text:
Châtillon (AO)
Châtillon l'è 'n cümü italià, de la regiù autònoma de la Val d'Aosta. El g'ha 4 892 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 39 km² e 'na densità de 125 ab./km². El cunfìna coi cümü de Antey-Saint-André, Ayas, Champdepraz, La Magdeleine, Montjovet, Pontey, Saint-Denis, Saint-Vincent, Torgnon.
História[Modifega | modifica 'l sorgent]
Gaucher II de Châtillon, foi Senhor desta localidade italiana e de Montjay e de Troissy em França.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


c: text/html

text:
Delaware
Al Delaware (a s lèś [ˈdɛləwɛər] in Inglés, scólta'l chè) 'l è 'n stat di Stat Unî ch'al s cata su 'l ucéan Atlàntic, in na penìśula ciamàda Delmarva. Al fà part dla regiòṅ di Stat d'l Atlàntic Mèdi, in dla còsta èst dal paéś. Al cunfìna a sud e a òvest c'n al Maryland, a nòrd-èst c'n al New Jersey e a nòrd cun la Pennsylvania. Al sò nóm al daśvîṅ da Thomas West, III baròṅ De La Warr, nòbil ingléś e prim guvernadōr culugnàł dla Virgìgna.
'L è 'l secónd stat più pìcul (6.452 km²) e 'l sèst cun manc abitànt dla nasiòṅ, c'n i sò nuvsènt-mila abitànt a 'l incìrca, ma anc al sèst più pîṅ stóp. Al sò rèdit par parsòna, ad 34.199 dòlar, 'l è 'l nôn di Stat Unî. Al Delaware 'l è divìś in tri cuntèi (New Castle, Kent e Sussex) e in siquànta-sèt cumùṅ.
Al Delaware 'l è stâ una dal trédas culògni a tōr part a la rivulusiòṅ americàna e 'l 7 ad Dicémbar dal 1787 'l è stâ 'l prim stat a ratificàr la Custitusiòṅ di Stat Unî. 'L è par quàl lè ch'al s è meritâ 'l scutmàj 'd Al Prim Stat. Al sò mòt 'l è „Liberty and Independence“ ch'a vōl dir „Libertà e indipendénsa“.
La sò capitàla l'è Dover ma l'è Wilmington la sò sità più granda c'n i sò stanta-dumìla abitànt. Da 'l 2009 al sò guvernadōr 'l è 'l demucràtic Jack Markell.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Vìla Póma
Vìla Póma (nòm uficiàl en Italià: Villa Poma) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa.
El g'ha 2 023 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfis de 14,3 km² e 'na densità de 141 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Magnacavàl, Péf, Pòs, Réar, San Giuànn e Schifnòia.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Vìla Póma l'è mustrat endela tabèla ché de sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Ins saja uss londervi da contactar eventualas persunas da contact dals novs cas. Sche necessari vegnian talas messas sut quarantina. Tenor il schef da l'uffizi Rudolf Leuthold dettia puspè in liom cun l'Italia, sco ils cas d'enfin uss. Duas da las trais persunas sajan stadas avant curt a Milaun, ha Leuthold ditg envers l'agentura da novitads Keystone-SDA.
Enfin uss era mo ina famiglia vegnida testada positiv sin il virus. Tenor il manader da l'Uffizi chantunal da sanadad, Rudolf Leuthold na datti per il mument nagin connex direct tranter l'emprima famiglia taliana ed ils trais novs cas.
Tuts 9 cas en Engiadin'Ota
En tut ha il Grischun uschia nov persunas ch'èn testadas positiv sin il coronavirus. Nov ulteriurs tests èn anc en examinaziun. Che tut las persunas testadas positiv sa chattian en l'Engiadin'Ota haja in motiv: Là hajan dapli persunas contact cun glieud en l'Italia, là nua ch'i ha er dapli cas dal coronavirus.
Acziuns da dar sang han lieu
Acziuns da dar sang en il chantun Grischun han lieu sco planisà. Naginas acziuns da donaziun sajan periclitadas pervia dal coronavirus, quai ha confermà Sonja Heer, la manadra da fatschenta da Donaziun da sang Grischun. Sulettamain vid il proceder sa midian pitschnas chaussas. Uschia fetschian els cun mintga donatura e donatur in check da sanadad avant che dar sang. Plinavant suondian els a las prescripziuns d’igiena da las autoritads e guardian d’evitar che memia blera glieud sa rimna en in lieu.
Tut las infurmaziuns davart las donaziuns da sang datti sin www.blutspende-gr.ch, il link avra en ina nova fanestra. Tar dumondas pon donaturas e donaturs s’annunziar per telefon 081 353 15 54.
Il chantun recumonda
Quai che pertutga occurrenzas vala vinavant in scumond per talas cun dapli che 1'000 persunas, dentant cun in caracter surregiunal u cun participaziun internaziunala. Pli pitschnas occurrenzas regiunalas giuditgeschan las autoritads chantunalas mintgina per sai.
Vitiers recumonda il chantun da desister d'occurrenzas cun dapli che 50 persunas. Uschia nizzegia il chantun la medema regla sco la citad da Cuira.
Per organisaturs d'occurrenzas
Infurmaziuns per la populaziun
- I, il link avra en ina nova fanestranfoline davart vaccinaziuns 058 377 88 92
(mintga di 06:00 – 23:00)
- Infoline per dumondas frequentas - betg medicinalas 058 463 00 00
(mintga di 06:00 – 23:00)
- Infoline per persunas che viageschan en Svizra 058 464 44 88
(mintga di 06:00 – 23:00)
Ulteriuras infurmaziuns:
- Pagina d'internet dal chantun:
www.gr.ch/coronavirus, il link avra en ina nova fanestra
- Pagina d'internet da la Confederaziun:
www.bag-coronavirus.ch, il link avra en ina nova fanestra
RTR novitads 16:00


text:
Quai ha confermà Bastian Baumann, il president da «Pink Cross» a la gasetta «Schweiz am Sonntag». La raschun per la denunzia saja stà in referat che l'uvestg aveva tegnì en la Germania. L’uvestg Vitus Huonder aveva tranter auter cità passaschas che din, che l’omosexualitad duai vegnir chastiada cun la mort.
Pliras organisaziuns d’omosexuals ed era represchentants da la baselgia catolica avevan sinaquai crititgà ils pleds dal uvestg sco discriminaziun. Huonder era s’exculpà pli tard ed aveva discurrì d’in malenclegientscha.
RR Novitads 06:00


text:
Avant dus onns han ils fans da ballape ris larmas cun ils Svizzers als campiunadis d’Europa en Frantscha. Quai pervi dal debachel dals tricots. Tar il pli pitschen contact stgarpavan e rumpevan quels.
En il gieu da gruppa cunter la Frantscha avevan gist set giugaders svizzers stuì midar tricot, perquai che quel era tuttenina stgarpà ed aveva rusnas sc’in chaschiel d’Emmental. Penibel è quai oravant tut stà per il furnitur Puma.
Questa giada megliers tricots
La naziunala svizra ha prendì tranter 400 e 500 tricots als campiunadis mundials en Russia. I saja tricots da fitg buna qualitad, ed ils giugaders sa sentian bain en quels, di Silvan Rudolf dal SFV ch’è responsabel per ils tricots dals Svizzers.
Tar l’elecziun dal tricot haja mintga giugader dentant agens giavischs. In Valon Behrami prefereschia plitost in tricot lartg, in Michael Lang percunter sa sentia meglier en in tricot stretg. En mintga cas hajan els avunda tricots per quest turnier di Silvan Rudolf.
RR actualitad 17:00


text:
Las 9 benedictinas da la Claustra Son Jon han uss ina stanza da tgira en lur atgnas 4 paraids – uschia pon ellas vegnir tgiradas tras malsognas ed er vegnir accumpagnadas fin a l’ultim di da lur vita.
Quella stanza ha la claustra sviluppà ensemen cun la Spitex. Ils basegns dal persunal medicinal ed ils basegns da la pazienta èn uschia vegnidas resguardads il meglier pussaivel.
La stanza da tgira sa chatta sper la clausura, uschia ha la pazienta la pussaivladad da sa participar a la vita dal mintgadi claustral, sch’ella vul.
Dapi dus onns en lavur
Il 2018 han ins cumenzà cun il project da la stanza da tgira. La fundaziun Pro Claustra Son Jon ha pussibilità la realisaziun.
Il pli bel è, che la fundaziun Pro Claustra Son Jon na sustegna betg mo mirs vegls e reliquias. Ella sustegna surtut la vita en il convent.
Cun questa stanza da tgira na ston las soras da la Val Müstair betg pli ir en in center benedictin, sco per exempel a Sarnen, sch'ellas daventan dependentas da tgira. Ellas pon restar en lur dachasa enfin l’ultim di da lur vita.


text:
George Walliser da Bever e Rainer Good da Schlarigna èn ils investiders principals. Lur finamira è da fundar ina societad d'aczias cun in chapital da 5 milliuns francs fin il zercladur da quest onn. Walliser e Good sezs vegnan a sa participar cun 20% al chapital d'aczias.
La Engiadina San Murezzan Mountains SA vegn a gestiunar la pendiculara anc la stagiun che vegn, cun la garanzia dals investiders da surpigliar il deficit. Lasuenter duai la pendiculara vegnir gestiunda da la nova societad d'aczias durant l'enviern e da nov era la stad durant 4 mais sco eldorado per mountainbikers. Uschia vul ins diminuir in eventual deficit annual.
La Engiadina San Murezzan Mountains SA aveva decidì da serrar la pendiculara Lagalb sur Puntraschigna la fin da questa stagiun d'enviern, perquai ch'ins n'aveva mai cuntanschì ina gestiun senza deficit.
RR novitads 14:00


text:
Suenter il test da rachetas da la Corea dal Nord pretenda il president da la USA Donald Trump, ch'i dettia bainprest ina sesida extraordinaria dal cussegl da segirezza da las Naziuns Unidas (ONU). Probabel vegnia questa sesida anc ad avair lieu glindisdi, communitgescha la ONU.
La regenza a Pjöngjang aveva testà tenor atgna descripziun ina racheta ballistica a mesaun-lunga distanza. La USA, Japan, China e la Russia criticheschan quai.
Moskau e Tokio appelleschan, Peking è irrità
Moscau valiteschia il test da rachetas sco in surpassament da resoluziun da l'ONU cunter il pajais communist, quai ha communitgà il ministeri da l'exteriur russ. La Russia appellescha a tuttas varts da restar calm per impedir in'ulteriura escalaziun. La pasch en la regiun saja da cuntanscher sulet cun ina schliaziun politica en la dispita d'atom cun la Corea dal Nord.
Japan è dal maini ch'ins possja discutar novas sancziuns encunter la Corea dal Nord a la sesida da la ONU. La regenza da Tokio appellescha a China per ina collavuraziun constructiva.
China è bain in central partenari commerzial ed allià da Corea dal Nord, ma era a Peking er'ins sa mussà irritads dals tests da rachetas dal pajais vischin.
La Corea dal Nord aveva en il davos temp adina pli savens cuntrafatg cun tests da rachetas a las resoluziuns da la ONU.
RR novitads 12:00


text:
Quels che protegian immigrants illegads da vegnir repatriads stoppian quintar da perder daners dal stadi. Quai ha ditg il minister da giustia, Jeff Sessions, avant las medias en la Chas'alva.
Il procuratur general dal stadi da New York ha renvià questa pretensiun sco «betg americana». Ses uffizi vegnia vinavant a sustegnair citads e vischnancas da proteger las communitads d'immigrants.
Ina milliarda dollars per il mir
La regenza dal president american Donald Trump fa la dumonda formala per in credit d'ina milliarda dollars per ils emprims 100 kilometers dal mir al cunfin tar il Mexico. Quai rapporta l'emettur CNN sa referind sin documents dal departament per la segirezza naziunala.
Ils daners servian per renovar l'infrastructura da cufin gia existenzta e per construir 80 kilometers dal nov mir. La dumonda per la milliarda fa part d'in credit supplementar dal budget.
RR novitads 06:00++


text:
Perl ch'è oriund da Cuira ha studegià germanistica, istorgia d'art e dramaturgia a Turitg. Il politicher Andri Perl è dapi il 2008 commember da la partida. Dapi il 2014 è el deputà dal Cussegl grond, quai per il district Cuira. El è vegnì elegì la sonda cun 87 tar 2 vuschs sco successur da Wilhelm.
En ses pled ha Perl dentant gia explitgà ch'el veglia far il post sulettamain enfin che la vicepresidenta Julia Müller, che sa focussescha il mument sin ses studi, saja pronta da surpigliar il post.
La PS Grischun ha merità ina dunna a la testa da la partida
Autur e rappunz
Perl è tranter auter er enconuschent sco rapper da la band «Breitbild» e sco autur da plirs romans. Il 2019 è il burgais da Cuira vegnì onurà cun il Premi da litteratura grischun.


text:
Ace of Base
Gl’Ace of Base i èṅ un grup muśicàl pop e eurodance śvedéś ch'l è stâ bòṅ ad véndar da piò ad vint-i-òṅ migliòṅ ad disc da 'l 1993 a 'l 2002, faghénd vgnir fóra sinc àlbum in studi e soquànti racòlti. I èṅ stâ paragunâ da spés a gl'ABBA p'r al paéś d'in du i daśvgnìvan, p'r al sò stîl muśicàł e p'r al fat ch'i éran furmâ da dū óm e da dū dóni.
A 'l inìsi i sò mémbar i éran i tri fradèi Berggren (Jonas, la Jenny e la Linn dita Malin) e da 'l D.J. Ulf Ekberg. Adès la Linn, ch'l'à sèmpar patî di atàc ad pànic, e la Jenny i n faṅ più part dal grup, a 'l sò pòst i s èṅ śuntàdi la Clara Hagman e la Julia Williamson.
Fra i sò pès più cgnusû a 'rcurdém All That She Wants (nùm'r òṅ in dla clasìfica di sìngui in Itàglia, in Germâgna e in dal Régn Unî), The Sign, Beautiful Life, Life Is a Flower (druàda par la reclàm dna marca 'd asurbènt par dóni) e Cruel Summer.
Discugrafìa
Àlbum
- 1993 - Happy Nation (The Sign p'r al marcâ americàṅ)
- 1995 - The Bridge
- 1998 - Flowers (Cruel Summer p'r al marcâ americàṅ)
- 2002 - Da Capo
- 2010 - The Golden Ratio


text:
Pliras persunas han fatg attent RTR, ch’ì dettia sanguettas en il Lai Grond a Laax, il lai amez il vitg che vegn duvrà sco lai da far bogn. La tema era, ch'i sa tractia da sanguettas medicinalas (Blutegel), che vegnan duvradas en la medischina e che tschitschan sang d’umans. Tenor retschertgas da RTR èn quai dentant sanguettas chaval che n'han betg dents ferms avunda per morder tras la pel d’umans.
Strivlas cotschnas u oranschas
Las sanguettas medicinalas e las sanguettas chaval èn da la medema classa da sanguettas e vesan era ora fitg sumegliant. Omaduas han ina lunghezza da 10 enfin 15 cm ed han ina pel stgir-brina enfin naira. Tenor Flurin Camenisch, il pedagog dal museum da la natira dal Grischun, datti dentant ina buna pussaivladad per differenziar las duas sanguettas. La sanguetta medicinala ha strivlas cotschnas ni oranschas sin la pel; la sanguetta chaval n'ha naginas strivlas.
Larvas ed ova da peschs
Derasada è la sanguetta chaval en l’entir chantun Grischun, en lais ed era en flums. Ils exemplars en il Lai Grond a Laax n'èn pia betg ina sensaziun e schizunt in bun segn per la qualitad da l’aua. Las sanguettas mangian numnadamain larvas d’insects, verms ed ova da peschs ed amfibis che vivan en aua schubra e frestga. La preschientscha da la sanguetta chaval è tenor Flurin Camenisch pia in indizi che la qualitad da l’aua en il Lai Grond a Laax è buna.
Sanguettas medicinalas quasi extirpadas
Sch'ins vesa insumma ina giada ina sanguetta è la schanza fitg gronda che quai è ina sanguetta chaval. Pli baud existivan sanguettas medicinalas era en il Grischun. Tenor Flurin Camenisch èn ellas dentant ozendi quasi svanidas dal tut. La chatscha suenter sanguettas medicinalas per la medischina haja quasi extirpà quai animal en Svizra. Perquai saja la sanguetta medicinala era sut protecziun e chattar ina tala sanguetta saja quasi ina sensaziun.
RR actualitad 07:00


text:
Cun nov schefs sin 100 lavurants è cuntanschì in nov record, quai rapporta la gasetta Schweiz am Sonntag. L'inflaziun inutila da schefs vegn er crititgada da l'expert da management Rolf Dubs. Memia bleras firmas schlargian l'ierarchia, perquai ch'ellas na chattian betg la via ad ina direcziun moderna, uschia Dubs.
Dapli schefs han avantatgs e disavantatgs
Tenor Daniel Lampart da l'Uniun sindicala haja quest svilup cunzunt dischavantatgs per ils emploiads. Tar els saja vegnì spargnà ils ultims onns, saja quai en l'adminstraziun, la vendita u la producziun. Il stress saja creschì. Tar ils schefs perencunter sajan vegnidas creadas novas plazzas.
Auter vesa quai Daniella Lützelschwab da la federaziun dasl patruns. Tenor ella saja quai in svilup positiv. Emploiads na retschaivian betg pli simplamain instruvziuns, mabain veglian era direger u purtar cun la gestiun. Perquai creschìa il dumber da questas plazzas.
RR novitads 09:00


text:
Ils tests da corona da pool cun tut las classas dal gimnasi han mussà cas positivs en differentas classas. Sper ils 4 cas positivs en l'emprima classa gia enconuschents, sajan trais ulteriuras classas pertutgadas. Il precis dumber da giuvenils pertutgads n'è betg enconuschent, cunquai ch'ils resultats dals tests singuls na vegnan betg communitgads publicamain. Quels survegnan sulettamain las persunas pertutgadas u ils geniturs da quellas.
L'onn da scola cuzza anc enfin venderdi. Sco quai ch'il rectur dal Gimnasi claustral Mustér, Tom Etter ha ditg envers RTR, stoppia l'onn da scola deplorablamain finir en il modus da scola a distanza. El speria fitg da cumenzar il proxim onn da scola ils 23 d'avust en preschientscha dals scolars e da las scolaras.


text:
Tut ils abitants da la Val Müstair, Zernez, Scuol e S-chanf a partir da 18 onns han retschavì dacurt in questiunari da l’organisaziun «UNESCO biosfera Engiadina Val Müstair». Els vulan badar il puls da la populaziun indigena e ramassar las opiniuns persunalas.
Quant acceptà è il reservat tar la populaziun e tgeninas èn las aspectativas envers quel. Ma er tge temas e restricziuns ch'in reservat porta. Quai èn las dumondas centralas. Per la manadra da fatschenta Angelika Abderhalden èsi impurtant da chattar il puls e promover ina stretga collavuraziun tranter il reservat UNESCO Biosfera Engiadina Val Müstair e la populaziun.
Radund 6000 questiunaris cun 11 paginas èn vegnids repartids en las vischnancas da Zernez, Scuol, S-chanf e la Val Müstair. Durant la stad spetgan ins lura ils resultats dal questiunari e lura dastgan ins trair las emprimas mesiras.
UNESCO Biosfera EBVM
Il reservat UNESCO Biosfera Engiadina Val Müstair è il tetg da las trais organisaziuns, Parc da natira Val Müstair, Parc Naziunal Svizzer e vischnanca da Scuol.
RR actualitad 07:00


text:
Viandar – quai vul dir far adatg: Betg be adatg sin las muntaneras da nursas pervia dals chauns da protecziun, ma er sin vatgas mamma. Sin las alps pasculeschan numnadamain adina dapli vatgas mamma, e pervia dal luf vegnian quellas adina pli malruassaivlas e pli agressivas, din ils purs. I vegn adina pli stretg sin las alps.
En Surselva è perquai daventada activa ina gruppa da purs e turistichers. En il territori da l'Arena Alva vulan els empruvar dad evitar conflicts tranter il turissem e l'agricultura e da dar dapli segirtad als viandants – e quai cun insatge nov.
Alp Tracker – tecnologia nova per evitar situaziuns privlusas
Graubünden Hike ha inizià in project da pilot. Ils purs monteschan a las vatgas mamma emetturs da GPS. Cun ina app, che vegn sviluppada uss, pon ils viandants adina guardar nua ch'il muvel è e tscherner lura la ruta la pli segira.
Questa stad pon purs e turistichers far las emprimas experientschas cun il sistem.


text:
Cónt
Dai ténp antîg l'omen l'à sänper druvè däl prêd cénni par contèr. In Grêcia antîga e a Råmma as druvèven dî âbec (ch'î éren fât ed balutén furè ch'i s infîlèven in fitón ed fèr) par fèr di cónt d'l aritmetica. As dîs anch ch i pastûr cuntèven äl pîguer e al vâc druvànd dal prêd ch'i butèven zå quand äl bisti äli gnèven dänter o andèven fòra.
Po dåpp, in matemâtica, sta parôla la gné druvè con un significhè elementèr ch'la vré dîr realizaziån dî cónt. In aritmetica, sti cónt i vrénn dîr zontèr, tirèr vî, moltiplichèr e divîder.
In generèl as dîs ch'i én cónt äl combinaziån (col rispèt ed rêgol prezîsi) ed sîmbol (mégga sänper dî nómmer) con dî operadûr (par esänpi + - x :) par avair un risultè sôlid. As pôl dîr acsé ch'l è un pruzès vló ed trasformaziån ed valûr inizièl o ed risultè diferént.
Sta conceziån la s permatt ed dscårrer ed tant cónt divêrs, ognón coi só fén e äl só rêgol: int'l aritmetica, int'i cónt infinitesimèl (cónt differenzièl e cónt integrèl), int'i cónt d'la probabilitè, int' i cónt proposizionèl, int'i cónt dî nómmer, e vî acsé.


text:
Bunamain tuts passagiers en Svizra sa tegnan vid l’obligatori da purtar mascras, che vala dapi duas emnas en il traffic public. Quai mussa in'enquista da l’agentura da novitads Keystone-SDA.
En ils trens portian bunamain tuts ina mascra, uschia las Viafiers federalas svizras. L'AutoDaPosta stima che maximalmain tschintg pertschient n’ha portian nagina mascra da protecziun. Sumegliant positiv tuni tar autras interpresas.
Pitschnas discussiuns dettia magari sin bastiments, di il president da la Federaziun svizra d’interpresas da navigaziun. Là chapeschia la glieud pli pauc daco che l’obligatori valia er ordadora.


text:
- Il parlament spagnol ha retratg la confidenza al primminister Mariano Rajoy.
- Nov primminister daventa il schef dals socialdemocrats Pedro Sánchez.
- Rajoy è l'emprim primminister spagnol che vegn cupitgà tras in votum da disfidanza.
La maioritad dals 350 deputads dal parlament da la Spagna ha dà giu il votum da disfidanza per Mariano Rajoy. Successur daventa il schef da la partida socialistica PSOE, Pedro Sánchez. I vegn spetgà ch'el survegn dal retg l'incumbensa da furmar ina nova regenza.
Il votum da disfidanza han tranter auter er sustegnì l'allianza sanestra Unidos Podemos cun 67 sezs e diversas partidas regiunalas – er da la Catalugna e dal Pajais Basc. Rajoy è l'emprim primminister en Spagna che vegn cupitgà tras in votum da disfidanza.
Sin Sánchez spetgan grevs temps. Sia partida socialstica è numnadamain sortida da las ultimas elecziuns sco perdenta cun mo 84 sezs. Percunter ha la partida conservativa PP da Rajoy 134 deputads en il parlament.
RR novitads 12:00


text:
La Magistraglia grischuna LEGR desista da trair vinavant il plant en connex cun la discriminaziun da paja da las mussadras ed ils mussaders da scolina. Malgrà ch'ins saja persvas che la dretgira administrativa haja decis fauss, na tirian ins betg vinavant il cas tar il Tribunal federal a Losanna, hai num en la communicaziun.
Via politica va pli spert
Enstagl giajan ins ussa ensemen cun las mussadras ed ils mussaders da scolina la via politica. Quai sut il motto «ussa pir da dretg». Questa via directa mainia pli spert a la finamira, che mussadras e mussaders vegnian indemnisads a moda commensurada.


text:
La segurëza y la proteziun zivila é ciamps che vá debojëgn por tignì i prighi le plü dalunc che ara vá dala jënt dl Südtirol. Le Provinzia de Balsan y les lies de volontars pîta chësta segurëza. Chësc ciamp vëgn colié te n manejamënt dla segurëza te döta la provinzia.
Ciamps prinzipai
Les zifres che reverda segurëza y la proteziun zivila
- 34
ënć se crüzia di contignüs
Tl ćiamp segurëza y proteziun zivila se crüzia les colaboradësses y i colaboradus dles direziun de repartiziun y d'ofize de Os y Ves dëida.
- 32
sorvisc é online por Os
Les prestaziuns reverda i seturs dla segurëza y dla proteziun zivila.
- 19k
volontares y volontars él tl Südtirol
Feter 19.000 porsones laôra tl Südtirol, o sciöche dependënt o volontariamënter, tl ćiamp dla proteziun zivila y dla segurëza. Tröpes ëres y tröc ëi dà ca so tëmp lëde por la provinzia y la sozieté.


text:
In terz dals visitaders da questa stad en vegnids explicit causa la pandemia da corona, in terz dals 200’000 eran novs visitaders, uschia di il directur Ruedi Haller.
Cun diminuir differents projects, cun augmentar il persunal ma era cun realisar damain lavur da mantegniment da sendas e perquai dapli controlla ins ha accumplì tut ils concepts da segirezza. Oravant tut tar il center dal Parc Naziunal ha Zernez ins ha stuì far ina sort triascha gia avant porta. Ma era cun quella mesira han ils visitaders gì d’avair pazienza e spetgar enfin in’ura e mesa.
Bel da salidar – ma betg sin lunga vista
Enfin milli persunas han visità sulettamain la senda la pli enconuschenta en la Val Trupchun e quai durant in di. Sin lunga vista e quai per il directur Ruedi Haller betg propi ideal. Era ils giasts sez giavischan damain travasch cun viandar tras la natira, quai è Haller persvadì.
Cun l' emprima naiv, cun las temperaturas fraidas e natiralmain era cun la finiziun da las vacanzas ins fa quint cun ina marcanta diminuziun da visitaders.


text:
Dals 29 da fanadur enfin ils 19 d'avust preschenta il Magazin da cultura mintgamai la sonda a las 11:00 concerts registrads dal Festival da jazz a San Murezzan:
- 14 da fanadur: James Gruntz, il musicist e chantautur da 29 onns da Basilea è in nev da George Gruntz ed in dals gronds jazzists svizzers. James ha realisà enfin uss 5 discs e hits che van savens er al radio, sco per exempel: «Heart keeps dancing» ubain «Everything is gone». Actualmain sa prepara el per registrar ses proxim disc che cumpara l’atun.
- 25 da fanadur: Earth, Wind & Fire Experience feat. Al Mckay All Stars, la band legendara Earth Wnd & Fire, fundada il 1970 da Maurice White, è ina da las bands cun il pli grond success. Ella ha fusiunà differents stils da musica sco R&B, soul, funk, jazz, disco, pop, rock e latin ed han realisà gronds hits e semperverds sco: «Getaway», «September, «Boogie Wonderland» ubain «Let's Groove». Er suenter la mort da ses fundatur è la band anc activa, però i dat er projects laterals. In è quel da ses anteriur ghittarist Al Mckay che lascha surtut reviver quels gronds hits cun ina show impressiunanta en il stil dals onns 70 ed 80.
- 26 da fanandur: Herbie Hancock è naschì il 1940 a Chicago e vala sco in dals gronds innovaturs da la musica dals ultims 50 onns. Hancock fa jazz, fusion, funk ed electro. El ha cumponì tschients da tocs e cun «Cantaloupe Island» e «Watermelon man» ha el realisà gronds classichers. Hancock ha sunà cun Miles Davis, Dexter Gordon e Chick Corea.
- 27 da fanadur: Franco Ambrosetti, il trubettist tessinais è in dals pli impurtants jazzists svizzers. Er sch’el è sta schef e patrun d’ina atgna interpresa ha el er fatg carriera musicala – e quai ina zunt remartgabla. El è segiramain in dals musicists svizzers ils pli enconuschents e renconuschids. Er el ha pudì sunar cun grondezzas sco Kenny Barron, Steve Coleman, Tommy Flanagan e John Scofield.
- 29 da fanadur: Mare Nostrum – Fresu, Galliano & Lundgren: Richard Galliano è in cumponist frances ed in dals gronds virtuos dal orgel da man – Paolo Fresù, il trumbettist vegn da la Sardegna – e Jan Lundgren è in pianist da la Svezia. Mintgin dad els è in musicist excepziunal ed enconuschent tar ils amaturs dal jazz. Mintgin ha sia atgna band e ses agens discs e per «Mare Nostrum» èn els sa mess ensembel ed han furmà ina briglianta gruppa da jazz che fascinescha cun ses ambient da tuns.
- 30 da fanadur: Helge Schneider è in um cun blers talents. El è entertainer, cabarettist e comicher, autur, reschissur ed actur, e surtut er musicist da jazz. Quai è forsa sia vart main enconuschenta. Però Helge Schneider è propi in musicist talentà ed in che sa sunar blers instruments, dal piano fin la trumbetta ed il saxofon. Da rir èsi en mintga cass cur ch’el è sin il palc e divertescha ses public cun sias chanzuns e sias parodias.
Ultra da quai preschenta il Magazin da cultura dal 1. fin ils 22 da fanadur mintgamai la sonda a las 11:00 quatter previstas dal Festival da jazz.
WHAT THE JAZZ...?
Anc noviz dal jazz? Quai na fa insumma nagut! Nus dain la pussaivladad da far ils emprims pass en quest mund.
- En ina seria da videos pudais emprender d’enconuscher il quartet tradiziunal da jazz sin basa d’in simpel e melodius standard.
- Ils 25 da fanadur pudais lura entrar en il mund dal jazz cun il bassist Lucas Schwarz. Ensemen cun el pudais s’avischinar al jazz en in’ura speziala che cumenza las 11:00 al Radio Rumantsch.


text:
Gia baud ha Alexis Sanchez manà ils Sidamericans en avantatg. Curt avant la pausa ha Lars Stindl dentant pudì egualisar per l’equipa da Joachim Löw.
Cun mintgamai quatter puncts restan il Chile e la Germania a la testa da la gruppa B cun bunas schanzas da sa qualifitgar per il mezfinal al turnier. En il davos gieu da gruppa fruntan ils Tudestg sin il Camerun ch’ha medemamain giugà pari 1:1 encunter l’Australia. Ils Australians dattan il davos gieu da gruppa encunter ils Chilens.
RR novitads 06.00


text:
En in’occurrenza cuminaivla dad Obama e Clinton a Charlotte en il stadi federativ North Carolina ha il president american actual appellà als Americans d'eleger Clinton sco nova presidenta americana. I n'haja anc mai dà ina persuna che saja stada pli qualifitgada per il post da president che Hillary Clinton.
Trump haja dad «offrir nagut» per l'economia
Obama ha cunzunt accentuà en ses pled ils merits da Clinton sco ministra da l'exteriur. En pli ha el nizzegià l’occurrenza per attatgas novas e diras encunter Donald Trump che vegn probablamain ad esser il candidat republican per l’uffizi. Trump n’haja dad «offrir nagut» per promover l’economia. Gnanc’ils republicans savessan betg, da tge che Trump discurri.
RR novitads 07:00


text:
La SSR sustegna il festival da litteratura «Lettere dalla Svizzera alla Valposchiavo»
La Societad svizra da radio e televisiun SSR è la partenaria da medias uffiziala da l'emprima ediziun dal festival da litteratura «Lettere dalla Svizzera alla Valposchiavo» (Brevs da la Svizra al Puschlav). Dal 1. fin ils 3 d'october stattan en il center a Poschiavo la litteratura svizra, il barat cun e tranter las auturas ed ils auturs e la plurilinguitad da la Svizra.
La plurilinguitad è senza dubi in dals pli gronds bains culturals da la Svizra. Questa varietad linguistica stat en il center dal festival da litteratura «Lettere dalla Svizzera alla Valposchiavo» dal 1. fin ils 3 d'october a Poschiavo. Diversas scripturas e divers scripturs translinguals prelegian da lur ovras e partan las experientschas che collian els cun quellas. Il festival fa la punt d'ina lingua a l'autra e pussibilitescha in barat cultural tranter il public e las auturas ed ils auturs da las quatter regiuns linguisticas.
Ultra da la represchentaziun d'avertura cun l'artista vocala Federica Gennai il 1. d'october cumpiglia il program var diesch inscunters cun auturas ed auturs svizzers da renum: tranter auter las victuras ed ils victurs dal Premi svizzer da litteratura Doris Femminis, Dumenic Andry, Dragica Rajcic Holzner e Noëlle Revaz. Il festival inizià da Begoña Feijoo Fariña, coordinatura dal project, vegn realisà d'in comité da program. Quel sa cumpona da Walter Rosselli, scriptur e translatur dal rumantsch e franzos, Fabiano Alborghetti, poet, promotur cultural e president da la chasa da litteratura da la Svizra taliana sco era da la poetessa e promotura culturala Begoña Feijoo Fariña.
Poschiavo sco lieu dal festival
Sin fundament da las grondas undas da migraziun vers la fin dal 19avel tschientaner e las remigraziuns suandantas è la plurilinguitad enragischada profundamain en la Val Puschlav. En intginas variantas dal dialect puschlavin chatt'ins surtut pleds che derivan da l'englais e dal spagnol. Ultra da quai discurr'ins en la val era tudestg. La vischnanca multilinguala da Poschiavo è perquai il lieu ideal per realisar il festival «Lettere dalla Svizzera alla Valposchiavo».
Contact
Post da medias da la SSR
Edi Estermann
058 136 21 21
medienstelle.srg@srgssr.ch


text:
Dals 800'000 carstgauns pertutgads èn 366'000 Svizras u Svizzers e 415'500 èn migrants (incl. secondos). Ils motivs per illetrissem (analfabetissem funcziunal) èn da chattar en la biografia da mintga singula persuna pertutgada sco er en il svilup social dals ultims decennis.
Leger e scriver èn process cumplexs
Chapir texts e producir texts èn abilitads autamain cumplexas. I dovra bler exercezi, blera motivaziun e perseveranza. Plaschair e segirezza da sasez entras il success, il sustegn da geniturs e magisters sco er la stima dal leger èn premissas impurtantas. Divers facturs pon dentant impedir il process d'emprender (p. ex. flaivlezzas da vesair u udir, difficultads da sa concentrar, eveniments da vita critics, ina situaziun da famiglia disfavuraivla etc.).
Las consequenzas
Bleras persunas en la Svizra èn surdumandadas cun ils blers documents scrits. Spezialmain en la vita professiunala po quai chaschunar gronds problems (i dat strusch pli plazzas nua ch'i na dovra nagin rapport da lavur pli, material è d'empustar a scrit, plans da lavur, scolaziuns etc.) Ils pertutgads na legian u scrivan betg segir avunda per pudair dumagnar quai.
Uschia vegnan las persunas pertutgadas plaunet separadas da la vita sociala, culturala, politica ed economica. Quai chaschuna er custs annuals (AI, AD, agid social) da passa ina milliarda francs (mira document en l'annexa).
Tema da tabu
Las persunas pertutgadas na ristgan perquai betg da tematisar lur fadias cun la lingua. Els provan dad evitar situaziuns nua ch'i fiss da leger u da scriver insatge. Da tschertgar agid è difficil.
Agid porschan ils curs da la societad «Leger e scriver Svizra». Ils curs vulan localisar da maniera individuala las difficultads da mintga persuna che frequenta il curs. Ils pertutgads pon uschia megliurar lur cumpetenzas linguisticas. Brigitte Fischer da S-chanf maina curs da leger e scriver a Samedan.
Durant in mez onn exerciteschan participantas e s'occupan da difficultads linguisticas. Uschia pon els rinforzar la fidanza en sasez. Tenor Brigitte Fischer po quai era gidar che persunas cun fadias da leger e scriver pon vinavant restar en il mund da lavur.
Prova da guntgir
Nadia Pavanello da S-chanf è pertutgada dal fenomen illetrissem. Ella ha fatg in emprendissadi sco vendidra ed è mamma da dus uffants. Savens haja ella empruvà da guntgir situaziuns nua ch’ella avess gì da leger u scriver insatge.
Era da chapir il cuntegn dad in text è stà fitg difficil per Nadia Pavanello. Uss, suenter il curs «leger e scriver» sa senta ella pli segira e ristga da leger e scriver. Ella sappia era nua ir per agid, sch’ella na sappia ina giada betg sco scriver in pled.
RR actualitad 07:00


text:
Dapi questa stad porscha il Bus alpin duas giadas uschè bleras colliaziuns tranter La Punt e Bravuogn sco enfin ussa. Sco quai che Marc-Andrea Barandun, il maina fatschenta da Barvuogn-Filisur Turissem ha ditg, sajan ins cuntent cun las frequenzas fin ussa.
Sco reacziuns mussian, vegnian ils curs ulteriurs appreziads, cunzunt la colliaziun che cursescha la damaun pli baud davent da Bravuogn. L’urari da quest onn vegnia mantegnì era l’auter onn. El saja sa cumprovà, uschia Marc-Andrea Barandun. A partir da l’auter onn cumpara il Bus alpin sur il Pass da l’Alvra da nov era sur l’urari uffizial dal traffic public. Quai pudess tenor infurmaziuns dal Bus alpin manar a dapli frequenzas.
Preschent en 13 destinaziuns
L’Uniun Bus alpin porscha 13 colliaziuns da bus en regiuns da muntogna da la Svizra nua ch’i na dat uschiglio nagin traffic public ubain mo pauc. L’uniun è vegnida fundada l’onn 2011. Purtaders naziunals èn Auto da posta Svizra SA, il Club alpin svizzer CAS, la Gruppa svizra per las regiuns da montogna SAB e l’Associaziun traffic ed ambient ATA.
RR actualitad 08:00


text:
Kirghizistan
El Kirghizistan a l'è un paes de l'Asia centrala.
A l'è tacaa al Kazakistan, a la Cina, a l'Uzbekistan e al Tagikistan.
La capital a l'è Bishkek.
Al gh'ha una süperfiss de 199.900 km² e una pupulaziun de pressapoch 5.200.000 abitant.
Urganizaziun pulitiga[Modifega | modifica 'l sorgent]
El Kirghizistan (nom ufizial: Kыprыз Pecпyблиkacы) a l'è una repübliga.
El president a l'è el Sadyr Japarov (Caдыp ЖaпapoB) (del 2021).
El prim ministr a l'è l'Akylbek Japarov (Akылбek ЖaпapoB) (del 2021).


text:
Illasi
Illasi l’è ‘n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Verùna. El g’ha presapóch 4.855 abitàncc e ‘l g’ha ‘na superfìce de 25,04 km², per ‘na densità de 194 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cazzano di Tramigna, Colognola ai Colli, Lavagno, Mezzane di Sotto, Tregnago.
De èt[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ol castèl medieàl che l'è stai fai sö prima che i riès i Scaligeri e prima amò del Ezelino da Romano. Ol castèl l'è bèl gròs, 'n töta Eüròpa ghe n'è mia ü compàgn e i studiüs i sà mia chi sìes istàcc a fà sö ü castèl isé gròs e isè singolàr.


text:
Campéṣen
Artécol in dialèt arzân
Evoluzione demografica
Campéṣen (Campegine in italiân) l'é un cmûn ed 4.703 abitânt ed la pruvîncia ed Rèz, lé a sîra e a 16 chilômeter da Rèz e 17 chilômeter da Pèrma.
Geograféia
Campéṣen l'é ind la Pianûra Padâna. Pió preciṣamèint al fa pêrt ed la fâsa dal vèini a i pê ed l'Apenèin tôsch-emiliân. Al cmûn l'é a la stèsa distânsa sia da Pèrma sia da Rèz e in pió l'é dèinter ind la Vâl d' Èinsa.
Stòria
Stòria antîga
Al teritôri ed Campéṣen al pôrta i sègn ed civiltê a partîr da l 'antîga Ròma, difâti în stê catê atâch a la frasiòun ed Cavrêra i rèst ed dō véli rumâni, abitêdi dal I sècol p.C. fîn al V sèc. d.C. cîrca, destinêdi a 'd alôg per sêrov-agricoltōr di sgnōr ed la zôna. Però i rèst d'abitasiòun ed l'etê neolética catê int al cmûn ed Puvî fân pinsêr a 'na grôsa cumunitê ch'la stêva int al teritôri tra i cmûn ed Gatâtich, Campéṣen, Castelnōv ed Sòt e al bèle numinê Puvî. Al peréiod medievēl l'é stê sgnê da la duminasiòun ed la sgnurìa di Este ed Frêra sòta al Duchêt ed Rèz; ind al tèimp de sté duminasiòun a vîn dê per la préma vôlta al nòm ed Campigene (o Campicinum Campeggine). Uficialmèint, al cmûn ed Campéṣen, l'à cumincê a tôr fōrma ind al tèimp ed l'etê napoleônica, quând la lèg fâta per riaurganiṣer al Municipalitê l'é rivêda ind al teritôri ed la Repóblica Cispadâna. Al decentramèint l'é vrû per ardûṣer l'avtoritê di fevdatâri bèle preṣèint ind al teritôri e l'à 'vû la só cunclusiòun int al 1802. Al prém séndech l'é stê Luigi Cocconi, che l'à tôt pè prôpria a la fîn dal peréiod rifurmadōr, ch' al prîva sōl controlêr l'incâs dal tâsi, e, in chêṣ specêl, dmandêr a la Municipalitê soquânti ôvri ed manutensiòun (per eṣèimpi arfêr soquânti strêdi)
Sté pusibilitê êren stabilîdi da la clasificasiòun di Cmûn, introdòta da la lèg dal 24 lój 1802, ch'al metîva Campéṣen (2.995 abitânt dal tèimp) ind la 3° clâs, destinêda a i cmûn cun mēno ed 3.000 abitânt. Cun la fîn dal Repóblich napoleônichi, ânca l'undêda dal divisiòun l'êra finîda. I cmûn (principalmèint Curèz e Castelnōv ed Sòt), che ind i prém ân ed l'otsèint îven manifestê i sō pinsêr per sté divisiòun dal teritôri, àn rivést l’uniòun ‘d un tèimp sóta la Restavrasiòun. Int al 1824, grâsia a Nicomede Bianchi, òm polétich ed la corèint ed Camillo Benso di Cavour, Campéṣen l’à pêrs la só indipendèinsa e l’é stê unî al cmûn ed Castelnōv ed Sòt fîn a l’unitê d’Itâlia. Ind al fervêr dal 1860 Campéṣen l’à utgnû al permès, da pêrt dal cumisâr sêrd, a tgnî al j elesiòun lébri. Còsti àn vést numinêr, a rōl ed séndech, Giacomo Cocconi, ch’ al vîn cunsiderê ânch adèsa al prém séndech ed Campéṣen e arcurdê da la lâpida ind al simitèri ("le virtù dell'uomo pubblico e privato giungevano in Dio l'anima mite integra benefica").
Stòria dal Unitê d'Itâlia a la Secònda Guèra Mundiêla
Int al 1866 Quintino Sella alōra Minéster dal Finânsi dal Règn d'Itâlia l’à mandê fôra cun l’apôg ed la Câmbra la tâsa inséma al maṣnê, ‘na tâsa ch ‘la dvintarà famōṣa tra i campaginèiṣ. Sta lèg la pervedîva un sistêma d’incâs dal tâsi e secònd dal racôlt, ch’ al duvîva èser bzê inséma a’na bilância mecânica. Sibèin l’ōrden, i munêr àn decîṣ ed protestêr sòta al palâs comunêl e sta manifestasiòun l'é stêda murtêla per ôt ed lōr, masê da i côlp di granatêr gnû per difènder al séndech Domenico Sidoli. Sté avenimèint l’é incòra arcurdê a Campéṣen cun la dèdica ed la piâsa principêla "A i Môrt dal Maṣnê". ("Ai Caduti del Macinato" in italiân). Al 1910 l’à vést i socialésta a mantgîr al cmând ed Campéṣen. L’avtoritê utgnûda da i socialésta bèle a i prém ân dal ‘900 l'é stêda mantgûda ânch ind i ân dôp (quêṣi sèimper tót a òna di votânt), sibèin che ind l’âria a girés un cambiamèint radichêl vêrs l’êla moderêda ed la polética. Campéṣen, per la só ustinasiòu ind al sustgnîr al Partî Socialésta e, dôp al Partî Cumunésta a gh’é stê dê, ind i ân dôp, al scutmâj ed la céca Rósia ("la piccola Russia" in italiân). Int al 1914 al cunséli comunêl ed Campéṣen, cun al séndech socialésta Mauro Rapacchi, l’à fât sóvo al cuntrâst ed la popolasiòun vêrs l’entrêda in guèra e al sé més da la pêrt di neutralésta. Difâti i sitadèin, per lo pió impieghê in agricultûra, a vdîven mêl l’intrêda e ‘na partecipasiòun italiâna a la préma guèra mundiêla, ch’ l’ aré certamèint tôt via di brâs al lavôr e finansiamèint pió céch pr’al ôvri de ṣvilóp, dal mumèint che i sōld a srén stê druvê sōl per finansiêr la guèra. Int al peréiod tr’ al 1915 e al 1918 Campéṣen l’é dvintê un cèinter d’ajót per i suldê frî, grâsia ânch a la colaborasiòun ed la Crôṣ Ròsa Italiâna. La secònda guèra mundiêla l’à vést al masâcher di 7 fradê Cervi, ‘na faméja ed cuntadèin, ch ‘ la s’êra mésa da la pêrt di partigiân e dimòndi anti-fasésta. Per i fradê Cervi l’é stê murtêl j ajót dê a i suldê soviètich e inglèiṣ che serchêven de scapêr da l’Itâlia ( tra i tânt a s’arcôrda Anatolij Tarassov, avtôr ‘d un léber inséma a i Cervi) e l’ urganiṣasiòun da lōr fâta, ch’ la cuntêva dimòndi òm e dóni per cuntrastêr i fasésta. I 7 fradê (Agostino, Aldo, Antenore, Ettore, Ferdinando, Gelindo ed Ovidio) în stê fuṣilê al Tirasègn ed Rèz al 28 dicèmber 1943
Traspôrt
Livèl LochêlCampéṣen lé coleghêda cun chiêter cmûn ed la Vâl d’ Èinsa e cun Rèz cun al curêri dal j Autoléni ed l’Emélia, socetê ch’ la fà pêrt dal gróp ACT ed Rèz. Cme impiânt ed servési póblich, al cmûn a gh’é ste dê ind al mèiṣ d’agòst 2007 la tangensiêla a mezanôt, un colegamèint stradêl ch’ al partés da la strêda ed la Vâl d’ Èinsa per finîr a tâch a Castelnōv ed Sòt. A matèina, al cmûn l’é traversê, cme dét préma, da la strêda ed la Vâl d’ Èinsa, avêrta ancha lê in agòst dal 2007, che, in pió ed zuntêres cun al caṣèl ed l’Avtostrêda dal Sōl (vèd l’artécol dôp), al colêga diretamèint i cmû ed Campéṣen, Puvî e Burèt.
Livèl Nasionêl
Campéṣen, per la só puṣisiòun geogrâfica, in pió ad èser bèle traversê dal 1964 da l’Avtostrêda dal Sōl, a gh’é stê fât di lavōr per la costrusiòun ed la lénia feroviâria ad êlta velocitê TAV, che adèsa în a drê finirla e colaudêrla. Int al teritôri, atâch a la localitê Milanèl (fras. ed Cavrêra), l’é drê gnîr só al nōv casèl avtostradêl, ch ‘ al srà prûnt per la primavèira dal 2008. Per quânt riguêrda al nòm dal nōv casèl, che al servirà per favurîr i rifurnimèint ed la zôna a la Vâl d’ Èinsa, la pruvîncia ed Rèz, dôp dimòndi discusiòun[1] e ‘na richièsta inséma a internet fâta da i campeginèiṣ, l’à decîṣ ed cunsiliêr al Comitato Toponomastico del Ministero delle Infrastrutture, ch’ al ‘gh à l'ûltma parôla in fât ed dêr al nòm a di pôst, al nòm ed "Terre di Canossa, Val d'Enza-Campegine"[2].
Personalitê lighêdi a Campéṣen
- Alfonso Borghi, pitōr (1944-)
- Alcide Cervi, cuntadèin e partigiân (1875-1970)
- Ulderico Levi, polétich e presidèint ed la Pruvîncia ed Rèz int al 1902 (1842-1922)
- Filippo Re, studiōṣ dal piânti e agrônom (1763-1817)
Êtri fôto
Materiêl pr'andêregh in fònda
(manca):
- AA.VV. - Al tabacon - Vita e fantasia di una comunità - 1973
- Riccardo Bertani - Antica toponomastica di Campegine - 1984
- Alfredo Gianolio - Campegine, Libro Giornale - Pagine di cronaca e di storia 1802-2002 - 2004
- Odoardo Rombaldi - La terra dei Cervi prima dei Cervi - 1982
(manca):
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed Campegine trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
Albinèa · Bagnōl in Piân · Baîṣ · Bibiân · Bresèl · Burèt · Buṣâna · Cadelbôsch ed Sōver · Campagnōla · Campéṣen · Canòsa · Carpnèida · Caşalgrând · Caṣîna · Castelnōv di Mûnt · Castelnōv ed Sòt · Castlarân · Culâgna · Curèz · Fâbrich · Gatâtich · Gualtēr · Guastâla · Ligûnchi · Lusêra · Muntèc · Nuvalêra · Puvî · Quâter Castē · Queriêgh · Ramṣèit · Ré Salṣêr · Rèz · Rezōl · Rôl · Rubēra · Sân Martèin · Sânt'Ilâri · Sân Pôl · Scandiân · Toân · Véla Mnôs · Vèt · Viân · Vsân


text:
En l'Engiadina e la Val Müstair surdattan pliras vischnancas da nov las incumbensas da polizia a la Polizia chantunala dal Grischun. Ils represchentants da S-chanf, Val Müstair e Zernez han suttascrit la mesemna a Zernez ils contracts correspundents cun il chantun. Las radunanzas communalas da las trais vischnancas han approvà quest atun da far quest pass. Il medem mument ha Samignun renovà ses contract cun la Polizia chantunala. Quai resorta d'ina communicaziun dal departament da giustia.
En tut 18 vischnancas
Sper las quatter vischnancas che han suttascrit u renovà la mesemna la cunvegna cun la Polizia chantunala, han las suandantas 14 vischnancas grischunas gia realisà quella midada:
- Bever – Bregaglia – Poschiavo – Puntraschigna (anc fin la fin dal 2019) – Samedan – Schlarigna – Scuol – Segl – Tavau – Trimmis – Tusaun – Vaz Sut – Zizers – Zuoz
Per il chantun sajan quels contracts in impurtant signal per la buna collavuraziun da la Polizia chantunala cun las vischnancas e per la preschientscha da quella en il chantun. Concret surpiglia la Polizia chantunala da questas vischnancas las incumbensas da segirezza sin territori communal sco er incumbensas da basa administrativas da polizia.
RTR novitads 15:00


text:
La procura publica rinfatschai ad ella da far propaganda terroristica e dad esser commembra d’ina organisaziun terroristica. Ella lavura sco translatura per l’agentura da novitads sanestra Etha.
La Tirchia ha arrestà numerus schurnalists, tranter auter er in correspundent da la gasetta «Die Welt».
57 arrestaziuns tar acziun cunter la bursa tirca
Tar in’acziun cunter la bursa ad Istanbul ha la polizia arrestà 57 persunas. Las arrestaziuns sajan capitadas il venderdi passà en pliras provinzas da la Tirchia. Ellas stettian en connex cun l’emprova da putsch la stad passada, uschia l’agentura da novitads statala Anadolu.
La procura publica rinfatscha a las persunas arrestadas dad esser stadas involvidas en l’emprova da putsch che n’è betg gartegiada. La regenza tirca ha laschà arrestà numerusas persunas ils ultims mais en quest connex.
RR actualitad 07:00


text:
Ant l’episòdi dl’Evangeli chi lesoma e comentoma ancheuj, i trovoma Gesù ch’a l’era criticà da “le përson-e për bin” përchè ch’as fasìa vëdde ansema a ‘d gent malfamà. Përchè Gesù fasìa-lo lolì? Lesoma dal vangel ëd March, 2:13-17.
“Gesù a l'é torna surtì vers ël mar e tut ël pòpol a vnisìa con chiel e a j'andotrinava. E an passand, a vëd Levi, fieul d'Alfeo, astà al bancon dla gabela, e a-j dìs: "Ven-me dapress!" e Levi a l'é aussasse e a l'é andaje dapress. Peui a l'é capità che, quand che Gesù a l'era a tàola ant la cà 'd Levi, a-i ero 'dcò a tàola con Gesù e ij sò dissépoj tanti esator dle taje e 'd gent ëd cativa reputassion përchè lì a-i era tanta gent ch'a l'era andaje dapress. Ma ij magister ëd la Lej e ij Farisé, an vëdend ch'a mangiava con coj dle taje e con ëd gent ëd cativa reputassion, a disìo aj sò dissépoj: "Përchè chiel a mangia e a bèiv ansem a coj dle taje e a 'd gent ëd cativa reputassion?". E Gesù, avenda sentì lolì, a-j dis: "A son nen coj ch'a stan bin ch'a l'han da manca del médich, ma coj ch'a stan mal. I son nen vënù a ciamé al pentiment dij giust, ma dij pecador" (March 2:13-17).Ël fàit che Gesù, përson-a onesta, da bin e sensa dubi religiosa, nen mach acetèissa j'anvit ëd përson-e malfamà, ma ch'a ‘ndèissa fin-a a sercheje an ciamandje a andeje dapress coma ‘d sò dissépoj, a l'era na ròba scandalosa për le përson-e da bin. Për lor, Gesù a l'avrìa pitòst dovù condaneje, coj pecator, an arfudandse peuj d'avèj da fé con lor. Gesù, contut, a l'era nen vnùit për condané, ma për salvé. Chiel a disìa: “Tuti coj ch'a sento mie paròle e a-j chërdo pa, i-j condano nen, përchè mi i son nen vnù për condané 'l mond, ma për salvelo” (Gioann 12:47). Ëd sicur Gesù a dasìa nen soa aprovassion a la condòta inmoral ëd cola gent e as fasìa nen còmplice ‘d soe ingiustissie ‘d lor, ma Gesù a acetava soa compagnìa e a-j andasìa a serché pròpi për arcupereje a Nosgnor e a la giustissia, për “salveje”. Lolì a l’é lòn ch’a capitava soens. Pr’ esempi, Levi, fieul d’Alfé, ch’a l’era n’esator ëd taje nen giuste e colaborassionista dël nemis, as pentiss ëd sò crimin e a cangia, a dventa, grassie a Gesù, n’òm neuv. A l’é probabil che chiel a sìa pròpi col Maté, dont i l’oma n’evangéli. L’istess a càpita për Zaché, che Gesù a ciama ‘n dì e a-j dìs ch’a veul vnì an soa ca. Che Gesù a vada ‘d propòsit a trovelo, col òm dzonest e gram, a l’avrà për arzultà ‘d trasformé dël tut soa vita. “Ma Zaché. drit dëdnans al Signor, a l’ha dije: “Varda, Signor, mi i dago la metà dij mè beni ai pòver, e s’i l’hai fàit ëd tòrt a quaidun an quaicòsa, i-j n’a rendo ‘d quat vòlte tant!”. E Gesù a l’ha dije: “Ancheuj la salvëssa a l’é intrà an costa ca, përchè ‘dcò stossì a l’é fieul d’Abraham. Përchè ‘l Fieul ëd l’òm a l’é vnùit a serché e a salvé lòn ch’a l’era perdusse” (Maté 19:8-10). L’istess a càpita, për Saul da Tarso, ch’a vnirà ‘l famos Pàul, l’apòstol. Chiel a scriv: “...bele se anans mi i bëstëmmiava contra ‘d chiel e, ampërtinent coma ch’i j’era, i-j dasìa adòss a sò pòpol. Nosgnor, contut, a l’é stàit misericordios anvers ëd mi, përchè i lo fasìa ant mia gnoransa e manch ëd fej. La grassia ‘d Nosgnor a l’é stàita pròpi fosonanta anvers ëd mi: a l’ha ampinime dla fej e dl’amor ëd Gesù Crist” (1 Timòt 1:13-14). Che Gesù a l’avèissa anteressasse dë ste përson-e a l’era valùjne vreman la spèisa. Nen vera? Gesù a l’ médich ch’a cura ij malavì.
Che peui an tra “ij san” e “la gent da bin” as treuvo soens d’ipòcrita pien ëd presunsion, a l’é n’àutra question che Gesù a traterà a sò temp. A l’é ‘d sicur pitòst malfé për coj ch’a penso d’esse ‘d “brave përson-e”, d’esse “a pòst”, vëdde la condission vera ‘d sò cheur ëd lor. Loràutri, ëd sòlit, as comparision-o a coj ch’a son al dëscovert ëd gent da arprocesse përchè a vivo da arviros a la moral ëstabilìa, ma le “brave përson-e” a vëddo nen o a stërmo la vera condission ëd sò cheur ëd lor, ij sò pëccà segret. Për lor a l’é malfé d’arconòssje, ëd ciamene ‘l përdon e, pentì, fene l’amenda. Sto-sì a l’é ‘l problema: sbassé soa presunsion ëd lor e porteje a d’arconòsse che, dë dlà dj’aparense, dë dlà ‘d lòn ch’as ciama, an italian, ël “perbenismo”, ëdcò lor a l’avrìo da manca d Gesù coma ‘l Signor e ‘l Salvator ëd soe vite. An efef, coma ch’a dis la paròla ‘d Nosgnor: “Tùit a l'han pecà e a son pì nen an condission ëd podèj conformesse ai glorios criteri 'd giustissia stabilì da Nosgnor, 3:24 ma, sensa dovèj vagness-lo, a son diciarà giust për Soa grassia, për l'euvra 'd redension ëd Gesù Crist” (Roman 3:23-24).
Preghiera: Nosgnor Dé! Port-me a d’avèj na concession onesta e conform a la realità ‘d mia condission ëspiritual, përchè ch’i vada dapress a Crist coma ‘l médich ëd mia vita. It ringrassio che chiel a l’é vnume a sërché e a l’ha trovame për salveme, It prego ‘d giutene ‘dcò cura ch’im anteresso dle përson-e ch’a l’han da manda d’esse salvà e riscatà, për che, për ël mojen ëd mia paròla, esempi e disponibilità anvers ëd lor, loràutre a sìo tirà al Salvator Gesù Crist. Amen.


text:
Quei che ha cumenzà 2002 cun blera euforia e bler anim è vegnì mess ad acta. En in pitschen rom è l'Uniun Visiun Porta Alpina vegnida schliada. Il project saja en sasez stà finì avant 10 onns. La dissoluziun da l'uniun saja simplamain il stritg final. Quai stritg saja dentant plitost be anc in stritg formal, declera il president Arthur Loretz. Tenor el na saja quai era betg stà in mument emoziunal: «Jau hai ussa gì diesch onns peda da ma preparar sin quai mument» manegia el cun in surrir. Avant diesch onns haja quai dà davart dal manader da project dal chantun per la Porta Alpina sco era davart da la politica il giavisch da betg gist schliar l'uniun, quai per avair vinavant in lieu da contact u sco Arthur Loretz di, per avair insatgi che tegna la bandiera.
Pauc resun
Ils ultims diesch onns n'è betg vegnì fatg radunanzas. Sin l'invitaziun a la radunanza generala haja quai dà nagins resuns. Per ils var 80 commembers che l'uniun dumbrava anc saja quai nagin tema pli. Intgins perstgisas haja quai dà pervi da l'aura. Dentant betg dapli.
Facultad per dar impuls
Cun schliar l'uniun èsi era stà da decider tge far cun la facultad. Sco Arthur Loretz di, sajan quai intgins milli francs. Quels daners sajan vegnids repartids sin trais suprastants che abitan en Sursassiala. Els hajan l'incumbensa da duvrar quests daners per dar pitschens u pli gronds impuls per il svilup regiunal.
L'istorgia or da l'archiv dad rtr.ch
- 2002: L'uniun vegn fundada
- 2003: Petiziun vegn surdada
- 2004: Ina segunda petiziun vegn surdada
- 2005: Porta Alpina è «Idea 2005»
- 2006: tuns negativs per la Porta Alpina e tuttina vegn cumenzà cun las lavurs
- 2007: Porta Alpina resta visiun
- 2008: L'Uniun Visiun Porta Alpina n'ha anc betg dà si la speranza
- 2009: L'Uniun Visiun Porta Alpina na vegn anc betg schliada
RR actualitad 07:00


text:
Bleras chombras d'hotel, abitaziuns da vacanzas, plazzas sin il campadi ed auters alloschis paran d'esser reservadas.
La situaziun da cudeschaziuns en Grischun per il temp da stad – surtut fanadur ed avust – è per gronda part buna fin fitg buna.
Intginas regiuns sajan sin il stan da l'onn passà. Autras hajan perfin dapli reservaziuns che l'onn avant.
Ina gronda part dals giasts èn da la Svizra. Ina retschertga da la «SonntagsZeitung» mussa, ch'il Grischun saja popular tar ils turists svizzers. Tranter las tschintg destinaziuns cun ils pli blers giasts svizzers sajan quatter destinaziuns grischunas.
Grond chantun, blera plazza
Luzi Bürkli na tema il mument betg ch'i dat hotspots, lieus cun memia bleras persunas. Il chantun Grischun saja grond, i dettia avunda plazza per sa reparter. La situaziun possia dentant esser en singuls lieus in pau autra. Sch'i haja memia blers giasts saja adina ina dumonda da l'optica.


text:
Poitevin-saintongeais
El Poitevin-saintongeais (o parlanjhe) l'è una lengua d'oïl parlada in del süd-ovest de la Francia, al cunfin cun l'Ucitan.
Difüsiun e variantModifega
A dìla tüta "poitevin-saintongeais" l'è una definiziun cumprensiva che la cata dent düü parlà (pitavin e saintongeais), di quai l'è stada mustrada l'ünità relativa ai inizzi del XIX secul de un quai aütur e cunfermada anca de stüdi del XX secul faa di üniversità de Liverpool, Angers, Poitiers, Liun, Nantes e Clermont-Ferrand. La prima völta che se dupera 'stu termin l'è 'l 1905.
El poitevin-saintongeais l'è parlaa in de la regiun del Poitou-Charentes, la Vandea e in del Pays de Retz (Paes de la Loira), in del nord de la Girunda (Aquitania - zona del Pays Gabaye), e in d'un quai cumün del dipartiment d'Indre (per esempi Le Blanc, Bélâbre, Argenton-sur-Creuse), a l'estrem ovest de la Durdogna (zona de La-Roche-Chalais) e al cunfin cul Lot-en-Garonne, arent a l'exclave lenguistiga de Monségur, inscì 'me a la punta de Grave. Insoma, l'è parlaa in di storigh regiun del Poitou, de l'Aunis, de l'Angoumois e de la Saintonge.
El poitevin-saintongeais gh'han avüü sura el Frances del Québec, l'Acadien e 'l Cajun.
Linguasphere l'ha dividüü inscì el poitevin-saintongeais:.
- Maraîchin (Vandea nord-ucidental).
- Pitavin setentriunal (Deux-Sèvres setentriunal e Vienne setentriunal).
- Pitavin ucidental (Vandea).
- Pitavin central (Deux-Sèvres central e Vienne central).
- Pitavin meridiunal (Deux-Sèvres meridiunal e Vienne meridiunal).
- Aunisien (Charente-Maritime setentriunal).
- Saintongeais (Charente-Maritime meridiunal e Girunda setentriunala).
- Angoumois (Charente, arent a Angoulême).
- Gavache (Girunda nord-urientala).


text:
L'administraziun communala ei responsabla per l'organisaziun administrativa dallas proceduras per la lubientscha da baghegiar, quei vul dir ella dat ils formulars per damondas da baghegiar, approbescha las damondas da baghegiar e prepara ellas per mauns dalla cumissiun da construcziun.
Procedura d'annunzia
Per pintgas transformaziuns da baghetgs che han buca per consequenza ina midada digl intent ni dalla fatschada san ins far diever dalla procedura d'annunzia. Il formular per la procedura d'annunzia sto vegnir inoltraus en dus exemplars ensemen cun ina skizza ni in plan dalla midada dil baghetg planisada.
Damondas da baghegiar enteifer la zona da construcziun
Da damondas da baghegiar per edifecis enteifer la zona da construcziun sto vegnir inoltrau dus exemplars alla vischnaunca. Sch'ina lubientscha dalla polizia da fiug ei necessaria, supplichein nus Vus d'aschuntar in ulteriur set da plans.
Damondas da baghegiar ordeifer la zona da construcziun
Per edifecis ordeifer la zona da construcziun sto vegnir inoltrau supplementarmein treis exemplars dil «Formular per damondas da baghegiar per edifecis e stabiliments ordeifer la zona da construcziun» digl Uffeci per il svilup dil territori. Dils plans sto en quei cass vegnir furniu 5 exemplars. Sch'ina lubientscha dalla polizia da fiug ei necessaria, supplichein nus Vus d'aschuntar in ulteriur set da plans.
La damonda da baghegiar vegn examinada d'ina cumissiun da construcziun e suttamessa cun ina proposta alla suprastonza communala per approbar/refusar. Per edifecis e stabiliments ordeifer la zona da construcziun drova ei plinavon ina lubientscha digl Uffeci per il svilup dil territori dil cantun Grischun, Cuera.
Informaziuns dat il menader dil sectur da construcziun e president dalla cumissiun da construcziun Luis Casty. Ils formulars san ins retrer dall'administraziun communala ni cargar giu digl internet. Formulars per damondas da baghegiar ordeifer la zona da construcziun anflan ins sin www.are.gr.ch.
Formulars:
- Damonda da baghegiar ordinaria
- Calculaziun dalla surfatscha d'alzada brutta (cefra d'utilisaziun)
- Communicaziun alla polizia da construcziun
- Formular davart la protecziun encunter radon
- Flyer davart radon
Leschas:
- Lescha da construcziun
- Lescha davart la planisaziun dil territori dil cantun Grischun
- Ordinaziun davart la planisaziun dil territori dil cantun Grischun


text:
La Confederaziun paja radund 5,6 milliuns francs per sanar ils implants da tir, ch'èn contaminads cun plum ed antimon. Per survegnir questas contribuziuns ston ils implants vegnir equipads cun tschiffaballas artifizials senza emissiuns e quai enfin la fin dal 2020. Tar ils stans da tir da 300 meters paja la Confederaziun 8’000 francs per schiba u 40% dals custs da sanaziun.
En il Grischun datti 140 stans da tir
Na vegnan ils stans betg equipads cun la nova tecnica fin il termin, perdan las vischnancas ed ils chantuns las contribuziuns per la sanaziun. Perquai duai vegnir creà en la lescha chantunala ina basa legala explicita. En il Grischun èn actualmain en funcziun var 140 stans da tir cun 240 tschiffaballas. Quai èn stans dal militar, da chatscha e da sport.
Be pli muniziun senza plum
Tscherts implants n'èsi per motivs tecnics betg pussaivel da sanads cun tschiffaballas artificials. Quai èn stand da tir nua ch'i vegn sajettà sin columbas d'arschiglia u sin lieurs che rodlan. Per survegnir contribuziuns federalas er per quests stans dastga suenter il 2020 be pli vegnir sajettà cun muniziun senza plum.
Las midadas duain ir en vigur il mars dal 2020.
RR novitads 11:30


text:
Albi Brun è in constructur. El e sia fantasia construeschan maschinas fantasticas or da tuttas sorts ed or da quai ch'auters han bittà davent.
Ses atelier è ina truvaglia plain stgazis mecanics. Restanzas dad utensils da cuschina, instruments da sturs ni simplamain cuppas da conservas. Il graficher pensiunà ha rimnà schon durant sia uffanza da tuttas sorts da quai che fascinava el.
En lavur minuziusa zambregia el or da tocca, che deriva dad objects dal mintga di, vehichels che nodan tras l’aria e sgolan sut aua. Las maschinas fantasticas e las istorgias dad Albi Brun datti ussa er en furma da cudesch.
La vernissascha
ha lieu venderdi suentermezdi ils 14-12-2018 en la Klibühni a Cuira.
TR Telesguard 17:40


text:
Cavenagh (MB)
Cavenagh (nom ufizial in italian: Cavenago di Brianza) l'è un cumün de la Provincia de Munscia e Brianza. El cunta 7 261 abitant (dàto del Dic 2015 [1]), 'na süperfis de 4 km² e 'na densità de 1 815 ab./km². L'è tacaa ai cumün de Urnagh, Büragh, Basian (Pruvincia de Milan), Agraa e Cambiagh.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Cavenagh l'è mustraa in de la tabela chi desutta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Uster (distret)
Coordinate: 47°21′N 8°41′E / 47.35°N 8.683333°E El Distret de Uster (en todèsch: Bezirk Uster) l'è giü dei dùdes distrècc del Canton Zurigo, en Svìsera. La popolasiù l'è 'n magiurànsa de lèngua todèsca e 'ndèl Dicember 2011 l'ìa de 121 782 (as of Dicember 2011). El capolöch aministratìf del distrèt l'è la citadìna de Uster.
Sudiviziù aministratìva[Modifega | modifica 'l sorgent]
El ditrèt de Uster l'è spartìt sö 'ndèi dés cümü elencàcc endèla tabèla riportàda ché sóta:
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Il termin na vegn betg spustà: Il Cussegl grond elegia definitivamain en sia sessiun d'avust ils derschaders da la Dretgira chantunala dal Grischun. Quai ha decis la conferenza dals presidents dal Cussegl grond. Plirs dals presidents da fracziun han confermà quai sin dumonda dad RTR.
Conferenza da presidents
La conferenza da presidents è responsabla per manar ed organisar las sessiuns dal Cussegl grond:
- Martin Wieland, president Cussegl grond
- Aita Zanetti, vicepresidenta Cussegl grond
- Vera Stiffler, presidenta fracziun PLD
- Reto Crameri, president fracziun PCD
- Gian Michael, president fracziun PBD
- Conradin Caviezel, president fracziun PS
- Jan Koch, president fracziun PPS
Avant la decisiun avevan la Partida populara e la Partida socialdemocratica vulì spustar las elecziuns. Raschun è che la fidanza en ils derschaders dad oz na saja betg pli dada e ch'i dovria dapli temp per chattar novs candidats.
Las duas partidas n'han dentant betg pudì sa far valair cunter las partidas dal center. Uschia vegnan ils derschaders elegids anc l'avust.
Tar la Dretgira chantunala hai dà problems pervi d'in culm da pendenzas ed ina dispita entaifer il gremi dals derschaders.
Plinavant ha la conferenza da presidents era decis da tegnair la sessiun d'avust en la halla da la citad a Cuira e betg en la sala dal Cussegl grond.


text:
Il podest
- 1. Tessa Worley (Fr) 2:10,81
- 2. Viktoria Rebensburg (De) +0,07
- 3. Meta Hrovat (Sln) +1,45
Tessa Worley festivescha a Lai sia emprima victoria da la stagiun. Trais giadas è la Franzosa gia stada secunda. Worley gudogna il slalom gigant cun in avantatg da 7 tschientavels sin la Tudestga Viktoria Rebensburg. Terza vegn la Slovena Meta Hrovat. Per Hrovat èsi l'emprim plaz da podest da sia carriera.
Wild als gieus olimpics
La Turitgaisa Simone Wild è meglra Svizra. Questa stagiun n'era ella mai stada meglra che 21avla. Wild è sa meglierada en il segund percurs dal novavel sin il quart plaz. Grazia a quest resultat ademplescha la skiunza da 24 onns la norma da selecziun per ils gieus olimpics d'enviern a Pyeongchang. Il podest ha ella manchentà be per quatter tschientavels. Ses meglier resultat era fin uss in settavel plaz l'enviern passà a Sestriere. Las ulteriuras Svizras n'èn betg sa rangadas en las Top 10.
Las ulteriuras Svizras
- 15. Wendy Holdener +2,58
- 17. Mélanie Meillard +3,59
- 20. Lara Gut +3,83
- 22. Camille Rast +4,28
Er auters stars a Lai
Dasper stars da skis èn er auters stars stads preschents a Lai. Il trenader da l'equipa da ballape naziunala Vladimir Petkovic ha sa laschà carmalar da l'aura e da la buna atmosfera. El spera ch'er quels dal sport da skis guardian l'in u l'auter gieu da ballape.
RR novitads 15:00


text:
En la Gronda Britannia ha la chombra dals deputads deliberà il sboz da lescha per terminar la libertad da circulaziun per lavurers da l'Europa suenter il Brexit. Quel prevesa che lavurers da l'UE, da la Svizra, l'Islanda, la Norvegia ed il Principadi da Liechtenstein n'han a partir dal 2021 nagin access liber pli a la fiera da lavur en Gronda Britannia.
Tge criteris che duain en l'avegnir valair per l'immigraziun na vegn betg precisà en il sboz. La regenza da primminister Boris Johnson aveva dentant gia preschentà il favrer in sistem da puncts ch'avantagescha persunas cun qualificaziuns spezialas.
Anc blers puncts dispitaivels
La fasa transitorica nua ch'i na sa mida nagut en las relaziuns tranter l'UE e la Gronda Britannia cuzza fin la fin da l'onn. Per il primminister Boris Johnson n'èsi nagina opziun da prolungar quella. Quai malgrà ch'i dat anc differents puncts nua che Brüssel e la Gronda Britannia n'èn anc betg perina. P. ex. dretgs da pestga, protecziun da datas, colliaziuns da sgol ed ulteriur traffic public u er ina cunvegna da commerzi. Per il zercladur è previs in ulteriur inscunter. Na chattan ils responsabels naginas soluziuns smanatscha la fin da l'onn in «brexit dir».


text:
Flynn aveva ditg manzegnas al vicepresident Mike Pence ed ad autras persunas da la regenza americana.
«McMaster è in um cun grond talent e gronda experientscha», ha ditg Trump.
Herbert Raymond McMaster è in um renconuschì en circuls militars. El n'ha naginas retenientschas da crititgar vehementamain ses superiurs. Baud en sia carriera ha el crititgà ils generals che han manà las acziuns militaras en il Vietnam.
Autas abilitads strategicas
En rapports dals ultims onns è McMaster savens vegnì en dumonda sco candidat per il post dal cussegliader da segirtad naziunal. Il 2014 è McMaster vegnì numnà dal «Time Magazine» sco ina da las 100 pli impurtantas persunalitads da grond'influenza. Il favurit dal president american per il post era viceadmiral Robert Harward, lez aveva dentant refusà il post.
Il cussegliader da segirtad naziunal a tranter auter influenza sin la politica da l'exteriur americana.
RR novitads 06:00


text:
Il club da hockey da Tavau ha gudagnà ses emprim gieu da playout cunter ils Rapperswil-Jona Lakers cun 3:2.
Ils gols per il HCD han sajettà Enzo Corvi en la 25avla minuta agl 1:0 e Magnus Nygren en la 40avla minuta al 2:2. Ina minuta pli tard ha Benjamin Baumgartner sajettà il gol da la victoria.
Il proxim gieu vegn betg pli simpel.
L’emprima victoria per il club da hockey da Tavau encunter ils Rapperswil-Jona Lakers è en satg. Il HCD maina cun 1:0 en la seria da playouts ed è be pli trais victorias davent da las vacanzas. Il gieu ha dentant mussà, la seria encunter ils Lakers è e vegn dira. Il gieu ha era mussà, detagls han fatg la differenza
Ulteriurs gieus
En ils mezfinals dals playoffs ha Berna pers cunter Bienna cun 2:4 e Zug ha battì Losanna cun 3:1
RR novitads 23.00


text:
Ils curlists svizzers pon cumbatter als campiunadis mundials a Lethbridge en il Canada per medaglias. Suenter la victoria dad 8:4 cunter la China terminescha l'equipa dal skip Peter De Cruz la Round Robin sin plaz 2 suenter la Svezia ed è qualifitgada direct per ils mezfinals.
En lur gieu dal mezfinal fruntan ils Svizzers la notg sin dumengia a las 03:00 sin in dals victurs dals dus quartfinals. Quels vegnan giugads dal Canada cunter la Scozia e dal Giapun cunter ils Stadis Unids.
RR novitads 07:00


text:
Il Brasilian João Havelange aveva 100 onns ed era vegnì en l'ospital pervi da malcostas/puntga.
Havelange è stà president da la FIFA dal 1974 fin il 1998. Lura aveva el surdà ses uffizi al Vallesan Sepp Blatter. Silsuenter è Havelange stà president d'onur da la FIFA. Quai fin il 2013. En il rom dal scandal da corrupziun tar la FIFA aveva Havelange remess ses uffizi d'onur.
Persunalitad dispittaivla
João Havelange n'è betg stà l'ami da tuts. D'ina vart è la Federaziun internaziunala da ballape (FIFA) creschida sut el ad in concern mundial cun svieuta da pliras milliardas francs. Da l'autra vart deva quai adina la supposiziun e currellas davart corrupziun enturn sia persuna. Tranter auter tar il bancrut da la firma da marketing da sport ISL. La ISL haja pajà passa 100 milliuns dollars a funcziunaris da la FIFA per survegnir ils dretgs da televisiun per gieus lucrativs.
RR novitads 15:00


text:
La stad dal 2018 sco era l'enviern 2018/19 èn stads optimals per l’interpresa Arena Alva SA. Tenor il rapport annual ha l'interpresa fatg ina svieuta da 97 milliuns francs. Cumpareglià cun l'onn avant è quai in plus da var 10 milliuns francs. Il gudogn net munta per l'onn da gestiun passà a stgars 4,5 milliuns francs. Il 2017/18 era quel anc tar bun 2 milliuns francs.
Entradas singulas ha l'Arena Alva pudì dumbrar stgars 80'000 dapli che l'onn avant. Per l'onn da gestiun 2018/19 èn quai uschia stadas pli che 1 milliun entradas. Surtut la bellezza aura da la stad passada, sco era las bunas relaziuns da naiv durant l'enviern sajan stadas raschuns per il bun resultat da gestiun, scriva l'interpresa.
Per l'Arena Alva lavuran passa 1'000 persunas che partan 519 plazzas cumplainas.
Elegì da nov en il cussegl d'administraziun da l'Arena Alva è Emanuel Gurtner, in nev da Reto Gurtner.
Ord l'archiv:
L'ultima giada che l'Arena Alva ha gì da nudar cifras cotschnas è stada la stagiun dal 2015/16 – in minus dad 1,1 milliuns francs. Ils ultims 10 onns ha l'Arena Alva investì passa 200 milliuns francs.
RR novitads 12:00


text:
Nòsta Sciùra de Coromoto
La Nòsta Sciùra de Coromoto o Vèrgen de Coromoto l’è la patròna del Venesuéla e l’è ü di nòm marià dovràcc da i catòlech per ciamà la Madóna dovràt de quando la s’è fàcia èt in del 1652 a l’indio de nòm Coromoto e a la sò moér.
I aparisiù[Modifega | modifica 'l sorgent]
Quando ‘n del 1591 l’è nasìda la sità de Guanare, capitàl del istàt de Portuguesa, i ìndios Cospes che i stàa de cà de chèle bànde lé i s’è scondìcc in de la sèlva a nòrt de la sità per scapà da i conquistadores e isé l’éra malfà per la Céza Catòlega riàga a evangelizài.
‘l 8 de setèmber del 1652 in de la sèlva ‘ndóe i éra scapàcc i ìndios, la Madóna la s’è fàcia èt al cacìch di Cospes de nòm Coromoto e a la sò moér e la gh’à dicc in de la sò lèngua Và a la cà di biànch e domàndega che i te mète l’aqua söl có per pudì ‘ndà ‘n cél, cioè la gh’à domandàt a lü e a la sò tribù de fàs batezà.
Segónt la tradisiù ol cacìch l’avrès contàt sö chèl che gh’éra söcedìt al sò encomendéro, don Juan Sánchez, che l’ gh’à consigliàt de preparà la sò tribù a ciapà la catechézi e ‘l batézem prìma de 8 dé.
L’è isé che tàce ìndios i s’è convertìcc e i s’è fai batezà, menimà ‘l cacìch l’è scapàt e alùra la Madóna la ghe s’è fàcia èt amò tùrna e lü fó di stras del nervùs l’à slongàt ol bras per ciapàla ma la Madóna l’è sparìda. Dòpo ès istàcc però pi-àt da ü serpènt velenùs, ol Coromoto l’è turnàt a Guanare, l’ìa ferìt e l’éra dré a mör, isé l’à domandàt de ès batezàt, l’à riceìt ol batézem da ü de Barinas, ‘l s’è convertìt e l’è guarìt. Alùra l’à domandàt a i ìndios ribèi che amò i éra sóta i sò ùrdegn de batezàs pò a lur, l’à cambiàt ol sò nòm con chèl de Àngel Cüstòde e l’è mórt mia prima de ès dientàt bèl vècc.
La Canonizasiù[Modifega | modifica 'l sorgent]
In del 1950 ‘l Papa Pio XII l’à lüminàt la Madóna de Coromoto, Patròna del Venesuéla, ‘l Papa Gioàn Pól II l’à visitàt ol santöàre de la Madóna de Coromoto e l’à ‘ncurunàt la sò stàtüa, menimà ‘l Papa Benèt XVI in del 2006 l’à lümiàt Bazìlica Minùr ol Santüàre Nasionàl de la Nòsta Sciùra de Coromoto.
A Roma ‘n del quartér Gianicolense la se tróa la Céza de la Nòsta Sciùra de Coromoto sura la quàl gh’è ‘l tìtol cardinalése de la Nòsta Sciùra de Coromoto ‘n San Giuàn de Déo, istitüìt dal Papa Gioàn Pól II ol 25 de mas del 1985.


text:
Il bain puril San Jon sa chatta amez il guaud en vischinanza da la vischnanca da Scuol. Il brunch dal 1. d'avust è a San Jon. Quai è gia dapi onns tradiziun.
Dasper la part culinarica datti anc attracziuns sco ir en charrotscha cun chaval, in zoo da contact e l'ir a chaval cun ponis. Radund 450 persunas han sa laschà carmalar al brunch.
Brunchs d'emprim d'avust han success
En l'entira Svizra èn radund 140'000 persunas stadas ad in brunch d'emprim d'avust. Sco quai che l'uniun purila svizra scriva han 360 manaschis purils offrì il brunch tradiziunal per la festa naziunala. Er ils cussegliers federals Johann Schneider Ammann e Guy Parmelin èn stads preschents ad in brunch a Bussy-Chardonney, chantun Vad, respectivamain Münsingen, chantun Berna. Las pli bleras pussaivladads d'ensolver sin in bain puril hai dà en ils chantuns Berna, Tessin e Grischun. En il Grischun han 33 manaschis offrì l'ensolver per l'emprim d'avust.
RR actualitad 11:00/15:00


text:
La Chertes panuramiches Cormar ne n’ie perdrët nia da vënder. Per chësta gauja vënieles purtedes ite te vosc material stampà y stampedes da nëus. Vo ne paies te chësc cajo degun priesc mplu, ma mé i cos? che la stampa de vosc pruspet, de vosta cherta o tofla panuramica cumporta.
Cuncretamënter ie chësc da ntënder nsci che canche fajon la pruposta, vo nes ëis bele fat avëi l documënt cun l layout definitif te na ressoluzion de stampa cun la lerch per la cherta senieda ite. Do la ncëria purtons nëus ite sun l documënt, tla lerch ududa danora, la cherta, stampon l pruspet y ve l fajon avëi.
Damandëde mo ncuei tlo na pruposta per vosc pruspet.
Na sëuraududa dla chertes che ie nchina ?ën da garat abinëis tlo.


text:
En l'Argentina sa derasa il coronavirus spert. La regenza ha perquai decidì in vast scumond da sortida. Fin ils 31 da mars na dastgia la populaziun betg pli bandunar lur chasas ed abitaziuns. Quai ha il president argentin Alberto Fernández communitgà. Sortir la chasa saja sulett lubì per cumprar mangiativas ed ir en apotecas. Plianavant sajan persunas che lavurian en secturs impurtants exclus dal scumond da sortir per ir a lavurar. La polizia vegnia a far patruglia sin las vias. L'Argentina a actualmain 128 cas confermads e fin uss èn 3 persunas mortas dal virus.
Era la California annunzia in scumond da sortir. Ils 40 milliuns abitants dal stadi federativ american dastgian be pli bandunar lur dachasa cun raschuns impurtantas, quai ha ditg il guvernatur Gavin Newsom. Vinavant a il guvernatur dumandà il president Donald Trump da trametter immediat in bastiment d'ospital en direcziun da Los Angeles.


text:
A Malans duai il provediment cun aua da baiver vegnir sanà. Per quest intent ha la radunanza communala approvà gievgia saira in credit da 800’000 francs. I sa tracta d'in credit per l'emprima etappa da las mesiras per ina sanaziun.
Quint annual 2019
Plinavant ha il suveran da la vischnanca approvà il quint annual per il 2019, quel serra cun in gudogn da 1,3 milliuns francs. Il cashflow munta a radund 1,19 milliuns francs. Las investiziuns nettas sa movan tar 113'000 francs e han pudì vegnir finanziadas cumplettamain or dals cashflow.
Elecziun cussegl scola
Adrian Sommer è vegnì elegì da nov en il cussegl da scola, quai cun 53 vuschs. El remplazza Markus Dieth, che ha demissiunà ord motivs da sanadad. La segunda elecziun substitutiva han ins stuì spustar ord mancanza da propostas d'elecziun.


text:
En Svizra duai il numer d'AVS vegnir nizzegià dapli. Las autoritads federalas, chantunalas e communalas duain pudair nizzegiar il numer d'AVS sistematicamain per identifitgar las persunas. Il Cussegl dals chantuns ha approvà ina midada da lescha correspundenta.
La maioritad dal cussegl è stada da l'opiniun che la lavur administrativa vegnia uschia pli effizienta. Protecturs da datas eran sceptics, perquai ch'infurmaziuns ord diversas bancas da datas vegnian uschia colliadas cun il numer d'AVS. In'analisa da ristg ha però mussà, ch'il ristg s'augmenta be minim. Il Cussegl naziunal sto anc decider davart la midada da lescha.


text:
Frassinelle Polesine
Frassinelle Polesine (en vèneto: Frasinełe Połesine) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Rovigo.
El g'ha 'na popolasiù de 1 466 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 21,9 km² e 'na densità de popolasiù de 67 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Arquà Polesine, Canaro, Fiesso Umbertiano, Pincara, Polesella, Villamarzana.
Evulusiù demogràficaModifega
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Frassinelle Polesine l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Mazzarrone
Mazzarrone l'è 'n cümü de la Pruvìncia de Catania, endèla la regiù Italiana de la Sicilia. El se tróa a 70 km a sudovèst de la cità de Catania. Ai 31 de Dezèmber del 2004, el gh'éra 'na popolasiù de 3.727 abitàncc e 'na superfìce de 33,5 km².[1]
El teretóre del cümü de Mazzarrone el töl dét apò a le frasiù de Leva e Grassura.
Mazzarrone l'è tacàt ai cümü de Caltagirone, Chiaramonte Gulfi e Licodia Eubea.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
Colegamèncc estèrni[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Sulettamain en ils chantuns Neuchâtel, Tessin e Valais creschan las premias per las cassas da malsauns l'auter onn anc pli fitg. Il pli grond augment datti el Grischun tar ils creschids sur 25 onns. Là creschan las premias medias per 1.8% da 320 francs sin 326 francs. In zic dapli ston ils geniturs en il Grischun er pajar per las premias da lur uffants. Quellas creschan per 1.3% - quei che munta de facto in augment dalla premia media dad 1 franc sin 87 francs.
Sco gia l'onn passà datti sulettamain per ils giuvens creschids, vul dir per persunas tranter 18 e 25 onns ina reducziun tar ils custs. Las premias per las cassas da malsauns sa sbassan qua vinavant. Cun in minus da 0,2% è quel dentant mo in zic pli moderà che anc avant in onn. Per ils giuvens munta quai a la fin ch'els ston pajar radund 40 raps il mais pli pauc.
Svilup pli moderà sur l'entira Svizra
- En media creschan las premias da las cassas da malsauns il 2020 en l'entira Svizra per 0,2% sin 374,40.-
- En cumparaziun cun ils ultims onns è quai in augment moderà. Dapi il 1996 èn las premias creschidas ad onn en media per 3,8%
- Motiv per l'augment dals custs en il sectur da sanadad èn tenor la Confederaziun l'augment da la vegliadetgna media ed il svilup en il sectur da medischina.
Las premias da las cassas da malsauns creschan l'onn 2020 en media per 0,2%. En cumparaziun cun l'onn passà, nua che las premias eran creschidas per 1,1% è quai in augment moderà.
Il minister da sanadad, Alain Berset ha preschentà oz a Berna las novas cifras. Cun la revisiun da la tariffa da medis Tarmed hajan ins pudì spargnar radund 500 milliuns francs. Plinavant sajan ils custs sa reducids per passa ina milliarda francs grazia a la reducziun tar ils pretschs da medicaments.
Giuvens creschids ston pajar pli pauc
En media paja ina persuna l'onn proxim 315.40 francs il mais per la premia. Giuvens creschids vegnian distgargiads – els pajan radund 2% pli pauc che l'onn passà. La premia media per creschids tranter 19 e 25 onns munta il 2020 a 265.30 francs. Per creschids crescha la premia da 0,3% sin 374.40 francs. Tar la premia per uffants na datti nagina midada – ils custs restan en media tar 98.70 francs.
Tenor l'Uffizi federal da sanadad publica creschan ils custs dentant malgrà il svilup moderà er en il futur vinavant. Ord quest motiv dovria tenor il BAG er en il futur mesiras per reducir ils custs. L'avust aveva il Cussegl federal preschentà differentas mesiras. Tranter auter in sistem da pretsch da referenza per generica. Generica custa en Svizra bunamain dubel tant sco en l'exteriur.
RR novitads 11:00


text:
Donns ch'èn vegnids chaschunads da la natira e betg dad ina persuna, numnan ins donns elementars.
Donns elementars
Tranter quels donns elementars san ins distinguer:
- auas grondas
- inundaziuns
- stemprads
- granella
- lavinas
- pressiun da la naiv
- bovas
- crudada da crappa e grippa
- fieu
Assicuranzas en connex cun donns da malaura
Sche malauras chaschunan grevs donns èsi bun da savair, tge pussaivladads ch'ins ha sco pertutgada u pertutgà. Questas assicuranzas pon tut tenor situaziun pajar ils donns:
L'assicuranza d'edifizis
Donns ch'èn vegnids chaschunads vi dal bajetg paja l'assicuranza d'edifizis.
Sch'i dat in'inundaziun en il tschaler e las paraids èn tras quai donnegiadas, alura surpiglia l'assicuranza d'edifizis quest donn.
L'assicuranza d'edifizis ha tenor Frédéric Papp era ina franschisa, vul dir ina cumpart ch'il assicurà sto pajar sez. Tut tenor societad d'assicuranzas po quella summa dentant variar. Auter vesa quai ora tar donns chaschunads da terratrembels. Quels na vegnan betg surpigliads da l'assicuranza d'edifizis.
L'assicuranza da mobigliar
La televisiun, il mobigliar da curtin u la vestgadira èn vegnids donnegiads tras in'inundaziun u in fieu? Alura paja l'assicuranza da mobigliar quest donns. I vegn stimà la valita da la rauba da chasa ed uschia fixà la summa assicurada. Era tar quell'assicuranza datti ina part che l'assicurà sto surpigliar sez. Tenor l'expert munta la franschisa tar donns elementars normalmain a 500 francs.
En cas d'in donn total, per exempel sche tut la rauba da chasa è arsa pervia d'ina culpina d'in chametg, paja l'assicuranza da mobiglias la summa assicurada.
L'assicuranza da casco
Sch'igl auto è vegnì tutgà d'ina planta u donnegià da granella, lura paja l'assicuranza da casco quest donn. Damai ch'i sa tracta da donns chaschunads da la natira – pia donns elementars – tanscha in'assicuranza da casco parziala. In'assicuranza da casco cumplaina surpiglia vitiers anc ils donns ch'ins ha chaschunà sez.
Co ir avant?
L'impurtant è da directamain annunziar il donn a l'assicuranza. Plinavant èsi da fotografar l'object donnegià.
Sche l'auto ha in donn recumonda Frédéric Papp da spetgar sin l'avis da l'assicuranza, avant che ir cun el en garascha per laschar reparar. Uschiglio possia quai dar problems cun l'assicuranza.


text:
Uschè spert vegnan il manaders e las manadras dils campadis dal Grischun buca emblidar l'onn 2018. Il Touring Club Svizra (TCS) che surveglia ils campadis a Mustér, Samedan, Scuol e San Murezzan ha tochen ussa savì dumbrar radund 60'000 pernottaziuns quest onn. Quai èn 19,3% dapli pernottaziuns che l'onn passà.
Era auters campadis independents han savì sa legrar da buns resultads. Il campadi «Muglin» da Müstair per exempel ha gì ca. 10% dapli pernottaziuns. Era tar il campadi da Cuira hai dà in augment da ca. 8% en cumparegliaziun cun l'onn passà.
Cas spezial: Campadi «Rein» a Rueras/Sedrun
Ils manaders dal campadi «Rein» Roman Decurtins e Rusina Hilfiker a Rueras/Sedrun èn stads detg surstads, cura ch'els han vis las cifras da quest onn. Els han gì bunamain dubel uschè bleras pernottaziuns sco l'onn passà. Roman Decurtins sa declerar quai augment tranter auter cun il trend da campar tar la giuventegna ed l'aura chauda.
Bler sulegl munta blers giasts da tut ils lieus
Il pledader da medias dal TCS Lukas Reinhardt di ch'il motiv principal per l'augment da quest onn è las temperaturas autas ch'èn restadas - buca mo durant la stagiun principala - mabain era en la stagiun laterala. Plinavant ha el detg che la la maioritad dils giast è da la Svizra, suandà da la Germania e l'Ollanda.
RR actualitad 12:00


text:
Triora
Triora (en lìgure: Triêua) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Imperia.
El g'ha 'na popolasiù de 379 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 67,8 km² e 'na densità de popolasiù de 6 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Briga Alta (CN), Castelvittorio, Briga Marìtima (Francia), Mendatica, Molini di Triora, Montegrosso Pian Latte, Pigna, Saorge (Francia).
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Triora l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text: Stann i funzionar ro Comun che stann faticann nott e juorn pe verè comm annà mett nom. Pecchè? Pecchè c sta l’allerta meteo e sennà controllà tutti i piant gross ca senn fatt viecch oppur ca nun ènn stat potat buon. Se c chiov ngopp s’appesantisc’n e vann nterr, comm è succiess a sittiman passat quann s stev rischiann a tragedia nterr u parc Arbostella. N’ata cos che stann verenn chill ro Comun so i fognatur, seddà luà tutt a munnezz che sta arind pe nun fa appilà tutt cos. U rischio è che l’acqua rà piogg nu scenn ind i canalin e s’allaga a via. Molta gent ric ca è na cos ca s’era fa primm, però u lavor ri dipendent ro Comun è costant p nu fa succer disagi a gent i Saliern. Tant nun pò chiov pe semp.


text:
Il zercladur han 66% da la populaziun anc gì gronda fidanza en il Cussegl federal. Uss è quella ida enavos marcantamain – be 37% inditgeschan d'anc avair gronda fidanza. Durant l'emprima unda, il mars, avrigl e matg era la fidanza adina tar passa 60%.
Er las regenzas dals chantuns han da cumbatter cun pli pauca fidanza. Uschia inditgeschan be 27% ch'i hajan gronda enfin fitg gronda fidanza en lur regenzas chantunalas. Qua giavischa trais quarts da la populaziun dapli centralisaziun, pia mesiras unifitgadas sin nivel naziunal.
Sustegn per mesiras sco mascras
In'auter maletg sa mussa pertutgant l'acceptanza da mascras. L'avrigl era quella anc bassa, be 39% han sustegnì in obligatori da mascras en butias. Sumegliant hai er vesì or il zercladur, cun 35%. Uss sustegnan 76% l'obligatori en butias. 65% beneventa er in tal a la plazza da lavur. Era ina maioritad inditgescha ch'i saja en urden d'avair punctual in obligatori da mascras en il liber. Tala acceptanza ha la mascra sco accessori dal mintgadi dentant pir survegnì l'ultim temp.
Er autras mesiras sustegna la populaziun. Uschia inditgeschan 66% da sustegnair l'ura da polizia per la gastronomia, e quai gia avant ch'il Cussegl federal ha introducì questa mesira. En chaussas occurrenzas giess ina gronda part da la populaziun schizunt pli lunsch. 66% giavischassan ina limita da 10 persunas er per occurrenzas publicas.
La retschertga
L'institut da perscrutaziun Sotomo ha fatg la retschertga sin incumbensa da la SRG SSR. En tut han 34'872 persunas respundì las dumondas publitgadas online tar RTR, SRF, RSI, RTS e Swissinfo. Questa tschintg'avla retschertga davart la crisa da corona è vegnida fatga dals 23 fin ils 28 d'october 2020. La quota da sbagls munta a +/- 1 punct procentuals.


text:
Il dumber da scolars e scolars sa sminuescha en l’entir chantun Grischun. En cumparegliaziun cun l’onn passà han tuttina dapli scolaras e scolars fatg in examen per ina scola media. Sco l’uffizi chantunal da furmaziun media-superiura communitgescha hajan questa primavaira 797 (2015:739) scolaras e scolars fatg l’examen d’admissiun.
Da las 366 (2015:337) scolaras e scolaras che han absolvì ils 16 da favrer 2016 l’examen d’admissiun per l’emprima classa dal gimnasi han 224 (2015: 228) fatg quest examen cun success. Dals 431 (2015:402) giuvenils che han fatg l’examen d’admissiun chantunal per la terza classa dal gimnasi u per ina emprima classa d’ina scola media commerziala ni spezialisada, han 307 (2015:308) dumagnà l’admissiun ad ina scola media grischuna.
RR novitads 10:00


text:
Suenter ch’i aveva dà discussiuns sch’er Landquart pudess esser in’opziun sco lieu per la scol’auta, ha il deputà e president da la citad da Cuira Urs Marti dumandà suenter tar la regenza. Tenor Martin Jäger stettia quella en corpore davos questa decisiun.
Marti betg anc dal tut cuntent
Urs Marti ha anc fatg in'ulteriura dumonda. El ha vulì savair da la regenza sch'igl è planisà d'engaschar in manader da project sur ils departaments ora. Da quai na vuleva Martin Jäger dentant savair nagut. Sco adina en da quels cas vegnia collavurà tranter ils departaments.
Cura ch'i va lura per il bajetg sco tal surprenda il departament da bajegiar la batgetta. Quai sistem saja sa cumprovà. Tenor Urs Marti fissi pli simpel sche be in post cun in manader da project avess il lead, quai er per favurisar la collavuraziun cun la citad. Dal tut cuntent na saja el perquai betg, pir cura ch'il bajetg stettia ed el possia ir tras las stanzas saja el propi cuntent.
RR novitads 11:00


text:
La nova halla vegn construida tar la chasa da scola Ried. Là datti schon duas hallas. Ina da quellas vegn dentant rutta giu ed en lez lieu vegn construida la halla tripla. Concret è planisà ina gronda halla ch'ins po partir en trais parts. Sut il tetg sa chatta era in traject da sprint, ch'ins sa era duvrar sco tribuna. La tribuna normala porscha plazza per 500 aspectaturs. En il bajetg sa chattan era 12 gardarobas: sis per quels tgi fan sport en la halla e sis per quels che fan sport dador.
La nova halla vegn a custar pli u main 15 milliuns francs. Quels surpiglia la vischnanca da Landquart. Il pe da taglia na sa vegn perquai betg ad auzar.
Dapi 30 onns en planisaziun
Tenor il president da la vischnanca, Sepp Föhn, studegian ins gia dapi 30 onns da construir ina nova halla da gimnastica. Dentant saja mintga giada vegnì insatge tranteren.
Il settember ha la populaziun da Landquart ditg «gea» ad ina nova halla da gimnastica. Dapi lura lavura la cumissiun da construcziun vid ils plans. En la cumissiun sesan sper il president communal era il mainascola Jürgen Thaler, il pedel Hans Furrer e Michael Holzinger, in represchentant da las uniuns da sport da Landquart. Cun ina tala schelta pon els adattar ils plans als basegns da la scola e dals sportists.
RR actualitad 17:00


text:
In chanzlist na duess betg sez far politica, di Reto Jörger – l'anteriur chanzlist da Val s. Pieder ch'è dapi in pèr emnas en pensiun.
Igl è in grond levgiament da betg pli esser responsabel per tut quai ch'ins vesa ed auda en il vitg. Quai è bel.
Turissem
Grazia a la vischnanca ha il turissem prosperà a Val. La vischnanca ha investì en las pendicularas ed en il bogn termal ed uschia inizià quest segment turistic. Ma era l’industria ha profità directamain da las intervenziuns da la vischnanca. L'aua da Val, u meglier ditg la funtauna s. Pieder, è en possess da la vischnanca. La maschaida d'industria e turissem haja preservà els da daventar ina monocultura.
Blers onns è quai dar e profitar capità maun en maun. Buns onns, sco quai ch'il chanzlist Reto Jörger di.
Grevs temps
Cun la vendita da l'hotel Therme l'onn 2012 a l'investider Remo Stoffel, haja in temp grev entschet per el sin chanzlia da Val. La polemica ch’è vegnida fatga e las reproschas da illoialitad e corrupziun fin tar ils cas davant dretgira hajan influenzà bravamain la lavur sin chanzlia.
Ils bels temps èn dentant puspè turnads cun la realisaziun da la halla polivalenta e cun la nova finanziaziun turistica ch'ha la finala era sanà las pendicularas.


text:
Malgrà quest bun resultat saja la vischnanca enavant èn ina situaziun finanziala «in pau difficila». Quai scriva la presidenta communala Carmelia Maissen en il rapport da gestiun. L’atgna finanziaziun da las investiziuns muntia a 47 pertschient (grad d'autofinanziaziun). Ed ils proxims onns stoppia la vischnanca investir «considerablamain», perquai ch’il basegn da renovar l’infrastructura saja «fitg grond».
Grad d'autofinanziaziun
Quest grad inditgescha en tge dimensiun ch’ina vischnanca po far investiziuns novas grazia a meds gudagnads sez («selbsterwirtschaftet»). In grad d’autofinanziaziun sut 100% maina a novs debits (in grad sut 70% vala sco problematic). In grad d’autofinanziaziun sur 100% munta che debits pon vegnir reducids.
Entradas da taglia èn bassas
In fatg saja che las entradas da taglia sajan bassas. Tar questas entradas figureschia la vischnanca da Glion en l’ultim terz en Surselva. Las taglias da persunas natiralas muntan ad 8,7 milliuns francs, las taglias da persunas giuridicas ad 1,3 milliuns francs. Las taglias sin la midada da maun fan 1,3 milliuns, quai è dapli che l'onn avant (quint 2016: ca. 800’000 francs).
Auzar il pe da taglia?
Il facit da la cumissiun da gestiun è: Per che la vischnanca da Glion possia cuntanscher in grad d'autofinanziaziun da passa 80 % (la valur directiva: 80 – 100%), stoppian ins augmentar il cashflow sin passa 2 milliuns francs. Era sch’ins haja spargnà tant sco pussaivel, stoppia il parlament da Glion discutar la dumonda dad auzar il pe da taglia (quel è actualmain a 100%).
RR novitads 12:00


text:
Battaja de Marengh
La battaja de Marengh (Marengh l'è ona frazion de Lissàndria), la pussee famosa de quii combattuu del Napoleon in Italia, l'è stada combatuda el 14 de giugn del 1800.
El Napoleon l'aveva dispers i sò òmen per cercà de circondà l'esercit austriegh che 'l credeva in rotta, ma el general Michel Melas, comandant austriegh, l'aveva concentraa i sò òmen per lancià on attach contra de lù.
Napoleon el ciamava dò division, pussee visin, a dàggh man fòrta, ma i Frances eren 'dree a retiràss contra on nemis superior quand hinn success dò ròbb che hann cambiaa el cors de la battaja: el Melas el lassava el comand austriegh al General Zach, e 'l general Frances Louis Desaix el sentiva el rumor di cannonad e 'l se moveva in quella direzion per juttà el sò comandant.
El rivà e la cariga di òmen de Desaix hann cambiaa el resultaa de la battaja, ma lù l'è mòrt in de l'assalt che l'ha lanciaa.


text:
Lavurar là, nua che auters "fan vacanzas". Cun quest slogan cumenzan las bleras publicaziuns da plazzas libras dal chantun Grischun. La finamira è da carmalar persunas dal rest da la Svizra tar nus en il Grischun. Quasi entamez il chantun Grischun, al pe dal Piz Beverin, sa chatta la nova praschun Cazas Tignez. Cun il concordat giudizial è ella la praschun per arrestants da tut la Svizra da l'ost. La mesadad dals praschuniers deriva dal chantun Turitg. Co fissi pia cun il slogan - seser giu in chasti, là nua che auters fan vacanzas?
Impressum
Illustraziuns: Jon Bischoff
Selecziun: Flavio Bundi
Text: Mirco Manetsch
Elavuraziun: Ursin Cadisch/Carla Gartmann


text:
Fusiuns èn colliadas cun emoziuns. Quai è gia stà il cas avant 28 onns cura ch'ils dus clubs da ballape da Trun e Rabius han fusiunà.
Da las experientschas fatgas avant bainbaud 30 onns sin il champ da sport pudessan era las instanzas politicas profitar.
La populaziun, ed oravant tut ils critichers ston ins integrar en il project cura ch'i va per ina fusiun.
Critica hai dà – betg tuts vulevan questa fusiun.
Oz vegn la fusiun dals dus clubs da ballape taxada sco buna decisiun.
Ord nos archiv
RR novitads 08:00


text:
Burgh d'Ales
Burgh d'Ales (Ël Borgh d'Àles in Piemuntes; Borgo d'Ale in Italian) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de 2 530 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 39,3 km² e ona densità de popolaziun de 64 ab./km².
El paes el cunfina cun la pruvincia de Türin (cumün de Azej, Burgh Masin, Cussan, Majun e Setim Rutee) e cun quela de Biela (cumün de Viverun).
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Burgh d l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Actualitads
Il Museum d'art dal Grischun tracta cun l'exposiziun "LandLiebe. Art ed agricultura" in tema ch'è da gronda impurtanza per la Svizra sco er per il Grischun e ch'è en l'art figurativ da vegl ennà in motiv central. L'art favurisava ditg ina imaginaziun idealisanta da la puraglia cun preschentar fin il 20avel tschientaner la vita purila savens en il ciclus da la natira. Nursas pasculantas en il sulegl u praders ascendents èn ils motivs che nus enconuschain d'artists sco Giovanni Giacometti, Andrea Garbald u Ernst Ludwig Kirchner. L'idilla da la puraglia d'antruras vegn en l'art contemporan dentant remplazzada tras l'interrogaziun da temas sco erosiun dal terren u surcultivaziun. Damai che la consideraziun dal terren sco origin da l'economia agrara permetta conclusiuns sin temas vasts sco giustia climatica u suveranitad alimentara, focussescha l'exposiziun sin la relaziun ambivalenta tranter uman ed er. Schebain che las ovras davart la puraglia sa tira tras tut ils stils e tras tut las epocas en l'art figurativ, na presta l'exposiziun nagina analisa istorica, mabain tracta en moda calma ed associativa ina tematica chargiada emoziunalmain. Tranter mitus ed istorgia, tranter desideri e realitad stgaffescha l'exposiziun puncts da vista novs e nunspetgads sin in champ presumtivamain famigliar.
L'exposiziun mussa ovras da: Korbinian Aigner, Cuno Amiet, Mirko Baselgia, Denise Bertschi, Emil Brunner, Edward Burtynsky, Carlos Fernández, Andrea Garbald, Dorota Gawęda und Eglė Kulbokaitė, Oliver Gemperle, Giovanni Giacometti, Asta Gröting, Ilkka Halso, Johann Jakob Hauswirth, Lois Hechenblaikner, Olaf Holzapfel, Sofia Hultén, Ernst Ludwig Kirchner, Marcus Maeder, Val Minnig, Roland Roos, Louis Saugy, Paul Senn, Lerato Shadi, Beatrix Sitter-Liver und Anna Tiessen.


text:
La vischnanca da Domat e la Viafier retica planiseschan midadas en valita da 30 milliuns francs a la staziun da Domat. Lur ideas han els preschentà la gievgia saira ad ina saira d'infurmaziun:
- Els vulan construir ina nova staziun sin pliras auzadas.
- Ils perruns ed ils binaris vulan els adattar als basegns da persunas cun impediments.
- La vischnanca da Domat e la Viafier retica vulan dentant betg mo cuntentar ils basegns da persunas cun impediment, mabain far pli attractiv per tut ils clients il viadi cun tren: in sutpassadi tar la Gassa surò duai scursanir il temp da spetga. E quai tut enfin il 2022.
Sco la gasetta Südostschweiz rapporta, hajan il president da la vischnanca Erich Kohler e represchentants da la Viafier retica discurrì d'ina transfurmaziun cumpletta che duai far pli attractiv il traffic cun tren. Il credit vegnia l'atun davant il pievel. E sch'el vegnia approvà cumenzian ins gia l'onn 2019 cun las lavurs.
RR novitads 07:00