text:
Ciavenna
Ciavenna (parnonziaa [tʃa'vena] in del dialett local; Chiavenna in Italian; Clavenna in Latin, Bregajòtt e Romancc; Kleven in Todesch antigh) a l'è on comun de la Provincia de Sondri.
El gh'ha 7 379 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona superficia de 11,1 km² e ona densitaa de 665 ab./km².
El se troeuva al center de la val cont el nòmm istess, arent al fiumm Mera, a la biforcazion di strad per i pass del Spluga e del Maloeuggia. A l'è on center turistich e industrial e l'è 'l capo-linia de la ferovia che la riva de Còlegh.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El nòmm latin del paes, Clavenna, el vegn de clavis, pròppi perchè Ciavenna a l'era la ciav d'acess a la Rezia (l'attual Svizera). Duranta el period roman l'era fòrsi el capploeugh de la tribuu di Bergalee, e l'era drent al territòri de Còmm. I sò pass portaven de l'Italia a Còira e Munegh de Baviera.
In del medioev la deventa vun di center lombard de la resistenza bizantina contra i Franch. Poeu, longh i secoj, la cambia de spess patron, finna a la conchesta de la Republica di Trii Legh. Chì rivarann on fracch de inteletuaj talian protestant, grazie a la libertaa de cult present in del Staa.
Depos la rivoluzion francesa, Ciavenna la va-dent in de la Republica Cisalpina e de lì in poeu la seguirà i sòrt de la Lombardia.
I strad[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I strad e i piazz pussee important del center de Ciavenna a hinn:
- Part di Fraa (it. via Cappuccini)
- Part de Mezz (it. via Dolzino e via Pedretti)
- Part de Pos (it. via Lena-Lerpenti e via Cappuccini)
- Piazza Canton (it. piazza Pestalozzi)
- Piazza Dogana (it. piazza Bertacchi)
- Piazza Granda (it. piazza Castello)
- Piazza Noeuva (it. piazza Crollalanza)
- Predegiana (it. via Pratogiano)
El portegh de la Collegiada de San Lorenz el ven ciamaa i monument.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Ciavenna el se ved in de la tabela chi de sota:
Abitàncc censìcc
Nòt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.
Bibliografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Giacinto Caligari, Chiavenna in dialetto, Ciavenna, Centro Studi Storici Chiavennaschi, 1970.


c: text/html

text:
Na përson-a tant cara, ch’a l’ha salvame la vita pì ‘d na vira, me fratel spiritual, a l’é mancà ier matin. Adess i peuss nen, i veuj nen scrivi ambelessì. Alora i pijerai congé dai me vintesingh letor con ël paròle d’Elio Vittorini: “Ci vorrebbe silenzio, silenzio per parecchie generazioni”.
Jer i l’hai provà l’istesse sensassion ëd doe sman-e fà, precise. Da la matin a eut ore a la sèira a eut e mesa a l’é stàita tuta na corsa: e për ël Rosin-e, e për ël travaj (bej proget ëd tradussion, ën cost moment, o për dì mej a l’é tut l’ann ch’am rivo dij bej proget, interessant e da vempe la testa), e për giuté n’amis ch’a ancamin-a n’atività neuva.
E come doe sman-a fà véner i l’hai lession con Soffietti, e ‘dcò costa a l’é na ròba ch’i veuj pronté da bin – pì da bin ch’as peul, pròpi come l’angagg a scrive ën piemontèis.
E parla quàich minuta con papà e mama dla possibilità d’avèj na badante. Na “bela” ròba ch’im impegn a fé diventé realtà an pòch temp – com ch’i l’hai dije a mama jer, i n’avreve nen damanca ënt in doman, i n’evi damanca adess.
E peui va a oghe la récita dla cita cita – l’ùltima da cita, a dila tuta, chila che stèmber qu’en a sarà già al medie –, e fà sòn e fà lòn. Tuta na corsa, na corsa longa ën dì.
Prim arsultà: ier sèira la cita granda a l’ha dime “allora oggi puoi dirti bravo”. Ben, a peul esse, im lo conced.
Scond arsultà: scrive ant l’agenda life plan, che për mi a l’é ën sintagma important. Life plan a veul dì dòp a la corsa fërmesse na minuta, pensé verament, pensé da bin a lòn ch’i veuj ch’a-i càpita ancora ‘nt la mia vita. (Lùn-es i l’avìa lesù coste paròle, ch’a buto ën pressa ën prospetiva tante ròbe – tute ‘l ròbe, a dila tuta, meno cole verament, verament – ma verament – importante.)
Ecco: a la finitiva, a penseje bin, ij di come jer, ij di fàit ëd corse sensa fin a l’han costi doi bèj arsultà: che la cita granda am dija, bele se nen an manera direta, “brav” (vagneme ‘l rispet ‘d cole doe përson-e quand ch’a saran grande essend ël but pì important ëd tuj, për mi) e che mi im ferma n’ora o doe o tre o bele na sman-a a pensé da bin lòn ch’i veuj fé da grand e lòn ch’i peuss fé për j’àit.
A l’é merco ‘d sèira, a l’é tard. A la finitiva a-i na farìa gnente se mi i butèissa nen n’artìcol ambelessì, come tuj ij merco. Ël mond a andarìa anans pròpi ant l’istessa manera, a cambierìa gnente.
Già. Giust. Ma a-i chërserìa ën pòch d’erba ën sël santé ëd cost blògh. Mach pòca, motoben pòca, quasi da nen ancòrsisne. Ma se i sautèissa ën merco alora n’àuta vira i podrìa dì l’istess: përchè i deuv scrive quat righe ambelessì, quat righe ch’a cambio nen ëd na virgola la vita ëd gnun? A sarìa nen mej vardé la television, lese ën lìber o andé a cogiesse? A farìa nen pròpi l’istess?
Nò.
A farìa nen franch l’istess. Përchè për ël mond, as capiss, a cambierìa gnente, ma për mi é, e come! A son ses agn e ën tòch che tuj ij merco, ch’a-i càpita lòn ch’a veul, ambelessì a-i seurt ën tòch. Dël viré pì pensà, dël vire meno; dël vire ch’am pias ëd pì, dël vire ‘d meno: ma ën tute ‘l manere a-i é. Na tradussion, na drolarìa, ën video, na recension: tuj ij merco i son obligà a ricordeme che ‘l piemontèis për mi a esist, a l’ha ën sens precis, a l’é na part dla vita.
Minca tant am ven ën ment cost pòst, scrit quand ch’i tornava, coa ën mes al gambe, da na smana passà a gieughe a fé ël professionista ‘d gòlf. Da n’Autogrill i l’avìa scrivù doe righe, col merco, mach për dì che cost blògh a l’é viv qualonque ròba a-i càpita, mach për dì – com ch’i dij stassèira, tornà da ën dì golfìstich dëstravis e piasos (i l’hai conossù Baldo, i l’hai passà ël dì con ën car amis golfista) – che l’erba a chërs nen ën sël santé dël me piemontèis.
Ant j’ùltime sman-e i ston dedicand pì temp a un proget dël Rosin-e (tramudé na veja oficina part ant në studi médich e part ant n’alògg) che a Tesi & testi. A më smija ‘dcò ‘d nen passé bastansa temp con ël cite. Sensa conté che véner i l’hai lession con Soffietti e i veuj rivé preparà mej ch’as peud.
Tante sensassion, a la finitiva, velocità, proget, avnì. If everything seems under control, you’re not going fast enough (se tut a smija sota control, it vèj nen bastansa fòrt), com ch’a dis Mario Andretti. E son a peud esse vèj, i discut nen, e a l’é na ròba ch’am pias quand ch’a càpita (a l’é ël concet ëd fluss, ant na paròla). Tutun, an costi cas i l’hai l’absògn ëd fermeme un moment, pensé na minuta e peui torna parte.
L’oficina a j’era la cusin-a dël convent dël Rosin-e, fin-a al 1920 quand che nòno Giovanni a l’ha catà la ca për fene la soa fàbrica. E ambelelì a j’era dj’ordior. Stòrie ‘d na vòta, ma già mach costi doi fàit am fan apassioné al proget ëd trasformassion. I l’hai pòch temp për pensé ma a mnirà na ròba magnìfica.
Pròpi ier sèira i l’hai dëscurbì che al temp dël fascio ël nòm “via delle Rosine” a j’era stàit cambià an “via XXVIII Ottobre”. Am pias pensé ch’a sia stàit un dispet a l’euvra e a la memòria ëd doi sìndich socialista ch’a stasìo da coste bande sì (un dij doi a j’era nòno, l’àutr Angelo Menzio, ancor viv a col temp). Bin, ël Rosin-e a son pì fòrte che tuti ij fassism.
Gnenti, i vurìa dì doe paròle ansima a lòn ch’am capita adess, mersì d’avèj-je lesùe.
Vilma, na cara amisa ch’a masenta ‘l Rifugio La Scola, a l’ha scrivù na conta, na stòira ‘d vita dël Langhe. I la but, scrita an langhèt, sì sota.
—
Darera a la ciovenda, ëdcò stamatin le fe a mangio nen mach l’erba, ma ‘dcò le fior ëd magiorin-a.
Mafalda a deuv porteje ën pastura, ma paid squasi tuti ij di Teresa a deurm ëncora.
A l’é la tersa o la quarta vòlta che Mafalda a braja da ‘n fond a l’era: “Teresa, ven-ti?” Na fe, doe, tre e jë sponta Teresa ëncora ërdërmìa.
Amise se doe, tròp amise përchè Mafalda a peussa ëndé ën pastura sensa Teresa; dòp ëndran a scòla ën ritard.
Ma ‘nta sentila a maestra com che a rus; ma voràise bin a veul cò dì divide ël banch e la minacia ëd quàiche bachëttà ënsima a le man.
Teresa a l’é precisa, tëmoresa, a piora për pòch se quaidun a aussa la vos; Mafalda a sa come difendila e as para svicia dij braj ëd soa mama.
Decisa, svicia, soa mare a dis che a smija un picàt da bross, mai fërma; a l’é cò la pi cita dla niò.
Teresa e Mafalda son chërsùe stand a në s-ciòp un-a da l’àutra, son fòrse doe bele fije e ën bel di son truvasse a esse doe cugnà, un-a ën Langa ënsema a n’òm che a fava ‘l masoé, l’àutra ën Fransa con në spos che a l’ha portala mach vint’agn fà a fé crese fior al pòst dl’uva.
Doe cugnà d’a stessa leva, sempre amise, che son vursusse bin tuta la vita, voghindse nen tute le vòlte che voravo, ma scrivindse e pendsandse da lontan.
Stassèira son tute doe sì, sì davanti a mi, setò a un tavo eë na cusin-a cita, ma tròp gròssa për lor doe adess. A son sì a contesse còse che mach lor a san, beicandse ij cavàj bianch e le man ën pò stòrte.
A son bele, grupò ënt’a soa amicissia, vestìe quasi precise, cite e ën pò curve, mi i-i bàico e son orgojosa che sio ën tòch dël me mond.
Ës voghivo nen da tròp tamp, a l’han 83 ani adess, son mia mòma e mia mògna e seu che se mi i saro j’euj sento lontan Mafalda che a braja a teresa: “Ven-ti?”
I l’hai pruvà a viré an nòsta lenga costa canson, ch’i l’hai dëscurbì mersì a cost film, che a soa vòlta i l’hai dëscurbì mersì a un coment casual dla cita granda, a la qual la soa professorëssa ‘d latin e grech a l’avìa parlajne.
Na caden-a longa (bele che “tanti anej a ten-o nen”, për dila con Montale), che për mi an cost moment a l’ha doi significà: la cita granda, che con ij sò dissèt agn an rivanda a tuta fòrsa a veul naturalment (e giustament, e as capiss) pijé ël vòl; e papà, ch’i l’hai tirà su da ‘n tèra dumìnica ‘d sèira sentend quasi nen ëd pèis (“era bello il panorama visto dall’alto“).
Na caden-a longa (“Pare e Mare / quat grand, / eut ëpceron…“), un vòl sensa fin.
—
Papà e mama car, mi i part
iv veuj bin ma i part
i l’avreve pì nen na cita
stassèira
Mi i scap nen, i vòl
capì bin: i vòl
sensa fuma e sensa àlcol
i vòl, i vòl
Chila am vardava ier
anchieta, sagrinà, me mama
come se a sentèissa
an realtà a l’avìa tëmma
a l’avìa capì
I l’hai dit ch’i stasìa bin
l’aria seren-a an pien
chila a l’ha fàit finta ‘d nen
e me papà impotent
a l’ha soridù
Pa torné andré
slontanesse un pòch ëd pì
a Gard a-i é n’àutra stassion
e a la fin l’Atlàntich
Papà e mama car, mi i part
iv veuj bin ma i part
i l’avreve pì nen na cita
stassèira
Mi i scap nen, i vòl
capì bin: i vòl
sensa fuma e sensa àlcol
i vòl, i vòl
An sla me stra im ciam
se papà e mama a sospeto
che le mie larme a son colà
le mie promësse e l’anvìa
dë andé anans
Chërde mach an mia vita
tut lòn ch’a l’é stàit promëttume
përchè, anté e come
ansima a cost treno ch’a part
minca moment
A l’é dròla costa gabia
ch’am blòca ‘l sen
i peuss pì nen respiré
sòn am ampediss
ëd canté
Papà e mama car, mi i part
iv veuj bin ma i part
i l’avreve pì nen na cita
stassèira
Mi i scap nen, i vòl
capì bin: i vòl
sensa fuma e sensa àlcol
i vòl, i vòl
Lalalalalala
lalalalalala
lalalalalala
i vòl, i vòl
A nòstr amis René Agagliate a l’é sempre piasuje la montagna e, particolarment, marcé ant la natura. A l’é për lòn che, quand a l’ha vëddù cost lìber, a l’ha catalo sùbit.
Doe paròle an sël lìber: l’Appalachian Trail a l’é un senté ëd 3.500 chilométer ch’a traversa quatòrdes ëstat american, da la Georgia al Maine, ël pì important dij senté a longa percorensa. (A l’é stàit ël senté pì longh dël mond. Adess a esist ël Sentiero Italia ëd 6.166 chilométer.) An pòche paròle, ël seugn ëd tuti coj-lì ch’a-j pias la natura e l’aventura. E bin, Bill Bryson con sò amis Katz a l’ha përcorune na bon-a part e a l’ha archujì ant un lìber ij sò arcòrd.
René a l’ha ‘ncaminà a fé ‘d tradussion dij tòch ch’a l’han frapalo ‘d pì. Ambelessì ël prim. Bon-a letura!
A l’é un fàit, për mi come për tanti, che tante idèje – mìnime o nò, importante o nò, vajante o nò – a ven-o ant la dòcia. Bin, pròpi pijand an man lë shampoo a l’é vnume an ment ëd virene l’etichëtta an piemontèis. Alora parèj, për gieugh, ancheuj i vardoma com ch’a sonrìa e a smijerìa n’etichëtta piemontèisa.
(L’etichëtta original a l’é an fransèis përchè ch’a ven da la Còrsica.)
GARNIER
Ultradoss
SHAMPOO
a l’estrat ëd tijeul
Sensa paraben – sensa silicon
ESTRAT NATURAL
a pòrta dosseur e splendor
CAVÈJ NORMAJ
—
GARNIER
Ultradoss
a l’estrat ëd tijeul
Vera arseta ‘d vitalità për ij cavèj normaj, lë shampoo Garnier Ultradoss a cobia ‘l tijeul, conossù për soe qualità adossiente e soa richëssa d’euli essensiaj, a na strutura pura e mossanta che a angreva nen ij cavèj.
Arsultà: ij vòstri cavèj a son brilant e a fan ël pien ëd vitalità. A artreuvo tuta soa energìa e soa dosseur an tocandje.
CREÀ SENSA PARABEN E SENSA SILICON
NA DOSSEUR ESTREMA GAVÀ DAL CHEUR DJ’ERBO
Për Ultradoss, Garnier a l’ha sernù e otimisà dj’agent lavant d’orìgin vegetal ant na fòrmula ùnica che a pòrta dosseur e rispet ai cavèj.
GARNIER A S’ANGAGIA PËR L’AMBIENT
RIDUSSION DL’EVA E DJ’ARFUD: ël consum d’eva dle fàbriche ch’a produvo cost amolin e j’arfud generà a son stàit diminuì rispetivament dël 16% e dl’11% tra ‘l 2005 e ‘l 2010.
ANGAGEVE ‘DCÒ VOIÀUTRI: preferend la dòcia al bagn, i consomreve tre vire meno d’eva. I dareve ‘dcò na man a dësfende l’ambient fasend an manera che cost amolin a ven-a riciclà.
ECOAMBALAGI
Rëscontré ij nòstri consèj Ultradoss ansima a www.garnier.com
INGREDIENT: eva, sodio lauriletere solfà, acid cìtrich, cocamidopropyl bataina, idròssid d’amòni, cloruri ‘d sòdio, àcid giàun 3, bensoà ‘d sòdio, idròssid ëd sòdio, polyquaternium-10, àcid salicìlich, estrat ëd fior ëd tijeul sarvaj, àlcol benzìlich, linalol, glicòl propilénich, geraniòl, citronellòl, glicòl esilénich, hexyl cinnamal, profum/fragransa.
Atension: da nen bèive.
Da nen lassé a la portà dle masnà.
An cas ëd contat con j’euj, srenseje subit.
SÈNTER CONSEJ CONSUMADOR GARNIER
Nùmer verd 0 810 666 333
250 ml
Harold a l’avìa përdù conossensa ma a j’era ancor viv. Ant la soa ment a scorìo vision come a càpita ant j’atim prima d’andreumse. A rivavo an sucession disordinà. Ant lë stat d’incossiensa ant ël qual as trovava, a-j considerava […] ant na manera ch’a andasìa dë dlà da le paròle. I podrìo dì che a-j considerava an manera olìstica, sentend minca ròba contemporaneament. I podrìo dì che ‘l sò pijeje part a j’era impressionistich anvece che analìtich. A përcepìa dle presense.
Dàit ch’i ston scrivend, i son obligà a descrive coste percession an frasi sucessive, ma a l’é nen parèj che Harold a-j sentìa. A j’ero ‘d vision dle piste ciclabile che a l’avia përcorù da cit e dle montagne ch’a l’avìa vardà col di. A stasìa fasend ij travaj dë scòla con soa mama e bele corend an sël camp da baseball a le superior. A j’ero ‘d dëscors ch’a l’avìa fàit, compliment arseivù, sene ‘d sess ch’a l’avìa vivù, lìber lesù e moment ant ij quai a j’era s-ciopaje ant la ment n’idèja neuva. […]
Harold a j’era vintrà an manera definitiva ant ël regn scondù e a l’avìa përdù conossensa. Për sempe. Ant ij sò ùltim istant a son nen stàje nì forme nì confin. A j’era nen bon a esercité ël podèj dl’autocossiensa ma a j’era ‘dcò liberà dai sò limit. A l’avìa avù ‘l don ëd na cossiensa ch’a l’avìa giutalo a dirige la soa esistensa e nurì la soa interiorità, ma ‘l pressi da paghé a j’era stàita la cossiensa ‘d meuire. Adess bele cola cossiensa a j’era andassne. A j’era passà dë dlà dla percession ëd qualsëssìa ròba; a j’era vintrà ant ëd regn dl’indicìbil.
David Brooks, tradussion ëd Gioanin Davico.
Tòch gavà da cost bel lìber, dël qual i l’hai parlà (an italian) ambelessì.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aktuelle Position
Qualitad
Tge è qualitad?
La qualitad è impurtanta. La qualitad è ina valur. Tuts accentueschan la qualitad, tuts la stiman, tuts la vulessan cuntanscher. Ma tge è qualitad exactamain? Savens empruvain nus da respunder a questa dumonda cun menziunar intgins exempels, perquai ch’igl è difficil da dar ina definiziun. Strusch in’autra noziun ha uschè bleras connotaziuns positivas ed è tuttina uschè difficila da descriver. Il problem è che mintga definiziun da la qualitad dependa dal sistem da valurs individual da quel che la giuditgescha. Ils profis da la SRG SSR giuditgeschan cun auters egls la qualitad dal program ch’il public; l’Uffizi federal da communicaziun sco autoritad da surveglianza ha anc ina giada in’autra vista. Per pudair mesirar e giuditgar la qualitad èsi necessari da sa cunvegnir davart ils criteris.
Cuntrari ad ina firma privata che po definir ses criteris da qualitad cun ina tscherta autonomia, sto in’interpresa cun in’incumbensa publica sco la SSR resguardar autras reglas. La concessiun menziuna quatter dimensiuns da qualitad surordinadas: relevanza, credibladad, senn da responsabladad e professiunalitad schurnalistica.
Ultra da quests standards naziunals existan er ils criteris e las finamiras da qualitad che mintga unitad d’interpresa – fin a la pli pitschna redacziun – fixescha sezza. I sa tracta surtut da pretensiuns liadas fitg concretamain a l’activitad schurnalistica.
Sper la legislaziun e las pretensiuns che la SSR s’impona sezza, datti però anc ina terza instanza che gioga ina rolla essenziala per definir la qualitad: il public.
Co garantescha la SSR la qualitad?
Per garantir la qualitad sto la SSR enconuscher uschè bain sco pussaivel las dimensiuns ch’ella vul mesirar. Las quotas e las enquistas regularas permettan d’eruir la perspectiva dal public.
Per examinar las finamiras da qualitad definidas da la lescha (ed era tut las ulteriuras), applitgescha la SSR ils standards minimals per la garanzia da qualitad en tut las quatter regiuns linguisticas e per Swissinfo.
Ils standards minimals cumpiglian per gronda part process standardisads, pertge ch’els èn la clav da l’entir sistem da garanzia da la qualitad.
Era l’organisaziun purtadra da la SSR ha l’incumbensa da valitar la qualitad dals products da la SSR: uschia dispona mintga societad regiunala d’in cussegl dal public che s’occupa regularmain ed intensivamain da la qualitad da ses programs.
E la finala incumbensescha era l’Uffizi federal da communicaziun mintg’onn instituts independents – per il solit universitads – d’analisar il program da la SSR.
Il sectur «Martgads e qualitad» fa part dal stab dal directur general e procura che tut questas mesiras, controllas ed infurmaziuns davart la qualitad dals programs circuleschian a moda correcta ed effizienta. E per garantir la qualitad n’èsi betg il davos er impurtant da discurrer davart la qualitad.
Pertge sa fatschentar cun la qualitad?
La SSR è la pli gronda chasa da medias da la Svizra e vegn finanziada oravant tut sur las taxas. Sco interpresa da service public sustegna ella cun ses rapports multifars fermamain las burgaisas ed ils burgais ad exercitar lur dretgs democratics. Cun la digitalisaziun creschenta daventa il mund da las medias adina pli cumplex; tras quai èsi adina pli difficil da separar las novitads relevantas e fidadas da las infurmaziuns nunfiltradas e nuncontrolladas. Tut quai èn buns motivs pertge che la SSR sa fatschenta cun seriusadad da la qualitad. Nus ans engaschain per la qualitad, pertge che nus essan persvas ch’ella è in’investiziun en la democrazia
La SSR – la qualitad sco pli aut bain
Garanzia da la qualitad
- SRG SSR: Minimalstandards Programmqualität
- Code etica SSR
- RTR: Statut Managment per la qualitad publicistica
- SRF: Q-Check (Leitfaden)
- RTS: Charte déontologique et valeurs de la RTS
- RTS: Bilan d'émission
- RSI: Direttive editoriali
- RSI: Monitoring dei programmi
- Schweizer Presserat: Erklärung der Pflichten und Rechte der Journalistinnen und Journalisten
- SRF: Publizistische Leitlinien
Links
- SRF – Qualität
- Qualità alla RSI
- RTS – La gestion de la qualité et le contrôle interne
- Verein Qualität im Journalismus
- UVEK Eidgenössisches Departement für Umwelt, Verkehr, Energie und Kommunikation
- Bundesamt für Kommunikation (BAKOM)
- Schweizer Presserat / Conseil suisse de la presse / Consiglio svizzero della stampa
- MAZ Die Schweizer Journalistenschule
- Centre Romand de Formation des Journalistes
- European Broadcasting Union (EBU-UER)


text:
Fondaziun
L'Istitut Ladin Micurá de Rü é gnü metü sö tres lege provinziala nr. 27 dl 31.07.1976, publicada tl Boletin Ofizial dla Regiun te trëi lingac. Ai 03.09.1977 á l'Istitut metü man ofizialmënter süa ativité.
L'idea de n Istitut Ladin por i Ladins dla Provinzia de Balsan é nasciüda tl gremium dl'AGT (Arbeitsgemeinschaft Tirol). Te deplü sentades – oramai dötes tignides a Porsenú – él gnü fat fora le program dl Istitut, y an é spo stá bugn de ciafé le sostëgn dl'autorité politica por la realisaziun de chësta istituziun.
I vari che á porté ala costituziun dl Istitut Ladin
Porsenú, 15.11.1974
Tratan la sentada dl AGT (Arbeitsgemeinschaft Tirol) vëgnel fat fora de ne se cruzié nia ma dla popolaziun todëscia, mo de sostigní ince i Ladins. Les propostes söl co jí inant dess gní dai Ladins instësc.
Porsenú, 13.12.1974
Te chësta ocajiun él ince dui Ladins lapró: le dr. Heinz Stuflesser de Urtijëi y Pire Castlunger da Lungiarü. Le dr. Heinz Stuflesser recorda les infrastrotöres culturales che i Ladins di Grijuns á, sotlinian dantadöt chës istituziuns grijunes che se dá da fá por le mantignimënt dl lingaz.
Porsenú, 24.01.1975
Pire Castlunger dij d'avëi ciafé n sostëgn da pert de academics che foss a öna de daidé para, sce al gniss cherié n istitut cultural cun personal a tëmp plëgn por studié y arichí lingaz y cultura.
Düc é a öna cun chësta idea. L'assessur dr. Klaus Dubis mët danfora che l'Istitut Ladin dess gní aministré dai Ladins y ne dess nia deventé na sort de filiala de n'atra istituziun, sciöche por ejëmpl dl Südtiroler Kulturinstitut.
Porsenú, 28.02.1975
Tla sentada vëgnel recordé che por ciafé na soluziun ala chestiun finanziara dl Istitut mësson avëi naota les idees tleres sön la manira sciöche chësta istituziun dess ester strotorada y de ci che an ó arjunje impara. Por chësc fin vëgnel metü sö na comisciun cun chëstes porsones: siur Angel Morlang, le dr. Heinz Stuflesser, le dr. Lois Craffonara y Pire Castlunger. Ara á le compit de elaboré le conzet y le program por n Istitut Ladin.
Porsenú, 19.04.1975
La comisciun presënta le conzet y le program por l'Istitut y baia ince concretamënter dla chestiun finanziara. An se mët atira en contat cun les Autorités dla Provinzia por ciafé le finanziamënt de chël che ara vá debojëgn.
Balsan, 07.07.1976
Al vëgn aprové dala Provinzia la lege y le statut dl Istitut, stampá spo tl Boletin Ofizial dla Regiun ai 31.7.76.
Balsan, 25.05.1977
Les porsones cherdades dala Provinzia a fá pert dl Consëi d'Istitut nominëia l'aconsiadú provinzial Franz Demetz de Santa Cristina sciöche presidënt y le dr. Lois Trebo da San Linert sciöche vizepresidënt.
Balsan, 02.09.1977
Tratan la pröma sentada dl Consëi d'Istitut vëgnel nominé le dr. Lois Craffonara sciöche diretur dl Istitut.
Ai 03.09.1977 mët l'Istitut man ofizialmënter süa ativité.
Download:
Lege provinziala dl 31. de messé 1976, nr. 27
Lege provinziala dl 04. de messé 1990, nr. 14


text:
mercoledì 9 settembre 2015
A la sorgiss ëd na rivolussion
Coma ch'as fasìa na vòlta un liber, an particolar na còpia 'd na Bibia. Na còpia dla Bibia an minca ca e an minca sacòcia. La stampa e le spantiament dla Bibia a sta a la sorgiss dla rivolussion dël Protestantésim: Nosgnor ch'a parla diret a la gent sensa la mediassion e le storzure dl'istitussion religiose ch'a chërdo d'avèjne 'l monopòli 'd soa interpretassion. Sossì a val ancora 'ncheuj ant l'época dël E-Book. La Bibia a l'é e a l'ha da esse tanme 'n feu ch'a peul nen esse controlà da gnun: la Paròla 'd Nosgnor a l'é libera e poderosa, fin-a an piemontèis!
Iscriviti a: Commenti sul post (Atom)


text:
Check this out on Chirbit
“Ora, na gran massa ‘d gent a j’andasìa ansema [a Gesù], e chiel, virandse anvers a lor a l’ha dije: “S’i voleve dventé ij mè dissèpoj i l’eve da volèjme tant ëd col bin che, an comparision, col chi l’eve për vòst pare e mare, vòstra fomna e vòstre masnà, vòstri frej e vostre seur, e fin-a vòstra vita, a l’ha da smijé n’òdio. S’a l’é nen parèj, i peude nen esse ij mè dissépoj. E chionque a porta nen soa cros e am ven nen dapress, a peul nen esse mè dissépol. Chi é-lo col ëd vojàutri che, s’a veul fabriché na tor, as seta nen prima a calcolene le spèise, për vëdde s’a n’ha pro për terminela? Autrimenti se, apress d’avèjne fàit le fondassion, e nen avendla podù terminé, tuti coj ch’a la vëdran as butran a mincionelo, disand: “Col-lì a l’ha comensà a fabriché e a l’ha nen podù tërminé”. Opura, chi é-lo col rè ch’a part për dé bataja a n’àutr rè, che, anans ëd tut, as seta nen e a fà ‘d consultassion s’a podrà con des mila òm andé a l’incontr ëd col ch’a-j ven ancontra con vint-mila? Sëdësnò a-j manda n’ambassador, mentre ch’a l’é ancora da leugn, e a-j ciama la pas” (Luca 14:25-33). Sossì a l’é lòn ch’a dis Gesù.
Ant dij temp coma ij nòstri, a smija ch’i soma tant “generos” da volèj buteje andrinta a la cesa cristian-a tuti sensa distinsion e sensa ‘d condission. I disoma ‘d volej ten-e le pòrte doverte e i foma prest a dì che Nosgnor Gesù Crist a arseivìa tuti volenté. A-i é da sospeté che costa smania dl’acoliensa a sìa dzurtut da adebité al fàit che le cese as vorìa ampinije ant un temp che le cese a son pitòst veuide o ch’a smijo riveje mach ij turista con ël nas për aria e ch’a san gnanca lòn c’a vardo. S’i vardoma bin lòn ch’a dis Gesù ant ij vangej, contut, le condission che Gesù a pretendia da coj ch’a vorìo esse ‘d sò dissépoj a l’ero pitòst esigente, care, fin-a “esagerà” - s’i stoma a scoté ij modern ch’a penso d’esse fin-a pì savi ëd Gesù.
Armarché coma Nosgnor Gesù Crist, ant ël capìtol 14 ëd Luca, për tre vire a fortiss: “...a peul nen esse mè dissépol” (26, 27, 33). A smija che pì che aceté, Gesù a veuja con insistensa esclude, lassé fòra, fé ‘d preferense. Com é-lo possìbil?
Da na banda, i podoma ‘d sicur fortì che ‘l senté ch’a men-a a la salvëssa a l’é fàcil, sempi, bel fé. L’Evangel a l’é dzurtut arsèive an nòstra vita con fiusa la përson-a e l’euvra dël Signor e Salvator Gesù Crist, tanme ch’an n’é presentà e dëspiegà ant ël Testament Neuv. Sò ambrass ëd compassion a l’é sò present, soa oferta, ëd na vita sensà e ch’a finiss mai, soa sicurassion che gnente e gnun a podrà mai s-cianchene da chiel.
Apress d’avèj ciamane e arseivune an tra ij sò, contut, Gesù an ciama a steje dapress, a seguitelo, con lë spirit d’un dissépol fedel: la tenassità, la determinassion, l’arsolussion ch’a peul nen esse pasià d’amprende tut lòn che chiel, coma nòst Magister, a l’ha da mostrene. A l’é chiel ch’an salva dal podèj ëd corussion e ‘d mòrt dël pecà, a la mira, contut, che nojàutri i amprendoma a vive conform ai criteri ëd santità e ‘d giustissia che chiel an mostra.
L’istrussion, la scòla, a l’é a gratis. Për intreje, ant soa scòla, contut, a-i é ‘d ròbe ch’i l’oma da esse dispòst a sogetesse. Ël dissépol a l’ha da avèj na ment libera da ‘d pregiudissi e disponibil anvers ëd Chiel, A l’ha da aceté soa dissiplin-a, a l’ha da arnunsié a tut lòn ch’a l’é nen conform al caràter e al volèj ëd Nosgnor. Gesù “an dressa a 'rnunsié a cola vita ch'a ten an gnun cont Nosgnor e a le passion mondan-e, perch'i vivo an ësto mond gram con sapiensa, giustissia e devossion anvers a Nosgnor” (Tito 2:12). Cole ch’a son le còse ch’i l’oma da coltivé an nojàutri për esse përdabon ij sò dissépoj?
1. I l’oma da voleje bin a chiel da pì che a qualsëssìa d’àutr o d’àutri. “S’i voleve dventé ij mè dissèpoj i l’eve da volèijme tant ëd col bin che, an comparision, col chi l’eve për vòst pare e mare, vòstra fomna e vòstre masnà, vòstri frej e vostre seur, e fin-a vòstra vita, a l’ha da smijé n’òdio. S’a l’é nen parèj, i peude nen esse ij mè dissépoj” (Luca 14:26). Vera, Nosgnor an ciama nen a d’avèj an òdio coj ch’a son ëd nòstra famija, ma d’avèj anvers a Chiel l’amor pi grand. A-i son ëd situassion ch’i l’oma da serne: o Crist o d’àutri. Ël dissépol ëd Crist, cora ch’a l’é forsà, a sern ël Crist. A l’é bin ch’a lo sapia col ch’a vorìa butesse con un cristian, amis o moros ch’a sìa. L’amor ëd Crist an cissa a amé tuti sensa condission, ma l’amor anvers a Chiel a l’ha ‘l drit ëd precedensa!
2. L’arnunsia a nojàutri medésim. “Chionque a pòrta nen soa cros e am ven nen dapress, a peul nen esse mè dissépol”. I soma nen mach ciamà a tajé vìa quajcòsa da nòstra vita, ma a buté la cros ëd Crist an tra nojàutri e la gratificassion ëd nòst volèj. Sossì a l’è ‘d sicur qualcòsa ëd dificil, mal fé, ëd fatigos. An angagia.
3. L’arnunsia a le ròbe. “Donca, ognidun ëd vojàutri ch’arnunsia nen a tut lòn ch’a l’ha, a peul nen esse mè dissépol” (Luca 14:33). L’apòstol Pàul a scriv: “da la mira dël Crist, tut lon che mi i l'avrìa podù bin considerelo coma 'n vantagi, n'atìv, a l'é 'rvelasse mach na pèrdita, un passiv. Ancora pì 'd lòn, (ancheuj) i stimo ch' an confront ëd l'ecelensa 'd conòsse Gesù Crist, mè Signor, tut ël rest a sìa na pèrdita. Për Chiel i l'hai arnunsià a tut e a lo considero mach ëd drugia - e sossì përch’ i peussa vagné 'l Crist” (Filipéis 3:7-8). Ël dissépol ëd Gesù Crist a l’é ciamà a arnunsié a motobin ëd còse, ma, an efet, Gesù a-j dà andré tut lòn che për Chiel a l’é bel e bon parèj ch’a na dovra. Comsissìa, i l’oma da esse dispòst a “arnunsié a nòst drit ëd proprietà” për fidé minca còsa a Chiel. Dle ròbe ch’i l’oma i podrìo bin seguité a d’esse ij meinagé, ma sèmper conform a sò volèj. Contut, Chiel a podrìa bin decide ‘d dispon-e lòn ch’i l’oma an manera diversa da lòn ch’i pensoma nojàutri.
Antlora, an dà ‘d sicur ëd gratificassion a ‘n cristian ëd vëdde “la cesa pien-a”, ma a l’ha da esse na cesa pien-a ‘d dissépoj ëd Crist ch’a sio dij ver dissépoj, ëd gent génita. determinà e angagià a d’amprende da Chiel. Peul desse che sossì as lo ved da ràir, ma për rivé a la salvëssa a-i é nen dë scurse, ëd vie traverse. A l’ha da esse coma ch’a dis Chiel o gnente. Vàire vire Gesù a l’ha lassà ch’as n’andèisso via ‘d gent ch’a l’era nen dispòsta a sogetesse a soe condission. Gesù a l’ha mai suplicaje ‘d resté fasendje na quaj redussion ëd pressi… A l’é për lòn che na cesa ch’a l’abia mach ëd pòche përson-e a gena ‘l cristian nen pì ‘d col tant, përchè ël cristian a sa che, da la mira ‘d Gesù, lòn ch’a conta a l’é la qualità, e pa nen la quantità.
Preghiera: Nosgnor! Arsèiv-ne: i fidoma a Ti tuta nòstra vita ansema a tut lòn ch’i l’oma. Nòstra anvìa ùnica a l’é d’esse per Ti, sol e sèmper. Nosgnor! Acòrdane 'd confidé an ti con tut nòst cheur; përchè, coma ti sèmper t'arziste ij superb ch'as confido an la fòrsa ch'i chërdo d'avèj, parèj ti 't bandones mai coj ch'as glorio an Toa misericòrdia; për Gesù Crist, nost Signor, ch'a viv e regna con Ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé, ora e për sèmper e sèmper. Amen. Amen.
4 dë Stèmber 2016 - Duminica apress Pancòsta ch'a fà 16
Geremìa 18:1-11; Salm 139:1-5, 12-17; Filemon 1-21; Luca 14:25-33


text:
Gotland
Gotland (Ojamaa in eston) l'è on'isola del Mar Baltegh. L'è la segonda isola pussee granda de 'sto mar, dopo de la Selandia. Intorna a l'isola a troeuvom anca i isolott de Stora Karslö, Lila Karslö, Gotska Sandön e Fårö.
La se troeuva a sud de Öland, e la partegn a la Svezia. Del pont de vista ministrativ, l'isola la costituiss ona contea, che la partegn a la region del Götaland. La città pussee importanta l'è Visby.
Se pensa che quella chì la sia stada la patria del popol di Gott. In passaa se parlava el gutnegh, on dialett del nors antich.


text:
Aruna
Aruna (scrivüü in Piemuntes Aron-a, ma prunünciaa in de l'istessa manera; Arona in Italian) a l'è un cumün de la Pruincia de Nuvara, situaa in sül Lagh Magiur.
El gh'ha ona popolaziun de 14 268 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 14,9 km² e ona densità de popolaziun de 958 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Angera (VA), Cümiaagh, Drumlét, Invó, Meina, Ulesc Castel, Parscé.
L'è vün di center püssee grand de la pruvincia e di püssee antigh de tüta la regiun (l'è stada fundada di Ligür). Al dì d'incö, grazie a la sua pusiziun lungh la via tra 'l Sempiun e Milan, l'è un paes impurtant e svilüpaa, e anca un rinumaa center türistigh.
Cumün gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è gemelaa cun trii paes eurupei:
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Aruna l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Cutòṅ
Al Cutòṅ (nóm sientìfic Gossypium) l'è na piànta dla famìja di Malvaceae, uriginària dal sub-cuntinènt indiàṅ e dal regiòṅ trupicàli e sub-trupicàli dl'Àfrica e dl'Amèrica. In Európa i gh l'aṅ purtàda gl'àrab.
A 'l stat salvàdag la piànta la pōl crés'r in fiṅ a 'n mét'r e mèś e pasa e la pō scampàr anc dimóndi. I cuntadèṅ i la tìn'n in di sò camp par tiràr via la bambàśa, ch'la crés dintór'n a la rumèla, ch'la sarvìs par far dl'uàta o par la prudusiòṅ di tisû e di vistî. Da la scménsa a s pōl tiràr fóra d'l òli.
Cla piànta chè la s divìd in quàtar sót-gènar:
- Gossypium
- Houzingenia
- Karpas
- Sturtia
Al Cutòṅ al crés bèṅ in di pòst in du a gh'è na stagiòṅ calda e séca e n'atra c'n un clima ùmid. La Cina e i Stat Unî (specialmènt in dla regiòṅ ad Dixie) i in prudùśan dagnóra la mità ad tut al mónd.


text:
Menu principale:
Tappasci pian pianòtt coi mè penser
su la strada che mèna invèrs la gesa,
vedi sul bòrd on carr, pront in discesa,
caregaa d'ona cassa e di fiorer.
Funeral de paes in procession,
i zòccor ticch tacchen sù la rizzada
con la gent in silenzi e rassegnada
e 'l prevòst cont i man in orazion.
El bròcch, rodaa a di carr de tutt'i sòrt,
de colp, su la discesa, el slonga 'l pass,
e la gent, certament cont imbarazz,
la tacca a corr per minga pèrd el mòrt.
Vedè corr via el bròcch cont el carrett
mì l'avevi mai vist ... a 'n funeral!
Me metti a corr anmì fin al piazzal
vesin a on vecc sudaa cont el boffett;
ghe ciami cunt in prèssa, con vos bassa:
"El mòrt l'era 'n sportiv ... fòrsi 'l correva?"-
"Nò, el laorava in banca ...…'l me diseva
On dì ò l’alter scappi con la cassa!"


text:
Ultimatum per la Russia
- Mardi, 14.6.2016, 15:20
La cumissiun disciplinara da l'Uefa ha chastià la Russia sever pervi dals excess da fans en il stadion da Marseille. Sch'insatge uschia sa repetia, vegnia la Russia sclausa immediat.
Sper l'ultimatum per la Russia, sto la federaziun russa da ballape pajar in chastì da 150'000 euros, communitgescha la Uefa.
Russia accepta mesiras
Il minister da sport russ ha ditg da vulair acceptar la decisiun. Latiers haja Moscau chapientscha, sche la Frantscha tramettia davent fans problematics. Els vegnian chatschads ord il pajais, perquai ch'els na sajan betg vegnids per guardar ballape. Il campiunadi europeic saja ina festa da ballape, ma tuts discurrian mo da patangadas e chastis.
RR novitads 14:00


text:
Ol lombard al dì d'incœ
Scriver Lombard l'è una part importanta d'un projet de revitalizazion lenguistega per la lengua lombarda. Come ogni lengua "dialetizada", overa discriminada, sbiotida de la so storia soçolenguistega, e per donzene d'agn segregada a lengua principalment parlada, el lombard al g'ha miga de sistema ortografeg standard. El milanes classeg, forsi l'uneg sistema lombard con una certa tradizion storega, al se presta minga a tute i variant lombarde, e al g'ha el desvantaj de vesser stait desvilupad in subordinazion al sistema toscan e donca l'è minga rispetos de la morfo-fonolojia idiosincratega dei variant lombarde. L'è per 'sti motiv qì qe l'è nassud el projet scriver lombard.
scriver lombard
El sistema de Scriver Lombard l'inxubiss un'ortografia nœva qe:
- la serviss de scriver de manera parzialment uniforma tuts i dialets lombards
- l'è compagna dei ortografie dei lengue de normazion recenta: ocitan, catalan, galles, ladin
- l'è inradixada indela tradizion leteraria lombarda plussee antiga, çoè medieval: Belcalcer, Bonvexin, Uguçon etc.
- comunegativament important
- de interess soraprovinçal
- comprensibel per tuts i olter lombardofon
- senza dover pensar ind un dialet qe al sia minga el so
- senza sconder del tut l'identitaa del so dialet ind el scrit.


text:
Profil cun Simon Bundi
- Sonda, 14.5.2016, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 14.5.2016, 9:03, RTR
«Ils istorichers inventan era istorgias». Sia gronda passiun è l'istorgia, dentant era oldtimers talians e films americans, ed el taidla musica da Händel enfin tar Guns N'Roses.
Simon Bundi (32) è creschi si a Zignau e viva oz sco istoricher liber a Turitg. En sia lavur sa fatschenta el cun las vischnancas ed il Grischun, viver viva el dentant gugent en citad. La tgira da monuments e da la lingua stattan ad el medemamain a cor sco l'esser critic envers structuras tradiziunalas. Quests dis preschenta el ses pli nov cudesch, ina dissertaziun davart las discussiuns e charplinas en connex cun las vischnancas burgaisas en il Grischun, dispitas ch'han durà in tschientaner.
Redacziun: Guadench Dazzi


text:
martedì 27 gennaio 2015
"Il Pagéli di Crozè in Djalètt Pramzàn" Pärma Cesena 1-2. Testo pubblicato sulla Gazzetta di Parma del 27 gennaio 2015.
(Testo in dialetto Parmigiano)
Pärma Cesena 1-2
Mirànt zéro : du tir du gol l’é véra, mo mäj che st’ an' a sucéda “du tir do parädi”; ogni tir un gol, l’é 'na tortura, 'na gnòla che ormäj l’é n’ älpa (incubo) che putrtop al gh' à da durär fin a màg'
Casàn zéro : purtrop la condisjón dòpa n’infortùnni acsì pezànt la cäla da fär paura dòpa un pär äd partidi ala granda…. L’é 'na légia cuäzi matematica, e purtrop cuand l’artornarà in forma chisà mäj indó srà còll Pärma chi, forsi a zugär col Fontanlè
Costa zéro : in grosa dificoltè jerdlà, e si ch’ al gh’ äva davanti l’atach pù balord ädla sèria A ( dopa col dal Pärma naturalmént ) ; po’ dòpa ch' l’à ciapè 'na ghéga in-t-al spìgh al né gh' à pròprja pù capi njént !
Palètta zéro : Paletón väl al stés discors fat par Casàn, zò 'd corda dòpa ch' l’é artornè da l’infortùnni, in pù a s' sénta che la protestjón dal centorcàmp al n’é mìga còll äd l’an' pasè, insòmma anca Paletón l’é 'drè fogär cme tutt in còll tsunani chì, mäj vìsst prìmma
Gobbi zéro : Massimo, pù che ala fruta a sèmma al cont ah ? e mi ch' a gh' ò un rispét totäl par ti parchè at' si un profesjonìssta e n’ òmm ezemplär a gh' ò un magón a dirtol che ti a ’n t’é gnan davìz, có vót mäj, a spér ch' at' pos artornär a Pärma cme dirigént, però con n’ätra socetè parchè chilór un galantòmm cme ti i ’n s’al mériton mìga sicur !
Varela séz : oh però, chilù ala bala al gh' é da äd ti dabón ! la prìmma impresjón l’é ch’ al sia anca pù fum che aròst, però alméno vèddor vón ch' al sälta l’òmm e ch’ al mètta di béi balón in méza con ch' ilj àrjj ch' a tira l’é béle cuél
Nocerino cuàtor : seconda partida e al pär béle andè in-t-la sòvva : “efét Pärma”, 'na volta izola felice, adésa la pär Alcatraz, 'na colonia punitiva !!!
Lodi zéro : i m’ àn dìtt ch' at' patiss bombén il mè pagéli ; no mo có dit dabón ? elóra próva a cambiär märcia ch' a né s' sa mäj che dòpa tutt il critichi a pòsa rivär un cuälch bél vót ( un pär j’én rivè mo cära al me ragas, mi a 'n fagh al scont a nisón, a ’n son mìga l’Esselunga e gnan la Coop )
Mauri séz : pòvor ragas, a gh' tòcca cantär portär la cróza e provär anca a fär gol ! a dezdòt ani béle al fat ch’ al sia sémp'r al pù lùccid ädla so scuädra l’é 'na gran còza, còsste chi l’é un ragas che a Pärma al durarà poch bombén con la crozäda adòs, fòrsi da cuand a vén fóra ch’ il pagéli chi al né riva gnanca ala fén ädla stmana
Rodriguez sètt : ezòrdi coj barbiz, ch'l’ é bón l’ al vèdda anca n' orbén, la còza che però la m’ à impresjonè mo primma 'd tutt dè fastìddi un bél po’, l’é ch' l’à cors pù lù ch' al n’äva ancòrra zughè 'na partìda intréga in stagjón che tutt al rést ädla scuädra mìssa insèmma ; a bón intenditor, Mìsster……
Palladén zéro : mo né gh' sarà gnanca un mat ch' a s’al porta a ca' andär ala fén äd Znär ? al viàz a gh' péns mi, machina, gazòli, autosträda , un camogli 'na coca média e un cafè a l’autogrill a gh' ja mètt mi valabén ??
Casàn déz : opinjón parsonäla, l’à fat benìssim a bàtor càsa, po’ l’é stè l’ùnnich ( sùbbit ) andär sòtta la curva jerdlà e l’é còll ch’ al gh’à mìss la facia davanti a tutt fin da l’inìssi äd l’an', in camp e fóra; e a né s' capìssa mìga cme mäj 'na socetè che in pratica la n’ezista mìga la gàbia avù al corag' äd mèttrol fóra róza e po’ convochè listés mandè in panchén'na e po’ fat zugär ! 'na comica che però, purtrop, la fa cridär invéci che rìddor
Donadón zéro : Mìsster tutt còll ch' a vrèmma, mo vèddor du zugadór apén’na rivè con pochi partidi in stagjón chi corävon al dòppi äd còj ch’j én chi e i zugon da l’inìssi äd l’an' al la dìz lónga su tutt ! preparasjón, convinsjón, motivasjón, tésta, vója ecc ecc; dòpa du an' e méz meraviljóz fòrsi sarìss rivè al momént äd ringrasjär e artornär a ca', anca sa so parfetamént che la colpa principäla a gh' l’à cualchidón ätor e anca col càmbi d’alenadór a 'n cambiarìss pròprja njént
AVANTI CROCIATI
Tgnèmmos vìsst
(Testo di Crociato 63)
(Correzione ortografica a cura di Enrico Maletti)
Nessun commento:
Iscriviti a: Commenti sul post (Atom)


text:
Chambéry
Chambéry l'è 'na citadìna franséza de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància sud-orientàla. L'è séde de prefetüra e capital del circondàre (arrondissement) de Chambéry e del dipartimènt de la Savoia.
La g'ha 'na popolasiù de 58 437 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 20,99 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 245 méter a 'na altèsa màsima de 560 méter s.l.m.
L'è stàda la capitàl de la Contèa prìma e del Dücàt de Savòia dòpo 'ndèi agn del 1295 al 1563, quan che pò la capitàl l'è stàda portàda a Türì.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Türì, Italia
- Albstadt, Germania
- Ouahigouya, Burkina Faso
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Migros annunzia program da spargn
- Dumengia, 1.2.2015, 7:11
La Migros vul en l'avegnir betg pli remplazzar persunal en las filialas datiers dals cunfins, quai ha fatg a savair il schef da concern Herbert Bolliger envers la "SonntagsZeitung".
Las raschuns sajan las prognosas pli nauschas pervi dal turissem da cumpra ed il ferm franc. Tar las filialas al cunfin saja da quintar cun almain 5% damain svieuta. Plinavant stoppian emploiads en l'entira Svizra quintar cun auzaments da paja pli pitschens. La crudada da l'euro vegnia a procurar per 40 enfin 50 milliuns damain svieuta, uschia Bolliger.
(RR novitads 06:00)


text:
L'armada ha cumenzà cun las preparativas per il WEF a Tavau
- Gievgia, 7.1.2016, 12:33
Il mument èn 450 schuldads vida lavurar sin l’incumbensa da las autoritads civilas dal chantun Grischun. Quai surtut per preparar e bajegiar il dispositiv da segirtad.
Il Departament federal da defensiun è il mument vida lavurar sin incumbensa da las autoritads civilas. Dals 15 fin ils 25 da schaner vegnan maximal 5’000 schuldads ad esser a disposiziun per il Forum mundial d’economia a Tavau. En la vischnanca da Tavau vegnan sulet militars professiunals da la polizia militara a far servetschs quai surtut per la protecziun da persunas e per las controllas d’access. Ordaifer Tavau protegia l’armada l’infrastructura e sustegn la logistica.
La responsabladad è els mauns dal chantun
Tenor il Departament federal da defensiun possedan la schuldada en acziun cumpetenzas da polizia durant il WEF. Er la protecziun dal spazi d’aria è ina incumbensa federala. L’acziun dal militar succeda en il princip da subsidiaritad, quai vul dir che la responsabladad principala da la segirtad ed il commando principala è els mauns da la polizia chantunala grischuna.
RR novitads 12:00


text:
OECD lauda la politica agrara svizra
- Venderdi, 27.3.2015, 10:52, actualisà a las 18:32
La Svizra survegn in bun attestat quai che pertutga il svilup tar la politica agrara. Las refurmas dals ultims 20 onns hajan manà ad ina politica agrara pli effizienta, quai resulta dad in studi da la OECD, l'Organisaziun da cooperaziun e svilup en l'Europa.
Concret muntia quai che la societad svizra haja stuì pajar damain per l'agricultura, quai malgrà ch'ils pajaments directs sajan anc adina fitg auts. Ils auturs dal studi cusseglian a la Svizra da sbassar ils pajaments directs e da drizzar la politica agrara sin finamiras anc pli specificas.
RR novitads 12:00


text:
Pregnana
Pregnana (Pregnana Milanese) l'è on comun de la Provincia de Milan che 'l gh'ha 7 204 abitant. Pregnana la se troeuva a òvest de Milan, in de la zòna de Rò.
Sitt interessant[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gesa parrochial di sant Peder e Paol A l'è stada fada sù in de la segonda guerra mondial, consacrada el 30 Giugn del 1945 dal cardinal de Milan Schuster. A l'è 'na costruzion importanta perchè l'è stada fada sù grazie al impegn di pregnanes che la voeureven davera tant. Gh'hinn denter affresch che cunten la vita de Crist. In del lat dester gh'è l'altar de la Regina Pacis che el fa memoria del bombardament in su la città del 1945. A pregnaa soratutt in de la campagna gh'hinn anca quei cassinn.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Pregnana l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc


text:
Michèl Maria Giambelli
Michèl Maria Giambelli (Flèr (BS) 23 ed mèrz dal 1920 - Bragança do Pará, 26 ad dicëimbar dal 2010) l'è stä un prèt Barnabita e Vèsc católic italián, vèsc emèrit ad la Diocesi ad Bragança do Pará, in Brasil dal 10 d'aprìl dal 1996.
Biugrafia
Nasìd a Flèr, in pruìncia ad Brësa, al 23 ad märs dal 1920, l'è stä urdinä prèt barnabita al 4 ad lüi dal 1943.
Cunsacrä vèsc ad Guamá al 21 d'aprìl dal 1980, quand la diocesi l'ha cambiä nùm in Diocesi ad Bragança do Pará, l'è dvantä al prìm vèsc ad la növa diocesi. Al s'è ritirä al 10 d'aprìl dal 1996.
Da emèrit, Mons. Giambelli a l'è stä caplän dl'Uspadäl Santo Antonio Maria Zaccaria a Bragança do Pará, fin a la sò mòrt, al 26 ad dicëimbar dal 2010.


text:
Bunamain duas terzas da las venditas en la valita da 376 milliardas francs van sin il quint da firmas americanas. Tenor l'Institut per la perscrutaziun da la pasch Sipri a Stockholm è quai ina reducziun da trais pertschient.
Augmentà han la Russia e la Corea dal Sid
Vendì dapli armas han l'onn passà tranter auter la Russia e la Corea dal Sid. Ils producents da la Russia han pudì augmentar lur vendita per 6,2 pertschient. In considerabel augment ha dentant la Corea dal Sid pudì annunziar. La Corea dal Sid ha l’onn passà pudì stimular la producziun da las venditas totals dals Top 100 sin bunamain 10 pertschient.
RR novitads 8:00


text:
Nonàntla
Artìcol in dialët piaṡintëin
Nunàntla (Nonantola in Itagliàn) l'é 'na sitê itagliana ad 15.315 abitant in Pruvincia ad Mòdna, a 10 km da Mòdna a andä vèrs Frara.
In sal sò teritòri a ghè un'Abasìa Benedetëina fundä da Sant' Ansèlm dal Friåul in dal 752.
Ligamm ad föra[modifica | mudéfica la surzéia]
Ardundlà · Bastìa · Bumpòrt · Campgaiàn · Campsànt · Chèrp · Castelfrànch · Castelnóv · Castelvéder · Cavèss · Fanàn · Finèl · Fiumèlb · Fiuràn · Furmézen · Frasnùr · Gùia · La Cuncòrdia · La Miràndla · La Sèra · Làma · Maranèl · Maràn · Medòla · Mòdna · Muntecrê · Muntfiurèin · Muntés · Nonàntla · Nóv · Palàghen · Pavóll · Pergnàn · Pivpélegh · Pulinègh · Ravarèin · San Felìz · San Gèr · San Pròsper · San Pussidòni · Sasól · Savignàn · Sèstla · Suléra · Spilambèrt · Vgnóla · Zòca


text:
Hard rock
'L Hard rock (a s lèś [hɑːd rɒk] in ingléś, Rock dûr in miranduléś, cgnusû da spés anc sōl cuma „Metal“) 'l è 'n gènar muśicàl ch'al s è śvilupâ a la fiṅ di an Ssanta in dal Régn Unî da la mùśica rock & roll da 'l blues rock.
A s trata dna versiòṅ dal rock dûr in du i sòṅ i èṅ dimóndi amplificâ e rabî e in du la chitàra la la fà da pardóna c'n i sò riff e i sò asōi e la baterìa la martèla e la gh dà dèntar. La vóś l'è sigàda dagnóra sèmpar e i tèst i dascóran spés ad sès e 'd divertimènt, dal vòlti 'd eśuterìśum.
Cal gènar muśicàl chè 'l à dâ vita a na sò versiòṅ incóra più pēśa, 'l heavy metal, e 'l gh'à abû 'l sò perìud 'd òr in di an Stanta rivànd anc a i an Utànta e Nuànta.
Fra i grup più famóś ch'i aṅ sunâ cal gènar lè a 'rcurdém i Deep Purple, i Led Zeppelin, gl'Aerosmith, i ZZ Top, i Bon Jovi, Alice Cooper, i Kiss, i Queen, i Van Halen e i Guns N' Roses.


text:
Un operèri, al ciapèva al tranvài tótt i dé pr'andèr a lavurèr. Una sìra ai éra un gràn féss ed zànt e, pr'una frenè, l'andé adós à una bèla sgnàura, mó sicómm che ch'la sìra i l'avèven paghè con un rudlén ed munàid che ló l'avèva in bisàca, la sgnàura, int al sénter ch'al quèl, las vulté e l'ai cazé un smataflàn.
"Bàn, sgnàura, éla d'vintè màta?"
"Màta mé? Nà, l'é ló ch'l'é un spurcaciàn!" la sdéss lì.
Alàura l'oparèri al capé incósa e al spieghé a la sgnàura la fazànda del munàid.
"Ch'al scùsa bàn, sèl, mó con tótt chi marucéhn ch'ai é in gìro, ló al capéss…". E i tachénn a c'càrrer e i d'vinténn amìgh.
Tótti el sìr i s'incuntrèven, i ciacarèven e ai nasé una sempatì. Una bèla sìra, un'ètra gràn frenè e l'operèri l'andé un'ètra vólta adós à la sgnàura ch'la gé, con un surisén maliziàus:
"Ai fàgh i mì cumplimént: ai ò sintó ch'i àn carsó la pèga!"


text:
Auxerre
Auxerre (Antissiodorum in latin) l'è ona città francesa cont ona popolazion de 45.000 abitant, anca se la soa area urbana la catta dent pussee de vottantamilla personn.
L'è on centro industrial e commercial important, con tant industri per la produzion de robb de mangià, per lavorà el legn e de batterii.
In la zona hinn prodott anca vin famos in tutt el mond, compagn del Chablis.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Auxerre la se troeuva in la Borgona e l'è 'l capploeugh del dipartiment de la Yonne, el fiumm che le traversa.
L'è situada in del nord-ovest del Paes, in mezz tra Paris e Digion.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è stada on gran centro gallo-roman, per la qual la passava la Via Agrippa giamò in del I secol.
Dusent ann dopo l'è vegnuda anca ona sede de ona diocesi. In del V secol gh'è stada fada sù ona cattedral. In del Medioev l'è stada el centro de ona contea.
L'è stada sotta el domini del Ducaa de Borgogna fina al regn de Luis XI de Francia. L'ha dovuu patì i sofferenz de la Guerra di Cent Ann e di Guerr de Religion frances. In del 1567 l'è stada de fatt conquistada di Ugunott, che hann traa giò on poo d'edifizzi cattoligh.
In del Vottcent l'ha vist ona granda cressida industrial.
In del 1995 l'è stada nominada città de art e storia.
Robb de vedè[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Cattedral de San Steven, fada sù tra i secol XI e XVI. L'è in stil gotigh e l'è stada fada in sù la veggia gesa romaniga, de la quai el resta on quaicoss in la cripta. L'è famosa per i sò vedrad dedree al cor e per la cappella absidal.
- Badia de San German, fada sù in del IX secol. La cripta la gh'ha dent di pittur murai che hinn trai pussee antigh de tutta la Francia. La contegn i tomb di vescov de Auxerre.
- La torr de l'orelogg, situada in de la Città Veggia.
- La gesa de San Peder in Val, fada sora i ruvinn de ona veggia badia del VI secol. L'è in d'on stil tardogotigh (l'è di secol XVII-XVII) e la gh'ha on campanin compagn de quell de la cattedral.
- Gesa de Sant Usebi, fondada in del VII secol. La navada però l'è de ses'cent ann dopo.
- Musee storia natural
Gemellagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Greve in Chianti, Italia.
- Francia:
- Varasdin, Croazia.
- Worms, Germania.
- Płock, Polonia.
- Redditch, Regn Unii.


text:
Partii Democrategh (Italia)
El Partii Democrategh (offizialment, in italian: Partito Democratico) l'è on partii politegh italian. El sò segretari l'è el Matteo Renzi.
L'è nassuu 'me lianza di moviment italian e regionai de centermanzina e center el 27 de ottober del 2007: I sò fondador principai seren i Democrategh de Manzina e la Margherita.
L'è liaa a nivell europee cont el Partii del Socialismo Europee, i sò color hinn quej de la bandera italiana e l'è consideraa on partii ciappatucc de centermanzina.
Segretari del patrii[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Quej ad interim hinn in corsiv


text:
Process raziunals ed aulta qualitad11.05.2017
Da Hans Huonder / anr
La Distec SA a Mustér investescha danovamein en siu parc da maschinas ed apparaturas. Pil directur Loris Marsura ei quei indispensabel, vul l’interpresa restar concurrenzabla, alla testa dalla tecnica ed aschia porscher allas collaboraturas ed als collaboraturs bunas cundiziuns da lavur. «Nus luvrein en ina regiun perifera e per restar concurrenzabels stuein nus far sforzs specials», di Marsura. Sper in stab da collaboraturas e collaboraturs qualificai ein process raziunals ed in parc da maschinas d’aulta qualitad indispensabels per saver luvrar cun aulta precisiun. Per quei motiv ha la Distec SA decidiu d’investar ina gronda summa era uonn en siu menaschi. Las investiziuns dad 1,5 milliuns francs duein aschia gidar a garantir igl avegnir dall’interpresa. Ils proxims meins eis ei previu d’investar ell’automatisaziun, la segirtad dalla qualitad ed il parc da maschinas. Ella partiziun dall’automatisaziun vegn installau in niev roboter Fanuc cun 12 plazs per palettas. Aschia eis ei pusseivel da producir pli efficient. Las investiziuns ella pli nova tecnica e precisiun da mesirar, cumbinada cun in’engrondaziun e niev indrez da climatisaziun dil local da mesiraziun, duein porscher cundiziuns da lavur maximalas en favur dalla segirtad dalla qualitad. Il parc da maschinas vegn cumpletaus questa stad cun ina maschina d’aulta spertadad dil tip Makino. Ils centers d’elavuraziun Makino ein ils megliers dil mund e porschan la precisiun absoluta per lavurs da fresa. La Distec SA porscha occupaziun a 75 persunas. Da quei ein 20 egl emprendissadi. L’interpresa ei adina puspei alla tscherca da persunal qualificau. Tenor Marsura ei quei il mument per exempel ina persuna pil sectur administrativ che dispona era d’experientscha sil sectur dalla producziun.