text:
Metallica
I califurniàṅ Metallica (a s lèś /məˈtælɨkə/ in ingléś) i èṅ un grup speed/thrash metal americàṅ, mis insém a Los Angeles in dal 1981. I lór prim lavór, cun di pès dimóndi śvélt e rabî e pîṅ ad tecnicìśum, i i à purtâ ad èsar òṅ di espunènt più impurtànt dal trash metal insém a Slayer, Megadeth ed Anthrax.
In dal cōrs di an, i aṅ vins nóṿ Grammy Awards e sinc di sò àlbum i s èṅ piasâ al prim pòst dla casìfica Billboard 200 al prim cólp. Cun da piò ad 100 migliòṅ ad disc vindû (60 migliòṅ in di Stat Unî), i Metallica i èṅ cunsiderâ òṅ di grup più impurtànt dla stòria d'l heavy metal e dal rock dal dè 'd incō.
Biugrafìa
Gl'Inisi (1981-1983)
Al grup al s è furmâ al 28 'd Utóbar dal 1981 par mèrit dal cantànt e chitarìsta James Hetfield e dal baterìsta danéś Lars Ulrich.
In di prim méś dal 1982 i Metallica i regìstran la lór prima cansòṅ, Hit the Lights, misa in dla racòlta Metal Massacre par vulér ad Lars, e pò i tóśan in dal grup Dave Mustaine cuma chitàra sulìsta. In Luj i regìstran al demo No Life 'Til Leather. Al pas sucesìṿ 'l è quél ad tór al basìsta Cliff Burton in di rang e ad spatinàr a San Francisco.
I prim àlbum (1983-1986)
In dal 1983 i quàtar i vànan a Rochester, New York, par tacàr a registràr al prim disc par la Megaforce Records ma Dave Mustaine al và via subìt par fundàr i Megadeth e al vèṅ rimpiasâ par Kirk Hammett, ex mémbar di Exodus. 'L àlbum al gh'iva da ciamàr-as Metal up your ass ma pò 'l à tòlt al nóm definitìṿ ad Kill 'Em All (Masâ-i tut). Al disc 'l è anc incō òṅ di più impurtànt dal thrash metal, cun di braṅ stòric cuma Hit the lights, The four horsemen, Jump in the fire, Whiplash e Seek & destroy. In pòc tèmp al vénd 5 migliòṅ ad còpi.
In dal 1984 a vèṅ fóra al sécond àlbum Ride the Lightning (Cavàlca la silta), rigistrâ a Cupenàghen insém al prudutór Flemming Rasmussen dla Elektra Records. In cunfrònt a Kill 'em all, quést chè 'l è un disc più misć, cun di sòṅ melòdic in dal braṅ Fade to black, o di asói enérgic ad Kirk cuma in Trapped under ice, Creeping death o Fight fire with fire. Anc i tèst i èṅ più curâ, quél ad For whom the bell tolls al s è ispirâ al sermòṅ ad John Donne (Par chi sòna la campàna). Ride the Lightning 'l à vindû 8 migliòṅ ad copì a 'l incirca.
La mòrt ad Cliff Burton (1986-1987)
In dal 1986 i Metallica i aṅ fat 'l àlbum che dimóndi gint la pénsa ch'al sia al mijór ad tut: Master of Puppets (Al buratinàr), prudót anc quést par Flemming Rasmussen e pîṅ ad cansòṅ dimóndi lunghi (Master of puppets, Disposable heroes e Orion i dùran da piò 'd òt minùt). Dū dal sò canti i aṅ abû un sèrt sucès a la ràddio: la title track e Welcome Home (Sanitarium).
Al disc al s è piasâ a 'l vintnuvéśum pòst dla clasìfica americàna e 'l à vindû dódas migliòṅ ad còpi. Al tour prumusiunàł 'l à vdû al grup sunàr insém a Ozzy Osbourne.
Al 27 ad Setémbar dal 1986, durànt al tour europeo in Śvèsia, a sucéd na diśgràsia a Ljungby: al pulmèṅ di Metallica al ślìcia su na strada giasàda e al s arbàlta śò. In d'l incidènt, Cliff Burton al finìs fóra di finestrèṅ e al mōr schisâ.
'L è un brut cólp p'r al grup: i Metallica i pènsan anc ad lasàr-as ma la famìja ad Cliff l'è la prima a sustgnìr-i e a dar-ag al curàǵ p'r andàr avànti.
Dimóndi i èṅ i grup ch'i aṅ dedicâ dal cansòṅ a 'l basìsta acsè dasfurtunâ: gl'Anthrax, par dir-'n una, i aṅ fat Among the living mént'r i Megadeth i aṅ cantâ in sò unōr In my darkest hour (da 'l àlbum So Far, So Good... So What!?).
...And Justice for All (1987-1991)
Al 28 'd Utóbar dal 1986 a vèṅ sarnî Jason Newsted par rimpiasàr Cliff. Cun al nóṿ basìsta, i Metallica i tàcan al Damaged Inc tour e i pùblican 'n EP (Garage Days Re-Revisited) ad cover ad grup metal e hardcore punk cuma Misfits e Diamond Head.
In dal 1988 al quartét califurniàṅ al fà gnir fóra al disc ...And Justice for All (...E giustìsia par tut). Al disc 'l è cunsiderâ, anc al dè 'd incō, al lavór più tècnic dal grup e 'l à vindû 14 migliòṅ ad còpi, anc p'r al mèrit dal Damaged Justice tour, òṅ di lór più bèi.
Da c'l àlbum chè 'l è stâ tòlt al prim sìngul di Metallica, One, un braṅ ispirâ al rumànś pacifìsta E Johnny al tulò al sćiòp ad Dalton Trumbo, un scritór ch'l iva subî 'l ostracìśum dal sò paéś e 'l éra stâ mis in parśòṅ in dal dòp guèra p'r ùndas méś parchè i pensàvan ch'al fus un cumunìsta. In dal vìddeo dla canta, a s véd di braṅ dal film umònim. Al tèst ad One al dascór 'd un suldâ ch'l iva pardû i bras e al gambi in dla secónda guèra mundiàla e 'l éra custrét a vìvar, sórd e òrub, su 'n lèt a 'l uśdàr.
'L àlbum al gh'à anc un braṅ dedicâ a Cliff, To Live Is To Die, 'l ùltim cumpóst da lò. Da nutàr anc Blackened (ch'la dascór dla mòrt) e Harvester of sorrow.
I prim an Nuànta (1991-1995)
In dal 1991 i Metallica i aṅ dat vita a un nóṿ àlbum, 'l umònim Metallica, prudót par Bob Rock, ch'l iva laurâ anc cun Mötley Crüe, Bon Jovi e Cher.
Al disc 'l è schisâ subìt al prim pòst dla clasìfica Billboard e 'l è cgnusû anc cuma black album (àlbum négar) par via dal culór dla cupertìna.
Metallica 'l è stâ al lór più grand sucès cumerciàl ad tut i tèmp (38 migliòṅ ad còpi vindùdi) anc par via di sìngui Enter Sandman, Sad but true, Wherever I may roam e Nothing else matters.
A difarénsa dal disc precedènt, quést chè al gh'à dal parti ad bas dimóndi marcàdi, al chè al vōl dir ch'al cuntibùt ad Jason Newsted 'l è stâ bòṅ, anc par la crìtica. Anc se soquànt fans dal grup i n è minga stâ dimóndi cuntènt dal fat ch'a gh fus méno thrash da prima, al grup 'l à tucâ un sucès mai vist.
In dal 1992 i aṅ cantâ al Freddie Mercury Tribute a Wembley par ricurdàr al cantànt di Queen mòrt 'd AIDS Freddy Mercury insém a Robert Plant di Led Zeppelin, Elton John, David Bowie, Roger Daltrey di Who, George Michael, Zucchero, Liza Minnelli, Tony Iommi di Black Sabbath e i Guns N' Roses.
Fra Luj e Utóbar dal 1992, i Metallica i van in tour in di Stat Unî insém a i Guns N' Roses p'r al GNR-Metallica Stadium Tour. Durànt na data in Cànada a Montreal, mèntar 'l è drē a cantàr Fade to black, Hetfield al patìs n'espluśiòṅ a i bras e in dal grugn par via ad 'n efèt speciàl andâ mal. Al cantànt 'l è custrét a lasàr lè ad sunàr p'r un pōc, al canta e basta e al s fà rimpiasàr par soquànti dati par John Marshall di Metal Church.
'L an dòp i tàcan al Nowhere Else To Roam Tour e al 22 ad Śugn i èṅ a Turèṅ. In Nuvémbar a vèṅ fóra al prim disc live, Live Shit: Binge & Purge, un bèl disc ma ch'al custàva tròp.
Load and Reload (1996-1997)
In dal 1996 'l è la vòlta ad Load, un disc un pôc difarènt da chi àtar, cun di sòṅ ch'i s davśìnan a 'l hard rock e un lógo nóṿ ad paca. Anc 'l aspèt di Metallica al càmbia: i n pàran piò di metalâr ma piutòst di bui, cun di cavî curt, di tatuàǵ e di vistî da strada.
I tèst, scrit da Hetfield, i tràtan di argumènt persunài. Until it Sleeps, al prim sìngul, al dascór dla lòta pardùta fra sò màdar e al càncar, mèntar Mama Said al s riferìs al rapôrt minga tant fàcil fra lì lór du. Tut quést 'l è al ségn 'd un aluntanamènt da i téma impgnâ di àt'r àlbum. King nothing e Hero of the day i èṅ i àtar sìngui.
Al ritràt in cupertìna al s ciàma Semen and Blood III. 'L è stâ fat in dal 1990 da Andres Serrano, un futógraf americàṅ famóś p'r i sò lavór dimóndi discùs (cuma Piss Christ, na foto in du 'l à mis na crōś in dla sò pisa). In dal disc a s véd un lìqud misć furmâ da sangṿ ad bóv e dla sò śbòra misi insém in mèś a du fój ad plexiglas.
In prinsìpi Load 'l ira stâ pinsâ p'r èsar un disc dòpi ma pò al prudutór Bob Rock e i Mettalica i aṅ cambiâ idéa, sarnénd ad far gnir fóra 'l an dòp 'n àt'r àlbum: Reload. Dal punt ad vista artìstic, al disc 'l è dimóndi cumpàgn a c'l àtar, cun i sìngui The memory remains, Fuel e The unforgiven II.
Anc 'sta vòlta la cupertìna l'è 'd Andres Serrano (Piss and Blood) e la fà védar dla pisa misćiàda a sangṿ ad bò, sèmpar in mèś a du fój ad plexiglas.
I Metallica i s tóśan al sò tèmp (1998-2001)
In dal 1998 i quàt'r i faṅ vgnir fóra 'n àlbum dópi ad cover, Garage Inc.. Al prim CD al gh'à dènt'r ùndas braṅ inèdit cun dal canti di Black Sabbath, di Blue Öyster Cult, di Misfits e àt'r incóra e i sìngui Turn the page ad Bob Seger e Whiskey in the jar di Thin Lizzy (ch'l à vins al Grammy cuma Best Hard Rock Performance in dal 2000), tut rigistrâ in dal 1997 e in dal 1998. Al secónd CD al mét insém al sédas cansòṅ ad Garage days re-revisited e di àtar braṅ e b-side. Quéli più impurtànti, parchè sunàdi dimóndi vòlti da 'l viṿ, i èṅ Am I evil? di Diamond Head, Stone cold crazy di Queen e So what dla punk band Anti-Nowhere League.
Dal 7 ad Mars dal 1999 i quàtar i faṅ part dla "Walk Of Fame" ad San Francisco e al sìndic 'd in alóra Willie Brown 'l à dit in manéra uficiàla che cal dè lè 'l éra al "dè di Metallica".
Al 21 e 22 'd Avrìl dal stés an, al grup 'l à fat n'eśibisiòṅ dal viṿ insém a l'urchéstra ad San Francisco, dirèta par Michael Kamen (ch'l iva bèla laurâ sèg a la canta Nothing Else Matters p'r al black àlbum). I vèṅ fati vint-i-òṅ cansòṅ, soquànti nóvi ad paca (No Leaf Clover e Human), atri piscàdi da i àlbum precedènt, cuma Of wolf and man o For whom the bell tolls. A gh'è anc la canta scrita p'r Ennio Morricone, The Ecstasy of Gold. Al cuncèrt 'l è pò gnû fóra in CD e DVD cun al nóm ad S&M (Symphony & Metallica).
In dal 2000 al quartét al vèṅ a savér che la sò canta I Disappear, ch'la gh'iva da gnir fóra in dla culóna sunòra dal film Mission Impossible II, l'éra stàda misa in d'l internet su Napster, un sit ch'al parmitìva ad dascargàr a gratis al cansòṅ in dal computer. Incasâ négar, i Metallica i gh faṅ cauśa e i dmàndan anc ch'i sìan casâ fóra i 335.000 utènt ch'i ivan dascargâ di sò braṅ in cal mèntar. In dal 2001, Metallica e Napster i càtan i s métan 'd acòrd e i la finìsan lè. Soquànt crìtic muśicài i tàcan però a ciàmar Ulrich, LAR$.
In dal 2001 al basìsta Jason Newsted al mòla al grup, uficialmènt par di mutìṿ persunài e ad salùt.
'N àtar brut cólp p'r al grup 'l è dal Luj dal stés an, quand Hetfield 'l è custrét a tacàr un prugràma ad riabilitasiòṅ còntar 'l alculìśum. Par 'n an a 'l incìrca, i Metallica i suspéndan tut i lavór e par cal mutìṿ chè i vaṅ in a risć ad mulàr-as.
I àlbum nóṿ di an Dumìla (2002-2010)
In dal 2002 Hetfield al s rimét e i Metallica i tàcan a lauràr al nóṿ àlbum insém a Bob Rock, ch'al sunàva al bas in cal mèntar, ma prima ch'al disc al gnis fóra, al grup al tōś al rimpiàs ad Newsted, Robert Trujillo ch'l iva laurâ in pasâ cun Ozzy Osbourne, Suicidal Tendencies e Infectious Grooves. St. Anger 'l è in di negòsi in dal Śugn dal 2003. 'L àlbum, più rabî e luntàṅ da quéi di an Nuànta, al vénd da più 'd un migliòṅ ad còpi in di Stat Unî ma al patìs anc dal crìtichi par via dal misàǵ minga tant gnû bèṅ p'r i fans. Quàtar i èṅ i sìngui estràt: St. Anger, Frantic, The unnamed feeling e Some kind of monster.
Dòp pòc méś, al grup al partìs par far di cuncèrt (al Summer Sanitarium Tour) insém a Limp Bizkit, Linkin Park, Mudvayne e Deftones. Sèmpar in dal 2003 i registràṅ na cansòṅ par la compilation in unór di Ramones We're a Happy Family: a s trata ad 53rd & 3rd.
In dal 2004 i faṅ gnir fóra al ducumentàri Some Kind of Monster ch'al dascór di mumènt dla registrasiòṅ dal disc.
Dòp avér rót al cuntràt cun al prudutór Bob Rock par pasàr cun Rick Rubin (famóś p'r i sò lavór cun i Red Hot Chili Peppers), in dal 2006 i tàcan incóra a sunàr dal viṿ. Al 22 ad Luj dal 2008 i èṅ a Bulógna.
Al 12 ad Setémbar dal 2008 a vèṅ fóra finalmènt al nòṅ àlbum in studi ciamâ Death magnetic, cun al prim sìngul estràt The day that never comes. A difarènsa ad St. Anger, Death Magnetic al gh'à na baterìa cun di sòṅ séc e dimóndi asói ad chitàra ad Kirk Hammett e riff ch'i faṅ gnir in a mènt i disc di an Utànta, specialmènt And justice for all. Anc al lógo 'l è turnâ quél da prima: quèl al vurà dir.
'L àlbum 'l à vindû da più ad 5 migliòṅ ad còpi e 'l è al quint di più vindû dal 2008. I àtar sìngui dal disc i èṅ: My apocalypse, Cyanide, The Judas kiss, All nightmare long e Broken, beat & scarred.
Furmasiòṅ
Quéla 'd adès
- James Hetfield - vóś e chitàra rìtmica (1981 - incō)
- Kirk Hammett - chitàra sulìsta (1983 - incō)
- Robert Trujillo - bas (2003 - incō)
- Lars Ulrich - baterìa (1981 - incō)
Ex-cumpunènt
- Lloyd Grant - chitàra sulìsta (1981)
- Ron McGovney - bas (1981/1982)
- Dave Mustaine - chitàra sulìsta (1981/1983)
- Cliff Burton - bas (1982/1986)
- Jason Newsted - bas (1986/2001)
- Bob Rock - bas (2001/2003)
Discugrafìa
Àlbum in studi
- 1983 - Kill 'Em All
- 1984 - Ride the Lightning
- 1986 - Master of Puppets
- 1988 - ...And Justice for All
- 1991 - Metallica
- 1996 - Load
- 1997 - Reload
- 1998 - Garage Inc.
- 2003 - St. Anger
- 2008 - Death Magnetic
- 2011 - Lulu insém a Lou Reed
- 2016 - Hardwired... To Self-Destruct
Àlbum da 'l viṿ
- 1993 - Live Shit: Binge & Purge
- 1999 - S&M
Racòlti
- 1998 - Garage Inc.
EP
- 1987 - Garage Days Re-Revisited
- 2004 - Some Kind of Monster
Sìngui
- Whiplash
- Jump in the Fire
- Fade to Black
- Creeping Death
- For Whom the Bell Tolls
- Master of Puppets
- Battery
- Welcome Home (Sanitarium)
- Eye of the Beholder
- Harvester of Sorrow
- ...And Justice for All
- One
- Enter Sandman
- Don't Tread on Me
- The Unforgiven
- Nothing Else Matters
- Wherever I May Roam
- Sad But True
- Until It Sleeps
- Ain't My Bitch
- Hero of the Day
- Mama Said
- King Nothing
- Bleeding Me
- The Memory Remains
- The Unforgiven II
- Fuel
- Better Than You
- Turn the Page
- Whiskey in the Jar
- Die, Die My Darling
- Nothing Else Matters '99
- No Leaf Clover
- I Disappear
- St. Anger
- Frantic
- The Unnamed Feeling
- Some Kind of Monster
- The Day That Never Comes
- My Apocalypse
- Cyanide
- The Judas Kiss
- All Nightmare Long
Videugrafìa
- Cliff 'em All
- 2 of One
- A Year and a Half in the Life of Metallica
- Live Shit: Binge & Purge
- Cunning Stunts
- S&M
- Classic Albums: Metallica - The Black Album
- Some Kind of Monster
- The Videos 1989-2004
I Cuncèrt
- 1983 - Kill'Em All For One Tour
- 1985/1986 - Ride The Lightning Tour
- 1986/1987 - Damage, Inc. Tour
- 1988/1989 - Damaged Justice Tour
- 1991/1993 - Wherever We May Roam Tour
- 1993 - Nowhere Else To Roam Tour
- 1994 - Shit Hits The Sheds Tour
- 1995 - Escape From The Studio '95
- 1996/1997 - Poor Touring Me
- 1998/1999 - Poor Re-Touring Me
- 1999 - Garage Remains The Same Tour
- 2000 - Summer Sanitarium Tour
- 2003 - Summer Sanitarium Tour 2003
- 2003/2004 - Madly in Anger with the World Tour
- 2006 - Escape from the Studio '06
- 2007 - Sick of the Studio '07
- 2008/2010 - World Magnetic Tour


c: text/html

text:
Radund 350 activists sajan vegnids arrestads ed en il center da la citad stettia il traffic tant sco airi. L'atmosfera saja agressiva, ha ditg ina pledadra da la polizia. La damaun n'haja quai strusch dà ina cruschada da via nua ch'i n'ardivia betg pneus u autos. Demontrants hajan empruvà d'assaglir il territori da la banca ch'è serrà giu.
Polizia quinta cun millis da demonstrants
La polizia da Frankfurt quinta cun almain 10'000 demonstrants en il decurs dal di. Tenor l'organisaziun Blockupy vegnian spetgads 60 bus ed in tren special da 39 citads europeicas.
RR novitads 11:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Signuradi: Chattar il termin optimal per la vendemia
- Mardi, 22.9.2015, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 22.9.2015, 11:45, RTR
En il Signuradi na pon ils viticulturs betg cumenzar cun la vendemia simplamain cura els vulan. Igl è da sa radunar e tschertgar communablamain in termin.
Quai è gia dapi onns uschia. Envidar a la radunanza envida la suprastanza communala u il cussegl communal. Decisiv per ina buna e speditiva radunanza dals viticulturs saja la preparaziun, quai di Urs Hermann, president dals viticulturs da Maiavilla.
I saja da guardar la prognosa da l'aura a curta e media vista ed era fitg decisiv saja il grad da zutger da las ivas, il grad d'Oechsle. Il meglier saja ina concentraziun da zutger tranter 95 e 97 grads Oechsle. Els mesirian quai mintg'onn en ils medems lieus. Ils davos dus onns haja lura era la «Kirschessigfliege» (drosofila da tscharescher) influenzà la decisiun. Tut tenor ha l'insect nuschaivel sfurzà ils viticulturs da spustar la vendemia per plirs dis. Quest onn na saja quai betg uschia, di Hermann. Sco i para n'haja la drosofila betg chaschunà tant donn sco temì.
La bun'aura da stad empermetta quest onn ina buna qualitad da vin. Ils viticulturs da Fläsch han decidì da dar liber la vendemia ils 21-09. Els han pia gia cumenzà. Maiavilla ha decidì ier saira da cumenzar ils 22-09 e Jenins n'ha anc betg decidì.


text:
Ils utilisaders duain translatar la surfatscha da facebook ord l'englais en rumantsch. Quai cun l'agid d'ina app. Per mintga singul lungatg dettia quai ina cuminanza da translaturs, scriva facebook. En questa gruppa pon ils translataders rangar las transalziuns viceversa.
Facebook en RG u en ils idioms?
Co Facebook vul schliar la dumonda, sche las traducziuns duain succeder en ils idioms ubain en Rumantsch Grischun n'è betg cler. Facebook haja schon era in team da translaturs che lavuria en differents lieus. Co quels lavurien u vida tge, na sappia ella dentant betg, declera Annika Halbsgut da Heine PR, in' interpresa che fa la lavur da pressa per Facebook en il spazi tudestg. Quai che pertuccia il Rumantsch n'haja ella naginas infurmaziuns.
Ma pertgé vul facebook insumma translatar la mascra en romontsch? La missiun da Facebook saja da colliar carstgauns in cun l' auter, uschia Halbsgut vinavant. E gist il lungatg saja impurtant per che la plattafuorma daventia accessibla per uschè blers sco pussaivel.
RR actualitad 11:00


text:
Gia dapi plirs onns datti problems severs en la Siria. Adina puspè demonstrescha ina part dal pievel dal pajais african sur emnas encunter la regenza. I ha gia dà millis morts e nagin fa insatge encunter la violenza da la regenza da la Siria envers l'agen pievel. Ma pertge na fa nagin insatge encunter? Il Minisguard orientescha davart ils conflics en la Siria.
Sut controlla
Il pievel da la Siria sto avair tema da lur president Assad. Tut tgi ch'è encunter el vegn mess en praschun ubain perfin mazzà. Il plan da pasch da l'ONU, l'Organisaziun da las Naziuns Unidas, duai garantir pasch en la Siria. Perquai visitan observaturs da l'ONU la Siria e discurran cun la glieud. Vinavant ha l'ONU introducì sancziuns encunter la Siria. Muntan sancziuns ch’ils abitants da la Siria ston anc endirar dapli?
Nagin ruaus en la Siria
Cun demonstraziuns pretenda il pievel ch’il president Assad sa retiria. Sco president da la Siria e schef da l’armada fa el perfin guerra cunter il agen pievel, il pievel ch’è encunter el. Tenor il plan da l’ONU na dastga Assad betg pli trametter l’armada cunter il agen pievel. Ma, sa tegna el vidlonder?
Il rapport da l'Organisaziun da las Naziuns Unidas demussa cler. En la guerra da la Siria è vegnì cumbattì cun armas chemicas.
Il president da la Siria, Baschar al Assad, duai laschar entrar experts en il pajais e laschar destruir tut las armas chemicas. Quai tuna bain n'è dentant betg simpel.
Attatga militara cunter la Siria
La notg da venderdi ils 13 d'avrigl sin sonda ils 14 d'avrigl 2018 han ils Stadis Unids, la Frantscha e la Gronda Britannia attatgà la Siria.
Viver lunsch davent da chasa
La guerra en la Siria e la crisa dals fugitivs ha da bler da discutar en ils ultims onns. Mohammed ha scrit davart ses viadi da la Siria en svizra ed è cun quai text daventà segund en ina concurrenza da scriver a Landquart, il lieu nua che il giuven da 10 onns viva uss cun sia famiglia. Nus avain discurrì cun el davart ses lieu da derivanza, il viadi qua en svizra che el ha tematisà en ses text ed il nov da chasa.
En l'Irlanda spetga Alma sin la decisiun, sch'ella dastga restar. Entant ha'la emprendì da sunar clavazin.


text:
El è stà dapi il 2011 schef da fracziun e na candidescha betg pli per il Cussegl naziunal. Il mument da la surdada na saja betg mo per el sez il meglier, uschia Hassler, i saja er il dretg mument per la persuna che surprenda il post dal presidi da la fracziun. Uschia possia quella sa lavurar en bain en quest uffizi.
Jau poss uschia er sustegnair ella tar dumondas quai ch’è betg pli pussaivel cura che jau sun davent.
Rosmarie Quadranti è cussegliera naziunala per il chantun Turitg. Ella sesa en la Cumissiun per scienza, educaziun e cultura sco era en la Cumissiun per politica exteriura.
RR novitads 17:00


text:
Il gudogn saja creschì ils ultims 6 mais sin 214 milliuns francs, scriva la Swiss. La medema perioda da l'onn passà aveva la Swiss anc fatg in gudogn da 114 milliuns francs.
Sco raschun per quest resultat positiv numna la Swiss surtut il bass pretsch per l'ieli, e las mesiras per reducir custs.
Era la Lufthansa è sin buna via
La Lufthansa, il concern mamma da la Swiss, ha entant pudì augmentar ses gudogn per passa in terz, sin 674 milliuns francs, l’emprim mez onn 2015. Era la Lufthansa ha profità da facturs externs sco il bass pretsch d’ieli.
RR Novitads 09:00


text:
Il Hostel Cucagna, l'anteriur Hotel Bellavista, en il center dal vitg da Mustér daventa in center per requirents d'asil. Quai communitgescha la regenza grischuna. Pervi dal dumber creschent dals requirents d'asil dals davos mais è il chantun stà sfurzà d'agir. Er l'hotel Bahnhof a Trimmis affitescha il chantun sco center collectiv.
Plinavant ha la regenza accentuà ch'il chantun vegnia a sa tegnair vid sia strategia. Cuntrari a la gronda part dals auters chantuns na reparta el numnadamain betg ils requirents d'asil direct a las singulas vischnancas. Per mantegnair la segirezza pretenda il Grischun da la Confederaziun da rinforzar il corp da guardia-cunfins.
RR novitads 20:00


text:
Concert dalla Societad da musica Tujetsch
(Corr.) La primavera ei in temps da legria. Igl e perquei indicau da dar expressiun a quei sentiment entras cant e musica. Aschia ha la musica instrumentala da Tujetsch dau sonda sera e dumengia suenter miezdi in concert. Fra quella gada ha ella purschiu zatgei da vaglia! Speciala menziun mereta il fatg ch'igl entir program secumpona mo da producziuns novas (8)! Il meglier ed era il pli grev toc ei tenor miu manegiar il preludi da L. Kempter (sen.) staus.
Da tut autra natira ei il «Nobody Knows Negrospiritual» staus, che ha era plaschiu oreifer. Per variaziun eis ei vegniu dau la humoresca «Toni il tapalori» da Tumaisch Monn, Sedrun. Ils giugadurs Richard Cavegn, Giusep Monn e Lucas Monn han capiu da delectar il publicum.
La societad da musica ei segir l'uniun la pli activa da Tujetsch. Ella dumbra numerus commembers. Denter quels sesanfla perfin in Jugoslav. In cumpliment!
Sco igl ei enconuschent ha la musica dapi gl onn vargau novs instruments. Quei possibilitescha in tun homogen. Il principal denton ei la qualitad dils musicants e dil dirigent. Stiafen Berther‘ha bein enta maun ses discipels, ils quals sunan schuber ed exact.
Per tgi che ha buca saviu prender part dil concert la davosa gada ei organisau venderdis proxim, ils 28 da matg ina ulteriura caschun.
Lein sperar ch’ei detti bia auditurs. La qualitad dalla musica mereta quei!


text:
Nezegiau in’unica caschun01.10.2018
DA HANS HUONDER / ANR
La claustra da Mustér ha envidau la publicitad ad in di dallas portas aviartas. El center ei in’investa ellas lavurs da restauraziun dalla baselgia da s. Martin stada. Bia glieud ha nezegiau quella caschun singulara. Dapi l’entschatta da quest onn ei la baselgia claustrala a Mustér serrada. Survetschs divins vegnan purschi ella caplutta da Nossadunna ni ella baselgia parochiala S. Gions. Per la fiasta dil patrun baselgia s. Martin ils 11 da november 2019 duei la restauraziun dalla baselgia esser terminada. Bia lavur ei gia fatga, mo aunc bia ei da far. Dapresent ein las restauraturas ed ils restauraturs occupai denter auter cun lavurs da schubergiar e manteniment dils maletgs egl arviul dil chor e dalla navbaselgia. Mo era igl altar grond vegn il mument restauraus. Ferton ch’ils maletgs han pitiu ils davos onns da meffa ei il lenn digl altar taccaus da bauslenn che ston vegnir cumbatti per impedir aunc pli gronds donns. Ils maletgs egl arviul ein dil reminent in’ovra digl artist Fritz Kunz ch’ha viviu da 1868 entochen 1947. El ei staus in dils pli renomai picturs ch’ha luvrau en baselgias ella Svizra tudestga da gliez temps. Ils maletgs egl arviul dateschan da 1913, respectivamein 1925.
Envidau la publicitad
La sonda vargada ha la claustra da Mustér aviert sias portas e dau alla publicitad la caschun da prender investa dil menaschi, mo surtut era dalla restauraziun e sanaziun dalla baselgia da s. Martin. Dapi che las lavurs da restauraziun han entschiet eis ella numnadamein serrada ed accessibla mo per planisaders e luvrers. Per tonaton dar la caschun da veser tgei che marscha en baselgia duront rodund dus onns ei la claustra sedecidida d’envidar in e scadin da prender investa dil stan actual dallas lavurs. En blocs da mintgamai rodund 50 minutas, menai da guids, ei la restauraziun dalla baselgia vegnida presentada als numerus interessents. Els han giu la caschun da serender dil palancau siadora entochen sut igl arviul per veser leu denter auter co ei vegn luvrau il mument vid ils maletgs. Sper in’investa ella restauraziun dalla baselgia ha la glieud denton era giu la caschun da visitar il gimnasi, las localitads digl internat sco era las novas combras d’hotel ella casa baroca. Dapi l’entschatta 2017 stattan las combras a disposiziun a hosps da vacanzas ni per exempel era ad absolvents da seminaris e visitaders d’arranschaments che vegnan purschi en localitads dalla claustra.
Orientaziun entras avat Vigeli
Denter ils blocs d’investa el menaschi ha la claustra era organisau in’orientaziun davart il menaschi ella Sala Peter Kaiser. Avat Vigeli Monn ei selegraus dil grond interess per quei arranschament d’informaziun. El ha puntuau denter auter l’impurtonza dallas lavurs da restauraziun. Gia avon quater onns ha stuiu vegnir erigiu in tetg all’entrada dalla baselgia per proteger las visitadras ed ils visitaders dalla baselgia da crappa che curdava ord la fatschada. Avat Vigeli ha denton era cumbinau siu plaid cun la speronza ch’ils interessents dil di dallas portas aviartas possien recaltgar impressiuns positivas davart la claustra, il gimnasi, siu internat
sco era la purschida da stanzas per hosps e seminaris. In film ha la finfinala dau ina survesta davart las lavurs da restauraziun ella baselgia da s. Martin ch’ein vegnidas fatgas entochen ussa. Per la fin dalla part informativa han frater Stefan ed il rectur Roman Walker sunau communablamein clavazin. Sco quei ch’il responsabel per l’informaziun tier la claustra da Mustér, Andreas Marte, constatescha ha ei era dau dabia damondas en connex cun la scola ed igl internat. Sper biaras famiglias dalla regiun han era geniturs digl exteriur priu la via sut ils peis per serender a Mustér e s’interessar davart las pusseivladads da scolaziun. Il gimnasi dalla claustra instruescha quest onn da scola 165 scolaras e scolars. En vesta agl onn da scola niev ei la biblioteca dil gimnasi vegnida reactivada. Ella porscha 2500 cudischs e duei animar scolaras e scolars da prender mintgaton in cudisch enta maun. Per scolaras e scolars dall’emprema entochen la tiarza classa dil gimnasi ei ina lecziun da lectura per jamna ella biblioteca obligatoria. La biblioteca dil gimnasi era stada serrada ils davos onns.
Andreas Isler ei responsabels per las immobilias e pils projects da construcziun ella claustra a Mustér. El ei staus in da plirs informants al di dallas portas aviartas la sonda vargada. Denter palancau, maschinas e material da construcziun. Igl interess per la restauraziun dalla baselgia da s. Martin dalla claustra a Mustér ei staus gronds.


text:
Lubientschas per luvrers jasters
Lubientscha da luvrers jasters EU/EFTA (A1)
Persunas digl exteriur che stattan pli ditg che 3 meins en Svizra ein obligai da s'annunziar avon che prender si la lavur en Svizra tier l'administraziun communala per tschentar ora ina lubientscha. Jasters ch'ein burgheis dils stadis da EU/EFTA ein obligai d'emplenir ora il formular A1 sco era da purtar ina copia da lur carta d'identitad ni passaport valeivel.
EU-25/EFTA
Austria, Belgia, Cipra, Danemarc, Estonia, Finlanda, Frontscha, Liechtenstein, Grezia, Gronda Britannia, Hollanda, Italia, Irlanda, Islanda, Lettonia, Lituania, Luxemburg, Malta, Norvegia, Pologna, Portugal, Republica Slovaca, Republica Tscheca, Slovenia, Spagna, Svezia, Tiara Tudestga, Ungaria
EU-2 Staaten
Bulgaria, Rumenia
Lubientscha da luvrers jasters ordeifer EU/EFTA (B1)
Persunas digl exteriur che stattan pli ditg che 3 meins en Svizra ein obligai da s'annunziar avon che prender si la lavur en Svizra tier l'administraziun communala per tschentar ora ina lubientscha. Jasters ch'ein burgheis da stadis ordeifer ils stadis da EU/EFTA ein obligai d'emplenir ora il formular B1 cun tut ils documents prescrets (gliesta da documents prescrets anfleis Vus cheu).
Midada d'adressa da luvrers jasters
Tier ina midada d'adressa enteifer la vischnaunca da Disentis/Mustér sco era enteifer la Svizra ein las persunas digl exteriur obligadas d'annunziar la midada enteifer 8 dis al spurtegl dall'administraziun communala. Las persunas vegnan supplicadas da prender cun ils suandonts documents: libret sco era la carta d'identitad ni passaport valeivel.
Luvrers jasters (> 3 meins)
Persunas digl exteriur che lavuran sut 3 meins en Svizra ein supplicai da s'annunziar tier il KIGA.
Ulteriurs documents
Ulteriurs documents pertuccont lubientschas da luvrers jasters anfleis Vus tier
Uffeci da migraziun e dretg civil.
Downloads
- A1 Formular da damondaA1 Formular da damonda
- A2 Formular da damondaA2 Formular da damonda
- B1 Formular da damondaB1 Formular da damonda
- B2 Formular da damondaB2 Formular da damonda
- A1 Fegl d'informaziunA1 Fegl d'informaziun
- B1 Fegl d'informaziunB1 Fegl d'informaziun
- Z1 Fegl d'informaziunZ1 Fegl d'informaziun
Links


text:
I saja stà fantastic, di il manader da project tar l’opera viva Roman Benker. Mo l’opera Nabucco haja gì anc pli blers aspectaturs che Carmen da Georges Bizet. Contribuì al success hajan betg mo il dirigent Gion Gieri Tuor ed il reschissur Andrea Zogg cun sia inscenaziun impressiunanta, mabain era ils solists, l’orchester, il chor, ils voluntaris ed ils sponsurs.
600 giasts als concerts
Sco Roman Benker di enavant hajan era da quai da 200 persunas laschà gustar mintgamai la tschaina avant las producziuns. Ultra da quai han ca. 600 giasts visità ils trais concerts cun la filarmonia opera viva en la scrinaria. Là han els dà cumposiziuns da Beethoven e «Tre poeme per orchestra» dal cumponist grischun Gion Antoni Derungs.
Era Gion Gieri Tuor è fitg cuntent
Betg mo il comité d’organisaziun, er il dirigent e manader artistic Gion Gieri Tuor è fitg cuntent cun il resultat. Tut ils participants hajan persvadì, di el.
L’opera viva a Sursaissa datti dapi il 2006. Ed il 2020 duessi dar ina proxima opera.
RR novitads 12:00


text:
Il scenari per ils mountainbikers Vital Albin ed Ursin Spescha da la categoria U23 è cler. En la cursa da la cuppa mundiala da la fin dal mais a La Bresse ston els vegnir tranter ils emprims 25. Be uschia han Vital Albin da Tersnaus ed Ursin Spescha da Sevgein lur plaz fix al CM dal settember a Lai.
Las speranzas che quai grategia èn grondas. Ed anc pli gronda fissi la trumpada sch'els na dumagnassan betg questa schanza probabel unica da pudair parter ad in campiunadi mundial en patria.
RR sportissimo 12:00


text:
Giganto & Mattiu : «Hallo»
- Venderdi, 9.12.2016, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 9.12.2016, 9:30, RTR
«Undas» è in disc cun 11 chanzuns plain istorgias, da quellas divertentas, tristas che van sut la pel – e selvadias – da purs da chonv e da vendiders da bananas, da l'amur, dal dar gas, e da la figlia dal policist. Chanzuns ch'en naschidas per part sin in'acla en Surselva, e ch'èn lura vegnidas registradas a Cuira en il studio tar Lou Geniuz e Sandro Dietrich. Savens èn quai er atgnas experientschas, ed els raquintan er davart in revair da dus ch'eran ina giada in pèr. Istorgias da la vita, raquintadas da Giganto, Mattiu e lur band. E la chanzun «Hallo» vegn er accumpagnada d'in clip da video ch'è gist cumparì.


text:
Cun quitads prendia il cussegl enconuschientscha che las temperaturas en las regiuns polaras creschian duas giadas pli spert ch’en il rest dal mund, hai num en la decleranza finala da la conferenza. Plinavant pretenda il Cussegl arctic da reducir ils gas cun effect da serra. Las finamiras da l’ONU stoppian vegnir realisadas fin il 2030.
Svizra survegn status d’observatur
Ils otg stadis cunfinants da l’Arctica ed ils represchentants dals pievels indigens concedan a la Svizra il status d’observatur en lur cussegl. Sco observatur n’ha la Svizra nagin dretg da cogestiun u da votar, ma ella survegn invista en la lavur dal Cussegl arctic e dastga sa participar a ses projects. La Svizra è il 13avel stadi betg arctic cun status d’observatur.
Ils Stadis Unids, il Canada, la Finlanda, la Svezia, la Norvegia, il Danemarc e l’Islanda han fundà il Cussegl arctic l’onn 1996 ensemen cun represchentants dals pievels indigens, quai cun la finamira da promover la protecziun dal clima e la segirezza al Pol dal Nord.
RR actualitad 07:00


text:
Cun il concept nov duai esser pussaivel da reagir er tar in accident atomar pli grev cun las mesiras da protecziun adattadas. Il concept actual sa basa anc sin in accident atomar main grev.
Basa per dumagnar in accident atomar pli grond
Per meglierar la protecziun en cas d’urgenza quinta il Cussegl federal perquai en sia proposta cun dapli radioactivitad che sorta e cun pli grond spazi dad evacuar. Er la dimora ed il provediment da las persunas evacuadas duai vegnir sclerì pli effizientamain.
L’uschenumnada «ordinaziun da protecziun en cas d’urgenza NFSV» duai furmar en avegnir la basa per pudair dumagnar in accident en in’ovra atomara.
Ordinaziun è conseqeunza da Fukushima 2011
La basa per la planisaziun èn ils resultats da la gruppa da lavur ch’era vegnida installada suenter l’accident en l’ovra Fukushima en il Giapun l’onn 2011.
La fasa da consultaziun dura enfin ils 25 settember da quest onn.
RR novitads 11:00


text:
Internet
L’internet (dal pled englais internetwork[1], furmà dal prefix inter e da network u curt net), en la lingua da mintgadi er rait, è ina colliaziun mundiala da raits da computers autonomas. El furma la basa per far diever da servetschs d’internet sco www, e-mail, Telnet, Usenet u FTP. La rait pussibilitescha a mintga computer da sa colliar cun mintga auter computer. Il barat da datas tranter ils computers ch’èn colliads in cun l’auter sur l’internet succeda a basa dals protocols d’internet ch’èn normads tecnicamain. La tecnica da l’internet vegn descritta en ils RFCs (Request for Comments) da l’Internet Engineering Task Force (IETF).
La derasaziun da l’internet ha influenzà blers champs da la vita a moda fundamentala. En l’economia ha questa nova tecnologia effectuà in stausch da modernisaziun e manà a la furmaziun da novs secturs economics. Er il cumportament da communicaziun ed il diever da las medias en il mund professiunal e privat èn sa midads dal tuttafatg. La muntada culturala da quest svilup vegn per part cumparegliada cun l’invenziun da la stampa da cudeschs en il 15avel tschientaner.
Il term ‹neutralitad da la rait› designescha il fatg che tut las datas vegnan tractadas (vul dir transportadas) en l’internet a moda eguala, pia independent da lur cuntegn, dal speditur u dal destinatur.
Cuntegn
- 1 Num
- 2 Istorgia
- 3 Caracteristicas da l’internet
- 4 Aspects culturals e socials
- 5 Tecnica
- 6 Quantitad da datas
- 7 Dumber d’utilisaders
- 8 Servetschs da l’internet
- 9 Annotaziuns
- 10 Litteratura
- 11 Colliaziuns
Num[modifitgar | modifitgar il code]
Il term ‹internet› è in anglicissem. El è sa sviluppà en il decurs dals onns 1970 e 1980 sco furma curta dad internetwork. Sut quest term tecnic vegnivan tschertgadas da quel temp pussaivladads da colliar raits da computer existentas ad in sistem pli vast. Da la denominaziun generala englaisa per in internetwork u internet è sa derasà il pled ‹internet› sco num propri per la pli gronda rait da quest gener ch’è sa sviluppada da l’Arpanet. En quel mument che l’internet è daventà adina pli popular, èn er ils terms ‹internet› e ‹rait› entrads en la lingua da mintgadi. La noziun ‹rait› na sa referescha en l’informatica però betg exnum a l’internet, mabain po er designar autras colliaziuns da computers, sco per exempel la rait interna (intranet) d’ina firma.
En differentas linguas hai dà emprovas da remplazzar l’anglicissem ‹internet› tras agens neologissems (sco per exempel ‹Weltnetz› per tudestg). Savens n’han questas variantas però betg pudì s’etablir en la populaziun, uschia che ‹internet› è daventà – analog a quai ch’il pled descriva – in term mundial.
Istorgia[modifitgar | modifitgar il code]
1969–1983: precursur Arpanet[modifitgar | modifitgar il code]
L’internet è sa sviluppà da l’Arpanet, in project ch’era vegnì inizià il 1969 da l’Advanced Research Project Agency (ARPA), ina partiziun dal Ministeri da defensiun dals Stadis Unids. L’Arpanet è vegnì sviluppà per colliar universitads ed instituts da perscrutaziun. Oriundamain vulev’ins trair a niz a moda pli effizienta las stgarsas resursas da quintar dals calculaturs gronds, l’emprim en ils Stadis Unids, pli tard en tut il mund. Ils computers eran colliads in cunter l’auter sur Interface Message Processors che surpigliavan la communicaziun da rait en furma da transmissiun da pachets (englais packet switching). Ils protocols che vegnivan duvrads per quest intent na sa laschavan però betg applitgar bain en ambients eterogens, damai ch’els eran vegnids optimads per in medium da transmissiun specific. Vint Cerf e Bob Kahn han sviluppà ils onns 1973/1974 ina versiun tempriva da TCP, per er pudair colliar ina cun l’autra raits d’auter gener. Ils proxims onns èn quests protocols vegnids sviluppads vinavant ed èn vegnids enconuschents sco TCP/IP.
Tenor ina legenda fitg derasada duaja la finamira oriunda dal project esser stada da stgaffir durant la Guerra fraida in sistem da communicaziun decentral per pudair garantir ina communicaziun senza incaps en cas d’ina guerra atomara. En realitad èn però vegnids promovids da l’entschatta ennà surtut projects civils, cumbain che l’ARPA ha finanzià ils emprims puncts da colliaziun.[2][3]
La pli impurtanta applicaziun ha furmà da l’entschatta ennà l’e-mail. L’onn 1971 era il volumen dad e-mails pli grond che l’entir volumen dals ulteriurs protocols da l’Arpanet (Telnet e FTP).
1981–1993: TCP/IP, DNS ed Usenet[modifitgar | modifitgar il code]
L’onn 1981 èn vegnids specifitgads ils protocols dad IPv4, ICMP e TCP (en furma dals RFCs 790 fin 793). Dapi il 1983 valan questas novas directivas per tut ils hosts (sistems da calculaturs che mettan a disposiziun a clients servetschs); fin oz furman ellas il fundament da la gronda part da las colliaziuns en l’internet. Cun la midada dals protocols da l’Arpanet sin l’Internet Protocol (IP)[4] è er daventà popular il num ‹internet›.
A l’entschatta è la derasaziun da l’internet stada colliada fermamain cun il svilup dal sistem operativ Unix. E grazia al DNS (Domain Name System) èsi stà pussaivel a partir dal 1984 da contactar computers en tut il mund sur nums che sa laschan memorisar bain.
L’internet è sa derasà sur adina dapli universitads ed adina pli fitg er sur ils cunfins dals Stadis Unids ora. Là ha l’Usenet chattà vasta derasaziun ed igl èn er sa sviluppadas emprimas reglas da cumportament (Netiquette), quai che po valair sco in emprim indicatur per in svilup vers ina ‹cibercultura›.
A partir dal 1989: commerzialisaziun ed il www[modifitgar | modifitgar il code]
L’onn 1990 ha la National Science Foundation dals Stadis Unids decidì d’avrir l’internet per intents commerzials, uschia che quel è daventà accessibel er ordaifer las universitads. Tim Berners-Lee ha sviluppà enturn l’onn 1989 al CERN a Genevra ils fundaments dal World Wide Web. Ils 6 d’avust 1991 ha el fatg enconuschent ed accessibel quest project d’in servetsch d’ipertext cun plazzar sur Usenet ina contribuziun en la newsgroup ‹alt.hypertext›.[5]
Ina derasaziun rasanta da l’internet ha gì lieu a partir da l’onn 1993. Lura è vegnì publitgà Mosaic, l’emprim navigatur-web che na sa basava betg pli mo sin text, mabain era er abel da mussar grafica. Quest navigatur pudevan ins telechargiar gratuitamain e duvrar per visualisar cuntegns dal www. Surtut tras la firma AOL e sia ‹Software Suite› èn las purschidas commerzialas ed il dumber d’utilisaders creschids marcantamain. Damai ch’il navigatur-web ha stuschà a l’ur tut l’auter, vegn el er numnà l’‹applicaziun assassin› da l’internet. L’internet è sa sviluppà ad in catalisatur essenzial da la revoluziun digitala.
A partir dal 1995 èsi sa mussà ch’il dumber d’adressas IP vegnia bainbaud ad ir a fin. Perquai han ins publitgà il december 1995 emprimas specificaziuns dad IPv6[6] e laschà suandar a partir dal 2011/12 als davos vegls blocs d’adressa tenor IPv4 ils novs tenor IPv6.
Dal 2003 fin oz: web 2.0 e la cloud[modifitgar | modifitgar il code]
Cun plattafurmas da social media sco Facebook, Twitter u YouTube è il barat da cuntegns bidirecziunal tranter ils utilisaders daventà adina pli impurtant (uschenumnà user-generated content). Cuntrari a pli baud succeda quai uss sur plattafurmas centralas terminadas, faschond diever d’in navigatur-web. Il term web 2.0 signifitga er ch’il web daventa pli interactiv ed integrescha adina dapli elements dad audio e video.
In ulteriur svilup è collià cun la vasta derasaziun da telefonins e tablets che rendan adina pli impurtantas applicaziuns e servetschs accessibels a moda mobila (p.ex. pussaivladads d’arcunar e da retschaiver datas independentamain dal computer a chasa u en biro).
Caracteristicas da l’internet[modifitgar | modifitgar il code]
L’internet è adattà per communitgar en scrit sur grondas distanzas spazialas e temporalas. El integrescha en sias furmas scrittas aspects multimedials (emoticons, elements dad audio e video e.a.). En pli èn las furmas scrittas en l’internet suttapostas a midadas cuntinuantas ed èn caracterisadas tras quai ch’ellas na pretendan betg d’esser terminadas u definitivas. Ils products scrits en l’internet sa laschan midar sveltamain e pretendan dals cumpiladers ed utilisaders da pudair s’adattar permanentamain a novas situaziuns e novs cuntegns. Ina da las atgnadads centralas da l’ipertext è er si’abilitad da sa colliar sur links interns u externs e da rumper uschia la linearitad ch’era caracteristica per texts tradiziunals.
Las atgnadads textualas da l’internet en cumbinaziun cun las pussaivladads da las raits socialas han manà al svilup d’ina atgna cultura da la rait che sa manifestescha en diversas furmas linguisticas/communicativas sco er artisticas (t.a. projects interactivs/participativs).
[modifitgar | modifitgar il code]
Blers experts considereschan l’internet sco ina da las pli grondas midadas entaifer il barat d’infurmaziuns dapi l’invenziun da la stampa da cudeschs. La nova Revoluziun digitala ha grondas influenzas sin praticamain tut ils champs da la vita.
Gia a l’entschatta dals onns 1980 eran sa sviluppadas raits da mailbox che sa basavan sin il transferiment da datas a lunga distanza cun agid da la rait da telefon. Analog a las raits da TCP/IP ch’èn ditg stadas reservadas per las universitads, era er questa tecnologia accessibla be ad experts. Cun la derasaziun commerziala da l’e-mail sur l’internet a l’entschatta dals onns 1990 e cun la vasta diffusiun dal World Wide Web a partir da la mesadad dals onns 1990 è l’internet lura daventà pli e pli il standard per distribuir infurmaziuns da tut gener.
A l’entschatta è surtut vegnì fatg diever da l’internet per la communicaziun via e-mail e per preschentar sasez (persunas singulas e firmas). Pli tard duevan funcziuns sco Instant Messaging pussibilitar ina communicaziun quasi senza retardament. E servetschs sco MySpace u Facebook lubeschan da crear vastas raits socialas. Da l’autra vart mussan attatgas da spam che la tecnica n’è anc ditg betg preparada sin tut ils fenomens che pon esser colliads cun questas applicaziuns.
En rom da la New Economy vers la fin dal 20avel tschientaner è lura vegnì instradà il commerzi online. Grazia a las ratas da transmissiun da datas creschentas ed ils pretschs d’access a l’internet adina pli bass (sistem da flatrate: pauschala senza limita dal temp u da la quantitad da datas) serva l’internet adina dapli er a derasar pli grondas quantitads da datas. Cun quai èn savens colliadas violaziuns dal dretg d’autur (films, musica, software e.a.); a talas dumondas è lura er deditgada ina buna part da la legislaziun da l’internet.
Er il schurnalissem online daventa adina pli impurtant e furma oz ina gronda concurrenza per ils meds da massa classics. Observaturs constateschan ultra da quai ch’ils utilisaders da l’internet sa sviluppeschan adina pli fitg dal consument da medias passiv a commentaturs ed auturs activs (user-generated content). Tras quai daventa la cultura da la rait, ch’aveva a l’entschatta in accent plitost tecnic, adina pli vasta e cumpiglia tematicas da tut gener. Tras l’internet svaneschan cunfins geografics e vegnan remplazzads tras gruppas che s’orienteschan a tematicas ed interess communabels. Damai che l’internet porscha funtaunas d’infurmaziun bler pli vastas ch’enfin qua, daventa la cumpetenza da medias in’abilitad adina pli impurtanta.
En il context politic vegn l’internet savens resguardà sco territori senza dretg, damai che leschas naziunalas paran strusch d’esser applitgablas pervi da la structura internaziunala e l’anonimitad da l’internet. Insumma han las autoritads statalas en tut il mund gì sur lung temp be enconuschientschas marginalas davart las funcziuns e pussaivladads da l’internet ed èn er stadas surdumandadas areguard l’applicaziun da las leschas. Quai è pir sa midà a partir dal svilup da la New Economy vers il 1998. Leschas èn vegnidas adattadas e foras en la giurisdicziun èn vegnidas serradas (almain de jure). Ch’il stadi prenda adina dapli influenza vegn per part beneventà sut l’aspect da la segirezza giuridica, per part però er crititgà sco svilup vers in stadi survegliader.
Dapi la vasta derasaziun da l’internet vegn er adina puspè tematisada la dependenza da l’internet. Schebain in diever excessiv da l’internet saja nuschaivel e possia manar ad ina situaziun da dependenza, è contestà scientificamain. Probablamain vegnan be studis a lung temp a pudair respunder a las dumondas che sa tschentan en quest connex.
Charta da l’internet da l’UE[modifitgar | modifitgar il code]
La Cumissiun europeica ha planisà da lantschar ina charta globala da l’internet. Las regulaziuns previsas duain servir sco lingia directiva areguard dumondas da segirezza, protecziun da datas e la codaziun; la finamira è da simplifitgar affars internaziunalas.[7]
Tecnica[modifitgar | modifitgar il code]
Infrastructura[modifitgar | modifitgar il code]
L’internet sa cumpona da raits administradas independentamain ina da l’autra, las qualas vegnan colliadas ad ina unitad pli gronda. Tar las singulas raits sa tracti per gronda part da:
- raits da providers vi da las qualas èn liadas ils computers dals clients,
- raits da firmas (intranets) che collian ils computers d’ina firma e
- raits d’universitads e da perscrutaziun.
Las colliaziuns tranter questas raits, che furman en sasez la part essenziala da l’internet, sa cumponan tant a nivel continental sco er intercontinental da cabels da fibra da vaider. Quels porschan immensas capacitads da transmissiun ed èn vegnids mess sur ils onns en grond dumber tant per terra sco er tras las mars per pudair dar dumogn al traffic da datas creschent. Ultra da quai ha la tecnica d’alimentar las fibras cun glisch fatg gronds progress, uschia che la rata da transmissiun pussaivla è creschida immens; perquai posseda l’internet per part surcapacitads areguard la prestaziun da la rait. Tenor calculaziuns èn vegnids duvrads il 2005 be 3 % da las fibras da vaider che stattan a disposiziun tranter citads europeicas u dals Stadis Unids.[8] La structura globala da l’internet cumpiglia er satellits ed ina rait da radis dirigids, ma la cumpart da quels è bler pli pitschna.
Per la ‹davosa miglia›, pia per la colliaziun cun las singulas chasas, vegn savens fatg diever dal conduct d’arom da l’attatg da telefon u da televisiun; adina dapli succeda quest davos pass er sur staziuns radiofonicas, cun agid da WLAN u UMTS. Fibras da vaider fin en chasa (FTTH) n’è percunter anc betg fitg derasadas. L’access da persunas privatas a l’internet succeda sur in sistem da transmissiun digital a spectrum graschel (p.ex. per modem u ISDN) u lartg (p.ex. modem a cabel u UMTS) d’in provider da servetschs d’internet. Firmas u instituziuns statalas èn percunter savens colliads sur lingias permanentas cun l’internet.
Computers en chasadas privatas vegnan savens duvrads per retschaiver servetschs da l’internet, senza però furnir atgnas purschidas e senza esser cuntanschibels permanentamain. Tals computers (persunals) vegnan numnads calculaturs da client. Tar servers sa tracti percunter da calculaturs che furneschan surtut servetschs d’internet. Quels sa chattan per regla en in center da calculaziun e disponan da colliaziuns fitg spertas; las localitads èn climatisadas ed ils sistems èn protegids cunter interrupziuns dal current e da la rait. Applicaziuns peer-to-peer pussibiliteschan però era a calculaturs da client da furnir per curt temp servetschs ad auters computers che fan part da la medema colliaziun. En quest cas na vala la differenziaziun tranter client e server betg pli en il stretg senn dal pled.
Las differentas raits localas (raits da backbone) sa cruschan en puncts centrals dal traffic d’internet. Qua èn ellas colliadas ina cun l’autra sur colliaziuns ed apparaturas (routers e switches) ad auta prestaziun; en pli vegnan organisadas e coordinadas en quests puncts las singulas raits e la circulaziun da datas. Savens èn tals puncts centrals da lur vart dependents da servetschs da servers surordinads; be paucs puncts centrals il pli sisum da l’ierarchia da mintga pajais èn independents d’in uschenumnà provider dad upstream.
Ma er quests puncts centrals ils pli impurtants na mettan betg en dumonda in dals princips ils pli fundamentals da l’internet, numnadamain la structura decentrala da la rait. Gia tar la planisaziun da ses predecessur Arpanet avev’ins da pais d’evitar in calculatur central nua che tut las colliaziuns fissan vegnidas ensemen. Grazia a questa structura decentrala ed eterogena è l’internet fitg resistent cunter interrupziuns: Per la communicaziuns tranter dus utilisaders existan normalmain pliras vias pussaivlas sur divers routers che lavuran a basa da differents sistems operativs; pir en quel mument che las datas vegnan effectivamain tramessas, vegn decidì tge via prender. Uschia pon pachets da datas che vegnan tramess in suenter l’auter ir differentas vias; ed il medem vala er per ina dumonda e la resposta. Relevanta è adina la chargia actuala e l’accessibladad da las singulas vias pussaivlas. Uschia n’ha in’interrupziun en la part centrala da l’internet praticamain nagina influenza negativa sin ina singula transmissiun; be disturbis u interrupziuns en la periferia (‹davosa miglia›) na sa laschan betg pli equilibrar, damai ch’i na dat qua nagina via alternativa.
Internet Protocol e sistem da num da domain[modifitgar | modifitgar il code]
L’internet sa basa sin famiglias da protocols d’internet che regleschan l’adressa ed il barat da datas en furma da standards averts:
Il protocol ch’attribuescha a mintga calculatur ch’è integrà en l’internet in’adressa singulara sa numna Internet Protocol (IP). La communicaziun a basa da quest protocol na s’orientescha betg, sco tar il telefon, tenor la colliaziun, mabain tenor il pachet. Quai signifitga che las datas vegnan transmessas en pachets d’ina grondezza da fin ca. 65 000 bytes (il pli savens però da be 1500 bytes), ils quals cuntegnan mintgamai l’adressa dad IP sco infurmaziun tant davart il speditur sco er davart il destinatur. Arrivadas al lieu, vegnan las datas or dals pachets puspè messas ensemen tenor ina successiun predefinida. In grond avantatg da l’Internet Protocol è ch’ils pachets vegnan transmess independentamain dal sistem d’operaziun e da las differentas tecnicas da rait. Ins po cumparegliar quai cun in container da transport normà che vegn transportà en il traffic da martganzia in suenter l’auter cun bastiment, tren e camiun per arrivar a sia destinaziun.
Per pudair s’adressar ad in computer specific, al identifitgescha l’Internet Protocol cun agid d’ina adressa dad IP. En la versiun IPv4 sa tracti da quatter bytes (32 bits) che vegnan inditgads en furma da quatter cifras decimalas tranter 0 e 255 ch’èn mintgamai spartidas tras in punct, per exempel 66.230.200.100. Tar la nova versiun IPv6 sa tracti da 16 bytes (128 bits) che vegnan inditgads en otg blocs a mintgamai quatter cifras tenor il sistem hexadecimal, ils quals vegnan spartids in da l’auter tras punct dubel, per exempel 2001:0db8:85a3:08d3:1319:8a2e:0370:7344. Ins po s’imaginar questas adressas sco numers da telefon per il computer ed il Domain Name System (DNS) sco cudesch da telefon automatic.
Il DNS furma in’impurtanta part da l’infrastructura da l’internet. I sa tracta d’ina banca da datas structurada a moda ierarchica sur differents secturs administrativs, la quala metta a disposiziun in mecanissem da translaziun: in num da domain ch’è facil da tegnair endament (per exempel ‹wikipedia.ch›) sa lascha translatar en ina adressa dad IP e viceversa. Quai succeda – senza che l’utilisader sa percorschia – adina lura cura ch’el clicca en il navigatur-web sin ina nova colliaziun ipertextuala u endatescha directamain ina adressa-web. Il navigatur dumonda l’emprim in server da DNS suenter l’adressa dad IP dal num ester e baratta alura pachets dad IP cun questa adressa per pudair retschaiver ils cuntegns dals servetschs che vegnan mess là a disposiziun. Il fundament da l’entira ierarchia furman ils uschenumnads Root-Nameserver che cumparan en ils nums suenter il punct (p.ex. ‹.ch› ni ‹.com›).
En la part centrala da l’internet ston ils pachets passar ina rait fitg extendida. Ils posts da diromaziun furman routers che decidan davart la via la pli curta per arrivar a l’adressa dad IP dal destinatur. Per far quai fan els diever da tabellas da routing che vegnan generadas e tegnidas actualas automaticamain cun agid da protocols da routing; uschia èsi era pussaivel da reagir automaticamain sin colliaziuns ch’èn crudadas ora. Entaifer las tabellas da routing vegnan colliadas diversas adressas dad IP a raits da destinaziun; a quellas vegn alura attribuida ina sortida dal router, per exempel en furma d’ina adressa da sigl al proxim router (Next Hop IP Address). Per computers e routers che n’èn betg situadas en la part centrala da l’internet basta percunter ina tabella da routing statica che na vegn betg generada tras protocols da routing. Quella cuntegna ina ruta da standard (Standard- u Default-Gateway) che renviescha per tut las destinaziuns che n’èn betg marcadas autramain vers la part centrala da l’internet – cumparegliabel a la tavla da signalisaziun ‹tuttas direcziuns› en il traffic sin via. Ils routers centrals administreschan actualmain (2014) tabellas da routing cun fin a 540 000 raits da destinaziun per IPv4 e 21 000 per IPv6.[10]
Ensemen cun las datas d’utilisaziun tenor l’Internet Protocol vegnan er transmessas datas da protocols ‹tecnics› surordinads sco TCP (Transmission Control Protocol) u UDP (User Datagram Protocol), cumparegliabel ad ina rauba en il traffic da martganzia che sa chatta en in pachet da posta, il qual vegn supplementarmain transportà en in container. La gronda part da las paginas d’internet fa diever, a basa da TCP, dal Hypertext Transfer Protocol (HTTP) resp. dal Hypertext Transfer Protocol Secure (HTTPS) per paginas codadas. E-mails fan diever dal Simple Mail Transfer Protocol (SMTP), medemamain a basa da TCP, entant ch’il DNS sa splega a basa dad UDP.
En il cas dad IPv4 vegnan las adressas dad IP dals singuls plazs da lavur d’ina firma u organisaziun savens subsummadas cun agid da Network Address Translation (NAT) sut ina adressa da firma generala. Sin quests computers n’han ins nagin access direct nà da l’internet. Savens è quai bain giavischà per motivs da segirezza (firewall), ma i maina er a dischavantatgs evidents. Per IPv6 èn reservadas bler dapli adressas publicas; tenor RFC 4864 pon ins perquai desister en avegnir da NAT, uschia ch’i dat dapli pussaivladads da filtrar il traffic da datas.
Consum d’energia[modifitgar | modifitgar il code]
Ensemen cun la derasaziun vasta da l’internet è er creschì il basegn da forza electrica per l’infrastructura centrala (servers e.a.) e per ils singuls computers dals utilisaders. En tut il mund fan ins quint ch’i vegn duvrà actualmain radund 1 % da l’entira producziun d’energia per tegnair en funcziun las singulas cumponentas da la rait da datas mundiala.[11]
Quantitad da datas[modifitgar | modifitgar il code]
L’onn 2012 ha la quantitad da datas ch’è vegnida transmessa sur la rait da cabel muntà a bundant 26,7 exabytes (1 exabyte = 1 mrd. gigabytes) per mais, pia a prest 1 exabyte per di. La quantitad da datas cuntegnida en in exabyte è 2500 giadas uschè gronda sco tut ils cudeschs ch’èn insumma vegnids scrits insacura.[12] Il stgomi da datas sur raits mobilas ha muntà il 2012 a radund 1,1 exabyte per mais. Fin il 2017 quintan ins che questas cifras creschian sin 1,4 zetabytes resp. 13,6 exabytes (communicaziun mobila). Bundant la mesadad da las datas èn d’attribuir a servetschs da video (Video-on-Demand).[13]
Dumber d’utilisaders[modifitgar | modifitgar il code]
Il dumber d’utilisaders u d’apparats ch’èn colliads cun l’internet na sa lascha betg eruir exactamain. Ils singuls utilisaders sa collian numnadamain cun l’internet cun agid da differents apparats (PC, apparats mobils) e sur diversas tecnicas d’access, e quai tut tenor be per in curt mument u er sur lung temp. Il 2007 avevan radund 16,9 % da la populaziun mundiala access a l’internet[14]; il 2008 han 1,23 milliardas umans fatg diever da l’internet.[15] En l’Europa ha il dumber dals utilisaders regulars surpassà l’entschatta 2008 il term da 50 %. En ils stadis industrialisads possedan en il fratemp varga 80 % dals tegnairchasa in attatg d’internet. Tar giuvens Europeans ha l’internet cumenzà a stgatschar la televisiun ed autras medias tradiziunalas.[16] Ils Stadis Unids èn stads l’emprim pajais nua che bundant la mesadad da la populaziun ha inditgà da duvrar surtut l’internet sco funtauna da novitads.[17]
En Svizra possedevan il 2012 85 % da la populaziun in attatg a l’internet. Radund 40 % faschevan diever d’in access a spectrum lartg cun ina rata da transmissiun da varga 256 kbit/s. Per il 2013 ha in studi mussà che radund 81 % da la populaziun èn regularmain (mintga di u pliras giadas l’emna) en l’internet.[18]
Servetschs da l’internet[modifitgar | modifitgar il code]
World Wide Web[modifitgar | modifitgar il code]
Il World Wide Web è in sistem da documents d’ipertext accessibel sur l’internet. Questas paginas-web èn colliadas ina cun l’autra tras iperlinks e vegnan transmessas en l’internet a basa dals protocols HTTP u HTTPS. Las paginas-web cuntegnan per ordinari text ed èn savens illustradas cun maletgs ed elements grafics; en pli pon vegnir integrads videos e documents audio resp. tocs da musica.
Per pudair clamar cuntegns dal World Wide Web è necessari in navigatur-web ch’è per exempel installà sin in PC ni in telefonin. Cun agid da quel po l’utilisader chargiar datas da mintga server-web e laschar mussar quellas sin ses apparat d’emissiun. Suandond ils iperlinks cuntegnids en questa pagina-web arriva l’utilisader sin autras paginas che pon esser arcunadas sin il medem server u er insanua auter. Da quest princip resulta ina rait mundiala da paginas-web.
Sut il num web 2.0 èn vegnidas popularas a partir dals onns 2000 paginas-web, las qualas l’utilisader na po betg be guardar a moda passiva, mabain po sez midar e cumplettar. Da quest tip da paginas fan part ils blogs sco paginas d’opiniun privatas, paginas che vegnan stgaffidas d’ina communitad d’auturs averta sco la Vichipedia u er raits socialas.
Il www è vegnì sviluppà il 1989 da Tim Berners-Lee e Robert Cailliau tar l’Organisaziun europeica per la perscrutaziun nucleara (CERN) a Genevra cun far diever da concepts sumegliants precedents. Berners-Lee ha concepì per quest intent il protocol da communicaziun HTTP e la lingua HTML sco instrument da programmaziun per represchentar text. Ultra da quai ha el programmà l’emprim navigatur-web e l’emprima software da server-web. Sin ses computer dal tip NeXTcube ha el er installà l’emprim server-web dal mund. L’entir concept è vegnì preschentà il 1991 a la publicitad cun desister da tuttas furmas da patenta u licenzas, quai ch’ha contribuì fermamain a la sperta e vasta derasaziun dal www.
E-mail[modifitgar | modifitgar il code]
Tar l’e-mail sa tracti d’ina novitad en furma da brev che vegn transmessa a moda electronica sur raits da computers. L’e-mail vegn resguardà – anc avant il World Wide Web – sco servetsch d’internet il pli impurtant e duvrà il pli stediamain. Questa popularitad da l’e-mail è surtut d’attribuir a la pussaivladad da pudair trametter novitads en furma da text, ma er documents digitals, graficas e fotografias entaifer paucas secundas en tut il mund.
La via da success da l’e-mail ha cumenzà vers la fin dals onns 1980. Igl è quai stà ina da las emprimas applicaziuns ch’ha fatg diever da las pussaivladads da l’Arpanet. L’introducziun da l’e-mail n’è betg vegnida planisada sistematicamain; anzi èsi stà il cumportament dals utilisaders ch’ha fullà via a quest servetsch ed al ha fatg daventar popular en tut il mund. L’onn 2012 disponivan betg main che 3,375 milliardas umans d’in account dad e-mail.
Cuntrari al telefon u a l’Internet Relay Chat (cf. sutvart) che pussibiliteschan ina communicaziun a medem temp, sa tracti tar l’e-mail d’in medium da communicaziun asincron. Il speditur trametta sia novitad independentamain da la dumonda, schebain il destinatur la po prender encunter immediat.
Ils protocols da transmissiun centrals per las diversas applicaziuns dad e-mail sa numnan SMTP (Simple Mail Transfer Protocol), POP (Post Office Protocol) ed IMAP (Internet Message Access Protocol); savens vegnan quels cumbinads cun codaziun SSL (Secure Sockets Layer). Per far diever da l’e-mail datti duas pussaivladads: installar in program dad e-mail, er numnà E-Mail-Client u Mail-User-Agent (MUA), sin l’agen computer ubain acceder ils mails sur webmail, pia sur ina applicaziun-web ch’è localisada sin il server dal provider dad e-mail e che pussibilitescha là l’access a l’agen chaum postal.
L’effizienza da l’e-mail vegn reducida in pau tras il grond traffic da spam, pia e-mails che vegnan tramess (per part anonimamain) ad in grond dumber d’utilisaders e ch’han savens in cuntegn da reclama. La cumpart dals e-mails da spam è creschida da 50 % il 2002 a 90 % il 2007. L’onn 2010 èn vegnids tramess ca. 107 billiuns e-mails nungiavischads. En il fratemp èn ils providers dad e-mail sco er ils programs da protecziun installads sin l’agen computer però abels da filtrar ina buna part dal spam avant che quel vegnia da bloccar il chaum postal dal singul utilisader.
Ulteriurs servetschs en survista[modifitgar | modifitgar il code]
Telnet: Il servetsch Telnet è vegnì inventà il 1969 en rom dal project Arpanet, è però vegnì en diever pir a partir dal 1974. Telnet po vegnir duvrà per diriger computers sur distanza; er programs che na fan betg diever d’ina interfatscha d’utilisader grafica pon vegnir utilisads cun agid da Telnet.
FTP: Il File Transfer Protocol è in protocol per transferir datas sur raits dad IP. Sias funcziuns e specificaziuns èn vegnidas definidas il 1985 (RFC 959). FTP vegn duvrà per transmetter datas dal server tar il client (chargiar giu), dal client tar il server (chargiar si) u tranter dus servers da FTP.
Usenet: Tar Usenet sa tracti d’in forum da discussiun (Newsgroups). Quest servetsch che funcziunescha be a basa da text è sa sviluppà vers la fin dals onns 1980; per lur endataziuns e per structurar las contribuziuns (en furma d’ordinaturs enchastrads) fan ils participants per regla diever d’in uschenumnà Newsreader.
IRC: L’Internet Relay Chat è in sistem da chat (be en furma da text). El pussibilitescha rundas da discussiun cun in pli grond dumber da participants (en uschenumnads Channels), ma er discurs be tranter duas persunas (Query).
Annotaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- ↑ Tenor Oxford English Dictionary: «Etymology: shortened  ».
- ↑ Stimmt’s – Eine bombige Legende, Die Zeit, Drösser.
- ↑ A Brief History of the Internet tar e-OnTheInternet da Barry Leiner e.a.
- ↑ Public Interest Registry, Eric Wybenga: @10Million.ORG – A Quarter Century In The Life Of A Domain, 2012, p. 18.
- ↑ Tim Berners-Lee: WorldWideWeb – Executive Summary, consultà ils 11 da favrer 2015.
- ↑ S. Deering, R. Hinden: Internet Protocol, Version 6 (IPv6) Specification, RFC 1883, december 1995.
- ↑ Neue EU-Initiative für globale Internet-Regeln. En: Die Welt, 5 da favrer 1998. Consultà ils 8 da mars 2011.
- ↑ Heise online: Glasfasern sind ein Reich der Finsternis, 23 d’avrigl 2005.
- ↑ Open Systems Interconnection Model, model da referenza per protocols d’internet a basa d’ina architectura da stresas.
- ↑ BGP Analysis Reports
- ↑ Benedikt Ziegenfuss: Internet Grund für hohen Stromverbrauch. WinFuture.de, dals 27 da schaner 2003.
- ↑ Cisco Visual Networking Index – What is a Zettabyte?
- ↑ Cisco Visual Networking Index
- ↑ World Internet Users and Population Stats
- ↑ Fast jeder fünfte Mensch auf der Welt ist online: 2010 werden voraussichtlich 1,5 Milliarden Menschen online sein, bitkom.de.
- ↑ Bei den jungen Europäern verdrängt das Internet das Fernsehen und andere Medien, heise.de.
- ↑ Internet ist für die Hälfte der Amerikaner primäre Nachrichtenquelle, heise.de.
- ↑ http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/de/index/themen/16/04/key/approche_globale.informations.30107.301.html
Litteratura[modifitgar | modifitgar il code]
- Jannis Androutsopoulos: Neue Medien – neue Schriftlichkeit? En: Mitteilungen des Deutschen Germanistenverbandes 1/07, 2007, p. 72–97 (PDF).
- Holger Bleich: Bosse der Fasern: Die Infrastruktur des Internet. En: c’t 7/2005, p. 8893 (21 da mars 2005).
- Christine Böhler: Literatur im Netz, Triton, Viena, 2001, ISBN 3-85486-103-6
- Manuel Castells: Die Internet-Galaxie – Internet, Wirtschaft und Gesellschaft, Wiesbaden 2005, ISBN 3-8100-3593-9
- Johannes Fehr (ed.): Schreiben am Netz, Haymon, Innsbruck, 2003, ISBN 3-85218-422-3
- Christiane Heibach: Literatur im Internet: Theorie und Praxis einer kooperativen Ästhetik, Dissertation, Heidelberg 1999, ISBN 3-89825-126-8
- Philip Kiefer: Internet & Web 2.0 von A bis Z einfach erklärt, Data Becker, Düsseldorf 2008, ISBN 978-3-8158-2947-9
- Ch. Meinel, H. Sack: WWW – Kommunikation, Internetworking, Web-Technologien, Springer-Verlag, Berlin Heidelberg New York 2004.
- Andreas Metzner-Szigeth: Internet & Gesellschaft: Ein Humanes Projekt?. En: Sic et Non – Zeitschrift für Philosophie und Kultur – im Netz, nr. 8, 2007.
- Andreas Schelske: Soziologie vernetzter Medien. Grundlagen computervermittelter Vergesellschaftung, Oldenbourg Verlag, München 2006, ISBN 3-486-27396-5 (Reihe: Interaktive Medien. Herausgeber: Michael Herczeg).
- Stefan Scholz: Internet-Politik in Deutschland. Vom Mythos der Unregulierbarkeit, Münster 2004, ISBN 3-8258-7698-5
- gak (ed.) Marion Seifert: Web 2.0, Internet und Kunst, Konzept-Medienkunst von Ralph Ueltzhoeffer. Deutsche Nationalbibliothek ISBN 978-3-00-036999-5, 2012.
- Bridgette Wessels: Understanding the Internet: a socio-cultural perspective, Palgrave Macmillan, Basingstoke 2010, ISBN 978-0-230-51733-2
Colliaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
Internet[modifitgar | modifitgar il code]
- Internet Explained – infurmaziuns profundas areguard l’origin da l’internet
- Script davart l’internet
- (N)ONLINER Atlas, Deutschlands größte Studie zur Nutzung und Nicht-Nutzung des Internets
- Internet Traffic Report – statistica globala da l’internet
- Internet World Stats
- L’istorgia dal www, netplanet.org
- L’istorgia dal world wide web cun emulaziun da vegls servetschs e browsers


text:
Schluein Glion vegn buca pli da gudignar! El tschunavel giug da primavera ha ei dau sonda vargada in ulteriur pari da 1:1, quella gada encunter Tusaun-Cazas. Il giug ei plitost staus da mediocra qualitad, biars cumbats dirs cun dabia fouls ed il ferm vent che ha sufflau duront l’emprema mesadad han strusch lubiu bia dapli.
Ei vala buca da scriver memia bia lingias sur da quei giug. Cul ferm vent el dies ha Tusaun-Cazas fatg all’entschatta pulit pressiun, senza denton vegnir malsegirs. Anzi, ils indigens han giu las meglieras caschuns da sittar gols, quellas ein denton vegnidas munchentadas malamein. Suenter bien mes’ura ha Luca Vinzens astgau sittar in culp liber en la zona da puniziun da Tusaun-Cazas e quei siet ei vegnius deviaus cul tgau d’in defensur ni da Serafin Bundi sur il goli ora en la reit. Cuort suenter ei in attaccader dils hosps vegnius frenaus cun in foul en la zona da puniziun dils indigens, aschia ch’ei ha dau penalti. Cun in siet bass e precis ha Martin Neuhaus nezegiau la caschun d‘egalisar.
Per la secunda mesadad ei il vent tschessaus empau, il giug ei perquei denton buca exnum vegnius megliers. Schluein Glion havess giu la pusseivladad da sittar il gol dalla decisiun, mo quei ei pliras gadas buca gartegiau. La gronda caschun ha Linus Tschalèr giu en la 74avla minuta. Siu siet da cuorta distanza ha il goli denton teniu grondiusamein. Aschia eis ei restau entochen la fin tier il remis da 1:1 ed omisduas equipas han munchentau da scursanir la differenza da puncts sin il capogruppa Linth 04 2 che ha spiars questa fin d’jamna.
US Schluein Glion – FC Tusaun-Cazas 1:1 (1:1)
Crap Gries, Schluein. – 290 aspectaturs. – AR: Dutler
Gols: 31. Serafin Bundi/autogol 1:0, 39. Neuhaus (penalti) 1:1.
Schluein Glion: Hornacek; Berni, Bundi, Welter; Dermont, Ramon Derungs, Cavegn, Luca Vinzens (46. Airaghi), Tiziano Vinzens; Gabriel Derungs (59. Tschalèr), Caduff (84. Andreoli).
Tusaun-Cazas: Patt; Spörri, Brot, Roman Canonica, Sgier (71. Jenny); Nauli (75. Kolaruban), Gashi, Neuhaus, Spiller; Bass (83. Hefti), Fabio Canonica (65. Schweigl).
Remarcas: Schluein Glion senza Livio Derungs e Dennis Camenisch (blessai). – Cartas mellnas: 32. Gashi (foul), 39. Ramon Derungs (foul), 48. Berni (foul), 50. Spiller (nunsportivadad), 68. Nauli (foul), 7. Airaghi (nunsportivadad), 90.+3. Welter (foul). – 74. siet en la petga (Tiziano Vinzens). – Corners: 8:2.


text:
Schah è il pli enconuschent gieu da tavla dal mund. Il gieu vala sco sport. Ins stima che passa in milliun Svizzers e Svizras enconuschan las reglas dal schah. Ma be stgars 6'000 giugaders èn organisads en la federaziun svizra. Ils megliers cumbattan dals 12 fin ils 20 da fanadur a Lai al campiunadi naziunal per il titel dal campiun svizzer.
Passa 250 giugaders e giugadras da tut la Svizra èn vegnids, tranter els divers gronds maisters. Els tuts giogan en set categorias, il pli giuven ha 6 onns, ils pli vegls èn gia pensiunads.
Tranter ils participants èn er plirs Grischuns: En il turnier principal 1 è Dario Bischofberger da Trimmis, il pli ferm Grischun. El è actual il numer 10 dals juniors.
RR actualitad 17:00


text:
L’um dal gieu per ils Penguins è stà il goli Marc-André Fleury. Il Canadais da 32 onns che dat gia sia 13avla stagiun cun Pittsburgh ha mussà 29 paradas ed festivà ses emprim shutout en ils playoffs dapi trais onns. Fleury ha astgà giugà sulet en ils playoffs pervia ch’il goli numer 1, Matt Murray ch’è 10 onns pli giuvens, è sa blessà curt avant la fasa da K.o.
Ils gols per ils Pittsburgh Penguins, il defensur dal titel, han sajettà Bryan Rust en la 29avla minuta e Patric Hornqvist en la 45avla minuta.
Per Washington èsi in dira terrada. Ils Capitals avevan pudì egualisar la seria da best of seven suenter ch’ils Penguins eran ids en avantatg cun 3:1. Igl è gia la segunda giada en seria che Washington ha sco victur da la qualificaziun pers en ils quart-finals cunter Pittsburgh. En il mezfinal fruntan ils Pittsburgh Penguins sin ils Ottawa Senators ch’ha battì ils New York Rangers cun 4:2 victorias.
Josi e collegas cunter Anaheim
En l’auter mezfinal vegni tar il duel tranter ils Nashville Predators ed ils Anaheim Ducks. Anaheim ha gudagnà il gieu decisiv encunter ils Edmonton Oilers cun 2:1 ed uschia decidì la seria cun 4:3 victorias. Nashville cun il trio svizzer Roman Josi, Yannick Weber e Kevin Fiala ch’è blessà, cumenza la seria da mezfinal la notg sin sonda cun in gieu ordaifer en la California. Per ils Predators èsi in premiera. L’equipa dal stadi Tennessee n’aveva anc mai cuntanschì fin questa stagiun ils mezfinals en la NHL.


text:
Suenter las attatgas a Paris ha la chombra da represchentants en ils Stadis Unids decidì reglas pli severas per entrar en il pajais senza visum. Il sboz da lescha è vegnì approvà cun 407 cunter 19 vuschs.
Il senat sto er anc approvar la midada che pertutga viagiaturs ord 38 stadis dal program «Visa-Waiver». Persunas ord quests pajais na pon en l'avegnir betg pli entrar en ils Stadis Unids cun in visum electronic sch'ellas èn stadas ils ultims 5 onns en la Siria, l'Irac, l'Iran u en il Sudan.
Ultra da quai ston societads aviaticas pajar in chasti da 50'000 dollars enstagl da 5'000 sch'ellas na controlleschan lur passagiers betg avunda.
RR novitads 06:00


text:
Dus clutgers ed in santeri cun panorama
- Dumengia, 21.8.2016, 8:06
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 21.8.2016, 8:06, RTR
En sasez è la baselgia da Lon ina mudesta baselgia refurmada d'in vitget rumantsch sin prest 1600 meters sur mar. E tuttina è ella particulara, la baselgia da Lon. Primo perquai ch'ella ha dus clutgers. E secundo grazia a ses santeri, danunder ch'ins ha ina da las pli bellas vistas da l'entir Grischun. Ensemen cun Martin Simonett da Lon ha la redacziun da Vita e cretta visità la baselgina che fa la fin da la seria da stad "Sacristias, sains e santeris".
Il pled sin via vegn questa dumengia da Benedetg Beeli da Oberwil-Lieli.
Redacziun: Rafael Müller
Contribuziuns
-
Pled sin via da Benedetg Beeli


text:
Suenter ch'il gieu a chasa è ì a fin pari cun 1:1, ha il HCD gudagnà ordaifer il gieu da return cleramain cun 4:1.
Grazia a gols da Axelsson e Corvi manavan ils da Tavau gia suenter 10 minutas cun 2:0. All'entschatta dal segund terz ha Forssell sajettà il 1:2 per ils svedais. Quai è dentant restà il sulet gol per il club favurisà da Skelleftea. Cun in shorthander en la 51avla minuta ha Ambühl decis la partida. Lindgren ha lura anc fatg il 4:1 cun in sajet sin il gol vid.
En il mezfinal frunta il HCD il schaner 2016 sin il club svedais Frölunda Göteborg.
RR novitads 22.00


text:
Ils emprims duels tranter Basilea e Maccabi Tel Aviv hai dà l’avust 2013 en il rom da la terza runda da qualificaziun per la Champions League. Ordaifer ha Basilea giugà pari 3:3, quai suenter ch’igl FCB manava gia suenter bun mes’ura cun 3:0. Grazia al 1:0 avant ils fans da chasa ha Basilea tuttina pudì sa qualifitgar per la proxima runda.
La fin favrer èn quellas duas equipas s’inscuntradas en ils 16vels-finals da l’Europa League. En l’Israel hai dà in pari da 0:0. A chasa ha Basilea lura fatg tut cler cun ina victoria da 3:0. Lura era Paulo Sousa il trenader da Maccabi. Trais mais pli tard è el daventà trenader a Basilea ed uschia successur da Murat Yakin.
Nova situaziun da partenza
Dapi il davos inscunter hai dà bleras midadas tar omaduas equipas. Tar il FC Basilea figureschan cun Philipp Degen, Behrang Safari, Mohamed Elneny, Taulant Xhaka, Matias Delgado ed il goli da reserva Mirko Salvi sulet anc 6 giugaders ch’eran er stads da la partida avant dus onns a Tel Aviv. Sumegliant er la fluctuaziun da cader tar Maccabi.


text:
Avant lavurava il pèr en l'hotel Grischuna a Beiva. Sco quai che Stefan Müller da l’Uffizi da construcziun auta dal Grischun ha ditg, haja il chantun suttascrit il contract cun ils novs fittadins sin l’emprim da zercladur 2016. Avant 5 onns è l’Ospizio vegnì renovà cumplettamain.
Grischun Central Nov fittadin per l'Ospizio La Veduta
L’Ospizio La Veduta al Pass dal Güglia che vegniva manà da Daniela Mettier ha serrâ sias portas. Ils novs ustiers da la pensiun cun ustaria èn Ramiz Rizvanovic e sia partenaria Sona Slysova.


text:
Varan
Varan (nom ufizial in italian: Varano Borghi) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 2 461 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 3 km² e 'na densità de 820 ab./km².
El paes el gh'ha tre frazion: Boffalòra, Moncucch e Stallon.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Varan l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.