text:
Na, nagins dals anteriurs collegas da Marco Camenisch pon, ubain vulan propi dir, co quai va uss vinavant per l'anteriur praschunier en libertad. Ed er Marco Camenisch sez n'ha anc nagin interess da discurrer cun schurnalists. I pudess dentant esser, ch'el giaja ad abitar en il chantun Tessin – uschia haja el anc in zic ruaus e possia s'acclimatisar pass per pass, di in collega da pli baud. «Mintgatant è el qua tar mai sin visita, i pudess pia esser che Vus avais schon vesì el e betg enconuschì».
Dal reminent, er en la biografia da Kurt Brandenberger, ch'è cumparida l'avrigl 2015 descriva Marco Camenisch sez, ch'el possia s'imaginar dad ir ad abitar en il Tessin ubain en il Giura tar anteriurs collegas, ubain forsa er a Turitg cunquai ch'el lavuria uss gia là tar in commerzi da bavrondas. En l'Italia, nua ch'el sa sentiss il pli fitg da chasa, na dastga el betg pli ir. En mintga cas haja el anc collegas che spetgian sin el. Sia mamma e ses frar èn morts e cun sia figlia haja el be anc contact sporadic.
El è gist stà qua sin visita
Betg dad in di sin l'auter
Cler è, che Marco Camenisch n'è betg dad in di sin l'auter stà in um liber. El è stà plirs mais en la relaschada cundiziunada – per tudestg «offener Vollzug». Quai vul dir ch'el ha pudì ir persuls a lavurar ed ha stuvì turnar la saira en la praschun per durmir. Tar praschuniers ch'èn pli ditg che 20 onns en praschun è quai usità. Els vegnan resocialisads pass per pass. Suenter la praschun serrada vegnan emprimas uras en accumpagnament en il liber. Lura persuls. Lura surpiglian ils praschuniers ina plazza e van a lavurar durant il di enfin ch'els pon – sco Marco Camenisch uss – bandunar la praschun. Els ston lura dentant anc sa tegnair vi da reglas durant in temp d'emprova enfin ch'els èn lura propi libers ed il cas serrà giu.
Las reacziuns a Brusio
A Brusio n'è Marco Camenisch betg be creschì si ils emprims onns da sia vita, qua è er succedida la tragedia cun il guardia cunfin Kurt Moser. Camenisch ha tenor la sentenzia da la dretgira sajettà Kurt Moser – el sez dementescha quai. Sin las vias da Brusio ed en il Puschlav èn las reacziuns sin la novitad, che Marco Camenisch po bandunar quels dis la praschun, fitg differentas. Tgi na vul dir nagut, ord tema ubain er, perquai ch'ins ha enconuschì l'unfrenda e sia famiglia. Tgi è da l'opiniun, che Camenisch fiss atgnamain stà tut en urden, dentant il fatg ch'el haja survegnì 10 onns praschun per sajettar en l'aria ina centrala d'electricitad saja stà da memia ed haja provocà tut quai ch'è succedì pli tard. En mintga cas: En la val è quai in tema difficil.
La vita da Marco Camenisch
Naschì è Marco Camenisch l'onn 1952 a Campocologno, sco figl dad in guardia cunfin. Sco um giuven ha el visità la scola media evangelica a Schiers, è lura dentant sa decidì, anc avant da far la matura, per ina scolaziun en il Plantahof a Landquart. La tratga da muvel moderna ed il cultim artifizial han dentant disturbà Marco Camenisch.
Insaquants puncts impurtants or da la biografia da Marco Camenisch
RR actualitad 07:00


c: text/html

text:
Biugrafìa
I fundadór dal grup i èṅ stâ
Chino Moreno (Camillo Wong Moreno 'l è al sò nóm in Cumùṅ),
Stephen Carpenter,
Abraham Cunningham dit "Abe" e
Chi Cheng. Àtar cumpunènt i s èṅ śuntâ in séguit. Dal punt ad vista muśicàl, Stephen al s è sèmpar ispirâ a 'l heavy metal e a 'l hard rock in generàl, tulénd spunt da bandi quàli Metallica, Black Sabbath, Pantera e
Led Zeppelin anc se pò i gh piaśìvan anc di grup rap cuma i
Public Enemy e
LL Cool J. Chino invéci 'l iva pasâ la sò giuinésa scultànd di grup di an Utànta ingléś cuma i The Cure,
The Smiths, Depeche Mode e Duran Duran. Chi al gh'iva na còta p'r al blues, al jazz, al gothic rock e al reggae (difàti 'l éra un fan sfegatâ ad
Bob Marley) e 'l éra anc pasiunâ ad pueśìi e laureâ in létri ingléśi.
'L è pròpria cal misćiùs chè ch'al dà vita a 'l sòṅ di inìsi di Deftones, dimóndi preśènt in di prim dū àlbum e anc nóṿ par cal perìud lè: chitàra ch'la śgrànfgna e vóś meludióśa che però l'éra bòna ad far anc di sig psicòtic tut 'd un cólp.
Gl'Inìsi
Al cantànt Chino Moreno in dal 2006
Quànd al gh'iva quind'ś an, mèntar 'l éra drē a giràr cun al skateboard (pasiòṅ ch'al cundividìva cun i sò cumpàgn ad scóla Chino e Abraham) Stephen al vèṅ mis sóta da na màchina. 'L incindènt 'l al custrìnś a star par soquànt méś in sna scrana a rudèli e 'l è a cal punt lè che Carpenter al tōś la deciśiòṅ ad tacàr a studiàr la chitàra, sunànd di pès di Anthrax, di Metallica e di
Stormtroopers of Death. In dal 1988, cun i bèsi ciapâ sù da quél ch'al gh'éra andâ adòs e insém a Abe, Chino e dal nóṿ Chi Cheng a 'l bas, Stephen al còmpra tut quél ch'al gh vliva par sunàr e i quàtar i tàcan a far-as védar in gir purtànd la lōr mùśica.
Al nóm Deftones, sarnî pròpria da Carpenter, al daśvèṅ da la misa insém dal paròli "def", druàda in d'l àmbit d'l hip hop e ch'la vōl dir bèl/fantàstic, e "tones", un sufìs druâ da spés da di grup vèć ch'i fàvan dal rock in di an Sinquànta, cuma Del-tones e Cleftones. 'L ubietìṿ 'l éra quél ad dar 'd inténdar ch'al grup al vliva métar insém di gènar muśicài difarènt fra lōr.
Dòp sinc an ad cuncèrt (soquànt insém a i Korn), in dal 1993 i Deftones i regìstran un demo ciamâ (Like) Linus. In dal 1994 i gh la càvan a firmàr un cuntràt cun la
Maverick, diviśiòṅ pìcula dla
Warner Bros, purtdàda avànti diretamènt par la cantànta Madonna ch'l'iva scultâ al demo e al gh'éra piaśû dimóndi.
Adrenaline e Around the Fur (1995-1999)
In dal 1995 al grup al fà gnir fóra 'l àlbum ad debùt Adrenaline, cunsiderâ òṅ di prim lavōr nu metal, rigistrâ a 'l Bad Animal Studio ad Seattle, antisipâ p'r al sìngul Engine No. 9 e purtâ avànti anc cun i àtar sìngui Bored e 7 Words, tut i tri arfacimènt ad braṅ bèla preśènt in dal demo d'l an prima. Al stîl muśicàl dal disc al misćia na sesiòṅ rìtmica ispiràda a quéla di Faith No More e ch'la s arvìśa a la manéra ad sunàr di Korn, cun la vóś ad Chino ch'la gh la cava sèmpar a 'datàr-as. In cal perìud lè, i Deftones i vèran i cuncèrt par di grup quài Ozzy Osbourne, Korn e L7.
A 'l inìsi, anc s'l ìva abû dal recensiòṅ bèli, al disc al n gh la cava minga a muciàr dal sucès cumerciàl anc p'r al fat che i sìngui i n éran briśa stâ publiciśâ asè parchè 'l ràddio e
MTV i n vlìvan mia traśmet'r-i, specialmènt al braṅ 7 Words ch'al gh'iva dèntar dal bruti paròli in dal riturnèl.
«
Suck, they fuck with my head, suck, suck it pig! You and me are here alone, face flat along the edge of the glass but I'm not here to preach, I'm just sick of thugs, my parents made me strong to lick up that glass so why should I try, act like I'm real pissed off, with all that shit that needs to stay back in the shell, your punk ass made it up.»
«
Ciùcia, i ciùlan cun la mè tèsta, ciùcia, ciùcia'l ninét! Mè e tè a sém chè da par nuàtar, fàcia stablìda atàc a 'l bórd dal vēdar ma mè a n sòṅ minga chè a predicàr, a sòṅ pròpria stuf di tepìsta, i mè genitōr i m aṅ tirâ sù fórt p'r alcàr al vēdar alóra parcòsa gh'arév-j-a da pruvàr a cumpurtàr-um cuma s'a fus incasâ négar?, cun tuta cla mèrda
lè ch'l'a gh'à da star dèntar a 'l gus, al tò cûl da dū sòld al la mét insém.»
In dal 1996 i Deftones i faṅ n'aparisiòṅ in dal film Il Corvo 2 ad
Tim Pope, regìsta ad dimóndi di vìddeo di The Cure, in du i sònan al braṅ inèdit Teething, anca lò tòlt diretamènt da (Like) Linus p'r andàr a far part dla culòna sunóra dal film. Anc n'atra cansòṅ dal grup, Can't Even Breathe, la vèṅ sarnìda in dal 1996 p'r al film Fuga da Los Angeles ad
John Carpenter.
Sèmpar in dal 1996 Chino Moreno al dà na maṅ a i Korn in dal braṅ Wicked, cover 'd
Ice Cube misa dèntar a 'l disc Life Is Peachy. La secónda canta ad cal lavōr lè, Chi, la tōś pròpria al tìtul dal nóm dal basìsta di Deftones, a dita dal cantànt di Korn
Jonathan Davis.
Piàn piaṅ al grup al s fà cgnósar dabòṅ, anc par via di dimóndi cuncèrt fat, e Adrenaline al diś la sua in fat ad vénditi, ciapànd al disc 'd òr al 7 ad Luj dal 1999 cun mèś migliòṅ ad còpi, rivànd pò a 'l disc ad plàtin in dal 2008 ardupiànd al vénditi.
Around the Fur, più melòdic dal precedènt e cunsiderâ insém a White Pony al disc gnû méj, al vèṅ fóra in dal 1997 e al gh la cava a tucàr al 29śum pòst in dla clasìfica americàna. I crìtic i 'l arténan cuma n'evolusiòṅ più rabìda dal grunge e in particulàr dal stîl di Smashing Pumpkins, di Nirvana e di Soundgarden e anc òṅ di àlbum più impurtànt e influént di gènar metal e nu metal.
Fra i sò braṅ più impurtànt a s cata: Headup fat insém a
Max Cavalera di
Sepoltura dedicâ a 'l sò fiàstar Dana Wells mòrt in 'n incidènt stradàl 'l an prima, i sìngui My Own Summer (Shove It) (sarnî par la culòna sunóra dal film
Matrix) e Be Quiet and Drive (Far Away) e al canti Dai the Flu, Lhabia e specialmènt Mascara, un pès cun un sòṅ ch'al tōś ispirasiòṅ in dla new wave e in dal darkwave. Da nutàr anc che in fónd a 'l disc i gh'èṅ dū braṅ lugâ: Bong Hit e Damone.
«
This town don't feel mine, I'm fast to get away far, I dressed you in her clothes, now drive me far, away, away, away. It feels good to know your mine.»
(EN
)(My Own Summer (Shove It)
, 1997
)
«
Cla sità chè la n s sènt mia mia, mè a sòṅ śvélt par scapàr via luntàṅ, a t ò mis i sò vistî, adès pòrt-um luntaṅ, via, via, via. A m sènt bèṅ savénd ch'at sē mia.»
In dal 2003 la rivìsta metal
Kerrang! la 'l mitrà al 17śum pòst in dla lista di sinquànt'àlbum più influènt ad sèmpar mèntar al 7 ad Śugn dal 2011 al và da 'd là dal migliòṅ ad còpi vindùdi dvintànd un disc ad plàtin ('l éra dvintâ 'd òr in d'l Utóbar dal 1997).
In dal 1999 i tōśan part a 'l
Ozzfest, al festival pinsâ e vlû da Ozzy Osbourne par dar 'n apòǵ a di grup metal. Al 22 ad Śugn i faṅ catàr in di negòsi 'n EP dal viṿ ciamâ Live cun dèntar di braṅ sunâ in un cuncèrt dal 13 'd Utóbar dal 1997.
Al sucès ad White Pony (2000-2002)
Chino Moreno in prim piàṅ e al DJ Frank da drē da lò
Al tèrs àlbum dal grup al s ciàma White Pony (Pony biànc, ma in gèrg al vōl anc dir Cucaìna) e 'l è gnû fóra in dal 2000 faghénd védar na madurasiòṅ dal sò stîl ch'al tulìva in prèst di quèi da di àtar gènar cuma al trip hop (in dal braṅ Teenager), la new wave, al post-punk e al psicadèlic, ispirànd-as a di grup quài Depeche Mode, The Cure,
The Smiths e Duran Duran.
La canta Passenger l'è stada fata e scrita insém a
Maynard James Keenan di
Tool mèntar Knife Party la véd la culaburasiòṅ di
Rodleen Getsic. RX Queen invéci l'è un lavōr gnû fóra a quàtar maṅ da Chino Moreno e dal cantànt di Stone Temple Pilots (in séguit in di Velvet Revolver) Scott Weiland.
White Pony al véd anc far 'l ingrès in di Deftones dal DJ
Frank Delgado, un vèć culaburadōr dal grup ch'l iva bèla sunâ in soquànt pès di prim dū àlbum faghénd-ag dèntar dal campiunàdi: Minus Blindfold, Fireal, My Own Summer (Shove It), Around the Fur, Dai the Flu, Headup e MX. Dal cant suo, Chino Moreno chè al taca anc a sunàr la chitàra.
Anc par via di sucès di sìngui Change (In the House of Flies), Back to School (Mini Maggit) e Digital Bath, White Pony al gh la cava a véndar 177.000 còpi in dla prima stmana piasànd-as a 'l tèrs pòst dla Billboard. In dal 2001 al vins un prèmi a i
Grammy Awards cuma Best Metal Performance par la canta Elite.
Al 17 ad Luj dal 2002 White Pony al dvénta un disc ad plàtin.
«
Stop that, quit, All that, quit! Who ruined it? You did! Now grab a notebook and a pen, start taking notes, I'm being everyone who's on the top, you think we're on the same page but, oh we're not! I'll be the man, watch your backpacks, pens and pencils just like he now flippin it, why you just keep it simple? You just can't go wrong rocking' the clothes, coppin' the stance 'cause really is everything that you got! Push back the square, now that you need her but you don't, so there you go! Cause back in school.»
(EN
)(Back to school
, 2000
)
«
Muccla, dà-gh un taj! Chi è'l ch'al t à ruinâ? At sē stâ tè! Adès tó un tacuìn e un làpis, taca a tōr nòta, a m metarò da 'd sōvar a chi àtar, tè 't pèns ch'a sém cumpàgn, oh ma a n al sém briśa! A sarò quél ch'al guardarà al tò sac e al tò péni cuma lò al dà 'n cichét, parcòsa créd-at adès ch'al sia fàcil? Ta n pò minga andàr a ruinàr i vistî, tîn a drē a la tò puśisiòṅ parchè 'l è tut quél ch'at gh'à dabòṅ! I dàṅ via la dròga da drē da la piàsa, la t vōl adès ma ta n gh l'à minga, alóra và gh, là! Parchè at tórn indrē a scóla.»
Dal disc a gh 'n è quàtar versiòṅ. La prima, quéla uriginària, la gh'à na cupertìna griśa, pò i èṅ gnùdi fóra una biànca (in dua a s cata anc na versiòṅ rap dal braṅ Pink Maggit, Back to School), na rósa e na négra (cun in śònta al braṅ The Boy's Republic).
In dal 2001, i Deftones i tōśan part a la tèrsa edisiòṅ dal fèstival muśical
Rock in Rio insém a
Beck, Guns N' Roses, Iron Maiden,
Queens of the Stone Age,
Papa Roach,
Sepultura e soquànt àtar. In dal 2002 al braṅ Change (In the House of Flies) al vèṅ tòlt par far part dla cunòna sunóra dal film La regina dei dannati. Sèmpar in dal 2002, al 27 'd Agóst, al grup al fà gnir fóra al DVD dal viṿ Music in High Places: Live in Hawaii.
Deftones (2003-2004)
Al chiarìsta Stephen Carpenter mènt'r al fà i còran cui dî
AL 20 ad Maǵ dal 2003 l'è la vòlta ad Deftones, quàrt disc dal grup, ch'al vénd subìt 167.000 còpi in dla prima stmana (finénd a 'l secónd pòst dla Billboard 200) p'r arivàr pò a un quèl da piò ad 500.000 in dal sò paéś. 'L àlbum, ch'l arév duvû ciamàr-as Lovers, al tórna 'd avér dal chitàri a tut andàr, cun di riff pēś ad Carpenter cuma in di prim tèmp, e al pògia su i sìngui Hexagram e Minerva. A gh'è anc un braṅ ch'al dascór ad Moana mèntar la canta Lucky You la s pōl sintìr dènt'r al film Matrix Reloaded.
Al 7 ad Luj Deftones al dvénta un disc 'd òr.
«
Somehow calm as she walks on stage, her entire empire becomes your taste, your taste, show me, come. Let me know what you're like, let me know what you're like. What's your taste? I bet she carves your heart when she walks onstage, her empire slowly becomes your place.»
«
Calm in na quàlc manéra mèntar lē la gira in sal palc, tut al sò impēr al dvénta ad tò gust, ad tò gust, fà-'m védar, vîṅ chè. A vój savér cum a sîv fat, a sîv fat. Cuśa v piàś? A scumét ch'la sculpìs al cōr quànd la gira p'r al palc, al sò impēr al dvénta piàn piàṅ al vòstar pòst.»
Sèmpar in c'l an lè al grup al partìs insém a i Metallica p'r al Summer Sanitarium Tour 2003 (i gh'èṅ anc i Linkin Park e i
Limp Bizkit). I faṅ anc in tèmp a sunàr in dal prugràma televiśìṿ
MTV Icon dedicâ a i The Cure, faghénd al braṅ If Only Tonight We Could Sleep, dimóndi bèṅ a dita ad
Robert Smith.
In dal 2004, la rivìsta Guitar World la mét Stephen Carpenter a 'l ssantéśum pòst di chitarìsta metal più brav ad sèmpar.
B-Sides & Rarities e Saturday Night Wrist (2005-2006)
Abe Cunningham in dal 2007
Al 24 'd Utóbar dal 2005 l'è la vòlta ad B-Sides & Rarities, na racòlta ad braṅ inèdit, rar e cover (No Ordinary Love ad
Sade, la If Only Tonight We Could Sleep numinàda prima, The Chauffeur di Duran Duran e àtar sinc) cun dèntar anc un DVD cun la videugrafìa dal grup.
P'r avér un disc nóṿ ad studi a gh'è da spetàr giust 'n an: Saturday Night Wrist, par la prima vòlta in dal sò caréra, al n è mia prudót par
Terry Date ma da
Shaun Lopez e
Bob Ezrin, quést chè famóś p'r i sò lavōr cui Kiss e
Pink Floyd. In dal disc, Chino Moreno e Stephen Carpenter i sa scàmbian al còmpit in soquànti canti cuma in dal braṅ strmentàl U, U, D, D, L, R, L, R, A, B, Select, Start in dua 'l è Chino a sunàr la chitàra (Stephen al pìcia la baterìa) mèntar in Beware Carpenter al s dà da far anc da drē a 'l tastéri.
'L è stâ faticōś p'r al grup finìr cal lavōr lè, i gh'èṅ stâ drē par dū an, anc parchè 'l cantànt Chino Moreno al gh'iva di prubléma ad dròga e al sò matrimòni 'l éra drē a 'ndàr a raméngo.
I sìngui sarnî i èṅ Hole in the Earth (che, arfàt, al fà part dla culòna sunóra dal film
Underworld - La ribellione dei Lycans) e Mein, in dua al cantànt
Serj Tankian di
System of a Down al fà al còntar-cant.
Durànt la prima stmana, al disc al finìs a 'l dècim pòst dla Billboard 200 vindénd 76.000 còpi.
La registrasiòṅ 'd Eros e 'l incidènt stradàl ad Chi Cheng (2007-2009)
Al pòvar basìsta Chi Cheng
In dal 2007 i Deftones i ś métan a 'l lavōr par registràr un disc nóṿ, Eros, ch'l arév duvû gnir fóra 'l an dòp ma a sucéd na diśgràsia: al 4 ad Nuvémbar dal 2008 'n imbariàg pódag al mét sóta al basìsta Chi Cheng faghénd-'l andàr in còma (lì lò 'l éra in màchina sénsa sìngia cun sò surèla Mae e 'l è stâ butâ fóra in d'l incidènt). Al disc al vèṅ acsè mis da na banda, un quèl ch'al dvénta definitìṿ al 23 ad Śugn dal 2009 quand al grup al decìd ad tacàr a lauràr a 'n àtar prugèt.
A 'l pòst ad Cheng, ch'l éra in cal mèntar sèmpar in bruti cundisiòṅ ma stabìi, a vèṅ sarnî
Sergio Vega ex mémbar di
Quicksand ch'l iva bèla laurâ sèg dal viṿ in dal 1999 e ch'l iva anc sunâ in soquànt pès 'd Eros.
Al 19 e al 20 ad Nuvémbar dal 2009 al grup al s śibìs par dū siri, una a drē a cl'atra, dal viṿ par muciàr sù di bèsi da destinàr a Chi Cheng par pagàr-gh al curi. A i cuncèrt i s śòntan anc di sò amìg cuma
Tommy Lee di Mötley Crüe,
Mike Shinoda di Linkin Park,
Robert Trujillo di Metallica,
Dave Lombardo di
Slayer e àtar.
In séguit na sustenidōra dal grup Gina Blackmore la mét in pē al sit www.oneloveforchi.com par catàr sù di fónd da dunàr a 'l muśicìsta daśgrasiâ (in dal 2010 i ìvan muciâ 500.000 $). Anc al basìsta di Korn
Reginald Arvizu al s dà da far scrivénd na canta par lò, A song for Chi, ch'la s pōl dascargàr a gràtis da la réda, tut quést par spìnśar la gint a dar-ag na maṅ.
A partìr dal Maǵ dal 2010 Chi Cheng al s è un pôc armìs: dal vòlti a gh la cava a dir quèl e a butàr i òć adòs a 'l parsòni ch'i 'l vaṅ a catàr. 'L è bòṅ anc ad móv'r un pôc al maṅ. Da Maǵ 2011 'l à tacâ na riabilitasiòṅ in dal New Jersey.
Diamond Eyes (2009-Incō)
Chino impgnâ a 'l Hellfest 2010
Al 17 ad Dicémbar dal 2009 Chino Moreno al fà savér che al disc nóṿ al sarés gnû fóra al 27 'd Avrìl dal 2010 e che lò 'l éra dimóndi urguliōś ad cal lavōr lè, che par lò 'l éra òṅ di àlbum più bèi di Deftones, 'n incróś far Around the Fur e White Pony.
Al 23 ad Mars dal 2010 a vèṅ butâ in sal marcâ di sìngui al braṅ Diamond Eyes (cun dèntar òṅ di riff più catìṿ e brutài ad sèmpar dal grup) e a s véd anc la cupertìna d'l àlbum umònim, un barbagiàṅ cun gl'ali vèrti dal tut su 'n sfónd négar. Al sèst disc dal grup al vadrà pò la luś al 4 ad Maǵ dal 2010 e al sarà pîṅ stóp ad schitaràdi a tut andàr, par saràr-as cun un braṅ sintî e patî, This Place Is Death. Al tìtul dal disc 'l è cumpàgn a quél dal sìngul, Diamond Eyes, ch'al vōl dir Òć ad diamànt.
«
Time will see us realign, diamonds rain across the sky, shower me into the same realm, time will see us realign, diamonds reign across the sky, I will lead us to the same realm. When the coffin shakes and the needle breaks, come right away with me, come on you'll see, once and for all.»
«
Al tèmp al s vavrà mét'r-as a pòst, di diamànt i piōvan śò da 'l cēl, i m sprìcan in dal stés régn, al tèmp al s vavrà mét'r-'s in fila, al régn di diamànt in dal cēl, a ta gh purtarò mèg. Quànd la casa da mòrt la śbalòta e la gùcia la punś, vîṅ via mèg, andém e at vadrà, adès o mai piò.»
In dla prima stmana ad vita, al disc al vénd 62.000 còpi rivànd al sèst pòst in dla Billboard 200 (al fà bèṅ anc in Germâgna e in dla
Śelànda Nóva, utàṿ). I àtar sìngui i èṅ Rocket Skates, Sextape (méno rabìda di àtar pès, più sugnànta) e You've Seen The Butcher (al tìtul al vōl dir ’T à vdû al maslàr).
Chino al diś ch'al disc Eros al restarà in di casét in fiṅ tant chè Chi Cheng al n s armatrà minga dal tut e al sarà bòṅ ad sunàr dal viṿ.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Elefants che vegnian tschiffads en la cuntrada selvadia – duajan ins en l'avegnir pudair vender mo pli a centers per la protecziun da las spezias.
Ils passa 180 delegads ston anc approvar il scumond en la votaziun finala – quella è l'emna proxima.
Daniela Freyer da l'organisaziun per la protecziun d'animals Pro Wildlife, discurra d'ina decisiun revoluziunara. Tschiffar pops d'elefants ord lur muntaneras saja traumatic ed inacceptabel, ha ditg Freyer a Genevra. Tenor ella vegnan ils pitschens elefants pigliads en spezial en il Simbabwe e lura vendids en l'Asia. I vegnia pajà fin 30'000 euros per in pop d'in elefant.
RR novitads 16:00


text:
Genay (FR-69)
Genay l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-meridiunàla. El fa part del cantù de Neuville-sur-Saône, del circondàre (arrondissement) de Lione e del dipartimènt del Rodano.
El g'ha 'na popolasiù de 5 115 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 8,49 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 167 méter a 'na altèsa màsima de 301 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
La congiura degli innocenti
La congiura degli innocenti (Al cumplòt di inusènt) l'è na cumèdia négra dal 1955 'd Alfred Hitchcock, trat da 'n rumànś cic ad Jack Trevor Story. Al tìtul uriginàl a vōl dir „Al prubléma cun Harry“ ch'a sarév pò 'l mòrt.
Dòp i sucès ad La finestra sul cortile e ad Caccia al ladro, qvéi dla Paramount Pictures i aṅ lasâ carta biànca a Hitchcock par giràr un film ch'al vliva lò, miténd in sal tàvul un migliòṅ ad dòlar ad budget.
Par la part ad Jennifer l'è stada tòlta la Shirley MacLaine, chè a 'l sò debùt.
Sunt
Un putèṅ ch'al s ciàma Arnie (Jerry Mathers) al cata in un camp in na culìna dal Vermònt al cadàvar 'd Harry Worp (Philip Truex). In paéś i èṅ in tri a crédar 'd avér-al cupâ sénsa vlér tacànd da 'l vèć capitàn Albert Wiles (Edmund Gwenn) ch'al pénsa 'd avér-ag tirâ na sćiuptàda méntar 'l éra a casa. La Jennifer Rogers (Shirley MacLaine) invéci un quèl la gh 'l à fat dabòṅ, qvél ad tiràr-ag na śbutigliàda in cô, a gh'è da védar se Harry, ch'a sarév pò sò marè che lē l'à lasâ dòp ch'l è nâ Arnie, 'l è pò mòrt par quàl lè. E pò a gh'è la sgnóra Ivy Gravely (Mildred Natwick), na puta in là c'n i an, ch'la gh'à mulâ na pédga c'n i tac dal sò scarpi dòp ch'l éra saltâ fóra da 'n cespùi mèś imbambî p'r al cólp dla Jennifer.
Sam Marlowe (John Forsythe) al decìd ad jutàr i sò amìg e i sò vśèṅ ad cà. Ninsòṅ a vōl ch'a s cata 'l còrp, in gir a gh'è al vice-sierìf Calvin Wiggs (Royal Dano), e acsè al grup al decìd ad lugàr al cadàvar sót-tèra, saplénd-al e dassaplénd-al par soquànti vòlti, e pò i al métan in na vasca da bagn.


text:
Fin a gievgia era la vischnanca dad Oberstammheim (ZH) anc davant en la concurrenza, nua ch'il public ha pudì votar e tscherner sia plazza communala preferida. Lura ha Sent però pudì mobilisar e surpassar.
Il president da Sent turissem, Andri Guler, è sa mussà cuntent. El haja gia fatg las pustaziuns da charn per il matg. Lura vul Sent survir hamburgers spezials e hot dogs, cura che SRF Musikwelle emetta ina entira emna davent da Sent – da la plazza communala la pli bella da la Svizra 2017.
Per gudagnar ha mintga vischnanca gì da far in text, purtret e tuns per preschentar l'atgna plazza communala e pruvar da persvader il public da SRF Musikwelle.
La situaziun ils 07-02-2017
Dals 6 enfin ils 10 da favrer ha SRF Musikwelle tschertgà la pli bella plazza communala 2017. Mintgin ha pudì dar giu sia vusch via internet u cun charta postala.
RR actualitad 15:00


text:
Tge è in referendum chantunal e tge in referendum communal?
La populaziun d'in chantun u d'ina vischnanca po far in referendum, sch'ella è cunter ina lescha chantunala u communala. Premissas e particularitads
Il referendum na datti betg mo sin plaun federal, mabain er sin plaun chantunal e communal. La glista dals temas, cunter ils quals ins po far in referendum, è savens pli lunga che sin plaun federal.
Guardai sin la pagina d'internet da Voss chantun, sche Vus vulais savair, cunter tge e sut qualas premissas che Vus pudais far in referendum.
Guardai sin la pagina d'internet da Voss chantun, sche Vus vulais savair, cunter tge e sut qualas premissas che Vus pudais far in referendum.
Nota bene: In pèr chantuns prevesan in referendum obligatoric per conclus concernent il plan da finanzas dal parlament chantunal, sch'i vegn surpassà ina tscherta summa. Il conclus sto pia vegnir suttamess a las votantas ed als votants per ina votaziun.


text:
Gallenkirch
Gallenkirch a l'è un cumün svizzer del distret de Brugg. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 133 abitant e una süperfiss de 1.4 km², e al se tröva a una altitüden de 565 meter sura al livel del mar.
El cumün de Gallenkirch a l'è tacaa ai cumün de Effingen, Linn, Unterbözberg.
Storia[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gallenkirch l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1338 come Gallenkilch.
L'andament storegh de la popolazion de Gallenkirch l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Gallenkirch in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official Website of Gallenkirch
- Gallenkirch in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Per Max Gygax e sia dunna Christine na saja la decisiun insumma betg stada simpla. Gugent avess il pèr surdà uss suenter la pensiun lur affar en mauns che tgiran vinavant lur filosofia. Dentant n’haja el simplamain betg chattà ina soluziun.
La decisiun è stada in cumbat fitg emoziunal !
L’atun passà aveva la butia da mobiglia a Samedan anc festivà il giubileum da 30 onns Woma. Là anc cun l’opiniun en mira ch’ina interpresa indigena dal Puschlav surprendess l’affar. L’ultim mument n’haja dentant betg vulì esser, deplorescha l’affarist da 65 onns.
Vendita online crescha
Max Gygax ha dentant er chapientscha ch’ins ha respect da surprender actualmain in affar. Er il sectur da mobiglia è expost fermamain a la concurrenza tras la distribuziun online. Ed il cumbat sin il martgà saja dir. Avant bun sis onns fascheva la butia anc ina svieuta da 2,3 milliuns. Suenter il crash da l’euro saja ì enavos marcant. L’onn passà ha la butia anc gì ina svieuta da 1,6 milliuns. Il trend mussia dentant puspè ensi, uschia l’affarist da Samedan.
Vendita cumpletta
Cun dar las localitads da l’edifizi en la zona industriala da Cho d’Punt a Samedan a l’interpresa danaisa Jysk, ha Max Gygax uss da svidar e vender ora tut l’inventar existent. La surdada da las localitads è prevesida per ils 29 d'avrigl 2019. El fa quint che la nova filiala da Jaysk avra sias portas suenter ina renovaziun la stad 2019.
RR actualitad 17:00


text:
Lavurs
Chalgeras e chalgers exequeschan tut ils pass da lavur per producir chalzers sin mesira. Els fabritgeschan era chalzers da confecziun e chalzers spezials. Perquai che la dumonda per chalzers producids a maun è pitschna, s'occupan chalgers oravant tut cun reparaturas e correcturas ortopedicas pitschnas.
Chalgers fan la differenza tranter reparaturas da la sola e dal nutigl. Tar las reparaturas da las solas remplazzan els per exempel ils pizs dals chalzers, midan solas e tatgs u monteschan paraglischnaders. Reparaturas dal nutigl pertutgan il tgirom dal nutigl, pia la part sura dal chalzer. Chalgers remplazzan per exempel anzas e serranetgas, applitgeschan futterals egl intern u cusan da nov las cusadiras vedras.
Per clientella cun chalzers ortopedics fan ils chalgers pitschnas correcturas ortopedicas vi dal chalzer. Els auzan ils tatgs e las solas per gulivar las differentas lunghezzas da las chommas u per curreger posiziuns falladas dal corp, els pulstreschan smatgadas u monteschan agids per rudlar giu il pe. Per questas lavurs dovran els enconuschientschas en l'anatomia e la patologia.
En il lavuratori lavuran chalgers cun materials sco tgirom, gumma, materias sinteticas, collas, textilias, corc, e.u.v. Els dovran quests materials senza sfarlattar els ed als magasineschan a moda professiunala.
Per las differentas lavurs da tagliar, collar, glimar e cuser elegian els tecnicas, maschinas e guaffens adattads. Tar lur guaffens tutgan il martè da chalgers, forschs da tgirom, zangas da morder, molas, siblas e raspas. Ultra da quai dovran els utensils sco apparats da rebatter, maschinas da mular, maschinas da cuser u apparats da schlargiar. Els mantegnan lur guaffens e fan pitschnas reparaturas vi da las maschinas.
Chalgers cusseglian lur clientella areguard reparaturas adattas e la tgira dals chalzers e vendan en lur negozi products supplementars sco curegias e products da nettegiar.
Chalgers tegnan net lur plaz da lavur e resguardan las prescripziuns per proteger l'ambient e la sanadad e per la segirezza da lavur.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 1-10-2010 (stan 1-1-2018)
Durada
3 onns
Furmaziun en la pratica
En lavuratoris da chalgers u en lavuratoris da chalgers ortopedics
Furmaziun en scola
1 di l'emna a la scola professiunala a Zofingen
Roms professiunals
- artisanadi e tecnologia
- cussegliaziun da clientella
- segirezza da lavur
- protecziun da la sanadad
- protecziun da l'ambient
- mantegniment da la valur
Curs ordaifer il manaschi
Davart differents temas
Maturitad professiunala
Fitg bunas prestaziuns da scola permettan da frequentar la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "chalger / chalgera AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada
Pretensiuns
- inschign manual
- sentiment per materials
- sentiment per furmas e colurs
- moda da lavurar exacta
- buna demananza
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da scolas spezialisadas e professiunalas e da l'Associaziun pe e chalzer
Furmaziun da basa scursanida
chalger / chalgera d'ortopedia AFQ (access al terz onn da la furmaziun da basa)
Examen professiunal superiur (EPS)
maister chalger d'ortopedia / maistra chalgera d'ortopedia (via emprendissadi supplementar da chalger / chalgera d’ortopedia AFQ)
Scola auta spezialisada (SAS)
studis en champs parentads, p.ex. Bachelor of Arts (SSS) en design industrial
Cundiziuns da lavur
Chalgers lavuran oravant tut en lavuratoris da chalgers u en lavuratoris da chalgers ortopedics, en manaschis da reparatura da chalzers u en l'industria da chalzers.
Ulteriuras infurmaziuns
Associaziun pe e chalzer SSOMV
Tribschenstrasse 7
Chascha postala 3065
6002 Lucerna
Tel: 041 368 58 09
URL: www.fussundschuh.ch
Revista professiunala:
"Fuss & Schuh"


text: Statuts dilg Cumin d' Uors 39 a plianavont per cunaschienscha dilg dreg: quel deig aber buc vangir accusaus a lgi derschader avont ca saver scha la cuntrapart velgig correspunder … pilg don. 14. Tgi ca sa figiess fugitiv en in dabatt per buc vuler prender si freid dei pagar f. 5. 5 a sch' el figiess ad antgin inna mala frida, ca fuss prigel della vitta, schi deig quel buc peramur della fuigia, mo peramur della frida vangir castiaus, per cunaschienscha d' ilg dreg. 15. Tgi ca cumprass anqual caussa or dad uffonts ner persunnas vugadadas, ne da tals ch' ei vivont cunaschent ca talas causas ean buc 10 stadas lur aignas, quel deig esser obligaus da turnar cur ei ven dumondau, a quel ca ei stau schminueu, senza pagament, a plianavont vangir castiaus per cunaschienscha d' ilg dreg. 16. Tgi ca friss partida en in dabatt deig pagar f. 5. a plianavont suenter cunaschienscha d' ilg dreg 15 17. Tgi ca surcurdass in curtgin ner jert per far don, a quel ratschavess vid seu tgierp ner sia nembra fridas ner malamparneivladads per caschun da schirmiar [p. 11] ilg seu, quel deig esser avisaus dad aver da spitgiar dilg Oberkeit pauca consolaziun, mo bear ont, sco la caussa sa presentass, vangir castiaus. 20 18. Tuts interess, ca arivassen pervia da fallaments ner confiscaziuns da criminal dein, quei ca resta sur las spesas ner salaris schon determinaus, curdar a lgi Cumin, a vangir rendeu in redli quint. Supliment. 19. 1. 1825, ils 15 da Maig eis sin Cumin faig per tschentament, 25 ca da coudanvi deig ilg amprim girau vastgir la plaza da seckelmeister, e sper esser girau enten ils auters faigs, er prender si las obligaziuns, ca ilg sarament d' ilg seckelmeister cunporten. 20. 2. Enten faigs civils, cur ca ei nascha defferenzias, ilg importo dellas qualas varga buc f. 20, ven quella questiun inapellablameng decidida 30 din Vermittlungs - Amt, ner Friedens - Gericht, ca consista or d' ilg Mistral sco president, sper eunc dus giraus, ilg scrivont ad ilg [p. 12] veibel fuss ilg cass ca in, dus ner tuts treis avessan stgüsa da parentella ner autra sufficienta, schi eis ei constitueu a mintgin in agien supleant, ils quals tuts vengien elegi dil Cumin. La stgüsa per parentella ven observau ilg 35 grad sco vivont eis constitueu en caussas civilas. 3. Tiers quella dartgira ven sigrau per inna dartgira da cust, cun f. 3 kr. 20. 1828, ils 26 da Maig eis dilg Obr. projectau a d' ilg vaschinadi ner


text:
Höchstetten
Höchstetten a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Emmental, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 2.6 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 255 abitant.
El cumün de Höchstetten al se tröva a una altitüden de 480 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Alchenstorf, Heinrichswil-Winistorf (SO), Hellsau, Koppigen, Willadingen.
Storia[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Höchstetten l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1360 col nom de Hönstetten.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Ligam de föra[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Höchstetten in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Riferiment[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Ils 1,5 milliuns civilists - tranter dad els er 600’000 uffants - duain pudair bandunar la citad a moda segira, pretenda l'organisaziun.
Unitads spezialisadas dal militar iracais han entant cuntanschì ils quartiers en il sid-ost da Mossul. Ella rapporta da controllar entant il bajetg dad in dals emetturs da televisiun.
Malgrà il success al cunfin da la citad dastgass la battaglia per l'ultima bastiun da la milissa da terror en Irac anc cuzzar emnas u schizunt mais. Tenor reporters al lieu presta la milissa da terror gronda resistenza – e quai senza remissiun e misericordia per ils 1,5 milliuns civilists ch’èn traplads en la citad. L'offensiva per liberar la citad dal Stadi islamic aveva cumenzà avant duas emnas.
RR novitads 06:00


text:
Pervia da sia blessura vid il ventrigl desista Cologna gea sin tut las cursas en il stil classic e parta sulet venderdis cun la staffetta e dumengia en la cursa roiala da 50 kilometers stil liber.Glindesdi saira è il campiun mundial e campiun olimpic da la Val Müstair sgulà en Finlanda ed il mardi suenter solver ha Cologna gia dà sia emprima intervista a Lahti.
Cologna ha en mira ils 50 kilometers stil liber
I saja stà putgà da persequitar las cursas fin uss a la televisiun, oravant tut da na betg pudair partir al skiatlon, di Dario Cologna. El saja uss dentant da buna speranza da pudair mussar duas bunas cursas ed er cumbatter en quellas per las medaglias. Oravant tut en mira ha Cologna la cursa roiala da 50 kilometers il davos di dals campiunadis mundials da ski nordic.


text:
La bara da Helmut Kohl è vegnida transportada da sia patria Ludwigshafen-Oggersheim a Strasbourg. En il bajetg dal parlament europeich a Jean-Claude Juncker, il schef da la cumissiun da l'Uniun europeica, numnà Kohl in patriot tudestg, dentant era in patriot europeic. E per la chanceliera tudestga Angela Merkel è Kohl stà in politicher ch'ha construì punts. Ed el saja stà in politicher mundial, avert envers ils carstgauns.
Sepultura
La sepultura ha cumenzà a las 11:00 en la sala Plenar. Numerus schefs da stadi e da regenza èn sa participads ed han undrà ses merits per l'Europa. La saira è Helmut Kohl vegnì sepulì suenter ina messa en il Dom da Speyer.
Helmut Kohl era mort avant duas emnas en la vegliadetgna dad 87 onns.
RR novitads 09:00


text:
Musica da rock cun identitad rumantscha
Il culp inizial per il rock rumantsch en Surselva ha dà la gruppa Hades l’onn 1983. Suenter avair fatg blers onns musica da saut han ils commembers da Hades decidì da scriver atgnas chanzuns da rock cun text rumantsch. Paucs onns suenter naschan a Mustér gruppas cun la medema intenziun bunamain sco bulieus ord la terra. Gruppas cun nums sco Sigma, Ba-Rock e Caschiel Carnpiertg e Remiedi.
Hades – il crap da chantun per la scena da rock a Mustér
La gruppa Hades han fatg atgna musica dal 1983 fin il 1993. L’emprim album da studio “Opiniuns” cumpara il 1984. Il 1986 suonda l’album “Sper Via”. Il terz e davos album “Angelina ... ed autras” vegn il 1992 sin fiera. Ils Hades valan sco fullavia dal rock rumantsch en Surselva.
Caschiel Carnpiertg e Remiedi – cun il blues da purs
Il start han els fatg cun il num Remedy, il tetel d’ina chanzun da la gruppa australiana Rose Tattoo. Ma bain spert mida la gruppa il num en Caschiel Carnpiertg e Remiedi. Zunt critica è la gruppa envers il turissem extravagà. Autras chanzuns descrivan tips sco il Gion Giusep dalla Maria ed il Giacumbert a moda fitg ilarica.
Ba-Rock – la maschaida d’indigens e students claustrals
La gruppa da rock cun ils musicists ils pli giuvens da quest temp a Mustér era Ba-Rock. Probabel la suletta gruppa nua ch’era ils babs e las mammas dals commembers vegnivan a guardar e tadlar ils concerts. Ba-Rock ha pudì edir en sia curta carriera ina platta cun 4 chanzuns.
Sigma – la gruppa cun ils 3 frars
La quarta gruppa main enconuschenta da Mustér, Sigma vegn filmada il 1988 en ses tschaler da protecziun cun la chanzun “Larmas en tes egls”. Il plaschair da sunar da Sigma era incontestabel, era sch’els han strusch dumagnà il pass sur ils stgalims da lur tschaler da trenament.
Hades surviva il pli ditg
La gruppa da rock rumantsch Hades è stada la gruppa cun la pli gronda perseveranza da la scena da rock ch’è naschia ils onns 80 a Mustér. Onns a la lunga han ils Hades dà concerts en il Grischun, en l’ulteriura Svizra e schizunt sur cunfin. In concert legendar dals Hades è stà quel dal 1988 a Scuol durant la Scuntrada Rumantscha. In concert ch’era vegnì registrà dal Battaporta, l’anteriura emissiun da giuvenils dal Radio Rumantsch.
Las gruppas da rock rumantschas ston bandunar il Grischun e sa mesirar cun quellas giu la Bassa.
Il start da Gotthard – la fin dal rock en Surselva
Suenter la fluriziun dal rock rumantsch ils onns 80 en Surselva èsi vegnì pli e pli quiet. Las gruppas ch’eran sa furmadas ord amis e collegas da scola sa schlian ina suenter l’autra. Ils Hades registreschan il 1992 lur davos album. Il medem onn vegn la gruppa da rock dal Tessin Gotthard a la glisch ed edescha l’emprim album cun la reprisa dal hit “Hush”.
Ierta da Hades e Caschiel Carnpiertg e Remiedi
Plirs onns suenter la fin da la scena da rock da Mustér cumparan anc ovras cumplessivas da duas da las anteriuras bands sursilvanas. Caschiel Carnpiertg e Remiedi edescha l’onn 2000 l’album dubel live “Retro”. Dals Hades cumpara il 2015 l’album cumplessiv “L’ovra”.
Rock Rumantsch
L'emprim rumantsch ch'ha fatg ina spezia da rock rumantsch è stà Arturo Casanova cun sia chanzun "La ghitara" ils onns 60. Suandà ils onns 70 da Paulin Nuotclà e Benedetto Vigne. La gronda unda dal rock rumantsch è naschida ils onns 80 en Surselva a Mustér cun gist 4 bands. Ils onns 90 sa sparpaglia la scena dal rock rumantsch.


text:
Pëštigl (bbëtánëca)
Artícule scritte 'n
sud-laziale/cominése
Gl pëštigl (da gl latin pistillum "pëštatur, pëštigl"), è la part fëmmënil e gl sciuor ë l’angëspèrm. È gl quart vërtëcigl ë gl sciuor san.
Carattëríštëchë[càgna | càgna surgente]
Gl pëštigl è fatt da lë frunn carpëllar o carpèllëra, ngim'a lë qual zë farav gl òvëlë chë tërrav gl gamèt fëmmënil. Gl pëštigl pò èss fatt da una o cchiù frunn carpëllar líbbërë o accucchiat ess fra ess; iss štess è chëmbuošt da cchiù part chë zë puonn rëchënosc.
- Ëvarië: cambrin chë tè gl òvëlë dend a iss.
- Štil: part štèrëlë cchiù o men ròssa chë sèrv comm na "canna" addó z’appósënë lë váchëra ë pòllënë, chë sarav fërmat da gl líquëdë štigmátëchë.
- Štigma: cambrin chë šta ngòppa a gl štil.
Së gl pëštigl nën tè ne gl štil ne gl štigma (štigma sèssëlë), allora zë dësponn ritt ritt ngima a gl ëvarië.
Gl pëštigl pò èss:
- dialicarpëllat: lë carpèllëra suó líbbërë gl un da gl ávëtë e dëspuošt a spërala o a vërtëcigl (prësèmbië ciert angëspèrm primitiv comm a lë Magnoliaceae;
- gamocarpëlat: lë carpèllëra suó saldat, crësciut anziema, e chëmbónnënë n’ëvarië o chë në cambrin sul (pur së lë carpèllëra suó tand) o chë cchiù cambrin (e pë ogn cambrin cë šta në carpiegl).
La cungrëscènza ë lë carpèllëra pò èss cchiù o men san e ndërëssà, prësèmbië, gl ëvarië ma no gl štil chë rëmánënë líbbërë.
Essa pò ì angora cchiù lëndan e ndërëssà gl at vërtëcigl scëral, a sëconda d’andó zë tròva gl pëštigl ngim’a gl rëcëttáculë scëral.
- ngòpp’a gl ëvarië súpëre, gl pëštigl zë nchiana a gl štess lëviegl ë gl at vërtëcigl scëral o në ccon jušt ngima.
- ngòpp’a gl ëvarië ínfërë, gl pëštigl, o almen gl ëvarië, sprëfonna dend a në rëcëttáculë scëral cavëtuat comm a na còppa.
A ssë lútëme cas, chë carattërizza lë spèc cchiù evëlut, gl ëvarië ínfërë pò èss ngullat a gl rëcëttáculë e a at pèzzëra ë gl sciuor.
Dend a lë carpèllëra zë puonn rëchënosc tre nèrvëra prëngëpal, ddu ë lë qual cammínanë a gl luat ë la fronna carpëllar e accucchiat a ess náscënë gl òvëlë; štë nèrvëra zë chiámanë "nèrvëra placëndar". Gl nierv cëndral ë gl carpiegl è gl nierv carpëllar. Gl òvëlë sërvarrav a prëduc lë sëmend e arrassëméglianë a bbuocc tunn a gl lat ë lë frunn carpëllar.


text:
Gotland
Gotland (Ojamaa in eston) l'è on'isola del Mar Baltegh. L'è la segonda isola pussee granda de 'sto mar, dopo de la Selandia. Intorna a l'isola a troeuvom anca i isolott de Stora Karslö, Lila Karslö, Gotska Sandön e Fårö.
La se troeuva a sud de Öland, e la partegn a la Svezia. Del pont de vista ministrativ, l'isola la costituiss ona contea, che la partegn a la region del Götaland. La città pussee importanta l'è Visby.
Se pensa che quella chì la sia stada la patria del popol di Gott. In passaa se parlava el gutnegh, on dialett del nors antich.


text:
Tettnang
Tettnang l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Tübinga. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Bodenseekreis.
La süperfìce aministràda de la cità l'è de 71.22 km² e 'ndel Dic 2017 la gh'ìa 'na popolasiù de 19 055 abitàncc.
Tettnang l'è sitüàda a 7 km del Lach de Costànsa a 'na altèsa de 466 méter sura 'l leèl del mar.
La regiù de Tettnang l'è famùza per la sò prudusiù de luertìs, esportàt en töt el mónt e dopràt endèla fabricasiù de la bìra.
Stória[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità de Tettnang l'è stàda mensiunàda per la prìma ólta col nòm de Tettinang o Tettinac endèl an 882 endèn docümènt de l'Abasìa de San Gal.
Riferimèncc[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Óter progècc[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Radiotelevisiun Svizra Rumantscha
Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR) realisescha sco suletta chasa da medias electronica il Service Public per la Svizra rumantscha.Sin la plattafurma nossaistorgia.ch preschenta RTR ina part da ses archiv. Cun questa plattafurma less RTR procurar che l’istorgia e las istorgias da la Svizra rumantscha e dal Grischun na va betg en emblidanza. Sche Vus giavischais ch’in document or da l’archiv da RTR vegn publitgà pudais vus contactar nus sur l’adressa dad e-mail nossaistorgia@rtr.ch.
L’istorgia dal chantun Grischun...


text:
Ils giugaders da la naziunala svizra giavischan avant il gieu cunter il Gibralatar ch'il ruaus returnia en l'equipa. Ins vul sa concentrar sin l'essenzial e sajettar baud in gol e batter l'adversari d'amaturs.
Las discussiuns e polemicas sper il plaz davart las absenzas dal star-attatgader Xerdan Shaqiri ed il capitani Stephan Lichtsteiner han laschà lur fastizs en la naziunala svizra. Ils giugaders sentan ch'il clima enturn la naziunala n'è il mument betg uschè stabil. Ed uschia tuna quai ch'il goli Yann Sommer di sco in appell:
Impurtant èn be l’equipa e la qualificaziun.
Cunter il Gibraltar, il numer 198 en la rangaziun da la FIFA, è ina victoria in stuair. La Svizra è cleramain en la rolla da favurit ed ils fans spetgan e vulan vesair gols ed ina offensiva effizienta, sco il trenader Vladimir Petkovic empermetta.
Svizra - Gibraltar a partir da las 18:00 uras ord il stadion a Sion. RTR rapporta direct.
RR Sportissimo 12:00


text:
L'emprim di da la chatscha 2019 ha cumenzà gia baud la bun'ura per il giuven chatschader. Gia avant las 04:00 èsi stà da sa semtgar per pudair sa metter en viadi a las 04:30 davent da Plattatschas. Plattatschas sa chatta sur Sta. Maria en Val Müstair, radund 4,5 km en direcziun dal Pass dal Umbrail.
Accumpagnà vegn Cedric Grond quest emprim di da chatscha anc da ses frar. Sin il post va el però sulet. Il territori ch'el han en mira è pulit stip ed il post porscha plazza per maximalmain duas persunas. Cunquai che la colliaziun da telefonin è plitost ina chaussa da cletg en quest territori, avain nus discurrì cun il chatschader da 27 onns curt avant la partenza a las 04:10.
A las 11:15 ha noss moderatur Rafael Müller anc ina giada pudì telefonar cun il chatschader, Cedric Grond. Quel ha gì in bun emprim avantmezdi da chatscha e curt avant il telefon anc fatg preda, tadlai tge ch'el raquinta:
RR actualitad 06:00+


text:
Attestat dal medi sur WhatsApp
- Mesemna, 8.5.2019, 11:15
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 8.5.2019, 11:15, RTR
La pagina d'internet AU-scheine.de porscha tenor atgnas indicaziuns attest dal miedi mo cun paucs clics. Da nov datti quest servetsch era per la Svizra.
Attestats da medis da l'ester sajan valaivels, entant ch'il medi ha ina lubientscha. Ils attests da la pagina d'internet tudestga vegnan d'ina practica da medis a Hamburg. Quels hajan la lubientscha.
Per il mument po la pagina d'internet mo dar in attest per esser cun auras. Sin la pagina ston ins inditgar ils sintoms: mal il chau, fevra, mal las ureglias ed uschè vinavant. Silsuenter ston ins inditgar ristgs spezials, sco malsognas cronicas ni gravidanza. Sch'ins inditgescha sintoms che na tutgan betg tar in dafraid ni ristgs spezials, lura na survegn'ins nagin attest, mo l'avis d'ir tar in endretg medi.
Sch'ins survegn in attestat, lura vegn quel via WhatsApp. El custa 10 francs e tegna maximalmain trais dis. Ins survegn mo dus attests ad onn, quai per evitar ch'ins nizzegia il servetsch memia savens.
Critica d'uniun da medis
L'uniun da medis a Turitg èn da prinzipi per la pussaivladad da laschar vegnir in attest sur WhatsApp. L'associaziun da medis FMH – associaziun tetgala en Svizra – han ditg envers la «Sonntagszeitung», ch'els na sustegnan betg quella pussaivladad. Quai na saja betg insatge serius. Vinavant fan els attent sin problems cun la segirtad da datas. In medi da Basilea ha perfin ditg, ch'i saja fitg malprecaut da nizzegiar quest servetsch.
Ils manaders da la pagina AU-schein.de ha la «Sonntagszeitung» confruntà cun quellas reproschas: La fatschenta tudestga na vesi insumma nagins problems.


text:
Villars-Tiercelin
Villars-Tiercelin a l'è staa un cumün svizzer del distret de Gros-de-Vaud, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'eva de 5.02 km² e in del dicember del 2010 al gh'eva una popolazion de 408 abitant.
In del mes de lüi del 2011 i cumün de Villars-Tiercelin, Montaubion-Chardonney, Sottens, Villars-Mendraz e Peney-le-Jorat s'hinn ünii per furmà un cumün ünegh ciamaa Jorat-Menthue[1].
L'abitaa de Villars-Tiercelin al se tröva a una altitüden de 813 meter sura al livel del mar e quand che l'eva cumün desperlü, l'eva tacaa ai cumün de Corcelles-le-Jorat, Dommartin, Froideville, Montaubion-Chardonney, Peney-le-Jorat e Poliez-Pittet.
Riferiment[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Amtliches Gemeindeverzeichnis der Schweiz püblicàt del Ufìcio Federal Svìser de Statìstica, vizitàt ai 17 de febrér del 2011


text:
Da tats e tattas, pendiculara e la mort dallas vischnauncas27.02.2017
Cul til atras il vitg ei il punct culminont dil tscheiver a Mustér vegnius contonschius la sonda suentermiezdi. La cuntinuaziun dil tscheiver ei oz cul til pils affons e la Dertgira nauscha. Ils numerus aspectaturs agl ur dalla via han gudiu la sonda in bi til cun interessants sujets.
Bunamein ina tiarza dallas 28 gruppas – numnadamein otg – eran
musicas da tscheiver. Sper las formaziuns dalla regiun ei quei era stau guggas dalla Bassa: Bienna, Basilea ed Urdorf. Las guggas ein ina part essenziala d’in til da tscheiver. Ellas porschan buca mo bials motivs, mobein procuran era per ina bun’atmosfera. Ensemen cun la bellezi’aura dalla sonda vargada ei quei stau ina cumbinaziun perfetga. Mo era las ulteriuras
gruppas han contribuiu al bein reussir da quei suentermiezdi da tscheiver. Gruppas d’affons pigns, scolarets e classas dalla primara da Mustér e Medel han embelliu il til cun bials sujets. Davos quels sezuppa fetg bia lavur e carezia pil detagl. Aschia ein ils affons sepresentai
denter auter sco tats e tattas, Robin Hood e Lady Marianne, Olaf e la princessa da glatsch, ils Legos, Alice im Wunderland ni era Nemo e Dorie. Mo era il resort Catrina ed ils Pokemons ein stai da veser aschi bein sco ils Quadrels da cletg, ils Stabilos ed Aldo ed Andrietta culs dus
pigns. Las gruppas da carschi han era giu uonn in’arma principala: Ils confettis. Da quels ei vegniu fatg diever stediamein. Ils Royals, ils Frabiziechels, la banda da stiarls, ils amitgs dil tscheiver da Trun e l’Uniun da giuventetgna Trun han cumpletau il til cun lur sujets, denter
auter la sepultura dallas vischnauncas. Ina fusiun fussi numnadamein la mort da quellas. Sut la marella ei era la zona serrada dalla Val Strem a Tujetsch vegnida. La Societad da musica Mustér ha fatg attents sin sia uniformaziun nova ed ina gruppa ha propagau ils dis da schlaghers a Sedrun. Il tscheiver a Mustér cuntinuescha oz. Naven dallas 13.30 ha il til da tscheiver dils affons cun partenza sper la halla Cons liug. La sera s’auda allura cumpleinamein alla Dertgira nauscha. Naven dallas 20.00 publichescha quella sias sentenzias sin plaz scola. Dalla partida ein era las musicas da tscheiver Bagordas, Fifferlottas e Vagabunds.
Las fotografias dil til da tscheiver anfleis Vus cheu.


text:
Islisberg
Islisberg a l'è un cumün svizzer del distret de Bremgarten. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 548 abitant e una süperfiss de 1.65 km², e al se tröva a una altitüden de 680 meter sura al livel del mar.
El cumün de Islisberg a l'è tacaa ai cumün de Aesch bei Birmensdorf (ZH), Arni, Bonstetten (ZH), Hedingen (ZH).
Storia[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Islisberg l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1185 coo nom de Nidolperhc.
L'andament storegh de la popolazion de Islisberg l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Islisberg in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Islisberg in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Support educa.ch
La paletta dals servetschs e da las purschidas dad educa.ch è sa sviluppada a maniera constanta ils ultims onns. Nus avain purschì a nossas utilisadras ed a noss utilisaders differents canals da contact per infurmaziuns, dumondas e support.
Per offrir a nossas utilisadras ed a noss utilisaders in servetsch optimal avain nus reunì quests differents contacts e posts da cussegliaziun tar in singul. A partir da l’emprim da matg 2017 pudais Vus as contactar per dumondas e scleriment directamain sut support@educa.ch.
Nus ans legrain da Vossas dumondas.
Co vinavant?
In Service-Desk vegn sviluppà en ina proxima etappa. Quel porscha en pli da FAQ concernent tut noss servetschs e purschidas, er la pussaivladad da consultar tut vossas dumondas e nossas respostas precedentas (cun login).
Contact
Dumondas ed infurmaziuns sut


text:
1998
AvenimeentModifica
05 12 - Pariis (Francja): la UNESCO la declara Patrimoni da la Ümanitaa püssee da 750 gjacimeent da pitüür rüpéstar d'aart levantina dal arch mediterani da la Penísula Ibérica.
12 12 - València (Catalunya): ghe nass ul Bloc Nacionalista Valencià.
04 02 - l'Afganistan: un teremot da 6.1 grad ins la scala da Richter al fa püssee da 5.000 mort al nort-est dal paees.
02 05 - Brüssèl (Bèlgi): sa ghe crea la Banca Centrala Eurupea par definí e esegüì la pulítega munedària da la Üniun Eurupea.
07 07 - Lagos (Nigéria): ghe mör 'na ventena da personn int i distürp pruvucaa par la moort a la parson da Moshood Abiola, mort che l'upusizion la cunsidera un sassinament.
NassimeentModifica
NecrulogiModifica
31 01 - l'Hospitalet da Llobregat (ul Barcelonès): Jaume Fuster, nuvelista Catalan (n. 1945).
11 02 - Pariis (Francja): Manuel Viusan, pituur e patriota Catalan (n. 1917).
30 12 - Barcelona: Joan Brossa, pueta e artista plàstich Catalan (n. 1919).
07 07 - Abuja (Nigéria): Moshood Kashimawa Olawale Abiola, cugnussüü cuma Moshood Abiola, cap da l'upusizion e ex-president dal paes (1971-1988), mort int la prisun in circustanz suspett (n. 1937).


text:
Repüblica Demucratica del Congo
La Repübliga Demucratiga del Congo a l'è un paes de l'Africa centrala.
A l'è tacada al Congo, a la Repüblica Centrafricana, al Sudan, a l'Uganda, al Ruanda, al Burundi, a la Tanzania (cunt el cunfin che l'è el lach Tanganica), al Zambia e a l'Angola, e 'l la bagna l'Ucean Atlantich (Gulf de Guinea).
La capital a l'è Kinshasa.
La gh'ha una süperfiss de 2.344.858 km² e una pupulaziun de pressapoch 63.655.000 abitant.
Storia mudernaModifica
La Repübliga Demucratiga del Congo a l'è stada un pussediment privaa del rè del Belgi Leopold II del 1870 al 1908 e pöö una culonia belgi fina al 1960, quand che l'ha utegnüü l'indipendenza.
Del 1971 al 1997 l'ha müdaa el sò nòm in Zaire.
Urganizaziun pulitigaModifica
El nom ufizial de la Repübliga Demucratiga del Congo a l'è (in frances) République Démocratique du Congo.
El president a l'è el Joseph Kabila (del 2001).
El prim minister a l'è l'Augustin Matata Ponyo (del 2012).


text:
Votaziun a l'urna
Culla votaziun a l'urna surpiglian las votantas ed ils votants lur drets in chosas cumünalas.
Quai sun:
- la tscherna dal president cumünal
- la tscherna dals ulteriurs commembers da la suprastanza cumünala
- la tscherna dals commembers da la cumischiun sindicatoria
- la tscherna dals commembers dal cussagl da scoula
- il decret ed il müdamaint da la constituziun cumünala
- il decret ed il müdamaint e l'annulaziun da ledschas cumünalas
- il decret ed il müdamaint da l'ordinaziun da la planisaziun da territori sco eir da parts da tala, scha la legislaziun chantunala prevezza üna votaziun i'l cumün.
- l'approvaziun e la decisiun da la radunanza cumünala, schi'd es gnü fat ün referendum
- la fusiun cun oters cumüns


text:
Materials dalla Regiun per la Regiun.
Enragischai en Surselva secapescha ei per nus da sez d’utilisar en emprema lingia materials ch’ins anfla en nies contuorn. Quei ei per l’ina il lenn, per l’autra il crap. Cun duvrar, sche pusseivel, sulettamein plontas e crappa ord nossa regiun per nossas ovras, semettein cumplettamein el survetsch d’ina creaziun da valur persistenta.
Nus produzin sez l’energia per la producziun da nos products. Igl indrez fotovoltaic ch’ei intergaus en nos tetgs producescha bunamein il dubel da nies agen diever d’electricitad. Il surpli da ca. 220’000 kWh spisgentein ella reit d’electricitad.
Lenna da nossa Regiun.
Lenn ei ina materia neutrala al clima, che crescha suenter cuntinuadamein. Mintga meter cubic che vegn baghegiaus arcunescha CO2 ord l’atmosfera e gida aschia, da stabilisar il clima. Sch’il lenn vegn buca pli duvraus san ins dismetter el a moda neutrala al clima ed el survescha lu era aunc sco purtader d’energia. Nus duvrein sapientivamein differentas sorts lenna per nos products. Quella lenna vegn raccoltada ord uauls da nossa regiun che vegnan cultivai a moda persistenta.
E Crappa da nossa Regiun.
Per la crappa vala il medem sco per la lenna – nus cumprein negina crappa da tiaras lontanas, era sche quei fuss bia ga pli bienmarcau. Nus elavurein sulettamein biala crappa da nossa regiun. Crappa che nus explotein era ord nossa atgna cava da scalegl.
10 buns Arguments per lenn svizzer.
Lenn svizzer…
- ei la fontauna d’entradas principala per l’economia forestala
- possibilitescha prestaziuns multifaras digl uaul svizzer
- producescha diversitad biologica entras la tgira dils uauls
- munta protecziun da prighels dalla natira entras la tgira dils uauls da protecziun
- scaffescha uauls per sport e recreaziun
- ei la pli impurtonta materia prima che crescha suenter en Svizra
- protegia il clima entras l’utilisaziun per baghegiar
- scaffescha plazzas da lavur en l’economia forestala svizzra
- munta cuorts transports sco material per baghegiar e purtader d’energia
- drova pauca energia grischa sco material per baghegiar
Maletgs dalla raccolta da lenna cun lubientscha amicabla da graubünden holz


text:
Pruvincia de Bèrghem
La Provincia de Bergom (Pruìnsa de Bèrghem in Bergamasch) l'è mettuda in del center de la Lombardia; la confina cont i provinz de Lecch, de Monscia e Brianza e de Milan a òvest, con quèlla de Sondri a nòrd, quella de Brèssa a est e quella de Cremona a sud.
El sò territòri l'è spartii fra la montagna, la colina e la pianura.
La part de montagna l'è la pussee granda (pussee del 60% del total) e l'è occupada di Alp Oròbi, tajaa da tré gròss valad profond: la Val Brembana, la Val Seriana e la Val Cavalina, con tutt i sò valètt lateraj (Val Talegg, Val Brembila, Val Serina, Val de Scalf).
Tra la pianura e la montagna gh'è ona zenta de ronch, cont i Coll de Bergom e el Parch di Coll de Bergom, la Val Calepi e la Val San Martin; tutta la part meridional l'è inveci pianura, de origin alluvional e compresa trai fiumm Ada e Òli. Tutta la part bassa la gh'ha on ambient oramai antropizzaa, anca se in d'on quaj sitt gh'è ammò dii paesagg minga tròpp ruinaa; a bon cunt, la densitaa l'è minor de quella de la provinza de Monscia ò Milan.
L'ambient de la montagna l'è inveci puttòst ben tegnuu: se regòrden a quèll propòset chì tutt i zòn protett (bell grand a l'è el Parch di Oròbi Bergamasch, al confin settentrional).
L'economia de la provincia l'è dominada de l'industria, fada per el gròss (comè in del rest de la Lombardia) de aziendi medi e piscinitt; i settor pussee in forma a hinn el tessil, la mecaniga, la siderurgìa (se regòrda la Dalmen).
L'agricoltura l'è oramai marginal, anca se in pianura l'è eficent e la consent di produzion elevaa; in montagna l'è inveci trascurabil, vist el fenòmen de l'abbandon de part de la popolazion.
Ona risorsa di montagn a l'è el turismo.
In de la Provincia de Bergom gh'è vun di pussee important aeropòrt in Itàlia: quell de Ori (in bergamasch Öre), che l'è diventaa el 4° in Itàlia per i persònn e adiritura ul 3° per i merci.
La lengua[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Compagn de tutt el rest de la Lombardia, anca in de la Bergamasca la lengua ofizzial l'è l'italian.
In ogni cas, l'è ancamò putost conservaa el lombard, in de la soa variant oriental. El bergamasch l'è vun di dialett pussee important del lombard, e l'è parlaa pu o manch in tutta la region, cont ona quai variazzion: i dialett de la Bassa (soratutt quella ocidental: Casiraa, Trevij, Pontiroeu...) e di vai (per esempi la Val Gandin) poeuden avèggh di caratter divergent respett a quell de la città. In ogni cas, el bergamasch l'è putost omogeni in di sò caratter fondamentai.
Collegament[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Cordial bainvegni sin la pagina d'internet dal DCTS
Charas visitadras, chars visitaders
I ma fa plaschair che Vus visitais la pagina d'internet da mes departament. Vus pudais uschia As infurmar pli detagliadamain davart mias activitads en la publicitad, en la regenza ed en il departament da construcziun, traffic e selvicultura (DCTS). Er pudais Vus midar als uffizis dal DCTS ubain al secretari dal departament ed uschia As approfundar en ils differents champs d'incumbensas dal departament.
En mes departament ans fatschentain nus cun incumbensas dals secturs da la forza idraulica ed energia, dal traffic, da las vias, da las immobiglias, dals fatgs da submissiun, da la selvicultura sco er da la chatscha e pestga. Las finamiras centralas da nossa lavur èn las suandantas:
- che l'infrastructura per il traffic individual e per il traffic public vegnia endrizzada e mantegnida tenor ils basegns;
- che las resursas "aua", "energia" e "laina" vegnian duvradas en moda raziunala e persistenta;
- che las immobiglias da l'administraziun chantunala vegnian messas a disposiziun ed administradas en moda economica e confurm al temp;
- ch'il guaud cun sias funcziuns multifaras (protecziun, utilisaziun, recreaziun) vegnia mantegnì sco part natirala da noss spazi da viver;
- ch'ils effectivs da selvaschina vegnian regulads e restian sauns e ch'ils effectivs da peschs vegnian tratgs a niz en moda persistenta e lur spazis da viver vegnian restabilids e protegids;
- ch'igl existian cundiziuns da basa per il maun public per ch'i dettia ina concurrenza gista per surdar las lavurs ed ils servetschs en moda favuraivla per l'economia.
Jau As envid cordialmain da discutar ensemen cun nus davart nossa lavur en il departament sco er davart mias incumbensas politicas en la publicitad ed en la regenza. Sche Vus avais dumondas u propostas en chaussa, ma contactai per plaschair per telefon u per mail.
Mario Cavigelli


text:
Els tiran mintga di cun lur maschinunas durant uras ils fastizs tras la naiv. Savens èn els sulet sin las loipas, causa che la gronda part da la lavur vegn fatga la saira, durant la notg u era la damaun baud. I dependa adina da l’aura e da las temperaturas.
La pli segira prognosa da l’aura è anc adina d'avrir la fanestra e guardar sez tge ch’i vegn.
Quest enviern saja stà in fitg bun, causa che la naiv è gia crudada il cumenzament da december, manegia Robert «Röbi» Luzi. L’um da S-chanf è il 40avel onn en viadi cun ina maschina che fa loipas.
Gronds midaments
Durant ils davos quatter decennis n’haja betg be dà grondas midadas a reguard il stil da far passlung. Er la tecnica da la maschina s’ha sviluppada fermamain. Via ina app pon ins perfin vesair nua e cura che las maschinas da far loipas èn precis en acziun en Engiadin’Ota. Quai na disturba insumma betg Samuele Reis, ch’el fetschia simplamain sia lavur – fin ch’ella è fatga.
RR actualitad 11:00


text:
Agids da votaziun e d'elecziun per persunas attempadas, per persunas cun impediments e per persunas malsaunas
Er burgaisas e burgais malsauns u cun impediments che na pon betg emplenir sezs il cedel da votaziun u il cedel electoral, duain pudair exequir lur dretgs politics. Ils chantuns gidan ch'ellas ed els survegnan l'agid necessari en las vischnancas.
Urnas ambulantas
Per persunas attempadas poi esser stentus dad ir al local da votaziun u al local electoral. Perquai han differents chantuns realisà in sistem d'urnas ambulantas.
En las vischnancas da differents chantuns circuleschan pia urnas tenor in urari fixà. In ulteriur agid èn la urnas ambulantas en ospitals e chasas da persunas attempadas. En tscherts chantuns vegn ina delegaziun dal local da votaziun ed electoral sin dumonda a chasa per ils cedels da votar ed electorals da las persunas malsaunas, attempadas u cun impediments.
Sche Vus vulais savair dapli da questas proceduras spezialas, As drizzai per plaschair a Vossa vischnanca.
Votaziun tras substituziun
Per che umans, che na pon betg ir al local da votaziun u al local electoral, possian tuttina votar, permettan tscherts chantuns la votaziun tras substituziun.
Persunas che na san betg scriver, dastgan laschar emplenir il cedel da votar d'ina terza persuna. Questa terza persuna dastga er metter il cedel da votar en la cuverta da votar e purtar quella a l'urna respectivamain la trametter.
La votaziun tras substituziun è permessa per las votaziuns ed elecziuns federalas, sch'il chantun respectiv permetta quai er per las votaziuns ed elecziuns chantunalas.
Sche Vus vulais savair dapli da questas proceduras spezialas, As drizzai per plaschair a Vossa vischnanca.


text:
News
Dossier servetschs da Messenger
19. settember 2019 / educa.ch / Cumpetenza da medias
La tematica da servetschs da messenger chaschuna diversas sfidas per las scolas e tschenta dumondas areguard la protecziun da datas, la responsabladad dals geniturs ed l’interoperabilitad. Il nov dossier dat ina survista da la tematica e furnescha cussegls per l’instrucziun.
Europe Code Week
16. settember 2019 / Occurrenza / Internaziunal
Organisada dals 5 als 20 d’october, ha la Europe Code Week la finamira d’intgantar uffants e creschids per la basa da la programmaziun. Workshops vegnan purschids en l’entira Europa. Las occurrenzas en Svizra vegnan er enumeradas sin la pagina-web.
Projekt FIDES: FAQ cumplettà
11. settember 2019 / Identitad digitala / educa.ch
Co respecta il project FIDES las disposiziuns davart la protecziun da datas? Co vegnan las datas protegidas? Poss jau mezza consultar ed administrar mias datas? Las «dumondas frequentas FAQ» cumplettadas dattan respostas a quellas ed autras dumondas.
Café da la scienza Grischun: Cudeschs d’instrucziun
10. settember 2019 / Good Practice / Ambient d'emprender digital / Cumpetenza da medias
Con ditg vegnan noss uffants anc a lavurar ed emprender cun cudeschs? Na dovri betg pli ils cudeschs da scola? Stgatscha il telefonin ils fegls da lavur. La SAP GR lavura gia dapi blers onns sin quest champ. Il podium da tschintg experts vul dar scleriment ils 7 da november 2019 a Cuira.
La Confederaziun ed ils chantuns conferman las finamiras
4. settember 2019 / Societad d'infurmaziun
La Confederaziun ed ils chantuns han actualisà lur finamiras communablas concernent la politica da furmaziun. La decleraziun communabla cementescha duas finamiras: sa participar activamain a la transfurmaziun digitala e promover ils barats linguistics e la mobilitad.
swisstopo: tschertga da stgazis
4. settember 2019 / Concurrenza da scola
swisstopo porscha ina concurrenza online davart ils temas chastels, fortezzas e ruinas existentas en Svizra. La mira è da mussar las numerusas applicaziuns pussaivlas da geodatas e d’encuraschar ils giuvens da 10 a 15 onns da las utilisar. Fin da participaziun: 15 da mars 2020.
MoneyFit 3 en format digital
3. settember 2019 / Resursa didactica
La nova versiun digitala mussa a las scolaras ed als scolars dal stgalim secundar II co vegnir a frida cun ils daners. Lur savida pon els approfundar en tschintg moduls tematics. Las persunas d’instrucziun han a disposiziun in commentari didactic.
Di da l'avegnir: mattatschas - IT
2. settember 2019 / Occurrenza
Al di naziunal da l'avegnir avran numerusas instituziuns lur partiziun IT per che las mattatschas pon scuvrir il mund da lavur da l’informatica. Diversas occurrenzas spezialas dattan la pussaivladad da crear ina pagina-web u in roboter. Las inscripziuns èn avertas.
Diever da datas en la furmaziun
29. avust 2019 / educa.ch / Publicaziun
Apparats digitals ed applicaziuns digitalas genereschan adina dapli datas en la domena da la furmaziun. Tge è il potenzial da questas datas? Il rapport d’educa.ch preschenta ina politica da datas pussaivla e propona diversas ideas da svilup.
Nov suppleant dal directur
21. avust 2019 / educa.ch
Il cussegl d’administraziun da la cooperaziun educa.ch ha elegì Ueli Anken per il post da suppleant dal directur. El cumenza sia nova plazza il settember 2019. Il suppleant actual Karl Wimmer mida en in’autra funcziun interna. Ueli Anken è da preschent il responsabel per la communicaziun tar educa.
Castur informatica 2019
16. avust 2019 / Concurrenza da scola
La Societad svizra per l’informatica en la furmaziun (SVIA) ha lantschà il quiz-online che ha lieu ils 4 e 5 da november 2019. Il quiz è adattà per scolaras e scolars da 8 a 20 onns e na basegna naginas enconuschientschas specificas d’informatica.
Resursas da la plattafurma Giuventetgna e medias
15. avust 2019 / Publicaziun / Resursa didactica
Giuventetgna e medias è la plattafurma naziunala da l’Uffizi federal per assicuranzas socialas per promover las cumpetenzas medialas ed il diever segir da las medias digitalas tar ils giuvens. Ella metta era a disposiziun broschuras per l’instrucziun dal rom informatica e medias.
Protecziun da datas per scola ed instrucziun
14. avust 2019 / educa.ch / Cumpetenza da medias
Co pon ins sensibilisar las scolaras ed ils scolars per la protecziun da datas? Tge sfidas ston las scolas dumagnar? Il dossier davart la protecziun da datas furnescha infurmaziuns detagliadas e las basas giuridicas sco era links e manuals per l’instrucziun.
JAMESfocus 2019: Medias digitalas en scola
13. avust 2019 / Publicaziun
Tenor l’ultim rapport JAMESfocus valiteschan las persunas d’instrucziun il diever da medias en l’instrucziun sco gronda schanza che porta blers avantatgs a las scolaras ed als scolars. Tuttina giavischan els d’obtegnair dapli support didactic e tecnic.
SEFRI: Bilantscha intermediara
8. avust 2019 / Publicaziun
L’artitgel edì en l’ultima ediziun dal Magazin «SEFRI - SBFI News» dat ina survista dal stan actual da la realisaziun dal plan d’acziun digitalisaziun. Diversas mesiras en ils differents champs d’acziun èn gia realisadas u en planisaziun.
Promover la midada digitala
7. avust 2019 / Furmaziun professiunala
digitalinform.swiss è in’iniziativa che vul promover la midada digitala sin il champ da la furmaziun professiunala. Ella sustegna en il rom da la promoziun da projects acturs che vulan trair a niz las novas tecnologias. Skizzas da project pon vegnir inoltradas sin la pagina-web.
Café da la scienza Grischun
2. avust 2019 / Identitad digitala / Furmaziun professiunala
Il futur pretenda ina furmaziun extendida en ils roms MINT. La finamira è da preparar la giuventetgna a las novas realitads al plaz da lavur, en la societad ed en la famiglia. Divers referents mussan resultats da las ultimas retschertgas ils 29 d’avust 2019 a Tavau.
Countdown ha cumenzà
30. fanadur 2019 / Identitad digitala / educa.ch
L’Assamblea plenara da la CDEP ha prendì enconuschientscha da las basas da decisiun per stgaffir ina Federaziun dals servetschs d’identitad. La decisiun definitiva davart il cumenzament da l’interpresa per l'entschatta schaner 2020 vegn tractandada durant l’assamblea plenara da l’october.
World Education Leadership Symposium
30. fanadur 2019 / Occurrenza
«La responsabladad da la furmaziun – empermischuns, realitads e pussaivladads», quests temas stattan en il center dal congress internaziunal. Experts da la furmaziun or da la pratica e da la scienza da passa 50 pajais sa deditgeschan a questas dumondas dals 25 als 27 da settember 2019 a Zug.
Resursas per l’instrucziun
25. fanadur 2019 / educa.ch / Resursa didactica
Essas Vus a la tschertga da resursas electronicas d’emprender adattadas per Vossa instrucziun? Sin educa.Biblio chattais Vus ina gronda elecziun da resursas controlladas e recumandadas dad experts da la domena svizra da la furmaziun.


text:
La bambola assassina 4: La sposa di Chucky
La bambola assassina 4: La sposa di Chucky (La bàmbula ch'la cópa 4: La mujér ad Chucky) 'l è 'n film ad scarésa e da rìdar americàṅ dal 1998 ad Ronny Yu scrit par lò da Don Mancini. 'L è al quàrt film dla sèrie dòp La bambola assassina 3 dal 1991 e 'l à vins dū Awards a 'l Fantafestival.
Sunt
Dòp èsar finî in mèś a n'èlica, al còrp dal putòć ad Chucky al s cata śbragâ in mila pès. La sò ex muróśa Tiffany (Jennifer Tilly) la 'l cata sù e la 'l pòrta in dla sò roulotte in du la viṿ insém a 'n metalàr cun un piercing insfilsâ in di làbar, Damien (Alexis Arquette). La Tiffany la 'l fà sù e la 'l mét insém cun na gùcia cuśénd-al e pò la próa a far-al turnàr in vita faghénd dla magìa négra. Al sò traplàr al và a finìr bèṅ e al bambulòt al tōś a cumpurtàr-as cuma 'l à sèmpar fat, tacànd da 'l pòvar Damien ch'al vèṅ cupâ subìt.
Ma a gh 'n è anc par lē parchè i dū i lìtgan e lò al la masa faghénd però in manéra ad tiràr-ag via l'anma par métar-la in na bàmbula fémna che lē la gh'iva tòlt par tōr-'l in gir. Adès Chucky al gh'à finalmènt na spóśa e al pōl anc purtàr-s-la a lèt. Ma a n è minga quàl lè al sò ubietìṿ. Chi lò al vōl turnàr umàṅ e, par far-al, al gh'à biśógn di còrp di dū śóvan: Jesse (Nick Stabile) e la Jane (Katherine Heigl).
Culòna Sunóra
- The Screamin' Cheetah Wheelies - Boogie King
- White Zombie - Thunder Kiss '65
- Coal Chamber - Blisters
- Monster Magnet - See You in Hell
- Judas Priest - Blood Stained
- Type O Negative - Love You to Death
- Slayer - Human Disease
- Stabbing Westward - So Wrong
- Powerman 5000 - The Son of X-51
- Bruce Dickinson - Trumpets of Jericho
- Static-X - Bled for Days
- Motorhead - Love for Sale
- Kidneythieves - Crazy
- Graeme Revell - We Belong Dead
- Blondie - Call Me
- Rob Zombie - Living Dead Girl


text:
El rösa (ciamaa anca rosa) l'è vön di culur del speter che l'omm al pö vidé.
L'è un culur russ-ciar, che al tö 'l nom del fiur ch'al gh'haa l' istess nom. Segond di indagen in Europa e ind i Stat Üni d'America, el rösa, specialment quand che al ven metüü insema al bianch o al blö ciar, a l'è el culur püssé söciaa a la feminilità, al dulz, a la giuventü e a la sensibilità. Tütavia, quand che al viene cumbinaa cunt el viöla o 'l negher, al ven söciaa a l' erutism e a la sedüziun.
El rösa l'è staa druaa cunt un nom 'me prima völta ind el tard XVII secul.


text:
Cónt
Artéccol in dialatt bulgnais
Dai ténp antîg l'omen l'à sänper druvè däl prêd cénni par contèr. In Grêcia antîga e a Råmma as druvèven dî âbec (ch'î éren fât ed balutén furè ch'i s infîlèven in fitón ed fèr) par fèr di cónt d'l aritmetica. As dîs anch ch i pastûr cuntèven äl pîguer e al vâc druvànd dal prêd ch'i butèven zå quand äl bisti äli gnèven dänter o andèven fòra. Po dåpp, in matemâtica, sta parôla la gné druvè con un significhè elementèr ch'la vré dîr realizaziån dî cónt. In aritmetica, sti cónt i vrénn dîr zontèr, tirèr vî, moltiplichèr e divîder.
In generèl as dîs ch'i én cónt äl combinaziån (col rispèt ed rêgol prezîsi) ed sîmbol (mégga sänper dî nómmer) con dî operadûr (par esänpi +,-,* e /) par avair un risultè sôlid. As pôl dîr acsé ch'l è un pruzès vló ed trasformaziån ed valûr inizièl o ed risultè diferént. Sta conceziån la s permatt ed dscårrer ed tant cónt divêrs, ognón coi só fén e äl só rêgol: int'l aritmetica, int'i cónt infinitesimèl (cónt differenzièl e cónt integrèl), int'i cónt d'la probabilitè, int' i cónt proposizionèl, int'i cónt dî nómmer, e vî acsé.


text:
Syr Darja
Ul Syr Darja l'è un fiümm de l'Asia centraal, cumpàgn del Amu Darja in del basin del Lach de Aral. Al g'à urígin in del staat del Kirghizistan, in dii muntagn del Tien Shan e al curr per 2.212 km invèr òvest e pöö nurdòvest, fin c'al sa trà dent in del Lach de Aral; ul basin del fiümm al quata suta 800.000 km² in dii staat del Kirghizistan, Uzbekistan, Kazakistan e Tagichistan.
Ul fiümm al cata l'acqua dii muntagn de l'Asia, ma, vista anca l'aridità dii zòon traversaa l'acqua ca riva a la fin l'è puca. Ul fiümm, propi cumé ul sò cumpagn Amu Darja, l'è staa duperaa daj suvietich in dii ann passaa per l'irigazziun del desèrt. N'ann catada sü talmeent tanta da purtà al disaster eculogich del lach de Aral, a partí da i ann '60.
Istèss de l'Amu Darja, anca ul Syr Darja l'era cugnussüü in de l'antichità clàssica; i greech ga disévenn Jaxartis.


text:
Las 10:41 èsi vegnì quiet sin la plazza da Haltern en Nordrhein-Westfalen: ils preschents han fatg ina minuta da silenzi per las unfrendas dal aviun da Germanwings ch'era avant trais onns exact da quel temp crudà giu en la Frantscha dal Sid. Ed era sin il manaivel dal lieu nua ch'il aviun cun numer 4U9525 era crudà giu, èn radund 350 confamigliars sa radunads per commemorar a las unfrendas.
Tut ils 150 passagiers eran morts. Tranter ils passagiers eran 16 scolars e dus scolastas dal gimnasi Joseph-König a Haltern. Els turnavan d'in project da barat da la Spagna. Tenor las investigaziuns aveva il co-pilot fatg crudar giu aposta l’aviun.
RR novitads 14:00


text:
Computer Simon
El Computer Simon a l'è staa on computer a relé a 2 bit descritt de l'Edmund Berkeley in d'ona serie de 13 articoi in su la rivista Radio-Electronics in l'ottober 1950.
Pensaa domà comé dimostrazion educativa de computer digital, el gh'aveva nissuna utilità pratica, e 'l costava 600$. A l'è però ricordaa per vess staa, almen a nivell ideologich, el pader di microcomputer.
Tecnega[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Simon a l'era bon de lavorà domà cont i numer da 0 a 3, vista la soa natura dimostrativa, ma el supportava i operazion de scambi in tra i sò register.
El dispositiv de memoria e de immission a l'era el bindell perforaa.
La ALU l'era a 2 bit, e la faseva i operazion de addizion, sottrazion, pussee grand de e selezion.


text: «Scriver d’ina cuntrada che stat a cor, e quai dapi blers onns, maina en tentaziun da laschar far capriolas l’entusiassem e l’amur unids cun milli regurdanzas. Cun mai vai uschia cun l’Engiadina. Ella è daventada mia segunda u terza patria. Jau sun stà sin blers da ses pizs, da stad e d’enviern, ed jau hai traversà tut sias vals ed hai fatg la pausa sper ils plirs dals 100 lais e guardà si vers il tschiel engiadinais, in tseschiel d’in blau impenetrabel.» Cun quests pleds descriva l’autur dal cudesch illustrà «l’Engiadina», Toni Hiebeler, sia fascinaziun per la vallada grischuna e la deditgescha in’ovra illustrada cun fotografias da las vischnancas e da la cuntrada alpina.


text:
75 onns Bernina - Dapli che mo ina maschina da cuser
- Dumengia, 4.2.2007, 12:30
Quasi en mintga chasada datti ina e la plipart èn Berninas. Avant 75 onns han ils frars Gegauf construì a Steckborn l'emprima maschina da cuser da chasa cun il num Bernina. La Marella ed ils Cuntrasts dattan in sguard a quest'istorgia da success e scuntran cun persunas che lavuran cun ina Bernina. Ils scolars da Rueun èn fieu e flomma per la maschina da cuser. 90% da las scolas grischunas lavuran cun Berninas. La Marella ha assistì ad in'ura da cuser e fa ina visita en l'ufficina dad Arno Daguatti che repara e che tgira dapi onns las Berninas dal Grischun.


text:
Festa della raccolta. Predgia salveda à Schlarigna
Festa della raccolta.
Predgia salveda à Schlarigna als 18 October 1903.
(Dumengia saira X. p. 169 — 176).
Oraziun.
Nos bap in tschêl! Nus essans accò radunos per at loder ed ingrazcher.
… Tü fest alver tieu solagl sur noschs e buns e laschast plover sur güsts ed ingüsts. Tü tramettast raccoltas, per cha tuottas tias creatüras artschaivan lur nudrimaint a dret temp. Ma tia bunted ais specielmaing granda invers nus, tieus infaunts. Tü ans perchürast in noss' infanzia e' ns mainast our nel champ da bella lavur. Tü culmeschast nossa vita cols duns da tia grazcha. Tü ans laschast crescher in bainvoglientscha e cognuschentscha da tia grandezza. Tü ans evrast la via vers il lö, inua cha' s madüra la pü custaivla raccolta. A que tuot ans algordains hoz e' t dschains grazcha. E nus t' arovains, cha' ns guidast e' ns condüast eir d' uoss' inavaunt, per cha portans buns früts a te bainplaschaivels da di in di, per cha dvaintans pü abels a fer tia volunted, augmaintans da valur avaunt te, e cur cha sarò il temp da raccolta e cha tramettast la farcla, cha possans gnir raspos in tieu reginam. Possan que esser tieus cussagls invers nus, o Dieu, nos Segner! Amen.
Text: Marc. 4, 28 — 29.
Perche la terra porta früt da se stess, il prüm
il dscherm, allura la spia, allura il plain
furmaint nella spia. Mo cur il früt permetta,
schi trametta el dalum … la farcla, perche il
temp della raccolta ais cò.
Diletta raspeda! Cu ch' el managia bain con nus, il Creeder! Uschè bellas vocaziuns, uschè bella lavur ans ho' l procuro! Ad ais bel d' instruir la giuventüna, ad ais bel da podair predger a glieud pü attempeda — ma bella ais eir la lavur da noss mauns, bella ais eir l' occupaziun da contadin! … Eau il vez — il contadin — uschè containt in mez la richezza da sia raccolta. E si' orma ais plaina d' ingrazchamaint. Ed el nun pensa, cha la terra porta früt da se stess, il prüm il dscherm, allura la spia ed allural il plain furmaint nella spia. La ledscha scu tela, suainter quela que dvainta, sto avaunt el scu üna testimoniaunza da bunted e sapienza. E la ledscha clama il legislatur. A quaist disch el grazia. Losupra voless hoz discuorrer: Creschentscha ais ledscha — ledscha generela eir per l' umaun e sia vita spirituela; quaista ledscha ais ouvra divina, e Dieu as 5 manifesta in quella. Dimena specielmaing: La creschentscha spirituela üna revelaziun del Etern.
- *
Dilets! Il prüm il dscherm, allura la spia, allura il plain furmaint nella spia. Tar nus, tar l' umaun, ais il prüm il temp dell' infanzia. Quella bella prümavaira, quel giuven flurir della nouva vita, quell' indisturbeda algrezcha, quel gö dell' amenited nel zardin del principi della vita. Lo sun ils dis della tranquillited del anim, lo ais l' orma in mez la pêsch, chi ho piglio dmura sün las champagnas appartenentas als pü giuvens infaunts, … lo ais il sön del güst, del innozaint, del bun, suot il tschêl sainz' üna suletta nüvla da pissers, lo la lavur, chi nun fo gnir staungel; il gö da quel, chi nun cognuosch' ün pü grand desideri, cu da giover. … Il prüm il dscherm e la flur! Da tuottas fluors, üna la pü bella: l' infaunt naschieu e dormind in mez las spraunzas, chi attornieschan sia chüna — da tuottas prümavairas, üna la pü bella e müravgliusa: giuvna vita umauna, chi dschermüglia e crescha e flurescha e prosperescha. Allura il stram cun la spia: L' umaun, chi crescha da di in di e vo our nel combat della vita e supporta la chalur del di e nun so cu ch' ella ais passeda, la sted, perche fingiò as fuorma la spia e' l plain furmaint as metta in quella. Ed uossa pür nascha sovenz in el ün grand desideri zieva quels dis fingiò dalönch passos; ad ais in si' orma scu sch' ella resentiss granda increschentüna zieva il löet illumino dal solagl della damaun, il löet glüschaint in granda lontananza; … ad ais in si' orma üna dolur, scu sch' ella füss steda s-chatscheda … dal paradis implanto da Dieu our nel desert della vita plain lavur, pisser e fadia; ad ais in si' orma scu sch' ella sto vess plaundscher cun se stess e' s dir: na, eau nun m' ingian: ils dis dell' infanzia sun ils pü bels, e l' ulteriur temp della vita scompera in confrunt al principi. Cu aise dimena in rapport alla ledscha per la creschentscha umauna? Ais ella buna e sabia, e che ais megl, l' infanzia u l' eted avanzeda e la vegldüna?
Guardè l' infaunt, cu ch' el ais attacho a sia mamma e la charezza, e pensè cu ch' el ais auncha pover; perche el nun so nouvas da quell' amur, chi ais possaunza irresistibla, chi nun vain almain e vo cun clarited complind sias ouvras da charited — da quell' amur, chi vo generand sacrifizi … sur sacrifizi u ais expressa fidelted d' hoz inavaunt fin alla mort. —
Guardè l' infaunt, cu ch' el ho pêsch e nun vain molesto, e pensè cu ch' el ais pover; perche el nun so che cha que voul dir: ster sün sieu post cun l' arma in maun, combattand con curaschi, fand frunt cun constanzia ad ogni inimih, fin cha spunta la damaun da nouva victoria, fin cha las sommiteds dellas muntagnas vicinas s' indoreschan dalla glüsch dell' aurora … d' ün nouv di. — Guardè l' infaunt, cu ch' el ho avuonda, uschè cha nun al mauncha ünguotta, e pensè cu ch' el ais pover; perche el nun so nouvas dels pü ots e senchs desideris dell' orma umauna, chi la portan our, acciò ch' ella s' acquista guadagn, as mettand se stess nel servezzan dellas pü otas miras del reginam spirituel e servind a prô dellas millieras, chi salvan ils senchs comandamaints; guardè l' infaunt, cu ch' el giova … ed ais containt da sieu gö, e pensè cu ch' el ais pover, perche el nun so nouvas da quel sentimaint da satisfacziun, chi oza l' umaun uschè ot sur la terra e sieus plaschairs, sch' el so d' avair fat sieu dovair e complieu si' ouvra cun conscienziusited.
… Guardè l' infaunt, cu ch' el ais rich, e pensè cu ch' el ais pover; perche el nun so che ch' el ho, l' ais lo sainz' imsüra; nun po imsürer e nun so apprezier il megl ch' el posseda. El ho bger — ed in ultim auncha uschè poch. Ed uossa dimena guardè eir la spia plain furmaint; … cu ch' ella inclina sieu cho, guardand vers la terra e spettand la farcla, siand temp da raccolta. Guardè l' umaun, chi ho vivieu! Forsa ch' el voul fer frunt alla vegldüna ed esser quel da pü bod. — Ma vus cognuschais bgers exaimpels dall' istoria dad umauns, chi haun grazia a lur capacited ed energia surpasso bgers oters — scu per exaimpel quel ferm e guerresc Bismarck — la generaziun pü giuvna il chatscha d' üna vart: ma forsa ch' els stess saintan cha lur forzas vaun sensibelmaing almain e cha las bain varias e diversas gravezzas dell' eted avanzeda vaun sensibelmaing … creschind: Quaunt sula e trista ais la fin in paragun al glüschaint principi? — Ah, laschè cha l' umaun signurescha ün momaintet sur la sort da sieus ultims dis, siand ch' el avess dovieu dvanter lotiers pü capabel, e ch' el s' algorda a que ch' el ho arvschieu ed ais dvanto. Chi so quaunts dis d' indisturbeda sandet ch' el arvschet dal maun donatur, chi so quaunta lavur chi füt incoruneda da bun success; quaunts bels momaints e bellas liras, ch' el passantet in sia famiglia u raccogliet da sia vocaziun, e dals buns cussagls e dals buns pleds — and sun uschè bgers intraunter ils umauns, cha' d ais surabundanza, cha fich bgers paun ir pers, sainza cha qualchün piglia dan — ma chi so che ün da sieus buns pleds, chi ho piglio risch ed ais scu ün' amabla fluretta zoppeda ed incontschainta, chi però dad an ad an porta il bottun e sia flur e sieu sem; e da sias bunas ouvras aunch' uschè pitschnas, chi so in che möd cha faun part d' üna benedicziun stabla, chi vo saimper creschind, chi leiva scu ün solagl amiaivel … sur las generaziuns dels seculs venturs, e chi so che cha vela la fundamainta, sün la quela el fabrichet sia chesa; chi so sch' ella nun vain be auncha as consolider lönch zieva cha sia part mortela ais terra e puolvra: chi so scha nun sorta üna manzina da sia chesa e scha quella nun dvainta ün bös-ch … e scha' l bös-ch … nun porta sieu sem pür lo vi in quel lö (temp) 5 lontaun, inua noss sens ed impissamaints nun paun transir. Vus m' inclegiais dimena. Ad ais temp da raccolta e la spia dvainta madüra; ma che ch' üna suletta spia d' graun vela, que surpassa nos savair, nus nun podains nemain calculer per avair ün' idea. Uschè po crescher l' umaun in quels pochs ans da vita, ch' el resta in benedicziun per tuot avvegnir.
Quaista ledscha, fatta per nossa creschentscha spirituela, stovains perscruter, scha 'la saja buna, scha 'la vela qualchosa, e scha 'la saja prodot da casualited u manifesta sabgentscha e scopo; sch' ella saja umauna, u dalla terra, u dal spiert, ed allura podains gnir a savair, perche cha celebrains üna festa da raccolta e d' ingrazchamaint vers Dieu.
- *
Dilets! Tuot cuortamaing vögl applicher que cha dschet dal singul umaun all' umanited in general; allura vzais la medemma chosa in sias dimensiuns pü grandas ed extaisas, schabain cha' l temp della raccolta finela nun ais gnieu per l' umanited, e chi so cur ch' el vain! Eir la chüna dell' umanited ho Dieu miss giò nels temps remots, la cuvernand 20 cul zindel del misteri inperscrutabel; … ma nus savains, cha il prüm eiran ils pövels sulvedis e' ls nomads. E quels eiran per taunt pü fortünos cu nus. A nun savaivan nouvas da quellas cuorsas del temp modern, fattas per vair scha' l concurrent nun stovess … succomber e spirer; a nun eira taunta richezza d' or, chi faiva glüschir ils ölgs, ne' ls palazzis, chi invidaivan 25 … ils umauns a gnir as trattgnair. Quels pövels nun cognuschaivan quels bgers e grands bsögns, chi sun la calamited da nos temp; ad eiran pü ferms e robusts; a nun eira la deblezza cun sia tschera sblecha, chi spassegiaiva tres las vias dellas grandas citteds; la nun eira auncha naschida, la nervusited del temp preschaint, chi scu üna furia cuorra sur munts e 30 cuolms, molestand fingiò il scolar nel baunch da scoula. E pür quels pövels stovettan ir our nel combat: Els stovettan ir our nel combat cun bestias sulvedgias, cun forzas della natüra e nella guerra dels ferms cunter ils debels. A gnit il combat per l' existenza; a gnit il stüdi e clamet l' umaun a nouva lavur; a gnittan las bellas arts ed avrittan lur portas;
a gnit il progress e' ls stimulet da redubler lur forzas. Uschè cumanzet, cha nun as savet cu, as former la spia e' l plain furmaint in quella; e fingiò ais ella uschè plaina ed ho piglio telas dimensiuns, cha nus ans fermains … … plain d' admiraziun uschè sovenz cha la guardains.
Pensè dimena che cha l' umaun so uossa, da que ch' el nun savaiva üna vouta, que ais chosa tuottaffat grandiusa; pensè allas scopertas ch' el fet, allas invenziuns, missas nel servezzan del public in noss dis, a quellas bgeras uschè müravgliusas e custaivlas invenziuns; pensè allas ouvras del spiert umaun, chi augmentet sias abiliteds, allas grandiusas ouvras della literatura mundiela, dell' arte: sculptura e musica. Scha' s piglia que insembel, … schi ais que chosa granda ed imposanta. — Ma pensè bger pü a que cha l' umaun ais dvanto nel cuors dels seculs. Am pera, cha nun as possa esser in dubi: L' ho supero ils costüms rozzos; que chi eira üna vouta generelmaing admiss, ais uossa be pü ün abomini nel sentimaint da tuots nöbels umauns: si' orma ais dvanteda pü sensibla; l' ais — l' umaun — progredieu ün pô pü fop nel immens reginam spirituel, so megl disferenzier ed apprezier qui chi ho stabla valur. — Insomma: l' ais dvanto pü umaun, ad onta da tuottas burrascas, chi' s s-chargettan sur sieu cho, e da tuottas provas da chadagner sieu spiert e sentimaint alla terra.
La spia as madüra! Que stovains dimena piglier in ögl: quaista ledscha del svilup dell' umanited; e nus stovains ans dumander, dinuonder ch' ella vain e cu ch' ella saja: buna e sabia u sainza mira e valur? Ed in quel grô scu cha' ns rendains quint da quetaunt, inclegiarons, perche cha dains l' onur al Dieu della raccolta, perche cha l' orma umauna … s' eleva tar el cun ingrazchamaint e' l clama patrun del tschêl e della terra! Schi, Dieu vöglia, cha possans cun cour grat ans algorder a sia bunted üseda vers nus, e cun tels sentimaints ans approssmer a sia maisa, al dand lod.
Amen.


text:
Perdanonzas a Segnas
Cunquei che las fiastas ein vegnidas stuschadas sin las dumengias, ein era biaras perdanonzas idas a piarder, ins sa gie buca far mintga dumengia perdanonza! Aschia ei la perdanonza da sontga Luzia a Segnas era curdada naven. Semantenidas ein aunc las duas perdanonzas da sogn Bistgaun, igl emprem patrun baselgia, e quella da sogn Roc, il secund patrun baselgia. Schegie ch’il gentar da perdanonza croda en certas famiglias ha la baselgia aunc adina teniu igl usit dalla messa festiva da perdanonza.
La perdanonza da sogn Roc Ella ei bein la pli renomada e quei lunsch entuorn muort la processiun dils affons. Ils 16 d’uost ei sogn Roc. Pli baul vegnev’ei festivau la fiasta culla curdava ed aschia capitav’ ei bein savens, che la fiasta curdava ensemen cun quella da Nossadunna d’uost che vegneva e vegn aunc oz festivada en claustra a Mustér. Pils da Segnas fuva quei bein in di da dubla fiasta, denton tgei che quei leva dir san mo las masseras raquintar. Oz vegn la fiasta stuschada sin ina dumengia, per ordinari sin quella il pli datier als 16 d’uost. Il punct principal dalla perdanonza ei naturalmein la messa, festivada d’in augsegner d’ordlunder. La fiasta entscheiva cun la messa dalla sonda sera, fatga plitost mo per las cuschinieras e cuschiniers che han da preparar il gentar da fiasta. L’auter di, per ordinari allas 10.00 uras ei la messa solemna da fiasta cun in preide di predicatur jester. Cunquei ch’ei dat bia fluras da quei temps ein il vitg ed en special la baselgia ornai cun da tuttas colurs fluras. Buc d’emblidar ei il chor baselgia ch ‘ embelescha la fiasta cun la messa cantada. Finius il survetsch divin e finida la politica avon baselgia dat ei finalmein il gustus gentar da perdanonza, pli baul dev’ei per ordinari in detg barsau. Tuts che laian gustar, deno ils buobs e las buobas che sepeinan per far la processiun ch’entscheiva da mesa las duas. Cargai cun buis e pistola da stapuns, cun bandieras ed in schumber, che ei deplorablamein buca d’anflar mintg’onn, van els sin Crestas ed entscheivan da leu la processiun. Suenter il retuorn dalla processiun, tenida en honur da sogn Roc e sogn Bistgaun sco engraziament dil salvament dalla muria, vegn ei aunc fatg ina cuorta devoziun entras il caplon. Cun ina buna marenda va il di da perdanonza alla fin.


text:
Rino Serra/Le fior dël mal/061
LXI. A na sgnora créola[modifiché]
Ant ël pais përfumà che 'l sol a carëssa,
L'hai conossù, sot un baldachin d'erbo 'mporporà
E 'd palmissi dova a pieuv an sj'euj tristëssa,
Na sgnora créola da l'anciarm ignorà.
L'ha 'l carnagi spali e càud; la brun-a 'ncantatris
E ampòsta 'l còl a le nobij manere;
Granda e svicia marciand coma na cassatris,
Sò soris l'é tranquil e j'uciade sincere.
Se andèisse, madama, al ver pais ëd la glòria,
An sël bòrd ëd la Sënna o dla vërda Lòira,
Bela, degna 'd soagné ij pì bej castej,
Voj farìe, al ripar d'arfugi ombros discrèt,
Giché 'nt ël cheur dij poeta mila sonèt,
Rendend-je s-ciav pì 'd vòsti nèir con j'euj vòsti bej.


text:
Il cudisch „Trun - vargau e present“ ei ina publicaziun realisada 2011 per incumbensa dalla vischnaunca da Trun.
Sin 368 paginas porscha el ina massa informaziuns che pertuccan las spartas principalas sco historia, architectura, economia, sport, cultura, natira ed ambient. Ei setracta buca d’ina ovra scientifica, mobein d’ina publicaziun beinfundada che presenta da maniera capeivla ed attractiva la vischnaunca da Trun.
Bunamein 400 fotografias ed illustraziuns sustegnan ed amplificheschan ils texts. Ina carta faldada dat ina survesta dil territori dalla vischnaunca.
Detgas, fatgs remarcabels e meinis da vischinas e vischins da Trun cumpleteschan il maletg d’ina vischnaunca cun ina liunga historia e cun in interessant svilup.
Il cudisch relata era da bia bunas prestaziuns sil camp musical e sportiv e metta en evidenza Trun sco liug da cultura ed art.
Trun - vargau e present
IL NIEV CUDISCH DA TRUN EN VENDITA
Publicaziun primavera 2011
Vus saveis retrer il cudisch da Trun „Trun - vargau e present“ direct tier la canzlia communala.
Il prezi da vendita munta a 60.00 francs.


text:
Hennef (Sieg)
Hennef (Sieg) é ina citad (vischnanca) el paijas federativ Rain dal Nord-Vestfalia, situada el circul Rhein-Sieg-Kreis, ella vischnanza da Cologna (distanza 30km) e Bonn (distanza 14km), el vest da Tiaratudestga. La citad sa compuona dad in lieu central ed approximativ 95 vitgs entuorn quest lieu central. Il lieu central ha num Hennef, mo el sa compuona da treis parts istoricas (Geistingen, Hennef e Warth), nua Geistingen é la veglissem (menziunà en 885).
Cuntegn
Geografia[modifitgar | modifitgar il code]
Situaziun geografica[modifitgar | modifitgar il code]
Hennef é situà tranter Bergisches Land e Westerwald el initg dal val da la regiun da sbuccada dal flum Sieg, approximativ 30 km sidost da Cologna e 14 km ost da Bonn.
El vest cunfinan Siegburg e Sankt Augustin al territori da la citad, el nord las vischnancas Neunkirchen-Seelscheid e Ruppichteroth, el ost la vischnanca Eitorf, el sidost la vischnanca la vischnanca associada Asbach el pajais federativ Renania-Palatinat ed el sid la citad Königswinter.
Glista dals lieus da Hennef (Sieg)[modifitgar | modifitgar il code]
(vedi era la glista uffiziala Glista dals lieus a la pagina uffiziala da la citad www.hennef.de)
Clima[modifitgar | modifitgar il code]
Il clima da Hennef (Sieg) correspunda al clima da la Kölner Bucht, cun differenzas ellas chadainas da muntognas da Westerwald e Bergisches Land nua la tendenza ad urizis ed ad plievgias é in pau pli auta.
Istorgia[modifitgar | modifitgar il code]
Il num Hennef é derivà dal aual Hanfbach, dal qual num é stads Hanapha. L'agiunta dal num „(Sieg)“ era introducida pervia da evitar in scumbigl cun Bad Honnef e correspunda al denominaziun uffizialla da la vischnanca.
- La part Geistingen era gia menziunada 885 en in document da donaziun per il Stift Sankt Cassius a Bonn.
- 1075 menziunada da Hannafo
- 1129 menziunada da la baselgia da Happerschoß sco ina donaziun dal fundaziun dal archuvestg Anno II. da Cologna
- 1181 menziunada emprema da Blankenberg
- 1420 menziunada emprema dal chastè Allner
- 1859 construcziun dal viafier Cologna-Deutz-Hennef, construcziun dad ina staziun per Hennef
- 1903 finiziun ed inauguraziun da la claustra Geistingen
- 1934 incorporaziun da la vischnanca Blankenberg en la vischnanca Geistingen, dissoluziun dal Amt Hennef, fundaziun da la vischnanca „Gemeinde Hennef“ cun inclusiun da la vischnanca Geistingen
- 1953 midada dal num da Blankenberg en „Stadt Blankenberg“ (citad titulara)
- 1969 fusiun da las vischnancas Hennef, Lauthausen ed Uckerath en connex cun la reordinaziun cuminala da Nordrenania-Vestfalia
- il 1. schaner 1981 la vischnanca Hennef é stada citad
Oz vivan appr. 45'000 abitantas ed abitants ella citad da Hennef (Sieg).


text:
La dumengia dils 12 d’uost ein ual 130 catschadurs dil Cantun Grischun s’entupai a Panaduz tier la secziun Hubertus per tener giu cumin. La secziun Hubertus organisescha el turnus da 2 onns mintgamai in tir cun la buis da catscha per ils seniors. Uonn han las marveglias cudizau mei dad era serender a Panaduz cun nos catschadurs che han astgau prender part. Las premissas per la partizipaziun ein semplas : Tgi che vul sittar quei tir sto esser veteran Cantunal e gliez vegnan ins sil pli baul cun la vegliadetgna da sissonta onns.
Daco vegn quella occurenza numnada cumin da veterans ? Gia dall’entschatta eneu ha quella occurenza negin reglement che descriva las reglas dil di. Perquei tegn il mistral la damaun cumin, per definar ensemen culs partiziponts las reglas da giug. Secapescha che quei vegn fatg ozildi mo pli pro fuorma, denton igl usit ei restaus. E sco ei duei esser ei in Medelin mistral. Toni Bearth-Hüssler ch’ei secasaus avon bia dis ed onns a Panaduz ha la honur d’esser en quei uffeci che cuoza per veta duronta.
Reglas da giug :
Ei dat in sté principal sin la muntaniala che vegn sittaus sin la distanza da 50m. Mintga tiradur sieta 5 siets en venter tschentau si ni sesend tschentau si e quei senza emprova. Il maximum da puncs ein pia 25. Ils siets che sesanflan propi a miez la schiba en la grondezia d’in da 5 francs vegnan numnai muschas. Suplementar vegn ei aunc repartiu puncts da bonus per la vegliadetgna dil tiradur.
Il secund sté ei plitost in sté da plausch. Leu vegn sittau 3 siets sil capricorn sin ina distanza da 150m.
Da Medel han uonn 6 catschadurs priu part e mussau lur talent da sittar.
Ils resultads sin la gliesta da rangaziun ein lu semussai sco suonda:
Per la secziun da catschadurs Vallatscha
Ursin Venzin, president
actualisau: 05-09-2019/pap
Uffeci da catscha e pesca Kt. GR