text:
Le leture bibliche dla quinta domìnica ëd Quarèsima
(6 Avrìl 2014), ambelessì an piemontèis, a son coma n'anticipassio dël anonsi dl'Arsurression. Ël Signor Gesù, con l'arsurression Ëd Lazaro (Gioann 11:1-45) a fa 'l segn miracolos pì grand e as smon-a Chiel medesim coma l'arsurression e la vita. Però as trata nen mach ëd cheicòs ch'a rësguarda ël "dëdlà". La potensa arvivanta dël "fià" ëd Nosgnor a l'é l'istèssa ch'a dësvija ancheuj coj ch'a deurmo dal pont ëd vista dlë spirit, coma an mostra la vision dël profeta Ezechiel dla Val dj'òss sech (Ezechiel 37:1-14). Dësvijà ëd manera spiritual, ora nojàutri a soma pì nen concentrà mach an sle còse ëd cost mond (Roman 8:6-11). Për finì, ant ël Salm 130 un òm dësvijà a esprim l'anvìa ch'a l'ha për Nosgnor, "tanme le guardie a speto l'albadòr".
-----------------------------------------------------------------
L'arsurression ëd Lazaro (Gioann 11:1-45)
Àor, ant la borgià ëd Marìa e 'd soa seur Marta, a-i era n'òm malavi ch'as ciamava Lazaro. Marìa a l'era cola ch'a l'avìa onzù Nosgnor con n'euli përfumà e ch'a l'avìa suvaje ij pé con ij sò cavèj. A l'era sò frel ch'a l'era malavi. Per lòn, coste seur a l'han mandà n'ambassada a Gesù për dije: "Signor, col ch'it veule bin a l'é malavi (an manera grav)". E Gesù, an avend sentù lòn, a dis: "Sta maladìa a l'é nen për felo meuire, ma për la gloria 'd Dé, e për ché 'l Fieul ëd l'òm a në sia glorificà. Àor Gesù a vorìa bin a Marta e a Marìa soa sorela e a Lazaro. Dòp che a l'avìa sentù che Lazaro a l'era malavi, Gesù a l'é ancora fërmasse doi dì andoa ch'a stasìa. Apress ëd lòn, a dis ai sò dissépoj "Artornoma an Giudea". Ij dissépoj a l'han replicaje: "Rabbi, j'autorità a sercavo giusta pòchi dì fa ëd prassete a mòrt e ti't veule torné là?". Gesù a l'ha rësponduje: "I é-lo nen dòdes ore al dì? Cand quajdun a va an gir ëd dì, a s'antrapa nen, përché a vëdd la lus ëd cost mond, ma se quajdun a va an gir ëd neuit, col-lì a s'antrapa, përché a l'ha nen la lus. Dòp che a l'avìa dìt ste paròle, Gesù a l'ha 'dcò dit: "Nòstr amìs Lazaro a deurm, ma i vad ansilà a dësvijelo". E ij sò dissépoj a l'han dije: "S'a deurm, Signor, a sarà varì". Adèss Gesù a l'avìa dìt lòn ëd soa mòrt, e loràutri a pensavo ch'a l'avìa parlà dël deurme d'un ch'a l'ha seugn. Antlora Gesù a l'ha dije ciàir e nèt: "Lazaro a l'é mòrt e i l'hai gòj për vojàutri d'esse nen stàit là, përchè parèj la vòstra fèj a vnirà pì granda, ma adèss andoma da chiel". Anlora Tomà, ch'a l'avìa 'dcò lë stranòm ëd Dìdim, a dis a j'àutri dissépoj: "Andoma 'dcò nojàutri a meuire con chiel".
Cand che Gesù a l'é rivà, a l'ha savù che a l'era già quatr dì che Lazaro a l'era stàit sotrà. Ora, Betània a l'era distanta anviron tre kilométer da Gerusalem, parèj che vàire dij Giudé a j'ero vnù da Marta e Marìa për consoleje riguard a sò frel. Marta, però, sùbit che a l'avìa sentù che Gesù a l'era 'n camìn ch'a vnisìa, a l'é andaje a l'ancontra, ma Marìa a l'era stasne a cà. Marta a l'ha dìt a Gesù: "Se ti 't fusse stàit sì, Nosgnor, mé frel a sarìa nen mòrt. Ma i sai ancora che adèss cola ch'a sìa la còsa che 't ciamëras a Dé, Chiel at la acordrà. Gesù a l'ha dije: "Tò frel a tornërà a esse viv". Marta a-j rëspond: "I lo sai che chiel a tornërà a esse viv cand a-i sarà l'arzoression, al dì darié". Gesù a-j dìs: "Mi i son l'arsuression e la vita: col ch'a chërd an mi, conbin ch'a sìa mòrt, a vivrà". E col ch'a viv e chërd an mi a meuirërà pa për sèmper; chërdës-to lòn?". Chila a-j rëspond: "È, Signor, mi i chërdo che ti't ses ël Crist, col ch'a dovìa ven-e al mond". Dòp ch'a l'avìa dìt lòn, Marta a l'é 'ndàita an manera privà a ciamé sua sorela Marìa, an disendje: "Ël magìster a l'é sì e at ciama". Dun-a ch'a l'ha sentù lòn, Marìa a s'é levasse an pressa e a l'é andàita da Chiel. An col moment Gesù a l'era ancora nen intrà ant la borgià, ma a l'era ant ël pòst andoa Marta a l'avìa 'ncontralo. Antlora la gent ch'a j'ero fërmasse a soa cà con Maria e ch'a la consolavo, cand ch'a l'han vëddù che chila a l'era levasse tant prest e che a l'era sortìa, a son andaje dapress, e a disìo: "A va ëd sigura a la tomba për pioré". Ma sùbit che Marìa a l'é rivà andoa ch'a l'era Gesù, a l'é campasse ai sò pé, disendje: "Signor, se ti 't fusse stàit ambelessì, mè frel a sarìa nen mòrt". Cand che Gesù a l'ha vëddùla pioré, e la gent ch'a l'era vnùa belelì con chila, a l'é sentùsse s-cianché 'l cheur, e a l'era motobin comovù. E peuj a l'ha dìt: "Andoa ch'i l'eve butalo?". A-j han rëspondù: "Ven a vëdde". E Gesù a l'é butasse a pioré.
Antlora la gent ch'a j'ero vnù a fé le condolianse a disìo: "Ma varda 'n pò coma ch'a-j vorìa bin!". Quajdun ëd lor, però, a disìa: "E-lo che cost'òm ch'a l'ha podù deurbe j'euj al bòrgno, podia-lo 'cò fé che cost òm a meurèissa nen?". Antlora Gesù, ch'a l'era ancora tut comovù, a l'é avzinasse a la tomba (ch'a l'era na gròta sarà con na lòsa). Gesù a-j dìs: "Sposté la lòsa". Marta, sorela dël mòrt, a dìs a Gesù: "Signor, a manda già 'd gram odor, përché a-i son già quat dì ch'a l'é ambelelà". Gesù a l'ha rëspondùje: "E-lo ch'i l'hai nen dite che se ti't has la féj, it vëdras la glòria 'd Nosgnor?". A l'han donch spostà la lòsa ch'a sarava la gròta. Gesù, an vardand sù an cel, a dìs: "Pare, it ringrassio che ti t'has scotame. Ora i lo savìa pro bin che ti 'm esaudisse sèmper, ma i l'hai dilo për rason dla gent ch'a më sta dantorn, përché a chërdo che ti t'has mandame". Dòp coste paròle, Gesù, an crijànd fòrt, a l'ha dìt: "Lazaro: ven fòra!". E sùbit col ch'a l'era mòrt a l'é surtì, le man e ij pé fassà, e la facia coatà con ën sudari. E Gesù a l'ha dit a coj ch'a stasìo lì dantorn: "Dësfasselo e lasselo andé". Antlora tanti ëd coj ch'a l'ero rivà con Marìa e ch'a l'avìo vëddù lòn che Gesù a l'avìa fàit a l'han chërdù an Chiel. (Gioann 11:1-45).
Predicazione in italiano su questo testo
-----------------------------------------------------------------
La val dj'òss sèch (Ezechiel 37:1-14)
Un dì Nosgnor a l'ha ambrancame e a l'ha portame fòra an ëspirit an mes a na val ch'a l'era tuta coatà d'òss ëd mòrt. A l'ha fame marcé an trames a coj òss e i son visame che ant cola val a-i ero pròpe tanti òss e ch'a l'ero motobin sèch. Chiel a l'ha dime: "Fieul d'òm, a podrìo-ne coj òss-là arvive?", e i l'hai rësponduje: "Ti't lo sas, sovran Signor!". Antlora a l'ha dime: "Profetisa an sù costi òss e dijë: "Vojàutri, òss sèch, scoté la paròla ëd Nosgnor. Coste a son le paròle che ël sovran Signor a dressa a sti òss: 'Vardé-sì, i son an camìn ëd sofié 'l fià an vojàutri, e i vivré. I butrà an vojàutri dij téndin e dij mùscol e i vë quatrà 'd pel, i butrà 'l respir an vojàutri e i vivré. Antlora i savreve ch'i son ël Signor". Parèj i l'hai profetisà conforma lòn ch'a l'avia comandame. Quand che mi i profetisava i l'hai sentù n'armor, e j'òss a son butasse ansema, òss a òss. I vardava e i vëddìa che an sj'òss as formavo ëd tèndin e 'dcò dij mùscol, e dla pel a l'era 'n camìn ëd coateje da l'àut. An lor, però, a-i era gnun respir. Chiel antlora a l'ha dime: "Profetisa al fià - profetisa, ò fieul d'òm, e dis al fià: 'Costa a l'é la paròla dël sovran Signor: 'Ven daj quatr vent, ò fià, e sofia an sù sti mòrt ëd manera che lor a vivo. Parèj i l'hai profetisà conform a lòn ch'a l'avia comandame, e 'l fià a l'é vnù ant lor. Parèj che a l'han arcomensà a vive, a son ausasse 'n pé e a-i ero coma na grand' armada.
Antlora a l'ha dime: "Fieul d'òm, sti òss a son tuta la cà d'Israel. Varda, lor a diso: 'Nòstri òss a son sèch, nòstra speransa a l'è mòrta, i soma stàit tajà vìa'. Per lòn, profetisa e dije: 'Coste a son le paròle dël sovran Signor: 'Vardé-sì, i son an camìn ëd duverté vòstre tombe e iv faraj arsussité da vòstre tombe, ò mè pòpol. Iv faraj artorné a la tèra d'Israel. Antlora i savreve ch'i son ël Signor, quand che mi i duvertraj vòste tombe e iv faraj arsussitè da vòstre tombe, ò mè pòpol. Mi i butrà mè fià an vojàutri e i vivreve; iv daraj arpòs pròpi an vòstra tèra. Antlora i savreve ch'i son ël Signor. I l'hai parlà e im daraj da fé.
-----------------------------------------------------------------
Coj ch'a vivo conform a la carn a piaso nen a Dé. (Roman 8:5-11)
(rispartission an vers ambelessì
)
Përché coj ch'a vivo conforma la carn, a dan da ment a le còse dla carn; ma coj ch'a vivo conforma l'Ëspìrit, a dan da ment a le còse dl'Ëspìrit. Ora, dé da ment a la carn a l'ha për risultà mach la mòrt, ma dé da ment a l'Ëspìrit a l'ha për arzultà vita e pas, përché dé da ment a la carn a smon che un a l'é un nemis ëd Dé, da già che col-lì as sogeta nen a la lege ëd Dé e a lo peul gnanca. Coj ch'a vivo conform a la carn a piaso nen a Dé. Ora vojàutri i vive nen conforma la carn ma conforma l'Ëspìrit, se dabon l'Ëspìrit a viv an vojàutri. Àora, se quaidun a l'ha nen l'Ëspìrit ëd Crist, col-lì a l'é nen dij sò. Ma se Crist a l'é an vojàutri, vòst còrp a l'é (coma s'a fussa) mòrt për colpa dël pecà, ma l'Ëspìrit a l'é vòsta vita për motiv dla giustìssia. Donch se l'Ëspìrit ëd col ch'a l'ha arsussità Gesù dai mòrt a viv an vojàutri, col ch'a l'ha arsussità Crist dai mòrt a arvivrà ëdcò ij vòst còrp mortal për sò Spirit ch'a viv an vojàutri.
-----------------------------------------------------------------
Dal përfond i crijo a Ti, ò Signor (Salm 130)
(rispartission an vers ambelessì
)
Cant dla montà. Dal përfond i crijo a Ti, ò Signor.
Ò Signor, scot-me! Dame da ment. It suplico: Misericòrdia!
S'It visèisse 'd tùit ij pecà, gnun a podrìa presentesse dnans Ti.
Ma Ti it ses bin dispòst a përdoné për che Ti it peusse esse onorà.
I l'haj fiusa an Nosgnor, l'haj fiusa an chiel con tut me cheur. I speto soe paròle ëd compassion.
I l'haj anvìa 'd Nosgnor, tanme le guardie a speto l'albadòr.
Ò Israel, susnìss Nosgnor, përché Nosgnor a l'ha për nojàutri n'amor sensa fin e a l'è pì che dispòst a livrene.
Chiel a delivrà Israel da tute le conseguense 'd sòj pecà.


c: text/html

text:
Mike Pence
El Mike Pence (Columbus, 7 de giugn del 1959) l'è on politegh american, Vicepresident di Stat Unii dal 20 de genar del 2017 al 20 de genar 2021 e reppresentant per l'Indiana dal 2001 al 2013 e al finna a l'elezion sò governador. L'è on conservador, sia in camp politegh che social. Ai elezion presidenziai del 2016 l'è 'l candidaa vicepresident scernuu dal Donald Trump, elezion che 'l veng contra la pupart di sondagg che ghe daven domà el 25% de possibilità.
Curiositaa[Modifega | modifica 'l sorgent]
In del 2017 l'ha deciaraa de vess mai restaa a mangià indeperluu cont ona donna che la sies minga la soa miee. L'è stada ciamada poeu la regola del Mike Pence.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
L'anteriura procuratura publica generala svizra e persequitadra penala Carla del Ponte vegn onurada cun il premi Prix Courage Lifetime Award. La redacziun dal Beobachter undrescha la dunna da 72 onns per ses cumbat constant cunter «prinzis da mafia e delinquents da guerra».
Senza pigliar resguard sin sasezza haja Del Ponte persequità malfacturs, per che las unfrendas survegnian giustia. Del Ponte saja s'engaschada durant sia entira vita per che malfatgs na restian betg nunchastiads, scriva la chasa editura Ringier Axel Springer.
Accusà 161 persunas pervi da delicts da guerra
Il 1999 era l'anteriura procuratura publica dal chantun Tessin e procuratura publica generala svizra vegnida elegida sco schefaccusadra a la Curt penala internaziunala per la Jugoslavia e la Ruanda. En il rom dal Tribunal per delinquents da guerra da la Jugoslavia ha Del Ponte accusà 161 persunas. La mesadad da quellas èn vegnidas sentenziadas.
Investigaziun speziala per la guerra en Siria
Dal 2008 fin il 2011 è Carla Del Ponte stada ambassadura per la Svizra en l'Argentina. Silsuenter è ella daventada commembra da la cumissiun d'investigaziun independenta da l'ONU per il conflict en la Siria. Là ha ella agì sco investigadra speziala per delicts da guerra en la Siria. Il 2017 ha ella sa retratg da quest uffizi ord protest e renfatschà a l'ONU da na far nagut en il conflict.
Il magazin da consuments onurescha mintg'onn en il rom da la surdada dal Prix Courage er ina persuna per sia ovra da vita. Ils ulteriurs victurs vegnan fatgs enconuschents pir il 1. da november.
RR novitads 14:00


text:
Cumpareglià cun ils onns entuorn 2000 èsi dentant vegnì registrà quest onn. Lura avevan las autoritads registrà tranter 1000 e 2000 cas da la malsogna da virus.
Eliminar la malsogna n’è betg reussì
La finamira dad eliminar la malsogna dal tuttafatg na saja uschia betg vegnida cuntanschida. Quai ha communitgà L’Uffizi federal da sanadad. L’uffizi è dentant optimistic da cuntanscher quai ils proxims onns. Cura n’è dentant betg vegnì infurmà.
En Svizra n’èsi betg obligatoric da sa laschar vaccinar cunter la malsogna.
RR novitads 12:00


text:
Internet
L'Internet l'è staa inventaa in del 1969 e el se ciamava ARPANET. In principi l'eva ona red privada per i comunicazion militaj e universitaj de l'Amèrega, poeu la s'è spantegada e l'è devegnuda famosa in tutt el mond. In del 1993 la s'è povuda slargà semper pussee grazzia al Web, che l'è staa creaa al CERN. La red de l'Internet l'è deviduda in sitt e l'è piena de speranz: se pò trovà pradegament tutt quell che vun el gh'ha bisògn, sia informazion che però anca pericoj comè i virus.
Par navigà in su l'Internet, ga voeuri ona connession, on computer e on Web browser.
Anca la pòsta eletrònega (ciamada in Ingles e-mail) l'è basada su l'Internet.


text:
cuntegn
Marella
-
Ina notg – trais inscunters
Passa 200'000 persunas en Svizra lavuran regularmain durant la notg.
Co è quai propi, lavurar lura, cura che la blera glieud dorma? Pon ins insumma sa disar ad in bioritmus sutsur? Nus faschain la prova a l'exempel ed accumpagnain trais persunas, e quai durant in road-trip nocturn davent da la saira fin a la damaun.
Il viadi maina tar il montader da binaris Gian Carlo Derungs, tar la tgirunza d'attempads Manuela Deplazes-Giossi e tar il pasterner Hubert Caduff.
Maletg
1 / 3
Legenda:
Gian Carlo Derungs, montader da binaris a Tavau. Guidar in tren è anc in'experientscha nova per l'um oriund d'Ardez.
RTR / Donat Caduff
Maletg
2 / 3
Legenda:
La tgirunza Manuela Deplazes-Giossi procura ch’ils cussadents da la Chasa son Martin a Trun sa sentan bain er durant la notg – ed ella sa tge recepts che gidan per chattar la sien.
RTR / Donat Caduff
Maletg
3 / 3
Legenda:
Il pasterner Hubert Caduff maina si’atgna fatschenta a Glion. In bun timing, in bun egl ed in bun nas èn l’A ed O da sia lavur.
RTR / Donat Caduff
Repetiziun dal zercladur 2019. Durant la stad preschenta la Marella er quest onn inqual perla radiofonica ord noss archiv


text:
En ina charta sa referescha Sessions a l’audiziun dal schef relaschà dal FBI James Comey da l’emna passada. En quella audiziun aveva Comey reproschà al president american Donald Trump, ch'el haja relaschà el per impedir investigaziuns tar la rolla da la Russia durant il cumbat electoral.
Trump e Sessions na paran betg pli dad esser buns amis
Sessions, in intimus da Trump, aveva communitgà dad avair s’inscuntrà l’onn passà duas giadas cun l’ambassadur russ. Perquai na saja el betg imparzial en chaussa. Sinaquai ha il Ministeri da giustia american nominà a l’anteriur schef dal FBI Robert Mueller sco investigader spezial.
Quai haja engrevgià la relaziun tranter Trump e Sessions, scriva l’agentura da novitads svizra SDA.
La dumonda resta: Ha Moskau ni ha Moskau betg?
Ils servetschs secrets americans rinfatschan a la Russia dad avair influenzà il cumbat electoral american en favur da Trump. Moskau dementescha quai decisamain.
RR novitads 06:00+


text:
Andelfingen (distret)
Coordinate: 47°37′N 8°40′E / 47.616667°N 8.666667°E El Distret de Andelfingen (en todèsch: Bezirk Andelfingen) l'è giü dei dùdes distrècc del Canton Zurigo, en Svìsera. La popolasiù l'è 'n magiurànsa de lèngua todèsca e 'ndèl Dicember 2011 l'ìa de 29 847 abitàncc.
El corespónt a la Zürcher Weinland (tèra del vì Zürighés), limitàda del Réno a nòrt e a òvest, del Canton Turgovia a oriènt, de Winterthur a sud e del Irchel a sudòvest.
Sudiviziù aministratìva[Modifega | modifica 'l sorgent]
Andelfingen l'è dividìt endèi vintiquàter cümü elencàcc endèla tabèla riportàda ché sóta:
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Alexander Bolshunov è per il mument l’um a batter al Tour de ski. Il passlungist da la Russia ha pudì partir cun ina minuta avantatg en la cursa da persecuziun ed Alexander Bolshunov ha quasi pudì conservar quest avantatg. Il segund, Artem Maltsev perda oz 54 secundas. Dario Cologna ha gì duas bunas rundas, nua ch'el è stà bun dad currer cun Maltsev, suenter lura ha il grischun stuì prender ora tempo. En la terza ed en la quarta runda da la cursa è Cologna anc crudà enavos sin plazza sis. Tuttina è la cursa stà ina buna per Dario Cologna. Sin ina plazza da podest perda Cologna gnanca ina mesa minuta.
Victoria dubla americana
Jessie Diggins gudogna la cursa da distanza sur 10 km en il stil liber a Tschierv. Ensemen cun Rosie Brennan ha ella procurà per ina victoria dubla. La svedaisa Frida Karlsson è vegnida terza. Linn Svahn ch'è partida sco ‘leader’ per la cursa dad oz ha pers in zichel ed è vegnida sisavla.
Nadine Fähndrich solid
Ina buna cursa ha era mussà la meglra svizra, da Lucerna. Ella ha terminà la cursa sco otgavla. Ses retard sin las pli spertas importa ina minuta e mesa.
Sin plazza otg ranghescha Nadine Fähndrich era per il mument en il classament general dal Tour. Sin las passlungistas e sin ils passlungists spetga uss in di da paus. Il Tour de ski cuntinuescha il mardi cun las cursas da distanza a Toblach en il Tirol dal Sid.


text:
Bielurüssia
La Bielurüssia (Бeлapycb in bielurüss) a l'è un paes de l'Europa de l'est.
A l'è tacada a la Pulonia e la Lituania a ovest, a la Rüssia a est, a l'Ücraina a süd e a la Letonia a nord.
La capital a l'è Minsk.
La gh'ha una süperfiss de 207.600 km² e una pupulaziun de pressapoch 10.300.000 abitant.
Urganizaziun pulitigaModifega
La Bielurüssia (nom ufizial: Pэcпyблika Бeлapycb) a l'è una repübliga.
El president a l'è l'Aljaksandar Lukašenka (AляkcaHдp ЛykaшэHka) (del 1994).
El Prim Minister a l'è el Roman Golovchenko (PaMaH ГaлoўчэHka) (del 2020).


text:
COVID-19 Svizra
Infurmaziuns davart la situaziun actuala, stadi dals 20 d’october 2021
Demografia tenor status da vaccinaziun
Mortoris tenor status da vaccinaziun, Svizra e Liechtenstein, dals 25.01.2021 fin ils 17.10.2021
Las datas davart il stadi da vaccinaziun registrain nus dapi la fin da schaner 2021. Ellas sa basan sin las infurmaziuns che las medias ed ils medis sco er ils ospitals ans han communitgà en il rom da l'obligaziun d'annunzia. En cas d'ospitalisaziuns e da mortoris che stattan en connex cun ina infecziun da SARS-CoV-2 confermada d'in labor, n'ans transmettan els dapi lura betg mo las infurmaziuns clinicas, mabain supplementarmain il status da vaccinaziun.
Tar il dumber dals cas confermads d'in labor faschain nus quint – malgrà la vaccinaziun – cun in dumber zuppà pli aut che tar las indicaziuns davart las persunas ospitalisadas e davart ils mortoris. Ils motivs èn: persunas vaccinadas che n'han nagins u mo levs sintoms, van pli darar tar ina media u in medi, en in center da test u en in'apoteca. Da quellas persunas che sa laschan testar en centers da test u en apotecas, survegnin nus mo l'annunzia dal resultat dal labor. L'annunzia na cuntegna però naginas infurmaziuns davart il status da vaccinaziun. Ella sto succeder supplementarmain sur in'annunzia clinica che vegn transmessa en emprima lingia tras medias e medis e tras ospitals.
Las incidenzas vegnan inditgadas per 100 000 abitantas ed abitants cun il status da vaccinaziun respectiv «vaccinà cumplettamain», «vaccinà parzialmain» e «betg vaccinà».
Cun giuditgar ils cas tenor il status da vaccinaziun resguardai per plaschair che – tenor la strategia da vaccinar – persunas attempadas e persunas spezialmain periclitadas èn sa laschadas vaccinar pli baud.


text:
Gal
Artéccol in dialètt mudnés
Al pui (Gallus gallus domesticus o Gallus sinae, pollo in italiàn) 'l è 'n uśèl dumèstic ch'al daśvèṅ da dal spèci selvàdghi indiàni.
Definisiòṅ
Al masć (tirâ sù par far di fiói e par la carna) al s ciàma gal, la fémna (ch'la fà i óṿ) l'è la galìna.
A secónd di an e dal péś di pui, gai e galìni i s ciaman anc:
- pulàstar, fiṅ a 3/4 méś e un péś ad siesènt gram
- pui dal graṅ, fiṅ a 'n an e un chilo ad péś
- pui o pulàstra, fiṅ a ch'i dvèntan grand, cun un péś 'd un chìlo e mèś a 'l incìrca
- galét, al masć śóvan fiṅ a siē méś ad vita
- gal ruspànt un masć ch'al gh'à méno ad dèś méś ad vita
- capòṅ, un masć sénsa cajòṅ ch'al riva a 2 chilo e mèś ad péś, castrâ a du méś ad vita
- pulśèṅ, i putèṅ ad pui péna nâ
- ciòsa, la galìna fémna ch'la cóva i óṿ o i pulśèṅ
Descrisiòṅ
I pui i màgnan da tut. Quand i èṅ lìbar i rànan par tèra par catàr dal rumèli, insèt e dal bèsti pìculi cuma la luśèrta. Na ròba ch'i faṅ da spés l'è quéla ad bcar dla sàbia, di giarunsèṅ o di pès ad plàstica par via ad réndar più dūr i gus di óṿ.
I pui in natùra i pólan vìvar da sinc a und'ś an a secónd dla rasa. In di alivamènt intensìṿ, i pui da carna i vènan ad sòlit masâ quand i gh'aṅ da siē a quartórdas stmani. Al rasi tiràdi sù par far i óṿ i gh la càvan a far-an tarśènt in 'n an ma quand na galìna la gh'à 'n an, l'in fà ad méno e alóra i èṅ druàdi par far di umugeiniśâ, di alimènt p'r i putèṅ o p'r al bèsti. Al pui più vèć 'l è mòrt a séd'ś an.
I pui i èṅ di uśèi ch'i n gh la càvan minga a vulàr luntàṅ, quéi più alśēr i pólan però saltàr da 'd là 'd un recìnt o da 'n ram a c'l àtar.
I pui i èṅ dal bèsti ch'i vìvan insém naturalmènt. In un grup, soquànti galìni i cmàndan e i gh'aṅ al dìrit ad bcar par primi o ad sarnìr i lōg in du far al gnal. S'a s tira via un pui dal grup, a gh vèṅ dla cunfuśiòṅ in dla gerarchìa e a gh vól dal tèmp par rimétar al ròbi a pòst. Se invéci a s śònta di pui in un grup bèla fat a s va in a risć ch'i bècan, specialmènt s'i èṅ śóvan.
Al galìni i téndan a far i gnal in di pòst in du a gh'è bèla di óṿ dèntar, dal vòlti i i tóśan anc da di atri ciòsi par met'r-i in di sò gnal. 'L è acsè che gl'alevadór i dróan di óṿ fint (i éndas) par far far i gnal in du a gh par a lór. Da nutàr ch'i éndas i èṅ anc i óṿ mars ch'i pùsan un muć o i óṿ fint ad légn ch'i s dróan par cuśìr i calsét.
Al rasi ad galìni dimóndi famóśi i èṅ quéla faraòna e quéla padvàna.
Pruvèrbi e mód ad dir
- Andàr in gal śòp: èsar śòp
- Śampi ad galìna: quand a sa scriv ch'a n s capìs gnint
- La prima galìna ch'la canta l'à fat 'l óṿ: Andàr in dascōrs par prim a vul dir da spés èsar culpévul 'd na ròba
- At pus cuma 'n éndas: quànd òṅ al gh'à un tànfar ad c'l àtar mónd
- Insaplâ cum un pulśèṅ in dla stópa: far fadiga a far un quèl
- Èsar cuma dū gai in dal pulâr: quand a n s va minga 'd acòrd
- A la galìna inśgórda a gh'è carpâ al gòs: quànd a s vōl tròp pò a n s pòrta a cà gnint
- Próa a cambiàr galét!: cunsìli a 'l dóni ch'i n gh la càvan minga a 'vér fiōl
- Avéragh anc al lat ad galìna: avér-ag di quèl dimòndi ad lùs e anca 'l impusìbil
- Galìna vècia la fa bòṅ brôd: un quèl ad vèć al rènd, al prodûś méj e da più che 'n quèl ad nōṿ
- Méj 'n óṿ incō che na galìna dmàṅ: méj cuntintàr-as 'd un quèl cìc incō che 'd un quèl mìa sicùr edmàn
- A li galìni dla Cuncòrdia li gh'à ligà li gàmbi cun li curdèli ròsi[1] (tiritéra): di fiòc ròs ligâ ai sampèt dal galìni dla Cuncòrdia
Referènsi
anatra | barbagianni | bue | pidocchio | bigattino | biscia / serpe | baco da seta / bombice | rospo | cane | cappone | cavallo | capra | cuculo | coniglio | cornacchia | asino | ape | formica | gallo | gallina | gatto | gazza | grillo | lupo | ramarro | lepre | chiocciola / lumaca | lucertola | maiale | mosca | merlo | mulo | talpa | porcellino | oca | pipistrello | topo / sorcio / ratto | farfalla | passero | pettirosso | pecora | piccione / colombo | pulce | ragno | rana / ranocchio | riccio | rondine | scarafaggio | cinghiale | tignola / tarma | tarlo | tafano | tacchino | vacca | volpe | cicala | zanzara | civetta


text:
Astrid Lindgren
Top Kids vol. 7 ed 8 – Pippi Soccalunga (DC dubel)
Rumantsch Grischun
Radio Rumantsch e Lia Rumantscha, 2008, numer d’empustaziun 142014
Il gieu auditiv cuntegna ils davos 5 chapitels da las aventuras da Pippi. E sco bonus è vegnida integrada la chanzun da Pippi en ina versiun da karaoke.
Disc 1
01. Chanzun «Pippi Soccalunga»
02. Pippi va a circus
03. Pippi ed ils laders
04. Pippi è envidada a café
Disc 2
01. Pippi salva la vita a dus uffants
02. Pippi festivescha ses anniversari
03. Melodia da «Pippi Soccalunga» (versiun karaoke)


text:
Il CEO Peter Zahner ha confermà envers SRF ch'il contract scadent na vegnia betg prolungà. Crawford aveva cumenzà ses engaschi tar ils Lions il 2012. Il 2014 èn ils Turitgais vegnids campiuns svizzers. Il 2016 han ils ZSC Lions gudagnà la cuppa svizra.
Trumpada en ils playoffs
La stagiun currenta è dentant ida a fin cun ina trumpada. Sco victur da la qualificaziun èn ils ZSC Lions crudads ora en l'emprima runda da playoff cunter Berna e quai gist cun 0:4. Quai na saja dentant betg la suletta raschun per la separaziun. Crawford haja betg fatg in misteri dal fatg ch'el vesia ses futur en l'America dal Nord tar la NHL ubain la AHL. Ils Americans na decidian betg schon il mars davart ils contracts da lavur da la stagiun che vegn. Perquai saja quai in bun mument d'as separar. Crawford saja stà in bun trenader - el haja fatg fitg buna lavur, ha punctuà Peter Zahner, il CEO dals Lions.
Successur anc betg en vista
Tgi che daventia successur dal Canadais na po Zahner anc betg dir. Il manader da sport, Edgar Salis, examineschia las proximas emnas candidats pussaivels e preschentia lura sia proposta per in successur al Cussegl d'administraziun.
RR novitads 14:00


text:
Via Làtea
La Vìa Làtea l’è la galàsia 'ndó che se tróa pò a la Tèra, 'l Sul e 'l sò sistéma de pianécc. L'è öna galàsia a spiràl, cioè fàcia da ü cör de 'ndóe i part i bras ispiralàcc con andamét logarìtmich. De nòcc se gh'è mia la Löna e se gh'è mia tàte lùci 'mpése, l'è mia malfà èdela in del cél che la sömèa öna bànda lüminùza biancàstra in del cél nìgher, dezà che l'è 'l tòch de cél indó che gh'è piö stèle. Chèsta bànda lüminùza l'è stàda ciamàda a leèl popolàr col nòm de Stàda de San Giàcom. Per en oservadùr che stà sö la tèra la par del culùr del lacc e l'è per chèsto che in tàte lèngue l'è ciamàda via del lacc e 'l nòm istès de "galàsia" 'l vé dal gréch antìch ΓaλaEίaς che 'l völ dì de lacc.
La Via Làtea insèma a la Galàsia de Andròmeda, a la Galàsia del Triàngol e a öna sinquantìna de galàsie nàne, 'mpó ligàde per gravitasiù a i prìme trì e 'mpó libére de möes desperlùre, töte metìde 'nsèma i fà sö 'l Ròs Locàl, nòm dovràt per la prìma ólta in del 1936 dal Edwin Hubble per intènt ü ròs o ün insèma de nebulùze o de galàsie sparnegàde in del ispàsio öt.
Ol disch stelàr de la Via Làtea 'l gh'avrès de 'ndà da i 70.000 a 100.000 agn lüce de diàmeter e 'l gh'àvrès de ès ölt 1.000 agn lüce, e in de la Via Làtea ol Sul 'l sarès a 26.000 agn lüce dal cör de la galàsia e a 20 agn lüce sóta 'l lièl del equatùr galatìch. Adóma 'n de la nòsta galàsia ghe sarès da 100 a 400 miliàrcc de stèle.


text:
Lavagna
Lavagna (Lavàgna in ligur), l'è ün cumün de 12 927 abitànt che 'l se troeuva in Ligüria, Pruvincia de Genua. El cunfìna coi cumün de Chiavari, Cogorno, Ne e Sestri Levante.
Geografia fisica[Modifega | modifica 'l sorgent]
La cità la se troeuva in sü la Rivera de Levànt de la Ligüria, in de la zona del Tigùli, ma la se slunga anca in de l'entrutèra. L'è a 41 chilòmeter da Genua. El teritòri cumünàal l'è divìs da quèl de Chiavari dal fiüm Entèla, che'l và a finì denter el mar propi in mèzz ai dò cità.
In del 2007 gh'hànn dàa a Lavagna la "Bandèra blü" perchè'l sò mar l'è minga spurch.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Lavagna l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Inscì cumè olter cumün de la Ligüria, Lavagna la se ghà svilupàda in dij ànn dij Rumàn cunt el nòmm latìn de Lavania. El nòmm del sitt l'è restàa semper inscì, fin a diventà quèl d'incoeu.
In ün prìmm temp, Lavagna l'è stàda üna cuntèa dij Caruling e dopu l'è diventàda dij vescuf de Genua. Pussèss de la famiglia Fieschi, fìn al 1198 l'ha fàa sü ün frach de prublèmi a la Republica Ligura.
In del XII secul, Lavagna l'è diventàa ün Cumün de per lüü, anca se l'è stàda semper cuntrulàda ün poeu dai Fieschi.
In del 1564 l'è stàda sachegiàda dal pirata türch Dragut, che l'ha fàa ün frach de dànn cumè anca in olter paes del Levànt.
In del 1815, dopu el Cungrèss de Viena, Lavagna l'è stàda asegnàda al Règn de Sardegna, cumè tütta la Republica Ligura; dal 1861 la fa part de l'Itàlia.
Stèma[Modifega | modifica 'l sorgent]
El stèma uficiàal de Lavagna l'è stàa apruvàa dal re Umbert I d'Itàlia cunt el decret del 23 febràr 1890. L'è ün scüd de culùr or, cunt ün unda blü, ün castèll in sü la roccia ed in cima üna grü de culùr argent. El mòtt l'è Entella ("Entèla"), cumè'l fiüm che'l pàssa arent a la cità.
Munument e alter sitt interessànt[Modifega | modifica 'l sorgent]
Gesi[Modifega | modifica 'l sorgent]
Basilica de San Stèven[Modifega | modifica 'l sorgent]
I prìmm nutìzi de üna gesa fàda sü in del sitt in duvè incoeu ghè la basilica l'è del VI secul, in duvè che gh'èra anca üna tùr de segnalaziùn. Atacàa a la gesa, i Fieschi hànn fàa sü ün castèll, tràa a bàss forsi in del 1100 dai suldàa genués o - pussee prubàbil - in del 1200 da l'imperatùr Federich II, per vendicàss de la scomùnica che gh'aveva dàa'l papa Inucenzi IV, che l'èra de la famiglia Fieschi.
I laurà per fà sü la gesa noeuva, in duvè che gh'èra quèla vègia e'l castèll, hin iniziàa el 15 agust 1650, quànd gh'hànn metüü giò la prima pedra. Gh'hànn finìi de fàa la gesa in del 1668 e l'è stàda cunsacràda el 18 utuber 1703.
La basilica, che la gh'ha düü campanìl, la gh'ha trè navàdi e gh'ha denter ün frach de altàar in dij dò lati e vün grand in de la navàda in mèzz; in süi mür gh'hin afrèsch e hin cunservàa anca dij pitùri su tela.
Santuàri de la Madòna del Càrmen[Modifega | modifica 'l sorgent]
El santuàri l'è stàa fàa sü tra'l 1617 e'l 1631, insèmm a ün cunvent dij fràa Carmelitàn; in del dì de l'inauguraziùn l'è stàda dunàda üna statuèta de lègn de la Madòna del Carmelo, che anca incoeu la se troeuva in sü l'altàar magiùr.
Dopu l'arìvi de Napuleon in Ligüria in del 1799, i Carmelitàn gh'hànn dovüü nà via, perchè gh'aveva suprèss el cunvent.
In del 1806 in de la gesa se gh'ha reprendüü a fà i mèssi; in del chiòster gh'hànn fàa denter la bibliuteca.
La faciàda del santuàri la gh'ha ün purtùn centràal del XIX secul e dumà trè finèster; la gh'ha üna navàda cunt sès capèli. I altàar hin fàa cunt el marmo de Lavagna. I afrèsch hin fàa da Alessandro Franchi tra'l 1890 e'l 1900 e da Giuseppe Repetto in del 1860; gh'hin anca dij quadri cunt sü sceni sacri.
La cassa de la prucessiùn, duperàda el 16 lügl (dì de la Madòna del Carmelo), l'è del 1857.
Santuàri de la Madòna del Punt[Modifega | modifica 'l sorgent]
In del XIII secul gh'èra üna capèla de la Madòna in sül punt sura l'Entèla, metüdi a post perché'l papa Inucenzi IV voeurèva fà pussee sigür el tocch de strada tra Lavagna e Chiavari.
In del 1451 i Fieschi gh'hànn dàa capèla e punt ai fràa Francescàn, che gh'hànn crumpàa ün terèn in sü la riva urientàal de l'Entèla per fà sü üna gesa pussee granda per mettich denter l'imàgin de la Madòna del Punt. La gesa l'è stàda cunsacràda in del 1492 e l'imàgin la ghè nàda denter in del 1500.
In del 1564 la gesa l'è stàda sachegiàda dal pirata Dragut, che però'l gh'ha minga purtàa via la Madòna del Punt.
La gesa l'è stàda ingrandìda in del 1783 e trasfurmàda cumpletament in de la fin del XIX secul: incoeu l'è de stìl neoclassich. In del 1898 l'è stàa fàa sü el campanìl in stil neogotich e gh'hànn fàa i afrèsch dedent.
Santa Giüja de Centaura[Modifega | modifica 'l sorgent]
La se troeuva in de la fraziùn cunt l'istèss nòmm. La gesa l'è stàda fàda sü in del 1301 e dedicàda a l'apòstul San Giàcum Magiùr. Dopu gh'hànn fàa sü la gesa noeuva, in del 1654, e la gh'hànn intitulàda a Santa Giüja.
Denter gh'hin i reliqui de la Santa, purtàdi in del 1724, ün crucifìss de lègn del XIV secul, ün tritich del Vult Sant del Cincent e, in de l'abside, üna tàula de lègn cunt sü Santa Giüja e oltri Santi del 1517.
Santa Maria Asùnta[Modifega | modifica 'l sorgent]
'Sta gesa chì la se troeuva in de la Fraziùn de Sorlana. L'è de per lée dal 1909.
Santa Maria Mama de la Gesa[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'è diventàda parroccha de per lée in del 1968 e l'è stàda dedicàda a Santa Maria Mama de la Gesa l'8 setember 1977.
Uratòri de la Santissima Trinità[Modifega | modifica 'l sorgent]
La se troeuva arent al center storich de Lavagna e l'è stàda fàda sü in del XV secul. Per ün frach de temp l'èra gestìda da la cunfraternita de la Santissima Trinità, che jutàven i pover'omm, riscatàven i s'ciâf e disèven messi per i animi dij mort.
Denter gh'hin crùs per i prucessiùn, pitüri de Luca Cambiaso e ün òrghen del XVIII secul.
Olter sitt interessànt[Modifega | modifica 'l sorgent]
Palàzzi Franzoni[Modifega | modifica 'l sorgent]
Fàa sü in del 1696 e duperàa in möd diferént in del curs dij ànn, incoeu ghè denter el Municìpi.
Ün temp l'èra dij marchés Franzoni, ma dopu l'è stàa ocupàa dai suldàa francés de Napuleon in del 1797 e, per i tanti epidemij de l'inizi del XIX secul, l'è diventàa ün uspedàal.
Dopu che l'è stàa abandunàa, l'è stàa crumpàa da Lazzaro Repetto, ün paisàn lavagnés emigràa in Argentina e, in del 1907 l'è diventàa ün albergh. Dopu üna petiziùn populàar, in del 1931, el Cumün de Lavagna gh'ha crumpàa'l palazzi, che l'è inscì diventàa'l Municìpi.
Palazzi Ravenna[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'èra ün cunvent dij fràa Carmelitàn, che dopu l'è diventàa'l sitt in duvè gh'èra'l Municìpi, fìn al 1931.
Incoeu l'è, dal 1994, la Bibliuteca Civica (dedicàda a Giovanni Serbandini in del 2004), in duvè fànn anca manifestaziùn culturaj e mustri.
Tur del Burgh[Modifega | modifica 'l sorgent]
Fursi 'sta tur chì l'hànn fàda sü i Fieschi in del XVI secul cumè tur d'avistament u de difesa; dopu l'è diventàda anca üna cà cunt üna capèla gentilizia.
Incoeu ghè denter la Galeria Artistica de l'Ardesia e la Culeziùn Alloiso: se poeurun vedè rob fàa in ardesia e ceramica, ma anca repert archeulogich truvàa in de la zona. Sot ghè ün giardìn a la genués in duvè fànn cuncèrt musicaj e mustri.
Cultura[Modifega | modifica 'l sorgent]
Musée[Modifega | modifica 'l sorgent]
Cà Carbone[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'è in del center storich lavagnés, in via Riboli; l'è ün palazzi burghés de trìi piàn cunt decuraziùn de stìl genués. Fàda sü in de la metà del XIX secul, l'è de la famiglia Carboni (ma gestida dal "Fondo per l'Ambiente Italiano") e gh'ha denter möbil, pitüri e ugètt del XVII-XX secul.
Culeziùn "Rodolfo Alloiso"[Modifega | modifica 'l sorgent]
La se troeuva denter la Tur del Burgh e l'è gestìda dal Cumün; la gh'ha in tutàal 88 repert archeologich che vègnen dal Tigùli e gh'hin anca ceràmich e maiolich del Rinasciment, truvàdi in de la Tur dürant i laurà per mètela a post.
Manifestaziùn[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Mustra de l'antiquariàa, el terz sàbet del mées
- Pàli marinàar del Tigùli, che la se tègn tra i Cumün de Santa Margherita Ligur, San Michee de Pagana, Rapàll, Zuaj, Chiavari, Lavagna e Sester Levànt in del mar innanz a 'sti sitt chì a rutaziùn in ciascün ànn tra lüj e agust
- Turta dij Fieschi, cünt ün curtee in custüm tradiziunài tra'l 7 e'l 14 agust
- Campiunàa invernàal "Golfo del Tigullio", regàda per bàrchi a vela da 7,50 a 30 meter (5nuvember - 4 febràr)
- "Corsica per Due", regàda de barchi a vela cun partensa e arivi a Lavagna e navigaziùn inturn a la Corsica (fin de magg)
- Pre-winter Sail Contest, séri de regàdi de barchi a vela (fin de utuber)
- Fera de la Primavera, la prima dumènega de marz
- Fera de San Simùn, el 28 utuber
- Fera de l'Agricultura, i ültim sàbet e dumènega de lüj
- Fera de la Madòna del Càrmen, la matìna del 16 lüj
- Fera de San Stèven, la matìna de la prima dumènega dopu'l 3 agust
- Festa de Sant'Eufemiàn, el 2 giügn in de la fraziùn Cerreto
- Sagra de la Fucàcia cünt la salvia, i prìmm sabet e dumènega de agust in sül piazzàal de la gesa de Santa Giüja
- Sagra de l'Obersgina, el 16 agust in de la fraziùn Surlàna
- Sagra dij Fritej, la segunda dumènega de agust in de la fraziùn Surlàna
- Sagra de San Bernàrd, el 20 agust in de la fraziùn cünt ul nòmm istess
- Sagra dij Nùus, el 8 e'l 9 setember in de la fraziùn Punt de la Madalèna
Persunàgg famùs[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Sinibaldo Fieschi (Genua, 1195 circa – Napuli, 7 dicember 1254), diventàa papa cunt el nòmm de Inucenzi IV
- Ottobono Fieschi (Genua, 1205 circa – Viterb, 18 agust 1276), diventàa papa cunt el nòmm de Adriàn V
- Gaetano Previati (Ferara, 1852 - Lavagna, 1920), pitùr
- Virginia Dighero (Lavagna, 24 dicember 1891 - 28 dicember 2005), la persuna pussee vègia d'Itàlia
- Giovanni Battista Campodonico (Lavagna, 20 genàr 1892 – Chiavari, 11 magg 1958), prèvet e müsicista
- Giovanni Serbandini (Chiavari, 1912 – Lavagna, 1999), pulìtich
- Giulio Sanguineti (Lavagna, 20 febràr 1932), vescuf
- Giorgio Repetto (Lavagna, 1952), calciatùr
- Fanny Cadeo (Lavagna, 11 setember 1970), atrìss e dòna de spetàcul
Ecunumia[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'ecunumia de Lavagna l'è fundàda specialment per el türism; in particulàar, in de la fraziùn Cavi de Lavagna gh'hin ün frach de stabiliment balneàr.
In dij dintùrn gh'hin dij cavi de ardesia: i lavègn che vègnen duperàa per scrìf in di scoeuj se ciàmen inscì propi perchè hin fàdi de ardesia che vègn da Lavagna.
Trasport[Modifega | modifica 'l sorgent]
Stràdi[Modifega | modifica 'l sorgent]
Lavagna la se troeuva in sü la Via Aurelia, vègia strada dij Rumàn che da Ruma la và fìn al cunfìn francés.
A Lavagna ghè anca üna surtìda de l'Autostrada A12 Genua-Rusignàn.
Feruvij[Modifega | modifica 'l sorgent]
Lavagna gh'hà üna staziùn in sü la linea dij "Ferrovie dello Stato" Genua-Pisa.
Sport[Modifega | modifica 'l sorgent]
Balùn[Modifega | modifica 'l sorgent]
- U.S. Lavagnese 1919 (Serie D)
- Sestieri Saline (Prima Categuria)
- A.C. A Ciassetta (Terza Categuria)
Vela[Modifega | modifica 'l sorgent]
A Lavagna ghè el Circolo Nautico Lavagna che la fà scoeula de vela e la urganìza regàdi.
Olter prugètt[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Il podest
- 1. Beat Feuz (SUI)
- 2. Steven Nyman (USA) + 0,08 secundas
- 3. Erik Guay (CAN) + 0,54 secundas
Tge per in di per Beat Feuz! Quatter onns suenter sia davosa victoria en la cuppa mundiala stat il skiunz da l’Emmental puspè sisum il podest. Feuz ha sco gia en il trenament persvadì sin la pista Corviglia e la finala triumfà cun in avantatg da be 8 tschientavels sin l’American Steven Nyman. Igl è la 6avla victoria da la cuppa mundiala per Feuz ed il punct culminant da la stagiun. Beat Feuz aveva dà pir il schaner a Wengen ses comeback suenter ina lunga pausa da blessura.
Fill va per la culla da cristal
In grond di èsi er per Peter Fill. Il Talian vegn 10avel en la cursa rapida a San Murezzan e gudogna uschia la culla pitschna da cristal per il meglier skiunz en questa disciplina. Igl è il punct culminant da la carriera per il skiunz da 33 onns.
Peter Fill ha gudagnà quest onn il classicher sin la Streif a Kitzbühel ed ha dentant er profità che ses concurrent, il Norvegiais Aksel Svindal, è cupitgà a Kitzbühel ed uschia stuì terminar la stagiun. Fill è l’emprim skiunz talian che gudogna la culla da cristal en la cursa rapida. La finala ha el 26 puncts dapli sin il conto che Svindal e 30 puncts dapli ch'il Norvegiais Kjetil Jansrud ed il Talian Dominik Paris (ITA).
Ils Svizzers
- 1. Beat Feuz
- 2. Carlo Janka + 1,14 secundas
Sper Feuz è Carlo Janka stà il sulet Svizzer a la partenza. Il skiunz da Sursaissa n’ha betg dal tut pudì persvader ed ha la finala stuì sa cuntentar cun il 8avel plaz. Betg in mal resultat, dentant suenter ses bun trenament ha Janka siemià dal podest.
RR novitads 12:00


text:
Buchrain
Buchrain a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Lüzerna, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 4.8 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 6009 abitant.
El cumün de Buchrain al se tröva a una altitüden de 456 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Dierikon, Ebikon, Emmen, Eschenbach, Inwil, Root. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Buchrain l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1257 col nom de Buochren.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Il glindesdi saira èn a Lachen vegnids undrads ils megliers protagonists dad 11 categorias. Ils titels prestigius «Players of the Year» han survegnì Lara Dickenmann e Yann Sommer.
Il goli naziunal ch’è avant curt sa qualifitgà per la Champions League cun Borussia Mönchengladbach ha en pli dastgà retschaiver il premi «Save of the Year» per sia grondiusa parada en la fasa finala dal gieu d’EURO cunter l’Albania.
En la categoria «Trainer of the Year» è vegnì tschernì sco victur il trenader naziunal Vladimir Petkovic. El ha manà la naziunala svizra a la runda finala da l’EURO en Frantscha, nua ch’ils Svizzers èn stads victorius per quatter rundas. Pers avevan els en l’otgavelfinal cunter la Pologna durant sajettar penaltis.
Nico Elvedi «Rookie of the Year»
Sco giugader svizzer junior è vegnì elegì Nico Elvedi, defensur tar Borussia Mönchengladbach. El è sa profilà cunter Shani Tarashaj (FC Everton) e Meriam Terchoun (FC Zürich dunnas).
En la categoria «Squadra da cuppa da l’onn» ha gudagnà il FC Lugano. Ils Tessinais avevan cuntanschì il final e pers il final cunter il FC Zürich cun 0:1.
RR novitads 06:00


text:
Musanega
Musanega (Italià: Mozzanica) l'è ü cümü de la bassa bergamasca de 4 589 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), condèna süperfis de 9,3 km² e 'na densità de popolasiù de 493 ab./km².
El se tróa 'n de la pianüra, arènt al Sère, a presapóch a 26 chilometri de Berghem vers mesdé.
Andamènt demogràfegh[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Musanega l'è mustràt in de la tabela ilüstrada ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Tirolo (BZ)
Tirolo (Tirol) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha 2 464 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 25,59 km² e 'na densità de 96 ab./km². El cunfìna coi cümü de Caines, Lagundo, Merano, Moso in Passiria, Parcines, Rifiano, Scena.
Situasiù linguìstica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Il lieu actual en la staziun da Mustér na cuntentia betg propi e quai dapi onns. Uschia hajan ins incumbensà la directura d'elavurar pussaivladads ed en suprastanza vegnian ins proximamain a discutar quai, di Silvio Schmid ch’è dapi quest onn president.
Era cun digitalisaziun dovra quai il contact persunal
Ils biros d’infurmaziun hajan era en il temp da la digitalisaziun lur giustificaziun. Il contact persunal e la pussaivladad da vegnir tar las infurmaziuns saja anc adina impurtant per l’osp. Ma impurtant saja ch’el possia chattar quai en in lieu central e ch’el na stoppia betg currer en tschintg differents lieus, accentuescha Silvio Schmid.
A Sedrun saja quai il mument ideal cun las localitads modernas e cun las pussaivladads da cooperar cun las pendicularas, uschia possian sinergias vegnir nizzegiadas ed ils custs possian vegnir reducids. Pertge ils custs sajan adina centrals, ma ins na stoppia betg emblidar ch’ina uniun turistica haja era sco incarica d’infurmar e quai saja pussaivel il meglier cun in biro d’infurmaziun, di il president da Sedrun Mustér turissem.
RTR actualitad 08:00


text:
Davart las lindornas datti anc bleras e fascinantas particularitads e caracteristicas dad emprender. En ina conversaziun tranter in scolast e scolars udin nus insatge davart il spazi vital sin terra u sut aua, la maniera da sa muentar, la localisaziun dals organs e la moda da sa procrear.
Participants: Silvia Taisch, Annina Silvestri, Corina Sierk, Reto Rauch
Redacziun: Constant Gritti
Radioscola 22-9-1975
Numer d’archiv: 2163
(Per raschuns da dretg d’auturs è l’emissiun d’udir senza las parts musicalas.)


text:
Enego
Enego (en vèneto: Enego; en cimber: Ghenebe; en todèsch: Jeneve) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Vicènsa. El g'ha presapóch 2.018 abitàncc, 'na superfìce de 52 km² e 'na densità de 39 ab./km². El cunfìna coi cümü de Arsiè (BL), Asiago, Cismon del Grappa, Foza, Gallio, Grigno (TN), Valstagna.
Il Cumün[Modifega | modifica 'l sorgent]
Enego se troeuva in sü l'Altupiàn di Sett Cumün (ciamàa anca "Altupian de Asiàagh"), a 768 meter d'altezza.
Ulter che'l paes de Enego, gh'hin anca olter fraziùn piscinini: Piovega, Culdarch, Foss, Valdifaber, Cost, Valdicina, Valgoda, Dori, Marcesina, Enego 2000 (staziùn sciistica) e Stoner, la pussee grand.
L'ecunumia de Enego la se basa sü l'agricultüra e su l'alevament di besti, specialment di vacch, chi fann el lacc ch'el vegn dupràa per fà el furmagg Asiàagh.
La storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Inturn a l'ann Milli hin rivàa da la Germania di pupulaziùn da lingua e tradiziùn cimbra che s'hin stanziàa in divers sitt de l'Altupian: inscì anca a Enego.
Tra'l 1310 e'l 1807 Enego l'ha fàa part de la Lega di Sett Cumün, insemm a Foza, Gaj, Asiàagh, Lusiana, Conch, Ruana e Rözz. 'Sta Lega chì l'ha mantegnüü üna certa autonomia anca quand la gh'èra la Repüblica Veneta.
In de la Prima Guera Mundiàal Enego l'è stada bumbardada pussee volt cunt i canùn piazzàa sül Munt Grappa.
Tra i düü gueri e dopu la Segunda Guera Mundiàal ün frach de Eneghees hin nàa a l'ester a lavurà (in Germania, Francia e Svizera), specialment cumè muradur.
I munument[Modifega | modifica 'l sorgent]
- La gesa de Santa Giustina, che suvrasta'l paes; per fàa sü el sò noeuf campanil, in di ann Cinquanta del XX secul, han dupràa i matùn del Fort Lisser, fàa sü durant la Prima Guera Mundiàal. La gesa l'è stada seriament danegiada in del 1983 da'na trumba d'aria, che l'ha tiràa via la cupola e'l tecc. Dopu l'han sistemada.
- La tur del vecc castèl del XIII secul, incoeu demulìi, ch'el se truvava in duvè che incoeu ghè la piazza San March.
- Il Punt de la Val Gadena, il terz pusse vôlt d'Europa (175 meter), inauguràa in del 1990 e che'l culega Enego a Foza.
Persunagg famùs[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Diego Dalla Palma (1950), trucadur famùs a livell internaziunàal;
- Lucio Boscardin, autur de "Ciao", la "mascotte" di Mundiai de calcio de Italia 1990.


text:
An minca paìs dla bassa e ‘dcò giumaj an minca paìs montagnin, a-i son ëd lusent e bej supermërcà con tut lòn che ‘l bendidìo a peul anmaginesse, ofèrte strepitose e marcansie dle pì bele e dle pì piasose; andova l’imbarass ëd la cheuja a l’é ‘l pensé pì ancreus. Ij pòrtafeuj a brando e le comesse (sempre tute bele e gentij) antant ch’a fan digerì ij prodòt ai compiuters dle casse, a fan doe ciancie con le madamin e ij monsù.
Fin-a si, gnente da dì. Tut a pòst, tut sota contròl. Ma anlora... Andova ch’a sta l’arcan? Andova ch’a l’é ‘l problema? Tranquij... As trata nen d’un problema, ansi, an costi pòst la garansìa dla qualità e dla frëschëssa a l’é un pont ëd mèrit për tanta gent e tante imprèise.
La question a l’é nen gropà a costi vajant botegon modern, ma nopà a na question motobin pì spërfonda e sentimental; im riferisso ai nòst arcòrd/paragon d’antan, quand con Mama (e për cambrada na cavagna) andasìo al mërcà dël paìs a fé la spèisa për la sman-a. A se m’arcòrdo bin ëd coj moment! Tanta confusion, tanti batajeur ch’a fracassavo, tut anmes-cià e baronà për tèra. Paisan con ij sacapej ësle spale, forësté con n’andi un pòch bacan. Le fomne con la borsa strèita, për nen fess-la barbé!
Am ven an ment na canson d’Angelo Brofferio, poeta piemontèis ëd l’800, ch’a disìa: Ël mond l’é na baraca, noi soma ij buratin!. Ma la còsa ch’am pòrta drit a cole matinà, a son j’odor! Ij parfum dij mërcà d’antan! Ij banch a j’ero pien-bandà ‘d ròba butà lì a la baravantan-a con la crica dle madame dantorn a toché e ritoché. A-i era col dij savon. A fasìa na montagna ‘d panèt con ël Savon ëd Marsija, an manera che l’odor ëd lëssia a bustichèissa tuti. Peui pì da-dlà a vendìo le machinëtte dël Flit për le mosche. Con ël batajeur ch’a fasìa le preuve pratiche lì al mërcà.
La taragna dedicà ai mërcandin dël mangé a l’era peui tut un godiment! Pendù a dij filfèr a fasìo sente ij sò ardor, lunghe file dë stocafiss e ‘nt ij tupin ëd tòla, j’anciuve con la sal e le ulive an salamòja. J’odor anconfondibij dij tomin elètrich dël Taluch e dle tome ‘d Bruss, andasìo fin-a an cel.
Mama prima ‘d lassé ‘l mërcà a passava a pijé ‘l cafè an gran-e. Arbiocà su ëd na panca ‘d bòsch a-i ero na tombarlà ‘d sachèt maròn mesi duvèrt, con mila specialità foreste e na fragransa bon-a, che squasi squasi at pëssiava ‘l nass. Ël cafè, at lo confessionavo drinta a un papé colorà ‘d bleu, ch’a smijava passà ‘nt la grassa.(‘Dcò për ël sucher a dovravo costa carta). La cavagna a l’era pien-a fin-a al corm, e noi tornavo a ca. Antant, ij fracass a continuavo a frandé sensa deuit e la gent a virava come prima.
Pì ‘d na vòlta, am ciapava un bel inghicio për un tòch ëd cicolata, ma l’ora a l’era tarda e mi i m’ancalavo nen ciamej-la a Mama. Parèj për consoleme un pòch, disìo tra ‘d mi: A sarà për n’àutra vòlta. E peui, la cicolata a fà mal ai dent!.
Mama, a porté la cavagna a tranfiava na frisa; vardand-la con coj sudor ch’a drocavo da la front, am fasìa pen-a. Mërcà d’antan, restà viv andrinta al mè cheur.
Glossari
inghicio = desiderio intenso
lëssia = bucato
Mirò
(tratto da: Come e Dove - Notizie, Pinerolo, 2002)


text:
Dischett
El dischett (ciamaa anca "floppy", ch'el voeur dì "flessibil") l'è 'n support de memoria de massa magnetiga, fada de 'n disch piscinitt (de chi el nomm) cont del material magnetegh sora contegnuu in d'ona custodia. Per lensgij se doperava ona dischettera, ciamada anca FDD. El sò us el s'è sbassaa di agn 2000, cont i memorij USB e flash, ma hinn doperaa ancamò in di impiant industriai, e donca anmò in produzion.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'idea del floppy a l'è nassuda in del 1967 a la IBM e l'è rivada in di personal computer 10 agn dopo, cont la Olivetti P6060 e P6040, che gh'even di floppy da 8 e 2,5 pollis.
Cont el temp hinn deventaa standard anca in del PC IBM, e s'hinn sbassaa de dimension: Da 8 a 5,25 e poeu a 3,5 pollis.
In del 1998 la Apple la presenta iMac, primm PC senza floppy, e cont el temp el floppy l'ha perduu el sò roeul de principal mezz de scambi, anca grazia a la velocizzazion de Internet, e l'è staa prima sostituii di sistema arent ma pussee capient 'me i zip drive e poeu di sistema a stat solid.


text:
Hölstein
Hölstein a l'è un cumün svizzer del distret de Waldenburg, in del Canton Basilea Campagna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 6.02 km² e in del Marz 2011 al gh'eva una popolazion de 2333 abitant.
El cumün de Hölstein al se tröva a una altitüden de 422 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bennwil, Bubendorf, Diegten, Lampenberg, Niederdorf, Ramlinsburg, Tenniken, Zunzgen. La popolaziun l'è in magioranza de lengua tudesca.
Galerìa de fóto[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Sit ufizial
- Hölstein in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Da Benedetto Vigne -
In duo svizzer che fa furor sin tribunas internaziunalas: Ecco sco Benedetto Vigne ha scuvert en sia atgna discografia ils Klaus Johann Grobe.
L’emprima giada als haja probabel dudì en l’emissiun «Sounds», l’emissiun da la «musica nova» sin SRF3, in tun frestg e captivant, basà be sin in orgel hammond, in bass electric ed ina battaria. Sulettamain il chant, tudestg, aveva in’aria in pau magretta, in pau «schmalbrüstiga», ma quai n’era per il mument betg entrà en mes cunscient, perencunter la remartga dal moderatur ch’i sa tractava qua d’in duo turitgais, battegià cun il num curius Klaus Johann Grobe. Sequentamain haja adina puspè entupà il num ubain il tun dal duo, realisond cun il temp che questa combo figurava oramai tranter la gromma da la scena avantgardistica svizra, observada cun interess er davart da spiuns musicals internaziunals. Ina scuverta che charrava u charrescha anc adina sut attributs stilistics sco postpsichedelissem, neokrautrock, pseudodiscopop, DDR-schlagherjazz – spiras caracteristicas che din tut e nagut.
Ina da quellas surpraisas che fan restar qua cun chautschas resgiadas
Klaus Johann Grobe figurava damai er sin mia glista da portatuns desiderads; baud u tard avess jau lura schon anc cumprà l’album respectiv. Plitost pli tard. Tschiffà dad ina tscherta unfisezza da l’andament popmusical haja simplamain tralaschà la cumpra u la renviada a la proxima giada. E lura capita in bel di ina da quellas surpraisas che ma fan restar qua cun chautschas resgiadas, sco din ils tudestgs. A l’entschatta da questa stad haja puspè ina giada piglià a mauns ina pitschna rumigiada dal biro, en mira avev’jau surtut il muntun da discs da promoziun sin mes pult, retschets e ramassads en il decurs dals ultims dus, trais onns. E pigliond en maun in suenter l’auter quests discs cumpacts, zavrond els tenor stil u derivanza, scuvr’jau tuttenina in artefact detg curius, titulà cun ina scripziun bunamain indecifrabla: Klaus Johann Grobe! Senza savair possedev’jau gia daditg in exemplar da l’album giavischà.
Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:
«Stephan weiss, es gibt nur einen Versuch, wenn’s schief geht dann ist es aus».
Il motiv dal dessegn da la cuverta è extremamain scurril e declera magari er il fatg che jau hai a ses temp betg sentì il gust da tadlar immediat il disc da promoziun. Davant e davos paradescha mintgamai ina fotografia bunmartgada dad in pèrin che fa in «ballontanz», in da quels gieus da cumpagnia in pau «bieder», l’entir en ina demarscha demodée che tira propi endament la veglia DDR. In maletg che va la finala bain a prà cun il sound anticiclic, quasi retrogradic dals Klaus Johann Grobe. Ma tuttina in tun fitg modern: Dapi là gira tar mai bunamain mintga di il primalbum «Im Sinne der Zeit» dals Grobe, cun ses orgel che sgarguglia, cun ses bass che schluppigna, cun sia vusch che recitescha apatic, bunamain en «sprechgesang», frasas sco «Stephan weiss, es gibt nur einen Versuch, wenn’s schief geht dann ist es aus».
Severin Landolt e Dani Bachmann – uschia sa numnan ils dus musicists davos Klaus Johann Grobe – han en il fratemp gia publitgà in segund album («Spagat der Liebe»), e quel è gartegià anc pli multifar e colurà che l’emprim. Betg da sa smirvegliar ch’ils Klaus Johann Grobe, che regordan da lunsch a vegls krautrockers sco Neu! u Can, celebreschan oramai cun success tribunas alternativas en America e Gronbretagna – veritabels novs ambassadurs dal rock elvetic.
Klaus Johann Grobe: «Im Sinne der Zeit»; «Spagat der Liebe» (Trouble In Mind/Irascible)
.:. Tips videos youtube:
Klaus Johann Grobe - Between The Buttons
Schlaufen Der Zukunft - Klaus Johann Grobe
Klaus Johann Grobe - Vergangenes (2014)
Fotografia: http://www.klausjohanngrobe.ch/
Text: B. Vigne, Turitg
Suonda LATABLA!
Forsa er insatge per Vus:


text:
En domenia ai 26 de setember duc i sentadines del Trentin da amancol un an pel jir te sie Comun da les 6 da domen fin les 10 da sera con la tessera litèla per dir de scì o de no a l’istituzion tel Trentin del raion biologich.
L besegn che vegne metù su n raion biologich tel Trentin vegn sostegnù da passa 30 sociazions. Anter chestes l é inomes cognosciui a livel internazionèl o nazionèl desche WWF, Greenpeace, Italia Nostra o Slow Food, autres più vejines desche Transdolomites, gropes de compra solidala e a »filiera curta« e produtores locai desche Terre Altre o la sociazion di arlevadores de eves de Fiem e Fascia e ence la Neva UAL engaissa a votèr »EI«
Aldò de sie prinzipies de stravardament e conservazion del ambient, de la biodesvalivanza e de la sanità, la Neva UAL engaissa a votèr EI, per empegnèr la Provinzia Autonoma de Trent a disciplinèr l’istituzion, sun dut l teritorie agricol provinzièl, de n raion biologich per sostegnir la coltivazion, l arlevament, la trasformazion, l enjignament de la magnadiva e chel agro-industrièl di prodoc agricoi mascimamenter a na vida biologica.
Per mudèr l mond che volon ge lascèr a la generazions che vegn – disc la Neva UAL - scomenzon da noscia tera!
De più su La Usc stampèda de vender ai 17 de setember.
(lg)
N raion biologich per l Trentin
Data
21 de setember 2021
Galaria retrac
Grandeza scritura
Social
En domenia ai 26 de setember i sentadins é envié a tor pèrt al referendum per domanèr l’istituzion del raion biologich tel teritorie agricol de la provinzia. Ence la Neva UAL engaissa a jir e a litèr »EI«.
Galaria retrac
View the embedded image gallery online at:
https://www.lausc.it/atualite/17125-n-raion-biologich-per-l-trentin#sigProIdc9c6a56b7c
https://www.lausc.it/atualite/17125-n-raion-biologich-per-l-trentin#sigProIdc9c6a56b7c


text:
Il Cussegl federal è cunter in scumond dad experiments cun animals. El refusa perquai ina iniziativa che pretenda in tal scumond. Bain è il Cussegl federal per la protecziun dals animals, l'iniziativa va ad el dentant memia lunsch. In Gea a questa iniziativa avess consequenzas massivas per il provediment da sanadad e la perscrutaziun en Svizra, argumentescha il Cussegl federal.
Sia posiziun aveva il Cussegl federal gia preschentà pli baud. Il venderdi ha el uss deliberà il messadi per mauns dal parlament. Il Cussegl federal cusseglia da refusar questa iniziativa senza cuntraproposta.
Scumond senza resalvas
L'iniziativa «Gea ad in scumond dad experiments cun animals ed umans – Gea ad ina perscrutaziun cun impuls per la segirezza ed il progress» è vegnida inoltrads il 2019. Ella pretenda in scumond senza resalvas da far experiments cun animals e perscrutaziun vi da l'uman. Scumandà fiss er l'import da products, ch'èn vegnids sviluppads cun agid dad experiments cun animals.
Ord l'archiv da SRF:
RTR novitads 17:00


text:
Regn Unid
El Regn Unid de Gran Bretagna e Irlanda del Nord (in ingles: United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland), de solit breviad 'me Regn Unid o UK (sigla del nom orijinal, in ingles United Kingdom), l'è de sovent ciamad a volte cont el nom plussee jeneral Inghiltera, e l'è un stat de l'Europa ocidentala. A'l moment la soa monarca l'è l'Elisabeta II del Regn Unid.
StoriaModifega
El Regn Unid l'è el resultad d'un grup de acords d'union qe hann jontad insema i so nazion: Ingilterra, Irlanda del Nord, e Galles. La plupart de l'Irlanda la s'è spartida del 1922 con la costituzion del Stat Liber d'Irlanda (qella qe adess l'è ciamada Republega d'Irlanda), menter la part qe l'è anc'mò sota a'l Regn Unid l'è ciamad Irlanda del Nord.
JeografiaModifega
El Regn Unid se trova ind su la costa ocidentala de l'Europa del nord. L'è circondada a est del Mar del Nord, a sud del Canal de la Manega, e a ovest de l'Ocean Atlanteg e del Mar d'Irlanda.
El Regn Unid l'è padron de quatordex teritori qe inn restads in ereditaa del so imper colonial (comè per esempi Bermuda, Gibilterra, i Isole Pitcairn e i Isole Falkland).
LengovModifega
El Regn Unid al g'ha no una lengua ofiçala, anca se i so abitants parlen tuts l'ingles. I lengov rejonai recognossude inn el galles, el gaeleg scozes, l'irlandes, el cornovaies, el scots e l'Ulster Scots.
Nom del Regn Unid ind i lengov locaiModifega
- Gales (Cymraeg): Deyrnas Unedig, Teyrnas Unedig Prydain Fawr a Gogledd Iwerddon.
- Ingles (English): United Kingdom, United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland
- Irlandes (Gaelige): Ríocht Aonthaite, Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann
- Cornovaies (Kernewek): Rywaneth Unys, Rywvaneth Unys Breten Veur hag Iwerdhon Gledh
- Gaeleg Scozes (Gàidhlig): Rìoghachd Aonaichte
- Manx (Gaelg): Reeriaght Unnaneysit, Reeriaght Unnaneysit ny Bretyn Mooar as Nerin Hwoaie
- Normann (Nouormand): Rouoyaume Unni, Rouoyaume Unni d'la Grande Brétangne et d'l'Irlande du Nord
- Ingles de Scozia (Scots): Unitit Kinrick, Unitit Kinrick o' Graet Breetain an Northren Ireland
Situazion PolitegaModifega
Anca se el Grand Imper colonial l'è ormai finid e a'l so poter ind el mond l'è desminuir, el Regn Unid l'è restad istess una potenza mondiala. L'è vœna dei member del G7 e l'è intra i paes plussee desvilupad a'l mond, cont un'economia qe l'è considerada la quinta mondiala e la segonda in Europa. L'è staita anca vœna de prim stats a far part de la NATO e de l'ONU, indovè qe l'è un member permanent cont el dirit de vet.
La regina a l'è Elisabeta II del Regn Unid (del 1952).
El prim minister a l'è Boris Johnson (del 2019).


text:
Arbeitsblatt: Pitschen Prinzi
Material-Details
2/15 Lektion
Rumantsch
Reals - Geografia
8. Schuljahr
2 Seiten
Statistik
53721
1165
0
30.01.2010
Autor/in
Reto Thanei
Sotchà Dadora 231 E
7550 Scuol
7550 Scuol
076 451 67 86
Land: Schweiz
Registriert vor 2006
Textauszüge aus dem Inhalt:
IL PITSCHEN PRINZI, UNITAD NR. 2:SUR DA LAUTUR II 1. «TGE?»: CUNTEGN Med material: Tadlar leger tematisar il rg: Temp: cudesch Il Pitschen Prinzi Leger 45 2. «PER TGE?»: FINAMIRA(S) Finamira(s) approximativa(s): Finamira(s) precisa(s): Ramassar nfurmaziuns sur dad Antoine de SaintExupéry. Sinfurmar cun agid da datas impurtantas sur da ses gir da vita.Segunda part scriver en tes idiom. II part è scritta in tudestg. 3. «CO?»: DECURS DA LUNITAD Temp: Decurs: Metoda: Material: Leger ensemen far la traducziun bocca plenum Fegl da lavur Translatar en scrit singul Fegl vid correger plenum Lavurs dals 15 25 5


text:
Dentant sch'ins guarda en detagl, n'è quai betg adina la soluziun ideala. Ins vesa adina puspè ch'in manaschi effectiv pretenda era l'existenza d'ina gruppa d'interess ch'è pronta da s'engaschar, sco per exempel ils chatschaders.
In bun exempel per quest model èn ils capricorns ch'eran extirpads en il Grischun. Senza in engaschament exemplaric dals retgs da l'Italia e pli tard da chatschaders en differents pajais n'avessan ils capricorns betg survivì e fissan betg turnads enavos en il Grischun. Questa via è era oz dal tuttafatg actuala e vegn enchaminada en differents pajais.


text:
Gia tar il cumenzament da ses viadi il venderdi passà aveva papa Francestg condemnà la persecuziun sistematica da la minoritad armena cristiana en l’imperi Osman l’onn 1915 sco genocid. Cun condemnar uss il genocid dals Armens vegn papa Francestg a nutrir danovamain tensiuns cun la Tirchia.
Tensiuns cun la Tirchia èn programmadas
Gia l’onn 2015 aveva papa Francestg discurrì da la persecuziun sistematica dals Armens da «l’emprim genocid dal 20avel tschientaner». Sinaquai aveva la Tirchia cità il ambassadur dal Vatican en il ministeri da l’exteriur.
L'ultim di dal viadi dal papa en Armenia
Tar sia uraziun è il papa vegnì accumpagnà dal president Sersch Sargsjan e da Katholikos Karekin II., il manader da la baselgia armena. Suenter è viagià il papa a Gjumri, la segund-gronda citad armena. Oz è l’ultim di da sia visita. L’october è planisada ina visita papala en Aserbaidschan, il pajais inimi da l’Armenia, ed en Georgia.
RR novitads 23:00
Il genocid vi dals Armens
Dal 1915 enfin il 1917 aveva l’imperi Osman persecutà e mazzà sistematicamain Armens. Passa in milliun umans duajan avair pers lur vita. La Tirchia sco successura da dretg da l’imperi Osman snega enfin oz che las mazzacras vi da la populaziun armena sajan stads in genocid. L’Armenia e la Tirchia n’han nagina relaziun uffiziala ensemen.


text:
Er il Radio Rumantsch chattan ins sin questa charta. Il signal n'è dentant betg adina uschè bun, ma i cumpara automaticamain er in link da la pagina d'internet dal radio tschertgà. Ultra da quai cumparan, dasper il num dal radio, er infurmaziuns sco in tge pajais ch'ins sa chatta ed en tge citad ch'il radio vegn producì.
Project da scienziads da plirs pajais
Quest project è vegnì realisà da scienziads dal Danemarc, la Germania, la Gronda Bretagna e da l'Ollanda. Lur finamira era da perscrutar la cultura da radio. En tut pon ins tadlar da quai da 8'000 chanals en 160 pajais. Dasper la pussaivladad da tadlar live tut quests emetturs datti er infurmaziuns davart l'istorgia dal radio, tranter auter documents da tun magari rars rimnads sin l'entir mund.
RR actualitad 6:00


text:
La tur vegn a star per radund in mez onn sin il Pass dal Güglia. Sco quai che Origen scriva en ina communicaziun, è la tur esser mo l’entschatta. L’onn proxim planisescha Origen, da construir sin il Pass dal Güglia in bajetg da teater, che po vegnir duvrà durant l’entir onn.
Grischun Central Il pass dal Güglia è uss 18 meters pli aut — culturalmain
Il festival cultural Origen ha avert sin il Pass dal Güglia la «Torre Melancolia». La tur da 18 meters autezza è accessibla. Ella raquinta dals emigrants Grischuns, ch’èn emigrads ora en il mund.
RTR/fb


text:
Er las mesiraziuns han confermà ch’il mir è stà en moviment. La finala ha la suprastanza communala da Sumvitg decidì da sanar il lieu – e la radunanza communala ha concedì in credit brut da 960’000 per sanar il mir. Dus inschigners, Giachen Blumenthal e Walter Deplazes, èn vegnids incumbensads da planisar e survegliar las lavurs.
Ancras da fin 17 meters fin sut la baselgia en
En etappas vegn sanà il mir sin ina lunghezza da 16 meters. Suenter ch’il mir vegl è davent, vegni sprizzà betun encunter il terren. Quest betun vegn fixà cun ancras da 6 meters.
Sin quel vegn ina serra, ina paraid cun ancras da fin 17 meters, che van per part sut la baselgia en. Quellas duain tegnair il stgavament, sco che l’inschigner Walter Deplazes declera.
Crappa dal mir vegl embellescha il mir nov
Sco ultim vegn bajegià in mir da betun che è 14,3 meters aut e giudim 3,3 meters lad (il pe è alura 4,6 meters). Per resguardar l’estetica vegn quest mir da betun curclà cun la crappa dal mir vegl.
Durant las lavurs vegn mesirà, sch’il mir fiss en moviment ubain sche las ancras na tegnessan pli, di Walter Deplazes. Impurtant saja ch’il mir è stabil suenter la sanaziun e che quai na dettia pli sfendaglias e crappa che sa distatga.
Sche tut va tenor plan vegnan a cuzzar las lavurs – cun ina pausa dad in mais – fin almain mez november.
RR actualitad 11:15


text:
Quest onn na datti nagin campiunadi mundial da curling en Svizra. Pervia da la pandemia da corona na possian ins betg realisar il turnier internaziunal da las dunnas ch'avess gì lieu dals 19 fin 28 da mars a Schaffusa. Quai han communitgà ils organisaturs.
Pervi da la situaziun epidemiologica hajan las autoritads localas betg lubì als organisaturs da manar tras il campiunadi. Tenor la Federaziun mundiala da curling WCF dettia actualmain discurs per manar tras il campiunadi en in auter lieu. Discuttà vegnia però er in turnier da qualificaziun alternativ. Tar quel vegnissan surdads ils plazs per ils gieus olimpics 2022 a Peking.
Il campiunadi mundial dals umens duai avair lieu tenor program a partir dals 9 d'avrigl a Calgary.
Ord l'archiv:


text:
Per l'emprima giada occupan trais dunnas ils uffizis politics suprems dal chantun Grischun e da la confederaziun. Eveline Widmer-Schlumpf è presidenta da la confederaziun, Barbara Janom Steiner presidenta da la regenza ed Elita Florin-Caluori vegn tschernida oz sco presidenta dal cussegl grond dal chantun Grischun. Avant precis 125 onns ha la Grischuna Meta von Salis-Marschlins pretendì sco emprima dunna il dretg da votar e d'eleger cumplet per las dunnas en Svizra.
La constellaziun istorica unica ha ina gronda valur simbolica. Pir avant 41 onns han las dunnas survegnì dretgs politics en Svizra. Sin plaun chantunal dastgan las Grischunas participar ad elecziuns e votaziuns dapi l'onn 1972, suenter che l'emprima emprova ha fatg naufragi cleramain l'onn 1968. 13 vischnancas grischunas han introducì ils dretgs politics per lur conburgaisas schizunt pir l'onn 1983 e quai sin cumond dal chantun.
Avant exact 125 onns èn cumparidas l'onn 1887 en l'ediziun da Bumaun da la gasetta quotidiana democratica «Züricher Post» ils patratgs eretics da Bumaun («ketzerische Neujahrsgedanken») formulads da la Grischuna Meta von Salis-Marschlins (1855–1929). Els han fatg effect sco ina bumba perquai che per l'emprima giada ha ina dunna pretendì publicamain en Svizra il dretg da votar e d'eleger cumplet per las dunnas. Ses argument principal: Sche las dunnas ston pajar taglia, duain ellas er dastgar cundecider davart l'utilisaziun dals daners da taglia. E perquai ston ellas sco burgaisas maiorennas er esser represchentadas en las autoritads.
La via lunga e crappusa a l'egualitad politica cuntanscha oz in emprim punct culminant per las Grischunas cun l'elecziun da la nova presidenta dal cussegl grond. A la basa percunter stagnescha la represchentanza da las dunnas en la politica grischuna. Er pervia dal sistem electoral vertent resta per exempel la quota dad umens en il cussegl grond dapi onns tar stgars 80 pertschient ed è perquai ina da las pli autas en cumparegliaziun cun ils auters chantuns svizzers.
Emprim parlament grischun da mattas ils 8 da november 2012
Il post da stab chantunal per l'egualitad da las schanzas envida gievgia, ils 8 da november – il Di naziunal da l'avegnir 2012 – 120 mattas en la vegliadetgna tranter 13 e 16 onns al 1. parlament grischun da mattas en la sala dal cussegl grond a Cuira. Sut la direcziun da la presidenta dal cussegl grond Elita Florin-Caluori mainan ellas ina debatta davart temas ch'ellas pon fixar sezzas. Ellas vegnan sustegnidas da politicras e da politichers cun experientscha. Uschia duain vegnir svegliads l'interess ed il plaschair per las debattas politicas e sminuidas las retegnientschas. Ulteriuras infurmaziuns davart il 1. parlament grischun da mattas ed il formular d'annunzia chattan ins en l'internet sut www.stagl.gr.ch
.
Infurmaziuns:
Silvia Hofmann, manadra dal post da stab per l'egualitad da las schanzas, tel. 081 257 35 71 u e-mail Silvia.Hofmann@stagl.gr.ch
Gremi: post da stab per l'egualitad da las schanzas
Funtauna: rg post da stab per l'egualitad da las schanzas


text:
Cunzunt sa reducidas sajan las infecziuns tar l'allontanament dal begl tschorv e tar las operaziuns dal bypass per il magun. Quai mussian las cifras las pli novas da la perioda 2013-2014, sco l'Uniun naziunala per il svilup da la qualitad en ospitals e clinicas (ANQ) annunzia.
La retschertga ha cumpiglià passa 50’000 pazients en 153 ospitals e clinicas en Svizra. Da cumparegliar questas cifras cun l'exteriur saja però difficil, scriva ANQ. Quai pervi che la Svizra registreschia ils cas a moda pli rigurusa e perquai ch'ella fetschia quai er pli ditg che auters pajais. Uschia saja da declerar che las quotas svizras sajan per part pli autas cumpareglià cun l'exteriur.
Avant 3 onns ha l'Uniun naziunala per il svilup da la qualitad en ospitals e clinicas publitgà per l'emprima giada in raport davart infecziuns da plajas postoperativas. La finamira è da far attents ils responsabels cun questas cifras. Mintg'onn s'infecteschan millis da persunas en ospitals svizzes cun bacterias. Las consequenzas èn dapli temp en l'ospital, dapli medicaments, ulteriuras operaziuns u cunzunt la mort.
RR novitads 12:00


text:
Beschreibung
Paul Mathias Cathomas
Nums locals dalla vischnaunca Sumvitg
Sursilvan
Vischnaunca Sumvitg, 2016, Bestellnummer 20161221
Sco il finistrel resgiaus a maun atras la preit per encurir glisch, ha era Paul Mathias Cathomas tschercau da sclarir certs misteris zuppai el stgir davos la preit da nos antenats. El ei naschius 1938, da propi ell’ucliva da Val, ed ha passentau ses emprems 45 onns leu en Val Sumvitg. Il liung viadi da scola a pei en tuttas auras cun vestgadira da lu, entochen Surrein e dus onns a Sumvitg, ha endiriu el gia duront si’affonza. Vinavon han ton la natira e l’urdadira da muntogna, sco il stuer sedustar da bovas e lavinas, imprimiu el per veta duronta.
Ähnliche Beiträge


text:
Predùr
Predùr (nòm uficiàl en italià: Predore) l'è 'n cümü de 1 853 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) de la pruinsa de Bèrghem. El se tróa sö la rìa dèl lach d'Isé a 36 km de la sità de Bèrghem e a 189 méter söl lièl del mar.
Laùr Vecc[Modifega | modifica 'l sorgent]
En rìa al lach, dét a la ìla Lansa, sa tróa la Tur Smezada dol XII sécul che la fàa part de la fortificasiù de Predùr. 'Ndol paìs sa dìs che du fredèi, giü Guelfo e l'óter Ghibelì, i ghìrà tacàt béga, giü 'l vulìa tegnìla 'n pé, l'otèr tìrala zó. I g'ha zügàt öna partìda a scacchi per decidì chèl che fà co la Tùr. Al ghìra vinsìt chél che ulìa tiràla zó e isé 'l g'ha decis de tiràn zó sul che la mèsa.
250 meter sura 'l paìs, ghè 'l Santüare de la Madóna de la Nef, tìrat sö 'nturen al XV sécul. Per rìaga ta ghè de fà na stradina strèta e 'n pé o 'na scalèta de 288 pasèi.
Cümü tacacc[Modifega | modifica 'l sorgent]
Isé, Sàrnech, Taèrnola, Ìgol e Idànga
Evulusiù demogràfega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Predùr l'è ilüstràt in de la tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Amministrasiù[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ol 30/05/2006 ghé stade le elesiù che gà ést insì ol sindéch Lorenzo Girelli.
Sit dol cümü[Modifega | modifica 'l sorgent]
http://www.comune.predore.bg.it/
Àrda ach[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Sex Crimes - Giochi pericolosi
Sex Crimes - Giochi pericolosi (Crìmin ad Sès - Śōg periculóś) 'l è 'n film thriller dal 1998 'd John McNaughton, girâ in Flòrida, cun tri séguit vgnû fóra diretamènt p'r al marcâ d'l home video. Custâ vint migliòṅ ad dòlar, al 'n à pò purtâ a cà da piò ad sinquànta-sinc, par la cuntintésa anc dal prudutōr e atōr Kevin Bacon che chè al n s fà minga di prubléma a far-as tōr śò nûd méntar 'l è drē a far-as na dócia.
Al tìtul uriginàl al sarév Wild things (Quèi salvàdag), ma gl'itagliàṅ, acsè cum i francéś, i aṅ vlû mét'r-ag dènt'r al sès listés. La pelìcula l'à dâ vita a tri àtar film su 'l stés argumènt, vgnû fóra diretamènt p'r al marcâ d'l home video: Sex Crimes 2 (2004), Sex Crimes 3 (2005) e Sex Crimes 4 (2010).
Sunt
La Kelly Van Ryan (Denise Richards) l'è na studènta tut pévar ch'la pèrd la tèsta p'r al sò insgnànt Sam Lombardo (Matt Dillon) ma pò la cònta a sò màdar Sandra (Theresa Russell), na dóna pîna ad bèsi ma sénsa sentimènt e sémpar drē a pascàr di masć śóvan da purtàr-'s a lèt, 'd èsar stada viulentàda da lò a cà sua. In séguit a salta fóra n'atra ragasōla, la Suzie Toller (Neve Campbell), una ch'la bév e ch'la gh'à di prubléma ad dròga, ch'la diś anca lē 'd avér patî al stés quèl da part dal prufesōr.
A gh 'n è asè par dar vita a 'n prucès. Sam al pèrd al lavōr e al finìs dèntar. A difénd'r-al a gh pénsa 'l avucàt Ken Bowden (Bill Murray), 'l ùnic dispunìbil ad far-as càrag dal caś. Durànt al dibatimènt, la Suzie la n gh la cava piò a purtàr avànti gl'acùśi e la cunfèsa 'd ès'r-as invintàda incòsa insém a la Kelly. Sam 'l è mandâ lìbar e al s pòrta a cà un muć ad bèsi, pagâ da i genitōr dla Kelly. Sōl a cal punt lè a s vèṅ a savér che chi tri là, 'l insgnànt e al fémni, i éran 'd acòrd par spartìr-'s incòsa. Purtròp par lōr a gh s mét in mèś al detective Ray Duquette (Kevin Bacon) ch'al sènt pusa 'd bruśâ e 'l è cunvìnt ch'a gh sia quèl ch'a traśa.
Soquànt tèmp dòp la Suzie la vèṅ catàda mòrta, masàda da Sam, e pò a pèrd la vita anc la Kelly, cupàda cun di mutìṿ bòṅ par difénd'r-as da Ray dòp che chi lò 'l éra andâ a cà sua par far-ag dal dmandi. Al detective al vèṅ casâ via da la pulìsia ma al gh'à la manéra ad cunsulàr-as listés parchè a s véd ch'al fà la dócia a cà ad Sam: i éran 'd acòrd lōr dū par far mità p'r òṅ.
Ma 'l surpréśi i n èṅ minga incóra finìdi.


text:
Bainvegni tar il servetsch archeologic dal Grischun
Incumbensa
Il servetsch archeologic dal Grischun è vegnì stgaffì l'onn 1967 dal chantun Grischun sco uffizi nov. Sin fundament da la lescha per promover la protecziun da la natira e da la patria ha oz il servetsch archeologic, ch'è integrà dapi l'onn 2003 sco partiziun en l'uffizi da cultura, las suandantas incumbensas centralas:
- l'exchavaziun da chats archeologics ch'èn periclitads u che vegnan destruids tras mesiras architectonicas;
- l'analisa archeologica d'edifizis istoricamain prezius ch'èn periclitads u che vegnan destruids da mesiras architectonicas;
- l'agid tar restauraziuns;
- il mantegniment dals chats archeologics e da las plazzas d'exchavaziun impurtantas.
Tar il mantegniment na tutgan betg mo l'archivaziun dals chats e la segirada da las plazzas d'exchavaziun. L'artitgel da la lescha pretenda ch'i saja necessaria in'evaluaziun scientifica per valitar l'impurtanza istorica. Il servetsch archeologic renda accessiblas sias enconuschientschas a la publicitad en referats, en visitas guidadas ed en publicaziuns, ed el promova uschia la conscienza e la chapientscha per la ritga ierta archeologica dal terren e dals edifizis dal Grischun.
Ditg cun pleds simpels sa cloman las incumbensas dal servetsch archeologic:
Analisar – conservar – intermediar


text:
Adam Quadroni è la figura principala dal film documentar che SRF ha mussà ils 4 da december 2019 sco DOK. El ha infurmà la Cumissiun da concurrenza WEKO davart il cartel da construcziun en il Grischun. Il film cun il titel «Der Preis der Aufrichtigkeit – Adam Quadronis Leben nach dem Baukartell» tracta oravant tut las consequenzas sin la vita persunala da Quadroni.
Betg abel da furmar atgna opiniun dal derschader
En la reclamaziun vegn crititgà surtut, co ch'il president da la dretgira regiunala vegnia purtretà. El vegnia numnà ed er mussà pliras giadas en il film ed ad el fetschian diversas persunas renfatschas severas. Tar ina tala constellaziun dettia in'obligaziun da diligenza speziala per ils schurnalists. En sia discussiun saja l'UBI la finala vegnida a la conclusiun che quella na saja betg vegnida resguardada en quest cas. Il public n'haja betg pudì furmar in'atgna opiniun davart il president da la dretgira regiunala che vegn crititgà.
Decisiun stretga
Er sch'i giaja en il center dal film per Adam Quadroni e ses destin, sa tractia tar ils puncts manglus betg be da puncts laterals, ord vista giuridica. En la votaziun ha l'instanza independenta approvà cnap la decisiun, quai cun 4 cunter 3 vuschs.
Preistorgia
Il film DOK da SRF è vegnì emess ils 4 da december 2019 ed ha dà da discutar, cunzunt en Engiadina. Sinaquai ha il giurist engiadinais Not Carl reclamà tar il post da mediaziun da la SRG SSR. En trais da set reclamaziuns ha il mediatur Roger Blum, che n'è entant betg pli en uffizi, dà raschun a Carl. Tenor Blum sa tractava dentant da «puncts da detagls».
Not Carl n'ha betg stà cuntent cun il parairi ed ha tratg vinavant il cas a la proxima instanza – la Instanza independenta da recurs da radio e televisiun (UBI), ch'ha uss decis en favur da Carl. La UBI è ina cumissiun da la Confederaziun ordaifer il parlament. Las decisiuns che la UBI prenda pon vegnir tratgas avant il Tribunal federal.


text:
Marchiroeu
Marchiroeu (nom ufizial in italian: Marchirolo) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 3 457 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 5,5 km² e 'na densità de 629 ab./km².
El paes el se troeuva in la zòna de la Val Travaja.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer di abitant del comun de Marchiroeu l'è mostraa in la tabella chi de sotta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
En il Grischun sa partizipeschan radund 2’200 fatschentas als tests da massa da Covid. Las 30'000 collavuraturas e collavuraturs che fan part han a partir dad immediat la pusseivladad da survegnir sin questa moda in certificat che vala trais dis – e quai gratuitamain. Tgi che less dentant in certificat cun ils tests da spida sto far quel sut surveglianza. Co che quai vegn organisà è chaussa da las fatschentas e sa basa er sin fidanza, ha declerà Martin Bühler, manader dal stab directiv chantunal.
Ils tests sa basan sin fidanza e n'èn betg per 100% segirs. Las fatschentas ston dentant confermar che tut è ì tiers correctamain.
Il chantun fida pia a las fatschentas. Sch'i dess maldiever da la purschida fiss quai falsificaziun da documents. Plinavant vegniss la firma sclausa da la pussaivladad da far tests per certificats, quai che tutgass il persunal. Martin Bühler è da l'avis ch'i dettia cunzunt blers tests cunter la fin da l'emna, per avair in certificat la fin d'emna. Tge che quai chatsch munta per ils labors che examineschan las provas na sappian ins anc uss betg dir. Enfin la fin da november porscha il chantun Grischun la pussaivladad da tschentar or certificats sin basa dals tests da fatschenta.


text:
Machignaga
Machignaga (nòm uficiàl in italian: Macugnaga; Z'Makana o Makanaa in Walser; Mazzuccagna in Ucitan) a l'è un cumün ussulan de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula.
El gh'ha ona popolaziun de 578 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 99,4 km² e ona densità de popolaziun de 6 ab./km².
El paes el se tröva ai pè del Munt Rösa, a la fin de la Val Anzasca. El cunfina cun la Pruvincia de Vercei (cumün de Alagna, de Rima e de Carcofur) e cunt el Cantun Vales (cumün de Saas-Almagell e de Zermatt). Machignaga l'è vün di center de l'Ossula induve che se tröven anca al dì d'incö di cumünità walser. Trai vari fraziun a cüntum Borca (el segund center püssee impurtant, in walser Burfugg) e Pecet (Zer Tannu).
Evoluzion demografegaModifega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Machignaga l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Uss tschertga la cumissiun er ordaifer la val candidatas e candidats. Probabel dettia er in inserat. Fin la fin da zercladur stuess Medel avair ina suprastanza nova cun trais commembers. Uschiglio vegniss la vischnanca sut la curatella dal chantun. Las fatschentas impurtantas faschess lura in administratur.
Per evitar quai scenari pudess ins far ina roschada en suprastanza: Ina persuna daventa presidenta per in onn e surprendess silsuenter il post en la suprastanza communala.
Quint communal e quint da l'Ovra electrica èn approvads
Plinavant ha il suveran da Medel approvà il quint communal da l'onn 2017. Quel serra cun in gudogn da stgars 15'000 francs, tar entradas totalas da bun 4,5 milliuns francs. Il cashflow munta a strusch 800'000 francs. La radunanza ha er approvà il quint da l'Ovra electrica Medel. Quel serra cun in gudogn da 17'000 francs. Plinavant han votantas e votants detg Gea a la revisiun parziala da la planisaziun locala.
RR novitads 06:00


text:
Luigi Pirandello
El Luigi Pirandello (Agrigento, 28 de giugn del 1867 - Roma, 10 de december del 1936[1]) l'è stàa on scrittor, poetta e drammaturgh italian, nominàa Premi Nobel de la letteradura in del 1934, cont questa motivazion: "Per el so ardii e ingegnos rinnovament in dij art drammatega e teatral"[2].
Per la soa produzion, i question tra foeura in dij so oeuver e l'innovazion del raccont teatral a l'è consideràa vun di pussèe grandi drammaturghi in del XX secol. El g'ha scrivuu on fracch de novelle e de stori brevi (en lengua italiana ma anca en lengua siciliana) e squasi quarant dramm, di quaj l'ultem che a l'è restàa incomplett a causa de la soa mort.


text:
La Svizra sgola a chasa 630 turists ch'èn bloccads en il Peru e la Columbia. Il Departament d'affars exteriurs EDA organisescha il return a chasa dals turists svizzers en collavuraziun cun la societad aviatica Edelweiss. Per mardi e mesemna che vegn èn previs dus sgols da charter.
En tscherts cas na lubeschian las circumstanzas avant lieu betg pli d'organisar sez il return en Svizra, ha argumentà l'EDA questa acziun. Il minister da l'exteriur Ignazio Cassis, ha perquai ordinà il center per management da crisa, dad organisar il return dals turists.
EDA dovra anc lubientscha da sa platgar
Ensemen cun organisaturs da turas e federaziuns da viagiar, ha l'EDA lavurà ils ultims dis a moda intensiva, per chattar pussaivladads da contactar turists e vegnir enavos cun quels en Svizra. L'EDA ha fittà dus aviuns. Quels sgolan mardi e mesemna en las chapitalas Bogota (Columbia) e Lima (Peru). Il departament è vidlonder d'organisar las lubientschas necessarias per sa platgar tar las autoritads responsablas. La Confederaziun finanziescha ordavant quest sgols, ma ils turists ston pajar sez lur ticket e cun quai surpiglia sez ina part dals custs.
S'annunziar via app!
L'EDA parta dal fatg che anc adina plirs 10'000 viagiaders svizzers sa chattan en l'exteriur. Sin l'applicaziun Travel Admin App dal departament per affars exteriurs sajan dentant pir radund 7'700 persunas sa registradas, scriva l'EDA. Ignazio Cassis supplitgescha tut ils pertutgads da s'annunziar sin l'app. «Be uschia pudain nus far in purtret da la situaziun sin il mund».


text:
Suenter aur sur 100 e 200 meters, ha il Jamaican era gudagnà aur en il sprint d'equipa ensemen cun Asafa Powell, Nesta Carter e Nickel Ashmeade. Segunds èn la China avant il Canada. Ils Stadis Unids èn vegnids disqualifitgads.
Era tar las dunnas ha l'equipa dal Jamaicagudagnà aur. Segunds èn ils Stadis Unids e terzs Trinidad e Tobago.
Discletg per dunnas svizras
Pudì persequitar quest final da 4 gia 100 meters mo a l’ur ha la staffetta svizra cun il quartet Marisa Lavanchy, Lea Sprunger, Mujinga Kambundji e Sarah Atcho. Per cuntanscher il final avessan las Svizras stuì currer questa damaun il mezfinal en in temp enturn il record svizzer ch’è tar 42,94 secundas.
La finala èn ellas stadas ina mesa secunda pli plaunas ch’il record svizzer ed han uschia manchentà cleramain la qualificaziun per il final. Dà or da maun quella schanza han las Svizras cun la davosa midada da Kambundji sin Atcho, la giuvna da 20 onns ch’è currida per l’emprima gia ad in campiunadi mundial. Quella davosa midada è cumplettamain dada en l’aua. Atcho è currida davent memia baud, ha lura stuì franar ed ha uschia pers l’entir tempo.
RR novitads 17:00


text:
L'istorgia dal film rumantsch coincida per gronda part cun il svilup da las emissiuns rumantschas en ils programs da la Televisiun Svizra. A partir dal 1963 il maletg dal mund alpin grischun en ed ordaifer la Rumantschia. Films dramatics rumantschs èn restads, per mancanza da resursas finanzialas, l'excepziun e quels ch'èn vegnids realisads sa basan per ordinari sin ovras litteraras. Intgins Rumantschs e Rumantschas han frequentà ils davos onns scolas da film en Svizra ed a l'exteriur – in pass a la professiunalisaziun da quest mastergn era en terra rumantscha. [Tenor e-lir].
(Foto: PD via Pixabay)


text:
A quai èn sa cunvegnids il survegliader dals pretschs e la Posta svizra. Il moratori da pretschs dal 2014 è vegnì prolungà fin la fin dal 2017.
Il survegliader dals pretschs è era sa cunvegnì cun la posta ad in pachet da mesiras da 10 fin 12 milliuns francs en favur dals clients.
Tranter auter custa ina marca postala per sms 20 raps pli pauc che fin ussa, pia tuttina bler sco ina marca normala. Plinavant na valan brevs grossas betg pli sco pachets en il futur.
Ultra da quai trametta la Posta fin la fin dal 2017 ina carta cun duas marcas gratuitas a mintga chasada en Svizra.
RR novitads 12:00


text:
L'orcan Lothar è ì cun tetgs, ha sragischà plantas, stratg enturn pitgas d'electricitad ed ha derschì cranas...
Igl è Son Steffan da l'onn 1999, gia la damaun buffa il vent, dentant durant il di vegn quel adina pli e pli ferm – en la Bassa vegn mesirà vents d'enfin 150 kilometers per ura, sin il Säntis furia el schizunt cun 230 kilometers per ura. 12,7 milliuns meters cubic guaud ha Lothar destruì, ils donns vegnan stimads sin 1,35 milliardas francs. Dentant Lothar n'ha betg be chaschunà donns da material, 13 persunas han pers lur vita pervi da l'orcan.
Il Grischun ha gì cletg
Il pli ferm ha Lothar tutgà ils chantuns Berna, Friburg, Lucerna e la Sutsilvania. Il Grischun è cun cletg mitschà cun in egl blau. Reparar ils donns vid bajetgs e guaud ha cuzzà emnas – er gruppas forestalas dal Grischun èn idas en la Bassa per sa gidar.
In effect positiv che Lothar ha gì a lunga vista è ch'ins ha pudì plantar pli spess il guaud ch'è vegnì destruì. Uschia èn ils guauds oz perquai pli stabil e resistent.
RR actualitad 07:00


text:
Tenor il text d’iniziativa duain mo pli manaschis purils survegnir subvenziuns che pon mussar si, ch'els produceschan tenor criteris ecologics. Ils criteris cumpiglian la biodiversitad, ina producziun senza pesticids e da tegnair mo il dumber d'animals che po vegnir pavlà sulettamain cun nutriment producì sin il bain puril.
Manaschis purils che dovran antibiotica regularmain e sco mesira profilactica, na duain era betg pli survegnir subvenziuns. Il medem duai valair per la perscrutaziun, cussegliaziun ed educaziun agrara. I duai mo pli dar subvenziuns per quels che promovan in'agricultura persistenta.
Tenor ils iniziants «aua netta per tuts» fetschia quai prescha. Perquai che l’utilisaziun intensiva da pesticids, d'antibiotica e da bler pavel dad animals che vegn importà da l'exteriur smerdia l'aua, destrueschia la biodiversitad, fetschia donn als funs e promovia bacterias resistentas a l'antibiotica.
RR novitads 15:00


text:
Setèmber
Artécol in dialèt arzân
Setèmber (settembre in italiân) l' é còl di nōv di mèiş ed l'ân secònd al Lunâri Gregoriân, al cûnta 30 dé e l'é int la secònda metê 'd un ân civîl.
I sègn dal strèli ed setèmber în la Vêrgin e la Balânsa (dal 23 ), mèinter al stagiòun în l' îstê e l'avtûn (dal 22 o 23), difâti setèmber l'é l' ûltem mèiş ed l' istê e al prém ed l'avtûn.
Al nòm al deşvîn dal latèin "september", che a só vôlta al deşvîn da"septem", sèt, perché l'ēra al sètim mèiş dal lunari rumân, ch' al cumincêva cun al mèiş ed mêrs. Int al 37 l'imperadōr Caligola l'à cambiê al nòm dal mèiş cun "Germanico" in unōr ed só pêder ch' al gh' îva cól nòm, mó dôp la môrt ed l'imperadōr, al vîn masê, al nòm dal mèiş al tōrna còl uriginêl.
Ind l' 89 al nòm l'é stê cambiê incòra cun "Germanico", stà vôlta per festegêr 'na vitôria ed l'imperadōr Domiziano insém a i Chatti, mó ânca Domiziano al mōr, ânca ló masê, e al nòm dal mèiş l'é turnê còl ed è préma.
'Na véta cûrta l' à 'vû la rifōrma dal lunâri fâta da Commodo, dóve a setèmber a 'gh gnîva dê al nòm "Amazonius". Int al Lunari ed rivulusiòun francèişa l'ân al finîva a cavâl dal mèiş ed setèmber: fîn al 16/17 ed setèmber a 's ēra int al mèiş ed "Fruttidoro", pó a gh'ēra sînch dé ciamê "Sanculottidi", sê ind j ân bişestîl, dal 22 ed setèmber a la fîn dal mèiş a 's caschêva int al prém mèiş dal lunâri ed la rivulusiòun: "Vendemmiaio"
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da Settembre trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Setèmber
Gennaio | Febbraio | Marzo | Aprile | Maggio | Giugno | Luglio | Agosto | Settembre | Ottobre | Novembre | Dicembre


text:
Tgi che va en pensiun na duai betg pli pudair retrair ses daners da la cassa da pensiun sco chapital mabain be pli sco renta. Il Cussegl federal argumentescha che tgi che survegnia ina renta da la cassa da pensiun na dovria per regla naginas prestaziuns supplementaras.
Era persunas che vulan fundar in'atgna fatschenta na duain betg pli pudair retrair daners da la cassa da pensiun en furma da chapital. Per cumprar ina chasa u ina abitaziun duai dentant vinavant esser pussaivel da duvrar quests daners.
Il Cussegl federal ha remess il messadi al parlament.
RR novitads 16:00


text:
Marco Walker è vegnì relaschà per immediat. L’anteriur assistent tar il FC Basilea aveva surpiglià la primavaira il club Vallesan. Grazia a Walker aveva il club anc pudì evitar la relegaziun – uss è l’istorgia da Walker tar Sion però a la fin.
Suenter ina buna partenza en la nova stagiun han ils Vallesans pers il fil. Actualmain sa chatta il FC Sion sin posiziun 7 da la tabella. Quai cun 9 puncts ord 9 partidas.
Successur betg enconuschent
Tgi che succeda a Marco Walker suenter la pausa ils 17 d'october, n'è anc betg enconuschent. Walker duai anc restar fin la fin da l'onn tar Sion, dentant en in'autra funcziun.
Ord l'archiv da SRF
El è stà cnap 7 mais en uffizi sco trenader.


text:
Las pendicularas dal Grischun han fatg 23% damain svieuta tranter l'entschatta da la stagiun e la fin da l'onn, cumpareglià cun ils ultims dus envierns. Er il dumber da giasts è sa reducì per 17%. Quai surtut pervi da las restricziuns en connex cun corona. Las pendicularas han dastgà vender be 70% dals bigliets per evitar fullas da glieud.
Malgrà la perdita sajan las pendicularas cuntentas dad avair pudì laschar avert ils territoris da skis. Ils giasts sajan er sa tegnids cun disciplina vid ils concepts da protecziun, di il president da las pendicularas Martin Hug envers RTR. «Tgi che ha vulì ir cun skis è er sa tegnì vid las reglas.» Discussiuns pervì da mascras haja quai be dà en paucs singuls cass, ed er da star en colonna sche quai ha dà colonna hajan ins pudì tegnair las persunas cun agid da «rangers» da covid sin distanza.
En general damain giasts en territoris da skis svizzers
Plirs territoris da skis svizzers han registrà damain giasts sur las Festas cumpareglià cun ils onns avant. Uschia eran per exempel dapi Silvester 6’000 fin 7’000 persunas mintga di sin il Flumserberg en il chantun Son Gagl. Quai saja var 1/5 damain ch’en auters onns, ha ditg il schef da las pendicularas.
Era 1/5 damain giasts sur las Festas eran en il territori da skis dad Adelboden Lenk, en l’Oberland Bernais, uschia in pledader.


text:
Cumün da Zernez
Ils cumüns da Lavin, Susch e Zernez/Brail han fusiunà süls 1. schner 2015 al nouv Cumün da Zernez. Il nouv Cumün da Zernez ha bundant 1'600 abitants ed es cun 344 km2 ün dals plü gronds cumüns da la Svizra tenor surfatscha . Culla fusiun ha Zernez survgnü üna nouva vopna, chi cuntegna ils elemaints principals dals trais anteriurs cumüns. La vopna dal vegl Cumün da Zernez resta sco vopna da cumün. La gronda part dal cumün fusiunà da Zernez discuorra rumantsch, i vegn però discuorrü dapertuot eir tudais-ch.
Politicamaing tocca il Cumün da Zernez pro l'Engiadina Bassa ed uschè es el eir commember da la corporaziun regiunala Regiun Engiadina Bassa / Val Müstair.
Sco center geografic da l'Engiadina es Zernez la colliaziun tanter l'Engiadina Bassa/Val Müstair e l'Engiadin'Ota.
Turisticamaing suottasta il cumün da Zernez a la Engiadina Scuol Zernez. Local rapreschainta ün coordinatur turistic ils interess turistics dal Cumün da Zernez.
Adressa e contact
Cumün da Zernez
Center Cumünal
Urtatsch 147A
7530 Zernez
T. +41 81 851 44 44
E. zernez@zernez.ch


text:
Berlingen (TG)
Berlingen a l'è un cumün svizzer del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 4.0 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 854 abitant.
El cumün de Berlingen al se tröva a una altitüden de 400 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Gaienhofen (DE-BW), Raperswilen, Reichenau (DE-BW), Salenstein, Steckborn.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Berlingen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Veulden en la Tumleastga vul construir l'emprim runal cun energia da vent dal mund. Las emprimas examinaziuns dal chantun mussan uss, ch'i dovra anc dapli scleriments, per decider davart ina dumonda da construcziun.
Dapli examinaziuns dovri surtut en connex cun dumondas da dretg: Il runal e l'entir indriz da vent, stoppian ins numnadamain tractar sco dus projects independents. Quai scrivan il chantun, la vischnanca e las pendicularas en ina communicaziun communabla. Sche la dumonda da bajegiar, vegn insumma inoltrada duai vegnir decidì suenter questas examinaziuns – sche pussaivel anc quest onn.
Cumenzar a construir in tal runal cun energia da vent, pudess'ins alura il pli baud en dus onns. Ils custs per il project che produciss energia per l'entir territori da skis da Veulden muntan a radund 2 milliuns francs. La finanziaziun n'è però anc betg garantida.
RR novitads 06:00


text:
50 onns dretg da votar per dunnas
Ils 7 da favrer 1971 han ils umens svizzers decis: las dunnas duain er pudair ir a votar. Cun 65,7% dals votants e 17 chantuns ch'han ditg GEA è il resultat stà fitg cler. La Svizra è in dals davos pajais europeics, nua ch'er las dunnas survegnan il dretg da votar.
La discussiun davart il dretg da votar è dentant pli veglia che 50 onns, ed ha cuzzà plirs decennis cun pliras demonstraziuns fin a la votaziun. Per il giubileum spetgan tranter auter exposiziuns, publicaziuns da cudeschs sco er auters projects.
100 onns Club da hockey Tavau
Il 1921 ha Paul Müller fatg or d'in club dad osps e scolas medias il Club da hockey da Tavau. Sco che Paul Müller haja manegià ina giada, saja l'ambiziun stada pli gronda che las abilitads. Cun il temp è il club da Tavau dentant daventà ina squadra da renum naziunal, ch'ha gudagnà las pli bleras giadas la liga naziunala.
Lutga e litteratura
L'emprim grond giubileum da l'onn è ils 5 da schaner – il di, cura che Friedrich Dürrenmatt festivass ses 100avel anniversari. Fans da l'autur da «Der Richter und sein Henker» u da «Die Physiker» pon s'allegrar sin in onn cun intginas represchentaziuns da ses tocs da teater u d'in u l'auter nov cudesch sur dad el.
Il settember spetga anc in highlight sportiv. En l'Appenzell ha lieu ina festa da lutga da giubuleum: 125 onns Uniun federala da lutga. Talas festas da giubileum datti mo mintga 25 onns. Atgnamain fiss ella stada planisada schon il 2020, è dentant vegnida spustada.
Giubileums regiunals
Giubileum ha quest onn er la«Pagina da Surmeir». La gasetta cun var 1'000 abunents festivescha ses 75avel anniversari. A partir da quest onn surpiglia la Fundaziun Medias Rumantschas (FMR) la redacziun da la gasetta.
Vinavant festiveschan differentas uniuns ed occurrenzas in anniversari radund. Tranter auter il bike-marathon en Engiadina (25), la societad da musica a Vignogn (100), l'Uniun chantunala da pumpiers (125) u l'Uniun da medias e medis dal Grischun (200).
Tuttas previstas 2021 sin in'egliada
- Las lingias grassas dal 2021
- Novas reglas da traffic: Giassas da salvament e permiss d'emprender cun 17 onns.
- Lescha da dronas: Tge èsi da resguardar en il futur?
- Quests giubileums spetgan il 2021
- Nov material per in maraton da serias
- Congedi da paternitad: Co retrair ils dis libers sco bab d'in novnaschì?
- Puncts culminants dal sport
- Matric, Top Gun ed ils Ghostbusters turnan – quai spetga nus filmicamain
- Lescha da telecommunicaziun: Dapli segirtad en la rait per ils consuments
- La politica grischuna: Maiorz, proporz ubain ina maschaida?