text:
Ultrason
I ultrasón hinn di ond sonòr che la soa freguenza a l’è pussée alta del lìmit superiór di freguénz scoltàbil de l’orèggia de l’òmm. Quant ai sò proprietà fìsich ultrasón hinn minga divèrsi di son scòltàbil, foeura che per el fàa che i òmen je pòden minga sentì. Quèll lìmit chì el varia d'ona persòna a l’altra e l’è pressappòch de 20 kilohertz (20,000 hertz) in di òmen gióvin madùr. I apparècc a ultrasón lavóren con di freguénz de 20kHz fin a divèrsi gigahertz.
I ultrasón i vegnen dopràa in tanti divèrsi camp. I apparècc a ultrasón vegnen dopràa de rilevà i oggètt e misurà i distànz. I immagin a ultrasón o sonografìj, despèss i vegnen dopràd in medesina. In di esamm senza distruzion sora prodòtt e sora i struttùr, i ultrasón vegnen dopràa de rilevà di difètt invisìbel. Per l’industria, i ultrasón vegnen dopràa per la nettada, i mes’ciàd e per fa andà pussée in prèssa i procèss chìmich. I animàj compàgn di tegnoeùr e di i parpai doperen i ultrasón per determinà la posizión di ciappàd e di ostacoj. [1]
Stòria[Modifega | modifica 'l sorgent]
L’acustica, la scienza del son, l’è comenzada ai temp del Pitagora in del sèst sècol innanz del Crist, el quàl l’hà scrivùu in sui proprietà matemàtich di istrument a còrda. La tècnica de rilevamént de la posizión di tegnoeùr l’è stada desquattada del Lazzaro Spallanzani in del 1794, quand che l’hà dimostràa che i tegnoeùr i andàven a caccia e navigàven per mèzz di son che podéven vèss minga scoltàa, e nò con la vista. El Francis Galton in 1893 l'hà inventàa el fis'cètt del Galton, on fis'cètt regolàbil che ‘l prodùss di ultrasón, che lù l’hà dopràa per misurà la banda di son scoltàbil di òmen e di alter animàj, e donca l’hà fa vedè che tanti animàj sénten sora la banda di son scoltàbil di òmen. La primma aplicazión tècnica di ultrasón l’è stàa on tentatìv per rilevà i sóttmarin del Paul Langevin in del 1917. L’effètt piezoelèttrich, desquattàa del Jacques e del Pierre Curie in del 1880, l’è staà dopràa in di trasuttór per ingenerà e rilevà i ond ultrasònich in de l’aria e in de l’acqua. [2]
Definizion[Modifega | modifica 'l sorgent]
I ultrasón hinn definìi de l’istitùtt Nazionàl Americàn 'me di "son de freguenza pussée granda de 20kHz". In aria a la pression atmosferega, i ond ultrasònich i gh’hànn di longhèzz d’onda de 1,9 cm o anca de men.
El percepij[Modifega | modifica 'l sorgent]
Òmen[Modifega | modifica 'l sorgent]
El limit superiór di freguènz scoltàbil di òmen (pressappòch 20 kHz) a l’è chesschì per via di lìmit de orèggia de mèzz. I ultrasón pòden vèss sentìi domà se di ultrasón a alta intensità vegnen fornìi direttament in del crani de l’òmm e raggiòngen donca la còclea per mèzz de la conduzion travèrs i òss, senza passà travèrs l’orèggia de mèzz.[3]
I fiolètt pòden sentì di son de intonazión pussée alta de quèj che pòden vèss sentìi di òmen in là cont i agn, perché in di òmen el lìmit superiór del sentìi el tend a ‘ndà giò con l’età.[4]. Ona compagnia telefonica americana l’hà dopràa i son a alta intonazión de fa su di sonerij che ‘a l’è fàcil che pòden vèss sentìi domà di òmen gióvin,[5] ma tanti persòn pussée vègg pòden sentì i segnàj, de già che gh'è di variazión notévol in del deperiment de la soeuja de sora con l’età de on òmen a l'alter. El Mosquito a l’è on apparècc elettrònich che ‘l dopera di alt freguénz per scoraggià i gióvin del restà in gir in di loegh pùblich senza ‘na quàj resón.
Animaj[Modifega | modifica 'l sorgent]
I tegoeùr ùsen divèrsi tècnich a ultrasón (Ecolocalizzazion) de rilevà i sò ciappàd. Lor pòden rilevà i freguénz de là di 100kHz, fin anca a 200kHz.[6]
On mucc de insètt el precepìss ben cont i ultrasón, e la pupàrt de lor l'è fada su de insètt notturnìn che scolten per mèzz de l’ecolocalizzazión compagn che i tegoeùr. hinn comprés tanti grupp de parpai, de coleòpter, la mantide religiosa e i crisòpidi. Dòpo de ‘vègh sentìi o a tegoeura, cèrti insètt cercarànn de slontanàss di ultrasòn per minga fass ciapà.[7] I freguénz ultrasònich attìven on'azión riflettuta in di parpai notturnìn ch'je fa sbassà intanta ch'a hinn ‘drée a gorà per minga fàss taccà. [8] De sora maròss i arctijdej emètten di cliìh che destùrben l’ecolocalizzazión di tegnoeùr,[9][10] e in di alter casi pòden visà ch ‘a hinn velenós cont el mandà foeura di son.[11][12]
La gamma del scoltàbil di can e di gatt la rivà fin ai ultrasón; la fin de la gamma scoltàbil d'on can la riva fin a pressappòch 45kHz, e fin a 64kHz per on gatt.[13][14] I vicc selvàdegh di can e di gatt i hànn sviluppà quèlla gamme de son scoltàbil chì per sentì i son a alta freguenza prodòtt di sò ciappàd preferìi, i roditór piscinìtt.[13] Elfis'cètt per i can a l'è on fis'cètt che 'l manda foeura di ultrasón, dopràa per insegnàa el mestee ai can e ciamàj.. La freguenza de tanti fis'cètt per i can a l'è compresa infra 23 e 54 kHz.[15]
I denticeti, comprès i delfin, i pòden scoltà i ultrasón e doperà chi son chì per per el sò sistèma de navigazión (biosònar) per orizzontàss e capciuràa i ciappàd.[16] I focenidi gh'hànn el pussée alt lìmit del scoltàbil,160 kHz.[17] 'Na fila de tipi de pess pòden sentì i ultrasón compàgn di clupeiformes, ch’a hinn di member de la sòttfamiglia di alosìnej (alosa) che s’è vist ch’a hinn bònn de percepì di son fin anca de 180kHz in freguenza, inveci i alter sòtt famili (per esempi i saràcc) pòden sentì domà fin a 4 kHz.[18]
I generadór de ultrasón, generalmént, vegnen vendùu come di dispositiv per el contròll elettrònich di parassita, i quàj se pensa ch’a pòden fà stremì i roditor e i insètt piscinìitt, ancaben a ghe sìa nò de evidenza scientifica che quèj affari chì fonziónen.[19][20][21]
Rilevament e distanza rilevabil[Modifega | modifica 'l sorgent]
Sensor senza contàtt[Modifega | modifica 'l sorgent]
On sistèma de rilevamént a ultrasón el gh’hà minga de besògn de contàtt con l’obbiettìv. Per on mucc de procèss de l’industria farmacèutica, mèdega, militàr e generàl quèst el mena on vantàgg rispètt ai sensór in lìnea che pòden bordegà i lìquid denter in on recipiént , on tubo o che pòden vèss stoppàa del prodòtt medèmm. Tant i ond continuv quant quèj palpitàa i vegnen dopràa. El princippi che ‘l stàa al fondamént de la tecnologia a ultrason palpitàa a l’è el fàa che ‘l segnàl trasmettùu a l’è fàa su de impuls de energia ultrasònica. Dòpo de ciaschedùn di impùls, l’apparècc elettrònich el ten in cunt domà i segnàj che tornen indrée de lì a on cèrt zicch de temp che ‘l correspónd al temp che ‘l ghe servìss per al segnàl de intraversà el recipiént. Domà on segnàl ricevùu in del cors del quèlla finèstra chì el ven tegnìi in cunt come ‘n segnàl ùtil devèss processà.
Ona aplicazión de consùmm del rilevamént a ultrasón l’è stada la macchina fotografega Polaroid SX-70, che la gh’aveva dent on trasduttor leggér de mètt a foeugh la macchina in manera automatica. Pussée tardi la Polaroid l’hò concedùu in licenza sta tecnologià chì a ultrasón ch'a l l’è poeu diventada el fondamént d’on mucc de prodòtt a ultrasòn.
Sensor de moviment e misurad del fluss di fluid[Modifega | modifica 'l sorgent]
'N aplicazión di ultrasón comùn a l’è la dervìda automatica di pòrt, quand che on sensór a ultrasón el rileva el comànd de dervida de 'na persòna. I sensór a ultrasón vegnen ancasì dopràa per rilevà i intrusión; i ultrasón emìss ind on ùnegh punt i pòden quattà 'na àrea vasta. El fluss in di tubi o in di canàj avèrt el pò vèss misuràa col flussimeter a ultrasón, che 'l misura la velocità media d’on lìquid che ‘l scorr. In reologia , on reòmeter acùstich, el ghe và adrée al princippi di ultrasón. In meccanica di fluid, ila velocità di flùid la pò vèss misuràda cont l’utilizzazión di flussimeter a ultrason.
Proeuv senza distruzion[Modifega | modifica 'l sorgent]
I rilevazion cont i ultrason hinn on tipo de proeuv senza distruzion, de sòlit dopràd per rilevà di fluss de materia oppùr per misurà el spessór di oggètt. Di freguénz infra 2 a 10 MHz vegnen dopràd despèss. I rilevazión pòden vèss manuàj o automàtich e hinn 'na part fondamentàl di procèss de produzión. Sia la pupàrt di metàj, sia i plàstegh e i compòst aerospaziàj pòden vèss ispezionàa. I freguénz pussée bass di ultrason (50–500 kHz) pòden anca vèss dopràa per ispezionà i materiàj men densi compàgn del lègn e del ciment.
L’ispezión cont i ultrasón (ecografia) di giont saldàa l’è stada ona alternativa de la radiografia per i proeuv senza distruzion a partì del 1960. L’ispezión per mèzz di ultrasón la elìmina l’utilizzazión de radiazión ionizzànt, e de conseguenza di benefizi per la salùd e per i cost. I ultrasón pòden anca fornì di informazión adizionàj come la profondità di difètt d’on giont saldàa. L’ispezión a ultrasón l’è passada di mètod manuàj a quèj compiuterizzàa ch'hànn fàa vegnì automàtich on mucc de procèss. Ona rilevazión ultrasònica d’on giónt l’è bòna de reconóss l’esistenza d’on difètt, la misura de la soa grandèzza, e la soa posidùra. Minga tucc i materiàj saldàa pòden vèss ispezionàa cont i ultrasón; a gh’è quèj materiàj ch’a hinn fàa su de granìtt grand tàj de prodù on elevàa rumór de fond adrée ai misuràd. [22]
La misurada del spessor cont i ultrason a l’è ona tècnica de valutà la qualità di saldadùr.
Misurada de la distanza cont i ultrason[Modifega | modifica 'l sorgent]
On’utilizzaziٙón comùn di ultrasón a l’è la misurada de la distanza sòttacqua; la ven ciamada anca Sònar. On impùls ultrasònich el ven ingenerà in dona direzión partìcolar. Se gh’è on oggètt adrée al tragìtt de quèll’impùls chì, ‘na part o l’impùls intrégh el sarà riflettùu indrée al trasmettitór come ‘n eco che ‘l ven rilevàa de ricevidór. Cont el misurà la differenza de temp infra l’impùls trasmettùu e l’eco che ‘l ven ricevùu, a l’è possìbil determinà la distanza.
El temp de viàgg de l’impùls cont el sònar misuràa in l’acqua el dipènd de la temperadura e de la salinità de l’acqua. La misurada de la distanza cont i ultrasón la ven anca aplicada per i misuràd in de l'aria e per di distànz curt. Per esempi, di istrumént de misura a ultrasón pòden misurà a la svèlta la forma d’ona stanza.
Ancabèn la misurada de la distanza la vegna fada tant ai freguénz minga scoltàbil quant a quèj scoltàbil, per di distànz grand (de vun a tanti chimòmeter), la misurada de la distanza cont i ultrasón la ven doprada quand che i distànz hinn pussée curt e la cura de la misura de la distanza vorsuda l’è maggióra. I misuràd cont i ultrasón pòden vèss limitàa travèrs di trat ampi cont ona granda differenza de salinità, temperadura o vorticità. La distanza massima che la pò vèss rilevada la va de ‘na quàj centèna a vari miàr de meter, e la soa cura la va de’n quaj centimeter a ‘n quàj meter.
Reconossiment cont i ultrason[Modifega | modifica 'l sorgent]
El reconossimént cont i ultrason a l’è on sistèma de reconossimént in temp reàl o 'na tecnologia de rilevamént de la posizión doprada per seguì e reconóss la posizión di oggètt in temp reàl cont el doperà di dispositìv sempliz e che costen pòcch taccàa in su i oggètt e i dispositìv, che manden foeura el segnàl per fa savè la soa posizión ai sensór del micròfon.
Diagnosi per mèzz di immagin[Modifega | modifica 'l sorgent]
El potenziàl de la diagnosi a immàgin per via di ultrasón de freguenza 3GHz che la soa risoluzión la pò vèss confrontada con quèlla d’ona immàgin òttica, l’è stàa reconossùu del Sokolov in del 1939, ma i tècnich de quèj temp là i hànn prodòtt di immàgin a bass contràst e ‘na sensibilitàa scarsa. [23] I freguénz a ultrasón doperen di freguènz de 2 megahertz o pussée; i longhèzz d’onda pussée curt permètten ‘na risoluzión di detali pussée piscinìtt del scheleter e di tessùu. Generalment, la densità de potenza a l’è sòta 1watt per centimeter quadraa per evità i effètt de riscaldamént e cavitazión in di oggètt sòta esàmm. [24] I ond ultrasónich alt e ultra alt vegnen dopràd in la microscopia acustica, con di freguénz fin a 4 gigahertz. I aplicazión per la diagnosi per mèzz di ultrasón gh’hànn denter di rilevazión senza distruzión al servizzi de l’industria, per el contròl de la qualità e per di utilizzazión médegh.[23]
Microscopia acustica[Modifega | modifica 'l sorgent]
La microscopia acutsica a l’è ona tècnica che la dopera i ond sonòr per vedè di ròbb tròpp piscinìnn de vèss vedùu de l’oeugg de l’òmm. in la microscopia acustica vegnen doperàa di freguenz fin anca divèrsi gigahertz vegnen. La riflessión e la diffrazion di ond sonòr per mèzz di struttur microscòpich se porten adrée di informazión minga disponìbil cont el doprà domà la lus.
Medesina umana[Modifega | modifica 'l sorgent]
L’ecografia a l’è ona tècnica de diagnosi a immàgin fondàda in sui ultrasón doprada per fa in mòd de vedè i mùscol, i cordon, e ‘n mucc d’òrghen dedenter, rilevà la soa grandèzza, la soa struttura e ‘na qualsessia lesión patologica de mèzz di immàgin tomogràfich in temp reàl. I ultrasón hinn stàa doperàa di radiòlogh e di ecografista per almàcn 50 agn per rappresentà el còrp de l’òmm e hinn diventà 'n istrumént de diagnosi spantegàa. Quèlla tecnologia chì a l’è minga tròpp cara rispètt a di alter tècnich, compagn de la risonanza magnética e de la tomografia compiuterizzada. I ultrasón i vegnen ancasì dopràa per vedè i feti in del cors di contròj e di cur de emergenza adrée a la gravidanza. Quèlla aplicazión diagnostica chì, che la ven doprada in del cors de la gravidanza l'è ciamada ecografica ostetrica. Inscì come la ven aplicada al dì d’incoeu in camp médegh, la giusta utilizzazión di ultrasón la gh'hà nò di ris’c per i paziént. [25] L’ecografia la fa minga uso di radiazion ionizzant, e i livèj de potenza dopràa in la diagnosi per mèzz di immàgin hinn nò assée de caosà di effètt negativ per via del riscaldamènt o de la pressión in sui tessùu. [26][27] Ancabén i effètt in del longh perìod coasàa de l’esposizión ai ultrasón a l’intensità doprada de sòlit sìen nanamò conossùu,[28] adèssadèss la pupàrt di dottór la pensa che i benefizi sìen pussée di ris’c.[29] A ghe se da adrée al princippi che comunque per on esàmm a ultrasón se ten el temp de scansión e la fòrza di ultrasón al livèll pussée bass possìbil che ‘l sia assée per quèll’esàmm là e che i esàmm ch’a hinn minga necessari l’è mèj a fàj nò.[30]
I ultrasón vegnen semper pù dopràa per i ferìd e i casi de pront soccórs tant de vèss diventàa on elemént fondamentàl in la pupàrt di pront soccórs. De sorapù, i ultrasón vegnen dopràa per la diagnosi quand che gh’è besògn d’on consùlt a distanza, te poeu sia per i esperimènt scientifich in del spazzi, sia per i diagnosi in sui squader di spòrt de movimént. [31]
I ultrasón hinn ùtil per rilevà i irregolarità del bascì e in la soa utilizzazion a hinn comprés di tècnich conossùu come ecografia de la panscia, ecografia de la vagina in di dònn e ecografia travèrs el rètt in di òmen.[32].
Medesina veterinaria[Modifega | modifica 'l sorgent]
I ecografìj vegnen dopràa del defoeura in di cavàj per la valutazión di lesión di tessùu mòll e ai cordon, e dedenter de valutà el paràa riproduttìv de la cavalla e de rilevàa ‘na gravidanza. [33] A pòden anca vegnì dopràa del defoeura in di stallón per valutà i condizión di testicol e ‘l sò diameter e anca dedenter per valutà el paràa riprodutìv (condòtt deferent etc.) [34]
Del 2005, i tècnich a ultrasón hànn taccàa a vèss dopràa de l’industria de la carna bovina al fin de migliorà la salùd del bestiàmm e la resa de l’alevamènt di animàj.[35] I ultrasón vegnen anca doperà per valutà la grassa in di animàj viv.[36] Ancasì i vegnen dopràd per valutà la salùd e i caratteristich di vitèj nanamò nassùu.
I tècnich a ultrasón ghe fornisse ai allevadór on mèzz per trà foeura di informazión che pòden vèss ùtil de migliorà l’alevamént di bovìnn. Ancabén la tecnologia la pòda vèss assosènn cara e la gh’abìa besògn d’on mucc de temp de cattà su i dàa e de la formazión di operadór. [36] l’è stada ùtil in la gestión de l’alevamént del bestiàmm. [35]
Elaborazion e potenza[Modifega | modifica 'l sorgent]
I aplicazión cont i ultrasón a alta potenza usen de sòlit di freguénz infra i 20 Khz e ‘na quàj centèna de kHz. I intensità i pòden vèss assosènn elevàd; la cavitazion la pò capità in di lìquid sora i 10 watt per centimeter quadraa de potenza, e ‘na quàj aplicazión la dopera fin a 100 watt per centimeter quadràa. Di intensità inscì fòrt pòden indù di cambiamènt chimich o prodù di effètt importànt per via de la soa azión meccànica, e pòden disattivà di microorganismi dannós. [24]
Terapia fisica[Modifega | modifica 'l sorgent]
I ultrasón hinn stàa doperàa fin di agn 1940 di terapista per trattà i tessuu connett^v: i ligamént, i tendin e i fass e anca el tessu cicatriaziàl. [37] I situazion che i ultrasón pòden vèss doperàa per el trattamènt, gh’hànn denter quèj esempi chì: i stòrt di ligamént, i strèp muscolàr, i tenidiniti, i infiammazión di articolazión, la fascite del pee, la borsite, l’artrite reumatòide, l’osteoartrite e l’aderenza ai tessùu cicatriziàj.
Aplicazion biomédegh[Modifega | modifica 'l sorgent]
I ultrasón gh’hànn anca di aplicazión in di terapij médegh, e pòden vèss molto ùtil se vegnen dopràa a ‘na giusta dòse. [38] I ultrasón de potenza relativamént elevada pòden s’ceppà di depòsit sassós o di tessùu, accelerà l’effètt di medesìnn in ona cèrta àrea, pòden ajutà in del misurà i proprietà elàstich di tessùu e pòden vèss dopràa per ordinà i cèllul o di partìcol piscinìtt per la ricerca.
Trattament cont i ultrason[Modifega | modifica 'l sorgent]
El trattament d'impatt cont i ultrason el dopera i ultrasón per migliorà i caratterìtich meccànich e i proprietà fisich di metàj. [39] A l’è ona tècnica de lavorazión di metàj in la quàl l’energia di ultrasón la ghe ven aplicada ai oggètt de metall. El trattamént cont i ultrasón el pò vèss util per el contròll del strèss resìduv de compressión e per la sbassada de la grandèzza di granìtt. I ultrasón vegnen doprà per migliorà i caratterìstich del materiàl de manera de migiorànn la soa resistenza a la fatiga e a la corrosion.
Quand che l’istrumént per per el trattamént a ultrasón, fàa su del trasduttór a ultrasòn, del pèrno e di alter componént, el va in contàtt cont el tochèll de lavorà el ghe se cóbbia acuticamént de manera de creà la risonanza acustica. [40] Quèlla risonanza armònica chì la ven eseguida a ‘na freguenza calibrada con cura, a la quàl i metàj risponden de bon.
La ven aplicada ona combinazion de vari freguénz e vastitàa di freguénz de risonanza a segonda de l’effètt che ‘l se voeur. L’intervàll di freguénz dopràa el va di 25 ai 55 kHz,[41] con la vastitàa del spostament del còrp che ‘l risòna infra 22 e 50µm.
I dispositìv per i trattamént a ultrasón hinn fondàa sora i trasduttór magnetostrittìv.
Lavorazion[Modifega | modifica 'l sorgent]
L’ultrasonicazión l’offrìss di grand possibilità per el trattamént di liquid e di fanghi, degià che la migliora la mes’ciada e i reazión chimich in vari aplicazión e industri. L’ultrasonicazión l’ingenera di ond a bassa e alta pressión alternàd, che mènen a la svèlta i bòll piscinìnn a collassà. Quèll fenòmen chì el ven ciamàa cavitazion e ‘l càosa di bottoni in del lìquid fòrt e a alta velocità e di grand fòrz idrodinàmich de tàj. Quèj effètt chì vegnen doperàa tant per fa a tochelìtt de grandèzza nanometrica e micrometrica i materiàj, quant per disgregà di cèllul o mes’cià di reagént. Per quèst, l’ultrasònicazión l’è on alternativa ai mes’ciadór e ai mùlin a sfér cont i agitadór. I làmin a ultrasón sòta i cav in movimént ind ona macchina de fa la carta sfruttén l’impàtt di ond caosàa di boll che collassen per spantegà i fiber de cellulosa in manera pussée uniforma per fa su el naster de carta, de manera de ottegnì ‘na carta con di superfici pussée de la stèssa fattura. De sorapù, i reazión chìmich se vantaggen di radicaj lìber ingeneràa grazie a la cavitazion e anca de l’energia in entrada e di trasferimént del materiàl travèrs i strat limit. Per tanti procèss, quèj effètt chì, ciamàa effètt sonochìmich (varda ► sonochimica) ménen a ‘na sbassada sostanziàl di temp de reazión chimica, come in la transesterificazion del petoli a fa su el biodiesel. {senza di font}
La fòrta intensità di ultrasón e 'na vastita de vibrazión elevàda hinn necessari per divèrsi procèss in di lavorazión, compàgn de la nanocristalliazion, de la nano-emulsificazion,[42] de la desagglomerazion, de l’estrazion, de la rottura di cèllul e de tanti alter anmò. De sòlit, on procèss el ven, innanz de tutt, provà a scala de laboratòri de maner de studià s’a l’è fattìbil e stabilì on quàj paràmeter de esposizión ai ultrasón che'l servèss. Donca el procèss el ven miss tirà pee in su ‘na scala pilòta, e poeu a ‘na scala industriàl per la produzión continua. In del cors de sti passàgg chì che se passa de ‘na scala a l’altra, a l’è fondamentàl vèss sicùr che tucc i condizión de esposizión locàl (vastitàa di ond ultrasònich, intensità de la cavitazion, temp passàa in di zòn de cavitazion, etcetera) rèsten i istèss. Se quèlla condizión chì l’è sodisfada, la qualità del prodòtt finàl la rèsta al livèll pussée bon possìbil, intanta che la produzión la va su adrée a ‘n fattór de scala prevedìbil. La produzión la va su per via del fàa che i sistèma a scala industrial, pilòta o de laboratòri gh’hànn denter di tromb a ultrason semper pussée grand, bon de ingenerà di zòn semper pussée grande fòrt de cavitazion e donca de trattà pussée de materiàl in del cors de l’unitàa de temp. Quèsta chì la ven ciamada "scalabilità dirètta". A l’è importànt fa vedè che l’aumént domà de la potenza del processór a ultrasón l’è minga tal de podègh aplicà 'na scalabilità dirètta, degià che (come che despèss el càpita) la pò vèss compagnada d’ona riduzión de la vastità di ond ultrasònich e de l’intensità de la cavitazión. In del cors del passàgg dirètt d’ona scala a l’altra, tucc i condizión de procèss gh’hànn de vèss mantegnùd, intanta che la potenza de l’apparècc la ven aumentada al fin de permètt el fonzionàment de ‘na tromba a ultrasón pussée granda. [43][44][45]
Manipolazion di ultrason e caratteristich di particol[Modifega | modifica 'l sorgent]
On ricercadór, prèss on Istitùtt de Ricerca di Materiàj Industriàj, l’hà fàa 'n esperimént che l’hà fàa vedè l’azión de l’ingattià fada di ond ultrasònich in sui fiber de carta in sospension in acqua e in su la soa direzión parallela ai pian caratterizzàa de l’istèssa pressión sonòra prodòtta d’ona camp de ond sonòr stazionari.[46] El temp che gh’è besògn de mètt in órdin i fìber, segónd di pian miss a l’istèssa distanza vun de l’alter el ven misuràa cont on laser e on sensór elèttro-òttich e la misurada del temp medèmm la ghe pò fornìgh a l’industria de la carta on sistèma svèlt per la misurdda la grandèzza di fìber. 'N'aplicazión assosènn divèrsa l’è stada dimostrada a l’Università del Stat de la Pennsilvania cont el doperà on microchip che l'hà mandàa foeura on para d'ond acùstic de superfice strazionari a l’istèssa distanza vuna de l’altra dispòst in su ‘na griglia. Quèll’esperimént chì, ciamàa pinsètt acustich, el pò vèss dopràa per di aplicazión in la scienza di materiaj, in biologia, fisica, chimica e nanotecnologia.
Polizia a ultrason[Modifega | modifica 'l sorgent]
I polidor a ultrason, di vòlt ciamàa in manera sbagliada, polidór supersònich, doperen infra 20 e 40 kHz per nettà i bisgiô, i lenta e di alter part òttich, i oreleougg, i istrument del dentista, i istrumént chirùrgich, i fornidor de aria per i sub e i part prodòtt de l’induistria. On polidór a ultrasón el lavora soratùtt per mèzz de millión de cavitazión microscòpich arent a la superfice de nettà. I boll che collàssen per via de la cavitazión pròvochen di gètt suttìl dirètt vèrs la superfice.
Disgregazion cont i ultrason[Modifega | modifica 'l sorgent]
Compàgn che per la polizia a ultrasón , i cèllul, comprés i batteri, pòden vèss disegregàd. I ultrason d'alta potenza pordùssen la cavitazion che la facìlita la disgregazión di partìcol o i reazión chìmich. La digregazion cont i ultrasón la ven doperada in biologia per di fin analitich o chimich (sonicazion e sonicazion cellulàr) e per mazzà i batteri in di acqui de scarich. [47][48]
Umidificador a ultrason[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'umidificadór a ultrason, 'na sòrta de nebulizzatór (on dispositìv che ‘l crea di gott assosènn piscinìtt), a l’è on tipò famós de umidificatór. El fa el sò mestée cont el mètt in vibrazión on piatt a freguenza ultrasonica per polverizzà l’acqua. Degià che l’acqua la ven minga scaldada per svaporament, la ven foeura ‘na scighera frèccia. I ond de pressión ultrasònich polverìssen minga domà l’acqua, ma anca i materiàj che gh’hinn denter comprs el calcio e di ater mineràj, i virus, i fung, i batteri,[49] e di alter porcarij. I malattìj coasàa di porcarìj presént in la vasca de l’umidificator vegnen ciamàa "Fever de umidificador".
I umidifcadór a ultrasón vegnen despèss doperàa in l’aeropònica, indoe che vegnen generalmént ciamàa mebulizzator.
Saldadura cont i ultrason[Modifega | modifica 'l sorgent]
In la saldadura cont i ultrason de la plastega, i alt freguénz (infra i 15 kHz e i 40kHz) i vibrazión de bassa vastitàa vegnen doperàa per ingenerà del calór per attrito infra i materiàj de mètt insèma. La superfice de contàtt infra i dò part la ven progettada de manera de concentrà l’energia per la massima resistenza de la saldadura.
Sonochimica[Modifega | modifica 'l sorgent]
I ultrasón in de l’intervàll 20-100 kHz vegnen doperàa in chimica. I ultrason interagissen minga direttamént coi molécol de manera de indù di cambiamént chimich, degià che la soa longhèzz d’onda (in quèll intervàll de freguénz là) a l’è tròppa granda rispètt a la grandèzza di molécol. Inveci l’energia la caosa la cavitation che l’ingenera di valór estrèmm de temperadura e pressión in del lìquid 'doe la reazión la succéd. I ultrasón spacchen anca i sòlid e trànn via i strat de passivazion di materiàj inèrt a fa su ona larga superfice de contàtt indoe la và innanz la reazión. Tucc e du quèj effètt chì fànn andà la reazión chimica pussée de pressa. In del 2008, l’ Atul Kumar l’hà fàa segnàl de la sintesi del’Hantzsch di èster e di derivàa de la polihidrochinolina tràmit del protocòll de reazió multi-componént in micèll acquós mandà innànz per mèzz di ultrasón.[50]
I ultrason vegnen doperàa per l'estrazion, per mèzz di divèrsi freguénz.
Armi[Modifega | modifica 'l sorgent]
I ultrasón hinn stàa studiàa come ‘l fondamént di armi sònich, per di aplicazión compàgn del contròll di ribellión, del smarrimént di aggressór, fin a di livèj de frecàss mortìfer.
Comunicazion senza fil[Modifega | modifica 'l sorgent]
In del luj del 2015, el giornàl american, The Economist l'hà rapportàa che i ricercadór de l’Università de la Califòrnia hànn fàa di studi in sui ultrasón cont el doperà di diaframma de grafene. La suttilèzza, el pes bass del grafene insèma a la soa fòrza le fànn on materiàl bon del vèss doperàa in la comunicazión cont i ultrasón. ‘N’aplicazion suggerida de quèlla tecnologia chì la podarìss vèss la comunicazión sòtt’acqua, indoe de sòlit i ond radio viaggen minga ben.[51]
I segnàj ultrasònich hinn stàa doperàa in di "fari audio" per el tracciamént de quèll che i utént de la red fànn coi vari dispositìv.[52]
Alter utilizzazion[Modifega | modifica 'l sorgent]
I ultrasón quand che vegnen aplicàa in di specifich figur pòden prodù di curt stralùsc de lus a fàa su on fenòmen esòtich conossùu come sonoluminescenza. Quèll fenòmen chì l’è stàa ‘drée a vèss studiàa in part per via de la possibilità de la fusión di bóll ('na reazión de fusion nuclear de che l’è stada fada l’ipòtesi che la càpita in del cors de la sonoluminscenza).
I ultrasón vegnen doperàa de caratterizzàa el pulvìscol per mèzz de la tècnica de la spettroscopia in su l'indeboliment di ultrason o de osservà i fenòmen elèttroacustich oppùr per fa l’ecografia transcranial palpitada.
L’audio el pò vèss propagàa per mèzz di ultrasón modulàa.
Ona aplicazión veggia e comuna di ultrasón a l’è stada fada in del telecomànd del televisór dopràa per giustà el volùmm e cambià i canàj. Introdòtt de la Zenith in di ùltimm agn 1950s, el sistèma l’era fàa su d’on telecomand portàtil che ‘l gh’aveva denter di risonadór piscinìtt e on micròfon. Di filter e di rilevatór distinguèn infra i vari operazión de fa. I vantàgg principàj eren che gh’éra minga besògn di batterìj in del telecomànd, a differenza di ond radio, e l’era nò probabìl che i ultrasón gh’avèssen di effètt in sui apparècc arent.[53]
Sicurezza[Modifega | modifica 'l sorgent]
L’esposizión ai ultrason in sul lavorà, a 'n livèll pussée alt de 120 dB la pò menà a la pèrdita del sentìi. L’esposizión a pussée de 155dB l’è bòna de prodù di effètt de riscaldamént al còrp de l’òmm, e l’è stàa calcolàa che l’esposizión sora i 180 dB la sia bòna de menà a la mòrt. [54] El Grupp de Consult in sui Radiazión Minga Ionizzànt de la Gran Bretagna (AGNIR) l’hà mandàa foeura on rappòrt in del 2010, che 'l raccomanda come lìmit de esposizión per la gent comùn on livèll de pression sonòra di ultrasón (SPL) de 70dB (a 20 kHz) e de 100 dB (a 25 kHz o pussée).[55]
Vos correlad[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligamm estèrni[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Guidelines for the Safe Use of Ultrasound: valuable insight on the boundary conditions tending towards abuse of ultrasound
- Safety Issues in Fetal Ultrasound
- Damage to red blood cells induced by acoustic cavitation (ultrasound)
Referiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Novelline, Robert (1997). Squire's Fundamentals of Radiology, 5th, Harvard University Press, 34–35. ISBN 978-0-674-83339-5.
- ↑ Pollet, Bruno (2012). "Chapter 1", Power Ultrasound in Electrochemistry: From Versatile Laboratory Tool to Engineering Solution. John Wiley & Sons. ISBN 978-1-119-96786-6.
- ↑ (1963) "Bone-conduction thresholds for sonic and ultrasonic frequencies". Journal of the Acoustical Society of America 35 (11): 1738–1743. DOI:10.1121/1.1918804.
- ↑ (1992) "Age variation in the upper limit of hearing". European Journal of Applied Physiology and Occupational Physiology 65 (5): 403–8. DOI:10.1007/BF00243505. PMID 1425644.
- ↑ Vitello, Paul (12 June 2006). "A Ring Tone Meant to Fall on Deaf Ears".
- ↑ (1995) Hearing by Bats, Springer Handbook of Auditory Research. Springer. ISBN 978-1-4612-2556-0.
- ↑ (2001) "How some insects detect and avoid being eaten by bats: Tactics and counter tactics of prey and predator.". BioScience 51 (7): 570. DOI:[0570:HSIDAA2.0.CO;2 10.1641/0006-3568(2001)051[0570:HSIDAA]2.0.CO;2].
- ↑ (August 2000) "Moth hearing in response to bat echolocation calls manipulated independently in time and frequency". Proceedings. Biological Sciences 267 (1453): 1627–32. DOI:10.1098/rspb.2000.1188. PMID 11467425.
- ↑ Kaplan, Matt (July 17, 2009). Moths Jam Bat Sonar, Throw the Predators Off Course. National Geographic News.
- ↑ Some Moths Escape Bats By Jamming Sonar. Talk of the Nation. National Public Radio.
- ↑ (1985) "The influence of arctiid moth clicks on bat echolocation; jamming or warning?". Journal of Comparative Physiology A 156 (6): 831–843. DOI:10.1007/BF00610835.
- ↑ (2003) "The role of arctiid moth clicks in defense against echolocating bats: interference with temporal processing", Advances in the study of echolocation in bats and dolphins. Chicago: Chicago University Press, 365–372.
- ↑ 13,0 13,1 Krantz, Les (2009). Power of the Dog: Things Your Dog Can Do That You Can't. MacMillan, 35–37. ISBN 978-0312567224.
- ↑ Strain, George M. (2010). How Well Do Dogs and Other Animals Hear?. Prof. Strain's website. School of Veterinary Medicine, Louisiana State University.
- ↑ (2008) "Why Do Dogs Like Balls?: More Than 200 Canine Quirks, Curiosities, and Conundrums Revealed". Sterling Publishing Company, Inc: 116.
- ↑ (1993) The sonar of dolphins. Springer. ISBN 978-0-387-97835-2.
- ↑ (July 2002) "Audiogram of a harbor porpoise (Phocoena phocoena) measured with narrow-band frequency-modulated signals". The Journal of the Acoustical Society of America 112 (1): 334–44. DOI:10.1121/1.1480835. PMID 12141360.
- ↑ (June 2001) "Ultrasound detection by clupeiform fishes". The Journal of the Acoustical Society of America 109 (6): 3048–54. DOI:10.1121/1.1368406. PMID 11425147.
- ↑ Hui, Yiu H. (2003). Food plant sanitation. CRC Press, 289. ISBN 978-0-8247-0793-4.
- ↑ (1970) Vertebrate pests: problems and control; Volume 5 of Principles of plant and animal pest control, National Research Council (U.S.). Committee on Plant and Animal Pests; Issue 1697 of Publication (National Research Council (U.S.))). National Academies, 92.
- ↑ (1989) "Protocol for Field Tests of Ultrasonic Devices for Rodent Management", Vertebrate pest control and management materials. ASTM International, 8. ISBN 978-0-8031-1281-0.
- ↑ (2001) Encyclopedia of Materials. Elsevier, 5990. ISBN 978-0-08-043152-9.
- ↑ 23,0 23,1 (1999) Ultrasonic Instruments & Devices. Academic Press, 752. ISBN 978-0-12-531951-5.
- ↑ 24,0 24,1 (2000) "Inactivation of Food-borne Microorganisms using Power Ultrasound", Encyclopedia of Food Microbiology. Academic Press, 2202. ISBN 978-0-12-227070-3.
- ↑ (2003) "AAPM/RSNA physics tutorial for residents. Topics in US: B-mode US: basic concepts and new technology". Radiographics 23 (4): 1019–33. DOI:10.1148/rg.234035034. PMID 12853678.
- ↑ Center for Devices and Radiological Health. Medical ImagingModell:Snd Ultrasound Imaging (en).
- ↑ (August 2011) "Ultrasonic imaging: safety considerations". Interface Focus 1 (4): 686–97. DOI:10.1098/rsfs.2011.0029. PMID 22866238.
- ↑ FDA Radiological HealthModell:Snd Ultrasound Imaging. United States Food and Drug Administration (2011-09-06).
- ↑ Patient InformationModell:Snd Ultrasound Safety. American Institute of Ultrasound in Medicine.
- ↑ American Institute for Ultrasound in Medicine practice guidelines. American Institute for Ultrasound in Medicine.
- ↑ DistanceDoc and MedRecorder: New Approach to Remote Ultrasound Imaging Solutions. Epiphan Systems.
- ↑ Ultrasound Imaging of the Pelvis. radiologyinfo.org.
- ↑ Ultrasound characteristics of the uterus in the cycling mare and their correlation with steroid hormones and timing of ovulation.
- ↑ (1993) Equine Reproduction. Lea & Febiger. ISBN 978-0-8121-1427-0.
- ↑ 35,0 35,1 Subiaco Abbey's Angus herd. Delta Farm Press (May 19, 2005).
- ↑ 36,0 36,1 Extension Effort in Beef Cattle Breeding & Selection. West Virginia University Extension Service.
- ↑ Therapeutic Ultrasound (2006). for a pdf version with the author and date information)
- ↑ (1982) Essentials of Medical Ultrasound: A Practical Introduction to the Principles, Techniques and Biomedical Applications. Humana Press.
- ↑ Statnikov, Efim. Physics and mechanism of ultrasonic impact treatment. International Institute of Welding.
- ↑ UIT Solutions Video. appliedultrasonics.com.
- ↑ Tools of the Trade. appliedultrasonics.com.
- ↑ (July 2013) "Scalable high-power ultrasonic technology for the production of translucent nanoemulsions.". Chemical Engineering and Processing: Process Intensification. 69: 77–82. DOI:10.1016/j.cep.2013.02.010.
- ↑ (March 2007) "Matching a transducer to water at cavitation: acoustic horn design principles". Ultrasonics Sonochemistry 14 (3): 314–22. DOI:10.1016/j.ultsonch.2006.07.003. PMID 16905351.
- ↑ (2010) "Industrial-scale processing of liquids by high-intensity acoustic cavitation-the underlying theory and ultrasonic equipment design principles", Sonochemistry: Theory, Reactions and Syntheses, and Applications. Hauppauge, NY: Nova Science Publishers.
- ↑ (2010) Acoustic cavitation theory and equipment design principles for industrial applications of high-intensity ultrasound, Physics Research and Technology. Hauppauge, NY: Nova Science Publishers.
- ↑ (November 1982) "Ultrasonic inspection of fiber suspensions". Journal of the Acoustical Society of America 72 (5): 1524–1526. DOI:10.1121/1.388688.
- ↑ (2006) "Ultrasound pre-treatment of waste activated sludge". Water Science and Technology: Water Supply 6 (6). DOI:10.2166/ws.2006.962.
- ↑ (November 2000) "Enhancement of anaerobic sludge digestion by ultrasonic disintegration". Water Science and Technology 42 (9). DOI:10.2166/wst.2000.0174.
- ↑ (1992) "Microbial contamination of ambient air by ultrasonic humidifier and preventive measures". Microbios 72 (292–293): 161–6. PMID 1488018.
- ↑ (2008) "Efficient Synthesis of Hantzsch Esters and Polyhydroquinoline Derivatives in Aqueous Micelles". Synlett 2008 (6): 883–885. DOI:10.1055/s-2008-1042908.
- ↑ (2015-07-11) "Acoustic chatter". The Economist. economist.com.
- ↑ Arp, Daniel. "Privacy Threats through Ultrasonic Side Channels on Mobile Devices". IEEE European Symposium on Security and Privacy: 1–13.
- ↑ Butler, Jeremy G. (2006). Television: Critical Methods and Applications. Routledge, 276. ISBN 978-0-8058-5415-2.
- ↑ (1991) Guidelines for the Safe Use of Ultrasound Part IIModell:Snd Industrial & Commercial ApplicationsModell:Snd Safety Code 24. Health Canada. ISBN 978-0-660-13741-4.
- ↑ AGNIR (2010). Health Effects of Exposure to Ultrasound and Infrasound. Health Protection Agency, UK., 167–170.


c: text/html

text:
La mazlaria a Trun ch'aveva survegnì avant in mais in scumond da mazzar animals, dastga a partir dad immediat puspè far quai. Il Departament d'economia e fatgs socials ha annullà la disposiziun che l'Uffizi per la segirezza da victualias e la sanadad d'animals aveva relaschà il favrer. Il cas sto però anc ina giada vegnir tractà da l'uffizi responsabel.
Betg pudì prender posiziun
Il scumond d mazzar è vegnì decretà ils 18 da favrer. Quai sin basa da quai, ch'il mazler haja mazzà trais portgs senza laschar far la controlla da charn obligatorica. Encunter questa disposiziun ha il pertutgà fatg recurs tar il Departament d'economia publica e fatgs socials. En ses recurs ha el fatg valair ch'el n'haja betg survegnì il dretg da prender posiziun e che la mesira che l'uffizi haja prendì na stettia betg en relaziun cun ils fatgs.
Survegnì raschun
Il departament ha ussa dà raschun al mazler. Quel dastga davent dad immediat puspè mazzar animals. Dasperas vegn l'uffizi obligà dad indemnisar il mazler cun passa 6'000 francs.
Il cas sto anc ina giada vegnir tractà da l'uffizi. Encunter la decisiun dal departament po vegnir fatg recurs tar la Dretgira administrativa entaifer 30 dis.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Set stanzas dublas – e minchüna ha alch da special. Cun ün bun ögl per ils detagls suna drizzadas aint cun premur’ed amur. Per ils üns cun bogn cumünaivel, per tschels cun bogn da per sai. Üna culazchun richa daja in ustaria. La curuna da cudeschs es stachida da cudeschs per uffants, da classikers e da litteratura dal Grischun. Ella vain cumplettada adüna darcheu da la Libreria Appenzell grazch’ad ün abunamaint da cudeschs. Ils purtrets in chasa sun exposiziuns dad artistas ed artists cuntschaintas e main cuntschaints. La cuotscha dals ‚püffa-las-stailas‘ in tablà es il punct sül i per giasts ‚glünatics‘.
Tuot ils predschs indichats valan per pernottaziuns per üna not da duos persunas. Culazchun sun inclusas. Per persunas singulas daja üna reducziun adequata.


text:
Tenor la ministra da giustia Karin Keller-Sutter quinta la Confederaziun, enfin il zercladur, cun 35'000 enfin 50'000 fugitivs da l'Ucraina en Sivzra. Enfin ussa ha la Svizra registrà radund 6'500 persunas ch'èn fugidas or da l'Ucraina – radund 2'900 hajan chattà suttetg tar persunas privatas. L'armada ha communitgà ch'ella metta a disposiziun als fugitivs ad interim – 1'800 plazs. En la caserna da Bülach, en il chantun Turitg duajan 500 persunas vegnir alloschadas a Bure en il chantun Giura 1'300 – l'alloschament è mo transitoric enfin ils 27 da mars.
Cussegl federal activescha status S per fugitivs da l'Ucraina
Il Cussegl federal ha decis d'activar il status S per fugitivs da l'Ucraina. Entras quai status na ston persunas che vegnan ord l'Ucraina betg ir tras il normal process d'asil, mabain survegnan directamain in dretg da dimora per in onn. Il status S vala per tut las persunas cun dimora en l'Ucraina, era per persunas ord in'auter pajais, sche quellas persunas na pon betg returnar segir e permanent en lur agen pajais. Il status S na vala betg per persunas ch'han gia survegnì il status da protecziun d'in auter pajais da l'UE.
Il Cussegl federal fa intginas adattaziuns al status S. Uschia vegn il temp da spetga da trais mais per dastgar lavurar stritgà. Era lavur independenta è lubida. Las persunas cun status S han access cumplet al martgà da lavur ed a scolaziun. Il Secretariat da stadi per la migraziun sclerescha cun ils chantuns sch'i dovria mesiras per emprender ina lingua. Persunas cun status S dastgan era viagiar senza stuair dumandar ina permissiun.
Status S
Il status S exista gia en la lescha d'asil. A persunas cun basegn da protecziun po la Svizra porscher cun il status S protecziun durant in temp da privel – cunzunt durant il temp da guerra. Quest instrument è vegnì stgaffì en consequenza a las experientschas ord la guerra en Jugoslavia. Cun il status da protecziun survegnan fugitivs ord l'Ucraina in pass S. Il dretg da dimora cun il pass vala in onn – po dentant vegnir prolungà.
Tar l'integraziun en il martgà da lavur duain fugitivs ord l'Ucraina vegnir protegì da maldiever. Sin quai en sa cunvegnids la ministra da giustia Karin Keller-Suter ed ils partenaris socials. I saja in impurtant signal che tuts sajan pronts da gidar. Las organisaziuns dal mund da lavur sajan qua centralas.
Il Cussegl federal ha gia proponì ils 4 da mars il status S per fugitivs ord l'Ucraina. Sut la cundiziun ch'ils chantuns èn d'accord. La gronda maioritad dals chantuns, vischnancas, citads ed era ovras umanitaras, han sustegnì en la consultaziun il status S cun las adattaziuns proponidas dal Cussegl federal.


text:
En il center dal rapport da quest onn èn in scumond e l’eliminaziun da tut las categorias dad armas da destrucziun da massa.
Tge vul quai dir concret?
Concret vul quai dir, che la Svizra sustegnia per exempel activamain las investigaziuns davart attatgas cun armas chemicas en Siria, scriva il Cussegl federal. Dentant s’engaschia ella era tar las armas convenziunalas per che las normas ed ils instruments, ch’il dretg umanitar prevesa, vegnian resguardads.
Situaziun da basa vegn pli e pli cumplexa
Tenor il Cussegl federal vegnissan las relaziuns da basa adina pli cumplexas. Quai haja a che far tranter auter er cun la sfida dad acturs na-statals per il monopol da pudair duvrar forza fisica ch’è tar il stadi, il uschenumnà «Gewaltmonopol». Qua possia la Svizra contribuir cun sia maniera pragmatica e realistica a debloccar posiziuns fixas, scriva il Cussegl federal.
RR novitads 14:00
Rapport da discharmament?
Ina giada per legislatura fa il Cussegl federal quest rapport al parlament. Tema è la politica da discharmaziun. Ella furmia ina pitga impurtanta en la politica da segirezza svizra e saja ina contribuziun a la segirezza internaziunala. Il Cussegl federal infurmescha uschia da finamiras, prioritads e perspectivas en sia politica da discharmaziun.


text:
Occurrenzas cun passa 50 persunas scumandadas
Quest scumond pertutga tuttas occurrenzas sportivas, culturalas ed autras occurrenzas.
Lubidas èn vinavant radunanzas communalas e radunanzas da parlaments. Er vinavant lubidas èn demonstraziuns ed acziuns da rimnar suttascripziuns per referendums ed iniziativas.
Maximal 10 persunas tar occurrenzas privatas
Perquai che las bleras infecziuns capitan en il rom privat, vegn il dumber per occurrenzas privatas limità sin 10 persunas.
Maximal 15 persunas tar activitads da temp liber
Activitads da temp liber sportivas e culturalas èn lubidas cun maximal 15 persunas, sche la distanza po vegnir resguardada. Da la mascra pon ins desister sche la stanza è gronda avunda, per exempel en hallas da tennis u en salas grondas. En il liber sto be la distanza vegnir resguardada.
Sport da contact è scumandà. En il rom professiunal da sport e cultura èn trenaments e campiunadis sco er exercizis e preschentaziuns lubidas.
Tar il chantar vegnan spezialmain blers guts dads liber. Perquai na pon chors laics betg exercitar. Chors professiunals dentant schon. Ma er quels na pon betg concertar.
Scolas autas ston far instrucziun a distanza
A partir da glindesdi, ils 2 da november ston las scolas autas midar sin instrucziun a distanza. Instrucziun da preschientscha resta dentant lubida en scolas obligatoricas ed en gimnasis e scolas professiunalas.
Discos e locals da sautar ston serrar
En quests locals datti in privel considerabel da s'infectar, perquai ston discos e locals da sautar serrar.
Ustarias e bars pon avair maximal 4 persunas vid ina maisa, cun excepziun da famiglias cun uffants. Plinavant ston quels serrar tranter las 23:00 la saira e las 06:00 la bun'ura.
Obligatori da mascra vegn schlargià
Da nov èsi da purtar mascras er ordaviert en zonas da peduns, davant butias, ustarias e sin fieras, er sin per exempel terrassas da restaurants e bars.
Er scolas dal stgalim secundar II ston introducir l'obligatori da mascras. Quai munta pia tut ils stgalims suenter ils nov onns obligatoris da scola, per exempel scolas professiunalas.


text:
Logistica da transport dal plazzal dal tunnel da l'Alvra
Per ch'ils transfers sin ils plazzals sezs – tranter ils dus portals a Preda ed a Spinas – e la furniziun dals materials da construcziun funcziunan senza incaps, ha la Viafier retica elavurà trais soluziuns da transport individualisadas.
Ils materials da construcziun vegnan transportads per gronda part cun il tren. En emprima lingia duain ils abitants da las vischnancas da Bravuogn e da Bever vegnir stgargiads uschia dal traffic da plazzal. In ulteriur motiv per il transport cun il tren èn las cundiziuns sin via: pervi las vias plain curvas e las limitas da pais e da massa da chargiar han vehichels stradals pli grondas difficultads d'acceder al plazzal da muntogna. En pli engrevgeschan ils tunnels ed ils viaducts stretgs il viadi. Però er il transport cun il tren ha per consequenza intginas restricziuns: pervi da la massa ch'ils vaguns che stattan a disposiziun pon chargiar e pervi dal profil interiur en ils tunnels da la lingia da l'Alvra èsi pussaivel da furnir materials da construcziun mo a moda limitada.
Il sprinter da l'Alvra: per il transfer tranter Preda e Spinas
Durant la fasa da construcziun brutta da las lavurs da tunnel cursescha in tren da shuttle fin otg giadas a di tranter Preda e Spinas. Il tren transporta era material da sbuvada, cumponentas da sablun grop tut tenor basegn e persunal. En cas da manaschi maximal pon vegnir transportadas fin 1 360 tonnas per di. L'andament dals transports funcziuna suandantamain:
Las cumponentas da betun vegnan reutilisadas pli tard per construir l'interiur dal nov tunnel. Per quest intent vegnan las materialias manadas enavos en il tunnel sur la medema via. Il betun vegn ins ad utilisar tranter auter per revestgir e per segirar il profil dal tunnel.
Il shuttle da l'Alvra: per transportar il material per il plazzal
La cubatura principala dals materials da construcziun necessaris a Preda ed a Spinas duai vegnir furnida cun trens da vitgira. La viafier da vitgira da la Viafier retica porscha als furniturs offertas innovativas per il transport a partir d'in center da transtgargiada da martganzia da la viafier da vitgira da la Viafier retica. Davent da questas staziuns da martganzia vegnan las differentas materialias sco per exempel il cement ed auters materials da basa per la construcziun manads cun la viafier da vitgira en il center da transtgargiada da martganzia a Samedan. Davent da là vegn la vitgira distribuida duas giadas a di a moda individuala e tenor basegn a las duas staziuns dal plazzal a Preda ed a Spinas. Per regla sa splega l'andament da distribuziun suandantamain:
Il sprinter Grischa: per transportar davent materias da basa per la construcziun a partir da la staziun dal plazzal a Preda
Sin la deponia Las Piazzettas vegn elavurà dal material da sbuvada dal tunnel era glera, crapella e glera da viafier ch'ins na po betg utilisar en il rom dal project Alvra. Quest material vegn u vendì a terzs u utilisà per auters projects da viafier. Per quests transports dovr'ins in'ulteriura cumposiziun da tren da la viafier da vitgira da la Viafier retica. Tut tenor staziun da destinaziun pon vegnir transportadas davent fin 272 tonnas material per tren spezial da vitgira.


text:
Quinsà
Quinsà (en Italià: Quinzano d'Oglio), l'è 'n cümü de 6 250 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla Bàsa Bresàna a 30 km a Sudòvest de la cità de Brèsa e a 23 km a Nòrt de la cità de Cremùna.
El tertóre del Cümü de Quinsà el cunfìna có la pruvìncia de Cremùna de la quaàl l'è separàt del fiöm Òi.
La zòna de Quinsà l'ìa abitàda zà 'ndèla preistória, come confermàt dei ritroamèncc de repèrcc archeològic söle spónde del Òi. Piö 'mportànte però i è i sègn de la prezènsa dei Romàni che i g'ha dat apò a 'l nòm al paés, difàti se pènsa che 'l nòm Quinzano 'l vègne del Quintianus cioè d'en teré che l'éra sò de la faméa dei Quinti. Endèi sècoi che gh'è nit dòpo, l'abitàt el s'è organizàt entùren a la sò Piéf.
Al dé d'encö la zét de Quinsà la vif perlopiö de l'aleamènt dei sì, de la coltüra del furmintù e de la prudusiù de calsècc.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Las cifras èn alarmantas. Il dumber dad insects ed utschels va enavos sin l’entir mund. Ins discurra da la muria d’insects e da la digren d’utschels. Ma vala quai era per il Grischun?
Casper Nicca ha observà cun la camera ils animalets che dattan il soundtrack a nossa vita, quest mund misterius, plain colurs e plain tuns ed è ì a la tschertga da respostas. El ha vis che utschels ed insects han bleras amias e blers amis tar nus carstgauns e ha pudì discurrer cun glieud che sa, co ch’i va a noss utschels ed insects.
Tranter auter ha el pudì accumpagnar Erika Nicca, la collavuratura da la staziun ornitologica Sempach a Cuira, tar las lodolas da prada ubain il perscrutader da tgirallas Jürg Schmid durant la notg sin la tschertga da tgirallas da notg. Ma sin ils fastizs dad insects ed utschels en il Grischun ha l’autur dal film cunzunt era chattà maletgs impressiunants dals animalets che vivan cun nus.
Damain utschels ed insects?
Da principi èn uschè bain utschels co er insects sut squitsch. I dat differenzas. Cun utschels da guaud vai meglier che cun utschels che vivan en la prada, els èn periclitads fermamain. Utschels co la lodola da parada ubain il puppen brin èn svanids cumplettamain orda la vals e vivan mo pli en las muntognas. La è il ecosistem dentant anc pli u main intact.
Era ils insects che vivan en las pradas èn fermamain sut squitsch. Ma era qua vala quai plitost per la bassa ed en las muntognas main.
Damain insects vid las fanestras dals autos?
Savens vegn quai duvrà sco argument per la muria dals insects. Ma uschè simpel è quai betg:


text:
L'Uniun dals producents da legums svizzers sorta da l'Uniun purila svizra, quai retroactiv sin l'entschatta da l'onn. Il pass saja ina consequenza d'in conflict pli lung. Il directur dals producents da legums, Jimmy Mariéthoz, ha confermà in rapport da la BauernZeitung.
Dapi l'atun passà sto l'uniun dals producents da legums pajar 180'000 francs dapli per la contribuziun annuala. Sco cuntramesira per quai ha l'uniun pretendì dus mandats en la suprastanza da l'Uniun purila. Avant n'avevan ils producents da legums nagin mandat en la suprastanza. L'Uniun purila vuleva conceder mo in mandat sco a tut las autras uniuns ch'èn commembras.
Participaziun proporziunala
L'argumentaziun da l'Uniun purila è ch'ella avess stuì auzar il dumber da mandats da 24 sin 50 per garantir la proporziunalitad da tut las uniuns. Auter tuni dentant tar l'Uniun da producents da legums: L'Uniun purila haja refusà la pretaisa dals producents da legums d'als laschar participar proporziunalmain en tut ils gremis.
Il president dals purs svizzers Markus Ritter ha ditg, che la suprastanza tractia il cas il 1. da mars. La finamira saja ina dumonda da reponderaziun a l'adressa dals producents da legums.
RR novitads 14:00


text:
Credér
Credér (nòm uficiàl en italià: Credaro) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem e l'se tróa a 23 km de la sità e a 255 méter söl lièl del mar. Ol paìs l' se tróa 'n la Al Calèpe e l'è bagnàt da l'Oi.
El g'ha 'na popolasiù de 3 542 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 3,4 km² e 'na densità de popolasiù de 1 042 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Cavriöl (BS), Calèpe, Gandòss, Paràdech (BS), Trescùr Balneàre, Ilónch, Zandòbe.
Evulusiù demogràfega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Credér l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Tenor servetschs da traffic datti actualmain anc ina colonna dad 1 kilometer lunghezza avant il tunnel dal Gottard en il Tessin. Tgi ch’è sin via en direcziun nord sto quintar cun temps da spetga da circa 15 minutas.
Il traffic da Tschuncaisma ha procurà era oz per colonnas sin las vias svizras, surtut avant il tunnel dal Gottard en direcziun nord. En il Grischun ha il traffic oz suentermezdi stagnà sin la A13 tranter Giuvaulta e Rehanau, sco era tranter Zezras e Sargans e medemamain sin la via principala dasperas tranter Cazas e Domat. Raschun per quai è stà la surchargia dal traffic. Era tranter Fideris e Schiers en direcziun da Landquart stagneva il traffic.
RR novitads 15:00


text:
Documents da viadi per persunas estras
En general
Il Secretariat da stadi per migraziun (SEM) emetta sut tschertas circumstanzas documents da viadi u visums da return per persunas estras che sa trategnan legalmain en Svizra. I sa tracta dals suandants documents:
Document da viadi per fugitivas e fugitivs (blau stgir)
Ina persuna estra che ha survegnì asil u ch'è vegnida admessa provisoricamain sco fugitiva u sco fugitiv en Svizra, ha – tenor la convenziun dals 28 da fanadur 1951 davart il status dals fugitivs – il dretg d'in document da viadi per fugitivas e per fugitivs.
Passaport per ina persuna estra (verd)
Ina persuna senza naziunalitad, renconuschida dil SEM, ha – tenor la convenziun dals 28 da settember 1954 davart il status da las persunas senza naziunalitad – il dretg d'in passaport per ina persuna estra.
Ad ina persuna senza documents da legitimaziun che dumonda asil, che basegna protecziun u ch'è admessa provisoricamain po vegnir emess in passaport per ina persuna estra, sch'il SEM permetta il return en Svizra tenor l'art. 9 ODV.
Proceder
La dumonda sto vegnir inoltrada olirs meins avant il viadi previs. Ils documents da viadi scadids ston vegnir consegnads a l'Uffizi da migraziun e da dretg civil dal Grischun.
Tgi che vul dumandar in document da viadi u in visum da return, sto sa preschentar persunalmain tar la recepziun da l'Uffizi da migraziun e da dretg civil dal Grischun, Karlihof 4, 7000 Cuira. Per quest intent sto dentant vegnir fixà ordavant in termin.
Per infurmaziuns e per fixar in termin:
Telefon 081 257 25 41 (legitimaziuns F ed N)
Telefon 081 257 25 25 (legitimaziuns B e C)
Dumondas en scrit ad:
Uffizi da migraziun e da dretg civil dal Grischun
Karlihof 4
7001 Cuira


text:
En concordanza cun la strategia chantunala d'immobiglias ha la regenza approvà l'installaziun d'in center administrativ regiunal a Puschlav cun var 17 plazzas da lavur. Ils sis servetschs chantunals Polizia chantunala, Servetsch social regiunal, Intermediaziun regiunala da lavur, Cussegliaziun da professiun, Inspecturat da scola e da scolina sco er Servetsch psicologic da scola duain vegnir reunids en in edifizi administrativ.
Lieu central
I sa tracta d'in bajetg existent a la Via da Spultri 42/44 che tutga a la Confederaziun, e che lezza dat a fit al chantun a vista pli lunga. L'immobiglia saja situada en in lieu central e cuntanschibla senza problems, scriva il chantun.


text:
La Confederaziun fetschia tut il pussaivel per impedir ina rebattida ha ditg Sommaruga a la «Neue Zürcher Zeitung» da la sonda. Las restricziuns vegnian schluccadas là nua che la protecziun da persunas è pussaivla. Sche la populaziun sa tegnia vid la mesiras da distanza ed igiena, na dettia er nagins relaps.
Rebattidas e danovamain reglas pli severas fissan il pli nausch scenari. Garanzias na possia nagin dar ha ditg Sommaruga. Suenter ils 11 da matg datti ina lunga perioda senza schluccada da las mesiras. Durant quest temp veglian ins analisar tge effect ch'ils emprims dus pass han gì sin l'epidemia. Er per ulteriurs concepts co schluccar las restricziun saja la Confederaziun averta. Ins emprovia da tegnair sin in minimum las restricziuns per la populaziun ed il donn per l'economia. Prioritad haja dentant la sanadad da la populaziun.
L'urari dal Cussegl federal per schluccar las mesiras
- 27 d'avrigl: tuttas partiziuns d'ospitals, coiffeurs, studios da massascha e cosmetica, martgads da construcziun, ortulans e flurists pon avrir.
- 11 da matg: scolas obligatoricas ed ulteriuras stizuns pon avrir (la decisiun definitiva croda ils 29 d'avrigl).
- 8 da zercladur: scolas medias, da professiun e scolas autas sco era museums, zoos e bibliotecas pon avrir. Il medem mument duai il scumond da sa radunar vegnir schluccà (decisiun definitiva croda ils 27 da matg).


text:
da sur Martin Bearth
Ozildi sedamondan geniturs ed educaturs bein enqualga, tgei ch’els hagein fatg falliu che lur educaziun, lur stenta d’educar endretg lur affons, pari dad esser stada adumbatten. Cu jeu audel quels plaids plein pitgira patratg’jeu vid nos èrs da pli baul. Cun gronda fadigia aravan e semnavan nus els, mo buc in soli èr fuva la finala senza zerclem, malgrad che nus vevan aunc fatg breigia da zerclar el. E tonaton raccoltavan nus biaras e bialas spigias. Quei vala era per l’educaziun. La giuventetgna da nies temps viva propi en in auter mund che nus pli vegls. Ton ei semidau bunamein sin tuts secturs. Quei «auter» ei per bia buca tut mender. Nus tuts gudin bia da quei ch’ei vegniu meglier. Sco nos èrs duvravan bia temps, sulegl, plievgia e vent per semadirar, drova era il carstgaun giuven temps e peda ed era «sulegl e plievgia» e schizun enqual «suffel e stemprau» per semadirar en quei mund semidau. La raccolta stat alla fin.
Nies Diu misericordeivel careza nus infinitamein, era la giuventetgna da nies temps. Jesus di che Dieus laschi crescher salin e zerclem tochen il di dalla raccolta. Pli che scadin da nus carstgauns ha El interess d’ina buna raccolta. Ed el segida leutier.
Mt 13,24–43
24El ha raquintau ad els in’autra semeglia culs plaids: Cul reginavel da tschiel stat ei aschia: In um ha semnau bien sem en siu èr. 25Mo ferton che la glieud durmeva, ei siu inimitg vegnius ed ha semnau zerclem enamiez la salin ed ei ius per siu fatg. 26Cura ch’il schiermet ei carschius siadora ed ha fatg spigia, ei era il zerclem vegnius neunavon. 27Cheu ein ils survients dil patrun vegni ed han detg: Signur, has ti buca semnau bien sem en tiu èr? Danunder deriva pomai il zerclem? 28El ha rispundiu ad els: Quei ha igl inimitg fatg. Ils survients han dumandau el: Duein nus forsa ir e rimnar il zerclem? 29Na, di el, schiglioc savesses vus, cun rimnar il zerclem, era sdrappar ora la salin. 30Schei crescher domisdus tochen il di da raccolta. Il di da meder vi jeu lu dir als medunzs: Rimnei igl emprem il zerclem e ligei el en faschs per barschar. La salin denton menei en miu garner.
31In’autra semeglia ha el raquintau ad els schend: Cul reginavel da tschiel stat ei aschia: In um ha priu in garnetsch da senav e semnau en siu èr. 32Quei ei bein il pli pign da tut ils sems. Mo cura ch’el ei carschius, eis el pli gronds che tut las jarvas e daventa ina plonta, da maniera ch’ils utschals dil tschiel vegnan e fan igniv en sia roma.
33Aunc in’autra semeglia ha el raquintau ad els: Cul reginavel da tschiel stat ei aschia: Ina femna ha priu levon e turschau en treis mesiras frina, tochen che tut ei stau entschadau.
34Tut quei ha Jesus detg allas fuolas en semeglias, e senza semeglias plidava el buca cun els, 35per ch’il plaid dil profet mondi en vigur:
Jeu vi arver mia bucca en semeglias,
vi palesar caussas zuppadas dapi la fundaziun dil mund.
36Lu ha Jesus relaschau las fuolas ed ei ius a casa. Ses giuvnals ein vegni tier el ed han detg: Declara a nus la semeglia dil zerclem egl èr. 37El ha rispundiu ad els: Quel che semna il bien sem ei il Fegl dil carstgaun. 38Igl èr ei il mund. Il bien sem, gliez ein ils affons dil reginavel. Il zerclem, gliez ein ils affons dil nausch. 39Igl inimitg che semna ei il giavel. La raccolta ei la fin dil mund. Ils medunzs ein ils aunghels. 40Sco il zerclem vegn rimnaus e barschaus enta fiug, aschia vegn ei era ad esser alla fin dil mund: 41Il Fegl dil carstgaun vegn a tarmetter ses aunghels, e quels vegnan a rimnar ord siu reginavel tut quei che dat scandel e tuts malfa tschents 42e fierer el fuorn ardent; leu vegn ad esser bargir e sgriziar ils dents. 43Lu vegnan ils gests a resplender sco il sulegl el reginavel da lur Bab. Tgi che ha ureglias, teidli!


text:
Leo Tuor
Il spért e la val / Der Geist und das Thal (cudesch auditiv)
Sursilvan, Deutsch
Chasa Editura Rumantscha, Cuira, 2016, numer d’empustaziun 978-3-03845-037-5
3 discs – 3 ovras da Leo Tuor
Disc Cavrein
Disc Giacumbert Nau
Disc Grossvater mit Haken
Ils cudeschs da Tuor èn vegnids publitgads e premiads numerusas giadas ed era translatads en pliras linguas. Ussa cumpara per l’emprima giada ina trilogia auditiva: Leo Tuor e Wolfram Berger prelegian passaschas per rumantsch e tudestg ord las ovras Catscha sil capricorn en Cavrein, Giacumbert Nau, Onna Maria Tumera ni Ils antenats.


text:
La lingia da tren da Cuira en l'Engiadin'Ota è dapi la mesemna suentermezdi interruta perquai ch'in tren è ì sur ils binaris or da tiers da Casti. Blessads n'haja dà nagins ha ditg ad RTR la pledadra da medias da la Viafier retica, Yvonne Dünser.
Il tren da persunas era partì curt avant l'ina da Cuira en direcziun San Murezzan. Sin il traject tranter Casti e Surava sajan dus vaguns dal tren ids suror e blocheschian uss il traject. Daco ch'ils vaguns èn ids sur il binari or vegnia uss intercurrì. Viagiaturs sin la linga da l'Alvra stoppian sviar ad interim en bus. La lingia da tren resta serrada enfin venderdi a bun'ura.


text:
«Ina saira, suenter avair passà Agnita en Transilvania, ma salidani, be da lunsch, dentant marcantas en lur identitad: las autas Carpatas! (…) Mi’olma muntagnarda sa dasda ed jau ma legrel da surmuntar las muntognas dentadas gia damaun, sur l’enconuschent Pass Fagarasan.»
Diari or da China
L’onn 2008 han gì lieu en la chapitala chinaisa Beijing ils gieus olimpics da stad. Quest diari da viadi rapporta en l’emprima part directamain dal grond eveniment da sport; en la segunda part vegnan intermediadas impressiuns dal viadi ch’è suandà tras la China.


text:
Sche la naiv en la citad da Cuira daventa in privel da segirezza, sto quella vegnir rumida. Suenter la fin d'emna passada han ils responsabels dal lavuratori communal e la polizia decis da rumir la naiv sin la deponia da naiv da la citad. Quella sa chatta al Reitnauerweg ed ha ina surfatscha da 5'000 meters quadrat. La naiv vegn cunzunt rumida en vias stretgas. Cunquai che la prognosa da l'aura ha previs naiv er ils proxims dis, ha la citad da Cuira vulì rumir uschè blera naiv sco pussaivel.
RR actualitad 07:00


text:
Puegnàch
Puegnàch (nòm uficiàl en italià: Puegnago sul Garda) l'è 'n cümü de la Pruvìncia de Brèsa, de la regiù de la Lombardìa. El g'ha 3 410 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), 'na superfìce de 10,9 km² e 'na densità de popolasiù de 313 ab./km².
L'è colocàt póch delóns del Lach de Garda e 'l cunfìna coi cümü de Gaàrt, Manèrba, Musculìne, Polpenàse, Salò e San Filìs.
Andamènt demogràfech[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Puegnàch l'è ilüstràt in de la tabèla riportàda ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Profitar profitan quasi tut las regiuns e betg sulet las grondas regiuns turisticas. Uschia èn er en pitschnas vischnancas sco Tagn u Stierva en il Grischun central naginas chasas da vacanzas venalas pli. Dentant na profitan autras regiuns pli urbanas, sco la Val dal Rain Grischuna e Cuira pli pauc da l'effect da corona. Ma era en questas regiuns è il martgà d’immobiglias sitg, quai surtut pervi da la situaziun economica favuraivla.
Pandemia sco catalisatur
La vendita dad immobiglias fluctueschia adina puspè, di Hansjürg Buob da La Punt Chamues-ch ch'ha in’atgna agentura d’immobiglias. El bada che dapi il 2019 s’augmenta l’interess puspè per bajetgs en la val. Dentant betg be influenzà da la pandemia, mabain er da la situaziun finanziala ch'è sa meglierada tar ses clients.
Las experientschas ch’ils possessurs da segundas abitaziuns han fatg durant l’emprima unda da la pandemia, han procurà per blera publicitad a bucca ed uschia augmentà l’interess per immobiglias en Engiadina.
Ils pretschs èn puspè sin il nivel sco avant la limitaziun da segundas abitaziuns, be che nagin sa regorda pli bain vid quel temp.
Uschia haja per exempel la vischnanca da Segl gì ils onns 1970 pretschs da 15'000 francs per il meter quadrat terren da bajegiar. Quai è uss puspè il cas, manegia l’agent d’immobiglias da la Punt Chamues-ch.
La chasa engiadinaisa è tschertgada
Las vischnancas da l’Engiadina Bassa sco Ftan, Scuol e Sent han gia ils davos onns profità da bunas venditas dad immobiglias. Uss vegn dentant er la vischnanca da Valsot en il focus e chasas gia daditg sin il martgà, han pudì vegnir vendidas en il decurs da l’onn passà, u da quest onn, di Clà Nogler il manader dal cudesch funsil da l’Engiadina Bassa-Val Müstair.
Chasas ch'eran gia onns sin il martgà per vender han l'onn passà chattà in cumprader.
Singulas immobiglias cumpradas avant radund dus onns, vegnan vendidas oz per il dubel. Abitaziuns da 2 enfin 3 stanzas han en media in augment da fin 300'000 francs. Surtut Svizras e Svizzers cumpran las immobiglias. L’interess da l'exteriur è sminuì. Era en la Val Müstair èn vegnidas vendidas singulas immobiglias, ma actualmain è l’Engiadina Bassa pertutgada ferma dal boom d’immobiglias.
Martgà sitg èn Grischun Central
En il Grischun central èn las immobiglias be pauc temp sin il martgà, constatescha Manfred Fiegl, proprietari e mainagestiun da l’interpresa d’immobiglias Curvér cun biros a Savognin e Lai.
Igl è vendì ora, il mument avain nus anc trais abitaziuns activas. Normalmain da quest temp avain nus tranter 25 e 30 abitaziuns en la vendita ed igl è propi uschia ch’ils davos quatter mais èsi vegnì vendì pli u main tut quai ch’è vegnì purschì.
Cun la gronda dumonda sajan era s’augmentads ferm ils pretschs d’immobiglias. A Lai sajan ils pretschs sautads en l’aria, ed era en la regiun da Savognin sajan ils pretschs s’augmentads per 10-15% en congual cun avant corona, uschia l’expert d’immobiglias, Manfred Fiegl.
Pretschs auts en Surselva
La crisa da corona haja l’effect che blera glieud na possia betg pli ir en vacanzas u investir ils daners autramain e perquai cumprian els ina abitaziun da vacanzas, di Gabriel Casutt, il mainafatschenta da la Banca Raiffeisen Surselva.
Blera glieud s’accorscha ch’els na ston betg pli lavurar en in biro, mabain ch’els pon era lavurar davent d’in lieu da vacanzas. Uschia cumpran els ina chasa en in territori che plascha ad els.
Ma era l’iniziativa d’abitaziuns secundaras haja anc adina in effect sin il martgà d’immobiglias. Uschia sajan quellas vegnidas pli raras ed uschia saja era il pretsch per talas abitaziuns da vacanzas s’augmentà. Dentant sentian ins era ch’ils tschains bancars sajan il mument fitg bass, tant per las ipotecas sco era per las facultads deponidas, e bleras persunas investeschan en immobiglias sco alternativa al specular a la bursa, uschia Gabriel Casutt.
Las vischnancas fan in bun profit
Sch’ina immobiglia mida possessura, na profitan betg be cumpraders e vendidras da quels affars, mabain era las bancas, ils agents u ils fiduziaris. Ed in grond avantatg han er las vischnancas. Ellas profitan da quel affar cun enchaschar taxas da midada da possess e taxas sin il gudogn or da la vendita da terren.
Surtut ils ultims onns èn quellas entradas creschidas marcantamain, per part er sco consequenza d’in boom d’immobiglias causa corona.
La vendita dad immobiglias existentas è enorma e quai procura per ina buna situaziun finanziala per la vischnanca.
Cunquai ch’igl è difficil da budgetar quellas taxas da midada da possess ed er quellas sin il gudogn ord la vendita da terren gia ordavant, resulta la fin da l’onn savens in import bunamain il dubel uschè aut sco previs.
Las entradas tar las taxas na rivan ins betg da calcular precis, uschia na pon ins era betg far quint fix cun ellas – en buns onns èni dentant in zutgerin per reinvestir en l’infrastructura.
Ord l'archiv:


text:
L’ustaria e l'hotel «Bündner Rigi» sa chatta sur Luven sut il Piz Mundaun. Il 1862 è questa chasa vegnida bajegiada ed ella vala sco la pli veglia ustaria da la Surselva. Durant l'enviern è il Rigi mo cuntanschibel sur la via da spassegiar ubain sur la pista dad ir cun skis. Pervi che quella pista n'era quest onn betg vegnida preparada, ha l'ustier André Schaub fatg in appel en las medias socialas.
Cunquai che nus essas pli probabel la suletta ustaria en in territori da skis senza colliaziun cun ina pista, dovrel jau voss agid.
I giaja per sia existenza appellescha l'ustier en las medias socialas. Sin quest appel hai dà numerusas reacziuns plitost negativas. Blers èn da l'avis che las pendicularas na fetschian betg endretg lur lavur. Josef Brunner, il president dal cussegl d’administraziun da las pendicularas Piz Mundaun, na lascha betg valair quai.
Far ina pista tar in'ustaria ch'è privata n'haja nagina prioritad. Quai vegn fatg senza indemnisaziuns e sulettamain or da buna veglia. Gia dapi 25 onns saja quai il cas ed i na dettia nagin contract che obligass els da far quella pista.
Sco quai che Brunner constatescha n’è questa dispita betg buna per il turissem. I na saja dentant betg uschia che las pendicularas sajan dependentas dal Bündner Rigi, mabain cuntrari. El deplorescha che l’ustier n’haja anc betg tschertgà il discurs. Ma tuttina han las pendicularas reag, ed uschia è il Bündner Rigi dapi il glindesdi saira puspè cuntanschibel sur la pista.
RR Total local 11:45