text:
I tuna bain bel, dentant co la Val Müstair vul realisar quella visiun da daventar persistentamain il pli attractiv lieu da natira e d’abitar en las Alps, è il mument tut auter che cler. «Nus sviluppain quai ussa per l'avegnir ed i vegn ad ir pass per pass», manegia il president communal Rico Lamprecht.
Dal tuttafatg serius cun daventar il lieu il pli attractiv en las alps n’è quai dentant betg manegià, sco la suprastanta Gabriella Binkert Becchetti lascha sentir. «Jau pens ch’ins sto adina avair ina finamira pli auta, che quai ch’ins crai da pudair realisar.» I dettia bain blers auters bellezza lieus - cunzunt en il Grischun. Dentant la Val Müstair saja en in lieu uschè quiet, uschè davent da tut, ch’ins stoppia nizzegiar quai ussa positiv, e betg dir ch’ins saja a la fin dal mund.
Perquai vul la suprastanza da Val Müstair tranter auter er animar la populaziun da s’integrar pli fitg en quest process da sviluppar vinavant la vischnanca ed il parc da natira, la Biosfera Val Müstair. Sch’ins veglia avair success, lura stoppian ins far quai communablamain: «Sche tuts van en la medema direcziun, lura cuntanschain nus era las finamiras», concluda il president Rico Lamprecht.
Emprim resultat da l’analisa
La visiun «Val Müstair 2025» è in emprim resultat da l'analisa che la vischnanca ha laschà far dad ina firma externa per guardar nua ch’ils problems ed era las fermezzas da la vischnanca, dal parc da natira e da la vallada sco entir sistem èn.
Uschia che Rico Lamprecht ha era survegnì emprimas respostas or da l’analisa da las bun 40 intervistas fatgas, tge che n’ha betg funcziunà uschè bain en vischnanca: per exempel ch'i manca ina clera posiziun, in profil u insumma ina strategia da la Val Müstair, che las structuras en vischnanca ed en il turissem èn ineffizientas e betg adina cleras, ch'i n' è er betg cler, tge rolla ch'il parc da natira «Biosfera Val Müstair» gioga propi u era che la communicaziun è insuffizienta.
«Biosfera Val Müstair» è intschert
E perquai vul la vischnanca sco ina da sias emprimas mesiras, empruvar d'infurmar e communitgar meglier en l’avegnir: quai tant en Val Müstair, sco era anorvers. In auter punct ch’è era gia clers or da l'analisa, è ch'il parc da natira vegn era en l’avegnir a giugar ina rolla centrala per il svilup da la val. Sch'il parc vegn dentant anc adina ad avair num «Biosfera Val Müstair», lascha Rico Lamprecht anc avert. Quai saja era ina dumonda d'identificaziun. Pussibel saja era ch'el haja lura num da nov «Val Müstair - Parc da natira». Val Müstair fiss lura la marca ed il parc ina part da la Val Müstair.
La lavur cumenza pir ussa
La lavur sco tala entschaivia dentant per ussa, cun avair l'analisa dals problems e da las fermezzas da la Val Müstair sin maisa, constatescha il president communal. Il proxim mez onn vegnia la suprastanza ad elavurar ensemen cun gruppas da lavur in plan da master ed uschia sviluppar pli concret la visiun «Val Müstair 2025».
Cun las gruppas da lavur vul la suprastanza vegnir pli datiers da la populaziun ed uschia era sviluppar chausas che constattan per tuts. Che quai è era in desideri da la populaziun, gliez senta Rico Lamprecht vid il resun dals dumandads.
Plan da master fin l'atun 2017
La vischnanca ha ussa ina giada instradà in process cun la finamira da sviluppar in plan da master cun concrets champs d’acziun e mesiras per il svilup da la vallada sco era dal parc da natira Bisofera Val Müstair. Pli concret co i va vinavant cun la Val Müstair e ses parc, duessi lura vegnir quest atun, cura ch’il plan da master vegn preschentà a la populaziun
La populaziun reagescha cun bainvulientscha
La populaziun da la Val Müstair ha pudì s'infurmar durant ina radunanza communala davart la nova visiun e dal fatg che il parc da natira Biosfera Val Müstair duai restar in element central en Val Müstair. Las reacziuns èn stadas per gronda part bainvulentas. Ins saja cuntent che la Biosfera survegnia in nov schlantsch e che la Val Müstair possia sa profilar da nov. Dentant: tuts, era la suprastanza communala san che i dat anc fitg blera lavur per concretisar la visiun da restar in parc da natira e da daventar il pli bel lieu natiral en las alps.
Tge è capità fin ussa
RR actualitad 07:00
Basa da l'analisa
Dal favrer fin il matg 2017 ha ina firma externa fatg sin incumbensa da la vischnanca da Val Müstair radund 40 intervistas cun represchentants da la politica, dal turissem, da l’agricultura, da la cultura, da la gastronomia, da l’industria, dal commerzi e mastergn sco era cun ils uffizis dal chantun e da la confederaziun.


c: text/html

text:
La residenza da seniors è finida pir la primavaira 2018. Ma ì dettia gia ils emprims interessents, ha ditg l’architect Aluis Huonder. Ina terza da las 22 abitaziuns è reservada (cun ina «decleraziun d’intenziun»).
Prevegnir a speculaziuns
Las abitaziuns na vegnan betg vendidas, sco il president da la Sut Gliendas SA Michèl Deflorin ha ditg ad RTR. Quai saja ina part dal contract cun la vischnanca da Mustér per ch’i na vegnia betg speculà cun quest object.
Seniors e famiglias
Persunas che han 50 onns ubain famiglias pon retrair ina abitaziun. L’idea saja ch’i dettia ina buna maschaida, di Michèl Deflorin.
Cussedentas e cussedents pon era retrair tscherts servetschs da la Spitex Cadi ubain dal Center da sanadad Puntreis (ch’è datiers da la residenza da seniors).
RR actualitad 07:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Suenter lavurs preparativas vastas aveva l’expert da turissem Daniel Fischer sa mussà pront en la fasa da start da surpigliar il presidi. Ussa saja questa fasa da svilup terminada cun success, ha ditg Daniel Fischer envers RTR. Il nov elegì president Luzi Thomann sa legra sin la nova sfida «Jau ma legrel, da nizzegiar l’atmosfera da partenza per la fasa da realisaziun e da nizzegiar la strategia elavurada», ha ditg Luzi Thomann.
Societad anonima ha cuntanschì intginas finamiras
15 mais suenter che la societad anonima è vegnida fundada, datti gia emprims resultats. Uschia è la finanziaziun garantida, la strategia 2018 – 2021 è decidida, ed ina squadra dad indesch collavuraturas e collavuraturs lavura intensiv vi da divers projects, scriva la Tourismus Savognin Bivio Albula AG en ina communicaziun.
RR novitads 18:00


text:
Strusch da crair ch'i dat 7 punts, sin var 1,5 kilometers dal Rain Anteriur. La punt a la quala l'uniun Nossa Punt ha dà grond pais è quella da Versell, construida l'onn 1928. Ina punt per tut il trafic. L'onn 1927 era la punt veglia da Maillart vegnida destruida d'ina bova. En mo 10 mais han ins construì la nova, quella da Versell.
Questa stad vegn la punt restaurada inaugurada e surdada al traffic plaun; vul dir als peduns ed als velos. Quella punt gioga la rolla principala en il cudesch Nossa Punt. Ella è documentada cun pleds e fotografias da tuttas varts. Ed era la populaziun da Danis-Tavanasa vegn a pled. Sin pliras paginas raquintan giuven e vegl da lur punt.
Il cudesch ha anc in'autra atgnadad. El è scrit en trais linguatgs: rumantsch, tudestg ed englais. Mo uschia fetschia ina ediziun da 1'300 tocs d’in cudesch d’architectura senn, manegia la presidenta da l’uniun Nossa Punt Rita Cathomas Bearth.


text:
Las plazzas èn pli che occupadas en ils vaguns vegls e plitost stretgs da la viafier a roda dentada. La viafier maina da la staziun da Montreux che sa chatta sin 390 m.s.m. fin sil Rochers de Naye sin 2042 m.s.m.
L’idea dal tren da Jazz è naschida davos las culissas da la sala Stravinski. Il fundatur dal festival ed anteriur directur ha gì l’idea ensemen cun il voluntari, Niklaus Mani, che organisescha il tren.
Claude Nobs era in grond fan da trens, uschia avainsa bunamain stuì vegnir sin l’idea da far in tal tren!
Ditg e fatg: Oz van durant il festival da Jazz regularmain trens si e giu pel Rochers de Naye e quai cun mintga giada var 170 giasts internaziunals.
Niklaus Mani di ch'ils vaguns da tren savessan raquintar diversas istorgias. Per exempel ha in musicant ina giada pers ses dents cun sunar!
Causa ch'igl è ina viafier a roda dentada squassi schon in pau en qua. Ed ina giada hai dà in “ruc”, ed in saxofonist ha pers ils dents entamez il tren. Quai è stà risadas.
Cun u senza dents, ils musicants quels sunan e sunan ad in cuntin. Duas differentas bands èn en il tren - per mintga vagun in. Sunà vegni bundant in'ura per ir ensi, sisum la muntogna vegni sunà var duas uras, e lura puspè cun turnar. Per ils musicants saja quai in eveniment dal tuttafatg spezial.
Quai è per nus simplamain total flot da pudair sunar qua. L’atmosfera è uschè speziala cun la glieud che vegn da tut il mund a tadlar.


text:
En blers lieus dal chantun Grischun n’èsi betg pussaivel dad ir cun il chargia fain. Numnadamain là nua ch'igl è memia taiss. Pli baud devi sulettamain rastels da rimnar il fain en da quels lieus. Suenter avair raschlà il prà, mettev’ins il fain en ponns e purtava els insanua nua ch'igl era pli pauc tais.
Oz datti sper ils rastels anc suffladers da fain ch'il pur porta si dies. Ultra da quai datti uschenumnads stauscha-fain che funcziunan ensemen cun in motor da segar, simplamain cun in auter indriz si davant.
Pli effizient che suffladers da fain
Tenor Konrad Merk dil Plantahof gidian ils stauscha-fain als purs. Sch'ils prads sajan bels e gulivs sajan las maschinas che sumeglian in criec da naiv pli effizientas che suffladers da fain. Savens stoppian ins tuttina anc ir suenter cun il rastè. La canera dal stauscha-fain saja dentant pli empernaivla che quella dal sufflader, di Merk.


text:
Peio
Peio (Péj 'ndèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha 1 877 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na süperfìce de 160 km², per 'na densità de 12 ab./km². El cunfìna coi cümü de Martello (BZ), Valfurva (SO), Rabbi, Put de Lègn (BS), Vermiglio, Ossana, Pellizzano.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Sco preparaziun sin il campiunadi europeic ha l'equipa naziunala da l'Austria trenà l'emna vargada a Schluein sin il plaz da l'Uniun Sportiva Schluein Glion. Cun l’andament da l'emna è il president da l'uniun Simon Lutz fitg cuntent.
Il punct culminant dal punct da vista da l'uniun è segiramain stà il gieu amicabel encunter l'Austria. In gieu, ch'els han pers 14:0, che ha dentant era purtà ina bella summa en cassa. Daners, che l'uniun sa duvrar. Tenor Simon Lutz custa per exempel il mantegniment dal plaz actual circa CHF 30'000.- ad onn.
Duas equipas per onn
Era sche tals camps da trenament èn ina buna fatschenta per l'uniun, il president Simon Lutz na vul tuttina betg dapli camps d'autras equipas a Schluein. Gliez muntass numnadamain, ch’i stuess vegnir construì in ulteriur plaz, in plaz artifizial per schanegiar il plaz natiral. Vinavant stuess la lavur cumina da l’uniun durant quels camps vegnir surpigliada d’ina organisaziun professiunala. Tut quai auzass dentant considerablamain ils custs.


text:
Sco mintg'onn cumenza er quest onn da Son Steffan la Cuppa Spengler a Tavau. Gist en l'emprim gieu dal turnier tradiziunal vegni questa giada tar ina premiera. Il HC Ambri-Piotta, ch'è per l'emprima giada da la partida al turnier, La gievgia, ils 26 da december fruntan ils Tessinais sin la squadra russa Salavat Yulaev Ufa.
Il schef da sport dal HC Ambri-Piotta, Paolo Duca sa legra che ses team po finalmain participar a la Cuppa Spengler a Tavau. Els sajan bain preparads e motivads da mussar a Tavau lur meglier hockey.
RTR actualitad 12:00


text:
Laura non c'è (film)
Laura non c'è (La Laura la n gh'è minga) l'è na cumèdia dramàtica dal 1998 'd Antonio Bonifacio ch'al tōś al tìtul da na canta dal 1997 dal sasuléś ad Nek ch'in dal film al fà anc un camèo acsè cuma Amadeus, la Marta Flavi, la Federica Panicucci e la Cloris Brosca, la sigàgna dla televiśiòṅ ch'la dasquaciàva la carta dla Luna Négra in dal prugràma La zingara. La prutagunìsta Gigliola Aragozzini, fiōla 'd Adriano Aragozzini, l'è pò mòrta 'd leucemìa tri an dòp a sōi vint-a-tri an.
Al film 'l è stâ prudót par la Gold Film e par la Star Comics, la cà umbra 'd fumét ch'la gh'iva da cuciàr in élt al persunàǵ ad Lazarus Ledd.
Sunt
Lorenzo (Nicholas Rogers) 'l è 'n disegnadōr ad fumét put ch'al viṿ in 'n apartamènt in afìt da Savini (Fabrizio Casula) ch'al fà fadìga a pagar, par furtùna ch'al gh'à la manéra 'd far dū ciàcri dal vòlti cun la purtinàra Maria (Cloris Brosca) e cun sò surèla Francesca (Anna Maria Petrova) ch'la gh'à 'l ciòld fis dal śmagrìr. Al gh'à 'n aquàri 'd pés rós e 'l lavóra par 'l editōr Lucenti (Angelo Longoni) insém a 'l sò amìg Luca (Francesco Apolloni) ch'al fà 'l senegiadōr e anc al “simpatigòṅ” ch'al sà tut lò dla vita e ch'al gh próa sèmpar cun cal dóni, anc cun la cantànta dal bar, la Stefania (Laura Chiatti).
Na sira Lorenzo al salva na ragàsa ciamàda Laura (Gigliola Aragozzini) ch'l'éra drē a ciapàr-i in strada e ch'la stà in dal palàs in frònt a 'l suo. Al śōvan al gh mét pôc a inamuràr-'s ad lē.
Dòp ch'i finìs'n a lèt Lorenzo al fà a mènt ch'in di bras dla ragàsa a gh'è di buś e 'l gh'à dla drugàda. Chi lē, ch'invéci la gh'à 'l diabēt, la s ufénd e la sparìs, in pôchi paròli la Laura la n gh'è minga, l'è andàda via.
Un dè a sòna a la sò pòrta al dutōr dla Laura, Marco Palmieri (Amadeus), par dir-ag ch'la ragàsa l'è dimóndi śò. In séguit, tut 'd un trat, la salta fóra incóra e la pasa na giurnàda a 'l parc insém a Lorenzo ma 'l è sōl 'n insùni dal śōvan parchè la Laura l'è mòrta a dir dabòṅ. Lorenzo al créd però ch'al sò spìrit al s sia rincarnâ in dal còrp dna gatìna biànca.
A s trata però tuta dna stòria 'd un fumét ciamâ Laura Swan disgnâ par Lorenzo, qvél véra (Nek).


text:
Il president dals Stadis Unids Donald Trump sa lamenta da l'investigader spezial che duai examinar las relaziuns da Trump cun la Russia. Tenor l’opiniun da president Trump fetschia quai enorm donn al pajais american.
Critichers sminan che Trump haja relaschà il schef da la polizia federala FBI, James Comey, perquai che quel aveva intercurì las relaziuns da Trump cun la Russia. Enstagl duai ussa in investigader spezial prender sut la marella las relaziuns.
Tenor ils servetschs secrets aveva il president russ Wladimir Putin ordinà d’influenzar il cumbat electoral american en favur da Donald Trump.
RR novitads 06:00


text:
Amazonas
Amazonas (in portoghes [ɐ̃maˈzõnas]), nomm offizial Estado do Amazonas, l’è vuna di 27 unidàa federativ del Brasil, in de la Region Nord del paes. L’è el pussee grand intra i staa brasilian, cont on territori de 1.559.159,148 km2, pussee grand che la Francia, la Spagna, la Svezia e la Grecia insema, e 65 volt pussee grand de la Region Lombardia. El confina cont trè nazion - Perù, Colombia e Venezuela - e cinch alter staa brasilian - Roraima, Pará, Mato Grosso, Rondônia e Acre.
La pupart del staa (el 98%) l’è covert de la Foresta Amazzonega, che la ghe dà el nomm, e la sò popolazion l’è de domà 4 million de person, la metàa di quaj la viv in de la capital, Manaus, a la confluenza del Rio Negro cont el Rio di Amazzon. In di mont in del nord del staa, a la frontera cont el Venezuela, el se troeuva el Pico da Neblina, el mont pussee alt del Brasil.
Abitaa in epoca precolombiana de tant etnii indigen, el territori del staa de Amazonas d’incoeu l’è staa descovert di europee del 1541, quand i spagnoeu Gonzalo Pizarro e Francisco de Orellana hann traversaa i And e hinn viaggiaa per el Rio di Amazzon finn al sò delta in de l’Atlantegh.


text:
Bütschwil
Bütschwil a l'è un cumün svizzer del distret eletural (Wahlkreis) de Toggenburg, in del Canton San Gal. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 13.79 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 3367 abitant.
El cumün de Bütschwil al se tröva a una altitüden de 610 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Ganterschwil, Krinau, Lichtensteig, Lütisburg, Mosnang, Oberhelfenschwil, Wattwil. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Bütschwil l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 779 col nom de Bucinesvilare.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Sit ufizial
- Bütschwil in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Gus Van Sant
Gus Green Van Sant Jr. (Louisville, 24 ad Luj dal 1952) 'l è 'n regìsta, senegiadōr, muntadōr, pitōr, futógrafar, sunadōr e scritōr americàṅ.
Nâ cuma artìsta viśìṿ e regìsta ad film indipendènt, par via dla sò manéra sćèta ad dascórar di prubléma di śōvan al gh'l'à cavàda in séguit a sfundàr anc a Hollywood. 'L è stâ numinâ par dū vòlti par vìns'r al Prèmi Òscar cuma regìsta, la prima par Will Hunting - Genio ribelle in dal 1998 e la secónda par Milk in dal 2009. 'L à vins la Palma 'd òr a 'l Fèstival ad Cannes dal 2003 p'r Elephant[1] e al prèmi dla giurìa par Paranoid Park in dal 2007[2].
Biugrafìa
Fiōl 'd un cumés viaśadōr, al pasa la sò infànsia a giràr p'r i Stat Unî insém a i sò genitōr. Durànt i an dal culéǵ al taca a dar-as da far cun la pitùra par pò davśinàr-'s anc a 'l cìnema girànd acsè soquànt curtumétraǵ in Super 8.
Al s fórma definitivamènt a la scōla 'd art 'd avanguàrdia Rhode Island School of Design in dua 'l impàra a druàr al tècnichi dal cìnema sperimentàł che pò al n mularà piò. Dòp al diplóma, Van Sant al fà soquànt curtumétraǵ in 16 mm e pò in séguit al spatìna a Hollywood in dua al lavóra insém a Ken Shapiro in dū di sò film. Durànt al tèmp pasâ a Los Angeles al gh'à la manéra ad cgnós'r al mónd di aspirànt atōr e di drugâ e al gira al mèdimetràǵ Alice in Hollywood (1981).
An Utànta e inìsi di an Nuànta
In dal 1985 al gira 'l sò prim film Mala Noche e pò in dal 1989 Drugstore Cowboy cun Matt Dillon. In dal 1991 'l è 'l tùran ad Belli e dannati cunsiderâ al sò caplavōr cun prutagunìsta Keanu Reeves e River Phoenix. Quànd chi lò al mur'rà in dal 1993, Gus al gh dedicarà al sò film péna girâ Cowgirl - Il nuovo sesso trat da 'l rumànś cult “Even Cowgirls Get the Blues” ad Tom Robbins cun na śōvna Uma Thurman. Al film 'l è stâ però 'n fiàsc, anc in dla sò versiòṅ armuntàda 'd nóṿ dal 1994.
Perìud hollywoodiàṅ
Cun Da morire dal 1995 Van Sant al sèra p'r al mumènt la faś indipendènta e al partìs p'r Hollywood in dua in dal 1997 al gira òṅ di sò film più famóś, Will Hunting - Genio ribelle, andànd in a risć ad vìns'r al Prèmi Òscar par la regìa. La pelìcula la pòrta a cà listés dū statṿi, par 'l atōr minga prutagunìsta (a Robin Williams) e par la senegiadùra (a Matt Damon e a Ben Affleck). Tut àtar dascórs invéci p'r al sò arfacimènt figùra par figùra dal film Psyco 'd Alfred Hitchcock. Par Psycho dal 1999 al regìsta dal Kentucky al vins un Razzie Award. Van Sant al s tōś dal sudisfasiòṅ invéci c'n al film a vgnir: Scoprendo Forrester dal 2000 cun Sean Connery al fà sù utànta migliòṅ ad dòlar.
Filmugrafìa
- 1985 - Mala Noche
- 1989 - Drugstore Cowboy
- 1991 - Belli e dannati (My Own Private Idaho)
- 1993 - Cowgirl - Il nuovo sesso (Even Cowgirls Get the Blues)
- 1995 - Da morire (To Die For)
- 1997 - Will Hunting - Genio ribelle (Good Will Hunting)
- 1998 - Psycho
- 2000 - Scoprendo Forrester (Finding Forrester)
- 2002 - Gerry
- 2003 - Elephant
- 2005 - Last Days
- 2007 - Paranoid Park
- 2008 - Milk
- 2011 - L'amore che resta (Restless)
- 2012 - Promised Land
- 2015 - La foresta dei sogni (The Sea of Trees)
- 2018 - Don't Worry (Don't Worry, He Won't Get Far on Foot)
Culegamènt estéran
Nòti
- ↑ A Cannes a triónfa Van Sant, americàṅ «cóntar» corriere.it, 26 ad Maǵ dal 2003
- ↑ Prèmi p'r al 60śum Aniversàri: Gus Van Sant par "Paranoid Park" festival-cannes.com, 28 ad Maǵ dal 2007
Àtar prugèt
- Wikiquote contiene citazioni di o su Gus Van Sant
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Gus Van Sant


text:
La renunzia da s’inscuntrar saja vegnida nunspetgadamain e ses pajais deploreschia fitg la decisiun, ha declerà il vice-minister da l'exteriur nordcorean. Els sajan dentant vinavant pronts da manar discurs cun ils Stadis Unids, quai da tut temp ed en tuttas furmas pussaivlas, uschia citescha ina agentura da novitads sidcoreana il vice-minister da l'exteriur nordcorean.
Era la Corea dal Sid lavura tenor atgnas indicaziuns communabel cun ils stadis Unids londervi da tuttina anc pussibilitar discurs tranter ils Stadis Unids e la Corea dal nord. Il president sidcorean Moon Jae-in era s’engaschà ferm per quest inscunter. El deplorescha la decisiun ed era il secretari general da las Naziuns Unidas, Antonio Guterres deplorescha la decisiun ed appellescha da cuntinuar cun il dialog.
Trump aveva gievgia saira, en ina brev uffiziala, desditg ils discurs planisads a Singapur cun Kim Jong Un. El rinfatscha a la Corea dal Nord d’esser responsabla per questa disditga.
RR novitads 06.00


text:
di: Aurelio Barzaghi
E in ponta de pee el sô el va a dormì
e inscì insèmma a lù gh’è passaa on alter dì
on dì stèss per tucc de vintiquattr’or
con la soa cèsta de giòia e dolor.
On fioeu che guarda el sò ciel pien de stèll
ed on vègg settaa giò sul basèll.
E tucc cominciom la strada cont on naster ròsa
òppur vun celèst, ma poeu se pèrdom per strada
coi man in saccòccia per string i danee
e se ricòrdom pù el profumm del pan
profumm del bèll pan frèsch
profumm de vita che la passa prèst.
E lassa in cantina la spada per vinc la medaja
a forma de coeur e dèrva el tò pugn
pien de rabbia e fà ona carèzza
a chi nass e a chi moeur e se doman gh’è el sô ò tira vent
cerchèmm de vorèss ben
cerchèmm de vorèss ben e vèss content
e se doman gh’è el sô ò tira vent
cerchèmm de vorèss ben
cerchèmm de vorèss ben e vèss content.


text:
Dapi 33 onns perscrutescha e promova Swisspeace la pasch. Jakob Kellenberger è il president. Blers onns aveva Kellenberger differents posts en l'entira Europa sco diplomat. Dal 2000 fin 2012 è el stà president dal Comité internaziunal da la Crusch Cotschna KRK.
I renda dad exercitar pasch.
Co exercitar pasch? Co far quai? In aspect impurtant è da discurrer in cun l’auter.
Emprender da chapir l'auter è impurtant.
En la guerra haja el vis, quants che na s’interesseschian betg per il punct da vista da tschel. I na veglia betg dir ch’ins stoppia esser d’accord cun tschel. Ma i veglia dir ch’ins prendia serius il punct da vista ed ils quitads da tschel, di Kellenberger en vita e cretta.
In exempel fa Kellenberger en connex cun in inscunter cun ils Talibans ch’el ha inscuntrà sco president dal IKRK:
Jau hai ditg als Talibans cura ch’els han lamentà davart violaziuns tras la NATO e la USA – er vus stuais respectar il dretg internaziunal.
Il 2020 hai dà 104 conflicts armads cun 63 stadis involvids e 103 partidas betg statalas. In butschin senza funs. La fom da pussanza è savens in motiv per guerra civila.
In mund senza guerras na vesa il realist Jakob Kellenberger betg. L’istorgia sur millis onns mussia che quai è in ideal che la carstgaunadad n’ha betg cuntanschì fin uss. Ma ina istorgia da success datti. L’Europa.
La decisiun da stadis ch’avevan guerra da metter ensemen la producziun da cotgla ed atschal – quai è ina decisiun enorm impurtanta.


text:
Daphne laureola
Daphne laureola, l'è 'na piànta de la spéce de la famìa botànica de le Thymelaeaceae.
Descrisiù[Modifega | modifica 'l sorgent]
l'è 'na piànta sèmper-vérda che 'n prensépe de primaéra fà sö dei fiurilì vért-zaldì ragrüpàcc en racemi en corespondènsa de la sèa de le fòie. I fröcc i è de le bàche négre che vé madüre 'nvers la fì de l'istàt. Töt le parcc de la piànta i è vilinùze, suratöt la linfa che la fà nì sö dele piàghe sö la pèl apéna a tocàla.
D. laureola la pöl rià a 'na altèsa de 50 / 150 ghèi. La fùrma biològica l'è P caesp (faneròfita cespitùza). La scórsa l'è sitìla e de culùr gris-zaldì quan che l'è madüra, i ramezèi piö zùegn i è vércc.
Le fòie le se 'nserés söl gamp en maniéra alternàda e le fùrma de sòlet de le spirài spèse 'nvèrs la sìma del böt, ma le pöl apò a quarcià dei ram entréch. Le òie i è lanceolàde o obovade-lanceolade, dei 2 ai 13 ghèi de longhèsa e 1-3 ghèi de larghèsa. I è lìse, vérde scüre e löstre sö la fàcia 'nsìma, piö ciàre endèla fàcia de sóta.
Hábitat[Modifega | modifica 'l sorgent]
Se la tróa de spès söi teré calcàrei, endèi mucc enfìna ai 1600 méter.
Sinònim[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Daphne gnidium f. latifolia Cout.
- Daphne gnidium f. vulgaris Cout.
- Daphne gnidium var. maritima Rozeira
- Daphne paniculata Lam.
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Sur il glatscher da Segna a Flem è in giuven skiunz da turas mort en ina lavina. Sco quai che la Polizia chantunala communitgescha, era il giuven da 21 onns dal chantun Son Gagl ensemen cun trais persunas parentas sin ina tura en direcziun Piz Sardona.
Cura ch'il skiunz ha traversà ina spunda dal sid al Surenjoch ha el distatgà ina lavina. Curt suenter è sa distatgada ina segunda lavina sur il skiunz, lezza ha sepulì il giuven. Malgrà l'agid immediat dals accumpagnaders, da la Rega sco er dal salvament alpin dal Pizol n'èsi betg gartegià da salvar viv il sepulì.


text:
Era cun las novas restricziuns ch'il Cussegl federal ha decretà per occurrenzas publicas pon ils organisaturs manar vinavant ils dis da film che cuzzan enfin dumengia saira.
50 enstagl da 100 visitaders
Tut las prescripziuns d'igiena necessarias adempliva il festival da films cun ses concept da segirtad gia avant ch'il Cussegl Federal ha fatg reglas pli severas.
Nus essan propi stads fitg fortunads, che nus na stuain betg annullar dal tut il festival
Sulet il dumber da giasts sto anc ina giada vegnir limitads. En la sala da kino ch'ha plaz per 200 persunas, dastgavan cun las mesiras previsas mo la mesadad dals plazs vegnir occupads. Ussa vegn quai dumber anc ina giada scursanì. Tge effect che la restricziun da giasts ha sin il quint final dal festival da film a Tusaun, na sa la commembra dal comité d’organisaziun, Flurina Badel, betg dir.
Corona ha era avantatgs
La crisa da corona ha dasper ils blers dischavantatgs era procurà per novaziuns.
Finalmain avain nus dumagnà d’organisar la vendita da bigliets online. Quai era insatge che nus levan far gia dapi 5 onns. Igl è stà ina chaussa in pau cumplitgada.
La gastronomia è medemamain vegnida restructurada. Da nov fan las bleras ustarias da Tusaun part al concept da restauraziun. Las novaziuns vegnan manadas vinavant era per las proximas ediziuns dals dis da film mundials a Tusaun.


text:
Québec (pruinsa e nasiù)
Ol Québec (Quebec in Ingles; Kupek in Cree; Kupaik in Inuit), suernominàt la Belle Provincie, l’è öna pruinsa e dal 2006 pò öna nasiù francòfuna del Canada.
Geograféa[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ol Québec l’se tróa 'n del tòch a matina (èst) del Canada sö i rie de ‘l Atlàntech e l’ cunfina co i Stacc Ünìcc a mesdé (sud) e co i ótre pruinse canadése del New Brunswick a matina (èst), de Terranova a mut (nòrt) e de 'l Ontario a sira (òvest).
Ol Québec l’è quase töt pianegiànt e ‘l tòch piö a mesdé l’è caraterişàt da la al del fiöm San Lorèns che l’ se slarga fò a fà ü estüare pròpe grant. L’è pròpe sö i rie del fiöm che la stà la gran part de la popolasiù quebecuasa e che i se tróa i sità piö ‘mportànte: la capitàl Qubéc e la gran sità de Montreal.
Ol Québec l’è la pruinsa piö granda del Canada e la segónda per popolasiù (piö o méno sèt miliù de persune) dòpo 'l Ontario e i abitàncc del Québec i è ciamàcc Québécois i òmegn e Québécoise i fómne.
La lèngua[Modifega | modifica 'l sorgent]
- In del Québec se parla per lo piö 'l Fransés e la lèngua üficiàla l’è pròpe e dóma ‘l Fransés, desà che ‘n Québec ‘l Inglés l’è mia lèngua üficiala; ol Québec de fati l’è l’ünica pruinsa del Canada che la recognòs mia 'l Inglés come sò lèngua üficiala.
- In Québec i stà però pò piö de mès miliù de persune che i gh’à come lèngua màder 'l Inglés e i è ciamàcc Anglo-quebecoise.
- I gh’è po’ sirca 160 méla persune che i parla amò i lèngue di nativi.
Ol Francés del Québec l’è stai portàt dai imigràcc fransès riàcc in Québec in di sècoi XVI – XVIII e che i vegnìa per lo piö da i tère a mut – sira (nòrt -est) de la Fransa, perciò ol Francés del Québec l'è basàt er lo piö sö di patois d’oil, sura de töt normand, picard, poitevin e saintongeais.
La stòria: da la preistòria a la Nouvelle France[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ol Québec l’éra abitàt şamò 2000 agn prima de Crést e sömèa che i prim esploradùr riàcc in Québec da l’Eüròpa i sìes istàcc i Vichinghi, po’ fòrse i è riacc pò i Normani, ma de sìgùr gh’è che in del 1524 Gioàn da Verrazano ‘ntàt che l’ sircàa tra la Florida e Terranova öna via che l’ la menès ‘nfina al Pacìfech l’è menimà finìt in del estüare del San Lorèns e l’à scuprìt ol Québec che la söbet ciamàt Nouvelle France che l' völ dì Nöa Fransa.
Ol Jacques Cartier, che l’ rìa ‘n del 1534, l’è ‘l prim esploradùr di tère del Québec e a chèl època abitade da popolasiù ‘ndigene come i Inuit, Irochés (Mohawks), Innus, Cris, Algonchì, Atikamekw, Mi'kmaq, Ürù-Wendat, Abenaki, Malécites e Naskapi.
Ol Cartier l'à esploràt la al del fiöm San Lorèns in del 1535, ma la prima colonia l' stacia fundada dóma ‘n del 1540.
A chèl època col nòm de Canadà se intènt dóma la al fiöm San Lorèns e da lé i Fransés i rierà fina al Mar di Caraibi, desà che i conquisterà öna fèta de tèra 'n del mès di Stacc Ünìcc per lo piö la al del Misisipi, che le rierà şó fina a la Lüisiana e a New Orleans. La Nouvelle France l'éra facia dal Québec, da l'Acadia e da la al del Misisipi.
La storia: ol Québec sóta i 'nglés[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ol Québec l'è restàt fransés ‘nfina al 1763, quando a la fì de la Guèra di Sèt Agn l'è pasàt a i Inglès: co la Proclamation royale del 1763 i ‘nglés i à stabilìt che ‘n Québec la religiù üficiala l’éra dóma chèla Protestànt e i pòscc statài i spetàa dóma a i protestàncc.
I à però döşìt a la svèlta ricognòs, col Acte de Québec, la lèngua fransésa e la religiù catòlega in del 1774 per pura che i Québecuas i ciapès a fà di riòlte compàgn di colòni di 13 colònie americane che i sarès prèsto dientàcc i Stacc Ünìcc.
Dòpo che i è nasìcc i Stacc Ünìcc i colòni 'nglés che i völia restà fedéi a la Gran Bretagna i s’è rifügiàcc a sira del Québec e l'è nasìt isé l' Ólt Canada (adès Ontario) e ‘l Québec l’è dientàt ol Bas Canada. L’è nasida isé la distinsiù tra ü Canada ‘nglés e ü Canada fransés, legalişàda col Costitutional Act del 1791.
Ol Costitutional Act però l’à mia portàt la democrasia e la parità tra Inglés e Fransés, tat che ‘n del 1834 ol Parti Patriote l’à presentàt a i istitusiù britàneghe ü docümènt con 92 richièste per rià a igà ü Gouvernement Responsable, cioè ü goèrno che l’ pödès fà desperlü i legi e catà fò i ministri per ol Bas Canada, menimà de ès sèmper töt in di mà del goernadùr inglés.
I canadés - fransés i lamenta pò che l’éra malfà per lur riaga a ciapà di tòch de tèra in di nöf teritòre che de manimà i vegnia conquistàcc a sira (est).
In del 1835 l'è riàt ol Lord Gosford per tratà con chèi del Parti Patriote che i èra facc i richièste, ma dòpo che Londra la s'è refüda ach adóma de considerà i 92 richièste, l'è s-ciopada fò riolusiù guidada dal Louis-Joseph Papineau. Pò i canadés – inglés de ‘l Ólt Canada i se ribelàcc a i ‘nglés e i éra güidàcc dal William Mackenzie, ma i dò riòlte i è però stace schisade da i Inglés.
L’è da chèl momènt ché che i canadés - fransés i taca a emigrà in di Stacc Ünìcc tat che in del sécol XIX piö de ü miliù de canadés - fransés i è ‘ndàcc in di Stacc Ünìcc.
Da Londra l’ ria alura ‘l Lord Durham per fà ön inchièsta che la porterà al famùs rapòrt Durham, ‘ndóe se sögeria de asimilà i Francés e per fal gh’éra de mèt ‘nsèma i dù Canada, chèl inglés e chèl francés.
In del rapòrt Durham se lès ach che i Canadés fransés i èra ü pòpol inferiùr, sènsa stòria e sènsa cültüra.
Isè ‘n del 1840 Londra l’à otàt l’Act of Union che l’ à decidìt de mèt insèma i dù Canada con ü parlamét adóma, 'ndóe che i Canadés inglés e i Canadés fransés i gh’avrès üt l’istès nömer de depütàcc, ach se la popolasiù franséşa l’éra de piö de chèla ‘ngléşa.
Pròpe ‘n chi agn lè i ‘nglès i à tacàt a ciamàs Canadès e i Fransès, che i s’è fàa ciamà dóma Canadés da piö de 200 agn, per mia ès confondìcc, i à tacàt a fas ciamà Canadès fransés.
In del 1849 l’è nasìt ‘l prim goèrno responsàbel, ma uramai i Canadès fransés i éra de méno de chèi ‘nglés: ol goèrno responsàbel per lo mèno l’à però permetìt de mantègn la calma tra i dò anime del Canada e dal 1864 s’è tacàt a parlà d'öna üniù federala che la gh'è söbet piaşida a Londra.
La storia: la Confederasiù Canadéşa[Modifega | modifica 'l sorgent]
Isé, co l’Acte de l’Amérique du Nord britannique, s’è creàt öna confederasiù canadeşa che l’è stacia proclamada ol prim de löi del 1867: a i dò Canada, che i à cambiàt nòm, dezà che ‘l Bas l’è dientàt ol Québec e l’ Vólt l’è dientàt ‘l Ontario, i s'è tacàcc ‘nsèma pò 'l Nöf Brunswick e la Nöa Scosia.
La creasiù d'ü Stat Québecuas, ach se pruinsàl, l'à permetìt a i Canadès fransés de riaga a perdès mia 'n del nömer sèmper piö grant di Canadès Inglés, desà che 'n del Québec i gh'è riàcc a conservà la magiuransa e a goernàs alméno 'mpó desperlùr, ach se i éra sèmper sóta ü goèrno sentràl bèl fórt.
La lège costitusiunàla del 1867 l’à confermàt i dispozisiù che i permètia de ricognòs ol caràter particolàr e diferènt del Québec, de fati la ricognusìt ol Code civil du Québec, ol Còdes sivìl del Québec, l’à permetìt de dovrà ‘l Fransés in del Parlamènt e in di tribünài del Québec.
In del 1931 ol Canada l’è dientàt indipendènt dòpo che ‘l Règn Ünìt, co l’Statüt de Westminster, l’à fai nas ol Commonwealth.
Apéna l’è s-ciopàda fò la crisi del Utùer 1970, ol goèrno federàl l’à proclamàt la lège marsiàl e l’à tacàt a mèt ‘n galéra la zèt sènsa
La Gendarmerie royale du Canada (GRC) l’à trafegàt in manéra mia legàl cóntra i ‘ndipendentìst canadés cóme l’è pò stacc stabilìt da la Comisiù Keable.
In del 1976 l’è ‘ndàcc al potèr ol prim goèrno secesiunìsta güidàt dal René Lévesque che ‘n del 1980 l’ ghe riàt a tirà ‘n pé ol prim referèndum per l’indipendènsa del Québec
In del 1982 ol Québec l’à refüdàt la nöa Costitusiù Canadéza.
In del şögn del 1995 ol BQ, ol Parti Québécois, e l'Asiù Democratéga del Québec i à portàcc inàcc ü referendum per l'indipendènsa del Québec. Al referendum ol NO l’à enşìt dóma per ol 0,8% (50,4%) piö o méno 45.000 vóti.
In del 2006 ol goèrno sentràl canadés l’à döşìt ricognòs ol status de nasiù al Québec e i sostenitùr de l’indipendènsa i à prometìt che i turnerà a domandà ün óter referendum. E s'è pò saìt che fòrse in del referèndum del 1995 ghe sarès istài dét di imbroiàde fàcie da la Option Canada, öna spéce de organizasiù mèsa clandestìna del goèrno federàl
La bandéra[Modifega | modifica 'l sorgent]
La bandèra üficiala del Québec, suernominada le Fleurdelisé, l’à gh’à öna crus d’arşènt (che la diènta bianca sö la stòfa) sö ü fónt blö; sö töcc i quàter quarcc blö gh’è sö ü fiurdalìs d’arşènt, che l'è 'l sìmbol de la Nuovelle France.
La crus d’arşènt la stà a significà ü paìs catòlech e l’è ü sìmbol che l’nas in del mèdioéf, menimà ‘l colùr blö, a parti dal an méla, l’ regórda la Fransa.
La bandèra l’è stacia istitusiunalişada dal goèrno de Maurice Duplessis, ol 21 de şenér 1948.
I óter sìmboi[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ol motto del Québec l’è Je me souviens che l’ völ dì me regórde.
Ol Québec l’ gh’à mia ün ino üficiàl, ma se considera Gens du pays di Gilles Vigneault come ino e de spès l’è sunàt sura de töt dai ‘ndipendentìst.


text:
Es ist schwer, den Trainer durch einen Computer oder Roboter zu ersetzen, aber Wissenschaft und Technik sind Werkzeuge, die zumindest ihre Arbeit und Aufgaben neu gestalten und verändern können.
Cesare Bernasconi
Il giardino di Albert (RSI)
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
La campagna da vaccinar en il Grischun saja sin buna via, di la media chantunala Marina Jamnicki. Ins veglia cuntanscher ina immunitad da 80%. Quai vul dir ch'il dumber da la populaziun vaccinada e guarida duai esser tar 80%. Per il mument èn circa 65% da la populaziun grischuna vaccinada almain ina giada. Quants che sajan exact guarids saja grev da dir. Ins quinta ch'i saja per il mument circa 10 enfin 15% da la populaziun.
Marina Jamnicki quinta perquai da cuntanscher ils 80% enfin il november. Uschia fiss il chantun en ina buna situaziun sin l'entschatta da la stagiun da skis ed ins possia distgargiar las staziuns intensivas.
Dumonda per vaccins senza mRNA
Tenor la media chantunala spetgan blers sin ils vaccins alternativs senza mRNA. Per il mument è l'uffizi da sanadad, BAG, en tractativas cun la firma Johnson & Johnson che producescha quai vaccin, quantas dosas che la Svizra cumpra. Quantas che mintga chantun survegn vegn anc a sa mussar. Sco Marina Jamnicki manegia na vegnan las dosas betg a tanscher per tut quals che spetgan sin ellas. Quai sajan per l'ina persunas che na verteschian betg ils vaccins da Moderna e Pfizer/Biontech e per l'autra persunas ch'èn scepticas envers ils vaccins cun mRNA.
Pilot per mesiraziuns en stanzas da scola
Il chantun Grischun vul testar apparats da mesirar la concentraziun da CO2 en l'aria da las stanzas da scola. Quai sco mesira da proteger dal virus da corona. En in emprim pass vegn mesirà en 50 scolas dal Grischun. Las indicaziuns duajan esser in sustegn per garantir la segirtad da las scolaras e dals scolars e per evaluar lura da novamain tge mesiras ch'èn neccessarias. Ils resultats da las mesiraziuns inditgeschian per exempel quant savens che ina stanza sto vegnir ventilada e co l'aria ed il effect en las stanzas da scola è.


text:
Da l’avrigl enfin il zercladur han Svizras e Svizzers fatg 63,6 pertschient damain kilometers cun il traffic public. Quai mussan las cifras da l'Uniun dals transports publics. Tar il traffic da rauba muntia il minus da kilometers fatgs a 13,9 pertschient.
Tenor las Viafiers federalas svizras è la dumonda sbassada durant quel temp per fin a 80 pertschient. Fin uss saja anc intschert quant ditg ch'i dovria enfin ch'il traffic public sa revegnia puspè da las consequenzas da la crisa da corona. Las interpresas dal traffic public hajan fatg grondas sperditas ch'ellas na possian betg cumpensar ord atgna forza.
Il Parlament federal debattescha en la sessiun d'atun davart in sboz da cumpensar las perditas. I va per ina summa da 800 milliuns francs.


text:
Wikipedia:Pàgina d'üsüari
La Wikipedia la mett a despusizziun di pàgini d'üsüari par fá plüü fàcil la cumünicazziun intra participaant al prugett. Si ul Vòost nomm d'üsüari al è Esempi:
- La Vosta pàgina d'üsüari a l'è la pàgina a Druvat:Esempi (u Special:Mypage)
- La Vosta pàgina da descüssiun d'üsüari a l'è la pàgina a Ciciarada Druvat:Esempi (u Special:Mytalk)
- I Vosti sota-pàgini d'üsüari i è i pàgini da la furma Druvat:Esempi/Lipsum (Special:Mypage/Lipsum) u Ciciarada Druvat:Esempi/Lipsum (Special:Mytalk/Lipsum).
- Ul Vòost spazzi d'üsüari al è la culezziun da tütt-coss chí-da-sura.
I pàgini specjali Special:Mypage e Special:Mytalk i purtarà cada üsüari a i söö pàgini d'üsüari e da descüssiun, respetivament. Di òolt i sarà mia bun da truvá la Vosta pàgina d'üsüari druvaant Special:Mypage, però i gh'arà da druvá Druvat:Esempi.
Detaj sura Vuu i gh'à da mia ná generalament íntal spazzi prinçipaal, ch'al è reservaa par cuntegnüü enciclupédich.
Vargott podi-a gh'í sü la mè pàgina d'üsüari?
La Vosta pàgina d'üsüari a l'è par tütt-coss cumpatíbil cul prugett Wikipedia. Al è un eruur da pensá-la cuma una pàgina persunala: la wikipedia a l'è mia un òspit gràtis, pruvedituur da spazzi da ragna u un sitt da reet sucjala.
Al cuntrari pensii-la cuma una manera d'urganizá ul laurá ch'a síi drée a fá sü i artícuj in Wikipedia, e anca cuma una manera da jütá di òolt edituur a capí cun chi è che i è drée a laurá.
Vargüna persona la gjunta anca un zich d'infurmazziun sura sí-istess, pussibilament inclüdeent infurmazziun da cuntatt (cureel, messagería istantània, evi), una futugrafía, ul sò nomm reaal, la sò lucazziun, infirmazziun a prupòsit di sò àrei d'esperienza e interess e via inscí. Si Vuu síi cuncerníi cun la privatezza, a pudaríi mia vurí emülá chest.
Vuu pudíi anca druvá la Vosta pàgina d'üsüari par druvá Wikipedia plüü efetivament:
- infirmazziun sü roba da fá sü;
- laurá in prugress;
- pro memòria;
- liamm ütil...
A l'è anca buna par sperimentá cul lenguagg marca-sü (markup), i.e. un Sabiun persunaal.
Un òolt üüs al è par fá savé a la geent sura i Vosti ativitaa e upiniun sü la Wikipedia. Dunca a pudíi ga mett deent prugett cureent, un gjurnaal da receent ativitaa sü la Wikipedia e i Vosti (custrütivi) upiniun sü cuma ceert artícuj u pulíteghi da Wikipedia i gh'aress da vess cambiaa.
Si a saríi mia drée a editá Wikipedia par un puu, lassíi gjò una nota a chel efett.
Vuu pudíi anca vurí gjuntá di citazziun ch'i va piaas, un disegn, u vargün di Vàost preferíi artícuj u imàgen da Wikipedia (noma a licenza líbera, vardíi la sezziun #Vargott podi mia í sü la mè pàgina d'üsüari? chí-da-sota?), u vargott cuma chel.
Intal caas che i Vòost privilegi d'edizziun i è staa revucaa, una nutizzia da cheest la pöö vess plazzada sü la Vosta pàgina d'üsüari.
Si Vuu vuríi relassá i Vosti cuntribüzziun sota una licenza adizziunala u i declará dumini püblich, metíi una nutízzia a chest efett sü la Vosta pàgina d'üsüari. Par via di bueti larghi e di nomm da categuría luungh, di edituur i mööf i bueti da licenza a una sota-pàgina. Cura che vuu includíi una licenza esplícita u no, da tüta manera, tüti i Vosti edizziun a la Wikipedia i è gjamò licenziadi sota la licenza da ducümentazziun líbera GNU.
Vuu pudíi anca inclüüd vüna u plüü categuríi da wikipedista, cuma Category:Wikipedist müsiciist. I categuríi da wikipedista i è intendüdi a jütá i Wikipediist cun laargh interess símel a sa cungregá e cunversá. I gh'à vargüni similaritaa aj Wikiprugett, però i è fisc maanch furmali.
I categuríi da Wikipedista i gh'aress da mia sa suraponn a i categuríi d'artícul. Al è impurtaant da inclüüd la parola Wikipedista in chiist nomm da categuría. Da plüü, i gh'aress da vess di categuríi cun la categuria generala da Wikipedista.
Vardíi anca Wikipedia:Categurizazziun d'üsüari. Fisc d'üsüari i inclüüd di menziun di lengui in che i è flüeent (vardíi Wikipedia:Babel).
Vuu síi anca benvegnüü da inclüüd un liamm a la Vosta pàgina persunala a la ragna, malgraa a gh'aressuf d'evitá da circundáll cun vargün linguacc prumuzziunaal.
Nota I pàgini d'üsüari i è da spess rivadi a travès i signadüri d'üsüari sü i pàgini da descüssiun.
Vargott sura i sota-pàgini d'üsüari?
Si vuu gh'i büsögn da plüü pàgini, a pudíi creá di sota-pàgini.Plüü u maanch, a pudii vegh chí tütt-coss ch'a pudarèssuf vegh sü la Vosta pàgina d'üsüari u pàgina da descüssiun.
Esempi:
- un laurá in prugress, fincura ch'al sia pruunt da vess relassaa (chest al è mia tipicament necessari, malgraa vargün al faga inscí)
- archivi da descüssiun;
- teest; par testá una bueta, fasii una sota-pàgina separada;
- Sezziun da la pàgina d'üsüari grandi assée par dumandá la sò pròpia pàgina, i.e. una pàgina da premi ch'íi recevüü u futugrafii ch'íi cjapaa.
Vargott podi-a mia vegh sü la mè pàgina d'üsüari?
Generalament, Vuu gh'aressuf d'evitá cuntegnüü süstanziaal sü la Vosta pàgina d'üsüari ch'al sía descurelaa a la Wikipedia.
La Wikipedia a l'è mia un servizzi generaal d'uspitá, inscí la Vosta pàgina d'üsüari a l'è mia una pàgina persunala da ragna. La Vosta pàgina d'üsüari a l'è sura Vuu cuma Wikipedista.
Esempi da cuntegnüü descurelaa i inclüüd:
- Un diari da ragna cüntaant sü i Vosti ativitaa non-Wikipedia
- Descüssiun intensivi descureladi a la Wikipedia
- Ecessiva infurmazziun persunala (plüü d'un para da pàgini)
- Statüimeent persunaal ch'i pudaress vèss cunsideraa pulémich, cuma upiniun sü matérii descurelaa a la Wikipedia
- Artícuj d'upiniun descurelaa a la Wikipedia u d'òolt materiaal mia enciclupédich
- Gjöögh, sessiun da gjöögh da röö, d'oltri robi partegneent al "intratenimeent" plütòost che a "scriif una enciclupedia", particülarament si i invòolf persuni ch'i è mia atiif participaant íntal prugett.
- Cumünicazziun cun personi desinvulüdi íntal prugett
- Imàgeni che Vuu a síi mia líber da druvá (vardíi da sota).
In generaal, si Vuu gh'í dal materiaal ch'a desidríi mia editaa da i òolt, u altrament inaprupriaa par la Wikipedia, al gh'aress da èss plazzaa sü un sitt da ragna persunaal.
Fisc òspit e diari da ragna, servizzi da curèl gratis i è largament dispuníbil e i è una buna olternativa par cuntegnüü descurelaa a la Wikipedia. Vuu pudarèssuf anca vurí cunsiderá Wikia par culaburazziun da cumünitaa wiki-stiil.
La cumünitaa da la Wikipedia a l'è generalament tuleranta e la ufriss larga elasticitaa aplicaant chesti línii guida aj participaant regülaar. In particülaar, ativitaa da custrüzziun da cumünitaa ch'i è mia strègjament "sü sügett" i pöö vess permetüdi, specjalament cura inizziadi per impegnaa Wikipediist cun buna stòria d'edizziun. In la mejur di ipòtesi, chesti ativitaa i na jüta a fá sü la cumünitaa, vargott ch'al jüta a fa sü l'enciclupédia.
Però, íntal istess teemp, si l'ativitaa da pàgina d'üsüari la deventa destrütiva a la cumünitaa u sa la mett in mezz al travaj da fá sü una enciclupédia, la gh'a da vess mudifegada par impedí la destrüzziun.
La redirezziun da la Vosta pàgina d'üsüari a una oltra pàgina (oltra che la Vosta pàgina da descüssiun u una sota-pàgina da la Vosta pàgina d'üsüari) la dà fastidi a vargüni personi. Faseent inscí al fà difícil ná drée aj liamm a la Vosta pàgina d'üsüari e dunca va lassá gjò di messagg u vardá aj Vosti cuntribüzziun.
Una ecezziun, natüralament, a l'è si Vuu redirigíi la pàgina d'üsüari d'un vegg cüünt di Vòost a la pàgina d'üsüari dal Vòost cüünt cureent.
Inclüdíi mia di imàgini mia líberi (imàgini mandadi sü senza la permissiun dal titülaar dal drecc da còpia, u sota licenzi mia permeteent üüs cumerziaal) sü la Vosta pàgina d'üsüari, u vargüna sota-pàgina (chesta a l'è pulítega uffizziala e la üsüala larga elasticitaa sa l'aplica mia, vardíi Wikipedia:Fair use par detaj.)
I imàgeni mia líberi truadi sü una pàgina d'üsüari i pöö vèss tradi vía (preferíbilment remplazzant-i cunt un liamm a l'imàgen) da chèla pàgina sensa aviis (e, si mia druvadi int un artícul da la Wikipedia, tradi via interament)
Pusíi mia la Vosta pàgina d'üsüari, iclüdeent artícuj in prugress, deent di categurii druvadi paj artícuj da Wikipedia. Stíi-gh ateent ai bueti e nutizzi da sbozz ch'i mett un artícul in prugress int una categuria.
A pudíi "citá" di categurii gjuntaant una culòna (:) prima da "Category", cuma inscí: [[:Category:Bridges]]. Chest-chí al cambia-l int un liamm urdinari. I bueti e i nutizzi da sbozz i pöö vess giradi in liamm a sí-istess meteent tl


text:
La Lescha da chatscha revedida va tenor ils adversaris en la faussa direcziun. Enstagl d'ina regulaziun raschunaivla – co ir enturn cun il luf – haja il parlament approvà in'attatga betg chapibla sin numerus animals protegids. Cun quai han ils adversaris lantschà oz lur campagna da votaziun dals 27 da settember.
Els crititgeschan tranter auter che la lescha pussibiliteschia da sajettar giu lufs sin provisiun. Plinavant possia il Cussegl federal adattar en atgna reschia la glista. Il referendum lantschà da las organisaziuns da l'ambient e da la protecziun dals animals vegn sustegnì da differents champs politics.


text:
Suenter mesanotg hai cumenzà dad arder entamez la vischnanca da Tuer/Taufers en la Val Müstair. Quai èn in lieu nua che las chasas en fitg datiers ina a l’autra. Perquai n’han ils pumpiers era betg gì schanzas da salvar las duas chasas ch’èn arsas giu dal tuttafatg. Tenor la presidenta communala da Tuer, Roselinde Gunsch Koch è quai in cas fitg tragic per la vischnanca. «Igl è propi terribel», di ella ad RTR.
Igl è ina catastrofa ch’insatge uschia schabegia.
«Trais famiglias èn pertutgadas, duas chasas èn brischadas cun ils clavads.» Dapi las mesa l’ina la notg sajan ils pumpiers vi da stizzar il fieu ed ussa vi da rumir. I saja chasas sper via ch’eran era bain renovadas. «Igl è ina catastrofa ch’insatge uschia schabegia», e la presidenta communala consternada.
200 pumpiers en acziun
Radund 200 pumpiers èn stads en acziun: pumpiers da la part sura dal Vnuost ed era da la Val Müstair. Las lavurs da stizzar n’èn betg anc a fin. Ferids u morts n’haja quai dà nagins, conferma Roselinde Gunsch Koch. «Ils animals han pudì vegnir spendrads ad uras, ils avdants han sentì baud avunda ch’i brischa.» Quai saja da l’autra vart era il cletg da l’entir incendi.


text:
Il Cussegl federal ha preschentà oz in pachet cun nov mesiras per cumbatter ils auts custs da sanadad. La finamira saja:
Per survegnir sut controlla ils custs fa il Cussegl federal pliras propostas al parlament:
- In dals pli impurtants puncts è l'introducziun dad in sistem da pretschs da referenza per generica. Generica èn medicaments nua ch'il patent na vala betg pli. Quels custan en Svizra bunamain dubel uschè bler sco en l'exteriur.
- L'assicuranza da basa duai mo pli restituir il pretsch maximal per medicaments cun la medema substanza activa. Quai pretsch duai l'Uffizi federal da sanada publica fixar.
- Plinavant vul il Cussegl federal introducir in artitgel d'experiment, quel duai pussibilitar projects innovativs che sbassan ils custs - projects ch'èn ordaifer normas legalas.
- Entras quellas mesiras possian ins spargnar tranter 300 e 500 milliuns francs ad onn, ha ditg il Cusseglier federal Alain Berset oz avant las medias a Berna.
RR novitads 15:00


text:
En il Giapun vul Schurter defender ses titel da campiun olimpic dal 2016 a Rio. A la partenza dastga er ir Mathias Flückiger, er quai n’è nagina surpraisa. Cumplettà vegn il trio dal giuven Tessinais Filippo Colombo, quai sch’el sa revegn endretg da sia blessura. Colombo era cupitgà l’entschatta matg tar l’emprima cursa da la cuppa mundiala ad Albstadt. Tar las dunnas pon ir a la partenza a la cursa da mountainbike Jolanda Neff, Sina Frei e Linda Indergand.
Ils gieus olimpics a Tokyo cumenzan ils 23 da fanadur e cuzzan duas emnas.


text:
La Svizra vegnia a render anc pli cler ses profil per l'agid umanitar, ils dretgs umans ed il cumbat da la povradad. Sco quai ch'il Departament federal d'affars exteriurs scriva, suttastritgia Genevra sco lieu da la conferenza la rolla da la Svizra sco commember innovativ activ da las Naziuns Unidas.
La conferenza d'ambassadurs e da rait exteriura
A la conferenza da 4 dis èn preschents 320 represchentants da la Svizra. La conferenza ha lieu el Palais des Nations, la sedia principala da l'ONU a Genevra. Ils emprims dus dis èn deditgads a discurs da podium e workshops pertuccont temas da la politica da l'exteriur. Il mardis vegnan il president da la confederaziun, Johann Schneider-Amman, las cusseglieras federalas Doris Leuthard e Simonetta Sommaruga sco era il cusseglier federal Alain Berset ed il chanzelier federal Walter Thurnherr a sa drizzar als ambassadurs.


text:
En general duajan las franschisas vegnir adattadas regularmain al svilup dals custs da las assicuranzas da malsauns surtut la franschisa la pli bassa da 300 francs. Per che la cassa da malsauns restia pajabla stoppia era l’atgna responsabladad vegnir rinforzada, ha ì giu num en il Cussegl dals chantuns.
Uss va la fatschenta en il Cussegl naziunal. Sche lez approvescha uss medemamain questa moziun alura vegn il Cussegl federal incumbensa d’adattar la lescha d’assicuranzas da cassas da malsauns.
Tar tractaments ambulants duai esser pussaivel d’eleger il medi
Per tractaments ambulants duain assicurads pudair eleger lur medi libramain, senza ch'i resultia ordlonder dischavantatgs finanzials. Il parlament ha eliminà la davosa differenza ed uschia mess sut tetg la lescha da cassa da malsauns revedida. La fatschenta è pronta per la votaziun finala.
RR novitads 11:00


text:
Las cameras che Hans Danuser (*1953) dovra ozendi per sia lavur d’artist èn anc adina quellas cun las qualas ch'el ha cumenzà sia carriera. Uschia che sias cameras dateschan anc dals onns 1970 ed èn passa 40 onns veglias.
Midar quellas na vul el betg: «Igl è uschia che quellas cameras èn daventadas mias cameras preferidas, sco insatge ch’ins porta cun sai, ch’ins survegn gugent cun ils onns.»
IN VIVO ha purtà il success
Internaziunalmain enconuschent è Hans Danuser vegnì cun ses ciclus da fotografias IN VIVO, nua ch’el è s’occupà durant diesch onns (1980-1989), en set serias, da las zonas da tabu da nossa societad. Las 93 fotografias nair-alvas dattan in'invista en lieus betg accessibels u en secturs da la vita pauc enconuschents: Uschia per exempel en ovras atomaras, la medischina, la fisica u er la chemia.
«IN VIVO» è vegnì ludà internaziunalmain sco in'impurtanta contribuziun tar la fotografia contemporana ed ha creà la basa per numerusas collavuraziuns e projects interdisciplinars.
Cuntent d'esser a Cuira
In extract da quest ciclus IN VIVO è era da vesair en l’exposiziun «Chombras stgiras da la fotografia» en il Museum d’art dal Grischun. En pli mussa l’exposiziun dentant era extracts or dad autras serias e ciclus sco per exempel PARTY IS OVER (1984-2016), EROSION (2000-2006) u er FROZEN EMBRYO SERIES (1997-2000).
Uschia che «Chombras stgiras da la fotografia» è l’emprima exposiziun che dat ina survista da l’ovra fotografica da Hans Danuser dals ultims 35 onns.
Hans Danuser è en mintga cas cuntent ch’el dastga exponer en il Museum d’art dal Grischun a Cuira. Betg be perquai che Cuira è ses lieu d’origin, mabain cunzunt perquai ch’il nov bajetg dal museum d’art porschi il plaz adattà per fotografias ch’el n’ha fin ussa betg pudì exponer en il Grischun.
RR actualitad 17:10


text:
Il resultar è pli che cler: 61% da las votantas e dals votants dal Surses vulan er ils proxims onns esser en il perimeter dal Parc Ela. Las Pendicularas da Savognin n'èn betg vegnidas da persvader las Sursettras ed ils Sursetters da lur tema, ch'il Parc Ela pudess esser in privel per investiziuns futuras en il territori da skis.
Tenor mai – ina tema betg giustifitgada: Avessan las organisaziuns d'ambient d'esser ina giada cunter in project da las pendicularas, allura n'ha quai franc da far nagut cun il Parc Ela, nua ch'i valan las medemas reglas sco en lieus senza parc.
Il Gea al Parc Ela munta uss però er che l'Uniun Parc Ela sto prender a cor ils giavischs da la populaziun. Per exempel cun far dapli per l'economia da la val e mussar anc dapli preschientscha. Betg ch'ils critichers avessan lura d'avair l'impressiun ch'il Parc Ela saja qua be per restaurar mirs sitgs en la val e per far in pau reclama per il turissem.


text:
Cun l'entschatta da l'atun tschertgan anc adina bun 10% dals manaschis en Svizra emprendists ed emprendistas. Quai mussa ina retschertga dal LehrstellenPuls da la ETH ensemen cun la plattafurma d'emprendissadis Yousty ch'è vegnida publitgada la gievgia. Surtut firmas da la Svizra latina sajan pertutgadas. Quellas hajan numnadamain cumenzà per part pir la primavaira a tschertgar emprendists.
Situaziun difficila per principiants en il mund da lavur
Difficil sa preschenta actualmain la situaziun da quels che han gist serrà giu l'emprendissadi. Els han fadia da chattar ina plazza, perquai ch'els stattan – pervi da la situaziun actuala sin il martgà da lavur – en concurrenza cun blers collavuraturs cun experientscha che ston er tschertgar ina nova occupaziun.
41% dals manaschis dumandads han ultimamain tschentà en impiegads, ch'han la stad serrà giu l'emprendissadi. 94% da quels impiegads han tenor la retschertgà pudì restar en lur manaschi d'emprendissadi. 62% dad els han survegnì in contract nunlimità e 38% èn vegnids engaschads per in temp limità.
Per la retschertga èn vegnids dumandads passa 2'764 manaschis d'emprendissadi. Quels manaschis represchentan 25'527 emprendists ed emprendistas.


text:
La fin dal 2014 aveva la societad da viafier BLS SA annunzià da vulair cumprar novs trens per il traffic regiunal. Suenter in temp da far offertas han duas interpresas inoltrar offertas concretas, uschia «Bombardier» e «Stadler Rail». L’offerta da l’interpresa da la Turgovia haja constà qualitativamain ed era dal pretsch. Uschia saja legraivel ch’ils custs effectivs sajan sut ils custs budgetads per la cumpra, scriva la BLS.
Novs trens vegnan en circulaziun pass per pass
Ils novs trens duain vegnir mess en circulaziun dal 2021 fin il 2026, e quai per il manaschi dal Regio-Express e per la S-Bahn da Berna. Era ils passagiers da la BLS han giu in pled en chaussa. Uschia ha quai dà per exempel tests da seser e la collavuraziun cun l’organisaziun da passagiers «Pro Bahn».
RR novitads 10:00


text:
Cun in egl preoccupant guarda la Svizra vers la Gronda Britannia e l’Irlanda. La mutaziun dal coronavirus sa derasa fermamain. Uschia èn las cifras d'infecziun en l'Irlanda sa multiplitgadas per 4 en in'emna. La mutaziun chaschuna tenor il BAG per infecziuns era là nua ch'i dat concepts da protecziun. Fin mardi han ins pudì confermar 127 cas da mutaziuns - 86 da la Gronda Britannia, 5 da l'Africa dal Sid e 36 anc betg identifitgadas.
Pervia dal ristg pli grond d'infecziuns e las cifras ch’èn anc adina autas en Svizra vul Alain Berset dapli mesiras tenor las funtaunas. Concret veglia el proponer il suandant al Cussegl federal:
- Serrar butias e martgads ch'èn betg relevants per il mintgadi.
- Manaschis sco coiffeurs duain survegnir in'ura da polizia da las 19 fin a las 6.
- Dapli Homeoffice: dapertut nua ch'igl è pussaivel.
- Mascras dapertut en dadens era sch'i dat avunda distanza.
- Maximalmain 10 persunas tar inscunters dadens ni dador.
Quellas mesiras sajan il minimum. Da serrar hotels, territoris da skis e manaschis sco per exempel coiffeurs n'è betg exclus.
Novas mesiras diras èn dentant pauc probablas
Quai è dentant il plan dal Cusseglier federal Alain Berset. Per prender ina decisiun dovri la maioritad da tut ils 7 en il Cussegl federal. Tenor la constellaziun èsi uschia pauc probabel ch'i dat oz ulteriuras mesiras dian ils correspundents dad RTR a Berna.
Probabel èsi dentant che las mesiras existentas vegnan prolunghidas sco era che l'agid per cas dirs vegn schlargià uschia che pli blers affars han il dretg sin agid finanzial.


text:
Indianàpulis
Indianàpulis (Indianapolis in ingléś, dal vòlti scurtâ in Indy, a s lèś /ˌɪndi.əˈnæpəlᵻs/) l'è na sità di Stat Unî e la capitàl dal stat d'l Indiàna. C'n i sò utsènt-sinquantamìla abitànt a 'l incìrca l'è 'l 14śum sèntar più grand dla federasiòṅ e la tèrsa sità più impurtànta dal midwest dòp Chicago e Detroit. La s cata in dla cuntèa 'd Marion.
Indianàpulis, ch'la gh'à na superfìsi 'd 953,5 km², l'è stada fundàda in dal 1821 e 'l sò clima 'l è cuntinentàł. La sità l'è famóśa p'r al sò sircùit automobilìstic in du a s cur la 500 Mia, al gari dal campiunâ 'd motociclìśum e, in pasâ, anc qvéli 'd Formula 1.
Tgnénd adrē a i dat dal cesimènt dal 2010 la sò pupulasiòṅ la mét insém un 61,8% ad biànc, un 27,5% ad négar, un 9,4% 'd ispànig e 'n 2,1% 'd aśiàtic.
L'ecunumìa 'd Indianàpulis la pōl cuntàr su l'indùstria (speciamènt qvéla dal madśìni, di mutōr e di aparéć), su i servìsi sanitàri e suciài e su 'l cumèrs di negòsi.
Al sò sìndig, da 'l 2016, 'l è 'l demucràtic Joe Hogsett dòp che par trént'an e pasa, da 'l 1967 in fiṅ a 'l 1999, l'éra stada in dal maṅ di republicàṅ.
Persunàǵ ligâ a Indianàpulis
- Wes Montgomery, chitarìsta jazz
- Adam Lambert, cantànt e atōr
- Brendan Fraser, atōr
- Frances Farmer, atōra ch'a gh'è mòrta
- David Letterman, cundutōr televiśìṿ
- John Dillinger, criminàł


text:
Bandiera ladina
La bandiera di Ladins dla Dolomites é nasciuda ai 5 de mei 1920 sun jouf de Frera.
En chela ocajion se ova i reprejentanc dles cinch valedes ladines enconté sun jouf de Frera per protesté contra la dezijion dl Traté de Saint-Germain, che ne ti reconesciova nia l dert de Autodeterminazion, un di catordesc ponc de Woodrow Wilson, no ai ladins no a la populazion todescia de Sudtirol.
I ladins se damanova ence l reconesciment desche grup etnich per sie cont. En gaujion de chesta enconteda él vegnù prejenté la bandiera a risses dl viaicà Brum-Blanch-Vert.
A la fin dl dì fòvela vegnuda declareda sciche bandiera nazionala di Ladins. Entant la perioda fascista fova la bandiera ladina vegnuda anterdita da la Rejenza taliana. Puech do la fin dla vera fòvela endò vegnuda adoreda ai 14 de messel 1946 sun l jouf dl Sela, en ocajion de na enconteda de passa 3 000 ladins.
I colours[mudé | muda l codesc]
I colours fova vegnus chiris fora per simbolisé la natura dles Dolomites:
- l vert scur di prés y di bosc
- l blanch dla neif che cuer les Dolomites
- l brum dl ciel.


text:
Isola (FR-06)
Isola l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Canton de Saint-Étienne-de-Tinée, del circondàre (arrondissement) de Nìsa e del dipartimènt de le Alpi Marìtime. El g'ha 'na popolasiù de 769 abitàncc[1], dato agiurnàt al sginer 2011. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 97,98 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 719 méter a 'na altèsa màsima de 2 méter s.l.m.
Paés enzemelàcc[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Cun quai suonda il Cussegl naziunal per part a la chombra pitschna. Lezza less ch’ils parlamentaris inditgeschian era, sch’els fan ina incumbensa a moda voluntaria ubain sch’els vegnan pajads persuenter cun dapli che 12’000 francs mintg’onn. Fitg stretg, cun 93 cunter 92 vuschs ha la chombra gronda ditg na a quella obligaziun. Ussa turna il project anc ina giada enavos en il Cussegl dals chantuns.
Svizra Cussegl naziunal s'exprima per in zic dapli transparenza
Ils commembers dal Cussegl naziunal duain stuair inditgar lur emploiader en in register.


text:
I va per la libertad u meglier ditg per in cumbat per libertad. L'erox Florestan è en miseria. El è innocentamain en praschun, cunquai ch'el sa chaussas ch'el na dastgass betg savair sur dal directur da la praschun Don Pizarro. Perquai vul lez l'emprim laschar murir Florestan da la fom en sia cella e pli tard, cura ch'i fa prescha, mazzar el.
La dunna da Florestan, Leonore sa vestgescha sco um per pudair deliberar ses consort. Ella sa numna Fidelio e cumenza a lavurar en praschun. La finala sa bitta ella tranter Don Pizarro che vul mazzar Florestan e sa mussa sco dunna: «Töt' erst sein Weib».


text:
Contignü prinzipal
Composiziun y compic
Normalmënter vigni dui agn les adunanzes legislatives dla Provinzia autonoma de Balsan, dla Provinzia autonoma de Trënt y dl Land Tirol se abina te na sentada deboriada che vëgn tignida vigni iade te öna dles regiuns interessades. L'adunanza legislativa dl Vorarlberg é presënta te funziun d'osservadù y tol pert ala sentada deboriada cun so/süa presidënt/presidënta y cun i componënc dl ofize de presidënza amplié. Al po ince tó pert i mëmbri de junta intlusivamënter di componënc esterns, ô dì, chi che fej pert dla junta ince sce ai n'é nia aconsiadus (atualmënter él le caje dl Tirol y dl Trentin).
Les prömes döes sentades deboriada dles adunanzes legislatives dites dessura, ô dì, chëra ch' é gnüda tignida ai 21 de mà 1991 a Maran y chëra dl 2 de jügn 1993 a Desproch, ê ciamò sentades "a cater", deache l'adunanza legislativa dl Vorarlberg tolô pert a titul intier. La pröma dër sentada deboriada dles trëi adunanzes legislatives é insciö ma chëra de Riva dl Garda, tignida ai 31 de mà 1996, a chëra che le Vorarlberg à tut pert sciöche osservadù, deache al â tut la dezijiun de ciarè plü cuntra la regiun europea dl Lech de Costanza co a chëra dl Tirol (insciö é gnüda motivada la dezijiun).
Aladô dl articul 1, coma 3 dl regolamënt, trata la sentada deboriada dles trëi adunanzes legislatives "chestiuns d''importanza suraconfinala y d'atres chestiuns d'interès de düc y po tó deliberaziuns söles tematiches en discusciun".
Tles önesc sentades deboriada dles adunanzes legislatives a cater y a trëi él en döt gnü fat 218 deliberaziuns revardëntes chisc seturs: istruziun, cultura y jogn, economia y svilup rural, trafich y ambiënt, politica soziala, sanité y laûr, cooperaziun suraconfinala y chestiuns istituzionales.


text:
Il cumbat electoral per il presidi aveva procurà per emnas plain tensiun a San Murezzan – e quella tensiun va vinavant. I dat in segund scrutini. Nagin dals dus candidats ha cuntanschì la maioritad absoluta dad 829 vuschs.
La cursa vegn vairamain cnappa:
824 vuschs: Christian Jott Jenny, l'intendant dal Festival da Jazz da San Murezzan, ha procurà er gia cun il resultat da la dumengia per in'ulteriura surpraisa politica. Cun sia candidatura n'ha el betg be dà moviment en il cumbat electoral ma er activà il suveran. En l'emprim scrutini realisescha Jenny schizunt dapli vuschs ch'il president communal actual.
Che be tschintg vuschs manchian per far clera la situaziun sechia a Christian Jott Jenny. El avess gì pli gugent fatgs clers, ma quai saja dad acceptar uschia. Uss saja anc ina giada da far cler, ch'ins sappia «far ei meglier» sco enfin da qua, ha el ditg en l'intervista cun RTR:
809 vuschs: Sigi Asprion, il president communal actual, è la varianta enconuschenta dapi ils davos otg onns. Tuttina n'ha el betg pudì persvader il suveran ed ha dad ir en in segund scrutini.
Ins stoppia discurrer dad in resultat pli u main identic tranter els dus. Perquai stoppia el far uss patratgs co ch'el savess preschentar meglier quai ch'el haja cuntanschì enfin uss, ha in Sigi Asprion plitost dischillusiunà ditg en l'intervista cun RTR:
Uschia è a San Murezzan entant cler be ina: In emprim success ha Christian Jott Jenny cuntanschì cun sia candidatura – numnadamain activà il suveran a sa participar al process politic. Il biro da votaziuns ed elecziuns da San Murezzan ha communitgà ina participaziun da 69,26% a l'elecziun.
Il segund scrutini è fixà per ils 7 d'october.
RR novitads 13:00+


text:
Val di Giust
La Val di Giust (Valle Spluga o Valle San Giacomo in Italian) l'è voeuna di dò diramazion a nord de la Val Ciavenna.
La scomincia arent a Ciavenna e la va innanz per trenta chilometer, fina a rivà al Pass del Spluga.
L'è traversada del fiumm Lir. Del pont de vista orografegh, la spartiss i Alp Occidentai de quei Orientai e, pussee precisament, i Alp Lepontinn di Alp Retegh.
I comun de la vall a hinn San Iacom, Cadolscin e Madesen. Alter paes de la vall hinn Olmo, San Bernard, Dalò, Sommarovina, Liron, Zombianda, Galivagg, Valesegna, Vò, Preston, Portarescia, la Preda, Cà di Cazzii, i Cort, Fracisc, Starleggia, Splughetta, Pianasc, Isola, Motta, Montespluga, Stuetta e Teggiaa.
I mont[Modifega | modifica 'l sorgent]
I montagn pussee volt a hinn:
- Pizz Tambò - 3.279 meter
- Pizz d'Emet - 3.209 meter
- Pizz Stella - 3.163 meter
- Pizz Ferree - 3.158 meter
- Pizz Suretta - 3.027 meter
- Pizz Quader - 3.015 meter


text:
Il 2013 aveva la polizia duvrà 9 giadas l’arma. Il 2010 han policistas e policists anc stuì duvrar l’arma da fieu en 31 cas. Il digren saja da contribuir a la scolaziun speziala sco era al diever da d’autras armas, sco p.ex. vapurisaders da paiver, scriva la Conferenza dals cumandants da las polizias chantunalas.
Svizra Policists han duvrà 11 giadas l’arma da fieu
L’ultim onn ha la polizia en Svizra utilisà 11 giadas l’arma da fieu. Uschia restia il diever da l’arma sin in stan bass sco ils onns passads, ha communitgà la Conferenza dals cumandants da las polizias chantunalas.
SDA/fc


text:
Fertant ch’ils stadis enturn il Golf sa dispitan durant la fin d’emna vinavant, ha admonì il minister da l’exteriur tudestg Sigmar Gabriel dal privel dad ina guerra.
Experts economics admoneschan, che las bancas da Katar hajan da cumbatter pli e pli cun difficultads. Ina prova dad intermediar da Kuwait n’ha anc betg purtà fritg.
Katar survegn sustegn da l’Iran
Entant sa furma er sustegn per Katar. Il grond vischin Iran, sez en posiziun plitost isolada en il Golf, porscha maun cun trametter vivondas. Tenor l’agentura da novitads iranaisa Irna ha l’Iran tramess cun aviuns e bastiments passa 500 tonnas vivondas vers il Katar. Sch'il Katar giavischia vegnia a dar ulteriuras furniziuns.
L’Iran gida actualmain gia a garantir il traffic d’aviuns en il Katar. El lascha sgular ils aviuns da Qatar Airways sur ses territori vers o davent da l’Emirat.
Escalaziun cumenzà avant radund in emna
Il glindesdi passà avevan l'Arabia Saudita, l’Egipta, il Bahrain ed ils Emirats Arabs Unids interrut las relaziuns diplomaticas tar il Katar e bloccà il pajais totalmain.
Sut la batgetta da l’Arabia Saudita rinfatschan els al pajais da finanziar organisaziuns terroristicas. Tenor observaders pudess dentant er giugar la relativamain buna relaziun dal Katar cun l’Iran ina rolla en las acziuns dals vischins arabs.
RR novitads 09:00++


text:
A Laufen, chantun Basilea Champagna, ardan dapi la notg las 3 plirs magasins. Persunas na sajan betg vegnidas a donn. Il fieu saja spert sa derasà sin plirs bajetgs. Pervi da la structura cumplexa e l'utilisaziun multifara dals magasins saja quai fitg grev da stizzar il fieu. Il fieu a la Wahlenstrasse chaschunia in'odur ferma e malempernaivla, communitgescha la polizia.
La populaziun vegn supplitgada da guntgir il territori a grond spazi. Plirs corps da pumpiers èn en acziun. Il motiv dal fieu n'è anc betg enconuschent.


text:
Durant la pandemia da corona èn s’augmentadas las offensiuns e smanatschas envers ils cussegliers federals ed ulteriurs commembers d’autoritads. Perquai è l’Uffizi federal da polizia (Fedpol) uss vegnì activ en plirs tozzels cas. Quai rapporta la «Sonntagszeitung». Surtut il minister da sanadad Alain Berset vegnia savens attatgà da sceptichers da corona – il pli savens en l’internet ed a moda anonima.
Cas per la Procura publica federala
En cas nua che cussegliers federals vegnian periclitads, surpiglia la Procura publica federala. Actualmain sajan en quest connex tschintg proceduras penalas avertas. Quai ha confermà la procura publica envers la gasetta.
Las investigaziuns na sajan anc betg terminadas. Perquai na dettia anc nagins mandats penals.


text:
The Good Wife
The Good Wife (La bona miee in lombard) l'è 'na serie televisiva statunitensa faa de la CBS in tra 'l 2009 al 2016. La cunta su de 'n procurator, el Peter Florrick, che 'l vegn menaa via cont l'accusa de corruzion e la sò miee, Alicia Florrick, per portà innanz la fameja la torna a fà l'avocata dopo des agn de assenza di tribunai dopo del matrimoni. El sò amis del college Will Gartner la ciappa in del sò studi legal, indova la incontra Dianne Lockhart, socia a la pari cont el Will, el giovin avocatt Cary Agos e l'investigatriss Kalinda Sharma, che l'aveva lavoraa cont el sò marii.


text:
Fenegrò
Fenegrò (inscì anca in Italian; in del dialett local l'è parnonziaa con la o sarrada, Fenegró) l'è on comun de la Provincia de Comm. La sò popolazion l'è de 3 213 abitant (dato del Dicember 2015[1]), che viven sora ona süperfis de 5,4 km² per ona densità de 595 ab./km².
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Fenegrò l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
22 onns è Arno del Curto stà il coach dal club da hockey che porta la curuna per ils pli blers titels da campiun svizzer. La fin da november ha la figura legendara bandunà ses HCD. Del Curto tegn pli probabel il record d’engaschament sco trenader. Il record d’engaschament tar il HCD tegn dentant in auter.
Paul Berri è HCD e HCD è Paul Berri. La legenda da 78 onns è stà en ses giuvens onns hockeyan, el è stà survegliader da material ed oravant tut, Paul Berri è la buna olma a la banda dal club da hockey da Tavau. Questa stagiun è era per el ina stagiun speziala. In HCD senza Del Curto giufuns la tabella è schizunt per il grip Berri tut auter che simpel.
RTR Telesguard 17:40


text:
Castelnovo né Monti Castelnovo ne Monti
App.to n.14_Via Giacomo Matteotti, San Giuliano Milanese (MI) San Giuliano Milanese
App.to n.15_Via Giacomo Matteotti, San Giuliano Milanese (MI) San Giuliano Milanese
App.to n. 16_Via Giacomo Matteotti, San Giuliano Milanese (MI) San Giuliano Milanese
App.to n.23_Via Giacomo Matteotti, San Giuliano Milanese (MI) San Giuliano Milanese
App. n.26_Via Giacomo Matteotti, San Giuliano Milanese (MI) San Giuliano Milanese
Via Meuccio Ruini, Reggio Emilia, Reggio Emilia
App.to n.28_Via Giacomo Matteotti, San Giuliano Milanese (MI) San Giuliano Milanese
App.to n.29_Via Giacomo Matteotti, San Giuliano Milanese (MI) San Giuliano Milanese
App.to 30_Via Giacomo Matteotti, San Giuliano Milanese (MI) San Giuliano Milanese
Negozio C3 - Via Giacomo Matteotti, San Giuliano Milanese (MI) San Giuliano Milanese
Negozio C1 - Via Giacomo Matteotti, San Giuliano Milanese (MI) San Giuliano Milanese
Negozio C2 - Via Giacomo Matteotti, San Giuliano Milanese (MI) San Giuliano Milanese
Autorimesse_Via Giacomo Matteotti, San Giuliano Milanese (MI) San Giuliano Milanese
App.to mansardato n.40, Via Roma 3, Novellara Novellara
Alloggio n.3 Via Roma 44/F, Novellara Novellara


text:
Svezia
La Svezia (Sverige in svedes) a l'è un paes de l'Europa del Nort.
La cunfina cun la Nurvegia e la Finlandia.
La capital a l'è Stuculma.
La gh'ha una süperfiss de 449.964 km² e una pupulaziun de pressapoch 9 miliun d'abitant.
A l'è mèmber de l'Üniun Eurupea.
La moneda uficial l'è la curuna svedes.
Urganizaziun pulitigaModifega
La Svezia (nom ufizial: Konungariket Sverige) a l'è una munarchìa custitüziunala.
El rè a l'è Carl XVI Gustaf (del 1973).
El Prim Minister a l'è el Stefan Löfven (del 2014).
La Svezia a la gh'ha un parlament cun 349 deputaa.
MunedaModifega
La muneda svedesa a l'è la curuna svedesa (Krona).


text:
Ils Svizzers sajan campiuns dal recicladi, pon ins leger u aud’ins bainduras. Dentant, per il solit ans limitain nus a bittar en u consegnar material ed objects ord diever. Lontan dals egls, lontan dal cor. Nus essan cuntents da pudair emblidar. Igl è «entsorgt».
Recicladi daventa in tema ils onns 80
Dentant, il recicladi po avair varts dal tuttafatg fascinantas. Saja ch’ins daventa sez inventiv e creativ, saja ch’ins guarda las iniziativas socialas, pedagogicas e schizunt artisticas basadas sin quai. E dar ina nova vita e destinaziun a chaussas dismessas na fa betg mo simplamain senn ord pliras raschuns, quai po er daventar ina vaira passiun. Guardai ed as laschai inspirar!


text:
La populaziun da la Val Müstair ha grondas temas ed è sceptica envers il center per requirents d'asil en la chasa Muntanella a Valchava. La glieud ha deponà temas sco la segirtad dals uffants che van a scolina e la segirtad da las dunnas u il fatg che mo ina persuna s'occupa dals requirents d'asil.
Il responsabel dal chantun Georg Carl ha declerà la situaziun dal chantun che ha già stuì plazzar radund 1000 fugitivs durant l'onn 2015 en tut il chantun. Tut ils centers existents sajan plains. Perquai saja il chantun avisà sin dimoras sco quella a Valchava.
Il president communal Arno Lamprecht ha appellà che la Val Müstair duaja ussa far il meglier da la situaziun e beneventar da maniera positiva ils fugitivs. Enfin ussa èn 14 umens da l'Eritrea arrivads a Valchava. Durant il proxim temp vegnan ad arrivar anc plirs requirents d'asil. La chasa Muntanella a Valchava ha plazza per 50 persunas.


text:
Valsot ha duos fracziuns: Ramosch (Ramosch, Vnà e Seraplana) e Tschlin (Tschlin, Strada e Martina).
Il s-chalin primar es illa chasa da scoula a Ramosch. Il s-chalin ot es illa chasa da scoula a Strada. Interessant es cha'l s-chalin ot a Strada es illa listessa chasa sco la scoulina. La scoulina ha da la vart süd ün bel üert per ir dadoura a giovar ed il s-chalin ot ha da la vart nord üna plazza da posa, da ballapè ed üna plazza surtratta cun tartan. La gronda part dals scolars e da las scolaras vain culla posta a scoula.
Ingiavinera:
*** Quantas rundas han fat ils uffants sül Pumptrack, dürant quellas duos eivnas? ***
Resultat: ils uffants da Valsot han fat total
16'240 rundas.
Daspera amo la glista culs scolars chi han guadagnà ün premi:


text:
Meridian
In Geugrafìa, un meridian l'è ul circul püssee lungh utegnüü tajand la süperfiss de la Tèra cunt un piàn iputetich ch'al passa per ul sò ass. Un meridian al sa spartìss in d'un meridian propi e in del sò antimeridian.
Per tüt i punt de la Süperfiss de la Tèra al passa un meridian, ch'al sa identifica cunt un valuur de lungitüdin: donca i meridian hinn infinìì.
Ul nòmm meridian al vègn del latìn meridies, ch'al vör dì mezdì, vist che ul Suu al passa in sü un meridian a metà del periud de temp ch'al và da l'alba al tramunt.


text:
Schlieren
Schlieren a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Dietikon, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 6.38 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 16 739 abitant.
El cumün de Schlieren al se tröva a una altitüden de 394 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Dietikon, Oberengstringen, Uitikon, Unterengstringen, Urdorf, Zurich. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Il titel cumplet da questa publicaziun sa cloma ‹Val Mesolcina e Val Calanca 1990›. E quai n’è nagina casualitad: il cudesch tracta bain l’istorgia da questas duas ‹valladas schumellinas› dals origins fin il temp preschent. Ma el è era – e forsa surtut – ina perditga da ses agen temp.
Sco sin blers auters champs èn ils onns 1980/90 er stads segnads en l’istoriografia e perscrutaziun da la cultura da la stenta da surmuntar puntgs da vista tradiziunals. Inspirads da quest’atmosfera da partenza han ils auturs da quest cudesch empruvà da bandunar ils trutgs zappitschads e da s’avischinar a la regiun or d’ina perspectiva cumplessiva, la quala cumpigliava er aspects da l’istorgia sociala e da mentalitads. Ed ins ha vulì evitar sapientivamain ch’il visitader sa mettia «a la tschertga da l’uschenumnà ‹tipic›»:
«Era tar nus, sco en la Val Clavenna, en la Val Maggia u en Vuclina, sa midan la vita e la cuntrada rapidamain. Per quest motiv pari a nus necessari da mussar quai che merita dad esser mantegnì e chapì plitost che da renviar las visitas exclusivamain a las particularitads da la cuntrada che valan en general sco bellas ed attractivas.»
Quest princip dat gia en egl cun sfegliar il cudesch a la svelta, cun laschar ruassar l’egliada be sin ils divers pictograms e sin las fotografias. Ils pictograms – che duessan gea funcziunar sco mussavia visuals – paran esters, nunchapibels, veritablas ieroglifas. E las fotografias èn surprendentas, per betg dir impertinentas – ellas maschaidan il nov ed il vegl a moda nunusitada, han il curaschi da metter en ina buna glisch las banalitads dal mintgadi e sa deditgeschan sapientivamain er a quai che sa chatta ‹sper via› enstagl d’ir be en tschertga dals edifizis ch’ins chatta en il guid da monuments d’art.
Suenter quest’emprima surpraisa na fai alura strusch pli surstar che era ils texts èn structurads a moda fitg nunconvenziunala tenor ils quatter simbols ‹Punt›, ‹Roda›, ‹Ura da sulegl› e ‹Crusch›. L’idea è da chattar en questa moda in’avischinaziun associativa e nunconformistica a tut ils aspects pussaivels che gidan a reflectar davart l’andament dal territori tractà en il decurs dal temp. A l’exempel da la ‹Roda› tunan las explicaziuns dals editurs sco suonda: «Cun quest simbol vul ins represchentar l’element dinamic, tut quai che prenda furma tras l’intervenziun umana e tut quai ch’è suttamess als ciclus natirals. Da las noziuns e concepziuns che vegnan associadas cun il simbol da la roda fan part la planta ed il nutriment, il sulegl, la vita e l’energia u er l’onn e la sequenza da las lavurs en il ritmus da las stagiuns.»
Ma quest access innovativ e surprendent na dovra tuttavia betg a starmentar. Quai sa mussa gist er en ils simbols e pictograms cun ils quals ins sto l’emprim sa famigliarisar e che paran l’emprim ‹inventads› dals auturs: Facticamain derivan els da la paraid-chasa ad Arvigo ch’è represchentada sin la cuverta dal cudesch. Els mussan uschia fitg bain l’intenziun che sa tira sc’in fil cotschen tras l’entira publicaziun: numnadamain da guardar sin la cuntrada cun in’egliada innovativa, ma tuttina francada en l’istorgia e la tradiziun.


text:
Questa fin d'emna, ils 2 da fanadur vegn ella ad esser a la partenza dal Ultraks Engiadina che ha lieu per la segunda giada en questa furma. Nunige è l'ambassadura da la cursa, quai saja in'onur per ella che passenta adina puspè emnas da trenament en l'Engiadin'Ota.
Tar la cursa han ins la schelta da 3 distanzas. Nunige parta per la gronda sur 46.4 kilometers. Ch'ella po far quai e per ella schon in gudogn, il resultat vegn lura ad esser secundar per ella.
Cun 38 onns ha ella numnadamain survegnì la diagnosa Multiple Sklerose. Quai era avant 5 onns. Oz sa sentia ella bain e fitta. Ed uschè ditg che quai saja uschè vegn ella a sa participar vinavant a cursas uschè Nunige.
Ils success dattan raschun ad ella. Era suenter la diagnosa da MS ha ella pudì gudagnar differentas cursas.
In pèr victorias importantas da Jasmin Nunige
- 1994: participaziun als gieus olimpics a Lillehammer sco passlungista
- 2001/03/07/09: victoria generala dal Swissloppet (passlung)
- 2005/08/10: victura dal Swiss-Alpine
- 2012: 6-avla cun la squadra svizra a al campiunadi mundial da cursa da muntogna sin lunga distanza
RR actualitad bunura


text:
Daniel Rutschmann dal chantun Turitg ha gudagnà ina medaglia d’aur a l’olimpiada d’informatica. En tut en vegnidas surdadas 26 medaglias d'aur. La delegaziun svizra ha era gudagnà ina medaglia d'argient . La glarunaisa Stefanie Zbinden è uschia er stada la meglra participanta dunna. Tenor l'associaziun da las olimpiadas scientificas svizras è quai il meglier resultat da la Svizra insumma d'enfin ussa. A l'olimpiada d'informatica en la Russia èn sa participads 300 scolaras e scolars.
RR novitads 07:00


text:
Legnan
Legnan, o anca Lignàn (Legnano in italian; Ligni in todesch antich; Ledegnanum in latin), l'è on comun de la Provincia de Milan con 60 262 abitant. La se troeuva pussee a nòrd de Milan e l'è bagnada de l'Olòna. A Legnan la gh'ha avuu loeugh ona famosa bataja tra l'imperador Federich I de Hohenstaufen e i comun lombard (29 magg 1176). A causa de la vitòria che l'ha avuu la Lega Lombarda, Legnan l'è l'unega cittaa italiana, insemma a Ròma, a vess citada in de l'inn nazional de l'Italia:
El territòri de Legnan l'è vun dij pussee sviluppaa e industrializaa in tutta l'Euròpa. El confina con Busti Grandi, in Provincia de Vares, e infatt i dialett dij duu paes hinn simel e on poo different dij alter varietaa del Lombard.
El nòmm de Legnan forsì el vegn de Liciniacum, nòmm daa in onor del consul roman Luci Licini Crass.
Pali de Legnan[Modifega | modifica 'l sorgent]
Tucc i agn a Legnan gh'è la festa del Pali dij contrad. I contrad hinn:
- Lignarell
- Sant'Erasm
- Flora
- Sant Ambroeus
- San Bernardin
- San Magn
- San Martin
- San Domenegh
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nummer d'abitant del comun de Legnan l'è mostraa in de la tabella chì de sòtta:
Abitàncc censìcc
Vardee anca[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Reto Gurtner resta president dal cussegl d’administraziun da la Gruppa Arena Alva. El ed ils auters commembers èn vegnì confermads en l'uffizi a la radunanza generala da la Arena Alva SA. Malgrad corona serra l’onn da gestiun 20/21 cun ina svieuta netto da 89,5 milliuns francs.
Preparar intgins szenaris
Il schef da la Gruppa Arena Alva Markus Wolf spera ch’i dettia in enviern normal. Forsa laschian tantas persunas virolar ch’ins pudess far valair che la pandemia saja finida – sco quai ch’il Danemarc fa. En scadin cas stoppian els sa preparar sin intgins scenaris, per exempel sche las pendicularas stuessan introducir in certificat da covid.
In certificat da covid fiss ina gronda sfida. Sch’ins ha en guants e skis enta maun, alura è tut in zic pli cumplitgà.
Reto Gurtner ha era discurrì en ses referats introductiv da covid.
Sche nus na cuntanschain betg l’immunitad collectiva, limitain nus nossa libertad anc pli fitg.
E plinavant ha il president dal cussegl d’administraziun discurrì da la midada dal clima. El ha appellà d’avair quità da nossa existenza. En connex cun la midada dal clima ha el ditg pli tard che la staziun da muntogna a Crap s. Gion duai daventar ina chasa da spargnar energia. Era projects sco Flem-Foppa-Naraus vegnan persequitads enavant. La finanziaziun da quel saja segirada, di Gurtner. Planisà èn pendicularas e sutgeras en il territori da skis ed indrizs da far naiv sur 2'000 meters. Ed era il project a Falera cun resort e pendiculara resta in tema.


text:
Microprocessor
El microprocessor a l'è on particolar processor faa de vun o pussee circuitt integraa e donca assee piscinn, fondaa su register, guidaa de 'n clock e che 'l supporta di istruzion fondamentai per podè elaborà i informazion.
Al di d'incoeu a l'è praticament l'unica implementazion de la CPU.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
El primm microprocessor a l'è staa pensaa a la Intel in di primm agn 1970 del Ted Hoff e del Stanley Mazor, ma domà in del 1975 cont el lavorà del Federico Faggin, rivaa de l'Olivetti, a l'è staa possibil creà l'Intel 4004, ossia el primm microprocessor modèrno.


text:
L'Indonesia è il quart grond pajais dal mund. Er l'economia dal pajais cun passa 260 milliuns abitants crescha cuntinuadamain. Schon oz exportescha la Svizra products cun ina valur da var 490 milliuns francs en l’Indonesia. Quai n’è dentant gnanc 0,3% da l’export total. La cunvegna da commerzi liber duai promover il import ed export.
Il 2018 ha la Svizra es ils ulteriurs stadis commembers da l’EFTA suttascrit la cunvegna da commerzi liber. Il sindicat da purs Uniterre ed ulteriuras organisaziuns han dentant fatg il referendum cunter la cunvegna.
Differentas oppiniuns tar organisaziuns d'ambient e d'agid
Pro Natura
L'organisaziun d'ambient s'engascha cunter la cunvegna. La commembra da la direcziun, Stella Jegher, tema che las clausulas da persistenza na vegnan betg resguardadas bain avunda.
Swissaid
«La cunvegna n'è betg ina cunvegna perfetga». Quai manegia Markus Allemann, il manader da fatschenta da Swissaid. L'organisaziun s'engascha per la cooperaziun dal svilup. I saja dentant l'emprima giada, ch'ina cunvegna cuntegna puncts da persistenza.
Public Eye
L'organisaziun Public Eye è enconuschenta sco criticra da la globalisaziun. Davart la cunvegna cun l'Indonesia na prenda l'organisaziun nagina posiziun clera. La cunvegna saja puncto persistenza la meglra che la Svizra ha fatg fin uss. Ils Cussegl federal manchentia dentant da mussar si, co che las reglas da persistenza vegnan controlladas.
Crititgà vegn surtut il pitschen interess da l’Indonesia da s’engaschar per standards ecologics e socials. Pervia da quest referendum ha uss il suveran svizzer l’ultim pled en chapitel.
Sin nivel naziunal èn la Partida verda ed ils sozialdemocrats cunter la cunvegna. La Partida verd-liberala è sa decidida per la cunvegna. Sin nivel chantunal ha mo la Verda annunzià da betg sustegnair la cunvegna.
Dossier online rtr.ch/votaziuns
Sin in clic tut las fatschentas federalas e communalas.


text:
17 scolaras e scolars dumbra la davosa classa da la HMS e FMS en il Center da furmaziun Surselva a Glion. Nagin dad els è stà a demonstrar ils ultims onns per il clima, dentant èsi tuttina in tema che muventa las giuvnas ed ils giuvens ch'èn tuts enturn 18 onns.
La classa FHMS 3 dal center da furmaziun Surselva
Ils 17 scolars e scolaras da la FHMS3 èn partids en duas classas. Quatter scolars visitan la scola mercantila (HMS). 13 scolaras visitan la scola media spezialisada (FMS). Tar ils scolasts Claudio Bundi ed Aluis Tambornino èn els sa preparads sin l'inscunter cun ils dus politichers Heinz Brand (PPS) e Vera Stiffler (PLD).
È la giuventetgna pronta da desister?
La stad han la scolaras e scolars dastgà ir en l'exteriur per meglierar l'englais. Insatge che tutga tar la scolaziun da trais onns. Pliras scolaras e scolars èn er stàds en ils Stadis Unids per emprender englais
Cler, ins fa patratgs davart l'ambient. Ma la motivaziun da vesair insatge dal mund è magari pli gronda.
Ma, la classa F/H 3 è er claramain da l'avis che sgular saja memia favuraivel. Quai fiss tenor els dentant la lavur da la politica d'introducir taxas sin cherosin. Ozendi èsi numnadamein pli favuraivel da sgular a Londra u a Paris che dad ir cun tren.
Jau sun da l'opiniun ch'ins duess ir cun tren dapertut nua ch'igl è pussaivel dad ir cun tren.
La finala saja dentant er mintga solia persuna sezza responsabla, sch'ella vul far insatge en favur dal clima u betg.
Il project da RTR «Ti ed jau faschain politica»
Persunas sco ti ed jau envidan candidatas e candidats per il Cussegl naziunal ad ina baterlada. Enturn maisa raquintan els dad ina sfida che fatschenta els en lur mintgadi. Quels 5 inscunters emetta RTR durant 5 mesemnas:
- 04-09 Ovras socialas tar Ruodi Duschletta, Sent
- 11-09 Sanadad tar Sandra ed Andri Baltermia, Salouf
- 18-09 Economia tar Flurina e Simon Kaufmann-Henkel, Cuira
- 25-09 Clima tar ina classa da la scola media, Glion
- 02-10 Diaspora tar Peter Vesti e Petra Camathias, Turitg
Tar mintga tema dain era in sguard en l'istorgia, preschentain cifras e fatgs e numnain las sfidas actualas.
Las elecziuns naziunalas èn ils 20 d'october 2019.
RR actulalitad 12:00


text:
Votaziun il zercladur
Ils 24 da zercladur pon Andiast e Vuorz votar sur da la fusiun, a Breil è ils 25 da zercladur la votaziun a l’urna. Sch’i dat in gea va la fusiun da Breil-Vuorz-Andiast en vigur cun ils 01.01.2018.
Vuorz
- Vuorz po sanar la chanalisaziun Grotta/Cadruvi. La radunanza communala ha approvà in credit da 130'000 francs per in'emprim'etappa.
- Ultra da quai han ils da Vuorz - tranter auter – ditg gea a la revisiun dal regulativ davart las taxas da bajegiar.
- La dumonda da credit per sanar la Via Cantuns è vegnida spustada sin ina proxima radunanza communala.
- Unanimamain han ils da Vuorz era ditg gea al credit da 37'750 francs al credit per ina sortida d'urgenza ed ina tualetta d'impedids en halla plurivalenta.
- Plinavant han eld approvà la vendita da terren a Mathilda Caderas.
Andiast
- Ad Andiast ha la radunanza communala decis da renovar l'abitaziun en chasa communala e quai unanimamain.
- En la cumissiun da gestiun èn vegnids elegids: Corsin Spescha (nov) e Barla Kobler-Spescha (nov).
Breil
- Breil ha preschentà il contract da fusiun tranter las trais vischnancas.
RR novitads 07:00


text:
Ad interim surpiglia il trenader assistent, Harald Gämperle, ils Young Boys. Gia dumengia proxima dat YB l’impurtant derbi encunter il FC Thun.
Ils Young Boys èn suenter trais rundas da la Super League be sin il 6avel plaz da la tabella cun sulet trais puncts, gia sis puncts davos il defensur dal titel e leader, il FCB. YB ha giugà fin ussa trais giadas pari 1:1. En la qualificaziun per la Champions League èn ils Bernais crudads ora senza discussiun encunter l’AS Monaco. A chasa ha YB pers cun 1:3, ordaifer schizunt cun 0:4.
RR novitads 17.00


text:
Internet di ròbb
L'Internet di ròbb (in ingles Internet of Things, "IoT") l'è on'ideja, in telecomunicazion, che la ved i oggett de la vita de tucc i dì connettuu a l'Internet e, in ligna generala, pussee ròbb che personn connettuu.
L'ideja l'è staja inventada dal Kevin Ashton al MIT in del 1999, in quej agn fondada in sui RFID. In sostanza l'ideja l'era che se i dispositiv important, comé i termostat, i armadi di medesinn, i frigh e inscì via hinn colegaa a Internet ghe sarann staa men prodott descaduu o men sprech de calor.


text:
cuntegn
La populara
-
Semperverds eterns da la musica populara svizra
Abend am Vierwaldstättersee, Schwarzenburger-Marsch, Salüds a Müstair
En la populara dad oz udis schottischs, polcas e marchas fitg enconuschentas e popularas. Nus tuts tadlain gugent tocs sco «Urnebode-Kafi», «Dr Schacher Seppli», «Rond om de Säntis», ubain il «Obervazer Fecker». Quests semperverds vegnan interpretads da chapellas da tut la Svizra, da las chapellas Alderbuebe, Engadiner Ländlerfründa, Oberalp, Clavadatsch e Schwyzerörgeli-Fründa Felsberg.
Ils tocs da l'emissiun


text:
Il candidat Urs Domenig da la Partida Populara Svizra (PPS) sa retira sco candidat per il Cussegl grond. A disposiziun stattan enavant ils candidats Michael Roth da la Partida liberaldemocratica (PLD) e Men-Duri Ellemunter da la Partida burgais-democratica (PBD). Al davos menziunà mancavan sulettamain 33 vusch per rivar gia en l’emprima votaziun.
Trais deputads po il circul Suot Tasna trametter a Cuira. Dus dad els èn gia elegids. Aita Zanetti da Sent (BDP) e Duosch Fadri Felix da Scuol (PLD). La segunda votaziun ha lieu il prim da fanadur 2018.
RR novitads 12:00


text:
La data da la votaziun è stada il punct dispitaivel. Il chantun Berna ha vulì in termin da votaziun baud durant l'onn, fertant ch'ils separatists avessan preferì il termin dals 9 da matg 2021. Uss sajan ins sa cunvegnì a la data dals 28 da mars.
Decisiun stretga il 2017
Il zercladur 2017 aveva il suveran decidì cun 2'067 encunter 1'930 vuschs per la midada tar il chantun Giura – pia relativamain stretg. Silsuenter ha sco emprim la regenta da la citad declerà sco nunvalaivla la votaziun. Suenter ha er la dretgira administrativa dal chantun Berna confermà la decisiun, suenter ch'i aveva dà recurs.
Controllà dal chantun
La segunda instanza ha discurrì la stad passada da grevs surpassaments da lescha ch'ins haja commess enturn la votaziun. La dretgira ha tranter auter crititgà las reglas che hajan valì per la votaziun per brev. Er da lieus da domicil fictivs e turissem da votaziun saja vegnì discurrì.
En vista a la nova votaziun, controllescha uss il chantun Berna il register da votaziun da la vischnanca Moutier.


text:
Da curt è in rapport da la Confederaziun vegnì a la conclusiun ch’il Grischun duai promover pli fitg il rumantsch. En il focus da la promoziun duai star la furmaziun. Cun questa pretensiun van la Lia Rumantscha ed il chantun d’accord – dentant ...
Lia Rumantscha: «Gea, ma i mancan ils raps»
Per mantegnair e promover il rumantsch dovria quai dapli daners per la Lia Rumantscha – quai na di betg mo la Lia, mabain era il rapport.
Senza la Lia fiss il rumantsch en in stan desolat. Ì dat dentant era critica:
La Lia sa sustegnia memia blers projects pitschens enstagl da sa focussar sin paucs gronds. La cultura stuessi vegnir stritgada e quests daners vegnir investids en la furmaziun. Ed i manchia ina strategia concreta.
Quest rapport è fitg impurtant. Sch'ins survegn daners dil maun public sche s'auda quai tiers ch'i vegn evaluà las prestaziuns, uschia pon ins far in program d'activitads cun buna conscienza.
Il chantun: «Gea, ma nus lain er ameglierar»
Il chantun fetschia memia pauc per il rumantsch, pretenda il rapport. Ins possia mo promover il linguatg sch'ins haja era il daners da far quai, di Jon Domenic Parolini, cusseglier guvernativ e schef dil departament d'educaziun:
In grond punct da critica èn ils meds d'instrucziun. Quai saja ina da las finamiras da meglierar la purschida, di Parolini:
Nus prendain serius la critica ed ils impuls e guardain co metter enturn.
Il departament d'educaziun evalueschia perquai il rapport ensemen cun ils partenaris che han in'incumbensa da prestaziun – numnadamain la Lia Rumantscha, la Pro Grigione Italiano e l'ANR.
La fin finala vegn il rapport er duvrà per definir, quants daners che la Confederaziun dat al Grischun per la promoziun da las linguas.
RR actualitad 17:40+


text:
Sco quai che Gian Sonder ha ditg, haja la URS gì contact cun la Somedia, ch’edescha tranter auter la gasetta regiunala «Novitats». Eventualmain dessi pussaivladads dad integrar la gasetta rumantscha «La Pagina da Surmeir» en la gasetta tudestga «Novitats».
Ina gasetta che cumpara mintga di, na vesa Sonder betg sco buna opziun, ils lecturs èn sa disads vi dal ritmus emnil. Sch'i fiss pussaivel era en l’avegnir da survegnir subvenziuns, lura vuless la URS vinavant edir sezza la Pagina da Surmeir, uschia Sonder. Il mument survegn la Pagina da Surmeir 100’000 francs ad onn da l’Agentura da Novitads Rumantscha ANR per ils artitgels che la gasetta surmirana surdat a l'ANR. Questa summa saja anc garantida enfin la fin dal 2019, ha ditg Sonder.
Pagina da Surmeir chaschuna deficit
Il quint da gudogn e sperdita da l’Uniun rumantscha da Surmeir da l’onn 2017 è negativ. Cun expensas da 343’186 francs è sa resultà in minus da 8'217 francs. La fin dal 2017 ha la URS gì activas da 48’252 francs. Per l’onn 2018 prevesa la URS cun expensas da 343’000 francs da far in minus da 7’200 francs. Cunquai che la Pagina da Surmeir ha midà avant curt la producziun sin in auter palpiri, spera la suprastanza da la URS dentant da vegnir ora cun ina nulla naira la fin da l’onn.
RR actualitad 07:00


text:
Quest rapport dat infurmaziuns davart il svilup da l'epidemia da COVID-19 en Svizra ed en il Principadi da Liechtenstein. Il rapport da la situaziun porscha ina resumaziun ed ina survista da la situaziun actuala.
Descripziun da la situaziun
Rapport da la situaziun, emna 40 dals 11.10.2021
La descripziun da la situaziun porscha ina resumaziun dal svilup da l'epidemia da COVID-19 en Svizra ed en il Principadi da Liechtenstein per las ultimas duas emnas dal chalender. Las descripziuns sa basan sin las datas che nus avain retschavì fin la fin da redacziun la mesemna en damaun da l'emna che suonda l'emna da rapport (20.10.2021). Las cifras da l'emna mussada n'èn anc betg cumplettas pervia d'annunzias retardadas – oravant tut las cifras davart las ospitalisaziuns confermadas en il labor e davart ils mortoris confermads en il labor. Las descripziuns na vegnan betg pli adattas posteriuramain. Pervia da quai pon las cifras en ils texts da descripziun divergiar levamain da las graficas che vegnan actualisadas mintga di cun annunzias posteriuras, faussas e dublas per l'emna respectiva.
La descripziun da la situaziun actuala stat a disposiziun per il mument mo en tudestg, en franzos ed en talian.
Survista situaziun epidemiologica
Emna 40 dals 11.10.2021, Svizra e Liechtenstein
Pervia d’annunzias retardadas po la differenza tar las ospitalisaziuns ed ils mortoris anc sa midar considerablamain.