text:
Camerada
Camerada (o Camarada; nòm uficiàl en italià: Camerata Cornello) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem che l' se tróa 'n de la Al Brembana sö la ria a drècia del Brèmb.
Ol paìs l' se tróa a 33 km de la sità e a 570 méter söl lièl del mar. El g'ha 'na popolasiù de 630 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 12,6 km² e 'na densità de popolasiù de 50 ab./km²
De èt[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ol Cornèl, bórgh medieàl e mercantìl, apéna restaüràt, che l' se troàa sö la strada che da Bèrghem la menàa al Pas de San March e de lé 'n de la Al Telina.
Ol Cornèl l'è 'l paìs de urìgin di Tas, la famèa che l'à 'nventàt ol servése postàl, tat che 'nfina ol nòm Taxi l'è la todeschisasiù del nòm de chèsta fàmèa.
Tra i Tas se regórda 'l gran poéta Torquato Tas.
Evulusiù demogràfega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Camerada l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


c: text/html

text:
News
Junta: Aiüt apronté y contribut por l’afit
Les mosöres aprovades inier (ai 15 d’aurí) dala Junta provinziala á l’obietif da sostigní debota y a na moda nia burocratica les families y la jënt tla situaziun de crisa
Les mosöres aprovades inier (ai 15 d’aurí) dala Junta provinziala denominades “Aiüt apronté Covid-19” y “Contribut straordinar por l’afit y les spëises surapró dl’abitaziun – covid19” á le fin da pité n aiüt aslöm y nia burocratich ales families y ales zitadines y ai zitadins atocá dala crisa economica liada al Coronavirus. “Cun chëstes mosöres orunse sostigní chës porsones che ne é nia tutes en conscidraziun da mosöres a livel statal, mo che á impó albü dans economics", sotlignëia l’assessuria provinziala por les politiches soziales Waltraud Deeg.
Chëstes mosöres valará naota trëi mëisc y i stromënc economics metüs a desposiziun é de 7,5 miliuns de euro.
Domandes pian ia dala proscima edema
Por ci che reverda la mosöra “Aiüt apronté Covid-19” nen vára de na soma mascimala de 800 euro por vigni familia, che gnará paiá fora por trëi mëisc. Les zitadines y i zitadins che a pordü le laur, che a messü stlü süa ativité, che n’á nia podü mëte da jí süa ativité y ne ciafa nia d’atri sostëgns por ti ester ala mancianza de davagn porvia dla situaziun de emergënza, á le dërt da ciafé chësc sostëgn. Al vëgn preodü che la domanda por ciafé chësc sostëgn podará gní presentada pian ia dai 24 d’aurí. Al mëss gní scrit fora n formular (da desciarié dal sit ipiunindôiaSüdtirol) che mëss gni ortié tres e- email al raiun sozial competënt.
Por ciafé chësta mosöra straordinara ne vál nia debojëgn da dé jö la DUDP (Detlaraziun unificada de davagn y patrimone), al tleca n’autodetlaraziun tl formular dla domanda.
Le “Contribut straordinar por l’afit y les spëises surapró dl’abitaziun– covid19” indere dess sostigní dagnora por trëi mëisc families y zitadines y zitadins che á n afit da paié y se stënta te chësc momënt porvia dla situaziun de emergënza Coronavirus. Les domandes pó gní fates al raiun sozial competënt. Les somes vá dai 420 cina ai 555 euro. La soma depënn dal Comun de residënza y dal numer di componënc dla familia. Les medemes condiziuns é preodüdes por le contribut ales spëies ajuntives (spese accessorie) cun somes da 100 a 140 euro che pó gní presenté sce an ocupëia na abitaziun de proprieté, en afit o en usufrüt. Ince te chisc caji ne vál nia debojëgn da dé jö la DUDP (Detlaraziun unificada de davagn y patrimone), al tleca n’autodetlaraziun tl formular dla domanda. Informaziuns detaiades, la lista di raiuns soziai y i formulars por la domanda é da ciafé sön la homepage.
Les zitadines y i zitadins y les families pó ince s’anuzé dles mosöres de sostëgn desvalies che vëgn pitades independentemënter dala situaziun de crisa. Chëstes vá dai sostëgns soziai economics al contribut por l’afit y i cosć surapró, cina ales prestaziuns por les families, sciöche l’assëgn por la familia y l’assëgn por i mëndri. La Provinzia se crüzia ince da sostigní economicamënter i ënc desvalis (organisaziuns, sorvisc soziai, cooperatives, y i.i.) che se crüzia de prestaziuns desvalies por les families, la jënt atempada, i mëndri y les porsones cun handicap.
USP/ck/USP

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mintg'emna s'inscuntra il Cussegl federal per la sesida emnila. Normalmain la mesemna e durant la sessiun il venderdi. En questa sesida tira il Cussegl federal bleras decisiuns ch'influenzeschan noss mintgadi. Nus avain dà in sguard en ils differents lieus nua che questas decisiun vegnan fatgas. Las localitads sa chattan en l'emprima Chasa federala insumma, là nua ch'ins chatta oz il departament d'affars exteriurs.
Nua che PS e PPS rin ensemen
Avant ch'il Cussegl federal cumenza la sesida emnila s'inscuntra il gremi en la pre-stanza da sesida. Ina stanza che sa preschenta en il jugendstil, declera il vicechancelier e pledader da medias dal Cussegl federal, André Simonazzi, durant ina tura tras las stanzas ch'èn normalmain serradas per la publicitad. Café e discurs da cudeschs, viadis u auters affars informals datti en questa stanza - ina stanza nua che cusseglieras federalas e cussegliers federals sa dattan dal «ti».
Da ti ed ella
Quai sa mida dentant svelt sch'ins entra en la proxima stanza. En la stanza da sesida dal Cussegl federal. Ina stanza nua che tut las formalitads vegnan respectadas. Cusseglieras federalas e cussegliers federals discurran en la furma da curtaschia in cun l'auter. Discurrer po mo tgi che survegn il pled dal president u da la presidenta. Quai pussibilitescha dad esser pli effizient, di Simonazzi.
E quai ch'è scumandà en stanza èn ils telefonins. Mintg'apparat che collia la regenza cun il rest dal mund pudess esser in privel. Las sesidas che duain restar en las quatter paraids, pudessan vegnir tadladas giu per exempel da l'exteriur. Perquai restan ils telefonins dador stanza.
Per giasts da l'exteriur
Las stanzas sa chattan tuttas sin il medem plaun sco il biro dal schef dal departament da l'exteriur Ignazio Cassis. Uschia po el per exempel beneventar collegas d'uffizi en «Le Salon du Président». Qua pon ils dus ministers s'inscuntrar e discutar, declera Simonazzi. La stanza vegn però era duvrada per beneventar novs cussegliers federals e novas cusseglieras federalas suenter l'elecziun. Las emprimas fotografias vegnan fatgas en «Le Salon du Président».
Gist dasperas sa chatta era «Le Bureau du Président». Ina stanza che vegn duvrada dal Cussegl federal per exempel per dietas. I saja ina segunda stanza da sesida per discutar sur da tematicas nua ch'ins sto anc far decisiuns.
André Simonazzi
Il Vallesan è dapli il 2009 vicechancelier e pledader da medias dal Cussegl federal. Avant sco lavurar sco vicechancelier ha el lavurà en il departament federal per ambient, traffic, energia e communicaziun sco schef d'infurmaziun.
RTR actualitad 06:00


text:
The Dentist
The Dentist (Al dentìsta) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 1996 ad Brian Yuzna, girâ a Los Angeles.
Al gh'à abû 'n séguit dū and dòp, sèmpar dirèt par Brian Yuzna, da 'l tìtul The Dentist 2.
Sunt
Al dutōr Alan Feinstone (Corbin Bernsen), un dentìsta 'd sucès cun l'usesiòṅ par 'l órdan e par la pulisìa, al gh sà far in dal sò mistēr. Al gh'à na bèla vila e na bèla mujēr, la Brooke (Linda Hoffman), che però un dè al bèca par la fnèstra métar-'g i còran c'n al ragàs ch'al tîṅ adrē a la sò pisìna, Matt (Michael Stadvec).
C'n al sangṿ a 'l sarvèl par l'arlìa, al dentìsta al n gh la cava minga a cuntrulàr-'s in dal sò studi mèdag, al véd ad cuntìnuv dal figùri ad dènt mars e ruinâ in di sò pasiènt, dònca lò al gh dà śò ad brut c'n an tràpan faghénd di dan a i sò cliènt. In séguit, par vindicàr-'s ad sò mujēr, al gh ténd na trapla ciamànd-la in ambulatóri in du al gh cava via tut i dènt, òṅ a òṅ, e pò al gh sćiànca via la léngua. Al dè dòp Alan al fà fóra Matt a scurtlàdi.
Al detective Sunshine (Tony Noakes) al taca a indagàr su 'l caś anc parchè al dentìsta al n l'à minga finìda lè. Al masa dū sò infarméri ch'i l'ìvan bcâ e pò anc 'n agìnt dal tasi, Schaeffer (Christopher Kriesa), ch'al vliva ricatàr-al. La Sarah (Virginya Keehne), na studènta cun 'l aparéć, invéci la s salva parchè la gh prumét ch'la s lavarà i dènt tri vòlti a 'l dè e ch'la n magnarà piò dal caramèli.


text:
In mineral aveva donnegià il tunnel da Gotschna e sfurzà da far sanaziuns. Uss è la terza e davosa fasa da las lavurs a fin ils custs totals muntan 25 milliuns francs.
Fatg ils donns vi dal tunnel avert il 2005 aveva il mineral Anhydrit. L'uffizi federal da vias ASTRA ha lura repartì la sanaziun sin stagiuns cun pli pauc traffic, la primavaira e l’atun dal 2019 e questa primavaira. Parallel cun sanar il tunnel han ins nizzegià la chaschun e fatg ulteriuras lavurs da mantegniment.
9'000 autos al di
Il tunnel Gotschna che maina dal Partenz vers Tavau, serva era sco sviament dal vitg da Claustra. En media charreschan mintga di radund 9’000 autos tras il tunnel da 4,2 kilometers lunghezza.


text:
cuntegn
Naziunal/Internaziunal
-
Segunda victoria en il segund gieu
En la segunda runda dal campiunadi svizzer da hockey sin glatsch ha il Club da hockey da Tavau festivà sia segunda victoria. Questa giada a chasa cunter l'EV Zug e questa giada senza stuair ir en la prolungaziun. Il HCD ha battì Zug cun 3:2.
3 giadas è il HCD ì en avantatg. Duas giadas ha Zug egualisà. Sin il gol che Walser ha sajettà en la 51avla minuta n’ha l’EVZ betg chattà ina resposta.
Ils dus ulteriurs gols per Tavau han sajettà Kousal en la 11aval minuta e Lindgren en la 29avla minuta.
Ulteriurs resultats
Genevra/Servette - Bienna 1:3
Kloten - Berna 4:0
Losanna - Friburg Gottéron 6:4
SCL Tigers - ZSC Lions 1:2
Lugano - Ambri 5:3
Hockey: Classament liga naziunala A (05-03-2018)
RR novitads 22.00


text:
In pèr interpresas san quai gia: I sa paja da sustegnair collavuraturas e collavuraturs en situaziuns extraordinarias. Ellas porschan soluziuns per lavurantas e lavurants che surpiglian incumbensas d'assistenza en lur vita privata. Las interpresas vesan quai sco ina investiziun che sa paja – la finala sa tracti da tegnair bunas collavuraturas e buns collavuraturs.
Las suandantas interpresas da cussegliaziun As gidan en dumondas davart la cumpatibilitad da l'activitad da gudogn cun la tgira da confamigliars:
Sin giavisch cusseglian quests posts da consultaziun las persunas spezialisadas en Vossa interpresa. Els As sustegnan a definir ed ad integrar mesiras che correspundan als basegns da Vossa interpresa e da Voss persunal.
Qua chattais Vus ultra da quai manaschis che s'occupan gia dal tema Work&Care.
Links e contribuziuns da cuntinuaziun:


text:
Quest onn han bun 2'000 scolaras e scolars terminà la scola e bun 1'500 dad els han tschernì in emprendissadi. Auters fan in gimnasi, in'autra scolaziun ubain in 10avel onn da scola.
Il pli tschertgà resta vinavant l'emprendissadi mercantil tar giuvnas e giuvens - saja quai en Svizra u er en il Grischun. I dat dentant era branschas sco il sectur da bajegiar, l'industria u la gastronomia che han difficultads da chattar emprendists. Quest onn èn circa 500 plazzas d'emprendissadi betg occupadas.
Surtut l'interess per il sectur sanadad fa plaschair
Dapi insaquants onns observa il chantun in nov trend: L'interess per emprendissadis en il sectur da sanadad e socialesser crescha. Il motiv saja surtut novs emprendissadis u era las novas pussaivladads per sa scolar vinavant silsuenter.
RR novitads 12:00


text:
turnier da premis 2020
Malgrad la situaziun speciala muort il virus da corona han legreivlamein 24 equipas dau suatientscha agl invit dil turnier da premis 2020 dil CB Trun/Rabius. Igl ei stau in fetg emperneivel turnier la dumengia da bellezia aura e temperaturas fetg cauldas. Sper il ballapei ei secapescha era la cumpignia stada el center da quell'occurrenza. Aschia han biaras e biars puspei gudiu da saver star da cumpignia e da beiber ina ni l'autra gervosa in cun l'auter. En quei senn engraziein cordialmein a tuts che han contribuiu al success dil turnier da premis 2020. Entginas impressiuns da quei di anfleis vus cheu sut.
fotografias da Sandro Tomaschett


text:
Dianne Lockhart
La Diane Lockhart l'è vun di personagg de The Good Wife e del spin off The Good Fight. L'è interpretada da la Christine Baranski e la troeuvom in tucc i episodi de la serie.
RetroscenaModifega
La Dianne Lockhart l'è 'n avocata liberal, a favor de l'abort e granda promotora di diritt di donn, oltra a vess a favor del controll di armi, tant da vess sconfonduda quand che la descovriss che 'l ghe pias sbarà.
L'è innamorada del Kurt McVeigh, perit espert di armi da foeugh e republegan conservator.
A l'inizi l'era scettega di abilità de l'Alicia Florrick, ma poeu la cambia ideja e la deventa la sò guida, oltra a provà a calmà la rivalità in tra lee e 'l Cary Agos.
A d'on pont de la serie, a la stagion quella de 5, l'ha avuu l'ocasion de entrà in la Cort Suprema de l'Illinois, ma el governator Peter Florrick la cava via de la lista di candidaa per avè casciaa via in malo mod la soa miee per avègh provaa a fà on noeuv studi legal.


text:
Lavurs
La glieud passenta bler temp en edifizis. Cun la planisaziun e la calculaziun d’indrizs da stgaudament e d’installaziuns termicas guardan planisadras e planisaders da tecnica d’edifizis da stgaudament che localitads serradas vegnian stgaudadas a moda agreabla.
Per ina construcziun nova u ina reconstrucziun sclereschan planisaders da tecnica d’edifizis da stgaudament l’emprim las pretensiuns che l’indriz sto ademplir. En collavuraziun cun architects, inschigners ed ils patruns da construcziun projecteschan els l’indriz da stgaudament che correspunda als giavischs da la clientella e che respecta las cundiziuns architectonicas. Per pudair planisar optimalmain ston els enconuscher las funcziuns da differents sistems da stgaudament. Latiers tutgan stgaudaments da locals, pumpas a chalur u stgaudaments a distanza. Els erueschan purtaders d’energia adattads e controlleschan il diever d’energias regenerablas sco implants solars. Lur finamira è da planisar indrizs da stgaudament che spargnan energia e ch’èn favuraivels a l’ambient. Latiers resguardan els las prescripziuns legalas, p. ex. en connex cun las energias regenerablas.
Planisaders da tecnica d’edifizis da stgaudament calculeschan ils custs da l’indriz ed elavuran offertas. Sche lur manaschi survegn l’incumbensa d’installar in indriz termic, fan ils planisaders tut las calculaziuns ch’èn necessarias per la realisaziun. Suenter dissegnan els ils plans detagliads per la producziun e la montascha dals indrizs. Quels servan al persunal da montascha sco basa da lavur. Ils planisaders da tecnica d’edifizis da stgaudament fan ils plans u cun programs da computer (CAD) u als dissegnan a maun.
Planisaders da tecnica d’edifizis da stgaudament lavuran plinavant savens direct sin plazzals, nua ch’els discurran davart ils detagls cun il persunal da montascha, cun architects u cun ils patruns da construcziun. Per che las lavurs da montascha procedian senza difficultads, fan els glistas da material, empostan il material tar ils furniturs, surveglian ils termins ed observan las prescripziuns per la protecziun cunter incendis. En il mintgadi da lavur protegian els lur atgna segirezza e sanadad. Els mettan en funcziun ils indrizs installads e controlleschan, sch’els funcziunan. Ultra da quai scrivan els instrucziuns per l’utilisaziun segira dals indrizs termics.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 6-10-2009
Durada
4 onns
Furmaziun en la pratica
En in manaschi per indrizs da stgaudament u en in biro d’inschigneria per tecnica da construcziun; pratica en il magasin, en il lavuratori e sin il plazzal (almain 3 mais)
Furmaziun en scola
1 di l’emna a la scola professiunala (cumplettà cun curs da bloc)
Roms professiunals
- organisaziun dal manaschi
- persistenza
- segirezza da la lavur e protecziun cunter incendis
- matematica
- material da fabricaziun
- basa da la chemia e da la fisica
- terminologia e dinamica dals fluids
- electrotecnica
- mesirar – controllar – reglar, tecnica da construcziun e d’edifizis
- process da planisaziun
- indrizs da stgaudament
Curs ordaifer il manaschi
Tar differents temas
Maturitad professiunala
Tar fitg bunas prestaziuns da scola po vegnir frequentada la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "planisader / planisadra da tecnica d’edifizis da stgaudament AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada
- bunas prestaziuns en geometria, matematica, fisica
Pretensiuns
- plaschair da dissegnar tecnicamain, a maun u al computer
- interess per process fisicals
- sentiment per detagls tecnics
- enclegientscha per colliaziuns abstractas
- moda da lavurar exacta e conscienziusa
- talent d’organisar
- plaschair da contact ed abilitad da communitgar, p.ex. lavur en il team e talent da contractar
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da centers da furmaziun da suissetec e da scolas professiunalas
Furmaziun da basa scursanida
en il champ professiunal "planisaziun da tecnica d’edifizis": planisader / planisadra da tecnica d’edifizis ventilaziun AFQ u planisader / planisadra da tecnica d’edifizis sanitar AFQ
Examen professiunal (EP)
manader / manadra da project en tecnica d’edifizis cun certificat professiunal federal, cussegliader energetic / cussegliadra energetica edifizis cun certificat professiunal federal
Scola spezialisada superiura (SSS)
tecnicist / tecnicista dipl. tecnica d’edifizis
Scola auta spezialisada (SAS)
Bachelor of Science (SAS) en tecnica d’edifizis
Cundiziuns da lavur
Planisaders da tecnica d’edifizis da stgaudament en manaschis per installaziuns da stgaudament u en biros d’inschigneria da la tecnica da construcziun.
La purschida da plazzas d’emprendissadi è buna. Per onn vegnan scolads en Svizra var 120 emprendists.
Planisaders da tecnica d’edifizis scolads èn tschertgads sin il martgà da lavur. Els chattan il pli senza problems ina plazza da lavur.
En la tecnica d’edifizis vegnan adina puspè introducids novs materials, novs sistems e novas prescripziuns, p.ex. en connex cun la minergia. Quai pretenda ina furmaziun supplementara regulara.
Ulteriuras infurmaziuns
Uniun da la tecnica d’edifizis da la Svizra e dal Principadi da Liechtenstein (suissetec)
Auf der Mauer 11
Chascha postala 1768
8021 Turitg
Tel: 043 244 73 00
URL: www.suissetec.ch
Revistas professiunalas:
"HK-Gebäudetechnik"
"Planer + Installateur"


text:
Per questa Marella essan nus ids en gir per inscuntrar in e scadin e discurrer davart il luf. Davart persunas che n'han nagut da far cun puresser e chatscha, che fan dentant era ponderaziuns cura ch'els van en gir persul u forsa era cun chauns. Il luf occupa numnadamain blers ch'èn mainsvart da viadi.
En quests inscunters avain nus udì fitg savens il pled respect, mintgatant dentant er vairamain la tema e sa chapescha datti era quels che n'han nagina tema e speran da pudair vesair el ina giada. Quest giavisch han anc blers, dentant sin ina buna distanza e sche pussaivel en cumpagnia.
Per pudair chapir las temas e questas malsegirezzas avain nus era discurrì cun Ralpf Manz, incumbensà da la fundaziun Kora. Ina fundaziun che s'occupa cun animals stgarpants en Svizra.


text:
La criminalitad da cyber saja per ovras electricas entant in ristg uschè realistic sco catastrofas da la natira u incendis. Per proteger meglier lur raits vulan las bleras ovras perquai tschentar en in cussegliader da segirezza IT.
Dentant n’è questa mesira tenor Ernst & Young betg avunda. I dovria er en auters secturs mesiras. P. ex. saja la tecnica savens betg sin il stan actual. Qua dovria quai investiziuns, betg mo en la segirtad. Plinavant saja er ina strategia cumplaina necessaria per modernisar las raits. Actualmain vegnia quai però plitost fatg be regiunal e pauc strategic. La gronda part da las ovras electricas dumandadas en il studi vesan dentant la digitalisaziun sco schanza e betg sco privel.
RR novitads 14:00


text:
cuntegn
Exteriur
-
UE decida plan d’urgenza per ils fugitivs bloccads
Ils stadis commembers da l’Uniun europeica han decis in plan d’urgenza per il provediment da fugitivs. Quel prevesa 700 milliuns euros surtut per la Grezia. Cun ils daners duai vegnir finanzià mangiativas, aua, alloschis ed il provediment medicinal.
Cunquai che la ruta dal Balcan è serrada, èn il mument radund 35’000 fugitivs bloccads en il nord da la Grezia. L’Uniun europeica mussia ch’ella sustegnia la Grezia en quest grev temp, ha declerà il minister da l’exteriur ollandais Bert Koenders. L’Ollanda timunescha il mument il cussegl da l’UE.
RR novitads 17:00


text:
Suenter l’accident mortal da l’accumpagnader da trens han las Viafiers federalas svizras scuvert almain 20 portas da trens cun ina protecziun manglusa cunter vegnir serrà en. Fin ussa sajan 250 vaguns e cun quai 1’000 portas vegnidas controlladas. Quai ha ditg il schef da l’SBB, Andreas Meyer, en ina intervista cun la gasetta «SonntagsBlick».
Totalmain vegnan 493 vaguns dal tip pertutgà duvrads en Svizra. La segirezza saja garantida. I vegnian mess puspè en circulaziun be vaguns che sajan segirs, uschia Meyer. Ultra da quai guardian ils accumpagnaders da tren tar quest tip da tren spezialmain sin la segirezza.
Cas vegn examinà
Pertge ch'il collavuratur è stà serrà en la porta ed è vegnì stratg dal tren, vegn vinavant examinà. L'accident mortal è capità avant duas emnas a la staziun da Baden. Sch'il collavuratur ha respectà las prescripziuns n'è anc betg cler. Sco Meyer di, na veglia el betg specular ins stoppia spetgar sin las analisas.
RR novitads 11:00


text:
Mintga trais onns s’organisescha in pitschen club enturn Burtel Thom da Scuol per ir a la Festa federala da lutga. L’anteriur gimnast ed ami da bittar il crap dad Unspunnen è dapi l’onn 1995 fascinà dal sport da lutga. Dapi lura è el stà ensemen cun in per amis a mintga festa da lutga federala.
83.5 kilos paisa il crap dad Unspunnen
Fascinà dal sport da lutga ha Burtel Thom era cumenzà da s’interessar per bittar il crap dad Unspunnen. Pir en la vegliadetgna da 54 onns ha el cumenzà da trenar e da bittar il crap il pli enconuschent da la Svizra. Uschia ha el era pudì sa participar a las festas federalas l’onn 1995 a Cuira, l’onn 1998 a Berna ed anc ina giada l’onn 2001 a Nyon. L’atmosfera en l’arena durant il final da bittar il crap è stà per Burtel Thom insatge singular e fitg spezial.
Bigliets atras la Societad da lutga engiadinaisa
L’interess per la festa da lutga federala a Zug è immens. Ils 56’500 bigliets per l’arena èn vendids ora gia dapi mais. Il club enturn Burtel Thom ha dentant savì organisar ses bigliets per il spectacul da lutga atras la Societad da lutga engiadinaisa. Tut ils tschintg amis han survegnì bigliets è san puspè esser da la partida tar la festa.
RR actualitad 11:00


text:
Durant ils mais mars ed avrigl ha la populaziun svizra duvrà 5 respectiv 12% damain electricitad ch'avant in onn, communitgescha l'Uffizi federal d'energia sin twitter.
L'avrigl haja la populaziun consumà 4'300 uras gigawatt electricitad. Ils 16 da mars aveva il Cussegl federal ordinà la situaziun extraordinaria e decidì il lockdown. Ustarias, stizuns e scolas èn vegnidas serradas, il traffic public è vegnì restrenschì.
Duvrà dapli electricitad a chasa
Las persunas sajan stadas a chasa ed hajan duvrà là dapli energia. Tenor ils spezialists hajan ins quintà cun questa reducziun. Per il matg 2020 vegn quintà cun ina reducziun medem auta. Cunquai ch'igl è vegnì duvrà damain electricitad han ins era produci pli pauca energia.


text:
Pervia da sia blessura vid il ventrigl desista Cologna gea sin tut las cursas en il stil classic e parta sulet venderdis cun la staffetta e dumengia en la cursa roiala da 50 kilometers stil liber.Glindesdi saira è il campiun mundial e campiun olimpic da la Val Müstair sgulà en Finlanda ed il mardi suenter solver ha Cologna gia dà sia emprima intervista a Lahti.
Cologna ha en mira ils 50 kilometers stil liber
I saja stà putgà da persequitar las cursas fin uss a la televisiun, oravant tut da na betg pudair partir al skiatlon, di Dario Cologna. El saja uss dentant da buna speranza da pudair mussar duas bunas cursas ed er cumbatter en quellas per las medaglias. Oravant tut en mira ha Cologna la cursa roiala da 50 kilometers il davos di dals campiunadis mundials da ski nordic.


text:
Il Cussegl federal ed il Departament federal da defensiun, protecziun da la populaziun e sport (VBS) hajan reagì svelt e cumpetent pertutgond l’attatga da cyber sin la firma d’armament RUAG. A quella conclusiun vegn la cumissiun da gestiun dal Cussegl naziunal en in rapport.
Reagì bain dad ina vart – critica da l'autra
Dentant crititgescha la cumissiun, ch’il VBS n’haja betg adempli sia obligaziun sco possessura da la RUAG. Il departament avess stuì far valair a moda pli rigurusa ils interess da la Confederaziun envers la direcziun da la RUAG.
La cumissiun pretenda perquai tranter auter dal Cussegl federal che quel haja il futur dapli premura cura tar dumondas en connex cun las colliaziuns da datas tranter la Confederaziun ed interpresas affiliadas. En pli stoppian discussiuns e decisiuns impurtantas vegnir protocolladas a moda correcta.
Il schaner avant 2 onns era vegni enconuschent che la RUAG, la firma d’armament da la Confederaziun, era vegnida unfrenda dad in'attatga da cyber.
RR novitads 18:00


text:
Cassettas èn in product da temps passads. Blers n'han naginas dad ellas pli a chasa e tgi ch'ha anc cassettas a chasa tar quels fan ellas pulvra. Ils blers n'han er gnanc pli in radio u ina pussaivladad da tadlar cassettas.
Renaschientscha d'in medium nostalgic
Artists na fan betg pli ils gronds daners cun publitgar lur musica sin discs cumpacts u plattas. Tuttina datti adina daplirs musicists che dattan er ora cassettas quai malgrà ch'els fan musica moderna e commerziala. Uschia per exempel Metallica u er Justin Bieber. Ch'i vegnia er cumprà adina dapli cassettas conferma er Philippe Stuker da Cede.ch. Els hajan actualmain varga 1'300 cassettas en lur sortiment. La cumpra da cassettas restia dentant anc adina in product da nischa – els vendian per onn be intgins tschient cassettas.
In ch'ha er publitgà sia musica sin cassettas è l'artist svizzer Stereo Luchs. Ad el plaschia d'ina vart il product sco tal e da l'autra vart er la qualitad da la musica tut tenor cun tge medium ch'ins taidlia quella. Er da ses fans haja el survegnì buns resuns. Blers giaudian d'avair in product sin curuna.
RR actualitad 11:00


text:
Suenter 80 minutas ha Luka Modric sajettà il 2:0 ed en il temp supplementar ha Ivan Rakitic sajettà il terz gol per la Croazia che stat uschia gia en ils otgavels finals. Per il vicecampiun mundial Argentina vegni stretg. Ord atgna forza na vegnan els betg vinavant cun be 1 punct suenter dus gieus.
Er la Frantscha è gia en l'otgavel final
La Frantscha sa qualifitgescha gia avant l'ultim gieu da gruppa per otgavel final. En il segund gieu da gruppa ha l'Equipe Tricolore battì il Peru cun 1:0. Per ils Sidamericans munta la segunda terrada er gist ch'els na pon betg pli sa qualifitgar per la runda da KO.
Danemarc ed Australia dattan in pari
Il gieu dal campiunadi mundial da ballape tranter il Danemarc e l'Australia è i a fin cun in pari dad 1:1. L'Australia ha cunquai fatg l'emprim punct al campiunadi.
Ils Danais, che valevan sco ils favurits en questa partida, han fatg l'emprim gol en la 7avla minuta. Quel ha sajettà Christian Eriksen. L'Australia ha pudì egualisar la partida cun in penalti en la 38avla minuta.
RR novitads 16:00 / 23:00


text:
Ciàre
Ciàre (en Italià: Chiari), l'è 'n cümü de 18 887 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla Bàsa Bresàna Ucidentàla a 25 km a Òvest de la cità de Brèsa e 35 de la cità de Bèrghem.
El cèntro stòrich de Ciàre 'l g'ha mantignìt la sò strütüra medievàla a piànta circolàr e l'è furmàt de stradìne strète che conflöés töte 'ndèla piàsa centràla, endóche se tróa la céza 'ntitulàda ai sancc Faüstì e Gioéta, el Municìpio ècc e la Tór Cìvica.
Ciàre l'è stada deciaràda Cità con el decreto del 5 de utùer del 1862 del Rè Vitòrio Emanuél II,
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Per l’instrucziun dals 85 participants èn 18 docents enconuschents da la scena da brass da tut l’Europa responsabels. Sper l’instrucziun en gruppas datti er lecziuns per mintga singul. Ils stils da musica che vegnan prendids tras, van da la musica classica sur jazz fin tar l'art d'improvisar.
Program accumpagnant cun differents concerts
Sper il curs da maister che ha lieu mintga di, datti er mintga di divers concerts. Sunads vegnan ils concerts per gronda part er dals docents e per part er ensemen cun ils participants. Il punct culminant è gievgia saira, ils 6 da fanadur cun il concert da la brass band naziunala da giuvenils sin plazza da la vischnanca.
RR actualitad 07:00


text:
Plirs tschient aspectaturs – scienziads ed uffizials – da l'entir mund han persequità l'experiment a l'ur da la via dal pass dal Flüela. Tar blers era il motiv da pudair profitar da la savida dals scienziads svizzers en connex cun tecnologias da protecziun.
Cun in zic retard ha il helicopter lura transportà ils trais crapuns sin la plattafurma da partenza en la spunda. Cun ruclar giuador han massa sensurs registrà mintga sigl, mintga rotaziun dals crapuns. Davent da la via han cameras ed or da l'aria ina drona documentà l'experiment. Quai han ils scienziads da l'institut da Tavau repetì pliras giadas ed uschia rimnà massa datas per lur program da simulaziun.
Simular crudadas da crappa uschè realistic sco pussaivel
I saja la finamira da rimnar uschè bleras datas sco pussaivel, uschia Andrin Caviezel, in dals manaders dal project. Las datas vegnan lura rimnadas en in model da computer per simular crudadas da crappa. E pli bleras datas ch'il program ha e pli exactas che las simulaziuns daventan – per pudair dir tge crappa che croda co.
Da bun vegnan quellas lura a biros d'inschigner u uffizis da construcziun. Quels pon grazia a las simulaziuns decider pli simpel p. ex. nua bajegiar ina nova via, dovri ina gallaria u ina rait da protecziun e cun quanta crappa èsi da quintar sch'i vegnan giuador.
Tenor Andrin Caviezel dovri dentant anc blers sumegliants test sco quel al Flüela per far vegnir il program da simulaziun uschè realistic sco pussaivel. Quai cun crappa da differenta furma e paisa ed en differents lieus.
Prevegnir ina situaziun da bovas sco a Bondo è tenor l'expert da l'Institut per la perscrutaziun da naiv e lavinas però tut in auter tema. Quest model qua simuleschia ina crudada da crappa e betg ina bova.
RR actualitad 17:00


text:
ExoMars
ExoMars l'è 'n progèt svelöpàt de l'Agensìa Spasiàla Europèa (ESA) en colaborasiù col la Agensìa Spasiàla Federàla Rusa per mandà sö Marte 'na sonda che restarà 'n òrbita, 'na sonda che g'ha de aterà restà fìsa e dò esploradùr (rovers) che farà dele resérche per troà tràse de vìta pasàda o prezènte sö Marte. Chèsta misiù la fà part del Programa Aurora Europeo e la g'harà 'n cóst de 850 miliù de Euri.
Misiù[Modifega | modifica 'l sorgent]
ExoMars l'è 'n progèt furmàt de dò misiù, töte dò co l'obietìf de sercà tràse biològiche sö Marte.
La prima misiù l'è stàda lanciàda del cosmòdrom de Bajkonur, conden vetùr Proton-M, ai 14 de mars del 2016[1][2], e la comprènt el Trace Gas Orbiter (TGO), dotàt de strümèncc per analizà i gas atmosférich e fà la mapadüra de le sò fóncc, e 'l lander Schiaparelli, che farà de demostradùr de tecnologìa per l'entràda endel'atmosféra e l'ateràgio söl söl marsià. El sit che gh'è stat catat fò per l'ateràgio l'è el Meridiani Planum.
Alimentàt a baterìe, Schiaparelli el funsiunarà per quàter sol. Dòpo che el Schiaparelli el se smorsarà, el TGO el doprarà l'aerofrenàgio per circolarizà la sò òrbita a 'na 'na altèsa de 400 km endel córs de sèt més, el 'l cuminciarà la sò misiù scientifìfica principàla e 'l restarà atìf alméno 'nfìna al 2022.
La segónda misiù la vegnarà lanciàda de Bajkonur conden Proton-M endel 2018, e la cunsistarà de 'n mòdulo de ateràgio fat sö perlopiö de la società rùsa Lavočkin[3] a pàrter dei dati che la Schiaparelli la mandarà sö la Tèra, e la portarà sö Marte en rover ESA endel més de zenér del 2019. La deciziù del sit de ateràgio la sarà ciapàda en bàze ai dati mandàcc del TGO; i candidàcc i sarès Ia Mawrth Vallis, l'Oxia Planum, l'Hypanis Vallis, e l'Aram Dorsum.[4] Töcc i sicc selesiunàcc i se tróa endela zòna equatoriàla, i è geologicamènt antìchi e i pórta i sègn de 'na prezènsa pasàda de àiva al stat lìquit. La decisiù finàl la sarà ciapàda endel 2017.[5]
El rover, alimentàt de cèle fotovoltàiche el sarà bù de müìs deperlü sö la superfìce de Marte, el farà anàlizi geològiche e biochìmiche per determinà la formasiù de le préde arènt a la superfìce e sercà tràse de vita prezente o pasàda. I dati catàcc sö i sarà mandàcc sö la Tèra dò ólte al sol per mès del Trace Gas Orbiter.
La düràda preventivàda de la misiù l'è de alméno sèt més con spostamèncc de alméno 70 meter ògna sol e la g'harès de catà sö alméno 17 campiù de préda.
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ (EN) ExoMars 2016 targets March launch window. 2015-09-18. URL consultato in data 2015-09-19.
- ↑ (EN) Proton to lift key space mission of 2016. 2016-01-08. URL consultato in data 2016-01-09.
- ↑ (EN) ExoMars: Russian part. Institut Kosmicheskih Issledovanyi. URL consultato in data 2015-09-01.
- ↑ (EN) Four candidate landing sites for ExoMars 2018. 2014-10-01. URL consultato in data 2015-09-01.
- ↑ (EN) The ExoMars project. URL consultato in data 2015-09-01.


text:
Trebonian Gall
El Cai Vibi Trebonian Gall, mej conossuu domà 'me Trebonian Gall (Caius Vibius Trebonianus Gallus in Latin; Perugia, 206 - Terni, agost 253) l'è staa on imperador roman del 251 al 253 insema al fioeu Volusian.
Come tanti alter imperador del period de la crisi del III secol, l'ha provaa senza tropp success a mett a post i robb che andaven maa in de l'Impero Roman (i invasion barbarigh, l'economia, l'anarchia militar), ma la soa mort violenta l'ha interott el sò lavorà. De fatt el sò motto a l'era Pax æterna.
Biografia[Modifega | modifica 'l sorgent]
La famiglia[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'è nassuu a Perugia de ona famiglia de rango senatorial che forsi l'era de origin etrusca: i Vibii.
L'ha sposaa ona certa Afinia Gemina Bebiana e 'l gh'ha avuu duu fioeu: el Volusian e la Vibia Galla.
La carrera[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'ha faa i robb che faseven tucc i omen de bona famiglia romana. In del 250 l'è staa consol (insema al Volusian), poeu l'è staa mandaa in de la Mesia de Sotta, incarigh che 'l fa vedè quanta l'era la stima che l'imperador Decio el gh'aveva per lù. Duranta 'sto period el s'è comportaa ben e 'l s'è faa vorè ben di sò soldaa.
Imperador[Modifega | modifica 'l sorgent]
In del 251, i imperador Decio ed Erenni Etrusch hinn mort in de la battaglia de Abrittus, longh el Danubi. El Trebonian Gall l'è staa proclamaa imperador di sò soldaa in sul camp de battaglia. Per quest a gh'è chi che dis che lù el sia rivaa tardi apposta per fà morì el Decio, o che in ogni cas el fuss d'accordi coi Gott in d'on quai moeud.
Ma appena vegnuu imperador, el gh'ha avuu de stringg coi Gott ona pas molto dura, vist che i Barbar hann poduu tegnìss i danee e i presonee che aveven ciappaa duranta i sò incursion (come quella de Filippopol) e gh'aveven el diritt de avèggh ona certa quantità d'or ogni ann.
Poeu el Trebonian l'è tornaa a Roma, indove se trovaven anmò el segond fioeu del Decio, Ostilian (tropp giovin per andà in battaglia col sò pà), e la soa mader, Erennia Cupressenia Priscilla.
El Trebonian Gall l'ha scernii de adottà l'Ostilian e fàll vegnì co-imperador, menter el sò fioeu natural l'è staa nominaa ceser.
Politiga interna[Modifega | modifica 'l sorgent]
Al temp, a Roma la gh'era la peste: trai mort el gh'è staa anca l'Ostilian. Allora el Trebonian l'ha elevaa al rango de imperador el sò fioeu.
Denanz a l'emergenza de la peste 'l Trebonian l'è staa molto decis: l'ha faa sì che tucc i mort tropp pover per avèggh on funeral fussen aiuttaa del Statt. In 'sto moeud l'ha ciappaa el favor del popol. Ma per el rest l'è minga riessii tant a fà i robb che 'l voreva. Per esempi, l'è minga riessii a fermà i incursion di Gott a Pessinunt e a Efes in del 252/253.
I font cristiann disen che 'l Trebonian l'ha faa di persecuzion, compagn del sò predecessor. I alter font però cunten sù domà che l'imperador l'ha miss in preson el soll papa Corneli.
Politiga esterna[Modifega | modifica 'l sorgent]
A orient inveci i Persian del re Savor I hann battuu i roman in la Battaglia de Barbalissos e hann invaduu la pupart de la provincia de la Siria. In del 253 inoltra hinn riessii a conquistà anca Antiochia. Ma malgraa tutt, el Trebonian Gall l'ha minga organizzaa di controffensiv.
In sul confin danubian el noeuv governador de la Mesia de Sotta, Emilian, l'ha voruu minga pagà el tribud ai Gott: i German hann passaa el fiumm ma hinn staa battuu. I soldaa allora hann nominaa l'Emilian imperador.
La fin[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'Emilian l'ha ciappaa sù i sò soldaa e l'è partii per l'Italia, per batt el Trebonian Gall. Quest chì el s'è movuu col sò fioeu e i sò armad per fermàll. Intrattanta el gh'ha domandaa al governador de la Rezia, el Valerian, de rivà in Italia per dàggh ona man.
Proppi per spettà i rinforz, i duu imperador s'hinn movuu adasi. Ad agost eren rivaa domà a Terni, indove l'è stada fada la battaglia. Chì l'Emilian l'ha vingiuu e 'l Trebonian Gall e 'l Volusian hinn scappaa via. Ma i sò guardi j'hann mazzaa arent a Narni. Lù el gh'aveva quarantasett ann e l'aveva regnaa domà per duu.
Ironia de la sort, on para de mes dopo l'Emilian l'ha faa l'istessa fin e 'l Valerian, finalment rivaa in Italia, l'è diventaa imperador.
Bibliografia[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Aureli Vittor, Vitt di Ceser
- Epitome di Ceser
- Eusebi de Cesarea, Storia Ecclesiastiga
- Liber Pontificalis
- Eutropi, Breviari a partì de la fondazion de Roma
- Giordann, Getiga
- Giovann Zonara, Epitome di stori
- Zosim, Storia noeuva


text:
Igl è in document dal chant Sursilvan co i n'ha anc mai dà el:
La purschida consista dad ina cronica cun 243 paginas e latiers datti da cumprar in DC cun producziuns da 28 chors sursilvans.
Rimnà documents davent da l'onn 1867
La pli gronda sfida per l'autur da la cronica Erwin Ardüser è stà da chattar documents da l’entschatta dal district da chant. Ils sulets documents che raquintan da quest temp da l'onn 1867 eran la finala las gasettas. «Der freie Rhätier» u la «Gasetta Romontscha» eran las gasettas che rapportavan sur da las festas a chant en Surselva. Ellas publitgavan er mintgatant ils rapports dals experts. Uss pon questas publicaziuns dar ina survista dal svilup dal chant en Surselva.
Tut ils chors cun text e foto
La cronica resguarda era persunas contemporanas che raquintan reminiscenzas ord da lur temp sco chantadurs, dirigents, presidents ed en autras funcziuns tar ils chors. Plinavant vegnan tut ils chors dal district purtretads cun text e fotografias.
Ina rubrica che fa impressiun èn las fotografias dals chor ch’èn vegnids schliads e n’existan betg pli. 38 chors emplainan la rubrica «ei era inagada».
RR actualitad 11:00


text:
Las vatgas èn chargiadas ad alp ed igl è stà ditg sitg e chaud, perquai han blers gia entschet a fanar. Ils resuns ord las differentas regiuns èn per il mument anc fitg differents, di Batist Spinatsch il cussegliader agricul dal Plantahof.
Bunamain en tuttas regiuns datti grondas differenzas. Per part schizunt da parcella tar parcella. Sin ils terrens che han pudì salvar blera aua u èn vegnids bagnads, saja la racolta buna. Là nua ch'igl è stà fitg sitg, dettia plitost ina nauscha racolta. Da quella sitgira è per il mument cunzunt l'Engiadina Bassa pertutgada.
Tenor il cussegliader dal Plantahof pudess l'onn 2020 esser puncto far fain in onn mediocher. Sch'i vegn la finala propi ad esser uschia, sa mussia dentant pir la fin da la stagiun da far fain.


text:
cuntegn
Vita e cretta
-
Il solstizi da stad a Falera
Ignaz Cathomen sa prest tut da la Mutta da Falera – er co ins pudeva eruir sin la collina il pli lung di da l'onn.
Per ils 21 da zercladur, il pli lung di da l'onn, sa renda Vita e cretta a Falera, pli precis: al parc la Mutta. Ils passa 30 menhirs dal temp da bronz ch'existan anc furman il pli grond parc da ses gener en Svizra. Quel aveva ina funcziun dubla: sco lieu da cults pajauns, però er sco chalender gigantic annual orientà al firmament.
Las retschas da menhirs dattan tranter auter scleriment davart il solstizi da stad, e betg mo quai: I dat er colliaziuns tranter ils cults pajauns e la cristianisaziun en Surselva. Ina visita a Falera cun l'expert Ignaz Cathomen – che ha manà durant passa 40 onns millis visitaders sin la collina.
Maletg
1 / 3
Legenda:
Pliras lingias da menhirs cuvran la Mutta da Falera. Mintga retscha è orientada a moda fitg precisa vers singulas constellaziuns da sulegl, stailas, planets e glina.
MAD
Maletg
2 / 3
Legenda:
Ignaz Cathomen (86) è il «bab» dal parc la Mutta. Er anc suenter sias passa 1000 visitas guidadas è la fascinaziun per l'istorgia da la collina gronda.
RTR
Maletg
3 / 3
Legenda:
La lingia da baselgias e chapluttas a Falera, Ladir, Ruschein, Rueun e Sogn Martin (Sursaissa). En la prolungaziun vers ost cruscha questa lingia il Calanda da Favugn nua ch'il sulegl cumpara al contemplader a Falera ils 21 da zercladur.
MAD / Swisstopo


text:
I na sa tracta betg d’in ustaria sco usità. Perquai er il num cuschina e betg ustaria, decleran Mengia Monn ed Erwin Braunhofer. Mangiar pon ins là, da mezdi u la saira, be sin empustaziun. Lura cuschinan ils dus ustiers in menu per lur giasts. «Nus n’avain betg in stil da cuschina specific», declera Erwin Braunhofer. «Nus cuschinain quai che nus mangiassan er gugent sche nus giessan a mangiar ordaifer».
L’ustaria è en lur atgna chasa, en las localitads d’ina scrinaria che na vegniva betg duvrada pli. L’idea avevan els gia daditg, ma i haja duvrà in zichel temp per realisar ella, di Mengia Monn. I saja er stà ina sfida da prender il maximum pussaivel or da las anteriuras localitads.


text:
Limitas da CO2 per camiuns, intensivar la controlla da camiuns e tractativas davart ina bursa dal transit alpin: quai pretenda l’iniziativa da las Alps da la cussegliera federala Doris Leuthard per metter enturn l’incumbensa da spustar il traffic da raubas sin il tren.
La lescha prevesa da limitar la cifra da camiuns che passan ad onn tras las alps fin al 2018 sin 650’000 camiuns. Malgrà ch’il transit sin ils binaris crescha, èn charrads dal 2015 anc passa 1 milliun camiuns tras las Alps.
Cun il nov tunnel dal Gottard che vegn inaugurà en in'emna haja la viafier avunda capacitads per superar il traffic da rauba transalpin. Quai ha ditg il president da l'iniziativa da las Alps, Jon Pult, ad Altdorf.
RR novitads 17:00


text:
Il gieu «Pokémon Go», ina app per telefonins, è vegnida edida avant bun 10 dis ed ha fatg furora: Gia suenter paucs dis èn milliuns giugaders a la chatscha da las creatiras virtualas cun lur telefonins.
Dapi sonda ils 16 da fanadur datti l’app uss era da chargiar giu via las funtaunas uffizialas per apps. Fin da lura pudev'ins stgargiar ella u da funtaunas nunuffizialas u cun in conto en ina tiara nua ch'il gieu era gia vegnì edì.
Fastidis pervi da segirezza da datas
L'agentura da novitads SDA rapporta ch'In expert d’informatica aveva avertì ch’il gieu veglia access a bleras datas dals telefonins, concret sin l’entir conto da Google.
Per part saja quai er stà il cas, ma per sbagl, sco il sviluppader Niantic Labs ha communitgà. Pokémon Go haja be access al num da l’utilisader ed a l’adressa d’e-mail. «Naginas autras datas dal conto da Google vegnan u èn vegnidas rimnadas», uschia Niantic Labs.
Success finanzial per Nintendo
La svelta derasaziun e la popularitad da Pokémon Go han catapultà ad aut la valita da l’aczia dal concern da gieus da computer giapunais Nintendo.
Be il mardi passà ha l’aczia gudagnà bunamain 13% ed ha serrà cun 22’840 Yen (radund 220 francs). Durant ils ultims quatter dis (incl. mardi) aveva la bursa a Tokio notà in plus da totalmain 59% per l'aczia da Nintendo.
Tge èn Pokémon?
Pokémon (engl. Pocket Monsters, rum. monsters da tastga) èn creatiras fantasticas d’ina seria da gieus da computer. Ils giugaders pon pigliar, rimnar e trenar quests monsters.
L’emprim gieu è cumparì il 1996. Dapi lura hai dà in gieu da rimnar cartas, numerus products e dapi il 1998 fin uss 17 films da kino.
- Sviluppader: Game Freak
- Editur: Nintendo


text:
La gronda gruppa dals crediturs ha refusà da renunziar sin in quart dals daivets, quai conferma ina pledadra. Ils crediturs en per gronda part fonds, segiradas ni era bancas. Els vulan enavos tut ils daners. Ils crediturs smanatschan uss dad ir avant dretgira. Kärnten aveva da garanzias per questas emprestas da l’anteriura banca Hypo-Alpe-Adria.
In dals problems è che nagin sa co agir vinavant. Dad ina vart di Kärnten che las pacipaziuns dal stadi a ovras electricas saja protegi e scolas ni ospitals sajan tras la constituziun protegids. Ils crediturs pretendan il cuntrari e dian che tut possia vegnir impegnà.
La banca Hypo-Alpe-Adria era il 2009 en miserias finanzialas alura aveva l’Austria surpiglia 100% da la banca. L’atun 2014 ha l’Austria alura liquidà il concern.
RR novitads 22:00


text:
La historia scretta dalla vischnaunca da Breil nova entscheiva per tuts tschun vischinadis igl onn 765. Ei dat denton differents indezis che cumprovan ch’igl intschess dalla vischnaunca era habitaus gia bia pli baul e quei dapi il Temps da bronz.
Dil temps entuorn 800 s. Cr. era la Currezia (tud. Churrätien) in stadi ecclesiastic fetg spatitschau. La famiglia dils Zaccons / Victorids menava quei stadi. Ella metteva il preses ed igl uestg ed exequeva aschia a medem temps la pussonza seculara ed ecclesiastica. Ils 15 da december 765 ha igl uestg Tello regalau ses beins en Surselva alla giuvna claustra da Mustér. La descripziun detagliada furnescha enconuschientschas impurtontas davart il stadi dalla cultivaziun dil terren, la colonisaziun e la cumposiziun dalla populaziun.
Andiast
El testament da Tello vegn „Andeste“ numaus per l’emprema ga. El temps medieval dumbrava il vischinadi siat singulas cuorts: Curnengia, Capuot, Camenisch, Curtginatsch, Calaser, Vitg, Carnugl. Economicamein era el colligiaus cun Vuorz.
Andiast ha apparteniu al domini da differents signurs: entuorn ils 1200 a quels da Grünenfels, pli tard a quels da Montalt, dapi 1378 al signuradi da Vuorz e dapi 1472 alla claustra da Mustér. In document digl onn 1472 attesta era ch’ei deva minieras ella Val Tschegn. Da 1429 entochen 1734 ha Andiast fatg part dil cumin da Vuorz e silsuenter da quel da Rueun.
La baselgia parochiala vegn documentada igl onn 1461. Patruns baselgia ein s. Giulitta e s. Quiricus. Entochen 1526 ei Andiast staus unius ecclesiasticamein culla pleiv da Vuorz. En consequenza dad ina decisiun dalla dertgira d’appellaziun dalla Ligia Grischa dils 1526 ein differentas caplanias separadas da lur pleiv materna, aschia era Andiast da Vuorz. Suenter che Vuorz ei sedecidius per la reformaziun ei Andiast vegnius pastoraus naven da Rueun entochen igl onn 1628. Las differenzas pervia dalla cardientscha han provocau diversas dispetas duront ils tschentaners.
Igl onn 1956 decida la vischnaunca purila ina meglieraziun generala dil funs. Quei project vegn terminaus diesch onns pli tard. 1972 ha Andiast fundau ensemen cun las vischnauncas da Breil e Vuorz la Societad Runals e pendicularas Péz d’Artgas SA, oz Pendicularas Breil-Vuorz-Andiast SA.
Breil
Pertuccont la derivonza dil num Bregelo ni Brigilo ch’ei numnaus el testament da Tello dat ei differentas tesas:
- Il num Brigels ei d’origin celtic e munta pintga tuor. Quei num renviescha al Crest s. Sievi sur il vitg. Leu sesanflan restonzas d’ina pintga fortezia e la caplutta da s. Sievi dil temps medieval tumpriv.
- Il num Bregl ni Breil savess derivar da brogilos, quei che significhescha ton sco bostga ni caglioma.
- Il num Briga vegn translataus cun cuolm, crest ni collina.
- La presilba „Bre“ exista el Grischun en plirs loghens. La historia da quels va anavos entochen el temps medieval tumpriv.
Breil ensemen culs vischinadis da Dardin e Danis-Tavanasa ha adina apparteniu alla claustra da Mustér el Cumin dalla Cadi. Egl ost dil vitg sil Crest da Marmarola sesanfla ina ruina barschada giu igl onn 1496. Probabel setractava ei dalla migiuria dalla claustra.
La baselgia parochiala dedicada all’Assumziun da Maria datescha dil temps medieval tumpriv e vegn documentada igl onn 1185 sco proprietad dalla claustra da Mustér. Tochen ils 1650 ei la baselgia era stada la suletta baselgia parochiala pigl entir territori da Breil e per Schlans.
1536 han novs colonists, ils schinumnai „Libers da Laax“ seschau integrar ella Dertgira aulta dalla Cadi. Denter 1550 e 1631 han treis pestilenzas caschunau buca meins che 626 unfrendas els vischinadis dalla pleiv da Breil.
El 18avel tschentaner ein la claustra ed il pievel dil cumin dalla Cadi vegni involvai ell’uira denter l’Austria e la Frontscha. Cura che las famiglias de Latour, attaschadas alla Frontscha, ein sesentidas disfavorisadas el cumbat electoral dils cumins da 1725 e 1728, han ellas cumbattiu per la dismessa dalla dieschma. Igl onn 1728 han ils vischinadis da Breil refusau da pagar la dieschma claustrala. En quella dira dispeta che ha cuzzau plirs onns ei l’entira hierarchia dallas instanzas entochen agl impertaur Carl VI stada involvada. Per in cuort temps ein ils vischinadis da Breil schizun vegni exclaus dil Cumin dalla Cadi. Igl onn 1737 eis ei finalmein vegniu ad in cumpromiss. Ils vischinadis han stuiu pagar lur obligaziuns dils onns bloccai ed han silsuenter (1738) saviu secumprar libers dalla dieschma.
L’avertura dalla via carrabla Vuorz – Breil igl onn 1870 ha dau slontsch al turissem da stad che haveva entschiet a flurir ils onns 1850.
Schegie ch’ils vischinadis da Breil, Dardin e Danis-Tavanasa han da vegl enneu adina luvrau stretgamein ensemen e tgirau bunas relaziuns, han ei duvrau biars onns per approbar ina constituziun communala. Tochen igl onn 1909 han els reglau las fatschentas communablas tenor ils vegls dretgs e reglaments.
Suenter la 2. uiara mundiala ha l’armada aviert a Breil ina plazza da tir per las truppas da defensiun encunter aviuns. Suenter ils onns 1950 ei Breil sesviluppaus ad in impurtont center dall’economia d’electricitad cun lag da fermada e centralas.
Igl onn 1911 ei igl Uaul dil Scatlè vegnius mess sut protecziun dalla natira ed igl onn 1999 la Val Frisal. Muort l’avertura dil territori da skis e cheutras dil turissem d’unviern ei il vitg da Breil buca staus pertuccaus dil digren dalla populaziun.
Dardin
„Agrum in Ardunae“ (=èr a Dardin) aschia vegn il vitg presentaus el testament da Tello. Il num vegl dil vitg che vegneva duvraus entochen el 19avel tschentaner era `Ardin`. Il vitg da Dardin secumpona dils uclauns Casut, Casu, Capaul, Caprè, Gliz e Capeder. Els ein situai per liung dalla via veglia da Schlans a Breil. Dardin ha manteniu siu caracter puril entochen il di dad oz. Aschia ha era la veglia substanza architectonica saviu vegnir conservada per gronda part. Da menziunar specialmein ein las casas purilas caracteristicas dil 18avel tschentaner tardiv els uclauns da Capaul, Gliz e Capeder.
El caraun dalla via denter Danis e Dardin sesaulza in crest da ca. 50 m lunghezia e 20 m ladezia, il Grep Patnasa. Alla surfatscha da quei grep sesanflan varga 30 scaluttas. La pli gronda cuppa veseivla ha in diameter da 25 cm ed ina profunditad da 15 cm. Il num Patnasa ni Patnal ei preromans e munta ton sco casti ni fortezia. Entochen oz han ins aunc buca anflau fastitgs dad in habitadi.
El rodel dils uclauns che fuorman ensemen il vitg da Dardin giugava pli dabaul igl uclaun da Pugaus (Arpagaus) ina rolla fetg impurtonta. L’interessanta construcziun dalla caplutta da s. Clau ei la suletta perdetga intacta da quei anteriur habitadi. Ella muschna dasperas cattan ins mo aunc ils fundaments d’ina casa. Situaus ella vischinonza dalla via da Strada formava el duront il temps medieval probablamein l’ucliva principala da Dardin. Ses habitonts profitavan dil traffic dalla via da transit che passava rodund 200 m sut igl uclaun. Pugaus ei vegnius bandunaus entuorn igl onn 1800.
Naven da 1664 fuorma Dardin ina atgna pleiv dedicada a s. Bistgaun. L’entschatta 2016 ein las treis pleivs dalla vischnaunca da Breil puspei vegnidas fusiunadas.
Per promover l’agricultura ei la meglieraziun generala vegnida iniziada igl onn 1992.
Danis
El testament da Tello vegnan beins „ad Anives“ numnai. Il vitg da Danis, oriundamein construius per liung dalla via, ei situaus sin ina planira sur il Rein.
La pli veglia part dil vitg fuorman las casas dalla zona su. La part sut dil vitg ei vegnida reconstruida suenter il grond incendi da 1924.
Onns alla liunga ha igl Ual dalla Val Cuschina furniu l’energia a biars pigns indrezs industrials (mulin, resgia, fravgia, ferbaria, scarsinaria, tissunzeria).
La construcziun dallas ovras electricas han iniziau suenter ils 1970 in ferm svilup economic. Ensemen cun las centralas ei era il quatier Tumvi per ils emploiai dalla ovras vegnius construius. Ils quatiers novs ein quels el Plaun, Grotta e Sut Baselgia.
Ensemen cun Breil, Dardin, Tavanasa e Schlans formava era il vitget da Danis la gronda pleiv da Breil. La pastoraziun da Breil anora cun in plevon ed in caplon era naturalmein fetg difficila. Ins patratgi mo vid las grondas distanzas e las schliatas vias, oravontut il temps d’unviern. La pastoraziun era fetg munglusa. Quei cumprovan era ils cudischs da batten, lètg e mortori dalla pleiv da Breil. Mo mintga sapocu ei d’anflar in num da Danis ni Tavanasa. Per far frunt alla reformaziun che haveva fitgau pei a Danis-Tavanasa ha igl avat da Mustér schau ereger a Danis igl onn 1581 ina caplutta dedicada alla Sontga Trinitad. Suenter la separaziun ecclesiastica da Breil ils 1650 ei la pleiv da Danis-Tavanasa vegnida pastorada entochen ils onns 1940 da paders caputschins. Dapi 2016 fuorman Danis e Tavanasa puspei ina pleiv ensemen cun Dardin e Breil.
La meglieraziun funsila ei vegnida terminada igl onn 2001.
Tavanasa
La historia da Tavanasa ei era la historia da Danis. Igl onn 765 vegn Tavanasa numnaus „Abbatissae“ ed en in document da 1470 ei d’anflar il num „Thafanatzen“. Tavanasa ei in tipic vitg construius suenter la via. El s’extenda leu nua ch’il Rein fa in caraun, per liung dil pei dalla spunda umbrivauna. Il terren d’agricultura ei plitost scarts a Tavanasa, perquei ei sesviluppau en quei vitg ina liunga tradiziun da buns e capavels mistergners. L’avertura dalla staziun dalla Viafier retica igl onn 1912 ha favorisau quei fatg e possibilitau a Tavanasa da sesviluppar ad in impurtont center da marcanzia e mistergners.
Damai che Tavanasa ei baghegiaus da l’autra vart dil Rein han las punts sur il Rein adina giugau ina impurtonta rolla per quei vitg. El contuorn da Tavanasa meinan oz siat punts il traffic sur il Rein. Egl ost dil vitg meina la punt-fier il traffic motorisau (mo autos da persunas) e traffic lev (pedunzs e velocipedists) sur il flum. Lu suonda la punt da Versell ch’ei gest vegnida renovada ed aviarta pil traffic lev. Parallel meina la punt nova il traffic motorisau en direcziun Danis-Breil sur il Rein. La pli gronda punt ei la punt dalla via d’untgida. Enviers vest suonda silsuenter la punt dalla Viafier retica e lu las duas punts dalla Axpo Hydro Surselva SA che surveschan al traffic da menaschi.
La pli enconuschenta punt ei vegnida baghegiada igl onn 1905 dil renomau inschignier Robert Maillart. Igl onn 1927 ei quella punt vegnida destruidad’ina gronda bova. Tschun bgahetgs vegnan destrui e siat persunas piardan lur veta ella bova.
Tavanasa ha tgirau buns contacts culs vischins da Sursaissa, d’Axenstein, Vali e Cathomen ni per tudestg Tomahüs. Cathomen ha apparteniu alla vischnaunca da Breil entochen igl onn 2003. Lu ei Tomahüs vegnius incorporaus alla vischnaunca da Sursaissa.
Sch’ins discuora da Danis-Tavanasa patratg’ins secapescha era da Mutteins, igl uclaun da l’autra vart dil Rein. Sper las casas silla plaunca sulegliva, secatta a Mutteins Sut il center d’industria dalla vischnaunca.
Vuorz
Era „Vorce“ vegn menziunas l’emprema ga el testament da Tello da 765. Il num tudestg Waltensburg sereferescha oriundamein al casti dil Munt sogn Gieri (1209 Waltramsburg). Il liug dil casti ei vegnius denominaus tenor la baselgia fortificada da s. Gieri dil temps medieval tumpriv. A Munt s. Gieri han ins cattau fastitgs d’ina culegna dil temps da bronz e d’ina culegna retica-illirica dil temps da fier sco era fragments romans. El temps medieval possedeva Vuorz culegnas exteriuras a Ladral ed a Munt s. Gieri.
Sil territori da Vuorz secattan treis ulteriuras ruinas da castials medievals. El 13avel tschentaner era Chischlatsch la sedia dils signurs da Grünenfels. Era ils castials Grotta (Kropfenstein) e Cafoghel (Vogelberg) han a sias uras giugau ina impurtonta rolla e dattan perdetga dalla muntada historica dil vischinadi da Vuorz.
La baselgia da s. Desiderius e s. Leodegar, baghegiada egl 11avel tschentaner (e numnada per l’emprema ga ils 1241), ei daventada fetg renomada grazia als frescos gotics d’in pictur artist genial, realisai viers 1350. Il medem pictur – siu num e sia derivonza ein nunenconuschents ed ins numna el sulettamein il Meister da Vuorz – e siu luvratori han fatg frescos en dapli che otg baselgias el Grischun. Viers 1450/51 ei la baselgia vegnida engrondida ed aunc inaga picturada dad in auter meister; la veglia baselgia parochiala s. Gieri a Munt s. Gieri ei vegnida bandunada il medem temps.
Alla pleiv da Vuorz apparteneva oriundamein era la caplania d’Andiast. En connex cun pliras separaziuns entras decisiuns dalla dertgira d’appellaziun dalla Ligia Grischa (1526) ei era Andiast daventaus in’atgna pleiv. Vuorz ei lu aunc buca sedecidius per la nova cardientscha. Pli tard, ils onns 1530, ei Vuorz sco sulet vischinadi dalla part sura dalla Surselva daventaus reformaus. Quei ei in dils motivs ch’ei ha dau ferms ligioms denter „Uors“ – aschia senumnava il vischinadi entochen il 20avel tschentaner – ed ulteriurs vitgs reformai dalla Foppa.
Sco en strusch in cumin ein ils process da strias dil 17- e 18avel tschentaner documentai bein els archivs. Dils protocols ei d’intervegnir che dudisch persunas ein vegnidas executadas, duas bandischadas e tschun relaschadas.
Igl onn 1734 ha il vischinadi da Vuorz cumprau ora ils davos dretgs dil signuradi da Munt Sogn Gieri ed ei aschia sedeliberaus definitivamein dalla claustra da Mustér. Sinaquei ha el formau in agen cumin reformau Vuorz, ferton ch’ils vischinadis catolics dil cumin da Vuorz (Rueun, Siat, Pigniu, Andiast e Schlans) han naven da lu formau il cumin Vuorz-Rueun ch’ei vinavon staus dependents digl avat da Mustér.
Grazia a donaziuns e fundaziuns dil grond benefactur Anton Cadonau (1850–1929) e grazia als tscheins d’aua sco era allas entradas dils uauls ei la vischnaunca da Vuorz stada entochen ils 1963 ina vischnaunca zun beinstonta che incassava neginas taglias communalas. Suenter il 1961 ha l’arrundaziun dil funs e la mecanisaziun migliurau marcantamein la situaziun agrara, il medem temps denton era provocau ina sperdita da plazzas da lavur.
Era Vuorz ei staus fundatur dalla societad dallas pendicularas Péz d’Artgas SA. Vuorz ei oravontut sestentaus per in turissem moderau ed ecologic. Il Hotel Ucliva aviarts igl onn 1983 vala sco piunier sin quei sectur.
Ils loghens ch’ein numnai el medem document historic dils 765 ein sedecidi da semetter ensemen ed ir en cuminonza viers il futur. Cun l’entschatta schaner 2018 entscheiva pia in niev capetel ella historia dils suranumnai vischinadis. Igl ei da giavischar ch’ei detti in bien e prospereivel temps.


text:
Tar il vertinet sa tracti d’ina spezia submediterrana fin mediterrana. Ella basegna da stad in clima chaud e d’enviern in clima miaivel e ritg da precipitaziuns. La spezia crescha da preferenza sin terren grippus, ritg da chaltschina. A l’ur settentriunal da ses territori da derasaziun, en l’Europa Centrala, crescha ella surtut sin spundas da chaltschina sitgas orientadas vers sid, e quai sin il stgalim collin e submontan (fin en autezzas da maximalmain 1300 m). [Tenor Vichipedia].
(Foto: Franz Xaver / CC BY-SA 3.0)


text:
Niger
Le Niger é n Stat dl Africa dl vest
So inom vëgn dal rü Niger che passa tres fora por süa estensiun.
Geografia[mudé | muda l codesc]
La capitala dl Niger é Niamey, tl süd-vest dl Stat.
A sü abitanc ti dijon nigerins.
Al confinëia a nord cun l’Algeria y la Libia, a ost cun le Ciad, a süd cun la Nigeria y le Benin y a vest cun le Burkina Faso y le Mali. Süa spersa é de 1.267.000 km² y süa popolaziun de ca. 22.772.361 abitanc (2020).
Danter i 10 lingac baiá él le hausa, le djerma y le fulan. Le lingaz ufizial é le franzesc.


text:
Suenter lungas ponderaziuns hajan la vischnanca da plaiv Alvra e Brinzauls decidì da schliar la relaziun da lavur cun il plevon Paul Schlinger da Stierva. Quai scriva il vicari general dal Grischun Andreas Fuchs en il fegl parochial Grischun. Il vicari agiunta ch’el s’engaschia da chattar in nov pensum per il plevon e che pussibiliteschia ad el da tgirar era en l’avegnir Maria Ziteil. E gist Ziteil è la raschun per la desditga al plevon.
Pervi da Ziteil ha il plevon nagina peda per ils auters
Perquai ch’il plevon Paul Schlienger saja durant il matg enfin l’october occupà ferm cun Ziteil, resta pauca peda per tgirar la Val d’Alvra, scriva il vicari Andreas Fuchs. Perquai haja il plevon Paul Schlienger la stad passada decidì da far messas mo pli a Mon, Stierva, Casti ed Alvaschagn – e betg pli en l’entira val Alvra sco avant. Las duas plaivs da la val Alvra giavischassan però in plevon ch’è responsabel per l’entira val Alvra, e betg mo per ina part da la val. Il fatg, ch’i vegnia ussa puspè differenzià tranter la val Alvra davant e la val Alvra davos , fetschia greva la collavuraziun cun il plevon. Ed ussa ha el survegnì la desditga sin la stad da quest onn.
In plevon conservativ
Probabel datti anc autras raschuns per la desditga. Diversas persunas han ditg envers RTR ch’il plevon saja in fitg conservativ, che na lubeschia per exempel betg da pigliar l’urna en baselgia tar sepulturas.
Tuts taschan
Envers RTR na vuleva il plevon per il mument betg pigliar posiziun pervi da sia desditga. El ha sulettamain menziunà che la communicaziun da l’uvestgieu da Cuira na constettia betg dal tut. Tar la plaiv Alvra ins n'è era betg pli communicativ. Deplorablamain na possian ins betg dir dapli che quai ch’i stettia scrit en la communicaziun dal vicari general Andreas Fuchs. Medema è la resposta dal post da medias da l’uvestgieu: Nus na communitgain betg dapli che quai ch’i stat scrit en la communicaziun dal fegl parochial, scriva il pledader Giuseppe Gracia.


text:
Il Cussegl federal ha decidì da cuntinuar cun las tractativas cun l'UE en il rom dal mandat actual. Gia uss vul el dar liber la milliarda da coesiun, quai gia avant ch’el è sa cunvegnì davart ina cunvegna da basa. Davart ils daners po uss il parlament decider.
Dumondas essenzialas che pertutgan las relaziuns tranter la Svizra e l'Uniun europeica na sajan anc betg scleridas, scriva il Cussegl federal. La contribuziun da coesiun da 1,3 milliardas francs è dispitaivla: La PS è per, la PPS cunter e la PCD e la PLD vulan liar la contribuziun a cundiziuns.
RR novitads 16:00


text:
Il club da hockey da Tavau ha cumenzà la runda d'eliminaziun da la Champions Hockey League tenor giavisch. Ils Grischuns han declassà ils Cardiff Devils da la Valisa cun 10:1. Tranter la 34avla e la 36avla ha il HCD sajettà trais gols. Il sulet giugader ch'ha fatg dus gols en questa partida è sta il defensur Félicien Du Bois.
Er il SC Berna ha gudagnà a chasa cunter in club britannic, numnadamain cunter ils Nottingham Panthers cun 5:2.
Per ils ZSC Lions ha la nova stagiun percunter cumenzà cun ina terrada. Ils Lions han pers ordaifer cunter Frölunda cun 4:5 suenter prolungaziun. Il club svedais è il defensur dal titel. Ils ultims trais onns han ils Svedais gudagnà duas giadas il titel.
RR novitads 23:00


text:
Grazia ad in spurt en la fasa finala da la cursa a Snowshoe en ils Stadis Unids, gudogna Lars Forster 5 secundas avant Nino Schurter. Il Grischun ha manchentà ina 33avla victoria en la cuppa mundiala pervi d'in defect. Terz daventa il Franzos Maxime Marotte.
La victoria en il classament general aveva Nino Schurter gia segirà il venderdi, cun si'emprima victoria en ina cursa da short track.
Discletg per Jolanda Neff
En il davos mument manchenta la Svizra Jolanda Neff – da gudagnar per la quarta giada il classament general da la cuppa mundiala dal mountainbike.
Betg propi fitta, finescha Neff la davosa cursa dal cross country da la stagiun a Snowshoe en ils Stadis Unids sin plazza 11. Uschia tanschi a l'Americana Kate Courtney da daventar tschintgavla, per gudagnar il classament general.
La victoria da la cursa da la dumengia, va a la campiunessa mundiala la Franzosa Pauline Ferrand-Prévot.
RR novitads 23:00


text:
Cuntrari ad oz gievan pli baud sulettamain giuvens cun ina giuvna u lur spusa en schlitta d’in vitg a l’auter. Uras allegraivlas cun spaisas, bavrondas e saut enramavan sco anc oz la festivitad. Uschia era a Sent l'onn 1980, nua che giuvens e giuvnas han laschà reviver «La Schlitteda» originala ed oriunda.
En il decurs dal temp ed en tscherts lieus han cumenzà a sa participar er pèrs maridads e schlittas cun uffants. Per ils pitschens fan lur camarats pli vegls gugent da chaval sco qua a San Murezzan.
La pareta bella e festiva è in element central da la Schlitteda. Sa vestgir bain en costum dovra temp.
Betg main festivas e per part maiestusas sa preschentan er tschertas schlittas.
Usits vegls han oz puspè conjunctura, betg il davos tar la generaziun giuvna. È l’existenza da la Schlitteda pia garantida per l’avegnir? Ch'i saja la midada dal clima u betg, en l'absenza da l'element fundamental per la Schlitteda, numnadamain la naiv, han giuvens a Champfér demussà pragmatissem e flexibladad cun applitgar lur plan B.
RR actualitad mezdi 11:00
«La Schlitteda»
- Oriundamain envidava in giuven sia giuvna sin sia schlitta cun chaval. Al return envidava la giuvna ses giuven a tschaina.
- Ozendi fan part era maridads ed uffants, ed i finescha cun ina festa communabla cun trais-cha – in saut.
- L'usit è preschent oravant tut a Puntraschigna, Champfér, San Murezzan e Samedan – mo er en l'Engiadina Bassa.


text:
Im Zentrum dieses Dokumentarfilms stehen Gioachino Rossini und sein Meisterwerk "Il barbiere di Siviglia". Der renommierte Regisseur Andy Sommer stellt die musikalische Inszenierung von Diego Fasolis und das Bühnenbild von Carmelo Rifici in den Mittelpunkt und ergänzt sie mit zusätzlichem Filmmaterial.
Andy Sommer
RSI
Giuseppe Clericetti
Maria Victoria Haas
Daniela Fabello
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
Var 10’000 francs ha la plattafurma cun ruschnera e ballabaina custà. Sper l’agid finanzial indigen entras l’Uniun da Giuseppas e Giuseps è la vischnanca da padrinadi Geroldswil sa participada cun ina summa. Tenor il president communal da Trun Dumeni Tomaschett è il padrinadi cun la vischnanca da Geroldswil impurtanta.
Uschia po la vischnanca realisar projects che vegnissan probabel mai realisads. Per Geroldswil èsi il plaschair da pudair gidar ina vischnanca muntagnarda. Il president communal da Geroldswil, Michael Deplazes manegia ch’i saja grev per ina vischnanca muntagnarda da pudair lavurar economic ed uschia saja quai ina onur per els da gidar. Impurtant per omaduas vischnancas è dentant era il barat d’experientschas. Las vischnancas possian emprender ina da l’autra, di Michael Deplazes.
Il padrinadi da Geroldswil è naschì suenter las malauras dal 2002 cura che Geroldswil è s'engaschà per Schlans. Suenter la fusiun da las duas vischnancas da Schlans e Trun èsi stà cler per Geroldswil ch’i dat il padrinadi cun la vischnanca da Trun.


text:
Natalie Rickli è da l'avis che la Swisscom saja memia fixada sin gudogn e ch'ella investeschia memia pauc en las regiuns periferas. Plinavant mainia la posiziun da monopol da la Swisscom tar ina sfalsificaziun da la concurrenza. La Confederaziun saja il medem mument acziunari principal, regulatur e client.
Regiuns periferas n'èn betg profitablas
La ministra da communicaziun, Doris Leuthard ha constatà che questa discussiun vegnia adina puspè pigliada si. Vi da la posiziun da monopol na sa midia dentant nagut, er sche la Confederaziun vendia 2% da las aczias.
La Svizra haja ina buna purschida da basa, di Leuthard. Quai custia insatge. Interpresas che sajan or be sin far gudogn n'investeschian nagut per avrir regiuns periferas. Tras la participaziun da maioritad na vegnia la Swisscom betg restrenschida ed er la concurrenza na vegnia betg impedida.
La Swisscom na vegn er betg partida si
Er vegnì discutà è da parter si la Swisscom en ina societad da la rait publica ed ina firma da servetsch privata. In'incumbensa per examinar ina tala partiziun ha il Cussegl naziunal medemamain refusà cun 161:29 vuschs.
RR novitads 15:00


text:
Normalmain vegnan las localitads per ils champs da vacanzas reservads in onn oravant. Cun il lockdown pervia dal coronavirus han blers ditg giu ils champs u las vacanzas. Las emprimas prognosas quintavan che la pausa sfurzada cuzzia pl ditg ed uschia èn bleras chasas e champs da vacanzas per gruppas pli grondas u per scolas il mument vidas e quai fin almain la fin da zercladur.
A partir dal fanadur s’emplainan las chasas da champs da vacanzas puspè cun giasts. Per il rest da l’onn e la proxima stagiun d’enviern èn bleras reservaziuns gia fatgas ed ils champs occupads stupent.


text:
L'essai è in gener litterar che ha fatg in lung viadi a partir da sias entschattas enfin il di dad oz. Sco bab da l'essai vala Michel de Montaigne che ha vivì tranter 1533 e 1592. Quest politicher, diplomat, filosof e scepticher modern ha chattà ina furma tut speziala ed originala per exprimer ses patratgs e ses dubis sur dal mund e ses tenti.
Persvasiuns e sentiments, plaschairs e trumpadas, regls e disgusts fan part da sias analisas che vegnan adina ord la perspectiva d'in singul ch'enconuscha la nunstataivladad da tut quai ch'è uman ord atgna experientscha. "Quai che morda maina nus pli lunsch che quai che charsina" – manegia el. Anc oz èn ses patratgs actuals.


text:
Radund trais mais suenter ch'ella aveva cumenzà cun sia funcziun banduna la directura puspè il museum Kirchner. La fundaziun Ernst Ludwig Kirchner ed ella sajan sa cunvegnids da terminar la collavuraziun, scriva la fundaziun.
La tschertga per in nov directur u ina nova directura cumenzia l'onn nov. Il mument procuria l'ulteriur persunal il manaschi dal museum.
Ariane Grigoteit aveva cumenzà sia lavur sco successura da Thorsten Sadowsky il prim da settember.
Il museum Kirchner mussa ovras da l’artist expressiunist Ernst Ludwig Kirchner – ch’el ha fatg durant ses temp a Tavau. Proprietaria e purtadra dal museum è la fundaziun Ernst Ludwig Kirchner Tavau.
RR novitads 11:00


text:
Or d’in fa dus
In midament essenzial hai dà questa giada. Enfin uss existiva 1 tom, d’ina vart la part tudestg-rumantscha, da l’autra vart il cuntrari.
Entras observar il vocabulari existent èn Urech e Cantieni dentant vegnidas a la conclusiun, ch'in cudesch uschè grond per mauns pitschens da scolars da 3 classa ensi na fa betg senn. Cun far 2 toms possian ins far pli duvrabel e survesaivel il vocabulari.
Ina 5avla ediziun è pussaivla
Sche quai va sco fin uss, alura vegn era l’ediziun actuala ad esser exausta in di ni l’auter. Ina 5avla ediziun fiss lura, tenor Chatrina Urech, bain pussaivla.
Per quest’ediziun ha la scola primara da Samedan ensemen cun sponsurs investì passa 30'000 francs en il «buonder cun cornas».


text:
A prima vista para quai dad esser ina soluziun, da set da nov differenzas tranter las duas chombras parlamentaras han ils represchentants da la PPS, PLD e PVL chattà ina soluziun.
Uschia renunzia il Cussegl naziunal dad in mecanissem automatic ch’avess auzà la vegliadetgna da pensiun sin 67 onns cura che l'AVS ha miserias da daners. Avant il pievel avess ina tala pretensiun probabel gì nagina schanza.
Era renunzia il Cussegl federal da stritgar las rentas da vaivas. Las mesiras previsas avessan purtà marcants respargns ma avessan il medem mument era periclità la fatschenta tar ina votaziun dal pievel.
Senza cumpromiss tar l’augment da l’AVS
In dals puncts da dispita centrals è l’augment la la renta da 70 francs ch’il Cussegl dals chantuns vul. Il Cussegl naziunal resta en quest punct stricts e vul schliar las cumpensaziuns per pensiuns pli bassas cun augmentar las contribuziuns.
Anc ina giada tracta il Cussegl naziunal la fatschenta
L’entschatta da l’emna proxima tracta il Cussegl naziunal anc l’ultima giada la fatschenta. Alura vegn probabel la conferenza d’intermediaziun a stuair decider.
Il pievel decida probabel ils 24 da settember a l'urna.
RR novitads 20:00


text:
Quai ha la gruppa da lavur per la perscrutaziun da las medias WEMF communitgà. La derasaziun generala dals meds stampads è restada sin aut nivel (dapi l'atun sin 94%). Da la derasaziun generala èn dus terzs ils meds stampads, in terz èn nizzegiaders online, uschia scriva WEMF.
Gasettas digitalas èn pli e pli popularas
Il dumber da lecturas e lecturs che nizzegian las purschidas en la rait s'augmenta incuntin. Augmentà marcantamain il dumber da lecturs han questas gasettas ch'èn stadas fin ussa pauc preschentas en la rait. Quai èn gasettas regiunalas (p.ex. «St. Galler Tagblatt» u «Luzerner Zeitung») sco era la pressa da finanzas e d'economia.
Il med il pli popular è vinavant «20 Minuten» cun 3,2 milliuns lecturas e lecturs en la Svizra tudestga, franzosa e taliana. Da quai legian 1,9 milliuns persunas l'ediziun stampada ed 1,3 milliuns l'ediziun online. Sin plazza dus è il «Blick» cun 1,2 miliuns lecturas e lecturs.
RR novitads 06:00


text:
Ina dretgira a Milano ha dà suatientscha a la dumonda da Silvio Berlusconi da reabilitar el suenter la sentenzia pervi da fraud fiscal l'onn 2011. Atgnamain avess l'impressari da medias anc stuì spetgar fin il 2019.
Pervi dal scumond da surpigliar in uffizi n'aveva Berlusconi, il manader da la partida «Forza Italia», betg dastgà candidar per quella tar las elecziuns parlamentaras dal mars passà.
Per l’um, ch’era quatter giadas president da la regenza taliana, era quest scumond zunt murdent: L’allianza dal center e la dretga – tranter auter cun la partida da dretga Lega – aveva gudagnà il mars 36% tar l’electorat taglian. Sche la furmaziun dad ina regenza cun il moviment tschintg stailas e la Lega fa naufragi, pudessi dar elecziuns novas – ed uschia puspè la pussibilità da candidar per Silvio Berlusconi.
RR novitads 09:00


text:
89 milliuns dils total 253 milliuns liters vin ch’ils Svizzers han consumà è stà vin ord la Svizra. Quai èn bun 10% pli pauc che anc l’onn avant. La raschun per questa reducziun è tenor l’Uffizi federal d’agricultura las racoltas da vin svizras pli bassas dals ultims onns.
Dapli racolta che anc ils davos onns
Cun ina racolta da 108 milliuns liters vin en Svizra è quella tuttina sur la media dals davos onns. Ord quai motiv è l’effectiv dal deposit da vin svizzer creschì per l’emprima giada dapi l’onn 2012.
RR actualitad 11:00


text:
Tuor ha 33 onns ed è actualmain gestiunari dal center da furmaziun Surselva a Glion. El vegn ad esser responsabel per la direcziun generala da l'uffizi cun var 60 collavuraturas e collavuraturs.
L’uffizi per la furmaziun professiunala è cumpetent per tut las dumondas da la furmaziun fundamentala professiunala. El cumpiglia tranter auter ils secturs cussegliaziun da professiun, da studi e da carriera, surveglianza da la furmaziun professiunala, la cussegliaziun da scola professiunala.
RR novitads 10:00


text:
La radunanza communala da Zuoz ha la mesemna saira approvà il quint annual da l’onn passà. Quel serra cun in surpli d'entradas da 35'000 francs. Quai tar expensas da radund 13,2 milliuns francs. Durant l'onn passà ha la vischnanca da Zuoz pudì reducir ils daivets per 2 milliuns francs. Quels muntan per la fin dal 2019 anc a 5,5 milliuns. La vischnanca ha uschia cuntanschì la finamira da reducir daivets senza desister d'investiziuns.
Radunanza communala Zuoz ha approvà il quint annual 2019
RTR novitads 11:00


text:
Johannes Gutenberg
Johannes Gutenberg vala sco l'inventader da la tecnica da stampa. Sia invenziun che lavurava cun letras moviblas, cun las qualas ins pudeva cumponer ils pli differents texts ha revoluziunà la multiplicaziun da scrittira e rendì accessibels texts scrits a persunas main ritgas. La Refurmaziun ha d'engraziar ses grond success a la stampa.
Ils emprims cudeschs stampads en il Grischun cumparan l'emprim en rumantsch e stattan medemamain en connex cun la Refurmaziun. Gutenberg è naschì enturn l’onn 1397 a Mainz. Schegea ch’el era in nobel, s’intressava el per lavurs da mastergnants. L’onn 1445 ha el inventà la tecnica da stampa. El vuleva stampar la Bibla a moda pli sperta e pli favoraivla. Cun sia nova tecnica era quai pussaivel, ed el ha, l’onn 1452 l’emprima giada pudì stampar la Bibla. Per pudair stampar la Bibla ha el stuì tschantar letras da metal durant trais onns, fin ch’el aveva l’entira Bibla. Ils refurmaturs levan ch’era la glieud simpla sappia leger la bibla ed interpretar sez ils texts. Cun l’invenziun da Gutenberg han ins pudì publitgar la Bibla en differents linguatgs. Ins stueva be translatar la Bibla en il linguatg dal pievel. Tar ils Romontschs ha Jachiam Bifrun da Samedan translatà la bibla. Uschia pudevan ins stampar fetg bleras biblas en curt temp. Gutenberg ha uschia pussibilità da squitschar la Bibla era per ils Rumantschs.


text:
Aerogèl
'L aerogèl 'l è na sustànsa in dal stêt solid cumpàgn'a 'n gel, mo in dû, a 'l post edla cumpunèinta lìquida, i gh' àn mìs un gas. Quel ch'a in vìn fóra 'l è na sćiùma sòlida cun dal proprietê specèli, e la più importànta l'è quèla 'd cavèr-'gh-la 'd iśolèr a 'l piò grand livêl. 'L aerogèl 'l è la sustànsa sòlida mèin dèinsa ch'a s cgnùsa, a dìr ch'l'è la piò alśéra dèintr'a 'l meter cûb; difàti 'l è furmê da 'l 99,8% 'd ària e da 'l 0,2% ed diòsid ed silîs, ch'l è quèl ch'a gh'è dàintr'in dal vēder. Al stès tèimp, 'l è 'n iśolànt tèrmic dimòndi bòun e 'l gh' à anca dimòndi robustèsa.
Al s ciàma anca fùm giasê, o fùm sòlid, o fùm blu per la só trasparèinsa; a tuchèr-el al fa gnìr in mèint dla goma-piùma.
Invintê per la prìma vôlta in dal 1931 da 'l Steven Kistler, per custruìr-el a s pōl druèr dimòndi materiē diferèint: a s' pōl catèr di aerogèl ed silîs, 'd alumìni, ed crôm, ed stagn e 'd carbòni.


text:
Wikipedia:Editathon
I Editathon inn di "maraton de scritura" de la Wikipedia, che poden vesser ligad a di particolar event, teritori o period storegh e che poden vesser fad online o in presenza fisega. I editathon inn gestid, al dì d'incoeu, principalment del Proget Reclam.
Originariament i Editathon eren fad 'me proget a part, desgià ch'eren poch, ma desgià che la Wikipedia l'è dree a cresser semper pussee l'è stad decidud che l'è mej havégh una pagina aposta ligada al Proget Reclam.
Editathon in cors e in preparazzionModifega
- WikiPiev (otover-november 2021)
Editathon fadModifega
- Colaborazzion Lombard-Galizzian (avril 2016)
- Proget Comunità Germanofona del Belgi (dicember 2018)
- Proget Zone Sarad (marz-magg 2020)
- Proget Zona Rossa (november-dicember 2020)
- Fiocada di vos (dicember 2020)
- 200Porta (sginer 2021)
- Wikiscova (fevrer 2021)
- Editathon/WikiStrade 2021 (Avost 2021)


text:
Suenter ch'il skiunz Marc Gisin era crudà grevamain tar la cursa rapida da Val Gardena èsi uss cler ch'el n'ha betg pli grevas blessuras internas u vi dal chau. Quai hajan las consultaziuns detagliadas en l'ospital da Lucerna mussà, uschia scriva Swiss Ski. L'atlet d'Engelberg saja en in stadi stabil, el haja dentant diversas fracturas. Tranter auter ha el rut pliras costas, quellas hajan er blessà ils pulmuns. Vitiers vegnian ina blessura dal chalun sco er fracturas vid la spina dorsala, quellas na sajan dentant betg gravantas. En pli scriva Swiss Ski che l'um da 30 onns sappia communitgar cun ils medis e ses confamigliars.
RR novitads 16:00


text:
Fischbach (LU)
Fischbach a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Willisau, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 8.04 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 719 abitant.
El cumün de Fischbach al se tröva a una altitüden de 637 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Ebersecken, Gondiswil (BE), Grossdietwil, Ufhusen, Zell. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
StoriaModifega
Fischbach l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1224 col nom de Viscebach.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
RiferimentModifega
Ligam de föraModifega
- Fischbach in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Millennium Bug
El Millennium Bug (ciamaa anca Y2KB) l'è staa on bug informategh che 'l podeva colpì i sistema informategh a la mizanocc del 1/1/2000.
Ris'c[Modifega | modifica 'l sorgent]
El ris'c el veniva dal fatt che di temp de la preistoria de l'informatega, quand che i memorij costaven tant, eren doperaa du numer per la data. E donca, vist che dopo de 99 el gh'è 00, di aistema pensaven che l'era 'me "1900".
Certificazion[Modifega | modifica 'l sorgent]
El British Standards Institution l'ha daa di regoll per dì che on sistema el gh'ha no el bug:
- Nissuna data la gh'ha de fermà el computer.
- I fonzion che droeuven la data i gh'han de vess coerent
- In tucc i interfass, el secol el gh'ha de vess ciar
- El 2000 el gh'ha de vess consideraa bisest


text:
Gia suenter 1:40 minutas han ils Polacs manà cun 1:0 suenter in gol da l'attatgader Robert Lewandowski. Cun quai è gartegià a l'attatgader da Bayern München il gol il pli spert da quest campiunadi - ed il segund spert en l'istorgia dal campiunadi europeic insumma.
En la 33avla minuta però han ils Portugais pudì egalisar. Renato Sanches ha sajettà il 1:1. Ses culp è anc vegnì devià, uschia ch'il goli dals Polacs n'ha gì nagina schanza. Sanches vegn ad esser collega d'equipa da Lewandowski tar Bayern München a partir da la proxima stagiun.
Nagina decisiun suenter 120 minutas
Suenter che l'emprima mesadad da la partida è stada gulivada, ha il Portugal dominà la segunda mesadad. Cunzunt Cristiano Ronaldo ha gì pliras bunas schanzas. Tuttina n'èsi betg reussì als Portugais da sajettar in segund gol, uschia che la partida è ida en la prolungaziun.
Perquai ch'i n'ha era dà nagins ulteriurs gols suenter 120 minutas, han ils penaltis stuì decider tgenina da las duas equipas sa qualifitgescha per il mezfinal.
Penaltis decidan en favur dal Portugal
La fin finala han ils Portugais gudagnà suenter sajettar penaltis cun 4:6. Cun excepziun da Jakub Blaszczykowski han tuts fatg lur penalti. Il goli dals Portugais, Rui Patricio ha tegnì il culp dal Polac ch'è uschia daventà la figura tragica da questa partida.
En il mezfinal dals 06-07-2016 a Lyon frunta il Portugal u sin la Belgia u sin la Valisa. La Pologna è per l'emprima giada insumma sa qualifitgada per in quartfinal ad in campiunadi europeic. En l'otgavelfinal han ins Polacs battì la Svizra. Quai er suenter sajettar penaltis.
RR novitads 23:00


text:
Avertura dils plazs ils 11 da matg 202005.05.2020
Preziadas commembras e preziai commembers
Tenor la decisiun digl Uffeci federal da sport (BASPO) dils 29 d’avrel 2020 astgan clubs da tennis arver lur stabiliments cun ils 11 da matg 2020. Cundiziun ei denton che mintga club ha in agen concept da schurmetg che corrispunda allas directivas digl Uffeci federal da sanadad (UFSP) ed allas ordinaziuns da Swisstennis. La responsabladad pigl agen concept e la controlla da tener en las reglas da tuttas persunas participadas ei l‘obligaziun da mintga club. Perquei supplichein nus tuttas commembras e tuts commembers da setener e suandar senza excepziun las instrucziuns dil Club da tennis Trun. Mo commembras e commembers dil CT Trun astgan pil mument far diever dils plazs.
Sin fundament d’in muster da Swisstennis ha la suprastonza dil CT Trun elaborau in concept da schurmetg. Quel vegn tarmess tier a tuttas commembras e tuts commembers dil club per e-mail e publicaus silla homepage dil club sut: https://ct-trun.clubdesk.com e sin la tabla d’informaziun dalla casa dil club.
---------------------------------------------------------------------------------------------------
Ils puncts principals dil concept da schurmetg ein: (Concept detagliau suonda)
- Setener vid las directivas digl Uffeci federal da sanadad UFSP (mira placat)
- Mo commembras e commembers dil club astgan pil mument far diever dils plazs
- Risguardar las reglas dalla distanza sociala da 2 meters sil plaz
- Pil mument astga mo vegnir dau singul
- Tuttas reservaziuns dils plazs e dallas uras ein da far sur il sistem electronic da GotCourts
- Ei astga mintgamai vegnir reservau mo in‘ura
- Ils nums dad omisduas persunas ston esser indicadas el sistem da reservaziun
- Senza reservaziun astga negin far diever dils plazs
- Igl ei da tener en las mesiras da highiena tenor il BAG
- Negin contact corporal e buca dar il maun suenter il giug
- Buca tuccar en cun ils mauns las ruclas da dumbrar
- Duvrar mo ils agens bals (m. concept detagliau)
- Avon e suenter ils giugs lavar ils mauns cun mieds da desinfectar mess a disposiziun
- Per cu tuttas giugaduras e tuts giugadurs han bandunau il plaz ei igl access libers d‘entrar
- Tut ils curdems sco pelletschas da bananas, butteglias eav. ein da prender a casa
- Garderobas, tualettas e l’ustria restan pil mument serradas
La suprastonza dil CT Trun appellescha alla responsabladad persunala da commembras e commembers. Mo aschia savein nus garantir il diever dils plazs da tennis. Quellas restricziuns valan naven dils 11 da matg entochen ils 8 da zercladur 2020. Per ulteriuras informaziuns stat la suprastonza ni la persuna responsabla per fatgs da COVID 19 a disposiziun:
Silvio Albin, 076 435 14 42, salbin@sunrise.ch.
Cordials salids e stei sauns Suprastonza Club da tennis Trun


text:
Fundaziun
Sin iniziativa da scolast Tarcisi Hendry ein otg amitgs e promoturs dil cant semess ensemen e fundau il schaner 1984 in quartet dubel mischedau. Il plascher pil cant romontsch ha intimau e stimulau da fundar ils "Resuns dil Rein". Tuts ein stai pertschards ch'il cantar en ina gruppa pintga pretenda in bienton, porscha denton era vastas pusseivladads ella elecziun dalla litteratura musicala.
Finamira
La finamira essenziala ei stada quella da saver cantar en ina fuorma pintga e tgirar oravontut la canzun populara romontscha. La funcziun sociala e la cumpignia ei stada in ulteriur aspect dalla gruppa.
Activitads
Dapi la fundaziun han ils Resuns dil Rein delectau numerus auditurs cun lur cant. Ils suns e tuns dil Rein (= Resuns dil Rein) han denton era resunau e delectau lunsch sur nos cunfins ora.
Duront ils onns d'existenza ha la formaziun cantau a caschun da varga 80 concerts ni producziuns en ed ord vischnaunca. Denter auter ha il quartet era produciu ina gada alla televisiun e registrau pliras canzuns al radio. Il december 1989 han ils Resuns dil Rein schizun giu la cuida da representar la Svizra al 10avel concert da Nadal dils chors dallas Alps (Alpenländische Chorweihnacht) a Tegernsee, Baviera. GR 29-12-1989
Cantaduras e cantadurs
Dirigents
Pil success cantic ein las suandontas persunas sefatgas meriteivlas.
Tarcisi Hendry, Sedrun 1984
Meinrad Giger, Mustér 1984 - 1986
Jovita Valier, Camischolas 1986 - 1990
Claudio Simonet, Curaglia 1990 - 1992
Soluziun e fin
Sco igl ei beinsavens tier gruppas e formaziuns canticas pli pintgas; ellas ein pil pli d'in plitost cuort temps. Quei ei era stau il cass ties Resuns dil Rein, aschia ch'il quartet dubel ei suenter otg onns seligiaus si igl onn 1992.
Sedrun-direct 1987 culla Canzun da sturnidar Resuns Sedrun-direct
Producziun a caschun dil giubileum da 75 onns Chor mischedau Sedrun, igl onn 1989
Resuns dil Rein (Canzun dalla mustga)


text:
Il gremi da cussegliaziun scienzià haja in grond potenzial en il cumbat encunter il coronavirus, ha ditg Daniel Koch da l'Uffizi federal da sanadad BAG. Manada vegn la task force dal president dal cussegl da perscrutaziun naziunal dal Fond naziunal svizzer, Matthias Egger. Questa task force duai cussegliar il Cussegl federal, il minister da l'intern Alain Berset u ils stabs da la Confederaziun e dals chantuns.
La pandemia mettia la Svizra davant grondas sfidas en il sistem da sanadad, hai num en la communicaziun. La cuminanza da scienziads possia gidar per che la crisa vegnia influenzada a moda positiva, saja quai entras la perscrutaziun, la furmaziun u entras il transfer da savida.
La task force stat era a disposiziun per cussegliar las autoritads chantunalas. Las lavurs previsas vegnian finanziadas sur il budget regular da las organisaziuns cumpigliadas. Nua adina pussaivel duain ils meds finanzials sco emprim vegnir dals budgets regulars da la perscrutaziun ed innovaziun.


text:
La scola ed ils geniturs pretendan adina dals uffants ch'els sajan sa concentrads e motivads. Savens han ils uffants ed ils giuvenils dentant lur patratgs tut insanua auter. È quai in fenomen da nossa societad? E co pon ins motivar il megler uffants e giuvenils? Be cun dar in lavachau n'èsi betg fatg. Savens dovran els in impuls. Pertge la basa per sa motivar èn emoziuns. Uffants e giuvenils ston avair la veglia da cuntanscher ina finamira ch'els desidereschan.
Il forum 2007-2008 La motivaziun
La scola ed ils geniturs pretendan adina dals uffants ch'els sajan sa concentrads e motivads. Savens han ils uffants ed ils giuvenils dentant lur patratgs tut insanua auter.


text:
En ina communicaziun communabla scrivan las uniuns ch'il tema saja simpatic sin l'emprima egliada. Il text d'iniziativa na correspundia però betg a la tendenza a lunga vista, nua che adina dapli animals naschian, tras selecziun, senza corna. Introducir ina contribuziun per animals cun corna pudess er influenzar la finamira da la protecziun d'animals, scrivan las organisaziuns. Vitiers concurrenzass la nova contribuziun per animals cun corna autras mesiras da la politica agrara.
L'iniziativa dal pievel «Per la dignitad dals animals da niz» u curt l'iniziativa davart las vatgas cun corna, vegn votada dal suveran svizzer ils 25 da november.
RR novitads 16:00


text:
Andeer posseda in maletg dal vitg d'impurtanza naziunala. Il vitg guarda enavos sin ina lunga istorgia da svilup, en la quala mancan per las grondas catastrofas destructivas sco per exempel ils incendis dal vitg. Singulas chasas èn mantegnidas bain. L'istorgia da lur possessurs e da lur utilisaziun n'è en blers cas anc betg sclerida.
Di da las portas avertas en 10 chasas
Singuls possessurs da talas chasadas Andeer han dà la sonda al public interessà invista en las localitads ed en l'istorgia da lur chasas. In dad els è stà Gion Duri Cantieni ch’è creschì si ad Andeer e viva per part ad Andeer. L’interess per sia chasa ch’è passa 500 onns veglia è stà grond. Ordavant tut la tur ha interessà las visitadras ed ils visitaders. Il possessur da la chasa sezs ha ditg envers RTR ch’el haja grond plaschair da mussar sia chasa ch’el haja renovà cun gronda amur per ils detagls.
Servetsch archeologic cun chaussas misteriusas
A chaschun dals Dis dal monument ha il Servetsch archeologic dal Grischun mussà objects originals chattads en il territori per lung da la via taliana ed ha manà en il cuvel da cult misterius dasper Ziràn. Turas hai era dà per ils uffants, quels han pudì visitar lieus cun istorgias curiusas, per exempel in sgrafit cun ia fraja sco motiv. Per exempel han els era visità la chasa Padrun cun ses motivs misterius.
RR actualitad 12:00


text:
En il mezfinal frunta Roger Federer sin il Tschec Tomas Berdych ch’ha gudagnà ses quartfinal cunter il Serb Novak Djokovic. Tar il stan da 7:6 e 2:0 per Berdych ha Djokovic stuì dar si la partida pervi d'ina blessura vid in bratsch.
En l’auter mezfinal frunta il Croat Marin Cilic sin l’American Sam Querrey. Querrey ha battì il defensur dal titel, il Scot Andy Murray en tschintg sets cun 3:6, 6:4, 6:7, 6:1 e 6:1. A la fin dal gieu pateva Andy Murray dentant da problems cun in chalun. Cilic ha gudagnà ses gieu en tschintg sets cun Gilles Muller dal Luxemburg che veva anc tramess a chasa il Spagnol Rafael Nadal.
RR novitads 20:00


text:
Genserico
Genserico (cunusìt apò col nòm de Gaisarīks; presapóch 389 - 25 de zenér del 477) l'è stat en rè dei Vàndali e dei Alani 'ntra 'l 428 e 'l 477. L'è stat 'na figüra fondamentàla endel perìot de türbulènse e guère del sècol V endel Imper romano de Ocidènt. Endei omènti sinquant'àgn che 'l g'ha regnàt el g'ha trasfurmàt 'na tribù germànica de póca 'mportànsa come i éra i Vandali alùra endena potènsa de prìm ùrden endel Mediteràneo ucidentàl.
Stória[Modifega | modifica 'l sorgent]
Fiöl ilegìtim del rè vàndalo Godigisel, se pènsa che 'l sàpe nasìt de le bànde del Lach Balaton entùren a l'an 389. L'è stat iligìt rè endel 428 dòpo la mórt del sò mès fredèl Gunderico. Desedàt e portàt per la cariéra militàr, el g'ha sercàt sübit el sistéma de fà crèser el potére e la prosperità del sò pòpol, che en chèl momènt là l'ìa stansiàt endela pruvìncia de la Hispania Baetica (al dé d'encö Andaluzìa) e che 'l gh'ìa patìt i atàch dei Vizigòti, piö nömerùs de lùr. Isé, dòpo mìa tat de éser deentàt rè, Genserico el g'ha dicidìt de lasàga i teretóre spagnöi ai sò riài, e co la flòta de naf che 'l sò predecesùr el gh'ìa fat fà sö, el g'ha portàt el sò pòpol endel Nordafrica.
El s'è 'nprufitàt de le béghe 'ntra Bonifacio — goernadùr romano de l'Africa del Nort — e l'imperadùr Valentinano III e Flavio Esio, per portà 80000 vàndali —15000 de chèsti òm de àrma —de Tarifa e Iulia Traducta a Ceuta, sö la còsta africana. Dòpo 'na quach vitòria cùtra i defensùr romàni fiàch e 'ndebulìcc de le sò béghe intèrne, i Vandali i è riàcc a ciapà 'l contròl de 'n teretóre che ciapàa dét el Maròco e 'l nòrt de l'Algeria del dé d'encö, e i g'ha mitìt sóta asédio la cità de Hipona, che la cedarà dòpo quatórdes més de combatimèncc. L'an dòpo, l'imperadùr Valentiniano III el reconós Genserico come sovrà de töcc chèsti teretóre.
Endel 435 Genserico el farà 'n acórde co l'Impér romàno, segónt el quàl i Vandali i deentàa foederati de Roma co la concesiù de la Numidia. Gnemò contét però, endel 439 Genserico el g'ha — a quanto par sènsa troà rezistènsa — ciapàt el contròl de la cità de Cartagine, e 'l g'ga catüràt la flota imperiala che l'ìa atracàda endel sò pórt. Con chèsta asiù i Vandali i s'è 'mpadrunìcc de Mediteràneo Ucidental, e de menemà i g'ha ciapàt a giöna a giöna 'na bràca de bazi marìtime de gran valùr stratégich e comerciàl: le Baleari, la Còrsica, la Sicilia e la Sardegna. Roma isé la perdarà le sò bàzi de apruvigiunamènt de cereài e la se troarà a ìga de crumpài dei Vandali.
Endel 455, l'imperdùr romano Valentiniano III l'è stat copàt, e al sò pòst gh'è nat sö Petronio Máximo. Genserico, el s'è sintìt lìber de cunsiderà scadìt l'acórde de pàce che 'l gh'ìa fat col con Valentiniano endel 442, e l'à partìt col sò ezèrcit 'nvers l'Italia. A Roma la popolasiù la s'ìa riultàda cùtra l'imperadùr nöf e la l'ha mitìt a mórt. Tré dé dòpo — ai 22 de bril del 455 — i Vàndali i g'ha ciapàt la cità sènsa rezistènsa i l'ha mitìda a sach.
El papa Leone Magn l'è mìa riàt a 'mpedéser che i Vàndali de Genserico i sachegiàes la cità ma co 'l sò at de prezentàs dezarmàt ensèma al sò cléro l'è alméno riàt a schià che Roma la vignìes mitìda a föch e che le Bazìliche de San Pietro, de San Paol föra dei Mür e de San Gioàn en Lateràno le vignìes risparmiàde.
Genserico el s'è portàt vià come ostàgio Licinia Eudoxia, la védova de Valentiniano, e le sò dò fiöle, Placidia e Eudoxia; chest'öltema la narà 'n spùza al fiöl de Genserico e sò söcesùr, Hunerico.
Endel 468, el régn de Genserico el s'è duzìt difènder de l'öltem sfórs militàr de le dò metà de l?impér romàno ünide ensèma, ma i Vandali i è riàcc a scunfìger, en mìa al capo Bon, 'na flòta comandàda de chèl che piö tàrde el deentarà l'emperadùr bizantì Basilisco. Endel istàt del 474 se firmarà la pàce perpetua con Constantinopoli, co la quàla se recunusìa la sovranità vàndala sö le pruvìnce nordafricàne, Balear, Sicilia, Còrsica e Sardegna.
Genserico el mör ai 25 de zenér del 477 e 'l sò pòst el sarà ciapàt de so fiöl Hunerico.


text:
San Sir (Milan)
San Siro (San Sir in lombard) l'è on quarteron de Milan, che 'l se troeuva a nord-ovest del centro (Municipi 7).
El confina con Lampugnan, QT8, con la zona Fera e con Trenn. A sud l'è limitaa idealment de via Novara e de via Rembrandt.
Fina al XIX secol San Sir a l'era on borgh arent a l'Olona, che 'l gh'eva el sò centro arent a piazzale Lotto: al dì d'incoeu el resta proppi on bell nagott de 'sto passaa, e l'uniga robba che le testimonia l'è la l'abside de San Sir a la Vepra (on riaa che 'l se butta in l'Olona), on gesioeu che l'è stada trada giò per fàggh sù ona villa.
L'è staa vun di borgh di Corp Sant fina al 1873. I abitant del paes gh'aveven el soranomm de bojoccatt, per via di camp de bojocch che le contornaven.[1]
Incoeu, a San Sir gh'è on bell poo de praa e lì visin di zonn cementizzaa del tutt: la pupart di cà l'è de la segonda metà del Noeuvcent.
A San Sir a gh'è 'l Stadio Giuseppe Meazza, che 'l serviss per i partid de balun (l'è lì che giughen el Milan e l'Inter) e per i cors di cavai. Minga lontan del quarteron la se troeuva anca quella che l'è ciamada Montagna de San Sir, fada sù cont i cattanaj di cà traa giò di bomb de l'ultima guerra.
Referiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Angelo e Gianni Bianchi, A ovest di Milano. Le cascine di Porta Vercellina, Milan, Associazione Amici Cascina Linterno, 2006.