text:
Fonzion (matematega)
En matemàtica, se dis che 'na grandèsa l'è funsiù de 'n ótra grandèsa semài che gh'è 'na relasiù 'ntra le dò, en maniéra che a ògna valùr de la prìma corespónt en ünich valùr de la segónda, ciamàda apò imàgin. Per ezèmpe l'àrea A de 'n sércol l'è funsiù del sò ràgio r (el valùr de l'àrea l'è prupursiunàl al quadràt del ràgio, A = π•r2). A la stèsa maniéra, la düràda T de 'n viàs en tréno 'ntra dò cità separàde de 'na distànsa d de 150 km la depènt de la velocità v co la qual se möf el tréno (la düràda l'è inversamente proporsionàl a la velocità, d / v). La prìma grandèsa (l'àrea 'ndel prim ezèmpe, la düràda endel segónt) l'è ciamàda variàbil dependènta, e 'l valùr de la quàl la depènt (el ràgio, la velocità) l'è ciamàda variàbil endependènta.
En anàlizi matemàtica, el concèt generàl de funsiù, aplicasiù o mapamènt el se referés a 'na lége che asègna a ògna elemènt de 'n ensèma en ünech elemènt de 'n segónt ensèma (corespondènsa matemàtica). Per ezèmpe, ògna nömer entréch el g'ha ünech quadràt, che l'è 'n nömer natüràl (zéro inclùzo):
Chèsta asegnasiù la costetöés 'na funsiù 'ntra l'ensèma dei nömer entréch Z e l'ensèma dei nömer natürài N. Aisebé che le funsiù che tràta i nömer le sàpes le piö cunusìde, i è mìa l'ünech ezèmpe: se pöl emaginàs 'na funsiù che a ògna paròla de la lèngua lombàrda la asègne la sò lètera inisiàla:
Chèsta l'è 'na funsiù 'ntra l'ensèma de le paròle del lombàrt orientàl e l'ensèma de le lètere de l'alfabéto.
La maniéra piö dopràda per denotà 'na funsiù f l'è:
- f: A → B
- a → f(a),
endoche A l'è 'l dumìnio de la funsiù f, el sò prim ensèma o ensèma de partènsa; e B l'è el codumìnio de f, el sò segónt ensèma o ensèma de arìvo. Con f(a) se denòta la lége o algoritmo per otègner l'imàgin de 'n sèrte ogèt arbitràre a del dumìnio A, cioè, el (ünech) ogèt de B che ghe corespónt. A ólte chèsta espresiù l'è suficènte per specificà la funsiù en töcc i sò aspècc, e se capés el dumìnio e codumìnio del contèst. Endel ezèmpe de prìma, le funsiù «quadràt» e «inisiàla», ciamómele f e g, le negnarès denotàde come:
- f: Z → N
- k → k2, o en maniéra piö sèmplice f(k) = k2;
- g: V → A
- p → Inisiàla de p;
semài che se convé che V = {Paròle del lombàrt} e A = {Alfabét lombàrt}.
'Na funsiù la pöl véser reprezentàda en maniéra diferènta: per mès del algorìtmo lüminàt prìma o equasiù per otègner l'imàgin de ògna elemènt, per mès de 'na tabèla de valùr che mète 'nsèma ògna valùr de la variàbil endependènta co la sò imàgin —compagn de chèle mostràde che sùra—, o come en gràfich che 'l dòghe 'na imàgin de la funsiù.


c: text/html

text:
Cheri
El Cheri (Chére in Bergamasch; Cherio in Italian) a l'è on fiumm de la Provincia de Bergom longh 32 chilòmetri.
El nass del mont Torrezz, a 1276 meter de altezza, e 'l fa sù el Lagh de Enden e la Val Cavallina, poeu el confluiss in de l'Òli. El sò affluent principal l'è 'l Tadon.
Comun traversaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Endinn, Spinon, Monestaroeu, Casazza, Vigan, Gron, Borgh de Terz, Berz San Fermo, Luzzana, Entradigh, Trescor, Zandòbbi, Gorlagh, Caròbbi, Bolgher, Calcinaa, Mornigh e Palòsch.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Republica de Bèrghem
Dopu che el dì de Nadàl del 1796 i franzes i hinn entraa en Bèrghem senza combatt, d'acordi cont el Podestaa Ottolini che l'aveva concordaa el ritir dj trupp veneziàn, el 12 de marz del 1797 la vegn proclamada la Republica Bergamasca. L'Ottolini, minaciaa de vess menaa via, el part per Brèssa, mentra la vegniva elegiuda la noeuva amministrazion del Comun formada de 24 personn, che la mett insèma anca una parvenza de esercit.
Dopo dù dì la Republica la vota l'annession a la republica Cispadana, e vegnen brusaa diversi bandér venezian. Se comincia a mett giò in de la citaa e in dj contraad l'arbol de la libertaa.
In di vall la ciappa però forma una sorta de contro-rivoluzion perchè la republica la par vess contra la religiòn e sopratutt in dj paes i pret riessen a portaa el popol de la part dj Veneziàn, ma quest moviment l'è combatuu e eliminaa nel gir de un mes.
A la fin la Republica Bergamasca la entra a faa part de la Republica Cisalpina cont el trataa de Campoformio.


text:
Cur che las navaglias èn passadas, hai eventualmain anc blera naiv sin las vias, sin ils tetgs e sin la bostga. La situaziun da lavinas resta per il solit precara. Durant quest temp vali da resguardar tschertas reglas da cumportament.
Vus stuais er far quint cun auters privels, en spezial sche la naiv lieua svelt pervia da l'augment da las temperaturas e chaschuna aua gronda en ils flums ed en ils auals.
Sche Vus abitais en in territori da blera naiv, duessas Vus laschar controllar suenter l'ultima navaglia, sch'il tetg da la chasa è vegnì donnegià, e sche necessari laschar reparar quel per il proxim enviern.
Plinavant ston vegnir resguardads ils suandants puncts:
- observar il svilup local da l'aura, s'infurmar ed adattar il cumportament a las relaziuns.
- sche pussaivel renunziar a l'auto e viagiar cun ils meds da transport publics.
- sche pussaivel tegnair distanza dal guaud e da la bostga (privel che bostga pudess cupitgar u che roms pudessan rumper giu sut la chargia da la naiv).
- allontanar la naiv dals tetgs (chasa, pensla, iert d'enviern e.u.v.), ma en mintga cas prender las mesiras da segirezza necessarias per far quai.
- attenziun da naiv che croda giu dals tetgs.
- resguardar il bulletin quotidian da lavinas e las infurmaziuns supplementaras dal WSL Institut per la perscrutaziun da la naiv e da las lavinas.
- suandar vinavant las instrucziuns da las autoritads.


text:
Valendas
Valendas a l'è un cumün svizzer del distret de Surselva. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 298 abitant e una süperfiss de 22.79 km², e al se tröva a una altitüden de 810 meter sura al livel del mar.
El cumün de Valendas a l'è tacaa ai cumün de Castrisch, Flims, Riein, Sagogn, Tenna, Versam.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Valendas l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 765 col nom de in Valendano.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Valendas in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Valsesia
La Valsesia (inscì anca in Italian e Piemontes; Tseschrutol in Walser) l'è ona val alpina situada in la Provincia de Vercei, de la qual l'òccupa la banda settentrional. I sò aqui finissen in del fiumm Sesia, che 'l dà nòmm a tutt el territòri. Anca se la troeuva in del Vercelles, fann part de la vall anca i comun novares de Romagnan, Praa e Grignasch.
La val l'è stada voeuna di primm zònn latin colonizzaa de la popolazion de Walser.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La val la s'estend del Mont Roeusa (e donca al confin con la Val d'Aòsta) fina a Romagnan e la comprend vari valloni laterai, traversaa de riaa che finissen tucc in de la Sesia.
La val prinicipal la se ciama Val Granda, la gh'ha ona forma de S sdraiada e la finiss cont el comun de Alagna. Trai vari valloni minor a cuntom a mancina la Val Mastallon e la Val Sermenza, a dritta la Val Sòrba, la Vall Artògna, la Val Vògna e la Val d'Òtro. Arent a El Borgh se troeuva la Val Sessera. La val l'è conossuda 'me la val pussee verda d'Italia.
Mont principai de la vall[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La val l'è circondada de montagn di Alp Penninn, in particolar del massiv del Mont Roeusa. I sò scimm pussee alt a hinn:
- Ponta Gnifetti - 4554 m.
- Ponta Parrot - 4432 m.
- Ludwigshöhe - 4342 m.
- Còrno Negher - 4322 m.
- Piramid Vincent - 4215 m.
- Ponta Giordani - 4046 m.
- Ponta Grober - 3497 m.
- Còrno Bianch - 3320 m.
- Mont Tajaferr - 2964 m.
- Scima Carnera - 2741 m.
Economia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Valsesia a l'è specializzada in la produzion tessil, di rubinett e di lavorazion meccanich. I industri se troeuven soratutt in di comun de Varall, El Borgh, Quaròna, Valduggia e Grignasch, in la bassa val.
In de l'alta val, sora de Varall, l'industria la lassa el pòst al turismo, sia d'estaa che d'inverna. Varall, l'antiga capital de la Valsesia, l'è conossuda per el Sacro Mont (Sël Mont in valsesian), fondaa in del XV secol del fraa Bernardin Caimi, che 'l voreva realizzà a Varall ona Gerusalemm Noeuva per i pellegrin che podeven pù andà in Terrasanta, finida in man ai Turch. In del 2003 el Sacro Mont de Varall a l'è staa deciaraa de l'UNESCO patrimòni universal de l'Umanità.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Storicament taccada al Sacro Roman Imperi e al Ducaa de Milan (e de fatt el dialett valsesian el gh'ha di influenz lombard), la Valsesia l'entra a fà part del Ducaa de Savòia domà a partì del 23 febrar del 1707, quand che, dòpo la fin de l'assedi de Turin del 1706 e la sconfitta di Frances, el Vittòri Amedee II el ricev e l'imperador i territòri noeuv de Valsesia, Monferraa, Lissandria e de la Lomellina. In epoca napoleòniga la marcava el confin tra Francia e Italia.
Comun de la Valsesia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Alagna, Balmuccia, Bocciolet, El Borgh, Campertògn, Carcòfor, Cei, Cervatt, Civiasch, Cravajana, Fobell, Gattinara, Grignasch, La Mòja, Pila, Piòv, Praa, Quaròna, Rassa, Rima, Rimasch, Rimella, La Riva, Romagnan, Rossa, Sabbia, Scova, Scopell, Sarraval, Valduggia, Varall (el capploeugh) e Vocca.


text:
Befàna
La Befàna l'è na figùra tradisiunèla dal regiòun dl'Itàglia, cuma na vècia, vistìda ed pân vêć, che in gròpa a la só malgarèina la vularèv in sìm'ai còp di tèǵ la nôt tra 'l 5 e 'l 6 de śnèr, p'r inpinìr i calsèt preparê per lē dai putèin, ed caramèli, ciuculatèin e turòun, mo anca 'd un quèlc tòc ed carbòun se 'l putèin 'l à fat arabìr.
La paròla "befàna" la s'rèv na corusiòun lesichèla dl'Epifanìa, ch'la deśvìn da 'l grēc ἐπιφάveιa.
Cla vècia lè la pêr na strìa mo invéci 'd avér-'g al capêl a punta, la gh'à 'n fasulét in cô c'ma 'l reśdóri ed na volta.
Pruvèrbi e manéri ed dir
- La 'm pêr la Befàna: quànd a s ciacàra ed na dóna minga tant bela;
- M ê-'t tòlt per la Befàna?: a s rispònd a ùn ch'al s crèd in dirìt a ciapèr quêl da tè.
- Sa 't à-la purtê la Befàna?[1]: a s edmànda al 6 de śnêr, dôp che la vècia l'arà sicuramèint impinî un quelc calsèt.


text:
Garbage
I Garbage (in miranduléś rusc) i èṅ un grup ad rock alternatìṿ americàṅ, fundâ a Madison in dal Wiscònsin in dal 1994. I cumpunènt dla banda i èṅ Butch Vig, Steve Marker, Duke Erikson, la rósa scuséśa Shirley Manson e dal vòlti anc Daniel Shulman (quést chè fra 'l 1995 e al 2002). Da la fundasiòṅ a 'l dè 'd incō i aṅ fat gnir fóra quàt'r àlbum vindénd da piò ad 14 migliòṅ ad disc in tut al mónd.
Biugrafìa
Al grup al s fórma in di prim an Nuànta dal séndri di Angelfish, grup in du i sunàvan Butch Vig (ch'l iva culaburâ a soquànt di àlbum dla séna grunge ad Seattle cuma Nevermind di Nirvana, Dirty di Sonic Youth e Siamese Dream e Gish di Smashing Pumpkins), Steve Marker e Duke Erikson. I tri i sarìsan pò la cantànta di Goodbye Mr Mackenzie Shirley Manson e i faṅ nàsar i Garbage.
Al prim disc dal grup al pòrta al sò nóm e al véd la luś in dal 1995 (al finirà in di prim déś pòst in Inghiltèra e in di prim vint in di Stat Unî).
In dal Regn Unî a vèṅ fóra al sìngul Subhuman, ch'al n s cata minga in dal disc, mèntar Only Happy When It Rains al vèṅ druâ subìt par la prumusiòṅ. In séguit l'è la vòlta ad dū sìngui dimóndi famóś: Queer e Stupid Girl.
I Garbage i faṅ al bòt e i tōśan na nomination a i BRIT Awards cuma Best New Band e Best International Newcomer (a sarév al mijór di grup nōṿ).
Anc in dal 1996 i prèmi i n màncan minga: rivelasiòṅ d'l an a i MTV Europe Music Awards in du i càntan Milk mèntar a i Grammy Awards i ciàpan tri nomination, in mèś a i quài a gh'è anc quéla par la canta mijóra: #1 Crush ch'la fà part dla culòna sunóra dal film Romeo + Juliet cun Leonardo Di Caprio.
In dal 1997 al grup al s mōṿ vèrs Friday Harbor, in dal stat ad Washington, par scrìvar al cansòṅ dal secónd disc, Version 2.0 ch'al véd la luś al 15 ad Favràr dal 1998. A s trata 'd un lavōr cun di arangiamènt a 'l cumputer, cun i sìngui Push it (in du a s pōl sintìr quèl ad Don’t worry baby di Beach Boys), I Think I'm Paranoid (druàda anc in dal film Gran Turismo 2 dòp che As Heaven Is Wide 'l éra finìda in dal prim film dla sèrie) e Special. 'L àlbum al vins soquànt disc ad plàtin, finénd al prim pòst in dal Régn Unî e al tredicéśum in di Stat Unî.
In dal 1999 i sònan al téma più impurtànt dal film ad James Bond The World Is Not Enough (Al mónd a n è mia asè), mèntar When I Grow Up la s cata in dal film Big Daddy - Un papà speciale.
In dal 2001 i Garbage i s questiónan cun la sò cà discugràfica, la Almo Sounds, e in Luj i pàsan a la Interscope Records par rigistràr al tèrs àlbum, Beautifulgarbage (Bèlrusc) ch'al vèṅ distribuî in di negòsi a partìr da Utóbar. Al disc al s piàsa subìt a 'l tredicéśum pòst dla Billboard 200, vindénd in di prim tri méś più 'd un migliòṅ ad còpi anc sénsa ch'a gh fusa stàda dla prumusiòṅ par via di atintâ ad 'l 11 ad Setémbar dal 2001 a New York e a Washington.
In America i n èṅ minga gnû fóra di sìngui ligâ a cal disc chè, a difarénsa dl'Europa in du a 'n è gnû fóra quàtar: Androgyny, Cherry Lips (druàda in na reclàm famóśa 'd 'n arlój), Breaking up the Girl (ch'la fà part anc dla culóna sunóra dal film Daria Is It College Yet?) e Shut Your Mouth.
I Garbage i partìsan par di cuncèrt insém a gl'U2 ('l Elevation Tour). Durànt 'l ùltim spetàcul, Vig al ciàpa l'epatite A e al vèṅ rimpiasâ par Matt Chamberlain in dal dati europei.
'L ùltim ùlbum di Garbage, Bleed Like Me, 'l è gnû fóra 'l 11 'd Avrìl dal 2005 e 'l è piaśû principalmènt in di Stat Unî par via dal sìngul Why Do You Love Me. Finî al tour la banda l'à cunfirmâ 'd avér vója ad tōr-as na pàuśa, róta sōl in dal 2007 quànd a véd la luś la racòlta Absolute Garbage.
Discugrafìa
Àlbum
- 1995 - Garbage
- 1998 - Version 2.0
- 2001 - Beautiful Garbage
- 2005 - Bleed Like Me
- 2012 - Not Your Kind of People
Racòlti
- 2002 - Special Collection - EP
- 2007 - Absolute Garbage
Sìngui
- 1995 - Vow
- 1995 - Subhuman
- 1995 - Only Happy When It Rains
- 1995 - Queer
- 1996 - Stupid Girl
- 1996 - Milk (feat. Tricky)
- 1998 - Push It
- 1998 - I Think I'm Paranoid
- 1998 - Special
- 1999 - When i grow up
- 1999 - The Trick is To Keep Breathing
- 1999 - You Look So Fine
- 2001 - Androgyny
- 2002 - Cherry Lips
- 2002 - Breaking Up the Girl
- 2002 - Shut Your Mouth
- 2005 - Why Do You Love Me
- 2005 - Bleed Like Me
- 2005 - Sex Is Not The Enemy
- 2005 - Run Baby Run
- 2007 - Tell Me Where It Hurts
- 2007 - It's All Over But The Crying (remix)
Vìddeo
- 1996 - Garbage Video - VHS
- 2007 - Absolute Garbage - DVD


text:
Roarbèla
Roarbèla (nòm uficiàl en Italià: Roverbella) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa. El g'ha 8 571 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]), 'na superfìce de 63 km² e 'na densità de 136 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Castèi, Marmiröl, Mozzecane (VR), Nogarole Rocca (VR), Pòrt Mantuàn, San Sòrs, Trevenzuolo (VR), Valeggio sul Mincio (VR).
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer dei abitàncc de Roarbèla l'è mostràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text: SÖZ HAYDAR DÖNMEZ MÜZİK AYDIN ÇAĞLAR DİZİ BOZLAK DURAK SESİ LA dügah SEYİR ÇIKICI ARIZA SESİ Sİb kürdi NOTA YAZIM AYDIN ÇAĞLAR ÇAĞLAR MÜZİK KURSU TEL 419 69 55-60 KIZILAY SEVMEK GÜZELKEN ANLA usul sofyan metronom q œ & 1ˆ1ˆ1ˆ1 4 ‰ œ œ œ œ œ œ œ œ bœ œ. & .. ‰ 3 &‰ 5 şan &‰ 7 &‰ 9 nakarat & .. ‰ 11 &‰ 13 & .. ‰ 15 œ ‰ œ bœ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ intro œœœ œœ œ saz œœ œ in san bir œ saz œ œ œ œ œ œbœ œ œœ œ œ œœ an lar œ œ sa œ œ œ œ œ œ œ œ œ bœ œ. sevmekgü sevmek gü œœœ an la yan zel zel œ ken is ken ter an ‰ bœ œ œ la ‰ yan bi lir zel ken an œœœ œ œ œ œ œ œbœ œ an la yan du yan 1 insan bir gün anlarsa alemdeki yerini sevmek güzelken ister sevginin derinini bi œœœœœœœ œ œ .. œ œ œ ki sev gi nin de a lem de makgü ‰ bœ œ œ la lir nakarat sevmek güzelken anla duymak güzelken dinle anlayan duyan bilir sevginin kederini œ œ œ œ œœ œ œœ œ œ œ œ œœ œ ye ri ni œœ çağlar müzik kursu tel 419 69 55-60 kızılay duy œ œ œ œ œ œ œ œ œ bœ œ. sev mek gü saz œ ‰ œ bœ œ œ œ œ œ œbœ œ du œ œ œ œ œ ‰ œ œœ œ œ œœ gün saz çağlar müzik kursu tel 419 69 55-60 kızılay sev gi nin ri ni ni œ œ œ œ œœ œ œœ œœœœœœœ œ œ .. zel ken din le ke de ri zel ken din ni œ ‰ œ bœ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ duy makgü le %. œœ. çağlar müzik kursu tel 419 69 55-60 kızılay ‰ bœ œ œ sev gi nin œœœœœœœ ke de ri ni 2 dert bugün ağlatırsa derman yarın güldürür yok eden sevgi olur kalplerin kederini çağlar müzik kursu tel 419 69 55-60 kızılay Fine


text:
Francesco Hayez
El Francesco Hayez (Venessia, 10 febràr 1791 – Milàn, 26 nuembor 1882) l'è stai un pitùr d'urigin venessiana[1], cunsideràd cume el massim espunént dal rumanticìsm storich italiàn.
Cuntegnüü
Biugrafìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Francèsch l’è nassüd ind una familia d’urigin pupulàr. El pador Giuàn l'era de urigin francés; la mador Chiara Torcella l’era de Müràn.
El picul Francèsch l’era ültim de cinch fiöi, cressüd da la surela d'la mador che l'eva spusàd Giovanni Binasco, armadü e mercànt d'art, prupietàri de 'na buna culessión de quador.
Bele da picinìn el mustreva bune qualità de diségn e par quést el ziu l’ha indirissàd a un restauradù par imparà el mesté.
Dopu l’è diventàd garsón dal pitùr Francesco Magiotto cun el quàl l’è stai par tri an. L’ha fai el prim curs de nüd ind el 1803 e ind el 1806 l’ha inissiàd a frequentà i curs de pitüra d'la Növa Academia de Bele Art indùe el gh’eva cume prufessùr Teodoro Matteini.
Ind el 1809 l’ha vinsüd un cuncùrs de l'Academia de Venessia[2] par entrà ind un curs a l'Academia de San Lüca a Ruma. A Ruma l’è stai guidàd dal Canova che’l gh’ha fai da prutetùr ind i an rumàn.
Ind el 1814 l’ha lassàd Ruma dopu un'agressión par fat de cör, e’l s’è trasferìd a Nàpuli indùe gh’è stai cumissiunàd da Gioacchino Murat el quador Ülìss a la curt de Alcinoo.
Ind el 1822 l’è stai ciamàd a insegnà a l'Academia de Bele Art de Brera, cume 'iüt de Luigi Sabatelli. L’è stai prufessùr a l'academia cume giünt fin al 1850, quand, ala mort de Sabatelli n’ha ciapàd la cadrega che l’ha tegnüd fin al 1879[3]. L’è mort a Milàn el 21 disembor 1882 a l'età de 91 an.
Òpere[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La sò migliùr prudussión artìstega la cunsìst ind una culessión de ritràt che l'ha fai ai om e a le done püssè famùs d'i sò temp: Gioacchino Rossini, Ugo Foscolo, Alessandro Manzoni, Antonio Rosmini, Massimo d'Azeglio, Cavour, ecc[4].
Un elénch cumplét d’le so òpere l'è miga facil parchè el pitùr el firmeva e’l dateva miga i so quador. De solit la data indicada ind i libor l'è miga quela de prudüssión, ma l'è quela de dunassión. Ancasì el Francèsch l’era solit de pitürà püssè d’una volta i stess sugèt cun pìcule mudìfiche o anca sensa variassión.
L'è quest el casu de El Bas, la sò òpera püssè famusa, che l'è staia pitürada in quator versión.
La prima, cumpletada ind el 1859, l'è cunservada a Milàn ind la Pinacuteca de Brera, menter la variànt triculùr che l'è stata realisada ind el 1861 per la familia Mylius, in bianch, russ e verd in ucasión de l'ünità d'Italia, l'è staia vendüda a l'asta da Sotheby's a Lundra, el 12 nuembor dal 2008.
Crìtica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La sò art l’è basada sü bune capacità de disegnadù. La magiùr crìtica che la vegn faia ai sò mesté, l’è che i en fred e artificiùs. Par quest el so rumanticìsm l'è sempor stai cunsideràd furmàl e miga sustansiàl.
Galerìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
-
Ritràt de familia (1807)
Müsé Luigi Bailo, Trevìs
-
Aristotel (1811)
Galerìa de l'Academia, Venessia
-
-
-
-
I vespor siciliàn, Scena 1 (1821-1822)
Culessión privada, Milàn
-
-
-
L'ültim bas de Rumeo e Giülieta (1823)
Vila Carlotta, Tremèss
-
La Madalena penitént. (1825)
Cìvica Galerìa d'Art Muderna, Milàn
-
Ritràt de Carolina Zucchi (1825)
Müsé Civich d'Art Antiga de Türìn
-
-
Venere ch'la schersa cun dù culumbe (Ritràt d'la balerina Carlotta Chabert) (1830)
Müsé d'Art Muderna e Cuntempuranea de Trent e Ruverét, Trent
-
-
-
El bagn d'le Ninfe (1831)
Culessión privada, Lügàn
-
I profugh de Parga (1831)
Pinacuteca Tosio Martinengo, Bressa
-
-
-
Betsabea al bagn (1834)
Culessión privada, Lügàn
-
Ruth (1835)
Culessión Cumünàl d'Art Antiga, Bulogna
-
L'asedi de Gerüsalèm (1838-1850)
Palass Reàl, Türìn
-
Udalisca sdraiada (1839)
Culessión privada, Milàn
-
La scarcerassión de Vettor Pisani. (1840)
Vila Carlotta, Tremèss
-
-
Ritràt de l'imperadù d'Austria Ferdinando I d'Asburgo. (1840)
Müsé dal Rissurgimént, Milàn
-
Ritràt de Alessandro Manzoni (1841)
Pinacuteca de Brera, Milàn
-
I dü Foscari (1842)
Galerìa d'Art Muderna, Firénss
-
-
-
Sansón e'l León (1842)
Galerìa d'Art Muderna, Firénss
-
-
I vespror siciliàn, Scena 3 (1846)
Galerìa Nassiunàl d'Art Muderna, Ruma
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Ritràt de Massimo d'Azeglio (1860)
Pinacuteca de Brera, Milàn
-
-
Ritràt de Camillo Benso Cunt de Cavour (1864)
Pinacuteca de Brera, Milàn
-
-
-
-
I ültim mumént dal doge Marin Faliero (1867)
Pinacuteca de Brera, Milàn
-
-
-
Ritràt de Gioacchino Rossini (1870)
Pinacuteca de Brera, Milàn
-
-
Un vas de fiùr sü la finestra de un harem (1881)
Pinacuteca de Brera, Milàn


text:
Rorschach (SG)
Rorschach a l'è un cumün svizzer del distret eletural (Wahlkreis) de Wahlkreis Rorschach, in del Canton San Gal. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 1.78 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 8840 abitant.
El cumün de Rorschach al se tröva a una altitüden de 400 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Goldach, Horn (TG), Rorschacherberg. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Cuntegnüü
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Rorschach l'è menziunaa la prima volta in d'un docüment de l'ann 850 col nom de Rorscachun.[1] In del ann 947, Otto I al gh'eva cuncess a l'abassia de San Gal de fà 'l marcaa, bater muneda e fà pagà i tass a Rorschach.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]


text:
1¡Rü naxca̱x peda̱u̱x na pemücügüxü̃ pengechaü̃xü̃! Rü ngẽxgumarüü̃ ta name nixĩ i naxca̱x ípeca na Tupana pexna naxãxü̃ca̱x i ngẽma togü i nacümagü i Naãẽ i Üünexü̃wa ne ĩxü̃. ¡Rü ngẽma nacüma i yexeraãcü naxca̱x ípec̱axü̃ nixĩ na meãma nüxü̃ pixuxü̃ i norü ore! 2Yíxema duü̃xẽ ya tama nüxü̃ tacuáxü̃ i nagawa idexaxe, rü Tupanamaã nixĩ i tidexaxü̃ rü tama i duü̃xü̃gümaã, erü taxúema nüxü̃ tacua̱x na ñuxũ ñaxü̃chiga yiĩxü̃. Rü Tupanaãẽ i Üünexü̃ nixĩ i tüxü̃ idexaxẽẽxü̃, natürü ngẽma ore i nüxü̃ tixuxü̃ rü ẽxü̃guxü̃ nixĩ. 3Natürü yíxema nüxü̃ ixuxe i Tupanaãrü ore rü ngẽmaãcü nüxü̃ tarüngü̃xẽẽ i duü̃xü̃gü na yexeraãcü meã yaxõgüãxü̃ca̱x rü nüxü̃́ nangúchaü̃xü̃ca̱x i ngẽma ore rü naporaexü̃ca̱x i ngẽxguma guxchaxü̃ nüxü̃ üpetügu. 4Rü yíxema duü̃xẽ ya tama nüxü̃ tacuáxü̃ i nagawa idexaxe, rü tümaca̱xtama nixĩ i ngẽma, na yexeraãcü meã Tupanaãxü̃́ tayaxõxü̃ca̱x. Natürü yíxema nüxü̃ ixuxe i Tupanaãrü ore, rü nüxü̃ tixu na yexeraãcü Tupanaãxü̃́ yaxõgüãxü̃ca̱x i guxü̃ma i yaxõgüxü̃. 5Choma chierü chanaxwa̱xe na guxãma i pema rü ngẽma tama nüxü̃ pecuáxü̃ i nagawa na pidexagüxü̃. Natürü yexeraãcü chanaxwa̱xe na duü̃xü̃gümaã nüxü̃ pixuxü̃ i Tupanaãrü ore. Erü ngẽma to i nagawa na pidexagüxü̃ãrü yexera narümemaẽ na togümaã nüxü̃ pixuxü̃ i Tupanaãrü ore. Natürü ngẽma to i nagawa na idexaxü̃, rü name ega ngẽma yaxõgüxü̃maã nüxü̃ ixuxgu na ṯacüchiga yiĩxü̃ i ngẽma dexa, na nümagü rü ta yexeraãcü meã Tupanaãxü̃́ yaxõgüãxü̃ca̱x. 6Rü ngẽmaca̱x, Pa Chaueneẽgüx, rü ngẽxguma chi pexü̃tawa chaxũxgu, rü chi to i nagawa chideaxgu, ¿rü ṯacüwa chi pexü̃́ namexü̃ i ngẽma? Natürü ngẽxguma chi pemaã nüxü̃ chixuxgu i ngẽma Tupana tüxü̃ nüxü̃ cua̱xẽẽxü̃, rü e̱xna ngẽma chomatama nüxü̃ chacuáxü̃ na aixcüma yiĩxü̃, rü e̱xna ngẽma ẽxü̃guxü̃ i ñu̱xma Tupana tüxü̃ nüxü̃ cua̱xẽẽxü̃, rü e̱xna ṯacü rü to i ngu̱xẽẽtae i Tupanachiga, rü ngẽma waxi nixĩ i pexü̃́ mexü̃. 7¡Rü dücax i ngẽma paxetaruü̃ i quena rü e̱xna arpa! Rü ngẽxguma tãũ chima texé meã napaüxgu, rü tãũ chima nüxü̃ tacua̱x na ṯacügu tanapaxüxü̃. 8Rü ngẽma churaragü, rü ngẽxguma norü uwanügümaã nügü nadaixchaü̃gu, ¿rü ñuxãcü tá nügü namexẽẽ na nügü naḏaixü̃ca̱x ega tama meã nangógagu ya yima corneta ya da̱i̱xca̱x naxca̱x c̱axü̃ne? 9Rü ngẽxgumarüü̃ ta pemaã nangupetü. Rü ngẽxguma chi perü conümaã nüxü̃ pixuxgu i dexa i taxúema nüxü̃ cuáxü̃, ¿rü ñuxãcü tá nüxü̃ tacua̱x na ñuxũ ñaxü̃chiga yiĩxü̃ i ngẽma nüxü̃ pixuxü̃? Rü ñoma ngürüanewa pidexagüxü̃rüü̃ tá pixĩgü. 10Rü aixcüma nixĩ i namuxü̃ i nagagü i ñoma i naãnewa. Rü guxü̃ma i ngẽma nagagü rü name naxca̱x i ngẽma duü̃xü̃gü i nawa idexagüxü̃. 11Natürü ngẽxguma chi tama nüxü̃ chacua̱xgu i ngẽma naga i to i duü̃xü̃ chomaã nawa idexaxü̃, rü ngẽma duü̃xü̃ca̱x rü ñoma to i nachiü̃ãnecü̱̃ã̱xrüü̃ chixĩ, rü chauxca̱x rü ñoma to i nachiü̃ãnecü̱̃ã̱x i duü̃xü̃rüü̃ nixĩ i nümax. 12Choma nüxü̃ chacua̱x rü pema rü pexü̃́ nangúchaü̃ na pexü̃́ nangẽxmaxü̃ i ngẽma nacümagü i Tupanaãẽ i Üünexü̃ tüxna ãxü̃. Natürü name nixĩ i naxca̱x pedau na guxü̃ãrü yexera pexna naxããxü̃ i ngẽma nacümagü i namaã nüxü̃ perüngü̃xẽẽxü̃ i guxü̃ma i yaxõgüxü̃ na yexeraãcü meã Tupanaãxü̃́ yaxõgüãxü̃ca̱x. 13Rü ngẽmaca̱x yíxema duü̃xẽ ya taxúema nüxü̃ cuáxü̃ i nagawa idexaxe, rü name nixĩ i Tupanana naxca̱x taca na tüxna naxããxü̃ca̱x i cua̱x na togümaã nüxü̃ tixuxü̃ca̱x na ñuxũ ñaxü̃chiga yiĩxü̃ i ngẽma nüxü̃ tixuxü̃. 14Rü ngẽxguma chi taxúema nüxü̃ cuáxü̃ i nagawa chayumüxẽgu, rü chauãẽ nixĩ i ngẽma yumüxẽ́xü̃. Natürü chomatama rü taxuü̃ma chacua̱x na ṯacüchiga yiĩxü̃ i ngẽma. 15¿Rü ṯacü tá chaxü i ñu̱xmax? Rü marü name nixĩ ega taxúema nüxü̃ cuáxü̃ i nagawa chayumüxẽgu, natürü chanaxwa̱xe i guxãma nüxü̃ cuáxü̃ i nagawa rü ta chayumüxẽ. Rü marü name nixĩ ega taxúema nüxü̃ cuáxü̃ i nagawa chawiyaegu, natürü chanaxwa̱xe i guxãma nüxü̃ cuáxü̃ i nagawa rü ta chawiyae. 16Erü ngẽxguma chi taxúema nüxü̃ cuáxü̃ i nagawa Tupanaxü̃ quicua̱xüü̃gu, rü yíxema duü̃xẽgü ya ngẽ́ma irüxĩnüẽxẽ, rü taxucürüwa cumaã wüxigu Tupanaxü̃ ticua̱xüü̃gü, erü tama nüxü̃ tacua̱x na ñuxũ ñaxü̃chiga yiĩxü̃ i ngẽma nüxü̃ quixuxü̃. 17Rü woo ngẽma curü yumüxẽ rü namexẽchi̱xgu, natürü yíxema duü̃xẽgü ya ngẽ́ma irüxĩnüẽxẽ rü taxuü̃ma i mexü̃ nawa tayaxu ega to i nagawa quideaxgu. 18Tupanana moxẽ chaxã, erü perü yexera taxúema nüxü̃ cuáxü̃ i nagawa chidexa. 19Natürü woo muxü̃ma i ore i taxúema nüxü̃ cuáxü̃ i nagawa na chidexaxü̃, natürü ngẽma yaxõgüxü̃ãrü ngutaque̱xegüwa rü chauxca̱x rü narümemaẽ chi nixĩ ega woo noxre i ore i meãma nüxü̃ icuáxü̃wa namaã nüxü̃ chixuxgu i Tupanaãrü ore na ngẽmaãcü ngẽmamaã meã chanangúexẽẽxü̃ca̱x. 20Pa Chaueneẽgüx, tama name nixĩ i buxü̃gürüü̃ pixĩgü i ngẽma nagu perüxĩnüẽxü̃wa. Rü name nixĩ i wüxi i buxü̃ i ngexwacax íraxü̃rüü̃ tama chixexü̃ pexü, natürü ngẽma nagu perüxĩnüẽxü̃wa rü penaxwa̱xe i duü̃xü̃ i marü yaxü̃rüü̃ nagu perüxĩnüẽ. 21Tupanaãrü ore ga nuxcümaü̃xü̃ ga norü orearü uruü̃ ümatüxü̃ rü ñanagürü: “Rü nuã tá chanamugü i to i nachiü̃ãnecü̱̃ã̱x i duü̃xü̃gü na to i nagawa yadexagüxü̃ca̱x namaã i ñaã Yudíugü i tama yaxõgüxü̃. Natürü woo ngẽmaãcü chanaxü̱xgu, rü tãũtáma chauga naxĩnüẽ i ngẽma Yudíugü i tama irüxĩnüẽchaü̃xü̃”, ñanagürü ga Tupana. 22Rü ngẽmaca̱x ngẽma na taxúema nüxü̃ cuáxü̃ i nagawa idexaxü̃, rü wüxi i cua̱xruü̃ nixĩ naxca̱x i ngẽma duü̃xü̃gü i tama irüxĩnüẽchaü̃xü̃. Rü tama duü̃xü̃gü i marü yaxõgüxü̃ca̱x nixĩ i ngẽma. Natürü ngẽma Tupanaãrü orexü̃ na ixuxü̃, rü duü̃xü̃gü i marü yaxõgüxü̃ca̱x nixĩ na yexeraãcü meã Tupanaãxü̃́ yaxõgüãxü̃ca̱x. Rü tama duü̃xü̃gü i tama irüxĩnüẽchaü̃xü̃ca̱x nixĩ i ngẽma. 23Rü ngẽxguma chi pema i yaxõgüxe pengutaque̱xegügu, rü guxã chima to i nagawa pidexagügu, ¿rü ñuxũ ñaxü̃ tá ega petanügu naxücuxgu i wüxi i duü̃xü̃ i ngẽ́ma iyarüxĩnüxü̃ rü e̱xna wüxi i duü̃xü̃ i tauta yaxõxü̃? ¿Taux e̱xna i nagu tá naxĩnüxü̃ na pexãũãẽgüxü̃ i pemax? 24Natürü ngẽxguma chi guxãma i pema nüxü̃ pixuxgu i Tupanaãrü ore, rü chi petanügu naxücuxgu i wüxi i duü̃xü̃ i tama yaxõxü̃ rü e̱xna wüxi i duü̃xü̃ i ngẽ́ma iyarüxĩnüxü̃, rü tá nüxü̃ naxĩnü i ngẽma Tupanaãrü ore i nüxü̃ pixuxü̃. Rü ngẽmaãcü tá nüxü̃ nacua̱x na nüma rü wüxi i pecaduã́xü̃ na yiĩxü̃. Rü nügügu tátama ínarüxĩnü i ngẽxguma nüxü̃ naxĩnügu i ngẽma nüxü̃ pixugüexü̃. 25Rü ngẽma chixexü̃ i nüxĩcatama nüxü̃ nacuáxü̃ rü tá naxca̱x ínicua̱x. Rü nüma rü ngẽxma tá nacaxã́pü̱xü, rü tá Tupanaxü̃ nicua̱xüü̃. Rü tá nüxü̃ nixu na aixcüma Tupana petanüwa nangẽxmaxü̃. 26Dücax, Pa Chaueneẽgüx, ñu̱xma tá pemaã nüxü̃ chixu na ñuxãcü tá penaxüxü̃ ega ngẽxguma pengutaque̱xegügu. Rü ñuxre i pema rü marü name na Tupanaãrü wiyaegu pewiyaegüxü̃, rü togue rü tangu̱xẽẽtaegüxü̃, rü togue rü nüxü̃ tixuxü̃ i ngẽma ore i Tupana tüxü̃ nüxü̃ cua̱xẽẽxü̃, rü togue rü nawa tidexagüxü̃ i naga i tama nüxü̃ tacua̱xgüxü̃, rü togue rü tanango̱xẽẽgüxü̃ i ngẽma dexa i to i nagawa nüxü̃ yaxugüxü̃. Natürü guxü̃ma i ngẽma rü tanaxwa̱xe i yaxõgüxü̃ãrü ngü̃xẽẽca̱x na yiĩxü̃, na yexeraãcü yaxõgüãxü̃ca̱x rü meã Tupanaca̱x namaxẽxü̃ca̱x. 27Rü ngẽxguma to i naga i pema tama nüxü̃ pecuáxü̃wa pidexagügu, rü name nixĩ i taxre rü e̱xna tomaẽ̱xpü̱xicatama tidexagü. Rü tanaxwa̱xe i wüxiexira tidexa i noxri rü yixcama ya togue. Rü ngẽxguma chi texé to i nagawa ideaxgu, rü name nixĩ na tangẽxmaxü̃ ya wüxie ya nüxü̃ ixuchigüxe na ṯacüchiga yiĩxü̃ i ngẽma ore i to i nagawa nüxü̃ yaxuxü̃. 28Natürü ngẽxguma chi tatau̱xgu na texé nüxü̃ ixuchigüxü̃ na ṯacüchiga yiĩxü̃ i ngẽma ore i to i nagawa nüxü̃ yaxuxü̃, rü narümemaẽ nixĩ na noxtacüma tama to i nagawa pidexagü i perü ngutaque̱xewa. Rü narümemaẽ i wüxichigü tüxica Tupanamaãxĩcatama bexma tidexagü. 29Rü ngẽxgumarüü̃ ta ngẽxguma pengutaque̱xegügu, rü name nixĩ i taxre rü e̱xna tomaẽ̱xpü̱xicatama nüxü̃ tixu i Tupanaãrü ore. Rü ngẽma togü i ngutaque̱xetanüxü̃ rü name nixĩ na meã nangugügüãxü̃ i ngẽma ore. 30Natürü ngẽxguma chi íyadexayane i wüxi i duü̃xü̃, rü Tupana tümamaã ideaxgu ya togue ya ngẽ́ma rütoxe, rü name nixĩ na iyanachianexü̃ i ngẽma nüxĩra idexaxü̃ na tidexaxü̃ca̱x ya yíxema duü̃xẽ ya Tupana tümamaã idexaxe. 31Rü ngẽmaãcü guxãma i pema na Tupana pemaã idexaxü̃, rü name nixĩ i wüxichigü ípenaṉg̱uxẽẽ na pewa nanguxü̃ na pidexagüxü̃ i Tupanaãrü ore. Rü ngẽmaãcü i ngẽma togü i ngutaque̱xetanüxü̃gü rü tá Tupanachiga meã nangúe rü tá nataãẽgü. 32Rü ngẽmaãcü tanaxwa̱xe i meãma tümaãẽmaã itacua̱x ya wüxichigü ya yíxema Tupanaãrü orexü̃ ixuxe. 33Erü perü ngutaque̱xegüwa rü Tupana nanaxwa̱xe na meã penaxüxü̃ i guxü̃ma, rü tama nanaxwa̱xe na ngẽ́ma pexãũgatanüxü̃ rü pegü ípetüexẽẽxü̃. Rü guxü̃ma i togü i yaxõgüxü̃ãrü ngutaque̱xegüwa rü marü nüxü̃ nayapue na tama yadexagüxü̃ i ngexü̃gü. Rü name nixĩ i pema rü ta ngẽmaãcü penaxü, erü nachu̱xu na yadexagüxü̃ i ngexü̃gü i ngutaque̱xegüwa. Rü name nixĩ na yatügüga naxĩnüẽxü̃ i ngexü̃gü, ngẽma Tupanaãrü ore tüxü̃ muxü̃rüü̃. 35Rü ngẽxguma chi ṯacüxü̃ nacuáxchaü̃gu i wüxi i ngexü̃, rü name nixĩ i nachiü̃watama natena naca i nachiga i ngẽma. Erü wüxi i ãne nixĩ ega ngutaque̱xewa yadeaxgu i wüxi i ngexü̃. 36Pa Corĩ́tiucü̱̃ã̱xgüx, name nixĩ na nüxna pecua̱xãchiexü̃ na tama pewaxira ne naxũxü̃ i Tupanaãrü ore. Rü tama pexicatama nixĩ i penayauxgüxü̃ i ngẽma. 37Rü ngẽxguma chi texé tügügu rüxĩnügu na Tupanaãrü orearü uruü̃ tiĩxü̃ rü e̱xna tügügu tarüxĩnügu na Tupanaãẽ i Üünexü̃ tüxna naxãxü̃ i ṯacü rü cua̱x, rü name nixĩ i nüxna tacua̱xãchi na tórü Coriarü ore yiĩxü̃ i ñaã ore i pexca̱x chaxümatüxü̃. 38Natürü ngẽxguma chi texé tama nüxü̃ cuáxchaü̃gu i ngẽma pemaã nüxü̃ chixuxü̃, rü name nixĩ i tama tüxü̃ pecuáxchaü̃. 39¡Rü ngẽmaca̱x, Pa Chaueneẽgüx, rü Tupanana naxca̱x peca i cua̱x na meãma nüxü̃ pixuxü̃ca̱x i norü ore! ¡Rü tama penachu̱xu na to i nagawa yadexagüxü̃ i duü̃xü̃gü! 40Rü perü ngutaque̱xegüwa, rü name nixĩ na meã penaxüxü̃ i guxü̃ma. Rü tama name i ngẽ́ma pexãũgatanü rü pegü ípetüexẽẽ.
Copyright
Learn More


text:
Chésopelloz
Chésopelloz a l'è un cumün svizzer del distret de Sarine (in tudesch: Saane), in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 1.67 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 120 abitant.
El cumün de Chésopelloz al se tröva a una altitüden de 620 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Autafond, Avry, Belfaux, Corminboeuf, Noréaz, Ponthaux.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Chésopelloz in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Kleindietwil
Kleindietwil a l'eva un cumün svizzer del circol aministrativ del Oberaargau, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'eva de 2.7 km².
Al prim de ginee del 2011 Kleindietwil e Leimiswil hinn staa agregaa al cumün de Madiswil. El celter abitaa de Kleindietwil al se tröva a una altitüden de 557 meter sura al livel del mar.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Kleindietwil in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Nago Torbole
Nago Torbole (Nach endèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha 2 863 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na süperfìce de 28 km², per 'na densità de 102 ab./km². El cunfìna coi cümü de Arch, Rìa del Garda, Mori, Molina di Ledro, Brentonech, Malcesine (VR).
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Coffrane
Coffrane a l'è un cumün svizzer del distret de Val-de-Ruz, in del Canton Neuchâtel. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 6.49 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 676 abitant.
El cumün de Coffrane al se tröva a una altitüden de 803 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Boudevilliers, Corcelles-Cormondrèche, La Sagne, Les Geneveys-sur-Coffrane, Montmollin, Peseux, Valangin. La popolaziun l'è in magioranza de lengua francesa.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Coffrane in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Bulgor
Bulgar (nom ufizial in italian: Bulgarograsso in Italian) a l'è on comun de la Provincia de Còmm, in del territòri de la piev de Appian. El paes l'è abitaa de 3 992 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 3,9 km² e 'na densità de 1 024 ab./km².
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Bulgar (CO) l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Rebeba
La rebeba (inscì anca in lombard oriental[1], per el Bergamàsch el Zappettini el la riporta come ribeba[2]; in lumbard uriental anca medafreda[3], zanforgna in milanes e olter dialett ucidentaj[4]) l'è un strüment müsegal idiofun faa sö de una strutüra de medall repiegada sura de lee, che la figüra 'me un ferr de cavall, inscì de fà sö un spazi liber in mezz al qual se cata 'na lamela sutil de metall che che de una banda a l'è marcada a la strutüra del strüment e de l'oltra l'è livra.
L'è un strüment spantegaa breech in tüt el mund cunt di carateristegh morfologegh devers; in Europa e India a ghe n'hemm segn a partì del XIV secul e l'è tipegh de la müsega del völgh. In Italia l'è assé spantegaa in Sardegna, anduve l'è cugnussüü 'me Trunfa o Trumba, e in Sicilia anduve l'è cugnussüü cume marranzanu e l'è de spess druvaa per cumpagnà i tarantell.
Vön di püssee impurtancc center de prudüziun de rebeb l'era a Boccorio, frazzion del comün de La Riva, in Pruvincia de Vercei, in Piemont, ai pè del Mont Rösa.
La rebeba d'incö la se suna in tri möd:
- se spissiga la lamela nurmalment e se möv la lengua (la manda föra vibraziun variabil cumpagnaa del bass son ünich e propi,
- se spissiga la lamela in tant che s'è dré a fà cress l'estenziun de la buca
- se spissiga la lamela in tant che s'è dré a bufà (la manda fö un son ünich e senza vibraziun)
Ligamm de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- The world's most complete Jew's Harp Collection
- Sunatur de rebeba (video youtube)
- (EN) Scacciapensieri - Jew's Harps from Europe and All Around the World
- (EN) antropodium.nl
- (EN) Storia de la rebeba
- (EN) Rebeba in aziun
- (EN) Jew's Harp
Riferimencc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Giovan Battista Melchiori, "Vocabolario bresciano - italiano", 1817, [1]; scaricàbil per entréch ché: [2] (rist. anast. del Giornale di Brescia, 1985)
- ↑ Stefano Zappettini, "Vocabolario Bergamasco-Italiano per ogni classe di persone e specialmente per la gioventù" - ed. Pagnoncelli, 1850 Bèrghem; : scaricàbil per entréch
- ↑ Diziunari Camün
- ↑ Vocabolario Milanese-Italiano, Libro 4


text:
Vipiteno
Vipiteno (Sterzing en todèsch; Stearzing en bavarés; Vipitenum en latì) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 5.799 abitàncc, 'na superfìce de 33 km² e 'na densità de 176 ab./km². El cunfìna coi cümü de Brennero, Campo di Trens, Racines, Val di Vizze.
A'l cumün de Vipiteno/Sterzing pertuchen anca i fraziun Tschöfs, Thuins e Ried. Già che Vipiteno/Sterzing el se tröa int un sit un puu particular, in tra tanc pass de muntagn, a l'ha semper avüü un impurtansa strategega e l'è semper stáa un center de cumerz ben impurtant.
Situasiù linguìstica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
Ils parcs svizzers
La basa legala per crear parcs d’impurtanza naziunala è en vigur en Svizra dapi il 1. da december 2007. Fin ussa èn vegnids creads 16 parcs, 4 ulteriurs parcs sa chattan en ina fasa preparatorica.
I dat trais categorias da parcs d’impurtanza naziunala: parcs naziunals, parcs natirals regiunals e parcs natirals da recreaziun. Quests trais tips han mintgamai caracteristicas e finamiras differentas.
Las differentas categorias da parcs
L’Uffizi federal d’ambient (UFAM) certifitgescha cun il label federal per 10 onns ils parcs ch’adempleschan las pretensiuns da la Confederaziun. Products e servetschs da quests parcs pon vegnir certifitgads da la societad purtadra dal parc cun in label per products, sch’il producent ademplescha tschertas pretensiuns.
Ina gronda valur per la cuntrada, la natira e la cultura
Las ritgezzas principalas d’in parc d’impurtanza naziunala èn auas e guauds multifars, abitadis rars sco palids, ognas e prada sitga ed er cuntradas d’ina bellezza unica sco ils auts dal Parc natiral dal Giura argovian u ils glatschers en il Parc Adula (GR). Las regiuns cunfinantas dals parcs naziunals ed ils parcs regiunals cumpiglian ultra da quai cuntradas cultivadas cun vischnancas intactas e patrimonis culturals valurus – sco la Clostra San Jon en la Biosfera Val Müstair (GR), in patrimoni mundial da l’UNESCO.
La populaziun sustegna il parc
Ils parcs naschan en ils chaus ed en ils cors da la populaziun. Ella sto dar l’impuls per la creaziun d’in parc e pir lura sustegna er la Confederaziun in project per in parc ch’ella certifitgescha cun il label federal dals parcs, sche tut las pretensiuns vegnan ademplidas. Las vischnancas èn represchentadas bain en las societads purtadras da mintga parc. Ellas han il dretg da trair las impurtantas decisiuns strategicas per il parc.
Mantegnair valurs e promover duraivlamain l’economia
Il princip dal svilup duraivel daventa in punct d’orientaziun per adina dapli vischnancas en Svizra. En ils parcs è quest svilup anc pli accentuà: Las vischnancas ch’appartegnan tar in parc èn anc pli conscientas da lur caracteristicas localas e regiunalas e da lur ritgezzas da cuntrada e natira. Tar questas valurs tutgan er las vischnancas sezzas e lur cultura vivida. Las vischnancas d’in parc creeschan ensemen cun ulteriurs partenaris visiuns e strategias co ch’ellas pudessan mantegnair questas valurs e profitar d’ellas per in svilup duraivel.


text:
Goumoens-le-Jux
Goumoens-le-Jux a l'è staa un cumün svizzer del distret de Gros-de-Vaud, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'eva de 1.29 km² e in del 2010 al gh'eva una popolazion de 43 abitant.
In del mes de mars del 2010 gh'è staa faa un referendum inde che i cumün de Eclagnens, Goumoens-la-Ville e Goumoens-le-Jux han acetaa de fundiss insema per furmà un cumün ünegh ciamaa Goumoëns. La decision le vegnüda efetiva el prim de lüi del 2011[1].
El cumün de Goumoens-le-Jux al se tröva a una altitüden de 585 meter sura al livel del mar e, quand che 'l faseva cumün desperlü, l'eva tacaa ai cumün de Bavois, Eclagnens, Goumoens-la-Ville, Oulens-sous-Echallens e Penthéréaz.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Amtliches Gemeindeverzeichnis der Schweiz püblicàt del Ufìcio Federal Svìser de Statìstica, vizitàt ai 17 de febrér del 2011


text:
Saicourt
Saicourt a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Giüra Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega francòfuna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 13.75 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 593 abitant.
El cumün de Saicourt al se tröva a una altitüden de 749 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Tramelan, Mont-Tramelan, Tavannes, Reconvilier, Saules, Sornetan, Châtelat, Lajoux, Les Genevez.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Saicourt l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1262 col nom de Zacurt.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Saicourt in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Sit del cumün de Saicourt


text:
Verùna
Verùna (Verona 'n italià e 'n latì; Vérone 'n francés; Verone 'n furlà; Bern, Dietrichsbern o Welschbern en todèsch; Bearn en cìmbro) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Verùna. El g'ha presapóch 256.110 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 206,63 km², per 'na densità de 1182 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bussolengo, Buttapietra, Castel d'Azzano, Grezzana, Mezzane di Sotto, Negrar, Pescantina, Roverè Veronese, San Giovanni Lupatoto, San Martino Buon Albergo, San Mauro di Saline, San Pietro in Cariano, Sommacampagna, Sona, Tregnago, Villafranca de Verùna.
L'è strersàda del fiöm Adige e la rèsta a 'an trentìna de chilòmetri del Lach de Garda.
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità de 'Verùna, somèa che la sàpe stàda fondàda dei Galli Cenòmani söndèn sit del neolìtich so le rìe del Adige. Dòpo l'è deentàda 'na colònia romàna (endèl an 49 prìma del Signùr ai verunés ghe vé dat la citadinànsa romàna), col nòm de Augusta. Piö tàrde amò, l'è stàda sóta i Ostrogòti, sóta l'impéro bizantì, e dòpo la conquìsta dei Longobàrdi l'è deentàda la séde de 'n dücàt importànte.
Sèmper a Verùna, 'ndèl an 774, Carlo Magno el g'ha mitìt fì a l'öltema rezistènsa dei Longobàrdi, minàda del Adelchi, fiöl del re Desiderio. Adelchi 'l sercarà de rifügiàs a Verùna ma a la fì ghe tocarà scapaà con cèsto feneserà 'l Régno dei Longobàrdi.
Monümèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità l'è stàda deciaràda patremóne de l'umanità de l'UNESCO per vìa de la sò strütüra urbàna e per la sò architetüra: Verùna l'è 'n bèl ezèmpe de cità che s'è svelöpàda de menemà e sènsa 'nterusiù per dumìla agn, e isé la g'ha 'ntegràt elemèncc artìstich de gran qualità de perìodi stòrich diferèncc.
'Ntra i monümèncc piö 'mportànti gh'è:
Archivi:
- Anfiteatro romano
- Catedràl gàtica (séc X)
- La céza romànica de San Zén
- Divèrsi palàs, come 'l Palazzo del Consiglio
- Castel Vècc
- Put Scalìger (1354)
Curiozità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Verùna gh'è stat ambientàt giöna de le piö famùze tragédie teatrài de William Shakespeare, el Romèo e Giulièta. En cèntro a la cità gh'è amò la cà 'ndóche, segónt la stória, stàa la Giulièta.


text:
Podolsk
Podolsk (in rus: Пoдóлbck) l'è na sità industriàla dla Rusia in dla regiòṅ ad Mósca, ch'la s cata a 43 km a sud dla capitàla. L'è bagnàda dal fiùm Pachra e la gh'à a 'l incìrca 180.000 abitànt (dat dal 2007).
Stòria
Podolsk la s è svilupàda a partìr dal vilaǵ ad Podol (Пoдoл in rus), fundâ in dal 1627. La zarina Catarìna II la gh'à pò dat al stat ad sità in dal 1791.
Bèṅ prima dla Rivulusiòṅ 'd Utóbar, Podolsk l'éra prima ad tut un sèntar industriàl, specialiśâ in dal cumpàrt mecànic, ròba ch'l'à mantgnû anc in di an dl'Uniòṅ Suviètica, quand la sità l'éra òṅ di pòi industriàl dla regiòṅ ad Mósca. In di ùtim an però l'à patî un cal ad gint (30.000 abitànt da méno rispèt al 1989).
La famìja Oulianov la vivéva a Podolsk e anc Vladimir Lenin al gh gniva da spés parchè al gh'iva na vila chè.
In dal 1971, Podolsk la gh'à abû al prèmi d'l Órdan dla bandéra rósa dal lavór.
Podolsk l'è al sèntar in dua al Ministér dla Diféśa Rusa al gh'à al sò Archìvi Sentràl.
In dal Setémbar dal 2007 l'à uspitâ i campiunàt ad pugilâ dal fémni e in dal 2018 la sarà òṅ di pòst in dua i s śugarànan al partìdi dal mundiàl ad balòṅ.


text:
This must be the place
This must be the place (Al pòst al gh'à da èsar qvést chè) l'è na cumèdia dramàtica dal 2011 ad Paolo Sorrentino, al prim film in Ingléś dal regìsta napulitàṅ. 'L è custâ vint-i-òt migliòṅ ad dòlar.
'L è stâ preśentâ a 'l 64śum Fèstival ad Cannes e 'l à vins siē Dàvid ad Dunatèl. Al tìtul ad cl'òpra chè la tōś al nóm da na canta dal 1982 di Talking Heads.
Sunt
John Smith, dit Cheyenne (Sean Penn), 'l è na rock star dal grup muśicàł di Cheyenne & The Fellows, na banda ch'la gh'à abû dimóndi sucès in di an Utànta. Adès al gh'à dâ 'n taj e al viṿ in na vila a Dublîn insém a sò mujér Jane (Frances McDormand) tgnénd a drē a qvél ch'a sucéd in bórsa. Anc s'al n fà piò al cantànt rock al cuntìnua listés a druàr al truc di tèmp indrē e al gh'à sèmp'r i làbar pîṅ ad rusét. La sò amìga mijóra l'è na ragasōla ch'la scólta la mùśica dark e ch'la s ciàma Mary (Eve Hewson).
Un dè i gh dìśan che sò pàdar, 'n ebrèi ch'al stà in di Stat Unî e che lò al n véd piò da trént'an, 'l è mis mâł e 'l è drē a murìr. Cheyenne al decìd acsè 'd andàr-'l a catàr ma quànd 'l è là al fà in sōl tèmp a tōr part a 'l sò funeràł anc parchè 'l iva sarnî na naṿ p'r al viàś e minga 'n aparéć par la sò paùra ad vulàr. In di ùlt'm an ad vita, sò pàdar al s éra mis a pascàr 'l uficiàł naśìsta ch'al gh 'n iva fat pasàr ad tut i culōr in di camp ad cuncentramènt durànt la secónda guèra mundiàla, Aloise Lange (Heinz Lieven). Cheyenne al decìd ad cuntinuàr al sò lavōr.


text:
Prutun
El prutun a l'è una partisela süb-atomica, cunt una carica eletrica pusitiva de 1,602·10-19 C, una massa de 1,672623×10-27 kg (a stem 1800 völt püssee de un eletrun), e un spin de 1/2.
El prutun a l'è classificaa in del grüp di bariuni, e l'è cumpost da trii quark (ud). La sò antipartisela la se ciama antiprutun, e l'è igual a lü, sulament che la gh'ha carica cuntraria.
El prutun a l'è vöna di partisei che furmen el nücli di atumi; in chimica e biuchimica. El prutun a l'è 'l iun de l'idrogen deslenguaa in de l'aqua.


text:
Postua
Postua (inscì anca in Italian) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de 574 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 16,7 km² e ona densità de popolaziun de 34 ab./km².
El paes el se tröva in de la Val Sessera, ai pee del Munt Barun (2044 meter) e al cunfin cun la Pruvincia de Biela (cumün de Anloch e de Cavril).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Postua l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Val d'Òssola
La Vall d'Òssola (italian: Val d'Ossola; todesch: Eschental), ciamada anca domà Òssola, l'è ona vall bella granda in de la Provincia del Verban-Cusi-Òssola, che la corespond pù ò manch al lett de la Tos. L'è compòsta de sett vall lateral principai: Vall Anzasca, Vall Antròna, Vall Bugnanch, Vall Dever, Vall Antigòri, Vall Formazza e Vall Vigezz. La Vall Isorn la vegn considerada ona vall minor. El pont d'inconter di vari vallad l'è Dòmm, el paes che l'è anca el "capploeugh" stòregh de la zòna. Alter center important de la vall a hinn Villa d'Òssola e Crevola d'Òssola. In de la Val d'Òssola a gh'è 38 comun e pussee de 67.000 abitant.
Cuntegnüü
Origin del nòmm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La prima voeulta in de la qual el compar el nòmm Òssola l'è a causa del geògraf grech Claudi Tolomee (vivuu in del II secol), che 'l nòmina ona Oskella Lepontíōn (i Leponz l'era la popolazion che la viveva là). In d'on'òpera geografica del VII secol (ciamada Geògraf de Ravenna), el nòmm de la vall l'è Oxilia.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Val d'Òssola l'è traversada del fiumm Tòs, che 'l ciappa aqua di riaa che vegnen giò di vari vall minor e poeu el finiss in del Lagh Maggior. La Val d'Òssola la confina con la Svizzera (canton Tisin e canton Valles) e con la Provincia de Vares.
De nòrma la vall l'è dividuda in Òssola de Sòtta, con capploeugh Vogògna, e Òssola de Sora, con capploeugh Dòm.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'edà antiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El capploeugh ossolan, Dòm, l'è ona città molto antiga, giamò capital di Leponz. Cognossuda cont el nòmm che 'l gh'aveva daa el Tolomee, Oscela, l'è stada poeu ciamada Domus-Oscelæ, del nòmm de la Gesa Collegiada del loeugh, denominada "Domus". De chì al nòmm italian, Domodossola, el pass l'è sempliz.
A bon cunt, tutta la vall la presenta i testimonianz de ona civiltà anterior a quella romana, grazie ai necròpol de Ornavass, Margoeuzz e Candòglia.
I invasion di Gaj hinn staa tant: l'influenza di parlad celtich l'è rimasta in di dialett del loeugh, che fann part del Lombard Occidental.
Intorna al 100 prima de Crist, fòrsi la zòna l'è stada el teater di battali tra i Roman e la trivù germanica di Cimber, terminaa con la vittòria del Cai Mari a Vercej (ma quella tesi chì l'è molto controversa, e l'è segutada incoeu domà de pòcch specialista). Dòpo quij fatt chì el domini roman in su l'Òssola l'è staa senza contrast; la vall l'è stada nominada Provincia Alpium Lepontiarum e Dòm l'è stada sed del procurador de August. In quell temp l'è stada fada sù la prima straa de collegament con la Vall del Ròdan.
Del Medioev a l'edà de Napoleon[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dòpo de la fin de l'Imperi Roman d'Occident, la zòna l'è stada de noeuv invaduda di barbar (Franch, Borgognon) e a la fin del V secol l'è stada occupada di Longobard che hann costruii la fortezza de Mattarella (i ruvin de la qual se troeuven anmò a Dòm e arent a la qual l'è staa faa sù el Sacro Mont Calvari). Dòpo i Longobard la vall l'è passada sòtta el Sacro Roman Imperi, e dòpo la soa division in trii tòcch, l'è finii in del Regn d'Italia.
In del 1014 la vall l'è stada donada de l'Imperador al vescov de Novara. La dominazion vescovil l'è durada trii secoi, in di quaj hinn minga mancaa di sconter cont i popolazion del Valles Alt. In particolar, la Val d'Òssola l'è stada conquistada de la Svizzera, cont el nòmm de Eschental, dò voeult: in del 1410-1422 e in del 1512-1515. El tòcch a nòrd, la Val Formazza (Todesch: Pomattal) l'è staa colonizzaa de popolazion todesch che vegniven del Valles (i famos Walser) che s'hinn spingiuu per tutt i Alp occidental, anca in del rest del Piemont e in de la Val d'Aòsta.
In quell period tucc i territòri del novares (donca anca la vall) hinn finii sòtta el comand di duch de Milan. Cont el passagg al domini viscontee, la nobiltà de Dòm l'ha voruu e ottegnuu la costruzion del castell de Vogògna, che l'è diventaa el center de podè in de l'Òssola de Sòtta. Quand che al comand de Milan hinn rivaa i Sfòrza, i vallad hinn staa dividuu in feudi de proppietà nobilar.
La dominazion spagnoeula l'ha portaa inveci lòtt civil, carestii e maladii. Gh'è segutaa on brev domini austriach fina a quand, cont el Trattaa de Worms (1743), tutt el Novares Alt l'è finii sòtta el Regn de Sardegna.
El Vòttcent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Napoleon l'ha daa on svilupp grand a la zòna grazie a la costruzion in del 1805 de la straa che la pòrta de Milan a travers el Sempion per rivà a Briga.
Tornaa i Savòia, in del 1818 l'è nassuda la Provincia de l'Òssola, che quand l'è staa faa el Regn d'Italia (1861) l'è stada taccada a quella de Novara.
El Noeufcent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Anca la costruzion del tunnel del Sempion l'ha segnaa ona svòlta importanta per l'economia de la vallada. I lavorà hinn finii in del 1905 e l'inaugurazion offizial, a la presenza del re Vittòri Emanuel III, la gh'è stada in del 1906.
L'è de granda importanza stòrica el fatt che 'l 10 settember 1944 l'è stada istituida la Repubblica partisana de l'Òssola, che l'è stada deciarada terra libera del domini nazi-fascista. L'è staa formaa on governo compòst de tucc im member del CLN e la gh'è stada la collaborazion de intelletuai antifascista important, compagn del Gianfranco Contini. Ma 'l 23 ottober de l'ann medemm la reazion todesca l'ha portaa a la fin de la repubblica, dòpo dì e dì de longh combattiment.
A partì del 1992 l'Òssola la fa pù part de la Provincia de Novara, ma de quella del Verban-Cusi-Òssola.
Parch[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In de la vall hinn staa instituii el Parch Natural de l'Alp Veglia e d l'Alp Dever e 'l Parch Nazional de la Val Granda. El Sacro Mont de Dòm l'è ona riserva natural e on patrimòni mondial de l'UNESCO (del 2003).
El clima[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Òssola l'è caratterizzada de on clima temperaa, che però l'è pesantement influenzaa di riliev alpin. I fattor che modifichen el clima di vari territòri de la zòna hinn tant. Tra quij chì la gh'è l'altitudin, el temp d'esposizion al Sô duranta el dì, la quantità di pioeuva e de vent. I vent secch e fregg del nòrd hinn frequent in inverna, anca se manchen minga i vent cald compagn del Favòni (Föhn in Todesch). De april a settember longh la vall inveci boffen domà di brev sempliz.
Anca la vesinanza ai lagh prealpin (Lagh Maggior, Lagh d'Òrta e Lagh de Margoeuzz) e a la Pianura Padana contribuissen a modificà 'l clima de la zòna. Infatt, i mass d'aria umida che se formen in quij sitt chì, cont el risalì i fianch di mont ossolan, pròvochen temporai violent: per quella reson chì l'Òssola l'è voeuna di region pussee piovos d'Italia.
Tucc i invern la nev la quatta i montagn principal e la contribuiss al sostentament di giazzee perenn compagn de quell del Mont Roeusa, menter l'è pussee difficil vedèlla in fond a la vall. In di ultim ann l'è aumentada la presenza de nebbia e de tempest, che pòrten on mucc de dann ai coltivazion e ai edifizzi.
El clima del fond de la vall, indove a gh'è i center abitaa principai (Dòm, Crevola d'Òssola, Villa d'Òssola) l'è caratterizzaa de invern fregg ed estaa cald, period longh de siccità segutaa de pioeuv abbondant. I precipitazion ingròssen i fiumm e i riaa, cont el determinà despess di alluvion, come quella che in de l'ottober del 2000 l'ha causaa la mòrt de tredes persònn in la frazion de Gond.
I lengov[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La lengua pussee doperada l'è l'Italian. La parlada stòrica de la zòna l'è 'l dialett ossolan. L'Ossolan l'è on dialett del Lombard Occidental, anca se di vòlt l'è consideraa domà ona variant del Ticines, anca se con di influenz del Piemontes. In de l'Òssola de Sora (in di territòri comunai de Ornavass, Prem, Formazza e Machignaga) se troeuven anca di comunità walser che parlen anmò el sò vegg dialett germanich.
I paes de la vall[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Antròna, Anzòla, Bacen, Banni Anzin, Beura, Bugnanch, Calasca-Castion, Cecch Moril, Craveggia, Crevola, Croeu, Dòm, Dravegn, Formazza, Machignaga, Malesch, Masera, Margoeuzz, Moncrestes, Montaschei, Ornavass, Pallanzen, Pedmelera, La Piev, Prem, Premosell, Re, Santa Maria, Sappiana, Trasquera, Trontan, Vanzon, Varz, Viganella, Villa d'Òssola, Villett, Vogògna, Zen.
Personalità legaa a la vall[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Antonio Rosmini, filòsof e teòlogh
- Gianfranco Contini, filòlogh
- Paolo della Silva, Capitan Real
- Silvestro Curotti, Alpin Medaglia d'òr al Valor Militar
- Massimiliano Blardone, sciador
- Alberto Fortis, cantautor
- Maurizio Oioli, skeletonista
- Alessandro Bastrini, giugador de folber
- Giorgio Spezia, ingegner e mineralogista
- Lorenzo Squizzi, giugador de folber
- Fra' Dolcino, eretich medieval
- Operazione Mato Grosso, moviment volontari educativ nassuu a Formazza
- Piero Scesa, giugador de folber
- Beppe Scienza ex giugador de folber, adess allenador
- Giovanni Maria Farina, profumee


text:
Cajöö
Cajöö o anca Cajöl (nom ufizial in talian: Caiolo) a l’è un cumün italian, de la regiun Lumbardia, in Pruincia de Sundri. Al gh'ha 1 085 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 33,4 km² e ona densità de 32 ab./km².
A l’è tacaa a Busaja, Caruna (BG), Castiun, Scedrasch, Fopul (BG), Piateda, Pustales e Sundri.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Cajöl l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Ceravall
Ceravall (Chiaravalle) a l'è ona località rural del comun de Milan. la se troeuva a sud-est de la città, in del territòri del Parch Agricol Sud Milan.
Fina al 1923 l'è stada on comun deperlee, cont el nòmm de Chiaravalle Milanese.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El primm nucli del paes l'è nassuu in del Medioev intorna a l'omònima abbadia cistercensa, arent a quella che al dì d'incoeu l'è la via San Bernard. Al temp la faseva part de la Piev de San Donaa.
Duranta el period napoleònich Ceravall l'è stada taccada a Milan, ma l'ha recuperaa l'autonomia sòtta el Regn Lombard-Venet.
In del 1841 el comun de Poasch (con la frazion de Sorighee) l'è finii in de la giurisdizion de Ceravall. In del 1870 l'è stada la vòlta de Nosed.
In del 1923, Ceravall l'è stada unida a Milan: noeuv ann dòpo, Poasch e Sorighee inveci hinn staa mettuu dent al comun de San Donaa.


text:
Caner
Caner (nòm uficiàl in italian: Cannero) a l'è un cumün de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula
El gh'ha ona popolaziun de 1 004 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 14,5 km² e ona densità de popolaziun de 69 ab./km².
El paes el se tröva lungh i spund del Lagh Magiur e 'l cunfina cun la Pruvincia de Vares (cumün de Brezz de Beder, Germignaga e Lüin). Ultra al center cumünal a gh'è vari fraziun, ciamaa Barbè, Cassin, Cegg, Donegh, Ugiogn, Pian Cassun e Punt. I isul che se tröven denanz al cumün e che hin ciamaa propi Castei de Caner partegnen, irunicament, al teritori de Canöbi.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Caner l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Sabiunèda
Sabiunèda (nòm uficiàl en Italià: Sabbioneta) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa.
El g'ha 4 251 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), con de 'na superfìce de 37,4 km² e 'na densità de popolasiù de 114 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Casalmaggiore (CR), Cumsàch, Rivarolo del Re ed Uniti (CR), Spineda (CR), Viadàna.
Ai 7 de löi del 2008, Sabiuneda l'è stàda 'nserìda — 'nsèma a Màntoa — endèla lìsta dei patremóne de l'umanità de l'UNESCO, per la sò caraterìstica ecesiunàla de éser 'na cità de fondasiù, fàda sö 'n poch de piö de 30 agn, sö ùrden del prìncipe Vespasiano I Gonzaga. Segont l'UNESCO Sabionéda la reprezènta 'n ezèmpe perfèt de aplicasiù de le edèe rinascimentài sö come che la g'harès de éser progetàda 'na cità ideàla.
Galerìa de foti[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Sabiunèda l'è mostràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Sionainn
El fiüm Sionainn (in ingles Shannon) a l'è el fiüm püssee lunch de l'Irlanda. El spartiss l'ovest de l'isula (pruincia de Connacht) del süd e de l'est (Leinster e Munster). A l'era una via de cumünicaziun impurtanta giamò in del passaa, tant che el Tolomeo l'aveva metüü in di sò map. A l'è lunch 259 km e'l nass in del munt Cuilcagh, in sül Shannon Pot, in del Cavan. El va per la püssee part a süd, ma a la fin el va a l'impruvista a ovest, el traversa Limerick, per finì dent in de l'Ucean Atlantich cunt un esuari bel lunch (113 km).


text:
Festival europeic da chors da giuvenils a Basel (2. part)
- Dumengia, 17.7.2016, 14:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 17.7.2016, 14:03, RTR
Dals 4 fin ils 8 da matg 2016 è stà a Basel il 10avel festival europeic da chors da giuvenils.
18 chors d'uffants e da giuvenils da l'Europa, la Russia, la Tirchia e da l'Indonesia han dà 40 concerts. RTR ha registrà dus concerts, quel en la claustra da Mariastein e quel en il Dom dad Arlesheim.
En l'emissiun purtain impressiuns dal concert dad Arlesheim cun il titel «Frischwind». Nus udin: Knabencantorei Basel, Cor Infantil Amics de la Unio da la Spagna e Chor da giuvenils Tutarchela ord la Georgia. Lura anc trais producziuns dal concert d'avertura en il Casino Basel: Mädchenkantorei Basel, Jugendchor jutz.ch e Bogaziçi Jazz choir Istanbul/Tirchia.
Redacziun: Giusep G. Decurtins


text:
Gianna Nannini
La Gianna Nannini 'l è na cantànta rock itagliàna nada a Séna al 14 ad Śugn dal 1954.
Biugrafìa
La sò infànsia e i prim pas
La Nannini la nas a Séna al 14 ad Śugn dal 1954 in dla cuntràda d'l Òca. Fióla ad Danilo Nannini, ch'l éra un famóś industriàl dulsàri, e ad Giovanna Cellesi, l'è la surèla più granda d'l ex pilòta ad Formula 1 Alessandro Nannini ch'l iva córs par la Benetton in di an Nuànta (a s al véd in dal vìddeo ad Bomboloni mèntar 'l è drē a magnàr un bumbulòṅ).
Da śóvna la stùdia a 'l licèo sientìfic e la tóś dal lesiòṅ ad pianufòrt a Lucca. In séguit la spatìna a Milàṅ par tacàr la caréra in dal mónd dla mùśica, studiànd cumpuśisiòṅ da Bruno Bettinelli, vèć mìstar ad Riccardo Muti fra i àtar. In dla sità lumbàrda la s eśibìs in soquànt lucài stòric cuma l'Ustarìa dl'Uperéta, al Simi e al Rós e la cgnós al muśicìsta blues Igor Campaner ch'al s metrà a sunàr sèg e ch'al scrivarà soquànti braṅ dal disc Malafemmina.
Gl'eśòrdi
La taca bèn prèst a preśentàr-as a soquànti cà discugràfichi. Claudio Fabi e Mara Maionchi dla Numero Uno i la màndan da Gino Mescoli ch'al la tōś cuma vóś p'r al grup Flora Fauna Cemento (guidâ par Mario Lavezzi), e cun lì lōr la rigìstra al lâ B Stereotipati noi dal sìngul Congresso di filosofia. Cun cal braṅ lè la và a Un disc par l'Istâ dal 1974.
Turnàda indrē da Fabi, l'incìd sèg al sò prim àlbum umònim in dal 1976, par l'etichéta Ricordi, cun l'artìsta tuscàna ch'la scriv mùśichi e tèst, quist chè ch'i tōśan da spés al parti dal dóni, cuma in dla canta Morta per autoprocurato aborto. Al prudutór al rèsta sèg anc in dal sucesìṿ Una radura... dal 1977 in dua la Nannini la lavóra cun la PFM in tri braṅ: Basta, Frenesia e Riprendo la mia faccia.
I an Utànta
Al prim sucès grand dla Nannini 'l è al sìngul America, gnû fóra in dal 1979 e mis dèntar a 'l àlbum California, prudót par Michelangelo Romano, ch'al vèra a la cantànta tuscàna i us dal marcâ europeo. In dla cupertìna dal disc a ś véd la Statṿa dla Libertà ch'la gh'à in pugn un vibradór a stéli e strisi.
In dal 1981 'l è al tùran ad G.N. (al sò inisiài), prudót par Roberto Cacciapaglia, e al sìngul tirâ fóra Vieni ragazzo al gh'à 'l unór 'd andàr a 'l Festivalbar dal 1981, rivànd secónd. In cal stés an la ś mét cun al manager śvìsar Peter Zumsteg, ch'al restarà sèg par vint-a-tri an. I dū i dâṅ vita a l'etichéta Gienne. In cal mèntar la scriv la culóna sunóra dal film Sconcerto Rock ad Luciano Manuzzi.
Cun al prudutór Conny Plank, in dal 1982 la rigìstra 'l àlbum Latin Lover ch'al cunférma 'l sucès europeo dal rock dla Nannini, specialmènt in Germâgna: al 12 'd Utóbar la tîṅ un cuncèrt a 'l Rockpalast 'd Essen. Al disc, gnû fóra in cal mèntar, al riva a véndar 250.000 còpi.
In dal 1983 la rèsita in dal film Sogno di una notte d'estate ad Gabriele Salvatores p'r al quàl la scriv anc la culóna sunóra insém a Mauro Pagani (dū di sò braṅ i èṅ Lontano e La luna).
In dal 1984 a vèṅ fóra Puzzle, al sò sèst disc, e l'è la sò cunsacrasiòṅ. Prima la fà al vìddeo dal braṅ Fotoromanza (dirèt p'r al regìsta fraréś Michelangelo Antonioni) e pò la partìs p'r un tour europeo ch'al gh'à dimóndi sucès. La fà na tapa anc a 'l Montreux Jazz Festival. Fra Agóst e Utóbar l'è in Itâglia e la fà sù quèl cuma na quarantìna ad cuncèrt e tarśènt mila spetadór a 'l incìrca.
Al sìngul Fotoromanza, jutâ dal vìddeo, al s piàsa al prim pòst dla clasìfica par dū méś e al vins a 'l Festivalbar, a Vóta la Vóś e a 'l Telegàt, mèntar Puzzle al s mantîṅ par siē méś fra i déś àlbum vindû da piò dla hit-parade dal bèl paéś. Anc in di marcâ ad léngua tedésca la và fòrt: dópi disc 'd òr fra Germâgna, Śvisra e Àustria.
In dal 1985 'l è la vòlta 'd un disc dal viṿ, al dópi Tutto live, cun al registrasiòṅ di cuncèrt ad Berlîṅ, Montreux, Séna, Lucàran e Dortmund.
In dal 1986 a vèṅ fóra al disc Profumo (Parfùm), che, tirâ in avànti dal sìngul Bello e impossibile (Bèl e impusìbil), al ciàpa dū disc ad plàtin, òṅ in Àustria e Śvisra e un disc 'd òr in Germâgna. Al braṅ Avventuriera al vîṅ druâ pò cuma siggla dal prugràma spurtìṿ Il Processo del Lunedì (Al Prucès dal Lunadè) 'd Aldo Biscardi.
Profumo al vîṅ mis dèntar a la prima racòlta dla Nannini, Maschi e altri (Masć e àtar), e in d'l Avrìl dal 1987 al và al prim pòst in dal clasìfichi gréchi ma al vìddeo, in du a ś véd na Nannini in patàja mója andgàda ad sudór cla naśa ad cuntìnuṿ na camìśa da óm, al vèṅ cinsurâ in ucaśiòṅ dla Pasqua urtudósa. La compilation la vénd un migliòṅ e mèś ad còpi anc par via dal nóṿ sìngul: I maschi (I masć).
In d'l Aṿtòṅ dal 1998 in di negòsi a s pōl catàr Malafemmina (Fémna malfamàda) ch'al gh'à dèntar al sìngul Hey bionda (siggla dal Festivalbar), na canta ch'la tōś ad mira al dóni suldâ.
I an Nuànta
Par l'edisiòṅ itagliàna di mundiài ad balòṅ dal 1990, Gianna Nannini, insém a Edoardo Bennato, la canta Un'estate italiana. In Aṿtòṅ a véd la luś al nóṿ àlbum dla cantànta senéśa, Scandalo (Scàndal) prudót par Dave M. Allen (ch'l iva laurâ in dal pasâ, fra i àtar, cun i The Cure). Al gh dà na maṅ anc Piero Pelù di Litfiba in di braṅ Madonna welt e Spiriti amanti mèntar al làpis ad Roberto Vecchioni al firma Sorridi e Due ragazze in me.
Dòp 'n àtar live (Giannissima dal 1991), la Nannini la fà gnir fóra X forza e X amore (Par fòrsa e p'r amór) in dal 1993, un lavōr ch'al véd in dal braṅ Radio baccano, cantâ insém a Jovanotti, al sò punt ad fòrsa.
In dal 1994 la tōś la laurèa in Létri e Filuśufìa a l'Università dla sò sità e la manifèsta par Greenpeace còntra 'l guéran francéś ch'l iva fat in cal mèntar di esperimènt nucleàr a Mururoa.
Al lavōr dal 1995 'l è Dispetto (Daspèt), antisipâ p'r al sìngul dimóndi furtunâ Meravigliosa creatura, traśmìs da tut al ràdio dòp la meśanòt dal Cavdàn dal 1995. In d'l àlbum a s cata incóra al vèć rock di inìsi ma anc la tradisiòṅ tuscàna cum in dal pès Ottava vita, ch'al gh'à dèntar di arciàm dal Lamento del carbonaio, e 500 anni, ch'l arcòrda 500 catenelle d'oro, àtar braṅ pupulàr tuscàṅ. In dal disc, i lavóran sèg Mara Redeghieri di Ustmamò, Francesco De Gregori (ch'al scriv al tèst ad Ninna nera) e Dave Stewart di Eurythmics. N'atra canta impurtànta l'è la cover Lontano lontano ad Luigi Tenco, lèta cun na ciàṿ rock.
In dal 1996 la fà catàr in di negòsi la sò secónda racòlta uficiàla Bomboloni. 'L an dòp la lavóra a 'l prugèt Short Opera insém a Andrea Bocelli, tuscàṅ anca lò. In dal Setémbar dal 1998 a vèṅ fóra Cuore, prudót par Fabrizio Barbacci. In di prim méś dal 1999 al sò vìddeo Un giorno disumano al vèṅ cinsurâ par via dal sèni dimóndi crudi.
Discugrafìa
Àlbum
- Gianna Nannini 1976
- Una radura... 1977
- California 1979
- G.N. 1981
- Latin Lover 1982
- Puzzle 1984
- Profumo 1986
- Malafemmina 1988
- Scandalo 1990
- X forza e X amore 1993
- Dispetto 1995
- Cuore 1998
- Aria 2002
- Grazie 2006
- Pia come la canto io 2007
- Giannadream - Solo i sogni sono veri 2009
- Io e te 2011
Racòlti
- Maschi e altri 1987
- Bomboloni 1999
- Perle 2004
- GiannaBest 2007
dal Viṿ
- Tutto live 1985
- Giannissima 1991


text:
Bas
Una bas a l'è un cumpost chimigh che'l gh'ha di prupietà basigh in acordi ai diferent definiziun de "bas" che gh'hinn staa in del temp.
Cuntegnüü
Bas segund la teuria de l'Arrhenius[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per l'Arrhenius del 1887[1] a hinn bas i cumpost che liberen per dissuciaziun in de l'aqua jun OH-. A l'incuntrari, un acid a l'è el cumpost che'l libera i H+. Burlen dent in quela definiziun chì tücc i cumpost che nurmalment ja ciamum bas per i prupietà curusiv e iritant (e, anca, el saur amar): bas fort 'me l'idrossid de sodi e l'idrossid de putassi.
Bas segund la teuria de Brønsted-Lowry[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El chimigh danes Johannes Nicolaus Brønsted e l'ingles Thomas Martin Lowry, in del 1923, aveven pübligà in manera indipendenta una teuria sura el cumpurtament di bas e i acid buna per tücc i sulvent, minga dumà per l'aqua.[2]. La definiziun de bas a l'è divegnüda: "una bas a l'è una sustanza che la pö ciapà un prutun d'un acid". E l'acid a l'è dunca el cumpost che'l ced el prutun.
Cun la teuria de Brønsted-Lowry el cuncent de basicità al vegn estendüü anca a cumpost che prima se pudeva minga spiegà perchè eren di bas. Per esempi l'amuniaca: NH3 + H2O → NH4+ + OH- L'amuniaca la ciapa via a l'aqua un prutun, e inscì la gh'è la furmaziun in sulüziun d'un jun idrossid.
Bas segund la teuria del Lewis[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ancamò, la teuria de Brønsted-Lowry a l'è minga larga assee per tirà dent tücc i cas de cumpurtament basigh perchè a l'è limitada dumà a l'interscambi di prutun. La dis nigota di reaziun 'me quela intra el trifluorür de bor e l'amuniaca.
- H3N: + BF3 → H3N→BF3
In de la teuria del Gilbert Newton Lewis, enunziada l'ann [[1923][3] e desvilüpada in del 1938, una bas a l'è "una sustanza che la dà un dubiet eletronigh d'un'altra sustanza chimiga che l'è l'acid. De l'üniun de l'acid cun la bas la gh'è la furmaziun d'un ligam cuvalent
Referenz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Arrhenius Svanta August, On the Dissociation of Substances Dissolved in Water. Zeitschrift fur physikalische Chemie, I, 1887 p.631 [1]
- ↑ {{Johannes Nicolaus Brønsted, Some Remarks on the Concept of Acids and Bases. Recueil des Travaux Chimiques des Pays-Bas, 42, 1923 pg. 718-728 [2]}}
- ↑ Mudel:Gilbert Newton Lewis, ''Valence and the Structure of Molecules''. The Chemical Catalogue Co, 1923


text:
Santa Maria (VB)
Santa Maria (nòm uficiàl in italian: Santa Maria Maggiore) l'è un cumün de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula.
El gh'ha ona popolaziun de 1 273 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 53,1 km² e ona densità de popolaziun de 24 ab./km².
El se tröva in de la Val Vigezz, de la qual l'è 'l center pulitich e religius. Un toch del sò teritori a l'è drent al Parch Naziunal de la Val Granda.
L'è tacaa ai cumün de Cravegia, Dravegn, Malesch, Mascira, Muncrestes, Zén e Truntan e 'l cunfina anca cunt el Cantun Tisin (cumün de Vergelet e Camp).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Santa Maria l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Québec (pruinsa e nasiù)
Ol Québec (Quebec in Ingles; Kupek in Cree; Kupaik in Inuit), suernominàt la Belle Provincie, l’è öna pruinsa e dal 2006 pò öna nasiù francòfuna del Canada.
Cuntegnüü
Geograféa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol Québec l’se tróa 'n del tòch a matina (èst) del Canada sö i rie de ‘l Atlàntech e l’ cunfina co i Stacc Ünìcc a mesdé (sud) e co i ótre pruinse canadése del New Brunswick a matina (èst), de Terranova a mut (nòrt) e de 'l Ontario a sira (òvest).
Ol Québec l’è quase töt pianegiànt e ‘l tòch piö a mesdé l’è caraterişàt da la al del fiöm San Lorèns che l’ se slarga fò a fà ü estüare pròpe grant. L’è pròpe sö i rie del fiöm che la stà la gran part de la popolasiù quebecuasa e che i se tróa i sità piö ‘mportànte: la capitàl Qubéc e la gran sità de Montreal.
Ol Québec l’è la pruinsa piö granda del Canada e la segónda per popolasiù (piö o méno sèt miliù de persune) dòpo 'l Ontario e i abitàncc del Québec i è ciamàcc Québécois i òmegn e Québécoise i fómne.
La lèngua[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- In del Québec se parla per lo piö 'l Fransés e la lèngua üficiàla l’è pròpe e dóma ‘l Fransés, desà che ‘n Québec ‘l Inglés l’è mia lèngua üficiala; ol Québec de fati l’è l’ünica pruinsa del Canada che la recognòs mia 'l Inglés come sò lèngua üficiala.
- In Québec i stà però pò piö de mès miliù de persune che i gh’à come lèngua màder 'l Inglés e i è ciamàcc Anglo-quebecoise.
- I gh’è po’ sirca 160 méla persune che i parla amò i lèngue di nativi.
Ol Francés del Québec l’è stai portàt dai imigràcc fransès riàcc in Québec in di sècoi XVI – XVIII e che i vegnìa per lo piö da i tère a mut – sira (nòrt -est) de la Fransa, perciò ol Francés del Québec l'è basàt er lo piö sö di patois d’oil, sura de töt normand, picard, poitevin e saintongeais.
La stòria: da la preistòria a la Nouvelle France[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol Québec l’éra abitàt şamò 2000 agn prima de Crést e sömèa che i prim esploradùr riàcc in Québec da l’Eüròpa i sìes istàcc i Vichinghi, po’ fòrse i è riacc pò i Normani, ma de sìgùr gh’è che in del 1524 Gioàn da Verrazano ‘ntàt che l’ sircàa tra la Florida e Terranova öna via che l’ la menès ‘nfina al Pacìfech l’è menimà finìt in del estüare del San Lorèns e l’à scuprìt ol Québec che la söbet ciamàt Nouvelle France che l' völ dì Nöa Fransa.
Ol Jacques Cartier, che l’ rìa ‘n del 1534, l’è ‘l prim esploradùr di tère del Québec e a chèl època abitade da popolasiù ‘ndigene come i Inuit, Irochés (Mohawks), Innus, Cris, Algonchì, Atikamekw, Mi'kmaq, Ürù-Wendat, Abenaki, Malécites e Naskapi.
Ol Cartier l'à esploràt la al del fiöm San Lorèns in del 1535, ma la prima colonia l' stacia fundada dóma ‘n del 1540.
A chèl època col nòm de Canadà se intènt dóma la al fiöm San Lorèns e da lé i Fransés i rierà fina al Mar di Caraibi, desà che i conquisterà öna fèta de tèra 'n del mès di Stacc Ünìcc per lo piö la al del Misisipi, che le rierà şó fina a la Lüisiana e a New Orleans. La Nouvelle France l'éra facia dal Québec, da l'Acadia e da la al del Misisipi.
La storia: ol Québec sóta i 'nglés[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol Québec l'è restàt fransés ‘nfina al 1763, quando a la fì de la Guèra di Sèt Agn l'è pasàt a i Inglès: co la Proclamation royale del 1763 i ‘nglés i à stabilìt che ‘n Québec la religiù üficiala l’éra dóma chèla Protestànt e i pòscc statài i spetàa dóma a i protestàncc.
I à però döşìt a la svèlta ricognòs, col Acte de Québec, la lèngua fransésa e la religiù catòlega in del 1774 per pura che i Québecuas i ciapès a fà di riòlte compàgn di colòni di 13 colònie americane che i sarès prèsto dientàcc i Stacc Ünìcc.
Dòpo che i è nasìcc i Stacc Ünìcc i colòni 'nglés che i völia restà fedéi a la Gran Bretagna i s’è rifügiàcc a sira del Québec e l'è nasìt isé l' Ólt Canada (adès Ontario) e ‘l Québec l’è dientàt ol Bas Canada. L’è nasida isé la distinsiù tra ü Canada ‘nglés e ü Canada fransés, legalişàda col Costitutional Act del 1791.
Ol Costitutional Act però l’à mia portàt la democrasia e la parità tra Inglés e Fransés, tat che ‘n del 1834 ol Parti Patriote l’à presentàt a i istitusiù britàneghe ü docümènt con 92 richièste per rià a igà ü Gouvernement Responsable, cioè ü goèrno che l’ pödès fà desperlü i legi e catà fò i ministri per ol Bas Canada, menimà de ès sèmper töt in di mà del goernadùr inglés.
I canadés - fransés i lamenta pò che l’éra malfà per lur riaga a ciapà di tòch de tèra in di nöf teritòre che de manimà i vegnia conquistàcc a sira (est).
In del 1835 l'è riàt ol Lord Gosford per tratà con chèi del Parti Patriote che i èra facc i richièste, ma dòpo che Londra la s'è refüda ach adóma de considerà i 92 richièste, l'è s-ciopada fò riolusiù guidada dal Louis-Joseph Papineau. Pò i canadés – inglés de ‘l Ólt Canada i se ribelàcc a i ‘nglés e i éra güidàcc dal William Mackenzie, ma i dò riòlte i è però stace schisade da i Inglés.
L’è da chèl momènt ché che i canadés - fransés i taca a emigrà in di Stacc Ünìcc tat che in del sécol XIX piö de ü miliù de canadés - fransés i è ‘ndàcc in di Stacc Ünìcc.
Da Londra l’ ria alura ‘l Lord Durham per fà ön inchièsta che la porterà al famùs rapòrt Durham, ‘ndóe se sögeria de asimilà i Francés e per fal gh’éra de mèt ‘nsèma i dù Canada, chèl inglés e chèl francés.
In del rapòrt Durham se lès ach che i Canadés fransés i èra ü pòpol inferiùr, sènsa stòria e sènsa cültüra.
Isè ‘n del 1840 Londra l’à otàt l’Act of Union che l’ à decidìt de mèt insèma i dù Canada con ü parlamét adóma, 'ndóe che i Canadés inglés e i Canadés fransés i gh’avrès üt l’istès nömer de depütàcc, ach se la popolasiù franséşa l’éra de piö de chèla ‘ngléşa.
Pròpe ‘n chi agn lè i ‘nglès i à tacàt a ciamàs Canadès e i Fransès, che i s’è fàa ciamà dóma Canadés da piö de 200 agn, per mia ès confondìcc, i à tacàt a fas ciamà Canadès fransés.
In del 1849 l’è nasìt ‘l prim goèrno responsàbel, ma uramai i Canadès fransés i éra de méno de chèi ‘nglés: ol goèrno responsàbel per lo mèno l’à però permetìt de mantègn la calma tra i dò anime del Canada e dal 1864 s’è tacàt a parlà d'öna üniù federala che la gh'è söbet piaşida a Londra.
La storia: la Confederasiù Canadéşa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Isé, co l’Acte de l’Amérique du Nord britannique, s’è creàt öna confederasiù canadeşa che l’è stacia proclamada ol prim de löi del 1867: a i dò Canada, che i à cambiàt nòm, dezà che ‘l Bas l’è dientàt ol Québec e l’ Vólt l’è dientàt ‘l Ontario, i s'è tacàcc ‘nsèma pò 'l Nöf Brunswick e la Nöa Scosia.
La creasiù d'ü Stat Québecuas, ach se pruinsàl, l'à permetìt a i Canadès fransés de riaga a perdès mia 'n del nömer sèmper piö grant di Canadès Inglés, desà che 'n del Québec i gh'è riàcc a conservà la magiuransa e a goernàs alméno 'mpó desperlùr, ach se i éra sèmper sóta ü goèrno sentràl bèl fórt.
La lège costitusiunàla del 1867 l’à confermàt i dispozisiù che i permètia de ricognòs ol caràter particolàr e diferènt del Québec, de fati la ricognusìt ol Code civil du Québec, ol Còdes sivìl del Québec, l’à permetìt de dovrà ‘l Fransés in del Parlamènt e in di tribünài del Québec.
In del 1931 ol Canada l’è dientàt indipendènt dòpo che ‘l Règn Ünìt, co l’Statüt de Westminster, l’à fai nas ol Commonwealth.
Apéna l’è s-ciopàda fò la crisi del Utùer 1970, ol goèrno federàl l’à proclamàt la lège marsiàl e l’à tacàt a mèt ‘n galéra la zèt sènsa
La Gendarmerie royale du Canada (GRC) l’à trafegàt in manéra mia legàl cóntra i ‘ndipendentìst canadés cóme l’è pò stacc stabilìt da la Comisiù Keable.
In del 1976 l’è ‘ndàcc al potèr ol prim goèrno secesiunìsta güidàt dal René Lévesque che ‘n del 1980 l’ ghe riàt a tirà ‘n pé ol prim referèndum per l’indipendènsa del Québec
In del 1982 ol Québec l’à refüdàt la nöa Costitusiù Canadéza.
In del şögn del 1995 ol BQ, ol Parti Québécois, e l'Asiù Democratéga del Québec i à portàcc inàcc ü referendum per l'indipendènsa del Québec. Al referendum ol NO l’à enşìt dóma per ol 0,8% (50,4%) piö o méno 45.000 vóti.
In del 2006 ol goèrno sentràl canadés l’à döşìt ricognòs ol status de nasiù al Québec e i sostenitùr de l’indipendènsa i à prometìt che i turnerà a domandà ün óter referendum. E s'è pò saìt che fòrse in del referèndum del 1995 ghe sarès istài dét di imbroiàde fàcie da la Option Canada, öna spéce de organizasiù mèsa clandestìna del goèrno federàl
La bandéra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La bandèra üficiala del Québec, suernominada le Fleurdelisé, l’à gh’à öna crus d’arşènt (che la diènta bianca sö la stòfa) sö ü fónt blö; sö töcc i quàter quarcc blö gh’è sö ü fiurdalìs d’arşènt, che l'è 'l sìmbol de la Nuovelle France.
La crus d’arşènt la stà a significà ü paìs catòlech e l’è ü sìmbol che l’nas in del mèdioéf, menimà ‘l colùr blö, a parti dal an méla, l’ regórda la Fransa.
La bandèra l’è stacia istitusiunalişada dal goèrno de Maurice Duplessis, ol 21 de şenér 1948.
I óter sìmboi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol motto del Québec l’è Je me souviens che l’ völ dì me regórde.
Ol Québec l’ gh’à mia ün ino üficiàl, ma se considera Gens du pays di Gilles Vigneault come ino e de spès l’è sunàt sura de töt dai ‘ndipendentìst.


text:
St. Martin (GR)
St. Martin (in rumanc: Sogn Martin) a l'è un cumün sgüisser del distret de Surselva, in del Cantun Grisun. A'l gh'ha pü u manch 31 abitant e una süperfis de 22.93 km², e 'l se tröva a una altitüden de 1003 meter sura 'l nivel del mar.
El cumün de St. Martin a l'è tacaa ai cumün de Duvin, Lumbrein, Safien, Suraua, Vals, Vignogn e l'è staa l'ültem cumün in de l'intrega Sgüissera a vess pruidüü de la lüs eletrega.
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sit el se tröva sü de la Luchnern, una gura bela strècia che la mena in de la Val de Valser. A l'è cunpunüü de svariaa grupìt de cá, spantegaa de chi e de la, ch' al didincö, tanc, hin remagnüü sensa gent. El grupèt de cà, 'l pü a nord, el se ciama Sankt Martin, ciuè San Martin. Püssee a süd, gh'em Gadenstatt e Lunschania, a manca e a drissa del Ren Valser. Sü in scima a la pared del munt, gh'è Mont (1469 m), Mariaga (1601 m) e Travisasch (1'689 m.). El grupèt de cà pü a süd el se ciama Bucarischuna (1167 m).
L'andament istoregh de la pupulassiun l'è indicaa in de la tabela chi desuta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ St. Martin in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- St. Martin in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Vittòri Amedee II de Savòia
El Vittòri Amedee II de Savòia (Turin 1666 - Rivoli 1732) l'è staa el prim Re de la cà savoiarda: con lù la scomenza ona succession che la se pò vedè in de la Tavola di Re de cà Savòia.
Fioeu del Carl'Emanuel II in del 1690 l'è entraa in guerra contra la Francia, ma l'è staa desconfigiuu diversi voeult per poeu vess constrengiuu a trattà la Pas de Turin in del 1696.
In de la guerra de succesion spagnoeula l'è staa ancamò contra la Francia e cont la pas de Utrecht in del 1713 l'ha ottegnuu la Sicilia cont el titol de Re. Cinch ann pussee tard, però, i Austrìach ghe ciamaven l'isola in cambi de la Sardegna, e l'è staa inscì che del 1718 i Re de cà Savòia s'hinn ciamaa Re de Sardegna.
In del 1730 el cedeva el sò trono al fioeu Carl'Emanuel IV.


text:
thecollecti on
eCol l e c t i on Ce c i l Hi g g i nsAr tGa l l e r y&Be df or dMus e um hous e st hefine s tc ol l e c t i onofpa i nt e df ur ni t ur ede s i g ne dbyBur g e sf or hi sownus e . i si nc l ude st heSl e e pi ngBe a ut yBe d, t heNa r c i s s usWa s hs t a nda ndadr e s s i ngt a bl e , a l l f r om Bur g e s ’ ownbe dr oom, a swe l l a sapa i rofc a bi ne tdoor s , awa r dr obea ndaz odi a c t he me dbook c a s e . ec ol l e c t i ona l s o i nc l ude sat ul i pv a s e , ade c or a t i v es i l v e rde c a nt e r , as e tofkni v e sa ndf or ks , a ne na me l l e ds i l v e rbr a c e l e t , a ndas e tof 30z odi a c t he me dt i l e s . eAr tGa l l e r y&Mus e um a r es ubj e c tt oa£6. 6mi l l i onr e de v e l opme ntpr oj e c twhi c hwi l l s e e t hec ompl e t er e f ur bi s hme ntoft hef a c i l i t i e s . i swi l l r e s ul ti nt hec r e a t i onofane wWi l l i a m Bur g e sGa l l e r y , de s i g ne d t ohous et hi sout s t a ndi ngc ol l e c t i on. I mage : Zodi a cTi l e-Pi s c e sbyWi l l i a m Bur g e sf r om t heCe c i l Hi g g i nsCol l e c t i on


text:
Пocлe perиcTpaции y Bac пoяBиTcя BoзMoжHocTb дoбaBляTb cюдa Bce пoHpaBиBшиecя Ha caйTe MaTepиaлы. ЭTo бyдeT Baш пepcoHaлbHый kaTaлor пeceH, Toлbko для Bac. Tak бyдeT пpoщe HaxoдиTb HyжHoe пpи пoBTopHoM пoceщeHии caйTa.
Accordi a cura di Marco Corti m.corti@tiscalinet.it>
POOR ITALIA
MIm SOL RE
E i sann tütt luur, e i fann tütt luur,
MIm SOL RE
baloss e canàja, barbuni, dutur
sistemen el mund intant che ìnn dree a mangià
diventen gentil quand i dröven de ciulà
Sempru incazzà cun la facia verda
sempru prunt a vend anca la merda
sempru prunt da fa la roba giüsta
e pö de dree g'hann sempru scià la frusta
REm FA DO
Vann in Tailandia in lecc cui tusanett
REm FA DO
e pichen la sua perché fùma i sigarett (2v.)
SOL RE DO
RIT. E disen poor italia poor italia
SOL RE DO
e disen poor italia poor italia
SOL RE DO
e disen poor italia poor italia poor italia
SOL RE DO
prunta la cruus per chi che sbaglia
Prunt a sparà a chi prova a fa quei cos
apena gh'è un prublema la büten indè 'n foss
apena el va söe se caghen adoss
l'è la filosofia per creed de vèss baloss
I se scandalisen perché gh'è la guera
i büten giò i fiöö in de la rùdera
te varden crepà cun scià una cinepresa
e pö se scùnden tücc deent in giesa
i hann rubà tütt quel che gh'era de rubà
i hann metù in galera e i ha tacà a caragnà (2v.)
RIT. E disen poor italia poor italia
e disen poor italia poor italia
e disen poor italia poor italia poor italia
prunta la cruus per chi che sbaglia
Se va mal quei cos ghe l'hann cul güverno
se va mal tùcos ghe l'hann cul Padre eterno
se 'l fa cold i voren l'invernu
se 'l fa freec che vaden all'infernu
Voren la calma e fann dumà casott
crumpen tùcos e ghe va mai ben nagott
disen che luur ciapen òrdin de nissöen
e fann tütt quell che g'hann dì in television
Pasen la vita a pisà cuntra 'l veent
perché l'impörtant l'è mai vèss cuntent (2v.)
RIT. E disen poor italia poor italia
e disen poor italia poor italia
e disen poor italia poor italia poor italia
sempru in prima fila quand finis la bataglia


text:
10 03
Ol dé 10 de mars l'è 'l 69 ( 70 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 297 dé a finí l'an.
Ul dí 10 de mars al è ul dí da pòost 69 ( 70 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 297 dí a finí l'an.
Cuntegnüü
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
988 - (chèst o ergü óter dé del mes de mars) Catalunya: Borrel II al renöa mia al zürament de fideltà al rei Franch: al diénta, de facto, cont independent e al scumensa a inconiá muneda pròpia; chèsta independensa la confirmarà legalament ol tratat de Corbeil (1258).
241 aC - mar Tiré, apröf i ísole Égade: i romà i trà zò la flota cartasinesa: la finiss la pröma guèra pönega.
1959 - ol Tibet: daspus de 10 agn d'ocüpassiú Sinesa ghe scumensa öna reölta che la costarà la vida a sentenér de miér de sitadí e che la portarà a l'esili ol dalai-lama Tenzin Gyatso.
1977 - Ithaca (Nöa York, SÜA): ün equip d'astrònom de la Üniversità de Cornel, lideracc per Jame L. Eliot, la confirma l'esistensa d'anej al öltant del planeta Ürà.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1854 - Polença (Mallorca): Miquel Costa e Lobera, pueta Majorchí.
1452 - Sos (Aragó), Spagna: Ferran ol Catòlich, rei de la Corona d'Aragó.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1923 - Barcelona: Salvador Seguí i Rubinat ol Bagaj del Söcher, aocat laoralesta Català, sassinat (n. 1886).
1995 - Barcelona: Ovidi Montlor i Mengual, atur e cantant alcoià (n. 1942).
1832 - Evesham (Worcestershire), Granda Bretagna: Muzio Clementi, compositur.
1872 - Pisa, Itàlia: Giuseppe Mazzini, polítegh, periodesta e patriota italià.
1940 - Moscòa, Rössia: Mikhaïl Bulgàkov, scritur.
1962 - Madrid, Spagna: Joan March i Ordinas, cuntrabandesta e finansér Majorchí.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Diada de solidarità col Tibet
Efeméride astronòmeghe[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1982: i 9 planete del Sistema Solar i forma öna conzunsiú planetària che la consistiss in del fat che töcc i è al istess costat del Sul.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Grandvaux
Grandvaux a l'è staa un cumün svizzer del distret de Lavaux-Oron, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'eva de 2.95 km² e in del 2010 al gh'eva una popolazion de 1985 abitant.
In del mes de mas del 2009 gh'è staa faa un referendum inde che i cumün de Villette, Cully, Epesses, Grandvaux et Riex han acetaa de fundiss per furmà un cumün ünegh ciamaa Bourg-en-Lavaux. La decision le vegnüda efetiva el prim de lüi del 2011[1].
El cumün de Grandvaux al se tröva a una altitüden de 489 meter sura al livel del mar e quand che'l faseva cumün desperlü, l'eva tacaa ai cumün de Cully, Forel, Meillerie (FR-74) e Villette.


text:
Foligno
Foligno (Fulginium en latì; Fuligni 'ndèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Umbria, en Pruvìncia de Perugia. El g'ha presapóch 56.036 abitàncc, 'na superfìce de 263 km² e 'na densità de 274,7 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bevagna, Montefalco, Nocera Umbra, Sellano, Serravalle di Chienti (MC), Spello, Trevi, Valtopina, Visso (MC).
La Cità de Foligno l'è 'l cèntro 'ndüstriàl e comerciàl piö 'mportànt de la Valle Umbra e 'l centro de comümicasiù principàl de töta la regiù.


text:
Zwickau (Šwikawa in lusazian; Cvikov in cech; Ćwików in polacch stòrigh) a l'è ona città todesca de la Sassònia, in del distrett de Chemnitz. La cunta 91 564 abitant (dato del 31. Dic 2013).
A Zwickau, che l'è de origin slava, l'è nassuu el composidor Robert Schumann (1810-1856). L'è on important center per l'estrazion del carbon e per la produzion de automòbil: chì l'è stada fada la prima fabbriga de Audi. Duranta el period de la Repubbliga Democratiga Todesca vegniven prodòtt i Trabant, adess inveci gh'è di fabbrigh de la Volkswagen.
- ↑ Statistisches Landesamt des Freistaates Sachsen – Bevölkerung des Freistaates Sachsen jeweils am Monatsende ausgewählter Berichtsmonate nach Gemeinden (Hilfe dazu)


text:
Abadìa
Abadia Sarìt (Abbadia Cerreto in italiàn) l'è un cumün de la pruincia de Lod, Lumbardia, cun 289 abitant (dàto del Dic 2015 [1]) .
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El num Abadia el gh'è perché sül só teritóri a gh'era un'abasìa benedetina, e Sarìt perché gh'era pien de Quercus cerris.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Abadia Sarìt l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Tarascon (FR-13)
Tarascon (Tarascona 'n italià; Tarascón en spagnöl; Tarascó 'n català) l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. L'è capolöch del del cantù omònim e 'l fa part del circondàre (arrondissement) de Arles e del dipartimènt de le Bouches-du-Rhône. El g'ha 'na popolasiù de 13 105 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 73,97 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 3 méter a 'na altèsa màsima de 200 méter s.l.m.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
Procida
Procida (en napoletà: Proceta) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Campania, en Pruvìncia de Napoli. L'è sitüàt so l'ìzola che pórta 'l stès nòm. El g'ha presapóch 10635 abitàncc, 'na superfìce de 4,1 km² e 'na densità de 2593.90 ab./km².
L'ìzola de Procida la g'ha 'na superfìce de 3,7 km². El perìmetro, töt frestaiàt, el mizüra presapóch 16 km. El teretóre del cümü el cuàrcia zó töta l'ìzola e pò a 'l izolòt lé tacàt de Vivara (0,4 km²). Le dò ìzole le fà part de le ìzole Flegree. sitüàde endèl golf de Napoli.


text:
Christina McHale
La Christina McHale (Teaneck, 11 ad Maǵ dal 1992) l'è na tenìsta americàna, prufesiunìsta da 'l Avrìl dal 2010. L'è élta 170 cm e la péśa 58 chilo. La dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs a dū maṅ.
La stà a Englewood Cliffs in dal stat dal New Jersey ma da pìcula l'à pasâ sinc an a Hong Kong parchè sò pàdar al lauràva là. L'è bòna ad dascórar anc in spagnôl e 'n pôc in Cinéś mandarèṅ. A gh piàś scultàr al rap e l'hip-hop.
In dla sò caréra l'è rivàda a èsar la nùmar vint-quàtar dal mónd al 20 'd Agóst dal 2012. L'à vins un turnèo ITF a Róma in dal 2011.
Caréra
In dal 2010 qvéi 'd Indian Wells i gh dànan na carta salvàdga ma lē la pèrd a 'l prim tùran da la Vania King par 5-7 3-6. In Avrìl la pasa al qualificasiòṅ a Charleston baténd la Galina Voskoboeva 6-1 6-3. In dal tablòṅ prinsipàl la bat subìt la rusa Alla Kudrjavceva e pò la s in prufìta dal bandòṅ dla Viktoryja Azaranka ch'la gh dà a muć in dal secónd sét quànd l'éra avànti 6-2 2-2. In dal tèrs tùran la pèrd da la Melanie Oudin 4-6 0-6. A Stanford la céd a la Samantha Stosur a 'l secónd tùran. In Agóst la s fà strada a Cincinnati parchè la bat prima la Nadia Petrova 7-6 5-3 bandòṅ e pò la giapunéśa Ayumi Morita 6-2 6-4. A 'l tèrs tùran la vèṅ batùda nét 6-1 6-1 da la Kim Clijsters. A Quebec City la riva in semifinàl (2-6 2-6 da la Tamira Paszek) e a Tokyo la và fóra subìt par maṅ dla Flavia Pennetta 3-6 1-6. La sèra 'l an a 'l 115śum pòst dla clasìfica dal fémni.
In dal 2011 la pasa 'l qualificasiòṅ a Brisbane ma la pèrd pò a 'l prim tùran da la Roberta Vinci 2-6 6-7. Incóra na vòlta la śōga a Indian Wells par via dna carta salvàdga. Prima ad pèrdar a 'l tèrs tùran da la Nadia Petrova la s cava la sudisfasiòṅ ad bàtar la Svetlana Kuznecova (nùmar trédas dal mónd) par 7-6 7-6. A Charleston la fà méj d'l an prima rivànd a i quàrt baténd la Daniela Hantuchová 7-6 6-1 ma pò la céd a la Jelena Janković 2-6 0-6. A Róma la pasa 'l qualificasiòṅ faghénd arbasàr la crésta a la Coco Vandeweghe mandàda a cà 6-1 6-4 ma pò la léva bandéra biànca cun la Francesca Schiavone (nùmar sinc dal mónd) ch'la vins a 'l secónd tùran 6-3 6-1. La pèrd incóra da n'atra itagliàna, Sara Errani, a 'l prim tùran dal Roland Garros ma chè la pōl pròpria ruśgàr-as gl'ungi parchè l'éra avànti 5-0 in dal tèrs sét, faghénd anc la furba a n sgnand briśa al bucìni nóvi a la bulgnéśa. A Birmingham (èrba) la rumagnōla la la manda incóra a cà, 7-6 4-6 6-2 a 'l secónd tùran. Par lē secónd tùran anc a Wimbledon: dòp avér batû l'Ekaterina Makarova 2-6 6-1 8-6, la pèrd pò da la Tamira Paszek. A Carlsbad (Stat Unî) la cata a 'l tèrs tùran na Agnieszka Radwańska cun al diav'l adòs ch'la la sćiànca 6-1 6-0. A Cincinnati la fà 'l cólp baténd la nùmar òṅ dal mónd Caroline Wozniacki 6-4 7-5 ma pò la céd a la Nadia Petrova. La danéśa la s tōś l'arvìnsida sèg baténd-la in di quàrt a New Haven. La Christina la pasa dū tùran a gl'US Open mandànd a cà Aleksandra Wozniak e Marion Bartoli prima ad lasàr strada a la Marija Kirilenko 2-6 3-6. La finìs la stagiòṅ da nùmar quarànta-dū dal mónd.
La taca al 2012 pardénd a 'l secónd tùran a Auckland (1-6 1-6 da la Svetlana Kuznecova) e a 'l tèrs tùran a gl'Australian Open (2-6 0-6 da la Jelena Janković). In Favràr la pòrta a cà facilmènt i sò dū singulàr ad Fed Cup śugâ cóntar la Rùsia Biànca: 6-0 6-4 a la Nastas'sja Jakimava e 6-0 6-1 a la Dar'ja Kustova. A Doha la ciàpa incóra la paga da l'Agnieszka Radwańska (6-1 6-1 in di quàrt). A Indian Wells la bat l'Elena Vesnina 6-3 7-5 e la Petra Kvitová 2-6 6-2 6-3 ma pò la pèrd p'r un pēl da l'Angelique Kerber 3-6 6-3 6-7. In Avrìl la vins incóra dū punt p'r al sò paéś impgnâ in Ucraìna cóntar Lesja Curenko e Elina Svitolina. In sla tèra ad Madrid e Róma la và fóra a 'l secónd tùran ad òpra dla Samantha Stosur e dla Marija Šarapova. A 'l Roland Garros la vins al prim sét cóntar la campiunésa in carga Na Li ma pò la céd 6-3 2-6 1-6. A Birmingham e Eastbourne i èṅ al rusi Elena Vesnina e Anastasija Pavljučenkova a mandàr-la a cà a 'l secónd tùran. A Wimbledon la pasa dū incóntar prima ad lasàr strada a l'Angelique Kerber 2-6 3-6. La finìs mâl 'l an cun quàtar prim tùran a Cincinnati, US Open, Pechîn e Uśàka.
Al 2013 al taca a 'l arvèrsa par lē pròpria cum 'l éra finî al 2012. L'americàna la fà sù àtar tri pìm tùran a Auckland, Sydney e Australian Open. A Parì la pèrd a 'l secónd tùran da la Marion Bartoli 7-5 6-1. A Doha la taca bèṅ al turnèo vinsénd facilmènt cóntar la Vera Duševina 6-1 6-2 e la Lucie Šafářová 6-4 6-2 ma pò la vèṅ asfaltàda 6-0 6-0 da la nùmar òṅ dal mónd Viktoryja Azaranka. A Indian Wells e Miami la mùcia sù dū secónd tùran (6-4 4-6 1-6 da la Marija Kirilenko e 7-6 1-6 3-6 da la Roberta Vinci), incóra pèś a Charleston in dua la Varvara Lepchenko la la manda fóra subìt 3-6 6-4 2-6. La taca la stagiòṅ in sla tèra rósa a Madrid pasànd p'r al qualificasiòṅ. A 'l prim tùran la bat la Shuai Peng cun al puntéǵ ad 7-5 5-7 6-1 ma pò la n pōl far gnint cun la Marija Šarapova (pò finalìsta) ch'la vins 6-1 6-2. A Róma la fà sua in dū sét la partìda cóntar la Karin Knapp par pò catàr la nùmar siē dal mónd Sara Errani. La bulgnéśa la la bat a fadìga in tri sét 7-5 5-7 6-2 dòp avér butâ a gl'urtìghi sinc match point in dal secónd sét (l'éra avànti 7-5 5-2 e servìsi).


text:
Òra
L’Òra (Ombra in Itagliàn) l'è la part scùra ch'a ś véd da 'd là 'd un còrp quànt qvést chè al ś mét in mèś fra la luś e ch'la śòna là, in manéra che la fònt luminóśa la n pòsa minga pasàr da cl'atra banda.
La fórma e 'l aspèt dl'òra i càmbian a secónd ad quànt l'è élta la luś e dla sò diresiòṅ, da 'l dimensiòṅ dal còrp in cunfrònt a la luś (s'l è più grand o più pìcul) e s'la daśvèṅ da 'n punt sōl o da na fònt più granda (in gènar 'l è acsè). In dal prim caś l'òra la gh'à 'n aspèt tut cumpàgn, in c'l àtar caś in di bórd al négar 'l è più ciàr.
Talete 'l à druâ l'òra par tōr al miśùri dal piràmidi di egisiàṅ e da 'd lè 'l è vgnû fóra al sò teuréma famóś.


text:
Germagn
Germagn (nòm uficiàl in italian: Germagno) a l'è un cumün de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula.
El gh'ha ona popolaziun de 187 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 3,0 km² e ona densità de popolaziun de 62 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Cäsàal dlä Cort Cèrä, Luréa, Umegna, Quarna de Sura.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Germagn l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.