text:
Quest cudeschet edì da l’Uffizi federal veterinar serva a la prevenziun d’accidents tras morsas da chauns. El explitgescha als uffants a moda simpla co sa cumportar cun l’agen chaun u er cun chauns esters. Recumandà a partir da 4 onns (cun l’agid da geniturs u da la mussadra).
A l’emprima egliada na tradescha il cudeschet betg exnum ch’el vegn or dals biros da l’administraziun federala. El sa lascha sfegliar e leger sco in comic – cun gronds maletgs captivants che discurran per ina buna part per sasezs e funcziuneschan (bunamain) er senza text. Ma forsa porscha el gist er la chaschun da reveder clischés antiquads areguard la birocrazia statala…
Ch’il comic po esser in bun med per intermediar tematicas d’interess general han ils uffizis numnadamain gia realisà dapi in temp ed er cumprovà cun in u l’auter bel exempel en versiun rumantscha: il comic ‹Jo› davart il tema AIDS (1992), ‹Ils ertavels da la serp› ch’è cumparì l’onn 1998 per l’anniversari da 150 onns da la Confederaziun e che collia a moda raffinada l’istorgia svizra dal temp dal Sonderbund cun il temp preschent, ‹Il misteri alv› (2002) che pachetescha l’istorgia da la Chasa federala en in crimi u – pli da nov – las ‹Istorgias da l’internet› che sensibiliseschan per ils privels che pon esser colliads cun ils novs meds da communicaziun (2010/15).
Entant ch’ils exempels menziunads sa drizzan ad in public giuvenil e creschì, è ‹Grufi› concepì explicitamain sco cudesch per uffants en la vegliadetgna prescolara. Qua n’è il maletg pia betg be in accumpagnader dal text, mabain il purtader principal dal messadi. Il cudesch è partì en duas parts e mussa co ch’in uffant duaja sa cumportar sch’el frunta sin in chaun ch’el enconuscha resp. sin in chaun ch’el n’enconuscha betg. Cumbain che la tematica è en sasez seriusa – e ch’il basegn d’insumma stgaffir ina tala broschura e sa dà or da cas reals ordvart tragics – vegn il cumportament adequat intermedià en ina moda e maniera positiva, vul dir cun caracters d’identificaziun che stgaffeschan buna luna. Ed ils messadis principals vegnan visualisads cun agid d’objects or da la vita da mintgadi, uschia che quels restan er anc en memoria, suenter avair mess or da maun il cudeschet. Pia, sch’ins frunta sin in chaun ch’ins n’enconuscha betg, sche hai num:
«Sch’in chaun è sulet, stun jau in toc davent dad el e chamin ruassaivlamain. Sch’in chaun curra vers mai ed jau hai tema, u sch’el vul prender quai che jau tegn, fatsch jau il por. Sch’in chaun ma fa crudar per terra, fatsch jau il crap.»


c: text/html

text:
Sco Swiss Ski ha communitgà, haja Holdener gì levs sintoms. Il test saja lura er stà positiv tar il trenader Klaus Mayrhofer. Sco la federaziun scriva, sajan omadus en isolaziun. Tar els dus è er anc vegnì fatg in test da PCR – il resultat da quel vegn spetgà oz, venderdi. Dals auters commembers dal team svizzer, n'è nagin vegnì testà positiv.
Vess betg pli pudì cumbatter per culla da cristal
Che Holdener na po betg far part è supportabel, perquai ch'ella n'avess uschè u uschia betg pli pudì cumbatter per ina da las cullas da cristal. En sia disciplina da parada, il slalom, è la dunna da 27 onns 200 puncts davos Petra Vlhova che maina il classament general. Suenter ina blessura il settember ha Holdener gì en questa stagiun trais terzas plazzas. Als campiunadis mundials n'ha ella betg pudì ir per ina medaglia.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sco il cumandant dals pumpiers da Sursassiala Gion Tenner ha confermà, saja la situaziun stada precara in temp. Il quantum da fain saja stà immens e las temperaturas en il ladritsch hajan quasi surpassà ils 80 grads. Cun l’agir svelt da tut ils participads saja la situaziun dentant adina stada sut controlla. Il mument vegnan ils rodund 900 meters cubics fain rumidas ord il ladritsch, quai che muntia rodund 80 chargias fain. Il motiv per las temperaturas autas saja probabel ina ventilaziun defecta stada. Il pur haja percurschì quai la proxima damaun.
Rasar ora il fain per pudair nizzegiar el
Ils pumpiers e plirs gidanters, surtut era puras e purs, èn il mument vid rasar il fain sin ils prads vischins da la Salaplauna. Il fain po probabel vegnir duvrà vinavant, perquai che aua n’haja betg stuì vegnir sprizzada. Il fain perdia dentant considerablamain qualitad.


text:
Peter Buser n'è betg pli. Sco pliras medias online rapportan saja el mort ils 29 da fanadur. Buser aveva 84 onns ed era grev malsaun. El era banchier, promotur da cultura e fautur. Enconuschent è el vegnì tranter auter sco sponsur dal club da hockey da Tavau, nua ch'el è stà involvì en ina dispita da dretg.
Cumenzà cun la critica envers el sco sponsur aveva tut pervi d'ina contribuziun en l'emissiun Sportpanorama da la televisiun SRF. Là aveva Peter Buser duvrà expressiuns sexisticas e numnà ina dunna giuvna sia subdita.


text:
Ils legendaris Fränzlis da Tschlin
Ils legendaris Fränzlis da Tschlin
Il vagabund Franz Josef Waser è mort 1895 en l'Engiadina Bassa cun mo 37 onns. Dad el exista nagina fossa e mo paucas fotografias. El ha laschà enavos bleras cumposiziuns musicalas. Differentas persunas han nudà suenter la mort da Waser ses relasch musical sin palpiri cun tuns e notas.
L'emissiun Svizra Rumantscha è sa messa 1983 sin ils fastizs da Franz Josef Waser e ses Fränzlis da Tschlin.
Collecziuns:
L’istorgia dal chantun Grischun...


text: Il camiun appartegna a Voss instruments da lavur ils pli prezius. Igl è impurtant d'al nettegiar regularmain, dador e dadens. Quai mantegna la valur e Voss bun num. En nossa sedia principala a Domat – directamain a l'autostrada A13 – As stat a disposiziun ina lavandaria fitg moderna per tut ils tips da vehichels utilitars. Ella nettegia Voss vehichels a moda svelta ed exacta. Grazia a noss implant da purificaziun da l'aua duvrais Vus mo 20% aua frestga per nettegiar Voss vehichels. E Vus pudais era gist laschar controllar Vossa pressiun dals pneus.


text:
La festa da commemoraziun per il scrivent Tuatschin Vic Hendry è vegnida spustada l'onn passà pervia da corona. Perquai ha la festa ussa in nov titel 101 onns Vic Hendry naschì ils 18 d'avust 1920.
Il scrivent ha survegnì blers premis per sia lavur e quai durant sia entria vita.
- Fundaziun Schiller 1962
- Fontaniva 1970
- Premi da Radio e Televisiun 1980
- Il premi da cultura dal chantun Grischun 2001
Malgrà che Vic Hendry ha bandunà la Val Tujetsch è el restà cun sia litteratura in Tuatschin.
Jau poss metter avant ch'ins è pli liber sch'ins è betg en la cuminanza stretga d'ina val, ins po scriver si meglier ils patratgs, sco il tat ha fatg.
Vic Hendry e stà in um dal pled tschantschà e scrit, ed el è stà in um da pled.
Il forum cultural Tujetsch ha ertà il relasch da Vic Hendry, e quai è sia biblioteca privata, ina chasa emplenida cun cudeschs che sa chattan ussa a Tujetsch. André Schmid il president dal forum cultural na sclauda betg che ins pudessia era post mortem far publicaziuns ord il relasch da Vic Hendry.
Ord l'archiv:
Il 2014 han ils Cuntrasts mussà il film «Empau ei empau» cun Vic Hendry.


text:
Ch'il dumber da dumondas d’asil saja sa reducì a tala moda è cunzunt d'attribuir al fatg che l’uschenumnada la ruta dal Balcan è vegnida serrada il mars passà. Quai scriva l’uffizi.
Damain il december
Il december passà han 1’766 persunas tschentà ina dumonda d’asil en Svizra. Quai è in minus da 64% cumpareglià cun la medema perioda da l’onn avant. Cumpareglià cun il november 2016 èsi in minus da 197 dumondas.
Eritrea, Siria ed Afghanistan
Ils pli blers requirents d'asil derivan anc adina da l'Eritrea, numnadamain 5’178. Quai è dentant mo la mesadad dal 2015. Ulteriurs impurtants pajais d'origin èn l'Afghanistan, la Siria, la Somalia, la Sri Lanka e l'Irac. En l'entir'Europa han ins registrà radund 1,3 milliuns dumondas d'asil.
Per l'onn current quinta l'uffizi cun radund 24'500 novas dumondas d'asil en Svizra.
RR novitads 15:00


text:
A l’era nassù a Stezà/Stezzano (Bèrghem) ai 22 ëd mai dël 1932 ëd famija piemontèisa ‘d Biela e a l’era laureasse a l’Università ‘d Milan an sël «Drit pùblich dël Canton dij Grison» (tesi publicà a Milan dël 1957).
Dël 1961 a l’ha fondà con Pinin Pacòt l’Escolo dóu Po (për la dësfèisa dël provensal e dël francoprovensal ëd le region alpin-e). Dël 1964, a Tolosa, a l’ha partessipà a la formassion ëd l’A.I.D.L.C.M. (Association internationale pour la défense des langues et des cultures menacées), dont a l’é stàit sèmper ël segretari për la Repùblica italian-a.
Autor ëd vàire sagi an lenga piemontèisa an sla stòria dla lenga, la microstòria e an sle tradission, con n’atension tuta particolar për la sivilisassion alpin-a.
Dotor an drit, professor ëd fransèis a Biela, anté ch’a l’é ‘dcò consacrasse a n’atività giornalìstica sostnùa. Diretor ëd l’Alp (dal 1974), ëd La Slòira, Sa Repubblica Sarda, diretor responsàbil ëd Coumboscuro; a l’ha dirigiù ‘dcò Arc (Ùdin), Su Populu Sardu, e doi periòdich ëd la minoransa albanèisa d’Ururi (Molise); fiduciari dl’Opera Nomadi (për la goerna dij sìngher e la valorisassion ëd soa coltura) a Biela; coordinator dël Centro Studi Dolciniani, sòcio fondator dël Centro Studi Piemontesi / Ca dë Studi Piemontèis, sòcio fondator dël Consej federativ ëd la Resistèisa bielèisa.
► 18 dë dzèmber 2009 – Tavo Burat antra ij Grand ëd Piemont
Ël pi giovo dij confrère ëd Pinin Pacòt ant la «Companìa», a la scòla dij Brandé, për mej travajé a la difèisa dla lenga piemontèisa, a l’é fasse poeta: «Mi i l’avrìa mai sugname ‘d vers/ s’i fussa nen stàit cissà/ cimentà/ brusà/ da la passion për mia lenga» («Òm da bòsch»).
Poeta soasì, ràir, ëd passion e ‘d bataja, ma squisì sempe, a l’ha publicà an piemontèis quat plachëlte (parèj quasi con gena a ciamava sò liber ëd poesìa) ‘d vers: «Prusse mulinere» (Roma, 1959), «Finagi» (Turin, 1979), «Menhir» (Mondvì, 1992) con Albert Maquet, «Dal creus dël temp/ D’å fond dë timps» (Bruxelles, 1992), «Ciri vacior/Bird watching» (Ivreja, 2007). Tuta l’euvra a l’é peui stàita radunà ansema ant l’edission «Poesìe» dla Ca dë Studi Piemontèis dël 2008, con n’achit ëd Sergio M. Gilardino. Soe poesìe a son comprèise ant le pi amportante antologìe. (…) An piemontèis (o bilengh) a l’ha publicà «L’an-ca da fé/La ca dël feu» (con Giorgio Lozia, Biela, 1989) e «Lassomse nen tajé la lenga» (Biela, 2005). Dël 2006 a l’ha arseivù la «Midaja al mérit dël Pressident ëd la Repùblica Sloven-a» për soa assion a prò dle minoranse lenghìstiche an Europa.
A front àuta a l’ha combatù la bon-a bataja për la lenga piemontèisa e për tute le lenghe cite dël mond fin-a l’ultima soa giornà ‘l 18 dë dzèmber dël 2009. «Alègher! Al bon-e, brava Gent! Av saluta Tavo Burat».
► La stòria dël «Gran Fumé a l’aramé»
► La lus dël chinché
►Òm da bòsch


text:
Per la 99avla giada èn ils delegads da hotelleriesuisse Grischun s’inscuntrads per far radunanza, questa giada a Claustra. RTR ha prendì la chaschun e dumandà ils experts, quant cuntents ch’els èn cun l’enviern.
Enviern turbulent ma bun
Ì saja in bun enviern, di Jürg Schmid, president da Grischun Vacanzas. Ils ferms vents e la blera naiv hajan bain disturbà il schaner, dentant tut en tut saja quai in bun enviern, la hotellaria saja bun vidlonder.
Massa sfidas
Era Ernst Wyrsch, president da hotelleriesuisse Grischun, è cuntent cun l’enviern. Quel saja stà plain sfidas, ils hoteliers sajan dentant motivads, las cassas sajan plainas. Il cor dal turissem possia rir il mument, ed era per il futur. Ussa saja da sperar ch’i fetschia bun’aura, per ch’ils giasts vegnian a far lur vacanzas da sport en ils culms.
RR actualitad 17:00


text:
La firma Resalpina, ch’ha gia construì a Breil il resort da vacanzas Pradas, vul construir sur la spunda dal Lai Barnagn a Savognin in resort da vacanzas cun 80 abitaziuns administradas en sis chasas. Davart ils investiders na sappian ins anc dir nagut per il mument ha ditg Marcel Friberg, il manader da fatschenta da la Resalpina.
Dumonda da bajegiar da l'hotel suonda
Gist dasper il ressort da vacanzas planisà duessi dar, en in segund project ch’è independent dal ressort, in hotel da quatter stailas cun 240 letgs che vegniss manà da la gruppa d'hotels Mövenpick. Sco quai ch’il sviluppader dal project Andreas Winkler da la firma Panorama Development ha ditg, vegnia era la dumonda da bajegiar per l'hotel inoltrada anc l’entschatta da quest atun. Era per l'hotel planisà na datti actualmain naginas infurmaziuns davart investiders pussaivels.
RR novitads 06:00


text:
La Migros Aare quintia en l'avegnir cun dapli mais da stad chauds e sitgs ed uschia vegnia a dar dapli scumonds per fieus artifizials, ha declerà ina pledadra. Plinavant saja la lavur ed il persunal spezial che vegnia duvrà ina sfida. La decisiun saja dentant er crudada per motivs ecologics. Uschia ha in studi da la Germania mussà che la polluziun da l'aria entras particlas finas saja durant Silvester uschè auta sco uschiglio l'entir onn betg, sur tut en las citads grondas.
Da las ulteriuras 10 cooperativas da la Migros na datti sco i para nagins plans sumegliants.
RR novitads 12:00


text:
Revisiun parziala da la Lescha davart la Cassa da pensiun dal Grischun
La Regenza vul rinforzar la Cassa da pensiun dal Grischun (CPGR) e pussibilitar prestaziuns cumpetitivas. Per quest intent duain vegnir auzadas las contribuziuns da spargn per las persunas assicuradas. Cun quai ha la Regenza er reagì sin ils basegns da differents patruns affiliads che pretendan ch'il plan da provediment existent vegnia adattà.
Ils elements centrals per fixar las rentas èn sa midads fermamain ils ultims onns. Il nivel dals tschains è – er ord vista istorica – extremamain bass, e l'aspectativa da vita crescha d'in cuntin. Tuts dus svilups engrevgeschan fermamain las cassas da pensiun.
Las prestaziuns da rentas sa reduceschan
Fin l'onn 2005 sa chattava la tariffa da conversiun da la CPGR – la procentuala dal chapital spargnà che vegn pajà ora a las persunas pensiunadas mintga onn sco renta – tar 7,2 pertschient. Dapi lura ha la tariffa stuì vegnir reducida cuntinuadamain, quai che chaschuna rentas pli bassas. La cumissiun administrativa da la CPGR ha concludì l'ultima giada l'onn 2015 ina reducziun a partir da l'onn 2017 che dura fin l'onn 2024. Durant quest temp sa reducescha la tariffa da conversiun reglamentarica da 6,55 pertschient cuntinuadamain a 5,49 pertschient. I sa mussa che questa reducziun dura memia ditg e ch'ella è insuffizienta. Senza cuntramesiras vegnan las prestaziuns da rentas a sa pegiurar vinavant.
Il basegn d'agir è cumprovà
L'onn 2019 ha la CPGR fatg in'analisa cumplessiva da benchmark cun cassas da pensiun publicas cumparegliablas. En quest connex èsi sa mussà che la CPGR è a la cua tar bleras cumponentas da prestaziun. Cun far l'adattaziun necessaria da las basas tecnicas daventa la largia anc pli gronda. La cumparegliaziun da la finanziaziun ha mussà che la CPGR ha procentualmain las contribuziuns da spargn las pli bassas. Per che las prestaziuns na stoppian betg vegnir reducidas anc pli fitg, dumonda la Regenza – sur ina midada da la Lescha davart la Cassa da pensiun – contribuziuns da spargn pli autas. Il chantun, las instituziuns autonomas da dretg public e las vischnancas affiliadas duain restar patruns attractivs.
Cumenzament: 30 da settember 2020
Fin da la consultaziun: 10 da schaner 2021


text:
En il chantun Grischun datti entant avunda dosas dal vaccin da corona, uschia vegn la partiziun tenor gruppas da vegliadetgna abolida, communitgescha l'Uffizi chantunal da sanadad.
A partir dal prim da zercladur vegnian surdads ils termins da vaccinar per persunas tranter 16 e 44 onns, tenor las annunzias. Cunquai che la gronda part da las persunas sur 45 ha survegnì in termin, na datti nagina priorisaziun tenor vegliadetgna pli. Persunas sur 50 han però vinavant prioritad.
Gronda quantitad da vaccin
Sche las dosas vegnan furnidas sco planisà, vegnia radund 50% da la populaziun grischuna ad esser vaccinada cumplainamain enfin la fin fanadur. Total èn vegnidas vaccinadas enfin uss 102'151 dosas dal vaccin, 39'317 persunas èn viroladas duas giadas. Sin la glista da spetga per sa laschar vaccinar, sa chattian per il mument 24'101 persunas. Tgi ch'è gia s'annunzià per ina virola, na sto betg anc ina giada s'annunziar.
Ord l'archiv
In dals centers da vaccinar en il Grischun è la halla da la citad da Cuira.


text:
Volumm de la dacquada
El volùmm de la dacquàda l’è la quantità de acqua che la ghe ven dada al terren cont ona dacquada. El ven esprèss in millimeter icome altèzza de la dacquada ha.
Calcol del volumm de la dacquada[Modifega | modifica 'l sorgent]
El volumm che gh’è besògn de fornì con ona dacquada l’è, se l’irigazion l’è ben progettada, quèll che ‘l fornìss l’acqua facilment disponibil o ben:
‘ndoe:
- Ad l’è l’acqua disponìbil il millimeter;
- θcc l’è la capacità de camp in mm/m;
- θPI l’è el contegnù idrich de terrén al pont de impassiment semper in mm/m;
- p a l’è la profondità di radìs in m;
- fa l’è la frazion de acqua facilment disponibil.
In del caso de l’irigazion localizzada, per esempi cont i gotadór per la microirigazion:
per ciapà in cosiderazion la percentuàl Sb de la superfice del terrén che la ven bagnada.
De sora maròss de già che l’irigazión l’è nò omogenua ghe de considerà anca l’efficienza potenzial del metod de irigazion (PAE) donca el volùmm lord de la dacquada el sarà:
A l’è possibil divìd el volùmm de la dacquada in part pussée piscinìnn e irigà pussée despèss, ma l’è nò possibil de aumentàll rispètt al valór apèna calcolàa perché l’acqua in del terrén l’andarìss tròpp giò in disponibilità e minga la sarìss pù facilment disponìbil per i piant. [1]
Turno de la dacquada[Modifega | modifica 'l sorgent]
El turno de la dacquada Ti l'è el temp che 'l passa infra 'na dacquda e quèlla adrée e'l se calcola inscì:
indoe:
- Fin l'è el fabisògn nètt de irigazion;
- Fil l'è el fabisògn lord de irigazion.[1]
Vos correlad[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ 1,0 1,1 Antonina Capra (2007). Progettazione e gestione degli impianti di irrigazione (in italian). Edagricole, 89-90. ISBN 978-88-506-5215-0.


text:
Qua hai jau il lader
In pur ha ina giada traplà in lader en sia chaminada sper chasa. L’emprim ha el vulì engianar el, a la fin dentant ha el laschà ir el cun ils mauns plains…
© Natalie Oettl
La redacziun e la chasa editura èn sa stentadas dad eruir e da dumandar tut ils dretgs da stampa per ils maletgs ed ils texts. Sche nus avessan survesì insatge ed avessan tras quai violà dretgs d’autur, vegn la chasa editura a bunifitgar quels tenor las cunvegnas usitadas, sch’i dat in’annunzia da pretensiuns giustifitgadas.


text:
Lavurs
Els exequeschan suandantas lavurs:
Sbartgar e partir da las navs
- transportar ils bains, chargiar e stgargiar las navs, controllar e segirar la chargia ed esser attents a la stabilitad da las navs
- gidar tar il sbartgament e durant la partenza da las navs e preparar da fermar u da far liber las navs dal port da sbartgar
- fermar u far liber la nav manualmain u cun agid da meds mecanics a moda professiunala e segira
- communitgar sur func cun il chapitani avant e durant il manevrar, far da savair las distanzas fin il quai u fin la porta da la sclusa
a bord da las navs
- navigar la nav sut surveglianza dal chapitani e manevrar il timun, ils motors e meds nautics sco il radar, il func e l’echolot
- tener en l'egl apparats sco l’indicatur da la pressiun da l’ieli, il dumbragirs, ils turns e las pumpas
- prender mesiras adequatas tenor las situaziun dada tar disturbi
- procurar per la segirtad prescritta dals passagiers.
- mantegnair e tgirar las navs, utensils d’equipament, indrizs idraulics, pneumatics ed electrics, sistems da bord ed indrizs da tracziun e da perfuraziun
- far guardia en roda, controllar ils locals da las maschinas e duvrar bandieras e glischs da signal
- resguardar las prescripziuns da la lescha sco era l’utilisaziun adequata cun bains da privel e restanzas
- respectar las directivas davart la segirezza da la lavur e da la sanadad e davart la protecziun da l’ambient
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 21-4-2011 (versiun dal 1-1-2018)
Durada
3 onns
Furmaziun en la pratica
Sin ina nav sin il Rain
Furmaziun en scola
Instrucziun en bloc a la scola professiunala Schiffer-Berufskolleg Rhein, Duisburg (GER)
Roms professiunals
- gidar da trair las navs tar in auter plaz da giaschair
- gidar da navigar
- gidar da transportar ils bains e persunas
- gidar da mantegnair e tgirar las navs ed ils implants
- resguardar las prescripziuns
Maturitad professiunala
Abitur professiunal a la scola professiunala Schiffer-Berufskolleg Rhein, Duisburg (GER)
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "mariner / marinera da la navigaziun interna AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- temp da scola obligatoric terminà
- tut tenor la scola differentas cundiziuns; per ordinari è in fufragnadi giavischà
Pretensiuns
- buna sanadad e resistenza a l’aura
- plaschair vi da la lavur pratica ordadora
- inschign manual
- senn da responsabladad
- nagins disturbis da la vesida da colurs
- nagina sensibilitad envers canera e vibraziuns
- naginas allergias
- prontadad da lavurar da temps irregulars
Furmaziun supplementara
Curs e spezialisaziun
certificat ADN per transports da bains da privel, timunier / timuniera (suenter 5 onns experientscha da navigaziun), chapitani / chapitania cun patent da navs sin il Rain (examen da maister / maistra) e suenter patent da radar
Navigaziun sin l’auta mar
tar midada e furmaziun supplementara adequata e qualificaziun: navigatur / navigatura, radiofonist / radiofonista ed uffizier / uffiziera da navs
Examen professiunal (EP)
cun certificat professiunal: spezialist / spezialista da duana, policist / policista (tar la polizia dal Rain)
Midada en auters secturs da la navigaziun interna
chapitani / chapitania sin navs da pumpiers, da la protecziun da las auas, en il sectur da la construcziun idraulica, guardian / guardiana da sclusas, possessur / possessura da l’atgna nav da bains, navs-cisterna u navs da passagiers, navigatur / navigatura sin lais svizzers, lavurs d’administraziun en atgna societad da navigaziun u agentura da port euv.
Cundiziuns da lavur
Mariners da la navigaziun interna AFQ lavuran per meds da traffic internaziunals (societads da navigaziun u possessur da navs independent). Lur lavur en la navigaziun interna è fitg pretensiusa. Els vivan e lavuran sin la nav ed èn savens sin viadi durant pliras emnas sur ils cunfins ora. Per ordinari lavuran els en in team e da tutt’aura, era durant la notg e las fin d’emnas. La segirezza a bord è fitg impurtanta. Perquai portan mariners da la navigaziun interna vestas da nudar e chalzers da segirezza. Igl è scumandà da consumar alcohol e drogas sin la nav. Tar il servetsch d’instrucziun da la cussegliaziun da professiuns a Basilea chattan ins ina glista da purschiders d’emprendissadi.
Ulteriuras infurmaziuns
Schweizerische Vereinigung für Schifffahrt und Hafenwirtschaft
4019 Basel
Tel: +41 61 631 29 19
URL: www.svs-ch.ch


text:
Margarita Gaudenz è seguida cun 21 onns a si’amur en Brasilia – ed è vegnida en ina dictatura brutala. Quai era l’onn 1969. La giuvna da Scuol è s'engaschada per la democrazia ed è vegnida en praschun. Ina praschun brasiliana. Anc oz trembla sia vusch sch’ella quinta da quests dus mais plain tema e desperaziun.
Cur ch'ils militars èn vegnids per mai, hai jau pensà: Oz è il di ch'jau mor.
Tuttina è Margarita Gaudenz restada a Salvador en Brasilia ed in nov chapitel ha cumenzà. Ella è daventada ustiera. E quai dad in dals restaurants ils pli enconuschents da la Brasilia da quest temps. Il «Berro d’Agua» è daventà il lieu d'inscunter per artists ed intellectualas. Ma in di ha Margarita Gaudenz remartgà, che dumbrar filets na portia betg satisfacziun ad ella.
Las ustarias en Brasilia serran pir cur che l'ultim giast e partì. Savens eran nus là fin las tschintg a bun'ura.
Ed uschia ha ella chattà ina terza passiun, il Jin Shin Jyutsu. Cun questa terapia giapunaisa lavura ella fin il di dad oz. Co quai funcziuna e pertge ch’ella è turnada avant dus onns, suenter 50 onns en Brasilia, enavos en Engiadina, tut quai raquinta ella en quest Profil.


text:
Fin da la navigaziun principala
Entschatta dal navigatur
Nudar en il Rain
Descripziun
Nudar en il Rain è dapi blers tschientaners insatge fitg popular a Basilea. En il 15avel tschientaner faschevan mungias da la claustra Klingental bogn en public ils dis da chalira la stad e provocavan uschia ils sentiments morals da la populaziun. Il 19avel tschientaner è vegnì scumandà il nudar en il Rain avert. La Societad per l'utilitad publica («Gesellschaft für das Gute und Gemeinnützige») ha alura inizià la construcziun da bogns publics. Pervia dal grond success èn vegnids construids en pauc temp 4 bogns, dals quals èn en funcziun actualmain anc 2. Ils onns 1930 è il Rain puspè vegnì avert per nudar. Oz nodan la stad mintga di tschients da persunas en il Rain e cun ellas sa movan ils satgs da nudar ch'èn vegnids inventads il 19avel tschientaner. In dals puncts culminants da la stagiun da nudar da la stad è il nudar en il Rain a Basilea che vegn organisà dapi l'onn 1980 da la secziun da Basilea da la Societad svizra da salvament. Passa 100 persunas sa participeschan mintga onn a questa occurrenza. Intginas abitantas ed intgins abitants da Basilea van er mintga di a nudar en il Rain, e quai da tut temp e da tutt'aura.
Gallaria d'illustraziuns
Referenzas e dossier
- Publicaziuns
Eugen A. Meier: Badefreuden im Alten Basel. Samt einer Beschreibung der historischen Gesundbrunnen im Baselbiet und im Leimental. Basel, 1982
Otto Neeracher: Bader und Badewesen in der Stadt Basel und die von Baslern besuchten Badeorte. Dissertation an der medizinischen Fakultät der Universität Basel. Basel, 1933
Theres Inauen, Konrad J. Kuhn (Redaktion): Z'Basel am mym Rhy: Beziehungen einer Stadt zu ihrem Fluss. Ed. Seminar für Kulturwissenschaft und Europäische Ethnologie. Basel, 2016.
- Dossier
- Schwimmen im Rhein
Ausführliche Beschreibung Ultima modificaziun: 31.05.2018
Dimensiun: 247 kb
Tip: PDF
- Schwimmen im Rhein


text:
Le Châtelard (CH-FR)
Le Châtelard a l'è un cumün svizzer del distret de Glâne, in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.48 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 359 abitant.
El cumün de Le Châtelard al se tröva a una altitüden de 903 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Grangettes, Marsens, Massonnens, Sorens, Villorsonnens.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Le Châtelard in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Pitura, plastica y scultura
Pra la sezion d'Ert figurativa giata la jëunes y i jëuni na formazion artistica generela, che stimulea l pensier critich, l'autocuscienza y la respunsabeltà per si identità, cossa che porta pro al svilup dla persunalità. Tres l se dé ju cun l'estetica se feji esperienzes sensorieles y gëura si potenzial creatif. La se trata de crì, purvé y refudé, de proieté y pensé tres, de costruì y lauré ora tres i mesuns artistics de pitura, plastica y scultura. Cun sensibeltà artistica se cunfruntea l spirt creatif cun la tematiches metudes dant.


text:
Il Cussegl federal ha bandunà la chasa federala. Per sia sesida emnila dad oz mesemna è il Cussegl federal ì en il chantun Lucerna. D'in apero en il Museum Svizzer da Transports a Lucerna s'inscuntra el era cun la populaziun. Tals inscunters e barats sajan pli impurtants ch'insacura, ha ditg il president da la confederaziun, Guy Parmelin. Ins stoppia crear bunas relaziuns tar ils chantuns.
Suenter sia seduta è il Cussegl federal s'inscuntrà a l'apero cun las autoritads lucernaisas e cun la populaziun. Ed il president da la Confederaziun, Guy Parmelin, ha sulet duvrà paucas secundas per conquistar ils cors dals indigens preschents. El ha duvrà il pled lucernais «rüüdig» per fitg ed il glatsch è stà rut. Quest apero saja in ulteriur pass envers la normalitad, ha Parmelin ditg. Il medem mument han var 100 adversaris da la politica da corona demonstrà davant il museum.
«Extra muros»
Igl è la 15avla giada ch'il Cussegl federal sa scuntra «extra muros», pia ordaifer la chasa federala. El ha gia vulì ir in onn avant a Lucerna, pervia da la pandemia n'è quai dentant betg stà pussaivel. L'idea da s'inscuntrar en la Scol'auta da musica a Kriens saja vegnida da cussegliera federala Simonetta Sommaruga. Ella era sa scoladà là sco pianista. Forsa dettia ina seduta en armonia.


text:
La capacitad maximala dal bogn fissan 320 persunas. Ma a partir da proxim glindesdi dastgan almain 160 persunas entrar en il Bogn Engiadina Scuol. Per il directur Claudio Duschletta è quai stà cler.
Il BES è in motor turistic in Engiadina Bassa, l’aspect finanzial è secundar en questa situaziun
Finì cun la pausa – era per il persunal
Radund 60 collavuraturas e collavuraturs vegnan ussa clamads da turnar a la lavur. Tenor il directur vesian ins en las fatschas da las collavuraturas ed ils collavuraturs il plaschair da puspè pudair cumenzar suenter ina pausa dad in mez onn.
Tut las partiziuns avran
Per pudair spargnar raps u custs da persunal è avrir mo ina part dal BES per Claudio Duschletta nagina opziun. En singulas partiziuns datti tschertas limitas d’entrada, ma la purschida avra sco usità, era il bogn Roman – Irlandais.


text:
Ambient desktop
Un ambient desktop (desktop environment in ingles) a l'è un software grafegh che 'l realiza la metafora del desktop in su 'n sistema operativ, fad su de 'n insema de programa che compartissen el midem aspet grafegh. De solet se fonden in su la metafora WIMP (fenestre, icone, menù, pontator) e permeten una gestion pussee sempliz e comoda del sistema operativ, anca se despess men completa rispet a la CLI.
In sui sistema operativ compagn de Windows e MacOS l'ambient desktop a l'è dad insema al sistema operativ e l'è inseparabel del rest del sistema, menter che in su Linux e la pupart di alter Unix-like se po catà foeura che ambient doperà, e 'sti programa hann popolarizad el doperà el termen "ambient desktop" propi per el programa che 'l fa l'interfaccia.
Galleria de ambient desktopModifega
RiferimentModifega
Alter progetModifega
- Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su desktop environment


text:
Tenor il Cussegl Federal dettia las suandantas pussaivladads en cas da stgartezza:
- Midar da gas sin ieli en ovras electricas cun omaduas pussaivladads.
- Restricziun u scumond d'utilisaziun da gas en tscherts cas.
- Contingentaziun per clients ordaifer la gruppa protegida ed ulteriuras restricziuns u scumonds.
Scumonds possian valair per edifizis che èn stgaudads cun gas, sco bogns cuverts, indrizs da wellness u saunas. Boilers cun gas duaian vegnir tschentads giu sin 60 grads (excludì sajan ospitals u chasas da tgira), e la temperatura en edifizis ch'èn stgaudads cun gas duai vegnir limitada sin 19 Grads. Tar la gruppa da clients protegids tutgan sper chasas da tgira ed ospitals p. ex. er la polizia, pumpiers u indrizs d'elavuraziun per aua da baiver. Questas mesiras van sco sboz d'ordinaziun en consultaziun tar chantuns, partidas ed organisaziuns.
Las mesiras parta il Cussegl federal en dus sbozs. Ina giada quel per scumonds e restricziuns. Ed en il segund sboz vai per fixar tgi che na fiss betg pertutgà d'ina eventuala quota resp. contingentaziun da gas, sco per exempel chasadas u tscherts servetschs socials (gruppa protegida).
Emprimas reacziuns or dal turissem e la gastronomia
Hotelleriesuisse e Schweiz Tourismus pretendan ch'i na duai betg dar scumonds dad utensils. Quai pudessan esser per exempel stgaudaterrassas. Gastrosuisse è da l'avis ch'i saja probabel necessari da limitar ils pretschs.


text:
Ada
L'Ada (nom feminil) a l'è un fiüm lumbard che 'l trasversa el lagh de Com e 'l se geta in del Pò (a la riva mancina). A l'è lunga 313 km.
La surtida a l'è a l’Alpisela a 2235 mt. d'altitüdin, in di Alp retigh, a l'ovest del giögh del Stelv. L'Ada süperiur la parcur la Valtelina ear circa 100 km prima de bütàss in del Lagh de Com, del qual a l'è 'l principal aflüent. In la bassa Valtelina, la purtada del fiüm a l'è fisc redüida a causa d'un sbarament idrueletrigh de l'ENEL, che 'l sposta i aqui in d'un tünel suterani per i dà indree 11 km püssee in bass, da bot al lagh de Com.
L'Ada inferiura la bagna Lecch, Trezz, Rivölta, Lod e Castelnöv, punt da cunflüenza cul Pò a 36 m d’altitüüd.
Lungh el sò curs inferiur el 16 nuvember 1983 hin staa creaa dü parch natürai:
- El parch Ada Nord, che 'l s'estend sü 54 km, da Lecch (punt in che l'Ada la lassa el lagh de Com) fin a Trücazzan;
- El parch Ada Süd, che 'l s'estend sü 60 km, da Rivölta fin a la buca in del Pò.
In de la storia lumbarda, l'Ada l'è semper stada un fiümpütost impurtant, vist che per un bel poo de temp la faseva da ligna de cunfin a nord tra el Dücaa de Milan e i Grisun e, lungh i sò spund ucidentai e urientai, tra Milan e la Repübliga de Venezia. Anmò al dì d'incö l'è cunsiderada la ligna de spartiziun tra el toch ucidental del Lumbard e quel uriental.
Idrulugia
La sua alimentaziun principalment d'urigien glaciala la ghe da un regim estiv, cunt una purtada massima in giügn-lüj. La sua purtada media a l'è stada stimada a 186,85 m³/s.
Regurdem che l'Ada la ricev i aqui dal Pus'ciavin da la Svizzera.
Cumün traversaa da l'Ada
- Pruvincia de Sundri: Val de Dint, Burmi, Val de Sota, Sondel, Gros, Grusot, Mazz, Tuv, Luver, Tiran, Vila de Tiran, Bianzun, Tej, Ciür, Piateda, Muntagna, Sundri, Albusagia, Caiö, Berben, Culurina, Büj, Arden, Talamona, Civ, Murbegn, Cös, Traona, Delebi.
- Pruvincia de Lech: Coligh, Carghentin, Irün, Brivi, Imbersagh, Padernu, Rubiaa.
- Pruvincia de Bergum: Cisan, Vila d'Ada, Carvigh, Calüsch, Solza, Medulagh, Süis, Butanügh, Cavriaa, Caloniga, Fara d'Ada, Trevij, Casiraa, Arzagh.
- Pruvincia de Munza e Brianza: Curnaa.
- Pruvincia de Milan: Trezz, Vaver, Cassan sü l'Ada, Trücazzan.
- Pruvincia de Cremona: Rivölta d'Ada, Spin, Casalet Ceredan, Credera e Rübian, Muscazzan, Muntodin, Gumbid, San Bassan, Pizzighetun, Crota, Spinadesch.
- Pruvincia de Lod: Cumazz, Zel Bun Persigh, Cervignan, Galgagnan, Bufalora, Muntanas, Lod, Cavenagh, Türan, Bertonigh, Castiun, Malee, Mancasturma, Castelnöv.
Note
- Articoi in grafia oriental unificada
- Articoi in Bergamasch
- Articoi in grafia insubrica unificada
- Articoi in Lombard Ocidental
- Fiumm de la Pruvincia de Sundri
- Fiumm de la Pruvincia de Bèrghem
- Fiumm de la Pruvincia de Lecch
- Fiumm de la Pruvincia de Lod
- Fiumm de la Pruvincia de Munscia e Brianza
- Fiumm de la Pruvincia de Milan
- Fiumm de la Pruvincia de Cremuna
- Afluent del Pò
- Afluent del Lagh de Comm
- Valtellina


text:
Voss permiss da manischar è ì a perder
Sche Voss permiss da manischar è ì a perder u è vegnì engulà, stuais Vus laschar emetter in nov.
Ina indicaziun n’è betg pli valaivla
Sch’ina indicaziun sin Voss permiss da manischar n’è betg pli valaivla, duvrais Vus in nov permiss. Pensai a quai, sche Vus midais per exempel Voss num u desistis d'ina categoria da permiss.
En cas che Vus avais anc in permiss da manischar blau da palpiri, stuais Vus medemamain dumandar in nov permiss, sche Vus midais adressa. Per il permiss da manischar en il format da carta da credit n’è quai betg necessari. Ulteriuras infurmaziuns survegnis Vus da Voss uffizi chantunal per il traffic sin via.
Vus avais in permiss da manischar blau da palpiri
Il permiss da manischar da palpiri n'è betg pli valaivel suenter ils 31 da schaner 2024. En cas che Vus avais anc in tal, al stuais Vus barattar il pli tard fin questa data cun in permiss en il format da carta da credit.
En tscherts pajais duvrais Vus in permiss da manischar internaziunal.
En cas che Voss permiss da manischar è vegnì engulà, stuais Vus annunziar l’enguladitsch ad in post da polizia.
As drizzai alura a Voss uffizi per il traffic sin via. Quel emetta in duplicat, cun il qual Vus dastgais charrar, fin che Vus retschavais il nov
Uschespert ch’in nov permiss è emess, n’è il vegl betg pli valaivel. En cas che Vus chattais puspè il permiss pers u engulà, al tramettai cun ina curta explicaziun a l'uffizi per il traffic sin via.
As drizzai a l’uffizi per il traffic sin via da Voss chantun da domicil. Il permiss As vegn tramess per posta entaifer ina fin duas emnas.
Ils custs per barattar il permiss varieschan da chantun a chantun.
Quintai cun ina summa da duas cifras per in duplicat u per in’actualisaziun. Per barattar in permiss da manischar da l’exteriur importan ils custs probablamain sur 100 francs.
En cas che Vus stais en Svizra, dastgais Vus charrar mo durant dudesch mais cun in permiss da manischar da l’exteriur. Suenter al stuais Vus barattar cun in permiss da manischar svizzer. In barat è er anc pussaivel suenter quest termin, dentant po quai dar ina multa.
Barattar il permiss da manischar da l’exteriur
Las proceduras da barat varieschan tut tenor il pajais che ha emess il permiss da manischar da l’exteriur. En quest cas stuais Vus mussar il permiss da manischar original e reussir in examen da la vesida.
Sche Vus possedais in permiss da manischar d'in pajais da l'Uniun europeica u dal Spazi economic europeic (Islanda, Liechtenstein, Norvegia), survegnis Vus il permiss da manischar svizzer senza examinaziun supplementara da Vossa qualificaziun da manischar. Voss permiss da manischar da l’exteriur vegn tramess enavos a l’uffizi emettent.
Per barattar in permiss da manischar ch’è vegnì emess en in auter pajais, stuais Vus cumprovar Vossa qualificaziun da manischar cun ils suandants examens:
in examen da manischunza u manischunz (viadi da controlla)
in examen da teoria supplementar (per manischunzas e manischunzs da vehichels professiunals)
En cas d'in barat survegnis Vus in permiss da manischar svizzer per trais onns sin emprova u in permiss senza data da scadenza. Il permiss As vegn tramess per posta. La durada da la consegna variescha da chantun a chantun.
Per ulteriuras infurmaziuns davart Voss cas As drizzai a Voss uffizi chantunal per il traffic sin via.
Ulteriuras infurmaziuns da ch.ch sin la pagina Permiss da manischar internaziunal.


text:
La Sfida è l'emprima cursa da passlung da pliras etappas en Engiadina. Cumenzà ha tut venderdi ils 2. da favrer a Puntraschigna cun il prolog da 4 kilometers. La 2. etappa è vegnida realisada a Silvaplauna cun ina distanza da 12 kilometers e dumengia è lura stada l'etappa royala a Malögia cun 10,3 kilometers e 540 meters differenza d'autezza.
Il tour de ski, che mintgin enconuscha, è stà l'exempel per quest'idea en Engiadina. La premiera è stada in grond success – passa 110 sportistas e sportists èn stads da la partida.
Ils iniziants han vulì realisar ina cursa da pliras etappas en differentas vischnancas era per rinforzar il spiert da cuminanza da las vischnancas in Engiadina.


text:
Ils 5 da mars è la chaschun da laschar tutgar ils zains e da sa fermar per ina minuta da silenzi.
Mintgina e mintgin en quest pajais enconuschia ina persuna che saja stada malsauna u che haja pers confamigliars. La minuta da silenzi na propona Parmelin dentant betg be per las entant passa 9'000 unfrendas dal virus e lur confamigliars. Ins duai er pensar vid las persunas che cumbattian per il mument la malsogna u sias consequenzas tardivas e quels che gidan e sustegnan els da far quai.
Tuts ensemen, pass per pass, vegnin nus a dumagnar la pandemia.
Il Cussegl federal vul dentant desister d'ina ceremonia per commemorar las unfrendas. Quai hajan ins decidì communablamain cun ils presidents dal Cussegl naziunal e dal Cussegl dals chantuns. I na saja betg il dretg mument, ha el declerà a l'emettur RTS. La situaziun epidemiologica na lubeschia betg quai.
Ord l'archiv:
Avant stgars in onn è vegnì fatg applaus per quels che lavuran en il sistem da sanadad, sco engraziament per lur lavur. L'october da l'onn passà han els dentant er fatg cler che be applaus, na tanscha betg.


text:
Vazinaziuns por le personal dles scolines y dles scores
Sön chësta plata ciafëise dötes les informaziuns sura les vacinaziuns cuntra le COVID-19 dl personal dles scolines y scores (personal insegnant y nia insegnant).
Documënc relevanc:
Prenotaziun
La prenotaziun dla vacinaziun por le personal scolastich pó gní fata chiló.
Webinar cun Prof. Dr. Gänsbacher "Geschichte und Probleme des COVID-19"
Chiló pon ciaré al webinar cun le immunologh Prof. Dr. Bernd Gänsbacher dai 24.02.2021 organisé dal'Intendënza y Cultura ladina.
Plata informativa dl'Aziënda Sanitara dl Südtirol
Por informaziuns plü detaliades sura la vacinaziun y les modelités dla vacinaziun instëssa, pon consulté la plata internet dl'Aziënda Sanitara dl Südtirol


text:
Chabarovsk
Chabarovsk (in rüss XaбápoBck, a vöölt trasliteraa anca cumé Habarovsk u Khabarovsk) l'è una cità de l'estreem urieent rüss, in sü la spunda setentriunaal del fiümm Amur
a la sò cunflüénza cunt l'Ussuri, a dumé 30 km dal cunfin cinees. L'è la capitaal del teritòri (kraj) cunt l'istess nòmm.
Al censimeent 2002 la gh'era 583.072 abitaant.
Fundàda in del 1858 da l'espluraduur Jerofej Chabarov, la s'è pöö svilüpàda cumé cénter indüstriaal; la g'a vüü anca la sò impurtanza, vist ca l'è stada capital de l'estremu urieent rüss dal 1926 al 1938, e pöö ammò dal 2002.


text:
Dapi 15 onns datti gia la band da rock 11AM da Cuira. En il decurs dals onns èn 11AM adina stads tar il rock ed han preschentà atgna musica sin aut nivel. Uschia han els bajegià si ina communitad da fans fidaivla e servi quels conscienziusamain da temp a temp cun nova musica.
Uss, pon els festivar lur 15avel anniversari, e preschentan lur quart album. Els han pachetà 10 novas cumposiziuns en in album cun ina cuverta tras a tras en argient che spievla sa sez sch'ins contemplescha ella. Quai duai ir a prà cun il titel dal album «Mirror: Breathe», quai che vul dir tant sco spievel e respirar. Tut las chanzuns èn scrittas dal chau e chantadur dalla band Ervin Janz.
Tranter vita e mort
En il concept musical per il terz album han ils temas vita e mort occupà il cumponist Ervin Janz. En las chanzuns vai per la vita, la nova vita – inspirà cunzunt entras la naschientscha da sia figlia avant in onn e mez.
Mo era la mort ha marcà ed influenzà Janz. Uschia ha el elavurà musicalmain la trista mort d'in ami. Era in omagi a dus da ses idols musicals ha Janz integrà en quai album. A Chris Cornell da Soundgarden e Chester Bennington da Linkin Park. Omadus iconas da la musica che han prendì la vita il 2017.
«Mirror: Breathe»
In bel e radund album cun sincera musica da rock che tanscha dal Linkin Park sur differents stils enfin tar Soundgarden. Producì bain cun blera premura ed in bun sentiment per ils detagls.


text:
La litteratura rumantscha è vasta, emplaina curunas e curunas ed è vegnida e vegn scritta da blers e bleras. Tuttina datti per Rico Valär ina scuverta – ses tip litterar per la festa da la Lia Rumantscha: «La renaschentscha dals patagons» da Reto Caratsch.
In text linguisticamain betg simpel, ma in per pischar en chautschas dal plaschair.
Il professer da cultura e litteratura rumantscha a l'Universitad da Turitg ha dentant anc dapli tips. Or da ses punct da vista sto mintga Sursilvan avair legì ina giada en sia vita «La Lufa» e mincha Engiadinais almain in crimi da «Nuot Nes».
Cun metter ensemen ses referat haja el constatà puspè ina giada, che la litteratura saja il lieu, nua che nus duvrain la lingua en moda creativa e divertenta. Nua ch'i vegn scrit da realitads rumantschas ma era da munds fantastics.
La litteratura è ina moda da documentar nossa cultura, da'ns dar ina identitad e da procurar per discussiuns. Ella dat ina substanza a nossa lingua rumantscha.
Rico Valär na fa dentant betg mo il sguard enavos sin ils davos 500 onns, mabain era quel enavant. E qua vesa el surtut in grond plazzal: la furmaziun.
E qua sajan dumandads uschebain il chantun Grischun, ch'è responsabel per la furmaziun en las scolas, ma era la Lia Rumantscha, che saja responsabla per la furmaziun informala.
RR live da Zuoz 12:00


text:
Nova scolasta primara 5./6. classa
En sia sesida dils 26 da schaner 2017 ha il Cussegl da scola elegiu Gionina Spescha sco nova scolasta primara per la 5./6. classa.
Gionina Spescha ei carschida si a Vella ed ha suenter siu studi alla Scola media a Schiers visitau la scola aulta da pedagogica a Cuera. Ella ha perschuadiu il Cussegl da scola entras excellents attestats e sia cumparsa aviarta e cumpetenta. Gionina vegn prevedentamein a cumplettar naven da l'auter onn il team primar a Rabius.
Nus selegrein che Gionina ha acceptau si’elecziun e fagein ad ella gia ussa in cordial beinvegni en nies miez.


text:
Malgrà corona ha lieu la 10avla ediziun da la Brassweek Samedan. Las corifeas da la scena da brass dattan durant diesch dis concerts e workshops ed uschia vinavant lur savida a musicantas e musicants ambiziunads.
Return tar la normalitad
Durant l’ultim onn e mez han ils docents vis lur students be via computer. Numnadamain eran lecziuns fisicas scumandadas pervia corona. Tenor Gábor Tarkövi, in dals stars che fa part a la Brassweek, na saja quai betg stà ideal. Entant ch’ils ins hajan exercità vinavant uschè bain sco pussaivel, hajan auters laschà suenter in pau. Perquai saja el grat da puspè avair il contact direct cun las musicantas ed ils musicants.
Er per Jon Flurin Buchli da Domat, in participant da la Brassweek, è l’ultim onn stà difficil. I na saja betg adina simpel da sa motivar da sunar sulet. Tuttina giaudia el uss il contact direct e lura anc cun la crème de la crème da la scena da brass anc dapli ch'avant corona.
Ord l'archiv:


text:
MOVIMENTO
Center dal di
MOVIMENTO Poschiavo
Il center dal di da la gestiun MOVIMENTO INCONTRO Poschiavo spordscha a 10 persunas cun ün impedimaint corporal o spiertal liger, medi o greiv ün'occupaziun ütila. In nos center dal di sun cordialmaing bainvgnüts creschüts e seniors cun ün impedimaint.
Insembel culs pertocs, paraints e chüraders planisescha nos persunal qualifichà üna structura dal di chi vain accordada individualmaing a las abiltats ed als bsögns da la singula persuna. Grazcha al center dal di vain promovüda l'integraziun sociala da persunas cun impedimaints illa società. Ellas chüran mincha di contacts, pon debatter cun oters e's saintan quatras sco üna part da la società.
Per variaziun in abundanza pissera nos program d'actività cun musica, sport e lavur creativa. Ultra da quai organisescha la Società Movimento regularmaing excursiuns d'ün di, vacanzas ed arrandschamaints.
Plazzas dal di libras
Tschercha El/Ella üna plazza in ün da noss centers dal di assistits? Gugent Til/Tilla infuorma Josy Battaglia persunalmaing al telefon +41 (0)81 844 04 74 o josy.battaglia@movimento.chjosy.battaglia@movimento.chdavart las plazzas dal di libras.


text:
India
L'India a l'è on pajes ind el sud de l'Asia.
La capital a l'è New Delhi.
A l'è el setom pajes del mond per superfiss, cont 3.166.414 km² e'l segond per popolazzion (pussee d'on milliard e cent million d'abitancc, che'l 70% a l'è sota i 35 agn).
L'alfabetizaziun a l'è al 62%.
GeografiaModifega
L'India a l'è tacada al Pakistan a sira, a la Cina, al Nepal e al Bhutan a nord-est, al Bangladesh e al Myanmar a matina.
Ind el Oceen Indian, l'India a l'è arent al Isri Lanka, ai Maldive e a l'Indonesia.
La costa de l'India a l'è longa pussee de setmila chilometer e la da in su l'Oceen Indian a sud, el Mar Arabegh a ovest e 'l Golf del Bengala a est.
StoriaModifega
La conquista britanega de l'India la scomenza in del 1715.
L'ultem vice-rè ingles de l'India a l'è stad el Lord Mountbatten.
In del lui del 1947, a Londra a l'è stad votad el palpee d'independenza; la comission Radcliffe l'iva studiad na frontera per la creazzion de du stacc: l'Union Indiana, per la pupart induista, e 'l Pakistan, per la pupart mussulman.
L'independenza a l'è stada proclamada ind el 15 d'avost del 1947. La constituzzion de l'India a l'è del 1950.
L'India a l'è stada quater voeulte in guera contra el Pakistan: in del 1948, 1965, 1971, 1999.
Organizazzion politegaModifega
L'India (nom ofizzial: भारत गणराज्य, Republega de l'India, in hindi) a l'è una republega federala.
El President a l'è el Ram Nath Kovind (del 2017).
El Prim Minister a l'è el Narendra Modi (del 2014).
AministrazzionModifega
La Republega indiana l'è fada de 28 Stacc Federai e de 7 Territori de l'Union; tucc i stacc federai, el territori de la Capital de Delhi e'l teritori de Pondicherry gh'han un govern elensgiud; i territori che resten i gh'han n'aministrazzion del govern nazzional central e i fan riferiment per via direta al President de la Republega. i stacc e i territori a inn poeu fad in distrecc, pressapoch 600. I distret gh'han dent i tehsil (o, a segonda de la lengua, tahsil, taluka, taluk, mandal).


text:
Polifenol
Se ge dix polifenoi a una class granda de metabolita segondare, caraterizads de la presenza de almanc un anell benzeneg, cond almanc un sostituent ossidrileg (OH) fenoleg, qe i pœl vesser liber, metilads (metossil), ligads a zuqer (glicosids) o a acids (ester). Qei qe ge n'è de plu ind el mond vejetal i è i flavonoids, ma g'è anca costituents de la class dei tanin, antocianine, proantocianidine, acids fenoleg e tants olter composts. Intra i tants composts de orijen vejetala i è forsi qei qe i g'ha l'interess plu grand per la salud umana, perqè i è intra i plu ativ[1].
Ativitaa biolojege dei polifenoi[Modifega | modifica 'l sorgent]
Intra le ativitaa principai dei polifenoi, le plu importante i è l'ativitaa antiossidanta e qella antinfiamatoria: i composts de qella class qé i è bon de blocar cond tants mecanism diferents le prume fas de la infiamazion, e de protejer del stress ossidativ e dei radegai liber; pò, i polifenoi i pœl hvir-g ativitaa de prevenzion de vergœne tipolojie de tumor, ativitaa antivirala, anti aterojenega e oltre anc'mò, segond la class qe se varda.
Riferiments[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Scheepens A, Tan K, Paxton JW (2010) Improving the oral bioavailability of beneficial polyphenols through designed synergies, Genes & Nutrition 5:75-87


text:
Trinidad e Tobago
Trinidad e Tobago (Trinidad and Tobago in ingles) a l'è un paes di Caraib.
La capital a l'è Port of Spain.
El gh'ha una süperfiss de 5.128 km² e una pupulaziun de pressapoch 1.300.000 abitant.
El paes a l'è furmaa di isul de Trinidad e Tobago e de alter 21 isul püssee piscininn.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Trinidad e Tobago a l'è staa un pussediment del Regn Ünì fina al 1962, quand che l'è vegnüü indipendent.
Urganizaziun pulitiga[Modifega | modifica 'l sorgent]
Trinidad e Tobago (nom ufizial: Republic of Trinidad and Tobago) a l'è una repübliga.
El president a l'é l'Paula-Mae Weekes (del 2018).
El prim minister a l'é el Keith Rowley (del 2015).


text:
«Impuls» è in curt text litterar quotidian. Istorgias vairas u bain inventadas. Texts leghers, poetics, trists, experimentals, meditativs, critics e savens cun ina pointa persunala. «Impuls» èn scrits e legids dad auturas ed auturs rumantschs e mintgatant è il «Impuls» era in text translatà d’autras linguas.
Ils «Impuls» dal Radio Rumantsch èn cult! Ils 29 d'october 1993 a las 6:30 è l'emprim «Impuls» ì sur l'emettur dal Radio Rumantsch en l'emissiun da la damaun, numnada «BunaLuna». Scrit quest «Impuls» ha Lisa Schmidt-Candinas, ed ella ha tematisà il cumenzar insatge nov ed il starment da far quai. Il prim da schaner 2017 è il 7'128avel «Impuls» ì sur l'emettur. Var 130 auturas ed auturs han contribuì a tut quests «Impuls». Blers dad els han fatg lur emprim pass litterar cun scriver «Impuls» e varsaquants da lur «Impuls» èn vegnids publitgads en gasettas, revistas u ediziuns.
Ils «Impuls» èn stads definids sco in patratg per cumenzar il di da las audituras e dals auditurs dal Radio Rumantsch; èn però adina er stads promoziun da litteratura e lectura rumantscha e surtut intimaziun per giuvens e giuvnas da cumenzar a scriver e publitgar.
L'onn 2018 è vegni festivà il 25avel giubileum da l’emissiun «Impuls» cun ina turnea da lecturas: Sin il viv! Da retadlar era en furma condensada en la Marella: Sin il Viv! - 112 Impuls en turnea
Flurina Badel è la redactura da l’emissiun.


text:
Mintga primavaira emprova l’Uffizi da chatscha e pestga d'eruir il dumber da selvaschina ch'ha survivì il dir enviern. Pli baud cun agid da divers chatschaders che gievan en gruppas da fin a 6 persunas davos si sin autos e glischs da prestaziun per tschertgar giu tut la prada sur ed enturn ils vitgs.
Pervi da reglas pli severas ed era in zic pervi da corona fan quai per gronda part mo pli ils guardiaselvaschina. Ma da nov cun in agid modern, numnadamain cun ina camera termica che pussibilitescha d'observar ils animals da stgira notg.
Damain stress per guardiaselvaschina e selvaschina
Cun mintga nov indriz vali sco emprim era da ramassar experientschas. Ed emprimas constataziuns dals guardiaselvaschina mussan, ch'en congual cun la lavur cun las glischs, ha la selvaschina damain stress ed irritaziuns. Ed era sch'ils animals vegnan disturbads sco emprim cun las glischs, subit cur ch’igl è stgir èn els quiets e pasculeschan vinavant, malgrà ch’ils guardiaselvaschina èn anc en vischinanza. E cun animals pli quiets pon els era dumbrar pli concentrà ils trieps.
La schanza ch’ina part svanescha avant ch’els han insumma drizzà la glisch sin els, è in toc pli pitschna. Era animals che sa zuppan davos chaglias èn pli bain visiblas.
L’idea n‘è betg da remplazzar las glischs cun la camera termica, ma da trair a niz ella sco sustegn e duvrar ella, nua ch'i fa era senn
La tecnica na saja però betg anc uschè buna sco las persunas che dovran era quella. Trieps che stattan strusch in sin l’auter èn per part pli difficils da dumbrar cun la camera termica. Ed era observaziuns dals singuls animals – schebain i sa tracta da lantschets u da vadels – èn pli simplas en il radi da la glisch
Sche la camera termica ha la fin finala era in effect sin il dumber e sch’ins sto tras quai era adattar la cifra nunenconuschenta dals animals ch’ins suppona anc, po pir vegnir evaluà suenter insaquants onns.
Ord l'archiv:


text:
Newsletter
Wenn Sie im KonsumentInnenschutz auf dem Laufenden sein wollen, abonnieren Sie kostenlos das Verbrauchertelegramm als Newsletter.
Ci é pa les sorts-club pro i poms?
An ne sá nia avisa tan de sorts de poms che al é. L’Istitut federal por l'agricoltöra y l'alimentaziun todësch sciazëia che al n'é indöt presciapüch 20.000 sorts sura döt le monn. Mo chëres che vëgn coltivades por na rajun economica é sot a 100 y ares ti corespogn al pom "ideal" por so ciaré fora, süa forma y saú, y porta tröp, se lasciá conservé te magazins y trasporté saurí.
Tröpes sorts nöies de poms che vëgn coltivades fej pert dles sorts-club. Ares é sotmetüdes ala sconanza dla sort. Chësc ó dí che al é n titolar o na titolara che á i dërc de proprieté y de sconanza dla sort. Che che á intenziun da coltivé na sort-club y ó insciö ester pert dl club esclusif mëss stlüje jö n contrat por la coltivaziun y la smarciada di früc cun le titolara o la titolara y paié i dërc de lizënza. Pro la coltivaziun él da se tigní a condiziuns determinades y por la smarciada di früc vel sambëgn criters de cualité stabilis. Les sorts-club röia sön le marcé sot a n inom de marca. N ejëmpl dër conesciü é la marca Pink Lady® (sort: Cripps Pink), che é n’incrujada danter les sorts Golden Delicious y Lady Williams.
Tl zënter la jënt atempada
La Defenüda zivica y la Zentrala di Consumadus se tol dant obietifs deboriada
Te na incuntada danter la defensuria popolara Gabriele Morandell y la responsabla dla Zentrala di Consumadus Gunde Bauhofer él gnü fat fora proiec che an ó invié ia deboriada l'ann che vëgn. Trames les istituziuns oress dantadöt se dé jö deplü cun i bojëgns dles porsones atempades.
"An se desmëntia sovënz dla jënt plü vedla y dles dificoltés che ara á cun la digitalisaziun" dij la defensuria Morandell. I sorvisc dl'aministraziun publica y de fornidus privac vëgn pitá tres plü sovënz ma te na manira telematica y insciö vál mancia l'autonomia de tröpes porsones de tëmp che depënn insciö dal'assistënza de porsones de familia o de amisc.
"Deboriada orunse se dé da fá deplü por che i ofizi restes inant regolarmënter daverc por contac direc, por che al vëgnes azeté les domandes dles aministraziuns publiches y di sorvisc privac ince ciamó tl dagní sön papier y por che les lëtres ales porsones plü atempades vëgnes menades por posta, sciöche cina sëgn" dij Morandell y Bauhofer.
"La jënt atempada che á de te dificoltés dess tó sö contat cun nos ", dijeres, "i un intenziun da cöie adöm dötes les reclamaziuns y se dé da fá por i dërc dles porsones de tëmp."
I sun da abiné sot a chisc numeri de telefon - la Defenüda zivica 0471946020 o la Zentrala di Consumadus 0471975597.
Le "bonus cubatöra" pó gní adoré cina le 2026
An pó se lascé dlaurela da fá ressanamënc energetics y costruziuns nöies deache an pó s’anuzé dl "bonus cubatöra"nü cina ai 31 de dezëmber dl 2026.
Ai 31 de dezëmber dl 2021 él tomé le "bonus cubatöra" dla Provinzia. Dal 1. de forá á la Junta provinziala regolamenté danü le "bonus cubatöra" nü.
L'aumënt de cubatöra por ressanamënc de frabicac pó gní adoré inant tla mosöra dl 20% dl volum dl frabicat che é bele; te vigni caje fejera fora almanco 200 metri cubics, ince sce al vel tl dagní recuisic plü alc. Fora de na ciasa che vëgn ressanada messarál tl dagní gní a se le dé almanco na CiasaClima B o gní arjunt la zertificaziun R. Al sará ince da tó en conscidraziun da curí le bojëgn de forza eletrica cun fontanes d'energia renovables.
L'aumënt dla cubatöra preodü dala Provinzia pó ince gní adoré pro costruziuns nöies o tl caje de demoliziun y costruziun danü. Te chësc caje amunta le “bonus cubatöra” al 10% dl volum de costruziun ametü. Döt le frabicat mëss chiló ademplí le standard de CiasaClima-Nature y les prescriziuns por curí le bojëgn de forza eletrica tres l'adoranza de fontanes de energia renovables.
É la margarina miú o plü stleta co le smalz?
Chësc "smalz miú marcé" gnô dantadöt fat cun sëi d'armënt, ega y lat. Dialalungia gnô la margarina conscidrada le gras dla püra jënt. Mo ti agn 1960 ciafâ le smalz n stlet inom porvia dl colesterin y di aji grasc saturá. Foradenia ê plü sana la margarina cina che dezens plü tert gnôn lassura che la margarina contëgn aji grasc-trans; ince chisc aumënta le prigo de maraties ala zircolaziun y al cör.
La margarina de cualité alta y ma vegetala é aldedaincö indô na bona alternativa al smalz deache ara contëgn plü aji grasc nia saturá co le smalz, á ince na mëndra pedia idrica y n miú bilanz climatich.
Mëte smalz o margarina sön le pan é ma na chestiun de saú, l'important é che an nen toles cun mosöra. Al é ince da dí che chiló da nos é le smalz n produt local, la margarina indere nia.
Contribuc provinziai plü alc por mosöres de ressanamënt energetiches y l'adoranza de energies renovables.
Pro l'ann 2022 él en pert gnü aumenté i contribuc provinziai da pert dl Ofize Energia y sconanza dl clima y al é gnü metü sö alisiramënc nüs.
Che che ó ressané n frabicat o n'abitaziun tl Südtirol á la poscibilité da damané do n contribut provinzial impede s’anuzé dles detrates fiscales desvalies (ciara https://www.consumer.bz.it/de/steuererleichterungen-fuer-immobilien). L'ann nü á porté n valgönes mudaziuns por ci che reverda i contribuc dl Ofize Energia y sconanza dl clima. Aladô dla mosöra de ressanamënt y di recuisic minims ademplis é insciö por ejëmpl l'import dla sovenziun danter le 30% y l'80% di cosć amissibli.
Les domandes por la conzesciun dl contribut mëss gní presentades dan le scomenciamënt di laurs y tl tëmp dal 1. de jená ai 31 de ma.
Por de de plü informaziuns: https://www.consumer.bz.it/de/hoehere-landesbeitraege-fuer-energetische-sanierungsmassnahmen-und-den-einsatz-erneuerbarer
Conflit tl'Ucraina: co fá donaziuns te na manira sigüda y "bona"
Les imajes che vëgn dal'Ucraina nes sciochëia a na te moda che i sintiun l'impuls da fá valch y da orëi daidé.
I invic da fá donaziuns roda dantadöt tres les rëis soziales, tres posts y storys. Cun püc clics röion pro la poscibilité da fá n trasferimënt y i scioldi pëia belatira ia. Mo denant che fá na donaziun messesson almanco se tó n momënt dlaurela da ciaré do a che che i ti afidun nüsc scioldi.
Por schivé da rové pro zacai che ó s'un aprofité y reconësce organisaziuns serioses á la Zentrala di Consumadus metü adöm n valgügn consëis:
- Dedi dagnora la preferënza a organisaziuns che i conescëis bele.
- Al é damí fá donaziuns de scioldi co de cosses (ciarede do ci che al é debojëgn sön les listes aposta!)
- Fajede les ofertes debota mo nia cun massa na gran prescia.
- Sce ara vá ne dess la soma che i scinchëis nia gní partida sö sön de plü organisaziuns y nia gní liada a n fin spezifich.
- Arferede canche al vëgn damané do ofertes tres i media soziai.
An pó trá jö les ofertes dala cuta
En linia de prinzip desson podëi "ti jí do" a vigni oferta (paiamënt tres trasferimënt bancar o postal, bancomat o cherta de credit) y le soget che ciafa l'oferta mëss fá na cubita por che l'import pois gní trat jö dala cuta.
N ater aiüt por s'orienté vëgn pité dal sëgn de cualité "Donaziuns sigüdes" (“Sicher spenden”) che ti vëgn dé ales organisaziuns zertificades dala Federaziun por le sozial y la sanité a Balsan (www.spenden.bz.it).
Ince l'Istitut zentral por chestiuns soziales todësch (DZI) á publiché na plata d'informaziuns “Nothilfe Ukraine” cun consëis por fá ofertes te na manira sigüda (https://www.dzi.de/pressemitteilungen/spenden-fuer-beduerftige-in-der-ukraine-und-auf-der-flucht/).
Cara é pa la particolarité dla vitamina B12?
Sce an fej n confrunt cun dötes les vitamines vëgn la vitamina B12 adorada dala porsona ma te na cuantité minima y al é ince la vitamina cun le metabolism plü compliché. Le corp n’á debojëgn por partí les zelules, formé sanch y tesciü di nerfs, trasmëte segnai nervusc y sconé les avënes.
Les cobalamine (inom chimich por les combinaziuns desvalies de vitamina B12) ne pó gní cheridades no dales plantes, no dai tiers y gnanca dala porsona instëssa, mo ma da baters. Porimpó él da ciafé la vitamina B12 te alimënc che vëgn dai tiers sciöche tla cern, tl pësc, tl lat y ti üs deache tl magun di tiers che römia virel baters che prodüj la vitamia B12 y deache ince i tiers che ne römia nia y pësc tol sö la vitamina B12 tres la morona dl'alimentaziun - danter l'ater tres romuns, plancton y de pici pësc. Tles stales di zidlamënc de tiers intensifs moderns ciafa i tiers chësta vitamina tres ojoradöra arichida o farina de pësc. Ti alimënc vegetai n’él indere degöna o feter degöna vitamina B12. Ma les fëies Nori de alghes cöcenes pó forsc porté pro al'assunziun de vitamina B12.
Al vëgn dant dainré che al ti mances vitamina B12 a porsones sanes deache te n'alimentaziun moscedada cun cuantités moderades de cern, pësc, üs y produc da lat n’él na cuantité che basta. Ales porsones che fej na dieta vegetariana o vegana por n tëmp plü lunch ti vëgnel aconsié da tó ite vitamina B12 sciöche integradú alimentar.
Maraties sciöche la gastrita cronica, les inflamaziuns ai baroc croniches, les operaziuns olache al vëgn tut fora perts dl magun o di baroc y ince l'assunziun de certes medejines condizionëia l'assorbimënt de chësta vitamina. Ince l'eté é d'importanza: danter le 20% y le 50% dles porsones sura 80 agn podess avëi na mancianza de vitamina B12. Chësc pó avëi conseguënzes nia da püch: anemia, malvëia, desturbs dla sensibilité, desturbs dla memoria, demënza, despresciuns. Les manifestaziuns neurologiches gravëntes é ireversibles y porchël fossel bun da ciaré da s'intëne adora assá de na te mancianza y schivé bele da imprömaincá che an röies tan inant. Aladô dles inrescides plü nöies vára ince da d'adoré regolarmënter pasta dai dënz cun ajunta de vitamina B12 deache na pert dla vitamina vëgn propi tuta sö tres la mucosa dla bocia.
Le Dolomiti Superski y la ZCS é stá bogn da ciafé na soluziun deboriada
En mercui, ai 2 de merz dl 2022 él gnü tigní, sön invit dla Zentrala di Consumadus dl Südtirol, na incuntada cun Dolomiti Superski. Te chësta ocajiun él dantadöt gnü baié dles mosöres a bëgn di titolars de schipas che é gnüs atocá tla sajun 2019/20 dal fat che al ê gnü comané dales autorités da stlüje jö dan dal tëmp la sajun da d'invern porvia dla pandemia dl Covid-19.
Sciöche alternativa ales mosöres bele comunicades a bëgn dles porsones che â dl 2019/20 na cherta sajonala él ciamó gnü lauré fora n'opziun: che che ne s'á nia bele anuzé dles mosöres proponüdes denant á dai 10 de merz inant podü jí a se tó, zënza cosć surapró, n schipas dla medema sort de chël cumpré tla sajun 2019/20 che vel inant cina la fin de chësta sajun da d'invern.
Sambëgn él ince poscibl da sfruté chësta oferta tla proscima sajun da d'invern. Te chësc caje podarán damané dai 10 de merz dl 2023 inant do n schipas dla medema sort - Dolomiti Superski o de valada - por le rest de chë sajun da d'invern.
I vantaji bele pitá tla sajun da d'invern 2021/22 a che che â n schipas che valô tla sajun 2019/20 vëgn confermá sce an ne s'un á nia bele anuzé. Ince chisc valará tla sajun 2022/23.
Dötes les informaziuns plü avisa ciafëise sön la plata web de Dolomiti Superski: https://www.dolomitisuperski.com/de/home.
Ciafé sö y schivé microplastica y sostanzes da tosser
cun l'app Toxfox
Te tröc produc cosmetics él microplastica. Chëstes microparticoles de plastica é bele tan sparpagnades fora indlunch tl ambiënt y ti mers che ares röia cina la porsona tres l'alimentaziun y les boandes. Ince tl patüc da fá la blëita y te d'atri produc da vigni de pól ester sostanzes che fej mal y che é prigoroses. Bëgn, cun la app ToxFox (ingl. toxin = tosser, fox = olp) pó sëgn les consumadësses y i consumadus controlé te na manira saurida y comota sce cosmetics, patüc da fá la blëita, mebli, tesciüs, cialzá sportifs y aparac eletronics contëgn microplastica o d'atres sostanzes malsanes.
La olp dl tosser "Giftfuchs" dl Bund für Umwelt- und Naturschutz Deutschland (BUND) á respostes por ci che reverda passa 250.000 produc. Sce n articul é bele tla banca dac ciafon atira l'informaziun do che an á scansioné cun le fonin le codesc a risses (= bar-code, EAN-code) sön la confeziun dl produt. Sce n produt n'é nia ciamó tla banca dac mëna l'app automaticamënter inant na domanda al produtur: por lege mëssel respogne te 45 dis. Les informaziuns che an ciafa a chësta moda röia spo tla banca dac y insciö vëgn la "olp dl tosser" tres plü furba.
L'app ToxFox é a desposiziun debann sön Google Play (https://play.google.com/store/apps/details?id=de.bund.toxfox&hl=de&gl=US) y sön App Store (https://apps.apple.com/de/app/toxfox-der-produktcheck/id665200272)


text:
Surpassar in velo cun memia pauca distanza saja in problem da segirezza. Plinavant possia quai era tegnair enavos persunas dad ir cun velo. Tar ina retschertga da l'onn 2016 han dapli che dus terzs dals velocipedists inditgà ch'els sa sentian fitg savens surpassads memia datiers.
Blers accidents cun surpassar velos memia datiers
Sco l’Associaziun pro velo svizra scriva, capitia mintga 10avel accident da velo durant ch’el vegnia surpassà d’in auto. En la lescha na stettia betg concret ina distanza per surpassar velos. En plirs pajais sco la Frantscha, la Spagna, il Portugal e la Gronda Britannia dettia quai dentant ina tala lescha, scriva pro velo.
RR novitads 14:00


text:
La partida da la sanestra Syriza è cun 36 pertschient da las vuschs la clera victura da las elecziuns da la fin d'emna. Per la maioritad absoluta en il parlament na tanscha quai dentant betg. Per pudair furmar la regenza dovri perquai ina coaliziun.
Victoria procura per perditas
La victoria da l'allianza sanestra Syriza tar l'elecziun dal parlament en Grezia ha procurà per marcantas perditas sin il martgà d'aczias. L'index da la bursa grecca è crudà la damaun per enfin 5,6%.
Avant las elecziuns dal parlament aveva il schef da partida, Alxis Tsipras empermess da far ina fin a las mesiras da spargn rigurusas dal pajais en la crisa. El aveva signalisà als partenaris da l'Uniun europeica sia prontadad per discurs per ina schliaziun faira e praticabla quai che pertutga ils debits da la Grezia.
RR Novitads 12:00


text:
Fieus artifizials na sajan betg part d'ina tradiziun locala ed els na sajan betg in basegn da l'entira societad. La radunanza communala da Bever ha approvà glindesdi saira la revisiun parziala da la lescha da polizia cun gronda maioritad. Bever è suenter La Punt Chamues-ch la segunda vischnanca da la regiun Malögia che scumonda fieus artifizials sin il territori communal. IgI ha be dà ina vusch cunter il scumond.
Fieus artifizials en Grischun
En general vala en Grischun: Tgi che vul brischar fieus artifizials dovra la lubientscha da la vischnanca ubain dal chantun. La responsabladad è definida tenor las suandantas categorias:
- F1: Fieus artifizials cun privel fitg pitschen che pon vegnir duvrads er en chasa. Per quals è mintgin responsabel sez da duvrar. I na dovra nagina lubientscha.
- F2: Fieus artifizials cun privel pitschen che pon vegnir duvrads en il liber er en spazis limitads. Ina lubientscha da la vischnanca è necessaria.
- F3: Fieus artifizials cun privel mediocher che dovran in grond spazi en il liber. Ina lubientscha da la vischnanca è necessaria.
- F4: Fieus artifizials cun privel grond che mo persunas cun expertisa dastgan duvrar. Ina lubientscha da l’Assicuranza d'edifizis dal Grischun è necessaria e la vischnanca decida.
Las vischnancas han differentas prescripziuns. Bleras lubeschan da brischar fieus artifizials il prim d’avust e da Silvester, autras han scumonds generals ubain lubeschan il diever. Ina survista porscha la charta da RTR, per infurmaziuns detagliadas stat l'administraziun communala correspundenta a disposiziun.
Las reglas da segirtad e directivas èn da chattar tar l’Assicuranza d'edifizis dal Grischun.
Vischnanca sustegn project turistic
En pli han ils da Bever approvà in credit da bunamain 85'000 francs per realisar in project digital per il turissem da la regiun. Tar quest project cun il num «Digital Costumer Journey» vai per in accumpagnament digital dal giast sin ses viadi tras San Murezzan e l'Engiadina. Uschia vesa il giast il dretg mument ed en il dretg lieu las purschidas ed infurmaziuns, hai num en il messadi da la vischnanca.


text:
Cuntrari ad oz gievan pli baud sulettamain giuvens cun ina giuvna u lur spusa en schlitta d’in vitg a l’auter. Uras allegraivlas cun spaisas, bavrondas e saut enramavan sco anc oz la festivitad. Uschia era a Sent l'onn 1980, nua che giuvens e giuvnas han laschà reviver «La Schlitteda» originala ed oriunda.
En il decurs dal temp ed en tscherts lieus han cumenzà a sa participar er pèrs maridads e schlittas cun uffants. Per ils pitschens fan lur camarats pli vegls gugent da chaval sco qua a San Murezzan.
La pareta bella e festiva è in element central da la Schlitteda. Sa vestgir bain en costum dovra temp.
Betg main festivas e per part maiestusas sa preschentan er tschertas schlittas.
Usits vegls han oz puspè conjunctura, betg il davos tar la generaziun giuvna. È l’existenza da la Schlitteda pia garantida per l’avegnir? Ch'i saja la midada dal clima u betg, en l'absenza da l'element fundamental per la Schlitteda, numnadamain la naiv, han giuvens a Champfér demussà pragmatissem e flexibladad cun applitgar lur plan B.
RR actualitad mezdi 11:00
«La Schlitteda»
- Oriundamain envidava in giuven sia giuvna sin sia schlitta cun chaval. Al return envidava la giuvna ses giuven a tschaina.
- Ozendi fan part era maridads ed uffants, ed i finescha cun ina festa communabla cun trais-cha – in saut.
- L'usit è preschent oravant tut a Puntraschigna, Champfér, San Murezzan e Samedan – mo er en l'Engiadina Bassa.


text:
Lucàgna
Artéccol in dialètt mudnés
La Lucàgna (Basilicata in Italiàn) l'è na regiòṅ dl'Itàglia dal sud ad 586.725 abitànt, cun capitàla Puténsa e cun dū pruvìsi: Puténsa (68.299 abitànt) e Matéra (61.026 abitànt). Àtar paiśèṅ impurtànt i èṅ Mélfi (17.613 abitànt), Pistìs (17.953 abitànt) e Pulicōr (16.571 abitànt). La cunfìna a nòrd e a èst cun la Pùglia, a òvest cun la Campàgna e a sud cun la Calàbria.
L'è bagnàda da dū mar: al Mar Tirēn a òvest e al Mar Jògno a èst. Al teritòri al gh'à dimóndi muntàgni (47%) e culìni (45%) e sōl na piàna, quéla dal Metapònt.
Prima 'd unìr-as a 'l Régn 'd Itàglia cal teritòri lè al fava part dal Régn dal dū Sicìgli.


text:
In collavuratur da la praschun dal Sennhof ha chattà l'um da 60 onns mesemna saira en sia cella. Il persunal haja immediat cumenzà a reanimar l'um ch'è sa pendì. Il team d'ambulanza da la citad Cuira ha manà enavant las mesiras. Tuttina è l'um mort.
La procura publica ha confermà ch'i sa tracta tar l'um da l'anteriur policist ch'è vegnì arrestà en connex cun l'incendi a Sent. Ad el vegniva renfatschà ch'el ha empruvà da mazzar sia dunna e ch'el ha dà fieu a sia chasa a Sent. Dapi il november 2018 era el en arrest. Ensemen cun la procura publica examinescha la Polizia chantunala la raschun per la mort da l'um. Enfin uss na datti naginas ensainas ch'i ha dà influenza da terzs.
RR novitads 15:00


text:
Direziun Scora de musiga Balsan (Gries, Altstadt, Jenesien)
La Scora de musiga de Balsan -
fora de 4 ne vëgnel 1:
Dai agn 1960 inant s'ál svilupé a Balsan na strotöra dles scores de musiga particolara: dui portadus privac (le Cor di ëi y la Cantoria Leonhard Lechner) pitâ cursc da cianté y soné. Ti agn 1970 él gnü fondé la Scora de musiga da Haslach y insciö êl cater posć a Balsan olache an podô frecuenté n curs de musiga por todësch: tla Cité vedla, a Gries, a Neugries y a Haslach.
Bel plan é spo i cursc, che gnô cina dailó organisá privatamënter, gnüs surantuc dal Istitut d'educaziun musicala por todësch y ladin y ince dötes les scores dla cité (Haslach cun la sënta de Jenesien, la Cité vedla y Gries cun Neugries) gnüdes metüdes pro öna na direziun. Cun chësta mosöra essel ince messü gní fat sö n gran frabicat por la scora de musiga a Gries. Cina aldedaincö n'éra nia ciamó jüda da realisé na scora de musiga zentrala por la cité de Balsan. Tl momënt é la sënta prinzipala dla scora de musiga a Gries cun la sënta periferica tla Cité vedla. N'atra sënta periferica é la Scora de musiga de Jenesien.
Nosta oferta atuala:
Pedagogia musicala elemantara y cianté por vigni eté, formaziun vocala classica o tl ciamp dla musiga rock/pop/jazz, musiga y media, formaziun da dirighënt dla musiga, Singing Boys y formaziun da soné (dal acordeon al zimbalon).
Scora de musiga Balsan ativa:
colaboraziun cun les scores elementares por ci che reverda la formaziun de basa y leziuns tignides esperc; colaboraziun cun assoziaziuns, comuns, strotöres soziales, conzerc te tröc posć dla cité ...
Nüsc partner:
Eurac, Comun de Balsan, Comun de Jenesien, Ciamena de comerz, Ciasa dla cultura "Walther von der Vogelweide", Heimatschutzverein, Kulturheim Gries, Museion, Fondaziun „St. Elisabeth“, le Teater da Gries, Cantoria "Leonhard Lechner“ y la Bürgerkapelle Gries.
„PLAY ALL DAY, SLEEP AL NIGHT.
NEVER DOUBT THE MUSIC INSIDE OF YOU,
AND IF THE MUSIC IS TOO LOUD,
YOU´ARE TOO OLD.“
Direturia dla scora
Margarete Pohl
Insegnanta de clavier y teoria musicala generala. Ara é a ce dla Scora de musiga de Balsan dal 2004 incá.
Orars d'ofize y contac
Sënta zentrala Gries
Lönesc y mercui: 14.00 - 16.00
Mertesc y jöbia: 09.00 - 11.00
Sënta destacada Altstadt
Lönesc y mertesc: 14.00 - 16.00
SM Balsan (Gries, Altstadt, Jenesien)
Grieserplatz 16/b
39100 Balsan
Tel.: 0471 284177
Email: musikschule.bozen@schule.suedtirol.it
Manifestaziuns
24. Alpenländischer Volksmusikwettbewerb/Herma Haselsteiner Preis
Ort: Innsbruck
Datum: 27.10.2022 - 30.10.2022dettagli
#VOL.JU Volksmusiktage für Jugendliche
Ort: Haus der Familie - Ritten
Datum: 03.11.2022 - 06.11.2022dettagli
Termins
Downloads
Al n’é gnü ciafè degun resultat.
Metede ite prëibel n’atra parora d’archirida.
Publicaziuns
Al n’é gnü ciafè degun resultat.
Metede ite prëibel n’atra parora d’archirida.


text:
Newsletter
Wenn Sie im KonsumentInnenschutz auf dem Laufenden sein wollen, abonnieren Sie kostenlos das Verbrauchertelegramm als Newsletter.
Indunada de condomine: co pón pa se lascé rapresenté?
Dal punt de odüda iuridich é l'indunada de condomine (indunada dles proprietares y di proprietars) l'organ delibrënt dl condomine, danterater y dantadöt por ci che reverda laurs, inciaries, adoranza y aministraziun dles perts che an á deboriada. Mo por tröc é l'indunada de condomine indere ince n dovëi che vá sön i nerfs y porchël damana do tröpes consumadësses y tröc consumadus tla Zentrala di Consumadus dl Südtirol (ZCS) sce y sciöche ara vá da se lascé rapresenté da zacai a na indunada.
Vigni comproprietara y comproprietar pó se lascé rapresenté a na indunada; la rapresentanta o le rapresentant adora n'autorisaziun scrita (art. 67 dles desposiziuns d'atuaziun dl Codesc zivil). An pó ti dé l'autorisaziun a n'atra comproprietara o a n ater comproprietar o a n'atra porsona che n'á nia da nen fá cun le condomine. Ara ne vá nia da ti dé l'autorisaziun al'aministradëssa o al aministradú. Sce al é plü co 20 comproprietares y comproprietars vëgnel preodü ciamó n ater limit: te chësc caje ne pó la porsona delegada nia rapresenté plü co n cuinto dles comproprietares y di comproprietars y dl valur proporzional. I regolamënc de condomine pó avëi condiziuns y regoles plü rigoroses.
La porsona che á deleghé zacai d'atri da tó pert mëss gní conscidrada presënta de vigni vers al'indunada; porchël mëssera gní cumpedada pro i miliejims presënc sciöche ince pro i presënc. La rapresentanta/Le rapresentant agësc por la porsona che l'á delegada/deleghé aladô dl art. 1703 ss. dl Codesc zivil; chësc ó dí che ara/al mëss se tigní ales istruziuns de lîta che so mandant ti á dé.
Por ci che reverda supercondomini vel d'atres regoles por ci che reverda la rapresentanza. Le sorvisc de consulënza dl ZCS é a desposiziun por de plü informaziuns.
Trö massa sciode da sciuré demez!
V-market: marcé dl patüc de secunda man por comëmbri dla Zentrala di Consumadus dëida sparagné families.
Patüc adoré y dal valur intier, mo che ne vëgn nia plü anuzé ciafa n'adoranza nöia.
La Zentrala di Consumadus dl Südtirol mët a desposiziun de porsones privates la lerch y l'organisaziun por vëne patüc adoré y cheriëia insciö n consum che respetëia les ressurses, á n sëns y é economich.
Tl V-market dla Zentrala di Consumadus dl Südtirol vëgnel pité da vëne marcianzia privata adorada. Por chësc mët la ZCS a desposiziun ma la lerch y l'organisaziun. Chisc sorvisc é ma resservá ai comëmbri dla ZCS. I raporc comerziai é ma danter le pitadú privat y le cumpradú.
Vmarket, Balsan, strada Crispi 15 a
Telefon: Tel. 0471/053518, Fax 0471/053519
www.vmarket.it - e-mail: info@vmarket.it
Orars de daurida:
lönesc: 14.30 - 18.00
mertesc - vëndres: 9.00 - 12.30 y 14.30 - 18.00
sabeda: 9.00 - 12.30
lönesc danmisdé stlüt
Can toma pa en prescriziun bolëtes dla forza eletrica?
Berba A. se scrí: "I á ciafé da mi comerziant de energia eletrica n cunt che vá zoruch al 2013-2014. Pól pa pordërt ciamó gní ghiré scioldi por chësc tëmp?"
No. Na norma nöia dij che dal 1. de merz dl 2018 pó i comerzianc de energia eletrica ma plü "jí derevers" de dui agn, chël ó dí che les consumadësses y i consumadus mëss ma paié i "ultimi" 24 mëisc che é gnüs metüs sön le cunt. Le comerziant d'energia eletrica mëss informé süa clientela de chësc dërt almanco diesc dis dananche al tomes le termo de paiamënt dles fatures ortiades.
Le termo pëia ia de regola 45 dis do dal ultimo de de consum metü en cunt.
Important: por schivé faziuns de conseguënza desplajores vëgnel te vigni caje aconsié da fá avarëi chësc dërt pro le comerziant de energia eletrica cun na reclamaziun scrita, por avëi spo insciö tla man na resposta scrita da pert dl comerziant d'energia; a na te manira vára ince da porté le caje te n post d'apajamënt dla stritaria.
La lege de bilanz 2018 á ince preodü la prescriziun cörta por les bolëtes dl gas (por tomanzes do dal 1. de jená dl 2019) sciöche ince por les bolëtes dl'ega (por tomanzes do dal 1. de jená dl 2020). Por les fatures dl gas y dl'ega vel porchël inant cina chëstes dates la prescriziun de 5 agn. Dedô gnará la prescriziun arbassada a dui agn ince por le gas y l'ega.
Basta cun i pestizig chimics-sintetics
Sot al moto "Basta cun i pestizig chimics-sintetics" él gnü tigní ai 13 de ma dl 2018 na marcia incër le lech da Kaltern.
Le Trentin-Südtirol tëgn le record de regiun cun la maiú adoranza de pestizig pro hectar: 47 kg, 6 iadi plü co le valur mesan nazional (dac ISTAT en referimënt al 2015). Chësc record é dantadöt lié ala monocultura de poms.
I grups che á tut pert ala marcia inviëia la Comisciun europeica da se fá ciamó n iade n pinsier sön l'autorisaziun por l'adoranza de glifosat, conzedüda dan da püch por ciamó cin’ agn, sciöche ince da reformé la prozedöra d'aprovaziun de pestizig y da fissé traverc de reduziun obliënc por ci che reverda l'adoranza de pestizig a livel europeich.
Les ghiranzes al Govern, ales Regiuns, ales Provinzies y ai Comuns ê danterater da apliché le prinzip de previdënza, proibí i pestizig chimics-sintetics, lascé da sostigní l'agricoltöra intensiva y les monocultures, sciöche ince da promöie y finanzié l'agricoltöra biologica y biodinamica.
Al vá inant le proiet "Energia - I ti dun orëdla a üsc dërc" ("Wir verschaffen Ihren Rechten Gehör")
Na miú informaziun dëida chirí fora plü coscientamënter canche ara nen vá de energia y de gas.
Le proiet "Energia - I ti dun orëdla a üsc dërc" jará inant y gnará amplié ince dl 2018. Le proiet, de chël che les assoziaziuns dles consumadësses y di consumadus en colaboraziun cun l'autorité de control Arera (Autorità di Regolazione per Energia, Reti e Ambiente) s'un tol sura á sciöche fin chël da informé les consumadësses y i consumadus sön sü dërc sön le marcé dl'energia por che al pois gní tut plü coscientamënter na dezijiun.
Por mirit dles portines d'informaziun sura döta la Talia ti vëgnel dé ales consumadësses y ai consumadus da pert dles assoziaziuns che tol pert al proiet informaziuns y consëis sön les ofertes desvalies, n aiüt canche ara nen vá de domandes sön les ofertes comerziales dla forza eletrica y dl gas y sostëgn canche al é problems cun sü gesturs d'energia. N ater punt prinzipal é le control dl consum energetich, ince por promöie n raport plü responsabl cun l'energia.
Por les consumadësses y i consumadus él ince a desposiziun na app por le smartphone y le tablet olache ara vá da ti rové pormez a contignüs dl proiet desvalis sciöche FAQ y normes varëntes.
De plü informaziuns él da ciafé sön www.energiadirittiavivavoce.it.
Da olá vëgn pa pordërt la quinoa?
Tla regiun dles Andes dl'America dl Süd vëgnel bele senté quinoa da 6000 agn. Ti ultimi agn s'ál deslarié fora ince tl'Europa le consum de quinoa, a chëra che al ti vëgn ince dit "or di inca", y al nen vëgn ince baié sciöche sce ara foss n "superfood". La quinoa ne contëgn nia glutin y é rica de proteines y sostanzes minerales, danter chëstes fer; por chëstes rajuns éra interessanta por porsones vegetarianes o veganes, sciöche ince por les porsones che á la maratia dla farina.
La quinoa vëgn dantadöt coltivada ti Paisc dles Andes sciöche tl Perú, tla Bolivia y tl Ecuador. I graní de quinoa ti somëia a graní de bla y pó ince gní adorá tla medema manira; dal punt de odüda botanich ne aldi indere nia pro la bla mo pro la "pseudobla". Deache ti Paisc plü rics él chersciü la domanda do quinoa, él ince jü sö i prisc ti Paisc de produziun. Ince sce le boom de quinoa porta de bogn davagns, ne spiëia i produturs tl'agricoltöra feter nia de döt chësc. La conseguënza é che tröc paurs tl Perú y tla Bolivia ne pó sëgn nia plü se vaghé chësc alimënt de basa tradizional.
Che che ó daidé chisc paurs de quinoa dess cumpré quinoa dl comerz iüst y solidar. Tl Südtirol pón la ciafé tles botëghes dl monn. Le comerz iüst y solidar ti garantësc ai paurs prisc adeguá, sciöche ince n maiú respet dl ambiënt y di standarg soziai y de laur.
Proiec de costruziun cun vantaji fiscai
Zënza notificaziun preliminara degönes detrates dala cuta!
Dal 1. d'aurí mëss la comunicaziun gní fata telematicamënter
Aladô dles normes che regolamentëia les detrates fiscales pro ressanamënc energetics o laurs de restauraziun, ti mëssel gní mené al'Aziënda Sanitara competënta, denant co scomencé i laurs, na notificaziun dl cantier preliminara; tla provinzia de Balsan mësson ti fá la comunicaziun al Ispetorat dl laur.
Aladô dl articul 99 dl decret legisaltif 81/2008 mëss le comitënt o la porsona responsabla di laurs de costruziun fá la notificaziun preliminara al'Aziënda Sanitara competënta o al Ispetorat dl laur denanco mëte man i laurs sce:
- sön l'areal de costruziun él plü co na firma che laora (ince sce les firmes n'é nia presëntes tl medemo tëmp);
- n cantier, che n'ê daimpröma nia sotmetü a oblianza de detlaraziun, toma sëgn tla categoria nominada dessura, deache al é gnü fat mudaziuns tratan i laurs;
- sön l'areal de costruziun él ma öna na firma che laora, mo i laurs vëgn fac söporjö da plü co 200 porsones-dis.
Dal 1. d'aurí pól ti gní mené la notificaziun preliminara al Ispetorat dl laur ma plü tres via telematica. Por fá chësc mëss le comitënt, le responsabl di laurs o n profescionist lëde inciarié se registré sön https://ww.notificapreliminarebz.it por ciafé i dac d'azes (username y password). Cun chisc vára spo da scrí fora le formular dla notificaziun preliminara. Ala fin generëia le sistem na suravijiun cun i dac fondamentai che ti vëgn spo menada al mitënt por e-mail.
Na copia dla notificaziun preliminara mëss ti gní menada al'aministraziun che á dé la lizënza, dan le scomenciamënt di laurs aladô dla lizënza da frabiché o dla comunicaziun de scomenciamënt di laurs; ciamó na copia mëss gní tacada sö te na manira che an vëiga sön le cantier y gní tignida sö por i organs de control competënc (ciara l'articul 99).
La detlaraziun é ince pert dla documentaziun che é debojëgn por la detlaraziun dl davagn y mëss gní mostrada sö tl caje de n control (zircolara n. 2011/149646 dl'Agenzia dles entrades); olache al vëgn preodü éra na condiziun che ó ester por ti podëi pormez ales detrates dala cuta por proiec de costruziun.
Consëis pratics por sparagné ega dla Zentrala di Consumadus
- Cassëtes dal'ega de cagadú che adora manco ega (sot a 3 litri d'ega vigni iade che an la tira) sparagna incër 22 m³ de ega da bëre te na ciasa de cater porsones. Les cassëtes de cagadú tradizionales adora en confrunt vigni iade che an tira l'ega 9 litri d'ega y ince de plü. Che che n'ó nia cumpré n sistem da trá l'ega nü pó ince ma druché cina amez da trá l'ega o ince lascé mëte sön cassëta dal'ega de cagadú n pëis che archita l'ega.
- Sce an lascia istalé n limitadú che ne lascia nia jí tan d'ega fora por ro vára da sparagné mesanamënter te na ciasa incër 11 m³ d'ega pro lavandin al ann. Ince sprinzadus dla duscia y pipes dal’ega che consüma manco ega dëida sparagné.
- Nia lascé jí l’ega a öt. Sce an stlüj l’ega canche an se mët sö jafa, se lava i dënz o se tol jö la berba vára da sparagné incër 15 litri d’ega al de pro porsona. Te na familia de cater porsones vára insciö da sparagné presciapüch 22 m³ d’ega al ann.
- Impede se fá bagn él damí se fá na duscia de cin' menüc; a chësta moda sparagna na familia de cater porsones 42 m³ de ega da bëre al ann.
- Degöna ega corënta canche an lava jö. Sce an lava jö te n lavandin d'ega y nia sot al'ega corënta, vára da sparagné incër 100 litri d'ega. Ciamó plü ega vára da sparagné cun la mascin da lavé jö. Cun la mascin da lavé jö vára da sparagné te na familia de cater porsones 10 m³ d’ega al ann.
- Spines dal'ega che gota él da lascé cuncé atira - insciö vára da sparagné incër 1.8 m³ d'ega al ann, sce an calcolëia che al vëgn 10 gotes al menüt.
- Ciaré da chirí fora le dër program da lavé y da anuzé döta la lerch, deache ince insciö vára da sparagné zacotan d'ega.
- Adoré l'ega dla plöia; sce an passa dal'ega da bëre al'ega dla plöia che ne costa nia da bagné l'urt y i ciüfs sön sorá, da puzené y tl miú di caji ince pro l'ega de cagadú y da lavé guant sparagnon prësc le 45%.
Ci é pa le zücher de bedoi?
Le zücher de bedoi é ince conesciü cun l'inom xilitol o E 967. Ara se trata de na sostanza de sostituziun dl zücher che alda pro i alcoi dl zücher (sciöche le sorbitol, le manitol y i.i.). Le zücher de bedoi ciara fora sciöche le zücher blanch y pó gní adoré tla medema manira. Süa forza da inducí é n pü' mëndra co chëra dl zücher blanch y ara vëgn acompagnada da na faziun renfreschënta. Cun sües 240 calories vigni 100 grams á le zücher de bedoi manco energia co le zücher blanch. Gonot vëgnel adoré tla produziun de medies por l'igiena dla bocia y di dënz ajache al presservëia da caries ai dënz. Deache al vëgn assimilé dal corp independentamënter dal'insulina él ince adaté por alimënc por porsones diabetiches.
Xilitol vëgn conscidré nia de dann por la sanité. Sce an nen tol ite demassa ál indere na faziun che romëna y an pó ciafé la schita y ester slunfá sö. Sön alimënc che contëgn plü co le 10% de sostanzes de sostituziun dl zücher él porchël da ciafé l'avertimënt "n consum fora de mosöra pó avëi na faziun che romëna". Al vëgn dejaconsié da sostituí daldöt le zücher blanch cun chël de bedoi. Te n de nen dessel nia gní tut ite plü co 30-50 grams.
Beldaimpröma gnô le zücher de bedoi davëi trat fora dal lignan de bedoi. Aldedaincö vëgnel ince trat fora da d'atri lignans dürs o dal mais y importé danterater ince dala Cina y dala Finlandia. Tla natöra vëgnel dant te tröpes sorts de ordöra y verzöra y te fonguns.


text:
L'alpinist grischun Andrea Vogel è mort en la vegliadetgna da 62 onns. Oriund da Grüsch en il Partenz ha Andrea Vogel fatg dapi il 1985 numerusas expediziuns sin l'entir mund. Enconuschent è el surtut per sia tura enturn la Svizra ils onns 1990. Là ha el circumdà la Svizra per munts e vals – cun ir 5'000 kilometers ha el fatg bunamain 150'000 meters d'autezza.
In'autra tura enconuschenta da Andrea Vogel ha el fatg 3'010 kilometers a pe da Timbuktu (Mali) fin a Marrakesch – ina giada tras la Sahara. Per quella tura ha el survegnì il patrunadi da la Cumissiun svizra d'UNESCO.


text:
Il secret da bancas en Svizra resta, uschia communitgescha il comité che ha dà enconuschent sia decisiun. Sco ils iniziants scrivan en ina communicaziun, vulevan els integrar il secret en la constituziun e cun quai mantegnair la relaziun da confidenza tranter ils burgais ed il stadi. Els na vulevan nagin barat d’infurmaziuns automatic en Svizra.
L'iniziativa è vegnida lantschada il 2013 dal cusseglier naziunal Thomas Matter da la PPS da Turitg. Las duas chombras parlamentaras han gì reacziuns differentas: il Cussegl naziunal ha sustegnì l'iniziativa ed ina cuntraproposta ed il Cussegl dals chantuns ha refusà omadus. Il Cussegl federal da sia vart era era cunter l'iniziativa.
Protecziun davart fraudaders da taglia
L’iniziativa era vegnida inoltrada sco reacziun sin la revisiun dal dretg penal da taglia ch’il Cussegl federal aveva proponì. La revisiun vuleva evitar che fraudaders da taglia possian sa zuppar vinavant davos il secret da bancas. Las autoritads da taglia avessan gì la pussaivladad da consultar documents da banca, e quai betg be en cas da suspect sin fraud fiscal ma era en cas da suspect sin omissiun fiscala. Oz pon las autoritads da taglia s’infurmar tar terzs, per exempel tar il patrun da lavur, sch’ina persuna refusa da collavurar.
RR novitads 16:00


text:
District da la Sense
Il district da la Sense (tudestg: Sensebezirk) è in district dal chantun Friburg.
Geografia[modifitgar | modifitgar il code]
Il district da la Sense giascha en l'ost dal chantun. El è numnà tenor il flum Sense (franzos Singine), che marca la plipart da ses cunfin oriental cun il chantun Berna. In auter flum dal Senseland è l'Ärgera, che nascha sco la Sense en il Senseoberland, ina regiun en il sid dal district ch'appartegna a las Prealps friburgaisas. Il nord ed il vest dal district han in'auta spessezza da la populaziun en fan part da las aglomeraziuns da Berna e Friburg.
Districts cunfinants[modifitgar | modifitgar il code]
Zonas da protecziun[modifitgar | modifitgar il code]
La vischnanca da Plaffeien giaschan en il perimeter dal Parc natiral regiunal Gantrisch.[1]
Istorgia[modifitgar | modifitgar il code]
Tranter il 7avel e l'8avel tschientaner han ils Alemans cumenzà cun la colonisaziun da la regiun. Els eran ils purtaders da la germanisaziun e da l'urbarisaziun entras runcada en il sidost dal chantun actual. Qua e là han els traversà la Sarine (tud. Saanne).
La regiun da la Sense è vegnida menziunada per l'emprima giada il 1076 sco Sensuna ed è dapi la restructuraziun dals anteriurs quatter Stadtpanner in agen district. La plipart dal district da la Sense appartegniva fin tar l'Ancienne Régime tar l'Aupanner e cun quai a l'intschess da la Republica da Friburg (Respublicas Friburgensis).


text:
Ucitània
L'Ucitania (in ucitan Occitània [utsi'tanjɔ], [uksi'tanjɔ], second la norma classega, Óucitanìo segond la norma mistraliana; Occitanie in frances), o Pays d'Oc, l'è l'area storega de l'Europa che la cumprend un bel toch de la Franza del sud indè che l'è parlada giamò da epuch storegh lengua ucitana.
L'Ucitania l'è forsi l'esempi püssee lampant de nazion senza stat, o nazion pruibida. La cumprend 'l sud de la Franza, un toch de Spagna (Val d'Aran e i zonn circundaa da la Catalunia), e i val ucitann del Piemont, arent ai Alp Cozi e i Alp Maritim ins 'l teritori talian.
Tüt insema, quij terr lì i gh'hann pü o men 14 milion d'abitant. Al dì d'incö, dumà un quart de la pupulazion l'è bona da parlà l'ucitan. Quest l'è el resültaa de la pulìtica menada dal Staa centralista fransés, che la ciamen "Vergonha".


text:
Sin invit da primminister da la Bavaria Markus Söder èn la davos'emna represchentants da quatter pajais s'inscuntrads sin la «Herreninsel» sin il lai «Herrenchiemsee» en Bavaria. Era cusseglier guvernativ Christian Rathgeb (PLD) è stà da la partida ed ha pudì discutar.
Dapli collavuraziun tranter territoris alpins
Tut ils pajais han gì sumegliantas finamiras: Preservar ils territoris alpins. Uschia èn ils represchentants vegnids a la conclusiun da lavurar pli stretg. Christian Rathgeb di ch'ils discurs han purtà bler al Grischun. Vinavant hajan ins pudì emprender bler in da l'auter.
Elavurar concepts per il futur
Ins veglia perscrutar pli fitg en il sectur dal clima, tranter auter era cun duvrar effizientamain energias regenerablas. Sco Christian Rathgeb di saja la forza idraulica per il Grischun da spezialmain gronda impurtanza. Vinavant hajan ins decis d'iniziar ina gruppa da persunas dal fatg che duess mirar tge projects e tge mesiras che fissan adequatas. Il fanadur veglian ils pajais puspè s'entupar per discutar vinavant.
RR actualitad 17:00


text:
La vischnanca da Surses surlascha ad Origen l'anteriura chasa communala per ils proxims 30 onns sin basa d’in contract da dretg da bajegiar. Quai ha decidì la radunanza communala da Surses cun 112 vuschs «gea» envers 8 vuschs «na». Il project da svilup dad Origen vegn sustegnì da l’uffizi per il svilup dal territori dal chantun Grischun. Er la vischnanca è pronta da sustegnair il festival Origen, sco impurtanta instituziun culturala da gronda muntada. Sin dumonda è la suprastanza sa declerada pronta da far cun la Nova Fundaziun Origen in contract da dretg da bajegiar per quest bajetg cun ina durada da 30 onns. Sco indemnisaziun è previs in tschains simbolic da CHF 1'000.- ad onn.
Vischnanca vesa potenzial
L’actuala parcella nr. 6063 cumpiglia era la via ed il bajetg da la posta veglia. En vista al contract da dretg da bajegiar per l’anteriura chasa communala, ha da vegnir constituida ina parcella da dretg da bajegiar, che vegn a cumpigliar ina surfatscha da circa 283m2. La suprastanza è da l’opiniun, ch’il diever da questa immobiglia communala entras Origen saja dal tuttafatg inditgada. La vischnanca da Riom è registrada en «l’Inventari federal dals lieus svizzers d’impurtanza naziunala degns da protecziun». Il concept dad Origen tegna quint dal mantegniment da quest maletg da vischnanca e promova quel en moda e maniera raschunaivla, ha la vischnanca scrit en il messadi.
RR novitads 07:00


text:
5ª partida de campionat - Prettau
La Val porta a ciasa la prüma devënta de chësta sajun, rosedan le svantaje bel tl prüm tëmp.
La sabeda da denant s’á i ladins metü sön le lunch trú por jí a Pretau. En gran vënt ti á fat da cornisc a chësta partida, de gran importanza por por tramres les scuadres, che al momënt mostra sö en punt sú sön la cherta. Ince sce l’aversar arjunj bele atira le vantaje, mostra i ladins carater, rosedan püch do le resultat, portan insciö zrug tla valada na bela devënta.
Sciöche bele antizipé, é i padruns de ciasa che va en vantaje dal 2^ menüt de jüch: na passaja alta vëgn controlada a dovëi dal’atacant dl Pretau che chira le trú da na pert jö cuntra porta. Le defensur ciamp ne temporegëia nia y le contrastëia de püch it dal’area. L’arbiter Cicorella, oramai conesciü sön i ciamps de terza categoria, ne sighita nia, mostran insciö le punt dla mascima punziun. Le sogadú Widmann tira amez y porta le Pretau in vantaje. Do le gol se descëda indere i ladin y comana le jüch cun determinaziun. Al 25^ röia le pêr, Philipp M. se presentëia ala trata de puniziun dal ciantun de area y tira lunch sön le secundo pé de porta, le un mëss de destré mo ne röia nia a desfanté le curan. Püc menüc do á Michele l’ocajiun ala trata de punziun dal’atra pert dl’area. Na trata a bót sigü sön le pé cürt vëgn in chësc iade indere delota te ciantun dal portier aversar. Do avëi avalié le resultat ciafa la formaziun de Patrick ciamó plö coraje y radopiëia al 37^. Sön en bel assist de Martin P. röia le medemo Philipp da pert ite cuntra porta y vega le palonët lunch sura le portier ite che ti gareta ince. Gran sodesfaziun por Philipp, che arjunj insciö süa prüma doplëta cun la maliëta dl La Val.
Tla secunda pert é le vënt sterch che comana le jüch, intrames les perts se stënta a sughé, cun le palé soflé da vigne pert. Impó saltel fora na bela ocajiun. Al 55^ antizipëia Alex P. le palé al defensur y röia bel sú al limit dan le portier, ince vël pro le palonët, che röia indere püch dlungia porta ia. Le Pretau pressëia deplö, ruvan ince a val trata, indere nia prigorosa por le portier Sepl. Tl’ultima cherd’ora sofla dassen cuntra le mezciamp ladin, y vigni palé é da bestia rî da controlé; impó ti tëgn bót la defenjiun ai atacanc de ciasa, portan tosc la partida a piz. Na devënta dessigü miritada, che fej bun a düt le grup!
Pretau – La Val 1-2
Formaziun La Val: 1. Sepl Kantioler, 2. Thomas Ploner, 3. Michele Campei, 4. Ivan Tschaffert, 5. Paolo, 6. Luca Bernardi (dal 45^ Alex Ploner), 7. Alex Elzenbaumer, 8. Stefan Sottara – capitan, 9. Christian Terza (dal 83^ Francesco Bergottini), 10. Moling Philipp, 11. Martin Ploner (dal 72^ Walter Complojer)
Goi por La Val: 25^ y 37^ Philipp Moling
Atri resultac:
Altherren (La Val) – Copa Provinzia andata: La Val - Plose: 2-2
Giovanissimi (Val Badia): Val Badia – Ahrntal 1-2
U-13 (La Val): La Val – Obopuschtra Jugend: 0-0
U-10 (La Val): La Val – Mareo: 0-3