text:
Il schef da fracziun da la SPD, Thomas Oppermann ha ditg ch'el saja indignà ch'il spiun svizzer saja vegnì engaschà a Nordrhein-Westfalen cun ina incumbensa uffiziala. La Svizra sa mettia uschia da la vart da lavada da daners ed omissiun fiscala. El spetgia ussa era che la regenza tudestga s’exprimia cleramain en chaussa.
Betg mo critica dira
In zic pli miaivel tuni tar auters politichers tudestgs. Il minister da l'exteriur Siegmar Gabriel ha numnà l'entira chaussa «pli u main incredibel». El ha era fatg attent che tenor indicaziuns dals collegas svizzers na dettia quai il mument naginas activitads da spiunascha svizra, almain naginas uffizialas. Quai stoppia uss il procuratur federal general sclerir.
Il minister da finanzas tudestg, Wolfgang Schäuble ha ditg la sonda vers la critica or da las retschas da la SPD: El tegnia nagut dad ingiurias publicas vers lur partenaris e vischins. La Svizra saja in stadi da dretg ed uss saja da spetgar giu las inquisiziuns.
RR novitads 18:00


c: text/html

text:
Carstgauns cun il sindrom da Down han per regla ils medems segns caracteristics corporals. Quai è savens il sulet ch’ins sa propi da quai impediment. Tge munta quai propi, sindrom da down e pertge numnan auters era quel trisomia 21?
Lindard Bardill descriva en las columnas en la gasetta dal Coop davart la vita cun ses figl impedì ch’el numna ses pitschen Buddah. Uss è cumparì in disc cumpact cun texts e chanzuns sur dal pitschen Buddah. La visita en ina classa nua ch'in uffant cun il sindrom da Down va a scola mussa co l'integraziun funcziunescha en il matgadi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
La partiziun promoziun da la sanadad e prevenziun s'engascha per Vossa sanadad. Ensemen cun acturs da las vischnancas, da las scolas e d'ulteriuras organisaziuns realisescha ella mesiras per promover la qualitad da viver e la sanadad da la populaziun grischuna.
Ils quatter programs chantunals
• Es ti fit? Pais saun
• Sanadad en la vegliadetgna
• Sanadad psichica
• Prevenziun d'alcohol
Il chantun è cumpetent per
- incumbensas intercommunalas
- il sustegn professiunal da las vischnancas
- la coordinaziun da las activitads da las vischnancas.
Plattafurma d'infurmaziun


text:
A curta vista ha cusseglier federal Johann Schneider-Ammann envidà ad ina conferenza da medias. Ed el n’ha betg zuppentà che la posiziun dals sindicats al vilenta. El n’acceptia betg la renfatscha ch’el veglia metter en dumonda plazzas da lavur e pajas, ha detg il minister d’economia.
Schneider-Ammann defenda la via bilaterala
Il Cussegl federal veglia las cunvegnas bilateralas per sclerir la situaziun cun l’Uniun europeica. E las ideas dals sindicats pondereschia il Cussegl federal natiralmain. Dentant na dastgia la via bilaterala betg vegnir messa en dumonda, ha Johann Schneider-Ammann manegià. Il Cussegl federal veglia uss quietar la situaziun.
Ils discurs planisads per la gievgia han uss tuttina lieu, dentant sulet cun ils represchentants dals patruns e dals chantuns.
RR novitads 20:00


text:
En la categoria dals hotels da luxus va il Suvretta House da San Murezzan cun la plima e tar ils hotels da vacanzas pli gronds la Chasa Montana Hotel e Spa a Samignun. L'uschenumnà Prix Bienvenu survegnan quests manaschis che persvadan il pli fitg puncto amiavladad en valitaziuns che giasts fan online sco er suenter visitas da la giuria.
Il premi en la categoria dals hotels pitschens fin 40 chombras va en il chantun Vallais al Hotel Gädi a Grenchen. Tar ils hotels da citad fin quatter stailas va l'Hotel Uzwil en il Son Gagl cun la plima ed en la categoria da tschintg stailas en la citad l'hotel Four Seasons Hotel Des Bergues a Genevra.
RR novitads 23:00


text:
Ina possessura d’ina segunda abitaziun aveva fatg plant cunter il project. I sa tracta d’in project da totalmain 10 milliuns francs.
Il project
Ina chasa cun 7 abitaziuns per dar a fit ad indigens bajegiass la vischnanca da Silvaplauna ed investiss per quai 4,1 milliuns francs. Las autras 2 chasas vegnan bajegiadas da 7 famiglias indigenas. En tut èn gia vegnids investids radund 350’000 francs en il project.
Via anc lunga
Anc è la via fin tar la realisaziun dentant lunga. Da las 7 famiglias che vulevan bajegiar èn restadas mo pli 5 ed er tar quellas na san ins betg, sche tuttas vulan anc esser da la partida.
Nova opposiziun?
Sco quai ch’i para è ina dunna indigena ussa vidlonder da ramassar suttascripziuns per ina procedura da reponderaziun. Vul dir per anc ina giada decider davant radunanza communala sch’ins vul lubir las chasas u betg. Quai n’ha la presidenta communala da Silvaplauna Claudia Troncana dentant betg confermà.
L’onn 2012 aveva la populaziun ditg gea a la dumonda da la suprastanza communala, davart in credit da 4,1 milliuns francs per il project.


text:
Speicher (AR)
Speicher a l'è un cumün svizzer del Canton Apenzel de Föra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 8.21 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 4027 abitant.
El cumün de Speicher al se tröva a una altitüden de 924 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bühler, Eggersriet (SG), Rehetobel, San Gal (SG), Teufen, Trogen.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1][2]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Speicher in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- ↑ Erur in de la funzion Cite: Marcatore
non valido; non è stato indicato alcun testo per il marcatore
AR
(DE)


text:
Situaziun geografica
La vischnaunca da Breil sesanfla enamiez il territori romontscha dalla Surselva. Da vart dretga dil Rein s’extenda il territori communal sur ina sdrema teissa entochen sin la planira dalla vischnaunca da Sursaissa.
Da vart seniastra dil Rein tonscha il territori dil funs dalla val sur las spundas suleglivas entochen al sparta-auas dil Pass Lembra. Al nord cunfinescha la vischnaunca cul cantun Glaruna. Agl ost sesanfla la vischnaunca da Ilanz/Glion ed al vest la vischnaunca da Trun.
Las differenzas d’altezia enteifer il territori communal ein considerablas. Il terren agricol situaus il pli bass sesanfla sin sut 800 m s.m. Ils praus ils pli aults contonschan al pei dallas alps bunamein 1'800 m s.m. Las alps da biestga s’extendan da circa 1'500 m s.m. entochen agl ur dalla vegetaziun. Plirs pézs contonschan in’altezia da varga 3'000 m s.m.
Il territori al pei dil Péz d’Artgas che fuorma il territori da skis vegn cunfinaus dils flums Flém e Ladral che flessegian ord las vals Frisal e Ladral. Il Schmuer fuorma il cunfin viers la vischnaunca Ilanz/Glion.


text:
Andrew Stephen Roddick, dit Andy, (Omaha, 30 'd Agóst dal 1982) 'l è stâ 'n tenìsta americàṅ prufesiunìsta da 'l 2000 a 'l 2012, nùmar òṅ dal mónd par trédas stmani, da 'l 3 ad Nuvémbar dal 2003 a 'l 1 ad Favràr dal 2004. 'L è élt 188 cm e al péśa 88 chilo.
In dla sò caréra Andy 'l à vins un tìtul dal Gran Slam (gl'
Al gh'à tri rècord, qvél di śōg purtâ a cà in na finàl dal Gran Slam (39 a Wimbledon 2009), qvél di tiebreak vins ad fila (18 in dal 2007) e qvél dal servìsi più fòrt in un Gran Slam (tirâ durànt gl'
In dal sò caréra 'l à mis in bisàca da piò ad vint migliòṅ ad dòlar in tut, fra singulàr e dópi.
In dal 2001 Andy al s fà nutàr a
In dal 2002 al śōga tri finàli vinsénd a
In dal 2003 al vins siē turnèo (
St. Pölten cóntar
Nikolaj Davydenko,
Queen's cóntar
Sébastien Grosjean,
Indianapolis cóntar
Paradorn Srichaphan,
Montreal cóntar
David Nalbandian,
In séguit al śōga àtar quàtar finàli ad
Gran Slam ma al li pèrd tuti cónt'r al śvìsar


text:
Il Cussegl dals chantuns ha fatg in emprim pass per franar la ferma creschientscha dals custs tar las contribuziuns supplementaras. Per las cassas da malsauns duai en il futur vegnir paja ina pauschala pli bassa. Possess e gudogn duain vegnir resguardads pli fitg tar la calculaziun da las contribuziuns. Era la retratga dal chapital da la cassa da pensiun duai vegnir restrenschida. Da l’autra vart duain pensiunads basegnus survegnir dapli daners per il tschains da locaziun.
Dapli daners per abitaziuns
Oz survegnan persunas che vivan persulas maximalmain 1100 francs il mais per il tschains da locaziun e famiglias 1250 francs. Perquai ch'ils tschains per las abitaziuns èn s'augmentads fermamain dapi la davosa adattaziun da las contribuziuns il 2001, han blers basegnus stuì spargnar en auters secturs, per pudair pajar lur abitaziun. La maioritad da la chombra pitschna è perquai suandada il Cussegl federal ed ha augmentà la contribuziun maximala sin 1370 francs.
Sut il stritg profiteschan cunzunt ils chantuns da la refurma. La Confederaziun sto perencunter quintar cun pli autas expensas per las contribuziuns supplementaras. Sco proxim tracta ussa il Cussegl naziunal la refurma.
RR actualitad 11:00


text:
Il 2014 ha il giuven tessinais Sebastiano Paulessi represchentà sco Sebalter la Svizra al ESC a Kopenhagen en il Danemarc. E quai cun tant success sco paucs avant el. En il final è el vegnì 13avel cun 64 puncts, quai ch’è stà dapi bunamain diesch onns il meglier resultat. Dapi il 1980 han be 8 represchentants svizzers fatg in meglier resultat al concours.
Ina giada udir tuns rumantschs en il connex cun l’Eurovision Song Contest, quai fiss bain ina giada insatge bel. La finala èn ils davos resuns rumantschs dal 1989. Lura avevan ils Furbaz astgà represchentar la Svizra cun «Viver senza tei» - e remartgabel: Era els eran vegnids 13avels!
Sfurzar na pon ins nagut, dentant gidar sasez. Perquai avain nus envidà Sebalter en il studio da RTR ed avain registrà ina nova versiun da sia chanzun da success – ina versiun rumantscha.


text:
Atgnamain vuleva Johann Schneider-Ammann demissiunar pir venderdi. Las speculaziuns en differentas medias hajan dentant sfurzà el da communitgar gia pli baud sia decisiun, ha el ditg cun in surrir avant las medias a Berna. Surtut era per proteger sia famiglia: El na vuleva betg che sia dunna stoppia dir manzegnas sin la dumonda: Chala el u resta el?
Johann Schneider-Ammann ha era fatg fin cun las speculaziuns davart sia sanadad e ditg ch'el saja anc fit.
Cun mai vai bain, jau sun viv
Il cusseglier federal partent sa legria sin l'Engiadina, nua ch'el haja ina chasa, sco era sin il moviment en la natira.
La Svizra è in «petit paradis»
El giavischia per il futur in maximum d'investiziuns en chaus e mauns da la societad, uschia Schneider-Ammann. La Svizra saja in pitschen paradis. Quai stoppia esser per la Svizra adina puspè motivaziun per tschertgar l'innovaziun. I saja stà in'onur da servir a la Svizra.
En quest senn ha il president dal Cussegl naziunal, Dominique de Buman, prelegì la decleranza da demissiun.
Johann Schneider-Ammann è vegnì elegì il 2010 en il Cussegl federal sco successur da Hans-Rudolf Merz. Il magistrat da la Partida liberaldemocratica era sa fatg valair cunter l'anteriura directura per segirezza dal Son Gagl, Karin Keller-Sutter, oz presidenta dal Cussegl dals chantuns. Ella vegn ussa menziunada sco candidata pussaivla per il cusseglier federal partent.
Laud per Schneider-Ammann
Gia paucas minutas suenter il president dal Cussegl naziunal è era Karin Keller-Sutter s'exprimida. I na saja anc betg temp per in cumià, Schneider-Ammann haja anc ina detga lavur da far.
Igl è segiramain oz gia uras d'engraziar cordialmain per Vossa grondiusa lavur e per Voss engaschament per la populaziun e la Svizra.
RR novitads 10:00++


text:
2005
Jump to navigation Jump to search
Gh'è söcedìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Per regordà i 200 ang che l'è nasìt ol Hans Christian Andersen ol Gioancarlo Giaàss l'à tradözìt 'n Bergamàsch e mandàt in stàmpa ü lìber di sò fàole piö cognusìde.
- Ala fin dal mees da utubar l'è nasìt al prugètt lmo wp, la Wikipedia in lengua Lumbarda
Chi gh'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Chi gh'è mórt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 5 de Avrìl - Papa Ioannes Paulus II al sècol Karol Józef Wojtyła.


text:
Il 2015 han passa 2'500 persunas survegnì agid social en il chantun Grischun, la quota crescha lev sin 1,3% en cumparegliaziun cun il 2014. Quai communitgescha l’uffizi federal da statistica communabel cun l’uffizi social dal chantun Grischun.
Il dumber da persunas che basegnan agid social en il Grischun è marcant sut la media naziunala ch’era il 2014 tar 3,2%. Uschia resta il Grischun in dals chantuns cun la pli bassa quota da persunas che basegnan agid social, scriva l’uffizi federal da statistica. Las duas grondas gruppas che basegnan agid social sajan persunas singulas e persunas ch’educheschan sulettas, qua saja la cumpart creschida lev, scriva l’uffizi social dal Grischun.
Dapli persunas attempadas
La cumpart da las persunas tranter 46 fin 55 onns che dovran agid sozial è s’augmentada sin 16,4% (augment da 0,5 puncts %). Tar las persunas tranter 56 e 64 onns èn quai 10,9% (augment 0,9 puncts %). La gruppa che dovra il pli bler aigd èn ils giuvens tranter 0 fin 17 onns, quai èn 29,2%. La segund gronda gruppa è quella tranter 26 e 35 onns cun 17,9%.
RR novitads 09:00


text:
Cunter il chatschader vegn avert ina procedura penala. La schluppetada faussa è capitada durant l'uschènumnada chatscha da lajetg da vulps. Questa chatscha vegn fatga sulet durant la notg ed ils chatschaders na dastgan betg duvrar apparats d'observaziuns per vesair meglier.
Sumegliant cas en il Grischun il 2014
En il Vallais n'hai anc mai dà in tal cas. En Grischun è dentant capità il medem ad in chatschader. Er quel è s'annunzià immediat tar il survegliader da chatscha, suenter ch'el ha percurschì il sbagl. Quella sajettada è capitada en la Tumleastga. Tar quest luf èsi sa tractà d'in luf giuven, masculin.
RR novitads 16:00


text:
En l'avegnir duai quai dar ina suletta instituziun dal dretg public ch'administrescha ils fonds da las 3 instituziuns socialas. Quest institut fiss lura responsabel ch'i saja avant maun avunda daners per cuvrir ils custs da las prestaziuns.Il num dal fond: «compenswiss AVS/AI/UCG».
Structuras actualas maschadadas
Il mument èn ils trais fonds da gulivaziun sur sasez. Bilantschas e quints da gudogn e perdita èn era separads. Las investiziuns ed las finanzas liquidas vegnan però administradas communablamain. Era l'administraziun è centralisada en 1 post da gestiun ed en in cussegl d'administraziun communabel.
RR novitads 16:00


text:
Concret duaian vegnir preschentadas ideas innovativas per mantegnair il commerzi liber e per promover la protecziun da l'ambient. Cun quai sa metta il Forum mundial d'economia (WEF) cleramain cunter la politica dal president american. Quel propaghescha ina politica d'isolaziun e vul manar ils Stadis Unids or da la cunvegna dal clima da Paris. Ma era la situaziun da la Uniun europeica (UE) duai vegnir observada.
Ina spezialitad dal Forum mundial d'economia (WEF) è ch'ils sis Co-Chairs vegnan ad esser occupads cumplettamain da dunnas. Ils Co-Chairs gidan a sviluppar il program ed a manar las discussiuns. Previsas sco Co-Chairs èn tranter auter la schefa dal Fond monetar internaziunal (FMI) Christine Lagarde, l'emprima ministra norvegiaisa Erna Solberg e la schefa da la IBM Ginni Rometty.
RR novitads 16:00


text:
En la mostaria a Scharans per exempel marscha bler. È la mostaria avant in onn anc stada en funcziun sulettamain in di l'emna – vegni quest onn fatg most mintg’emna almain 3 dis. Durant fitg buns onns fetschia la mostaria, che tutga a la vischnanca da Scharans, enturn 100'000 liters most. Quest onn pudess quest quantum vegnir surpassà. E quai munta blera lavur per las duas lavurantas– ed er per lur clients. En la mostaria a Scharans han quels numnadamain dad assister.
Era sin il Plantahof hani fatg ina fitg buna racolta da maila – sco er da tschareschas, primblas e paira. Tenor Gregor Canova, il cussegliader da puma dal Plantahof, haja quella buna racolta da far cun la primavaira, ch’è stada miaivla e sulegliva – ed uschia haja l’entir Grischun bler dapli puma ch’ils davos onns.
Telesguard 17:40


text:
Savognin: Nov tancadi per autos electrics
- Mesemna, 30.12.2015, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 30.12.2015, 11:45, RTR
Autos electrics pon esser ina buna chaussa. Els na fan nagina canera, na toffan betg e fan pli pac donn a l'ambient ch'in auto che va cun benzin. Tgi che fascheva però enfin oz il viadi da Cuira a San Murezzan cun in auto electric aveva adina da temair da star insanua a mesa via. Quai è ussa tut auter. A Savognin datti in tancadi per autos electrics. Tge che quest tancadi porscha savais tadlar en il Total local dad oz.


text:
Il Cussegl dals chantuns ha decidì unanimamain che l'armada sustegnia vinavant il chantun Grischun durant il WEF. L'interess ch'il WEF vegnia realisà a Tavau saja fitg grond. Quai giustifitgeschia ina participaziun da l'armada.
Ils onns 2019 enfin 2021 pon vegnir en funcziun mintgamai 5'000 schuldads per mesiras da segirezza. Ils custs muntan a 32 milliuns francs. Che quest import è pli aut ch'ils onns precedents, ha da far cun la situaziun da segirezza pli rigurusa en Europa. I na sa tractia qua però betg da custs supplementars, perquai ch'ils curs da repetiziun custian tuttina bler.
Ultra da quai duai la Confederaziun vinavant sa participar als custs per la segirezza. Il Cussegl dals chantuns ha approvà d'auzar la summa dad 8 sin 9 milliuns francs ad onn. Da quests custs surpiglia la Confederaziun 3,3 milliuns, il WEF sez 2,2 milliuns ed il rest partan il chantun Grischun e la vischnanca da Tavau.
Sco proxim decida il Cussegl naziunal en chaussa.
RR novitads 12:00


text:
Bainvgnü
- Daspö sia fundaziun l'on 1904 es l'Uniun dals Grischs (UdG) activa per lingua e cultura rumantscha in Engiadina, Val Müstair e Bravuogn. Seis böt es da promouver e mantgnair la lingua ed ils bains culturals dals Rumantschs Ladins.
- L'Uniun dals Grischs maina ün lö d'inscunter cun libraria e program d'occurrenzas i'l Chesin Manella a Schlarigna.
- Cun sias ediziuns e la vendita pissera l'Uniun dals Grischs per nouvs cudeschs, periodics ed otras medias in rumantsch ladin e per lur derasaziun.
- L'Uniun dals Grischs es organisada sco società e collavura sco uniun affiliada da la Lia Rumantscha cun otras uniuns linguisticas e culturalas.
Uras d'avertüra da la libraria Chesin Manella
La butia es serrada causa vacanzas da gestiun dals 6 – 23 october 2018.
La vendita online es in funcziun eir dürant las vacanzas.


text:
Tromsø
Tromsø (Romsa in lappon) a l'è ona città de la Norvegia settentrional. L'è 'l capploeugh de la contea de Troms e de nòrma l'è considerada la capital minga offizial de la Lappònia.
El nòmm el vegn del Danes e 'l voeur dì isola de Troms. L'è la settima città per popolazion de tutta la Norvegia e 'l gh'ha vari record: l'è la città con 50.000, la diòcesi cattòlica, la distilleria e 'l parch botanigh pussee a nòrd del mond.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El center de la città l'è situaa in su l'isola de Tromsøya, ma l'è sviluppaa anca in su Tromsdalen (val de Troms) a est e in su Kvaløya (isola di balenn) a òvest. I dò zònn periferigh hinn collegaa cont el center grazie a di pont.
Tromsø la se troeuva longh el Tromsofjord. La gh'ha on clima puttòst dolz, grazie a la Corrent del Golf, anca se la se troeuva a 350 km a nòrd del Circol Polar Artigh. Per la soa posizion inscì a nòrd l'è possibil vedè 'l fenòmen del Sô de Mezzanòtt.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tromsø 'è stada fondada in del Medioev e per la soa importanza per el commercc con la vesina Russia la gh'ha avuu in del 1794 el status de città. L'è conossuda anca 'me la Paris del Nòrd
Duranta l'invasion todesca de la Norvegia del 1940, Tromsø l'ha ospitaa l'ultima sede del governo norveges, prima che i sò member scappassen in Inghilterra.


text:
Ina schleppa per il turissem
Per il president da Grischun vacanzas Marcel Friberg è la decisiun da la Gronda Britannia stada ina gronda surpraisa. La decisiun saja ina ulteriura schleppa per il turissem che ha gia uss
Era il rest da l'economia po sentir consequenzas
Buc mo per il turissem mabain era per l’economia grischuna èn las consequenzas dal Brexit ina sfida.
In schoc per Hazel Salvoldelli
E tge sentiments sveglia questa decisiun tar persunas da la Gronda Britannia che vivan en il Grischun? Hazel Savoldelli viva dapi 20 onns en la Surselva e dat curs d’englais. Ella è schoccada da la decisiun da sia patria.
TSG 17:40


text:
Cunquai ch'il lieu da la clientella po vegnir evaluà entras l'App po la reclama spezifica vegnir adatada, per exempel durant in viadi cun il tren tras la Svizra. In problem poi dar cun las datas da la clientella en connex cun la protecziun da datas. Sco la SBB ha dentant accentuà saja il survegnir reclama voluntari per la clientella.
La Viafier federala veglia anc quest onn metter enturn questa purschida. L'App entschaiva a rimnar datas quel mument ch'ins è d'accord cun las cundiziuns generalas da fatschentas (AGB). Quai saja dentant betg in problem, di il pledader da l'SBB. Las leschas vegnian tegnidas en exactamain dad els, quai controlleschia er l'Incumbensà federal per la protecziun da datas.
RR novitads 18:00


text:
Ils 30-11-1935 En memoria da Gian Fontana, il poet rumantsch da renum mundial. Ir els auts, guardar e contemplar la val che schai averta sco in cudesch als pais da las muntognas majestusas. Il scolast da Flem e Fidaz che ha scrit e fatg bler per mantener il rumantsch en siu vitg patern. Flem, antruras anc ina vischnaunca rumantscha - ed oz ca pli? Baina, mo igl è la testa dira dad ils gualsers che mantegn nossa lingua, ils rumantschs fan pli lev da midar linguatg. La bilingualitad è il pli grand avantatg, ma era disavantatg sche nus laschain betg adatg. #signina #fidaz #cuolms #muntognas #alpinas #poet #rumantsch #gualsers #walser #walsersiedlung #scribent #magister #politicher #worldliterature #flem - #flims #tschielblau #bellavista
Alp Padanatsch en Zevreila, anteriura alp da nursas da Lumbrein. Chaplutta baghegiada anno 1754. #frunt #alps #muntognas #caplutta #grischun #gualsers #vals #lumbrein #giuventetgna #alp #padanatsch #pardatsch #fuorcla #patnaul #viadi #vallumnezia #valsognpieder
This product uses the Instagram API but is not endorsed or certified by Instagram. All InstagramTM logos and trademarks displayed on this application are property of Instagram.


text:
L’uniun Girella maina a Bever dapi 2 onns e mez la chasa Petronella per persunas che basegnan accumpagnament pervi da problems psichics u pervi da dependenzas. Part da la vita accumpagnada ha era il lavurar da far.
Lavur è stgarsa
Chattar lavur per questas persunas n’è però betg adina simpel e dovra temp. Quai ha ditg ad RTR la manadra da la chasa Petronella, Ursi Costa. Perquai daventa la brocki a Schlarigna davent da l’avrigl che vegn il nov lieu da lavur per cussedents da la chasa.
Ina clera finamira
Il manaschi da la brocki sto dentant cuntanscher tenor l’uniun Girella almain in quint equilibrà. In sumegliant project hai gia dà las duas ultimas stads, cura che l’uniun ha affittà e manà il bogn avert da Bravuogn en il medem spiert.


text:
Avon biabein tschien onns (ca. 1885) existevan era casas o Muteins. Quellas ein idas en, e tut ei seretratgs a Tavanasa, probabel pervia dalla buna aua. Dapi ca. 20 onns (ca 1965) han ins puspei entschiet a secasar o Muteins, il motiv ei stau; igl encurir il sulegl. Oz (1985) dumbra la scheina da Muteins 9 casas, entginas cun pliras habitaziuns. Odem Muteins secata la centrala electrica dalla sociatad aczionara Frisal.
Gie dalla buna aua da Tavanasa ha gia il prenci-poet Giacun Casper Muoth da Breil cantau nossa canzun ed il cumponist A. Stoffel ha intonau ella. Onns ed onns schavan ils cantadurs da Danis-Tavanasa resunar cun anim "La fontauna freida da Tavanasa".
Da tut las fontaunas schi claras e saunas, che ein tier nus da casa, ei la franc strusch ina schi sachi nobla, schi fina sco quella da Tavanasa. Si'aua frestgonta e clar tarlischonta ei stada renconuschida dals nobels menaders e sabis derschaders, ch'an fatg sut gl'ischi l'unida. Ils nobel beadis han priu lur bubradis da sia frestg'aua glischa. Dal temps che tempronza e buna manonza regeva la tiara grischa. Aung ussa sgarguglia secatscha e buglia siu puoz da Tavanasa. Mo'ls buns menaders e gests derschaders han priu lur refugi en casa.
La fontauna freida secatta in tschancun dado Tavanasa, dadens Pardiala-pintga sper la via veglia Vuorz-Tavanasa. Quella fontauna freida menziunescha nies nunemblideivel scribent pader Maurus Carnot dalla claustra da Mustér en siu roman historic " GIERI GENATSCH". Sper la fontauna freida da Tavanasa lai il scribent far in paus ils umens dalla Cadi, che mavan a Glion sin ina impurtonta dieta ed il medelin declara cheu cun carpella il pertgei ch'ei setracti sin la dieta a Glion.
Gie dalla buna aua da Tavanasa ha gia il prenci-poet Giacun Casper Muoth da Breil cantau nossa canzun ed il cumponist A. Stoffel ha intonau ella. Onns ed onns schavan ils cantadurs da Danis-Tavanasa resunar cun anim "La fontauna freida da Tavanasa".
Nus havein udiu dils differents mistregns e fatschentas da Tavanasa, e nus lessen menziunar che bunamein tuts havevan sper lur mistregn, tgi in pli grond e tgi in pli pign menaschi puril, ina sanadeivla economia. Mo purs havevan nus fetgs paucs a Tavanasa. Oz (1985) anflein nus a Tavanasa las suandontas fatschentas; ina garascha d'autos e transports, la fabrica da monis e ristials, la fatschenta da restaurar autos demoli, l'ustria Helvezia, l'ustria dalla Staziun, la pasterneria, la fatschenta da tschenta plattas,, il barbier, la staziun-fier, ina stizun da textilias, la stizun da victualias VOLG, l'ustria dalla Crusch Alva, il pictur, la fatschenta da baghegiar, il kiosk e vi Surpunt l'ustria Surpunt e la stizun da victualias.
Fotos muss ich noch suchen!
Fotas stos jeu aunc enqurir!


text:
Da Corina Gustin - Corsin Biert quinta da seis proget da cour; ün incumperabel retreat da Tai Chi, Shaolin Kung Fu e Qui Gong immez las alps Svizras. Ils prüms avrigl es planisada l’avertüra dal center da bainesser a Tschlin, ün cumün chi'd es intant cuntschaint sco funtana dad ideas innovativas e chi s’allegra süls nouvs abitants da la China.
Il center da bainesser es tenor tai alch tuot nouv in Europa. Che es special vi dal center a Tschlin? Scoulas da Tai Chi, Qi Gong ed otras scienzas Chinaisas sun fich derasadas?
Il nouv o il special es cha noss experts - ils muongs - vivan quia a Tschlin tuot on. Cuors da Tai Chi, Shaolin Kung Fu e Qi Gong daja daspö blers ons eir pro no in Europa, vegnan pero manats per la gronda part da magisters da quia chi han imprais l'art dürant ün tschert temp in Asia. Minchatant offran quels cuors cun ün expert asiat, quai pero maximum ün pêr dis l'on cun fich blers interessents. Pro no saran maximal 10 persunas in ün cuors.
Sun ils muongs, uriunts da la provinza da Shandong in China, fingià stats a Tschlin?
Na, els nu sun amo stats quia ma eu tils n'ha tramiss fotografias per sms. No tils vain miss a disposiziun telefonins per ch'els possan restar in contact cun lur cuntschaints e paraints. Els vivan in üna regiun simila plüchöntsch solitaria e sun ferm attachads a la natüra uschè cha l'Engiadina tils plascha fich bain.
Tü hast passantà quatter mais in üna clostra in China – co guarda oura ün di tipic? Our dals films cugnuoschain nus ils muongs da Shaolin sco maschinas da cumbat...
Ün di solit da lündesdi fin sonda cumainza plü o main cur chi vain cler cun Tai Chi. Davo la culazchun segua ün training da Shaolin Kung Fu fin a mezdi. La posa da mezdi es cuorta ed il davomezdi es occupà cun daplü training. Regularmaing esa da lavurar vi da la cundizun, per exaimpel cun üna cuorsa sü per üna muntogna. Minchatant daja cuors da caligrafia chinaisa o otras arts chinaisas davo tschaina. Cur chi vegn s-chür as chatta svessa eir charcheu sia quieteza. La dumengia es il di «liber» chi's passainta cun far uorden, lavar l'altschiva e trenar per sai svess. Circa uschè sarà eir structurà ün di da cuors a Tschlin.
La vita in üna clostra chinaisa - üna vita sco a l'hotel?
I's dorma effectivamaing sün ün’assa da lain e's parta la stanza cun diversas persunas. Eir las tualettas e la «duscha» sun fich simplas e na da congualar cun quai cha no cugnuoschain uschè cha'l pled «hotel» nun es il dret ;)
Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:
Che at mancaiva in tia vita quia in Svizra e che hast imprais dürant il temp in China?
Eu n’ha d'üna vart imprais chi’s po esser fich cuntaint ed alleger eir sainza tuot quel luxus cha no vain. Da tschella vart cha la vita ha lö impustüt aint il minchadi, aint il preschaint. Quai as doda pro no natüralmaing eir adüna daplü, pero nos möd da viver nu permetta quai bod na. Esser sainza telefonin, computer, Google e Facebook, pero eir il esser isolà güda fich da’s pudair sviluppar in quella direcziun.
Co d'eira quella isolaziun per tai?
Vairamaing nun es quai nügl’oter sco avair temp per sai svess sainza gnir distrat. Dimena alch fich bel, ün'isolaziun in ün segn fich positiv.
Chi sarà il tipic giast i'l center da bainesser?
Quai am da eir da buonder. No eschan averts per tuots, istess quant vegl, hom o duonna, principiant o expert. I’s po gnir per ün cuors dad ün'ura ma eir star daplüs mais.
Che chattarà il giast in sia stanza e che tschercharà'l sainza success?
Spranza chatta’l chi nun es da tscherchar ;)
Co saraja pussibel da comunichar culs muongs e crajast ch'els sajan interessats vi d'ün cuors da rumantsch?
Els imprendan actualmaing inglais e sun interessats vi da fichfich bler - chi sa! L'idea dad ün muong Chinais chi discuorra rumantsch es bellischma.
Intervisa: C. Gustin, Turitg
Fotografia: C. Biert, Tschlin
Infos e termins: http://www.bainesser.com
https://m.facebook.com/bainesser/
REGISTRAR E GUDAGNAR: Weekend da Kung Fu, Tai Chi o Yoga
Da Benedetto Vigne - Maria Moling e Roland Vögtli alias Me+Marie han fatg... Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga – uschè ritga...
Forsa er insatge per Vus:
Ina bella cumparsa arcaica
5 chauns
Da Benedetto Vigne - Maria Moling e Roland Vögtli alias Me+Marie han fatg...
Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga – uschè ritga...


text:
Co aua gusta dependa adina danunder che quella deriva. Uschia ha il grip da là nua che l’aua deriva ina grond’influenza sin il gust da l’aua. Là nua che la crappa da las funtaunas cuntegn bler fier, gusta l’aua correspundentamain era da fier.
Auas cun fitg blers minerals
I dettia auas cun 200 milligrams mineralisaziun, ma era auas cun enfin 2'500 milligrams, di l’experta da l’aua. In’aua gusta pli piter, e l’autra pli sitga u ensalada. Suenter il sport cusseglia la sommeliera da baiver aua cun blers minerals – en Svizra cuntegnian bleras auas blers fin fitg blers minerals.
Anke Scherer è sommeliera d’aua e cusseglia la glieud en il Grand Resort Bad Ragaz tge aua che va il meglier cun tge past.
RR actualitad 08:00


text:
David Dundas: «Jeans on»
- Gievgia, 14.9.2017, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 14.9.2017, 9:30, RTR
Lord David Dundas è naschì e creschì si ad Oxford en l'Engalterra. Sco commember d'ina famiglia aristocrata na vess el atgnamain betg stuì far quitads per ses futur. El n'ha dentant betg sa interessà per la vita nobla. El ha vulì far art. Cumenzà sco actur ha el spert midà tar la musica nua ch'el ha chattà sia fortuna sco artist da solo u sco cumponist da jingles per reclamas. Cun ina da quellas chanzuns ha el lura gì grond success.


text:
Dumondas a Livio Foffa, manader moderaziun
Tge rolla ha il moderatur da radio tar RTR?
En emprima lingia sto el manar tras l’emissiun, accumpagnar ils auditurs e las audituras e procurar per ina bun’atmosfera. Plinavant sto el render l’attenziun sin las differentas contribuziuns da l’emissiun e metter quellas en in context sco per ex. declerar tge che suonda ubain explitgar chaussas pli cumplitgadas. Er ina lavur dal moderatur è da manar discurs live cun giasts u redacturs en il studio. Sco tar la televisiun è il moderatur er tar il radio in liom, ina punt tranter la lavur dals/da las redacturs/as ed ils/las auditurs/as.
Quant fitg influenzescha il moderatur da radio in’emissiun?
D’ina vart influenzescha el fitg ferm l’emissiun perquai ch’el/ella sto dar bler da sa sez. Il moderatur ha gea er in connex cun il tema, las emoziuns e declera cun agens pleds. Da l’autra vart sto el era adina mantegnair ina neutralitad, in equiliber schurnalistic. Quai vul dir, el na dastga betg simplamain dir sia opiniun. E tuttina è si ‘influenza gronda perquai ch’el sto dar uschè bler da sa sez per esser autentic – quai è l’A e l’O dal/da la moderatur/a da radio.
Co è questa professiun sa midada ils davos onns?
Igl è vegnì tut pli spert e pli hectic. Ozendi han ins er auters meds. A l’entschatta na savev’ins p. ex. betg simplamain guardar suenter en l’internet sch’i era da preschentar nova musica. Là eri da tadlar bain, sa fidar sin l’atgna ureglia e dir l’atgna impressiun. Insumma l’entir svilup tecnic ha purtà ina massa pussaivladads sin quest sectur. In exempel: Sch’il moderatur auda in bel tun en ina contribuziun po el tagliar ora quel e laschar ir ordavant per far gust ubain er pli tard sch’i va a prà.
Co vesa in tipic di da lavur dal moderatur da radio ora?
Tipics dis da lavur na datti betg. Ins lavura fitg irregular. Ils ins vegnan la damaun/la notg da las duas a preparar, auters a las set e puspè auters lavuran la saira fin a las nov u las diesch. Plinavant lavuran ils/las moderaturs/as er las fins d’emna ed i dat mintga di auters temas. E tuttina datti tschertas regularitads: P. ex. avain nus mintga di emissiuns da musica, uschia ch’il moderatur sto er adina savair tge ch’è actual u nov, tge ch’ è in hit e tge in classicher. Er la collavuraziun cun ils/las producents/as ed ils/las redacturs/as è insatge che sa repeta mintga di. Saja quai da sclerir cun las producentas tge ch’è tema en l’emissiun ubain da sclerir cun in/ina redactur/a tge che la contribuziun tracta per savair dar il context als/a las auditurs/as.
Tgeninas èn las bellas varts da questa lavur e tgeninas las main bellas?
Fitg bel è la gronda libertad e spazi per creativitad ch’ins ha. Las contribuziuns e la musica èn bain dadas, ma tge ch’ins fa lura londerora, là pon ins esser fitg creativ – i na dat bunamain nagins cunfins. Lura pon ins tadlar blera musica durant las emissiuns ed ins è adina al puls dal temp. Gist sch’ins moderescha emissiuns d’actualitad san ins tge che curra e passa. Segir er ina bella vart da la lavur sco moderatur è da lavurar cun la lingua. Ina vart in pau main bella è il fatg che tut è daventà pli spert e pli hectic. Quai vul dir ch’ins ha adina pli pauc temp per magari er elavurar insatge pli profund. Lura datti natiralmain era adina in tschert squitsch, magari da temp ubain er perquai ch’ins sa che millis u dieschmillis persunas audan quai ch’ins di. Ma quai è da persuna tar persuna different ed uschia n’er betg exnum in dischavantatg.
Tge premissas sto la persuna ademplir che s’interessescha per questa plazza?
Ses interess ston esser fitg vasts ed el/ella sto avair ina gronda savida generala perquai ch’ils temas èn fitg differents. L’auditur remartga numnadamain sch’in moderatur raquinta d’insatge da quai ch’el n’ha nagina idea. Plinavant sto el era s’exponer gugent perquai ch’il moderatur dat ina gronda part da sa sez. Latiers tutga er da savair s’exprimer bain ed avair ina tscherta segirtad da sa sez. Ina premissa ch’ins na po betg influenzar sez è l’atgna vusch. Sche quella è buna per moderar al radio decidan profis. E la finala ston ins era savair lavurar sut squitsch ed esser pront da lavurar irregularmain.
Tge perspectivas professiunalas ha il moderatur da radio tar RTR?
La perspectiva è da daventar in di manader dal team da moderaturs. Dentant moderatur n’èn ins betg davent da l’emprim di en chasa. Per il pli lavur’ins avant sco redactur da radio che fa contribuziuns. Pertge er la lavur da moderatur è schurnalissem e la lavur sco redactur dat la basa schurnalistica ch’è necessaria. Uschia han ins er in sentiment per las contribuziuns, per la lavur che stat davostiers sco er per las sfidas dal redactur. Entaifer la lavur da moderaziun datti pliras pussaivladads: D’ina vart il vial d’accumpagnament cun istorgias in pau pli lomas, cun musica e gieus. Da l’autra vart stat lura la moderaziun da l’actualitad, la moderaziun schurnalistica che tracta l’actualitad politica, sportiva u culturala. Vitiers vegnan emissiuns da sport ch’ins po moderar ubain ch’ins po insacura er midar tar la televisiun sco moderatur. Ina perspectiva è er ch’ins ha in job ch’è mintga di auter, ins cumenza mintga di tar nulla e po far mintga di insatge anc meglier ch’il di avant. E natiralmain ch’il moderatur dad RTR ha tut tenor er la pussaivladad da lavurar tar SRF.


text:
Casalbütàn
Casalbuttan (Casalbütàn in Cremones; Casalbuttano ed Uniti in Italian) a l'è on comun de la Provincia de Cremona che 'l cunta 3 905 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 23,2 km² e ona densità de 168 ab./km²..
El se troeuva in de la bassa pianura padana, tra i fiumm Òli e Pò, a 14 chilòmeter de distanza in linea d'aria de la cittaa de Cremona. El Navili Civich el divid el capploeugh de la frazion de San Vit, menter l'altra frazion, Polengh, l'è situada a 2 km pussee a sud.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nomer de abitant del comun de Casalbuttan l'è mostraa in de la tabela chi de sota:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
- Sin la Champs Elysées a Paris è in um armà charrà cun ses auto en in auto da polizia.
- Suenter la collisiun ha l'auto dal um cumenzà ad arder.
- Il manischunz è mort, ha ditg il minister da l'intern Gérard Collomb. El ha discurrì d'ina emprova per in'attatga. L'um haja gì cun el material explosiv ed armas.
Persunas n'èn naginas ulteriuras vegnidas blessadas. Il investigaders supponan ch'i saja stà in'attatga sappientiva. I vegn investigà sco in act da terror. Motivs che stattan davos l'attatga n'èn anc betg clers.
En l'auto che ha brischà ha la polizia chattà buttiglias da gas. Plinavant sajan era pliras buis da Kalaschnikow e pliras armas da maun stadas en l'auto, quai tenor indicaziuns da la polizia. L'emettur da televisiun BFM rapporta che l'attatgader saja stà enconuschent a la polizia.
La polizia ha serrà giu il lieu cun in'acziun gronda. La polizia ha supplitgà sin Twitter da guntgir il lieu.
Gia l'avigl hai dà in sajettim
L'avigl passà aveva gia in um sajettà sin polizists a la Champs Elysées. Quel ha mazza uschia in polizist avant ch'el è sez vegnì sajettà giu.
RR novitads 20:00


text:
Pas de Venezia
La Pas de Venezia, fada in del 1176, l'ha revardaa el Stat Pontifizzi, l'Imperator Federigh Barbarossa, la Liga Lombarda e 'l Regn de Sicilia e l'è stada firmada a Venezia, città retegnuda imparziala in del conflitt Papaa-Imperator.
La Pas, vegnuda dòpo de la battaja de Legnan, l'ha vist l'accettazion del Barbarossa de Papa Lissander III, che l'ha revocaa la descomunega, l'independenza de facto de la città de Ancona e 'na trégua de ses agn in del conflitt in tra l'Imperi e i Comun.
La pas l'ha permittuu al Barbarossa de concentràss in sui ribej dent del sò territori principal e l'ha consacraa la Republega de Venezia 'me superpotenza de l'epoca insemma al Sacher Roman Imperi e al Papaa.
I firmatari eren Federigh Barbarossa per l'Imperi, Lissander III per el Stat Pontifizzi e Romualdo II Guarna per el Regn de Sicilia e per la Liga.
Bibliografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Paolo Grillo, Legnano 1176. Una battaglia per la libertà, Laterza, 2010, ISBN 978-88-420-9243-8.
- G. Vitolo, Medioevo. I caratteri di un'età di transizione, Milano, Sansoni, 2003


text:
Uffants sin la fugia duain survegnir ina meglra protecziun en il process d'asil. Il Tribunal federal pretenda perquai uss adattaziuns dal Tribunal administrativ federal. Quel na dastga uss betg pli pretender ina calculaziun anticipada dals custs tar recurs da requirents d'asil minorens betg accumpagnads. La pratica da fin qua da pretender gia avant daners impedeschia l'access a la giustia, argumentescha il Tribunal federal.
Motiv per la sentenzia è stà in cas d'in giuvenil da 15 onns or da l'Eritrea. Sia dumonda d'asil era vegnida refusada. Ses recurs al Tribunal administrativ federal n'era betg vegnì tractà, perquai ch'el n'aveva betg pudì pajar ils custs anticipads da 900 francs.
Pratica per reducir la chargia da lavur
Il Tribunal administrativ federal aveva argumentà sia pratica cun in conclus da la anteriura cumissiun da recurs en fatgs d'asil or da l'onn 2002. Finamira dals pajaments anticipads era da sminuir ils cas da recurs ed uschia reducir la chargia da lavur dal Tribunal administrativ federal.
La lescha prevesa dentant cleramain ch'il tribunal po, sch'i dat raschuns particularas, desister da tals pajaments. Il Tribunal federal accentuescha en sia decisiun, ch'ina tala raschun saja per regla avant maun tar requirents d'asil minorens betg accumpagnads.
RR novitads 14:00


text:
La situaziun da l'aura en il Grischun è sa sviluppada sco spetgà las davosas 24 uras. En las regiuns nua ch'igl era vegnì avertì da blera plievgia sco la Surselva, il Valragn ed il Mesauc plovi intensivamain dapi ier notg.
Fin ussa han ins registrà enturn 50 millimeters. Quai communitgescha l'Uffizi chantunal per privels da la natira. Rapports davart donns na datti fin ussa betg. La fasa la pli intensiva spetg’ins dentant pir per questa saira e la notg sin venderdi. Gia la mesemna aveva l’Uffizi federal per ambient avertì d'inundaziuns e bovas.
Previsiun per gievgia saira e venderdi
- Fin il venderdi a las 08:00 èsi da quintar cun ferma plievgia. Pertutgadas en cunzunt las regiuns alpinas dal Gottard sur la Surselva fin il Valragn.
- Totalmain po quai dar quantitads d’aua tranter 80 e 120 mm. Eventualmain sa sbassa il cunfin da naiv en las regiuns cun la plievgia la pli intensiva sin radund 1’500 meters sur mar.
- Pervi da l’aura bletscha da las ultimas emnas e la cumbinaziun cun la marschauna èn ils terrens gia saturads fitg. Uschia po quai tras la plievgia dar sbuvadas e bovas.
- Las vischnancas ch’èn probablamain pertutgadas èn gia vegnidas avertidas la gievgia da sa preparar per eventuals donns. Quests avertiments e recumandaziuns da cumportament, il link avra en ina nova fanestra valan vinavant.
Igl è da quintar cun bovas ed inundaziuns
Sco quai che cusseglier guvernativ Christian Rathgeb ha ditg avant il Cussegl Grond, saja la situaziun da prender serius. Rathgeb ha però er punctuà ch'i na dettia nagina raschun da panica.
La mesemna era vegnida annunziada plievgia intensiva per la Cadi, la Foppa e la Lumnezia, lura Val S. Pieder, Valragn e Mesauc, plinavant la Val Schons, la Tumleastga e la Vallada dal Rain da Cuira.
RR novitads 15:00++


text:
Ils 27 da november han 17 vischnancas da decider schebain ellas vulan daventar part dal Parc Adula ed acceptan uschia il contract dal parc. Ussa dus mais avant èn ils dus comités dal Grischun e Tessin sa mess ensemen per reunir lur forzas e cumbatter communablamain cun quest parc.
«Nus avain da cumbatter per nossa libertad che nus avain qua. La libertad dad ir or en la natira, la libertad da giudair nossa natira. Quai na va betg pli cun in parc naziunal» declera Pablo Maissen dal comité Na, No, Nein Parc Adula. En in tal parc dettia quai leschas e reglas che impedeschian quai. I giaja ussa per infurmar la populaziun davart la vista dal comité cunter il Parc Adula.
Quai conferma era Marcello Monighetti dal comité cunter il Parc Adula en il Tessin. La populaziun n’haja betg il temp e probabel n’era betg l’interess da leger las var 400 paginas da la charta, il contract per il parc. «Nus avain legi questas 400 paginas ed avain vis las cuntradicziun e las passaschas davart las qualas la glieud ha da far ponderaziuns» di Marcello Monighetti. Sin questas cuntradicziuns vul il comité far attent la populaziun. Pablo Maissen fa in exempel: en la charta stettia scrit ch’i saja lubì tut en la zona circumdanta. Intginas lingias pli tard stettia scrit che sch’ins veglia far novs sport ordavert stoppian ins l’emprim contactar il Parc Adula ed elavurar questa purschida. «Ins na sa betg dir ch’i saja tut lubì en la zona circumdanta ed dasperas statti gia scrit en la charta che betg tut è lubì» argumentescha Pablo Maissen.
La versiun finala da la charta n’è dentant anc betg publica, ma era quella vegnia legida attentamain dals comité cunter il Parc Adula per uschia pudair infurmar la populaziun. Quai vul il comité far cun ir tranter la glieud, scriver brevs da lecturs ubain era cun organisar discussiuns da podium.


text:
Socialdemocrazia
La socialdemocrazia l'è 'n ideja politega del mond socialista nassuda in tra la fin del secol quell de XIX e 'l principi de quell de XX.
Originariament ligada al revisionism del marxism, la s'è poeu svesinada al socialism reformista e ai principi de l'economia keynesiana, e donca l'ha accettaa el capitalism.
[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I partii socialdemocratich hinn spantegaa in tutt el mond, ma hinn on poo in declino, e i partii socialdemocratich hinn pussee orientaa al liberalism social, al socialism liberal e a la terza via.
- Italia: Partito Democratico, Noeuv PSI
- Regn Unii Partii Laborista
- Franza: Parti Socialiste
- Germania: Sozialdemokratische Partei Deutschlands
- Paes Bass: Partij van de Arbeid
- Spagna: Partido Socialista Obrero Español
- Palestina: Fatah


text:
Adrian Amstutz aveva annunzià mez october ch'el veglia sa retrair suenter esser stà 5 onns en uffizi. Il nov schef da fracziun elegia la PPS ils 17 da november. Fin ils 31 d’october han las partidas chantunalas gì peda d’annunziar candidats u candidatas.
Werner Salzmann saja bain qualifitgà per manar la pli gronda fracziun en la Chasa federala, scriva la PPS dal chantun Berna. Quai sco represchentant dal chantun Berna che haja ina funcziun da scharnier, e damai ch’el saja il president da la partida chantunala cun ils pli blers commembers.
RR novitads 12:00


text:
La banca da la Posta ha confermà oz in rapport da las gasettas «Tages Anzeiger» e «Der Bund». Sco raschun numna la banca adina dapli regulativs ch’engrevgeschian fatschentas cun clients en l’exteriur.
L’organisaziun dals Svizzers en l’exteriur crititgescha la midada. Per lur commembers vegnia quai adina pli grev d’avair in conto sin ina banca svizra. Las raschuns sajan las reglas adina pli strictas. Svizzers en l’exteriur sajan clients da risico surtut en ils Stadis Unids da l’America.
RR novitads 14:00


text:
Dapi la fin settember cula l'En puspè en ses letg usità sper Ovella datiers da Martina. Lura è numnadamain stada a fin la construcziun dal mir da serra, sco l'Ovra electrica cuminaivla En scriva. Per savair construir quest mir en il sitg era l'En vegnì svià. Ussa cuntinueschan ulteriuras lavurs. Tranter auter la construcziun per ils peschs da pudair traversar ensi l'implant. L'entir implant ad Ovella duai esser a fin en radund dus onns sco l'Ovra electrica cuminaivla En menziunescha.
RR novitads 16:00


text:
Da Benedetto Vigne - Poesias romontschas e tuns classics franzos? Co che quai funcziuna, demussa l’album «Remas» da Mario Pacchioli.
Luxuriusa ed illustra sa preschenta l’ovra musicala «Remas» da Mario Pacchioli, in veritabel cudesch cun cuverta alva e piz-pagina cotschna, la cuverta levamain raplada ed ils titels engravads. Sin las paginas las poesias sursilvanas ch’il chantautur da Rabius ha mess en musica, cun translaziuns tudestgas e franzosas, enramadas da fotografias ambientalas, da divers pleds introductivs e da curtas biografias dals singuls poets, e lura, traclà vi da la vart interna da la cuverta, il disc cumpact cun las chanzuns, er quel d’in bel cotschen bordó – propi ina cumparsa festiva che dat a l’ovra la parita d’in term bunamain istoric.
Tge ha lura Mario Pacchioli fatg, ch’ins po discurrer d’in term istoric? Metter poesias rumantschas en musica, quai n’è nagut straordinari, quai capita dapi decennis e decennis, ils ultims quarant’onns perfin en vestgadira modernistica americana. Geabain, il musicist e chantant che viva oz a Paris ha tschernì per sia schelta – per la gronda part poesias pli veglias, Giachen Hasper Muoth, Gion Cadieli, Gian Fontana, Alfons Tuor – propi in vestgì da classica chanson franzosa, embellì dad in orchester sinfonic. E quai è vairamain in novum.
Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:
Nua ch’il «pur suveran» era antruras disà da passar si en la seriusadad da vuschs virilas muntagnardas, vegnan ussa questas «remas» tradiziunalas cun in schlantsch frivol da citad mundana franzosa, regordond a la furiusadad d’in Gilbert Bécaud, a la cordialitad d’in Charles Aznavour, gea perfin al melodrama d’ina Edith Piaf. U lura a la beffardia d’in Georges Brassens. Passond per massa stils or da salas da ball, geabain, in pau attempadas, il foxtrot en «Romontschs», il menuett en la «Neiv da stad», il sprechgesang impressiunistic en «Il spuentegl», la polca en la «Cura radicala», la valse musette en «La tour e la tempiasta», il tango en «Il ranver».
Sa chapescha, cun lieunga nauscha pudess’ins renfatschar a Mario Pacchioli ch’el celebrescha lirica «démodée» en in ambient musical medemamain ord moda, senza propi nagin segn da vulair confruntar quella maschaida cun in ristg pli actual, cun experiments sonors pli moderns. El ch’ha demussà anc sin ses ultim agen album «Rispondas» dal 2009 in fin nas per texturas detg avantgardisticas!
Ma sco chanta Mario en «L’affonza», l’unica poesia ch’el ha scrit sez: «…las ragischs da miu temps lasch jeu buc extirpar». Sias ragischs èn sper la verva rumantscha er il belcanto talian, e quel sa lascha resentir tras a tras, ina vusch che dumogna massa registers, che frasescha giagliardamain, che zaclina e zaccagna, dond a questas «chansons romontschas» propi in agen bol, rinforzà apunta d’in setting nettamain classic. Sco ditg, insatge daltut nov! (Guarda er l’intervista da Corina Gustin cun Mario Pacchioli.)
Mario Pacchioli: Remas (Chasa Editura Rumantscha)
Text: B. Vigne, Turitg
Fotografia: (c) Ester Vonplon, mariopacchioli.com
Suonda LATABLA!
PROSSEMS CONCERTS:
insembel cun l’orchester Kammerphilharmonie Grischun:
05.01.2018
20h
Glion, Klosterkirche
Giast tar il concert da l’orchester Kammerphilharmonie
Grischun.
25.05.2018
20h
Fribourg, Equilibre
REMAS - IL CONCERT
Mario Pacchioli cun l’orchester Kammerphilharmonie
Grischun ed il Chor La Chanson de Fribourg
26.05.2018
20h
Chur, Stadttheater
REMAS - DAS KONZERT
Mario Pacchioli cun l’orchester Kammerphilharmonie
Grischun ed il Chor La Chanson de Fribourg
-
Ina bella cumparsa arcaica Da Benedetto Vigne - Maria Moling e Roland Vögtli alias Me+Marie han fatg in bellischem segund album.Dacurt haja ma semià da Roland…
-
La musicista Chiara davart pissiun e privilegi Da Flavia Hobi (GiuRu) - Avon bunamein in onn, el settember 2017, ei cumparida sia emprema EP Mascra – manegiau ei la…26 da settember 2018674 giadas
-
15 minuts cun: Da Lombris Da Corina Gustin – Üna chantadura, üna guitarra, minchatant ün celo o ün cajón, la vita e melancolia. La musica da Da…25 da fanadur 20181048 giadas


text:
En linguas estras
- Mardi, 14.8.2018, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 14.8.2018, 19:00, RTR
Oz na chantan «Noss Chors» betg chanzuns rumantschas, mabain chanzuns en linguas estras.
Il pli savens chantan «Noss Chors» chanzuns rumantschas u tudestgas ord la regiun. Oz giain nus en pajais pli lontans. En l'Israel giain nus cun il Chor da giuventetgna N.U.S, en la Russia cun Ils Cantins ed il Chor viril Lumnezia, e da tschella vart dal mund en la Nova Zelanda giain nus cun il Chor d'uffants e giuvenils Surmeir. Cun il Cantus Firmus Surselva faschainsa lura in viadi fin en la fradaglia da la Norvegia. Natiralmain chantan «Noss Chors» era chanzuns en las trais linguas naziunalas sper il rumantsch.


text:
Project da 11 milliuns francs
La Residenza Dulezi ha tschintg auzadas cun 18 abitaziuns. La gronda part èn abitaziuns da 2 ½ stanzas, intginas da 3 ½ e duas da 4 ½ (quellas duas èn en il plaunterren, ina è reservada per il pedel). En il plaunterren datti era ina cafetaria publica e las localitads da la Banca Raiffeisen. En la halla da parcar datti 13 parcadis, e quels stattan era a disposiziun dals cussadents. Il project inclusiv conturn custa ca. 11 milliuns francs.
Seniors han spetgà vess
Sco il gerau Renato Decurtins ha ditg ad RTR, sajan intginas stanzas gia reservadas. Entginas senioras e seniors hajan spetgà vess sin la residenza. Ils cussadents pon profitar da servetschs sco la Spitex ubain la pussaivladad da gentar e tschanar en la cafetaria. Ed en mintga abitaziun datti ina cuschina.
Access als parcadis en l'ost
Cumpareglià cun il project preliminar haja quai dà ina midada: L’access als parcadis è uss en l’ost, vul dir: ils autos van da la via principala giu tar la halla plurivalenta e da là da la rampa ensi e vers la halla da parcar da la residenza. Quai saja pli simpel e spargnia custs, di Renato Decurtins. L’access en il vest fiss stà pli cumplitgà, perquai che la via sper il Coop giu saja taissa ed ins avess anc stuì guntgir in ischi.
La Residenza Dulezi vegn manada da la Residenza Dulezi SA. Acziunaria principala è la vischnanca da Tujetsch.
Sche tut va sco previs pon senioras e senioras retrair las abitaziuns l’enviern 2019/20.
RR novitads 18:00


text:
La Pro Juventute pretenda dapli temp autodeterminà per uffants e giuvenils. Cun la campagna duain geniturs e responsabels per l'educaziun, dentant er scolas e manaschis d'emprendissadi vegnir sensibilisads. Els duain vegnir intimads da reducir ils stress per ils giuvens.
Prest mintga terz uffant ha problems da durmir
In studi da l'Organisaziun mundiala da la sanadad WHO mussa, che 27% dals uffants dad 11 onns pateschan da problems da durmir. 15% planschan d’ina constanta depressiun e 12% han regularmain mal il chau. Tar ils giuvenils na vesa la situaziun betg or meglra: Var la mesadad dad els sa sentan savens u fitg savens surdumandads.
Giugar n’è betg temp inutil
In factur per quest squitsch è la tema dals geniturs per l'avegnir professiunal da lur uffants. Blers geniturs vulan gia a temp preparar lur uffants sin il mund cun bler pretensiuns e squitsch da prestaziun. Ils geniturs vulan atgnamain be il meglier per lur uffants.
Il grond problem è dentant, ch'els planiseschan tut il temp liber da lur uffants, perquai ch’els èn da l'avis ch'era hobis stuessan manar ad ina finamira. Giugar liber vegn perquai savens valità sco inutil. La campagna duai gidar da reponderar e considerar quai or d’in auter punct da vista.
RR novitads 14:00


text:
L'assagl da rapinament è succedì gievgia avantmezdi, curt suenter las 11:00 en la 'Neugasse' a Rorschach. La polizia ha pudì identifitgar l'auto sin l'autostrada ed ha pudì tegnair airi el a Widnau. Trais persunas èn vegnidas arrestadas ed ina quarta ha pudì fugir a pe. Perditgas han observà ch'ina persuna ha prendì cun sai la persuna tschertgada. Questa persuna n'haja dentant savì nagut da las circumstanzas. Suenter in curt toc saja l'um tschertgà puspè sortì da l'auto. Tar ils trais umens che la polizia ha arrestà sa tracti dad in Austriac e dus Tudestgs da 22, 26 e 33 onns.
Arrestà cumplizi a Son Gagl
In di suenter l'assagl da rapinament ha la polizia pudì arrestar in um da 32 onns che deriva da la Republica Dominicana. El è vegnì traplà il venderdi suentermezdi enturn l'ina en ina abitaziun a Son Gagl. La polizia ha er pudì metter en salv ils daners engulads.
RR novitads 18:00


text:
Massa dumondas, gronda canera e magari blers deputads en ils sulers enstagl sin la sutga en sala. Quai mussa: Igl è l'ultima sessiun dal Cussegl grond avant las elecziuns grischunas.
Quels che vulan vegnir reelegids, lezs èn magari pli activs e gnervus en quella sessiun.
L'ura da dumondas è cumbat electoral pur
Il pli bain vesaivel è il fatg che las elecziuns stattan avant porta, en l'ura da dumondas. Quai conferman deputadas e deputads da pliras partidas envers RTR.
En tut 22 dumondas èn vegnidas inoltradas questa sessiun a la regenza – 10 èn uschiglio la media. Quai mussa ina statistica che RTR ha fatg:
Dumondas inoltradas en l'ura da dumondas 2007 - 2017
U ditg auter: Oz han deputadas e deputads fatg in terz tantas dumondas sco l'entir onn passà.
Dumondas inoltradas en l'ura da dumondas durant las sessiuns 2017
Cun rument en sala
E lura èsi natiralmain era da vesair che in u l'auter deputà sa metta dapli en scena en quella sessiun, saja quai cun forsa far ina giada ina sgnocca dapli, ubain cun prender schizunt requisits en il parlament. Sco per exempel Beat Deplazes che ha per ses pled derschì in satg rument da plastic sin maisa – el ha gì success, betg cun sia incumbensa per rimnar material sintetic, mabain cun survegnir attenziun, ina fotografia dad el è oz en la gasetta – e qua.
Tgi discurra qua?
Ch'ils ins èn pli activs e discurran dapli durant la sessiun è normal. Savens han per exempel schefs da fracziun u represchentants da las cumissiuns il pled. En l'ultima sessiun avant las elecziuns èn dentant era d'udir vuschs main enconuschentas.
Oz han per part persunas discurrì che na din uschiglio nagut.
Las elecziuns per la regenza ed il Cussegl grond han lieu ils 10 da zercladur 2018.
RR actualitad 12:00


text:
Guèra 'd secesiòṅ americàna
La Guèra 'd secesiòṅ americàna, cgnusùda in di Stat Unî cuma Guèra sivìl americàna, l'è stada cumbatùda da 'l 12 'd Avrìl dal 1861 a 'l 9 'd Avrìl dal 1865 fra i Stat Unî 'd Amèrica (USA) e i Stat Cunfederâ 'd Amèrica (CSA), cunfederasiòṅ di stat dal sud, cgnusû anc cuma Dixie Land, ch'i s éran dastacâ in cal méntar da l'ugnòṅ.
La guèra l'à tòlt al via dòp che 'l eśèrcit di cunfederâ l'à dâ inìsi a la batàja 'd Fort Sumter, darènt a 'l pòrt ad Charleston (Carulìna dal Sud), bumbardànd la piàsa-fòrt ad Fort Sumter parchè i la vlìv'n indrē.
La guèra, ch'l'à cauśâ 365.000 mòrt in dla pupulasiòṅ dl'ugnòṅ e 260.000 fra qvéi dla cunfederasiòṅ, l'è stada vinsa da i Stat Unî 'd Amèrica.
Elesiòṅ ad Lincoln e secesiòṅ di stat dal sud
In dgl'elesiòṅ presidensiàli dal 1860 al partî Republicàṅ dal candidâ Abraham Lincoln al vliva dar la libertà par léǵ a tut i séruv négar ch'i ér'n impgnâ a 'l servìsi dal famìji biànchi cun di bèsi e cun di sit ad tèra da lauràr.
I stat dal sud i n éran briśa 'd acòrd e i pinsàvan che na deciśiòṅ dal gènar l'andìs cónt'r i sò dirìt custitusionài anc parchè l'ecunumìa di stat dixie la cuntàva dimóndi su la prudusiòṅ dal cutòṅ e dal tabàc di sò camp e i séruv i gh fàvan dimóndi cómad.
C'n i vōt di grand eletōr di stat dal nòrd, ch'i psìvan cuntàr su n'indùstria śvilupàda, Lincoln al dvintàva al prim presidènt republicàṅ di Stat Unî, mént'r i demucràtic i s éran divìś, cun dū candidâ difarènt, fra qvéi dal nòrd e qvéi dal sud ch'i vlìvan tgnir-as stric i séruv.
'L 8 ad Favràr dal 1861, prima ch'al presidènt al tulìs al sò pòst, i sèt stat sudìsta d'l Alabàma, dla Flòrida, dla Geòrgia, dla Luiśiàna, dal Missisìpi, dla Carulìna dal Sud e dal Tèxas i ìvan decìś ad dastacàr-as da la federasiòṅ dand vita a i Stat Cunfederâ 'd Amèrica, paéś in du i séruv i ér'n al 48,8% dla sò gint, cun presidènt Jefferson Davis. In dal Maǵ dal 1861 àtar quàtar stat (Virgìgna, Arkànsas, Carulìna dal Nòrd e Tennessee) i s śuntàv'n a la cunfederasiòṅ anc se soquànti cuntèi ucidentàli dla Virgìgna, ch'i gh'ìvan pôc séruv, i sarnìvan 'd armàgnar cun l'ugnòṅ dand vita a la Virgìgna Ucidentàla.
Un dascōrs a part al và fat p'r al Missouri e 'l Kentucky. Chi stat chè i éran neutrài anc se soquànt di sò pulìtig i éran da la banda dla cunfederasiòṅ e i ìvan dâ vita a di guèran-òra. In tut al manéri chi dū stat chè i n s èṅ mai unî ufisialmènt a gl'arvultóś.
Al sud in buléta e fiṅ dla guèra
I Stat Cunfederâ 'd Amèrica i n gh'ìvan minga intensiòṅ ad cunquistàr i Stat Unî 'd Amèrica, ch'i éran più fòrt da tut i punt ad vista, ma sōl qvél ad fiacàr-i cun na guèra difensìva sprànd anc in 'n intervènt di stat dl'Euròpa cuma mediadōr. Par custrìnśar la Frància e 'l Régn Unî a dar-'g al sò ajùt ch'al n rivàva briśa, la cunfederasiòṅ l'iva pruâ a far-ag presiòṅ śmiténd ad véndar-'g al sò cutòṅ ma invéci ad ricévar di apòǵ pulìtig al riśultâ ch'i aṅ purtâ a cà 'l è stâ qvél ad pèrd'r al marcâ mundiàł dl'indùstria dal tèsil parchè i paéś dl'Euròpa i s éran piutòst spustâ vèrs al Braśìl e l'Ìndia.
Cun di blòc navài 'l èśèrcit dal nòrd 'l iva anc blucâ i culegamènt c'n al Mèsic e l'ecunumìa di stat cunfederâ l'éra andàda a gambi p'r ària. Al 9 'd Avrìl dal 1865 al cmandànt dal trupi cunfederàdi, al generàł Robert Edward Lee, al s arénd a 'l generàł dl'ugnòṅ Ulysses S. Grant a Appomattox Court House (Virgìgna). Sèt dè prima, crudàda la sità 'd Richmond, al presidènt Jefferson Davis e part dal guèran cunfederâ 'l éra scapâ via in trêṅ vèrs sud par cuntinuàr la guèra tulénd sèg qvél ch'a 'rmagnìva dal teśôr dal stat. Al 10 ad Maǵ la sò fuga la finìs in di dintórar 'd Irwinville (Geòrgia).
Gl'ùltim fōg ad cumbatimènt i gh'ìnan stâ in Tèxas fra 'l 13 ad Maǵ e 'l 2 ad Śugn dal 1865. Al 23 ad Śugn i suldâ sudìsta dal generàł Stand Watie i gh dàn'n a muć parchè i n in psìvan piò.
La guèra la finìs c'n al sud in śnòć. Par far-i turnàr cun tut i sò dirìt a 'l intéran dla federasiòṅ al guèran di Stat Unî al dà inìsi a na faś stòrica ciamàda l'Éra dla Ricustrusiòṅ.


text:
Radund 10’000 francs ha la vischnanca da Val Müstair budgetà per realisar in center per giuvenils. Il rest vegn finanzià da sponsurs. Previs èsi da fabritgar enturn la chasa ch’era en sasez previsa per organisar arranschaments a Valchava. Quella dess vegnir fabritgada enturn e drizzada en per giuventetgna tranter 10 e 16.
L’idea è naschida tras il project «jugend.gr»
Jugendmobil sa numna il project, lantschà da «jugend.gr», in'associaziun da tetg per promover la giuventetgna dal Chantun Grischun. Il Jugendmobil è ina rulotta cun messadi: Dadensvart datti gieus sco per exempel dart u ballape da maisa quai ha plaschì a la giuventetgna jaura.
Per promover l’idea ha ella ramassà passa 200 suttascripziuns en vischnanca e surdat quellas a la vischnanca Val Müstair.
L’idea ha gì resun tar la vischnanca politica. Ina gruppa da lavur ha elavurà in project, quel vegn uss realisà. Sche tut funcziuna sco planisà, ha lieu l’avertura al cumenzament da zercladur


text:
Per vischinas e vischins dals dus pajais vala la cunvegna davart la libra circulaziun da persunas pir dapi il zercladur 2016 cumplainamain. Sche l’immigraziun da quests dus pajais è per 10% pli auta che la media dals trais onns avant, astga La Svizra restrenscher la circulaziun libra. Questa regla vala anc fin il 2019.
En sia communicaziun da la decisiun scriva il Cussegl federal, che las cifras dad immigrantas ed immigrants cun permiss B sajan creschidas tranter il zercladur 2016 ed il matg 2017 marcantamain. Vul dir: Dapi la cunvegna èn rivadas cun 3’300 persunas dubel uschè bleras sco l’onn avant.
Las persunas èn vegnidas cunzunt per lavurs stagiunalas, nua ch’i dat gia autas cifras da dischoccupaziun. Perquai vegnan restrenschids ils permiss B per lavurantas e lavurants da la Rumenia e la Bulgaria sin 996 tocs. Permiss da lavur per curta durada n’èn betg pertutgads da questa decisiun.
UE deplorescha la decisiun da la Svizra
La cumissiun da l’Uniun europeica deplorescha la decisiun da la Svizra d’activar la clausula da ventil per persunas or da la Rumenia e la Bulgaria. Quai cunzunt en vista ch'adina damain burgais da l’UE vulan lavurar en Svizra, uschia la cumissiun da l'UE.
RR novitads 15:00


text:
Smanatscha la reclama online basada sin il cumportament mia sfera privata?
Tut las interpresas che offran reclama online basada sin il cumportament ston observar las leschas vertentas. Per il solit na vegnan betg relevadas datas persunalas per la reclama online basada sin il cumportament che lubissan d’identifitgar Vus sco utilisader en il mund real. Sch’i vegnutilisà datas persunalas (sco p.ex. datas d’annunzia), vegnis Vus fatg attent a quest fatg en la decleraziun da la protecziun da datas da la pagina-web, cura che Vus As annunziais per tscherts servetschs e dais Voss consentiment areguard il diever da las datas. Vus pudais decider da tut temp, sche Vus vulais profitar da reclama intenziunada adattada a Voss interess u betg.
Tge èn ‘datas persunalas’ e vegnan quellas utilisadas per la reclama online basada sin il cumportament?
Datas persunalas èn datas che pussibiliteschan – u sulettas u ensemen cun autras datas ch’ina tscherta interpresa posseda da Vus – d’As identifitgar cleramain. Exempels da datas persunalas èn il num, l’adressa u l’adressa dad e-mail. La gronda part da las interpresas n’utiliseschan naginas datas persunalas per la reclama online basada sin il cumportament. Sch’ina interpresa utilisescha però Vossas datas persunalas, vegnis Vus fatg attent a quest fatg en la decleraziun da la protecziun da datas da la pagina-web, cura che Vus As annunziais per tscherts servetschs e dais Voss consentiment areguard il diever da las datas.
Tge poss jau far, sche jau na vi betg survegnir talas reclamas?
Vus pudais deactivar qua la reclama online basada sin il cumportament.
Quai na signifitga però betg che Vus na survegnis pli nagina reclama, sche Vus navigais en l’internet. Las reclamas che Vus vesais sin las paginas-web na vegnan però betg adattadas a Voss interess e pon perquai esser pli pauc relevantas per Vus.
Visitai p.pl. nossa pagina d’agid per deactivar la reclama online basada sin il cumportament.
Signifitga la reclama online basada sin il cumportament che jau vegn a survegnir dapli reclama ?
Na. La reclama che Vus vesais sin tschertas paginas-web è però adattada a Voss interess ed è uschia pli relevanta per Vus.
Renda la reclama online basada sin il cumportament main agreabel mes temp en l’internet?
Na. Vus na vegnis betg a constatar ina differenza. La reclama online basada sin il cumportament vul simplamain render la reclama online pli relevanta per Vus.
Vegnan telechargiads programs sin mes computer?
Na.
Tge è in ‘cookie’ e co vegn quel utilisà?
In cookie è ina pitschna datoteca che consista da bustabs e da cifras. Quella vegn memorisada sin Voss computer, cura che Vus visitais tschertas paginas-web. Cookies pussibiliteschan ad ina pagina-web da reconuscher las preferenzas d’in utilisader selecziunadas durant ina visita precedenta.Il cookie sez na cuntegna u relevescha naginas infurmaziuns. Sch’in server legia il cookie via in navigatur, gida quel da porscher servetschs pli favuraivels per ils utilisaders, p.ex. cun memorisar las cumpras u las infurmaziuns da conto.
Ils cookies vegnan memorisads en l’arcun da Voss navigatur e cuntegnan tipicamain:
• il num dal server che ha tramess il cookie
• la durada da vita dal cookie
• ina valur – usualmain in numer unic generà casualmain
Il server da la pagina-web che trametta il cookie dovra quest numer per reconuscher Vus, sche Vus returnais ad ina pagina u sche Vus navigais da pagina a pagina. Sulettamain il server che trametta il cookie po leger e damai utilisar quest cookie. Cookies giogan ina rolla centrala per adattar paginas-web al cumportament dals utilisaders e la reclama online basada sin il cumportament lavura en general cun cookies.
Poss jau bloccar in cookie?
Gea. Tscherts navigaturs As lubeschan da bloccar sulettamain cookies da terzs (quai èn cookies che vegnan memorisads sin Voss navigatur da terzs – p.ex. d’ina rait da reclama) u cookies che na correspundan betg a Voss parameters da la protecziun da datas.
Vus pudais era bloccar tut ils cookies. Quai po però render main agreabelVoss temp en l’internet, sche Vus faschais diever da servetschs che lavuran cun cookies. Legiai noss tschintg toptips per dapli infurmaziuns davart l’administraziun dals parameters da la protecziun da datas da Voss navigatur.
Stoss jau deactivar la reclama online basada sin il cumportament, sche jau dovr in auter computer al plaz da lavur?
Gea. Sche Vus deactivais la reclama online basada sin il cumportament che deriva d’ina tscherta interpresa, deactivais Vus la relevaziun da datas e l’utilisaziun da quellas unicamain per il navigatur dal computer u da l’apparat che Vus duvrais gist en quel mument. La deactivaziun pertutga però er autras persunas che dovran quest navigatur. Per deactivar cumplettamain la reclama online basada sin il cumportament che deriva da questa interpresa specifica stuais Vus As deconnectar damintga singul computer e/u navigatur che Vus duvrais (p.ex. Internet Explorer, GoogleChrome, MozillaFirefoxu Safari). Dapli infurmaziuns chattais Vus sin nossa pagina d’agid per deactivar la reclama online basada sin il cumportament.
Ma protegia il scumond da reclama online basada sin il cumportament da spam e da pop-ups?
Na. Sche Vus deactivais la reclama online basada sin il cumportament signifitga quai sulettamain che Vus n’obtegnais pli nagina reclama adattada a Voss interess. Vus na pudais betg scumandar ina tscherta sort da reclama sco p.ex. e-mails da reclama u pop-ups.
Stoss jau far insatge?
Prendai il temp e legiai noss tschintg toptips.
Copyright © 2009 - 2013 EDAA


text:
Il stgazi cun ina paisa da 15 kilos è in dals pli gronds chattads en Svizra. La munaida da bronz cun ina cumpart d’argient da 5% saja bain mantegnida e dal temp da 295 avant Cristus, communitgescha l'archeologia chantunala da l'Argovia.
Il stgazi tutga a la generalitad
Ils experts supponan che la munaida è vegnida prendida ord la circulaziun curt suenter il batter. Davart la valita da la munaida pon ins entant be specular. Er betg cler è, daco che la munaida è vegnida sutterrada. Tenor dretg svizzer tutga il chat en la terra a la generalitad e duai vegnir surdà ad in museum.
RR novitads 14:00


text:
Ragàs, l'è suficént andär via da Pärma 'na stmàna ch'a t' cat tutt cambiè. Coridóni a l' gh'éra, po 'n gh'éra pu. Po l'è tornè. E 'l Cmón al càsa vìa il baràchi 'd Barjéra Bixio e al fa cambjär 'd sit ànca l'edìccola dla 'Nonsjäda. Povrén'na cla sjorén'na, la Claudia. La stäva acsì bén lì. Adésa, ragàs, a gh'è n'ätra novité. A j'ò savù ch' j spòston ànca i pajzàn. Sì, dal sinc 'd zuggn al marchè dal sàbot di pajzàn, ch'j àn volsù ciamär a l'ingléz, "Farmer Market", al se spòsta da via Imbriàn in pjasäl Picéli. L'è 'n spostamént provizòri, mo i pajzàn j én in pensér, parchè i dìson: e dopa? Indòvva andrèmma a fnìr? Dal vózi ch'j gìron dedlà da l'àcua al pära ch'al "Farmer Market" a l' ne tornarà pu in vìa Imbriàn e ch'al ne restarà gnàn in pjasäl Picéli. A s' pärla, cmé solusjón finäla, äd pjasäl Santa Fiora o piasäl Goito. Mo j én vózi, ragàs. Col ch'al me fa stär in pensér un cicinén l'è tutta sta frenezìa 'd vrér ribaltär la citè, cmé ìl fäva al sìndicch Mariotti tant àni fa. La giära, la metropolitana (par caritè), il baràchi 'd Barjéra Nino Bixio, l'edìccola dla Nonsjäda, adésa al Farmer Market. Oh, sjór sìndicch: e stär un po cälom...
mercoledì 27 maggio 2009
Il ponturén'ni äd Batistén Picén -8-
Ragàs, l'è suficént andär via da Pärma 'na stmàna ch'a t' cat tutt cambiè. Coridóni a l' gh'éra, po 'n gh'éra pu. Po l'è tornè. E 'l Cmón al càsa vìa il baràchi 'd Barjéra Bixio e al fa cambjär 'd sit ànca l'edìccola dla 'Nonsjäda. Povrén'na cla sjorén'na, la Claudia. La stäva acsì bén lì. Adésa, ragàs, a gh'è n'ätra novité. A j'ò savù ch' j spòston ànca i pajzàn. Sì, dal sinc 'd zuggn al marchè dal sàbot di pajzàn, ch'j àn volsù ciamär a l'ingléz, "Farmer Market", al se spòsta da via Imbriàn in pjasäl Picéli. L'è 'n spostamént provizòri, mo i pajzàn j én in pensér, parchè i dìson: e dopa? Indòvva andrèmma a fnìr? Dal vózi ch'j gìron dedlà da l'àcua al pära ch'al "Farmer Market" a l' ne tornarà pu in vìa Imbriàn e ch'al ne restarà gnàn in pjasäl Picéli. A s' pärla, cmé solusjón finäla, äd pjasäl Santa Fiora o piasäl Goito. Mo j én vózi, ragàs. Col ch'al me fa stär in pensér un cicinén l'è tutta sta frenezìa 'd vrér ribaltär la citè, cmé ìl fäva al sìndicch Mariotti tant àni fa. La giära, la metropolitana (par caritè), il baràchi 'd Barjéra Nino Bixio, l'edìccola dla Nonsjäda, adésa al Farmer Market. Oh, sjór sìndicch: e stär un po cälom...
2 commenti:
-
-
l'è propria un pchè! Tut'al voti paser de dli l'era na festa a vedor tut chi comerciant! E anca lor i gan bsogna ed na streda con dal pasag, posibilment na streda o na piasa storica. Via Imbriani l'era al post ideel con tut cla ginta cla sta de dla dl'acqua. L'era propria l'ambientasion giusta pral merchè di agricoltor!
(come vi dicevo il mio dialetto è molto approssimativo)
- 27 maggio 2009 07:21
-
-
Ma guarda un po' ???
Quante energie per cambiare sede ad un mercato che riporta gli agricoltori ( ed i loro prodotti)nelle strade dell' oltretorrente.
Meglio non scontrarsi con le catene di Ipermercati e supermercati della citta'.
"Co i volon chi paesan chi???
Direma miga da bon???
sema dvente' na citte' industriela miga ad paesan. Chi 'l vol ricorderos dla campagna ,cag vaga pur."
- 27 maggio 2009 13:54


text:
Keith Emerson
Keith Noel Emerson (Todmorden, 2 ad Nuvémbar dal 1944 - Santa Monica, 10 ad Mars dal 2016), 'l è stâ 'n cumpuśidōr e tasterìsta ingléś, cgnusû p'r avér dâ vita in di an Stanta a 'l grup ad rock progressive di Emerson Lake & Palmer.
'L è stâ òṅ di prim a druàr a la sò manéra 'l òrgan Hammond e i sintetiśadōr Moog.
Biugrafìa
Carsû a Worthing, in dal Sussex, Keith al crés cun la pasiòṅ p'r al piàṅ tgnénd adrē a gl'òpri ad Johann Sebastian Bach, ad Sergej Prokof'ev, ad Dave Brubeck e 'd Art Tatum.
Dòp 'n inìsi c'n al grup di The Nice, Emerson al dà vita in dal 1970 a 'l grup di Emerson Lake & Palmer insém a 'l chitarìsta, cantànt e basìsta di King Crimson Greg Lake e a 'l baterìsta di Atomic Rooster Vincent Crane. Sèg al riva a 'l sucès e 'l fà vgnir fóra déś àlbum in studi.
In di an Utànta al taca na caréra da par lò faghénd anc dal culòni sunóri par soquànt film ad scarésa 'd regìsta itagliàṅ cuma Inferno ad Dario Argento (1980), Murderock uccide a passo di danza ad Lucio Fulci (1984) e La chiesa ad Michele Soavi (1989).
In dal 1986 al tórna a lauràr cun Lake dand vita a 'l prugèt Emerson, Lake & Powell in dua 'l èx baterìsta di Black Sabbath Cozy Powell al tulìva 'l pòst ad Carl Palmer ma pò in di an Nuànta al mét in pē incóra i Emerson Lake & Palmer.
In dla nòt fra 'l 10 e 'l 11 ad Mars dal 2016, a 71 an, Emerson al s tira na sćiuptàda in cô in dla sò cà 'd Santa Monica darènt a Los Angeles. 'L éra dimóndi śò parchè al gh'iva 'n brut mâł a 'l maṅ ch'al gh dava di prubléma a sunàr e 'l éra destinâ a 'ndàr sèmpar pèś.


text:
Il concern Uber ha preschentà ses plans per ina rait da taxis sgulants che duain transportar la glieud en las citads. La tecnica duai vegnir dal producent da helicopters Bell u dal producent d'aviuns Embraer.
Sur la rait vul Uber offrir ports nua ch'ils taxis pon partir e sa tschentar verticalmain. Fin il 2020 èn planisads emprims tests. Ils tests èn planisads en la citad Dallas ed a Dubai. La mira saja da trais onns pli tard pudair cumenzar cun in manaschi commerzial.
Motivs per taxis sgulants
Uber ha gia l'atun passà menziunà lur interess per il traffic aviatic en citads en in palpiri strategic - ussa suonda la realisaziun. La fatschenta argumentscha che las vias sajan adina pli suvens surchargiadas ed il mantegniment vegnia era adina pli chars. Perquai stoppia ins guntgir en l'aria.
Er autras interpresas fan gia patratgs davart la mobilitad en l'aria, tranter auter er Airbus. Ed era la firma chinaisa Ehang vul quest onn far tests cun ina sort drona gigantica. Quels tests vegnan fatgs a Dubai. La drona duai pudair transportar ina persuna.
RR novitads 08:30


text:
Auter che pli baud na vegnan ils perdents da votaziuns betg simplamain emblidads – na, i vegn discutà cun els co i duai ir vinavant. Qua saja la tenuta schon sa midada in zic, manegia Andreas Glaser il directur dal center per democrazia. Ins na dastgi dentant betg emblidar ch'i valia la finala quai che la maioritad decida.
Dependa da la votaziun
I dependia dentant er dal tema da la votaziun. Per exempel tar las duas votaziuns federalas «fair-food» e «suveranitad alimentara» nua ch'i è ì per l'agricultura. L'agricultura è in tema fitg vast nua ch'i dat adina puspè iniziativas ni decisiuns ch'ins sto prender.
Auter saja quai tar l'iniziativa Grischuna da linguas estras. Cun il resultat da quella stoppan ins ir enturn pli rigurus. Grad er perquai che las minoritads rumantschas e talianas hajan chattà ensemen cun regiuns tudestgas ina maioritad. Vitiers vegnia er anc ch'i na dettia per la politica nagina obligaziun da prender mesiras en favur da la minoritad tar ina votaziun. I saja plitost in cumond da la logica politica dad er tadlar sin quellas vuschs, uschia Andreas Glaser. La finala saja dentant uschia ch'ils perdents stoppian magari er acceptar ina decisiun clera da la maioritad e na betg trair vinavant quella cun discussiuns en perpeten.
RR actualitads 17:00


text:
L'emprim gol ha Gergory Sciaroni dal HCD sajettà gia en la terza minuta. Pir en la 54avla minuta han lura ils Tessinais egualisà. Dominic Zwerger ha sajettà per Ambri il 1:1.
Ma pauc ditg suenter sajetta Enzo Corvi dal HCD il 2:1. E quest gol è lu era stà il gol da victoria.
Nagina schanza per Ambri
Ambri n'ha gì nagina schanza pli dad egualisar. Per ils tessinais è quai l'emprima terrada en questa stagiun. Il HCD ha pudì festivar sia emprima victoria – suenter la terrada il venderdi encunter l'EV Zug.
RR novitads 23:00


text:
Ils plans d’ina olimpiada a Sion il 2026 dal minister da sport Guy Parmelin n’han en lur furma actuala strusch ina schanza en il parlament. In’enquista da la Sonntagszeitung mussa che 43 dad 80 parlamentaris da la Chasa federala din èn cunter ils gieus olimpics. Be 21 dad els èn en favur dals gieus.
Bunamain tut la PS, PPS ed ils Verds èn cunter ils gieus olimpics. Tenor la Sonntagszeitung vegnian ils gieus ad esser bler pli chars che la milliarda francs che la Confederaziun metta a disposiziun. Gia be per la segirezza sajan quels 300 milliuns supplementars budgetads memia pauc. Ultra da quai na quintia il cussegl federal betg las consequenzas fiscalas che sa dettian tras levgiaments ed expensas supplementaras.
RR novitads 06:00


text:
La Belgia po approvar la cunvegna da commerzi liber cun il Canada, Ceta. Sco il schef da la regenza belgia Charles Michel ha communitgà saja la regenza centrala sa cunvegnida cun tut las regiuns dal pajais.
Fin ussa avevan investiders e purs indigens tema da dischavantatgs. Il nov text da la cunvegna duai eliminar questas temas. El sto uss dentant anc vegnir preschentà als ulteriurs 27 pajais da l'UE. Sche quels approveschan el, po la cunvegna vegnir suttascritta.
RR novitads 14:00
CETA
- vul dir «Comprehensive Economic and Trade Agreement»
- è ina cunvegna da commerzi liber tranter l’UE e Canada
- la finamira è da levgiar vicendaivlamain l’access als martgads, p.ex. duajan crudar 99% dals tributs da dazi
- tranter l’UE e Canada vegn martgadada rauba per 60 milliardas euro ad onn
- vegn suvent manzunà cun TTIP, la cunvegna da commerzi UE ed USA


text:
Fin da la navigaziun principala
Entschatta dal navigatur
Sontgilcrest a Savièse
Descripziun
La festa da Sontgilcrest da Savièse en il Vallais central vegn organisada da las singulas fracziuns da la vischnanca en in turnus da 5 onns. Il di da festa cumenza a las 5.00 cun la «diane» che vegn sunada davant las chasas dals 9 commembers dal comité che organisescha la festa. A las 7.30 sa radunan las participantas ed ils participants da la festa davant la chasa communala. La bandiera communala vegn pendida ora, l'uschenumnà «sponton» (lantscha d'uffizier) vegn retratg a la chasa dal «capetan» e la bandiera communala a la chasa dal «banneret». A las 9.00 marscha il cortegi, engrondì tras la gruppa d'uffants, ils uschenumnads «tsanbrides», a la baselgia, nua che vegn celebrada la messa gronda. Il punct culminant dal di è la processiun. Il Sontgissem vegn manà en la monstranza tras il vitg da St-Germain. Tras la cumbinaziun d'in grond dumber d'elements verbals, musicals, choreografics e visuals survegn l'eveniment la tempra d'in spectacul. Suandar suonda la part profana che cumenza cun il gentar e che cuntinua en ils quartiers cun festas ed ustarias. Interrutta vegn la festa dal suentermezdi mo a las 15.00 da las vespras en baselgia.
En il decurs dals onns èsi reussì a la festa da Sontgilcrest da Savièse da reagir en moda flexibla sin midadas socialas e da mantegnair a medem temp sia singularitad.
Gallaria d'illustraziuns
Referenzas e dossier
- Publicaziuns
Thomas Antonietti: «Für Gott und Vaterland». Streiflichter auf das kirchliche Brauchtum im Wallis. In: Alpenbräuche. Riten und Traditionen in den Alpen. Ed. Gerlinde und Hans Haid. Bad Sauerbrunn, 1994, p. 13-28
Fondation Anne-Gabrielle et Nicola-V. Bretz: Fête-Dieu à Granois 10 juin 2004 (DVD). Savièse 2004
Fondation Anne-Gabrielle et Nicola-V. Bretz (Ed.) : Fête-Dieu à Savièse. Savièse, 2008
Basile Luyet : Le coutumier annuel de Savièse. In : Cahiers valaisans de folklore 18. Lausanne, 1930
Mario [Marie Troillet]: Un Vieux Pays. Croquis valaisans. Lausanne, 1889
Rosemarie Roten Dumoulin: La Fête-Dieu à Savièse. In : Présences 35. Pully, 1988, p. 75-79
- Dossier
- Fronleichnam in Savièse
Ausführliche Beschreibung Ultima modificaziun: 04.06.2018
Dimensiun: 249 kb
Tip: PDF
- Fronleichnam in Savièse


text:
Mustér: Curs da tudestg spezial
- Mesemna, 13.7.2016, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 13.7.2016, 11:45, RTR
Ils collavuraturs da l'exteriur da la chasa da tgira Puntreis a Mustér nizzegian purschida da curs da tudestg dad inplus. La chasa da tgira ha purschì maun tar l'organisaziun e las localitads.
Sco quai ch'il manader da la chasa da tgira Puntreis, Diego Deplazes ha ditg, fetschian ils collavuraturs quests curs ord atgna voluntad. Las raschuns persuenter èn differentas. Il persunal da tgira sto pudair mussar si ch'els han fatg in examen da tudestg cun il nivel B2. Pir cun in tal mussament renconuscha la Crusch cotschna Svizra lur diplom da tgira fatgs en il pajas d'origin.
La chaschun nizzegian dentant era auters collavuraturs per emprender tudestg. Uschia porscha inplus sper il curs da tudestg per avanzads era in curs per novizs. Quel cumenza ils 18 da fanadur ed ins po anc s'annunziar per quest curs.
Sustegn dal chantun
La chasa da tgira haja gidà tar l'organisaziun e mettia a disposiziun la localitad per far ils curs, declera Diego Deplazes. Uschia na stoppian ils collavuraturs betg ir pli lunsch per pudair frequentar ils curs. Il curs ston ils participants pajar sez.
Ils curs da tudestg per persunas cun biografia d'integraziun vegnan sustegnids dal chantun. Cundiziun è ch'ì ha almain otg participants. Cun il sustegn dal chantun sa reduceschan ils custs dal curs per mintga participant.
Il curs da tudestg intensiv per uffants che inplus vuleva porscher sco l'onn passà a Mustér, na po però betg vegnir organisà perquai ch'i ha memia paucs interessents.


text:
Ludesan(Rimandaa da Dialett lodesan)
El Ludesàn l'è vüna d'le variànt lenguìstiche d'la Lengua Lumbarda, parlàd ind la pruincia de Lod, ind i cumün d'le pruince de Milàn (Paü) e Pavìa (Chignö e Miradò) atàch al ludesàn, ind i paés püssè ucidentài dal teritori cremàsch (Pandìn e Rivolta) e ind la exclava milanesa in teritori ludesàn de San Culumbàn al Lambor[1]. La parlada de Melegnàn l'è cunsiderada cume una transissión tra el milanés e el ludesàn[2].
Cuntegnüü
ParticularitàModifica
El ludesàn l'è classificàd tra le lengue galo-itàliche. I popul galich prelatìn ind el teritori d'la pruincia, la culunisassión rumana e le duminassión tugnine, spagnöle e francés i han determinàd l'evolüssión e la caraterisassión d'la parlada ludesana.
El ludesàn l'è miga istéss in tüta la pruincia de Lod, ma ghe n’è tante versión. Bele ind la cità de Lod gh'è d'le diferense tra la parlada dal centor e quela di rión. Apena föra Lod, vers Pavìa, Piasensa, Crema, Cremuna e Milàn, le diferense se fan sempor püssè marcade. I dialèt de Sant'Angiul, Casàl, Cudògn, Castión e San Culumbàn i gh'han paròl, acént e mod de dì diferént[3].
A diferensa dal visìn pavés, par el quàl l'è dübia l'apartenensa a la lengua lumbarda o a quela emiliàn-rumagnola, par sicür che el ludesàn el sia part dal lumbàrd ucidentàl, anca se inflüensàd da la parlada emiliana, suratüt ind le zone de Cudògn e Casàl che i en visine a la cità de Piasensa.
I element che el ludesàn de la bassa al ciapa dal piasentìn i en suratüt la prepusissión "de" che la diventa "ad" e l'articul "el" che'l diventa "al".
Ind i cumün d'la pruincia particularmént visìn a la cità de Piasensa cume San Roch, Guardamèi e Caseli, la parlada lucàl la sumija amò püssè al dialèt piasentìn.
Pö, la parlada de Cudògn e Casàl insema a quela de San Culumbàn, cume sò caraterìstega, la scambia la "e" cun la "o" in pusissión miga tònega intra-cunsunàntega: "alter" el diventa "altor", "alber" el diventa "albor", "pader/pador", "mader/mador", "peder/pedor", "veder/vedor" ecc.
Cunfrùnt cun el milanésModifica
La parlada ludesana l'è miga pü quela dal mund paisàn. Lod l'ha sübìd da la scunda metà dal milavotcént, prufùnd cambiamént ind i mudèi de vita. I ludesàn sensa dasmentegàss de la lur urigin agrìcula, i en diventàd urguglùs del lur status de citadìn.
Eco donca che visìn a mod de dì ligàd a la tera e al passà d'i stagión, i en 'rivade espressión citadine, de solit ciapade dal visìn dialèt milanés.
Se se cunsìdera el milanés cume la parlada centràl d'la lengua lumbarda ucidentàl, el ludesàn el cunserva però d'le pecüliarità rispèt a la lengua de Carlu Porta che i s'en mantegnide fin al dì d'incö.
A la metà dal 1800 el Bernardino Biondelli l'imagineva el cumplét asurbimént d'la parlada ludesana ind al milanés cume suta dialèt. Quést l'è sücèss par tanti d'i sò carater uriginài. Par esempi la "én" finala, un temp druada in tüta la pruincia, adéss la se dröva apena a Sant'Angiul (es. giardén/giardìn, campanén/campanìn). Un altor cambiamént che'l gh'è stai l'è la sustitüssión d'la "ó" cun la "ö".
La terminassión di paròl al plüràl cun la vucàl "i", cume in italiàn, l'è rimasta in part e in part l'è andaia a perdoss. L'è famùs par quést el vec mod de dì: I gati süi téci rumpun i cupi. In tante part d'la pruincia adéss se dis: I gat ins/sura i tec rumpun i cup (menter a Milàn se dis I gat in süi tèt rumpen i cup). El plüràl in "i" el se cunserva specialmént ind el center de Lod.
Ludesàn/Milanés
*I prunùm cambiun insì:
l'òlter,l'àltor/l'àlter
l'oltra/l'àltra
i òlter, i àltor/i àlter
viòlter/viàlter
* Sustitusiòn d'la finàla -ona- cun -ùna-:
persùna/persona
bigutùna/bigutòna
brütùna/brütòna
ciciarùna/ciciaròna
pastisùna/pastisòna
grasùna/grasòna
striùna/striòna
* Cugnugasión d'la tèrsa persùna pluràla dal vèrb -és-:
èn, i èn, a i èn/hinn
* El cundisiunàl dal vèrb -és-:
mi sarési/mi saria (anca mi sarissi)
* Cugnugasión dell'indicatìu imperfèt (es. saltà):
mi saltévi/mi saltàvi
ti té saltévet/te saltàvet
lü èl saltéva/lü el saltàva
nüm saltévum/nüm saltàvum
viàltor saltévu, viòlter saltévu/viàlter saltavi
lur saltéven/lur saltàven
* Cugnugasión dal cungiuntìu imperfèt (es. saltà):
mi saltèssi/mi saltàssi
ti te saltèsset/ti te saltàsset
lü el saltès/lü el saltàss
nüm saltèssum/nüm saltàssum
viòlter, viàltor saltèssu/viàlter saltassi
lur saltèssen/lur saltàssen
BibliugrafìaModifica
- Enrico Achilli, El scaldalett. E cento altre poesie in vernacolo lodigiano con dizionarietto, Il Pomerio 1981, ISBN 88-7121-031-X
- Enrico Achilli, Su la ringhiera e lessico Lodigiano, Lodigraf 1973, ISBN 88-7121-032-8
- Giovanni Agnelli, Dizionario storico-geografico del lodigiano, Il Pomerio 1990, ISBN 88-7121-055-7
- Giacomo Bassi, Aldo Milanesi, Le parole dei contadini: ricerca a Casalpusterlengo, Silvana 1976, ISBN 88-366-0144-8
- Alessandro Caretta, Proverbi - Motti e sentenze del Parlare Lodigiano, Il Pomerio, ISBN 88-7121-083-2
- Alessandro Caretta, Vocabolario lodigiano-italiano, Il Pomerio, ISBN 88-7121-017-4
- Francesco de Lemene, Sposa Francesca: comedia in dialetto lodigiano, Tipografia di C. Wilmant 1857
- Aldo Milanesi, Dizionario Casalino-Italiano, Casalpusterlengo 1991
- Bruni Pezzini, Dizionario del Dialetto Lodigiano, Lodi 2005
- Bruni Pezzini, El Vangel del Signür. Versione in dialetto lodigiano del Vangelo di Gesù, Il Pomerio 2002, ISBN 88-7121-441-2
- Tranquillo Salvatori, La Divina Commedia tradotta in dialetto Lodigiano, Lodi 2005


text:
La marca da posta A vegn a custar en l'avegnir almain 1.10 francs. Dad augmentar il pretsch be per 5 raps dettia memia blera lavur ha ditg Urs Schwaller, il president dal Cussegl d’administraziun da la Posta, en la «Samstagsrundschau» da Radio SRF.
Cun las entradas supplementaras vul Schwaller stuppar largias finanzialas en il concern. Il pretsch per las marcas na saja dapi il 2004 betg pli s’augmentà e quai saja unic ha Schwaller fatg a savair la sonda. Plinavant paja la Posta svizra per il provediment da basa.
Actualmain è la Posta svizra en il focus da l'interess public – quai pervi ch'ella sto pajar enavos a la Confederaziun, chantuns e vischnancas passa 205 milliuns francs pervi dals embrugls tar l'AutoDaPosta SA.
RR novitads 14:00


text:
Quest onn discutan ils var 200 giuvenils davart sis temas che pertutgan il mintgadi da la giuventetgna e ch’èn era relevants per la politica quotidiana en il mund dals creschids. Las gruppas da lavur da la sessiun da giuvenils han il pensum d-˜elavurar durant dus dis in da quests temas e tschentar ina pretensiun latiers. Las pretensiuns pon vegnir formuladas en differentas modas. Quai fissan: la petiziun, il statement e l’idea da project.
Las trais furmas
L’idea da project è la versiun la pli indefinita. Ils giuvenils pon avair in’idea co ins sa effectuar insatge en la politica che basegna dentant betg direct ina midada da la lescha u da la constituziun. L’idea è be in impuls, aschia che questa na sto betg esser reflectada e planisada minuziusamain.
In statement perencunter è sumegliant a la petiziun, mo ch’in adressat specific manca. In statement è ina declaraziun dal parairi da la gruppa e po esser ina pretensiun concreta ni ina posiziun generala. Questa posiziun sa basa per ordinari sin in’idea specifica d-˜in actur politic. Il statement vegn publitgà ed il forum da la sessiun da giuvenils fa ses lobbing sin fundament da quel.
Ina petiziun è la formulaziun d-˜ina pretensiun che va ad in adressat special. Ils adressats ils pli usitads èn il parlament ni ina cumissiun parlamentara. Dentant pon las petiziuns era ir ad autras autoritads federalas. La petiziun sto esser formulada cler e net e na cumpiglia per regla betg dapli ch’ina construcziun. Accumpagnada vegn questa pretensiun d-˜in text da motivaziun, en il qual ils pli impurtonts aspects vegnan explitgads. Questa pretensiun sto vegnir tractada da l-˜autoritad responsabla e pretenda ina resposta explicita.
I es impurtant tge furma da pretensiun ch’ils politichers giuvens tschernan, pertge betg tut las furmas effectueschan la medema reacziun. Duront la discussiun cun ils politichers han ils participants da la gruppa cun il tema obligaziun da servetsch gì chaschun da dumandar tge furma che saja la pli adattada per la sessiun da giuvenils. Ils represchentants da tut las opiniuns politicas – dretg, senester e mez – han pledà unanimamain per il diever da la petiziun. Prisca Birrer-Heimo (ps) ha declarà : „La petiziun ha la pli granda paisa, deplorablamain èsi dentant pussaivel che quella vegn refusada.“
Zusammenfassung
Petition, Statement oder Projektidee?
Um einen politischen Vorstoss machen zu können, kommt es darauf an, wie man die jeweilige Forderung „verpackt“. So ist dies auch bei der Jugendsession der Fall. Während der Session werden sechs Themen in Gruppen diskutiert. Ziel dieser Gruppen ist es wiederum, innerhalb der ersten zwei Tage eine Forderung zum jeweiligen Thema vorzubereiten. Danach werden diese im Plenum diskutiert und zur Abstimmung gebracht.
Eine erfolgreiche Abstimmung hängt stets von der Form ab, in welcher die Forderung formuliert ist. Die Jungpolitikerinnen und Jungpolitiker konnten zwischen drei verschiedenen Formen auswählen: die Petition, das Statement oder eine Projektidee. Auch wenn alle drei Varianten in verschiedenen Situationen äusserst attraktiv sind, empfahlen die gestandenen Politiker während der Frage- und Diskussionsstunde in der Gruppe einstimmig die Petition als effizienteste Forderungsform.


text:
Editorial – fegl d’infurmaziun intern ed extern
Quest editorial è mes davos. L’emprim hai jau scrit il mars 2010 per l’emprima ediziun dals Accents. La sceptica ch’ina gasetta da chasa possia avair success en il mund digital da l’internet era gronda. Buns collegas en chasa avevan opponì avertamain manegiond che quai saja tratg ils raps da fanestra or. Jau sun led che nus avain cuntinuà fin il di dad oz ed era led che la societad purtadra, la SRG.R, ha dà ses sustegn cumplain.
Ina tala gasetta da chasa è – ultra da quai ch’ella è in fegl d’infurmaziun intern ed extern – in instrument per crear ina cultura da manaschi che po finalmain gidar a
crear insatge sco ina communitad.
Mes davos editorial è pia in engraziament a las lecturas ed als lecturs, ma er a quellas persunas che han fatg la gasetta. Jau numnel expressivamain Johann Clopath, Erwin Ardüser ed Esther Bigliel. E mes davos editorial è particularmain in salid da bainvegni a mia successura Ladina Heimgartner. Jau hai grond plaschair! Bun viadi, Ladina, bun viadi RTR. Tut il bun e buna accoglientscha tar noss public rumantsch e chapientscha tar quel da las autras linguas en Svizra.
A Vus, audituras, aspectaturs e lecturs dals programs da RTR engraziel jau per il sustegn, per la confidenza e per tut la simpatia.


text:
Meggen
Meggen a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Lüzerna, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 13.93 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 6697 abitant.
El cumün de Meggen al se tröva a una altitüden de 479 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Adligenswil, Greppen, Horw, Küssnacht (SZ), Lüzerna (Luzern), Stansstad (NW), Weggis. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Meggen l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1226 col nom de Meken, ma in d'una copia del secul XIV de un docüment pü antich (1160) l'è menziunaa come in Acta Murensia.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Meggen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Co e cum: Mangiar plaun
- Mesemna, 3.10.2018, 11:15
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 3.10.2018, 11:15, RTR
Mangiar svelt po esser ina raschun per surpais.
Il corp dovra var 20 fin 30 minutas per communitgar al tscharvè ch'el haja avunda. Sch'ins mangia memia svelt, prendan ins si memia bleras calorias. Mintga segunda persuna che mangia memia svelt, ha surpais.
Per controllar il tempo da mangiar, pon ins per exempel mangiar insembel cun auters. Cun discurrer è il tempo automaticamain reducì. In auter tip è da tagliar la verdura en gronds tocs. Experts cusseglian da mastgar charn e verdura tranter 20 e 30 giadas.


text:
Die Fantastischen Vier: «Die da?!?»
- Gievgia, 16.11.2017, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 16.11.2017, 9:30, RTR
Smudo, Thomas D, Michi Beck ed Andi Ypsilon èn «Die fantastischen Vier». Dapi varga 25 onns fan els musica. Ina da las pli enconuschentas chanzuns è «Die da!?!». Cun quella ha la band tudestga scrit istorgia. Ella è numnadamain stada l'emprima chanzun da rap tudestga ch'ils radios da la Germania han laschà ir sur l'emettur. Sche l'istorgia che vegn raquintada en la chanzun è stada vaira, resta fin oz in misteri.


text:
Gia per l’otgavla giada ha il Festival cultural Origen emplenì las hallas da la Viafier retica a Landquart per trais concerts da tempra da Nadal. Quest onn ha Radiotelevisiun Svizra Rumantscha filmà ils concerts en plaina lunghezza.
Sut la direcziun da Clau Scherrer ha l’Ensemble vocal Origen pudì intgantar danovamain in grond public en trais concerts da la fin d’emna dals 18-20 da december 2015. Als trais concerts èn stads preschents a Landquart totalmain var 2400 auditurs ed audituras. Per l’inscenaziun ha segnà responsabel puspè l’intendant Giovanni Netzer.
La romantica en in mar da chandailas
Quest onn ha Giovanni Netzer procurà per in’inscenaziun da glisch che ha fatg l’artg da la stgiraglia e fradaglia dal temp d’Advent enfin tar la glisch da speranza da Nadal. In grond portal amez la halla ha dà reflexiun a las diversas atmosferas da glisch. En ina mar da var 1000 chandailas – in element d’inscenaziun bunamain tradiziunal a Landquart – ha l’ensemble chantà ovras da trais cumponists da la romantica: Johannes Brahms, Josef Gabriel Rheinberger e Felix Mendelssohn Bartholdy.
Per la Viafier retica èn ils concerts mintg’onn ina sfida logistica. Gia durant l’entir’emna èn vegnidas rumidas e preparadas las immensas hallas da lavur: locomotivas e vaguns da tren han stuì bandunar ils lavuratoris per far plazza a l’entira infrastructura e culissa dad Origen. Malgrà ils sforzs supplementars avant ils dis da festa, ha la Viafier retica collavurà ussa gia per l’otgavla giada cun il Festival cultural Origen.


text:
06 05
Ol dé 6 de magio l'è 'l 126 ( 127 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 240 dé a finí l'an.
Ul dí 6 de magio al è ul dí da pòost 126 ( 127 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 240 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1889 -La é 'naügüràda a Parigi la Tur Eifèl.
2000 - València: se la sélebra ol pröm tröáss d'assesur di Paes Català.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
-
Emprendissadi
La Svizra è in dals paucs pajais che scolescha ils emprendists tenor sistem da scola dual.
-
Evoluziun
La teoria d'evoluziun da Charles Darwin declera pertge ch'ina gruppa d'animals sa sviluppa en differentas direcziuns.
-
Eurovision Song Contest
L'Eurovision Song Contest è ina concurrenza da musica internaziunala che vegn organisada annualmain dapi il 1956.
-
Extremists da la dretga
Trais extremists da la dretga en la Germania han assassinà ils davos onns 9 persunas, tuttas eran da l'exteriur.
-
Explosiuns
Explosiuns datti adina puspè. Magari sa tracti d’accidents, magari vegni dentant era fatg explodir da gugent insatge.
-
Euro
En blers pajais da l’Europa vegni pajà cun euros. En Svizra betg.
-
Enviern
L’enviern èsi da trair en ina giacca chauda, guants, chapitscha e schlingia, sch'ins na vul betg schelar.
-
Engiadina Classics
A la plazza aviatica en l'Engiadina datti adina puspè l'Engiadina Classics.
-
Energia solara
Donat è ina vischnanca producescha dapli energia che quai ch’ella dovra! Pertge è quai uschia?
-
Energia
Dapi ch'i vegn planisà da metter ord funcziun las ovras atomaras, vegni discurrì adina pli savens da l'energia.
-
Nunenconuschents han engulà las adressas dad e-mail da rodund 18 milliuns persunas. Ma co è quai pussaivel?
-
E-cigarette
E-cigarettas – quant grond è il boom propi?
-
Electricitad
Senza electricitad funcziuna prest nagut. Ins avess nagina glisch, radios e televisiuns na giessan era betg.
-
Einstein Albert
Albert Einstein è naschì ils 14-03-1879 era scienzià e scheni en ina.
-
Egipta
Il december 2012 han ils egipzians vuschà davart la nova constituziun per lur terra.
-
Ebola
Nova epidemia dal virus ebola a Guinea. Pertge è quai virus uschè malsegir?