text:
Jesolo
Jesolo (en vèneto: Jèxoło; en latì: Equilium) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Venésia. El g'ha presapóch 23.465 abitàncc, 'na superfìce de 95 km² e 'na densità de 247 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cavallino-Treporti, Eraclea, Musile di Piave, San Donà di Piave, Venezia.
Ol paìs l' se tröa sö i rìe del fiöm Sile.
La part söl mar de Jesolo l'è ciamàda Jesolo Lido e Lido de Jesolo e l'è ché che i se tróa i spiàge e i albèrgh, che i è isé tacc de rènt ol Lido ü bel tòch piö grant del paìs.


c: text/html

text:
Albert Camus
Albert Camus ( Mondovi, Algerìa 1913 - Villeblevin, Frància 1960 ) l'è stat en scritùr e filòzofo fransés, decoràt col prémio Nòbel per le Leteradüra endèl 1957. L'è cunsideràt ensèma a Jean-Paul Sartre giü dei esponèncc principài del ezistensialìsmo.
Cuntegnüü
Biografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è nasìt ai 7 de noèmber del 1913 endèla cità de Mondovi, encö ciamàda Dréan, en Algerìa, alùra sóta l'ucupasiù franséza. De bubà fransés, che 'l mörarà quan che Albert el gh'ìa 'n àn, e de màder (Catherine Sintes) fiöla de emigràncc de Minòrca, el vegnarà edücàt de la nóna matèrna (Catalina Cardona) a Algéri, endóche 'l starà 'nfìna al 1940. El stüdiarà filuzufìa a l' Üniversità de Algerìa endóche 'l se laureerà endèl 1935.
Dòpo ìga militàt endèl partit Comunìsta, el g'harà problémi col Goèrno Generàl de Algerìa e 'ndèl 1940 'l narà a stà a Parìgi, endóche 'l farà 'l segretàre de redasiù del giornàl Paris-Soir. Ai tép de la Segónda Guèra Mondiàl el colaborarà col giornàl Le Monde Libertaire 'l sarà mèmber de la Federasiù Anàrchica Francòfona, e 'l cuminciarà la sò colaborasiù co Jean-Paul Sartre.
Camus el mörarà ai 4 de zenér del 1960 endèla cità de Villeblevin, endèl dipartimènt de la Yonne, endèn incidènte stradàl. El sarà sotràt a Lourmarin, paizì 'ndèl dipartimènt de Vaucluse regiù de la Provènsa-Alpi-Còsta Azùra.
Opera leterària[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
De quan che l'è nat a stà a Parìgi, Alber Camus 'l g'ha cuminciàt a colaborà col Jean-Paul Sartre, e 'nsèma a lü 'l g'ha svelöpàt la sò carièra de scritùr e filòzofo. I rapòrcc col Sartre i fenesarà 'ndèl 1952 per vìa de 'n artìcol de Francis Jeanson püblicàt sö la rivìsta Les Temps Modernes, endóche Sartre el se lamentàa de Camus pechè 'l dizìa che la sò riólta l'ìa "deliberatamènt estética".
Endèle sò òpere l'elabora 'na riflesiù sùra la cundisiù ümàna. El rüfüda la furmulasiù de 'n at de féde en Dio, endèla stória o 'ndèla rizù, e isé 'l sè metarà 'n upuzisiù al stès tép al cristianèzimo, al marxismo a l'ezistensialìsmo. El desmetarà mài de lotà cùtra a töte le ideulugìe e le astrasiù che le slontàna l'òm de la sò cundisiù e che Albert Camus 'l ciamarà Filosofìa de l'asùrdo.
Endèl 1957 el ciaparà 'l Premio Nobel de Leteradüra «per la sò prudusiù leterària 'mportànte, che con sincerità la ilümina i problémi de la coscènsa ümàna de la nòsta época».
Selesiù de òpere[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Romàns[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1942: L'Étranger
- 1947: La Peste
- 1956: La Chute
- 1971: La Mort heureuse, òpera pòstuma
- 1995: Le premier homme, òpera pòstuma e mìa completàda
Romàns cürcc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sàgi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1937: L'envers et l'endroit
- 1942: Le Mythe de Sisyphe
- 1946: Combat
- 1951: L'Homme révolté
- 1957: Réfléxions sur la guillotine
- 1962: Carnets, 1935-1942
- 1965: Carnets, 1943-1951
Teàtro[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1938: Caligula, estrenada el 1945
- 1944: Le Malentendu
- 1948: L'État de siège
- 1949: Les Justes
- 1959: Les Possédés
Bibliugrafìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Maria Moix. Camus: la càrrega de la llibertat. Sabadell: 2002. Quadern de les idees, les arts i les lletres. Número 134, pàgines 16-17.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bainvegni sin la pagina d'internet da la CDEP
En Svizra portan ils chantuns la responsabladad principala per ils fatgs da furmaziun e da cultura. Els coordineschan lur lavur sin champ naziunal. Per far quai furman las 26 directuras e directurs chantunals da l'educaziun publica in'autoritad: la conferenza svizra da las directuras e dals directurs chantunals da l'educaziun publica (CDEP).
La collavuraziun da la CDEP sa basa sin cunvegnas interchantunalas e ch'èn giuridicamain liantas (concordats). La CDEP agescha en moda subsidiara ed ademplescha incumbensas che na pon betg vegnir surpigliadas da las regiuns u dals chantuns.
Il program d'activitad da la CDEP descriva las lavurs actualas da la conferenza.
Silvia Steiner (ZH)
presidenta da la CDEP


text:
16 09
Ol dé 16 de setèmber l'è 'l 259 ( 260 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 107 dé a finí l'an.
Ul dí 16 de setèmber al è ul dí da pòost 259 ( 260 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 107 dí a finí l'an.
Avenimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1599 - Endèl Camp dei fiùr, a Roma, vé mitìt al rógo 'l fra' Cilistì de Verúna
- 1795 - El Régn Ünìt el cunquìsta Cità del Capo, en Sudafrica
- 1810 - Indipendènsa del Mèsico de la Spàgna, giöna de las Fiestas Patrias mesicàne
- 1904 - En Itàlia àmbia 'l prim sciòpero generàl che 'l dürarà 'nfìna al 21 de setèmber, proocàt de la stràge de minadùr sardegnöi del 4 de setèmber per mà dei carabiniér
- 1908 - Fondasiù de la General Motors
- 1941 - El scià de Pèrsia l'è ubligàt a abdicà 'n favùr de sò fiöl Mohammad Reza Pahlavi sóta la presiù de Gran Bretagna e Üniù Soviètica
- 1963 - Se costetöés el stat de la Malesia de l'uniù de Malaya, Singapore, Borneo Setentriunàl Britànic e Sarawak
- 1975 - La Papua Nuova Guinea la oté la 'ndependènsa de l'Australia
- 1991 - Endèi Stàti Ünìcc àmbia 'l procès a Manuel Noriega
- 1992 - Mercoldé négher - la sterlina britànica la và fò del Sistéma Monetàre Europèo e la vé svalütàda en rapórt al marc todèsc
Chi che gh'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1924: Lauren Bacall, atùra americàna (m. 2014).
Chi che gh'è mórt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fèste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Unterägeri
Unterägeri a l'è un cumün svizzer del Canton Zug. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 27.1 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 8121 abitant.
El cumün de Unterägeri al se tröva a una altitüden de 727 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Baar, Menzingen, Oberägeri, Sattel (SZ), Steinerberg (SZ), Walchwil, Zug. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Oberägeri l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1150 col nom de Agregia. In del 1538 inscambi l'eva menziunaa col nom de Ober Egere.[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Oberägeri in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
John Garang
Ol John Garang de Mabior (Bor, 23 de zögn del 1945 – New Site, 30 de löi del 2005) l’è stacc ü òm polìtech del Südan che dal 1983 al 2005 l’à fondàt e l’è stacc a càpo del Spla, ol Sudan People's Liberation Army, cioè l'Esercito de Liberasiù de la zèt del Südan, in de la segónda guèra civìl südanéza, cioè l’è stacc a càpo di popolasiù del süd del Südan, cristià e animìscc, che i s’è reoltàcc cóntra ‘l goèrno islàmech integralést de Khartoum. Prima de fondà ‘l Spla l’éra ü colonèl de l’esèrcito südanés.
Dòpo tace agn de guèra ol goèrno de Khartoum l’à capìt che l’ ghe sarès mia riàt a schisà i rioltùs e isé l’à sircàt de troà la manéra de ‘ndà decórde col John Garang e col sò Spla. L’è söcedìt isé che ‘l John Garang l’è dientàt ol vice presidènt del Südan e 'l prim presidènt del Süd Südan, in del zenér del 2005, ma quàze söbet l’è mórt ‘n d’ü misteriùs incidènt co l’elicòter in del löi de l’istès an.


text:
Rapperswil (BE)
Rapperswil a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Seeland, in de la region aministrativa omònima, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 18.2 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 2111 abitant.
El cumün de Rapperswil al se tröva a una altitüden de 521 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Scheunen, Bangerten, Zuzwil, Deisswil bei Münchenbuchsee, Münchenbuchsee, Schüpfen, Grossaffoltern, Wengi, Ruppoldsried e Messen (SO).
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Aerial photos (Todesch)
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
passeport.ma - similar domain names
Common mispellings
apsseport.ma, apsseportma, psaseport.ma, psaseportma, passeport.ma, passeportma, pasesport.ma, pasesportma, passpeort.ma, passpeortma, passeoprt.ma, passeoprtma, passeprot.ma, passeprotma, passepotr.ma, passepotrma, passwport.ma, passwportma, passsport.ma, passsportma, passdport.ma, passdportma, passfport.ma, passfportma, passrport.ma, passrportma, pass3port.ma, pass3portma, pass4port.ma, pass4portma, passepoet.ma, passepoetma, passepodt.ma, passepodtma, passepoft.ma, passepoftma, passepogt.ma, passepogtma, passepott.ma, passepottma, passepo4t.ma, passepo4tma, passepo5t.ma, passepo5tma, passeporr.ma, passeporrma, passeporf.ma, passeporfma, passeporg.ma, passeporgma


text:
Biberstein
Biberstein (Büberschtei in aleman) a l'è un cumün svizzer del distret de Aarau. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 1 417 abitant e una süperfiss de 4.10 km², e al se tröva a una altitüden de 391 meter sura al livel del mar.
El cumün de Biberstein a l'è tacaa ai cumün de Auenstein, Küttigen, Rohr, Rupperswil, Thalheim.
L'andament storegh de la popolazion de Biberstein l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Sights[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
The village of Biberstein is designated as part of the Inventory of Swiss Heritage Sites.[2]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Biberstein in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- ↑ ISOS site accessed 21-Jan-2010
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Biberstein in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Véla Mnôs
Artécol in dialèt arzân
Evoluzione demografica
Véla Mnôs (Víla o Víla de' Mnôc in dialèt dal pôst) (Villa Minozzo in italiân) l'é un cmûn ed 4.020 abitânt ed la pruvîncia ed Rèz, a 54 chilômeter tra mezdé e mateina dal cèinter ed Rèz.
Al teritôri comunêl l'é tra i pió lêregh d' Itâlia, s' es tînen fōra i cèinter principêl dal pruvînci. A gh'é la stasiòun siéstica ed Fèbi e la muntâgna pió êlta ed la pruvîncia, al Mûnt Cùşna (2121 i.l.m.). Atravêrs Civêgh e al Pâs dal Fôrbiş a 's rîva in Grafagnâna.
Al teritôri l'é quêṣi dal tót dèinter al Pêrch dal Gigânt.
Stòria[modifica | mudéfica la surzéia]
Fra i prém sègn ed la preṣèinsa ed l'òm ind al teritôri comunêl a gh'é i rèst ed l'etê ed mèz ed la prêda catê in localitê Lama Lite, a pió ed 1.700 mêter i.l.m. Atâch a l'abitê ed Sân Bertlamè, lòngh al fiòm Sècia é stê catê un simitèri ed l'època rumâna. Atâch al cèinter ed Vèla Mnôs, é stê catê 'na fébia gâlica. Tito Livio int al 187 p.C. al dîṣ che al consōl Marco Emilio Lepido , ind la guèra fâta cûntra i Légor Friniates e Apuani che astêvenin chi teritôri ché potrebbe avere attraversato gli Appennini passando per il territorio del comune di Villa Minozzo, "da o per" la Garfagnâna (dal Pâs Pradarèina o dal Fòrbis o Raîṣ). [1]Secònd la stôria popolêra la nâsita dal cèinter abitê la s'arfà a di fugitîv e deportê rumân. Al nòm Véla al deṣvîn da la parôla véla, che vôl dîr cà padronêl o gróp ed cà campagnôli, mèinter Mnôs a sré 'd unîr a Minucium nòm dal padròun dal fònd in dōve gh' êra la vèla. Opór al nòm Mnôs al pōl deṣgnîr dal nòm ed la Rôca ciamêda dal Melocio ch' l' êra in localitê Mnôs (ind al dialèt lochêl Mnòcc). Un ât ed l'imperadōr Ottone I dal 963 e un'êter 'd Ottone II int al 980, a cunfermên al pusès ed la cortem de’ Melocio cum plebe a la cēṣa ed Rèz. D'atōrna al 1000 l'é documentê un archpresbyter Melocii e dop un prêt ciamê Antonio de Menotio. Int al 1092 l'abite l'é citê in 'n bòla ed l'antipêpa Clemente III. La cuntèsa Matélda int al 1102 la cîta un ricôver per puvrèt in Campo Melasio e int al 1106, la fa riferimèint a un êrem in San Venerio ind la frasiòun dal dé d'incô ed Carù. Int al XIII sècol al cmûn ed Rèz l'îva coloniṣê la muntâgna e vêrs al 1240 dimòndi localitê dal cmûn dal dé d'incô a gh'àn giurê fedeltê (Ceré, Costabòuna, Curiân, Santòni, Sèc e la cumunitê d'Asta). Tr'al famèj che fêven valèir l'avtoritê ind la zôna a vân arcurdê i Dalli, che deṣgnîven da la Garfagnâna e amîgh di estèins, i Fogliani, i Malvasia, in pió râsi fiurintèini, j Arnaldi, e mudnèiṣi i Rocchi. Int al XV sècol a gh'é stê dal quistiòun cun i pastôr garfagnîn ed Soraggio per l'ûs di pâscol d'atōrna a Gazân[2]: ed la quistiòun l'é stê invistî al Dóca, che, dôp rcōrs e cûntra ricōrs, l'à dê ragiòun a i tuscân in câmbi ed 'n ôrs vîv a l'ân da purtêr al Dóca[3] dôp quêlch ân cambiê in cinghiêl. Int al XVI sècol la muntâgna arzâna l'à cgnusû un pegioramèint dal brigantâg; tra i brigânt pió famōṣ Domenico Amorotto, prutèt da la cória rumâna e ricerchê da Francesco Guicciardini, al gh'îva la cà ânch in sta pêrta ed l'Apenèin, tra Gaṣân e Civêgh, ind la localitê ed la Tòr ed l'Amorôt, che da ló l'à ciapê al nòm. A la Repóblica arzâna a gh'àn dt ed sé, int al 1796, i cèinter d'âsta, Fèbi, e Sèc. Ind al peréiod napoleònich é stê fât al "distretto 22 di Minozzo", dal dipartimèint dal Cròstel. Dôp la Restarvasiòun estèins, Véla Mnôs, l'à cuntinvê ad avèir 36 "comunelli". Dal 1815 l'é stê dichiarê pôst comunêl e l'é armêṣ anca dôp l' Unitê d' Itâlia: int sté peréiod l'é stê per pōch tèimp cmûn indpendèint anca Gaṣân, pió têrdi turnê insèm a Véla Mnôs. Ind al tèimp ed la préma guèra mundiêla é ste fât in vâl d'Asta un câmp ed lavōr per perṣunêr ed l'esêrcit àustro-ungârich, ònich eṣèimpi ind la pruvîncia ed Rèz. I perṣunêr lavurêven a la costrusiòun ed 'na ferovèia a scartamèint ridòt, , fâta int al 1918 fra Reparotònda, mìa luntân da Fèbi, e Quâra ( 16 chilômeter ed lughèsa cun 'na râta mâsima dal 3%). La ferovéia l'êra stêda fâta per purtêr a vâl l' algnâm tajê da i fiânch dal Mûnt Cùşna, che in chi tèimp là l'êra tânt necesâri; atâch a Gôva lòungh un piân in calêda i trûṣ finîven int al turèint Dôl, d'ed ché int al fiòm Sècia, e a gnîven tót só a Sân Michēl di Mucèt atâch a Sasôl. Purtrôp bèle int al 1920 la ferovèia la vîn ṣmuntêda. Un diṣastrōṣ teremôt al 6 setèmber 1920 l'à trê zò dimòndi cà e fât dimòndi môrt. Al tèimp ed la secònda guèra mundiêla, al 20 ed mêrs 1944 la frasiòun ed Cervarôl l'é stêda butêda zò per rapreṣâlia da i tedèsch , che àn masê 23 persòuni. Tót al teritô comunêl l'à pó fât pêrt ed la Repóblica partigiâna ed Muntfiurèin e al cmûn a gh'é stê dê l'amdaja d'argînt al valōr militêr cun al segvèint mutîv:
Sottoposta a fiera rappresaglia nemica non piegò sotto il tallone Tedesco ed ogni cittadino fu combattente sorretto dall'amore dei vecchi, delle donne e dei fanciulli. Con le fiamme distrussero le sue case si elevarono al cielo l'ardore e la passione che hanno santificato il martirio dei suoi figli caduti Cervarolo di Villa-Minozzo, 8 settembre - 25 aprile 1945»
La "Rôca dal Melocio"[modifica | mudéfica la surzéia]
I studiōṣ àn, in di tèimp indrê, fât divêrs pinsêr só al j urègin de sta strutûra ed difèiṣa: secònd al Milani [4], pr'al sistēma druvê per tirêrel só la pré èser un'ôvra têrd-imperiêl, pôch prubâbil che sién stê i rumân a tirêrla só. Secònd al stôrich Andreotti [5]l 'urègin ed la Rôca de Mnôs la deṣgniré dal pasâg ed 'n' antîga strêda per la Garfagnâna, ch' la pasêva dal Pâs ed la Pradarèina, prubabilmèin arfâta insém a la strêda rumâna tra Pèrma e Lóca[6]Lòngh sté strêda a's câten dimòndi rôchi e castē, che sègnen la só impurtânsa in època medievêla e gh'é stê catê, in localitê Gâta-Sân Bertlamè, tòmbi rumâni pinsêdi cme sègn ed la preṣèinsa 'd un grupèt ed cà, in pió ché a gh'ēra un ospitale, més lòngh al Sècia, tr'al vâl S'cèl e Lócla [7]. 'Na secònda strêda la se stachêva da còsta, l'andêva só al mûnt Prâmpa e l'andêva zò dòunca fîn a Muntcâgn, Casalèin, e Piôl, dōve la s'unîva cun la strêda per Ligûnchi[8].[9] La strutûra ed difèia la 's câta al cunfîn naturêl, fât dal Sècia, tra i teritôri bizantèin e l'esarchê ed Ravèna, quî longobêrd: pêrt dal teritôri ed l'êlt e mèdi Apenèin arzân, cun la ruvîna dal Castrum Bismanto ind la préma metê dal VII sècol l'ēra paê in mân di Longobêrd, mèinter al rèst l'armagnîva in mân di bizantèin tra quî i teritori di cmûn ed Toân, Véla Mnôs, e Ligûnchi che a ghîn armêṣ fîn al 728. Al teritôri, insèm a l'antîga strêda rumâna ciamêda Bibulca o via Imperiêla, ch' la metîna in colegamèint i teritôri bizantèin int al mudnèiṣ cun la Garfagnâna, l'êra difèiṣa da un Castrum Verabulum, arcgnusû cun Sân Vitêl ed Carpnèida, opór cun 'na localitê atâch a Bulògna atâch a còla che incō l'é Cresplân. A' s trâta ed 'n' ôpra impurtânt, cun di mûr êlt tra i 20 e i 30 mēter e prutèta al spâli dal mûnt Prampa. Al difèiṣi a s' égh zuntêven dō tòri ed guêrdia incòra incō in pē in diresiòun Bişmântva (ind al localitê ed Castèiln e 'd Trélia) êter dû turiòun o rôchi ( ind al localitê Srògn e Carniâna), sègn 'd antîgh castē ch'an 's cgnòs mìa la dâta ind al localitê Piôl, e Toân, ch'la tîn dacât in pió 'n cēṣa rumânica ed 'n' època dôp, e 'n' êter, d'època longoberda, insém al turèint Dôl, atâch a la localitê ed Quâra.
Stòria ministratîva[modifica | mudéfica la surzéia]
Fîn al 1815 al pô dal cmûn de sté teritôri l'ēra ind la frasiòun de Mnôs, ind la Rôca dal Melocio. Ind al peréiod napoleònich, int al 1805, ind al mèter apôst al dipartimèint dal Cróstel (Rèz), còst l'é stê divîṣ in cantòun dóve al n.8 l'ēra col de Mnôs, fât da sèt cmûn o cmûn céch, cun la divişiòun di cèinter ved Vèla e Mnôs.[10] In sègvit a la divişiòun tra Vèla e Mnôs, è nasû la cuncurènsa tra i dû cèinter per al pôst dal cmûn. Int al 1810 al gvêren l'à stabilî che al pôst comunêl al fós Mnôs (cun Sunrêt, Razôl, Valbciâna, Muntfléch, Garfagnân), mèinter Véla Mnôs l'é stê cunsidrê cmûn unî. L'ân dôp n'êtra curesiòun: al cantòun de Mnôs al gh'îva 5 cmûn (Véla Mnôs cun Mnôs, Toân, Gaṣân, Ligûnchi, Fèbi). Int al 1812 i cmûn dvintêven quâter Mnôs, (cun 2074 abitânt, Toân cun 2193 abitânt, Gaṣân o Asta cun 2548 abitant e Ligûnchi cun 1458 abitânt). Cun la caschêda ed Napoleòun s'é turnê a mèter só la situasiòun ed préma: al pôst dal cmûn l'é stê turnê a purtêr a Mnôs, ind la Rôca dal Melocio: al séndech l'a scrét però a Rèz che al sît l'andêva mìa pió bèin per al pôst ed l'aministrasiòun comunêla e cun al permès dal Dóca ed Mòdna, al municèpi l'é stê turnê a purtêr ed nōv a Vèla Mnôs al 15 ed mêrs dal 1815 [11].
Materiêl pr'andêregh in fònda[modifica | mudéfica la surzéia]
(manca):
- Francesco Milani. Minozzo negli sviluppi storici della pieve e podesteria - Reggio Emilia : Nironi e Prandi, 1938
- Villa Minozzo: Guida turistica. - Villa Minozzo : Amministrazione Comunale, 1994.
(manca):
- ↑ Al pâs an n'é mìa cêr véste che Tito Livio an dîs mìa da dōve l'é gnû al pasâg e gnân se se còst l'é stê da la Tuscâna e l' Emélia o invicivêrsa la ragiòun la sugerés che al pasâg al sia gnû da l'Emélia e pó in Tuscâna vést che int la stôria ed Tito Livio préma a vîn sgnê i nòm di mûnt Ballistam (Valèstra) e Suismontiumqe (Biṣmântva) e pó a vín arpurtê ch' l' é avgnû al pasâg di Apenèin, in pió, sèimper la ragiòun l' a's pôrta a scartêr che al pasâg al sia cuntinvê vêrsa la Lunigiâna, vést che al 'stès Tito Livio a' s dîṣ che l'ân dôp int al 186 p.C. i Rumân àn subî int la vâl dal fiòm Mêgra (Lunigiâna), ch'an cgnusîve mìa bèin, 'na batôsta a ôvra di Lègor Apuân ind la batâlia arcurdêda cun al nòm ed "Saltus Marcius",
- ↑ Al pâs ch' l' unîva al teritôri dal cmûn cun la Garfagnâna l'à ciapê al nòm ed Lama Lite
- ↑ Da sté fât é nasû al dét: Mnêr l'ôrs a Mòdna per spieghêr un' imprèiṣa dificultōṣa mó sèinsa riṣultê prâtich
- ↑ Francesco Milani, Minozzo negli sviluppi storici della pieve e della podesteria, Reggio Emilia 1980, p. 151
- ↑ R. Andreotti, Le comunicazioni di Parma col Tirreno, in Bullettino della Commissione Archeologica Comunale, LV, 1928, pp.241-242.
- ↑ L'Itinerarium Antonini", l'arcôrda 'na strêda ch' la traversêva l ' Apenèin emiliân ocidentêl (item a Perme Laca M.P.C I). Secònd Andreotti la Pèrma-Lóca la gnîva fôra da la pôrta orientêla ed Pèrma e, int al tajêr ed travêrs al màj ed la centória, la puntêva vêrs la vâl ed l' Èinsa, ch'la turnêva só per pasêr pó in còla dal Sècia. Pasê acsé l' Apenèin pr'al Pâs Pradarèina, la strêda l' andêva zò in Garfagnâna e, int al pasêr da la pêrta a dréta del Sêrch, l'arivêva finalmèint a Lóca. La strêda l'é incòra citêda da Lodovico Ricci ind la Dei Territori di Modena, Reggio e degli altri Stati appartenenti alla Casa d'Este, 1788, dóve al spieghêva al percōrs ed la strêda duchêla per la Lunigiâna, l'arpôrta che: "giunge a Fellina. Qui vi trova un ramo di strada al Mezzodì, che passando la Secchia alla Gatta corre per Menozzo e Ligonchio a Sillano, e cala in Garfagnana. Da questo stretto ramo se ne stacca un altro, che volgendosi anche più a mattina stendesi per Quara, Gova, Romanoro, Pietravolta, S. Pellegrino, e scende pure a Castelnuovo di Garfagnana".
- ↑ Francesco Milani, Minozzo negli sviluppi storici dela pieve e della podesteria,Reggio Emilia 1980.
- ↑ Sta strêda, cg nusûda per èser druvêda per al trasferimèint di brânch a l'êlta la vîn ânca numinêda ind l'ât tgnû dacât ind l'Archévi Capitolêr ed Rèz datê a Pavèia al 25 ed mâg dal 781 ed la dunasiòun ed la livella di Nasseta al vèschev ed Rèz Apollinare ed Carlo Magno, dōve a's cîta 'na strêda che dal Sècia la và insém al mûnt Palaredo e la rîva al cunfîn cun la Tuscâna al Pâs Pradarèina.
- ↑ Guêrda ânca chè: [1]
- ↑ L'uniòun l'êra fâta cun i cmûn: Mnôs (2815 abitânt), Véla Mnôs cun Bedògn, Cadigôb (fōrsi còla d'incō Cà Zòbi), Carniâna, Puiân, Carù, Slògn, Cerè Castlêr(?), Premavōr (2033 abitânt), Toân cun Cerè Marabèin (915 abitânt), Ligûnchi cun Piôl, Vâgli, Sincsèr, Câmp e Cavrîl, (1654 abitânt), Fèbi cun Curiân, Asta, Deusi e Rèparotònda (1418 abitânt), Guêra (prubabilment Quâra) cun Gôva, Sèc, e Costabòuna (1000 abitânt) e Gaṣan cun Civêgh, Cervarôl, Mursiân, e Nvlân(?) (1762 abitânt)
- ↑ Al procuradōr ed Rèz l'à scrét al Dóca a Mòdna cun sté lètra: "Sua Altezza Reale, benché in passato la residenza della Comunità di Minozzo sia sempre stata a Villa di Minozzo, nulla di meno si è sempre annunziato come capoluogo del comune Minozzo. Ora che, stando alla lettera del sovrano decreto 12 gennaio 1815 scorso, si è realmente stabilito la residenza in Minozzo, mi viene esposto esser ciò molto incomodo e pregiudizievole alla comunità perché non avendo fabbricati comunali soffre di uno stipendio di fiorini 140 annuali per affitto della residenza. Manca una Locanda ove in tempi rigidi riconversarsi e non avvi concorrenza di popolo. Il contrario, in Villa Minozzo avvi una casa comunale ove collocare la residenza, avvi mercato ogni giovedì e avvi stabilmente una Locanda, [...]". La rispôsta dal Dóca ed Mòdna Francesco IV, dal 4 ed mêrs 1815 ("Considerate le circostanze esposteci dal primo consultore e vice Governatore nostra città e provincia Conte Antono Re mediante del primo corrente e ritenuto che da lui si riconosca utile il proposto cambiamento, concediamo che venga la traslocazione della comune di Minozzo in Villa Minozzo. [...]") l'à dê al permès de spustêr al minicèpi a Véla Mnôs
Nôta: I nòm di pôst e di paèiş în tradòt in arzân ed Rèz.
Albinèa · Bagnōl in Piân · Baîṣ · Bibiân · Bresèl · Burèt · Buṣâna · Cadelbôsch ed Sōver · Campagnōla · Campéṣen · Canòsa · Carpnèida · Caşalgrând · Caṣîna · Castelnōv di Mûnt · Castelnōv ed Sòt · Castlarân · Culâgna · Curèz · Fâbrich · Gatâtich · Gualtēr · Guastâla · Ligûnchi · Lusêra · Muntèc · Nuvalêra · Puvî · Quâter Castē · Queriêgh · Ramṣèit · Ré Salṣêr · Rèz · Rezōl · Rôl · Rubēra · Sân Martèin · Sânt'Ilâri · Sân Pôl · Scandiân · Toân · Véla Mnôs · Vèt · Viân · Vsân


text:
15 09
Ol dé 15 de setèmber l'è 'l 258 ( 259 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 108 dé a finí l'an.
Ul dí 15 de setèmber al è ul dí da pòost 258 ( 259 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 108 dí a finí l'an.
Avenimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 608 - Ilisiù de papa Bonifacio IV
- 1682 - XXVI pasàda cunusìda de la cometa de Halley al periélio, oservàda del stès astrònomo Edmund Halley, che 'l la coléga matematicamènt e orbitalmènt a le sò tré pasàde precedèncc.
- 1821 - Costa Rica, Guatemala, Honduras, Nicaragua, e El Salvador i proclàma la 'ndipendènsa
- 1902 - Sorrento: la cansù Torna a Surriento la vé cumpunìda 'n unùr al presidènt del conséi Giuseppe Zanardelli, en vìzita a la cità
- 1916 - El car armàt el vé dopràt per la prìma ólta endèla Batàia de la Somme
- 1935
- Le Légi de Norimberga le ghe töl la citadinànsa ai ebrei todèsc
- La bandiéra nazìsta la vé adotàda come bandiéra todesca uficiàl
- 1940 - Segónda Guèra Mondiàl. Batàia de Inghiltèra: la RAF britànica la stabelés el rècort de aparèchi nemìci sbatìcc zó 'ndèn dé apéna
- 1959 - Nikita Khruščëv el deènta 'l prim leader soviètic a vizità i Stàti Ünìcc de America
- 1966 - Papa Pàol VI l'emàna l'encìclica Christi Matri
- 1975 - Álvaro del Portillo el ghe söcét a Josemaría Escrivá de Balaguer come càpo de l'Opus Dei
- 1993 - A Palermo, endèl quartér Brancaccio, 'na bànda de Cosa Nostra comandàda de Salvatore Grigoli, ciamàt U Cacciatori, la còpa don Giuseppe Puglisi en piàsa Anita Garibaldi, deànti al purtù de la sò cà
- 1996 - A Venésia, el leader de la Lega Nord Umberto Bossi, el proclàma la 'ndipendènsa de la Padania
- 2000 - Cumìncia a Sydney i zöc de la XXVII Olimpìade
- 2001 - Alex Zanardi, pilòta de màchine, el g'ha 'n bröt 'ncidènt endèna gàra CART en Germania, e per le conseguènse de chèsto incidènt ghe vegnarà taiàt vià le gàmbe.
Chi che ch'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1883 - Barcelona: Esteban Terradas i Illa, físegh, matemàtegh e inzegnér Català.
Chi che gh'è mórt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1978 - Barcelona: Ricard Zamora, portér de futbol.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Aarau
Aarau a l'è la capital del cantun svizer Argovia e'l se tröa in del distret de Aarau. La cità a l'è in sü la costa del fiüm Aar a una altitüden de 381 meter sura al livel del mar e la gh'ha una pupulaziun de 19 652 abitant.
Aarau a l'è tacaa a nord ai cumün de Küttigen e Erlinsbach, a est a Rohr e Buchs, a süd-est a Suhr, a süd a Unterentfelden e a ovest a Eppenberg-Wöschnau (SO) e Erlinsbach (SO).
Sport[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità la gh'ha una squadra del folber che la se ciama Fussballclub Aarau 1902 e la giüga in de la Lega Svizera de folber .
Cüriusità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- l'Albert Einstein l'ha faa part di sò stüdi chì a Aarau.


text:
Cotinus coggygria
El Cotinus coggygria o apò Rhus cotinus (en Bresà: Rös ma apò Cöden o Scöden[1]), l'è 'na piànta de la famìa de le Anacardiaceae uriginària de l'Euròpa meridiunàl e de l'Asia enfìna a l'Himalaya e a la Cìna.
Cuntegnüü
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è 'na piànta con portamènt de boscài che de sòlit la pàsa mìa i tré méter de altèsa e la fa sö 'n mòcc de ram.
Le fòie i è a fùrma de öf o quàze rotónde de culùr vért ciàr en primaéra ma che le diènta róse rosènte prima de crödà 'n autunno. I è lónghe de 3 a 8 centìmetri e l'òrlo de la fòia l'è 'ntréch.
El fiorés tra màgio e zögn. El fiùr l'è 'na 'nfiurescènsa che se 'nsömèa 'n pó a chèla de l'ùa ma 'nvéce de pènder en zó la rèsta drìta. Ògna gràta l'è lónga de 15 a 20 cm e la pórta divèrsi fiurilì con sich pétali picinì de culùr crèm-zaldì. Divèrsi fiùr i rìa mìa a svelöpàs en fröt e i se trasfùrma 'ndèna spéce de piömitìna ròza-zaldìna che la vé a furmà 'na spéce de nìgol entùren ai fröcc che 'nvéce i è riàcc a furmàs.
El fröt l'è n'a drüpitìna de póch milìmetri, sèca e a fùrma de cör o de pér, che prìma l'è vérda e dòpo la vé négra e löstra.
La scórsa del trónc l'è apéna apéna screpolàda e de culùr maròn con dèle màcie piö ciàre.
Difuziù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El rös el crès endèl'Euròpa centro-meridiunàl, del Mar d'Azov a la Francia meridiunàl e pò anche 'ndèle regiù sud-ocidentài de l'Asia, la rìa 'nfìna a l'Armenia e a la Siria. 'N Itàlia, la crès suratöt al centro-nord (föra che 'n Val d'Aòsta).
Ecologìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La se fa dét endèi boscài, 'n mès a le préde calcàree de 0 a 900 méter. La crès ontéra 'nsèma a la rùer, a la tàera e al fràsen.
Üzo[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Le fòie i éra doperàde per consà le pèi.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Elisa Zersi, Prospetto delle piante vascolari spontaneee o comunemente coltivate nella provincia di Brescia, 1871 - Brescia


text:
Torgän
Torgan (nom ufizial in italian: Tornaco) a l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara. El gh'ha ona popolaziun de 897 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 13,3 km² e ona densità de popolaziun de 67 ab./km².
El paes el cunfina cun la Pruvincia de Pavia (cumün de Cassö, Gravelona, Zilavegna).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Torgän l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Maccagn
Maccagn (nom ufizial in italian: Maccagno) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta Erùr: Còdice sbagliàt012 094 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 16,9 km² e 'na densità de Errore nell'espressione: operatore < inatteso, ab./km²..
El paes el se troeuva in la Val Travaja e longh i spond del Lagh Maggior e 'l confina con la Provincia de Verbania (comun de Cannoeubi). In del 1955 l'ha ceduu voeuna di sò tanti frazion, ciamada Colmegna, al comun de Luin.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Maccagn l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
News
Einschribungen 2017 & 1. Trainingstag der Kategorie
Einschreibung:
Montag den 09.01.2017 von 16:00 bis 17:30 Uhr in der Turnhalle St. Christina.
Trainingstage:
Montags und Freitags von 16:00 - 17:30 Uhr in der Turnhalle St. Christina.
Goffi Chiara campiunëssa regiunela tl smaché l pëis
pra i campiunac regiunei a Maran y Arco porta l’Atletica Gherdëina Raiffeisen a cësa na bedaia d’or, una d’arjënt y doves de bront
Treupes ie inò stac i resultac de prestige da pert di atlec de Gherdëina pra i campinac regiunei dla categuries sculeies A y B metui a jì l prim di a Maran y l segondo di a Arco tl Trentin.
Da auzé ora te na maniera particulera iel dessegur la boniscima prestazions de Goffi Chiara de Urtijëi che ie stata bona de zapé doi iedesc sun l podest. Dantaldut pra l smaché l pëis iela stata bona de se davanië l titul regiunel demiustran de vester tl Trentino Südtirol, tla categuria sculees B, la miëura. L beliscimo titul iela stata bona de arjonjer smacan l pëis a na destanza de 11,12 metri canche la segonda dl G.S. Trilacum dl Trentin, Arianna Agostini à smacà l pëis de 2 kg a 10,73 metri. La terza ie stata Fischnaller Sarah de Bulsan cun 10,10. Chiara ie nce stata bona de pië do la bedaia che valova coche vize campiunëssa dla Region y plu avisa te n autra disciplina ulache la ie chisc ani for stata pra la miëures: tl smaché la codla. La pitla codla che à n pëis de 200 gr. ie propedeutica a smaché la lanza che ie preududa tla categuries plu autes. Goffi Chiara ie stata bona de smaché bën 51,05 metri lonc canche la mieura ie chëst iede stata Fischnaller Sarah de Bulsan. La campiunëssa regiunela alincontra de Chiara à smacà 53,93 metri, canche la terza ie ruveda a 39,02 metri.
N beliscimo terzo post regiunel ti ie jit a Demetz Samuel ti 1000 metri tla categuria sculeies B. Samuel ie plu suvënz stat bon de purté resultac de n livel dastramp aut tl sauté destanzes che vën cunscideres coche mesanes (mezzofondo) y si forma oven bele udù plu iedesc ntan la garejedes tres i luesc che vën metudes a jì ora per i paejes de Südtirol. Sterch se àl demustrà de vester particulermënter nce sun pista. Defati iel stat bon cun si 3,06,83 de se davanië n terzo post segur do Luca Devigli dl Atletica Valle di Cembra (3,02,26) y Valduga Simone dl US Quercia Trentingrana de Rurëi (3,05,83).
Na bela bedaia de bront ti ie nce jita a Soppelsa Diego ti 300 metri cun rëmes tla categuria sculeies A. Cun si 45,28 al purtà sun l podest i culëures dl Atletica Gherdëina Raiffeisen dlongia Riccardi Mirko dl GS Trilacum che ie campion regiunel (43,52) y Campidelli Jordan dl Atletica Tione (43,85). Diego ie nce ruvà al 5. post pra l sauté i 100 m cun rëmes cun l tëmp de 16,41. L miëur ies tat nce tlo Riccardi Mirko (15,50).
Iust nia sun l podest y cun na bedaia de lën à messù se ancuntenté Lorena Ploner de Sëlva tl sauté i 80 metri cun rëmes pra la sculees A. Cun 13,36 iela ruveda cuarta. La miëura ie stata Gamper Maia de Maran (12,55). Lorena ie nce da udëi al 8. post tla disciplina de smaché l pëis de 3 kg. La miëura à smacà 11,32, Lorena alincontra 7,56 metri.
Danter i resultac iel mo da auzé ora l 8.post de Falchetti Martina ti 1000 metri (3,28,57), l 12. post de Tomasini Jana tl smaché la codla (27,92) y l 13. Post de Tomasini Jana tl saut aut (1,15).
N bel gran cumplimënt ti va a duta la atletes y atlec, ma nce ai alenadëures y a dut l team dl Atletica Gherdëina Raiffeisen per chisc bon resultac.
Per l’Atletica Gherdëina Raiffeisen
Stefan Planker
Linda Perathoner vize campiunëssa provinziela tl smaché l pëis.
Nstadì, tl fin dl’ena ai 10 y 11 de setëmber 2016 fovel sun l program de atletica lesiera i campionac regiunei dla categuria alieves y i campiunac dla proves multiples tla categuria A y B. Garejà à nce la categuries assolutes coche manifestazion de curnisc.
Nce chëst iede, coche bele l’ann passà iel garatà per i culëures dl Atletica Gherdëina Raiffeisen de biei resultac. L garejova atletes y atlec de feter duta la Region Trentino Südtirol y i campionac regiunei ie nce danieura n ucajion per se lascé udëi dai respunsabli dla FIDAl per unì tëuc ite pra un l l’auter meeting o tla rapresentativa provinziela. Pra la categuria dl alieves iel da auzé ora l bon segondo post y l titul de vize campiunëssa dla Region de Perathoner Linda. Linda à fat pea tla disciplina dl smaché l pëis, che te si categuria ie de 3 kg., arjunjan i 11,40 metri. La bedaia d’or ti ie jita a Steinkassesrer Sofia de Bruneck ( 13,17 m.) y la bedaia de bront a pià do Cubich Lara dl SC Eisacktal do avëi smacà 9,47 metri.
Pra la proves multiples (pentathlon) tla categuria sculeies A iel stat Soppelsa Diego che à fat pea. Diego à arjont n 7. post cun 2113 ponc de ndut. L miëur tl penthatlon ie stat Laimer Patrick de Lana cun 2930 ponc. Pra la mutans tla categuria A de penthatlon ie stata Lorena Ploner che à defendù i culëures dl Atletica Gherdëina Raiffeisen. Lorena ie ruveda al 9.post cun 2169 ponc, canche la mieura, Enrich Linda de Persenon ie stata bona de arjonjer bën 3335 ponc do la 5 garejedes.
Pra la categuria B dla proves multiples iel da auzé ora l bon 6. post de Goffi Chiara. Ëila à arjont 2571 ponc canche la mieura, Oberrauch Annika de Bulsan, à venciù cun 3387 ponc.
Coche manifestazion de curnisc fovel nce vel garejeda per la categuria di ëi y dl ëiles assoluc. Tlo iel stat sibes Alex Verginer che Jasmine Mussner che ie stac boni tramedoi de ruvé bën doi iedesc sun l podest: Alex à venciù tl saut aut cun 1,88 metri y ie ruvà segondo tl saut lonch cun na mesura de 6,63 metri; Jasmine alincontra à pià do doi bedaies de bront: una tl smaché l disch (25,13) y una tl smaché la lanza (23,64 m.).
Per L'Atletica Gherdëina Raiffeisen
Stefan Planker
Atletica Gherdëina Raiffeisen: 7° post per Alex Verginer ai campiunac talians de Atletica lesiera a Rieti
Do che ala fin de mei 2016 la garejedes de Lana dlongia Balsan per gauja dl bur tëmp fova unides desdides a doi garejedes dala fin, y che chësta manifestazion sportiva valova per Campionac Talians de proves multiples dla categuria U23 de atletica lesiera tl decathlon, iel unì garejà mo n iede, per l medemo titul, a Rieti tl Lazio ai 24 y 25 de juni 2016. Sambën fovel da muië per Alex Verginer dl’Atletica Gherdëina Raiffeisen canche n ne n’ova nia pudù finé la garejedes a Lana, ajache de mei fovel l terzo post tan che assegurà. A Rieti, n mëns do, se mescedova inò la chertes y tla proves multiples muessa uni garejeda buté sce n uel fé n record persunel y se miuré ie dassënn rie.
Pra chësta segonda manifestazion ne n’iel nia plu sautà ora tan de biei resultac nce sce Alex ie stat bon de fé vel record persunel coche ti 100 metri sprint o tl smaché l pëis. Ma jon damprovia.
Tla proves multiples muessa i atlec fé 10 garejedes spartì su sun doi dis. Pra uni garejeda giata i atlec ponc che ie n relazion ala prestazion arjonta. Ala find la 10 garejedes vëniel cumpedei adum i ponc y chiche arjonc l majer numer, vënc. I criteres y mesures o pëisc dla massaries ie pra i U23 la medemes che pra i atlec che fej pea pra i Campionmac dl mond o Olimpiades.
Per cie che reverda Alex Verginer iel sautà ora ala find la diesc garejedes 6393 ponc che ulova di l 7°post talian U23 y 10°post assolut. Defati valova la garejeda nce per l titul assolut. Venciù à pra i U 23 Zanatta Jacopo de Vittorio Veneto cun 7147 ponc, al segondo post Dell’Acqua Luca 7138 ponc y al terzo post Di Prima Matteo cun 6841 ponc. Mé per trëi ponc ne n’ie Alex nia ruvà la 6° post.
Nsci i resultac plu avisa: 100 metri: 11,44 (record persunel); saut lonch: 6,31 m.; smaché l pëis 11,19 m.(record persunel); saut aut 1,86 m.; 400 m: 52,10; 110m cun rëmes: 15.99; smaché l disch: 33,10 m.; saut cun l fust (asta) 3,70; smaché la lanza 50,20 m.; 1500 m: 4,48,31. Nce sce a Lana fossel stat plu n forma y la prestazions a pert ti 100 metri y tl smaché l pëis fova dan n mëns mieures n cunfront ai resultac de Rieti, iel purmpò da ti fé de gran cumplimënc a Alex Verginer y a si alenadëur Walter Kostner che ie stat bon de miuré si record personel tl decathlon che ie sën de 6393 ponc canche l’ann passà ne n‘ovel arjont 6354.
Per l’Atletica Gherdëina Raiffeisen
Stefan Planker
Timea Kostner y Insam Hannah fej de bon plazamënc a Minca
L tradiziunel meeting indoor Werner von Linde Sport Fest a chël che l’Atletica Gherdëina Raiffeisen fej pea bele da truep ani, y che ie un di apuntamënc plu mpurtanc dan che l mët man la sajon ufiziela per i atlec dl’atletica, ie unì metù a jì chëst’ann n dumënia ai 13 de merz 2016. Nce chëst ann ie nosta lia jita a garejé cun n valgun atlec, 12 de ndut, per ruvé ite tl atmosfera dla garejedes y per udëi coche n ie cun la preparazion. Coche feter uni ann, nsci iela nce stata chëst’ann iel unì a s’l dé vel resultat mpurtant. Timea Kostner da Bula ie defati stata bona de arjonjer la bedaia d’arjënt zapan nsci sun l segondo scialir dl podest. Garejà ala tl saut cun l fust (asta) ruvan a 2,70 metri d’autëza. Hannah Insam alincontra à garejà dl saut aut ruvan al bon 5.post cun 1,50 metri. Inant jirala per i atlec y atletes d’auril canche scumencerà l Grand Prix caraterisà da deplu garejedes sot forma de n campionat.
Per l’Atletica Gherdëina Raiffeisen
Stefan Planker
Atletica Gherdëina Raiffeisen: Garejeda soziela indoor te palestra a Urtijëi
N dumënia ai 06 de merz à scumencià ufizialmënter la sajon per la lia dl Atletica Gherdëina Raiffeisen. Cun l ann nuef iel nce l nuef cunsëi che ie zapa ite, n cunsëi che ie mo unì lità de nuember 2015 ma che à metù man da lauré dal 2016 inant. La gran nuvità ie che la vize presidënta sarà Elena Rella che rapresënta la sezion de ginatica artistica che ie da l’ann passà inant na sezion dla lia dl atletica, canche l presidënt Siegfried Runggaldier resta inant a cë dla lia. Nce i cunsilieres resta iannt i medemi a pert Andreas Runggaldier che ie zapà ora. L diretif dla lia ie donca metù su nsci: Siegfried Runggaldier, Elena Rella, Yvonne Senoner, Demetz Alexander, Perathoner Roland, Cortoni Ermanno y Planker Stefan. L’Atletica Gherdëina Raiffeisen ie al didancuei una dla majera lies dal sport de Gherdëina che se dà ju dantaldut cun i mutons y la mutans y cumpëida da 130 – 140 mëndri. Leprò mo iel mo da cumpedé i granc y i respunsabli dla lia nstëssa.
Per cie che reverda l program sarà inò l’Atletica Gherdëiuna che meterà a jì plu manifestazions a carater provinziel y a livel de garejedes sozieles. De mei 2016 uniral defati metùda a jì na garejeda che vela per l Grand Prix provinziel per la categuria B y A di mëndri. A chësc apuntamënt mpurtant se jonta leprò nce la doi garejedes sozieles: una indoor che ie unida fata chëst’ena passeda y una outdoor che unirà fata d’agost.
La garejeda soziela de n dumënia passeda ie unida carateriseda da na prestazion dastramp mpurtanta da pert de Hannah Insam che tl saut aut, disciplina da ëila plu bënuluda, ie nstata bona de sauté sëura i 1,55 m ora. L’autëza arjonta ie n gran resultat nce sce la prestazion ne vela nia a livel ufiziel, ma purmpò lascel inò speré sun na bona sajon da pert dl atleta de Sëlva.
Pra la garejeda indoor tla palestra de Urtijëi à duc i mëndri fat plu disciplines y aldò dl resultat iel unì dat ponc che ala fin unì cumpedei adum. Pra la categuria C y B messoven fé n sprint, smaché la codla y fé n saut lonch, pra i majeri fovel nce tlo da fé n sprint, fé l saut aut y smaché la codla. Publicon tlo i resultac di primes tla singula categuries: sculees C: 1.Alessia Goffi, 2. Ploner Sabrina, 3. Frontull Maria; categuria B dla mutans 1. Goffi Chiara, 2. Perathoner Linda y 3. Tomasini Jana; categuria A dla mutans: 1. Insam Hannah, 2. Ploner Lorena; categuria A di mutons: 1.Soppelsa Diego, 2.Tiozzo Daniel; categuria alieves:1.Kostner Timea, 2.Perathoner Linda; categuria Juniores: 1.Cortoni Elena.
Inant jirala la proscima ena cun l meeting indoor a Minca ulache l sarà n valgun atlec de nosta lia che fajerà pea.
Per L'Atletica Gherdëina Raiffeisen
Stefan Planker
Einschreibungen
Jahrgänge 2002 und älter:
jeden Montag von 17:15 - 18:45 Uhr in der Turnhalle der Grundschule in St. Ulrich.
Jahrgänge 2003 und jünger:
jeden Montag von 15:00 - 17:00 Uhr in der Turnhalle St. Christina.


text:
Polìgon (geometrìa)
Ü Polìgon in geometrìa l'è öna figüra geomètrica piàna, che l'è dizegnàt da öna lìnea spesàda e seràda;
- i làti del polìgon i è i segmèncc de la lìnea spesàda seràda,
- i vertìci del polìgon i è i póncc che i è 'n cümü a dù làti,
- i diagonài del polìgon i è di segmèncc che i lìga dù vèrtici de dù làti che i è mia tacàcc tra de lur,
- ol perìmeter del polìgon l'è la somatòria de töcc i sò làti.
Cuntegnüü
Ol nòm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol nòm polìgon 'l vé dal Gréch Antìch e l'è 'l insèma de dò paròle, πoλύς cioè "tànce" e Ywvίa che 'l völ dì àngol.
La famèa di polìgon[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ü polìgon l'è ciamàt sèmplice se i sò làti i se 'ncrüzia mia tra de lùr, menimà l'è dicc complès se alméno dò di sò làti i se 'ncóntra e i se tèa tra de lùr.
Tra i polìgon sèmplici gh'è chèi convès e chèi mia convès; i polìgon convès i è chèi polìgon che, ciapàcc dù póncc a càzo dèt in del polìgon ciamàcc A e B, se se tìra ü segmènt che 'l và da A 'nféna a B, chèsto 'l rèsta sèmper, 'n töcc i càzi, töt dét in de la figüra, töt dét 'n del polìgon, menimà i è ciamàcc polìgon mia convès chèi che, ciapàcc dù póncc a càzo dèt in del polìgon ciamàcc A e B, se se tìra ü segmènt che 'l mèna da A 'nféna a B, chèsto segmènt 'l istà mia sèmper töt dèt in del polìgon, ma 'l pöl ìga ü tòch che 'l rèsta fò de la figüra.
Tra i polìgon convès s'pöl catà fò chèi regulàr e chèi mia regulàr; i prim i è polìgon che i gh'à i àngoi töi grancc istès e i làti töi lónch istèss, menimà chèi mia regolàr i gh'à i lati o i àngoi diferèncc tra de lur. Per ezèmpe ol rómbo e 'l retàngol i è mia regolàr, dezà che 'l prim 'l gh'à i àngoi mia töi grancc istès e 'l segónt 'l gh'à i làti mia i làti töi lónch istèss, menimà 'l quadràt l'è ü polìgon regolàr.
Somatòria di àngoi dét in d'ü polìgon[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La somatòria di àngoi dét in d'ü polìgon l'è sèmper compàgna a la somatòria de tace àngoi piàcc, cioè de 180 gràdi, quance i è i lati del polìgon meno dò:
Per ezèmpe la somatòria i àngoi dét in del triàngol che 'l gh'à trì làti l'è:
- cioè l'è 180 gràdi.


text:
Ermàn de Reichenau
Ol Ermàn de Reichenau (18 de löi del 1013, Altshausen – 24 de setèmber del 1054, Reichenau) ciamàt ach in latì Hermannus Contractus e 'n todèsch Hermann der Lhame che 'l völ dì Ermàn ol stropiàt, l'è stacc ü frà benedetì, ma ach ü cronìsta, ü poéta e ü di sapièncc piö 'mportàncc del Medioéf. 'l Ermàn de Reichenau l'è ü beàt de la Céza Catòlega.
La sò éta[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L’éra 'l s-cèt del Wolverad II de la famèa di cóncc de Alshausen, nasìt istropiàt, sènsa che quàze 'l ghe riès a möes e a parlà e a sèt agn l'è stài portàt in del monastér de Reichenau söl lach de Costànsa 'ndóe l'à tacàt a stödià e 'ndoé l'è restàt per töta la sò éta. 'l Ermàn l'à stödiàt de töt, tat che 'l s'è dedicàt a la poézea, a la müzìca, a la matemàtica, a l'astronomìa e a la stória.
La Crònaca Üniversàla[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol sò laurà piö ‘mportànt l'è la Crònaca Üniversàla, da Crést 'nfìna al 1054, laurà mia de póch per la manéra equilibràda de giüdicà e per la preciziù stòrega. La Crònaca la se pógia dal prensépe 'nfìna al 1039 sö öna crònaca svéva piö ègia, menimà dal 1039 al 1054 l'è töta fadìga del Ermàn ol stropiàt che 'l s'è bazàt sö chèl che 'l se regordàa. Dòpo che l’Ermàn l'è mórt l'è stàcia portàda 'nacc dal Bertòld, amìs e discépol del Ermàn, e dal Bernòld.
I sò antìfone mariàne[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sèmper de l’Ermàn de Reichenau i è la Salve Regina e l'Alma Redemptoris Mater, dò di quàter antìfone mariàne 'nsèma al Ave Regina caelorum e al Regina coeli.
I ótre òpere[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gh'è de regordà ach i sò scricc de astonomìa, ol De Mensura astrolabii e 'l De utilitatibus astrolabii, de müzica, ol De conflictu rithmimachie e ol De Musica, de poezéa, ol De octo vitiis principalibus e 'l Conflictus ovis et lini.


text:
di Gianni Alfieri
Da almén domìlla ani avànti Crìsst,
i véc' pramzàm, 'dla bàsa e 'dl'apenén, i metävon a salär còsi äd gozèn con tutt i risultät che po' s'è vìsst.
In «secula seculorum», perfesjonè la tradisjòn, la còsa la 's continnva a masagiär p'r un àn', par po impicärla a fär sugär e nazärla con l'òs s'la sapja äd bòn.
Pasè l'esàm a 's va a la boladùra con la coròn'na ducäla ch'a diz tutt, po via p'r il tävli dal mònd, par där l'amzùra äd cualitè, che l'àrja äd la colén'na la fa dvintär un prodòtt pramzàn ciamè parsùtt, n'ecelénsa alimentära soprafén'na.


text:
Ailanthus altissima
Ol Ailanthus altissima specie de la faméa di Simaroubaceae, lè öna pianta de sólèt mia piö ólta de 20 - 25 mèter, che la é da l'Cina e l' crès uramai selvàdega suèrtöt in di sità e 'n di periferée.
Cuntegnüü
Fòie[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lónghe fina a 70 ghèi, i è facie da dò file de - 14 foiuline piö ön ótra foiulina 'n pónta.
I foiuline i è lónghe 6 - 8 ghèi, i gh'à öna bèla pónta gösa, strècia e lónga; al picanèl 'nvéce i è 'mpó piö a öf e i gh'à öna quacch dècc o mèi öna quach capète. Quando i nas i è mia pròpe érde ma i è ach 'mpó mèse róse.
I fòie i ghe sömèa 'mpó a chèle de la Juglans nigra.
Fiùr[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol Ailanthus altissima l'è diòico, cioè 'l gh'à di fiùr dóma maschìi sö öna pianta e di fiùr dóma feminìi sö ön ótra pianta ; gh'è ün Ailanthus masch e ön Ailanthus fómna.
L'infiurescènsa l'è öna panòchia portada 'n sima a i ram, facia da tace fiurelì bianch, che i pröföma o i spösa (a segónda di göscc de chèi che i a usma). I fiorés tra Zögn e Löi.
Fröcc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I fröcc i è di sàmare, che i gh'è sömèa 'mpó a chèle de i Acer, lónghe da 3 a 6 ghèi con ü grè de somésa pròpe 'n del mès.
De tègn d'öcc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Ailanthus l'è considerada öna spécie pericolusa e 'nvasiva, desà che la crès, despertöt e a la svèlta, fina a 2 méter l'an. De spès se la èt crès in di mür, 'n banda a i arnèle (marciapé) e 'nfina 'n banda a i binare del tréno. Isè la ghe ria a faga la guèra a i spéce di nòste bande e a ciapàn ol pòst.


text:
Femtuchimica
La femtuchimica a l'è el broch de la chímica física che 'l stüdia quel che süced in d'una reaziun chimica in toch de temp de l'urdin di femtusegund (10–15 segund). Grazie ai prim speriment in del camp de la femtuchìmica, l'Ahmed H. Zewail l'ha vingiüü el premi Nobel per la chímica in del 1999.
La tecnica del Zewail la dupra i laser che cascien föra impüls che van inanz dumà per poch femtusegund, el temp che'l ghe vör per i reaziun chìmich (che a hinn la rutüra e la furmaziun di ligam chimich). In d'un temp inscì cürt el diventa pusibil:
- vidè in manera sperimental el mecanism d'una reaziun chìmica;
- stagh adree ai prucess catalitich.


text:
1Rü yexguma nüxü̃ nachauxgu ga duü̃xü̃gümaã na yadexaxü̃ ga Ngechuchu, rü Capernáũwa naxũ. 2Rü yéma nayexma ga wüxi ga churaragüarü capitáü̃ ga Dumacü̱̃ã̱x. Rü guma capitáü̃ rü nüxü̃́ nayexma ga wüxi ga norü duü̃xü̃ ga poraãcü nüxü̃ nangechaü̃xü̃. Rü yema norü duü̃xü̃ rü niḏaawe, rü naturaxüchi. 3Rü yexguma Ngechuchuxü̃ naxĩnüchigagu ga guma capitáü̃, rü Ngechuchuxü̃tawa nanamugü ga ñuxre ga Yudíugüarü ãẽ̱xgacügü ga yaguã̱xgü. Rü ñanagürü nüxü̃: —¡Ngẽ́ma Ngechuchuxü̃tawa pexĩ na nüxü̃ peca̱a̱xü̃güxü̃ca̱x rü núma naxũ na chorü duü̃xü̃ca̱x yanataanexẽẽãxü̃ca̱x! —ñanagürü. 4Rü Ngechuchuxü̃tawa naxĩ, rü poraãcü nüxü̃ naca̱a̱xü̃gü, rü ñanagürügü: —Name nixĩ i nüxü̃ curüngü̃xẽẽ ya torü capitáü̃. 5—Erü nüma rü guxü̃ i Yudíugüxü̃ nangechaü̃. Rü nümatama nanaxütanü na naxügüãxü̃ca̱x ga torü ngutaque̱xepataü̃ —ñanagürügü. 6Rü yexguma ga Ngechuchu rü nawe narüxũ. Natürü yexguma marü capitáü̃pataxü̃ yangaicagu, rü nüma ga capitáü̃ rü Ngechuchuca̱x yéma nanamu ga ñuxre ga namücügü na namaã nüxü̃ yanaxugüxü̃ca̱x ga norü ore ga ñaxü̃: —Pa Corix, tama cuxü̃ chachixewechaü̃ na chopatawa cunguxü̃ erü choma rü taxuwama chame na chopatagu na cuxücuxü̃. 7—Rü ngẽmaca̱x nixĩ i tama chomatama cuxca̱x chayac̱axü̃. Rü chanaxwa̱xe i curü orewaxicatama nüxü̃ quixu na naxca̱x yataanexü̃ tá i chorü duü̃xü̃. 8—Erü choma rü ta chorü ãẽ̱xgacüme̱xẽwa changẽxma, rü cho̱xme̱xwa nangẽxmagü ta i ñuxre i churaragü. Rü ngẽxguma chanamu̱xgu i wüxi na ngextá naxũxü̃ca̱x, rü ngẽ́ma naxũ. Rü ngẽxguma chaugüxü̃tawa naxca̱x changemagu i to, rü chauxü̃tawa nangu. Rü ngẽxguma chorü duü̃xü̃xü̃ chamu̱xgu na ṯacü na naxüxü̃ca̱x, rü choxü̃́ nanaxü —ñanagürü. 9Rü ga Ngechuchu rü yexguma nüxü̃ naxĩnügu ga yema capitáü̃ãrü ore ga naxü̃tawa namuxü̃ rü naḇaixãchiãẽ. Rü yema duü̃xü̃gü ga nawe rüxĩxü̃xü̃ nadawenü, rü ñanagürü: —Aixcüma pemaã nüxü̃ chixu rü taxuü̃ma i Yudíugütanüwa nüxü̃ ichayangau i wüxi i duü̃xü̃ i ngẽma yatürüü̃ aixcüma yaxõxü̃ —ñanagürü. 10Rü yexguma nawoegugu ga yema capitáü̃mücügü ga Ngechuchuxü̃tawa namugüxü̃, rü nüxü̃ inayangaugü ga marü naxca̱x na yataanexü̃ ga yema capitáü̃ãrü duü̃xü̃. 11Rü yemawena ga Ngechuchu rü wüxi ga ĩãne ga Naĩ́gu ãẽ́ganewa naxũ. Rü nawe narüxĩ ga norü ngúexü̃gü, rü muxü̃ma ga togü ga duü̃xü̃gü. 12Rü yexguma guma ĩãneãrü ngaicamana nanguxgu, rü tüxü̃ nadau ga wüxi ga yueta ga ta̱xgüwa tüxü̃ nangegüxe. Rü guxema yuetaarü mama rü tayute rü guma yucü rü guxicatama nixĩ ga tümane ixĩcü. Rü muxü̃ma ga duü̃xü̃gü ga guma ĩãnecü̱̃ã̱x, rü guxema yuetaarü mamawe narüxĩ. 13Rü yexguma Cori ga Ngechuchu guma yucüarü mamaxü̃ da̱u̱xgu, rü nüxü̃́ ingechaü̃tümüü̃. Rü ñanagürü ngĩxü̃: —¡Tãxṹ i cuxaxuxü̃! —ñanagürü. 14Rü yexguma ga Ngechuchu rü yuetaca̱x nixũ, rü nüxü̃ ningõgü ga tümachiü̃. Rü yema tüxü̃ ingetaü̃güxü̃ rü tümamaã inayachiãchitanü. Rü ñanagürü ga Ngechuchu tüxü̃ ga guxema yueta: —Pa Ngextü̱xücüx, ¡paxa írüda! —ñanagürü. 15Rü yexguma ga guxema yuchiréxe rü ítarüto, rü itanaxügü ga na tidexaxü̃. Rü Ngechuchu rü tümaẽna tüxü̃ namu. 16Rü yexguma yemaxü̃ nadaugügu ga duü̃xü̃gü, rü guxü̃ma namuü̃ẽ. Rü inanaxügüe ga Tupanaxü̃ na yacua̱xüü̃güxü̃. Rü ñanagürügü: —Wüxi i Tupanaãrü orearü uruü̃ i poraxü̃ tatanüwa nango̱x. Rü ñanagürügü ta: —Tupana nuã naxũ na norü duü̃xü̃güxü̃ yanangü̃xẽẽxü̃ca̱x —ñanagürügü. 17Rü guxü̃ma ga Yudéaanewa rü norü ngaicamana, rü duü̃xü̃gü nüxü̃ nacuáchigagü ga yema Ngechuchu üxü̃. 18Rü Cuáü̃ ga baiü̃xẽẽruü̃ rü nüxü̃ nacuáchiga ga guxü̃ma ga yema Ngechuchu üxü̃, yerü norü ngúexü̃gü ga Cuáü̃ rü namaã nüxü̃ nixugü. Rü yemaca̱x ga Cuáü̃ rü taxre ga norü ngúexü̃güca̱x naca. 19Rü Ngechuchuxü̃tawa nanamugü. Rü Cuáü̃ rü ñanagürü nüxü̃: —¡Ngẽ́ma pexĩ rü Ngechuchuna peca rü ñapegügü nüxü̃: “¿Cuma yiĩxü̃ i Cristu i cuxü̃ ítanaṉg̱uxẽẽxü̃, rü e̱xna to tá yixĩ i Cristu?” ñapegügü nüxü̃! 20Rü yema yatügü ga Cuáü̃ Ngechuchuxü̃tawa mugüxü̃, rü Ngechuchuca̱x naxĩ. Rü ñanagürügü nüxü̃: —Cuáü̃ ya baiü̃xẽẽruü̃ núma cuxü̃tawa toxü̃ namugü na cuxna tayacagüxü̃ca̱x rü ¿aixcüma cuma quiĩxü̃ i Cristu ya núma nguxchaü̃cü, rü e̱xna to tá yixĩ i Cristu? —ñanagürügü. 21Rü yexgumatama Ngechuchuxü̃tawa nangugügu ga Cuáü̃ãrü ngúexü̃gü, rü Ngechuchu nanameẽxẽẽ ga muxü̃ma ga duü̃xü̃gü ga nagúxü̃raü̃xü̃ ga ḏaawemaã iḏaaweexü̃ rü yema iṉg̱oxoã́xü̃. Rü nayadauchigüxẽẽ ga muxü̃ma ga ingexetüxü̃. 22Rü yemaca̱x Ngechuchu nanangãxü̃ rü ñanagürü: —¡Pewoegu rü Cuáü̃maã nüxü̃ peyarüxu i ngẽma pematama nüxü̃ pedauxü̃ rü nüxü̃ pexĩnüẽxü̃! ¡Rü namaã nüxü̃ pixu i ñuxãcü i ngẽma ingexetüxü̃ rü marü nidauchigü, rü ngẽma ichixeparaxü̃ rü marü inachigü, rü ngẽma chaxüneã̱xgüxü̃ rü marü naxca̱x nitaanegü, rü ngẽma ngauchi̱xẽgüxü̃ rü marü ningo̱xnamachi̱xẽgü, rü ngẽma yuexü̃ rü wenaxãrü namaxẽ, rü ngẽma ingearü ngẽmaxü̃ã́xü̃maã rü marü nüxü̃ tixu i Tupanaãrü ore i mexü̃! 23—Rü tataãẽ ya yíxema texé ya tama choxü̃ rüxoxe —ñanagürü ga Ngechuchu. 24Rü yexguma nawoegu̱xgu ga yema duü̃xü̃gü ga Cuáü̃ yéma mugüxü̃, rü Ngechuchu inanaxügü ga guma Cuáü̃chiga na yadexaxü̃. Rü duü̃xü̃gümaã nüxü̃ nixu, rü ñanagürü: —¿Ṯacü nixĩ ga pema ípeyadaugüxü̃ ga dauxchitawa ga taxúema íxãpataxü̃wa? ¿E̱xna wüxi ga yatü ga turaxü̃ ga ñoma dexne ga buanecü yaxĩã̱xtanücüüxẽẽcürüü̃ ixĩxü̃ nixĩ ga ípeyadaugüxü̃? 25—Rü e̱xna tama guma ípeyadaugügu, ¿rü ṯacü nixĩ ga ípeyadaugüxü̃? ¿E̱xna wüxi ga yatü ga poraãcü nügü nga̱xãẽcü ípeyadaugü? Pema nüxü̃ pecua̱x i ngẽma poraãcü nügü nga̱xãẽgüxü̃ rü ãẽ̱xgacügü ya tacügüpatawa nangẽxmagü, rü taxuca̱xma dauxchitawa nangẽxmagü. 26—¿Ṯacü e̱xna nixĩ ga ípeyadaugüxü̃? ¿E̱xna wüxi ga Tupanaãrü orearü uruü̃? Ngẽmáãcü aixcüma yema nixĩ ga ípeyadaugüxü̃. Rü pemaã nüxü̃ chixu rü Cuáü̃ ya baiü̃xẽẽruü̃ rü tama wüxi i ngẽxü̃rüüxü̃ i Tupanaãrü orearü uruü̃ nixĩ. 27—Rü Cuáü̃chiga nixĩ ga naxümatüxü̃ ga yema Tupanaãrü ore ga ñaxü̃: “Cupe̱xegu chayamu i chorü orearü ngeruü̃ na cuxca̱x namexẽẽãxü̃ca̱x i duü̃xü̃güarü maxü̃”, ñaxü̃. 28—Rü pemaã nüxü̃ chixu rü guxü̃ i duü̃xü̃gütanüwa rü nataxuma i Tupanaãrü orearü uruü̃ i Cuáü̃ ya baiü̃xẽẽruü̃ãrü yexera. Natürü yíxema Tupana ãẽ̱xgacü íixĩxü̃wa wixwexüchi üxe, rü Cuáü̃ãrü yexera tixĩ —ñanagürü. 29Rü guxü̃ma ga duü̃xü̃gü rü woo yema yatügü ga Dumaãrü ãẽ̱xgacüca̱x dĩẽru ngĩxü̃ ideetanüxü̃, rü nüxü̃ naxĩnüẽ ga yema Ngechuchuarü ore rü ñu̱xũchi Tupanaxü̃ nicua̱xüü̃gü yerü nüxü̃ nicua̱xãchitanü na aixcüma mecü yiĩxü̃ ga Tupana. Rü yema nixĩ ga duü̃xü̃gü ga ü̃paacü Cuáü̃ íbaiü̃xẽẽxü̃. 30Natürü yema Parichéugü rü yema ngúexẽẽruü̃gü ga Moĩchéarü mugüwa ngu̱xẽẽtaegüxü̃ rü tama nanaxwa̱xegü ga Cuáü̃ na ínabaiü̃xẽẽxü̃. Rü yemaãcü nüxü̃ naxoe ga yema mexü̃ ga Tupana naxca̱x üxchaü̃xü̃. 31Rü nüma ga Cori ga Ngechuchu rü ñanagürü: —¿Ṯacügu tá chanangu i ñomaü̃cüü i duü̃xü̃gü? ¿Rü nanaṯacüraü̃gü? 32—Maneca ñaã duü̃xü̃gü rü taxuxü̃maãma nataãẽgü ngẽxgumarüü̃ i ñuxre i buxü̃gü i ĩã̱xtüwa rütogüxü̃, rü íxĩnüca̱xwa̱xegüxü̃, rü tagaãcü namücügüxü̃ ñagüxü̃: “Marü wowerumaã pexca̱x tapaxetagü natürü tama ípixü̃ãchitanüxü̃. Rü marü ngechaü̃xü̃ i wiyaegu pexca̱x tawiyaegü natürü tama pexauxe”, ñagüxü̃. Rü ngẽma buxü̃gürüü̃ taxuxü̃maãma nataãẽgü i ñomaü̃cüü i duü̃xü̃gü. 33—Yerü ga Cuáü̃ ga baiü̃xẽẽruü̃ rü núma naxũ, rü tama pãũ nangõ̱x rü tama binu nayaxaxü. Rü yexguma ga pema rü: “Naṉg̱oxoã̱x” ñaperügü nüxü̃. 34—Rü ñu̱xũchi núma chaxũ i choma ya Tupana Nane na duü̃xü̃xü̃ chiĩxü̃, rü õna changõ̱x rü binu chayaxaxü. Rü ngẽxguma i pema rü ñaperügügü choxü̃: “Choma rü chataanüxü̃chi rü changãxwa̱xe, rü pecaduã̱ x-güxü̃ i duü̃xü̃gümaã chaxãmücü, rü yatügü i Dumaãrü ãẽ̱xgacüca̱x dĩẽru ngĩxü̃ ideetanüxü̃maã chaxãmücü”, ñaperügügü choxü̃. 35—Natürü Tupanaãrü cua̱x rü meãma nango̱x tümawa ya yíxema aixcüma nawe rüxĩxẽ —ñanagürü ga Ngechuchu. 36Rü wüxi ga Parichéu rü Ngechuchuna naxu na napatawa nachibüxü̃ca̱x. Rü yéma naxũ ga Ngechuchu rü yema Parichéuarü mechawa nayarüto. 37Rü wüxi ga ngecü ga chixri maü̃xcü ga ngẽãẽxcü ga yematama ĩãnegu ãchiü̃cü, rü yéma ixũ ga yexguma nüxü̃ nacuáchigagu na Parichéupatawa tá na nachibüxü̃ ga Ngechuchu. Rü yéma inange ga wüxi ga pumara ga yixixü̃ ga wüxi ga butiya ga mexẽchicümaã ãxchiü̃xü̃. 38Rü naxauxãcüma Ngechuchucutüxü̃tawa iyarütoxõchi. Rü ngĩxgüxü̃xẽtümaã iyawaicutüxẽẽ. Rü ngĩyaemaã íinapicutü, rü inachuxcutü. Rü ñu̱xũchi yema pumaramaã inachacutü. 39Rü yexguma yemaxü̃ nada̱u̱xgu ga yema Parichéu ga Ngechuchuna uxü̃, rü naãẽwa nagu narüxĩnü rü nügümaãtama ñanagürü: —Ngẽxguma chi ñaã Ngechuchu rü aixcüma wüxi i Tupanaãrü orearü uruü̃ yixĩgu, rü nüxü̃ chi nacua̱x na ṯacü yiĩxü̃ i ñaã ngexü̃ i nüxü̃ ingõgüxü̃ rü ñuxãcü na namaxü̃xü̃ rü poraãcü na napecaduã́xü̃ —ñanagürü ga naãẽwa. 40Rü yexguma ga Ngechuchu rü nüxü̃ nacua̱xama rü Parichéuxü̃ ñanagürü: —Pa Chimáũx, choxü̃́ nangẽxma i wüxi i ore i cumaã nüxü̃ chixuxchaü̃xü̃ —ñanagürü. Rü nüma ga Parichéu rü Ngechuchuxü̃ nangãxü̃, rü ñanagürü: —¡Ẽcü, chomaã nüxü̃ ixu, Pa Ngúexẽẽruü̃x! —ñanagürü. 41Rü ñanagürü ga Ngechuchu: —Taxre ga yatügü rü wüxi ga corixü̃tawa nanangetanü. Rü wüxi nanangetanü ga 500 tachinü ga dĩẽru rü to nanangetanü ga 50 tachinü. 42—Natürü yema taxre rü taxuacü nanaxütanü ga norü ngetanü. Rü yemaca̱x düxwa yema norü cori rü nüxü̃́ nüxü̃ nangechaü̃ ga yema nüxü̃́ na nangetanügüãxü̃. Rü ñu̱xmax, Pa Chimáũx, rü ¡chomaã nüxü̃ ixu! rü ¿ngẽxü̃rüüxü̃ ga yema taxre ga yatügü rü yexeraãcü norü corixü̃ nangechaü̃? —ñanagürü. 43Rü Ngechuchuxü̃ nangãxü̃ ga Chimáũ, rü ñanagürü: —Chauxca̱x ga yema yexeraãcü nüxü̃́ nangetanüxü̃ nixĩ ga yexeraãcü norü corixü̃ ngechaü̃xü̃ —ñanagürü. Rü Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —Ngẽmáãcü aixcüma nüma nixĩ —ñanagürü. 44Rü yexguma ga Ngechuchu rü ngĩxü̃ nadawenü ga yema ngecü, rü ñanagürü Chimáũxü̃: —¿Ngĩxü̃ cudauxü̃ i ñaã ngecü? Rü cupatagu chaxücu i chomax, Pa Chimáũx, natürü tama dexá choxnata cuxã chorü yauxcutüruü̃. Natürü ñaã ngecü rü ngĩxgüxü̃xetümaã choxü̃ iyawaicutüxẽẽ, rü ngĩyaemaã choxü̃ íipicutü. 45—Cuma rü tama choxü̃ cuchuxu i noxri choxü̃ curümoxẽgu, natürü ngĩma i ñaã ngecü rü noxri núma changuxgumama rü choxü̃ iyachuxcutüchigü. 46—Cuma rü tama pumaramaã choxü̃ cuchaeruxüra, natürü ngĩma i ñaã ngecü rü chaucutügu inaba i pumara. 47—Rü ngẽmaca̱x woo namu i ngĩrü pecadugü natürü Tupana ngĩxü̃́ nüxü̃ nangechaü̃ i guxü̃ma, erü ngĩma rü aixcüma choxü̃ ingechaü̃. Natürü yíxema tama aixcüma ngechaü̃ca̱x íyac̱axe, rü tama poraãcü Tupanaxü̃ tangechaü̃ —ñanagürü. 48Rü yexguma ga Ngechuchu rü yema ngecüxü̃ ñanagürü: —Curü pecadugü rü marü cuxü̃́ nüxü̃ changechaü̃ —ñanagürü. 49Rü yema togü ga nüxna naxugüxü̃ ga yéma Ngechuchumaã mechawa yexmagüxü̃, rü inanaxügü ga nügümücügümaãchigü na yadexagüxü̃. Rü ñanagürügü: —¿Ṯacü nixĩ i ñaã yatü, eca̱x ngẽmaãcü duü̃xü̃güaxü̃́ pecaduxü̃ nangechaü̃xü̃? —ñanagürügü. 50Natürü Ngechuchu rü ñanagürü ngĩxü̃ ga yema ngecü: —Marü cuxü̃́ nangẽxma i maxü̃ i taguma gúxü̃, erü choxü̃́ cuyaxõ. ¡Ñu̱xma rü taãẽãcüma cuchiü̃wa naxũ! —ñanagürü.
Copyright
Learn More


text:
36
De Wikipedia
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Samaria: i Ruman seden viulentement un tentativ de revölta in sül munt Garizim. Per quest el Punzi Pilaa el vegn destituii e mandaa a Ruma per vess prucessaa. El Sinedri el ciapa ad interim el pudè in sü la pruvincia rumana de la Palestina per evità la nassida d'un vöd legislativ.
- El Lüci Viteli, guvernadur de la Siria, el bat el re Artaban II di Part, in d'una guera fada per sustegnì un alter pretendent a quel tron, el Tiridaa III.
- L'Erode Antipa el lassa la sua prima miee e 'l sposa l'Erudiade, tusa de l'Aristobül. El pader de la prima miee, l'Areta IV de Nabatea, el diciara guera a la Giüdea.
- L'Erode Antipa el vegn batüü in d'una guera fada cuntra l'Areta IV de Nabatea. El Tiberi el manda el guvernadur de la Siria a ciapà o mazzà el re nabatee, ma el Viteli el fa minga.
- El Marcel el diventa el növ guvernadur de la Giüdea e de la Samaria.
- El San Paul el se cunvert al cristianesim.


text:
Dialett alsazian
El dialett alsazian (nòmm local: Elsassisch o Elsässerditsch; in todesch: Elsässisch, o Elsässerdeutsch) l'è on dialett del todesch alemann parlaa in la pupart de la region francesa de l'Alsazia (in del tocch pussee a nòrd de l'Alsazia, la lengua del loeugh, inscambi, l'è 'l Franch, on dialett todesch central e minga del sud come l'Aleman).
L'area alsaziana, oltra che col mond neolatin di lengov d'oïl, la confina cont i parlad todesch centrai, compagn del Lothringer Platt. L'alsazian el ris'cia l'estinzion.
Cuntegnüü
Classificazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Lengov indoeuropei
- Lengov germanigh
- Lengov germanigh occidentai
- Todesch de sora (Hochdeutsch)
- Todesch alemann (Alemannisch)
- Bass alemann (Niederalemannisch)
- Alsazian
- Bass alemann (Niederalemannisch)
- Todesch alemann (Alemannisch)
- Todesch de sora (Hochdeutsch)
- Lengov germanigh occidentai
- Lengov germanigh
Esempi de Paroll Alsazian[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Toponomastiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nòmm de città alsaziann cont el nòmm frances e todesch de ona part e quell alsazian de l'altra:
- Strasburgh (Strasbourg/Straßburg): Strossburi
- Colmar/Kolmar: Colmer
- Mulhouse/Mülhausen: Mehlhüsa
- Altkirch: Àltkírech
- Soultzbach-les-Bains/Bad Sulzbach: Sulzbach
- Bellemagny/Baronsweiler: Baretswiller
S'Elsässisch hitt: l'Alsazian al didincoeu[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al dì d'incoeu l'Alsazian l'è parlaa de manch del 40% di gent de la region (soratutt i grand, che l'insegnen pròppi pòcch ai sò bagai), vist i agn e i agn de azion centralista del Statt frances, applicada vers tutt i parlà regionai.
Besogna poeu anca dì che a part l'azion de "francesizzazion" scomenciada del governa frances in del 1918 (ciovè l'ann che l'Alsazia l'è passada per la primma voeulta sota 'l controll frances e quand che 'l pensà nazionalista l'era in gran voga in de l'Euròpa intrega). Despoeu la segonda guerra mondial, l'Alsazian l'è devegnüü la langue de l'ennemi, ciovè la lengua del nemis (di Todesch). Tancc Alsazian hann inscì traa a monton la soa lengua, la soa coltura e gh'hann daa dent a provà in tucc i moeud de devegnì "Frances". I gioven de la minoranza todescòfena alsaziana se senten in del sò coeur "Frances" e minga on quejcòss d'òlter, al contrari di gioven de òlter minoranz, come per esempi i gioven todescòfen in provincia de Bolzan (Italia) che se senten nò Talian. Dessora quell lor el todesch l'imparen nò in sù i banch de scoeura e allora, in di oeugg de tancc gioven, la soa lengua mader l'è domà une langue de vieux (ona lengua de vegg) o une langue de paysans (ona lengua de villan). Per esempi quand che vun el và in d'ona bottia e 'l tacca sù a parlà Alsazian, anca se la commessa l'Alsazian el capiss, la resposta l'e squas semper in Frances. Perchè? Perche lee la se vergògna, compagn de tanc Lombard, de parlà la sova lengua mader. L'Alsazian, allora, l'è minga domà on parla di vegg e di villan, ma anch e soratutt on parlà "privaa": vun l'Alsazian, se 'l parla, 'l parla in de la soa cà o cont on circol bell stregg de amis e parent, e minga in pubblegh.
A bon cunt l'è anmò parlaa cont ona certa vitalità in confront ad alter lengov minoritari frances. Poeu, d'on para d'agn, hann anca taccaa su e insegnàll in d'ona quaj scoeura e, del 2002, tucc i agn fann su ol festival ciamaa "E Friejohr fer unseri Sproch" (ciovè "una primavera per la nosta lengua") cont fest, padijon, fer e marcaa in tutta l'Alsazia che se cruzzien de la promozion e del mantegniment de la lengua mader. L'è pacifigh che 'l declin de l'Alsazian se ved prima de tutt in di città grand 'me Strasburgh puttòst che in campagna.
Anca se l'Alsazian l'è dree a sparì come lengua viva, la soa influenza la se sent 'me substraa in del frances regional, che l'è on frances cont on quai costrutt de origin germaniga.


text:
02 03
Ol dé 2 de mars l'è 'l 61 ( 62 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 305 dé a finí l'an.
Ul dí 2 de mars al è ul dí da pòost 61 ( 62 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 305 dí a finí l'an.
Cuntegnüü
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1824 - Alcoi (l'Alcoià): se la passa öna reölta operera.
1836 - La Repüblega de Texas declara la sò independensa de Mèssich.
1939 - Sità del Vaticà (Roma): ol conclave al proclama papa Euseni Pacelli, ch'al regnarà come Pius XII.
1943 - La aviassiú d'Austràlia e i Nord Americana i ataca e destrüiss ol convoj Zapones in la Bataja del Mar Bismarck.
1946 - Hồ Chí Minh al è nomenat President del Vietnam del Nort.
1956 - ol Maroch: ol paes s'independisa de Fransa.
1998 - La Naaf Spassiala Galileo la descuvriss ün osseà d'eigua salada in del Satèlit Öròpa, öna di lüne del planeta Jüpiter.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1876 - Roma (Itàlia): Eugeni Pacelli, che al de·entarà papa come Pius XII.
1931 - Rössia: Mikhaïl Gorbacov, expresident de la Üniú Soviétega
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1974 - Barcelona: Salvadur Puig i Antich, militant anarchesta a chi i autorità franchiste i aplica la pena de mort.
- 2011 - Islamabad, Pakistan: ol Shahbaz Bhatti, catòlech e Minìster Federàl per i Minorànse, copàt da i Talibà in del 2011, perchè 'l sircàa de fà cambià la lège pakistana sö la blasfèmia.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Leàt (fóns)
I leàcc i è 'n ensèma de fóns, furmàcc de apéna 'n tìpo de cèlula eucariòta, che 'l pöl vìga 'na fùrma elìtica o ovàl o sférica. Gh'è stat catalogàt de piö de mìla spéci de leàcc.
Ergöne (compàgn del Saccharomyces cerevisiae) se le dopèra de töcc i dé per fa leà 'l pà e fà fermentà la bìra e 'l vì. I piö tacc 'ntra i leàcc i aparté al ensèma dei Ascomiceti.
Üzo en birificasiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per la fermentasiù de la bira se dopèra divèrsi tìpi de leàt a segónda del tìpo de bìra che se öl otègner. I tìpi piö dopràcc i è:
- Saccharomyces cerevisiae (àlta fermentasiù, bìre de tìpo ale);
- Saccharomyces uvarum (bàsa fermentasiù);
- Saccharomyces carlsbergensis (bàsa fermentasiù, bìre de tìpo lager);
- Torulaspora delbrueckii (àlta fermentasiù, bire tìpo Weizen todèsche);
- Brettanomyces bruxellensis (fermentasiù spontànea ~ bìre tipo lambic bèlghe);
- Brettanomyces lambicus (fermentasiù spontànea ~ bìre tipo lambic bèlghe).


text:
Meda
Meda (in del dialet lucal: Mede, parnunziaa ['meːdɛ]) l'è un cumün de la Provincia de Munza e Brianza con 23 351 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 8,3 km² e ona densità de 2 813 ab./km².
L'è tacaa ai comün de Lentaa, Cabiaa (CO), Seregn, Barlassina, Seves.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Meda l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Langusch
Langüsch (nom ufizial: Langosco) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia. Al gh'ha 387 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 15,7 km² e ona densità de 25 ab./km².
Al cunfìna coi comün de Candia, Caresana (VC), Còss, Motta de' Conti (VC) e Rusasch.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Langüsch l'è mustraa in de la tabela chi de sota:
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Antecedent (matematica)
Cuntegnüü
Definiziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In matematica, daa düü cungiunt minga vöj E, F e una aplicaziun , se 'l ciama antecedent (cun f) d'un element y de F tücc i element x de E tal che .
Un antecedent a l'è, dunca, per definiziun, un element de l'imagin recipruca .
Esempi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sien la funziun e y un real.
- Si y > 0, y l'amet düü antecedent, che hin e
- Si y = 0, y l'amet dumà un antecedent, che l'è 0
- Si y < 0, y l'amet nissün antecedent
- Sien E un cungiunt minga vöj, e una aplicaziun , induve el designa el cungiunt dai part de E. Se 'l definiss : Y a l'è una part de E, cugnussüü anca cume un element del cungiunt .
- Quest element l'amet nissün antecedent per f. In efet, süpusem che un tal antecedent l'esista. Se gh'ha dunca .
- Düü cas hin pussibil :
- , vargot che 'l vör dì (per definiziun de Y) che , o
- , vargot che 'l vör dì (par definiziun de Y) che , o
- In di düü cas, se riva a una cuntradiziun , vargot che 'l pröva par l'assürd che Y el gh'ha minga d'antecedent (cf. l'argument de la diagunala de Cantor).
Imagin d'un cungiunt per una aplicaziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sien una aplicaziun e A un sübcungiunt da E. Se la ciama 'imagin de A per f el cungiunt di element y de F che ameten almanch un antecedent partegnind a A ; se la nota :
- .
In particular, l'imagin de E par f, ciamada imagin de f, a l'è 'l cungiunt di element y da F che ameten almanch un antecedent :
- .
Ingeziun, sürgeziun, bigeziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La sia un'aplicaziun .
- Se dis che f a l’è ingetiva, o che a l'è una ingeziun, se tüt element de F a l'amet al pü un antecedent.
- Sa dis che f al è sürgetiva, o che a l'è una sürgeziun, se tüt element de F a l'amet almanch un antecedent, i.e. si
- .
- Sa dis che f l'è bigetiva, o che l'è una bigeziun, si tüt element de F a l'amet un antecedent e dumà vün, i.e. se f l'è cuntempuraneament ingetiva e sürgetiva.
- In 'stu caas, se pò definì l'aplicaziun , induve x a l'è l'ünica antecedent da ‘‘y’’ par f. A l'è anca una bigeziun, ciamada recipruca de f.
(l'esempi vidüü pü in alt el mustra che l'esiist vargüna aplicaziun sürgetiva ).


text:
En bot curo anavu a l'escolo tre mes ie pasavu a la Rüà en fazont i travai d'la campagno.
Cumo-cò, mi e paiei Pepé anavun en sal puses sempre ensem, mi stavu ben me el, perché suvent me cuntavo de sturiette che ie fazion remamuriar sa giüventù.
En bot, a «Prà dal Fei », paiei e lu del erun ambrenc, cialio macirunà, ma conte ün di due es pà cuntent se travaio pà- püs ben.
Apres carchi macirun facc de malo- vüeio, paiei se fermo e en ghinciont asüs me fu trent drecc dron a el dì achel « Ohi » de ün che se n'avizo de carcaren ben empurtont, el me dì: -Sas, achest prà isì a facc en maniero che mun paire pughess pà mandar a cagar sun patrun de Tulun-.
Püe en cumensont a piar de f urcià sempre pu grose me cumenso a cuntar:
-Paiei Giuanet, iero partì per la Fronso per cerciar carcaren de miei per sa pauro famieto, ma apres carchi an da sazunaire venio chiaro la sülusiun, aluro teisì soche el avio agù pou de pensà dal premier bot ch'iero partì da la Rüà: chitar lu pais, anà viure vio, lüegn, senso puier sente lu prufüm di retezin del «Prà d' paiei» e senso puier ghinciar dal «Pion dal Guré» tut sun mund: la Val Varacio!
Aribà ilai, cumo Diu vol, trobo sübit travai, les dör, ma en-t'en mes se gagno en gioli ve!
La Rüà ven a ese cumo-cò 'na causo ben da luegn, eiro en ne parlo cumo lu post en-te s'anarè püe....magaro!?!?
En bot se puio pà far cumo fon i tiu eiro, che lu Sonde partun da Türin e venus asus. Aluro la vito iero ilai e ilai se puio mac süefre, 'na friso per culpo dal magun che iaviun dedin e 'n'autre stont per culpo di franses che en esont a sa meizun i fazion i förb. La vito ies facio de magun per lu temp pasà en üzino proce a n'achel sibre piene d'alcul e cumo se sa l'alcul enciuco e curo un es 'na frizo begü fai de coze che ciario pà. Cumo-cò,destin vol che paiei en trambaiont 'na frizo tuce 'na sibro e malör... en-t'achel mument aribo lu padrun che tut enrabià ie dì: «L'es propi ver che vusaute dla muntagno se mac bun a saper la tero! », paiei urio vurgü ie respunde: «Ben, aluro vau saper ma tero», ma devio encà pagar achest toc isì e parei scazi de sigör uré chinà la testo e dicc:«Vuì»-.
Peno finì l'estorio ghinciu paiei e sa pipo tüà, pue lu prà. Ma... l'es pà pusibu, l'es giò tut macirunà!
Che paiei Giuanet n'asie decò agiüà? Magaro!
Eiro s'enciaminen vers la Rüà e mi me sentu propi miei e decò paiei me sa pipo che fai 'na tübo dal diau es cuntent!
de ALFREDO PHILIP


text:
Gabon
El Gabòn (Gabon in frances) a l'è un paes de l'Africa ucidentala.
A l'è tacaa a la Guinea Equaturiala, al Camerun e al Congo e 'l'a bagna l'Ucean Atlantich (Gulf de Guinea).
La capital a l'è Libreville.
Al gh'ha una süperfiss de 267.668 km² una pupulaziun de pressapoch 1.500.000 abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Gabon a l'è staa un possediment de la Francia del 1885 al 1960, quand che l'ha utegnüü l'indipendenza.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Gabòn (nom ufizial: République Gabonaise) a l'è una repübliga.
El president a l'è l'Ali Bongo Ondimba (del 2009).
El prim minister a l'è el Daniel Ona Ondo (del 2014).


text:
La saira
- Dumengia, 21.2.2016, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 21.2.2016, 19:00, RTR
En «La classica» tadlain nus ina retscha da cumposiziuns cun il tema «la saira».
Il ruaus, la quietezza e l'atmosfera che la saira derasa, quai ha inspirà quasi tut ils cumponists da la musica classica. Lur ovras da la saira èn lura era musica tut aparti fina e profunda. En «La classica» tadlain nus ina retscha da cumposiziuns cun il tema «la saira» e giudain simplamain ils tuns magics che sveglian puras emoziuns. Bella saira!
Redacziun: Rosvita Barenius


text:
Erithacus rubecula
El Rusmagot o barbaross o picet, e anca l'üselìn de la neu (insübrich), sbeset o sbösèt (bressan) o piciàl (bergamasch), (Erithacus rubecula, Linnaeus, 1758), l'è un üsél passerifurm, in precedensa inserid ind la famiglia d'i Turdidae e incö classificad 'me part d'le Muscicapidae.
Caraterìstich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El rusmagot l'è un üsél cantur particularment cumün ind l'Europa. L'è lungh generalment dai 13 ai 14 ghei e'l pesa dai 10 ai 20 gram. L’apertüra d'i al la misüra dai 6,8 ai 7,7 ghei e’l pöd viu fin a 4 an.
Anca se l'è pìcul, l'è famus par el sò cumpurtament da bülu. El gh'ha 'na facia cicenta e sensa col. Da grand el gh'ha el magot culurad de arancion. Le altre pene i en de culur brün uliva. Ai giùin ghe manca la culurassion arancion e i en de sòlit a mace.
Cumpurtament[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Rusmagot l'è sucévul cun l'om e'l gh'ha un cumportament viu. De sòlit, quand se laura in giardin e se rigira la tera, el rusmagot el vegn visin par cercà i begh e le càmule purtade a la lüs. L'è teriturial anca ind el curs dal svernament. In Itàlia l'è present tüt l'an, anca se l'è un migradù a cürt rag.
Indùe el viu[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Rusmagot el viu ind i giardin, ind i ses, ind i buschet e ind i busch cun macion.
L'üsél el fa el nin ind i büs o ind le crepe di àlbor, ind i macion, ai pé d'la ses, ind el édera o anca in vec catanài lasadi da l'om. El nin el gh'ha la furma de na gamela tunda.


text:
Live da l'Open Air Lumenzia 2015: The Delilahs
- Sonda, 2.7.2016, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 2.7.2016, 19:00, RTR
The Delilahs
Musica live da l'Open Air Lumnezia da l'onn passà. Questa sonda saira cun ina da las bands svizras las pli interessantas, cun «The Delilahs» da Zug. Avant 10 onns eran ellas in trio da dunnas, uss è quai in quartet enturn Isabelle Eder e Muriel Rhyner ed ina da las furmaziuns svizras cun renum er en auters pajais. Il soundcheck cun «The Delilahs» e musica dal viv.
Redacziun: Jachen Prevost


text:
Geugrafia
Definiziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La geugrafia l'è la scienza che la stüdia e la descriv la süperfis de la Tera insema cun tücc i fenomen che ghe süceden de sura; in de la definiziun l'è cumpresa dunca anca la sucietà ümana. In del sò significaa püsee largh la geugrafia la cuntegn dunca un muntun de alter scienz, cume per esempi la biulugia, la geulugia, la fisica, la storia, la pulitiga, l'agrunumia, l'eculugia.
Di stüdi geugrafigh a vegnen föra di espert, che se rapresenten cunt i strüment de la cartugrafia, che la permet de met in evidenza tücc i diferent fenomen particular che salten föra.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La geugrafìa l'è una scienza antíga; adiritüra dii pupülazziun antighissem, cumè i Egizzian e i Caldée, han pensaa də bütá gjo una rəpresentazziun də la Tèra e dii stèll. Dii prugrèss ülteriuur hin vegnüü cunt i greech (l'è staa pròpi un greech, Eratòsten a scriif el libər c'al sə intitulava Geugrafía) prima e cunt i rumàn dəspöö, anca se la geugrafía l'era amò ferma al cuncètt də rəpresentazziun dəl muund. In də chel perìud chì l'ünich persunagg də una certa impurtanza l'è staa el Tulumeu, un grech dəl II secul dəspöö Criist.
Cunt i invasiun barbàrich e l'inflüenza də la Gjesa Catòlica la geugrafìa (in uçideent) l'ha faa un mücc də pass indréé; a hin staa i Áreb a tegní-la in vida, e anzi han cumenzaa a fá mesürazziun e calcul.
Cun Galileu e Cupèrnich, invers la fin də l'Etaa də mezz, anca in Europa la geugrafìa l'ha rəcumenzaa a desvelupá-s, e in dəl XVI secul han cumenzaa a vedè-s i prim cart geugràfich mudern (pər esempi, Mercatuur in dəl 1569 l'ha tiraa föör una carta cunt una prujezziun cilìndrica).
In dəl XIX secul la nass la geugrafìa muderna, e cumenzen a multiplicá-s i specjalisazziun; in di chij han chì cumenzen anca i esplurazziun scientìfich urganisaa, pər esempi də part də von Humboldt e Ritter. La cressüda də la geugrafìa muderna l'è nada inaanz anca pər el XX secul, fina cə i geògraf də tütc el muund s'hin decidüü e han fundaa l'Üniun Geugràfica Internaziunala.
I broch de la geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I broch principaj de la geugrafia a hinn:
Geugrafìa fìsica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In də chela bròca chì hin cumprees tütc i stüdi geugràfich cə hin püssée spustaa invers l'ambieent natüraal.
- Geumurfulugía: l'è la scienza cə la stüdia in manera püssée dirèta la süperfiss də la Tèra, sia cumé cunfigürazziun cə cumé evulüzziun.
- Climatulugía: la cjapa in esàm el clima, sərìa a dí i andameent də la cumpuneent atmusfèrica də la Tèra.
- Idrulugía: la stüdia l'aqua cə gh'è nurmalmeent in natüra, e tütc i sò manifestazziun (precipitazziun, faalt ídrich, basitt ídrich).
- Biugeugrafía: la stüdia la distribüzziun dii viveent in sü la Tèra e i maneer cə sə rəpòrten cun l'ambieent induuf cə víven.
Geugrafìa ümana[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I argümeent stüdiaa də la Geugrafìa ümana tenden inveci invers la cumpuneent ümana e cumprenden:
- Oltra sübdivisiun, magara meen impurtant dii precedeent, ma in tütc i mööd cə mèriten də vèss citaa chì: la geugrafìa linguìstica, la geugrafìa istòrica, la geugrafìa militaar.


text:
Ariano nel Polesine
Ariano nel Polesine (en vèneto: Arian intel Połesine) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Rovigo.
El g'ha 'na popolasiù de 4 428 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 80,9 km² e 'na densità de popolasiù de 55 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Berra (FE), Corbola, Goro (FE), Mesola (FE), Papozze, Porto Tolle, Taglio di Po.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Ariano nel Polesine l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
-
Eva-Maria Brem gudogna la culla en il slalom gigant
Quai piz a cup avant Viktoria Rebensburg che ha gudagnà l'ultima cursa a San Murezzan. Lara Gut è vegnida terza.
-
André Myhrer gudogna il slalom
Il Svedais ha gudagnà l'ultima cursa da la stagiun 2015/16 dals umens a San Murezzan.
-
Ils Franzos han procurà per in triumf total
Podest franzos a l'ultim slalom gigant dals umens da la stagiun a San Murezzan.
-
Lara Gut gudogna la culla pitschna dal Super-G
La Svizra vegn segunda a San Murezzan, e gudogna uschia il classament general dal Super-G da la cuppa mundiala.
-
Feuz gudogna er il Super-G
Suenter sia victoria en la cursa rapida gudogna il Bernais sia segunda cursa entaifer 24 uras.
-
Ulteriura demonstraziun da Mikaela Shiffrin
L'Americana Mikaela Shiffrin gudogna a moda suverana il davos slalom da la stagiun a San Murezzan.
-
Christian Coray – il schonglader tranter ski, tschaira ed atlet
Sper ils cumbats per tschientavels èn cursas da skis oravant tut er in cumbat da material.
-
95% planisar – 5% improvisar
Al final da la Cuppa mundiala a San Murezzan èn tozzels da persunas en acziun davant e davos las culissas.
-
La festa da skis cuntinuescha
La Svizra gudogna il «Team Event» a San Murezzan.
-
Duas varts da la muntogna durant il cup mundial da skis
Dad ina vart da la muntogna èn las cursas da skis dal cup mundial fitg preschentas, da l’autra vart na bad'ins nagut.


text:
Corda
Ona corda (gorda in d'on quai dialett tesines[1][2]) a l'è on rosc de fil intrezzaa vun con l'alter, che l'è bona de sostegnì sforz de trazion.
La pò vess fada su de materiai fibros (naturai o sintetegh) o metallegh: in tra i primm a cuntom anca la seda, la caneva, la juta e 'l nylon.
Etimologia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La parolla corda la vegn del latin popolar chorda, de origin greca[3] (chórdē in grech el voeur dì "budei"). L'è doperada anca in tanti alter lengov romanz (italian, portoghes e catalan corda, frances corde, spagnoeu cuerda, ocitan e piemontes còrda, forlan cuarde). El nomm latin classegh de la corda l'eva funis, che 'l se troeuva anca 'dess in de l'italian (e toscan) fune e in del sardegnoeu vune.


text:
Cuurdinàde: 46°51′N 9°32′E
Coira (variant lucai in lumbard: Chéira a Mesoch, Cùira a Bund, Cöira a Pus'ciav[1]; in tudesch Chur, in talian Coira, in rumanc Cuira o Cuera, in franses Coire) a l'è una cità de la Svizera, la capital del cantun Grisun e la citaa, la pü vegia de la Cunfederaziun Elvetega. La se tröa in del distret de Plessur. A l'è tacada a nord ai cumün de Haldenstein e Trimmis, a est a Maladers, a süd a Churwalden e a ovest a Domat/Ems e Felsberg. La gh'ha una pupulaziun de 33984 abitant (Dicember 2011).
I dat de la popolazion istòrega i henn riportaa in de la tabela chi de sotta:[2]
- NOTA: El dato del total de la percentual dei parlant el fa sü püssee del 100% perchè se cünta tüt i lengh, minga doma la prima lengua.
- ↑ Vocabolario dei dialetti della Svizzera Italiana, vol. 84 pag. 64
- ↑ Chur in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- ↑ Average Values-Table, 1961-1990 (German, French, Italian). Federal Office of Meteorology and Climatology MeteoSwiss. Recuveraa el 8 May 2009.


text:
Punk rock
El Punk rock, ciamaa de spess dumà punk, a l'è un gener de müsega rock, che'l s'è desvilüpaa intra el 1974 e'l 1976 in USA, Regn Ünì e Australia. I sò radis a hinn el garage rock e alter stil tiraa dent in del protopunk di agn '70.
La müsega punk a l'è püssé svelta e düra, cunt un canzun püssé cürt, istrümentaziun püssé sempi e de spess test de argument pulitich e cuntra el sistema. El Punk a l'è ligaa a l'etiga DIY, in ingles do it yourself (fal in depertì), che'l vör dì che de spess i grüp registraven e faseven girà i sò disch föra del indüstria müsegala.
El prim grüp a hinn staa i Ramones, a New York. Sübet dopu a Lundra hann tacaa a sunà i Sex Pistols e pöö i The Clash. Dopu del 1976 un frach de gent l'ha scuminciaa a sunà müsega punk, e'l punk l'è vegnüü un fenomen cultüral suratüt in Regn Ünì. Vist che un frach de punk diseven de nò a la scena mainstream (la scena de la müsega püssé cugnussüda), a l'è nassüda una sota-cultüra punk che l'esprimeva la rebeliun di giuin, cunt i sò carateristich vistii e un poo de ideulugij anti-auturitari.
Cunt el scuminci di agn '80, a hinn vegnüü föra del punk alter gener püssé agressiv cume l'hardcore punk e'l Oi!; intant el nasseva anca el post punk (insema al rock alternatif) cun l'övra di müsicista che eren staa ispiraa del punk.
A la fin del secul, el pop punk a l'è diventaa un stil famus e mainstream grazie a grüp 'me Blink 182.


text:
El princip piscinin
El princip piscinin (Le Petit Prince) l'è l'opera pussee cognussuda de l'Antoine de Saint-Exupéry.
L'è staa pubblicaa in del 1943 e l'è on raccont poetich che el parla del sens de la vida, de l'amor e de l'amicizia. El princip piscinin l'è consideraa vun di raccont pussee famos del XX secol e 'l gh'ha 'vuu on grandissem success de vendita, tant che hinn staa faa traduzion in pussee de 180 lengov different e l'è staa stampaa in pussee de 50 milion de còbi in tutt el mond.
L'edizion in dialett milanes l'è staa curada del Lorenz Banfi in del 2001 per i edizion Wesak.


text:
Sasól
Artéccol in dialètt mudnés
Sasól (Sassuolo, in italiàn) l'è un cumùn ed 41.746 cristiàn dla pruvèinsa ed Mòdna.
Luntàn 17 km da Mòdna, al cumùn l'è un di prinsipèli sèinter dl'indóstria dl'Emélia, al sèinter del cusidèt cumprensòri dal ceràmichi, un'indóstria dal urégin antighi che a partìr dal dopguèra l'à vést un grand crassimèint lóngh la vàl dla Sèccia.
I én ed Sasól trî cantant dimondi importànt: Pierangelo Bertoli, Caterina Caselli e Nek.
Artécol in dialèt arzân
Sasōl (Sassuolo, in italiân) l'è un cmûn ed 41.746 abitânt ed la pruvîncia ed Mòdna.
Luntân 17 km dal Cèinter pió impurtânt, al cmûn l'è ûn di principêl cèinter industriêl ed l'Emélia, al cèinter ed l' acsé dét cumprensorî dal cerâmichi, un'indóstria dal j urégin antîghi che, a partîr dal dopguèra, l'à cgnusù 'na grôsa espansiòun lòungh la vâl dal Sècia.
Ardundlà · Bastìa · Bumpòrt · Campgaiàn · Campsànt · Chèrp · Castelfrànch · Castelnóv · Castelvéder · Cavèss · Fanàn · Finèl · Fiumèlb · Fiuràn · Furmézen · Frasnùr · Gùia · La Cuncòrdia · La Miràndla · La Sèra · Làma · Maranèl · Maràn · Medòla · Mòdna · Muntecrê · Muntfiurèin · Muntés · Nonàntla · Nóv · Palàghen · Pavóll · Pergnàn · Pivpélegh · Pulinègh · Ravarèin · San Felìz · San Gèr · San Pussidòni · San Pròsper · Sasól · Savignàn · Sèstla · Suléra · Spilambèrt · Vgnóla · Zòca


text:
L'expo 2015 è in'occurrenza impurtanta che ha lieu directamain davant las portas da la Svizra e che sveglia perquai spezialmain l'interess dals chantuns che sa chattan geograficamain en vischinanza da Milaun, pia dals quatter chantuns da la regiun dal Gottard. Dapi in pèr mais s'occupan represchentants da las regenzas chantunalas da la dumonda, co ch'ina visibilitad uschè gronda sco pussaivel e co ch'in effect uschè persistent sco pussaivel per ils quatter chantuns possian vegnir garantids durant l'exposiziun. En mintga cas datti in consens concernent la proposta da duvrar cuminaivlamain in sectur da 150 m2 en il pavigliun svizzer. Cun l'equipament e cun il sboz creativ duai vegnir incumbensà quel biro d'architectura e da design, al qual Preschientscha Svizra aveva gia confidà il project per il pavigliun svizzer. Preschientscha Svizra, in'unitad dal departament federal d'affars exteriurs (DFAE) e responsabel dapi l'onn 2001 per la participaziun uffiziala da la Svizra ad exposiziuns mundialas, surpiglia la direcziun dal project per il pavigliun svizzer.
L'installaziun e la direcziun dals secturs cuminaivels suttastattan als quatter chantuns che collavuran stretgamain cun Preschientscha Svizra. En quest connex vulessan nus trair endament ch'ils dus delegads chantunals per l'expo 2015 èn er represchentads en la giunta directiva, numnadamain ils dus anteriurs cussegliers guvernativs advocat Luigi Pedrazzini per il chantun Tessin ed advocat Claudio Lardi per il chantun Grischun.
Ils chantuns da la regiun dal Gottard speran che la cumparsa a Milaun n'haja betg mo effects directs, mabain inizieschia er in svilup positiv a lunga vista. La preschientscha da la regiun dal Gottard a Milaun duai avrir ina fanestra impurtanta sin plaun internaziunal e bittar la glisch en spezial sin las regiuns da l'intschess dal traffic dal nord al sid e da las novas transversalas tras las Alps.
Ils custs per la cumparsa vegnan ils chantuns a repartir tranter els tenor ina clav che vegn fixada cuminaivlamain.
Ils delegads ed ils represchentants dals quatter chantuns èn d'accord davart il punct che l'expo 2015 porscha ina schanza impurtanta da preschentar pli detagliadamain las regiuns svizras che cunfineschan cun l'Italia e da promover lur grad d'enconuschientscha.
En quest connex vegni spetgà tranter auter ch'ils resultats dal giudicament da las consequenzas economicas – in studi che l'universitad da la Svizra taliana ha fatg davart la cumparsa a l'exposiziun da Milaun per incumbensa da Preschientscha Svizra – sa verifitgeschian.
Per ulteriuras infurmaziuns As drizzai p.pl. a:
- Luigi Pedrazzini, delegà per l'expo 2015 per il chantun Tessin, tel. 079 320 00 08
- Claudio Lardi, delegà per l'expo 2015 per il chantun Grischun, tel. 079 610 44 55
Internet:
http://www.dfae.admin.ch


text:
Il forum cun Chasper Pult
- Dumengia, 22.2.2015, 12:30
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 22.2.2015, 12:30, RTR
Turissem e populaziun indigena.
L'Engiadin'Ota celebrescha il giubileum da 150 onns turissem d'enviern. Ils Englais e pli tard il rest dal mund èn vegnids a far vacanzas, ma tge midadas ha quai dà per ils indigens? Intgins han chattà plazzas da lavur, ma be paucs han quintà da lur experientschas. Auters han tschertgà contact cun las turistas, ma na adina cun success! E per auters è il mund da splendur e gloria restà ester. La perspectiva dals «pertutgads» è en mintga cas interessanta: Tgi sa anc che giuvens Engiadinais han protestà a Turitg cunter il film «Der König der Bernina» che mussava lur patria en moda pauc favuraivla?
Redacziun: Chasper Pult


text:
Aquanégra
Aquanégra (nòm uficiàl en Italià: Acquanegra sul Chiese) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa.
El g'ha 2 948 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfis de 28,3 km² e 'na densità de 104 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Àsula, Bòsul, Calvatone (CR), Cané, Marcarìa, Mariàna e Redundèsch.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Aquanégra l'è mustrat endela tabèla ché de sóta:
Gráfica poblacional
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Val Mesolcina
La Val Mesolcina (Misox in tudesc'ch; Val Mesauc in rumancc) l'è, insema a la Val Pus'ciav, a la Val Bregaglia e a la Val Calanca, una dei quatru vai del Canton Grisun dove la lingua uficiala l'è 'l talian.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La confina a esc't con la Calanca, a süd col Tisin e a ovesc't con l'Italia. Lè traversada dal fiüm Moesa e dal'autosctrada nazionala A13.
Comun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I néf comun che i forma la Val i è chisti (in ordin da sud a nort):
- San Vittore, San Vìtoor
- Roveredo, Rorè
- Grono, Gron
- Verdabbio, Verdabi
- Leggia, Legia
- Cama, Cama
- Lostallo, Losc'tal
- Soazza, Soaza
- Mesocco, Mesoch, che el comprent i frazion de Pian San Giacom e San Bernardin
Circoi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Mesolcina l'è inoltre dividuta in dù circoi politich:
- Circolo di Mesocco, Circol de Mesoch (alta val)
- Circolo di Roveredo, Circol de Rorè (bassa val)


text:
Tavassàn cun Vilavèsch
Tavasàn cun Vilavèsch (o apéna Tavazzano, Tavazzano con Villavesco in Italian) l'è un cumün de la pruìncia de Lod, Lumbardia cun 6 130 abitant (dàto del Dic 2015 [1]) . L'é el prim paès a Nord de Lod.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El paés l'é nasìd in dué che gh'è adess Vilavèsch. El teritòri l'era la residensa de campagna del Vesch de Lod; per quést el se ciamena Villa del Vescovo. Dòpu l'é diventàd pruprietà d'i Salerano (1189), d'i Buttintrocca (1657) e d'i Rezzonico fin al 1796.
L'é stai in de la Secunda Guera Mundial che el paés l'è cresìd tantìsim in de la frasiòn Tavasàn, da una part a l'altra de la Via Emilia. Alùra el Cumün e la Paròchia i èn stai spustàdi pròpi a Tavasàn. In d'i an '90 anca la Paròchia de Vilavèsch l'ha pers el cüràt e i èn restàdi i dü prét de Tavasàn.
Ecunumia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gh'è una gradìsima Central a carbòn che la dà laurà a 230 uperàri.
Cultüra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La prima cesina de Tavasàn adés l'è scunsacrada, quela növa l'è del 1947. La cesa de Vilavèsch l'è del 1630. In di alter frasiòn Mundignàn e Cà de' Zecchi gh'é dù bele capeline. Gh'è anca un bell munüment a la Pace.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Tavassàn cun Vilavesch l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Ligamm de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Achillea millefolium
Achillea millefolium L. l'è 'na piànta erbàcea perène de la famìa de le Asteraceae. La g'ha 'n rizòma ramificàt che va dr a tèra e 'n gamp drit e'ndóche 'n sìma vé fò dei corimbi che pórta diversi capulì de fiùr profumàcc biànch o che tìra al ròza. La g'ha 'n aparènsa cespitùza sura de töt per vìa de le fòie 'n gran frastaiàde tìpiche de chèsta spéce.
Cuntegnüü
El nòm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La tradisiù la dis che l'Achile, el gueriéro gréco, el g'ha cüràt con chèsta le ferìde dei sò compagn de batàia, endèl asédio de Troia; de ché vegnarès el nòm del zèner botànich. La legènda la öl che 'l sàpe stat el sò maèstro Chirone a 'nsegnàga che l'Achilèa la gh'ìa la proprietà de fà cicatrizà le ferìde. El nòm de la spéce 'nvéce el vé de la fùrma de le sò fòie, 'n gran tat frastaiàde, che le par furmàde de mìla fuiulìne pesène.
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La fùrma biològica de chèsta piànta l'è H scap cioè emicriptòfita scapùza.
Raìs[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Segondàrie de rizoma.
Gamp[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La part che rèsta sóta tèra (part ipogèa) la g'ha dei rizòmi a andamènt orizontàl. A l'estremità de chèsto rizòma pöl bötà de le pàrcc aèree nöe co fòie e fiùr, e dei stulù ipogèi.
- La parte aèrea (epigèo) l'è striàda pilùza, la stà sö drìta e l'è ramificàda. La pöl rià 'nfìna a 50 – 100 ghèi.
Fòie[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Le fòie i è de dò a trè ólte penatozète, con dei lòbi bèi lanceolàcc (ma bèi destacàcc l'ü de l'óter) a 2 a 2 simétrich respèt a l'as principàl. I pöl rià a 20cm de longhèsa. Larghèsa màsima 3 – 5 ghèi. Le fòiie bazài le g'ha 'l gambì e i è piö lónghe de chèle che ve sö dré al gamp. En piö le g'ha 'na ràchine strèta e mìa alàda (grandèsa màsima 1,2 mm). Le fòie del gamp i è piö pesène e le g'ha mìa 'l gambì (sèsii), e i è piö bèle destacàde de chèle sóta.
Fiùr[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I capulì i è làrch 'nfìna a 8 mm. L'envòlucro a fùrma presapóch de öf, l'è cumpunìt de squàme ach ovàde co l'òrlo membranùs. El pöl véser lónch enfìna a 5 mm.
- I fiùr estèrni de la 'nfiurescènsa i è 5 i è tridentàcc (a tré lòbi) co órghegn feminìi apéna, ligulàcc biànch o ròza. La lìgula la pöl rià a 2 mm.
- I fiùr centrài de la 'nfiurescènsa i g'ha 5 pétali bianch-zaldì e i è ermafrudìcc. Grandèsa del tùbulo: 2 mm.
- Fiuridüra: en primaéra - autùno.
- Empulinamènt per mès dei insècc.
Fröcc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El fröt l'è 'n achénio indeiscènt sènsa pàpo. Grandèsa del achénio: 1,7 ÷ 2 mm
Distribusiù e habitat[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è 'na spéce che se tróa facilmènt endèl'Itàlia setentriunàla. El crès endèi pràcc mìa cultiàcc e dré ai sentér enfìna ai 2200 méter s.l.m. Endèi mucc la preferés i pracc de mut e le préde ömede. La patés mìa la sèca e gnànche 'l frèt, ma la se fà mìa se l'ambiènt l'è tròp ömet. Fò de l'Itàlia la crès suratöt endèl emisfér nòrt de la Siberia a l'Himalaya.
Galerìa de foto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bibliografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Wolfgang Lippert Dieter Podlech, Fiori , TN Tuttonatura, 1980.
- Roberto Chej, Piante medicinali , Milano, Arnoldo Mondadori Editore, 1982.
- Maria Teresa della BEFFA, Fiori di montagna , Novara, Istituto Geografico De Agostini, 2001.
- Giacomo Nicolini, Enciclopedia Motta Botanica , Milano, Fedeico Motta Editore, 1960.
- Sandro Pignatti, Flora d'Italia. Volume terzo, Bologna, Edagricole, 1982, pag.83. ISBN 88-506-2449-2
- Funk V.A., Susanna A., Stuessy T.F. and Robinson H., Classification of Compositae in Systematics, Evolution, and Biogeography of Compositae, Vienna, International Association for Plant Taxonomy (IAPT), 2009.
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Fungoceva.it. URL consultato il 16-09-2007.
- Flora delle Alpi Marittime, floramarittime.it. URL consultato il 16-09-2007.
- Catalogazione floristica - Università di Udine, flora.uniud.it. URL consultato il 16-09-2007.
- Flora Italica, piccoloweb.com. URL consultato il 16-09-2007.
- Botanica Sistematica, homolaicus.com. URL consultato il 16-09-2007.


text:
Vincent van Gogh
Vincent Willem van Gogh (Zundert, 30 de marz del 1853 – Auvers-sur-Oise, 29 de lüj del 1890) a l'era un pitur postimpressionista ulandes.[1] L'ha pitüraa pressapoch 900 quader (27 uturitrat) e püssee de mila dissegn. Un geni ma poch nient recugnussüü in vita (inscambi d'incö, che i sò quader hinn vendüü per un frach de danee), al s'era furmaa cun l'esempi del realism di paesagg del Barbizon e del messagg etigh e sucial del Jean-François Millet. Dopu l'esperienza de l'Impressiunism, l'ha aderii a una cunceziun rumantiga de l'art, indue che l'imagin de la pitüra e la cuscenza de l'artista, l'art e l'esistenza, se mes'cen. Inscì, l'inflüenza övra del Van Gogh l'ha miss la bas de l'Espressiunism.
La figüra centrala de la sò vita a l'era el sò fredel Theo, che ghe mandava leter e ghe dava un vüt finanziari. El raport intra de lur a l'è ducümentaa in di tant leter che s'hinn scriüü.
Referenz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Rewald, John. Post-Impressionism: From van Gogh to Gauguin, Secker & Warburg, 1978. ISBN 0-436-41151-2