text:
Il tschierv è la pli gronda spezia d’animals ad ungla dal Parc Naziunal. Vers la mesadad dal 19avel tschientaner è il tschierv vegnì extirpà en la regiun. 50 onns pli tard è el danovamain immigrà en Engiadina nà dal Grischun dal Nord e dal Grischun Central.
En il Parc Naziunal chatta il tschierv duas qualitads: quietezza e pavel. Las prescripziuns da viandar en il Parc al protegian da disturbis. Var 2000 tschiervs vivan durant maximalmain tschintg mais da stad en il Parc Naziunal. Suenter lur chalur banduna la gronda part dals tschiervs vers mez october il Parc e passenta l’enviern sin las spundas suleglivas da las vals principalas da l’Engiadina, da la Val Müstair e dal Vnuost.
Las vatgas-tschierv vivan per il solit en trieps ensemen cun ils vadels ed animals giuvens da l’onn passà.
Quests trieps vegnan era numnads trieps da mutlas, perquai che la plipart dals animals n’ha betg cornas. Il liom tranter las vatgas e lur descendents feminins è pli ferm che cun ils mastgels che sa separan dal triep suenter maximalmain 2 onns.
Cun excepziun dal temp da chalur vivan ils taurs-tschierv en trieps da mastgels.
Las cornas dals mastgels servan sco organ da cumbatter e d’imponer. Ellas consistan d’in oss schumellin che crescha mintg’onn tranter il mars ed il fanadur e vegn alura bittà giu vers la fin da l’enviern. Ils tschiervs portan cornas a partir da lur segund onn fin ch’els moran.
Durant il temp da creschientscha èn las cornas surtratgas d’ina pel cun ferma circulaziun dal sang. Cura che la creschientscha è terminada, sfruschan (spelatschan) ils tschiervs giu la pel, numnada pelatsch, vi da plantas e chaglias. Tras restanzas da sang e da terra survegnan las cornas lur colur brina.
La chalur dals tschiervs il settember e l’october è ina da las attracziuns principalas dal Parc Naziunal.
Taurs-tschierv en chalur fan magari dirs cumbats da rangaziun per acquistar la favur da las vatgas. Ils taurs ils pli ferms defendan «lur» vatgas vehementamain cunter l’attatga da la «concurrenza». Durant tals cumbats poi era dar blessads e mintgatant schizunt in taur mort. Per il solit gudognan ils taurs-tschierv cun las meglras premissas corporalas e betg senz’auter quels cun las pli grondas cornas.
Mintgatant perda in taur durant il cumbat ina part da sias cornas - in dischavantatg visavi ses concurrents.
Ils taurs persequiteschan las vatgas en chalur fin che quellas acceptan la copulaziun. Era sche la vatga è pronta per la copulaziun, n’accepta ella betg mintga partenari, mabain elegia sezza «ses» tschierv.
Ils vadels-tschierv naschan l’entschatta fin mez zercladur. Curt suenter la naschientscha emprovan ils vadels da star sin las chommas e tschertgan ils tettels da la mamma.
Per parturir lur pitschens sa separan las vatgas-tschierv dal triep. Disturbis han consequenzas negativas per la naschientscha. Ils vadels paisan 5 fin 10 kilos ed èn sviluppads cumplettamain. Cun litgar prenda la mamma si contact cun ses pitschen.
Il pail dals vadels ha marcants tachels da giuventetgna che gidan a sa zuppar. En il decurs da la stad svaneschan quests tachels. In vadè bain zuppà n’è betg lev da scuvrir. Sche la mamma s’allontanescha, avertescha il pitschen la mamma cun ferms sbratgs. La vatga enconuscha la vusch da ses agen vadè. Il vadè resta en contact cun sia mamma sur las glondas da la gauta. Sch’il vadè è malruassaivel, secreteschan sias glondas in’odur che la mamma percepescha.
Sche Vus vulais savair dapli davart il tschierv en il Parc Naziunal Svizzer, As recumandain nus il cudesch „Der Rothirsch im Schweizerischen Nationalpark und dessen Umgebung“ dal directur dal Parc Heinrich Haller. Quest cudesch è disponibel en il Center dal Parc a Zernez ubain sur nossa Butia.


c: text/html

text:
Ins po vegnir en in urizi
Ina tura duess ins planisar bain, surtut ils dis ch’ì ha nivels. Ins sto ponderar, tge tura che saja adattada en mintga situaziun, di Nadia Deplazes. Impurtant èsi ch’ins possia s’orientar ed in avantatg saja sch’ins po leger ina carta. Ins sto era ponderar, sch'i dat variantas ubain pussaivladads da scursanir ina tura, surtut sche l’aura sa mida. Quai po capitar spert en las muntognas. La damaun èsi anc bell’aura, e tuttenina vegn ins en in urizi. Surtut sch’i entschaiva a tunar e chamegiar, èsi d'observar intginas reglas:
- mai star ensemen en ina gruppa
- na betg ir sut ina planta (plitost tschertgar refugi en in guaud) ubain sin crests
- evitar auas e saivs electricas
- sch’ins na po betg ir enavant, èsi bun da star a granugl e tegnair ensemen las chommas
Sendas pon esser glischnas
E sch’i ha pluvì na duess ins betg emblidar ch’ina senda po esser bletscha e glischna. Sco Nadia Deplazes di ston ins era ponderar, tge che quai munta sch’ins ha in accident e la Rega na po betg vegnir, il telefon disdescha ubain ch’i fa fraid ed i cuzza in mument fin che la colonna d’agid è sin il plaz. Sa chapescha ch’ins duess prender ina giacca ubain in pullover en il satgados.
Resumà: Mintgin duess adattar la tura a l’aura ed a l’atgna experientscha. E sch’ins ha dubis, èsi meglier da turnar a chasa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rüdlingen
Rüdlingen a l'è un cumün svizzer del Canton Sciafüsa. Al gh’ha pressapoch 713 abitant e una süperfiss de 5.49 km², e al se tröva a una altitüden de 367 meter sura al livel del mar.
El cumün de Rüdlingen a l'è tacaa ai cumün de Berg am Irchel (ZH), Buchberg, Eglisau (ZH), Flaach (ZH), Freienstein-Teufen (ZH), Lottstetten (DE-BW), Marthalen (ZH), Rafz (ZH).
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Rüdlingen l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 827 col nom de Ruodiningun.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Ils ferms urizis da sonda saira han chaschunà donns enorms e procurà per sbuvaditschs, inundaziuns e che l’electricitad è crudada ora. Sco la citad da Zofingen ha communitgà, quinta ella cun in donn da passa 100 milliuns francs.
Varga 320 annunzias da donns
Tranter auter ha quai innundà vias, tschalers ed era manaschis en la zona d’industria. En la chasa da parcar tar la staziun dal tren han las massas d’aua stuschà ensemen ils autos ed uschia chaschunà donns totals tar bun 100 vehichels. En tut ha la centrala d'urgenza nudà passa 320 annunzias da donns.
300 forzas d'agid
En tut eran en acziun a Zofingen la sonda notg radund 300 pumpiers e commembers da la protecziun civila. Er la dumengia han da quai da 120 forzas d’agid fatg urden e rumì si en la citad.
Vias e trajects da tren serrads
La malaura ha era impedì il traffic. Uschia è stada serrada per in temp l'autostrada A1 en la regiun da Zofingen. E medemamain interrut è stà il traffic da tren tranter Olten e Lucerna.
Chametgs in pau dapertut
La sonda suentermezdi e la saira hai dà per part ferms urizis en bleras parts da la Svizra. Ils pli ferms urizis ha MeteoSvizra registrà en la part dal sid dal Giura ed al Lai da Constanza. E plirs lieus èn era stads pertutgads da granella.
RR novitads 06:00++


text:
- Al cumenzament dal 2019 guardavi or nair per il HCD. Il club da tradiziun era cun gronda distanza sut il stritg, gia il cumenzament da schaner eri cler ch'il club manchentia per l'emprima giada dapi bunamain 30 onns a ils playoffs.
- Cun il Letton Harijs Witolinsch sper la banda han ils Grischuns dentant evità il scenari da horror – la relegaziun. En ils final dals playouts ha il HCD battì ils Rapperswil-Jona Lakers.
- La stad 2019 è stada ina stad da grondas midadas per il club da hockey da Tavau. Cun dus Engiadinais è vegnida lantschada ina nova era. Raeto Raffainer è daventà nov schef da sport e Christian Wohlwend il nov scheftrenader. Omadus han purtà novas ideas, novas filosofias ed er nov schlantsch en il club da hockey da Tavau.
- Dapi il cumenzament da la stagiun 2019/2020 sa preschenta l'equipa sco novnaschida. Il HCD mussà gieu per gieu ch'ella tutga puspè tar l'elita dal hockey svizzer.
RR actualitad


text:
Microkernel
El microkernel a l'è el modell de kernel che 'l da domà i operazion fondamentai a fà fonzionà on sistema operativ, comé la gestion elementara de la memoria, la comunicazion in tra i process e la gestion di operazion. El rest di operazion, anca robb comé i driver de sistema, a l'è in del spazzi utent.
A hinn doperaa tipicament quand che gh'è besogn de lingerezza; per esempi MINIX 3 a l'è faa de 12'000 lign de codes, o se gh'è besogn de stabilità volta, perchè vist che la pupart di process a l'è no in kernel space anca se se blocchen riessen no a bloccà el computer.
Esempi de microkernel a hinn BeOS, MINIX, GNU Hurd e Mach, e donca anca MacOS el dopera on microkernel.


text:
Tenor la gasetta haja la polizia mess giu cameras da surveglianza en il bajetg per impedir ch'i dettia purtrets da l'acziun. Avant il bajetg èsi vegni per part tar scenas da tumult.
La regenza surpiglia la controlla
Ier suentermezdi aveva l’agentura da novitads statala trica fatg conuschent che la gasetta «Zaman» saja sut administraziun fiduziaria statala. Uschia surpiglia la regenza la controlla sur da la pli gronda gasetta da l’opposiziun dal pajais.
Nagin argumentaziun da la dretgira
La dretgira n’ha uffizialmain betg numna motivs per la decisiun. Sco exponents da la partida regenta han communitgà via il servetsch da novitads curtas Twitter saja quai la paja per il tradiment envers ils stadi Tirc. Per blers observaturs è l’acziun da la polizia ed il stadi Tirc la fin da la libertad da las medias en la Tirchia.
RR novitads 06:00


text:
cuntegn
Chantun
-
19,4% dapli giasts per las pendicularas
Cumpareglià cun il schaner dal 2016 han las pendicularas gì en media 19,4% dapli giasts il schaner 2017.
Las pendicularas grischunas han nudà il schaner 2017 per circa 19,4% dapli giasts ch’il schaner 2016. En vista sur tschintg onns ora èn las cifras dentant sa reducidas per 4,5% en vista sur 9 onns ora per 23,6%, quai mussa il monitoring da las pendicularas grischunas.
Sco l’uniun scriva è la stagiun actuala meglra che la stagiun passada Omaduas èn dentant cleramain sut la media. Cunzunt per pendicularas cun in bun sistem d’ennavar. Per pendicularsa senza gronds cundrez da far naiv è la stagiun actuala almain uschè difficila sco la stagiun passada, scriva l’uniun da las pendicularas grischunas.
Augment d'emprimas entradas
Emprimas entradas cummuladas dapi entschatta stagiun 16/17


text:
Alzada a tera
Tl’alzada a tera él da ciafé l’entrada, en local por seminars y por mangé, na picia stüa, la ciasadafüch, na ciamena da un en let por jënt cun debojëgns fisics particolars y i tlosec. Tla pert doía é posizioná le tiac dala lëgna y i locai tecnics.
Local por seminars
Tla plü bela pert dla „Ütia de Pütia“, cuntra süd, él da ciafé en gran local de 50 qm, che vëgn adoré sciöche local por fá seminars y local da sté a mangé por alplü 40 porsones. Le scialdamënt te funz y n furn a „pellets“ porta ite na atmosfera da sté saurí. Les gran finestres sön trëi perts cun odüda sön le crëp de Pütia, lascia ite na bela löm naturala.
Dl aredamënt fej pert na picia biblioteca, beamer y linzó por proieziuns, en parëi de sugher sciöche ince 3 “flippchart” por tigní seminars y cursc.
Stüa
Na picia stüa cun mogun a „pellets“ y na bela mësa sciöche post da fá sentades o se trá zoruch por fá le resocunt dl de passé y la programaziun di dis che vëgn.
Ciasadafüch
La ciasadafüch cun odüda sön le crëp de Pütia y sön la plaza alalêria, é aredada te na manîra scëmpla, funzionala y da sté saurí. Cujiné vëgnel cun fanes a induziun o sön en frogoré a lëgna. Chësc é ince da impié sö, sce an ô avëi ega cialda da cujiné, da fá la duscia o le scialdamënt d’invern. La lëgna é a desposiziun te tiac.
La ciasadafüch é dotada de furn, frescara y dlaciara. Döt ci che vá debojëgn por cujiné y mangé (fanes, taís, pestech, goti…) é danman por 40 porsones. Döt le material de consum (mangé, netijia, imondizies…) é da se porté dô y se tó para ala fin. Nia lascé zoruch cosses da mangé o da puzené, ince sce l’intenziun podéss ester buna. Tl local dlungia él na gran lerch da lascé jö le patüc da mangé.
Pröma y secunda alzada
Tla pröma y secunda alzada él da ciafé indöt 6 ciamenes partides ete cun 1, 4 y 8 lec. Tl sotletët él surapró en “logher” olache i lec é posizioná sot finestres da tët. Chëstes impormët insciö da osservé les stëres denanco s’indormedí.
Pro i lec él da ciafé plomac y deches. Por podëi dormí val debujëgn da se tó para en sach da dormí (Schlafsach).
Tles alzades él ince les dusces cun ega cialda (da scialdé três le forgoré a lëgna te ciasadafüch).


text:
cuntegn
Naziunal/Internaziunal
-
Ils ZSC Lions èn il nov leader
La 7avla runda dal hockey svizzer ha purtà ina midada a la testa, grazia ad ina victoria èn ils ZSC Lions uss persuls emprims da la tabella. Losanna ch’aveva tuttina blers puncts avant, ha stuì ir en la prolungaziun e cuntanschì in punct damain ch’ils Lions. Il HCD n'ha gì nagin gieu.
Ils ZSC Lions han gudagnà ordaifer cunter ils SCL Tigers cun 3:1. Entant ch’ils Turitgais sa chattan davanttiers, è quai stada la 7avla terrada en la 7avla partida per ils Tigers. Um dal gieu è stà Fabrice Herzog, l’attatgader da 21 onns ha fatg marcà ses emprim gol da la stagiun suenter 23 minutas, e pauc pli tard anc il 2:0.
Era gia tar la 6avla victoria vegn Losanna cunter il campiun da Berna, dentant pir en la prolungaziun cun 3:2. Bain manava Losanna suenter 25 minutas, avant la segunda pausa han ils Bernais dentant pudì egualisar. Il gol decisiv per Losanna è lura crudà en la quarta minuta da la prolungaziun.
Hockey: 47. runda liga naziunala A
Hockey: Classament liga naziunala A (05-03-2018)
RR novitads 23:00


text:
Venere (pianeta)
Venere l'è 'l segónt pianéta del Sistema Solar en ùrden de distànsa del Sul, conden orbita quàze rotónda sö la quàla el fà 'n gir entréch entùren al Sul en 224,7 dé terèstri. El ciàpa el sò nòm de la Dea de la mitulugìa romàna de l'amùr e de la belèsa.
L'è l'ogèt natüràl piö lüminùs endel ciél de nòt, dopo de la Lüna, condena magnitüden aparènta de -4,6, e per chèsta rizù l'è cunusìt amò de l'antichità. Venere el rìa a la sò lüminusità piö fòrte póch prìma che 'l fàghe dé o póch dòpo che 'l nàghe zó 'l Sul e l'è per chèsto che de spès l'è stat ciamàt dei pòpoi antìch "Stèla de la Dé" o "Stèla de la Séra".
L'è clasificàt come 'n pianeta terèstre e 'l vé definìt come 'l pianéta zemèl de la Tèra perchè 'l g'ha 'na dimensiù e 'na màsa mìa tat diferènta. La sò atmosféra l'è furmàda perlopiö de anidride carbonica e l'è 'n bel pó piö spèsa de chèla terèstre, tat che la presiù al söl l'è 92 ólte piö àlta de chèla de la Tèra. La densità e la cumpuzisiù de l'atmosféra le créa 'n efèt sèra isé grant che i la pórta a éser el pianéta piö calt del sistema solar.
Venere l'è cuarciàt zó de 'n strat de nìgoi spès spès e che riflèt fés la lùce del Sul. I nìgoi i è furmàcc perlopiö de àcit solfòrich che l'empedés de éder diretamènte la süperfìce del de fò.
El g'ha nisü satèlite natüràl che ghe gìra entùren e gnanche 'l g'ha anèi. El camp magnétich l'è 'n bel tòch piö fiàch de chèl de la Tèra.
Paràmetri urbitài e rotasiù[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'orbita de Vènere l'è quàze rotónda, la g'ha 'n ecentricità urbitàla de méno del 1% e 'na distànsa média del Sul de 108 miliù de chilòmetri. Venere l'è 'l pianéta che rìa piö derènt a la Tèra e 'n ocaziù de le cungiunsiù inferiùre, la distànsa média 'ntra Venere e la Tera l'è de presapóch 41 miliù de chilòmetri. El g'ha 'na velocità orbitàla de 35 km/s, e 'l ghe mèt 224,7 dé a fà 'n gir entréch entùren al Sul. La rotasiù de Venere entùren al sò as, che l'è mai stàda cunusìda 'nfìna a la segonda metà del sècol XX, l'è 'n diresiù contrària a chèla de quàze töcc i óter pianéti del nòst sistéma solàr (moto retrogrado cioè 'n sènso oràre). La rotasiù l'è lènta fés, difàti en dé de Vènere el düra piö o méno 243 dé terèstri e l'è piö lónga del perìot de revulusiù entùren al Sul, condena velocità a l'equatùr de apéna 6,5 km/h, e chèsto völ dì che sö Vènere el dé el düra de piö de l'an. Però per 'n oservadùr sö la superfìce de Vènere 'ntra n'alba e l'ótra pasarès apéna 117 dé terèstri perchè entàt che 'l pianéta el gìra entùren a sè stès en sènso retrògrado, el se spòsta apò a dré a l'òrbita, conden müimènt de revulusiù che và 'n sènso contràre a chèl de rotasiù. Isé el stès pónt sö la superfìce el se vé a troà endèla stèsa puzisiù en rapórt al Sul ogna 117 dé terèstri.
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ 1,0 1,1 Basilevsky A. T. e Head J. W., The surface of Venus, in Reports on Progress in Physics, vol. 66, nº 10, 2003, pp. 1699–1734, Bibcode:2003RPPh...66.1699B, DOI:10.1088/0034-4885/66/10/R04.
- ↑ McGill G. E., Venus tectonics in T. R. Watters (a cura di), Planetary Tectonics, Cambridge University Press, 2010.


text:
15 emprendists
La Distec porscha il mument lavur a 15 emprendists. 6 termineschan la scolaziun, e l’onn che vegn sto ins engaschar puspè 4 novs. Sco il responsabel per ils emprendists Pierino Bisquolm di hajan els giuvenils che vegnan perfin da Cuira u da Landquart.
Per chattar emprendists stuain nus lantschar acziuns sco il di d’infurmaziun ubain era ir en scola e preschentar il mastergn.
Ina partiziun per emprendists
Scolaras e scolars dal segund stgalim superiur pon era far in fufragnadi en la Distec. Quai che fascineschia ils giuvenils saja ch’els vesian ch’i dettia ina partiziun mo per emprendists. Quai vul dir ch’il patrun prendia peda per il collavuratur nov e che quel haja la pussaivladad da sa sviluppar en ses tempo.
RR actualitad 07:00


text:
Curt & concis
- Nov è er serrada la via chantunala tranter Lantsch e Brinzauls – quai pervi dad in grip da 50 fin 100 meters cubic.
- In servetsch da helicopters procura per ils transports da ed en la Val d'Avras. Ella resta isolada per almain in’emna.
- La via en la val S-charl è puspè averta.
- Las plievgiadas dal glindesdi han causà bovas che serran giu las duas vals dal traffic.
Val d'Avras – sgols en ed or da la val
Pervi da la crudada da crappa resta la Val d'Avras isolada per circa in’emna. Quai ha confermà Paul Eicher da l’uffizi da construcziun bassa.
Probabel cuzzian las lavurs enfin mardi, cun bell’aura pudess la via dentant gia vegnir averta gia pli baud. En il fratemp ha il president communal d’Avras Kurt Patzen ditg envers RTR, ch’ins haja organisà sgols. Quels vegnian fatgs a partir da questa saira las 17:00. Enfin ussa ins haja survegnì 35 annunzias da persunas che veglian returnar en la val u bandunar ella.
Radund 200 persunas sajan il mument bloccadas en Val d’Avras. La bova è vegnida giu sin via il glindesdi suentermezdi tranter l’ina e las duas, tranter Calantgil/Innerferrera e Cresta – quai suenter plievgia intensiva.
Lantsch-Brinzauls – via chantunala serrada
Almain fin damaun las 14:00 è serrada la via chantunala tranter lantsch e Brinzauls – quai pervi dad in grip da 50 fin 100 meters cubic, ch'è vegnì giu.
Tenor conferma da la polizia chantunala ruschnia la plaunca da Brinzauls pli fitg che usità. I na saja dentant betg critic. Il traffic vegnia svià.
Val S-charl – via puspè averta
La via en la Val S-charl è puspè averta. Quai han communitgà las autoritads communalas suenter avair revalità la situaziun. Pervi da bovas aveva il traject stuì vegnir serrà il mardi fin vers saira.
Ils ultims quatter onns aveva la vischnanca da Scuol adina puspè da cumbatter cun malauras e bovas amez la stad – surtut la Val S-charl era pertutgada.
Anc la fin da fanadur avevan las autoritads communalas annunzià dad avair installà in sistem da pilot per pudair reagir pli svelt sin situaziuns da privel tras bovas en la Val S-charl.
S-charl – las bovas dal 2014 e 2017
L'avust 2014 ed il fanadur 2017 han pliras bovas zuglià plirs kilometers via en la Val S-charl. Temporals locals han mess en moviment massas da glera ed entiras gondas. 15 persunas cun lur autos eran bloccadas tranter las bovas. Ellas e 50 ulteriuras persunas en S-charl han stuì vegnir evacuadas cun l’helicopter. In miracul che naginas persunas èn mortas.
RR novitads 11:00++


text:
Sche la naiv en la citad da Cuira daventa in privel da segirezza, sto quella vegnir rumida. Suenter la fin d'emna passada han ils responsabels dal lavuratori communal e la polizia decis da rumir la naiv sin la deponia da naiv da la citad. Quella sa chatta al Reitnauerweg ed ha ina surfatscha da 5'000 meters quadrat. La naiv vegn cunzunt rumida en vias stretgas. Cunquai che la prognosa da l'aura ha previs naiv er ils proxims dis, ha la citad da Cuira vulì rumir uschè blera naiv sco pussaivel.
Maletg
1 / 3
Legenda:
Bruno Sprecher responsabel per il manaschi d'enviern da la citad da Cuira.
RTR, Anna Quinter
Maletg
2 / 3
Legenda:
Reto Gruber manader dal lavuratori communal.
RTR, Anna Quinter
Maletg
3 / 3
Legenda:
La naiv vegn chargiada en autos da vitgira.
RTR, Anna Quinter


text:
Las strategias dals dus possessurs da divers hotels a Scuol èn differentas.
Hotelier Christian Rainer
Christian Rainer posseda quatter hotels, l’ultim ha el cumprà be dacurt. Il lieu e avunda plazza enturn il hotel, quai en facturs impurtants. El maina ils hotels sco quatter unitads e betg ensemen. Mintg’hotel ha sia strategia da marketing. Natiralmain nizzegia el las sinergias tranter ils hotels sco per exempel il diever dal wellness per giasts dal hotel vischin. Finalmain lavura tut la famiglia Rainer en l’hotellaria, quai è segir il pli impurtant punct per avair success.
Hotelier Kurt Baumgartner
Tut auter la strategia da Kurt Baumgartner, sia fermezza e la cumbinaziun da tut ses hotels. En sia reclama è quai ferm visibel. El vul cun quai mussar vi sin la gronda sparta da pussaivladads cun cumbinar tut ses hotels ensemen sco unitad. Natiralmain ha era el l’avantatg da nizzegiar sinergias en la part, cumpra da mangiativas, lavandaria, persunal, wellness ed auter pli.
Omadus èn persvas che cun posseder pliras chasas saja quai en vischinanza da las pendicularas u era en vischinanza dal Bogn Engiadina haja ins la pussaivladad da vegnir encunter pli bain als basegns individuals dals giasts.
RR actualitad 18:00


text:
La giustia renfatscha alpoliticher conservativ tranter auter d'avair defraudà daners statals, ha ditg l'advocat da Fillon. El duai avair occupà sia dunna sin donn e cust dal stadi senza che quella lavuria propi. Er per dus da ses uffant duai el avair procurà per lavur lucrativa. Tenor ina gasetta franzosa giaja per custs da passa 900'000 euros.
Anc il schaner aveva Fillon ditg ch'el vegniss a dar giu ses post sco candidat en cas ch'el vegniss inculpà en la chaussa. Ma curt suenter ha el retratg quai. Uss vul el tuttina cuntinuar cun ses cumbat electoral.
Fillon vesa sasez sco unfrenda d'ina intriga. El renfatscha a ses adversaris da vulair destruir el politicamain. Il medem mument fa el grondas reproschas a la giustia. "Il stadi da dretg vegn blessà sistematicamain", reproscha el a la giustia. La presumziun d'innocenza vegnia messa ord funcziun.
L'elecziun ha lieu la fin d'avrigl.
RR novitads 20:00


text:
Apede a la mèscres, ai guants, a la fegures sconetes, l’é da rejonèr ence de la mascherèdes, picoi toc de teater spilené da n schiap de atores no de profescion che se impèra na pèrt da dir sù cater o cinch outes via per dut l temp de carnascèr.
Chest teater l’é se sà ben per fascian, desche biot per fascian l’é duta la rimes che disc sù la mèscres, enceben che l Bufon ogne tant l ge n die ence per talian.
Che scrivea, traslatèa e metea adum tesć de maschèredes n’outa l’era Simon Sorapera de Giulio e dò l’é stat Fabio Dantone de la Menina. Simon de Giulio l’era da Penìa, Fabio l’era da Dèlba, duc doi viventé da n gran amor per sia tera e sia jent, per l teater, per la poejìa e la scritura desche meso per dir e fermèr per semper la vita e la istoria sui papieres. L’é jà vint egn che Simon é se n jit e coscita l’é stat per Fabio acà dotrei egn. L Grop de la Mèscres li recorda con encresciujum e recognoscenza e ogne an l ge fèsc onor ai toi autores tiran cà sia operes, si recorc, sia scola.


text:
Islanda - Austria 2:1
I n'è betg stà il gieu dals Austriacs. Gia suenter 18 minutas ha Bödvarsson sajettà il 1:0 per l'Islanda. En la 37avla minuta avessan ils Austriacs gì la pussaivladad d'egualisar entras in penalti. Ma Dragovic ha tutgà mo la pitga dal gol. La segunda mesadad dal gieu ha lura schluccà la situaziun. L'Austria ha pudì sajettar ses emprim gol dal campiunadi. Alessandro Schöpf ha laschà sperar in mument l'Austria. Il gol decisiv per l'Islanda ha fatg Traustason en il temp supplementar. En l'otgavelfinal frunta l'Islanda cun quai sin l'Engalterra.
Ungaria - Portugal 3:3
Il gieu Ungaria cunter Portugal è stà in gieu cun blers gols. La partida è adina puspè stada egualisada. L'emprim ha Gera sajettà il 1:0 per l'Ungaria. En la 42avla minuta ha Nani egualisà la partida. Tschintg minutas pli tard ha Dzsudzsak puspè sajettà ils Ungarais en avantatg e mo trais minutas suenter quest gol ha Ronaldo egualisà. Dzsudzsak ha lura danovamain tutgà il gol, e quai en la 55avla minuta. Ed er Ronaldo ha pudì brigliar. El ha danovamain egualisà il gieu ch'è ì a fin cun in pari 3:3. En la proxima runda frunta l'Ungaria sin la Belgia. Il Portugal gioga lura cunter la Croazia. E la Germania frunta sin la Slovachia.
Svezia - Belgia 0:1
La squadra naziunala da la Svezia n’ha betg pudì nizzegiar sia ultima schanza da sa qualifitgar per l’otgavelfinal. La Svezia perda cunter la Belgia cun 0:1. Fin la 84avla minuta han ils Svedais pudì sperar sin il «Lucky Punch», avant che Nainggolan ha tutgà cun in culp ord la distanza al 0:1. En la 63avla minuta aveva Ibrahimovic fatg in gol ch’è vegnì declera sco nunvalaivel. Uschia va la gronda carriera dad Ibrahimovic en la squadra naziunala svedaisa a fin cun ina gronda dischillusiun.
Italia - Irlanda 0:1
L’Irlanda è sa qualifitgada in extremis per l’otgavelfinal. Grazia al gol cun il chau da Brady en la 85avla minuta han ils Irlandais stuschà la Svezia dal terz plaz en la gruppa E. Perquai che l’Italia era gia avant questa partida sa qualifitgada per l’otgavelfinal, ha il trenader laschà giugar in «Team B». L’Irlanda frunta en la proxima runda sin la Frantscha, entant che l’Italia sto giugar cunter la Spagna.
RR novitads 20:00


text:
A Turitg hai probablamain dà avant duas emnas in uschenumnà «superspreader event» en in club. Giasts che sajan stads ils 27 da zercladur en quel club hajan gì intgins dis pli tard sintoms dal coronavirus. Quai ha la media chantunala ad interim dal chantun Turitg, Christiane Meier, confermà envers la gasetta NZZ.
Per part saja singulas persunas er idas cun sintoms da Covid-19 a far festa ed hajan pir laschà far tard in test, uschia la media chantunala. Quantas persunas ch’èn sinfectadas en il club a Turitg cun il virus n'è anc betg enconuschent.


text:
Moritz Conradi d'Andeer, figl d'emigrants a S.Petersburg, ha pers tras la Revoluziun russa dal 1917 plirs da ses confamigliars e sia gronda facultad. Suenter esser returnà en Svizra ha el engirà da mazzar l'emprim aut represchentant da l'Uniun sovietica che el entaupa.
En occasiun d'ina conferenza internaziunala a Losanna, il 1923, schluppetta Conradi il schef da la delegaziun russa Vaclav Vorovsky. En in process spectacular ha la dretgira dal chantun Vad declerà Conradi sco nunculpant e mess qua tras la giustia svizra en ina glisch dubiusa e provocà tumults diplomatics.


text:
Iruns grischs dastgan sulet vegnir sajettads...
- sch' ils iruns piglian pliras giadas peschs ord ina tratga.
- sche pli bler che 10% dals peschs en in'aua vegnan blessads.
En il Mesauc èn omadus puncts stads ademplids l'onn passà. Che surtut il Mesauc ed uschia il Grischun è stà pertutgà, po tenor Hannes Jenny da l'uffizi per chatscha e pestga avair da far cun las tratgas. Questas èn forsa en la bassa protegidas meglier cunter ils utschels che las tratgas en il Grischun, ha Jenny ditg al schurnal regiunal da radio SRF.
«Birdlife» na crai betg
Werner Müller da l'uniun da protecziun d'utschels Birdlife na sa strusch crair ch'i haja gì uschè blers donns en il Grischun che giustifitgeschan da sajettar en il Grischun 49 dals 51 iruns grischs sajettads en Svizra. Birdlife e l'uffizi per chatscha e pestga dal chantun Grischun vegnan a discutar las proximas emnas ensemen co agir en l'avegnir pertutgant l'irun grisch.
RR actualitad 17:00


text:
Ein berührender und origineller Einblick in die italienische Auswanderung in die Schweiz, anhand eines Liedes, das zum Symbol einer Ära geworden ist. Vier Geschichten, die sich im Rhythmus dieser unvergesslichen Melodie kreuzen. Geschichten, die von Hoffnungen, Träumen und Solidarität erzählen, aber auch von Ausgrenzung, Fremdenfeindlichkeit und Ausbeutung.
Olmo Cerri
Storie (RSI)
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
Ils 5 da december 2013 ha il cussegl grond acceptà la refurma da la gulivaziun da finanzas grischuna (refurma da la GF) cun 97 cunter 4 vuschs e duas abstenziuns. Il termin per il referendum facultativ scada ils 19 da mars 2014. Sch'i na vegn betg fatg diever dal referendum, duai la refurma vegnir introducida il 1. da schaner 2015. Il basegn da refurma è grond ed urgent.
Il cussegl grond ha tractà la refurma da la GF durant trais dis en la sessiun da december. El ha rinforzà l'engaschament chantunal sin ils champs da la gulivaziun da las grevezzas socialas e da la scola populara per ulteriurs 6 milliuns francs. Las vischnancas grischunas vegnan distgargiadas en tut per stgars 22 milliuns francs per onn. La refurma da la GF remplazza la gulivaziun da finanzas vertenta tras in concept che correspunda en general a la gulivaziun da finanzas da la confederaziun. Ella garantescha ina gulivaziun transparenta e dirigibla che resguarda ord vista cumplessiva e correcta las differentas entradas e grevezzas da las vischnancas. Las fitg grondas differenzas augmentantas en la capacitad finanziala ed en la grevezza fiscala da las vischnancas vegnan uschia mitigiadas per l'emprima giada en moda cumplessiva ed effectiva. Quai rinforza las vischnancas e la solidaritad entaifer il chantun. Supplementarmain finanzieschan las vischnancas ed il chantun da nov lur incumbensas correspundentamain a lur responsabladad.
Infurmaziuns:
Urs Brasser, secretari da finanzas, Tel. 081 257 32 12, E-Mail: urs.brasser@dfg.gr.ch
Gremi: Departament da finanzas e vischnancas
Funtauna: rg Departament da finanzas e vischnancas


text:
UNESCO
L’UNESCO l'è l'Organizazion di Nazion Unii per l’Educazion, la Siensa e la Coltura (da l'acronim ingles United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) e l'è stata fondaa dai Nazion Unii del 16 noember 1945 per incoragià la colaborazion tra i nazion int el setor de l'educazion, la sienza, la coltura e la comunicazion.
A marz del 2008, i fan part de l’UNESCO 192 pajis e 6 member associaa. El quartier general de l’UNESCO l'è a Parigi, in Francia, e gh'hinn 60 offizi regional sparpajaa per tut al mond. I proget de l’UNESCO i comprenden programa sientifich internazional; programa d'alfabetizazion, e de formazion di maester; proget regional e de storia coltural; e cooperazion internazional per conservà el patrimoni coltural e natural del noster pianeta e per preservare i dirit uman. Veuna di mansion de l’UNESCO l'è quela de mantegn una lista de patrimoni dl’umanità. Quej patrimoni chi j'hinn important colturalment o dal pont de vista naturalistich, e quindi j'hinn consideraa important per la comunità mondial.


text:
Senàt Sóta
Senàt[1] (o ach Senàt Sóta, dal topònem italià Cenate Sotto), l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la Al Caalina.
El g'ha 'na popolasiù de 3 745 abitàncc (dàto del Dicember 2015[2]), cond'öna süperfìce de 4,5 km² e 'na densità de popolasiù de 832 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Senàt Sura, San Pól d'Àrgon, Scans, Trescùr Balneàre.
Ol sò scotöm l'è: i hunì o i corèghe de Senàt.[1]
Evulusiù demogràfega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Senàt Sóta l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ 1,0 1,1 Cenate Sotto in del vocabolare del Dücàt de Piassa Püntida
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Focus 2018 - 20 agn competënza strades
Le tema prinzipal dl De dl’Autonomia da iniann sará la surandada dla competënza primara por les strades dal Stat ala Provinzia de Balsan. Cun la publicaziun dl decret legislatif di 23 de setëmber dl 1997 él gnü metü la fondamënta iuridica por le passaje dl’aministraziun statala dles strades statales ala Provinzia de Balsan. Le Südtirol y le Trentin é stá les prömes döes provinzies dla Talia che á ciafé chëstes competënzes. Al 1. de messé dl 1998 él spo gnü metü en pratica ofizialmënter le passaje dla competënza: al é gnü cherié la Repartiziun Sorvisc Strades (12) y la Repartiziun Infrastrotöres (10) che á surantut les competënzes dl ënt statal ANAS.
-
Costruziun strades
Ti ultims dezens é le trafich aumenté te na manira costanta y chësc á porté pro a na impifada dles strades te plü perts dla provinzia. Le compit dla Repartiziun Infrastrotöres é propi chël da smendrí y desvié le trafich sön döta la rëi stradala. Al vëgn planifiché y costruí zirconvalaziuns, tuní, punc y incrujades nöies. Cun chëstes mosöres ne dessel nia ma gní sposté le trafich dai zëntri di paisc, mo ince aumenté la cualité de vita di zitadins. N fatur important é ince la segurëza sön les strades. Implü vëgnel ince tres tut en conscidraziun i mesi dl trasport publich che dess avëi condiziuns otimales por podëi desfiré so sorvisc. Pro la creaziun de infrastrotöres nöies ne vëgnel nia tut en conscidraziun la stabilité dl’opera, mo ince n bun inserimënt tla contrada.
-
Manutenziun
Tl Südtirol él indöt 2826 chilometri de strades statales y provinziales cun 1662 punc y 206 tuní. La Repartiziun Sorvisc Strades dla Provinzia se crüzia 24 ores sön 24 dla manutenziun dles strades por garantí le bun funzionamënt de döta la rëi stradala. La Repartiziun Sorvisc Strades é partida sö te sis ofizi teritoriai cun trëi ofizi aposta por ci che reverda i punc, i tuní y la segnaletica stradala. Por podëi garantí chisc sorvisc vál debojëgn da avëi na plaza da lascé jö les mascins moderna y indöt 40 bercstots che é partides sö sön döta la provinzia.
-
Stradaröi
N punt de coliamënt fondamental danter i ofizi dl’aministraziun provinziala y i stradaröi é i sis ofizi teritoriai. Dailó laorel esperc, tecnics y colaboradus dl’aministraziun adöm cun indöt 80 stradaröi. I ofizi é partis sö te ot zones cun 10 colaboradus pro zona. Vigni ofize á a desposiziun mesi de laur y materiai aposta. Indöt él atualmënter en sorvisc 480 stradaröi te döta la provinzia.
-
Mesi de trasport y i veicui
Por podëi ti garantí n sorvisc otimal ai zitadins vál debojëgn de de plü pici punc de logistica partis sö te döta la provinzia. La Repartiziun Sorvisc Strades á sciöche valur mesan un n veicul sön 12 chilometri de strades. Sön 2800 chilometri ó chësc dí che ara á söporjö 230 mesi a desposiziun.
-
Bercstots y punc de logistica
Tl Südtirol él indöt 47 punc de logistica che é partis sö te döta la provinzia. I punc de logistica á ince la funziun de bercstots, deache al vëgn controlé i veicui por podëi garantí n sorvisc asvelt y efiziënt, dantadöt por ci che reverda le sorvisc da desparé y sterne se tratan l’invern.
-
Le Sorvisc Punc
Le Sorvisc Punc se fistidiëia dla manutenziun ordinara y straordinara, de laurs de control y dl’ispeziun di punc. Por intergní te caji de emergënza, sciöche de gran eghes sura i punc, o ince tratan la demoliziun de punc vedli él le Sorvisc Punc che mët a desposiziun punc dal inom “bailey” che á la carateristica da podëi gní costruis debota te caji de emergënza.


text:
Muhammad Ali
Muhammad Ali, nasìt col nòm de Cassius Marcellus Clay, Jr. (Louisville, Kentucky, 17 de zenér del 1942 - Scottsdale, Arizona, 3 de zögn del 2016) l'è stat en boxör americà, cunsideràt giü dei piö fòrti de töcc i tép. L'è stat 'na figüra sociàl che g'ha ìt 'na 'nflüèsta grànda fés sö la sò generasiù, en pulìtica e 'ndèle quistiù sociài e umanitàrie en favùr dei afroamericà e del islam.
De diletànt el g'ha insìt la medàia dóra ai Zöch Olìmpìch de Roma del 1960 e, de profesiunìsta, el g'ha insìt el tìtol de campiù del mónt dei pézi màsimi endel 1964 a l'età de 22 agn, e 'l l'ha turnàt a cunquistà des agn dòpo. Endel 1978, l'è riàt a cunquistàl amò 'na olta, la tèrsa, e l'è isé deentàt el prim boxör a cunquistà per tré ólte el tìtol mondiàl de la categurìa dei màsimi.
El s'è fat conóser per el sò stil pügilìstich diferènt de la tècnica tradisiunàla, aisebé che l'ìes en gran cunusidùr de la sò disiplìna e dei sò aversàre. L'è stat alenàt per la gran part de la sò cariéra del Angelo Dundee, e 'l g'ha combatìt cùtra i boxör piö famùs del sò tép, compagn del Sonny Liston, el Joe Frazier, el George Foreman, e 'l Ken Norton. Sés dei sò combatimèncc i è pò stacc cunsideràcc come i piö bèi de l'an de la rivìsta specializàda The Ring.
De föra del ring, Ali el s'è mostràt come 'na figüra de 'nflüènsa sociàla a pàrter zamò dei agn '60 del sècol XX, quan che 'l s'è rifüdàt de fas reclütà de part de le fórse armàde americàne endel perìot de la guèra del Vietnam. El s'è deciaràt obietùr de coscènsa e isé 'l s'è ispunìt a le crìtiche düre di nasiunalìsti che i la difinìa tradidùr e purùs. A töcc chèi che ghe domandàa cönt de la sò deciziù el ghe rispundìa che lü el gh'ìa nisü problémi coi vietcong perchè mai nisü vietcong el l'ìa mai ciamàt "nigger" (en inglés americà el völ dì négher en sènso dispregiatìf).
El g'ha cambiàt el sò nòm de Cassius Clay a Mohammed Ali endel 1964, quan che 'l s'è convertìt a l'Islam e 'l g'ha dicidìt de ligàs a la organizasiù religiùza de la Nasiù de l'Islam e a fà isé el s'è guadegnàt tùrna divèrsi óter detratùr. Però gràsie apò al sò comportamènt endependènt, a pàrter dei agn '70 el g'ha cunquistàt el respèt come spurtìf de fàma mondiàla, suradetöt dòpo el sò combatimènt cùtra el George Foreman.
La sò deciziù de rifüdà el reclütamènt la gh'è costàda la licènsa de tirà a la box e per conseguènsa endel més de bril del 1967 gh'è stat töt vià i tìtoi de la AMB e de la NYSAC che alùra el ditignìa conden rècord de 29 vitòrie de le quài 22 per KO. El sarès turnàt a combàter söl ring tré agn e mès dòpo.
Endei agn '70 el g'ha l'è stat protagonìsta dei combatimèncc piö famùs de la sò cariéra e 'ntra chèi piö bèi de töta la stória de la box, 'ntra i quài el tèrs match cùtra Joe Frazier, combatìt a Manila, finìt co la vitória de Ali per ritìr de Frazier 'ntra 'l 14ma e la 15ma ripréza, e definìt de Ali come l'esperiènsa piö vizìna a mörer che gh'ìes mai capetàt; lü stès el g'ha dit che se molàa mìa Frazier en segónt dòpo el g'harès molàt lü. O chèl cùtra George Foreman a Kinshasa endoche el s'è fat picà per òt round 'nfìna a che 'l Foreman el g'ha cuminciàt e véser strach e condena ràfica de pégn el l'ha sbatìt zó.
El s'è ritiràt de l'atività sportìva a la fì del 1981 e póch ang dòpo, endel 1984, gh'è stat diagnosticàt el mòrbo de Parkinson. L'è mórt endel més de zögn del 2016 per problémi a la respirasiù ligàcc a la sò malatìa.
Inìsio de cariéra[Modifega | modifica 'l sorgent]
La prìma ólta che el Cassius Marcellus Clay, Jr. el s'è troàt a ìga a che fà co la box l'è stat per vìa de 'n fat capetàt quan che 'l gh'ìa dudes agn. En làder el gh'ìa portàt vià la biciclèta e isé lü l'è curìt del pulisiòt Joe Martin, encargàt de vigilà al Culumbia Gymnasium de Louisville, per cöntàga chèl che gh'ìa sücidìt. Con töta la ràbia che 'l gh'ìa adòs, el gnarilì el prumitìa de picàga apéna che 'l gh'ès vìt per le mà el làder, ma 'l Martin el g'ha cunsigliàt de ciapà lisiù de box prìma de nà a mitìs en béghe. Póch tép dòpo el Cassius el ciaparà 'n paròla el Martin e 'l ciaparà lisiù, e dòpo el sò prim combatimènt, endel qual el fenesarà per ciapàn 'na bèla bràca, el cumìnciarà a alenàs con empègn pròpe coi ensegnamèncc del stès Martin.[1]
El sò empègn el l'ha portàt a partecipà a 'n combatimènt trasmitìt apò a la televiziù endel progràma Tomorrow's Champions, endel qual el g'ha insìt cùtra Ronny O'Keefe con verdèt mìa unànime.[2]
Col pasà dei més, el Cassius l'alternàa i sò alenamèncc col Martin e col Fred Stoner, alenadùr del Grace Community Center che 'l fenesarà per dirigìl en töta la sò cariéra de diletànt. De Stoner el g'ha 'mparàt i fondamèncc de la box e suradetöt a müìs en scioltèsa söl ring.[3][4][5]
Amò adolescènt el gh'ìa zamò ambiàt a ènser tìtoi. Endel 1956, a quatórdes agn, el g'ha insìt el sò prìm tìtol de 'na sèrta 'mportànsa: el Golden Gloves Championship per debütàncc del stat del Kentucky,[6]; el stès tìtol, dòpo, el la vensarà amò sich vólte. La sò prìma aparisiù söndena rivìsta l'è del 27 de utùer del 1957 dòpo ìga batìt per KO tècnich el Donnie Hall.
Endel 1959 el g'ha vinsìt el campiunàt intercitadì de Chicago e New York cùtra Tony Madigan endei mediomàsimi, e 'ndel més de bril el s'è consagràt campiù nasiunàl de la AAU (Üniù Atletica Diletàncc), endel stèsa categurìa.[7]
A la fì del stès an el vantàa zamò 36 vitórie 'nfìlàde, ma la sò série la fenesarà al prim de màgio quan che l'è stat batìt en tré ripréze del guàrdia mansìna[8] Amos Johnson, per la qualificasiù ai Zöch Panamericà.[9][10][11]
I Zöch Olìmpich de Roma[Modifega | modifica 'l sorgent]
Endel més de bril del 1960, Cassius el g'ha turnàt a ènser el tìtol de campiù de la categurìa mediomàsimi de la AAU cùtra el Jeff Davis. En piö, el stès an a Roma, gh'ìa en progràma le Olimpìadi, e la qualificasiù ai zöch de Roma l'ìa per lü el sò pròsim obietìf. El g'ha pröàt a qualificàs endela categurìa dei màsimi ma l'è stat batìt endele eliminatòrie del Percy Price,[12] isé el g'ha pröàt endela a qualificàs endela categurìa dei mediomàsimi e l'è riàt a qualificàs (per KO cùtra Allen Hudson, campiù panamericà endel 1959.[8]
A 18 agn e col Chuck Bodak come alenadùr, l'è riàt ai Zöch come giü dei favurìcc per la medàia dóra, segónt le previziù de la rivìsta Sports Illustrated. A Roma el g'ha debutàt cùtra el belga Yvon Beacus, e 'l l'ha batìt per KO tècnich endel segónt round; endel segónt combatimènt el g'ha batìt el rùso Gennadiy Shatkov, che 'l gh'ìa insìt la medàia dóra a Melbourne endel 1956. En semifinàl el g'ha ìt rizù de l'australià Tony Madigan.
En finàl e se tróa denàcc el polàco Zbigniew Pietrzykowski, medàia de bróns a Melbourne.
El prensépe del combatimènt l'è mìa stat tàt bù per l'americà perchè el se troàa en dificoltà cùtra la guardia mansìna del Pietrzykowski, difìcil de dermà. Endel segont round però el g'ha mèt en bànda el sò stìl tìpich e 'l g'ha ambiàt 'n ofensìva furiùza. Endel tèrs el g'ha migliràt el sò müimènt söl ring e l'è riàt a dà vià dei cùlpi piö gaiàrcc. El g'ha tacàt a doprà el sò dèster per dèrver la guàrdia mansìna del Pietrzykowski, che 'l g'ha ambiàt a nà a sanch de le ferìde che 'l gh'ìa söl mostàs. A la fì, el Cassius Clay el vèns el match per el verdèt de la giürìa e 'l g'ha portàt a cà la medàia dóra. El rendicönt de Sports Illustrated sùra el zùen boxör el mitìa en evidènsa la sò cunfidènsa en sè stès, e 'l sò müimènt de gàmbe töt persunàl.[13][14]
Prim pas de profesiunìsta[Modifega | modifica 'l sorgent]
El söcès de Cassius Clay a Roma el g'ha ìt mìa tat clamùr endèla stampa americàna ma al contràre a Louisville l'è stat risiìt al aeropórt del sìndech, de sés cheerleaders e 'n pér de sentenér de sostenidùr e trasportàt en fèsta a la scöla locàla endóche 'l g'ha risiìt en riconosimènt.
Ai 29 de utùer del 1960, al Freedom Hall de Louisville el g'ha combatìt cùtra Tunney Hunsaker, en pulisiòt che gh'ìa des agn de piö de lü e 'na trintìna de combatimèncc a le spàle. Cassius el g'ha insìt con verdèt ünànim.[15]De che l'ìa rientràt dei Zöch Olìmpich divèrsi alenadùr famùs i s'ìa facc en nacc per alenàl, ma l'è stat l'Angelo Dundee a éser catàt fò e isé, endel més de dezèmber del '60 Clay el s'è trasferìt a Miami per cumincià a alenàs. [16]
A nà al zögn del 1961 el gh'ìa acumulàt sich vitórie de fìla per KO, e 'l sò pròsim rivàl l'ìa el Duke Sabedong. Prìm del combatimènt, el gh'ìa de fà 'n intervìsta edela quàla gh'ìa apò a 'l wrestler prufesiunìsta Gorgeus George. Chèsta ocaziù cazuàla la g'ha ìt 'na gran enflüènsa sö la sò cariéra perchè el s'è 'mbatìt a sènter el George che 'l fàa dele deciarasiù baldansùze endel quaài el discriìa come che 'l g'harès anientàt el sò rival. El Clay, amò zùen, l'è restàt ciarìt de chèsta demostrasiù de fidùcia, e isé l'è deentàda la sò fónt de ispirasiù per fà previsiziù prim dei sò combatimèncc.
Ai 10 de febrér del 1962 el g'ha combatìt per la prìma ólta a New York al Madison Square Garden cùtra de Sonny Banks. L'è mìa stada 'na esperiènsa fàcil perchè zamò al prim round el Banks l'è riàt a sbatìl zó, la prìma ólta de la sò cariéra, ma 'l rèst del combatimènt l'è stat a sò favùr e al quàrt round l'arbitro el g'ha fermàt el combatimènt per KO tècnich. Prim del combatimènt el gh'ìa fat saì che 'l g'harès vinsìt en apéna quàter ripréze.[17]El combatimènt el g'ha empresiunàt apò al sò alenadùr Angelo Dundee, tat che endena entervìsta del 1967 el dizarà che 'l gh'ìa mài vést nisü boxör che gh'ìes la stèsa capacità de recuperà e reagéser.
Dòpo chèst combatimènt, e dòpo ìga slongàt amò la série de vitòrie con amò óter quàter söcès, Clay — riàt ai vint agn — el g'ha afrontàt ai 15 de noèmber del 1962 el veterà Archie Moore che gh'ìa 47 agn, a Los Angeles, California. I se cunusìa zamò perchè Moore el l'ìa alenàt per en perìot prìma del Dundee, ma 'l rapórt l'ìa mìa fàcil perchè al Clay ghe piazìa mìa scultà i ùrdegn del Moore, che 'l ghe domandàa de cambià 'l sò stil de combatimènt e el la ubligàa a snetà sö la palèstra. Clay el s'è orsàt a pronosticà che el match el sarès finìt a la quàrta ripréza e isé l'è nàda adilbù: el g'ha insìt per KO tècnich dòpo che 'l Moore l'ìa nat zó per la tèrsa ólta.[18]
Cassius Clay cùtra Henry Cooper I[Modifega | modifica 'l sorgent]
Con disdòt combatimèncc sènsa pirdìn gne ü, el talento del Clay l'ìa zamò recunusìt endel mónt de la box, però l'ìa mìa ciapàt tat en cunsiderasiù per vìa del sò stìle de tirà che l'ìa qualificàt come «póch ortodòs». Cùtra ai schémi tradisiunài e sènsa respetà la postüra de combatimènt, el Clay l'afrontàa i sò aversàre coi bras sténch e l'ìa svèlt a müìs endré per schià i cùlpi dei sò aversàre; però a sò favùr el gh'ìa l'agilità de pè e mà, e chèste ölteme, aisebé che le parìes dèbole, le picàa de léna. Se dizìa che i éra caraterìstiche mìa abitüài per en pézo màsimo e piö tìpiche dei pézi welter.[19]
Ai 18 de zögn del 1963 el g'ha afrontàt l'inglés Henry Cooper, en chèl che l'ìa el sò prim combatimènt de profesionìsta fò dei Stat Ünìcc. L'event el s'è tignìt al Stàdio de Wembley. La sò squàdra la gh'ìa zamò 'n fil de fal combàter cùtra al Sonny Liston, en campiù zà afermàt, e i cunsideràa el combatimènt en Inghiltèra 'na tàpa 'mportànta. Però, prìma del match a Londra el gh'ìa combatìt cùtra Doug Jones che, aisebé che l'ìa piö lizimbrì, el l'ìa fat tribülà per töt el combatimènt.[20]
De l'ótra bànda envéce el Cooper, che 'l vantàa el tìtol de campiù del Commonwealth, l'ìa 'n sportìf respetàt endel sò paés. Le cà de scomèse le ghe dàa mìa tàte pusibilità de ènser al Cooper per vìa del pézo (84 chìli) tròp lezér cùtra ai 94 chìli de l'americà. El Cassius Clay el s'ìa orsàt a dì che el g'harès batìt l'inglés en sich ripréze. El dé del combatimènt, con töt el püblich zamò agitàt per le sò dichiarasiù en pó de streacabröt, Clay l'è riàt söl ring condena curùna söl có.[21]
Al inìsio del combatimènt el Cooper el s'è mustràt agresìf, e 'ndel prim round el g'ha fat nì fò 'l sanch del nas al Clay. Endel segónt e tèrs round el Clay el s'è riciapàt, e 'l g'ha dervìt 'na ferìda sùra l'öcc del britànich conden dèster, ma 'nvers la fì del quart, el Cooper el g'ha centràt en gàncio sinìster che 'l g'ha mandàt al tapé el Clay per la segónda ólta de la sò cariéra de profesionìsta.
En pó sunàt, l'è riàt a tiràs sö, e 'ndel intervàl el sò alenadùr el g'ha fat la balosàda de ambià fò 'na dicusiù perchè 'l dizìa che 'l guànt del sò boxör el s'ìa taiàt, e i óter i dizìa che l'ìa stat lü a taiàl condena lamèta.
Fatostà che l'arbitro el g'ha auturizàt a cambià 'l guànt e töt chèsto cazì el g'ha dat tép al Cassius Clay de riciapàs. Endela quìnta ripréza el Clay el g'ha tacàt a martelà de pégn el sò aversàre, l'arcàda del Cooper la nàa a sanch e la se remarginàa mìa. A la fì l'arbitro el g'ha 'nterumpìt el combatimènt per KO tècnich a favùr del Cassius Clay. El New York Times el g'ha scriìt a mèret de chèsta quìnta ripréza che «en du minücc e quìndes segóncc l'americà l'è nat arènt a destacàga 'l có al britànich»;[22] ma el stès Clay el g'harès amitìt che el Cooper el l'ìa «picàt tat de léna che apò a i sò antenàcc en Africa i l'ìa sintìt».[23]
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ The New York Times. inglese Joe Elsby Martin, 80, Muhammad Ali's First Boxing Teacher
- ↑ United States History. inglese Muhammad Ali
- ↑ Talk Boxing. inglese Muhammad Ali
- ↑ Encyclopedia of World Biography. inglese Muhammad Ali
- ↑ Gods of Sport. inglese Muhammad Ali: I am the Greatest!
- ↑ Biography.com. inglese Muhammad Ali
- ↑ Cyber Boxing Zone. inglese Muhammad Ali
- ↑ 8,0 8,1 Dog House Boxing. inglese 1960 Olympic Gold Medal Boxers Celebrates 50th Anniversary
- ↑ Los Angeles Times. inglese PAN AM GAMES LEGACY: 1959 : It's Not Exactly Peace and Harmony
- ↑ Los Angeles Times. inglese Muhammad Ali fight record
- ↑ Courier Journal. inglese The legend that became Muhammad Ali
- ↑ Los Angeles Times. inglese Earl Gustkey : Hull in Trouble Again; Now He Might Get Sued
- ↑ Ali.com. inglese 50th Anniversary Gold Medal
- ↑ Beats, Boxing and Mayhem: Muhammad Ali Celebrates 50th Anniversary of Olympic Gold Medal Win
- ↑ World in Sport. inglese 50th Anniversary of Muhammad Ali’s First Professional Fight
- ↑ Philly.com. inglese 100 things you never knew about Muhammad Ali
- ↑ The Independent. inglese Kevin Garside: Tyson Fury should note that Muhammad Ali's poetry embroidered his genius in the ring
- ↑ Los Angeles Times. inglese Cassius Clay knocks out Archie Moore
- ↑ Early years of Ali´s Boxing!. inglese Henry Cooper was the Darlin' of the British Fight Fans
- ↑ Biography online. inglese Muhammad Ali
- ↑ News Shopper. inglese The Eltham boxing club where Sir Henry Cooper learned the ropes
- ↑ The New York Times. inglese Henry Cooper, Dramatic Loser to Ali, Dies at 76
- ↑ The Mirror. inglese Boxer Henry Cooper dies aged 76


text:
Museum & bibliotecaEl museum ed ella biblioteca da Laax san ins sefatschentar cun biaras caussas che han da far cun la historia e cun las tradiziuns.
Tgi che less saver co Flurin Camathias luvrava, cun tgei ch’el termagliava, tgei ch’el ha scret e publicau e co la canzun «La sera sper il lag» ei naschida, lez ei envidaus da visitar il museum e la biblioteca.
Exponi vegnan era objects originals ord possess dil giubilar.
Duront la «Biblioteca pintga» vegnan presentadas als affons las ovras da Flurin Camathias. Quei capeta a moda e maniera ludica, cun raquintar historias e detgas da Laax ch’igl giubilar ha era perpetnisau en sias ovras (La detga dil Crap Fraissen, Il fegl digl uors). Cun far ina spassegiada tiels «loghens originals» vegnan ils affons confruntai cul mund dallas detgas e praulas localas.


text:
L'adopziun da la figliastra duai esser pussaivla a tuttas relaziuns da pèrs, independent dal stadi civil u da l'orientaziun sexuala.
L'adopziun communabla d'uffants esters resta dentant scumandà a pèrs omosexuals. Ina moziun correspundenta dal Cussegl dals Chantuns è vegnì mitigià dal Cussegl naziunal.
Dar geniturs als uffants
La ministra da giustia Simonetta Sommaruga ha discurrì d’ina modernisaziun moderada dal dretg d’adoptar. Il principal saja il bainstar da l’uffant. L’intent da la lescha d’adopziun stoppia en emprima lingia esser da procurar per geniturs per uffants senza geniturs.
A las adversarias ha Sommaruga ditg da considerar, ch’in na a la lescha na possia betg impedir ch’uffants creschan si tar pèrs da medema schlattaina. Quai capitia uschia ni uschia. Da debattar saja sulettamain, schebain quests uffants fissan segirads en il cas da la mort da l’agen bab u da l’atgna mumma.
RR novitads 11:00


text:
Ajax eliminescha Juventus
Ad Ajax è gartegià la proxima sensaziun. Ils Ollandais, ch'avevan gia battì en il quartfinal Real Madrid, han uss er gudagnà cunter Juventus Turin cun 2:1. L'emprim gieu era ì a fin cun in pari dad 1:1.
Cun il gol cun il chau ha Ronaldo procurà che Juventus è ì en avantatg suenter 28 minutas. Be 6 minutas pli tard ha Van de Beek pudì egualisar. Il gol decisiv ha De Ligt sajettà cun il chau en la 67avla minuta.
Barcelona luc en il mezfinal
Igl è l'emprima giada dapi il 2015 che Barcelona è en il mezfinal da la Champions League. Suenter che Barcelona ha gudagnà ordvart cun 1:0 han els er gudagnà a Camp Nou cun 3:0. Ils emprims dus gols ha Messi fatg en la 16avla e 20avla minuta. En la 61avla minuta ha Coutinho sajettà il terz e davos gol.
Be a l'entschatta dal gieu ha Manchester anc pudì sperar. Suenter 40 secundas aveva Rashford tutgà la latta dal gol.
RR novitads 23:00


text:
La varietad linguistica e culturala cumpiglia dapli che mo la lingua e las activitads en connex cun quella en las differentas regiuns. Tar questas caracteristicas culturalas variadas, savens betg verbalas e fitg impurtantas per l’identitad, tutgan er las numerusas spezialitads culinaricas da la Svizra.
Per intermediar la diversitad linguistica e culturala d’ina regiun datti diversas pussaivladads – bain la pli gustusa è quella dal viadi culinaric. Che quai funcziuna fitg bain mussan divers exempels che tanschan da la Rumantschia resp. dal Grischun fin a las differentas cuschinas da las regiuns da l’ARGE ALP resp. da las minoritads linguisticas en l’Europa (cf. il dossier a la fin da questa contribuziun).
Uschia na fai betg surstar che divers projects emprovan er da pledentar l’avischinaziun da las quatter linguas e culturas svizras tenor il proverbi ‹Ina buna cuschina nutrescha l’amur› . In exempel per uffants e giuvenils furma il project ‹4 linguas sco dessert› ch’è vegnì realisà da SRF MySchool (cf. qua). Ed in ulteriur, che stat en il center da questa preschentaziun, porscha il Forum Helveticum sin sia homepage ed è er vegnì transfurmà en in cudesch digital.
La rimnada da recepts – enconuschents e main enconuschents – è gruppada tenor las quatter regiuns linguisticas è sa preschenta sco suonda:
- Svizra tudestga: Basler Mehlsuppe, Bündner Gerstensuppe, Lötschentaler Linsensuppe, Berner Platte, Geschnetzeltes nach Zürcher Art, Appenzeller Chäsmaggarone, Aargauer Rüeblitorte, Glarner Birnbrot.
- Svizra franzosa: Potée fribourgeoise, Omble chevalier, Raclette valaisanne, Gâteau de Vully.
- Svizra taliana: Coniglio arrosto alla ticinese, Ossi buchi alla ticinese, Torta di pane alla ticinese, Zabaione ticinese.
- Svizra rumantscha: Capuns, Plain in pigna, Tuorta da nusch.
A l’emprima egliada para la Svizra tudestga d’esser in pau surrepreschentada. Ma resguardond la grondezza dal territori e da la populaziun da las quatter regiuns linguisticas, è la schelta tuttavia equilibrada. E las autras trais regiuns na dovran tuttavia betg sa zuppar cun lur spezialitads culinaricas, sco che mussa la preschentaziun dal raclette che lascha sentir ina tscherta superbia ch’è tuttavia giustifitgada:
«In recept sco tal na dovri betg – raclette n’è gea nagut auter che chaschiel luentà. Nus cumprain in grond toc chaschiel – il meglier gist ina mesa magnucca. La vart tagliada dal chaschiel tegnain nus encunter ina funtauna da chalur: per exempel encunter in furnel da raclette ubain directamain encunter il fieu avert dal cheminé. Uschespert ch’ina fina stresa è luada, sgrattain nus quella cun agid d’ina paletta u d’in cuntè lad directamain sin in taglier prestgaudà. Ultra da las variantas numnadas èn er las pitschnas padellas da rechaud ch’ins po utilisar directamain sin maisa adattadas per luar chaschiel da raclette.
Independentamain da la varianta che Vus elegiais per preparar questa spezialitad da chaschiel vallesana – accumpagnà vegn il raclette mintgamai da tartuffels cun paletscha, da cornichons, cucumeras en aschieu, pitschnas tschagulas en aschieu u mixed pickles. En pli na dastga il mulin da paiver betg mancar e sa chapescha in bun vin alv! Pertge ch’il Vallais è gea surtut in’enconuschenta regiun da viticultura cun blers buns vins alvs e cotschens.»
Tge resti anc da dir? Bun appetit!


text:
Litteratura rumantscha da tadlar cura e nua ch’ins vul!
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.
Il scriptur sursilvan Leo Tuor dat per l’emprima giada invista en ses pli nov raquint anc en lavur cun il titel «Robinson en Rezia». El prelegia in extract da quel text ch’è tipic Tuor: scrit spess e cun purtrets intensivs che demussan la pussanza da la litteratura.
In omagi cun profunditad poetica ed umur raffinà al postin, è il raquint da la scriptura engiadinaisa Romana Ganzoni. L’autura ha tschernì «Il postin», perquai che las postinas ed ils postins èn las unicas persunas che mainan anc mintga di persunalmain ed en furma fisica novas dal mund exteriur fin davant l’isch-chasa en quests temps da distanza sociala pervi dal virus.
Il raquint cun stil subtil dal scriptur engiadinais Dumenic Andry «Il quart sudà» porta il suttitel «üna skizza ramoschana» e maina en il vitg da sia uffanza, en stanza da scola cun la magistra sensibla Luisa Famos.
Rut Plouda maina cun stil concis reducì a l’essenzial tras in univers profund e poetic. Ella preschenta il raquint pli lung «Da giallinas e turpchentschas», in text sur da giaglinas e sur dal scriver.
La pli giuvna autura che contribuescha a «Peda per prosa» è la scriptura empermettenta Viola Cadruvi. La fin d’october è cumparì ses emprim cudesch cun istorgias fatalas, scrittas en rumantsch grischun. Tranter quellas istorgias è er «La curridra», in text che va sut la pel, scrit plain tensiun e cun nota surreala.
La sisavla episoda dal podcast vegn cumplettada cun il raquint «Time out» da l’autur Jürg Gautschi. El raquinta in'istorgia tragicomica sur d’in um, che passenta vacanzas malgartegiadas en tenda – sulet e persequità da ses passà.


text:
Ill Baccaiäd
Tragatä in cà (di Pietro “Pedar” Rebecchi)
A pruposit, Bon Nadäl e suartütt v’augür un ann növ tant bèll ca cridarì quand al sarà finì.
Gh’é gn’in da fä, sum un om, donca sért rob propi i m’eintran mia in dla sücca, ätar an g’ariv propi mia e quäldüna fagh mustra ad gninta o peins che prima o dopa am mëtt a dré, si, in dal tredicesim més ad l’ann dal mäi, forsi.
Agh mëtt anca dla böna voluntä, basta che mé muier la rangogna una vota pr’un quälsiasi mutiv che mé memuriś, elabur e fagh in möd e manera da fäm mia bravä a dré ancura, a pärt la prima vota parché sbalì quälcosa sicür e l’am mëtta in bulla. Menu mäl che almenu sum urdinä, atsé, ad natüra, donca lass in gir gninta, mëtt alla via la roba ca dröv e anca s’ho gnamò imparä (e forsi impararò mäi) a druä ‘l suprass, quand i pagn’ ien nëtt e stirä am preocüp da dividia tra cantarä, casëtt ad l’armädi e ripian in dal medesim. Si va bein, ho mia stirä però magäri chi pagn’ lé i’ho lavä mé cun l’aiüt ad Santa Lavatrice, i’ho dastes e magäri am sum anca ricurdä d’andäia a tirä dein.
Pär una lucäda dastein i pagn’ o almenu la pär atsé a noi om parché ‘d solit sum menu precis, pösé strafüson e anca, dśum la vritä, menu rompacuion. Inveci bisogna ragiunägh insima e siccome an g’arivum mia mia l’é giüst fä un pucc’ in dla navasa dl’ümiltä e ascultä ‘l diretiv ad chi ‘l pär nasì par savì, par fil e par segn’, cm’as fa ill rob. Eccu allura ca t’impär a mëtt la mulëta pr’il camis in una manéra, pr’il maiëtt in un’ätra, i braghein arvutä atsè as süga anca ill sacos, sa gh’é una félpa cul cappuccio sta atteint che se no ura cla süga l’é passä ‘d moda. Dopa c’ho imparä i sältan föra cun la scupérta dl’asciugatrice ! Eh no è ! Sum bon da fä quatar rob in cà, at pöl mia tirämna via, atsé, in un amen, seinsa preparäm psiculugicameint a imparänna vüna növa , candalabissa.
Donca, seimpar c’am sia ricurdä ‘d tireia dein, fagh la prima selesion : pagn’ da stirä da una pärt (pusibilmeint seinsa strafügnäia tropp) e i’ätar dadlà. La prima pila dritt in d’un angulein ad l’armädi, l’ätra l’aspéta lemò parché cumincia la lotta cui calsitt. Intant dill vot am vegna di dübi : o che in cà mia s’asconda quälcadöin o che i mé fiö i g’han quatar pé e am na sum mäi dat. Mia un calsitt d’un culur uguäl all’ätar ma gn’an tropp divérs, atsé am tuca dvintä orb parché g’ho da spaiä deś calsitt ad seincu tunalitä ‘d griś, ätar deś blö ‘d la medesima tunalitä ma ‘d seincu amśür divérs. Quand t’é finì, puntüäl cmé la mort e dasprä cmé la giüstisia, ariva lü, al calsitt sulitäri, t’é t’al guärd e at sariss dispost a pagä par savì una vota par tütt in dua na sparisa quälcadöin, at fä par träl in un casëtt e ‘t pèrd ogni speransa quand at vëd l’ätra diseina ad dasprä sulitäri chi aspetan ätar che dvintä di strass par lüsträ i scärp. Noi gum una lavatris c’la và ad acqua, detersiv,amurbideint e un calsitt d’ogni tant.
Natüralmeint, di man in man, g’ho d’admandä ‘d chi ennia chil müdant ché e cla sutana là, parchè me fiöla e mé muier i sa scambian la roba e mé, ca sum un om, vagh in confüsion parché vëd un vistì a vüna e inveci l’é ad l’ätra. D’ogni tant g’ho anca ‘l teimp da ciapä in man l’aspirapuar e av pöss śürä che l’è mia tant cmé dì, una mücia ‘d tapéd da fä sö, scrann da tragatä, mubilët da spustä e tumana d’alvä sö. In dill camar di ragass gh’é seimpar in gir tanta da cla roba ca m’admand in dua um catä ‘l teimp da cumpräla ma quand vegn’ föra g’ho bein in a meint cull ca g’ho miss a mëtt a post : un’eternitä.
Al süpermarchet am la cäv mia malass e l’é quäsi advintä una tradision, al vanardé sutt sira, da spëss insëma a mè fiöla, atsé la g’ha menu teimp par trä a pr’äria la camra, vagh all’Esselunga a tacä da lìid cul caréll e a culesiunä i famigerä “pont magiustar”, ogni tot euro t’ia regalan, cui sood ca lasum sù i garissan da däm almenu anca un po’ da sciampagn’ insëma ai magiustar, ätar che ball. In cüseina inveci sum indré, am rang’ quand sum da par mé ma pr’al rest arśeint la vardüra, paricc’ la tävla, dasparicc’ e püliss par térra, ma fein a quand al latt cui biscott al sarà ‘l piatt c’am vegna méi pudrò mia dì d’avì imparä abota.
Adèss bisugnariss träs in motu pr’i regäi, ätar bèla impresa, g’avrò anca dla fantasia a scriv ma par’andä par negosi, cul casein ca gh’é in gir propi no e séran dla roba ca sérva mia ancura menu, epür, bisugnarà bein c’am faga mia truä impreparä, sà, am trò sö un marsinein, un giübott, leimp al bursein e am ga mëtt d’impegn’ inveci che stä chemò a baccaiä.
A pruposit, Bon Nadäl e suartütt v’augür un ann növ tant bèll ca cridarì quand al sarà finì.
Pietro “Pedar” Rebecchi


text:
Il grossist Migros vegn undrà sco l’interpresa la pli populara en Svizra.
Sin ils ulteriurs rangs suondan
- Rega
- Ricola
- Zweifel
- Lindt&Sprüngli
- Coop
- Rivella
- Swatch
- Banca Raiffeisen
Quai communintgescha l’institut da perscrutaziun dal martgà GFK.
Il concern da Migros è vegni tschernì or da las 50 interpresas che s'engaschan per la durabilitad, communitgescha GFK. Ma betg en l’entira Svizra èn las persunas intervistadas dal medem avis. Uschia han persunas da la Svizra romanda taxà meglier interpresas oriundas da la Svizra romanda. Da l'autra vart han ils umens taxà meglier la marca da gervosa Feldschlösschen.
En cumparaziun da las generaziuns èn las bancas grondas sco UBS, CS u Julius Bär vegnidas taxadas meglier tar las persunas sut 30 onns. Totalmain eran las bancas dentant plitost sin ils davos rangs.
RR novitads 18:00


text:
Bonus Elettrico
Novité dl 2021 reverda le “Bonus elettrico”
Ara ne vá nia plü debojëgn, aladô dla lege 124 di 26.10.2019, da fá domanda pro le Comun o le CAF
Por avëi le dërt da ciafé l’alisieramënt söl cost dl strom ól ester:
- Fá pert de na familia cun l’ISEE (indesc de situaziun economica ecuivalënta) sot a € 8.265.
- Fá pert de na familia cun almanco 4 mituns y n ISEE sot a € 20.000
- Fá pert de na familia che ciafa le “redditto di cittadinanza” o “Pensione di cittadinanza”
La fornidöra de strom mëss ester intestada a n mëmber dla familia.
Al basta presenté la Detlaraziun Sostitutiva Unica (SUD) pro le Comun o Patronat (CAF) o te forma online pro l’INPS, spo sarál l’INPS che ti dá automaticamënter istruziuns al fornidú dl’erergia che aplicará spo da süa pert l’agevolaziun preodüda (ca. 150 €/ann)


text:
En ils Stadis Unids ha il president en uffizi Donald Trump pretendì ch’il stadi federativ da Georgia midia posteriuramain il resultat da l’elecziun dal president. En in discurs al telefon ha el pretendì dal secretari da stadi da – «chattar avunda vuschs per el e lura recalcular il resultat». La gasetta Washington Post ha publitgà in excerpt da quest telefonat. Per la vicepresidenta elegida Kamala Harris ha Trump uschia malduvrà sia pussanza a moda impertinenta.
Trump ha pers l’elecziun il november. Dentant n’accepta el vinavant betg la victoria da ses concurrent, il democrat Joe Biden. Trump discurra vinavant da manipulaziuns e pretenda ch’ils democrats hajan engulà sia victoria. Quai dentant senza purtar x-in mussament per sias renfatschas.
Elecziun decisiva per il senat a Georgia
En il senat american n'èsi anc betg cler, tgi ch’ha la maioritad. Il mardi datti en il stadi federativ da Georgia in’elecziun decisiva per dus sezs libers. Ils republicans ston defender almain in da quels per salvar la maioritad en il senat – ed engrevgiar al nov president sia lavur. Il senat conferma numnadamain ils candidats per posts da regenza e dal tribunal suprem. Ultra da quai po el bloccar projects da leschas.
Nancy Pelosi è reelegida
Il nov parlament da l'USA è gia vegnì ensemen per l’emprima giada. Quai bun duas emnas avant ch’il president elegì Joe Biden entra en uffizi. En la chombra dals represchentants han ils democrats vinavant la maioritad. La democrata Nancy Pelosi è vegnida reelegida so pledadra da la chombra.


text:
La Partida cristiandemocratica svizra (PCD) ha inoltrà tar plirs chantuns in plant cunter la votaziun federala davart l’iniziativa dal pievel «Per la lètg e la famiglia – Na als dischavantatgs per pèrs maridads». Uschia pretenda ella ina repetiziun da la votaziun.
La PCD giustifitgescha quai pass cun il fatg ch’il Departament federal da finanzas ed era il Cussegl federal hajan publitgà en il messadi sco era en il cudeschet da votaziun la cifra da 80’000 pèrs cun gudogn dubel possian profitar da l’iniziativa. Il venderdi aveva il Cussegl federal admess che questa cifra n’è betg correcta. I sajan en tut 454’000 pèrs.
La PCD è perquai persvasa che bleras votantas e blers votants avessan votà a favur da l’iniziativa sche la cifra correcta fiss stada enconuschenta. L’iniziativa da la PCD, davart la quala il pievel ha votà il favrer 2016 era vegnida acceptada dad ina clera maioritad dals chantuns. Tar las vuschs avevan dentant 50,8 pertschient da las persunas che han votà mess in na en l’urna.
RR actualitad 17:00


text:
Tenor il curatur dal Museum alpin a Berna, Beat Häuchler, vegn il luf tractà dad in extrem a l’auter. Dentant giaja tut quai tranteren a perder. Il luf haja bler dapli fatschas che mo bun u nausch, pro e contra. A l’exposiziun ves’ins sco las datas dals lufs vegnan ramassadas e valitadas. Igl è d'udir l’istorgia da la persuna ch’analisescha ils gens dals fastizs dals lufs u quella da la dunna ch’empagliescha l’animal da rapina. Dentant èsi era da vesair e da badar sco che la tematica enturn il luf variescha tranter citad e champagna.
Tar il luf vegnian ensemen bleras tematicas ch’occupeschan era en auters lieus, sco per exempel il ramassar datas u las differenzas tranter citad e pajais. Dentant era la tematica da l’immigraziun: Quants lufs datti en Svizra? E quants vulain nus insumma? Avain nus tema da l’enconuschent? Co vegn el a midar noss mintgadi?
En sasez n'è quest betg in'exposiziun dal luf mabain in spievel da nossa societad.
La finamira da l’exposiziun saja ch'ils visitaders possian sa far in'atgna opiniuna davart il luf. Quai cun udir ils arguments pro e contra, però era tut las posiziuns u las istorgias tranteren. Sin ina paraid en il museum èsi pussaivel da s'exprimer davart il luf. En egl datti ch'ils blers han fatg in cor enturn il luf. Mo paucs èn tranteren u tar il luf ch’è stritga tras. Era qua manegia il curatur Beat Häuchler che quai saja ina differenza tranter citad e champagna. Fiss l’exposiziun en il Grischun u en il Vallais guardass la paraid probabel or auter.
Otg differentas istorgias èn dad udir a l’exposiziun. Quellas vegnan per gronda part dal Grischun u dal Vallais. Suttvart in per exempels or da l'exposiziun:
RR actualitad 12:00


text:
Il Grischun realisescha cun il plus 5,4% las quart-meglras cifras da tut las 13 regiuns da turissem svizras evaluadas. Il pli grond plus ha fatg il Vallais cun +7,5%, seguì da la regiun da Lucerna e Lai da las Quatter Chantuns cun + 6,8% e la regiun da Basilea cun + 6,4%.
Grischun: per 15 da 18 lieus cifras positivas il 2018
En Grischun han fatg da las 18 destinaziuns enumeradas en la statistica chantunala 15 in plus lev (p.ex. Mustér Sedrun + 0,6%; Partenz e Surselva +2,1% enfin in plus marcant (Val Son Pieder +26,5%; Signuradi +24,8% e Lai 14,4%).
In minus han stuì prender en consegn las destinaziuns Bregaglia Engiadina cun -37,7%, Bravuogn Filisur cun -1,4% e San Bernardino, Mesolcina/Calanca cun -1,1% pli paucas pernottaziuns.
Er hoteliers svizzers han raschun dad esser cuntents
Dapertut en Svizra haja dà da schaner enfin mars dapli pernottaziuns da giasts: En total ha la hotellaria svizra registrà 9,3 milliuns pernottaziuns. Quai èn 5% u 424'000 pernottaziuns dapli che l'onn passà.
Sco quai che l'Uffizi federal da statistica communitgescha van 4,6 milliuns pernottaziuns sin il quint da giasts svizzers e 4,8 milliuns pernottaziuns sin il quint da giasts da l'exteriur.
RR novitads 10:00


text:
La regenza dal Grischun duai puspè prender si las tractativas per la realisaziun da la Porta Alpina sco staziun da tren a Sedrun – quai ha il deputà da la PCD da Sedrun René Epp pretendì en in'incumbensa a la regenza. Er las deputadas ed ils deputads dal Cussegl grond han sustegnì el unanimamain.
La regenza duai far tut ses pussaivel, per rinforzar ch'il project possia vegnir realisà. Il project saja numnadamain visiunari, possia daventar in'attracziun turistica e colliar la Surselva cun ina da las pli impurtantas rutas da l'Europa – uschia ils arguments dals deputads che han sustegnì René Epp. Cusseglier guvernativ Mario Cavigelli ha lura era confermà, che la regenza vegnia a sestentar per che la Porta Alpina possia vegnir realisada.


text:
En trais locomotivas da la Viafier retica è vegnì installà in buttun cotschen. Quel po il locomotivist smatgar per laschar ir l’imni dals Campiunadis mundials da skis 2017 a San Murezzan.
Tenor Moreno Beti, capo dals locomotivists, saja quai ina sgnocca per far buna luna als fans da skis. Uschia vegnan quests trens cunzunt era ad esser en funcziun la damaun baud sin ils trajects Cuira-San Murezzan e Landquart-San Murezzan.
Las pli grondas schanzas d’inscuntrar in tal tren han ins tenor Moreno Beti tranter las sis e las siat a bun’ura davent da Cuira u Landquart.
Autpledaders resistents a plievgia e naiv
Ils autpledaders èn a la testa da la locomotiva. Tar naiv nova èn els entaifer curt temp plain naiv. Quai na saja dentant nagin problem. Ils autpledaders èn resistents cunter naiv e plievgia e latiers era anc pachetads en in plastic. Uschia che la locomotiva n’avess d’avair difficultads cun il chantar da staziun a staziun.
RR actualitad 16:00


text:
Il cusseglier guvernativ socialdemocratic Peter Peyer è responsabel per la segirtad al WEF 2019 – e cunquai era per la segirtad dal president american Donald Trump ch'ha annunzià da vegnir. Suenter ch'ils Jusos dal Grischun e da la Svizra han inoltrà la dumonda per ina demonstraziun, e la Partida socialdemocratica sustegna quai, pudess quai metter en embarass Peter Peyer. Per el sez però nagin problem …
La partida sa ch'in cusseglier guvernativ sto s'abstegnair da sia opiniun persunala.
PS grischuna sustegna era questa giada
La Partida socialdemocratica grischuna sustegna la demonstraziun che la Juso vul organisar cunter il president american, Donald Trump al Forum economic mundial Tavau 2019. Quai suenter che la demonstraziun al WEF 2018 n'ha betg gì lieu a Tavau. La PS appellescha da sa participar a questa demonstraziun. Sco la PS scriva, vegnia ella era il proxim onn a sustegnair la glieud che s’engascha per in mund avert, solidaric ed ecologic.
Juso grischuna e svizra vulan demonstrar
La Juso Grischun e la Juso Svizra han preschentà la dumonda da far ina demonstraziun «anti-WEF». Quai suenter ch’igl era vegnì enconuschent che Donald Trump vegnia l’auter onn puspè al Forum economic mundial a Tavau.
RR novitads 20:00+


text:
Uffizi da construcziun bassa, district 6 Glion
Via Crappa Grossa 14
7130 Glion
Voss champ d'incumbensas: Sco manadra u manader dal manaschi essas Vus responsabla u responsabel per la planisaziun e per la realisaziun dal mantegniment funcziunal da las vias chantunalas en il district 6 Glion. En questa funcziun planisais Vus d'ina vart la lavur per las ca. 45 persunas che lavuran tar il mantegniment e da l'autra vart l'utilisaziun dals vehichels e dals utensils. Per ademplir las incumbensas variadas e pretensiusas survegnis Vus il sustegn da set capolavurers ch'èn suttamess directamain a Vus. Plinavant faschais Vus servetsch da pichet sco manadra u manader d'acziun.
Voss profil: Vus avais in diplom sco poliera u polier ubain sco manadra u manader da construcziun cun experientscha da plirs onns en ils secturs construcziun da vias u mantegniment da vias. Questa activitad pretenda blera responsabladad e na premetta betg mo enconuschientschas tecnicas spezialisadas da la construcziun e dal mantegniment da vias, mabain er in pensar tenor princips d'interpresa. Ultra da quai avais Vus experientscha da manar, forza da persvader, iniziativa e la prontezza da far servetsch da pichet. In stil segir d'As exprimer per tudestg sco er bunas enconuschientschas da l'informatica e dal rumantsch vegnan premess per questa plazza.
Grad d'occupaziun: 80–100 %
Cumenzament da la lavur: 1. da fanadur 2022 u tenor cunvegna
Lieu da lavur: Glion
Termin d'annunzia: 22 d'october 2021
Persuna da contact: Eugen Duff, telefon 081 257 68 80


text:
Il comité paralimpics russ n'haja betg pudì preschentar mussaments ch'avessan midà ils fatgs, uschia fa a savair il TAS. Cuntrari al Comité olimpic internaziunal IOC ha l'IPC decidì ils 7 d'avust da suspender il comité paralimpic russ. (Per quai chasti collectiv è l'IPC sa basà sin in'examinaziun da l'agentura mundiala d'anti doping.) Uschia èn automaticamain tut ils atlets russ sclaus da las concurrenzas. Il comité paralimpic russ aveva inoltrà il recurs tar il TAS.
L'IOC aveva desistì sin ina suspensiun da l'entira equipa russa per ils gieus olimpics.
RR novitads 14:00


text:
Dawn (sonda spasiala)
Dawn l'è 'na sonda spasiàl lanciàda de la NASA e gestìda del Jet Propulsion Laboratory (JPL), col obietìf de investigà el pianéta nàno Cerere e l'asteròide Vesta, localizàcc endèla Fàsa Principàla de asteròidi che se tróa 'ntra i pianét Marte e Giove.
La sonda Dawn l'è stàda lanciàda ai 27 de setèmber del 2007, la g'ha esploràt Vesta 'ntra 'l 2011 e 'l 2012 e pò la sè dirigìda envèrs Cerere e adès come adès (2016) l'è dré a orbitàga entùren a chest'óltema e a mandà amò fóto e dàti al sò cèntro de contròl.


text:
Arsérca quantitatìva
In dal sièinsi naturèli, in quìli socèli, e ind un quèlc èter camp, l’arsérca quantitatìva l'è 'l stùdi empìric sistemàtic ed soquànti situasiòun ch'a s tìn adrē, a travèrs dal tètnichi statìstichi, matemàtichi o computasionèli. Cun l'arsérca quantitatìva, a s vōl catèr fóra e druèr di modèl matemàtic, dal tiorìi e dagli idèi dintórn ai chèś ch'a tgnòm 'd òć. El miśurasiòun di valōr gl'ìn la pèrt più inportànta, in dl'arsérca quantitatìva, perchè i unìsen i fàt ch'a s guèrda in dla manéra enpìrica cun la spiegasiòun che la matemàtica la sà druèr in del relasiòun quantitatìvi.
I valōr quantitatìv gl'ìn tut quî ch'i gh'àn la forma ed nùmer, come 'l statìstichi, el persentuèli, e via acsè.
Vóś lighèdi
- Pośitivìśem
- Arsérca qualitatìva
- Psicologìa quantitatìva
- Quantificasiòun (sièinsia)
- Pośitivìśem sociològic
- Statìstichi
Colegamèint estèren
- (IT)


text:
Antejen
Un antejen l'è una molecola (jeneralment una proteina o un polisacared) de superfix cellulara, qe la pœl portar a la formazion de anticorp. G'è tante molecole qe i pœl funzionar com antejen, compagn de le proteine, polisacareds e, plussee rarament, oltre molecole compagn dei acids nucleic
Ogne antejen l'è definid del so antecorp, i quai i lavora per complementaretaa spazial. La zona indove l'antejen el se unes a l'anticorp l'è ciamada epitop o determenant antejenec, inscambe l'area corespondent a la molecola del anticorp l'è el paratop.
I antejegn i sa trœva ind la superfix dei virus, bateri, fonj, spore, polegn, e aisseben de le cellule di orgegn trasplantads (cœr, fidec, etc), e ind qel cas qé i provoca el refud de l'orgen. Per evitar-l boa tœ jo un imunosupressor.


text:
cuntegn
Naziunal/Internaziunal
-
Protest da l'EV Zug senza schanza
L'EV Zug n'ha nagina schanza cun ses protest da l'emprim gieu da quartfinal da playoff. Il derschader singul n'è betg entrà en il protest cunquai ch'i sa tractia d'ina decisiun dals fatgs dals arbiters. Cunter questas decisiuns na dettia nagina pussaivladad da far protest.
L'EVZ aveva deponà in protest suenter ch'el ha pers cun 1:2 suenter sajettar penaltis cunter Lugano. Il giugader da Lugano, Fredrik Petersson aveva fatg tar ses penalti in moviment enavos, quai che na fiss betg lubì (guarda video).
RR novitads 22:00


text:
Nicola Spirig ha pers 40 secundas sin la victura Gwen Jorgensen dals Stadis Unids da l'America. La medaglia da bronz va a Vicky Holland da la Gronda Britannia. Er la segunda Svizra, Jolanda Annen, ha mussà ina buna prestaziun. Ella è vegnida 14avla.
Preparativas betg optimalas
Il mars è Nicola Spirig cupitgada cun il velo ed ha rut il maun. Uss n'ha ella betg main che 23 struvas en il maun. Mo tuttina è Spirig anc vegnida da trenar bain las davosas emnas. Ella ha gudagnà il triatlon a Turitg. Ed a San Murezzan ha ella triumfà tant en il duatlon sco en il triatlon.
La furma constat. Nicola Spirig sa senta bain e vul defender ses titel ch’ella ha gudagnà avant quatter onns a Londra. Il trenader Brett Sutton è optimistic. Tenor el na saja nagin pli fit che Spirig. Ella possia ir a la partenza cun in surrir.
RR actualitad 07:00++


text:
In accident po capitar uschè svelt, cunzunt cura ch'i ha blera glieud, uschia Roland Hemmi, il vice-cumandant da la polizia da la citad da Cuira. El è quel ch'ha mess fil en guglia per far quai exercizi amez la citad veglia da Cuira. En emprima lingia vai per optimar la collavuraziun tranter pumpiers, polizia e servetsch da salvament.
100 scolaras e scolars en acziun
Per pudair simular in accident a la festa da Cuira dovra quai dentant glieud. Blera glieud. Perquai hai duvrà las giuvnas ed ils giuvens dal stgalim superiur da Cuira. Els han stuì simular la massa da glieud che vegn en panica e sa stauscha tras las giassas da la citad veglia. Sper quai hai er duvrà ils samaritans, quels han giugà persunas blessadas ch'il servetsch da salvament ha pudì tgirar. E cler ch'i ha er duvrà in fieu che ils pumpiers han lura pudì stizzar.
Gronda sfida vegnir tar il lieu
Tenor Roland Hemmi è la gronda sfida dentant dad insumma vegnir tar il lieu da l'accident. Ins haja empruvà da simular quai cun metter barricadas e bloccar l'access tar il plaz e sa chapescha cun ils scolars che blocheschan er l'access.
Facit positiv
In facit definitiv na datti anc betg. I saja uss impurtant dad analisar tut exactamain uschia Roland Hemmi. Perquai haja ins filmà e fotografà l'entira acziun. Dentant cun quai ch'el ha vis saja el cuntent: Il plaz saja vegnì evacuà, ils blessads tgirads e purtads davent ed il fieu è vegnì stizza.
RR actualitad 08:00


text:
Dentant tgi che haja tge cumpetenzas tar privels da natira, saja en la lescha anc memia pauc reglementà. Uschia ha il president da la cumissiun dal Cussegl grond per l'ambient introducì la debatta tar la revisiun parziala da la lescha da guaud. Ina debatta pauc dispitaivla, la revisiun va en vigur sin l'entschatta da l'onn 2021.
En il Grischun saja mintga tschintgavla persuna confruntada cun in privel da la natira - il pli savens sajan quai bovas, il main savens auas grondas. Mintga onn vegnian radund 200 eveniments da privels da natira registrads en il Grischun, agiunta il cusseglier guvernativ, Mario Cavigielli, durant la debatta.


text:
Corsà
Corsà (en Italià: Corzano), l'è 'n cümü de 1 416 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla Bàsa Bresàna ucidentàla a 21 km a Sudòvest de la cità de Brèsa. Corsà el ciàpa dét apò a le frasiù de Meà e Bargnà.
El nòm el sömèa vègner de Fundus Curtiani, cioè del nòm de la gens Curtia che gh'ìa ciapàt en consègna chèsta tèra quant che part de la Pianüra Padàna l'è stàda spartìda en sentürie de part dei Romàni.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Storia dla RAS
La RAS – Radiotelevijion Azienda Speziela Südtirol – ie unida fundeda tl 1975 coche servisc de dërt publich dla Provinzia de Bulsan y te chësta funzion àla da dejëujer na ncëria de utl per la cumenanza. L prim duvier ie chël de devulghé tl radio y tla televijion programs radiotelevijifs dai raions culturei tudësc y ladins. Per chësc fin à la emitëntes de dërt publich dl’Austria, di Paejes Tudësc y dla Svizra metù a despusizion si programs debant.
Dl prim univel mandà n onda te duta la provinzia i programs dla televijion ORF1, ORF2 y ZDF, ti raions a ost dla provinzia y tla valedes ladines univel mandà n onda nce l SF1 y mé ti raions a ost nce l ARD. Tl tëmp dai 28 d’utober ai 11 de nuvëmber 2009 iel unit destudà duc i canai de televijion analogs (nia mé chëi dla RAS) y metù n funzion i canai digitei asseniei dal Ministere. Tres chësta digitalisazion y pervia dl fat che la emitëntes da oradecà fova a una à la RAS pudù avané la cumpëida de programs a 14: ORF1, ORF2, ARD, ZDF, Bayerischer Rundfunk, Kika, 3Sat, Arte, SF1, SF2, RSI La1, sciche nce ORF1, ORF2 y ZDF tl format HD. Ai 15 de nuvëmber 2012 à la RAS – sun dumanda de truep sudtirolesc nteressei ai programs culturei – nce sëurantëut te si ufierta de programs l ORF III, y śën mandela oradechël nce n onda per tests tecnics la variantes a definizion auta di programs televijifs ARD HD, SF1 HD y SF2 HD. A chësta moda vëniel ncuei devulgà dala RAS te duta la provinzia y cun l sistem terester 18 programs televijifs.
Tres UKW vëniel trasmetù te duta la provinzia i programs radio dl ORF – Ö1, Ö2 y Ö3 l – sciche nce Radio Rumantsch dl SRG tla valedes ladines y tla Val Venuesta auta.
Tla tecnica digitela DAB y DAB+ (Digital Audio Broadcasting) vëniel dlongia i programs nunziei dessëura nce trasmetù te duta la provinzia Radio Swiss Classic, Swiss Jazz, Swiss Pop, RSI Rete 2, Bayern 1, Bayern 2, Bayern 3, Bayern Klassik, B5 aktuell, BR Heimat, Deutschlandradio Kultur, Kiraka y FM 4. N culaburazion cun la RAI vëniel nce trasmetù i programs RAI Radio 1, Radio 2, Radio 3 y RAI Südtirol.
La storia dla RAS ie da liejer tla sezion “downloads”.
Downloads
-
Die Geschichte der RAS (DE)


text:
Fundada è l’uniun vegnida l’onn 2000, suenter che las structuras da las uniuns communalas na correspundevan betg pli a la lescha, scriva l’uniun en ina communicaziun. Dapi lura tgira l’uniun en las tschintg vischnancas da la Cadi, inclusiv la vischnanca fusiunada da Breil. Las prestaziuns sa basan sin cunvegnas cun las vischnancas. Uschia è l’emprima prioritad da porscher ils servetschs cun ina auta qualitad, uschia che quai resta pussaivel als attempads da viver uschè ditg sco pussaivel en l’agen dachasa.
Plirs presidents
L’emprim president da l’uniun è stà l’anteriur cusseglier naziunal Dumeni Columberg da Mustér. El ha timunà l’uniun fin l’onn 2008. Lura ha Adelrich Berther da Danis surpiglià l’incumbensa ed è restà en uffizi per 10 onns. Dapi lura presidiescha il deputà René Epp l’uniun. Era part da l’actuala suprastanza fa la deputada Gabriela Tomaschett da Trun e Sonja Deflorin da Mustér.
Impurtanta instituziun regiunala
En il decurs dals ultims onns è la spitex Cadi sa sviluppada ad in manaschi che porscha radund 14 plazzas da lavur cumplainas. Quellas vegnan repartidas sin 29 collavuraturas e collavuraturs. En pli sustegnan radund 14 persunas voluntaras il manaschi cun reparter las tschaveras per la spitex Cadi. Uschia han l’ultim onn 99 persunas retratg en tut 12’510 tschaveras. Tut en tut 12’637 uras da lavur èn vegnidas prestadas l’onn 2019, radund 80% da quellas per la tgira.
Da sbatter cun las finanzas
Il quint dal 2019 serra cun ina sperdita dad 87’350 francs. Tuttina han las expensas pudì vegnir reducidas per 21’500 francs. Dentant èn er las entradas sa reducidas per passa 40’000 francs. In dals motivs principals saja il digren tar las prestaziuns da la tgira fundamentala, scriva la spitex Cadi en sia communicaziun da giubileum. Pervia dal coronavirus ma era pervi dal quint dal 2019 na vegnian ins betg a festivar il giubileum da 20 onns.


text:
Klausism
El klausism a l'è l'ideologia politega ispirada a l'azion del Václav Klaus, ex Primm minister e President de la Cechia. Termen doperaa per la prima voeulta del Mirek Topolánek, a l'è staa però doperaa no del Klaus midemm, e l'è despess ciamaa "klausism senza Klaus".
IdejModifega
Klaus a l'è famos per el sò euroscetticism, la negazion del rescaldament global, l'opposizion a l'omosessualità e a l'immigrazion e 'l support al capitalism in del liber mercaa, tutt sociaa al nazionalism conservator.
Partii klausistaModifega
Hinn consideraa klausista:
- Partii Civich Democratich (ODS), el partii del Klaus
- Sovranità Ceca (ČS)
- Partii di Proprietari Terriee de la Republica Ceca (SsČR)
- Partii di Liber Cittadin (Svobodní)
- Partii Civich Conservativ (OKS)
LenguistegaModifega
El termen klausism a l'è doperaa anca per quej paròll che 'l Klaus, famos per i sò neologism, l'inventava per quej robb che ghe piaseven nò, 'me l'"omosessualism" o, 'na paròlla deventada comuna in Cechia, "havelism".


text:
Il parlament, l’uschenumnà «Grosser Landrat», ha refusà tant l’iniziativa per dapli abitaziuns pajablas, sco er il scumond da fieus artifizials. Tar omaduas iniziativas è il parlament suandà a la proposta da la regenza, sco la Südostschweiz rapporta. Las duas iniziativas vegnan pia ils 27 da settember avant il pievel.
Abitaziuns pajablas
En l'iniziativa dal pievel era vegnì pretendì che la vischnanca da Tavau guarda che almain sin in dals trais terrens che tutgan a la vischnancas vegnan construidas abitaziuns sin tschains da locaziun sin basa dals custs. En il focus da la Partida socialdemocratica stat la realisaziun d'abitaziuns ch'èn pajablas era per famiglias ed emprendists.
Fieus artifizials
Era nagin success ha l'iniziativa da la Partida populara. Cun 9 cunter 8 vuschs è quella iniziativa per ina ferma restricziun da fieus artifizials vegnida refusada. Uschia po il pievel decider sch'ins vul introducir ina scumond da fieu artifizial a Tavau u betg.


text:
Cla Biert
La müdada – Cla Biert (nova ediziun)
Vallader
Limmat Verlag Turich, 2012, numer d’empustaziun 978-3-85791-647-2
La müdada in nos cumün nun es dadouravia bod gnanca da pudair verer. Ün ester chi’d es passà quia tschel di m’ha dit: «Eine starke Bauernkultur». Eu nun ha dit nüglia, mo pensà n’haja meis fat. Sast Tumasch, pro nus in muntogna la cultura nu vain plü portada impustüt dals paurs, sco üna jada. I sun qua hoteliers, mansterans, commerciants, impiegats ed eir esters chi han güst tant scha na daplü interess; i han eir daplü pussibilitats! La schloccada ch’eu manaj, es plü da chafuol sü, sü da las ragischs. L’orma pövel s’ha müdada.


text:
L'obligatori da scolina vegnia discussiunà en il rom da la proxima revisiun da la lescha da scola. Là hajan tut las partidas da pigliar posiziun en la consultaziun e suenter decidia la regenza lura tge che vegnia en la missiva per mauns dal Cussegl grond. Uschia il cusseglier guvernativ e minister d'educaziun Jon Domenic Parolini.
Sper la pretensiun da l'obligatori vesa el er il basegn da discussiunar co quintar il temp da lavur da mussadras e mussaders sco er l'egualitad da pajas en cumparegliaziun cun magistrAs primarAs.
Però quai na vul betg dir che la revisiun da la lescha vegnia durant l'onn che vegn. Quai è in process che dura anc in temp fin che nus pigliain per mauns la revisiun parziala.
Tradiziun sco motiv per retard
La raschun ch'il Grischun è en divers champs areguard la scolina en retard cumpareglià cun auters chantuns, è tenor Jon Domenic Parolini l'istorgia u la tradiziun. En il Grischun saja la scolina sa sviluppada or da organisaziuns da dunnas ed autras organisaziun, che n'eran betg sut la controlla dal stadi. Cun vesair che la scolina daventia adina pli e pli impurtanta en la via da furmaziun, saja quai però sa midà pass per pass. Uschia saja uss er impurtant da discussiunar las pretensiuns che sajan sin maisa.
La scolina en la lescha da scola dal GR
- Il Grischun è il sulet chantun nua ch'i n'è anc betg obligatori dad ir a scolina.
- Pir dapi l'ultima revisiun da la lescha da scola il 2012 ston las vischnancas porscher dus onns da scolina. Avant n'èra la scolina er betg part da la lescha da scola, mabain reglada en ina lescha separada.
- La lescha actuala cuntegna la pussaivladad per ils purtaders da la scolina, da declerar quella sco obligatoria per uffants da lingua estra per levgiar l'integraziun.
- Tar l'ultima revisiun da la lescha da scola il 2012 n'ha l'obligatori da scolina betg chattà ina maioritad.
Las ultimas pretensiuns da la magistraglia
En emprima lingia pretenda l'uniun che la scolina grischuna daventa obligatoria sco en tut ils auters chantuns en Svizra. La lescha da scola cuntegna in'obligatori da porscher ina scolina, e 99,5% dals uffants grischuns visetian ina scolina, scriva LEGR. I saja perquai atgnamain ina pitschna chaussa formala.
In'autra pretensiun che la Magistraglia grischuna surdat al Departament d'educaziun, cultura e protecziun da l'ambient è ch'era las mussadras duain instruir en lecziuns da 45 minutas e betg en uras. Ed ellas duain er avair tuttina bleras lecziuns ad emna sco ils magisters e las magistras sin ils auters stgalims da scola.
Paja
Atgnamain tutgia tar il pachet da pretensiun er ina paja adequata, scriva l'uniun da magistras e magisters. La LEGR ha inoltrà avant dus onns in plant da discriminaziun, che prenda en il focus la paja da mussadras ch'è en l'entira Svizra la pli bassa. Il plant è anc pendent tar la Dretgira administrativa, ord quai motiv na saja la paja actualmain betg tranter lur pretensiuns politicas, scriva la LEGR.
RR novitads 09:00


text:
Andriu Tumasch Deplazas è vegnì undrà per sias picturas davart in mund surreal. Ses motivs èn l'uman e la natira. Il duo, Flurina Badel e Jérémie Sarbach da sia vart èn vegnids undrads per lur lavur experimentala. Là stat il svilup da la cuntrada da muntogna en l’èra da la globalisaziun en il center.
Ulteriurs premis van a:
- Brigham Baker da Turitg
- Sebastian Stadler da Son Gagl
- Martina-Sofie Wildberger da Schaffusa
Il premi d’art dal Manor vegn surdà dapi 37 onns. El è in dals premis da promoziun ils pli impurtants da l’art contemporan en Svizra.
RR novitads 12:00


text:
Tgi ei mira!cultura?
Davos mira!cultura stat ina gruppa da persunalitads dalla Surselva che s'interessescha per la historia, la cultura e la veta da mintgadi hodierna ella vallada e che ha plascher da dar vinavon sia savida als indigens ed als hosps en ina moda e maniera diverteivla. L'iniziativa va anavos sin igl onn 2015, cura ch'il Museum Regiunal Surselva ha publicau per l'emprema ga ensemen cun il Museum Meister da Vuorz ina scolaziun alla guida da cultura resp. al guid da cultura. Persunas dil fatg renconuschidas han silsuenter scolau en in cuors intensiv e duront duas excursiuns las 20 persunas ch'eran s'annunziadas. La finamira dil cuors ei stada da realisar a moda autonoma ina viseta guidada da 90 minutas tenor agen accent tematic ed interess persunal. Suenter ina viseta guidada d'emprova ed in resun dallas collegas e dils collegas ha l'emprema annada da guidas e guids da mira!cultura retschiert il diplom. Dapi lu ha mira!cultura aunc organisau dus ulteriurs cuors, il davos 2019 en cooperaziun cun il precuors «Bündner Guide» a Cuera.
mira!cultura – ina marca da tetg per purschidas culturalas
Il num «mira!cultura» vul dir ton sco: «Mira, cheu capeta cultura!». Suenter la scolaziun ein las guidas ed ils guids e la purschida dallas visetas guidadas vegnidas sut tetg tier mira!cultura. El Museum Regiunal Surselva han ins endrizzau in post d'administraziun che pren encunter ils giavischs dalla clientella, dat tips per programs dil di e coordinescha las visetas guidadas. Gia la stad 2015 ha Surselva Turissem integrau visetas guidadas dil vitg da mira!cultura el program per ils hosps. E mintg'onn vegnan vitier visetas guidadas en novas vischnauncas. 2020 han ins fundau cun l'Associaziun dils museums ed archivs culturals Surselva (AMAS) ina nova e ferma uniun purtadra per mira!cultura. Ils museums ed archivs culturals dalla Surselva ein ina basa cumpetenta per las occurrenzas da mira!cultura. AMAS surpren naven digl 1. da schaner 2021 la direcziun da mira!cultura ed aschia era il svilup da novas purschidas, la scolaziun ed il perfecziunament sco era la controlla da qualitad.
Il team actual
Oz lavura in team da 16 guidas e guids cun gronda passiun per mira!cultura. El s'entaupa regularmein per brattar experientschas e seperfecziunar. Las guidas ed ils guids arvan als hosps da vacanzas, allas gruppas da viadi ed als indigens ina porta en temps vargai, lain denton era far part els dallas atgnas historias dalla veta e dallas experientschas dil mintgadi hodiernas. Intermediar il lungatg e la cultura romontscha, quei stat fetg a cor allas guidas ed als guids. Las visetas guidadas vegnan purschidas en romontsch, tudestg, franzos, talian, engles e danes.
Reservaziuns per gruppas e mira!cultura el program per ils hosps
Il post d'administraziun da mira!cultura coordinescha las damondas da gruppas. La menadra dil post, Paula Bundi, fa las reservaziuns per gruppas e gida la clientella sin giavisch era a concepir in program dil di individual.
Tgei purschidas per gruppas dat ei?
Cheu anfleis Vus tut las informaziuns per gruppas.
L'organisaziun turistica Surselva Turissem ei responsabla per las purschidas da mira!cultura el program per ils hosps. Las occurrenzas han liug duront las vacanzas d'unviern, da stad e d'atun. Sche Vus vuleis saver, cura e nua ch'ei marscha enzatgei en Surselva, consultei l'agenda sin nossa pagina-web ni las plattaformas digitalas da Surselva Turissem.
Tgei marscha il mument?
mira!cultura PLUS el rom dalla NPR
Da 2017 entochen 2020 ha mira!cultura astgau realisar el rom dalla nova politica regiunala (NPR) il project mira!cultura PLUS, e quei cun il sustegn digl Uffeci per economia e turissem dil Grischun e digl Agid svizzer per la muntogna. Igl intent da quel ei stau da promover ina stretga cooperaziun dallas casas da cultura participadas a mira!cultura e dalla Surselva Turissem SA sco partenaria da project, cun la finamira d'augmentar marcantamein il diember da participontas e participonts e dallas reservaziuns da gruppas.
Plinavon ha il project giu la finamira da concepir in management da qualitad cun ina scolaziun ed in perfecziunament cuntinuau dallas guidas e dils guids sco era da documentar las visetas guidadas e la savida fundada sin ina plattaforma online accessibla a tut las guidas ed a tut ils guids. Las visetas da menaschis da producents locals e da beins purils ein in ulteriur resultat da mira!cultura PLUS.
Menau il project ha lic. fil. Marianne Fischbacher, etnologa e specialista da turissem diplomada, formatura da carschi FSFC.


text:
Malempernaivel pudess quai indirectamain vegnir sch’in president senza experientscha tissientas il clima entras ina politica da l’exteriur malinschignaivla, uschia Rudolff.
Trump pudess cumenzar dispitas.
Surtut cun la China u cun l’Uniun europeica pudess il milliardari cumenzar ina dispita, quai che pudess destabilisar impurtants martgads da finanzas per la Svizra. Er il «protecziunissem» pudess daventar in tema, uschia Ruloff. Trump saja avert per plants da l’economia d’export americana.
Il Bundestag è preoccupà
Suenter il success da Donald Trump tar il «Super Tuesday» ha il president da la cumissiun per l’exteriur en il Bundestag, avertì dal milliardari sco president american pussaivel. Quai fetschia gronds quitads, ha ditg Morbert Röttgen envers il «Kölner Stadt-Anzeiger».
Ses meds cun ils quals el gudognia maioritads sajan producents da tema, gritta ed odi. Plinavant beneventia Trump ostilitad cunter ils esters e tortura. L’elecziun dal president american na saja betg ina chaussa sulet dals Stadis Unids, uschia Röttigen.
RR novitads 08:00


text:
L’acziun dal SPAR da Mustér, da far in album cun uniuns indigenas è lantschada. Quella acziun duai cuzzar 10 emnas. Sco quai che Fredy Caminada il manader da la stizun SPAR da Mustér ha ditg ad RTR, datti en quest album 660 maletgs da quai da var 500 purtrets da commembers da las uniuns.
La dimensiun da quai album è cun 129 paginas, il pli grond album ch’è vegnì producì da l’agentura Tomorrow da Rotterdam, ed el ha custà da quai da 25‘000 francs. Quai è sta pussaivel da far, mo grazia al sustegniment da bleras fatschentas indigenas, ha Fredy Caminada sincerà.
En tut datti 1500 albums ed en quellas 10 emnas quintan ins da pudair reparter 330‘000 maletgs. La finala èsi previs da far encunter la fin da questas 10 emnas in sort bursa da barattar maletgs. Ils emprims albums plains vegnan premiads.