text:
La Under 19, che juega chėst ann inņ deberieda cun l Renon, ą fat si prima partida de campiunat n dumėnia ai 4 de utober contra l Pergine sun Renon. Feter ntan duta la partida fova i jėuni dl Renon/Gherdėina miėures y se ą fat plutosc saurģ, trajan bėn 38 iedesc sun cassa, i autri mé 9 iedesc. Ala fin ąi vencił per 5 a 1 cun goi de Anton Perathoner (G), Christian Gobbetti (R), Robert Oehler (R), Ruben Prinoth (G) y Jakob Prast (R).
La dumėnia do, ai 11 de utober, ą la Under 19 jugą contra i Wipptal Broncos a Sterzing. Ti prim doi tėmps semiņvel che l Renon/Gherdėina se fajėssa bėndebņ saurģ a vėncer. I fova danora per 3 a 1, tl terzo tėmp ąi pona fat mo n gol, ma dopro se ąi giapą trėi goi te sies menuc da chėi de Sterzing. Ala fin dla partida stajņvela 4 a 4. Nsci ąi messł jģ tl overtime. Do 1 menut y 40 secunc ą po' l Renon/Gherdėina fat l gol y ą vencił ala fin juech per 5 a 4. I goi ie unii fai da Gabriel Stenico (G), Adam Giacomuzzi (R), Leo Rabanser (G), Lion Ramoser (R) y Lois Fink (R).
Nce la Under 17 ą finalmėnter pudł scumencé si campiunat, do che i ova messł finé via bele ala fin de fauré pervia dl Covid-19. La Under 17 ą jugą n sada ai 10 de utober tl stadio Pranives de Sėlva contra l HC Maran. Nce la Under 17 juega inņ deberieda cun l Renon, ma sot al inuem dl Gherdėina. Bele dal prim menut inant ąi mustrą de avėi na gran ueia de vėncer. Do 8 menuc ą pona Tommy Delucca sun assist de Lukas Ausserhofer y Ruben Prinoth fat l prim gol. Puech dan la fin dl prim tėmp ą Ben Linder sun assist de Tommy y Mark Kasslatter fat l 2 a 0. Tl segondo tėmp ą Tommy do mé trėi menuc fat l 3 a 0. Da dedņ iela jita inant bėndebo' valiva y n ą messł aspité nchin al ultimo menut dan la fin per udėi mo n gol, plu avisa de Tobias Graf sun assist de Max Tauferer, che ą fat l 4 a 0 per l Gherdėina/Renon. L ie stat na bela partida.


c: text/html

text:
La mesemna passada è vegnì inaugurà il nov tunnel dal Gottard, cun schefs da stadi, politichers e giasts envidads. La fin d'emna lura ha era la populaziun svizra festivà il tunnel da basa.
Fin 100'000 visitaders
Il nov tunnel da basa dal Gottard frunta sin grond interess da la populaziun svizra. Pliras milli persunas nizzegian la chaschun d'explorar la construcziun dal tschientaner.
Viadis tras tunnel èn magnet dal public
En ils chantuns Uri e Tessin è la gronda festa populara al Gottard stada. Spezialmain grond è stà l'interess per ils viadis tras il nov tunnel da basa.
La sonda è passà gia avant las 09:00 l'emprim tren a Rynächt, Uri e suenter las 10:00 l'emprim tren en direcziun dal nord davent da Pollegio. Ils trens da shuttle èn cursads en in tact da 20 minutas tranter Rynächt UR e Pollegio TI. In viadi ha cuzzà 30 minutas. Il viadi enavos è lura succedida mintgamai sur la ruta muntagnarda dal Gottard.
RR novitads 09:00 / 15:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Las basas legalas sa chattan tranter auter en la Constituziun federala, en la Lescha davart l'organisaziun da la regenza e da l'administraziun sco er en l'Ordinaziun davart l'organisaziun da la Chanzlia federala.
Chanzlia federala
Constituziun federala da la Confederaziun svizra dals 18 d'avrigl 1999
Lescha federala davart ils dretgs politics (LDP)
Lescha federala dals 18 da zercladur 2004 davart las collecziuns dal dretg federal e davart il Fegl uffizial federal (Lescha davart las publicaziuns uffizialas, LPubl)
Ordinaziun dals 17 da november 2004 davart las collecziuns dal dretg federal e davart il Fegl uffizial federal (Ordinaziun davart las publicaziuns uffizialas, OPubl)
Lescha dals 21 da mars 1997 davart l'organisaziun da la regenza e da l'administraziun (LORA)
Art. 2: Administraziun federala
Art. 10a: Pledadra u pledader dal Cussegl federal
Art. 15: Procedura da cunrapport
Art. 30 fin 34: Chanceliera federala u chancelier federal
Art. 40: Infurmaziun
Art. 52: Coordinaziun sin nivel guvernamental
Art. 54: Conferenza d'infurmaziun
Art. 57a fin 57g: Cumissiuns extraparlamentaras
Art. 58: Sedia uffiziala
Ordinaziun dals 25 da november 1998 davart l'organisaziun da la regenza e da l'administraziun (OORA)
Lescha federala dals 18 da mars 2005 davart la procedura da consultaziun (Lescha da consultaziun, LCo)
Ordinaziun dals 17 d'avust 2005 davart la procedura da consultaziun (Ordinaziun da consultaziun, OCo)
Ordinaziun dals 19 da zercladur 1995 davart la translaziun en l'administraziun generala da la Confederaziun
Ordinaziun dals 30 da schaner 1991 davart l'approvaziun da relaschs chantunals tras la Confederaziun
Ordinaziun dals 29 d'october 2008 davart l'organisaziun da la Chanzlia federala (Org-ChF)
Chancelier federal
Constituziun federala da la Confederaziun svizra dals 18 d'avrigl 1999
Art. 145: Durada d'uffizi
Art. 162: Immunitad
Art. 168: Elecziuns
Art. 179: Chanzlia federala
Lescha federala dals 13 da december 2002 davart l'Assamblea federala (Lescha dal parlament, LParl)
Art. 161: Participaziun da la chanceliera federala u dal chancelier federal
Lescha dals 21 da mars 1997 davart l'organisaziun da la regenza e da l'administraziun (LORA)
Art. 1: Regenza
Art. 16: Convocaziun dal Cussegl federal
Art. 18: Presidi e participaziun
Art. 30 fin 34: Chanceliera federala u chancelier federal
Art. 53: Conferenza da las secretarias e dals secretaris generals
Art. 59: Domicil da las commembras e dals commembers dal Cussegl federal sco er da la chanceliera federala e dal chancelier federal
Art. 60: Incumpatibilitads professiunalas
Art. 61: Incumpatibilitads famigliaras
Art. 61a: Immunitad
Ordinaziun dals 25 da november 1998 davart l'organisaziun da la regenza e da l'administraziun (OORA)
Ulteriuras infurmaziuns
Documents
Weitere Informationen


text:
Guadalajara (Jalisco)
Guadalajara a l'è una cità del Messich center-ucidental e capital del stat de Jalisco. La se tröa a 1561 meter sura el nivel del mar e la gh'ha 3.600.940 abitant (2005), per una densità de 8.761 abitant per chilometer quadraa.
StoriaModifega
Guadalajara l'ha fundada el 14 de febrar del 1542 el Cristóbal de Oñate in de la val de l'Atemajac.
Origin del nomModifega
Cume alter cità de l'America latina anca Guadalajara l'ha ciapaa el nom d'induè che'l vegniva el sò fundadur. Guadajalara al vegn de l'arab wad al-hid-jara (fiüm che'l scur in mez ai prei).


text:
Nümar 5
El numer 5 l'è el numer integher ch'al siguta ul 4 e al ven prima dal 6.
Nomm dal nümar in difereent dialett: ciinch, sich...
Ul 5 al è ul teerz nümar primm dapress ul 3 e prima dal 7. Da plüü ul 5 al è ul seguunt nümar primm da Fermat dapress ul 3 e prima dal 17.
Ul 5 al è ul quiint tèrmen di Nümar da Fibonacci, dapress ul 3 e prima dal 8.
Un pulígun da 4 custaa al è un pentàgun. Ul pentàgun regülaar al gh'a de le prupietaa interessante, cugnussüde paj Greech andeegh: par esempi, la resun intra la lunghezza da la suva diagunala e la lunghezza dal sò custaa al è ul nümar auri.
Si sa mültiplica un nümar par 5 s'utegn ul quíntupel da cheest nümar, cura ca dividiint par 5 na s'utegn un quiint, si cheest al è divisíbel par 5. La quinta putenza d'un nümar sa la representa cul 5 a espuneent: e cura ca l'espuneent al è 1/5 s'al diis ariis quinta.
Par la custrüzziú da parole co la significazziú da 5, sa söö druvá ul prefiss penta cuma in pentàgun.
Ucürenze dal 5:
- Le 5 urazziú diàrie dal Islaam
- In acordi a la tradizziú urientala, a gh'è 5 elemeent:àigua, fööch, tera, fusta e metall
- L'ura típega par töö ul te Anglees
- I diit d'una mà u un pé
- I uceà i è 5
- La valuur plüü bassa da bijett d'euro
- La plüpaart de le stele da maar i gh'a 5 braasc
- I gh'è 5 paees amb drecc da vetó al Cunsej da Sürezza da l'UNO
- Ul vess ümà al gh'a 5 sentüü: vista, üdii, tatt, ulfatt e güüst
- 5 línie al gh'a un pentagrama
- La stela a 5 punte a l'è presenta a l'estelada Catalana. Invertida, a l'è ul símbul dal dimoni
- Aj gjööch Ulímpich i gh'è 5 aarch a la bandera ufizziala
- La dürazziú dal mandaa di pulítich a Francja
- Andegameent, sa i cunsiderava 5 le stagjune dal an
- Ul pentàmetar al è un tiip da veers da basa 5
- Al representa ul siign dal Leú íntal zodíach


text:
Drei junge Menschen unter Tausenden, die nur für den Sport leben: Jullo "ist" sein Skateboard, Chiara erobert die Welt auf Skiern, während Edo ein Graffiti-Künstler ist. Sie werden, jeder auf seine Weise, ihr eigenes Leben entdecken: zwischen Ängsten, Träumen, Überraschungen, Einsamkeit, Unsicherheit, Inkohärenz und einem gewissen Ungleichgewicht.
Niccolò Castelli
Imago Film
RSI
Niccolò Castelli
Lara Gut
Yanick Cohades
Nicola Perot
Elena Aglaja Amado
Nicole Lechmann
Kevin Blaser
Yari Copt
Igor Fardin
Geri Hugo
Roberta Fossile
Lena Lessing
Daniel Rohr
Andrea Zogg
Massimiliano Zampetti
Ellade Ossola
Margherita Coldesina
Federico Caprara
Jasmin Mattei
Anahi Traversi
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
Wikipedia:Avertèinsi generèli
A n's garantìs minga che i cuntgnû dal pàgini i vaghen bèin!
A n'se gh'la cheva minga 'd garantìr el verìfichi o i contrôl dal pàgini ed cal sit chè da pert ed sogêt ch'i sìen legalmèint abilitê o ch'i gh'àpien el competèinsi ch'a servìs in di camp ch'a s descòr, mèinter che s'i gh'fùsen, l'informasiòun la sarèv sicùra e da tōr più ala lettra.
Nisùn avtōr, cuntribudōr, sponsor, aministradōr, sistemìsta, o 'n ètra pert lighèda ala Wikipedia, la pōl dìres responsàbil s'a s cata na quelc infurmasiòun mìa giustèda, ofensìva, e gnanc che quelchidùn al dróva cagli informasiòun lè, e gnanc ed na quelc ruèina gnuda fóra per cal druamèint lè.
Incòr, la Wikipedia la nn'è minga reviśionèda in manéra uguèla; anc s'a s egh próva, a coréger di erōr, mo a n s'egh'la cheva minga ed fèrel sèimper e anc a n'gh'n è minga al cmànd: 'd in manéra ch'a n'gh'è minga la certèsa che tùti el scrìti i sìen bòuni.
Per di cunsìli più precîś (p'r eśèinpi ed Medśèina, ed Lēś, in sìm'ai Rìsć) a gh'è da descòrern a 'n profesionìsta ch'al gh'n àpia al tìtol.


text:
Quai era il glindesdi da Pasca 1974: Curt suenter mezdi ha in um da Sclamischot (Strada) chattà dus morts – per terra sin la via da guaud, si vers Chavrà. Ils corps eran gia en in stadi da decumposiziun. Subit ha el avisà la polizia ed in cas fitg insolit per Martina en Engiadia Bassa ha cumenzà. Tgi èn quests morts?
Ina dunna cun ina clav per in’abitaziun a Salzburg ed ina tastga plain chartas ed in giuven en viadi senza chalzers. En questa Marella raquintains l’istorgia tragica e misteriusa d’ina mamma e ses figl ch'èn morts durant lur prova da passar illegalmain il cunfin verd per vegnir en Svizra. Igl è in’istorgia da valischs laschadas enavos e da satgins plain spezarias. Ed igl è in’istorgia da reproschas e nauscha conscienza. In pèr mais avant il chat dals morts èn numnadamain vegnì udids sbratgs d’agid or dal guaud. Avessan ins pudì impedir quest’istorgia tragica? Insatge è cler, i na sa tracta betg be d’ina istorgia, mabain d’in eveniment real.


text:
Malgrà che tant l’artista sco era l’artist han studegià a la scol’auta d’art da Turitg ZHdK, èn els s’entupads per l’emprima giada a Bravuogn tar lur exposiziun cuminaivla.
Ils muments ch’els han tegnì ferm sin lur fotografias, èn fastiz en in auter mund e piglian ils visitaders sin viadi, scriva il museum en ina communicaziun. Ueli Alder ha fotografà cun in’uschenumnada camera da plattas, e Martina Bisaz è sin viadi digital: Sin ses account dad Instagram ha ella prest 250’000 «followers», che persequiteschan ses «posts».
RR actualitad 11:00


text:
Il lutgader da Maiavilla Armon Orlik ha mussà durant l'entir di bunas prestaziuns. Quai er en la lutga finala. Là ha el battì suenter ina minuta e mez Michael Bless da l'Appenzell.
Express Orlik ha battì in suenter l'auter en il resgim
Davent da l’entschatta è l'express dad Armon Orlik rudlà fitg bain. Gia l’emprima lutga cunter in dals favurits da la Svizra Centrala Joel Wicki ha Orlik gudagnà. A partir da quel mument era per il meglier lutgader grischun cler: oz savessi gartegiar cun la victoria. Quel sentiment è vegni anc pli ferm cur che Orlik ha gudagnà en la terza lutga cunter il retg federal Kilian Wenger.
Suenter mezdi era fitg ferm
Las trais victorias anc avant mezdi èn stadas la basa per il success dad Armon Orlik. Suenter gentar ha Orlik cuntinuà da gudagnar. L’emprim ha el bittà Michael Bless en il resgim. Curt suenter er Stefan Burkhalter. Era en la lutga finala èsi vegnì tar il duel cunter Michael Bless. Là ha el gudagnà in'ultieriura ga cunter l'Appenzellais.
Segunda victoria dal NOS suenter 2016.
Per la segunda giada gudogna Armon Orlik la pli impurtanta lutga dals lutgaders da la Svizra Nordorientala. Suenter che Orlik ha triumfà l’onn 2016 è el stà l’onn passà en la lutga finala dal NOS a Tavau, ed uss a Herisau gudogna Orlik la festa. La victoria da las ultimas trais ediziuns dal NOS èn uschia adina ida sur il lutgader da Maiavilla.
RR sportissimo 12:00 / 17:00


text:
Picea abies
Ol Picea abies (in Bergamàsch: Peghér o Peghéra 'n Al Brembana, Paghér o Paghéra 'n Al Seriana o Pighér o Pighéra; en Bresà: Paghér[1]; in Insübregh: Pescia, u Pesc ), l'è öna Gimnosperma de la faméa di Pinaceae, l'è öna pianta de prim ùrden, cioè ólta fina a 40 - 50 méter, che la é da l'Euròpa del nòrd e da l'Euròpa orientàl e la crès selvàdega in di montagne de sólet da i 900 méter a i 1.900 ma la pöl rià fina a i 2.300 méter.
Fòie[Modifega | modifica 'l sorgent]
I fòie, come 'n quase töte i Gimnospèrme, i è di gógie, lónghe da 1,5 fina a 3 ghèi, érde scüre, i spóns, i è tacade öna per öna sö i ramècc, metide in manèra radiàl isè de cuarcià zó bé töt ol ramèt e 'ndóe i se tàca gh'è sèmper öna séa picinina.
Fiùr[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ol paghèr l'è monòich, cioè 'l gh'à i fiùr dóma mas·cc e di fiùr dóma fèmina sö la stèsa pianta. Piö che de fiùr mas·cc gh'è de parlà de 'nfiurescènsa mas·cc, ön insèma de tace fiùr mas·cc. La 'nfiurescenza del paghèr l'è ü còno a furma de öf che 'l crès sö la pónta di ram de ün an, l'è lónch 1 ghèl e prima l'è rós pò l'diènta zalt.
I 'nfiurescènse fèmina i crès invece sö töt ol ramèt e prima i varda 'n sö, pò de manimà che i marüda i se ulta 'n zó, i pènt e i diènta de lègn: i è i pigne, lónghe fina 15 ghèi, in del Paghér i trèca zó da la pianta töte 'ntréghe.
Somésa[Modifega | modifica 'l sorgent]
I Gimnospèrme i gh'à mia i fröcc, ma i fà dóma la somésa che l'è dèt in de la pigna.
L'Àes[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ol Paghèr l'è mia de confónt col Àes, ol Abiès alba, ach se 'mpó i ghe sömèa, e gnà con töcc i paghér e àes ornamentài.
Sinònim[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Pinus abies L.
- Pinus excelsa Lam.
- Abies picea Mill.
- Picea excelsa Link
- Picea vulgaris Link
- Picea alpestris Stein
- Picea montana Schur
- Picea rubra A.Dietr.
- Picea obovata Ledeb.


text:
Nua poss jau ma laschar vaccinar?
Dapi mez schaner 2021 stattan nov centers da test e da vaccinaziun regiunals a disposiziun. Dapi mez matg 2021 èn vaccinaziuns era pussaivlas en praticas da medis da chasa e dapi mez zercladur en singulas apotecas.
Apotecas (Sanunziar an las apotecas):
Amavita Apotheke Ilanz, Bahnhofstrase 10, 7130 Ilanz, T 058 878 29 10
Coop Vitality Quader Chur, Masanserstrasse 14, 7000 Chur, T 058 878 89 10
Coop Vitality Apotheke Flims, Via Nova 80, 7017 Flims, T 058 878 87 10
Giacometti Apotheke AG Chur, Giacomettistrasse 32, 7000 Chur, T 081 284 18 18
Rätus Apotheke, Bahnhofstrasse 14, 7000 Chur, T 81 250 15 15
TopPharm Fortuna Apotheke Chur, Tittwiesenstrasse 55, 7000 Chur, T 081 284 20 22
Nua poss jau m'annunziar e co è il proceder?
Il link per As annunziar chattais Vus a partir dals 12 da schaner sin questa pagina. Resguardai per plaschair ch'il link n'è, tut tenor la disponibladad dal vaccin, betg avert a medem temp per tut las gruppas.
Tge stoss jau prender cun mai per la vaccinaziun?
Prendai per plaschair cun Vus al termin da vaccinaziun:
- carta da l'assicuranza da malsauns
- passaport, carta d'identitad u in auter document d'identitad uffizial
- glista da diagnosas e/u da medicaments da la media u dal medi da chasa ubain da la media spezialisada u dal medi spezialisà
- attest da vaccinaziun, sche avant maun
Quant ditg dura il vaccinar?
Il vaccinar dura per regla var 30 minutas (inclusiv 15 minutas temp da paus). Quintai per plaschair avunda temp per la vaccinaziun.
Poss jau ma laschar vaccinar er tar mia media da chasa u tar mes medi da chasa?
Gea. Questas praticas pon laschar furnir quantitads da vaccins limitadas e vegnan a priorisar quellas tenor il plan da vaccinaziun chantunal.
Poss jau era ma laschar vaccinar en l’apoteca?
Gea. Singulas apotecas en il chantun sa participeschan dapi mez zercladur 2021 a la campagna da vaccinaziun. Ellas disponan d’ina quantitad da vaccins limitada e sa drizzan a la populaziun mobila davent da 18 onns.
Tge custa la vaccinaziun?
La vaccinaziun cunter COVID-19 è gratuita per la populaziun dal Grischun.
Co poss jau spustar il termin da vaccinaziun?
Ils termins per vaccinaziuns vegnan attribuids. As drizzai en cas d’impediment a la hotline da vaccinaziun via impfung@amz.gr.ch u per telefon 081 254 16 00.
Per plaschair tegnair a disposiziun las suandantas indicaziuns: num, prenum, data da naschientscha, center da vaccinaziun, spazi da temp, durant il qual in termin è suandabel.
Tenor recumandaziun dals producents e da l’Uffizi federal da sanadad publica (UFSP) sto la distanza tranter las vaccinaziuns cumpigliar almain 28 dis.
Quant savens stoss jau ma laschar vaccinar?
Per persunas cun ina malsogna confermada da Covid-19 (per test da PCR u d’antigens) vegn la vaccinaziun recumandada sis mais suenter l’infecziun, quai cun excepziun da persunas spezialmain periclitadas che duain survegnir ina vaccinaziun vinavant gia suenter trais mais. Ultra da quai vegn recumandà sulettamain ina dosa da vaccinaziun a tuttas persunas cun ina malsogna confermada da Covid-19, cun excepziun da persunas spezialmain periclitadas cun in defizienza d’immunitad che duain survegnir duas dosas da vaccinaziun.
Persunas spezialmain periclitadas che duain gia vegnir vaccinadas trais mais suenter la malsogna cun il coronavirus, duain s’annunziar per plaschair tar la hotline 081 254 16 00 u per e-mail tar impfung@amz.gr.ch.
È il vaccin segir?
Il vaccin ha survegnì l'admissiun da Swissmedic, l'Institut svizzer per products terapeutics.
Las datas disponiblas mussan en tut las gruppas da vegliadetgna in'auta efficacitad cumparegliabla ed ellas adempleschan las pretensiuns da segirezza.
Cun tge effects secundars èsi da far quint?
Ils effects secundars documentads il pli savens en ils studis d'admissiun èn cumparegliabels cun ils effects che sa mussan suenter ina vaccinaziun cunter la grippa. Suenter la segunda dosa pon quests effects secundars dentant esser pli ferms.
A tgi che survegn sintoms pli ferms u nunusitads suenter ina vaccinaziun vegni recumandà da contactar il center da vaccinaziun, l'ospital, la media u il medi ubain l'apotecra u l'apotecher.
Quant bain protegia la vaccinaziun?
Tenor las datas dals studis ch'èn vegnidas evaluadas da Swissmedic importa la protecziun da la vaccinaziun, 7 dis suenter la segunda dosa, passa 90 pertschient tar persunas creschidas. Quai vul dir: mo ina da diesch persunas vaccinadas po anc vegnir infectada. Pli bleras persunas che sa laschan vaccinar, e meglra che la protecziun è per tuts (immunitad collectiva).
Stoss jau ma laschar vaccinar?
Na, i n'exista nagina obligaziun da vaccinaziun. Mintga persuna duai decider sezza, sch'ella vul sa laschar vaccinar.
Co vegnan assegnads ils termins per la vaccinaziun?
Il program da vaccinaziun chantunal preveda duas priorisaziuns:
- Persunas sur 45 onns survegnan access prioritar tar la vaccinaziun da corona; las vaccinaziuns succedan tenor prioritad da vegliadetgna.
- Per persunas da 12 fin a 44 onns vegnan ils termins repartids tenor entrada da las annunzias.
Poss u duai jau ma laschar vaccinar, suenter ch'jau hai gia gì corona?
Gea. A persunas cun ina malsogna da Covid-19 confermada (per test da PCR/d’antigen) vegn recumandà da sa laschar vaccinar cunter Covid-19 sis mais suenter l’infecziun. Quai vala cun excepziun da persunas spezialmain periclitadas che duain vinavant survegnir la vaccinaziun gia suenter trais mais. Ultra da quai vegn recumandà a tuttas persunas cun ina malsogna da Covid-19 confermada be ina dosa da vaccinaziun. Exceptadas èn persunas spezialmain periclitadas cun ina defizienza d’immunitad che duain vinavant survegnir duas dosas da vaccinaziun.
Persunas spezialmain periclitadas, che duain vegnir vaccinadas gia suenter trais mais ch’ellas han patì da la malsogna cun il coronavirus, s’annunzian per plaschair tar la hotline 081 254 16 00 u per e-mail tar impfung@amz.gr.ch.
Pertge duess jau ma laschar vaccinar?
La vaccinaziun duai contribuir a la protecziun ed al mantegniment da la sanadad da la populaziun svizra. Questa finamira duai vegnir cuntanschida cunzunt tras la reducziun da la chargia da la malsogna, en spezial da cas da COVID-19 grevs e mortals. Uschia po er il provediment da la sanadad vegnir garantì vinavant. Plinavant pussibilitescha ina rata da vaccinaziun uschè auta sco pussaivel da reducir ils effects negativs che la pandemia da COVID-19 ha per la sanadad, per la psica, per la societad e per l'economia.
En cas dal coronavirus èsi necessari da vaccinar – tenor il stadi actual – 60 fin 90% da la populaziun per cuntanscher ina immunitad collectiva che permetta da stgatschar la pandemia.
Jau sun en speranza u vuless vegnir en speranza. Duai/sai jau ma laschar vaccinar?
Nus As recumandain la vaccinaziun Covid-19 avant u durant la gravidanza. Perquai che grevs decurs da l’infecziun cun Covid-19 èn bler pli frequents tar dunnas en speranza che tar persunas da la medema vegliadetgna che n’èn betg en speranza. Plinavant è il ristg d’ina naschientscha prematura cleramain pli aut, sche Vus As infectais cun il coronavirus durant la gravidanza. La vaccinaziun avant u durant la gravidanza protegia Vus e l’uffant betg anc naschì.
Planisais Vus da vegnir en speranza? Alura As laschai vaccinar uschè spert sco pussaivel.
Essas Vus gia en speranza e n’avais anc survegnì nagina vaccinaziun avant la gravidanza?
Alura As recumandain nus la vaccinaziun a partir da l’emna 12 da la gravidanza (q.v.d. a partir dal segund terz da la gravidanza). La vaccinaziun è da principi dentant era pussaivla pli baud durant la gravidanza.
Sche Vus essas en speranza u planisais ina gravidanza ed avais dumondas pertutgant la vaccinaziun, consultai Vossa media/Voss medi u Vossa spendrera.
Pon dimorantas e dimorants temporars (p.ex. stagiunarias e stagiunaris) s’annunziar per la vaccinaziun da corona?
Lavurantas e lavurants da l’exteriur cun permissiun da dimora che vala main ditg che 3 mais (p.ex. stagiunaris) pon s’annunziar en il chantun Grischun per la vaccinaziun da corona. Per quai s’annunzian els sur la pagina-web www.gr.ch/impfen.
Lavurantas e lavurants da l’exteriur basegnan in numer d’assicuranza valaivel d’ina cassa da malsauns svizra u ina confermaziun (permissiun da dimora da la vischnanca u contract da lavur).
Pon uffants e giuvenils sa laschar vaccinar?
A tut ils giuvenils a partir da 12 onns vegn la vaccinaziun recumandada. Cun la vaccinaziun als pon els sa proteger da sintoms miaivels da la malsogna da Covid-19 (savens), ma era (en cas rars) da sintoms grevs. Era pon ils effects negativs da mesiras (p.ex. entras isolaziun/quarantina) sco era las consequenzas d’ina exposiziun frequenta (p.ex. en scola/temp liber) vegnir evitadas.
La recumandaziun vala en spezial per:
- giuvenils cun ina malsogna cronica
- giuvenils che han stretg contact (p.ex. en il medem tegnairchasa) cun persunas spezialmain periclitadas, oravant tut cun persunas cun in sistem d’immunitad spussà
- giuvenils che abitan en indrizs communabels cun ristga d’infecziun augmentada
Fegl cun ils puncts impurtants tar la vaccinaziun da giuvenils a partir da 12 onns
Vegni a dar in attest da vaccinaziun?
Gea. Ina vaccinaziun cunter Covid-19 vegn en Svizra – sco quai ch’igl è usità tar vaccinaziuns – nudà en l’attest da vaccinaziun cun suttascripziun e bul dal medi. Uschia po ina persuna ch’è vegnida vaccinada en Svizra confermar sia vaccinaziun. Davent dals 21 da zercladur pon persunas vaccinadas far la dumonda per in certificat da Covid en furma electronica u sin palpiri: COVID-19-Zertifikat - COVID.
Po mia patruna u mes patrun ma sfurzar da ma laschar vaccinar?
En la lescha è previsa unicamain la pussaivladad d'ina obligaziun da vaccinaziun per collavuraturas e collavuraturs dals fatgs da sanadad. Per il mument na datti nagins indizis ch'il legislatur fetschia diever da questa pussaivladad.
Ulteriuras infurmaziuns:
Vaccinaziun: Uschia ans protegin nus (UFSP)
Ulteriuras infurmaziuns davart la vaccinaziun (Uffizi federal da sanadad
publica)
Infoline vaccinaziun cunter COVID-19 (Uffizi federal da sanadad publica): +41 58 463 00 00 (mintga di da las 06.00 fin las 23.00)


text:
A tgi sa drizza l'agid a victimas?
Tut las persunas ch'èn daventadas en Svizra victima d'in act da violenza fisic, psichic u sexual sin fundament d'in delict, han il dretg da survegnir sustegn da l'agid a victimas.
L'agid a victimas è qua per tut las persunas ch'èn daventadas en Svizra victima d'in delict,
- independentamain da lur schlattaina, da lur vegliadetgna, lur orientaziun sexuala u lur religiun.
- independentamain da tge pajais ch'ellas derivan u sch'ellas stattan en Svizra per pli lung u pli curt temp.
Er ils confamigliars da las victimas e las persunas che stattan datiers ad ellas pon profitar da l'agid a victimas.
L'agid a victimas gida independentamain dal fatg, sch'ina denunzia penala è vegnida inoltrada u sch'il delinquent u la delinquenta ha pudì vegnir chattà. I na gioga era nagina rolla, sch'il delict è succedì intenziunadamain u per negligientscha.
Co survegnis Vus agid?
As drizzai ad in post da cussegliaziun da l'agid a victimas. Las cussegliadras ed ils cussegliaders As sustegnan en tut las dumondas da l'agid a victimas. Posts da cussegliaziun datti en l'entira Svizra. Ans contactai era, sche Vus n'essas betg segira/segir, sch'il post da l'agid a victimas è il dretg lieu per Vus. L'agid a victimas As infurmescha en mintga cas a tgi che Vus pudais As drizzar.
Qua chattais Vus ils posts da cussegliaziun da l'agid a victimas
Cura gida l'agid a victimas?
L'agid a victimas porscha sustegn a las victimas da delicts, per exempel en cas da:
- violenza fisica (p.ex. blessura corporala, assagl da rapinament u mazzament);
- violenza sexuala (p.ex. mulesta sexuala, abus sexual u violaziun);
- violenza a chasa (p.ex. smanatscha u stalking) u
- accidents da traffic.
Auters delicts da violenza, nua che l'agid a victimas po gidar
Delicts succedids a l'exteriur
En cas d'in delict succedì a l'exteriur porscha da princip il stadi, en il qual è succedì il delict, l'agid a victimas. En intgins cas è ina cussegliaziun e tschertas prestaziuns finanzialas pussaivlas era da vart da l'agid a victimas en Svizra. La premissa principala è che la victima era domiciliada en Svizra il mument dal delict. In'indemnisaziun e satisfacziun morala èn exclusas per delicts succedids a l'exteriur.


text:
Audiowalk
Ina spassegiada accustica entuorn il Lag Grond, il lag da Laax.
Equipai cun igl agen telefonin ed uregliers vegnan las visitadras ed ils visitaders accumpignai e navigai d’ina vusch entuorn il lag. En tempo cumadeivel, cun entginas pausas, san ins tedlar il cirquit sonor «Sper il lag».
Igl «Audiowalk» parta da «La sera sper il lag», l’enconuschenta poesia da Flurin Camathias, che Gion Balzer Casanova ha mess en musica. La descripziun romantica da Camathias ei punct da partenza dalla lavur d’Anselm Caminada. La lavur accustica semova per liung la descripziun transifgurada. Ella va alla tscherca dil vargau e present, en quei liug ch’era duront il temps da Camathias ina idillia stursch surbaghegiada. Las damondas vegnan automaticamein: Tgei ha quella poesia da far cun nus e co tuna la cuntrada entuorn il lag oz? Ils suns, ils tuns e las ramurs registradas ein il material da basa d’Anselm Caminada. Quei material accustic ei il fundament per ina assemblascha libra, che semova entuorn ils cavazins, las atmosferas e descripziuns ch’ins anfla ella poesia.
Visitadras e visitaders san cargar il cirquit sonor ed in cuort manual da diever dalla pagina prolaax.ch ni cularta.ch sigl agen telefonin. Prendei cun vus voss uregliers.


text:
Quest onn datti puspè blers students ch’han serrà giu ses studi e che cumenzan quest onn sco scolast. Curt suenter il studi vegnan blers bittà en l’aua fraida. Quai procura era per situaziuns nunspetgadas. Or da quai naschan bleras anecdotas. Scolasts che lavuran dapi onns sin quai mastergn raquintan.
Staschia Janett, scolasta primara da Scuol
Ella sa regorda fitg bain a ses emprim di sco scolasta primara. A Bravuogn ha ella gì da pertgirar 3 classas. Tenor ella haja il di cumenzà fitg abrupt. Quai di ha ella empruvà dad esser ina chara scolasta. I ha dentant dà in uffant che n’è insumma betg stà cuntent cun la nova situaziun dad ir a scola. «In uffant è svanì sut il banc da scola ed ha cumenzà da bragir». Ella saja vegnida in zichel malsegira, tuttina saja il di lura passà fitg bain.
Domenica Steier, scolasta primara da Savognin
Blers uffants èn adina plain mirveglias. L’emprim di da scola haja ina mattatscha ch’ha quai di gest cumenzà la scola fatg a la scolasta Domenica Steier ina dumonda nunusitada. Ella m’ha dumandà: «Cura datti gentar?» La scolasta haja lura detg ch’i dettia gentar da las 11:30, cura ch’ella giaja a chasa. Sinaquai haja la mattatscha respundì: «Na, quai va a mai memia ditg, jau hai ussa dad ir ora a magliar insatge.»
Gierina Michael, scolasta primara da la Val Schons
Gierina Michael raquinta in’anecdota ch’ina collega da lavur haja raquintà ad ella. Ins sa ch’uffants pitschens han savens naginas retegnientschas da dir tge ch’els pensan. E quai ha in uffant fatg durant ses emprim di da scola. Quel na saja insumma betg stà cuntent cun la scola. Suenter la scola haja il buob prendì sias pantoflas è ditg: «Quai èsi stà per mai. Jau na vegn betg pli!»
RR novitads 07:00


text:
Il concern d’energia Repower ha surpassà las spetgas l’emprima mesadad da l’onn, quai malgrà la crisa da corona: Il resultat operativ saja s’augmentà per 21% sin 68 milliuns francs. Il gudogn saja sa reducì per 16% sin 41 milliuns francs – cumpareglià cun l'emprim mez onn da l'onn passà. Quai ha communitgà il concern grischun.
Plinavant haja la Repower augmentà las investiziuns per 157% sin 54 milliuns francs. La gronda part da questas investiziuns ha il concern d'energia fatg en l'Italia cun acquirir dudesch ovras fotovoltaicas existentas.
Repower occupescha actualmain radund 550 emploiads. Per l’entir onn da fatschenta na fa il concern naginas prognosas davart il resultat. Quai pervi da las malsegirezzas actualas en connex cun la crisa da corona.


text:
En la Catalugna è il naziunalist da la sanestra, Roger Torrent vegnì elegì sco parsura dal nov parlament regiunal. L'um da 38 onns appartegn a la gruppa dals separatists. Torrent sto ussa prender decisiuns impurtantas. Oravant tut vai per la dumonda, schebain l'anteriur schef regiunal Carles Puigdemont po vegnir reelegì en absenza sco president regiunal.
Puigdemont anc adina a Brüssel
Puigdemont sa chatta anc adina a Brüssel per mitschar d'ina arrestaziun en Spagna. El aveva annunzià da declerar ses program da regenza la fin dal mais per conferenza da video u sa laschar substituir d'in represchentant. La regenza centrala a Madrid ch'ha mess la Catalugna sut administraziun giudiziala, vul ir cun il cas avant il pli aut tribunal. La regenza da Madrid vul exnum impedir, che Puigdemont vegnia danovamain en uffizi.
RR novitads 15:00


text:
L'11avel Festival da jazz a San Murezzan ha gì ina glista da giasts cun nums zunt prominents: Stanley Clarke, Marcus Miller, Nigel Kennedy, Curtis Stigers ed er Norah Jones, in dals gronds stars dal jazz. Il concert da la chantadura americana udis Vus en il Soundcheck da questa sonda saira al RR, ed ella chanta er ses hits «Sunrise», «Come away with me» e «Carry On».
Il superstar Norah Jones sin il palc dal Dracula Club
Concert dal Festival da jazz a San Murezzan dals 22 da fanadur 2018.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Sco Anita Urfer scriva en ina curta communicaziun, è ella sa decidida da tuttina ir en la cursa per ina terza perioda d’uffizi. Quai suenter avair vis il svilup ch’il cumbat electoral ha survegnì a San Murezzan las ultimas emnas.
Pro Christian Jenny
Anita Urfer, ch'è dapi otg onns en la suprastanza da San Murezzan vul sustegnair cun sia candidatura Christian Jenny ed ils giuvens candidats che han annunzià dad ir en cursa per in sez en il parlament da San Murezzan.
Cumbat per ils 4 sezs en suprastanza
Sper Anita Urfer è entant er enconuschent che Regula Degiacomi e Michael Pfäffli candideschan per in’ulteriura perioda d’uffizi en suprastanza. Il quart commember actual, Maurizio Pirola, vul spetgar il resultat dal cumbat electoral tranter Sigi Asprion e Christian Jenny.
Annunzià da vulair prender plaz en la legislativa da San Murezzan han entant er Reto Matossi, Claudia Jann e Martin Berthod.
L’elecziun da la suprastanza communala è ils 14 d’october 2018. In’emna avant, vegn decis en in segund scrutini tgi che surprenda il timun da San Murezzan ils proxims quatter onns.
RR novitads 10:00


text:
Duain Confederaziun e chantuns promover abitaziuns pajablas? E duai esser chastiabel da discriminar ina persuna pervi da sia orientaziun sexuala? Ils 9 da favrer vuschain nus davart l'iniziativa per dapli abitaziuns pajablas e davart schlargiar la lescha cunter discriminaziun.
Co vegnis Vus a vuschar? E tge arguments han persvas Vus? As participai a nossa retschertga!
Qua chattais Vus la retschertga:
As participar pudais Vus anonim. Las respostas vegnan tractadas a moda confidenziala. Per la retschertga ha la SRG SSR incumbensà l'institut gfs.bern. Ils resultats da la retschertga vegnan silsuenter publitgads sin tut ils chanals da RTR, SRF, RTS e RSI.


text:
Durazz
Durazz (Durrës in albanes, Durazzo in italiano) a l'è una cità de l'Albania, la terza la pussee granda dopo de Tirana e Valona. Fondada per la tradizzion in del 626 a.C. di colon de la Grecia, a l'è deventada vun di center pussee grand del Mar Adriategh e capital del Prenzipad d'Albania, incoeu a l'è el port el pussee important del Pajes.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Alter proget[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikimedia Commons contiene immagini o altri file su Durazzo
- Wikivoyage contiene informazioni turistiche su Durazzo


text:
Il president dal Tribunal Federal, Gilbert Kolly sa retira sin la fin da quest onn. Quai communitgescha il Tribunal federal. Il 1998 è Kolly vegnì elegì sco commember dal Tribunal federal ed ha lavurà en pliras partiziuns dal Tribunal federal.
Dapi il 2013 presidiescha Kolly il gremi dals derschaders federals. Cunquai ch'il temp d'uffizi dal president è limità na po Kolly betg pli candidar per in'ulteriura perioda d'uffizi. Kolly piglia quai gist sco chaschun da sa retrair.
Ses successur sco derschader federal elegia l’assamblea naziunala. Il termin n’è però anc betg fixà.
RR novitads 18:00


text:
Gambia
El Gambia a l'è un paes de l'Àfrica ucidentala.
A l'è tacaa dumà al Senegal e 'l'a bagna l'Ucean Atlantich.
La capital a l'è Banjul.
Al gh'ha una süperfiss de 10.380 km² e una pupulaziun de pressapoch 1.600.000 abitant.
Storia mudernaModifega
El Gambia a l'è staa un pussediment del Regn Ünii del 1783 al 1965, quand che l'ha utegnüü l'indipendenza.
Urganizaziun pulitigaModifega
El Gambia (nom ufizial: Republic of The Gambia) a l'è una repübliga.
El president a l'è el Adama Barrow (del 2017).


text:
Cun questa demonstraziun vulan ils adherents da l'«Allianza per in'AVS ferma» dar in segn cler cunter las propostas da la cumissiun per segirezza sociala e sanadad dal Cussegl naziunal. Quella aveva proponì d'auzar automaticamain la vegliadetgna da renta sin 67 onns en il rom da la refurma da la prevenziun per la vegliadetgna. Quai per il cas che l'AVS avess d'avair difficultads finanzialas.
Demonstrà è però era vegnì cunter il dumping da pajais e regals fiscals. Il dumping da pajas saja tenor l'allianza ina consequenza d'ina politica monetara fallada. Ils regals fiscals derivian da la refurma da l'imposiziun da la taglia sin interpresas trais.
RR novitads 15:00


text:
Erba (CO)
Erba (inscì anca in Italian; Herba in Latin) a l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l cunta 16 415 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 18,1 km² e 'na densità de 907 ab./km².
El se troeuva ai pè di Prealp Lombard, a l'inizi de la Valassina, arent ai lagh de Alseri e Pusiann. Giamò important center turistich in del XIX e situaa in d'ona zòna abitada sin del temp di Celta e di Roman, el comun de incoeu l'è nassuu in del 1926 de la fusion de sett vegg comun.
In del territòri comunal gh'hinn des frazion.
El paes l'è gemellaa cont i cittaa de Fellbach (Germania), Tain-l'Hermitage (Francia), Tournon-sur-Rhône (Francia) e Cortal (Italia, Provincia de Catanzar). In di ultim temp, Erba l'è divegnuda famosa per vess staa el loeugh de l'omicidi de quatter persònn (la Strage de Erba, 11 december 2006).
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Erba (CO) l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Paes ingemellaa[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
La Val de Bagnes en il Vallais cun il lieu da sport d'enviern Verbier na vegn betg messa sut quarantina. Malgrà che medis avevan pretendì quai pervi da numerus cas da coronavirus en la regiun, ha la regenza vallesana decidì auter. Quai suenter esser sa cussegliada cun l'Uffizi federal da sanadad BAG.
En il medem mument ha ella dentant decidì da rinforzar las controllas da polizia per segirar che las interpresas che dastgan anc avair avert sa tegnian vid las prescripziuns d'igiena.
Bainprest 60 cas
Avant han medis da Verbier pretendì da metter sut quarantina l'entira Val de Bagnes pervi dal coronavirus. Els eran da l'avis che questa regiun saja ina regiun cun fitg blers cas d'infectads.
Nus stuain per mintga pretsch isolar la regiun per proteger il Vallais e la Svizra.
A Verbier ed en la Val de Bagnes dettia memia bler «ir e vegnir» , quai oravant tut da lavurants. Ins quinta bainbaud cun dapli che 60 cas infectads positiv dal coronavirus.


text:
La moziun dal parlamentari grischun cristiandemocrat Stefan Engler ha en mira ils pachets da prestaziuns turisticas che vegnan vendids als giasts. Per exempel ina pernottaziun en in hotel ensemen cun in bigliet per las pendicularas inclus il prender a tschains skis e fists. Per che la tariffa reducida da la hotellaria da 3,7% valia per l'entir pachet, sto lezza cumpart far ora almain 70% dals custs. Tenor Stefan Engler impedescha questa quota auta gist tals pachets che daventian adina pli impurtants per il turissem. Perquai duai la quota vegnir reducida sin 55%.
Da quai maini era ina maioritad dal Cussegl dals chantuns. Dar ses consentiment sto dentant era il Cussegl naziunal che tracta la moziun probabel la proxima sessiun.
RR novitads 18:00


text:
La ruta dal San Bernardino è la segund impurtanta ruta da transit tras las alps, scriva la regenza grischuna. E gia oz dettia quai savens colonnas e bler traffic. Cun las mesiras proponidas, d’engrondir il traject tranter La Punt/Reichenau ed il tunnel da l’Islabella sin quatter vials, duajan talas colonnas vegnir evitadas ed era la segirezza da traffic duai uschia vegnir megliurada, scriva la regenza grischuna.
Prendi invista al plan sectorial da la Confederaziun
La regenza grischuna beneventa che quai dat uss ina vista cumpletta ma tuttina manchia anc la relaziun tar il fond per las vias naziunals e d’aglomeraziun ed uschia la recepziun da bun 400 kilometers via en la rait da vias naziunala, scriva la regenza.
Pretensiuns concretas en il Partenz ed il Mesauc
Per il chantun Grischun èsi legraivel che la cumplettaziun e sanaziun da la via tras il Partenz appartegn tar il program per las vias naziunalas. Era la colliaziun cun l’A13 a Grono en il Mesauc vegn beneventada da la regenza.
RR novitads 09:00


text:
Irene Cadurisch (26) ha finì surprendentamain l'emprima cursa da Biatlon dals gieus olimpics 2018 cun la plazza 8 ed uschia cun in diplom olimpic per la Svizra.
La Bregagliotta è l'emprima surpraisa positiva svizra
La curridra bregagliotta ha fatg tar il tir il meglier temp da tut las 87 participantas ed ha stuì far be ina runda da chasti. Enfin tar il segund ultim temp era Cadurisch anc sin plazza 4. Sin ils ultims meters ha ella dentant anc perdì intginas secundas.
En la coppa mundiala da questa stagiun n'eri enfin uss betg reussì a Cadurisch da far ina plazza tranter ils emprims 40.
La tudestga Laura Dahlmeier gudogna suveranamain
A Laura Dahlmeier (24) èsi gartegià sco unica favurita da far il sprint senza culp fallà. Uschia gudogna ella cun 24,4 secundas avantatg avant la Norvegiaisa Marte Olsbu e la Tscheca Veronika Vitkova.
Selina Gasparin n'ha betg tutgà en il nair
Gia tar las emprimas duas staziuns da trair en venter n'èsi betg reussì a l'Engiadinaisa da tutgar en il nair. Uschia ha la vice-campiunessa olimpica da Sotschi stuì sa cuntentar suenter 4 rundas da chasti cun la 41avla plazza. Lena Häcki terminescha la cursa sin plazza 26, Elisa Gasparin sin plazza 31.
Ils proxims termins da biatlon
- Dumengia, 11-02: Sprint dals umens. A la partenza è sper Benjamin Weger, il grond trumf svizzer, er il Grischun Serafin Wiestner.
- Glindesdi, 12-02: Cursa da persecuziun sur 10 kilometers da las dunnas.
RR novitads 14:00


text:
Bunamain tut las banderolas da reclama èn gia allontanadas e las staziuns da televisiun e radio èn vid rullar si cabels e cabels. Er schuldads da l’armada svizra èn en acziun e gidan a demontar pass per pass tut l’infrastructura sin plaz.
Lavur sco en in furmicler
Bun 400 persunas sajan actualmain sin l’areal d’arriv da las cursas, ha declerà Guido Mittner, il responsabel per l’infrastructura a Salastrains. La pli gronda sfida saja da manischar tut ils vehichels e camiuns in sper l'auter vi. Surtut chauffeurs che n’èn fin uss anc betg stads si Salastrains, dovran adina puspè agid. Il squitsch da rabagliar tut puspè giu da la muntogna ils emprims dus dis saja fitg grond. Perquai han ins er da dar adatg ch’i na dettia nagins accidents.
Primavaira sa mussa la realitad
La gronda part da l’infrastructura, inclus las tribunas per ils aspectaturs han dad esser allontanadas fin la fin da mars. Tge lavur che spetga anc pli tard a reguard il terren, pon ins pir giudicar cura che la naiv è davent, uschè Guido Mittner. La merda ch’è tuttina rivada per terra durant las ultimas duas emnas, saja per il mument squitschada sut la naiv.
Normalitad er en vischnanca
Il traffic circulescha suenter duas emnas puspè normal tras il center da San Murezzan. Cun quai ch’ils ins eran gia disads vi dal sistem, è la tensiun magari gronda sin via. Adina puspè aud'ins a tibar in u l’auter auto che na riva da passar uschè sco ch’el vul. E dapertut èn lavurers vi dal demontar puntanadas e struvegiar in ord l’auter paraids da lain.
Nagut uschè grond ils proxims onns
Entant che tut è anc vi dal rumir e far urden, sa dumondan auters gia tge che duai uss seguir sco proxim en Engiadina. Gronds eveniments da tempra mundiala, sco ils Campiunadis mundials da skis, n’èn betg planisads per ils proxims onns.
RR actualitad 17:00


text:
Monika Plöckinger
Jau n’hai propi nagina fom!
Rumantsch Grischun
Lia Rumantscha, Cuira, 2010, numer d’empustaziun 978-3-03900-074-6
Silke ha 14 onns ed è s’inamurada da Henning. Per che ses um dals siemis tschiffia finalmain era fieu per ella, sto ella però prender giu. Ma Silke na sa cuntenta betg mo cun in pèr kilos. Ella fa ina dieta rigurusa. Pir suenter in accident s’accorscha Silke ch’ella ha in problem serius. En la clinica emprenda ella d’enconuscher Florian. La reussescha ina nov’entschatta cun agid dad el?
Titel original: Ich habe echt keinen Hunger!


text:
Un articol de l’Albert Jussan de l’associazion Far Lombard
La criptomoneda l’è una moneda dijital qe la drœv un rejister online publeg cont una criptografia forta per segurar i transazion online. I criptomonede drœven un “controll decentralizad”, qe al vœl dir qe a inn miga controllade de una persona o un govern. In poqe parolle, ta trasferisset cripto de un adress a un olter cont el scriver quest in su un rejister publeg e incorrutibel ciamad “blockchain”, çoè “cadena dei bloc”.
El mercad dei criptomonede l’è propi simil a’l Forex, el mercad dei monede foreste, ma cont una volatilitaa un toc plussee volta, qe segnifega un ris’c volt de perder una part de l’investiment, ma anca la possibilitaa de un guadagn elevad.
Un quaigedun al se referiss a la volatilitaa comè a una bolla, ma normalment, i bolle una vœlta qe s’ciopen, i principien miga un olter circol de espansion comè qe el Bitcoin e oltre cripto inn adree a far de un quai ann. A bon cunt, la plupart dei esperts la dix qe nissun dovaress investir plussee del 5-10% del valor total dei so ben in cripto, ma qest qì l’è miga un consei de investiment.
I criptomonede inn scambiade in su dei piataforme dijitai, çoè dei mercads online, ciamads “exchange”, i quai qe pœden vesser centralizads (CEX) o decentralizads (DEX). I cripto a pœden vesser guarnade in portafœi eletroneg per segureza : se ta g’heet i ciav privade del to portafœi, ta g’heet la proprietaa dei monede qe g’è dentr.
Quand qe ta metet i to monede dijitai su un exchange centralizad, ta g’heet no i ciav privade del to portafœi, ma ta g’heet domà un cunt in su la soa piataforma de lor. Un quai CEX l’è bell afermad e afidabel per poder scambiar-g i to monede. Inscambi, i DEX lavoren cont la conession direta sul to portafœi privad e personal, a inn plussee segur, ma i comission dei transazion inn plussee volte infina adess.
La potenzialitaa de volt profit dei criptomonede l’è dovuda a’l fait qe l’è ancamò un mercad picinin. A febrar del 2021 el valor total del mercad dei cripto l’era de $ 1,6 trillion, qe l’è cressud de 244 miliards a maj 2020. A l’è adree a cresser ogni ann ma a’l moment l’è ancamò una frazion picinina rispet ai oltr mercads, al val men del 2% del mercad mondial dei azion ($ 95 trillion) e el 15% de la capitalizazion de mercad de l’or ($ 10.9 trillion). Font : https://www.visualcapitalist.com/all-of-the-worlds-money-and-markets-in-one-visualization-2020/
Vuna dei domande qe tanta jent la se fa, a l’è se i lejislador provarann a fermar i criptomonede, ma plussee el temp al passa, plussee quell al sarà miga probabel, perqè lor dovarien sarar l’internet intreg per haver-g sucess, de soraplu oltre istituzion e societaa inn adree a investir-g (la Tesla l’ha just metud 1,5 miliards ind el Bitcoin, la Paypal l’ha diit qe la suportarà i cripto per contabilizar i so pagaments e la Visa la drovarà l’USDC per i so transazion). Segurament i govern i provarann a tassar el profit in sui cripto ind ogni paes, un quaidun l’ha jamò començad, ma a l’istess temp, lassarann qesta tecnolojia a desvelupar-s dentr de la societaa, comè qe semper suced cont i inovazion. Qesta tecnolojia qì l’è un’ocasion de cressida, istess qe l’Internet l’è stait ind i prim agn 2000.
Una quai moneda dijital l’è basada su de un projet valid e la g’ha un futur potenzial de usaj per i problematege de la vita real. Una quai oltra l’è domà per speculazion e oltre anc’mò a inn dei gabole. In tra i monede plussee famose e capitalizade g’è el Bitcoin e l’Ethereum.
El Bitcoin l’è considerad un valor de reserva compagn de l’or, perqè al g’ha la plussee granda capitalizazion de mercad e l’è cognossud ben anca de qi qe sa nigot de l’ambit dei cripto.
L’Ethereum (segond per capitalizazion de mercad) al g’ha el plussee volt potenzial de cressida, perqè la soa blockchain l’è drovada per la majoranza dei transazion. In su la cadena dei bloc de Ethereum l’è possibel costruir i “smart contracts”, çoè dei contrats dijitai per una mucia de cas d’us.
La moda del moment l’è la DEFI (finanza decentralizada) ind la qual la jent la impresta i so monede virtuai su qei contrats qì senza l’intermediazion de la banca e la paga o la scœd un interess. I interess a inn un toc plussee volts qe quell qe otegnom in su un cunt de la banca tradizional a’l dì d’incœ.
Per far un bon investiment una persona la dovaria vardar a’l projet qe g’è dedree e a’l so potenzial de sucess, in jeneral comè per tuts i investiments, senza vesser qì a dar dei sujeriments.
Tute i monede dijitai ligade a la DEFI e ai piataforme decentralizade de scambi (DEX) a inn in guadagn, una quaivuna l’è cressuda tra el 500% e el 2500% in 6 mes.


text:
Montpellier
Montpellier (Montpelhièr in ocitan, parnonziaa [mumpeˈʎɛ]; Montpeller in catalan) l'è ona città de la Francia del sud.
L'è 'l capploeugh de la region Lenguadoca-Rossejon e del dipatiment de l'Hérault, e la gh'ha ona popolazion de 264 538 abitant[1], dato agiurnaa al sginer 2011.
El territori del comun l'ha ona superfis de 56,88 km² e 'l và de ona altezza mìnima de 8 méter a ona altezza màsima de 119 méter in sül nivell del mar.
L'è la città quella de vott per grandezza, e vuna di poch a 'vè vist cress la soa popolazion in di ultem 50 agn.
Fondada in del XI secol, l'è vegnuda ona città universitaria, tradizion che la resist anmò al dì d'incoeu. A Montpellier l'ha studiaa anca el Petrarca.
GemellaggModifega
Evoluzzion demografegaModifega
L'andament del nümer dei abitant del comun de Montpellier l'è ilustraa in de la tabella riportaa chi de sotta:


text:
Quatter linguas, quatter culturas – in pajais
En Svizra vegnan discurridas quatter linguas naziunalas. Questa plurilinguitad è in grond potenzial per il pajais e per ils umans. La diversitad linguistica e culturala n’è però betg simplamain dada, ella sto vegnir tgirada. A quai fan puspè attent quest’emna ils Dis da la plurilinguitad.
En l’artitgel 4 da la Constituziun federala vegnan numnadas las linguas naziunalas en Svizra: «Las linguas naziunalas èn il tudestg, il franzos, il talian ed il rumantsch.» © DFAE
Tgi che va en il Zug a Basilea sin il Gleis 8 en direcziun dal Tessin, sorta a Lugano dal treno sin il binario 2. Il viadi en il tren da Scuol-Tarasp a Genevra cumenza en Engiadina bassa sin il binari 1, intginas uras pli tard arriva le train a Genève sin la voie 2.
In pajais, quatter linguas, quatter culturas. E tuttina: in pajais. Quai na sa chapescha betg da sez. I dat la ristga che las linguas separan e che las gruppas linguisticas s’isoleschan. I dat pajais, en ils quals la plurilinguitad engrevgescha la chapientscha entaifer la societad e rinforza ils conflicts existents – fin a confruntaziuns violentas.
Quai n’è betg il cas en Svizra: «La Svizra è in’unitad, furmada a basa da la diversitad linguistica e culturala, cun la libertad sco valur collianta», di il cusseglier federal Ignazio Cassis suenter sia elecziun en il Cussegl federal. Ed el è sa mess a disposiziun sco «fravi» per unir anc pli fitg il pajais. Er in stgazi sco la plurilinguitad sto numnadamain vegnir tgirà.
«Als Angehöriger einer sprachlichen Minderheit weiss ich, wie es ist, bei der Arbeit nicht seine Muttersprache sprechen zu können. Bei den Bundesratssitzungen muss ich Deutsch oder Französisch sprechen, wenn ich will, dass die anderen Bundesräte wirklich alles verstehen, was ich sage (und auch dann ist es nicht immer der Fall!). Wenn ich mit Medien aus der Deutschschweiz oder der Romandie spreche, kann ich nicht die gleiche Genauigkeit haben wie in meiner Muttersprache. Es geht aber nicht nur um die Sprache, denn jede Sprache bringt eine Kultur, eine Weltanschauung, andere Perspektiven mit sich. Allzu oft wird vergessen, dass das Zusammenleben von vier verschiedenen Kulturen innerhalb eines einzigen Landes zwar keine einfache Angelegenheit ist, aber auch eine unglaubliche Chance darstellt.»
IIl cusseglier federal Ignazio Cassis a chaschun dal colloqui davart la promoziun da la lingua taliana e rumantscha en Svizra, ils 27 da november 2019 a l’Universitad da Turitg.
La plurilinguitad porscha in grond potenzial
La tgira per exempel, perquai che las linguas en Svizra èn repartidas en moda ineguala. Var 62 pertschient da la populaziun svizra han inditgà l’onn 2018 tudestg u tudestg svizzer sco lingua principala. Stgars 23 pertschient discurran franzos, 8 pertschient talian ubain in dialect tessinais resp. in dialect talian dal Grischun.
La cumpart dal rumantsch da las linguas principalas importa tenor l’Uffizi federal da statistica 0,5 pertschient. En vista da las differenzas da grondezza po facilmain ir en emblidanza tge che l’artitgel 4 da la Constituziun federala prevesa: «Las linguas naziunalas èn il tudestg, il franzos, il talian ed il rumantsch.» Senza urden da precedenza.
Tge gida pia, per che la diversitad linguistica na mainia betg a malchapientschas, mabain daventia in liom da la societad? I dovra la dretga conscienza: da la situaziun da las minoritads linguisticas. E dal potenzial che la plurilinguitad porscha ad in pajais ed a sias abitantas ed a ses abitants. A quest potenzial fan er il Dis da la plurilinguitad attent che vegnan manads tras quest’emna a Berna. Ma apunta: La plurilinguitad dovra tgira.
«Davo 11 mais ad Antananarivo n’haja chattà üna persuna chi imprenda rumantsch: üna bella pussibiltà per üna baderlada. Rumantsch es mia lingua materna, eir sch’eu tilla n’ha imprais da meis bap. Mincha jada ch’eu sbrat üna cartulina da visita n’haja la pussibiltà da spiegar a’ls malagas cha la Svizra ha 4 linguas naziunalas: sün quellas sun nempé stampadas tuottas quatter. Per mai es quai ün dals fats chi contribuescha all’identità svizra e crea ün’admiraziun da meis contacts. Suvent sun eu il prüm inscunter rumantsch in lur vita.»
Chasper Sarott, ambassadur svizzer a Madagascar
Access ad autras culturas
Da princip èn las cundiziuns generalas en Svizra dadas: ina politica linguistica cun la finamira da promover la chapientscha tranter las communitads linguisticas, instituziuns che s’engaschan per la diversitad linguistica ed il «respect d’autras opiniuns», sco quai ch’il cusseglier federal Cassis ha accentuà il settember 2017. Respect è la premissa per ch’i possia vegnir discutà davart auters puncts da vista – ina premissa per discussiuns, en las qualas er autras experientschas culturalas han ina plazza.
Pertge discurran ins en tudestg da «Lebensgefahr», sch’ins renda attent en franzos al «danger de mort», en talian al «pericolo di morte» ed en rumantsch puspè al «privel da vita»? Quant differents ch’ils puncts da referiment culturals èn, sa mussa pir en il barat direct. Tgi ch’è pront per in tal stgomi, emprenda bler – davart ses visavi, davart ses pajais, davart sasezza resp. sasez.
«Uruguayer/innen nehmen oft Bezug auf ihre europäische Herkunft. Familien- und Ortsnamen zeugen davon – zum Beispiel die Stadt Nueva Helvetia, in welcher noch heute stolz die Schweizer Kantonswappen neben die Haustür gehängt werden. Schweizerdeutsch, meine Muttersprache, spricht man dort jedoch schon lange nicht mehr. Vielleicht liegt dies auch an der sehr unterschiedlichen Aussprache die beiden Idiome. Ich übe mich weiterhin an der Aussprache der verschiedenen «r». Im Gegenzug dürfen Uruguayer/innen gerne «vieräzwänzg» (24) formulieren (versuchen).»
Martina de Kaenel, emploiada locala tar l’ambassada svizra a Montevideo/Uruguay
Diversitad linguistica en il DFAE
Quai na vala betg main en il DFAE. Il departament tschertga consequentamain d’avair tranter sias collavuraturas e ses collavuraturs ina repartiziun da las linguas commensurada. Las finamiras n’èn anc betg cuntanschidas, ma il dumber da las collavuraturas italofonas e dals collavuraturs italofons s’approximescha plaun a plaun al dumber en mira. En il departament vala ultra da quai il princip che tut las collavuraturas e tut ils collavuraturs pon discurrer en lur atgna lingua naziunala. Sesidas u conferenzas al telefon vegnan perquai savens manadas en pliras linguas.
Per las collavuraturas ed ils collavuraturs dal departament datti ultra da quai curs da lingua, per che las autras linguas naziunalas vegnian almain chapidas en moda passiva. Sin plaun federal surveglia la delegada federala per la plurilinguitad en il rom da la politica per promover la plurilinguitad la realisaziun da la Lescha da linguas e da l’Ordinaziun da linguas.
Per il cusseglier federal Ignazio Cassis, il parsura dal DFAE, è la convivenza eguala da las quatter linguas naziunalas fitg impurtanta. Quai punctuescha el cun visitas en tut las parts dal pajais e cun in dialog structural cun la Svizra taliana. Ils 28 da settember 2020 ha puspè lieu in inscunter cun la regenza grischuna e tessinaisa.
Gia avant, ils 24 da settember 2020, tematisescha el sez la plurilinguitad en il DFAE: Lura s’inscuntra el cun las emprendistas ed ils emprendists dal departament e discurra cun els davart locuziuns e co ch’ellas expriman differentas experientschas culturalas tut tenor la lingua.
Silsuenter sa participescha il cusseglier federal Cassis a la vernissascha dal cudesch «ün viadi e 4 servezzans - 4 piccioni con una fava – D’une pierre 4 coups – 4 Fliegen mit einer Klappe». Il cudesch cumpareglia locuziuns che vegnan duvradas en las quatter regiuns linguisticas da la Svizra.
«Non solo spaghetti! Sono trascorsi 5 anni da quando sono arrivata in Cina con la mia famiglia. Siamo tutti italofoni, pertanto parlo italiano tutti i giorni e così mi sento sempre a casa. Incontrare in Cina persone che conoscano l'italiano non è facile. La Settimana della lingua italiana nel mondo, desta interesse ma è purtroppo una goccia nel mare. Le occasioni per parlare la mia lingua materna sono quindi in famiglia, con alcuni colleghi e pochi conoscenti. Le affinità tra la cultura italiana e quella cinese sono a mio parere molteplici. Il gusto per il bello, i legami famigliari, l'amore per la buona tavola, e non da ultimo quella per gli spaghetti, accomunano le due culture.»
Daniela Ziliotto, collavuratura en il consulat general svizzer a Schanghai
Grazia a quatter linguas naziunalas avert vers anora
Plinavant: Tgi che sa a l’intern da l’impurtanza da la plurilinguitad, è er avert vers anora. Cun var 170 represchentanzas è la Svizra preschenta en tut il mund – en la plipart dals pajais vegnan discurridas autras linguas che las linguas naziunalas da la Svizra. Perquai vegn il dialog intercultural promovì en moda conscienta en il rom da la furmaziun diplomatica e consulara sco er en il rom da la furmaziun da futuras collavuraturas e futurs collavuraturs en il sectur da la collavuraziun internaziunala.
En las represchentanzas svizras lavuran ultra da quai var 2300 emploiadas localas ed emploiads locals – collavuraturas e collavuraturs che derivan dal pajais, en il qual la Svizra è represchentada. Ellas ed els portan lur lingua e lur cultura en il DFAE e contribueschan uschia a la chapientscha tranter la Svizra e ses pajais partenaris. En l’interess da la Svizra!
«Echanger dans ma langue maternelle avec des collègues roumaines et roumains est un privilège. J’ai la chance que de nombreux partenaires s’expriment parfaitement en français. Ces échanges accroissent mon sentiment d’appartenir à une même communauté. La nuance des mots bien comprise enrichit la conversation d’émotions. L’humour est plus facile et il colorie la discussion. Les différences culturelles deviennent des atouts qui nous rapprochent. Et l’intérêt de l’autre de converser dans ma langue maternelle m’apparait comme une faveur, une marque de sa volonté de me comprendre. Des moments que j’affectionne particulièrement.»
Roland Python, schef dal biro da la contribuziun a l’engrondiment, Bucarest


text:
Gerola Alta
Gerola Alta (lumbard: Geröla) es üna vschinauncha da 249 abitants, chi as chatta a 1050 meters d'otezza, illas Alps Orobie. Ell'es situeda in Lombardia, Provinza da Sunder.
Il lö[modifitgar | modifitgar il code]
Gerola Alta as chatta illa Val dal Bitto da Gerola, üna val laterela da la Vuclina, chi ho cumanzamaint tar Murbegn e vo in direcziun süd.
La vschinauncha es bagneda da l'ovel Bitto, chi do nom al chaschöl prodüt in quista val, fat cun lat de vacha e da chevra masdos insembel. Illa part veglia da la vschinauncha es que la baselgia da San Bartolomeo.
Fracziuns[modifitgar | modifitgar il code]
I'l territori da la vschinauncha da Gerola Alta as chattans bgeras fracziunz, suvenz aclas furmedas da pochs baitas abitedas pelpü vi per la sted: Valle, Nasoncio, Case di Sopra, Ravizze, Foppa, Castello, Laveggiolo, Fenile e Pescegallo.
La fracziun la pü renumneda es sainza fal Pescegallo, lö frequento vi per l'inviern dals paschiunos da ski e particulermaing da l'assa da naiv.
Festas[modifitgar | modifitgar il code]
Gerola Alta es renumneda eir pella "Sagra del Bitto", chi es üna festa, chi vegn fatta la terza dumengia da settember. Ils producters dal chaschöl Bitto (furmagiàt in lombard) mussan lur prodots, dels quêls a vain fat adöver per fer mangiativas caracteristicas del lö scu ils pizzoccheri ed ils sciatt.


text:
Gia per la tschintgavla giada fa il Tour de ski fermativa en la Val Müstair. Questa giada datti dal prim fin ils 3 da schaner da l’onn proxim in'etappa da sprint, e duas etappas da distanza. Betg il program da las cursas dal Tour de ski en Val Müstair è questa giada auter, dentant era la situaziun cun la pandemia da corona.
Differents secturs per atletas/atlets, voluntaris e schurnalists
Il coc dal concept da segirezza da las etappas dal Tour de ski en Val Müstair è d’ina vart che las cursas han lieu senza public e che las vias dad atletas ed atlets na sa cruschan betg cun in'autra gruppa. Uschia èn vegnids stgaffids secturs, nua che mo quellas persunas ch'èn previsas per quest sectur san sa muventar. Ils voluntaris èn il sectur blau. Gia avant las cursas han els da respunder dumondas davart lura bainesser. Èn quellas negativas, vul dir, senza che insatgi sa senta mal, sa el ir vi da la lavur. Al lieu controllescha in scan che la persuna sa mova en il dretg lieu.
Confruntà cun disditgas il davos mument
Nov è questa giada era che divers voluntaris han ditg giu lur participaziun l’ultim mument. Ils davos dis ha il schef dals voluntaris Aldo Rodigari stuì organisar in qual remplazzament. Voluntaris han ditg giu pervia da la situaziun malsegira da corona. Magari era qua in tschert respect da far uss il viadi en la Val Müstair, u alura dad ir tranter glieud. Fin uss han ins dentant adina chattà insatgi auter che savess far quella lavur.


text:
Da la veglia scarsola en lain hai bain dà svilups en il decurs dal temp, particularmain per cursas sportivas. Remartgabel dentant, la construcziun classica ha survivì, malgrà che la concurrenza da vehichels moderns ord plastic e metal crescha ad in crescher. Schizunt ils giuvens che suondan gugent trends novs dovran l'in sper tschel senza cumplex.
5 versiuns da scarolsas en lain
En Svizra datti principalmain 5 versiuns da scarsolas classicas en lain. Tavau po sa gloriar d’avair dà la marca la pli derasada e renumada. La scarsola da Tavau vegn fabritgada dapi 1883. Il Grischun è vinavant preschent cun la scarsola d’Arosa (pli tard numnada «Schanfigger») e la scarsola da Bravuogn («Bergüner»). Concurrenza datti ord il Chantun Berna cun il «Grindelwaldner» ed il «Goldiwiler-Schlitten».
Uschia sa preschentan ils populars grischuns: «Bergüner» e «Davoser»
Da tuttas sorts urdains per scursalar, dad oz e da pli baud. Ina scursalada tras il temp ...
Manufactura da scarsolas
Quant Tavau è atgnamain cuntegnì en il «Davoser». Èsi anc in product tipic regiunal u «Made in China»? Dapli vegn ins a savair qua:
Il «Bergüner» stat adina in zic en la sumbriva dal «Partenzer» da la marca mundiala. Han ils da Bravuogn perquai vulì sa revantschar cun in record mundial? Guardai e smirvegliai!
Cursas legras sin scarsola
Scursalar per cumpetiziun n'è per ordinari betg spira tensiun e concurrenza stinada. Buna atmosfera, «gaudi» e star da cumpagnia fan er part dal spectacul. Quai vegn illustrà tant tar in campiunadi svizzer dal 1960 a Tavau sco tar cursas d'amaturs en Val d'Avras, Mumpé Medel e Sedrun.
RR actualitad mezdi 11:00


text:
Roland Grigioni da la PPS è vegnì elegì senza discussiun sco nov president da la cumissiun da furmaziun da la citad da Cuira. Quai cun 15 vuschs tar 5 abstenziuns. Grigioni è scolast secundar a Domat ed ha 58 onns. El succeda a ses collega da partida Peter Kamber ch’aveva surprendentamain demissiunà la fin da december be in onn suenter esser stà en uffizi. In pass che Kamber ha argumentà cun la partenza dal directur da scola, Jann Gruber ch’ha bandunà ses post pervia da differenzas d’opiniuns cun ses schef, il cusseglier da citad, Patrik Degiacomi. Era vegnida elegida da nov en la cumissiun da furmaziun è Susanne von Rechenberg.
RR novitads 20:00


text:
Sche l'iniziativa No Billag vegn acceptada ils 4 da mars, perda la SRG SSR trais quarts da sias entradas, cunquai che las taxas per radio e televisiun vegnissan abolidas. Quai concedan era ils iniziants. Els proponan dentant alternativas per la finanziaziun, tranter auter:
- Reclama
- Abunaments
- Pay-on-Demand
- Sustegn privat
- Sustegn dal stadi
Cunquai che nagina da questas alternativas possia remplazzar cumplainamain las entradas actualas cun taxas per radio e televisiun, stoppia la SRG SSR spargnar e tschertgar novas funtaunas per daners.
Televisiun: 1 problem - 4 variantas
Ils iniziants proponan d'emetter ils cuntegns da la SRG SSR via cabel - cun in'offerta da basa ch'ins po retrair cun abunaments sco per exempel sur la Swisscom, Sunrise u upc. Uschia duain ils consuments decider sch'els vulan far diever da la purschida da la SRG u betg.
- Varianta 1: In pachet cun ils emetturs SRF1, RTS1 ed RSI1 che custass 168 francs l'onn.
- Varianta 2: Il medem pachet sco tar varianta 1, dentant cun be la mesadad reclama en ils programs. Persuenter fiss quest pachet cun 216 francs l'onn pli char.
- Varianta 3: L'emprim emettur (SRF1, RTS1, RSI1) fiss accessibels libramain, ils segunds emetturs (SRF2, RTS2, RSI2) custassan dentant. Per finanziar questa purschida dessi dapli reclama en il program. Ils iniziant tituleschan sez questa varianta 3 sco pauc realistica, quai che las entradas da reclama sa reduceschan actualmain.
- Varianta 4: Ina maschaida da varianta 1 e 3: Emetturs d'infurmaziun duain esser accessibels libramain (SRFinfo, RTSinfo, RSIinfo). Dasperas duai dar in emettur da televisiun via cabel (SRF1, RTS1, RSI1) ed en Svizra tudestga anc in SRF2. En Svizra tudestga custass quest abunament 168 francs l'onn ed en las autras regiuns linguisticas 96 francs.
Actualmain munta la taxa per radio e televisiun a 450 francs l'onn ed a partir da l'onn proxim anc 365 francs ad onn. Da las total 1.37 milliardas francs entradas da taxas va la gronda part a la SRG SSR (1.24 milliardas francs) ed ina part a 21 radios locals e 13 televisiuns regiunalas (61 milliuns francs).
Radio: Da nov cun reclama
Tar il radio duain ils daners vegnir principalmain entras reclamas. Quai fiss in novum: Actualmain na datti nagins spots da reclama tar ils radios da la SRG SSR. Era per las purschidas online proponan ils iniziants da No Billag da tschertgar dapli e novas vias per la finanziaziun.
Sustegn da confederaziun e chantuns
Sper las entradas cun abunaments duai il maun public sustegnair la SRG SSR e quai malgrà ch'i stat scrit en il text d'iniziativa: "La confederaziun da subvenziunescha naginas staziuns da radio e televisiun".
Propostas dals iniziants per il sustegn statal:
- scenari 1: 50 milliuns francs
- scenari 2: 150 milliuns francs
- scenari 3: 300 milliuns francs
Entradas tenor las propostas dals iniziants No Billag
Totalmain fissan quai 45 enfin 65% pli paucas entradas. Actualmain ha la SRG SSR a disposiziun 1.24 milliardas francs ord las taxas da radio e televisiun.
Ils iniziants concedan che lur "plan B" na garanteschia betg in avegnir a lunga vista. La SRG SSR haja però bunas premissas per surviver: Ella saja la pli gronda interpresa da medias e disponia da schurnalists enconuschents ed grondius.
RR novitads 17:00+


text:
Minecraft
El Minecraft l'è on videogioeugh sandbox e a mond avert desviluppaa del Markus Persson e venduu del 2009 de la Mojang, dal 2014 società de la Microsoft. L'è vun di gioeugh pussee drovaa e cognossuu in del mond, el segond pussee venduu in la storia.
Modalità de gioeugh[Modifega | modifica 'l sorgent]
De bas, l'utent a l'è mittuu in d'on mond generaa a cas, ma el pò anca caregà di mapp faa su di alter o personalizzà el sò mond.
Se pò giugà in modalità sopravvivenza, indova gh'è l'obietiv de sopravviv e de fà i progress del gioeugh, creativa, indova che la gh'è la costruzion libera, la modalità hardcore, presenta domà in d'ona quaj version e cont la mort permanenta e la modalità avventura, fada per i mapp de avventura creaa di utent e che la permett no de modifegà el mond.


text:
Il mument na pon ins far nagina prognosa. Igl è tuttina probabel ch'il Cussegl federal decida oz in scumond da sortir, sco era ch'el na decida nagin scumond da sortir. La finamira da tuttas reglas è da prevegnir che memia bleras s'infecteschan il medem mument cun il virus. Uschia vulan las autoritads distgargiar ils ospitals.
Arguments pro: Situaziun gia dramatica
En il Tessin è la situaziun è gia dramatica. Plinavant pon ins anc adina observar persunas che na tegnan betg distanza. Per quels motivs ha il chantun Uri er gia ordinà in scumond da sortir per persunas sur 65 onns. Pussibel èsi er ch'i dat per en intgins dis in scumond.
Arguments contra: Libertad da sa mover restrenschida
In tal scumond fiss ina da las pli grondas intervenziuns en la libertad da sa mover da la populaziun. Gist en Svizra ha quella libertad ina gronda valur.


text:
Il schacal mellen è sco il luf u la vulp in animal da rapina canin. El è per ordinari d'entupar en grondas parts da l'Africa dal Nord, en il Proxim Orient, sin il subcontinent indic fin en Tailanda.
Cumparegliar pon ins el cunzunt cun la vulp ch'è da chasa en Grischun. El è dentant in zic pli massiv ed ha chommas pli lungas. La colur da ses pail è in zic pli stgira che quella da la vulp. Il piz da la cua è tar il schacal nair, tar la vulp alv. Sias chommas èn dentant cleras, quellas da la vulp stgiras.
Schacal mellen è cunzun activ la notg
En emprima lingia è il schacal mellen en viadi la notg. Durant ina notg possia el senz'auter far in viadi da 20 kilometers, uschia Ueli Rehsteiner il directur dal museum da natira. Il schacal mangia en emprima lingia animals pitschens fin mesauns, insects e fritgs. El spretscha dentant er betg ruments e cadavers. Per umans n'è il schacal mellen insumma betg privlus.
Dapi radund 30 onns sa derasa el vers vest
Il schacal mellen extenda ses territori dapi onns da l'ost vers il vest. En l'Austria ed en il nordost da l'Italia sa reproducescha il schacal mellen dapi il 2007. Dapi il 2011 cumpara il schacal mellen mintgantan en traplas da fotografias en Svizra.
Schacal mellen è protegì
Pervi da sia immigraziun autonoma vala il schacal mellen sco spezia indigena protegida. Sch'il schacal mellen visitia la Svizra mo sin ses transit u sch'el vegn a sa domiciliar qua saja dentant avert, uschia Ueli Rehsteiner il directur dal museum da natira. Sco spazis da viver preferescha el rivas da flums cun chagliom e territoris vischins d'auas e palius.


text:
Tut en tut hajan ins survegnì 60 dumondas per sustegn da l'armada. 12 chantuns hajan dumandà per agid, communitgescha l'armada. Tar quels tutga era il chantun Grischun.
Ils schuldads sustegnan il sectur da sanadad, la logistica ed ils fatgs da transport. Fin ussa èn vegnids mobilisads 5 battagliuns d'ospital e 5 cumpagnias da sanitad. La mobilisaziun funcziunia bain, professiunal e spert, conferma l'armada. Dus terzs dals schuldads clamads sajan entant entrads en servetsch. I sa tracta da la pli gronda mobilisaziun da l'armada dapi la segunda guerra mundiala. Cifras exactas numna l'armada dentant betg. En l'entira Armada svizra datti il mument 10 persunas ch'èn s'infectadas cun il coronavirus.


text:
Il Romand cuntanscha grazia a questa victoria per l'emprima giada il mezfinal en la California. Ils onns 2008 e 2011 aveva Stan Wawrinka mintgamai cuntanschì il quartfinal – e lura pers cunter il Serb Novak Djokovic respectivamain ses cumpatriot Roger Federer.
L'adversari da Stan Wawrinka en il mezfinal è il Spagnol Pablo Carreno Busta (ATP 23). Quel ha gudagnà cunter l'Uruguaian Pablo Cuevas en trais sets cun 6:1, 3:6, 7:6. Carreno Busta ha stuì parar duas ballas da matsch.
Il quartfinal tranter Roger Federer e l'Australian Nick Kyrgios è planisà venderdi las 12:00 temp local, pia las 20:00 temp svizzer.
RR novitads 07:00


text:
Eu sun ün uman conservativ, eu dun pro. Ed uschè n’haja fin hoz üna agenda in palperi sper quella electronica. Ed eu implisch l’agenda be cun rispli, i nu’s sa mai, schi s'ha da müdar o da sgommar alch.
Rispli ed agenda, quai tocca oramai insembel. Ma l’an passà es quai stat tuot oter. Là nu d’eira il rispli l’instrumaint ch’eu n’ha dovrà adüna darcheu, ma plütost la gomma. E prümavaira e d’utuon as vaiva da strichar, voul dir da sgommar ed ingio cha l’eivna d’eira amo bain implida, d’eira uossa tuot in üna jada la pagina vöda.
Quai es ün sentimaint tuot special e fich ambivalent: Avair ün temp na impli davant sai. I s’ha dit dürant la vita professiunala, implida cun termins ed inscunters: «Öö, quai füss grandius d’avair davant sai ün temp vöd, na impli.» Ma uossa, tuot in üna jada, nu d’eira quai gnanc’uschè dal diavel grandius. Eu poss implir svess, schi, ma eu sun eir sforzà d’implir svess, eu poss m’occupar cun mai svess, ma eu stögl eir far quai, e quai po esser lavur stantusa.
Quai chi paraiva lusingiant, attractiv, d’eira uossa tuot in üna jada eir ün’incumbenza insolita e per blers sgüra eir greiva e dischagreabla. Implir ün vöd, quai nun es uschè simpel. E scha’l vöd nun es tschernü svess, ma plütost ün sforz da l’exteriur, lura es quai amo plü difficil.
S’agitar, lamantar. batter cunter, rasegnar – quai füssan pussibiltats, ma tuottas brich mias. Ed uschè n’haja intensivà il scriver, n’ha scrit chartas, scrit diari. E chi vess pensà: Eu n’ha survgnü chartas inavo e pudü leger quellas, otras sun idas aint il vöd, nun han – sco chi para – chattà ün adressat. Ma in general n’haja fat experienzas fich positivas, n’ha pudü far plaschair e n’ha survgnü plaschair. Ed ils dis s’han implits, brich cun incumbenzas e sezzüdas, ma cun inscunters, inscunters sün distanza.
Il vöd d’eira oblià, d’eira giavüschà tantas jadas, quai bain, ma nu d’eira tschernü da mai svess. Ma eu n’ha pudü tour quel sco mumaint grazius, cuostaivel.
Eu sa cha per blers ha portà quist temp vöd pissers enorms, finanzials ed economics. E blers d’eiran chalchats fin a lur cunfins. Ma da til tour sco ün muossavia as dumandand, che possa müdar, che lessa in fuond müdar in mia vita, quai dà a quist’interrupziun tuot ün'otra qualità. Ed aint immez il temp ourdvart difficil s’ha drivi almain per mai ün mumaint ch’eu nu less avair mancà. Ed eu n’ha gnü da pensar vi dad ün’üsanza aint il vegl testamaint. Là s’haja dat als champs minchatant ün an da grazcha, sco cha quai vaiva nom. Forsa es stat quist vöd per mai eir ün mumaint da grazcha. Chi sa?


text:
RTR: Pertge è il center vegni stgarpà giu?
Alan Crameri: Quai è la dumonda essenziala. Quai n’è numnadamain anc betg uschè cler e perquai datti uss in’inquisiziun cunter tschintg da las set persunas da la regenza da Lugano. Las persunas èn stadas tar la polizia, dentant n’è anc nagina dad ellas vegnida denunziada.
Dentant, i dat pliras ipotesas. Tenor la regenza hai cumenzà cun ina decisiun da rumir a curta vista l'areal «ex Macello», la saira a las 19:00. La saira a las 22:00 haja lura telefonà la polizia a la regenza per infurmar ch’il tetg da l'edifizi saja instabil e ch’i dettia il privel che persunas da la scena autonoma returnian e fissan lura en privel. Sinaquai han tschintg da set commembers da la regenza decidì da stgarpar giu il tetg. La finala è vegnì spazzà quasi l'entir edifizi. Quai è uss la versiun da la regenza ch’ha infurmà pir 10 dis suenter, tge ch’è capità. I dat dentant dubis vi da quella versiun.
Tge dubis?
Pliras dumondas èn anc avertas. Uschia n’è per exempel betg cler, pertge che dus dals set commembers e commembras da la regenza n’èn betg vegnids infurmads da l’intent da stgarpar giu il tetg – u apunta l’edifizi. Er la dumonda, pertge che dus baggers eran gia sin l’areal, è anc averta. D’organisar quels ina sonda saira n’è tuttina betg uschè simpel.
Sin maisa è il suspect che quai era gia planisà e ch’igl è mo vegnì tschertgà ina stgisa per pudair spazzar l’edifizi. Quel di hai numnadamain dà in protest da la scena autonoma e las persunas han occupà in auter edifizi. Per la regenza è quai stà ina lingia cotschna ch’è vegnida surpassada. Perquai è vegnì decidì sco emprim la rumida da l’areal «ex Macello» ch’ha lura purtà cun sai tut il rest.
È quel conflict tranter la scena autonoma vegnì or dal nagut u avess ins pudì spetgar ch’igl escaleschia?
Gia in pèr mais avant han ins pudì observar ch’il conflict tranter la scena autonoma e las autoritads crescha. Quai ha in connex cun il cumbat electoral da Lugano. Ma ch’i vegnia stgarpà giu l’edifizi, n’avess nagin pudì s’imaginar.
Uss ch’il «ex Macello» n’exista betg pli: Nua èn las persunas da la scena autonoma?
Per il mument han ellas ed els nagin edifizi. Las persunas s’inscuntran uss simplamain en vischinanza da las ruinas. La regenza da la citad da Lugano ha uss fatg la proposta per in auter edifizi. Dentant quel edifizi è en la periferia da la citad e quai disturba la scena autonoma. Il problem principal è uss che regenza e scena autonoma na discurran gnanc pli in cun l’auter. Perquai emprovan ins da chattar in mediatur u ina mediatura.
Quant ditg vai fin che l’inquisiziun cunter la regenza è fatga?
Ins discurra da mais. Dentant quellas e quels che manegian che la regenza haja cuntrafatg al dretg dian che quai stoppia ir pli svelt. I vegn discurrì d’abus da l’uffizi. E vitiers vegn, ch’ins ha uss constatà ch'i deva asbest en l'edifizi.
Las renfatschas envers la regenza èn grondas e perquai pretenda ina part, che la situaziun stoppia vegnir sclerida il pli svelt pussaivel. Sche las renfatschas constattan, è er la dumonda da la destituziun d’uffizi per las persunas da la regenza involvidas sin maisa.


text:
Signuradi-Partenz batta Chiasso cun 3:0
Era gia en il quart-final dals playoffs è il club Signuradi-Partenz. En il gieu a chasa ha Signuradi-Partenz stuì ir en la prolungaziun cunter Chiasso e la finala gudagnà cun 4:3. Ils Grischuns gudognan la seria encunter ils Tessinais cun 3:0 e pon uss sa recrear fin che tut las serias dals clubs che fan il pass en il quart-final èn decididas.
San Murezzan batta Küsnacht cun 6:1
In pass pli datiers da quest quart-final è dapi sonda saira il club da San Murezzan. Ils Engiadinais battan a chasa il club da Küsnacht gist cun 6:1 e mainan uss la seria cun 2:1. Cun ina victoria ordaifer, mardi che vegn, po San Murezzan sa qualifitgar per il quart-final dals playoffs en 2. liga.
(RR novitads a las 20:00)


text:
Saicourt
Saicourt a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Giüra Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega francòfuna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 13.75 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 593 abitant.
El cumün de Saicourt al se tröva a una altitüden de 749 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Tramelan, Mont-Tramelan, Tavannes, Reconvilier, Saules, Sornetan, Châtelat, Lajoux, Les Genevez.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Saicourt l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1262 col nom de Zacurt.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Saicourt in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Sit del cumün de Saicourt
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Gallus Giger ha 70 onns e perquai sa el savens, co maschinas ubain apparats vegls funcziunan, per ex. fiers da resti, rodas da filar ubain mulins da metter grascha. En sia collecziun ha el era rauba che vegn d’ordaifer la Val Medel : mascras da tschaiver da Domat, in armonium ubain ina charrotscha da semnar graun. Ils exemplars ils pli custaivels èn ils quatter tractors (in datescha da 1948). Cun quels va el adina puspè a far viadis. Ils tractors ha el en la part suten dal bajetg, là nua che la stalla da vatgas era. Il museum era pli baud in clavà. Avant ca. 12 onns haja el cumenzà a rimnar rauba.
Surselva In tractor da 1948 e skis da 2.70 meters.
Il museum alpin da Gallus Giger cuntegn varga 500 tocca veglia. Blera rauba haja el survegnì da ses geniturs, per ex. ils talers da sia mamma. Ed el – sco cusunz da professiun – ha sa chapescha era rimnà maschinas da cuser.
RTR/ hg


text:
Reaziun chimiga
Una reaziun chimiga a l'è un prucess che'l trasfurma vüna o püssee sustanz de partenza ciamaa reatif in vüna o püssee alter sustanz ciamaa prudot, de solit diferent di reatif. In d'una reaziun chimiga a gh'è el surbiment e l'emissiun d'energia.
I reaziun chimich dipenden del muiment di eletrun mulecular o atomich per la furmaziun e la rutüra di ligam chimich, anca se el cuncet general de reaziun chimiga se pö dupral per i trasfurmaziun di partisej elementar e per i reaziun nüclear.
Tipi de reaziun[Modifega | modifica 'l sorgent]
Al gh'è un frach de reaziun chimich e la classificaziun a l'è mai inscì ciara perchè la gh'è una surapusiziun intra i categurij
- Isumerizaziun: riarangiament strütüral d'un cumpost sensa cambià la sua cumpusiziun. Varda anca stereuisumerism;
- Sintesi chimiga: 2 o püssee element chimich o mulecul se giunten insema per furmà un prudot püssee cumplicaa
- Decumpusiziun chimiga: un compost el se s'cepa in element o cumpost püssee piscinit
- Sustitüziun: un element püssee reatif el ciapa el post d'un alter in d'un cumpost
- Metatesi: düü cumpost se scambien jun o ligam per furmà alter cumpost diferent
- Reaziun acid-bas: reaziun intra un acid e una bas.
- Reaziun redox: al gh'è un scambi in del nümer de ussidaziun di atum di cumpost de la reassiun. 'Sti reaziun chì se poden interpretà 'me un trasferiment de eletrun intra diferent speci o sit mulecular.
- 2 S2O32−(aq) + I2(aq) → S4O62−(aq) + 2 I−(aq)
I2 a l'è ridot a I- e S2O32- aniun (aniun tiusulfaa) a l'è ussidaa a S4O62-.
- Cumbüstiun, un esempi de reaziun redox che'l gh'è un cumbüstibil che'l reagiss cunt un element ussidant, de solit l'ussigen, per dà calur e di prudot ussidaa. Atensiun: el nom cumbüstiun a l'è dupraa de solit per l'ussidaziun de l'integra mulecula; l'ussidaziun de dumà un grüp funziunal a l'è minga una cumbüstiun;
Reaziun urganich: un insema bel gross de reaziun di cumpost urganich. I reaziun che'l pö fà un cumpost urganich dipenden diz sò grüp funziunaj.
I reaziun a hinn anca classifigaa in acord al mecanism, per esempi:
- Reaziun de jun, es. disprupurziunament de l' ipuclurit
- Reaziun cun intermedi jonich reatif, es. la reaziun d'un enulaa
- Reaziun d'un radical, es. la cumbüstiun


text:
Basōra
Artécol in dialèt arzân
La basōra (crepuscolo in italiân) l'é l'intervâl ed tèimp dôp al tramûnt caraterişê da la permanèinsa 'd un ciarōr sparpagnê. In lêregh as pêrla ânch ed 'na basōra a la matèina, sibèin in cól chêş ché despès as preferés parlêr dal fêr dal dé o 'd l' êlba.
Cme d' acôrdi a vînen arcgnusû trî gèner ed basōra: la "basōra civîla", basōra marèina", basōra astronômica".
Basōra civîla
Per basōra civîla (crepuscolo civile in italiân) a 's intènd al peréiod ed tèimp ch' al pâsa tr'al tramûnt dal Sōl e al mumèint in dōve ló al rîva a l'altèsa ed -6° da l'urizûnt. In st'intervâl ed tèim in dó l'é pusébel cgnòser i bagâj ch' a ghé lé intōren e fêr dal j ativitê a l' avêrta sèinsa druvêr ed la lûş in pió. Int al tèimp ed la basōra civîla in cēl as vèden sôl soquânti strèli e pianēta dimòndi luşèint.
L'inési (la matèina) o la fîn (la sîra) ed la basōra civîla a sègnen in môd imaginâri al mumèint in dó rispetivamèint as pōlen smursêr o l'é necesâri impiêr la lûş artificêla per fêr dal j ativitê a l' avêrta.
Basōra marèina
Per basōra marèina (crepuscolo marino in italiân) la represèinta lintervâl ed tèimp che al Sōl al drôva a pasêr da -6° a -12° da l'urizûnt. L'impurtânsa de sté acôrdi l'é int al fât che in sté peréiod ed tèimp as vèden int l'istès mumèint la lénia ed l'urizûnt e al strèli pió impurtânti.. In st' al cundisiòun, s'es drōven di strumèin marèin cme al sestânt, l'é pusébil stabilîr la prôpria puşisiòun geogrâfica.
Basōra astronômica
La basōra astronômica (crepuscolo astronomico in italiân) l'argnòs l'intervâl ed tèimp tr'al tramûnt e al mumèint che al Sōl al rîva a i -18° da l'urizûnt. Quând al Sōl as câta d'ed sòt de sté intervâl an dà mia pió ajót a l'inluminasiòun dal cēl e as pōlen vèder, a ôc nûd, tóti al strèli fîn a còli da sē dal grandèsi dal luşōr.
Durêda
La durêda ed la basōra l'é stabilîda da dû elemèint: la latitódin geogrâfica e la stagiòun. A latitódin êlti a gh'é dal basōri pió lònghi, che int al regiòun polêri a pōlen durêr ânca soquânt mèiş. In pió ind i giōren quand al dé l'é cumpâgn a la nôt la basōra la gh'à 'na durêda pió céca ed l'ân, mèinter ind al dé pió lòngh d'istê e in còl pió cûrt d'invêren l'é mâsima. Sôl a l'equatōr la durêda dal basōri l'é sèimper còla.
Galeréia ed fotograféi
Basōra int l' Untersee, pêrta dal lêgh ed Costanza
Basōra civîla dal pêrti ed la Chiesa del Soccorso a Forio, işòla d'Ischia
Basōra ed la sîra int i parâg ed San Giovanni Rotondo
Basōra a Porto Covo ed Sines, Portogâl
Vōş cleghêdi
Êter prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Basōra
Collegamèint d'ed fōra
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed Crepuscolo trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
Pòrtland (Maine)
Pòrtland (a s lèś /ˈpɔːrtlənd/ in ingléś) l'è na sità di Stat Unî ad ssanta-siemìla abitànt a 'l incìrca, la più granda dal stat dal Maine esénd anc la sò capitàl ecunòmica e culturàla. La s cata in dla cuntèa 'd Cumberland su 'l ucéan Atlàntic. La Pòrtland più famóśa, la sità più granda d'l Òregun, l'à ciapâ 'l nóm da qvésta chè.
Al sò clima 'l è cuntinentàł ùmid, 'd Invèran a fà fréd dimóndi, al mìnimi i èṅ sóta śèr da Nuvémb'r a Mars, rivànda anc a i -11,4° ad Śnar. Tgnénd adrē a 'l censimènt dal 2010 la sò gint l'è biànca p'r al 83,6%, négra p'r al 7,1% e aśiàtica p'r al 3,5%.
La sò ecunumìa l'è ligàda a i servìsi e a 'l pòrt e i sò diśucupâ i èṅ pôc, in d'l Utóbar dal 2015 sōl al 2,8%. Al turìśum al pòrta chè tri migliòṅ ad parsòni tut i an.
Al sò sìndig, da 'l 2015, 'l è 'l demucràtic Ethan Strimling.
Persunàǵ nâ a Pòrtland
- Judd Nelson, atōr
- Anna Kendrick, atōra
- Stephen King, scritōr ad lìb'r ad scarésa


text:
Tenor ina retschertga che la "Schweiz am Wochenende" ha fatg tar ils chantuns è la prontezza da sa laschar vaccinar è creschida marcantamain en las chasas d'attempads e da tgira. En media èn radund 80% da las persunas en chasas d'attempads gia vaccinadas u prontas da sa laschar vaccinar.
Grischun sur la media
En il Grischun è la prontezza cun 83% sur la media. Il pli aut è la prontezza en ils chantuns Vad, Friburg e Tessin cun passa 90%, il pli bass en ils chantuns Appenzell dadens e Sursilvania cun enturn 50%.
Naginas grondas undas d'infecziuns en chasas d'attempads
Il president dals medis chantunals, Rudolf Hauri, è cuntent cun questas cifras, el haja sperrà che quai saja uschia. El è da l'avis che grondas undas d'infecziuns en las chasas d'attempads sajan prest passadas. Era per Christoph Berger, president da la Cumissiun federala per vaccinaziuns, è quai in term impurtant che muntia ina distgargia per il sectur da sanadad. Passa la mesadad dals morts da corona en Svizra viveva en chasas d'attempads.
Ord l'archiv
Per tuts e tuttas n'èsi anc betg tuttina urgent da decider. Però baud u tard tuts che ston decider, sche virolar cunter corona u betg. Las opiniuns èn divididas, e quai betg mo tar las persunas da ristg che dastgan ussa sa laschar virolar.


text:
Tar in test positiv survegnan pazientas e pazients in code spezial. Quel pon els inditgar en la SwissCovid-App da la Confederaziun. Quel code duai pussibilitar il «contact tracing».
In terz da quels codes na vegnian dentant betg duvrads. L'Uffizi federal da sanadad BAG ha confermà oz in rapport da la gasetta «NZZ». Per questa discrepanza dettia diversas raschuns. Uschia saja voluntari d’inditgar il resultat en la app. Pussibel saja er che pazients han manchentà d’avair fatg quai entaifer 24 uras u pers il code. Er pudess il persunal da contact-tracing avair generà codes per motivs da scolaziuns.
pussibilitar


text:
Il brunch dal 1. d’avust ha lieu sin il bain puril dals Clalünas dadora, vid maisas, cun avunda spazi ina tranter l’autra. Quai saja gia l’emprim avantatg tar l’organisaziun declera la patruna, Marianna Clalüna.
Nus essan cuntents d’insumma pudair organisar quest onn l’eveniment.
Il buffet cun las mangiativas vegnaia preparà dad ella e da ses tschintg fin sis gidanters en l’ustaria La Stalla. Quella fa dapi tschintg onns part a la puraria ad Ardez.
Obligatori da mascra
Per sa servir dal buffet, han ils giasts da purtar mintga giada ch'els entran en chasa ina mascra. Ella haja er gia pront pliras mascras sin reserva, uschia Marianna Clalüna che maina er in affar da coiffeur a Scuol.
Damain giasts
Plaz avessan ils Clalünas sin lur bain puril ad Ardez per radund 150 persunas. Las reservaziuns na sajan betg anc uschè numerusas, dentant dependia quai ord experientscha per gronda part da l’aura u che la glieud decidia spontan da simplamain ir il di dal brunch sez. Quest onn vegnia tiers anc il respect, manegia l'affarista. Perquai prepara il team enturn la pura ina giada mangiativas per ina tschientina da giasts.
Products indigens
Las mangiativas e bavrondas fraidas e chaudas che tutgan tar in brunch tradiziunal dal 1. d’avust, quellas derivan per gronda part ord l’atgna producziun dals Clalünas u bain dad auters purs en la regiun. Singuls products hajan els da cumprar en. In affar che renda sut il stritg na saja il brunch dentant betg. Quel fetschian els en emprima lingia per porscher insatge als giasts e per far reclama per lur products ed er per il bain puril ch'è cumbinà cun in’ustaria e simpels alloschis per pernottar.


text:
Quai è tranter auter er il motiv che la tgira da monuments, la protecziun da la patria ed il servetsch archeologic dal Grischun han tschernì Tusaun sco lieu per l’occurrenza. «La regiun enturn Tusaun è influenzada fitg ferm da barat e da relaziuns da commerzi», di Simon Berger, tgirader chantunal da monuments.
Dapli che mo commerzi cun rauba
«Barat» saja dentant stà dapli che mo commerzi cun rauba. Barat haja quai era dà en autras spartas da la vita, per exempel barat spiritual. In mussament per uschè in barat è in crap da batten or dal 5avel tschientaner a Hohenrätien. In mussament per ils emprims cristians en las Alps centralas.
Ir a guardar il palantschieu sura da la baselgia S. Martin a Ziràn
Sper il crap da batten ch'è sur 1600 onns vegls, datti era da vesair chaussas pli modernas enfin fitg modernas. Per exempel il palantschieu sura roman da la baselgia S. Martin a Ziràn or da l'onn 1114, guidas tras las galarias da la Viamala u in film da propaganda da Bartholome Schocher da l'onn 1942, che duess proteger ils vitgs Spleia, Medel e Valragn da vegnir inundads per far in'ovra electrica.


text:
Datiers da Winterthur hai dà il glindesdi saira tard in grev accident da tren cun in auto. Tranter Schottikon ed Elgg saja ina automobilista vegnida sin ils binaris ord motivs anc nunenconuschents. Lura saja l'auto vegnì tranter dus trens da la SBB ch'eran da viadi en direcziun opposta. Tranter ils dus trens avevi strusch 80 cm distanza. L'auto saja demolì dal tut e la dunna è grevamain blessada, communitgescha la Polizia chantunala da Turitg. Ils radund 80 passagiers dals dus trens èn vegnids evacuads. Nagin dad els e nagin dals dus locomotivists sajan blessads.
En consequenza datti er anc oz mardi sin la lingia tranter Turitg e Son Gagl retards e trens che crodan or.


text:
«Cun il schlargiament da la fabrica pon els schliar plirs problems en ina», uschè il CEO dad INTEGRA Biosciences Elmar Morscher. Dad ina vart pon els lavurar pli effizient, cun quai che mintga pass da lavur ha plaz sut in tetg. Enfin ussa avevan els era be in'entrada per camiuns, uschia devi adina puspè colonnas. Cun engrondir la halla da fabrica vulan els però surtut far dapli gudogn. La mira saja da redublar il gudogn da 2017 da 50 milliuns sin 100 milliuns.
La pli gronda sfida da l'extensiun è surtut il persunal. Entant lavuran 86 persunas per els, en futur dessan quai esser 170. Inschigners ni tecnicists èn dentant martganzia rara. Perquai spera Elma Morscher sin dapli absolvents da las scolas autas, ni che plirs spezialists vesan lur schanza en il Grischun.
Innovaziuns per Roche, Novartis ni Bayer
INTEGRA Biosciences è sa spezialisada sin pipettas per l'industria farmaceutica. D'ina vart han els simplas pipettas, da quellas cun daplirs recipients ed era roboters. Quels empleneschan da sez sur 300 vaiders da reagenza la giada, sin il micro-liter precis. La gronda part da lur products exporteschan els en l'Europa ni en l'America.
La firma a Zezras è part da la firma principala «INTEGRA Holding». Quels han pliras firmas sin tut il mund. Tranter auter fa quella firma era la gronda part da las tavlas da trafic en Svizra.
RR actualitad 17:00


text:
Sonda ils 21 da schaner havein nus festivau nossa sera da trofea cun tscheina. Schegie ch’ei ha puspei dau in dètg tatsch neiv ein 54 envidai stai dalla partida en sala da scola a Curaglia. Tier in migiel vin alv avon tscheina han ils catschadurs contenplau la preit che purtava buca meins che 47 trofeas dalla catscha 2011. En cuort mument ei l’admosfera da catscha stada deresada en l’entira sala. Avon tscheina ha la gruppa da program presentau il decuors dalla sera. Il Corsin ed il Victor Flepp ed il Clau Venzin da Matergia han procurau l’entira sera cun bunas schgnoccas per empau da rir. Denteren han il duo Betschart aunc accumpignau nus cun lur „Schwiizerörgelis“
La famusa tscheina ha nies commember Aluis Albin surviu cun siu team. Suenter ina suppa da giutta e salata ha ei dau furtem cavriel e haxas cun pulenta rossa ed in gratin da truffels.
Uonn ha la secziun astgau undrar 3 commembers: Kurt Lützelschwab festivescha siu 20 onn en nossa secziun. Il Felix Venzin ed il Clau da Matergia ein daventai veterans dalla uniun da catschadurs da patenta cantunala (BKPJV). Cordiala gratulaziun.
Cu tuts han giu degustau il zugliau (strudel) da meila cun sosa da vaniglia eisi vegniu prelegiu la rangaziun dallas trofeas. Buca meins che 4 taurs tschiarva, 3 bucs camutsch, in buc cavriel, duas cauras camutsch ed ils dus capricorns han contonschiu ina medaglia. Cordiala gratulaziun als catschadurs. Suenter la tombola cun bials premis ei la part ufficiala stada a fin. Tochen viaden ella damaun eisi lu aunc vegniu patarlau latin da catschadurs.
Jeu less dir ina sera fetg bein gartegiada!
Vies president
Ursin Venzin


text:
Pader Ioannes Chottapadhyay ha gist fatg plirs studis da medischina avant che daventar pader en la claustra da Mustér. Uschia è el medi d’uffants, spezialist da malsognas tropicas e spezialist da public health, pia in che s’occupa cun epidemias e co far frunt ad ellas. Tranter auter ha pader Ioannes manà l’ospital dad Albert Schweizer a Haiti.
Mesiras dal Cussegl federal èn necessarias
El beneventia ch’il Cussegl federal haja prendì questas mesiras, di pader Ioannes. Per el sco expert sajan quellas dentant vegnidas in zic tard. Ma il principal saja che l’entira populaziun suondia las recumandaziuns da tegnair distanza e lura na vegnia il sistem da sanadad era betg a ses cunfins. Quai saja numnadamain per tut pretsch dad impedir. Il virus sez saja probablamain betg uschè privlus sco l’ultim coronavirus, ma el saja en mintga cas fitg infectus e perquai sajan las mesiras necessarias.
Models matematics
Sco pader Ioannes di, saja pussaivel cun models matematics da quintar ora, quant ditg ch’in'epidemia cun in virus cuzzia. Sin la pagina d’internet dal professur assistent al Center da biologia da Basilea, Richard Neher, saja pussaivel da far quests quints. El haja era fatg quai per pudair far ponderaziuns per la claustra ed il gimnasi, di pader Ioannes. Ma quant ditg che l'epidemia duria, saja dependent da las mesiras da protecziun.
Trais scenaris
En la teoria dettia quai trais scenaris. In saja da far nagut. Uschia saja da quintar cun blers cas era grevs da la malsogna e che las staziuns intensivas en ils ospitals sajan surchargiadas e ch'il sistem medicinal vegniss a collabar. Ma il virus fiss probabel atras la populaziun en paucs mais.
Il segund scenari saja la isolaziun totala cun in scumond da sortir rigurus. Quai saja sumegliant a l’agir en China, nua che la populaziun en las citads grondas sajan vegnidas isoladas. Uschia possian ins evitar ch’il sistem medicinal collabeschia, ma i saja fitg probabel ch’il virus returnia, cura ch’ins schluchia puspè las mesiras, di pader Ioannes.
Terz scenari è l’actual che la Svizra persequitescha
Il terz scenari saja quel da franar las infecziuns. Quai saja la metoda actuala dal Cussegl federal. Uschia saja il pli probabel garantì che las staziuns intensivas en ils ospitals na vegnian betg surchargiadas e ch’il sistem medicinal na collabeschia betg. E sch’el mettia uschia las datas en las calculaziuns alura saja il virus probabel surmuntà la stad 2021, di pader Ioannes. Uschè ditg saja probabel era da spetgar, fin ch’ina vaccinaziun saja sin il martgà, di il spezialist.


text:
En il Grischun ha l’Agid svizzer per la muntogna sustegnì 60 projects cun 2,4 milliuns francs. Quai è quasi tuttina bler sco il 2014. Ils pli blers projects èn vegnids sustegnids en il chantun Berna. Là è vegnì sustegnì 129 projects cun 5,2 milliuns francs.
L’Agid svizzer per la muntogna vul meglierar la basa d’existenza e las cundiziuns da viver da la populaziun muntagnarda. La finamira è da salvar la cultura regiunala, da cultivar la cuntrada e da cumbatter cunter la depopulaziun en las regiuns muntagnardas. Pussibel è quest agid sulet grazia a la solidaritad da donaturas e donaturs.
RR novitads 11:00