text:
I sa tractia dad ina schanza singulara, che la Svizra possia far pli enconuschent sias fermezzas en l'entira regiun, communitgescha il schef da «Präsenz Schweiz». L'exposiziun mundiala dura sis mais – 192 pajais en da la partida. Il pavigliun svizzer ha ina front cun spiaghels en furma d'in dratguir ed in tarpun da bainvegni cotschen da 700 meters quadrat.
En l'intern vegni mussà destinaziuns turisticas. Plinavant sa preschenta la Svizra sco center d'innovaziun cun differents projects che vegnan preschentads. Il budget per la preschientscha da la Svizra munta a radund 15 milliuns francs. La mesadad dals daners vegnan tranter auter dad interpresas svizras, sco per exempel Schindler, Rolex AG, Clariant, Novartis, Nestlé u er Roche.
Critica gia ordavant
La participaziun e cunzunt il sponsoring per il pavigliun svizzer avevan gia avant dus onns chaschunà grondas discussiuns. Il 2019 era vegnì enconuschent ch'il concern da tubac Philip Morris vegnia a sustegnair il paivgliun cun plirs tschientmillis francs.
Suenter critica da differentas partidas, da l'Organisaziun mundiala da sanadad WHO ed er pliras organisaziuns svizras ha alura il minister da l'exteriur Ignazio Cassis decis da desister sin il sustegn da 1,8 milliuns francs.


c: text/html

text:
Arch (BE)
Arch a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Seeland, in de la region aministrativa omònima, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 6.4 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1531 abitant.
El cumün de Arch al se tröva a una altitüden de 450 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bettlach (SO), Bibern (SO), Grenchen (SO), Leuzigen, Rüti bei Büren.
StoriaModifega
RiferimentModifega
Ligam de föraModifega
- Arch in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Vereinigung für Heimatpflege Büren Distributor of numerous publications about Arch and the Büren district (Todesch)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Durant ina notg fraida l’atun 2001, èn Arno Schuoler e ses team vegnids alarmads. «In aviun cun 33 persunas è crudà giu a Bassersdorf», di l’alarm. Arrivà al lieu, giascha l’eroplan alv, rut en duas parts amez il guaud ch’è cuvrì cun naiv e tschajera. La part davant sco era davos èn anc entiras ma brischan. La part entamez è sfratgada en tocca.
Da las 33 persunas èn 24 mortas, nov han survivì la crudada. Il giuven pumpier da Mustér aveva lura 27 onns ed era gnanc sis mais tar ils pumpiers da Turitg, nua ch’el lavura anc oz. La crudada da la Crossair 3597 era l’emprim grond cas dad Arno Schuoler e resta era ses pli grond en sia vita sco pumpier da professiun.
20 onns èn passads dapi la crudada. Uss visita Arno Schuoler per la terza giada il lieu nua ch’e l’aviun è crudà, RTR accumpogna el sin quella visita dal lieu tragic. Co quai era per Arno pudais Vus tadlar qua:
Sco ch’il lieu da la crudada vesa ora pudais guardar en quest video:
La sanadad psichica
Cas sco quel a Bassersdorf, ni en general cas grevs cun morts u culps tragics, n’èn betg adina simpels da vegnir a frida cun tut. Ils emprims dis suenter il cas fatschentavan ils maletgs schon anc il pumpier Arno, mo el sappia ir bain enturn cun tut. Uschia occupa il cas da Bassersdorf oz n’era betg pli l’um da 47 onns.
Ils maletgs dals morts ed ils corps ch’eran per part brischads enfin la quaissa, quels na ves jau betg pli en il mintgadi.
Per elavurar da quels cas gida ad Arno da discurrer surlonder sin la centrala dals pumpiers. Sche gliez na gida betg, emprova el da stgatschar ils maletgs sin il velo sin via a chasa. El va numnadamain mintga di a lavurar cun ses velo. In viadi è 30 minutas. Sch’il viadi a chasa na tanscha betg, fa Arno anc in pèr rundas supplementaras ed è lura enfin trais uras sin il velo e taidla magari musica da «Metallica» vitiers, per propi serrar giu cun ils cas. Sper tut quai gida dentant era sia famiglia d'elavurar ils cas. Arno Schuoler ha dus uffants creschids da 24 e 26 onns. Cun la mamma dals dus giuvens creschids è Arno divorzià. Uss abitescha el dapi quatter onns cun sia nova partenaria ed ils teenagers da lezza a Geroldswil sper Turitg.
Per la famiglia n’èsi dentant era betg adina simpel ch’Arno è pumpier. Els sentan co il di dad Arno è stà, e sch’insatge occupa el u betg. Il pli grev en quels muments saja, sch’el na less betg discurrer surlonder, dian Gabriela, Jill e Kim Eigenherr.
I fa mal a mai da vesair sch’insatge turmenta Arno ed el na less betg discurrer surlonder.
La partenaria Gabriela sa, ch’el na raquinta betg immediat sch’insatge grev e capità. Il bler raquinta el quai pir in mais suenter il cas.
Cun ils onns ha la famiglia emprendì dad ir enturn cun la situaziun. Ed era sch’i na ha betg dà in grond cas, haja Arno adina insatge interessant da raquintar, per exempel d’in exercezi. Vinavant saja era la structura dals dis flot e porti bler variaziun. Damai ch’Arno lavura adina 24 uras ed ha suenter dus dis liber.
Il mintgadi
RTR n'ha betg be accumpagnà Arno a Basserdorf, mabain in entir di tar ils pumpiers da la plazza avitaca a Turitg. Sin palpiri è il mintgadi dad Arno Schuoler e ses collegas planisà minuziusamain. Las 07:00 entschaiva il servetsch, lura sesida, pli tard sport, differents exercizis e lavurs individualas, sco per exempel lavar las mascras dals apparats da protecziun da flad. Davent dad ina secunda sin l’autra sa il plan dentant vegnir mess sin il chau.
Il pli fitg vid mia lavur fascinescha mai che jau vom a lavurar e na sai betg tge ch’il di porta.
Ils 31 umens ed ina dunna han uss 24 uras servetsch. Lura surprenda la proxima gruppa ed Arno e ses collegas han dus dis libers. Suenter han els puspè in servetsch da 24 uras.
Per il mument è Arno gist partì en sin la centrala tar ils pumpiers da la plazza aviatica da Turitg. Els èn responsabels per l’entir nord da Turitg. Suenter sis mais turna Arno lura puspè tar ils pumpiers en la citad da Turitg. E suenter quest temp puspè enavos sin la plazza aviatica. Uschia roteschan ils pumpiers mintga sis mais tranter la plazza aviatica e la citad.
Arno Schuoler è uss dapi 20 onns pumpier da professiun. Avant era el l’emprim pumpier da milissa a Mustér e suenter pumpier da milissa a Turitg e lavurava dasperas sco tipograf. Cun il temp ha la lavur sco pumpier dentant fascinà el talamain, ch’el ha visà cun 27 onns sia plazza sco tipograf e fatg l’examen d’admissiun per daventar pumpier da professiun.
Emprim cas dal di per Arno
L’emprim cas dad Arno per oz èn demonstrantas e demonstrants. Ellas ed els han bajegià ina tur or da bambus amez la citad da Turitg, per far attent sin il clima. Vi da la tur da circa quatter meters, pendan duas giuvnas en mattas da giaschair. Per prender engiu las giuvnas dovri ina truppa speziala dals pumpiers, ils spezialists per l’autezza. Tar lezza tutga era Arno. Uschia ch’Arno charrescha ensemen cun ses collega David Gwerder, cun glisch blaua permez Turitg, enfin l’Uraniastrasse sper la staziun principala.
Al lieu emprovan Arno e David da deliberar las duas giuvnas ensemen cun l’agid da la polizia ed auters pumpiers. Suenter passa in’ura èn las duas giuvnas puspè giun plaun.
Per di han ils pumpiers sin la plazza aviatica enturn sis cas. Era oz avevan ils pumpier adina insatge da far. Da las duas demonstrantas en la citad, ina chazzetta che brischava en ina chasa da pliras famiglias enfin tar plirs cas pitschens sin la plazza aviatica sezza.
La notg
Bainbaud èsi lura saira ed ils pumpiers pon guardar televisiun, dar gieus ensemen u leger en lur chombras. Mintgina e mintgin ha numnadamain in’atgna chombra cun in letg, ina stgaffa ed in lavabo. Ils pumpiers dorman dentant adina cun in’ureglia averta, per cas ch’i dess in alarm.
Quella notg era dentant ruassaivla ed Arno e ses collegas han pudì durmir tut la notg, enfin che la nova gruppa ha surpiglià il servetsch la damaun las 07:00 uras.
Suenter la surdada è Arno sa mess sin via a chasa cun ses velo. E perquai ch’i n’ha betg dà in cas grev durant ses servetsch, sa el oz ir a chasa sin via directa, senza tadlar musica da «Metallica» e senza stuair far rundas supplementaras.
Lavur da diplom
Questa Marella è vegnida producida da Ronja Muoth sco lavur da diplom a la Scola da schurnalissem MAZ a Lucerna.


text:
apendice
Lombard[modifega]
Nom
apendice m f (pl:) - scrivud con la Noeuva Ortografia Lombarda - dialet:
- part d'un liber metuda in fond al liber medesim che la serviss de ciarificà un quaicoss che 'l gh'hà besogn de vesser tratad in maner pussee completa
- part del corp d'un animal cilindrica streta e longa
- (est.) part cilindrica streta e longa d'un oget
Variant
Sillabazzion
- a | pen | dì | ce
Parnonzia
sing: IPA: /apen'diʧe/ (dialet: MI- )
pl: IPA: /apen'diʧi/ (dialet: MI- )
Etimologia / Derivazzion
la gh'è nò l'etimologia; se te voeuret, tàcheghela
Traduzzion
Riferiment
- Ambrogio Maria Antonini (1996). Vocabolario Italiano Milanese. Libreria Milanese, pag. 32. ISBN 88-7955-083-7 MI-


text:
Tut las persunas che vivan u lavuran en Svizra ston pajar contribuziuns a la AVS a partir dal 1. da schaner che suonda l'onn ch’ellas han cumplenì 20 onns, fin la vegliadetgna da pensiun (64 onns per las dunnas e 65 onns per ils umens). L'obligaziun cumenza cun 17 onns, sche Vus lavurais gia. Ed ella vala anc suenter la vegliadetgna da pensiun, sche Vus cuntinuais cun in'activitad da gudogn.
La renta da vegliadetgna che Vus survegnis suenter il pensiunament dependa da la summa totala da las contribuziuns che Vus avais pajà a la AVS durant Vossa vita.
Vus n’avais betg in’activitad da gudogn
Sche Vus n’avais betg in’activitad da gudogn, stuais Vus pajar ina contribuziun minimala da 503 francs per onn a la AVS. Quai è per exempel il cas, sche Vus studegiais u sche Vus essas pensiunada u pensiunà avant la vegliadetgna ordinaria, sche Vus survegnis ina renta da l’assicuranza d’invaliditad, diarias per persunas malsaunas u diarias per accidents ubain sche Vus essas senza lavur ed avais gia pers il dretg da schurnada. Questa summa cumpiglia er las contribuziuns obligatoricas per l’assicuranza d’invaliditad e l’indemnisaziun da la perdita da gudogn.
Resguardai per plaschair: Persunas maridadas senza activitad da gudogn na ston pajar nagut, sche lur consorta u lur consort ha in'activitad da gudogn e paja almain il dubel da la contribuziun minimala annuala (pia 503 francs x 2 = 1006 francs). Il medem vala per la partenaria registrada u il partenari registrà.
Sin la pagina d’internet da l’Uffizi federal d’assicuranzas socialas pudais Vus calcular online las contribuziuns che Vus stuais pajar en Voss cas.
Vus essas emploiada u emploià
Las contribuziuns a la AVS (8,7 pertschient da la paja) vegnan pajadas per la mesadad da Vus e per la mesadad da Voss patrun. Quel s’occupa da tut: El deducescha las contribuziuns a la AVS directamain da Voss rendaquint da la paja e las transferescha a la cassa da cumpensaziun.
Resguardai per plaschair: Ultra da las contribuziuns a la AVS stuais Vus e Voss patrun er pajar las contribuziuns obligatoricas per l’assicuranza d’invaliditad, per l’indemnisaziun da la perdita da gudogn e per l'assicuranza cunter la dischoccupaziun.
Sin la pagina d’internet da l’Uffizi federal d’assicuranzas socialas pudais Vus calcular online las contribuziuns che Vus stuais pajar en Voss cas.
Vus avais in’activitad da gudogn independenta
Sche Vus avais in’activitad da gudogn independenta, stuais Vus pajar sezza u sez las contribuziuns a la AVS (normalmain 8,1 pertschient da Vossas entradas). As drizzai ad ina cassa da cumpensaziun per savair, co che Vus stuais proceder.
Resguardai per plaschair: Ultra da las contribuziuns a la AVS stuais Vus er pajar las contribuziuns obligatoricas per l’assicuranza d’invaliditad e per l’indemnisaziun da la perdita da gudogn.
Sin la pagina d’internet da l’Uffizi federal d’assicuranzas socialas pudais Vus calcular online las contribuziuns che Vus stuais pajar en Voss cas.
Vus cuntinuais a lavurar suenter la vegliadetgna da pensiun
Sche Vus cuntinuais a lavurar suenter la vegliadetgna da pensiun, stuais Vus pajar er vinavant las contribuziuns a la AVS/AI/UCG.
Contribuziuns a l’assicuranza cunter la dischoccupaziun na stuais Vus percunter betg pli pajar: A partir da la vegliadetgna da pensiun ordinaria n’avais Vus numnadamain nagin dretg pli sin l’assicuranza cunter la dischoccupaziun.
Las contribuziuns che Vus pajais durant quest temp vegnan incassadas da la part da Vossa paja che surpassa ina tscherta summa libra (actualmain 1400 francs per mais resp. 16 800 francs per onn).
Sche Vus lavurais per plirs patruns, vala la summa libra per mintga singula relaziun da lavur.
Sin la pagina d’internet da l’Uffizi federal d’assicuranzas socialas pudais Vus calcular online las contribuziuns che Vus stuais pajar en Voss cas.
Vus giais a l’exteriur
Sche Vus giais a l’exteriur, na pajais Vus per ordinari naginas contribuziuns a la AVS pli en Svizra.
En tscherts cas (per exempel sche Vus essas davent mo per in temp limità u sche Vus lavurais per in patrun svizzer) e cun observar tschertas cundiziuns pudais Vus cuntinuar a pajar las contribuziuns a la AVS obligatoricas en Svizra u almain As participar a la AVS facultativa (per exempel sche Vus giais en in pajais che na fa betg part dals stadis da la UE/AECL).
Per vegnir a savair en detagl tge pussaivladads ch’i dat en Voss cas, pudais Vus As drizzar directamain a Vossa cassa da cumpensaziun da la AVS u a la represchentanza svizra a l’exteriur da Voss pajais da domicil futur.
Vus pudais empustar da tut temp in extract dal conto da Vossas contribuziuns a la AVS. Sche Vus constatais sbagls u inexactadads, pudais Vus pretender che Vossa cassa da cumpensaziun curregia l’extract entaifer 30 dis suenter che Vus l’avais retschavì.
Igl è obligatoric da pajar las contribuziuns a la AVS. Tuttina èsi per differents motivs pussaivel che Vus n’avais betg adina pajà las contribuziuns e che Vus avais perquai mancanzas da contribuziuns.
Per exempel: Vus n'avais pajà naginas contribuziuns durant Voss studi.
Sche Vus n’avais betg adina pajà las contribuziuns, è Vossa renta da la AVS pli bassa. Sch’i manca per exempel in onn da contribuziun, vegn Vossa renta ad esser per var 2,3 pertschient pli bassa.
Las contribuziuns mancantas pudais Vus pajar pli tard. Quai è dentant pussaivel mo per mancanzas dals ultims tschintg onns. Mancanzas da contribuziun ch’èn resultadas pli baud, na pon ins betg cumpensar cun pajaments supplementars.
As drizzai a Vossa cassa da cumpensaziun per vegnir a savair, co che Vus stuais proceder.
La pagina Provediment da vegliadetgna explitga il princip da las trais pitgas che furman il sistem da provediment en Svizra.
Tut las infurmaziuns impurtantas davart las contribuziuns a la AVS ch’èn relevantas per Voss cas survegnis Vus da Vossa cassa da cumpensaziun.
Sin la pagina da l’Uffizi federal d’assicuranzas socialas chattais Vus ina glista cun las dumondas frequentas davart las contribuziuns a la AVS.
Fegls d’infurmaziun davart las contribuziuns a la AVS chattais Vus sin la pagina d’internet dal Post d’infurmaziun da la AVS/AI.
Infurmaziuns specificas davart las contribuziuns da la AVS/AI per persunas che bandunan la Svizra chattais Vus sin la pagina Dumondas e respostas davart la AVS da l’Uffizi federal d’assicuranzas socialas, sin il fegl d'infurmaziun «Lavurantas e lavurants a l’exteriur e lur confamigliars» e sin la pagina d’internet dal Post d’infurmaziun da la AVS/AI.
Infurmaziuns davart quest tema chattais Vus er sin la pagina Pensiun a l’exteriur.
Infurmaziuns davart las mancanzas da contribuziuns a la AVS chattais Vus sin la pagina d’internet dal Post d’infurmaziun da la AVS/AI.


text: Lorem ipsum dolor site amet, consectetur ipsum sit adipiscing elit. In bibendum sit amet nunc non. Lorem ipsum dolor site amet, consectetur ipsum sit adipiscing elit. In bibendum sit amet nunc non. Lorem ipsum dolor site amet, consectetur ipsum sit adipiscing elit. In bibendum sit amet nunc non. Lorem ipsum dolor site amet, consectetur ipsum sit adipiscing elit. In bibendum sit amet nunc non. Lorem ipsum dolor site amet, consectetur ipsum sit adipiscing elit. In bibendum sit amet nunc non. Lorem ipsum dolor site amet, consectetur ipsum sit adipiscing elit. In bibendum sit amet nunc non. Lorem ipsum dolor site amet, consectetur ipsum sit adipiscing elit. In bibendum sit amet nunc non. Lorem ipsum dolor site amet, consectetur ipsum sit adipiscing elit. In bibendum sit amet nunc non. Lorem ipsum dolor site amet, consectetur ipsum sit adipiscing elit. In bibendum sit amet nunc non. Lorem ipsum dolor site amet, consectetur ipsum sit adipiscing elit. In bibendum sit amet nunc non. Lorem ipsum dolor site amet, consectetur ipsum sit adipiscing elit. In bibendum sit amet nunc non.


text:
L'onn passà ha «La Pagina da Surmeir» gì a disposiziun in budget da radund 340’000 francs. Per l’ina vegn la gasetta surmirana finanziada entras inserats e dals radund 1’200 abunents, per l’autra datti daners dal maun public. Ina cumpart impurtanta èn ils radund 100’000 francs ad onn che «La Pagina da Surmeir» survegn da l’Agentura da novitads Rumantscha ANR sco contribuziun per la promoziun da la pressa rumantscha. Sco cuntraprestaziun sto «La Pagina da Surmeir» trametter mintga di in artitgel a la ANR. Senza ils daners da l'ANR fissi impussibel per «La Pagina da Surmeir» da surviver en la furma actuala.
Contract sto vegnir prolungà
Il contract tranter l'ANR e «La Pagina da Surmeir» vala gia dapi l’onn 2000, el è adina puspè vegnì prolungà automaticamain. Il contract actual vala anc enfin la fin da l’onn 2018. Sch’il contract vegn puspè renovà, è per il mument intschert. La raschun è che l’ANR sto s’organisar da nov ils proxims onns ed il medem mument lavura la Lia Rumantscha vi d’in nov concept per las medias rumantschas. Sco quai che Martin Gabriel, il president da l’Agentura da novitads rumantscha ha ditg, na saja il mument betg anc segir, sch’il contract cun l’Uniun rumantscha da Surmeir possia vegnir prolungà a partir da l’onn 2019.
Paginas rumantschas en gasetta tudestga?
Tar l’editura da «La Pagina da Surmeir», l’Uniun rumantscha da Surmeir ponderesch'ins ussa, sco che l’avegnir da la pressa surmirana pudess vesair ora. Gian Sonder, il president da l’uniun ha ditg, ch’ina pussaivladad fiss ina collavuraziun cun las gasettas «Pöschtli», «Novitads» u la gasetta turistica da Savognin. Decis n'hajan ins però anc nagut. Ina gasetta bilingua empè d’ina gasetta quotidiana per l’entir intschess rumantsch vegnia favurisada, perquai ch’il privel saja grond da vegnir memia fitg sut las rodas en ina gasetta rumantscha surregiunala, ha ditg Gian Sonder.
Las finanzas da la PDS (quint 2016)
RR actualitad 12:00


text:
Trais dis suenter las elecziuns parlamentaras ha la primministra svedaisa, Magdalena Andersson, concedì sia terrada ed annunzià da demissiunar. Il champ conservativ-dretg haja cuntanschì ina maioritad en las elecziuns. Andersson è stada dapi il november passà primministra. Sia partida, ils socialdemocrats, era a la testa da la regenza dapi otg onns.
Conservativs e democrats svedais vulan furmar nova regenza
Il schef dal champ conservativ-dretg, Ulf Kristersson, ha annunzià da vulair cumenzar da furmar ina nova regenza. In dals partenaris da Kristersson en il champ èn ils uschenumnads Democrats svedais. Questa partida ha cuntanschì en las elecziuns in fitg bun resultat. Ulf Kristersson sto uss s'arranschar cun la partida che stat lunsch a la dretga per la nova regenza.


text:
La Svizra reagescha sin la situaziun en l'Afganistan e la grond'offensiva dals Taliban. Ord raschuns da segirezza vegnian las 3 persunas svizras che lavuran actualmain là per il Departament federal d'affars exteriurs (DEZA) a bandunar uschè spert sco pussaivel il pajais. Quai ha annunzià questa saira la secretaria da stadi da l'EDA, Livia Leu. La situaziun en il pajais pegiureschia di per di.
Radund 40 emploiads indigens, che lavuran per la Svizra en l'Afganistan survegnan ensemen cun lur famiglias in uschènumnà visum umanitar per vegnir en Svizra.
Organisaziuns umanitaras preoccupadas
Tenor l'Agid svizzer als fugitivs ed Amnesty International duai la Svizra conceder a persunas da l'Afganistan cun ina dumonda d'asil refusada, in'admissiun provisorica. Enstagl che quels sajan durant in pli lung temp dependent da l'agid d'urgenza, duain els survegnir in status da dimora che lubeschia da manar ina vita normala, han ditg l'Agid svizzer als fugitivs ed Amnesty International sin dumonda da l'agentura da novitads Keystone-sda.
La mesemna aveva la Svizra decidì da betg trametter enavos il mument, requirents d'asil refusads en l'Afganistan.
Situaziun pli e pli precara
Depi che las truppas internaziunalas han bandunà l'Afganistan l'avrigl passà vegn la situaziun mendra e mendra. Entant han ils Taliban militants occupà e controlleschan passa la mesadad da tut las capitalas da las provinzas. Suenter Kandahar, la segund gronda citad, èn ils Taliban curt avant la chapitala Kabul.


text:
La cuntrada è curclada d'ina bella cuverta da naiv e tuttenina cumenzi a plover. La plievgia lai svanir la naiv ni che la naiv survegn faudas. La raschun da l’aura variabla cun naiv e plievgia, vents ed aria miaivla è l’Atlantic, di Jörg Zogg dad SRF Meteo. Las zonas da pressiun bassa portan fronts d’aria chauda e d’aria fraida ed uschia er aura variabla.
Enviern bletsch e miaivel
Quest enviern è pli bletsch e miaivel, sur tut cumpareglià cun l’enviern precedent. Lez è stà zunt fraid e sitg.
Duas sorts d’enviern
U che l’enviern vegn dominà da l’aria da l’ost, da la Russia, lura è l’enviern fraid e sitg. Ni che l’enviern vegn dominà da l’aria da l’Atlantic, lura è l’enviern bletsch e miaivel.
Massa naiv
Ils proxims dis spetga Jörg Zogg ina massa naiv en il Grischun, tranter 60 e 150 centimeters. Nagina naiv da record, dentant è l’enviern 2017/2018 tuttina in zic auters che auters: I saja bletsch e miaivel.
RR actualitad 17:00


text:
Mudamënc che à da n fé cun chësc
Scrí l'inom de na plata por odëi les mudaziuns dles plates colegades o che se coleghëia cun chëra plata.(Por odëi i mëmbri de na categoria dá ite Categoria:Inom dla categoria). Les mudaziuns dles plates ti osservá speziai é evidenziades en graset.
- D
- Mudazion fata sun Wikidata
- N
- Chësta mudazion à crià na nueva plata (ciara incelista dles plates nöies)
- p
- Chësc ie mé n pitl mudamënt
- b
- Chësc mudamënt ie stat fat da n bot
- (±123)
- Mudaziun dla plata tl numer de byte
- Pagina temporaneamente osservata
27 sët 2022
- Josef Moroder Jumbiërch 18:34 +34 Moroder descuscion contribuc


text:
Trens e bus dal traffic regiunal en Svizra èn per gronda part en in bun stadi e curseschan il pli savens punctual, vul dir pli pauc che 3 minutas retard. En media vegnan 95% dals trens punctualmain a l'arriv. En spezial valia quai per ils trens en il traffic d'agglomeraziun, sin campagna ed en las regiuns muntagnardas scriva l'Uffizi federal da traffic. Trens directs dal tip RegioExpress (RE) ed Interregio (IR) han pli savens retard. El ha publitgà il facit 2020 da las mesiras da qualitad dal traffic regiunal.
Il sistem da mesiraziun serva da giuditgar la qualitad da las prestaziuns da Confederaziun e chantuns che subvenziuneschan il traffic regiunal mintg'onn cun radund 2 milliardas francs.
Main bun è vegnì giuditgà la nettezza suandà da las infurmaziuns per la clientella (annunzia ed avis d'urari).


text:
Il temp, las 20:15, pia suenter il temp da servetsch ordinari, saja vegnì tschernì sapientiv per testar ils process a Payerne. Suenter l'alarm han dus aviuns da cumbat F/A-18 stuì partir aifer 15 minutas. Suenter ch'ils dus jets da cumbat han cuntanschì lur destinaziun han ils pilots gì in trenament da polizia aviatica. Ils resultats vegnan uss evaluads e silsuenter duain ils process, sche necessari, vegnir adattads, uschia l'armada.
Exercizis d'alarm ordaifer ils temps da servetsch ordinaris duain dentant vinavant restar excepziuns. Quels tests dovria dentant, per meglierar l'armada.


text:
Archiv helvetic, 1798–1803
I sa tracta da l'archiv da las regenzas ch'èn vegnidas instituidas tranter 1798 e 1803 alternantamain da la Frantscha e da l'Austria. El cumpiglia actas e protocols dal cussegl da guerra, da la regenza interinala, da la regenza chantunala provisorica, dal cussegl da la prefectura e da la chombra administrativa helvetica.
Sistem d'infurmaziun d'archiv per archivalias ch'èn vegnidas inventarisadas ulimamain.
Ils fonds principals da las "Landesschriften", pia dals documents statals stampads da la biblioteca chantunala e da l'archiv dal stadi dal Grischun dal temp da la Republica da las Trais Lias e da la Helvetica èn registrads en il catalog da biblioteca. Supplementarmain stat er a disposiziun in register sco PDF.
Gebundene Handschriften
Akten


text:
Canederl
I canéderl (o Knödel, dal todesch knot (noeud, gnòcch), o knedlíky in cech) a hinn on piatt tipegh de la todesca sudorientala, austriaga, ceca, slovacca, polacca, trentina, sudtirolesa e bellunesa. A hinn di gròss gnòcch faa-sù cont on impast de pan pòss, cont denter varï rob.
Knödel, Klöße e canederl[Modifega | modifica 'l sorgent]
Se in de la cusina todesca quest gròss gnòcch chì a hinn spantegaa comè cont tant nòmm e variant divers (oltra a Knödel e Klöße), in de la cusina taliana a gh'hinn domà in di cusin regionai del Sudtirol e del Trentin (si come a faseven part de la Contea austriaga del Tirol), del Friul, de la Venezia Giulia, del bellunes e de l'alta Valtellina. In particolar, "canederl" a l'è on termen traduu de Knödel, e che 'l se riferiss domà a i rizett pussee spantegaa in del Tirol. In friulan i canederl el se ciamen chineglis putost che chineghi. A Triest a vengen ciamaa gnochi de pan. In di vaj ladin a ciappen el nòmm de bales putost che balotes, nòmm che riven da bala (che 'l voeur dì balla).
Ona primma rappresentazion di "Knödel" la se troeuva in d'on affresch del 1180 in de la capella de Castel d'Appian[1].
Canederl "salaa"[Modifega | modifica 'l sorgent]
In quel cas chì l'impast a l'è componuu de solet de daditt de pan pòss, lacc e oeuv (ma a gh'hinn anca di variant che dovren, al pòst del pan, la polenta de formenton negher), de solet insavorii cont el speck (o pascetta) (Speckknödel) putost che formai (Käseknödel) e erborinn e farinna.
Da l'impast de tucc i ingredient a vegnen faa-sù di "ball" de 4-6 centimeter de diameter (el formai, se 'l gh'è, el pò vess mettuu in del coeur de la balla), che a hinn peou coeusuu in acqua salada. Poden vess servii cont el broed de cottura putost che "succ", cont de sora el butter desfaa.
El se tratta d'ona pitanza che la gh'ha ona rizetta antiga comè e che, in de la cusina di contadin, el permetteva de dovrà el mangià avanzaa.
Tipegh pitanz per compagnà i canederl in de la version "succia" a hinn: spezzatin (el gulasch), craut, verz cruv, zuccoria selvatega.
Canederl "dolz"[Modifega | modifica 'l sorgent]
La forma a l'è la stessa ma la rizetta a l'è totalment diversa per i Marillenknödel (canederl d'apricot) o per i Zwetschgenknödel (canederl de brugn, da da Zwetschge, che 'l voeur dì brugna in del dialett bavares meridional): el se fa-sù l'impast istess cont pòmm de terra e farinna che la se dovra per fà i gnòcch, e 'l se stend-giò per formà ona sfoeuja spessa pressapôcch un centimeter. I apricot (o i brugn) a vegnen privaa de la gandolla, e in del bus che 'l resta se mett dent on cicin de zuccher e, ona quai vòlta, canella e/o ciòd de garòfol. A part, el vegn brustolii del pan grattaa insemma a butter, zuccher e canella, fin a che el zuccher el se caramela. A quest pont chì, tucc i frutt preparaa prima, se fann-giò in de la sfoeuja e se fann-sù di ballott d'on diameter de 5-7 centimeter. A vegnen faa andà a less, e, quand in còtt, giraa in del pan grattaa preparaa prima. Questa preparazion, in de la tradizion, la vegn minga servida comè on dessert ma comè on piatt unegh.
On'altra variant del canederl dolz a l'è 'l Germknödel, on dolz a forma de canederl, quattaa-sotta da ona salza de solet al gust de vaniglia.
Nòt e alter progett[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikibooks el gh'ha dent test o manuai in su canederli
- Wikiversità el gh'ha dent risorse su canederli
- Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su canederli
Riferiment letterarï[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Maria Teresa Di Marco Marie Cécile Ferré, Canederli , Guido Tommasi Editore, 2001.


text:
Il contract per la cumpra dals aviuns da cumbat F-35A è suttascrit. Il schef d'armaziun Martin Sonderegger ed il manader dal project Darko Savic han signà a Berna la cuvegna cun la regenza americana per 36 jets. Quella ha in volumen da passa 6 milliardas francs.
Il pretsch è liant ed uschia èn ins er sa cunvegnì davart cuntra-fatschentas per l'industria svizra. Uschia han ins er suttascrit ina cunvegna d'offset cun il producider dals aviuns da cumbat Lockheed Martin. Firmas svizras duain survegnir empustaziuns da radund 2,9 milliardas francs.
Betg spetgà sin la votaziun
Cunquai ha la ministra da l'armada Viola Amherd fatg quai ch'ella aveva annunzià l'emna passada, numnadamain da betg spetgar in'eventuala votaziun davart l'iniziativa «Stop F-35». Davart quella fissan las Svizras ed ils Svizzers vegnids il pli baud a savair decider la stad u l'atun da l'auter onn, quai suenter ch'il Cussegl federal ha presentà ses messadi e suenter che las duas chombras dal Parlament federal han debattà.
Initiativa na vegn betg davant il pievel
Ils iniziants e las iniziantas da l'initiativa «Stop F-35» han ussa decis da retrair l'iniziativa. Cun quai ch’ils contracts èn vegnids suttascrits avant il mars 2023 n'era ina votaziun pli pussaivla. Sco ch'ils iniziants e las iniziantas han communitgà vers SRF sajan els dischillus ch'il pievel na possia betg decider. Cuninizianta Priska Seiler Graf da las PS manegia ch'els duain retrair l'iniziativa perquai ch'els na sustegnian betg ina «pseudo-votaziun» en la quala las votantas ed ils votants na pon betg decider davart la decisiun da cumpra.
Quai è ina schleppa per la democrazia directa.
Ils aderents da l'aviun da cumbat han beneventà la decisiun da retrair l'iniziativa. Cusseglier dals chantuns Werner Salzmann (PPS) ha ditg envers SRF ch'el avess giavischà ch'ils iniziants avessan retratg l'iniziativa gia suenter il cumenzament da la guerra en l'Ucraina or da motivs da politica da segirezza.
Avant dus onns aveva ina stretga maioritad da las votantas e dals votants ditg Gea al credit da bun 6 milliardas francs per novs aviuns da cumbat. Strusch in onn pli tard annunzia la cussegliera federala Viola Amherd che l'aviun american F-35 ha persvadì il pli fitg en l'evaluaziun. Ils 36 aviuns duain remplazar fin l'onn 2030 ils F/A-18 e F-5 da l'armada svizra.


text:
Pir cura ch’il sulegl mancà percorsch’ins con bain ch’el fa e quant impurtant ch’el è per nus. In pau da quella glisch e chalira pudais tadlar en l’emissiun dad oz. Il chor viril da Domat fa l’entschatta cun «Il grond sulegl». Suenter dechantan tranter auter il chor maschadà da Vrin, il chor viril-baselgia Savognin ubain il chor maschadà da Mon il sulegl.
Ils titels en l'emissiun
En noss archiv da musica èn da chattar nundumbraivlas registraziuns da chors - en spezial chors rumantschs e grischuns.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Ils catolics da Turitg na dattan betg si il siemi d'in agen uvestgieu. La sinoda ha refusà in postulat che vuleva schliar il fond che finanziescha la fundaziun da l'uvestgieu da Turitg. Dapi il 1990 ha Turitg pajà en quest fond fin oz radund 1,2 milliuns francs.
L'uvestg da Cuira, Vitus Huonder, ha scrit a Turitg che l'uvestgieu haja in dretg moral sin quests daners. El propona da pajar mintgamai in terz per incumbensas culturalas, socialas e per la furmaziun. Sut cultura crudass er la restauraziun dal chastè episcopal a Cuira.
RR novitads 18:00


text:
Teufen (AR)
Teufen a l'è un cumün svizzer del Canton Apenzel de Föra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 15.25 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 5748 abitant.
El cumün de Teufen al se tröva a una altitüden de 837 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bühler, San Gal (SG), Schlatt-Haslen (AI), Speicher, Stein.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Eror de sintassi: Eror in l'utilizazzion del marcador
: a l'è stad indicad nissun test per el marcador
AR
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Official Page (German)
- Official Municipal Newspaper (German)
- Bilder von Teufen (German)


text:
En Val Lumnezia è crudà or ier saira l'electricitad. Curt avant las sis haja dà in'interrupziun en ils territoris da Vella, Degen, Vignogn e Lumbrein ha communitgà Repower. Per passa 100 minutas n'hajan radund 1'300 clients gì nagin current electric. Il motiv per il disturbi è stà in cirquit curt entras in culp da chametg.
Inundaziuns a Lucerna
Ferms urizis cun plievgia intensiva han danovamain inundà la regiun da Lucerna. En blers lieus eran vias e tschalers sut aua. Pertutgads eran Lucerna, Emmen, Buchrain, Rain e territoris en la regiun da Neuenkirch. Plirs corps da pumpiers èn stads en acziun. Pertutgada era er l'autostrada A4 sper Buchrain ch'è vegnida inundada. Er il traffic public era per part interrut


text:
prelecziun da sarah welk
Las scolaras ed ils scolars dalla 3. tochen 6. classa han giu visetas specialas en scola. L'autura tudestga Sarah Welk ha priu la peda da vegnir en Scola Sedrun a preleger ord in da ses cudischs enconuschents – "Sommer mit Opa". Ils affons han tedlau cun bucca e nas las aventuras da Jonas e Marie che han astgau ir cun lur tat en vacanzas – in tat empau auter che quei ch'ils nos ein tgunsch. Il rir ha en mintga cass buca muncau. Silsuenter han ils affons giu la caschun da tschentar damondas all'autura; denter auter han els aschia intervegniu dall'autura co ella anfla las ideas per ses cudischs, con ditg ch'ella drova da scriver las historias ni cons cudischs ch'ella ha gia ediu. Per finir han tuts retschiert ina carta suttascretta dall'autura.
fotografias da Sandro Tomaschett


text:
UNESCO
L’UNESCO (a s lèś /juːˈnɛskoʊ/ in inglés) 'l è n'urganiśasiòṅ mundiàla misa in pē al 16 ad Nuvémbar dal 1945 ch'la s fà càr'g ad tgnir a drē a 'l patrimòni culturàł dal mónd ch'a gh'è bèla e a purtàr avànti l'educasiòṅ, al siénsi e la cultùra. Al léngui ch'i dróan uficialmènt i èṅ 'l Ingléś, al Cinéś, al Francéś, 'l Àrab, al Spagnōl e 'l Rus.
'L è 'l acrònim 'd United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization ch'a vōl dir Urganiśasiòṅ di Paéś Unî par l'Educasiòṅ, la Siénsa e la Cultùra.
I èṅ mémbar dl'UNESCO (a 'l Utóbar dal 2011) 194 paéś più 7 mémbar śuntâ. Al sò quartēr generàl al s cata a Parì e al gh'à anc ssanta ufìsi regiunài stramnâ par tut al mónd.
Òṅ di còmpit dl'UNESCO 'l è quél ad tiràr śò na lista di patrimòni mundiài dal gèn'r umàṅ cuma l'è la Piàsa Granda ad Mòdna in dua a gh'è la Ghirlandèina o Frara cuma sità d'l Arnasamènt.
Da 'l Nuvémbar dal 2017 la sò presidènta l'è la francéśa Audrey Azoulay ch'l'à tòlt al pòst dla bùlgara Irina Bokova.
L'UNESCO l'à patî da spés di daspèt da part di Stat Unî (e anc dal Régn Unî) parchè i pinsàvan ch'la fus 'n òrgan in dal maṅ di cumunìsta e di paéś dal tèrs mónd, druâ par tiràr-'g adòs dal dascrédit. Gl'Americàṅ i s èṅ acsè tirâ via in dal 1984 par pò turnàr in dal 2003. Quànd pò al 31 'd Utóbar dal 2011 l'UNESCO l'à 'rcgnusû fra i sò mémbar anc la Palestìna, chi lōr, insém a Iśraēl, i aṅ tacâ a tgnir férum bèsi e finansiamènt.


text:
Il quartet svizzer cun Jasmina Suter, Camille Rast, Justin Murisier e Semyel Bissig han pers il cumbat da quartfinal encunter ils Svedais, quei suenter che Bissig è crudà ora en la davosa cursa. Grazia al meglier temp è la Svezia sa qualifitgada per il mezfinal. La finala han ils Svedais pers il duel per il terz e quart plaz encunter l'Austria.
Per la Svizra èsi in'ulteriura trumpada en in event da team. Gia als campiunadis mundials a Cortina aveva l'equipa svizra, ch'era anc daventada il 2018 a Pyeongchang campiun olimpic en questa disciplina, stuì sa cuntentar be cun il quart plaz.
Norvegia è victur
- 1. Norvegia
- 2. Germania
- 3. Austria
- 4. Svezia
- 5. Svizra
Gudagnà l'event da team ha la Novegia, quai cun las atletas Kristina Riis-Johannessen e Kristin Lysdahl e cun ils atlets Sebastian Foss-Solevaag e Leif Kristian Nestvold-Haugen.


text:
Quai ch'el haja stuì subir las ultimas emnas na giavischia el a nagin, ha Pierin Vincenz laschà communitgar via in'agentura da communicaziun. Tenor las circumstanzas giaja quai bain cun el, ed el engrazia a tuttas e tuts che l'hajan sustegnì en quest grev temp.
Jau ma sent bain – tenor las circumstanzas. Jau engraziel a tuttas e tuts ch'èn loials e ma sustegnan durant quest grev temp.
Il fatg ch'ins haja instradà ina procedura cunter el saja stà ina surpraisa, declera Pierin Vincenz vinavant. Na-necessari e na-commensurà saja stà l'arrest d'inquisiziun, di Vincenz, perquai che las transacziuns discutadas sajan gia veglias e documentadas fitg bain. Vincenz ha era repetì e punctuà ch'el renviescha tut las inculpaziuns en il rom da la procedura cunter el, e vegnia a sa dustar cun tut ils meds a disposiziun.
Jau renviesch anc adina las inculpaziuns en il rom da la procedura penala cunter mai, e vegn a ma dustar cun tut ils meds a disposiziun.
Vincenz era vegni arrestà la fin da favrer e seseva dapi lura en arrest d'inquisiziun – tranter auter pervi da suspect da gestiun malfidaivla en connex cun l'administraziun fiduziaria. Inculpaziuns che Pierin Vincenz sez ha adina dementì detschartamain.
Libertad cun cundiziuns «remplazzantas»
La procura publica suprema da Turitg ha dà enconuschent che l'anteriur partenari da fatschenta da Vincenz tar la societad da cartas da credit Aduno saja era liber. Las inquisiziuns sajan progredidas bain – e perquai dastgian els esser libers cun «differentas cundiziuns che remplazzan l'arrest». Pli concret n'ha la procura publica betg descrit las cundiziuns. Las inquisiziuns cunter tut las persunas inculpadas marschian vinavant.
RR novitads 06:00
Recapitulaziun
- Finma investighescha transacziuns da Aduno e Raiffeisen, nua che Pierin Vincenz gioga ina rolla (tar Aduno sco president dal Cussegl d'administraziun, tar Raiffeisen sco CEO). Da sclerir: Sch'i ha dà in cunflict d'interess ubain schizunt donns, cura che Raiffeisen ha cumprà Aduno.
- December 2017: Finma sistescha la procedura cunter Pierin Vincenz, suenter che lez è sa retratg da tut las funcziuns da manar tar la Helvetia.
- December 2017: Aduna e Raiffeisen fan denunzia penala cunter Pierin Vincenz ed in'ulteriur commember dal cussegl d'administraziun.
- 25-01-2018: Vincenz desista dal presidi en il Cussegl d'administraziun da la Repower.
- 27-02-2018: La polizia interroghescha Pierin Vincenz e fa perquisiziuns en pliras chasas. La procedura marscha cunter Vincenz e 4 ulteriuras persunas.
- 3-3-2018: Pierin Vincenz vegn en arrest d'inquisiziun.
- 16-5-2018: Dretgira prolunghescha arrest d'inquisiziun.
- 12-6-2018: Procura publica lascha liber Pierin Vincenz cun cundiziuns. Las inquisiziuns continueschan.


text:
Pruvincia de Cremuna
La Pruvincia de Cremuna a l'è 'na provincia de la Lombardia.
LenguaModifega
La lengua ufizial de la pruvincia l'è dumà l'italian.
In ogni cas, el se cunserva ancamò adess el lumbard, spartii giò in dò variant principai: el cremasch a nord e 'l cremunes a süd. El cremasch l'è ciarament un dialet lumbard uriental, cun di fort vesinanz cunt i parlà de la Bassa bergamasca. El cremunes el gh'ha di carater püssee uriginai e una quai relaziun cunt el bass bressan, ma anca cun l'emilian. In d'un quai paes, cumagn de Vulungh e Ustian (che se tröven in sü la riva uriental de l'Oj), se parla bressan. Arent a Casal, giò in de la Bassa cremunesa, la lengua l'è urmai emiliana, e la gh'ha di fort cunessiun cunt el parmesan e 'l mantuan.
Àlter progettModifega
- Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su provincia di Cremona
- Wikivoyage el gh'ha dent Informazzion turisteghe su provincia di Cremona


text:
Il dumber da passaschiers ch'utiliseschan il traffic da viafier era er il segund quartal dal 2021 anc per radund 40% sut la media dal medem temp il 2019.
Percunter ha il traffic da rauba sin rodaglias pudì crescher per 6% cumpareglià cun l'onn avant la pandemia.
Cumpareglià cun il segund quartal dal 2020 ha il traffic da persunas sin ils binaris dentant puspè pudì far bain bun 65%.
L'augment grond da la dumonda per il transport da persunas sa retardescha suenter la diminuziun en consequenza da la pandemia da Covid-19, communitgescha il servetsch d’infurmaziun per il traffic public LITRA.


text:
- Al portal sid tranter Quinto ed il tunnel dal Gottard è la colonna actualmain 4 kilometers lunga. Quai munta in temp da spetga da radund 50 minutas.
- Il traffic avant il portal nord dal Gottard è entant sa normalisà..
- Dapi mezdi stagnescha il traffic er en il Grischun en direcziun nord. Tras la Tumleastga hai fitg bler traffic tant sin la via chantunala sco era sin l'autostrada A13. Colonnas ed in temp da spetga da fin a mes'ura hai tranter Giuvaulta e Rehanau. Tranter Landquart e Sargans stagna il traffic en direcziun nord sin plirs trajects.
- Tar il tunnel dal San Bernardino hai da omaduas varts colonnas, quai suenter in accident.
Quai annunzian ils servetschs da traffic. L'Uffizi federal da traffic recumonda da guntgir las colonnas dal Gottard, cun ir sin l'autostrada A13 via la ruta dal San Bernardino.


text:
Cuméta
La Cuméta 'l è 'n còrp celèst in gènar dimóndi pìcul, a 'l màsim 'n quàlc sentinàr 'd chilómetar, ch'al sumìlia a 'n asteròid anc s'l è furmâ 'd cumpòst giasâ cuma àqua, munòsid 'd carbòni, metâṅ, anidrîd carbònica e amunìaca ch'i s śònt'n a la pólvra e minerài difarènt. Dascurénd dal Sistéma sulàr na qualchidùna la riva da la Fasa 'd Kuiper, al sò òrbiti i pàsan qvéla 'd Plutòṅ, ma dimóndi da incóra più in là, da 'l Nùvul 'd Oort.
Quànd na cuméta la s davśìna a 'l Sōl, i sò giàs i tàc'n a sublimàr diretamènt in gas par via dla temperadùra più élta dand vita a na cóa da drē e a na bòcia 'd sustànsi vulàtili ch'la s fórma tut dintóran, da chè 'l nóm grèc kouήtnς (kométes) ch'a vōl dir “ch'al gh'à na tèsta 'd cavìi”. P'r efèt dal vènt sulàr a s fórma anc na secónda cóa ch'la n è minga fata 'd pólvra ma 'd jôṅ cauśâ da 'l radiasiòṅ ch'i ténd'n a dasfàr la cuméta.
Cuntrariamènt a qvél ch'a s pòsa pinsàr, i nùcleo dal cuméti i èṅ di quèi dimóndi scûr, da spés più négar dal carbòṅ. Par dir-'n una, la Cuméta 'd Halley la riflèt sōl al 4% dla luś ch'la la culpìs méntar 'l asfàlt dal stradi al riva a 'l 7%.


text:
Internet Archive
Ol Internet Archive l'è una biblioteca dijitala non profit qe la g'ha come obietiv qell de consentir un "acess universal a la conoscenza".[1][2] La dà un spazio dijital permanent per l'acess a di collezion de material dijital qe i g'ha dent, tra l'olter, sit web, audio, imajin in moviment (video) e liber. Internet Archive l'è stait fondad da Brewster Kahle ind el 1996 e al fa part de la IIPC (International Internet Preservation Consortium).[3] Come jonta a la so funzion principala de arqiviazion, Internet Archive l'è un'organizazion qe la circa de rivar a l'obietiv de hir-ga Internet libera e dervida, e l'è un'associazion non profit recognossida in manera ofiçal ind i Stats Unids.
I ofiç aministrativ i è a San Francisco, e i data center i è a San Francisco, a Redwood City, e a Mountain View, in California. La plœ granda collezion dijital de la biblioteca l'è l'arqivio web, una sorta di racolta di "fermi imajin" del World Wide Web catalogads segond la data ind la qual i è stait ciapads. Per sicureza g'è un mirror de l'arqivio ind la Bibliotheca Alexandrina in Ejit. L'è permetid a tœts ol caricar e ol scaricar del material dijital da e verso i so server a costo zero.
Al permet anc l'acess a un di plœ grands projets de arqiviazion dijital di liber, l'è part de la American Library Association e l'è recognossid in manera ofiçal dal stat de la California come biblioteca pubblica.[4] La socetaa la g'ha 200 lavorador, e tants de lor i è dree a scanerizar di volœm cartacei ind i center specializads. L'ofeç principal de San Francisco al g'ha trenta lavorador. Internet Archive al g'ha un budget de circa 10 milioni de dollari l'ann qi veng ind la plœ part da una varietaa di fonts: i solds di servizi del web crawling, collaborazion varie, donazion, e la Kahle-Austin Foundation.[5]
Ligam de foraModifega
- www.archive.org - sit ofiçal del projet
- The Wayback Machine
RiferimentsModifega
- ↑ (EN) Internet Archive Frequently Asked Questions
- ↑ (EN) Internet Archive: Universal Access to all Knowledge
- ↑ (EN) Members (International Internet Preservation Consortium)
- ↑ (EN) Internet Archive officially a library.
- ↑ (EN) CabinetMagazine.org


text:
La via da la staziun a Landquart sumeglia plitost ad ina via da quartier: Ella è vegnida en ils onns e sa chatta en in schlet stadi. Ils parcadis n'èn betg plazzads logicamain ed era per persunas cun impediment n'è la situaziun betg optimala. Plinavant hai sut la via lingias d'aua da varga 100 onns. Ord quels motivs tschertga la vischnanca da Landquart dapi radund diesch onns soluziuns.
Uss, ils 19 da matg, po il pievel decider sch'els vulan ina sanaziun da la via da la staziun u betg. Cun la sanaziun duessan suandants puncts vegnir cuntanschì:
- La via duess daventar uschè lada, ch'era camiuns pon cruschar.
- Dapli parcadis.
- I duess dar nagins passapes pli, sulettamain ina pitschna differenza d'autezza tranter via d'autos ed areal da peduns. Quai, per che persunas cun in handicap pon sa mover senza problems.
- Las fatschentas duajan survegnir dapli valur.
«Gea» a sanaziun è probabel - ma tge varianta?
In «Gea» a l'urna saja probabel, cunquai ch'ils resuns da la populaziun eran buns a la davosa radunanza generala. E sche Landquart votescha per ina sanaziun da la via da la staziun, han els duas pussaivladads:
Varianta 1: «Asfalt pur»
- custs: 5,6 milliuns
- entira via asfaltada (inclusiv areal da peduns)
Varianta 2: «Asfalt & plattas da crap natiral»
- custs: 7,9 milliuns
- la via d'autos asfaltada, areal da peduns cun plattas da crap natiral
«Uss èsi da reglar quella chaussa»
Per il president da vischnanca Sepp Föhn èsi fitg impurtant ch'ina da las duas variantas vegnia prendida encunter, sco el ha detg envers il schurnal regiunal da SRF:
La via da la staziun vegn adina crititgada sco punct negativ a Landquart e quai vulain nus ussa reglar.
La suprastanza da la vischnanca priorisescha la segunda varianta. Las plattas da crap natirala sajan pli bellas ed il crap tegnia er pli ditg che l'asfalt. Quai relativeschia er ils 2,3 milliuns francs, che la varianta dus custa dapli.
RR actualitad 07:00


text:
Al Pizzo Badile en la Bregaglia èn dus alpinists da la regiun da Bergamo sa disgraziads mortalmain. Ils dus umens eran partids la sonda da la chamona da Furä en Val Bondasca en direcziun dal culm. La saira vulevan els lura arrivar en la chamona da Gianetti en la Val Masino da la vart taliana. Là n'èn ils dus umens dentant mai arrivads. Squadras da salvament talianas e svizras han tschertga e la finala chattà las duas baras a la basa da la paraid dal culm.
Pizzo Badile Dus alpinists èn sa disgraziads
RTR novitads 17:00


text:
Puschlev
"Ria, Puschlev, perque cha tü es uschè grand!"
Anonim da la Bergiaglia
Puschlev u eir Puschlav (Poschiavo in taliaun, Pusc'ciâf in l'idiom dal lö) es üna vschnauncha svizra i'l chantun Grischun da var 3.500 abitants. Ella appartegna al circul da Puschlev dal district Bernina.
Puschlev as chatta illa Val Puschlev, chi, insembel a la Bergiaglia, es la part dal Grischun, inua ch'as parla taliaun.
GeografiaEdit
Scu ch'ad es sto già dit, as chatta Puschlev illa val cun listess nom, chi es üna val laterela da la Vuclina (Italia); tres sieu territori passa que'l flüm Poschiavino, chi ho origen da la Val Laguné Ota, tar la Fuorcla da Livign, a 2328 meters d'otezza e vo aint il fiüm Adda (Italia).
Illa part süd dal territori da la vschinauncha do que il Lej da Puschlev, chi ho üna superfiss da 1,98 kilometers quadrats ed as chatta a 5 kilometers da la vschinauncha.
Ella es traverseda da la Viafier retica Tiraun-San Murezzan, chi ho bgers staziuns sün sieu territori cumünel (Miralago, Le Prese, Li Curt, Puschlev, Privilasco, Cadera, Cavaglia, Alp Grüm e Ospizi Bernina) e da la via, chi dal cunfin cun l'Italia vo al Pass dal Bernina.
Il punt il pü ot dal territori da la vschinauncha es il Piz Palü, a 3905 meters d'otezza.
IstorgiaEdit
Da la Preistorgia als RomaunsEdit
Ils ogets chattos illa val faun crajer ad üna presenzcha umauna già da l'Eted dal Fier e dal Bronz, ma ils sun memma pochs per avair üna granda tschertezza d'una presenzcha stabel. Ma es que tschiert, cha la Val, abiteda da populaziuns reticas, gnit occupeda dals Romauns als 15 aunz Cristus. Traunter ils 476 e'ls 741 eira Puschlev suot controlla da l'Imperi romaun d'Orient.
Temp medievalEdit
Zieva las invasiuns barbaricas gnit la val occupeda als 8. tschientiner dals Langobards, chi purtettan scu schef il sculdahis (chi eira ün güdisch) e'ls decauns (chi vaivan funcziun d'administraziun), tschernieus dals schefs da famiglia. Il decanat füt la fuorma politica, chi ho distint la val per var milli an.
Zieva la conquista da la val vi da Carl il Grand (774) gnit la baselgia da Puschlev deda in donaziun ils 14 marz 775 a la clostra da Saint-Denis da Paris; que gnit cunfermo da Lotari I als 841. La donaziun nu plaschaiva tschiertamaing a l'uvas-ch da Com, chi in quist möd perdaiva sieus privilegis illa Valtellin'Ota.
Traunter ils 12. e'l 13. tschientiner gnint ils drets süls territoris interessos da la donaziun guadagnos da las famiglia von Matsch-Venosta, lieda a l'uvas-ch da Cuira, chi arcugnuoschet ad ella als 1284 l'ota giurisdicziun sülla val. Ma eir Com extendet sieu pudair cun l'exercizi da la bassa giurisdicziun sülla medemma val tres ils podesteds (auncha hoz nom del President da Vschinauncha da Puschlev). Uschè as chattet la val cun duos dominaziuns, da las quelas ils abitants da Puschlev haun tschiertamaint guadagno.
Als 1335 battet Milaun la cited da Com: la famiglia Visconti guadagno in quist möd Puschlev. Als 1406 gnit Puschlev deda a Giovanni Malacrida da Musso, ma per que as rebellettan ils abitaunts, chi ardettan il chastè fat sü da Milaun. Als 1408 as suotmettet tuot la val a l'uvas-ch da Cuira ed entret'la illa Lia da la Chadè. Da quel mumaint vivet Puschlev l'istorgia da las Trais Lias (nempe'l Grischun), chi occupet la Vuclina als 1512.
Zieva'l temp medievalEdit
Tres l'activited da reverendas taliaun scu Pier Paolo Vergerio, chi eiran fugieus da l'Italia, naschit a Puschlev als 16. tschientiner üna cumünanza refurmeda. La baselgia da San Vittore gniva utiliseda pellas predgias catolicas e refurmedas.
La pêsch religiusa vet fin cullas persecuziuns da la cumünited refurmeda: a dettan grevas revoltas traunter Catolics e Refurmos in Vuclina als 1620 ed illa Val Puschlev als 1623.
Dal 17. tschientiner al 1753 a Puschlev daiva que bgers process per striunaria, cun tschientiners de sentenzchas da mort pronunzchedas[1].
Da la conquista da Napoleun ad hozEdit
Als 1797 separet Napoleun la Vuclina dal Grischun e la unit a la Republica Cisalpina, ma restet Puschlev i'l Chantun. La presenzcha dal cunfin a süd da Brüsch indeblit l'economia dal lö, ün temp lieda a la Vuclina. Dimena gnint fundedas chesas da vin specialmaing illa zona dal cunfin, afin cha ils vins da la Vuclina pudessan gnir vendieus a nord dals Alps.
Als 1851 dvantet Brüsch üna vschinauncha politica indipendenta da Puschlev. Als 1869 gnit la Val Puschlev deda a la diocesa da Cuira (aunz eira'la illa diocesa da Com, scu tuot la Vuclina) tres ün decret federel.
Zieva'l 17. tschientiner emigrettan bgers abitants da Puschlev illas zonas da Vnescha e daspö'l 19. tschientiner eir in Spagna, Frauntscha, Granda Bretagna e Russia. I'ls prüms ans dal 20. tschientiner gettan oters abitants da Puschlev in America e in Australia.
Traunter ils 1842 e'ls 1865 gnit construida la via dal Pass dal Bernina ed ils 1906 gnit feda sü la viafier Tiraun-San Murezzan. Quistas ouvras füttan fich important pell'economia da la val, ch'a saja pel commerzi cul nord dals Alps, ch'a saja pel turissem; pelvaira als 1857 gnit fo sü l'hotel dal bagn illa fracziun Le Prese (sper il Lej da Puschlev). Pella sia istorgia, pella sia cunterdgia bellezzas e pels sieus monumaints vegn Puschlev visiteda da bgeras persunas.
Vi per una granda alluviun, illa not traunter ils 19 e'ls 20 lügl 1987 gnit bgera crappa giò dal Muot Varuna, chi chaschunet dans ed inundaziuns a Puschlev ed in tuot la val. Hoz es Puschlev gnida missa a növ grazcha als agüds da la Cunfederaziun e da bgers voluntaris.
Monumaints ed oter lös interessantsEdit
A PuschlevEdit
Puschlev es scu üna pitschna cited: a do palazis signurils cun tet cuverts da craps dal lö, vias strettezzas fattas da craps e la pitschna Plaza da Cumün. in quist'ultima do que:
- la baselgia da San Vittore Mauro, da stil gotic tardiv e cul clucher romanic;
- la baselgia da Sant Anna;
- la chaplutta da Santa Maria Presenteda;
- la "Tor" e la Chesa cumünela.
A nord do que la baselgia refurmeda dals 1649.
Sülla spuonda dretta dal flüm Poschiavino do que'l Palazi Mengotti, inua ch'as chatta'l Museum da Puschlev.
A süd, suainter la Via dei Palazzi, do que l'uschè dit Quartier spagnol; quista zona ho quist nom, per cha ils abitants da Puschlev emigros in Spagna e zieva revgnieus in patria haun fat sü in quist lö chesas da stil spagnol.
A var 500 meters da la vschinauncha do que la baselgia da Nossa Signura d'Avuost; construida traunter ils 1692 e'ls 1711, è'la considereda üna da las pü bellas baselgias baroccas da tuot la Svizra.
Illa cuntredgiaEdit
A San Carl do que la baselgia cun listess nom, construida traunter ils 1613 e'ls 1624; zieva gnit agiunta la chaplutta da la Passiun, inua ch'a do pitturas da mür d'ün pittur anonim dal 17. tschientiner.
Illa part süd dal territori da la vschinauncha as chattan bgeras chesas dals 17. e 18. tschientiners cun pitturas da mür. Quellas megldras mantgnidas as chattan a Prada e Cantone.
Süsom il lej, a 1600 meters d'otezza, do que la baselgia da San Rumeri. Cò dal 12. tschientiner vaivan üna cumünanza da frers e laics ün ospizi per viandants e pelegrins, chi giaivan da l'Europa centrel in Italia.
Persunas renumnedasEdit
- Dolfino Landolfi (Puschlev, var 1500-var 1571), chi es sto'l prüm a funder üna stamperia illas Trais Lias (hoz Grischun);
- Giulio Della Rovere (Milaun, 1504-Puschlev, 1581), frer augustin, chi zieva es dvanto refurmo;
- Paganino Gaudenzi (1595-1649), scriptur e teolog;
- Wolfgang Hildesheimer (Hamburg, 1916-Puschlev, 1991), scriptur tudais-ch.
FotosEdit
FuntaunasEdit
- ↑ I'l archivi cumünel da Puschlev do que 128 sentenzchas da quist tip


text:
En lur posiziun beneventan las organisaziuns d'ambient da principi che las pendicularas veglias da Cassons, Flem-Foppa e Startgels-Grauberg vegnan allontanadas. La construcziun da las novas pendicularas Nagens- Hetta da Segnas, Hetta da Segnes- Ils Cugns ed il center da visitaders a Cugns refusan ellas dentant per il mument.
Exposiziun da cooperaziun ha purtà sis remartgas
Il president communal da Flem, Martin Hug, ha confermà envers RTR, ch’i haja dà en tut sis reacziuns entaifer l'exposiziun da cooperaziun ch'ha cuzzà enfin il 23 da mars 2021. Quellas n'hajan nagin'influenza sin sin la procedura da planisaziun. Las propostas fatgas vegnan tractadas da la suprastanza communala e tut tenor resguardadas en il messadi per la votaziun a l’urna. Quella ha lieu ils 13 da zercladur 2021.


text:
Gunter Gabriel saja stgarpitschà ils 10 da zerclacur sin ina stgala da crap. Entras crudar ha Gabriel rut ses emprim spinal dal culiez trais giadas. En in ospital a Hannover saja el vegnì operà trais giadas. Ma oz suentermezdi haja ses cor challà da batter.
Gabriel è vegnì enconuschent en ils onns 70 cun hits sco «Er ist ein Kerl (Der 30-Tonner Diesel)» ni «Hey Boss, ich brauch mehr Geld». Per ses fans è el stà il Johnny Cash tudestg. Gest ils ultims onns aveva Gabriel era sa concentrà fitg sin la musica da lez. Dasper tribuna ha il chantadur che ha vivì ditg sin ina bartga-chasa a Hamburg procurà per bleras lingias grossas. Quai pervi dad alcohol, insolvenza e problems da la sanadad.
La vusch dals manischunz da camiuns
Gunter Gabriel ha tgirà ses image sco idol dals camiunists. "In tec macho, in tec punk, in tec proll", uschia veseva Gabriel sa sez. Al success dals onns 70 è suandà la crudada dals onns 80. Nagins novs hits, sias letgs èn idas dapart, tar immobiglias ha el speculà fauss ed ha pers milliuns. Adina puspè è el dentant turnà sco musicis.
RR novitads 17:00


text:
Disco
La disco music o disco o müsega disco a l'è un gener de müsega che l'era propi famus intra i agn '70 e '80. El nòm el se riferiss a la discuteca perchè 'sta müsega chì a l'è fada per el bal. A podum dì che l'era 'dree a nass in del febrar 1970 a New York quand che el DJ Mancuso l'ha dervii el The Loft, una discuteca privada propi in de la sua cà. A gh'è gent che la dis che i prim canzun disco a hinn vegnüü föra in del 1973, ma a gh'è anca un quejvün che'l dis che Soul Makossa del Manu Dibango del 1972 a l'è la prima registrassiun disco.
La müsega disco la vegn del funk, del soul, de la salsa e alter müsech latin. La disco la gh'ha un ritm in 4/4, la vus la gh'ha una part impurtanta, e la pö vess anca reverberada, pattern particular de hi-hat, un bass eletrich e sincupaa. Fan la meludia anca viulin, corn, pianufort eletrich, flüta e ghitara eletriga.


text:
Tar la mazzacra sa tracti da la pli greva attatga terroristica en Frantscha dapi decennis. La gruppa Stadi islamic aveva surpiglià la responsabladad per l'attatga.
Il magazin aveva adina puspè provocà attatgas da la vart islamistica cun caricaturas criticas envers l’islam e la religiun. L’attatga dals 7 da schaner è vegnida condemnada sco attatga sin la libertad da d’opiniun e sin las valurs dal vest.
“Je suis Charlie”
L’unda da terror aveva effectuà in’unda da solidaritad en l’entir mund. Millis da persunas èn idas sin via per demonstrar cunter il terrorissem e per la libertad d’opiniun cun il messadi “Je suis Charlie”.
Acziun da polizia - attentaders probabels moran
En in'acziun a l'engronda aveva la polizia tschiffà dus dals attentaders probabels. Tar l'attatga sin la stamparia, nua ch'ils dus umens eran sa zuppads e prendì ostagi ina persuna, eran quels vegnids sajettads giu.


text:
- Tranter Tavau e Claustra stagnescha il traffic ferm.
- Il pass dal Flüela resta serrà per il rest da l'enviern.
- Da Glion a Rehanau, da Cuira a Lai e sur ils pass Güglia, Wolfgang vala in obligatori da chadainas.
- Per transportar l'auto tras il Vereina èsi da quintar cun in temp da spetga da radund 30 minutas a Sagliains.
E tenor ils meteorologs naivi vinavant: Ins quinta cun fin 50 centimeters naiv nova en il Grischun dal nord. Il privel da lavinas è sin stgalim 4, quai surtut en il Grischun dal nord – en il Grischun central e perlung da l'En en l'Engiadina regia privel considerabel. En il sid è il privel da lavinas moderà.
Caos da naiv er sur cunfins svizzers
En pliras parts da l'Europa chaschuna la naiv per disturbis. A l'eroport da Minca han nevaglias chaschunà retards. Tscherts sgols sajan vegnids stritgads, ha communitgà il gestiunari da l'eroport. Er en Grezia procuran navaglias per in caos da traffic. Là sajan plirs sgols vegnids stritgads a l'eroport da Thessaloniki. La situaziun sin las vias tranter Thessaloniki ed Athen saja per part precara, uschia las autoritads grecas.
RR novitads 10:00+


text:
La Conferenza da las regenzas dals chantuns alpins è trumpada da l’analisa dal Cussegl federal areguard la lescha cunter abitaziuns secundaras. Il Cussegl federal avess gì la pussaivladad da far propostas per schliar problems enconuschents. El n’haja però betg fatg ses pensums.
Lescha n'ha nagin effect sin l'economia
Tenor l’analisa dal Cussegl federal è la lescha cunter abitaziuns secundaras effizienta ed actuala. La lescha n'haja betg in effect negativ sin l'economia, era betg sin la branscha da construcziun ed immobilias. Ed en general mussia la lescha effect. L'analisa mussia era ch'il terren ch'è vegnì duvrà per novas abitaziuns secundaras saja ì enavos tranter il 2013 e 2017 en tut las vischnancas per bunamain in terz cumpareglià cun ils onns 2007 e 2012. I saja però anc memia baud per ina valitaziun finala, hai gì num.
Proxima analisa pir 2025
Il Cussegl federal vesa dentant era il basegn da meglierar la realisaziun da la lescha. Mesiras sco in monitoring duessan far frunt a quest fatg. Ina proxima analisa vegn realisada pir il 2025.


text:
Radiotelevisiun Svizra Rumantscha RTR
Dacurt has Ti cumenzà a lavurar tar il Radio u tar la Televisiun Rumantscha. Forsa has Ti er gia udì ch’i dat en nossa chasa in sindicat: il sindicat svizzer per ils meds da massa (SSM), ina organisaziun svizra. Tgi è l’SSM? L’SSM è l’organisaziun da persunal decisiva per ils collavuraturs e per las collavuraturas da l’SRG SSR idée suisse e da sias uniuns affiliadas (p.ex. TPC). En mintga studio datti gruppas u almain ina sut-gruppa. L’SSM ha er commembers e commembras tar ils radios locals, tar emetturs privats u tar firmas da video privatas. La gruppa da Cuira dumbra actualmain circa 60 commembers e commembras.
Sekretariat Gruppe Chur
Tel. 044 202 77 51
E-Mail: info[at]ssm-site.ch
Co-Präsidium Gruppe Chur
Sabrina Bundi, sabrina.bundi[at]rtr.ch, 079 486 41 93
Claudia Cadruvi, claudia.cadruvi[at]rtr.ch, 077 429 74 65


text:
A la votaziun hai dà 92 Gea per la cunvegna da prestaziun cunter 24 Na. Uschia survegn il Parc Naziunal dal 2021 fin il 2025 annualmain radund 11'000 francs da la vischnanca da S-chanf.
En il rom da questa cunvegna da prestaziun, survegn il Parc Naziunal era ulteriur sustegn ord la regiun, sco era dal chantun.
Il chantun da sia vart metta a disposiziun en total 2,2 milliuns francs per ils proxims onns. Entras quels daners duain 17 projects dal Parc Naziunal Svizzer vegnir sustegnids. Sustegn datti era da la Confederaziun, sco er da las regiuns.
Er ulteriuras fatschentas èn approvadas
Er las autras fatschentas ha il suveran da S-chanf approvà. Vul dir il contract per la furniziun da chalur a distanza cun Joos Simon Salzgeber, in credit da 320'000 francs per la renovaziun dals rempars e la montascha da novs rempars da lavinas a Murtèr ed in credit da 720'000 per lavurs d'infrastructura e la via chantunala Chapella.


text:
Quercus pubescens
El Quercus pubescens (en Bresà: Rùer, en insübrich Rùgura), l'è 'na piànta de la famìa de le Fagaceae uriginàre de l'Euròpa centràl e meridiunàl, de la Türchìa e de la Crimèa.
Descrisiù[Modifega | modifica 'l sorgent]
La rùer la g'ha 'l trónc mìa tat drit e la scórsa culùr maròn che pöl tirà al grìs de zùina e piö scüra e rügùza quan che l'è 'na piànta madüra. La g'ha la chiòma iregolàr e i ram en pó storzegnàcc.
Le fòie le g'ha l'òrlo lobàt mìa de póc (de 5 a 8 lòbi de ogna bànda) e le g'ha 'l gambì peluzèt. Quan che i è zùine i è piötòst peluzète de töte dò le bànde, quan che le vé ècie le diènta lìse 'nsìma e le rèsta 'n brìs pelùze e grìze de sóta.
El fröt l'è 'na giànda a fùrma de öf, culùr maròn ciar, cuarciàde per 1/3 o 1/2 de la longhèsa de 'na cùpola spèsa, peluzèta pò a lé e d'en culùr che tìra al grìs.
Le fòie quan che i è zùine.
Difuziù[Modifega | modifica 'l sorgent]
Se la tróa en töta l'Euròpa meridiunal, del nord-est de la penìzola Ibèrica, enfìna l'Itàlia, ai Balcàni e a l’Àsia Minùr. 'N Itàlia l'è prezènte 'npertöt, enföra che 'ndèle zòne piö intèrne e piö àlte.
Ecologìa[Modifega | modifica 'l sorgent]
Chèsta rùer la preferès i pòsti piö picàcc al sul ma la sopórta bé apò a 'l frèt. La vé sö söle còste a sulìf a n'altèsa de 0 a 1000 méter söl lièl del mar sö ògna tìpo de teré.
Üzo[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Le giànde se le dopràa per dàga de maià ai sì.
- La lègna se la dopèra per brüzà 'ndèla stüa ma la brüza a belàze.


text:
Cornelia Funke
Aventuras si surchombras
Rumantsch Grischun
Lia Rumantscha, 2013, numer d’empustaziun 978-3-03900-103-3
Has gia udì ina giada insatge d’in magliacudeschs? Anc mai? Lura èsi nairas uras! Quest purschè pailus tragutta numnadamain ina grondiusa istorgia suenter l’autra. Surtut sch’ellas savuran d’aventuras e spierts, da misteris e pel-giaglina …
… sco las tschintg istorgias da Cornelia Funke per lecturs giuvens. L’enconuschenta autura raquinta a moda charina e divertenta da cumprovas da curaschi privlusas, da vairs chatschaspierts e d’in magnific bal da clerglina.


text:
Sco emprim da la gruppa dat el la sonda a las 15:00 il mezfinal u cunter l'Austriac Dominic Thiem u cunter il Beltg David Goffin. Thiem e Goffin sa duelleschan venderdi per il segund plaz en l'autra gruppa.
Sock segua a Federer en il mezfinal
L’American Jack Sock ha gudagnà la terza partida da gruppa cunter il Tudestg Alexander Zverev en trais sets, cun 6:4, 1:6 e 6:4. Omadus giugaders han gì fasas fermas, e lura puspè fatg blers sbagls, igl è stà in vi e nà. Sock frunta uss en il mezfinal da la sonda sin il Bulgar Grigor Dimitrov.
RR novitads 18:00++


text:
cojonà
Lombard[modifega]
Verb
cojonà - scrivud con la Noeuva Ortografia Lombarda- dialet: MI-
→ Verb de la 1^ coniugazzion - regolar -transitiv - ausiliari: havé (in lombard ocidental e alpin)/havégh (in lombard oriental)
- Coniugazzion ►►► varda Come coniugà i verb regolar
- rider adree
- fà creder di robe minga vere cont el fin de otegnì di vantagg
Variant
Sillabazzion
- co | jo | nà
Parnonzia
Etimologia / Derivazzion
la gh'è nò l'etimologia; se te voeuret, tàcheghela
Termen correlad
Traduzzion
- italian: (1) canzonare; (2) imbrogliare
Riferiment
- Circolo Filologico Milanese (2018). Dizionario Milanese. Antonio Vallardi, pag. 43. ISBN 978-88-6987-846-6. MI-


text:
Infanteria
L'infanteria a l'è l'insema di soldad che vann a pè per la pupart di operazzion e che, de solet, fann su la pupart de un'armada. Incoeu, de solet, a l'è semper pussee specializzada, ma a l'è anca quella che la sta pussee in sul camp e la paga pussee el prezzi de la guerra, in termen de vite perdude ma anca de fadiga. L'infanteria la po vesser anca a cavall, indova che se dis che l'è montada, in su di mez de locomozzion, e se dis che l'è motorizada, in su di mez de combatiment, e se dis che l'è mecanizada, e anca straportada in agua (infanteria de marina) o via reoplan (trupe aviotrasportade).
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Alter proget[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su fanteria


text:
Trattamaint e cussagliaziun individual/-a.
Nossa fisioterapia
Ellas/Els chattan in tuot noss lös ün vast spectrum da terapias ed üna gronda schelta da specialists chi's perfecziuneschan cuntinuadamaing. Il böt da la fisioterapia es d'elavurar cun Ellas/Els andamaints optimals dals movimaints e da las funcziuns dal corp e da tillas integrar illa vita da minchadi, illa professiun ed i'l sport. Quist succeda tant cun terapias activas sco eir passivas. Il team da la Fisioterapia CSEB Tillas/Tils sustegna ed accumpogna sün quista via cun ün trattamaint ed üna cussagliaziun, quai in möd individual chi'd es adattà a Lur problems. In quist connex ans sta fich a cour la promoziun da la respunsabiltà persunala per ragiundscher insembel ils böts in mera.
Uschè chattan Ellas/Els a nus
Center da sandà Engiadina Bassa
Lö: Bogn Engiadina
Via dals Bogns 323
CH-7550 Scuol
Tel +41 81 861 13 40
therapie@cseb.ch
Ulteriuras infuormaziuns importantas
Uras d'avertüra dal fisioterapia e center da wellness
Tariffas dal fisioterapia e center da wellness
La spüerta dals trattamaints
Terapia da's mouver (impè da fisioterapia)
Cun exercizis chi vegnan coordinats cul paziaint vain amegldrada la movibiltà, sviluppada la forza, la persistenza, la coordinaziun e l'equiliber e tut in mera üna posiziun dal corp optimala.
Fisioterapia da sport
La fisioterapia da sport as basa sün la medicina da sport, la scienza da trenamaint e la fisioterapia e cumpiglia la chüra fisioterapeutica da sportists da tuot las classas da prestaziun, sco eir quella da paziaints davo mals e feridas vi da l'apparat motoric.
Terapia da trenamaint medicinala (TTM)
Il böt da la terapia da trenamaint medicinala es da restabilir ed amegldrar las funcziuns muscularas sco forza, cundiziun, stabilità e coordinaziun. La TTM regulara sustegna il process da reabilitaziun ed amegldrescha funcziuns insufficiaintas dal corp.
Idroterapia
Movimaints reuschischan aint ill'aua suvent plü liger co sül terrain. Il motiv per quai es la forza portanta da l'aua chi renda plü simpel d'exercitar ill'aua e schanaja las lisüras. Las caracteristicas fisicalas (impulsiun, resistenza, chalur) vegnan applichadas consciaintamaing dal terapeut per fuormar ün program d'exercizis adattà al cliaint. L'idroterapia ha lö natüralmaing aint il Bogn d'aua minerala Bogn Engiadina. Ün evenimaint terapeutic unic.
Fisioterapia pedriatica
Il trattamaint da naschentschas prematuras, poppins, uffants pitschens, uffants e giuvenils in cas da problems specifics per uffants, in quist connex vegnan applichadas metodas terapeuticas correspundentas. Il trattamaint vain adattà al stadi da svilup sensomotoric.
Terapia manuala
La terapia manuala es üna fuorma da terapia chi's lascha applichar in blers cas da disturbis acuts o cronics da la motorica vi dal spinal e lisüras, musclas e nervs.
Tecnicas miofascialas per las parts lommas
Cun agüd da tecnicas miofascialas fastizia il terapeut disturbis da la funcziun da las musclas e fascias e tillas tratta. In quist connex applichescha el differentas tecnicas da schmachar e trar chi stimuleschan tanter oter la circulaziun dal sang i'l tessü e dessan uschè avair ün meglder effet sün la tensiun dal tessü.
Taping
Cun metter sü implasters kinesiotics, implasters myofascials o üsitats vegnan stabilisadas o influenzadas lisüras, musclas o eir lioms. Lur funcziun vain quatras sustgnüda o tensiuns vegnan normalisadas ed equilibradas.
Terapia punctuala trigger
Ils böts d'üna terapia punctuala trigger sun da schlockiar indüridas muscularas localas (puncts trigger) e d'amegldrar la circulaziun dal sang.
Dry Needling
«Dry needling» es üna cumplettaziun efficazia da la terapia da puncts trigger. In quista occasiun vain fourà cun üna guoglia stiglia fich precis aint il punct tigger chi'd es respunsabel pels mals actuals. Cun quai vegnan schlockiadas las bloccadas, amegldrada la situaziun da circulaziun dal sang locala e sbassadas las reacziuns d'inflammaziun localas.
Terapia viscerala
Il böt da quist concept da trattamaint integrativ manual es da trattar disturbis da la funcziun da l'apparat motoric cun agüd dal sistem d'organs e da manar inavo il corp darcheu in seis equiliber.
Terapia da respirar
Terapia da respirar reflex (TRR): Il böt principal es quel da sustegner e stimular cun diversas manipulaziuns il torax, il diafragma, la musculatura da respirar auxiliara e'l sistem da la nerva correspundent in lur funcziun. Quai pissera uschè per üna respiraziun resp. expiraziun da reflex. Spirotiger®: Il Spirotiger® es ün urdegn d'exercizi mobil chi rinforza la musculatura da respiraziun e dal corp cun til dovrar regularmaing, augmainta il volumen da respirar ed amegldrescha il barat da gas dals pulmuns. L'urdegn es adattà tant per paziaints in connex cun üna terapia da respirar sco eir per sportists per intents d'ün trenamaint cardiovascular.
Drenascha manuala da las limfas e terapia da decongestiun fisicala cumplexa
La drenascha da las limfas es üna tecnica manuala pel trattamaint dad edems. Edems sun ufladüras dal tessü in consequenza da retenziun da liquids e limfas, pelplü illa bratscha o illas chommas. Cun la drenascha da las limfas da las regiuns dal corp pertoccas vegnan transportats davent ils liquids retgnüts, las ufladüras van inavo. Quist po gnir sustgnü cun bandaschas da cumpressiun.
Terapia da las nattas
Cun üna tecnica speciala vegnan terapadas las nattisaziuns diagnostichadas.
Concepts da trattamaint neurologics
In cas da malatias dal sistem da nervas central e perifer (paralisa d'üna vart dal corp, trauma da la chavazza e dal tscharvè, sclerosa multipla e malatia da Parkinson) vain applichà il concept Bobath, la Facilitaziun Proprioceptiva e la tecnica-E tenor Hanke.
Reabilitaziun dal fuond dal batschigl
Il fuond dal batschigl sustegna ils organs interns sco la vaschia, il bögl e la madra. Scha la musculatura dal fuond dal batschigl vain disturbada in sia funcziun, saja quai pervi d'üna deblezza o massa gronda tensiun da las musclas, po quai gnir influenzà in möd positiv cun ün trenamaint intenziunà.
Trenamaint autogen
Üna metoda scientifica, cun la quala i's ragiundscha svess üna detensiun profuonda.
Ultrasun
Ultrasun terapeutic cumpiglia l'applicaziun d'uondas acusticas cun üna frequenza da vibraziun sur la frequenza d'udida. L'ultrasun effettuescha üna circulaziun dal sang rinforzada, ün metabolissem cellular amegldrà sco eir üna reducziun da las dolurs.
Terapia cun uondas da schoc (terapia cun uondas da schoc extracorporala focussada)*
Uondas da schoc sun impuls acustics richs d'energia e specialmaing cuorts. Prodots d'ün generatur vegnan transportadas las uondas da schoc sün las zonas da dolur aint il corp uman, ingio ch'ellas fan lur effet terapeutic. Las forzas autocurativas aint il corp vegnan stimuladas ed accelereschan ils process da guarischun.
Electroterapia
Cun l'electroterapia vain lavurà cun differents curraints energetics. Tuot tenor la fuorma da curraint (frequenza, amplituda, spectrum d'impuls etc.) po gnir effettuà ün surleivg da dolurs, üna promoziun da la circulaziun dal sang, üna detensiun o ün rinforzamaint da la musculatura, ün augmaint dal metabolissem o üna resorpziun da l'edem.
Massascha da la spina dorsala tenor Breuss
La massascha tenor Breuss es ün trattamaint fin e sensibel da la spina dorsala. Sco massascha da la rain energetic-manuala po ella schlockiar bloccadas mentalas, energeticas e corporalas e s'adatta excellentamaing per schlockiar musculatura aira.
Bogn d'acid carbonic
Aint il center da terapia dal Bogn Engiadina Scuol vain dovrada l'aua curativa in fuorma da batschigls da bogn singuls tenor aspets da la medicina. Las funtanas termalas chi vegnan ütilisadas qua muossan concentraziuns d'acid carbonic bler plü otas co la media al cunfin da saturaziun. Ella serva tanter oter per promouver la circulaziun e per calmar il sistem da la nerva. Ultra da quai ha ella ün effet chi mitigescha la dolur ed impedischa malatias bacterialas.
Ch'Ellas/Els as remarchan per plaschair
* Quistas prestaziuns nu vegnan surtuttas da la sgüranza da basa, però da bleras sgüranzas supplementaras. Ch'Ellas/Els s'infuorman per plaschair scha Lur chascha d'amalats surpiglia quistas prestaziuns.


text:
En il Grischun vivan 36'618 persunas cun in pass da l'exteriur. Quai correspunda tenor l'administraziun chantunala a radund 19% da la populaziun totala. E quest dumber da la populaziun residenta permanenta è relativ constant ils ultims 5 onns. Cumprais las persunas cun dimora temporara sa tracti da radund 44'000 persunas. La pli gronda part da las persunas da l'ester vegnan da stadis europeics – concret è quai dal Portugal, da la Germania, da l'Italia e da l'Austria.
Danunder ch'ils immigrants èn vegnids en Svizra – e cura – ha midà ferm ils ultims 166 onns. Enturn ils onns 10 e 70 hai dà maximums – e la cumpart da persunas da l'exteriur è tenor l'Uffizi federal per statistica creschida a radund 25% en Svizra. Da questas persunas vegnan la gronda maioritad (80%) da stadis da l'Europa.
Raschuns e motivaziuns per vegnir en il Grischun, ubain era en Svizra, datti differentas. «Dal lontan el Grischun», il link avra en ina nova fanestraavrir en il browser raquinta las istorgias.
«Dal lontan el Grischun»
RTR è a la tschertga da raschuns e motivaziuns da bandunar la «patria veglia» e sa chasar en la «patria nova» Grischun cun «Dal lontan el Grischun». , il link avra en ina nova fanestraavrir en il browser
RR actualitad 11:00


text:
Railjet
El Railjet a l'è on treno a alta velocità de l'Austria e de la Cechia, gestii de ÖBB e di České Dráhý. L'è faa cont di composizion Siemens fondaa in su la locomotiva EuroSprinter e 'l serviss cont la ÖBB l'Austria, la Germania, la Cechia, la Svizzera, l'Ongheria e l'Italia, inveci quell cecch el conliga Praga a Brno e a Vienna.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Inveci de on elettrotreno, 'me el Shinkansen o l'AGV, i ÖBB han preferii di composizion classich, per podè doperà i sò locomotiv EuroSprinter. In del 2006 la Siemens a l'è scernuda per fà su 23 treni de 7 element de doperà con quella locomotiva a alta velocità finna a 230 km/h e in del 2007 n'orden alter 44.
In del settember 2011 i ČD ordinen 16 Railjet, ma in del 2012 deciden de refudà e de crompànn domà 7. In del 2014 la ÖBB la crompa alter 9 Railjet de doperà in su la Westbahn e in Italia.
Rotabil[Modifega | modifica 'l sorgent]
I Railjet a hinn faa de 'na locomotiva EuroSprinter e de sett carrozz cobbiaa permanentement, a soa voeulta cobbiabil in du treni. La darrera carrozza a l'è 'na carrozza semipilota.
Lign[Modifega | modifica 'l sorgent]
El servizzi Railjet el corr in su 'sti lign:
- (Budapest o Aeroport Internazional de Vienna -) Vienna - Linz - Salisburgh - Monegh (- Augsburg - Stoccarda - Francofort)
- (Aeroport Internazional de Vienna -) Vienna - Linz - Salisburgh - Innsbruck (- Bregenz o Zurigh)
- Vienna - Klagenfurt - Villach (- Linz o Udin - Venezia)
- Praga - Brno - Vienna - Graz
Di voeult i treni viaggen cobbiaa per di tratt: Per esempi on treno da Budapst a Francofort el pò vess cobbiaa a on treno de l'Aeroport de Vienna a Innsbruck, per garantì on treno dobbi de la stazion de Vienna a Salisburgh, in la tratta pussee importanta.


text:
Plus trais grads - Venezia e ses cumbat cun e cunter l’aua
La citad da laguna è mintg’onn fin 40 giadas sut aua, perquai ch’il nivel da la mar surpassa l’autezza da 110 cm. Per talas situaziuns èn ils Venezians preparads bain. Dentant demussa il midament dal clima che las temperaturas creschan, e cun ellas er il nivel da l’aua.
La citad aveva profità durant blers tschientaners da sia posiziun protegida tras l’aua. Cun ils onns ha la situaziun dentant midà. Las entradas èn adina pli largias, nua che la mar po entrar en la laguna da Venezia. Lung temp avevan protegì rempars da crappa la citad da la «acqua alta» – sco ils Venezians din, cura ch’il nivel da l’aua s'auza sin 80 cm, e l’enconuschenta «Piazza San Marco» è inundada.
«Acqua alta» dal 1966 ha midà bler
Surpraiss d’ina situaziun extraordinaria è la citad da Venezia stada avant 51 onns, cura che l’aua da la mar na s’è betg retratga sco usità suenter avair inundà tut la surfatscha da passa 250 km². Ils donns èn stads gronds. Dentant ha la catastrofa er intimà las autoritads dad far insatge per la populaziun. Quella viveva per part sut cundiziuns desolatas, ha declerà l’anteriur assessur da la citad da Venezia, Roberto Ellero.
audio
Mezdi: +3° – Ils glatschers lieuan ed a Venezia crescha l'aua
05:40 min, ord Actualitad dals 23.11.2017.
laschar ir. Durada: 5 minutas 40 Secundas.
audio
Mezdi: +3° – L'aua a Venezia na crescha betg mo pervi dal stgaudament dal clima
03:23 min, ord Actualitad dals 23.11.2017.
laschar ir. Durada: 3 minutas 23 Secundas.
audio
Venezia ed il project Mose part I
01:47 min, ord Novitads dals 22.11.2017.
laschar ir. Durada: 1 minuta 47 Secundas.
audio
Venezia ed il project Mose part II
03:43 min, ord Novitads dals 22.11.2017.
laschar ir. Durada: 3 minutas 43 Secundas.
Investiziun gigantesca
Tranter auter è resultada l’idea d’ina installaziun idraulica, l'uschenumnà project «MOSE» (Modulo Sperimentale Elettromeccanico). Grazia a quel vul ins proteger la citad da Venezia da l’aua auta, per gronda part influenzada dal fluss e refluss, ils moviments natirals dal nivel da la mar. Previs èsi che las 158 barrieras sut aua, s'auzan idraulicamain, cura che l'aua crescha. Uschia tegnan ellas enavos l’aua. Adina pli blers experts n’èn dentant betg pli persvas ch’il sistem vegnia insumma ina giada a funcziunar. L’installaziun saja numnadamain gia antiquada, è ina da las renfatschas.
Scandal blocca e retardescha
Il project «MOSE» è dentant era collià cun plirs scandals. Il pli grond è quel dal 2014, cura ch’il president da Venezia, Giorgio Orsoni, ed ulteriurs 34 politichers da la citad èn vegnids arrestads pervi da corrupziun. Dapi là è il plazzal per «MOSE» adina puspè vegnì fermà. Tranter auter era pervi da mancanza da raps. Oriundamain vev'ins fatg quint cun custs da 3 milliardas euros per il project «MOSE», entant discurr'ins da vers 8 milliardas euros.
Cumenzament intschert
L’installaziun che duess proteger la citad da Venezia dad auas grondas duai ir en funcziun – tenor infurmaziuns dal november 2017 – il pli baud il zercladur 2018. Bain pussaivel è dentant che quella data vegn puspè spustada: Las interpresas da construcziun lavuran actualmain senza vegnir pajadas.
Maletg
1 / 30
Legenda:
Venezia
RTR, Anna Caprez
Maletg
2 / 30
Legenda:
La citad da renum è er enconuschenta per ses grond numer dad artists ed ovras.
RTR, Anna Caprez
Maletg
3 / 30
Legenda:
Stivals da plastic èn adina en vendita a Venezia.
RTR, Anna Caprez
Maletg
4 / 30
Legenda:
Venezia n'enconuscha betg ina stagiun morta. Ils turists inundeschan mintgadi la citad da laguna.
RTR, Anna Caprez
Maletg
5 / 30
Legenda:
Gronds donns ed in'auta umiditad.
RTR, Anna Caprez
Maletg
6 / 30
Legenda:
Il tema da l'installaziun Mose dat adina puspè occasiun per discussiuns tranter Venezians.
RTR, Anna Caprez
Maletg
7 / 30
Legenda:
Ils dons cha l'aua ed il sal chaschunan èn visibels dapertut.
RTR, Anna Caprez
Maletg
8 / 30
Legenda:
Venezia poza sin 118 islas.
RTR, Anna Caprez
Maletg
9 / 30
Legenda:
Las barrieras mobilas dal project MOSE che duain proteger Venezia da l'aua.
wired.it
Maletg
10 / 30
Legenda:
Venezia e sias gondlas.
RTR, Anna Caprez
Maletg
11 / 30
Legenda:
Installaziuns prontas per cas dad aua auta.
RTR, Anna Caprez
Maletg
12 / 30
Legenda:
Il plan terraun dal palazzi da dunna Annalisa è savens sut aua.
RTR, Anna Caprez
Maletg
13 / 30
Legenda:
Betg be l'altschiva bada l'umiditad a Venezia, er ils umans pateschan da malatias reumaticas.
RTR, Anna Caprez
Maletg
14 / 30
Legenda:
Sper gondlas e vaporetto èn ils turists per gronda part en viadi a pè a Venezia
RTR, Anna Caprez
Maletg
15 / 30
Legenda:
Piazza San Marco a Venezia.
RTR, Anna Caprez
Maletg
16 / 30
Legenda:
Venezia è adina pronta per acqua alta.
RTR, Anna Caprez
Maletg
17 / 30
Legenda:
L'anteriur assessur da la citad da Venezia, Roberto Ellero.
RTR, Anna Caprez
Maletg
18 / 30
Legenda:
La substanza da las plattas da crap pateschan sut las bleras rodinas da las valischs dals turists.
RTR, Anna Caprez
Maletg
19 / 30
Legenda:
Sandro Parenzo e sia dunna "Signora Annalisa"
RTR, Anna Caprez
Maletg
20 / 30
Legenda:
Il transport da bunamain tut vegn fatg sin l'aua.
RTR, Anna Caprez
Maletg
21 / 30
Legenda:
La chasa da Signora Annalisa è situada directamain vi da l'aua.
RTR, Anna Caprez
Maletg
22 / 30
Legenda:
In dils simbols da Venezia.
RTR, Anna Caprez
Maletg
23 / 30
Legenda:
Ina da las staziuns dal traffic public a Venezia, il vaporetto.
RTR, Anna Caprez
Maletg
24 / 30
Legenda:
Fastitgs che demussan che l'aua è creschida ils ultims onns.
RTR, Anna Caprez
Maletg
25 / 30
Legenda:
Il Comune di Venezia ha da schoglier in grond problem.
RTR, Anna Caprez
Maletg
26 / 30
Legenda:
Ils veneziauns sa dostan.
RTR, Anna Caprez
Maletg
27 / 30
Legenda:
En cas dad acqua alta è tut gia pront.
RTR, Anna Caprez
Maletg
28 / 30
Legenda:
Il transport cun la gondla pon ins er duvrar per rivar dad ina riva a l'autra.
RTR, Anna Caprez
Maletg
29 / 30
Legenda:
L'enconuschenta Ponte Rialto a Venezia.
RTR, Anna Caprez
Maletg
30 / 30
Legenda:
Ils dons vi da fatschadas èn dapertut visibels.
RTR, Anna Caprez


text:
Canal de Corint
El Canal de Corint (AιώpuYa tnς Kopίvθou/Dióruga tēs Korínthou in grec) a l’è un canal artifiçal scavad da l’om per far passar i nav dal Golf de Egina ind el Mar Egeo al Golf de Corint e de là al Mar Ionio senza far tut el jir del Pelopones.
A l’è long 6.345 méter e al g'ha tegnid 12 agn per scavar-l, dal 1881 al 1893.
El problema plu grand del canal a l’è qe a l’è propi streit e i pœl passar domà dei barchetin, per el plu barchetin de turist. Se stima qe i inn passad plussee de 11 mila ind un ann.


text:
Rousseff ha annunzià da vulair cumbatter per restar en uffizi. La presidenta ha ditg en in'intervista da televisiun ch'è vegnida emessa live ch'ella haja forza, curaschi e temperament. Ella refusa elecziuns novas ed ha danovamain numnà l'agir da ses adversaris in culp da stadi. Ella saja l'unfrenda d'ina gronda malgistadad.
La dumengia ha la chombra da represchentants decidì cun ina maioritad da passa dus terzs ina procedura da relaschada d'uffizi. Sco proxim è il senat vidlonder. El ha er da decider sche Rousseff vegn suspendida per 180 dis sco presidenta da la Brasilia.
RR novitads 6:00


text:
La nav a containers «Ever Given» ch'ha bloccà durant dis il Chanal dal Suez en l'Egipta, è puspè libra. Il gestiunari dal chanal SCA ha communitgà, ch'il traffic tras il chanal – ch'è uschè impurtant per la navigaziun globala – saja puspè pussaivel.
La nav a containers ch'è radund 400 meters lunga ha durant radund in'emna bloccà la via ad entant radund 370 navs ed uschia procurà per retards en il commerzi mundial e tar chadainas da furniziun. Las consequenzas da la bloccada pudessan avair in effect anc durant mais sin il traffic da rauba maritim.
Il 2020 bunamain 19'000 navs
L'emna passada aveva la nav «Ever Given» fatg naufragi en il Chanal da Suez, ed uschia bloccà la ruta da commerzi impurtanta en omaduas direcziuns. Il chanal da 193 kilometers lunghezza è la colliaziun la pli curta tranter l'Europa e l'Asia, ed in impurtant corridor per transportar ieli ed autra rauba en l'Europa.
L'onn 2020 han var 19'000 navs nizzegià la via navigabla. Tras la bloccada ha il stadi egipzian pers mintga di entradas da 13 fin 14 milliuns dollars.


text:
Restaurant Scaläratreff
Frestg e regiunal
Avais fom? Il Restaurant Scaläratreff porscha menus multifars ed in buffet da salatas varià en in’atmosfera agreabla. Sch’i fa bell’aura pudais Vus era giudair ils pasts en il liber sin ina terrassa gronda e patgifica cun vista magnifica sin las muntognas grischunas.
Alimentaziun ed ideologia
Nus ans orientain ad in nutriment saun cun blers legums e cun bleras salatas. Sche pussaivel utilisain nus products frestgs e regiunals dad auta qualitad. Differentas bavrondas, snacks e desserts cumpletteschan noss sortiment.
Vus pudais gugent reservar ina maisa sut il suandant numer:
Persuna da contact
Michael Locher, schef da cuschina


text:
Canal Vilores
El Canal Villoresi (on quaidun ghe dis anca Rongion) l'è on canal de irrigazion ideaa in del XIX secol de l'ingegnee lombard Eugenio Villoresi. L'è staa faa sù tra el 1877 e 'l 1890.
El gh'ha origin del fiumm Tisin e 'l finiss in de l'Adda dòpo on percors de 86 km, ròbba che le fà diventà vun di canai artificiai pussee longh d'Italia. El gh'ha on svilupp orizzontal in direzion òvest-est e 'l passa in de l'alta pianura lombarda, a nòrd de Milan. in del sò percors l'incontra e a vòlt el ciappa i aqui de vari fiumm e riai. Quei chì hinn l'Arnetta, l'Olòna, el Bozzent, la Lura, la Guisa, el Niron, la Cisnara, la Lombra, la Garbognera, el Seves, el Lamber, la Molgora, la Tròbbia, el Vallon e 'l Navili Martesana. Tra el Seves e l'Adda el canal el marca el confin meridional de la Brianza. A Monza el da el nòmm al parch che l'è staa faa sù in del luj 2010.
El percors del canal[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Provincia de Vares: Somma, Vizzoeula, Lonaa Pozzoeu.
- Provincia de Milan: Nosaa, Castan, Buscaa, Arconaa, Bust Piccol, Parabiagh, Nervian, Lainaa, Garbagnaa, Senagh.
- Provincia de Monza e Brianza: Limbiaa.
- Provincia de Milan: Paderna Dugnan.
- Provincia de Monza e Brianza: Noeuva, Muggiò, Monza, Brughee, Carugaa.
- Provincia de Milan: Caponagh, Cambiagh, Gessaa, Masaa, Inzagh, Cassan su l'Adda.


text:
Radund 13% da tut ils pievels d'avieuls en Svizra n'han betg survivì l'enviern.
La perdita resta cunquai il terz onn en seria sin in nivel bass. Quai resulta da la retschertga da l'uniun tetgala dals apiculturs svizzers, Apisuisse. Dumandà èn vegnids 1'400 apiculturas ed apiculturs da la Svizra che tgiran 2'174 stans d'avieuls cun 23'075 pievels d'avieuls.
La stagiun d'avieuls da l'onn passà è però stada marcada d'ina racolta da mel bassa da record. En media ha mintga pievel producì passa 10 kilos mel damain. Quai surtut pervia da la primavaira fraida e bletscha suandada d'ina stad chauda e sitga.


text:
Surfatschas cun culturas alternantas
Per garantir il nutriment en temps, nua che l'apport da mangiativas è disturbà, ha il cussegl federal relaschà il «plan secturial davart surfatschas cun culturas alternantas». Cun quest plan secturial duai vegnir garantì ch'i possian vegnir producidas victualias avunda er en temps da crisa. Il chantun Grischun ha l'incumbensa da garantir surfatschas cun culturas alternantas en la dimensiun da 6'300 ha.
Charta interactiva cun las surfatschas cun culturas alternantas
Infurmaziun davart las surfatschas cun culturas alternantas (SCA) en il chantun Grischun


text:
Ataulfo
Ataulfo († 415, Barcelona) l'è stat en rè dei Vizigòti che g'ha regnàt del 410 enfìna a la sò mórt endel més de óst del 415. Endèla leteradüra se 'l tróa lüminàt apò a col nòm de Athavulf,[1] Atawulf,[2] o Athaulf, El sò nòm el vignìa latinizàt en Ataulphus.
Endèl sò régn el g'ha trasfurmàt el stat dei Vizigòti de 'n régn tribàl a 'na potènsa pulìtica 'ntra le principài de la tàrda antichità.[3]
Biografìa[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ataùlfo el fà part de la famìa nòbil dei Baltingi. Segónt el stòrich Zosimo, l'è chignàt del rè Alarìco del qual el ciàpa el pòst dòpo che chèsto el mör per 'na féer de le bànde de Cozènsa endèl 410. El stòrich Giordànes el descrìf Ataulfo come 'na persùna dotàda, per l'altèsa del sò spìrit ma apò a per la sò belèsa [4].
Envers el 408 o 'l 409, Alarico 'l stabelés en camp permanènt en Toscàna endóche l'organìza el sò ezèrcit perchè 'l g'ha 'n fil de atacà Roma. De lé 'l ghe dà ùrden a Ataùlfo e ai sò cavaliér che gh'ìa restàt a presidià el "limes" del Danubio de nì 'n zó pò a lur. Endel sò viàs Ataulfo 'l scunfigerà 'n ezèrcit de Romani che gh'ìa stat mandàt cutra del Imperdùr Onorio e 'l riarà a ünìs a Alarico come gh'ìa stat domandàt.
A la fì del 410, dòpo ìga sachegiàt Roma, i Vizigòti i se tróa endel'Italia meridiunàla e i pensàa de strersà el Mediteràneo per cunquistà l'Africa romàna, co l'edèa de controlà i rifurnimèncc envers l'Italia. Alarico però el mör per le conseguènse de 'na féer e i Goti i càta fò Ataulfo per ciapà el sò pòst. Ataùlfo el decìt de abandunà l'edèa de ciapà l'Africa e 'l ciàpa envéce, ensèma al sò pòpol, la diresiù de la Galia. El se pórta dré come ostàgio la sorèla de Onorio, Aelia Galla Placidia.
Endèl 412, i pàsa le Alpi e i èntra en Galia endóche i bat i uzurpadùr Jovinus e Sebastianus e i ciàpa la Provènsa e piö tàrde l'Aquitania. I Romàni i se möf mìa per vìa de la prezènsa de Galla Placidia.
Póch tép dòpo, el prim de zenér del 414[5], a Narbona, Ataùlfo el spùza en gran pómpa e segont el rìto Germànich Galla Placidia. A stà a Giordanes el l'ìa zamò spuzàda l'an prìma pò a Forum Livii ma con rit Romano e chèsto l'ìa 'n ümiliasiù per l'emperadùr Onorio che 'l deentàa isé chignàt de 'n Vizigòto; ma l'ìa ést mìa tat bé gne dei Gòti che i ghe la rempröeràa.
I Vizigòti en Galia i éra mitìcc sóta presiù de Constans III, generàl al servése de Onorio che gh'ìa en fil de spuzà Galla Placidia. I Vizigòti isé i làsa Narbona, Bordeaux e Bazas e i pàsa en Hispania endóche i ciàpa la cità de Barcino (la Barcelona del dé d'encö) endel dezèmber del 414.
Endel 414 o al prensépe del 415, a Barcelona, Galla Placidia la g'ha 'n fiöl al qual i ghe dà nòm Theodosius, el nòm del sò nóno Theodosius I. Ma 'l pipì 'l mör dòpo póch més, fórse copàt sö ùrden e istigasiù de 'na fasiù aversària de nòbii Vizigòti che ghe l'ha dré a Ataulfo, che 'l g'harès, segondo lùr, ülìt «remèter en pé l'Impér Romano gràsie a la fórsa dei Goti»[6] e mèter sò fiöl söl tròno imperiàl. El dulùr dei parécc par che 'l sàpe stat grant fés, enden época endóche l'ìa mìa isé rar che i pipì i mürìes 'ndei prim més de vìta. El corp del picinì l'è stat inümàt endena bàra d'arzènt e sotràt endèna capèla a le pórte de la cità.
Sö la fì de l'istàt del 415 (óst o setèmber), Ataùlfo el vé copàt, entàt che l'ìa dré a fà pasà i sò caài, tradìt de giü dei sò uficiài [7]. El sò söcesùr, Sigerico, el fà copà pò a töcc i sés fiöi del sò prim matremóne per póra che i pritindìes de ciapà 'l sò pòst, e 'l fà maltratà la sò spùza, Galla Placidia. De lé a póch dé però el vé copàt apò a lü de dei sostenidùr de Ataùlfo e 'l nòbil Wallia, de la famìa dei Baltìngi el vé iligìt come rè.
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Patrick J. Geary, ed., Readings in Medieval History (Ontario: Broadview Press Ltd., 2003), 97.
- ↑ Henry Bradley, The Goths: from the Earliest Times to the End of the Gothic Dominion in Spain (New York: G.P. Putnam's Sons, Second edition, 1883), capìtol 11.
- ↑ "within that period he developed from a tribal chief to a late antique statesman."Herwig Wolfram, History of the Goths (1979, tr. 1988) p. 164.
- ↑ Jordanes Historia Gothorum, cap. XXXI.
- ↑ Jean-Paul Moreau Disputes et conflits du christianisme en Empire romain et l'Occident médiéval - Edisiù L'Harmattan, 2005 [http://books.google.fr/books/about/Disputes_et_conflits_du_christianisme.html?hl=fr&id=BoOUgfCmUFYC sö Google Books
- ↑ dixit Michel Rouche, Clovis, page 91. Cf. Bibliographie.
- ↑ Hydace de Chaves, Chronique, XX e XXII.


text:
Al mountainbiker grischun Vital Albin è reussì in exploit en la pli impurtanta cursa da la stagiun. Albin è vegnì terz en la cursa da cross-country dals U23 al campiunadi mundial en il Canada. Vital Albin ha pers bun 2 minutas sin il victur e campiun mundial, il Rumen Vlad Dascalu, che valeva sco grond favurit.
Il Tessinais Filippo Colombo, che valeva sco con-favurit, ha gudagnà argent. El ha stuì ceder a Dascalu per strusch 2 minutas. Gia al campiunadi d'Europa a Brünn en Tschechia era Colombo vegnì segund – era là davos il Rumen Dascalu.
Il segund Sursilvan en la cursa dals U23, Ursin Spescha (Sevgein), ha stuì dar si la cursa. Betg anc cleras èn las raschuns exactas.
Sina Frei va per aur tar las giuvnas
La mountainbikra svizra Sina Frei è per la segunda giada campiunessa mundiala da las junioras sut 23 onns en il Cross Country. La turitgaisa da 22 onns, ha triumfà a Mont-Sainte-Anne en il Canada. Gia il 2017 aveva Frei gudagnà aur a Cairns.
RR novitads 23:00


text:
Chaos & Cadavers
Einzelheiten
GenerCumedia
Samantha und Edward Taggert haben sich über ein Heiratsinserat kennen gelernt und freuen sich nun auf märchenhafte Flitterwochen in einem luxuriösen Schlosshotel. Während sich das schüchterne Paar auf der Sonnenterrasse vergnügt, treffen seltsame weitere Gäste ein. Im Hotel findet die Jahresversammlung der Leichenbestatter statt. Als Edward beim Abendessen erfährt, dass seine Tischnachbarn mit dem Tod handeln, erleidet er einen Nervenzusammenbruch. Er hat krankhafte Angst vor dem Sterben. Seine frisch Angetraute heuchelt Verständnis, denn eigentlich ist Samantha eine fiese Heiratsschwindlerin, die Edward nur ausnehmen will.
Niklaus Hilber
Matador Pictures
Zodiac Pictures
Niklaus Hilber
Drew Bird
Nick Moran
Keeley Hawes
Steve Huison
Ian McNeice
John Bennett
Hugh Fraser
Ben Pullen
Rik Mayall
Erich Vock
Meistgesehen in der Schweiz
La nova plattafurma da streaming da la Svizra
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Access nunlimità a las emissiuns da la SSR – senza custs supplementars
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Guardar televisiun a moda moderna sin Voss monitur preferì grazia ad in login
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Scuvri la Svizra senza barriera linguistica
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
Squèdra da disègn
La squèdra l'è cal strumèint per disègn ch'al servìs, insèm cun la riga, per mèter śò dal ligni e di àngol, perpendicolêr a dagli ètri righi bèle disgnèdi prìma.
A s in cata sìa 'd plàstica che 'd metâl, mèinter che na volta i s fabrichèv'n ed lègn. La squèdra l'è 'd forma triangolèra e la s cata scalèina, cun 'n àngol 'd 60° e cl èt'r ed 30°, o la s cata incòr iśòsela, cui du àngol 'd 45°. 'D sólit ùn di du cô drìt al gh'à stampèda na schela graduèda per catèr el lunghèsi dal ligni ch'a s tira.
In dagli uśèini 'l è facil catèr dal squèdri 'd metâl più śvelti da druèr, ch'a gh'chela l'ipotenùśa e ch'i gh'àn al cô curt più spès, sia per tgnìr-el méj pugê che per tgnìr-el méj sodi in del màṅ.
Vóś lighèdi
Èter progêt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Squèdra da disègn
Colegamèint estèren
- (IT) La vóś in sìm'a 'l vucabulàri Treccani.
- (IT) D'indû a deśvìn al só nòm in sìm'a etimo.it.
- (EN) L'êrt dal disègn tècnic in dla reda.