text:
Socialism liberal
El socialism liberal l'è l'insemma di idej socialista che integren di element de la coltura liberal. El socialism liberal el voeur mia scassà el capitalism, ma el supporta 'n economia messedada in tra el publegh e 'l privaa.
L'è assee vesin al liberalism social, perchè 'l gh'ha in comun 'na forta bas ideologica e anca di pader in comun: Per esempi tucc e du pensen che la libertà e l'uguaglianza sien important istess e mutuament derivaa.
Per el socialism liberal i dò dottrin se escluden no ma, inscambi, a hinn vuna l'implementazion de l'altra e 'l socialism a l'è mìnga ligaa al comunism e 'l gh'ha de liberàss di limitazion del marxism per modifegà la società in sens libertari.


c: text/html

text:
L'onn 2017 han firmas svizras exportà en tut per bunamain 447 milliuns francs material da guerra en 64 pajais. Cumpareglià cun l’onn avant è quai in plus da 8%. Quai communitgescha il Secretariat da stadi per l’economia SECO.
Radund la mesadad dal material da guerra saja vegnì exportà en l’Europa. Da quai il bler en la Germania. Passa in quart dals exports èn ids en l'Asia ed en l'USA 14,3% (plus da 3,2%). Sa diminuids èn percunter ils exports en l'Africa, numnadamain per -4,9% sin 7,3%.
Tenor in rapport da l’institut svedais per la perscrutaziun da la pasch «SIPRI» è la Svizra sin plazza 14 dals pli gronds exportaders da material da guerra.
RR novitads 11:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Camerun
El Camerun (Cameroun in frances; Cameroon in ingles; Kamerun in tudesch) a l'è un paes de l'Africa ucidentala.
A l'è tacaa a la Nigeria, al Ciad, a la Repüblica Centrafricana, al Gabon, a la Guinea Equaturiala e al Congo e 'l'a bagna l'Ucean Atlantich (Gulf de Guinea).
La capital a l'è Yaoundé.
Al gh'ha una süperfiss de 475.442 km² e una pupulaziun de pressapoch 18 miliun d'abitant. In camerun se parlen pressapoch 260 lenguv.
Storia mudernaModifega
El Camerun a l'è staa un pussediment de la Germania del 1884 al 1919, quand che l'è staa spartii intra la Francia e'l Regn Ünii.
El Camerun frances l'ha utegnüü l'indipendenza in del 1960, el Camerun ingles in del 1961 e hann furmaa un stat federal.
Urganizaziun pulitigaModifega
El Cameron (nom ufizial: République du Cameroun / Republic of Cameroon) a l'è una repüblica.
El president a l'è el Paul Biya (del 1982).
El prim minister a l'è el Joseph Dion Ngute (del 2019).


text:
Ils peduns pon dentant guntgir il problem, sco il president communal da Sumvitg Armin Candinas di. Els possian ir sur la punt pendenta. Questa via ston era ils collavuraturs da las Ovras electricas Rein anteriur/Axpo Power SA prender. Els ston far mintg’emna controllas a la tschiffada d’aua a Runcahez.
Sgular natiers in auto
Per ch’els possian far quellas han els plazzà in auto suenter la punt pendenta. Quel ha l’Axpo laschà sgular natiers cun helicopter, sco il manader da partiziun per bajetgs e mirs Luregn Caspescha ha ditg a RTR. Ils collavuraturs vegnan pia cun auto fin a la punt, van suravi e cuntinueschan lur viadi cun il segund auto.
Axpo sclerescha sch'ella paja insatge
I n`è betg anc cler, quant ch’il donn vid la via custa. Ma la vischnanca da Sumvitg haja dumandà l’Axpo sch’ella paja ina part dal donn. L’Axpo stoppia sclerir sche quai vegnida en dumonda, di Luregn Caspescha.
Uss èn lavurers vidlonder da far liber il material sut la via. Suenter ston experts intercurir la geologia e decider, co vinavant. Armin Candinas quinta dentant che la via en Val Sumvitg vegnia puspè averta il zercladur.
RR actualitad 17:00


text:
Stefan Küng dal chantun Turgovia ch’è dacurt daventà campiun d’Europa en la cursa cunter l’ura, ha stuì sa cuntentar be cun il 5avel plaz. El ha pers sin in percurs da 43,3 kilometers 1:06 minutas sin Filippo Ganna, il Talian che vegn uschia da defender ses titel da campiun mundial. Avant in onn aveva Ganna triumfà ad Imola en l’Italia. Küng aveva gudagnà l’onn passà la medaglia da bronz.
A Flandra ha Filippo Ganna gudagnà piz a cup avant il mattadur local, Wout van Aert, il ciclist da la Belgia ch’ha pers sulet sis secundas. Er la medaglia da bronz gudogna in ciclist da la Belgia, numnadamain Remco Evenepoel.
Stefan Bissegger, sper il Stefan Küng il segund trumf svizzer è vegnì 7avel tar sia premiera ad in campiunadi mundial tar l’elita. Bissegger ha pers 1:25 minutas sin Filippo Ganna.
Il glindesdi, ils 20 da settember, stat sin il program al campiunadi mundial da ciclissem la cursa cunter l’ura da las dunnas. Sco ina da las favuritas parta la Svizra Marlen Reusser.


text:
Co scriv’ins in diari? «Mein liebes Tagebuch...» sco ch’i vegn numnà en ils films - u senza reglas perquai ch’in diari n’è betg pensà per auters egls che quels dal scrivent? Co ch’in diari vegn definì na sai jau betg, mai hai jau scrit en in tal. Quest qua è en mintga cas pensà per vegnir publitgà. E quel scriv jau sco ch’jau hai gist gust.
Las 13:56 parta mes tren davent da Cuira en direcziun Mustér. Pir ussa vegn si in pau gnervusitad. Tadlond ina playlist calmanta ses jau en quest tren che sa schluita sia via sisum la Surselva. «Fermada sin damonda» a Rabius-Surrein. Avant che star si per smatgar il buttun per fermar il tren realisesch jau ch'jau na vom betg a visitar mes parents sco pli baud mabain ch'jau vom en claustra.
Curt avant l'arrivada a mia destinaziun na van mes uregliers betg pli. Quels apparats da bluetooth han pers la colliaziun cun il telefonin. Quai na gida era betg propi encunter la gnervusitad - ma insaco arriv jau tuttina saun e salv a Mustér. Là entaup jau il correspundent bainvulent ch'ha gist era manischà mai avant «la porta gronda» da la claustra. Merci Gion!
Sco emprim poss jau retrair mia chombra e lura suonda in curt guid tras ils tracts da la claustra. Impressiunant quest edifizi. Jau ma legrel da pudair vesair anc dapli.
Ed uschia vegni era. Il temp durant la vespra da las 18:00 va spert speravia, uschè spert ch'igl è 1.82375 batterdegls pli tard temp per ir a tschaina. Oz hai dà ina schuppa, salata e nüdelis cun sosa da tomatas. Da la tschaina n'hai jau oz anc betg dastgà far maletgs. Guardar cura che la claustra benedictina lubescha quai. En mintga cas èsi bun da mangiar, e da quai survegn'ins qua avunda.
Per oz èsi crai scrit avunda. Igl è anc dad ir al «Komplet» a las 20:00, l'oraziun da la saira sch'jau na sbagl betg. Da quai lura fotografias insacura auter.


text:
L’aua da baiver e da far bogn svizra è tant microbiologicamain sco chemicamain «buna». Quai resulta dal rapport da la Confederaziun per la realisaziun dal protocol «aua e sanadad» da la WHO. Entras il protocol è la Svizra obligada d’infurmar la publicitad mintga trais onns davart projects en ils secturs d’aua e d’auas persas.
Buna qualitad, memia paucas datas
Il rapport concluda ch’i dat en Svizra darar malsognas infectusas tras l’aua. A medem temp ha l’entira populaziun access ad schubr’aua da baiver.
In dischavantatg numna il rapport però: la situaziun actuala da datas. En Svizra na dettia quai fin uss anc nagina survista centrala sur da la qualitad da l’aua da baiver. Il rapport basescha sin las datas da radund 10 chantuns e radund 1'400 provediders d’aua.
Il protocol da la WHO saja in instrument impurtant per reducir malsognas chaschunadas tras l’aua, scriva l’Uffizi federal per la segirezza da victualias. Dasper la qualitad da l’aua da baiver vegnan er examinadas malsognas chaschunadas tars l’aua, la dismessa d’aua spers e la qualitad generala da l’aua.
RR novitads 14:00
Aua svizra en cifras
- ~ 1‘500 lais, blers auals e flums
- ~ 2‘500 provediders d’aua
- ~ 750 sereneras
- ~ 3‘500 sereneras pitschnas
- ~ 90‘000 km canalisaziuns


text:
Caì
Caì (Caino en Italià) l'è 'n cümü de 2 151 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]) de la Pruvìncia de Brèsa.
El se tróa a 15 chilòmetri de Brèsa endèla pursiù piö a Nort de la Al del Gàrza a 'na altèsa de 365 méter sùra 'l leèl del mar.
El cümü de Caì 'l cunfìna coi cümü de Gnùzen, Lemezàne, Nàe, Vài e Sèrle.
L'è lüminàt come cümü zamò 'ndel Estimo Viscontèo del 1385 'ntra chèi che fàa part de la quàdra de Nàe: Sóta la duminasiù de Venésia el g'ha fat part per en perìot de la quàdra de lemezàne ma pò l'è turnàt a la quàdra de Nàe. Endel 1928 l'ìa stat agregàt al cümü de Nàe ma 'ndel 1956 l'è stat tùrna dizagragàt e l'è turnàt a fà de per sà cönt.
La sò paròchia l'è dedicàda a San Zenù. La céza parochiàla l'è 'na custrusiù del '700 ma gh'è nutìsia de 'na céza piö antìca, ach dedicàda a San Zenù, che la gh'ìa de éser übicàda piö o méno endel stès sit.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
La cuminanza portugaisa è daventada in’impurtanta part da la cultura rumantscha. Cun l‘emissiun «Olá – da nus para vocês» collia RTR il mund rumantsch e portugais. Pli baud èn ils Portugais vegnids en il Grischun per lavurar ed il cumenzament eran els be paucs - ma ussa è la cuminanza creschida. Oz han els lur atgnas uniuns e clubs, ma els fan era part dal mintgadi rumantsch. Quai mussa era l’exempel da Fabio Alves da Samedan. Il giuven ballapedist da 16 onns auda tar ils megliers dal chantun. En l’emissiun multiculturala da RTR raquinta el da sias experientschas e dal ballape.
Il praticant da RTR, Lucas Batista, è in giuven Portugais ch’è creschi si en l’Engiadina. Durant ses praticum tar RTR vegn el a co-moderar l’emissiun multiculturala da radio ed a far la punt tranter las duas culturas. L’emprima emissiun vegn emessa venderdi, ils 25-10-2019 tranter las 19:00 – 20:00. Audituras ed auditurs pon participar live en l’emissiun e parter lur istorgias, experientschas ubain era trametter fotografias.
Tuttas istorgias cun fotografias, filmins ed intervistas datti alura da chattar sin rtr.ch.


text:
Per damondas stattan a Vus a disposiziun:
Pleiv roman catolica
Römisch-Katholisches Pfarramt
Via Sogn Gions 8
CH-7180 Disentis/Mustér
telefon: 081 947 52 41
Jris Lombris, secretaria
mail: info@pleivdisentis.ch
mobil: 076 536 04 03
Impressum
© 2019 Igl entir cuntegn da nossa homepage ei suttamess alla lescha per la protecziun da dretgs d’autur. Tut copiar, integrar en autras paginas e/ni far diever dil cuntegn senza lubientscha dils auturs ei scumandau. Per il cuntegn da tiarzas paginas entras ils links integrai surprendin nus negina responsabladad.


text:
Il 2018 ha lieu la 50avla ediziun dal maraton. E per il maraton da giubileum da 50 onns èn s'annunziadas dus mais avant la partenza gia 11'300 persunas. Cumpareglià cun l'onn avant è quai in plus da 24%: Quai è in record per da quest temp en l'istorgia dal Maraton da skis engiadinais. Procurà per quest record d'annunzias han il giubileum da 50 onns e la buna situaziun da naiv gia l'entschatta da la stagiun d'enviern fin giu en la Bassa.
Il Maraton da skis duai restar in'occurrenza che persvada
Las bleras annunzias sforzan ils organisaturs per l'emprima giada dapi 50 onns da far ponderaziuns davart ina limitaziun da participants. La raschun per quest pass: ins veglia garantir vinavant la qualitad da l'occurrenza e che la logistica e l'organisaziun constettian.
Per nus èsi impurtant che l'occurrenza è e resta per tuttas participantas e per tuts participants in eveniment
Las preparaziuns per il Maraton da skis engiadinais e per las ulteriuras cursas marschan tenor plan. La purschida da loipas en l'Engiadin'Ota cumpiglia var 200 kilometers, e la loipa da maraton po vegnir recognoscada quasi dal tut.
RR novitads 14:00


text:
L'instrumentala
L’emissiun preschenta furmaziuns da brass, armonias, fanfaras, musicas militaras, furmaziuns pitschnas, giubileums da Brass Bands u autras furmaziuns, anniversaris u eveniments actuals....
L’emissiun preschenta furmaziuns da brass, armonias, fanfaras, musicas militaras, furmaziuns pitschnas, giubileums da Brass Bands u autras furmaziuns, anniversaris u eveniments actuals. L’emissiun preschenta er las capo-furmaziuns da quel gener da musica.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Donns da catastrofas e pandemia han chaschunà a la reassicuranza Swiss Re ina perdita da 787 milliuns dollars. Swiss Re ha augmentà las reservas per cas da corona sin 3,9 milliardas dollars. Malgrà las cifras cotschnas propona la reassicuranza da pajar als acziunaris ina dividenda da 5 francs e 90 per aczia, tuttina sco l'onn passà. L'onn 2019 ha Swiss Re anc fatg in gudogn da 727 milliuns dollars.
Il schef dal concern, Christian Mumenthaler, guarda dentant positiv sin il 2021. El quinta ch'ils donns da corona sa sbassan durant l'onn current.


text:
La dunna dad 80 onns da la regiun Mendrisio pativa d'ulteriuras malsognas, ha la regenza tessinaisa communitgà il mardi. Quai è la terza unfrenda dal coronavirus en Svizra. Il Tessin ha actualmain 68 persunas ch'èn infectadas cun il coronavirus.
Tessin augmenta protecziun
La regenza tessinaisa ha anc rinforzà las mesiras en il cumbat cunter il coronavirus. A partir d'immediat datti in scumond da visitar per ospitals e chasas da tgira, quai ha la regenza decidì gia glindesdi saira.
Prioritad absoluta saja da proteger ils pli flaivels en la societad, ha declerà la regenza tessinaisa en in communiqué tramess glindesdi saira. Plinavant stoppian las resursas dal persunal medicinal vegnir schanegiadas.
Intgins ospitals han anc prendì mesiras supplementaras per esser pront sch'i dess in augment dals cas da corona.


text:
Bèrto 'd Sèra
URGENT!Modifiché
Iv lo scrivo ambelessì com a podrìa contevla chiel s'a savèissa parlé, pòvre fieul:
Bondì,
im ciamo Nicolin, i l'hai 8 mèis e 'n maleur, bin nò, ëd maleur i 'n n'hai dontre, che për mi a son tan-me le cirese. Për ancaminesse, quand ch'i son nassù ij mè a l'han nen podume ten-e e a l'ha daje istrussion a l'ospidal dë mandeme a l'orfanatròfi. A l'han firmà ch'am molavo e mi i son trovame daspërmì, sensa gnun, gnanca 'n tutor legal. Sòn a-j riva a tante masnà, e mi... mi i son un ëd coj ch'a l'é rivaje. Un tan-me mila dj'àutri, é... mach con na cita diferensa.
Da già ch'a pieuv sempe ant sël bagnà a l'é 'cò rivame ch'i son ëvnùit al mond con na malformassion a la vessica. An tanti pais dël mond (coma n'Italia) sòn a l'é na ròba ch'as fa che curesse sensa pa tante tragedie, ma ambelessì an Ucrain-a as peul nen. A-i manca la técnica, l'atressadura... a-i manca tut. E parej a l'han ficame 'n tubèt, për fé seurte la pipì. A l'é pa ch'i pissa, am ëstissa fòra tut ël dì e basta. Ma sempe mej che gnente, neh?
É... Mach darmagi che con lòn gnun orfanatròfi a savrìa nen coma fé a deme deuit, e parej pa mai gnun a l'ha pijame. Ant l'ospidal i son nassù, a l'ospidal a l'han molame, a l'ospidal a l'han butame 's tubo, e ambelessì a l'ospidal im në ston ancor adess, sensa pa savej andoa andé. Eut mèis ch'i son sì. I speto... i speto col dì ch'am men-a dël boneur, tant për cambié. Ma i peulo gnanca spité për sempe. Se antra ses mèis a l'han anco' nen operame a va a finì che da fé për mi a-i sarà pì pòch.
Mi i son brav, cherdive pa, i son brav 'me 'l sol. Adess vojàutri i varde le fotografìe e miraco iv pense ch'i sia na bela piògna, për via ch'i l'hai le lerme a j'euj. Ma a l'é mach che tuta mia famija a l'é na madamin volontaria ch'a la ven a troveme quand a la peul. Mi i son sempe tant content dë s-ciairela, che al mond a l'é l'ùnica person-a ch'a l'abia vorsume bin. Quand chila a l'é aussasse për feme ste fotografìe a mi... a mi a l'é smijame ch'a l'andèissa via e a l'é ciapame 'l magon. Dle vire am ciapa. Im fom pro fòrsa, ma dle vire a esse onest am ciapa.
Mi i lo sai nen ël përchè dël përcoma ch'i son ëvnùit al mond parej. Ma i sai ch'am piasrìa pro tant esse normal, avej na mama e 'n papà, e 'cò podej pissé e fé tut ël rest coma na person-a normal. L'é-lo ciamé tròp? Fin-a adess a l'é stalo, ma doman, doman chi a lo sa? E mi 's doman bon im lo speto 'n santa passiensa, un dì dapress a l'àutr. Mach che dë sti dì a son già passane 240 e subia... 'cò lor 'me le cirese.
Se cheidun am giuta a peulo opereme, feme la plàstica a la vessica e gaveme 's tubèt, feme chërse l'oslin da sota e buteme an condission d'esse n'òmo tan-me j'àutri, fin-a d'avej dij fieuj. A-i van nen dij miliard. E se peui as trovèissa mai cheidun ch'i peula ciamé mama e papà mi... am ëvnirìa pì nen ël magon mach për na fotografìa. A la mia età a la gent a-j fan le fotografìe coi nòno, pa parej.
Për piasì, se cheidun a sa coma giuteme për l'operassion, e për trovè na famija ch'am veula bin... campeje giù doe righe për pòsta a Barba Bèrto. Mi i son sì ch'i speto. Geneve pa a scrive a qualsëssìa ora che mi tant i son sempe sì, i vom pa via. Am piasrìa pro fé San Martin, ma... sté pura tranquij ch'im treuve ambelessì. A vojàutri av ciamo bogianen, ma am da che 'cò mi 's nòm i son méritamlo, vista la situassion :)
A-i é gnun-a coa ò burocrassìa për adoteme. Ij cit malavi a jë veul pa gnun ambelessì, e quindi 'l goern nojàutri an rotama via sensa tanti papé, an procedura semplificà. Ancor un pòch e a n'amplaco 'l tacolèt dlë scont ant sël cupiss. I dovrìa pijemla, miraco, che am campo via 'cò lor gnanca i fussa dlë mnis, ma diav, an dle condission parej un a peul pa fé tant ël sofnin. A la fin dle fin, da bon, a basta mach che cheidun am pija...
Bòn, i ston ciuto e i speto. Ma për piasì viseve ch'i son sì. Ch'i son sì ch'i speto. Viseve da bon.
Con tanta ma tanta speransa
Nìcolin
Nòta miaModifiché
Se i podèisso i lo adoterìo nojàutri bele sùbit. Ma antra ij vàire maleur dë sta pòvra masnà a-i é 'co col ch'i podoma pròpe nen. Për adoté na masnà a venta esse marià, e mi i speto 'l divòrsio da mia prima fomna, për podejme marié con la mari 'd mia fija. A-i va anco' vaire mèis, për bin ch'a vada. Ma i l'hai giuraje a sta masnà che a cost dë rubelo e stërmelo da chèich part mi i lo mòlo nen. E mi i l'hai la testa dura 'me la pera. Giutene, për piasì. I ciamo nen dë mandé 'd sòld, che tant i son pa atressà për pijeje, iv ciamo dë buteme an contat con n'associassion che a peula giuteje a sta masnà për l'operassion e l'adossion. Ij sòld dej-je a lor, che 'd sigura con ste ròbe a son motobin pì pràtich che nen mi. Nicolin a l'é doj dì pì giovo che mia Maria Catlin-a e mi 'm ciapo ij frisson tute le vire ch'i-j penso a che diferensa ch'a-i é antra ste doe vite.
I peule lasseme 'n messagi an sgnacand ambelessì. Mersì da bon.
Àutre ròbeModifiché
Për lese mè scartari an piemontèis (ò blog, s'i seve 'd coj che sensa anglèis a van gnanca 'n bagn) i peule andé ambelessì
- Piemontèis për adess i peule lese tut lòn che am rigoarda ant sla mia pàgina personal ant sël META. I vom ëd corsa, peui as capiss che tut mè ambaradan i lo scrivereu ëdcò an lenga mari :) Le lenghe autocertificà a livel 1 a son cole che i resto bon a lese anviron a l'80-90%, ma squasi mai a parlé e ëd sigura nen a scrive. L'ùnich cambiament an mej che as prevëdd a l'é con l'olandèis, dont i son antramentr che i studio gramàtica e prononsia. Miraco për la fin dl'ann a passerà a level 2 e i sarò bon nen mach a lese, ma ëdcò a deve d'arspòsta an de Nederlands.
- English I am mostly here on the pms edition, so maybe it's better to leave me msgs here, instead of doing it on META. Almost all my 1 levels are actually at full level 2 in reading, while mostly at 0 level in writing. For many of these 1 level languages I haven't got the slightest idea of how they sound, I simply learned how to read them by surfing the net. I define as "1 level" a language from which I can translate a text to my native pms with only an occasional use of a dictionary.
- Pycckий BceM пpиBeT. Пoka MoжHo чиTaTb Moю cTpaHичky Ha META. TaM, k пpeBeлиkoMy coжaлeHию, Bce Ha aHrлийckoM. Диko изBиHяюcb, Ho MHe aбcoлюTHo Hekorдa зaHиMaTbcя пepeBoдaMи Takoro HekoMy HeHyжHoro aBTopa kak caMoro ceбя. Bo чTo kacaeTcя языkoB Moeй бaбeлbkи, Bce, чTo Ha ypoBHe 1, яBляeTcя B caMoM дeлe 2-oй пo чTeHию, a –20-oй пo cпocoбHocTи caM xoTb cлoBo пиcaTb. ПoэToMy MoжeTe MHe cпokoйHo пиcaTb Ha Tex жe языkax, Ho oTBeTa Ha ToM жe языke ckopee Bcero пoka He дoждeTecb. EдиHcTBeHHый языk Takoй rpyппы, Ha koTopoM ckopo пpeдBидиTcя kakoй-To пporpecc, эTo roллaHдckий языk.
- Italiano: ciao a tutti. Ho poco tempo, non riesco a tradurre la pagina sul META neppure in lingua madre, temo non vi resti che leggerla in inglese. Praticamente tutte le lingue della Babel messe a livello uno le leggo a livello 2 e le scrivo a livello -20. Quindi potete scrivermi come e quanto vi pare, sarete letti, ma la risposta sarà in un'altra lingua. L'unica situazione evolutiva in questo campo è NL-1, che spero passerà a NL-2 entro fine anno e allora sarò felicissimo di rispondere in de Nederlands, oltre che di leggere.
FreeCol an PiemontèisModifiché
I son mi ch'i fom la localisassion an piemontèis dël gieugh FreeCol a parte da la version 0.7.0. Ël gieugh a l'é a sorgiss duvèrta, donca a-i costa nen a gnun, i veuj speré che a saran vàire ij cit ch'as lo trovran coma cadò. Chi ch'a veul ciameme chèich-còs ò miraco deme na man a l'é ël bin ëvnù a butesse an contat ën dovrand la fonsion postal dë sta pàgina-sì. Dzotut a farìa da manca dë fé almanch un cit manoal ëd gieugh. Mersì e amuseve! :)
Bel Travaj për FreeCol!! I l'hai già dëscaricà, e i l'hai gieucà un poc, ma pa tant.
I veul giutete a mijore la version an piemontèis, ma i son nen tant brav con la programassion. Ma i l'hai n'amiss ch'a conoss ël gieugh, ed è brav con ji ordinateur e i cercheria d'amparé da chiel parej i peuss giutete.--Bertulot 22:15, 22 Oto 2007 (UTC)
Pls NOTE!Modifiché
During the next few months I will probably not be able to be here frequently. My workload keeps growing, the number of hours in my days doesn't. If you have problems that need my presence fell free to look for me at my page on the i-iter project, where I'll be for many a month.


text:
Ij vangej la stòria ‘d Gioann Batista a la conto bin. Lesomla.
"La mòrt ëd Gioann Batista. “Ora, ël re Eròd ëd Gesù a l'avìa sentine parlé, përchè ël nòm ëd Gesù a l'era dventà motobin famos. Antlora Eròd e a l'ha dit: "As trata d' Gioann, col ch'a batesava e ch'a l'é arsussità d'ij mòrt; a l'é për lòn che la virtù ëd fé ‘d miràcoj a l'è bin fòrta an col-lì". D'àutri a disìo: As trata d'Elìa; e d’àutri ancora a disìo: ‘A l'é un profeta’, o ‘l'istess che un dij profeta’. Parèj, quand quand che Eròd a l'ha savulo, a l'ha dit: "Col òm a l'é Gioann, ch’i l’avìa faje tajé la testa e che adess a l'é arsussità d'ij mòrt". Përchè Eròd a l'avìa mandà a pijé Gioann, e a l'avìa falo gropé ant na përzon, për via d'Eròdiade, fomna ëd Flip, so frel, përchè ch’a l'avìa mariala. Gioann, an efet, a disìa a Eròd: “It peudes nen pijete la fomna ëd tò frel”. A l'é për lòn che Eròdiade a l'avìa ël fot contra 'd chiel, e a vorìa felo meuire; ma a podìa nen përchè Eròd a l’avìa tëmma ‘d Gioann, savenda ch'a l'era n'òm giust e sant, e a l'avìa 'd rëspet për chiel; e quand ch'a l'avìa sentilo, a fasìa vàire còse che Gioann a l'avìa dit ëd fé, përchè a lo scotava volonté. Un dì a l'é rivaje l'ocasion che Eròd a dasìa na festa për l'aniversari ëd soa nassensa, na festa për ij grand, ij capitani e ij prinsipaj ‘d Galilea. La fija d'Eròdiade a l'é intrà, e a l'ha fàit ëdnans a tuti na dansa; e a Eròd e a coj ch'a-i ero a tàula con chiel chila lolì a l’era bin piasuje. Parèj ël rè a l'ha dije a la giovnòta: “Ciam-me lòn ch'it veule, e it lo darai”. E a l'ha giuraje, disend: “Tut lòn ch'it am ciameras, it lo darai, fin-a s’a fussa la mità ‘d mè regn”. E chila, essend surtìa, a l'ha dije a soa mare: “Lòn ch'i l’hai da ciamèje?” E soa mare a l'ha dije: “Ciamje la testa ëd Gioann Batista”. E peui, essend donca tornà an pressa dal rè, a l'ha faje soa arcesta, disendje: “I vorërìa ch'it ëm dèisse dun-a la testa ëd Gioann Batista ant un piat”. Ël rè a l'é restane motobin nech; ma a l'ha nen vorsù arfudejlo për via dël sarament ch’a l’avìa faje che coj ch'a j'ero a tàula con chiel a n’ero stàit ij testimòni. Antlora a l'ha mandà dlongh un ëd soa guardia, e a l'ha comandaje ëd porté la testa ëd Gioann; la guardia a l'é andàita, e a l'ha tajà la testa ëd Gioann ant la përzon. A l'ha portajla ant un piat e a l'ha dajla a la giovnòta, e la giovnòta a l'ha dajla a soa mare. Ij dissépoj ëd Gioann, avend-lo savù, a son ëvnuit e a l'han portà via sò còrp e a l'han butalo ant na tomba" (Marco 6:14-29).La stòria ‘d Gioann Batista a smija a cole ‘d tanti predicator fedej ant el cors ëd la stòria, sìa dël pòpol antich ëd Nosgnor, Israel, che dla Cesa cristian-a. A l’é la preuva, la testimoniansa, che la Paròla ‘d Nosgnor, quand ch’a l’é nunsià con fidelità, a toca le cossiense e a brusa, a brusa tant da dventé quaicòsa che tanti a la peudo pì nen soporté ‘d sente. A la mira ‘d fela sté ciuto, ij predicator ëd cola paròla, soens a riesso a masseje. Tutun, lolì a l’é n’ilusion: gnanca da mòrt soa vos a riussiran a fela tase: cola vos ësconvenienta a seguiterà a ‘rsoné e a-j farà nen ësté an pas com a vorìo. A l’é tanme la vos d’Abel che, për nen sentla, Cain a l’avìa massalo. La Scritura, a sto riguard a dis: “A l’é grassie a la fej che Abel a l’ha smonù a Nosgnor un sacrifissi ch’a l’era mej che col ëd Cain. Për costa fej Abel a l’ha dàit preuva ch’a l’era n’òm giust, dàit che Nosgnor a l’ha acetà coj present ch’a smonìa. Bele se Abel a l’é mòrt da tant, chiel ancora an parla për sò esempi ëd fej” (Ebreo 11:4).
Lolì a l’é pròpi dròlo, nen vera? Tanti a fan l’ilusion ch’a sia possibil fé tase la Paròla ‘d Nosgnor. Cola paròla, contut, as la peul nen crasé, sofoché, fela sté ciuto. At lasserà pa “an pas” fin-a tant ch’a riva a sò propòsit, a sò but, l’é a dì condané ‘l pëccà e salvene ‘l pecator. An efet: “La paròla 'd Nosgnor a l'é viva e d'efet. A l'é arfilà e a taja motobin ëd pì che la pì arfilà dlë spa a dobia trancia. Tanme 'n bisturin as fà stra an tra l'ànima e lë spirit, an tra le gionture e le miole. A buta a la bela vista fin-a nòstri pensé e desideri pì ancreus. A-i é gnente an tut ël creà ch'a peussa esse stërmà da Nosgnor. Dëdnans a Nosgnor tut a l'é patanù e dël tut dovert, e a chiel i dovroma rende cont ëd tut” (Ebreo 4:12-13).
Gioann, quand ch’a l’era viv, a sburdiva Eròd, e Gioann a lo sburdìva fin-a ‘d pì quand ch’a l’é mòrt. Eròd a l’avìa bin acetà tant ëd lòn che Gioann a disìa. A l’é nen pro, contut, d’aceté mach “quaicòsa” dla Paròla ‘d Nosgnor, magara lòn che, për nojàutri a l’é pì belfé. A venta andeje dapress, a cola paròla, an soa integrità, ‘dcò ant lòn ch’a l’é për nojàutri pì dësconvenient. Eròd a rispetava Gioann fin-a tant ch’a l’avìa nen butaje an question sò rapòrt anterdì con Erodìade. L’istess a càpita për tanti ch’a-j pias la bon-a predicassion, basta ch’a-j toca nen sò pëccà favorì! Col pëccà nen confëssà e chità, contut, a-j rusierà andrinta fin-a a la mòrt! Sofoché, crasé j’arciam dla cossiensa a l’é possibil, ma mach fin-a a na certa mira...
Gioann povròm! Coma ch’a disìa ‘n comentator: “A l’é mej che ij pecator a rangio ‘d përsecussion contra ij ministr ëd Nosgnor për soa fidelità ‘d lor, che tireje adòss ëd maledission për l’eternità, për càusa ‘d soa infidelità ‘d lor”. An tùit ij cas, bele s’as peul nen sèmper comprende le vie ‘d Nosgnor, lòn che chiel a l’ha determinà ch’a l’ha da rivé, i podoma esse sicur che Chiel a darà sèmper n’arcompensa ai sò servitor për lòn ch’a l’han da soporté, o ch’a përdo, për amor ëd Chiel.
PREGHIERA
Nosgnor! I confësso che tante vire toa Paròla am dà d’incòmod e a l’é malfé d’aceté. Soens am toca an sël viv e am cissa a cangé. I veuj pì nen trové dë scuse, o, lòn ch’a l’é pes, serché ‘d crasé toa vos ch’am ciama. Bele s’a peul feme mal, a l’é për mè bin. It prego, a la fin, pr’ ij predicator fedej, përchè tì a-j daga fòrsa e a-j benedissa. It prego ‘dcò pr’ ij predicator infidej, përchè as arpentisso e at servo përdabon. Amen.
29 d’Avril 2018 - Dumenica apress Pasqua ch’a fà sinch
Atti 8:26-40; 1 Giovanni 4:7-21; Giovanni 15:1-8; Salmi 22:24-30
Nosgnor tut-potent! Conòsse Ti përdabon a l'é vita eterna! Acòrdane 'd conòsse Tò Fieul ëd manera tant përfeta ch'a peussa esse për noi ël senté, la vrità e la vita, e che nojàutri i séguito Soe pianà arlongh la vìa ch'a mën-a a la vita eterna; për Gesù Crist, Tò Fieul, nòst Signor, ch'a viv e regna con Ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé, pr' ij sécoj dij sécoj. Amen.
http://telegra.ph/At-lasserà-mai-an-pas-gnun-e-ilusion-04-24


text:
L'FC Wil, ch'è sin plazza dus da la Challenge League, n'ha survegnì nagina licenza per la pli auta liga svizra. Il club da ballape da Wil desista dentant da far in recurs cunter la decisiun da la Swiss Football League.
Enavos suenter duas stagiuns
Ils sulets dus teams da la Challenge League che han survegnì ils 25 d'avrigl ina licenza èn Losanna ed Aarau. Losanna ha dà la davosa gia la stagiun 2013/14 en la Super League. Il club aveva dentant in retard da 18 puncts ed aveva perquai stuì bandunar la Super League.
RR novitads 11:30


text:
Cesàn Madèrnu
Cesàn Madèrnu (upüür Cesan; in Italian invéci a l'è ciamaa Cesano Maderno) al è un cumün da la Pruvincia da Munscia e Brianza cun 38 391 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cunt una süperfis de 11,5 km² e 'na densità de 3 338 ab./km².
Al è ciamaa "Madèrnu" per fà diferénza cunt ul cumün de Cesàn Buscón, ch'al sa tröa in la Pruvincia da Milan.
Al cumün al cünta i frazión da Binsàch, Vilàcc Snìa, Sàcra Famèja, Cassìna Gaéta, Mulinèl e Cassìna Savìna.
El nomm[Modifega | modifica 'l sorgent]
El nomm del pais al ven prubabilment del nomm propi "Cisius", menter per chel che revarda la segunda part del nomm la ven quasi de segür de "Maternus", per indicà la trasmissiun ereditaria del center ürban per via feminil.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Cesàn Madèrnu l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Salvar l’ambient cul traffic public
Il project «Fahrtziel Natur» ha en ils ultims 15 onns gudgnà differents premis ed ha era uschiglio tenor ils iniziants pudì persvader. Perquai èn ins uss era vegnì tar la conclusiun da surpigliar quest'idea per il Grischun. Quai en furma d’ina fasa da test. Per il cas che las experientschas fissan bunas èsi lura l’idea d'engrondir la collavuraziun da parcs cun il traffic public en l’entira Svizra.
6 parcs e 2 firmas da traffic public
Dasper organisaziuns d’ambient collavureschan 6 parcs ( Parc Naziunal Svizzer, Parc Ela, Parc Adula, Parc da Natira Beverin, Biosfera Val Müstair e l’Arena Tectonica Sardona) cun las duas grondas firmas da transport public Viafier Retica e l’Auto da posta.
Ensemen vulan els transportar dapli giasts en las regiuns dals parcs. Quai era a moda ecologica. Per far pli attractiv il traffic public ed ils parcs vul ins porscher differents rabats, pauschalas ed acziuns per ils utilisaders da Fahrtziel Natur.
Viafiers federalas na fa betg part
La pli gronda firma da transport na fa dentant betg part al project. Malgrà ch’ils iniziants han trais giadas empruvà da persvader ils responsabels da las Viafiers federalas n'è ina collavuraziun betg gartegiada. Ils motivs n'enconuschan ils iniziants betg. Era la Viafier retica deplorescha questa decisiun.
I resta la speranza d'era anc persvader cun temp las Viafiers federalas.
Per questa stad vegni a dar in bigliet spezial da RailAway. Uschia pon ils giasts da la Bassa tuttina profitar da custs da viadi pli favuraivels. A lunga vista ston ils responsabels dentant chattar in’autra soluziun - cunzunt sch’ins avess suenter ils trais onns da test da decider da far la collavuraziun sin nivel naziunal. Lura na funcziunass il concept strusch pli senza las Viafiers federalas.
RR actualitad 17:00


text:
I vegn filosofà, chantà, sautà, anghels e spierts cumparan e cler – la chatscha è il tema. Cun ina curta scena han ils realisaturs dal gieu da teater Settembrini fatg gust ad in'infurmaziun per las medias sin lur interpretaziun scenica da l'ovra litterara da Leo Tuor.
Crear in agen fil cotschen
I saja stà grev da far da l'ovra litterara da Leo Tuor in toc da teater conceda il reschissur Manfred Ferrari. Il cudesch n'haja betg propi in fil cotschen, ch'el haja pudì duvrar per il teater, uschia ch'el haja stuì crear in agen fil cotschen.
Ensemen cun ils acturs Andrea Zogg, Jaap Achterberg e Nikolaus Schmid ha Ferrari lura transmidà litteratura en teater. Il fil cotschen è in giuven che è vid far la patenta da chatscha e perquai gioga il toc er en il tschaler da sajettar.
Texts schrägs e poetics
Il grev saja stà da chattar en quels texts per part fitg schrägs e per part fitg poetics situaziuns, ch'ins possia insumma giugar, resumescha Andrea Zogg. El discurra dal reminent er rumantsch en il toc, malgrad ch'el na sa betg rumantsch.
Co ch'il toc finescha na levan ni ils acturs ni il reschissur tradir. I saja pussaivel ch'il giuven survegn la patenta da chatscha, u er betg. Il pli tard ils 14 da favrer vegn dentant il public a savair la fin: Lura è en il rom dal festival «Höhenfeuer» l'emprima da sis rapreschantaziuns da Settembrini en la Postremise a Cuira.


text:
Ils Stadis Unids e la Nato hajan in passà ed in avegnir cuminaivel e ses pajais veglia in’amicizia cun l’Europa e cun tut ils pajas che hajan patì per lur allianza. Plinavant ha Pence ditg ch’ils alliads stoppian pajar ina part gista dal custs da segirtad da la Nato.
Era Merkel vul rinforzar Nato
Era la chanceliera tudestga Angela Merkel ha discurrì da la Nato a Minca. Ella vul rinforzar las organisaziuns internaziunalas Nato, l’ONU e l’Uniun europeica. I valia la paina da cumbatter per lur structuras, ha manegià Merkel. Vers ils Stadis Unids ha la chanceliera tudestga ditg che la Germania saja pronta da sa participar pli ferm als custs da defensiun. Plinavant ha Merkel ditg ch’en il cumbat cunter il terrorissem dovria l’Europa ils Stadis Unids. I saja impurtant da suttastritgar ch’il motiv per il terrorissem na saja betg l’islam, ma in islam che haja sbaglià la via.
Dapli daners per defensiun
Il minister da defensiun britannic Michael Fallon, ha pretendì a la conferenza da segirezza a Minca, ch'ils stadis commembers da la NATO duain auzar lur budgets da defensiun.
Ils commembers sajan sa cunvegnids il 2014 d’auzar las expensas per la defensiun sin 2% da lur contribuziuns socialas entaifer 10 onns. Passa la mesadad dals stadis cuntanschian ozendi gnanc 1,5%, ha ditg Michael Fallon.
La regenza britannica haja l’onn 2010 reducì las contribuziuns socialas, dentant augmentà las expensas per la defensiun. Plinavant pretenda el in engaschament pli lung da la Nato en l’Afghanistan. «Sch’il pajas dat ensemen lura vegnin nus a resentir quai. I pudess lura esser che trais fin quatter milliuns umens giuvens vegnan tramess da lur famiglias en l’Europa», ha ditg Michael Fallon.
RR actualitad 07:00 ++


text:
Il final da l'acziun «il pli bel vitg da la Svizra» ha cumenzà. Sco vitg rumantsch è Ardez vegnì tschernì sco in dals quatter finalists.
Saint-Ursanne en il Jura è il candidat per la Svizra franzosa, il vitg per la Svizra taliana è Morcote en il Tessin e quel per la Svizra tudestga è Binn en il Valais.
Ils quatter vitgs èn fin ussa stads en concurrenza cun mintgamai dus auters candidats da lur regiun linguistica.
Vuschai uss per voss favurit!
Enfin ils 28 da settember pudais vus anc vuschar per voss favurit, independentamain da la regiun. La decisiun vegn communitgada ils 5 d'october. Lura èsi decidì tge vitg che po sa numnar «il pli bel vitg da la Svizra», il link avra en ina nova fanestra.
RR actualitad 08:00
Il pli bel vitg da la Svizra
Votai per voss favurit! Qua chattais il voting sco er ulteriuras fotografias ed infurmaziuns davart la concurrenza.


text:
Autras partidas na sajan betg en la posiziun da dubitar la pretensiun da la PLD sin quest sez, ha ditg il president da la PCD, Gerhard Pfister, a l'agentura da novitads SDA. La partida liberaldemocratica haja gudagnà vitiers a las ultimas elecziuns, uschia ha Pfister argumentà sia tenuta.
La PLD tschertga explicitamain ina candidatura ord la Svizra latina. Per blers è il temp madir per in cusseglier federal dal Tessin.
Il minister da l'exteriur Didier Burkhalter aveva annunzià ils 14 da zercladur da vulair sa retrair sco cusseglier federal sin ils 31 d’october. Il Neuchâtelois Burkhalter è dapi il 2009 per il PLD en il Cussegl federal.
RR novitads 06:00


text:
Stai si, il mars ei cheu! Tenor quei motto ha il Kick-off annual dalla YEN giu liug quei unviern en Croazia. Era dus Romontschs eran puspei dalla partida, numnadamein Angelica Augustin e Samuel Bislin. Els raquentan da lur temps a Donja Stubica silla pagina dallas Vuschs Giuvnas ch’ei dat sco adina da telecargar cheu giusut. Ils ulteriurs texts han Livio Caduff ed Alessio Schmed contribuiu, Tizian Giger ha tarmez ina fotografia da Mustér. Dar in sguard vala la peina. E co era tiu calonda mars? Era tia contribuziun prendin nus bugen encunter per mail a giuru@giuru.ch
La proxima scuntrada ha liug la jamna avon Pastgas a S. Gheorghe en Rumenia, pia ils 12-19 d’avrel 2019. S’annunziei!
—
#gasetta #rumantscha #YEN #kickoff #DonjaStubica #minority #couldbeworse #giuventetgna #giuru #motivation #cuntent #Mustér


text:
Gàmbara
Gàmbara (en Italià: Gambara), l'è 'n cümü de 4 710 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla Bàsa Bresàna a 36 km a Sudèst de la cità de Brèsa e 30 a Nordèst de la cità de Cremùna.
El teretóre de Gàmbara 'l se tróa ai cunfì co le pruvìnce de Cremùna e de Màntoa. L'è töt pià e l'è delimitàt dei fiöm Mèla e Cés.
Divèrsi repèrcc e iscrisiù le testemógna l'urìgin romàna de l'abitàt, ma 'l cèntro piö antìc facilmènt l'ìa 'n cuincidèmsa de la frasiù de Curviù.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Exact 51.89% da la populaziun da la Gronda Britannia ha votà per il Brexit avant exact in onn. Suenter l'emprim schoc regia gronda malsegirtad en il pajais.
«Sa midà è plitost pauc – la vita va vinavant»
Cler haja il Brexit dà bler da discutar – mo actualmain fatschentian plitost ils acts da terror e l'incendi dal sgrattatschiel la glieud. Quai di l'engiadinaisa Anna Lee-Famos che viva dapi l'onn 1961 a Londra.
Blers che hajan votà per il Brexit avant in onn na sajan betg stads infurmads bain, hajan sa laschà manar d'emoziuns. Ozendi audia ella da persunas che s'enriclian d'avair votà per sortir da l'Uniun Europeica, di la docenta d'art pensiunada.
Gia avant in onn aveva Anna Lee-Famos accentuà che la votaziun dal Brexit saja ina decisiun dal cor u dal chau.
Chaos politic en Gronda Britannia
Era in onn suenter la votaziun da Brexit, na saja anc insumma betg cler, tge che la Gronda Britannia veglia propi. Quai di Stefanie Walter, profesra per relaziuns internaziunalas a l'universitad da Turitg. Per l'ina regia in chaos politic, cunquai che la primministra Theresa May haja pers sustegn e simpatia. Per l'autra perquai che votantas e votants hajan vulì sortir da l'UE ord ils pli differents motivs ed uss saja grev d'unir tut quels interess.
Economicamain na sentia la Gronda Britannia anc betg grondas consequenzas. Quai fa surstar la politologa. Surtut ils consuments hajan stabilisà l'economia.
Actualmain dettia dentant indizis ch'il Brexit pudess avair influenza sin l'economia.
«Cun l'UE vai bler meglier ch'avant in onn»
Avant bun in onn aveva la politologa Stefanie Walter ditg ad RTR, che l'Uniun Europeica sa chattia en sia pli greva fasa dapi la fundaziun. Ussa saja quai dentant sa midà, accentuescha la politologa. L'emprim trend saja sa mussà l'atun 2016 cura che Alexander Van der Bellen saja vegnì president da l'Austria e dacurt cun l'elecziun dad Emmanuel Macron sco president franzos.
Dentant gist era il Brexit haja unì l'Europa. Blers hajan cumenzà a stimar las valurs europeicas pir enten vesair tge ch'els perdissan cun bandunar l'UE.
Era pervia da Donald Trump sto l'Europa star ensemen.
Donald Trump saja incalculabel sco president e l'Europa na possia betg pli sa fidar ch'ils Stadis Unids regleschian tut sin il mund.
RR actualitad 07.00ff


text:
- Zona da pressiun bassa «Veiko» ha cuntanschì sonda la Svizra.
- En las muntognas han ins mesirà vents cun spertadads da sur 150 km/h.
- En Frantscha è in um mort cura che quel è charrà cun ses auto en ina planta ch'era cupitgada.
Vents en muntogna
Pervi dals ferms vents hai er dà disturbis en la Bassa. Tranter auter ha la fiera da Nadal a Stans en la Sutsilvania stuì cumenzar pli tard. Damaun lascha il stemprà «Veiko» suenter. Ma glindesdi e mardi fai favugn e quai puspè cun vents da stemprà.
RTR novitads 14:00


text:
Lego - il pli renumà termagl dal mund. Quai enconuschan tuts. La pitschna tscheppa da far termagls datti gia dapi passa 50 onns. Ed ella è anc oz per blers il hit. Sin l'entir mund datti uschè blers Legos che mintga carstgaun avess en media 62 tscheppa/tscheps da far termagls.
L'istorgia
Cumenzà ha tut il 1916 en in pitschen lavuratori a Billund (Danemarc). Là produciva il scrinari-artist Ole Kirk Christiansen stgaffas, ischs e fanestras. Ils emprims onns funcziunava tut bain. Tuttenina hai dentant dà ina gronda crisa d'economia sin l'entir mund. L'affar dad Ole Kirk Christiansen na girava betg pli uschè bain e la fin finala ha el stuì relaschar tut ses impiegads.
Suenter ha el cumprà ina nova maschina ed ha cumenzà a fabritgar stgalas, aissas da stirar ni era sutgas da lain. El ha dentant era anc cumenzà cun insatge auter: cun il material che restava ha Ole Kirk Christiansen fabritgà termagls.
El ha fatg pitschnas stgalas, pitschnas aissas da stirar e magari era in jojo u andas da trair suenter.
Il num
Il 1932 ha el alura decidì da far in nov affar e da sa concentrar dal tuttafatg sin termagls. Per quest nov affar ha el inventà il num: Lego.
Quei num deriva dal danais "Leg godt" e vul dir "gioga bain".
L'affar girava fitg bain il lavuratori è vegnì pli e pli grond ed Ole Kirk Christiansen ha gì spert blers lavurers.
La naschientscha
Lego fabritgava differents termagls, oravant tut dentant pitschna tscheppa da lain.
Ole Kirk Christiansen era però à la tschertga d’in auter material per la tscheppa. El ha experimentà cun differents materials ed è la fin finala sa decidì per il plastic. Plasitc aveva dus gronds avantatgs: el è fitg resistent ed el sa lascha furmar bain.
Il success
Quai ha revoluziunà las chombras dals uffants. La tscheppa melna, blaua e cotschna era fitg leva, ins ha pudì chatschar ensemen ella ed uschia bajegiar da tuttas sorts. L'emprim pudevan ins mo cumprar la tscheppa en il Danemarc e mo en duas grondezzas. Quai eran quasi ils basats e las basattas dals Legos dad oz.
Pli tard lu ha Godfred Kirk Christiansen, surpiglià la fatschenta da ses bab. El ha perfecziunà il sistem e la tscheppa da Lego.
Oz datti sper la simpla tscheppa era rodas, motors ed umets da Lego.
Lieur da Pasca ord quadrins


text:
Śōg dal bucìni
Al Śōg dal bucìni (ciamèdi anca védri, in itagliàṅ gioco delle biglie) 'l è 'n śōg ch'a gh' piêś fèr ai ragasō quand i s càt'n insèm ind un curtîl, e-śvèin a dal canalèti, atàc a dla tèra o anca in sìm'a dla sàbia.
Difât a s pōl sèimp'r imaginèr-es che 'l bucìni i fàgh'n al gîr 'd Fransa, dend-egh di crìc per cucèr-i 'd lung ai sintēr bèle sistemê prìma; a s pól anc śughèr a purtèr vìa 'l bucìni a chi èter śugadōr cavènd-egh-la ed fer-eg sàinter còuntra, con al crìc giùst adôs a la tó bucìna.
In di schêv dl'archiulugìa a s è catê soquànti buśèini cìchi druèdi per śughèr a bucìni anca in dla Ròma antìga, mèinter che i putèin egisiàn i druèven dal bucìni anca ed gèmi, mo s'a s eśvinòm più arèint a nuèter, i putèin i in fèven colesiòun 'd quìli in tèracóta, in vēder e in metâl: el dimensiòun dal bucìni urdinàrî egl'ìn eśvèini a 'l sentìmet'r e mêś ed diàmeter, mo 'gh'n è anca 'd quìli più gròsi e apèina più cichìni.
Manéri 'd dìr
(CARPŚ) Gh'ê-'t al védri?[1], (IT) Hai con te le biglie?
Vóś lighèdi
Colegamèint estèren
- (IT) D'indû al deśvìn al só nòm in sìm' a etimo.it.
- (IT) La vóś in sìm' a la Treccani in dla réda.


text:
Bex
Bex (Béx in arpitan) a l'è un cumün svizzer del distret de Aigle, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 96.6 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 6630 abitant.
El cumün de Bex al se tröva a una altitüden de 424 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Chamoson (VS), Collonges (VS), Conthey (VS), Fully (VS), Gryon, Lavey-Morcles, Leytron (VS), Massongex (VS), Monthey (VS), Ollon, Ormont-Dessus, Saint-Maurice (VS).
Cità 'ngiümelaaModifega
- Tuttlingen, Germania


text:
Tenor il studi da la Pro Senectute è mintga quarta persuna sur 55 stada pertutgada da cugliunarias da facultad ils davos 5 onns, mintga tschintgavla persuna ha gì in donn finanzial. Las cugliunarias han fatg donns da tut en tut passa 400 milliuns francs per onn.
Las cugliunarias vegnan fatgas en differentas situaziuns: Quai va da enguladitschs en la publicitad, enguladitsch tar il prender giu daners, persunas nunenconuschentas che dumondan per daners, inserat falsifitgà en l'internet fin tar retschaiver rauba betg empustada.
Il studi mussa, che umens vegnan cugliunads pli savens che dunnas. La Svizra franzosa ha cun 36,5% ils pli blers cas da cugliunarias envers persunas sur 55 onns, suandà la la Svizra tudestga cun 22,8% e dal Tessin cun 11,7%. Plinavant vegnan persunas tranter 55 e 64 onns sco er quellas sur 85 onns cugliunadas pli savens che las persunas da las vegliadetgnas tranteren.
RR novitads 12:00


text:
Cun l’emprima medaglia d’aur ha la staffetta russa salvà ord lur vista quest campiunadi mundial. Il Russ Anton Schipulin ha tegnì cunter en la davosa runda als Franzos cun Martin Fourcade sco davos atlet. Terz daventan ils Austriacs, pauc avant ils Tudestgs.
Mo Weger ha propi persvadì
La plazza 16 dals Svizzers è ina trumpada. Sulettamain Benjamin Weger ha mussà ina ferma prestaziun cun nagins sbagls da sajettar. Jeremy Finello sco emprim curridur da la staffetta ha surdà gia cun in retard d’ina minuta e mesa. Mario Dolder ha stuì chargiar suenter e silsuenter anc far duas rundas da chasti. Serafin Wiestner sco ha mo anc pudì meglierar levet la rangaziun svizra sin plazza 16.
RTR novitads 17:00


text:
En il bajetg nov dal Museum d'art a Cuira hai brischà il mardi da mezdi. Curt avant las 13:00 ha la polizia chantunala survegnì il messadi da l'incendi. Vers las 13:00 èsi stà da vesair ferm fim che vegniva or dal bajetg.
Incendi davos da la fatschada
Sco Roman Rüegg, il pledader da la polizia chantunala ha confermà, eran ils pumpiers en acziun cun 50 persunas. Rüegg ha confermà che la fatschada dal bajetg nov ha brischà.
Suenter radund 20 minutas han ils pumpiers da Cuira gì stizzà il fieu. La Grabenstrasse è stada serrada durant radund in'ura. Naginas persunas èn sa blessadas.
Tge material ha insumma ars?
Markus Dünner, l'architect chantunal dal Grischun, ha dà resposta a questa dumonda:
«Il material che ha ars ha num Polystyrol. Quel ha blers avantatgs, po dentant cumenzar ad arder a partir da 400 grads.
Da tscherner quest material n’è dentant betg stà in sbagl ed era tar la fabricaziun è tut vegnì fatg dretg. Quai confermà era la controlla da la polizia da fieu.»
Preparativas per avertura cuntinueschan
Sco l'Uffizi chantunal da construcziun auta scriva, n'hai dà nagins donns en l'intern dal museum. Ed er las ovras d'art èn mitschadas cun la tema. Il motiv la l'incendi n'è però anc adina betg sclerì.
Il nov bajetg dal Museum d'art duai vegnir inaugurà il zercladur, las preparativas cuntinueschan. L'avertura è dentant dependenta da las lavurs da reparaziun e dal scleriment dal motiv da l'incendi, uschia l'uffizi. En duas emnas duain lura suandar dapli infurmaziunRR novitads 14:00 / 17:00 / 23.03.2016, 12:00


text:
L'opera San Murezzan ha preschentà per la segunda giada suenter la stad 2016 il toc «Bianca e Fernando» da Vincenzo Bellini. Da la partida en l'ensemble musical èn era trais giuvens engiadinais: ils trumbettists Gian Duri e Simon Gabriel da S-chanf e Luis Baumann da Schlarigna.
Luis Baumann fa solo l'avertura da l'opera, accumpagnà be d'in tambur. Durant il prim act sunan ils trais Engiadinais lura en ina gruppa da trais cun sustegn da l'orchester. Per ils giuvens indigens èsi stà ina bella experienza musicala ed els han ditg suenter la premiera envers RTR ch'els na sajan betg stads memia nervus. Quai malgrà lur vegliadetgna: Simon Gabriel ha nov onns, Gian Duri Gabriel e Luis Baumann han 14 onns.


text:
Il Cussegl federal ha vulì engrevgiar cun ses sboz la cumpra da sulom en Svizra a persunas da l'exteriur. La maioritad da las organisaziuns interessadas, partidas e chantuns refusan dentant las midadas proponidas. Vitiers na vesan ellas il mument nagin basegn d'agir. Il Cussegl federal desistia perquai sin ina revisiun da la Lex Koller ch'è en vigur dapi il 1985.
Tge è la Lex Koller?
La Lex Koller è numnada suenter l’anteriur Cusseglier federal Arnold Koller. La lescha vala dapi il 1985 e restrenscha la cumpra da sulom per persunas che vivan a l’exteriur. Naginas restricziuns datti per giaschom da mastergn e societads d’immobiglias.
RR novitads 12:00


text:
Gontenschwil
Gontenschwil (Gondischwiu in aleman) a l'è un cumün svizzer del distret de Kulm. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 2 090 abitant e una süperfiss de 9.74 km², e al se tröva a una altitüden de 531 meter sura al livel del mar.
El cumün de Gontenschwil a l'è tacaa ai cumün de Leimbach, Oberkulm, Pfeffikon (LU), Reinach, Rickenbach (LU), Schmiedrued, Zetzwil.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Gontenschwil l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1173 cul nom de Gundoltswilre
L'andament storegh de la popolazion de Gontenschwil l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Gontenschwil in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Gontenschwil in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
1921 è l’emprim «Tschespet» cumparì: Las istorgias dal Munt S. Gieri da Flurin Camathias. L’auter onn – probabel l’atun – cumpara il numer 78 da la ritscha verda.
Ina antologia d'auturas ed auturs sursilvans
La Surselva Romontscha realisescha l’ediziun da giubileum. I duai dar ina sort antologia d’auturas e d’auturs da la Surselva che vivan anc e che scrivan, di il president da la Surselva Romontscha Alberto Palaia. Ils onns passads stuevan els adina spetgar fin ch'insatgi vegniva e scheva, jau avess insatge d’edir en il Tschespet.
Uss avain nus vulì lantschar il project e dumandar auturas e auturs.
Ediziun da forsa mo 500 exemplars
Els hajan tschertgà la collavuraziun cun l’Uniun per la litteratura rumantscha per survegnir ina glista d’auturas ed auturs. La finala haja el dumandà 12 d'els, di Alberto Palaia, ed in gronda part haja gia consentì da scriver.
Stampar in cudesch er en il temp digital
I saja grev da vender cudeschs rumantschs, perquai na dettia quai betg ina ediziun da 2000 u 3000 exemplars, mabain forsa da 500.
Igl è dentant impurtant d’avair texts scrits en furma da palpiri ch’ins po tegnair enta maun; era per mussar che nus na vivain betg mo en in mund virtual.
2021 è era il giubileum da 150 onns, dapi ch'il plevon oriund da Laax Flurin Camathias è naschì, l'autur da l'emprim Tschespet insumma.


text:
Rossier na vegnia dentant betg a bandunar il departament. El haja supplitgà da sa laschar metter sin la glista dals proxims transferiments. Vul dir: El vegn a surpigliar sco ambassadur svizzer ina residenza en l'exteriur. Tgenina vegn il cussegl federal a decider.
Davart ils motivs per sia abdicaziun n'ha l'EDA fatg naginas indicaziuns. Dentant sajan mo paucs secretaris statals stads ils davos 30 onns pli ditg che 5 onns en uffizi.
Il minister da l'exteriur Didier Burkhalter vegn uss a scriver ora la plazza fin la fin d'avust.
RR novitads 21.00


text:
Ils davos onns sa focusava la Scuntrada sin expositurs indigens – expositurs che na derivavan betg dal Surses na pudevan betg esser preschents. Ussa è la fiera puspè libra a tuts, quai cun ina exepziun: «Sch'expositurs na concurrenzeschan betg las firmas localas, alura pon era expositurs dad autras regiuns u chantuns avair in stan a la Scuntrada», ha ditg Roberto Guetg.
La Scuntrada duai quest onn era vegnir pli attractiva per ils uffants, quai cun avair scooters electrics, in chastè cun trampolin e la pussaivladad da sa laschar smincar. Sco higlight saja preschent il bov Elvis da Giatgen Arpagaus – il bov ch’ha era ina rolla en il film da Heidi che vegn il december en ils kinos. La Scuntrada è venderdi, ils set d'avust a partir da mezdi.


text:
Il WEF sco tal na saja betg preschent a Genevra, quai è il resun sch’ins dumonda ils Genevrins e las Genevrinas. Era sche il sez principal dal Forum mundial d’economia è situà a Cologny, ina vischnanca dasper la citad da Genevra. L'emna dal WEF saja là in'emna sco tut tschellas era, i na saja betg uschia sco en il Grischun, nua che tut vegn mess sin il chau ed ins inscuntra la polizia en mintga chantun.
Da discurrer dat il Forum mundial d'economia però tuttina. Ins stoppia però differenziar, di in um oriund da Turitg che lavura e viva a Genevra dapi 50 onns.
Genevra sco martgà da finanzas, sedia da firmas ed organisaziuns internaziunalas persequitescha precis tge che capita a Tavau. Dentant ils auters n'interessa quai betg tant.
El sez saja fitg interessà. El lavura en la branscha da finanzas ed è sez stà pliras giadas al WEF. Ma la gronda part dals Genevrins e las Genevrinas na s'interessian betg per ils detagls dal WEF, baingea però per il WEF sco tal. Qua è la tenuta plitost sceptica. Ina dunna pli veglia di, ch'ella na chapeschia betg precis, tge che capita a Tavau, dentant na spetgia ella er betg resultats.
Ils gronds e pussants dal mund vegnan ensemen per sa servir anc pli fitg dal mund. Per mai na datti betg insatge pli mal.
Ina dunna pli giuvna di, ch'ella haja duas vistas sin il Forum mundial d’economia. D’ina vart sajan las problematicas che vegnian discutadas impurtantas e da l’autra vart paria ad ella ch'i sajan mo là a discurrer per discurrer.
Fertant ch'ils ins vesan il WEF sco schanza per manar enavant il mund, vesan ils auters il forum sco lieu, nua ch'i vegn rinforzà in sistem che fa dapli donn che gudogn a la gronda part da la populaziun mundiala.
Trump è Trump
E plitost sceptics èn ils Genevrins e las Genevrinas che RTR ha inscuntrà per las vias da Genevra, sch'i va per la visita dal president american Donald Trump al WEF. Quai saja anc pli mal ch'il WEF sez, di ina passanta e l’autra manegia ch'ella na veglia betg vesair Trump, ella n'haja betg gugent el ed el duess meglier restar là nua che el saja.
Jau chat impurtant ch'el vegn ad esser preschent, ma tge duess jau dir... Trump è Trump...
Ed in um enturn ils 40 agiunta, che quai saja ina mascarada totala, che in um sco Trump possia regnar sur dad in stadi uschè grond sco l’America.
Pervi da la visita dal president american saja il WEF stà quest onn in zic pli preschent a Genevra, congualà cun ils onns passads. Però las discussiuns sin las vias n'èn betg grondas, quellas vegnan fatgas davos ils mirs da las bancas, las organisaziuns e las firmas internaziunalas a Genevra. Per tut ils auters, resta l’emna dal WEF ina sco tut las autras.
RR actualitad 11:00


text:
Anc adina è la pendiculara da Cassons in tema emoziunal. Quai è sa mussà en plirs votums. Ed intgins commembers han era crititgà la vischnanca da Flem e la gruppa da l’Arena Alva. Mo Hans Sutter di ch’els stoppian acceptar la decisiun da Flem. Dacurt han votantas e votants detg gea al credit da planisaziun da 850’000 francs per la varianta Y.
Betg demontar
Suenter questa decisiun vul l’uniun Pro Flem Cassons dentant tschertgar vinavant il discurs cun la vischnanca da Flem e l’Arena Alva. Plinavant vegn pretendì che la pendiculara da Cassons na dastga betg vegnir demontada, fin che la nova pendiculara da la varianta Y è en funcziun. Ils daners, 1 milliuns francs, ch’eran vegnids rimnads per sanar la pendiculara da Cassons, restan sin in conto fin ch’ins sa sche la varianta Y vegn realisada.
Betg schliar l'uniun
Ed ils commembers da l’uniun èn cleramain dal maini che l’uniun stoppia exister vinavant. Ina radunanza extraordinaria da Pascas 2016 duai lura decider sur da finamiras e da la strategia futura.


text:
Providence
Providence a l'è la capital e la cità püssee granda del Rhode Island, vün di stat di Stat Ünì d'America. A Providence a l'era nassüü el grand scritur Howard Phillips Lovecraft.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Providence l'ha fundada el Roger Williams in del 1636 cunt el nom de Providence, Pruvidenza in lumbard, cume refügi per i gent perseguitaa per questiun religius. La cità la se tröa in d'un teritori che l'era sota el domini di indian Narragansett.
Edücaziun[Modifega | modifica 'l sorgent]
Üniversità[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Üniversità de Brown
- Johnson & Wales University
- Providence College
- Rhode Island College
- Scöra de Dissegn de Rhode Island
- Üniversità del Rhode Island


text:
Pianell (CO)
Pianell (nom ufizial in italian: Pianello del Lario) l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l cunta 1 058 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 9,8 km² e ona densità de 108 ab./km².
El paes el se troeuva in sul Lagh de Còmm e 'l confina con la Provincia de Lecch (comun de Còlich, Derv e Dòr).
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Pianell (CO) l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
«Che quel vegn a Tavau na chapesch jau betg» u era «sgarschaivel – el duai restar a chasa ed abditgar». Da chattar insatgi che sa legra da la visita da Donald Trump para strusch pussaivel. Sin il pli datti persunas ch'èn in zic pli optimisticas. Insatgi è perfin persvas ch' ina visita a Tavau fetschia bain a Trump. «El po guardar co nus vivain en pasch. Sia tactica da guvernar po forsa profitar da quai.»
Sgarschaivel – el duess restar a chasa ed abditgar.
Simplamain ignorar u almain salidar
E tge faschessan ils da Tavau, sch'els scuntrassan il president american? Per ils blers è cler – ir sperasvi. «Jau schess allegra ed adia. Sch'el na salidass betg mai schess jau pir dretg allegra.» Duas dunnas pli veglias s'interessassan oravant tut per insatge ch'ha gia davent da l'entschatta dà da discutar – ses chavels. «Jau contemplass el. Spezialmain sia frisura m'interessass. Il meglier suflass ei anc in zic», di ella e ri.
RR actualitad 17:00


text:
Val-d'Illiez
Val-d'Illiez a l'è un cumün svizzer del distret de Monthey, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 39.3 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1763 abitant.
El cumün de Val-d'Illiez al se tröva a una altitüden de 948 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Champéry, Châtel (FR-74), Evionnaz, Mex, Monthey, Montriond (FR-74), Troistorrents, Vérossaz.
RiferimentModifega
Ligam de föraModifega
- Official website (Inglés)
- Val-d'Illiez in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Rìa de Sólt
Rìa de Sólt (Riva di Solto in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa sol Lach d'Izé a 40 km de la sità e a 186 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 881 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 8,6 km² e 'na densità de popolasiù de 102 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Fonté, Marù (BS), Parsànega, Pizògne (BS), Sólt.
Evulusiù demogràfega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Rìa de Sólt l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
La regenza grischuna è s'occupada tranter auter da fatschentas federalas. En connex cun la restructuraziun dal sectur d'asil renviescha ella al fatg ch'i ston vegnir prendidas en mira ultra da proceduras pli curtas er meglieraziuns en la pratica d'exequir la spedida.
Fatgs d'asil: Proceduras acceleradas na bastan betg sulettas
La regenza beneventa la restructuraziun dal sectur d'asil che ha l'intenziun d'accelerar las proceduras d'asil en general. Ella sustegna en quest reguard il sboz davart la midada da la lescha d'asil ch'è vegnì preschentà da la confederaziun. Davart singulas disposiziuns s'exprima la regenza en la consultaziun dentant cun resalvas. A ses avis è la ristga fitg gronda ch'il dretg proponì da survegnir ina cussegliaziun giuridica respectivamain ina represchentanza legala gratuita n'augmentass betg mo l'attractivitad nungiavischada da la Svizra sco destinaziun per requirentas e requirents d'asil, mabain chaschunass er in'ulteriura normaziun da las proceduras d'asil. Perquai propona la regenza da stritgar il dretg da survegnir ina represchentanza legala gratuita.
Da princip ston vegnir realisadas acceleraziuns da las proceduras er en il sectur da l'execuziun da spedidas. Uschia ston vegnir fixads – sin il stgalim da la lescha – clers motivs d'arrest, ils quals permettan als chantuns, che vegnan incumbensads d'exequir spedidas, d'ordinar mesiras repressivas dal dretg da persunas estras suenter la publicaziun da la decisiun da spedida da l'emprima instanza. Proceduras pli sveltas na garanteschan anc betg che las spedidas vegnian exequidas meglier. Anzi vegn la part da las requirentas e dals requirents d'asil ch'è vegnida refusada cun vigur legala e che n'ha nagina perspectiva da dimora en Svizra a s'augmentar fermamain. Uschia crescha la ristga ch'ils custs per l'agid d'urgenza s'augmentan considerablamain. Pertutgads da quai vegnan ad esser cunzunt ils chantuns che n'han nagins centers federals sin lur territori. Perquai duai la confederaziun pajar als chantuns er en l'avegnir ina pauschala d'agid d'urgenza che cuvra ils custs.
La regenza na vul nagina ulteriura reducziun da l'armada en il Grischun
La regenza grischuna prenda posiziun davart la fatschenta federala per midar la basa giuridica da sviluppar vinavant l'armada. La regenza beneventa il project federal da sviluppar vinavant l'armada, da priorisar sias incumbensas tenor las resursas che la stattan a disposiziun e d'adattar correspundentamain la basa legala. L'armada sa e duai distgargiar las autoritads civilas cun ina vasta paletta d'acziuns da sustegn per dumagnar catastrofas e situaziuns d'urgenza, per ademplir autras incumbensas d'impurtanza naziunala sco er per sa defender cunter privels gravants da la segirezza interna.
Ils ultims 20 onns èn vegnidas reducidas en il chantun Grischun var 140 plazzas en il sectur da l'armada. Ultra da quai è il chantun Grischun stà pertutgà surproporziunalmain da las mesiras da reducziun dal concept da staziunament 2005. Perquai spetga la regenza da la confederaziun ch'i na vegnian reducidas pli naginas ulteriuras plazzas da lavur, plazzas d'armas, infrastructura e commandos en il chantun Grischun. Er da l'annullaziun da la brigada d'infantaria da muntogna 12 cun il commando respectiv staziunà en la caserna a Cuira duai vegnir desistì. Cas cuntrari van a perder ulteriuras plazzas da lavur en la regiun da Cuira e pia er la buna veglia envers l'armada.
Il resultat da la votaziun davart l'iniziativa federala dal pievel "Gea a l'aboliziun dal servetsch militar obligatoric" dals 22 da settember 2013 dal chantun Grischun – 77,1 pertschient cunter l'iniziativa – mussa ch'il chantun Grischun sustegna l'armada. Da questa tenuta positiva stoi vegnir tegnì quint tar la realisaziun dal concept da staziunament per sviluppar vinavant l'armada, renunziond a la reducziun da plazzas da lavur, da plazzas d'armas, d'infrastructura e da commandos.
Nagins projects da votaziun chantunals ils 24 da november 2013
La regenza ha prendì enconuschientscha dal fatg ch'ils suandants projects federals vegnan suttamess a la votaziun dal pievel la dumengia dals 24 da november 2013:
- iniziativa federala dal pievel dals 21 da mars 2011 "1:12 – Per salaris gists"
- iniziativa federala dal pievel dals 12 da fanadur 2011 "Iniziativa a favur da las famiglias: deducziuns da taglia er per geniturs che guardan sezs da lur uffants"; e
- midada dals 22 da mars 2013 da la lescha federala davart la taxa per l'utilisaziun da las vias naziunalas (lescha davart la taxa da las vias naziunalas).
Ils 24 da november 2013 na vegni votà davart nagins projects chantunals.
Las disposiziuns executivas tar la legislaziun da taglia vegnan adattadas
La regenza ha concludì ina revisiun parziala da las disposiziuns executivas tar la legislaziun da taglia. Cun la revisiun vegni resguardà tranter auter che la taglia a la funtauna vegn incassada a partir dal 1. da schaner 2014 da nov da las vischnancas empè dal chantun. Cun questa midada dal sistem sa sposta la repartiziun da la lavur tranter las vischnancas ed il chantun. La nova repartiziun da las lavurs chaschuna er ina midada tar las indemnisaziuns tranter il chantun e las vischnancas. L'import vegn fixà da la regenza.
Nova disposiziun davart la surannaziun da la taxaziun absoluta per il 1. da december 2013
La revisiun parziala da la lescha da taglia ch'il cussegl grond aveva concludì ils 11 da zercladur 2013 vegn messa en vigur per il 1. da december 2013. Las disposiziuns da questa revisiun parziala pertutgan la surannaziun da la taxaziun absoluta. Il termin absolut actual da 10 onns è memia curt. Per evitar perditas da taglia e per cuntanscher ina concordanza cun la regulaziun federala vegn fixà il termin a 15 onns. Cun l'entrada en vigur per il 1. da december 2013 poi vegnir evità che pretensiuns da l'onn fiscal 2003 suranneschian. Ulteriuras revisiuns parzialas da la lescha chantunala da taglia dals 19 d'october 2010 (taglia a la funtauna) e dals 31 d'avust 2012 (gudogns da lottaria) vegnan mess en vigur per il 1. da schaner 2014.
La revisiun totala da la lescha davart la cassa da pensiun dal Grischun è en vigur
La revisiun totala da la lescha davart la cassa da pensiun dal Grischun dals 23 d'avrigl 2013 vegn messa en vigur per il 1. da schaner 2014. La revisiun totala è daventada necessaria pervia da prescripziuns liantas dal dretg federal surordinà.
Da vischnancas e da regiuns
- Bregaglia: Il project "sistem da preavertiment Bondo" da la vischnanca da Bregaglia e da l'uffizi chantunal da construcziun bassa vegn approvà. Cun in indriz da surveglianza duain esser disponiblas en l'avegnir a temp infurmaziuns davart bovas. En la chanal dal flum Bondasca vegn installà in indriz per constatar bovas (radar, cordas da trair, indrizs da mesiraziun). Ultra da quai vegnan endrizzadas amplas per lung da la via chantunala e communala. La regulaziun da quest indriz ha lieu en ina centrala da datas. Ils custs totals per l'installaziun e per la gestiun dals indrizs importan 694 800 francs.
- Schiers: La revisiun parziala da la planisaziun locala, concludida da la vischnanca da Schiers il 24 da matg 2013, vegn approvada. La revisiun cuntegna ina nova zona da mastergn e d'abitar, en la quala èn admessas ultra d'interpresas da servetsch e da producziun er edifizis d'abitar en ina dimensiun subordinada.
Gremi: regenza
Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun


text:
Cun la nova filiala a Samedan veglia el en l’avegnir pudair producir dapli, ha ditg David Steier envers RTR. El vesia la nova butia a Samedan sco gronda schanza per l’avegnir. Plinavant possia el surpigliar divers clients da la gastronomia e hotellaria da la mazlaria Plinio da Samedan.
Il num da la mazlaria Peduzzi duai valair era a Samedan, Steier veglia uschia nizzegiar la buna reputaziun era en l’Engiadina. La mazlaria Plinio a Samedan è vegnida vendida pervi da motivs da sanadad dal possessur.
Nagina chasa da maz a Savognin pli
Dapi l’entschatta da quest onn na vala la lubientscha da nizzegiar la chasa da maz a Savognin betg pli. Pervi da custs memia auts na vul David Steier betg renovar quella. Era il lieu entamez vischnanca na saja betg adattà. En l’avegnir vul David Steier laschar mazzar sia biestga en ina autra chasa da maz en Grischun, plinavant saja el en tractativas da pudair laschar mazzar sia biestga a Flums en il chantun Son Gagl. Elavurada vegn la charn però vinavant en l’anteriura chasa da maz a Savognin ed en las localitads al stradun.


text:
Las bursas chinaisas eran gia serradas, ils commerziants en l'Europa han però reagì immediat. L'index dal martgà svizzer è s'augmentà curt avant las 13:00 per radund 4% l'index dal martgà tudestg per bunamain 5%.
Ordavant avevan investiders en China ed a l'exteriur crititgà la passivitad da las autoritads suenter che l'index da la bursa a Shanghai era per part crudada per fin 8%.
L'emna aveva cumenzà turbulent
Actualmain munta la sperdita anc var 4%. Il glindesdi aveva la China subì cun var 8% il pli grond minus dapi 8 onns. Era en il Giapun era l’index da Nikkei crudà il glindesdi, quai sut la marca impurtanta da 18’000 puncts. L'index è dentant puspè sa revegnì en il decurs dal mardi.
Il minister da finanzas dal Giapun aveva admonì la China suenter las turbulenzas a las bursas, da prender mesiras per stabilisar ils martgads da finanzas da la China.
RR Novitads 07:00 / 14:00


text:
Museum retic
Il museum retic, ch'è domicilià en ina chasa patriziana barocca construida l'onn 1675, illustrescha ed intermediescha l'istorgia dal Grischun. L'exposiziun permanenta cumpiglia objects archeologics, istoric-culturals ed etnologics da l'entir chantun Grischun che dateschan da la preistorgia e da la protoistorgia fin al di dad oz. Ultra da quai garantescha in program d'exposiziuns varià ils connexs actuals cun la cultura e cun l'istorgia dal Grischun. Quests connexs vegnan intermediads al public tras ina vasta purschida d'occurrenzas.
Vulais Vus savair dapli dal museum retic?


text:
Uss ston ils utilisaders vegnir infurmads sche datas persunalas sco nums, adressas dad e-mail ed ulteriuras infurmaziuns vegnan rimnadas, scrivan las agenturas da novitads. Quai vul dir, firmas, uniuns ed er uffizis ston infurmar ils utilisaders tge datas che vegnan rimnadas e daco. Ultra da quai ston ins adina dar il consentiment sche datas persunalas vegnan rimnadas.
En Svizra èn tenor indicaziuns da la federaziun tetgala d’economia Eeconomiesuisse surtut purschiders da plattafurmas online ed interpresas d’export pertutgads da las midadas. I tanscha numnadamain gia d'esser suttamess el nov dretg sch'ina firma che na sa chatta betg en l'Uniun europeica venda insatge ad insatgi en l'UE.
Sch'insatgi cuntrafa a la nova lescha po quai dar chastis fin a 20 milliuns euros u fin a 4% da la svieuta ch'ina fatschenta fa durant in onn sin l'entir mund.
RR novitads 06.00


text:
Sis experts medicinals sajan partids da Berna cun in aviun cun 1,5 tonnas material – tranter auter material per la chirurgia e per la pediatria. Uschia vul ella tranter auter sustegnair il provediment da sanadad da mammas ed uffants.
Entras l'explosiun sajan numerus ospitals vegnids donnegiads, communitgescha il Departament federal per fatgs da l'exteriur. Uschia manchian var 500 letgs d'ospital ch'ins duvrass immediat.
Il mument sajan 20 expertas ed experts da la Svizra a Beirut. Quels gidian a controllar las lavurs da reparatura vid ospitals e scolas.


text:
Rinforzar la cumpatibilitad da famiglia e professiun sco er l'integraziun da dunnas en la vita professiunala - quai è da nov il focus da la Confederaziun per reparter daners da sustegn tenor la lescha d'egualitad. Pia betg pli sco enfin uss cun sustegnair singulas cussegliaziuns per dunnas.
Quai munta per la Centrala da dunnas a Cuira, ch'ella perda ina da sias impurtantas pitgas da lavur. Las cussegliaziuns da lavur e professiun che cumpiglian per exempel cussegliaziuns pertutgant dretg da lavur, inegualitad da paja, mulestas sexualas ubain er mobing. Tranter 120 e 150 cussegliaziuns ha la centrala fatg per onn sin quest sectur. Autras cussegliaziuns da la Centrala da dunnas èn quellas da budget, d'aliments ubain da dretg en general.
Sperar sin l'agid dal chantun
Catrin Räber, la manadra da la Centrala da dunnas spera, ch'il chantun surprendia forsa ils custs che resultan. Sco quai che cusseglier guvernativ Martin Jäger di dentant, na giaja quai betg. Il chantun na sappia betg simplamain surprender ils custs, sche la Confederaziun midia insatge. Tuttina, Räber na vul betg dar si. Ses plan è da mobilisar deputadas per lantschar ina moziun en il Cussegl grond. Quella moziun duai empruvar da fixar en il budget dal chantun la contribuziun che manca en il futur.
RR actualitad mezdi 11:00


text:
Reglas d’igiena, tegnair distanza, tests da massa, purtar mascra. Tut è stà auter ch'ils onns passads. Covid-19 ha revoluziunà la vita er en scola.
Co han scolaras e scolars resentì quest onn e mez passà en scola? Tge influenza ha la pandemia gì en lur mintgadi, entaifer lur classas, en lur famiglias en lur conturn? Tge è ì bain? Nua han els resenti difficultads cura èn els ed ellas sa sentidas isoladas?
I n’era betg cool da na pudair vesair mes amis.
RTR tutga il puls a scolaras e scolars da differentas classas primaras e superiuras avant che l’onn da scola va a fin.
Betg tut è stà schlet
Igl è evident che la pandemia ha prendì a scolaras e scolars ina part da lur libertad da viver. Betg pudair vesair la fatscha da la magistra u dal magister. Desister da far sport, betg pudair entupar amis ed amias, ma era stuair desister da tradiziuns sco il Chalandamarz e las visitas tar tatta e tat charezzads han marcà lur vita.
Malgrà tut las restricziuns, impediments e reglas chattan scolaras e scolaras era aspects positivs dal temp da pandemia: Els discurran da dapli segirezza tar lavur autonoma, dapli luccadad cun la tecnica, dapli temp per enconuscher sasez, dapli temp per leger cudeschs e per la famiglia, dapli quietezza en il vitg senza turists.
Dals 21 enfin ils 25 fan scolaras e scolars da Falera, Rueun, Savognin e Samedan bilantscha da quest onn da scola singular che va vers la fin.
Nus sperain da pudair festegiar nossas tradiziuns sco il Chalandamarz l’onn proxim.
Els ans raquintan da lur experientschas, da lur sentiments e malsegirtads, ma era davart lur aspectativas per in futur senza u damain restricziuns. Els expriman lur giavischs per il nov onn da scola, respectiv per lur vita da studi u professiunala ed els ans dian co els sa legran sin las vacanzas da stad.


text:
Christian Rathgeb maina dapi il 2012 il departament da giustia, segirezza e sanadad. El è vegnì elegì suenter che ses collega da partida Martin Schmid ha midà a Berna en il Cussegl dals chantuns.
Cumenzà ha sia carriera sco cusseglier guvernativ gist cun ina dira nusch: Ils cumbats enturn l'avertura d'in center per requirents d'asil a Laax. Insumma haja el stuì avrir plirs centers, quai saja adina ina sfida, di il politicher liberaldemocratic. Dentant er la sanadad saja in grond tema: El saja s'engaschà per ils ospitals regiunals – quels sajan da gronda impurtanza per il chantun e stoppian exnum vegnir mantegnids.
Per quai vul Christian Rathgeb s'engaschar
- in tarpun cotschen per l'economia
- franar il carschen dals custs da sanadad
- colliar il turissem cun la sanadad
«Impurtant ch'i vegnia investì»
Christian Rathgeb vul er en la proxima legislatura cumbatter per ils ospitals regiunals. El vul dentant era metter in focus sin l'economia: Il Grischun haja fitg grond potenzial ed i dettia dapertut en il Grischun glieud cun bunas ideas e buns projects. Quella glieud saja da promover. I dovria in clima, nua ch'ins na saja betg disfidant vers novas ideas, mabain nua ch'i vegnia rullà ora il tarpun cotschen per ideas innovativas.
RR actualitad 11:00


text:
Dapi 2013 ha il vitg da vacanzas da la Reka in nov plaz da gieu. Tar quella tutga era in uschè numnà carillon – ina tur da zains. Cun quels zains pon ins laschar resunar melodias. Questa tur na fa dentant betg plaschair a tuts, ha ditg il directur da la Reka Roger Seifritz. «Nus vain surstimà la toleranza per canera dals vischins e giasts e da l’autra vart era sutstimà la creativitad dals uffants e creschids» declera el. Uffants sco creschids chattian ora svelt ch’ins possia era laschar tutgar ils zains simplamain cun trair vid las sugas da la mecanica ch’è colliada cun ils zains. Quai è stà il crap da stgarpitsch per il carillon. Navidas hajan ins decidì che la tur stoppia davent dal plaz, ha ditg Roger Seifritz.
Tur duai restar en vischnanca
La Reka ha lura tschertgà insatgi che fiss pront da tschertgar ina soluziun per la tur, uschia che questa po restar en vischnanca. La finala è Christph Berger sa declerà pront da tschertgar ina soluziun. «Nus na pudain betg simplamain laschar ir ina tala attracziun, che nus avain gia, or da vischnanca» di il cusseglier da vischnanca e scolast Christoph Berger. Suenter ina lunga tschertga è il lieu per il carillon ussa chattà. El duai vegnir avant la chasa da tgira Puntreis. La fundaziun Puntreis avessi plaschair sch’il carillon vegniss avant lur chasa, ha ditg Christoph Berger. Uschia è la dumonda da bajegiar vegnida inoltrada tar la vischnanca.
I dovra ina massa sponsurs
Per cumprar il carillon ha Christoph Berger fundà ina gruppa d’interess. Quella va ussa a la tschertga da sponsurs per il carillon. La Reka venda il carillon, che ha custà ad ella 120’000 francs, per 50’000 francs. Sco Roger Seifritz ha ditg, hajan ins fatg in uschè favuraivel pretsch sco pussaivel per era gidar che la tur cun ils zains restia en vischnanca. Tenor Christoph Berger ston ils 50’000 francs esser ensemen fin la fin da mars per pudair salvar il carillon a Mustér. Tgi che ha interess po cumprar per 1000 francs simbolicamain in zain. Era donaziuns pli pitschnas sajan dentant bainvegnidas ha ditg Christoph Berger.


text:
Ord la historia
„D'instruir ina u duas gadas per jamna e zuar la sera duront igl unviern el cant per la baselgia." Quella remarca el contract da lavur digl emprem scolast annual a Sedrun, Placi Antoni Bisquolm da Sumvitg, datescha digl onn 1849. Igl ei gl'emprem fastitg d'in cant baselgia a Sedrun, insumma en Tujetsch.
Indecis definitivs d'in chor ein buca eruibels e la tgira dil cant sacral per propi en fuorma d'in chor ei buca evidenta. Bein ha ei num che scolasts, mo oravontut ils spirituals, pil pli ils caplons, hagien tgirau il cant sacral. Igl onn 1869 seformescha in Chor viril a Sedrun sut la bitgetta da sur Gion Antoni Casanova da Vrin. Ils cantadurs dil cant baselgia e cant profan serecrutavan d'omisdus chors, ton che omisdus profitavan dalla cultivaziun dallas vuschs. Ils onns 1870 promova sur Giachen Antoni Augustin oravontut il choral en baselgia. Aschia vegn segidau viceversa, ton ch'ils dirigents dil chor viril ein per gronda part, sper ils caplons, era responsabels pil cant baselgia.
La fin dils 1940 ha il Chor viril difficultads cul diember da cantadurs, ton ch'el sesligia l'entschatta dils onns 1950. Vinavon resta il Chor baselgia Sedrun. Quel formava tochen lu negina uniun, vegneva tgamunaus ed empalaus dapi decennis dils dirigents e spirituals. Els fagevan tutta lavur organisatorica.
Anno 1951 ei vegniu giavischau da formar ina uniun cun statutas e suprastonza. Il chor, sco el exista oz, vegn fundaus ils 2 d'avrel 1951 e quei cugl intent primar: „... ei il cant ecclesiastic per embellir il survetsch divin e dar laud e honur a Diu e Nossadunna ed ils sogns en baselgia ed en processiuns." Il pensum dil chor baselgia ei lezs onns ualti vasts, aschia ch'il Chor mischedau da Sedrun surpren ina part dil cant sacral, ch'el pratichescha dapi sia fundaziun igl onn 1914. Quei funcziunescha tenor tradiziun tochen viaden els onns 1990.
Il pensum primar ei aunc oz il medem e quei cun accents specials sin las fiastas da Nadal, Pastgas e la perdanonza da s.Vigeli. Sper la tgira dil cant sacral, cun in grond repertuari da messas, vegn era il cant profan tgiraus mudestamein. Il diember d'exercezis cumpeglia oz entuorn 30 e las producziuns en baselgia varieschan entuorn 10 gadas. Meinsvart embellescha il chor era in concert da Nadal ensemen cun in auter chor.
Il chor separticipescha all'emprema fiasta da cant dall'Uniun ceciliana Cadi igl onn 1934. Ei suondan las fiastas cecilianas 1939 a Rabius, 1954 a Mustér, 1963 a Danis, lu 1986 a Rabius e 1990 a Danis/Tavanasa. Igl onn 1995 surpren il chor l'organisaziun dalla fiasta ceciliana ella baselgia parochiala da s.Vigeli a Sedrun. Vinavon separticipescha il chor allas fiastas cecilianas: 1999 a Trun, 2004 a Sumvitg e 2008 a Mustér.
Dirigents:
Actualmein:
President: Marcel Soliva, Sedrun
Dirigent ed organist: Claudio Simonet, Curaglia
Commembers: 34 (onn da cant 2015/16)
Onn da fundaziun: 1849/1951
Documents
Emprema fiasta ceciliana a Muster, 1934, rapport dils derschaders
Secunda fiasta ceciliana a Rabius, 1939, rapport dils derschaders
Producziun alla fiasta da giubileum 75 onns Chor mischedau Sedrun, igl onn 1989.
Chor viril baselgia Sedrun
O notg glischonta Chor Baselgia Sedrun/Tujetsch Dirigent: Gieri Spescha; www.gloria.tv


text:
Betg bun è tenor Damian Gliott che las bancas na ston betg pli avair tant chapital agen sco fin qua. Plinavant pon ellas puspè far dapli fatschentas sin atgna ristga ed ils survegliaders n'han en l'avegnir betg pli tantas pussaivladads d'intervegnir sch'ina banca è en miseria finanziala.
En cumbinaziun cun ils managers che na fetschian betg fatschentas a lunga vista mabain be per segirar il proxim bonus è Damian Gliott da l'avis, che la ristgia ch'il stadi sto puspè siglir en cun daners da taglia en cas d'ina crisa, creschia.
Anc lunsch davent d'ina nova crisa
Tenor l'expert da finanzas saja ina nova crisa anc lunsch davent perquai che tant l'Uniun uropeica sco er la Svizra vegnian betg a schluccar las reglas. L'Europa vegnia vinavant ad insister sin quai che las bancas hajan avunda chapital agen e sajan segiras. Uschia vegnian ins n'er betg a sentir bler dal nov decret sin il martgà da finanzas europeic e svizzer.
Avantatgs per las bancas
Cun las reglas pli luccas vegn la fiera americana puspè pli attractiva, er per las bancas svizras che fan fatschentas en ils Stadis Unids. Quai malgrà che la ristga per las bancas saja bler pli gronda sin la fiera americana che sin autras fieras.
Plinavant pudess il nov decret tenor Damian Gliott er franar in zic l'unda da regulaziuns da l'ultim temp er per il martgà da finanzas svizzer.
RR actualitad 12:00


text:
Il privel da najar è quest onn cler pli aut ch'ils onns avant. Quai ha communitgà la Societad svizra da salvament SLRG. Damai che blers bogns averts hajan anc restricziuns da corona, giajan anc dapli persunas a nudar en lais u flums.
Questas plazzas da bogn nunsurvegliadas èn dentant privlusas! Adina puspè capitan accidents, per part era mortals. Sulet quest onn èn gia najadas 20 persunas - 11 da quellas en flums ed 8 en lais.
Reto Abächerli da la SLRG di, che la gronda part da quests accidents fissan stads evitabels:
Sche tut las persunas sa tegnessan vi da las reglas da nudar, pudess ins minimar considerablamain il ristg da najar.
Ils giuvens sco gruppa da ristg
Era la gruppa da ristg è clera: «Umens giuvens tranter 15 e 29 onns cun plaschair da ristgar insatge èn spezialmain periclitads. Questa gruppa mussa gia en normals onns ils pli blers mortoris da najar», di Reto Abächerli. Dapli che 80% dals disgraziads en questa vegliadetgna èn umens.Autor:
Statistica da las persunas najadas da l'onn 2019
31.12.2019, funtauna: SLRG SSS
Savair nudar n'è betg tut
Abächerli declera, che blers survaliteschian ils privels da las auas. Perquai che las persunas pensan ch'els sappian nudar bain, na resguardan ellas betg las reglas.
Las bleras persunas che najan san nudar bain.
Pli decisiv saja, ch'ins enconuschia las auas e ch'ins sappia valitar ils privels e sasez, declera Abächerli.


text:
La Svizra è ina naziun da chavaltgar. Dapi decennis tutga il pajais tar las fermas naziuns en quest sport. Gia passa 20 medaglias ha l’equipa svizra pudì gudagnar en quest sport a gieus olimpics. Il sport da chavaltgar è uschia da gronda impurtanza per la naziun svizra tar il pli grond eveniment da sport insumma.
Mo ina medaglia po esser avunda per l’equipa svizra
Era sche Steve Guerdat, il campiun olimpic en il siglir da Londra 2012 n'è questa giada da la partida tar la concurrenza da Tokio, sa mo ina medaglia esser la finamira dals chavaltgaders svizzers. Guerdat ha fatg quatter sbagls en la qualificaziun ed ha perquai manchentà ella. Perquai èn il campiun d’Europa e confavurit Martin Fuchs e Beat Mändli stads da la partida. Omadus han però fatg mintgamai dus sbagls en il final dals megliers 30 uschia ch'i na dat nagina medaglia svizra en il sigl d'obstachels singul.
In zichel sco olimpia, dentant bler pli modest
Il sport da chavaltgar è era per las duos amazonas engiadinaisas Sabrina Casty e Gina Camichel da gronda impurtanza. Gia da pitschnas han ellas cumenzà cun il sport da chavaltgar. Cun ils onns han ellas professiunalisà adina pli ferm lur sport. Oz èn omaduas adina puspè da la partida ad occurrenzas en l’entir Grischun.
Tant per Sabrina Casty sco era per Gina Camichel èsi in'onur da far part als concurs en Engiadin'Ota a San Murezzan ed a Zuoz. Esser da la partida tar ina concurrenza cun l'agen chaval è la paja per tut la lavur da trenament ch'ellas fan cun lur amis sin quatter chommas.


text:
La Biotecnologia, l'intelligenza artifiziala u la digitalisaziun, quellas tecnologias dinamicas sa sviluppan cun grond tempo. Ellas pussibiliteschan a nus d'ans optimar en las pli differentas modas e manieras. Saja quai, che nus utilisain l'agid da l'internet sin tut ils champs pussaivels, u per exempel l'agid da roboters ubain da la tecnologia genetica. Dentant n'è blera glieud betg u mo pauc infurmada davart quellas tecnologias ed innovaziuns. E d'intginas pon ins sa dumandar, schebain ellas èn moralmain ed eticamain giustifitgadas.
Il Museum per communicaziun a Berna less far attent a quel fatg. Quai fa el cun l'exposiziun «Super – Die zweite Schöpfung». In'exposiziun multifara ed er provocanta. I vegn era preschentà in novum: Scenas da teater sco part da l'exposiziun.
Vita e cretta guarda davos las culissas da «Super – Die zweite Schöpfung».


text:
Ein junger spanisch-schweizerischer Regisseur erzählt mit Emotion und Klarheit die Geschichte seiner Eltern, die während des Wirtschaftsbooms der 1960er-Jahre aus Andalusien in die Westschweiz kamen. Ein zärtlicher und scharfsichtiger Blick auf den Empfang, der in der Schweiz den Einwanderern vorbehalten war.
Fernand Melgar
RTS
Association Climage
Florinda Melgar-Mestre
Fernando Melgar-Mestre
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
Immer mehr Menschen in der Schweiz engagieren sich in ihrer nächsten Umgebung für mehr Artenvielfalt. Sie brechen Beton auf, gärtnern ohne Gift oder begrünen fachkundig Flachdächer. Die Projekte sind innovativ, mit Herzblut entwickelt und zeigen, dass sich auch im Kleinen viel erreichen lässt.
Michèle Sauvain
DOK (SRF)
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
Por podëi garantí che düc se stái saurí tla Ütia de Pütia, val debojëgn da respeté chësc regolamënt dla ciasa.
La Cöra dl Dom da Balsan y le Sorvisc ai Jogn Val Badia Ves dá le bëgngnü tla ciasa „Ütia de Pütia“!
Por che düc i ghësć y i vijitadus se stais saurí te chësta ciasa, éle debojëgn da tigní ite valgönes regoles y da avëi les informaziuns plü importantes che reverda la ciasa. Porchël él da ciafé chiló dessot les informaziuns plü importantes por la ciasa y la contrada.
La tlé
Por la surandada dla tlé, prëibel contaté le vardian dla ciasa responsabl, Paul Riegler sot al numer 348 7611246 (má cina otober) o Carlo Castlunger sot al numer 380 5049909 (novëmber cina aurí) almanco 5 dis dan le mëteman dla sojornanza. Canche i rovëis adalerch te ciasa Ves darále le begngnü y Ves mostrará la ütia y les funziuns plü importantes.
Forza eletrica
L’ automat prinzipal é da ciafé dan la porta d’entrada. Le sciolter general é da ciafé tl porte dl’ entrada (a man dërta, dlungia la porta d’entrada). L’ armé de segurëza é da ciafé tl local dl implant da scialdé. Daite y ince defora dala ciasa éle da ciafé n gröm de löms. Prëibel metede averda che les löms ne verdi nia por nia y che ares vëgnes destodades denanche jí a dormí. Sce i jëis fora de ciasa destodé dötes les löms y ince i atri injins che adora forza eletrica.
Ega
Prëibel sparagné ega. Ince da fá la duscia desson sparagné le plü ch’ ara vá ega, deache pornanche l’ega cialda é rovada mëssera indô gní scialdada sö cun le fur a lëgna.
Implant de scialdamënt
Cun n frogoré a lëgna pol gní scoaldé l’ega te ciasadafüch y metü da jí l‘ implant da scialdé ia por tera.
Tl local di seminars y te stüa éle da ciafé furs cun pellets. Prëibel sparagné pellets. Chisc é da ciafé te sgabuzin. Les ciamenes y les dusces vëgn scialdades cun panei a strom. Lascé jí chëstes le manco ch’ ara vá deache la forza eletrica é dër cera.
Füch
Te na ciasa che é fata en gran pert de lëgn, é le füch n gran prigo. Tles ciamenes da dormí ne póle porchël verde degöna flama (dit plü avisa no ciandëres y gnanca scossus (Feuerzeuge).
Te döta la ciasa éle rigorosamënter proibí da fumé.
Ciamenes da durmí
La sojornanza é consentida por alplü 25 porsones che stá dailó suranöt! Vigni vijitadú/dëssa é perié/ada da se tó n sach da durmí impara. Ia por le dé póle ester te ciasa alplü 40 porsones.
Ciasadafüch
Te ciasadafüch éle n frogoré a lëgna, na plata a induziun, n furn a strom, na frescara. Taís , pestech y fanes é danman por 40 porsones.
Aredamënt
I injins de aredamënt dla ciasa (armá, mëses, scagns, madroc y i.i.) ne pó nia gní portá alaleria. Al n‘é nia consentí da sposté la mobilia che é fissada (p. ej. i armá) o da i trasporté te d’atri locai.
Mangiaria
I grups mëss se tó cun vëi döt ci che ai adora da mangé y ala fin dla sojornanza ne póle gní lascé zoruch degöna mangiaria.
Ciomënt
Döt le ciomënt mëss indô gní tut impara dai grups. Por le ciomënt bio éle a desposiziun a man ciampa dla ciasa na büja dlungia la si.
Cufer dl pröm aiüt
Por les situaziuns d’ emergënza éle n cufer de pröm aiüt da ciafé te ciasadafüch. Dailó éle laite les cosses plü importantes che an adora. Al vëgn parié da baraté fora le patüc che an á adoré sö.
Romené sö
Döt ci che é scrit sö sön la lista de control por le romené sö, messas ester a post canche i rovëis adalerch. Sce al n’é chësc nia le cajo, spo informede le vardian de ciasa.
Les medemes cosses vëgn controlades denanche os s’un jëis indô. Por na sogüda, fajesse na roda fora por la strotöra cun le vardian de ciasa.
Canche an é daite dal entrada dla ciasa pon mâ plü rodé cun scofuns. Prëibel lascede zoruch la ciasa nëta y romenada sö, por che le grup che vëgn dô da os póis ince se sté saurí laite. Les masaries por puzené é da ciafé te magasin. Le patüc da puzé y le papir de tloset éle vigni grup che mëss se tó impara. Le funz de lëgn y l’ aredamënt de lëgn pó mâ gní puzené cun ega y jafa. Al é proibí da adoré d’atres cosses da puzené.
Sce la ciasa ne vëgn nia lasciada zoruch nëta, vëgnel metü lapró sön le cunt n import de netijia de 100,00 Euro.
Danns/cauziun
Sce n grup gaujëia n dann mëss chësc te vigni cajo gní comuniché al vardian dla ciasa de competënza, por che i podunse jí inant cun la reparaziun. I cosć dl dann ti vëgn metüs en cunt al grup che l‘á gaujé.
Scrizorné sö por i murs y i lec é daldöt proibí y vëgn controlé dô da vigni sojornanza. Sce al ne vëgn nia tigní ite, vëgnel metü lapró sön le cunt 500,00 €.
Baiéde porchël atira da mëte man dla sojornanza cun üsc/ostes responsabli/bles dl grup y i mituns/i jogn.
Cun la prenotaziun vëgnel ghiré 300,00 Euro de cauziun, che vëgn paiada zoruch ala fin dla sojornanza, tan inant che al é döt apost.
Informaziuns implü
Sënza autorisaziun di proprietars di grunc vijins ne pón nia ciapé ite ti prá tla vijinanza. Tratan les escursciuns, les gites y le jí a pé éle da tigní ite dötes les regoles che vêl ti parcs naturai dla Provinzia da Balsan.
Plaza da parché
Sciöche plaza da parché éle a desposiziun d’inver la plaza sön le Jú de Börz. D’isté éle poscibl da jí cun alplü 2 auti cina dan la ciasa.
Alaleria
Tla plaza alaleria, dan la ciasadafüch, éle da ciafé n post por fá füch da ciamp (Lagerfeuer). La lëgna che vëgn adorada mëss gní coiüda adöm da os instësc te bosch.
Rëi por le fonin
L’adoranza dl fonin é limitada te ciasa. Dan dala ciasa y dl vers cuntra Börz é la rëi buna.
Misciuns de importanza y numeri de telefon
Vardian dla ciasa
Riegler Pauli 348 7611246 (de má cina d‘otober)
Castlunger Carlo 380 5049909 (de novëmber cina d‘aurí)
Numer d‘emergënza: 112
Dotur de basa de Comun Dot. Eduard Agreiter
Str. Pinis 43; 39030 San Martin de Tor; Tel: 0474 523315
Apoteca a Picolin/San Martin de Tor
Str. Picolin. 41; 39030 San Martin de Tor; Tel: 0474 523020
Comun de San Martin de Tor
Str. Tor. 25; 39030 San Martin de Tor; Tel: 0474 523125
Sorvisc ai Jogn Val Badia
Str. Picolin 22; 39030 San Martin de Tor; Tel: 0474 523070
Cöra dl Dom da Balsan:
Pfarrplatz 27; 39100 Balsan; Tel: 0471 978676 (348-7611246 Riegler Pauli)


text:
Amélie Mauresmo
L’Amélie Simone Mauresmo (Saint-Germain-en-Laye, 5 ad Luj dal 1979, a s lèś [ame'li si'mɔn moʁɛ'smo]) l'è stada na tenìsta francéśa prufesiunìsta da 'l 1993 a 'l 2009, la prima dal sò paéś a dvintàr la nùmar òṅ dal mónd in singulàr ('l è sucès al 13 ad Setémbar dal 2004). L'è élta 175 cm par 69 chilo e la śōga l'arvèrs cun na maṅ sōla.
In dla sò caréra l'à vins vint-sinc tìtui WTA (pardénd-an vint-a-tri in finàl) e dū ad qvéi d'l ITF, cun anc na mdaja 'd argìnt a l'Ulimpìad dal 2004 e la Fed Cup dal 2003. L'à purtâ a cà da piò ad quìndas migliòṅ ad dòlar ad prèmi. In dal 2006 l'è stada bòna ad vìnsar dū tìtui dal Gran Slam, Australian Open e Wimbledon, tut i dū cóntar la Justine Henin. Śugànd insém a la Svetlana Kuznecova l'à anc śugâ la finàl in dópi ad Wimbledon d'l an prima ma la l'à pèrsa.
Par tri vòlti l'è andàda in finàl in di WTA Championships, vinsénd cóntar la Mary Pierce in dal 2005 par 5–7 7–6 6–4 e pardénd cóntar la Kim Clijsters (2003) e la Justine Henin (2006).
Al 3 ad Dicémbar dal 2009, a 30 an e basta, la fà savér ch'la gh dà 'n taj cun al tènis parchè la n gh'à piò di stìmui.


text:
La Tuoi-Ronda
Silvano Stecher | 28.07.2021
La bunura bod eschan partits cun duos bus da Scuol in direcziun Guarda, Chamonna Tuoi, per lura instradar da cumpagnia la «Tuoi-Ronda».
Sco prüm ans vaina miss in viadi in direcziun Plan-Furcletta per rivar sülla Fuorcla da Tuoi. Dürant quist’ etappa vaina gnü l’occasiun da dudir che paschiun e colliaziun cha mincha singul da nus ha per las muntognas e per nossa regiun.
Rivà sül spi, vaina pudü giodar ils prüms razs da sulai e’ns preparar per ir sur il vadret. In gruppas da trais e duos persunas vaina traversà suotoura la Hinter Jamspitz, per rivar sül piz. Ils ultims meters staivan amo ir sün grip. Il timing d’eira perfet, uschè ch’ans vain laschà gustar nos «Znüni». Üna vista grondiusa es statta la paja per nossas fadias: ün salüd al Piz Buin ed ün al Piz Linard !
Continuà nossa gita vaina sül Jamtalferner intuorn la Vorder Jamspitz aint il süd ed in vista fingià nos prossem böt, la Dreiländerspitz. Davo avair traversà il cunfin dal Tirol ed il Voralberg sülla Ochsenscharte esa i stip amunt tras la naiv. Ils ultims 200m sün terrain dür e sainza naiv. Trenta meters avant il piz as vaiva amo ün passagi ün pa plü stret. Finalmaing sun tuots rivats sül piz. Il lö d’eira s-chars ed ün ferm vent ans ha dat il bainvgnü.
Davo avair montà las s-charpellas, avant sco ir sül vadret vaina pudü giodair üna sglischida aval. Che giodimaint ! Uossa inavant in direcziun Fuorcla Vermunt.
Passa il vadret e rivà sülla fuorcla as vaiva l’ ocassiun per dar ün ultim sguard illa buscha per verer cha alch marenda es amo vanzà. Da la Furocla Vermunt esa lura i in drecziun chamonna Tuoi.
Il timing darcheu perfet ! Güsta avant la plövgia eschan rivats giò’n chamonna. Aint in stüva ans vaina lura tut temp per star da cumpagnia e giodair ün bun rösti da Tuoi.
Participants: Jachen Andri Gisep (guida), Christina Müller, Flurin Marugg, Christina Epting, Silvano Stecher, Domenic Stecher, Corrado Ghilotti, Andrea Bonifazi, David Langenegger, Gian Minar, Patrick Müller, Jon Andri Fliri, Beniamin Ambühl