda agentura Keystone, l'agentura che na fa e na rimna betg mo fotografias betg mo da e per la Svizra, mabain da l’entir mund. Per la Svizra orientala è Gian Ehrenzeller responsabel. In di ha el per exempel in termin en Turgovia, lura va quai l’auter di a Son Gagl ubain a Glaruna e magari lura er en il Grischun. Il fotograf da Keystone è uschè bler per las vias, ch'i n’ha betg tunschì spontanmain per in pitschen purtret.


text:
Jauer
Il jauer è il dialect rumantsch che vegn discurrì tradiziunalmain en la Val Müstair sco lingua da maioritad. Ensemen cun il vallader ed il puter appartegna quel al rom ladin da la lingua rumantscha.
Noziun[modifitgar | modifitgar il code]
Il num dal dialect deriva dal pled «jau», ina caracteristica da la Val Müstair e da la vischnanca da Zernez en l’Engiadina Bassa, là en la furma «jo». En il rest da l’Engiadina dovran ins «eu» u «eau». Ils abitants da la Val Müstair han perquai num «ils jauers» – quels che din «jau».
Interessantamain è Heinrich Schmid, cun stgaffir l’onn 1982 la lingua da standard rumantsch grischun, gist tar il pled ‹jau› betg sa tegnì vi da la purschida dals gronds idioms sursilvan, surmiran e vallader (jeu/ia/eu), mabain ha elegì il ‹jau› ch’è caracteristic per la Val Müstair.
Caracteristicas dal dialect[modifitgar | modifitgar il code]
Il jauer n’ha mai sviluppà in’atgna lingua da scrittira, vul dir ch’il dialect n’ha mai cuntanschì il status d’in idiom. Percunter vegniva tuttavia scrit per part jauer ils onns 1938 fin 1943 en il ‹Giuven Jauer›, la gasetta da la Val Müstair fundada da Tista Murk. Là vegniva il diever dal jauer sco lingua scritta schizunt propagà ed instruì en in’atgna rubrica.
En las scolas han ins instruì fin l’onn 2008 l’idiom vallader e dal 2009 fin il 2013 la lingua da standard rumantsch grischun. Il 2012 è vegnida acceptada in’iniziativa dal pievel ch’ha fixà da puspè returnar tar il vallader sco lingua d’alfabetisaziun.
Atgnadads linguisticas[modifitgar | modifitgar il code]
In tratg caracteristic dal jauer è l’accentuaziun nunusitada da quels verbs che fineschan en il rest da la Rumantschia cun la desinenza -ar accentuada. En la Val Müstair vegnan quels verbs accentuads sin la penultima silba e la desinenza vegn indeblida daventond -er. In exempel per quai è il verb guárder enstagl da guardár. In’autra caracteristica, surtut cumpareglià cun il vallader, è la pronunzia da la silba -an- accentuada sco -aun-, per exempel en il pled rumauntsch enstagl da rumantsch. Questas duas atgnadads s’uneschan en il verb cháunter che vegn pronunzià en vallader chantár.
Il jauer sco part dal ladin[modifitgar | modifitgar il code]
Ensemen cun il vallader ed il puter furma il jauer il rom ladin da la lingua rumantscha. La communicaziun tranter ils pledaders dals trais idioms funcziunescha senza problems.
Svilups pli novs[modifitgar | modifitgar il code]
L’onn 2007 è cumparì cun il titel ‹Dschon Uein id atras istorias grischunas› da Plinio Meyer l’emprim cudesch scrit en jauer. Quel è er vegnì publitgà sco audiocudesch legì da Plinio Meyer sez.
Prova da text[modifitgar | modifitgar il code]
Il suandant exempel mussa ils tratgs cuminaivels e las differenzas tranter il jauer ed ils idioms da scrittira ladins.
Annotaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- ↑ Tenor: Lia Rumantscha (ed.): Rumantsch – Facts & Figures. 2. ediziun actualisada, Cuira 2004, ISBN 3-03900-033-0, p. 31.


text:
Aita Zanetti ha giudì surtut l’inscunter cun la populaziun sin la plazza da Sent. Quella era vegnida decorada cun bleras flurs, maletgs dals uffants enturn ils bigls e cun in aperitiv organisà da la societad da puras d’Engiadina Bassa.
Jau sun anc plain emoziuns e simplamain grata per tut.
En ina tenda sin la plazza da scola ha la festa per la pli auta Grischuna cuntinuà cun las parlamentarias ed ils parlamentaris envidads ed in gentar cuminaivel. Durant quel han ils presidents da las differentas partidas tegnì in pled per il di da festa. Dad ina vart per gratular a la nov-elegida, da l’autra dentant er sco tradiziun: per dar ina u l’autra piztgada a las cuntrapartidas u a singulas persunas. «Asens essas! U per dir anc pli general: portgs!», uschia il Cusseglier guvernativ Mario Cavigelli, sa referind sin ils surnums dals da Sent e da Scuol.
L’emprima parlamentaria Engiadinaisa che n’ha betg gì da far insatge cun il cartel.
Aita Zanetti succeda a Martin Wieland
Mintgamai en la sessiun d'avust elegian deputadas e deputads lur presidi per in onn. A partir dad immediat presidiescha Aita Zanetti il Cussegl grond e succeda uschia a Martin Wieland (PLD). L'Engiadinaisa è pir la 7avla dunna en quest uffizi.
Entant che Aita Zanetti è enconuschenta en l'Engiadina Bassa, ha ella fatg il pass en la politica chantunala pir avant trais onns: Dapi lura represchenta ella il circul Suot Tasna en il Cussegl grond.
Sco deputada ha Aita Zanetti dentant surpiglià adina dapli incumbensas ed è vegnida elegida dacurt sco co-presidenta da la nova partida Allianza dal Center.
Aita Zanetti, Allianza dal Center
- abita a Sent
- ha 51 onns
- pura e mamma da 4 uffants
- dapi 2018 deputada en il Cussegl grond (circul Suot Tasna)
- dapi 2019 vicepresidenta vischnanca da Scuol
- co-presidenta da l'Allianza dal Center dal Grischun
Sco vicepresident han deputadas e deputads elegì l'anteriur president da Tavau Tarzisius Caviezel (PLD) e quai cun 107 da 113 vuschs. El vegn cunquai en roda da presidiar il Cussegl grond l'onn 2022.
Tarzisius Caviezel, PLD
- abita a Tavau
- ha 67 onns
- dapi 2020 president Uniun chantunala dals chatschaders da patenta
- dapi 2014 deputà en il Cussegl grond
- 2013 - 2020 landamma da la vischnanca da Tavau
- 2007 - 2011 cusseglier naziunal
L'uffizi sco presidenta dal Cussegl grond cumpiglia d'organisar las sessiuns e da manar las debattas dal parlament. Plinavant èsi era in uffizi da represchentar il chantun Grischun a differentas occurrenzas.


text:
Nino Schurter vul egualisar a sia cursa da chasa il record dal Franzos Julien Absalon ch’ha gudagnà en sia carriera 33 cursas da la cuppa mundiala. Mathias Flückiger vul far revantscha per il segund plaz al campiunadi mundial ed er far in ulteriur pass direcziun cuppa mundiala generala. Avant las duas davosas staziuns a Lai e duas emnas avant il final a Snowshoe en ils Stadis Unids ha Flückiger in avantatg da 235 puncts sin il Tschec Ondrej Cink. Nino Schurter ha gia in dischavantatg da 435 puncts sin Flückiger. Tar ina victoria en la cursa da cross country datti 250 puncts, plinavant datti 125 puncts per ina victoria en la cursa da short track.
Croda la marca da Julien Absalon a Lai?
Nino Schurter metta cumplainamain il focus sin la cursa da cross country da la dumengia. El vul gudagnar per la terza giada la cursa da la cuppa mundiala a Lai ed uschia egualisar il record da Julien Absalon, il Franzos ch’è sa retratgs avant trais onns. Schurter emprova gia dapi passa in onn da gudagnar sia 33avla cursa, in record ch’ha survegnì adina dapli muntada. Ed i saja ina bella finamira che dettia era motivaziun da cuntinuar, di Nino Schurter ch’è daventà avant in’emna per la 9avla giada campiun mundial.
Crème de la crème a Lai
Lai po organisar quest onn per la 5avla giada cursas da la cuppa mundiala da mountainbike. Plinavant ha Lai manà atras il 2018 ils campiunadis mundials al pe dal Rothorn. E sco gia ils davos onns è er questa giada quasi l'entira elita mundiala a la partenza cun excepziun dal Ollandais Mathieu van der Poel ed il Brit Tom Pidcock ch'è vegnì campiun olimpic a Tokio.
Avant in onn avevan las cursas a Lai stuì vegnir annulladas pervia da la pandemia da Corona. Quest onn han ils da Lai survegnì glisch verda. Las cursas pon schizunt vegnir manadas atras avant in dumber limità da fans. Mintga di pudessan 10’000 persunas visitar las cursas a Lai, en total 30’000 persunas sur tut ils trais dis da cursa. Enfin il venderdi da mezdi eran però vegnids vendids be bun 8’000 tickets. Per pudair entrar sin l’areal da cursa sto vegnir mussà avant in certificat da corona u in test PCR negativ.


text:
Il Post spezialisà per il e‑government è responsabel per la realisaziun coordinada da la Strategia dad e‑government dal Grischun ch'è vegnida concludida da la Regenza. Il post spezialisà promova ed examinescha projects dad e‑government en vista a la confurmitad cun la Strategia dad e‑government, coordinescha e sustegna projects ed è il post da consultaziun per tut las dumondas en connex cun e‑government. Il post spezialisà procura per l'integraziun da las vischnancas e represchenta il chantun Grischun en il sectur dal e‑government en gremis naziunals ed interchantunals.
Tge è e‑government?
Ils servetschs digitals che vegnan mess a disposiziun da l'administraziun publica, sco per exempel l'empustaziun online da patentas da pestga u la purschida d'infurmaziun digitala sin la pagina d'internet dal chantun Grischun, vegnan resumads sut la designaziun "e‑government". Il e‑government cumpiglia andaments administrativs a l'intern da l'administraziun chantunala sco er andaments administrativs externs, davent da la Confederaziun sur tut ils chantuns fin tar las vischnancas.
L'ulteriur svilup da purschidas digitalas per las burgaisas ed ils burgais sco er per l'economia gida ch'il chantun Grischun resta er en l'avegnir in lieu attractiv. Per quest intent duain las activitads da l'administraziun chantunala vegnir concepidas cun agid da las tecnologias d'infurmaziun e da communicaziun (ICT) uschia, ch'ellas resguardan il meglier pussaivel ils basegns da las burgaisas e dals burgais sco er da l'economia. L'economia sco er la populaziun spetgan che lur giavischs vegnian tractads da l'administraziun en moda effizienta e nuncumplitgada.
Strategia
Il zercladur 2018 ha la Regenza deliberà la Strategia dad e‑government dal Grischun 2019-2023. Qua tras duai il e‑government vegnir sviluppà vinavant en l'administraziun chantunala, ed i duain vegnir stgaffidas prestaziuns digitalas che portan in grond niz a las burgaisas ed als burgais sco er a l'economia. En general vegn prendida en mira in'activitad administrativa cun pauc palpiri. Tut las prestaziuns digitalas da l'administraziun chantunala duain pudair vegnir chattadas e duvradas en l'avegnir cun in access segir en in lieu central sin in portal d'internet. La strategia ha las suandantas finamiras:
Finamira 1: Purschida
Prioritarmain vegnan messas a disposiziun prestaziuns che portan il niz il pli grond e che pon vegnir realisadas en moda economicamain raschunaivla.
Finamira 2: Portal dad e‑government
I vegn stgaffì in portal da service, sur il qual la populaziun e l'economia pon utilisar en moda centrala prestaziuns electronicas dal chantun senza duvrar palpiri.
Finamira 3: Access simpel e segir
Ina identificaziun segira e pratica da las utilisadras e dals utilisaders pussibilitescha in access simpel a las prestaziuns dad e‑government. Questas prestaziuns pon vegnir duvradas er en furma mobila e senza barrieras.
Finamira 4: Administraziun cun pauc palpiri
Entaifer l'administraziun vegnan fatschentas normalmain liquidadas en moda digitala senza duvrar bler palpiri. Process standardisads, ch'èn sche pussaivel automatisads e che n'han naginas rupturas tranter ils mediums, ma er infurmaziuns disponiblas en in lieu central gidan ad evitar duplicitads ed a liquidar fatschentas en moda pli effizienta.
Projects
Per pudair realisar en moda coordinada quels projects dad e‑government ch'èn strategicamain impurtants, vegn manà in plan per la realisaziun da var 30 projects. Qua sutvart figureschan intgins exempels da prestaziuns dad e-government gia realisadas e futuras per mauns da la populaziun e da l'economia:
Portal dad e‑government
In portal online survesaivel metta a disposiziun en moda centrala servetschs dad e-government. Cun in access segir pon ins prender invista da las infurmaziuns, metter en moviment process da las autoritads e barattar documents sin via digitala.
eMidada
Las burgaisas ed ils burgais pon annunziar ina midada da chasa sin via electronica, pia senza palpiri e senza stuair ir ad in spurtegl.
CariPortal
Sur quest portal pon differents servetschs da l'Uffizi per il traffic sin via, sco per exempel midadas d'adressa, empustaziuns da numers d'immatriculaziun remplazzants e prestaziuns en connex cun l'examinaziun dal vehichel, vegnir mess a disposiziun en furma digitala.
eQuintDaTagliaGR – infurmaziuns davart il conto
Per las pajataglias ed ils pajataglias vegn stgaffida la pussaivladad da s'infurmar da tut temp – er ordaifer las uras da biro da l'Administraziun da taglia – online davart il stadi e davart ils moviments dals contos da taglia respectivs.


text:
Sche voss geniturs manegian ch’ils daners na tanschian betg per insatge che vus avessas gugent, lura po quai esser ch’i han gist survegnì il quint da taglia. In quint ch’è per il pli pulit grond. Al cumenzament da l’onn èsi mintgamai uschè lunsch. Lura vegn questa brev cun il quint. Mo pertge èsi insumma da pajar taglia?
Lexicon T Taglia
Al cumenzament da l’onn èsi mintgamai uschè lunsch. Lura vegn questa brev cun il quint da taglia. Il Minisguard declera tgi che sto pajar taglia e pertge ch'ins sto insumma pajar taglia.
az


text:
280 pazients vid in apparat da respiraziun
Tenor Daniel Koch è quai in dumber enormamain aut per la Svizra. Pliras tschient persunas tgirian questas persunas che cumbattian per lur vita, uschia Koch. Naginas staziuns intensivas sajan il mument surchargiadas.
Il manader da la partiziun malsognas contagiusas dal BAG ha appellà a la populaziun svizra da vinavant sa tegnair vid las mesiras ordinadas da la Confederaziun.
Situaziun al cunfin è quieta
Las controllas als cunfins funcziunan senza problems, ha orientà Christian Bock, il directur da l’Administraziun federala da duana. El deplorescha dentant ch’i dettia anc adina glieud che veglia er uss anc far cumissiuns sur cunfin e ch’emprovian dad ir sur cunfin là, nua ch’il cunfin è serrà. Fin uss haja la guardia da cunfin refusà a 27’000 persunas l’entrada en il pajais. Il traffic d’autos al cunfin saja sa reducì per 78%.
Passa 15'000 dumondas da credit
Fin venderdi saira sajan 15’930 cunvegnas da credits vegnidas serradas giu, ha infurmà Marie-Gabrielle Ineichen-Fleisch, la secretaria da stadi dal SECO. L’interess per quests credits da liquiditad saja grond. La pagina d’internet specifica saja vegnida visitada 417'000 giadas ed ils formulars correspundents sajan vegnids chargiads giu radund 130'000 giadas.
Entant hajan en Svizra 59'000 manaschis dumandà il permis da pudair introducir lavur curta per total 760'000 persunas. Tenor il SECO èn quai 15% da tut las persunas occupadas. Ina tala procentuala n'haja la Svizra anc mai registrà, ha ditg Ineichen-Fleisch.
Acziun da sgular enavos Svizras e Svizzers
Johannes Matyassy, il directur da la direcziun consulara ha infurmà davart las stentas per pudair organisar sgols da return per burgais svizzers en la patria. Fin ussa haja dà tschintg sgols ord l’America latina ed ord l’Africa che hajan purtà enavos en total 1'400 persunas. Per dumengia saja previs in sgol da return ord l’Algeria ed ord il Chile. Er sgols ord l’Asia ed ord l’Oceania sajan planisads, dentant na dettia anc nagins termins exacts.
Coronavirus
Dapli fatgs, infurmaziuns ed istorgias chattais qua.