text:
Fascia – Vattaro 1 – 2
Cincelli, Bernard, Trottner, Deflorian Gio. (40’ s.t. Dorich), Dellafior, Debertol, Porcu, Pezzei, Petrone, Deflorian Giu. (30’ s.t. Toma)
Se cognea venjer per serèr sù delvers la pruma pèrt de n campionat senester e per lascèr tedò n aversarie te la endesfida per se salvèr. Se cognea venjer per passèr n invern zenza massa cruzies e per scomenzèr d’asciuda con mingol più de pèsc. Se cognea venjer ence per dèr na sodesfazion a mister Bernardin che a cauja de so lurier che dal prum de jené l lo veit lurèr fora de noscia valèdes, no podarà più stèr dò a la formazion ladina. Se cognea, ma anter l cogner e l’esser bogn de l fèr, de solit l’é i aversaries e vèlch outa ence l diretor de jech. Ampò enstouta più che sun chisc, se cogn enditèr i jiadores fascegn che se à dat enstesc la zapa sui piesc. Dò esser jic en vantac al venteisem con Bernard aldò de na trata dal cianton, l Fascia se à fat ciapèr dai ghesć dant de la fin del prum temp. L bel gol de l’atacant trentin l’é però didà da na defendura fascèna mingol massa lijiera. I prumes carantacinch de jech fenesc coscì sul un a un ma coi bec de cèsa segures de poder endò meter su la giusta scines l’ejit de la endesfica. L scomenz dèsc a sperèr coi ladins che spenc inant e schicia l Vattaro te sia mezciamp enscin al chèrt de ora canche taca i problemes.
Trottner sopesc n fal e dò mingol de comedia ge bugola dò al diretor de jech che l lo aea jà rechiamà n par de outes con chest ultim che enstouta no lascia jir l fat e ge moscia l secondo cartelin śal e donca chel ros.
I joegn de cèsa de diesc no i se lascia jir e dèsc a veder che ence coscì i vel se portèr a cèsa la venta ma l’om de manco se fèsc sentir e i aversaries i troa vèlch sortida inant soraldut da les pèrts. Su una de cheste, a palesèr n’outa de più che la bona sort no la é de cèsa sa Vich, na trata che volea esser n cross la se à mudà te la trata perfeta se fician sot l cianton aut con Cincelli che nia à podù.
Desche se no fossa stat assà ciapèr l secondo gol co n’om de manco a pech da la fin, ge à pissà ence l portier ladin a piorèr la situazion se la tolan ence el col diretor de jech che dant ge à moscià l śal e ajache Cincelli no à lascià lò de protestèr ge trajan ados ence na borraccia, ge à apontin moscià l ros.
Dassen na burta fegura chesta che fèsc più mèl che la desfata che dalbon per chel che se à vedù te ciamp no la ge stajea. Ampò chisc comportamenc à porta dan a la formazion ladina e portarà dan ence per l scomenz de la seconda pèrt de campionat.
L’é ence e fosc soraldut dal drezèr chesta situazions che l nef alenador cognarà pontèr via de firé per fèr n campionat d’aisciuda mior.


c: text/html

text:
Cadregiaa
Cadregiaa (nom ufizial in italian: Cadrezzate) l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 1 817 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 5 km² e 'na densità de 363 ab./km²..
El paes el se troeuva longh i spond del Lagh de Monaa.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Cadregiaa l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Galeria Vittori Emanuel
La Galeria Vittori Emanuel l'è la galeria ca la va de la Piazza del Domm al teater La Scala, disegnada da l' architet Mengoni. Al so temp l' è stada la pusse' granda galeria de l' Europa . Vittori Emanuel l'era el re dell'Itàlia.
Tradiziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ona nota canzon del Walter Di Gemma la decriv l'abitudin de la gent de schisciagh i ball al tòr: ..."Ste gh'ee pòcca fortuna, ste see disoccupaa, stà minga lì a lagnàssela, te see ste ghee de faa? Fà on salt in Galleria Vittori Emanuèll, e in terra dent'on stèmma te vedaree on torèll"... L'è el tòr de la speranza dai doti eccezionàl, la gent in abondanza la voeur schisciàgh i ball..:"


text:
Clüsù
Clüsù (Clusone in Italià; Clauso in Latì) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem che l' se tróa sö ün altopià metìt tra la Al Seriana e la Al Borlèsa .
El g'ha 'na popolasiù de 8 610 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 26,0 km² e 'na densità de popolasiù de 331 ab./km²
Ol paìs l' se tróa a 35 km de la sità e a 648 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Gandì, Oltressènda Ólta, Par, Piér, Nòsa, Ruèta e Éla d'Ògna.
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Dansa Macabra del 1485 afrescada sö l'oratòre di Disciplì (San Bernardì) e l'eròi planetare del 1583 del Piéro Fansàch, eròi che l' se tróa sö la tur del palàs cümünàl 'n cèntro al paìs.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Clüsù l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Las visetas guidadas cun Augustin Beeli ein stadas fetg tschercadas
Allas duas visetas guidadas dils 16 e 29 da fenadur 2016 ha la Pro Sagogn astgau beneventar biars interessai.
Cun sia immensa savida ha il historicher local Augustin Beeli incantau ils participonts.
Ella Ruinaulta dils 22 da fenadur 2016 saveis leger dapli detagls dalla guidada (mirei aschunta).
Suenter quei grond success d'uonn vegn la Pro Sagogn era ad organisar il proxim onn duas guidadas.
Pro Sagogn engrazia ad Augustin per siu engaschament e per sia promtadad da menar atras era il proxim onn las guidadas.


text:
Schnaus
Schnaus era fin ils 31 da december 2013 ina vischnanca politica svizra. Ella appartegneva al circul da la Foppa dal district da la Surselva. Il 1. da schaner 2014 ha ella fusiunà cun las anteriuras vischnancas da Castrisch, Duin, Glion, Ladir, Luven, Pigniu, Pitasch, Riein, Rueun, Ruschein, Sevgein e Siat tar la nova vischnanca Ilanz/Glion.
Geografia[modifitgar | modifitgar il code]
L'anteriura vischnanca giascha a la riva sanestra dal Rain Anteriur. Ella consista da duas parts. La part inferiura en il sid tanscha dal Rain Anteriur fin si Mulin e d'in'autezza da 700 m fin tar 1220 m. La part superiura en il nord, l'Alp da Schnaus tanscha da 1700 m fin tar il Crest da Tiarms (2412 m s.m.) e consista per gronda part da culms e guaud. Las duas parts eran separadas d'ins strivla da terren ch'appartegneva a la vischnanca da Ruschein.
Da l'entir territori communal da 299 ha èn 174 ha cultivablas. Da quest areal èn 144 ha aclas. Ulteriuras 92 ha èn cuvertas da guaud e bostgaglia e 26 ha èn territori nunproductiv (muntogna). Las restantas set hectaras èn territori d'abitar.
Populaziun[modifitgar | modifitgar il code]
Dals 121 abitants la fin dal 2004 eran 102 (=84,30 %) burgais svizzers. La plipart da la populaziun discurra sursilvan ed è refurmada.
Lieus interessants[modifitgar | modifitgar il code]
La baselgia refurmada dal vitg stat sut protecziun da monuments. Dad impurtanza istorica è plinavant il Luvratori historic dils fargliuns Giger. Sin l'autra vart da l'aual, ma gia sin il territori da Rueun stat la Caplutta Sontga Maria Madleina.
Litteratura[modifitgar | modifitgar il code]
- Die Gemeinden des Kantons Graubünden. Rüegger, Chur/Zürich 2003, ISBN 3-7253-0741-5.
Colliaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- Schnaus en il Lexicon istoric retic


text:
Simonetta Sommaruga
A chaschun dal 1. d'avust ha la presidenta da la Confederaziun Simonetta Sommaruga appellà al pievel da tgirar la democrazia directa. Be uschia possia la Svizra surmuntar las sfidas da l'avegnir.
Ils proxims onns vegnia instradà projects politics decisivs, uschia Sommaruga. Latiers tutgia la garanzia da l'AVS e las assicuranzas socialas il cumbat cunter il stgaudament dal clima u er las relaziuns tar l'Uniun europeica. Per che tut quests projects gartegian dovria quai ina sauna economia e bunas e cleras relaziuns tar ils pajais vischins, uschia Sommaruga.
Johann Schneider-Ammann
Il federalissem e la prontadad da far cumpromiss: quels 2 elements distinguan tenor il Cusseglier federal Johann Schneider-Ammann la Svizra.
Il recept da success sa numnia pragmatissem, ha ditg il vicepresident da la Confederaziun tar ses pled dal 1. d'avust a l'Expo Milano. Ils contacts e las relaziuns cun il mund sajan impurtants. Las cunvegnas bilateralas cun l'UE avrian a la Svizra in martgà da 500 milliuns persunas. E quai saja absolutamain necessari en in temp nua che l'economia svizra pateschia dal ferm franc, uschia Schneider-Ammann.
Eveline Widmer-Schlumpf
En ses pled dal 1. d'avust ha la Cussegliera federala Eveline Widmer-Schlumpf ludà la politica da la Svizra che procura per segirezza giuridica e per stabilitad.
La ministra da finanzas ha però er avertì da metter sin il gieu la cultura da l'equiliber. La politica da l'extrema, dals pols e dals tuns agressivs chattia pli e pli blers amis, uschia Widmer-Schlumpf en ses pled a Titterten en il chantun Basilea-Champagna.
Ordavant aveva la Cussegliera federala visità in brunch sin in bain puril a Valendau en Val Stussavgia. Il manaschi a Valendau è stà in dals passa 350 bains purils en Svizra che han fatg part a l'acziun da la festa naziunala da quest onn.
RR novitads 14:00


text:
Artg musical a Bravuogn
- Dumengia, 8.10.2017, 14:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 8.10.2017, 14:03, RTR
RTR – Artg musical e SRF MW – Zoogä-n-am-Boogä a Bravuogn.
Beat Tschümperlin da SRF MW e Hugo Schär da RTR èn ils moderaturs da l'emissiun communabla che vegn emessa venderdi-saira, ils 6 d'october 2017 (20:03-22:00) directamain da Bravuogn. Là en il restaurant Weisses Kreuz sunan e chantan sis furmaziuns: Ils Fränzlis da Tschlin, Trio Briné (jodladers cun Hany Küttel Cuira), Mi'amia (Nina Mayer e Sidonia Caviezel Ramosch/Martina), Trio Aeschbacher-Greub-Geiser (Bützberg) ed ils indigens Bergüner Ländlerfründa. L'Artg musical porta parts da quest inscunter musical interregiunal.


text:
Istorgias dal ed al Campiunadi mundial a San Murezzan
-
Tge che resta dals campiunadis mundials da skis
Ils campiunadis a San Murezzan han generà uschè blers daners sco strusch in'autra occurenza avant en Svizra.
-
San Murezzan vul che Edy resta
La figura da lain resta per entant da chasa en il Kulm-Park. La nova dimora n’è dentant anc betg enconuschenta.
-
Atletas chinaisas duain attrair turists da la China
Suenter las atletas chinaisas èn era bainvegnids ils turists chinais en l'Engiadina
-
Fatschas cuntentas tar ils Campiunadis mundials a San Murezzan
Passa 165'000 persunas han visità las cursas a San Murezzan.
-
Quai è stà San Murezzan: Noss puncts culminants
Bleras istorgias, bleras emoziuns e rirs ha RTR pudì trametter ora en il mund.
-
Tge capita cun Edy suenter ils campiunadis mundials?
Edy ha fatg ses duair - el è stà l'attracziun durant ils campiunadis mundials.
-
Backstage cun ina dama d'onur
15 minutas attenziun è quai che las set giuvnas engiadinaisas survegnan mintga di durant las ceremonias da medaglia.
-
Inscuntrà en il bus…
Sin viadi da Puntraschigna a San Murezzan plidentescha Livio Foffa mintgadi ina persuna en il bus.
-
Eveniment sveglia bleras regurdientschas tar Gian Gilli
Suenter 14 onns chatt'ins adina puspè in u l’auter fastiz ch’il «mister voluntari» aveva lantschà als campiunadis 2003.
-
Butias ed affars pon viver dals campiunadis mundials
Durant las dus emnas dals Campiunadis mundials a San Murezzan spetg’ins 140’000 aspectaturs – e profits.
-
Taglià la corda: Aviun strivla camera pendenta a San Murezzan
In aviun acrobatic da l'Armada svizra ha taglià in cabel dad ina «camera pendenta». Blessads n’hai betg dà.
-
Blera musica rumantscha a San Murezzan
Liricas Analas, Pascal Gamboni e Prefix han procurà per bun’atmosfera a San Murezzan.
-
«Munggafurz» ed il spiert dals voluntaris
Suenter lavur sa chattan ils voluntaris en la lounge concepida per els. Bavronda obligatorica: in «Munggafurz».
-
E puspè ina che chapescha rumantsch – Steffi Buchli
La moderatura da sport da SRF cun ragischs da la Stussavgia e dal Surses!
-
Voluntari durant trais Campiunadis mundials da skis en Engiadina
Ruedi Bühler ha gia lavurà sin pista il 1974, 2003 ed il 2017 sco gidanter per las cursas mundialas.
-
Uschè pauc CO2 sco pussaivel als campiunadis mundials
Quai era la finamira. Reussida n'è ella betg cumplettamain, la vischnanca è dentant fitg cuntenta cun il resultat.
-
L'unic indigen che cumbatta per in plaz da partenza
Per in numer al slalom gigant n’haja dentant betg bastà. Uss metta il skiunz tut sin la carta da slalom.
-
Duas emnas vacanzas per scolars da San Murezzan
Perquai che las localitads da scola èn occupadas n'è in’instrucziun regulara betg pussaivla.
-
Duas emnas nagina scola da skis a Salastrains
50 dals 350 magisters da la scola da skis San Murezzan s'engaschan per ils campiunadis mundials.
-
L’emprima giada caviar
Caviar, la spaisa dals bels e ritgs. Per in curt mument han era Livio e Gian-Marco vulì tutgar tiers.
-
Grond sustegn ed applaus da scolars en l’arena Salastrains
La scola primara da Zuoz ha tegnì ils poleschs per la Frantscha, la squadra ch'ha gudagnà il «Nations Team Event».
-
L'um da camera da l'autra vart - davent dal travasch
Robert Furrer è in um dumandà durant ils Campiunadis mundials. E quai malgrà ch'el vuleva esser l'um il pli sulet.
-
Quel che procura che Feuz po far festa
Giusep Fry lavura per il management dal campiun mundial Beat Feuz
-
Rumantschs enconuschents als campiunadis mundials
Annina Campell ed Ernst Denoth èn omadus en acziun a San Murezzan.
-
Salastrains-retour senza pausa
Els èn arrivads da l’entira Svizra, ils chauffeurs dals bus che mainan la massa da fans da San Murezzan a Salastrains.


text:
Tenor l'Administraziun da duana federala han en spezial las interpresas farmaceuticas e da chemia attribuì al ferm augment. Dus terzs dals products vendids en l'exteriur derivan da questas duas branschas.
Cunzunt han las intepresas svizras vendì rauba en la China. Il davos mez onn èn ils exports en la China s'augmentads per 20%.
Il commerzi ha dentant prosperà er en l'autra direcziun. Ils imports èn s'augmentads per 4,8% sin passa 90 milliardas francs. Quai è il pli grond plus dapi 8 onns.
RR novitads 12:00


text:
Parsótt
Artéccol in dialètt mudnés
Al parsótt l'è un tàj ed chèrna dal maièl, pió precisamèint al toch ed chèrna di gàmbi d'adrê fin a la prémma fila d'os dal tarso, circa circòrum al cosiòt. Anca s'as pól cucinèr e servìr frasch, al pió dél volti al vin stagiunê.
Di volti al parsótt al pól anca èser ed pècra o d'oca.
La qualitê pió impurtànt e gnussùda l'è d'sicùr al parsótt ed Pèrma; di ètri qualitê famósi i én: Parsótt
- al Parsótt toscàn
- al Parsótt vènet
- al Parsótt ed Cùneo
- al Parsótt ed Mòdna
- al Parsótt ed Nòrcia
- al Parsótt ed Pèrma
- al Parsótt ed San Daniél
- al Parsótt ed Cinta
- al Parsótt dl'Aosta
Lavorazione[modifica | mudéfica la surzéia]
Ed sòlit al parsótt l'è distìnt in crud e còt, a secànda di mòd druvê in dla sô lavoraziòun.
Al parsótt al vin cuncê a sacch e pò lavurê cun un mis'ciòun ed sèl e ètri lavór al fin ed cunservèrel méj. In América dal vòlti i dróven anch al sóccher in di tratamèint a sacch. Dop al vin lassê a sughères (la paròla parsótt la vin, infàti, dal latèin “perexsuctum” ch'al vól dir “sughê") e a stagiunèr.
Dimòndi importànt l'è anca la produziòun dal parsótt còt, ch'i vìnen dal còsi dal maièl, salèdi e còti.
Itàlia[modifica | mudéfica la surzéia]
El prémmi nutézi ed parsótt in Itàlia i vìnen dal tèimp di Romàn, quand as druvèven cóme scòrti ed magnèr sopratót in mèz a la guèra.
-
Le jambon (Félix Vallotton, 1918).
-
Le jambon (Édouard Manet, c. 1875).
-
Le jambon (Paul Gauguin, 1889).
Èter prugèt[modifica | mudéfica la surzéia]
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Parsótt


text:
Contignü prinzipal
Cunselieres
N basa ai resultac dla veles dl Cunsëi provinziel ruva 35 ëiles y ëi per 5 ani tl Cunsëi provinziel, per lauré iló per l bën de duta la populazion dla Provinzia. I/la cunselieres reprejentea partic defrënc y pertes defrëntes dla populazion y à mestieres defrënc,...
Sce ulëis nen savëi deplù tlichëde sun i links aldò!
Biografies
Cialëdeti ala biographies di/dla cunselieres, lijëde chi che i/les ie, a cie maniera che i/les ie ruvei ruvedes tla politica, coche ie stata si streda politica y coche n possa tò su cuntat cun ëi. Pudëis cherdé ju si biografies da A - Z o aldò dla frazions.
Dërc y duvieres
Cun si cherdeda tl Cunsëi provinziel giapa i cunselieres dala populazion litënta na ncëria per n tëmp limità. A chësta ncëria iel lià dërc, ma nce duvieres.
Partizion dla lueges da senté
Te truep parlamënc dl mond iel dat dant coche la lueges da senté ie partides su y aldò dla ududes ideologiches de si partic sta i reprejentanc/la reprejentantes sentei/sentedes a man drëta o a man ciencia o tamez dal pont de ududa dl Presidënt/dla Presidënta.
Tl Cunsëi provinziel de Südtirol ne iel nia chësta tradizion. Tlo se chir i/la cunselieres ora te na maniera liedia la luegia da senté tla prima senteda costituenta.
Frazions
Tl Cunsëi provinziel forma i/la 35 cunselieres frazions. La frazions dl Cunsëi provinziel ie de regula grupes furmedes da cunselieres cun plu o manco la medema minonghes politiches. Perchël forma i/la cunselieres de n partit o de na lista litela normalmënter na frazion. Ma l ie nce puscibl che mandateres de doi o de plu partic cun minonghes politiches semientes se lieia adum te na frazion.


text:
In dils favorits gudogna
Il turnier da troccas la steila a Kloten, organisaus cun bia plascher ed engaschi da Mengia Cathomen cun sias gidontras e gidonters, ha gia giu liug per la otgavla gada. 44 persunas eran s’annuziadas per dar quei turnier empau pli spezial. La finala han 40 lu dau il turnier perquei che ina persuna ha il davos mument detg giu. Las biaras da quellas trocchistas e da quels trocchists vegnan era uonna giu da Cuera e schizun giu da la Surselva per dar troccas en in ambient empau pli spezial. Igl emprem ha Mengia era uonn puspei pinau cun sia brigada in bien da las nov fetg gustus.
Viers las 11 :30 han la finala era ils da Laax anflau nies local en la Schützenstube a Kloten ed il turnier sa entscheiver. In dils problems ei – sco mintga onn – puspei stau dad anflar la sligiaziun che negin stoppi dar pli che in agada cun ni encunter la medema persuna. La sligiaziun ha custau bia telefons ed E-Mails a nies spezialist, Pius Desax. Gie, schizun in spezialist dad ordeifer ha stuiu gidar. La finala han ils 40 partizipontas e participonts puspei dau 7 rundas a dus scarts, pia en tut 14 scarts. Suenter 4 rundas – viers las 15 :00 uras dat ei pettas ed auters dultschs che ils da Turitg e contuorn han pinau – in deletg ! Demai che buca tuttas giugaduras e giugadurs dattan fetg savens trocchas ei il tempo da giug plitost moderats. Aschia vegn ei las 19.30 uras tochen il turnier ei a fin. Avon che sedar giu cun la rangaziun dat e i lu ina buna tscheina cun grilladas e massa salattas. Perquei che 3 dels han buca saviu dar il turnier, han els gidau pruamein la Mengia da survir, far giu truffels e.a.v. Els ein stai igl entir di en pei ed han luvrau per nus. En num da las trochistas e dils trochists engraziein nus surtut a la Mengia e siu partenari Peter, a la secretaria Emma Wölfle ed als auters gidonters zun fetg.
E lu, suenter tscheina ed avon il delicius dessert vegn la ragaziun finala preligida. Per ils emprems 10 dat ei daners da gudignar. Perquei vegn igl emprem prelegiu ils rangs dad 11 tochen 40. Enzatgi sto far il davos. Quella gada ha ei tuccau in um, che ei era enconuschents da la televisiun. Silsuenter va ei vinavon cun la plazza 10 tochen tier il victur ni la victura. La tensiun crescha pli e pli fetg. La surpresa ei denton quella gada buca aschi gronda, il victur ei in um che ei enconuschents sco fetg bien trocchist : Lucas Janka, oriunds da Trun. Gia sin il secund rang suonda denton puspei in dils giuvens trocchists da Turitg, Giacun Dermont. Cheu san ins dir : « il meil dat buca giu lunsch naven da la plonta » Giacun ei il fegl da Vitus Dermont !
Previu havein nus bein dad era igl avrel 2015 dar il turnier per la Steila a Kloten. Nossa Mengia e siu partenari Peter vulan denton calar si da far ustiers en la Schützenstube, aschia che la sligaziun sto aunc vegnida encurrida – e, tgi che enquera anfla era. Aschia essan nus da la bassa perschuadi dad era saver beneventar las trocchistas ed ils trocchists da lunsch e damaneivel in auter onn.


text:
L'instrucziun da religiun duai sustegnair scolaras e scolaras da sviluppar lur atgna identitad, els duain gudagnar dapli expressiun religiusa, els duain chapir texts biblics e cun agid da temas elegi duain els è chattar la pratica cristifidaivla. Vitiers cuntegn il plan d'instrucziun ecumenic era ideas per occurrenzas ed activitads el rom d'ina furmaziun religiusa ellas plaivs e pravendas. En vista a la reducziun da duas sin ina lecziun emnila instrucziun da religiun èn las tematicas era vegnidas reducidas da 15 sin 8. Il nov plan d'instrucziun è suttascrits d’omaduas baselgias chantunalas e da l’ordinariat.
RR novitads 18:00


text:
Ufize stampa dla Provinzia
Sön internet: les scolines se presentëia por le pröm iade deboriada
Cun la reelaboraziun dles plates web dla Provinzia él sëgn por dötes les scolines dl Südtirol n su portal internet.
La misciun dla plata nöia dl ciamp scolina é http://www.provinz.bz.it/scolina. “Por mirit dla colaboraziun di trëi ispetorac en colaboraziun cun les direziuns dles scolines y dl acompagnamënt tecnich dla Südtiroler Informatik AG éra por le pröm iade jüda da cherié deboriada na presentaziun unica te internet por les scolines todësces, talianes y ladines dla provinzia“ dij cun ligrëza Waltraud Deeg, l’assessuria provinziala por la tecnica informatica. I vantaji é bëgn tlers: les anuzadësses y i anuzadus á la poscibilité da odëi sön öna na plata web ci che al sozed te dötes les scolines dla provinzia, da ciafé informaziuns d’ütl, p. ej. por ci che reverda les iscriziuns o le calënder dl ann de scolina y al é öna na banca dac por les misciuns de dötes les scolines.
Cun n layout dla plata web plajor y n motor d’inrescida potënt vára da chirí sö düc i contignüs te na manira saurida. Implü é la plata internet nöia programada sciöche "plata web responsive", chël ó dí che ara vëgn mostrada sö coretamënter sön düc i terminai. Por i assessurs por la formaziun Florian Mussner, Christian Tommasini y Philipp Achammer é la plata web nöia dër progredida: “Che propi le pröm scalin dla formaziun tl Südtirol ais sëgn deboriada na plata web é aladô de Mussner na cossa orientada al dagní. I speri che chësc pois ester d’ejëmpl ince por d’atri ciamps olache al é dancá ci che an á deboriada y impó él lerch por la singolarité“ á dit l’assessur ladin. “Na plata internet por les scolines de düc i trëi grups linguistics che tol ince en conscidraziun les particolarités de vignun é n salt de cualité important y por chësc rengraziëii dötes les porsones che á dé n contribut“ é les parores de lalt por la plata internet nöia dl assessur Tommasini. “Cun chësc portal internet nü vëgnel tigní cunt dl bojëgn d’informaziun dl personal spezialisé sciöche ince dles families meton a desposiziun dötes les informaziuns te na manira tlera y dantadöt orientada ai grups spezifics desvalis“ á alzé fora l’assessur Achammer.
(USP)


text:
Mendret: Mendranza tel mond
L biologich: mé na moda o l daunì?
Te Südtirol iel plu o manco 10.000 paures da bestiam, de chisc zidla plu o manco n 700 bio. Na mendranza che à tëut la dezijion de tré su si tieres cialan de l fé a na maniera l plu naturela che la va. Nsci nce Margareth y Georg Frenner dl Lü de Pincia y Paul Willeit dl Lü de Sach a Al Plan de Mareo. Milesc de km da tlo, tl Tamil Nadu tl’India, iel na pitla grupa de paures che va do a na medema idea de lëur, ti mucian nsci nce ala stënta.


text:
La notg dals 24 sin ils 25 da fanadur vegn midà il vial sid sin il manaschi normal ed ils 29 da fanadur è era il vial nord puspè charrabel sin dus vials cun la spertadad maximala da 120 km/h.
ASTRA: «Buna nova per ils automobilists»
Uschia saja cuntanschida in’etappa impurtanta en la midada dal vial nord da l’A13 sin quel traject, scriva l’ASTRA en sia communicaziun sut il motto «buna nova per ils automobilists».
Il spustament dal vial nord ha cumenzà il 2014 e duai esser terminà suenter diversas lavurs da recultivaziun e finiziun per la fin d’atun 2018. Inclus en il project è sper il spustament dal vial e la renaturalisaziun er il corridor da selvaschina en ils conturns da «Halbmil».
Corridor da selvaschina signifitga via libra er per ils animals
Al corridor, che maina cun ina punt largia sur l'autostrada ed ils binaris da tren vi vegn vattribuì impurtanzanaziunala. El pussibilitescha a la selvaschina da circular dad ina vart da la Val dal Rain a tschella e contribuescha uschia al mantegniment dad ina populaziun da selvaschina sauna.
Ch’i na dettia en quella regiun nagina punt sur il Rain via franassi betg la selvaschina. Auter che binaris da tren ed autostradas saja il Rain in obstachel surmuntabel. Ils animals n'hajan betg fadia da nudar tras il Rain, ha respundì Georg Brosi, l'inspectur da chatscha chantunal, sin dumonda.
RR novitads 11:30


text:
Dapi ils 9 da matg è la firma da palancaus Tscharner SA da Domat sin la glista naira dal chantun. Quai munta ch’il maun public na dastga betg surdar lavurs ad ella. Quai perquai che la Tscharner ha violà il contract da lavur collectiv.
Il chantun ha dentant pir decis passa in onn suenter che las cugliunarias da la Tscharner èn vegnidas publicas. La raschun per quai è ch’il chantun haja stuì spetgar giu la decisiun da la cumissiun paritetica ed er la decisiun definitiva da la procura publica, uschia Mario Cavigelli, il cusseglier guvernativ responsabel.
Confusiuns en il fratemp
Quai fatg ha dentant chaschunà confusiuns. La cumissiun paritetica, ch’è responsabla persuenter ch’il contract da lavur collectiv da la branscha da palancaus, ha numnadamain puspè dà enavos la confurmitad dal contract da lavur collectiv l’entschatta da l’onn – ed uschia ha er il maun public durant tschintg mais puspè pudì surdar lavurs.
Cuira ha surdà lavur
En quest fratemp – cura che la Tscharner era libra er per il maun public – ha la citad da Cuira numnadamain surdà ina lavur. Quai conferma Tom Leibundgut, il manader dal departament da bajegiar da Cuira. Ins saja dentant vegnì da bloccar l’incumbensa avant che las lavurs han cumenzà. Il problem saja stà che Cuira gnanc saveva ch’i dat ina tala glista naira.
Naginas consequenzas
Il chantun ha dentant infurmà la citad avant che las lavurs han cumenzà uschia ch’i na dat naginas consequenzas per la citad da Cuira. Er per la Tscharner na dettia quai naginas consequenzas, uschia Mario Cavigelli. La Tscharner fiss dentant tenor lescha da submissiun obligada dad infurmar il maun public davart il fatg ch’ella na dastga betg prender encunter incumbensas. Rico Tscharner, il maina gestiun da la Tscharner SA, na vuleva betg prender posiziun envers RTR.
RR actualitad 12:00


text:
Epiciclòit
Una epiciclòit al è la cürva generada par un puunt d'un círcul ch'al gira senza scarligá sura un òltru círcul. Dunca l'è un caas particülaar d'epitrocòit (curca ch'al puunt assucjaa al resta cura ul círcul generaduur). I söö equazziun paramétrich i-è:
intúe R al è ul radi dal círcul fissaa e r ul radi dal círcul generaduur. Se definíssum q := R/r, chel sistema-chí al sa pöö scriif:
La cürva l'è furmada par di aarch iso-métrich separaa par di vèrtes. Se q al è razziunaal, ul nümeraduur al representa ul nümer d'aarch da la cürva. In particülaar, se q=1 (i.e. i radi di düü círcul i-è istess), la cürva resültaant la sa cjama cardiòit, par q = 2 nefròit. La cürva la pariss par la prima völta a l'antichitaa: Aristòtil i dopu Ptolemeu i-l'ütiliza par descriif ul muvimeent di pianeet intal mudell geu-céntrich. Intal 1674 Olaus Rømer, stüdiaant di rööt cunt ingranacc, al re-descuvriss l'epiciclòit, ga dà ul sò nomm atüaal e al demustra che, se i deent d'un ingranacc sa fann in furma d'epiciclòit, ul fregameent intra i deent al è mínim.


text:
Parch Sempiun (Milan)
El Parch Sempiun (Parco Sempione in Talian) a l'è un grand parch ürban a Milan. Metüü sö in del 1888, al gh'ha una süperfis de 386,000 m², e al se tröva in del senter storich de la cità.
El parch a l'è apröf ai giardin del Castell Sforzesch e a l'Arch de la Pas, dü di puncc de riferiment in Milan. L'istess prugett del parch de l'architecc Emilio Alemagna, l'è staa cuncepii cun l'intenziun de creà una visiun panuramega ch'a la tö dent tücc dü i munümencc. Un terz impurtant munüment del Parch Sempion l'è el Palazz de l'Art, metüü in pè in del 1933 e prugetaa del Giovanni Muzio, induve adess gh'è l'espusiziun artistega de Trienal de Milan.
In del parch gh'è l'Arena Civega, l'aquari püblich, e la Tur Branca.


text:
Contignü prinzipal
Salut
Stimeda zitadina, stimà zitadin,
bënududa, bënudù sun la plata web dl Cunsëi provinziel!
Tlo abinëis duta la informazions de bujën sun l’atività dl organ representatif dla Provinzia de Bulsan, a chël che ie é l unëur de vester a cë per la segonda metà dla XV legislatura. Abinëis nce duc i documënc dla Convenzion d’Autonomia per la reforma dl Statut d’autonomia. Chisc lëures ie liei a chëi dl Cunsëi provinziel che à dat vita ala Convenzion y che pëia pona do si prupostes.
I y la 35 cunselieres, metudes adum te si grupes cunselieres aldò de si purtenienza a n partit, porta ite tl plenum i bujëns y i dejideres di zitadins: i y les se cunfruntea cun chisc, per ti dé na forma sciche leges, mozions o interogazions ala jonta provinziela. Duc chisc documënc ie da garat per Vo sun chësta plata web.
Sciche presidënt uei purté pro cun mi mpëni che la politica devënte na guida for majera, dënia de crëta, sterscia y recunesciuda te chisc tëmps de mudamënc tla cumenanza, per sustenì l bënsté moral y materiel de duc chëi che viv te chësc raion, pensan al bën de duc y ala cunvivënza zënza mei se desmincë di chëi che resta dovia y da sëui. L mpëni sarà de ti dé n majer valor a nosta autonomia per fé a na maniera che la sibe avëi de duc y richëza per duta la cumuniteies linguistiches de nosta provinzia a pië via da na recumandazion de Alcide De Gasperi che ie dassënn atuela: ″L’autonomies se selverà (...) mé a una cundizion: sce les desmostra de vester miëures dla burocrazia statela, miëures dl sistem zentrel statel, miëures dantaldut per cie che à da nfé cun la spëises″.
Ne fajëde nia mé na vijita virtuela. Scoles, istitutzions y lies possa apusté danora na vijita cun guida tl Cunsëi provinziel y ne desmincëde nia che duta la sentedes dl Cunsëi ie for daviertes a duc. Ve aspiton!Roberto Bizzo
Presidënt dl Cunsëi dla Provinzia Autonoma de Bulsan


text:
Blö
El blö l'è vön di culur del speter visibil che l'om al pö vidé. Al se tröva in tra 'l cian e il viulett e 'l gh'ha una lüngheza d'unda de pu sö pu giò 470 nanometer. L'è vön di tri culur primaar aditiv, insema al verd e al russ. El so culur cumplementaar l'è 'l giald. El blö l'è 'l culur del ciel perché i molecol de gas che i gh'è dent in de l'atmosfera i spegen dumà la lüss blö che la gh'haa lüngheza d'unda minur, menter i lünghezz d'unda magiur i vegnen refletüü. L'aqua di mar, lagh e de i olter grand distes de aqua l'è blö perché i band energetich i vegen sörbii in möd difarent del'aqua, fand sparì in orden i radiaziun püssé fiacch: prima el russ, pöj el giald, pöi el verd, pöi il viöla, e infina el blö. Poiché la lüss blö l'è chela cunt püssé penetraziun, e anca chela duminant ind i grand distes d'aqua, cheste chì i henn donca de culur blö. La parola "blö" l'è un francesism ch'al ven da la parola francesa bleu.


text:
-
Via da transport
La via da tren Rotterdam - Basilea è ina impurtanta via da transport, dapi emnas è ella ussa interrutta. Tge è capità?
-
-
Via da Saida
La ruta da la via da Saida maina davent da la Mar Mediterrana fin en l’ost da l’Asia.
-
-
-
-
Vischnancas
L'autonomia da las vischnancas è adina stà insatge impurtant en il Grischun.
-
-
Virola selvadia
Sin l'entir corp plain bots cotschens che mordan, uschenumnads eczems, uschia sa mussa ella.
-
-
-
Viadis enturn il mund
Entant ch’ils ins fan quai en furma da viadi cun tren, aviun e bus, tschertgan auters l’aventura.
-
Viafier dal Bernina
L'onn 1910 è la lingia dal Bernina vegnida messa en funcziun. Ella collia San Murezzan cun Tiraun.
-
-
Vendita finala
Il schaner datti vendita speziala, las butias vendan lur rauba per pretschs pli bass.
-
Velo d'ina roda
Ir cun velo d'ina roda è trendy, era sch’il n’è betg simpel da mantegnair la ballantscha sin la roda.
-
-
Vatgas en Svizra
Sch’ins guarda sin las pradas u va la stad sin las alps lura ves’ins differentas vatgas.
-
Vanzadiras
Blers turists vul era dir bler rument. Co pon ins dentant far ord lavadiras daners?
-


text:
Sfunsaders israelians han chattà in stgazi antic. A la costa da la Mar Mediterrana en il port da la citad antica Caesarea han els chattà plirs milli tocs munaid’antica e pliras statuas da bronz. Gia avant bun in onn era vegnì chattà a Caesarea in stgazi da radund 2’000 munaidas d’aur.
Pli gronda scuverta dapi 30 onns
I sa tracta dal cuntegn d’in bastiment sfunsà avant radund 1’600 onns ord dal temp roman, ha communitgà il servetsch archeologic israelian. Al bastiment na saja quai betg reussì da bandunar il port, ins suppona in stemprà. La posiziun da l'ancra sut mar saja in indizi per quai. Il chat dals 16 da matg saja la pli gronda scuverta dapi 30 onns.
Pliras statuas da bronz sajan mantegnidas fitg bain, per exempel figuras dal dieu dal sulegl Sol, la dieua da la glina Luna ed in sclav african. Plinavant cuntegna il stgazi er fragments da trais statuas da bronz da grondezza natirala.
Sfunsaders vegnan onurads
Ils sfunsaders da hobby avevan immediat annunzià il stgazi e duajan uss vegnir onurads. Al fund da la mar sa chattian er restanzas dal bastiment e l’ancra da lain e metal. Jacob Sharvit da la partiziun per archeologia sutmarina ha pledà da «chats extrem excitants». Quels na sajan betg mo fitg bels, mabain er da muntada istorica.
RR novitads 14:00


text:
Calcio te palestra
Da dezember 2009 inant, vigni mertesc, vegnel organisé da Deiaco Thomas y Sottara Freddy, en ora y mesa de calcio te palestra pur i mituns U-10 y U11. Al se fesc der plajei udei che chesta manifestaziun é gnüda tuta sö cun ligreza dai mituns. Basta udei che al é presc vigni iade söi 20 mituns che tol pert. Al vegn fat scialdi en torneo cun 4 o 5 scuadres.
Insciö a i mituns la poscibilité da sughé ince da d' invern en pü a calcio, ruvan al ritorno dl campionat en pü plü in forma.
Pur ciaré ales foto clicca. FOTO


text:
20 agn CRAZY SNOW SHOW y Scora de Schi Dolomites
Le spetacul sön la pista „Doninz-Gardenacia“ tl zënter da La Ila gnará desfiré en jöbia ai 15 de forá dales 21.00. En program éle ince n spetacul cun i giac dala nëi y la desmostraziun tecnica dles disciplines sön i schi, cun dütes les tutes da maester de schi che an á albü te chisc ultims 20 agn.
La “Crazy Snow Show” organisada dala Scora de Schi y Snowboard Dolomites, en la colaboraziun cun l’Assoziaziun Turistica de Badia, é oramai rovada a süa 20ejima ediziun. I 75 maestri de schi jogn, dinamics y apascioná pitará raic cun i schi sincronisá y presentará les ultimes novites che reverda schi, brëia, telemark, schi alpinism y paslunch. En chëst ann vëgnel cunté la storia dla scora de schi Dolomites, mostran les tutes desvalies di maestri de schi de vigni ann, che plö iadi á baraté corú. Al ne manciará nia la desmostraziun sön le svilup dl jí cun i schi tla storia. Lapró podará le publich odëi esibiziuns spetacolares sön schi, snowboard y telemark da pert dl grup de jogn dl post “Pirates Freestyle Team”, che s’á cun sües acrobazies oramai fat n inom a livel nazional. Sciöche l’ann passé, ne manciaral sambëgn gnanca en chësc ann n spetacul cun trëi giac dala nëi dla sozieté di implanc Gardenacia, olache al gnará mostré le laur y förtl cun chëstes mascins.
Al ghest che vëgn en vacanza d’invern tl’Alta Badia on lapró ti dé na cercia dl isté. I maestri de schi sará porchël da odëi ince te na stafeta cun la roda y ince cun les FAT BIKE, döt sön la nëi. Na morvöia é spo le schiadú plö alt y chël plü bas dl monn y le publich pó se conforté a tröpes d’atres sorpreses, acompagnades da n spetacul de löms y musiga y da n bun gote de vin cöt por düc. Por informaziuns pon ji sön le sit www.skidolomites.it o telefoné al nr. 329 5914008.


text:
Küssnacht
Küssnacht a l'è un cumün e distret svizzer, in del Canton Svit. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 36.20 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 12224 abitant.
El cumün de Küssnacht al se tröva a una altitüden de 442 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Greppen, Meggen, Adligenswil, Udligenswil, Meierskappel, Risch, Walchwil and Arth.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Küssnacht l'è menziunaa la prima volta in d'un docüment dataa inturen a l'ann 840 col nom de in Chussenacho.[1]
In del 1424 Küssnacht l'è diventaa un distret del Canton Svit.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Basilea – Karlsruhe
- Gievgia, 17.8.2017, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 17.8.2017, 8:40, RTR
Dapi sonda passada è il traject da la viafier tranter Basilea e Karlsruhe interrut, ils binaris èn sesbassads. E cun quai è in dals pli impurtants tschancuns da traffic da la viafier en l'Europa bloccà.
Il traject Basilea-Karlsruhe è numnadamain entamez il corridor tranter Rotterdamm e Genua sco er part da la magistrala tranter Paris e Budapest. Enfin 200 trens per di transporteschan sin quai traject interrut rauba sin 2 enfin 4 binaris. Pil pli è quai Benzin, vivonda, itschal ubain auters metals.


text:
Uschia haja il president da l'FC Sion cuntrafatg a las reglas da cumportament da la federaziun svizra da ballape, uschia argumentescha la cumissiun. La decisiun po vegnir contestada entaifer 5 dis.
Suenter il gieu aveva Constantin renfatschà al trio d'arbiters d'avair disavantagià cun intenziun ses club. Il motiv per sia gritta era il 2:2 dals Young Boys. Quel era vegnì sajettà d'ina vart suenter in offside da l'attatgader da YB Miralem Sulejmani e da l'autra vart entras penalti. L'arbiter Sascha Amhof aveva decidì sin penalti suenter in'acziun da foul dal goli da Sion. Lez ha plinavant survegnì la carta cotschna.
RR novitads 21:00


text:
Saint-Aubin
Saint-Aubin a l'è un cumün svizzer del distret de Broye, in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.90 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1445 abitant.
El cumün de Saint-Aubin al se tröva a una altitüden de 471 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Avenches (VD), Delley-Portalban, Domdidier, Missy (VD), Vallon, Villars-le-Grand (VD).
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit Ufizial (Franzés)


text:
La cumissiun ha avert la consultaziun per ina midada da la lescha da l'assicuranza da sanadad. En questa duai il persunal da tgira esser renconuschì sco furnitur da prestaziun. Il cussegl federal duai decider tge prestaziuns che las tgirunzas pon far senza ordinaziun da medi.
La posiziun e rolla da persunal da tgira en ospitals vegniss rinforzada tras la midada da lescha, furnitur da prestaziuns restass dentant l’ospital. Cun las novas mesiras duai era la clamada da tgira vegnir pli attractiva.
RR novitads 12:00


text:
Prinzi Maha Vajiralongkorn duai surprender il szepter en Tailanda
- Mesemna, 30.11.2016, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 30.11.2016, 8:40, RTR
L'assamblea naziunala da la Tailanda ha fatg l'emprim pass per pudair proclamar il nov retg. Il prinzi Maha Vajiralongkorn, è vegnì envidà da daventar retg da la Tailanda.
Il prinzi Maha Vajiralongkorn ha 64 onns, el è il sulet figl dal retg Bhumibol che ha regì durant 70 onns en Tailanda. Avant che daventar successur da ses bab resta el durant in onn en malencurada.
L'encurunaziun dal nov retg da la Tailanda è fixada provisoricamain sin ils 17 d'october 2017. Cura ch'il temp da malencurada è terminà.


text:
L’iniziativa per in «Gea al scumond da sa velar» avess il mument bunas schanzas a l’urna. Tenor ina retschertga represchentativa sajan 76% dals Svizzers per l’iniziativa. Quai rapportan las gasettas «SonntagsZeitung» e «Le Matin Dimanche».
La retschertga mussa dentant er, che la renconuschientscha da l'Islam ha ina schanza en Svizra. 48% dals dumandads èn per ni plitost per ina renconuschientscha uffiziala da la religiun islamica en Svizra analog a las baselgias. Quai sch'i sa tracta d'in Islam moderà ch'è organisà transparent.
Cussegl federal cunter l'iniziativa
Il Cussegl federal è cunter l’iniziativa per in «Gea al scumond da sa velar» ch’è reussida formalmain l’october passà. L’iniziativa pretenda che nagin na dastgia zuppar la fatscha en il spazi public. Uschia fissi er scumandà da purtar burkas.
RR novitads 10:00
Retschertga represchentativa
La retschertga è vegnida fatga online tar 1264 persunas cun dretg da votar en la Svizra tudestga e franzosa. Resguardadas èn vegnidas las respostas da quellas persunas, che participassan er ad ina votaziun.


text:
Novitês
Inaguraziun dl'esposiziun DESIGN EN LIBERTÉ - ADALBERT TOLPEIT
DESIGN EN LIBERTÉ - ADALBERT TOLPEIT TL MUSEUM LADIN
Le Museum Ladin Ciastel de Tor, co à endô metü man söa ativité sajonala da d'isté con le mens d'aurì, met a jì na mostra personala de Adalbert Tolpeit dal titul “Design en liberté”. Por descrì cösta ert particolara, podessan to ca en zitat dal conesciü artist norvegeje, Edvard Munch, co dijea belo dan'da otant'agn: “Tres mia ert ài porvè da me stlarì la vita y so significat...i à dagnora ponsè y sintì che mia ert podô daidé d’atri …”.
I laûrs de Adalbert Tolpeit è concrec, da brancé ete, mo dandadöt da anüzé. Ti jenn pormez te na forma filosofica, cheriëiel artefac originai, adorenn con maestria deplü tecniches y materiai desvalîs, dal lëgn, al fer cina al ram. Insciö ciafa forma mëses, scagns, löms y fontanes, y microscoltöres sciöche rocins, bracialeć, fibles y insciö inant; da fa chisc laûrs tolel toć de lëgn co è damprò al gni desgorc o sciürês demez y i combinëia con d'ater lëgn, con le ram o con le fer batü, sce al se trata de ogeć d’aredamënt.
Ensciö ti da Adalbert Tolpeit na vita nea a ci co ea pordert roé ala fin de söa esistenza. Mo la cernüda ne sozed nia por cajo: l artist chir tl lëgn na storia, n’esperiënza che sides bona da ti ispiré l’oget da inventè danü y scona insciö inće en pü’ l’ambiënt dal consumism caotich y dal sotissura de refodam.
La storica dal'ert Danila Serafini scrì che: “Por Adalbert Tolpeit ne n’é l’ornamënt dessigü nia na spaterlada de forza, daldötnenia, süa estetica decorativa é le motif prinzipal y le miol de ći ch’al costruësc. Al se tol a dì che al ne n’é nia na forma plü bela y perfeta de chëra di ciüfs, y porchël surantôlel les formes dala natöra canche al proietëia chaises longues dër modernes o löms dër demorvëia, olache la scemplité dla forma a ćiampana ti fej da cuntrapëis ai cunć de statica elaborà por les posiziuns desvalies dl oget.”
I esponac de Adalbert Tolpeit è unicac, toc fac ma önn en iade, dalunc dai modei por la produziun industriala de seria, mo con la combinaziun danter le bel y le ütl è l'artist bun da trasmeter ince na vijiun nea dles cosses, co ciafa ennater valur, y cösc tal contest abitatif y te chel dla parüda personala o belijia.
La daurida ofiziala dla mostra gnarà tegnida en vëndres, 24 d'aurì, dales 6 da sera, ala prejënza dal Assessur ala cultura ladina Florian Mussner, dal presidënt dai museums de Südtirol Bruno Hosp y dal vizepresidënt dai museums de Südtirol Heinrich Huber. L'abelimont musical sarà de Max Castlunger, dertant che la storica dal'ert Danila Serafini menarà tres la “vernisaja” dla mostra, co romagnarà daverta cina ai 14 de jügn, dal mertesc ala sabeda, dales 10.00 ales 18.00 y la domënia, dales 14.00 ales 18.00. Lönesc slüt.


text:
Nelson Mandela
Nelson Rolihlahla Mandela, OM (Qunu, Transkei, 18 lój 1918 – 5 dicèmber 2013) l'è stê al prémm Presidèint dal Süd Africa dôp la fîn 'dlapartheid. Per dimòndi tèimp un di chêp dal muvimèint anti-apartheid, l'à urganizê anca di aziòun ed sabutâg' e 'd guêra. In dal 1993 l'à avû al Premio Nobel per la pêś.
Segreghê e ingabiê per lónghi ân sòta i Guéren sudafricàṅ pro-apartheid prémma di ân '90, 'l è incô cunsiderê da tótt un curagiôś lutadôr per la libertê. Al námm Madiba, tétol unuréfich druê da i mèmber vèć ed la sô famélia, 'l è dvintê in Süd Africa al scutmâj ed Nelson Mandela.


text:
Büttenhardt
Büttenhardt a l'è un cumün svizzer del Canton Sciafüsa. Al gh’ha pressapoch 356 abitant e una süperfiss de 4.00 km², e al se tröva a una altitüden de 658 meter sura al livel del mar.
El cumün de Büttenhardt a l'è tacaa ai cumün de Lohn, Merishausen, Thayngen, Sciafüsa, Stetten e Tengen (DE-BW).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Büttenhardt l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1238 col nom de Butinhart.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Büttenhardt in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Surtut l'administraziun da l'ONU duai vegnir pli effizienta. Plinavant vul il secretari general da l'ONU Antonio Guterres promover l'egualitad tranter um e dunna. En futur duain las Naziuns Unidas occupar tuttina bleras dunnas sco umens.
Pasch e segirtad
Er en il cussegl per ils dretg umans che ha sia sedia a Genevra, duai dar refurmas. Guterres haja fixà en emprims rapports, co ch'ins sappia meglierar il sistem da svilup e co realisar refurmas pertutgant pasch e segirtad, uschia l’ambassadur svizzer tar l’ONU, Jürg Lauber.
Tar il tema pasch e segirtad ha l'avrigl lieu ina sesida speziala. A quella vul la Svizra sa participar sin aut nivel. Betg cler è sche er il Cusseglier federal Ignazio Cazis vegn ad esser da la partida.
Guterres na vegn betg al WEF
Il secretari general da l'ONU Antonio Guterres na vegn quest onn betg ad esser preschent al WEF a Tavau. El n'ha dentant betg argumentà sia decisiun.
RR novitads 10:00


text:
venerdì 13 novembre 2015
CAMPIONATO DI SERIE "D" 2015/ 2016 "Il Pagéli di Crozè in djalètt Pramzàn": Pärma Calcio 1913 - Legnago 3-1 .Testo pubblicato sulla Gazzetta di Parma del 13 novembre 2015.
Pärma Legnago 3-1
Fall òt : porterén ch’ al fa béle vèddor la scóla Fulgón; sicur e trancuìll, l’ùnnica l’é ch' a gh' manca la forsa par rinviär dal fond, l’é trop mägor, a gh’é al nùmmor vón stampè in-t-la maja ch' l’é pù lärogh dil spali e al gh' à do gambètti chi päron du Mikadò, bizòggna därogh dal caval pìsst che a Colècc' i gh' l’ àn anca bón bombén
Adorni òt : Lollo da ménta a mi, fa l’òmm adòs a tutt, ala tò etè, bón cme t’si, cón al fìzich ch' at' gh’é, at' pól vìvor äd prepoténsa, fat marcär ti, zburla, sta su, sérca il zugädi, la paura i gh' l’àn d' aver i tò avarsäri mìga ti ch' at' si fortìssim, taticamént inteligént bombén e at' gh’é tutt p'r ésor devastant
Benàs sètt : mìga mäl p'r un ragas ezordir in prìmma scuädra atàca a un “fóra categoria” cme al Capitàn; basta guardär lù, du mèttor a déstra tri a sinìsstra e avarsäri e balón it' scapusson adòs da lór ; e bräv a färot catär pront al momént dal bizòggn ! avanti acsì ch'a sì tutt important
Lucaréli nóv : adésa ch' at' si entrè in sintonia con la categoria, as' vèdda l’importansa d’avér cme j ò dìtt prìmma, un fóra categoria cme ti in scuädra, specialmént li dardè, a fär da diga e fär ripartir la scuädra ; di vè, mo a propozit äd fóra categoria, e cóll gol lì ? él madur o no ? ormäj second mi al vól fat sionò dòpa al taca a spusär d’azèj
Saporètt sètt : da 'na pärta 'na fàsa a l’arembàg', da ch' l’ätra un po’ pù äd prudénsa; bräv, diligént e presjóz taticamént cuand at' si andè a fär al centräl d’urgénsa e ancòrra sul vón a zéro e zbaljär njénta gnanca li
Corapi déz : vè Ciccio adésa al podèmma dir a tutt ch' at' s’ér in colegamént con mi in curva con n’auricolär gornè, e a t’ò spieghè par fil e par sìggn cme tirär la punisjón, prìmma äd zlongär la barjéra con dù di nòstor e po’ äd pozärla pén’na sóra la barjera ch' l’éra béle gol, testimònni i mé amigh “piezél” e “sèddoz” e ti at' si stè bräv a där'm a mént e a mèttorla indó t’ ò dìtt ; domenica a Santarcàngiol té m' podriss där la maja ala fén no sa' t' arcòrd ? sperèmma
Giorgén òt : lavor cuatè jerdlà, cóll ragas chi l’é 'drè fär un campjonät spaventóz, a memoria am' pär ch' al sia l’ùnnich ch' l’ à zughè tutt il partidi dal prìmm a l’ùltom minud; 'na machina da calcio, un zugadór, cme tant in scuädra dal rést, che con la D i gh' àn bén poch da spartir
Lauria séz : tropa présja l' òmmo, sta trancuìll che a Pärma a ’n sèmma mäj cors adrè gnanca a Palladén, Leonärdi e Ghirärdi, figurot sa' fèmma dil presjón a un ragas ch ’al s’impìggna cme un mat tutt il volti ch’ al zuga; dai ch’ at gh’é un sach äd colp e l’é un pchè ch’i t' réston in càna trop de spèss, con cälma ch' at' sfè zò tutt, da ménta a mi
Meländri òt : Gigi Gigi, có t’éra d’aviz ch’ al fuss anca lu a Valencia a fär bùjja con Lorenzo e Marquez ch' at' l’é tgnù zò do o trej fésti adrè fila ? vè ch’ al n’é mìga al Meländri ch’ al va in moto chilù, mo l’é cóll bél zugadór che par du méz l’à fat tutt dil partìdi da Dio e po’ al vèdda la porta che äd chi témp äd stitichèssa chi a n’é mìga 'na còza da trascurär
Baraye nóv : grand partìda, prìmma par la scuädra e po’ dal du a zéro in avanti mo sol in cóll momént, a sarcär al gol ; Déz mèttor pù avanti e centräl, Gigi, chilù al fa gnir nùvvol tutt il fésti, al réva il difézi in du e al fa sgnär di zlùbbi äd gol ai so compagn; sit d’acordi ?
Sereni séz : stés discórs äd Lauria ; mo có gh’ iv al bal äd San Vit adòs ? cälma, cälma e po’ ancòrra cälma e tutt a riva da lù; sèmma al Pärma, sa zugämma cme sèmma a né gh' n’é par nisón
Muzètt òt : gran gol e mentalitè parféta cuand at' si entrè; 'na còza però, té t' si scordè i péz ch' as' taca ai garlètt a fär alenamént, parchè cuand a gh’é da saltär at' sält mil franch si e no; guärdogh bén
Apolón sètt : dai Gigi ahn, l’é al momént äd tgnir bòta e där il scrolädi decizìvi sa' gh’é manéra, prìmma is' dan méj l’é ; e domenica cälma e sànngov frèdd che chi méz arzanòt dal San Marén i provaràn a fars inchjetär cme a Cärp, mo nojätor a sèmma pu fort e basta
TUTT A SANTARCANGELOCARICA CROCIATI
Tgnèmmos vìsst
(Testo di Crociato 63)
(Correzione ortografica a cura di Enrico Maletti)
Nessun commento:
Iscriviti a: Commenti sul post (Atom)


text:
Il discurs saja stà fitg nizzaivel ed averts, ha Putin ditg suenter ch’els han discurrì durant bunamain 90 minutas. Tema dal discurs a New York saja stà la collavuraziun tranter la Russia ed ils Stadis Unids en il cumbat cunter il terrorissem. Els pondereschian communablamain davart mecanissems necessaris per lur collavuraziun.
Putin vul rinforzar l'agid militar per al-Assad
Perina sajan els che la milissa da terror Stadi islamic stoppia vegnir cumbattida. Tar la dumonda tge rolla ch’il president sirian Baschar al-Assad duai giugar, na datti nagin consens. Entant che Putin annunzià dapli sustegn militar per il president, aveva Obama numnà ordavant al-Assad in «tiran», che saja responsabel per la guerra civila en Siria.
RR novitads 06:00


text:
Chantun
-
Naiv amez la stad
In ni l’auter vegn ad avair sfruschà ils egls questa damaun: Flüela e Forcola di Livigno serrads, obligatori da chadainas sur il Güglia.
Maletg
1 / 10
Legenda:
Ier saira sin il Pass dal Güglia - senza agid, qua da la firma Beltracchi, na va pli nagut.
mad
Maletg
2 / 10
Legenda:
Sisum il pass dal Flüela na vesa quai betg ora da stad.
RTR, Reto Mayer
Maletg
3 / 10
Legenda:
Sisium il Flüela schizunt lavur per il fargun da naiv.
RTR, Reto Mayer
Maletg
4 / 10
Legenda:
Auter che sin il placat na datti betg stad sin il Flüela.
RTR, Reto Mayer
Maletg
5 / 10
Legenda:
Era sin la vart dal Flüela envers Tavau haja dat bravamain naiv.
RTR, Reto Mayer
Maletg
6 / 10
Legenda:
Sco amez enviern - il viadi sur il pass dal Flüela.
RTR, Reto Mayer
Maletg
7 / 10
Legenda:
Naiv en Engiadina - la Punt Chamues-ch.
RTR, Anna Caprez
Maletg
8 / 10
Legenda:
Enfin giu Zuoz n'è la naiv betg rivada.
RTR, Anna Caprez
Maletg
9 / 10
Legenda:
Ier saira a San Murezzan - era tar plantas crudadas è la firma Beltracchi per part sco emprima sin il lieu.
mad
Maletg
10 / 10
Legenda:
Surprendent, dentant betg insolit -
il fenomen da la naiv amez la stad, qua fotografà sin il pass dal Güglia.
Keystone
Amez la stad è arrivada la naiv: Ils pass dal Flüela e la Forcola di Livigno èn stads serrads per motivs da segirtad. Sur il pass dal Güglia valeva in obligatori da chadainas tranter Bivio e Silvaplauna.
Cun naiv èsi era da quintar sur ils pass da l'Alvra, Bernina ed Alpsu sco tranter Mulegns e Bivio. Sur ils pass dal Fuorn ed Umbrail pudevan ins entant puspè charrar tut normal.
Tenor la
charta da la viabilitad dal chantun Grischun è la situaziun entant sa normalisada. , il link avra en ina nova fanestra
La naiv è crudada per part fin 1’600 meters sur mar. Il cunfin da naiv vegn er a restar durant il di insolitamain bass sco quai che Meteonews communitgescha.
RR novitads 06:00 / 08:00 / 10:00 +
RTR/sda/meteonews/ij
Novitads
Chantun


text:
Sco finamira da sanaziun vegni fixà che la litgiva d'aual possia ascender senza restricziuns la Gelgia en il sectur dal lai da gulivaziun Burvagn, sco er ch'ils peschs vegnian protegids suffizientamain per betg vegnir stratgs en l'aua ch'è destinada per las turbinas.
Il stabiliment da Burvagn retegna la Gelgia en la vischnanca da Cunter. La serra dal lai da gulivaziun, ch'è 12 meters auta, n'ha nagin agid da migraziun per peschs, uschia che la libra migraziun dals peschs en la Gelgia è impedida dal tuttafatg. Tenor la lescha ston ils chantuns planisar mesiras tar ovras idraulicas existentas ed obligar las societads d'ovras electricas da realisar questas mesiras.
En il chantun Grischun hai 153 obstachels en in'aua da peschs pervi d'ovras electricas, per 67 da quels è vegnì diagnostitgà in basegn da sanaziun. En in emprim pass vegn sanà il stabiliment Burvagn. Tenor il giudicament chantunal ha questa sanaziun ina gronda prioritad, perquai ch'in nov concessiunament è pendent l'onn 2022.


text:
Indicaziuns giuridicas
La protecziun da Vossa sfera privata è per nus fitg impurtanta. Resguardai p.pl. ils suandants puncts da nossa decleraziun davart la protecziun da datas.
Champ d’applicaziun
La decleraziun davart la protecziun da datas vala per tut las paginas-web da Pro Helvetia. Per paginas d’internet da terzs colliadas cun las paginas-web da Pro Helvetia na vegn surpigliada nagina responsabladad areguard l’observaziun da las disposiziuns en connex cun la protecziun da datas.
Protecziun da datas
Sa basond sin l’artitgel 13 da la Constituziun federala e sin las disposiziuns en connex cun la protecziun da datas da la Confederaziun ha mintga persuna il dretg sin la protecziun da sia sfera privata sco era sin la protecziun cunter l’abus da sias datas privatas. Pro Helvetia observa questas disposiziuns. Datas privatas vegnan tractadas a moda strictamain confidenziala ed ellas vegnan ni vendidas ni surdadas a terzs.
En stretga collavuraziun cun noss providers da servetschs d’internet ans spruvain nus da proteger las bancas da datas uschè bain sco pussaivel d’access esters, da perditas, d’abus u da falsificaziun.
Cun acceder a la pagina-web vegnan memorisadas las suandantas datas en datotecas da protocol: adressa IP, data, temp, dumonda dal navigatur ed infurmaziuns generalas transmessas davart il sistem operativ resp. davart il navigatur. Questas datas d’utilisaziun èn la basa per evaluaziuns statisticas ed anonimas. Uschia sa mussan tendenzas, a maun da las qualas Pro Helvetia po meglierar sia purschida.
Durant l’emprim contact voluntar vegnan Vossas datas da contact registradas en ina banca da datas separada che na vegn betg colliada cun las datotecas da protocol anonimas. Vus avais da tut temp la pussaivladad d’annullar Vossa registraziun.
Cookies
Questa pagina-web dovra cookies. Cookies èn pitschnas datotecas da text che Voss computer memorisescha durant la visita da questa pagina-web a moda duraivla u temporara. L’intent dals cookies è en spezial d’analisar l’utilisaziun da questa pagina-web per far analisas statisticas e meglieraziuns cuntinuadas.
Vus pudais impedir cookies cun configurar correspundentamain Vossa software dal navigatur; nus As rendain però attent che Vus na pudais en quel cas eventualmain betg nizzegiar cumplainamain tut las funcziuns da questa pagina-web.
Google Analytics
Questa pagina-web nizzegia las funcziuns dal servetsch d’analisa dal web Google Analytics. En pli è integrà Google Maps. La purschidra è Google Inc., 1600 Amphitheatre Parkway Mountain View, CA 94043, USA.
Google Analytics utilisescha agens cookies. Quai èn datotecas da text che vegnan memorisadas sin Voss computer e che pussibiliteschan d’analisar Vossa utilisaziun da la pagina-web. Las infurmaziuns davart Vossa utilisaziun da la pagina-web ch’il cookie generescha vegnan per regla transmessas ad in server da Google en l’USA e memorisadas là.
Vus avais la pussaivladad da deactivar il servetsch da Google Analytics e d’impedir uschia il transfer da datas a Google cun installar l’Add-On “Opt Out” per Voss navigatur.
Dapli infurmaziuns co che Google Analytics tracta las datas d’utilisaders chattais Vus en la decleraziun davart la protecziun da datas da Google.
Google Maps
En questa pagina-web èn integradas cartas da Google Maps. La purschidra è Google Inc., 1600 Amphitheatre Parkway Mountain View, CA 94043, USA.
Cun utilisar Google Maps pon infurmaziuns davart Vossa utilisaziun da questa pagina-web (inclus Vossa adressa IP) vegnir transmessas ad in server da Google en l’USA e vegnir memorisadas là. Google attribuescha eventualmain las datas acquistadas cun Google Maps a terzs, premess che quai è prescrit legalmain u che terzs elavuran questas datas per incumbensa da Google.
Vus avais la pussaivladad da deactivar il servetsch da Google Maps e d’impedir uschia il transfer da datas a Google. Per far quai stuais Vus deactivar en ils parameters da Voss navigatur l’utilisaziun da JavaScript. Nus As rendain però attent che Vus na pudais en quel cas eventualmain betg nizzegiar cumplainamain tut las funcziuns da questa pagina-web.
Dapli infurmaziuns co che vegnan tractadas datas d’utilisaders chattais Vus en las cundiziuns d’utilisaziun da Google Maps.
YouTube
En questa pagina-web èn integrads videos che vegnan purschids sin la plattafurma YouTube. «YouTube» stat per YouTube LLC, 901 Cherry Avenue, San Bruno, CA 94066, USA.
Nus nizzegiain l’uschenumnà «modus da protecziun da datas extendì». Damai vegn pir memorisà in cookie sin Voss computer, cura ch’il video va. Tenor YouTube na vegnan memorisadas naginas infurmaziuns da cookies persunalas, sch’ins lascha ir videos integrads cun ina protecziun da datas extendida. Sche Vus vulais far la segira ch’i na vegnian memorisadas naginas datas da Vus tar YouTube, na cliccai betg sin ils videos integrads.
Dapli infurmaziuns co che YouTube tracta datas d’utilisaders chattais Vus medemamain en la decleraziun davart la protecziun da datas da Google.


text:
Vus sesanfleis silla pli veglia e pli gronda homepage da pumpiers dil cantun Grischun. Dapi la stad 1998 (dapi 2001 sut atgna adressa) provedin nus la publicitad cun informaziuns davart noss'organisaziun, quei per romontsch e tudestg. Medemamein anfleis Vus era nus tier Facebook nua ch'in Like-it fagess plascher a nus! Nossa pagina cuntonscha buc mo persunas indigenas, mobein ei era enconuschenta lunsch sur ils cunfins dalla tiara. Aschia vein nus gia astgau retscheiver in premi sco ina dallas tschun meglieras paginas da pumpiers dalla Svizra.
Ils pumpiers da Medel/Lucmagn, Tujetsch e Mustér fuorman communablamein in'organisaziun da pumpiers, tenor la surfatscha la secund gronda dil cantun Grischun. Sper las lavurs da basa provedin nus era la regiun Cadi sco basa da pumpiers e purschin differents survetschs cantunals. Sin nossa homepage anfleis Vus tuttas informaziuns impurtontas davart noss'organisaziun, rapports da seracass, informaziuns per la prevenziun ed aunc bia auter. Sper las biaras gallerias da maletgs empruein nus da tener cunzun nossa pagina da Facebook sil pli niev stan. Leu anfleis Vus cunzun fotografias e novitads cuortas. Nus vessen plascher d'astgar retscheiver da Vus in Like it!
Dapi il matg 2014 ei questa pagina adattada e programada per tablets e smartphones. Vus veseis - nus sespruein da porscher in bien survetsch d'informaziun dapertut nua che Vus veis ina colligiaziun culla reit. Aschia giavischein nus a Vus bien divertiment da fuffergnar tras nossas informaziuns.
Vos Pumpiers Sursassiala


text:
Simon Walter
Per Simon eri gia cun 14 onns cler ch’el veglia esser ina part dals pli gronds musicals dal mund. E cunquai ch’el n’è betg in grond fan dals Stadis Unids da l’America na restava betg bler auter che Londra. Avant 4 onns è el pia emigrà en la citad dals musicals e ha cumenzà a lavurar. Al cumenzament en pitschens, pli tard lura en in dals pli gronds musicals da Londra. Mo tge far sche siemis van en vigur?
Romina Dietrich
Avant 5 onns ha Romina ristgà il pass en il intschert. A l’entschatta ha ella frequentà intgins mais en ina scola d’englais e ha lura cumenzà a guardar per in job ed ina abitaziun. In job ha ella chattà, ma betg sco artista da effects spezials, sco ella avess siemià, mabain en in biro. Tuttina po ella ussa viver ses siemi bler meglier che en Svizra.
Fabio Hendry
Sco product designer consista il mintgadi da Fabio ord sviluppar products. El tschertga novas furmas da producziun cun novs materials. Inspiraziun chatta el a Londra, là saja il ambient da lavurar ideals. Blers contacts professiunals sa basan en la citad englaisa ed uschia na sa el betg sch’el pudess era lavurar sco product designer en Svizra.


text:
La gievgia è il sportist da 21 onns David Hablützel per l'emprima giada stà sin il snowboard suenter sia cupitgada a Laax. Malgrà ch'in trenament en la mesapipa n'è anc strusch pussaivel, ha l'equipa da medis e trenaders da la delegaziun svizra decidì, ch'il snowboardist svizzer giaja als gieus olimpics a Pyeongchang. Sch'el vegn lura er propi a partir n'è dentant anc intschert.
Mes dies è anc adina unflà e violet. I sa megliurescha dentant mintga di e jau sun optimistic ch'jau vegn ad esser fit per la qualificaziun da mesapipa ils 13 da favrer.
Il schaner era Hablützel sa blessà tar il final dal Laax Open. El aveva blessà la spina dorsala da las ancas e patì d'ina stremblida dal tscharvè.
RR novitads 10:00


text:
104. Con tut mè cheur i veuj laudete, Nosgnor, mè Dè
Lë scritor a làuda Dé coma 'l Dominator dël mond ch'a susten minca vita
104:1 Con tut mè cheur i veuj laudete, Nosgnor, mè Dè, perchè Ti 't ses grand! It l'has arvestite d'onor e 'd majestà!
104:2 It ses vestìte con na ròba 'd lus e TI 't dëspieghe la tenda steilà dël cel; 104:3 Ti 't range le trav dle stansie ch'a son dzura 'd tò palass an sij nebion dla pieuva. Ti 't fase dle nivole tò cher, ti 't cavalche dzura j'ale dël vent. 104:4 Ij vent a son ij tò mëssagé e le fiame dël feu a son le toe servitriss. 104:5 It ses stàit Ti a pogé ìl mond an soe fondassion: a l'é për lòn che l' mond a podrà mai esse dësbogià. 104:6 It ses stàit Ti a quaté la tèra con ëd j'océan e a fissé le aque ch'a stan dzora le montagne an cel. 104:7 A Tò comand j'aque a son filà via, al son ëd tò tron a l'han slongà 'l pass. 104:8 Le montagne a l'han levasse an àut e le val a son sbassasse fin-a al livel che Ti 't l'avìie stabilì. 104:9 Peuj Ti 't l'has fissà un confin frem pr' ij mar, ché'a quatèisso mai pì la tèra. 104:10 It ses Ti ch'it fase che le surgiss a vërso d'eva ant ij ravin, parèj che ij torent a scoro giù da le montagne.
104:11 Peuj a son lor ch'a procuro d'eva da bèive për tute le bestie, e j'aso servaj a-i pasio soa sèit. 104:12 J'osej a faso sò nì dacant ij torent e a canto an mes ai branch ëd j'erbo. 104:13 Da toa ca 'n cel Ti't mande la pieuva an sle montagne, e 't ampinisse la tèra con ël frut ëd Tò travaj. 104:14 It ses Ti ch'it fase chërse l'erba për ël bestiam e le piante che la gent a dovra. It ses Ti ch'it das ël përmess a che la tèra a prodùa 'd bon-a ròba da mangé, 104:15 ëd vin për rendje content, d'euli d'oliva për féje bërluse la facia, e 'd pan për rinforseje.104:16 J'erbo dël Signor a son bin cudì - ij sitron dël Liban che Chiel a l'ha piantà. 104:17 A l'é là che j'osej a fan ij sò nì e le sigògne a fan soa ca ant j'arsipress. 104:18 An sij brich a vivo le cavre sarvaje e le rochere a servo d'arfugi për le marmòte. 104:19 It ses stàit Ti a fé la lun-a për marché le stagion e 'l sol a sa bin quand ch'a l'é ora 'd calé. 104:20 Ti 't mande 'l top e a ven neuit, quand che tute le bestie dla foresta a girolo dë stërmà. 104:21 A l'é 'ntlora che ij lion giovo a breugio an serca 'd soe piàite e a-j dan dapress përché col-lì a l'é la provenda che Dé a-j procura. 104:22 A l'alba as artiro torna ant soe tan-e pr' arposé. 104:23 A l'é 'ntlora che la gent a va a sò travaj, andoa ch'a sfachin-o fin-a a la sèira.
104:24 Ò Signor, che gran' varietà 'd ròbe ch'it l'has fàit! Ti 't l'has faje tute con sapiensa. La tèra a l'é pien-a 'd toe creature. 104:25 Vardé-là l'océan, grand e largh, ch'a formiola 'd creature d'ògni sòrt, sia grande che pcite. 104:26 Vardé ij bastiment ch'a lo sorgo, e 'l Leviatan ch'it l'has falo përché a-i s'amusa. 104:27 Tùit a dipendo da Ti për ël nutriment ch'a l'han da manca. 104:28 Quand che Ti a-j lo procure, lor a l'archeujo. Ti 't doverte la man për deje da mangé e lor a na mangio. 104:29 Tutun, s'it ët slontan-e da lor, a droco 'nt lë sparm. Quand ch'it jë 'rtire lë spirit, lor a meuiro e 'rtorno a la póer.104:30 Quand ch'it jë das Tò respir, as crea la vita e Ti 't arnova la facia dla tèra.
104:31 Che la glòria 'd Nosgnor a dura për sèmper! Lòn ch'a l'ha fàit a-j dà tant ëd piasì al Signor. 104:32 La tèra a tërmola a Sò sguard; le montagne a fumo quand che Dé a-j toca. 104:33 I cantrai al Signor fin tant ch'i vivo. I lauderai 'l Signor fin-a a l'ultim mè respir!
104:34 Che tùit ij mé pensé a-j sio agradì, përch' am arlegro ant ël Signor! 104:35 Che tùit ij pecator a dësparisso da la facia dla tèra; che coj ch'a son gram a scomparisso për sèmper. Che tut lòn che mi i son a làuda 'l Signor! Laudé 'l Signor! [1].
À à È è É é Ì ì Ò ò Ó ó Ù ù Ë ë


text:
Sedrina
Sedrina l'è ü bèl paìs de la pruinsa de Bèrghem in de la basa Al Brembana sö la ria mansina del Brèmb. Ol paìs l' se tróa a 15 km de la sità e a 325 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Brembila, Surìsel, Übiàl Clanèss, Éla d'Almé, Dógn.
El g'ha 'na popolasiù de 2 444 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 6,0 km² e 'na densità de popolasiù de 407 ab./km².
Per Sedrina la pasàa la Strada Priula dervida in del 1593 che la 'ndàa da Bèrghem sö fina 'n de la AL Telina e che la ciapàt ol pòst de la piö ègia Strada Mercatorum.
A Sedrina l’è nasìt ol Gimondi, ciclista e gran campiù.
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I quàter put söl Brèmb, trì stradài e ü de la ègia ferovia de la Al Brembana che la ‘ndàa de Bèrghem ‘n fina a Piasa Brembana.
Ü tòch de la ègia strada priula che la pasàa sóta i pòrtech di cà de Sedrina a pich söl Brèmb.
La parochiàl co la faciada progetada del Mauro Codussi co la Pala de la Modóna 'n glòria del Lorèns Lòt.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Sedrina l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Suenter quatter onns saja la legislatura a fin e la constituziun prescrivia elecziuns dal parlament. Uschia argumentescha Baschar al-Assad las elecziuns.
Per il correspundent dad SRF Philipp Scholkmann è quai dentant be ina stgisa. Atgnamain veglia il reschim dad Assad dar in signal politic a ses adversaris ed a l'entir mund e demussar che tut saja normal en Siria, ch'el resguardia la constituziun e ch'el haja anc adina la pussonza da l'entir pajais.
Las elecziuns èn ina farce e na midan insumma nagut.
Boicot e critica
En tut candideschan 3'500 persunas per ils 250 sezs. Pervi da la guerra civila pon dentant be circa 60% ir ad eleger - be la populaziun che viva en territoris controllads dal reschim da Baschar al-Assad.
Las partidas da l'opposiziun crititeschan perquai che las elecziuns dal parlament na sajan betg democraticas ed han appellà al boicot. Vi dal resultat na midia quai dentant nagut, declera Philipp Scholkmann:Il parlament restia era suenter las elecziuns sut controlla dal reschim. Baschar al-Assad veglia be demonstrar sia fermezza e cumprovar ch'el saja legitimà da reger en Siria - gist era en vista a la segunda runda dals discurs da pasch che cumenzan mesemna saira a Genevra.


text:
Ils maletgs d'Alois Carigiet sa chattan en ina chasa en il center da la citad veglia da Glion. En ina stanza al plaun terren, oz ina part da la boutique da moda «Boutique Q:?», ha el decorà las preraids cun differents maletgs e motivs. Creà quels maletgs ha Alois Carigiet l’onn 1939, sco ina signatura sut in dals maletgs tradescha. Tenor il possessur da la chasa Hans Lutta, vegnivan quellas localitads duvradas da lez temp dal militar.
Difficil da mantegnair
Ils maletgs èn malegiads direct sin il mir da crap plitost umid, quai ch'è problematic per conservar la colur. Prender davent insaco ils maletgs da la paraid e dischlocar els en in lieu pli adattà na saja betg pussibel.
La segunda e davosa restauraziun è gist ida a fin. L'emprima restauraziun dals maletgs è succedida avant circa 30 onns. Cun sientar ils mirs spera Hans Lutta uss, ch'ils maletgs tegnian pli ditg. Ils maletgs d'Alois Carigiet en la chasa Lutta pon vegnir admirads durant il temp che la boutique da moda è averta.


text:
Biblioteca Teßmann, sëra de letöra cun Sepp Mall
Ai 19 de setëmber vëgnel organisé dales 20:00 na sëra de letöra cun l’autur de Maran Sepp Mall ala biblioteca Teßmann de Balsan.
„Hoch über allem“ (Alalt sura döt): chësc é le titul dl roman nü de Sepp Mall, scritur da Maran de 55 agn, che presentará süa publicaziun nöia
en mertesc, ai 19 de setëmber
dales 20.00
tla biblioteca provinziala Teßmann
strada Armando Diaz 8
a Balsan.
Le liber nü trata de na storia de n pere y de na fia cuntada cun tröp sentimënt – y n amur passé: Jakob é en vacanza da d’invern cun süa familia canche al vëgn arjunt da na telefonada che al ne s’aspetâ nia: Emma, süa möta albüda da na relaziun da denant é al telefon, süa uma é te ospedal a ciasa tl Südtirol. Atira va tramidui, Jakob y Emma deboriada iló por savëi ci che al ti é sozedü a Maria. Le pere davagna zoruch, cun prudënza mo insistënza, la möta che al minâ d’avëi pordü sön le iade tl Südtirol. Y, sciöche an vëgn alsavëi da recorc dl passé, êl sté n gran amur - Maria, che â porvé laota che ara ê na te studënta a Viena da ti sciampé a so daciasa da paur da munt .
Plëgn de sentimënt descrí Sepp Mall ciaran zoruch al passé le portrait de na jona fina danter vita da paur dl Südtirol y ambiënt da studënt de Viena; intratan ti é n pere tl presënt ala destanza da süa möta – dui iadi intravaiá danter d’ëi che Mall cunta cun n’insistënza lisiera. Sciöche tan gonot te sü romans cuntel cun förtl dles pices scassades tles relaziuns danter les porsones: scassades, che fej ciancanté da n momënt al ater la segurëza, te chëra che an se naina.
Sepp Mall é nasciü dl 1955 a Graun tla Val Venosta. Al vir y laora a Maran sciöche autur y maester. Al scrí dantadöt lirica y romans, al laora ince sciöche tradutur y á ince scrit toc da ascuté sö y toc de teater.
La introduziun y moderaziun sará de Katrin Klotz (Südtiroler Künstlerbund)
Info: www.tessmann.it
USP


text:
Istres
Istres l'è 'na citadìna franséza de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. L'è capolöch de dù cantù: Istres-Nord e Istres-Sud e del circondàre (arrondissement) de Istres. La fà part del dipartimènt de le Bouches-du-Rhône del qual l'è sotaprefetüra.
La g'ha 'na popolasiù de 42 943 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 113,73 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 0 méter a 'na altèsa màsima de 120 méter s.l.m.
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
Riaffiorano i ricordi, parliamo del magènghe o mašènghe
Riaffiorano i ricordi, parliamo del magènghe o mašènghe
El magènghe (o mašènghe)
Per quei che sufrìss de alergìe queste l’è no un bèl mumente, a me invece me se slàrga el cör.
La prima erba taiàda ‘ndi campi, el sul colde de màge e el prufüme del fèn prima da finì sül carr del tratùr.
A di’ la verità, adèss cun tüte le vacàde che i tran šu in di campi l’è püsè l’udù che olter, ma gh’è amò un chevidön che fa’ amò tame una volta e quande pasi da lì me vèn in mente da fiulén, quande stèvi in Veršè, e suta a ca’ mia gh’èra i campi dèla Mutìna, la casìna de frunte a l’Agip.
El fiöl dèla padruna, la Sciùra Gelera, el rüveva cun la so’ Bcs, el taièva e el lasèva secà.
Da sta’ in stansa, cun la finestra che dèva sül balcòn in bandiröla per i primi coldi, sentivi el prufüme del fèn che gniva ‘ndrèn e che el diventèva sèmper püsè forte.
La sira pö l’èra un spetàcul, tanti puntén lüminùsi , le lüširöle!
E alura šù de cursa per ciapànun una chevidüna da mète suta al bicér e spetà la matìna per vède se te truèvi al so’ poste cin ghèi.
L’èra la magia dèla campagna.
Enrico Vignati
Condividi l'articolo su
Riproduzione Riservata


text:
Quai resorta d'ina analisa ch'è vegnida fatga cun passa in mez milliun commentaris d'internet, e che la Sonntagszeitung ha publitgà. Apprezià vegn cunzunt il bainvegni persunal cun cüpli, top-wellness, pretschs bass ed il shopping bunmartgà gist enturn la chantunada. Samignun ha survegnì bun 90 da 100 puncts.
Gronda part cuntents cun il Grischun
Cuntents fin fitg cuntents èn ils giasts era cun ils hotels da l'Engiadina, da la Surselva, da Tavau ed insumma da la gronda part dal Grischun. En la regiun da Cuira e da Savognin datti entant hotels che vegnan magari era crititgads.
Fatg questa analisa che cumpiglia l’entira Svizra ha la Scol’auta per economia e turissem dal chantun Vallais.


text:
Realisar l'iniziativa d'immigraziun da massa a maniera cumpatibla cul dretg da l'UE e cun ina refurma fiscala ecologica.
Tenor la co-presidenta dals Verds Adèle Thorens dattan ils buns resultats da la partida tar las ultimas elecziuns a Zug ed a Sutsilvania curaschi per il 2015.
Referendum cunter tunnel dal Gotthard
Ils proxims mais vulan ils Verds far vinavant reclama per il referendum cunter il segund tunnel dal Gotthard. A lur radunanza da delegads a Mendrisio han els plinavant preschentà mesiras per limitar il traffic e transferir el sin la viafier. Tranter auter duai vegnir stgaffi in center da cumpetenzas per far il traffic pli effizient.
(RR novitads a las 15:00)


text:
Mulhouse
Mulhouse (parnonzia milanesa: mulôs; in todesch: Mühlhausen; in alsazian: Mehlhüsa, parnonziaa [mɪlˈhyːsə]; in olandes istoregh: Mulhuizen) l'è ona città de la Francia oriental.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La città la se troeuva dent a la region de l'Alsazia, departement del Reno de Sora. L'è traversada del fiumm Ill (todesch: Ell). L'è spartida in quatter canton.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 58 prima de Crist la pianura che gh'è in tra l'Ill e i Vos'gi l'ha veduu 'na battaja in tra Giuli Ceser e 'l german Ariovist.
El nomm de la città el solta foeura per la prima voeulta in del 803 tant 'me Mulinhuson (che 'l voeur dì i cà di molin). La s'è sviluppada in duu nucli: vun el partegniva ai vescov de Strasburgh, l'alter ai Hohenstaufen. In del 1223 i cittadin hann traa giò el castell del vescov. Sotta l'imperador Rodolf I d'Asburgh Mulhouse l'è vegnuda ona città libera, cognossuda anca 'me "Republega de Mulhouse". In del 1512 la città l'è passada ai Svizzer, e l'ha tolt part a la lotta contra i canton cattolegh in del 1523. In del 1586 la s'è destaccada de la Confederazion e l'è vegnuda ona republega neutral. In del 1798 on plebiscito l'ha votaa per giontàss a la Francia. L'è staa inscì fina al 1871, quand Mulhouse e tutta l'Alsazia hinn passaa a la Germania, e l'è restada todesca fina a la fin de la I Guerra Mondial.


text:
San Biàs
Biás de Sebaste l'era un dutùr armén del 3° e 4° sécul. L'é diventái vesc de la só citá.
L'ha minga vursüd rinegá la césa católica, e quindi l'é stai turtürá e cundaná a mort in del 316.
L'é venerád cume sant de la césa católica e anca de quela utrtudósa.
La sò festa lé el 3 de febrár in Ucidént e el 11 de febrár in Uriént. In de la Basa Ludesana l'é Patrón de Cudógn e de Cor Giùn. Ind el rest dla Lumbardia l'é patrón de Aquafrèda (BS), Cavrìn, Casàl Lita, i Castèi, Cavriana, Isan, Milsan, Mungüss, Müss, Saresére, Süséra, Tröv e del cumün nuarés de Gnün.
Tradisòn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cume dutùr, la tradisón la dìs che l'ha guarìd tantisima gent. Per quest l'é invucád per prutegg le malatie, e suratüt quele del mal de gula.
San Biás l'é stái turtürád cun di péten de fer, per petená le pégure; per quest, truémm semper di péten in de le scultüre de San Biás.
Per el dì de San Biás se dìsun vari pruerbi:
Alter futugrafìi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La césa de San Biás di Armén, a Ruma


text:
En la Val Calanca ed en la Val Mesauc è il mument tut sut controlla. Ord motivs da segirezza ha la via principala puspè stuì vegnir serrada. I guardia dentant ora bain, di il William Kloter da la Polizia chantunala ad RTR. Anc èn ils helicopters en funcziun, dentant spera Kloter ch'els na sajan betg pli necessaris damaun.
Il Cusseglier federal Guy Parmelin ha visità las forzas da protecziun sin il plaz en la Val Mesauc. El è il minister dal departement da defensiun e protecziun civila.
Fieus sut controlla – Optimissem da stizzar anc oz
Il mardi aveva cumenzà a brischar il guaud en la Val Mesauc. 1'200 meters sin 600 meters gronda è stada la surfatscha ch'ha brischà. Sur notg è lura sa quietà il vent, uschia ch'ils pumpiers han pudì controllar il fieu. Er en la Val Calanca ava quai cumenzà a brischar. Entant è era quest fieu sut controlla, ha ditg la polizia chantunala grischuna.
RR actualitad 12:00


text:
Zòca
Artìcol in dialët piaṡintëin
Zòca (Zocca in Itagliàn) l'é 'na sitê italiana ad 4.978 abitant in Pruvincia ad Mòdna, a 758 m d'altësa.
Prubabilnëint, al sò nùm al vëign da Zòca o Sòca (tòc ad lëgn) tajä, indùa i marcànt i sì'enn raunìd para dascùr.
L'è la sitê indùa l'è nasì al cantànt Vasco Rossi.
Ligamm ad föra[modifica | mudéfica la surzéia]
Ardundlà · Bastìa · Bumpòrt · Campgaiàn · Campsànt · Chèrp · Castelfrànch · Castelnóv · Castelvéder · Cavèss · Fanàn · Finèl · Fiumèlb · Fiuràn · Furmézen · Frasnùr · Gùia · La Cuncòrdia · La Miràndla · La Sèra · Làma · Maranèl · Maràn · Medòla · Mòdna · Muntecrê · Muntfiurèin · Muntés · Nonàntla · Nóv · Palàghen · Pavóll · Pergnàn · Pivpélegh · Pulinègh · Ravarèin · San Felìz · San Gèr · San Pròsper · San Pussidòni · Sasól · Savignàn · Sèstla · Suléra · Spilambèrt · Vgnóla · Zòca


text:
In’emna suenter ch’il schef dal concern d’autos da Volkwagen, Martin Winterkorn è sa retratg pervia dal scandal da svapur, datti ussa era concretas consequenzas per ils collavuraturs.
Uschia ha VW per exempel decidì da producir pli paucs motors a Salzgitter, in dals pli gronds lieus da producziun da motors. Radund 7’000 collavuraturs fabritgeschan là di per di radund 7’100 motors.
Stop d‘engaschament
Dentant era las interpresas affiliadas da VW èn pertutgadas. Uschia na vul la «Volkswagen Financial Services» betg pli emploiar collavuraturs enfin la fin dal onn.
Il scandal da svapur pertutga radund 11 milliuns autos sin l’entir mund, ha communitgà VW. Il concern d’autos n’ha dentant anc betg communitgà exact tge models ch’en pertutgads, cura che las midadas vegnan fatgas e quant che quellas vegnan a custar.
RR novitads 17:00


text:
Ils problems per il comité d'organisaziun da las cursas da la cuppa mundiala ad Adelboden na piglian nagina fin. Suenter il stemprà Burglind hai dà gievgia saira plievgia ferma ed ina segunda bova.
Gia da mezdi aveva la via ad Adelboden stuì vegnir serrada per curt temp. Suenter che la via era puspè stada averta saja il president dal comité d'organisaziun, Peter Willen stà fitg positiv e n'ha betg vesì en privel las duas cursas.
«Uss hai dentant dà in'ulteriura bova. Dapi las 18:00 è la via serrada cumplettamain e na po betg vegnir averta enfin almain venderdi bun'ura», declera la responsabla per la communicaziun da l'eveniment da la cuppa mundiala, Annina Reimann ad SRF.
Tenor ella vegnan venderdi bun'ura geologs ad evaluar la situaziun avant lieu e lura decider co vinavant. Fact saja che Adelboden è serrà giu il mument dal conturn. La situaziun è critica. Tuttina ha Reimann annunzià: «Nus dal comité d'organisaziun restain optimistic e manain enavant las lavurs sut gronda pressiun.»
RR novitads 22:00


text:
Il club da hockey da Kloten ha pers il gieu decisiv da la qualificaziun per la liga: Ils da Rapperswil-Jona Lakers han pudì far il 2:1 en la prolungaziun.
Er la segunda midada da trenader questa stagiun n'ha damai betg pudì gidar a quels da Turitg e Kloten terminescha la qualificaziun cun il davos plaz. Uschia datti per il club, suenter ch'ins aveva suenter prest 56 onns pensà che quels da Kloten na sajan immuns cunter ina relegaziun, tuttina anc ina midada da la liga la pli auta en la Swiss League l'auter onn.
L'in prenda donn, l'auter profitescha
Ils Lakers da lur vart turnan suenter 3 onns puspè en la pli auta liga. Per els èsi stà ina stagiun da success. Sper la promoziun han ils Lakers era gudagnà il final da la cuppa svizra cunter Tavau
RR novitads 06:00


text:
Pli grond radiotelescop dal mund
En il sid da la China vegn cunstruì il pli grond radiotelescop dal mund. Cun la construcziun da quest radiotelescop è vegnì cumenzà avant 5 onns. E la fin da settember da quest onn duai el vegnir mess en funcziun. Per evitar disturbis electromagnetics ston en in radius da 5 kilometers enturn quest radiotelescop dapli che 9’000 persunas bandunar lur dachasa.
Sin la tschertga dad aliens
Cun qust radiotelscop speran scienziads da survegnir nova savida sur da l’univers. Plinavant duai il radiotelescop gidar cun la tschertga da vita extraterrestra.
A Falera stat era in «pli grond telescop»
Il matg 2007 è vegnì avrì il pli grond telescop da la Svizra a Falera. Pli exact: il pli grond telescop ch'è accessibel a la publicitad. Enconuschent è il Mirastailas a Falera tranter auter era per ils dis d'astonomia che vegnan organisads mintga onn.
Sch'ins fa l'experiment da patratgs e sa dumonda: Tge fiss, sch'il pli grond radiotelescop dal mund vegness a Falera, lura manglassen ils abitant da las vischnancas ch’èn pli datiers che 5 kilometers da Falera forsa bandunar lur dachasa.


text:
Stret di Dardanei
Ol stret di Dardanei (in turc: Çanakkale Boğazı), ind l'antigitaa ciamad Ellespont (Hellespontus, Hellespontium Pelagus, Rectum Hellesponticum, o Fretum Hellesponticum) l'è un stret qe al collega ol Mar Mediterraneo a qell de Marmara e, insema al Bosforo al fa da confin intra Europa e Asia.
Ol nom[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol nom Dardanei al vegn da Dardania, l'antiga terra sœ la riva asiatega qe la ciapa ol nom da Dardano, ol fiœl de Zeus e Eletra.
Ol nom Ellespont invece, qe al vœl dir Mar de Elle, al vegn da un olter mito grec: Elle, sorella de Frisso e s-ceita de Atamante e Nefele, ind el viaj per indar ind la Colqide (fait in gropa al bessot con la pell d'or) la seress borlada jo ind el mar, qe l'ha ciapad ol nom da lee.
Descrizion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La largeza minima del stret l'è de 1250 meter, e qella massema l'è de 8 km; l'è long circa 62 km. La profonditaa media l'è de circa (-)60 m, la massema (-)100 m.
Sœ i rive di Dardanei g'è tante antige citaa: ind la banda europea Eleunte, Maidos, Sesto, Gallipoli; ind la banda asiatega Troia, Dardano (incœ Çanakkale), Abido, e di oltre.


text:
Max Giesinger: «Wenn sie tanzt»
- Gievgia, 22.12.2016, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 22.12.2016, 9:30, RTR
Sin youtube è el gia vegnì enconuschent baud. Dentant propi preschientscha en las medias ha Max Giesinger pir dapi ch'el è sa participà tar la show «The Voice Of Germany» il 2012. L'istorgia da «Wenn sie tanzt» tracta dentant d'in temp avant il success. In temp cura ch'el e sia mamma abitavan persuls a Waldbronn en Germania. El descriva il grev temps che sia mamma ha gì sco educanta suletta e co ella sentiva levgiament cun tadlar musica.


text:
Suvlaki, Gyros e Capretta – Salada de Fruta com vinho do Porto
- Gievgia, 19.10.2017, 10:15
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 19.10.2017, 10:15, RTR
Maria Cathomas-Da Silva da Breil è oriunda da São Martinho das Chãs en il nord dal Portugal. En sia patria en la regiun dal Douro vegn cultivà il vin dultsch da Porto. Il vin renumà dal Portugal vegn exportà en l'entir mund.
Per far la salata propona Maria Cathomas-Da Silva da duvrar fritgs da la stagiun. Cun in zichel vin da Porto survegn la salata da fritgs in tipic gust dal Portugal.


text:
Malgrà la tschertga intensiva da las forzas da salvament ensemen cun Rega, chauns, sfunsaders ed il Club alpin svizzer n'haja ella betg gì success. Quai ha respundì il pledader da la polizia chantunala Marcus Corai ad RTR.
Sche quai na dettia nagins indizis concrets alura na vegnia la tschertga betg pli reprendida. La Landquart sco er il Rain mainian il mument fitg blera aua.
Anc fin la sonda da mezdi era vegnida tschertgada la persuna sparida, in um da la Republica Tscheca da 66 onns. El appartgnaiva ad ina gruppa privata ch'è disgraziada il venderdi cun lur bartga da gumma sin la Landquart.
La polizia e la procura publica investigheschan il cas.
L’impurtant en furma concisa
- venderdi, curt avant las 13:00: ina bartga da gumma è cupitgada sin la Landquart
- 2 umens (60 e 66 onns) èn morts
- 2 persunas èn blessadas
- 2 persunas èn sa spendradas
- sonda bun'ura: 1 um (66) sparì vegn anc tschertgà
- i sa tracta dad ina gruppa da la Republica Tschecha
- polizia e procura publica intercurreschan
- la raschun per l'accident n'è anc betg clera
Curt avant las 13:00 haja ina dunna vis vestas da nudar, ina chapellina ed ina bartga da gumma cupitgada datiers da Schiers sin la Landquart. Ella ha lura alarmà la Polizia chantunala.
En acziun eran diversas patruglias da las Polizias chantunalas dal Grischun e da Son Gagl sco er la polizia dal Principadi dal Liechtenstein.
Mort malgrà reanimaziun
Tenor emprimas enconuschientschas era ina gruppa da diesch persunas ida a bord da duas bartgas privatas a Küblis. Tranter Küblis e Fideris è la bartga davant cupitgada. En la bartga eran tschintg persunas.
Duas persunas han pudì sa spendrar sezzas. Ina persunas ha pudì vegnir spendrada ord la Landquart da las forzas d’agid tranter Schiers e Grüsch. Malgrà reanimaziun è questa persuna morta.
Ina segunda persuna è vegnida spendrada ord il Rain a Maienfeld. Ella è vegnida reanimada, ma era morta al lieu. Ina terza persuna è anc sparida.
Ultra da quai en acziun:
- ambulanzas dals ospitals Schiers e da l’Ospital chantunal dal Grischun
- equipas da pumpiers dal Partenz, da Landquart, da Buchs (SG), da Sargans (SG) ed il salvament d’aua da la polizia dal Liechtenstein
- CAS - Club alpin svizzer
- Rega cun dus helicopters
- Swisshelicopter cun in helicopter
Las equipas spezialas cumpiglian sfunsaders, manaders da chauns e manaders d’acziun sgulants. Per l’assistenza dals ulteriurs commembers da la gruppa da bartgas da gumma era il Care Team Grischun al lieu.
RR novitads 17:00++


text:
Las sancziuns en il sectur da las finanzas valan per ulteriuras persunas sco i ha num en ina communicaziun. Daners che han ina colliaziun cun programs nuclears e da rachetas da la Corea dal Nord èn bloccads. Burghais dal pajais na d'astgan er betg frequentar studis da phisica pli auta, da simulaziun da computer avanzada e da tecnica nucleara.
Plinavant vegnan uss tut las spediziuns da e vers la Corea dal Nord controlladas dal dazi. Cun questa decisiun realisescha il Cussegl fedreal ina resoluziun dal Cussegl da segirezza da l'ONU.
RR novitads 20:00


text:
Il Tribunal federal ha decis
Ils tschintg derschaders a Losanna han dà raschun als iniziants enturn Christian Mathis da Küblis e Renatus Casutt da Falera. Senza dubi in success per ils iniziants.
Il Cussegl grond grischun n'avess betg dastgà declerar l'iniziativa per abolir la chatscha speziala sco nunvalaivla. I na dettia nagina cuntradicziun tar il dretg superiur, è vegnì ditg. Quai vul dir ch'il Cussegl grond sto anc ina giada tractar l'iniziativa. Deputadas e deputads pon decider sch'i dat ulteriurs motivs per declerar nun-valaivla l'iniziativa. I saja dentant pauc probabel che quai saja il cas, uschia ils derschaders.
Il Tribunal federal ha era menziunà che la chatscha en il Grischun saja in patent dal stadi. Cunquai haja il chantun la pussaivladad da reglar la chatscha ed ordinar chatscha da reschia. Quai muntass che guardiaselvaschinas e betg persunas privatas reducessan l'effectiv da selvaschina.
Cuntradicziuns da las instanzas grischunas
La regenza, il Cussegl grond e la dretgira administrativa dal Grischun avevan ditg che l'iniziativa na saja betg valaivla cunquai ch'ella cuntrafetschia al dretg superiur, pia a la lescha da chatscha ed a la lescha da guaud.
Els avevan era laschà far in'expertisa giuridica ed ina biologica. Lur argument: Senza la chatscha supplementara na vegnian ins betg da reducir il dumber da selvaschina ed i dettia uschia memia blers donns vid igl guaud.
Iniziants cuntents – adversaris persvas
Ils iniziants da l'iniziativa èn satisfatgs da la decisiun da Losanna. Il Tribunal federal haja confermà la posiziun da l'Uffizi federal per l'ambient che n'aveva vis nagina cuntradicziun cun dretg superiur.
L'Uniun grischuna da chatschaders da patenta da sia vart quinta ussa cun ina votaziun. Els sajan segirs da pudair persvader la populaziun ch'i dovria la chatscha supplementara, ha ditg il president Robert Brunold.
«In signal positiv per nossa iniziativa»
Per l'iniziativa per ina chatscha etica saja la decisiun dal Tribunal federal in signal positiv, ha ditg l'inizianta e presidenta da l'uniun «Wildtierschutz Schweiz» Marion Theus sin damonda dad RTR. Ella quinta ussa che la Dretgira administrativa dal Grischun decleria sco valaivla l'iniziativa.
In punct da l'iniziativa per ina chatscha etica pertutga numnadamain era la chatscha speziala: A partir da l'emprim da november duai dar ina pausa da chatscha. Il Cussegl grond ha declerà 8 pretensiuns da l'iniziativa sco valaivlas e trais sco nun-valaivlas. Actualmain è l'iniziativa pendenta tar la Dretgira administrativa dal Grischun.
RR novitads 11:30


text:
In sonda saira ha Real Madrid battì il rival da sia citad Atletico Madrid cun 5:3 - quai dentant pir suenter sajettar penalties. Suenter la prolungaziun stevi 1:1.
Anc cun il tschivel final a Milaun èn millis e millis da fans sa mess en viadi a Madrid sin la plazza Cibeles en il center da la citad. Quai è il lieu tradiziunal per festegiar las victorias da Real.
Suenter il sgol enavos en Spagna èn ils giugaders cun campiun mundial Toni Kroos ed il superstar Cristiano Ronaldo sa mess en in bus avert per in cortegi triumfal-real entras Madrid. La ruta previssa è dal stadion da Bernabeu e a la plazza Cibeles.
Cun la victoria da la sonda saira ha Real Madrid gudagnà la Champions League per l’11avla giada.
RR novitads 06:00


text:
Ejams de Stat tla scora alta: Les materies dla secunda proa scrita
Le Departimënt Educaziun y Cultura Ladina á publiché incö les materies di Ejams de Stat dles scores altes ladines che reverda la secunda proa scrita.
Le MIUR (Ministero Istruzione Università e Ricerca) á publiché ai 31.01.2018 les materies dla secunda proa scrita dl Ejam de Stat 2017-18 y les materies che ti vëgn assegnades ai comissars esterns dla comisciun. Por la Provinzia da Balsan vëgn les materies dessura definides, aladô dl Statut de Autonomia, dal MIUR sön proposta dles 3 Intendënzes. Insciö él gnü publiché da pert dl Intendënt dr. Roland Verra incö, ai 1 de forá 2018, les materies che reverda les scores altes ladines por l’ann de scora 2017-18.
Por les trëi direziuns dla Scora d’Ert Cademia él gnü chirí fora la materia „Pitöra“ (seziun de Ert figurativa), la materia „Grafica“ (seziun de Grafica) y la materia „Proietaziun y design“ (seziun de Design). Por ci che reverda la Scora Profescionala (seziun de “Produziuns de industria y artejanat) sará la materia d’ejam dla secunda proa „Tecnologia di prozesc produtifs“, tl Lizeum linguistich gnarál ejaminé la materia „Inglesc“ y tl Lizeum del Sciënzes Umanes la materia “Sciënzes umanes”; pro l’ITE (sides La Ila co Urtijëi) sará les materies dla secunda proa „Economia aziendala“ (seziun Aministraziun, Finanzes y Marketing) y „Inglesc“ (seziun Turism). La tabela cun dötes les proes scrites é gnüda injuntada, te chëra che al é ince da ciafé les materies che gnará ejaminades da comissars esterns.
I ejams de Stat dles scores altes mët man ai 20 de jügn 2018 cun la pröma proa scrita. Dötadöm él scrit ite atualmënter 102 studëntes y studënc tla cuinta classa dles scores altes y profescionales tles valades ladines, de chisc n’él 38 scric ite tl Lizeum d’Ert, 38 tl I.T.E. da Urtijëi y 14 tl ITE da La Ila, 5 studëntes/studënc fej atualmënter la cuinta classa dl Lizeum Linguistich y 4 dl Lizeum de Sciënzes Umanes a La Ila, 3 la Scora Profescionala de Artejanat Artistich a Urtijëi.
Pro la pröma proa scrita podará i candidac dles scores ladines chirí fora sce ai ó scrí le tema por talian o por todësch. La secunda proa scrita reverda na materia caraterisënta de chëra scora y á le fin da valuté les conoscënzes spezifiches dl studënt y dla studënta. La terza proa scrita é partida sö te döes pertes y te dui dis. Le pröm de vëgnel scrit n tema te chël lingaz che ne é nia gnü adoré pro la pröma proa scrita. Le secundo dé respogn les candidates/i candidac a na ligna de domandes che reverda 4 o 5 materies. L’ejam de stat se stlüj jö cun la proa a usc che tól ite dötes les materies de chël ann de scora.
USP


text:
Saint-Florent (FR-2B)
Saint-Florent l'è 'n cümü de la Còrsica, endèl teretóre nasiunàl de la Frància. El fa part del cantù de Conca-d'Oro, del circondàre (arrondissement) de Bastia e del dipartimènt de la Còrsica Alta. El g'ha 'na popolasiù de 1 622 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 17,98 e 'l và de 'na altèsa mìnima de 0 méter a 'na altèsa màsima de 356 méter s.l.m.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Nov imni naziunal
- Mardi, 1.8.2017, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 1.8.2017, 8:40, RTR
Questa saira resuna puspè dapertut l'imni naziunal. Dentant – tgenin chantar? Il psalm svizzer tradiziunal da Alberich Zwyssig da l'onn 1841 ubain la varianta moderna cun la medema melodia dentant in nov text da Werner Widmer dal 2015? Quella nova varianta n'ha betg uschè simpel da concurrenzar.
Il text da la nova varianta da l'imni è numnadamain main devot – Il cumponist ha stritgà Dieu or da las strofas. La basa dal text è la preambla da la Constituziun svizra da l'onn 1999. Las valurs che vegnan dechantadas èn pasch, solidaritad e libertad.
Instradà il nov imni aveva la Societad svizra d'utilitad publica. Il mainafatschenta Lukas Niederberger è persvadì, ch'il nov imni na saja betg mo pli moderns en ses cuntegn, mabain ch'el saja er pli simpel d'emprender ordador perquai ch'el è pli curt.
Er insaquants prominents fan reclama persuenter da chantar la nova varianta, per exempel anteriurs cussegliers federals sco Eveline Widmer-Schlumpf ubain Moritz Leuenberger ni era prominents sco Maria Walliser, Alex Capus, Emil Steinberger ni Marc Sway.


text:
L'emprima mesadad dal classicher è ida a fin senza gols. Ella è stada dominada da bler tactica e da be paucas schanzas sin omaduas varts. Suenter 15 minutas è il giugader dal champ central Sami Khedira sa blessà ed ha stuì bandunar il plaz. Per el è vegnì Bastian Schweinsteiger.
Gia il 2014 è Khedira sa blessà durant il trenament, uschia ch'el ha manchentà il final dal campiunadi mundial en la Brasilia cunter l'Argentina.
Segunda mesadad
Suenter la pausa ha l'equipa tudestga fatg dapli squitsch sin ils Talians. En la 65avla minuta ha lura il giugader dal champ central Mesut Özil fatg igl 1:0 per la Germania.
En la 78avla minuta però ha il schef da la defensiun dals Talians, Leonardo Bonucci pudì egalisar al 1:1 per la «Squadra Azzurra». Quai cun in penalti suenter in hands dal defensur tudestg Jérôme Boateng. Silsuenter n'han omaduas equipas be pli ristgà pauc. Uschia è ì il temp regular a fin pari.
Prolungaziun
Er la prolungaziun è stada dominada da bler tactica, senza ch'ina da las duas equipas avess gì la schanza da decider la partida durant las 30 minutas supplementaras.
Penaltis decidan en favur da la Germania
Il sajettar penaltis è stà in veritabel crimi. Plirs giugaders dad omaduas equipas han demussà gnerva e betg tutgà il gol. La fin finala ha Jonas Hector fatg il penalti decisiv per la Germania. Per la Germania è quai l'emprima victoria cunter l'Italia ad in grond turnier insumma. Dals 8 duels ch’igl ha dà enfin uss a turniers gronds ha l’Italia gudagnà 4. E 4 giadas è la partida ida a fin pari. La davosa giada ha l’Italia bittà la Germania or dal campiunadi europeic en Pologna ed en Ucraina.
Mezfinal cunter Frantscha u Islanda
Gievgia, ils 7 da fanadur frunta la Germania sin il victur da la partida tranter la Frantscha e Islanda che cumenza dumengia saira a las 21:00.
RR novitads 23:00