text:
Sontga Genoveva
Martin, oz has ti veramein ina luna da fiastas e fas ina tschera, sco sche ti havesses acquistau miez il mund. - Scueschas forsa a mi, sche jeu sun oz empau pli cuntents e leds? - Na, na, gliez buc! Mo stodas marveglias vess jeu magari, tgei ei la cuolpa d'ina tala bunaveglia?
Sch'ei talenta tei da tedlar, sche tradeschel jeu bugen miu pign misteri. Sas, oz sun jeu staus a teater. Propi in veritabel teater e buca in da quels sco quei ch'ei succeda mintga di en la veta. - A teater sun jeu staus bia ga. Denton, sur tuttas steilas beaus sun jeu mai staus perquei. - Gie, sas, ei dependa tgei teater ch'ins vesa e co el vegn fatgs! - Sche nua eis pomai staus e tgei toc miraculus has viu? - Jeu sun staus a Sedrun e haiel viu il toc da Sontga Genoveva. - In teater da sontga Genoveva! Dat ei era zatgei aschia. Jeu enconuschel la legenda da quella sontga, e sche jeu sbagliel buc, havein nus a casa in cudischet pli vegls che paun e latg sur la sontga Genoveva. D'auter sai jeu lidinuot. - Pusseivel! Quei ei strusch da crer! Ti eis schiglioc ualti sil current e nuota in schani che has aunc mai cuchegiau davos la glina neu. Pigl auter tut san ins mai saver! - Gliez ditgel jeu era. Mo di, tgi ha lu scaffiu quei toc e co fan ils da Tujetsch?
Quei drama ha nies sur Fry fatg ed adattau zun stupent a nossas tribunas. E co ils da Tujetsch fan? O gliez ei ina leva damonda. Sco quei ch'ei fan adina. Stupent! Mo mira leu vegn Gieri. Lez ei era staus cun mei. Damonda lez e lein mirar sch'el ei buca dil medem meini! - Ti Gieri, nies bien Martin sa buca calar da parolar dil teater ch'el ha viu oz. Eis ei veramein enzatgei aschi stupent? - Daveras! Jeu sun mintg'onn tscha e la a teater. Mo in pli bi toc che Sontga Genoveva hai jeu darar viu. - E fan ei lu era schi stupent sco il Martin di?
Gie, stupent fan ei. Secapescha ch'ei dess aunc enqual caussetta da criticar. Manegias buca era Martin? Genoveva fa per exempel grondius, savess tuttina denter auter metter pli bia vigur en ina expressiun ni l'autra. Il cont! Lez crei jeu che fuss, sch'ei dess aunc conts en nossa tiara, adattaus per esser cont en verdad. El ei serius, sche buca memia serius, nua ch'ei drova ed exprima era il sentiment, nua ch'ei basegna. Il Golo! Gnanc da piarder plaid! Grondius! Il Drago! Ina greva rolla! Ironia, flattem, curascha ed odi sescumbeglian cheu tut in en l'auter. Veramein difficil! Mo il regissur ha tscharniu bein. Igl actur fa sia caussa en uorden. L'Emma, ils assassins ed ils affons fan sco ils auters, medemamein stupent. Insumma tut las rollas ein dadas bein ed jeu pos nuota parolar pli ditg. Va tez e mira, ti vegnas mai ad esser s'enriclaus.
Sontga Genoveva
(Corr.) Sontga Genoveva ei veramein in teater cun in'attracziun aparti. La dumengia sera allas otg, mes'ura avon l'entschatta, era il davos cantun dalla sala occupaus. Il toc ha igl avantatg ch'el porscha a mintgin enzatgei, pon ils caracters aunc esser aschi differents. Ins ei tschaffaus dall'acziun dagl emprem tochen tier il davos maletg. Il reh ed instructiv cuntegn ei als biars enconuschents ord la legenda dalla sontga. Acturas ed acturs laian reviver stupent ils trests eveniments el casti dil cont Sigfried.
La cumissiun d'acziun ha capiu d'eleger ils acturs. Ils vegls e cumprovai campiuns fan lur caussa excellent. Era ils giuvens sesprovan d'imitar lur bien exempel. Per noviz ves'ins cheu surprendentas prestaziuns. La rolla dil Drago, ch'ei bein ina dallas pli difficilas, ei en mauns d'in zun capavel actur. Ils bandits ei gnanc da dir, quels fan lur caussa sco da beiber aua. Era las giuvnas, che passan per l'emprema gada sin tribuna representan lur rolla cun anim e fin sentiment. Tier ellas corrispunda era la vusch e statura fetg bein allas pretensiuns dil toc. In special cumpliment descha al pign nurser che conquista meisterilmein la simpatia dils aspecaturs.
In impurtont factur dil teater ei era il vestgiu dalla tribuna. Senza exagerar astgel jeu dir ch'il capavel pictur, Toni Columberg da Mustér, ha propi capiu d'accumpignar il toc cun bials e fetg adequats maletgs.
La sequenta representaziun vegn dada dumengia proxima. Tgi che ha tschaffen da veser in bi teater prendi il tren special e vegni a Tujetsch.


c: text/html

text:
Sco quai ch’il manader regiunal tar l’uffizi per guaud e privels da natira, Magnus Rageth di, speria el ch'ella vegnia giuadora sco ils davos dus onns: «en purziuns survesaivlas che pon vegnir transportadas davent da temps en temps.»
Dentant era per purziuns pli grondas è l’uffizi preparà. Il foss tranter la via chantunala ed ils binaris da la Viafier retica po tschiffar fin a 100’000 meters cubic.
En tut tschiffa la bova rodund 900’000 meters cubic. 500’000 meters cubic èn gia vegnids giuadora, uschia ch’ins spetga anc che 400’000 meters cubic vegnan anc. «Il tempo decida dentant la bova sezza», sco Raghet di. «Igl è da lavurar bain ensemen cun quella e dad esser precauts.» Passar en la buglia saja numnadamain bunamain sco da passar en betun.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Edinbûrg
Edinbûrg (a s lèś [ˈɛdɪnbʌrə] o [ˈɛdɪnbrə] in ingléś, ciamàda Dùn Èideann in scuséś) l'è na sità dal Régn Unî, la sò sètma più granda, e capitàl dla Scòsia.
La s cata su sèt còi (Arthur's Seat, Castle Rock, Calton Hill, Corstorphine Hill, Braid Hills, Blackford Hill e Craiglockhard Hill) in dla sò còsta urientàla, a la fiṅ dla riva dal Firth of Forth, e la fà quatarsènt-ssantasincmìla abitànt a 'l incìrca. In dal 1995 al sò sèntar stòric (Old e New Town) e 'l sò castèl i èṅ dvintâ Patrimòni dl'umanità d'l UNESCO.
Tut i an i èṅ dū migliòṅ i turìsta ch'i gh vaṅ in vacànsa e 'l turìśum 'l è difàti dimóndi impurtànt par la sò ecunumìa e i sò abitànt i èṅ i più ric par PIL dal régn dòp Lóndra, ciapànd in mèdia 40.700 euro a crani. I diśucupâ i n rìvan gnanc a 'l 3%. La sità l'è arcurdàda anc p'r i sò servìsi finansiàri, l'educasiòṅ e la risérca.
Al sò clima 'l è uceànic-temprâ, 'd invér'n a s fà fadìga a 'ndàr sóta śèt e 'd istâ a pasàr i vint-i-òt grâd.
In sità, da 'l 2004, a s cata 'l parlamènt scuséś. Al sò aministradōr 'l è Donald Wilson.
Persunàǵ ligâ a Edinbûrg
- Tony Blair, pulìtig
- Sean Connery, atōr
- Iain Glen, atōr
- Alexander Graham Bell, invintōr dal telèfun
- Graeme Souness, èx śugadōr ad fólbar


text:
Osani
Osani l'è 'n cümü de la Còrsica, endèl teretóre nasiunàl de la Frància. El fa part del cantù de Deux-Sevi, del circondàre (arrondissement) de Ajaccio e del dipartimènt de la Còrsica del Sud. El g'ha 'na popolasiù de 109 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 51,53 e 'l và de 'na altèsa mìnima de 0 méter a 'na altèsa màsima de 927 méter s.l.m.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Il volumen da glatschers è sa sminuì per 1,5%. Cumpareglià culs ultims onns saja quai stà entaifer la media, dentant ault en quella. Luà il pli ferm èn ils glatschers en ils onns extrems dal 2003, 2006, 20011 e 20015. Suenter las nevadas dal matg e dal zercladur hai guardà ora bain pils glatschers. la naiv saja restada uschè lung sco schon ditg betg pli. La stad tardiva plitost chauda ha lura dentant puspè procurà ch'il glatschers sajan luads pli fitg.
Differenzas regiunalas pulit grondas
Per la stad 2016 hai da differenzas pulit grondas en tuttas regiuns da la Svizra. Ils glatschers en il vest ed en l'Oberland Bernais mussan ina sminuziun da l'auteza dal glatsch da rodund 30 cm.
Patì fitg da la perdita da glatsch hajan ils glatschers en il sid dal Vallais ed en l'Engiadina, uschia scriva l'academia. Patì il pli ferm haja il glatscher Gries cun avair pers en media 2 meters grossezia.
La bilantscha mediara per ils glatschers da la Svizra centrala giascha en l'ost circa en la media dals ultims 10 onns. Las grondas differenzas tranter la vart dal nord e dal sid da las alps sa lascha declarar cun la differenza da naiv che croda durant l'enviern.
RR novitads 15:00


text:
Quai cumpareglià cun il 2014. Tenor l'Uffizi federal d'energia ha ins duvrà en tut passa 58 milliardas uras kilowatt.
La raschun per quest augment è il dumber pli grond dals dis nua ch'igl è vegnì stgaudà. La Svizra dovra radund 10% da l'electricitad per stgaudar. Quai dasper l'activitad economica intensiva e la populaziun ch'è creschida.
Ils 58 milliardas uras kilowatt dal 2015 n'èn dentant betg il record. Lez è dal 2010 cun 60 milliardas uras kilowatt.
Fertant ch'il consum da forza electrica è creschì è la producziun sa sbassada sin 66 milliardas uras kilowatt. La cumpart d'electricitad da las ovras atomaras è medemamain ida enavos. Percunter hai dà dapli forza electrica or da energias regenerablas.
RR novitads 12:00


text:
Svizra
-
PLD vul cumbatter cun «cor e cun spiert» per il success
Sper ils Verds e la PPS, han era ils liberals cumenzà oz il cumbat electoral: quai cun in «Di da la PLD» a Sursee. A passa 1'500 aderents e commembers da la PLD ha il president, Philipp Müller appellà da cumbatter cun «cor e cun spiert» per in success tar las elecziuns federalas l’atun.
Müller ha bain numnà l'occurrenza en la halla da la citad ina festa populara e betg in’occurrenza politica. Tuttina ha el fatg endament als preschents las valurs da basa da la PLD che sajan «libertad, uniun ed innovaziun».
RR novitads 18:00


text:
Medemamain èn las organisaziuns da pumpiers vegnidas reducidas marcantamain; da 238 sin actualmain 60 organisaziuns. Il fatg principal ch'ha lubì questa reducziun è che la scolaziun e la mobilitad dals pumpiers èn creschidas. En connex cun questa mobilitad èn era ils cunfins da vischnancas curdads. Sco quai che Hans Ueli Roth, l'inspectur da pumpiers dal Grischun ha detg ad RTR, èn las organisaziuns da pumpiers betg pli mo per ina singula vischnanca, mabain per entiras regiuns.
Pumpiers pli effizients che pli baud
Malgrà questas reducziuns marcantas da resursas umanas e d’organisaziuns sco talas, è la forza dals pumpiers creschida. Quai ha da far cun il sistem d’alarmar pli effizient e l'entir equipament dals pumpiers.
Tut las organisaziuns da pumpiers èn equipadas cun autos da cisterna e cun protecziun da flad. La collavuraziun ha pussibilità da reducir era là nua ch’i n'ha betg dà fusiuns da vischnancas
Quels che fan pumpiers ston però proteger pli gronds intschess, quai che munta ch'els vegnan pli savens en funcziun. L'onn passà èn ils pumpiers grischuns stads 1'020 giada en acziun. Quai vul dir ch'umens e dunnas che fan pumpiers èn vegnids clamads or da letg u davent da chasa ed a la lavur per far servetsch da pumpiers. La paja per quai engaschi survegnan els mintgamai en furma dal sold da la vischnanca pertutgada.
Ils manaschis che ston desister da lur lavurers e lavureras vegnan betg indemnisads. Sco quai che Hans Ueli Roth di, è l'instituziun da pumpiers in'insitutziun da principi gratuita che mintgin ha dabun. I dettia fitg paucs problems cun manaschis pervi da questa chaussa. Forsa haja quai era da far cun il fatg che mintga patrun sa ch'i pudess era brischar ina giada tar el.


text:
Oklahoma
'L Oklahoma (a s lèś /ˌoʊkləˈhoʊmə/ in ingléś, scólta'l chè) 'l è 'n stat di Stat Unî ch'al s cata in dal sud dla nasiòṅ e ch'al s è unî a la federasiòṅ in dal 1907 dòp ch'al Teritòri d'l Oklahoma al s éra mis insém a 'l Teritòri indiàṅ. Al mùcia sù dagnóra quàtar migliòṅ 'd abitànt (in dal 2010 'l 8.6% i éran di indiàṅ) par na superfìsi ad 181.295 km².
Al cunfìna a òvest c'n al Mèsic Nóṿ, a nòrd-òvest c'n al Culuràdo, a nòrd c'n al Kànsas, a nòrd-èst c'n al Missouri, a èst cun 'l Arkànsas e a sud c'n al Tèxas. 'L è divìś in stanta-sèt cuntèi e in sincsènt-utantadū cumùn.
La sò capitàl l'è Oklahoma City cun Tulsa, Norman, Lawton e Broken Arrow atri sità impurtànti.
Al sò mòt in latìn 'l è „Labor omnia vincit“ (La fadìga la vins incòsa). Al sò nóm al daśvîṅ da 'l paròli okla e humma di indiàṅ Choctaw ch'i vōlan dir parsòna rósa e difàti òṅ di sò scutmàj 'l è pròpria La tèra d'l óm rós.
'L Oklahoma, a 'l intéran di Stat Unî, 'l è 'l as ad brìscula in fat ad gas naturàł, petròli e prudót agrìcui (quint pòst par la prudusiòṅ dal graṅ). La sò indùstria la s è specialiśàda a far di aparéć e di mèś ad traspòrt ma anc lavurasiòṅ dal magnàr, letrònica e telecumunicasiòṅ.
In dal stat a gh'è la péna 'd mòrt ch'la vîṅ fata cun n'iniesiòṅ ad vlèṅ. La sò guvernadōra, da 'l 2011, l'è la republicàna Mary Fallin.


text:
Il Cussegl naziunal ha debattà oz sur da l’iniziativa parlamentara da cusseglier naziunal Martin Candinas (PCD). Cun 97 cunter 90 vuschs e 5 abstenziuns è il resultat la finala fitg stretgs. Uschia è in congedi da patrimoni da duas emnas giud maisa.
Congedi da paternitad oz normal
Candinas aveva proponì da finanziar in congedi da paternitad sur l'urden da la cumpensaziun dal gudogn (EO). Babs avessan duì survegnir durant il congedi 80% da la paja, maximal 196 francs a di. Ils custs da radund 200 milliuns francs fissan vegnids purtads da patruns ed emploiads communablamain. Tenor il medem model han las mammas dapi il 2005 in dretg sin 14 emnas congedi da maternitad.
Tenor l’opiniun da Candinas è la preschientscha dal bab suenter la naschientscha d’in uffant da gronda impurtanza per in bun start en la vita da famiglia. In congedi da babs megliurai era la cumpatibilitad da professiun e famiglia. «In congedi da patrimoni fiss da niz per las famiglias e l’entira societad», ha ditg Candinas.
Tar fitg bleras interpresas grondas saja in congedi da patrimoni normal oz. Bleras interpresas pitschnas e mesaunas na possian betg purtar ils custs.
Travail.Suisse vul lantschar ina iniziativa per in congedi da paternitad
L’Uniun sindicala Travail.Suisse ha annunzià da lantschar ina iniziativa per introducir il congedi da paternitad da duas emnas. Quai sco reacziun ch’il parlament ha refusà oz in tal congedi.
RR novitads 14:00


text:
Entras il pizzaiolo talian da la pizzaria dal Catrina Resort, Claudio Vicanò, è il Pizza Master Cup quest onn a Mustér. Organisada vegn la concurrenza da l’Unione Pizzaioli Tradizionali e Ristoratori. Tenor il president da l’uniun, Mario Folliero, vul ins uschia era promover en Svizra la professiun dil pizzaiolo.
La finamira principala dall’uniun è numnadamain da scolar pizzaioli ed ustiers. Per l’ina per mantegnir in'auta qualitad e per l’autra era per proteger ils consuments, declera Mario Folliero. La finala lavuria il pizzaiolo cun victualias che vegnan mangiadas.
Aspectaturs èn giavischads
Ils pizzaioli sa mesiran en nov categorias. I sa tracta da las categorias Margherita, Calzone, Pizza No Glut, Pizza Fritta, Sapori del Nord, Pizza Dessert, Pizza Innovativa, Pizza in Teglia e Spaghetto d'Oro. En la giuria èn duas persunas che giuditgeschan co che las pizzas vegnan fatgas e co ch'ellas gustan. La concurrenza è publica.
Sco Mario Folliero ha ditg ad RTR possia mintgin vegnir a guardar co che las pizzas vegnan fatgas. Per ils participants saja quai bun sch’igl haja public. Quai animeschia da far ina buna prestaziun. Il mardi vegn fatg pizzas per in e scadin che ha tschaffan da mirar tier ils pizzaiolis e quai dallas 13.00 fin las 18.00, la mesemna las 10.00 fin las 17.00 è lura la concurrenza. La rangaziun vegn fatga las 18.00.


text:
Zuoz: Il circus Lollypop sin visita
- Venderdi, 26.6.2015, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 26.6.2015, 11:45, RTR
Ils uffants da Zuoz, da la scolina fin la 6avla classa han passentà ils ultims dis or en il liber exercitond trics e sigls cun ils 8 artists dal circus Lollypop. Quel n'è betg in circus tradiziunal, mabain in che porscha durant tut l'onn emnas da project per uffants e giuvenils.
Pussaivladad dempruvar
Durant in emna pon ils uffants pruvar ora ina da las 6 differentas partiziuns ed exercitar quella en gruppas. Durant ils ultims dus dis represchentan ils pitschens artists lur numers cun ina sairada da circus en tenda.


text:
Àśola
L' àśola l' è cal tàj cichìn dèint'r a 'n indumèint u 'na biancherìa, ch' la servìs, tulènd un ptòun, per tgnìr sulèdi el dū bandi diferèinti 'dl indumèint.
L' àśola piò śèimpia l' è quèla cumpòsta sól da 'n tàj, cum' a s pól catèr in 'n indumèint u in 'n acesòri 'd curàma u 'd plàstica (materié ch' i n śbavèśen brìśa). In sìma a chi èter materié però, cùma la stófa, sutìla u sustgnùda ch' la sìa, a gh' è biśògn 'd cumpagnèr i dū cô 'dal tàj cun dal cuśdûri 'd un filê robùst ch' la i fìsa e indurìsa, perch' i n' s àpien da deblìr cun al sfruciamèint e 'l desfruciamèint in dal tèimp dal só ptòun. Quand pò a gh' è biśògn ed tròpa soliditè 'dl àśola u anca per di mutìṿ stilìstìc particulèr, el só dū bandèini i pólen gnìr irobustìdi da na śunta 'd un prufìl ed naster u 'd pèla u 'd metâl cuśî-gh adòs.
Mèinter che na vòlta egli àśoli i éren sèimper cuśìdi a maṅ, già da l' invensiòun 'dla màchina cuśdōra a s è cumincê a cuśìr-i avtomaticamèint, cun piò śveltèsa e regularitè di punt ed cuśdûra.
El cuśdûri a punt àśola in sìm' a na stófa, sovertùt s' egl' în stèdi mìsi a màṅ, i pól'n avéregh biśògn ch' a s egh taja la stófa da mèś cun el fòrbśi, méj s' egl' în quìli specièli, pinsèdi apòsta per cl' utilìśi chè, cun la lunghèsa 'dal tàj ch' la s règla cun na vìda, a secònda 'd quèl ch' a servìs.
Egli àśoli i s càten in dla banda drìta di vistî per cal dòni, e diferèint in dla banda a manca p'r i vistî 'd chi òm.


text:
Billag
Dapi l’onn 1998 incassescha la Billag SA la taxa da recepziun per radio e televisiun. Quai dastga ella dentant mo anc far enfin il schaner 2019, suenter surpiglia la Serafe SA. La Billag SA n’è betg gest populara tar la populaziun svizra. Ella ha il num d’esser ina fatschenta da raffaders. L’incumbensa da la Billag SA n’è dentant betg simpla.
RTVG (lescha da radio e televisiun)
Igl è stà in vair crimi da votaziun. 50,08% da la populaziun svizra ha detg GEA a la nova lescha da radio e televisiun. Mo 3’700 vuschs han decidì. La gronda midada è che tuts ston pajar taxas per radio e televisiun, e betg sco fin ussa mo quels che possedan in radio e/u ina televisiun. Las singulas chasadas pajan davent il 2019 pli pauc taxas, enstagl da passa 450 francs mo pli 365 francs. Ils critichers manegian dentant, che quai na saja betg fair da far pajar tuts.
Concessiun
La SRG SSR è dad ina vart independenta, da l’autra vart sto ella sa tegnair vi da la lescha da radio e televisiun sco era vi da la concessiun ch’il Cussegl federal dat. Mo uschia survegn ella ils daners da la taxa da radio e televisiun. In punct impurtant è ch’i stoppia dar purschidas sumegliantas en las trais grondas regiuns linguisticas ed ina purschida adattada per la Svizra rumantscha. L’onn 2019 datti ina nova concessiun, quella pretenda che la SRG SSR sa differenzieschia pli fitg dals privats e ch’ella focusseschia pli fitg sin las novitads.
Service public
Tuts discurran dal «service public», ma betg tuts manegian il medem. Il stadi procura per in servetsch public, tar il tren, tar l’electricitad, tar il telefon, tar la posta ed era tar il radio e la televisiun. La SRG surpiglia da far emissiuns che adempleschan pretensiuns ch’ils privats na vulan betg u na pon betg far. Critichers dian, che la SRG avessia da far mo politica, cultura, furmaziun, scienza e temas per las regiuns. Sport, divertiment, films e serias na tutgian betg tar il service public.
SRG SSR
La SRG SSR saja in emettur da stadi, dian ils critichers. Quai n’è dentant betg correct. La SRG SSR è in’uniun da dretg privat, al stadi na tutga betg in sulet microfon. Entschavì ha tut cun zambregiaders e radiofonists da hobi. Ils prims emetturs da radio publics èn stads radios da plazzas aviaticas. Oz vegn la SRG SSR manada d’in directur general, Gilles Marchand, cun 5 unitads d’interpresa, tranter auter RTR, e radund 5’000 plazzas cumplainas.
RTR
Emprimas emissiuns rumantschas èn vegnidas emessas avant ch’i deva insumma la SRG SSR. In pass impurtant per ch’i sappia dar in radio rumantsch è stà la renconuschientscha dal rumantsch sco 4. linguatg naziunal svizzer, l’onn 1938. Suenter hai dà intginas emissiuns al radio svizzer. 1967 è vegnida stgaffida la «Canorta Radio Rumantsch» a Cuira, las contribuziun rumantschas vegnivan producidas ed emessas a Cuira. L’emprima contribuziun da la televisiun rumantscha è vegnida emessa igl onn 1963 per commemorar l’anniversari da 25 onns rumantsch sco 4. linguatg naziunal svizzer. Oz vegn producì passa 8’700 uras radio e 105 uras televisiun ad onn. Las expensas da gestiun èn 25,5 milliuns, quai è 1,5% dal preventiv da la SRG SSR.
RR actualitad 08:00


text:
Danimarca
La Danimarca (Danmark in danes; Dänemark in tudesch; Denmark in ingles; Danmarki in gruenlandes) l'è el stat püssee picinin de la Scandinavia e anca quel püssee a sud. U se tröva a nord de l'unico stat ch'el cunfina cun le per via terena, overa la Germania. A nord-ovest la gh'ha la Svezia e a nord la Nurvegia. La capital l'è Cupenaghen.
La gh'ha una süperfiss de 43.094 km² e una pupulaziun de pressapoch 5 miliun e mez d'abitant.
A l'è un member de l'Üniun Eurupea.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Danimarca (nom ufizial: Kongeriget Danmark) a l'è una munarchia custitüziunala.
La regina a l'è Margherita II (del 1972).
El prim minister a l'è l'Lars Løkke Rasmussen (del 2015).


text:
Casasch
Casasch (nom ufizial in italian: Casasco d'Intelvi) a l'è on comun de la Provincia de Còmm con 464 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 4,0 km² e 'na densità de 116 ab./km², situaa longh el confin con la Svizzera (comun de Svizzera, Canton Tisin). A gh'è anca on alter comun in Italia ciamaa Casasch, che 'l se troeuva in de la Provincia de Lissandria.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Casasch l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Meierskappel
Meierskappel a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Lüzerna, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 9.23 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1258 abitant.
El cumün de Meierskappel al se tröva a una altitüden de 497 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Küssnacht (SZ), Risch (ZG), Root, Udligenswil, Walchwil (ZG), Zug (ZG). La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Meierskappel l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1160 col nom de Cappell.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Meierskappel in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
34
La mòrt ëd Mosè
1Antlora Mosè a l'é montà dal desert ëd Mòab an sël Mont Nebo, ansima la colin-a 'd Pisga, cola ch'a l'é dëdnans a Gerico. Nosgnor a l'ha faje vëdde tut ël paìs, da Galaad fin-a a Dan, 2tut Neftali, la tèra d'Efraim e 'd Manasse, tuta la tèra 'd Giuda fin-a al mar ëd ponent, 3ël Negev e la pian-a dla val ëd Gerico, la sità dle palme 'd dàter, fin-a a Zoar.
4Nosgnor a l'ha dije: "Costa-sì a l'é la tèra ch'i l'hai promëttuje a Abraam, Isaac e Giacòb, quand ch'i l'hai dije: 'Tut sossì i lo darai a toa dissendensa'. I l'hai fàit-lo vëdde, ma ti it-i intreras nen". 5Antlora Mosè, ël servitur dël Signor, a l'é mòrt ambelelà, ant la tèra 'd Mòab, coma che Nosgnor a l'avìa dije. 6A l'ha sotralo ant la tèra 'd Mòab, davzin a Beth-Peor, ma gnun fin-a al dì d'ancheuj a sa anté ch'a sia 'd precis cola tomba.
7Mosè a l'avìa sent e vint agn quand ch'a l'é mòrt, ma a s-ciairava ancora bin e soa vitalità a l'era nen vnuje meno. 8J'israelita a l'han fàit ël deul për Mosè trenta di ant ël desert ëd Mòab, e peuj ij dì 'd deul për Mosè a son rivà a la fin.
Iscrission sepolcral ëd Mosè
99 Ora Giosuè, fieul ëd Nun, a l'era pien ëd ëspirit ëd sapiensa, përché Mosè a l'avia imponuje le man, e j'israelita a lo scotavo e a fasìa pròpi lòn che Mosè a l'avìa comandaje. 10An Israel a l'é pi nen seurtì un profeta tanme Mosè, ch'a l'avèissa conossù 'l Signor facia a facia. 11A l'ha fàit tùit ij segn e ij miràcoj che 'l Signor a l'avìa mandalo a fé ant ël pais d'Egit, dëdnans al Faraon, a tùit ij sò servidor e al pais antregh. 12e a l'ha dimostrà granda fòrsa e na potensa da fé impression dëdnans a tut Israel.


text:
L’idea da la regenza era da remplazzar la S9 tranter Sissach ed Olten cun bus en il rom dal mandat da prestaziun per il traffic public, ed uschia spargnar daners. Var 65% dal suveran dal chantun Basilea-Champagna han dentant ditg na a questa proposta.
Mo quatter vischnancas èn suandadas a la proposta da la regenza. E la vischnanca da Rümlingen ch’ha ina staziun dal tren ha decidì bunamain unanim. Sulet in votant ha ditg gea a la proposta da la regenza, vuschs cunter hai dà là 168.
Gia avant 11 onns aveva la regenza da Basilea-Champagna dumandà il Cussegl grond, da metter ord funcziun il «Läufel-fingerli». Dentant senza success.
RR novitads 21:00


text:
I paroll d’on lenguagg, car sur Gorell,
hin ona tavolozza de color,
che ponn fà el quader brutt, e el ponn fà bell
segond la maestria del pittor.
Senza idej, senza gust, senza on cervell
che regola i paroll in del descor,
tutt i lenguagg del mond hin come quell
che parla on sò umilissim servitor:
e sti idej, sto bon gust già el savarà
che no hin privativa di paes,
ma di coo che gh’han flemma de studià:
tant l’è vera che in bocca de Usciuria
el bellissem lenguagg di Sienes
l’è el lenguagg pù cojon che mai ghe sia


text:
La lavur en la regenza Grischuna è stada pli intensiva ch'uschiglio las davosas emnas. La regenza ha stuì sa fatschentar cun las renfatschas ch'èn vegnidas da tuttas varts en connex cun il scandal da cartels en l'Engiadina. L'atmosfera saja dentant tuttina buna, manegia Mario Cavigelli, president da la regenza. I dettia dentant bler squitsch da tuttas varts.
Er Christian Rathgeb, che maina il departament da polizia, ed è uschia responsabel politicamain per l'arrestaziun dal whistleblower Adam Quadroni è sut squitsch. Quai smatgia sa chapescha sin l'atmosfera che saja pesanta. Uss saja dentant l'incumbensa da dumagnar la situaziun.
Quai vesa er Jon Domenic Parolini uschia. Ad el vegnia renfatschà ch'el saveva dals cartels n'haja dentant fatg nagut, quai anc en sia funcziun sco president communal da Scuol. Tuttina saja la collavuraziun en la regenza buna e disfidanza na dettia betg. Ina sceptica vicendaivla fiss en il fauss lieu, di el.
Il pli fitg sin il punct vegn dentant Martin Jäger – el na vul betg pli vegnir elegì e va la fin da l'onn en pensiun. Vers el na datti er naginas renfatschas en connex cun il cartel. Tenor el saja actualmain in grev temp ed i haja dà differentas sesidas extraordinarias. Tuttina haja la regenza empruvà da tegnair ensemen ils fils e quai saja gartegià pli u main. In clima da disfidanza na dettia dentant betg, metta er el cler.
Telesguard dals 09.05.2018 – il Grischun en la crisa?
La reputaziun dal Grischun ha patì il davos temp. La culpa è il scandal da cartels en la branscha da construcziun. Betg be ils impressaris èn vegnids crititgads, ma er la regenza grischuna è vegnida en il focus da la critica. E quai sur ils cunfins dal chantun ora. Ina situaziun pauc empernaivla en vista a las elecziuns che stattan avant isch.
RR novitads 07:00


text:
Thalheim an der Thur
Mudel:Other places3 Cuurdinàde: 47°35′N 8°45′E
Thalheim an der Thur a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Andelfingen, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 6.44 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 877 abitant.
El cumün de Rheinau al se tröva a una altitüden de 385 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Adlikon, Altikon, Dägerlen, Dinhard, Neunforn (TG), Ossingen. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Thalheim an der Thur in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Quai è in project da l'Uffizi da construcziun bassa dal district 3 dal Grischun. L'uffizi è responsabel per il mantegniment da la rait da las vias chantunalas en la Val Puschlav.
Correspunder a las pretensiuns actualas
La nova basa ha l'uffizi stgaffì perquai che la basa existenta en la zona d'abitar Prada na correspunda betg a las pretensiuns actualas: areguard la grondezza, la realisaziun architectonica e l'equipament tecnic. Ultra da quai è sia utilisaziun restrenschida gia oz fermamain pervia da l''access limità da maximalmain 18 tonnas.
Tut sut in tetg
In terren adattà per construir la nova basa han ins chattà en il territori Li Curt. La halla da controlla, la halla da parcar per ils vehichels, las localitads da deposit sco er ils locals da segiurn e la gardaroba per ils collavuraturs èn unids sut in tetg. In deposit al liber ed in implant da silo per 250 meters cubic sal e per 125 meters cubic crappella sco er in implant da silo cun in volumen da 20'000 liters aua da sal cumpletteschan la purschida.


text:
Historia dalla Casa S. Gions
Quitaus e fastedis finazials de pli baul
ord Fegl parochial de s. Gions, Mustér 1955, nr. 11
Biars de Vus haveis forsa sedumandau pli ch’ ina gada: «Danunder quei plaid Spital? Pertgei vegn gl’ asil vegl numnaus Spital?» El temps miez haveva la s. Baselgia quitau dils basegnus e bandunai ed isolai. Dapertut eregeva ella hospezis ne spitals— casas d’ albiert. Linguisticamein vegn il plaid Spital bein da hospitalisar. Cussadents de quellas casas d‘ albiert ein pia hosps dils hospezis! Ual da quei temps ha per exempel la venerabla claustra de Mustér baghegiau buca meins che treis bospezis ne spitals suenter la via dil Lucmagn per saver hospitalisar, cunzun duront il criu unviern ils viandonts, che mavan sur quei pass. Il pli vegl era quei de s. Gagl, l’auter quei de s. Gion. 1374 ha igl avat Gion il III eregiu quel de s. Maria en in’ altezia de 1842 m. s. m.
En mintga casa cun ina caplutta dasperas habitava il spitalier. Era la vischnaunca de Mustér ha a siu temps eregiu in tal spital.
Las notizias prehistoricas de nies «Spital» havein nus d’ engraziar a sgr. prof. Placi Condrau, ch’ei staus confundatur e directur duront 5 decennis. El fuva buca mo in um intelligent, che haveva in egl aviert per ils basegns dil temps, el era in um de cor, che sespruava de levgiar als paupers lur sort.
Da vegl enneu ei la vischnaunca de Mustér vegnida engraviada da numerus paupers. La venerabla Claustra ha adina puspei giu in maun aviert e lu distribuiu almosnas als basignus, che spluntavan a sia porta. Quela generusadad e misericordia ein sia honur e siu meret avon Dieus, il Tutpussent ed avon il pievel. Bein ha quella commiseraziun giavinau neutier beinenqual famiglia — era ord las ulteriuras vischnauncas della Cadi. Ir a rugar fuva da lezzas uras lubiu ed usitau d’ in grond diember dils avdonts de Mustér e d’ ordeifer . . . Ils beins della spenda vegnevan administrai dagl ugau-spenda e quel distribueva als paupers sal e garnezi. Perdetga de quei factum dat aunc ozildi il massiv arcun de graun, ch’ era da lezzas uras postaus en carner-baselgia. Ussa siemia el de sia prehistoria, de siu num e renum en la stgiraglia dil tschaler-parvenda.
1841 concluda la vischnaunca de dismetter igl ir a rugar e de sustener persunas basignusas cun contribuziuns voluntarias. Las almosnas vegnevan distribuidas dagl ugau pauperil tenor ordinaziuns della Commissiun pauperila. Sefundond sin la lamentaschun generala, ch’ ils paupers mondien tuttina aunc a rugar – nunditgond il susteniment – ha la vischnaunca puspei dau liber igl onn 1846 igl ir a rugar.
1847 fuva ins gia unfis de quella stoda mulesta. Sinaquei ch’ins sappi propi gidar ils paupers, che duvravan susteniment – dalla cassa anora, han ins fatg ina collecta. Cheutras han ins rabitschau ensemen 2 000.— frs. Essend ch’ il senn de far bunas ovras ei plaunsiu sesminuius, ha la vischnaunca menau en la taglia dil pauperesser – 1 fr. per melli. Igl ir a rugar ei puspei vegnius dismess.
Gia quei onn ei la vischnaunca seresolvida de fundar ina casa pils basignus. – Essend che negin vuleva surprender il menaschi, ha ins saviu scaffir tala instituziun pér igl onn 1852 e metter las persunas en la presenta casa veglia sut tetg. Quella era vegnida baghegiada 1842 da Francestg Schmed de Faltscharidas e surveva per casa de scola. Da 1854 – 1880 fuvan 2 scolas en l’ emprema alzada, da 1880 – 1882 fuv’ei aunc ina en la 2. alzada, dapi 1882 entochen 1951 eis ei stau 1 scola en quella casa.
Allas casarinas, che havevan surpriu il menaschi della casa dils paupers muncava il spért da vera pietad, de pasch ed uorden. Ellas havevan era buca la duida autoritad. Perquei supplichescha signur plevon Leonhard Casanova 1887 Mumma Tresa Scherer, Superiura Generala de Claustra d’ Ingenbohl, de dar ina Sora della Misericordia per menar il tenercasa el spital sogn Gions Mustér. Denton mo ina solia suletta Sora vuleva e saveva la prudenta Superiura buc exponer ad in post aschi isolau.
All’ entschatta fuvan commissiun pauperila e cussegl de scola la medema commissiun. Pér 1852 ein quels uffecis vegni sparti ufficialmein. Els coopereschan denton vinavon ensemen ludeivlamein. (Vide Glogn 1950 p; 103/104). Ils 24 de settember 1887 scriva signur prof. Placi Condrau en num dil Cussegl de scola e del commissiun pauperila a Mumma Tresa Scherer, el speri, ch’ ella tarmetti sin la supplica de PIevon Casanova ina Sora per la casa ed in’ ulteriura sco scolasta per la scola.
Ils 24 d’ october arrivan Sr. Cuno Sialm de Segnes-Mustér e Sora Nicodema de Ruschein, scolasta. A quella vegn ei surdau la scola mesauna, 4. e 5. cl. cun 42 scolars, la survigilonza dellas buobas en baselgia, la scola de lavur cun ina scolasta laica e la survigilonza della casa cun 10 persunas. Sora Cuno haveva de far il percasa ed haver quitau dils malsauns. Ella ei morta gia 1889. Sr. Cuno ei stada ina vera mumma dils paupers.
Da 1901—1905 eis ei stau cheu soras tudestgas. Pervia dil lungatg sesentevan ellas buca da casa en tiara romontscha, e la glieud quintava era de buca vegnir capida. — (Cont. suonda)
ord Fegl parochial de s. Gions, Mustér 1955, nr. 12
Dal Spital en Casa s. Gions
Entras il maun buntadeivel e capavel dils directurs: Sgr. Prof. Placi Condrau, sgr. mistral Sep Antoni Monn, sgr. scolast Sigisbert Monn e sgr. scolast Baseli Giger-Columberg ed ina biala retscha de Soras della Misericordia indigenas ei la casa daventada ina benedicziun per la vischnaunca de Mustér. Biars ded els ein gia i sur cuolm vi en la perpetnadad ed hau retschiert leu la cruna eterna culada ord lur numerusas ovras de misericordia.
Ils onns han purtau plievia e sulegl. Mintg’ onn ha isau, dulau e smarschentau il Spital a Sutgliendas pir e pir. Il menaschi ei carschius ad in crescher. Las habitaziuns pridas si tier ils survetscheivels vischins pudevan buca tonscher per tut ils basegns e pretendevan secapescha era daners pils tscheins. Il Spital sez fuva en decadenza. Ina totala remedura fuva necessaria. Per contonscher sufficientamein plaz e per saver concentrar il menaschi meglier fuva l’ erecziun d’ ina casa nova la suletta buna sligiaziun.
Gia 1936 ha la suprastonza communala sut presidi de sgr. Gion Antoni Durschei, Segnas, incombensau architect U. Coray de Laax a Glion, ded elaborar in sboz per in correspondent baghetg. Tenor siu sboz er’ igl edifeci ord lenn e heraglit e custava ca. 200 000 frs. — Buna veglia, skizza e calculaziun eran avon maun — mo ils daners muncavan. Per rimnar ils mieds necessaris ei 1941 ils 9 de fevrer seconstituida la Fundaziun P. Maurus Carnot cun statutas giuridicamein fixadas. Iniziant della Fundaziun ei sgr. Dr. Conradin de Hess-Janka. En buca ditg sisu ha el stuiu render quen final, mo la finamira dell’ instituziun enzuglia aunc adina sia fossa en tgeua sulegliada.
Ils 16 de matg 1941 ha sgr. Gion Antoni Durschei clamau l’ emprema radunonza generala. La suprastonza della Fundaziun ei seconstituida ord umens ideals sco suonda: President: Cusseglier nazional sgr. Dr. Giusep Condrau. Vicepresident: President communal sgr. Gion Antoni Durschei, Actuar: Sgr. scolast Baseli Giger, Cassier: sgr. Battesta Berther, caustaziun. — In dils fideivels e luvrus promoturs della casa nova e siu intent ei senza dubi era sgr. Dr. L. Candinas staus. — Il medem onn 1941 ceda la ven. claustra il bellezia prau Cons-sut alla Fundaziun per prezi de sulom e promova l’ ovra cun ina considerabla contribuziun. Per la cessiun de quei sulom sa la vischnaunca alla ven. claustra bien grau. —
1915 envida la radunonza generala plirs architects de far in plan. Sgr. architect Gieri Berther de Mustér a Turitg ha corrispundiu cun in sboz, presentaus alla tschentada per invista ils 19 de matg 1916. La Fundaziun sestenta e lavura cun idealissem per l’ ovra e gudogna cunzun en Mustér numerus commembers. Las Soras rimnan cun gronds sacrifecis era commembers en las vischnauncas de Surnvitg, Trun, Schlans e Tujetsch. Entgins bials legats van en cassa. Ei vegn ediu cartas de condolenza romontsch e tudestg suenter il grafito dil maletg de Toinaraichel, Turitg, che representa las paupras olmas. Sgr. Stiafen Bundi, Curaglia, il possessur dil maletg conceda il cliché. Pli tard eis ei vegniu procurau per ina ulteriura elecziun de cartas. Entras lubientscha della Superiura Generala ein 6000 cartas cun divers maletgs vegnidas stampadas gratuitamein en la stampa Teodosiana Paradis Ingenbohl. Ils clichés ha quella semegliontamein mess en disposiziun. Dapresent dumbra l’ elecziun in pulit diember cartas pil prezi 1. 70 — 2. — frs. En quei importo ei I’ almosna comprida. Tgi che cumpra pia las cartas fa cheutras alla Fundaziun in’ almosna ch’ ei ina bun’ ovra pils defuncts. Ultra de quella vegn ei legiu mintg’ onn in bi diember messas per las paupras olmas e schiglioc aunc fatg oraziun pils benefacturs. — Ins vegli pia far stedi diever dellas cartas de condolenza en suffragi de nos cars, che han priu comiau de nus e spetgan forsa aunc en las peinas dil purgatieri sin nies agid e nossa comiseraziun.
Il luvrar e sestentar della Fundaziun P. Maurus ha procurau pil niev baghetg e siu sulom pauc dameins che 100 000 frs. A tuts che han aviert lur maun leutier in grond Dieus paghi! Senza quei brav crap de fundament havess ins strusch ughegiau ded ereger igl edifeci. La commissiun preparatorica per baghiar fa las preparativas, procurescha pils plans e surdat ils acts necessaris alla Suprastonza communala, che meina ensemen culla commissiun inschignusamein l’ ovra all’ encorunaziun.
Ven. Sr. Placida, superiura ha per quell’ ovra numerus merets. Strusch, strusch stess uss la casa s. Gions, ina necessitad dil temps, senza sia oraziun, siu impuls, senza sia involvaziun de bia quitaus e lavur inschignusa cun igl agid de sias consoras.
Ils 12 de mars 1950 ha ina grondiusa tschentada encorunau il plaid fulminont de sgr. President Dr. E. Huonder. Ils 26 de zercladur 1950, la fiasta de s. Vigeli, ha l’ emprema pala entschiet a metter fundament alla casa nova de s. Gions. La benedicziun della s. Baselgia ei vegnida plantada e sfundrada gia en il sulom.
Scuvrend il humus eis ei semussau per miez il sulom giu ina ualti lada aveina de sablun, de crappa e carpuna, perdetga d’ ina bova sederschida avon tschentaners dalla val Clavaniev giuadora. Ils 23 de settember era la casa sut tetg ed igl aur dil sulegl atunil enzugliava ella en sia colur e splendur.
Ils 24 de zercladur 1951, per la fiasta de s. Gion Battesta, ha la benedicziun della caplutta e della Casa s. Gions cun in edificont program encorunau tutta lavur. — La pilevia ha cuschentau canzuns, plaids e poesias. II Tutpussent ha vuliu concentrar il spért mo sin la s. ceremonia e svidar ora en tgeuadad sia benedicziun sur tetg e sulom, sur preit e mir, sur present ed avegnir. II plevon ha procurau per la lubientscha ded ereger ina caplutta ed envidar en quella la glisch perpetna. Possi la glisch e forza dil tabernachel purtar benedicziun sur casa e contrada. — La Casa s. Gions ei senza dubi in benediu benefeci. Ella survescha en emprema lingia als basegns della vischnaunca, ded in e scadin. Per ch’ ella seigi veramein ina benedicziun e buca ina grevezia ein entginas stanzas era aviartas per pensionaris, che pagan ina modesta pensiun. —
II menaschi ed il manteniment digl edifeci pretendan ina dretga egliada ed in cor plein carezia e curascha. 232 000 frs. smaccan aunc adina sin il tetg Casa s. Gions e tscheins ed amortisaziun egl importo annual de ca. 10 000 frs. laian patertgar e luvrar ed ultra de quei ein aunc las expensas quotidianas de cuvierer. Biars dils burgheis ein stai benefizents e generus duront il temps de baghegiar. Mo era ussa sperein nus ch’ il fiug stezzi buca! Scadin vischin vegn a sentir e capir il basegns e sustener vinavon la Fundaziun cun contribuir annualmein 1. — fr. , che las collectadras vegnan a supplicar Vus il proxim temps. — Per legats, per pli grondas contribuziuns ei il cudisch d’ aur, il cudisch d’ honur, aunc adina aviarts. — La glisch dil tabernachel en caplutta vegn a sularar Vossas almosnas, Vossas bunas ovras cunzun en la perpetnadad. —
PS. Per differents motivs supplichein nus de numnar quella casa «Casa s. Gions» (Heim St. Johann, Disentis).


text:
Auroville – il siemi dad in meglier mund
- Dumengia, 6.5.2018, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 6.5.2018, 9:03, RTR
Avant 50 onns han blers giuvens rut cun la vita burgaisa ed en s'engaschads per in meglier mund. Ina da las utopias da quest temps è «Auroville», in lieu en il sid da l'India. Auroville vul esser in model per in mund pli gist. Co è la vita ad Auroville oz?
Ils iniziants d'Auroville èn stads il guru indic Sri Aurobindo e sia cumpogna spirituala franzosa Mira Alfassa. Lur siemi ha inspirà giuvens da l'entir mund. Ensemen levan els crear in lieu nua ch'ils carstgauns vivan ensemen senza resguard sin naziun, religiun e schlattaina. Auroville vesa sasez sco model global.
Las valurs che Auroville represschenta èn universalas. Ma strusch ina communitad emprova da realisar ellas uschè explicitamain sco Auroville. Quants da quels ideals han ins pudì realisar en quest mez tschientaner? La Marella discurra cun pionieras e novizs, cun ina dunna grischuna e cun in um tamil, e cun ina dunna ch'è creschida si ad Auroville.


text:
In dals quatter candidats per la suprastanza communala è Pius Monn da Danis. El è dapi il 2012 en suprastanza. Ils ulteriurs trais candidats èn novs. I sa tracta da Roman Benedetg Cathomas (Breil), Selda Cavegn-Cathomas (Breil) e Martin Comincioli (Danis). Quai sajan ils candidats, ch’ils vischinadis han annunzià enfin il termin dals 30 d'avrigl ha il chanzlist da Breil Curdin Cadonau ditg al Radio Rumantsch. Ils uffizials communals vegnan elegids ils 10 da matg.
Surselva Breil ha avunda candidats per la suprastanza
Clau Schlosser da Dardin candidescha sco president da Breil. El è en suprastanza dapi 2009. Sco candidats per la suprastanza stattan quatter persunas a disposiziun.


text:
Per la fin da las festivitads da Pasca ha Papa Francestg danovamain condemnà la persecuziun da cristians ed appellà il mund d'agir.
El giavischia che la communitad internaziunala na guardia betg simplamain tiers cun mauns en crusch areguard ils crims betg acceptabels ha ditg il papa avant millis da pelegrins sin la plazza da San Peder a Roma.
Protecziun per cristians
El ha pretendì defensiun e protecziun per quellas persunas che vegnian persequitadas, stgatschadas e mazzadas mo perquai ch'ellas sajan cristianas.
La persecuziun dals cristians muntia ina situaziun inquietanta areguard ils dretgs umans ha Papa Francestg ditg.
RR novitads 16:00


text:
Mintgatant èsi dentant pauc idillic en Val Cristallina, numnadamain cura che l’armada fa ensemen cun firmas da muniziun ils tests da muniziun - sco quest’emna. I vegn sajettà cun projectils gronds en Val Cristallina. E perquai dastga sa chapescha nagin ir da la val viaden.
Umens pensiunads guardan per la segirtad
Per procurar per la segirtad stattan umens pensiunads en differents lieus en la val e guardan che nagin va en lieus malsegirs. In dad els è Casper Bundi che stat a l’entrada da la val dasper ina barriera. Tuts n’hajan dentant betg chapientscha ch’els dastgan betg ir da la val viaden, ma el stoppia esser stricts, la finala giaja quai per la segirtad.


text:
Malters
Malters a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Lüzerna, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 28.57 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 6839 abitant.
El cumün de Malters al se tröva a una altitüden de 512 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Entlebuch, Kriens, Lüzerna, Neuenkirch, Ruswil, Schwarzenberg, Werthenstein. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Malters l'è menziunaa la prima volta in de la segonda metaa del secul IX col nom de in Maltrensi marcha. In del 1238 inscambi l'è menzionaa col nom de villa Malters.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Malters in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Malters and Littau in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Piemont
Il Piemont u – pli da vegl – Piemunt (talian Piemonte: ‹al pe dals culms›) è ina regiun situada en il nordvest da l’Italia. Suenter la Sicilia furma il Piemont la regiun la pli gronda da l’Italia. Ella cumpiglia otg provinzas (Alessandria, Asti, Biella, Cuneo, Novara, Turin, Verbano-Cusio-Ossola e Vercelli); lieu principal è Turin.
Cuntegn
Geografia[modifitgar | modifitgar il code]
Il Piemont cumpiglia ina surfatscha da bundant 25 000 kilometers quadrat e dumbra radund 4,4 milliuns abitants (situaziun dal 2010[1]). Istoricamain e geograficamain appartegna er la Val d’Aosta, situada en il nordvest, al Piemont. Sco regiun autonoma cun statut spezial furma questa vallada dentant in’atgna unitad administrativa. En il nord cunfinescha il Piemont cun la Svizra (Vallais e Tessin) ed en il vest cun la Frantscha (Rhône-Alpes / Provence-Alpes-Côte d’Azur). Las regiuns talianas cunfinantas èn – sper la Val d’Aosta – la Liguria situada en il sid, l’Emilia-Romagna en il sidost e la Lumbardia che furma il cunfin vers l’ost.
Topograficamain pon ins divider la regiun en trais parts: La regiun da las Alps giascha en il vest e nord dal Piemont. Ella cumpiglia las valladas occitanas ed ulteriuras vals alpinas enfin a la riva occidentala dal Lago Maggiore.
En la planira dal Po sa chattan las grondas citads dal Piemont; qua vivan er las bleras persunas. La pli gronda e pli impurtanta citad dal Piemont è Turin. Ulteriuras citads cun funcziun da center èn Novara, Alessandria, Asti e Cuneo.
Las collinas en il sidost da la regiun vegnan nizzegiadas en emprima lingia da l’agricultura e dal turissem; da qua derivan er ils conuschents vins dal Piemont (Barolo, Barbera, Barbaresco).
Linguas[modifitgar | modifitgar il code]
Lingua principala ed uffiziala è il talian. Dasperas discurran bleras persunas piemontais, en parts isoladas da las Alps occidentalas er occitan e franco-provenzal. En la Val d’Aosta autonoma furma il franzos la lingua uffiziala; en la part sisum da la Val di Sesia èn plinavant sa mantegnidas restanzas dal dialect dals Gualsers.
Istorgia[modifitgar | modifitgar il code]
L’istorgia da la regiun è colliada stretgamain cun la chasa Savoia che ha prendì possess in pau a la giada dal marchesat Piemont. A partir dal 18avel tschientaner furmavan la Sardegna ed il Piemont parts centralas dal ducadi savoiard.
En rom da las Guerras da coaliziun vers la fin dal 18avel tschientaner è il Piemont vegnì conquistà da las truppas da Napoleun Bonaparte. Durant bundant in decenni ha la regiun fatg part da la Republica Franzosa. Pir il 1814/1815 èn il Piemont, la Savoia e Nizza vegnids relaschads dal domini franzos e returnads en il reginavel sard-piemontais. Per prevegnir ad ulteriuras attatgas nà da la Frantscha è il reginavel restaurà s’allià cun la monarchia habsburgaisa sut il prinzi da Metternich.
Ma la restauraziun n’è betg stada da lunga durada. Vers la mesadad dal 19avel tschientaner èn cumbattants piemontais sa mess a la testa dal moviment naziunal per l’independenza taliana. A partir dal 1847 hai dà adina dapli revoltas encunter ils Austriacs. L’onn 1859 han truppas piemontaisas e franzosas terrà definitivamain las truppas austriacas.
L’onn 1861 è il savoiard Victor Emanuel II daventà retg da l’Italia. Sinaquai è il sistem administrativ centralistic dal reginavel sard vegnì derasà en tut l’Italia. Uschia èn las instituziuns statalas da la Republica Taliana marcadas enfin oz da ragischs apparentamain piemontaisas. Ma quest sistem administrativ na funcziunava betg tuttina bain en tut las parts da l’Italia. Da qua derivan divers problems statals en il sid da l’Italia ch’è economicamain bler main sviluppà ch’il nord.
Cun la proclamaziun da la Republica Taliana l’onn 1946 ha la chasa savoiarda stuì abditgar. La constituziun taliana dal 1948 ha inizià in’emprima fasa da decentralisaziun. L’onn 1948 ha la Val d’Aosta obtegnì il statut d’autonomia. La regiun Piemont dad oz è naschida pir ils onns 1970. Durant ils radund tschient onns precedents aveva il sistem administrativ talian tenor model savoiard betg enconuschì ina unitad administrativa cun quel num.
Ils onns 1960 e 1970 è la regiun stada marcada da diversas tensiuns politicas e socialas. L’onn 1969 hai dà a Turin revoltas da lavurers sanguinusas che han manà a la fundaziun da la gruppa da terror Brigadas cotschnas. Ils davos decennis ha la regiun gì da vegnir a frida cun restructuraziuns dolurusas che han transfurmà il Piemont industrial en in plaz economic per interpresas da servetsch. Er il turissem – ch’è qua main sviluppà ch’en autras regiuns talianas – sa fa valair pli e pli.
En l’avegnir pudess in’ulteriura fasa da decentralisaziun anc rinforzar la muntada politica dal Piemont. Auter ch’en la Lumbardia ed en il Veneto na ha la Lega Nord cun sias tendenzas separatisticas mai giugà qua ina rolla fitg impurtanta. L’Italia dad oz è per gronda part in uffant dal Piemont – quai n’emblidan ins quà betg uschè spert.
Economia[modifitgar | modifitgar il code]
Il Piemont tutga tar las regiuns las pli ritgas da l’Italia. L’onn 2006 correspundeva il product naziunal brut da la regiun a 114 % da la media da l’Uniun europeica. Cun radund 3 % giascha er la quota da dischoccupaziun lunsch sut la media taliana (11 %). En il Piemont han intginas da las pli impurtantas interpresas talianas lur sedia, uschia ils fabricants d’automobils Fiat e Lancia (domadus sesents a Turin), plinavant il producent d’aliments Ferrero ad Alba e l’interpresa d’electronica Olivetti ad Ivrea. Sper l’industria moderna ha er l’agricultura pudì mantegnair si’impurtanza. La planira dal Po piemontaisa è il pli grond territori da cultivaziun da ris en Europa. In terz da la producziun da ris europeica deriva da qua.
Cultura[modifitgar | modifitgar il code]
Il Piemont enserra blers stgazis d’art e da cultura. Tar ils bajetgs ils pli enconuschents tutgan ils edifizis da represchentaziun a Turin (Palazzo Reale, Palazzo Madama e la baselgia San Lorenzo). A Stupinigi sa chatta il chastè da recreaziun Palazzina di Caccia. Il Sacro Monte di Varallo datescha da la renaschientscha tardiva. Impurtantas perditgas dal temp medieval furman l’abazia da Staffarda e la fortezza da Manta. Dal temp romanic dateschan la claustra San Giulio sin l’insla San Giulio en il Lai d’Orta. Ina da las attracziuns dal Lago Maggiore furman las Inslas Borromeicas, en spezial l’Isola Bella cun ses palaz baroc e cun il parc botanic.
Annotaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- ↑ Tenor indicaziun da l’Istituto Nazionale di Statistica dals 31 da december 2010.
Litteratura[modifitgar | modifitgar il code]
- Sabine Bade e Wolfram Mikuteit: Piemont Wandern. Michael-Müller-Verlag, Erlangen 2010, ISBN 978-3-89953-566-2
- Iris Kürschner: Piemont Süd Wanderführer, 50 Touren zwischen Monviso und den Ligurischen Alpen, Bergverlag Rother München, 1. ediziun 2008, ISBN 978-3-7633-4359-1
- Iris Kürschner: Piemont Nord Wanderführer, 44 Touren zwischen Monte Rosa und Monviso, Bergverlag Rother München, 1. ediziun 2009, ISBN 978-3-7633-4360-7
Colliaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- www.regione.piemonte.it – Pagina uffiziala da la regiun
- [1] – Charta geografica dal Piemont


text:
Gara de schi Alpinism y lüsa sön Armentara
L' Uniun Sport Amatoriala da La Val organisëia la domënia ai 13 de merz 2016 na gara de schi alpinism iy na gara dla lüsa en record de Alexander Ellecosta y Manuel Moling.
Sciöche les ediziuns passades, é la gara de schi alpinism che pëia ia sura Spëscia y rüva al travêrt sö dala ütia "Ranch da Andrè". Por chi che ó la tó plö cun calma él preodü na categoria a pêrt, te chësc grup fej pêrt i concurënć che ó jì a pé.
In chesc ann vegnel ince organisé na gara dla lüsa che gnarà tignida sön Armentara ti versc dla ütia de André.
Dessot in cürt le program dl dé:
- 08:00 - 09:00 Al bar Sport: ritiré le numer y ultimes iscriziuns
- 10:00 Start da Spëscia por la gara de schi
- 10:00 Start da Armenatara por la gara dla lüsa
- 12:00 Santa Mëssa sö dal "Ranch da Andrè"
- 13:00 Marëna
- 14:00 Premiaziun cun intratenimënt musical
La cuota d'iscriziun é de 15€
Düć è dër bel inviá a tó pêrt al evënt. Ince por chi che ne fesc nia la gara él na bela poscibilité da stè adüm y se fá en bel rait cun la lüsa dedô. Al gnará ince premié le tëmp ideal.
Por plü informaziuns y iscriziuns, pon cherdé sö Monica al nr. 348-7979824


text:
06 01
Ol dé 6 de zenér l'è 'l 6 dé de l'an del calendare gregorià; manca 360 (361 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 6 de zenér al è ul dí da pòost 6 dal an dal calendari gregurian; i manca 360 (361 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1640 - Salses (ul Rosselló): i trupp Catalann en i recunchista ul castell aj Francées, ch'i l'eva ucüpaa 20 06 da l'an anteriuur (Guèra di Trenta Agn).
2005 - Djakarta (Indunésia): cun la presenza da diveers líder mundiaj, la scumenza la cunferenza da l'ASEAN par debatt cuma afruntá i dagn causaa pal tsunami che ul dí 26 al à traa gjo paart dal süd-èest asiàtich.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1955 Rowan Atkinson
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1852 - París, (Francja): Louis Braille, mastru, creaduur da la scritüra par ceech che la porta ul sò nomm (n. 1809)
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Displaced Positions é n proiet de n ann dla biblioteca te döta la provinzia, che é gnü a se le dé sön scomenciadia dla Biblioteca provinziala en colaboraziun cun le Museion y che é gnü sostigní dassënn dal Ofize Biblioteches y letöra y le Sorvisc de coordinamënt por l’integraziun.
12 Südtiroler Künstler/innen reflektieren Vorurteile zu Migration
I luoghi comuni sulla migrazione rivisitati da 12 artisti altoatesini
12 artistes y artisć dl Sudtirol pensa seura sun i pregiudizies ncont dla migrazion
La biblioteca provinziala oress a chësta moda tó posiziun sön ci che al sozed al momënt y fá a na moda che i se dunse jö deplü cun nostes impresciuns por ci che reverda minunghes conesciüdes y (pre)iudizi. Porchël é gnü invié 12 aristes y artisć dl Südtirol a se dé jö cun preiudizi sön la migraziun. Vigni arista y artist laora fora na cherta. Les chertes é spostamënc – displacements – dla minunga de strada – positions– sön i profugs.
Da impresté fora n liber tla biblioteca ciafa vigni porsona na cherta, che pó ince gní adorada sciöche sëgn de letöra. Vigni mëis vëgnel fora n’opera nöia sot forma de cherta. Les chertes pó gní coiüdes adöm n ann alalungia, tacades sö sön n gran calënder olache i podëis scrí lapró üsc pinsiers, ostes anotaziuns y esperiënzes. L’aziun é n invit a se dé jö personalmënter n ann alalungia impara y ti jí do a preiudizi. Le calënder y les chertes é da ciafé dabann te vigni biblioteca che fej para.
Le calënder vá dai 24 d’otober dl 2015 cina ai 22 d’otober dl 2016. Le sorvisc de fornidöra dl Ofize Film y media ti ortia ala fin dl mëis assá chertes al sorvisc d’imprëst dles biblioteches dl Südtirol. Les biblioteches interessades pó jí dailó a se i do. I calëndri pó gní rolená sö, metüs te n contignidú aposta y dá ales porsones interessades.
Artistes y artisć che tol pert:
Julia Bornefeld, Arnold Dall’O, Nicolò Degiorgis, Hannes Egger, Saman Kalantari, Franz Pichler, Brigitte Mahlknecht, Silvia Hell, Serena Osti, Simon Perathoner, Sara Schwienbacher, Gabriela Oberkofler.


text:
Meraa
Meraa (nom ufizial in italian Merate in Italian) al è un cumün da la Pruvincia da Lecch cun 114 852 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 11,1 km² e ona densità de 1 338 ab./km².
L'è tacaa ai comun de Calch, Cernösch, Imbersach, Muntavégia, Ulgiaa, Usnach, Robbiaa e Ronco Briantino (MI).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Meraa l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Tut suenter il motto "Vertrauen ist gut, Kontrolle ist besser" vul il chantun perquai vesair mintga 10 onns tut las buis ch'ils chatschadurs dovran per ir a chatscha. Quest onn èsi puspè uschè lunsch. En l'entir Grischun ston ils chatschadurs mussar lur armas als guardiachatscha.
Per chatschaders è lur buis l'instrument il pli impurtant. Senza buis nagina preda. Ina buis è dentant ina arma fitg privlusa che sto funcziunar 100%. Cun questa controlla da las armas vul il chantun procurar per dapli segirtad. Controlladas vegnan tant buis da chatscha auta sco era buis da chatscha bassa. Cunzunt 3 puncts vegnan controllads: il caliber, l’arretaziun e che la channa n'haja betg donns. Buis manglusas sto il chatschader laschar reparar e puspè mussar ad in guardiachatscha.
Conferma nudada en il cudesch da patenta
Mintga buis controllada vegn nudada separà en il cudesch da patenta. Il chatschader dastga mo ir a chatscha cun ina da las buis nudadas en il cudesch da patenta. Sch'ina buis vegn duvrada da plirs chatschaders, sto ella vegnir nudada en tut ils cudeschs da patenta dals chatschaders pertutgads.
Controlla dispitaivla
Per intgins chatschaders n'è la controlla betg giustifitgada. Ils 20 francs che la controlla custia saja memia bler e la finala saja mintga chatschader sez responsabel per ses schluppet. Cun questas controllas veglia il chantun sulettamain gudagnar daners.


text:
Suenter avair pers la sonda passada a chasa 2:4 encunter il EHC Wallisellen, haja reagì la suprastanza da l’EHC San Murezzan, rapporta la EP/PL sin sia pagina en la rait. Uschia haja la suprastanza relaschà il trenader Adrian Gantenbein. Gian-Marco Trivella, l’assistent da fin qua, vegn a manar la squadra en proxim temp, sustegnì dad Adriano Costa.
En la tabella da la segunda liga ost, gruppa 2 è l’EHC San Murezzan actualmain cun 7 punct gist avant il stritg sin plazza otg. Dad otg gieus giugads ha l’EHC pudì gudagnar dus, pers tschintg gieus sur temp regular ed in suenter prolungaziun.
Il proxim gieu da l’EHC San Murezzan è als 26 da november a Scuol encunter il Club da Hockey Engiadina. Quel è actualmain penultim da la segunda liga ost, gruppa 2.
RR novitads 09:00


text:
Suenter in incendi en in tempel en il sid da l'India crescha il dumber da las unfrendas. Sco quai che la polizia ha communitgà, sajan passa 100 persunas mortas. Radund 300 ulteriuras sajan vegnidas blessadas, rapporta l'agentura da novitads tudestga dpa, fertant che ulteriuras funtaunas rapportan da 200 blessads.
La raschun per l’incendi saja probabel stà in fieu artifizial nunlubì davant il tempel en la citad da Paravu. Quai communitgeschan las autoritads localas.
Tut en tut sajan tranter 10'000 e 15'000 persunas stadas sin l’areal dal tempel per celebrar la festa da Bumaun dals Hinduists.
RR novitads 12:00


text:
Tavlátta (zarvlán)
Artéccol in dialètt mudnés
La tavlátta, o anch zarvlán tavlátta (Tavoletta o PC Tavoletta o Tablet in itagliàn) l'è un zarvlán portatil che gràsia a di digitalisadòr, un o piô d'un, permät l'interasiòn ed l'utèint con la màchina, druvand na biro e, in di modèl nóv, anch i di. La sô carateristica tecnica piô importànt l'è d'ésser un zarvlán con ona capasitê d'inmisioun superiór.
La tavlátta l'ha tachê a dvintér cgnusuda a partir dal 2000, quand Bill Gates l'ha presenté di sô prodott Microsoft, ma incô l'è druvè per tott al tavlátti seinsa guarder al sistema operatìv. Al tavlátti pòlen eser pure, si én seinsa tastéra, brisa pure si gh'l'an.
In di ultém des an, i en ste prodott un maràsma ed mudè ed tavlátti, quesi sèimper con di sistemi operativ Windows e con un schérem ed 10-12 masapióc (o di gròs, che l'è cumpagna) ed diagonèla.


text:
Survista
- Durada: 3 onns
- Profil: E ubain M (cun matura professiunala)
- Branscha: servetschs ed administraziun
- Scola professiunala: scola d'economia Cuira, il link avra en ina nova fanestra ubain Center da formaziun Surselva, il link avra en ina nova fanestra
- Lieu da lavur: Cuira
- Diplom da finiziun: attestat federal da qualificaziun sco «commerzianta/commerziant AFQ» (Kauffrau/Kaufmann EFZ)
Partiziuns e dis da scola
Annunzia
RTR publitgescha mintgamai avant la stad l’inserat per la plazza d’emprendissadi da l’onn sisur. Tgi che vul esser infurmà automaticamain cura che l’inserat è publitgà po s’inscriver per il job-abo, il link avra en ina nova fanestra.


text:
Strades, 32 miliuns por la manutenziun tl 2018
Na rëi de 2.826 chilometri cun 1.662 punc y 206 tuní. Por la manutenziun dles strades de competënza dla Provinzia mët la Junta a desposiziun 32 miliuns de euro.
Löm vërda da pert dla Junta provinziala tratan la sentada da inier (ai 5 de dezëmber) ala deliberaziun proponüda dal assessur Florian Mussner por mëte a desposiziun i fonds por la manutenziun ordinara y straordinara dla rëi stradala südtiroleja de competënza dla Provinzia. Por le 2018 él preodü 32 miliuns de euro che gnará adorá por intervënc che reverda 2.826 chilometri de strades, 1.662 galaries y 206 punc. I laurs gnará fac tignin cunt dla lista de priorités de de plü agn elaborada dai tecnics dla Provinzia. “L’aprovaziun dl program é gnüda fata plü abonora iniann ince por scomencé cun les gares de concurs denant, por podëi mëte man cun i laurs bele chësta aisciöda”, spliga Florian Mussner. L’assessur recorda che “la gran pert di laurs vëgn assegnada a impreses südtirolejes y é insciö n impuls positif por l’economia locala, tignin cunt dla cornisc iuridica scrita dant dales normes söi apalc publics”. Na seria de intervënc maius sará tl 2018 ince le ressanamënt di tlandri y la metüda en segurëza dles strades y dles barieres sön les perts.
“Por garantí a düc i utënc dla strada les mius condiziuns él nezesciar da mëte a desposiziun infrastrotöres de buna cualité che tëgn ite i standarg de segurëza. Le monitoraje dla rëi dles strades é fondamental por intergní te caji de nezescité y de prescia a na manira da ti garantí a düc de bunes condiziuns stradales”, insciö Mussner. Por ci che reverda la spartiziun dles ressurses metüdes a desposiziun por le 2018 gnarál investí 14 miliuns por la manutenziun straordinara, de chisc 6,1 miliuns por laurs de metüda de asfalt nü, 2,8 miliuns por i tlandri, mürs y barieres, 1,5 miliuns por la metüda en segurëza de parëis, 1 en miliun por punc y 433.900 euro por i tuní. I 17 miliuns che resta vëgn metüs a desposiziun por la manutenziun ordinara che reverda dantadöt le desparé les strades dala nëi y la netijia sön les perts dles strades.
USP


text:
Sco quai che la banca scriva, saja quest resultat era influenzà entras la vendita da la participaziun vid la Privat Client Bank SA a Turitg. L'afflussiun da novs daners munta a passa 178 milliuns francs, quai ch'è in augment da 0,6%.
L'augment ipotecar (+1,4%) saja medemamain sa sviluppà a moda positiva, scriva la banca. La summa da daners ch'ils clients cun domicil en l'exteriur han retratg, ha pudì vegnir franada e la posiziun sin la fiera indigena rinforzada. Ins haja la pretensiun da vinavant tegnair la banca sin curs da cretschientscha, commetenscha il CEO Alois Vinzenz las cifras dal prim semester.
Banca reducescha danovamain la prognosa
La prognosa per il success commerzial dal 2016 reducescha la banca entant per la segunda giada sin bun 156 milliuns francs. Gia il favrer era quella vegnida currigida engiu sin passa 170 milliuns. Cun in agen chapital da 2,374 milliardas francs tutgia la banca tranter quellas che sajan chapitalisadas il meglier.
Nova participaziun vid la Albin Kistler SA
En connex cun dar enconuschent las cifras da semester, ha la Banca Chantunala Grischuna er communitgà ch'ella sa participeschia vi da la societad per l'administraziun da facultad turitgaisa Albin Kislter SA. La cumpra da la participaziun vegnia sclerida l'emna che vegn.
Il pretsch per la participaziun da 25% numna la banca betg. Ins saja sa cunvegnì davart discreziun. La cumpra saja colliada cun l'opziun d'augmentar la participaziun aifer ils proxims dus u trais onns sin 51%.
RR novitads 07:30


text:
Cunter ils Israelians aveva il FCB giugà la stagiun 2013/14 gist 2 giadas ed è vegnì vinavant domaduas giadas. L'emprim en la terza runda da qualificaziun per la Champions League, e pli tard en ils 16avels finals da l'Europa League.
Il prim gieu è u ils 18 u ils 19 d'avust a Basilea, il segund in'emna pli tard en l'Israel. Il victur sa qualifitgescha per la fasa da gruppa da la Champions League.
Thun cunter Prag
En la quarta ed ultima runda da qualificaziun per l'Europa League frunta l'FC Thun sin il represchentant da la Tschechia, Sparta Prag. L'emprim gieu dat Thun a chasa, la gievgia ils 20 d'avust 2015. - Suenter che YB è crudà ord la qualificaziun per la Champions League frunta il club bernais ussa sin in adversari ord l'Aserbaidschan, Karabach Agdam. Era YB dat l'emprim gieu a chasa.
RR novitads 14:00


text:
Wikipedia:Parlum un poo de nün
2014[mudìfica 'l sorgènt]
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Lüi 2014 Fabrizio De André
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Giügn 2014 Gianni Brera
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Magg 2014 Brisa
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Avril 2014 Francesch Sforza
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Marz 2014 Carneval
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Febrar 2014 Rotonda de la Besana
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/ginee 2014 Araa
2013[mudìfica 'l sorgènt]
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Dicember 2013 - Panatton
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Nuvember 2013 - Scossal
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Utuber 2013 - Calvairaa
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Setember 2013 - Val d'Òssola
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Agust 2013 - Redefoss
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Lüi 2013 - Lod
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Giügn 2013 - Dialet da la Val Magia
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Magg 2013 - Dialett mendrisiott
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Avril 2013 - Baghèt
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Marz 2013 - Viscont
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Febrar 2013 - Dialet lüganes
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/ginee 2013 - Fumbi
2012[mudìfica 'l sorgènt]
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Dicember 2012 - Valerian
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Nuvember 2012 - Frontaliers
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Utuber 2012 - Dialet paves-vugares
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Setember 2012 - Cudògn
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Agust 2012 - Svìzzera
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Lüi 2012 - Sester Levànt
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Giügn 2012 - Scisma de Montaner
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Magg 2012 - Cantón Tesin
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Avril 2012 - Francesco Hayez
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Marz 2012 - Dialèt valtelinés
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Febrar 2012 - Miracolo a Milano
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/ginee 2012 - Brünaa
2011[mudìfica 'l sorgènt]
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Dicember 2011 - Corbetta
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Nuvember 2011 - Aribert de Intimian
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Utuber 2011 - Dialet büstoch
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Setember 2011 - Raspadüra
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Agust 2011 - Gallaraa
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Lüi 2011 - El Scior di Anei
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Giügn 2011 - Dialet urmeasch
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Magg 2011 - I Legnanesi
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Avril 2011 - Rumancc
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Marz 2011 - Frida Kahlo
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Febrar 2011 - The Simpsons
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/ginee 2011 - Müesli
2010[mudìfica 'l sorgènt]
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Dicember 2010 - Presepi
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Nuvember 2010 - Canton Tesin
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Utuber 2010 - Walter Valdi
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Setember 2010 - Giuseppe Pietro Bagetti
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/agost 2010 - Brünaa
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Lüi 2010 - Principaa de Liegi
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Giügn 2010 - Giuan Lüis Brera
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Magg 2010 - Rivulüziun de Liegi
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Avril 2010 - Baghet
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/Marz 2010 - L'albero degli zoccoli
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/febraar 2010 - Lumbardia
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/ginee 2010 - Fumbi
2009[mudìfica 'l sorgènt]
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/dicember 2009 - Lumbard Ucidental
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/nuvembər 2009 - Milanes
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/utuber 2009 - Milan
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/setembər 2009 - Elio e le Storie Tese
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/agost 2009 - Bressa
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/lüi 2009 - Lumbard
- Wikipedia:Parlum un poo de nün/giügn 2009 - Lumbard


text:
Puvî
Artécol in dialèt arzân
Evoluzione demografica
Puvî o Puî (Poviglio in italiân) l'é cmûn ed 6.927 abitânt ed la pruvîncia ed Rèz l'é tra sîra e mezanôt e a cîrca 20 chilômeter dal cèinter ed Rèz.
Indice
L'urègin dal nòm[modifica | mudéfica la surzéia]
Tânti în al stôri e al legèndi insém a l'urègin dal nòm ed Puvî. L'é sicûra però la dâta che per la préma vôlta al nòm Poviglio e dmèj Pupili o Pupilii 's vèd in un documèint: l'êra al 1022. Al tèimp l'êra 'na campâgna a l'ardôs dal fiòm Po, mèinter sōl soquânt ân pió têrdi (1060), al vîn citê cme cèinter cun castrum con fosato, dòunca cun strutûri ed difèiṣa. Per soquânt e secònd 'na legènda di tèimp di Rumân, i fundadōr de sté abitê a srén stê dû Pupilii oséja dû ragasó òrfen, incô rapreṣentê ind i putîn che tînen só 'na tirèla ed vîda ind al stèma dal cmûn dal dé d'incô. Diêter a câten l'urégin de sté nòm cme un riferimèint al Po e mèter insèm al parôli Po-Villis da Po e villis (cà da cuntadèin) cun al significhê ed costrusiòun insém al Po o da Po-Vicus oséja Bôregh dal Po. Per diêter incòra al pré deṣgnîr dal nòm ed 'na persòuna in latèin Popilius, prubâbil padròun dal sît. An n'é mía da scartêr gnân l'idèja che al nòm al pré deṣgnîr da 'na parôla cêltica o gâlica cme Powliu e Powliau ind la légua galèiṣa d'adès, o i Poully ind la lègua francèiṣa che spiêghen la fōrma circolêra circundêda da un fusòun cun 'd l'âcva, o perschēra, cm'êra l'antîga Puvî in un vèc disègn. 'N'etra idèja l'é còla che al nòm Puvî al pré sgnêr'na Véia dal Po: Po-Véia. Bèle ind al chêrti dal XVII sècol cme in còli pió recèinti al paèis l'é sgnê cun al nòm dialetêl Puvî o Puî.
Stôria[modifica | mudéfica la surzéia]
Bèle da l'etê dal brònz (XVI-XI sèc p.C.) al teritôri l'êra abitê: bèin 10 sît antîgh în stê difâti catê che àn més in lûṣ divêrs pôst ed terimêri. La principêla ed còsti l'é la Teramêra ed Sânta Rôṣa, ind la frasiòun ed Fôdich a cîrca 3 chilômetr e mèz a mezdé dal Po dal dé d'incô. Dôp la totêla mancânsa ed documentasiòun ed l'êtê dal fèr, int al VI sèc. p.C. a gh'é 'na nōva coloniṣasiòun d' j Etrósch segvîda da un tracòl int al IV sècol a câṣva ed 'n invasiòun cêltica. Un mumèint dimòndi impurtânt pr' al teritôri ed Puvî l'é stê al ṣvilóp ed la coloniṣasiòun rumâna, dvitê gajêrd dôp che i Galli-Boi în stê batû (191 p.C.), la costrusiòun ed la Via Emélia(187 p.C.) e la cunsègna ed la tèra a i cuntadèin. Ind la campâgna ed Puvî 's vèden incòra incô i sègn ed la Centuriasiòun Rumâna in bòun stêt e divêrs cèinter abitatîv cme la véla rumâna ed Sânta Rôṣa ind la zôna antîga ed la teramêra, in quânt al zôna l'êra un pasâg ublighê pr' al legiòun rumâni dirèti vêrs e per al d'ed là dal Po, atravêrs i municipia ed Regium e 'd Tannetum e l'impurtânt colônia ed Brixellum. Dal Medioēv, 1060, in dôp al cèinter ed Puvî 's mócia intōrna al só castèl e al 'gh và a drê in tóti al vicèndi. Puví l'é stê, in tóti al manêri, un castèl ind al sèins ed 'na piâsafôrta dimòndi impurtânt, cme 's pōl capîr dal nutési stôrichi (sèc. XVII) che s' al spiêghen cme 'na strutûra poligonêla cun i cuntōren a stèla, cun bastiòun angolêr e avancôrp furtifichê. Al acstèl, la cēṣa, la piâsa e al j osteréi êren al cèinter ed la véta dal bôregh. Ind j ân al castèl l'é stê in pusès di Da Henzola, di Dal Verme, di Gunṣêga, di Farnèiṣ fîn a i Burbòun. Mó al sóvo l'é stê un pasê ed diṣâster e ricostrusiòun, cme int al 1321 ch' l' é stê butê zò da Passerino Bonaccolsi e dôp arfât da la nôbila faméja di Dal Verme che a gh'é stê cuncèsa l'invistidûra dal fèdev ed Puvî da l'imperadôr Venceslao e tutelêda da i Visconti ed Milân. Int al Quatersèint l'é incòra sgnê da saczêdi e ruvîni, sta vôlta a ôvra dal gvernadōr Ottobono Terzi ch' àn n'îva mía ricevû un pagamèint cumbinê. Int al Sincsèint, ind la préma pêrt, a gh' stê 'na situasiòun polética e aministratîva pôch sicûra câṣva la velocitê di pasâg ed proprietê finî sōl a la metê dal sècol con l'aquést ed Puvî da pêrt 'd Ottavio Farnese. Alōra é stê restarvê la rôca e bunifichêdi bòuna pêrt dal campâgn l'é d'atôren. Dôp i Borbòun, cun l'arîv di francèiṣ ed Napoleòun, Puvî l'é stê unî a l'Impêr Francèiṣ e int al 1811 l'é pasê sòta l'avtoritê ed Maria Luigia d' Avstrìa. Int al 1848 al vîn cidû, insèm a tóta la zôna a dréta ed l' Èinsa, al Duchêt ed Mòdna e Rèz, còst al sgnêva dal tót la separasiòun da l'antîga capitêla pramṣâna. In fîn, cun i plebisît, l' 11 mêrs 1860 Puvî al gnîva unî a la munarchía ed Vittorio Emanuele II e al fêva al só ingrès int al Règn d' Itâlia. A còl tèimp però Puvî l'êra in bróti cundisiòun socêli e sanitâri. Al grōsi proprietê êren in mân a i marchèiṣ Pallavicino e a l'Ôrdin Costantiniân ed Pèrma. Per fêr frûnt al malèser àn cumincê alōra a fêr só al prémi socetê 'd operài ed mótva asistèinsa. Pasê ânch al dramâtich peréiod dal dō guèri dal Novsèint, incô Puvî l'é un tranquél paèiṣ ed la Bâsa Arzâna, adèsa al cèinter dal paèiṣ l'é rapreṣentê da la piâsa, dedichêda a Umberto I, pôst ed la véta socêla cunômica e culturêla dal paèiṣ, ch' es preṣèinta cun di fabrichê nōv e strutûri modêrni (mēno che la cēṣa Parochiêla), tirê só ind al cōrs ed l' ûltem sècol.
La cēṣa parochiêla[modifica | mudéfica la surzéia]
La cēṣa parochiêla dedichêda a Sân Stêven l'é l'ònica strutûra ed Puvî, che ind al cōrs di sècol an n'é mai stêda butêda zò. Tirêda só, prubabilmèint, tr' al 1250 e al 1300 insém a l'istès pôst in dō gh'êra 'na capèla róstica dal VI sècol d.C.. Ind al cōrs di sècol l'à vést fêr dal zûnti che, intóti al manēri, àn mía cambiê al stîl originêl. La cēṣa girêda vêrs matèina, la preṣèinta 'na lêrga e luminōṣa facêda spartîda da mutîv in riṣêlt. Anca la tòr l'é stêda pió vôlti arfâta, mó la mantîn la préma manēra ed costrusiòun dal Setsèint. Al panèl, fât da matunèli ed cerâmica piturêda che gh'é sōvra a l'ingrès principêl, ôvra ed O.Carpi, l'é la côpia ed la pêla fâta da Zatti mésa insém a l'altêr magiōr.
Al Frasiòun[modifica | mudéfica la surzéia]
Int al Medioēv a gnîven ciamê comunê e dipendivén dal cmûn ed Puvî.
Fôdich[modifica | mudéfica la surzéia]
L'antîga frasiòun dal cmûn, l'é cgnusûda per la preṣèinsa ed la Teramêra ed Sânta Rôṣa. La cēṣa ed Fôdich sèmbra, idèja tirêda fôra da D.Baldoni, la sia sōvra a un muntarôt fâta da 'na teramêra cumpâgna a còli ed Godèsa, ed Môta Balestri a Bresèl, ed Cà Cocconi a Castelnōv ed Sòt e 'd Cà dal Lêgh a Campéṣen. La cēṣa l'é dedichêda a Sân Jâcom Magiōr, fâta prubabilmèint int al 1100 cîrca, cme la cunfêrma la scréta in latèin sōver al purtòun 'd ingrès che, tradòta, la dîṣ: Fâta da sèt sècol e ṣlarghêda int al 1763 per mêrit ed Giuseppe Diemi – Retōr. Giuseppe Diemi l'é al prêt che al spiêga, in dō relasiòun, la diṣastrōṣa aluviòun ed l' 11 novèmber 1765, la préma la cumincia acsé:
Se dalla canonica andavo per soccorrere i poveri bisognosi che gridavano «miserere nostri», bisognava sortire in una tardiva e maledetta navazza in mezzo al cupo rumore delle acque perchè, apertesi le cateratte del cielo, dirottamente pioveva, oltre all'orrida inondazione del Po e se non avessi saputo un po’ di nautica o per dir meglio far il galeotto probabilmente le acque mi avrebbero sommerso.»
Al 13 novèmber 1951, a distânsa ed 186 ân da l'aluviòun sucèsa préma ( dal 1765) la frasiòun l'é incòra sòt' âcva. Al terébil fât l'é stê spieghê da 'n'êter prêt don Arturo Gualtieri che in un diâri, intitulê Amarcôrd, l'arvév chi dramâtich dé.
Sân Sést[modifica | mudéfica la surzéia]
L'é la frasiòun cun pió ginta dal cmûn. L'é tra i cmûn ed Puvî e Sôrbol insém a la vèia postêla per Pèrma (incô vìa Pèrma) ind i tèimp indrê, l'êra al pôst in dóve 's fermêven i viaṣadōr, cavâi e carôsi. Int al 1873 l'avuchêt Odoardo Pasqualini, "figura eccelsa e nobile del socialismo prampoliniano", l'à fundê la Socetê Operâia ed Mótva Asistèinsa, òna dal prémi in pruvîncia ed Rèz. A ló 's dêv ânca la costitusiòun, int al 1890, ed la "Commissione Velocipedistica Povigliese", int al 1894 ed la "Cooperativa Muratori ed Affini ", dal "Leghe di miglioramento maschili e femminili" ed Puvî, ed la "Lega trecciaie del Comune" e 'd la "Lega Contadini" ed Sân Sést j ân dôp.
La Teramêra ed Sânta Rôṣa[modifica | mudéfica la surzéia]
L'é a Fôdich es trâta 'd un vilâg ed 7 èter. Al sît al rapreṣèinta un tèpich eṣèimpi di pôst abitê padân ed l'Etê dal Brònz ed Mèz e Recèint teramêra, opór 'd un grând cèinter abitê recintê da rivêl e fusòun che tr'al XV e XII sècol p.C. àn interesê la pêrta centrêla ed la Pianûra Padâna cun l'èser ûn di pió grând fât ed popolamèint in Eurôpa. I 4.000 e pió mêtr quêder ed metradûra antîga purtêda a la lûṣ a fân dal schêv ed S. Rôṣa al pió grând schêv in Eurôpa e ûn di prém a livèl mondiêl sia per larghèsa che pr'al gèner de stódi ché fât. Ind al grând vilâg ed la teramêra e S.Rôṣa 's arcgnòsen dû abitê cun quâter âgnol mía regolêr, ûn dèinter in cl' êter e ciaschidûn circundê da un rivêl e da un fusòun dimòndi grôs. L'abitê pió cèch, lêregh cîrca un èter, l'é stê fundê atâch al 1500 p.C. ind al mumèint ed la coloniṣasiòun teramécola. Cîrca dû sècol dôp al só strutûri ed difèiṣa în stêdi rinfursêdi e d'atōrna a còsti a gh'é stê impiantê un abitê dimòndi pió grând (circa 5 èter ed larghèsa), a só vôlta cun, vêrs l'estêren, un rivêl e un fusòun.
La sēna ch' al prîva vèder un viaṣadōr ed cîrca tremesincsèint ân fa che al rivêva a Fôdich la prîva èser còsta: 'na pianûra un pô ondulêda, tajêda da pió cōrs d'âcva, cun tânt bôsch, un grând vilâg, fés ed cà stablîdi cun al tèg ed pâja. Se al rivêva da mezdé al se sré imbatû ind la dòpia cînta di sô fusòun e di sô rivêl préma ûn pió bâs che al sègna i cunfîn ed 'na zôna ed soquânt èter cun gróp ed cà êlti insém a di pêl, pó, al d'ed là dal grând fusòun, 'na grôsa muraja ed tèra, da dóve spuntén fési dal cà. Drêda, a mezanôt, al garbój di râm dal Po.
Acsé al priva èser, pió o mēno al vilâg ed Sânta Rôṣa vêrs la fîn ed l'etê dal Bronz, cme ûn di tânt ind la pianûra d'alōra, a pôca distânsa ûn da cl'êter.
Sti straordinâri abitê în stê catê ind al 1870 cîrca da di stódi e schêv ed Chierici, Strobel e Pigorini e în stê ciamê Terimêri o Teri-Merni, nòm ch' al deṣvîn da l'ûṣ di trèin archeolôgich cxme cuncém pr' i prê. La cultûra teramarécola la finés a l'impruvîṣ vêrs la metê dal XII sècol préma ed Crést.
Al muséo ed la Teramêra Sânta Rôṣa[modifica | mudéfica la surzéia]
Més insèm int al 1996, al muséo ed la Teramêra Sânta Rôṣa al mèt in mòstra di rèst ed grân valōr, a 'gh n'é quâṣi 500 e dân 'n' idèja generêla ed la realtê dal sît archeolôgich e dal catêdi. As amîren mâpi archeolôgichi, giuiê e uṣvéj in brònz, in ôs ed cêrev, ras'cèt, pcòun d'amsurèina, pûnti ed frèci in prêda, e ânca spilòun e pugnê. Dimòndi, in pió, i lavōr fât a mân in ceràmica. Tra i rèst pió interesânt a gh'é pêrli in âmber dal côsti dal Bâltich e pêrli in pâsta ed vêder intajêdi.
Materiêl pr'andêregh in fònda[modifica | mudéfica la surzéia]
(manca):
- Maria Bernabò Brea - La terramara Santa Rosa a Fodico di Poviglio (RE) : lo scavo archeologico come didattica della preistoria - Castelnovo Sotto : Artigrafiche De Pietri, 1997.
- Sergio Gabbi - Poviglio : storia e cronaca - [S.l.] : [s.n.], 1980.
- Clelia Mori - Comune di Poviglio : guida commerciale culturale turistica - Reggio Emilia : Noana, 1988
- Sergio Gabbi - Poviglio : un nome e una presenza nella storia - Poviglio : Poviglio Fiera, 2000
- Poviglio: guida informativa. - Bagnolo in Piano : Lusuardi grafiche, 1991
Albinèa · Bagnōl in Piân · Baîṣ · Bibiân · Bresèl · Burèt · Buṣâna · Cadelbôsch ed Sōver · Campagnōla · Campéṣen · Canòsa · Carpnèida · Caşalgrând · Caṣîna · Castelnōv di Mûnt · Castelnōv ed Sòt · Castlarân · Culâgna · Curèz · Fâbrich · Gatâtich · Gualtēr · Guastâla · Ligûnchi · Lusêra · Muntèc · Nuvalêra · Puvî · Quâter Castē · Queriêgh · Ramṣèit · Ré Salṣêr · Rèz · Rezōl · Rôl · Rubēra · Sân Martèin · Sânt'Ilâri · Sân Pôl · Scandiân · Toân · Véla Mnôs · Vèt · Viân · Vsân


text:
Enrico Vignati ci parla di “Gen el Cava”
Enrico Vignati ci parla di “Gen el Cava”
L’oltra sìra ala televišiòn ho viste una cumédia in bianche e nègher de tanti ani fa, Maneggi per maritare una figlia cun Gilberto Govi.
Lü l’è stai el me atùr preferìde perché l’ha purtàde in gir el so’ dialète cun cunvinsiòn.
Gh’è pö un oltra roba che me piaš, e l’è che el me fa recurdà un umetèn de Sant’Angel de tanti ani fa, Gen el Cava.
El stèva de ca’ in viale Partigiani, in curte dèla Giandina, ma se te vurèvi truàl gh’èra da ‘ndà ala usteria da Tofu, in San Burtlamè.
Me sèri un fiuletén e al dopu mesdì nèla bèla stagiòn ‘ndèvi li tüti i di’ a giügà a buce, e Gen el me spetèva cun in man el tasén del ven.
Tüte le volte me la ‘nšebìva perché el sèva che l’avaresi mai scultàde, gulùs cume l’èra del ven.
El tegnèva in man el tasén cun quater didi, perché el didòn l’era sèmper giràde nel tasén e puciàde nèl vén; l’è stai propi insì che ho capide cume ricunùss quei che bèvèva,
bastèva guardà el didòn se l’èra rašide e murél !
Verse sira el turnèva a ca’, fra un sètacül e l’olter sul marciapé, e quande el rüvèva ale müra spagnöle el tachèva a sacrametàghe adré ala so’ dona, che davanti a l’üss la scurnìva la testa e la ridèva.
Enrico Vignati
Condividi l'articolo su
Riproduzione Riservata


text:
Seunter ch'il pievel ha elegì ils 8 da november Trump indirectamain sco nov president ha votà uss il gremi dals electurs. Cun gronda maioritad han els elegì Donald Trump. Il resultat duai vegnir communitgà uffizialmain ils 6 da schaner en il congress american. Ils 20 da schaner vegn Trump saramentà sco 45avel president dals Stadis Unids da l'America.
Teoreticamain fiss stada pussaivla ina decisiun cunter Trump. Lura avessen gist 37 electurs stuì votar cunter il resultat da lur stadi federativ. I fiss stà unic en l'istorgia americana.
En blers stadis è la votaziun dals electurs stada accumpagnada da protests anti Trump.
RR novitads 23:00


text:
Atualité Wikimedia, Utòber 2013
Atualité dal Rapòrt 'dla Wikimedia Foundation e dal Rapòrt tècnic ed Wikimedia 'dl Utòber 2013, cun 'na selezion d' ètri impurtenti iniziatìvi di evènt ed Wikimedia
Contents
- 1 Atualitè 'dla Wikimedia Foundation
- 2 Dèt e direzion ed svilopp
- 3 Cuntabilité
- 4 Etar infurmazion dal muviment ed Wikimedia
Atualitè 'dla Wikimedia Foundation
Prugét pilota par l'aces mobil a Wikipedia par mez ed mesàg ed test in Kenia
Wikipedia Zero, al prugràma par dèr aces a gratis a Wikipedia con i telefunèin, 'l è dvintè dispunèbil in Kenia ste mais. L'assuciazion con al provider mobile Airtel l'ha coinvòlt al prugèt pilòta par pruvèr l'acès gratis a Wikipedia par mèz ed USSD/SMS. Par la premma volta, ste sarvezzi l' à permass a la zeint ch'la n' pol brisa avair di telefunèin da internet ed lezar Wikipedia con di SMS soura di telefunèin elementer a bas cost ("feature phones").
Un video soura i sforz dla bès di student pr'avair gratis Wikipedia soura i telefunèin
Int'al nuvambar dal 2012, i student dla scola superiour ed Sinenjongo, Sudafrica, i en scrett una lattra averta in Fecebook, par spenzar al cumpagnì di telefon a smettar ed fer pagher l'aces a Wikipedia, in mod ch'i posan fèer i coumpit ed scola. Victor Grigas e al regesta Charlene Music i en andè a truvèri ei an dmandè ed lezar ala telecamera la su lettra averta, acsé i an fat un filmein publichè ste mais d'Utabar (https://blog.wikimedia.org/2013/11/08/open-letter-free-access-wikipedia-south-africa) con la tradizion, al pruget e la pubblizitè ed ste filmein e dal documenteri piò grend ch'al sarà publichè soura la dmenda di student al cumpagnì telefonic ed firmer al prugrama Wikipedia Zero urganizè dala Fundazion Wikimedia
Prugetend al spustament dal zentar di dét 'dla Florida
Al gropp tecnic 'dla Wikimedia Foundation 'l a publichè 'na dmànda 'd propòsti (RfP), pr'invitèr dagli uferti par la nova pusizion dal zentar dét int'i Stet Uné, ch'al s'unirà al esistènt primèri zentar in Virginia, e ch'al sustituirà al zentar dét in Tampa, Florida. Wikipedia e i so prugèt-fradé i en stè uspitè in Florida fein dal 2004.
Dèt e direzion ed svilopp
Visitadur glubel in setambar: 506 milion (+1,82% in cunfrant d'Agost; +6,54% in cunfrant dl'an passè): :(comScore data par tott i pruget ed la Fundaziojn Wikimedia; com Score al darà i dét piò terd in Nuvambar)
Dmenda ed pagin pr'uttabar
- 27.05 milierd (+4.4% in cunfrant ed Setambar; +36.6% in cunfrant dl'an passè)
- (Projects.htm Server log data, tott i pruget dla Wikimedia Foundation inclus l'aces da telefunein)
Editur atìv registrê par setambar 2013 (>= 5 edizion/mais, esclus al risposti automatic):
- 76,959 (+0.76% in cunfrant d'Agòst / -5.83% in cunfrant dl'an pasè)
- (Database data, tott i pruget 'dla Fundazion Wikimedia.)
scheda ed raport (la cumpleta i vèri dèt statestic e l'andament di prugèt WMF):
Cuntabilité
(Agli infurmazion finanzieri i en dispunebli soul dopp al Setambar 2013 al temp ed ste raport.)
Totti agli infurmazion finanzieri presentè agl'i en pr' al mais e l'an 30 settambar 2013
L'intrè pr'al mais ed Setambar l'è ed $2.46MM, in cunfront a una prevision ed $0.99MM, zirca $1.47MM o al 149% in piò dla prevision
L'intrè dl'an in cours l'è ed $7.87MM in cunfront d'na previsiòn ed $2.98MM, zirca $4.89MM o 164% in piò dla previsiòn.
- al spaisi pr'al mais ed Setambar i en $3.33MM in cunfront d'na prevision ed $3.48MM, zirca 157K o 5% in manc dla prevision, prinzipalment dvò a piò basi spaisi personeli , spaisi ed capitel, uspitalitè d'internet, spaisi ligheli, e spaisi ed viaz , parzialment abasè da dunazion piò grendi, spaisi ed pagament e cuntrat ed sarvezzi fora dla sozietè.
Al spaisi pr'l an in cours en $9.39MM in cunfront d'na prevision ed $11.17MM, zirca $1.78MM o 16% in manc dla prevision, prinzipalment dvò a piò basi spaisi personeli , spaisi ed capitel, uspitalitè d'internet, spaisi ligheli. dunazion e spaisi ed viaz , parzialment abasè da piò grendi spaisi ed pagament.
- I fond in casa i en $37.77MM al 30 ed Setambar, 2013.
Etar infurmazion dal muviment ed Wikimedia
Prammi 'dla scienza par di automatism o di prugram automatic ch'i importan multimedia da publicaziòn academic a Wikimedia Commons
'L Impurtadòur automatic di Open Access (OAMI) al zairca i database dla Zantrel PubMed par publicazion universitèri ch'i cumprandan di archiv audio e video com materiel supplementèr. S'al trova di archiv chi polan esar druvè gratis, al robot ai scarga int'al Wikimedia Commons. La piò gran pert dal materiel al vein da publicazion ed rizerca biomedica. Al "bot" l'ha impurtè piò ed 14.000 files multimedia a partir dal 2012; la piò pert i en video. I en la piò gran pert di zirca 38,000 archiv video ch'i en ades int'la Wikimedia Commons. I archiv scientific-multimedia-i trovan-una-seconda-vetta in-wikipedia/ Piò ed 700 di archiv impurtè i en ades druvè int'i pruget Wikimedia, soura dal pagin che totti insamm i ricevan zirca 3 miglion ed vision par mais.
Al 21 'd Utòber, a na cerimònia in Washington, DC (USA) durànt la premiasiòun anuèla Smàna 'dl Open Access, 'l Utèint Daniel Mietchen al tulìva al prémi ASAP per la squèdra ch' la stèva de dré al OAMI. Al "Prémi Accelerating Science Program" 'l è spunsuriśè da 27 urganiśasiòun ch' i juten 'l open access. Ogni vinsidōr al porta a cà 30.000 US$.
Un nov pruget ch' l incuragia al Cumunitè africheni a purter di argument luchel ai Pruget Wikimedia
Kumusha Takes Wiki 'lè un prugèt nōv per jutèr la ginta in dl' Àfrica "a creèr e cuntribuìr a l' infurmasiòun, ai têst, al figùri e ai midia lìber, al riguèrd dal lōr cumunitè (vilàġ, sitê, periferìi, sèinter, ets)." L' è stê fundê dala Orange Foundation. El foto i s'ràn carghèdi in dla Wikimedia Commons, e i têst i gnaràn furnî in na forma ch' la s prèsta al riutilìśi ins a Wikipedia e in di èter prugèt edla Wikimedia.
"Kumusha" l'è una parola dala lengua Shona Shona language (ch'l'è druvè in Zimbabwe e ind'al nazion atais), e al vol dir " al sit d'in dov te't vein". Al pruget "Kumusha Takes Wiki" l'è pert ed "Activate Africa", una raid ed pruget e iniziativ ch'i volan incurager i cuntribut ai pruget Wikimedia in Africa, lanzè a Wikimania 2013.
Terz "Iberoconf" summit in Mexico City
Iberocoop l'è un'iniziativa cl'a mett insamm i gropp int'i muvimént Wikimedia da l' America lateina, da la Spagna, dal Purtugal e da l'Italia. Dal 12 al 15 d'Utabar I rapresentent ed 'sti urganizazion, diretur e personel dla fundazion Wikimedia is truvaren a Mexico city par Iberoconf 2013, al terz incontar dal zanar dopp al 2011 (Buenos Aires) e al 2012 (Santiago de Chile).
Tra i etar risultê gnû fòra a i è stè la decisiòn ed numiner un coordinatòur par Iberocoop. Carmen Alcázar ed Wikimedia Mexico 'l è al premm a sarvìr in 'sta carga.


text:
In raschieni e curtas scenettas preschentan il lieu da cura Scuol-Tarasp-Vulpera cun sias funtaunas mineralas e l’atmosfera tut aparti che regia enturn bogns, bavettas e parcs. Scuol era enconuschent e renumà dapi tschientaners per sias funtaunas sanadaivlas. Dentant pir il 19avel tschientaner è Scuol daventà in lieu da cura cun in’impurtanta infrastructura turistica.
Participants: Chasper Sarott, Mengia Semadeni, Balser Tall, Jon Semadeni
Redacziun: Jon Vonmoos
Radioscola 15-3-1955
Numer d’archiv: 2019
(Per raschuns da dretg d’auturs è l’emissiun d’udir senza las parts musicalas.)


text:
Set cusseglieras federalas e cussegliers federals furman dapi l'onn 1848 cuminaivlamain il Cussegl federal, ensemen regian ellas ed els la Svizra. Mintga cussegliera federala e cusseglier federal administrescha in departament. La repartiziun dals departaments fan las cusseglieras federalas e cussegliers federals tranter dad els.
Set cusseglieras federalas e cussegliers federals furman dapi l'onn 1848 cuminaivlamain il Cussegl federal, ensemen regian ellas ed els la Svizra. Mintga cussegliera federala e cusseglier federal administrescha in departament. La repartiziun dals departaments fan las cusseglieras federalas e cussegliers federals tranter dad els.
Collegi da set commembras e commembers da la regenza e scheffas e schefs dals departaments
Il sistem guvernativ n'è quasi betg sa midà dapi l'onn 1848. Il princip collegial ed il princip presidial valan anc adina. Las cusseglieras federalas ed ils cussegliers federals han ina funcziun dubla. Ellas ed els èn commembers da la regenza ed èn uschia – sco collegi – responsabels cuminaivlamain per l'activitad guvernativa. Ma els mainan er in departament e represchentan las incumbensas e las incaricas da quest departament en il collegi.
Rolla dubla dapi l'onn 1848
La chargia da questa rolla dubla (commembra u commember da la regenza e scheffa u schef dal departament) ha en il decurs dal temp adina puspè dà andit a discussiuns. Dapi il cumenzament dal stadi federal èn las incumbensas da la regenza creschidas fermamain. La chargia da las scheffas e schefs dals departaments è daventada pli gronda. Pretensiuns d'adattar il sistem u d'augmentar il dumber da cusseglieras federalas e da cussegliers federals èn perquai adina puspè vegnidas articuladas. Fin ussa èn vegnids realisads in rinforz da la Chanzlia federala, in augment da l'autonomia dals Servetschs dal parlament e l'introducziun da secretarias e secretaris da stadi.
Set departaments – pli baud ed ussa
Il dumber da cusseglieras federalas e da cussegliers federals sco er da departaments è restà il medem fin ussa. En il decurs dal temp èn sa midads la chargia ed ils champs d'incumbensa dals departaments. Uschia èn sa midadas per exempel l'impurtanza dal Departament federal da l'intern (DFI) cun la creaziun da las assicuranzas socialas e quella dal Departament federal per ambient, traffic, energia e communicaziun (DATEC) cun il svilup dals meds da transport e da communicaziun moderns e da las dumondas d'energia. Ils nums dals departaments èn in bun indicatur per las midadas. Uschia aveva il DATEC actual (Departament federal per ambient, traffic, energia e communicaziun) per exempel num l'emprim Departament federal da posta, alura Departament federal da posta e da viafier e pli tard Departament federal da traffic e d'energia.
Repartiziun dals departaments
Las cusseglieras federalas ed ils cussegliers federals vegnan elegids en il collegi e betg en in departament. Mintgamai suenter las elecziuns sa cunvegnan las cusseglieras federalas ed ils cussegliers federals davart l'assegnaziun dals departaments.
Cumposiziun dal collegi dapi l'onn 1848
Tge cusseglieras federalas e cussegliers federals han regnà ensemen? Tge commembra u commember dal Cussegl federal ha manà tge departament? Tge cussegliers federals han manà la Svizra tras l'Emprima u tras la Segunda guerra mundiala? Tgi ha manà la Svizra en la ONU, tge cusseglieras federalas e cussegliers federals èn stads responsabels per las revisiuns da la Constituziun e.u.v.?
Ultima midada 21.09.2017


text:
Malèna
Malèna (id.) 'l è 'n film itagliàṅ e americàṅ dal 2000 ad Giuseppe Tornatore ch'l è stâ candidâ a dū Prèmi Òscar.
'L è custâ vint migliòṅ ad dòlar e 'l è stâ girâ in dal 1999 a Siracùśa, a Catàgna e a El Jadida (Maròc).
Sunt
Durànt la secónda guèra mundiàla Renato Amoroso (Giuseppe Sulfaro), un baghét ad tréd'ś an ch'al viṿ in Sicìglia insém a i sò genitōr e a na surèla più granda, al pèrd la tèsta, cuma del rèst anc i sò amìg, par la bèla Maddalena Scordia (Monica Bellucci), cgnusùda in tut al paéś cuma “Malèna”. Chi lē l'è spuśàda ma adès la stà da par lē parchè sò marè 'l è partî p'r al frònt. Quànd la gira p'r al stradi, tut i óm i ś vòltan par tgnir-la 'd òć śbavōś mént'r al dóni spuśàdi i l'òdian parchè i gh'aṅ paùra che lē la pòsa purtàr-ag via i marè.
'L amōr che Renato al gh'à par la Malèna 'l è sćèt dabòṅ ma al n sà mia cuma far parchè 'l è tròp pìcul par cuntàr incòsa a la dóna ma briśa par tiràr-as na quàlc pugnéta pinsànd a lē. Un dè al gh tîṅ adrē e, rivâ a cà sua, al gh pòrta via na mudànda ch'l'éra stada stindùda in giardèṅ par sugàr-as.
A séguit ad soquànt petegulés catìṿ ch'a s sènt dir in gir in di sò cunfrònt, al pàdar dla Malèna al la manda via 'd cà par salvàr 'l unōr dla famìja. Ma 'l ròbi par lē i vàn'n incóra pèś quànd l'armàgn védva. Sénsa famìja e sénsa bèsi, lì lē la s cata in di guàj. La riva anc a tajàr-'s i sò lung cavìi négar par vénd'r-i e catàr sù quèl.
La mujér 'd un dentìsta la la manda a prucès dgénd ch'l'à fat adultèri anc s'a n è minga véra. La Malèna la vins la càuśa ma la vèṅ viulentàda pròpria p'r al sò avucàt, al dutōr Centorbi (Gilberto Idonea), che pò al la vrév anc spuśàr ma sò màdar la n è mia 'd acòrd sèg parchè la n vōl briśa na dunàsa e na rója, a sò dita, in famìja.


text:
Norbert Cavegn, il president dal comitè d'organisaziun, motivescha il gudogn cun in lev augment dals pretschs d'entrada per CHF 5.-. Quel haja gidà da betg far in deficit, uschia Cavegn envers Radiotelevisiun Svizra Rumantscha RTR. La svieuta totala munta a 2,4 milliuns francs. Er quai è in nov record en l’istorgia da l'eveniment, che vegn manà tras dapi il 1985.
«Cashless» è sa cumprovà
Sper la situaziun finanziala fetschia cuntent a Norbert Cavegn er il fatg, ch'il nov sistem da pajar «cashless» è sa cumprovà. Il sistem è vegnì introducì il 2017 en l'areal da festa. Si'installaziun ha chaschunà diversas investiziuns – uschè per exempel en lingias da fibra da vaider tranter ils stans da vendita. Il sistem saja vegnì acceptà bain da las visitadras e visitaders da l'open air ed i haja betg dà bleras reclamaziuns. Sulet suenter l'open air haja dà problems cun restituir daners betg duvrads als visitaders. Quai saja dentant stà in problem tecnic che vegnia schlià l'onn proxim.
Dapli donns durant la demontascha
In segund problem haja era dà suenter il festival durant la demontascha da l'infrastructura. I saja stà fitg bletsch e las grevas maschinas da transport hajan chaschunà dapli donns als funs che auters onns. Quai muntia dapli lavur per ils purs, per l'open air na s'augmentian ils custs dentant betg. Dapi dus onns hajan els in nov contract cun ils purs, che prevedia ina summa fixa per quellas lavurs. Quest onn hajan ils purs gì disfortuna, in onn cun paucs donns saja quai contract dentant plitost en disfavur da l'open air.
RR novitads 06:00+


text:
À
À (nom uficiàl en italià: Capovalle; en latì l'ìa ciamàt Hano) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Brèsa. El g'ha 369 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]), 'na superfìce de 23 km² e 'na densità de popolasiù de 16 ab./km². El cunfìna coi cümü de Gargnà, Ìder, Treìs, Alvistì, Boàren. El fà part de la Comunità Montàna de la Val Sàbia.
El nòm uficial del paés enfìna al 1907 l'ìa Hano o Ano, l'è stat cambiàt en Capovalle col Regio Decreto n. 464 del 27 de utùer.
Del cümü de Capovalle fà part apò a le frasiù de Zumiè, Vich e Viè.
Evulusiù demogrgàfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.