text:
Fungi
El régn Fungi el costetöés en taxon che 'l reönés i organìsmi ciamàcc popolarmènt fóns. Chèsto organìsmi i è stacc clasificàcc del Linèo 'ndèl 1753, e aen prensépe i ìa enserìcc endèl régn Plantae e pò dòpo i è stacc portàcc al ranch de régn de Nees endèl 1817. Cói critéri atöài del Whittaker, prezentàcc endèl 1968, el régn dei fóns el töl dét de piö de 100.000 spéci de organìsmi che g'ha chèste caraterìstiche:
- Alimentasiù eteròtrofa
- I mànca de töt de tesùti diferensiàcc e de elemèncc cundutùr
- Sistéma de reprudusiù per mès de elemèncc ciamàcc spòre (e mìa per mès de 'n stàdio embriunàl come che söcét per i anemài e le piànte)
Óter organìsmi che 'na ólta i ìa clasificàcc come fóns i è amò 'n fàze de clasificasiù: sèrte autùr i a metarès endèl régn Protista o Protoctista, che 'l contegnarès organìsmi unicelulàr de le clas Plasmodiophoromycetes e Myxomycetes. Thomas Cavalier-Smith el g'ha prupunìt apò a 'n sèst régn (Chromista), che 'l tölarès dét le clas Hyphochytridiomycetes e Oomycetes.
La clasificasiù dei fóns la g'ha patìt divèrsi cambiamèncc endèi öltem agn, come conseguènsa de l'intensificasiù dei stüde. La 'ntrudusiù dei stüde molecolàr la g'ha cuntrubuìt mìa póch, endèi öltem 10-15 anni a concepéser en urdinamènt sistemàtich piö obietìf, bazàt sö la filogènezi, e che 'l promèt en leèl de stabilità piö marcàda.
Definisiù del régn Fungi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al régn dei fóns aparté en sènso strèt dèi organìsmi che pöl véser apò sèmpe sèmpe, unicelulàr ma apò a organìsmi piö complès, pluricelulàr có strütüre vegetatìve organizàde en cèlule filamentùze ciamàde ìfe o micélio primàre. A diferènsa de le cèlule vegetài, che g'ha la parét custitüìda suratöt de celuloza, la prét de le cèlule dei fóns l'è custitüìda de 'n óter polisacàride, la chitìna, polìmer de la N-acetil-glucosamina, prezènta apò 'ndèl esoscheletro dei Artròpodi (insècc, ragn, crostàcei). La chitina, respèt a la celulóza l'è 'n tòch piö rezistènta a la degradasiù provocàde dei mìcrobi, al calt, al frèt e a la söta. Le cèlule che costetöés le ìfe le pöl véser mono o polinucleàde e le pöl véser dividìde de sèti. La prezènsa o méno dei sèti l'è 'na caraterìstica distintìva de sèrte grùpi de fóns respèt a dei óter. Endèi Zigomiceti, difàti, le ìfe i è mìa setàde, come 'nvéce söcét endèi Ascomiceti, endèi Basidiomiceti e 'ndèi Deuteromiceti.
Segónt la definisiù scentìfica, vé cunsideràcc part del régn Fungi töcc i organìsmi che sudìsfa le cundisiù elencàde che sóta:
- I è eucariòti (organìsmi che g'ha dele cèlule col cromozòma encorporàt endèn nùcleo).
- I è eteròtrofi respèt al carbònio, e chèsto 'l compórta che i è costrècc a troàl endèl ambiènt imediatamènt entùren. I è mìa bù de doprà l'energìa del sul, i sorbés nömerùze molécole carbonàde fabricàde de 'n quàch óter organìsmo vivènt.
- I è absorbotròfi, i se nötrés per asurbimènt (decumpuzisiù) e mìa per ingestiù (caràter anemàl). I mànca de raìs, gamp (propiamènt dit) e fòie, el sò aparàto vegetatìf, ciamàt mycelium, l'è difùzo, ramificàt e tübolàr, costitüìt de filamèncc fì, entresàcc sö, i ìfi, a créscita apicàla, che permèt la nütrisiù per asurbimènt. En natüra, i piö tacc dei fóns superiùr i dòpra la mycorhiza, che l'è 'na simbiózi 'ntra le raìs de 'na piànta e i micéli. Le raìs de la piànta le böta fò el glucòzio (en tìpo de söcher) per el fóns che lü l'è mìa bù de pruducìl (el g'ha mìa la clorofìla). El micélio en càmbe el fornés de l'àiva e dei sài minerài che le raìs de la piànta la pödarès mìa procüràs en maniéra diferènta.
- I se reprodùce per mès de spòre mìa flagelàde o al màsim condèn flagèl apéna (caraterìstica che la compórta che le möfe, che g'ha du flagèi, al dé 'encö i è mìa piö cunsideràde dei fóns).
- i fàbrica dele sostànse che i fà sö apéna lùr (trealòsio, manitòlo, ecc.), la parét de le sò cèlule la conté calòsio, emicelulóza e chitìna (póch diferènta de la chitìna dei insècc, caràter anemàl, endóche 'nvéce le piànte i g'ha 'na parét che conté celulóza). El sò prim polìmer glücìdich l'è 'l glicògeno.
- I elàbora dele strütüre, dele fùrme variàbii fés, i carpòfor, bù de fabricà 'n gran nömer de spòre haploide dòpo 'na dicaryofase piö o méno lónga;
- I g'ha mìa diferensiasiù sesuàla (peritogamìa) e i prezènta une dicaryofase bastànsa svelöpàda 'ntra la plasmogamìa e la caryogamia.


c: text/html

text:
Cupenaghen
Cupenaghen (København in danes; Kopenhagen in tudesch; Copenhagen in ingles; Köpenhamn in svedes; Kaupmannahöfn in islandes; Kööpenhamina in finlandes; Hafnia in latin) a l’è la capital de la Danimarca.
A l’è anca la prima cità de la Danimarca per pupulaziun, cun 503.861 abitant (2008).
Geugrafìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità a l'è in de la part de urient de l'isula de Sjælland e, in part, in sü l'isula Amager, propi denanz al strecc de l'Øresund, che'l separa la Danimarca de la Svezia.
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Copenaghen a l'è gemelaa cun:

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
La finestra della camera da letto
La finestra della camera da letto (La fnèstra dla cambra da lèt) 'l è 'n thriller dal 1987 ad Curtis Hanson.
Al film 'l à muciâ a i butghèṅ dódas migliòṅ e siē ad dòlar.
Sunt
Terry Lambert (Steve Guttenberg) al gh'à na relasiòṅ cun la mujér dal sò cap Collin Wentworth (Paul Shenar), la Sylvia (Isabelle Huppert). Na nòt la dóna la véd par la fnèstra dla cambra da lèt un qualchidòṅ ch'al dà adòs ad brut a la Denise (Elizabeth McGovern). A n psénd minga andàr a cuntàr qvél ch'l'à vdû a la pulisìa, o sinò a saltarév fóra ch'l'à fat i còran a sò marè, lì lē la cònta incòsa a Terry ch'in cal méntar 'l éra drē a far-as na dócia. Chi lò al s śibìs 'd andàr lò a testimugnàr a 'l sò pòst. Sèmpar cla nòt lè a mōr anc n'atra dóna, a pōl èsar dònca ch'a gh sia un manìac sesuàl in gir.
Dòp che Terry al cònta i fat cum i èṅ andâ, in parśòṅ a gh finìs acsè un tisi c'n i cavìi rós, Carl Henderson (Brad Greenquist), ma la pulisìa la gh'à listés di suspèt anc su 'd lò. A 'l prucès 'l avucàt ad Carl al fà a mènt che Terry al pòrta 'l lénti a cuntàt parchè al gh véd pôc e dònca al fà fadìga a dir ch'l àppia vdû dabòṅ qvél ch'è sucès cla nòt là. Par Lambert al ròbi i s métan mâl.


text:
Chèrna
Artéccol in dialètt mudnés
La chèrna (dal latèin car-nem ch'al vin a sô vòlta dal gréch kar = kra,kru = dvintèr dur, o dal sànscrito kru-ras = sanguinàri)[1] l'è la pèrta dal móschel e di tessû atàch di animèl da macèl, da curtìl e 'd qui selvàtich, e s'intènd anca la pèrta ch'as pól magnèr di pàss e di mollósch. Legalmèint, con sta paròla chè, in Europa as stà ad indichèr[2] tót al pèrti ch'i s pólen magnèr, anca al sànguv, dla famìa di chèvri, di pécri, di vach, di cavàl, di èsen, di pói, di cunéi, di lévri, di tòch e dla selvagìna.


text:
Lèg
Artéccol in dialatt bulgnais
Un lèg l è na masa d'acua o èter léquid ed dimensiån di mondi granda zircondè dala tèra. La stragranda pèrt ed lèg d'la Tèra én d'acua dåulza e i s truven tott int'l emisfér ed såura.
Un lèg l'à ed sòlit un fiòmm ch'ai porta l'acua e 'n èter ch'l ai porta fòra. 'Na masa d'acua ed dimensiòn cinéni l'è ciamè bòra.
'Na mòccia 'd lèg i én stè fat da l'omen par produser d'l eletrizitè, cunpâgna i dû lèg dal Brasimòn e d Suvièna int'la pruvénzia ed Bulåggna, pr ali indòsstri o pr i cànp.


text:
Culassa
Culazza o Culassa (nom ufizial in italian: Colazza) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de 441 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 3,2 km² e ona densità de popolaziun de 138 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Amén, Armagn, Invó, Meina e Pisan.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Culassa l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Irlanda
L' Irlanda (Éire in irlandes, Ireland in ingles) a l'è un paes de l'Europa nord-ucidentala.
La ocüpa l'83% de l'isula d'Irlanda e l'è tacada a l'Irlanda del Nord (Regn Ünì).
La capital a l'è Düblin.
La gh'ha una süperfiss de 70.273 km² e una pupulaziun de pressapoch 4.200.000 abitant.
A l'è un member de l'Üniun Eurupea.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Irlanda a l'è una repübliga.
La presidenta a l'è 'l Michael Higgins (del 2011).
El Prim Minister a l'è l'Enda Kenny (del 2011).
Muneda[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Del 1m de genar del 2002 l'Irlanda la dupra l'Euro.


text:
Dear visitor, welcome to Metin2 Italia.
If this is your first visit here, please
read the Help. It explains in detail how this page works.
To use all features of this page, you should consider registering.
Please use the registration form, to register here or read more information about the registration process.
If you are already registered, please login here.
Bella Vanger!!
Sembra che sto per essere infilzato dalle candele (spuntoni avvelenati?)
Ma le apparenze ingannano, vero?
*Va a togliere le candeline dalla torta con una faccia più o meno come questa:
*
*Va a togliere le candeline dalla torta con una faccia più o meno come questa:
*
Select the content in the box to read it.
-.-'
chiudo e segnalo.
Quoto
Adoro questo genere di chiusura *.*
This post has been edited 1 times, last edit by "mobrulez" (Aug 25th 2009, 3:12pm)
Auguri SMOD!
Ma dimmi, non è che prima o poi passerà una principessa, ti bacierà e tu diventerai un principe?
Di questi giorni accade di tutto O.O
XD
Non voglio dirti che sei brutto, è solo un piccolo scherzo
Non voglio dirti che sei brutto, è solo un piccolo scherzo
Select the content in the box to read it.
P.S Credo che questo sogno lo vorrà desiderare con TziTzi... secondo me siete fatti uno per l'altro XD
EDIT: Quanto mi mancava la sez.Staff!!! Adesso che è riaperta, il forum è piu gioioso!
This post has been edited 1 times, last edit by "SkyShadow" (Aug 25th 2009, 4:19pm)
Ecco svelati i sogni della nostra ranocchietta!
Poi... Si sveglia tutto sudato, ed ecco la cruda realtà:
EDIT: Quanto mi mancava la sez.Staff!!! Adesso che è riaperta, il forum è piu gioioso!
Devi vedere come diventa gioioso se tornano i tucani !
Grazie per la firma a FrenesiaVolante
Edit by Regal Man
NIENTE TUCANI
This post has been edited 1 times, last edit by "Regal Man" (Aug 25th 2009, 4:53pm)
Una tucana no, vè? ç_ç
Odio i 200 secondi... >_>
Odio i 200 secondi... >_>
Select the content in the box to read it.
Nessuno di loro ha i baffi, son tutte tucane (
) <.<
Ora Regal mi editerà il messaggio...
tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca
tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca tuca
Select the content in the box to read it.
This post has been edited 2 times, last edit by "VaY94" (Aug 25th 2009, 4:43pm)
Ragazzi non tiriamo troppo la corda o la spammeria torna a chiudere i battenti sui gioielli di famiglia!
Grazie per la firma a FrenesiaVolante
RegalMan, odio le tue rane, ma sei uno dei moderatore più bravi del forum
Edit:2 non credevo di fare spam, beh vorrà dire che andrò al post di Evan per fare spam e "divertirmi" un po.
This post has been edited 2 times, last edit by "Crazy84" (Aug 26th 2009, 1:28am)
Crazy, spam demenziale come tuo ha causato la chiusura della sezione dello staff. Per cui non farlo più se ci tieni a questa sezione.
Tornando IT:
Qui, tra noi, sta sorgendo di nuovo la voglia di tucani...
Qualcuno, la pensa come me?
Tutti uniti contro il ranocchio (adesso ancor piu brutto [ Vedi avatar di Regal] )
No, basta sky, abbiamo già perso adamas. Erano bei tempi ma non torneranno.
"
Mettiamo in chiaro una cosetta:
D'ora in poi qualsiasi post che conterrà la parola "tucano"/"tucani" o qualsiasi altra cosa riconducibile ai tucani non verrà editato, verrà direttamente CANCELLATO e il destino del suo autore verrà deciso di volta in volta. (vi ricordo che le segnalazioni attirano le attenzioni del santo....)
Grazie Marilia per il set.
ho capito dove prendono i Smoderatori!
basta vedere le chiusure di Regal :
li prendono al Super Mercato *_* chissà quanto costano al Kg xD
Io ne ho viste cose che voi utenti non potreste immaginarvi.
Vandali da combattimento in fiamme al largo delle pagine protette.
E ho visto i Ban balenare nel buio vicino alle pagine del Team.
E tutti quei momenti andranno perduti nel tempo come lacrime nella pioggia.
È tempo di rollbackare.
Bar hai ricominciato con i chocobi? °_°
Kuè!
Che diavolo hai contro i poveri
Edit by Regal Man: VALE OVVIAMENTE ANCHE PER GLI SPOILER IO AMO I TUCANI
Siamo rimasti orfani e almeno Kay ci offre una casetta dove mangiare e svolazzare *-*
ALLORA VAI DA KAYSCHERZAVO RESTA CON ME NON POSSO VIVERE SENZA DI TE TI AMO AMO I TUCANI E IN PARTICOLARE ODIO LE RANE E LE FARFALLE
Che diavolo hai contro i poveri
Edit by Regal Man: VALE OVVIAMENTE ANCHE PER GLI SPOILER IO AMO I TUCANI
Siamo rimasti orfani e almeno Kay ci offre una casetta dove mangiare e svolazzare *-*
ALLORA VAI DA KAYSCHERZAVO RESTA CON ME NON POSSO VIVERE SENZA DI TE TI AMO AMO I TUCANI E IN PARTICOLARE ODIO LE RANE E LE FARFALLE
Select the content in the box to read it.
Ri-edit by me stesso: tucano tucano tucano tucano tucano tucano tucanoooo
Vittoria!
*gode perchè ha editato il suo messaggio precedentemente editato da Regal*
This post has been edited 5 times, last edit by "VaY94" (Aug 28th 2009, 6:10pm)
Regaaaaaaaaaaaal! Ho un amica che vuole conoscerti!
E' così affettuosa che potrebbe addirittura mangiarti per dimostrare il suo amore verso di te!
Kayumi, ti ricordi la storia dei gattini di Evan?
Bhe....Evan al mio confronto è un agnellino appena nato
mai vista una rana con la pelliccia di gatto?
mai vista una rana con la pelliccia di gatto?
Select the content in the box to read it.
Grazie Marilia per il set.
Come sei crudele... Hai spezzato il suo tenero cuoricino!
Contento?!
I Due gatti si somigliano, vè?
I Due gatti si somigliano, vè?
Select the content in the box to read it.
This post has been edited 1 times, last edit by "Kayumi" (Aug 26th 2009, 12:13am)
Io spezzerei il ramo più che il cuoricino.......
Grazie Marilia per il set.
Ma sei crudele! Quella gattina ha due figli!
Guardali... Ti implorano... Salva la madre!
Basta va XD
Basta va XD
Select the content in the box to read it.


text:
La gran paciada
La gran paciàda (La grande abbuffata, in Frances La grande bouffe), l'è un film italo-frances del 1973 dirèt da Marco Ferreri.
El film l'è stài presentàd in cuncùrs al 26° Festival de Cannes. [1]
Cuntegnüü
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El film el cünta sü de quàter amìs, che deprèss d'la vita, i decìden de masàss in d'una manera pütòst strana: i se sàren sü in d'una cà a la pefirferia de Paris e i süten a mangià finch'i mören.
Crìtich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El film l'è stài criticàd asèe perchè l'è tròpp fisiulòcigh.


text:
Braunau (TG)
Braunau a l'è un cumün svizzer del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 9.2 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 711 abitant.
El cumün de Braunau al se tröva a una altitüden de 670 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Affeltrangen, Bronschhofen (SG), Bussnang, Schönholzerswilen, Tobel-Tägerschen, Wuppenau.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Braunau in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Brittnau
Brittnau a l'è un cumün svizzer del distret de Zofingen. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 3 652 abitant e una süperfiss de 13.67 km², e al se tröva a una altitüden de 450 meter sura al livel del mar.
El cumün de Brittnau a l'è tacaa ai cumün de Murgenthal, Pfaffnau (LU), Reiden (LU), Strengelbach, Vordemwald, Wikon (LU), Zofingen.
El cumün el comprend anca i frazion de:
- Bergacker
- Bösenwil
- Bötschishalden
- Fennern
- Geissbach
- Leidenberg
- Liebigen
- Mättenwil
- Schulerslehn
- Sennhof
- Rossweid
- Weilern Grod
- Wilacker
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Brittnau in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Numerian
El March Aureli Numerian (Marcus Aurelius Numerianus in Latin; 254 - Nicomedia, november 284) a l'è staa on imperador roman del 283 fina a la soa mòrt.
Biografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fioeu minor de l'imperador March Aureli Car e fradel del Carin, l'è staa associaa al podè con la carega de ceser e l'ha segutaa el pader in Orient, ma dòpo la mòrt del Car, a l'è mòrt in manera misteriosa.
I font stòrich ne descriven i interess de natura letteraria: el sò talent oratòri e i sò discors scrivuu ghe hann guadagnaa on'ammirazion granda.
L'ha participaa cont el pader a la spedizion contra i Persian, menter al fradell Carin l'era stada affidada la banda occidental de l'Imperi: dòpo la vittòria e la conquista de la capidal nemisa Ctesifont a l'è staa proclamaa imperador insema al pader. Ma duranta la spedizion el Car l'è mòrt, e donca el Numerian gh'è succeduu in sul tròn come collega del fradell.
Diventaa sovran, el Numerian l'ha fòrsi bandonaa i territòri conquistaa per tornà a Roma, ma l'è staa coppaa del sòcer e prefett del pretòri Arri Aper, che 'l sperava de succedegh in sul tròn imperial.
Segond on quaj stòrich, vist che 'l Numerian el gh'aveva ona maladia ai oeugg, l'Aper el gh'ha consigliaa de viaggià in d'ona lettiga serrada e l'ha profittaa del fatt che inscì nissun el podeva vedèll per mazzàll.


text:
Robert Gerard Sands
- (Bobby Sands)
El Robert Gerard Sands, in irlandes Roibeard Gearóid Ó Seachnasaigh, mej cognossuu cont el nom de Bobby Sands (Belfast, 9 de Marz del 1954 - Long Kesh, 5 de Magg del 1981) l'è staa on attivista nordirlandes. L'è mort ai temp del scioper de la fam del 1981, int la preson de Long Kesh (conossuda cont el nomm de Maze) approeuv a Lisburn.
Cuntegnüü
Biografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nassuu a Abbots Cross, on sobborgh settentrional de Belfast e cressuu in del quartier a maggioranza protestant d Rathcoole, el s'è trasferii diversi voeult con la soa famia per via di intimidazion subii dai lealist protestant, anca se l'è mai staa ciar se la famia del Sands la fudess cattolega, vist che la parentella "Sands" la vegn gio dal papagrand de Bobby, che l'eva protestant. Dopo avè lassaa la scoeula, Bobby Sands l'ha faa 'l garzon in di cantier, ma poeu l'è dovuu scapà per via di minacc di lealista.
La produzion letteraria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La straordinaria produzion letteraria de Bobby Sands la poeu vess dividuda in tre grand oeuver e in d'on periodo de tempo che 'l va da la so primm impresonament in de la Cage 11 (i cages i'eren gabann prefabbregaa in de la parte vegia de la preson de Long Kesh) fin a a la soa mort premadura in di Blocch H de la preson de Maze.
Oeuver[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Commemorazion a nivell internazional[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Milan, 5.000 student i hann brusaa la Union Jack ind el menter che i vosaven "Libertà per l'Ulster".
Cinema[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ona scerna d'amor (1996) de Terry George, con la Helen Mirren e la Fionnuala Flanagan. Titol original Some mother's son (el fioeu de ona quaj mader). El mostra el scioper de la fam, vist e vivuu cont i oeugg de do mader irlandes. Bobby Sands l'è interpretaa da l'artista nordirlandes John Lynch.
- El silenzi de la turla (2005) de David Ballerini. Bobby Sands l'è interpretaa da Ivan Franek.
- Hunger (2008) del Steve McQueen. Bobby Sands l'è interpretaa da Michael Fassbender.
Ligamm da foeura[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Biografia su on sit repubblegan irlandes
- Bobby Sands Trust


text:
Lech (Vorarlberg)
Lech l'è un cumün de 1.531 abitant in sü la riva del fiüm che 'l gh'ha l'istess nom in del destrèt de Bludenz in del Vorarlberg (Austria) e l'è vün de pü renumaa sit spurtif invernaj internassiunaj dij Alp. El se tröva ai pee de l'Arlberg.
Cuntegnüü
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lech la se tröva a 1.444 meter in sü 'l nivel del mar, in Vorarlberg. El 14,1% de la sua süperfis l'è buschìf, menter che 'l 58% l'è faa sü de munc e còj. A nivel geugrafegh ed istoregh Lech la partegn al Tannberg, però pö a nivel türistegh la partegn a l'Arlberg.
El cumün l'è faa sü del scirö del paes e di so tuchelit püssee piscinit, ciuè Zürs, Zug, Oberlech e Stubenbach.
Arent a Lech se giunten insèma i funt del riaa Formarinbach (anca funt del Lagh de Formarin) e del riaa Spullerbach, che'l vegn föra del Lagh de Spuller e 'l finiss sgiò a Lech, per l'apunt.
L'istoria del Paes[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lech l'è stada fada sü in del 13./14. secul de di gent Walser rivaa li de la Sgüissara Tudescòfena e la s'è ciamada finn al 19. secul Tannberg (ciuè Munt di Abièss), e pö, del mom „Tannberg am Lech“, l'è gnüü föra 'l nom, püssee sempliz, Lech. El piscinin paes 'l s'è revitalizzaa in di ültem agn grassia 'l türism che l'è bel ficc, e d'inverna che d'istaa.
In de l'Aust del 2005 di gran toch del paes hin staa spazzaa via de l'alüviun traa la di gran rusciad vegnüü scgiò a la finn de l'istaa.
Pulitega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La Setáda cumünala l'è fada sü de quindes assessur. Ij elessiun vegnen faa per vurè pupular e minga per partii pulitegh, una manera de fà pulitega tipega di cumünidad Walser. In di elessiun del 2005 han pruaa si a vudà i partii pulitegh però pö in del 2010 hin vegnüü ancamò bun ij elessiun a scerna pupulara.
- El Bürgermeister, ciuè 'l sindech a l'è 'l Ludwig Muxel.
El Scüd del Paes[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El scüd del cumün l'è staa metüü insèma in de l'ann 1968 suta 'l prusgèt de l'artista e stüdius de eraldega Konrad Honold. A l'è staa iningüraa el desdòt de Fevree del 1969 del guerna del Vorarlberg: dividüü de 'na stanga grisa; denans un suu giold a sfund blö, e dedree un abiezz negher in sü 'n col a tri pizz a sfund russ. L'abiezz l'è un simbul cumün a tücc i paes de la Furesta de Bregenza.
Cultüra e Rob de Vedè[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La Gesa Parauciala St. Nikolaus: La Gesa l'è stada fada sü la prima völta in del 1390 in stil gotegh e pö l'è stada renuada tüt' intrega de la scima ai pee in del 1987. La Gesa uriginaria rumanega la se pò 'ncamò vedè in di fresch. El dedent de la Gesa l'è staa trasfurmaa in del 1791 in stil Rokokò. De particülar interess l'è 'l chignö de la tur a furma de schigula che l'è volt ben 33 meter e la camara campanaria cunt i so ses campan de brunz, di quaj vüna l'e del 15. secul.
- El müsee Kästle-Mountain: In del Dezember del 2008 in de l'edifizzi de la füniculara del Rüfikopf l'haa dervii ij üss el Kästle Mountain Museum. EL müsee permanent el fa amirà l'istoria de la marca de scí Kästle e la so strecc repòrt cunt el paes de Lech am Arlberg.
- El Müsee [Huber-Hus]]: La Huber-Hus (ciuè Cà Huber in del dialet alemanegh del Vorarlberg), fada sü in del 1590, la invida i visitadur punt prim al pian tera a dagh una svardada a i cà e a i mestee de muntagna, e indua la cüsina la representa 'l scirö storegh de la cà. Roba campiunaria e svariaa barlafüss de l'etaa baròca al didincö vegnen di prupretari inizziaj, ciuè la fameja Huber. Bej de vardà hinn anca i svariaa arnes in de "cambara del brentee", ciuè l'ufesina del butee, vegg de püssee de düsent agn. In de la cantina de la cà gh'è l'archif del cumün de Lech am Arlberg. El pian de sura, inscambi, l'è dervii ai türista do völt a l'ann per fer campiunari et similia.
- El parch natüral Naturschutzgebiet Gipslöcher: sü in scima sura Lech am Arlberg gh'è un toch de tera prutegiüü ciamaa „Gipslöcher“ che 'l scüsa de mini parch natüral.
- L' Oper im Schnee (l'Opera in la fioca): un grup uperistegh de Bregenz, i Bregenzer Festspiele vegnen chinsci tücc i sgenee a fà i pröf de teater.
Istrüssiun e Scöra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In paes gh'è una scöra süperiura cunt 75 scular, e una scöra elementara cunt 74 scular (insci in del Sgenee del 2005), e pö anch un asil.
Sit Gemej[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Kampen (Sylt), un paes in sü l'isulòt de Sylt in del Schleswig-Holstein in Germania: un cadó de la gent de Lech am Arlberg al cumün de la Frisia del Nord l'è stada una gòndula de vüna di fünicular de Lech che 'dess l'è setada sgiò in sü la riva del mar a Kampen. In iscambi i Frisian gh'han da la cà de legn a la fermada del büs che se ved in de la sumejansa sü de sura in che la pagina chi.
- Beaver Creek Resort in Colorado USA: el Beaver Creek Resort l'è 'l sit türistegh de sport invernaj, el pü grand, de tüt' intrega l'America e l'è tüt privaa.
- Hakuba in Giapun: el paes de Hakuba l'è la cüna di sport invernaj giapunes e 'l sit di giögh ulimpegh inveraj del 1988 a Nagano.
Olter Rob (un puu cürius)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ai türista regular del cümun, despö de 10, 15, 25, 35, 45 e 55 agn cunt permanens de almanch set dí, ghe dan di spilèt cumemuratif.


text:
San Giorg ad l'Ümlena
San Giorg ad l'Ümlena (nom ufizial: San Giorgio di Lomellina) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia.
Al gh'ha 1 123 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 25,9 km² e ona densità de 43 ab./km².
Al cunfìna coi comün de Sargnagh, Lümé, Utibian, Trümé, Vlèss Ümléna.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de San Giorg l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Ennetbürgen
Ennetbürgen a l'è un cumün svizzer del Canton Nidwalden. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 17.70 km² e in del Dicember 2009 al gh'eva una popolazion de 4290 abitant.
El cumün de Ennetbürgen al se tröva a una altitüden de 435 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Beckenried, Buochs, Gersau (SZ), Lüzerna (LU) Stans, Stansstad, Vitznau (LU), Weggis (LU). La popolaziun l'è in magioranza de lengua tudesca.
Cuntegnüü
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ennetbürgen l'è staa menziunaa la prima volta in d'un docüment del 1190 col nom de Burgin. In del 1799 l'è devegnüü Enet-Bürgen e in del 1836 Ennerbürgen. Dal 1850 el nom ufizial l'è Ennetbürgen.[1]
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El cumün l'è sitüaa in tra 'l Lagh dei Quater Canton (ciamaa anca Lagh de Lüzerna) e 'l mont Bürgenberg.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Post de vett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'atrazion principal de Ennetbürgen l'è la Capèla de St. Jost. St. Jost.


text:
Strachin
El Strachin l'è un furmai a pasta mola e de cürta stagiunadüra fai cun lat intregh de vaca. El se presenta cume un furmai grass e cremus, sensa rüsca e dal culur bianch.
Tipich d'la Lumbardia, el sò num el vegn dal fat che in urigin par fal se drueva el lat d'le vache strache dopu che i evun fai 'l San Martìn a val a la fin de l'alpeg estiu. In Valtelina, in del Paves e in del Piasentin el num de Strachin vegn druad anca par el gurgunzöla che l'è 'na particolar version dal strachin, uriginariament ciamad "strachin de Gurgunzöla".
Insema a la Lumbardìa, anca la Tuscana l'ha miss el strachin in d'la sò lista de prudut agrualimentar tradisiunai.


text:
Springfield, Massachusetts
Springfield a l'è una cità del Massachusetts cunt una pupulaziun de 152.082 abitant. A l'è la terza cità püssee granda del Massachusetts e la quarta del New England dopu de Boston, Providence e Worcester. A l'è la prima cità di Stat Ünì e anca quela püssee granda che l'è stada ciamada Springfield.
A Springfield a gh'è la Basketball Hall of Fame e la squadra de Hockey sül giaz di Springfield Falcons. Chì a hinn nassüü anca el Theodore Geisel, püssee cugnussüü cumè el Dr. Seuss, l'inventur del Basket, el James Naismith, e l'atur Kurt Russell.


text:
Diocesi de Vigevan
La Diocesi de Vigevan (Dioecesis Viglevanensis in Latin) l'è una circuscrisiòn d'la cesa catòlica italiana, che la dipènd da la pruìncia d'la Lumbardia, da la diocesi metrupulitana de Milan e la fa part d'la Cunferensa Episcupàl Italiana.
Teritòri[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Diocesi la cumprènd Vigevan, el sò circundàri, la Lumelina e el paès de Susàgh in pruincia de Nuara. la g'ha 87 paròchie.
Curiusità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I dü purtòn d'entrada del Domm, i'enn, in realtà, vün sùl. Infàti, püsèe as và visìn ai purtòn, püsè se vèd che apena vün l'è druàd cume entrada; l'alter l'è un'ilüsòn òtica.


text:
Canz
Canz l’è on comun italian de 5035 personn de la provincia de Còmm, in del Triangol del Lari, in di Prealp lombard.
Sitt
L’è l’ultim paes de l’Alta Brianza al confin con la Valassina, piazzaa in d’ona vall cont in gir in gir i mont Corniscioeu, Corni o Colonghej, Barzaghin e Scioscia.
L’è traversaa del torrent Ravela, ch’intorno gh’è nassuu el paes vecc, e, a ponent, un pô del fium Lamber in manera de torrent, ch’el ven giò da la Valassina lì tacada; poeu gh’hinn tanti font in di montagn del paes, e on lagh, el Lagh del Segrin, in comonanza cont i paes de Eupili e de Longon. A Canz la se parla ona varietaa del brianzoeu, el Canzes.
Storia
Quand el nass el paes
El nomm del loeugh Canz el ven forsi del latin Cantius, che in de l’istessa manera el vegn de ona parola celtica (= "spigol", parland di montagn; vedè ted. Kantzel=pulpit, Kante=spigol > lmo. ins. mil. canton; vedè ing. Kent).
I primm omen ch’hinn vegnuu a stà a Canz, per quell che se sà, hinn vegnuu in de la fin de la giazzada del Würm, in de l’etaa mezana de la prea (press a 10000 ann fà). El casott de cascia a 900 meter sul mont Raj l’è staa doperaa d’estaa fin a l’etaa mezana del bronz.
L’etaa del ramm (press a 4000 ann fà) l’è marcada de la testimonianza de ona tomba a cavagna cont cepp, trovada in di loeugh di Budracch. La tomba l’è stada fada anmò su tutta in del giardin di scoeul “F. Turaa”.
De l’etaa vegia del bronz gh’è on alp su la riva del Lagh del Segrin de la part de Canz. L’avè trovaa i rest de quell alp chì l’à avuu un bell pês per cognoss i primm gent stabil in Alta Brianza.
El primm paes in del sitt d’incoeu l’è de l’etaa di Roman, quand hann marcaa i strad maggior per soldaa e mercant. De quell temp chì l’è stada trovada on cepp arent al Lagh del Segrin per marcà i distanz su la strada, inveci in del 1822 l’è saltada foeu ona tomba romana cont i sò arnes.
Ligamm cont foeura


text:
Casalin
Casalin (nom ufizial in italian: Casalino) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de 1 599 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 39,6 km² e ona densità de popolaziun de 40 ab./km².
Sitüada in de la Pianüra Padana, Casalin la cunfina sia cun la Pruvincia de Pavia (Cunfienza) che cun quela de Vercej (Burghi).
Ultra al center cumünal (induve viven pressapoch 700 abitant), el paes el cünta tre fraziun:
Inultra a gh'è un gran nümer de cassinn. Casalin l'è 'l caplögh de l'Üniun del Bass Nuvares, che la cünta anca i paes de Granozz e de Muntisel.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Casalin l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Tettnang
Tettnang l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Tübinga. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Bodenseekreis.
La süperfìce aministràda de la cità l'è de 71.22 km² e 'ndel Dic 2012 la gh'ìa 'na popolasiù de 18 216 abitàncc.
Tettnang l'è sitüàda a 7 km del Lach de Costànsa a 'na altèsa de 466 méter sura 'l leèl del mar.
La regiù de Tettnang l'è famùza per la sò prudusiù de luertìs, esportàt en töt el mónt e dopràt endèla fabricasiù de la bìra.
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità de Tettnang l'è stàda mensiunàda per la prìma ólta col nòm de Tettinang o Tettinac endèl an 882 endèn docümènt de l'Abasìa de San Gal.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Óter progècc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Maggia (fiumm)
La Maggia (a Loeuden anca el fiumm [al'fjym], o la Fimm[1]istess in italian) l'è on fiumm del Canton Tesin. Cont i sò 56 chilometer l'è 'l segond fiumm pussee longh del canton.
La nass arent a la Cristallina e la traversa la Val del Sambugh, e la Val Lavizzara. Rivada, arent a Bignasch, a la confluenza con la Bavona, la vegn giò per tutta la Val Maggia, per poeu andàggh denter al Lagh Maggior arent a Locarn.
I sò afluent principai a hinn la Bavona, la Rovana e la Melezza. La traversa i comun de Lavizzara, Cevi, Maggia, Tegna, Loson, Scona e Locarn.


text:
Spéce
En biulugìa, se ghe dà nòm spéce (del latì species) a ògna ü dei grùpi endèi quài se divìt i zèner, cioè, la limitasiù del genèrich endèn ámbito morfologicamènt coerènt. En biulugìa, 'na spéce l'è l'unità de bàze de la clasificasiù biològica.
'Na spéce se la defenés de spès come 'n grùpo de organìsmi che i è bù de 'ncruzàs e fà nàser 'na discendènsa fèrtil. Endèna bùna part dei càzi, chèsta definisiù l'è adeguàda, però de spès se dopèra apò a critéri piö percìs o che diferènsia de piö amò, per ezèmpe sö la bàze de la corispondènsa del DNA o la prezènsa de aspècc de local-adatamènt specìfich.
I nòm de üzo genèrich (nòm popolàr) per i taxa de le piànte e de le bès-ce i corespónt a le ólte a le spéci: per ezèmpe, “liù”, “caàl” o “luertìs”. Ma l'è mìa sèmper isé: per ezèmpe, la paròla “cèrf” la se referés a 'na famìa de 34 spéci diferènte.
Stória del concèt de spéce[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El tèrmine "spéce" 'l se referés a tré concècc diferèncc ma relasiunàcc. El ranch spéce, che l'è 'l leèl piö bas de la tasonomìa segónt el Linèo; i taxa spéce, che i è 'n grùpo de organìsmi discriìcc e asegnàcc a la categurìa "spéce", e le spéci biològiche che i è ènti bù de evòlver.
'Na ólta le spéci i éra definìde come indivìdui che se 'nsomeàa 'ntra de lur e che i se diferensiàa dei indivìdui che apartignìa a le ótre spéci per discontinuità morfològiche, cioè, le spéci le ch'ìa esènse imutàbii, che le apartignìa, segónt la filozofìa aristotélica-platònica, al mónt de le edèe. Chèsta concesiù l'ìa per fórsa fisìsta, cioè la sò esènsa l'ìa permanènta. Endèl medioévo, s'è consolidàt la interpretasiù creasiunìsta 'ndèla qual ògna spéce l'ìa 'na unità d ela creasiù, caraterizàda de la sò esènsa. L'ìa 'n realìsmo idealìsta.
El nominalìsmo 'l g'ha ìt le sò raìs endèl sècol XIV col Guglièlmo de Ockham. Chèsta dutrìna la segnalàa che ezisrìa nesöna entità 'ntramès al tèrmine e i indivìdui ai quai chèsto 'l se riferìa, cioè, izistìa apéna i indivìdui. Segónt chèsta dutrìna, le spéci i è fröt de la nòsta rasionalità e 'l concèt de spéce se 'l dopèra apéna col fì de ragrupà i indivìdui segónt la 'nsomeànsa e dàga 'n nòm. En póche paròle, el nominalìsmo el reconós mìa le spéci come entità reài. Linèo e John Ray, de l'ótra bànda, i sustignìa l'edèa del caràter discrét e del posèso de atribùti ogetìf de le spéci, que le primitìa la sò delimitasiù, cioè, el realìsmo de le spéci. A pàrter de la püblicasiù l'urìgin de le spéci del Charles Darwin endèl 1859, se g'ha cuminciàt a cunsiderà le spéci come 'n ensèma de popolasiù morfologicamènt variàbii e co la capacità de evòlver. El concèt aristotélich-lineà l'è stat en pó a la ólta sustitüìt de 'na concesiù evolutìva bazàda sö la selesiù natüràla e 'ndèl izolamènt reprodütìf.
A metà del sècol XX s'è afermàt dò puzisiù respèt a le spéci: el realìsmo evolutìf e 'l nominalìsmo. Chèsti öltem i sustignìa che 'ndèla natüra izistìa apéna i organìsmi individuài e segónt i tasònomi evulutìf le spéci i éra entità reài de la natüra e le custitüìa unità de la evulusiù. A pàrter dei agn '80 s'è afermàt la puzisiù realìsta respèt a le spéci biològiche, ensèma al apròcio filogenétich de la clasificasiù.[1]
Concècc de spéce[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Spéce biològica (de Dobzhansky [2], 1935 y Mayr [3], 1942). Segónt chèsto concèt, la spéce l'è 'n grupo (o popolasiù biològica) natüràl de 'ndivìdui che i pöl encruzàs 'ntra de lur, però che i è izolàcc reprodutivamènt dei óter grupi che se 'nsomèa. Chèsto l'è 'l concèt piö largamènt acetàt e col consèns piö larch, perloméno 'ntra i zoòlogi. El ciapà 'na spéce come biològica, l'implica del pónt de vìsta evulutìf acetà che l'è 'na popolasiù reprodutivamènt izolàda, cioè la costetöés 'na lìnea evolutìva separàda e che l'è rinforsada de 'na série de bariére che le pöl véser de tipo geogràfich o biològico. La spéce biològica l'è lìbera de curìga dré al sò córs segónt i procès genétich le 'nflöènse ambientàle che le próvoca i va,biamèncc evolutìf. Le caraterìstiche de chèsto concèt le i a rènt inaplicàbil a organìsmi fòsii. E pò amò, gh'è de le limitasiù respèt a chèi organìsmi che se reprödös asesualmènt (per apomixia: tipo de partenogènesi) quach spéci de rotìfer (organìsmi microscòpich), molùschi, artròpodi, vertebràcc (quac pès e lözèrte del zèner Cnemidophorus e Aspidoscelis Reeder 2002) e 'na quach piànta vascolàr. Gh'è apò divèrsi càzi de ibridasiù endóche vé fó 'na dicendènsa fèrtil e che le rèsta cóme unità genétiche e evolutìve indipendèncc. L'è 'l càzo de ergöne piànte vascolàr endóche l'ibridasiù l'è 'na ròba bastànsa frequènta.
- Spéce evolutìva (de Wiley, 1978).[4] l'è 'na discendènsa ('na sequènsa ancestro-descendènta) de popolasiù o organìsmi che manté la sò identità diferènta de ótre discendènse e che le g'ha le sò tendènse stòriche e evolutìve perticolàr. Chèsto concèt l'è diferènt de chèl de prìma perchè l'è l'izolamènt genétich atuàl piö che chèl potensiàl, el critério per riconóser le spéci. E 'l cunsìdera che denàcc a l'ezistènsa de bariére geogràfiche o biològiche, el flùso genétich 'ntra le stèse el sarà isé bas che se generarà 'na divergènsa genética (cladogènezi). El concèt de spéce evolutìva el té cönt che la evulusiù cladogenética la pöl véser reticulàda. Chèsto 'l völ dì che chèle popolasiù che 'n prensépe s'è separàt e che le g'ha cuminciàt a diferensiàs geneticamènt, le pöde turnà a convèrger e reünìs, rómper l'izolamènt e dà urìgin a spéci ìbride de le quàle pöl saltà fò 'na popolasiù che la pöde véser ricunusìda come unità 'ndependènta. Apò a la concesiù evolutìva gh'è stat mitìt deànti divèrse obiesiù:[5] 1) la pöl véser aplicàda apéna a spéci monotìpiche, isé che ògna izolamènt geogràfich el g'harès de éser tratàt come 'na spéce diferènta; 2) gh'è mìa critéri empìrich che i permète de oservà tendènse evolutìve endèl regìster fòsil; 3) la definisiù evolutìva l'è mìa pràtica endèla demarcasiù de le cronospéci.
- Spéce morfològica.[6] Segónt chèsta concesiù, ògna spéce l'è distinguìbil de chèle che se 'nsomèa per mès dei sò aspècc morfològich. Chèsto concèt de spéce el g'ha risiìt nömerùze crìtiche.[7] Prim de töt, la definisiù morfolàgica la té mìa cönt sèrte proprietà comportamentài e ecològiche. Segónda ròba, i caràter morfològich mìa sèmper i permèt de reconóser 'na spéce: de 'na bànda gh'è 'n mòcc de spéci diferènte, suratöt tra i protozòi, che i è morfologicamènt quàze precìze. I è ciamàde spéci crìptiche o “spéci sorèle” (Mayr 1948); de l'ótra bànda, gh'è divèrsi tìpi morfològich dét endèna stèsa spéce, per vìa de la variasiù genética individuàla (spéci polimòrfiche) o al fat che le apartègne a categorìe biològiche diferènte, compàgn de l'età o 'l sès.
- Spéce filogenética (de Cracraft, 1989).[8] Chèsto concèt el reconós come spéce ògna grùpo de organìsmi endèl quàl töcc i organìsmi i cundivìt en ünech caràter derivàt o apomàrfich (mìa prezènte endèi sò predecesùr o afìni). Se chèsto concèt el fös aplicàt con rigùr, popolasiù locài aisebé che le sìes arènt giöna a l'ótra le sarès consideràde spéci diferènte per vìa del fat che ògna popolasiù la pöl vìga variancc genético-moleculàr üniche.
- Spéce ecològica (de Van Valen, 1976).[9] Segónt chèl concèt ché, la spéce l'è 'na discendènsa (o 'n ensèma de discendènse emparentàde strète) che l'òcupa 'na zòna adatatìva apéna apéna diferènta endèla sò distribusiù de chèle che aparté a ótre discendènse, e che 'n piö la se svelöpa en maniéra 'ndependènta de töte discendènse stabilìde föra de la sò àrea bio-geogràfica de distribusiù. En chèsto concèt, la concesiù de nìchia e escluziù competitìva i è 'mportànte per spiegà come le popolasiù le pöde véser dirète a ambièncc determinàcc e otègner come rezültàt divergènse genétiche e geogràfiche fondamentài en fatùr specificamènt ecològich. Sö chèsto aspèt, gh'è stat dimustràt per bé che le diferènse 'ntra spéci tat de fùrma come de comportamènt i è de spès relasiunàde co le diferènse de risórse ecològiche che la spéce la sfröta. L'ensèma de le risórse e dei habitat sfrötàcc dei mèmber de 'na spéce 'l costetöés la nìchia ecològica de chèla spéce lé e mìa de 'n ótra, e isé, a ardàl sóta 'n óter àngol, la spéce ecològica l'è 'n ensèma de indivìdui che sfröta 'na nìchia specìfica. I leèi de diferènsa, en chèsto sènso, i sarà 'n funsiù del leèl de difereènsa de la nìchia o la discontinuità del ambiènt. Per ezèmpe, dei parasìti emparentàcc entrà de lùr e che i g'ha la sò nichia dét endèn òspite (endoparasìti) i riarà a ìga diferènse '0ntrà de lur, en funsiù de quat che i è diferèncc i sò òspiti endèla sò murfulugìa, abitüdin, risórse, ecc.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Crisci, J.V. 1981. La especie: realidad y conceptos. SYMPOSIA, VI Jornadas Argentinas de Zoología, La Plata. Pp. 21-32. Reeditado en: Llorente Bousquets, J. e I. Luna Vega (eds.) "Taxonomía biológica". Fondo de Cultura Económica, Universidad Nacional Autónoma de México. Pp. 207-225. 1994.
- ↑ Dobzhansky T. 1937. Genetics and the origin of species. Columbia University Press, New York .
- ↑ Mayr, E. 1942. Systematics and the origin of species. Columbia Univ. Press, New York.
- ↑ Wiley, E. O. 1978. The Evolutionary Species Concept Reconsidered. Systematic Zoology, Vol. 27, No. 1, pp. 17-26.
- ↑ 1996. What is a species, and what is not? Philosophy of Science 63 (June): 262-277
- ↑ Cronquist, A. 1978. Once again, what is a species? p. 3–20. In: J. A. Romberger (ed.), Biosys-tematics in agriculture, Allenheld, Osman and Company, Montclair, NJ.
- ↑ Mayr, 1978
- ↑ Cracraft, J. 1989. Species as entities of biological theory. Pp. 31-52 in What the philosophy of biology is: the philosophy of David Hull (M. Ruse, ed.). Kluwer Academic Publ., Dordrecht.
- ↑ Van Valen, L. 1976. Ecological species, multispecies, and oaks. Taxon 25:233–239.


text:
Dübendorf
Dübendorf a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Uster, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 13.61 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 25 074 abitant.
El cumün de Dübendorf al se tröva a una altitüden de 440 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Dietlikon, Fällanden, Schwerzenbach, Volketswil, Wallisellen, Wangen-Brüttisellen, Zurich. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dübendorf l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 946 col nom de Tuobilindorf.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
External links[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Media relaa a Dübendorf al Wikimedia Commons
- Sit ufizial
- Dübelstein in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Dialèt arzân
Al dialèt arzân l'é 'na léngua, o dialèt, dal gróp dal léngui Emiliân Rumagnōl, pió precişamèint al fà pêrt dal gróp ed l' emiliân centrêl, parlê principalmèint int la pruvîncia ed Rèz.
Indice
Zôna quacêda e diferèinsi[modifica | mudéfica la surzéia]
Ciamê da j arzân "Dialèt Arzân" l'é parlê in 'na zôna che pió o mēno l'é cumpâgn a còla che incō l'é la pruvîncia ed Rèz. Però an 's pōl mia parlêr 'd un sōl gèner ed dialèt arzân per tót al teritôri pruvincêl. S' a 's pèinsa che fîn a la Secònda guèra mundiêla sōl int al cèinter ed Rèz ēren parlê bèin quâter dialèt diferèint: còl dal cèinter, còl ed Sân Pēder, còl ed Sân Stēven, e còl ed Sânta Crōş dóve a gnîva parlê ânch un secònd dialèt ciamê "arzân arsavè". Int al ghèt , fât fêr int al cèinter stôrich ed la sitê da Laura Martinozzi (vèvda 'd Alfonso 'd Este) int al 1669, a gnîva parlê, da j ebrèi, un dialèt ch' l' ēra 'na smerciânsa 'd ebràich e arzân, mó quând a s'é sarê al ghèt (int al peréiod napoleônichi), cun al tèimp l'é stê bandunê e quêşi scurdê a i prém dal '900. In pruvîncia, a pêrt soquânt cmûn e véli dal circundâri, l'arzân pió al se şluntâna dal cèinter ed Rèz pió al se şmêrcia cun diêter dialèt. Int la bâsa arzâna i cmûn ch' în insém a la rîva dal Po a sèinten in manēra pió o mēno marchêda, a secònd dal pôst, dal pèiş dal Mantvân. L'é alzêr a Burèt e Gualtēr dóve a 's mantînen i sòun ö e ü in ûş in Lumbardìa. A rişûlta pèiş a Guastâla, Lusêra e Rezōl dóve l' é parlê, cun pôchi sfumadûri tra i paèiş, al guastalèiş, sòt gróp dal dialèt mantvân e un bèl pô divêrs da l'arzân. Int al zôna ed Curèz al dialèt l'é quêşi cumpâgn al dialèt carpşân, mèinter int la zôna ed Muntèc e in generêl int la Vâl d' Èinsa l'é pèişa l'impurtânsa dal dialèt pramzân. Diferèint l'é al chêş int l'Apenèin arzân, in particulêr môd da la lénia Vèt-Baîṣ vêrs l'êlt dal crinêl, dóv' în parlê un insèm ed dialèt ch' a 's arvîşen al dialèt lumbêrd ocidentêl mó ch' a preşèint carateréstichi diferèint da paèiş a paèiş. Al civaghîn parlê a Civêgh l'é un chêş a pêrt perchè al paeşèin l'é ârmêş işolê, dal rèst ed la pruvîncia, fîn a j ân '50 dal Novsèint quând è stê finî la strêda ch' l'unîva al paèiş a la Val d'Asta e a Véla Mnôs. Per còl che riguêrda sté dialèt a 's pōl dîr che a gh'é un bòun ligâm cun al parôli e al prunûnsi in ûş in Tuscâna. Civêgh, vést la só puşisiòun ed cunfîn insém al nôster Apenèin, l'é sèimper stê lighê sia cme ûş che cme scâmbi 'd ògni gèner, pió cun al versânt tuscân ed la Garfagnâna che cun al versânt arzân. S ' andòm a fêr di cunfrûnt t'r al parôli dal dialèt a vdòm che soquânti ed còli dal civaghîn an vînen mia druvêdi int i dialèt di paèiş aşvèin ânca s' în luntân sōl pôch chilômeter A se stéma che cîrca la metê ed la gînt ed la pruvîncia ed Rèz la pôsa capîr al dialèt parlê.
Eşèimpi ed dialèt ed l '800[modifica | mudéfica la surzéia]
Un racûnt dal Vangēl[modifica | mudéfica la surzéia]
Un zért òm avì dù fió.
Al più pznén 'd 'sti dù diss a sò päder: Papà, däm la mé purzión dla ròba che 'm sta a mé; e al 'gh dividè al sò.
E 'n passò miga tant dé che, muciä su tut, al fiól più cich andò int un paés luntàn luntàn, e là 'l strussiò la sò ròba, vivènd ind i vìzzi.
E quànd l'eb consumä tutt, a véns in cól paés una gran caristìa, e lu cminzipiò a patìr la fam.
E l'andò e 'l s'afermò con un zittadén 'd cól paés, ch'el mandò a una sò pussión a pasclär i nimä.
E l'avìva voja d'impìrs la panza 'd chèl giànd ch'a magnäva i pòrc: e nsun gh'i 'n däva.
Alóra, turnànd in sé, al diss: Quànt servitór in cà 'd mè päder e sguazzn in t' al pan, e mé ché m'in mór d' neclénza!
E 'm turò su, e s'j andarò da mé päder es egh dirò: Papà, mé i jò pecä dnanz al zél e dnanz a vó;
E 'n son ormèi più dègn d'èsser ciamä vóster fiól; tgnìm come un di vóster servitór.
E, tuléndes su, al véns da sò päder. Mò quànd incòra l'era luntàn, sò päder le vdì e 'l 's mòss a cumpassión e, sbalzàndegh incontra, a 'gh trò i brazz al còl e al le basò.
E 'l fiól gh'diss: Papà, mé i jò pecä cóntr'al zél e contra d' vó; mé n' són più dègn d'èsser ciamä vóster fiól.
Alóra 'l päder dsì ai servitór: Prèsti, cavä fóra al più bèl àbit e vestìl, metìgh un anèl in dì e del schèrp in pè;
E mnè ché un vidèl apastä e mazzäl, e che magnèm e fèm un prans;
Perché 'st mè fiól era mort e l'è risussitä; al s'era pèrs e l'è stä catä es prinzipiòrn a fär prans.
A 's da mò che so fiól più grand éra pr i camp e, vëgnénd in zà e svinànds' a la cà, al sintì l'orchèsta e l' ball.
E 'l ciamò un servitór e 'l ghe dmandò cosa vrìva dir st' tèl còss.
Al quäl gh'rispós: L'è rivä vóster fradèl, e vóster päder ha mazzä un vidèl apastä in gràzia d'avérel turnä san e sälev.
E ló s'instizzò e 'l ne vrìva brìsa andär dénter. Dònca so päder, send vgnù fóra, al 's fò a pergèrel.
Ma ló in rispòsta 'l diss a sò päder: Èco, tant ann ch'e v' sèrev e mèi i jò mancä d'ubdìrev, e mèi che m'issi dä un cavrèt da magnär con i mè amìg;
Mò da dòp che st' vóster fiól, che ha magnä tut al sò con del zamàrr, è vgnù, j'avì mazzä per ló un vidèl apastä".
Ma ló gh' diss: Al mé fiól, té t'j ë sèmper mégh, e tutt quèl ch'i jò mé l'è anc tò;
Mgnäva bén fär un prans e fär alegrìa, perché st' tò fradèl éra mòrt e l'è risussitä; al s'éra pèrs e l'è stä catä".[1]
Da un giurnêl[modifica | mudéfica la surzéia]
Al mé chèr Prusproun,
i tö lettor appèina e vedran sta corrispondeinsa dateda da Roma j armagnrann per sicur a boca averta, perché a dirann: l'amigh Zresa al fa sti viazz? Ma chi él st'originèl? Ma mè en m'imbarazz dal ciaccer ech possen fèr i tö lettor, mè èt dirò sol che son arivè a Ròma jer matèina dop un viazz ch' al m' iva empi al bregh. Smuntè dal convoli e muntè in un fiàcher,che ché i ciamen botti, e mè èt giur che quand un l'é dèinter int una de stel vittor, l'é cumpagna Diogene dèinter int la so bota famosa. Em fè condurr a ca d' un mè amigh, seinsa l'invit da quèl probabilmeint pr' un pezz a gnir Roma la n' aviva miga l' unor dla mè preseinsa. Al mè amigh am ricevè a brazz avert e appeina am fu cambiè al vesti e magnè un pcoun al voss, secondand un mè desideri, gnir a fèr da ciceron. Figuret che piaseir per mè. En prinzipien a girèr e mè et garantiss che a veder chi bë palazz fat ed fresch, el stredi che li prinzipien a slerghèr, as capiss propria che i Roman en hann po’ miga gnan da esser tant melcunteint de buzzurri, perché se sotta al Sant Peder e pagheven meno tass egh iven però pr' el sö cuntred di pultii bel e bon, (am al dziva un Romano de Roma); egh iven meno ginta che adess perchè se al prucissioun e el festi religiosi en attireven che un quelch sgnor curioson (cun quant vatagg ed la religioun me en al so) adessa oltre al mare magnum di impieghe agh corr i negoziant e Roma l'as ved a ghir su come una bella ragazza dal bagn.
Mè come a fa tott j' eter giornalista en ét dirò miga d'avei parlè chè a Roma con di grand personagg, ma seét ho da dèr dal notizi ét dirò sol col ch' j' ho vist e col ch' j' hò sinti. Al pepa ét capirè bein che essend malè al n' ha psu ricever al rapresentant ed Prusproun: ma despiaseint de ste contrattemp l'ha mandè al me allogg, perché l'am fissa el sö scus, una commission ed set Cardinej quatordes Monsgnor e vintot fra camerër, segretari ect. Mè an saviva dove lugher tutta sta gint, ma fortunatamèin per mè e per lor la visita dla Commission em l'era sol insunnièda. Et capire, quand as sa d' esser publicista e dzommel pur con la dovuta modestia, ed quï ch' egh veden cièr, l'é naturel st' insonni perché come ét sé j' insonni en eter che l' immagini del dì guaste e corrotte.(…)[2]
Vōş coleghêdi[modifica | mudéfica la surzéia]
Nôti[modifica | mudéfica la surzéia]
- ↑ Bernardino Biondelli, Saggio sui dialetti gallo-italici, 1853, pag.234
- ↑ Pcòun ed l'artécol "Noster corrispondeinz" dal giurnêl ed Rèz "Al Prusproun" nómer 13 ed venerdé 24 dicèmber 1877 scrét e dirèt da Giovanni Ramusani stampê int la tipograféia Torreggiani ed Rèz


text:
Antigene
Œn antejen l'è œna molecola (jeneralment œna proteina o œn polisacared) de superfiss cellulara, qe la pœl portar a la formazion de anticorp. G'è tante molecole qe i pœl funzionar com antejen, compagn de le proteine, polisacareds e, plussee rarament, oltre molecole compagn dei acids nucleic
Ogne antejen l'è definid del so antecorp, i quai i lavura per complementareetà spazial. La zona indoe l'antejen el se unes a l'anticorp l'è ciamada epitop o determenant antejenec, inscambe l'area correspondent a la molecola del anticorp l'è el paratop.
I antejegn i sa trœva ind la superfiss dei virus, bateri, fons, spore, polegn, e aisseben de le celule di orgegn trasplantads (cœr, fidec, etc), e ind qel cas qé i provoca el refud de l'orgen. Per evitar-l boa tœ jo œn imunosupressor.


text:
866
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Yoshifusa al deventa regeent dal Gjapun
Alfun III pruclamaa rei d'Asturies
Luiis II al trà gjo i sarassin a Itàlia
Ul vichiingh Ivor the Boneless al taca Anglatera, traant gjo e catüraant ul rei Ela da Northumbria.
Ul papa Nicola I al pruibiss la turdüra int i gjüdizzi par stregunería.
864 u 865 - Ethelred pruclamaa rei da Wessex.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
04 - Bardas, co-imperaduur e guvernaduur dal Imperi da Bisanzi al möör sassinaa.
27 05: Ordoño I, rei d'Asturies
al-Kindi, filòsuf musülman
(864 u 865) - Ethelbert, rei da Wessex e Bretwalda
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
Dialet piasentin
El dialet piasentin (dialët piasintëin) l'è el dialet parlaa int la pruincia de Piasenza e el fa part de la familia di lenguv gallo-italich. L'è una parlada de cunfin tra la lengua emilian rumagnöla e el lumbard insübrich, e l'è quindi dificil de classificà. Seconda el Biondelli el fa part de l'emilian-rumagnöl.
Cuntegnüü
Difüsion e variant[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El piasentin ver e propi, cont una quai diversità lesicala o legada a la parnunzia di vucai, l'è parlaa int la cità de Piasensa, in Val Nür fina pü o men al Punt de l'Oli , in Val Trebia fina a Trau, int i cumün de Carpanee e Cadé, int la Val Tidon, int la Val Lüreta, indue se registra un quai müdament vucaligh. Un temp, int la sula Piasenza esisteven ben quater variant diferent, menter int i frazion l'era difüsa la parnunzia vucaliga de la campagna, che i piasentin a ciamen dialët ariùs.
Int'la Val d'Arda (zonn de Castél Arquà e Fiurenzöla), cume incasì int un quai cumün de la Pruvincia de Parma cumpagn de Fidenza e Sàls, el dialet el pò vess anmò cunsideraa piasentin, anca se 'l gh'ha di particularità che 'l socien al parmesan.
Int la zona de la pianüra nord-ucidentala, quela de Muntsei e Castelveder, la parlada la diventa asquas cremunesa.
I parlad lumbard de un quai paes de la Pruvincia de Lod (San Roch, Caseli Landi e Guardamei) el gh'ha giamò carateristich piasentin.
El Penin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I dialet del Penin piasentin (int l'alta Val Nür, Val Cen, Val Trebia e Val d'Avet) resülten despess intelegibil per i abitant di coi e de la pianüra, perchè la parlada la se vesina a la lengua ligür, a 'na sua variant o a bun cünt a 'na furma de transizion tra piasentin e genues. Per esempi, a Piasenza "malaa" se dis malä, int el cumün di Farin inveci marottu.
Int i paes del Penin indue i frazion hen semper püssee distant dai caplögh cumünai o se tröven al cunfin cun la Ligüria, i cadenz genues hin semper püssee fort. Per esempi la parola piasentina al gat la diventa u gat al Ferèr e u gattu int i sò frazion. A Uton se pò dì che 'l dialet el sia propi ligür.
A Bobi, infin, se parla un dialet un poo diferent dal piasentin, perchè Bobi l'è semper staa un center de scambi sitüaa longh la Via de la Saa, al cunfin tra l'Ultrepò, la Ligüria e 'l Piemont: l'è la zona di Quater Pruinc.
Carateristich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Un fenomen lenguistich tipich del Piasentin l'è la prostesi de la a, e per quest un poo de parol giunten questa vucala a la furma tradiziunala, per esempi:
- Bsont > absont (= bisont)
- Sporch > asporch (= spurch)
Un alter trat del piasentin, cumün a tüt i parlad emiliann (ma chì un poo men marcaa) l'è la sincup di vucai minga acentad, specialment la e, per esempi:
- Rësga (= resega).
- Lcä > alcä (= lecà).
- Rsintä > arsintä (= resentà).
Una terza specificità del Piasentin, questa volta rispet ai alter dialet emilian, l'è la presenza di vucai türbaa ö e ü: la prima l'è presenta suratüt föra de Piasenza, la seconda inveci la se tröva depertüt.
Fenomen funetich se 'stu tipu poden vess truaa incasì in del Piemuntes e in del Lumbard meridiunal (cumpagn del dialet paves, alter dialet de dificil classificazion lenguistiga).
Funetica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El piasentin el gh'ha minga una cudificazion urtugrafica definitiva. Per esempi, l'è staa minga ciarii se 'l son de la s sunora el vaga scrit con la s o con la z (se scriv cesa o ceza? Piasëinsa o Piazëinsa?); o se 'l son /k/ in fin de parola el vaga scrit c o ch (se scriv pratich o pratic?).
Int un impurtant diziunari piasentin-italian s'è decidüü de met i cunsunant dubi, in analugia con l'Italian (ma anca con l'urtugrafia classica milanesa), anca se in realtà hen parnunziaa cume sempliz: decision che l'è stada ciapada in bas ai cumpuniment di dü pueta dialetai püssee impurtant.
I cunvenzion urtugrafigh chì sota gh'han minga pretesa de vess precis e curet, e anzi hen staa tolt da vari font. Inultra reguarden dumà i variant citadinn e de la pianüra, lassanda perd i dialet di munt Penin, che a volt hen trop diferent.
- a: in final de parol la sumeja indistinta, sfümaa, poch acenaa. L'istess fenomen pò süced a inizi de parola, per esempi in al (l'articul determinativ mascülin singular) o adiritüra pò vess scunfundüü con la ë (La Varnasca/La Vërnasca).
- ä: de norma le 'na via de mez tra 'na a e 'na e multu averta. In Val Tidon (che lè influenzada dal Dialet de l'Ultrepò) l'è 'na a longa, menter in Val d'Arda e int la bassa nord-uriental l'è parnunziaa 'me 'na a nurmala. Int la zona de Vigulzon e del Pont de l'Oli l'è de parnunziàla 'me a nurmala dumà in di ditungh con la i (es.: mäi, caväi, tuäia).
- e: gh'è di diferenz de la parnunzia de Piasenza con quela di paes inturna. In cità la e l'è quasi semper serada (suréla), menter föra di mür citadinn l'è despess averta (surèla). Uviament però gh'è di parol che hen parnunziaa int l'istess möd sia in cità che in campagna (cumpagn de vérd).
- ë: a Piasenza e a Curt Magiur (che 'l gh'ha un dialet poch diferent da quel del caplögh) la gh'ha un son che l'è quel de 'na o sarada. Föra de la cità inveci l'è 'na semivucala, despess present sota la furma de 'n ditungh (Piasëinsa). Di volt el pò 'vegh un son intermedi tra 'na a e 'na o. Certi volt gh'è indecision se un son el sia a o ë, e in quei cas la parola pò vess scrita in tücc e düü i maner (bëgulëin o bagulëin).
- ö: in cità e a Curt Magiur quel son chì el gh'ha minga diferenz da quel de la ë, e donca l'è parnunziaa cumpagn de 'na o sarada: per 'sta reson, i parol pont, biciclëta e vöia gh'han la medema parnunzia. Inveci in campagna 'stu funema l'è dit cume int el Lumbard e int el Piemuntes.
- ü: l'è l'istess son del Lumbard.
- n: in fin de parola l'è nasala, cume in Frances. Quand che l'è segütaa dal ditongh ëi la va minga parnunziada.
- cc': l'è un son cumpagn del lumbard c de "tücc".
- gg': el gh'ha i medem carateristich de quel de sura.
Esempi de piasentin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Deciarazion üniversala di dirit de l'om, articul n. 1:
Tüt i om e il don i nàsan lìbar e cumpagn in dignitä e dirit. Tüt i g'han la ragion e la cusciinsa e i g'han da cumpurtäs voin cun l'ätar cmé sa fìsan fradei.
Un quai pruerbi:
- Se april an metta l'üga, gnanca stëimbar an la marüda.
- Utubar in cantëina da la sira a la matëina.
- Pri Sant la nev l'è pri camp.
- Santa Lüzia, la giurnä pö cürta c'ag sia.
- Märs mat, al na fa ad tüt il raz.
- Chi 'g n'ha mia ad quinzëina a 'g n'ha mia ad trintëina.
- La prima galëina ca canta l'ha fat l'öv.
- Val mia cur, ma rivàg in temp.
I mes de l'an[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Znar
- Farvar
- Mars
- April
- Magg
- Giügn
- Lüj
- Agust
- Stëimbar
- Utubar
- Nuvëimbar
- Dzëimbar
La parabula del Fiö Trasun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Atezion: prubabilment i norm urtugrafigh i hen minga quei marcaa püssee sura. Inultra a gh'è anmò el passaa remot, che al dì d'incö l'è sparii
Un òm al gh’ava dü fiö.
E ‘l pö gióvan al diss a só pädar: "Papä, dèm la porziòn di mè bèin ch’a ‘m tócan!" E ‘l pädar al ga fé la pärt a tüt dü.
E dä lé a poch dé al pö gióvan, miss insöm tüt al só, al ‘s n’andé via ind un pais lontàn, e lamò al dsüpé tüt al só in stravizzi.
E dop d’avìl consümä tüt, vèins una gran calastrìa ind cól pais e lü al prinsipié a troväss ins la süta.
E l’andé e ‘l s’ha miss con vöin ad cól pais ch’a la mandé ind una só campägna a mnä föra i animäl.
E lü l’ariss vorì leimpass la pansa dil giänd ch’ mangiävan i grèin; ma nsöin gh’in däva.
Finalmèint, mtèind zä testa, al diss: "Quanta sarvitór in cà ‘d mè pädar i gh’han dal pän da trassen adree, e mé son ché ch’a mör ad fäm!
Ma mé a ‘m todrò süsa e andrò da mé pädar e ‘gh dirò: Papä, mé vöd ch’a i ho falä contra Dio e dnänz a vó.
Mé zä a ‘n son pö degn d’iess ciämä voss fiö; tgnìm cmé vöin di vòstar sarvitór."
E ‘l s‘ toss sö, e ‘l vèins da só pädar; e l’era ancamò da lontàn, che só pädar el l’ha vist, e ‘l s’ha gomi, el gh’ha cors incontra, e ‘l ga tré i brass al col e ‘l la basé.
E ‘l fiö al ga diss: "Papä, a i ho falä incontra la Signór e incontra ‘d vó; e ‘n son pö degn d’iess ciämä voss fiö".
Ma al pädar al diss ai sarvitór: "Svelti, tiree föra al vistii pö bèl e mitìgal sö, e dègh l’anèl in man, e mtìgh il scärp in pè!
E todi un vidél grass e mazzél, ch’a vöi ‘ch mangióm e ‘ch fóm altolè.
Parché al mé fiö ‘ch l’era mort l’è risüssitä; n’a ‘s sava dova ‘l fiss, e ‘l s’è trovä". E i prinsipièn a sganassà.
Ma ‘l fiö pö grand l’era pr’i camp; e cm’al vèins indree, quand al fé arand a cà, al sintì ch’i sonavän e i cantavän.
E ‘l ciamé vöin di só òm e ‘l ga dmandé coss l’era.
E cóst al ga rispondé ch’era gnii só fradél e só pädar l’ava mazzä un vidél grass, parché al fiö l’era tornä a cà san e sälav.
E lü al vèins nech, e ‘l n’a vriva pö andä in cà; e ‘l pädar gnì föra lü e ‘l cminsé a imbonìl.
Ma al fiö a rispondé a só pädar: "Tól, l’è tanta n ch’a ‘v sèrav e ch’a fagh tüt a vòstar möd e ‘n m’hii mäi dat gnan un cravöt tant ch’a podiss gódal coi mé compàgn,
Ma ‘pena ch’è gnii ‘st vòstar fiö ch’al s’è mangiä tüt al só con dil varän, hii bèin mazzä par lü un vidél grass!"
Ma ‘l pädar al ga diss: "Al mè fiö, tè ta stee sèimpar con mé, e cól ch’è mé l’è anca tó;
Donca l’era bèin giüst ch’ fassam festa e stèssam alégar, parché ‘st tó fradél ch’ l’era mort, l’è risüssitä, al s’era pers e ‘l s’è catä".
Una nuvela del Bucasc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dialet de Fiurenzöla[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fiurenzöla (Fiurinsöla) l'è un paes de la Val d'Arda, minga luntan de la Pruvincia de Parma.
Donca a digh che ind i temp dal prim re ad Cipro, dop che Gutifrè 'd Büglion l'ha tot la Tera Santa, è sücess che üna bela siura 'd Guascogna l'è andaa in pelegrinagg al Sepulcar e, in dal turnà indree, di baloss ad vilan i l'ha insültaa fandgan ad mil generasion; e lee, in colra par na pudèss miga sfugà, l'ha pensaa bin d'andà dal re; ma i gh'han dit ch'l'era timp pers e rev cunsüm, parché al l'era ün umera e tant sinsa caratar, ch'al lassava cur tant s'i 'gh pardivan al rispet a lü, cmè s'i favan üna quaich asion ai sò südit; ansi, se a quaich d'on i 'gh favan dil munadi, al sa sfugava adoss a lü. Lee, quand l'ha sintii csì, rabiusa d'an pudèss vendicà, gh'è 'gnii in mint d'andà dal re a tucàgh al timp e stüssigàl; e la 's gh'è missa dadnans a caragnà ind asta manera: "Ch'al diga: mì 'n vegn miga da lü cun la speransa ch'al la faga pagà a quii baloss ch'i m'han insültaa; ma, tant pr'avè üna sudisfasion, vurev ch'al m'insegnes cm'al fa a passà sovar a tüt cul ch'i 'gh fan e ch'i 'gh disan, parché csì impararò anca mì a supurtà cun pasinsa la birichinada ch'i m'han fat; e 'l sa 'l Signur sa 'gh la matrev ad cör ind al sò spali, post ch'al gh'iva csì boni".
Al re, che fin alora l'ava durmii dla grossa, quasi ch'al sa fiss dassdaa d'ün sogn, l'ha prinsipiaa, a quii ch'han fat la truiada a cla siura, a fàgla pagà agra e salaa; dop pò al la tota ins al seri da bon, e a quii ch'n'astavan miga in regula tant cun lü, cmè cun i atar, a dàgl'adoss sinsa tant ciaciar.
Giovanni Papanti, Parlari italiani in Certaldo, 1875, pag. 356-357
Dialet de Muntisei[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Muntisei (Muntsé) l'è un paes de la bassa piasentina, minga luntan del Pò e de la cità lumbarda de Cremona.
Dighi donca che ind i temp dal prim re ad Cipri, dop che Gotifrè ad Büglion l'ha cunquistaa la Tera Santa, è 'gnii che üna gran sciöra 'd Guascogna l'è andata in pelegrinagg al Sepulcar e, ind al turnà indree dal Sepulcar e rivada in Cipri, l'ha cataa di sciancon ch'i agh n'han fat üna carta 'd tüt i giögh; lee, dasprada e ciarida dal dulor, l'ha pensaa ben da ricur al re; ma da cui i gh'han dit ch'l'era tüt fiaa trat via, parchè lü l'era acsè stüpid e imbecile che al s'na tudiva poch par lü, e men par i atar; e pò av dirò fin tant che tüt cui a gh'andava mal i sò intaress, an savend miga con chi sfugàss i sa sfugavan cuntra 'd lü. La dona, sentend acsè dandas persa d'an pudìss vendicà, par sgüràss almen ün dent, la s'è missa in testa d'andàgh'n a dì ad tüt li sort, e lee la gh'è andata dadnans ch'la cridava, e la gh'ha dit: "Cara 'l mè sciör, mé vegni miga chì da lü par fà ch'al ma faga fà vendeta ad tüt i insült ch'i m'han fat a mé; ma, par 'vìggh almen üna qualch sudisfasion, al preghi che lü al m'insegna cm'al fa a purtà pasiensa ad tüt col che mé senti ch'i fan a lü; parchè acsè impararò da lü a purtà con pasiensa tüt col ch'i m'ha fat a mé; ma 'l Signor a la sa lü, sa pudiss, cma vuluntera a gh'al dariss a lü da purtà, parchè a ved ch'al gh'ha li boni spali".
El re, che fin a col dé l'era acsè imbecile, cmè vön ch'a 's dasdess alora alora, cuminciand dal tort fat fat a cla dona, ch'a l'ha vendicä ben, ma ben dò volte, l'è 'gnii rigurus contra tüti cui che contra l'unur dla sò curona i avissan fat quaicoss da col de lee andand avanti.
ibidem, pag. 356-357
Dialet de Piasenza[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A digh donca che al tëimp dal prim re 'd Cipri, dop la presa 'd Tera Santa fata da Gufred ad Bulion, vëins che üna siora 'd Guascogna l'andé in piligrinagg al Sipolcar e, ind al turnä indree, rivä che la fé in Cipri, di balusson infam i 'gh fen üna figüra; tant che lee, lamintandas sëinsa pudéss dà pas, agh vëins in mëint d'andä a fà riport al re; ma quarcdöi agh diss ch'la saré stä fadiga trata via, parché l'era tant ün lasagnon e csè 'd poch spirit, che miga almà 'l fava giüstisia ad quii ch'i favan a lü; al pont che chi gh'ava un quarch magon al s'la sfugava con lü, fandagh quarch daspet o vargogna. Sintëind acsé la siora, an cüntand mai pö d'avé sudisfasion, tant par fäss passä la maga, la 's miss in testa 'd vuré trägh ind i ogg a 'stu re la sò miseria: e, fatas inans a lü pianzëind, la 'gh diss: "Al mè sior, me 'n vegn miga dadnans a té parché m'aspeta vindöta dla figüra ch'm'è stä fata ma, tant pr'ün bris ad cunsulasion, at pregh ch'at m'insegn com'at fee a purtät via quili ch'i 'm disan ch'i 't fan, che csé imparand da té, mé pössa purtä cun pasinsa la mia: che (al Signor al sa) s'a pudiss, at la dunarev bëin vluntera, zà ch'at ja port acsé bëin".
Al re, che fëina alora l'era stä ün liscon, un pissafröd, cmé s'al sa dasdass, prinsipiand da la figüra fata a 'sta siora, ch'al la fé pagä bëin salä, al n'in lassé pö passä vüna a chissisia, ch'n'in fäss par l'avegn contra l'unor dla sò curona.
ibidem, pagg. 357-358
Bibliugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Piccolo Dizionario del Dialetto Piacentino, Luigi Bearesi, Editrice Berti, 1982
- Vocabolario Piacentino-Italiano, Lorenzo Foresti, Piacenza, 1883
- L'ottonese: un dialetto ligure, in: Studi linguistici sull'anfizona ligure-padana, L. Zörner, Alessandria, 1992
- Vocabolario Piacentino - Italiano, Guido Tammi, Ed. Banca di Piacenza, Piacenza, 1998
- Piasintinäda coi barbis, Luigi Paraboschi, Editrice Sigem, Modena, 2000
Vus curelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Lengua lumbarda
- Lengua emiliana-rumagnöla
- Lengua ligür
- Piasenza


text:
Campgaiàn
Artéccol in dialètt mudnés
Campgajàn (Campogalliano in italiàn) l'è un cumùn ed 7.745 cristiàn dla pruvèinsa ed Mòdna. Campgajàn al fà pèrt di quàter cumùn dl'Uniòun Tèri d'Èrzen.
Di campgajanés gnussùd i én Edmondo Berselli, giurnalésta, Luca Lombroso, meteoròlogh prufesionésta, Ivo Pulga, ex zugadór ed balòun, adèsa alenatór dla Primavéra dal Modena FC e Lanfranco Turci, belè Presidèint dla Regiòun Emélia-Rumàgna, adèsa Deputê al Parlamèint Naziunèl.
Ardundlà · Bastìa · Bumpòrt · Campgaiàn · Campsànt · Chèrp · Castelfrànch · Castelnóv · Castelvéder · Cavèss · Fanàn · Finèl · Fiumèlb · Fiuràn · Furmézen · Frasnùr · Gùia · La Cuncòrdia · La Miràndla · La Sèra · Làma · Maranèl · Maràn · Medòla · Mòdna · Muntecrê · Muntfiurèin · Muntés · Nonàntla · Nóv · Palàghen · Pavóll · Pergnàn · Pivpélegh · Pulinègh · Ravarèin · San Felìz · San Gèr · San Pussidòni · San Pròsper · Sasól · Savignàn · Sèstla · Suléra · Spilambèrt · Vgnóla · Zòca


text:
Calexico, California
Calexico a l'è una cità de la California, Stat Ünì d'America. La se tröa in de la Cuntea Imperial e l'è a 196 km a est de San Diego e a 110 km a ovest de Yuma, Arizona. El sò nom, Calexico, el vegn de la cumbinaziun de California (Cal-) e Mexico (-exico), inscì cume la vesina cità messicana de Mexicali. El gh'ha una pupulaziun de pressapoch 66.000 abitant (2005).
Calexico l'hann fundada in del 1899 e incurpurada in del 1908. La cumpagnia Imperial Land l'ha laurà la tera desertiga in tera fertil per fagh un'agricultüra a bas ecunomiga. I sò prim abitant eren messican, suratüt dopu de la Revulüziun Messicana del 1910, e anca incö i messican a hinn la püssee part di gent.
La cità muderna de Calexico la rapresenta una cumbinaziun intra i dü cultür e arei, e'l s'è furmada anca una cunürbaziun cun la cità de Mexicali.


text:
Biblioburro
El Biblioburro (Àsen cun i lìber) l'é 'na bibliuteca mòbil, inventada da Lüìs Soriano, un prufesùr de scola culumbiàn.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ch'el prugràma chi l'esìst a La Gloria, Colombia, e el pudarèss sembrà curiùs, ma l'è ütil asèe[1].
El prufesùr Soriano, dòpu che l'eva sentìd Juan Gossaín a lègg una sò nuvela da La Balada de María Abdala, el g'ha scrìtt per vèghe un po' de copia de dàgg gratis ai fiulìn de la cità.
El prugètt l'è nasìd insì: a la fìn d'i ann '90, cun i dü asen Alfa e Beto l'ha cumenciàd a purtà in gìr ai fiulìn püsèe pòver una stantìna de lìber, e in del 2008 l'è rivàd a vèghen 4800.
Riferimènt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ "Acclaimed Colombian Institution Has 4,800 Books and 10 Legs", The New York Times, October 19, 2008. Accessed October 20, 2008


text:
Tuborg
Tuborg l'è un'azienda danesa prudütris da bira. La fabrica l'è stada fundada in dal 1873 da Carl Frederik Tietgen e Philip Wulff Heyman a Hellerup a nord de Copenaghen[1] e l'ha cuminciaa a prudü una bira de tipo lager ciara.
In del 1894 l'azienda la s'è fundida insema cun la United Breweries e dopu de un quai ann l'ha firmaa un acord de divisiun di benefis cun Carlsberg. In del 1970 la United Breweries (o en danés De forenede Bryggerier) l'è stada cumprada da la Carlsberg e inscì la Tuborg de alura l'è part del Grüp Carlsberg.
Al didincö la Tuborg vendüda in Italia l'è fabricada a Linaa.
Ul nom[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ul post indua gh'era staa mitüü in pee la fabrega l'era un teren indua in dal XVII secul ul sciur Jonar Thua al gh'eva un palass furifegaa ciamaa Thuesborg (Borg in danes el vör dì palass furtifegaa in scim' a un col). L'è da lì che la sucietà da Heyman e Tietgen la gh'ha ciapaa ul nom par la fabrega e par la sò bira. Ul nom l'è pö staa cambiaa da "Thuesborg" a "Tuborg".
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ http://www.tuborg.dk Sit Ufizial de la Tuborg


text:
Nelson Mandela
Nelson Rolihlahla Mandela, OM (Qunu, Transkei, 18 lój 1918 – 5 dicèmber 2013) l'è stê al prémm Presidèint dal Süd Africa dôp la fîn 'dlapartheid. Per dimòndi tèimp un di chêp dal muvimèint anti-apartheid, l'à urganizê anca di aziòun ed sabutâg' e 'd guêra. In dal 1993 l'à avû al Premio Nobel per la pêś.
Segreghê e ingabiê per lónghi ân sòta i Guéren sudafricàṅ pro-apartheid prémma di ân '90, 'l è incô cunsiderê da tótt un curagiôś lutadôr per la libertê. Al námm Madiba, tétol unuréfich druê da i mèmber vèć ed la sô famélia, 'l è dvintê in Süd Africa al scutmâj ed Nelson Mandela.


text:
L'ombra del dubbio
L'ombra del dubbio (L'òra dal dubi) 'l è 'n thriller psiculògic dal 1943 'd Alfred Hitchcock sarnî in dal 1991 da la National Film Registry dla bibliutéca dal cungrès di Stat Unî p'r èsar tgnû dacàt.
Sunt
La Charlotte Newton (Teresa Wright), dita "Charlie", l'è na ragasōla ad vint an stufa dla sò vita ad tut i dè. Lì lē la viṿ a Santa Rosa in Califòrgna insém a i sò genitōr, Joseph Newton (Henry Travers) e l’Emma (Patricia Collinge), e a dū fradèi, Roger (Charles Bates) e l’Ann (Edna May Wonacott). Un dè i gh dìśan ch'al fradèl più pìcul ad sò màdar, ch'al pòrta un nóm cumpàgn dal suo, Charlie Oakley (Joseph Cotten), 'l è drē a rivàr a cà sua par na vìśita e la śóvna la n stà piò in dla pèl. Chi lò però al n è briśa cal galantóm ch'a pâr ad fóra ma 'n asasèn ch'al fà sù i bèsi cupànd dal védvi vèci. 'L à decìś 'd andàr a catàr i sò parènt par lugàr-as méj da la pulisìa.
Pôc a la vòlta, cun 'l ajùt dal detective Jack Graham (Macdonald Carey) inamurâ 'd lē, la Charlie la taca a pinsàr ch'al masadōr dal védvi al sia pròpria sò sio anc parchè lò al fà 'n dascórs catìṿ su 'd lōr, rivànd a paragunàr-i a dal bèsti grasi bòni p'r al masèl, e in d'l anèl ch'al gh'à dâ i gh'èṅ insìma al létri dal nóm e dal cugnóm dna vitma.
Oakley al s rénd cònt che la sò anvōda l'à naśâ quèl e 'l è decìś ad far-la fóra. Ma cupàr-la a n è minga fàcil. Na prima vòlta al próa a far-la strabucàr śò p'r al scali e pò al la sèra dènt'r a 'l garàǵ par far-la murìr vréd al gas dla màchina ma la śóvna la la scampa sèmpar. Charlie al decìd acsè ad butàr-la śò da 'n trên.


text:
Isul Salomon
I'isul Salomon a hinn un paes de l'Uceania.
A hinn faa de pressapoch 1.000 isul in de l'Ucean Pacifich a est de la Növa Guinea.
I gh'hann una süperfiss de 28.896 km² e una pupulaziun de pressapoch 550.000 abitant.
La capital a l'è Honiara.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
i isul Salomon a hinn staa un pruteturaa del Regn Ünii del 1893 al 1978, quand che hann utegnüü l'indipendenza.
Lenguv ufiziaj[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La lengua ufiziala a l'è l'ingles, ma'l parla dumà l'1-2 % de la pupulaziun.
In di isul se parlaven 74 lenguv, ma 4 adess a hinn estint.
La pupulaziun la parla suratüt una lengua franca, el pijin.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
i isul Salomon a hinn un regn del Commonwealth.
La regina a l'è Elisabeta II del Regn Ünii.
El prim minister a l'è el Derek Sikua (del 2007).


text:
Inverigh
Inverigh (nom ufizial in italian: Inverigo) l'è on comun de la Provincia de Còmm de 9 147 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 10,0 km² e ona densità de 915 ab./km².
L'è tacaa ai comun de Alzaa, Aroeus, Brèna, Briusch (MB), Carugh, Giussan (MB), Lambrugh, Luragh d'Erba, Nibionn (LC) e Vedugg (MB).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Inverigh l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Putenza (fisega)
La putenza l'è definida cume 'l lavur (L) cumpii int l'ünità de temp (t):
In bas al principi de l'egualianza intra lavur e energia, la putenza la misüra ancasì la quantità d'energia scambiada int l'ünità de temp, int un qualsessìa prucess de trasfurmazion: mecanegh, eletregh, termich o chimegh.
Int el cas de l'energia mecanega (lavur), la putenza la curispond anca al prudut de la forza per la velocità del pont indè che l'è aplicada
e, int el cas di mot rutatori, al prudut de la cùbia (o mument d'una forza) per la velocità angulara


text:
Adamèl (mont)
L'Adamèl (3.539 méter sùra 'l leèl del mar) l'è 'n mut de le Alpi Rétiche meridiunài. L'è la vèta piö àlta del grùpo omònim. El se tróa 'n Val Camònega, en pruvìncia de Brèsa.
L'è stat cunquistàt per la prìma ólta de l'alpinìsta Julius von Payer, ensèma co la guìda Girolamo Botteri (de la àl Rendéna) ai 16 de setèmber del 1864. La vìa che 'l g'ha ciapàt el Payer l'è chèla che amò 'ncö l'è cunsideràda giöna de le piö fàcii per rià 'n sìma: i è partìcc de la Val di Gènova, söl versànt trentì, e i g'ha streersàt töt el Pian di Neve per rià a ciapà l'öltema salìda che pórta 'n vèta.


text:
Orphan
Orphan (Òrfan) 'l è 'n film ad scarésa dal 2009 ad Jaume Collet-Serra. Al film, prudót par Leonardo Di Caprio, 'l è gnû fóra in di Stat Unî al 24 ad Luj dal 2009, méntar in Itâglia 'l è stâ distribuî a far data dal 16 'd Utóbar dal 2009.
Sunt
La famìja Coleman la gh'à dèntar un vōd ch'al n s pōl minga impinìr parchè, anc s'i gh'àṅ dū fiōi e i staṅ bèṅ a livèl ad bèsi, 'n abòrt al gh'à lasâ na frida ch'la i fà patìr dimóndi. L'ùnica sulusiòṅ pusìbla la par èsar quéla ad tōr in adusiòṅ la pìcula Esther, na putìna dólsa e inteligìnta ad dód'ś an ch'la i à culpî durànt un gir a 'l urfanutròfi. Na vòlta sèg però i sucèdan di brut quèi e di incidènt spavintóś e tut al vòlti a gh'è sèmpar l'Esther in mèś. I genitōr i tàcar a preucupàr-as e acsè i decìdan 'd andàr a dmandàr dal nutìsi ad lē a 'l urfanutròfi ma ninsòṅ a sà gnint.
Pulèmichi
Pròpria in dal mèntar ch'al film 'l è gnû fóra in si schérum americàṅ, la pelìcula l'à muciâ sù un sac ad pulèmichi par via di argumènt tratâ. Dimóndi asuciasiòṅ ch'i gh'aṅ a cōr al bèṅ di putèṅ dasfurtunâ ch'i èṅ custrét a vìvar in di urfanutròfi i aṅ fat sù 'n sapèl puntànd al dî còntra 'l film dgénd ch'al stramnìs dal paùri e di stereòtip fals in di cunfrònt dl'adusiòṅ, dand acsè la lasa a 'l risć ad lasàr di baghét sénsa genitōr. Chi lōr i s èṅ anc dâ da far par far star fóra la gint da i cìnema ch'i dàvan Orphan[1].
Gl'asuciasiòṅ a favōr di adusiòṅ i s èṅ anc misi in cuntàt cun al presidènt dla Warner Bros., Barry Meyer, dmandànd-ag ad tiràr via da 'l film la fraś «A gh'a da èsar difìcil vlér bèṅ a 'n fiōl adutìṿ a la stésa manéra 'd òṅ di tuo» che la Esther la dgiva a sò pàdar nóṿ. Inóltar 'l è stâ dmandâ che na part di bèsi tirâ sù i fùsan dâ a gl'urfanutròfi ch'i gh'ìvan biśógn e che a la fiṅ dal film a fus śuntâ 'n mesàǵ a favōr di adusiòṅ[2].
Culegamènt estéran
Nòti
- ↑ Acùśi a 'l film ad scarésa ad DiCaprio Corriere.it, 21 ad Luj dal 2009
- ↑ L'Òrfna stramaladìda la stramna la scarésa ma l'Amèrica la mónta sù Ilgiornale.it, 21 ad Luj dal 2009


text:
31 10
Ol dé 31 de utùer l'è 'l 304 ( 305 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 62 dé a finí l'an.
Ul dí 31 de utùer al è ul dí da pòost 304 ( 305 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 62 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1956 - Ungària: se passa öna reölta contra i tröpe Soviéteghe.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1632 - Delft (Olanda): Johannes Vermeer, pitur. (m. 1675)
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Castegnada a Catalunya.
Festa locala del Masnou a la comarca del Maresme
Halloween aj paes anglosassú.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Cavriàt
Cavriàt San Gervàs (nòm uficiàl en italià: Capriate San Gervasio), l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem. El' se tróa 'n de la basa pianüra de l’Isola che l’è chèl tòch de pianüra bergamasca tra ‘l Brèmb e l’Ada. El g'ha 'na popolasiù de 7 956 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 5,8 km² e 'na densità de popolasiù de 1 372 ab./km²
Ol cümü che l' se tróa a 17 km de la sità e a 188 méter söl lièl del mar l’è furmàt da dù paìs: Cavriàt e San Gervàs che i fàa cümü desperlùr fina al 1928.
Per Cavriàt la pasa l’autostrada A4 Bèrghem – Milà, casèl de Cavriàt.
El cunfìna coi cümü de Botanüch, Brembàt, Calòniga, Filàch, Trezz (MI) e Aer (MI).
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Cavriàt San Gervàs l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Ol patròno[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol patròno de Cavriàt l'è Sant Alisànt che l'è ach ol patròno de Bèrghem e la sò fèsta l'è 'l 26 de Agóst.
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol bórgh indüstiràl de Crèspi che l’Unesco l'à dichiaràt patrimòne de l’Ümanità.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Himantoglossum adriaticum
Himantoglossum adriaticum l'è 'na piànta erbàcea de la famìa botànica de le Orchidaceae.
L'è 'na piànta che de sòlet la vé àlta 'ntra i 20 e i 80 ghèi (màsimo 1 méter). Le raìs i è segondàrie e le böta fò de la part de sùra de 'n bùlbo.
El g'ha 'nfìna a dés fòie bazài a fùrma lanceolàda strèta pónta che fenés gösa e 'na quach fòie che vé fò del gamp. Le nervadüre de le fòie i è longitudinài (paralelinèrvie). I è lónghe dei 5 ai 10 ghèi (a la piö 15 ghèi).
La 'nfiurescensa l'è 'na spìga sèmpe ma lónga e bèla spèsa furmàda da presapóch 'na trentìna de fiùr. Chèsti i vé fò a la sèa de bràtee lanceolàde a pónta 'n pó gösa e lónghe compàgn dei fiùr. Tota l'enfiurecènsa l'è lónga 'ntra 8 e 20 ghèi.
I fiùr i è ermafrudìcc e zigomòrf en maniéra iregolàr e pentacìclich. El culùr dei fiùr l'è vért ciàr de föra, pórpora con màcia che tìra al biànch de dét; divèrse parcc de chèsto fiùr le g'ha sfömadüre e zòne bulinàde. El labèl l'è la part piö caraterìstica de chèsto fiùr, La part centràl la par 'na nìstola lónga divèrse ólte la grandèsa del fiùr, ondulàt o spiralàt. La part finàl l'è furmàda de sò lacìnie lónghe 1,5 o 2 ghèi. El fiurés de màgio a löi. El fröt l'è 'na càpsula.
Distribusiù e habitat[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Chèsta spéce se la tróa 'n Euròpa centràla (Austria, Repüblica Céca, Slovàchia, Ungherìa) e orientàla (Slovénia, Sèrbia, Croàsia e 'nfìna ala Moldàvia). Se la càta pò 'n Itàlia setentriunàla 'ndèle pruvìnce de Brèsa, Trènt e Bolzano. La crès sö le culìne e söi mucc 'nfìna ai 1300 méter söl leèl del mar, sö teré calcàrei, pracc sèch e bèi lüminùs.


text:
Tomaso Giovanni Albinoni
Ol Tomaso Giovanni Albinoni (Venésia, 8 de zögn del 1671 – Venésia, 17 de zenér del 1751), ciamàt ach Tomaso Zuane in di docümèncc del tép, l'è stacc ü compozidùr e ü viulinìst baròch.
La sò éta[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La sò famèa la egnìa da Cas-ciù 'n pruìnsa de Bèrghem e lü l'éra 'l prim s-cèt del Tóne Albinóni (1634–1709), ü gran sciòr comerciànt de càrta a Venèsia. De la sò èta però se sà póch o negót, fò che l'à stödiàt viulì e cant e fòrse 'l gh'à üt cóme maèst ol Giovanni Legrenzi. Se sà ach che mórt sò pàder l'è stài dispensàt dal ciapà 'l sò pòst in del comèrcio cóme 'l capitàa alùra al piö grant di s-cècc e l'à pödìt 'ndà 'nacc a scrif müzìca, che 'l s'è spuzàt in del 1705 e che 'l gh'à facc de compàr del anèl 'l Antonino Biffi, ol maèstr de capèla de San March de Enésia. L'à dedicàt tàte sò òpere a i signùr del sò tép, ma l'è mai stàcc a servése de nisü e l'à sèmper sircàt de rangiàs desper sò cönt.
La sò müzica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A la sò època l'éra famùs piö per i sò òpere, che i sarès istàce 81 cóme l'avrès precizàt pròpe 'l Albinoni, ma al dé de 'ncö l'è cognusìt piö per la sò müzica per strumèncc, sùra de töt i sò concèrcc de òboe, de fati tàce di sò laurà i è 'ndàài perdìcc in de la segónda guèra mondiàl, quàndo l'è stàcia bombardàda la bibliotéca de Drèsda, 'ndóe i éra conservàcc i sò sparticc, pròpe per chèsto se sà quàze negót de la sò éta e de la sò müzìca dal 1720 a 'ndà 'nacc.
La sò müzica per strumèncc l'à gh'è piasìda e 'nteresàda ach al Johann Sebastian Bach, che l'à scricc dò füghe sö di témi del Albinoni e l'à sèmper dovràt i laurà del Albinoni per fàga fà esersése a i sò scolàr.
'l Adàgio Albinoni in Sòl Minùr[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al dé de 'ncö 'l sò tòch piö cognusìt l'è 'l Adàgio Albinoni in Sòl Minùr per viulì che l'è stài püblicàt in del 1958 dal Remo Giazotto, chèsto 'l l'avrès troàt in de la bibliotéca derocàda de Drèsda di tòchèi di sò spartìcc e 'l sarès stài bù de mètei 'nsèma amò, ach se l'è fórt ol döbe che 'l sìes stài pròpe 'l Remo Giazotto a 'nventàs de bèl nöf chèsto adàgio in del 1945.
Per scoltà 'l adàgio Albinoni.