text:
Ciciarada Druvadur:Dakrismeno
Discüssion fin a la fin del 2008
Discüssion dal genar a l'agust del 2009
7000: ü bèl regàl de Nedàl[modifica 'l sorgent]
Ó calculàt che ghe basta öna média de sich - 5 pagine al dé per rià a 7000 pagine per Nedàl. Dèm che m’ se fa chèsto bèl regàl töcc ‘nsèma!
Te salüde.
--Aldedogn 22:23, 5 set 2009 (UTC)
Una dumanda in sü l'urtugrafia ünificada[modifica 'l sorgent]
Ciau, vurevi fàt una dumanda: in di ültim temp hoo pruvaa anca mi a scriv cun l'urtugrafia ünificada per dò resun:
- Per vedere di nascosto l'effetto che fa
- Per fà pratica in del cas che in del fütür gh'abia de fà di mudifich a pagin scrit in quela manera.
Prima de scriv, però, hoo daa un'ugiada a cume l'è che ti, l'Insübrich e 'l Mondschein scrivii, per capì quaj sien i parameter ecetera.
Però me sumeja che scrivii in tre maner diferent: per esempi l'Insübrich e 'l Mondschein scriven trasmissiun, ti inveci trasmissión. Ti e l'Insübrich scrivii del e quest, el Mondschein inveci de'l e chest. Ti te scrivet second, el Mondschein segund. L'Insübrich el scriv pupulaziun, ti populazion Ecetera.
Ura, podi vess mi quel che l'ha capii nò, però me sumejava che cun l'urtugrafia ünificada se saria giuntada un möd de scriv cumpagn de quel Italian standard: i stess norm urtugrafich, che pö magara saran prunünciaa in maner diferent a secunda del dialet. Cume casa che 'l pò vess dii sia kaza che hasa, o senso che 'l diventa a Milan sénso e a Roma sènzo. Insuma, l'ünica diferenza la saria magara quela lessical, cume adesso e ora, anguria e cocomero, tassista e tassinaro, prestinaio e panettiere.
Però inscì el sumeja che ciaschedün el scriva in del sò dialet, cunt un'urtugrafia quas funetica. L'è dumà una mia impressiun? O l'era quel chì l'ubietiv? Riessi minga a capì ben. Te salüdi, e benturnaa! --Eldomm 20:14, 10 set 2009 (UTC)
P.S.: I mè a hin minga critich, ma di sempliz quistiun, perchè gh'hoo minga la sitüaziun ciara.
Grazie per i respost: se te vöret la mia upinión sura quistión cumopagn de dubi/dupi, mi druvaria la versión püssee etimulogica, dunca dupi (< duplus). E inscì via. Ciau. --Eldomm 13:30, 11 set 2009 (UTC)
template LM[modifica 'l sorgent]
ciau Dak, hoo vedüü i cambiament al templ LM. somm dacordi cun tì che tücc i template i gh'hann de veggh la stesa furmatazion.
la storia de l'Ada l'evi propi migna capida.
evi cambiaa el carater per diferenzià el test de l'avis dal test de l'articul.
la question dela categurizazion a l'è un poo püsee cumplesa. mì ho incumenciaa a sistemà i categurì: tanti vus per adess i henn migna categurizaa iscì cumè tanti categurì. hoo pruaa a fà sü un alber di categurì, a partì da Categoria:Principala in giù. Varda anca i spiegazion che gh'hoo daa a Aldedogn e a Insübrich. Per intant hoo dumò cercaa de sistemà i categurì senza cambiaggh i nomm e senza eliminà i dupion. però la mia idea (idea tüta de verificà e de discütt insema), la saress quela de creà 2 categurì suta Categoria:DialCat, vüna per i dialett e vüna per i urtugrafì che adess i vegnen migna categurizaa. suta quela di dialett la dividaresi in 2: vüna per el lumbard ucidental e l'oltra per el lumbard uriental e suta de lur oltri categurì per ciascün dialett. al mument la categuria:Lombard Occidental, cumè quela uriental, a l'è tropp intasada e se fà fadiga a cercà queicoss, el me par püsee logich categurizà un articul suta la categuria del sò dialett che l'è categurizaa suta la categuria del sò grupp linguistegh (uriental o ucidental) suta la categuria che adess la se ciama DialCat, ma che la se pudaress ciamà cun un nomm püsee indicaa. D'altronde categurizà una pagina sia suta categoria:Articul in laghee sia suta categoria:Lumbard ucidental a l'è una ridundanza, vist che vüna a l'è una sutt-categuria de l'oltra. El schema el pudaria vess questu chì:
Categoria:Principala
- Categoria:Enciclupedia
- Categoria:Wikipedia
- Categoria:Imagin
- Categoria:Redazion?? (nomm de verificà)
- Categoria:DialCat
- Categoria:Lumbard Uriental
- Categoria:Dialett Bergamasch
- Categoria:Dialett Brescian
- Categoria:Dialett.........
- Categoria:Lumbard Ucidental
- Categoria:Dialett Milanes
- Categoria:Dialett Laghee
- Categoria:Dialett..........
- Categoria:Lumbard Uriental
- Categoria:UrtuCat
- Categoria:Urtugrafia clasica
- Categoria:Urtugrafia Muderna
- Categoria:Urtugrafia .......
- Categoria:DialCat
Me piasaress sentì el tò parer perchè m'è parüü de capì che anca tì te set interesaa ala question.
Per la furmatazion di template se pudaria pensà de truann vüna stesa per tücc
ciau, pensegh sü e famm savè queicoss --Kibira 14:27, 13 set 2009 (UTC)
template:Category redirect[modifica 'l sorgent]
ah, mersì, el cugnusevi migna, i hoo metüü de scancelà perchè a gh'eva un redirect nurmal e i m'è 'nfesciava i pagin. adess el prövi. ciau, grazie, se sentum--Kibira 18:46, 14 set 2009 (UTC)ù
segnalazione[modifica 'l sorgent]
se tè dìghet la tò pò m'à otàt tocc.
ciao
http://lmo.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Grott#Snowdog_desysop
aldedogn
High school kids...[modifica 'l sorgent]
The one who vandalized the greek page was some kid from a high school in Ct. Should we let him get a few hours of detention?? *laugh* --Mondschein 17:34, 15 set 2009 (UTC)
Link[modifica 'l sorgent]
Ciàu, "Jüt" a l'é sempe staje? A l'é che "Jüt:" a l'é në spassi nominal, i l'eve pa tradovulo ultimament? (an dzora a translatewiki, ant la session "Special:Magic"?) A l'é lì che as tradov "Help" an "Jüt" ... A më stupiss ëdcò che la pagina "nen trovà" a ven fòra con në sfond reusa ... Mi raco a basta speté e doman matin a l'é a pòst ... da quand a ven fòra col "pa trovà"? A-i é n'avis ant l'header che a dis che a son an mente che a cambio cheicòs ... Spetoma, se nò peui as ciama an dzora a Bugzilla. Ciàu,  --Dragonòt 22:08, 17 set 2009 (UTC)
MediaWiki: come si fa?[modifica 'l sorgent]
Ciao,
sta nascendo la Wikipedia in romagnolo!
Codice ISO: rgn (nuovo di zecca, è nato nel 2009).
Io ho scaricato mediawiki nel mio MacBook nuovo.
Ho letto che posso fare tutte le prove che voglio nell'incubatore di Wikimedia.
Comunque io devo imparare ad usare il software MediaWiki.
Questo software funziona solamente se io ho dello spazio web. Ma io non ho uno spazio web mio: io ho solamente un sito su digiland.libero.it, che notoriamente è uno spazio concesso ai privati. Io ho letto in questo forum che per fare il setup di MediaWiki bisogna "cambiare i pemessi alla cartella config". Su digiland.libero.it io sono un ospite e quindi non ho accesso alla cartella config.
Quindi come faccio ad imparare MediaWiki?
Come hai fatto tu?
Sentruper (Discussione), 3 ottobre 2009
La fèmina del òm[modifica 'l sorgent]
Ciao Dakrismeno, g'hó ést che te g'hét fat 'na coresiù a la us òm e te g'hét cambiàt la paròla fónna en dónna. Ada che l'ìa mìa 'n erùr: en Bresà se dis pròpe isé: fónna, curiozamènt co la geminàda, che con töta probabilità l'è 'na evulusiù recènte (asimilasiù) de fómna (de spès se dis apò isé). Endèn quach zòne de la pruvìncia par che se dìzes apò a fómla. Me par de ìga lizìt che 'l tèrmine fómna 'l se tratarès de 'na spéce de contaminasiù 'ntra le paròle latìne foemina e domina.
Ciao ciao, --Ninonino 07:52, 26 utu 2009 (UTC)
- Mé le contaminasiù le àrde sèmper con en pó de sospèt, me somèa che i ia tìre fò quan che i sa piö che dì.
- Adognimodo alter e alt par che i ciàpes la o per via de la l: alter > auter > oter/oltru. Ciao, --Ninonino 15:59, 26 utu 2009 (UTC)
Milanes[modifica 'l sorgent]
Ciao, hoo vist che t'heet scancelaa quella part sora la celticità del Milanes: vorevi fàll mì giamò de on poo de temp, ma vorevi prima domandàll a vialter. Donca grazie per el tò decisionismo (anca in merit a la traduzion de l'interface). --Eldomm 10:19, 2 nuv 2009 (UTC)
Giust. E poeu, per mì, l'era on poo polemich e de part. Semm tutt d'accòrdi che 'l Lombard el gh'abbia in del sostraa celtich ona component importanta, ma lì el me pareva che ghe fuss ona polemica anti-latina on poo esagerada... --Eldomm 13:52, 2 nuv 2009 (UTC)
http://books.google.it/books?id=wL9U8UPDeUEC&pg=PA10&lpg=PA10&dq=Bruno+Migliorini+dialetto&source=bl&ots=NSf0hFRdn0&sig=6fXc4AeJ1rOfGtL5_97es9uCK20&hl=it&ei=LBvoSpCDI8_4_AaVwoyQCA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CA4Q6AEwAg#v=onepage&q=Bruno%20Migliorini%20dialetto&f=false --Grifter72 14:10, 2 nuv 2009 (UTC)
Scüsom se son stai stringàd, ma vurèvi da 'na funt a cunférma d'la mùdifica.--Grifter72 14:28, 2 nuv 2009 (UTC)
Ciao. Hoo veduu che t'ée corregiuu "grópp" in "grupp". Varda che anca in italian "gruppo" el deriva etimologicament de ona parola che la voreva dì anca "nodo". El Cherubini el traduss "grópp" come "gruppo" (insema a "nodo"): "On gropp de cà. de piant, ecc. un gruppo di case, di alberi". Dal moment che se dis anca "grupp" el lassi stà come te l'ée mettuu ti. --Weresloth 09:53, 24 nuv 2009 (UTC)
In bergamàsch: nodo - gróp, gruppo - ròs, quindi ròs de cà, ròs de s-cècc.
--Aldedogn 22:08, 24 nuv 2009 (UTC)
- Apò a 'n bresà l'è compàgn che 'n bergamàsch: nodo = gróp, gruppo = ròs. Però ghe la fó mìa a scrìer che 'l mé ròs sanguìgno l'è A+. En chèl càzo lé (e 'n töcc i càzi de acesiù "cólta") mé dopère la paròla grùpo. La paròla ròs tral'àlter en bresà se la dopèra piö che óter per éseri animàcc (ròs de cà, ròs de gnàri, ecc.) ma mìa per ogècc inanimàcc (se dis mìa: ròs de préde, ròs de rùer). --Ninonino 07:37, 25 nuv 2009 (UTC)
Ortograféa Orientàl Ünificàda[modifica 'l sorgent]
Ciao Dakrismeno, te scrìe perchè ülìe 'na tò upiniù sö chèl che sóm dré a trà 'nsèma mé e l'Aldedogn. Forse 'l t'ha zà anticipàt vergót, ma adognimòdo, sóm dré a ardà de troà 'n sistéma per doprà le stèse régole de scritüra. Anse, dàto che le diferènse tra le nòste dò maniére de scrìer i éra mìa gran chè marcàde, l'è stat asé fa 'n pér de agiustamèncc e 'l pont de mediasiù l'è stat sübet troàt.
Te fó 'n riasùnto. Quach tép fà l'Aldedògn (dàto che le régole del Dücàt le la sudifàa mìa) l'ìa dré a sercà 'na maniéra diferènta per rènder la [z] e 'l gh'ìa cuminciàt a doprà la 'ş'. Al chè mé g'hó dit, perchè 'nvéce de nà a tirà fò 'n sègn nöf, te dopèret mìa pò a té la -z- cóme che fó mé? A fà isé le nòste dò grafìe le se diversificarès apéna per la scritüra de la [k] finàl. Lü la [k] finàl el la scrìf -ch e mé la scriìe -c. Però 'ndèla tradisiù bresàna la finàl -ch l'è mìa isé estrànea, ànse, el Melchiori per ezèmpe el doperàa chèla convensiù lé, e apò a divèrsi óter autùr minùr contemporànei i fà ach chèla scèlta lé.
Ensóma, mé g'hó ambiàt a scrìer -ch, lü 'l g'ha ambiàt a scrìer -z- e l'Ortografìa Orientàl Ünificàda la s'è materializàda de per sò cönt...
Adès se tratarès de fà 'n template e de descrìer le régole (che pò i è le stèse che dòpre mé de sòlet, föra che la -ch) e le fóncc per chèsta "ortografìa".
Ma prim de mitìm dré, vülìe sènter en parére d'en profesiunìsta e pò magàre fà 'na discusiù apò a söl grót per sènter el parére de töcc. Però 'ntàt cumìnce con té. Gràsie 'n antìcipo se te me respóndet.
Ciao, --Ninonino 13:15, 25 nuv 2009 (UTC)
- se meti in mezz ma vöri minga rump i bal: perchè duprii minga el sistema "s" e "ss"? Al saria un pass vers i lumbard de la banda ucidentala. --Insübrich 13:37, 25 nuv 2009 (UTC)
- Te g'hét fat bé a dì la tò, Insübrich. El sistéma s/ss l'è 'n macèl perchè dòpo gh'è mìa piö corispondènsa co i stès suòni quan che i se tróa mìa 'n mès a dò vocài. Ezèmpe: zèrla/rösa. Le sarès töte dò [z], ma giöna se la scrìf a 'na maniéra l'ótra endèn ótra. E a la stèsa maniéra en sègn el pödarès reprezentà du fonémi diferèncc: -s- el pödarès véser /s/ o /z/; ezèmpe scàgna/röza.
- Mé ède che la zét che se àmbia dré a scrìer en dialèt la fà sö sèmper en gran cazì per reprezentà chèi du suòni lé e pènse che ghe öle 'na régola el piö sèmplice pusìbil per süperà l'ostàcol. La régola s/z la g'ha mìa ecesiù l'è sèmper chèla, 'na ólta capìda te sbàgliet piö. La régol ss/s l'è méno linear e tra l'alter la pöl fà pensà a 'na geminàda che 'nvéce gh'è pròpe mìa.
- Té prezènte pò che nóter el fonéma /s/ pödóm prununciàl, a segónda dei paés, apò a [h], per cùi vé piö sèmplice dì «quan che te prunùncet [h] se scrìf -s-», e mìa «ale ólte -s- e àle ólte -ss-».
- Ensóma, só 'n pó alèrgich a chèl sistéma lé aplicàt al bresà. :-)
- --Ninonino 14:33, 25 nuv 2009 (UTC)
-
- Ciao Dakrismeno, riguàrdo a chèl che te dìzet: degia' che a fii on laura' per unifica' la vostra grafia, a se podariss fa di cambiament convergent con la grafia ocidentala, putost che spostass int on altra direzion.
- e apò a chèsto: e 'l to sistema d'adess l'e' no ecezion: gera (g = /Dg/) e gara (g = /g/); la diferenza l'e' che in quel cas chi' gh'e' l'abitudin (e la subordinazion linguistega) al talian, menter 'l cas de la "s" l'e' ona question 'extra-italiana', e alora se decid de scriv foneticament, in bona tradizion dialetala.
- Só mé 'l prim a dì che sarès asùrdo nà a mèter en discusiù la régola gera/gara, pròpe perchè sóm abitüàcc e 'l ghe vé spontàneo fa isé.
- Ma la régola ss/s (come del rèst apò chèla s/z) come te dìzet apò a té la fa mìa pàrte del nòst bagài. Chi che s'è mitìt a scrìer el g'ha duzìt enventàs 'na régola nöa. E se gh'è de 'nventàla alùra ghe sarès de 'nventàn giöna che vègne fàcil aplicà, mìa giöna che te g'hét ogna ólta de pensà a che ròba che te g'hét de fà.
- El mé ategiamènt l'è sèmper de ardà chèl che la fà spontaneamènte la zènt. Per fas 'n endèa de la situasiù só nàt a catà sö 'n bèl nömer de poezìe contemporànee (concors de poezìe tignìcc endèi agn del 2002 al 2008) e éder come che i g'ha risulvìt el probléma i autùr.
- El rizütàt l'è che gh'è 'na bèla cunfuziù pèrò fórse mìa tàta quàta che 'n pensàe. I piö tacc i somèa ìga ciapàt la stràda de s/z. Quàze altretàncc i g'ha mìa fat 'na scèlta rasiunàla e i mès•cia sö 'n pó divèrse sulusiù per la stèsa situasiù. Ma condèna sèrta sorpréza g'hó troàt che nüsü se pöl dì con sertèsa che 'l g'hape ciapàt la stràda ss/s. Alméno vergü pensàe de troàn, envéce ghe n'è apéna 'n pér de càzi che però i làsa amò dei döbe perchè 'l materiàll'è tróp póch. La mé ricérca te la tróet ché, me farès piazér se te ghe dèset 'n öciàda.
- Adès, pretènde mìa de ìga fat 'na ricerca statìstica metodologicamente inecepìbil, però 'na sèrta idèa la me la darà, nò? E se i piö tàcc i và 'ndèna sèrta diresiù segóndo té él giöst mìa tignìn cönt? El rés•cio l'è chèl de fà sö 'n ótra ortografìa che dòpo la vé rüfüdàda de chèi che g'harès de dopràla e töt el rèsta compàgn de prìma.
- En óter laùr: söla quistiù s/z te dìzet che fó 'na scèlta fonética, ma l'è mìa pròpe éra. L'è piötòst 'na scèlta "fonémica". Se la fös fonética hcriarèh ihé, el mé paéh el ha ciamarèh Conhés e gràhcie tat.
- Te halüde, --Ninonino 12:20, 26 nuv 2009 (UTC)
- Ciao Dakrismeno, gràsie de la rispòsta, l'è sèmper ütel confrontàs le edèe con té. Quan che te dìzet "l'è pertinent dumà se seconda vialter sariss una bona idea tirà arent i du band de l'Ada" pènse che te tóchet pròpe 'l cèntro del probléma.
- Sènsa döbe mé quan che g'hó fàt la mé propòsta a l'Aldedògn gh'ìe 'n mènt en pónt de mediasiù 'ntra mé e lü e mìa 'na sulusiù bùna per töt el lombàrt. De lótra bànda g'hó pròpe nesöna precluziù ideològica vers öna sulusiù comùne a töcc, ànse sarès en rezültàt importànte fés. Però i ostàcoi i gh'è e sarès mìa tat balòs fa aparì de negót. Per ostàcoi me se nentènde ostàcoi tècnich, dàta la variabilità, le tradisiù diferènte e le tendènse atuài.
- Endèl momènt che te m'hét propunìt de adotà la convensiù ss/s come nesesàre per dàga 'na rispòsta al probléma de chèi che g'ha apò 'l suòno [dz] che g'ha pròpe ràngo de fonéma te m'hét mitìt endèna situasiù che m'ha fat pensà.
- Per fàt capì la mé puzisiù e per fat sènter endèi mé pagn, pröa a pensà a chèl che völarès dì per té (o per vóter ucidentài) se g'hès de prupunìt, col obietìf de l'unità ortogràfica, de abandunà la convensiù ss/s/z per adotà 'na ipotética s/z/zz. Del rèst ghe tat estès del put a l'àiva come de l'aiva al put.
- La domànda che me só punìt endèl mesàgio de géer l'è amò vàlida. Mé pöde a fà sö 'na bèla architetüra fàda bé, pensàda en töcc i sò detài, ma dòpo che fómei se chèi che g'harès de dopràla i la dopèra mìa perchè i la sènt mìa sò.
- Rifòrmule en óter tèrmini, che farèsei i autùr ucidentài deànti a 'na propòsta de ortografìa unificàda che la prevéde la convensiù s/z/zz ? 'Na rispòsta probabilmènt ghe l'hóm gne mé gne té, ma fórse i döbe che gh'è nit a l'Aldedògn quan che 'l g'ha dicidìt de abandunà l'ortografìa del Dücàt i me pöl dì vergót. El dücàt l'adòta pròpe la régola ss/s, e l'Aldedògn, dòpo che l'è stat lé a stüdiàl e 'mparàl bé, el l'ha abandunàt östa per chèla rizù lé e l'è nat a sercàn 'n ótra (mìa apéna per la quistiù ss/s, ma però l'ìa giöna de chèle). Chèsti i è segnài che se pöl mìa ignorà segóndo mé. Te 'l dìze con töta l'apertüra mentàl che rìe a ìga.
- Chèsto völ mìa dì che alùra gh'è de abandunà l'edèa de rià a 'na quach convensiù cumùne per töcc, ma fórse che gh'è de sercà 'n ótra stràda che però adès sarès mìa dit quàla che l'è.
- --Ninonino 13:46, 27 nuv 2009 (UTC)
- Bé, adognimòdo, aldelà de la discusiù sö 'na ipotética Ortografìa Unificàda en cümü per töcc, segóndo té ghe'è vergót en contràre a che nóter entàt se ambiómes a doperà 'na Ortografìa Orientàl Unificàda?
- Le régole le sarès le stèse che g'hó sèmper doperàt mé findès, co l'ünica diferènsa de la -ch finàl al pòst de -c. Me par che, dàto che apò a la -ch l'è giüstificàda de 'na tradisiù consolidàda (Melchiori, Dücàt sùra töcc), ghe sàpe mìa gran ché 'n contràre. Dìzet de portà l'argomènt al Grot e de fà 'na votasiù per avalà la scèlta de töta la comunità? Fórse l'è mèi, neh? --Ninonino 14:19, 27 nuv 2009 (UTC)
- Sé la bertellini gh'ìe fat càzo a mé che la gh'ìa fat 'na scèlta 'nteresànte.
- Lé la g'ha praticamènte sèmper dopràt -ss- per /s/ e -z- per /z/. L'ünica ecesiù l'è stàda per la paròla fantasie che se 'l prunùncia co la /z/ ma lé la l'ha scriìt col la -s-. Però l'è 'n càzo apéna e fórse 'l podarès véser en sò erùr.
- Abelàze, völ dì lentamente e se 'l prunùncia co la /z/ e 'l vé de a bell'agio, con agio, senza fretta.
- Sgussula. völ dì gocciola (v.d.v. gocciolare) e se 'l prunùncia co la -s-, mé 'l scriarès sgusùla.
- Ciào, --Ninonino 15:42, 27 nuv 2009 (UTC)
- PS: però g'hó mìa capìt come che te fét a cunsideràle ortografìe etimològiche.
> quel che vuriva dì mi l'è propi che forsi "fantasia" l'è mia un ecezion o erur
Adès g'hó capìt gràsie de la spegasiù e scüzem se a le ólte g'hó la söca düra. Mé l'ìe 'nterpretàt endèn ótra maniéra ma pöl das che te g'hàpet rizù té. Per saìl bezognarès vìga amò 'n pó de materiàl de analizà.
> Seconda mi 'l passagg da dialet a lengoa l'e' necessariament atravers l'abandonament parzial de l'ortografea fonetica, anca se la bas la resta fonetica, ma con di ecezion inevitabil.
me par de capì che té, 'ndèl caso /s/-/z/-/dz/ te sarèset orientàt a risulvìl per mès de 'na grafia etimológica, o g'hói capìt mal? E isé apò per la consonànt final sonóra/surda. Él isé che te la pènset?
--Ninonino 07:44, 30 nuv 2009 (UTC)
- > la solüzion [...] in cas indè che gh'è staa di desvilüp divergent, l'è quel de druvà l'etimulugìa
- Ma a fà isé, per scrìer ghe sarès bizògn de ìga sèmper en disiunàre amanìt che ripórta la grafìa corèta, perchè endèna bùna pàrt dei càzi mé l'etimologìa de la paròla ghe la só mìa. El disiunàre la sarès alùra la prìma òpera de fà, che a sò ólta la ìmplica 'na rasiunalizasiù de l'ortografìa segónt le régole che s'è catàt fò. O sbàgliei?
- > Se t'interessa a pudum parlànn a vus, perchè a scriv l'è un poo na roba longa
- Aisebé che, söi du pè, só mìa 'n entuziàsta de la sulusiù etimològica, só sèmper prónto a cambià edèa se i argomèncc i è cunvincèncc. Parlàn de persùna sarès interesànte de sigür.
- --Ninonino 15:27, 30 nuv 2009 (UTC)
Lumbaart?[modifica 'l sorgent]
Ciau, te scrivi par chiédot se l'è pusìbil cambià la scrita che la végn föra ind le altre wikipedia par pasà a quéla lumbàrda? Un ezémpi tel vedi chi: ind la culòna "languages" http://en.wikipedia.org/wiki/Gorgonzola_(cheese)
Mi pénsi che se duvarés druà la paròla "Lumbard". Ho scrit a ti parchè so che te se ti che te se adré a fa i tradüsión.--Grifter72 13:25, 26 nuv 2009 (UTC)
Pudarésum fa un sundàg néu ins el Grot e pö chiéd a Meta de cambià...--Grifter72 14:34, 26 nuv 2009 (UTC)
sö chèla paròla lé, mé dighe söbet che só decórde de cambiala, sura de töt i dò aa. Come minimo sarès de ès Lumbart. Rèsta de discüt sö la d/t finàla. De ché de l'Ada se dis Lumbàrt, de là óter disìf Lumbard. mé digherès de mètela a i vóti 'n manéra democràtega e bòna, ach se me sà che la perderó, dezà che dé ché de l'Ada m' ghe s'è dóma mé e 'l Ninonino. e pò l'acènt, nóter me l' mèt e óter nò... ma l'è mia che l' sìes isé 'mportànt... l'acènt.
--Aldedogn 17:22, 26 nuv 2009 (UTC)
Grecia[modifica 'l sorgent]
Piö che óter gh’ó di problemi col template de la grecia che só mia come fa a mèt la cartina de la grecia con balì rós del paìs. E ghe rie mia a cambià i nòm e mètei in bergamàsch. Te salüde e grasie.
--Aldedogn 22:45, 29 nuv 2009 (UTC)
dezà che dòpo che ó cambiàt me só’ncurzìt che ghe riàe mia a troài töcc e chèi che cambiàt me sömeàa che i ‘ndàa mia bé, mia come bergamàsch, ma pròpe come ‘nformàtega. --Aldedogn 22:52, 29 nuv 2009 (UTC)
Culegament estern[modifica 'l sorgent]
El mé l'ìa 'n tentatìf de scrìer en Lombàrt Ocidentàl. ma l'è mèi che làse pèrder. Colegament estern e ligam da fò, me piàs gne ü gne l'óter ma daltrónde 'na scèlta tóca fàla. Se per té l'è mèi ligam da föra, va bé apò a per mé. --Ninonino 12:40, 2 dic 2009 (UTC)
- Quala sarèsela le mé preferènsa?
- Pòta, sarès mìa che dit... El fàto l'è che 'l camp semàntich cuarciàt zó del termine ligàm (en bresà perloméno) el coincìde mìa con chèl del tèrmine collegamento / link / lien / enlace. E tiràl per fàga fà apò a chèsta funsiù el me sùna come 'na forsadüra. Ma l'è 'na reasiù de pànsa la mé, l'è mìa 'n ragiunamènt. El stès discórs apò per esterno / de fò: estèrno l'è 'n agetìf, de fò el vé mai dopràt come agetìf e alùra 'l me sùna mal.
- Però daltrónde, paròle genüìne che le g'hape pròpe chèla funsiù lé ghe n'è mìa, isé, le sulusiù i è dò: o se fórsa la paròla lombàrda o se la ciàpa de l'estèrno (estèrno, èco apùnto).
- A scultà la me pànsa la ciaparès de l'estèrno, ma la me pànsa l'è mìa 'l cèntro del mónt.
- --Ninonino 14:14, 2 dic 2009 (UTC)
Se gh’è ü laùr che ó’mparàt che sö la Lmo l’è che l’è mia bèl tradüs a la lètera, ma l’è gnà bèl tirà per i orègie i paròle senza rià a ìga ol mal de pansa del Nino.
Alura la domanda l’è? Pusìbel che i nòscc antenàcc i ghe sarès mia riàcc a fas capì in d’óna situasiù del gener sènza tradüs a la lètera o tirà per i orègie i paròle? Se m’ rispónt de sé, l’ völ dì che m’pènsa che i nòscc i è mia lèngue ma dialècc e basta e mé só mia decórde.
E alura se m’ fai dezà che di nò e basta l’è mia de Lumbàrt? Me dighe che gh’è de pensà ‘n generàl a chèl che s’völ dì e mia fermàs al particolar “colegamènt estèrn”.
M’ völ dì a la zèt che la pöl po’ ardà da ótre bande per saìn de piö, chèsto l’è ‘l sènso generàl e laura perché scrif mia adoma
per saìn de piö
ergóta ‘n piö sö XXXX
arda pò ché
arda pò chèl che i dis sö
e se te basta mia
po’ se pròpe ülìf che tróe ergóta che l’ sìes colegamencc estèrn ghe penseró sö.
Regórde al nino che tate ólte tirà i paròle per i orègie l’è mia bèl, ma pò s’ghe fà l’orègia!!!
Ve salüde --Aldedogn 16:58, 2 dic 2009 (UTC)
Piant e besti[modifica 'l sorgent]
Per mé gh'è mìa probléma. Per fà 'n laùr fàt bé bezognarès mudificà 'l template taxobox e creà 'na cazèla sóta al nòm latì endóche mèter dét i nòm popolàr, magàre sènsa ezagerà, giü 'n orientàl e giü 'n ucidentàl, chèi piö cümü.
--Ninonino 15:28, 3 dic 2009 (UTC)
- Ma té g'hét zà 'n edèa de come che se fà a zontàga 'na cazèla al taxobox? --Ninonino 15:35, 3 dic 2009 (UTC)
- Dàga 'n öciàda al taxobox semài che isé 'l pöl nà bé. --Ninonino 15:53, 4 dic 2009 (UTC)
- l'ìe fàda small per fàga stà sö la stèsa rìga dò paròle, però forse ocor mìa, fom de le pröe. ninonino
r moscia[modifica 'l sorgent]
>Mah, guarda, la discussione l'avevo affrontata qui: http://it.wikipedia.org/wiki/Discussione:Lingue_parlate_in_Italia/Archivio#Sito_dell.27Antoniani._Cos.27.C3.A9.3F_Uno_scherzo.3F. Il sito del prof. Antoniani (referenziato nella stessa pagina) era qui: http://www.unb.br/il/let/abpi2000/antoniani.htm , ma ora non c'è più. --Dragonòt 16:50, 6 mrz 2009 (UTC)
-  Sta prima i l'avìo parlà dë sta ròba sì. Adess për cas i l'heu trovà la sorziss da tuta n'àutra part. An s'un sit che mi i gestiss, a l'é rivaje costa arserca: http://it.ask.com/web?qsrc=999&l=dis&siteid=4079&o=4079&q=traduzione+dialetti+italiani&sq=1&ifr=1 . Ël setim arzultà dl'arserca a l'é http://www.mauriziopistone.it/testi/linguaitaliana.html , andoa it peule trové ("La pronuncia della r in piemontese") la divertente rassicurassion che "la r moscia di Gianni Agnelli, di Oscar Luigi Scalfaro e di Fausto Bertinotti non è un carattere dialettale", ma ëdcò tuta na serie d'amenità an dzora ai "dialet gal-itàlich". A smija che tut a sia nassù da na discussion dël 1997 an dzora a it.cultura.linguistica.italiano, e che peui a fussa stàit copià an su un sit brasilian sota ël nòm d'Antoniani. --Dragonòt 22:03, 12 dic 2009 (UTC)
Relidžhun e qreðentz[modifica 'l sorgent]
Fighyreṣ! L'è szêmper un piażëë. --Eldomm 10:39, 13 dic 2009 (UTC)
Famèa[modifica 'l sorgent]
Próa a dàga ön ögiàda se ó scrìcc giöst se l’è öna famèa linguìstega. famèa. --Aldedogn 16:37, 18 dic 2009 (UTC)
Pagina söl Tavo[modifica 'l sorgent]
Brào, la ghe ölìa. --Aldedogn 16:37, 18 dic 2009 (UTC)
LOCC[modifica 'l sorgent]
Ah, già, giust. Perchè tì te insistet a giontàgh quas mai i categorii ai paginn? Me par che avevom deciduu de stàgh attent. --Eldomm 21:39, 18 dic 2009 (UTC)
Zèner[modifica 'l sorgent]
Se l' và töt bé in de la pagina Famèa, arda pò ach la pagina Zèner che gh'ó metìt dét pò a lé ü laùr de linguìstega.
te salüde.
--Aldedogn 23:49, 18 dic 2009 (UTC)
pagina principala[modifica 'l sorgent]
preocüpess no, l'è istess --Insübrich 22:33, 1 gen 2010 (UTC)
lenguv[modifica 'l sorgent]
Si, fursi si --Insübrich 12:43, 5 gen 2010 (UTC)
Curegjüü l artícul[modifica 'l sorgent]
Cjau, grazzia dala segnalazziún. Ú apena curegjüü ul mè sbali (l evi desmentegaa) sül articul SOL. Bun ann anca a ti :-)
cjau --Flavi 09:08, 11 gen 2010 (UTC)
- Dakrismeno, scüsa par al malintees ma l è da un toch che intervegni mia e sum gnanca staa adree ai ültim cambiameent da pulitega. Sevi mia a cugnuscenza dala decisiún de mia druvá l'Urtugrafía_ünificada. In ògni manera se la cumünitaa l'à decidüü inscí pruvarò a adatáss mi.
- Adèss però sevi dré a curécc i mè eruur indai ròpp apena scrivüü ma gh'avaria un dübi che l rivarda i artícui e cuma sa deef druvá l apostrofi ( ' ). I articuj feminin singular a finissan tüc cun di vucal (es: ra, üna), inveci quèi mascülin finissan cun di cunsunant (es: ul, un). Ma alúra l apostrofi quan l è che l è giüst druvá-ll? Vedi par esempi che gh'è scrivüü El lumbard ucidental (o insübrich) l'è vöna.... che l saría l istéss da: El lumbard ucidental (o insübrich) el/al è vöna.....
- A capissi mia la regula druvava par l apostrofi. Se l è cuma in Talián alura sa duvaria scriif  > inveci da  >?
- Ta rengrazzi gjamò (anzi... giamò) da dèss par la pazzienza.
- ciau --Flavi 20:29, 13 gen 2010 (UTC)
Radupiamént d'la S[modifica 'l sorgent]
Scüsa se te sgiunfi... pruabilmént in 'sti dì te sè ucupàd.
Ma el radupiamént d'la S a la fin d'la parola el se fà sempor o apena se prima gh'è 'na vucàl?
El dübi el m'è vegnüd par quést:
http://www.google.it/search?hl=it&safe=off&q=%22cunc%C3%B9rs%22&btnG=Cerca&meta=&aq=f&oq=
http://www.google.it/search?hl=it&safe=off&q=%22cunc%C3%B9rss%22&btnG=Cerca&meta=&aq=f&oq=
Cun la S dupia, la vegn föra apena la mè pàgina. --Grifter72 14:57, 29 gen 2010 (UTC)
Bentornaa[modifica 'l sorgent]
Bentornaa! --Eldomm 16:55, 26 Feb 2010 (UTC)
- Benturnàt Dakrismeno, pò a de la mé part. --Ninonino 18:05, 26 Feb 2010 (UTC)
- Benturnaa anca de mi. --Mondschein 20:27, 26 Feb 2010 (UTC)
Parentela[modifica 'l sorgent]
Certo, se 'l Melchiori el i a ripórta, mètei. Al dé d'encö però i dopèra töcc zio e zia. Tralàlter mé barba l'hó sintìt amò, ma meda pròpe mai. --Ninonino 16:44, 27 Feb 2010 (UTC)
Bàrba e mèda i gh’è po’ söl Tirabósch e i völ dì zio e zia e me i ó pò sentìcc dovrà. Cèrto i ó mia sentìcc dovrà per dì zio e zia, ma per di òm (dòna) mia spuzàcc.
E de fati po’ söl Tirabósch gh’è scrìcc ach “fà la mèda” cioè fà la pöta ègia (zitella) e crède che chèsto l’éra dét pò 'n del siginificàt uriginàl de zio e zia; de fati segónt mé, ma l’è dóma öna mé troàda, ol barba e la mèda i éra chi fradèi di genitùr che i séra mia spuzàcc (e magàre i restàa ‘n cà ‘nsèma a ü o piö fradèi, cèrto gh’è de pensà a i famèe de öna ólta, mia chèle de ‘ncö).
Per Nino ach se l’è mia dovràt, mè pènse che l’ sarès giöst rilanciàl, dezà che l’è pròpe öna paròla lumbarda e l’è mia ‘nventàda.
E fò sura per di cuzì di mé bande gh’è ach chèi che i dis “ol mé germà/zermà/germàna/zermàna”.
Ve salüde
--Aldedogn 22:40, 28 Feb 2010 (UTC)
- Ma sét sigür Dakrismeno che zioe zia i sàpe dei italianìsmi? L'è 'na domànda perchè 'l só mìa, mìa per contestà l'afermasiù, neh. --Ninonino 08:36, 1 Mrz 2010 (UTC)
- Secondo me anche in questo caso c'è ambiguità. La stessa cosa era successa per Neu. Nel caso di neu, ho letto da poco un articolo che da ragione a Dakrismeno. A Meleti hanno recuperato il testo di una canzone dimenticata inerente ai "canti della merla". Da li si capisce che anche nel lodigiano "Fioca" era usato come sostantivo. Anzi, probabilmente era il "sostantivo". Per "Zio", ho controllato sui miei dizionari: Caretta e Pezzini danno "Siu"; Sull'Achilli non c'è. Sono però sicuro che in futuro troverò un qualcosa che mi dirà che in passato si diceva "barba" anche da me.--Grifter72 09:04, 1 Mrz 2010 (UTC)
- Segóndo mé Grifter l'è fàcil che te 'l tróet apò a per el lodezà, perchè mé barba l'ho sintìt amò doprà 'ndèla la bàsa bresàna. De le mé bànde 'nvéce l'ho mai sintìt. Mé màder, mé pàder e mé nóna i g'ha sèmper dopràt le paròle zio/zia, apò a riferìt a le sò zìe de quan che i éra picinì lur.
- --Ninonino 09:14, 1 Mrz 2010 (UTC)
- Per la quistiù néf/fioca, zà che l'hét tiràda fò, gh'ìe ragiunàt sö 'n pó quan che gh'ìe lizìt la òsta discusiù. De chèl che dizìef se me se regorde mìa mal, sìef orientàcc a pensà che néf/neu l'ìes en italianismo, ma mé so mìa tat cunvìnto. Fiocà — 'l vèrbo — l'è bazàt sö 'l sostantìf fiòca che l'è l'equivalènt (pènse, sarès de verificà) de l'italià fiocco, nel sènso apò de annodatura (en urìgin però par che 'l dezignàes chèle prizìne de làna che se destàca de 'l pél de la péra). En bresà modèrno 'l tèrmine per fiocco l'è càpol, che 'l g'ha töta 'n otra etimulugìa. E me vé 'n mènt nesöna otra paròla che g'hapé la raìs fioc- (föra che fiocà, apùnto, e fiochèl (it. falcetto) ma l'etimulugìa pò a ché l'è diferènta).
- Néf, envéce, la prezènta l'evulusiù fonetica tìpica che se pödarès spetàs del latì nives.
- Chèsto me fà pensà che forse l'è fiocà 'l prèstet e mìa néf. Dòpo che 'l vègne de l'italià o del vèneto o de qualsìasi otra lèngua, so mìa 'n gràdo de fà ipòtezi. Ciao, --Ninonino 09:35, 1 Mrz 2010 (UTC)
PS: Dàto che 'ncö sóm en téma, zónte al ragiunamènt che sùra 'l fat che 'l fiocco de néf en bresà 'l se ciàma falìa, quindi apò a 'n chèsto càzo niènt a che éder co la raìs de fiocà.
Z[modifica 'l sorgent]
Ciau, a l'inissi d'la parola, ind el casu ind al quàl ghe sia la "S" del "rosa" - par esempi "ziu/siu" o "zona/sona" - secund ti l'è mei druà la "Z" o la "S"? Istintivamént me vegn da metogh la "Z", ma se te ragiuni in generàl te gh'avaressi da druà la "S". --Grifter72 07:44, 28 Feb 2010 (UTC)
tame[modifica 'l sorgent]
So miga, parchè me capita spess de sentìl o da legiol. Adiritüra da un quàl part evi truàd che l'era vüna d'le peculiarità del ludesàn.
Chi te pödi ved d'i esempi:
- www.lodionline.it/personaggi/scheda-delemene.asp
- www.fombio.com/notizia.php?NewsID=1207
- www.fombio.com/notizia.php?NewsID=1208
- www.fombio.com/notizia.php?NewsID=1110
L'è vira che i en articul scrivüd cun una grafìa balerina, però se capìss che ind el ludesàn el se dröva tüt tacàd.--Grifter72 21:48, 1 Mrz 2010 (UTC)
Dòpu Vs. Dòp[modifica 'l sorgent]
Hi, I changed your "dopp" into a "dopo" because the article was suppposedly written in Milanese, otherwise I would have let it be the way it was. Dòp l'è propi un parlà de'l Paves, de la Bassa. A Milan vün 'l dis "dòpu" u anca "dêspö", a vess un cicinín arcaich. Te salüdi, --Mondschein 20:38, 3 Mrz 2010 (UTC)
Varda che bèl[modifica 'l sorgent]
Ol “varda che bèl” l’ére metìt mé, ma saìe mia che l’gh’éra de ‘ndà ‘n vedrìna prima de pödìghel mèteghèl. Mé ghe l’ó dacc dezà che la pagina la me sömeàa pròpe che l’ la meritès, ma se l’è pròpe necesàre che l’ vaghe ‘n vedrìna me digherès de mandàghel söbet e po’ mètega amò turna ‘l “varda che bèl”.
Te salüde. --Aldedogn 16:50, 9 Mrz 2010 (UTC)
Nò, dighe mia che l’è sbaiàt, dighe dóma l’ sére mia e che ó metìt ‘mpó de template varda che bèl in di pagine che me sömeàa bèle sènsa lüminàle (nominarle); adès però i a regórde mie töte, me par che ach öna o dò pagine del Nino gh’ó metìt ol varda che bèl.
Te salüde.
--Aldedogn 22:41, 9 Mrz 2010 (UTC)
Lurenes[modifica 'l sorgent]
Ölìe ès sigür de ì capìt giöst: ol Lurenes l'è öna lèngua romànza? Te 'l domànde dezà che mé ó sèmper pensàt che Alsasia e Lurena i parlàa sura de töt "todèsch" menimà ché me par che 'l Lurenes l' sìes de la famèa del Valòn e del Picàrd.
Te salüde.
--Aldedogn 23:32, 9 Mrz 2010 (UTC)
Ongia[modifica 'l sorgent]
Grasie per la risposta söl Lurenes. Ölìe dit che come orientàl me dóvre óngia stès de té e mia öngia; ghe sarès de domandàga al Nino se dìghel lü.
te salüde.
--Aldedogn 00:01, 11 Mrz 2010 (UTC)
Grasie per la tradüsiù[modifica 'l sorgent]
--Aldedogn 11:06, 15 Mrz 2010 (UTC)
Ok, t'huu spedii na mail[modifica 'l sorgent]
T'huu spedii na mail in privaa. --Mondschein 19:58, 17 Mrz 2010 (UTC)
Cantón Tesin[modifica 'l sorgent]
Ciao, spiéghem 'na ròba: come mai che 'n Cantón Tesin sö la -o- de Cantón ghe và l'acènto e sö la -i- de Tesin envéce nò?
La dicidüra giösta en LOCC, quàla sarèsela? Che isé dòpo mète a pòst apò i paés che g'ho zà fat.
--Ninonino 10:13, 22 Mrz 2010 (UTC)
Alùra, ardóm se g'ho capìt giöst. Te mètet l'acènt per distìnguer [kan'ton] dei pusìbii ipotétich [kan'tɔn] e [kan'tun]. En sostànsa per precizà la prununcia corèta de la paròla en upuzisiù a le ótre dò pusìbii. Cioè magàre 'n chèsto càzo gh'è [kantun] che per ipòtezi podarès significà angolo en upuzisiù a [kanton] che 'nvéce 'l se referés a l'entità aministratìva svìsera. Dìzei bé? O g'hoi capìt negót. --Ninonino 12:13, 22 Mrz 2010 (UTC)
- èdet che gh'ìe capìt negót! Adès envéce l'è ciar, però te fó amò 'na domànda. Ma la variabilità o/O/u la tróet en contèscc fonològich regolàr o éla aleatòria. Sérche de spiegàm: se la situasiù -on l'è sèmper risulvìbil endèle tré posibilità on/On/un, l'è mìa nesesàre marcàla co l'acènto perchè ghe pènsa zà 'l contèst a marcà la situasiù, me spieghe? Quindi l'è asé specificà che le silebe finài, acentàde, che fenés per -on, -On, -un se le scrìf sèmper -on. Se 'nvéce 'l contèst fonològich l'è mìa asé, alùra l'è mèi segnalà la particolarità co l'acènto. Sói spiegàt? Mmmmh, nò neh... l'è mìa tat fàcil spiegà a paròle sèrte concècc. --Ninonino 12:51, 22 Mrz 2010 (UTC)
- E alùra Dakrismeno, se 'nfìna adès l'è mìa stat tat acetàt, fóm sènsa acènto e mórta lé. D'altronde se pöl mìa azecàle töte, staólta l'è nàda isé, pàci de töte le ólte che 'nvéce te l'hét encentràda.
- Situasiù che se 'nsomèa le gh'è apò 'ndèl bresà, ma mé, el mé ategiamènt l'è de mìa sercà de dà 'na régola fìsa, ma piötòst de acetà töte dò le versiù. Del tipo comperato/comprato o gioco/giuoco. I è bùne töte dò. Per cui canton/cantun, le tegnarès bùne töte dò e ognù 'l dopère chèla che l'è piö üs a doprà. No? --Ninonino 14:05, 22 Mrz 2010 (UTC)
- Decórde, alùra fóm isé. --Ninonino 15:34, 22 Mrz 2010 (UTC)
Só tùrna ché condèna domànda (le me é 'n mènt a ràte): perchè Tesin condèna 's' sùla? Perchè mìa con dò? En ucidentàl se prunùncel [tezin] o [tesin]? Scüzem se te stöfe. --Ninonino 15:42, 22 Mrz 2010 (UTC)
- Ah èco, mé fàe cönt [te'siN]. --Ninonino 15:57, 22 Mrz 2010 (UTC)
Chignöl[modifica 'l sorgent]
ciao Dack, ölìe saì se ach di tò bande ol ferma pórte l'è ciamàt chignöl e se 'l paìs de Chignöl Po 'l ciapa 'l nòm dal sò teritòre che l'è facc a furma de chignöl pròpe compàgn de chèl che söcét per ol Chignöl di mé bande (Chignöl (BG)).
In de la pagina de desambiguasiù ó zamò perparàt la us Chignöl (arnés), apéna tróe öna bèla someànsa fó la pagina.
Te salüde.
--Aldedogn 22:14, 9 Avr 2010 (UTC)
Se te àrdet Chignöl Po da sura, dal vólt con Google Maps s’pöl vèt che a sira del pais i cap i gh’à la furma de öna ègia ànsa del fiöm che la gh’è piö, ma che s’ ghe ria a ‘maginà bé. A matina i cap i regórda piö de öna ansa, ‘l dizègn però l’è mia isè ciàr, fòrse gh’è stacc piö cambiamèncc, in töte i manére l’ rèsta 'n del mès a i dò anse öna pónta, ü chignöl, che la sömèa ach piö ‘n vólt (ma ghe sarès de dovrà google earth e mia google maps per ès sigür) e a pensàga bè l’ sarès piö logico che chi l’à catàt fò ‘l pòst per fà sö 'l paìs l’àbie sircàt fò ‘mpó ‘n vólt e mia zó sö la ria del fiöm.
Cèrto chèsta l’è dóma öna mé ipòtesi, l’è chèl che me sömèa, mé só mia de Chignöl Po e ghe só mai stàcc; per Chignöl (BG) menimà só piö sigùr, se te àrdet col google maps te èdet che l’è pròpe strécc tra dù sariulì che i se 'ncóntra e po’ la me giüda de la pruìnsa de Bèrghem l’à dis che l’è “su uno sperone di roccia” ach se a dila töta a mé me par de piö sö ü teràs fluviàl, sö ön altüra.
Te salüde.
--Aldedogn 21:18, 11 Avr 2010 (UTC)
Incö vs Röda e vün vs düü in de la bassa[modifica 'l sorgent]
Se te gh'heet temp, varda chinscí, per piasè: http://lmo.wikipedia.org/wiki/Ciciarada:Vucalizazion_e_De-vucalizazion_Cunsunantega Te salüdi, --Mondschein 19:18, 12 Avr 2010 (UTC)
Lingua Madre[modifica 'l sorgent]
Ciao, caro, come stai? Da qualche mese mi sto dedicando a capofitto alla Wiki.eml in Piasintëin e, vedendo una tua richiesta ad un Utente, posso in parte aiutarti. La frase Posso parlare la mia lingua madre? in Piasintëin si traduce: A pödia parlä la mé Lengua Mér?
A presto
Rei Momo 12:36, 13 Avr 2010 (UTC)
Mesàgio 'n Italià[modifica 'l sorgent]
Eh, el só mìa come mai che l'è generàt en italià ma crède che 'l sàpe 'n test dét endèla wiki, che l'è restàt de tradùcer. Quan che 'l sistema wiki 'l se nencórs che 'l caricamènt l'è fàt de 'n bot, automaticamènt el ghe mèt chèl mesàgio lé. Sói spiegàt?
Per i link, ghe i mète sübet. Però mé 'l farès puntà a densità de popolasiù o densitaa de popolaziun, come te preferéset, perchè l'è mìa la stésa ròba del concèt de densità 'n fìzica (en portoghés en efèti el puntarès a densidade populacional.
Ciao, --Ninonino 06:54, 15 Avr 2010 (UTC)
- Zà che sóm sö l'argomènt, pödarèset mìa 'nfurmàt che requizìcc ghe öl per vìga 'l flag de bot. Él asé 'n aministradùr locàl per asegnàl o ghe öl vergót óter? --Ninonino 07:25, 15 Avr 2010 (UTC)
- Gràsie del link a la densità, l'ìe mìa ést. Adès sistéme la macro che isé i pròsim cümü che faró i vegnarà giöscc. Pò convé fà pò a 'l redirect a densità de popolasiù ecc. isé se 'l troa piö facilmènt.
- Per el mesagio, boh, 'ndèl còdes del bòt véro e pròpe 'l gh'è mìa de sigür, i è quàter rìghe 'n crus e 'l pöl mìa pasà inoservàt. Fórse endèle librerìe che se càrga al prensépe, dòpo pröe a dàga 'n öciàda se tróe vergót.
- Dòpo, apéna che g'ho tép, spiéghe bé söl grot come che la funsiùna la stória, isé se vergü 'l völ fà a lü la stèsa ròba... --Ninonino 09:20, 15 Avr 2010 (UTC)
- Nò, mé 'ndèl còdes el tróe mìa, gnànche 'n chèl de la librerìa. D'altrónde l'è a lògica perchè el còdes de le librerìe de bàze l'è giü per töte le lèngue, l'è mìa apéna per la versiù italiàna. --Ninonino 09:33, 15 Avr 2010 (UTC)
- PS: Apò 'ndèla wiki piemontéza 'l vé fò 'n italià: àrda ché
- Paròla tùrna 'ndré! L'ho troàt, e l'ho sistemàt. Piö tàrde 'l tèste.
- Se mète cargament utumategh, pödel nà bé?
- Test de cargament utumategh: OK!
- Che dìzet, crée 'n ütènsa nöa per el bot e fó domànda de auturizasiù? --Ninonino 11:56, 15 Avr 2010 (UTC)
- Fat! G'hó formalizàt la domànda per el nòst GondranBot sö la pàgina de autorizasiù e l'hó anunciàt apò 'ndèl Grot.
Aprovasiù GondranBot[modifica 'l sorgent]
Ciao Dakrismeno, el tép per esprìmer i paréri sö l'ütènsa bot l'è finìt. E adès che se fà? Bizògna spetà amò vergót? Chi che g'harès de ativà 'l flag de bot? --Ninonino 13:29, 22 Avr 2010 (UTC)
- Ciau, [de sti paginn chì] te'l seet qual è quela buna per l'ativaziun?--Insübrich 20:02, 22 Avr 2010 (UTC)
Te farà piasér saì che[modifica 'l sorgent]
de ché de l'Ada m' dis a nóter portügal - narans e culùr.
--Aldedogn 21:29, 26 Avr 2010 (UTC)
- En bresà: conférme per el fröt (portogàl), ma mìa per el culùr (aràncio).
- curiuzità: ghe èntra negót ma pò a 'n albanés i dìs portokalle per el fröt.
- --Ninonino 07:39, 28 Avr 2010 (UTC)
Cinema Lumbàrt[modifica 'l sorgent]
in de la pagina lengua lumbarda gh'è dét i trì film in lumbàrt; pensàe...l' sarès isbagliàt mètega pò "se te ciapi, te copi" che l'è sèmper ü di póch film dopiàcc in Lumbàrt?
se dìghet de tirà 'n pé öna pagina sö chèl film ché e de mandàla a ciapà ol varda ché bèl e mètela pò 'in prima pagina. 'mpöderès laurà 'nsèma, té te fét la pagina principala, dezà che pò ol film l'è stai dopiàt in ocidentàl e mé farès töte i pagine de colegamènt: John Whyne, John Ford, Monument Valley, ecc
--Aldedogn 22:00, 3 Mag 2010 (UTC)
Fenése col müzéo de la Al Gardéna pò pase a dat öna mà co i pàgine lìgade al "se ta cati ta copi".
--Aldedogn 22:29, 6 Mag 2010 (UTC)
o tacàt a dàt öna mà co la pagina Monument Valley che l'è amò töta de sistemà. Mèt in de la pagina se ta cati ta copi che l'è stai giràt in de la Monument Valley --Aldedogn 16:23, 15 Mag 2010 (UTC)
BOTijo[modifica 'l sorgent]
Hi. The category is added to User:BOTijo page, so, it is not needed in User:BOTijo/info, thanks. Emijrp 14:18, 5 Mag 2010 (UTC)
De negot[modifica 'l sorgent]
Sculta, t'huu spedii n'email e sunt dree a spediten n'oltra (un articul per el to giurnal). El to indrizz l'è semper bun, giüst? Te salüdi, --Mondschein 19:18, 13 Mag 2010 (UTC)
Franco Loi[modifica 'l sorgent]
L'hoo tòlt via perchè l'era in de la lista di autor che scriven minga in Milanes, menter mì me par che lù el scriva pròppi in Milanes. --Eldomm 17:49, 15 Mag 2010 (UTC)
- Ah, allora l'è giust. L'è vera, anca in sul mè liber de letteradura italiana gh'è on test del Loi che l'è scritt cont on'ortografia minga classiga, adess se regòrdi. Vabbè, allora hoo sbagliaa. --Eldomm 18:04, 15 Mag 2010 (UTC)
Buona sera, mi scusi non parlo lombardo[modifica 'l sorgent]
Avevo lasciato un missaggio ma fa troppo tempo. Mi scusi, arrivederci, cordialmente, Capsot 09:42, 15 Giü 2010 (UTC)
- Ciau, gràsie, I don't know which language I'm supposed to use but actually it's not this important since the real important thing is to understand each other. Sorry I had to take it away, I hate to do this but I thought it would take you more time to get back... I've chosen many people who weren't very active lately so I was really frustrated noticing so little results! Thanks anyway, you can add the template to your page if you think our iniciative may prove interesting to you. Take care and keep on fighting for the preservation, transmission and progress of your language. If you ever need something from us, don't be touch, send me a message and I'll try to do the best I can, may you have a great summertime! Capsot 14:20, 15 Giü 2010 (UTC)
Provincia de Lissandria[modifica 'l sorgent]
Ciao, vorevi fàtt ona domanda a tì che te seet del mestee: mì gh'avarissi l'intenzion de fà sù el template per i comun de la Provincia de Lissandria, che l'è on'area de confin con la Lombardia e donca el pò avègh di dialett de transizion. Per vess sicur, hoo guardaa se gh'era scritt quaicòss in su la wikipedia italiana, e là hoo leggiuu che in de la zòna de Tortòna vegnen parlaa di dialett de transizion lombard-emilian (e hoo vist che anca el Biondelli el mett on quai dialett tra quei emilian): insòmma, ona speci de version piemontesa de l'Oltrepò paves. La domanda l'è questa chì: se gh'hoo de mett in dialett local i nòmm di comun indè se parla on dialett simil-lombard, prima devi savè quai hinn 'sti comun, nò? E vist che mì son minga on lenguista e tì inveci sì, vorevi savè se ì te 'l seet quai hinn 'sti comun. Speri de vess staa ciar. Grazie, te saludi. --Eldomm 17:52, 24 Giü 2010 (UTC)
Allora, hoo controllaa in su la wikipedia lombarda quai hinn i comun del Tortones e hoo vardaa in sul sitt de la Libera Compagnia Padana (che soo ben che l'è minga la Bibbia, ma che despess el gh'ha di informazion interessant) quai nòmm dialettai vegniven segnaa. Hoo viduu che in de la zòna de Tortòna i nòmm piemontes e quei locai gh'hann di differenz (per esempi, Berzano Tortona in piemontes el sariss Bërsòu e localment Bersàn). Hoo faa sù ona pagina de Word con dent tucc i confront toponomastigh, se te voeuret te 'l mandi via mail, inscì de podè dìmm on poo 'se t'en penset. A bon cunt, mì pensi che pòda vess ona zòna de transizion lombard-emiliana cont i dialett del Piemontes oriental (quei che 'l Biondelli 160 fa el ciamava monferrino).
Legg 'sto messagg quand che te gh'heet temp e respondem quand che te voeuret. Bon Ferragost. --Eldomm 17:07, 14 Agu 2010 (UTC)
bandera[modifica 'l sorgent]
A té la te à bé la crus de San Zórs cóme bandéra stòrega de la Lumbardéa e de la Lmo?
Te salüde.
--Aldedogn 16:28, 2 Lüi 2010 (UTC)
- come bandera storega de la Lombardia me pa che ghe sia mia de dübi. Per la lmo sariss d'acordi, se va ben anca a i alter. --Dakrismenocià ciciaróm un cicinín 13:43, 21 Lüi 2010 (UTC)
Translation Request for Fundraiser 2010[modifica 'l sorgent]
Hello, my name is Kelly and I am working for the Wikimedia Foundation during the 2010 Fundraiser. My job is to be the liaison between the Lumbaart community and the Foundation. This year's fundraiser is intended to be a collaborative and global effort, we recognize that banner messages that perform well in the United States don't necessarily translate well, or appeal to international audiences. I'm contacting you as I am currently looking for translators who are willing to contribute to this project, helping to translate and localize messages into Lumbaart and suggesting messages that would appeal to Lumbaart readers on the Fundraising Meta Page. Please let me know if you'd be interested in helping with this project, and add your feedback to the proposed messages as well! I look forward to working with you during this year's fundraiser.Klyman 21:35, 25 Utu 2010 (UTC)
Mohamed ElGedawy → محمد الجداوي[modifica 'l sorgent]
Hi, I want to change my name from: "Mohamed ElGedawy" to: "محمد الجداوي", Because i have changed my username on many wikipedias.--Mohamed ElGedawy 07:20, 14 Agu 2011 (UTC)
Congratulazzión del Pan Brerus[modifica 'l sorgent]
Hoo vist che quei che contribuissen a la Wiki lombarda a hinn tucc di grand linguista. A tucc mi foo i mè congratulazzión. Mi ho mettuu la mè pagina in de la Wiki in italian e gh'hoo minga el temp de fà la traduzzión, ma sont content de vess vegnuu a contatt con vialter. Pan Brerus 20:13, 27 Feb 2012 (CET)
Büròcrati nöf[modifica 'l sorgent]
Ciao Dakrimeno, come àla?
Te 'l domànde a té perchè g'ho ést che te sét pasàt de ché 'ndèi dé pasàcc. Só mìa se te g'hét badàt ma a le fì del més pasàt g'hom fat le votasiù per riconfermà i encàrech de aministradùr. G'hom iligit pò a 'l Grifter e 'l Mondschein come aministradùr nöf e mé e l'Aldedogn som candidàcc e sóm stacc iligìcc come büròcrati nöf.
Vülìe domandàt se te püdìet véder semài che te püdìet fal té 'l pasàgio de aministradùr a büròcrati per nóter dù, isé dòpo nóter pödóm rangiàs a fà pasà Grifter e Mondschein a aministradùr.
'Ntàt te dìze gràsie.
--Ninonino (ciciaràde) 09:57, 10 Mag 2012 (CEST)
Gràsie Dakrismeno, g'ho pröàt e 'l funsiùna. Ciao, --Ninonino (ciciaràde) 13:51, 10 Mag 2012 (CEST)
Forced user renames coming soon for SUL[modifica 'l sorgent]
Hi, sorry for writing in English. I'm writing to ask you, as a bureaucrat of this wiki, to translate and review the notification that will be sent to all users, also on this wiki, who will be forced to change their user name on May 27 and will probably need your help with renames. You may also want to help with the pages m:Rename practices and m:Global rename policy. Thank you, Nemo 18:50, 3 Mag 2013 (CEST)
Tavo Burat[modifica 'l sorgent]
Ciao, come stai?
Sto aggiungendo altre Lingue a questa pagina, credo ne valga la pena. Quando, però, cerco di caricare la foto della pagina in Lumbaart, mi si visualizza un altra foto. Come si potrebbe rendere questa foto visibile alle altre Lingue?
Grazie mille per l'aiuto!
Rei Momo (ciciarade) 17:03, 8 Giü 2014 (CEST)
An important message about renaming users[modifica 'l sorgent]
Dear Dakrismeno, My aplogies for writing in English. Please translate or have this translated for you if it will help. I am cross-posting this message to many places to make sure everyone who is a Wikimedia Foundation project bureaucrat receives a copy. If you are a bureaucrat on more than one wiki, you will receive this message on each wiki where you are a bureaucrat.
As you may have seen, work to perform the Wikimedia cluster-wide single-user login finalisation (SUL finalisation) is taking place. This may potentially effect your work as a local bureaucrat, so please read this message carefully.
Why is this happening? As currently stated at the global rename policy, a global account is a name linked to a single user across all Wikimedia wikis, with local accounts unified into a global collection. Previously, the only way to rename a unified user was to individually rename every local account. This was an extremely difficult and time-consuming task, both for stewards and for the users who had to initiate discussions with local bureaucrats (who perform local renames to date) on every wiki with available bureaucrats. The process took a very long time, since it's difficult to coordinate crosswiki renames among the projects and bureaucrats involved in individual projects.
The SUL finalisation will be taking place in stages, and one of the first stages will be to turn off Special:RenameUser locally. This needs to be done as soon as possible, on advice and input from Stewards and engineers for the project, so that no more accounts that are unified globally are broken by a local rename to usurp the global account name. Once this is done, the process of global name unification can begin. The date that has been chosen to turn off local renaming and shift over to entirely global renaming is 15 September 2014, or three weeks time from now. In place of local renames is a new tool, hosted on Meta, that allows for global renames on all wikis where the name is not registered will be deployed.
Your help is greatly needed during this process and going forward in the future if, as a bureaucrat, renaming users is something that you do or have an interest in participating in. The Wikimedia Stewards have set up, and are in charge of, a new community usergroup on Meta in order to share knowledge and work together on renaming accounts globally, called Global renamers. Stewards are in the process of creating documentation to help global renamers to get used to and learn more about global accounts and tools and Meta in general as well as the application format. As transparency is a valuable thing in our movement, the Stewards would like to have at least a brief public application period. If you are an experienced renamer as a local bureaucrat, the process of becoming a part of this group could take as little as 24 hours to complete. You, as a bureaucrat, should be able to apply for the global renamer right on Meta by the requests for global permissions page on 1 September, a week from now.
In the meantime please update your local page where users request renames to reflect this move to global renaming, and if there is a rename request and the user has edited more than one wiki with the name, please send them to the request page for a global rename.
Stewards greatly appreciate the trust local communities have in you and want to make this transition as easy as possible so that the two groups can start working together to ensure everyone has a unique login identity across Wikimedia projects. Completing this project will allow for long-desired universal tools like a global watchlist, global notifications and many, many more features to make work easier.
If you have any questions, comments or concerns about the SUL finalisation, read over the Help:Unified login page on Meta and leave a note on the talk page there, or on the talk page for global renamers. You can also contact me on my talk page on meta if you would like. I'm working as a bridge between Wikimedia Foundation Engineering and Product Development, Wikimedia Stewards, and you to assure that SUL finalisation goes as smoothly as possible; this is a community-driven process and I encourage you to work with the Stewards for our communities.
Thank you for your time. -- Keegan (WMF) talk 20:24, 25 Agu 2014 (CEST)
--This message was sent using MassMessage. Was there an error? Report it!
Aiuto su Tortonese e Oltrepadano[modifica 'l sorgent]
Ciao Dakrismeno. Mi sun de Turtona, mi speri ca sarà no trop dificil de capì quel che mi scrivi. Mi gh'ho lett una to discussion su la zona de cà mia e speri che magari ti te set bon d'aiutam. In de la pagina de la Wikipedia Italiana (no Lumbarda), la vus del Dialet Ultrepadan e del Turtunes i gh'han mis come fus un fat sicur che i son tuti du dialet emilian, perchè Bernardino Biondelli el g'ha dit insci. Ma mi g'ho vist che gh'è gent ca dis che i son dialet lumbard "de transisiun" con l'Emilian, no propi Emilian. Anca l'Enciclopedia Treccani la dis insci. Me dumandi, ti te set bon de aiutam o de fam truvà "le fonti"? Grassie i stess! :) --Rogersmith87 (ciciarade) 09:44, 18 Avr 2015 (CEST)


c: text/html

text:
Sco emprima instituziun svizra mussa la Chasa Melna a Flem in'exposiziun cumplessiva sur dal tema snowboard. L'exposiziun cumpiglia videos fotografias ed artefacts.
Scuverta nunspetgada
La pli interessanta scuverta che las curaturas Sina Candrian ed Ariana Pradal han fatg per preparar questa exposiziun è stada che sportistas e sportists, producents e turistichers svizzers èn stads cumpigliads considerablamain vid il svilup dal sport da snowboard mundial.
Il virus dal snowboard è sa derasà en Svizra davent da l’entschatta dals onns 1980. Ed anc adina èn svizzers e svizras davanttiers cura ch'i va per svilup en quests sport. Uschia vegnan bajegiadas las pli spectacularas mesa pipas en svizra.
Pudair chavaltgar sin l'unda perfetga, quai resta la pli auta finamira da quest sport. Als sportists e sportistas è la segunda auzada deditgada cun fotografias e curtas inscripziuns da lur biografia.
L'exposiziun cuzza dals 22 da december enfin ils 13 d'avrigl 2019.
RTR actualitad 07:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Geografia
Definizion[mudé | muda l codesc]
La geografia (dal latin geographia, dal grech antich: Yῆ, «tiera» y Ypaφίa, «descrizion, scritura» ie la sciënza che studia la descrizion y la raprejentazion dla Tiera, la strutura de si spersa y la destribuzion de si fenomens fisics, biologics y umans che muda si aspet tl tëmp[1].
Cuntinënc[mudé | muda l codesc]
N cuntinënt, dal latin (terra) continens: tiera che taca adum, indichea na gran spersa de tierafërma stluta ite dl dut o n gran pert da ega y autri lims naturei. Da n pont d'ududa storich-culturel ie n cuntinënt n majer raion, che se desferenziëia da d'autri raions per rejons storiches y cultureles. Chësta definizion ie tlera tl cajo dl'Europa, che da n pont d'ududa geografich y geologich furmëssa adum cun l'Asia n sëul cuntinënt.
L numer de cuntinënc dla Tiera muda a segonda dla definizion adurveda. Encueicundì tënden a n cuscideré 7:
- L'Europa
- L'Africa
- L'America dl Nord
- L'America dl Sud
- L'Asia
- L'Oceania
- L'Antartida
La spersa dla Tiera muda dassënn da post a post. Ca. l 70,8 %[2] ie curida da ega -mers, ozeans, lec y ruves- y l ca. 29,2%%[3] dla tiera fërma da planadures, bòsc, montes y deserc.
I prims geografs tl raion ntëur l Mer Mediteran ie stac i Antics Egizians y ti raions plu interns ie states danter la primes nce la geografies di Babilonesc y dl’India. De gran prugresc à fat Ipparch da Nicea, che à purtà ite la metodes dl'astronomia per la calculazion dla lunghëza y l grech Strabon cun si opera Geografia. L prim geograf dl’Antica Roma cunesciu ie Pomponio Mela. Tl Medieve ie nce la operes di geografs arabs Ibn Battuta y Ibn Khaldun de gran mpurtanza.
L’Età dla descurides[mudé | muda l codesc]
Cun la gran esplorazions tl’Asia sun tiera de Marco Polo y chëles sul mer tla Americhes y pona tl ost dl’Asia iel stat na renasciuda dla geografia. Cun la descurida dl’opera geografica de Tolomeo tl’Europa iel stat la renasciuda dla cartografia.
Geografia moderna[mudé | muda l codesc]
La geografia moderna ie nasciuda tl Otcënt dantaldut cun Alexander von Humboldt y Karl Ritter.
Fases tla storia dla geografia cuntemporana[4][mudé | muda l codesc]
• geografia dla esplorazions (Prum mez dl Otcënt): cun Alexander von Humboldt y Karl Ritter;
• geografia positivista o determinista – ambientela (1850-1890): cun Friedrich Ratzel;
• geografia dla storia o dla puscibltà (1890-1930): geografia regionela de Paul Vidal de la Blache;
• geografia cuantitativa, analitica o neo-positivista (1930-1960);
• geografia radicala, marxista o struturela (dai ani 1970);
• geografia compurtamentela – behaviorista (dai ani 1970);
• geografia umanistica (dai anni 1970): postmoderna, semiotica y spirituela.
• geografia culturela (dala fin di ani utanta).
Ciamps dla geografia[mudé | muda l codesc]
Geografia fisica
Stude dla geografia sciche sciënza dla Tiera, che se basea sula biologia, la matematica y la fisica.
Geografia matematica
Stude dla mesurazion dla Tiera y dl muvimënt dla Tiera tl Sistem dl Surëdl.
Geografia umana
Stude di ciamps economics, politcs y culturei liei ala geografia. La tol ite nce la sciënzes sozieles, la psicologia, la leteratura y la disciplines artistiches liedes al teritore.
Geografia politica
Stude dla geografia aldò di svilups politics ti raions desvalives.
Geografia economica
Stude dla geografia aldò di svilups economics metui a jì dala persones ti raions desvalives y tl cheder dla globalisazion.
Geografia dla inovazion
Stude dla geografia aldò dl raport danter raions y inovazion.
Geografia dla valedes ladines dla Dolomites[mudé | muda l codesc]
La valedes ladines dla Dolomites[mudé | muda l codesc]
La valedes ladines ie tl raion dla Dolomites sul teritore dla Talia y ie spartides su danter doi regions y trëi provinzies.
Tla Region Trentin-Südtirol iel tla Provinzia de Bulsan:
Val Badia[mudé | muda l codesc]
Badia (DE Abtei, IT Badia), Corvara (DE Corvara, IT Corvara), Mareo (DE Enneberg, IT Marebbe)
Gherdëina[mudé | muda l codesc]
Urtijëi (DE St. Ulrich, IT Ortisei), Santa Cristina (DE St. Christina, IT Santa Cristina), Sëlva (DE Wolkenstein, IT Selva di Val Gardena), Ciastel (DE Kastelruth, IT Castelrotto)
y tla Provinzia de Trënt:
Fascia[mudé | muda l codesc]
Cianacei (IT Canazei), Ciampedel (IT Campitello), Mazin (IT Mazin), Poza (IT Pozza di Fassa), Vich (IT Vigo di Fassa), Soraga (IT Soraga), Moena (IT Moena)
Tla Region Venet y tla Provinzia de Belun iel:
Fodom[mudé | muda l codesc]
(DE Buchenstein, IT Livinallongo)
Anpezo[mudé | muda l codesc]
Plates cunliedes[mudé | muda l codesc]
Notes[mudé | muda l codesc]
- ↑ Geografia, sun Treccani.it – Enciclopedie on line, Istituto dell'Enciclopedia Italiana
- ↑ Michael Pidwirny, Fundamentals of Physical Geography, 2ª ed., PhysicalGeography.net, 2006
- ↑ Michael Pidwirny, Fundamentals of Physical Geography, 2ª ed., PhysicalGeography.net, 2006
- ↑ R. J. Johnston. Geography and Geographers: Anglo-American Human Geography since 1945, New York, Routledge 2016 (setima edizion)


text:
Larissa M. Bieler
Copyright: SRG SSR
Directura e schefredactura SWI swissinfo.ch
En la direcziun generala schlargiada dapi il 2021 (senza dretg da vuschar),
naschida il 1978, Svizra
Carriera professiunala
Larissa M. Bieler è creschida si a Panaduz. Il 2007 ha ella terminà il studi da linguistica, da management ed economia e da politologia a l'Universitad da Turitg. Suenter il studi ha Larissa M. Bieler lavurà al seminari da germanistica da l'Universitad da Turitg sco docenta e collavuratura da project. L'activitad sco linguista ha era manà ella a l'Institut da perscrutaziun scientifica CNRS a Paris. Durant e suenter il studi ha ella lavurà blers onns sco schurnalista libra per medias localas e regiunalas. Il 2013 è Larissa M. Bieler daventada schefredactura dal «Bündner Tagblatt». Dapi il schaner 2016 è ella schefredactura da SWI swissinfo.ch, la plattafurma digitala en diesch linguas da la SRG SSR, e dapi l'october 2018 ha ella ina funcziun dubla sco schefredactura e directura da SWI swissinfo.ch.
Mandats
SWISS TXT AG (commembra da suprastanza); European Broadcasting Union (commembra); Fundaziun Cultura en il Waldhaus (commembra dal cussegl da fundaziun).


text:
Las deputadas ed ils deputads dal Cussegl grond han decidì: Els vulan preschentar a la populaziun en la votaziun dal zercladur in proporz dubel sco nov sistem d'eleger per il Grischun. Il pievel po lura decider d'acceptar ubain refusar quel. Di la populaziun Na, dovra quai ina lescha d'urgenza per las proximas elecziuns dal Cussegl grond dal 2022 ed ins sto anc ina giada chattar in nov sistem d'eleger.
Tut las partidas auter che la PCD han en la debatta sustegnì il model da proporz dubel. Be cun quel saja garantì, ch'i possia vinavant er vegnir elegì en ils cirquits e che er las regiuns periferas possian trametter ina deputada ubain in deputà a Cuira.
Tge è pli democratic?
In grond punct da discussiun durant la debatta è stà la dumonda, sche la populaziun duai pudair decider be sur da in model ubain avair la schelta? La PCD è cleramain da l'opiniun, che quai fiss democratic da laschar decider il pievel davart las duas variantas - laschar dir il suveran sch'el lessia model C ubain model E. Preschentar be il proporz dubel e laschar decider "gea" u "na" saja sco da dir per tudestg "friss oder stirb". Ils adherents da mo ina varianta èn sa defendids cun dir, che quai saja ina dumonda da responsabladad. I na saja betg il pensum dal Cussegl grond da delegar dumondas impurtantas al pievel. Il Cussegl grond saja vegnì elegì per preparar fatschentas per la populaziun uschia ch'ellas sajan chapiblas.
Nagina schanza per la PCD
Tut las partidas han sustegnì quell'opiniun ed han laschà la PCD persula. Ella è la suletta partida ch'avess gì gugent il model E e che vuleva er porscher a la populaziun la schelta tranter ils dus models: Il model C ch'è in proporz dubel cun insaquantas adattaziuns per il Grischun ed il model E ch'è ina maschaida tranter in maiorz en ils circuls pli pitschens ed in proporz en ils circuls pli gronds. Tut ils detagls èn da chattar qua.
PS ha retratg initiativa
Sco directa consequenza da la decisiun dal Cussegl grond da be trametter il proporz dubel en votaziun, ha la PS retratg sia iniziativa che vuleva reducir il Cussegl grond da 120 sin 90 deputadas e deputads. La partida aveva empermess da far quai – ina empermischun che ha er influenzà la debatta en il Cussegl grond. Fiss l'iniziativa numnadamain vegnida prendida encunter er da la populaziun ensemen cun in model da maschaida tranter proporz e maiorz, avess ins puspè stuì chattar in nov model d'eleger, perquai che quellas duas chaussas na fissan betg stadas realisablas communablamain.
La piruetta da Bruno Claus
Anc durant la consultaziun n'havess ins dentant betg detg che la PCD saja en la debatta la suletta partida che sustegn il model da maschaida. La PLD per exempel ha surprendentamain midà opiniun suenter la consultaziun. Là vuleva er ella anc sustegnair il model da maschaida, uss è ella per il proporz dubel. Schizunt Bruno Claus, il president da partida ch'è sur onns adina puspè stà in fervent aderent dal maiorz. El di, che be cun quel saja garantì ch'ins possia salvar ils cirquits electorals. E salvar quels saja essenzial, per che tut las regiuns sajan represchentadas en il Cussegl grond.


text:
Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Quai savain nus. E la Svizra è ritga dad aua (netta). E damai che l’aua (da baiver) è actualmain in politicum naziunal, dain nus in sguard en il DRG sin pleds e fatgs en connex cun auas ed auals.
1. Aua tschufragnada, banda criminala
Evidentamain ch’ina lescha per garantir aua netta presuma insanuas er aua tschufragnada – en il mender cas perfin tissientada. En il Codex criminal dal 1850, il cudesch penal per il chantun Grischun, statti che tgi che tissientia intenziunadamain funtaunas e chaschunia qua tras la mort u donns permanents ad umans, duai vegnir chastià cun la paina da mort. Sche la tissientada n’ha gì naginas consequenzas nuschaivlas, datti chasaforz da trais fin 20 onns. Bombom … Co era quai schon puspè cun l’iniziativa per concerns responsabels … p.ex. quels che tissientan ils flums?
2. Attenziun, laders da l’aur blau!
Là nua ch’i dat ritgezzas, datti era laders. Ed i na dat betg mo laders ch’engolan raps ed aur, mabain era tals ch’èn ora sin l’aur blau. Evidentamain là, nua che l’aua è stgarsa. Era nus avain regiuns sitgas che han stuì sviluppar lur sistems (da chanals) per sauar spundas e pradas. En Engiadina ordinava l’uschenumnà «cudesch da l’aua d’rouda», cura che mintga pur «aveva l’aua». Da l’ura fixada steva el sin ses sulom e manava l’aua or dal chanal principal en ils chanals laterals.
Però là, nua ch’i dat reglas, datti era surpassaments. I deva pia era laders dad aua. A Domat, sco quai ch’ina funtauna relata en il DRG, n’era il fraud dad aua para betg rar: «Qua vagnev’i angulau geu aua, jesses, jesses!»
3. Aua da baiver schubra … per las vatgas (sontgas)!
En noss vitgs da pli baud eran las vatgas reginas (almain cura ch’i gieva per l’aua). Tut stueva far plaz per la bavrada da la muaglia. N’emporta betg tgi, ch’i saja lura uffants cun chauns u las maschneras vi da lavar vaschella, laschiva u beglia da la meztga: sin las uras da bavrentar stueva il bigl esser emplenì cun aua schubra.
In dals vegls urdens da bigls rumantschs documentads è quel da Puntraschigna da l’onn 1601 che oblighescha «chia tuotta brayeda chi eis als bülgs per lauêr, subitamaing chia la muaglia s’aprosma per baiver detta loe», pia che tuts fetschian plazza, uschespert che la muaglia vegnia. Savens è il temp reglà, sco p.ex. a S-chanf (statuts dal 1787), nua che nagin na dastga turblar l’aua a bunura fin las nov ed a partir da las duas suentermezdi fin il zain da notg.
Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:
4. Balenas en l’aual?
Avais era gia udì a discurrer da balenas en il Tirol? Spassegiond inscuntr’ins qua ils uschenumnads «Waale». Il Tirol (dal Sid) è sitg e plain da waals, auals da sauaziun che van tras pradas, guauds, vitgs e grips. Ozendi pon ins far lungas e bellas spassegiadas sin «waalwege», sendas graschlas che mainan sur kilometers per lung quests waals, semper accumpagnadas dal tschalattim da l’aua che cula tras ses letg, sur rodas, tras bischens e rempars.
Ma apunta: il num «Waal» n’ha da far nagut cun balenas, mabain – geabain! – ha il medem origin sco l’«aual» rumantsch, numnadamain il latin AQUALIS.
5. In aquaduct u in tup conduct?
Ch’ils Romans han laschà enavos in’ierta architectonica, quai è bain enconuschent, pensain be als aquaducts imposants p.ex. en Frantscha. Aquaducts linguistics avain nus en noss nums locals. Uschia datti si Tujetsch in «Idúts» che betg mo tuna sco il «Vaduz» principadial, mabain omadus èn originars aquaducts. Descendents ladins avain nus cun «Gaduottel» u «Vaduottel» a Lavin. Però en latin tuna AQUAEDUCTUS schon pli fin, pli cultivà, pli avantgardistic e sviluppà che in «Vaduottel» che para … lain dir … il num dad in tottel Roman (or dad in roman asterixian). Ma l’origin è il medem, era sch’ils aquaducts en terra retica n’èn nagins immens monuments, mabain al pli in simpel prà.
Text e fotografia: Silvana Derungs, DRG
Forsa er insatge per vus:
-
5 bels nums dad umens Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Quai savain nus. E che nums rumantschs èn bels, quai…18 d'avust 2021423 giadas
-
5 giadas sport tranter las lingias Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. E ritga cun opziuns per sa mover è era la…21 da fanadur 2021557 giadas
-
5 bels pajais Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Anc adina, era stgars trais onns suenter l’emprima publicaziun da…16 da zercladur 2021601 giadas
-
5 giadas in chau ed ina cua Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Era durant la primavaira en ils puzs, nua ch’i bricl’e…19 da matg 2021782 giadas


text:
El ha gia stuì tadlar da tuttas offensiuns e discriminaziuns pussaivlas: Christian Seidel, l'autur ed anteriur schurnalist e manager da Minca. El ha vivì in onn sco dunna. Or da Christian è daventà Christiane. E sco dunna n'è betg mo sia gardaroba sa midada, mabain er sia percepziun pertutgant egualitad. «Avant l'experiment sun jau stà in um ignorant schess jau oz. Jau hai adina pensà che dunnas sappian far il medem sco ils umens, dentant entras l'esser dunna hai jau pir vesì che quai n'è betg uschia.»
El haja stuì tadlar brutalas offensiuns ed è er vegnì attatgà. Cul temp haja el simplamain stuì restrenscher ses radius. Sch'el veseva pia ch'in um haja gì il spruh gia sin il lef, ha el simplamain midà la vart da la via. Dentant er las bellas varts da l'esser dunna ha Christian pudì giudair sco Christiane. El saja sesentì in zic sco en in pajais da la cucagna – cunzunt perquai ch'el haja pudì mussar dapli sentiments che sco um. Per dapli egualitad en la societad fiss tenor l'autur da cussegliar a mintga uman da midar per in mument la rolla.
Tge far sche la lescha d'egualitad na vegn betg respectada?
Ins ha la medema qualificaziun sco il collega da lavur masculin, fadia dentant 700 francs pli pauc per mais. Tge far? Peter Portmann è il president dal post da mediaziun per dumondas d'egualitad da schanzas. Pia da quai post che vegn sco emprim en acziun tar dumondas da discriminaziun. En il Grischun vegnan dentant mo fitg paucs cas avant l'autoritad.
Peter Portmann crai, perquai che las persunas hajan er in zic tema d'accusar l'agen schef. Ubain perquai che blers na san betg ch'i dat l'autoritad da mediaziun. En general er sch'el guarda sin auters chantuns, saja dentant creschì il dumber da cas ils ultims onns, uschia che las persunas sajan bain vegnidas pli curaschusas d'accusar malgistadads discriminantas.
Tge ha la lescha d'egualitad purtà?
La lescha per l'egualitad tranter um e dunna ch'e dapi 20 onns en vigur è bain realisada sin il palpiri, dentant betg dapertut en la vita quotidiana. Politicras dal Grischun san era, nua ch'il basegn per dapli egualitad è anc il pli grond: tar las pajas e tar la cumpatibilita da famiglia e carriera.
Uschè ditg sco las dunnas hajan da purtar duas e trais chargias sco professiun, famiglia e forsa anc ina u l'autra lavur publica, dovria quai meglras structuras ed er bler engaschament dals umens. Per nagut saja la lescha dentant insumma betg stada. Ina lescha dovria simplamain ses temp per propi ir en vigur. Brigitta Gadient, anteriura cussegliera naziunala, sa regorda anc da la lescha da l'assicuranza da maternitad che gia ses tat e ses bab hajan cumbattì persuenter, e pir ella haja lura propi decidì sur da quella lescha.
L'egualitad ord la vista da las generaziuns
Oz èn las portas per dunnas giuvnas pli avertas ch'anc avant 20 onns. Ellas na ston betg pli cumbatter tant ed er betg s'occupar tant cun attatgas chauvinisticas per exempel cu ellas s'annunzian per ina plazza ch'era ina giada prevesida cunzunt per umens.
Dunnas giuvnas èn activas, segiras e libras. Er libras da sexissem? Oceana Galmarini (23) e Maria Cadruvi (67), omiduas schurnalistas, raquintan lur opiniuns tar il tema. Tgi è per exempel per ina quota da dunnas e tgi avess fadia da esser la dunna per la quota. Tgi è da l'avis che feministas èn memia radicalas, tgi di ch'i dovri la radicalitad per cuntanscher insatge. Cler è dentant, bler saja vegnì pli empernaivel per dunnas, dentant saja anc bler da far.
RR actualitad 11:00


text:
Sche tut las plaivs dal Surses fusiuneschan, datti da la Baselgia catolica dal chantun Grischun ina contribuziun unica da 500‘000 francs, sco era contribuziuns annualas da 65‘000 francs. Pervi da la nova repartiziun da daners da la Baselgia catolica daventia quai per plaivs pitschnas grev en l’avegnir, ha ditg Clemens Poltera, il president da la gruppa da project a l’infurmaziun publica a Savognin il mardi saira.
Suprastanza da la plaiv da Savognin propona da refusar la fusiun
«I dat raschuns localas che nus avain ed i dat raschuns da tradiziun. Nus n'essan betg ina fundaziun. E nus avain il pe da taglia bler pli aut ch’ils auters», di Sepp Waldegg, il president da la plaiv. Cun sbassar il pe da taglia giessan a perder blers daners. Cun la nova contribuziun da 23‘000 francs ad onn che Savognin survegniss dal Corpus Catholicum, n’haja la decisiun però da far nagut. Enfin oz n’haja quai era dà nagut, ha ditg Sepp Waldegg.


text:
Bitcoins èn daners ch’i dat mo en furma digitala – e betg en furma da munaida u bancnotas sco ils francs svizzers. L’anteriur schurnalist da finanzas, Marc Badertscher, ha ditg envers SRF che bitcoin haja in sumegliant caracter sco aur. I saja insatge per investir lien cun la speranza che la valur dal bitcoin creschia.
La finamira a lunga vista saja ch’ins possia era duvrar bitcoins en il mintgadi, per pajar per exempel il café en l’ustaria. Ma fin ussa na saja il program anc betg elavurà avunda ch’i rendess da pajar cun bitcoins, di l’expert.
Tge dovri per pajar cun bitcoins?
Per insumma pudair pajar cun bitcoins ston ins chargiar giu in'applicaziun sin il telefonin u computer. Quai è lura la bursa digitala. Chargiar bitcoins sin questa applicaziun saja bunamain dapertut pussibel, di Marc Badertscher. Per exempel tar ils automats da bigliets da la SBB.
La differenza
La gronda differenza tranter pajar cun bitcoins u cun francs svizzers saja la suandanta: Cura ch’ins paja cun francs svizzers è la banca tranter las duas persunas. La banca sa quant blers daners ch’ins ha sin banca e sch’ins ha avunda daners per transferir els.
Quai è tar il bitcoin auter. Enstagl che mo ina instanza ha la controlla – vegn lezza repartida sin massa persunas e computers per l'entir mund enturn. E quai numnian ins «blockchain», declera Marc Badertscher. Vinavant na san quellas persunas era betg tgi che stat davos tge pajament – cuntrari tar la banca.
Avantatgs e dischavantatgs
Ils avantatgs e dischavantatgs giaschian fitg datiers in da l'auter, di il redactur d'economia da SRF, Andreas Lüscher. Entant ch'ins sappia gudagnar fitg spert fitg blers daners – sappian ins exact uschè spert puspè perder els. Las investiziuns sajan colliadas cun in grond ristg, di l'expert.
Ins dovra blera gnerva sch'ins investescha en bitcoins.
Il curs ed uschia la valur dal bitcoin po sa midar fitg spert senza ch'ins sa daco, e quai munta ina gronda ristga. Vinavant dettia era fitg bleras attatgas da hackers sin il sistem. Per part saja gartegià als hackers d'engular bitcoins, ma Andreas Lüscher di che la segirtad dal program saja ils davos onns vegnida bler meglra.


text:
Sco suletta squadra svizra è Basilea anc en ina concurrenza internaziunala. Ussa han els dentant da giugar encunter la ferma squadra spagnola FC Sevilla. L’adversari da Basilea ha numnadamain gudagnà l’Europa League gia quatter giadas. En las stagiuns 2013/2014 e 2014/2015 schizunt duas giadas en seria.
Lezia fitg difficila per Basilea
Basilea ha mussà in bun gieu cunter Sevilla. Dentant na porta quest 0 :0 betg propi bler al actual campiun svizzer. Malgrà bunas schanzas n'ha Basilea betg pudair nizzegiar l’avantatg da chasa. Ussa sto il club da ballape da Basilea gudagnar ordaifer a Sevilla. Quai n'è dentant betg uschè simpel. La squadra spagnola vala sco ferma squadra da chasa. Il segund gieu ha lura lieu ils 17 da mars a Sevilla.
Emprim gieu 8avel final Europa League
RR novitads 21:00


text:
Ils Palestinais rumpan giu tut ils contacts cun Israel pervi da las dispitas al Munt dal Tempel. Quai ha il primminister Mahmud Abbas annunzià suenter ina sentupada da crisa cun sia regenza.
Confruntaziuns cun trais morts
Tar confruntaziuns sin il Munt dal Tempel a Jerusalem han almain trais Palestinais pers la vita suenter l'oraziun da venderdi, quai tenor indicaziuns da las autoritads da sanadad palestinaisas. Per evitar ulteriura violenza ha l'Israel lubì l'access al Munt dal Tempel mo pli ad umens sur 50 onns ed a tut las dunnas, quai è vegnì communitgà da la polizia israeliana. L'areal vegn ussa surveglià cun detecturs da metal.


text:
Samedan
Samedan (Samedano o Samada in italian storich; Samaden in tudesch storich) a l'è un cumün svizzer del distret de Malögia. in del Canton Grison. Al gh’ha pressapoch 3019 abitant e una süperfiss de 113.97 km², e al se tröva a una altitüden de 1721 meter sura al livel del mar.
El cumün de Samedan a l'è tacaa ai cumün de Bergün/Bravuogn, Bever, Celerina/Schlarigna, Lanzada (IT-SO), La Punt-Chamues-ch, Pontresina, Sankt-Moritz, Sils im Engadin/Segl, Silvaplana.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Samedan l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1139 as Samaden.[1]
L'andament storegh de la popolazion de Samedan l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Atzara
Atzara l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, en Pruvìncia de Nuoro. El g'ha presapóch 1.310 abitàncc, 'na superfìce de 35 km² e 'na densità de 37 ab./km². El cunfìna coi cümü de Belvì, Meana Sardo, Samugheo (OR), Sorgono.
El bórch uriginàre el risàl ai agn entùren al mìla e l'è stat fat sö arènt a la font de Bingia de giosso, che la gh'è amò 'ncö. El cèntro stòrich l'è furmàt de divèrsi riù antìch: Su Fruscu, Lodine, Montiga e josso, Montiga e Susu, Sa Cora Manna, Su Cuccuru de Santu Giorgi e Tzùri.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc


text:
Servetsch da mediaziun dal traffic public
Il servetsch da mediaziun è in servetsch independent e neutral, al qual mintga passagier po sa drizzar, sch'el n'è betg cuntent cun la qualitad d'ina prestaziun dal traffic public, sch'el ha divergenzas d'opiniuns u auters problems cun in'interpresa da transport. Il servetsch da mediaziun intervegn sulettamain sco mediatur, el n'ha naginas cumpetenzas da sancziun.
Ombudsstelle öffentlicher Verkehr
Postfach 374
3000 Bern 6
Tel. 062 296 94 25
E-Mail: info@ombudsstelle.ch


text:
Il schef da fracziun da la SPD, Thomas Oppermann ha ditg ch'el saja indignà ch'il spiun svizzer saja vegnì engaschà a Nordrhein-Westfalen cun ina incumbensa uffiziala. La Svizra sa mettia uschia da la vart da lavada da daners ed omissiun fiscala. El spetgia ussa era che la regenza tudestga s’exprimia cleramain en chaussa.
Betg mo critica dira
In zic pli miaivel tuni tar auters politichers tudestgs. Il minister da l'exteriur Siegmar Gabriel ha numnà l'entira chaussa «pli u main incredibel». El ha era fatg attent che tenor indicaziuns dals collegas svizzers na dettia quai il mument naginas activitads da spiunascha svizra, almain naginas uffizialas. Quai stoppia uss il procuratur federal general sclerir.
Il minister da finanzas tudestg, Wolfgang Schäuble ha ditg la sonda vers la critica or da las retschas da la SPD: El tegnia nagut dad ingiurias publicas vers lur partenaris e vischins. La Svizra saja in stadi da dretg ed uss saja da spetgar giu las inquisiziuns.
RR novitads 18:00


text:
Desi
Dési (nom ufizial in italian: Desio in Italian, Decium in Latin;) l'è un cumün de la Pruvincia de Munscia e Brianza con 41 865 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 14,8 km² e ona densità de 2 829 ab./km².
L'è tacaa ai comün de Bovis-Masciagh, Cesan, Lisson, Muggiò, Nòa, Seregn e Vared.
I sò abitant i g'hann da scurmagna de goss.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Desi l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Vos correlad[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Las autoritads n’hajan però betg pudì cumprovar suffizientamain pertge ch’ins n’haja betg prendì mesiras pli miaivlas avant che dar la lubientscha sajettar ils lufs giuvens, communitgescha la dretgira administrativa dal Grischun. La lubientscha violeschia cunquai il principi da commensurabladad. Perquai vegnia per part dà raschun al recurs.
La fin dal 2015 aveva il departament da construcziun dà la lubientscha da sajettar dus lufs giuvens dal Calanda, quai cun l’approvaziun da la Confederaziun. La lubientscha è stada valaivla fin ils 31 da mars da quest onn.
Cunter questa disposiziun aveva l'organisaziun da l'ambient WWF fatg recurs. Sin las pretaisas dal WWF da scumandar plazzas d'estga e d'adattar la dismessa da rument sin il territori da la rotscha dals lufs dal Calanda n'è la dretgira però betg entrada.
Trais puncts avessan tuì esser stads ademplids per sajettar in dals lufs:
- ils lufs avessan stuì s'avischinar a vitgs
- latiers esser ensemen en il triep
- e quai durant il di
La lubientscha è però scadida senza ch'in dals lufs è vegnì sajettà. Ils 16 da mars è in luf però vegnì sajettà illegalmain a Seglias en la Tumleastga.
RR novitads 12:00


text:
Fanàn
Artìcol in dialët piaṡintëin
Fanàn (Fanano in Itagliàn) l'é 'na sitê italiana ad 3.094 abitant in Pruvincia ad Mòdna.
Al g'hä un'altësa variàbil tra 600 e 2.165 m e 'l fa pàrta ad'la Cumunitä Muntä dal Frignàn.
Ligamm ad föraModifica
Ardundlà · Bastìa · Bumpòrt · Campgaiàn · Campsànt · Chèrp · Castelfrànch · Castelnóv · Castelvéder · Cavèss · Fanàn · Finèl · Fiumèlb · Fiuràn · Furmézen · Frasnùr · Gùia · La Cuncòrdia · La Miràndla · La Sèra · Làma · Maranèl · Maràn · Medòla · Mòdna · Muntecrê · Muntfiurèin · Muntés · Nonàntla · Nóv · Palàghen · Pavóll · Pergnàn · Pivpélegh · Pulinègh · Ravarèin · San Felìz · San Gèr · San Pròsper · San Pussidòni · Sasól · Savignàn · Sèstla · Suléra · Spilambèrt · Vgnóla · Zòca


text:
Sco che l’iniziant da la cuminanza d’interess IG Art Sud, Alf Bolt ha declerà, prevesa il concept «Seepferd» in’utilisaziun da l’anteriura halla da chavaltgar sco center cultural. Per exempel per teater, film, saut u exposiziuns. La vischnanca duess restar tenor l’idea dals iniziants vinavant possessura da la halla. Ella surdess dentant a maun d’ina cunvegna da prestaziun, la gestiun ad ina societad.
Tuttina ha sveglià in auter aspect da la preschentaziun da la gievgia anc dapli attenziun che las visiuns da la IG Art Sud:
Squitsch sin autoritads
Il fatg che la IG Art Sud s’ha drizzà a las medias e betg directamain a la vischnanca da San Murezzan, declera Alf Bolt cun ina communicaziun disturbada ils ultims dus onns tranter els e las autoritads communalas. Ses agir insolit n’haja dentant betg da far insatge cun il cumbat electoral per il presidi a San Murezzan, sincerescha l’iniziant.
Il schef da l’uffizi da construcziun San Murezzan, Claudio Schmidt è stà surprais che la vischnanca n’è betg stada envidada a la conferenza. Quai surtut cun quai che la vischnanca aveva communitgà dacurt da vulair elavurar in nov concept d’utilisaziun per la halla da chavaltgar.
Critica vid l'agir da la vischnanca da San Murezzan
Gia avant trais onns aveva inoltrà la gruppa d’interess in project, che correspunda per gronda part al concept actual «Seepferd». Quella giada era la vischnanca sa decidida per in auter project, per il concept «Futura». «Futura» ha fatg entant naufragi pervi da la finanziaziun.
Provocar reacziun da la vischnanca
Tenor Alf Bolt n’haja la vischnanca betg lavurà suffizientamain vi dad in niz futur dal stabiliment. El giavischa perquai da vegnir integrà immediatamain, ensemen cun auters interessents, en il svilup dal project da la vischnanca. Cun l'acziun insolita da clamar las medias ad ina preschentaziun dad in concept, ch'era per gronda part gia enconuschent, spera l’iniziant che las autoritads communalas da San Murezzan, s’annunzian uss tar la gruppa d’interess Art Sud.
Stabiliment da sport dal 1910
La halla da chavaltgar sper il Lai da San Murezzan è en possess da la vischnanca dapi il 1990. Cun quai ch’il tetg è periclità da crudar ensemen, na vegn la halla betg pli duvrada per il sport da chaval – e quai gia dapi il november 2013. Per sanar e reinvestir en l’edifizi, aveva la vischnanca tschertgà soluziuns cun investiders privats.
RR actualitad 17:00


text:
Il Grischun realiseschia quai che la Confederaziun ha fixà en sia ordinaziun – uschia la media chantunala Marina Jamnicki envers la Südostschweiz. En il Grischun saja la situaziun il mument stabila. Tenor il BAG hai dà las davosas emnas mo 17 cas per 100'000 abitants ed abitantas. I n'haja er betg pli dà erupziuns pli grondas dapi il champ da musica il fanadur.
Quai na munta dentant betg che mintga eveniment cun 1'000 persunas u dapli vegn lubì. Per pudair realisar talas occurrenzas dovri ina lubientscha da l'Uffizi da sanadad sut la cundiziun ch'il concept da protecziun persvada:
Per occurrenzas grondas vala l'obligatori da purtar mascras ed en bajetgs ston ils plazs esser numerads, per ch'ins sa tgi ch'è stà nua.
Sche tut ils visitaders portian ina mascra na stoppian ins betg ir en quarantina en cas che ina persuna infectada fiss stada en vischinanza, di Marina Jamnicki.
Tenor Jörg Schneider na saja il ristg ch'i dettia puspè dapli infecziuns da corona betg uschè grond. Ils organisaturs dals eveniments gronds sappian per tge ch'i va e lavurian professiunal. Occurrenzas pli pitschnas na sajan betg adina uschè conscient da la problematica.
Sch'i dess puspè erupziuns pli grondas pudess la situaziun vegnir evaluada danovamain e la lubientscha per eveniments gronds er puspè vegnir abolida.


text:
Il venderdi avantmezdi è Salah Abdeslam vegnì transportà en in convoi d'autos da polizia da la praschun en il palazi da giustia en il center da Paris. Era in helicopter ha surveglià il transport ord l'aria.
Tenor l'advocat d'Abdeslam veglia el s'exprimer pli tard. Ils investigaders franzos speran da survegnir da l'um da 26 onns indizis impurtants per ulteriurs plans d'attentats e detagls davart ils attentats a Paris dals 13 da november.
Abdeslam vala sco sulet survivent da la cella islamistica ch’ha commess ils attentats da Paris dal november passà cun 130 morts. El è stà en fugia durant quatter mais avant ch’el era vegnì arrestà a Brüssel ils 18 da mars. Il 27 d’avrigl era el vegnì extradì a la Frantscha.
RR novitads 15:00


text:
Cun il pocal da la Champions League ha il FC Barcelona cunquai ina stagiun perfecta. Suenter il campiunadi spagnol ed il Cup èsi uschia la segunda giada (2009) che «Barça» po far il «triple».
Spert l'emprim gol
Entschiet ha il gieu spert cun in gol en la 4. minuta. Là ha Ivan Rakitic sajettà il bal en la rait, quai suenter lavur preparatorica da Neymar ed Iniesta. Lura è suandà in temp che la squadra da Juventus è restada senza gols grazia a ses goli Gianluigi Buffon.
Egualisà pir en segunda mesadad
En la 55avla minuta ha Turin lura fatg il pari. Alvaro Morata ha mess il bal en la rait suenter preparaziun da Lichtsteiner e Tevez.
Predecidì il gieu ha il gol da Luis Suarez en la 68avla minuta al 2:1. Quai suenter ch'il goli da Juventus, Gianluigi Buffon, n'ha betg tegnì enta maun il bal suenter il siet da Lionel Messi. Per il resultat final ha Neymar procurà. Quai mo secundas avant la fin dal gieu.
La prevista avant il gieu:
RR sportissimo 17:00


text:
Scream
Scream (Sîg) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 1996 ad Wes Craven scrit insém a Kevin Williamson.
Custâ 15 migliòṅ ad dòlar, al 'n à pò purtâ a cà 173, dvintànd òṅ di più grand sucès a i butghèṅ dal cìnema ad c'l an lè. 'L à vins al prim prèmi a i Saturn Awards dal 1997 e muciâ sù anc tri séguit: Scream 2 dal 1997, Scream 3 dal 2000 e Scream 4 dal 2011.
Sunt
Campàggna ad Woodsboro. La śóvna Casey Becker (Drew Barrymore), méntar l'è drē a métar sù di popcorn, la ricév na ciamàda a 'l telèfun 'd òṅ ch'l à śbaliâ nùmar. Ma a n è briśa acsè parchè quàl là al tórna a ciamàr-la soquànti vòlti faghénd-ag capìr ch'al sà chi l'è e anc dal dmandi su di film ad scarésa ch'a lē i gh piàśan dimóndi. Sōl s'la rispónd bèṅ la pōl sprar ad scampàr. A s capìs ch'al fà dabòṅ, ch'al gh vōl far dal mâl, a lē e a 'l sò muróś Steve Orth (Kevin Patrick Walls) ch'l è ligâ pîṅ ad sangṿ in sna scrana lè 'd fóra. Quànd i genitōr dla baghéta i tórn'n a cà però i i càtan mòrt parchè la Casey l'iva śbaliâ a numinàr al sasèṅ ad Venardè trédas, dgénd ch'l éra Jason Voorhees invéci ad sò màdar. Al killer dal telefunèṅ, ciamâ Ghostface, 'l è òṅ ch'al s vistìs ad négar cun na mascra bianca adòs ch'la fà gnir in mènt al quàdar "Al Sîg" 'd Edvard Munch.
La nòt dòp Ghostface al próa a masàr a cà sua anc la Sidney Prescott (Neve Campbell), na cumpàgna ad scóla dla Casey, ma al n gh la cava briśa. Subìt dòp a riva lè al sò murōś, Billy Loomis (Skeet Ulrich), ch'al gh dà 'n abràs ma, faghénd acsè, al fà cascàr par tèra al sò telefunèṅ ch'a pâr pròpria qvél dal sasèṅ. Par cal mutìṿ lè chi lò al finìs in parśòṅ.
La Sidney la sa stablìs p'r un pôc a cà dla sò amìga Tatum Riley (Rose McGowan), surèla dal sierìf in secónda e minga tant a pòst Linus dit Lenny (David Arquette). In cal méntar Billy al vèṅ mandâ lìbar dòp ch'la pulisìa l'iva dâ n'uciàda a 'l sò ciamàdi a 'l telèfun e capî ch'al n éra mia stâ lò.
Al caś di masamènt ad Woodsboro 'l è tgnû 'd òć anc da la televiśiòṅ, specialmènt da la giurnalìsta Gale Weathers (Courteney Cox Arquette).
Culòna sunóra
La culòna sunóra dal film, gnuda fóra in dal 1996, la gh'à dèntar ùndas braṅ.
- Youth of America - Birdbrain
- Whisper - Catherine
- Red Right Hand - Nick Cave and the Bad Seeds
- (Don't Fear) The Reaper - Blue Öyster Cult
- Artificial World [Interdimensional Mix] - Julee Cruise
- Better Than Me - Sister Machine Gun
- Whisper to a Scream (Birds Fly) - Soho
- First Cool Hive - Moby
- Bitter Pill - The Connells
- School's Out - Alice Cooper
- Original Motion Picture Score - Marco Beltrami


text:
Nce per i pitli dla Under 9 ąl scumencią n sada ai 30 de setėmber l prim turnoi. Ėi ie jic a Eppan a fé bėn cater partides. La prima contra l Eppan ulache la ne ą nia massa butą. N muessa dģ che on purtruep mé nuef jugadėures y nce sce l vėn mé jugą de trėi contra trėi fņvel per nosc mutons scialdi sfadiėus a tenģ pea cun i autri. Tla segonda partida cun l Bulsan Academy y la terza cun l Lana ąi cialą de tenģ pea, unian for miėures. Nsci ąi tla ultima partida contra l Maran desmustrą na gran ulentą vencian chėsc juech. N gra ti va a nosc trainadėures Larry Sadler y Gabriel Lang che fej n bon lėur cun chisc mutons.
La Under 11 (foto) ą n dumėnia ai 8 de utober jugą a Maran l segondo turnoi de chėsta sajon y ą pudł se purté a cėsa l prim pont. La partides ie jites ora nsci: Gherdėina contra Renon 0:3 y 0:2, Gherdėina contra Maran 1:1 y 0:4 (gol de Leo Moroder)
U15 Gherdėina - Persenon 6:1 (0:0, 3:1, 3:0)
N dumėnia ai 8 de utober ą la scuadra dla Under 15 jugą n cėsa contra l Maran. I mutons ą jugą cun gran mpėni. Tl prim tėmp se ą la doi scuadres mpue cialą ju, l ne manciova nia i tiri sun cassa, ma i ne ulova nia jģ ite. Tl segondo tėmp ą pona l Persenon fat l prim gol, ma l Gherdėina ą abł riesc lessł la reazion y ne ti ą nia plu lascią pro ucajions ai averseres. Per l Gherdėina ąl fat i goi: Leo Messner (3), Ben Linder, Davide Macaluso y Marvin Kasslatter.
U17 Gherdėina - Como 12:2 (3:0, 3:1, 6:1)
N sada ai 30 de setėmber ą la scuadra dla Under 17 jugą tl stadio Pranives de Sėlva contra la scuadra dl Como. Scumencią ą la partida mo drėt valif, davia che i mutons dl Gherdėina ie ruvei ite bel plan tl juech, ma pona, do y do, ąn udł la desferėnzia de livel y i goi da pert dl Gherdėina ie tumei "a mascin". I mutons ą vencił saurģ per 12:2. Chėsta vėnta fej scialdi bon al moral di mutons. I goi per l Gherdėina ie unii fai da: Ben Linder (3), Tobias Fill (2), Kevin Schmalzl, Alexander Vigl, Leo Rabanser, Nicholas Paratoni, Julian Senoner, Leo Messner y Tommy Delucca.
U17 Maran - Gherdėina 3:1 (0:1, 2:0, 1:0)
La scuadra dla U17 ie n sada ai 7 de utober furneda a Maran a fé si partida de campiunat. L Gherdėina ą scumencią scialdi bėn jan danora per 1:0, tl segondo tėmp ąn pona giapą true massa menuc de straufonga y nsci ie l Maran stat bon de valivé ora y daldņ monce de jģ danora de n gol. Ala fin ą l Gherdėina mo purvą de tņ ora l verdiaporta, ma l ne ie stat nia da n fé, dut auter, n se ą mo giapą n gol a cassa ueta perdan nsci la partida per 1:3. Mpo iel da dģ che i mutons se ą purvą dassėnn y ą jugą do la rata na bona partida. Per l Gherdėina ą Tobias Fill fat l gol.
U19 Gherdėina - Cortina 0:3 (0:0, 0:1, 0:2)
Sciot per chėsta partida de n dumėnia ai 1. de utober. La ą scumencią drėt bėn y n se ą giapą l prim gol permņ puech dan la fin dl segondo tėmp. I ultimi doi goi ą chėsta scuadra pona nce permņ giapą ti ultimi cater menuc dla partida. L Cortina ą scumencią a druché deplł y ą vencił la partida per 3:0 trajan bėn 45 iedesc sun cassa (l Gherdėina mé 19 iedesc), che desmostra inņ la boniscima statistica de nosc verdiaporta.
La proscima partides di jėuni n cėsa: La U17 jugherą n sada ai 14.10. dala 17.00 contra l Asiago.


text:
Dals 20 da december fin ils 13 da schaner avevan ils responsabels da l'uniun Bernina Glaciers previs da pudair avrir il Lago Bianco sin il pass dal Bernina. Glaziologs ed experts da segirezza avevan dà glisch verda, sche la cuverta da glatsch saja fin lura grossa avunda.
Uss haja la natira fatg in stritg tras il quint, ha ditg Kaspar Howald, il directur da Valposchiavo Turismo. Perquai ch'i saja vegnì fraid pir tard na saja il glatsch anc betg stà gross avunda, cura ch'ins haja mesirà la grossezza. E perquai ch'igl haja uss dà ina grossa cuverta da naiv sin il lai na possia quest glatsch er betg pli vegnir pli gross. Perquai na possian ins uss tuttina betg dar liber il lai per patinar. La segirezza na possia betg vegnir garantida.
RR novitads 15:00


text:
In nov sistem da subvenziuns duai far ils purs fits per la concurrenza a l’ester.
Da quest avis è l’associaziun tetgala per l’economia Economiesuisse. Perquai propona ella da midar il sistem da subvenziuns. I na dettia nagina cuntradicziun tranter in’avertura dal martgà parziala ed in’agricultura che produceschia cun success. Quai ha communitgà Economiesuisse.
Economiesuisse sa basa sin in studi ch’ella ha laschà far. Quel mussa co che la cumpetitivitad da l’agricultura svizra pudess vegnir rinforzada e co ch’ils purs pudessan sa preparar sin in’ eventuala cunvegna da commerzi liber.
Ils purs n'èn betg cuntents cun la proposta
Els sajan bain pronts da discutar davart cunvegnas da commerzi liber di il president da l'uniun purila svizra Markus Ritter. El spetga dentant ch'er lur interess vegnian resguardads. Che l'industria profiteschia sin donn e cust da l'agricultura na saja betg acceptabel. La proposta dad Economiesuisse na vegnia betg en dumonda.
RR actualitad 07:00


text:
Era sche la criminalitad en Svizra va enavos dapi il 2012, teman blers attatgas violentas. Quai mussa ina retschertga che la scol’auta da Turitg per scienzas applitgadas ha fatg cun bundant 2’000 persunas. Passa la mesadad da las persunas intervistadas observan dapli criminalitad, malgrà che la statistica da la Confederaziun di il cuntrari.
Mintga terza persuna intervistada ha in curius sentiment la notg en ils meds da transport publics. E mintga 6avla persunas porta in spray da paiver cun sai. Experientschas concretas cun la criminalitad han percunter be paucs fatg.
Differents motivs per la tema
Il consum d'emetturs da televisiun privats rinforza la tema, il consum da gasettas surregiunalas reducescha ella. Quai almain tenor il studi. La tema da violenza vegnia dentant era svegliada entras partidas da la dretga. Pli fitg che las persunas vesian sasez a la dretga e pli fitg che questas persunas èn tenor il studi da l'avis che criminalitad saja in problem.
RR novitads 11:00


text:
A blers na saja quai gnanc conscient ch'i dat insumma anc egualitad, uschia Tamara Gianera. Er ella sezza haja pir constatà cun il temp che l'egualitad n'è anc betg realitad, er sch'ella aveva pensà ch'ella creschia si en in mund egual. Durant il di da las dunnas è quai sa chapescha er in tema.
Blera lavur spetga
Cunzunt tar las pajas datti anc blera lavur – quellas na sajan simplamain anc adina betg egualas. Per quai datti dentant er il post per egualitad tranter um e dunna. Sch'ina dunna ha il sentiment ch'ella fadigia pli pauc che ses collega masculin lura po ella ir tar il post per egualitad, quel cusseglia e segida. Sch'i è necessari fin avant dretgira. Savens tanschia quai dentant da far il pass tar il superiur per cuntanscher il resultat giavischà, numnadamain tuttina bler paja sco il collega masculin.
Dapli dal di da las dunnas en l'ura tematica da las 11:00-12:00.
RR actualitad 11:00