text:
La dispita enturn la cunvegna da Brexit escalescha. Perquai che la primministra, Theresa May ha spustà la votaziun davart il deal, vulan intgins parlamentaris uss far crudar May. Anc questa saira votescha il parlament davart ses posts sco scheffa da la partida conservativa. Sch'ella perda ses post sco scheffa da partida entras quest votum da disfidanza, perda Theresa May er ses post sco primministra da la Gronda Britannia. I stuess lura vegnir elegì in nov president da partida. Quai è ina procedura che po cuzzar pliras emnas.
La votaziun duai avair lieu tranter las 19:00 e las 21:00 questa saira. Suenter vegnia il resultat publitgà anc la medema saira.
Betg cler sch'ils adversaris dumognan da derscher May
Anc n'è betg cler sch'ils adversaris dumognan propi da derscher Theresa May. Els dovran per quai ina maioritad da las 315 vuschs dals deputads conservativs. In votum da disfidanza po avair lieu be ina giada ad onn. Sch'ella gudogna questa votaziun è sia posiziun per il mument segirada.
RR novitads 09:00


c: text/html

text:
La Frantscha vegn squassada dapi intginas emnas da las acziuns da protesta dals «gilets jaunes». Per damaun sonda èn vegnidas annunziadas puspè acziuns da protesta en tut la Frantscha – quai malgrà che la regenza haja gia fatg concessiuns al moviment da protesta, scriva l'agentura da novitads SDA.
Tour Eiffel vegn serrada damaun sonda
Perquai che las autoritads franzosas teman puspè acziuns violentas durant las protestas, sajan mobilisads radund 90'000 policists en tut il pajais – sulet a Paris sajan quai 8'000.
Sco ulteriura reacziun vegn serrada damaun sonda la Tour Eiffel, han communitgà las autoritads. Ils excess spetgads da las demonstraziuns fetschian ch'i saja nunpussaivel da procurar per ina «segirtad commensurada».
RR novitads 11:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Il turissem da sanadad pudess rinforzar il turissem en las regiuns muntagnardas - quai demussan experts indigens e da l'exteriur a la terza conferenza da "sanadad e turissem" a Puntraschigna.
Lieus turistics pudessan giugar en avegnir ina rolla impurtanta en il sectur da sanadad. Quels lieus han tut las premissas per pudair porscher programs da prevenziun e reabilitaziun decentrala.
Ils puncts positivs, che il conturn muntagnard ha per la reconvalescenza - èn:
- L'autezza augmenta la prestaziun dal cor ed accelerescha la guariziun
- La bella cuntrada lascha emblidar il mintgadi
- Preschientscha dad in team da medis professiunals ed ina collavuraziun culs medis dal ospital da l'Universitad da Turitg
- Avunda hotels ed abitaziuns da vacanzas
- Access tar la plazza aviatica a Samedan
Martgà enorm
Che spiertas da prevenziun e reabilitaziun hajan in potenzial enorm en avegnir ha era Jürg Schmid, directur da Svizra Turissem e futur president da Grischun Vacanzas suttastritgà. Dad ina vart daventia la societad vi e pli veglia e da l'autra vart saja la glieud era pronta dad investir en sia sanadad.
Nova spierta
In dals projects preschentads è la reabilitaziun e prevenziun ambulanta per malsognas dal cor e la circulaziun da sang a San Murezzan - realisada da Santasana San Murezzan SA ch'è vegni operativ il settember 2017.
RR actualitad 17.00


text:
Pezzaze: Töc a mèha en miniera per hanta Barbara
L’è la hanta patróna dei minadùr, dei artificieri, dei pompér, dei armaiöi, dei meradùr, dei becamórc… Ensóma, la ga a cör töc chei che i ga a che fa cola mórt emprovisa la nohta hanta Barbara.
E, come tëc ‘i agn, dal Dumila, an en piö, an en meno, la miniera Marzoli la ga dervìt el purtù per celebrà la hò hanta cón ‘na méha.
Dumìnica tré dezèmber, a ‘n quart ale öndes, en s’è pasàc déter per la galeria dela miniera: en s’è nac ennàc heshènt mèter, ma scultìm me: a fala a pè la homeàa lónga ‘na vita.
A dèrver la procesiù per rià ala sala de Hanta Barbara, ghéra el prét nöf, don Omar, cò la hò hquadra de chirichèc, e deré al prét en minadùr e i rapresentànc dele asociasiù dei Minadùr de Pezàze e Marmintì, coi hò galiardèc.
E po’ ghe hiom nóter, col capilì de’ minadùr, che pahàom déter enlüminàc dale torce e dai soci de Scoprivaltrompia che, pohtàc en dei cunìcoi, i ghe fàa de lampiù.
E nàom ihé ‘n nàc, e fàom hìto, per hcultà töc i rumùr che la miniera la ghéra òia de susurànga: le guhìne de àiva che l’egnìa zó dala ólta, i hcarpù che i fàa cic ciac hùra la fanga o i htridìa hura i balòc. E po’el fret en dei òh e, en del cör, el penhér per töc chèi che lé i pahàa déter a laorà, töc i dé.
I póer minadùr i ghéra de fa a pégn col hcür, col’àiva én mèh ai pè, col frèt, col perìcol. I pucunàa e i trafegàa cole mine e i haìa gnàc hé l’éra dé o nòt. E la fadiga che i ‘fàa noter l’om mai gna tahtàda. Eco perchè, adèh che la mèha l’è finìda, l’è mèi dì amò ‘na orasciù.
Laura Damiani


text:
Moritz Conradi d'Andeer, figl d'emigrants a S.Petersburg, ha pers tras la Revoluziun russa dal 1917 plirs da ses confamigliars e sia gronda facultad. El ha cumbattì sco chapitani cunter l'armada cotschna da Lenin e Trotzki. Suenter la sconfitta da "sia" armada alva è el returnà en Svizra.
Conradi ha engirà da mazzar l'emprim aut represchentant da l'Uniun sovietica che el entaupa. En occasiun d'ina conferenza internaziunala a Losanna il 1923 sa porscha finalmain in'occasiun. Adolf Collenberg sa metta sin ils fastizs d'in emigrant Grischun che ha provocà in scandal politic e tumults diplomatics.


text:
1990
Il favrer 1990 han la CRR ed il studio inoltrà ina instanza cun il postulat per in augment dal temp d'emissiun dal Radio Rumantsch da ca. 5 a 10 uras per di. Davent dal settember vegn dublegiada l'emissiun Svizra Rumantscha, quai vul dir: ella vegn emessa en media duas giadas al mais. Ella cumpiglia ussa quatter tips d'emissiun: Cuntrasts, Muschkito, Pez a Cup e Direct da...
1991
Il program rumantsch vegn restructurà. Empè da 5 uras vegnan emessas 6 1/2 uras per di e quai senza dapli meds finanzials ed ulteriur persunal. A la Via dal teater 1 lavuran ussa var 50 persunas. Ils 22 da november dat la radunanza da delegadAs da la societad purtadra SSR novs statuts. La CRR daventa ina societad regiunala independenta cun ils medems dretgs e las medemas cumpetenzas sco las organisaziuns purtadras da las ulteriuras trais regiuns linguisticas. Il president da la CRR (dr. Fidel Caviezel) daventa commember da la giunta dal cussegl central da la SSR.
1992
L’emprim da fanadur daventa il Radio Rumantsch in'unitad d'interpresa independenta ed autonoma sut l'ensaina da la reorganisaziun da la SSR. Il Radio Rumantsch survegn in directur (Chasper Stupan) che daventa commember da la direcziun da la SSR.
L’emprim da november prenda la «Rediffusion» da la citad da Turitg il program dal Radio Rumantsch sin sia rait da cabels. La vischnanca rumantscha la pli gronda en Svizra (passa 6'000 RumantschAs) po vegnir provedida cun emissiuns en il quart linguatg naziunal. Il Telesguard vegn ussa er repetì sin il chanal da TSI cun suttitels talians.
1993
La direcziun generala da la SSR metta a disposiziun ulteriurs meds finanzials per offrir in program da la damaun. I vegn er investì en ina tecnologia nova (per programmar la musica cun EED/unitad d'emissiun automatica). A partir da l’emprim d'october emetta il Radio Rumantsch mintga di durant diesch uras in program rumantsch.
Il zercladur mida la Televisiun Rumantscha da la Via dal teater 1 a la Via commerciala 20, a la periferia da la citad da Cuira. La midada simplifitgescha la collavuraziun cun la firma da producziun Prisma. La situaziun decentrala ha dentant er dischavantatgs.
Davent l'avust pon ins recepir las emissiuns rumantschas sur la rait da PTT-GAZ, vul dir ch'ils affars che transmettan cun cabel en Svizra bassa pon integrar il program rumantsch en lur paletta ed al transmetter. AuditurAs ordaifer il Grischun pon uss recepir il program dal Radio Rumantsch.
Cun Per las vias da... introducescha la Televisiun Rumantscha in nov tip d'emissiun per il program da la dumengia (quatter giadas l'onn). Dus reporters cun mintgamai ina camera da chau ed in'equipa normala dad ENG fan ina visita ad ina vischnanca, rimnan impressiuns e discurran spontan cun ils abitants.
1994
Davent da Pasca 1994 na vegn il Telesguard betg pli emess la sonda, mabain trais giadas l'emna: glindesdi, mesemna e venderdi a las 18.50 durant 6 minutas. Per consequenza croda la repetiziun dal Telesguard sin il chanal da TSI. L'emissiun da la dumengia vegn reducida da 45 a 25 minutas, dentant emessa mintga dumengia (cun excepziun da la pausa da stad, dals firads gronds e da dumengias da votaziuns federalas), empè da duas giadas al mais. La consequenza è che l'emissiun Direct da... croda, perquai che 25 minutas na bastan betg per ina tala emissiun. Ella vegn remplazzada da l'emissiun Dumondas da... Ina persuna da la Televisiun Rumantscha fa dumondas ad ina persuna ch'ella ha elegì sezza. «Tschà», il magazin da tempra in pau pli lucca, che dovra dentant dapli temp e meds da realisaziun, vegn emess mo durant l'onn 1994.
Il Radio Rumantsch augmenta sia mobilitad cun in pitschen bus drizzà en aposta per far reportaschas e registraziuns. Las lingias charas per transmissiuns da tun prendidas a fit da la PTT-Telecom vegnan remplazzadas da lingias da communicaziun da ISDN. Las emissiuns vegnan pli curtas, il ritmus da lavur è dentant pli intensiv. Perquai vegn il dumber da collavuraturAs augmentà levamain.
Las Istorgettas da buna notg vegnan emessas ussa mo ina giada l'emna (empè da duas), la dumengia a las 17.20.
A partir da 1994 vegnan derasadas tut las contribuziuns da la Televisiun Rumantscha cun suttitels tudestgs sur Teletext, cun excepziun da las Istorgettas da buna notg.
Davent da l'avrigl 1994 vegn repetida l'emissiun da la dumengia er sin S PLUS, pli tard sin S 4 cun titels tudestgs e franzos. La TSR na repeta dapi lura betg pli l'emissiun.
1995
Cun occupar dus novs posts da correspundent a Scuol ed a Glion cun collavuraturs dal Radio Rumantsch a temp cumplain vegn ademplì in postulat impurtant da noss auditori. Cun quai èn represchentadas las valladas rumantschas meglier en l'offerta da radio ch'è vegnida schlargiada danovamain. Per l'emprima giada vegn emess davent da las 15.00 in program dal suentermezdi. L'emissiun per ils Rumantschs a l'exteriur tranter las 16.00 e las 16.30 vegn registrada mintga di da SRI.
La Televisiun Rumantscha daventa independenta da SF DRS e surpiglia l'entira responsabladad per ils programs da televisiun rumantschs, er l'operaziunala. Las decisiuns davart il temp d'emissiun ed il plan da structura restan dentant en la cumpetenza da la Tv svizra DRS.
Il manaschi RTR per las emissiuns rumantschas cumpiglia ussa sper il radio er la televisiun. La direcziun ha Chasper Stupan, l'administraziun fa Theo Haas.
Midada da structura entaifer il ressort da televisiun. A partir da 1995 vegn sustegnì il manader dal ressort en sia lavur da duas producentas: d'Anita Mazzetta per il Telesguard e da Susanna Fanzun per ils Cunstrasts. La fin 1995 sa retira Giusep Decurtins dal post da manader da ressort, suenter 20 onns. Ses successur daventa Peter Egloff.


text:
La vischnaunca Lumnezia sustegn uniuns e gruppaziuns d’interess cun contribuziuns finanzialas. Dad ina vart ein quei per uniuns indigenas las contribuziuns pauschalas annualas, da l'autra vart sustegns individuals per projects ed occurrenzas.
Contribuziuns annualas per uniuns indigenas
L'annunzia per la contribuziun annuala succeda tenor il Reglament davart sustegn per uniuns e gruppaziuns d'interess (mira sutvart) ed ei d'inoltrar entochen ils 30 da settember.
Il formular online anfleis Vus cheu.
Contribuziuns per projects ed occurrenzas
Damondas da contribuziuns per projects culturals sco era da tut las spartas artisticas e sportivas ein d'inoltrar mintgamai sils 15 da mars, ils 15 da zercladur, ils 15 settember ed ils 15 da december. Las damondas vegnan tractadas mo sch'ellas entran tier l'administraziun communala ad uras enteifer quei termin. Autramein vegn la decisiun stuschada sil proxim quartal.
Damondas da contribuziun ein d'inoltrar en scret per posta ni per posta electronica: Vischnaunca Lumnezia, cumissiun da cultura, Palius 32D, Caum postal 54, 7144 Vella ni info@lumnezia.ch cugl avis "cumissiun da cultura".
Damondas inoltradas directamein tier commembers dalla cumissiun ni dalla suprastonza communala, vegnan visadas anavos.


text:
Cun in plus da 0,4% saja la rata da creschientscha però in zic pli bassa che quella dals onns avant, communitgescha l'Uffizi per economia dal Grischun.
Creschientscha en Grischun cunzunt per lung dad axas centralas
Las regiuns Plaun, Landquart e Moesa han contribuì l'onn 2015 procentualmain il pli ferm a l'augment da la populaziun en il Grischun. Cuntrari a quai abitavan la fin dal 2015 in pau pli paucas persunas en las regiuns Malögia, Bernina sco er Partenz/Tavau ch'in onn avant.
Augment mo tar la populaziun estra
Cuntrari a la populaziun svizra è la populaziun estra s'augmentada er l'onn 2015 relativamain ferm per 1,5%, da nov quinta il Grischun 35'921 abitantas ed abitants esters permanents.
La gruppa cleramain la pli gronda èn anc adina ils burgais portugais (9’542), suandadas dals abitants tudestgs (7’611) e da quels talians (6’320).
Tut en tut han persunas da 130 differentas naziuns lur domicil en il Grischun.
Er Cuira crescha levamain
La populaziun da la citad da Cuira è s'augmentada l'onn passà per 0,3%, la citad quinta da nov 34’652 abitantas ed abitants permanents.
Da las duas dunsainas da las vischnancas las pli grondas han survegnì procentualmain las pli bleras abitantas ed ils pli blers abitants Trimmis, Panaduz e Favugn. Entant han San Murezzan, Arosa e Claustra-Serneus subì las pli grondas perditas d'abitantas e d'abitants en questa gruppa.
Divergenzas tar ils svilups a lunga vista
La structura da la populaziun ed il svilup a pli lunga vista èn fitg differents tranter las regiuns grischunas.
Motors da creschientscha sajan stads ils ultims onns cunzunt las regiuns Plaun e Landquart cun augments da procentualas da duas cifras, scriva il chantun.
Per regla mussian regiuns cun ina dinamica pli pitschna u schizunt negativa er structuras da vegliadetgna demograficamain pli disfavuraivlas cun ina quota relativamain auta da persunas pli attempadas.
In zic damain naschientschas e dapli mortoris
L'onn passà èn naschids 1'748 uffants en il Grischun, 55 damain che l'onn precedent. Il dumber da las naschientschas ha surpassà pia mo levamain il dumber dals mortoris ch'è s'augmentà a medem temp sin 1’734. Stgars 80% da las mammas eran maridadas il mument da la naschientscha.
Plinavant èn vegnidas registradas l'onn passà 928 maridaglias e 6 partenadis registrads, 360 lètgs èn vegnidas divorziadas en il Grischun. Questas valurs èn stadas sumegliantas a la dimensiun sco en ils onns precedents.
RR novitads 10:00


text:
En ina brev a las collavuraturas ed als collavuraturs dal concern da resti scriva l'interpresa che relaschadas na sajan betg evitablas sin fundament da la situaziun actuala. Ina relaschada da massa saja da trair en consideraziun. Durant il moratori da quatter mais possia il persunal far propostas co ins pudess evitar relaschadas u reducir il dumber da relaschadas sco era propostas per mitigiar las consequenzas.
Tenor atgnas indicaziuns lavuran actualmain 1'180 persunas tar Sempione. L'emna passada ha la marca da resti OVS dà tiers d'avair fatg naufragi en Svizra cun surpigliar la chadaina Charles Vögele.
Cun il moratori duai vegnir impedì ina fin immediata.
RR novitads 20:00


text:
Il sindicat autonom dals postins renfatscha a la direcziun da la Posta da betg pli s’interessar per sia rait da filialas. Gia uss na rivassan passa 800’000 persunas betg pli aifer temp util tar ina filiala da la posta, scriva il sindicat.
Ils postins teman che la reducziun la pli gronda vegn ad esser en ils chantuns da muntogna e da pajais. L’onn 2001 deva quai anc 3’500 filialas da la posta en tut il pajais.
La Posta vul stritgar fin l'onn 2020 radund 600 filialas
Questa bun'ura era vegnì enconuschent, che la posta cuntinua cun la reducziun da sias filialas. La digitalisaziun fetschia vinavant fastidis a la posta scriva l'interpresa. Las svieutas als spurtegls sa sminuessian cuntinuadamain. En cifras: 63% damain brevs e 37% damain pajaments dapi l’onn 2000. E quai trend cuntinueschia.
Ord quests motivs aveva la posta annunzià da reducir il dumber da filialas sin radund 800 fin 900 tocs fin l’onn 2020. A medem mument vul l’interpresa procurar per alternativas per ses clients, cunzunt en furma d’agenturas sco quai ch’i dat gia en bleras stizuns, era en il Grischun.
Planisà naginas relaschadas
Tenor la Posta na saja betg planisà da relaschar glieud. Il sindicat dals postins percunter scriva, che la posta na possia betg excluder relaschadas. En tut lavuran radund 50’000 persunas tar la posta, scriva l’agentura da novitads svizra sda.
RR novitads 10:00
Svilup filialas da posta
- 2001 – 3’500 filialas
- 2016 – 1’400 filialas
- 2020 – 800-900 filialas


text:
La vischnanca dad Arosa aveva lubì il 2017 da far ina chasa da vacanzas ord questa stalla. Ma l’uffizi federal da svilup da territori (ARE) ha intervegnì e recurrì fin a Losanna. Il Tribunal federal ha ussa annullà la sentenzia da la dretgira administrativa chantunala e retratg la lubientscha da bajegiar enturn la stalla sin il territori da Langwies. Quai rapporta l'ANR. La stalla sa chattia en ina zona da mantegniment e quai saja da qualifitgar sco zona nua ch'ins na dastgia betg bajegiar. Fin uss aveva il chantun qualifitgà la zona da mantegniment sco ina zona da construcziun limitada. La decisiun da Losanna metta en dumonda la pratica grischuna d’enfin uss.
RR novitads 18:00


text:
La Confederaziun ed il chantun Grischun sajan partenaris impurtants per l’avegnir da las medias rumantschas. Tenor atgna communicaziun sa stentia la LR perquai per in inscunter cun quels partenaris en il decurs da las proximas emnas.
La Quotidiana saja vinavant ina pitga impurtanta en il mund da las medias rumantschas. La Lia saja persvadida ch'ins stoppia chattar a vista mesauna ina soluziun per cuntinuar cun ella. Ella na possia dentant betg duvrar meds publics per finanziar La Quotidiana, s'engaschia dentant sin il plaun politic per chattar ina soluziun.
RR novitads 23.00


text:
La societad d’investment svizra Longbow Finance SA surpiglia 100% da la Sauber Holding, tar la quala era la Motorsport SA tutga. La nova possessura surpiglia las participaziuns da Peter Sauber e da la scheffa d’equipa Monisha Kaltenborn. Il fundatur Sauber aveva anc dus terz da l’interpresa, l’Austriaca Kalternborn in terz.
Sauber sa retira, Kaltenborn resta
Dapli n’è betg vegnì enconuschent davart las formalitads da la surpigliada da Sauber. Cler è dentant gia ussa che Monisha Kaltenborn salva vinavant sias funcziuns en l’interpresa - vul dir: ella resta scheffa d’equipa e CEO ed è da nov era en il cussegl d’administraziun. Peter Sauber perencunter, l'um da 72 onns ch'era gia ina giada ì en pensiun, vegn ussa puspè a sa retrair da tut sias funcziuns aifer Sauber cunquai che «sia» firma para ussa d'esser spendrada.
RR novitads 15:00


text:
Sch'ins fa in gir tras la GEVAG s'accorschan ins ch'i vegn a Trimmis fatg bler dapli che mo brischà rument. L'implant per arder rument è sa midà remartgablamain durant ils davos onns e decennis. Il 2019 è la GEVAG in manaschi da hightec.
Bler dapli che mo brischar rument
La lavur principala dal manaschi a Trimmis è anc adina da brischar noss rument. Dentant è la GEVAG era sa spezialisada en autras spartas. Uschia vegn, per exempel era producì energia cun il rument che vegn brischà.
Nus producin radund 3.5% da l'electricitad che vegn duvrada en il Grischun.
In tema nua ch'ins dat era gronda paisa tar la GEVAG è il recicladi da material. Betg tut il material brischa, uschia ch'i resta adina enavos material sco aluminium, bronz, argient u aur.
Votaziun avant porta
Dapi il 1968 datti gia la GEVAG – la corporaziun da vischnancas per dismetter rument. 25 vischnancas da las regiuns Curia, Scanvetg, Signuradi, Partenz e Tavau fan part da la corporaziun. Ils 19 da matg duessi dentant dar ina midada. Il manaschi duess daventar ina instituziun da dretg public.
Votantas e votants da las 25 vischnancas da la GEVAG ston perquai decider da schliar la corporaziun e persuenter fundar ina nov’instituziun. Per omaduas dumondas da votaziun dovri ina maioritad da dus terz da las vischnancas sco era ina maioritad da las vuschs totalas.
RR actualitad 07:00


text:
Fusiun d’identitad e da resultat da test
Noss proceder includa in process d’identificaziun cumplessiv, cunquai è el in avraporta per occurrenzas pli grondas. Tgi che sa registrescha cun la carta d’identitad (ubain il pass) e la carta da la cassa da malsauns vegn admess al test svelt d’antigens.
Il resultat decida davart entrada u betg entrada. In resultat valaivel elavuran "staziuns da Covent" certifitgadas (apotecas u staziuns al lieu en la vischinanza dal sectur d’entrada da l’occurrenza respectiva). Covent furnescha analisas relevantas ed anonimas davart il stadi da las diversas gruppas da vegliadetgna repartidas geograficamain e presta cun quai ina contribuziun preziusa per franar la pandemia en Svizra.


text:
Sco bleras valladas lateralas cumbatta era la Val Bregaglia cun il problem da la depopulaziun. Tenor la vischnanca bandunan radund 90 pertschient dals giuvens e da las giuvnas la vallada suenter la finiziun dal temp da scola. Divers na turnan betg pli enavos.
L’Open Air Sur l’Aua è perquai ina bun’occasiun per s’entupar puspè ina giada. Spezialmain per tut ils commembers da la societad giuventetgna Bregaglia, che organiseschan l’open air. Dals radund 50 commembers èn bundant dus terz giuvenils che n’abitan betg pli en Val Bregaglia.
TR Telesguard 17:40


text:
La PCD Cadi ha organisà ina discussiun da podium cun il tema «Aclas- svilup u decadenza?». Punct da partenza è l'iniziativa dal chantun inoltrada en il Cussegl dals chantuns che vul pussibilitar la midada d'intent per bajetgs ordaifer la zona da bajegiar. L'interess è stà grond. Radund 150 persunas èn stadas a Danis.
Mantegnair u laschar crudar ensemen
Reto Crameri, ch'è l'iniziant da questa iniziativa è persvas ch'igl è meglier sch'ils bajetgs vegnan mantegnids e duvrads. Betg la Confederaziun, mabain ils chantuns duain pudair decider tge ch'è lubì ordaifer las zonas da bajegiar. Mintga chantun haja numnadamain auters basegns. Ch'i na vegn betg ad esser uschia che tut ils bajetgs daventan abitadis quai saja sa mussà gia oz, nua ch'i dettia gia questa pussaivladad da transfurmar edifizis caracteristics per la cuntrada en abitadis. En questas zonas hajan mintgamai be paucs fatg diever da questa pussaivladad, di Reto Crameri.
Pauc plaschair da l'iniziativa per schluccar la lescha ha Raimund Rodewald da la Fundaziun svizra per la protecziun e la tgira da la cuntrada. El di cler e bain ch'ins veglia pli gugent laschar crudar ensemen ils bajetgs e laschar reconquistar la natira quest spazi che da mantegnair e far londeror abitadis zuppads davos la fatschada da clavàs vegls.
Ed ils possessurs?
Pertutgads èn cunzunt purs. Cun lur stallas grondas na dovria betg pli ils clavàs ed uigls repartids dapertut enturn. U ch'els èn memia pitschens, be mal accessibels u correspundan betg a las normas. Investir daners en bajetgs che na pon betg vegnir duvrads na pon ils purs betg, er sch'i fetschia mal da vesair co ils bajetgs crodan ensemen. Sch'ins pudess vender per laschar bajegiar ora els ubain era far sez quai e laschar a tschains fiss tenor els lucrativ. Il laschar a tschains procurass per novas entradas e fiss ina schanza hai num.
Iniziativa dal chantun
Perquai che quests bajetgs na vegnan betg nizzegiads e van savens en decadenza ha il Cussegl grond inoltrà in'iniziativa dal chantun a Berna per schluccar las prescripziuns. Quella è vegnida refusada dal Cussegl dals chantuns. Persuenter è vegnì lantschà ina moziun che va en la medema direcziun. Il Cussegl naziunal decida davart l'iniziativa dal chantun e davart la moziun en la sessiun da primavaira.
RR actualitad 07:00


text:
La naziunala svizra ha cumenzà il campiunadi mundial da hockey a Copenhagen cun ina victoria suenter prolungaziun cunter l'Austria. Il team da Patrick Fischer ha battì l'Austria cun 3:2 suenter prolungaziun. Il gol decisiv ha sajettà il Grischun da Cuira Enzo Corvi en la 64avla minuta.
L'ulteriur Grischun Nino Niederreiter e Gaëtan Haas avevan manà ils Svizzers en avanatg fin en la 25avla minuta, lura han ils Austriacs sajettà l'emprim gol. Lur segund gol è crudà en il terz terz.
Il segund gieu per la Svizra è dumengia a las 20:15 cunter la Slovachia.
RR novitads 15:00


text:
- L'autostrada A2 è puspè vegnida averta la notg
- Via sur il Pass dal Gottard è serrada
- Val d’Ursera è dentant cuntanschibla
- Via d’access nà da Göschenen ad Andermatt, Hospental e Realp è averta
En il chantun Uri è l'autostrada A2 puspè vegnida averta la notg. Pervia dad inundaziuns e perquai che la Reuss smanatschava dad ir surora eran parts da quella vegnidas serradas sonda cumplettamain.
La via sur il pass dal Gottard è serrada ad interim. La notg passada n’haja l’aura betg lubì da cumenzar cun las lavurs da rumida. Ed er oz, dumengia na possian ins betg lavurar sin la via tranter Hospental en il chantun Uri ed il Pass dal Gottard, scriva l’Uffizi federal da vias. Il pli baud damaun saja quai pussibel da cumenzar cun las lavurs da rumida.
Tenor SRF Meteo hai pluvì en il Tessin la sonda dapli che uschiglio l'entir mais d'october. A Mosogno per exempel eran quai dapli che 300 millimeters. Er en tschertas part dal Grischun e dal Vallais hai dà plievgia da record.


text:
Detectivs duain dastgar observar persunas suspectadas da retrair renta d'invaliditad per maldiever – e quai era cun sondas da GPS. La cumissiun sociala dal cussegl naziunal pretenda però, ch'i dovra per quai la lubientscha da la dretgira d'assicuranzas chantunala. Ella suonda uschia da principi la cumissiun sociala dal cussegl dals chantuns. Quai cun ina differenza: Lezza vul ina lubientscha obligatorica da la dretgira mo per emetturs da GPS. La cumissiun sociala dal cussegl naziunal percunter vul quella per tut las observaziuns.
Observaziuns era en sfera privata
Uschia duai quai esser pussaivel da far registraziuns da tun e maletg, però era duvrar instruments per localisar persunas. Las observaziuns na duain era betg esser limitadas sin terren public sco vias e parcs, mabain era en la sfera privata, sco per exempel sin il balcun.
Localisaziun via GPS tenor cussegl federal betg commensurà
Il Cussegl federal n'aveva betg vulì lubir instruments per localisar persunas. Tenor il cusseglier federal Alain Berset fiss quai ina intervenziun memia gronda en la sfera privata, che na saja betg commensurada.
RR novitads 20:00


text:
La raschun èn iniziativas dals chantuns Grischun e Vallais. Quels pretendan d’astgar nizzegiar bajetgs agriculs betg pli duvrads ordaifer la zona da bajegiar cun mesira sco abitaziuns.
Cumissiun fa atgna proposta
Bain ha la UREK renvià unanimamain las iniziativas chantunalas perquai ch'ellas sajan memia rigurusas. I na saja betg commensurà da nizzegiar auter plirs tschientmillis da tals bajetgs. Ella renconuscha dentant che stallas e clavads digns da vegnir protegids sajan bains culturals prezius. Senza mesiras concretas existia il privel che quels svaneschian.
Reacziun Reto Crameri
L’iniziant e promotur da l’iniziativa, il deputà Reto Crameri, vesa tuttina il positiv: Era sche l’UREK haja renvià las iniziativas dal Vallais e dal Grischun perquai ch’ellas sajan memia rigurusas, vegnia almain l’intent da l’iniziativa integrà en la revisiun da la lescha per la planisaziun dal territori.
Chantuns vulan pudair decider sezs
L'intent da las iniziativas vul la cumissiun dal Cussegl dals chantuns integrar en la revisiun da la lescha per la planisaziun dal territori. Dentant crititgeschan ils dus chantuns explicitamain, che la dumonda d’utilisar aclas sin autras modas è reglada sin livel naziunal.
RR novitads 11:00


text:
La fin de n tëmp
La prima gran viera
Nce la valedes ladines vën trates ite tla prima gran viera. La front passa tres la Dolomites, dai crëps dl Lagorai nchin ti Monzoni; dala Marmoleda nchin al Col de Lana; dal Lagazuoi ala Tofanes. L chemun de Fedom vën spartì te doi pertes dala front. Tla Dolomites scumëncia na viera de posizion desdrujënta.
Ntëur la fin dl inviern dl 1916 fej i saudeies talians sauté la piza dl Col de Lana. Ti trëi ani che vën do morel iló mo milesc de saudeies talians y austriacs y l giata ala fin l sëurainuem de "Col dl Sanch".
A Corvara y a Penia (Fascia), che ie danter i luesc plu daujin ala front, vëniel metù su dai saudeies austriacs canons che possa stlupeté sëura la front ora. Ala fin dl inviern dl ann 1917 fovel morc milesc de saudeies, talians y austriacs, per la levines y per l gran frëit.
La cunseguënzes dla viera
La viera porta nce danter i ladins na gran pëina, n grum de morc y dantaldut te Fedom ie l scenar de desdruzion spaventëus. Bele ntan l inviern 1917/18 ruva zeruch i prim saudeies. Cun pazienza y artenienza scumënci a fé su da nuef cëses i tublei.
Do l armestize dl nuvëmber 1918 ruva adalerch nce ti luesc ladins i saudeies talians. La bandiera dl Tirol vën tëuta demez y l vën metù su chëla taliana. La cunseguënzes dla prima gran viera porta ala fin dla monarchia austro-ungareja. Chësc gaujea nce na for majera spartizion dl raion ladin.
L destin do la viera
Cun l Tratat de pesc de Saint Germain di 10 de setëmber dl 1919 ruva Sudtirol sota la Talia. L Prëner devënta l cunfin danter l'Austria y la Talia.
I ladins uel resté sota l'Austria y se damanda de unì recunesciui sciche na etnia per si cont. Tl prim ti univa la pulitica dl guviern talian ancontra ala populazions di raions sotmetui. Chësta situazion ne n'à nia durà giut, ajache riesc do à tëut l pudëi l fascism.
L ann 1923 porta Ettore Tolomei, l cumisser per la rujeneda y cultura te Sudtirol, dant si program per la talianisazion de chësc raion. L ie udù danora che l talian vënie adurvà te scola, tla toponomastica, tla vita da uni di y tla relazions cun l'aministrazion publica, a dann dl'autra rujenedes.


text:
La digitalisaziun na saja betg be l'adversari da las linguas minoritaras. Ella portia er grondas schanzas. Da quest avis è Claudine Brohy, represchentanta svizra en il comité d'experts da la Charta europeica da linguas minoritaras. Ils meds stampads na remplazzian els betg, dentant saja quai ina buna cumplettaziun.
Emprender rumantsch d'in pirat puter
In dals «buns exempels» ha sviluppà la Scol'auta da pedagogia dal Grischun. Cun la plattafurma «rambatrix.ch» han ins sviluppà in program per ils uffants che van en scolina. Cun cliccar sin differents simbols emprendan els co ch'ils pleds tunan. Ultra da quai datti gieus interactivs. La figura principala dal med d'instrucziun è il pirat cun il num Rambulin che abitescha al Lai da Segl. «Pirats èn simplamain bunas figuras per uffants», manegia Manfred Gross, manader da la partiziun plurilinguitad da la scol'auta.
Il program na saja dentant betg en emprima lingia per uffants che chapeschan e discurran schon bain rumantsch.
Il med d'instrucziun ha surtut la mira d'introducir ils uffants portugais en Engiadina en la lingua rumantscha. Uschia n'han els nagin dischavantatg cura ch'els arrivan en scola primara.
Cun quai ch'i dat per il mument be ina versiun per puter vegn il med surtut duvrà en l'Engiadin'Ota. Sch'i vegn a dar il med er en auters idioms n'è anc betg cler. Ils emprims resuns sajan dentant buns.
Emprender cun communitgar
In ulteriur project è il program «Alpconnectar». Il med d'instrucziun è ina sort Skype per scolas. La mira è, che scolars e solaras or da differentas regiuns pon discurrer in cun l'auter, barattar istorgias e raquintar da lur regiun e lur lingua. Il grond avantatg: Empè da far gronds viadis èn ils uffants be paucs clics davent in da l'auter.
Tenor in dals sviluppaders mussa il program grond effect.
La chaussa la pli interessanta da quest project è l'entusiassem ch'ils uffants da la scola primara han cun discurrer la lingua betg cun ils exercizis.
Il program è gia vegnì testà en diesch differentas classas, cun total var 200 scolaras e scolars.
Emprender cun medias talianas
Il terz med preschentà durant il colloqui a Turitg sa numna «321via». Ditg grop è quai ina plattafurma da medias talianas. Cun leger artitgels da gasetta, tadlar contribuziuns da radio e guardar videos da las medias talians, duessan ins emprender meglier la lingua ed er emprender ad enconuscher la cultura.
RTR actualitad 07:00


text:
Insciö fejon na denunzia pro la Curt di cunc
Zircolara dl Secreter general di 19 d'otober dl 2015, n. 1
Fac che pó porté pro ala responsabilité aministrativa - dovëi de denunzia
Cun deliberaziun ajuntada n. 1162 di 13 d'otober dl 2015, á la Junta provinziala fat fora danü les porsones che mëss denunzié i fac che pó porté pro ala responsabilité aministrativa di aministradus y dl personal dependënt.
La materia vëgn regolada dala lege provinziala di 9 de novëmber dl 2011, n. 16, che ne reverda nia ma l’aministraziun provinziala, mo ince i ënc provinziai y i organisms de dërt publich.
Le provedimënt nü dess garantí l'ademplimënt dl dovëi de denunzia, tignin ince cunt dles mudaziuns dl’organisaziun.
Porsones che á le dovëi da denunzié
Por ci che reverda la determinaziun dles porsones che mëss denunzié, vëgnel desfarenzié tla deliberaziun injuntada danter les ipoteses de dann diret y de dann indiret.
Cun dagns direc minon chës aziuns cun chëres che al ti vëgn fat n dann al'aministraziun (por ej. n dependënt/na dependënta danejëia o perd na cossa che é dl'aministraziun). Te chësc caje mëss le personal dirigënt le lascé alsavëi al diretur o ala direturia dla repartiziun/dl raiun/dla strotöra olache l'aziun é sozedüda, o ala porsona a ce responsabla.
Por ci che reverda la scora, les assoziaziuns che depënn dala Provinzia, sciöche ince les istituziuns de dërt publich, se crüzia le personal dirigënt plü alalt y i organs che á zënza la responsabilité da fá la denunzia.
Döt le personal dependënt á, aladô dles normes de comportamënt, le dovëi da segnalé de te situaziuns al peronal dirigënt.
I dagns indirec reverda indere chi caji, olache l’aministraziun á surantut la refata di dagns a bëgn de n terzo danejé (por ej. n dependënt/na dependënta danejëia na cossa de proprieté de n terzo y l’aministraziun ti paia les spëises de reparaziun ala porsona danejada).
Caji de dagns indirec pó ince gní a se le dé tl dagní, ince sce l’aministraziun provinziala á dal 1. de setëmber dl 2015 incá n'assiguraziun de resposnsabilité zivila por i dagns che ti vëgn fac a terzi. L’assiguraziun varënta vëiga danfora na partezipaziun ai cosć de 15.000,00 euro y porchël vëgn i dagns cina a chësta soma paiá inant dal’aministraziun provinziala.
Te chisc caji mëss la denunzia gní fata dal responsabl/dala responsabla de chë strotöra che é responsabla dla licuidaziun dla refata dl dann ala porsona danejada.
Tl'aministraziun provinziala é porchël l'Ofize Strades le responsabl; tl caje de n prozes é la competënza dl'Avocatöra dla Provinzia.
Les scores, i ënc provinziai y i organisms de dërt publich se crüzia dla refata dl dann a ciaria de sü bilanc y fej les denunzies. Sce al vá debojëgn pói s'anuzé dla consulënza da pert dles strotöres dl'aministraziun nominades dessura.
Contignü dla denunzia
La denunzia di dagns direc mëss contigní na descriziun de ci che é sozedü y, tan inant che ara vá, na sciazada di cosć por mëte apost la situaziun da denant. Le dirigënt/La dirigënta che fej la denunzia, pó sambëgn ince ajunté valutaziuns y osservaziuns personales.
La denunzia de dagns indirec, che vëgn da prestaziuns de indenité di dagns a terzi, mëss ester fata plü avisa y ince tó ite la documentaziun dl'inrescida.
A vigni moda mëssel gní dé dant i dac anagrafics dl dependënt/dla dependënta, a chël/chëra che l'aziun se referësc.
Le dé dant l'inom dl dependënt/dla dependënta ne comporta nia na valutaziun dl comportamënt dl dependënt/dla dependënta.
Chësta zircolara vel ince aladô di fins y dles faziuns di ademplimënc coliá ales normes iuridiches tl ciamp dla prevenziun dla coruziun.


text:
En spezial en l'America dal nord è vegnì investì damain daners per novas metodas d'explotaziun. En ils Stadis Unids èn per exempel las investiziuns en l'explotaziun da gas da plattamorta («Schiefergas») sa reducidas ils ultims dus onns per 52%. Quai malgrà che las investiziuns en il sectur da ieli e gas muntan a 45% da tuttas investiziuns en la branscha d'energia.
Dapli daners per l'effizienza d'energia
Charvun resta la segund impurtanta funtauna d'energia. En spezial en ovras da charvun veglias ed ineffizientas vegn investì bler daners, quai resulta dal rapport. En il schlargiament d'energia atomara vegn investì tants daners sco dapi 20 onns betg pli, en spezial er pervi da las activitads en la China.
Constattà in augment da las investiziuns han ins tar l'effizienza d'energia. L'onn passà èn las investiziuns s'augmentadas per 6% sin 197 milliardas euros.
Las investiziuns en energias regenerablas èn restadas pli u main stabilas l'onn passà sin 258 milliardas euros.
RR novitads 06:00


text:
Ils Young Boys han uschia survegnì en questa terza e davosa runda da qualificaziun per la Champions League il pli grev adversari pussibel tenor palpiri. Adversaris pussibels fissan er stads Ajax Amsterdam, Viktoria Pilsen, ZSKA Moscau ed il FC Brügge. Da quest quintet posseda Dynamo Kiev dentant il pli aut coeffizient. Il davos campiunadi en l’Ucraina ha l’equipa da Kiev terminà sin il segund plaz davos Schachtar Donezk.
YB, il numer da la Super League dat ils 25/26 da fanadur l’emprim ordaifer encunter Dynamo Kiev ch’è gia vegnì 15 giadas campiun ucranais. Il gieu da return en il Stade de Suisse a Berna è lura l’entschatta avust. YB e Dynamo Kiev n’han anc mai giugà in encunter l’auter.
Thun ha mussà coi va
Perencunter ha il FC Thun bunas regurdientschas vid Dynamo Kiev. Sin via en la Champions League ha l’equipa Bernaisa giu battì il 2005 l’equipa da l’Ucraina en la segunda runda da qualificaziun cun il resultat total da 3:2. YB perencunter ha en quatter emprovas anc mai pudì sa qualifitgar per la Champions League.
RR novitads 14:00


text:
I dettia en egl che bleras da las unfrendas sajan stadas sulettas sin viadi.
En media dals ultims onns sajan mintgamai enturn 45 persunas sa disgraziadas l'emprima mesadad da l'onn, l'onn passà eran quai 38.
Perquai ch'ils blers accidents capitan normalmain en il fanadur ed avust, ed i ha dà questa stad aura perfetga d'ir a viagiar pudessi dar quest onn in trist onn da record tar il dumber da morts. Sulet al Matterhorn èn mortas quest onn 10 persunas. Crudà si saja che bleras da las unfrendas sajan stadas da viadi sulet, ha ditg Anja Truffer dal salvament da muntogna Zermatt.
RR novitads 11:00


text:
En ina communicaziun a las medias scriva la destinaziun d’Arosa che l’idea è d’integrar ils possessurs da chasas e d’abitaziuns da vacanzas activ en quest concept da commerzialisaziun. Avant da concretisar lur intent elavureschan las differenzas destinaziuns internamain ils possessurs d’abitaziuns da vacanzas pudessan vegnir integrads il meglier, declera Pascal Jenny il mainaproject e directur d’Arosa turissem.
Per Arosa èn possessurs d’abitaziuns da vacanzas ina impurtanta part da la destinaziun turistica ed uschia è quai evident da vulair integrar els meglier che fin qua, ha ditg Jenny.
Prims resultats l’entschatta 2017
Ils prims resultats dals differents workshops en las destinaziuns spetga Pascal Jenny il schaner ni favrer 2017. Suenter suonda anc ina fasa da test. Alura duessan las mesiras ch’èn sa cumprovadas vegnir implementadas. Dasper las destinaziuns Arosa-Lai e Flem-Laax-Falera sa participeschan a quest project era las destinaziuns da Grächen (Vallais), Gstaad (Berna) e Saas-Fee (Vallais).
Dals resultats dal project duessan betg sulet las destinaziuns che sa participeschan profitar mabain l’entira branscha da turissem svizra.


text:
La gievgia sera dils 8 da december ein 15 persunas stadas a Hagerbach el kino da sittar.
Quei vesa ora circa aschia:
En ina stola dil cuolm da Hagerbach san ins sittar cun muniziun scharfa sin ina distanza da 28m encunter ina teila, sin la quala ei vegn projectau in film da catscha che muossa animals en moviment. Il catschadur laghegia ed emprova da sittar sin quels animals virtuals.
Enaquella ch’il siet va atras la teila e setschenta el mantun da sablun davos la teila prendan 5 cameras e microfons si il liug exact nua ch’il siet ha perfurau la teila. Il film tegn eri per in pèr secundas e muossa al tiradur nua ch’il siet ei plazzaus.
Aschia han tuts 15 catschadurs saviu seperschuader con heicli ch‘igl ei da gartegiar bein in animal ch‘ei en moviment ni sin la fuigia.
La finamira da quella occasiun astga denton buca esser ch’ins treneschi specific da sittar sin animals en moviment. Gliez cunterfagess numnadamein als princips etics dil catschadur!
Tonaton han tuts schau plascher l’occasiun e bein equalin havessen aunc sittau ditg sche la muniziun fuss buca ida ora.
Engraziel per la cumpignia e tochen in’autra ga.
Ursin Venzin, president


text:
Duminica 20 Dzèmber 2020 – Leture bìbliche
Dominica 20 Dzèmber 2020 – Quarta duminica d’Advent – Leture bìbliche: Salm 147; Isaìa 61-62:1-3; Galat 3:23-25; 4:4-7; Gioann 1:1-18 con le vos ëd Pàul Castlin-a, March Moretti, Màssim Marietta, Michel dij Bonavé, Gianni Marietta.
La Bìbia antrega an parla ‘d coma Nosgnor, për salvé l’òm dal pëccà e da soe conseguense, a sern a sò sërvissi ‘d përsone che gnanca i l’avrìo pensaje! A l’é parèj che Nosgnor a sern David për dventé rè d’Israel, n’òm ëd gnun-a considerassion e ch’a l’era mach un bërgé ‘d feje. David a dventa, ant soa përson-a e regn, na figura ‘d lòn che Dé a veul realisé an ës mond. L’istess a l’é la figura ‘d Marìa ‘d Nasaret, dësconossùa dëssendenta ëd David: a l’é për sò mojen che ‘l Fieul etern ëd Dé a pija carn e sangh. La devossion e la pairansa a Nosgnor ëd David e, motobin pì tard, ëd Marìa ‘d Nasaret (an tra i tanti përsonagi che la Bibia an presenta) a son le figure an evidensa ant le leture dla quarta duminica dl’Advent. A pituro la manera dëstravisa che Nosgnor Dé a deuvra për arvelesse e operé an ës mond, na manera ch’a dësfida minca na prevision e pretèisa dl’òm.
I. Salm 89:1-4; 19-26
Ël Salm 89, dont i lesoma ancheuj mach un tòch, a l’é na càntica ‘d làude e d’arconossensa për Nosgnor e a canta Soa fidelità. Vera, Dé a l’é fedel e a compiss për sò pòpol tute le promësse che Chiel a l’ha gravà ant ël Pat ch’a l’ha stabilì an tra Chiel e ij Sò Elet. Nosgnor a confërma coste soe promësse a David, un giovo ch’a l’é ‘n bërgé, e che Chiel a sern coma rè d’Israel. A sarà da soa dëssendensa ch’a vnirà fòra ‘l Mëssìa, ël Salvator dël mond. David a dventrà për l’avnì l’ilustrassion vìva dël Salvator. David e sò regn, contut, a l’é ciàir ch’a resta na realità limità e pien-a ‘d contradission. Nen parèj ël Mëssìa, l’etern Fieul ëd Nosgnor ch’a l’é fasse òm. Chiel, Gesù ‘d Nasaret, a compirà dël tut e për tut ij propòsit ëd Dé. A lo farà butand dël tut an derota coj ch’a-j fan oposission.
“I cantrai për sèmper ëd l’amor ëd Nosgnor, n’amor ch’a vnirà mai a manché. Giovo e vej a scotran ëd toa fidelità. Tò amor, ch’a vnirà mai a manché, a durerà për sèmper. Toa fidelità a l’é stàbil tanme ij cej. Nosgnor a l’ha dit: “I l’hai fàit n’aleansa con David, mè servitor soasì. I l’hai faje cost giurament: I stabilirai ij tò dissendent coma ‘d rè për sèmper. A staran setà an su tò tròno da ora fin-a a l’eternità” (…) Tant temp fa ti ‘t l’has parlà an vision a tò pòpol fedel. Ti ‘t l’has dit: “I l’hai fàit seurte fòra ‘n guerié, i l’hai sernulo d’an mes a la gent për felo dventé ‘n rè. I l’hai trovà mè servitor David, i l’hai consacralo con mè euli sant. I l’hai sustnulo con mia man, con mè brass potent i lo rendrai fòrt. Ij sò nemis a podran nen batlo; gnun craseur violent a podrà mai mortifichelo. I crasrai ij sò aversari dë ‘dnans a chiel e i distruvrai coj ch’a-j veulo mal. Mia fidelità e amor – ch’a vnirà mai a manch – a saran con chiel, e a conseguirà ‘d vitòrie con mè agiùt. I slargrai soa dominassion an sël mar e an sij fium. Chiel am invocherà an disend: “Ti ‘t ses mè Pare, mè Dé e la Ròca ‘d mia salvëssa“.
II. 2 Samuel 7:1-16
An costa letura i trovoma ‘l mëssagi ‘d Dé adressà a David, rè d’Israel. A l’é ‘n mëssagi ch’a marca na voltà ant la stòria dël pòpol ëd Nosgnor. David a veul esse un rè bon e arconossant. Ora che j’atach dij sò nemis a son chità, chiel e sò regn a peudo a la fin trové ‘n pò d’arlass. David a vorìa fé lòn che ‘n rè qualsëssìa a farìa për sò Dé: visadì fabricheje ‘n templi. David a veul che Dé a sìa arconossù e onorà an tra le nassion. David as considera responsàbil dël regn e ‘d sò avnì. Dé, contut, a antërven. Nòstra letura ancheuj a rend ciàir ël fàit ch’a l’é Dé, e nen chiel, David, ch’a l’é responsabil ëd sò regn e avnì. Dé a l’ha nen da manca che David a deuvra ij mojen d’ës mond për sicuré sò avnì. Al pòst ëd përmëtte a David ëd fabricheje ‘n templi, Dè a promet ëd deje na ca, na casà, na famija, ch’a durerà për sèmpe. Dé a buta da banda le bon-e intension ëd David e a-j cangia ant na promëssa ‘d na famija e d’un regn ch’a durerà për sèmpe. Dé “a marcia” con sò pòpol, Chiel a l’é “moviment” e pa nen quaicòsa dë statich, ëd frem. Dé a àbita pà an templi fàit da la man ëd l’òm, ma an d’òm e ‘d fomne ch’a-j son fedej e ubidient.
“A l’é rivà che quand ël rè David a l’avìa sistemasse an sò palass, anté che Nosgnor a l’avìa conceduje n’arlass [1] da tùit ij nemìs ch’a l’anvironavo, ël rè a dis al profeta Natan: “Varda, mi i vivo ‘nt un palass ëd sitron, antant che l’erca ‘d Dé a stà sota na tenda”. Natan a rispond al rè: “Và e fà tut lòn che tò cheur at dis, përché ‘l Signor a l’é con ti”. Cola istèssa neuit Nosgnor a l’ha dit a Natan: “Và e dì a mè servitor David: ‘Sossì a l’é lòn ch’a dis ël Signor: Avrìës-to ‘d fabriché na ca perchè i jë staga ‘ndrinta? I son nen ëstàit ant na ca dal temp ch’ i l’hai tirà fòra j’israelita da l’Egit fin-a adess. Al contrari, i l’hai viagià con lor e i son ëstàit sota na tenda.Tute vòlte ch’im bogiava an tra j’israelita, i l’hai mai dit a qualsëssia cap ch’i l’avìa stabilì coma ‘n bërgé për mè pòpol Israel: ‘Përché l’ev-ne pa fabricame ‘n palass ‘d sitron?’.Ora, donca dì a mè servitor David: “Sossì a l’é lòn ch’a dis ël Signor Dé dl’univers: i l’hai pijate dai pasturagi, dal pasturé dë strop, përché ti ‘t fussa ‘l bërgé ‘d mè pòpol Israel. I son ëstàit con ti daspërtut andoa ti ‘t andasìe e i l’hai batù tùit ij tò nemis dë ‘dnans a ti. Adess it rendrai famos tanme a lo son ij grand ëd la tèra. I procurerai na patria për mè pòpol Israel, a saran piantà ‘nt un leugh sicur andoa che mai a na saran dësreisà. A saran pì nen crasà dai violent coma ch’a l’é rivaje al prinsìpi e durant ël temp ch’i l’avìa stabilì ‘d giùdes për goerné Israel, mè pòpol. Al contrari, iv darai l’arlass da tùit ij vòst nemis. Ëd pì, ël Signor a fortiss che chiel medèsim at ëstabilirà na casà, na dinastìa ‘d rè. Quand ch’a vnirà për ti ‘l temp ëd meuire e ti ‘t saras sotrà con ij tò cé [2], i butrai an tò leugh un dij tò dissendent, un dij tò fieuj e i rendrai fòrt sò regn. A sarà chiel ch’a farà fabriché na ca dedicà a mè nòm e i rendrai stàbil soa dinastìa. I sarai për chiel tanme ‘n pare e chiel a sarà për mi tanme ‘n fieul. Quand ch’a farà lòn ch’a l’é mal, i lo coregerai e lo dissiplinerai pròpi coma ch’a fa ‘n pare con sò fieul. Contut, mai i-j gavrai mè favor coma ch’i l’hai gavalo a Sàul, ch’i l’hai lassalo fòra dal leugh che ti ‘t ocupe adess. Toa casà e tò regn a staran dë ‘dnans a mi për sèmper, tò tròno a sarà sicur për sèmper”. Sossì a l’é lòn che Natan a l’ha dit a David quand ch’a l’avìa daje sta comunicassion profética”.
III. Roman 16:25-27
Ël pass ch’i lesoma ancheuj da j’Epistole a l’é mach ëd pòche righe. A l’é la ciusa dla lìtera dl’apòstol Pàul ai Roman e as trata ‘d na dossologìa. Ant la liturgìa cristian-a, për dossologìa as antend ëd sòlit n’esclamassior serimonial, na fòrmula, n’imn, ch’a làuda, esalta e glorìfica Nosgnor. Parèj i l’oma ambelessì na làuda a Dé për la predicassion dël Crist ch’a pòrta a l’ubidiensa dla fej. An Gesù Crist, Dé a l’ha fàit conòsse la vìa a la salvassion a tute le gent. Ël “segret” ch’a l’era stait ëstërmà da vàire a l’é vnù fòra. Nojàutri, tanme l’apòstol Pàul, i l’oma arseivù ‘l comand ëd fé intré le nassion dël mond an ës “segret” e ‘d realisé n’ubidiensa ch’a ven da na fede vera eancreusa. I l’oma pa da speté ‘d cantela quand ch’i sentoma j’angej ch’a la canto ant ël dì ‘d Natal, ma le dossologìe a vagno l’avnì e a lo arpòrto ant ël present. Glòria a Dé!
“Ora, tuta la gloria a vada a Nosgnor, col ch’a l’ha ‘l podèj ëd rinforseve giusta com’ a dis mè Evangeli. Cost messagi dzora Gesù Crist a l’ha ‘rvelà Sò proget për vojàutri ch’i seve nen dël pòpol ebràich, un proget ch’a l’é stàit tnù segret për tant temp. Ma ora, coma ch’a l’han fane la predission ij profeta e coma Nosgnor, l’Etern a l’ha comandà, cost messagi a l’é stàit fàit conòsse a tuti ij pòpoj, parèj che ‘dcò lor a peusso chërdje e ubidìje. A Nosgnor, l’ùnich pien ëd sapiensa, ch’a vada la glòria për Gesù Crist, për sèmper. Amen”.
IV. Luca 1:26-38 – Anunsi dla nàssita dël Messìa
Nosgnor a interven për realisé soe promësse antiche ‘d manera inpensà e tant ëstravisa che gnun a l’avrìa podù organisé ‘d ròbe parèj. ヒl Salvator, che Israel a spetava, a intra an cost mond për ël mojen ëd na giovna dësconossùa, Marìa ‘d Nasareth an Galilèa. Marìa a l’era pròpi “gnun” e a vnisìa da ‘n leugh sensa amportansa. Chila e sò ampromëttù, Giusèp, a peudo vanté ‘d dissende dal grand rè David, ma a l’han nen da fé con l’establishment polìtich e religios d’Israel. Scond ij criteri d’ës mond lor a l’han gnun-a importansa. Marìa, bele s’a j’era na fomna divòta e a pòst, a resta an sle prime pròpi sensa paròle quand ch’a ‘mprend che Nosgnor a l’ha sernùa për n’incàrich parèj. La manera che Nosgnor a agiss a l’é na surprèisa ch’a l’é an contradission a minca na spetativa. Nosgnor a sern coj ch’a men-o i l’avrìo pensaje e a l’é përdabon ël Dé dl’ampossìbil. Nosgnor as arvela là ‘ndoa nojàutri ‘d nòrma i sarìo pa andàit a serchelo.
“Ant ël meis ch’a fà ses ëd la gravidansa d’Elisabeta l’àngel Gabriel a l’é stàit mandà da Nosgnor a Nasaret, na borgià dla Galilea, da na fijëtta da marié ch’as ciamava Marìa. A l’era stàita ampromëttùa an mariagi a n’òm ëd la dissendensa ‘d David për nòm Giusèp. E l’àngel, essend intrà ant ël pòst andoa chila a stava, a-j dis: “It saluto, ti ch’it ses la favorìa da la grassia. Nosgnor a sia con ti!”. Tutun, chila a l’é restà stravirà për motiv ëd ste paròle, e a pensava còsa mai a vorèissa dì un salut parèj. L’àngel a l’ha dije: “Marìa, àbie nen tëmma, përché ti ‘t l’has trovà grassia dë ‘dnans a Nosgnor. Scota: Ti ‘t concepiras e butras al mond un fieul e it lo ciameras Gesù. A sarà ‘n grand, a sarà ciamà Fieul dël Pì-Àut e Nosgnor Dé a-j darà ‘l tròno ëd David, Sò antìch. A regnerà an su Israel për sèmper, e Sò regn a l’avrà mai pì fin”. Antlora Marìa a l’ha dije a l’àngel: “Com é-lo che lolì a podrìa riveme? I son mai stàita con n’òm”. L’àngel a l’ha rësponduje: “Lë Spirit Sant a travajerà an ti e la potensa dël Pì-Àut at farà ombra. Për col motiv-lì Col ch’a nasrà da ti a sarà sant e a sarà ciamà ‘l Fieul ëd Dé. E varda, Elisabeta, toa cusin-a, a speta ‘dcò chila, vèja coma ch’a l’é! A l’é già ant ël mèis ch’a fa ses ëd soa gravidansa, pròpi chila che tùit a disio ch’a podìa nen avej ‘d masnà! A-i é gnente che Nosgnor peussa nen fé!”. Antlora Marìa a l’ha dit: “I son la serva ëd Nosgnor, ch’am sia fàit conform’ a toa paròla”. An col moment-là l’àngel a l’é partiss-ne”.
Orassion
Nosgnor tut-potent! Nëttia nòstra cossiensa quand che Ti an fà vìsita minca dì, përchè Tò Fieul Gesù Crist, a soa vnùa, a peuda trovene ant na ca prontà për chiel; ch’a viv e regna con Ti, ant l’unità dlë Spirit Sant, un sol Dé, ora e për sèmper. Amen.


text:
Il turissem da stad ed oravant tut il bike vegn adina pli impurtant per ina regiun turistica. La regiun Engiadina Bassa, Val Müstair ensemen cun Samignun ha perquai lantschà in project che prevesa in stretga collavuraziun per coordinar las lavurs vi da l’infrastructura.
Radund 6 milliuns francs èsi previs d’investir ils proxims 7 onns. Rutas classicas per bikers duessan vegnir meglierads e bain signalisadas. Ina finamira centrala da quest masterplan duess era esser d’evitar en l'avegnir il conflict tranter bikers e viandants.
Ils osps vegnan en nossa regiun oravant tut per giudair la natira
Perquai duess quest plan strategic schliar ils lieus da conflict cun mesiras che correspundan a omadus basegns.
RR actualitad 17:40


text:
Il paster sin l’Alp Cuolm d’Andiast ha filmà questa fin d’emna cun il telefonin co in luf va tras sia muaglia. Il video po esser punct da partenza per la dumonda sche lufs èn insumma privlus per muaglia grossa, sch’ils animals gronds pon vegnir spaventads tras in luf ed uschia metter en privel viandants? Las opiniuns en cuntraversas, cun u senza video.
Ils 11 da fanadur, ina sonda
Conradin Tuor è dapi tschintg onns paster sin l’Alp Cuolm. Gia da mat è el adina stà ad alp. In um da las muntognas, cun experientscha, senza tema d’urizis u da lufs. Però la notg sin sonda è stada particulara per el. Gia enturn las 03.00 ha el udì clamar ses «tiers». El pertgira sin l’Alp Cuolm 135 arments d’Andiast, 75 vatgas-mamma e 60 vadels. Tuor descriva la situaziun uschia: «Jau hai udì la notg sin sonda enturn las 03.00 ch’insatge n’era betg en urden, ils tiers clamavan ed eran malruassaivels.» Suenter in’ura è la situaziun puspè sa calmada. «Però la damaun a las 07.20 hai jau vis a passar il luf mo 20 meters sper mia tegia.» E pauc sissur ha Tuor filmà e commentà co il luf va tras sia muaglia.
In film sco exempel
Il video mussa ils arments giudim ina pastgira d’alp, enserrada cun ina saiv. Il luf s’avischina als arments, las vatgas ed ils vadels van da la vart, però senza sa spaventar, il luf e las vatgas mantegnan adina in pau distanza, intginas vatgas marcan però preschientscha e fan perfin cas da vulair sa defender, vul dir d’attatgar il luf. Quel sa retira a la fin.
Il video documentescha uschia exemplaricamain co in inscunter tranter luf e vatgas-mamma capita, en ina situaziun alpestra fitg reala ed actuala. Però era quest video po vegnir interpretà differentamain. Il video ha perquai era fatg la runda sin las raits socialas ed è vegnì commentà en moda e maniera fitg cuntraversa, dad adversaris ed amis dal luf.
Agressiv u normal?
Per Tuor mussa ses filmin ch’era vatgas-mamma pon vegnir malruassaivlas e tut tenor era agressivas. Tuor n’ha betg tema per la vita da sias vatgas: «Quellas vegnan schon da sa defender ed jau n’hai era nagins vadels fitg giuvens, pli giuvens ch’in mais.» Il paster da l’Alp Cuolm ha duas autras temas: «Per l’ina pudessan las vatgas ir a frusta cun mitschar dal luf. Il territori è fitg grippus. E per l’autra, bler pli mal, fissi per mai sch’ellas mettessan en privel viandants, sch’ellas vegnan spaventadas ed agressivas.»
David Gerke, il president da la Gruppa Luf Svizra, ha er vis il video da l’Alp Cuolm.
Il video d’Andiast mussa bain co muaglia gronda sa cuntegna en cas dad ina confruntaziun cun il luf: Ella resta detg calma ed ella sa defenda sch’i fa da basegn.
E Gerke renviescha ch’i n’haja dà quasi nagins cas ils davos onns en Svizra nua ch’in luf avess stgarpà in vadè pli vegl ch’in mais u perfin animals anc pli gronds. Ils paucs cas, en total betg dapli che tschintg, sajan tuts stads vadels novnaschids, stgarpads l’emprima notg suenter lur naschientscha.
Gionin Caduff da Vattiz n’è nagin ami dal luf. Quai ha el gia fatg valair pliras giadas il davos temp. El è er il pledader dals purs da vatgas-mamma ch’han scrit il favrer ina brev a cussegliera federala Simonetta Sommaruga – cun l’alarm ch’i saja ussa cuntanschida cun il luf ina situaziun che pericliteschia la segirtad publica. Caduff ha vis il video d’Andiast. Per el è il video mo in ulteriur mussament dad in maletg general en Surselva, tar tut la biestga gronda.
Igl è alarmant. Il film è ina cumprova co ils animals reageschan. La biestga mida ses cumportament, las vatgas vegnan en general pli sensiblas, pli agressivas e sa defendan pli tgunsch.
Dal sustegn d’autoritads è Caduff pauc inchantà: «I vegn taschentà, zuppentà ed ignorà il privel – cun la fin finala metter en privel l’entira agricultura en muntogna.»
Er Adrian Arquint, il schef da l’Uffizi da chatscha e pestga, ha vis il video da Tuor. El n’enconuscha però anc betg las circumstanzas en detagl. El manegia ch’ins vesia en quest cas bain co las vatgas-mamma possian sa defender. «Ma quai na vul però betg dir ch’i saja adina uschia, vul dir che tut ils animals reageschian tuttina. I dat simplamain arments che reageschan pli ferm – sin viandants, sin bikers u alura apunta sin il luf.» Ch’il muvel gross mussa en general in cumportament spezial en territoris da lufs saja grev dir, schegea che quai na saja era betg d’excluder. Cun auters pleds: «Il luf è simplamain in factur dapli che po procurar per malruassaivladad.» Che cifras u fatgs vegnian taschentads da las autoritads na lascha Arquint però betg valair: «Nus ans stentain per ina cussegliaziun ed infurmaziun transparenta, cun in sistem d’alarm ed uss era cun in sistem d’infurmaziun. Mintgin po ir a guardar tut.»
Chapientscha per las temas
David Gerke po chapir las temas che tals inscunters pon effectuar tar pasters e purs. «Quellas temas èsi era da prender serius. Ma ellas n’han betg propi ina giustificaziun reala.» Gerke admetta ch’ils animals possian vegnir pli malruassaivels u gnervus. Però in cumportament agressiv na saja mai vegnì observà durant tut quests davos onns. El numna l’exempel dal Calanda nua ch’in triep è activ dapi il 2012. «Là avain nus l’Alp da Tumein cun vatgas-mamma, ed en tut quels onns n’hai mai dà in cas ch’avess cumprovà in cumportament agressiv dals animals.» La ristga che vatgas-mamma pudessan attatgar viandants saja fitg fitg pitschna. Perquai suppona la Gruppa Luf Svizra – sco scrit dal rest venderdi passà en ina communicaziun a las medias – ch’i vegnia fatg il mument polemica cun svegliar temas envers il luf per uschia far propaganda per la nova lescha federala da chatscha.
Votaziun per nova lescha
La nova lescha da chatscha prevesa da nov da «regular» l’effectiv era dad animals enfin ussa protegids, sco p. ex. il luf, sche quel daventa privlus per umans ed animals da niz. Organisaziuns per la protecziun da la natira èn cunter quella nova lescha, tranter auter era la Gruppa Luf Svizra. Actualmain fan ins quint en il Grischun cun var quatter fin tschintg trieps – in al Calanda, in enturn il Piz Bargias/Ringelspitz, in enturn il Beverin, in enturn Sursaissa. L’Uffizi da chatscha e pestga discurra dad ina trentina da lufs.
Per il paster da l’Alp Cuolm, Conradin Tuor, vegni insumma ad esser la davosa stad ad alp. El na chala betg sco paster pervi dal luf, mabain per motivs da vegliadetgna. In proxim paster u ina proxima pastra da l’Alp Cuolm sto però esser conscient che sia biestga vegn en mintga cas confruntada er en avegnir en quel territori cun in u plirs lufs.
Inscunters da lufs cun muvel gross
Las davosas emnas hai adina puspè dà discussiuns en connex cun cas concrets u supponids dad inscunters tranter lufs ed arments gronds. Trais exempels:
La fin dal mais matg è girà tras las medias socialas ina fotografia dad in vadè mort d’in pur a Valendau. Svelt hai dà la curella ch’in luf haja mazzà l’animal. Las retschertgas da las instanzas chantunalas han però alura cumprovà tut insatge auter: Il vadé era gia mort avant, causa malcostas, ed è silsuenter vegnì maglià si per part, sche da lufs u auters animals da rapina n’è betg sclerì.
Principi fanadur hai dà in cas – medialmain pauc enconuschent – en Engiadin’Ota, nua ch’in vadè è mort e nua ch’ins suppona ch’in luf (u in auter animal da rapina) haja maglià vi da quel, suenter che l’animal era gia mort. Ma era il Chantun spetga anc ils resultats en detagl da quel cas.
Il matg aveva in pur da Vignogn observà dus lufs ch’eran entrads en il claus da sias vatgas-mamma, in claus gist sper chasa. Il pur e ses figl han pudì spaventar ils lufs. Tenor l’observaziun dal pur eran las vatgas dentant fitg «alteradas».


text:
Istorgia dal Grischun
L’istorgia dal Grischun tracta ils eveniments istorics ch’han gì lieu entaifer l’intschess dal chantun Grischun dad oz ed en ils territoris d’influenza da las furmas d’organisaziun statala precedentas. En successiun cronologica èn quai: la Raetia Curiensis, la Currezia medievala, la Republica da las Trais Lias, il chantun Rezia ed il chantun Grischun (a partir dal 1803).
Temp dals Romans e temp medieval temprivEdit
Il territori dal Grischun dad oz è vegnì populà en il temp da crap tardiv da pievels celtics, retics e lepontics (designads pli tard, tranter auter dals Romans, cun il term nunexact ‹Rets›) ed è vegnì suttamess 15 a.C. da l’armada romana sut Drusus e Tiberius. Il Pass dal Set che collia il Surses e la Bregaglia furmava da quel temp ina da las colliaziuns las pli impurtantas tranter nord e sid. Fin en il temp medieval tempriv vegniva la part meridiunala da la provinza Raetia numnada Raetia Curiensis (Currezia) tenor sia chapitala Cuira.
En il decurs da la cristianisaziun è vegnì installà a Cuira il pli vegl uvestgieu situà en il nord da las Alps. Suenter l’onn 536 fascheva ina gronda part dal territori dal Grischun odiern part dal reginavel dals Francs, pli tard dal Sontg Imperi roman (fin il 1648; Razén e Tarasp fin il 1803).
GermanisaziunEdit
En il 13avel tschientaner èn Vallesans (Gualsers) immigrads nà dal vest en il chantun Grischun ed èn sa stabilids en las vals situadas il pli sisum. A medem temp ha cumenzà la germanisaziun da la regiun enturn Cuira ch’è dentant succedida nà dal nord. En consequenza da quai appartegnan ils dialects tudestgs dal Grischun fin oz a duas gruppas dialectalas dal tuttafatg differentas.
Las Trais LiasEdit
En il decurs dal temp medieval tardiv èn sa furmadas pliras lias cun la finamira da sa dustar cunter influenzas externas: l’onn 1367 è vegnida fundada la Lia da la Chadé en il center e sidost, l’onn 1395 la Lia sura u Lia Grischa en il nordvest e l’onn 1436 la Lia da las Diesch dretgiras en il nordost dal Grischun odiern. Questas trais lias èn s’unidas l’onn 1524 a la Republica da las Trais Lias. Las Trais Lias furmavan in stadi federativ, en il qual la pussanza e suveranitad politica e giudiziala era situada tar ils cumins.
In’emprima lia cun set dals otg chantuns da la Confederaziun è reussida gia l’onn 1497/98. L’onn 1512 han las Trais Lias conquistà la Vuclina, Clavenna e Buorm ch’appartegnan ozendi a l’Italia. Lur relaziun cun ils Habsburgais han las Trais Lias reglà l’onn 1518 en in contract cun l’imperatur Maximilian I. Quest contract è restà valaivel fin l’onn 1798.
Refurmaziun e Guerra da trent’onnsEdit
Pervi da la suveranitad communala ha mintga cumin pudì decider sez davart l’introducziun da la refurmaziun. In zichel dapli che la mesadad da las vischnancas (tranter auter la citad da Cuira) èn sa convertidas a la nova cardientscha (a partir dal 1520). Cun la refurmaziun è per l’emprima giada vegnì predegià en la lingua dal pievel. Uschia han ins er cumenzà a scriver il rumantsch translatond texts biblics en ina lingua chapaivla per tuts.
Durant la Guerra da trent’onns (1618–1648) è er il Grischun stà involvì en ils scumbigls da la politica europeica; la posiziun pro-austriaca respectivamain pro-franzosa avess bunamain spartì il stadi. Sco ‹spendrader› dal Grischun en quest grev temp vala – almain tenor l’istoriografia naziunala – il reverenda e manader militar Gieri Genatsch.
Republica helvetica e mediaziunEdit
Napoleun ha pretendì l’onn 1797 l’egualitad da la Vuclina cun il Grischun, quai ch’ils Grischuns han refusà. Uschia èn las terras subditas la finala idas a perder pervi da dischuniun interna. L’onn 1798 è il Grischun vegnì integrà sco chantun Rezia en la Republica helvetica ch’era in stadi satellit da la Frantscha. L’onn 1803 è il Grischun daventà in chantun da la Confederaziun svizra.
Las constituziuns dal 1854, 1892 e 2003Edit
Cun la constituziun dal 1854 è il Grischun vegnì transfurmà en in chantun modern e la suveranitad dals cumins è vegnida surdada al pievel. L’autonomia communala è dentant restada ferma enfin oz. L’onn 1892 ha il chantun mess en vigur ina nova constituziun; quella è vegnida remplazzada danovamain l’onn 2003 tras la constituziun actuala.
LitteraturaEdit
- Adolf Collenberg: Istorgia dal Grischun. Cuira 2003.
- Fundaziun Lexicon Istoric da la Svizra: Lexicon Istoric Retic. Versiun stampada cumparida en dus toms, Cuira 2010/2012.
ColliaziunsEdit
- Istoriografia grischuna en il Lexicon istoric retic
- Istorgia militara dal Grischun en il Lexicon istoric retic
- Istorgia medievala dal Grischun en il Lexicon istoric retic
- Istorgia ecclesiastica dal Grischun en il Lexicon istoric retic
- Istorgia dal dretg grischun en il Lexicon istoric retic
- Autonomia communala en il Lexicon istoric retic


text:
La ETH Turitg, la SBB e l'industria Svizra vulan proseguir communablamain ina finamira: Els vulan promover la mobilitad futuristica. Quai includa cunzunt trens senza manischunz e la mobilitad dad isch tar isch. Sco ch'ils partenaris d'industria han communitgà al WEF a Tavau prevesan els investiziuns da 100 milliuns francs en ils proxims 10 onns per cuntanscher la finamira.
Autos autonoms: pli ecologic e pli segir
Il president da l'ETH Lino Guzella, il schef da la SBB Andreas Meyer, ministra da traffic Doris Leuthard ed experts da l'ETH han lura er preschentà lur ideas durant dal Forum mundial d'economia. Uschia duain per exempel autos autonoms, vul dir autos senza manischunz, remplazzar autos privats. Il sistem funcziunass sumegliant ad in servetsch da taxi local. Il traffic fiss betg mo pli ecologic, mabain er pli segir: Autos autonoms san reagir bler pli spert che umans.
Jau sper che la purschida saja colliada uschè bain ch'ins vegnia betg ina giada sin l'idea da prender l'agen auto sin l'entir traject.
30% dapli trens tras innovaziun
Er la SBB duai profitar d'innovazins. Uschia savessan ins cun la digitalisaziun augmentar il dumber da trens per 30%, uschia Meyer. Las distanzas tranter dus trens pudessan vegnir sminuidas e l'utilisaziun da la rait optimada.
Anc nagin partenaris privats
Partenaris da l'industria privata na datti anc nagins. Leuthard sa mussa dentant optimistica, la fiera mundiala per ina nova furma da mobilitad saja gronda. La ETH hajan in bun resun ed ins chattia uschia ch'ins chattia spert investurs.
Finanziada vegn questa iniziativa dentant sulettamain da la ETH, la SBB e privats. La confederaziun n' investescha tenor SRF betg en l'iniziativa.
RR novitads 10:00


text:
Era sche Mauro Caviezel ha la finala gudagnà il classament dal super-G cun in avantatg da be trais puncts sin l’Austriac Vincent Kriechmayr, ha el pli che merità questa culla da cristal. Caviezel è numnadamain stà classà en tut ils sis super-G’s da la stagiun sut ils top 5. Trais giadas hai schizunt tanschì per il podest. La clav da success è pia stada la constanza sur l’entira stagiun.
Paja per blera lavur
La culla da cristal munta fitg bler a Mauro Caviezel. Igl è er la paja per tut la lavur, tut ils trenaments sur l’entira carriera. Blers onns ha el stuì cumbatter cun blessuras, ed el ha stuì avair ditg pazienza. Uss auda el dentant propi tranter la crème de la crème en la cuppa mundiala. Pazienza sto Caviezel dentant anc avair quai che pertutga l’emprima victoria en la cuppa mundiala.
Damai ch’il coronavirus ha sfurzà d’annullar il final da la cuppa mundiala da skis a Cortina d’Ampezzo spetga Mauro Caviezel anc sin sia culla da cristal. A Kvitfjell ha el survegnì ina culla dal Norvegiais Henrik Kristoffersen tar la ceremonia da medaglias per pudair far ina fotografia. Quella ha el sa chapescha stuì dar enavos.
RTR actualitad / sportissimo


text:
Al di da giuventetgna e sport a Domat han Chris, Tino ed Chiara priu part. Chris ei vegnius 2. en la disziplina treis posiziuns (558 pct.). Chiara ha priu part alla concurrenza singul U17U21 ed ei vegnida sil 3. plaz (379).
Tier la concurrenza da gruppas U17U21 ha Chris cun Anja Cadalbert ed Tino Coccia dominau e schau Landquart davos els.
Trenader Baseli cun Tino Coccia, Annina Tomaschett, Anja Cadalbert e Chris Wolf
Al campiunadi Grischun dils 09.08.20 a Domat ha Annina Tomaschett dominau la disziplina 3 posiziuns. La giuvna tiradura setta in niev record Grischun cun 586 pct. Il final dils 8 megliers Grischunes dominescha ella sco avon. 451.0 pct. munta puspei in niev record Grischun. Chris Wolf setta ina buna concurrenza e vegn bien 4.
Ella disziplina 60 siets en venter va la medaglia d'argiden a Annina e Chris sto puspei prender il 4. plaz.
Cordiala gratulaziun als dus juniors.
Tier l'elita prenden part Elena ed Andri.
En venter pon els dus buca tener suenter als "profis". Elena vegn 10avla cun 609.1 pct. Andri 12avel cun 608.0 pct.
Tier la disziplina da 3 posiziuns sa Andri mussar ch'el sauda aunc adina denter ils megliers dil Grischun. L'elita setta mo in final ed leu setegn Andri adina entuorn 4-3 plaz. La finfinala astga el prender encunter la medaglia da bronz. Elena anfla gia dalla entschatta buca il punct e la finala daventa ella 6avla.
Cordiala gratulaziun.
Chris ed Annina settan la concurrenza da SMMM a Thun per il cantun Grischun tier ils juniors. In bien 3. plaz astgan els dus purtar a casa. Annina setta 577 pct. e Chris 547 pct. Anja Cadalbert 536 pct.
Andri pren part ella concurrenza da 3 posiziuns cun l'elita. Els vegnan 7. quei che munta in bien plaz per ils Grischunes.
Gianna Tomaschett gudogna ella cat. giuvenils cun 99pct. e 49pct. total 148pct. il tir popular a Surin. La giuvna da 15 onns lai davos ella Nadja Schwarz, Andri Tomaschett sco era Elena Tomaschett che vegn 4.
Fetg bunas prestaziuns da nos giuvenils al tir Arge Alp el Tirol dil sid.
Andri muossa cun la buis d'aria in bi resultat da 569pct. Cun il caliber pign fa el en la concurenza en venter 575pct ed en 3 posiziuns 1087pct.
Elena cun la buis d'aria 380pct. Cun il caliber pign en venter 566pct. ed en 3 posiziuns 547pct.
Gianna, che separtizipescha per l'emprema ga ad ina concurenza internaziunala, muossa ina fetg buna prestaziun cun il caliber pign, nua ch'ella stat mo cun 4pct. anavos ad Elena. In bi resultat da 562pct. Cun la buis d'aria fa la giuvna da 15 onns 348pct.
1. rang Gruppas U20 cun Robin Studer, Andri Tomaschett ed Elena Tomaschett
3. rang Gruppas U14 cun Aurora Maissen, Gianna ed Annina Tomaschett
3. rang singul U20 Andri Tomaschett 380
5. rang singul U20 Elena Tomaschett 376
9. rang singul U20 Robin Studer 371
5. rang singul U14 Annina Tomaschett 181
8. rang singul U14 Leandro Petschen 177
9. rang singul U14 Gianna Tomaschett 177
10. rang singul U14 Aurora Maissen 173
18. rang singul U14 Andriu Demont 164


text:
Il Cussegl federal ha proponì Hildebrand sco successur da Jose Angel Gurrìa sco secretari general da l'organisaziun per collavuraziun, economica e svilup OECD.
Philipp Hildebrand è stà tranter auter durant dus onns president da la direcziun da la Banca Naziunala Svizra. Quest post aveva el mess a disposiziun il schaner 2012 suenter l'uschenumnada affera Hildebrand. Oz è Hildebrand vicepresident da Blackrockdal, il pli grond administratur da facultat dal mund.
Cussegl federal propona Philipp Hildebrand duai daventar nov secretari general da l'OECD
Il Cussegl federal ha proponì Hildebrand sco successur da Jose Angel Gurrìa sco secretari general da l'organisaziun per collavuraziun, economica e svilup OECD.
RTR novitads 14:00


text:
Enfin uss han ils lufs giuvens dal Calanda gì cletg. L’enviern moderà ha salvà la vita ad els. Ils lufs restan numnadamain là, nua che lur butin preferì – tschiervas, chavriels e chamutschs – sa chatta. E cun quai che l'enviern è stà memia miaivel per stgatschar els en las vischnancas, èn selvaschina e lufs restads plitost en ils auts. La consequenza è clera:
Nus avain gì quest enviern bler damain problems cun els che en auters.
Far ussa ils bravs na salva ils dus lufs giuvens dentant betg
Quai che fa pensiers a Jürg Brosi è la uschenumnada ‘habituaziun’ – vul dir, sch’ils lufs sa disan memia ferm a la preschientscha dals umans e perdan uschia respect e tema dad els.
La consequenza: I po vegnir adina pli savens tar scuntradas spinusas u era privlusas cun umans. Perquai na datti nagina remissiun per ils lufs. Era sche lur cumportament era main marcant che auters envierns vegnan dus dals quatter lufs giuvens tuttina sajettads.
Mo dad in enviern na sa laschia deducir nagin midament da cumportament insumma, di Brosi. Sche las circumstanzas per pudair sajettar els èn dadas ils proxims 31 dis sche lura vegnan ils guardias da selvaschina da l’uffizi era a sajettar.
Da sajettar ils dus lufs n’è betg uschè simpel
Il permiss correspundent dal Cussegl federal fa differentas pretaisas. I pudess dimena capitar, ch’i vegn ils emprims d’avrigl ed ils lufs èn anc adina en vita.
Quai na fa dentant rumpatesta a Jürg Brosi: «Nus na stuain betg sajettar per mort e fin. Sche quai fiss necessari avessan nus attratg els cun pavel per als pudair sajettar. Precis quai na vulain nus betg.» Ils auters lufs na pudessan lura betg emprender, che la preschientscha da l’uman é privlusa.
Dentant - dapi il december passà, cura ch’il permiss dal Cussegl federal era rivà, enfin uss n’haja anc mai dà la situaziun nua che tut las cundiziuns per sajettar in luf giuven eran stadas accumplidas.
La chatscha nun as lascha prolungar. Quai è reglà en l'ordinaziun federala.
Prolungar la chatscha n'è n'er betg pussaivel. L’ordinaziun da chatscha federala limitescha ells sin il temp d’enviern dils 31-12 enfin ils 31-03 (Art.4bis davart la regulaziun dals lufs). Suenter riva la generaziun nova dals lufs. Ed ultra da quai guardan lura ora ils giuvens sco ils vegls e cun quai na pudess betg pli vegnir sajettà il dretg luf.
Ils lufs dal Calanda èn da differentas varts en il focus
Era ils adversaris dal luf al han en mira. Lur ura pudess batter l’emna proxima a Berna. Als 9 da mars discuta il Cussegl dals chantuns las moziuns Rieder ed Imoberdorf, che vulan levgiar la chatscha sin il luf e pussibilitar ella durant tut il onn.
A Jürg Brosi van quellas pretensiuns massa dalunsch:
Tar il triep dal Calanda avain nus adina pudì reagir adequatamain.
Da l'autra vart vegn la critica da la Gruppa Luf Svizra. En ina contribuziun da la Rundschau aveva ella crititgà, ch’ils lufs vegnian attratgs entras las plazzas d’estga da la chatscha da guetta sin vulps e na vegnian betg da sai ora en vischinanza dals umans.
Critica, che Jürg Brosi n’accepta betg: «Nus vain reglas cleras per las plazzas da l’estga. Quellas na dastgan betg esser massa damanaivel dad abitadis. Quai stà tut en las prescripziuns da chatscha e vegn surveglià entras nossas guardias da selvaschina.»
Il triep dal Calanda n’è betg pli il unic en Svizra
Dapi il mument, ch'ils lufs dal Calanda han fat pitschens vaglian els sco triep. Quel sa furma dad 8 - 10 lufs. Ils pitschens da l'on passà èn anc da la partida, ils pli gronds partan. Uschia èn lufs dal Calanda gia viandads enfin in Germania ed in Frantscha.
Dad in dad els sa perdan ils fastizs en il Valais. Là spetg’ins ch’ils lufs vegnian era a sa reproducir. En il Tessin al cunfin cun l’Italia viva percunter gia in segund triep. Ils scienziads san, che quels lufs na derivan betg dal Calanda.
Cundiziuns per pudair sajettar
- I na dastgan betg vegnir sajettads dus lufs al medem mument.
- Ils auters lufs dal triep han era dad esser là.
- In abitadi uman ha dad esser in vischinanza.
- I dastga capitar mo durant il temp dad actività dals umans, tranter 06:00-22:00


text:
Quai han la radunanza da delegads sco era la radunanza da fracziun per scoletta decidì.
Tenor la presidenta da l'Uniun da magistraglia grischuna survegnian mussadras da scoletta en diversas vischnancas en il Grischun ina paja memia bassa en cumparegliaziun cun professiuns cun ina sumeglianta scolaziun e vegnian uschia discriminadas.
Finamira d’auzar pajas minimalas
Prendì il cas che l’uniun da magistraglia survegn raschun avant Dretgira administrativa duaja questa decisiun esser in segn a la politica. L’uniun less lura numnadamain duvrar quella per per exempel cuntanscher ina revisiun parziala da la lescha da scola ed uschia procurar che las pajas minimalas per persunal d’instrucziun da scoletta, ch’èn il mument tar pli pauc che 5’000 francs per mais, creschan.
Proxims pass
Ils proxims pass per Sandra Locher, presidenta da l’Uniun da la magistraglia grischuna, èn da decider tar tge vischnancas ch’i dat in plant da l’uniun e tar tgeninas in plant singul da las mussadras pertutgadas. Silsuenter vegn il plogn elavurà e tenor Sandra Locher quinta l’uniun da magistraglia da savair inoltrar quel la proxima primavaira a la Dretgira administrativa.
RR novitads 17:00


text:
La Bibia piemontèisa/Testament Neuv/At/At 2
J’At dj’apòstoj[modifiché]
2[modifiché]
Lë Spìrit Sant e ‘l Dì dla Pancòsta[modifiché]
1Rivà ch'a l'era 'l dì dla Pancòsta, a l'ero tùit ansema ant ël midem leugh. 2A l'improvista a l'han sentù 'n son dal cél coma s'a fussa d'un vent ch'a bofa fòrt e a l'ha 'mpinì tuta la ca anté ch'a l'ero setà. 3E a-i é comparìje ëd lenghe coma 'd feu ch'a son ëspartisse[1] an sù ognidun ëd lor. 4 Parèj a son ëstàit tùit ampinì dë Spìrit Sant e a l’han comensà a parlé an lenghe forëstere, conforma che lë Spìrit a-j fasìa parlé.
5An col period-lì a-i era a Gerusalem motobin dj'ebreo ch'a-i s'antërtenisìo për l'ocasion dla festa, gent divòta da tute le nassion ch'a-i è sota 'l cél. 6Quand ch'a l'é fasse col son, motobin ëd gent a l'é assemblasse dëdnans a la ca e a l'ero tuti dëstornà dal fàit che ognidun a-j sentìa parlé an soa pròpria lenga. 7 D'autut ësbalordì, as disìo l'un con l'àutr: "Ma tuti sti-sì ch'a parlo, a son-ne pa dla Galilèa? 8Com é-lo donca che mincadun ëd nojàutri a-j sent parlé ant la lenga dël paìs anté ch’i soma nà?”. 9Parti, Medi, Elamiti, e nojàutri ch'i stoma ant la Mesopotamia, an Giudea e an Capadòcia, ant ël pais del Pont e ant la provinsa dl'Asia, 10an Frigia e an Panfìlia, an Egìt e ant ij quarté dla Libia, ch'a l'é davzin ëd Cirene, e nojàutri ch'i stoma a Roma? 11J’ebreo tantme ij prosélit, ij cretèis e j’àrabo, i-j sentoma parlé dle maravìje ‘d Nosgnor ognidun an nòstra lenga? 12A l'ero donca tuti dëstornà e a savio pì nen còsa pensesse d' lòn, e as disìo l'un con l'àutr: "Còsa podrìa-lo mai esse tut sossì?". 13Ma d'àutri, a-j sbefiavo[2] e a disìo: "A l'é ch'a son pien ëd vin doss".
Ël Sermon ëd Pero ant ël Dì dla Pancòsta[modifiché]
14Antlora Pero, an presentand-se ansema a j’óndes, parland a àuta vos, a l’ha dije: “Vojàutri gent ëd Giudèa e tuti coj ch’i seve a Gerusalem, sté a sente lòn ch’i l’hai da dive, fé 'tension a mìe paròle. 15Malgré tut lòn ch’i podrìe pensé, sti-sì a son nen cioch, perchè a l’é mach neuv ore dla matin[3], 16ma a l’é lòn ch’a l’avia nunsià ël profeta Gioèl: 17‘A-i rivrà ant ij dì darié[4] - Nosgnor a dis - ch’i spantierai mè Spìrit an sù tuta la mia gent[5], e vòstri fieuj e vòstre fije a profetisëran; vòstra gioventura a l’avrà ‘d vision e ij vòsti vej a sugnëran ëd seugn. 18Ëdcò an sij mè servidor, sia òm che fomne, i spantieraj mè Spìrit, an coj dì là, e lor a profetisëran. 19E mi i farài ‘d còse maravijose[6] dzora, ant ël cél, e ‘d prodigi an sla tèra giù-sì, ëd sangh e ‘d feu, e ‘n vapor ëd fum. 20Ël sol a sarà cangià an top, e la lun-a an sangh, ëdnans che col grand e glorios Dì ‘d Nosgnor a ven-a. 21Antlora tuti coj ch’a 'nvocheran ël nòm ëd Nosgnor a saran salv’.
22Gent d’Israel, sté a sente ste paròle-sì: Gesù ‘d Nasaret, n’òm ch’a l’ha arseivù antrames a vojàutri na ciàra testimoniansa da Nosgnor për d’euvre poderose, maravije e segn miracolos che chiel a l’ha fàit sot' ai vòsti euj për sò mojen - com i lo seve bin; 23col òm-là, an essend ëstàit tradì[7] conform al propòsit[8] predeterminà e precognission ëd Nosgnor, vojàutri i l’eve massalo ancioandlo a na cros për man ëd gent grama ch’a rispeta nen la lej ëd Nosgnor[9]. 24Nosgnor, contut, a l’ha arsussitalo, an avend delivralo dai patiment ëd la mòrt, përché ch’a l’era nen possibil ch’a fussa artenù da chila. 25David a dis ëd chiel: “I contemplava sèmper Nosgnor ëdnans ëd mi, përché chiel a sta a la mia drita, parèj ch’i sia nen campà giù[10]. 26A l’è për lòn che mè cheur a l’é arlegrasse e mia lenga a l’ha spricià ‘d gòj, e ‘d pì, mia carn a arposërà ant la speransa. 27Përché ti ‘t lassëras nen mia ànima ant ël leugh dij mòrt[11] e ti ‘t permëttras nen che tò Sant a fasa l’esperiensa dla corussion. 28Ti tl’has fame conòsse la stra dla vita e 't ëm ampiniras ëd gòj an toa presensa”.
29Mè frej!I peudrìa bin dive con certëssa a propòsit ëd nòst patriarca Dàvid, che chiel’a l’é mòrt, e che a l’é stàit sotrà. Soa tomba a peul ancora vëdd-se ancheuj[12]. 30Chiel a l’era, però, ‘n profeta, e a savìa che Nosgnor a l’avìa promëttuje con giurament, che un ëd sò dissendent a sarìa astasse an sù sò tròno. 31David, an antivëddendlo, a l’ha parlà dl’arsurression dël Crist, visadì che nì col-lì a sarìa stàit bandonà ant ël leugh dij mòrt, e nì sò còrp a l’avrìa fàit l’esperiensa dla corussion. 32Sto Gesù, Nosgnor a l’ha arsussitalo, e tuti nojàutri i soma ëd lòn ij testimòni.
33Donca, dòp ch’a l’é stàit esaltà a la drita ‘d Nosgnor e an avend arseivù dal Pare la promëssa dlë Spìrit Sant, chiel a l’ha spantìa lòn ch’i vëdde adèss e lòn ch’i sente. 34Përchè David a l’é nen montà an cél, ma chiel midem a dis: ‘Nosgnor a l’ha dit a mè Signor: Sëtte a mia drita 35fin ch’i l’abia fàit dij tò nemis në scagn për ij tò pé’. 36Ch’a sapia ‘d sicur tuta la cà d’Israel che Nosgnor a l’ha fàit e Signor e Crist, pròpi col Gesù-lì ch’i l’eve butà an cros!”.
La reassion al sermon ëd Pero[modifiché]
37Quand ch'a l'han sentì ste còse, tuti a l'han sentusse s-cianché 'l cheur e a l'han dit a Pero e a j'àutri apòstoj: "Frej!Còsa l’omne da fé adèss?". 38E Pero a l'ha di-je: "Pentive dij vòstri pëccà e che mincadun ëd vojàutri as fasa batesé ant ël nòm ëd Gesù Crist për la remission[13] diji vòsti pëccà[14] e i arseivreve 'l don dlë Spìrit Sant. 39Përchè la promëssa a l'é për vojàutri, për ij vòstri fieuj, e për tuti coj ch'a son lontan da Nosgnor, për tuti coj che Nosgnor nòst Dé a ciamërà da chiel”.
40E con vàire d'àutre paròle, a-j suplicava e a-j cissava, an disend: "Salveve[15] da costa generassion përversa[16]". 41Anlora, coj ch'a l'han arseivù 'd bon cheur[17] soa paròla, a son ëstàit batesà, e an col dì lì a l'é giontasse[18] ai chërdent apopré tre mila përson-e[19].
Coma ch'a vivio ansema ij prim cristian[modifiché]
42A scotavo tuti con diligensa[20] a la dotrin-a dj’apòstoj, a pijavo part a la comunion fraterna, a la frassion dël pan[21], e a j'orassion. 43Tuta la gent a l'era motobin impressionà[22] 'd lor, e motobin ëd miracoj e 'd prodigi as fasìo për ël mojen dj'apòstoj. 44E tùit ij chërdent[23] as na stasìo 'nsema ant l'istèss leugh e a l'avìo tute le còse an comunansa. 45A l'ero ancaminasse fin-a vende lòn che a possedio e a na spartìo ‘l ricavà ant tra tuti lor, conforma j'esigense d’ognidun. 21Tùit ij dì a l'ero d'acòrdi d'andé ansema 'd régola ant le cort dël templ për j'orassion, a rompìo 'l pan da na ca a l'àutra e a mangiavo ansema con gòj e semplicità 'd cheur, 47an dasenda glòria a Nosgnor e fasendse vorej bin da tuta la gent. Nosgnor a giontava tùit ij dì a la cesa coj ch'a l'ero 'n camin d'esse salvà.
Nòte[modifiché]
- ↑ O "posasse".
- ↑ A sbefiavo j'apòstoj.
- ↑ Let. “la tersa ora dël dì”.
- ↑ O “j’ultim dì”.
- ↑ Let. “su minca carn”.
- ↑ O “regreté, dëspiaseisse, doloresse”.
- ↑ O “consignà a j'autorità”.
- ↑ O “consèj”.
- ↑ O “Gentil, gent pagan-a, ij soldà roman”.
- ↑ Let. “supatà”.
- ↑ Let. Hades.
- ↑ O “ ’é ‘ncora tra ‘d noi fin-a cost dì-sì”.
- ↑ O "përdon".
- ↑ O "Pentive" (ëd vòst pëccà) > pentisse, ringreté, regreté, dëspiaseisse, dolores
- ↑ O "Separeve".
- ↑ O "stòrta, motobin grama, tuta guasta".
- ↑ O "a l'han acetà la vrità ëd soa paròla".
- ↑ O "a l'è stàit conquistà".
- ↑ O "ànime".
- ↑ O "përseveravo".
- ↑ La celebrassion dla Santa Sin-a.
- ↑ Let. "A l'avio tëmma".
- ↑ Visadì "ij chërdent an Gesù"


text:
En Svizra crescha l'unda da pachets. Varga 180 milliuns pachets èn vegnids transportads en il pajais. Entras la pandemia saja la materia prima per producir chartun, il palpiri – vegnì pli chars, e quai per bun il dubel.
Tenor Andreas Zopfi il manader da fatschenta da l'uniun tetgala d'economia da pachetadis, sajan ils pretschs vegnids chatschads ad aut artifizialmain. Il palpiri saja gia daditg stà memia bunmartgà ed ì era da quintar ch'ils pretschs vegnian a s'augmentar. En l'exteriur sajan bleras firmas vegnidas en las stretgas ni crudadas ora. Entras la pandemia saja er pli e pli pauc chartun e palpiri vegl turnà en ils recicladis.
Pli auts precis per il palpiri e damain chartun, la finala pudessia quai avair in effect per il pretsch dal product ed uschia influenzar il consument. Zopfi manegia dentant era ch'il martgà vegnia puspè a sa revegnir.


text:
Ils discurs tranter la regenza britannica e la partida da l’opposiziun Labour davart in cumpromiss areguard il brexit cuntinueschan. Quai tenor il minister da las finanzas da la Gronda Britannia, Philip Hammond. El saja optimistic ch’ins vegnia perina. Quai malgrà che la partida Labour è trumpada dals discurs ch'èn stads fin ussa.
Els veglian ch'ils discurs cuntinueschian, ha declerà l'expert da Brexit da Labour, Keir Starmer, il venderdi saira en in'intervista. Per quai stoppia la regenza dentant esser pronta da far cumpromiss e fin uss na proponia quella naginas midadas vi dal deal.
L’entschatta da l’emna aveva la primministra, Theresa May, contactà l’opposiziun e purschì cumpromiss per il Brexit. Tenor il plan actual banduna la Gronda Britannia l’UE ils 12 d'avrigl. Ier venderdi ha May però dumandà da spustar il termin sin ils 30 da zercladur.
RR novitads 12:00


text:
Man kennt die wahren Gründe für den Selbstmord von Benoît Violiers nicht. Eines ist aber sicher: Ein Sternekoch steht unter enormem Druck. Zwischen den Anforderungen der Gastronomieführer und der Kunden, den wirtschaftlichen Zwängen und einem allgemeinen Perfektionismus braucht man starke Schultern, um der Belastung in der Küche standzuhalten.
Laurence Gemperle
Temps Présent (RTS)
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.