text:
25 04
Ol dé 25 de bril l'è 'l 115 ( 116 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 251 dé a finí l'an.
Ul dí 25 de bril al è ul dí da pòost 115 ( 116 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 251 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1707 - Almansa (Albacete, Casteja, Spagna): i tröpe felipiste i ghe trà zò i Catalano-Aragonese, ergot che comportarà che Casteja la ocüpe ol Regn de València per drecc de conchesta (guèra de Sücessiú).
1953 - Nöa York (SÜA): James Dewey Watson e Crick i pöblega a la revesta sientífega Nature la strütüra de l'ADN in dobia élica che i ía descu·ert.
1974 - Portugal: l'emissiú de la cansú 'Grandola Éla Morena', la dà ol segnal per la sölevassiú militara, planificada per Otelo Saraiva de Carvalho, che posarà fí a la ditadüra d'Antonio de Oliveira Salazar.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1214 - Castel de Poissy (Paris, Fransa): Luís IX de Fransa, rei de Fransa
1284 - Castel de Caernarfon (Anglatèra): Eduard II d'Anglatèra, rei d'Anglatèra
1599 - Huntingdon (Anglatèra): Oliver Cromwel, stadesta Angles.
1874 - Bologna (Itàlia): Guglielmo Marconi, inventur italià.
1903 - Tambov (Rössia): Andrei Nikolaievich Kolmogorov, matemàtegh Röss.
1918 - Newport News (Stacc Ünicc): Ela Fitzgerald, cantanta Nord-americana.
1927 - Viavélez (Astúries, Spagna): Corín Telado, scritura Spagnöla.
1940 - Nöa York (Stacc Ünicc): Al Pacino, atur Nord-americà.
1947 - Amsterdam (Paes Bass): Johan Cruyff, futbolista.
1969 - Katy (Texas, Stacc Ünicc): Renée Zelweger, atura Nord-americana
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1196 - Perpinyà (ol Rosselló) - Alfuns ol Cast, o ol Trobadur, pröm rei de la Corona d'Aragó.
1972 - Casteldefells (ol Baix Llobregat): George Sanders, atur Britàneghh.
1911 - Türin: Emilio Salgari, scritur italià
1990 - Filadèlfia (Stacc Ünicc): Dexter Gordon, mösegh Nord-americà
1995 - Rancho Mirage (Califòrnia, Stacc Ünicc): Ginger Rogers, atura e balerina Nord-americana.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sant March, dé de Venexia, d'ergü teritore de l'antiga repüblega sereníssima (che la covriva ol Vènet, la costa adriàtega de la Slovénia e la Croàssia atüale) e de Fertília (l'Algher).
Festa locala de Guardiola de Berguedà
Festa locala de Montgat
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


c: text/html

text:
Carla Suárez Navarro
La Carla Suárez Navarro (Las Pàlmas ad Gran Canària, 3 ad Setémbar dal 1988) l'è na tenìsta spagnōla prufesiunìsta da 'l 2003 ch'l'è stada la nùmar daśnóṿ dal mónd 'l 8 'd Avrìl dal 2013.
L'è élta 162 cm e al péśa 62 chilo. Al sò alenadōr 'l è Xavier Budo insém a Marc Casabo e lē l'è andàda a star a Barcelóna par tgnir a drē a gl'alenamènt.
Al cólp ch'a gh piàś da piò 'l è 'l arvèrs incruśâ che lē la tira cun na maṅ sōla. Al sò film preferî 'l è Pearl Harbor.
In dla sò caréra l'à mis in bisàca siē tìtui ITF in tut e l'è rivàda in di quàrt a 'l Roland Garros in dal 2008 e a gl'Australian Open in dal 2009.
Caréra
La taca a śugàr in dal sircùit WTA in dal 2007 pasànd al qualificasiòṅ a Esturìl e US Open. In dal 2008 la riva par la prima vòlta in dal primi sinquànta dal mónd.
La canària l'à śugâ sinc finàli ad turnèo WTA (tuti in sla tèra) ma la i à pardùdi tuti. In dal 2009 e in dal 2010 a Marbella l'è stada batùda prima da la Jelena Janković 3-6 6-3 3-6 e pò da la Flavia Pennetta 2-6 6-4 3-6. A Esturìl l'è rivàda in fónd in dal 2012 e in dal 2013 lasànd pò strada a la Kaia Kanepi 6-3 6-7 4-6 e a l'Anastasija Pavljučenkova 5-7 2-6. A Acapûlc invéci l'è stada la Sara Errani a dar-'g un daspiaśēr, baténd-la 6-0 6-4.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Alessandra Macinghi Strozzi
La S'gnôra Alessandra Macinghi Strozzi (Firèins 1407 - lè 1471) l' éra andèda spōśa apèina ai sô quatòrdś àn al fiurintèin Matteo Strozzi e da lò l' îva avù 9 fiō. Sô marì però al gnìva eśiliè via da Firèins in dal 1434 dai Medici e acsè al murîva ed pēsta a Péśaro cun trī di sô fiō: ch' i èter trī fiō mas'ć, turnè a Firèins cun la mèder, i gh' a'ràn da 'ndèr via da la sitè anca lōr mèinter ch' i dvintèven grand. Un ed chi fiōl chè al murirà a Nàpul in dal 1459, mèinter che chi èter dū i turnaràn indré a Firèins 'na vòlta pasèda la buféra. La màma Alesàndra la scrivìva dimòndi lèttri ai sô fiō mèinter ch' i èren vìa e infàti a gh' n' è armèś in fin ai nòster dè in dal nùmer ed 73, datèdi dal 1447 al 1470, masimamèint invièdi al fiōl piò grand Filìp là a Nàpul.
Al studiōś Cesare Guasti (1822-1889), in dla sô publicasiòun dal 1877 ed Lettere di una gentildonna fiorentina del secolo xv ai figliuoli esuli al s' à fat e-cgnùser cal mònd lè d' afèt e d' ragiunamèint famiglièr dal Quatersèint.
Bibliugrafìa
- Guasti Cesare (1822-1889) :
- Lettere di una gentildonna fiorentina del secolo xv ai figliuoli esuli (Firenze: G. C. Sansoni, 1877) Macinghi Strozzi, Alessandra, 1407-1471;
- Lettere di una gentildonna fiorentina del secolo xv ai figliuoli esuli. Una lettera della Alessandra Macinghi negli Strozzi in aggiunta alle Lxxii (Firenze: Licosa Reprints, 1972, 1877, 1890).


text:
Köniz
Köniz a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Berna-Mittelland, region aministrativa del Mittelland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 51.2 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 38823 abitant.
El cumün de Köniz al se tröva a una altitüden de 572 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Berna, Kehrsatz, Muri bei Bern, Neuenegg, Oberbalm, Ueberstorf (FR), Wahlern, Wald.
Frazzion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del December del 2003 la popolaziun dei paesit che i furma el cumün de Köniz i gh'evan el nume de abitant indicat in de la tabela chi de sotta. Le popolazion del dì d'encö i pressapóch invariade.
References[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- A-M Dubler: Köniz in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera. Version of 2005-12-20.
- (DE)


text:
24 11
Ol dé 24 de noèmber l'è 'l 328 ( 329 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 38 dé a finí l'an.
Ul dí 24 de noèmber al è ul dí da pòost 328 ( 329 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 38 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Barcelona: se la sélebra la Pröma Conferensa Mediterània de Nassiú sensa Stat, con la participassiú de la Cabília, Còrsega, ol Kurdistan, i Paes Català, Palestina, ol Sàhara Ossidental, Sardegna e Sicília.
1859 - Londra (Anglatèra): Darwin ghe pöblega L'orísen di spéssie.
2004 - Irlanda: ol goèrn al domanda l'ofissialità del Gaélich a la ÜÖ.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1620 - Riudoms (ol Baix Camp): Miquel Gran i Peris, cognossit come Beat Bonaventura Grà, frare franciscà ch'al era proclamat Beat per la Gesa catòlega (m. 1684).
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1957 - sità de Mèssich (Mèssich): Diego Rivera, pitur Messicà (n. 1886).
1991 - Londra (Anglatèra): Farrokh Pluto Bulsara, cognossit come Freddie Mercury, cantant Britànegh component de The Queen (n. 1946).
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Lengua estun
La lengua estun (en estun: eesti keel) a l'è 'l nom de l'idiom parlaa ufizialment en Estonia.
Come 'l finlandes e l'ungares la fa part del grüp de le lengue ugro-finigh.
La sa scriv giù con l'alfabet latin:
Hinn quest le principai carateristich :
- L'è la lengua ufizialment parlada en Estonia,
- L'è vuna dei lengue ugro-finigh (come l'è l' ungares, el finlandes e el lapon).
- L'è una lengue piutost aglutinanta, ma men del finlandes (l'è influenzada dal tudesch).
- Da poch temp, l'ha ciapàa su de parol prestàa dal svedes, danes, ingles.
- I prestit piùsse vecc son dal todesc e da ialtar lengue germanic che son parlàa in de la Sasonia, anca attravers i tudesch baltich de la Livonia. La Germania in estun l' è ciamada 'Saksamaa'
L'è una lengua aglutinanta e l'ha gh'ha 14 cas (com al singular e anca al plüral): numinativ, genitiv, partitiv, ilativ, inessiv, elativ, alativ, adessiv, ablativ, translativ, terminativ, essiv, abessiv, comitativ.
Par esempi i declinaziun de la parula "auto" (machina) hinn:
cas : singular plüral
numinativ: auto autod
genitiv : auto autode
partitiv : autot autosid
ilativ : autosse autodesse
inessiv : autos autodes
elativ : autost autodest
alativ : autole autodele
adessiv : autol autodel
ablativ : autolt autodelt
translativ: autoks autodeks
terminativ: autoni autodeni
essiv : autona autodena
abessiv : autota autodeta
comitativ : autoga autodega
In estun gh'è mingà l'acüsativ, al sò post a vegnan duvraa el nominativ, el genitiv o el partitiv.
L'è anca una lengua ufizial de l'Union Europea.


text:
Brignà
Brignà (nòm uficiàl en italià: Brignano Gera d'Adda) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la Géra d'Ada, chèl tòcc de la média pianüra bergamasca apröf al cunfì co la pruinsa de Milà che storicàmènt l'à sèmper fai part del Ducàt de Milà e l'è mia stacc sóta la Serenisima.
El g'ha 'na popolasiù de 6 006 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 11,8 km² e 'na densità de popolasiù de 509 ab./km²
Ol paìs l' se tróa a 18 km de la sità e a 131 méter söl lièl del mar e 'l cunfìna coi cümü de Careàs, Castèl Russù, Cològn, Lürà, Morèngh, Pagassà, Spirà e Treì.
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol palàs Visconti ciamàt pò Palàs Ècc o Castèl.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Brignà l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
A volte ritornano
A volte ritornano (Dal vòlti i tórn'n indrē) 'l è 'n film ad scarésa girâ par la televiśiòṅ in dal 1991 par Tom McLoughlin e 'l è trat da 'n racònt ad Stephen King tirâ fóra da la racòlta ch'la tōś al sò nóm. Al ripréśi i èṅ stadi fati in bòna part in dla sità ad Liberty, in dal stat dal Missouri. In Itâglia 'l è stâ distribuî par la Filmauro cun Dino De Laurentiis prudutōr eśecutìṿ.
Al film al gh'à abû anc dū séguit: Sometimes They Come Back… Again dal 1996 e Sometimes They Come Back… for More dal 1999.
Chris Demetral, che in dal film al fà la part ad Wayne Norman, 'l à vins al prèmi cuma atōr śóvan più brav dal 1993 a 'l Young Artist Awards.
Sunt
'N insgnànt ad stòria, Jim Norman (Tim Matheson), al tórna un dè insém a sò mujér Sally (Brooke Adams) e a sò fiōl Scott (Robert Hy Gorman) dal sò bandi p'r insgnàr in dla sò sità in du 'l è nâ. 'L à decìś ad spatinàr lè da quànd 'l à vdû cun i sò òć murìr sò fradèl Wayne (Chris Demetral) masâ par na banda ad tri laśaròṅ in dal 1963. Ma anc qvìst chè i aṅ pò fat na bruta fîṅ, spaplâ sóta 'n tréno dòp és'r andâ a tōr la sò màchina lasàda in si binàri cuma parchéǵ.
Jim al próa a 'rfàr-as na vita ma i arbgàt i n al làsan minga durmìr la nòt e al ròbi i vàn'n incóra pèś quànd soquànt di sò studènt i tàcan a patìr di incidènt ch'i pàran di suicìdi. Inóltar chi tri là, turnâ da 'l da 'd là par purtàr a cumpimènt quél ch'i n éran briśa stâ bòṅ ad far cun lò e psér acsè catàr scamp da 'l Inféran, i tōśan pòst in dla sò clas.


text:
Nümer atomich
Ul nümer atòmich, de sòlit indicaa cunt la lètera Z, a l'è ul nümer de prutún c'al gh'è in del nücli de un àtum; a l'è una prupietà típica per ugnidün dii elemeent chímich, e al cunseent de classificà i elemeent in de la taula periòdica.
De sòlit al sa scriff da bass a manzína de la lètera símbul de l'elemeent (per esémpi, ul carbòni al sa marca 6C, vist c'al g'à sés prutún).
A l'è difereent dal nümer de màssa (A), c'al díss ul nümer de prutún + neütrún in del nücli e al cunseent de cugnüss i difereent isòtup de l'istèss elemeent.


text:
Massaléngh
Masalengh (Massalengo in Italian) l'è un cumün del circundari de de Lod, Lumbardia cun 4 477 abitant (dàto del Dic 2013 [1]). El se tröva a circa 7 km a süd de Lod.
El sò num el deriva dal cùnt piasentìn Piero Massalenghi, che l'é stai pruprietari del paés dal 1661 al 1756.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Massalengh l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Altdorf
Altdorf el pöl vìga chèsti significàcc:
En Svìsera:
- Altdorf (UR), cità de la Svìsera centràl, capitàl del Canton Uri
- Altdorf (SH), ex-cümü del Canton Sciafüsa, adès integràt endèl cümü de Thayngen.
En Germania:
- Altdorf bei Nürnberg, citadìna del cìrcol rüràl de Nürnberger Land, Baviera
- Altdorf (Landshut), cümü del cìrcol rüràl de Landshut, Baviera
- Altdorf (Böblingen), cümü del cìrcol rüràl de Böblingen, Baden-Württemberg
- Altdorf (Esslingen), cümü del cìrcol rüràl de Esslingen, Baden-Württemberg
- Altdorf (DE-RP), cümü del cìrcol rüràl de Südliche Weinstraße, Renània-Palatinàto


text:
Jolly Roger
Ol Jolly Roger l'è la bandéra di piràcc, che 'n dela sò fùrma piö cugnusìda la gh'à öna cràpa de mórt biànca con sóta dù òs incrusiàcc tra de lur, pò a chès-ce biànch, e töt l'è sö ü fónt nìgher.
Ol Jolly Roger l'è mia però sèmper stacc isé, de fati gh'è stàce tàte bandére di piràcc ciamàde Jolly Roger che magàre al pòst di òs i gh'éra, ad ezèmpe, dò spàde 'ncrusiàde cómpàgn de chèla di dù piràcc Calico Jack Rackham e Thomas Tew, öpör i gh'éra ü schèletro con öna lància 'n d'öna mà e öna clesìdra 'n chèl ótra e lé 'n banda ü cör insanguinàt compàgn de la bandéra del Edward Teach mèi cugnusìt col nòm de Barbanéra.
Esèmpe de Jolly Roger[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
-
Calico Jack Rackham
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-

seg_langs: zho_Hans lmo_Latn lmo_Latn srd_Latn unk srd_Latn unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk


text:
Complotto di famiglia
Complotto di famiglia (Tragatèṅ ad famìja) l'è na cumèdia śala dal 1976 'd Alfred Hitchcock trat da 'n rumànś dal scritōr ingléś Victor Canning ciamâ The Rainbird Pattern.
Al film, 'l ùltim fat da 'l regìsta ingléś prima ch'al murìs, 'l è stâ preśentâ fóra cuncōrs a 'l 29śum Fèstival ad Cannes.
Sunt
In na sitadìna dla Califòrgna, la Blanche Tyler (Barbara Harris) la tira avànti faghénd la medium in un camarèṅ davśèṅ a la cuśìna ad cà sua faghénd finta ad mét'r-as in cuntàt c'n i spìrit di marè mòrt ad soquànti védvi. Al sò amìg George Lumley (Bruce Dern) invéci 'l è 'n atōr ch'al spèta sèmpar ch'un quàlc regìsta 'l al ciàma par lauràr ma in cal méntar al s adàta a far al taxìsta e a jutàr la Blanche a catàr sù dal nutìsi dal parsòni ch'i vaṅ da lē acsè la gh'à quèl da dir sénsa far di śbali.
Arthur Adamson (William Devane) al gh'à 'n negòsi ch'al vénd di giujèi ma 'l s pasa 'l tèmp muciànd sù di diamànt bèi grôs e 'l al fà rapénd di persunàǵ pîṅ ad bèsi par pò dmandàr a 'l sò famìji di diamànt in cambi. Chi lò al s è inśgnâ faghénd far na cambra lugàda dimóndi bèṅ darènt a 'l garàǵ dla sò vila. A gh dà na maṅ la sò amànta, la Fran (Karen Black). Cuma 'l à sèmpar dit anc al scritōr Edgar Allan Poe, Arthur al lōga i diamànt «… in dua tut i pōlan véd'r-i», in atri paròli fra 'l gósi ad cristàl dal lampadàri grôs ch'a s cata in dla sala ad cà.
Un dè na vècia puta pîna 'd bèsi e sénsa fiōi, la Julia Rainbird (Cathleen Nesbitt), la và a cà dla Blanche parchè la gh'à 'n pinsēr in tèsta ch'al n la fà minga punsàr a la nòt, qvél ad murìr sénsa savér a chi lasàr tut i sò avēr parchè la n gh'à piò di parènt. La sà però che sò surèla l'iva abû 'n putèṅ che però l'à pò dâ in adusiòṅ parchè la n éra briśa spuśàda e la n vliva minga avér di scàndai. La Julia la gh prumét déś-mila dòlar se lē l'è bòna ad catàr-al, dòp tant an, druànd i sò putēr ad medium.
La dóna la s mét a 'l lavōr insém a George e, dòp na quàlc litgàda, la taca a muciàr sù soquànti trasi. A pâr ch'al pìcul al sia stâ adutâ da i Shoebridge, na còpia ch'la vivìva in un paiśèṅ ad campàgna, ma pò ch'i fùsan mòrt in 'n inséndi quànd sò fiōl al gh'iva darsèt an.


text:
Trenn
Trenn (Trenno) l'è on quartier de Milan, che 'l se troeuva in de la zona de des'centrament 8.
A l'è situaa in de la periferia a ovest del centro comunal (pussee de vott chilometer del Domm). L'è cognossuu per i sò parch bei grand (el Parch de Trenn e 'l Boscoincittà).
L'è staa on comun indipendent infina al 1923: al temp di piev a l'era capp de voeuna de quei. In del 1869 gh'era staa taccaa i paes de Quint, Quart e Figin.
Al dì d'incoeu, anca se l'è on quartier popolar, l'è riessii a conservà anmò di vegg aspett del sò passaa de borgh de campagna.


text:
21 09
Ol dé 21 de setèmber l'è 'l 264 ( 265 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 102 dé a finí l'an.
Ul dí 21 de setèmber al è ul dí da pòost 264 ( 265 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 102 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1354 - Sardegna: Pere III ol Serimonius al scomensa öna otra espedissiú contra l'ísola.
1938 - Ol President de la Segonda Repüblega Spagnöla, Dotor Negrín al nönsia la retirada di Brigade Internassiunale a i Nassiú Ünide, ch'i condemna ol colp militar, però i ignora i petissiú d'aida.
05 11 - Tarragona (ol Tarragonès): l'aviassiú franchesta la bombardisa la sità.
2004 - ol Ripollès: s'al ghe prodüiss ü teratrémul de 4'2 degré in la scala de Richter con l'episénter a 8 km al süd-est de Ripoll.
2004 - Nöa York: preiament a la assemblea zeneral d59 di Nassiú Ünide, s'i ghe reüniss öna sinquantena de cap de stat e de goèrn lideracc per ol nomenat 'quintet contra la fam' (Lula da Silva, José Luís Rodríguez Zapatero, Jacques Chirac, Ricardo Lagos i Kofi Annan) per creá ü Funt Mondial de Löta contra la Fam.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1934 - Montréal (ol Québec): Leonard Norman Cohen cognossit come Leonard Cohen, cantant melòdich Canadench.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dé Internassiunal de l'Alzheimer
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Novi Sad
Novi Sad (cirillich: HoBи Caд; inscì anca in croatt, romen e ruten; Nový Sad in slovacch; Újvidék in ungheres; Neoplanta in latin; Neusatz in todesch; Nowy Sad in polacch; in lombard el voeur dì pienta noeuva) a l'è ona città de la Serbia settentrional, situada longh i spond del Danubi. L'è 'l capploeugh de la Vojvodina e del distrett de Bačka e a l'è on important center industrial e coltural.
Per la soa importanza come center per i commercc de la region, Novi Sad l'è diventada ona città plurilengov, tanto che i lezion a scòla hinn tegnuu in quatter lenguagg: serb, slovacch, ungheres e ruten. Inscì a gh'è anca on grand numer de confession cristian, anca se i pussee important e numeros a hinn quella cattòliga e quella ortodòssa.


text:
Parlumm mea de barbera,
nel buceer gh'è la dencéra
che la riid senza di me
e sun ché cun l'infermiera
setaa giò sö na cadréga
che la viàggia de par lee
e anca el suu nel curiduur me paar piö lüü,
el vöör parlàmm
dumandi al laagh, da la finestra,
se'l se regorda chi è che sun
per questa geent che vee a truvamm cun scià i
biscott
sun piö nagott
dumanda ai pèss, dumanda ai sàss,
che luur la sànn quel che ho vedüü
Perchè adess g'ho sö el pigiama
ma regordes che una volta
seri el re di pescaduu,
ho vedüü sguaràss el laagh,
ho vedüü quatàss el cieel
e la loena burlà giò,
l'era faa cumè un'anguila,
l'era gross cume un batèll
e'l majava tücc i stell,
una bissa incatramata,
cun la buca sbaratada
e cui öcc dell'oltrummuund...
un mustru, ma l'era mea el film de l'uratori
un mustru, vegnüü'n de un teemp che l'era piö el sò
ho vedüü el mustru, ho vedüü el mustru...
E i m'hann truvaa luungh e tiraa
cunt i öcc de indemuniaa
e che parlavi de par me
Vardii el re di pescaduu,
stravacaa in so la sua barca,
che'l se sbatt cumè un cagnott !
m'hann dii che el mustru l'era el diabete
per mea dimm che seri màtt
quand che passavi me salüdaven,
quand se giràvi sentirvi riid
vegniven tücc a crumpà el pèss
per ghignà un zicc o per cumpatìmm
gnanca i fiöö m'hann mai credüü
e seri el re di rembambii
Adess g'ho sö el pigiama ma sun che sura un puntiil
a specià che'l solta fö,
sunn piee de medesèn,
me parlen tücc de arterio,
ma sun che per fala fö,
te speci setaa giò cun in man dumà una frosna
e sun propi mea stremii,
facch vede a'sti tòcc de merda se te seet deent
in del laagh
o nel coo de un rembambii...
un mustru, senza i me occ el ghe sariss mai staa.


text:
Carbuidraa
I Carbuidraa (o sacarid o glücid) a hinn la class de biumulecul püssee abundanta intra i quater class principaj. I gh'hann impurtant röl in di rop che viven, cume el mügiaa sü e traspurtà in gir l'energia (per esempi 'me amid o glicogen) o'l fa di cumpunent strütüraj (la celulusa di piant e la chitina in di besti). I carbuidraa e i sò derivaa a hinn anca un röl in di prucess del sistema imünitari, in de la fertilizaziun, in de la patogenesi e in de la coagülaziun del sanch.[1]
I carbuidraa a hinn cumpost urganigh semplis: a hinn aldeid o chetun cunt un bel poo de grüp idrossiligh, de solet vün per atum de carboni che'l fa minga part del grüp aldeidigh o chetonigh. I carbuidraa de bas a hinn i monosacarid 'mè el glücosi, el galatosi e'l frütosi. La furmula de bas d'un monosacarid senza mudifigaziun a l'è(C·H2O)n, induè che "n" a l'è 3 o püssee. A bun cünt, gh'è di carbuidraa che gh'hann minga quela furmula chì, mè l'acid uronigh.
I monosacarid se poden ligà intra de lur per furmà i polisacarid (o oligosacarid se hinn poch) che hinn di pulimer. Un frach de carbuidraa gh'hann dent vün o püssee ünità de monosacarid cun vün o püssee grüp müdaa o destacaa via.
Referenz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Maton, Anthea; Jean Hopkins, Charles William McLaughlin, Susan Johnson, Maryanna Quon Warner, David LaHart, Jill D. Wright (1993). Human Biology and Health. Englewood Cliffs, New Jersey, USA: Prentice Hall, 52–59. ISBN 0-13-981176-1.


text:
1939
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1 de setember: la Germania nazista la cumencja l'invasiun dela Pulònia: l'è la segunda guèra mundiaal
04 01 - Artesa de Segre (la Noguera): i fassiist a ocüpan la vila.
26 01 - Barcelona: i franchiist a ocüpan la citaa.
04 02 - Girona: i trüpp fassiist a ocüpan la citaa.
10 02 - Catalunya: l'esèrcit franchista al riva a la fruntera Francesa: la Catalunya del süüt a l'è gjamò del tütt ocüpada.
19 02 - el Paees Valencià: l'aviazziun franchista la bombarda la zona costera.
30 03 - València (Catalunya): i franchiist a ocüpan la citaa.
01 04 - Spagna: la finiss la Guèra Civil Spagnöla con la vitòria del bàndul franchista.
09 01 - Líbia: Itàlia sa l'anessiuna el paees.
02 03 - Citaa del Vatican (Roma): el conclave al proclama papa Eugenio Pacelli, ch'al regnarà coma Pius XII.
15 03 - Cecoslovàchia: l'esèrcit Todèesch al invaad el paees. Dapress de l'ocüpazziun de Praga, i Todèesch la convertiss íntal proteturaa Todèesch de Boémia e Muràvia.
01 09 - Europa: la scomenza la Segonda Guèra Mondiala. la Germània la invaad la Polònia.
11 09 - Normandia (Francja): a desembarcan i primm trüpp Britànegh (II Guèra Mondiala).
30 11 - Finlàndia: i trüpp Soviétich a invadan el paees.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Ales
Ales (inscì anca in Piemuntes; Alice Castello, ma antigament Alice Inferiore, in Italian; in tücc i cas l'acent el va in sü la a) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de 2 724 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 24,8 km² e ona densità de popolaziun de 110 ab./km².
El paes el se tröva al cunfin cun la Pruvincia de Biela (cumün de Cavajà, Ropul e Viverun) e 'l fa part de la Diocesi de Ivrea.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Ales l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Calendàre romà
El Calendàre Romà (cunusìt apò col nòm de calendàre de Ròmolo) el g'ha cambiàt fùrma divèrse ólte 'ntra la fondasiù de Roma e la fì de l'Impéro.
En quat nutìsie el ia dà Macrobio, 'ndèla I zurnàda dei Saturnalia.
En prensépe l'éra 'n lönàre (calendàre bazàt sö le fàzi de la lüna) dividìt en 10 més, che 'l vambiàa a la lüna piéna de mars (el 15). Per tradisiù l'éra atribüìt a Romolo, el fondadùr de Roma 'ndèl 753 prìma de Crìsto. Però sömèa che 'nvéce l'éres bazàt söl Lönàre dei gréci.
I més alùra i éra: Martius (31 dé), Aprilis (30 dé), Maius (31 dé), Iunius (30 dé), Quintilis (31 dé), Sextilis (30 dé), September (30 dé), October (31 dé), November (30 dé ) e December (30 dé). Isé l'an del calendàre 'l düràa 304 dé e gh'éra piö o méno 61 dé 'n envéren che gh'ìa mìa pòst endèl calendàre.
Dòpo la prìma rifùrma del calendàre, ülìda sömearès de Numa Pompilio (el segónt dei sèt rè legendàre de Roma) 'ndèl 713 prìma de Crìsto, el calendàre dei Romà 'l g'ha cuminciàt a cöntà dùdes més. I du més nöf i éra zuntàcc a la fì e i éra Ianuarius e Februarius.
Ogni més el gh'ìa tré dé de riferimènt ciamàcc: Kalendae, che se pènsa che uriginariamènt el curispundìes al dé de la lüna nöa e l'éra 'l prim dé del més; Nonae, che se pènsa che uriginariamènt el curispundìes al dé de la mèza lüna; Idūs, che se pènsa che 'l curispundìes a la lüna piéna.


text:
Assioma dal cungjuunt da le parte
In matemàtica, l'assioma dal cungjuunt da le parte al è ü di assiòom da Zermelo-Fraenkel da la teuría assiumàtega di cungjuunt. Íntal lenguagg furmaal di assiòom da Zermelo-Fraenkel, l'assioma sa l scriif:
Cuma l’inclüsiú a l’è definida furmalameent par :
la scritüra da l'assioma la pöö sa semplifiá in :
u in d'òolt tèrmen:
- Par cada cungjuunt E, al esiist un cungjuunt P taal che cada cungjuunt F al è un elemeent da P si e noma si al è una paart da E.
Sa l pöö druvá l'assioma d'estensiunalitaa par pruvá che cheest cungjuunt P al è ünich par E daa. A apelemm ul cungjuunt P « cungjuunt da le parte da E », e al nutemm « » (u « »).
L'assioma dal cungjuunt da le parte al è generalameent cunsideraa cuma incuntestàbil, e al, u ü daj söö equivaleent, al pariss in dabot tüta assiumàtega alternativa da la teuría di cungjuunt.


text:
Giuseppe Pietro Bagetti
Giuseppe Pietro Bagetti (Türìn, 14 aprìl 1764 – 29 aprìl 1831) l'è stai un pitùr e architèt piemuntés, famùs suratüt cume vedüdìsta.
Cuntegnüü
Furmassión[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Anca se l’ha stüdiàd cume architèt a l'Üniversità de Türìn, l'è famùs par la sò culaburassión cun l'armada francés ind el curs d’la prima campagna napuleònica d'Italia. I sò paesàg i en el racùnt dal viu de tüti i dì tra la fin dal XVIII e l'inisi dal XIX secul. De chel mumént chi l’è 'na furtünàda serie de panurama che cuntun d'le vituriuse bataie de Napuleón ind i an dal 1796 al 1800.
Par la creassión di sò diségn, Bagetti el stüdièva diretamént sura le carte tupugràfiche. L'era solit ancasì, prima de disegnà i sò sboss ins al camp, de catà sü infurmassión dai spetatùr o dai prutagunista dei fat.
Grassie al sò savè tecnich che’l vegneva dai stüdi da architèt, l’è riüssìd a descrìu 'na realtà particularmént vera. I sò acquarèi i en nitid e detaiàd. El giögh de equilibri fra i part dell'insema el dà ‘na sensassión de un tüt armonich indùe gh’è miga la percessión de particulàr che cambiun l'ünità d'efèt.
Anca se la descrissión l'è particularegiada, tüt l'è prupursiunàd e stüdiàd par dà la pussibilità a quél che’l guarda de avègh una visión d'insema cun un sul culp d'ög.
El Bagetti el s’è furmàd in ambit müsicàl suta la guida de Bernardo Ottani che’l se dedicheva anca ala pitüra. Lì, el Giüsèp Pédor l’ha imparàd la tècnica dell'acquarèl da Pietro Giacomo Palmieri[1]. El 23 de disémbor dal 1782 l’ha utegnüd, dala Régia Üniversità de Türìn, l'abilitassión cume architèt civìl e militàr.
Cun i piemuntés[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dal 1792 l’ha insegnàd diségn tupugrafich e l’è stai al servisi de Vittorio Amedeo III cume disegnadù reàl de paesàg. Dal 1793 l’hà seguìd le regie armade de Sardegna ind el cuntàd de Nissa e Tulón cun l'incarich de disegnà tüti i fat d'arm de ch’la campagna lì.
Quànd l’è turnàd a Türìn, ind el 1797, l’ha utegnìd l'incarich de maestor de tupugrafìa a la Scola dal Géni e al Reàl Corp de Artijerìa.
Cun i francés[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dopu l'ucupassión francésa l’è entràd a fa part dall'ufìsi tupugrafich Piemuntés cul grad de Capitàn Ingegnér Geograf. L’è pö entràd ind l'Armada d'Italia cume artiste chargé d'exécuter les vues des sites les plus intéressants des principales affaires aux quelles la guerre va donner lieu.
Vün di sò prim mesté l'è stai la rapresentassión d'la bataia de Maréngh, impurtànt cuntràst che l'ha fai nass la legénda de Napuleón. Par i sò mérit sura el camp l’è stai nüminàd capitain ingénieur géographe artiste.
Dal 1802 al 1805 l’è stai suta el cumànd del capitàn Joseph Marie François de Martinel, de dré al quàl l’ha percùrs el teritori fra la Ligüria, i Alp Maritim e la Pianüra Padana e l’ha disegnàd le vedüde d'le principài bataie dell'esercit francés d’la Prima Campagna d'Italia. Dopu l’è andài adré a l'Armada dal Nord in Germania e pö l’ha fai part d’la Campagna de Rüsia, indùe l’ha disegnàd la ducümentassión gràfica d'le püsè impurtànt uperassión militàr di chi frunt lì.
Ind el 1806 el s’è trasferìd a Parìs, menter tra el 1806 e'l 1807 l’ha disegnàd ‘na scunda serie de vedüde d’la ex Repüblica de Venessia.
Ind el 1807, par vuluntà de Napuleón, la serie cumpleta di sò 68 acquerèi l’è staia missa ind la Galeria dal Castél de Fontainebleau[2].
La Legión d'Unùr[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ind el 1811, l'imperadù el gh’ha dai la Legión d'Unùr, par avè fai 'na carta geugràfica cun vedüda a sgul d'üsél de l'Italia, dai Alp fin a Nàpuli, menter ind el 1812 l’ha miss in pé ‘na mustra al Salón de Parìs e l’è stai umagiàd cun la medaia d'or.
Ind el 1815, a la fin de l'impér l'è turnàd a Türìn, par isegnà tupugrafìa a l'Académia militàr e pitüra a acquarèl all'Académia d’le Bele Art. L’è stai ancasì al servìsi di Savoia, par i quai l’ha pitüràd i paesàg che i decorun el castél de Muncalié, tra i quài la Vedüda de Muncalié e La sagra de San Michél.
Eredità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ind el 1827 l’ha püblicàd un tratàd intitulàd Analisi dell'unità di effetto nella pittura e dell'imitazione nelle belle arti[3]. I sò sboss ins al camp i en stai druàd cume bas par 'na famusa culessión de acquerèi e témpere disegnada da l'ingegnér geograf Gautier e dai tupograf Pasquieri e Bucler d'Albe.
Da la metà dal XIX secul le copie di sò mesté s’en multiplicade grassie al laurà de Morel e Parent. Dinturnu al 1830, suta la guida dal diretùr dal dipartimént d'la guera francés, Generàl Pelet, l'è inisiada l'incisión d'le òpere de Bagetti che l'è pö servida a la realisassión dal catalugh, Vues des champs de bataille.
El pitùr l’è mort a Türìn el 29 de aprìl dal 1831. Ind el 1834 Louis Philippe I de Francia l'ha fai spustà i 68 acquarèi a Versailles ind el castél sistemàd cume Musée de l'Histoire de France.
Müsé[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Le sò òpere i en cunservade anca al Musée de l'Armée de Vincennes, visìn a Parìs, al Musée de l'Histoire de France de Versailles e Trianon e a la Galleria civica d'arte moderna e contemporanea, all'Accademia Albertina, al Palazzo Reale, al Museo Nazionale del Risorgimento Italiano e a la Biblioteca Reale de Türìn.
Galerìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
-
-
-
La bataia dal punt le Lod, 10 mag 1796
-
Napuleón el riva a Milàn, 15 mag 1796
-
Sboss ins al camp d'la Bataia de Fumbi
Riferimént[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ G.A.L. Mongioie, Consorzio Valli del Bormida e Giovo Leader G.A.L.
- ↑ Associazione Beatrice di Tenda
- ↑ Enciclopedia Treccani
Bibliugrafìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Alain Chevalier, Les Paysages de la Liberté, Campagne d’Italie 1795-97, Album des dessins et aquarelles de Giuseppe Pietro Bagetti (1764-1831) ISBN 2-909170-07-1


text:
San Martén (CR)
San Martin (San Martén in Cremones; San Martino del Lago in Italian) a l'è on comun de la Provincia de Cremona de 454 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 10,4 km² e ona densità de 44 ab./km².
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Robèch l'è mostràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Bagnes
Bagnes a l'è un cumün svizzer del distret de Entremont, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 282.2 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 7807 abitant.
El cumün de Bagnes al se tröva a una altitüden de 820 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Vollèges, Sembrancher, Saxon, Riddes, Nendaz, Hérémence, Evolène, Bionaz (IT-AO), Ollomont (IT-AO), Bourg-Saint-Pierre, Liddes, Orsières.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official website (Franzés)/(Inglés)
- Bagnes in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Buscaa
Buscaa (in del dialett del sitt la A longa l'è parnonziada quasi 'me ona O averta; Buscate in Italian) l'è on comun che el se troeuva in de la Provincia de Milàn.
El gh'ha 4 822 abitant (dato del Dic 2013 [1]), ona süperfis de 3,04 km² e ona densità de 689 ab./km²..
El ciappa el sò nomm di bosch che gh'eren là vesin e donca in del passaa l'eva ciamaa anca Bust Cava, per differenziàss de Bust Grand e Bust Piccol.
Vos correlaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Buscaa l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc


text:
Reggio Calabria
Reggio di Calabria (Rrìggiu 'ndèla parlàda locàl; Rìghi 'n grecànech; PήYιo/Régio 'n gréch; ῬήYιov/Rhégion en gréch antìch; Rhegium en latì; Regio de Calabria 'n spagnöl; Ríjoles en spagnöl stòrech) l'è 'na cità italiàna, de la regiù de la Calabria, capolöch de la pruvincia omònima.
El cümü de Reggio Calabria 'l g'ha presapóch 190.127 abitàncc (dato del 2005), 'na superfìce de 236 km² e 'na densità de 806 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bagaladi, Calanna, Campo Calabro, Cardeto, Fiumara, Laganadi, Montebello Ionico, Motta San Giovanni, Roccaforte del Greco, Sant'Alessio in Aspromonte, Santo Stefano in Aspromonte, Villa San Giovanni.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
Céch Muril
Cech Muril (Ciach Moril in Piemuntes; Ceppo Morelli in Italian) a l'è un cumün ussulan de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula.
El gh'ha ona popolaziun de 335 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 40,0 km² e ona densità de popolaziun de 8 ab./km².
El paes el se tröva in la Val Anzasca e 'l cunfina sia cun la Pruvincia de Vercei (cumün de Carcofur) e cul Cantun Vales (cumün de Saas Almagell). A l'è nassüü in del 1865 da la füsiun di cumün de Prequartera e de Burgun.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Céch Muril l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
I Promessi Sposi
I promessi sposi l'è on romanz istòregh scrivuu del Lissander Manzon che'l vegn consideraa el pu important de l'istoria della literadura italiana.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è staa stampaa ona prima voeulta in del 1823, col titol provisòri de Fermo e Lucia. Pussee innanz in del temp, in del 1827, el vegn stampaa de noeuv col titol I promessi sposi, storia milanesa del sec. XVII, descoverta e rifada del Lisander Manzoni.
In quell'ann, el scrittor el va a Firenz per trovà ispirazion de l'italian o, come el disaraa lù, per rerentà i strasc in de l'Arno. De la sò esperienza, in del 1840, la nass l'edizion final de l'oeuvra.


text:
16 11
Ol dé 16 de noèmber l'è 'l 320 ( 321 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 46 dé a finí l'an.
Ul dí 16 de noèmber al è ul dí da pòost 320 ( 321 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 46 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1354 - l'Algher (Sardegna): Pere III ol Cerimoniós al conchesta definitivament la sità.
2003 - Catalunya: se gh'i sélebra di elessiú al Parlament; CiU la adagna con 46 ses, seguida del PSC (42), ERC (23), PP (15) e ICV (9).
2004 - La Viquipèdia en Català la ría a 10.000 artícoj!
2005 - Brüssèl: Ol President de la Generalitat de Catalunya, Pasqual Maragall, e de la Generalitat Valenciana, Francesc Camps, i parla ofissialament per la pröma ölta in Català al Comitat di Resú d'Öròpa, gràssia al acorde signat l'istess dé con l'ambassadur Spagnöl a la ÜÖ.
2005 - Girona: Ol vèscuf de Girona, Carl Soler, al denöncia int ü comünicat, col söport del Consej presbiterial che i emisiú de l'emissora de ràdio de la COPE, i denigra ol pòpul Català.
1904 - Londra (Anglatèra): John A. Fleming al patenta ol díode d'incandessensa o vàlvula termojònica ch'al ía inventat basant-as in l'efet Edison, che Wiliam J. Hammer, ü di inzegner d'Edison, al ía descobert ol 1883; chèst fat s'al considera l'inissi de l'eletrònica.
2004 - Washington (i Stacc Ünicc): George Bush al nòmena Condoleezza Rice, fí alura cunsejera de següressa nassiunala, nöa secretària de stat in süstitüssiú de Colin Powel, ch'al ía dimissiunat ol dé pröma.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2004 - Barcelona: Joan Ramon Mainat, periodesta e produtor televisif Català.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Phenomena
Phenomena 'l è 'n film ad scarésa dal 1985 ad Dario Argento, ambintâ e girâ tut in Śvisra, a part soquànti séni in di Elios Studios ad Róma. In di Stat Unî i al cgnósan cuma Creepers.
Sunt
Na turìsta danéśa, Vera Brandt (Fiore Argento), la pèrd 'l àutobus in si mónt śvìsar e la và in na bàita par dmandàr ajùt ma lè la cata invéci la mòrt mént'r a s véd 'n óm in cadéni ch'al fà da tut par libràr-as. La tèsta tajàda via dla pòvra ragasóla la vèṅ pò butàta śò in un fiùm. Soquànt tèmp dòp la Jennifer Corvino (Jennifer Connelly), fiōla d'l atōr americàṅ Paul Corvino, la s iscrìv a un culéǵ par fémni dal pòst, al "R. Wagner", e i la métan in cambra insém a la Sophie (Federica Mastroianni). A purtàr avànti la scóla l'è na diretóra ch'la n lasa pasàr gnint (Dalila Di Lazzaro) cun a fiànc la Frau Brückner (Daria Nicolodi), na dóna sò para.
La Jennifer ad nòt la gh'à di atàc ad sunambulìśum e, quànd a gh sucéd, la n pōl far a méno ad tōr-as sù e tacàr a far dū pas lè 'd intóran. Na sira, durànt òṅ ad chi gir lè, prilànd-as da na banda in diresiòṅ dna fnèstra, la véd la studénta Gisela Sulzer (Fiorenza Tessari) ch'la riva lè da lē sigànd. A 'l impuvìś un bulsòṅ sparâ a 'l sò spali al s insfìlsa in dla sò gnuca gnénd pò fóra da la bóca, masànd-la. Qvala là, a n psénd far gnint par farmàr-as, la tira drit, sénsa rénd'r-as cònt dal tut ad quél ch'l'à vdû, prima ad cascàr śò da 'l curniśòṅ. Tgnénd pò a drē a na sìmmia, ciamàda Inga, Jennifer la riva a cà 'd 'n entumòlug, al prufesōr John McGregor (Donald Pleasence), ch'al viṿ in na scrana a rudèli e ch'l è drē a strudiàr la tèsta marsa dal tut e pina ad bègatèṅ dla Brandt, purtàda lè da 'l ispetōr Rudolf Geiger (Patrick Bauchau) e dal sò asistènt Kurt (Michele Soavi). Difàti, guardànt al cicclo ad vita ad chi bgòṅ lè, chi lò al sarés bòṅ ad dar na dada a 'l masamènt. Jennifer la gh diś che lē la n gh'à minga sacrésa di insèt, ansi la gh vōl bèṅ e l'è anc bòna ad dascórar sèg, a livèl telepàtic. Invéci al prufesōr al dascór da spés cun l’Inga, bèstia dimóndi inteligìnta ch'la gh dà al sò ajùt, e al gh diś ad lasàr śò al raśōr parchè la s pōl far dal mâl a tgnir-'l in maṅ. John al cònta a l'americàna che in dal pòst a gh'è un manìac necròfil ch'al masa al ragasóli par pò tgnir da cat i còrp. Anc la sò asisténta Greta l'è stata cupàda da lò.
Turnàda in dal culéǵ, la Jennifer la patìs incóra 'n epiśòdi ad sunambulìśum, cun na luśla ch'la la pòrta da drē da na sēṿ faghénd-ag catàr un guànt d'l asasèṅ, cun di bègatèṅ dèntar. Al manìac al và avànti incóra cun i masamènt, faghénd fóra prima la Sophie e pò incóra McGregor sót a i òć dna Inga fóra ad tèsta.
La Jennifer la in vōl più savér, la ciàma sò pàdar par turnàr subìt a cà in aparéć ma la gh'à da spétar incóra un dè e la Frau Brückner la gh śibìs na cambra par durmìr la nòt a cà sua. Rivàda là, Jennifer la véd che tut i spèć i èṅ quaciâ da di sugamàṅ e la Brückner la gh cònta ch'la gh'à un putèṅ dimóndi malâ ch'al n vōl briśa véd'r-as lè e pò la gh dà na madśìna par far-ag pasàr la févra. Jennifer la và in bagn par tōr-la ma pò la stà mâl e la s fà gnir 'l urt dal gòmit par sputàr-la 'd fóra. L'americàna la véd anc ch'a gh'è di bègatèṅ dapartùt, atàc a 'l savòṅ e a i sugamàṅ, e lè la capìs incòsa.
Culòna Sunóra
La culòna sunóra ad Phenomena 'l è gnuda fóra su disc in dal 1985 e su CD in dal 1987 p'r òpra dla Cinevox Record e la gh'à dèntar 12 braṅ.
- Phenomena (04:24) • Claudio Simonetti
- Flash of the blade (04:08) • Iron Maiden
- Jennifer (03:50) • Goblin
- The quick and the dead (03:32) • Andi Sex Gang
- You don't know me (02:35) • Andi Sex Gang
- The wind (01:16) • Goblin
- Valley (04:30) • Bill Wyman & Terry Taylor
- Sleepwalking (03:50) • Goblin
- Locomotive (03:21) • Motörhead
- Jennifer's friends (03:27) • Goblin
- The maggots (01:36) • Simon Boswell
- The naked and the dead (02:45) • Andi Sex Gang
Ròbi curióśi
- In sal sit uficiàl ad Daria Nicolodi, mujér ad Dario Argento e Frau Brückner in dal film, a s pōl lèśar un pès dn'intervìsta data a "Primavisione Cinematografica" n.9 dal Setémbar dal 1985, in dua lē la gh và śò péśa dgénd «A mè i film ad scarésa i m piàśan dimóndi e Dario 'l è dimóndi braṿ. A gh'ò però da far un dascórs a part par "Phenomena", un film che da 'n sèrt punt ad vista a but da na banda. Minga parchè al n sia mia vàlid, mè a 'l cat fat bèṅ, ma par quél ch'al cònta; mè a m tóg a cōr al prubléma di handicapâ e in "Phenomena" a s vèṅ a savér a la fiṅ che gl'asasèṅ i èṅ un putèṅ dasfurmâ e sò màdar ch'la masa par difénd'r-al. Inóltar in dal film i bòṅ i èṅ pîṅ ad bèsi e bèi mént'r i catìṿ i èṅ brut e in buléta. La m è parsa n'òpra dimóndi reasiunària, e un bèl pas a 'l indrē ad Dario, un regìsta ch'al m è sèmpar piaśû ma ch'a n vój piò lauràr sèg, in fiṅ tant ch'al cuntinuarà par cla strada lè»[1].
- Al fiōl dasfurmâ ad Frau Brückner 'l è fat in dal film da 'l atōr napulitàṅ Davide Marotta mascrâ e trucâ da Sergio Stivaletti par far in manéra ch'al gh'is la sìndrum ad Patau.
- P'r al film i èṅ stâ druâ 40 migliòṅ 'd insèt, tirâ sù a pòsta.
Culegamènt estéran
- (IT) La schéda dal film in s'l IMDB
- (IT) La schéda dal film in sal FilmTV
- (IT) La schéda dal film in s'l Horror Movie Database
- (IT) Recensiòṅ ad Splattercontainer


text:
Gatti rossi in un labirinto di vetro
Gatti rossi in un labirinto di vetro (Gat rós in un labirìnt ad vēdar) 'l è 'n thriller dal 1975 'd Umberto Lenzi girâ in Spaggna fra Barcelóna e Sitges.
Sunt
Un grup 'd americàṅ in gir par Barcelóna al s cata tut 'd un trat insaplâ in soquànt masamènt da scarésa in dua un manìac vistî cun di impermeàbil rós al masa a scurtlàdi dal dóni śóvni par pò cavàr-ag via 'l òć sinìstar. A vèṅ cupàda anc na pòvra putìna che pò la vèṅ dada da magnàr a i ninèṅ 'd un ciûś. La pulisìa, dòp a n avér-ag capî gnint par dimóndi tèmp, la pénsa ch'l asasèṅ al sia Mark Burton (John Richardson), òṅ ch'al lavóra faghénd dla reclàm e ch'l è rivâ in Catalùgna par catàr la sò amànta, la Paulette Stone (Martine Brochard). Chi lò, dal cant suo, al créd invéci ch'a cupàr la sia stada sò mujér Alma (Marta May), malàda ad néruv.
A catàr la véra l'è la lèśbica ad culōr Naiba (Ines Pellegrini) par via dna foto fata da una dal vitmi.


text:
Rhode Island
El Rhode Island a l'è un stat federal di Stat Ünii d'America. Al gh'ha una süperfiss de 4.005 km² e una pupulaziun de 1.080.632 abitant.
A l'è tacaa a a nord e a est al Massachusetts, a ovest al Connecticut, a süd a l'Ucean Atlantigh.
La capital a l'è Providence (175.901 abitant), che l'è anca la cità püssee pupulada del stat.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Rhode Island a l'è vün di tredes stat uriginari de l'Üniun.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Rhode Island al gh'ha 4 grand eletur in di eleziun presidenziaj de l'Üniun,


text:
Neu
La Neu (anca Nev, Nef e Fioca) l'è 'na furma de precipitassion de acqua giassada a cristal, che la cunsist in d'una multitüdin de toch de giass propri picinìn, tüti cun de bas la furma esagunal ma ognidün de tip divers.
Datu che l'è faia da di part sgres, l'è un materiàl granülar. La gh’ha 'na strütüra verta e l'è donca mola, a men che la vegna miga schissada da ‘na pression esterna.
La neu la se furma in volta atmusfera, quand el vapur de l’acqua a temperadüra suta a i 0 °C el fa partì el brinament. Lì, l’acqua la passa dal stat gassuss a quel solid, par pö 'rivà a tera sensa deslenguass.
Quest el süced quand la temperadüra a tera l’è suta i 2 °C e in di livel de mes se passun miga i 0 °C, sedenò la neu la và ad acqua.


text:
Fin Mornasch
Fin Mornasch (nom ufizial in italian: Fino Mornasco) l'è on comun brianzoeu de la Provincia de Còmm che 'l cunta 9 782 abitant (dato del Dicember 2013[1]) cont ona süperfis de 7,3 km² e 'na densità de 1 340 ab./km².
El paes el gh'ha dò frazion: Andraa e Sòcch, oltra ai duu centri principai. A Fin gh'è nassuu el Giovanni Battista Scalambrini, vescov de Piasenza e beaa de la Gesa Cattòlica.
Origin del nòmm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- El nòmm fin el che 'l vegna del Latin finis che 'l voeur dì "confin, limit".
- El nòmm Mornasch l'è staa giontaa dòpo de l'Unità d'Italia (per la precision in del 1862), per fà minga confusion cont el comun de Fin in Provincia de Bergom. A bon cunt, "Mornasco" el ven del Comasch mornee, che 'l voeur dì "molin", a testimonianza de la longa tradizion de molin a acqua: Mornasch prima a l'era domà voeuna di frazion del comun, unida a Fin in del 1757.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Fin (CO) l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Costanz Clor
El Flavi Valeri Costanz, mej cognossuu cont el nomm de Costanz Clor (latin: Flavius Valerius Constantius o Constantius Chlorus; Iliria, 31 de marz del 250 circa - York, 25 de luj del 306) l'è staa on imperador roman al temp de la Tetrarchia. L'è anca el pader de l'imperador Costantin.
Biografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è passaa a la storia cont el stranomm de Chlorus (smort), che gh'è staa daa di storegh bizantin. L'era nassuu in de l'Iliria e l'ha scominciaa la soa cariera in de l'esercit roman. L'ha quattaa i caregh de protector sotta i imperador Aurelian e Probo, per poeu devegnì governador de la Dalmazia ai temp del Car. El gh'ha avuu ona relazion con vuna ciamada Elena, che la gh'ha daa on fioeu ciamaa Costantin.
In del 288 l'era el prefett del pretori de l'imperador Massimian. Quell lì l'ha mandaa a combatt contra i Franch de l'usurpador Caraus, che controllaven l'estuari del Ren. El Costanz l'ha traversaa el territori sò de lor, e l'è rivaa al Mar del Nord. I Franch hann ciamaa la pas, e hann faa tornà re el Gennobaud.
Imperador[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per i sò meret militar, l'è staa nominaa del Massimian "Ceser" (ona sort de vis-imperador). L'incoronazion la gh'è stada a Milan el primm de marz del 293. La nasseva la Tetrarchia, el governa a quatter man de l'Imperi. Al Costanz ghe vegniva daa el controll de Gallia e Britannia, con l'incaregh de batt el Caraus.
El Costanz l'è staa bon de scascià via i soldaa de l'usurpador foeura de la Gallia. A la fin del 293 el Caraus l'è staa coppaa e sostituii del sò tesoree Allett. El Costanz el s'è minga fermaa e l'ha batuu anca lu. In 'sta manera l'ha guadagnaa el titol de Germanicus maximus. Poeu, in del 296, l'ha segutaa la guerra contra l'Allett e l'ha invaduu la Britannia, intant che 'l Massimian el tegniva sotta controll la Gallia. L'Allett l'è staa coppaa in battaja, intant che 'l Clor el rivava a Dover e a Londra 'me on liberador.
In del 298 el Costanz a l'era anmò giò in Gallia per combatt i Alamann in sul Ren. In del 305 l'è devegnuu august a tucc i effett. Ma l'è mort l'ann dopo a York, duranta ona guerra contra i tribù de la Scozia. I sò soldaa hann nominaa imperador el Costantin, che l'è partii per l'Italia, con l'intenzion de tornà a vess l'unegh imperador, e mett fin a la Tetrarchia.
El corp del Costanz l'è staa portaa a Treviri, in Germania.


text:
Triügg
Triügg o ànca Treügg (nòm uficiàl en itali: Triuggio) l'è un cumün de la Provincia de Munscia e Brianza. El gh'ha 8 786 abitant (dàto del Dic 2013 [1]), 'na süperfis de 8 km² e 'na densità de 1 098 ab./km². L'è tacaa ai cumün de Besàna, Albiaa, Caraa, Suvích, Machéri, Curesciàna e Leesm. La cità a l'è svilüpada in sü i spund sinister del Lamber, denànz a Albiaa.
Evulüzziun demugrafica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitaant (fuunt ISTAT 2001)
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Muhammad ibn Mūsā al-Khwārizmī
Abu Ja'far Muhammad ibn Musa Khwarizmi (nasìt a Corasmia presapóch endèl an 780 – mórt presapóch endèl an 850) l'è stat en matemàtich, astrònomo, astròlogo e geògrafo persià.
L'ìa natìf de la regiù de la Corasmia (Khwārezm, o 'n presià Kharazm) e 'l g'ha vivìt a Baghdad, a la córt del calìfo al-Maʾmūn, che 'l l'ìa numinàt responsàbil de la sò bibliotéca, la famùza Bayt al-Hikma, "Bàita de la Sapiènsa", de Baghdad. Sóta la sò diresiù divèrse de le òpere matemàtiche principài de l'antichità i è stàde traducìde 'n lèngua àraba.
L'è l'autùr del al-Kitāb al-mukhtaṣar fī ḥisāb al-ǧabr wa al-muqābala, el prim lìber che g'ha tratàt la sulusiù sistemàtica de le equasiù lineàre e de segónt gràdo. L'è cunsideràt per chèsto 'l pàder de l'àlgebra, L’àlgebra de al-Khwārizmī l'è cunsideràda 'l fondamènt e la préda de cantù de la scènsa.
La paròla stèsa "algebra" la vé del àrabo al-jabr (ripristinà) , giöna de le dò operasiù piö dopràde per resòlver le equasiù de segónt gràdo come discriìt endèl sò lìber. El lìber Algoritmi de numero Indorum, tradusiù latìna de giü dei stüde piö 'mportàncc söl sistéma de nömerasiù indià, el g'ha 'ntruducìt la notasiù puzisiunàla e 'l nömer zéro 'ndèl mónt ucidentàl, endèl sècol XII. La paròla algoritmo e la sò variànt méno dopràda algorismo la vé de Algoritmi, la latinizasiù del sò nòm.
Contributi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I sò stüde i è stacc suratöt fondamentài per l'algebra, la trigonometrìa, l'astronomia/astrologia, la geografìa e la cartografia. El sò ategiamènt sistemàtich e lògich endèl resòlver le equasiù lineàre e de segónt gràdo lel g'ha dat fùrma a la disciplìna de l'algebra; el stès vocàol algebra el vé del nòm de 'na operasiù, cuntignìt apò 'ndèl tìtol del sò lìber al-Kitāb al-mukhtasar fī hisāb al-jabr wa 'l-muqābala (الكتاب المختصر في حساب الجبر والمقابلة), scriìt endèl an 825 e traducìt en latì endèl sècol XII secolo col tìtol “Algoritmi de numero Indorum”, fórse la prìma òpera compléta söl sistéma de nömerasiù indià.
Vergöne de le sò riflesiù i è fondàde söi stüde atronòmich de la Pèrsia antìca, de la Babilònia, de l'India e de la scènsa greco-elenìstica.
L'al-Khwārizmī el g'ha apò sistematizàt e curigìt i dati geogràfich de Tolomèo riferìcc a l'Africa e al medio Oriènt. 'N óter test de 'mportànsa fondamentàl l'è 'l Kitāb surat al-ard ("Lìber sö la fùrma de la tèra ", traducìt come Geografia), che 'l prezènta le cuurdinàde de località de la part del mónt cunusìda e 'n particolàr de chèla part mensiunàda endèl òpera geogràfica de Tolomeo, ma co valùr migliuràcc per chèl che riguàrda la longhèsa del Mar Mediteràneo e l'übicasiù de 'na quach cità de l'Àzia e de l'Àfrica.
El g'ha ìt 'na part apò 'ndèla realizasiù de 'na càrta geogràfica del mónt per el Calìfo al-Ma’mūn e 'l g'ha partecipàt al progèt per la determinasiù de la circonferènsa de la Tèra, co la coordinasiù del laurà de 70 geògrafi empegnàcc a mèter zó 'na màpa del “Mónt cunusìt” a l'época. [1]
L'al-Khwārizmī el g'ha apò elaboràt 'na série de tàole astronàmiche, de derivasiù persiàna antìca, che i è restàde 'n üzo per sich sècoi. L'è stat l'enventùr del "quadràt de le ómbre" ciamàt apò "scàla altimétrica", en strümènt de doprà 'nsèma al astrolàbe per mizürà altèse e distànse.
Àlgebra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L' al-Kitāb al-mukhtaṣar fī ḥisāb al-ǧabr wa-al-muqābala l'è 'n lìber de matemàtica scriìt envèrs l'an 820 dòpo del Signùr. El lìber el pórta 'n nacc i stüde dei matemàtich indià Brahmagupta e del matemàtich elenìstich Diofanto sö le equasiù algébriche e 'l se traàta de 'n tratàt dotàt de sitematicità che pò l'è deentàt en pónt de riferimènt per el svelöp de l'algebra modèrna[2] gràsie a la tradusiù en latì col tìtol de Liber algebrae et almucabala fàda del Roberto de Chester a Segovia, 'ndel 1145,[3] e a chèla de Gerardo de Cremùna.
Aritmètica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El lìber ciamàt Algoritmi de numero Indorum ("al-Khwārizmī söi nömer indià") l'è scampàt endèna tradüsiù latìna, ma l'uriginàl en lèngia àraba l'è nat pèrt. La tradüsiù l'è stàda fàda 'ndèl zenér del 1126 de Adelardo de Bath, che 'l gh'ìa traducìt apò a le tabèle astronòmiche 'ndèl 1126. El tìtol uriginàl en àrabo facilmènt l'ìa Kitāb al-Ǧamʿ wa al-tafrīq bi-ḥisāb al-Hind.[4] ("Lìber sö l'adisiù e la sotrasiù segónt el càlcol dei Indià").
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Enciclopedia Britannica on-line, al-Khwārizmī
- ↑ [1] Silvio Maracchia, Algebra – al-giabr, Treccani-Scuola
- ↑ O'Connor, Abraham bar Hiyya Ha-Nasi
- ↑ Julius Ruska, Zur ältesten arabischen Algebra und Rechenkunst. ISBN 3-533-03817-3.
Bibliografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- (Ingles) Biografia in MacTutor
- (Frances) Sur l'origine du mot Algorithme
- (Frances) Sur l'origine de l'algèbre
- Ali Abdullah al-Daffa, The Muslim contribution to mathematics, Londra, 1978.
- Barnabas Hughes, Robert of Chester's Latin translation of al-Khwarizmi's al-Jabr: A new critical edition, F. Steiner Verlag, Wiesbaden, 1989, ISBN 3-515-04589-9.
- Fredrick Rosen, The Algebra of Mohammed Ben Musa, Kessinger Publishing, 2004, ISBN 1-4179-4914-7
- (DE) Fuat Sezgin, Geschichte des arabischen Schrifttums, E. J. Brill, Leiden, 1974.
- Jan P. Hogendijk, "al-Khwarizmi", Pythagoras, 38 (1998), no. 2, pp. 4-5 (disponibile anche qui)
- Jeffrey A. Oaks, Was al-Khwarizmi an applied algebraist?. The University of Indianapolis.
- (Ingles) Abraham bar Hiyya Ha-Nasi, biografia in MacTutor
- John J. O'Connor, Edmund F. Robertson, Arabic mathematics: forgotten brilliance? in MacTutor
- Nito Verdera, South America on ancient, medieval and Renaissance maps.
- R. Rashed, The development of Arabic mathematics: between arithmetic and algebra, Londra, 1994.
- Salomon Gandz, "The sources of al-Khwarizmi's algebra", Osiris, i (1936).
- Rosen, Fredrick (2004-09-01). The Algebra of Mohammed Ben Musa. Kessinger Publishing. ISBN 1-4179-4914-7.


text:
Olbia
Olbia (Tarranóa 'n galürés; Tarranòa 'n lèngua sàrda) l'è 'na citadìna italiàna, de la regiù de la Sardegna, capolöch — ensèma a Tempio Pausania — de la Pruvìncia de Olbia-Tempio. El g'ha 57 889 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 376 km² e 'na densità de 154 ab./km². El cunfìna coi cümü de Alà dei Sardi, Arzachena, Golfo Aranci, Loiri Porto San Paolo, Monti, Padru, Sant'Antonio di Gallura, Telti.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Sussach
Sussach (nom ufizial in italian: Sozzago) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de 1 071 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 12,9 km² e ona densità de popolaziun de 83 ab./km².
El paes, sitüaa in la Pianüra Padana, el se tröva al cunfin cun la Pruvincia de Pavia. L'è tacaa ai cumün de Cassö (PV), Sciarön, Garbagna, Tardubiaa e Tracaa.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Sussach l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
08 05
Ol dé 8 de magio l'è 'l 128 ( 129 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 238 dé a finí l'an.
Ul dí 8 de magio al è ul dí da pòost 128 ( 129 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 238 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1707 - València: i tröpe filipiste i ocüpa la sità.
1870 - Barcelona: se ghe pöblega ol pröm nümar del setmanari satíregh "La Campana de Gràcia".
1945 - Dé de la Vitòria a Öròpa: i aliacc ossidentaj i sélebra la vitòria sura Zermania a la Segonda Guèra Mondiala.
1945 - Berlin (Zermania): Ol maressal Todèsch Keitel al signa davant i maressaj Žukov e Tedder e i zeneraj Spaas e Lattre de Tassigny ü segon docüment de rendissiú incondissiunala de Zermania (daspus de chèl signat a Reims ol dé anteriur).
1945 - A i 23:01 CET, entra in igur la rendissiú incondissionala de la Zermania.
2004 - Barcelona: se l' inaügüra ol Fòrum Üniversal di Cültüre.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1899 - Viena, Àustria: Friedrich Hayek, economesta conferit del Premi Nobel d'Economéa l'an 1974.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1873 - Avignon (la Provença): John Stuart Mill, filòsof e economesta Angles.
Feste e selebrassiú[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Kai Hermann
Kai Hermann, nassüü 'l 29 de Sgenee 1938 a Ambürgh in Germania l'è un giurnalista Tudesch che l'ha lauraa paricc agn de la revista tudesca Stern. Quel che l'ha rendüü famus in tüt 'l mund a la fin di agn '70 - prenzipi agn 80, l'è staa 'l liber ducümentari che l'ha scriüü insema a un olter giurnalista de la revista Stern, Horst Rieck. El liber, gnüü föra in de'l 1978, 'l se ciama "Christiane F. - Wir Kinder vom Bahnhof Zoo" (Christiane F. - Nüm bagaj de la Bahnhof Zoo), vultaa in 17 lengh, l'ha vendüü a mijun e l'è staa 'l Bestseller in Germania düü agn a fira.


text:
Nek
Nek (Filippo Neviani 'l è al sò nóm vēr) 'l è 'n cantànt itagliàṅ.
Biugrafìa
Nek al nas a Sasól in Pruvincia ad Mòdna al 6 ad Śnar dal 1972. In vint an ad caréra 'l à vindû 7 migliòṅ ad disc a 'l incìrca.
In dal 1991 al taca la caréra da par lò e al vins al fèstival ad Castruchèra cun al braṅ io ti vorrei (mè a t vrév). Al prim àlbum, inciś par la Fonit Cetra in dal 1992, al s intìtula Nek e al gh'à di ciàr arciàm a la mùśica country e a Sting. In dal 1993 al s mónta sù in sal palc ad Sanremo cun la canta In te ch'la s piàsa tèrsa in dal nóvi prupòsti. L'eśibisiòṅ la fà sù 'n pandemòni: la cansòṅ l'è badśàda cuma 'n manifèst cóntar 'l abòrt e la fà crésar al rabiadùri dal feminìsti, da gl'aburtìsti e ad sèrt pulìtic ad sinìstra. 'L àlbum umònim al gh'à dèntar nóṿ braṅ ma sōl siē i èṅ di inèdit.
In dal 1994 al fà gnir fóra al sò tèrs àlbum Calore umano dimóndi più madūr di precedènt. A 'l fèstival itagliàṅ al s piàsa a 'l secónd pòst cun Angeli nel ghetto.
'L àlbum seguènt dal 1997 'l è Lei, gli amici e tutto il resto (Lē, gl'amìg e tut al rèst). La sò ristàmpa la gh'à dèntar la cansòṅ ad sucès, diretamènt da Sanremo, Laura non c'è (Laura la n gh'è minga) un braṅ incìś anc in di atri léngui cuma 'l ingléś, al spagnōl e 'l francéś. Nek al s fà cgnósar in Itâglia (più ad 600.000 còpi vindùdi), in Europa e in dal mónd (3 migliòṅ ad còpi in tut). I àtar dū sìngui dal disc i èṅ Dimmi cos'è (Dì-'m cuś'l è) e Sei grande (At sē grand).
In due, al disc nóṿ, al vèṅ publicâ 'l an dòp. La versiòṅ spagnóla la s ciama Entre tú y yo. Anc c'l àlbum chè, fat in 28 dè e basta, al vénd dimóndi. Nek al canta Se io non avessi te (Se mè a n gh'is minga tè) a 'l Festivalbar e quést chè 'l è òṅ di quàtar sìngui insém a Sto con te (A stag tèg), Se una regola c'è (Se na règula la gh'è) e Con un ma con un se (Cun un ma cun un se).
Al sèst àlbum 'l è dal 2000 e al s ciàma La vita è (La vita l'è) e al gh'à dèntar al sìngul Ci sei tu (Ta gh sē tè). Dū an dòp 'l è al tùran ad Le cose da difendere (Al ròbi da diféndar) e lè Filippo al canta Sei solo tu (At sē sōl tè) insém cun la Laura Pausini.
Al 2003 'l è 'l an ad The Best of Nek - L'anno zero (Al méj ad Nek - 'l an śèr), na racòlta cun 18 braṅ dèntar e al nóvi Almeno stavolta e L'anno zero. I èṅ 250.000 al còpi vindùdi in Itâglia.
Al 13 ad Maǵ dal 2005 Nek al fà catàr in di negósi Una parte di me (Na part ad mè), in séguit al fà in manéra ad partecipàr a 'l Live 8 in du al canta Almeno stavolta, Se io non avessi te e al nóṿ sìngul Lascia che io sia (Lasa ch'a sia) ch'a vins al Festivalbar e al gh'à dimóndi sucès in Spaggna cun al tìtul Para ti seria. I àtar dū sìngui i èṅ Contromano (Contramàṅ) e L'inquietudine.
In dal 2006 al fà gnir fóra Nella stanza 26 (In dla stansa 26) e al canta Si viaggiare (Sè viaśàr), na cover ad Lucio Battisti misa dèntar a 'l tribùt Innocenti evasioni 2006 ch'al véd la partecipasiòṅ ad Luciano Ligabue, Samuele Bersani, Giorgia e Max Pezzali.
Da 'l 2 ad Setémbar dal 2006 Nek 'l è spuśâ cun la Patrizia Vacondio e sèg al gh'à na fiōla, Beatrice Maria, nada quat'r an dòp.
A séguit dal taramòt dla basa mudnéśa dal Maǵ dal 2012, Nek al decìd ad dar 'n ajùt partecipànd a 'n cuncèrt par catàr sù di fónd, insém a di àtar artìsta dla regiòṅ Emìglia Rumàgna cuma i Nomadi, Francesco Guccini, la Laura Pausini, Luciano Ligabue, Gianni Morandi e i Modena City Ramblers.
Discugrafìa
Àlbum
- Nek - 1992
- In te - 1993
- Calore umano - 1994
- Lei, gli amici e tutto il resto - 1997
- In due - 1998
- La vita è - 2000
- Le cose da difendere - 2002
- The Best of Nek - L'anno zero - 2003
- Una parte di me - 2005
- Nella stanza 26 - 2006
- Un'altra direzione - 2009
Àlbum in spagnōl
- Nek - 1997
- Entre tú y yo - 1998
- La vida es - 2000
- Las cosas que defenderé - 2002
- Lo mejor de Nek - El año cero - 2003
- Una parte de mí - 2005
- Esencial - 2006
- En el cuarto 26 - 2006
- Nuevas direcciones - 2009


text:
Nintendo
La Nintendo Company Ltd. l'è un' azienda giapunesa, rinomada in tüt el mund per la prodüziun de videogiögh e console.
Nintendo l'è anca vöna di püssée grand mültinaziunaj del paes.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è stada fata sö el 23 de setember in del 1889 da Fusajiro Yamauchi.
Al principi di ann '80 la Nintendo l'è pasada dai giögh de carte e mecanich ai giögh eletronich. Anca se l'è nada dent el mund di videogiögh in del 1975 cume destribütur dela console Magnavox Odyssey, in del 1977 l'ha tacaat a fà sö di console propri. Per el grand sücess ciapaat in Giapun, in del 1985 la Nintendo l'è rüada in del mercat del' America del Nord e l'ann a segütà in Europa.
La Nintendo l'ha faat sö 6 console da tavul: el Famicon/Nes, el Super Famicom/SNES, el Nintendo 64, el Nintendo GameCube, el Wii e 'l Wii U. Ancasì a la console da tavul, la Nintendo ha prudüt di console purtatil, 'me sett versiun del Game Boy, quater versiun del Nintendo Ds, tri versiun del Nintendo 3DS (3DS, 3DS XL e 2DS), el Virtual Boy, i Game & Watch, i Pokémon mini e i Nintendo Mini Classics.
La Nintendo ha püblicaat püssé de 500 giögh, cunt el jütt de olter grupp per lo svilüpp. In 30 ann la Nintendo ha vendüt püssé de 577 miliun de console e 3,5 miliard de copi di videogiögh. El 23 de setember 2009 la Nintendo la festegia el sò 120° ann de vita.
Dal 2002, el president dela Nintendo a l'è Satoru Iwata. La mascotte dela Nintendo a l'è Mario, un persunagg faat sö in del 1981 da Shigeru Miyamoto per el videogiögh arcade Donkey Kong.
Ligamm de fö'[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- (Ingles) Sit üficial
- Nintendo of Europe


text:
Lasnigh
Lasnigh (nom ufizial in italian: Lasnigo) l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l cunta 471 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 5,6 km² e ona densità de 84 ab./km².
El paes el se troeuva in del Triangol Larian, al confin con la Provincia de Lecch (comun de Vassena).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Lasnigh l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Melìd
Melìd (Meleti in Italian) l'è un cumün del süd de la pruìncia de Lod, Lumbardia, che el g'ha urigin adiritüra in de l'Età de mezz.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'é stái prüpretá de diverse famiglie: i Stampa, i Pusterla, i Selvatico, i Corno. L'é stái adiritüra del vésc de Lod che, in del 1344, l'é stái custrett a dághel ai Visconti.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Melìd l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cultüra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gh'é tré bele custrüsión de véd:
- la cesa de la paróchia (San Cristofer), cun i afrésc del pitùr ludesán Felice Vanelli.
- la cesina di Sant Quirico e Giülita
- el castell.
Alter futugrafìi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Uceania
L'Uceania a l'è una regiun geugrafiga e geupulitiga che l'è fada d'un frach de isul in de l'Ucean Pacifich a inturna. El nom Oceania l'aveva inventaa in del 1831 l'espluradur frances Dumont d'Urville e incö la parola Uceania la se dupra per indicà el nom del cuntinent.
Per l'etnulugia, i isul de l'Uceania se dividen in trì sotaregiun: la Melanesia, la Micrunesia, e la Pulinesia.
I burd de l'Uceania a hinn definii in d'un poo de maner. La püssee part di definiziun la met in de l'Uceania di part de l'Australasia 'me l'Australia, la Növa Zelanda, e la Növa Guinea, e tüt o dumà un toch del rosc de isul Males.
L'Uceania a l'è el püssee piscinin di cuntinent, e'l penültim per pupulaziun, dopu de l'Antartid, cun pressapoch 32 miliun de abitant.


text:
Centre
La Centre (nòm uficiàl en fransés: Région Centre ) l'è giöna de le 22 regiù de la Francia. La popolasiù totàl de la regiù l'è de 2,480,000 abitàncc (dato del 2004) distribüìcc söndèn'area de 39,151 km², per 'na densità de 62 ab./km².
Sudiviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La regiù de Centre l'è dividìda 'ndei dipartimèncc de Cher, Eure-et-Loir, Indre, Indre-et-Loire, Loir-et-Cher, Loiret che i ragrùpa 20 circondàre (en fransés: arrondissements) e 842 cümü. La capital de la regiù l'è Orléans.


text:
Poison
I Poison (Vlèṅ) i èṅ un grup hard rock americàṅ dla Pennsylvania fundâ in dal 1984. In dla lōr caréra i aṅ vindû sinquànta migliòṅ ad disc a 'l incìrca.
Biugrafìa
I Poison i s mét'n insém in dal 1983 a Mechanicsburg, un pòst davśèṅ a Harrisburg in dla Pennsylvania, cun al nóm ad Paris. I gh fàvan part Bret Michaels a la vóś, Matt Smith a la chitàra, Bobby Dall a 'l bas e Rikki Rockett a la baterìa e i sunàvan 'l hair metal faghénd anc dal cover di Motley Crue, Quiet Riot, Judas Priest, Kiss e Aerosmith. In dal 1985 i sa spòstan a la Los Angeles pascànd al sucès e i càmbian nóm in Poison. In cal méntar al chitàrista, ch'al gh'iva 'd avér fiōl, al mòla 'l grup e al sò pòst a vèṅ tòlt C.C. DeVille. I quàt'r i tac'n a sunàr in un club dla West Hollywood ciamâ Troubadour.
In dal 1986 l'Enigma Records la i mét sóta cuntràt par trénta-mila dòlar. Al 2 'd Agóst al grup al fà gnir fóra Look What the Cat Dragged In (Guardâ cuś 'l à purtâ a cà 'l gat), cun dént'r i sìngui Cry Tough, I Want Action, I Won't Forget You e Talk Dirty to Me, ch'al vénd dū migliòṅ ad còpi. 'L an dòp i rigìstran la cover ad Rock And Roll All Nite di Kiss p'r al film Al di là di tutti i limiti.
In dal Maǵ dal 1988 'l è la vòlta 'd Open Up and Say...Ahh! (Vrî e dgî...Ahh!), 'l àlbum dal grup ch'l à muciâ più sucès ad tut chi àtar e ch'l à vindû òt migliòṅ ad còpi in tut al mónd. Cal disc chè al gh'à déntar tri di sìngui più cgnusû dal grup cuma Every Rose Has Its Thorn, Nothin' but a Good Time e la cover di Loggins and Messina Your Mama Don't Dance. Anc al lavōr dal 1990, Flesh & Blood (Carna e sangṿ), cuciâ in élt da i braṅ Unskinny Bop, Something to Believe In e Ride The Wind, al vénd bèṅ (da piò ad sèt migliòṅ ad còpi e secónd pòst in dal clasìfichi americàni).
Dòp al disc da 'l viṿ Swallow This Live (Manda śò cal cuncèrt chè ma anc Manda'l śò viṿ) dal 1991, C.C. DeVille al lasa al grup par di mutìṿ suo. Cun al nóṿ Richie Kotzen a la chitàra, i Poison i rigìstran Native Tongue (Léngua natìva) in dal 1993, disc famóś specialmènt p'r al sìngul Stand. Chi lò al rèsta in dal grup sōl par cal lavōr lè. In Crack a Smile...and More! (Próa 'n suriśèṅ...da Piò!) dal 2000 a gh sòna Blues Saraceno, ch'al rivàva da i Kingdom Come, ma 'l véndidi i las'n a deśideràr. Ch'al disc chè al gh'à mis siē an a vgnir fóra parchè Michaels 'l iva fat 'n incidènt grav cun la sò Ferrari, śbragànd-'s i òs a 'l naś, ganàsa, stéran, dida e dènt. La cà discugràfica pò la 'l à lasâ da na banda sarnénd ad dar in past a i fans la racòlta 1986-1996: Poison's Greatest Hits.
In dal 1998 DeVille al tórna in di rang e al grup fà vgnir fóra un secónd disc da 'l viṿ, Power to the People (Putēr a la gint). In dal 2002 a véd la luś Hollyweird e pò in dal 2007 un disc ad cover, Poison'd!.
Al 22 'd Avrìl dal 2010 Bret Michaels al và a 'l uśdàl ad cursa parchè al pardìva dal sangṿ a 'l sarvèl. Malâ da tèmp 'd abêt, dòp soquànt dè ad ricòvar in dua 'l iva pardû la vóś e risćiâ la mòrt, Michaels al s armét, psénd acsè turnàr a far la sò vita ad rocker. Al sò dutōr Joseph Zabramski al fà savér che sōl al 10 o al 20% dla gint ch'la patìs un quèl cum al suo pò la gh la cava a turnàr a pòst.
Cumpunènt
Quéi 'd adès
- Bret Michaels - vóś, chitàra (1983-incō)
- C.C. DeVille - chitàra (1985-1991, 1996-incō)
- Bobby Dall - bas (1983-incō)
- Rikki Rockett - baterìa (1983-incō)
Mémbar vèć
- Matt Smith - chitàra (1983-1985)
- Richie Kotzen - chitàra (1991-1993)
- Blues Saraceno - chitàra (1993-1996)
Discugrafìa
Àlbum
- 1986 - Look What the Cat Dragged in
- 1988 - Open Up and Say...Ahh!
- 1990 - Flesh & Blood
- 1993 - Native Tongue
- 2000 - Crack a Smile...and More!
- 2002 - Hollyweird
- 2007 - Poison'd!
Da 'l Viṿ
- 1991 - Swallow This Live
- 2000 - Power to the People
- 2006 - Great Big Hits Live! Bootleg
- 2006 - Seven Days Live
- 2008 - Live, Raw & Uncut
Racòlti
- 1996 - Poison's Greatest Hits: 1986–1996
- 2001 - Poison – Rock Champions
- 2003 - Best of Ballads & Blues
- 2006 - The Best of Poison: 20 Years of Rock
- 2010 - Poison - 10 Great Songs
- 2011 - Double Dose: Ultimate Hits


text:
Auxerre
Auxerre (Antissiodorum in latin) l'è ona città francesa cont ona popolazion de 45.000 abitant, anca se la soa area urbana la catta dent pussee de vottantamilla personn.
L'è on centro industrial e commercial important, con tant industri per la produzion de robb de mangià, per lavorà el legn e de batterii.
In la zona hinn prodott anca vin famos in tutt el mond, compagn del Chablis.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Auxerre la se troeuva in la Borgona e l'è 'l capploeugh del dipartiment de la Yonne, el fiumm che le traversa.
L'è situada in del nord-ovest del Paes, in mezz tra Paris e Digion.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è stada on gran centro gallo-roman, per la qual la passava la Via Agrippa giamò in del I secol.
Dusent ann dopo l'è vegnuda anca ona sede de ona diocesi. In del V secol gh'è stada fada sù ona cattedral. In del Medioev l'è stada el centro de ona contea.
L'è stada sotta el domini del Ducaa de Borgogna fina al regn de Luis XI de Francia. L'ha dovuu patì i sofferenz de la Guerra di Cent Ann e di Guerr de Religion frances. In del 1567 l'è stada de fatt conquistada di Ugunott, che hann traa giò on poo d'edifizzi cattoligh.
In del Vottcent l'ha vist ona granda cressida industrial.
In del 1995 l'è stada nominada città de art e storia.
Robb de vedè[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Cattedral de San Steven, fada sù tra i secol XI e XVI. L'è in stil gotigh e l'è stada fada in sù la veggia gesa romaniga, de la quai el resta on quaicoss in la cripta. L'è famosa per i sò vedrad dedree al cor e per la cappella absidal.
- Badia de San German, fada sù in del IX secol. La cripta la gh'ha dent di pittur murai che hinn trai pussee antigh de tutta la Francia. La contegn i tomb di vescov de Auxerre.
- La torr de l'orelogg, situada in de la Città Veggia.
- La gesa de San Peder in Val, fada sora i ruvinn de ona veggia badia del VI secol. L'è in d'on stil tardogotigh (l'è di secol XVII-XVII) e la gh'ha on campanin compagn de quell de la cattedral.
- Gesa de Sant Usebi, fondada in del VII secol. La navada però l'è de ses'cent ann dopo.
- Musee storia natural
Gemellagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Greve in Chianti, Italia.
- Francia:
- Varasdin, Croazia.
- Worms, Germania.
- Płock, Polonia.
- Redditch, Regn Unii.


text:
Nümer CAS
El nümer CAS o numer de register CAS (in ingles CAS registry number) a l'è un'identificaziun nümeriga ünega per cumpost chimich, pulimer, sequenz biologich e legh. El nümer CAS a l'è faa de trì sequenz de nümer spartii cunt un trat. El Chemical Abstracts Service (CAS), de la American Chemical Society, el da un nümer identificadur a tücc i cumpost chimich che hinn staa descriüü in de la literadüra scentifiga.
In del register CAS a gh'hinn dent püssee de 30 mijun de cumpost catalugaa e'n vegnen giuntaa pressapoch 7000 al dì.
Per truà el nümer CAS d'un cumpost se la se cugnuss la sua furmula chimiga o la sua strütüra, se poden duprà 'sti database chì: ChemIDplus del NIH Chemistry WebBook del NIST (Ingles) Cercador de la base de dades NCI (Ingles) Chemfinder del Cambridge Soft's


text:
Baviera
La Baviera u Bavaría (Bayern in bavares e tudesch; Bavaria in latin e ingles; Bavière in frances; Bavorsko in cech) a l'è vün di 16 stat federaj (Bundesländer) de la Germania.
La gh'ha 12.483.000 abitant (2006) e la gh'ha una süperfiss de 70.551,57 km².
La sua capital a l'è Münegh.
Cuntegnüü
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Baviera a l'è tacada a nord-est a la Sassonia, a nord a la Türingia, a nord-ovest a l'Assia, a ovest al Baden-Württemberg, a süd a l'Austria e a est a la Repüblica Ceca.
Cità püssee impurtant[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Südiviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Distrècc aministratìf[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Baviéra l'è spartìda 'n sèt distrècc aministratìf (en todèsch: Regierungsbezirke):
- Bàsa Francònia (Unterfranken) (che g'ha per capitàl Würzburg)
- Àlta Francònia (Oberfranken) (che g'ha per capitàl Bayreuth)
- Francònia Central (Mittelfranken) (che g'ha per capitàl Ansbach)
- Svévia (Schwaben) (che g'ha per capitàl Augùsta)
- Alt Palatinàto (Oberpfalz) (che g'ha per capitàl Ratisbóna)
- Alta Baviéra (Oberbayern) (che g'ha per capitàl Mònaco)
- Bàsa Baviera (Niederbayern) (che g'ha per capitàl Landshut).
Circondàre e cità extra-circondariài[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I cìrcoi aministratìf i reönés 71 circondàre (Landkreise) e 25 cità extracircondariài (kreisfreie Städte):
Le 25 cità extracircondariài i è: Amberg, Ansbach, Aschaffenburg, Augùsta, Bambèrga, Bayreuth, Cobùrgo, Erlangen, Fürth, Hof, Ingolstadt, Kaufbeuren, Kempten, Landshut, Memmingen, Mònaco, Norimbèrga, Passau, Ratisbóna, Rosenheim, Schwabach, Schweinfurt, Straubing, Weiden e Würzburg.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statistische Ämter des Bundes und der Länder
- ↑ Arbeitslosenquoten im September 2010 - Länder und Kreise. In: arbeitsagentur.de. Bundesagentur für Arbeit, abgerufen am 30. Setèmber 2010.


text:
Prodigy
I Prodigy i èṅ un grup dance / Big Beat ingléś, furmâ a Braintree in dal 1990. I èṅ stâ al grup ch'l à purtâ in dla mùśica la cultùra raver di śóvan esénd, insém a i Chemical Brothers e a i Fatboy Slim, òṅ di grup big beat più impurtànt di an Nuànta.
Biugrafìa
I Prodigy i nàsan a la fiṅ di an Utànta a Braintree, in dla regiòṅ d'l Essex, in Inghiltéra. Al grup al mét insém Liam Howlett, al rapper Mc Maxim, al cantànt Keith Flint e al balarèṅ Leeroy Thornhill. Al prim disc dal 1991 al gh'à al tìtul ad What evil lurks (Che mâl al s lóga), un lavōr dal gènar hip hop. Siē méś dòp a véd la luś al sìngul Charly (ch'la sarév pò la cucaìna) ch'al finìs subìt a 'l prim pòst dal clasìfichi dla dance ingléśa par pò rivàr anc a 'l tèrs in quéla pop. Anc i àtar dū sìngui Everybody In The Place e Fire/Jericho i s cumpórtan bèṅ dand-ag l'ucaśiòṅ ad far gnir fóra, par la prima vòlta p'r un grup rave, un àlbum a la fiṅ dal 1992, The Prodigy Experience.
In dal 1994 i regìstran la canta martlànta No good, àtar braṅ da mila mis dèntar a 'l secónd disc, Music For The Jilted Generation. Al disc 'l è fat da trédas cansòṅ, in mèś a i quàli i s càtan anc i àtar sìngui Voodoo People e Poison e la canta fata insém a i Pop Will Eat Itself Their Law.
In dal Mars dal 1996, in mèś a i tant impégn live, i Prodigy i faṅ gnir fóra al lōr sìngul più famóś ad tut, Firestarter (Impisadór dal fōg), cantâ par la prima vòlta da Keith Charles Flint, ch'al riva diretamènt a 'l nùmar òṅ, anc in Amèrica. Gene Simmons di Kiss al la cantarà pò anca lò in dal sò disc Asshole (Buś dal cûl) dal 2004.
In dal 1997 a véd la luś The Fat Of The Land (Al gras dla tèra), al tèrs e più vindû disc dla lōr discugrafìa (10 migliòṅ ad còpi vindùdi a rivàr a Setémbar 1998), purtâ in élt da la Firestarter d'l an prima e da di àtar sìngui cuma Breathe e la discùsa Smack My Bitch Up (A pić la mè putàna), cinsuràda in dal Régn Unî par via dal tèst e dal vìddeo dimóndi scandalóś e viulént. Al disc al finìs listés a 'l prim pòst in vint-a-dū paéś (Stat Unî cumpréś) anc se i genitōr i gh daṅ adòs parchè i dìśan che Flint al fà paùra a i putèṅ e anc la cantànta Madonna, ch'la vénd al disc in di States sóta la sò etichéta Maverick, la vrév ch'i s dìsan na giustàda par via di tèst śbucâ asè, ma a lōr a n gh in fréga gnint, i vōlan far schiva dabòṅ, acsè i dìśan [1]. Al braṅ Fuel My Fire al sarà pò cantâ anc par gl'L7, un grup ad fémni rabìdi.
In dal 2002, dòp na pàuśa ad soquànt an e 'l abandòṅ ad Leeroy, al grup al fà gnir fóra un sìngul cuntruvèrs e censurâ anc quést, Baby’s Got A Temper, ch'al dascór dla madśìna Royhypnol, druàda da i drugâ pódag a 'l pòst d'l eruìna.
In dal vìddeo a s véd tri impiegâ in 'd là di an ch'i s vistìsan da i Prodigy par sunàr in mèś a dal vachi cun al diav'l adòs mèntar un dunòṅ cun na scùria in maṅ la custrìnś dal śuvnòti cavàdi śò a mùnśar in présia dal vachi p'r impinìr di bucét ad lat da véndar in un luna park pòst davśèṅ a n'indùstria inquinànta, faghénd far un muć ad bèsi a 'l negusiànt.
In dal 2004 'l è al tùran ad Always Outnumbered, Never Outgunned (Sémp'r in pôc, mai diśarmâ), quàrt lavōr dal grup (Howlett e soquànt àtar), cun dèntar i sìngui Spitfire (cun l'atōra Juliette Lewis ch'la fà i côr) e Girls. A gh'è anc na cover dal braṅ Love Buzz di Shocking Blue (chè dèntar ciamâ Phoenix), dvintàda famóśa parchè sunàda in d'l àlbum Bleach da i Nirvana. Thriller ad Michael Jackson invéci la s pōl sintìr campiunàda in dla canta The Way It Is.
In dal 2005 a vèṅ fóra la racòlta di sìngui Their Law: The Singles 1990-2005. Par l'ucaśiòṅ a vèṅ arfàt ad nóṿ al vìddeo dla canta Voodoo People in dua un grup ad śóvan insiminî, bindâ e cun al maṅ ligàdi da drē da la schina, al taca a cùrar séns'usta ad nòt p'r al stradi dna sità, andànd a stablìr-as atàc a di mur, finénd sóta a dal màchini o ficànd-as còntra a di àlbar, mèntar i Prodigy i i tōśan śò divertî cun di telefunèṅ.
In dal 2008, cun dènt'r incóra Flint e Maxim e cun 'l ajùt ad Dave Grohl di Foo Fighters, a véd la luś Invaders Must Die (Gl'invaśōr i gh'aṅ da murìr) cun i sìngui Invaders Must die, Omen, Warrior's Dance e Take Me to the Hospital.
World's on Fire (Al mónd 'l è a fōg) l'è la sò ultma fadìga, un disc dal viṿ dal 2011.
Mémbar
- Keith Flint – vóś, balarèṅ
- Liam Howlett – synth, tastéri, prudutōr
- Maxim – MC, vóś
Discugrafìa
Àlbum
- 1992 - Experience
- 1994 - Music for the Jilted Generation
- 1997 - The Fat of the Land
- 2004 - Always Outnumbered, Never Outgunned
- 2009 - Invaders Must Die
dal Viṿ
- 2011 - World's on Fire
Racòlti
- 1999 - The Dirtchamber Sessions Volume One
- 2005 - Their Law: The Singles 1990-2005
EP
- 1991 - What Evil Lurks
- 1995 - Voodoo People
- 2002 - Baby's Got a Temper
Sìngui
- 1991 - Charly
- 1991 - Everybody in the Place
- 1992 - Fire/Jericho
- 1992 - Out of Space
- 1993 - Wind It Up (Rewound)
- 1993 - One Love
- 1994 - No Good (Start the Dance)
- 1994 - Voodoo People
- 1995 - Poison
- 1996 - Firestarter
- 1996 - Breathe
- 1997 - Smack My Bitch Up
- 2004 - Girls
- 2004 - Hotride
- 2005 - Spitfire
- 2005 - Voodoo People/Out of Space
- 2008 - Invaders Must Die
- 2009 - Omen
- 2009 - Warrior's Dance
- 2009 - Take Me to the Hospital
Culegamènt estéran
- (EN) Al sit uficiàl dal grup
- (EN) Al vìddeo ad Baby's got a Temper in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Voodoo People in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Breathe in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Take me to the Hospital in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad No Good in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Firestarter in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd Omen in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Girls in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Smack My Bitch Up in sal Youtube
Nòti
- ↑ Prodigy cinsurâ anc da la Madóna Corriere.it, 5 'd Agóst dal 1997


text:
Énden
Énden (Endine Gaiano in Italià) l'è ü cümü de la Pruinsa de Bèrghem. El g'ha 3 549 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 20 km² e 'na densità de 177 ab./km². El cunfìna coi cümü de Fonté, Gandì, Monestaröl, Ranzanìch, Sólt e Sùer. El se tróa 'n de la Al Caalina, so la spónda setentriunàla del Lach de Spinù, a 32 km de la sità de Bèrghem e a 382 méter söl lièl del mar.
Frasiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Énden el g'ha divèrse frasiù sparnegàde:
Énden l'è 'l cèntro principàl, 'ndoe che gh'è la sede del cümü. Fànöf la se tróa a 1,61 km de Énden, Custitusiù a 0,86 km, la Roa a 3,08 km, Pura a 1,16 km, Figadei a 3,05 km, San Filìs a 3,43 km, Tirónega a 2,65 km, Val de le Fontàne a 4,93 km e Almaiù a 1,82 km).
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Énden l'è mustrat 'n de la tabela ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Lainaa
Lainaa (nom ufizial in italian: Lainate) l'è on comun de la Provincia de Milan con 25 573 abitant e che'l confina con la Provincia de Vares (comun de Carònn Pertusella e Origg). Derent'al comun la gh'è la famosa Villa Viscont Borromee Ares Litta, cont el sò ninfee del XVIII secol. L'è stada sòtta el domini di cont Borromee e Litta che gh'aveven comè proprietaa privada ona gran part del territòri comunal. Quand l'è mòrt l'ultim Signor (a la fin del Vòttcent), el Duca Antòni Litta, i sò ben hinn staa venduu. Part de quest j'ha compraa el nòbil verones Ignazio Weil Weiss, che poeu l'è anca diventaa sindich del comun.
Trai alter avveniment important de la stòria de Lainaa se regòrda quand, intel 1859, dòpo la bataja de Magenta e prima de rivà a Milan, hinn passaa de chì el re de Sardegna Vittòri Emanuel II de Savòja e l'imperador di Frances Napoleon III Bonapart.
On temp, Lainaa l'aveva comè limit i duu picol fiumm Lura e Bozzent che adess le traversen insema al Canal Villoresi. El gh'hà tré frazion: Barbaiana (domà a partì del 1870), Grancia e Pajera ai quai se giontava fina al 1928 anca Passirana, che adess l'è dent al comun de Rò.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Lainaa l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc


text:
Renàgna Palatinâ
La Renàgna Palatinâ (Rheinland-Pfalz in Tedèsch) l'è na regiòṅ dla Germâgna ch'la s cata in dal sud-est dal stat. La sò capitàla l'è Magónśa cun Kaiserslautern, Cublénśa, Ludwigshafen in sal Rên e Trivìr atri sità impurtànti.
Al stat al nas in dal 1946 miténd insém la part meridiunàla dla pruvìncia prusiàna dal Rên, la pruvìncia Reno-Assia dal Stat Pupulàr dl'Àssia, la part ucidentàla dla Pruvìncia ad Nassau e la part più granda dla regiòṅ dal Palatinâ. Al gh'à 24 sircundàri e dódas sità fóra sircundàri.
In tut la mùcia sù quàtar migliòṅ 'd abitànt a 'l incìrca e na superfìsi ad 19.853 km².
Al presidènt dal stat 'l è Kurt Beck dla SPD.
Persunàǵ famóś ligâ a la Renàgna Palatinâ i èṅ Helmut Kohl e Karl Marx.


text:
1917
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 5 febrar - Messich: la se pruclama la Custitüziun.
- 13 febrar - Paris (Francia): el serviss de spiunagg frances el detegn la Mata-Hari in d'un hotel da la cità.
- 5 marz - Stat Ünii: per la segonda völta, nominen Woodrow Wilson president.
- 25 marz – Rüssia: el guvernu refurmista de l'Aleksandr Kerenskij l'abuliss la pena de mort; la serà restabilida da l'URSS dopu descadenament de la Guera Civil.
- 6 april - I Stat Ünii deciaren la guera a la Germania (Prima Guera Mundial).
- 25 utuber - Irlanda: l'Eamon de Valera l'è elegiüü president del Sinn Féin.
- 2 nuvember - Lundra: el minister Balfour el ghe fa püblega la deciaraziun che la pruclama el süport Britanegh ai insediament giüdee a Palestina (siunism).
- 7 nuvember - Rüssia: la ghe scumenza la revulüziun cumünista.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 10 lüj - Barceluna: Joan Camprubí i Alemany , cugnussüü cume Joan Capri, atur e ümurista Catalan (m. 2000).
- 11 setember - Sarrat (Ilocos Norte, Filipinn): Ferdinand Marcos, ditadur e president di Filipinn (1965-1986) (m. 1989).
- 29 magg - Brookline (Massachusetts, SÜA): John Fitzgerald Kennedy, pulitegh Nord american, president di 35 di Stat Ünii d'America (1961-1963) (m. 1963).
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Badia Polesine
Badia Polesine (en vèneto: Badia Połesine) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Rovigo.
El g'ha 'na popolasiù de 10 780 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 44,5 km² e 'na densità de popolasiù de 242 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Canda, Castagnaro (VR), Castelbaldo (PD), Giacciano con Baruchella, Lendinara, Masi (PD), Piacenza d'Adige (PD), Terrazzo (VR), Trecenta.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Badia Polesine l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Mudel:Demografia/Badia Polesine
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Cappella
I Cappella i èṅ un grup muśicàl itagliàṅ (o méj, un prugèt muśicàl) cgnusû in d'l àmbit dl'eurodance, ma anc dla dance e dla techno ch'i àṅ abû sucès specialmènt in di an Nuànta, anc a 'l èstar.
Biugrafìa
Al prugèt al nas par mèrit ad Gianfranco Bortolotti dla Media Records ad Brësa ch'l iva bèla prudót i 49ers. A 'l inìsi i lavóran sèg Mauro Picotto, Pagany, Roby Arduini e Max Persona. Al nóm Cappella al salta fóra però sōl in dal 1987 quànd a véd la luś al braṅ Bauhaus cantâ par Ettore Foresti e fat a la manéra ad Pump Up The Volume di M/A/R/R/S che in alóra i fàvan scóla.
In séguit i vènan fóra dagl'atri cansòṅ ad sucès cuma Take Me Away cun la Loleatta Holloway a la vóś. Par catàr na cantànta ch'la dis anc la sò figùra a 'l prugèt, a vèṅ sarnìda la Kelly Overett p'r al vìddeo dal braṅ U Got 2 Let The Music anc se cantâ da n'atra dóna incóra, la Salee. A i Cappella a s śònta anc al rapper Rodney Bishop, miténd insém un masć e na fémna cum andàva a la granda in di an Nuànta. Cun chi dū lè a 'l timòṅ al grup al mucia sù dimóndi sucès, cun dal canti famóśi cuma Move on Baby, U & Me, Move It Up dal 1994 e Don't Be Proud dal 1995.
Cun cal braṅ chè però la Kelly Overett la s in và e a gh'è ch'a diś ch'la n àppia mai cantâ dabòṅ mai na canta. Tant par dir-'n una, la Vicky Shepard l'iva fat càuśa a i Cappella dgénd che la vóś ad U & Me la fus tòlta pari pari da 'l sò braṅ Love Has Changed My Mind dal 1992, ma p'r al fat che U & Me la n fus mai gnuda fóra in di Stat Unî, al sò paéś, a n s 'n è fat gnint.
Cun la nóva cantànta Allison Jordan in di rang, al grup al fà gnir fóra Tell Me the Way, sìngul ad sucès dal 1995, e pò I Need Your Love.
In dal 1999 Bortolotti al fà savér in sal sit dal sò cà discugràfica ch'al lasa pèrdar al prugèt Cappella. In dal 2011 a vèṅ fóra na racòlta ad braṅ rimixâ, The Remixes.
Discugrafìa
Sìngui
- 1988 - Bauhaus (Push the Beat)
- 1989 - Helyom Halib
- 1989 - House Energy Revenge
- 1990 - Get Out of My Case
- 1990 - Everybody Listen to It
- 1991 - Everybody
- 1992 - Take Me Away
- 1993 - U Got 2 Know
- 1993 - U Got 2 Know (remix)
- 1993 - U Got 2 Let the Music
- 1994 - Move on Baby
- 1994 - U & Me
- 1994 - Move It Up/Big Beat
- 1995 - Don't Be Proud
- 1995 - Tell Me the Way
- 1996 - I Need Your Love
- 1996 - Turn It Up and Down
- 1997 - Be My Baby
- 1997 - Do You Run Away Now
- 1997 - U Tore My World Apart
- 1998 - U R the Power of Love
- 1998 - U Got 2 Let the Music '98
- 1998 - Throwin' Away
- 2002 - U Got 2 Know 2002
- 2004 - Angel
- 2004 - U Got 2 Let the Music 2004
- 2006 - U Got 2 Let the Music Technikal Remix
- 2007 - U Got 2 Know (Spenno, Dizzy & Sparky Rmx)
- 2010 - U Got 2 Let The Music 2010
- 2010 - U Got 2 Know 2010
- 2010 - Take me away (Feat. Bootmasters)
- 2011 - Power (Feat. Bootmasters)
Àlbum e Racòlti
- 1989 Helyom Halib
- 1994 U Got 2 Know
- 1996 War In Heaven
- 1998 Cappella
- 2005 Best of
- 2006 Greatest Hits
- 2010 Best of Cappella
- 2011 The Remixes


text:
Svevia
La Svévia (en todèsch: Schwaben) l'è giü dei sèt distrècc aministratìf (en todèsch: Regierungsbezirk) del Land de la Baviera, 'n Germània. La capital del distret l'è la cità de Augùsta.
Südiviziù aministratìve[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distrèt de la Svévia l'è dividìt en 10 circondàre (en todèsch: Kreise) e 4 cità extra-circondariài (Kreisfreie Städte) che aparté a nisü circondàre.
- Circondàre (Kreise):
- Aichach-Friedberg
- Augùsta
- Dillingen
- Donau-Ries
- Günzburg
- Lindau
- Nöa-Ulma
- Oberallgäu
- Ostallgäu
- Unterallgäu
- Cità extra-circondariài (Kreisfreie Städte):


text:
Savona
Savona (en lìgure: Sann-a) l'è 'na cità italiàna, capolöch de la pruvincia omònima, sitüàda 'ndèla regiù de la Liguria.
La g'ha 'na popolasiù de 61 761 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 65,6 km² e 'na densità de popolasiù de 941 ab./km².
El cümü de Savona 'l cunfìna coi cümü de Albissola Marina, Albisola Superiore, Altare, Cairo Montenotte, Quiliano e Vado Ligure.
La cità l'è colocàda sö la Riviéra Lìgure de ponènt, endóche i torèncc Lavanestro e Letimbro i conflöés ensèma.
A Savona se 'ncuntra le autostràde A10 dei Fiùr (che la önés Genova a Ventimiglia) e l'Autostràda A6 Savona-Türì.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Savona l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Lissandria
Lissandria (Lissandria anca in piemuntes, Alessandria in talian, Lisòndria int el dialet lissandrin, Lisandria in munferin, Lisciundria in ligür, Alexandria in latin, AλeEάvδpeιa Itaλίaς in grech) l'è un cumün del Piemont.
Al gh'ha 93 805 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 204,0 km² e ona densità de 460 ab./km². L'è el terz püssè pupulaa de la region dopu de Turin e Nuvara; l'è anca la capital de la pruincia cun l'istess nom.
El cumün de Lissandria l'è tacaa ai cumün de Bosco Marengo, Castellazzo Bormida, Castelletto Monferrato, Frugarolo, Montecastello, Oviglio, Pecetto di Valenza, Pietra Marazzi, Piovera, Quargnento, Sale, San Salvatore Monferrato, Solero, Tortona e Valenza.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Lissandria l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Svizra: Dispita canera da sgol cuntinuescha
-
- Zoom
- La dispita davart la canera da sgol para d'avair nagina fin. (Keystone)
Nova runda en la dispita tranter la Svizra e la Germania pervia la canera da sgol. Davant il tribunal europeic a Luxemburg ha la Svizra argumentà ch'in scumond da sgol durant las uras periferas discrimineschia la societad da sgol Swiss. Quella vegni sco utilisadra primara da l'eroport da Turitg discriminada vis a vis sias concurrentas.
Sche la Svizra vegn ad avair success cun sia argumentaziun vegn a sa mussar pir en trais enfin sis mais cura ch'il tribunal presenta sia sentenzia. Il tribunal europeic è l'ultima instanza giuridica a la quala la Svizra po appellar en chaussa. (aw/sda)


text:
Megalopul
Una megalopul l'è definida cumé un certu nümer de difereent arei metrupulitaan che cunt ul teemp a inn cressüü fin a saldass insema.
La parola megalopul l'è stada duperada per la prima völta in del 1957 dal geografu american Jean Gottmann a prupòsitt de l'area ürbanizada cumpresa tra i citaa de Boston, New York e Washington, ca l'e stada sturicameent la prima megalopul.
Ul svilüpp de l'ürbanesim in dii decenn püssee receent, a livell mundiall, l'a faa sì che un muntun de cunürbazziun s'inn slargaa assee da rivà a tucà chii vesin e a furma inscì una megalopul növa; in agjünta a la prima (suranuminada Bos-Wash), olter megalopul in del muunt a inn:
- San Diego - San Francisco, in California;
- Ruhr;
- Megalopul padana;
- Riu de Janeiro - San Paul - Campinas, in Brasil;
- Chicago - Pittsburgh, in de la zona dii Laach Graand;
- Tokyo - Yokohama, in Gjapun.
Un olter discuurs sa pö fà per chii citaa ca g'ann uramaj una pupulazziun e una dimensiun paragunabil a quela dii megalopul (per chii citaa chì ann inventaa la definizziun de megacitaa):
- Tokyo, circa 30 miliun de abitaant;
- San Paul, 20,2 miliun;
- Delhi, 19,7 miliun;
- Mumbai, 19,8 miliun;
- Citaa del Messich; 22,8 miliun;
- Seul, 22,3 miliun;
- Shanghai, 18,1 miliun;
- Los Angeles, 18 miliun.
In del muunt gh'inn almegn un desena de citaa ammò, minga graand cumé chii chi de suravìa ma che ga rivarann in d'un futüür vesin.