text:
Erdogan pretendia da far frunt als «terrorists» sin via. Gia durant il putsch betg gartegià aveva Erdogan appellà a la populaziun da sa defender cunter ils putschists.
Mesemna saira ha Erdogan proclamà il stadi d’urgenza. Uschia pon dretgs fundamentals sco per exempel la libertad da pressa e la libertad da reuniun vegnir sistidas u almain restrenschidas.
Ambassadur tirc vegn cità en il ministeri
Pervia da demonstraziuns betg annunziadas a Vienna per il president Recep Tayyip Erdogan, ha entant la regenza austriaca cità l’ambassadur tirc en il ministeri da l’exteriur. I dettia indizis che questas demonstraziuns sajan vegnidas planisadas da la Tirchia, ha ditg il minister da l'exteriur austriac Sebastian Kurz al radio statal. Quai na saja betg acceptabel e l’Austria veglia protestar encunter. Ultra da quai veglia el savair da l’ambassadur tirc, en tge direcziun che la Tirchia sa sviluppeschia.
RR novitads 14:00


c: text/html

text:
Falbo è vegnì nominà sco expert da la Confederaziun en la Cumissiun consultativa da la cunvegna da basa per la protecziun da las minoritads naziunalas. Il comité da ministers dal Cussegl d’Europa haja approvà la nominaziun da Falbo, communitgescha la Pgi . El saja vegnì tscherni tranter in rudè da candidats proponids dal Departament federal da l'exteriur. Il cusseglier federal Ignazio Cassis persunalmain til ha lura surdà la buna novitad.
Visitar, evaluar, rapportar
Per quatter onns surpiglia il Puschlavin la plazza sco expert. Durant quest temp ha el sper diversas sesidas era l'incumbensa da visitar ils auters pajais. Al lieu dessan ses collegas ed el sa far in maletg da las minoritads. Quellas impressiuns ramassan els en in rapport che va al cussegl d'Europa, sco era al pajais sez.
En quel stattan però era propostas co ch'els pudessan megliurar la situaziun al lieu. En il rapport a la Svizra steva per exempel ch'i fiss bun da promover las medias rumantschas e talianas en Grischun. Il resultat final: In collavuratur da la SDA talian ha drizzà en ses biro a Cuira.
In um cun experientscha
Falbo è naschì il 1972 a Poschiavo, ha studegià politologia e dretg public a l’universitad da Berna. Il Puschlavin è dapi 12 onns secretari general da la Pgi. En sia funcziun ha el regularmain fatg part da las audiziuns dal Cussegl d'Europa.
Cussegl d'Europa
Il Cussegl d'Europa è in forum per debattas davart dumondas europeicas generalas. Sia finamira è da far cunvegnas liantas tranter ils stadis per uschia salvar ierta communabla e per promover il svilup economic e sozial. La Svizra fa dapi il matg 1963 part dal cussegl.
RR actualitad 07:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ćiamps prinzipai
Families
Mituns y jogn
Jënt atempada y assiguraziun de cura
Porsones cun handicap, psichiatria soziala, dependënza
Integraziun
Setur sozial: sorvisc
Situaziuns de dificolté soziala y assistënza economica soziala
Avalianza dles chances
Volontariat y lies
Consorc
Temesc colià
Sanité y bëgnester
Laur y economia
Frabiché y abité
Les zifres che reverda familia, sozial y comunité
- 21
ënc se crüzia di contignüs
Di temesc dl ciamp "Familia, sozial, comunité" se crüzia de plü repartiziuns, ofizi y raiuns, che toca pro cin departimënc desvalis (Familia y aministraziun; Sanité, sport, sozial y laur; Cultura taliana, frabiché y laurs publics; Formaziun todëscia; Secretariat general dla Provinzia).
- 100
sorvisc é online por Os
I sorvisc tl ciamp familia, sozial y comunité vá dai contribuc y sostëgns finanziars al acreditamënt de strotöres y sorvisc, cina ala detlaraziun unificada dl davagn y dl patrimone.


text:
Svizra
-
Populaziun ha dà ora damain daners per mangiar ordaifer
La populaziun svizra ha danovamain dà ora damain daners per da baiver e da mangiar ordaifer. Cumpareglià cun il 2013 èn las expensas sa reducidas l'onn passà per 1,9% sin 22,7 milliardas francs. Quai resulta da las novas cifras da l'uniun da la branscha GastroSuisse.
En cumparegliaziun cun il 2013 è la reducziun da la svieuta però crudada ora in zic pli pitschna. La gastronomia svizra è surtut preoccupada pervi dal ferm franc. Pervi dal turissem da gastronomia haja la branscha svizra pers l'onn passà radund 4 milliardas francs.
RR novitads 14.00


text:
Calendàsch
Calendàsch (ind la parlada piasentina Calindàsch; en italiàn Calendasco), l'è un cumün italiàn d'la región Emilia-Rumagna che'l se tröva en Pruincia de Piasensa.
Al gh'ha 2 527 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 37,3 km² e ona densità de 68 ab./km².
El paés el cunfina cun i cumün de Guardamèi (LO), Monticelli Pavese (PV), Vòri (LO), Piasensa, Rottofreno, San Rocco al Porto (LO), Senna Lodigiana (LO) e Sumàia (LO).
I sò frassión i en Boscone Cusani e Cotrebbia Nuova.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Calendàsch l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Jon Domenic Parolini è vegnì elegì avant quatter onns en la regenza ed è dapi lura schef dal departament d'economia publica e fatgs socials, che dumbra otg uffizis. En blers da quels saja da prender decisiuns cun las qualas ins na possia betg far endretg a tuts e nua ch'i dettia era critica. Quai sa chapeschia dentant da sa sez, manegia l'um oriund da Scuol.
El haja però er cuntanschì bler, per exempel enten realisar e reveder la lescha per la promoziun d'economia. Plinavant haja el er pudì acquistar per il chantun ils dretgs da construcziun sin l'areal da la resgia gronda a Domat, là nua ch'i marschava nagut.
Per quai vul Jon Domenic Parolini s'engaschar
- realisar il project da la digitalisaziun
- interess da regiuns perifericas
- collavuraziuns turisticas e nizzegiar sinergias
La digitalisaziun en il center
En l'avegnir saja da cuntinuar cun il project da la digitalisaziun ch'ins haja instradà ils davos onns. In project ch'è tenor Jon Domenic Parolini da gronda impurtanza per il Grischun. Vitiers saja da prender per mauns il problem da la disparitad en il Grischun, quella daventia pli e pli gronda tranter las regiuns: La regiun en la Val dal Rain prospereschia, il cuntrari saja il cas ora en las regiuns. Perquai vul Parolini s'engaschar ch'era las regiuns perifericas restian attractivas per che la glieud veglia vinavant abitar en quellas.
RR actualitad 12:00


text:
Per il mument èsi quiet enturn l'Institut Otalpin a Ftan. Davos las culissas vegn dentant lavurà intensivamain per l'avegnir da la scola media en Engiadina Bassa. La scola ha enfin ussa 66 annunzias da scolaras e scolars. Ussa ston ins organisar las singulas classas. Co che l'onn da scola duai cumenzar, sur da quai vul infurmar l'Institut Otalpin enfin venderdi.
La vischnanca da Scuol lavura entant vid ina proposta per finanziar la cumpra dals stabiliments da l'Institut Otalpin. Detagls davart la cumpra duai dar enfin circa ils 20 d'avust. Quai ha ditg il president communal a Radiotelevisiun Svizra Rumantscha.
Era ils iniziants da Mia Engiadina s'engaschan vinavant: els discuttan cul mäzen e possessur dal hotel Paradies a Ftan, cun Horst Rahe co ch'ins pudess eventualmain etablir in sistem cun scolers che han in stipendi per vegnir a Ftan. Detagls da questa idea vulan ils iniziants lura preschentar sco emprim al nov cussegl d'administraziun.


text:
Usedom
Usedom (polacch: Uznam, Véned Uznjöm/Uznjom) a l'è on'isoletta del Mar Baltegh, al confin in tra la Germania e la Polonia.
La se troeuva in de la laguna de Stettin, in de l'estuari del fiumm Oder. La gh'ha ona superfis de 445 km quadraa, di quai 373 in Germania e 72 in Polonia.
La città todesca principal a l'è proppi Usedom, intant che quella polacca a l'è Świnoujście.
L'è semper partegnuda a la Germania, anca se 'l sò nomm a l'è de origin slava. Dopo la II Guerra Mondial l'isola l'è stada spartida in tra i duu Statt.


text:
Amalfi
Amalfi l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Campania, en Pruvìncia de Salerno. El g'ha presapóch 5.421 abitàncc, 'na superfìce de 6 km² e 'na densità de 904 ab./km². El cunfìna coi cümü de Agerola (NA), Atrani, Conca dei Marini, Furore, Scala.
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La stória de Amalfi l'è ligàda suratöt al perìodo che l'è stàda giöna de le Repübliche Marinàre, 'nsèma a Genova, Pisa e Venésia, e trà chèste par che l'ìes giöna de le piö antìche, Amalfi, la gh'ìa svelöpàt en sistéma de scàmbe comerciài co Bizànsio e co l'Egìto de dimensiù 'mportànte. I mercàncc de Amalfi i gh'ìa 'n pó portàt vià ai árabi el monopóle del comèrcio söl Mar Mediteràneo, co la fondasiù endèl sècol X de la bàze mercantìl de l'Itàlia meridiunala en Médio Oriènt. Entrà le testemognànse piö 'mportànte de la grandèsa de Amalfi rèsta le "Tàole Amalfitàne", en còdes che 'l tiràa 'nsèma le nòrme del derét marìtim che gh'è restàt en vigùr per töt el médio évo. Amalfi, che la g'ha tocàt la sò potènsa màsima endèl an 1137 l'è pò stàda sachegiàda dei pizà, culpìda de gran inondasiù e anitìda al Regn Normànno. Dòpo de la cunquìsta dei Normanni, Amalfi la g'ha ambiàt 'na decadènsa ràpida, 'nfìna a éser sustitüìda de Napoli endèl ruòlo de potènsa mercantìl.


text:
Bainvgnü sülla pagina da la biblioteca publica da Zernez
Nossa biblioteca as rechatta i’l center da Zernez illa Chasa Alossai, 2. plan
Els/Ellas pon guardar, reservar e prolungar tuot nossas medias in noss Catalog online
Nus eschan üna biblioteca da scoula e da cumün ed eschan organisats a fuorma da società.
La biblioteca es ün lö d’inscunter per uffants, giuvenils e creschüts e sta a disposiziun a tuots, ad indigens ed a giasts.
Nus spordschain medias per l’infuormaziun, la cultivaziun spiertala e pel trategnimaint.
Nossa spüerta as cumpuona da var 4500 medias in lingua rumantscha e tudais-cha, da belletristica, cudeschs da pops, comics, romans, biografias e litteratura specifica, da cudeschs auditivs, dvd’s,dc’s ed illustradas.
Nouv pon Els / Ellas avair l'access a las medias electronicas da Dibiost ed a l’archiv da Munzinger. Daplü in nossa spüerta tudais-cha.
Daspö la stà 2013 offrin nus 3 bankins da leger, ils contuorns dal cumün da Zernez.
Cun cudeschs per pitschens e gronds, quai da mai fin a l’october.
Nouv sta uossa eir üna box da cudeschs dadour il batschịgl liber dal bogn da famiglia Zernez.


text:
Oriund è Martin Dalsass dal Tirol dal Sid, ma tut sia vita ha el lavurà en Svizra. 26 onns ha el manà il restaurant Santabbondio en vischinanza da Lugano. Las muntognas e la bellezza da l’Engiadin’Ota han manà el en il Talvo a Champfer.
Cuschina mediterrana cumbinà cun cuschina tradiziunala dal Tirol dal Sid
La filosofia da Martin Dalsass è ina cuschina mediterrana d’auta valur. La basa en ils differents ielis d’ulivas, quellas procuran ina cuschina ligera e d'auta qualitad. Ma era la tradiziunala cuschina da sia patria, il Tirol dal Sid è Martin Dalsass restà fidel.
Dapi tschintg onns mainan Martin Dalsass il 'Talvo by Dalsass'. E l’avegnir è segirà, ses figl Andrea cun la partenaria Dora Ferrarini sa participeschan cun grond engaschi e cun ideas innovativas en il service dal enconuschent restaurant.
RR actualitad 11:00


text:
Ospital tut persunal
-
Dumengia, 10.12.2017, 9:03
Els lavuran en ils ospitals da l'Engiadina e derivan da tut il mund: da la Belgia, dal Mexico, da la Germania u da l'Ollanda.
Legenda da maletgs:
Ils dus ospitals da l'Engiadina.
RTR
En l'ospital da Samedan lavuran persunas da 20 differentas naziuns. A Scuol en il «Center da sandà» èn 15 naziuns represchentadas. Per blers è l'Engiadina la segunda patria. Ed ils Engiadinais vesan quest melting pot sco famiglia. La Marella cun istorgias persunalas dal persunal d'ospital.
Ospital a Samedan
-
Heinz Schneider, CEO dal spital a Samedan: «Das Engadin wird immer ein Teil von mir bleiben!»
RTR, David Spinnler
1/4
-
Ricardo Silva Ramos il ginecoloc mexican che lavura en l'ospital da Samedan.
RTR, David Spinnler
2/4
-
Petra Falett: la dunna da la Val Müstar maina a chasa ina puraria – il midament la plascha.
RTR, David Spinnler
3/4
-
Mischa Van der Valk: il tgirunz d'anestesia vegn da l'Ollanda e viva cun sia famiglia a Samedan.
RTR, David Spinnler
4/4
Center da sanadad a Scuol
-
Joachim Koppenberg, il directur dal center da sanadad a Scuol: «Engiadinais èn sco Bavarais, stinads!»
RTR, David Spinnler
1/6
-
Ruth Bayerl: la vice schefdoctora dal center da sanadad a Scuol viva cun ses 4 asens a Sereplana.
RTR, David Spinnler
2/6
-
Melitta Breznik: En ses temp liber scriva la doctoressa austriaca da medicina supplementara gugent.
RTR, David Spinnler
3/6
-
Elke Cloet: la Belgia discurra perfect rumantsch e saveva gia d'uffant ch'ella veglia viver en l'Engiadina.
RTR, David Spinnler
4/6
-
Andrea Florineth: L'indigen da Scuol è turnà en patria pervia da la lavur.
RTR, David Spinnler
5/6
-
Aldo Sal: il tgirunz e manader dal salvament abitescha gia la mesadad da sia vita en l'Engiadina.
RTR, David Spinnler
6/6


text:
Ulteriur Grischun
-
Nov model da quint: Tumain fa grond gudogn
A Tumein ha la radunanza communala approvà il quint 2015. Quel serra cun ina gudogn da 460‘364 francs. Sco quai ch'il president communala Oswald Sulser ha explitgà saja quest gudogn dentant da declerar exclusivamain cun la midada sin il model da quint armonisà (HRM2).
Entras il nov model da quint (Harmonisiertes Rechnungslegungsmodell 2, HRM 2) ha Tumain in pli aut agen chapital da 5.2 milliuns francs. - Plinavant ha la radunanza concedì in credit brut da 180'000 francs per l'avertura da Riedstrasse / Riedhalde.
RR novitads 23:00


text:
Led Zeppelin: «Stairway to Heaven»
- Mardi, 22.11.2016, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 22.11.2016, 9:30, RTR
In november dal 1971 è cumparì in dals discs ils pli legendars da la musica da rock. Ils protagonists: Jimmy Page, Robert Plant, John Paul Jones e John Bonham, lur band: Led Zeppelin, e lur disc senza num ha survegni il titel «Led Zeppelin IV». Il medem mument hai dà «Stairway to Heaven» sco single.
Il toc cumponi da Page e cun text da Plant ha dovrà emnas ed emnas fin tar la versiun definitiva. A l'entschatta era quai be in'idea cun fragments che Page aveva collecziunà sin in apparat da registrar. En ina chamona a Wales è tut daventà pli concret, ed el ha fatg pass per pass e sviluppà la chanzun. In bel di, cur ch'el l'ha sunà en preschentscha da Plant ha quel cumenzà a far notizias e pauc suenter a chantar.
«Stairway to Heaven» sa cumpona da 3 parts, e cun mintgina vain il toc pli intensiv, pli energetic e pli spert. L'emprim la ballada subtila, a la fin il toc rockus, cun il solo da ghitarra da Jimmy Page ed il chant fervent da Robert Plant.


text:
Lavuratori FAR MEDIAS
Cuira u studio regiunal
RTR è in'unitad d'interpresa da la SRG SSR e la chasa da medias per la Svizra rumantscha. Di per di procuran 170 collavuraturas e collavuraturs en 30 differentas professiuns per infurmaziuns actualas, novitads regiunalas, sport e divertiment.
Tge è il lavuratori FAR MEDIAS?
- Il lavuratori sa drizza a persunas ch'han gust da far dumondas, da retschertgar, rapportar, moderar ed experimentar.
- RTR porscha praticums en la partiziun Program (durada tranter 3 e 6 mais)
- Tut tenor basegn e situaziun porscha RTR era praticums en las partiziuns Tecnica, Servetschs centrals, Communicaziun e Svilup (durada tranter 1 e 3 mais)
- Datas 2 giadas l'onn: mintgamai il matg e november ina sonda da las 8.30 fin 17.30
- Lieu ed autras infurmaziuns
Minimum 4 / maximum 8 participantas e participants
Il lavuratori FAR MEDIAS è gratuit
Tge spetgain nus?
- Absolventas ed absolvents da la maturitad gimnasiala u d'in emprendissadi che s'interessan per in praticum u stage (scolaziun accumpagnada superiura da schurnalissem a la MAZ).
- Interessentas ed interessents cun ina scolaziun solida ed experientscha da lavur che tschertgan ina nova sfida professiunala u ina plazza sco redactura u moderatur.
- Esser pli vegl che 18 onns
- Annunzia giavischada fin il pli tard duas emnas avant il termin dal lavuratori
Tge offrin nus?
- Cuntegn
- Curt input teoretic "Tge è schurnalissem?"
- Lavur individuala: producir ina contribuziun/novitad da radio
- Lavur en gruppa: producir ina contribuziun/film per multimedia
- Discurs persunal (intervista) ed elavurar questiunari
- Infurmaziuns sur da las offertas e pussaivladads da lavur che RTR porscha
- Gentar cuminaivel
- Ina schanza unica per fitgar pè en il mund da lavur dal schurnalissem
Mes univers per 360°!
Mes univers per 360°!
Nossa purschida
Schurnalissem da qualitad è nossa fatschenta principala e nossa passiun. Nus essan redacziunalmain libers, promovain la creativitad e purschain bler spazi per concepir chaussas novas e d'auta qualitad.
Il schurnalissem da qualitad è tar nus era digital. Perquai sondain nus novas pussaivladads ed experimentain cun novas furmas e novs formats: digital, interactiv e crossmedial. Nus concepin al puls dal temp ed al gnerv dal public.
Nus inscuntrain in l'auter a moda colleghiala, lavurain autonom e gidain individualmain a furmar noss clima da lavur. Noss success sa basa era sin las fermezzas persunalas e sin las qualitads professiunalas da tuttas collavuraturas e tuts collavuraturs.
Nus cuntanschain e muventain cun noss programs l'entira Svizra. Nus agin cun respect ed a moda independenta; uschia promovain nus la furmaziun da l'opiniun e rinforzain la diversitad. Nus essan loschs da nossa lavur e da nossa contribuziun a la Svizra.
Noss mintgadi
Lieu da lavur
Nossa posiziun
CONTACT
Anc dumondas?
davart la plazza
Prisca Bigliel
Tutora
081 255 75 14
davart il process d'annunzia
Daniel Wasescha
Responsabel resursas umanas e contabilitad
081 255 75 78
Lieu da lavur
- RTR Radiotelevisiun Svizra Rumantscha
- Masanserstrasse 2
- 7000 Chur
Uiuras plazzas
Projektleiter/in Radio- und TV-Forschung
80-100%,
Zürich
Der Direktionsbereich Programmstrategie klärt Fragen der Programmnutzung, -positionierung und -gestaltung sowie der Performance einzelner Vektoren ...
Direktorin/Direktor
100%,
Zürich
Schweizer Radio und Fernsehen SRF ist die grösste Unternehmenseinheit des unabhängigen, öffentlichen Medienhauses SRG SSR.
Direktorin/Direktor
100%,
Zürich
Schweizer Radio und Fernsehen ist die grösste Unternehmenseinheit des unabhängigen, öffentlichen Medienhauses SRG SSR. ...
RedacturA tv/online Engiadina
80-100%,
Samedan
RTR è la chasa da medias per la Svizra rumantscha e l'adressa per infurmaziuns actualas, novitads regiunalas, sport e divertiment.
RedacturA radio/online Engiadina
100%,
Samedan
RTR è la chasa da medias per la Svizra rumantscha e l'adressa per infurmaziuns actualas, novitads regiunalas, sport e divertiment.


text:
2011
Ol 2011 l'è l'àn internasiunàl di Forèste.
Cuntegnüü
Gh'è söcedìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Zenér[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1 de Zenér - In Egìto, in de la sità de Alesàndria d'Egìto, ü terorìsta islàmech l' se fà saltà 'n aria fò da öna céza cristiano copta e i mör 22 cristià.
- La Dilma Roussef la diènta la prìma dòna a èss Presidènt del Brazìl.
- L'Estònia la ciàpa l'èuro cóme monéda.
- 8 de Zenér (e i dé dòpo) - In del Maghreb (suratöt in Tünizìa) le riólte per i près del pà le pórta a scùnter tra la pulisìa e i manifestàncc, che i ègn cupàcc de la repressiù del goèrno.
- A Tucson, in Arizòna, el malàt de có Jared Lee Loughner 'l spàra a ü 'ncùnter polìtech e 'l màsa sés persóne e 'l ferìs la depütàda democràtega Gabrielle Giffords.
- 9 de Zenér - In del Süd Südan l' se té 'l referèndum per l'indipendènsa; ol süd del Südan che l'è cristià e animìsta l' völ destacàs dal nòrt del paìs che l'è islàmech.
- 13 de Zenér - La Consülta la bòcia parsialmènt la lége söl legìtim impedimènt, che la garantìa ai quàter càreghe piö ólte del Stàt (en ùrden: el presidènt de la Repüblega, del Senàt, de la Càmera dei Depütàcc e del Cunsìli) de 'ndà mìa a procès dürànta el mandàto per rezù de laùr.
- El prezidènt de la Tünizìa Ben Alì l'ùrdena a la pulisìa de desmèt de sparà cóntra i manifestàncc.
- 14 de Genàr - El Ben Alì el scàpa de la Tünisìa e 'l va in Aràbia Saudìta. Al sò pòst l'è numinaa presidént pruvisòri el Fouad Mezabaâ, ménter el prìm minìster Mohamed Ghannouchi el renöa 'l sò mandàt.
- El dì dòpu la nutìsia de la senténsa de la Curt Custitüsiunàl, el vén föra che 'l presidént del Cunsìli italiàn Silvio Berlusconi l'è indagaa per prustitüsiùn minurìl e cuncüssiùn. La vicénda la fa vegnì a la lüs un scàndel sessüàl che 'l rìs'cia de mèt in crìsi l'uperaa del guèrnu. Insèma a lü in indagaa el giurnalìsta Emilio Fede, el manager Lele Mora e 'na cunsijéra regiunàl de la Lumbardìa, Nicole Minetti.
- 21 de Genàr - In Albanìa, dürànta 'na manifestasiùn de l'upusisiùn cùntra 'l presidént 'n de la capitàl Tiràna, la pulisìa la spàra e la cùpa trè persòn. L'Üniùn Urupéa la gh'ha paüra che la riòlta la divénta 'na guèra civìl.
- 24 de Genàr - A Mùsca un kamikaze 'l se fà saltà in aria in d'un areupòrt e 'l cùpa almén 35 persònn.
- 25 de Genàr - Al Càiru, Egìt, scùnter tra la pulisìa e i manifestànt che vören mandà vìa el presidént Hosni Mubarak, che l'è al guèrnu del 1981. Dü dì dòpu el tùrna in Egìt el Mohamed el Baradei (giamò funziunari de l'AIEA), prunt a dientà 'l növ cap de l'upusiziun.
- 27 de Genàr - Ànca in del Yemen un frach de manifestànt van giò in piàssa a prutestà cùntra 'l presidént Ali Abdallah Saleh, che 'l guèrna del 1979 e che l'è dree a fà sü 'na légg in Parlamént cun la quàl el pudrìa vèss presidént a vìta.
- 30 de Sgenee - L'è staa liberaa 'l stüdent tudesch Haddid N., che l'era staa rapii de suldaa american el vot de Sgenee del 2011 e traa de scundun in de la nutoria presun de turtüra de Bagram, grassia al pressiun pulitega de la sua fameja e di stüdent de Franchfurt.
Fevrér[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1 de Febràr e i dì dòpu - el presidént egisiàn Hosni Mubarak el dis in televisiùn che a setémber el se ricandidarà pü, e nànca el sò fiö. Ma i manifestànt vören che lü se 'n vàga vìa sübit, e inscì i scùnter in piàssa finìssen nò. Dés dì dòpu finalmént el scernìss de dàch i dimissiùn e lassà 'l pudér a l'esèrcit, che 'n 'sta sitüasiùn l'è staa el tràmite tra 'l pòpul e 'l guèrnu. L'esèrcit el prumèt che se faràn bén prèst di elesiùn lìber.
- 2 de Febràr - el presidént yemenìta Saleh, dòpu 'vè vist quàntu l'è grànda la prutèsta del sò pòpul, el dis in televisiùn che ai pròssim elesiùn lü l ghe sarà pü, e che dùnca 'l rinüncia 'nca a la lécc cun la quàl el vuréva slungà el sò mandàt a l'inifinii.
- 11 de Fevrér - Ol presidènt de l'Egìto dal 1981 Hosni Mubarak, dòpo dé e dé de protèste de piàsa l' s'è dimetìt. Ol presidènt pruizòre a l'è 'l Mohamed Hussein Tantawi, ol nömer ü de l'ezèrcito.
- 12 de Febràr - Dòpu 'na quài setemàna de càlma relatìva, ànca in Algerìa la gént la va in piàssa a prutestà, suratüt dòou 'vè savüü quèl che l'è sücèss in Egìt. In la capitàl Algéri, el presidént Abdelaziz Bouteflika l'ùrdina a la pulisìa de carigà i manifestànt, e inscì el sücét.
- 13 de Febràr - In Itàlia quàsi un miliùn de dòn (ma ànca 'n bèl puu de òmen) in 230 cità la va in piàssa a prutestà perchè pénsen che la cundòta del Presidént del Cunsìli Berlusconi la vàga cùntra a la dignità feminìl. Intratànt a Milàn el nass ufisialmént el nöf partii de céntru-dèstra Futuro e Libertà per l'Italia (FLI), guidaa del presidént de la Càmera Gianfranco Fini.
- 14 de Febràr - Dòpu la repressiùn de l'an prìma in séguit ai elesiùn presidensiài, in Iran la gént la tùrna a prutestà cùntra 'l guèrnu del Mahmud Ahmadinejad, incuragiàda de l'ésitu di dimustrasiùn in Egìt. A gh'è di disùrdin ànca in del Bahrain.
- 15 de Febràr - ure 22.23 - Al Festival de Sanrému per la prima vòlta in sessant'àn el cànta 'me cuncurént un artìsta che 'l cànta in Lumbàrt, el Davide Van de Sfroos cun la cansùn Yanez che l'è stacia tra i 12 cansù che i à pasàt la selesiù de la prima sira.
- 19 de Fevrér - Al Festival de Sanrému ol Davide Van de Sfroos in de la sira de la finàl l' rìa quàrt con la sò cansù Yanez.
- 20 de Fevrée - La senistra la veng ij elessiun a Hambürgh, despö 'vè perdüü in del 2008, per la prima völta in agn.
- 21 de Fevrér - Dal 1999 l'UNESCO l'à proclamàt ol 21 de Fevrér 'l International Mother Language Day, cioè 'l dé 'nternasiunàl di màder lèngue.
- 24 02|24 de febràr: el leader lìbich Muammar Gheddafi el respùnt ai prutèst pupulàr cul mandà l'esèrcit per i strat, e inscì mören sesmìla persòn a Trìpuli.
- 26 de Fevrér - In d'ü cap de Chignöl l' vé troàt per càzo 'l còrp de la Yara Gambirasio, sparìda de Brembàt de Sura la sìra del 26 de Noèmber del 2010.
- 27 de febràr: a Bengàsi i riultùs lìbich fan nass el Cumitaa Nasiunàl Pruisòri (CNT), ménter l'UNÜ el prepàra di sansiùn per la Lìbia.
Mars[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 2 de Mars: A Islamabad in Pakistan, i Talibà i cópa ol Shahbaz Bhatti, catòlech e Minìster Federàl per i Minorànse, perchè 'l sircàa de fà cambià la lège pakistana sö la blasfèmia.
- 11 de Mars: ü di piö fórcc teremòcc de la stòria 'l colpés ol Giapù e de lé a póch i còste söl Pacìfech i è 'nvestìde da ü maremòt o tsunami con di unde ólte 10 méter e piö che i se spùncia per chilòmeter e chilòmeter 'n de la tèra férma e i böta töt a l'aria tat de portà vià cà e palàs, àuto e bàrche e 'nfina öna quach tréni che se sà piö 'ndoe che i è finìcc. Per ol teremòt la é zó pò öna diga e gh'è di problémi in di centrài nüclear spécie a Fukushima.
- 17 de Mars: in Itàlia, in ucasiùn di 150 agn de la nassìda del Stat ünitàri e dumà per el 2011, l'è 'n dì de fèsta nasiunàl.
- 19 de Mars: in del dopomesdé aèrei francés i tàca a bombardà la Libia per fermà 'l Colonèl Ghedàfi che l' sarès drè a còpà fò la sò zèt, i ribèi ma ach i civili, e l'à mia rispetàt l'ùrden de l'ONU che 'l la 'nvidàa a fermà la guèra. De sira pò 'nglés e americà i se mèt dré a bombardà la Libia con i sò aèrei e co i mìsili sbaràcc da i naf de guèra che i gh'à 'n del Mediteràneo. L'operasiù militàr la se ciàma Odyssey Dawn, cioè "Odieséa a la dé", e la nas gràsie a la risolüsiù n° 1973 del ONU che la permèt de gulà sura 'l paìs e de bombardàl per fermà l'ezèrcito del Colonèl, che l'è dré a riconquistà i öltime sità finìde 'n di mà di ribèi, per creà öna "no fly zone", ma la permèt mia de sbarcà 'n Libia di soldàcc.
- 20 de Mars: pò di aèrei de guèra italià, danés, spagnöi e canadés i è 'mpegnàcc sö i céli de la Libia.
- 23 de Mars: la nìola radioatìa, egnìda fò da la centràl atòmega de Fukushima 'n Giapù, la rìa sö i céi de la Lumbardéa, dòpo i traersàt ol Pacìfech, l'Amerìca e 'l Atlàntech. Ol lièl de radioatività l'è però isé bas de dà mia pensér; intàt in de la centràl s'laùra amò per sircà de sbasà la temperadüra e la presiù di reatùr de la centràl che i è s-ciopàcc e i réscia de fóndes.
Avrìl[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 2 de Avrìl: 'l Hockey Club Asiàgo 'l bat ol Val Püsterìa 'n gara 6 e 'l vèns ol tèrs iscüdèt de la sò stòria, ol segónt de fìla; la série de la finàl la fenés 4 partìde énte a 2 per 'l Hockey Club Asiàgo.
- 11 de Avrìl:
- a ü mis ezàt dal teremòt e maremòt in Giapù la centràl atòmega de Fukushima l'è mia gnamò turnàda sóta contròl, ànse s'pènsa de portà 'l lièl del perìcol e di dagn dal gràdo 6 al grado 7, chèl de Chernobyl, e 'ntùren a la centràl i rèsta evacuàcc töi chèi che i stàa de cà a méno de 20 Km da la centràl. Ol nömer di mórcc l'è riàt a 13.116, i dispèrs i è 14.377 e i sènsa cà 147.000.
- in Üngherìa la vègn vutàda del Parlamént la növa custitüsiùn, vurüda del prim minìster Viktor Orbán.
- 11 de Avrìl: atentàt in de la stasiù de Oktyabrskaya de la métro de Minsk, i mórcc i è 7 i ferìcc 50.
- 14 de Avrìl: 'l vé rapìt da terorìsti salafiti e pò copàt a Gaza in Palestìna ol pacifista Vittorio Arrigoni de Bülciagh in pruìnsa de Lèch.
- 15 de Avrìl: 'l aministradùr delegàt de la Thyssenkrupp, ol Harald Espenhahn 'l vé condanàt per omicidio volontàre a 16 agn e mès de galéra per la strage de la Thyssen de Türì 'ndóe i è mórcc in del föch 7 operàre.
- 29 de aprìl: a Lùndra, in l'Abadìa de Westminster, el vén celebraa 'l matrimòni tra 'l prìncip Güjèlmu de Windsor e la sùa murùsa Catherine Middleton, a la presénsa de 1900 invitaa. L'avenimént l'è staa vist in televisiùn de düü miliàrt de persòn. Inùltra, per l'ucasiùn i düü spus in staa numinaa Düca de Cambridge.
Mas[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1 de macc: beatificasiùn del pàpa Giuàn Pàul II.
- 2 de mas: ol presidènt americà Barack Obama, apéna pasàda la mèzanòcc, 'l và 'n televisiù per dì che in Pakistan i soldàcc americà i gh'è riàcc a troà e a copà fò 'l Osama bin Laden, zét in fèsta 'n de la nòcc in di stràde di Stacc Ünìcc.
- 2 de mas: ol A.C. Milan 'l fà 0 - 0 co la Roma e con dù giurnàde de antìcipo 'l vèns ol campiunàt italià; 'l rìa isé a 18 campiunàt enzìcc.
- 11 de mas: teremòt in Spàgna, la sità de Lorca 'n de la Murcia, 9 i mórcc.
- 18 de mas: ol Pòrto, alenàt da Villas Boas, 'l vèns la Europa League; 'n finàl l'à batìt o' Sporting Braga per 1 a 0.
- 25 de mas: ol coridùr de bici spagnöl Alberto Contador 'l vèns ol Giro 2011.
- 26 de macc: arestaa in Sèrbia dòpu agn e agn de latitànsa el Ratko Mladic, generàl sèrbu respunsàbil del massàcher de Srebrenica, in la guèra de Jüguslàvia. El sò arèst, sòta mandaa de la Curt de Giüstìsia de l'Aja, l'éra vün di pass che la Sèrbia la gh'avéva de fà per pudè pensà de dumandà de vegnì dént a l'Üniùn Ürupéa.
- 28 de mas: a Wembley 'l Barcelona 'l vèns per 3 a 1 la finàl de la Còpa di Campiù cóntra 'l Manchester United e 'l vèns isé la sò quàrta Còpa di Campiù.
- 29 de mas: ol coridùr de bìci Alberto Contador 'l vèns ol 94° Giro denàcc a Michele Scarponi e Vincenzo Nibali e 'l pórta a cà ach la màia rósa de la clasìfica a póncc, 'nsèma a la màia ròza; màia érda de la clasìfica di scaladùr al Stefano Garzelli e màia biànca per ol zuèn piö brào a Kreuziger Roman.
- 29 de mas: a 'l Olìmpech de Roma l'Inter l'à èns la finàl de Còpa Italia per 3 a 1 cóntra 'l Palèrmo.
- 30 de mas: al balotàgio per ol cümü de Milà ol Giuliano Pisapia 'l vèns col 55,1% cóntra la Letizia Moratti che la se fèrma al 44,9% e 'l diènta isé 'l sindech de Milà.
Zögn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La va inàns la repressiùn in Sìria di prutèst cùntra el presidént Bashar al-Assad.
- 12 de giügn: per la prima völta dòpu 55 ann, el Nuàra el pàssa in Serie A.
- 12 e 13 de giügn: per la prima völta dòpu sédes an, se rìva al quorum in d'un referendum abrugatìf italiàn. I quàter referendum (düü sùra la privatizasiùn de l'àqua, vün sùra el svilüp de l'energìa nücliàr e l'ültim sùra el legìtim impedimént) véden una magiurànsa bèla grànda de SÌ per l'abrugasiùn (cìrca el 90-95%).
- 24 de zögn: ol Mario Draghi, goernadùr de la Banca D'Italia, l'è lüminàt goernadùr de la BCE, la Banca Centràl Eüropéa.
- 28 de giügn: l'Angelo Scola (giamò patriàrca de Venésia) el sücét al Dionigi Tettamanzi 'me nöf arcivèscuf de Milàn.
Löi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 2 de lüj: matrimòni tra el prìncip de Mònech Albèrt II Grimaldi e la sùa murùsa, la südafricàna Charlene Wittstock.
- 9 de lüj: indipendénsa ufisiàl del Süd Südan, dòpu 'l referendum de genàr.
- 20 de lüj: dòpu sèt agn de latitànsa, el vègn catüraa Goran Hadžić, pulìtich sèrbu ricercaa per crìmin cùntra l'ümanità, l'ültim de 'na lùnga lìsta de criminài.
- 22 de lüj: a Oslo, in Nurvégia, la s'ciòpa una bùmba e mören almànch sèt persòn. Intànt in sü l'ìsula de Utoya a gh'è un quaivün che 'l spàra e 'l cùpa àlter 91 persòn a un cungrèss del Partii Labürìsta. El respunsàbil de 'stu massàcher l'è dumà vün (l'ha piassaa la bùmba e pö l'ha ciapaa un traghèt per l'ìsula de Utoya vestii de pulee per andà a cupà tüta quèla gént) l'è un estremìsta de dèstra che l'è cùntra la sucietà multicultüràl nurvegésa e che adèss l'è staa ciapaa e l'è 'dree a spetà 'l prucèss.
- 24 de lüj: ol coridùr de bici Cadel Evans 'l vèns ol Tour de France e l' diènta isé 'l prim aüstralià a èns ol Tour; segónt 'l rìa 'l Andy Schlek e tèrs ol sò fradèl Frank Schlek.
Aóst[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 6 de óst: Standard & Poor's l'isbàsa ol rating di Stacc Ünìcc da AAA a AA+. Per la prìma ólta in de la sò stòria i Stacc Ünìcc i pèrt i trì A. Ol goèrno americà 'l respónt che 'l Standard & Poor's l'à sbagliàt a fà sö i cóncc söl dèbet americà, ün erùr de 2.000 miliàrcc de dòlari.
- 21 de óst: in Libia i rivoltùs i ghe ria a ciapà Tripoli e a liberàn ü bèl tòch, ach se la batàia per liberàla del töt la và 'nacc amò per öna quach dé. Nisü 'l sà 'ndó che l'è 'l Mu'ammar Gheddafi.
Setèmber[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 21 de setèmber: dòpu trentün an de cariéra, el finìss l'esperiénsa del grüp rock alternatìf americàn di R.E.M.
Utùer[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 3 de utùber: ai elesiùn danés la vincc la sucialdemucràtiga Helle Thorning-Schmidt, la prìma dòna a vèss prim minìster in del paés.
- 8 de utùber: dòpu desdòt més sénsa guèrnu, in Bèlgi se rìva a un acòrt tra i partii püssee impurtànt e 'l vén furmaa un esecütìf, gràsie ànca a la mediasiùn del sucialìsta (de urìgin italiàn) Elio Di Rupo.
- 17 de utùber: i ribèi cürd del PKK fan un'imbuscàda a un grüp de suldaa türch e 'n cùpen vintòt. I Türch respùnden cunt el lancià di bump in d'un quài paés de la zòna e anca in Iraq.
- 16 de utùber: el vègn liberaa, dòpu püssee cinch an de prigiunìa, el suldaa israeliàn Gilad Shalit; in càmbi de la sùa liberasiùn, Israél el làssa 'ndà föra de presùn 1027 presunee pulìtich palestinés.
- 20 de utùber: I ribèi lìbich tröven e cùpen el Muammar Gheddafi, che 'l s'éra scundüü dént una büsa mìnga luntàn de Sìrte, la cità 'sediàda giamò de un més di fòrs del CNT: per mustràch a tücc che l'è véra, i ribèi ghe fan vedè ànca 'l còrp.
- 21 de utùber: l'ETA la nünzia la fin de la lòta armàda (dòpu 52 an) per l'indipendénsa di Paés Basch.
- 23 de utùer:
- Teremòt a Van, in Türchìa, del gràdu 7,2 de la Scàla Richter.
- Söl circuìto de Sepang in Malaysia 'l mör 'n d'ün incidènt ol coridùr de móto Marco Simoncelli.
- 31 de utùber:
persòn.
Noèmber[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 12 de nuèmber: el presidént del Cunsìli italiàn Sìlviu Berlüscùn, dòpu vèsses incurgiüü (el vòt de l'istèss més) che 'l gh'éva pü la magiurànsa a la Caméra di Depütaa, e dòpu i pressiùn del presidént de la Repübliga, di mercaa finansiàri e di sò cunsijee, el se dimèt, cùme l'avéva prumetüü un quài dì prìma. El trédes de nuèmber, dòpu 'na giurnàda de cunsültasiùn al Quirinàl cun tüt i fòrs pulìtich del Parlamént, el Napolitano el ghe da a l'ecunumìsta Mario Monti (numinaa senatùr a vìta un quài dì prìma) l'incàrich de fà sü un nöf guèrnu.
- 14 de nuèmber: espülsiùn de la Sìria de la Lìga Àraba, a càusa de la viulénta repressiùn che la gh'è in quèl paés chì. L'è la prìma vòlta che la sücét una ròba inscì de quànt l'è nassüda l'urganizasiùn (1945).
- 16 de nuèmber: el nass ufisialmént el guèrnu Monti, cumpòst de persòn che fan mìnga i pulìtich de prufessiùn (prufessùr, aucàt, generài, banchee...). In di dì dòpu el guèrnu el ciàpa la fidücia de quàsi tüt el Parlamént, föra che de la Léga.
- 19 de nuèmber: al Càiru tàchen sü di nöf disùrdin perchè la gént la va in piàssa a prutestà cùntra l'esèrcit, che 'l sumèja che 'l vör mìnga purtà la demucrasìa in Egìt, ànca se l'éva vütaa la gént a scascià vìa 'l vècc presidént Mubarak.
- 20 de nuèmber: ai elesiùn spagnö la gh'è la vitòria di pupulàr (céntru-dèstra) del Mariano Rajoy, che 'l vègn el prìm minìster.
Dezèmber[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 19 de dicèmber: finìss l'ucupasiùn americàna de l'Iraq, dòpu quàsi nöf agn.
- 20 de dicèmber: a la mòrt del ditadùr nòrd-cureàn Kim Jong Il el nöf cap del stat el vègn el sò tèrs fiö, Kim Jong Um.
Chi gh'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 19 de utùber: Giulia Sarkozy, tusa del presidént francés Nicolas Sarkozy e de la Carla Bruni.
Chi gh'è mórt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 2 de febràr: Peter Postlethwaite, atùr inglés.
- 30 de genàr: John Barry, cumpusidùr inglés.
- 4 de febràr: Maria Schneider, atùra francésa.
- 2 de Mars: Shahbaz Bhatti, catòlech e Minìster Federàl per i Minorànse, copàt da i Talibà, perchè 'l sircàa de fà cambià la lège pakistana sö la blasfèmia.
- 12 de Mars: Nilla Pizzi, cantante bolognéza che l'à enzìt ol prim Festivàl de Sanrému in del 1951 con la cansù Grazie dei Fiori.
- 23 de Mars: Elizabeth Rosemond Taylor, piö cognusìda col nòm de Liz Taylor, atrìce 'ngléza.
- 9 de aprìl: Sidney Lumet, regìsta 'mericàn.
- 17 de Avrìl: Carlo Capponi personàgio televizìf.
- 18 de Avrìl: Pietro Ferrero imprenditùr piemuntés, neùt del fondatùr de la Ferrero S.p.A..
- 30 de aprìl: Saif al-Arab Gheddafi, fiö del rivulusiunàri e pùlitich lìbich Muammar Gheddafi.
- 1 de macc: Osama bin Laden, terurìsta àrab, ispiradùr de vàri atentaa 'n gir per el mùnt, trài quài el püssee famùs l'è quèl del Vündes de Setèmber a New York in del 2001.
- 7 de mas: Severiano Ballesteros, ol piö grant zögadùr eüropéo de Golf de töcc i tép.
- 9 de macc: Wouter Weylandt, ciclìsta bèlga.
- 20 de mas: Rendy Savage, lotadùr de wrestling, piö cognusìt col nòm d'art de Macho Man.
- 30 de mas: Biagio Agnes, giurnalìsta, dirigènt e diretùr generàl de la Rai.
- 30 de mas: Giorgio Ruggero Celli etòlogo, entomòlogo e profesùr üniversitàre, ma ach scritùr, atùr e òm polìtech.
- 23 de giügn: Peter Falk, atùr e produtùr cinematogràfech americà, famùs per ì 'nterpretàt ol Tenènt Colombo.
- 4 de löi: Otto von Habsburg, capo de la Cà d'Asbürgh dal 1922 al 2007 e scèt del Carlo I d'Asbürgh, beàt e öltem imperadùr d'Aüstria e rè d'Üngherìa, e de Zita de Borbone-Parma.
- 19 de lüj: Remo Gaspari, aucàt e pulitìch italiàn.
- 22 de lüj: Giorgio De Rienzo, crìtich leteràri italiàn.
- 23 de löi: Amy Winehouse, cantànt ingléza.
- 30 de lüj: Giuseppe D'Avanzo, giurnalìsta italiàn.
- 3 de óst: Bubba Smith, zogadùr de football e atùr americà, famùs per ès istàcc ol Moses Hightower in di film de Scöla de polisìa.
- 29 de agùst: Khamis Gheddafi, militàr lìbich, fiö del Muammar.
- 4 de setèmber: Mino Martinazzoli, polìtech bresà, piö ólte minìster, sìndech de Brèsa e segretàre de la DC.
- 5 de setèmber: Salvatore Licitra, tenùr consideràt l'eréde del Luciano Pavarotti.
- 13 de setèmber: Walter Bonatti, alpinìsta e 'spluradùr bergamàsch tra i püssee impurtànt.
- 26 de setèmber: Sergio Bonelli, editùr italiàn de giurnalìt.
- 27 de setèmber: Wangari Maathai, eculugìsta kenyòta ciamàda la Sciùra di àlber, prémi Nobel per la pas del 2004.
- 6 de utùber: Steve Jobs, infurmàtich, inventùr e imprenditùr americàn, fundadùr de la Apple.
- 18 de utùber: Andrea Zanzotto, puéta italiàn.
- 20 de utùber:
- Muammar Gheddafi, militàr e òm pùlitich lìbich.
- Mutassim Gheddafi, militàr e òm pulìtich lìbich, fiö del Muammar.
- 23 de utùber: Marco Simoncelli, pilòta de mòtu italiàn.
- 7 de nuèmber: Joe Frazier, pügil americàn.
- 22 de nuèmber: Danielle Gouze, miee del vècc presidént francés François Mitterrand.
- 30 de nuèmber: Leka Zogu, eréde al trònu d'Albanìa.
- 1 de dicèmber: Christa Wolf, scritùra tudèsca.
- 4 de dicèmber: Sócrates, giügadùr de balùn brasiliàn.
- 15 de dicèmber: Christopher Hitchens, scritùr inglés.
- 17 de dicèmber: Kim Jong Il, ditadùr cureàn.
- 18 de dicèmber: Václav Havel, pulìtich cécu, prim presidént del sò paés dòpu 'l regìm cumünìsta.
- 25 de dicèmber: Giorgio Bocca, giurnalìsta italiàn.
- 31 de dicèmber: don Luigi Verzé, prévet italiàn e fundadùr de l'uspedàl San Raffaele a Milàn.


text:
Judas Priest
I Judas Priest (Prevòstar ad Giùda) i èṅ un grup heavy metal britànic mis sù in dal 1969 in dla sità ad Birmingham. I èṅ cunsiderâ di espunènt dimóndi impurtànt dal gènar e un muć ad grup i aṅ ciapâ sù da chi lōr. In dal sò caréra i aṅ vindû da piò ad 45 migliòṅ ad còpi in tut al móndi, meritànd-as al scutmàj ad „Metal Gods“ (Dio dal Metàl).
Biugrafìa
Gl'inìsi (1969-1975)
La banda la nas in dal 1969 par mèrit dal chitarìsta K. K. Downing e dal basìsta Ian Hill. In séguit chi lōr i tōśan sèg al baterìsta John Ellis e al cantànt Al Atkins.
'L è stâ pròpria chi lò a sarnìr al nóm ad Judas Priest da 'l tìtul dna canta ad Bob Dylan ciamàda "The Ballad of Frankie Lee and Judas Priest".
Al grup al taca a sunàr in soquànt lucài ingléś, cambiànd da spés al baterìsta. In dal 1973 a s śònta a 'l grup Rob Halford, cantànt di "Hiroshima" e fadèl ad Susan Halford, murōśa 'd Ian Hill (in séguit la dvintarà pò sò mujér par pò divursiàr-as in dal 1984).
Cun John Hinch stabilmènt da drē da la baterìa, i Judas Priest i s faṅ i òs faghénd da spala a di grup Hard rock famóś in alóra cuma UFO e Thin Lizzy.
Par via dal bèli eśibisiòṅ dal viṿ, i quàtar i gh la càvan a firmàr in dal 1974 un cuntràt cun la Gull Records e pò, cun Glenn Tipton ch'a s śònta in séguit dand inìsi a la mòda di grup metal ad druàr dū chitarìsta, i daṅ vita a 'l prim disc, Rocka Rolla. 'L àlbum, che in cupertìna al gh'à un tap cun scrit in sima al tìtul a la manéra dla Coca-Cola, al vèṅ pôc cunsiderâ dal pùblic e anc da i crìtic, e 'l è ligâ a 'l hard rock cun di riferimènt a 'l rock prugrèsiv, un misćiùs minga purtâ avànti in séguit in chi àtar lavōr.
I Judas Priest però i n ś bùtan minga śò e i tàcan incóra a sunàr dal viṿ, insém a 'n nóṿ baterìsta, Alan Moore. I próan anc di pès nóṿ e in dal 1975 i s śibìsan a 'l festival ad Reading faghénd na bèla impresiòṅ.
Sad Wings of Destiny
In chi an lè i muśicìsta dla prima generasiòṅ dl'heavy metal i éran custrét a vìvar insém a l'undàda punk rock ch'l'éra drē a rivàr e ch'la muciàva sù dal cunsèns sèmpar da piò. 'L è par quàl lè ch'i Judas Priest i èṅ stâ custrét a cambiàr in méj al sò stîl muśicàl e a pascàr sèmpar di idéi nóvi.
Al 23 ad Mars dal 1976 a véd la luś Sad Wings of Destiny (Gl'ali tristi dal destîṅ), difarènt dal precedènt e più davśèṅ a l'heavy metal, cun dèntar di braṅ clàsic dal grup cuma Victim of Changes, The Ripper (ch'al dascór ad Jack Al Tajagóli) , Tyrant, Genocide e Dreamer Deceiver (un lènt in stîl prugrèsiv). 'Sta vòlta, al disc al fà sèntar e al dvènta in présia un lavōr cunsiderâ dimóndi, tant ch'al dà inìsi a 'l muvimènt ciamâ New Wave Of British Heavy Metal (Nóva undàda d'l Heavy Metal britànic).
Al diségn ch'al cumpàr in dla cupertìna d'l àlbum, intitulâ Fallen Angels (Àngil cascâ śò), 'l è òpra ad Patrick Woodroffe e 'l è dvintâ famóś parchè a ś véd par la prima vòlta al sìmbul dal grup, un furcàr ciamâ "Judas Priest Cross" purtâ adòs cuma na cadnìna da 'n àngil.
Glenn Tipton al sòna chè anc al piàṅ, cuma in dal braṅ Epitaph in dua a n s sènt minga la chitàra.
Par dar 'n apòǵ a 'l disc, i sinc i tàcan un tour europeo, vèrt e sarâ da dū cuncèrt in cà sua. Dit quést, Halford e chi àtar i s càtan incóra in buléta par via ad cundisiòṅ ecunòmichi minga stabìi anc parchè la Gull Records la gh dava sōl di bòṅ p'r i past in ménsa. In sò ajùt la riva la CBS/Columbia ch'la gh fà firmàr un cuntràt lung ma faghénd acsè al grup al pèrd i dirìt dal canti di prim dū disc e al registrasiòṅ di démo ch'i rèstan in maṅ a la vècia cà discugràfica.
Sin After Sin
Al 23 'd Avrìl dal 1977 'l è al tùran ad Sin After Sin (Un pcâ a drē a c'l àtar), al prim disc dal grup registrâ par la major CBS e un lavōr ad pasàǵ fra 'l hard rock e 'l heavy metal ad quéi sucesìṿ. Al registrasiòṅ i védan la partecipasiòṅ dal baterìsta Simon Phillips, in alóra dimóndi śóvan e dascgnusû, che però cun al pasàr di an al s farà spasi in dal mónd dla mùśica sunànd cun di pès da nuànta cuma Mike Oldfield, Joe Satriani, Toto e àtar. In cal disc chè al dróa la casa dópia.
Al sìngul tirâ fóra dal disc 'l è na cover ad Joan Baez, Diamonds & Rust, e 'l è stâ sarnî parchè al s spuśàva méj cun al rèst di pès diretamènt p'r al prudutōr Roger Glover (famóś p'r i sò lavōr cun i Deep Purple, cuma a s pōl sintìr scultànd al braṅ ch'al vèra al disc, Sinner). La cansòṅ la gh'à un sèrt sucès in dal Régn Unî. Al gh fà pòst al braṅ Race With The Devil, cover di The Gun, ch'al n figùra briśa in dla versiòṅ uriginària dal disc ma sōl in quéla rimasteriśàda dal 2001 cun dèntar anc la canta sunàda dal viṿ Jawbraker.
In dal disc i gh'èṅ di pès sunâ a sò vòlta da di àtar grup in sèguit, cuma Dissident Aggressor cantàda p'r i Slayer o Starbreaker registràda p'r i Arch Enemy.
Cal disc chè, cun un tìtul tirâ fóra diretamènt da na canta dal disc precedènt, Genocide, al dróa par l'ultma vòlta al lógo di Judas Priest scrit cun di caràtar gòtic.
Subìt dòp la surtìda dal disc, al grup al partìs p'r un tour péś ch'al fà tapa anc in di Stat Unî par la prima vòlta par na vintìna ad cuncèrt.
Stained Class
Cun al nóṿ baterìsta Les Binks in di rang (ma 'l iva bèla sunâ sèg durànt al tour ad Sin After Sin) i Judas Priest i pùblican in dal Favràr dal 1978 al lōr quàrt disc in studi, prudót insém a James Guthrie, Stained Class (Clas Śvargugnàda, registrâ in d'l Aṿtòṅ d'l an prima), un lavōr gnû sù cun al cuntribùt ad tut i mémbar a livèl ad scritùra di pès. In dla cupertìna ad Roslav Szaybo (na fàcia ad metàl insfilsàda p'r un quèl da 'l òć sinìstar a 'l póls dla tèsta da in du al vèṅ fóra, a pâr na sćiuptàda [1]) a s véd par la prima vòlta al lógo nóṿ dal grup.
Stained Class al mùcia sù dimóndi sucès fiṅ da subìt, purtànd in élt al grup in dal panuràma d'l heavy metal mundiàl (in dal 2004 la rivìsta ingléśa Metal Hammer al al badśrà cuma 'l disc metal più péś ad tut i tèmp). In dal gir ad pôc méś al vénd duśèntsinquantamìla còpi in dl'Amerìca dal Nord. Al disc al gh'à na màrcia in piò in fat ad puténsa, cun al sò druàr da spés la casa dópia cuma in dal pès Exciter, òṅ di prim braṅ in stîl speed metal.
I sìngui i èṅ dū: Better by You, Better Than Me (cover di Spooky Tooth) e Evening Star. Àtar braṅ clàsic dal grup ch'i s càtan chè i èṅ Beyond the Realms of Death (un lènt cun dal śgranfgnàdi metal, sunâ da spés dal viṿ), Saints in Hell (dimóndi dura) e Heroes End (pîna ad riff dal duo Tipton/Downing).
La tournée di Judas Priest cla vòlta chè la riva in Agóst infìṅ in Giapòṅ ma 'l è in dal tour americàṅ che Rob Halford e K. K. Downing i tàcan a cumparìr in sal palc in na manéra più uriginàla, miténd-as adòs di giachét ad pèla négra e dal bòrchi, dand inìsi a na mòda ad vistìr-'s acsè, ch'la sarà pò druàda in di an Utànta da dimóndi muśicìsta heavy metal sò para.
Killing Machine
In dal Nuvémbar dal 1978 a véd la luś Killing Machine, ch'a vōl dir Màchina dla mòrt (ma in di Stat Unî i al cgnósan cuma Hell Bent For Leather parchè a la Columbia la n gh piaśìva briśa al tìtul uriginàri), un disc ch'al gh'à dèntar dimóndi di pès più bèi di Judas Priest cuma Delivering The Goods (cantàda da Halford anc insém a Sebastian Bach soquànt an dòp in d'l EP B-Side Ourselves di Skid Row dal 1992, e l'è na gara a chi siga da piò), Hell Bent For Leather, Running Wild e la ballad Before The Dawn. Da arcurdàr anc la cover di Fleetwood Mac The Green Manalishi (With the Two-Pronged Crown) sunàda da spés dal viṿ, a 'l inìsi misa dèntar sōl p'r al marcâ americàṅ. Al disc 'l è un cicinèṅ più cumerciàl di precedènt ma al gh'à anc di tèst più scûr e sintî. La cupertìna l'è sèmpar ad Rozslav Szyabo.
Glenn Tipton al taca chè a druàr un stîl ad sunàr la chitàra un tuchèṅ difarènt, quél ad tgnir strichi al còrdi cun òt dida durànt i sò asōi (al tapping). Par Binks invéci a s trata ad 'l ùltim lavōr cun i Judas Priest.
I Judas i ìvan bèla tacâ a druàr na manéra ad pōr-as tuta par cònt suo: un muć ad curàṁ, bòrchi, scarpòṅ militàr e mòti. I tèst i éran impinî ad riferimènt lugâ e minga ciàr a la religiòṅ o al sès, dal vòlti spurcaciòṅ e sénsa ritégn, specialmènt p'r i bigòt ch'i tacaràṅ a dar-ag còntra a partìr da i an Utànta, cuma la Parents Music Resource Center americàna (Sèntar 'd infurmasiòṅ muśicàla p'r i genitōr), n'asuciasiòṅ ad censùra dimóndi cgnusùda in d'l àmbit d'l Heavy metal, purtàda avànti par la mujér 'd Al Gore (vèć vicepresidènt americàṅ a i tèmp ad Bill Clinton), Tipper.
Bristish Steel
In d'l Utóbar dal 1979 a vèṅ fóra al prim disc dal viṿ dal grup, registrâ in Giapòṅ, Unleashed in the East (In d'l Est cun al diav'l adòs), e al dvénta al lavōr dal grup più vindû ad tut fiṅ a cal mumènt lè e anc al prim live heavy metal ad sèmpar. In séguit Halford al dirà pò che la sò vóś in dal disc l'è stada registràda ad nóṿ (a ś diś ch'al gh'is al fardōr).
Subìt dòp la fiṅ dal tour mundiàl, i Judas Priest i tōśan 'n àtar baterìsta, al Dave Holland di Trapeze. Cun chi lò in di rang, al grup al pùblica al 14 'd Avrìl dal 1980 òṅ di sò disc più famóś, British Steel (Aśàr britànic), un lavōr impinî ad braṅ sìmbul cuma Breaking the Law, United, Living After Midnight (tri sìngui), Rapid Fire e Metal Gods. Quést chè al sarà anc 'l ùltim di sò lavōr prudót par Tom Allom.
'L àlbum 'l è stâ incìś a 'l Tittenhurst Park, al pòst in du al stava Ringo Starr di Beatles.
P'r al fat ch'al n eśistìs briśa al campinamènt in alóra, al grup al regitrò al sòṅ fat śbragànd dal butìgli ad lat par pò mét'r-al dèntar a la canta Breaking the Law. Stésa ròba anc par Metal Gods ma, in cal caś chè, i ìvan druâ dal stéchi ad bijàrd e un cabarè ad furchéti e cuciàr.
Par la prumusiòṅ dal disc (che in cupertìna al gh'à na maṅ ch'la ślunga na laméta par far-as la barba, o àtar?, cun scrit in sima al lògo dal grup), i Judas Priest i partìsan p'r un tour purtànd-as sèg gl'Iron Maiden, un grup ch'l éra drē a far-as i òs ma ch'al s farà cgnósar dabòṅ fiṅ da subìt dal pòpul metal.
Point Of Entry
Al sètim lavōr in studi dal grup 'l è Point of Entry (Punt 'd ingrès), vindû in di negòsi a partìr dal 26 ad Favràr dal 1981 cun dū cupertìni difarènti, una p'r al marcâ americàṅ e giapunéś e una p'r al rèst dal mónd. A s trata 'd un prudót piutòst cumerciàl, cun tri sìngui adàt p'r èsar traśmìs a la ràddio: Heading Out to the Highway, Don't Go e Hot Rockin’. Al braṅ più heavy ad tut 'l è Solar Angels méntar Desert Plains l'è sunàda da spés dal viṿ e la véd na bòna próva 'd Holland da drē da la baterìa.
Anc s'al disc al n riva minga a i livèi dal precedènt, al vénd bèṅ listés.
I Judas Priest i èṅ prònt par tacàr un tour lung ciamâ World Wide Blitz Tourin: in di Stat Unî i faṅ trénta-sinc cuncèrt in sōi dū méś, Śugn e Luj, purtànd-as sèg gl'Iron Maiden. In di cuncèrt in dal nòstar cuntinènt invéci i sònan sèg prima i Saxon e pò gl'Accept.
Screaming for Vengeance
'L an dòp, al 17 ad Luj dal 1982, i Judas Priest i daṅ vita a 'n disc dimóndi più rabî dal precedènt, Screaming for Vengeance (Sigànd par vendéta), sèmpar registrâ in Spaggna a Ibìśa e mixâ a i Beejay Recording Studios e a i Bayshore Recording Studios in Flòrida.
In dla cupertìna dal disc a s véd n'àquila ad metàl ch'la vèṅ śò a tut andàr cun da drē un sōl rós su sfónd śal. Invéci da cl'atra banda a s pōl lèśar ad sóta a i tìtui dal canti: «From an unknown land and through distant skies came a winged warrior. Nothing remained sacred, no one was safe from the Hellion as it uttered its battle cry... Screaming for Vengeance» (Da na tèra ch'a n s cgnós briśa e pasànd par di ciēi luntàṅ 'l è rivâ un cumbatènt alâ. Gnint 'l è armàst sàcar, ninsòṅ 'l éra al sicùr dal Leòṅ Infernàŀ mèntar 'l éra drē a dir al sò śbraj ad batàja... Sigànd par Vendéta).
Al disc (al più vindû dal grup avénd ciapâ un dòpi disc ad plàtin in dal 2001) al gh'à dèntar soquànt di braṅ stòric dal grup: i sìngui You've Got Another Thing Comin’ e Electric Eye (sunàda da spés dal viṿ), la rabìda title track (druàda anc in dal śóg vìddeo Brütal Legend in dua Rob al fà dū part, quéla dal catìṿ ma anc quéla dal bòṅ), Bloodstone e Riding On The Wind. Anc p'r al pòpul metal quést chè 'l è un lavōr sìmbul dal gènar: la IGN (Imagine Games Network) la 'l à mis a 'l 15śum pòst di disc più influént (su vint-sinc), Metal-Rules.com a 'l dècim pòst di disc metal più bèi ad sèmpar mèntar par la rivìsta Kerrang! al s mèrita al 46śum pòst.
Defenders of the Faith
In dal Setémbar dal 1983 i Judas Priest i tórnan a Ibìśa par registràr quél ch'al dvintarà al lōr nòn disc da studi, Defenders of the Faith (Difensōr dla fēd), dispunìbil in di scafài dal 4 ad Śnar dal 1984. In cupertìna (pinsàda par Doug Johnson ch'l iva anc fat al diśégn d'l Hellion ad Screaming for Vengeance) la figùra na tigra ad metàl cun i còran ciamàda Metallian, pina 'd arlìa e prònta a śgranfgnàr, insfilsàda dèntar a 'n car armâ. Da drē dal disc a gh'è un mesàǵ: «Rising from darkness where Hell hath no mercy and the screams for vengeance echo on forever. Only those who keep the faith shall escape the wrath of the Metallian... Master of all metal» (A végn sù dal scur in dua 'l Infèran al n gh'à cumpasiòṅ par gnint e i sig ad vendéta i gh rèstan par sèmpar. Sōl quéi ch'i tînan dacàt la fêd i pōlan paràr via l'arlìa dal Metallian... Al Sgnór ad tut i metài).
Tri i èṅ i sìngui tirâ fóra da cal lavōr chè: la rabìda Freewheel Burning, Some Heads Are Gonna Roll e Love Bites. Àtar clàsic dal grup 'l è anc The Sentinel (i Machine Head i l'aṅ sunàda in dl'edisiòṅ speciàla dal disc Unto the Locust dal 2011) ma 'l è 'n àtar al braṅ ch'al fà al stus: Eat Me Alive. Difàti l'urganiśasiòṅ PMRC, ch'la gh'iva butâ i òć adòs da 'n pès, la gh dà còntra insfilsànd cla canta lè a 'l tèrs pòst in dla lista di braṅ da mét'r al band dit „Filthy Fifteen“ (I Quìndas Spurcaciòṅ) parchè i dgìvan ch'la dascurìs ad sès fat cun la bóca.
Turbo
In dal mèś di an Utànta 'l éra drē a far-as strada al pop metal un gènar 'd hard rock bòṅ p'r èsar traśmìs a la ràddio e par sfundàr in dal marcâ americàṅ. 'L è acsè ch'al nóṿ disc dal grup, Turbo, dal 31 ad Mars dal 1986, al vèṅ registrâ in cla manéra lè, cuma 'l braṅ Wild Nights, Hot & Crazy Days o Parental Guidance, cantàda in unōr dla PMRC e tèrs sìngul sarnî par gnir fóra da par lò dòp Turbo Lover e Locked In, dū di pès fat méj insém a Out In The Cold. Par la prima vòlta i Judas Priest i dróan chè di sintetiśadōr.
La canta Reckless ch'la sèra 'l disc la gh'iva da finìr dèntar a la culòna sunóra dal film Top Gun ma i Judas Priest i n aṅ minga vlû parchè i pinsàvan ch'al sarés stâ un flop. Incóra na vòlta la cupertìna l'è stada fata par Doug Johnson e la véd na maṅ dna dóna cun gl'ungi lunghi cun al śmalt róś ch'la tîṅ sòdi un joystick.
Al disc al vénd bèṅ dvintànd 'd òr in dal Śugn dal 1986 e pò ad plàtin 'l an dòp, tucànd al 33śum pòst in dal Régn Unî e al 17śum in di Stat Unî ma dimóndi sutenidōr i èṅ dascuntènt. In n'intervìsta a Kerrang! dal 2008, dascurénd ad Turbo, Halford al diś che cal disc chè 'l è stâ fat tgnénd a drē a quél ch'a s respiràva in alóra e ch'l al sà ch'l è un lavōr ch'l à divìś dimóndi ma però par lò al gh'iva dèntar listés di pès bòṅ.
Prudót par Tom Allom, in dal 1987 a vèṅ fóra al secónd disc dal viṿ dal grup, Priest...live!, cun dèntar al canti sunàdi in dal tour dal 1986 ciamâ Fuel For Life Tour.
Ram It Down
Turnâ in stùddio, i Judas Priest i daṅ vita a Ram It Down (Spapèla’l), al lōr undicéśum lavōr publicâ al 17 ad Maǵ dal 1988. In di cunfrònt dal disc precedènt, in quést chè al sòṅ al tórna a èsar più dûr, turnànd dal bandi d'l heavy metal clàsic (dèntar a gh'è anc un braṅ ch'al s ciama acsè). Anc se soquànt pès i èṅ gnû fóra bèṅ (òṅ par tut, la Blood Red Skies ch'l'arciàma la vècia Victim of Changes), dal punt ad vista cumerciàl al disc 'l è na mèśa deluśiòṅ (anc s'al ciàpa al disc 'd òr dū méś dòp, vindénd sincsèntmìla còpi). Sōl un sìngul al gh la cava a gnir fóra da par lò, la cover ad Chuck Berry Johnny B. Goode, pinsàda par finìr dèntar a 'l film umònim.
La cupertìna (un diśégn 'd un bras celèst ch'al tira un marùc par spaplàr al mónd) l'è un lavōr ad Mark Wilkinson.
Dòp dimóndi tèmp, al baterìsta Dave Holland al lasa al grup (al finirà pò in parśòṅ in dal 2004 p'r avér butâ i òć adòs e avér mulestâ sesualmènt un ragasōl ad darsèt an ch'al tulìva dal lesiòṅ da lò). Al sò pòst al vèṅ tòlt par Scott Travis ch'l iva laurâ cun i Racer X e i The Scream. Al s in và anc al prudutōr Tom Allom ch'al lasa al pòst a Chris Tsangarides.
A śuntàr-as a i prubléma dal grup p'r al mèś falimènt ad Ram It Down a sucéd un fat ch'al i mét in cundisiòṅ 'd èsar custrét a diféndar-'s in frònt a la lég quand i sinc i gh'aṅ 'd andàr in tribunàl par na càuśa còntra 'd lōr misa in pē da i genitōr ad dū baghét ch'i s éran tòlt la vita al 23 ad Dicémbar dal 1985. Quist chè, i śóvan Raymond Belknap e James Vance ad daśdòt e vint an, i s éran tirâ na sćiuptàda davśèṅ a na cēśa dòp avér bvû dimóndi bira, fumâ dla marijuana e scultâ 'l disc Stained Class dal 1978. Belknap 'l éra mòrt subìt, invéci Vance 'l éra scampâ a fadìga ma al gh'iva al grugn spaplâ dal tut e 'l éra stâ custrét a patìr na lunga uperasiòṅ par pò murìr listés tri an dòp p'r i dan a 'l sarvèl. P'r i genitōr la cólpa l'éra dal grup ad Birmingham parchè i dgìvan che la canta Better By You, Better Than Me sunàda al cuntràri la gh'is un mesàǵ lugâ („Do It!, Do It!“ ch'a vōl dir „Fà'l! Fà'l!“ in miranduléś) ch'l arév cuciâ i dū a masàr-as. P'r i giùdas gl'acùśi i éran sénsa fundamènt ma 'l epiśòdi al i à sgnâ listés e 'l à fat in manéra ch'al nóṿ disc, Painkiller, al n gnis minga fóra secónd i sò tèmp.
Painkiller
Lasâ a 'l sò spali tut i prubléma, al grup al taca a lauràr a 'l nóṿ disc Painkiller a 'l inìsi dal 1990 in Frància a Brignoles. Dòp ch'l è stâ rimixâ in Ulànda, al 3 ad Setémbar dal 1990 'l àlbum (al prim cun Scott Travis di Racer X da drē da la baterìa) al pōl gnir fóra finalmènt in tut i negòsi. Al disc, cunsiderâ òṅ di più impurtànt dal gènar heavy metal ad sèmpar, al vèṅ numinâ a i Grammy Awards dal Favràr dal 1991 cuma Best Metal Performance.
Al sòṅ ad cal 12śum disc chè, prudót par Chris Tsangarides, 'l è òṅ di più catìṿ ad sèmpar dal grup, i riff ad chitàra i èṅ dimóndi crûd, dirèt e putènt e Travis al pìcia cum un mat. I sìngui tirâ fóra i èṅ tri: Painkiller (al braṅ più rabî ad tut, insém a All Guns Blazing, vèrt p'r un asōl ad baterìa dvintâ stòric e sunàda in séguit anc dal grup di Death), al lènt dimóndi sintî A Touch of Evil e Night Crawler.
In dal 2001 l'è gnùda fóra na versiòṅ arfàta e masteriśàda ad nóṿ cun dū pès da piò: 'l inèdit lènt Living Bad Dreams e na cantàda dal viṿ dal braṅ Leather Rebel.
Al tìtul dal disc Painkiller (ch'a vōl dir Madśìna p'r al dulōr) al s riferìs a 'n àngil ad metàl cascâ śò (cuma al figuràva in dal vèć disc Sad Wings of Destiny) che chè al gira in dal cēl a cavàl 'd un dragòṅ fat a mòta cun dū séghi a sérć a 'l pòst dal rōdi e al tōś ispirasiòṅ dal madśini ch'l iva tòlt Halford a i tèmp ad Turbo in dal tentatìṿ ad masàr-as p'r al fat 'd èsar un fnòć.
La tournée in apòǵ a 'l àlbum ch'la vèṅ dòp la vèṅ fata insém a i Megadeth, a i Sepultura e a i Pantera. Durànt la data ad Turònt, Rob Halford al s fà mâŀ mèntar 'l éra drē a salìr in sal palc cun la sò mòta stablénd-as atàc a 'n spìgul dla strutùra cun in sima la baterìa, facilmènt p'r al fat che, in cal mumènt lè, a gh fus dimóndi fum in gir fat par spetàcul cun dal giàs séc. Al cantànt al finìs listés al cuncèrt e pò al và a 'l uśdàr par far-as curàr.
Finî al tour, Halford al s quistiòna cun al rèst dal grup e al i mòla par fundàr un sò grup da par lò, i Fight, insém a Scott Travis (al prim disc 'l è dal 1993 e al s ciàma War Of Words e al sòna a la manéra di Pantera), pròpria mènt'r i tacàvan a giràr dal vóś sul fat ch'a gh piaśìs i óm (al sarà pò lò in dal 1998 a cunfirmàr al quèl).
Dal cant lōr i Judas Priest i rèst'n al pâl par sinc an a 'l incìrca, faghénd gnir fóra sōl la racòlta Metal Works: '73-'93.
'L éra ad Tim Owens
Dòp soquànt tèmp in dua i Judas Priest i gh'ér'n armàś, i quàtar i decìdan pò ad tōr 'n àtar al sò pòst, e quàl lè 'l è Tim Owens, 'n americàṅ d'l Ohio dit Ripper, un fan dal grup ch'al sunàva in na cover band cantànd di braṅ dal grup ad Birmingham. 'L è stâ Travis a catàr-al mèntar 'l éra impgnâ dal viṿ. Al baterìsta al s è pò fat dar òṅ di sò demo da purtàr-as sèg par far-al sintìr a chi àtar dal grup. Dòp un pruèṅ fat bèṅ, invidâ apòsta in dal Régn Unî par cantàr in studi i braṅ Victim of Changes e The Ripper, Owens al vèṅ tòlt subìt. 'L è al 1996 e sōl 'l an prima Halford 'l iva lasâ lè al prugèt di Fight.
Al destìṅ particulàr 'd Owens, al sò pasàǵ a la śvélta da fan sfegatâ dal grup a frontman in un cólp sōl, 'l à pò dâ ispirasiòṅ p'r al sugèt dal film Rock star dal 2001, cun la sò part dada a Mark Wahlberg mènt'r al grup lè al s ciamàva Steel Dragon (Dragòṅ 'd asàl). La prudusiòṅ la s éra misa in cuntàt anc cun i Judas Priest stés par far-ag far quèl in dla culòna sunóra ma pò a n s è fat gnint.
Se par lò far part dal grup 'l éra al sógn dal sò vita, par soquànt di fan al fat ch'l is tòlt al pòst 'd Halford al n gh'éra mia tant andâ śò. In dal 1997 a vèṅ fóra al prim disc cun lò a la vóś, Jugulator, un lavōr dimóndi péś (basta scultàr la canta Blood Stained ch'la fà anc part dla culóna sunòra dal film ad scarésa La bambola assassina 4: La sposa di Chucky, quàrt capìtul dla saga dla Bàmbula ch'la cópa) ch'al s śluntanàva dimóndi dal stîl clàsic dal grup, stricànd i òć invéci a 'l metal mudéran cuma al speed metal, al thrash metal o al groove metal, cun di pès dimóndi lung ad sinc o siē minùt 'l òṅ e cun sōl un sìngul gnû fóra: Bullet Train. I tèst i èṅ crûd, Death Row, tant par dir-'n una, la dascór 'd un śuvnòt cundanâ a mòrt.
Jugulator al mùcia sù un sért sucès e al grup al decìd in dal Setémbar dal 1998 ad far gnir fóra un disc dal viṿ dópi, '98 Live Meltdown cun Owens ch'al fà la sò figùra.
In dal Luj dal 2001 l'è la vòlta ad Demolition (Demulisiòṅ) un disc pîṅ ad braṅ ma ch'al n cata briśa quél giùst (i sìngui Machine Man e Lost and Found i n faṅ minga sèntar). Glenn Tipton chè al scriv tut al canti (soquànti insém a K.K. Downing e una cun Scott Travis, Cyberface) e al tîṅ a drē anc a la prudusiòṅ, faghénd in manéra ad catàr un sòṅ nóṿ p'r al grup (dal vòlti a par 'd ascultàr al nu-metal di Fear Factory). Al disc però al dvintarà quél vindû ad méno ad sèmpar, a part Rocka Rolla ad 27 an prima. Dòp la publicasiòṅ 'd 'n àtar live (Live in London dal 2002), Owens al fà al valìś e al mòla al grup p'r andàr a sunàr insém a gl’Iced Earth e a Yngwie Malmsteen.
Al ritóran 'd Halford
A cal punt lè dimóndi di sustenidōr dal grup i dmandàvan a vóś élta al ritóran ad Rob Halford a 'l sò pòst. I sò sógn i càtan rispòsta finalmènt in dal 2003 quànd al cantànt ad Birmingham al tórna in dal grup. Far festegiàr al fat, la cà discugràfica Columbia la fà catàr in di negòsi na racòlta ad piò ad ssanta canti in quàtar CD cun anc al DVD Live Vengeance '82 dèntar.
In dal 2004 i Judas Priest i partìsan p'r un tour europeo insém a i tedésc Scorpions. Al grup al sòna anc da headliner a 'l Ozzfest, un fèstival mis in pē da Ozzy Osbourne e Halford al gh'à anc la manéra ad tōr al sò pòst in di Black Sabbath perchè lò al gh'iva la brunchìte.
Al 1 ad Mars dal 2005 al grup al fà gnir fóra par la Sony, dòp dód'ś an, 'n àt'r àlbum cun Halford a la vóś, Angel of Retribution (Àngil dal castìg), cun un ritóran a 'l stîl clàsic di an Utànta. Al disc, prudót par Roy Z ch'al scriv insém a 'l grup anc la canta Deal with the Devil, al gh la cava a rivàr a 'l 13śum pòst dla Billboard e al prim pòst in Grécia.
Al sìngul sarnî par gnir fóra da par lò 'l è Revolution. Al finirà a 'l 23śum pòst in di Stat Unî (in dla Mainstream Rock Tracks chart), un quèl ch'al n sucidìva minga da i tèmp ad Night Crawler (1992).
In dal disc i s càtan anc i braṅ Judas Rising, dimóndi rabî, l'arliàda Hellrider e al lènt Angel. In soquànti canti a gh'è anc di riferimènt a di tìtui vèć, cuma in Demonizer in dua a s dascór d'l Hellion o cuma in Deal with the Devil (na sòrta ad biugrafìa di tèmp antìg) ch'al gh'à in dal tèst al pès Under blood red skies.
Al grup al partìs pò p'r un tour in gir p'r al mónd, ciamà Retribution World Tour, e al tōś anc l'ucaśiòṅ par far gnir fóra un DVD dal viṿ, Rising in the East, rigistrâ a Tokyo in dal Maǵ dal 2005.
La sperimentasiòṅ ad Nostradamus
Al 16 ad Śugn dal 2008 la banda la dà vita a 'n concept album dópi ad vint-a-tri braṅ, Nostradamus, ch'al dascór interamènt dal pruféta, astròlug e farmacìsta francéś. A s trata 'd un lavōr dal tut difarènt da chi àtar fat prima e par cal mutìṿ lè 'l à divìś la critìca e i fan. Par l'ucaśiòṅ i tōśan sèg al tasterìsta Don Airey par sunàr al parti urchestràli ch'i 'mpinìsan dal tut 'l àlbum. I n màncan minga i pès rabî cuma la title-track Nostradamus (in dua Halford al fà òṅ di sîg a la sò manéra) e Persecution. In dla canta Pestilence and Plague pò Rob al canta al riturnèl in itagliàṅ, ma cun 'n asènt ingléś dimóndi pēś.
In dal prima stmana Nostradamus 'l à vindû 42.000 còpi in di Stat Unî, cavànd-gh-la a rivàr a 'l 11śum pòst dla Billboard 200, un rècurd par lōr.
Al 12 'd Avrìl dal 2008 la title track (numinàda cuma "Best Metal Performance" a i 51śum Grammy Awards) l'è stada misa in sal sò sit p'r èsar dascargàda a gràtis. La canta Visions invéci l'è stada sarnìda cuma sìngul, gnénd fóra al 4 ad Maǵ. Al grup al fà savér ch'a gh piaśrév purtàr al disc a teàtar ma al prugèt al finìs in gnint.
Sèmpar in dal 2008 i tōśan part a 'l Metal Masters Tour insém a Heaven & Hell, Motörhead e Testament. 'L an dòp invéci i sònan in gir p'r al mónd p'r intēr al disc British Steel a trint an da la sò surtìda. I vànan sèg i Whitesnake ma chi lōr i èṅ pò custrét a dar-gh a muć par n'infesiòṅ a 'l còrdi vucàli dal cantànt David Coverdale.
'L Arvédras ad K.K. Downing
Al 14 ad Luj dal 2009 i faṅ vgnir fóra al disc da 'l viṿ A Touch of Evil: Live na racòlta ad braṅ sunâ live da 'l 2005 a 'l 2009, cun la dèntar na Eat Me Alive tiràda fóra da di scafài pîṅ ad pólvra. L'eśibisiòṅ ad Dissident Aggressor la vins al Grammy Award dal 2010 cuma Best Metal Performance.
Al 20 'd Avrìl dal 2011 K.K. Downing, ch'al n andàva piò 'd acòrd cun chi àtar e gnanc c'n al manager, al fà fagòt dòp na vita pasàda c'n i Judas Priest: 'l ingléś Richie Faulkner al tōś al sò pòst anc in ucaśiòṅ dal cuncèrt ad Mantṿa d'l 11 ad Maǵ dal 2012, 'l Epitaph tour d'l arvédras finàl. Al 25 ad Maǵ al grup al sòna par la prima vòlta sénsa al sò chitarìsta stòric durànt la puntàda finàla dal prugràma American Idol (stagiòṅ 10), faghénd Living After Midnight e Breaking the Law.
'L 11 'd Utóbar a véd la luś na racòlta ad 17 pès dal grup (The Chosen Few) sarnî diretamènt da di àtar mòstar dl'heavy metal mundiàla cuma Lars Ulrich e James Hetfield di Metallica, Ozzy Osbourne, Zakk Wylde, Alice Cooper, Vinnie Paul di Pantera, Slash di Guns N' Roses, Jonathan Davis di Korn e Lemmy di Motörhead ma 'l è un fiàsc clamuróś: sóli 1.300 còpi vindùdi in dla prima stmana in di Stat Unî. Sèmpar in dal méś Utóbar pò al grup al fà catàr in di negòsi un cufanét cun dèntar tut i vint sìngui publicâ da 'l Avrìl dal 1977 (Diamonds & Rust) a 'l Avrìl dal 1992 (Night Crawler), p'r un tutàl ad 52 braṅ, cuntànd anc al b-side.
A siē an da 'l ùltim disc in studi, in dal Luj dal 2014 al grup al fà catàr in di negòsi Redeemer of Souls, al darsetéśum lavōr di Judas Priest. A gh'l à cavàda a rivàr a 'l sèst pòst dla clasìifica americàna vindénd trénda-dū mila còpi in dla prima stmana.
Mémbar
Quéi 'd adès
- Rob Halford vóś (1973 - 1992, 2003 - incō)
- Richie Faulkner chitàra (2011 - incō)
- Glenn Tipton chitàra (1974 - incō)
- Ian Hill bas (1969 - incō)
- Scott Travis baterìa (1989 - incō)
Ex cumpunènt
- Al Atkins vóś (1969 - 1973)
- Tim "Ripper" Owens vóś (1996 - 2003)
- K.K. Downing chitàra (1969 - 2011)
- John Partridge baterìa (1969)
- John Ellis baterìa (1969 - 1971)
- Alan Moore baterìa (1971 - 1972, 1975 - 1977)
- Chris Campbell baterìa (1972 - 1973)
- John Hinch baterìa (1973 - 1975)
- Simon Phillips baterìa (1977)
- Les Binks baterìa (1977 - 1979)
- Dave Holland baterìa (1979 - 1989)
Discugrafìa
Àlbum
- 1974 - Rocka Rolla
- 1976 - Sad Wings of Destiny
- 1977 - Sin After Sin
- 1978 - Stained Class
- 1979 - Killing Machine (Hell Bent for Leather p'r al marcâ americàṅ)
- 1980 - British Steel
- 1981 - Point of Entry
- 1982 - Screaming for Vengeance
- 1984 - Defenders of the Faith
- 1986 - Turbo
- 1988 - Ram It Down
- 1990 - Painkiller
- 1997 - Jugulator
- 2001 - Demolition
- 2005 - Angel of Retribution
- 2008 - Nostradamus
- 2014 - Redeemer of Souls
- 2018 - Firepower
Racòlti
- 1993 - Metal Works: '73-'93
- 1997 - The Best of Judas Priest: Living After Midnight
- 2004 - Metalogy
- 2006 - The Essential Judas Priest
- 2011 - Single Cuts
- 2011 - The Chosen Few
Da 'l Viṿ
- 1979 - Unleashed in the East
- 1987 - Priest...Live!
- 1998 - '98 Live Meltdown
- 2003 - Live in London
- 2009 - A Touch of Evil: Live
- 2010 - British Steel - 30th Anniversary - Live
Sìngui
- 1974 - Rocka Rolla
- 1976 - The Ripper
- 1977 - Diamonds & Rust
- 1978 - Better by You, Better Than Me
- 1978 - Evening Star
- 1979 - Take on the World
- 1979 - Rock Forever
- 1980 - Living After Midnight
- 1980 - Breaking the Law
- 1980 - United
- 1981 - Don't Go
- 1981 - Heading Out to the Highway
- 1981 - Hot Rockin'
- 1982 - You've Got Another Thing Comin'
- 1982 - (Take These) Chains
- 1983 - Electric Eye
- 1983 - Freewheel Burning
- 1984 - Love Bites
- 1984 - Some Heads Are Gonna Roll
- 1986 - Turbo Lover
- 1986 - Locked In
- 1986 - Parental Guidance
- 1988 - Johnny B. Goode
- 1988 - Ram It Down
- 1990 - Painkiller
- 1991 - A Touch of Evil
- 1992 - Night Crawler
- 1997 - Burn in Hell
- 2001 - Machine Man
- 2005 - Revolution
- 2008 - War
Videugrafìa
- 1983 - Judas Priest Live Vhs
- 1986 - Fuel for Life Vhs
- 1987 - Priest...Live! Vhs
- 1993 - Metal Works '73–'93 Vhs
- 2001 - British Steel Vhs e Dvd
- 2002 - Live in London Vhs e Dvd
- 2003 - Electric Eye Dvd
- 2005 - Rising in the East Vhs e Dvd
- 2006 - Live Vengeance '82 Dvd
- 2010 - British Steel - 30th Anniversary DVD Dvd
Culegamènt estéran
- (EN) Al sit uficiàl
- (EN) La paǵna ad Myspace
- (EN) Al vìddeo ad Breaking The Law in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Painkiller in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Turbo Lover in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd Another Thing Comin' in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Rocka Rolla in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo minga uficiàl ad The Ripper in sal Youtube
- (EN) Al próvi ad Machine Man in sal Youtube
- (EN) Al braṅ sunâ da 'l viṿ Blood Stained in sal Youtube
- (EN) Al braṅ sunâ da 'l viṿ All Guns Blazing in sal Youtube
- (EN) Al braṅ sunâ da 'l viṿ Eat Me Alive in sal Youtube
- (EN) Al braṅ sunâ a la BBC United in sal Youtube
- (EN) Rob Halford & Sebastian Bach i càntan Delivering the goods p'r MTV in sal Youtube
Nòti
- ↑ Cuma spìnśar a 'l suicìdi centrosangiorgio.com


text:
Lepus europaeus
La legora, ciamada anca levora o legor (nomm scientifegh: Lepus europaeus, Pallas, 1778) l'è on animal, on mamifer lagomorf de la fameja di Leporidae.
L'è ona bestia de la forma putost slanzada (el riva a 70 cm de longhezza, senza cuntà la cova), cont i scianf denanz pussee curt de quei dedree: quell lavorà chì le fa vegnì on animal bell svelt e viscor. La legora la gh'ha anca dò oregg bei longh. El pò rivà a pesà sett chili. I sò dimension le fann vegnì el Leporida pussee grand che gh'è al dì d'incoeu.
La legora la viv soratutt in Europa e in Asia, e la preferiss i praa e i zonn che gh'hann arent di cespuli indove podè scondes. La va in gir soratutt de nott e la viv in di bus del terren, profond circa 20 cm. Grazzia al sò pel, l'è bona de mimetizzàss. Quand la corr per scappà, la pò rivà a 60 km/h.
La maja domà vegetai: erba, piantinn, frutt e fonsg.


text:
Discussion:Lenga piemontèisa
Contnù
Wikiquote[modifiché la sorgiss]
Spettabili responsabili,
parlo il piemonteis ma non lo so scrivere cosi scrivo in italiano;
vorrei sapere se intendete aprire la sezione piemontese a wikiquote, perche' ho notato che la' esiste la possibilita' di inserire i proverbi piemontesi.
tanti saluti, adrian
- Për adess i l'avrìo idèja dë rivé ad avej basta 'd gent ch'a l'é bon-a a lese e a scrive për fé andé anans l'ambaradan ambelessì. I soma bastansa bin butà, se tut a tira anans parej a truch e branca antra n'anet i dovrìo avej cole 20-30 person-e an aministrassion ch'an dan la fòrsa për deurbe 'cò n'àutr proget. La question a l'é 'd manutension, pì che d'àutr. A ten-e duvèrt un proget a-i va na barca 'd travaj, e s'a-i é nen la gent ch'a lo fa... it ses bele panà :) Lòn ch'as peul fesse bele sùbit a l'é deurbe na session Proverbi ambelessì. Quand a-i sia basta 'd material për deurbe na wikiquote peui i lo tramudoma a fé proget daspërchiel. Donca ch'a scriva pura tanme ch'a l'é bon, che peui tant i coregioma. Për deurbe na pàgina neuva con un proverbi ansima ch'a varda ambelessì. Bon travaj e motobin mersì ch'a l'é passà a trovene!! --Bèrto 'd Sèra 12:11, 2 Dze 2007 (UTC)
Protesta SOPA/PIPA[modifiché la sorgiss]
Ciao a tutti i responsabili,
scrivo in italiano poiché capisco il piemontese ma non lo so scrivere.
Vorrei sapere se la pagina piemontese di wikipedia pensa di prendere parte alla protesta contro la legge discussa nel parlamento americano che potrebbe portare alla chiusura di wikipedia stessa, (maggiori informazioni son disponibili sulle pagine inglesi e italiane di wikipedia)e in che modo intende agire.
Grazie
Marcello
- I l'hai duvertà na discussion an Piòla. Adess a venta vëdde si cheidun a partìssipa, përchè an cost perìod-sì ij contibutor ativ a son nen tanti. --Borichèt 08:16, 18 Gen 2012 (UTC)
massimo[modifiché la sorgiss]
Buonasera o se preferite Cereja vi scrivo in Italiano in quanto non so scrivere in Torinese e faccio fatica a leggerlo. Sono di Casale Monferrato e vorrei farvi notare una inesattezza: il dialetto che parliamo qui è diverso da quello sia dal vostro che da quello alessandrino ed è quello che qui chiamiamo ( non so se lo scrivo esattamente ) "munfrin" quindi prendete nota che nella provincia di alessandria esistono più dialetti e non solo l'alessandrino. Distinti saluti Massimo
- Cerea e bin-ëvnù.
- A më smija ch'a-i fussa gnun-a imprecision, as parlava an general ëd Piemontèis oriental, e ant la vos corëspondenta a l'era massionà ël monfrin. Comsëssìa, i l'hai sërcà ëd precisé mej, ch'a daga n'ociada s'a peul andé bin.
- E ch'as sagrin-a nen s'a l'ha tëmma ëd nen ëscrive për da bin, i soma tuti sì për amprende e is giutoma l'un l'àutr. -- Borichèt
Chi qu'à parla n'en piemonteis le an piemonteis dal pento[modifiché la sorgiss]
Che piagi you da senti parler quaichun tumi mia nona Al pu bel sora si telefonin Mi i stack parig ma la mia ment le resta an ti si muntagni propi belli e sa i ne un ch'a la voglia da di due rigide an dialet, i saro al mat al pu content qui sora. Yu d'emprise lagu sta parola ma Che vo di "pento"? Grazie tant e buna notch. Al guido d'en vail. Mat ad la Lydie boun anima.
- Ël pento a l'é l'utiss për pëntnesse, për rangé ij cavèj (an fransèis: peigne). Borichèt (ciaciarade) 05:58, 1 Avr 2013 (UTC)


text:
En tut hajan las persunas survegnì 8,7 milliuns francs, uschia il delegà per las unfrendas en ina communicaziun. Mintgina da las passa 1'100 persunas haja survegnì tranter 4'000 e 12'000 francs.
La ministra da giustia Simonetta Sommaruga era sa perstgisada avant trais onns tar las unfrendas da mesiras repressivas ed aveva instradà in fond per l'agid direct. Il fond per l’agid direct è vegnì stgaffì l’onn 2014 per pudair gidar ad unfrendas en miserias finanzialas a moda nunbirocratica. Il fond vegn purtà da las baselgias chantunalas, dals chantuns, da las vischnancas e citads sco era d’organisaziuns e persunas privatas.
RR novitads 12:00


text:
Naziunal/Internaziunal
-
La cuppa svizra è a fin per il HCD
Il club da hockey da Tavau na reussescha betg en la cuppa svizra da hockey. Il HCD perda ordaifer cunter Genevra-Servette cun 3:6. Tavau n'ha betg dà cun la meglra furmaziun pussaivla, ils giugaders Andres Ambühl e Perttu Lindgren han ins schanegià.
Dasper Genevra sa qualifitgeschan era Zug e Losanna per ils mezfinals da la cuppa svizra. Zug gudogna ordaifer cunter Friburg cun 2:1, e Losanna batta medemamain ordaifer ils SCL Tigers cun 3:2.
Il quart mezfinalist vegn eruì la mesemna tranter Langenthal e Kloten.
RR novitads 23:00


text:
Castellammare del Golfo
Castellammare del Golfo l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Trapani. El g'ha presapóch 14.577 abitàncc, 'na superfìce de 127 km² e 'na densità de 115 ab./km². El cunfìna coi cümü de Alcamo, Buseto Palizzolo, Calatafimi-Segesta, Custonaci, San Vito Lo Capo.
El cümü de Castellammare del Golfo 'l töl dét apò a le frasiù de Balata di Baida, Scopello, Guida Loca, Fraginesi e Lu Baruni.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
399
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- I scör di gladiatur de Ruma a hinn seraa.
- L'Unori, prim imperadur ruman d'Ucident, el fa sü un decret per salvà i tempi pagan.
- 27 11: A Ruma a l'è elegiüü cume papa l'Anastasi I, che 'l riessirà a fà finì el cuntrast tra la Gesa de Ruma e quela de Antiochia.
- El cap got Gaina el devasta i teritori inturna a Custantinopul.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Elia Pülcheria, imperadris de Bisanzi (m. 453)
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Eutropi, cunsül ruman
- Evagri Puntich, munach egizian (n. 345)
- Papa Sirici (n. 334)
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
Patti Smith: «Because the Night»
- Venderdi, 30.12.2016, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 30.12.2016, 9:30, RTR
Patti Smith è naschida ils 30 da december 1946 a Chicago, però sia musica e ses engaschament sa concentreschan sin New York. Il 1967 è ella rivada a Manhattan, ha cumenzà a far musica da punk ed art, ha scrit artitgels per il «Rolling Stone» – ed ha inscuntrà il fotograf Robert Mapplethorpe che ha er fatg pli tard ils purtrets per las cuvertas da ses discs. Lur relaziun intensiva e turbulenta ha dà energia ed il 1975 è cumparì ses disc «Horses» che vala sco ses pli impurtant.
Ses pli grond hit è però da chattar sin «Easter», cumparì 3 onns pli tard, e quella chanzun ha ella survegnì da nagin auter che Bruce Springsteen. El aveva l'impressiun che sia chanzun fiss sco fatga aposta per la vusch da Patti Smith. E quai è lura er daventà ses pli grond hit. E mintgatant, durant in da ses concerts vegniva il ««Boss» schizunt sin il palc per l'accumpagnar. Springsteen sez n'ha mai registrà quest toc, però sin sias turneas è el savens en il program.


text:
Auguste Frédéric Louis Viesse de Marmont
Auguste Frédéric Louis Viesse de Marmont, conossu anca domà 'me Auguste Marmont (Châtillon-sur-Seine, 1774-1852) l'è staa on general frances.
Offizial de artijeria, l'ha combattuu a Tolon e Magonza, prima de vess ciamaa del Napoleon per la campagna d'Italia del 1796, e poeu in quella d'Egitt, indove l'è staa promoss general.
In del 1800 l'ha tolt part a la Battalia de Marengh; in del 1804 l'è staa promoss maresciall e l'ann dopo a l'era al comand del Segond Corp d'Armada che l'ha combattuu a Ulma.
Spedii in Dalmazia l'è staa nominaa duca de Ragusa, per avè scasciaa foeura i Russ de quella città.
In del 1809, dopo de la battalia de Wagram, l'è andaa innanz a segutà i Austriegh che scappaven e l'ha ris'ciaa gross: l'è staa salvaa del rivà di rinforz.
In del 1811 l'ha combattuu in Portogall e Spagna e l'è staa ferii in de la Battalia de Salamanca. L'è tornaa a combatt in del 1813 e l'ha tolt part de Lützen, Bautzen, Dresda, Lipsia e Hanau. L'ann dopo l'ha ben combattuu in de la Campagna de Francia, ma l'è staa critigaa per la sconfitta de Laon.
Insema al Mortier e al Moncey l'è staa vun de quei che s'hinn renduu ai Leaa, e durant i Cent Dì l'è staa fedel al re Luis XVIII.
Dopo de Waterloo, l'è staa tra quei che hann votaa per fà fusilà el Michel Ney. L'ha segutaa a vess fedel ai Borbon e per quest, dopo la Rivoluzion del 1830, l'è staa costringiuu a l'esili, per tornà mai pù in Francia. Quest perchè lì ormai el sò nomm l'era venguu on sinonim de "traditor".


text:
Ils 23 d'avust èn sa distatgads quatter milliuns meters cubic grip dal Piz Cengalo. I saja stà in di chaud, ins lavurava cun fanestras avertas – da quai sa regordan la presidenta communala Anna Giacometti, ch'aveva ina sesida en chasa communala, ed er Manuela Filli, ch'era en la stanza da magisters a Vicosoprano a preparar las proximas uras.
Sco ellas duas sa regorda mintgina da las otg persunas purtretadas dals Cuntrasts exactamain da l'avantmezdi dals 23 d'avust.
Reto e Barbara Salis – guardiachamonas da la chamona Sciora
Reto Salis, il guardiachamona da la Sciora ha filmà la bova dal Piz Cengalo. A partir da las 09:00 saja il piz stà malruassaivel. Diesch minutas avant la bova avisescha el il bostger giu en la val:
Avant che tut è vegnì hai jau telefonà al bostger e ditg: probabel vegni giu insatge pli grond, sajas semtgads!
Ils guardiachamonas Reto è Barbara Salis èn ils ultims ch'han vis ils otg alpinists ch'èn disgraziads en la bova dal Piz Cengalo. Els hajan offrì da far ensolver las 06:30, ma ils giasts n'avevan betg prescha ed hajan giavischà ensolver pir a las 07:00. Sch’els fissan partids ina mes'ura pli baud da la chamona, fissan els forsa mitschads.
Bels muments avain nus passentà cun els ed uss resta ina tristezza.
Paula Tagliabue – gidantra da tgira ed abitanta da Bondo
Suenter l’emprima bova po Paula Tagliabue turnar diesch minutas en sia abitaziun per prender il pli necessari. Tut en panica prenda ella il passaport ed emblida da prender vestgadira chauda. Duas uras pli tard è vegnida la secunda bova.
Quella sfratga en la fanestra da sia abitaziun e demolescha la stiva. Anc n'èsi betg cler, sche sia chasa po vegnir reparada. Per Paula Tagliabue èsi dentant cler, ch'ella na vul betg pli turnar en sia abitaziun:
Nus avain cunzunt gì fortuna: Nagin da nus qua n'è vegnì en la bova, nagin da nus n'ha pers la vita.
Patrick Giovanoli – scolast d'emprima classa
En l’emprima classa da la Val Bregaglia èn quatter uffants da Bondo. Gia suenter l’emprima bova n'han els betg pli pudì turnar en lur chasas.
A l’entschatta hai jau ditg: Bun, uss èsi vegnì giu insatge, sco igl è vegnì giu gia pliras giadas. Ins na pensava betg, ch’i saja talmain dramatic.
En questas emnas turbulentas è la scola stada in refugi per ils uffants. La scola, il lieu segir, il lieu cun ina clera structura, il lieu per s’entupar cun ils amis.
Als uffants han fatg impressiun surtut ils gronds craps da la bova e pli tard han surtut ils mats gì grond plaschair da las grondas maschinas, dals dumpers e baggers.
Manuela Filli – mamma e magistra, Bondo
Cur che l'emprima bova è vegnida era Manuela Filli en la stanza dals magisters a Vicosoprano per preparar las lecziuns. Er sia figlia Valentina (10) e ses figl Nico (7) eran en scola a Vicosoprano. Pir dus dis pli tard han els puspè vesì il frar pli giuven ed il bab ch'eran stads a chasa a Bondo. Tge forzas ch'ina tala bova sa chaschunar, ha Manuela Filli vesì cur ch'ella e ses figl Nico eran per rauba en lur chasa gist en quel mument, che la segunda bova è vegnida:
Ins era là ed ins n'ha pudì far nagut. Be guardar co ch'i rumpa si tut e co che quests gronds crappuns passavan sur l'aua vi sco sch'els fissan plimas.
Manuela e Michele Marazzi – abitants da Bondo
Quel avantmezdi dals 23 d'avust lavurava Manuela Marazzi a chasa a Bondo. Ses um era en la scrinaria Claglüna, ch'el ha survegnì in telefon d'avertiment dad in collega da las ovras electricas. Sinaquai è el ì per sia dunna Manuela. Quella ha be anc prendì il giat ed il telefonin e lura èn els scappads.
En il fratemp ha Michele Marazzi adina puspè dà intervistas e perfin respundì, sch'el saja ravgentà si per la muntogna:
Na, jau na sun betg ravgentà, igl è nos Cengalo. – Tuttina anc uss? – Gea, gea.
Donato Salis – ustier e butier, Bondo
Suenter 52 dis è Donato Salis arrivà per l'emprima giada suenter la bova en ses affar. L'emprim ch'el ha stuì far: Bittar davent mangiativas e rauba da sia butia.
Uss sa normalisescha plaun plaunet la situaziun en il lieu da Bondo. Abitantas ed abitants sa chattan en l'osteria per far viva, discutar e barattar lur experientschas. E desperaziun u tema? Na, quella n'haja el betg:
Tema da tge? Nus essan sut las muntognas. Nus savain, che sch'ella vegn giu, vegn ella giu – e nus scappain.
Anna Giacometti – sindaco da Val Bregaglia
Ella era quella persuna che ha dà ina fatscha a quellas ed a quels da Bondo: La presidenta communala da la vischnanca fusiunada Val Bregaglia, la «sindaco», Anna Giacometti.
Dapi l'emprim mument ha ella stuì esser qua per tuts – da l'agid immediat a ses vischins ed a metter en pe quel cun tut las organisaziuns da glisch blaua enfin a las tractativas cun las uniuns da sustegn ed in'intervista suenter l'autra. Ed en tut il travasch pensa ella savens er a las otg persunas sparidas:
I fa mal a pensar che otg persunas na vegnan pli a turnar da la Val Bondasca. Jau hai gì qua ils confamigliars da questas persunas sparidas ed jau pens, che jau vuless er organisar vers primavaira insatge cun quellas famiglias.
Renzo Giovanoli – pur a Bondo
Quest onn han las vatgas da Renzo Giovanoli e ses figl Nicola stuì ir in mais pli baud en stalla ch'auters onns.
Prest la mesadad dal terren agricul dals dus Giovanolis vegn numnadamain duvrà uss per deponer il material da la bova. Da guardar ils camiuns a svidar glera e material sin lur prada fa impressiun:
Igl ha fatg mal il cor da vesair co il terren vegn ruinà. Ma en mes cor hai jau savì, ch’i saja da far per garantir la segirezza dal vitg.
Avant ch'il material è vegnì transportà sin lur funs è vegnì allontanà il humus. Uss vegn quel plazzà puspè sin la deponia per ch'i saja pussaivel da cultivar ils champs gia l’onn proxim.
Per sias perditas vegn il pur remunerà cun raps ord dal project Bondo, in fondo spisgentà da la Confederaziun ed dal Chantun.


text:
Ils emprims sis mais da l'onn current han 32,8 milliuns persunas visità la Spagna. Quai èn 11,7% dapli ch'avant in onn ed in nov record. Quai communitgescha l'uffizi da statistica INE.
Ils pli blers turists en Spagna derivan da la Gronda Britannia, numnadamain 7,95 milliuns. Cun bun 5 milliuns turists è la Germania sin plazza dus. Sin plazza trais suonda la Frantscha.
L'augment da turists è da declerar en spezial cun la situaziun instabila en blers auters pajais sco la Grezia, la Tirchia, la Tunesia u l'Egipta.
Il turissem è in dals secturs ils pli impurtants da l'economia spagnola. El munta a radund 16% da l'entir product naziunal brut dal pajais.
RR novitads 18:00


text:
A livel naziunal e internaziunal tgira l’ASL ina cooperaziun cun instituziuns dals ambients d’archiv che lavuran cun finamiras similas ed èn confruntadas cun dumondas analogas.
Empli collavura el regularmain cun intginas instituziuns partner publicas e privatas, deditgadas a tematicas specificas in relaziun cul ASL, a la promoziun da singuls da ses auturs u che sustegnan generalmain ses intents.
A livel naziunal e internaziunal tgira l’ASL ina cooperaziun cun instituziuns dals ambients d’archiv che lavuran cun finamiras similas ed èn confruntadas cun dumondas analogas.


text:
Argentinia
L'Argentinia (spagnol Argentina) è ina republica en il sid da l'America dal Sid. Ella è l'otgavel grond stadi dal mund ed il segund grond dal continent; cun reguard als abitants occupa ella qua il terz rang. Pervia da sia gronda extensiun nord-sid cumpiglia il pajais numerusas zonas climaticas e da vegetaziun. Il num dal stadi deriva dal pled latin per argient – argentum – e renviescha als stgazis ch'ils conquistaders han cartì da chattar sin il territori dal pajais. Fin tar sia independenza l'onn 1816 ha l'Argentinia fatg part da l'Imperi colonial spagnol.
La chapitala dal stadi, Buenos Aires, è il center dad ina da las pli grondas aglomeraziuns sin il continent american e vegn resguardà sco in da ses pli gronds centers culturals, nua che tranter auter il tango ha ses origins. A medem temp èn autras parts dal stadi, cunzunt il sid setg, be pauc populads. Politicamain è l'Argentinia ina republica presidenziala, nua ch'ils stadis commembers, las provinzas, han cumpetenzas vastas.
L' Argentinia (per spagnol uffizialmain: República Argentina o Confederación Argentina) è in pajais sidamerican fundà l'onn 1810.
Sia surfatscha munta a 2.701.810 km² (3.761.274 km² cun Antarctica argentina).
Sia populaziun dumbra 43'417'000 (2015) abitants.
La lingua uffiziala è il spagnol.
Independenza: 9 fanadur da 1816. Il pli aut culm (il medem mument da tut l'America) è l'Aconcagua cun 6959 m.s.m en la provinza Mendoza, Punct pli bass: Laguna del Carbón (medemamain da tut l'America) (103 m.b.m); il pli lung flum è il Paraná cun 3998 km.
L'Argentinia cunfinescha en il vest cun il Chile, cun la Bolivia ed il Paraguay en il nord, cun Brasilia ed Uruguay en il nord-ost.
Aconcagua ca. 7000 ms.
L'Argentina o Argentinia è ina federaziun; ses stadis (provincias) èn:
- Buenos Aires
- Catamarca
- Chaco
- Chubut
- Córdoba
- Corrientes
- Entre Ríos
- Formosa
- Jujuy
- La Pampa
- La Rioja
- Mendoza
- Misiones
- Neuquén
- Salta
- San Juan
- San Luis
- Santa Cruz
- Santiago del Estero
- Tierra del Fuego, Antártida e Islas del Atlántico Sid
- Tucumán
Citads[modifitgar | modifitgar il code]
- Buenos Aires (12.000.000 populaziun)
- Córdoba (citad) (1.700.000 " )
- Rosario (1.350.000 " )
- Mendoza (1.000.000 ")
- San Miguel de Tucumán (800.000 ")
- Mar del Plata (700.000 ")


text:
Mercui, 21.03.2018 da les 20.50-21.25
N imperador nanter Anpezo y Toblach
Ester stà bon ntel 1511 de ciapà l ciastel de Botestagno, luoch importante per controlà i comerzi che jiva dai pais todesch del vars de Venezia, l eva stà n valch no da puoch per l'imperador Massimilian I. N obietif studiè ntei agn davant, per chel che l ava bù da conzede piena autonomia a la val de Anpezo, e che l ava portà l'imperador medemo a fà su, come ringraziament per avè ciapà l ciastel, la Via Crucis de Toblach, vero capolavoro de l'art e la storia de dut l Tirol.
Na storia chesta che demà da puoz agn le doi comunità de Anpezo e Toblach i é vegnude a savè e che ades la le lia ncora de pi de chel che le fosse davantvia.
documentar de Giulia Tasser
regia y produziun Hanspeter Karbon
a cura de Alessandro Dapunt


text:
Archeologia
De gran mpurtanza per nosc savėi n con dl passą storich ie la lingia de massaria da tai de piera da fuech preustorica abineda sun i jėufs danter Scilier y Resciesa, Plan de Frea y Sela.
Dautra massaria y antlaries dl tėmp dl fier ie unida a lum sun Col de Flam a Urtijėi, coche fibules y aniei de bront y de fier, plu sortes de ermes y massaria de fier da lauré i ciamps, che documentea l prim nridlamėnt via per dut l ann tla valeda de Gherdėina.
N pez unich tl raion a Sud dla Elpes ie l stilet dl Balest dl tėmp dl bront.


text:
Check this out on Chirbit
Un mòt ch’a l’é motobin spantià an tut ël mond a dis: “It peule nen fè che j’osej at vòlo dzura la testa, ma ti ‘t peule ampedije ‘d fé ‘n nì ant ij tò cavèj”. Së mòt a podrìa aplichesse ai cativ pensé, ai sagrin o a le tentassion. Cand ch’at ven la tentassion ëd… it peule resistje. Ancheuj l’idèja ‘d tentassion a l’é pitòst banalisà përchè i vivoma ant n’atmosfera andoa le nòrme dla moralità a l’han butale an discussion, a son relative, e a së scusa tut. Antlora përchè mai taparè vìa na tentassion? A l’é tut l’istess, nen vera? As peul sèmper trové na giustificassion për fé lòn che la cossiensa a dis ch’as dovrìa nen fé… Nosgnor Gesù Crist, nopà, a l’era nen parèj. Chiel a chërdìa ch’a-i son dij valor assolut, coj ëd Dé Sò Pare, e che soa vita a l’avìa un propòsit bin ciàir, col che Dé a l’avìa ciamalo a compì. Ëdcò chiel a l’avìa avù tute le tentassion ch’i l’oma nojàutri, la tentassion ëd seguité n’àutra stra, pì facil, pì còmoda, ch’a l’era nen cola dla sapiensa ‘d Nosgnor. Gesù a l’ha avù la fòrsa ‘d dije ‘d nò a soe tentassion. Cole ch’a-i ero? Costa Duminica, ant le cese, as les l’episòdi dl’Evangel ch’a parla dle tentassion ëd Gesù, second ël test ëd Luca. Lesomlo ‘dcò nojàutri e pensomje sù.
"Gesù, pien dë Spirit Sant, a l’é tornass-ne dal Giordan e lë Spirit a l’ha possalo a ‘ndé ant ël desert, andoa che ‘l diav a l’ha sogetalo a ‘d tentassion durant quaranta dì. Për tut coj dì-lì Gesù a l’ha mangià gnente, ma passaje ch’a j’ero, a l’é sentisse fam. E ‘l diav a l’ha dije: “Se ti’t ses ël Fieul ëd Dé, disje a cola pera ch’a ven-a ‘d pan”, Ma Gesù a l’ha rësponduje: “Lë Scritura a dis: ‘L’òm a viv nen mach ëd pan’”. Antlora ‘l diav a l’ha portalo an àut e a l’ha mostraje ant un moment tùit ij regn dël mond, e a l’ha dije: “It darai tuta l’autorità e la glòria dë sti regn: a l’han fidala a mi e mi i la dago a chi i veui. Rendme l’adorassion e tut a sarà tò”. Gesù a l’ha rësponduje: “Lë Scritura a dis: ‘T’adoreras Nosgnor, tò Dé, e ‘t serviras mach a chiel’”. A l’ha ‘dcò mnalo a Gerusalem, a l’ha butalo an sël pont pì àut dël templ e a l’ha dije: “Se ti ‘t ses ël Fieul ëd Dé campte giù da sì. përchè la Scritura a dis che Nosgnor a darà l’òrdin ai sò àngej ëd guernete. E ancora: “Lor at porteran an soe man përchè ij tò pé a s’antrapo nen contra na quaich pera”. Ma Gesù a-j rëspond: “Lë Scritura a dis ëdcò: “Ti ‘t butras nen a la preuva ‘l Signor tò Dé”. Terminà ch’a son ëstàite tute le tentassion, ël diav a l’ha lassalo sté pr’ un pò” (Luca 4:1-13).
La sconda letura biblica dë sta Duminica a parla ‘d gent ch’a vorìa bin fé lòn ch’a l’é giust dëdnans a Dé, ma ch’a l’era nen la stra giusta përchè a-j dava nen la fòrsa për felo: cola dl’oservansa a le régole ‘d na religion ch’a l’era tuta fòrma e nen sostansa. Fidesse ànima e còrp a lòn ch’a l’ha fàit e a peul ancora fé Gesù Crist an nòstra vita a l’é la stra giusta! L’apòstol Pàul a scriv ai cristian ëd Roma:
"Car ij mè frej e seur, con tut mè cheur i vorìa bin che ‘l pòpol d’Israel a fussa salvà, e për lon i prego Nosgnor. I peusso rende testimoniansa che, ant la pràtica 'd soa religion, lor a son motobin diligent, ma a falisso përchè soa conossensa a l’é dëstravisà. A chërdo che l’esse giust dëdnans a Dé a sia l’arzultà ‘d soa oservansa rigorosa dla lej, damentre che, a l’opòst, a l’é ‘l don ëd Nosgnor e lolì lor a l’aceto nen. A l’é ‘l Crist ch’a l’ha compì ‘l propòsit che la lej a l’è dàita. A l’é për lòn ch’a son considerà giust dëdnans a Dé tuti coj ch’as fido an chiel. L’istess Signor tant pr’ ij Giudé che për j’àutri pòpoj. Mosé a parla d’esse giust pr’ ël mojen ëd l’oservansa dla lej, cand ch’a scriv: “Coj ch’a compisso le prescrission ëd la lej a vivran grassie a lor”. Contut, la via ch’a men-a a la giustissia basà an sla fej a dis: “Dis nen an tò cheur: Chi é-lo ch’a monterà an cél?”. Lolì a l’é fene calé ‘l Crist. Opura: “Chi é-lo ch’a calerà fin-a a l’abim?”. Lolì a l’é fé monté ‘l Crist dai mòrt. An efet, lë Scritura a dis: “La Paròla a l’é motobin davzin a ti, an toa boca e an tò cheur”. Col-li a l’é pròpi ‘l mëssagi riguard a la fej ch’i nojàutri i nunsioma: s’it confesse con la boca che Gesù a l’é ‘l Signor e s’it chërde an tò cheur che Dé a l’ha arsussitalo dai mòrt, ti ‘t seras salv. përchè a l’é an chërdend an tò cheur che Nosgnor at considererà giust, e a l’é an confessand con la boca ch’it seras salv. La Scritura a dis: “Chionque a chërd an chiel a l’avrà nen da vërgognesse”. A-i é gnun-a diferensa, donca, an tra ij Giudé e coj ch’a lo son nen, dagià che parèj tùit a l’han un medésim Signor, ch’a l’é generos anvers a tuti coj ch’a lo invòco. An efet, “tùti coj che ‘l nòm ëd Nosgnor a l’invòco a saran salv” (Roman 10:1-17).
La letura dal Testament Vej a parla dla siromònia ‘d ringrassiament ch’ ël pòpol d’Israel a dovìa fé për tut ël bin che Nosgnor a l’avìa faje. Sossì a ciama ‘dcò nojàutri a pensé bin a lòn ch’i l’oma e a col che a nojàutri a l’ha dalo. I-j rendoma-ne grassie?
"Cand ch’it saras intrà ant ël pais che ‘l Signor, tò Dé, at dà an ardità e ch’it saras ëstabilite ambelelà coma toa proprietà, pija na part ëd le primìssie ‘d tùit ij frut ch’it cheujeras da la tèra che ‘l Signor, tò Dé, at dà, butla ant na cavagna e va ant ël leugh che ‘l Signor, tò Dé, a l’avrà sernù përch’ a pòrta sò nòm1. Ansilà it të presentras al sacerdòt ch’a sarà an fonsion an coj dì-là, e it jë diras: “I diciaro ancheuj dëdnans a Nosgnor, mè Dé, ch’i son intrà ant ël pais che Nosgnor a l’avìa promëttù ai nòstri antich”. Ël sacerdòt a arseivrà la cavagna da toe man e a la butrà dëdnans a l’autar ëd Nosgnor, tò Dé. Peuj, a la presensa ‘d Nosgnor, tò Dé, it diras sossì: “Mè antich, Giacòb, a l’era n’arameo sensa residensa fissa, ch’a l’era andàit a sté coma ‘n foresté an Egit con soa famija. A j’ero nen vàire, ma an Egit lor a son dventà na nassion granda, fòrta e numerosa. J’egissian a l’han maltratane, a l’han crasane e a l’han obligane a fé ‘d travaj grev. Antlora i l’oma suplicà Nosgnor, ël Dé dij nòstri antich, ch’an giutèissa, e chiel a l’ha scotà ij nòstri crij e a l’ha vëddù nòstri sagrin, nòstre pen-e e nòstra opression. Parèj Nosgnor a l’ha fane seurte da l’Egìt con man fòrta e con con bras poderos, con dij gran segn e ‘d prodigi an mes al grand ëspavent dij nòstri nemis. A l’a portane an së leugh-sì e a l’ha dane sto pais, un pais andoa ch’a scor ëd làit e d’amel. A l’é për lòn ch’ adess i pòrto coste primissie dij frut ëd la tèra che ti, ò Signor, it l’has dame”. Peuj, lassa la cavagna an presensa ‘d Nosgnor, e prostern-te dëdnans a chiel. Apress ëd lòn ti ‘t podras andé a fé festa e a arlegrete për l’abondansa che Nosgnor, tò Dé, ha l’ha acordà a ti e a toa famija. Spartiss cola bon-a ròba ‘dcò con ij Levita e con ij foresté ch’a stan con vojàutri" (Deuteronòmi 26:1-11).
A la fin, lesoma le paròle dël Salm 91, ch’a parla dle promësse che Nosgnor a fà a sò pòpol. An ës Salm na përson-a (fòrse ‘n sacerdòt) a s’adressa a un ch’a l’ha trovà soa susta an Nosgnor e a-j conferma che Dé a lo guernrà dal privo. Fin-a ‘l diav a lo conòssia e a l’avìa mensionalo dë spropòsit a Gesù cand ch’a l’avìa tentalo. I l’oma da comprendlo bin!
Salm 91. "Ti ch’it stas ant la susta dël Pì-àut, ti ch’it treuve d’arpar a l’ombra del Tut-potent, Dì a Nosgnor: “It ses mach ti mia susta, ël leugh anté ch’i peudo trové ‘d protession, mé Dé, dont i l’hai fiusa”. A sarà chiel a goernete da tùit ij trabucèt e ch’a t’avrà sot soa tùa përchè it ciape nen ëd maladìe. A sarà chiel ch’at quaterà sota soe piume; tò arfugi a sarà sota soe ale. Soe promësse fedej a son toa armora e tò scu. Àbie nen tëmma dij spavent ëd la neuit, nì dla flecia ch’a sajëtta ant lë scur. Àbie nen tëmma dle maladìe ch’a stan a l’avàit a mesdì. Bele s’a-i fusso ‘d mijé ch’a casco ai tò fianch, o s’a-i na fusso des-mila ch’a meuiro aranda ‘d ti, costi maj at tocheran nen. Basta mach ch’t doverte j’euj e ti ‘t vëdras coma ch’a son castigà coj ch’a l’han ël mal ant ël cheur. Se ti ‘t fase ‘d Nosgnor toa susta, s’it pje ‘l Pì-àut coma tò arpar, a-i sarà gnun mal ch’at peudrà vince; gnuna dësgrassia a s’avzinrà a toa ca. Përchè chiel a darà l’òrdin ai sò àngej ëd goernete a-i fà nen andoa ch’it vas. A saran lor ch’at tenran sù con soe man parèj che ti gnanca at fasa mal an sbatend ij tò pé contra na qualëssìa pera. Ti ‘t butras sota ij pé dij leon e ‘d serp e i të sbërgnacras ij leonot e le vìpere. Nosgnor a dis: “I salverai coj ch’am veulo bin, i guernerai coj ch’a l’han fiusa an mè nòm. Cand ch’ it më ciame it rëspondrai; i sarai con ti ant ël moment dël privo. It salverai e it rendrai onor. I pasierai toa anvìa ‘d na longa vita e it farai conòsse mia salvëssa”.
Orassion: Dé tut-potent, che Tò Fieul benedì a l'é stàit mnà da lë Spirit a d'esse tentà da Sàtana: Ven prest a giuté coj ch'a l'han da afronté vàire tentassion; e che, dàit ch'it conòsse nòstra debolëssa, che ognidun ëd nojàutri a fasa l'esperiensa ch'it ses potent a salvé; për Gesù Crist, Tò Fieul, nòst Signor, ch'a viv e regna con Ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé, ora e për sèmper. Amen.
Leture bìbliche dël lessionari - Duminica 14 Fervé 2016 - Prima Duminica 'd Quarésima. Deuteronòmi 26:1-11
; Roman 10:1-13
; Luca 4:1-13
; Salm 91:1,2,9-16