text:
Dank Aicha, Omayma oder Fatou und all jenen, die sich bereit erklärten, das Schweigen zu brechen, welches diesen uralten Brauch umgibt, konnten wir die Dringlichkeit des Handelns auch in der Schweiz untersuchen. Auch in Europa laufen junge Mädchen Gefahr, verstümmelt zu werden.
Isabelle Ducret
Temps Présent (RTS)
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


c: text/html

text:
Plirs millis visitaders èn stads preschents la fin d’emna. Per blers èsi stà in lieu da sentupada. Chatschaders e pestgaders han discurrì ensemen davart lur passiun. Sper las numerusas discussiuns èsi natiralmain era vegnì guardà exact sin ils novs products ch’èn vegnids preschentads a la fiera. Las novas buis han fascinà ils chatschaders, las novas lantschas ils pestgaders.
«Chatscha cuzza 365 dis ad onn»
La chatscha è bler pli lunga che be las emnas ch’ins giaja effectivamain a chatscha, ha in chatschader da la Surselva ditg. La fascinaziun e passiun saja uschè gronda ch’ins sa scuntrì gugent cun auters chatschaders, era gia il mais da favrer.
Blers èn era simplamain vegnids pervia da las marveglias a guardar l’exposiziun. I saja mintg’onn interessant da guardar, tge ch’i dettia da nov sin fiera.
RR actualitad 08:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Co la disgrazia è capitada n'è anc betg cler. Il bastiment cun 180 passagiers a bord era sin viadi da Erlangen a Nürnburg cura ch'el è collidà cun ina punt. Tar la collisiun è la cabina dal manischunz vegnida destruida dal tut. Ils dus commembers da l'equipa èn stads serrads tranter la tocca. Ulteriuras persunas n'èn betg vegnidas blessadas.
Per salvar ils passagiers èn passa 200 forzas da salvament stadas en acziun. L'emprim ha stuì vegnir construida ina passarella d'urgenza. Perquai han ils passagiers e l'equipa spetgà passa quatter uras sin il salvament.
RR novitads 09:00


text:
La radunanza ordinaria cun 17 preschents (1216 avessan il dertg da burgais) è vegnida manada da Roman Cantieni, il vicepresident dals burgais. Gist quella participaziun a las radunanzas saja stada ina da las raschuns da schliar l'organisaziun da burgais da Glion, ha ditg Cantieni.
Ils anteriurs burgais da la citad da Glion avevan fundà avant la fusiun ina societad burgaisa. A quella han els transferì tut lur facultad. La societad burgaisa da la vischnanca fusiunada n'ha uschia quasi nagina funcziun pli.
Cantieni fa valair ch'els hajan d’administrar sulettamain prads e pastgiras. La suletta incumbensa restada sajan las natiralisaziuns. Da quellas dettia trais fin quatter ad onn. Il possess da la vischnanca burgaisa va cun quella decisiun vi a la vischnanca politica da Glion.
RR novitads 22:00


text:
Svizra - Crudada dal curs d'aczias cuntanscha era Svizra
Suenter ch'il curs d'aczias è crudà en ils Stadis Unids e l'Asia, suondan era l'Europa e la Svizra. Il Swiss market index, SMI, ha pers 1,5 % oz a bun'ura tar l'avertura da la bursa. Radund 20 minutas suenter il start era el anc tar in minus dad 1,2%. Quai è il stan il pli bass dapi fanadur.
En Germania perda il Dax 1,3% ed è uss sin il stan il pli bass dapi il 2017. Uss è el tar 0,7% en il minus. Avant aveva il martgà a New York passentà in dals menders dis da quest onn. La dispita da commerzi tranter ils Stadis Unids e la China e la tema da tschains che creschan sin il martgà american han laschà patir ils curs. Quai ha anc rinforzà il trend dals ultims dis.


text:
Persunas malsaunas duain pajar ina pli gronda cumpart dals custs da sanadad sezzas. La cumissiun da sanadad dal Cussegl naziunal vul auzar la franschisa minimala per las cassas da malsauns dad actualmain 300 francs sin 500 francs. Cun 13 cunter 10 vuschs ha ella approvà ina moziun correspundenta.
La maioritad da la cumissiun è persvasa, ch'ils segirads sa cuntegnan pli conscient als custs, sch'els han da pajar ina pli gronda cumpart sezs. La cumissiun vul uschia impedir visitas tar il medi inutilas. Las premias duain uschia vegnir stgargiadas per 430 milliuns francs u per 1,7%.
RR novitads 17:00


text:
Il talian Domenico Pozzovivo ha surpassà curt avant il pass da l’Alvra il canadais Michael Woods ed alura distanzià el sin l’ascensiun dal pass. Uschia po Pozzovivo triumfar solo a La Punt. In trio cun il Svizzer Mathias Frank perda sin il leader quatter secundas. En il classament general è Pozzovivo uss leader cun il medem temp sco ses cumpatriot Damiano Caruso. Frank è en il classament general sin plazza tschintg cun in retard da 23 secundas.
Damaun en direcziun da Sölden
La setavla etappa da damaun maina il Tour de Suisse en l’exteriur – en l’Austria. L’etappa da damaun va a fin sin 2’780 meters sur mar, in nov record per il Tour de Suisse.
RR novitads 18:00++


text:
Il pli impurtant en curt
- Il stemprà «Burglind» ha cun ina sveltezza da 195 km/h mess si in nov record.
- En la Part Sura Bernaisa è in tren ì sur ils binaris ora. Otg persunas èn vegnidas blessadas.
- Ordavant eran trais persunas vegnidas blessadas en Svizra.
- Tant il traffic sin via sco il traffic public è impedì en pliras regiuns.
- Plirs sgols èn vegnids sviads u annullads a Turitg. L'eroport a Basilea è temporarmain stà serrà.
- En pliras regiuns è interrut il current electric ed èn cupitgadas plantas.
- Er en la Frantscha, grondas parts da la Gronda Britannia e l'Irlanda furiescha il medem stemprà. Là sa numna el dentant «Eleanor» e betg «Burglind».
En Svizra han ins mesirà vents cun ina sveltezza da record. Uschia han ils bufs sin il Pilatus cuntanschì enfin 195 km/ha e quels sin il Säntis enfin 146 km/h. Er en la Bassa han ins registrà ferms vents. En tut la Svizra èn plantas crudadas enturn pervi dals vents. Perfin il pignol da Nadal da Berna cun in'autezza da 13 meters e cun in pais da 2,4 tonnas.
Tren sur ils binaris ora
A Lenk en la Part Sura Bernaisa è in tren ì sur ils binaris ora. Tenor la Polizia chantunala èn otg persunas vegnidas blessadas, las bleras levamain. Tenor il president da la vischnanca sajan ils vents burascus stads la raschun per l’accident.
Ulteriurs blessads
Fin uss han las autoritads dumbrà trais ulteriurs blessads en Svizra. En il chantun Lucerna è ina persuna vegnida blessada en fatscha. Quai pervi che la fanestra davant da ses auto è rutta, durant che la persuna seseva en quel.
En il chantun Neuchâtel èn duas persunas pli passadas cupitgadas en consequenza d'in ferm suffel.
Autostrada A1 bloccada
L'autostrada A1 en direcziun da Berna è stada serrada davent da Oensingen en il chantun Soloturn. Plirs vehichels sajan cupitgads pervi dals ferms suffels. Quai ha communitgà la Polizia chantunala. Il traffic è vegnì svià. La via è uss puspè averta.
Impediments dal traffic public
Pervi dals ferms vents e pervi da plantas ch'èn crudadas enturn èn plirs trens da las Viafiers federalas svizras crudads ora e pliras lingias èn interruttas. Uschia per exempel en l'Appenzell u a Turitg.
Er en Grischun ha la lingia tranter Andermatt e Dieni stuì vegnir serrada. Differentas pendicularas han sistì lur manasch ed sin il Lai da Thun na curseschan naginas bartgas la mesemna.
Medemamain èsi da quintar cun impediments e retards sin las plazzas aviaticas svizras: L'eroport a Basilea è stà serrà ed a Turitg ston tscherts sgols vegnir sviads ed intgins ston vegnir annullads.
Persunas serradas en en la pendiculara Pizol
Ord la pendiculara da Pizol en il chantun Son Gagl han ins stuì deliberar diversas persunas. Plantas èn crudadas sin las sugas da la pendiculara. Er en il chantun Lucerna a Melchsee-Frutt ed ad Engelberg han in stuì serrar las pendicularas.
Nagin current electric
En pliras parts da la Svizra è il current electric interrut. Sulettamain en il Giura Bernais sajan 14'000 chasadas temporarmain stadas senza current electric. Quai han communitgà las ovras electricas BKW.
«Burglind» furiescha er en ulteriuras parts da l'Europa
Il stemprà «Burglind» impedescha er tschertas lingias da la viafier en la Germania. Pervia dal vent èn bleras plantas crudadas. Datiers da la citad Dortmund è in tren siglì en ina planta crudada e la locomotiva dal tren è perquai sviada. Er en ulteriuras citads sco Stuttgart hai dà gronds donns en consequenza dal stemprà.
Er las viafiers en ins Pajais Bass èn per part impedidas pervia da vents che buffan cun ina sveltezza dad enfin 130 km/h e sin l'eroport Schiphol ad Amsterdam han pli che 200 sgols stuì vegnir stritgads.
In mort en Frantscha
En Frantscha ha «Eleanor» interrut las lingias d'electricitad en 200'000 chasadas. Tenor indicaziuns uffizialas è ina persunas morta, perquai ch'ina planta è crudada enturn. Tenor ina bilantscha intermediara èn 15 ulteriuras persunas vegnidas blessadas, quatter da quellas grevamain.
Donns en la Gronda Britannia
Er en grondas parts da la Gronda Britannia e l'Irlanda buffa il medem stemprà, là dentant sut il num «Eleanor». Tenor indicaziuns da l'emettur BBC è in um vegnì blessà perquai ch'ina planta è crudada sin ses auto en la Valisa.
En l'Irlanda dal Nord avevan passa 12'000 chasadas nagina electricitad ed en l'Irlanda han ils vents dad enfin 155 km/h perfin interrut l'electricitad en 27'000 chasadas. En la citad Galway ha il stemprà chaschuna inundaziuns.
RR novitads 11:00++


text:
Duvilar
it:Utente:Duvilar
en:User:Duvilar
commons:User:Duvilar
sìt personal
Cerea a tuti da la Valsusa! A l’é propi bel che i soma ancaminasse a fé na Wikipedia an piemontèis... Mi i son sì da l'avril dël 2006 e serco ëd fé quaicosa 'co mi, anche se i l'hai nen da basta ëd temp për scrive come voria. A tuti ij piemontèis ëd bon-a volontà: ca ven-o a dé na man che sì ëd travaj a-j n'ajé, boia faos s'a-j n'ajé...
Cit vocabolari italian-piemontèis-vilardorèis[1]Modifiché
NòteModifiché
- ↑ 1,0 1,1 Ël vilardorèis a l'é la variant local dël piemontèis comun ch'as parla a Vilar Dòra, ënt la bàssa Valsusa.


text:
Per l’emprima giada vegn organisada a Scuol ina cursa da mountainbike en la categoria d'enduro. Spezial vi da questas cursas è il fatg ch'i vala dad esser spert sin singulas passaschas. Durant la cursa spetgan adina puspè passaschas nua ch'i vegn mesirà il temp. Tranter quellas passaschas pon ins ir patgific cun il bike e giudair la cuntrada.
Grond interess per la cursa
La cursa da premiera a Scuol sa numna «Ses S-chellas». Il num ha ina stretga colliaziun cun la regiun e duess regurdar a la tradiziun da Chalandamarz ed era a l’istorgia d'Uorsin da la stgella. Per la premiera as han annunziads passa tschient velocipedistas e velocipedists. L'interess per questa cursa è pia avant maun.
Traject è anc secret
Per che tut las participantas ed ils participants han las medemas schanzas n'è il traject anc betg publitgà. Quai succeda pir il decurs da la gievgia saira. Lura san ins nua che la cursa va tras per propi. A partir da lura han ins era la pussaivladad d'inspectar las differentas passaschas.
RR actualitad 07.00


text:
Il midament da la lescha prevesa d'augmentar las deducziuns maximalas per la tgira d'uffants externa – dad oz 10'100 sin 25'000 francs. La finamira da quella mesira fiss, che dapli dunnas cun uffants – surtut quellas cun in'auta qualificaziun – giessan vinavant a lavurar. Tenor il minister da finanzas Ueli Maurer pudessan ins cun quest midament occupar 2'500 ulteriuras plazzas cumplainas.
Il project prevesa era d'augmentar las deducziuns generalas per uffants da 6'500 sin 10'000 francs. Cun resalvas sustegna il Cussegl federal quest intent che vegn dal parlament. Dad approvar las deducziuns custass tenor il departament da finanzas 380 milliuns francs per onn.
Votaziun da referendum
La Partida socialdemocratica, cun sustegn da la Verda han fatg il referendum. Perquai vegn il project a l’urna. Bunamain la mesadad da las famiglias en Svizra na pajan numnadamain nagina taglia federala directa e possian perquai gnanc profitar da quest augment. Per quest motiv profiteschian spezialmain persunas pli ritgas pli fitg da deducziuns pli autas perquai che famiglias pli povras na stoppian gnanc pajar taglia federala.
En il parlament è l’augment da la deducziun per uffants stà fitg dispitaivel.


text:
La centrala per l'applicaziun d'alarm Alertswiss , il link avra en ina nova fanestraper telefonin e tablet è l'Uffizi federal per la protecziun da la populaziun. «Dapi trais-quatter emnas avain nus 120'000 nizzegiaders novs», constatescha la manadra da communicaziun Sandra Kobelt. «En total avain nus 570'000 persunas che nizzegian l'app, quai è in svilup enorm.»
Dapi trais fin quatter emnas avain nus 120'000 nizzegiaders novs.
Dapi che la crisa da corona è arrivada en Svizra han pia 120'000 persunas en Svizra chargià giu l'applicaziun sin lur telefonin. Avant dus onns ha la Confederaziun lantschà Alertswiss per pudair alarmar la populaziun directamain en cas da privels da natira u accidents sco cumplettaziun per ils avertiments sur radio e sur l'alarm da sirenas.
Autoritads vulan cuntanscher tuts
L'entschatta da mars han las autoritads er cumenzà da distribuir tuttas infurmaziuns e cussegls enturn il coronavirus sur l'applicaziun. Tgi che chargia giu l'app po adattar las infurmaziuns tenor l'agen basegn. Datas na vegnian però rimnadas naginas ha sincerà Kobelt. Per las autoritads è il dumber creschent legraivel. En total vulan ellas dentant cuntanscher radund 3,8 milliuns tegnairchasas, quai fiss sis giadas dapli ch'actual.


text:
La classica
L’emissiun cun musica classica da differents cumponists ord tut las epocas. Interpretada d’orchesters e solists da renum.La chaschun po esser in anniversari rodund ubain il mortori dad ina...
L’emissiun cun musica classica da differents cumponists ord tut las epocas. Interpretada d’orchesters e solists da renum.La chaschun po esser in anniversari rodund ubain il mortori dad ina corifea. Quai po esser il giubileum dad in album, d’in stil u d’in fenomen musical istoric. U in chavazzin casual ni ina cumparaziun da diversas interpretaziuns da chanzuns «classicas».
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Suenter in schlet onn 2015, cun ina perdita da 23,3 milliardas francs ha la Banca naziunala svizra uss puspè scrit cifras nairas. Ella fa in gudogn da 24,5 milliardas francs. La Confederaziun ed ils chantuns survegnan uss dapli che spetgà.
Empè da la milliarda che Confederaziun e chantuns survegnan normalmain, datti questa giada ina contribuziun supplementara da 700 milliuns per il maun public. En tut èn quai 1,7 milliardas francs.
Distribuziun da la Banca naziunala svizra
Gudogn grazia a las investiziuns en devisas
La gronda part dal gudogn ha la banca realisà grazia a las investiziuns ch'ella ha fatg en devisas. 19,4 milliardas gudogn resultan sulet or da quest sectur. 3,9 milliardas gudogn derivan dal pretsch d'aur ch'è creschì per 11%.
Il gudogn da bilantscha munta a 21,7 milliardas. Quai pussibilitescha in pajament da dividendas da 15 francs per aczia.
RR novitads 09:00


text:
Arbeitsblatt: proporziunalited
Material-Details
Quints da repetiziun
Rumantsch
Aritmetica - Matematica
6. Schuljahr
2 Seiten
Statistik
27485
2006
4
21.10.2008
Autor/in
Marina Janett (Spitzname)
Land: Schweiz
Registriert vor 2006
Textauszüge aus dem Inhalt:
matematica proporziuns 15 chavagnas frejas 43.80 fr. 6 ovomaltinas 38.50 fr. 50 tschiculattas 95 fr. 155 paquets süj 180 fr. 120 pauns 367.20 fr. 68 savuns 390 fr. Marina Janett matematica proporziuns Quints cun predschs Sülla prosma pagina chattast purtrets da las cumpras da la famiglia Conrad. Suot mincha purtret es noteda la quantited èl predsch. Legia las lezchas calculescha Lezcha 1 Quauntas tschiculattas vess la famiglia Conrad survgnieu per 120 fr.? Quaunts pauns vess la famiglia survgnieu per 50 fr.? Quauntas chavagnas frejas vess duonna Conrad survgnieu per 100fr.? Lezcha 2: Calculescha quaunt cha duonna Conrad vess pajo per a) 20 savuns b) 5 paquets süj c) 60 pauns d) 7 chavagnas frejas e) 32 ovomaltinas f) 80 tschiculattas Lezcha 3: Quaunt vess duonna Conrad pajo, schella vess be cumpro a) 2 paquets süj ed 1 tschiculatta b) 10 chavagnas frejas 3 pauns c) 3 ovomaltinas 100 savuns d) 7 ovomaltinas 30 süjs e) 33 chavagnas frejas, 18 savuns, 17 süjs 220 tschiculattas Marina Janett


text:
Era sche la maioritad da las persunas dovran chandailas dad LED datti tenor l'assicuranza d’edifizis dal Grischun anc adina mintg’onn enturn 5 fin 20 incendis pervia da chandailas. Il post da consultaziun svizzer per la prevenziun d’accidents (BfU) va da quai ora ch’anc 15% da tuttas persunas dovran chandailas convenziunalas per il pignol.
Marco Sgier è manader da la partiziun da prevenziun da fieu tar l'Assicuranza d’edifizis dal Grischun. El fa attent che tgi che dovra chandailas convenziunalas, stoppia esser pli precaut. Ils blers incendis schabegian numnadamain pervi da malprecauziun.
Las chandailas na duessan betg tutgar il lain
Sch’ins na vul betg desister da chandailas èsi da mirar ch’ellas na tutgan betg il lain cura ch’ins envida ellas, plinavant èsi da midar ellas baud avunda per ch’ellas n'ardian betg giu cumplettamain.
En il cas da fieu pon ins l'emprim mument sa gidar cun ina tuaglia da stizzar, cun ina sadella aua u cun in stizzafieu. Sche la flomma daventa in fieu pli grond èsi da bandunar la stiva. Cun il fim sa derasa lura era in fim toxic. En mintga cas èsi d’alarmar ils pumpiers sin la numera 118. Sch’ins vegn da stizzar il fieu avant ch’ils pumpiers arrivan, lura na ston ins betg pajar schegea ch’els èn vegnids per nagut.
RTR Co e cum 11:15


text:
Tirol dal Sid
Il Tirol dal Sid (tud.: Südtirol, tal.: Alto Adige, lad.: Südtirol u Tirol dl Sud), uffizialmain Provinza autonoma da Bulsaun, furma ensemen cun la Provinza autonoma da Trento la regiun Trentino-Tirol dal Sid en l'Italia nordorientala. Il num talian deriva da la denominaziun franzosa Haut-Adige, creada da Napoleon. La chapitala da la provinza è Bulsaun. Il rumauntsch dal Grischun almain ho Mussolini influenzo in ün möd positiv. Per fer frunt a tendenzas irredentisticas ho la populaziun svizra appruvo als 20 favrer 1938 da'l der il status d'üna lingua naziunela. E che conseguenzas ho il faschissem gieu pels Ladins da las Dolomitas? Schabain cha que pera d'avair do da quel temp glieud (na be veglia) illas Dolomitas chi savaiva discuorrer unicamaing ladin, valaiva quista lingua «be scu mez da comunicaziun in famiglia». Que resorta dad üna lavur da Petra Palfrader, preschanteda ill'ultima revista annuela dals Ladins da las Dolomitas, illa Ladinia XXVIII 2004. Palfrader tratta il tema dal faschissem e surtuot da l'opziun dal 1939 a maun dad intervistas fattas cun persunas da St. Vigil in Enneberg (S. Vigilio di Marebbe) in Val Badia e riva a la conclusiun cha illa vita publica - e dimena eir pels duos dictatuors Hitler e Mussolini - hegia do be duos alternativas linguisticas i'l Tirol dal süd, nempe il tudas-ch ed il taliaun. «Üna terza varianta, que voul dir üna soluziun particulera pels Ladins nu d'eira previssa» e nu füss - esa da conclüder - neir gnida spetteda davart dals pertuchos. «Dal temp da l'opziun as d'eira auncha lönch davent da resguarder il ladin scu ün criteri chi s-chaffescha identited», as legia. Ils Ladins as sentivan in prüma lingia scu Tirolais. Zieva l'opziun però, cur cha s'ho cumanzo a s'inacordscher da las conseguenzas da s'avair decis u per la citadinanza taliauna u tudas-cha, pür alura pera la lingua ladina dad esser dvanteda üna spezcha da code secret ed ün mez da resistenza. Perdita totela da la lingua ladina Il «problem dal Tirol dal süd», actuel daspö la fin da la prüma guerra mundiela, haun Adolf Hitler e Benito Mussolini vulieu «schoglier definitivmaing» fin a la fin dal 1939. Perque es gnida suottamissa la dumanda a la populaziun sch'ella vulaiva rester in Italia ubain emigrer in Germania. Dumandeda es apunta gnida eir quella part da la populaziun da lingua ladina, e cha per quella - scriva Petra Palfrader - saja la decisiun steda auncha pü difficilia cu per la populaziun da lingua tudas-cha. Taunt da l'emigraziun cu eir da la politica linguistica fich repressiva dal faschissem taliaun pudaiva a la finfinela resulter be la perdita totela da la lingua e cultura ladina. Da l'otra vart pudessan il faschissem taliaun, cun sia politica destructiva in vista a la cultura populera locala, ed il faschissem tudas-ch, cun metter l'accent sün elemaints tirolais respectivmaing «l'uniun tirolaisa», avair influenzo la decisiun. Uschè haun decis illa vschinauncha dad Enneberg 61,5 pertschient dals votants a favur dal tudas-ch (i'l rest da la Val Badia percunter be var 30 pertschient). L'opziun ho in mincha cas - scu cha muossa Palfrader - divis la populaziun. Il pü tard zieva ils 31 december 1939 nu frequentaivan «ils Tudas-chs» ed «ils Taliauns» pü ils listess lös ed as rendaivan la vita difficila l'ün a l'oter. Dad intervistas cha Palfrader ho fat cun persunas da St. Vigil resulta per exaimpel cha la glieud in ustaria nu postaiva pü üngünas bavrandas tar üna camariera dad üna famiglia chi vaiva vuscho per rester in Italia. «Da quista ,Welscha', quista Taliauna nu vulainsa avair ünguotta da baiver.» U dad üna duonna vain quinto ch'ella nu saja gnida servida in butia cur ch'ella ho vulieu cumprer öli. «Per vus Taliauns nu do que üngün öli cò. Per vus do que öli in Sicilia.» Da l'otra vart as dschaiva ad ün «Tudas-ch» chi vulaiva fer lavuors vi da sia chesa: «Che vela que auncha la paina? Tü stust inamöd bod partir.» Ed ün preir ladin es gnieu inculpo d'avair fat abüs da sieu uffizi per influenzer la decisiun ed es gnieu spedieu our d'vschinauncha dals aderents dal tudas-ch. Normaliseda be plaunet Schabain cha que vain dit cha la situaziun s'hegia «plaunet darcho normaliseda» a partir dals ans 50, pera il problem dad avair mantgnieu üna tscherta virulenza fin hozindi. Uschè esa per exaimpel simptomatic cha be ün'unica persuna da la quela ils genituors vaivan vuscho pel taliaun s'ho missa a dispusiziun per ün'intervista, e que a cundiziun ch'ella resta absolutamaing anonima. Tuot ils oters interrogos haun da quella vouta vuscho pel tudas-ch u derivan da famiglias chi's vaivan expressas a favur dal tudas-ch. Ils motivs per üna tscherta «germanofilia» sun stos tenor Palfrader surtuot emoziunels (reuniun dal Tirol e cun la monarchia austriaca) ed economics (spraunza da chatter lavur in Germania). A favur da la Germania as pudess ultra da que eir avair decis scu reacziun cunter la politica da Mussolini. Sur da la politica da Hitler nu's d'eira - vain dit (be illa retrospectiva?) - infurmo avuonda. Dapü cha's gniva però a savair - per part da glieud chi d'eira propi emigreda - e dapü cha «l'euforia pels Tudas-chs» giaiva a perder. Ed illa defensiva dvantaiva la lingua ün «mez subversiv», as legia. La dumanda dad ulteriuras conseguenzas positivas da l'opziun per l'identited ladina nu vain tematiseda illa lavur da Palfrader, füss però interessanta.


text:
La scolaziun da musica fundamentala less lascher experimentar la "musica". Chella scolaziun duess dasdar e promover igl plascheir per la musica. Santeir, s'exprimer, recepeir e canoscher elemaints musicals èn la miglra premissa e preparaziun per en'instrucziun instrumentala futura. Chella scolaziun da basa è integrada aint igl urari da scola. Igls cumegns surpeglian la taxa da scola.
Educaziun da musica elementara cun noss unfants
La musica cumpeglia igl antier „carstgang“: corp, orma e spiert. Perchegl gioia la musica ena rolla impurtanta an l’educaziun. Educaziun musicala animescha spiert e fantascheia, desda las forzas digl sentimaint gio an la veta d’unfanza e promova uscheia igl unfant an sies svilup general.
Gio bod lessan nous promover la disposiziun an furma generala, dasdar talents zuppos ed animar igls unfants. Nous igls lessan sensibilisar per valetas artisticas. Gl’è fitg impurtant da dasdar, animar e da mantigneir igl plascheir digl cunfar e lour ager. Igl unfant vot gio amprender, el spetga nossa animaziun. Pigl unfant monta amprender: sa fatschantar activamaintg cugl conturn. El tschertga experientschas durant giuier, tigl sa muantar ed an la confrontaziun cun igls concarstgangs. Igl unfant vot amprender antras ampruar, esser activ, antras atgnas manipulaziuns e directadad, betg antras abstracziun u dressura dad ordvart. Antschatta sagond onn da scoligna anfign la fegn dall'amprema classa.
Fegnameiras musicalas dalla scolaziun fundamentala
Scu prancepi da nossa lavour da musica spezifica vala igl motto dalla gronda educatoura Mimi Scheiblauer: santeir - tgapeir - numnar. Novas noziuns e cunaschientschas duessan igls unfants evenimentar corporalmaintg, spontan ed inconsciaint, sessour duessan chellas neir tgapeidas consciaintamaintg e pir siva neir numnadas. Igl cuntign musical da nossa instrucziun sa cumpona da tschintg elemaints:
Melodia, muvimaint tonal
All’antschatta dalla lavour melodica lainsa evenimentar ot - bass, chegl er antras muvimaints. Igl clom digl interval dalla terza (SO - MI) scu er la furma da (LA-SO-MI) èn per la scolaziun dall’ureglia da grond’impurtanza. Successiv vign angrondania igl spazi da tungs antras versets e canzungs. L’ureglia digl unfant duess an amprema lengia s’accorscher igl nov tung. Improvisar pitschnas melodias e gis melodics da dumonda e rasposta cumplettan chella lavour tonala.
Ritmus
Igl sentimaint ritmic e la siertad ritmica èn impurtants ainten la practica da musica. Chella abilitad ègl da dasdar e promover gio da pitschen anse. La ritmica duess neir evenimentada antras igl antier corp: eir, marschar, sagleir, pitgier, saltar .. Scu valetas da notas igls unfants amprendan la mesa, quarta, l’otgavla e la quarta pôssa.
Expressiun
L’expressiun musicala dastga betg neir negligeida (dinamica, tempo, articualaziun). L’udeida vign cotras sensibilisada pi fitg ed igl cunfar davainta pi disfranztgea.
Furma
Mintga toc da musica ò ena furma, en urden (tacts e frasas). Chellas ègl da santeir e canoscher. Chegl pretenda pero da s’adattar e s’integrar. Antras la musica igl carstgang s’accorscha d’esser l’egn cun l’oter, l’egn siva l’oter ed egn cunter l’oter.
Calour
La finala è la dretga schelta digl instrumaint decisiva. La scolaziun fundamentala paregia e cunseglia igls unfants cumpetentamaintg. Els amprendan a canoscher divers instrumaints, sias calours da tung e tecnica da sunar.
Cun sunar e cantar ansemen amprendan unfants an la scolaziun da musica fundamentala da tadlar l’egn sen l’oter, en aspect sozial impurtant! Tiers igl instrumenatri d’Orff stattan an dispusiziun: la sunareia (pitgier), la flauta da 6 tungs (zuflar) ed igl psalter (stritgier). Cun chella retga collecziun dad instrumaints divers, pon igls unfants canoscher plessas calours da tung e modas e manieras da produtgier talas.


text: Las differentas tradiziuns dal chantun Neuchâtel reflecteschan la gronda varietad geografica dal chantun che tanscha dals crests dal Giura fin a las rivas dals lais. Schebain ch'il chantun è relativamain pitschen (802,93 km2), datti en questa regiun numerus usits che cumbineschan la vita urbana e rurala, la viticultura e l'industria, ils lais e las muntognas, la moderna e las isanzas. Quai declera segiramain er la ritgezza, l'actualitad e l'energia da las set tradiziuns dal chantun Neuchâtel ch'èn vegnidas registradas en l'inventari federal da las tradiziuns vivas.


text:
Novèmber
Artécol in dialèt arzân
Novèmber o Nuvèmber (novembre in italiân) l'é l'undècim mèiş ed l'ân secònd al Lunâri Gregoriân e al têrs e ûltem mèiş ed l' avtûn ind la pêrt d'ed sōver ed la Tèra, 'd la premavèira ind la pêrt d'ed sòta, al cûnta 30 dé e l'é ind la secònda metê 'd un ân civîl.
Al nòm al deşvîn dal latèin novem, nōv, perché l'ēra còl di nōv di mèiş dal lunâri rumân, ch' al cumincêva cun al mèiş ed mêrs
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da Novembre trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Novèmber
Gennaio | Febbraio | Marzo | Aprile | Maggio | Giugno | Luglio | Agosto | Settembre | Ottobre | Novembre | Dicembre


text:
Ina acziun mundiala encunter la pornografia d'uffants pertutga era la Svizra. Indizis dals Stadis Unids da l'America han gidà ad arrestar 42 persunas svizras - quai annunzia l'uffizi federal da polizia fedpol a Berna.
Ils arrestads stattan sut suspect d'avair consumà pornografia d'uffants. Sper il fedpol èn era corps da polizia da citads e da chantuns stads involvids en las investigaziuns. Tenor Europol èn 300 uffants vegnids identifitgads sco unfrendas dal scandal da pornografia.
RR novitads 16:00


text:
Atgnadad da ROCKseDRUN
Els hajan mantegnì il concept cun musica rumantscha, perquai che quai saja ina atgnadad da ROCKseDRUN, di Curdin Brugger, president dal comité d’organisaziun. La finala dettia quai era blers musicists da Tujetsch e cun dar paisa a la musica rumantscha possian els sa differenziar d'auters open airs.
- Sonda saira sunan las Liricas Analas, Tartaruga e Curdin Nicolay.
- Venderdi saira sunan Milwalkie (in Tuatschin suna en la gruppa), Supersiech e From Kid.
Els hajan elegì questas gruppas tenor las relaziuns ch’els hajan, saja quai ch'insatgi enconuschia ina gruppa ubain ch'insatgi haja fatg attent ad ina gruppa.
Entrada gratuita
L’entrada als concerts è gratuita. Be grazia als sponsurs saja quai pussaivel d’organisar quest eveniment, di Pascal Berther, commembra dal comité d’organisaziun. I saja fitg impurtant d'avair l’agid dals sponsurs era en avegnir. Nov a ROCKseDRUN è ina animaziun per uffants (da las 18.00 – 20.30). Previs èsi ch’il clown Wendolina divertescha ils uffants.
En media 1000 persunas
L’eveniment cun ils concerts da venderdi e sonda saira saja stà in success fin uss cun en media 1000 persunas pro eveniment, di Pascal Berther. Els sajan fitg motivads, e perquai duessi era dar il 2018 puspè tals concerts a Sedrun.
RR actualitad 11:00


text:
Il president da la cumissiun da l'UE, Jean-Claude Juncker, ha pretendì avant il parlament europeic, che la Gronda Britannia ageschia. Els stoppian declerar uffizialmain la sortida da la Gronda Britannia da l'UE, e quai uschè spert sco pussaivel. L'Europa na possia betg sa prestar ina fasa da malsegirezza pli lunga.
Germania-Frantscha-Italia: Nagin tractament da preferenza pli
La Germania, la Frantscha e l'Italia pretendan era bainprest discurs davart ils detagls da la sortida da l'Uniun europeica. La Gronda Britannia na dastgia betg pli quintar cun in tractament da preferenza. La chanceliera tudestga Angela Merkel, il president da la Frantscha François Hollande ed il primminister talian Matteo Renzi vulan ch'i dettia contractivas cun la Gronda Britannia davart la sortida da l'UE.
Ils 3 politichers èn s'inscuntrads a Berlin, la saira avant il cumenzament da l'inscunter suprem da l'UE. Suenter l'inscunter ha Merkel ditg, ch'i na dettia nagins discurs cun la Gronda Britannia uschè ditg che lezza n'haja betg inoltrà la dumonda da sortir da l'UE.
Inscunter suprem a Brüssel
Ils schefs da stadi e regenza da l'UE sa cusseglian oz a Brüssel davart las consequenzas dal Brexit. A l'inscunter suprem da dus dis duai er vegnir preparà il terren per l'avegnir. Il president dal parlament da l'UE, Martin Schulz, ha entant engrazià en il parlament als collavuraturs britannics. Ils schefs da stadi e regenza vulan era animar il primminister britannic David Cameron da cumenzar uschè spert sco pussaivel las contractivas da sortir da l'Uniun europeica.
Nagin piclar rosinas pli per la Gronda Britannia
La chanceliera tudestga Angela Merkel ha entant suttastritgà ch'i na dettia nagin tractament da preferenza pli per la Gronda Britannia. L'Uniun europeica fetschia cleramain la differenza tranter stadis commembers e stadis terzs. La Gronda Britannia stoppia inoltrar sia dumonda da sortir senza ch'i dettia ordavant contractivas davart la relaziun futura cun l'UE.
RR novitads 06:00+


text:
Naz
Naz a l'è staa un cumün svizzer del distret de Gros-de-Vaud, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'eva de 1.16 km² e in del 2010 al gh'eva una popolazion de 137 abitant.
In del mes de mars del 2010 gh'è staa faa un referendum inde che i cumün de Dommartin, Naz, Poliez-le-Grand e Sugnens han acetaa de fundiss per furmà un cumün ünegh ciamaa Montilliez. La decision le vegnüda efetiva el prim de lüi del 2011[1].
El cumün de Naz al se tröva a una altitüden de 675 meter sura al livel del mar e, quand che 'l faseva cumün desperlü, l'eva tacaa ai cumün de Dommartin, Poliez-le-Grand, Sugnens, Fey e Peyres-Possens.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Amtliches Gemeindeverzeichnis der Schweiz püblicaa dal Ufizi Federal Svizzer de Statistega, visitaa ai 17 de febree del 2011
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Naz in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
- L'AutoDaPosta SA sto pajar enavos al chantun Grischun tranter 1,5 e 2 milliuns francs.
- La societad affiliada da La Posta, l'AutoDaPosta SA ha zuppà dal 2007 fin 2015 gudogns en la contabilitad.
- L'interpresa da transport ha pervi da quai retratg sur onns memia bia subvenziuns.
- Las subvenziuns per las lingias d'AutoDaPosta pajan ils chantuns e la Confederaziun. Els pretendan uss 78,3 milliuns enavos.
- L'AutoDaPosta SA vegn a pajar e tira consequenzas persunalas.
L’AutoDaPosta SA sto pajar al chantun Grischun tranter 1.5 e 2 milliuns francs pervia da las subvenziuns nungiustifitgadas dals davos onns, sco il minister da traffic grischun Mario Cavigelli ha confermà vers RTR. El saja stà fitg surstà che l'Uffizi federal da traffic n'haja betg remartgà pli baud las cudeschaziuns nunlubidas.
Zuppà gudogns per retrair dapli subvenziuns
L'Uffizi federal da traffic ha constatà che la AutoDaPosta SA ha fatg gudogn en il traffic regiunal subvenziunà. Uss sto l'interpresa da transport pajar enavos subvenziuns. Ils chantuns e la Confederaziun pretendan en tut 78,3 milliuns francs da La Posta.
Tranter il 2007 e 2015 aveva l'interpresa cudeschà enturn ils retgavs sin prestaziuns e custs variabels interns ed uschia zuppà il gudogn. Quai ha l'Uffizi federal da traffic constatà en il rom d'ina revisiun. Pervia da quai haja la AutoDaPosta SA survegnì pajaments d'indemnisaziun memia auts. Quai communitgescha l'uffizi da traffic.
Nagin gudogn cun subvenziuns
Per ils onns 2016 fin 2018 valia probablamain il medem. La AutoDaPosta SA applitgescha dapi il 2016 ina nova regulara da la contabilitad. Tenor la lescha da subvenziuns na dastgan pretschs da tariffa betg cuntegnair supplements da gudogn ubain pussibilitar gudogns transitorics. Las dumondas avertas en quai connex stoppian tenor l'uffizi da traffic anc vegnir scleridas.
Er anc vegnir scleridas ston las modalitads da pajar enavos las subvenziuns, sco er eventualas consequenzas penalas. La Confederaziun ed ils chantuns pajan mintg'onn 340 milliuns francs a la AutoDaPosta Svizra SA.
La Posta vegn a pajar
La Posta vegnia a pajar enavos cumplettamain las indemnisaziuns retschavidas illegalmain, pia 78,3 milliuns francs. Quai ha declerà la manadra dal concern La Posta, Susanne Ruoff.
Consequenzas persunalas
Ina controlla independenta haja confermà la scuverta la l'Uffizi federal da traffic, che la AutoDaPosta SA haja fatg gudogn en il sectur subvenziunà. Sin basa da las examinaziuns d'enfin uss, ha la direcziun da La Posta tratg consequenzas. La demissiun gia communitgada dal manader da la AutoDaPosta SA è per exempel vegnida realisada anticipadamain sin ils 5 da favrer 2018, e betg sco planisà sin la fin d'avrigl. Ad interim surpiglia davent dad immediat Thomas Baur la direcziun dad AutoDaPosta. Er il schef da finanzas dad AutoDaPosta sto bandunar ses post per immediat.
Ord l'archiv
RR novitads 10:00


text:
Tant la cumissiun d'economia sco era la cumissiun da finanzas èn era stadas cunter las mesiras da spargn. Las scursaniziuns avessen in effect direct sin la paja dals purs. Uschia sa pigiurass anc pli fitg la situaziun finanziala ha ditg Peter Keller (PPS/NW), sco pledader da la cumissiun da finanzas.
Il president da l'Uniun purila svizra, il cusseglier naziunal Markus Ritter (PCD/SG) ha fatg endament ch'ils purs hajan survegnì novas incumbensas cun la politica agrara 2014 - 2017. Parallel saja la situaziun finanziala sa pigiurada pervi da pretschs sminuents.
Ils aderents da las mesiras da spargn, ord la retscha dals Verdliberals, PS e la gronda part da la PLD han accentuà ch'era ils purs stoppian purtar lur part vid las mesiras da spargn federalas. Er la midada da structura han els purtà sco argument. La surfatscha agricula sa reduceschia, il dumber da manaschis purils giaja enavos ed er il dumber da lavurers vegnia pli pitschen, uschia ha per exempel ditg Jaques-André Maire (PS/NE).
Suenter las decisiuns dal Cussegl naziunal stattan a disposiziun ils onns 2018 - 2012 per l'agricultura 13,792 milliardas francs. 11,256 milliardas francs da questa summa èn prevesidas per ils pajamanets directs. La fatschenta va ussa en il Cussegl dals chantuns.
RR novitads 14:00


text:
La gronda part da las Svizras e dals Svizzers èn cuntents cun il sectur da la sanadad. Quai resulta dal monitor da sanadad gfs che l'associaziun da branscha Interpharma ha publitgà. En general giavischan las 1'200 persunas dumandadas ch’il sectur da sanadad s’orienteschia pli fitg a la quantitad e qualitad e pli pauc als custs.
9 da 10 persunas dumandadas èn cunter experiments, sco per exempel il budget global che vegn discutà actualmain. Lez portia dapli temp da spetga e restrenschia la libertad d'eleger il medi. Radund 3 da 4 dumandads van or da quai che betg pli tuts medicaments fissan accessibels a tut ils pazients.
L'introducziun d'in budget global era vegnida proponida – sper ulteriuras mesiras – d'ina gruppa d'experts internaziunala e discutada l'ultim atun dal Cussegl federal. Sche las finamiras na vegnissan betg tegnidas en, avess quai per consequenza sancziuns sco per exempel indemnisaziuns pli bassas.
RR novitads 11:00


text:
Project da la Swisscom "Scolas en l'internet"
Cun l'iniziativa "scolas en l'internet" sustegna la Swisscom dapi l'onn 2001 il sistem da furmaziun da la Svizra. La Swisscom metta a disposiziun gratuitamain in access a l'internet a bindel lad per tut las scolas dal stgalim primar e superiur (stgalim secundar I e II). Plinavant paja la Swisscom la gronda part dals custs d'installaziun e tut las taxas. Las scolaras ed ils scolars sco er las persunas d'instrucziun pon far diever illimitadamain e da tut temp da questa purschida.
En il rom da questa acziun da sponsoring han gia passa 160 scolas grischunas da tut ils stgalims survegnì in access gratuit da gronda prestaziun a l'internet. Igl è anc adina pussaivel da s'annunziar per quest project.
Infurmaziuns survegnis Vus er sin la pagina d'internet da la Swisscom.
Remartga: En il chantun Grischun porschan er societads d'internet localas a las scolas in access pli favuraivel a l'internet.


text:
Al Forum mundial d’economia han ils scienziads da l’ETH Turitg preschentà lur product: Pulaster fatg ord arveglia. Lukas Böni, in dals sviluppaders da la charn di, ch'i haja dà differentas raschuns che hajan motivà el e ses team dad experimentar vi da la charn sin basa da plantas. «Per l'ina la protecziun dal clima, la producziun da charn è numnadamain fitg schletta per l'ambient. Noss pulaster dovra 90% pli pauc terren, 66% pli pauca aua e 66% pli paucas emissiuns – congualà cun l'allevament convenziunal da giaglinas».
Il pulaster sin basa da plantas gusta sco il pulaster classic, dentant n'ha nagina giaglina stuvì murir per quel.
Ed el cuntinuescha: «Per nossa charn n'ha stuvì murir nagin animal, e noss product è pli saun che charn». Er las persunas al WEF che han sagià la charn èn stadas surprendidas dal gust. La charn sin basa da plantas gustia sco dretg pulaster. In um ha ditg, ch'el n'avess mai badà ina differenza sch'el n'avess betg savì ch'el na mangia uss nagina charn da giaglina.
«Or dal labor è en sasez fauss»
La perscrutaziun saja vegnida fatga en il labor per guardar, co ch’ins possia far la structura da la charn. Ma la producziun saja la medema sco tar autras mangiativas. La charn sin basa da plantas vegnia fatga be cun chalira, squitsch e forza da sfruschament – tut senza aditivs chemics.
A l'occurrenza dal WEF datti dentant era vuschs scepticas envers la charn sin basa da plantas. Charn saja charn ed ins stoppia betg vulair pruvar d'imitar quella, mabain sche fingia, lura far in agen product.
Per Lukas Böni è quai en sasez ina critica giustifitgada. Dentant s'endisia la glieud pli svelt vi dad insatge ch'ella enconuschia gia. Cuschinar ils products saja uschia er pli simpel. E Böni di, ch'els na veglian betg be restar tar il pulaster. Planted, sco la firma ha num, vul era sviluppar autras sorts da charn sin basa da plantas.
Batgarias èn scepticas
La charn ch'els vendan saja regiunala, di Monica Alig che lavura tranter auter en la batgaria da la filiala dal Spar a Tavau Vitg. Era cun discurrer cun autras batgeras e batgers badan ins la sceptica envers la charn nova. Che charn sin basa da plantas u autras sorts da charn or dal labor sajan il futur da la charn en Grischun, na pensa Monica Alig betg.
En Grischun n'avain nus betg ina tegnida d'animals en gronda quantitad. Nus guardain sin products regiunals e perquai na pens jau betg che la charn ord plantas vegn a remplazzar la charn classica en Grischun.
Dentant constatescha la manadra da filiala er, ch'il consum da charn sa mida: «Nossas clientas e noss clients guardan adina pli fitg sin la derivanza regiunala da la charn». Ils clients hajan pli gugent in bun toc charn ina giada en trais dis – che in toc mediocher mintga di. Ma Monica Alig di, ch'ella empruvass gugent ina giada in toc charn or dal labor. E sch'i na saja da constatar nagina differenza tar autra charn, possia ella era s'imaginar da vender questa charn en butia. Intgins products vegetarians e vegans che remplazzan la charn, hajan els gia en il sortiment.
La charn da Lukas Böni datti gia en 200 filialas dal Coop en Svizra. Era en Grischun – tranter auter a Glion, Cuira u a Scuol.
RTR actualitad 12:00


text:
Stazion de Rò Fera
La Stazion de Rò Fera l'è 'na stazion ferroviaria de Rò, arenta al compless fieristich de Milan. L'è in su la ligna Milan-Turin, sia a bassa che a volta velocità che in su la Milan-Domm.
L'è staa l'ultim progett del Angelo Mangiarotti prima de la soa mort.
Verta a dicember del 2008 'me fermada temporagna per l'Artigianaa in Fera, l'è entrada in attività stabil da settember 2009
ServiziModifega
Tutta la stazion l'è videosorveliada e accessibil per i handicappaa.
InterscambiModifega
Arent a la fera gh'è di interscambi con la metro e cont i autobus.
- Fermada metropolitana (Rò Fera )


text:
I n'è betg stà in bun di per Dario Cologna durant la terza etappa dal Tour de ski a Toblach en il Tirol dal sid. Intgins tschient meters avant l'arrivada ha el bain pudì serrar si tar Roman Furger che ha gì in avantatg dad ina minuta. En la discussiun per il podest n'ha el dentant gì nagina pussaivladad da discurrer cun. Ils Russ han fatg furora.
En l'arrivada ha Cologna gì passa ina minuta retard sin il victur dal di Sergej Ustjugow, plaz 16 per il Grischun. Tar l'emprim temp intermediar era il Russ anc en distanza pussaivla da surpassar. Ma a Cologna èn las forzas idas a perder cunter fin da la cursa, Ustjugow ha pir propi dà gas.
«Oz èsi davent da l'entschatta stà zai. Sin ils emprims kilometers hai jau anc empruvà da far il «pushen», hai dentant svelt sentì che la forza manca a mai. Jau hai sperà sin in meglier resultat», ha Cologna dà tiers.
Victoria traidubla russa
Davos Sergej Ustjugow, che ha gia pudì ina victoria d'etappa a Lai, han Iwan Jakimuschkin ed Alexander Bolschunow procurà per in podest russ. Tranter ils megliers 10 èn en tut stads 6 atlets russ.
Ina schleppa hai dentant dà per Johannes Kläbo che ha cumenzà la cursa sco leader. El è sa classà gist davos Cologna sin plazza 17 ed è perquai glischnà en il classament dal tour sin plaz 3 davos Ustjugow e Bolschunow.
RTR novitads 15:00


text:
La Svizra sto sco emprim dar il gieu ordaifer, lura il gieu da return a chasa en il St. Jakob-Park a Basilea. L’emprim duel è tranter ils 9 ed ils 11 da november, il gieu da chasa lura tranter ils 12 ed ils 14 da november.
Cun quest adversari po la Svizra esser cuntenta. Ils ulteriurs adversaris pussibels fissan stads la Svezia, l’Irlanda u la Grezia.
Ils ulteriurs duels da barascha:
- Croazia – Grezia
- Danemarc – Irlanda
- Svezia – Italia
Irlanda dal Nord spetga dapi passa 30 onns
L’Irlanda dal Nord è actualmain classada sin posiziun 23 en la rangaziun mundiala da la FIFA. La Svizra è sin la posiziun 11. Ils giugaders ils pli enconuschents en l’equipa dal trenader Michael O’Neill èn Steven Davis ed Kyle Lafferty, anteriur giugader dal FC Sion. L’Irlanda dal Nord ha fin oz giugà a trais campiunadis mundials, quai il 1958, il 1982 ed il 1986.


text:
Wikipedia:Cunvenzión urtugrafica
I articuj de la wikipedia lumbarda i gh'hann da vess scrivüü in lumbard druvanda l'urtugrafía insübrica ünificada, upüra l'urtugrafia del Dücat, o anca vöna di urtugrafij per i parlad lucaj. Se te decid da scriv int una varianta lucala, t'è pregaa da met un messagg in coo a la pagina che'l dis in che varianta l'è scrivüü, e che standard urtugrafich t'hee druvaa.
Se te gh'hee di dübi te pö lassà un messagg al Grott.
Per i paginn de servizzi, la cumünità l'ha decidüü da druvà dumà i du grafii di du variant principaj che gh'è ins la pagina principala, ch'i sarissen pö l'urtugrafia insübrica ünificada e l'urtugrafia del Dücat.
Mersì e bón laurà!
FonccModifega
Lumbard UcidentalModifega
Lombard OrientalModifega
Variant LucajModifega
- vardè: Wikipedia:Fóncc


text:
Mars Attacks!
Mars Attacks! (Mart a 'l atàc!) l'è na cumèdia americàna dal 1996 ad Tim Burton.
Custâ sènt migliòṅ ad dòlar, al film al gh l'à cavàda a la fiṅ a parśàr i cònt.
Sunt
La Tèra la gh'à da patìr l'invaśiòṅ di Marsiàṅ, rivâ in dal nòstar mónd c'n i sò disc vulànt. Al presidènt di Stat Unî, Jim Dale (Jack Nicholson), e la first lady Marsha (Glenn Close) i próan a far-'s-i amìg dand vita a na fèsta a Pahrump in dal Nevàda in unōr di viśitadōr. Tut al mónd al pōl tgnir a drē a la manifestasiòṅ in televiśiòṅ, putènt e gint cumùna cuma 'l furnàr śōvan Richie Norris (Lukas Haas), ch'al gh'à da la sua sò nóna Florence (Sylvia Sidney) ma minga i sò genitōr ch'i gh preferìsan sò fradèl Billy Glenn (Jack Black) ch'al fà 'l militàr, o anc 'l ex pùgil Byron Williams (Jim Brown) ch'al fà 'n lavōr da quàtar sòld cun na famìja a càrag, sò mujér Louise (Pam Grier) e dū fiōi.
Par dascórar c'n i Marsiàṅ, gl'americàṅ i dróan un tradutōr universàł invintâ p'r al prufesōr Kessler (Pierce Brosnan). Ma cal machinèṅ lè al sarvìs a pôc parchè gl'aglièṅ i tàc'n a masàr tut gl'umàṅ ch'i s càtan davànti quànd 'n hippie sénsa critéri al mòla in cēl na clómba biànca in ségn ad paś. Prima 'd andàr via, i Marsiàṅ i s pòrtan sèg la giurnalìsta Nathalie Lake (Sarah Jessica Parker) e 'l sò cagnulèṅ par far di esperimènt.
La guèra c'n i Marsiàṅ l'è péna tacàda.


text:
Ils whistle-blowers – persunas che fan attent sin situaziuns insupportablas en lur firmas u organisaziuns - duain survegnir protecziun giuridica en l'Uniun europeica. Il parlament da l'UE ha decis directivas davart ils dretgs da whistle-blowers. Tgi che gida per exempel da scuvrir cugliunarias, corrupziun u polluziun da l'ambient duai esser protegì tras la lescha – per exempel sche la persuna sto temair da perder la plazza.
Il cussegl dals pajas commembers sto uss anc approvar per furma la directiva e silsuenter ston ils pajais adattar lur leschas per pudair proteger whistle-blowers.
Proceder en trais pass
La directiva prevesa in proceder en trais pass. Infurmants duain sco emprim instruir in post intern da la firma u organisaziun davart situaziuns insupportablas. Na gida quai nagut, duai sco proxim in post public vegnir contactà. Pir sco terz pass, pon infurmants lura sa drizzar a la publicitad. En cas excepziunals èn infurmants dentant er protegids, sch'els na sa tegnan betg vi da quest proceder.
RR novitads 15:00


text:
La crisa da corona influenzescha anc ditg las bancas svizras ed assicuranzas. Quai prognostitgescha la Finma, la surveglianza federala dals martgads da finanzas, en ses segund monitoring da ristg.
Las turbulenzas a las bursas la primavaira hajan mussà che las bancas sajan memia pauc liquidas. Sch'i dettia danovamain tals curs variabels muntia quai in ristg per las bancas en il pajais sco er en l'exteriur. Il pli grond ristg existia sche interpresas na pon betg pli finanziar lur credits, scriva la Finma en ses monitori. In privel spezial sajan firmas da l'exteriur per exempel ord las spartas da turissem, energia sco er societads aviaticas.


text:
Vatgas-mamma e chauras
Eveline Hauser e ses partenari Dominik Waldmeier vivan a Soliva, in vitg sur Curaglia. Els han 13 vatgas-mamma, 70 chauras e cultiveschan en tut 27 hectaras funs. Cura ch’els en vegnids ad abitar en Val Medel avevan els cumenzà a far trekkings cun chauras, e quai fan els anc adina sper la lavur da pur. L’onn passà han els pudì prender a tschains in bain puril d'in indigen.
In animal spezial
La pura da 34 onns è creschida si a Seelisberg en il chantun Uri. Ella ha emprendì da cusunza. Suenter ch’ella è stada pastra si l’alp Puzzetta, èn ella e ses partenari sa decidids da restar en Val Medel. Eveline di ch’ella haja gugent animals, ma surtut las chauras. Ellas sajan mirvegliusas, ellas sappian tge ch’ellas veglian, ma ellas possian era trair ora l’ultim gnerv. Schegea che la tratga da chauras na saja betg lucrativa veglia ella cuntinuar cun il project da trekking.
Istorgia orala
Il cudesch da Daniela Schwegler cuntegna fotografias da Stephan Bösch, tranter auter ina che mussa la pura da Soliva che sega cun la fautsch. Sco l’autura ha ditg envers RTR lavuria ella cun la metoda da oral history, vul dir: Ella lascha discurrer las protagonistas senza intervegnir ubain valitar. Ella saja sco in figl alv che laschia raquintar insatgi sia istorgia. En tut en purtretadas en il cudesch 12 puras tranter quellas era ina dunna da la Val Müstair.
Settavel senn
Daniela Schwegler ha accumpagnà Eveline Hauser durant trais dis e registrà ils discurs. Spezial saja stà che questa dunna giuvna haja in settavel senn per umans ed animals, ella sentia sch'i na giaja betg bain cun els.
Il cudesch cun purtrets da puras è il terz da l’autura da Widnau /SG. Ella ha gia publitgà in cudesch sur da dunnas ad alp ed in sur da dunnas che mainan ina chamona.
RR actualitad 11:00


text:
La WEKO fa danovamain investigaziuns tar firmas da construcziun en connex cun cunvegnas davart ils pretschs. Suspectadas vegnan trais firmas en la regiun Moesa:
- Censi e Ferrari SA impresa costruzioni
- Savioni Attilio SA
- F.Ili Somaini SA
Vinavant èn er las firmas ch'èn colliadas en furma da concern cun las numnadas suspectadas. Ils nums ha la WEKO publitgà oz en il Fegl uffizial svizzer da commerzi (SHAB). I vala la presumziun d'innocenza.
Uniuns d'impressaris èn surpraisas
Duas da las trais firmas èn commembras da las uniuns d'impressaris chantunalas e federalas. Sco ch'il president da l'Uniun chantunala d'impressaris, Maurizio Pirola, ha ditg envers RTR, sajan ellas surpraisas da las investigaziuns da la WEKO.
Sch'ils suspects daventan pli concrets, vegnian ellas a sistir las commembranzas da las firmas
Avant in'emna e mez ha la WEKO communitgà ch'ella prendia sut la marella differentas interpresas da construcziun en la regiun Moesa pervi dal suspect da cunvegnas da pretschs. Ils indizis latiers derivan dal chantun. L'inquisiziun duai sclerir sch'igl ha propi dà cunvegnas che violeschan las reglas da cartel.


text:
Les Mées (FR-04)
Les Mées l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Les Mées, del circondàre (arrondissement) de Digne-les-Bains e del dipartimènt de le Alpi de Alta Provènsa. El g'ha 'na popolasiù de 3 589 abitàncc[1], dato agiurnàt al sginer 2011. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 65,4 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 348 méter a 'na altèsa màsima de 824 méter s.l.m.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
La scola
Chi plu chi manco, duc sons jic a scola y on de biei lecorc de maestri y cumpanies, de trifes y straufonghes. Y ntant à la scola d’ert che ti à nsenià n mestier a milesc de nosc cunzitadins messù ti la zeder.
La scolina “Surëdl” de Sëlva
La prima scolina te nosc luech fova unida giaurida ala fin di ani 1920 (1928 o 1929) tla Villa Augusta da pert dl ONAIRC (Opera nazionale di assistenza all’Italia Redenta nelle zone di confine) y ie resteda davierta nfin dl 1943 canche nosta valeda ie unida tëuta ite dala forzes tudësces. Vel’un plu de tëmp se lecorda mo chisc pitli, duc furnii unfat, cun gurmei fosc. Te chësta scolina univel sambën mé nsenià per talian y mé mutons dla families che se ova detlarà de ulëi sté pra la Talia giapova lerch. Plucheauter fovel tlo mé mutons di guvernadëures, ajache chëi dl luech ne n’ova nia nteres. Do la segonda viera ne n’iel stat giut deguna scolina y permò ai 3 de utober dl 1963 iel inò unì giaurì na scolina te na njonta ala cësa dl vedl chemun sun plaza de dlieja dal ambolt Rudi Kasslatter. La rujeneda adurveda nfin dl 1975 fova mé chëla tudëscia. La maestres fova tëutes su dal chemun y n ratova che l fossa de gran mpurtanza ti nsenië ai pitli la rujeneda tudëscia. L frabicat per la scolina nueva, che ie mo al didancuei, ie unì dat su da fé dl 1976-77 y unì giaurì ufizialmënter ai 19 de juni dl 1977 dal ambolt Franz Costa dl Pech. La rujeneda ladina ie tla scolina permò unida adurveda dal 1976 inant canche la maestres ie passedes sota la provinzia. Dl 1999 ie la scolina unida ngrandida y l ie unì njinià ite na 4a sezion y n cuatier per l vardian. Te chësta cësa à nce giapà lerch l local per la proes dla mujiga y dl cor de dlieja, i ufizies dl Istitut ladin Micurà da Rü y nce la biblioteca cumenela (do l ngrandimënt fat dl 1996).
La scola elementera de Sëlva
La lege generela dla scola (Allgemeines Schulgesetz) ie unida ora sota la cosera Maria Theresia dl 1774 y scrijova dant che i mutons dai 7 ai 14 ani ova l duvier de jì a scola. Cun la medem lege iel nce unì metù su la prima scola per maestri che nseniova adum cun i caplans. Scola fovel te Sëlva bele giut dant, bonamënter dal 1600, ajache bele dl 1586 fovel na lege sun l nseniamënt, chël di prevesc y che fova plucheauter l nseniamënt dla religion (ntlëuta di dijoven dutrina). Dl 1747 fovel scrit dant te n regulamënt nuef che l vënie nce nsenià a liejer y a scrì. Sambën che nfin al 1774 pudova mé puec mutons jì a scola y la ne fova dantaldut nia d’ublianza. Nchin dl 1849 univel tenì scola per trëi dis al’ena te cësa da La Gërva y mo dant (bonamënter ntëur l 1800) te cësa da Paul o te cësa Levisc dl Juan. Dl 1848 iel unì frabicà la cësa de chemun sun plaza de dlieja. Te chësta cësa, che nchin l ann 1896 ova n tët cun cater eles, fovel i ufizies de chemun, la scola y l cuatier dl maester. La scola ova scumencià tlo l ann do. La scola fova plucheauter sota l cuntrol dla dlieja y permò dl 1879 à l stat tëut la cumpetënza sun la scoles, lascian ai prevesc mé plu l nseniamënt dla dutrina. Te cësa de chemun iela resteda nchin dl ann 1958, canche l ie unì benedì la scola nueva tla luegia de al didancuei. Chësta ie pona unida renuveda y mpue ngrandida l ann 1997. Pra la benedescion dla scola nueva, l ann 1958, ova l ambolt da ntlëuta Antone Vinatzer de Scimon dit: “La scola ie sën tan granda che per plu generazions ne messeran nia plu pensé a fé velch.” Ntant ala mé tlecà per n 40 ani y bele da n pez semeiela vester inò massa pitla.
L prim maester cunesciù ie stat Franz Walpoth (1830-1918) dl Sartëur de Sëlva che à tenì scola per 53 ani (dal 1852 al 1905), fajan nce l ugrister, l mëune y l scrivan de chemun. Ël fova n maester cumpetënt y drët rigurëus che criva ora cun savëi chëi jëuni che ova l talënt per jì a studië (nsci nce seniëur Antone da Fussel). L Chemun de Sëlva l à numinà zitadin de unëur per si gran meric tl ciamp dla cultura dl 1901. Dan ël dëssel vester stat un da La Gërva che nseniova. Do bera Franzl ie stat maester Ferdinand Perathoner da Uridl de Urtijëi, nfin dan la prima viera. Do la prima viera iel deventà maester a Felthurns. Cun bera Franz Walpoth fovel nce maester Franzl Vinatzer de Rustlea dessot (1845-1903).
Gabriel Vinatzer (1864-1950), fi dl muliné y dl pech de Rustlea dessot, ie stat maester a Rina (y nce ugrister y dirighënt dl cor) y pona plu tert maester a Urtijëi y diretëur de duta la scoles de Gherdëina. (a chësc maester di dijoven “crazaberba”)
L nseniamënt te scola ie stat nfin ti tëmps de Maria Theresia feter for per talian (nce sce nosc raion fova sota l mper austro-ungarich), ajache i prevesc studiova plucheauter a Trënt y savova miec l talian. Permò ala fin dl 1800 ie la scola deventeda tudëscia, taliana y ladina. Ntan la prima viera fovela inò mé tudëscia y dal 1921, sota l fascism, an inò pudù nsenië mé per talian. Dl 1949 iel unì metù su l sistem de scola paritetich. Sce ntan l tëmp dl fascism iel nce stat te Sëlva vel’scoles-catacombes, la scoles tudësces scundudes (Katakombenschule), sciche tl rest dl Sudtirol, ne n’ie nia segur. Povester tlechel mo lecurdé la scola metuda su dal’aministrazion nazista dal 1943 al 1945 ora l Griji (hotel Wolkenstein). Tlo ne jiva nia mé a scola chëi de Sëlva y S. Cristina, ma dantaldut mutans de families riches de Bulsan, Persenon y Maran; tla ziteies se temoven nfati dala bombes dla viera. Per i mutons fova la scola metuda a jì tl hotel Oswald. I sculeies fova dai 10 ai 16 ani, ëi stajova ja Maciaconi, ja Dosses, via l Juan (hotel Luna) y ja La Gërva (hotel Post). Pernanche la viera fova fineda fova chësta scoles inò trapinedes demez.
La Scola mesana ”A. Lardschneider” de Sëlva
Cun la lege nr. 1859 di 31 de dezëmber dl 1962 iel unì metù su la scola mesana d’ublianza (Scuola media statale) per duc. Bele a pië via dal ann de scola 1963/64 fovel unì metù su te Sëlva la scola mesana che dependova al scumenciamënt mo dala scola d’ert. Tl prim ann de scola fovel bele 43 sculeies spartii su te doi prima tlasses. La cumpëida di sculeies aumentova da ann a ann coche n possa udëi dala tabela repurteda plu inant. A pië via dai 20 de setëmber dl ann 1977 ie pona la scola mesana unida destacheda da chëla d’ert. Cun l crëscer dla cumpëida di sculeies fova tosc la lerch massa pitla y nsci à l Chemun de Sëlva messù crì na soluzion. Do ani de descuscions, de minonghes, de via y ca, an pudù dl 1979 finalmënter scumencé cun l frabicat nuef che ie unì tacà pro ala vedla cësa. Dl ann de scola 1980/1981 à nsci i sculeies pudù jì ite tla aules nueves. Tl prim fovel ndut 6 aules. Ncueicundì à la scola mesana de Sëlva 9 aules, 3 aules spezieles, una per l dessëni o l’educazion artistica, una per la materies scientifiches y una per l’educazion tecnica y n self su sotët per la nfurmatica. Do avëi finà via i lëures y do che l fova unì cumedà ora nce la scola d’ert, iela ai 24 de setëmber dl 1983 unida inaugureda y benedida n prejënza de de plu autoriteies. L ambolt da ntlëuta dr. Ferdinand Mussner ova abù l unëur de taië la pinta sorissan che per la restaurazion dla scola d’ert y la costruzion dla scola mesana ne fovel nia jit perdù un n di de scola. La spëisa de 1,3 miliardes lire, fova unida al 85% curida dala provinzia y l rest dal chemun. Per plu ani messova i sculeies de Sëlva jì a S. Cristina te palestra a fé ginastica. Permò dl 1988 iel unì fat su na palestra nueva tl stadio dala dlacia de Sëlva, finanzieda cun scioldi destinei ala scoles. Nchin l ann de scola 2009/2010 à bën 1.329 sculeies arjont l diplom dla scola mesana. Coche bele dit dependova la scola mesana de Sëlva al scumenciamënt dala scola d’ert. Dal 1963 nchina al ann 1971 iela stata sota la direzion dl prof. Engelbert Perathoner de Runcac. Dl ann 1971 à l prof. Martin Demetz de Pallua sëurantëut la direzion deberieda cun chëla dla scola d’ert. Da setëmber dl 1980 a agost dl ann 1998 à l prof. Josef Demetz da Ruacia abù la direzion te si mans, direzion che ie pona passeda al prof. Anton Senoner da Daunëi. N ucajion dl cumplì di 100 ani (plu avisa un n ann dant dl 1985) de Arcangiul Lardschneider de Ciampac ie la scola mesana de Sëlva unida dedicheda a chësta persunalità.
L’azetanza per chësta scola da pert dla populazion ie for chersciuda plu y plu. Cun l passé di ani iel unì renfurzà l nseniamënt dl ladin, materia che a pië via dal ann de scola 1992/1993 ie deventeda materia scrita per l ejam dla terza mesana. Dal ann de scola 1996 an scumencià cun l nseniamënt d’ublianza dl nglëisc y dl 1998 iel unì njinià ite n’aula per i computer. Da lecurdé iel nce che l diretëur dla scola mesana de Sëlva à dal 1993/1994 incà tëut su nce la direzion de chëla de S. Cristina. A pië via dal ann 2005/2006 ie la doi scoles unides metudes adum. Ti ultim ani ie la scola unida cunfrunteda cun n grum de d’autri problems, dantaldut cun l crëscer di mutons di fulestieres da de plu nazions, che ie unii a viver per rejons de lëur te nosta valeda.
Vijita dl minister dla nstruzion publica ai 3 de auril dl 1990
Gran unëur per la scola mesana, la scola d’ert y la scola prufesciunela de Sëlva.
Do che la scola mesana y d’ert de Sëlva ova abù l’ucajion de ancunté l Presidënt dla Republica Sandro Pertini, iel unì a se l dé che la scoles de Sëlva ie unides crisses ora per la vijita dl minister dla nstruzion che se à tenì su te nosta provinzia, on. Sergio Mattarella cun l’autoriteies pulitiches y dla scola per cunëscer miec la situazion y i problems de nosc raions. Nsci ie l minister ruvà ai 3 de auril dl 1990 cumpanià da autoriteies pulitiches y de scola de nosta provinzia y da de d’autra autoriteies y diretëures de duta la scoles dla valeda, che ie unii saludei dal ambolt de Sëlva Hermann Senoner, dal diretëur dla scola mesana dr. Josef Demetz y dal diretëur dla scola d’ert prof. Martin Demetz che à pona abù l unëur de l cumpanië tres la tlasses dla scola. L cor di pitli mutons sota la bachëta dl maester Pauli Senoner, à ciantà trëi cianties tla trëi rujenedes coche simbol dla carateristica dla scola ladina. L minister à abù paroles de lauda per i sculeies y per i nsenianc che se dà ju dassënn per arjonjer na bona cunescënza dla trëi rujenedes. I sculeies à abù ucajion de ti lascé udëi lëures ziplei y depënc, ti purtan dant nce la tecnica adurveda. Tla scola prufesciunela al pudù cialé pro coche l vën ziplà dal vif. N ucajion de chësta vijita à l diretëur pudù sëurandé al minister l bel liber “25 ani scola mesana ladina“ cun na lëtra scrita dai nsenianc a inuem dla scoles mesanes ladines.
Sun la scola d’ert iel scrit plu avisa tl capitul “Artejanat”.
La scola de mujiga de Gherdëina
La Scola de Mujiga de Gherdëina ie unida metuda su dl 1978 y à abù te chisc ultim ani nchin a 400 mutons scric ite. L’ëures de nseniamënt vën tenides tla scoles de duc trëi i luesc a na maniera da ncuntenté tant che la va mpue duc i bujëns de nosc pitli sculeies. Scumencé possen bele cun l’età de 4-5 ani. Ora dla scola de mujiga iel unì n grum de bon sunadëures che sona pra vel’urchestra de aut livel y che à fat pea pra de plu cuncorsc nternaziunei. Diretëures iel stat: Stefan Demetz dla cësa Trafuei dal 1978 al 1982, Max Moroder dl Tannenheim dal 1982 al 2001 y Vinzenz Senoner de S. Cristina dal 2001 inant.


text:
La transfurmaziun d'uffizis postals en agenturas haja cuntinuà il 2015 en il medem tempo sco ils onns precedents. En total ha la Svizra anc 1’464 uffizis postals quai ina reducziun per 98 uffizis en cumparegliaziun cun l’onn passà. Il dumber d'agenturas da posta è s'augmentà l'onn passà sin uss totalmain 735 agenturas.
Uffizis postals meglier accessibels
Ils uffizis da posta e las agenturas da posta èn vegnidas pli datiers a la populaziun. 94,3% da la populaziun po cuntanscher in uffizi u ina agentura da posta a pe u cun il traffic public entaifer 20 minutas. Sco la Posta scriva saja quai in augment per 0,6% en cumparegliaziun cun l’onn avant. Quai saja dentant surtut l’effect da la megliuraziun dal traffic public sin la champagna, scriva la PostCom.
Las bleras reclamaziun ha la PostCom survegnì pervi da consegnas falladas. 21 persuna han reclamà en ina uschenumnada brev da burgais. En tut ha la PostCom retschavì 36 brevs da burgais che han reclamà en ina furma u l’autra sur da la Posta. En cumparegliaziun cun l’onn avant èn quai 8 brevs pli pauc.
RR novitads 11:00


text:
Ina universitad per il Grischun: Questa finamira duai vegnir scritta en il program da regenza. La furmaziun universitara en il chantun duai vegnir purschida en collavuraziun cun universitads dad auters chantuns. Il Grischun haja bunas premissas da daventar in lieu universitar u d'ina filiala d'ina universitad. Uschia vegn il president da la cumissiun Bruno Claus cità en la Südostschweiz am Wochenende. Claus è plinavant persvadì ch'in eventual lieu universitar en il Grischun na concurrenzeschia betg la Scol'auta per tecnica ed economia HTW a Cuira.
Il cuntrari, quai rinforzass la HTW.
Las propostas da la cumissiun furman la basa per il program da regenza futur. Quellas èn vegnidas elavuradas ensemen cun la regenza.
RR novitads 06:00


text:
viadi da primavera dalla 1. & 2. classa
Cun Daniel Schmid essan nus serendi a Sagogn el pistregn dalla casa pervenda. Leu ha Petra Cavelti beneventau nus tier il luvratori da far paun e pizza.
Ella veva gia preparau per nus in briec pasta ed ils affons ein semess cun anim vid formar bials pauns. Duront ch’ils pauns ein stai el fuorn da lenna han ils affons astgau far la pasta dalla pizza e perfin mular sezs salin. Mintgin ha astgau prender in paun ord fuorn avon che decorar sia pizza. Petra ha declarau als affons tgei ch’in sgarabriec ei ed ils affons han astgau gustar quei paun che vegn fatgs culla pasta che resta anavos el briec.
Ils affons han empriu ina massa davart las differentas sorts da graun. Da gentar vein nus gudiu nossas bunas pizzas. Nus tuts vein passentau in bellezia di a Sagogn e vein astgau prender cun nus in buontad paun a casa.
fotografias da Doris Friberg


text:
Ella ha ina da las biografias las pli spectacularas da ses temp. Regula Egli è naschida il 1761 sco figlia d'in mercenari a Turitg. Ella marida a Florian Engel da Langwies, er el in uffizier dal regiment svizzer en Frantscha. Sco "Frau Oberst" accumpogna Regula Engel ses um en sias campagnas militaras tras l'entira Europa e l'Africa dal Nord.
En l'armada da Napoleon cumbatta er ella pliras giada en ina unifurma d'uffzier e cun in sabel enten maun. Perquai ha ella era survegnì il surnum "l'Amazona da la svizra". Regula Engel-Egli ha dentant era parturi en tut 21 uffants.


text:
Il duel da persecuziun tratner Genevra ed il Club da Hockey da Tavau è ì a fin cun in 3:2 en la prolungaziun. Quai malgrà ch'ils da Genevra èn anc stads en dischavantatg 46 secundas avant ch'il temp regular è ì a fin. Noah Rod ha pudì gulivar al 2:2. En la prolungaziun ha Tommy Wingels pudì far cler la chaussa.
Buna prestaziun dals golis
Reclama per sasez han ils dus golis fatg ch'èn la proxima stagiun probablamain collegas da team a Tavau e vegnan a sa duellar per la posiziun 1. Joren van Pottelberghe (36 paradas) ha ditg guardà or sco il victur dal duel da golis, ha dentant incassà dals ultims 5 sajets sin il gol 2 puks. Robert Mayer (25 paradas) ha gì in toc pli pauc da far che ses collega Pottelberghe.
Grazia a la victoria ha Genevra pudì sminuir la distanza tar Tavau sin la tabella. Omadus teams èn uss 3 puncts davos il leader, ils ZSC Lions. Tavau è anc adina l'equipa cun ils pli paucs gieus.
Hockey tabella liga naziunala A
Las ulteriuras partidas:
- Ambri – Lugano 7:2
- Friburg – Bienna 3:2
- Losanna – Zug 0:3
- SCL Tigers – Lakers 2:1
- ZSC Lions – Berna 1:4
RTR novitads 20:00


text:
Ins na sappia mai co il futur d’ina uniun vesia ora, di Battesta Tschuor, il president da la Fundaziun museum mineral alpin. In’uniun possia forsa ina giada perder commembers e quels che restian vegnian forsa sin l’idea da vender ils cristals.
Quai na vulessan nus sa chapescha betg. Quai faschess mal a quels ch’èn s’engaschads ferm per la collecziun. Perquai ha l’Uniun Cristallina decidì da far ina fundaziun. Ina tala è pli grev da schliar
La fundaziun haja da procurar che la collecziun da cristals e minerals indigens restia ensemen e bandunia betg la regiun, declera Battesta Tschuor.
Accessibel a la publicitad
In’autra incumbensa da la fundaziun saja da cumprar novs cristals u minerals. Tut tenor era ensemen cun l’uniun, sche quella n’haja betg ils meds finanzials per in exemplar che cumplettass bain la collecziun. Sco Battesta Tschuor di, duai la collecziun cuntegnair uschè blers dals var 70 minerals ch’i dat en Surselva sco pussaivel.
La fundaziun ha dentant era da procurar ch’ils cristals e minerals restan accessibels a la publicitad. Vul dir sche l’Uniun Cristallina na pudess betg pli tegnair avert il museum da cristals Cristallina u n’existiss betg pli, avess la fundaziun da procurar ch’il museum vegnia manà vinavant. Betg sco ultim spera Battesta Tschuor era ch’ina fundaziun saja d’avantatg cura ch’i giaja da recaltgar daners. Tenor Battesta Tschuor na sa midia pervi da la fundaziun nagut, tant per l’Uniun Cristallina sco era per il museum da cristals.
RR actualitad 11:00


text:
Quai è l’idea da Linard Candreia, deputà en il Landrat da Basilea-Champagna. Sia interpellaziun per «in’emna da project per la sensibilisaziun per la quarta lingua naziunala» cuntegna trais dumondas:
- Tge pensa la directura da furmaziun, cultura e da sport en general da l’idea d’ina emna da project per la sensibilisaziun per la quarta lingua naziunala?
- È la directura da furmaziun, cultura e da sport era da l’avis che l’inscunter cun il rumantsch en la sisavla classa primara pudess muntar in stausch da motivaziun per emprender la lingua obligatorica Franzos?
- Sche la directura da furmaziun, cultura e da sport po affirmar las dumondas 1 e 2, fiss ella lura era pronta da prender a mauns en il segund quartal 2017 las preparativas per in’emna da project?
Candreia ha era ponderà tgi che pudess pajar questa emna da sensibilisaziun. Ils custs pudessan vegnir repartids tranter ils chantuns da Basilea-Champagna ed il Grischun e vegnir pajads ord ils fond da lottaria.
Era la Lia Rumantscha duai vegnir integrada en il project. Ma fin che la regenza n’haja betg decidì en chaussa, na veglia el betg prender si contact cun il chantun Grischun ubain cun la Lia Rumantscha.
Enfin che la regenza dat resposta sin sia interpellaziun pon passar dus enfin trais mais. Per cas che Basilea-Champagna va ordavant cun il bun exempel, spera Linard Candreia ch’er anc auters chantuns surpiglian quest’emna da project rumantsch en lur scolas. Quai era sco remuneraziun al rumantsch che festivescha l’onn proxim – cura ch’il project giess en vigur – ses 80avel giubileum sco lingua naziunala svizra.
RR actualitad 12:00


text:
Il stemprà da pressiun bassa «Elli» è furià la notg passada cun bufs d'orcan sur ils culms svizzer. Sin il La Dôle sur Genevra han ins mesirà spertadads da vegn da 127 km/h, en la Bassa hai dà spertadads fin 85 km/h, communitgescha SRF Meteo.
Anc pli ferm ch'il stemprà è stà ier saira il favugn. Al Lai da Constanza ha lez suflà cun 102 km/h, ad Altdorf cun 95 km/h. Er ferms bufs hai dà sin il Chasseral, sin il Säntis ed il Pilatus. En la Bassa hai dà spertadads fin ad 85 kilometers l'ura. Per exempel ad Egholzwil ed en il Nord da la citad da Turitg.
RTR novitads 08:00


text:
Al n’é ćiamò de chi che s‘impormët les lùs de ne tó nia en conscidraziun les conseguënzes che nostes aziuns à söl ambiënt. Al inzescü: al sarà avisa n’economia vërda che mudarà l’economia de döt le monn, inće te nostes valades ladines. Les imprejes messarà respogne ales esigënzes de trasparënza y de cualité di produć y de süa ecosostenibilité. Düć i consumadus metarà plü averda a chisc aspeć. Le turism arà na pert importanta de chësc prozesc. Al podarà ester delincuënt o vitima. Al depënn ma da nos. Chësc svilup ti darà vita a n’inteligënza ecologica nia ćiamò conesciüda. Por fà chësc messunse stlü jö cun le passè. Le dagnì ne po nia ester na continuaziun de ći che é stè. I messun zede de baié de chersciüda!
La parora dles morvëies é profit: por düć y te n tëmp plü lunch, cun n’anima soziala. I messun ciafè n’alternativa a chi grups de porsones oramai baroches te sües metafores y tles metonimies. Le rajonamënt mëss gnì fat a livel suracomunal: messun solidarisé ativamënter! Iö ti à crëta al grup “Deburiada”, ciodîche sü candidac à capì che le miù ch’an po pité é la speranza por n miù dagnì; ciudîche la cosciënza vërda é – a pert de ester na cuestiun de oportunité de business – é na chestiun de etica. Al sarà avisa la cualité dl spirit umann a nes dè löm a nes dè speranza. Sëgn y deboriada: denant ch’al sides massa tert!
michil costa, La Usc di Ladins 15 dl 24 auril 2009


text:
- Il president franzos Emmanuel Macron ha ditg che l'Europa stoppia puspè avair las ambiziuns da promover projects gronds.
- La primministra da la Gronda Britannia, Theresa May ha en ses pled da Bumaun empermess da sortir cun success ord l'UE e che l'economia vegn rinforzada.
- En la Russia ha il president Wladimir Putin appellà a la populaziun da sa tegnair ensemen pli fitg tranter las generaziuns
- Il president american Donald Trump ha giavischà via twitter in bun onn nov a ses amis, inimis e schizunt a las medias da fake-news manzegnusas.
- En la Corea dal nord ha Kim Jong Un suttastritgà ch'el veglia far avanzar il rearmament atomar dal pajais ed ha er avertì d'ina attatga atomara. Il nuv d'atom saja adina sin sia maisa ha declerà Kim. Quai na saja nagin squitsch mabain la realitad.
- Il papa Francestg ha guardà enavos cun pleds critics sin l'onn 2017. Quel hajan ils umans sfarlattà en plirs reguards, cun acts da la mort, cun manzignas e malgistadads. Uschia ha ditg il pontifex ad ina messa en il dom da son Peder.
- En la Germania ha la chanceliera Angela Merkel empermess da furmar bainbaud ina regenza stabila.
- Il secretari general da l'ONU Antonio Guterres ha proclamà il stgalim d'alarm «cotschen» per nos planet - quai en connex un ils conflicts ed ils privels globals. Anc mai suenter la fin da la guerra fraida sajan ils quitads uschè gronds pervia da las armas atomaras - ha Guterres ditg a New York.
RR novitads 06:00


text:
En ina discussiun al podium d’avant intgins onns ha Samih Sawiris raquintà l’istorgia da sia famiglia. Ses bab, Onsi Sawiris, ha fundà gia cun 20 onns ina fatschenta da bajegiar en l’Egipta. L'onn 1961 – sut il president Gamal Abdel Nasser – èn els sco Famiglia Copta vegnids sut squitsch. La firma è vegnida surpigliada dal stadi ed els han stuì fugir en la Libia.
Sco quai che Samih Sawiris ha raquintà, aveva ses bab dentant segirà la facultad en furma da daners en l'exteriur. Uschia è la partenza en la Libia sut il retg Sidi Muhammad Idris stada pli simpla. Onsi Sawiris ha puspè bajegià si in imperi da construcziun. Quai ha cuzzà fin che Muammar al Gaddafi è a la fin dals onns 1960 vegnì a la pussanza en la Libia. Puspè ha la famiglia stuì laschar enavos lur possess e scappar.
Enavos en l'Egipta ha Onsi Sawiris puspè fundà ina firma da bajegiar e pli tard expandì en la branscha da turissem, computers e telefonia mobila: Uschia èn ils Sawiris daventads ina da las pli grondas interpresas da l’Egipta. Quella vegn anc oz manada da ses trais figls.


text:
Permis da sajettar lufs duai esser tranter l'emprim da settember ed ils 31 da schaner. Er en quest punct suonda la Urek il Cussegl naziunal.
Nova decisiun davart il castur
Dispitaivel è anc sch'i duai er vegnì fixà en la lescha da regular l'effectiv da casturs. Atgnamain èn las duas chombras parlamentaras da l'avis che quai duai esser uschia. La cumissiun d'ambient dal Cussegl dals chantuns vul uss vegnir enavos sin quai e propona da stritgar il castur ord la lescha. Cussegl naziunal e Cussegl dals chantun pon anc ina giada tractar la dumonda sulet sche la cumissiun d'ambient dal Cussegl naziunal è d'accord.
Il Cussegl dals chantuns ha sper il castur oriundamain er vulì prender en la lescha il luf-tscherver. La cumissiun vul uss er qua suandar il Cussegl naziunal.
L'ultim pled en chapitel pudess lura avair il suveran svizzer. Las organisaziuns per la protecziun da la natira han annunzià in referendum.
RR novitads 15:00


text:
La cumissiun per sanadad e fatgs socials beneventa la revisiun parziala da la lescha davart ils supplements da famiglia
- Seiteninformationen
- Erste Mitteilung
- Neuen Beitrag einfügen
La cumissiun per sanadad e fatgs socials ha predeliberà la missiva da la regenza tar la revisiun parziala da la lescha davart ils supplements da famiglia per mauns dal cussegl grond. Ella recumonda al cussegl grond d'acceptar la revisiun parziala.
Sut il presidi da la deputada Gabriela Tomaschett-Berther ha la cumissiun per sanadad e fatgs socials concludì da proponer al cussegl grond d'acceptar la revisiun parziala da la lescha davart ils supplements da famiglia (LSF). A la sesida èn er sa participads il cusseglier guvernativ Hansjörg Trachsel ed il directur da l'institut d'assicuranza sociala Carl Hassler.
La missiva da la regenza tar la revisiun parziala da la LSF pertutga la realisaziun da las midadas da la lescha federala davart ils supplements da famiglia (LSFam) ch'èn vegnidas concludidas sin plaun federal e ch'entran en vigur per il 1. da schaner 2013. Sa basond sin l'iniziativa parlamentara "In uffant, in supplement" han las chombras federalas extendì il champ d'applicaziun da la LSFam er sin las persunas cun activitad da gudogn independenta ordaifer l'agricultura.
La cumissiun ha approvà il project elavurà da la regenza e propona al cussegl grond d'entrar en la materia e d'acceptar la revisiun parziala. Duas propostas da minoritad, fatgas en la cumissiun, concernan d'ina vart l'autezza dals supplements per uffants (inclusiv in'adattaziun a la chareschia) e da l'autra vart la pussaivladad per las cassas da cumpensaziun per famiglias d'incassar differentas tariffas da contribuziun per lavurantas e lavurants e per persunas cun activitad da gudogn independenta. La missiva prevesa percunter ina tariffa unitara.
Il cussegl grond vegn a tractar la revisiun parziala da la LSF en la sessiun d'avust 2012.
Infurmaziuns:
presidenta da la cumissiun Gabriela Tomaschett-Berther, tel. 081 920 22 22
Gremi: cumissiun per sanadad e fatgs socials
Funtauna: rg cumissiun per sanadad e fatgs socials
Neuer Artikel


text:
Lavurs
Tolers e toleras guardan ch’ils edifizis sajan resistents a l’aura grazia a differents elements da construcziun: chanals da tetg, bischens da sbuccada, mantels da fatschada e da lucarna, culiers da chamins, curnischs e parachametgs. Cun lur lavur gidan ils tolers e las toleras er che l'edifizi correspundi a las normas valaivlas en connex cun l'effizienza d'energia.
En il lavuratori produceschan tolers e toleras singuls tocs ch'els monteschan pli tard vid ils edifizis. Els elavuran sturs, profils, bischens, materials sintetics ed isolants. Sco muster dovran els plans e skizzas da construcziun ed atgnas skizzas u dissegns ch'els han fatg durant ina visita sin il plazzal.
Las mesiras vegnan transferidas sin il sturs e quel vegn lura tagliads. Els storschan il sturs en la furma giavischada e collian las parts singulas cun lutegiar, rebatter e buglir. Mintgatant han ils tolers era da producir objects d’art applitgà sco pizs da turs, cots da clutgers e sbarbuts u reproducziuns d’ornaments vi d’edifizis protegids.
Sin tetgs plats installeschan toler e toleras las differentas rasadas che protegian l'edifizi dad influenzas da l'aura. En quest reguard fan els stim d'exequir exactamain lavurs da colliaziun e finiziun (ur a protecziun).
Entaifer las lavurs administrativas emplainan tolers e tolers rapports, scrivan protocols e fan documentaziuns. Uschia elavuran els la basa per la facturaziun e per il success economic da lur manaschi.
Tolers e toleras èn dumandads corporalmain sin il plazzal. Els lavuran da tut las auras el liber e sa movan senza sturnizi sin palancas e tetgs. Latiers sa protegian els cun indrizs da segirezza cunter crudada ed auters privels. Els prendan mesiras per evitar accidents e portan l’equipament da protecziun persunal.
Tar tut las lavurs resguardan tolers e toleras rigurusamain las prescripziuns da protecziun da l’ambient. Materialias utilisadas e material privlus per l’ambient vegnan dismess tenor prescripziuns dal manaschi.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 01-07-2019
Durada
4 onns
Furmaziun en la pratica
En ina stagnaria/tolaria
Furmaziun en scola
1 di per emna a la scola professiunala
Cumpetenzas professiunals
-
Planisaziun da las lavurs
- Producziun da tocca
- Installaziun da differentas rasadas sin il tetg plat ed a la fatschada
- Montascha da tocca sin tetgs plats, sin tetgs cun pendenza e sin la fatschada
- Execuziun da lavurs da finiziun
Curs ordaifer il manaschi
Emprender ed exercitar la basa professiunala a moda pratica
Maturitad professiunala
Tar fitg bunas prestaziuns da scola po vegnir frequentada la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "toler / tolera AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada cun pre-tensiuns mediocras u autas
Pretensiuns
- inschign manual
- enclegientscha pratica
- imaginaziun dal spazi
- movibladad corporala
- sanadad robusta
- avair nagina tema d’autezza
- abel da lavurar en in team
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da scolas spezialisadas e professiunalas sco era dals Centers da furmaziun da suissetec, sco era d’interpresas da la branscha da tecnica d’edifizis
Furmaziun da basa scursanida
En ina professiun parentada, p.ex. construider / construidra da ventilaziuns AFQ u installatur sanitar / installatura sanitara AFQ
Examen professiunal (EP)
Cun certificat professiunal federal: polier toler / poliera tolera, manader / manadra da project per tecnica d’edifizis, manader / manadra da project per montaschas da solar, cussegliader / cussegliadra d’energia per edifizis t.a.
Examen professiunal superiur (EPS)
maister toler / maistra tolera
Scola spezialisada superiura (SSS)
tecnicist diplomà SSS en tecnica d’edifizis
Scola auta spezialisada (SAS)
Bachelor of Science (SAS) en tecnica d’edifizis u Bachelor of Science (SAS) en la domena d’inschigner / inschignera da construcziun cun approfundaziun construcziun da fatschadas e da metal
Cundiziuns da lavur
Tolers lavuran en tolarias, en interpresas da tolaria cun installaziuns sanitaras u en interpresas da tolaria e cuvratetgs. En general èn las interpresas pitschnas u da grondezza mesauna. Els èn per via sin plazzals u lavuran en il lavuratori dal agen manaschi. Tolers e toleras lavuran savens en in team dentond er sur sasez.
Il contract collectiv da lavur (CCL) per la branscha svizra da la tecnica d’edifizis reglescha las disposiziuns dal dretg da lavur dals partenaris socials.
Ulteriuras infurmaziuns
Schweizerisch- Liechtensteinischer Gebäudetechnikverband (suissetec)
Auf der Mauer 11
Postfach 1768
8021 Zürich
Tel: 043 244 73 00
URL: www.suissetec.ch
Revista professiunala:
"HK-Gebäudetechnik"


text:
Pervi da l'aura nauscha avevan ils lavurers terminà lur lavurs pli adura ed eran sgulads a val a Startgels enturn las 15:00. Curt suenter las 17:00 hajan els remartgà, che la staziun sura da la pendiculara Cassons ardia. In helicopter spezial da da Swiss helicopter ha sinaquai cumenzà immediat da sgular aua dal lai d'accumulaziun a Nagens si tar l'incendi sin 2'650 meters sur mar.
Al medem mument èn partids ils pumpiers da Flem cun 20 persunas si vers Cassons. Els eran en acziun fin vers la saira las 22:00, rapportescha la polizia chantunala. Daco ch'i ha dà il fieu na saja anc betg enconuschent.
RR novitads 10:00


text:
Combremont-le-Grand
Combremont-le-Grand a l'è staa un cumün svizzer del distret de Broye-Vully, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'eva de 6.61 km² e in del 2009 al gh'eva una popolazion de 302 abitant.
In del mes de giügn del 2010 gh'è staa faa un referendum inde che i cumün de Cerniaz, Combremont-le-Grand, Combremont-le-Petit, Granges-près-Marnand, Marnand, Sassel, Seigneux et Villars-Bramard han acetaa de fundiss per furmà un cumün ünegh ciamaa Valbroye. La decision le vegnüda efetiva el prim de lüi del 2011[1].
L'abitaa de Combremont-le-Grand al se tröva a una altitüden de 674 meter sura al livel del mar e quand che el faseva cumün, l'eva tacaa ai cumün de Champtauroz, Cheiry (FR), Combremont-le-Petit, Nuvilly (FR), Sassel, Treytorrens.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Las emprimas experientschas en la residenza da seniors a Sedrun èn fitg bunas. E duas dunnas han quità ed adempleschan ils giavischs da las locatarias e dals locataris.
Tresa Bohnenblust ha 94 onns ed è la veglia locataria en la Residenza Dulezi. Ella steva en ina chasa a Dieni. Sco dunna che viveva persula era ella adina dependenta dad insatgi che vegniva per ella u purtava insatge, e surtut l’enviern cun la naiv era quai grev. Perquai saja ella sa decidida da vegnir en la residenza da seniors en il center da Sedrun.
Nus avain cumadaivel, las stizuns ed il consum tut dasperas, e quai è fitg bun.
Els hajan bellas abitaziuns e bun contact in cun l’auter, e quai saja principal, di Tresa Bohnenblust.
Nus avain tut quai che nus duvrain en nossa vegliadetgna.
Emanuel Berther (83 onns) e sia dunna Claudia èn sa decidì da bandunar la chasa – ch'era gist visavi da la residenza – e da laschar quella al figl ed a sia famiglia. La chasa era gronda, e perquai haja sia dunna manegià ch’i fiss meglier en ina abitaziun pli pitschna. Els hajan tut quai ch’els veglian ed hajan era contact cun tuts.
Nus essan sauns e viscals e quai vala bler. Speranza pudain nus anc star ditg qua.
Duas persunas da contact
Rosvita Loretz ed Elvira Deplazes èn mintgamai da las 08.00 fin las 09.00 da glindesdi fin venderdi en chasa (e 5 uras pichet). L’emprim guardian ellas, sche tut saja en urden. Impurtant saja da sa gidar ed ademplir giavischs sco organisar in taxi, in viadi, la maglia u coordinar termins sco quel cun il medi. I dettia era persunas che veglian ch’ellas scalinian ina giada l’emna u mintga duas emnas per guardar, sche tut saja en urden, di Elvira Deplazes.
Nus avain era avert in zic las ureglias ed udin, sch’insatge na è betg bun en chasa u sch’insatgi duvrass forsa agid.
La finamira saja da far la vita en la residenza da seniors uschè leva ed empernaivla sco pussaivel, di Elvira Deplazes.
La Residenza Dulezi a Sedrun ha 18 abitaziuns (ch'èn affitadas). En il plaunterren datti la cafetaria La Miula e las localitads da la Banca Raiffeisen. Alura datti era in local da s’entupar e da zambregiar ed ina garascha sutterana.


text:
di: Ridolfini - Marzagalia
Mì conossevi on bèll veggètt in gamba
ormai l’era restaa chì in de per lù
la cà però l’era on poo tròppa granda,
ma de mangià ghe le faseva puu.
Inscì hann decis de fall ricoverà
in on ospizzi pròppi chì in città,
son’ ‘ndaa a trovall incoeu
l’hoo vist si e nò content
el dis che ghe ne impòrta puu de nient.
Che vita l’è la nòstra
de andà là prèst se spera
e quand ven giò la sera
me par de stà in preson,
però che bèll saria
dipend puu de nissun
vedè tucc che sorriden
sentiss anmò on quaivunn.
Perchè quand vun diventa vègg i giovin
a voeuren puu tegnill con lor in cà
però la vita l’è ona roeuda e quindi
la stèssa sòrt a lor ghe toccaraa
se ‘l mè pover papà el ghe fuss anmò
mandall in quèll ospizzi pròppi nò
gh’hoo avuu on ripensament,
mì voeuri fall content
del rèst a me ne impòrta puu de nient.
Doman voo a la Baggina
ghe parli a l’infermera
inscì prima de sera
el pòrti a cà con mì,
ona stanzètta voeuia,
quèlla del mè papà,
se l’è vera che i mòrt a veden
content de mì el sarà
Però ghe tanta gent pièna de grano
che gh’hann i appartament con duu ò trii can
mì son pròppi de quèi che ama i bèsti,
ma mèj saria dagh de mangià a on cristian:
t’el see in la vita se pò mai savè
l’è semper mèj fà el ben anca perché
pò dass che i tò parent
per colpa dei event
te mètten in d’on ospizzi in d’on moment.
L’è minga necessari
però portai tucc via
almen bisognaria
andà a trovai de spèss
e fagh sentì che cunten
dagh di consolazion
el vègg che 'l prega el giovin
dimetichee nissun.


text:
President di Stat Unii
El President di Stat Unii (President of the United States o POTUS in ingles) l'è 'l capo de Stat e capo del governo di Stat Unii. L'è elegiuu ogni 4 agn dal Consili Elettoral di Stat Unii, a sò voeulta elegiuu di cittadin. El pò vess elegiuu domà per du mandaa.
I sò roeul hinn daa da la Costituzion di Stat Unii, e 'l gh'ha de esercità el poder esecutiv in del respett de la Costituzion. El pò anca vetà ona legg del Congress di Stat Unii, dà l'indult e la grazia ai condannaa e nominà di fonzionari federal.
Da quand che l'è stada publegada la Costituzion, 42 person han tolt la Presidenza, in 55 mandaa da 4 agn. El Grover Cleveland l'è consideraa sia president quell de 22 che de 24 perchè l'ha faa minga du mandaa consecutiv.
El president d'incoeu l'è 'l Joe Biden, entraa in carega el 20 de genar del 2021.


text:
In studi dals medis da chasa e d'uffants Svizra mussa ch'il dumber da praticas communablas crescha. Ils ultims onns ha i dà 3 giadas dapli praticas communablas. Persuenter è il dumber da las praticas singulas tschessà per in terz. Il mument èn 40% da las praticas da medis da chasa praticas tradiziunalas. Per quests medis da chasa èsi dentant grev da chattar in successur u ina successura.
Structura attractiva
Praticas communablas sajan pli attractivas quai che pertutgia la structura. I saja er pussaivel da lavurar en pensum parzial en talas praticas. En media prefereschian ils medis da chasa giuvens da lavurar en pensum da 70%.
RR novitads 16:00


text:
Il 2001 cur che Andreas Wieland ha surpiglià – suenter in intermezzo tar la Viafier retica e Svizra Turissem – per la segunda giada il timun da la Hamilton, era quella en ina crisa existenziala. Motiv era tenor Wieland la mancanza d'ina clera strategia. La Hamilton fascheva simplamain in zic dal tut. Da lezzas uras èn plazzas vegnidas stritgadas e la Hamilton na pudeva strusch pli pajar las pajas.
L'interpresa ha dentant surmuntà la crisa e fa oz svieutas da passa 300 milliuns francs mintg'onn. Ils facturs per quest success sajan il persunal fitg bun e qualifitgà e la strategia consequenta da sa profilar en las spartas genetica e digitalisaziun, uschia Andreas Wieland. Sut digitalisaziun chapescha el la sparta da roboters, sensurs ed auters sistems per automatisar. La genetica è la sparta medicinala nua che Hamilton producescha tranter auter defibrillaturs, apparats da reanimar u er tecnica per labors.
Automaziun sco via da success per il futur
Lavurs manualas na sajan betg pli pajablas en Svizra. Persuenter saja il chapital fitg bunmartgà, di Andreas Wieland. Perquai investeschia la Hamilton fitg bler en automatisaziun, pia en sistems che remplazzan lavurs dad umans. In svilup che vegnia a custar bleras plazzas da lavur insacura – dentant betg tar la Hamilton, è Wieland persvadì. Tut quests sistems d'automaziun dovrian era persunas che programmeschian e mantegnian els.
Persvadì da la Svizra, dal Grischun, da Domat
L'iniziativa d'immigraziun da massa pudess far in stritg atras il quint da la Hamilton perquai ch'ella dovra persunal qualifitgà da l'exteriur. Ed il ferm franc svizzer na fa er betg pli simpel la fatschenta. Tuttina è Andreas Wieland sa decidì da bajegiar a Domat. L'argument central per el saja, che la furniziun da material saja segira. La Hamilton stoppia pudair sa fidar da survegnir il material per la producziun, uschiglio na possia ella betg furnir a ses clients e quels giajan en consequenza tar autras fatschentas.
Nizzegiar la festa per infurmar
A chaschun da la festa da giubileum e l'emprima badigliada dal nov bajetg ha l'interpresa nizzegià la chaschun d'infurmar ils giuvens. Hamilton ha envidà classas secundaras e realas da vegnir a Domat per demonstrar las diversas professiuns che la Hamilton porscha.
RR actualitad 07:00


text:
cuntegn
Surselva
-
Surselva Turissem va a Turitg
Surselva Turissem vul vegnir pli datiers al giast da vacanzas. Perquai è vegnida lantschada ina acziun da reclama a Turitg. Da la partida èn 100 ospitants da la Surselva.
Ils ospitants sin lur viadi da la Surselva a Turitg
Maletg
1 / 8
Legenda:
A la staziun da Glion vegnan ils ospitants beneventads.
RTR, C. Albin
Maletg
2 / 8
Legenda:
Ils Sursilvans èn pronts per far il viadi a Turitg.
RTR, C. Albin
Maletg
3 / 8
Legenda:
Ils participants spetgan cun attenziun sin il cumenzament dal viadi.
RTR, C. Albin
Maletg
4 / 8
Legenda:
Bleras persunas en t-shirts cotschens èn da vesair oz a Turitg.
RTR, C. Albin
Maletg
5 / 8
Legenda:
En il bus sin via a Turitg datti las ultimas instrucziuns per ils radund 100 ospitants sursilvans.
RTR, C. Albin
Maletg
6 / 8
Legenda:
Ina roscha segua ils ospitants.
RTR, C. Albin
Maletg
7 / 8
Legenda:
Passa 120 persunas sa rendan sin il bastiment cun Sursilvanas e Sursilvans, nua ch'i spetga ina marenda.
RTR, C. Albin
Maletg
8 / 8
Legenda:
Durant il viadi èsi da persvader las persunas da far vacanzas en Surselva...
RTR, C. Albin
Il directur da Surselva Turissem, Roland Huber, na vul betg laschar il giat ord dal satg. Gnanc ils ospitants ch’el prenda cun el a Turitg sappian tge che duai capitar là. Mo tant i saja ina occurrenza pli gronda ed i giaja per far pli patgific e prender peda. Turitg saja il pli impurtant martgà per Surselva Turissem e perquai vegni l’occurrenza fatga a Turitg.
Ozendi saja la glieud prest mo pli cun il chau en ils telefonins e na fetschia prest betg stim ina da l’autra. Perquai sajan lieus nua ch’ins haja anc temp tschertgads. La Surselva haja tals lieus e quai valia da proclamar meglier. L’idea sco tala da l’acziun che vegn lantschada è da prender temp per il giast e raquintar istorgias da la regiun. Tenor Roland Huber è quai insatge che mo las persunas indigenas san far e che na funcziunia betg via la rait. Uschia ina acziun portia dapli che gronds inserats en las gasettas, ha ditg il directur da Surselva Turissem.
RR actualitad bunura


text:
Cambiasca
Cambiasca (inscì anca in Italian) a l'è un cumün de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula
El gh'ha ona popolaziun de 1 662 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 3,9 km² e ona densità de popolaziun de 426 ab./km².
El paes el se tröva arent a Verbania e 'l gh'ha dò fraziun, ciamaa Comer e Ramel.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Cambiasca l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
A Paris è il dumber da turists sa reduì suenter las attatgas da terror. Uschia han 1,5 milliuns turists pli pauc visità la chapitala franzosa. Quai communitgeschan ils responsabels dal turissem da la citad.
Quai è in minus da 4,7% en cumparegliaziun cun il 2015. Il dumber dals turists ord l’exteriur è sa reducì anc pli marcant per 9%.
Uschia èn vegnids 41% damain Giapunais, var 28% damain turists Russ, 26% damain Talians e 22% damain Chinais a Paris. La cifra dals turists dals Stadis Unids è sa reducida per be 5%. Questa reducziun da turists muntia ina perdita d’entrada da bunamain 1,3 milliardas euro.
RR novitads 16:00


text:
La fascinaziun per la chatscha è en il sang da la giuvna Andrea Giger da 21 onns. La gidantra da medi è creschida si en ina famiglia da chatschadurs ed uschia tutga la chatscha per ella simplamain tiers.
Marlis Decurtins perencunter ha duvrà in pau dapli persvasiun ed ha perquai fatg l'examen da chatscha pir cun 26 onns. Prender ora il dadens d’in animal ni reducir la tualetta da mintgadi è era per la commerzianta Marlis ina bagatella.
Egliadas curiusas e reacziuns negativas envers las giuvnas chatschaduras, quai datti adina puspè. Mo las duas giuvnas na laschan betg prender il plaschair vid la chatscha e sa legran plain fevra sin la tschintgavla stagiun da l'onn.


text:
Avant la debatta dals singuls puncts dal preventiv ha il Cussegl dals chantuns crititgà la chombra gronda. Motiv è ch'il Cussegl naziunal ha da tractar, a partir da damaun, quasi 100 propostas da minoritad, inoltradas dals commembers. Uschia ch’ins quinta che la debatta giaja ditg. La fatschenta vegn a fatschentar omadus cussegls durant l'entira sessiun.
Prioritad tar la furmaziun
Temas dispitaivels èn tranter auter la furmaziun ma era l’agricultura. Uschia ha il Cussegl dals chantuns decidì da metter a disposiziun 87 milliuns francs dapli per la furmaziun, prest 2/3 da quella summa duai la ETH survegnir. Da l'autra vart spargna il Cussegl dals chantuns tar l'agricultura. Uschia duai dar 18 milliuns francs pli pauc per sustegnair meglieraziuns e per sustegns per manaschis. Betg spargnar uschè fitg sco il Cussegl federal vul la chombra pitschna tar las organisaziun da famiglias.
Damaun cumenza il Cussegl naziunal la debatta davart il preventiv. Auter che tar la chombra pitschna vul lez spargnar en tut da quai da 700 milliuns francs.
RR novitads 10:00