text:
Jean-Paul Sartre
Jean-Paul Sartre (nasìt col nòm de Jean-Paul Charles Aymard Sartre ai 21 de zögn del 1905 à Parigi e mórt ai 15 de bril del 1980 a Parigi) l'è stat en filòzofo, scritùr (dramatürgo e romenzér) e crìtich fransés del sècol XX. La sò òpera la g'ha l'è stàda centràla endèi ambièncc cültürài del sò sècol e la sò vìta de 'nteletuàl empegnàt la g'ha amiàt fò divèrse polémiche. Prolìfich e iperatìf, l'è cunusìt per la sò òpera, suratöt i sò paradìgmi filozòfich che vé ragrupàcc sóta 'l nòm de ezistensialìsmo e per el sò empègn pulìtich endèla sinìstra radicàla.
L'òpera de Jean-Paul Sartre, en bànda a sàgi e tèscc filozòfich fondamentài compàgn de L'Être et le Néant (L'Eser e 'l Negót - 1943) o L'existentialisme est un humanisme (L'ezistensialìsmo l'è 'n umanézimo - 1945), la manca mìa de tèscc de leteradüra co la sò racòlta de noèle püblicàda 'ndèl 1939 Le Mur (El mür) o i sò romans: La Nausée (La nàuzea - 1938) - Les chemins de la liberté (I sentér de la libertà - 1945). El g'ha scriìt apò dele òpere de teàtro compàgn de Les Mouches (Le mósche - 1943), Huis-clos (A ös seràt - 1944) ou Les Mains sales (Le mà spórche - 1948) - che i è ach 'na part importànte de la sò atività leterària endèl perìodo ezistensialìsta.
Piö tàrde 'l g'ha püblicàt apò en tèst autobiogràfich Les Mots (Le paròle - 1964) che 'l pàrla dei sò prim öndez'agn de la sò vìta, e pò a 'n stüde aprufundìt sö Flaubert (L'idiot de la famille, 1970-1971).
Intransigènt e coerènt con sè stès e co le sò edèe, el g'ha sèmper rifüdàt i unùr (en föra però che 'l tìtol del Dutùr Honoris Causa de l'Università de Geruzalème endèl 1976), suratöt el prémio Nobel per la leteradüra del 1964.
El Sartre l'ìa famùs apò per éser l'òm de la Simone de Beauvoir.


c: text/html

text:
Judas Priest
I Judas Priest (Prevòstar ad Giùda) i èṅ un grup heavy metal britànic mis sù in dal 1969 in dla sità ad Birmingham. I èṅ cunsiderâ di espunènt dimóndi impurtànt dal gènar e un muć ad grup i aṅ ciapâ sù da chi lōr. In dal sò caréra i aṅ vindû da piò ad 45 migliòṅ ad còpi in tut al móndi, meritànd-as al scutmàj ad „Metal Gods“ (Dio dal Metàl).
Biugrafìa
Gl'inìsi (1969-1975)
La banda la nas in dal 1969 par mèrit dal chitarìsta K. K. Downing e dal basìsta Ian Hill. In séguit chi lōr i tōśan sèg al baterìsta John Ellis e al cantànt Al Atkins.
'L è stâ pròpria chi lò a sarnìr al nóm ad Judas Priest da 'l tìtul dna canta ad Bob Dylan ciamàda "The Ballad of Frankie Lee and Judas Priest".
Al grup al taca a sunàr in soquànt lucài ingléś, cambiànd da spés al baterìsta. In dal 1973 a s śònta a 'l grup Rob Halford, cantànt di "Hiroshima" e fadèl ad Susan Halford, murōśa 'd Ian Hill (in séguit la dvintarà pò sò mujér par pò divursiàr-as in dal 1984).
Cun John Hinch stabilmènt da drē da la baterìa, i Judas Priest i s faṅ i òs faghénd da spala a di grup Hard rock famóś in alóra cuma UFO e Thin Lizzy.
Par via dal bèli eśibisiòṅ dal viṿ, i quàtar i gh la càvan a firmàr in dal 1974 un cuntràt cun la Gull Records e pò, cun Glenn Tipton ch'a s śònta in séguit dand inìsi a la mòda di grup metal ad druàr dū chitarìsta, i daṅ vita a 'l prim disc, Rocka Rolla. 'L àlbum, che in cupertìna al gh'à un tap cun scrit in sima al tìtul a la manéra dla Coca-Cola, al vèṅ pôc cunsiderâ dal pùblic e anc da i crìtic, e 'l è ligâ a 'l hard rock cun di riferimènt a 'l rock prugrèsiv, un misćiùs minga purtâ avànti in séguit in chi àtar lavōr.
I Judas Priest però i n ś bùtan minga śò e i tàcan incóra a sunàr dal viṿ, insém a 'n nóṿ baterìsta, Alan Moore. I próan anc di pès nóṿ e in dal 1975 i s śibìsan a 'l festival ad Reading faghénd na bèla impresiòṅ.
Sad Wings of Destiny
In chi an lè i muśicìsta dla prima generasiòṅ dl'heavy metal i éran custrét a vìvar insém a l'undàda punk rock ch'l'éra drē a rivàr e ch'la muciàva sù dal cunsèns sèmpar da piò. 'L è par quàl lè ch'i Judas Priest i èṅ stâ custrét a cambiàr in méj al sò stîl muśicàl e a pascàr sèmpar di idéi nóvi.
Al 23 ad Mars dal 1976 a véd la luś Sad Wings of Destiny (Gl'ali tristi dal destîṅ), difarènt dal precedènt e più davśèṅ a l'heavy metal, cun dèntar di braṅ clàsic dal grup cuma Victim of Changes, The Ripper (ch'al dascór ad Jack Al Tajagóli) , Tyrant, Genocide e Dreamer Deceiver (un lènt in stîl prugrèsiv). 'Sta vòlta, al disc al fà sèntar e al dvènta in présia un lavōr cunsiderâ dimóndi, tant ch'al dà inìsi a 'l muvimènt ciamâ New Wave Of British Heavy Metal (Nóva undàda d'l Heavy Metal britànic).
Al diségn ch'al cumpàr in dla cupertìna d'l àlbum, intitulâ Fallen Angels (Àngil cascâ śò), 'l è òpra ad Patrick Woodroffe e 'l è dvintâ famóś parchè a ś véd par la prima vòlta al sìmbul dal grup, un furcàr ciamâ "Judas Priest Cross" purtâ adòs cuma na cadnìna da 'n àngil.
Glenn Tipton al sòna chè anc al piàṅ, cuma in dal braṅ Epitaph in dua a n s sènt minga la chitàra.
Par dar 'n apòǵ a 'l disc, i sinc i tàcan un tour europeo, vèrt e sarâ da dū cuncèrt in cà sua. Dit quést, Halford e chi àtar i s càtan incóra in buléta par via ad cundisiòṅ ecunòmichi minga stabìi anc parchè la Gull Records la gh dava sōl di bòṅ p'r i past in ménsa. In sò ajùt la riva la CBS/Columbia ch'la gh fà firmàr un cuntràt lung ma faghénd acsè al grup al pèrd i dirìt dal canti di prim dū disc e al registrasiòṅ di démo ch'i rèstan in maṅ a la vècia cà discugràfica.
Sin After Sin
Al 23 'd Avrìl dal 1977 'l è al tùran ad Sin After Sin (Un pcâ a drē a c'l àtar), al prim disc dal grup registrâ par la major CBS e un lavōr ad pasàǵ fra 'l hard rock e 'l heavy metal ad quéi sucesìṿ. Al registrasiòṅ i védan la partecipasiòṅ dal baterìsta Simon Phillips, in alóra dimóndi śóvan e dascgnusû, che però cun al pasàr di an al s farà spasi in dal mónd dla mùśica sunànd cun di pès da nuànta cuma Mike Oldfield, Joe Satriani, Toto e àtar. In cal disc chè al dróa la casa dópia.
Al sìngul tirâ fóra dal disc 'l è na cover ad Joan Baez, Diamonds & Rust, e 'l è stâ sarnî parchè al s spuśàva méj cun al rèst di pès diretamènt p'r al prudutōr Roger Glover (famóś p'r i sò lavōr cun i Deep Purple, cuma a s pōl sintìr scultànd al braṅ ch'al vèra al disc, Sinner). La cansòṅ la gh'à un sèrt sucès in dal Régn Unî. Al gh fà pòst al braṅ Race With The Devil, cover di The Gun, ch'al n figùra briśa in dla versiòṅ uriginària dal disc ma sōl in quéla rimasteriśàda dal 2001 cun dèntar anc la canta sunàda dal viṿ Jawbraker.
In dal disc i gh'èṅ di pès sunâ a sò vòlta da di àtar grup in sèguit, cuma Dissident Aggressor cantàda p'r i Slayer o Starbreaker registràda p'r i Arch Enemy.
Cal disc chè, cun un tìtul tirâ fóra diretamènt da na canta dal disc precedènt, Genocide, al dróa par l'ultma vòlta al lógo di Judas Priest scrit cun di caràtar gòtic.
Subìt dòp la surtìda dal disc, al grup al partìs p'r un tour péś ch'al fà tapa anc in di Stat Unî par la prima vòlta par na vintìna ad cuncèrt.
Stained Class
Cun al nóṿ baterìsta Les Binks in di rang (ma 'l iva bèla sunâ sèg durànt al tour ad Sin After Sin) i Judas Priest i pùblican in dal Favràr dal 1978 al lōr quàrt disc in studi, prudót insém a James Guthrie, Stained Class (Clas Śvargugnàda, registrâ in d'l Aṿtòṅ d'l an prima), un lavōr gnû sù cun al cuntribùt ad tut i mémbar a livèl ad scritùra di pès. In dla cupertìna ad Roslav Szaybo (na fàcia ad metàl insfilsàda p'r un quèl da 'l òć sinìstar a 'l póls dla tèsta da in du al vèṅ fóra, a pâr na sćiuptàda [1]) a s véd par la prima vòlta al lógo nóṿ dal grup.
Stained Class al mùcia sù dimóndi sucès fiṅ da subìt, purtànd in élt al grup in dal panuràma d'l heavy metal mundiàl (in dal 2004 la rivìsta ingléśa Metal Hammer al al badśrà cuma 'l disc metal più péś ad tut i tèmp). In dal gir ad pôc méś al vénd duśèntsinquantamìla còpi in dl'Amerìca dal Nord. Al disc al gh'à na màrcia in piò in fat ad puténsa, cun al sò druàr da spés la casa dópia cuma in dal pès Exciter, òṅ di prim braṅ in stîl speed metal.
I sìngui i èṅ dū: Better by You, Better Than Me (cover di Spooky Tooth) e Evening Star. Àtar braṅ clàsic dal grup ch'i s càtan chè i èṅ Beyond the Realms of Death (un lènt cun dal śgranfgnàdi metal, sunâ da spés dal viṿ), Saints in Hell (dimóndi dura) e Heroes End (pîna ad riff dal duo Tipton/Downing).
La tournée di Judas Priest cla vòlta chè la riva in Agóst infìṅ in Giapòṅ ma 'l è in dal tour americàṅ che Rob Halford e K. K. Downing i tàcan a cumparìr in sal palc in na manéra più uriginàla, miténd-as adòs di giachét ad pèla négra e dal bòrchi, dand inìsi a na mòda ad vistìr-'s acsè, ch'la sarà pò druàda in di an Utànta da dimóndi muśicìsta heavy metal sò para.
Killing Machine
In dal Nuvémbar dal 1978 a véd la luś Killing Machine, ch'a vōl dir Màchina dla mòrt (ma in di Stat Unî i al cgnósan cuma Hell Bent For Leather parchè a la Columbia la n gh piaśìva briśa al tìtul uriginàri), un disc ch'al gh'à dèntar dimóndi di pès più bèi di Judas Priest cuma Delivering The Goods (cantàda da Halford anc insém a Sebastian Bach soquànt an dòp in d'l EP B-Side Ourselves di Skid Row dal 1992, e l'è na gara a chi siga da piò), Hell Bent For Leather, Running Wild e la ballad Before The Dawn. Da arcurdàr anc la cover di Fleetwood Mac The Green Manalishi (With the Two-Pronged Crown) sunàda da spés dal viṿ, a 'l inìsi misa dèntar sōl p'r al marcâ americàṅ. Al disc 'l è un cicinèṅ più cumerciàl di precedènt ma al gh'à anc di tèst più scûr e sintî. La cupertìna l'è sèmpar ad Rozslav Szyabo.
Glenn Tipton al taca chè a druàr un stîl ad sunàr la chitàra un tuchèṅ difarènt, quél ad tgnir strichi al còrdi cun òt dida durànt i sò asōi (al tapping). Par Binks invéci a s trata ad 'l ùltim lavōr cun i Judas Priest.
I Judas i ìvan bèla tacâ a druàr na manéra ad pōr-as tuta par cònt suo: un muć ad curàṁ, bòrchi, scarpòṅ militàr e mòti. I tèst i éran impinî ad riferimènt lugâ e minga ciàr a la religiòṅ o al sès, dal vòlti spurcaciòṅ e sénsa ritégn, specialmènt p'r i bigòt ch'i tacaràṅ a dar-ag còntra a partìr da i an Utànta, cuma la Parents Music Resource Center americàna (Sèntar 'd infurmasiòṅ muśicàla p'r i genitōr), n'asuciasiòṅ ad censùra dimóndi cgnusùda in d'l àmbit d'l Heavy metal, purtàda avànti par la mujér 'd Al Gore (vèć vicepresidènt americàṅ a i tèmp ad Bill Clinton), Tipper.
Bristish Steel
In d'l Utóbar dal 1979 a vèṅ fóra al prim disc dal viṿ dal grup, registrâ in Giapòṅ, Unleashed in the East (In d'l Est cun al diav'l adòs), e al dvénta al lavōr dal grup più vindû ad tut fiṅ a cal mumènt lè e anc al prim live heavy metal ad sèmpar. In séguit Halford al dirà pò che la sò vóś in dal disc l'è stada registràda ad nóṿ (a ś diś ch'al gh'is al fardōr).
Subìt dòp la fiṅ dal tour mundiàl, i Judas Priest i tōśan 'n àtar baterìsta, al Dave Holland di Trapeze. Cun chi lò in di rang, al grup al pùblica al 14 'd Avrìl dal 1980 òṅ di sò disc più famóś, British Steel (Aśàr britànic), un lavōr impinî ad braṅ sìmbul cuma Breaking the Law, United, Living After Midnight (tri sìngui), Rapid Fire e Metal Gods. Quést chè al sarà anc 'l ùltim di sò lavōr prudót par Tom Allom.
'L àlbum 'l è stâ incìś a 'l Tittenhurst Park, al pòst in du al stava Ringo Starr di Beatles.
P'r al fat ch'al n eśistìs briśa al campinamènt in alóra, al grup al regitrò al sòṅ fat śbragànd dal butìgli ad lat par pò mét'r-al dèntar a la canta Breaking the Law. Stésa ròba anc par Metal Gods ma, in cal caś chè, i ìvan druâ dal stéchi ad bijàrd e un cabarè ad furchéti e cuciàr.
Par la prumusiòṅ dal disc (che in cupertìna al gh'à na maṅ ch'la ślunga na laméta par far-as la barba, o àtar?, cun scrit in sima al lògo dal grup), i Judas Priest i partìsan p'r un tour purtànd-as sèg gl'Iron Maiden, un grup ch'l éra drē a far-as i òs ma ch'al s farà cgnósar dabòṅ fiṅ da subìt dal pòpul metal.
Point Of Entry
Al sètim lavōr in studi dal grup 'l è Point of Entry (Punt 'd ingrès), vindû in di negòsi a partìr dal 26 ad Favràr dal 1981 cun dū cupertìni difarènti, una p'r al marcâ americàṅ e giapunéś e una p'r al rèst dal mónd. A s trata 'd un prudót piutòst cumerciàl, cun tri sìngui adàt p'r èsar traśmìs a la ràddio: Heading Out to the Highway, Don't Go e Hot Rockin’. Al braṅ più heavy ad tut 'l è Solar Angels méntar Desert Plains l'è sunàda da spés dal viṿ e la véd na bòna próva 'd Holland da drē da la baterìa.
Anc s'al disc al n riva minga a i livèi dal precedènt, al vénd bèṅ listés.
I Judas Priest i èṅ prònt par tacàr un tour lung ciamâ World Wide Blitz Tourin: in di Stat Unî i faṅ trénta-sinc cuncèrt in sōi dū méś, Śugn e Luj, purtànd-as sèg gl'Iron Maiden. In di cuncèrt in dal nòstar cuntinènt invéci i sònan sèg prima i Saxon e pò gl'Accept.
Screaming for Vengeance
'L an dòp, al 17 ad Luj dal 1982, i Judas Priest i daṅ vita a 'n disc dimóndi più rabî dal precedènt, Screaming for Vengeance (Sigànd par vendéta), sèmpar registrâ in Spaggna a Ibìśa e mixâ a i Beejay Recording Studios e a i Bayshore Recording Studios in Flòrida.
In dla cupertìna dal disc a s véd n'àquila ad metàl ch'la vèṅ śò a tut andàr cun da drē un sōl rós su sfónd śal. Invéci da cl'atra banda a s pōl lèśar ad sóta a i tìtui dal canti: «From an unknown land and through distant skies came a winged warrior. Nothing remained sacred, no one was safe from the Hellion as it uttered its battle cry... Screaming for Vengeance» (Da na tèra ch'a n s cgnós briśa e pasànd par di ciēi luntàṅ 'l è rivâ un cumbatènt alâ. Gnint 'l è armàst sàcar, ninsòṅ 'l éra al sicùr dal Leòṅ Infernàŀ mèntar 'l éra drē a dir al sò śbraj ad batàja... Sigànd par Vendéta).
Al disc (al più vindû dal grup avénd ciapâ un dòpi disc ad plàtin in dal 2001) al gh'à dèntar soquànt di braṅ stòric dal grup: i sìngui You've Got Another Thing Comin’ e Electric Eye (sunàda da spés dal viṿ), la rabìda title track (druàda anc in dal śóg vìddeo Brütal Legend in dua Rob al fà dū part, quéla dal catìṿ ma anc quéla dal bòṅ), Bloodstone e Riding On The Wind. Anc p'r al pòpul metal quést chè 'l è un lavōr sìmbul dal gènar: la IGN (Imagine Games Network) la 'l à mis a 'l 15śum pòst di disc più influént (su vint-sinc), Metal-Rules.com a 'l dècim pòst di disc metal più bèi ad sèmpar mèntar par la rivìsta Kerrang! al s mèrita al 46śum pòst.
Defenders of the Faith
In dal Setémbar dal 1983 i Judas Priest i tórnan a Ibìśa par registràr quél ch'al dvintarà al lōr nòn disc da studi, Defenders of the Faith (Difensōr dla fēd), dispunìbil in di scafài dal 4 ad Śnar dal 1984. In cupertìna (pinsàda par Doug Johnson ch'l iva anc fat al diśégn d'l Hellion ad Screaming for Vengeance) la figùra na tigra ad metàl cun i còran ciamàda Metallian, pina 'd arlìa e prònta a śgranfgnàr, insfilsàda dèntar a 'n car armâ. Da drē dal disc a gh'è un mesàǵ: «Rising from darkness where Hell hath no mercy and the screams for vengeance echo on forever. Only those who keep the faith shall escape the wrath of the Metallian... Master of all metal» (A végn sù dal scur in dua 'l Infèran al n gh'à cumpasiòṅ par gnint e i sig ad vendéta i gh rèstan par sèmpar. Sōl quéi ch'i tînan dacàt la fêd i pōlan paràr via l'arlìa dal Metallian... Al Sgnór ad tut i metài).
Tri i èṅ i sìngui tirâ fóra da cal lavōr chè: la rabìda Freewheel Burning, Some Heads Are Gonna Roll e Love Bites. Àtar clàsic dal grup 'l è anc The Sentinel (i Machine Head i l'aṅ sunàda in dl'edisiòṅ speciàla dal disc Unto the Locust dal 2011) ma 'l è 'n àtar al braṅ ch'al fà al stus: Eat Me Alive. Difàti l'urganiśasiòṅ PMRC, ch'la gh'iva butâ i òć adòs da 'n pès, la gh dà còntra insfilsànd cla canta lè a 'l tèrs pòst in dla lista di braṅ da mét'r al band dit „Filthy Fifteen“ (I Quìndas Spurcaciòṅ) parchè i dgìvan ch'la dascurìs ad sès fat cun la bóca.
Turbo
In dal mèś di an Utànta 'l éra drē a far-as strada al pop metal un gènar 'd hard rock bòṅ p'r èsar traśmìs a la ràddio e par sfundàr in dal marcâ americàṅ. 'L è acsè ch'al nóṿ disc dal grup, Turbo, dal 31 ad Mars dal 1986, al vèṅ registrâ in cla manéra lè, cuma 'l braṅ Wild Nights, Hot & Crazy Days o Parental Guidance, cantàda in unōr dla PMRC e tèrs sìngul sarnî par gnir fóra da par lò dòp Turbo Lover e Locked In, dū di pès fat méj insém a Out In The Cold. Par la prima vòlta i Judas Priest i dróan chè di sintetiśadōr.
La canta Reckless ch'la sèra 'l disc la gh'iva da finìr dèntar a la culòna sunóra dal film Top Gun ma i Judas Priest i n aṅ minga vlû parchè i pinsàvan ch'al sarés stâ un flop. Incóra na vòlta la cupertìna l'è stada fata par Doug Johnson e la véd na maṅ dna dóna cun gl'ungi lunghi cun al śmalt róś ch'la tîṅ sòdi un joystick.
Al disc al vénd bèṅ dvintànd 'd òr in dal Śugn dal 1986 e pò ad plàtin 'l an dòp, tucànd al 33śum pòst in dal Régn Unî e al 17śum in di Stat Unî ma dimóndi sutenidōr i èṅ dascuntènt. In n'intervìsta a Kerrang! dal 2008, dascurénd ad Turbo, Halford al diś che cal disc chè 'l è stâ fat tgnénd a drē a quél ch'a s respiràva in alóra e ch'l al sà ch'l è un lavōr ch'l à divìś dimóndi ma però par lò al gh'iva dèntar listés di pès bòṅ.
Prudót par Tom Allom, in dal 1987 a vèṅ fóra al secónd disc dal viṿ dal grup, Priest...live!, cun dèntar al canti sunàdi in dal tour dal 1986 ciamâ Fuel For Life Tour.
Ram It Down
Turnâ in stùddio, i Judas Priest i daṅ vita a Ram It Down (Spapèla’l), al lōr undicéśum lavōr publicâ al 17 ad Maǵ dal 1988. In di cunfrònt dal disc precedènt, in quést chè al sòṅ al tórna a èsar più dûr, turnànd dal bandi d'l heavy metal clàsic (dèntar a gh'è anc un braṅ ch'al s ciama acsè). Anc se soquànt pès i èṅ gnû fóra bèṅ (òṅ par tut, la Blood Red Skies ch'l'arciàma la vècia Victim of Changes), dal punt ad vista cumerciàl al disc 'l è na mèśa deluśiòṅ (anc s'al ciàpa al disc 'd òr dū méś dòp, vindénd sincsèntmìla còpi). Sōl un sìngul al gh la cava a gnir fóra da par lò, la cover ad Chuck Berry Johnny B. Goode, pinsàda par finìr dèntar a 'l film umònim.
La cupertìna (un diśégn 'd un bras celèst ch'al tira un marùc par spaplàr al mónd) l'è un lavōr ad Mark Wilkinson.
Dòp dimóndi tèmp, al baterìsta Dave Holland al lasa al grup (al finirà pò in parśòṅ in dal 2004 p'r avér butâ i òć adòs e avér mulestâ sesualmènt un ragasōl ad darsèt an ch'al tulìva dal lesiòṅ da lò). Al sò pòst al vèṅ tòlt par Scott Travis ch'l iva laurâ cun i Racer X e i The Scream. Al s in và anc al prudutōr Tom Allom ch'al lasa al pòst a Chris Tsangarides.
A śuntàr-as a i prubléma dal grup p'r al mèś falimènt ad Ram It Down a sucéd un fat ch'al i mét in cundisiòṅ 'd èsar custrét a diféndar-'s in frònt a la lég quand i sinc i gh'aṅ 'd andàr in tribunàl par na càuśa còntra 'd lōr misa in pē da i genitōr ad dū baghét ch'i s éran tòlt la vita al 23 ad Dicémbar dal 1985. Quist chè, i śóvan Raymond Belknap e James Vance ad daśdòt e vint an, i s éran tirâ na sćiuptàda davśèṅ a na cēśa dòp avér bvû dimóndi bira, fumâ dla marijuana e scultâ 'l disc Stained Class dal 1978. Belknap 'l éra mòrt subìt, invéci Vance 'l éra scampâ a fadìga ma al gh'iva al grugn spaplâ dal tut e 'l éra stâ custrét a patìr na lunga uperasiòṅ par pò murìr listés tri an dòp p'r i dan a 'l sarvèl. P'r i genitōr la cólpa l'éra dal grup ad Birmingham parchè i dgìvan che la canta Better By You, Better Than Me sunàda al cuntràri la gh'is un mesàǵ lugâ („Do It!, Do It!“ ch'a vōl dir „Fà'l! Fà'l!“ in miranduléś) ch'l arév cuciâ i dū a masàr-as. P'r i giùdas gl'acùśi i éran sénsa fundamènt ma 'l epiśòdi al i à sgnâ listés e 'l à fat in manéra ch'al nóṿ disc, Painkiller, al n gnis minga fóra secónd i sò tèmp.
Painkiller
Lasâ a 'l sò spali tut i prubléma, al grup al taca a lauràr a 'l nóṿ disc Painkiller a 'l inìsi dal 1990 in Frància a Brignoles. Dòp ch'l è stâ rimixâ in Ulànda, al 3 ad Setémbar dal 1990 'l àlbum (al prim cun Scott Travis di Racer X da drē da la baterìa) al pōl gnir fóra finalmènt in tut i negòsi. Al disc, cunsiderâ òṅ di più impurtànt dal gènar heavy metal ad sèmpar, al vèṅ numinâ a i Grammy Awards dal Favràr dal 1991 cuma Best Metal Performance.
Al sòṅ ad cal 12śum disc chè, prudót par Chris Tsangarides, 'l è òṅ di più catìṿ ad sèmpar dal grup, i riff ad chitàra i èṅ dimóndi crûd, dirèt e putènt e Travis al pìcia cum un mat. I sìngui tirâ fóra i èṅ tri: Painkiller (al braṅ più rabî ad tut, insém a All Guns Blazing, vèrt p'r un asōl ad baterìa dvintâ stòric e sunàda in séguit anc dal grup di Death), al lènt dimóndi sintî A Touch of Evil e Night Crawler.
In dal 2001 l'è gnùda fóra na versiòṅ arfàta e masteriśàda ad nóṿ cun dū pès da piò: 'l inèdit lènt Living Bad Dreams e na cantàda dal viṿ dal braṅ Leather Rebel.
Al tìtul dal disc Painkiller (ch'a vōl dir Madśìna p'r al dulōr) al s riferìs a 'n àngil ad metàl cascâ śò (cuma al figuràva in dal vèć disc Sad Wings of Destiny) che chè al gira in dal cēl a cavàl 'd un dragòṅ fat a mòta cun dū séghi a sérć a 'l pòst dal rōdi e al tōś ispirasiòṅ dal madśini ch'l iva tòlt Halford a i tèmp ad Turbo in dal tentatìṿ ad masàr-as p'r al fat 'd èsar un fnòć.
La tournée in apòǵ a 'l àlbum ch'la vèṅ dòp la vèṅ fata insém a i Megadeth, a i Sepultura e a i Pantera. Durànt la data ad Turònt, Rob Halford al s fà mâŀ mèntar 'l éra drē a salìr in sal palc cun la sò mòta stablénd-as atàc a 'n spìgul dla strutùra cun in sima la baterìa, facilmènt p'r al fat che, in cal mumènt lè, a gh fus dimóndi fum in gir fat par spetàcul cun dal giàs séc. Al cantànt al finìs listés al cuncèrt e pò al và a 'l uśdàr par far-as curàr.
Finî al tour, Halford al s quistiòna cun al rèst dal grup e al i mòla par fundàr un sò grup da par lò, i Fight, insém a Scott Travis (al prim disc 'l è dal 1993 e al s ciàma War Of Words e al sòna a la manéra di Pantera), pròpria mènt'r i tacàvan a giràr dal vóś sul fat ch'a gh piaśìs i óm (al sarà pò lò in dal 1998 a cunfirmàr al quèl).
Dal cant lōr i Judas Priest i rèst'n al pâl par sinc an a 'l incìrca, faghénd gnir fóra sōl la racòlta Metal Works: '73-'93.
'L éra ad Tim Owens
Dòp soquànt tèmp in dua i Judas Priest i gh'ér'n armàś, i quàtar i decìdan pò ad tōr 'n àtar al sò pòst, e quàl lè 'l è Tim Owens, 'n americàṅ d'l Ohio dit Ripper, un fan dal grup ch'al sunàva in na cover band cantànd di braṅ dal grup ad Birmingham. 'L è stâ Travis a catàr-al mèntar 'l éra impgnâ dal viṿ. Al baterìsta al s è pò fat dar òṅ di sò demo da purtàr-as sèg par far-al sintìr a chi àtar dal grup. Dòp un pruèṅ fat bèṅ, invidâ apòsta in dal Régn Unî par cantàr in studi i braṅ Victim of Changes e The Ripper, Owens al vèṅ tòlt subìt. 'L è al 1996 e sōl 'l an prima Halford 'l iva lasâ lè al prugèt di Fight.
Al destìṅ particulàr 'd Owens, al sò pasàǵ a la śvélta da fan sfegatâ dal grup a frontman in un cólp sōl, 'l à pò dâ ispirasiòṅ p'r al sugèt dal film Rock star dal 2001, cun la sò part dada a Mark Wahlberg mènt'r al grup lè al s ciamàva Steel Dragon (Dragòṅ 'd asàl). La prudusiòṅ la s éra misa in cuntàt anc cun i Judas Priest stés par far-ag far quèl in dla culòna sunóra ma pò a n s è fat gnint.
Se par lò far part dal grup 'l éra al sógn dal sò vita, par soquànt di fan al fat ch'l is tòlt al pòst 'd Halford al n gh'éra mia tant andâ śò. In dal 1997 a vèṅ fóra al prim disc cun lò a la vóś, Jugulator, un lavōr dimóndi péś (basta scultàr la canta Blood Stained ch'la fà anc part dla culóna sunòra dal film ad scarésa La bambola assassina 4: La sposa di Chucky, quàrt capìtul dla saga dla Bàmbula ch'la cópa) ch'al s śluntanàva dimóndi dal stîl clàsic dal grup, stricànd i òć invéci a 'l metal mudéran cuma al speed metal, al thrash metal o al groove metal, cun di pès dimóndi lung ad sinc o siē minùt 'l òṅ e cun sōl un sìngul gnû fóra: Bullet Train. I tèst i èṅ crûd, Death Row, tant par dir-'n una, la dascór 'd un śuvnòt cundanâ a mòrt.
Jugulator al mùcia sù un sért sucès e al grup al decìd in dal Setémbar dal 1998 ad far gnir fóra un disc dal viṿ dópi, '98 Live Meltdown cun Owens ch'al fà la sò figùra.
In dal Luj dal 2001 l'è la vòlta ad Demolition (Demulisiòṅ) un disc pîṅ ad braṅ ma ch'al n cata briśa quél giùst (i sìngui Machine Man e Lost and Found i n faṅ minga sèntar). Glenn Tipton chè al scriv tut al canti (soquànti insém a K.K. Downing e una cun Scott Travis, Cyberface) e al tîṅ a drē anc a la prudusiòṅ, faghénd in manéra ad catàr un sòṅ nóṿ p'r al grup (dal vòlti a par 'd ascultàr al nu-metal di Fear Factory). Al disc però al dvintarà quél vindû ad méno ad sèmpar, a part Rocka Rolla ad 27 an prima. Dòp la publicasiòṅ 'd 'n àtar live (Live in London dal 2002), Owens al fà al valìś e al mòla al grup p'r andàr a sunàr insém a gl’Iced Earth e a Yngwie Malmsteen.
Al ritóran 'd Halford
A cal punt lè dimóndi di sustenidōr dal grup i dmandàvan a vóś élta al ritóran ad Rob Halford a 'l sò pòst. I sò sógn i càtan rispòsta finalmènt in dal 2003 quànd al cantànt ad Birmingham al tórna in dal grup. Far festegiàr al fat, la cà discugràfica Columbia la fà catàr in di negòsi na racòlta ad piò ad ssanta canti in quàtar CD cun anc al DVD Live Vengeance '82 dèntar.
In dal 2004 i Judas Priest i partìsan p'r un tour europeo insém a i tedésc Scorpions. Al grup al sòna anc da headliner a 'l Ozzfest, un fèstival mis in pē da Ozzy Osbourne e Halford al gh'à anc la manéra ad tōr al sò pòst in di Black Sabbath perchè lò al gh'iva la brunchìte.
Al 1 ad Mars dal 2005 al grup al fà gnir fóra par la Sony, dòp dód'ś an, 'n àt'r àlbum cun Halford a la vóś, Angel of Retribution (Àngil dal castìg), cun un ritóran a 'l stîl clàsic di an Utànta. Al disc, prudót par Roy Z ch'al scriv insém a 'l grup anc la canta Deal with the Devil, al gh la cava a rivàr a 'l 13śum pòst dla Billboard e al prim pòst in Grécia.
Al sìngul sarnî par gnir fóra da par lò 'l è Revolution. Al finirà a 'l 23śum pòst in di Stat Unî (in dla Mainstream Rock Tracks chart), un quèl ch'al n sucidìva minga da i tèmp ad Night Crawler (1992).
In dal disc i s càtan anc i braṅ Judas Rising, dimóndi rabî, l'arliàda Hellrider e al lènt Angel. In soquànti canti a gh'è anc di riferimènt a di tìtui vèć, cuma in Demonizer in dua a s dascór d'l Hellion o cuma in Deal with the Devil (na sòrta ad biugrafìa di tèmp antìg) ch'al gh'à in dal tèst al pès Under blood red skies.
Al grup al partìs pò p'r un tour in gir p'r al mónd, ciamà Retribution World Tour, e al tōś anc l'ucaśiòṅ par far gnir fóra un DVD dal viṿ, Rising in the East, rigistrâ a Tokyo in dal Maǵ dal 2005.
La sperimentasiòṅ ad Nostradamus
Al 16 ad Śugn dal 2008 la banda la dà vita a 'n concept album dópi ad vint-a-tri braṅ, Nostradamus, ch'al dascór interamènt dal pruféta, astròlug e farmacìsta francéś. A s trata 'd un lavōr dal tut difarènt da chi àtar fat prima e par cal mutìṿ lè 'l à divìś la critìca e i fan. Par l'ucaśiòṅ i tōśan sèg al tasterìsta Don Airey par sunàr al parti urchestràli ch'i 'mpinìsan dal tut 'l àlbum. I n màncan minga i pès rabî cuma la title-track Nostradamus (in dua Halford al fà òṅ di sîg a la sò manéra) e Persecution. In dla canta Pestilence and Plague pò Rob al canta al riturnèl in itagliàṅ, ma cun 'n asènt ingléś dimóndi pēś.
In dal prima stmana Nostradamus 'l à vindû 42.000 còpi in di Stat Unî, cavànd-gh-la a rivàr a 'l 11śum pòst dla Billboard 200, un rècurd par lōr.
Al 12 'd Avrìl dal 2008 la title track (numinàda cuma "Best Metal Performance" a i 51śum Grammy Awards) l'è stada misa in sal sò sit p'r èsar dascargàda a gràtis. La canta Visions invéci l'è stada sarnìda cuma sìngul, gnénd fóra al 4 ad Maǵ. Al grup al fà savér ch'a gh piaśrév purtàr al disc a teàtar ma al prugèt al finìs in gnint.
Sèmpar in dal 2008 i tōśan part a 'l Metal Masters Tour insém a Heaven & Hell, Motörhead e Testament. 'L an dòp invéci i sònan in gir p'r al mónd p'r intēr al disc British Steel a trint an da la sò surtìda. I vànan sèg i Whitesnake ma chi lōr i èṅ pò custrét a dar-gh a muć par n'infesiòṅ a 'l còrdi vucàli dal cantànt David Coverdale.
'L Arvédras ad K.K. Downing
Al 14 ad Luj dal 2009 i faṅ vgnir fóra al disc da 'l viṿ A Touch of Evil: Live na racòlta ad braṅ sunâ live da 'l 2005 a 'l 2009, cun la dèntar na Eat Me Alive tiràda fóra da di scafài pîṅ ad pólvra. L'eśibisiòṅ ad Dissident Aggressor la vins al Grammy Award dal 2010 cuma Best Metal Performance.
Al 20 'd Avrìl dal 2011 K.K. Downing, ch'al n andàva piò 'd acòrd cun chi àtar e gnanc c'n al manager, al fà fagòt dòp na vita pasàda c'n i Judas Priest: 'l ingléś Richie Faulkner al tōś al sò pòst anc in ucaśiòṅ dal cuncèrt ad Mantṿa d'l 11 ad Maǵ dal 2012, 'l Epitaph tour d'l arvédras finàl. Al 25 ad Maǵ al grup al sòna par la prima vòlta sénsa al sò chitarìsta stòric durànt la puntàda finàla dal prugràma American Idol (stagiòṅ 10), faghénd Living After Midnight e Breaking the Law.
'L 11 'd Utóbar a véd la luś na racòlta ad 17 pès dal grup (The Chosen Few) sarnî diretamènt da di àtar mòstar dl'heavy metal mundiàla cuma Lars Ulrich e James Hetfield di Metallica, Ozzy Osbourne, Zakk Wylde, Alice Cooper, Vinnie Paul di Pantera, Slash di Guns N' Roses, Jonathan Davis di Korn e Lemmy di Motörhead ma 'l è un fiàsc clamuróś: sóli 1.300 còpi vindùdi in dla prima stmana in di Stat Unî. Sèmpar in dal méś Utóbar pò al grup al fà catàr in di negòsi un cufanét cun dèntar tut i vint sìngui publicâ da 'l Avrìl dal 1977 (Diamonds & Rust) a 'l Avrìl dal 1992 (Night Crawler), p'r un tutàl ad 52 braṅ, cuntànd anc al b-side.
A siē an da 'l ùltim disc in studi, in dal Luj dal 2014 al grup al fà catàr in di negòsi Redeemer of Souls, al darsetéśum lavōr di Judas Priest. A gh'l à cavàda a rivàr a 'l sèst pòst dla clasìifica americàna vindénd trénda-dū mila còpi in dla prima stmana.
Mémbar
Quéi 'd adès
- Rob Halford vóś (1973 - 1992, 2003 - incō)
- Richie Faulkner chitàra (2011 - incō)
- Glenn Tipton chitàra (1974 - incō)
- Ian Hill bas (1969 - incō)
- Scott Travis baterìa (1989 - incō)
Ex cumpunènt
- Al Atkins vóś (1969 - 1973)
- Tim "Ripper" Owens vóś (1996 - 2003)
- K.K. Downing chitàra (1969 - 2011)
- John Partridge baterìa (1969)
- John Ellis baterìa (1969 - 1971)
- Alan Moore baterìa (1971 - 1972, 1975 - 1977)
- Chris Campbell baterìa (1972 - 1973)
- John Hinch baterìa (1973 - 1975)
- Simon Phillips baterìa (1977)
- Les Binks baterìa (1977 - 1979)
- Dave Holland baterìa (1979 - 1989)
Discugrafìa
Àlbum
- 1974 - Rocka Rolla
- 1976 - Sad Wings of Destiny
- 1977 - Sin After Sin
- 1978 - Stained Class
- 1979 - Killing Machine (Hell Bent for Leather p'r al marcâ americàṅ)
- 1980 - British Steel
- 1981 - Point of Entry
- 1982 - Screaming for Vengeance
- 1984 - Defenders of the Faith
- 1986 - Turbo
- 1988 - Ram It Down
- 1990 - Painkiller
- 1997 - Jugulator
- 2001 - Demolition
- 2005 - Angel of Retribution
- 2008 - Nostradamus
- 2014 - Redeemer of Souls
Racòlti
- 1993 - Metal Works: '73-'93
- 1997 - The Best of Judas Priest: Living After Midnight
- 2004 - Metalogy
- 2006 - The Essential Judas Priest
- 2011 - Single Cuts
- 2011 - The Chosen Few
Da 'l Viṿ
- 1979 - Unleashed in the East
- 1987 - Priest...Live!
- 1998 - '98 Live Meltdown
- 2003 - Live in London
- 2009 - A Touch of Evil: Live
- 2010 - British Steel - 30th Anniversary - Live
Sìngui
- 1974 - Rocka Rolla
- 1976 - The Ripper
- 1977 - Diamonds & Rust
- 1978 - Better by You, Better Than Me
- 1978 - Evening Star
- 1979 - Take on the World
- 1979 - Rock Forever
- 1980 - Living After Midnight
- 1980 - Breaking the Law
- 1980 - United
- 1981 - Don't Go
- 1981 - Heading Out to the Highway
- 1981 - Hot Rockin'
- 1982 - You've Got Another Thing Comin'
- 1982 - (Take These) Chains
- 1983 - Electric Eye
- 1983 - Freewheel Burning
- 1984 - Love Bites
- 1984 - Some Heads Are Gonna Roll
- 1986 - Turbo Lover
- 1986 - Locked In
- 1986 - Parental Guidance
- 1988 - Johnny B. Goode
- 1988 - Ram It Down
- 1990 - Painkiller
- 1991 - A Touch of Evil
- 1992 - Night Crawler
- 1997 - Burn in Hell
- 2001 - Machine Man
- 2005 - Revolution
- 2008 - War
Videugrafìa
- 1983 - Judas Priest Live Vhs
- 1986 - Fuel for Life Vhs
- 1987 - Priest...Live! Vhs
- 1993 - Metal Works '73–'93 Vhs
- 2001 - British Steel Vhs e Dvd
- 2002 - Live in London Vhs e Dvd
- 2003 - Electric Eye Dvd
- 2005 - Rising in the East Vhs e Dvd
- 2006 - Live Vengeance '82 Dvd
- 2010 - British Steel - 30th Anniversary DVD Dvd
Culegamènt estéran
- (EN) Al sit uficiàl
- (EN) La paǵna ad Myspace
- (EN) Al vìddeo ad Breaking The Law in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Painkiller in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Turbo Lover in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd Another Thing Comin' in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Rocka Rolla in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo minga uficiàl ad The Ripper in sal Youtube
- (EN) Al próvi ad Machine Man in sal Youtube
- (EN) Al braṅ sunâ da 'l viṿ Blood Stained in sal Youtube
- (EN) Al braṅ sunâ da 'l viṿ All Guns Blazing in sal Youtube
- (EN) Al braṅ sunâ da 'l viṿ Eat Me Alive in sal Youtube
- (EN) Al braṅ sunâ a la BBC United in sal Youtube
- (EN) Rob Halford & Sebastian Bach i càntan Delivering the goods p'r MTV in sal Youtube
Nòti
- ↑ Cuma spìnśar a 'l suicìdi centrosangiorgio.com

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Turku
Turku (in svedes Åbo) a l'è una cità de la costa süd-ovest de la Finlàndia, e la capital aministrativa de la Finlandia Ucidentala (Länsi-Suomen lääni). Turku'l se tröa in sü la riva del fiüm Aura. La sò pupulaziun a l'è de 174.906 abitant (31/12/2005), cunt el 5,2% di gent de lengua svedesa. La sua area regiunala a l'è furmada de 16 cumün e la gh'ha una pupulaziun de 285.682 abitant (2001). A l'è la quinta cità de la Finlandia per pupulaziun (dopu de de la capital, Hèlsinki, e i cità de Espoo, Tampere e Vantaa).
Cultüra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Turku'l gh'ha trì üniversità:
- l'Üniversità de Turku (in finlandes Turun yliopisto), fundada in del 1920;
- l'Üniversità Åbo Akademi, de lengua svedesa, fundada in del 1918;
- la Scöra süperiura de Scenz Ecunomich e d'Impresa de Turku (in finlandes Turun kauppakorkeakoulu) fundada in del 1950.
A gh'hinn anca el Center d'Investigaziun e Desvilüp Tecnulogich (Turun Teknologiakeskus) e un'Üniversità de Scenz Aplicaa (Turun Ammattikorkeakoulu), che per el sistema finlandes a l'è minga cunsiderada un'üniversità.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Turku - Christmas City -
- Turku TouRing - Urganizaziun turistica de Turku
- Turku Arxipèlag - "L'arxipèlag més maco del mòn"


text:
1953
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
28 02 - Cambridge (Anglatera): James Watson e Francis Crick i núnzia el descuvrimeent de la strütüra chímega de l'ADN, otegnüda al Cavendish Laboratory.
26 03 - Pittsburgh (Pennsilvània, SÜA): Jonas Salk al descuvriss el vacin cuntra la poliomielitis.
02 05 - Amman (Jordània): Hussein ibn Talal, rei efetiif del paees del 11 08 de l'an anterior, al n'ocüpa el tron compieent 18 agn.
26 07 - Santiago (Cuba): 165 gjúin comandaa par Fidel Castro i assalta el quartée de la Moncada (Revulüzziun Cubana).
30 12 - i Statt Ünii: sa i mett a la véndita i primm televisuur in coluur.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
25 02 - Madrid: José María Aznar, polítegh Spagnöö, Presideent de la comunitaa de Castella e Lleó (1987-1989), Presideent del Guveern Spagnöö (1996-2004).
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
05 03 - Muscova (Rüssia): Sergej Prokof'ev, composituur Rüss, d'orígen Ucraïnesa (n. 1891) || Muscova (Rüssia): Josif Vissarionovič Džugašvili, cognossüü coma Josif Stalin, polítegh Suviétich d'orígen Georgjana, cap de staa del 1924 (n. 1879).
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Civaa
Civaa (nom ufizial in italian Civate in Italian) al è un cumün da 4 008 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 9,1 km² e ona densità de 440 ab./km² da la Pruvincia da Lecch.
L'è tacaa ai comun de Anon, Canz (CO), San Fermu, Galbiaa, Süèll, Valmadrera.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Civaa l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Savognin: Lavurs per pendiculara han cumenzà
- Mardi, 24.4.2012, 11:05
En il territori da skis da Savognin han cumenzà las lavurs en connex cun la construcziun d'ina pendiculara nova da Tigignas a Somtgant. Las lavurs da demontascha han'ins gia cumenzà.
Il mument èn ins vi dal demontar il runal e la sutgera veglia, ha ditg Vendelin Coray, il directur da las pendicularas da Savognin. En trais fin quatter emnas èsi previs da cumenzar a construir la nova pendiculara. Ella porscha plaz a 10 persunas pro gondla. L'atun avessan tut las lavurs d'esser a fin. Il project custa radund 11 milliuns francs. (fb/rtr)


text:
Sco spazi natiral e cultural multifar ha il Grischun fascinà ed inspirà gia da vegl ennà tant scienziadas e scienziads sco er perscrutadras e perscrutaders. Cun instituts da perscrutaziun da renum internaziunal, cun scolas autas e cun scolas professiunalas superiuras dispona il Grischun d'ina vasta purschida en il sectur da la furmaziun e da la perscrutaziun.
En il Grischun contribueschan las purschidas da studi da las scolas autas e da las scolas professiunalas superiuras sco er la lavur da perscrutaziun da differentas instituziuns renumadas essenzialmain a l'attractivitad dal chantun sco lieu economic. Tras sias colliaziuns naziunalas ed internaziunalas han las studentas ed ils students da la Svizra e da l'exteriur la pussaivladad d'absolver in studi u da collavurar a projects da perscrutaziun en in ambient interessant.
A Cuira, en la chapitala chantunala, sa chattan la scola auta da tecnica ed economia, la scola auta teologica sco er la scola auta da pedagogia. En ils secturs da la tecnica, da l'economia, da las scienzas d'infurmaziun, dal turissem, da la construcziun e da la concepziun, da las medias, da la teologia e da la pedagogia porschan questas trais scolas autas da Cuira studis interessants ed innovativs. Uschia è il campus da Cuira – cun tut ils ulteriurs avantatgs da la citad alpina da Cuira – in'alternativa attractiva per studentas e per students da l'entira Svizra e da bleras autras naziuns.
La purschida da las scolas professiunalas superiuras dal Grischun sa cumpona da scolaziuns dals secturs da la tecnica, da l'hotellaria, dal turissem, da l'economia, da la sanadad, dals fatgs socials e da l'economia forestala. Ils diploms che vegnan purschids qua signifitgeschan ina perspectiva impurtanta per far ina carriera professiunala cun success ed èn renconuschids e dumandads sin il martgà da lavur.
En il sectur da las scolas medias datti – ultra da la scola chantunala grischuna a Cuira – anc otg autras scolas medias en il Grischun. Er per la furmaziun fundamentala professiunala porscha il chantun Grischun pussaivladads da scolaziun attractivas per glieud da professiun futura.
Spazi da perscrutaziun preferì
Tras lur cuntrada, tras lur clima, tras lur flora e tras lur spazi cultural zunt multifar èn il Grischun e ses territoris vischins in dals spazis da perscrutaziun preferids per ils differents roms da la scienza. En l'Academia raetica èn colliads differents instituts scientifics fitg qualifitgads e differentas clinicas fitg qualifitgadas dal chantun Grischun. Sia finamira è quella da sustegnair la giuventetgna academica sco er da promover la perscrutaziun e la collavuraziun interdisciplinara.


text:
Mader Teresa
Mader Teresa de Calcuta, o püse semplicement, Mader Teresa, l'era una suora albanesa che la se ciaméva Agnes Gonxha Bojaxhiu.
Biugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nasüda a Skopje el 26 d'agùst 1910, l'é diventada suora de le Suore de la Caritá e in del 1931 l'é stái mandada misiunária in India, per ucüpás di póver, i malád, e i sensa cá. L'é pü turnái indré a cá sua.
L'é stai mudéll de dulcesa e de aiüt per tüti, in India, a Calcuta, in dué la steva, ma anca in tütt el mund. L'ha fundá l'Urdin de le Misiunarie de la Caritá.
L'ha venciüd el Premi Nobel per la Pás in del 1979.
L'é morta el 5 de setember 1997.
Beata[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è stai pruclamada Beata da Papa Giuánn Pául II in del 2003: el miracul che l'ha fai dervì el prucess de beatificasión, l'é stai quant el só spirit l'ha guarìd una fiulìna müsülmana.


text:
Maraton d'Engiadina: Ferma delegaziun Svizra a la partenza
- Sonda, 10.3.2012, 18:51
Al 44avel maraton d'Engiadina è ina ferma delegaziun Svizra a la partenza. Cun excepziun da Dario Cologna che sa concentrescha sin il final da la cuppa mundiala en Svezia, èn ils pli ferms passlunghists Svizzers da la partida al maraton da Malögia a S-chanf.
Fischer, Perl e Livers Remo Fischer, il victur da l'onn passà, è sa preparà a Magglingen sin il maraton. Il matador local Curdin Perl è currì ier il classicher da 50 kilometers al Holmenkollen. Quant fit ch'el è damaun per il maraton da l'Engiadina vegn a sa mussar. Gia dapi in per dis en Engiadina è perencunter Toni Livers da Trun. Boner è pronta La partenaria da Toni Livers, Seraina Boner, ina da las cunfavuritas per la victoria tar las dunnas ha fatg ils davos 2 onns in interessant svilup. Perquai ch'ils success mancavan en la cuppa mundiala, ha ella cumenzà a currer las pli impurtantas cursas popularas dal mund - e quai cun grond success. Plazs da podest en seria e schizunt victorias a cursas da renum. Entaifer curt temps è Seraina Boner sa sviluppada ad in dals stars da la scena. A sia cursa da chasa è Seraina Boner gia stada 2 giadas sin il podest. Gianluca enstagl da Dario Enstagl da Dario Cologna è ses frar Gianluca Cologna a la partenza. Quel sa legra sin la partenza da damaun. Punct culminant da sia stagiun è stà fin ussa il 5avel plaz en il sprint dal campiunadi mundial dals U23 en Tirchia. (gc/rtr)
RTR rapporta dal maraton da l'Engiadina. A partir da las 6 la damaun enfin da mezdi live en il radio. Il Telesguard emetta sin SFinfo da las 18.15 impressiuns dal 44avel maraton da l'Engiadina. La partenza da la cursa è da las 8.30.


text:
Menton
Menton (en italià: Mentone) l'è 'na citadìna de la Frància meridiunàla, 'ndela regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur. L'è capolöch de dù cantù: Menton-Est e Menton-Ouest. La fà part del circondàre (arrondissement) de Nìsa e del dipartimènt de le Alpi Marìtime. Menton la g'ha 'na popolasiù de 28 926 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 17 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 0 méter a 'na altèsa màsima de 774 méter s.l.m.
La cunfìna co l'Itàlia, col cümü de Ventimiglia.
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Sèntar-Dèstar Nóṿ
Al Sèntar-Dèstar Nóṿ 'l è 'n partî pulìtic itagliàṅ ch'al s è furmâ in dal Nuvémbar dal 2013 da la diviśiòṅ in dū dal partî dal Pòpul dla Libertà, cun l'atra part ch'l'à tgnû a drē a Silvio Berlusconi e a la sò Fòrsa Itàglia.
Al partî, guidâ p'r Angelino Alfano, vèć segretàri dal Pòpul dla Libertà, al pōl cuntàr su vint-nóṿ deputâ e trénta senadōr e 'l à tòlt in prèst al nóm da Italo Bocchino ch'al 'l iva registrâ 'l 8 Mars dal 2011. Al gh'à anc un presidènt ad regiòṅ, al calabréś Giuseppe Scopelliti, e 'l ex presidènt dla Lumbardìa, Roberto Formigoni.
Al Sèntar-Dèstar Nóṿ, cun i sò sinc minìstar, 'l apògia al guèran 'd Enrico Letta méntar Fòrsa Itàglia la s è dastacàda dòp che Silvio Berlusconi 'l è stâ tòlt via da la sò puśisiòṅ ad senadōr a séguit dla Léǵ Severino.


text:
Grischun: Dapli plazzas ch'emprendists
- Gievgia, 12.4.2012, 14:38
La situaziun da plazzas d'emprendissadi è quest onn fitg buna en il Grischun. Tenor indicaziuns da la manadra dal post da cussegliaziun da professiun a Cuira, Justina Simeon-Cathomas, datti il mument 300 plazzas d'emprendissadi dapli ch'auters onns.
Quai na muntia dentant betg ch'i saja pli simpel per giuvenils da chattar ina plazza d'emprendissadi. En tschertas branschas, per exempel quellas ch'han da far cun uffants, bellezza, creativitad u cun animals, na dettia quai bleras pussaivladads. Bleras plazzas dettia dentant sin il sectur da autos, bajegiar u tar la vendita. (rtr/uca)


text:
Edmund Spenser
Edmund Spenser (1552 - 1599) al pœl vesser considerad el prim grand poëta de l’angles moderen. L’è el poëta qe al fa su una sort de sintesis in tra elements descompagn ind la poësia ai temp dei Tudor: l’influenza dei poëta in latin del Renassiment e dei poëta volgar franzes e taian, l’eredidaa dei classeg, li nœve corrents de penser relijos e filosofeg, la sperimentazion ind la versificazion de poëta compagn del Thomas Wyatt e de l’Henry Howard, sota l’esempi del Chaucer medem.
La so œvra plussee famosa l’è “The Faerie Queene”.
Lavorar[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La prima œvra importanta del Spenser l’è “The Shepheardes Calendar” (1579), un insema de dodex egloge, dei dialog pastorai, ispirade ai mis de l’ann. Dedicada al Philip Sidney, l’œvra la ciapa a modell li Bucoliche del Virjei, ma anc’pò de li œvre pastorai ben plussee recente, tant’me li egloge de Batista Spagnœl el Mantovan (1447 - 1516), del Petrarca (1304 - 1374) e del Boccaccio (1313 - 1375). L’introduzion, ind la qual i vegnen magnifegade li abilidaa poëtege de Spenser, l’è firmada da l’Edward Kirk, compagn de studi del poëta a Cambridge. Ind el 1591 Spenser al publega i “Complaints”. Ind el volum i se pœden notar “The Ruins of Time”, in sul tema de l’ubi sunt, “The tears of the Muses” in sul declin de li arts, “Virgil’s Gnat”, voltadura in otave de Culex, un epilli latin prusmabelment del Virjei, e “Mother Hubbard’s Tale”, satira nimalesca ins la socedaa del so dì. Del 1595 i enn i “Amoretti”, un insema de 89 sonets amoros a la manera petrarqesca, dedicads e ispirads da l’Elizabeth Boyle, futura moier del poëta. De l’ann medem l’è anca vun dei colem poëteg del Spenser, l’“Epithalamion”, poëma q’al celebra el so matrimoni, cont el meter insema con abilidaa remarcabela tematege convenzionai e sentiments personai. L’ann qe al vegneva Spenser al publega “Four Hymns”, quater composizion ins l’Amor, la Belleza, l’Amor Celest e la Belleza Celest, ind li quai l’è evident l’influenza del neoplatonisme.
The Faerie Queene[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
“The Faerie Queene” l’è l’œvra maestra del poëta, anca se miga terminada; la pœl vesser considerada el tentativ de meter insema ind un’œvra grossa e ingualada tute li corrents de penser del so temp. Li ispirazion i enn plusse: l’allegoria e ‘l romanz medieval, l’epega cavalleresca, l’etega aristotelega, platonisme e neoplatonisme, l’umanesem renassimental, l’idealisme protestant, el folklor angles, l’epega taiana, el patriotisme lisabetian. El modell plussee imediad pusta al resta l’“Orlando Furioso” (1516 - 32) del Ludovico Ariosto. El Spenser al deciara li so intenzion e li so ispirazion ind una litera al Walter Raleigh, inserida ind la prefazion a l’edizion dei prim trii liber ind el 1590, ind la qual l’inxubiss anca el pian de l’œvra.
El Spenser l’ha portad a termen nomà 6 liber ins i 24 inizialment pensads. I prim trii ind el 1590, quei despœ ind el 1596. La concezion jenerala de l’œvra l’era pensada in su 12 liber, çasqevun basad ins un divers cavaier qe al g’haveva da representar 12 virtuu privade, e olter 12 impientads in su rè Artur qe i g’havevan de representar 12 virtuu publege. La cerna de li virtuu l’era essenzialment basada ins l’etega aristotelega, desmezada da la vision cristiana de san Tomas d’Aquin (1225 - 1274).
Edizion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Edmund Spenser, "Selected Letters and Other Papers". Modifegad dal Christopher Burlinson e dal Andrew Zurcher (Oxford, OUP, 2009).


text:
Tralèda
La tralèda (in itagliàn ragnatela), l'è la cà dal ràgn, indû lò al stà a vìver, a intraplèr na quèlc sinsèla, mosca, parpàja da magnèr e indû la fèmna la gh'tàca i ōv infintànt ch'i n' surtìsen i ragnàin.
Al ragn 'l è bòun 'd custruìr el tralèdi perchè al gh'à dal ghiàndli ch'i pruduś'n al fîl che pò lò al sà cuma tèser per quèl ch'a gh' sèruv in cal mumèint lè: la cà, la tràpla per di èt'r insèt, la parèda nusièla u l'incubadōra p'ri ōv. El tralèdi i s càten sìa in mèś a 'l vérd che in di post in dû a stà anca 'l òm, basta ch'a n'se strègia da 'n póc.
Vóś lighèdi
Manéri 'd dir
- (EGL) Avér-'gh el tralèdi: Èser stê un pò 'd tèimp sàinsa avér fat dal sès.
- (EGL) Tór vìa 'l tralèdi, Dèr śò a 'l tralèdi: 'Stergèr vìa 'l tralèdi', mo in dal sèins figurê, 'gusèr dòp edl'astinèinsa'.
Èter prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Tralèda
Colegamèint estèren
- (IT) Un ragnèin drē a custruìr la só tralèda in sìm'a youtube.


text:
Cybermobing - ristga da suicidi crescha
- Mesemna, 28.3.2012, 12:38
Cybermobing, in nov problem social. L'internet cun paginas socialas sco Facebook porscha ina gronda ristga ch'uffants e giuvenils daventan victimas da mobing.
Ina fotografia penibla u in spruh, ina beffa e quai repetidamain e cun sistem. Ils pertutgads pon vegnir uschia en grondas miserias. La consequenza possia esser ch'uffants e giuvenils sa tirian da la vita sociala, survegnian depressiuns ed uschia possia era la ristga per suicidi crescher. Quai di Silvio Caviezel da la Pro Juventute Grischun. E per il scolast Gabriel Derungs saja il cybermobing ina furma anc bler pli subtila e nauscha ch'il mobing sin plazza da scola. Discurrer dal problem è buna prevenziun Era il psicolog d'uffants Philipp Ramming è da l'avis che mobing en l'internet saja pli simpel, las barrieras èn pli bassas. Oramai che la distanza entras l'internet reduceschia il sentiment da responsabladad dals acturs. Dentant: per Ramming na dettia quai betg dapli mobing che pli baud, dentant discurran ins dapli dal problem. E quai fa plaschair a Ramming. Per el saja discurrer dal problem ina fitg buna prevenziun. (fc/rm/rtr)


text: 1Pa Chautanüxü̃gü i Yudíugü i Ngechuchuaxü̃́ Yaxõgüxü̃ i Guxü̃ i Naãnewa Ngẽxmagüxü̃x, choma i Chaü̃tiágu pexü̃ charümoxẽ. Rü choma nixĩ i Tanatü ya Tupana rü tórü Cori ya Ngechuchu ya Cristuaxü̃́ chapuracüxü̃. 2Pa Chaueneẽgü i Yaxõgüxü̃x, name nixĩ na petaãẽgüxü̃ i ngẽxguma nagúxü̃raü̃xü̃ i guxchaxü̃gü pexca̱x ínguxgu. 3Erü pema nüxü̃ pecua̱x rü ngẽxguma meã peyaxõgüamagu ega woo ṯacü rü guxchaxü̃ pexü̃ üpetügu rü wüxi i mexü̃ nixĩ i ngẽma. Erü ngẽmaãcü nixĩ ya Tupana i pexü̃ naporaexẽẽxü̃ na yexeraãcü meã nüxü̃́ peyaxõgüxü̃ca̱x. 4Rü name nixĩ na peporaexü̃ na aixcüma Tupanape̱xewa pimexü̃ca̱x, rü naxca̱xicatama pemaxẽxü̃ca̱x, rü taxuwama nachixexü̃ca̱x i perü maxü̃. 5Ngẽxguma chi wüxie i petanüwa tama meã nüxü̃ cua̱xgu na ṯacü tüxü̃́ nanaxwa̱xexü̃ ya Tupana, rü name nixĩ i nüxna naxca̱x taca i cua̱x, rü nüma tá guxü̃ma i norü ngúchaü̃maã tüxna nanaxã. Erü Tupana meãma guxü̃ i duü̃xü̃güna nanaxã i cua̱x, rü tama nayanuxü̃, rü taxúexü̃ma nanga. 6Natürü ngẽxguma naxca̱x ítacaxgu rü tanaxwa̱xe na aixcüma tayaxõxü̃ rü tá na tanayaxuxü̃ i ngẽma naxca̱x ítac̱axü̃. Rü tama name na nagu tarüxĩnüxü̃ rü tãũtáma tanayaxuxü̃. Erü yíxema tama meã yaxṍxẽ, rü ñoma taxtüarü yuape i buanecümaã guxü̃wama c̱uexü̃rüü̃ tixĩ i tümaãrü maxü̃wa. 7Rü yíxema duü̃xẽ ya ñu̱xma meã yaxṍxẽ rü moxü̃ rü tama meã yaxṍxẽ, rü taxucürüwama nagu tarüxĩnü na ṯacü Tupanaxü̃tawa tayaxuxü̃. Erü yíxema duü̃xẽ ya ngẽmaãcü yaxṍxẽ, rü tümaãrü maxü̃wa rü tama aixcüma wüxigutama tarüxĩnü. 9Rü yíxema yaxṍxẽ ya tama muãrü dĩẽruã́xẽ, rü name nixĩ i tataãẽ erü Tupanaxãcü tixĩ rü tümamaã nataãẽ. 10Rü yíxema yaxṍxẽ ya muãrü dĩẽruã́xẽ rü name nixĩ i tataãẽãma ega woo wüxi i ngunexü̃ düxwa tüxü̃́ natau̱xgu i tümaãrü dĩẽru. Erü ngẽma dĩẽruã́xü̃ i duü̃xü̃gü, rü ñoma putürachacurüü̃ tama natai. 11Rü ngẽxguma nangunagügu ya üa̱xcü rü poraãcü nangu̱xetügu, rü narüṉ̃exẽ i ngẽma putüra rü narüngu i nachacu, rü ngẽxma nagu̱x na namexü̃. Rü ngẽxgumarüü̃ tá ta nayu i ngẽma dĩẽruã̱xü̃chixü̃ rü ngẽxma tá nayarüxo i norü guxü̃ma. 12Rü nataãẽ ya yima yatü ya meãma yaxõõmacü i ngẽxguma Tupana nüxü̃ ü̱xgu. Erü ngẽxguma ngẽmaãcü yaxna namaã naxĩnüãmagu, rü Tupana tá namaã nataãẽ rü tá nüxna nanaxã i norü ãmare i mexü̃ i taguma gúxü̃. Rü ngẽma nixĩ i ãmare i Tupana tümamaã ixunetaxü̃ ya yíxema nüxü̃ ngechaü̃güxe. 13Natürü ngẽxguma ṯacü nüxna ĩnügu ya wüxi ya yatü na chixexü̃ naxüxü̃ca̱x rü tama name na: “Tupana choxna naxĩnü”, ñaxü̃. Erü Tupana rü taguma nagu narüxĩnü na chixexü̃ naxüxü̃ rü taxúenama naxĩnü na chixexü̃ taxüxü̃ca̱x. 14Natürü ngẽma chixexü̃ i tümatama nagu tarüxĩnüxü̃ nixĩ i tüxna ĩnüxü̃ rü chixexü̃gu tüxü̃ nguxẽẽxü̃. 15Rü ngẽma chixexü̃ i tümatama nagu tarüxĩnüxü̃ nixĩ i tüxü̃ pecaduã̱xẽẽxü̃. Rü ngẽma pecadugagu nixĩ i düxwa itayarütaxuxü̃. 16Pa Chaueneẽgü ya Pexü̃ Changechaü̃güxex, tama name i pegütama pewomüxẽẽgü. 17Erü guxü̃ma i ngẽma aixcüma mexü̃ i tüxü̃́ ngẽxmaxü̃, rü naxü̃tawa ne naxũ ya Tupana ya daxũgucü ga naxücü ga üa̱xcü rü tauemacü rü woramacurigü rü ẽxtagü. Rü nüma rü guxü̃guma nanaxa̱i̱xrügumaraxü̃ rü taguma naxüchicüü. 18Rü nüma nixĩ ga tüxna naxããxü̃ ga norü ore i aixcüma ixĩxü̃ na ngẽmaãcü tüxü̃́ nangẽxmaxü̃ca̱x i maxü̃ i taguma gúxü̃. Rü yemaãcü nanaxü yerü nanaxwa̱xe na yixira nüxü̃́ na yaxõgüxü̃, rü yixcama i togü. 19Pa Chaueneẽgü ya Pexü̃ Changechaü̃güxex, rü ngẽxguma texé pemaã nüxü̃ ixuxgu i Tupanaãrü ore, rü name nixĩ i meã iperüxĩnüẽ. Rü tama name i tüxü̃ pechoxü̃gagü. 20Erü ngẽxguma nanuxgu i wüxi i duü̃xü̃, rü tama Tupanaãrü ngúchaü̃ naxü. 21Rü ngẽmaca̱x name nixĩ i nüxü̃ perüxoe i guxü̃ma i ngẽma chixexü̃gü i guxü̃wama ngẽxmagüxü̃. ¡Rü meã penayaxu i ngẽma ore i Tupana pexna ãxü̃! Erü ngẽmawa pexü̃́ nangẽxma i maxü̃ i taguma gúxü̃. 22Rü tama name i iperüxĩnüẽmare i ngẽma ore, natürü name nixĩ i penaxü i ngẽma pemaã nüxü̃ yaxuxü̃. Erü ngẽxguma iperüxĩnüẽmaregu rü tama penaxü̱xgu, rü pegütama pewomüxẽẽgümare. 23Erü yíxema irüxĩnümarexe i Tupanaãrü ore natürü tama naxǘxe i ngẽma nüxü̃ yaxuxü̃, rü wüxi i yatü i daucüwa nügü dauchametüxü̃rüü̃ tixĩ. 24Erü nügü nadauchametü, natürü ngẽxguma yaxũgachigu rü marü nüxü̃ inayarüngüma na nañuxchametüraü̃xü̃ i noxrix. 25Natürü yíxema guxü̃guma meã nüxü̃ daumatüxe rü naga ĩnüxẽ i ngẽma ore i aixcüma ixĩxü̃ i pecaduwa tüxü̃ ínguxuchixẽẽxü̃, rü Tupana rü tá aixcüma guxü̃wama tüxü̃ narüngü̃xẽẽ. Erü tama ngẽma orexü̃ taxĩnümare, natürü tanaxü i ngẽma tümamaã nüxü̃ yaxuxü̃. 26Rü ngẽxguma chi wüxie nagu rüxĩnügu na meãma Tupanaxü̃ tacuáxü̃ natürü tama nüxna tada̱u̱xgu ya tümaãrü conü i tümaãrü orewa, rü tügütama tawomüxẽẽ, rü tama aixcüma Tupanaãxü̃́ tayaxõ. 27Natürü ngẽma nacüma i Tanatü ya Tupanape̱xewa aixcüma üünexü̃, rü ngẽma nixĩ na nüxü̃ tarüngü̃xẽẽxü̃ i tacutagü rü yutegüxü̃ rü tügüna tadauxü̃ na tama ñoma i naãneãrü chixexü̃gu taxücuxü̃.


text:
San Bonifacio
San Bonifacio (San Bonifasio 'n vèneto) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Verùna. El g'ha presapóch 17.371 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 33,9 km², per 'na densità de 526 ab./km². El cunfìna coi cümü de Arcole, Belfiore, Gambellara (VI), Lonigo (VI), Monteforte d'Alpone, Soave.
L'è la tèra d'urìgin de le famìe Semprebon e Zanoni, che i è emigràde 'n Brazìl entùren al 1890, destinàde a le tère de culunizasiù italiàna 'ndèl sud del Stàto de Sànta Caterìna, 'na colònia vèneta nöa, Urussanga, per la Cumpagnìa metrupulitàna. Dòpo 'n quàch àn, 'na part de chèste famìe la s'è trasferìde 'ndèl nòrt del Paranà, endèle regiù de Londrina, Cambé, Ibiporã, Primeiro de Mario, etc.


text:
Castrisch: Spustà la decisiun parc da vent
- Mesemna, 25.4.2012, 16:32
Las duas firmas Altaventa e l'ovra electrica da Turitg n'èn betg trumpadas da la decisiun da Castrisch da spustar la decisiun da decider sur d'in contract da dretg da construcziun. Castrisch haja dabun dapli infurmaziun e quai veglian els era dar vinavant a la populaziun da Castrisch.
Sur dal medem contract vegn era discutà en Lumnezia cun ils possessurs da terren en la regiun nua ch'il parc da vent vess da vegnir. Era en Lumnezia sa retardan quels contracts, quai pervi da la fusiun Lumnezia che stat avant porta. Quests contracts fissan ina impurtanta garanzia per ils planisaders da la EWZ ed Altaventa. Il proxim temp vegn numnadamain investì blers daners en la mesiraziun da vent ed en l'examinaziun da la cumpatibladad ecologica. (ll/rtr)


text:
Brenzone
Brenzone (Brenson in vèneto) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Verùna. El g'ha 2 504 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 50,1 km² e 'na densità de popolasiù de 50 ab./km². El cunfìna coi cümü de Ferrara di Monte Baldo, Gargnà (BS), Malsézen, San Zeno di Montagna, Tignàl (BS), Torri del Benaco e Tremùzen (BS).
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Val Schons: Nova zona da mastergn regiunala
- Mesemna, 14.3.2012, 19:43
En la Val Schons duai dar ina zona da mastergn regiunala. Ier saira è la populaziun vegnida infurmada per l'emprima giada. La finamira è da segirar plazzas da lavur en la regiun e da forsa schizunt carmalar novas fatschentas en la Val Schons, di la sviluppadra regiunala da la RegioViamala, Carmelia Maissen.
En trais lieus èsi previs ina zona da mastergn: A "Zups" a Pignia Bogn, a "Runcs" en il sid dad Andeer ed a "Nislas" a Ziran. Tge fatschentas che duai sa chasar en quests lieus e sut tge cundiziuns, gliez vegn sclerì il proxim temp. La fin dal mais vegnan las ideas concretisadas en in lavuratori public e la primavaira duai dar ina votaziun consultativa en las vischnancas da la Val Schons. (fb/nc/rtr)


text:
Triügg
Triügg o ànca Treügg (nòm uficiàl en itali: Triuggio) l'è un cumün de la Provincia de Munscia e Brianza. El gh'ha 8 786 abitant (dàto del Dic 2013 [1]), 'na süperfis de 8 km² e 'na densità de 1 098 ab./km². L'è tacaa ai cumün de Besàna, Albiaa, Caraa, Suvích, Machéri, Curesciàna e Leesm. La cità a l'è svilüpada in sü i spund sinister del Lamber, denànz a Albiaa.
Evulüzziun demugrafica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitaant (fuunt ISTAT 2001)
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Sustegn finanzial per colliaziun dals territoris da skis
- Gievgia, 7.3.2013, 9:33
La confederaziun e la regenza grischuna sustegnan la colliaziun dals 2 territoris da skis Arosa e Lai. En il rom da la nova politica regiunala ha la confederaziun concedì in emprest da 4 milliuns francs per quai project.
Quest emprest sto dentant vegnir pajà enavos entaifer 15 onns. Sco cuntraprestaziun a l'emprest garantescha il chantun ina contribuziun chantunala da bunamain 930'000 francs. Entras questa colliaziun daventa il territori da skis da Lai ed Arosa in dals pli gronds dal Grischun. (cdp/fc)


text:
Ghana
El Ghana a l'è un paes de l'Africa ucidentala.
A l'è tacaa a la Costa d'Avori, al Burkina Faso e al Togo e 'l a bagna l'Ucean Atlantich (Gulf de Guinea).
La capital a l'é Accra.
Al gh'ha una süperfiss de 238.534 km² e una pupulaziun de pressapoch 22.200.000 abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Ghana a l'è staa un pussediment del Regn Ünii, cunt el nom de Costa d'Or, del 1874 al 1957, quand che l'ha utegnüü l'indipendenza.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Ghana (nom ufizial: Republic of Ghana) a l'è una repübliga.
El president a l'è el John Dramani Mahama (del 2012).


text:
Cuira: Pauca lavur per center per passaports e cartas d'identitad
- Dumengia, 25.3.2012, 12:03
Il center chantunal per passaports e cartas d'identitad a Cuira ha pli pauca lavur che quintà. Sco quai che la "Südostschweiz" da la dumengia scriva, quintava il center a Cuira cun 17'000 novas cartas d'identitad ad onn.
Quella cifra n'hajan ins cleramain betg cuntanschì. La raschun: Las citads e las vischnancas en Svizra pon vinavant vender las cartas d'identitad. Oriundamain aveva la confederaziun planisà, che cartas d'identitad pon vegnir retratgas mo en ils centers spezialisads dal chantun. (fc/südostschweiz)


text:
Forum cun Adolf Collenberg - Las eroxas ed ils eroxs dal Grischun (1. part)
- Dumengia, 18.3.2012, 12:30
I na dat betg mo ils eroxs naziunals Guglielm Tell ed Arnold Winkelried, era nus Grischuns possedain ina galaria imposanta da persunas istoricas realas u legendaras. Las valurusas Lumnezianas (1352), il Gion Caldar da Schons (enturn 1450), la Duonna Lupa (1499), il surmiran Tgasper Frisch (1637/38) e la Kanonenmaid Onna Maria Bühler da Domat (1799). Tut ils eroxs e las eroxas èn da lingua rumantscha e mintga idiom ha ses agen erox u sia eroxa. Ed il grond Benedetg Fontana appartegna a tuts. Lur muntada na giascha betg en I'existenza reala sco persunas, mabain en quai ch'els evocheschan en ils raquints. Redacziun: Adolf Collenberg


text: 1Rü Ngechuchu rü ñanagürü ta: —¡Tãxṹ i togüxü̃ pixuxü̃ na tama Tupana pexna c̱axü̃ca̱x! 2—Erü ngẽxgumarüü̃ na togüarü maxü̃xü̃ na pengugüxü̃rüü̃, rü Tupana tá pexü̃ nangugü. Rü ngẽxgumarüü̃ na togümaã penaxüxü̃rüü̃, rü Tupana tá pemaã nanaxü. 3—¿Rü tü̱xcüü̃ i nüxü̃ cudawenüxü̃ i ngẽma cueneẽãrü üxaxetüxü̃ i íraxü̃, ega chi tama naxca̱x cuxoegaãẽgu i ngẽma cuxetüwatama ngẽxmaxü̃ i naĩpüta i taxü̃? 4—Rü ngẽxguma cuxetüwatama nangẽxmagu i wüxi i naĩpüta i taxü̃ ¿rü ñuxãcü i cueneẽxü̃ cuchixewexü̃, rü ñácuxü̃ nüxü̃: “¡Pa Chaueneẽx, cuxü̃ chanayauxchaü̃ i ngẽma curü üxaxetüxü̃!” —ñácuxü̃? 5—Pa Duü̃xü̃ i Meã Maxnetaxü̃x, rü name nixĩ i cunayauxira i ngẽma naĩpüta i cuxetüwatama ngẽxmaxü̃, rü ngẽmaãcü tá mea nüxü̃ cudau na cunayaxuxü̃ca̱x i ngẽma cueneẽãrü üxaxetüxü̃. [Rü ngẽmaca̱x name nixĩ i cuxira nüxü̃ curüxo i ngẽma chixexü̃ i taxü̃ i cumatama cuxüxü̃, rü ngẽxguma tá cume na nüxü̃ curüngü̃xẽẽxü̃ca̱x i cueneẽ na nüxü̃ naxoxü̃ca̱x i ngẽma chixexü̃ i íraxü̃ i naxüxü̃.] 6—Rü tama name i Tupanaãrü ore i üünexü̃maã penachixewe i ngẽma duü̃xü̃gü i chixecümagüxü̃ i tama yaxõgüchaü̃xü̃, erü ngürüãchi ngẽmaca̱x tá pexü̃ nima̱xgü. Rü ngẽxgumarüü̃ tama name i Tupanaãrü oremaã penachixewe i ngẽma duü̃xü̃gü i tama nüxü̃ cua̱xgüchaü̃xü̃, erü tá ínanata̱xgü. 7—¡Tupanana naxca̱x peca! rü nüma tá pexna nanaxã. ¡Rü Tupanaxü̃tagu naxca̱x pedau! rü tá nüxü̃ ipeyangau. ¡Rü norü ĩã̱xwa: Tu tu tu, ñapegü! rü tá pexca̱x nayawãxna. 8—Erü guxãma ya yíxema naxca̱x íc̱axe, rü tanayaxu. Rü guxãma ya naxca̱x dauxe, rü nüxü̃ itayangau. Rü guxãma ya yixema ĩã̱xwa: Tu tu tu, ñagüxe, rü tá tümaca̱x niwãxna. 9—Rü dücax i pemax, rü ngẽxguma chi wüxi i pexacü pexna caxgu, rü ¿ñuxãcü chi wüxi ya nuta nüxna pexãxü̃? 10—Rü ngẽxguma chi choxnica̱x pexna nacaxgu rü ¿ñuxãcü chi i ãxtape nüxna pexãxü̃? 11—Rü pema na pichixecümachiréxü̃ rü nüxü̃ pecua̱x na mexü̃ i ãmare pexacügüna pexãxü̃. Natürü Penatü ya daxũgucü rü ngẽma pema pexacügüna pexãxü̃ãrü yexera tá tüxna naxã ya yíxema naxü̃tawa naxca̱x íc̱axe. 12—Rü pemaã nüxü̃ chixu, rü ngẽma pema penaxwa̱xexü̃ i togü pemaã na naxüxü̃, rü name nixĩ i pema rü ta ngẽmaãcütama namaã penaxü. Erü ngẽmaãcü tüxü̃ namu i Tupanaãrü ore ga Moĩché ümatüxü̃ rü yema ore ga nuxcümaü̃güxü̃ ga Tupanaãrü orearü uruü̃gü ümatüxü̃. 13—Name nixĩ i ngẽma ĩã̱x i íraxü̃waama pichocu. Erü ngẽma ĩã̱x i yuwa tüxü̃ gaxü̃ rü ngẽma nama i yuwa daxü̃ rü nata. Rü muxũchixü̃ma i duü̃xü̃gü nagu naxĩ. 14—Natürü ngẽma nama i maxü̃wa nadaxü̃ rü ngẽma ĩã̱x i maxü̃ca̱x nawa ixücuxü̃ rü naxíra. Rü noxretama nixĩ i duü̃xü̃gü i nüxü̃ iyangaugüxü̃. 15—Rü naxca̱x pexuãẽgü i ngẽma dorata̱a̱xgüxü̃ i nügü ixugünetaxü̃ na Tupanaãrü orearü uruü̃gü yixĩgüxü̃. Erü nümagü rü petanüwa nangugü, rü nügü mexü̃ i duü̃xü̃güneta nixĩgüxẽẽ. Natürü naãẽwa rü poraãcü chixexü̃gu narüxĩnüẽ. 16—Rü pema rü nacümawa tá nüxü̃ pecua̱x i ngẽma duü̃xü̃gü, ngẽxgumarüü̃ i wüxichigü i nanetügü rü norü owa na nüxü̃ icuáxü̃rüü̃ ngoxi name rü e̱xna tama. Rü wüxi i torawa rü taxucürüwama ubagü tayaxu. Rü wüxi i chuchuxü̃wa rü taxucürüwama ori̱x i igu tayaxu. 17—Erü guxü̃ma i nanetü i mexü̃ rü name i norü o. Rü guxü̃ma i nanetü i chixexü̃ rü nachixe i norü o. 18—Rü wüxi i nanetü i mexü̃ rü taxucürüwama nachixe i norü o. Rü wüxi i nanetü i chixexü̃ rü taxucürüwama name i norü o. 19—Rü guxü̃ma i nanetü i tama mexü̃ i norü o rü tayadaxüchi, rü ñu̱xũchi tayagu. 20—Rü ngẽxgumarüü̃ nacümawa tá nüxü̃ pecua̱x i ngẽma duü̃xü̃gü i Tupanaãrü orearü uruü̃güneta ixĩgüxü̃. 21—Rü tama guxü̃ma i duü̃xü̃gü i nügü ixugüxü̃ na chorü duü̃xü̃gü yixĩgüxü̃ rü tá nichocu i ngextá Tupana ãẽ̱xgacü íixĩxü̃wa. Natürü yíxema aixcüma Chaunatü ya daxũgucüga ĩnüẽxẽxĩcatátama tixĩ ya ngẽ́ma ichocuxe. 22—Rü ngẽxguma ngẽma ngunexü̃ i naãneãrü gu̱xwa nanguxgu, rü muxü̃ma i duü̃xü̃gü rü choxü̃ tá ñanagürügü: —Pa Corix, toma rü togü i duü̃xü̃gümaã nüxü̃ tixu i curü ore, rü cuégagu ítanawoxü̃ i ṉg̱oxogü, rü cuégagu tanaxü i muxü̃ma i mexü̃ i taxü̃ i Tupanaãrü poramaã taxüxü̃ —ñanagürügü tá choxü̃. 23—Natürü ngẽxguma rü tá ñacharügü nüxü̃: —Taguma chorü duü̃xü̃gü pixĩgü. ¡Rü choxna pixĩgachi i pema i chixexü̃ ügüe! —ñacharügü tá. 24—Rü ngẽmaca̱x ya yíxema choxü̃ ĩnüxẽ rü naxǘxe i ngẽma choma tüxü̃ chamuxü̃, rü wüxi ga yatü ga meã naãẽxü̃ cuácü ga nuta ga tacüétügu üpatacürüü̃ tixĩ. 25—Rü pucü ga tacü ínangu, rü narüma̱x ga taxtü, rü nixũũchi ga wüxi ga tacü ga buanecü rü guma ĩgu nangu. Natürü guma ĩ rü tama niwa̱xtaü̃ yerü wüxi ga nutaétügu naxü. 26—Natürü yíxema choxü̃ ĩnüxẽ rü tama naxǘxe i ngẽma choma tüxü̃ chamuxü̃, rü wüxi ga yatü ga tama naãẽxü̃ cuácü ga naxnücügumare üpatacürüü̃ tixĩ. 27—Rü pucü ga tacü ínangu, rü narüma̱x ga taxtü, rü wüxi ga tacü ga buanecü nixũũchi rü nagu nangu ga guma ĩ. Rü niwa̱xtaü̃, rü yexma nayarüxo ga guxü̃ma —ñanagürü ga Ngechuchu. 28Rü yexguma yagúegagu ga Ngechuchu ga na yadexaxü̃, rü ga duü̃xü̃gü rü naḇaixãchiãẽgü namaã ga norü ngu̱xẽẽtae. 29Yerü nüma rü Tupanaãrü poramaã nanangúexẽẽ, rü tama yema ngúexẽẽruü̃gü ga ore ga mugüwa ngu̱xẽẽtaegüxü̃rüü̃ nixĩ.


text:
Gudogn da 6,9 milliardas francs il 2012
- Gievgia, 7.3.2013, 8:39
La banca naziunala svizra ha fatg l'ultim onn in gudogn da milliardas. Sin basa da concern muntia il surpli a 6,9 milliardas francs, ha communitgà la banca. Tranter auter hajan ins pudì profitar dal pretsch d'aur ch'è creschì.
Il fond da stabilisaziun che la banca aveva fundà il 2008 cun palpiris toxics da l'UBS, ha er quest onn nudà in resultat positiv e contribuì passa 930 milliuns francs al gudogn dal concern. Tenor cunvegna vegn 1 milliarda dal gudogn pajada a la confederaziuns ed als chantuns. (sda/fc)


text:
Giuliano Bignasca è mort
- Gievgia, 7.3.2013, 10:39
Giuliano Bignasca, il president da la Lega dei Ticinesi ed anteriur cusseglier naziunal è mort. Il Tessinais da 67 onns saja mort la notg passada en sia chasa a Cannobio, ha confermà il cusseglier guvernativ tessinais Norman Gobbi.
La raschun da la mort saja probablamain ina desdida dal cor, ha ditg Gobbi a l'agentura da novitads sda. Il mument vegnia anc fatg examinaziuns. Pir mesemna aveva Bignasca anc prendì part ad ina sesida parlamentaria. (sda/fc)


text:
Pruvincia de Pavia
- Süperfis: 2.965 km²
- Pupulaziun (2001): 493.753 ab.
- Densità: 167 ab./km²
- Nümer de cumün: 190
- Capital (pup. 2004): Pavìa (71.486 ab.)
La Pruvincia de Pavia l'è una pruvincia de la Lumbardia ucidentala, traversada dai fiüm Po e Tisin, che se incuntren a quater chilometer a val de la cità de Pavia. La cunfina a nord cun la pruvincia de Milan, a est cun quela de Lod, a ovest cunt el Piemunt (pruvinc de Lissandria e Nuara), a süd cun l'Emilia-Rumagna (pruvincia de Piasenza).
El teritori l'è spartii in trì dai dü fiümm magiur che la traversen:
- la Lumelina, a ucident del Tisin e a nord del Po, l'è un piatun cultivaa per la magiur part a ris;
- l'Ultrepò, a süd del Po, l'è pianüra a nord e al cumeicia a luvà sü (runch de l'ultrepò) fin a rivà a tucà i Apenit a süd (Mont Penes);
- el Paves, in tütt el rest de la pruvincia, da la part de Milan e Lod.
L'ecunumia l'è simel a quii di alter pruvinc de la bassa lumbarda: l'agricultüra la porta via un nümer piscinin de lavuradur, ma l'è intensiva, cürada e se pö rivà a gross risültaa: el ris, el furment e 'l furmentun a hin cultivaa in de la pianüra, la vid in di runch de l'Ultrepò; i muntagn a hinn quataa de busch e pastür. Tipich de la pruvincia a l'è l'alevameent di och. Aziend medi e piscinit a rapresenten el gross de l'indüstria pavesa.
La pruvincia la gh'ha una densità de pupulaziun un poo püssee bassa del rest de la regiun, vist anca che gh'hin i muntagn; i center püssee impurtant a hin la capital Pavia, Vigeven (la "capital" de la Lumelina), Vughera (la "capital" de l'Ultrepò), Stradèla e Murtara.
Lengua[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La lengua ufizial l'è l'italian.
Del punt de vista di lenguv lucai, la Pruvincia de Pavia l'è semper stada un punt de passagg. Tradiziunalment se dis che la püpart de la Pruvincia la parla emilian, anca se al dì d'incö el quader l'è dipingiüü in manera püssee cumplessa. In general, se cred che in de la zona de Pavia e de la Lümelina se parla lumbard, cun culuridür milanes o nuvares a segunda de la zona. In de la Lümelina ucidental, arent a la Sesia, se parlen anca di dialet de tipu piemuntes (munfrin).
L'Ultrapò l'è püssee cumplicaa de definì, anca se pudarissum dì che l'è emilian. In de la punta püssee meridiunal de la pruvincia (per esempi in de la Val Stafura), a gh'è anca di dialet che se vesinen al ligür.


text:
Sarzana
Sarzana (en lìgure: Sarzana) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de La Spesia.
El g'ha 'na popolasiù de 21 938 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 34,3 km² e 'na densità de popolasiù de 640 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Ameglia, Arcola, Aulla (MS), Carrara (MS), Castelnuovo Magra, Fosdinovo (MS), Lerici, Ortonovo, Santo Stefano di Magra, Vezzano Ligure.
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Sarzana l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Ramosch
Ramosch (en tudesch e nom ufizial fina al 1943: Remüs) a l'è un cumün svizzer del distret de Inn. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 483 abitant e una süperfiss de 84.08 km², e al se tröva in de la Engadina Bassa a una altitüden de 1236 meter sura al livel del mar. El so territori el cunfina con l'Italia e l'Austria.
El cumün de Ramosch a l'è tacaa ai cumün de Graun im Vinschgau (IT-BZ), Ftan, Galtür (AT-7), Ischgl (AT-7), Samnaun, Sent, Tschlin.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Situazion linguistega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La lengua ufizial del paes l'è el rumanc. La lengua parlada in urigin in del paes de Scuol però l'eva el Vallader, vün di dialet del rumanc. Al cuntrari de tant alter paes dei Grison inde che el tudesch l'ha surpassaa el rumanc 'me lengua püssee parlada, chi el rumanc l'è ancamò magiuritari al dì d'incö. L'andament di ültem ann l'è mustraa in de la tabela chi desuta:
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Ramosch in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Buccinasch
Buccinasch (Buccinasco) l'è on comun de la Provincia de Milan che 'l cunta 27 071 abitant (dato del Dic 2013 [1]), ona süperfis de 11,99 km² e ona densità de 2 258 ab./km². La se troeuva in de l'hinterland milanes e la gh'ha dò frazion: Buccinasch Castell (el center stòrich) e Gù Gambaree.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è probabil che ghe fudess on insediament antigh etrusch, fondaa intorna al 300-600 prima de Crist.
El primm test in del qual se troeuva el nòmm Buccinasch l'è 'l Liber notitiæ Sanctorum Mediolani, scritt intorna al 1290 del Goffred de Busser. In la suddivision medieval del territòri milanes, Buccinasch la partegniva a la Piev de Cesan Boscon.
El nucli central e stòrich del comun l'è Buccinasch Castell. A quell lì hinn staa taccaa, in del 1841, anca i comun de Rovid, Roman Banch e Gud Gambaree. In del 1870 inoltra gh'hinn staa inglobaa anca Grancin e Ronchett sul Navili (che poeu in del 1923 l'è staa giontaa a Milan).
Inoltra a Buccinasch a gh'è on gran numer de cassinn: Cassinazza, Cassina Robbioeu, Cassina Terradee, Cassina Fagnana, Cassina Molinett, Cassina Parazzoeu, Cassina Molin Brusaa, Cassina Crivell.
Buccinasch al dì d'incoeu[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al dì d'incoeu, bòna part di cittadin la viv in de la borgada de Roman Banch, l'unica che la s'è grandida tant duranta el boom demografich de la segonda metà del Noeuvcent: chì gh'è anca la sede del comun e 'l municipi. Questa còssa l'ha portaa a fà diventà Buccinasch Castell, la part stòrica del comun, ona frazion del medemm. Buccinasch Castell e Gù Gambaree hann conservaa l'antigh aspett agricol che on el gh'aveva tutt el comun, menter Rovid e Grancin s'hinn pradigament fonduu a Roman Banch.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Buccinasch l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc


text:
Malcesine
Malsézen (nòm uficiàl en italià: Malcesine; en vèneto: Marsexen) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Verùna. El g'ha 3 739 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 68,1 km² e 'na densità de popolasiù de 55 ab./km². El cunfìna coi cümü de Avio (TN), Brentonico (TN), Brenzone, Ferrara di Monte Baldo, Limù (BS), Nago-Torbole (TN), Rìa del Garda (TN), Tignàl (BS) e Tremùzen (BS).
L'è sö la ria a matina (èst) del lach de Garda.
Cuntegnüü
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol castèl di Scaligeri a pich söl lach.
Personagi ligàcc a Malcesine[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gustav Klimt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del estàt del 1913, ol Gustav Klimt l’à pitüràt dò tra i sò quàder piö 'mportàncc e cognusìcc pròpe de chèste bande. Ol prim l'è La césa a Casone che l'è a Roma in de la Galleria Nazionale d'Arte Moderna di Roma, ol segónt l'è Malcesine söl lach de Garda e l'éra in de la colesiù Lederer e l'è 'ndàcc perdìt in del incèndio del castèl de Immendorf di bànde de Vièna in del 1945.
Johann Wolfgang von Goethe[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Malcesine l'è stàcia visitàda dal Goethe che l' n'ha pò parlàt in del sò viàs in Italia, e pròpe a Malcesine l'à ris-ciàt de ès 'nfina arestàt e acüzàt de ès öna spia, quan che i l'ha ciapàt a fà 'l ritràt del castèl di Scaligeri.
Franco Vegliani (1915-1982), scritùr e giurnalista.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Darf
Darf (nòm uficiàl: Darfo Boario Terme) l'è 'n cümü de la Al Camònega, en Pruvincia de Brèsa, endèla regiù de la Lombardìa.
El g'ha 15 629 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 36,2 km² e 'na densità de popolasiù de 432 ab./km².
El cümü de Darf el se tróa a la conflüènsa del fiöm Dès e 'l fiöm Òi, entùren a 'na culinèta de arenària rósa postàda en mès al fónt de àl de la Al Camònega ciamàda Montécol e colocàda pròpe endóche se 'mbóca la Al de Scalf. El cunfìna coi cümü de Àngol, Artògne, Ézen, Giànech, Piancógn e Rógn (BG).
Del teretóre comünàl fà part apò a le frasiù de Boér, Pelalégor, Gorsù, Scià, Erbàn, Angù, Bèsem, Codelàch, Montècc e Còrna.
El cèntro comünàl el se tróa a 220 meter d'altèsa sùra 'l leèl del mar.
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La prezènsa de cumunità umàne zamò en época preistòrica l'è testemognàda de le divèrse inciziù rüpèstre 'ntra le quàle le piö 'mportànte i è chèle che se tróa en località Atóla (sit ciamàt dei "Córegn Frèsch"), ai pè del Montécol, e 'ndel Parch Comünàl de le inciziù rüpèstre de de Lüìne, isé come i ogècc de l'Età del Bróns (terecòte al Lach Móro, segür de bróns söl Montécol)[2]
Se g'ha póche nutìsie sö la prezènsa en época romàna. Dei tép de le invaziù baarbàriche g'harès de éser la necròpoli troàda endel 1808 de le bànde de la frasiù Córna e le tombe scuprìde 'ndel 1939 e 'ndel 1958 arènt al Municìpio.[2]
Endel Medioévo el cèntro piö 'mportànte l'ìa Montècc endóche par che ghe fös apò a 'n pórt (amò 'ncö gh'è 'na piàsa ciamàda "Piàsa del Pórt"). L'abitàt l'ìa duminàt de 'n Castèl con funsiù de controlà i tràfech comerciài co la part piö àlta de la Al Camònega e co la Al de Scalf. Endel 1200 l'è regordàt come burgus furnìt de 'n castrum, endóche gh'ìa séde la cüria, che gh'ìa ciapàt el pòst de la piéf de Rògn che oramài la gh'ìa perdìt emportànsa.[3]
Endel 1047, l'imperadùr Enrico III l'estetöés Darf a Córt Regia, e 'l stabelés che i abitàncc de la Al de Scalf i nàghe en nacc come per tradisiù a portà a Darf ògna an 1000 lìbre de fèr. Chèsto öl dì che a Darf gh'ìa de stàga 'n vicàre imperiàl.[2]
Endel sècol XV la Repüblica de Venésia la iàpa el contròl de la Al Camònega e la fà sbàter zó töcc i castèi de la àl, el Castèl de Montècc isé el vé distrügìt e al dé d'encö rèsta óter che póche ruìne. Póch agn dòpo 'na fràna aluviunàla la g'ha sotràt quàze del töt el bórch de Montècc che de alùra el riarà mìa piö a ìga l'emportànsa che 'l gh'ìa prìma.
'N ótra aluviù la g'ha devastàt i abitàcc de Darf endel 1923. L'evènt l'è cunusìt come 'l dizàster del Gléno e 'l gh'ìa caüzàt la mórt de 150 persùne.[2]
Endel 1929 al cümü de Darf gh'è stat agregàt i teretóre dei cümü de Erbàn e Gorzù che vignìa suprimìcc. Endel 1959 le frasiù de Bèsem de Sùra e Có de Lach le vognìa destacàde del cümü de Angol e agregàde a Darf.
Ai 8 de màgio del 1968 el cümü el ciàpa la denuminasiù uficiàla de Darfo Boario Terme (prìma el de ciamàa apéna "Darfo", e ai 28 de zenér del 1969, el decrét del Presidènt de la Repüblica n.38 el stabelés che Darf el ciàpa el tìtol de "Cità".
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Gaetano Panazza e Araldo Bertolini, "Arte in Val Camonica" - Industrie grafiche bresciane, Brescia 1984 - pag. 159
- ↑ Irma Valetti Bonini "Le Comunità di valle in epoca signorile", Università Cattolica del Sacro Cuore - Milà, 1976 - pag. 29


text: 1Rü ñu̱xma rü Tupanape̱xewa time erü tayaxõgü. Rü ngẽmaca̱x marü tama Tupanamaã taxuwanüã̱xgü i ñu̱xmax, erü tórü Cori ya Ngechuchu ya Cristu rü marü tamaã nanangüxmüxẽẽ ya Tupana. 2Rü Cristugagu nixĩ na tamaã namecümaxü̃ ya Tupana i ñu̱xmax erü tayaxõgü. Rü nüxü̃ tacua̱x rü guxü̃gutáma tamaã namecüma. Rü tataãẽgü erü nüxü̃ tacua̱x na tüxü̃́ tá nangẽxmaxü̃ i tachica i mexü̃ i Tupanaxü̃tawa. 3Rü ngẽxgumarüü̃ ta tataãẽgü i woo ngúxü̃ ingegügu. Erü nüxü̃ tacua̱x rü ngẽma ngúxü̃ rü tüxü̃ narüngü̃xẽẽ na yexeraãcü iporaexü̃ rü yaxna namaã ixĩnüẽxü̃ca̱x. 4Rü ngẽxguma yaxna namaã ixĩnüẽgu rü Tupana rü tamaã nataãẽ. Rü ngẽma na tamaã nataãẽxü̃ rü ngẽmaca̱x meã ítanaṉg̱uxẽẽ na tüxü̃́ tá nangẽxmaxü̃ i tachica i mexü̃ i Tupanaxü̃tawa. 5Rü ñu̱xma na ínaṉg̱uxẽẽxü̃ na tüxü̃́ tá nangẽxmaxü̃ i tachica i Tupanaxü̃tawa, rü ngẽmaca̱x taxuca̱xma tangechaü̃gü. Erü Tupana rü poraãcü tüxü̃ nangechaü̃. Rü ngẽma Naãẽ i Üünexü̃ i tüxna namuxü̃ nixĩ i tüxü̃ nüxü̃ cua̱xẽẽxü̃ i ngẽma. 6Rü yexguma taxucürüwama yigütama imaxẽxẽẽgu, rü nawa nangu na Tupana yanguxẽẽxü̃ ga yema norü uneta. Rü yexguma nixĩ ga ñoma ga naãnewa namuãxü̃ ga Cristu na pecaduã̱xgüxü̃ca̱x nayuxü̃ca̱x. 7Rü tama natauxcha na wüxie rü to i duü̃xü̃ca̱x tayuxü̃, woo wüxi i duü̃xü̃ i mexü̃ca̱x yixĩgu. Rü woo tangẽxmagu ya texé ya naxca̱x yuchaü̃chiréxe i wüxi i duü̃xü̃ i aixcüma mexẽchixü̃, natürü tama tüxü̃́ natauxcha i ngẽma. 8Natürü Tupana tüxü̃ nüxü̃ nadauxẽẽ na ñuxãcü tüxü̃ nangechaü̃xü̃ yerü yexguma ipecaduã̱xgügu nixĩ ga taxca̱x nayuxü̃ ga Cristu. 9Rü ñu̱xma rü Tupanape̱xewa time yerü taxca̱x nayu ga Cristu. Rü ngẽmaca̱x meãma nüxü̃ tacua̱x rü nüma rü aixcüma tá tüxü̃ ínanguxü̃xẽẽ na tama tüxü̃ napoxcuexü̃ca̱x ya Tupana. 10Rü yexguma norü uwanügü ixĩgügu, rü nümatama ga Tupana rü nügümaã tüxü̃ narüngüxmüẽxẽẽ ga yexguma nayu̱xgu ga Nane. Rü ñu̱xma na marü namaã irüngüxmüẽxü̃, rü yexeraãcü nüxü̃ tacua̱x na tüxü̃́ nangẽxmaxü̃ i maxü̃ i taguma gúxü̃ nagagu na namaxü̃xü̃ i nümax. 11Rü tama ngẽxĩcatama nixĩ. Natürü i ñu̱xma rü tórü Cori ya Ngechuchu ya Cristugagu rü Tupanamaã tataãẽgü, yerü Cristugagu nixĩ ga Tupana ga tamaã nangüxmüxü̃. 12Rü wüxitama ga yatü ga Adáü̃gagu nixĩ ga ñoma ga naãnewa nangóxü̃ ga pecadu. Rü pecadugagu nixĩ ga inaxügüxü̃ na nayuexü̃ ga duü̃xü̃gü. Rü yemaãcü guxü̃ma ga duü̃xü̃güwa naxüe na nayuexü̃, yerü guxü̃ma nipecaduã̱x. 13Rü naxü̃pa na Tupana Moĩchéna naxãxü̃ ga yema mugü ga naxümatüxü̃, rü duü̃xü̃gü rü chixexü̃ naxügüecha, rü yemaca̱x nayue. Natürü yema mugü rü tauta nayexma ga yexguma, rü yemaca̱x taxucürüwa texé nüxü̃ tixu ga yema duü̃xü̃gü ga na chixri naga naxĩnüẽxü̃ ga yema mugü. 14Rü yema duü̃xü̃gü ga Adáü̃wena buexü̃ rü tama Adáü̃rüü̃ nanangõ̱x ga yema ori̱x ga Tupana nüxna chu̱xuxü̃. Natürü chixexü̃ naxügü, rü yemaca̱x nayue. Rü yemaãcü nixĩ ñu̱xmata Tupana Moĩchéna naxã ga yema mugü ga naxümatüxü̃. Rü Adáü̃wa inaxügü na nayuexü̃ ga duü̃xü̃gü, natürü Cristuwa inaxügü na nayaxuxü̃ i maxü̃ i taguma gúxü̃. 15Natürü yema chixexü̃ ga Adáü̃ üxü̃ rü taxuacü nagu tanangu i ngẽma ãmare ga Tupana tüxna ãxü̃, erü tama namaã nawüxigu. Rü aixcüma nixĩ ga wüxi ga yatüarü chixexü̃gagu na nayuexü̃ i guxü̃ma i duü̃xü̃gü. Natürü tama yemaãcü tamaã nanaxü ga Tupana. Yerü nüma rü tüxü̃́ nangetanüãcüma núma nanamu ga Nane ya Ngechuchu ya Cristu na tórü pecaduca̱x nayuxü̃ca̱x. Rü yemaãcü guma Cristugagu Tupana nanamaxẽxẽẽ i muxü̃ma i duü̃xü̃gü. 16Rü yema pecadu ga Adáü̃ üxü̃ rü taxuacüma nagu tanangu ga yema ãmare ga Tupana tüxna ãxü̃. Yerü wüxitama ga Adáü̃ãrü pecadugagu, rü Tupana nüxü̃ nixu rü tá nayu naxca̱x ga yema. Natürü Ngechuchu ya Cristugagu rü Tupana nüxü̃ nixu na nape̱xewa imexü̃ rü nüxna íinguxü̃xü̃ i guxü̃ma i tórü pecadugü. 17Rü guxü̃ma i duü̃xü̃gü nayue yerü wüxitama ga yatü ga Adáü̃ rü pecadu naxü. Natürü tama yemaãcü tamaã nanaxü ga Tupana, yerü ga nüma rü poraãcü tamaã namecüma rü tüxü̃́ nangetanüãcüma tüxü̃ narüngü̃xẽẽ. Rü ngẽmaca̱x i ñu̱xma rü guxü̃ma i ngẽma duü̃xü̃gü i Tupana nüxü̃ ixuxü̃ na nape̱xewa yamexü̃, rü nümatama ya Tupana rü Nane ya Ngechuchu ya Cristugagu nanamaxẽxẽẽ na namaã wüxigu ãẽ̱xgacügü yixĩgüxü̃ca̱x. 18Rü yema Adáü̃ãrü chixexü̃ rü poxcuwa nanagagü ga guxü̃ma ga duü̃xü̃gü. Natürü yema mexü̃ ga Ngechuchu ya Cristu üxü̃ rü pecaduwa ínananguxü̃xẽẽ i guxü̃ma i duü̃xü̃gü i yaxõgüxü̃, rü nüxna nanaxã i maxü̃ i taguma gúxü̃. 19Rü guma nüxĩraü̃cü ga yatü ga Adáü̃ rü tama Tupanaga naxĩnü. Rü yemaãcü wüxitama ga yatügagu rü muxü̃ma ga duü̃xü̃gü rü nipecaduã̱x. Natürü ínangu ga guma yatü ga Ngechuchu, rü meã Tupanaga naxĩnü. Rü gumagagu rü muxü̃ma i duü̃xü̃gü rü tá nime i Tupanape̱xewa. 20Rü Tupana rü Moĩchéna nanaxã ga norü mugü na duü̃xü̃güxü̃ nüxü̃ nacua̱xẽẽxü̃ca̱x na ñuxãcü poraãcü pecadu naxügüxü̃. Natürü yexguma yexeraãcü pecadu naxügügu ga duü̃xü̃gü, rü yexeraãcü Tupanaãxü̃́ nangechaü̃tümüü̃gü. 21Rü ñu̱xma woo pecadugagu na iyuexü̃, natürü Tupanaãxü̃́ tangechaü̃tümüü̃gü i guxü̃guma. Rü ngẽmaãcü pecaduwa tüxü̃ ínanguxü̃xẽẽ na nape̱xewa imexü̃ca̱x rü tórü Cori ya Ngechuchu ya Cristugagu tüxü̃́ nangẽxmaxü̃ca̱x i maxü̃ i taguma gúxü̃.


text:
Mugadiss
Mugadiss (Muqdisho in sumàlich, مقديشو in arab, Mogadiscio in talian; Mogadishu in ingles) a l'è la capital de la Sumalia.
A l'è anca la prima cità de la Sumalia per pupulaziun, che l'è stimada in 2.450.000 abitant (2002).
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Mogadiss a l'è el caplögh de la regiun del Benadir, al süd de la Sumalia, e a l'è un port in sü l'Ucean Indian.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Mugadiss a l'è stada propi impurtanta fina al 1200, perchè a l'era el port püssee gross de l'Africa urientala e'l cumerciava cun l'Arabia, l'India e la Cina.
In del 1871 l'ha ucüpada el sültan de Zanzibar, che l'ha pöö dada a l'Italia.
Del 1905 al 1941 a l'è stada la capital de la Sumalia taliana; del 1941 al 1950 l'hann ucüpada i ingles e fina al 1960 a l'è stada anmò la capital de l'A.F.I.S. (Aministraziun taliana de fidücia de la Sumalia), per vegnì pöö la capital de la Sumalia indipendenta.
Del 1991 la gh'è la guera civila.


text:
Europe
Gl′Europe i èṅ un grup muśicàl hard & heavy śvedéś nâ in dal 1978 e cgnusû specialmènt p'r i sò disc di an Utànta e par la canta The Final Contdown dal 1986.
In dla sò caréra i aṅ vindû vint migliòṅ 'd àlbum a 'l incìrca, quarànta śuntànd-ag anc i sìngui.
Biugrafìa
Al grup al mōv i prim pas in dal 1978 quànd al cantànt e chitarìsta John Norum, al basìsta Peter Olsson, al baterìsta Tony Niemistö, al chitarìsta Micke Kling e al basìsta Jan-Erik Bäckström (ch'i daśgnìvan da Upplands Väsby, in di dintóran ad Stucólma), i métan sù na furmasiòṅ ciamàda WC. Dòp ésar-'s mulâ p'r un pôc ad tèmp, Olsson al ciàma Norum par dmandàr-ag ad turnàr insém e acsè a sucèd, cun un cantànt nóṿ ad paca, Joakim Larsson, che pò al sarnirà par lò al nóm ad Joey Tempest.
Al grup al càmbia nóm in Force e pò in Europe. Cun cal nóm chè i vìnsan un cuncōrs par di grup śvedéś. In dal Dicémbar dal 1982 gl’Europe i rigìstran al sò prim àlbum (ciamâ pròpria Europe) ch'al véd la luś in dal Favràr dal 1983 (utàv pòst in dla clasìfica dal sò paéś), cun Seven Doors Hotel e In the Future to Come cuma pès più famóś. 'L an dòp l'è la vòlta ad Wings of Tomorrow, cun al lènt Open Your Heart.
In dal Maǵ dal 1986 al grup al fà vgnir fóra par la Epic Recors quél ch'al dvintarà al sò lavōr più cgnusû e vindû: The Final Countdown, cun dèntar la canta umònima (dódas migliòṅ ad pès vindû) e di àtar sìngui ad sucès cuma Rock the Night, Carrie, On the Loose e Cherokee.
Anc al quàrt àlbum dal grup (Out of This World dal 1988) al vénd bèṅ (3 migliòṅ ad pès), rivànd a ciapàr anc 4 disc 'd òr e 2 ad plàtin. A la chitàra Kee Marcello 'l iva in cal méntar tòlt al pòst ad John Norum. Óltar a 'l arfacimènt 'd Open your heart, al disc al gh'à dèntar anc di àtar braṅ cgnusû cuma i sìngui Superstitious e Let the good times rock e la rabìda Ready or not. Invéci cun Prisoners in Paradise dal 1991 al ròbi i tàcan a 'ndàr mâl parchè a sém in di tèmp dal grunge e in di Stat Unî al disc 'l è 'n fiàsc. Dòp èsar stâ mulâ par la Epic e avér far vgnir fóra na racòlta in dal 1993, al grup al s mòla. Joey Tempest al taca a sunàr da par lò faghénd catàr in di negòsi tri disc sulìsta (A Place to Call Home dal 1995 'l è 'l prim). In dal 2003 però al grup al tórna insém par far di disc e di cuncèrt, cuma quéi tgnû a Nunàntla in dal 2010 e in dal 2012.
Discugrafìa
Àlbum
- 1983 - Europe
- 1984 - Wings of Tomorrow
- 1986 - The Final Countdown
- 1988 - Out of This World
- 1991 - Prisoners in Paradise
- 2004 - Start from the Dark
- 2006 - Secret Society
- 2009 - Last Look at Eden
- 2012 - Bag of Bones
Racòlti
- 1993 - 1982-1992
- 1999 - 1982-2000
- 2004 - Rock the Night: the very best of Europe
Da 'l viṿ
- 2008 - Almost Unplugged
Culegamènt estéran
- (EN) Al sit uficiàl
- (EN) Al vìddeo ad The Final Countdown in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Rock The Night in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Carrie in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd Open Your Heart in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Superstitious in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Let The Good Times Rock in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Prisoners in Paradise in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd I'll Cry For You in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Got To Have Faith in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Hero in sal Youtube


text:
The Untouchables - Gli intoccabili
The Untouchables - Gli intoccabili (Gl'intucàbii) 'l è 'n film dal gènar gangster dal 1987 ad Brian De Palma scrit par David Mamet. Sean Connery, par cla pelìcula chè, 'l à vins al Prèmi Òscar dal 1988 cum atōr minga prutagunìsta.
Custâ vint migliòṅ ad dòlar, al 'n à pò fat sù da piò ad sènt-siē.
Sunt
In dla Chicago dal 1930, durànt al Pruibisiunìśum, al bòss mafióś Al Capone (Robert De Niro), al fà al bèl e al catìṿ tèmp tgnénd a drē a 'l marcâ dal cuntrabànd d'l alcool. 'L agînt dal Teśōr Eliot Ness (Kevin Costner) al decìd ad mét'r-as cóntar 'd lò, druànd tut qvél ch'al pōl par farmàr-al. Chi lò al s rénd cònt subìt ch'anc in dla pulisìa a gh'è di póm mars ch'i jùt'n al laśaròṅ a preparàr-as prima quànd al gh'à da patìr dal redàdi.
Ness al cata 'l apòǵ dal saǵ Jimmy Malone (Sean Connery), un vèć galantóm irlandéś che na vòlta 'l fava 'l pulisiòt, ch'al gh cunsìlia ad muciàr sù soquànt elemènt par dar vita a na squàdra cónt'r al crìmin. Òṅ ad qvi lè 'l è 'l italo-americàṅ Giuseppe Petri (Andy García) ch'l à decìś ad cambiàr nóm in George Stone. C'l àtar invéci 'l è Oscar Wallace (Charles Martin Smith).


text:
Villeneuve (AO)
Villeneuve l'è 'n cümü italià, de la regiù autònoma de la Val d'Aosta. El g'ha 1 279 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 8 km² e 'na densità de 160 ab./km². El cunfìna coi cümü de Arvier, Aymavilles, Introd, Saint-Nicolas, Saint-Pierre, Valsavarenche.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text: 1Rü woo ngẽma choma tama nüxü̃ chacuáxü̃ i nagawa chideaxgu, rü woo Tupanaãrü orearü ngeruü̃gü i daxũcü̱̃ã̱xgawa chideaxgu, natürü wüxi i ṯacü i ãgaxü̃rüü̃mare chixĩ ega tama chomücüxü̃ changechaü̃gu. 2Rü woo nüxü̃ chacua̱xgu na meã duü̃xü̃gümaã nüxü̃ chixuxü̃ i Tupanaãrü ore, rü woo nüxü̃ chacua̱xgu i guxü̃ma i ṯacü i ẽxü̃guxü̃ i Tupanachiga, rü woo chomaã nanguü̃xgu na ngẽma chorü õmaã chayaxĩgachixẽẽxü̃ ya ma̱xpǘnegü, natürü taxuwama chame ega tama chomücüxü̃ changechaü̃gu. 3Rü woo ngẽma duü̃xü̃gü i ngearü dĩẽruã̱xgüxü̃xü̃ chayanuxgu i guxü̃ma i ṯacü i choxü̃́ ngẽxmaxü̃, rü woo Tupanaãrü oreca̱x chaugü ichaxãxgu na üxüwa choxü̃ yagugüxü̃ca̱x, rü taxuwama choxü̃́ name i ngẽma ega tama chomücüxü̃ changechaü̃gu. 4Rü yíxema tümamücüxü̃ ngechaü̃xẽ, rü yaxna namaã taxĩnü, rü namaã tamecüma. Rü tama tixãũxãchiwa̱xe, rü tama tügü ítarüta, rü tama tügü ticua̱xüü̃. 5Rü yíxema tümamücüxü̃ ngechaü̃xẽ, rü tama taguxchigawa̱xe, rü tama tügüguxicatama tarüxĩnü, rü tama tanuxwa̱xe, rü tama nagu tarüxĩnüẽcha ega texé chixexü̃ tümamaã ü̱xgu. 6Rü tama namaã tataãẽ i chixexü̃gü, natürü namaã tataãẽ i ngẽma ore i aixcüma ixĩxü̃. 7Rü yíxema aixcüma tümamücüxü̃ ngechaü̃xẽ, rü yaxna namaã taxĩnü, rü guxü̃guma nüxü̃́ tayaxõ, rü guxü̃guma mexü̃gu namaã tarüxĩnü, rü taguma naxchi taxai woo ṯacü tümamaã naxü̱xgu i tümamücü. 8Rü ngẽma yigü na ingechaü̃xü̃ rü tagutáma inayacua̱x. Natürü ngẽma na nüxü̃ ixuxü̃ i Tupanaãrü ore rü wüxi i ngunexü̃gu tá inayacua̱x. Rü ngẽma tama nüxü̃ icuáxü̃ i nagawa na idexaxü̃, rü tá ta inayacua̱x. Rü ngẽma ñu̱xma nüxü̃ icuáxü̃ rü wüxi i ngunexü̃gu rü marü taxuwatáma tüxü̃́ name. 9Erü ngẽma tórü cua̱x i ñu̱xma tüxü̃́ ngẽxmaxü̃, rü Tupanape̱xewa rü naxíra. Rü ngẽxgumarüü̃ ta i ngẽma norü orexü̃ na ixuxü̃, rü wüxi i íramarexü̃tama nixĩ. 10Rü guxü̃ma i ngẽma rü tá inayarüxo i ngẽxguma Tupanape̱xewa ingugügu rü nüma guxü̃xü̃ma tüxü̃ nacua̱xẽẽgu. 11Yexguma chabuxgu ga chomax, rü wüxi ga buxü̃rüü̃ chidexa, rü buxü̃ nagu rüxĩnüxü̃gu charüxĩnü, rü tama meã chauãẽxü̃ chacua̱x. Natürü yexguma marü chaya̱xgu, rü nüxü̃ charüxo ga guxü̃ma ga yema chorü bucüma. 12Rü ngẽma ñu̱xma nüxü̃ idauxü̃ i Tupanachiga, rü ñoma wüxi ya worua ya üxachametüxü̃wa yigü idauxü̃rüü̃ nixĩ na taxca̱x naxẽxü̃. Natürü yixcüra rü tá aixcüma meã nüxü̃xü̃chi tadau ya Tupana. Rü ñu̱xma rü írarüwatama nüxü̃ chacua̱x i Tupanachiga. Natürü wüxi i ngunexü̃gu rü tá meã nüxü̃ chacua̱x i guxü̃ma i nachiga, ngẽma na Tupana meãma choxü̃ cuáxü̃rüü̃. 13Rü ñu̱xma rü nangẽxma i tomaẽ̱xpü̱x i nacümagü i guxü̃guca̱x ixĩxü̃. Rü ngẽma nixĩ: 1 Rü Tupanaãxü̃́ tayaxõgü 2 Rü nüxü̃ ítanaṉg̱uxẽẽ na nataeguxü̃ ya Cristu 3 Rü nüxü̃ tacua̱x na tamücüxü̃ ingechaü̃xü̃. Natürü ngẽma tomaẽ̱xpü̱xtanüwa rü ngẽma guxü̃ãrü yexera ixĩxü̃, rü ngẽma nixĩ na tamücüxü̃ ingechaü̃xü̃.


text:
Giovan Battista Perasso
El Balilla, nomìgnol del Giovan Battista Perasso (Genova, 1735 – Genova, 1781), l'è el bagaj che l'ha daa el via a la rivolta di Genovês contra i occupant austro-piemontês ai temp de la Guerra de Succession Austriaca, el 5 december 1746. Anca se l'è on personagg stòrich, se sa praticament nagott de la sò vita a part el sò roll in de l'insurrezzión.
Contest[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Durant la Guerra de Succession Austriaca, i trupp de l'Austria e del sò alliaa el Regn de Sardègna han invaduu la Republica de Genova e han occupaa l'istessa cittaa de Genova nel december del 1746. I occupant han toeu foeura de la cittaa on fracch de danee et han trattaa mal la populazzión.
I fatt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El 5 de dicember del 1746 di artilliee austrìach eren adree a tirà giò ona batteria de canón dai fort in sui collin a la cittaa, quand vun di quej canón el s'è trovaa bloccaa in de la palta nel quartee de Portoria. I soldaa se sont mettuu a frustà i gent che ghe staven intorn per obligài a iudà a tirà sù el canón. A quel punt el Balilla l'ha toeu sù on sass, l'ha vosaa "Che l'inçe?" ("Gh'emm de comincià?" in lengua genovesa) e l'ha tiraa el sass ai austrìach. L'è staa quell el cominciament de l'insurrezzión.