text:
7000 Cuira, Quaderstrasse 17 tel fax Rapport explicativ. concernent
- Florian Keller
- vor 1 Jahren
- Abrufe
Transkript
1 Erziehungs-, Kultur- und Umweltschutzdepartement Graubünden Departament d educaziun, cultura e protecziun da l ambient dal Grischun Dipartimento dell educazione, cultura e protezione dell ambiente dei Grigioni 7000 Cuira, Quaderstrasse 17 tel fax Rapport explicativ concernent il relasch d'ina lescha davart las scolas autas ed ils instituts da perscrutaziun LSAIP Cuira, ils 31 da mars 2011
2 2 Cuntegn 1. Situaziun da partenza Motiv e cundiziuns generalas La legislaziun sin plaun federal Las relaziuns cun ils chantuns vischins e cun il principadi da Liechtenstein La legislaziun sin plaun chantunal Public corporate governance Finamira Princips per la gestiun da scolas autas e d'instituts da perscrutaziun Profil e portfolio Basa surregiunala Pretensiuns a la nova lescha La direcziun da la politica da scola auta e da perscrutaziun Dumondas da l'organisaziun e dals purtaders Concurrenza naziunala da scola auta e da perscrutaziun Proprietad intellectuala Consequenzas da la lescha Sin plaun regiunal e surregiunal Consequenzas finanzialas Consequenzas persunalas Investiziuns Ulteriur proceder e mesiras accumpagnantas Direcziun da las atgnas scolas autas e dals agens instituts da perscrutaziun Sustegn d'instituziuns renconuschidas Cooperaziun cun auters secturs da la politica Structura e caracteristicas da la lescha Survista Explicaziuns e remartgas tar singuls artitgels da la LSAIP Agiunta Instituziuns scientificas Instituziuns clinic-scientificas Glossari... 33
3 3 1. Situaziun da partenza 1.1. Motiv e cundiziuns generalas Cun l'incarica da la cumissiun per furmaziun e cultura (CFC) concernent ina lescha davart la promoziun da las scolas autas e da la perscrutaziun (PCG /2008, p. 503, 542) ha la regenza survegnì l'incumbensa d'elavurar ina basa legala nova e pli vasta per quest sectur impurtant da la politica. Quella duai stgaffir las premissas per segirar a lunga vista e per augmentar l'attractivitad dal Grischun sco lieu da scola auta e da perscrutaziun. Quest giavisch è vegnì integrà en il program da la regenza e concretisà cun il punct central da svilup PS 11/20 furmaziun e perscrutaziun (introducziun d'ina lescha chantunala davart la promoziun da las scolas autas e da la perscrutaziun, etablir en tut la Svizra il Grischun sco lieu da scola auta e da perscrutaziun). Per incumbensa da la regenza ha dr. Stephan Bieri, Bieri IP partenaris ScRL, elavurà in rapport extern che: skizzescha ina proposta politicamain realisabla per la profilaziun, per la concepziun dal portfolio e per ils mecanissems d'allocaziun da la politica da las scolas autas e dals instituts da perscrutaziun grischuns sco tals; prepara ina structura directiva effizienta cun paucs process effizients per il stgalim dal cussegl grond e da la regenza; propona in model per manar en moda coerenta ils purschiders chantunals relevants da scolas autas e da perscrutaziun. En la sesida dals 14 da settember 2010 (CR 835/2010) ha la regenza prendì enconuschientscha da quest rapport (www.ahb.gr.ch, rapport Bieri) ed ha installà in gruppa da project che ha stuì elavurar ina lescha sin la basa dal rapport La legislaziun sin plaun federal Sin plaun federal vegn tractà en il parlament la lescha federala davart l'agid a las scolas autas e davart la coordinaziun en il sectur da las scolas autas svizras (LASA); er en preparaziun sa chatta la revisiun da la lescha da perscrutaziun. Per il cussegl federal è l'ulteriur svilup en il sectur da la furmaziun ina da las finamiras las pli impurtantas da l'onn El prenda en mira che la Svizra resta a la testa dals pajais ils pli cumpetitivs dal mund. Ins po far quint che l'eliminaziun da las differenzas da la LASA vegnia a vegnir terminada en las chombras federalas l'onn Tenor la constituziun federala (Cst.) procuran la confederaziun ed ils chantuns communablamain per la coordinaziun e per la garanzia da la qualitad en ils fatgs da las scolas autas da la Svizra. Per ademplir lur incumbensas fan la confederaziun ed ils chantuns contracts e delegheschan tschertas cumpetenzas ad organs communabels (art. 63a al. 3 e 4 Cst.). La confederaziun ed ils chantuns vegnan a far in contract da collavuraziun per stgaffir ils organs cuminaivels ch'èn previs en la LASA e per reglar la realisaziun da las finamiras cuminaivlas.
4 4 La LASA duai remplazzar ils relaschs federals existents per universitads e per scolas autas spezialisadas, entant che la lescha federala davart las scolas politecnicas federalas (lescha davart las SPF; CS ) resta. Il gener da las intervenziuns da dretg federal na sa mida da princip betg, ma la coordinaziun vegn engrondida. En il center stattan quatter organs cuminaivels che vegnan stgaffids sin basa dal contract da collavuraziun: La conferenza universitara svizra (organ suprem da la politica da scola auta) Sia incumbensa è la direcziun e la coordinaziun colleghiala dal sistem general che sto vegnir fatga da la confederaziun e dals chantuns. Ella fixescha las cundiziuns generalas ch'èn necessarias per che l'entir sistem da scolas autas funcziuneschia (structuras dals studis, garanzia da la qualitad, princips da la finanziaziun sco er da la planisaziun strategica naziunala e da la repartiziun da las incumbensas); La conferenza svizra da las recturas e dals recturs da scolas autas Ella fa las coordinaziuns sin plaun da las scolas autas. Tranter auter prepara ella la planisaziun strategica naziunala tenor las valurs da basa che vegnan prescrittas da la conferenza universitara; Il cussegl svizzer da scienza e d'innovaziun El accumpogna ils svilups da la politica da scola auta ord vista da la scienza e cusseglia la conferenza universitara sco er las instituziuns ch'èn responsablas per las scolas autas; Il cussegl svizzer d'accreditaziun e l'agentura svizra d'accreditaziun Sco organ independent da directivas decida il cussegl d'accreditaziun davart l'accreditaziun. Per la scola auta da tecnica ed economia da Cuira (SATE) vegni per entant a sa midar pauc areguard il dretg federal; a lunga vista ston ins far quint cun ina reducziun da l'intensitad da regulaziuns. Per la scola auta da pedagogia dal Grischun (SAPGR) che na vegn er betg a survegnir contribuziuns federalas en l'avegnir, stat vinavant en il center la collavuraziun interchantunala; la cooperaziun èn ils dus gremis da scola auta menziunads qua survart è però impurtanta tant per ella sco er per la SATE. La lescha chantunala davart las scolas autas ed ils instituts da perscrutaziun (LSAIP) resguarda il rom ch'è vegnì stgaffì cun il sboz da la LASA. Las singulas mesiras chantunalas previsas s'integreschan er en la pratica da la gronda part dals chantuns da scola auta Las relaziuns cun ils chantuns vischins e cun il principadi da Liechtenstein Il chantun Grischun fa part da concordats e d'autras furmas da la collavuraziun regiunala. Quai pertutga en spezial la SATE a Cuira ch'è ina part da la scola auta spezialisada da la Svizra orientala (SASSO). La SASSO vegn manada dals chantuns Turitg, Sviz, Glaruna, Schaffusa, Appenzell dadens, Appenzell dador, Son Gagl, Grischun e Turgovia sco er opziunalmain dal Liechtenstein. La basa è la cunvegna davart la scola auta spezialisada da la Svizra orientala dals 20 da settember L'organ central è il cussegl da la scola auta spezialisada da la SASSO. Cun il conclus dals 7 da mars 2008 èn vegnids nominads in directur ed il cussegl spezialisà.
5 5 Cun il conclus dal 1. d'avrigl 2009 ha il cussegl federal renconuschì definitivamain la SASSO sco instituziun. Ella cumpiglia las quatter scolas autas: SAS Son Gagl, scola auta per scienzas applitgadas; SAR scola auta da tecnica Rapperswil; SATE scola auta da tecnica ed economia Cuira; SATB scola auta interchantunala per tecnica Buchs. Ils studis purschids cumpiglian ils secturs tecnica, scienza d'infurmaziun, architectura, planisaziun, economia, turissem, lavur sociala e sanadad. Entaifer la SASSO è il chantun Grischun la suletta instituziun ch'è responsabla per la SATE a Cuira ed ensemen cun il chantun Son Gagl e cun il principadi da Liechtenstein instituziun responsabla per la SATB a Buchs. Questa structura cumplexa sto vegnir simplifitgada il proxim temp. Imaginabel fiss en spezial ina nova structuraziun dal partenadi en cas da la SATB a Buchs. En quest connex vali da resguardar er ils giavischs da la SAPGR che na fa part da nagin concordat e dals instituts da perscrutaziun chantunals. Pervia da quai stgaffescha la LSAIP la basa generala per garantir ina collavuraziun sistematica surregiunala La legislaziun sin plaun chantunal En connex cun il rapport Bieri èn vegnids examinads differents concepts legislativs, tranter quels er il concept d'ina lescha generala che fiss vegnida vitiers ils relaschs ch'existan gia. La LSAIP qua avant maun prenda in'autra via ed emprova en spezial da reglar las dumondas instituziunalas en moda unitara. Il sboz da la lescha è concepì uschia ch'el tegna quint d'ina coordinaziun cunvegnenta tranter l'instrucziun e la perscrutaziun d'ina vart ed ils ulteriurs secturs da la politica da l'autra vart. La LSAIP sa basa sin il concept d'organisaziun e da purtader che vegn proponì en il rapport Bieri. Ella observa ina metoda integrativa, cun la quala i vegnan cuntanschidas in'optimaziun formala ed ina buna survesaivladad. Ils puncts centrals essenzials da la lescha èn: las medemas structuras directivas sco er ina clera assegnaziun da las cumpetenzas per tut las scolas autas e per tut ils instituts da perscrutaziun; la concepziun identica da l'autonomia da las instituziuns (direcziun cun ina incarica da prestaziun e cun ina contribuziun globala); finamiras strategicas circumscrittas cleramain, en spezial concernent il profil, concernent il portfolio e concernent la finanziaziun; la vista cumplessiva da l'instrucziun sco er da la perscrutaziun e dal svilup; la pussaivladad da surdar tschertas incumbensas a terzas persunas (p.ex. ad instituziuns extrachantunalas u privatas);
6 6 la regulaziun da la proprietad intellectuala. Cun l'introducziun da la LSAIP ston divers relaschs che pertutgan singulas instituziuns vegnir adattads, concepids da nov u alura abolids Public corporate governance Ils princips da la public corporate governance ch'èn vegnids concludids da la regenza vegnan francads tras il relasch qua avant maun per il sectur da l'instrucziun e da la perscrutaziun. En quest connex stattan ils suandants elements en il center: Princip nr. 1, finamiras da las proprietarias e dals proprietaris: La direcziun cun ina incarica da prestaziun e cun ina contribuziun globala pussibilitescha da far valair las finamiras dal chantun sco purtader da l'instituziun. Princip nr. 2, gremis ch'elegian la direcziun strategica: La regenza elegia l'organ strategicdirectiv per ils instituts autonoms da dretg public. Tar las autras participaziuns designescha ella la represchentanza chantunala. Princip nr. 3, gremis ch'elegian la direcziun operativa: Il gremi strategic-directiv per ils instituts autonoms da dretg public elegia il plaun directiv operativ (direcziun, comité directiv). Princip nr. 4, represchentanza chantunala tar instituts autonoms da dretg public: Las commembras ed ils commembers da la regenza na fan en il senn d'ina buna direcziun (good governance) betg part dals gremis directivs strategics d'instituts autonoms da dretg public. La structura da la lescha davart las scolas autas ed ils instituts da perscrutaziun sustegna cun ina clera repartiziun da las incumbensas tranter il cussegl grond, la regenza, il cussegl consultativ scientific da la regenza, ils gremis directivs strategics da las scolas autas e dals instituts da perscrutaziun sco er cun la direcziun operativa da las scolas autas (rectura u rectur) e dals instituts da perscrutaziun (directura u directur) ils princips da la public corporate governance. 2. Finamira Las scolas autas ed ils instituts da perscrutaziun sco part da l'economia publica dal Grischun rinforzan il Grischun sco plazza economica cun porscher plazzas da lavur autamain qualifitgadas e cun posiziunar il Grischun sco plazza da furmaziun e da perscrutaziun tant en Svizra sco er sin plaun internaziunal. Pervia da quai vul il chantun Grischun sa participar activamain a la politica da scola auta e da perscrutaziun e procurar per ina coordinaziun cun auters secturs politics. En quest connex ha el in potenzial considerabel che duai vegnir duvrà cun cleras finamiras e cun ina buna segirezza. Il chantun Grischun vul esser er en l'avegnir in lieu per scolas autas e sias activitads da perscrutaziun s'orienteschan vi da l'applitgabladad e vi da la realisabladad Princips per la gestiun da scolas autas e d'instituts da perscrutaziun La lescha davart las scolas autas ed ils instituts da perscrutaziun metta a disposiziun in instrumentari concis, ma cumplet per manar l'instrucziun e la perscrutaziun en il chantun Grischun en
7 7 moda adequata e per l'avantatg durabel per l'economia e per la societad. En vista a la pitschnezza da quest sectur en il chantun Grischun ed en vista a la dinamica mundiala dal svilup da la scienza e da la tecnologia è ina concentraziun dals meds finanzials indispensabla. Da l'autra vart n'èsi betg raschunaivel da manar scolas autas ed instituts da perscrutaziun da surengiu (top-down) en moda dictatorica e da pretender il medem mument iniziativa ed atgna responsabladad da las instituziuns pertutgadas e da lur acturas ed acturs principals, en spezial da las professuressas e dals professers. I basegna scolas autas ed instituts da perscrutaziun autonoms, perquai ch'ins dastga spetgar dapli effectivitad da tals. En quest connex n'è l'autonomia betg mo la consequenza da la libertad en l'instrucziun ed en la perscrutaziun, da la quala la singula persuna po profitar, mabain cumpiglia er il cumportament e la cultura da l'instituziun sco tala. La moda e maniera dal stadi da prender influenza sto esser transparenta e la medema per tut las scolas autas e per tut ils instituts da perscrutaziun che vegnan purtads dal chantun u ch'èn renconuschids dal chantun. Savens commettan legislaturs e gremis politics putgads cun prescriver structuras directivas che n'èn betg flexiblas u cun exponer ils gremis da scolas autas e dad instituts da perscrutaziun ad ina birocrazia autamain spezialisada, schebain che quest gremis èn concepids per cooperar. Tals sbagls capitan savens al cumenzament da l'autonomisaziun, per exempel en furma d'incaricas da prestaziun surchargiadas e d'ina rapportaziun exagerada. Tar il sboz da la LSAIP valevi perquai da prevair ina gestiun concisa e discreta ed en nagin cas da succumber a la tentaziun da fixar finamiras scientificas stretgas ed rigurusas per las singulas scolas autas e per ils singuls instituts da perscrutaziun. Las consequenzas fissan conflicts da cumpetenza latents ed ina consumaziun da las forzas scientificas finas e furbras Profil e portfolio Il profil ed il portfolio èn ils elements decisivs da la direcziun strategica d'instituts d'instrucziun e da perscrutaziun sin nivel da scola auta. Il profil sa referescha al grad da la spezialisaziun (p.ex. a la scolaziun da basa u a la perscrutaziun applitgada ed al svilup) ed al posiziunament envers autras purschidras ed auters purschiders. En il senn da la concentraziun dals meds finanzials formulada qua survart signifitgescha la profilaziun da sa limitar (en il senn da dapli profunditad che vastadad). Il portfolio designescha il sortiment dals products en il senn da disciplinas resp. da cuntegns spezialisads da l'instrucziun e da la perscrutaziun (p.ex. pedagogia, inschigneria da construcziun, perscrutaziun clinica, turissem). En quest connex vali da resguardar che relaziuns transdisciplinaras èn daventadas pli impurtantas en las scienzas modernas e che las repartiziuns tradiziunalas en roms èn per part antiquadas. Vitiers vegn ch'il progress scientific sa mussa adina pli savens tar las interfatschas e tar las zonas da cunfin. Directivas politicas tar il portfolio stattan perquai er sut la resalva regulatorica da l'autonomia da las scolas autas medemamain sco da la libertad d'instrucziun e da perscrutaziun da las persunas involvidas. Sut las cundiziuns actualas da la globalisaziun scientifica e tecnologica stoi vegnir examinà cun gronda precauziun, tge prestaziuns che las instituziuns dal Grischun duain furnir sezzas e tgeninas che duain
8 8 vegnir "cumpradas" ordaifer il chantun. En il decurs da la formulaziun da la LSAIP èn vegnidas sviluppadas e discutadas intensivamain differentas variantas. Las variantas examinadas èn descrittas en il rapport Bieri dal mars La regenza è persvadida ch'igl è adina main raschunaivel en in manaschi scientific modern da sfurzar scolas autas ed instituts da perscrutaziun da metter a disposiziun in vast portfolio che stat evidentamain datiers a l'economia u a la societad. Dal focussament sin in pèr fermezzas pregnantas, pia da la furmaziun da puncts centrals, resultan dapli avantatgs a lunga vista. Grazia al barat scientific lian bunas instituziuns ina regiun al progress. L'illustraziun 1 mussa il posiziunament da las instituziuns chantunalas essenzialas. En la verticala vegn mussà il profil, il grad da spezialisaziun, da la scolaziun da basa (sut) fin a la perscrutaziun d'emprima qualitad (sura). La ladezza da la piramida en l'orizontala inditgescha il dumber da studentas e da students respectivamain da perscrutadras e da perscrutaders sin il stgalim respectiv. Las singulas instituziuns (CSEM per center svizzer d'electronica e da microtecnologia a Landquart, SATB per scola auta interchantunala per tecnica a Buchs, SATE per scola auta da tecnica ed economia a Cuira, SAPGR per scola auta da pedagogia dal Grischun e SAT per scola auta teologica a Cuira) èn posiziunadas en moda simplifitgada. La refurma da Bologna n'ha chaschunà per las scolas autas europeicas betg mo ina standardisaziun ed ina modularisaziun dals studis, mabain er l'emprova d'ina assimilaziun ad ina chapientscha anglosaxona da la scola auta sco tala. L'universitad da perscrutaziun cun sia graduate school vala ozendi sco model directiv d'ina scola auta per excellenza. Ina graduate school è in'unitad universitara d'instrucziun e da perscrutaziun che porscha programs da master e da docter e che po cumpigliar pliras facultads (cf. rapport Bieri, p. 14). Sia fatschenta centrala, l'instrucziun, vegn propulsada d'ina perscrutaziun ferma che sa collia adina pli fitg cun activitads da perscrutaziun da l'industria. L'activitad da las doctorandas e dals doctorands daventa en quest connex il motor sco tal da l'unitad universitara. Quest svilup pretenda spezialmain bler da l'organisaziun, da l'equipament e da la cooperaziun interna da la scola auta. Universitads pli pitschnas ed en spezial scolas autas spezialisadas pon perquai sa participar cun success a quest svilup mo en il rom d'ina cooperaziun strategica. En vista a quests fatgs èsi impurtant per las scolas autas e per ils instituts da perscrutaziun dal Grischun da chattar ad ura in partenari ferm.
9 9 SASSO Graduate School X SATB Top edge (PeS, instrucziun) instituts accreditads Transfer (instrucziun, PeS, servetschs) SATE CSEM SAPGR SAT Graduate School Y Provediment da basa (instrucziun) BIPP Illustraziun 1: Il posiziunament da las instituziuns essenzialas (stadi previs simplifitgà) La LSAIP parta dal fatg ch'il chantun sco purtader da sias scolas autas e da ses instituts da perscrutaziun prescrivia il portfolio previs a lunga vista (ill. 2). Il medem vala principalmain er per las scolas autas e per ils instituts da perscrutaziun ch'el ha renconuschì. Il rapport Bieri dat en quest connex indicaziuns essenzialas che vegnan concretisadas pli tard en il process per formu l'incarica da prestaziun. Quai duai pussibilitar da sa servir dals temas che vegnan resguardads sco prioritars e da tschentar accents en moda pli clera ch'enfin ussa. Latiers tutga en spezial il rinforz da la scolaziun da basa en las scolas autas, per facilitar l'access tant a la pratica sco er als instituts da perscrutaziun. Areguard il cuntegn pretenda il portfolio previs ina concentraziun dals meds finanzials, avra dentant er las portas a novas disciplinas che sa sviluppan sin l'entir mund en moda dinamica ed a secturs interdisciplinars. En il center stattan qua las uschenumnadas tecnologias da lifescience. Quellas collian enconuschientschas scientificas da la biologia e da la medischina cun proceduras d'analisa e da producziun tecnologicas modernas. Il center svizzer d'electronica e da microtecnologia (CSEM) Landquart, il swiss institute of allergy and asthma research (SIAF), l'institut da perscrutaziun AO Tavau sco er interpresas grischunas ambiziusas sa spezialiseschan sin quest vast territori. En quest connex dependa l'ulteriur progress er fermamain da relaziuns orizontalas p.ex. cun la chemia e cun la fisica, cun la perscrutaziun clinica u cun la modellisaziun u cun la simulaziun. Il chantun Grischun na vul betg iniziar ina revoluziun (retardada) da biotecnologia, ma el po stgaffir las premissas che scolas autas e che instituts da perscrutaziun dattan impuls sin il champ da las tecnologias da life-science e pon entrar sco partenaris eguals en partenadis cun l'industria, cun ospitals e cun autras instituziuns scientificas.
10 10 Reducir e restructurar Mantegnair e tgirar Extender e promover (scienzas da la tgira) perscrutaziun clinica (part) tecnologias da life-science electrotecnica, infurmaziun e communicaziun architectura (MAS) economia publica inschigneria da construcziun, economia da manaschi, manaschament pedagogia architectura (economia publica) tecnica da sistem e da procedura (part) ambient e privels da la natira turissem stgalim secundar I cultura, linguas perscrutaziun clinica (part) didactica dal rom Illustraziun 2: Portfolio previs Per las scolas autas pon vegnir descrittas las suandantas perspectivas: a) Scola auta da tecnica ed economia a Cuira (SATE) Consolidaziun da las purschidas tecnicas existentas en dus programs classics che promovan la cumpetenza metodica: electrotecnica, communicaziun ed infurmaziun cun l'accent sin la producziun, sin il transport, sin la repartiziun d'electricitad sco er reglar e controllar; approfundaziun en direcziun da la sensorica e da l'informatica tecnica; ulteriur svilup dal sectur infurmaziun e documentaziun sin il stgalim da master; inschigneria da construcziun cun l'accent sin la basa generala, sin la construcziun bassa, sin la construcziun bassa speziala e sin la construcziun da punts; approfundaziun en direcziun dals privels da la natira sco er da tecnologias che stattan en connex cun quests privels. Tgira ed extensiun organica dals programs existents en economia ed en turissem: economia da manaschi (sco avant maun); approfundaziun en direcziun dal manaschament cun il focus sin las IPM e sin branschas impurtantas per il chantun (p.ex. economia d'energia); turissem (sco avant maun); approfundaziun en direcziun da la destinaziun (interfatscha cun la politica regiunala), da l'infrastructura sco er da parts dal hospitality management (eventualmain cooperaziun cun ina scola spezialisada superiura). b) Scola auta da pedagogia dal Grischun (SAPGR) Francaziun dal stgalim secundar I cun crear ina purschida generala cumpletta cun in pèr paucs partenaris, rinforzond l'atgna posiziun en ils secturs da la cultura e da las linguas.
11 11 Occupaziun da parts da la didactica dal rom (medem accent sco tar il stgalim secundar I) cun in partenari universitar ferm; approfundaziun sistematica en direcziun da la cultura e dal turissem. c) Scola auta interchantunala per tecnica a Buchs (SATB) Promover il sectur "perscrutaziun e svilup" (PeS) en il champ da la tecnica da producziun sco er en parts da la tecnica da procedura resp. da la construcziun da maschinas. Cooperaziun da la SATE tar la restructuraziun dal program da bachelor "tecnica da sistem"; garanzia dal stgalim da master (accent MAS) ensemen cun la SATE e cun il CSEM Landquart, puspè cun il focus sin la tecnica da producziun e sin la tecnica da procedura. Il portfolio previs vala er per ils instituts da perscrutaziun. Per ils instituts da perscrutaziun domiciliads en il Grischun sa tracti però da stgaffir l'emprim las premissas instituziunalas che vegnan pretendidas per survegnir la renconuschientscha en il senn da la LSAIP. En quest connex èsi cler che las scolas autas ed ils instituts da perscrutaziun sa duain sustegnair e cumplettar vicendaivlamain. L'extensiun selectiva da la tecnologia da life-science che vegn prendida en mira n'è betg realisabla senza questa cooperaziun. Sco che blers exempels naziunals ed esters mussan è quai la clav per ina politica da scola auta e da perscrutaziun effectiva. La survista qua sutvart mussa, nua che instituts da perscrutaziun chantunals u renconuschids pudessan dal puntg da vista actual s'etablir cun success en ina corporaziun cun scolas autas e tge che na po probablamain betg vegnir cuntanschì. Temas Ambient e privels da la natira Biotecnologia e tissue engineering Diagnostica, terapia e studis clinics tschertgar la cooperaziun colliaziun cun ina graduate school colliar l'inschigneria da construcziun cun tala da l'ambient colliaziun cun ina graduate school colliar l'electrotecnica cun parts da la biotecnologia colliaziun cun ina graduate school colliar l'electrotecnica cun il sectur "reglar e controllar" focussar sez modellisaziun e simulaziun (high performance computing) materials biocumpatibels tecnica da procedura parts da la nanotecnologia modellisaziun e simulaziun (high performance computing) parts da la tecnica medicinala incl. PeS clinica betg cuntanschibel financial risk analysis basa per farma advanced materials basa per medischina genomica Illustraziun 3: Ina stimaziun provisorica da la realisabladad per il svilup dals instituts da perscrutaziun (basa: temas prioritars tenor il rapport Bieri) Tar tut questas ponderaziuns è la regenza però bain conscienta ch'il stadi na po betg giuditgar las schanzas e las ristgas scientific-tecnologicas e ch'el na duai betg prender mesiras directivas
12 12 regulatoricamain criticas che concernan il champ d'interpresa. Per las lavurs legislativas che ston vegnir fatgas ussa èsi dentant impurtant ch'ils problems dal cuntegn vegnian sclerids Basa surregiunala La LSAIP concerna tant l'instrucziun sco er la perscrutaziun. Quests dus elements duain s'influenzar vicendaivlamain en moda positiva e stgaffir la basa per servetschs utils. La regenza definescha las incumbensas da las atgnas scolas autas e definescha quels secturs che han ina perscrutaziun che vegn en dumonda da vegnir promovida dal chantun. En quest connex fa ella stim da basar las incumbensas sin cumpetenzas ch'existan en il Grischun u en las regiuns vischinas. Da stgaffir sulet novas cumpetenzas resp. da persequitar novs temas pretensius n'è betg realistic en vista a las cundiziuns generalas finanzialas previsiblas. Ils roms da cooperaziun ch'existan gia u che ston eventualmain anc vegnir stgaffids ston esser effizients e flexibels en ina. En il sectur da las scolas autas sto il portfolio futur, en spezial per la SATE, vegnir coordinà cun ils partenaris entaifer la SASSO. Ils studis che vegnan realisads als singuls lieus na duain betg sa concurrenzar, mabain sa cumplettar. Quai è er inevitabel pervia da la reducziun dal dumber da studentas e da students, cun la quala i sto vegnir fatg quint per motivs demografics. La finamira è quella da metter a disposiziun in sortiment equilibrà da studis en il territori geografic da la SASSO sco er dal Liechtenstein e dal Vorarlberg. Il medem mument duai vegnir fatg dapli stim a sinergias tranter ils differents accents regiunals da perscrutaziun e da tecnologia ed ils studis purschids. Spezialmain impurtant èsi ch'il sectur "perscrutaziun e svilup" (PeS) mettia a disposiziun sia savida speziala a l'instrucziun. En vista a las proximas investiziuns novas e substitutivas als lieus da la SASSO Buchs e Cuira è il mument favuraivel per fixar prioritads surregiunalas. In tal svilup iniziescha er la SAPGR per il sectur da la pedagogia. 3. Pretensiuns a la nova lescha 3.1. La direcziun da la politica da scola auta e da perscrutaziun En il chantun Grischun èn domiciliads plirs instituts da perscrutaziun che han ina reputaziun internaziunala. Il Grischun ha l'intenziun da promover quels sistematicamain e dals integrar en il svilup da las scolas autas en il senn ch'è vegnì skizzà qua survart. En il center stattan ils secturs scientifics che han ina relaziun cun il Grischun, che contribueschan al svilup da la regiun e che gidan a segirar plazzas da lavur potenzialmain interessantas. L'intenziun da la politica da scola auta e da perscrutaziun po vegnir realisada il pli efficaziamain cun ina "lescha integrada" che fixescha reglas per tut las scolas autas e per tut ils instituts da perscrutaziun. Primo regla ella la repartiziun da las incumbensas tranter il parlament, la regenza, il cussegl consultativ scientific da la regenza sco er ils gremis directivs strategics da las scolas autas e dals instituts da perscrutaziun. Secundo circumscriva ella l'autonomia da las atgnas scolas autas e dals agens instituts da perscrutaziun sco er da las scolas autas e dals instituts da perscrutaziun che vegnan sustegnids dal chantun. E terzo fa ella prescripziuns per la gestiun
13 13 da scolas autas e d'instituts da perscrutaziun che han ina incarica da prestaziun ed in preventiv global. La regenza parta dal fatg ch'i vegnia profità mo pauc da la nova cumpetenza da stgaffir instituts da perscrutaziun chantunals u da renconuscher terzs instituts da perscrutaziun. La finamira da cuntanscher sinergias en tut il chantun è cleramain pli impurtanta. Ina contribuziun essenziala dals instituts da perscrutaziun è quella da cumplettar l'activitad d'instrucziun da las scolas autas. Qua ston vegnir promovidas en il futur en spezial purschidas cuminaivlas sin il stgalim dal master Dumondas da l'organisaziun e dals purtaders Per tut il sectur da las scolas autas e da la perscrutaziun prenda la regenza en mira ina direcziun ed in'organisaziun concisa. La pratica administrativa chantunala existenta ch'è sa cumprovada duai vegnir sviluppada vinavant, ma na duai en nagin cas daventar pli cumplitgada. L'autonomia che vegn concedida a mintga singula instituziun sto vegnir respectada e tratga a niz en moda raschunaivla. La birocratisaziun fa donn a la prestaziun scientifica. Il sboz da la lescha qua avant maun sa basa sin in detretschament consequent da las incumbensas tranter ils differents plauns. En spezial funcziuns strategicas ed operativas ston vegnir separadas cleramain ina da l'autra. Cussegl grond (incarica da prestaziun da 4 onns) preventiv annual rapport da gestiun annual (rapport da 4 onns) quint annual Regenza Cussegl consultativ scientific incarica da prestaziun da 4 onns planisaziun da las finanzas rapport da quatter onns quint annual Gremis directivs strategics cussegls da scola auta per scolas autas / cussegls d'administraziun per instituts da perscrutaziun preventivs annuals rapports da gestiun annuals quint annual Scolas autas chantunalas e renconuschidas ed instituts da perscrutaziun chantunals e renconuschids Illustraziun 4: Manar cun ina incarica da prestaziun e cun ina contribuziun globala
14 14 Explicaziun davart la rapportaziun al cussegl grond: rapport da gestiun annual e mintga quatter onns in rapport davart l'incarica da prestaziun da quatter onns. Sin il stgalim da la regenza vegnan concentrads cun l'incarica da prestaziun e cun la contribuziun globala ils aspects dal cuntegn e da las finanzas. Qua vali: da surpigliar la responsabladad politica e da tgirar l'interfatscha cun il parlament ("controlla dal sistem"); da garantir la coordinaziun tematica ed economica necessaria tranter las instituziuns; da concepir il controlling ed il reporting uschia che l'adempliment da la prestaziun e ch'il cumportament finanzial da las scolas autas autonomas e dals instituts da perscrutaziun autonoms pon vegnir persequitads permanentamain e sche necessari curregids. I n'è betg previs d'engrondir las capacitads da l'administraziun. Perquai ch'i naschan novas dumondas concernent il cuntegn ed incumbensas pretensiusas concernent la controlla scientifica, planisescha la regenza da nominar in pitschen cussegl consultativ scientific cumpetent. Quel ademplescha trais incumbensas: cussegliaziun scientifica neutrala da la regenza cun in focus oravant tut strategic da lunga vista (p.ex. fixar accents tar la repartiziun dals meds finanzials); controlla scientifica da las scolas autas e dals instituts da perscrutaziun u da secturs interdisciplinars (disciplinas, labors, spezialitads) da pliras instituziuns cun agid d'evaluaziuns u dad audits; realisaziun da programs da perscrutaziun per incumbensa da la regenza. Il cussegl consultativ scientific è in organ puramain da milissa che dispona d'in secretariat che vegn mess a disposiziun da l'administraziun. Sias commembras e ses commembers enconuschan la communitad scientifica (scientific community) precis uschia sco il transfer da savida e la politica d'innovaziun. Il sboz da la lescha furma la basa per che la politica da scola auta e da perscrutaziun dal Grischun s'integreschia en la cuntrada naziunala da scolas autas e survegnia l'internaziunalitad necessaria. Perquai resguarda la regenza cooperaziuns sco in instrument indispensabel da sia politica da scola auta e da perscrutaziun. En quest connex ston vegnir fatgs sforzs sin plirs plauns: participaziun a la concepziun da la politica da scienza naziunala en ils gremis decisivs naziunals e cooperaziun en la politica bilaterala da perscrutaziun e da scola auta cun la UE; promoziun d'allianzas strategicas en il rom surregiunal e regiunal, en spezial cun il principadi da Liechtenstein, cun il pajais federativ Vorarlberg e cun il Tirol dal sid sco er cun ils chantuns Son Gagl e Tessin; creaziun da spazis libers per che las singulas scolas autas ed ils singuls instituts da perscrutaziun possian installar da sut ensi (bottom-up) cooperaziuns specificas cun partenaris naziunals ed internaziunals adattads.
15 15 Gia oz existan models da collavuraziun progressivs (p.ex. quel da la SAPGR cun las universitads da Bulsaun e da Friburg u la scolaziun ad ina inschignera u ad in inschigner da sistem SATB a la SATE). En quest connex giogan ultra dals motivs scientifics sco tals er adina motivs economics e culturals ina rolla impurtanta. La SASSO ed autras instituziuns da la politica da scola auta duain vegnir chapidas sco quai ch'ellas èn da princip: sco plattafurmas da la collavuraziun. En il sectur instituziunal s'imponan dentant svelt simplificaziuns (p.ex. sa distanziar da concordats che sa surpostan). Instituziuns grischunas fermas na ston dentant betg temair furmas da cooperaziun che sa basan sin vicendaivladad. Il chantun po spetgar che las scolas autas e ch'ils instituts da perscrutaziun che vegnan purtads u promovids dad el na perdan betg or dals egls ils giavischs chantunals, uschia p.ex. las cundiziuns linguisticas, ecologicas u economic-structuralas dal Grischun. La discussiun davart il portfolio sto er vegnir contemplada or da questa optica. Las scolas autas ed ils instituts da perscrutaziun ston pervia da quai duvrar lur autonomia er per render pli transparenta lur direcziun e per esser pronts per il barat e per la discussiun al lieu Concurrenza naziunala da scola auta e da perscrutaziun Tant l'internaziunalisaziun progressiva da la scienza sco er ina concurrenza pli intensiva tranter las scolas autas da la Svizra limiteschan vinavant il spazi d'agir chantunal en la politica da scola auta e da perscrutaziun. Pervia da la LASA na vegn la cuntrada da scolas autas betg a sa midar fundamentalmain, ma ils purschiders universitars dominants vegnan favurisads primarmain. Scolas autas spezialisadas pli flaivlas e la SAPGR vegnan a stuair sa posiziunar meglier ed a sa rinforzar cun cooperaziuns strategicas. Ma tuttina existan er per pitschnas instituziuns iniziativas libertads d'agir attractivas. Tranter las singulas scolas autas datti ina concurrenza per projects che vegnan cofinanziads da la confederaziun u da la UE. Ultra dal fond naziunal svizzer per la perscrutaziun scientifica (FNS) ch'è en emprima lingia orientà a la perscrutaziun da basa, sustegna la cumissiun per tecnologia ed innovaziun (CTI) sco agentura federala da promoziun tant la perscrutaziun ed il svilup (PeS) ch'èn orientads a l'applicaziun sco er la promoziun da las interpresas. En quest connex stat en il center il transfer da savida e da tecnologia tranter las scolas autas e l'industria. Per la perioda 2008 fin 2011 importa tut il preventiv da la CTI circa 532 milliuns francs. Fin ussa èn las scolas autas ed ils instituts da perscrutaziun dal Grischun sa participads sut la media a tals projects da promoziun. Scolas autas, instituts da perscrutaziun sco er utilisadras ed utilisaders èn dependents da forzas innovativas. Per las meglras testas datti ina concurrenza intensiva. Instituziuns, a las qualas lavuran persunalitads d'ina gronda reputaziun internaziunala, pon gudagnar perscrutadras e perscrutaders giuvens cumpetents e pon garantir uschia lur agen futur. En il chantun Grischun èn domiciliadas pliras instituziuns che han ina gronda reputaziun. Cun la LSAIP survegn il chantun ussa ina basa legala per promover er sez instituts da perscrutaziun selecziunads. Las contribuziuns globalas correspundentas ston vegnir colliadas stringentamain cun ina incarica da prestaziun. Ultra da quai po il chantun promover in barat d'infurmaziuns pli inten-
16 16 siv tranter las instituziuns sustegnidas ed intimar quellas da trair a niz meglier las resursas ch'èn avant maun (p.ex. immobiglias, labors, indrizs da l'informatica) Proprietad intellectuala La confederaziun e differents chantuns han reglà da nov ils ultims onns il sectur da la proprietad intellectuala da scolas autas e d'instituts da perscrutaziun; en il chantun Grischun na datti anc nagina basa unitara per quai. Il basegn è per tut ils purtaders d'instituziuns scientificas in basegn tripel: utilisaziun independenta da la proprietad intellectuala ch'è vegnida acquistada ad ina scola auta autonoma u ad in institut da perscrutaziun autonom; participaziun da las perscrutadras e dals perscrutaders als fritgs d'ina invenziun u d'ina furma specifica da savida u d'abilitad; applicaziun a temp dals instruments che daventan adina pli impurtants sin plaun internaziunal e che concernan la patentaziun, la protecziun dals models resp. il licenziament. Sut l'aspect da la coerenza èsi evident ch'i fan da basegn regulaziuns chantunalas unitaras per quest sectur strategicamain impurtant. I na dastga betg esser ch'il chantun promova tschertas instituziuns e che autras persunas u autras instituziuns, che n'èn eventualmain betg s'engaschadas uschè ferm, profitan dentant da la proprietad intellectuala che vegn creada en talas. La finala pledan motivs da la politica economica per ina regulaziun chantunala. La proprietad intellectuala posseda ina interfatscha fitg impurtanta cun la perscrutaziun per incumbensa e cun la promoziun d'interpresas giuvnas. Perquai definescha la LSAIP er las cundiziuns, sut las qualas scolas autas ed instituts da perscrutaziun pon fundar firmas per trair a niz la proprietad intellectuala. Start-ups e spin-offs èn in element da la politica d'innovaziun che na po betg pli vegnir negligì u ignorà. 4. Consequenzas da la lescha 4.1. Sin plaun regiunal e surregiunal Las explicaziuns qua survart mussan ch'il chantun Grischun fixond las scolas autas ed ils instituts da perscrutaziun ch'el vul sustegnair resguarda sias atgnas fermezzas, ma cooperescha cun partenaris naziunals e per part internaziunals. En il sectur tecnic ed en il sectur economic coordinescha el ils studis da la scolaziun da basa primarmain cun ils partenaris da concordat. Per la furmaziun da cuntinuaziun, ils studis da master, tschertga el la cooperaziun cun furniturs da prestaziuns extrachantunals. Ina participaziun a graduate schools fermas en Svizra u a l'exteriur vischin para qua dad esser la soluziun che empermetta in success. Quai promova er ina internaziunalisaziun da las instituziuns grischunas. La LSAIP sustegna sistematicamain cooperaziuns strategicas. La legislaziun, la direcziun e l'allocaziun dals meds finanzials procuran che las singulas scolas autas e ch'ils singuls instituts da perscrutaziun s'integreschan funcziunalmain en la cuntrada naziunala da las scolas autas. Las
17 17 scolas autas ed ils instituts da perscrutaziun vegnan a cuntanscher en l'avegnir in'accreditaziun renconuschida sin plaun internaziunal ed a documentar uschia tranter auter lur garanzia da qualitad. En quest connex datti da princip duas furmas d'accreditaziun: accreditaziun dal program: procedura per admetter studis; accreditaziun dal sistem: procedura per admetter entiras scolas autas (eventualmain er singulas parts) cun in'accentuaziun speziala da la direcziun e da la garanzia da qualitad. Parentada cun la segunda accreditaziun è l'accreditaziun instituziunala che vegn applitgada en Europa en spezial tar novs instituts; ella examinescha premissas organisatoricas minimalas da l'infrastructura e da la scienza. L'accreditaziun po vegnir encletga d'ina vart sco ina tscherta protecziun da las consumentas e dals consuments per las studentas e per ils students sco er per ils partenaris da perscrutaziun e da servetsch da las scolas autas. Da l'autra vart è ella ina premissa necessaria per subvenziuns publicas. Chantuns che han atgnas scolas autas u che sustegnan scolas autas ston sa fatschentar pervia da quai activamain cun il tema da l'accreditaziun, e quai betg sco ultim er en reguard a la retschavida da meds finanzials federals (art. 45 ss. LASA). Pli e pli s'interessan er ils instituts da perscrutaziun per in'accreditaziun, d'ina vart en connex cun cooperaziuns cun scolas autas (p.ex. purschidas da joint master), da l'autra vart per survegnir directamain meds finanzials federals Consequenzas finanzialas Il rom formal che vegn prescrit dal sboz da la lescha e la focussaziun prendida en mira cun in profil e cun in portfolio cunfinà cleramain vulan cuntanscher en emprima lingia ina refurma qualitativa che cumenza en spezial tar la direcziun da las scolas autas e dals instituts da perscrutaziun. Cun il program da la regenza e cun il plan da finanzas vegn planisada la repartiziun dals meds finanzials, e quai resguardond las directivas da la politica da finanzas en in context politic general, per pudair fixar alura liantamain ils meds finanzials en il rom dal preventiv. Grazia a la direcziun cun ina incarica da prestaziun e cun ina contribuziun globala èn las scolas autas ed ils instituts da perscrutaziun pli libers en il rom da la contribuziun che vegn concedida ad els d'accordar in cun l'auter ils meds finanzials e l'output. La SATE e la SAPGR ha gia fatg experientschas positivas cun quest gener da direcziun. La finanziaziun tras il chantun en il sectur da l'instrucziun è vegnida fatga enfin ussa sin basa da cunvegnas interchantunalas, da la lescha davart la scola auta da tecnica ed economia (LSATE; DG ), da la lescha davart la scola auta da pedagogia (LSAP; DG ), en il sectur da la perscrutaziun e dal svilup sin basa da la lescha per promover il svilup economic en il chantun Grischun (lescha per il svilup economic, LSE; DG ). Per part èn las basas legalas vertentas vegnidas fusiunadas en la nova lescha. Pervia da singulas disposiziuns novas pon resultar custs supplementars, per exempel: tar la pussaivladad da premiar prestaziuns scientificas spezialas;
18 18 tar il pajament da contribuziuns da promoziun a scienziadas ed a scienziads grischuns extraordinaris sco er a doctorandas ed a doctorands grischuns; tar l'indemnisaziun dal cussegl consultativ scientific ch'è vegnì creà da nov; tar las evaluaziuns che vegnan fatgas dal cussegl consultativ scientific. Ils custs supplementars na resultan però betg en general pervia da la lescha, mabain pervia da las ponderaziuns strategicas che furman la basa da tala, numnadamain: sin fundament da la finamira da promover pli fitg ch'enfin ussa la perscrutaziun ed il svilup; sco er sin fundament da la realisaziun da la strategia da profilaziun e da portfolio planisada. Cumpareglià cun il quint 2010 ston ins partir dals suandants custs supplementars: valurs en miu. francs quint 2010 manaschi PdF ) manaschi quint 2010 investiziun PdF ) investiziun custs supplementa rs total I. Meds per l'instrucziun betg influenzabels, fixads tras cunvegnas interchantunalas 2) CIU CSAS Total intermediar I II. Meds influenzabels en il sectur da l'instrucziun SATE SAPGR (locaziun) 1.9 (locaziun) SAT SATB 3) ulteriuras scolas autas Total intermediar II III. Meds influenzabels en il sectur da la perscrutaziun e dal svilup divers tenor la LSE SATE SAPGR SAT SATB Total intermediar III Total I. III ) indicaziuns sin fundament da las inoltraziuns concernent il plan da finanzas dals departaments (stadi dal november 2010) 2) incl. quota d'investiziun 3) las investiziuns che ston vegnir fatgas n'èn betg cuntegnidas en las inoltraziuns concernent il plan da finanzas La dimensiun effectiva dals custs supplementars dirigia il cussegl grond sur ils meds finanzials che vegnan mess a disposiziun en il preventiv. Custs supplementars da circa 10 milliuns francs resultan, sch'i na vegn midà nagut vi da la direcziun vertenta da la promoziun da las scolas autas e dals instituts da perscrutaziun. Da quels
19 19 pertutgan circa 5 milliuns francs il manaschi, q.v.d. custs supplementars periodics annuals, e circa 5 milliuns francs las investiziuns. Pervia dal nov posiziunament strategic en connex cun la realisaziun da la LSAIP stoi vegnir fatg quint cun ulteriurs custs supplementars da 4 fin 6 milliuns francs che n'èn betg cuntegnids en il plan da finanzas actual dal chantun. Ils meds finanzials necessaris ston vegnir mess a disposiziun en emprima lingia cun reorganisaziuns e cun restructuraziuns entaifer las scolas autas resp. entaifer ils instituts, cun spustaments en il sectur da las scolas autas e da la perscrutaziun u eventualmain cun cumpensaziuns en auters secturs da la politica. La LSAIP fixescha il rom, en il qual il chantun po daventar activ cun sia promoziun. Da la strategia da profilaziun e da portfolio che vegn prendida en mira resortan la realisaziun concreta e las consequenzas che resultan da quai. En il rom dal preventiv fixescha il cussegl ils meds finanzials che stattan a disposiziun. Igl è anc avert, sch'ils meds finanzials per cuntanscher las finamiras definidas stattan cumplainamain a disposiziun. La dimensiun dals meds da promoziun vegn concedida en dependenza da las directivas da la politica da finanzas dal cussegl grond e da la planisaziun da las finanzas dal chantun actualisada. L'utilisaziun dals meds finanzials che vegnan mess a disposiziun dependa da la realisaziun da la strategia definida areguard il profil ed areguard il portfolio. Ils custs che vegnan chaschunads en il rom da la cunvegna interchantunala davart las universitads (CIU) e da la cunvegna interchantunala davart las scolas autas spezialisadas (CSAS) dependan dal dumber da studentas e da students grischuns che absolvan lur scolaziun ordaifer il chantun e da las tariffas per studenta e per student tuts dus criteris na suttastattan (a curta vista) betg a l'influenza dal chantun. En ils ulteriurs secturs ch'il chantun po influenzar directamain hai dà ils ultims onns ina creschientscha d'ina dimensiun surproporziunala e quai malgrà la directiva da la politica da finanzas dal cussegl grond, tenor la quala la quota dal chantun duai vegnir stabilisada resp. reducida sche pussaivel e la creschientscha da las expensas na duai betg esser pli gronda che la creschientscha economica. Questa regulaziun na vala betg mo per l'administraziun, mabain analogamain er per instituts autonoms da dretg public chantunal e per contribuziuns a terzas persunas. Cun la lescha nova e cun ina definiziun clera dal profil e dal portfolio sa lascha meglierar la priorisaziun sur tut las instituziuns ora. Pervia da quai vegnan libers meds finanzials en secturs parzials che pon vegnir duvrads en auters secturs per part novs. En spezial duai la quota dals meds finanzials per promover la perscrutaziun pudair vegnir augmentada. D'ina vart sa tracti da contribuziuns supplementaras ad instituts da perscrutaziun chantunals e renconuschids, da l'autra vart da meds finanzials che vegnan mess a disposiziun per vegnir consegnads en ina concurrenza a las scolas autas ed als instituts da perscrutaziun. Eventualmain vegnan per quai er stgaffids programs da perscrutaziun da plirs onns che sa focusseschan sin in tschert tema. Da princip han las scolas autas l'incumbensa da generar meds finanzials da terzas varts
20 20 (contribuziuns da l'industria, da la CTI, dal FNS, da programs da la UE) e d'augmentar cleramain quella part. La colliaziun cun uschenumnadas graduate schools pudess facilitar d'ademplir questa incumbensa. Sin basa da quai laschan las mesiras necessarias per realisar la strategia a media vista concernent las scolas autas e concernent ils instituts da perscrutaziun circumscriver suandantamain: las contribuziuns per promover las scolas autas ed ils instituts da perscrutaziun vegnan concedids en accordanza cun la realisaziun da la strategia ed en il rom dals meds finanzials che stattan a disposiziun; las contribuziuns a las singulas scolas autas ed als singuls instituts da perscrutaziun vegnan reducidas resp. augmentadas en accordanza cun il portfolio; en cas dal CSEM ston vegnir examinadas ulteriuras pussaivladads sco alternativas tar la finanziaziun actuala; questas ponderaziuns vegnan fatgas ensemen cun il partenari da finanziaziun, il principadi da Liechtenstein; ils meds finanzials per la promoziun da la perscrutaziun duain vegnir pajads en furma da finanziaziuns da basa, da contribuziuns globalas orientadas a la prestaziun ed eventualmain en il rom da programs da perscrutaziun ad instituziuns ch'èn impurtantas per il Grischun sco lieu da perscrutaziun sco er ord vista economica Consequenzas persunalas Cun custs supplementars modests stoi vegnir fatg quint en reguard a la fixaziun d'incaricas da prestaziun, perquai ch'il chantun fa gia ussa talas cun la SATE e cun la SAPGR sco er cun ulteriurs auters retschaviders da prestaziuns. In augment dal persunal vegn a chaschunar la coordinaziun e la collavuraziun cun l'organ dal cussegl consultativ scientific che la regenza prevesa da nov. La preparaziun da l'infurmaziun directiva en quai che reguarda l'adempliment da la finamira pretenda in'aggregaziun da cifras da las singulas instituziuns sco er in'elavuraziun d'indicaturs cumparegliabels. Quai dastgass er chaschunar in tschert augment da la lavur cumpareglià cun il controlling actual da las contribuziuns. La lescha davart las scolas autas ed ils instituts da perscrutaziun pretenda tut en tut in tschert augment dal persunal en l'administraziun chantunala. Quel sto vegnir cuvrì cun las resursas existentas Investiziuns En quai che reguarda las investiziuns da las scolas autas e dals instituts da perscrutaziun existan differentas relaziuns da proprietad e correspundentamain er differentas furmas da finanziaziun. La LSAIP tegna quint da questa circumstanza cun applitgar las medemas disposiziuns da referendum per tut las expensas d'investiziun dal chantun, independentamain da las relaziuns da proprietad. La LSAIP garantescha uschia in tractament egual ed è il medem mument averta per in'eventuala midada da proprietad da bains immobigliars en il rom d'ina nova strategia d'immobiglias.
Furmaziun cuntinuada Rumantsch Curs da certificat (CAS) / Abilitad d instruir 2014 2015
Furmaziun cuntinuada Rumantsch Curs da certificat (CAS) / Abilitad d instruir 2014 2015 Furmaziun cuntinuada Rumantsch Curs da certificat (CAS) / Abilitad d instruir 2014 2015 Entschatta da la scolaziun:Mehr
Portfolio europeic da linguas per giuvenils e creschids
EDK CDIP CDPE CDEP Schweizerische Konferenz der kantonalen Erziehungsdirektoren Conférence suisse des directeurs cantonaux de l'instruction publique Conferenza svizzera dei direttori cantonali della pubblicaMehr
AUSBILDUNGSBEITRÄGE AMTLICHE PUBLIKATIONEN
Einsprachen sind innert der Auflagefrist (Poststempel) schriftlich und begründet im Doppel beim Bundesamt für Verkehr, Sektion Bewilligungen I, 3003 Bern, einzureichen. Die Gemeinden nehmen ihre bau- undMehr
Jahresbericht 2011 Rapport annual 2011 Rapporto annuale 2011
Jahresbericht 2011 Rapport annual 2011 Rapporto annuale 2011 Impressum Inhalt Cuntegn Indice Inhalt Das Wichtigste in Kürze 3 Vorbemerkung (Christine Holliger) 4 Erwerbung (Corina Rinaldi) 5 Formal- undMehr
Pressespiegel 2013_4. Time-out für St. Moritz Match Race. Haus des Sports CH-3063 Ittigen
Pressespiegel 2013_4 Time-out für St. Moritz Match Race Haus des Sports CH-3063 Ittigen Medium Ausgabe Titel Seite Swiss Sailing 20 Minuten Gesamtausgabe 26.02.2013 Aus für Match Race St. Moritz BaslerMehr
In raquint davart cordoli e tristezza che finescha bain / Tambornino descriva la malencurada senza contristar il lectur
In raquint davart cordoli e tristezza che finescha bain / Tambornino descriva la malencurada senza contristar il lectur Da Claudia Cadruvi / ANR Rico Tambornino raquinta en ses nov roman, tge che capita,Mehr
«Eipara dis per ils idioms»
Pretsch Fr. 1.90 18. annada, numer 94 GA 7007 Cuira Venderdi, ils 16 da matg 2014 Il pli giuven chantun da la Svizra 1979 ha il Giura cuntanschì sia MARIO CAVIGELLI 18.05.2014...puspei en la regenza! suveranitadMehr
Botschaft der Regierung an den Grossen Rat
Botschaft der Regierung an den Grossen Rat Heft Nr. 15 / 2012 2013 Inhalt Seite 18. Teilrevision des Steuergesetzes...949 Inhaltsverzeichnis 18. Teilrevision des Steuergesetzes I. Ausgangslage... 949Mehr
Impressaris tschercan alternativas
Pretsch Fr.1.60 17. annada, numer 39 GA 7007 Cuira Mardi, ils 26 da favrer 2013 Emna da sport sin turas e sin il glatsch Emna da sport nunusitada per ils scolars dal Stgalim superiur da Rueun econturn.Mehr
Il sistem grischun ei exemplarics
Pretsch Fr. 1.60 11. annada, numer 158 GA 7007 Cuira Venderdi, ils 17 d avust 2007 Oz ediziun gronda Surselva cun K ä l t e - u n d K l i m a t e c h n i k 7031 Laax Telefon 081 921 48 47 SteckerfertigeMehr
Geschäftsbericht 08/09
Geschäftsbericht 08/09 Pendicularas Breil-Vuorz-Andiast SA Bergbahnen Brigels-Waltensburg-Andiast AG Invitaziun alla 37 avla radunonza generala ordinaria dils acziunaris Invitaziun Einladung EinladungMehr
HOCHALPINES INSTITUT OTALPIN FTAN ENGADIN
HOCHALPINES INSTITUT OTALPIN FTAN ENGADIN 99. Geschäftsbericht Geschäftsjahr 2012/2013 99 Avel rapport da gestiun On da gestiun 2012/2013 99 Avel rapport da gestiun on da gestiun 2012/2013 99. GeschäftsberichtMehr
En il tact dal temp e sin curs
zercladur 2013 accents nr. 2 nr. 2 zercladur 2013 annada 4 radio televisiun multimedia www.rtr.ch Editorial Jau spetg mintgamai cun brama sin la brev da la schefredacziun, la Newsletter che cumpara duasMehr
SMA 10 S- 92. esser in nomen in in adjectiv, e lu ei il secund era buc in object. Perquei hai jeu lu schau l'indicaziun generala.
SMA 10 S- 91 Nus eran vegni la davosa gada tochen tier la 'Remartga' da 258, ch'ei buc fetg clara en quella fuorma e vegn era buc pli clara culs exempels che vegnan indicai. Da tgei ch'ei setracta veinMehr
Three-dimensional numerical multilayer models for continental deformation: Application to the India-Asia collision
DISS. ETH NO. 20710 Three-dimensional numerical multilayer models for continental deformation: Application to the India-Asia collision A dissertation submitted to ETH Zurich for the degree of Doctor ofMehr
SA 10 L- 90. Las horizontalas fan negins problems: 'pir - pur, sir - sur' etc., 'megia - mugia; lescha - loscha' etc.
SA 10 L- 89 Nus vein tractau la davosa gada ils consonants ed ils vocals accentuai cuorts dil sursilvan. Damai ch'ins lavura ella fonetica cun pèrs minimals, va quei il pli sempel da far per igl agen lungatg,Mehr
Nr. 2011-2053 Carli Pally, Via Luzzas 5, 7180 Disentis/Mustér; sanaziun interna dalla casa, parcella 695, Via da Scola 1, 7180 Disentis/Mustér.
Publicaziuns dalla vischnaunca, jamna 21 Annunzias da baghegiar All instanza da baghegiar ei sin fundament digl art. 64, alinea 2 dalla lescha da baghegiar e digl art. 40 dall ordinaziun davart la planisaziunMehr
BABYLONIA 1 2014. Fondazione Lingue e Culture Stiftung Sprachen und Kulturen Fondation Langues et Cultures Fundaziun Linguatgs e Culturas
BABYLONIA 1 2014 Prima si comincia meglio è? L insegnamento precoce delle lingue straniere Plus c est tôt, mieux c est? L enseignement précoce des langues étrangères Je früher desto besser? Früher FremdsprachenunterrichtMehr
Punt Schlattain ade und was jetzt?
Heute uflage Grossa 127 120. Jahrgang www.engadinerpost.ch Donnerstag, 31. Oktober 2013 Amtliches Publikationsorgan des Kreises Oberengadin und der Gemeinden Sils/Segl, Silvaplana, St. Moritz, Celerina,Mehr
7554 Sent, 20 december 2007 / mw
CUMÜN DA SENT Publicaziuns ufficialas. Cumpara seguond bsögn. 2006/2008 no. 44 Publicaziun da fabrica 7554 Sent, 20 december 2007 / mw Reguarda: Chasa d abitar nouva e fouras geotermicas, Costa dad Archas,Mehr
Master of Science Business Administration
Master of Science Business Administration Abbildung der Studiengangstrukturen PO 2015 Bitte beachten Sie, dass es sich hierbei um vorläufige Übersichten der Studienstruktur handelt, die das WiSo-StudienberatungszentrumMehr
Bachelor of Science. Business Administration
Bachelor of Science Business Administration Media and Technology Abbildung der Studiengangstrukturen PO 2015 Bitte beachten Sie, dass es sich hierbei um vorläufige Übersichten der Studienstruktur handelt,Mehr
Der Ball rollt wieder
94 120. Jahrgang www.engadinerpost.ch Donnerstag, 15. August 2013 Amtliches Publikationsorgan des Kreises Oberengadin und der Gemeinden Sils/Segl, Silvaplana, St. Moritz, Celerina, Pontresina, Samedan,Mehr
Information zum Thema Energie. Anmeldung für die Steinwildjagd
Anmeldung SELVA, Postfach 592, 7001 Chur, holzenergie@selva-gr.ch Auskunft: Tel. 081 250 19 44, Fax 081 250 19 41, Natel 079 620 19 40 Chur, 16. März 2004 www.energie.gr.ch Amt für Energie Graubünden WernerMehr
dass der Lohn nebst privaten Ausgaben auch für Steuern und Abgaben reichen müsse, sagt der Leiter des Betreibungsamtes.
AZ 7500 St. Moritz www.engadinerpost.ch 03 120. Jahrgang Dienstag, 8. Januar 2013 Amtliches Publikationsorgan des Kreises Oberengadin und der Gemeinden Sils/Segl, Silvaplana, St. Moritz, Celerina, Pontresina,Mehr
Master of Science Business Administration
Master of Science Business Administration Marketing Abbildung der Studiengangstrukturen PO 2015 Bitte beachten Sie, dass es sich hierbei um vorläufige Übersichten der Studienstruktur handelt, die das WiSo-StudienberatungszentrumMehr
Joint Master Programm Global Business Russland / Italien
Joint Master Programm Global Business Russland / Italien (gültig ab 01.10.015) Name: Matr.Nr.: Tel.Nr: email: 1. Pflichtfächer/-module (9 ECTS) General Management Competence Es sind Module aus folgendemMehr
DIARI DALL EUROPEADA 2012
DIARI DALL EUROPEADA 2012 Deutsch Josy Bonolini, la dunna dil trenader dalla squadra rumantscha scriva in cuort diari dall jamna a Lausitz. Sonda, ils 16.06.2012 Partenza allas 6.00 uras naven da Glion.Mehr
Foto: Marie-Claire Jur. gezwungen, auf den Winter hin zusätzliches Futter für sein Vieh einzukaufen.
AZ 7500 St. Moritz www.engadinerpost.ch Heute mit Engadiner Woche 61 117. Jahrgang Samstag, 29. Mai 2010 Amtliches Publikationsorgan des Kreises Oberengadin und der Gemeinden Sils/Segl, Silvaplana, St.Mehr
FUNDAZIUN ECUMENA TÜR AUF MO VINANVON ÖKUMENISCHE STIFTUNG TÜR AUF MO VINAVON
FUNDAZIUN ECUMENA TÜR AUF MO VINANVON ÖKUMENISCHE STIFTUNG TÜR AUF MO VINAVON JAHRESBERICHT 2012 / RAPPORT ANNUAL 2012 T Ü R A U F C O V I N K V O N N O V A M B A R A O Z I O M A N O V I N A M O N T ÜMehr
Herzlich Willkommen. Romano Kunz Dienststellenleiter Amt für Schätzungswesen GR. Kanton Graubünden
Willkommen Bainvegni Benvenuti Bienvenue Herzlich Willkommen Kanton Graubünden Romano Kunz Dienststellenleiter Amt für Schätzungswesen GR Land und Leute Pajais ed abitants Paese e abitanti Pays et habitantsMehr
Accounting course program for master students. Institute of Accounting and Auditing http://www.wiwi.hu-berlin.de/rewe
Accounting course program for master students Institute of Accounting and Auditing http://www.wiwi.hu-berlin.de/rewe 2 Accounting requires institutional knowledge... 3...but it pays: Lehman Bros. Inc.,Mehr
Numero speciale. Atti del V incontro di Ascona sul plurilinguismo, Locarno, Bibloteca cantonale 10-12 ottobre 1996
Babylonia Numero speciale Atti del V incontro di Ascona sul plurilinguismo, Locarno, Bibloteca cantonale 10-12 ottobre 1996 L'uso delle lingue ufficiali in Svizzera a livello federale e cantonale Die AmtssprachenMehr
Editorial, Urezza Famos... 3 NAIRS üna patria pussibla NAIRS eine mögliche Heimat, Christof Rösch... 7 NAIRS Purtret cuort NAIRS Kurzportrait...
2007 2008 cuntgnü INHALT Editorial, Urezza Famos... 3 NAIRS üna patria pussibla NAIRS eine mögliche Heimat, Christof Rösch... 7 NAIRS Purtret cuort NAIRS Kurzportrait... 9 Themen 2007/2008: Architektur...12Mehr
Anerkennung ausländischer Studienleistungen (Learning Agreements)
Anerkennung ausländischer Studienleistungen (Learning Agreements) Folgende Kurse ausländischer Hochschulen werden vom Lehrstuhl für Corporate Sustainability anerkannt: Bachelor: Einführung in das Nachhaltigkeitsmanagement:Mehr
M B A R A O Z I O M A
FUNDAZIUN ECUMENA TÜR AUF MO VINANVON ÖKUMENISCHE STIFTUNG TÜR AUF MO VINAVON JAHRESBERICHT 2013 / RAPPORT ANNUAL 2013 T Ü R A U F C O V I N A V O N N O V A M B A R A O Z I O M A N O V I N A M O N T ÜMehr
Vocational Education and Training (VET) in Switzerland and Schaffhausen
Presentation at Information Event February 18, 2015 Karin Baumer, Office for Vocational Education and Training Vocational Education and Training (VET) in Switzerland and Schaffhausen Seite 1 CommercialMehr
Department of Department of Department of. Technology and Operations Management. Department of Managerial Economics
Die organisatorische Verteilung Struktur nach der Studiengängen Mercator School of Department of Department of Department of Accounting and Finance Technology and Operations and Marketing Accounting andMehr
buntschlin.ch Il cour da las alps! Ideen, Produkte und Geschichten aus Tschlin Strada Martina Ideas, prodots ed istorgias da Tschlin Strada Martina
Il cour da las alps! Ideen, Produkte und Geschichten aus Tschlin Strada Martina Ideas, prodots ed istorgias da Tschlin Strada Martina Bun Tschlin CH-7559 Tschlin Tel. +41 (0)81 866 33 03 buntschlin.chMehr
University of Tirana
University of Tirana Address: Sheshi Nënë Tereza ; www.unitir.edu.al Tel: 04228402; Fax: 04223981 H.-D. Wenzel, Lehrstuhl Finanzwissenschaft, OFU Bamberg 1 University of Tirana The University of TiranaMehr
Foto: swiss-image.ch/andy Mettler
AZ 7500 St. Moritz www.engadinerpost.ch 109 119. Jahrgang Samstag, 15. September 2012 Amtliches Publikationsorgan des Kreises Oberengadin und der Gemeinden Sils/Segl, Silvaplana, St. Moritz, Celerina,Mehr
Jahresbericht Rapport annuel Rapporto annuale Rapport annual
Jahresbericht Rapport annuel Rapporto annuale Rapport annual 2014 SJW Schweizerisches Jugendschriftenwerk OSL Œuvre Suisse des Lectures pour la Jeunesse ESG Edizioni Svizzere per la Gioventù OSL Ovra SvizraMehr
Gelungener White Turf-Auftakt
AZ 7500 St. Moritz www.engadinerpost.ch 16 117. Jahrgang Dienstag, 9. Februar 2010 Amtliches Publikationsorgan des Kreises Oberengadin und der Gemeinden Sils/Segl, Silvaplana, St. Moritz, Celerina, Pontresina,Mehr
Beste Musik zum Nulltarif
86 121. Jahrgang www.engadinerpost.ch Samstag, 26. Juli 2014 Amtliches Publikationsorgan des Kreises Oberengadin und der Gemeinden Sils/Segl, Silvaplana, St. Moritz, Celerina, Pontresina, Samedan, Bever,Mehr
Joint Master Programm Global Business
Joint Master Programm Global Business (gültig ab 01.10.2015) Name: Tel.Nr: Matr.Nr.: email: 1. Pflichtfächer/-module ( ECTS) General Management Competence Es sind 5 Module aus folgendem Angebot zu wählen:Mehr
Kooperationsangebot für Lateinamerika Verein e.v.
Kooperationsangebot für Lateinamerika Verein e.v. BUCERIUS LAW SCHOOL WHU MLB BEWERBUNG & AUSWAHL PROGRAMMINHALTE STUDENTEN KOOPERATIONSMODELL ANSPRECHPARTNER 1 Bucerius Law School FAKTEN Erste privateMehr
Un mese tematico della SSR, 3 30 novembre 2013 In mais tematic da la SSR, 3 30 november 2013 Un mois thématique de la SSR, 3 30 novembre 2013 Ein
Un mese tematico della SSR, 3 30 novembre 2013 In mais tematic da la SSR, 3 30 november 2013 Un mois thématique de la SSR, 3 30 novembre 2013 Ein Themenmonat der SRG, 3. 30. November 2013 Chi conosce ilMehr
Abkürzungen - Abréviations - Abbreviazioni - Abreviaziuns - Abbreviations
bkürzungen - bréviations - bbreviazioni - breviaziuns - bbreviations mtliche bkürzungen des Bundes bréviations officielles de la Confédération bbreviazioni ufficiali della Confederazione breviaziuns uffizialasMehr
Master of Business Administration in Business Development
Master of Business Administration in Business Development Zugangsvoraussetzung für den MBA 1. Abgeschlossenes Hochschulstudium oder ein adäquates Bachelor- oder Master- Degree (210 Credits) 2. Zwei JahreMehr
Anhang 1.3: Minor Bankbetriebslehre (24 LP) Prüfungs - form KL 6 24
Anhang 1: Nebenfach Betriebswirtschaftslehre 24 Anhang 1.1: Minor Accounting (24 ) Betriebswirtschaftliche Steuerlehre I Betriebswirtschaftliche Steuerlehre II International Taxation Internationale RechnungslegungMehr
Jahresbericht 2009 Verein Parc Ela
Jahresbericht 2009 Verein Parc Ela 1. Januar bis 31. Dezember 2009 Region Albula-Bergün, Savognin-Bivio 3. Felsenfest Bivio am 18. Juli 2009: Steinklangkonzert mit Esther Alber und Jan Flendrie in derMehr
Festlegung des konkreten Lehrveranstaltungsangebotes für den Universitätslehrgang Professional MBA-Studium
Festlegung des konkreten Lehrveranstaltungsangebotes für den Universitätslehrgang Professional MBA-Studium Der Lehrgangsleiter des Professional MBA-Studiums legt gemäß 20h ivm 24 Abs 2 Z 1 der SatzungMehr
Armut gibt es auch im Engadin
0. Jahrgang www.engadinerpost.ch Samstag,. September 0 Amtliches Publikationsorgan des Kreises Oberengadin und der Gemeinden Sils/Segl, Silvaplana, St. Moritz, Celerina, Pontresina, Samedan, Bever, LaMehr
Quietezza dürant la not
Heute Grossauflage 37 120. Jahrgang www.engadinerpost.ch Donnerstag, 28. März 2013 Amtliches Publikationsorgan des Kreises Oberengadin und der Gemeinden Sils/Segl, Silvaplana, St. Moritz, Celerina, Pontresina,Mehr
Wohnungen im Engadin könnten günstiger werden
AZ 7500 St. Moritz www.engadinerpost.ch 15 119. Jahrgang Samstag, 4. Februar 2012 Amtliches Publikationsorgan des Kreises Oberengadin und der Gemeinden Sils/Segl, Silvaplana, St. Moritz, Celerina, Pontresina,Mehr
Der Mar a k r e k t e i t ng Bo B ost s e t r
Der Marketing Booster Inhaltsverzeichnis Seite Performancesteigerung durch den Marketing Booster 3 Die Entwicklung des Marketing Boosters 7 Planen und Steuern durch den Marketing Booster 12 Beispiele fürMehr
Social M edia in P roject M anagement Risk M anagement Mein L ebeen a ls P rojekt ieve Rtnemegana Mtcjeor P s is w S e h T
Mehr
Waldwissen.net (Forest-knowledge.net)
Waldwissen.net (Forest-knowledge.net) Conference of Directors of State Forest Research Institutes, Vienna, July 5-6th 2004 project idea Establish an internet-based, scientifically sound, comprehensiveMehr
Tgi ha schon la grondezia da murir cun humor?
Marcus Tuor, Turitg Tgi ha schon la grondezia da murir cun humor? Leo Tuor, ditg 14 onns eis ti staus cheu mo cun in cudisch, lu ein duas ovras cumparidas relativamein spert, Onna Maria Tumera 2002 e SettembriniMehr
Projektrisikomanagement im Corporate Risk Management
VERTRAULICH Projektrisikomanagement im Corporate Risk Management Stefan Friesenecker 24. März 2009 Inhaltsverzeichnis Risikokategorien Projekt-Klassifizierung Gestaltungsdimensionen des ProjektrisikomanagementesMehr
Masterstudium General Management Double Degree ESC Troyes JKU Linz
Masterstudium General Management Double Degree ESC Troyes JKU Linz 1 ESC Troyes - Ecole Supérieure de Commerce Troyes Gründung 1992, ca. 1100 Studierende Lage im Nordosten Frankreich, Region Champagne-ArdenneMehr
Pendicularas Motta Naluns Scuol-Ftan-Sent SA Bergbahnen Motta Naluns Scuol-Ftan-Sent AG
Pendicularas Motta Naluns Scuol-Ftan-Sent SA Bergbahnen Motta Naluns Scuol-Ftan-Sent AG 59avel rapport da gestiun 2013/2014. 59. Geschäftsbericht 2013/2014. Impressum Herausgeberin / Editura BergbahnenMehr
INHALT. Scoula libra sotchà CH-7550 Scuol (+41) 081 864 89 43. info@scoulasteiner-scuol.ch www.scoulasteiner-scuol.ch
Scoula libra sotchà CH-7550 Scuol INHALT (+41) 081 864 89 43 info@scoulasteiner-scuol.ch www.scoulasteiner-scuol.ch Redaktion Tom Rumpe & Claudia Abrecht Gestaltung Tom Rumpe & Michiel Ludolphij GrussworteMehr
In lingia directa. cudesch principal + cudesch d'exercizis soluziuns vallader. Lia Rumantscha
In lingia directa 1 cudesch principal + cudesch d'exercizis soluziuns vallader Lia Rumantscha In lingia directa 1, vallader Soluziuns 2 SOLUZIUNS DALS EXERCIZIS Remarcha: Importantas per fixar las structurasMehr
The German professional Education System for the Timber Industry. The University of Applied Sciences between vocational School and University
Hochschule Rosenheim 1 P. Prof. H. Köster / Mai 2013 The German professional Education System for the Timber Industry The University of Applied Sciences between vocational School and University Prof. HeinrichMehr
Einnehmen und ausgeben
Heute mit Beilage Steuern und Vorsorge 16 122. Jahrgang www.engadinerpost.ch Samstag, 7. Februar 2015 Amtliches Publikationsorgan des Kreises Oberengadin und der Gemeinden Sils, Silvaplana, St. Moritz,Mehr
Labour law and Consumer protection principles usage in non-state pension system
Labour law and Consumer protection principles usage in non-state pension system by Prof. Dr. Heinz-Dietrich Steinmeyer General Remarks In private non state pensions systems usually three actors EmployerMehr
Mozarts «Figaro» in einer packenden Inszenierung
AZ 7500 St. Moritz www.engadinerpost.ch 74 117. Jahrgang Dienstag, 29. Juni 2010 Amtliches Publikationsorgan des Kreises Oberengadin und der Gemeinden Sils/Segl, Silvaplana, St. Moritz, Celerina, Pontresina,Mehr
Strategisches Project Office (SPO) Partner für Projekt und Portfoliomanagement
Strategisches Project Office (SPO) Partner für Projekt und Portfoliomanagement Die Wahrheit über Projekte. nur 24% der IT Projekte der Fortune 500 Unternehmen werden erfolgreich abgeschlossen 46% der ProjekteMehr
Aus- und Weiterbildung in «Wissenschaftliche Integrität» 2. nationaler Vernetzungsanlass für Fachpersonen im Bereich wissenschaftliche Integrität
Aus- und Weiterbildung in «Wissenschaftliche Integrität» 2. nationaler Vernetzungsanlass für Fachpersonen im Bereich wissenschaftliche Integrität Formation pré- et postgraduée en «intégrité scientifique»Mehr
15. ISACA TrendTalk. Sourcing Governance Audit. C. Koza, 19. November 2014, Audit IT, Erste Group Bank AG
15. ISACA TrendTalk Sourcing Governance Audit C. Koza, 19. November 2014, Audit IT, Erste Group Bank AG Page 1 Agenda IT-Compliance Anforderung für Sourcing Tradeoff between economic benefit and data securityMehr
1. Semester 2. Semester AL AL 7. Semester 8. Semester. Code
Studienverlaufsplan für den B.A.-Studiengang Sprachen und Wirtschaft (ab WS 00/, Stand Juni 0) Course lan BA Languages and Business Studies (as of June 0) Module und Lehrveranstaltungen für Studierende,Mehr
La vopna dal cumün da Sta. Maria Val Müstair GR
La vopna dal cumün da Sta. Maria Val Müstair GR Descripziun Sün fuond d'or e pè verd duos pins verds. Il sen da quista vopna as referischa al nom oriunt dal cumün, manzunà per la prüma jada in ün ducumaintMehr
Mannheim Master in Management Studienverlaufsplanung
Mannheim Master in Management Studienverlaufsplanung Inhalt 1) Struktur des Mannheim Master in Management a) allgemeine Informationen (Pflichtkurse, Wahlfächer, andere Optionen) b) Auslandssemester c)Mehr
Foto: Marie-Claire Jur. käme vielleicht nicht nur der Umwelt zu gute, sondern würde womöglich auch den Verkehrsfluss sowie die Strassensicherheit
AZ 7500 St. Moritz www.engadinerpost.ch 57 119. Jahrgang Dienstag, 15. Mai 2012 Amtliches Publikationsorgan des Kreises Oberengadin und der Gemeinden Sils/Segl, Silvaplana, St. Moritz, Celerina, Pontresina,Mehr
Jahresverzeichnis PDF
Verlag Jahresverzeichnis/ VolumeList Jahresverzeichnis PDF Bibliothek (Hardcopy) von bis von bis von bis Betriebswirt (Der Betriebswirt) Deutscher Betriebswirte Verlag 2006 2013 2000 2013 Controlling BeckMehr
(Stimmen = votes; Ja = oui, yes; Nein = non, no; Enthaltungen = abstentions)
Ergebnisse der Abstimmungen an der ordentlichen Generalversammlung der Novartis AG, 25. Februar 2014 Résultats des votations de l Assemblée générale ordinaire de Novartis SA, 25 février 2014 Voting resultsMehr
megadigitale media based teaching and learning at the Goethe-Universität Frankfurt Project to implement the elearning-strategie studiumdigitale
megadigitale media based teaching and learning at the Goethe-Universität Frankfurt Project to implement the elearning-strategie studiumdigitale elene Forum 17.4.08 Preparing universities for the ne(x)tMehr
Studiengänge mit europäischer / internationaler Ausrichtung in Deutschland
Studiengänge mit europäischer / internationaler Ausrichtung in Deutschland Die folgende Liste enthält alphabetisch nach Hochschulort geordnet eine Auswahl von Studiengängen mit europäischer / internationalerMehr
MAKBSACC - Master of Arts BWL konsekutiv - Accounting, Steuern, Finanzdienstleistungen und Controlling
1. Semester EFS11 - Einführungsseminar Studienorganisation HS Leipzig Sa, 14.07.2012 08:30-12:30 07.07.2012 Sa, 01.09.2012 08:30-12:30 25.08.2012 Sa, 03.11.2012 08:30-12:30 27.10.2012 HS Pinneberg Sa,Mehr
18. Verordnung über die Einrichtung und den Studienplan des Universitätslehrganges Finance MSc der Donau- Universität Krems
2003 / Nr. 14 vom 04. April 2003 18. Verordnung über die Einrichtung und den Studienplan des Universitätslehrganges Finance MSc der Donau- Universität Krems 18. Verordnung über die Einrichtung und denMehr
Anhang zum Studienplan Master of Science in Applied Economic Analysis (M Sc AEA) vom 18.10.2012
Anhang zum Studienplan Master of Science in Applied Economic Analysis (M Sc AEA) vom 18.10.2012 Dieser Anhang legt die Anzahl der erforderlichen Kreditpunkte und die Veranstaltungen je Modul gemäss ArtikelMehr
Wintervertreibung als Totalprogramm
AZ 7500 St. Moritz www.engadinerpost.ch 27 119. Jahrgang Samstag, 3. März 2012 Amtliches Publikationsorgan des Kreises Oberengadin und der Gemeinden Sils/Segl, Silvaplana, St. Moritz, Celerina, Pontresina,Mehr
Employment Law. Business Taxation. Volkswirtschaftslehre und Volkswirtschaftspolitik. Economic Theory and Policy
Betriebswirtschaftslehre (BWL) Business Studies Pflichtfächer Compulsory Subjects Betriebsstatistik Buchführung und Bilanzierung Datenverarbeitung Finanz- und Investitionswirtschaft Französisch GrundlagenMehr
MANAGEMENT-WEITERBILDUNG ST 20.GALLEN 15 SEMINArKALENDEr
2015 M A N A G E M E N T- W E I T E R B I L D U N G S T. G A L L E N SEMINArKALENDEr Seminarkalender Open Programs 2015 www.sgmi.ch General Management für Executives Dauer CHF Jan Feb März April Mai JuniMehr
INFOARE. Erst- und Zweitwohnungen sowie touristische Beherbergung. Ausgabe 2/2009
Ausgabe 2/2009 INFOARE Erst- und sowie touristische Beherbergung Amt für Raumentwicklung Graubünden Uffizi per il svilup dal territori dal chantun Grischun Ufficio per lo sviluppo del territorio dei GrigioniMehr
38 Studiengang Master of Business Administration (Part-time Program)
B. Besonderer Teil 28 Verwendete Abkürzungen (1) Für die Lehrveranstaltungen werden folgende Abkürzungen verwendet: V = Vorlesung Ü = Übung L = Labor/Studio S = Seminar P = Prais WA = WissenschaftlicheMehr
Deutsch-Französisches Management
Studienplan für den Master-Studiengang Deutsch-Französisches Management 2014/15 Änderungen vorbehalten Modulgruppe A: Interkultureller Bereich (24 LP) A.1 Wirtschaftssprachen (max. 8 LP) Englisch BusinessMehr
Herzlich willkommen in...
Herzlich willkommen in... Das Studium der Betriebswirtschaftslehre (B. Sc.) am Campus Essen Essen, 21. Januar 2009 www.wiwi.uni-due.de www.marketing.wiwi.uni-due.de 1 Womit sich die BetriebswirtschaftMehr
Responsabile di redazione per il tema: Gianni Ghisla con la collaborazione di Ida Bertschy e Esther Saurer
Babylonia Die Ausbildung der L2-Lehrkräfte in der Schweiz La formation des enseignants de L2 en Suisse La formazione degli insegnanti di L2 in Svizzera La formaziun dals magisters da L2 en Svizra ResponsabileMehr
Software EMEA Performance Tour 2013. 17.-19 Juni, Berlin
Software EMEA Performance Tour 2013 17.-19 Juni, Berlin Effektives Projekt und Portfolio Management Copyright 2012 Hewlett-Packard Development Company, L.P. The information contained herein is subjectMehr
Prof. Dr. iur., LL.M. (London) Stand (date): 01.03.2014
P ATRICK C. L EYENS Prof. Dr. iur., LL.M. (London) L EHRVERANSTALTUNGEN ( T AUGHT C OURSES) Stand (date): 01.03.2014 V ORLESUNGEN UND S EMINARE ( T AUGHT C OURSES) N.N. Economics, Seminar, 1 hour/week,Mehr
The Master of Science Entrepreneurship and SME Management
The Master of Science Entrepreneurship and SME Management 1 WELCOME! 2 Our Business Faculty focus on SME and Innovation. We are accredited from AQAS. Thus, our Master in SME offers a new and innovativeMehr
FinePrint Software, LLC 16 Napier Lane San Francisco, CA 94133 Tel: 415-989-2722 Fax: 209-821-7869 www.fineprint.com
FinePrint Software, LLC 16 Napier Lane San Francisco, CA 94133 Tel: 415-989-2722 Fax: 209-821-7869 www.fineprint.com Pled da la presidenta Charas alpinistas, chars alpinists Bel e trid, allegria e tristezza,Mehr
Master of Science. Business Administration
Master of cience Business Administration Accounting Abbildung der tudiengangstrukturen PO 2015 Bitte beachten ie, dass es sich hierbei um vorläufige Übersichten der tudienstruktur handelt, die das Wio-tudienberatungszentrumMehr
Seminar Spezialfragen des Controllings SS 12 (M.Sc.) Institut für Controlling 01.02.2012 http://www.uni-ulm.de/mawi/mawi-ifc.html
Seminar Spezialfragen des Controllings SS 12 (M.Sc.) Institut für Controlling 01.02.2012 http://www.uni-ulm.de/mawi/mawi-ifc.html Seite 2 Seminardetails Termine Anmeldung: 08.02.2012, 18.00 Uhr, Uni Ost,Mehr
39 Bachelorstudiengang International Business Management
9 Bachelorstudiengang International Business Management () Im Studiengang International Business Management umfasst das Grundstudium zwei Lehrplansemester, das Hauptstudium fünf Lehrplansemester. () DerMehr
Auszug aus Protokoll Nr. 8 über die Sitzung vom 12. Januar 2011
Der Grosse Rat des Kantons Graubünden Il Cussegl Grond dil Cantun Grischun Il Gran Consiglio del Cantone dei Grigioni Geschäftsprüfungskommission Cummissiun da gestiun Commissione della gestione AuszugMehr
MANAGEMENT-WEITERBILDUNG ST 20.GALLEN 16 SEMINARKALENDER
2016 M A N A G E M E N T- W E I T E R B I L D U N G S T. G A L L E N SEMINARKALENDER SEMINARKALENDER OPEN PROGRAMS 2016 www.sgmi.ch General Management für Executives Dauer CHF Jan Feb März April Mai JuniMehr
Einführung in die Betriebswirtschaftslehre 6 LP WiSe. Buchführung 6 LP WiSe. Einführung in Organisation, Führung und Personal 6 LP SoSe
Veranstaltungen im Bachelor BWL: Einführung in die Betriebswirtschaftslehre 6 LP WiSe Buchführung 6 LP WiSe Einführung in Organisation, Führung und Personal 6 LP SoSe Einführung in das Marketing 6 LP WiSeMehr


c: text/html

text:
Donat (GR)
Donat a l'è un cumün svizzer del distret de Hinterrhein. in del Canton Grisun|. Al gh’ha pressapoch 7392 abitant e una süperfiss de 4.67 km², e al se tröva a una altitüden de 1043 meter sura al livel del mar.
El cumün de Donat a l'è tacaa ai cumün de Casti-Wergenstein, Clugin, Lohn, Mathon, Pignia, Zillis-Reischen.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Donat l'è menziunaa la prima volta in de l'ann the middle 12th Century col nom de ad Anede.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
(DE)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Alban (VC)
Alban (inscì anca in Piemuntes; Albano Vercellese in Italian) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de 327 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 13,8 km² e ona densità de popolaziun de 24 ab./km².
El paes el se tröva tra el fiüm Sesia e 'l riaa Marciazza. El cunfina cun la Pruvincia de Nuvara (La Badia).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Alban l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Livorno
Livorno (Labro 'n latì; Livourne 'n fransés; Leghorn en inglés stòrich; Livornu 'n còrso; Levuorne 'n napoletà) l'è 'na cità italiàna, de la regiù de la Toscana, capolöch de la pruvìncia omònima. La g'ha presapóch 161.900 abitàncc (dàto ISTAT del löi del 2009), 'na superfìce de 104.8 km² e 'na densità de 1535 ab./km². El cunfìna coi cümü de Collesalvetti, Pisa (PI), Rosignano Marittimo.
Sitüàda sö la còsta del Mar Ligure, Livorno l'è giü dei pórcc piö 'mportàncc de l'Italia, tat come scalo comerciàl tat come türìstich e centro indüstriàl de 'mportànsa nasiunàl.
El teretóre comünàl de Livorno el töl dét apò a lìzola de la Gorgona e le Sèche de la Meloria, che le fà part del Parco nasiunàl de l'Arcipelago Toscano. L'ìzola de la Gorgona la g'ha 'na superfìce de 220 ètari e la se tróa a 37 km de la còsta.
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El cümü de Livorno l'è 'nzemelàt co:
- Bat Yam, Israele
- Cerignola, Italia
- Guadalajara, Spagna
- Haiphong, Vietnam
- Novorossiysk, Russia
- Adana, Türchia


text:
Imperi di Gali
L'Imperi di Gali (Imperium Galliarum in Latin; 260-273) l'è el nòmm modern che l'è staa daa a ona secession de la Galia, la Gran Bretagna e part de la Spagna de l'Imperi Roman duranta la crisi del III secol. L'è conossuu anca cont el nòmm de Imperi Gallo-Roman.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dòpo che l'imperador roman Valerian l'è staa ciapaa in batalia di Persian, in tutt l'imperi hinn s'ciopaa di rivòlt. Quest perchè el fioeu del Valerian, el Gallien, el gh'aveva nò on contròll assee fòrt del regn. Se a est la gh'è stada la proclamazion a imperador di fioeu del general Macrian Magior (Macrian Minor e Quiee) e la creazion del Regn de Palmira, a òvest el Pòstum l'ha faa nass quèst territòri de facto indipendent de l'autoritaa central romana. I capp de 'sto noeuv statt se faseven nomenà imperador e come tai regnaven. L'Imperi di Gali el gh'aveva l'istessa organizzazion de quell de Roma: gh'eren i consui e 'l Senaa. L'Imperi di Gali l'è finii quand l'imperador roman Aurelian l'ha ciapaa dòpo ona longa seri de guerr faa per restabilì el podè central depertutt.
I Imperador[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Pòstum (March Cassian Latini Pòstum) 259-268
- Lelian (Cai Ulpi Corneli Lelian) 268
- March Aureli Mari 268
- Vittorin (March Piavòni Vittorin) 268-271
- Domizian II 271
- Tetrich (Cai Pii Esuvi Tetrich) 271-274
- Faustin (usurpator de Tetrich)


text:
Dumini da Fatou Bieberbach
Un dumini da Fatou-Bieberbach al è un sübcungjuunt deerf propi da biulumòrfich al istess: int oltri paroll, al esiist una aplicazziun biulumorfa (i.e. ulumorfa cunt inversa ulumorfa). Par i esiist mia da taal dumini: una aplicazziun biulumorfa sü a l'è necessariameent una aplicazziun afin, dunca sürgetiva. Però sa pöö truvá di esempi gjanmò in dimensiun cumplessa 2, e.g. cuma bassin d'atrazziun d'un puunt fiss atratiif d'una aplicazziun da Hénon.
Refereenz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
J.-P.Rosay and W.Rudin: Holomorphic maps from to , Trans. of the A.M.S. 310/1, November 1988


text:
Sóta 'l Mut
Sóta 'l Mut (nòm uficiàl en italià: Sotto il Monte Giovanni XXIII) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de l'ólta pianüra del l'Isola chèl tòch de pianüra bergamasca tra Ada e Brèmb a 17 km de la sità e a 305 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 4 408 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 5,1 km² e 'na densità de popolasiù de 864 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Imbìer, Carvìch, Mapèl, Püntìda, Téren.
Persùne 'mportànte[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In chèsto pais l'è nàsit l'Angel Giuzèpe Roncalli che l'è pò deentàt Papa col nòm de Gioàn XXIII.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Sóta 'l Mut l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Paés enzemelàcc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Sefardita
I sefardiit (dal ebràich ספרדים, Spagnöö), a inn i dessendeent di ebrei ch'i viveva a la Penísula Ibérica, finn al 1492, in che a inn-a-staa mandaa fö. Sefarad al è ul nomm ch'i dava a la Spagna. I aveva vivüü insema aj musulman e aj cristian da manera pacífica par un bell puu da teemp e la suva cültüra l'eva prusperada püssee che in òltar lööch.
Düraant l'Etaa media, i sefardiit i era recugnussüü cuma i líder da la feet e da la cültüra ebràica da chell teemp. Un lideracc religjuus, però sura tütt cültüraal, ch'al sa parlunga par diveers sécul dopu l'espülsiun.
Mandaa fö daj Ré Catòlich Spagnöö Isabela e Ferran, i sefardiit sa van a stabilí al nòort da l'Africa, al süüt da la Francja e sura-tütt, al andeech Imperi Otoman, intúe i funda cumünitaa e cunserva el sò patrimoni cültüraal.
Al è remarcàbil ul mantenimeent da la suva lengua, cugnussüda cuma "Spagnöö sefardita", "judezmo", "haquitia", "judeoespanyol" o "ladino". La suva urígen la sa tröva intal Spagnöö dal sécul XV, al s'evöölf cul passá dal teemp e al cunserva una graan vitalitaa finn al Olocaust, ch'al stermina la plüpaart di sò parlaant e provoca ul muvimeent da sussenn di süperviveent.Al dí d'incöö, diveers istitüzziun d'Israeel i è dree a lavurá par recüperá l'üüs da chesta lengua. Fra i tant artist, se ricorda la cantanta brasiliana Fortuna.
Al esiist anca una wikipedia in Ladino.
Riferimént[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ 1ª fila: Maimonide; Claude Cohen-Tannoudji; Jacques Derrida - 2ª fila: Baruch Spinoza; Jacques Attali; Jean-Pierre Bacri; 3ª fila: Alain Chabat; Patrick Bruel; Enrico Macias


text:
Plessur (distret)
El distrèt de Plessur (en todèsch: Bezirk Plessur) l'è giü dei öndes distrècc del Canton Grisun, en Svìsera. La superfìce del distrèt l'è de 266.75, endèl 2011 i abitàncc i éra 40256. El capolöch del distrèt l'è la cità de Coira.
El cunfìna a nòrt col distrèt de Landquart, a nordòvest e a èst col distrèt de Prättigau/Davos, a sud col distret de Albula, a sudòvest col distret de Hinterrhein e a nordòvest col distrèt de Imboden.
Diviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distret de Plessur l'è dividìt en 3 cìrcoi e 12 cümü:
Acorpamèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- endèl 2008: Sankt Peter e Pagig i s'è fundìcc ensèma per furmà 'l cümü de Sankt Peter-Pagig
- endèl 2009: Tschiertschen e Praden i s'è fundìcc ensèma per furmà 'l cümü de Tschiertschen-Praden
- endèl 2010: Malix e Parpan i è stacc acorpàcc al cümü de Churwalden


text:
Zòca
Artìcol in dialët piaṡintëin
Zòca (Zocca in Itagliàn) l'é 'na sitê italiana ad 4.978 abitant in Pruvincia ad Mòdna, a 758 m d'altësa.
Prubabilnëint, al sò nùm al vëign da Zòca o Sòca (tòc ad lëgn) tajä, indùa i marcànt i sì'enn raunìd para dascùr.
L'è la sitê indùa l'è nasì al cantànt Vasco Rossi.
Ligamm ad föra[modifica | mudéfica la surzéia]
Ardundlà · Bastìa · Bumpòrt · Campgaiàn · Campsànt · Chèrp · Castelfrànch · Castelnóv · Castelvéder · Cavèss · Fanàn · Finèl · Fiumèlb · Fiuràn · Furmézen · Frasnùr · Gùia · La Cuncòrdia · La Miràndla · La Sèra · Làma · Maranèl · Maràn · Medòla · Mòdna · Muntecrê · Muntfiurèin · Muntés · Nonàntla · Nóv · Palàghen · Pavóll · Pergnàn · Pivpélegh · Pulinègh · Ravarèin · San Felìz · San Gèr · San Pussidòni · San Pròsper · Sasól · Savignàn · Sèstla · Suléra · Spilambèrt · Vgnóla · Zòca


text:
Zalaegerszeg
Zalaegerszeg (Egersee in todesch; Jageršek in sloven; Jegersek in croatt) l'è ona città de l'Ungheria occidental cont ona popolazion de circa 61.000 personn.
L'è voeuna di città pussee popolaa de l'Ungheria (la numer dersett) e anca voeuna di pussee verd.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La città la se troeuva in de la contea de Zala (region del Transdanubi Occidental), minga lontana del confin con la Slovenia e la Croazia.
L'è traversada del fiumm Zala e l'è lontana 213 chilometer de Budapest.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La zona de Zalaegerszeg l'è abitada di temp de la Preistoria.
I primm notizzi de la città hinn del 1247, quand la ven foeura in d'on document che le ciama Egurscug; in del 1293 la ciappa giamò el dì d'incoeu, cioè Egerszeg (Zala gh'è staa giontaa dopo, in riferiment a la zona).
In del 1266 Egerszeg l'è vegnuda proppietà del capitol ecclesiastigh de Veszprém. On quai secol dopo, Egerszeg l'è vegnuda la città pussee granda del sò territori, per questa la gh'eva de pagà pussee tass de prima.
Duranta la soa storia, Egerszeg l'è cressuda semper pussee, e la gh'ha 'vuu de resist a vari desgrazzi, come l'invasion di Turch (1664) o la pest.
In del XVIII secol la città l'è diventada el capploeugh de la provincia. De quell moment la soa storia la gh'ha minga avuu di robb inscì particolar.


text:
Leventina (distret)
El distrèt de Leventina l'è giü dei òt distrècc del Canton Ticino, endèla Svìsera italiàna. El capolöch del distrèt l'è Faid ma la cità piö grànda l'è Airolo.
Colocàt a nòrt del cantù, el sò teretóre el töl dét le ài de Bedretto e Val Leventina. La superfìce totàl del ditrèt l'è de 479.9 km² e la popolasiù l'è de 10,173 abitàncc (dàto del Dezèmber del 2005).
El distrèt de Leventina l'è dividìt en quàter sóta-distrècc, ciamàcc "cìrcoi".
Variazion aministrativ dal 1803[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 9 de Mas 1853: el cumün de Campel al vé scurpuraa dal cumün de Calpiögna.
- 14 de Utuber 1940: cambi de nom italian del cumün de Pró (prima Prato Fiesso, adess Prato Leventina).
- 29 de Ginee 2006: el comün de Faid l'ha incorporaa i cumün de Cüsgiögna, Russüra e Calóni.
Abitant censii in Leventina


text:
Schifnòia
Schifnòia (nòm uficiàl en Italià: Schivenoglia) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa. El g'ha 1 203 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]).
Geografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El cümü l'è colocàt endèla pónta piö a sudest de la Lombardia. El se tróa a presapóch 40 km de Màntoa e a piö o méno 5 km del cunfì co la pruvincia de Modena. A poch chilòmetri scór el Po (che 'l streèrsa töta la pruvincia de Màntoa de òvest a est.
Schifnòia l'è 'ntra 12 e 16 méter sùra 'l leèl del mar, la sò estensiù l'è de 13,17 chilòmetri quadràcc e l'è strersàt de 'na lìnea feroviària, la Süsèra - Ferrara, che la divìt el centro del paés de Brasöl, frasiù de Schifnòia.[2]
L'escursiù altimétrica a cunsiderà töt el cümü l'è de 4 méter.[3]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.
- ↑ El teretóre de Schifnòia - Cümü de Schifnòia
- ↑ Comune di Schivenoglia - La Lombardia in dettaglio


text:
Primula vulgaris
Primula vulgaris Huds. (clasificàda amò pò a cóme Primula acaulis (L.) Hill e Primula grandiflora Lam.) l'è 'na spéce de piànta de la famìa botànica de le Primulaceae.
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è 'na piànta erbàcea perène che pöl furmà de le bèle tópe, con dele raìs filifùrme e 'n rizòma orizontàl o 'n pó de sviès.
Le fòie i è töte bazài, spatolàde o oblanceolàde, co l'òrlo crenat-dentat. La fàcia de 'nsìma de la fòia l'è sènsa pelüria, chèla de sóta en bris peluzèta. La fòia la deènta sèmper piö strèta 'nfìna a tacàs al sò gambì. Quan che i è zùene l'òrlo l'è giràt endré e i è lónghe compàgn dei fiùr; quan che i è madüre le se dèrf del töt e le deènta piàne o quàze e le se 'ndópia de longhèsa.
I fiùr i è a fùrma de turtaröl, en vé sö divèrsi per ògna rözèta e i sènt de póch. I è portàcc ensìma a dei gambì lanuginùs che part de la raìs. A la bàze i g'ha dele bràtee lanceolàde-lezinifùrme. El tübo curulì l'è lonch dei 13 ai 20 mm; la coròla l'è de culùr zàlt ciàr ciàr che ciàpa de le sfömadüre aràncio 'nvèrs el cèntro del fiùr (fàuce).
I fröcc i è dele càpsule a fùrma de öf,con dét divèrsi granì de somésa.
Habitat[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La crès endèi pracc arènt ai bósch de latifòie, dré ai sentér, endèi bósch de fó, rùer e càrpegn 'nfìna ai 2.000 m s.l.m. L'è prezènte 'n töte le regiù de l'Itàlia e


text:
Nuzin
El nuzin l'è un licur tipigh emilian.
Nezessari[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1 liter de alcol;
- 23 nus amò zerb;
- 2 gram de canela;
- 9 cioo de garoful;
- üna gratadìna de nus muscada;
- la pel d'ün limun minga trataa;
- ses eti de zücher;
- 400 cl de aqua;
Preparaziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I nus amò crüdei a i va cataa la nocc del San Giuan Batista (23-24 de giögn) da la persuna stessa (om o dona) che la farà sö el licur.
I nus a i van resentaa sota l'aqua curent, pö despö s'cepaa in quater tuchei e metüü a maserà in de l'acol in d'ün vas de veder bel grand la nocc medema.
El dé adree ghe se giunten là i spezzi e la pel del limun. El vas el le va sistemaa sura ün scoss a rebatun del Sù e s'gigutaa töcc i dé fina al 3 de agost.
Adess gh'è de fà nà fö el zücher in de l'aqua teveda e lassà surà el scirop prema de giuntàghel là al licur. Met amò el vas al Sù per alter des dé e regurdàss de s'gigutàl semper sö.
Filtrà töt in d'üna buteglia de veder scür e specià almanch fina al 3 de nuember prema de bevel.
Se se gh'ha la pascienza de specià Nadal el sarà amò mej.