text:
Gioàn Scòt Irlandés
Ol Gioàn Scòt Irlandés (en latì medievàl: Johannes Scotus Eriugena: Irlanda 810 - 880) l' è stacc ü frà, filòsef, teòlogo e tradütùr irlandés.
Cuntegnüü
La éta[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Che lü l' éra de rassa irlandésa a l' se capìss söbet del sò nòm: defàti l'è ü scòt, che 'l völ dì abitànt de la Scotia Maior, nòm de l' Irlanda a chi tép là; perdepiö, in di sò scrécc a l' se firmàa Eriugena che 'l völ dì nassìt (gena) in Irlanda (Eriu): Irlandés giöstopónt. In del 843 a l' è indàt in Galia per guidà la Scöla Paltina del Carlo Pelàt che l' gh'à dàcc pò a' ol còmpet de tradüsì del grégh ol Corpus Areopagiticum del Dionìs l' Areopagìta, che ol Scòt l' à stödiàt e interpretàt in latì, co 'l redesàs apröf al Platonìsmo növ. L'à stödiàt e tradüsìt pò a' i scrécc de l' Orìzen e di Pàder de la Capadòcia e tra chèsti ol San Basilio ol Grànd, ol San Massìm ol Cunfesùr e ol San Grìgö de Nìssa.
La sò filosoféa la ghe và dré a chèla d'ol San Göstì in söl Platonìsmo e la teologéa nigatìa. Sènsa döbe, l' Irlandés l'à ülìt spiegà la realtà co 'n d'ü sistéma ragionéol e ünitàre in descórde co i contràs-cc de la religiù – che i dìs che Dio e ol mónd i è dò realtà diferènte – e i dutréne sö la creassiù e la olontà diìna.
Per ol Scòt, resù e féde i è debù navès de conossènsa ira, dóca a i pò mia èss in contradissiù; però se l' fodèss issé, l' è la resù che la gh'à de prealì. Chèsta dichiarassiù, insèma al Panenteismo (töcc i laùr a i vé de Dio e a Lü i ghe tùrna 'ndré) che l' Irlandés l'à sostegnìt indel De divisione naturae, a i gh'è costàde la condana de la Césa Catòlega per eresìa, che l' à püdìt ischïà dóma grassie a la protessiù del rè. Sö la sò mórt gh'è stat cöntàt sö tàte stòrie, öna de chèss-ce la dìs che dòpo la mórt del sò protetùr a 'l se sarès refügiàt in Inghiltèra, endoche l'è stacc copàt fò di frà ch'i l'la consideràa eretègh; acassibé chèsta stòria la sées la piö bèla, gh'è de mia credéga.
La persecüssiù d'ol Scòt Irlandés de part de la Césa la s'è mia fermàda co la sò mórt. Indel 1210 la gh'è riada üna sentènsa concordare postöma, co la condana a brüsà ol sò lìber De divisione naturae; amò 'ndel 1225 ol papa Onöre III a 'l ghe invierà öna lètera a i escóv fransés per sircà de regòi sö töte i còpie del libèr per mandàle al fögh zó a Roma.
Ol diì e la resù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per ol Scòt Irlandès, la filosoféa e la teologéa i è 'l stès laùr. Defàt lü 'l dìs issé:  >. Filosofà l' öl dì èd e riconóss ol valùr e la stabeletà di prensépe ch'i stà al pè de la ira religiù. Prope per chèsta sò intréga identificassiù di prensépe religiùs co 'n d chèi filosofègh, l' Irlandés el s'è facc tacc nemìs. Moral che per ol frà, ol ligàm e l'indà 'ntis tra féde e resù l'è intrìnsech, perchè töte dò i è generàde de öna stèsa caösa, che la sarès la Sapiènsa diìna, che la s'è manifestàda 'ndela Sacra Scritüra. Se l'è mia sostegnìda de la resù, la féde la ris-cia de trabalà, issè ol Scòt Irlandés el rìa a dì che bisògna  > e  >. Dóca, in chèst, l' Irlandés el se fa féss derét al pensér d'ol San Göstì, che per lü 'l valìa ol credo ut intelligam et intelligo ut credam (crède per capì e capésse per crèt).
Dóca, per l' irlandés, la fède l' è l' esàm e la pòcia de 'ntìnd ol significàt di Scritüre, che 'l pórta a riconóss ol sò natöral sistéma ragionéol; lùre, defàt, ai gh'à de éss lesìde e capìde indel significàt simbòlegh e mia leteràl, perchè ol Sant Ispéret, che 'l parlàa per mès di profèti, a 'l se manifestàa co 'n di figüre e di metàfore che i gh'à di significàcc mia fenìcc. Per ol Gioàn Scòt, pò a i scrécc di Pàder de la Cesa a i gh'à de èss lesìcc in dièrsi significàcc, perchè öna quach ólta i somèa èss in contradissiù tra de lùr, e chèst l'è mia pussébel. E l'è adóma grassie a la resù, che la dipénd de l' Ispéret, che nóter 'm pöl vèd e comprènd i motìf e i vìe d'interpretassiù, e pò passà fò d sura chèssce, indela profondità önega e diìna de la erità che la 'nzènera chèssce dièrse esposissiù.
I quatèr natüre[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dóca ol Scòt Irlandés a 'l mèt zó la sò teoréa del divì a partì del Platonìsmo Növ, ma a 'l ghe càssa dèt pò a l' idéa cristiàna de la natüra personàl de Dio, Creatùr d' ol mónd. Per ol filosòfo, Dio l' è l' önéga realtà ira, e dóca l' önègh “personagio” de la sò filosoféa: defàt, töcc i laùr i dipénd e i è generàcc de Lü e töcc i laùr a ghe tùrna sèmper indré a Lü, per l' Irlandés che 'l ghe dìs a l' insèm de töcc i laùr “natüra” e dezà che la natüra l' è ingual a Dio, lü in lé a'l desmes-cia fò i quatèr divisiù de l' esèr divì. Lùre i è:
1. la natüra mia creàda e creànt che l' è Dio; l' Eser divì, in chèsta prima divisiù, l' è consideràt comè prensépe prim, etèrno, e che 'l rèsta sèmper chèl; a la sò conossénsa l' òmen a 'l pöl domà fermàss, sènsa però mai rià a üna dègna representassiù e comprensiù. Defat, Lü a 'l pàssa fò 'd sura la natüra, la bontà, la sostànsa e dóca chèl che 'l se dìs de Lü in di Scritüre l' è dìcc mia per Lü in Sè stès, ma per nóter, ach per chèl che 'l reàrda, presémpe, la Trinità. Dóca co l passà fò 'd sura töt chèl che l' è èrt a nóter, la realtà de Dio l' è ol mia èss, ntìs comè chèl che süpera ol confì de l' èser. Chèsta idéa la sarà pò töcia sà amò per la formassiù de la teologéa nigatìa del Nicòla Cüsà e de óter teològi e filosòfi.
2. La natüra creàda e creànt che l' è ol Vèrb procedént de Dio: pò a in chèsta segónda divisiù Dio l'è ol Creadùr di caöse prìme o di esemplàr originài de töcc i laùr. Chèssce “spéce” o “fórme” i è face del pensér divì. I è etèrne comè Dio, e, in quànt creadùre de töcc i laùr, i pò a üna Sò manifestassiù. L' è ciàr che in chèsta divisiù l' Irlandés a 'l tö sà amò ol concèt platònegh di idèe, co n d ' üna spiegassiù in ciàv cristiàna.
3. La natüra creàda e mia creànt che l' è töta la realtà materiàl ( o fìsega) cassàda lé indel tràmet e indel tép: chèsta divisiù la sarèss la manifestassiù di idée divìne (co 'n d' ü óter reciàm a la teprèa di idée platòneghe), perchè l' ünivèrs intrégh, 'ntìs comè ùrden fìsegh, a 'l vegnerèss zó di resù ideài, e 'l sarèss efèt de chèle caöse primordiài preséncc indel Vèrbo divìno. Dóca l' ünivèrs l' è creàt e etèrno, perchè l' esìst indel Vèrbo etèrno, e 'l sarèss fàcc de spirèt e còrp, comè ü grànd organìsmo viv. I laùr materiài che i 'l la fùrma i sarèss dóca adóma ün' aparènsa, perchè ol sò fondamént genüì l' è spiritüàl. Pò ach a chèsta tési l' è töcia sà amò d' ol Platonìsmo Növ, che 'l dìs issé che gh'è öna sostànsa önega, che l'è chèla divìna, e ol mónd l' è adóma öna manifestassiù de chèsta sostànsa (teofania, o manifestassiù divìna). Per ol Scòt Irlandés, dóca, >>Deus fit in omnibus omnia>> (Dio a 'l deénta töt in töcc i laùr), pròpe comè per ol Pseudo Dionìs ol Aeropagìta.
4.La natüra mia creàda e mia creànt, che l' è Dio stèss, 'ntìs comè ergü che töt ol Creàto a 'l ghe ténd là, chèsta divisiù la reapresénta Dio come méta e fì del mónd, dezà che töt chèl che 'l vé de ü prensépe a 'l ghe dà natöralmént a tornàga . Dóca ol filòsofo 'l presénta là i argomèncc del vegné zó e turnà al prensépe, carateréstegh del Neoplatonìsmo. In töt chèst, perdepiö, l' ómen a 'l se tróa indel mès tra ol mónd di còrpi e chèl di esènse; per l' Irlandés, l' ómen l' è ün' ünivèrs pissenì che, co l' inteligènsa a'l ghe rüga dét indela resù piö profónda di laùr, el sìrca de ritroà ön' esènsa ünega, che la pàsse fò 'd sura la smarmaiada e la quantità confüsa del mónd materiàl e del mónd inteletüàl. Dóca chèl che 'l se premüra de sircà chèsta primordiàl ünità, el capìss che i laùr che i è creàcc emortài, a i è invèsse coetèrne al Vèrbo perchè espressiù di esènse. Gràssie a la féde e a la resù l'òmen el rìa a catà ol divìno che gh'è 'ndèl mónd, e issé 'l contribüìss al tornà indré de l' ünivèrs a Dio. L' inteligènsa de l' ómen, dóca, l' è adóoma öna rissórsa per contemplà ol Vèrbo, ma lé la pöl perdès vià dét in di laùr e pèrd la capassità de conóss la erità. La redensiù de l' inteligènsa, che per sò natüra de lé l' è destorziàda da la erità, la pöl vègn adoma per mèret del Signùr, che 'l rènd possìbel turnà a la conossènsa che Dio 'l gh'à del mónd e de Lü stès.
Issé, dóca, i quatèr natüre a i fà ü sircól divì, endoché Dio stès l'è 'l pèrno, e che 'l se manifèsta in manéra contìnüa e etèrna, sènsa mai ndà fò de Lü, perchè a 'l crea töt deperLü , dét in de Lü e per Lü. Pò a in chèsta proposissiù ol Scòt Irlandés l' è derét al San Göstì che 'l pàrla de sércol ermenèutegh reard a resù e féde.
La libertà de l'òmen[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol Gioàn Scòt Irlandés l' è stacc a ü gran sostenidùr de la libertà de l'òmen, suradetöt cóntra la negassiù che 'l n'ìa fàcc frà Gödescàlch: chèst' öltem, co l'interpretà in manéra estréma e leteràl i proposissiù del san Göstì d'Ipóna, l'ìa furmàt la dutréna de la Dópia predestinassiù, e 'l sostegnìa che Dio, 'nfina del prensépe, l'à destinàt di ómegn a la salvèssa e al bé e di óter a la perdissiù e al mal. Ma ol Scòt Irlandés el respónd che l'è mia pussìbel adossàga a Dio öna pre destinassiù, 'ntìsa comè “destinà prìma” perchè in Dio a 'l ghè mia ü prìma e gnach ü dòpo. Lü 'l part da la teologéa nigatìa del Dionìs, e perdepiö 'l dìs issé che l'è mia pussìbel afàcc condissionà la olontà. El se rifà menimà al Göstì, e 'l dìs issé che 'l mal l'è mia öna realtà, ma ü mia – éser e dóca Dio 'l la conóss mia se de no 'l la crearèss perchè 'l pensér e l'atività in Dio i è l'istèss laùr. Dóca ol mal l'è öna mancànsa de perfessiù o sedenò öna nigassiù de realtà. Isé che 'n Dio ghe pöl mia éss afàcc presiènsa del mal de l'ómen, e de conseguènsa ghe pöl mia èsga predestinassiù al mal. Ol caràter esensiàl de l'ómen, l'è per l'Irlandés, ol lìber arbìtrio, che öl dì la possibilità de fà pecàt o de mia fà pecàt; tamèn, acassibé lìber l'òmen 'l pöl godì de la Gràssia divìna. Però chèsto pensér el l'à esponìt a l'acüsa de Pelagianésem e defàt la sò dutréna la sarà condanàda de dù congrèss.
Ovre[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- De divina prædestinatione.
- De divisione naturæ (Titol original: Periphyseon).
- Expositiones super Ierarchiam celestem S. Dionysii.
- Expositiones super Ierarchiam ecclesiasticam S. Dionysii.
- Expositiones seu glossæ in mysticam Theologiam S. Dionysii.
- Homilia in prologum S. Evangelii secundum Joannem.
- Commentum in S. Evangelium secundum Joannem.
- Annotationes in Marcianum.
Bibliograféa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Mario Dal Pra, Scoto Eriugena ed il neoplatonismo medievale, Fratelli Bocca, Milan 1941
- Tullio Gregory, Sulla metafisica di Giovanni Scoto Eriugena, Sansoni, Firenz 1960
- Werner Beierwaltes, Eriugena, I Fondamenti del suo pensiero, Milan 1997
- Francesco Paparella, Le teorie neoplatoniche del simbolo. Il caso di Giovanni Eriugena, Vita e Pensiero, Milan 2008
- Maieul Cappuyns, Jean Scot Erigène sa vie, son œuvre, sa pensée. Paris: Desclée de Brouwer 1933. Réimpression anastatique: Bruxelles: Culture et Civilisation, 1964
- Emmanuel Falque, "Dieu, la chair et l'autre" (ch. 2, Dieu phénomène - Jean Scot Erigène) PUF, 2008
- Stephen Gersh, "From Iamblichus to Eriugena: an investigation of the prehistory and evolution of the pseudo-Dionysian tradition" Leyde: Brill 1978
- Édouard Jeauneau, Etudes érigéniennes, Paris: Études augustiniennes 1987
- Édouard Jeauneau, Tendenda vela. Excursions littéraires et digressions philosophiques à travers le Moyen Âge, Turnhout, Brepols, 2007
- René Roques, Libres sentiers vers l’érigénisme, Roma, 1975
- Endro Von Ivanka, "Plato Christianus", Paris: PUF 1991
- Avital Wohlman, "L'homme, le monde sensible, et le péché dans la philosophie de Jean Scot Erigène" Paris: Vrin, 1987


c: text/html

text:
Codi SIL
El SIL International (Summer Institute of Linguistics, Istitut estiv de lingoistica) l'è on'organizazion minga governativa de confession cristiana evangelica. El so obietiv principal l'è de studià, svilupà e docomentà i lenguv minoritari e de voltà la Bibia in quej lenguv lì per podè mandà in gir pussee che se poeu el messag evangelich. De pu, la furniss i so ricerch per mez del sit Ethnologue.com
La laora ancasì in America latina, e l'è ativa in mila e mila comunità linguistich del Terz mond, induè che i so lenguv j'hinn no ancora miss giò per scritt.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Marebbe
Marebbe (en ladì, che l'è la lèngua piö parlàda söl pòst: Mareo; en todèsch: Enneberg) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha 2 968 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 161 km² e 'na densità de 18 ab./km². El cunfìna coi cümü de Badia, Braies, Brunico, Cortina d'Ampezzo (BL), La Valle, Luson, San Lorenzo di Sebato, San Martino in Badia, Valdaora. L'è giü dei disdòt cümü de la Ladinia.
Situasiù linguìstica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
475
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ròmul Augüüst, darée imperaduur da Roma
- Incendi da la bibliuteca da Custantinòpuli, cun la destrüzziun da plüü da 120000 vulümm
- Culezziun di legg di gott sota ul pudé d'Eurich
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
Illasi
Illasi l’è ‘n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Verùna. El g’ha presapóch 4.855 abitàncc e ‘l g’ha ‘na superfìce de 25,04 km², per ‘na densità de 194 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cazzano di Tramigna, Colognola ai Colli, Lavagno, Mezzane di Sotto, Tregnago.
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol castèl medieàl che l'è stai fai sö prima che i riès i Scaligeri e prima amò del Ezelino da Romano. Ol castèl l'è bèl gròs, 'n töta Eüròpa ghe n'è mia ü compàgn e i studiüs i sà mia chi sìes istàcc a fà sö ü castèl isé gròs e isè singolàr.


text:
Albania
L' Albania (Shqipëria in albanes) a l'è un pais de l'Europa balcaniga. A l'è tacada al Muntenegher a nord-ovest, al Kosovo a nord-est, a la Macedonia a est e a la Grecia a süd. El mar Adriatich e'l mar Joni bagnen i sò cost.
La capital a l'è Tirana.
La gh'ha una süperfiss de 28.748 km² e una pupulaziun de 3.619.778 abitant. La lengua ufizial del paes l'è l'Albanes.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Albania a l'è una repübliga. La denuminaziun ufizial l'è Repüblica de Albania, en albanés: Republika e Shqipërisë, parnunziaa [ɾepuˈblika e ʃcipəˈɾisə]
El president a l'è el Bujar Nishani.
El Prim Minister a l'è Edi Rama.
Divisiun aministrativa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Albania a l'è divisa in vari entità aministrativ: a gh'è 12 prefetür (qarke), che hin spartii in 36 distret (rrethe), e in ogni distret a gh'è di münicipalità (i cità püssee gross) e di cumün. A partì del 1998 però i distret gh'han minga valur aministrativ, perchè i sò cumpit hin staa spartii tra prefetür e münicipalità e cumün. A hin cunservaa dumà per el fat che a cuntrari di prefetür, cunserven la divisiun de l'Albania in regiun storich e cultüral. I münicipalità (bashkia o anca qytete) albanes a hin 65, i cumün (komuna) inveci 309.
I prefetür i hinn:


text:
Lengua estun
La lengua estun (en estun: eesti keel) a l'è 'l nom de l'idiom parlaa ufizialment en Estonia.
Come 'l finlandes e l'ungares la fa part del grüp de le lengue ugro-finigh.
La sa scriv giù con l'alfabet latin:
Hinn quest le principai carateristich :
- L'è la lengua ufizialment parlada en Estonia,
- L'è vuna dei lengue ugro-finigh (come l'è l' ungares, el finlandes e el lapon).
- L'è una lengue piutost aglutinanta, ma men del finlandes (l'è influenzada dal tudesch).
- Da poch temp, l'ha ciapàa su de parol prestàa dal svedes, danes, ingles.
- I prestit piùsse vecc son dal todesc e da ialtar lengue germanic che son parlàa in de la Sasonia, anca attravers i tudesch baltich de la Livonia. La Germania in estun l' è ciamada 'Saksamaa'
L'è una lengua aglutinanta e l'ha gh'ha 14 cas (com al singular e anca al plüral): numinativ, genitiv, partitiv, ilativ, inessiv, elativ, alativ, adessiv, ablativ, translativ, terminativ, essiv, abessiv, comitativ.
Par esempi i declinaziun de la parula "auto" (machina) hinn:
cas : singular plüral
numinativ: auto autod
genitiv : auto autode
partitiv : autot autosid
ilativ : autosse autodesse
inessiv : autos autodes
elativ : autost autodest
alativ : autole autodele
adessiv : autol autodel
ablativ : autolt autodelt
translativ: autoks autodeks
terminativ: autoni autodeni
essiv : autona autodena
abessiv : autota autodeta
comitativ : autoga autodega
In estun gh'è mingà l'acüsativ, al sò post a vegnan duvraa el nominativ, el genitiv o el partitiv.
L'è anca una lengua ufizial de l'Union Europea.


text:
Cungjuunt da rivada
Par una funziú dada
-
- ,
ul cungjuunt B al è cjamaa ul cungjuunt da rivada u cudumini da f.
Ul cungjuunt da rivada al gh’a da mia vess scunfundüü cun l'imàgen da f, f(A), ch’a l’è in generaal noma un sübcungjuunt da B.
Esempi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Síes-la la funziú f definida sül cungjuunt di nümar reaj par
Ul cungjuunt da rivada da f al è , però cjarameent f(x) la töö mai da [[nümar negatiif|valuur negatiif] ]. L'imàgen a l’è da fatt ul cungjuunt di reaj pusitiif, l'interval .
Sa aress pudüü definí la funziú g inscí
Malgraa che f e g i gh’a l istess efet cura che i è aplicade a un nümar reaal daa, i funziú i è diferente gja che i gh’a di cungjuunt da rivada difereent.
Ul cungjuunt da rivada al pöö iga un efet sü la sürgetivitaa d'una funziú ; íntal nòost esempi, g a l’è una sürgezziú cura che f al è mia.
Vidée apó: Cungjuunt da definizziú


text:
1Rü nawa nangu ga yema Yudíugüarü peta ga Pẽtecóstegu ãẽ́gaxü̃. Rü yema ngunexü̃gu rü guxü̃ma ga yema yaxõgüxü̃ rü wüxi ga nachicawa nangutaque̱xegü. 2Rü ngürüãchi daxũwa ne naxũ ga wüxi ga naga ñoma wüxi ya buanecü ya taxüchicü icuxcugurüü̃, rü guxü̃ne ga guma ĩ ga nawa nayexmagünegu nayaxũga. 3Rü naxca̱x nango̱x ga ñuxre ga üxüema. Rü nügüna nixĩgüema ga yema üxüema, rü wüxichigü ga yema yaxõgüxü̃güétüwa ninguchigü. 4Rü Tupanaãẽ i Üünexü̃ rü guxü̃nama nangu rü namaã inacua̱x. Rü yema Naãẽ i Üünexü̃ yadexagüxẽẽxü̃ãcüma inanaxügüe ga to ga nagawachigü na yadexagüxü̃. 5Rü yema ngunexü̃gügu rü yema petaca̱x Yerucharéü̃wa nayexmagü ga muxü̃ma ga toxnamana ne ĩxü̃ ga Yudíugü ga Tupanaga ĩnüẽxü̃ ga guxü̃ ga togü ga nachiü̃ãnewa ne ĩxü̃. 6Rü yexguma nüxü̃ naxĩnüẽgu ga ñuxãcü na yadexagüxü̃ ga yema yaxõgüxü̃, rü nangutaque̱xegü ga muxü̃ma ga yema duü̃xü̃gü ga toxnamana ne ĩxü̃. Rü naḇaixãchiãẽgü yerü yema yaxõgüxü̃ rü wüxichigü ga yema togü ga duü̃xü̃gügawachigü nidexagü. 7Rü yema na poraãcü naḇaixãchiãẽgüxü̃ca̱x, rü nügümaã rü ñanagürügü: —¿Tama e̱xna Gariréaanecü̱̃ã̱x yixĩgüxü̃ i guxü̃ i ñaã duü̃xü̃gü i tagawa idexagüxü̃? 8—¿Rü ñuxãcü e̱xna i nüxü̃ ixĩnüẽxü̃ i wüxichigü i yixema i taga i nawa iyaexü̃wa na yadexagüxü̃? 9—Yixema tixĩgü i Pártiaanecü̱̃ã̱x, rü Médiaanecü̱̃ã̱x, rü Eraṹãnecü̱̃ã̱x, rü Mechopotámiããnecü̱̃ã̱x, rü Yudéaanecü̱̃ã̱x, rü Capadochíaanecü̱̃ã̱x, rü Põtuanecü̱̃ã̱x, rü Áchiaarü naãnecü̱̃ã̱x, rü Piríquiaanecü̱̃ã̱x, rü Paü̃píriaanecü̱̃ã̱x, rü Equituarü naãnecü̱̃ã̱x, rü Díbiaarü naãnecü̱̃ã̱x i Chirenecü̱̃ã̱x. Rü tatanüwa nangẽxma ta i duü̃xü̃gü i Cretaanewa rü Arábiaarü naãnewa ne ĩxü̃. Rü ñuxre i yixema rü Dumacü̱̃ã̱x i Yudíugü tixĩgü. Rü nuã tatanüwa nangẽxma ta i Dumacü̱̃ã̱x i tama Yudíugü ixĩgüxü̃ natürü tacümagu ĩxü̃. Rü guxãma rü nüxü̃ taxĩnüẽ na wüxichigü i tagawachigü na yadexagüxü̃ i ñaã ngúexü̃gü. Rü tagawa tamaã nüxü̃ nixugüe i ñuxãcü na namexẽchixü̃ ya Tupana —ñanagürügü. 12Rü guxü̃ma poraãcü naḇaixãchiãẽgü, rü tama nüxü̃ nacua̱xgü ga ñuxãcü na yiĩxü̃ ga yema. Rü nügüna nacagüe, rü ñanagürügü: —¿Ṯacüchiga nixĩ i guxü̃ma i ñaã? —ñanagürügü. 13Natürü ga togü rü nüxü̃ nacugüecüraxü̃, rü ñanagürügü: —Nangãxẽmare rü ngẽmaca̱x nixĩ i ngẽmaãcü yadexagüxü̃ —ñanagürügü. 14Rü yexguma inachi ga Pedru namaã ga yema 11 ga namücügü, rü tagaãcüma ñanagürü: —Pa Yudíugü i nuxma Yerucharéü̃gu naxĩãnexü̃ rü Pa Nuãcü̱̃ã̱xgüx, ¡rü dücax, meã iperüxĩnüẽ i ñaã tá pemaã nüxü̃ chixuxü̃! 15—Rü ñaã chomücügü rü tama nangãxẽ i pema nagu perüxĩnüẽxü̃rüü̃, erü pa̱xmamatama nixĩ rü ngexwacax 9 arü ngorawa nangu. 16—Natürü ñaã ñu̱xma nüxü̃ pedauxü̃ nixĩ ga yema Tupanaãrü orearü uruü̃ ga Yoé marü nüxü̃ ixuchigaxü̃ ga yexguma ñaxgux: 17“Rü ñanagürü ya Tupana: ‘Ngẽma nawa iyacuáxü̃ i ngunexü̃gügu rü guxü̃ i duü̃xü̃gütanüwa tá chanamu i Chauãẽ i Üünexü̃, rü penegü rü pexacügü rü tá chauchigagu nidexagü. Rü choma rü tá chayango̱xetüxẽẽ i perü ngextü̱xüxü̃gü rü tá nüxü̃ nadaugü i ngẽma tá nüxü̃ chawéxü̃. Rü perü yaguã̱xgümaã tá chidexa i nanegüwa. 18Rü chorü duü̃xü̃gütanüwa tá chanamu i Chauãẽ i Üünexü̃ i ngẽma ngunexü̃gügu, rü tá chauchigagu nidexagü. 19Rü naãnetüwewa tá ichanawe̱x i mexü̃gü i taguma nüxü̃ idauxü̃. Rü ñoma i naãnewa tá ichanawe̱x i cua̱xruü̃gü i nagü, rü üxüema, rü taemaxü̃. 20Rü üa̱xcü rü tá nixoema rü tauemacü rü tá nagürüü̃ naduema naxü̃pa na wenaxãrü núma naxũxü̃ ya Cori. Rü ngẽma ngunexü̃ i nagu núma naxũxü̃, rü wüxi i ngunexü̃ i mexẽchixü̃ tá nixĩ. 21Rü guxãma ya yíxema Corina c̱axe na tüxü̃ nangü̃xẽẽxü̃ca̱x, rü tá tamaxẽ’ ”, ñanagürü ga yema orewa. 22Rü ñanagürü ga Pedru: —Pa Duü̃xü̃gü Pa Yudíugüx, ¡iperüxĩnüẽ i ñaã ore! Rü pema rü meãma nüxü̃ pecua̱x rü Ngechuchu ga Nacharétucü̱̃ã̱x rü guma nixĩ ga wüxi ga yatü ga Tupana pepe̱xewa nüxü̃ yaxucü na Nanexü̃chi yiĩxü̃. Rü yemaca̱x ga Tupana rü norü poramaã nüxü̃ nanaxüxẽẽ ga muxü̃ma ga mexü̃gü rü cua̱xruü̃gü ga noxri taguma nüxü̃ idauxü̃. 23—Rü Tupana pexna nanamu ga guma Ngechuchu na pecaduca̱x nayuxü̃ca̱x yerü yemaãcü nanaxüxchaü̃ ga Tupana, rü yemaãcü nagu narüxĩnü ga noxri tauta naxü̱xgux ga naãne. Rü pema penamu ga yatügü ga tama yaxõgüxü̃ na yayauxgüãxü̃ca̱x rü curuchawa na yapotagüãxü̃ca̱x. Rü yemaãcü penayuxẽẽ. 24—Rü woo nayuchire̱x natürü tama yexma nayacua̱x, yerü Tupana wena nanamaxẽẽ rü ínanadaxẽẽ. Rü yemaãcü ga yema yu rü taxuacüma marü nüxü̃ narüporamaẽẽcha. 25—Yerü ga ãẽ̱xgacü ga Dabí rü Ngechuchuchigagu nidexa, rü ñanagürü: “Guxü̃guma nachauxü̃tagu ya Cori ya Tupana rü choxü̃ narüngü̃xẽẽ na taxuca̱xma chaxoegaãẽxü̃ca̱x. 26Rü yemaca̱x marü chataãẽ rü taãẽxü̃ ga oremaã chidexa. Rü choma nüxü̃ chacua̱x na mexü̃ tá choxü̃ üpetüxü̃ i ngẽxguma chayu̱xgux. 27Erü cuma tãũtáma yuexü̃chicawa choxü̃ cuta̱x, rü tãũtáma cunaxwa̱xe na yayixixü̃ i chaxune i choma ya Cune ya Üünecü na chiĩxü̃. 28Marü choxü̃ nüxü̃ cucua̱xẽẽ i ñuxãcü tá chanayaxu i maxü̃ i taguma gúxü̃, rü tá poraãcü choxü̃ cutaãẽxẽẽ, erü chomaã tá icurüxã̱ũ̱x”, ñanagürü ga Dabí. 29Rü ñanagürü ga Pedru: —Pa Chaueneẽgüx, rü aixcüma pemaã nüxü̃ chixu na nayuxü̃ ga nuxcümaü̃cü ga tórü ãẽ̱xgacü ga Dabí, rü marü inata̱x, rü ñu̱xma rü ta tatanüwa nangẽxma i naxmaxü̃. 30—Natürü nüma ga Dabí rü wüxi ga Tupanaãrü orearü uruü̃ nixĩ. Rü yemaca̱x nüxü̃ nacua̱x rü wüxi ga nataa tá nixĩ i ãẽ̱xgacü ya Cristuxü̃ ingucuchicü, yerü ga Tupana rü yemaãcü namaã inaxuneta. 31—Rü yemaca̱x nuxcümaxü̃chima ga Dabí rü ñoma marü nüxü̃ nadauxuchixü̃rüü̃ nüxü̃ nixu rü Cristu rü tá yuwa ínarüda rü tãũtáma naxmaxü̃wa nangẽxmaẽcha rü tãũtáma niyixi i naxü̃ne. 32—Rü ñu̱xma ya Tupana rü marü wena nanamaxẽẽ ga guma Ngechuchu, rü guxãma ga toma rü nüxü̃ tadaugü na wena namaxü̃xü̃, rü ngẽmaca̱x pemaã nüxü̃ tixuchiga. 33—Rü Tupana rü daxũguxü̃ ga naãnewa nanaga na norü tügünecüwawa yanatoxü̃ca̱x. Rü Tanatü ya Tupana rü marü nüxna nanamu ga Naãẽ i Üünexü̃ ga nuxcüma nüxü̃ yaxuxü̃ rü tá nuã na namuãxü̃. Rü ñu̱xma ya yima Ngechuchu rü núma totanüwa nanamu i ngẽma Naãẽ i Üünexü̃. Rü ngẽma Naãẽ nuã üxü̃ nixĩ i ñu̱xma nüxü̃ pedauxü̃ rü nüxü̃ pexĩnüẽxü̃. 34—Rü taguma daxũwa naxũ ga Dabí, natürü nümatama rü ñanagürü: “Tupana rü chorü Cori ya Cristumaã nüxü̃ nixu rü ñanagürü: ‘¡Rü chorü tügünecüwawa rüto ñu̱xmatáta cuxme̱xwa chanangẽxmagüxẽẽ i curü uwanügü!’ ” ñanagürü. 36Rü ñanagürü ga Pedru: —Name nixĩ i guxãma i pema i Yudíugü na nüxü̃ pecua̱xgüxü̃ rü guma Ngechuchu ga curuchawa peyapotacü, rü Tupana rü marü perü Cori ya Cristuxü̃ nayaxĩxẽẽ —ñanagürü ga Pedru. 37Rü yexguma yemaxü̃ naxĩnüẽgu ga yema duü̃xü̃gü ga yéma yexmagüxü̃, rü poraãcü nanaxi̱xãchiãẽgü. Rü Pedruna nacagüe, rü yema togü ga Pedrumücügüna rü ta nacagüe, rü ñanagürügü: —¿Rü ṯacü tá taxüexü̃ i ñu̱xmax, Pa Toeneẽgüx? —ñanagürügü. 38Rü Pedru nanangãxü̃, rü ñanagürü: —¡Nüxü̃ perüxoe i pecüma i chixexü̃ rü Tupanaca̱x pedaugüe rü Ngechuchuégagu ípebaiü̃ na pexü̃́ nüxü̃ nangechaü̃xü̃ca̱x i perü pecadugü ya Tupana! Rü Tupana tá pexna nanamu i Naãẽ i Üünexü̃. 39—Rü ñaã Tupanaãrü uneta, rü pexca̱x nixĩ, rü pexacügüca̱x, rü guxü̃ i duü̃xü̃gü i yaxü̃wa ngẽxmagüxü̃ca̱x nixĩ. Erü guxü̃ i duü̃xü̃gü i tórü Cori ya Tupana nügüxü̃tawa naxca̱x c̱axü̃ca̱x nixĩ i ngẽma uneta —ñanagürü ga Pedru. 40Rü yema oremaã rü muxü̃ma ga to ga oremaã nayaxucu̱xẽgü ga Pedru, rü ñanagürü: —¡Nüxna pixĩgachi i ngẽma duü̃xü̃gü i chixexü̃ ügüxü̃ na pema rü ta tama chixexü̃ pexügüxü̃ca̱x! —ñanagürü. 41Rü yema duü̃xü̃gü ga naga ĩnüẽxü̃ ga yema ore ga Pedru namaã nüxü̃ ixuxü̃, rü ínabaiü̃. Rü yema ngunexü̃gu rü poraãcü nayexera ga na yamuxü̃ ga yema yaxõgüxü̃. Yerü maneca 3,000 ga duü̃xü̃gü nixĩ ga Ngechuchuaxü̃́ yaxõgüxü̃ ga yexguma. 42Rü yema yexwacax yaxõgüxü̃ rü guxü̃guma inarüxĩnüẽ ga yema ngúexü̃gü ga Ngechuchu imugüxü̃ãrü ngu̱xẽẽtae. Rü meã nügümaã nangaugü ga norü yemaxü̃gü. Rü guxü̃guma nayumüxẽgüxü̃ rü chibüca̱x nangutaque̱xegüxü̃. 43Rü yema ngúexü̃gü ga Ngechuchu imugüxü̃ rü nanaxügü ga muxü̃ma ga mexü̃gü ga Tupanaãrü poramaã naxügüxü̃. Rü yexguma yemaxü̃ nadaugügu ga togü ga duü̃xü̃gü, rü poraãcü naḇaixãchiãẽgü ga guxü̃ma. 44Rü guxü̃ma ga yema yaxõgüxü̃, rü wüxigu narüxĩnüẽ. Rü meã nügümaã nangaugü ga norü yemaxü̃gü. 45Rü namaã nataxegüxü̃ ga norü naãnegü rü guxü̃ma ga togü ga norü yemaxü̃gü. Rü nügümaã ngĩxü̃ nitoyegüxü̃ ga yema dĩẽru yexgumarüü̃ na ñuxre natümawa̱xexü̃ ga norü õnatanü ga wüxichigü. 46Rü guxü̃ ga ngunexü̃gu tupauca ga taxü̃newa nangutaque̱xegüxü̃, rü chibüca̱x nangutaque̱xegüxü̃ ga napatagüwa, rü taãẽãcüma nügümaã nachibüexü̃. 47Rü guxü̃guma Tupanaxü̃ nicua̱xüü̃güxü̃. Rü guxü̃ma ga yema ĩãnecü̱̃ã̱x rü nüxü̃ nangechaü̃gü ga yema yaxõgüxü̃. Rü wüxichigü ga ngunexü̃gu rü nimuẽtanü ga duü̃xü̃gü ga yaxõgüxü̃, yerü nüma ga Cori ga Ngechuchu rü nüxü̃ narüngü̃xẽẽ na nayauxgüãxü̃ca̱x ga norü maxü̃ i taguma gúxü̃.
Copyright
Learn More


text:
Vertebràcc
I Vertebràcc i è di animài che i gh'à 'l filù 'n de schéna e i è ciamàcc isé pròpe perché 'l filù l'è facc de èrtebre, al contràre i 'nvertebràcc i gh'à mia 'l fliù 'n de schéna. I Vertebràcc i fà part del subphylum Vertebrata, che l'è 'n del phylum Chordata, che l'è in del régn Animalia.
Ol subphylum Vertebràta 'l gh'à 58.000 [1] spéce che 'n percentüàl i è 'l 3% di spéce animài, menimà i 'nvertebràcc i sarès ol 97% [2].
I clas di Vertebràcc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I Vertebràcc i è clasificàcc in sèt clas:
- Agnatha, i pès sènsa ganàse, per ezèmpe i lampréde;
- Chondrichthyes, i pès cartilaginùs, pès che i gh’à mia i òs, ad ezèmpe o’ squàlo e la mànta;
- Osteichthyes, i pès che i gh’à i òs, ad ezèmpe la tròta, ecc;
- Amphibia, i anfìbi, per ezèmpe ol sat, la ràna, ecc;
- Reptilia, i rètili, per ezèmpe la lözèrta, la signòrbola, ecc., ma ach i dinozàüri;
- Aves, i ozèi, per ezèmpe ‘l piciàl, ol piviù, ecc;
- Mammalia, i mamìferi, ezèmpe ol gat, ol cà, ‘l òm, la sömia, ecc.
Per clasificài[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per clasificài gh'è de ardà a chèl che i gh'à tacàt sö a la pèl:
- i mamìferi i gh'à i péi, che ‘n del òm i diènta pò ach caèi, bàrba e barbìs;
- i ozèi i gh'à i piöme;
- i rètili i gh'à i scàie;
- i pès i gh'à i squàme;
- i anfìbi i gh'à negót, i gh'à adóma la pèl.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Jonathan E.M. Baillie, et al. (2004). A Global Species Assessment. World Conservation Union.
- ↑ Encarta Reference Library Home Premium 2005 DVD. Article – Invertebrate.


text:
Mario Balotelli
Mario Balotelli, (Palèrum, 12 'd Agóst dal 1990) 'l è 'n śugadór ad balòṅ itagliàṅ, nâ da di genitōr ganéś, i Barwuah. Al śóga da atacànt a 'l èstar, cun la squàdra ingléśa dal Manchester City. Al sò scutmàj 'l è Super Mario.
Biugrafìa
Nâ in Sicìglia, da pìcul al s trasferìs in dal cumùn bresàṅ ad Bagnōl Mèlla e al s pòrta a drē di distùrub a 'l budèli p'r i quài 'l è custrèt a far-'s uperàr. A dū an al ròbi i vaṅ méj ma 'l an dòp, anc su cunsìli di servìsi suciài parchè i sò genitōr i ér'n in buléta sparàda, al vèṅ dâ in afidamènt da 'l tribunàl di minōr a la famìjà Balotelli ad Cunséś. Mario al n à mai pardunâ i sò genitōr naturài ad cal fat lè, rinfaciànd-ag 'd ès'r-as sèmp'r in fargâ 'd lò.
A 18 an Mario al tōś la sitadinànsa itagliàna. In dal Luj dal 2012 la mudèla Raffaella Fico la fà savér ch'la gh'à 'd avér un fiōl da lò.
Caréra
Mario al taca a śugàr a balòṅ a sinc an in d'l uratòri ad Mumpiàṅ (un quartêr ad Brësa). In dal 2001 al pasa fra i śóvan dal Lumezzane par pò far al sò debùt fra i prufesiunìsta a séd'ś an in dla partìda ad C1 cónt'r al Padva. Al 31 'd Agóst dal 2006 al vèṅ cumprâ da 'l Inter. Cun i Milanéś ad Roberto Mancini al taca a śugàr in Serie A in dal Dicémbar dal 2007 cónt'r al Cagliari. Cun i lumbàrd al gh rèsta in fiṅ a 'l Istâ dal 2010, vinsénd 3 scudét e na Champions League sgnand in tut 20 gòi in campiunâ e 8 in dal cópi, par pò pasàr a 'l Manchester City in dua al vins al scudét dal 2011-2012.
Cun la nasiunàl al fà al sò debùt al 10 'd Agóst dal 2010 cóntar la Còsta 'd Avòri a Lóndra. Al séggna al sò prim gòl cun l'Itâglia 'l 11 ad Nuvémbar dal 2011 in Pulògna. A 'l Europeo dal 2012 al riva secónd da drē da la Spaggna pardénd la finàl par 4-0.
Culegamènt estéran
- (IT)(EN)(FR)(ES) Al sò Sit Uficiàl


text:
Auvergne
L'Alvernia (nòm uficiàl en fransés: Région Auvergne ) l'è giöna de le 22 regiù de la Francia. La popolasiù totàl de la regiù l'è de 1.327.000 abitàncc (dato del 2004) distribüìcc söndèn'area de 26.013 km², per 'na densità de 51 ab./km².
Sudiviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La regiù de l'Alvernia l'è dividìda 'ndei dipartimèncc de Allier, Cantal, Haute-Loire, Puy-de-Dôme che i ragrùpa 14 circondàre (en fransés: arrondissements) e 1310 cümü. La capital de la regiù l'è Clermont-Ferrand.


text:
Benedetto Cairoli
El Benedett Cairoli (Pavia, 1825 - Napoli, 1889) l'è staa on omm politigh italian.
A l'era mazzinian e l'ha tolt part ai campagn del 1848, 1859, 1860 e a la preparazion di agitazion del 1853.
In del 1861 l'è staa eleggiuu deputaa e 'l s'è miss a sinistra. L'è staa con l'Agostino Depretis, e poeu in del 1876 l'è 'ndaa a l'opposizon e infin l'è staa dò voeult (1878 e poeu 1879-1881) president del consili.
L'è staa accusaa de vess staa debol contra i moviment democratigh, in particolar vers la Francia, quand che quella l'ha trasformaa la Tunisia in d'on protettoraa.


text:
Alseri
Alsèri (Alserio in Italian) l'è on comun de 1 227 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 1,9 km² e 'na densità de 646 ab./km². de la Provincia de Còmm. Vesin al comun el gh'è pur on lagh ch'el gh'hà el sò istess nòmm.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Alseri l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Carbonia
Carbonia l'è 'na cità italiàna, de la regiù de la Sardegna, giü dei du capolöch de la Pruvìncia de Carbonia-Iglesias. El cümü de Carbonia 'l g'ha 29 228 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 145 km² e 'na densità de 202 ab./km². El cunfìna coi cümü de Gonnesa, Iglesias, Narcao, Perdaxius, Portoscuso, San Giovanni Suergiu, Tratalias.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
UNESCO
L’UNESCO l'è l'Organizazion di Nazion Unii per l’Educazion, la Siensa e la Coltura (da l'acronim ingles United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) e l'è stata fondaa dai Nazion Unii del 16 noember 1945 per incoragià la colaborazion tra i nazion int el setor de l'educazion, la sienza, la coltura e la comunicazion.
A marz del 2008, i fan part de l’UNESCO 192 pajis e 6 member associaa. El quartier general de l’UNESCO l'è a Parigi, in Francia, e gh'hinn 60 offizi regional sparpajaa per tut al mond. I proget de l’UNESCO i comprenden programa sientifich internazional; programa d'alfabetizazion, e de formazion di maester; proget regional e de storia coltural; e cooperazion internazional per conservà el patrimoni coltural e natural del noster pianeta e per preservare i dirit uman. Veuna di mansion de l’UNESCO l'è quela de mantegn una lista de patrimoni dl’umanità. Quej patrimoni chi j'hinn important colturalment o dal pont de vista naturalistich, e quindi j'hinn consideraa important per la comunità mondial.


text:
Adolf Hitler
Artéccol in dialatt bulgnais
Adolf Hitler (20 d'avréll, 1889 - 30 d'avréll, 1945) l' è stè al chèp d'la Germâgna nazèssta e dal Partîd nazèssta. Dal 1933 al 1945 l'è stè al gvêren e l'è stè al chèp dal stèt. Hitler l'è stè un persunâg' di mondi inpurtànt par la stòria d'al dé d'incû. Quand la taché la secånda guèra mundièl la Germâgna, såtta Hitler, la tgnîva såtta la magiuränza dl'Euròpa. Såtta la sò dutrénna estrêma, miglión ed zänt l'è stè mazè, såura tott zudî e zénghen, int'un quèl ciamè giudei Olocausto. A Berlén al s'è mazè prémma ch'i róss i entressen int'al sò bûs. Dal 1933, con dî manén pulèttich, Hitler al guinté al chèp dal guêren e dal stèt tudàssc. Pian pian al tulé fòra tott i drétt ai zitadén pr'esänpi ed prutestèr in pobblic. Tott i èter partîd pulèttich fora ch'al só i én stè abulé. Al caté tant ed parsunîr puléttich quand al guêren nazéssta al basè la libertè dî tudéssc. Tott i prucès democrâtich i êren ardott a gninta. As pôl dîr che sanza dobbi Hitler l'è stè al zänter ed tott sti quî e che tott al véns fât såtta i só cmând.
Ligâm estêren[modifica | mudéfica la surzéia]
- Dittatori: Adolf Hitler Matiriali supra lu dittaturi tidiscu
- Dossier Hitler Documenti e ntervisti a stòrici e studiusi, Rai Educational
- Biblioteca di Mondo Politico, ntroduzzioni ô Mein Kampf e testu ntigrali (ngrisi)


text:
Apri gli occhi
Apri gli occhi (Vèra i òć) 'l è 'n film fantàstic dal 1997 'd Alejandro Amenábar, vinsidōr dal prèmi p'r al film mijór a 'l Fèstival ad Tokyo. Al gh'à anc abû sèt candidadùri a i Prèmi Goya spagnōi.
In dal 2001 i americàṅ i aṅ arfàt cal film chè cun al tìtul ad Vanilla Sky cun Tom Cruise, la Cameron Diaz e la Penélope Cruz ch'la gh fà un rōl cumpàgn.
Sunt
“Vèra i òć”, la diś la vóś dla śvéglia ch'la déśda César (Eduardo Noriega), un ragàs ad vint-sinc an ad Madrid, bèl, pîṅ ad bèsi e ad sucès ch'al s cata in parśòṅ in dla sesiòṅ par malâ ad mènt parchè i pènsan ch'l àppia masâ na parsòna. La sò fàcia l'è quaciàda par na mascra parchè l'è sfiguràda e in part spaplàda. Chi lò al cònta a 'n picòlug qvél ch'l è sucès dabòṅ.
La sira dal sò cumpleàn 'l iva cgnusû, par mèrit dal sò amìg Pelayo (Fele Martínez) na dóna dimóndi bèla, la Sofia (Penélope Cruz), ch'la gh'iva fat pèrdar la tèsta. Al dè dòp però la sò ex muróśa Nuria (Najwa Nimri), ch'la n l'iva minga tòlta tant bèṅ, la gh'iva śibî ad dar-'g un pasàǵ in màchina cun na scuśa par pò far ad prupòśit 'n incidènt in dua lē la mōr méntar lò al rèsta sfigurâ in dal grugn. Quànd César al s mét in cuntàt cun la Sofia, lē la s in và parchè la n s pōl briśa cumpatìr al sò aspèt. Al dè dòp però lē la tórna indrē par dir-ag ch'la gh vōl bèṅ.
In séguit César al s fà far 'n intervènt par mét'r a pòst la sò fàcia e l'uperasiòṅ la gh'à sucès e lò al tórna cumpàgn a prima, cun la Sofia sèg. Dòp na nòt 'd amōr, quànd al s déśda a la matìna, la n la cata piò ma a 'l sò pòst in dal lèt a gh'è la Nuria. 'L óm al n pōl mia crédar a i sò òć e al gh dà dū marùc in sal grugn par pò ligàr-la e ciamàr la pulisìa, pinsànd che la Nuria l'àppia fat finta ad murìr par pò far sparìr cl'atra par far-ag dal mâl in dla mènt.
Tut i créd'n invéci che César al sia dvintâ mat, anc Pelayo ch'al gh diś che la Nuria l'è mòrta dabòṅ. Ma lò al cuntìnua a véd'r-la ógni tant, scambiànd-la cun la Sofia. Na nòt, mént'r al fà na ciuladìna sèg, cardénd-la cl'atra, al la masa miténd-ag un cusèṅ in fàcia.


text:
Tujetsch ha ina historia unica ed ei documentada fetg bein. Plirs documents naven dil 14avel tschentaner dattan lur perdetga. L'emprema descripziun savein nus engraziar a pader Placi a Spescha. Igl onn 1805 descriva el fetg detagliadamein la val.
Jeu giavischel bien divertiment da sfegliar ella historia dalla Val Tujetsch.
Cheu ina survetsa da tuts 's ch'ein d'anflar sin la pagina da historia dalla Val Tujetsch:
Mias paginas da Tujetsch:
» Genealogia
» Historia
» Forum cultural
» Archiv communal
» Vic Hendry
Historia dall’emigraziun tuatschina ell’America: Na, na, anora mass ju per de biè bétga plé. - cumpariu 2011 America
Contact
Tarcisi Hendry
Via Dentervitgs 3
7188 Sedrun
Diese E-Mail-Adresse ist vor Spambots geschützt! Zur Anzeige muss JavaScript eingeschaltet sein!


text:
Pohang
Pohang (Hangul: 포항시; Hanja: 浦項市) a l'è una cità in del est de la pruvincia de Nord Gyeongsang in de la Curea del Süd. La gh'ha circa 500,000 abitant.
La cità a l'è un port impurtant de la costa del Mar del Giapun.
Cuntegnüü
Simbul[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Fiur: Rosa
- Üsel: Gabian
- Pianta: Pinus thunbergii
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità l'è dividüda in de dò quarter (gu; 구).
Cità Gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Hunchun, Jilin, Cina
- Gwangyang, Süd Jeolla, Curea del Süd
- Suwon, Gyeonggi, Curea del Süd
- Long Beach, California, Stat Ünii d'America
- Pittsburg, Pennsylvania, Stat Ünii d'America
- Fukuyama, Giapun


text:
Anheuser-Busch InBev
La Anheuser-Busch InBev l'è un grüp multinasiunal specializzaa in de la prudüziun e cumercializzaziun da rob da bev. L'è ul magiur prudütur da bira al mund per quantità, cunt una prudüziun da 399 miliun d'etolitri da bira in del 2011, segund ul sit da l'azienda[1].
Ul quarter generaa l'è a Lovanio in del Belgi. La sucietà l'è ul resültaa de füsiun diversi. In particular i hin impurtant:
- quela dal 2004 tra Interbrew e AmBev (Brasil), dal qual l'è vegnüda fora la InBev;
- quela dal 2008 tra Inbev e l'americana Anheuser-Busch che l'ha daa cume resültaa la sucietà Anheuser-Busch InBev.
Ul grüp l'è padrun sura de tüt di march de bira Budweiser (U.S.A.), Leffe, Stella Artois, Jupiler, Hoegaarden, Labatt, Beck's. In Mesico[2]: Corona, Victoria, Negra Modelo, Pacífico.
Varda anca[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ http://www.ab-inbev.com/pdf/AB_InBev_AR11_FR.pdf Raport de l'atività in del 2011
- ↑ AB InBev détient la totalité du brasseur de la Corona - Le Nouvel Observateur, 29 de giügn del 2012


text:
Schweinfurt
Schweinfurt l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land de la Baviera, 'ndèl distret de la Bàsa Francònia (Unterfranken).
Schweinfurt l'è 'na cità extra-circondariàl (kreisfreie Städt) che völ dì che la fà circondàre (Kreis) de per sò cönt. L'è la capitàl del circondàre omònim ma del pónt de vìsta aministrtìf la na fà mìa part.
Geografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è colocàda sö la spónda dèstra del fiöm Méno, a presapóch 27 km a nordèst de Würzburg e 20 km a nord de Gerolzhofen. Dòpo de Würzburg e de Aschaffenburg l'è la tèrsa cità con piö tacc abitàncc de la Bàsa Francònia.
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Châteaudun, Francia
- Seinäjoki, Finlandia
- Motherwell, Scòsia
- Castel Lagopesole, (frasiù de cümü de Avigliano), Italia
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Bayerisches Landesamt für Statistik – Tabelle 12411-001: Fortschreibung des Beölkerungsstandes: Bevölkerung: Gemeinden, Stichtage (letzten 6) (Hilfe dazu)


text:
Beat Rauch (1946-2014)
- Mardi, 3.2.2015, 20:03
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 3.2.2015, 20:03, RTR
Ils onns 70 moderava lum cun la barba Beat Rauch lemissiun Balcun Tort da la Televisiun Rumantscha. Pli tard ha el lavurà tar la Televisiun Svizra en lemissiun Karussell. Il davos fascheva el films documentars per NZZ Format. Ina gronda passiun da Beat Rauch, oriund da Bravuogn era la chatscha. Sur da quellas aventuras scriveva el era artitgels da gasetta. En regurdientscha al schurnalist e chatschader chha bandunà il terrester la fin dal 2014 emetta il Radio Rumantsch inemissiun Profil cun Beat Rauch dal 2003.
Redacziun: Flavio Huonder


text:
Cornus mas
El Cornus mas (en Bresà: Cornàl), l'è 'na piànta de la famìa de le Cornaceae, uriginària de l'Euròpa meridiunàl e de l'Asia.
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El cornàl l'è 'na piànta che rìa 'nfìna a 12 méter de altèsa che vé sö söi teré calcàrei. La pöl scampà sènsa problémi 'nfìna a 100 agn.
Fòie[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I fòie i cröda 'n 'nvèren, i è lónghe da 4 a 10 ghèi e larghe da 2 a 4 ghèi. I è fòie 'ntréghe, opòste (i vé fò a dò a dò da l'istès gróp, öna d'öna bànda e öna de l'ótra) e pelùse sura e sóta. Compàgn de töcc i Cornus i nervadüre di fòie che i part da la nervadüra principala i se sluntana e i và vèrs ol bòrd de la fòia, sensa però mai riaga, desà che i piéga con öna gran bèla cürva e i fenés töte piö o méno apröf a la pónta. Chèsto l'è ü caràter che l' permèt de cognós i Cornus.
Fiùr[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I fiùr i è zalcc e picinì (de 5 a 10mm de diàmetro), i fiorés prèst en febrér o mars, e chèsto particolàr el i a rènt importànti per la prudusiù de la mél.
Fröcc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I fröcc, ciamàcc apò a lur cornài i è de le drùpe róse lónghe de 15 a 20 mm condèn giandì bel gròs. I è piötòst àspre ma i è bùne de maià, e ale ólte se pöl a troà 'n vèndida dele marmelàde. Per maià 'l fröt convé spetà che 'l cröde de per sò cönt e alùra 'l desvéla 'n saùr delicat e delisiùs che 'l reciàma chèl de la saréza.
Difuziù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El cornàl, spéce uriginàl de l'Euròpa centràl e orientàl, enfìna al Caucaso e a l'Asia minùr, 'n Italia se 'l tróa en töta la penìzola ma l'è piö fàcil troàl endèle regiù setentriunài.
Ecologìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ghe piàs i teré frèsc e calcàrei, el sopórta bé la podadüra e se pöl dàga la fùrma de 'na sés. La frütificasiù l'è sogèta a alternànsa. La propagasiù se pöl fàla apò a per margóta o talèa endèi més de utùer e noèmber. La somésa la pöl mitìga apò a du agn prìma de bötà e de 8 à 10 agn prìma de fa i fröcc.
De mia confónder[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sèmper del zèner Cornus gh'è apò 'l sanguanì.
Üzo[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- I fröcc: I è bù de maià e se i dopèra per fa marmelàde o per dàga saùr ai liquòri.
- El lègn: L'è 'l lègn piö dür de le piànte europèe uriginài. 'Na ólta se 'l doperàa per fa sö i tòc de le màchine piö sogècc a üzüra (compàgn de i ràgi e i décc de le röde) e per i mestér de tùren.
- Töta la piànta la pöl véser dopràda per tènzer (de zalt)


text:
Il Christian Catechisem suainter ch' el vain usito in las Baselgias da Heidelberg, & quasi in tuòts lous del Evangeli, huossa danoef vertieu in Rumaunsch & cun bgers lous della Scrittüra pruvò /
Similar Items
- Il Christian Catechisem suainter ch' el vain usito in las baselgias da Heidelberg, & quasi in tuòts lous del Evangeli, huossa danoef vertieu in Rumaunsch & cun bgers lous della Scrittüra pruvò / Published: (1722)
- Il Christian Catechisem suainter ch' el vain usito in las Baselgias da Heidelberg, & quasi in tuòts lous del Evangeli : Huossa danoef vertieu in Rumaunsch & cun bgers lous della Scrittüra pruvò / Published: (1722)
- Il Christian Catechisem suainter ch elvain usito in las Baselgias da Heidelberg, & quasi in tuots lous del Evangeli, Huossa danöf vertieu in Rumaunsch & cun bgers lous della Scrittüra pruvò / Published: (1686)
- Il Christian Catechisem Suainter ch'el vain usito in las Baselgias da Heidelberg, & quasi intuòts lous del Evangeli, Huossa danoef vertieu in Rumaunsch & cum bgers lous della Scrittüra pruvò. Traes Casparum Fritzum... Published: (1722)
- Il Christian Catechisem suainter ch elvain usito in las Baselgias da Heidelberg, & quasi in tuots lous del Evangeli, Huossa danöf vertieu in Rumaunsch & cun bgers lous della Scrittüra pruvò. traes Casparum Fritzum... Published: (1686)


text:
Trachselwald
Trachselwald a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Emmental, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 15.98 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1038 abitant.
El cumün de Trachselwald al se tröva a una altitüden de 685 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Langnau im Emmental, Lauperswil, Lützelflüh, Rüderswil, Sumiswald.
References[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- (DE)
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- (Todesch)Sit ufizial
- (Franzés)Album de foto del castel e de la gesa
- (Todesch)The Zither culture museum in Trachselwald


text:
Curt de Frat
Curt de Frat (nòm uficiàl en Italià: Corte de' Frati) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Cremùna. El g'ha presapóch 1.368 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 20 km², per 'na densità de 68 ab./km². El cunfìna coi cümü de Alfianèl (BS), Gruntart, Persech, Puntìch (BS), Pusài, Rubéch, Scandulèra Rìa d'Ói.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Curt de Frat l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc


text:
Gap
Gap l'è 'na citadìna franséza de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. L'è capolöch del circondàre (arrondissement) omònim e la fa part del dipartimènt Hautes-Alpes. Gap la g'ha 'na popolasiù de 40 654 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011. El sò teretóre 'l g'ha 'na superfìce de 110,43 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 625 méter a 'na altèsa màsima de 2360 méter s.l.m. ma 'l cèntro abitàt principàl el se tróa a 745 méter s.l.m.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]