text:
Lavurs
Construiders e construidras da metal èn spezialisads en la construcziun da metal, la construcziun d’atschal u en lavurs da ferrer. Entaifer la domena da la construcziun da metal fabritgeschan els elements da construcziun sco portas, fanestras, fatschadas, stgalas, balcuns e penslas. Construiders da metal en il champ da la construcziun d’atschal lavuran en grondas hallas da montascha e fabritgeschan construcziuns purtantas per hallas, punts u ascensurs. Durant las lavurs da ferrer vegnan en funcziun tant tecnicas da fabricaziun da la construcziun da metal e da la construcziun d’atschal sco era il martè e la mazza. Il construider da metal fa vegnir cotschen il fier battì en il fuclar e fravegia lura a maun u cun agid dal martè da vapur.
Construiders da metal lavuran cunzunt cun atschal ed aluminium, dasperas utiliseschan els dentant era metals sco atschal cromà-niclà, mesch, bronz da construcziun u arom sco era materia sintetica, materialias d’isolar e vaider.
Construiders da metal sa participeschan a la construcziun ed a la montascha dals elements da construcziun da l’entschatta enfin la fin. Els planiseschan las lavurs uschia ch’ellas pon vegnir fatgas ad uras ed en la qualitad giavischada. Savens fan els era las empustaziuns necessarias.
En il lavuratori taglian construiders da metal stangas, bischens e tolas cun agid da maschinas dirigidas dal computer. Per far questas lavurs s’orienteschan els a dissegns tecnics. A maun u cun maschinas ed indrizs dattan els als profils adattads tras stanzar, furar, tagliar crennadiras, squadrar e fresar la furma giavischada. Quels elements da construcziun mettan els ensemen cun agid da tecnicas da collar, buglir e struvegiar. Lura adatteschan els ils scharniers, ils marschlos u las stuppadiras minuziusamain. Suenter avair surtratg cun colur u suenter avair zincà ils elements da construcziun vegnan els preparads per la montascha, transportads al plazzal e montads en lavur da team sin basa dals plans.
Construiders da metal controlleschan regularmain construcziuns existentas e las repareschan en cas da necessitad. Ultra da quai mantegnan e tgiran els ils guaffens e las maschinas.
Construiders da metal resguardan las prescripziuns davart la segirezza da lavur e davart la protecziun da la sanadad e da l’ambient. Els portan per exempel ina protecziun da l’udida ed egliers da protecziun. Els dismettan ils ruments en moda cumpetenta ed adattada a l’ambient.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 20-12-2006 (stan dals 1-1-2018)
Durada
4 onns
Direcziuns
- construcziun da metal
- construcziun d’atschal
- lavurs da ferrer
Furmaziun en la pratica
En in manaschi da l’industria d’atschal, da l’industria da metal u da la branscha da fanestras e fatschadas
Furmaziun en scola
1 di per emna a la scola professiunala
Roms professiunals
- economia da manaschi ed organisaziun da manaschi
- logistica ed economia da material
- ambient e segirtad
- construcziun
- fabricaziun
- montascha
- mantegniment da la valur
- basas planisatoricas
- lavurs specificas entaifer las direcziuns da spezialisaziun
Curs ordaifer il manaschi
Tar differents temas
Maturitad professiunala
Tar fitg bunas prestaziuns da scola po vegnir frequentada la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "construider da metal / construidra da metal AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada cun pretensiuns mesaunas u autas
- bunas prestaziuns en matematica, en il dissegn tecnic ed en lavurs manualas èn d’avantatg
Pretensiuns
- plaschair vi da l’elavuraziun da metal
- enclegientscha tecnica
- inschign manual
- constituziun dal corp ferma e sauna
- movibladad
- naginas allergias cunter metals
- resistenza a l’aura
- abilitad da lavurar en in team
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da scolas professiunalas, da scolas spezialisadas superiuras sco era da la Federaziun svizra dals lavurers da la metallurgia e da l’uraria FLMU
Furmaziun da basa scursanida
examen en in’autra direcziun da scolaziun suenter avair lavurà 1 onn en la domena specifica, constructur da metal / constructura da metal AFQ (entrada en il 3. onn da la furmaziun da basa)
Examen professiunal (EP)
manader / manadra da construcziun en metal, dal lavuratori e da la montascha cun certificat professiunal federal, constructur / constructura da metal cun certificat professiunal federal, spezialist / spezialista da buglir cun certificat professiunal federal
Examen professiunal superiur (EPS)
maister / maistra da construcziun en metal, manader da project diplomà / manadra da project diplomada en construcziun en metal
Scola spezialisada superiura (SSS)
tecnicist diplomà / tecnicista diplomada SSS construcziun en metal
Scola auta spezialisada (SAS)
p.ex. Bachelor of Science (SAS) en inschigneria da construcziun
Cundiziuns da lavur
A construiders da metal stat in grond champ da lavur a disposiziun: Els èn spezialists dumandads en firmas da construcziun en atschal e manaschis da la construcziun en metal, en fravgias, en l’industria, en fatschentas da construcziun, en lavuratoris communals, en lavuratoris da carossarias e sumegliants. Bleras firmas èn spezialisadas, per exempel en la construcziun en atschal u en la construcziun da fatschadas.
Las lavurs en il lavuratori, per exempel las lavurs cun il fieu, las lavurs da montascha da tutt’aura sco era il cumenzament da la lavur la damaun baud èn corporalmain fitg pretensiusas.
Ulteriuras infurmaziuns
AM Suisse
Seestr. 105
Postfach
8027 Turitg
Tel: 044 285 77 77
URL: www.metall-und-du.ch
Revista professiunala:
"Metall"


c: text/html

text:
Tar cronicas sa tracti da raquints da novitads ed eveniments, descrits en urden cronologic. Quellas infurmeschan ils contemporans e la posteritad davart la genesa ed il caracter dal pajais, davart impurtants eveniments dal temp sco era davart experientschas persunalas dals auturs. La suandanta tipologia da las cronicas dal Grischun sa referescha a l’entira perioda dal 1500 fin il 1800. La producziun istoriografica da quell’epoca sa lascha divider, tenor intenziun e cuntegn, en trais geners: il gener umanistic-didactic, il gener cronical ed il gener memorialistic. [Tenor e-lir].
(Foto: PD via Wikimedia Commons)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Roeusa di vent
La roeusa di vent a l'è on circol che 'l marca i 32 direzion e che la divid pu o manch la voeulta de l'orizont.
In di cart de navegazion la se representa con 32 direzion giontaa per on'estremità, intant che l'altra la segnala la direzion sora el circol de l'oriziont. De soravia a gh'è on fior de lis cont el qual semm usa a a representà el nord, fatt documentaa a partì del XVI secol; el fior de lis el nass de la forma de la "T" che se dovrava per marcà la provenienza de la tramontana. De l'istessa manera, l'est se soleva marcà con la "L" de levant, o anca cont ona cros che la indicava la direzion indove la se troeuva Gerusalemm.
La roeusa di vent l'è anca on diagramma che 'l representa l'intensità del vent in di diferent setor in di quai se divid el circol de l'orizont.
I nomm di vent e i sò direzion hinn


text:
Stimats genituors, respunsabels d'educaziun e stimadas visitadras e stimats visitaders.
Sumgliaint sco l'on passà frequaintan quist on scolastic 2019/2020 160 uffants dals trais ciclus scoulina, primara e s-chalin ot dals cumüns Brail, Lavin, Susch e Zernez la scoulina e scoula a Lavin e Zernez. Instruits vegnan els da 22 magistras e magisters cun per part pensums plains e divers parzials. Il mainascoula, chi'd es a partir da quist on eir preschaint a las sezzüdas da la direcziun operativa, es tanter oter respunsabel pel svilup e l'andamaint da scoula, el maina discuors da collavuraturs e collavuraturas, promouva e sgüra la qualità d'instrucziun sco eir ils böts e las incumbenzas scolasticas, pel manar operativ ed es persuna da contact per instanzas externas. El maina il persunal ed es respunsabel pel preventiv scolastic. Sustgnü vain il mainascoula in reguards administrativs da sia secretaria e lavura stret cul cussagl da scoula. In favrer 2018 ha gnü lö l'evaluaziun da nossa scoula tras l'inspectorat e'l fat cha'ls resultats da quist'evaluaziun sun stats fich positivs es fich allegraivel. Als 13 d'avuost 2019 ha cumanzà la renovaziun e l'ingrondimaint da la chasa da scoula e nus ans allegrain tuottas e tuots per quist fabricat.
Il büro da mainascoula e'l secretariat as rechattan i'l listess local sül seguond plan da scoula a Zernez. Contactar pon Ellas/Els a la secretaria o a mai obain per telefon, per mail sco eir passar in büro.
Yannic Gross, mainascoula
Contact
Secretariat da scoula
Flurina Eichholzer
Chasa da Scoula
7530 Zernez
T. +41 81 851 44 60
E-mail
Mainascoula
Yannic Gross
Chasa da Scoula
7530 Zernez
T. +41 81 851 44 61
E-mail
Cussagl da scoula
Link
Custodi/custodia
Andri Schmidt
Via Sura 80
7530 Zernez
T. +41 81 856 10 78
M. +41 79 608 52 11
E-Mail
Cristina Fontana
Actual
- Retuorn a l'instrucziun da preschentscha (DECA 01-05-2020)
- Infuormaziun da la cumischiun specialisada per la protecziun d'uffants
- Scoula malgrà Corona - tuot las dumondas davart il manaschi da scoula (AVS)
- Infuormaziun dal departamaint d'educaziun (coronavirus) dals 13-03-2020, 15:30 h
- Informazione del dipartimento dell'educazione (coronavirus) dal 13.03.2020, ore 15:30 (IT)
- Coronavirus - Verhaltensregeln
- Sicherheit in den sozialen Netzwerken. Eine Checkliste für Eltern


text:
Mangiativas da bio daventan adina pli popularas en Svizra. L'onn passà è la svieuta creschida sin passa 3 milliardas francs, uschia communitgescha Bio Suisse. 56% da las Svizras e dals Svizzers mangian entant mintgadi u pliras giadas l'emna products biologics.
Cunquai è la Svizra campiunessa mundiala. L'onn passà èsi vegnì consumà en media products biologics per 360 francs per persuna. L'onn avant eran quai anc 320 francs. La cumpart da las mangiativas da bio è entant creschida sin 10%.
RR novitads 12:00


text:
Per il chantun Grischun èn ils fugitivs ch'arrivan ina pulita sfida. Ins è avisà sin mintga letg. Tut sto ir pulit svelt. Uschia era succedì cun il center temporar a Valchava nua ch'ils emprims requirents d'asil èn arrivads ier e sa mussads pauc intgantads. Davent dal center a Laax, ch'è datiers da la chapitala grischuna, èsi ì en la periferia en Val Müstair. Ch'i giaja memia lunsch che fugitivs possian far la schelta nua ch'els veglian ir, ha ditg il minister da giustia Christian Rathgeb.
Chantun è cuntent da mintg'offerta
Il chantun haja da chattar e dar in suttetg e saja cuntent da mintg'offerta. Che cun Werner Braun metta ina persuna privata a disposiziun ina chasa e maina era gist sezza quella, è in novum en il Grischun. Cunquai ch'ils centers existents èn als cunfins da las capacitads saja stà da proceder svelt. Las autoritads en Val Müstair sajan vegnidas infurmadas da l'uffizi da migraziun.
Mesiras urgentas pretendian in proceder d'urgenza
Quai saja è stà il cass cun ils centers temporars a Cuira ed a Domat. Che la populaziun da la Val Müstair vegn pir orientada quest'emna, suenter ch'ils emprims requirents èn gia sa chasads, haja gì da far cun mancanza da temp, ha ditg il minister da giustia vinavant.
Gia avert 6 novs centers
Per pudair dar suttetg a requirents d'asil e fugitivs ha il chantun be quest onn avert 6 novs centers cun plaz per mintgamai 70 fin 100 perunas. Intgins èn permanents, auters temporars, sco quel a Valchava, che vegn puspè serrà la primavaira. Ch'ins è als cunfins cun las capacitads mussia er il fatg ch'il chantun veglia proximamain orientar nua en il Grischun ch'i vegnia avert dus ulteriurs centers per requirents d'asil.
RR novitads 20:00


text:
Firenz
Firenz (Firenze in Italian; Florentia in latin; Florence in ingles e frances; Florenz in todesch, Fiorenza in lombard antich), l'è la cittaa capital de la Toscana e de la sò provincia.
Cont i sò 365.774 abitant[1], l'è la città pussee granda de la region. I sò abitant se ciamen fiorentin, e la sò stòria l'incomincia quand gh'era l'Imperi roman.
In de l'età de mezz la diventa el center del Rinassiment italian, e l'è cognossuda in tutt el mond per la sò belezza. Per on poo de temp l'è stada anca capital del Regn d'Italia.
El sindich l'è 'l Dario Nardella, che 'l ha tolt la carega del Matteo Renzi quand che l'è divegnuu Premier. [2]
Sport[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'ACF Fiorentina (nassuda in del 1926) l'è la principal squadra de folber de Firenz.
Notte[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Il Cussegl naziunal ha approvà la proposta dal Cussegl federal da reducir ils custs per canortas cun daners da la Confederaziun. Quai cun 113 cunter 80 vuschs. Uschia suonda il Cussegl naziunal al Cussegl dals chantuns ch’aveva ditg GEA al credit il mars.
Il Cussegl federal vul in credit da stgars 97 milliuns francs per reducir ils custs per canortas durant 5 onns e per adattar la purschida meglier als basegns dals geniturs. La proposta è pronta per la votaziun finala.
Mintga franc che la confederaziun dat per las canortas vegn enavos 2.5-3.5 giadas.
Quai è impurtant da dar quels raps a las canortas dian ils aderents. I dat oravant tut uschè bleras dunnas che han bunas scolaziuns e fissan fitg bunas lavurantas. Sche quellas pon ir a lavurar, lura profitescha l’economia enormamain.
La finanziaziun e chaussa dals chantuns. La confederaziun na duai betg puspè stuair pajar!
Betg puspè dian ils adversaris. Adina puspè haja la confederaziun dat raps per canortas. I na saja betg la lezia dal stadi da dar ils raps. Ils chantuns duessan regular quai.
RR novitads 18:00


text:
Hanspeter Cadonau è dapi quatter onns viticultur. L’um ch’è oriund da Vuorz producescha vins cun nums rumantschs a Weesen, Amden ed a Quinten. La racolta da sia vita entschaiva quest'emna. El quinta actualmain cun bain set giadas dapli racolta che l’onn passà. Quest onn haja el strusch sprizzà pesticids cunquai che la setgira haja fatg nunpussaivel als bulieus da periclitar las ivas. La situaziun da sias vignas è pli che legraivla.
Sch’i na vegn nagut tranteren, dat quai la racolta dal tschientaner.
Era l’expert discurra da la racolta dal tschientaner
Hans Jüstrich ha pli che 30 onns experientscha, dentant uschè ina situaziun curt avant la racolta sco quest onn ha el anc mai vis. Il cumissari da viticultura al Plantahof è pli che cuntent cun la situaziun actuala. Ils viticulturs hajan gì pli pauca lavur entras las temperaturas e la setgira da la stad. Strusch ivas che sajan stadas marschas. Il resun dals purs saja fitg positiv. Las vignas en il Grischun n'hajan betg gì da cumbatter cun malsognas. Perquai saja la qualitad da las ivas exemplarica. La racolta entschaiva quest onn uschè baud sco anc mai. Perfin pli baud che quella da l'onn da record dal 2003.
RR actualitad 06:00


text:
Ils pégns blaus ein pinai
Ils pégns blaus ein naven
Ils 9 d'avrel 2018 ha la Pro Sagogn astgau pinar ils pégns blaus ella tschenta da pumera aulta. Ussa vegnan plantau enfiarlas da pumera aulta e construiu ina seiv tipica da lenn. Aschia vegn il maletg dil vitg embellius. In grond engraziament ad Annalisa e Gion Cavelti ed alla vischnaunca Sagogn per lur grond sustegn ed al Revier forestal Sagogn-Laax per la stupenta lavur.
Contribuziun sin RTR ils 09-04-2018
Fotografias dil pinar ils pégns blaus


text:
Lavurs
Mediamatichers e mediamaticras creeschan per exempel paginas-web u stampats per lur manaschi u per incumbensaders. Els preparan infurmaziuns per l’internet e las novas medias, endrizzan e tgiran intranets, realiseschan material da reclama e cumponan documentaziuns. Ultra da quai elavureschan els era stampats. Segund ils giavischs da la clientella u dals superiurs planiseschan els il decurs dal project ed elegian ils agids tecnics necessaris.
Tut tenor incumbensa creeschan mediamatichers per cumenzar ina simpla datoteca, sco per exempel ina curta sequenza da film, da fotos u da tuns. Cun programs adattads vegnan questas datotecas elavuradas. Alura sviluppan els propostas da design per ils products (screen u print). Els èn chaus creativs, enconuschan bain ils programs d’elavuraziun dals maletgs e da layout ed enconuschan l’effect da colurs e furmas. L’agir è adina drizzà a la gruppa en mira che duai vegnir pledentada cun agid dal product. Uschia sustegnan els era las mesiras da marketing dal manaschi.
Mediamatichers integreschan en paginas-web elements grafics u applicaziuns. Els san installar in Content Management System ed endrizzar ina pitschna banca da datas. Els fan attenziun ch’il design haja ina surfatscha bain chapibla e che l’utilisader sappia s’orientar spert. Mediamatichers preparan stampats per il squitsch. Els enconuschan pussaivladads e cunfins da las metodas da stampar ed adatteschan lur creaziuns correspundentamain.
Per preschentaziuns visualiseschan mediamatichers las infurmaziuns. Els san co che cuntegns vegnan tschiffads spert ed enconuschan tecnicas da preschentaziuns ed applicaziuns adattadas. Els installeschan apparats da multimedia ed als configureschan.
Mediamatichers han contact direct cun ils incumbensaders. Suenter avair terminà in project preschentan els lur product ed instrueschan ils utilisaders. Ultra da quai prendan els encunter dumondas ed incumbensas da clientella. Els scrivan offertas e quints e contracteschan en diversas linguas cun partenaris externs sco stampas ed interpresas d’informatica.
Mediamatichers enconuschan ils reglaments ed ils process da manaschi e sa tegnan strictamain vi da las perscripziuns da protecziun da datas, copyright e Corporate Identity.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 25-10-2018
Durada
4 onns
Furmaziun en la pratica
En interpresas da commerzi, d’industria, da servetschs ed en administraziuns
Furmaziun en scola
A la scola professiunala, en media 2 dis per emna
Roms professiunals
- producir ed utilisar multimedia
- realisar concepziun e design
- utilisar meds dad ICT
- collavurar en l’administraziun ed en l’economia da manaschi
- marketing e communicaziun
- collavuraziun en projects
Curs ordaifer il manaschi
Tar differents temas
Maturitad professiunala
Tar fitg bunas prestaziuns da scola po vegnir frequentada la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "mediamaticher / mediamaticra AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada cun autas pretensiuns
- interess e bunas prestaziuns en creativitad, matematica sco era en linguas (tudestg, franzos ed englais)
Pretensiuns
- bun dun receptiv
- capacitad da pensar logic ed abstract
- enclegientscha tecnica
- creativitad
- abilitad da communitgar
- talent d’organisaziun
- abilitad da lavurar en in team
- empatia
- capacitad da savair sa concentrar
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da scolas spezialisadas superiuras e d’associaziuns
Examen professiunal (EP)
Cun certificat professiunal federal: mediamaticher/ra; tecno-poligraf/a, informaticher/ra en economia; sviluppader/a d’applicaziuns dad ICT eav.
Examen professiunal superiur (EPS)
Per exempel manager/ra da projects-web diplomà
Scola spezialisada superiura (SSS)
manager da marketing SSS diplomà / managera da marketing SSS diplomada; tecnicist SSS per medias diplomà / tecnicista SSS per medias diplomada; tecnicist SSS per informatica diplomà / tecnicista SSS per informatica diplomada
Scola auta spezialisada (SAS)
Bachelor of Science (SAS) en inschigneria da medias, scienza d’infurmaziuns, informatica u informatica d’economia; Bachelor of Arts (SAS) en communicaziuns visuala
Cundiziuns da lavur
Grazia a lur cumpetenzas d'agir multifaras han mediamatichers bleras pussaivladads da lavurar en tut las branschas. En interpresas da servetschs, interpresas industrialas ed administraziuns sco era en interpresas pitschnas e mesaunas èn ils spezialists tschertgads. Els lavuran en partiziuns da communicaziun, marketing e webdesign ed en interpresas ch’èn colliadas cun l’informatica.
Cun la fusiun da telecommunicaziun, da la tecnica da computers sco era da la tecnica da video e d’audio sa datti per ils mediamatichers adina novas pussaivladads da lavur. La furmaziun sco mediamaticher è ina buna basa per divers champs professiunals.
Ulteriuras infurmaziuns
ICT-Berufsbildung Schweiz
Geschäftsstelle
Aarbergergasse 30
3011 Bern
Tel: 058 360 55 50
URL: www.ict-berufsbildung.ch
URL: www.it-dreamjobs.ch


text:
Francesco Petrarca
El Francesco Petrarca (Arezz, 20 de luj del 1304 – Arquà, 18/19 de luj del 1374) l'è staa on scriccior, poetta e filosof, consideraa el fondador de l'umanesim e e vun di fondament de la letteradura italiana, soratutt con la soa opera, la pussee importanta, el Canzoniere.
La soa produzion, sia in lengua latina che in lengua toscana, l'era ispirada a la figura de la Laura, donna che ghe voreva ben fiss. Anca se lu 'l pensava che a dàgh la gloria sarien staa i sò oeuver in latin, comé 'l Secretum, a la fin hinn staa quej in toscan a fàll cognoss in tutt el mond.


text: Winterurlaub I Urlaub Achensee I Hotels Alpbachtal I Urlaub Hohe Salve I Sommerurlaub Imst - Gurgltal I Sommerurlaub Innsbruck-Feriendörfer I Unterkunft Kaiserwinkl I Urlaub Kitzbühel I Urlaub Kitzbüheler Alpen - Brixental I Kitzbüheler Alpen - St. Johann I Unterkunft Kühtai I Hotels Kufstein I Unterkunft Naturpark Lechtal I Skiurlaub Paznaun Ischgl I Winterurlaub Ötztal I Sommerurlaub Osttirol I Skiurlaub Pitztal I Unterkunft Seefeld I Skiurlaub Serfaus-Fiss-Ladis I Skiurlaub St. Anton am Arlberg I Sommerurlaub Stubaital I Unterkunft Tiroler Oberland I Unterkunft Tiroler Zugspitz Arena I Urlaub Wilder Kaiser I Urlaub Wipptal I Skiferien Zillertal I Wellnesshotels I Familienhotels I Hotels in Tirol & Osttirol I Ferienwohnungen in Tirol


text:
Cun questa mesira vegn il Cussegl federal encunter als casinos da Tavau e San Murezzan. La regenza svizra propona la midada en la consultaziun da l'ordinaziun da casinos.
Per ils casinos en muntogna vala gia oz ina regla speziala. Dapi il 2007 dastgan ils casinos serrar durant maximalmain 60 dis quest sectur. Da nov duai quai esser pussaivel durant 270 dis.
Cun pudair serrar durant la stagiun bassa ina part da lur purschida survegnan ils casinos en muntogna sustegn dal Cussegl federal.
RR novitads 12:00


text:
Scienzas da la Terra
Las scienzas da la Terra u geoscienzas cumpiglian las scienzas ch'han sco object il studi da la Terra (litosfera, idrosfera ed atmosfera) e ses conturns spazials. En quel connex serva la Terra sco model per il studi d'auters planets numnads tellurics. Dapi che sondas spazialas lubieschan d'explorar auters planets dal sistem solar, vegn era la planetologia classifitgada tranter las scienzas da la Terra. Quest'ultima studegia oravant tut la Glina, ils planets e lur satellits natirals, ils asteroids, ils meteorits ed ils comets. Pli generalmain parlan ins da las scienzas da la Terra e da l'Univers.


text:
In dals pli impurtants motivs pertge ch' i dat adina dapli allergichers è noss stil da viver. Tras il viver fitg igienic ha il sistem d'immunitad pauc da far e tras quai daventain nus pli svelt allergics sin substanzas betg privlus.
Tests han mussà che uffants, che creschan si sin in bain puril, han pli paucas allergias. Sin il bain puril datti ina massa substanzas ch' activeschan il sistem d'immunitad.
Er nossa moda da mangiar è la culpa per allergias. Tut il mangiar pli exotic sa er provocar in'allergia. Experts spetgan durant ils proxims onns in augment d'allergichers sin insects e larvas ch' ins po uss cumprar en las butias.
Er la midada da clima è in motiv per dapli allergichers, oravant tut per allergias da pollen. Tras la midada da clima datti dapli novas plantas e tras l'impestaziun da l'aria daventan er ils pollens pli agressivs e cun quai datti lura dapli allergichers.
RR actualitad 06:00


text:
Auvergne
L'Alvernia (nòm uficiàl en fransés: Région Auvergne ) l'era giöna de le 22 regiù de la Francia. Del 2016 l'è stàcia sostitüida de la regiù Alvernia-Roden-Alp.
DemografìaModifiché
La popolasiù totàl in del 2004 l'era de 1.327.000 abitàncc, distribüìcc söndèn'area de 26.013 km², per 'na densità de 51 ab./km².
Sudiviziù aministratìvaModifiché
La regiù de l'Alvernia l'era dividìda 'ndei dipartimèncc de Allier, Cantal, Haute-Loire, Puy-de-Dôme che i ragrùpa 14 circondàre (en fransés: arrondissements) e 1310 cümü. La capital de la regiù l'è Clermont-Ferrand.


text:
Il mir da radund set meters autezza dat segirezza. Segirezza avunda per Bruno Clalüna da refar sia scrinaria dasper il flum, la Bondasca. Gist suenter la bova, avant dus onns ha el stuì relaschar divers collavuraturs. Ma la lavur n’è betg ida a fin, oz lavuran puspè tants sco avant en la scrinaria, numnadamain 25 collavuraturs. La problematica è ch’els ston lavurar actualmain en construcziuns provisoricas, quai chaschuna dapli lavur.
Bruno Clalüna abita a Malögia, perquai avess el gugent fabritgà là ina nova scrinaria. Ma recurs e blers discurs han fatg trair el la decisiun da tuttina restar a Bondo.
Ina part da la parcella a Bondo è vegnida duvrada per far il mir da segirezza. Ma per reconstruir ina nova scrinaria basta il terren che resta a disposiziun. Tschintg milliuns francs donn ha chaschunà la bova a Bruno Clalüna, ina buna part surpiglia l'assicuranza. Il proxim temp prevesa el perquai da fabritgar ina nova scrinaria a Bondo, e d'uschia restar là cun sia firma.
RR actualitad 12:00


text:
Geniturs che mazzan lur figl ed autras paraulas
- Sonda, 23.9.2017, 11:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 23.9.2017, 11:03, RTR
En l'ustaria Dolmetsch a Domat vegn il figl mazzà da bab e mamma. Il medem capita en la ditga da «La tga arsa» sin il Pass dal Güglia. En l'ustaria Capricorn a Bos-cha persuenter mazza la mamma ses figl ed en in'autra versiun è il bab l'assassin. Ma quai n'è betg tut! La ditga dals geniturs ranvers che mazzan lur figl sa chatta er en autras terras da l'Europa e perfin en il toc da teater «Le malentendu» dad Albert Camus. - Co èn questa ed autras ditgas e bleras paraulas internaziunalas vegnidas en il Grischun? - Quai e dapli vul il Magazin da cultura savair da l'experta da las paraulas grischunas Ursula Brunold-Bigler che vegn undrada questa fin d'emna a Cuira cun il Premi da paraulas svizzer 2017. Tiers quai dain nus in sguard en il ses pli nov cudesch «Kleine Kulturgeschichte der Bündner Märchen». La surdada dal premi e la preschentaziun dal cudesch han lieu en rom dals Dis da las ditgas e paraulas alpinas a Cuira.
En la rubrica litteratura preschenta Esther Krättli la collecziun «201 Proverbis, tradüts da Not Vital in pled da Sent». I sa tratta dad ina collecziun da proverbis chinais che l'artist enconuschent ha edì en furma da cudesch.
Contribuziuns
-
Nov cudesch dad Ursula Brunold-Bigler
-
La ditga dals geniturs assassins
-
Tips da cultura
-
Tip persunal: Bucobello e Leza Uffer
-
Archiv(2012): Marella dad Esther Krättli sur Leza Uffer
-
Archiv(1955): Ditga dal Güglia raquintada da Deta Peterelli-Guetg
-
Litteratura: «201 proverbis» da Not Vital


text:
La primavaira dal 1799 han l'armada franzosa ed austriaca fatg guerra en Grischun. Suenter lur victoria han ils Franzos prendì 61 Grischuns sco ostagis. Quests exponents ed amis da la partida austriaca han els manà a Salins en Frantscha. In bun mais pli tard han ils Austriacs reconquistà il Grischun e deportà da lur vart 85 exponents da la partida franzosa. Ils amis da las ideas propagadas da la revoluziun franzosa – libertad, egualitad e fraternitad – ha il Austriacs internà a Puntina/Innsbruck. L'istoricher Adolf Collenberg accumpogna la prominenza politica e spirtala grischuna en ses exil.
Il forum 2007-2008 Ostagis e deportaziuns en Grischun - part 1
La primavaira dal 1799 han l'armada franzosa ed austriaca fatg guerra en Grischun. Suenter lur victoria han ils Franzos prendì 61 Grischuns sco ostagis.


text:
Da Benedetto Vigne -
«La via dals miraculs» – uschia sa numna l’ultim roman da John Irving. Benedetto Vigne n’è betg daltut persvas dals miraculs.
L’autur nordamerican John Irving è in romancier ch’jau hai adina legì cun gronda passiun, in autur che sa mova en la litteratura fantastica-grotesca, sumegliant ad in Günter Grass u ils gronds fabulants sidamericans. Figuras stravagantas, relaziuns guerschas, vita da circus, lutgaders, lainaris ed animals selvadis, ursuns ed ursins – quai è uschia curt ditg il persunal abitual che populescha ils romans dad Irving. Jau vuless be zavrar or il famus Owen Meany, il protagonist principal e titular da ses setavel roman da l’onn 1989. In umet restà nanin e munì d’ina vusch sco ina figura da comic, evidentamain ina parafrasa dal Oskar Matzerath or da la Blechtrommel da Günter Grass.
Ina bomba terroristica sco final
Apart che Owen Meany sto percorrer aventuras nunditg scurrilas e spiertusas, sa resenta el bainbaud sco in esser tramess dal destin divin, previs per ina gronda acziun eroica. Leitmotiv da quel presentiment è ina manevra sportiva che Meany cultivescha cun agid da ses meglier ami: en il gieu da balla-chanaster vegn il nanin adina puspè auzà – cunter la reglas – ensemen cun la balla si vers il chanaster per uschia garantir la tutgada. En il final genial sa metamorfescha la manevra stereotipa en in act da salvament dad ina bomba terroristica, en il qual il Owen unfrescha sia vita, daventond propi l’erox da l’istorgia.
Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:
En ses ultimischem roman «La via dals miraculs», cumparì la primavaira passada, suggerescha John Irving in sumegliant svilup, extrapolond aventuras d’uffanza vi en ina fasa da vegliadetgna avanzada. Juan Diego Guerrero, scriptur american arrivà e venerà, sa regorda da sia adolescenza passentada ensemen cun sia sora en las muschnas da rument da la citad mexicana Oaxaca, nua ch’el entupava jesuits, bandits e transvestits. Ils dus uffants èn, sco savens tar Irving, miraculus: Juan Diego, in fervent mangia-cudeschs, è aut-talentà, sia sora Lupe, balbegianta, sa leger ils patratgs dals cunumans – e cunanimals. Ils fradagliuns, oramai orfens, van a finir, «irvingamain», en il circus, nua che la Lupe vegn, malgrà sia capacitad stranaturala, sturnida mortalmain dad in liun.
Ina decleraziun d’amur, amicizia e charezza?
La construcziun orala speziala dal plot – Juan Diego sto adina translatar quai che sia sora profeta balbegia – maina ad ina «geschwätzigkeit» immanenta dal roman, ina baterlusadad unfisanta. Ina baterlusadad che sa repeta en in tschert senn er en la part actuala, attempada dal protagonist scriptur: Sa chattond sin ina spezia da viadi pelegrinesc vers las inslas Filippinas, sa manevra Juan Diego Guerrero dad ina aventura erotica a l’autra, betg senza observar ils effects d’impotenza ch’ils betablockers oramai indispensabels causan e celebrar tant dapli las grazias dal Viagra.
Franc pon ins leger «La via dals miraculs» sco ina bella decleraziun d’amur, amicizia e charezza a la vita ed a l’umanitad, ma la solita spiertusadad macabra-scurrila, la projecziun geniala dad ina fatalitad inevitabla, quels elements tipics da John Irving mancan qua en quest roman tardiv, il 14avel da quest grond autur american da passa 70 onns. Jau sun propi stà in zic trumpà suenter la lectura.
John Irving: Strasse der Wunder (Diogenes)
Autur: Benedetto Vigne, Turitg
Illustraziun: pexels.com / Diogenes
Emprima publicaziun: November 2016
Suonda LATABLA!
Forsa er insatge per vus:
-
5 mals magari mals Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Quai savain nus ussa bain avunda. Damai che nus restain anc in…13 da matg 2020353 giadas
-
Quiz culinaric: Far part e gudagnar in bun da 50.- Ils 11 da matg pon ustarias finalmain puspè avrir lur portas. Demonstrai pertge che VUS avais merità noss bun da 50.- per…06 da matg 2020425 giadas
-
Chanzuns baintemperadas per ina vusch zunt chauda Da Benedetto Vigne – La chantautura Chiara preschenta ses emprim album cumplet «da mesanotg» Chiara Jacomet ha ina bella vusch chauda e simpatica che…06 da matg 2020217 giadas
-
5 malessers maligns Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Quai savain nus ussa bain avunda. Quest mais ans deditgain nus tschintg…15 d'avrigl 2020631 giadas


text:
Gian Ramming – «Bun schurnalissem gida a chapir il mund»
- Sonda, 30.11.2019, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 30.11.2019, 9:03, RTR
Plirs onns è Gian Ramming stà schefredactur da RTR, ils davos trais onns ha el empruvà da chapir, tgi ch'è noss public e sche nus purschain propi era quai che quel giavischa.
Avant che daventar schurnalist ha Gian Ramming lavurà tschintg onns sco delegà per la Crusch Cotschna. En il Profil raquinta el da sias missiuns en la strivla da Gaza, en Bosnia ed en Sierra Leone, dals schocs culturals, da situaziuns spinusa ed era da l'ina u l'autra illusiun ch'ins perda cun far questa lavur. Gian Ramming è in uffant d'hotel, creschì si a Schlarigna en in manaschi da famiglia, in mund che ha furmà el fermamain e ch'è pli probabel responsabel per ses regl da partir e turnar. El declera daco ch'el na fiss mai in bun politicher, pertge che uffants èn il pli interessant che la vita porscha e daco ch'el di da sai savess: «Jau n'era mai en mia vita propi 100% segir.»


text:
Pontàgna
Pontàgna (nòm uficiàl en italià: Pontagna) l'è 'na frasiù del cümü de Temù. L'è sitüàda endela part piö àlta de la Al Camònega, en Pruìncia de Brèsa, a presapóch en chilòmetro e mès del cèntro comünàl e a 'n pér de chilòmetri de Put de Lègn. Pontàgna el g'ha piö o méno 300 abitàncc e 'l se tróa a 1166 méter söl leèl del mar. L'è streersàt del fiöm Òi.
Del 1797 al 1927 (föra che per el perìot 'ntra 'l 1810 e 1816) el g'ha fat cümü de per sò cönt. Del 1928 l'è stat agregàt a 'l cümü de Temù.
Del pónt de vìsta de l'aministrasiù religiùza, la sò comunità l'è stada istitüìda en paròchia endel 1899. La sò céza l'è dedicàda a Santa Maria Nascente.


text:
Chieti
Chieti (Chijtë endèla parlàda locàl; en latì: Teate) l'è 'na cità italiàna, de la regiù de l'Abruzzo, capolöch de la pruvincia omònima. El cümü de Chieti 'l g'ha presapóch 56.000 abitàncc, 'na superfìce de 58 km² e 'na densità de 865 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bucchianico, Casalincontrada, Cepagatti (PE), Francavilla al Mare, Manoppello (PE), Pescara (PE), Ripa Teatina, Rosciano (PE), San Giovanni Teatino, Torrevecchia Teatina.
GeografìaModifiché
Chieti la se tróa 'ndèla part centro-orientàla de l'Abruzzo, a 330 méter söl leèl del mar, söndèna culìna che la sepàra le àive del fiöm Aterno (a nòrt) de chèle del fiöm Alento (a sud).
La citàModifiché
La cità l'è spartìda 'n du nùclei ciamàcc Chieti Alta e Chieti Nöa.
Chieti Alta l'è colocàt söndèna culìna e l'è la part piö antìca de la cità..
Chieti Nöa 'nvéce l'è la part a vocasiù piö comerciàla. Sitüàda endèla valàda a nòrt de la culìna la rìa 'nfìna a lìàrzen dèster del fiöm Aterno. L'è popolàda apò a de divèrsi stüdèncc del Campus de l'Università Gabriele d'Annunzio (che 'ndel'an académich 2007-2008 la cöntàa 30.000 iscrìcc).


text:
Donne sull'orlo di una crisi di nervi
Donne sull'orlo di una crisi di nervi (Dóni in s'l órul dna criśi ad nèruṿ) 'l è na cumèdia dal 1988 ad Pedro Almodóvar ch'al tōś na quàlc ispirasiòṅ da l'òpra La vóś umàna 'd Jean Cocteau.
Al film 'l à vins 5 prèmi Goya in Spaggna (cun quìndas candidadùri) e 'l è stâ preśentâ a 'l 45śum Fèstival ad Venèsia.
La canta ch'la s sènt a 'l inìsi dal film l'è "Soy infeliz" dla Lola Beltrán.
Sunt
La Pepa (Carmen Maura), na dóna ad Madrid ch'la dà la sò vóś par dupiàr i film, la ricév un mesàǵ da Iván (Fernando Guillén), sò cumpàgn ad lavōr cum in dla vita, ch'al gh diś che fra lōr dū l'è finìda. Lē la próa in tut al manéri ad dascóra sèg par dir-ag ch'la gh'à 'd avér un putèṅ ma la n gh la cava minga parchè lò 'l è drē a partìr par Stucólma. La Pepa la créd che lò al s in vaga insém a sò mujér Lucía (Julieta Serrano) quànd lē invéci la pénsa 'l cuntràri. La véra l'è che lò al gh'à n'atra dóna incóra, l'avucàta Paulina Morales (Kiti Manver).
Durànt cla giurnàda lè, la Pepa la ricév in dal sò apartamènt, ch'la vōl dar in afìt, la sò amìga Candela (María Barranco), ch'la s cata in di guàj p'r avér uspitâ da lē di terurìsta, Carlos (Antonio Banderas), fiōl dal sò amànt, e la sò muróśa Marisa (Rossy de Palma), chi èṅ vgnû lè par védar 'l àtic sénsa savér ad chi 'l fus dabòṅ. I s śòntan pò anc la Lucía, dū pulisiòt e 'n tècnic dal telèfun ch'al gh'iva da giustàr-al ma che la Pepa l'iva śbatû śò par la fnèstra.
La Lucía l'è incasàda négra cun sò marè e la decìd 'd andàr a 'l aerupòrt cun na pistòla par masàr-al. Sōl la Pepa la pōl far quèl.


text:
Lavurs
Spezialists e spezialistas da la gastronomia da sistem procuran che lur giasts pon sa nutrir spert e bain. Els lavuran per exempel en restaurants da centers da cumpras, da pausadis d’autostrada, d’eroports u en restaurants da take-away. Sco allrounders enconuschan els differents champs d’incumbensas da lur manaschi, nua che las lavur ston vegnir exequidas tenor in muster specific.
La lavur da spezialists da la gastronomia da sistem è reglada tenor in plan fix, l’uschenumnà concept da gastronomia. Uschia lavuran els tant en cuschina sco era davos la credenza d’autoservetsch ed en la vendita. Tut tenor il concept dal manaschi preparan els las spaisas davant la clientella u las servan a la credenza. Al buffet da salata preparan els las salatas, uschia ch’i fa appetit ed emplainan las stgadellas. Al buffet chaud tgiran els il contact cun la clientella, cusseglian ils giasts e servan ils menus. Sche insatgi recloma pervia da las spaisas, tschertgan spezialists da la gastronomia da sistem ina soluziun che cuntenta omaduas varts.
Spezialists da la gastronomia da sistem cumpran en victualias, retschaivan las furniziuns, controlleschan la qualitad dals products furnids ed als magasineschan correctamain. Els introduceschan novs collegas en il manaschi e la lavur. Els lavuran en in team stretg ed han in contact intensiv cun la clientella. Perquai ston spezialists da la gastronomia da sistem savair ir enturn cun carstgauns.
Sper las lavurs en ils secturs dals giasts ed en cuschina exequeschan spezialists da la gastronomia da sistem era lavurs commerzialas. Els fan simplas calculaziuns e lavurs da controlling e marketing. Durant la lavur resguardan els las prescripziuns davart la protecziun da l’ambient e da la sanadad, davart la segirezza da la lavur e davart l’igiena.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 30-8-2012
Durada
3 onns
Furmaziun en la pratica
En in manaschi da la gastronomia da sistem
Furmaziun en scola
En l’emprim onn 2 dis per emna resp. en il segund e terz onn 1 di a la scola professiunala u en curs en bloc a la scola professiunala interchantunala
Roms professiunals
- planisaziun e creaziun dals process
- acquisiziun e preparaziun dals products
- preschentaziun e vendita dals products e cussegliaziun da la clientella
- garanzia da la durabilitad e da la segirezza
- diever da l’englais
Curs ordaifer il manaschi
Emprender ed exercitar a moda pratica la basa professiunala
Maturitad professiunala
Tar fitg bunas prestaziuns da scola po vegnir frequentada la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "spezialist/spezialista da la gastronomia da sistem AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada
Pretensiuns
- plaschair vi dal contact cun victualias e carstgauns
- abilitad da coordinar process da lavur
- capacitad fisica en situaziuns hecticas
- lavur orientada als giasts ed al team
- auta conscienza d’igiena
- senn per l’urden
- bun nas e bun gust
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da scolas spezialisadas e scolas professiunalas
Examen professiunal (EP)
cun certificat federal: mainagestiun da gastronomia, manader / manadra da sectur restauraziun etc.
Examen professiunal superiur (EPS)
cun diplom federal: manader / manadra gastronomia collectiva, interprendider / interprendidra da gastronomia etc.
Scola spezialisada superiura (SSS)
p.ex. hotelier-ustier diplomà / hoteliera-ustiera diplomada SSS
Scola auta spezialisada (SAS)
p.ex. Bachelor of Science (SAS) en tecnologia da victualias
Cundiziuns da lavur
Spezialists da la gastronomia da sistems lavuran en manaschis da la gastronomia da sistems e da la gastronomia collectiva. Els èn allrounders e surpiglian differentas lavurs gastronomicas e commerzialas.
Cun diversas furmaziuns supplementaras pon els surpigliar gia baud responsabladad da direcziun. Els èn experts tschertgads.
Ulteriuras infurmaziuns
Hotel & Gastro formation
Eichistr. 20
Postfach 362
6353 Weggis
Tel: 041 392 77 77
URL: www.hotelgastro.ch
hotelleriesuisse
Monbijoustr. 130
3001 Bern
Tel: 031 370 42 83
URL: www.hotelleriesuisse.ch
URL: www.berufehotelgastro.ch
GastroSuisse
Nachwuchsmarketing
Blumenfeldstr. 20
8046 Zürich
Tel: 0848 377 111
URL: www.berufehotelgastro.ch


text:
Suenter San Murezzan vul er Tavau daventar Host City per ils gieus olimpics d'enviern dal 2016. Sco il mastral da Tavau Tarzisius Caviezel ha ditg sin dumonda, saja la suprastanza da principi persuenter. Ins stoppia dentant anc sclerir ils detagls.
La suprastanza communala da San Murezzan ha decidì da star a disposiziun. Las cundiziuns dal comité olimpic internaziunal stoppian dentant esser finanzialmain purtablas, uschia il president communal Sigi Asprion al schurnal regiunal da Radio SRF.
...ed era il pievel sto esser d'accord.
La fin finala decida la regenza ensemen cun Swiss Olympic, tgi che daventa lura propi il candidat definitiv per la Host City. Dentant quai na fetschia anc nagina prescha, er sch'il dossier per la candidatura vegn gia inoltrà en paucs dis, ils 15 da december, a Swiss Olympic. Sco cusseglier guvernativ Jon Domenic Parolini di, saja fitg probabel ch'il dossier vegnia inoltrà cun differentas variantas.
NA da Cuira
Cuira na statt betg a disposiziun. Quai ha la suprastanza da la chapitala grischuna decidì. Sco il president Urs Marti ha ditg sin dumonda dad RTR, haja el memia paucas infurmaziuns davart ils risicos finanzials.
Host City sto esser in lieu enconuschent sin l'entir mund e quai èn San Murezzan u Tavau.
La citad da Turitg aveva gia desditg avant mais ses interess da daventar Host City.
RR novitads 15:00++


text:
Reserva da 2,5 milliuns e garanzia da 7 milliuns
Trais partenaris gidan a finanziar la residenza da seniors a Sedrun. L’impurtant è la vischnanca da Tujetsch che stat buna per la gronda part da la summa, per 9,6 milliuns francs. Quella vegn finanziada dad ina vart cun ina reserva da 2,5 milliuns per projects communals e da l’autra vart cun ina garanzia da la vischnanca da 7 milliuns.
Garanzia per la societad d'aczias
La raschun che la vischnanca surpiglia la gronda part da la summa saja ch’ella ha cundiziuns privilegiadas da finanziar quest project. Ed i saja sa mussà spert ch'in partenari duess prender a mauns la finanziaziun principala, di il president communal da Tujetsch Beat Roeschlin. Plinavant na saja nagut spezial ch’ina vischnanca dettia ina garanzia. Cun questa garanzia possia la societad d’aczias finanziar sa sezza.
Banca Raiffeisen surpren in local
Il secund partenari è la fundaziun Puntreis. Ella haja investì ca. in mez milliun francs en il project. Pli baul aveva quai gì num che la fundaziun Puntreis surpiglia 4 milliuns francs e la vischnanca da Tujetsch era 4 milliuns. Mo cun quest model da finanziar la residenza fissi stà memia cumplitgà, perquai sajan els sa decidì che la vischnanca finanzieschia la gronda part dal project, di il president.
Il terz partenari è la banca Raiffeisen. Ella vegnia en in local dal plaunterren da la residenza da seniors e quest local paja la banca. Mo Roeschlin na po betg anc dir da tge summa ch'i sa tracta.
Abitaziuns cun in tschains raschunaivel
La finamira da questa finanziaziun saja da metter a disposiziun abitaziuns cun in tschains raschunaivel als cussedents. En tut datti 17 abitaziuns (ina per il pedel). En il plaunterren datti in local per la banca, in grond local per ils cussedents ed ina stizun cun café. Previs èsi da cumenzar a bajegiar l’avust. Mo l'ultim pled en chapitel ha il pievel tuatschin.
RR actualitad 08:00


text:
Lüga Capitel Vün
Lüga[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Parola del nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l Növ Testament e vultada adess in del nost parlà Insübregh del didincö.
Capitel Vün[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
1 Cara 'l me Teòfil! Giamò in tanc gh'hann pruaa a met giò in iscrit quel che l'è sücedüü chinscí,
2 segunda quell che i testemun ucülaa, ch’eren li finn del prenzipi, hann cüntaa sü. A lur el Signur el gh'ha daa l'incaregh de spantegà la bona nöa.
3 Già che mi me sunt crüzziaa de saè tüsscoss sinn del prenzipi, adess te vöri cünta sü tüss, cara 'l me Teòfil, riga per riga.
4 Ti te vedareet che tüt quel che t'hann cüntaa sü del Jesüss l'è roba vera e giüsta.
5 In di agn che 'l Heròd l'eva 'l re, in de la Giüdeja ghe vivea un prevet de l'urden di Abia ciamaa Zacarija. La sua miee l'eva de la fameja de l'Arun e 'l so nom l'eva Lisabèta.
6 I düü viveven inscí cuma ghe pias al Signur, senza pecà e senza fà maa a nissün.
7 Ai düü però gh'eva mai nassüü un bagaj, già che la Lisabèta l'eva minga fertel, e pö i agn eren anca passaa, e i düü eren vegnüü giamò bej vegiòt.
8 Un dí che l'urden di Abia l'eva ancamò quel incargaa de fà servizzi in del tempi, 9 cuma semper even faa la cünta intra de lur prevet, inscí de scernì föra quel che l'avaria pizzaa sü l'insens in de la gesa; e chela völta chi 'l gh'è pertucaa al Zacarija. 10 Alura 'l Zacarija l'è 'ndaa dent in del tempi menter che la bolgia de gent la speciava de föra e la pregava. 11 Tüt d'un bot, gh'è staa li, arent a l'altar de l'insens, un angiul del Signur 12 e 'l Zacarija 'l s'è strimii tüt. 13 Però l'angiul 'l gh'ha dii: "hagh minga pagüra, Zacarija! El Signur 'l gh'haa daa a trà a la tua preghera e 'dess la tua miee Lisabèta l'avaraa un bagaj e ti chel bagaj chi te'l ciamareet Giuann!" 14 E ti te sareet minga l'ünegh che'l saraa tüt cuntent de la nassida de chel bagaj chi, anca tanc olter en saràn cuntent. 15 El Signur 'l ghe daraa un gross incaregh. El duaraa no trincà vin e gnanca olter rob alcuòlegh. Giamò inanz de la sua nassida lü'l gh'avaraa in sè 'l Spiret Sant 16 e'l menaraa na mota gent anmò in sü la via del Signur. 17 Fort e determinaa cumpagn del prufeta Elija, lü'l preparaaa la straa a la vegnüda del Messija: vegg e giuen tacaràn sü anmò a dagh a trà a la Parola del Signur e quij che caminen in sü na brüta straa, l'andaràn ancamò in sü la giüsta via, quela che la mena al signur. E tüt el mund 'l saraa prunt a dagh 'l benvegnüü al Messija. 18 "Ma cuma l'è che l'è pussibel na roba cumpagna de quista?" 'l gh'ha dumandaa 'l Zacarija a l'angiul. Mi sunt giamò bel vegiot e la mia miee l'è vegia anca lee. 19 E l'angiul 'l gh'ha respundüü: "Varda, Zacarija, scultum ben, mi sunt 'l Gabriel e sunt un puu 'l brasc franch del Signur, e te disi che l'è staa propi Lü medèm, el Signur, a urdinam de 'gni chi a dat chela nöa chi. 20 Ma già che ti te m'heet credüü no, alura ti te restareet müt, senza vess bun de spetascià gnanca na parola, finn al dí che la tua miee la dà lüs al bagaj inscí che te vedareet che quel che t'huu cüntaa sü l'è tüt vera. Tè!"
21 In del menter la bolgia föra de la gesa l'eva semper dree a specià e specià che'l Zacarija 'l 'gniss anmò föra. Se dumandaen tücc sa l'è che l'eva mai dree a fà 'l Zacarija in de la gesa. 22 Quand che pö finalment l'ha faa cünt de 'gni föra, 'l Zacaria l'eva pü bun de parlà. E li la gent l'ha cunprendüü che 'l Signur 'l gh'eva dii un quejcoss de ben particülar. El Zacarija 'l gh'ha prua de bun a digh na quaj parola a la gent, ma l'è staa no bun de dervì boca! 23 E alura, na völta finii 'l servizzi al templi, l'ha ciapaa sü e l'è 'ndaa a cá. 24 De li a poch la sua miee, la Lisabèta, l'eva giamò li che la speciava un bagaj e alura la s'è scundüda cinch mis a fira in la sua cà. 25 "Mi a gh'huu propi de rengrazzià 'l Signur" l'ha dii la Lisabèta "adess almanch la gent la puntaraa pü 'l did cuntra de mi" 26 La Lisabèta l'eva giamò gravida de ses mis quand che'l Signur l'ha menaa l'angiul Gabriel 27 a visità na tusa a Nazzarèt, un paes de la Galileja. La tusa la se ciamava Maria e l'eva fianzada cunt el Giüsep, vün de la Casada del re David.
28 L'angiul l'è andaa de lee e'l gh'ha dii: "Bun dí, Maria! El Signur el vör fat un bel regalín. El t'ha scernida föra intra tücc i tusann". 29 E li la Maria la s'è strimida tüta, e la faa no cünt de capii sa l'è che l'angiul l'eva dree a dì. 30 "Hagh no pagüra, Maria" 'l gh'ha dii l'angiul "El Signur 'l te vör un gran ben e 'l gh'ha na bela surpresa per ti. 31 De chi a poch ti te speciareet un bagaj e quand che chel bagaj chi 'l nass, ti te'l ciamareet Jesüss. 32 El gh'avaraa na forza de leun e la gent 'l ciamaraa 'l Bagaj del Signur. 33 Lü'l regnaraa intra la gent e 'l so regn l'avaraa mai fin." 34 "Ma no, ma cuma l'è pussibel" ghe fà la Maria a l'angiul "mi sunt gnanca maridada!" 35 E l'angiul 'l gh'ha respundüü "Preocüpes no, Maria, che ghe pensa 'l Spiret Sant. El faraa tüsscoss Lü e chel to fiö chi 'l saraa ciamaa 'l Bagaj del Signur. 36 Anca la Lisabèta, la tua cüsina, la pensava de pudè no restà gravuda, ma adess l'è giamò de ses mis! Pensa un puu che la daraa lüs a un bagaj a la sua edaa!!! 37 Cunt el Signur nagot l'è impussibel"
38 E alura la Maria ghe dis "Bun, alura, faruu tüt quel che 'l Signur 'l vör." E d'un bot l'angiul l'eva fort. 39 Li per li, in sü düü pee, la Maria l'ha decidüü alura de andà a truà la Lisabèta che l'eva de cà in du paesin in munc de la Giüdeja. 40 Apena che la maria l'ha metüü pè in de la cà de la Lisabèta e l'ha salüdada, 41 la Lisebèta la sentüü 'l so bagaj möves in de la panscia e la sentüü 'l Spiret Sant 'gnì dent de lee, e alura l'ha dii a la Maria: 42 "El Signur ti 'l t'ha benedii püssee de tüt i olter donn, e ti e 'l to bagaj! 43 Sa l'è ch'huu faa de meritàm una viseda de la mama del Signur? 44 Quand ch'huu sentüü la tua vus, el me bagaj l'ha faa un solt de ligria in la mia panscia! 45 Brava ti, che t'heet credüü quel che'l t'ha mandaa a dì 'l Signur!" 46 E alura la maria l'ha tacaa sü a ludà 'l Signur: "Che'l Signur 'l sia ludaa del prufund del me cör! 47 Sunt inscí felis di Parol del Signur, el me Salavadur! 48 El m'ha daa a mi, una tusa cumün, un incaregh inscí grand! Per semper la gent la me ludaraa 49 perchè 'l Sigur l'ha faa di rob inscí speziaj cunt mi, Lü, 'l Signur che l'è inscí fort e putent! 50 L'è semper li a crüzziass de tücc quij che ghe dann a trà a Lü! 51 El so laurá in del mund l'è impussibel de vedè no: quij pien de boria i giüsta Lü! 46 El sbat giò i putent e 'l dà na man a i puarít a trass sü. 53 L'impieniss la panscia de quij che gh'hann fam, e ai sciur 'l ghe dà nagot!54 L'è inscí misericurdius cunt nüjolter, el ne daraa semper una man. 55 Inscí l'ha semper prumetüü a nost antenaa." 56 Inscí a Maria l'è restada trii mis de la Lisabèta e pö l'ha ciapaa sü e l'è turnada a cà. 57 Pö l'è 'gnüü ' dí che la lisabèta l'ha daa lüs a un bagaj 58 e quand i so parent e i so vesin hann sentüü la nöa hinn staa tücc cuntent.
59 Dopu vot dí 'l bagaj l'è staa menaaa a vess sercuncidüü. E li tücc se peciaven che lü l'avarían ciamaa Zacarija cuma 'l so papaa. 60 Ma la Lisabèta l'ha dii de no: "Gh'em de ciamàl Giuann!" 61 "Ma nissün in de la tua fameja l'è ciamaa inscí!" gh'hann dii ij olter. 62 Alura l'hann ciamaa lí 'l pader del bebè e gh'hann dumandaa: "Cuma l'è che gh'em de ciamàl che bagaj chi?" 63 Alura 'l Zacarija l'ha ciapaa na taulèta e 'l gh'ha scriüü sü: "El bagaj 'l se ciama Giuann." E tücc s'hinn maravejaa, 64 ma de chel punt chi inanz 'l Zacarija l'è staa pü müt e l'ha tacaa sü ancamò a parlà e sübet l'ha tacaa sü a ludaa 'l Signur. 65 Departüt indua hann sentüü de la miraculusa nassida del bagaj del Zacarija la gent la s'è anch un puu strimida. 66 La gent un puu preocüpada la s'è dumandada "Sa l'è che'l sücedaraa anmò a chel fiulin chi? Pövess che 'l Signur 'l ghe daraa di inacaregh ben speziaj" 67 Pö cunt el Spiret Sant in corp 'l Zacarija l'ha alura prufetizzaa quel che 'l Signur 'l gh'eva mustraa: 68 "Che 'l sia ludaa 'l Signur! L'è 'gnüü chi de nüm e'l n'ha liberaa. 69 De la casada del re David 'l n'ha menaa chi 'l salvadur!"
70 Inscì n'even giamò de temp cüntaa sü i prufeta: 71 Lü 'l ne salvaraa di nost nemis e de tücc quij che ne vören maa. 72 El Signur l'è staa ben generus cunt i nost antenaa. 73 El s'è minga desmentegaa la sua santa üniun, e gnanca 'l giürament che l'ha faa tanc agn indree al nost pader Abram e che'l düra finn ad incö!" 74 El ne libera di nost nemis inscí che nüm podum servil senza pagüra per tüta la vida, 75 podum servil timurus per semper. 76 E ti, che te seet 'l me bagaj, ti te sareet vün di prufeta püssee impurtant. Ti te preparareet la via al Signur. 77 Al so popul ti te fareet vedè che cunt el perdun di so pecaa 'l saraa salvaa. 78 El Signur 'l ne perduna perchè la sua cumpassiun l'è senza fin. La sua lüs la vegn a nümm giò del ciel. 79 Chela lüs chi la sberlüsciaraa per tüta la gent, che la viv in del fusch e in de la pagüra; chela lüs chi la ne menaraa in sü la via de la pas."
80 Pö 'l Giuann l'è 'gnüü grand e cunt i agn l'ha imparaa a cugnuss 'l Vurè del Signur semper püssee mej. Pö de giuinot 'l s'è retiraa in de la solitüden del desert e li 'l gh'è remagnüü finn al dí che'l s'è mustraa al popul d'Israel.


text:
O rondanén'na bjanca njgra e znéla / ch'a t'gir al mónd par costruìrt al nì / par ti che téra éla la pu béla? / parchè la vris andär a vèddor mi. / Mo l'è Pärma ch'l'è speciäla / pjén'na äd vióli profumädi / e l'è tanta muzicäla / da fär tutti un po' cantär. / Int’il gróndi cuànd a pióva / l’àcua t‘ f a la sérenäda / e in-t-il tòrri traforädi / dvénta muzica anca al vént. /O lezgnolén ch’a t’ gh’é la góla dòra / indo ät imparé a cantär csi bén? / Al to gorghègg da ‘dentor tutti al fóra / e il coppiètti alóra is fan l’océn. / J’ò imparé a stär su ‘na pianta / cla se spécia in-t-un laghètt / indo gh’é un izolètta / con di ciggn bianch e morètt. / Tutt il siri là sentiva / i béj cant ädla coräla / e ’l me cór picén al capiva / che csì sól a s’ pól cantär.
sabato 26 novembre 2011
Cór crozè - L'opinione di Michelotti
SÈMMA STÈ DI NADOR
NOVARA - PARMA 2-1 A gh'é mäl 'd nador... Pensa che dopa al primm témp s'éra 'dre a dir ch' l'éra fata... Invéci in-t-al secónd témp j àn fat tutt lór. E po a m' dispiäz d'aver zbaljè la previzjón, mo al l'à zbaljäda anca al me amigh Chiesa. Sèmma päri.
Com'è stata in generale la partita?
Ci sono rimasto male. Non me l'aspettavo. Cossta l'éra 'na partida da parzär, minimo... Invéci i s'àn fat su anca parchè la diféza dal Pärma l'à fat pètt cme 'na ciocaróla e a n' é miga la primma volta.
Mirante ha colpe sui due gol subiti?
Mo no, povrén. L'à fat anca do béli parädi.
La difesa?
Da cridär. In particolare Rubin. Sécond mi l'é méj ch'al vaga a catär su i gruggn. Lucaréli an l'ò miga visst. Zaccardo senza infamia e senza lode. Paletta, in diféza, l'é stè al pu bón. Però l'é sèmp’r al solit: scorbutico, caotico.
Il centrocampo?
Galloppa al n 'à miga zughè cme cóntra l'Udinese, però gnanca mäl. Al pu bón l'é stè Biabiany: ha fatto vedere i sorci verdi alla difesa del Novara. Valiani al m'é piazù in-t-i primm vint minud, po dopa j'ò telefonè a “Chi l'ha visto?” Difati Risolón l'à fat tutt al rést 'dla partida in fagotón.
L'attacco?
Giovinco l'à ciapè un päl, mo p'r al rést... latitante. Crespo? Pochi minuti in campo: l'à fat pètt cme 'na ciocaróla anca lu. Pellè stavolta al m'é miga dispiazù, l'à fat un bón primm témp. Comunque coll ragas li al ne fa goll gnan s'al la butta déntor cój man.
Non mi hai detto niente di Ze Eduardo...
Parché? Al zughè anca lu?
Il migliore del Parma?
Cme cóntra l'Udinese: Biabiany.
Il peggiore?
La galanta 'd Berlusconi.
Come?
L’ àt miga capìda? Mo Rubin, ch'al gh'à al nòmm cuäzi cómpagn ala Ruby 'd Berlusconi...
Che voto dai oggi a Colomba?
Dagh un séz.
E che voto dai a Michelotti e a Carlo Chiesa, "colleghi" di "Pronto di Parma?", che hanno sbagliato entrambi il "vaticinio"?
Al primm al se salvarà 'd sgaidón, al secónd... bociè!
pramzan45
Pubblicato da ACHILLE MEZZADRI a 20:39


text:
Dizionar talian ladin da sëgn dagnora danman
Tol to zelular;
Vá sön APP Store o Google Play;
Chir "Dizionari ladini" y desćiaria tüa APP Ladin.
O sce t'os, poste scanerisé le QR Code chiló dessot.
Sëgn aste danman tü dizionars
te ne restaras nia plü zënza parores.
Le ladin n'é nia n lingaz de mendranza ch'é tl morí fora, mo al é n lingaz vi che sá da s'adaté cun modernité ai mudamënc dla sozieté. Chësc desmostra ince i ultims dizionars Dizionario Italiano-Ladino gardenese / Dizioner Ladin de Gherdëina-Talian e le Dizionario Italiano-Ladino Val Badia / Dizionar Ladin Val Badia-Talian dá fora dal Istitut Ladin Micurá de Rü che se fistidiëia da 40 agn incá dla promoziun y dla normaziun dl lingaz ladin.
I dui dizionars che ê bele da ciafé tla verjiun stampada y online, pó sëgn gní consultá ince dai smartphone. L' App Ladin pormët d'adoré te na manira asvelta y efiziënta i dui dizionars. An podará insciö chirí sö vigni parora ti dizionars, tles variantes de Gherdëna y dla Val Badia, ciafé sües traduziuns dal ladin tl talian y al contrar dal talian tl ladin.
Les parores gherdënes pón ascuté sö ince tla verjiun audio, tl dagní podarán fá le medem cun les parores tl ladin dla Val Badia.
An pó chirí sön le menü deplü poscibilités d'archirida y ciaré ite tla galaria dles fotografies.
L'APP Ladin é n stromënt efiziënt de gran ütl, saurí da consulté y rich de informaziuns.
L'aplicatif web é gnü lauré fora dala Smallcodes de Firenze deboriada cun l'Istitut Ladin Micurá de Rü.
Sciöche i gragn lingac nazionai y sciöche un di pröms lingac manco adorá dl'Europa, pó le ladin, por intant tles döes variantes gherdëna y badiota, y tosc ince tles atres variantes dl raiun dl Sela, s'anuzé de n stromënt essenzial. Al n'é nia ma d'ütl por chi che baia o stüdia le ladin, mo al ó ince ti dé n messaje a chi che ti dá ai pici lingac ma n'importanza folcloristica y i arata ala vedla.
„Al é gnü injunté n ater capitul tla storia dla cultura ladina y de so lingaz: n stromënt de valüta por mostré sö süa vitalité complessiva y por mantigní y dé inant n patrimone linguistich che ne pó nia jí a perde", scrí la linguista conesciüda Valeria della Valle, auturia de na prefaziun dl dizionar talian/ladin dla Val Badia.


text: Il segund tom da la retscha «Ars Helvetica» è deditgà al manaschi d’art. Il cudesch preschenta en emprima lingia documents e decleraziuns concernent il dialog tranter artists e public, producents e recipients sur dad ovras exponidas. Ils exempels discutads tanschan dal «scriptorium» medieval enfin als aspects culturals en il svilup da l’electronica d’ozendi, e servan sco basa per tractar tendenzas e manifestaziuns bain definidas – individualas u collectivas – da l’art visual. Or dal cuntegn: Naschientscha e critica da l’ovra d’art; Rimnada, collecziun e commerzi d’ovras d’art; Conservar, tgirar e dar vinavant art; Il patrimoni naziunal: spievel da noss’identitad; Promover cultura. [Tenor AH II].


text:
Filter ADSL
On filter ADSL a l'è on filter passa bass analogich doperaa in su dispositiv analogich per evità interferenz in tra el segnal telefonich e quell de l'ADSL in su 'na red telefonica POTS. Senza on filter a ghe sarien di interferenz in tra i vari segnai che pòden impedì ai dò sistema de fonzionà regolarment, cont di interferenz in su la red telefonica e di bus in su la red ADSL. Normalment el filter el opera domà in sui dispositiv telefonich e i fax, e 'l modem el ricev direttament la linia telefonica.


text:
Custs per emissiuns – quai mussa RTR
En la preschentaziun dals custs s’orientescha RTR vi da las expensas che stattan directamain en connex cun la producziun d’ina emissiun. Latiers tutgan ils custs per prestaziuns redacziunalas dal persunal e per la tecnica da producziun, lura custs per cumprar programs ed era per meds da producziun sco p. ex. studios, cameras e microfons u plazs da montascha.
Tar producziuns da televisiun han differents facturs gronda influenza sin ils custs, uschia ch’ils custs per emissiuns pon variar considerablamain era entaifer singuls geners.
Tar quests facturs tutgan:
- Moda e maniera da la producziun (atgna producziun, co-producziun u producziun estra; producziun en il studio u dadora; live u preproducida)
- Lavur per ina producziun (planisaziun, retschertga, cumplexitad d’ina producziun)
- Dumber da las emissiuns (dumber d’episodas ad onn; format quotidian u da l’emna, emissiun singula)
- Durada da l’emissiun
Tar il radio vegnan ils custs per l‘infurmaziun preschentads separà.
Tar las indicaziuns avant maun sa tracti dals custs effectivs per las emissiuns da l’onn 2019, sa basond sin il quint annual.
Las datas vegnan actualisadas mintg’onn, adina suenter ch’il rendaquint è avant maun.


text:
Gia ozendi vegnan las reglas davart il scumond d'export dad armas en pajais da guerra interpretadas a moda generusa e per part guntgidas. A questa conclusiun vegn la Controlla federala da finanzas – ed il Cussegl federal vul uss anc schluccar il scumond.
Ils exports d'armaziun dal 2016 sajan bain vegnids lubids correct. Diversas adattaziuns da las ordinaziuns hajan dentant manà al fatg che la lescha saja vegnida interpretada «plitost en favur da l'economia». Tenor il Secretariat da stadi per l’economia Seco n'è il rapport da la Controlla federala da finanzas betg objectiv.
RR novitads 06:00


text:
Da Benedetto Vigne – Duas festas popularas, visitadas e reportadas.
Igl eran massunas furmiclas che cumparivan da tuttas quatter varts da l’enorma arena da la Fête des Vignerons, tschientineras e tschientineras, figurunas cotschnas-brinas cun antennas sil chau ed in buttatsch davos or, ed ellas travagliavan e schaschinavan en las vignas, racoglievan barduns dad iva, tagliavan las vits, stgatschavan ils sturnels ladruns, e tranter en sautavani e chantavani, celebravani vendemia, chors magnifics che resunavan da tuttas varts, da dretg, da sanester, da davos e davant, s’entaissend en ina grondiusa sinfonia quadrofonica, e las furmiclas cumpartivan las tribunas e stgalas cun massa auters figurants e figurantas, mercenaris e viticulturs, sfranzinellas da cancan e chartas da jass, chaschaders e pestgaders, il manifest d’ina bella e cordiala vischinanza, betg mo da Vevey ed il bellezza Lavaux, mabain da l’entira Romandie. E cur ch’ils cuntadins da la cuntrada vischina friburgaisa entravan en scena cun lur cortegi da veritablas vatgas, chantond, er els en canon cun ils quatter vents, lur vegl «ranz des vaches», la famusa «lioba lioba», lura – e quai è vegnì relatà da pliras varts – èn blers egls da quels var ventg milli aspectaturs ed aspectaturas s’emplenids cun larmas. E dal reminent, pertutgond las furmiclas: salips devi er, er els cun antennas ed alettas, verdas però. Ed els eran plitost responsabels per la musica, per cuntrabass e clarinetta, precis sco enten la paraula.
Tut quai m’è vegnì puspè endament trais emnas pli tard, cur che jau seseva, mez avust, en la sala da scola a Zuoz, a tadlond ils texts dal project «100 onns tranteren». Viola Cadruvi aveva gist per mauns da leger sia parafrasa moderna da la veglia chanzun «Salep e la furmicla». Il salip era penetrà en il furmicler, el s’era furà, cun ses panzer glischant straverd, tras las miraglias da dascharina. Ma la schuldada furmiclera al aveva arrestà ed al manà davant sia regina. Quai ch’il salip aveva spetgà, cun la speranza da pudair far la curt a la bella venerada cun sia musica enivranta. Ma el ha fatg il quint senza l’ustiera. La regina, vestgida en nair e cotschen, ha dà in pitschen segn a la schuldada, e quella s’è immediat bittada sin l’intruder, ha cumenzà al snizzar e sfratgar, da moda che ses tschurvì è siglientà direct sin l’altar da la regenza. Las furmiclas han maglià il rest cun panzer, pel ed ossa. E Cha da Fö, noss trubadur da la ghitarra distorsiunada, ha commentà questa bellezza «horror story» cun il riff tschuf dal «Iron Man» dals vegls Black Sabbath. Uarrggh!
Suonda LATABLA!
Forsa er insatge per vus:
pinc e provocativ: Cura che ins entra in territori rumantsch na badan ins betg che ins è uss en il territori rumantsch: Ils nums dals lieus ed ils toponims èn...
Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga, uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias bellezzas e ritgezzas – e da tut sias...
Da Fadrina Hofmann - L’uman es ün chatschader e ramassader. La cumprouva n’haja a chasa in fuorma da duos uffants chi chattan roba da tour e mütschir. Ün insaj? Voilà...
Dad Annatina Nay - Duas figuras en in toc da teater da Samuel Beckett. Estragon e Wladimir sesanflan en in liug buc definau, sin in stradun, sper ina plonta. Els...
Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga – uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias bellezzas e ritgezzas. Per exempel datti bels prenums, nizzaivels betg mo...
Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga – uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias bellezzas e ritgezzas. Oz datti tschintg bellas...
Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga – uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias bellezzas e ritgezzas. Per exempel quellas influenzadas...
Da Romana Ganzoni - Sonntag & Sohn. Juweliere. I sun a Leipzig. A Leipzig ha stübgià Goethe giuris prudenza, ed uossa vaja darcheu amunt, la cità es hip, pulsescha. In...


text:
- La curt constituziunala spagnola ha relaschà in cumond d'arrest europeic cunter il primminister relaschà da la Catalugna, Carles Puigdemont.
- Quai ha la dretgira dà enconuschent a Madrid
- Puigdemont n'era betg cumparì avant dretgira, malgrà ch'el era vegnì cità. Il cumond d'arrest vala er per quatter ulteriurs ministers relaschads, ch'èn medemamain fugids en Belgia.
Cumond d'arrest europeic
Suenter ch'in cumond d'arrest europeic è decretà, sto il pajas, en il qual la persuna è vegnida arrestada, extradir ella entaifer 60 dis. Dat la persuna ses consentiment a l'extradiziun, sto entaifer 10 dis vegnir decis davart la surdada.
Otg anteriurs ministers da la Catalugna ston ir en arrest d'inquisiziun. In novavel na sto betg ir en praschun sch'el paja ina cauziun da 50'000 euros. Quai ha decis ina dretgira a Madrid, rapportan medias spagnolas.
Cumond d'arrest cunter Puigdemont
Auter che l'anteriur primminister catalan Carles Puigdemont èn quels nov ministers cumparids l'avantmezdi avant la dretgira. Per Puigdemont e quatter ulteriurs ministers ha la curt constituziunala decretà in cumond d'arrest europeic. Lezs sa chattan il mument en la Belgia.
RR novitads 18:00+


text:
Žìrvia
Cervia (Žìrvia in dialet rumagnöö) l'è ün cumün de la regiùn Emilia-Rumagna, Pruvincia de Ravèna. El gh'ha circa 28.000 abitant, una superfis de 82 km², per una densità de 315 ab./km².
El cunfìna coi cumün de Cesena (FC), Cesenatico (FC), Ravenna.
El se troeuva in sü la riva del Mar Adriatich. L'è üna lucalità turistica famusa per i sò spiagg larghi e sabiùsi, per i salini e per la sò staziùn termàal.
Geografia[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
El teritori cumünàal de Cervia el gh'ha ün frach de fraziùn. Milàn Marìtima l'è de sigür la pussee impurtant.
Canüzz[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è üna fraziùn agricula, che la gh'ha la gesa de la Madòna dij Àngior del XVII secul e ün frach de vègi cassini metüdi a post.
Castigliùn de Cervia[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Anca questa chì l'è üna lucalità agricula. Chì la ghè la gesa de San Giusepp del 1775, l'uratòri de San Lurenz del 1794 e la Vila Ragazzena del 1562.
Milàn Marìtima[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sitt el gh'ha 'stu nòmm chì perchè l'è stàa fàa sü in del XX secul da üna società milanés ("Società Milano Marittima"), dopu che'l Cumün de Cervia el gh'ha firmàa üna cuncessiùn cunt la famiglia Maffei (üna dij pussee impurtànt de Milàn) per fà svilupà'l teritori a nord de la cità. Hin stàa fàa sü albergh e vili piscinini tra la pineda e la spiagia e'l sitt l'è diventàa frequentàa prima dai sciuri milanés e dopu dal "turism de massa". La fraziùn la vègn ciamàda "cità giardìn" perchè gh'hin ün frach de parch, de zoni verdi e de pìn marìtim ch'i se troeuven inturn (ma anca in mèzz) ai cà e arent i viaj.
Muntalètt[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è ün'oltra fraziùn agricula, al cunfìn cunt la Pruvincia de Furlì-Cesena. In del teritori gh'han truvàa dij repert archeologich de l'epuca rumana.
Pinarèla[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è ün sitt turistich sül mar a süd de Cervia. Ghè üna pineda lünga e strèta tra la spiagia e'l paés.
Pisignàn[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fraziùn agricula, l'è famusa perchè ghè la Piéf de San Stéven e ün aeroport militàar.
Sàvi[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è la fraziùn pussee a nord de Cervia, che la se troeuva sül fiüm che gh'ha l'istèss nòmm. Chì l'è stàa rapìi'l generàal Agliardi dürant l'inscì ciamàda "Setimana Rùssa", rivolta sucedüda tra'l 7 e'l 14 giügn 1914, dopu che ad Ancuna i puliziòtt gh'hann ciapàa a s'ciupetàdi a la gent che la manifestava cunter la guèra e Giovanni Giolitti. Dopu ün quaj dì el generàal l'è stàa liberàa sensa cunseguenzi.
Tajàda[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è la lucalità pussee a süd del Cumün de Cervia. L'è ün sitt turistich sül mar circundada da üna pineda.
Termi[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è la staziùn termàal de Cervia, e la se troeuva tra la pineda de Milàn Marìtima e la Statàal Adriatica.
Vila Inferno[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è üna fraziùn agricula e artigianàal. El sò nòmm vègn dal latìn infer, che'l voeur dì "sott": quèst perchè la se troeuva a süd dij salini, rent üna zona de palüdi. In de la fraziùn ghè'l Müsee dij mariunètt.
Storia[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Epuca antica[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Segund la legenda, la vègia cità de Cervia, che fin al IX-XI secul la gh'aveva nòmm Ficocle, l'è stada fundàda dal cumandant etrusch Ficol, che l'aveva fàda sü arent Ravèna per dach üna batüda al sò tirànn.
Segund divers autur, el nòmm Ficocle vègn da ün capitàn grech u da ün prefètt de Filipp I de Macedonia. L'è pussee prubabil che'l vègn da la parola greca "φukoς" (alga) e "kλέoς" (fama), perchè gh'èren ün frach de alghi in dij canaj e in dij salini de quèla zona.
Dal prim Cristianèsim a la distruziùn[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
A vardà i statüt de la cità, el Cristianèsim l'è rivàa a Ficocle in del 50, quand Eleuteri l'è stàa mandàa dal vescuf de l'Emilia Sant'Apulinàar per fàa'l vescuf de la cità. Ma la storia l'è minga certa, perchè fin al 500 gnanca ün document faseva el nòmm d'ün vescuf. El primm cert l'è Gerunzi, ciamàa "vescuf de Ficocle" in ün att del Papa.
In del 655 Pipìn gh'aveva dàa al Papa Zaccaria el teritòri inturn a Ravèna in pussess cuntinuàa. In del 709 l'arcivescuf de Ravèna se gh'ha ribelàa al Papa; alura l'imperatùr Giustiniàn gh'ha mandàa'l cumandant Teudor per sutumèt amò l'arcivescuf a Ruma. L'arcivescuf e i olter capi de la rivolta gh'hànn dumandàa aiùt ai paes inturn; el citadìn de Ficocle Altobello Laschi l'è nàa a Ravèna cunt ün quaj suldàa, ma tropp poch rispètt a quej de Teudor. A la fin, Ravèna l'è stàda sachegiàda e Ficocle tràda a bass.
El cambi de nòmm e la noeuva cità[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dopu che l'è stada tràda a bass, Ficocle l'è stàda fàda sü amò in l'istèss sitt in duvè la gh'era prima; ma tra'l IX e'l X secul la cità la gh'ha müdàa nòmm: da "Ficocle" a "Cervia", cumè che l'è ciamàda anca incoeu.
I primm imàgini de Cervia hin üna quaj mappa del XV secul: i fànn vedè üna cità furtificàda cunt ün fussàa tücc inturn e culegàda a la tèra ferma da punt levatòi; rent la cità, gh'èren ün palàzzi del Priùr, sèt gesi e üna rocca voeuruda forsi da Federich el Barbarussa.
Per la sò pusiziùn geografica l'era prutèta daj attach, ma l'era anca in üna zona minga salutàar: l'era arent i salini, l'era traversàda da ün frach de canaj e gh'aveva poca acqua de beef. In del XVII secul la cità la se gh'ha spopulàda, e l'è anca rivada ad avè cent abitànt.
Gimò dal 1630 gh'han cuminciàa a pensà a spustà la cità in ün olter sitt pussee salutàar, arent la riva del mar. El 9 nuvember 1967 el Papa Inucenzi XII el gh'ha firmàa el document cunt sü scrivüü l'òrdin de fà sü la noeuva cità. Gh'era sü'l nümer de cà de fà sü, la pusiziùn de la catedràal, del palazzi del vescuf e de la prigiùn; i danée metüü in cunt per la cità noeuva eren 35-40.000 scüd.
Nòmm de la cità[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
A sentì üna legenda, el vescuf de Lod l'era in gir a spass in de la pineda arent la cità, e'l gh'ha vedüü ün cerf; lüü el pensava che'l füss ün mesageri de Diu, inscì el se gh'ha metüü in ginoeucc dinanz a l'animàal cumè devuziùn. Dopu quèl dì, la cità l'è stada ciamada "Cervia", per regurdà l'aveniment e anca perchè in de la pineta gh'èren ün frach de cerf.
El stèma de la cità el fà vedè propi ün cerf in ginoeucc in sü ün pràa verd.
Monument e olter sitt interessànt[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gesi[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Catedràal[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
La catedràal de Cervia l'è dedicàda a Santa Maria Assunta e l'è stàda fàda sü tra'l 1699 e'l 1702; la prima pedra l'è stàda metüda giò dal vescuf Francesco Riccamonti. La se troeuva in de la part ucidentàla de la piazza Garibaldi, la piàza principàal de la cità.
El stil de la gesa l'è simil a quèl rumanech; l'è fada a crùs latina, la gh'ha ses capèli lateràli (trìi per part), cinch altàar, ses dipint del XVIII secul e quàter scultùri.
Il campanìl l'è dedrée a la gesa, in de la part süd, e'l palazzi del vescuf l'è tacàda a la gesa, in sü la sinistra a venì foeura dal purtùn de la gesa.
Gesa del sufràgi[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
La se troeuva in corso Mazzini, in del center storich; fada sü tra'l 1719 e'l 1722, l'è de stil barocch.
Denter ghè ün crucifìss de lègn, che'l vègn da ün munasteri de la vègia Cervia; segund la legenda, l'è rivàa dal mar dürant üna tempesta per prutegg i pescatùr. Ghè anca ün òrghen de Gaetano Callido, che l'ha fàa anca dij òrghen in de la gesa de San March a Venezia e, sut ai fest, el và ün presepi mecànich.
Sant'Antòni de Padova[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è stàda fàda sü tra'l 1704 e'l 1741 da Antonio Farini foeura dal center de Cervia, ün poeu pussee a nord del port canàl. L'è de stil barocch e rococò e gh'ha anca ün campanìl vôlt 20 meter, fàa sü pussee tard.
Stella Maris[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è la gesa de Milàn Marìtima; el sò nòmm in latìn voeur dì "Stèla del mar". Fàda sü da Carmelo Bordone in del 1959, l'è de furmi muderni, e la gh'ha grandi vetràdi; l'è gestida dai Francescàn.
Dürant l'estàa denter la gesa fànn la manifestaziùn I Venerdì a Stella Maris, üna seri de cuncèrt d'òrghen fàdi da müsicist famùs.
Santuàri de la Madòna del Pìn[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fàda sü in del XV secul dal fràa carmelitàn Girolamo Lambertini, l'è la gesa de Cervia pussee veneràda pel cult de la Madòna. Segund la legenda, l'imàgin de la Madòna l'è cumparìda sü ün trunch de pìn, incoeu fosri cunservàa dedent i mür del santuàri, ai buscaiöö de la pineda.
El santuàri se troeuva a 2 chilometer da Cervia, tra la Statàal Adriatica e la fraziùn Termi; l'è in stil tardrumanech, cun quadrej a vista e ün campanìl piscinìn in sül tecc. Denter ghè ün altàar fàa cunt ün sarcòfegh paleocristiàn e, sura quèst, ghè ün crucifìss de lègn del XVII secul; gh'hin anca afrèsch, ma hin mal cunservàa.
A la prima dumènega de utuber la riva chì la Prucessiùn del Vult.
Pief de San Stèven[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
La se troeuva a Pisignàn e l'è la gesa pussee vègia del Cumün de Cervia. L'è stàda fàda sü in ün sitt che ai temp dij Rumàn l'era cunsacràa al diu Mitra. La prima pief l'era del X secul, ma l'è stàda tràda a bass dopu la bataja de Ravèna; dopu l'è stàda fàda sü de noeuf in del 1521 in stil rumanech.
Sant'Antòni Abàa[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è la gesa de Castigliùn de Cervia. L'è stàda fàda sü in del 1902, dopu che la gesa che la gh'era prima l'era brüsàda in del 1875. La gesa l'è in stil neoclassich cunt i quadrej a vista in sü la faciada e in del campanìl.
Madòna dij Àngior[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è a Canüzz e l'è stàda fàda sü in del 1828. La gesa gh'ha quèst nòmm perchè denter ghè üna pitüra cunt la Madòna, el Bambinèl e düü àngior arent lùr. L'edifizi'l gh'ha quadrej a vista e denter ghè üna statua del Coeur Sant de Gesù. Il campanìl, che gh'ha la piana quadrata, l'è stàa fàa sü dopu la gesa.
San Sevèri Vescuf[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è la gesa de Sàvi. Del 1831, l'è stàda danegiàda da üna piena del fiüm Sàvi e dai bumbardament dürant la Segunda Guèra Mundiàal. L'è stàda fàda sü de noeuf in del 1955 da l'architèt Minardi e la gh'ha üna furma muderna; denter gh'hin teli del XVIII secul.
Sant'Andrea Apostul[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
La se troeuva a Vila Inferno, l'è del 1680 e l'è de stil neoclassich. Denter, in sül mür de l'abside, ghè ün musaich che'l rapresenta Sant'Andrea Apostul. Il campanìl, del 1920, l'è stàa danegiàa da ün fülmin e dai bumbardament dürant la Segunda Guèra Mundiàal.
San Giorg[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
La gesa de Muntalètt l'è del XVIII secul, ma gh'ha dij element del 1500, cumè l'abside. Denter, dedrée a l'altàar, ghè üna Madòna cul Bambinèl del XVII secul; in sül tecc ghè ün campanìl piscinìn.
Cour Sant[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è la gesa de Pinarèla e l'è stàda fàda sü in del 1966. Denter e foeura gh'hin quadrej a vista; in sü la faciàda ghè üna vetràda cunt sü sceni del misteri del Rusari. Sura i dò altàar gh'hin musaich in rilief cunt sü la Sacra Famiglia (a destra) e Sant'Antòni de Pàdua (a manca); in sü l'abside ghè ün afresch del Coeur Sant.
Santa Teresa de Gesù Bambìn[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
La gesa de Tajàda, del 1967, la gh'ha furmi muderni; la part sura de la faciàda la gh'ha quadrej a vista. Denter a manca ghè üna statua de lègn de la Madòna cul Bambinèl e a destra i imàgin de Santa Teresa e del Coeur Sant.
Madòna de la Nef[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è üna gesa fàda sü in de la vègia cità de Cervia in del 1603, in mèzz ai salini; ma gimò dal IV secul la Madòna de la Nef l'era patrona dij salinàar.
La gesa la gh'ha furmi sèmplis; denter, per circa cent'ànn ghè stàda üna tela cunt sü la Madòna de la Nef, purtada in de la Catedràal dopu che gh'han fàa sü la noeuva cità.
Dopu la costruziùn de la noeuva Cervia, la gesa l'è stàda man a man abandunàda: a l'inìzi l'è stàda duperàda cumè ussàri e, in del 1867, l'è stàda esprupiàda e scunsacràda.
ün poeu pussee a nord de la vègia gesa, in de la lucalità Malva, l'8 dicember 2007 l'è stàda inauguràda la noeuva gesa ciamàda Virgo ad Nives (che in latìn voeur dì "Vergin de la Nef").
Olter sitt interessànt[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Magazìn del Sàal "Tur"[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fàa sü tra'l 1689 e'l 1691 a süd del port canàl, arent al center de la noeuva Cervia, la pàar üna gesa de stil rumanech denter e foeura. L'è lunga 66 meter e larga 6 e pudeva tegnè denter fin a 130.000 quintaj de sàal. Incoeu l'è duperàa cumè musee e sitt per i manifestaziùn; denter ghè espòst ün cristàll de sàal de quìndes chili.
Magazìn del Sàal "Dàrsena"[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
'Stu magazìn chì el se troeuva de frunt a l'olter, a nord del port canàl. Fàa sü in del 1712 cunt i materiaj ch'i vegnèvan da la demuliziùn de la vègia Cervia, l'è ün poeu pussee piscinìn del magazìn "Tur" e gh'ha üna dàrsena piscinìna ün temp duperàda per cargà'l sàal in sü i barch. Incoeu l'è voeuj e l'è minga duperàa.
Tur San Micheel[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fàda sü in del 1691, prima de la costruziùn de la cità noeuva, la serviva arent al Magazìn del sàal "Tur". Vôlta 22 meter e mèzz e a pianta quadràda, l'è stàda fàda sü per prutegg la cità e i magazìn daj assàlt dij Türch. Incoeu ghè denter la bibliuteca cumunàal.
Pineda[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
La pineda de Cervia l'è granda 260 èttar e l'è la cuntinuaziùn de la pussee famùsa de la pineda de Clàss; la se troeuva per la magiùr part tra Milàn Marìtima e Termi.
In de la pineda gh'hin pìn marìtim, ma anca ginèper, quèrc, fràssen, sàles, roeuf, prün e vit selvàtich.
Mar[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cervia l'è ün sitt che la funda la sò ecunumia in sül turism d'estàa perchè ghè'l mar; alura quèst chì l'è spess cuntrulàa da l'ARPA (l'assuciaziùn regiunàal per la proteziùn de l'ambient). Dal 1997 la Foundation for Environmental Education ("Fundaziùn per l'educaziùn ambientàal") gh'ha dàa a Cervia la "Bandioera blü" per la buna qualità de l'acqua del sò mar.
Manifestaziùn[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 5 genàr: Cuncert de foeugh artificiaj
- 6 genàr: i "Pasqualotti"
- la prima dumènega de magg: el "Spusalìzi del mar". In del 1445, quand l'era adrée a turnà da Venezia in naf, el vescuf de Cervia Pietro Barbo (dopu diventàa papa cunt el nòmm Paul II) se gh'ha truvàa in mèzz a üna tempesta; alura gh'ha tràa denter in del mar el sò anèl e l'ha pregàa Diu per fàla desmètt, cosa che l'è sucedüda. A cumincià da quèl an, el vescuf trà el sò anèl denter el mar cumè sègn de bon augüri; dopu i bagnìn de la Rivera cèrchen l'anèl in fund al mar e la sira chi che'l troeuva vègn festegiàa
- 10 agust: Festa de San Lurenz in sü la spiàgia libra cun spetàcul de foeugh artificiaj
Persunàgg famùs[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Lorenzo Caleppi (Cervia, 29 aprìl 1741 - 10 genàr 1817), cardinàal
- Alberto Missiroli (Cervia, 27 lügl 1883 - Ruma, 18 lügl 1951), dutùr
- Isotta Gervasi (Castigliùn de Cervia, 21 nuvember 1889 - Modena, 17 giügn 1967), duturèssa
- Coriolano Gori, cugnusüü mej cumè Lallo Gori (Cervia, 7 marz 1927 - 1. dicember 1982), autùr de müsica dij film
- Piero Focaccia (Cervia, 1945), cantànt
- Alessandro Bianchi (Cervia, 7 aprìl 1966), calciatùr
Sport[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Balùn[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
La squadra de balùn pussee impurtànt de Cervia l'è l'"Associazione Sportiva Cervia 1920", che la giuga in del campiunàa d'Ecelensa. 'Sta squadra chì tra'l 2004 e'l 2006 la gh'ha partecipàa al reality show "Campioni - Il sogno", trasmetüda da Italia Uno. A la fìn de la stagiùn 2004/2005, el Cervia gh'ha vingiüü el campiunàa d'Ecelensa e l'è nàa in de la serie D. Düü ànn pussee tard l'è turnàa in Ecelensa.
Olter sport[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Cervia gioeughen anca dò squadri de balacanèster (üna dij òmm e l'oltra dij dònn) e üna squadra de Beach Soccer.
Foto[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Massimo Gurini – «Musica è mia vita»
- Sonda, 23.11.2019, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 23.11.2019, 9:03, RTR
La vita dal Schlarignot è dominada da suns, tuns, «drums» e bass ch'el maschaida ensemen sco DJ notg per notg.
Per Massimo Gurini è gia baud stà cler ch'el vul passentar sia vita faschond musica. Perquai ha el investì ses emprims raps en tecnica ed apparats per maschadar ils tuns e tacts ed ha drizzà en sia stanza sco disco.
En congual cun sia lavur d'avant 10 onns, s'han las lezias redubladas. 70% da ses temp investescha el perquai entant en sia passiun, e tar quella tutga er tut la promoziun. Be uschia haja el ina schanza d'avair success, di l'um da 27 onns.
La finamira principala dal Schlarignot è oravant tut da fascinar la glieud cun sia musica, sche pussaivel perfin cun quella cumponida sez. Dentant emprova Massimo Gurini er da betg be passentar ses temp en ses studio di e notg, mabain er da sa mover adina puspè en la natira.


text:
- Seiteninformationen
- Erste Mitteilung
- Neuen Beitrag einfügen
La conferenza da las presidentas e dals presidents dal cussegl grond recumonda al cussegl grond da resguardar la candidatura da la vischnanca d'Arosa per realisar la sessiun da zercladur 2015 en la regiun. La decisiun en chaussa prenda il cussegl grond.
En il decurs da l'enviern è la conferenza da las presidentas e dals presidents dal cussegl grond sa fatschentada cun las candidaturas per la sessiun 2015 en la regiun dal cussegl grond. Entaifer il termin èn vegnidas inoltradas duas candidaturas: ina da la vischnanca d'Arosa (cun sustegn d'Arosa turissem) e l'autra da la vischnanca da Flem (cun sustegn da Flem Laax Falera Meetings). Persvadì ha il dossier ch'è vegnì inoltrà da la vischnanca d'Arosa. Per l'ina arriva la vischnanca d'Arosa d'ademplir tut las pretensiuns ch'èn vegnidas fatgas al lieu d'organisaziun, per l'autra tegna il concept fitg bain quint d'ina sessiun en la regiun (integraziun da la populaziun). Schebain che la vischnanca da Flem ha er inoltrà ina buna candidatura, ha la conferenza da las presidentas e dals presidents chattà ch'il "pachet integral" da la vischnanca d'Arosa correspundia il meglier a l'idea d'ina sessiun en la regiun dal cussegl grond. Resguardà è er vegnì il fatg ch'en il Scanvetg n'ha anc mai gì lieu ina sessiun en la regiun.
Il cussegl grond vegn a decider definitivamain la sessiun d'avrigl 2014 davart la surdada da la sessiun en la regiun dal zercladur 2015.
Infurmaziuns:
president dal cussegl grond Hans Peter Michel, tel. 079 798 20 52
Gremi: conferenza da las presidentas e dals presidents dal cussegl grond
Funtauna: rg conferenza da las presidentas e dals presidents dal cussegl grond
Neuer Artikel


text:
di: Nino Rossi
Me par che sia vegnuda l’occasion
de fà dò ciaccer con cèrti miee,
che voeuren mètt el fren a la passion
che i giugador de bòcc se pòrten dree.
Se me permètten on consili san
mì voeuri digh a tucc ‘sti santi dònn
a giugà ai bòcc se sporchen on poo i man
ma la scaioeula la fa minga dagn.
Tirando on rigol sfòghen on rancor
quand vosen “bòccia al vòlo” se distenden.
Lustren la sfera quasi con amor
per mètt on alter pont, toccand on poo el ballin
diventen fòrsi trii… e invece el venden.
Quèll che ve cerchen l’è in sostanza quèst
ona serada in sana compagnia.
Perché fra i spòrt l’è fòrse el pussee onèst
perciò sarì sù i oeugg… e così sia!
Ai giugador ghe disi: fii attenzion,
de minga trascurà tròpp i miee.
Cerchì de minga mètt in condizion
de giugà in lètt, coi alter, el “Lù e lee”.
Quand ona dòna la se cava i pagn,
se m’è concèss de parlà giò a la man,
la soa “scaioeula” la subiss nò dagn,
soramaròss, la sporca nanca i man.
Per evità che sfòghen on rancor,
e che sul lètt, coi alter, se distenden
a fass lustrà la “sfera” con amor,
fasegh on compliment, faseghen anca duu,
ma sì, faseghen trii, lor se contenten.
Quèll che ve cerchen l’è in sostanza pòcch:
ona serada in vòstra compagnia.
In fin di cunt hinn minga di farlòcch
Viva bòcc e miee e così sia.


text:
30 05
Ol dé 30 de magio l'è 'l 150 ( 151 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 216 dé a finí l'an.
Ul dí 30 de magio al è ul dí da pòost 150 ( 151 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 216 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
1843 - Catalunya: comensant al Camp de Tarragona, se la passa öna conspirassiú contra ol goèrn del zeneral Espartero in che al partíssipa ol zeneral Prim.
2003 - Nöa York (USA): prossedent de Paris al ghe ría ol darér aviú Concorde in servisse d'Air France. Chij de British Airways i desmeterà de gulá ol 25 10 del istess an.
Nassimenc[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
2006 - Tòkio (Zapú): Shohei Imamura adagnadur dò ölte de la palma d'or al festival de Cannes.
Feste[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Riscian
Riscian (nòm uficiàl in italian: Arizzano) a l'è un cumün de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula.
El gh'ha ona popolaziun de 2 034 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 1,6 km² e ona densità de popolaziun de 1 271 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Bee, Ghifa, Verbania e Vignun.
Evoluzion demografega[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Riscian l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Marche
Le Marche i è 'na regiù de l'Italia centràla abitàda de piö o méno 1.550.000 abitàncc. L'è colocàda söl mar Adriàtich e la cuàrcia zó 'na superfìce de 9.365 km², delimitàda del fiöm Conca a nòrd, del fiöm Tronto a sud e de la cadéna dei Apenìni a ucidènt. La cunfìna co l'Emilia-Romagna (pruvincia de Rimini), la Repüblica de San Marino, la Toscana (pruvincia de Arezzo), l'Umbria (pruvincia de Perugia), l'Abruzzo (pruvincia de Teramo), el Làsio (pruvincia de Rieti) e 'l Mar Adriàtich.
El capolöch de la regiù l'è Ancona, le ótre pruvìnce i è Pesaro e Urbino, Ascoli Piceno, Fermo e Macerata.


text:
Utent:Bertolòt
Cerea,
im ciamo Lorens Bertolòt,
I son ëd Turin. Mi i l'hai ancaminà a parlé piemontèis mach ant ël 2006 e parlo nen tant bin; ma i pias fé ij articol ant Wichipedìa. I dovro la Wichipedìa an Piemontèis ëdcò për aprende mej la lenga. I Spero che voi i podrie giuteme con le mìe vos.
I parlo Italian e Àngleis assè bin e un po' 'd Alman. I capisso un po' 'd Fransèis e i lo parlo un po, ma i son nen bon a scrivé-lo.
I son për le parole an Piemontèis e për ij neologism an piemontèis. I cherdo ch'a son amportant për l'evolussion dla lenga.


text:
RTR ha retschertgà tar 6 grondas societads d’aczias grischunas, co ch’i stat cun dividendas e lavur curta.
Repower vul pajar dividenda da 2,50 francs
Dals radund 550 collavuraturs da Repower èn 150 collavuraturs en lavur curta. Tuttina less Repower pajar ora dividendas als acziunaris. Ils 20 da matg decida la radunanza generala. Il curs da l’aczia da Repower sa mova en las ultimas emnas tranter 80 e 90 francs. Il cussegl d’administraziun propona ina dividenda da 2,50 francs.
Per il solit suondan ils acziunaris il cussegl d’administraziun. Quest onn sa splega la radunanza generala pervi dal coronavirus senza ils acziunaris. Sulet intgins paucs represchentants pon vuschar.
Naginas indicaziuns da Trumpf
La Trumpf Schweiz SA ha radund 600 collavuraturs – per gronda part a Grüsch – e quels èn en media per 25% en lavur curta. L'interpresa haja pli paucas empustaziuns ch’avant la crisa da corona, cunzunt en la producziun da maschinas, di Tobias Unger, commember da gestiun.
Entant che Trumpf dat gugent pled e fatg davart la situaziun en temp da corona, refusan ins dad inditgar l’autezza da las dividendas.
Würth a Cuira na tradescha nagut
Era la Würth a Cuira na sa lascha puncto dividendas betg guardar en las cartas. Ella refusa perfin dad dir quants collavuraturs che sa chattan da preschent en lavur curta en ses differents manaschis.
Trais grondas interpresas senza lavur curta
Obligadas da publitgar lur dividendas e lur quints annuals èn sulet las grondas societad d’aczias – respectiv quellas ch’èn quotadas a la bursa. Tar lezzas tutgan en il Grischun la Ems-Chemie e la Banca Chantunala Grischuna. Ellas n’han omaduas betg annunzià lavur curta.
La Banca Chantunala Grischuna ha distribuì quest’onn dividendas da 46 francs per il 2019. La Ems-Chemie decida il fanadur.
Nus quintain schon cun ina dividenda, pertge ch'il 2019 è stà in bun onn.
La Hamilton è cun passa 1'400 collavuraturs a Panaduz e Domat la pli gronda patruna privata en il Grischun. Ella ha da preschent che marscha bain cun sia purschida da tecnica medicinala e n’ha betg stuì annunziar lavur curta.
Damai che la Hamilton n'è betg quotada a la bursa, na fa l’interpresa naginas indicaziuns davart dividendas e svieutas annualas.


text:
Provincia de Venezia
- Süperfiss: 2.460 km²
- Pupulazziun (2001): 809.586 ab.
- Densitaa: 329 ab./km²
- Nümer de cumün: 44
- Capitaal (pup. 2004): Venezzia (271.251 ab.)
La pruvincja de Venezzia l'è tüta custitüida da pianüür; la purta via la magjuur part de la costa del Veneto, e l'è ucüpada per la metaa meridiunaal da la lagüna veneta; ul tocch püssee setentriunaal (cumprendüü tra i fiümm Piaaf e Tajameent) l'è staa bunificada in dii ann indree. In del sò teritori sa trann in del Maar Adriatich i fiümm Adiss, Siil, Tajameent, Piaaf, Bachijum, Brenta.
La cunfina cunt i pruvinz de Üdin e Purdenun (a nurdest), de Ruviich a S, Padua a O e Treviis a nurdovest.
Ul teritòri l'è bèn pupulaa, cunt cuncentrazziun in de la zona de la tèraferma de Venezzia (cunürbazziun Venezzia-Treviis); i center principaj a inn, föra che ul cumün de Venezzia, Chiògja, Portugrüaar, San Micheel al Tajameent, San Dunaa de Piaaf.
La pruvincja, anca se suratütt ul sò tocch setentriunaal bunificaa, l'è zona de agricultüra specjalizada e intensiva (cereaj, bietul da zücher) e alevameent buvin. Un'oltra resursa a l'è uviameent ul türiism, vista la presenza de la citaa de Venezzia e del lituraal adriatich (Jesul, Caorle, Eraclea). L'indüstria la sa basa sü i stabilimeent piscinitt u artigianaj (ünica ecezziun a inn i stabilimeent petrulchimich de la zona de Marghera).


text:
El metta en discussiun trais variantas:
Varianta 1
Lezza suonda a la proposta da la cumissiun da furmaziun dal Cussegl naziunal che prevesa che l'instrucziun en la segunda lingua estra cumenza en la tschintgavla classa primara.
Varianta 2
Lezza franchescha la schliaziun dal concordat da Harmos sin basa da la lescha. Ella fixescha che l'emprima lingua estra è d'instruir en la terza classa primara e la segunda lingua estra en la tschintgavla classa. Ina da las linguas è ina lingua naziunala, l'autra è englais.
Varianta 3
Lezza franchescha che l'instrucziun en la segunda lingua estra sto cumenzar en la scola primara e sto durar enfin la fin da la scola secundara 1 (9avel onn da scola).
Il Cussegl federal priviligescha la varianta 3. Ils chantuns eran sa cunvegnids sin varianta 2, intgins chantuns vulan dentant desister sin il franzos tempriv, uschia per exempel Turgovia, Turitg, Lucerna e Glaruna nua ch'i dat iniziativas u consultaziuns.
Lia Rumantscha è satisfatg
La Lia Rumantscha beneventa la decisiun dal Cussegl federal da vulair integrar en la lescha da linguas l’instrucziun dad in segund linguatg naziunal gia en scola primara. I saja bun ed impurtant, che la posiziun da las linguas naziunalas en scola duain vegnir rinforzadas , ha ditg il pledader Andreas Gabriel sin dumonda dad RTR. Quai era sche il Rumantsch na saja betg pertutgà enormamain da questa decisiun.
RR novitads 15:00


text:
- Per la 6avla giada suenter 2013, 2014, 2016, 2017 e 2018 ha il campiun mundial en la classa roiala num Marc Marquez.
- Il pilot da Honda gudogna a Tailanda avant Fabio Quartararo e quai gia quatter cursas avant la fin da la stagiun.
Il Spagnol Marc Marquez è anticipadamain campiun mundial en la Moto GP. Quai gia quatter cursas avant la fin da la stagiun. Per il Spagnol da 26 onns èsi gia il sisavel titel en la Moto GP, l’otgavel en sia carriera. El ha oz gudagnà il Grond Premi da la Tailanda piz a cup avant il giuven Franzos Fabio Quartararo.
Moto2: Tom Lüthi manchenta podest
En la Moto 2 è Tom Lüthi vegnì setavel. Dominique Aegerter e Jesko Raffin han manchentà ils puncts.
Gudagnà la cursa ha il Talian Luca Marini. Quai avant il Sidafrican Brad Binder ed il Spagnol Iker Lecuona. En il classament general maina vinavant il Spagnol Alex Marquez, il frar pitschen da Marc Marquez.
RR novitads 10:00


text:
Cerr
Cerr (Cerro al Lambro) l'è on comun de la Provincia de Milan che 'l cunta 4344 abitant.
Elconfina con la Provincia de Lod (Casalett Lodesan) e con quella de Pavia (Bascapè).
Stòria[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cerr l'è ona località de origin antiga. In edà napoleoniga Cerr l'è staa taccaa al comun de Riozz (1809), poeu a quell de Meregnan (1811). I duu comun gh'hann avuu de noeuv l'autonomia amministrativa in del 1816, con la nassida del Regn Lombard-Venet. In del 1878 l'è success el contrari, var a dì che Riozz l'è stada taccada a Cerr, del qual l'è anmò ona frazion.
Evoluzion demografega[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer di abitant del comun de Cerr l'è mostraa in la tabella chi de sotta:
Abitàncc censìcc


text:
La rezeta di Cajoncie da fighes:
3 eves entriesc,
2 sbichèdes de elech
e na pizèda de sèl.
Se bat enscin can ven su el scoz.
Se met un bicer de lat,
se mena e dò,
pian pian se ge met 1 kg de farina biencia.
Lurèr la pèsta per diesc menuc e dapò se la cour e se la lascia sun or de sporert a pussèr.
Endèna se passa fora mez chilo de fighes.
Dapodò se taca a tirèr la pèsta, col sciadàs e dapò con la machina sul numer 1.
Se fèsc la strisces de pèsta e dò se la poja sul stamp di cajoncìe.
Per ogne busc se ge met ite mingol de compot e con n' autra striscia de pèsta se i cour e se ge passa sora col sciadas.
Te n ultima se con i petèr te ega da sél per 2 menuc.
Canche i e chec' podede ge meter sora mingol de smauz delegà....Mahlzeit!