text:
Yunfa
Einzelheiten
GenerFilms curts
April 2020. Theater auf der ganzen Welt sind geschlossen. Als Filmregisseur und sehr besorgt über diese Situation erweise ich meinem lieben, kürzlich verstorbenen Maestro Puri, den ich aus der Filmschule kenne, meine Ehre. Eine Geschichte, die eine Begegnung und die Schließung von Kinos verbindet, eine Metapher für die Pandemie. Ein Kurzfilm der Collection Lockdown – 1st wave.
Juliana Fanjul
Turnus Film AG
Frédéric Gonseth Prod.
Cinédokké
Meistgesehen in der Schweiz
La nova plattafurma da streaming da la Svizra
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Access nunlimità a las emissiuns da la SSR – senza custs supplementars
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Guardar televisiun a moda moderna sin Voss monitur preferì grazia ad in login
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Scuvri la Svizra senza barriera linguistica
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


c: text/html

text:
Millis e millis da giuvnas e giuvens midan onn per onn da la scola obligatorica en la vita professiunala – in pass betg simpel. Anc pli grev èsi per uffants cun in impediment. Ina giada dapli èn dumandads ils geniturs da s'orientar en in mund be prescripziuns, administraziun e leschas.
Perquai è il cussegl, ch'il chantautur e bab dad in figl cun sindrom da down dat a geniturs pertutgads cler:
Mes cussegl: Betg dar si!
Il chantautur da Scharans sa da tge ch'el discurra. Ensemen cun sia dunna ha el tschertgà trais onns per chattar in lieu, che correspunda a lur figl Liun (17).
Uss sa Liun lavurar e viver sin in bain puril spezialisà en il chantun Turitg. Là gida el da tgirar las vatgas ed auters animals e sa lavurar tar la producziun da verdura. Ina spierta, ch'i na dettia betg uschia en il Grischun, ha raquintà Linard Bardill.
Betg gidar tar ina plazza, ma tras la dschungla administrativa
Ina survista da las pussibilitads grischunas po porscher l'organisaziun Procap. Er ella è confruntada onn per onn cun la tschertga da soluziuns professiunalas per giuvnas e giuvens cun impediments.
L'organisaziun da sustegn per persunas cun in impediment na sa betg procurar per in lieu da scolaziun u in dachasa adequat per ils giuvenils, quinta la cussegliadra e spezialista per assicuranzas socialas Monika Padrutt. Ella po dentant prender ils geniturs per il maun tras la dschungla administrativa da pussibilitads e prescripziuns.
Co vinavant suenter la scolaziun – in'occurrenza ed in video
Ina spierta d'infurmaziun e barat da la Procap è il forum da geniturs annual. A Giuvaulta ha el gì lieu quest onn per la tschintgavla giada. Il tema dals referats, la discussiun al podium e la discussiun publica suenter era «Co vinavant suenter la scolaziun obligatorica?».
Per tgi che n'ha betg savì esser da la partida datti in video da l'occurrenza sin la pagina da la Procap en la rait.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Còsta Masnaga
Còsta Masnaga (nom ufizial in italian Costa Masnaga) a l'è un cumün da la Pruvincia da Lecch cun 4 841 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 5,6 km² e ona densità de 864 ab./km². Al gh'hà daa i nataj al Carlo Bianconi, che a l'è staa un òm impurtaant par la storia Irlandesa.
L'è tacaa ai comun de Bülciagh, Garbagnaa Munastér, Lambrugh (CO), Meròn (CO), Multee, Nibiònn, Rògen.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Còsta Masnaga l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Pervia da corona pon els mo far in video da 50 secundas ed inoltrar quel ad ina giuria. La rangaziun da la concurrenza è ils 13 da mars.
Concentraziun e disciplina
Ir sincron cun skis pretenda concentraziun e disciplina e quai gia a l’entschatta.
Igl è fitg impurtant ch’ins guarda in sin l’auter e ch’ins po sa fidar in da l’auter.
Perquai ch’ils skiunzs van spert (per part 70-80 km) stoppia mintgin savair tge ch’el ha da far e prender resguard in da l’auter, di il scolast da skis da Vella Pascal Lechmann. Quel che va davostiers stoppia prender giu quai che quel davant fetschia.
I dat differentas furmaziuns: Ina è la libra (tud: Kür), l’autra l’obligatorica che tut las equipas ston preschentar al campiunadi grischun. Sco emprim vegni trenà senza skis per che mintgin sa co el ha dad ir, alura pass per pass fin al tempo normal.
Profitar da bunas skiunzas
Justina Deflorin da Mustér fa part l’emprima giada a questa concurrenza. Ella ha plaschair da pudair esser en quest team, ed ins possia profitar da buns skiunzs. Ed ella haja adina gì tschaffen d’ir cun skis sincron.
A mai plascha quai, ins è spert sin ils skis e tuttina ston ins guardar ch’i va.
Egliada sin il podest
La finamira dal Synchro Ski Team Surselva per il campiunadi grischun è da vegnir tranter ils emprims tschintg, cun ina egliada sin il podest, di Ivan Hefti da Flond. Mo els n'hajan betg gì resultats durant dus onns e na sappian betg nua ch’els stettian.
Sper il campiunadi grischun datti era il campiunadi svizzer ed europeoic en questa disciplina.


text:
Giuseppe Bonandrini
El Giuseppe Bonandrini (Casnigh, 5 de fevree 1867 - Piazzator, 17 de marz 1940) a l'è staa 'n medegh e poetta italian, letteraa del lombard e in tra i responsabij del Ducaa de Piazza Pontida.
Biografia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Nassuu a Casnigh, el se laurea in medesina a Pavia e 'l deventa medegh condott. El cognoss in del 1892 a Brembilla, indova che 'l lavorava, el Bortol Belott, a l'epoca ancamò liceista, per tornà al sò pajes du agn dopo quand che 'l se libera on post de medegh. Pocch agn prima de la soa mort el va in pension e l'è festegiaa in la piazza de Piazzator, per rengraziàll del sò servizzi, degià che l'eva refudaa de andà a Valbondion per "lassà mia i sò oss in su 'na strada de l'olta Val Seriana".
El moeur in del pajes in del 1940.
Oeuvera[Modifega | modifica 'l sorgent]
I sò sonett hinn staa regolt del fioeu Ferdinand in d'on test ciamaa "Sonetti in vernacolo" publegaa in del 1982. El trattava soratutt la soa profession de medegh e la soa vitta, cont i event che l'ha caratterizzada.
Matina al ròcol[Modifega | modifica 'l sorgent]
Metìt fò e tiràt sö la rét
a 'l turna 'n dol tabiòt l'oseladùr...
lé, sóta mà, 'l prepara i sboradùr...
l'impia la pipa e 'l grégna... e töt contét
a 'l se mèt lé a scoltà... 'n da nòcc a 's sét
i durcc che i canta la cansù de amùr...
nel ciél a 's vèd belase a ègn sö ü ciarùr
che smórsa i stèle... ol mónd a l'è töt quiét...
dei mucc le sime i se culura d'or...
taca a cantà chèi 'n gabia e 'n tèra a 'l cór
i sàmbei. L'è ü bèl dé... dé de passada...
le fòe le sberlöséss per la rosada...
i prim osèi i ria per l'aria a vul...
e l'è töt ü cantà... e 'l léa sö 'l sul...
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Bibliografia[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Region Lombardìa - Antologia della poesia nelle lingue e nei dialetti lombardi


text:
Coròla
La coròla l'è 'na part del fiùr de le Angiospermae. L'è furmàda de l'ensèma dei pétali e la costetöés la série piö intèrna dei elemèncc del pereànse.
L'è colocàda al intèrno del càles (furmàt dei sépali) e prìma de l'androcèo (furmàt dei stam) e del ginecèo (furmàt dei pestéi).
Ensèma al càles la fùrma 'l pereànse, cioè l'ensèma de le parcc stérii del fiùr, evulusiù de fòie trasfurmàde che 'ndèl fiùr i g'ha la funsiù de protèger le parcc fèrtii (stam e carpèi) e de reciamà i insècc empulinadùr (funsiù vesilìfera).
I pétali che fùrma la coròla i pöl véser separàcc entra de lur (e alùra la coròla la vé ciamàda dialipetala — compàgn de chèla dei garòfoi, famìa de le Caryophyllaceae). Semài che 'nvécei pétali i è tacàcc ensèma, la coròla l'è ciamàda gamopétala (per ezèmpe chèla de le campànule).
Semài che i pétali 'nserìcc endèl resetàcol i è dispunìcc segónt 'na simetrìa ragiàda, la coròla l'è definìda atinomòrfa (compàgn de chèla de le Rosaceae). Semài che la simetrìa l'è bilateràla, la coròla l'è ciamàda zigomòrfa (compàgn de chèla de le orchidèe).


text:
Quest rapport dat infurmaziuns davart il svilup da l'epidemia da COVID-19 en Svizra ed en il Principadi da Liechtenstein. Il rapport da la situaziun porscha ina resumaziun ed ina survista da la situaziun actuala. Valitaziuns da la situaziun – sin basa da las consultaziuns ambulantas cun suspect da COVID-19 – chattais Vus en il rapport Sentinella che vegn actualisà mintga emna. Evaluaziuns detagliadas davart las ospitalisaziuns en connex cun ina infecziun da SARS-CoV-2 chattais Vus en il rapport d’ospitals Sentinel (CH-SUR) che vegn actualisà mintga mais.
Descripziun da la situaziun
Rapport da la situaziun, emna 37 dals 19.09.2022
La descripziun da la situaziun porscha ina resumaziun dal svilup da l'epidemia da COVID-19 en Svizra ed en il Principadi da Liechtenstein. Las descripziuns sa basan sin las datas che nus avain retschavì fin la fin da redacziun mintgamai il glindesdi en damaun otg dis suenter la fin da l'emna da rapport (03.10.2022). Las cifras da l'emna mussada n'èn anc betg cumplettas pervia d'annunzias retardadas – oravant tut las cifras davart las ospitalisaziuns confermadas en il labor e davart ils mortoris confermads en il labor. Las descripziuns na vegnan betg pli adattas posteriuramain. Pervia da quai pon las cifras en ils texts da descripziun divergiar levamain da las graficas che vegnan actualisadas mintga di cun annunzias posteriuras, faussas e dublas per l'emna respectiva.
La descripziun da la situaziun actuala stat a disposiziun en tudestg, en franzos ed en talian.
Survista situaziun epidemiologica
Emna 37 dals 19.09.2022, Svizra e Liechtenstein
Pervia d’annunzias retardadas po la differenza tar las ospitalisaziuns ed ils mortoris anc sa midar considerablamain.
Svilup temporal
Fin l'emna 37 dals 19.09.2022, Svizra e Liechtenstein
La preschentaziun mussa il svilup dals cas confermads d'in labor, da las ospitalisaziuns e dals mortoris sco er dal dumber da tests da PCR e da tests svelts d'antigens annunziads en connex cun ina infecziun da SARS-CoV-2 confermada d'in labor dapi l'introducziun da l'obligaziun d'annunziar COVID-19 en Svizra ed en il Liechtenstein.


text:
Cunter l’opiniun da blers politichers avess la cunvegna da basa cun l’Uniun europeica bunas schanzas tar ina votaziun dal pievel. Quai rapporta la «NZZ am Sonntag» che sa basa sin ina retschertga da l’institut gfs.berna davart la politica d’Europa. Tenor quella schessan 64% dals dumandads Gea u plitost Gea a la cunvegna da basa. Be 32% refusassan ella. Quai na saja dentant betg la suletta surpraisa.
Er il pli impurtant argument da la sanestra e dals sindicats, numnadamain la protecziun da paja, vegnia survalità. Bain sajan 60% dals dumandads da l’avis che la cunvegna flaivlentass la protecziun da paja, dentant na saja quai betg ina raschun da dir Na a la cunvegna – gnanc per quels da la sanestra, uschia la «NZZ am Sonntag» vinavant.
Fatg part da la retschertga han 1'000 persunas da l'entira Svizra cun dretg da votar. La retschertga è vegnida fatga per incumbensa da l'associaziun professiunala Interpharma.


text:
Las suandantas persunas han inizià il manifest ed èn s'engaschadas per che quest'acziun vegnia realisada:
Claudia Cadruvi, Uznach
«Jau sun mamma da trais uffants gronds, lavur sco schurnalista ed hai scrit dus cudeschs per creschids ed in crimi d'uffants en rumantsch grischun.»
Maria Cadruvi, Ruschein
«Jau sun schurnalista cun cor, chau e mauns. Dasperas dun jau lecziuns da Feldenkrais, fatsch seminaris e porsch cussegliaziuns logoterapeuticas.»
Gion-Andri Cantieni, Sagogn
«Jau sun student d'electrotecnica a la SPF/ETH a Turitg ed in dals translaturs da Firefox per rumantsch.»
Silvia Demarmels-Candreia, Salouf
«Jau sun mamma da trais uffants gronds, lavur en l’affar cun mes um, dun curs da rumantsch surmiran ed insatge scola.»
Gian Peder Gregori, Domat
«Jau sun linguist e magister e m’occup dapi l’entschatta cun plaschair dal project rumantsch grischun. Suenter debattas engaschadas davart il rg prend jau mes chaun e vom a chaminar cun el en il guaud. Quai è ina grondiusa recreaziun ed ella è nunverbala.»
Reto Pedotti, Ftan
«Eu sun assistent social, president cumünal, paur, rumantsch, engiadinais, grischun e n'ha amo otras paschiuns!»
Romano Plaz, Savognin
«Sur 30 onns va ia dastgea manar l'agentura dalla Banca Cantunala Grischuna a Savognin. Dasper l'economia am interessava er fitg la cultura sociala e sia istorgia. Chellas infurmaziuns èn oz per me la basa, da ma santeir bagn scu rumantsch ed esser avert per visiuns futuras.»
Hans-Peter Schreich, Val Müstair
«Jau sun dapi 36 onns reverenda en la Val Müstair e translatesch ed edesch meds d’instrucziun da religiun en rg.»
Per dumondas pertutgant la pagina d'internet u indicaziuns faussas sin la glista dal manifest pudais vus ans contactar sur l'adressa contact@prorumantsch.ch. Nus na pudain dentant betg pledar per tut ils signataris dal manifest e perquai betg dar scleriment tematic.
Nus schain «grazia fitg» a tut las persunas ch'han sustegnì nus e ch'èn sa gidadas cun nus.


text:
Coeuch Trevisagh
Coeuch-Trevisagh (nom ufizial in italian: Cocquio-Trevisago) l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 4 742 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 9,6 km² e 'na densità de 494 ab./km². .
El paes el gh'ha tre frazion, ciamaa Caldana, Cerr Sant'Andrea e Torr.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Coeuch Trevisagh l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
A l'ur da la radunanza generala da la EMS-Chemie dad oz sonda han activistas ed activists dals Giuvens socialists svizzers Juso protestà encunter la dividenda ch'il concern paja ora a sias acziunarias ed a ses acziunaris. Quest onn èn quai 440 milliuns francs. La partida critigescha surtut che la dividenda vegn pajada ora suenter in onn da pandemia nua ch'il concern haja relaschà glieud ed introducì lavur curta.
Iniziativa da 99%
Las activistas ed ils activits èn stads al lieu per far attent sin lur iniziativa da 99% che vegn en votaziun ils 26 da settember. Cun quella iniziativa hajan ils privilegis per ils acziunaris bainbaud ina fin, hai num en la communicaziun da la Juso.
Oz sto in acziunari che ha dapli che 10% aczias d'ina interpresa, sin livel federal pajar taglia be sin 70% da sias dividendas e sin livel chantunal per part be 50%. Tenor la Juso sto quest privilegi da taglia svanir, ils acziunaris stoppian pajar taglia sin l'entira entrada.


text:
L'explosiun è succedida la damaun da las 5:30 (temp local) a Bagram en il nord da la chapitala afgana Kabul. Tenor rapports da medias saja in um ch'era vestgì sco lavurer vegnì en la basa e saja sa siglientà en l'aria. In pledader dals Taliban ha confermà ch'i sa tractia d'in attentat da suicidi.
Il mument sajan teams da medis e persunas da segirezza en acziun. Il general american John Nicholson ha condolà als confamigliars da las unfrendas ed empermess ch'i fetschian tut il pussaivel per salvar ils blessads.
Bagram è radund 40 kilometers en il nord da Kabul. En tut èn anc radund 10'000 schuldads americans en l'Afganistan.
RR novitads 7:00


text:
Munìga del Gàrda
Munìga (nom uficiàl en italià: Moniga del Garda) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Brèsa. El g'ha 2 533 abitàncc (dàto del des 2015 [1]), 'na superfìce de 9,4 km² e 'na densità de popolasiù de 269 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bardolino (VR), Manèrba del Gàrda, Padènghe, Soià. L'è postàt sö la spónda bresàna del Lach de Gàrda.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Il plevon gesuit e magister spiritual Anthony de Mello (1931–1987) è stà activ en ses pajais nativ, l’India, ed en ils Stadis Unids. Cun sias sabientschas e sentenzas tant spiertusas sco umoristicas ha el pledentà in public mundial, e quai lunsch sur ils cunfins da la cretta cristiana ora.
Scriver texts religius dals quals ins na s’accorscha betg il cuntegn religius? E scriver texts betg religius che pudessan star en la Bibla? Quai è stà la spezialitad dad Anthony de Mello. L’autur ha sviluppà in fin sensori per las dumondas centralas da la vita che pertutgan tut ils umans, independent da lur cretta, da lur cultura, da lur ambient social. Ma cuntrari ad auters auturs na sa stenta de Mello betg forsa da dar a sia sabientscha ina cumparsa uschè neutrala u nuncristiana sco pussaivel. Il cuntrari: En la gronda part da sias istorgettas vegn discurrì explicitamain da Jesus, dal Dieu dals cristians u fatg allusiun a cuntegns u rituals dal cristianissem. Ma igl è il stil, la moda e maniera co che Mello s’avischina a las tematicas ch’al auzan lunsch sur mintga bigottaria e che rendan ses texts tuttina interessants tant per il fervent cristian sco er per l’aderent d’in’autra religiun, per l’agnosticher e per l’ateist.
Quai resorta per exempel da la moda e maniera co che Jesus Cristus cumpara en ils texts dad Anthony de Mello: Quest Jesus n’è nagina divinitad sacrosancta ed auzada lunsch sur tutta realitad terrestra. El è in uman or da charn ed ossa, in cumpogn, in furbaz, magari malinschignaivel, magari naiv. La morala dal raquint na vegn betg giu da tschiel, mabain or da situaziuns dal mintgadi e d’ina persuna che stat cun omadus pes sin terra. Ins al pudess magari cumparegliar cun Nasrudin, la famusa figura comica da l’Orient. En omadus cas sorta ina profunda sabientscha d’ina situaziun nunspetgada, savens comica, ma adina liada als umans e lur quitads e giavischs.
En il pitschen raquint ‹Jesus al matsch da ballape› sbragia Jesus tar mintga gol, independentamain da la squadra ch’al ha gist fatg. Ils aspectaturs che sesan davos el reageschan sin quai cun nunchapientscha. En il discurs che sa sviluppa alura tranter Jesus e ses accumpagnaders di el ch’er persunas religiusas hajan savens la tendenza da sa serrar envers posiziuns divergentas: «Els paran adina da vulair crair che Dieu saja da lur vart ed encunter la glieud da l’autra partida.» Sinaquai cuntinuescha Jesus:
«Perquai na ma fixesch jau mai sin religiuns, jau ma fixesch sin umans. Umans èn pli impurtants che religiuns. L’uman è pli impurtant ch’il sabat.»
«Ti duessas metter tes pleds sin la stadaira», ha in da nus ditg in pau preoccupà. «Ti es gia vegnì crucifitgà ina giada pervi d’ina tala chaussa.»
«Gea – e quai da glieud pietusa», ha Jesus respundì cun in surrir turmentant.
Quest pitschen insatg mussa gia co e daco che Anthony de Mello ha merità ses renum da preschentar «las sabientschas dal mund, concentradas sco sut ina marella: experientschas da vita anticas e modernas, da l’Occident e da l’Orient».


text:
Rutenia Rossa
La Rutenia Rossa, anc Russia Rossa (latin: Ruthenia Rubra o Russia Rubra; ucrain: ЧepBoHa Pycb, polac: Ruś Czerwona, russ: ЧepBoHaя Pycb) l'è una rejon storega medioevala qe al dé d'incœ la corrispond a un territore intra ol sud-est de la Polonia e l'ovest de l'Ucraina.
L'è staita citada la prima volta ind el 1321 ind una cronaca polaqa.
Al prencepe part de la Rus' de Kiev, dopo la so fin l'è staita contendida intra ol Regn de Polonia, ol Granducat de Lituania, ol Regn d'Ungeria e ol Regn de Rutenia. Dopo i guerre de Galizia-Vovoidonia, conquistada da Casimir III ol Grand, l'è staita part de la Polonia, dividida intra ol Vovoidat de Rutenia, ol Vovoidat de Bełz.


text:
COVID-19 Svizra
Infurmaziuns davart la situaziun actuala, stadi dals 4 d’october 2022
Las cifras-clav vegnan actualisadas mintgamai il mardi a las 15:30.
Curs epidemiologic,
Zug
Chargia virala en l'aua persa
Las datas publitgadas qua sa basan sin infurmaziuns dal monitoring naziunal da l'aua persa da la Confederaziun. Dapi il schaner 2022 registrescha il monitoring naziunal da l'aua persa da la Svizra e dal Principadi da Liechtenstein en intervals regulars la chargia virala da SARS-CoV-2 en l'aua persa da 110 sereneras (ARAs).
Las provas da l'aua persa en las sereneras vegnan prendidas trais fin sis giadas per emna. La chargia virala absoluta (copias geneticas/di) vegn inditgada per 100 000 abitantas ed abitants. In factur da rarificaziun sin basa dal volumen da deflussiun da la serenera vegn resguardà, per exempel en cas da periodas da sitgira. La chargia virala relativa è la cumpart da la chargia virala mesirada (copias geneticas/liter) en relaziun cun la valur maximala istorica mesirada. La cumpart da la chargia virala relativa vegn calculada cun divider la cumpart da la chargia virala absoluta tras la cumpart da la valur maximala istorica da la chargia virala. La populaziun vegn registrada en l'intschess respectiv da la serenera (ARA). Las variaziuns stagiunalas da la populaziun betg permanenta che influenzeschan la chargia virala oravant tut en ils territoris turistics frequentads fermamain, na vegnan betg resguardadas. Las sereneras che na sa participeschan betg pli al project na vegnan betg resguardadas tar la calculaziun da la cumpart da la chargia virala per categoria. Las valurs da mesiraziun istoricas pon però vegnir consultadas vinavant sur il svilup temporal.
Infurmaziuns detagliadas davart la metoda da mesiraziun e davart la terminologia stattan a disposiziun sin la pagina d'internet da Eawag. Novas enconuschientschas scientificas pon effectuar che la calculaziun da las datas vegn adattada.
Repartiziun geografica
Chargia virala en l'aua persa, Zug, dals 07.02.2022 fin ils 03.10.2022
Chantun Zug
Chargia virala relativa (media da 7 dis)
Repartiziun geografica en il decurs dal temp
Scuvri il svilup da la chargia virala en l'aua persa en differentas sereneras da la Svizra e Liechtenstein.Scuvrir ussa
Svilup temporal
Datas disponiblas per singulas ARA
Tschertga tenor ARA


text:
L’areal da l’anteriur hotel Alpsu/Oberalp a Sedrun è vit dapi plirs onns. Uss vul la vischnanca da Tujetsch che la firma Prime Elements (sedia a Cham/ZG) mettia puspè en urden quest areal.
Recurs a la dretgira administrativa
Sco il nov president communal da Tujetsch, Martin Cavegn, ha ditg ad RTR, haja la suprastanza disponì ils 18 da matg che Prime Elements stoppia restructurar l’areal. Strusch in mais pli tard, mez zercladur, ha Prime Elements dentant fatg recurs a la dretgira administrativa dal Grischun. La dretgira ha confermà quai.
Durant il temp che quai vegn decidì pon ins adina puspè chattar ina schliaziun
Impurtant ch'in project vegniss realisà
La posiziun da la vischnanca da Tujetsch saja clera, sco Martin Cavegn di. U che Prime Elements presentia in nov project cun ina dumonda da bajegiar ubain che l’areal vegnia puspè mess en urden.
Nus giavischain che quest project vegnia realisà. Quai fiss impurtant per la vischnanca da Tujetsch.
Dapi prest 10 onns senza in project
Il 2011 aveva l’anteriur hotel Alpsu fatg concurs, ed in onn pli tard aveva la Prime Elements fatg la dumonda da bajegiar in project cun 4 chasas cun abitaziuns (era abitaziuns secundaras) ed in hotel. Ma il project ha gì retard, tranter auter perquai che la firma responsabla per il project, la Spectrum Sedrun Investment SA, n'aveva betg pajà lavurs gia fatgas. La finala ha la vischnanca da Tujetsch betg pli prolungà la lubientscha da bajegiar. Encunter questa decisiun ha la firma fatg recurs fin a la Dretgira federala a Losanna, dentant senza success.
La Prime Elements, respectiv l'architect Thomas von Allmen, ha respundì a las dumondas da RTR mintgamai cun in: «Nagin commentari».


text:
Egipta
L'Egipta (arab standard مصر Miṣr; arab egipzian Maṣr) – formalmain la Republica araba da l'Egipta – è in stadi en l'Africa nordorientala. La Peninsla dal Sinai che fa part da l'Egipta vegn en general considerà sco part dal continent asiatic. Il pajais cunfina vers nord cun la Mar Mediterrana, vers ost cun la Mar Cotschna, la strivla da Gaza e l'Israel, vers vest cun la Libia e vers sid cun il Sudan. Il cunfin menziunà il davos che sa chatta en l'uschenumnà Triangul da Hala'ib è dentant contestà. L'Egipta vegn considerada sco in dals stadis dal Maschrek ed è tenor surfatscha circa trais giadas uschè grond sco la Germania.
Num dal stadiEdit
Il num dal stadi per egipzian vegl era Km.t che vul dir «terra naira» e sa referescha terren nair fritgaivel da las planiras dal Nil en cuntrast cun la «terra cotschna» dals deserts cunfinants, il DSr.t. En il copt è quai sa midà en Kīmi u Kīmə ed en il grec vegl lura en Kymeía.
La noziun araba Miṣr, il num dal stadi uffizial dad oz, ha ragischs semiticas. Ella è fitg sumeglianta a la grafia oriunda assirica Miṣir/Muṣur, ma era parentà cun il num ebraic מִצְרַיִם (Mitzráyim). Ella signifitga simplamain «terra» u «stadi». Oriundamain designava quest num l'Egipta Bassa (la terra bassa), è detantant suenter s'extendì al stadi entir (Egipta Bassa ed Auta). Quai s'exprima er en il num ebraic dual («omaduas Egiptas») da pli tard. En il dialect arab da l'Egipta sa mida Miṣr en Maṣr e l'adjectiv en maṣri. Il surnum frequent al-Masri munta pia «l'Egipzian». Durant il temp achemidic aveva l'Egipta sco satrapia il num persian vegl Mudraya.
Las noziuns europeicas Ägypten, Egipta, Égypte, Egitto etc. derivan dal pled latin Aegyptus e quai puspè dal grec vegl AίYuπtoς (Aigyptos). Ils Copts pretendevan ch'els sajan ils descendents da la populaziun egipziana vegla dal temp dals faraos. Da lur num è derivà il grec Aigyptos che en il rumantsch è daventà Egipta. Tenor ina teoria populara è Aigyptos ina cuntinuaziun da l'expressiun egipziana vegla ḥwt-k3-ptḥ che signifitga "dachasa dal Ka (olma) da Ptah", il num d'in tempel dal dieu Ptah a Memphis.
GeografiaEdit
ReferenzasEdit
- ↑ 1.0 1.1 Arabische Republik Ägypten, auf www.welt-blick.de.
- ↑ International Monetary Fund, World Economic Outlook Database, April 2008
- ↑ Human Development Index


text:
cuntegn
Artg musical
-
Artg musical – Nostalgia I (1984-1990)
RTR e ses archiv da chant e musica.
Promover, tgirar e collectar la musica indigena – quai è in dals pensums da RTR. En in seria da stad fa l'Artg musical viadi tras questa producziun da chant e musica fatga da RTR ils davos 38 onns. Sut il titel NOSTALGIA porta l'Artg musical en in'emprima part registraziuns dals 1984-1990. Nus udin ils chors: Lumnezia, Suraua, Seminari Cuira, Ils Urlauns Vella, Ils Cantins Mustér, Chor maschdo Surmir e Scolars Sent. Lura las furmaziuns: Orchester instrumental grischun, Musicas da giuvenils Vaz-Lai e Steilalva Sevgein, Retuorn 85, Ils Furbazs, Ils Fränzlis da Tschlin ed ils protagonists Benedict Stecher, Werner Fry, Jachen e Curdin Janett, Alvin Muoth e Claudio Simonet.
Ils titels en l'emissiun


text:
Polàen
Polàen, (prununciàt [poˈlaɛn]; en Italià: Polàveno) l'è 'n cümü de 2 555 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]) de la pruvìncia de Brèsa, colocàt endèla zòna del pas che coléga la Val Trompia al Lach d'Izé. Chèsta stràda (pruvinciàl SP48) l'è amò 'ncö la piö 'mportante vìa de comünicasiù 'ntra la media àl e la zòna del lach.
El teretóre del cümü el ciàpa dét pò a le frasiù principài de San Gioàn e Gómbio. Polàen e San Gioàn (isé cóme Breó) i se tróa sö l'altipià che 'l sovràsta la basa Val Trompia, la part bàsa del lach e la Franciacürta; Gómbio 'nvéce 'l se tróa en prensépe a la Al Gombéra, lateràl de la Val Trompia (dèstra orogràfica), póch de lóns de Put de Zanà, che l'è 'na frasiù de Sarès.
Stória[Modifega | modifica 'l sorgent]
Per vìa de la sò puzisiù 'ntramès a divèrsi teretóre, pò a del pónt de vìsta istitusiunàl l'è stat de 'na ólta con l'ótra asegnàt a giürisdisiù diferènte: entùren al sècol XI l'apartignìa ai teretóre dei frà cluniacènsi e 'ndèl èstimo Viscontèo del 1385 el rezülta 'nserìt endèla quàdra de Gösàch. Endèl sècol XV, quan che 'l gh'ìa 'na popolasiù de 450 àneme, l'è stat asegnàt del Pandolfo Malatesta, che 'l comandàa a Brèsa, come fèudo a la famìa Avogadro de Zanà. L'è sóta la giürisdisiù de chèsta famìa che par che sàpe stat fat sö 'l castèl che g'ha lasàt tràse 'ndèl nòm de la contràda che amò 'ncö l'è 'l cèntro aministratìf del paés.
Endèl sècol XVII el fàa part amò de la Quàdra de Gösàch e l'ìa custitüìt, a stà a chèl che 'l scriìa el Da Lezze, de 'na popolasiù de 1000 abitàncc dei quài 220 i éra àbii a laurà e i éra regrüpàcc en 100 föch. Le atività principàle i éra la prudusiù del carbù, l'aleamènt, la prudusiù de castègne e 'n agricültüra che dàa póch fröt. Endèla "Descrisiù Generàla" del 1764 se lès che la popolasiù l'ìa calàda a 811 àneme.
Sóta l'aministrasiù de Napuliù Polàen l'è pasàt a fà part de la Val Trompia. Endèl gir de poch agn el vé a fà part del Cantù de la Mèla (1797) al distrèt de le Armi. A pàrter del 13 de màgio del 1801 el vé 'nserìt endèl Distrèt I de Brèsa e pò, sèmper endèl Distrèt de Brèsa, endèl cantù V de Gardù (1805). Del 1810 al 1816 l'è stat ünìt al cümü de Óme e dòpo l'è stat enserìt endèl distrèt VII de Öspedalèt e sübet dòpo (endèl 1817) endèl Distrèt VI de Gardù. Endèl 1861, a l'epoca de la custitüsiù del Regn d'Itàlia, Polàen el gh'ìa 926 abitàncc.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.
Oter progècc[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Nfurmazions dla Cassa Raiffeisen Gherdëina
I cunlauradëures dla banca Cassa Raiffeisen de Gherdëina se mët a despusizion un n iede al mëns a passé ti studi de Radio Gherdëina per cunté de duta la nuviteies y per dé nfurmazions n con’ dl’ economia, dla valutes y de coche va i fic. Tres chësta trasmiscion curta, che dura n 15-20 menuc, ie duc for nfurmei dla situazions economiches. Da audì uni prim merdi dl mëns dala 10 danmesdì, cun repetizion la juebia do dala 3.
podcasts
-
13.09.2022 - Raika
-
09.08.2022 - Raika
-
12.07.2022 - Raika


text:
Danovamain vul la regenza grischuna augmentar il volumen da contribuziuns per cas da direzza. Ella dumonda in credit posteriur da 100 milliuns francs, uschia ch'il volumen total munta uss a 200 milliuns francs. Dals meds mess a disposiziun finanziescha la Confederaziun al Grischun probablamain fin 158 milliuns francs, uschia ch'il chantun ha da pajar la finala 42 milliuns francs ord l'atgna cassa.
Il Parlament federal debattescha anc il mars la dumonda dal Cussegl federal che vul augmentar il program per cas da direzza da 2,5 sin 10 milliardas francs.


text:
Suenter il Cussegl dals chantuns ha era il Cussegl naziunal approvà ina moziun da la cussegliera dals chantuns Eva Herzog (PS/BS), quai cleramain cun 115 cunter 69 vuschs tar tschintg abstenziuns.
Meglras decisiuns grazia a meglras datas
Rapportà per la cumissiun aveva la Cussegliera naziunala socialdemocrata Sandra Locher Benguerel dal Grischun. Tenor ella èsi fitg impurtant d’eruir tar las statisticas sche las infurmaziuns èn dad ina dunna u dad in um. Tut tenor pon ins uschia eruir differenzas relevantas tranter las schlattainas ha ella ditg. «Per che nus en la politica pudain trair las dretgas decisiuns duvrain nus datas fidaivlas. Pli exactas che quellas datas èn sin las qualas nus basain nossas moziuns ed interpellaziuns tant pli effectivas èn las mesiras che nus decidain.» Perquai ès ella era dal maini che talas datas tenor schlattaina han il futur in grond effect.
Resistenza da la dretga e dal Cussegl federal
Cunter la moziun era il Cussegl federal e cun el la partida populara ed ina gronda part da la partida liberala s’exprimì. Tenor els vegnia gia oz fatg la differenza tranter las schlattainas, quai sche la separaziun è propi relevanta per las dumondas ch’ins vul eruir cun la retschertga. Da vulair pretender quai tar tut las retschertgas giaja memia lunsch per parts dals liberals


text:
Planisaziun da la purschida 2020–2023
En sia sesida dals 19 da matg 2020 ha la regenza prendì enconuschientscha da la «Planisaziun da la purschida – purschida staziunara, parzialmain staziunara ed ambulanta per persunas creschidas cun impediments en il chantun Grischun – perioda da planisaziun 2020–2023» dals 30 da schaner 2020 ed acceptà ils puncts centrals strategics ch'èn vegnids fixads en il rapport da planisaziun.
Ils chantuns èn obligads tenor constituziun e tenor lescha da metter a disposiziun a persunas cun impediments ina purschida d'assistenza adequata. Per ch'i dettia avunda purschidas per persunas cun impediments, dentant er per ch'ils meds finanzials ch'il maun public metta a disposiziun vegnian a medem temp impundids en moda effizienta, sto vegnir fatga ina planisaziun da la purschida. Quella furma la basa per fixar la direcziun strategica da las purschidas da l'integraziun da persunas cun impediments en il chantun, per renconuscher las furnituras ed ils furniturs da prestaziuns che han il dretg da survegnir contribuziuns e per conceder las contribuziuns.


text:
En il final han ils trais giuvens talents Oriane Brückel (annada 2004, VS), Delia Steiner (2005, LU) e Linus Tschopp (2001, TG) cumbattì per il titel dal meglier solist u la meglra solista. Mintgin dad els ha sunà in solo, accumpagnà da l'Orchester d'instruments a flad sinfonic da la musica da l'armada svizra sut la direcziun da Gaudens Bieri.
La prestaziun da Delia Steiner ha persvadì il pli fitg la giuria (Irene Anda, Norvegia / Daniela Ivanova, Bulgaria/Svizra e Luca Medici / Svizra). La giuvna musicista dal chantun Lucerna, da Kastanienbaum, ha en spezial er impressiunà perquai ch'ella ha sunà tut senza notas.
Per Linus Tschopp n'hai danovamain betg tanschì per arrivar sisum il podest. Sco gia il 2021 è el vegnì segund.
Ina prestaziun impressiunanta ha er fatg la giuvna vallesana Oriane Brückel. Er ella è però victura en ils cors sco fitg buna tranter fitg buns.
En ina runda d'eliminaziun han els trais sco era ulteriur 15 talents giuvens gì la schanza da cuntanscher in dals trais plazs en il final, tranter quests era ina Grischuna, Annouk Bircher, trumbettista da Cuira.
Prix Musique
Mintg'onn cumbattan radund 5'000 talents giuvens da musica (tranter 16 e 25 onns) en concurrenzas solisticas en l'entira Svizra per titels. Las victuras ed ils victurs da questas concurrenzas regiunalas e chantunalas cuntanschan la runda d'eliminaziun nua che mintgina e mintgin suna in solo cun accumpagnament da clavazin. Ils megliers trais talents pon lura cumbatter en in final per il «Prix Musique» che l'Uniun svizra da musica surdat mintg'onn.
Qualifitgads per la runda d'eliminaziun:
Florane Berthet (2006), oboa / Annouk Bircher (2002), trumbetta / Oriane Brückel (2004), cornet / Aurélie David (2003), flauta traversa / Lauriane David (2005), trumbetta / Edgar Fontaine (2006), posauna /Patrick Herta (2003), marimba / Andreas Kaiser (2002), cornet / Levinia Mesmer (2002), altsaxofon / Leonie Monnerat (2002), flauta traversa / Adrian Popp (2001), marimba / Joschka Rewicki (2005), tuba / Julian Rösch (1998), cornet / Delia Steiner (2005), flauta traversa / Linus Tschopp (2001), eufoni / Elia Voisard (2006), cornet / Joëlle Zemp (2000), cornet / Elias Zumbühl (2003), oboa
La giuria cun Philipp Wagner, Philippe Werlen, Mirko Huser, Thomas Trachsel e Christian Noth ha decidì tgenins trais talents che dastgan cumbatter en il final per il titel Prix Musique 2022.
Premi Stephan Jaeggi
En il rom dal final vegn quest onn surdà ad Arnold Spescha il Premi Stephan Jaeggi, la pli auta distincziun ch'i dat en la musica instrumentala svizra. Quest premi vegn surdà mintg'onn a persunalitads per lur engaschi en favur da la musica instrumentala. L'Artg musical da la dumengia ils 28 d'avust 2022 è deditgà ad Arnold Spescha.
Tadlai nossas pli novas registraziuns, intervistas cun cumponists ed istorgias da davant e davos ils palcs da concert.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Navadas da record han chaschunà in caos en la chapitala russa Moscau. Ina spessa cuverta da naiv ha bloccà per part il traffic sin via, ils eroports ed er las scolas. Tenor indicaziuns dal burgamester da Moscau è ina persuna morta e pliras èn vegnidas blessadas tras plantas ch'èn crudadas. Las navadas da la fin d'emna èn las pli fermas dapi ch'ins ha cumenzà las mesiraziuns. Il glindesdi hai dà a Moscau 43 cm. Las autoritads averteschan ch'i pudessi anc dar ulteriurs 20 cm naiv.
1,2 milliuns m³ naiv rumida
Las navadas da record han chaschunà caos massiv sin las vias. Forzas da salvament han stuì deliberar passa 120 autos da la naiv. Blers trams èn stads bloccads pervi da plantas cupitgadas. En tut sajan passa 2'000 plantas derschidas da la gronda paisa da la naiv, ha declerà il burgamester.
Ils collavuraturs dals servetschs da rumida han uss grondas sfidas, tras la midada da naiv tar plievgia sco era tras roma schelada. Tenor las indicaziuns dal burgamester sajan vegnidas rumidas 1,2 milliuns m³ naiv da las vias. Er l'armada è stada en acziun. La situaziun saja dentant puspè sut controlla.
Persunal da l'administraziun vegnì mobilisà
Gia la fin d'emna èn radund 70'000 collavuraturs da l'administraziun da la citad vegnids mobilisads per stgargiar ils servetschs da rumida. En la Russia centrala ha la forza electrica puspè stuì vegnir installada, prest 60'000 persunas èn stadas durant in tschert temp senza electricitad. Là han las forzas da salvament stuì gidar a radund 780 automobilists ch'èn vegnids bloccads da la naiv.
RR novitads 15:00


text:
Manchentà il final be per pauc ha Isabel Derungs sco 7avla. Carla Somaini è vegnida 8avla ed Arianne Burri 10avla. Dominà il mezfinal ha l'Americana Julia Marino.
Final dals umens è vegnì unfrenda dals vents
Da fertant ch'il percurs da las dunnas è vegnì manà atras, han ils responsabels stuì stritgar il mezfinal dals umens che fiss stà gievgia suentermezdi. Quai pervia ch'i è annunzià ferms vents. Cura ch'il mezfinal dals umens vegn prendì suenter vulan ils responsabels communitgar gievgia saira.
RR novitads 14:00


text:
Sco gia l'onn passà han Roger Federer e Belinda Bencic giugà il final cunter Angelique Kerber ed Alexander Zverev cun 2:1. Suenter che Federer e Kerber han gudagnà ils singuls è il final vegnì decidì en il mixed. Quel han Bencic e Federer gudagnà en in duel spectacular: Il pli davos passadi ha decis la partida en in mini-tiebreak, 4:0, 1:4, 4:3 (5:4).
Resultats dals singuls
- Roger Federer ha gudagnà cunter Alexander Zverev – il numer quatter dal mund – cun 6:4 e 6:2.
- Belinda Bencic ha però pers ses singul cunter Angelique Kerber – il numer dus dal mund – cun 4:6, 6:7 (6:8).
Federer gudogna per terza giada
Nagin auter che Roger Federer ha gudagnà trais giadas il Hopman cup. Cunquai ha el cuntanschì in ulteriur record en sia carriera da tennis. Il 2001 ha el gudagnà ensemen cun Martina Hingis, il2018 e 2019 cun Belinda Bencic.
RR novitads 10:00+


text:
Cumpareglià cun ils onns entuorn 2000 èsi dentant vegnì registrà quest onn. Lura avevan las autoritads registrà tranter 1000 e 2000 cas da la malsogna da virus.
Eliminar la malsogna n’è betg reussì
La finamira dad eliminar la malsogna dal tuttafatg na saja uschia betg vegnida cuntanschida. Quai ha communitgà L’Uffizi federal da sanadad. L’uffizi è dentant optimistic da cuntanscher quai ils proxims onns. Cura n’è dentant betg vegnì infurmà.
En Svizra n’èsi betg obligatoric da sa laschar vaccinar cunter la malsogna.
RR novitads 12:00


text:
Chilogram
El chilogram, coretament kilogram, int el parlaa de spess domà chilo (sìmbul: kg), l'è l'ünità de misüra de bas de la massa int 'l Sistema internaziunal di ünità de misüra (SI). L'è definii cume la massa del prutòtip internaziunal del chilogram.
'L chilogram l'è la massa d'un cilinder particular cun l'alteza e 'l diameter de 0,039 m d'una liga de platin-iridi depusitaa a l'üfizi internaziunal di pes e di misüre a Sèvres, in Franza.
Isturicament, l'è nassüü cume la massa d'un liter (decimeter cüb) d'aqua distilada al a temperadüra de 4 °C.
A bun cünt definì una misüra cunt un mudel fisegh l'è un ris'c, dunca i scenziaa hin dré a stüdià una misüra basada in sü la fisica.


text:
dad Ursicin G. G. Derungs-Bartolomei
La quarta dumengia d’advent porta il segn de duas grondas dunnas, omisduas en speronza, che s’embratschan. Igl ei sco sch’ils dus Testaments, il Vegl ed il Niev s’entupassen sigilond la cumplenida d’ina empermischun dada dapi tschentaners. E siu profet, Gion daventaus il battegiader, il davos ed emprem grond profet, dat is el best della mumma e po buca spetgar da vegnir alla glisch. Quei entir evangeli ei signaus da speronza e da spetga, da legria, beadadad e cardientscha. Pertgei «beada eis ti che has cartiu». Quei segn de speronza, legria e cardientscha vegn da duas dunnas. Buca mo quei: dalla sentupada denter duas dunnas. Ellas ein purtadras dil vargau profetic (Gion, il battegiader) e dil futur de cumplenida el Reginavel de Diu en Jesus.
Agl evangelist Lucas stat quella historia entretschada denter duas grondas dunnas e dus profets a cor. Zaharias, il bab de Gion, ei méts perquei ch’el ha dubitau. Ni sco sogn Augustin di: il sacerdot sto quescher, cu il profet nescha. E cu el ei naschius, sesligia è la lieunga de Zaharias en il grondius benedictus – pér suenter che Maria ha cantau siu magnificat.
Lc 1,39–45
39Lezs dis ei Maria semessa sin via ed ida cun prescha viers la muntogna en in marcau dalla Giudea. 40Ella ei entrada en casa da Zaharias ed ha salidau Elisabet. 41Cura che Elisabet ha udiu il salid da Maria, ei igl affon en siu best semuentaus. Ed Elisabet ei vegnida emplenida dil Spert sogn 42ed ha exclamau cun aulta vusch: Benedida eis ti denter las dunnauns e benedius ei il fretg da tiu best! 43Daco vegn ei concediu a mi che la mumma da miu Signur vegn tier mei? 44Pertgei mira, cu tiu salid ha tunau en mias ureglias, ei igl affon en miu best semuentaus da legria.
45Beada quella che ha cartiu che quei ch’ei vegniu detg ad ella dil Segner mondi en vigur.


text:
Las muntognas svizras n’èn betg mo enconuschentas per lur pizs marcants e maiestus. Surtut ina spezialitad da las muntognas fascinescha en l’entir mund: il chaschiel d’alp svizzer. Durant ils mais da stad fan las signunas ed ils signuns sin 1350 alps l’enconuschent chaschiel d’alp svizzer.
Chaschiel d’alp svizzer po vegnir numnà unicamain il chaschiel che vegn fatg cun il latg da vatgas, chauras u nursas che pasculeschan si d’alp. Ultra da quai sto il chaschiel vegnir producì sin l’alp sezza. Il num è numnadamain protegì. Decisivs per il gust nunconfundibel dal chaschiel d’alp svizzer èn il grond dumber e la varietad incredibla da plantas ed ervas dals prads da muntogna. Ma quai n’è betg tut. Mintga regiun ha sias atgnas tradiziuns e ses agen recept. Intginas alps protegian schizunt sur plirs decennis sco in stgazi il recept da famiglia da lur chaschiel. L’aroma, la colur, la furma e la direzza dal chaschiel d’alp svizzer èn uschè divers sco la Svizra è multifara. I vala damai la paina da sagiar tuts!
Videospot 1
Videospot 3
Videospot 2
Videospot 4
Co è ella, la vita si d’alp? Nossas bloghistas e noss bloghists raquintan da lur stad en las muntognas, da lur eveniments, lur experientschas e natiralmain da la producziun da chaschiel.
Nua datti dapertut alps en Svizra? Tgenina vulain nus visitar a chaschun da nossa proxima excursiun? Sin nossa charta pudais Vus scuvrir a moda virtuala ina gronda part da las 1350 alps svizras.
Avais Vus survegnì quaidas? Nus avain in pèr tips, nua che Vus pudais cumprar chaschiel d’alp svizzer stagiunal – e quai durant ed era suenter la stad.
Nossa newsletter (per tudestg u franzos) infurmescha mintga mais davart temas actuals en connex cun il chaschiel d’alp svizzer. Abunai ella ussa per vegnir a savair dapli da nossas activitads, per leger las pli novas contribuziuns da blog, scuvrir ils lieus da degustaziun u udir las ultimas novas da las vatgas sin nossas alps.


text:
La Secziun dals dretgs politics è responsabla per exequir ils dretgs dal pievel (iniziativas federalas dal pievel, referendums facultativs), per preparar las votaziuns ed elecziuns federalas (votaziuns e renovaziun totala dal Cussegl naziunal) sco er per coordinar l'introducziun da la votaziun electronica tras ils chantuns (uschenumnà vote électronique). Ella è er responsabla per preparar respectivamain per exequir ils decrets legislativs (Lescha federala davart ils dretgs politics, Ordinaziun davart ils dretgs politics, Ordinaziun da la Chanzlia federala davart la votaziun electronica e differentas circularas) sco er per examinar ordavant, sche las disposiziuns executivas chantunalas èn cumpatiblas cun il dretg federal.
Dretgs dal pievel
En connex cun iniziativas dal pievel e cun referendums facultativs ha la Secziun d'ina vart l'incumbensa da cussegliar ils comités correspundents, da preparar l'examinaziun preliminara da las iniziativas dal pievel per mauns dal chancelier federal sco er da retschaiver e da controllar las suttascripziuns attestadas e da constatar che las iniziativas u ils referendums sajan reussids. Da l'autra vart guarda la Secziun ch'ils termins legals da tractament vegnian observads, ella cusseglia ils departaments e/u las cumissiuns parlamentaras en dumondas processualas e procura per il monitoring fin a la terminaziun da la tractativa parlamentara. Plinavant retschaiva ella petiziuns drizzadas al Cussegl federal ed attribuescha quellas als departaments cumpetents.
Davart ils dretgs dal pievel sin plaun federal vegn manada ina banca da datas cumplessiva ch'è accessibla publicamain.
Votaziuns ed elecziuns federalas
Er la planisaziun e la preparaziun da las votaziuns e da las elecziuns dal Cussegl naziunal tutga tar la cumpetenza da la
Secziun. Per las elecziuns dal Cussegl naziunal prepara la Secziun il decret da l'ordinaziun dal Cussegl federal davart la repartiziun dals sezs sin ils chantuns, ed ella examinescha, sch'igl ha eventualmain candidaturas dublas tranter tut las propostas electoralas entradas tar ils chantuns. En cas da votaziuns federalas prepara ella las propostas al Cussegl federal per fixar ils singuls projects. Plinavant elavura ella per mintga votaziun u elecziun federala las instrucziuns dal Cussegl federal als chantuns. En cas da recurs redigia ella ultra da quai posiziuns al Tribunal federal e prepara il sboz dal conclus da verificaziun respectivamain suenter las elecziuns dal Cussegl naziunal il rapport electoral dal Cussegl federal al cussegl nov elegì.
En pli maina la Secziun il register da las partidas.
Vote électronique
En il rom dal project "Vote électronique" promovan la Confederaziun ed ils chantuns cuminaivlamain la digitalisaziun dals dretgs politics. La finamira è quella d'introducir en l'entira Svizra il vote électronique per elecziuns e per votaziuns. Manaders da project sco tals èn ils chantuns. Els decidan, cura ed en tge etappas ch'els vulan introducir il chanal da votaziun electronic. La Secziun sustegna activamain ils chantuns en tut las dumondas giuridicas, organisatoricas e tecnicas e coordinescha il project sin plaun naziunal.


text:
Rita Manetsch e ses ami han stuì midar la ruta da viadi per mitschar dal fieu - ina app gida els da chattar in sviament. La dunna da 27 onns è dapi l'october sin viadi tras l'Australia e raquinta, con dramatica che la situaziun è: «Igl è sco da star sper in grill, e freda er uschia». E tge che è er anc crudà si ad ella: «Igl è enorm sitg, ils animals sin las pradas han be pli pastgets ed ils lais èn vids, perquai ston ils purs cumprar fain ubain mazzar ils animals.» Avant otg mais haja pluvì l'ultima giada endretg ed ils meteorologs quintan er pir il favrer puspè cun nova plievgia.
RTR actualitad 11:00


text:
Mòdna
Artéccol in dialètt mudnés
Evoluzione demografica
Mòdna (Modena in italiàn, caplógh dla sô pruvìncia, 184.727 cristiàn) l'è 'na zitê dl'Emìlia-Rumàgna, ch'l'a s'càta in mèž a dû fiómm,Säccia a la manzèina e Panèra a la drétta. L'è famóša a livèl internazionèl per l'indóstria del màchin (Ferrari, Maserati, ecc.) e per l'ašê balsàmich. A Mòdna a gh'è óna dal pió antìghi universitê dal mänd e la sèd dl'arciväschev; l'è ànch stèda, per dimändi tèimp, la capitèl dal Duchê di Este. Al Dòm ed Mòdna, la tärr campanària ciamèda Ghirlandèina e la Piàza Grànda i éin stèdi méssi in dal "patrimòni mundièl" dl'umanitê da 'l UNESCO in dal 1997. I abitànt ed Mòdna i éin ciamê mudnéš, mo anch žemiàn, dal näm dal sànt protetór dla zitê ch'l'è Sàn Žemiàn, festegiè al 31 ed žnèr.


text:
Las staziuns intensivas en Svizra tgiran adina dapli pazients da Covid-19. La situaziun en ils ospitals restia tendida, ha ditg Virginie Masserey da l'Uffizi federal da sanadad BAG, avant las medias a Berna.
La situaziun actuala saja intscherta cun radund 3'000 novs cas a di. Quai saja relativamain aut, cumpareglià cun la segunda unda. La media chantunala da Berna, Linda Nartey, ha ditg ch'i saja cunzunt d'observar bain las capacitads libras dals ospitals. Quels na possian betg avrir a la sperta ulteriurs letgs intensivs damai ch'il persunal scolà manchia.
Mesadad da las persunas en ospital sut 53 onns
Vaccinadas cumplainamain èn entant 52% da las persunas, 57% han survegnì almain ina dosa dal vaccin. Tar ils creschids sajan quai 62%, tar giuvenilas e giuvenils sajan radund 18% vaccinads cumplainamain.
Masserey fa attent che la probabilitad da sa tschentar en ospital è pli gronda sch'ins n'è betg vaccinà ed er ch'i pudess dar in decurs grev da la malsogna. La mesadad da tut ils pazients da Covid-19 che n'èn betg vaccinads, èn sut 53 onns. Quels giaschian pli ditg sin la staziun intensiva. «Ins sto sa laschar vaccinar era sch'ins è pli giuven», uschia possian ins distgargiar ils ospitals.
Atun ed enviern avant porta
Masserey ha er menziunà che la probabilitad da s'infectar è radud 70% fin 90% pli bassa per persunas vaccinadas. Er da dar vinavant il virus è pli pauc probabel. «Geniturs dattan vinavant pli pauc savens il virus als uffants. Perquai saja uschè impurtant da sa laschar vaccinar ussa. La protecziun gidia gea pir en radund sis emnas e l'atun e l'enviern stettian davant pporta.
Ils avantatgs d'ina vaccinaziun predomineschian cleramain, er per la psica. Contacts restian pussaivels. Effects secundars dettia pli pauc savens che tar piztgadas d'insects. Inflammaziuns dal cor possia bain dar, ma sajan fitg stgarsas cun in fin dus cas sin 100'000 persunas. Plinavant possia dar talas inflammaziuns er suenter in'infecziun cun il coronavirus sez.


text:
Porta inant ti cunescënzes y cumpetënzes digiteles
L cunzet de na tlass digitela ie unì laurà ora tl ann de scola 2017/2018 y l ti ie unì pità per l prim iede l ann do ai studënc dla sezion aministrazion, finanzes y marketing. Te chësta tlass vën i media digitei y l internet adurvei per nsenië y per mparé ntan la lezions per les fé deventé plu efizientes. A chësta moda dëssa l nteres di studënc se auzé y l'adurvanza de programs, sciche OneNote, dëssa purté pro a na miëura ndividualisazion tl nseniamënt. Lauré cun media digitei porta pro a lauré deberieda y stimulea a cunlauré a na maniera cooperativa. Oradechël ti juda chësc ai studënc a svilupé cumpetënzes de planificazion y urganisazion.
L mond de aldidancuei se damanda for plu y plu cumpetënzes tl ciamp digitel y nce perchël possen udëi la tlass digitela coche na njinieda al mond dl lëur, ma nce a chël privat.
I obietifs dla tlass digitela ie:
- Aumënt dla motivazion per mparé y dla cumpetënzes per mparé y planifiché
- N nseniamënt che raida mo deplù ntëur ai studënc
- Na miëura desferenziazion
- N miuramënt dla cumpetënzes tl ciamp di media
- N miuramënt dla cumpetënzes sozieles y de comunicazion
- Aumënt dl'atratività dla scola
- L'adurvanza de tecnologies modernes tla didatica
- Aumënt dla cumpetënzes digiteles di studënc
- Na majera respunsabltà per i studënc che muessa cialé de si laptop
Nes basan sun l cunzet BYOD ("Bring your own device"/"Porta ti aparat") ons prià bel la families de ti cumpré n laptop a si mut/a.
L esperienza mostra che tres chësc model, iel da udëi n aumënt dla respunsabltà di studënc y nce che tres l cunzet BYOD iel plu saurì da manejé tecnicamënter.
Oradechël vën nce renfurzedes la cumpetënzes digiteles tl'autra sezions ti dajan nscila nce a chisc studënc n'educazion mediela ntan la lezions.


text:
Senza in agir immediat e cumplessiv s'augmentia la temperatura globala ils proxims 20 onns per passa 1,5 grads, cumpareglià cun il temp pre-industrial. Quai scriva il Cussegl mundial dal clima IPCC, en ses nov rapport.
Tranter auter fan ils experts la prognosa che undas da chalira ch'arrivavan pli baud mintga 50 onns onns, vegnian uss a capitar mintga 10 onns. Er plievgia ferma ed inundaziuns sajan consequenza da la stgaudada globala.
Tgi è il IPCC?
Il Cussegl mundial fal clima è vegnì fundà l'onn 1988. El ha circa 200 commembras e commembers. Il IPCC analisescha studis en connex cun il clima. Dapi il 1990 ha il Cussegl era publitgà 5 rapports extendids. Per il 6avel rapport ha ina gruppa da lavur analisà var 14'000 studis. L'emprima part da quest rapport è gia vegnì publitgads avant dacurt. La secunda e terza part duai cumparair il favrer ed il mars 2022. L'onn 2007 ha il IPCC survegnì il premi nobel da pasch.
La cunvegna da clima da Paris 2015 ha formulà la finamira dad ina augmentaziun da la temperatura mundiala maximala da 1,5 grads celsius. Tenor il nov rapport è quella finamira be cuntanschibla cun agir immediat e cumplessiv. Quasi l’entira midada dal clima dapi la fin dal 19avel tschientaner saja d’attribuir al carstgaun, di Panmao Zhai, il co-president da la gruppa da lavur responsabla per il rapport. Tenor la scheffa dal program d’ambient da las Naziuns unidas, Inger Andersen, èn ils stadis da G20 responsabels per 80% da tut las emissiuns enfin uss.
Per cuntanscher la finamira ston ins dentant sin il pli tard cuntanscher traner il 2050 ed il 2070 neutralitad climatica ed esser tar netto-null. Vul dir: producir be ton gas cun effect da serra, sco il planet po magasinar. Il Cussegl mundial dal clima skizzeschia differents scenaris per il futur, dependent da la producziun da CO2.
Be sche la neutralitad climatica vegn cuntanschida tranter 2050 e 2070 e la producziun po vegnir sbassada vinavant, pon ins franar l'augment da temperatura tar 1,8 grads celsius u sut. Ina duplicaziun da las emissiuns da CO2 pudessia resultar en in augment dad enfin 5,7 grads.
L’agentura d’energia dals Stadis Unids ha calculà il 2019, che las emissiuns da CO2 s'augmentian enfin 2050 da circa 36 milliardas tonnas sin 42 milliardas tonnas. Bleras tiaras sajan per al cumainzament da l’industrialisaziun.
Ils trais producents gronds per il mument èn la China (25%), ils Stadis unids (18%) e l’Europa (17%).
Reacziun
La fundaziun d’energia Svizra vesa il rapport da L’IPCC sco appel urgent d’agir. Trais quarts da las emissiuns en Svizra vegnan dal sectur d’energia, uschia che da schlargiar las energias regenerablas saja il med il pli effectiv. Il parlament discussiunescha l’atun davart la revisiun da la lescha d’energia. La midada dal clima tutgia ils pli paupers il pli fitg, quai fetschia grond quitads sco che la Caritas Svizra communitgescha.
Per il WWF svizzer va il temp per cumbatter encunter la midada dal clima a fin. E per ils Giuvens socialists svizzers hajan nus la schelta tranter «la buna vita per tuts, ni barbaria e chaos». Il secretari general da la ONU ha proclamà «il stadi d’urgenza cotschna».
El di che las sirenas d’alarm tunian snuaivlamain. Cotgla ed auters fossils combustibels ston vegnir remplazzads avant ch’els destrueschian il planet.


text:
Padoa
Padoa (en Vèneto e 'n Lombàrt orientàl; in Italià Padova) l'è 'na cità de 212.500 abitàncc (440.023 a cunsiderà pò al a sò àrea metropolitàna [1][2]). L'è 'l capolöch de la pruvìncia omònima, che fà part de la regiù del Vèneto, endèl nord-est de l'Itàlia.
L'è séde de 'n Università 'ntra le piö ècie e prestigiùze, e la pórta testemognànse de 'n pasàt stòrich e cültüràl de gran emportànsa, Al dé d'encö la cità l'è apò a 'n cèntro econòmich rilevànt e la reprezènta 'n gróp de traspórt intermodàl tra i piö 'mportàncc de töta Europa.[3]
El cümü de Pàdova el cuàrcia zó 'na superfìce de 92 km² per 'na densità de 2267 ab./km². El cunfìna coi cümü de Abano Terme, Albignasego, Cadoneghe, Legnaro, Limena, Noventa Padovana, Ponte San Nicolò, Rubano, Saonara, Selvazzano Dentro, Vigodarzere, Vigonovo (VE), Vigonza, Villafranca Padovana.
'Ntra le ótre ròbe, Pàdova l'è cunusìda 'n töt el mónt perchè l'è la cità de Sant'Antóne.
Curiuzità[Modifega | modifica 'l sorgent]
- A Padova gh'è ambientàt 'na part de La Bisbetica Domata, de William Shakespeare.
- Galileo Galilei el g'ha pasàt 18 agn de la sò vìta a Pàdova.
- L'Università de Padova l'è giöna de le piö ècie del mónt (sètima 'ndèl mónt e tèrsa 'n Itàlia), fondàda 'ndèl an 1222.
- El Giardì Botànich de Padova, el fà part del patremóne mondiàl de l'UNESCO. L'è 'l giardì Botànich Üniversitàre piö ècc del mónt, fondàt endèl 1545.
De èt[Modifega | modifica 'l sorgent]
- La bazìlica del Sant, co i sò ciòster e i dò grande piante de Magnoglia grandiflora
- Ol münümènt del Gattamelata denàcc a la Bazìlica del Sant
- Ol Palàs de la Ragiù co la sò lògia e la sò tur
- Ol Pràt de la Val
- Ol café Pedrocchi
Ol ciòster de la Bazìlica co la Magnolia grandiflora
Colegamèncc estèrni[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Turismo em Pádua
- Càmera de Comèrcio de Pàdova
- Album fotogràfich de Pàdova
- Cartìna de le stràde de Pàdova
- Cartografia del cümü
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
[Enier], 13.10. à l stat, la procura dla Republica, reagì sun les tofles demé per todesch dl AVS (Alpenverein Südtirol) sun na plura penala de Guido Margheri de “Sinistra Democratica” (SD). L AVS à a poura nia dé n vare plu lonch dla giama, sfrian demez ence toponims talians storics sun sies tofles (Bolzano, Bressanone) y sun l sit internet, dantaldut les indicazions d’utl (p.ej. “zur Haltestelle” y nia ence talian).
L CAI (Club Alpino Italiano) ne la tol nience tant avisa sun sies indicazions (sun la foto tla Val Badia, demé toponims talians). Ironia dla storia él endere che n partì spidic de man ciancia se erj a defene i “toponims tolomeics”, ofizialisés tl temp fascist, dant signoria y nia n partì de man dreta. Dessegur ne é la procura nia la dreta luegia per deslié na problematica essenzialmenter politica: “Dess pa i toponims talians criés da Tolomei y ofizialisés tl temp fascist vegnì reconescius definitivamenter?”.
Sen peiel na outa via les enrescides dla procura per desclarì, sce l AVS à pié do contribuc publics per fé y mete su les tofles y ciugn che é i toponims ofiziai talians. L statut de autonomia rejona de toponomastica bilinga y dl respet dla toponomastica ladina. La provinzia à competenza legislativa primara te chest ciamp, ma ala à enfin a encuei tres sburlé inant chest problem. Sun la pert todescia él dantaldut i partis nazionalistics de man dreta che tira a nuz chest tema.
Übernommen von Noeles


text:
Il Cussegl grond ha tractà oz il segund rapport da la PUK che ha examinà la rolla dal chantun en connex cun il cartel da bajegiar. Avant che las deputadas ed ils deputads han mess si il viertgel a la lavur da la PUK cun schliar si quella, han els dentant anc ina giada pudì prender posiziun e svidar il puppen.
«Filz» u betg?
Per exempel haja il rapport mussà, che quai dettia anc adina in «filz», di Franziska Preisig da la PS. «La medema persuna po esser la pli gronda patruna da la regiun, en la suprastanza da vischnanca plus anc en il Cussegl grond. Nossas structuras n'enconuschan betg la separaziun da las pussanzas.» Tranter las lingias discurra ella tranter auter dad Andreas Felix, l'anteriur deputà da la PBD e mainafatschenta da l'uniun d'impressaris ch'è per part stà involvì en las fatschentas dal cartel. Lukas Horrer, ses collega da la PS, pretenda perquai er da l'uniun d'impressaris ch'ella s'exculpeschia tar ils pajataglia.
Auter vesa quai il deputà da la PPS Oliver Hohl, per el saja sa mussà cleramain cun il rapport da la PUK, che quai na dettia nagin «Filz» e ch'il chantun na saja betg stà involvì en il cartel, uss saja da guardar enavant. El vul uschè svelt sco pussaivel laschar crescher pastg sur il scandal or.
Indemnisar Adam Quadroni u betg?
Quai che pertutga ina perstgisa ubain ina indemnisaziun da la regenza envers il whistleblower Adam Quadroni van las opiniuns er dapart. La PS è da l'opiniun che la regenza haja da s'exculpar tar el e dad indemnisar el, la PPS di, che quai na saja betg necessari. Entant marschan dentant anc differents process penals ed avant che quels n'èn betg a la fin, na prenda la regenza probablamain nagina posiziun en questa dumonda. Tge ch'ella fa dentant è: Scriver ina brev d'engraziament persunala a Adam Quadroni.
Engraziament a la PUK
Las deputadas ed ils deputads èn dentant tuts stads cuntents cun la lavur da la PUK che ha sur trais onns ed en numerusas intervistas intercurì il cas. La PUK ha survegnì cumpliments da tut las partidas.


text:
Ram (element chimich)
El ram l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol Cu (de la paròla latìna "Cuprum" che la indicàa el ram che vignìa de l'ìzola de Cipro). El g'ha nömer atòmich 29, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de ram el g'ha vintinöf prutù.
El ram l'è 'n metàl che g'ha 'n culùr che tìra al ròza o al rós. El g'ha 'na cunducibiltà elètrica alta fés, süperàda apéna de chèpla de l'arzènt; el patés mìa tat la curuziù (per vìa de 'na pàtina che se fùrma sö la sò superfìce, prìma de culùr maròn scür e dòpo vérda o vérda-celèsta). L'è mìa magnétich e 'l favorés mìa la difuziù de batéri sö la sò superfìce. El g'ha du izòtopi stàbii: 63Cu e 65Cu: töcc i óter i è mìa stàbii e 'n grant radioatìf.
Mes•ciàt al stagn el fùrma 'na léga ciamàda bróns che l'è 'n materiàl metàlich che g'ha ìt 'na grant emportànsa endèla stória de l'evulusiù tecnològica de l'òm, zamò ai albùr de la stória: artefàcc de ram e bróns i è stacc troàcc en siti archeològich de cità sumére del 3000 prìma del Signùr e piö o méno contemporànee del Egìto. Endel muzèo statàl de Berlìno gh'è conservàt el prim tübo de ram cunusìt, che l'è stat ddatàt entùren a 2750 agn prìma del Signur.
L'üzo del bróns, el s'ìa difundìt isé tat endèla stória che 'l g'ha dat el nòm a töt en stàde de l'evulüsiù de la civiltà de l'òm: l'età del bróns. El perìot de tranzisiù 'ntra el perìot prìma (neolìtich) e l'età del bróns l'è ciamàt calcolìtich e l'è caraterizàt de la prezènsa ensèma de atrès en préda e atrès en ram.
'Ntra i tacc compòscc che 'l ram el pöl furmà, giü dei piö cunusìcc l'è el solfat de ram, ciamàt apò "sùlfer" o "ram" che vé dopràt come fungicìda endèla cultiasiù de la ìcc.


text:
Gia avant sis onns era ina maridaglia stada en discussiun. Lezza giada avevan la PBD dal Grischun e la PBD da Berna ditg na – ils chantuns da tschep da la PBD. Uss saja quai auter, di Beno Niggli, il president da partida.
L’acceptanza d’ina maridaglia saja dapertut guliva – era tar ils commembers grischuns e bernais. Ils commembers da quels dus chantuns hajan participà numerusamain a la retschertga.
I savess ir en direcziun d'ina nova partida dal center
La retschertga haja mussà ch’ils commembers giavischian ina nova partida cun nov num. Sche la PCD salvass il num, lura midassan ils commembers da la PBD simplamain tar la PCD, di Beno Niggli. Quai fiss ina tut autra situaziun da partenza. Ils commembers s’exprimien cleramain per la schanza da cumenzar da nov.
È la PCD pronta da desister da ses num?
Uss è la PCD en roda. La partida cun il «c» en ses num n’ha anc betg terminà la retschertga tar ses commembers. I saja anc avert, tge che sia partida saja pronta da dar si per ina nova partida, di Stefan Engler, president da la PCD grischuna.
Sin livel naziunal lavurian las duas partidas bain ensemen. Ellas hajan gudagnà forza cun furmar ina fracziun communabla. Ma las partidas chantunalas possedian atgnas structuras ch’ins na dastgia betg periclitar.
Jau faschess vess da dar si ina istorgia da partida da passa 120 onns


text:
La cronica da la SSR dapli il 1931
Franz von Ernst
Franz von Ernst è il quart president da la SSR. Ses temp d'uffizi dura dal 1937 fin il 1950.
Il rumantsch daventa quarta lingua naziunala
Ils votants svizzers renconuschan il rumantsch sco quarta lingua naziunala. Il studio da radio a Turitg emetta dapli contribuziuns en lingua rumantscha.
L'emettur ad undas curtas augmenta sia purschida
Il Parlament federal approvescha credits per amplifitgar la purschida da l'emettur ad undas curtas (Schweizer Radio International, pli tard swissinfo.ch) a Schwarzenburg.
Ils dus orchesters da Losanna e Genevra fusiuneschan
Ils orchesters da Losanna e Genevra fusiuneschan a l'Orchestre de la Suisse Romande (OSR) sut la direcziun dad Ernest Ansermet. L'OSR stat a disposiziun tant per concerts publics sco er al radio.
Rapport da gestiun 1938
La tecnica televisiva vegn preschentada a l'exposiziun naziunala
A l'exposiziun naziunala preschenta la SPF/ETH Turitg per l'emprima giada en Svizra publicamain la tecnica televisiva. Ina gruppa d'acturs engaschada da la SSR mussa in toc che vegn filmà da la camera e transmess sin il monitur da l'apparat da televisiun.
Il radio vegn controllà da l'armada
Cun l'erupziun da la guerra vegn la concessiun da la SSR abolida fin ad auter urden a partir dals 2 da settember 1939. Il novnumnà «Servetsch svizzer da telediffusiun» vegn collià cun la direcziun generala PTT ed uschia controllà da l'armada. Il servetsch da program da mintga emettur naziunal vegn attribuì ad in singul studio: Berna per Beromünster, Losanna per Sottens e Lugano per Monte Ceneri.
Las emissiuns da l'exteriur vegnan spiunadas
La partiziun militara «secziun ureglia» taidla las emissiuns da las staziuns da l'exteriur. Quests protocols da spiunadi èn avant maun en l'archiv central da la direcziun generala da la SSR.
Mintga di quatter bulletins da novitads
Las emissiuns da novitads da l'Agentura telegrafica svizra (ATS/SDA) vegnan augmentadas tras l'erupziun da la guerra sin quatter bulletins da novitads a di.


text:
Per regla giajan els cun 6 animals, di David Deplazes da Surrein. In lama possia purtar ca. 20 kg e la rauba vegnia repartida mez e mez en tastgas da mintga vart. David e sia dunna Nadja han in tratga da lamas.
Forsa sminuir ils sgols cun l'helicopter
La finamira saja da transportar products frestgs da la regiun, per exempel salata e verduras, di David Deplazes. Ma tut la rauba che la chamona dovra na pon ils lamas betg transportar – per exempel buttiglias da gas. Quellas vegnan sguladas siadora cun helicopter. Cun far transports cun lamas pon ins forsa sminuir ils sgols, e quai fiss in fitg bel effect. I dependia la finala, quantas persunas che fetschian part da quest trekking e con savens ch’els giajan.
Il transport cun ils giasts dal hotel medelina cumenza a Curaglia. Ils lamas spetgan sper la punt da Pardatsch in toc sur Curaglia. Il viadi cuzza circa tschintg uras.
Cuschinar cun products regiunals
L’idea da far tals transports saja vegnida en in discurs tranter els dal hotel medelina ed ils manaders da la chamona da Medel. La finala hajan els era discutà cun David e Nadja Deplazes, di Rico Tuor, il president dal cussegl d’administraziun da la medelina SA. La cuschina da la chamona e quella dal medelina hajan ina filosofia sumeglianta, vul dir: ins emprova da cuschinar cun ils products regiunals da la stagiun ina spaisa adattada.
Il trekking cun lamas ( 1 ubain 2 dis) pon ins cudeschar tar l’hotel medelina.
RR actualitad 08:00


text:
Batten
Ils battens festivein nus duront il survetsch divin el liug da Vossa schelta. Il secretariat dalla pleiv pren encunter Vossa annunzia. Ensemen cun il plevon haveis Vus endamen datum e decuors dil batten.
Confirmaziun
La confirmaziun vegn festivada el 9avel onn da scola e quei u la dumengia avon ni suenter Pastgas. Il datum precis fixescha il plevon ensemen cun ils confirmands/ las confirmandas, respectivamein cun lur geniturs
Enzinnada
En cunvegnientscha cugl uffeci parochial sa l'enzinnada haver liug aschibein duront l'jamna sco era la dumengia.
Consorts ch'ein ligiai confessiunalmein han la pusseivladad dad in'enzinnada ecumena en collaboraziun cun ils plevons dad omisduas confessiuns.
Sepultura
Mortoris ein d'annunziar alla canzlia da Vossa vischnaunca da habitadi che cusseglia Vus arisguard ils proxims pass ed a nies uffeci parochial che prepara cun Vus la sepultura.


text:
San Gal (distret)
El Distret de San Gal l'è giü dei òt distrecc eleturài (en todèsch: Wahlkreis) del Canton San Gal, en Svìsera, El ciàpa 'l nòm de la cità de San Gal, che l'è 'l cèntro principàl del distrèt e capitàl del cantù.
El distrèt de San Gal l'è sitüàt endèla part stetntriunàl del cantù, a póch chilòmetri del lach de Costànsa, endèl altopiàno svìser e le àlpi apenzeléze. El cunfìna a nòrt coi distrècc de Bischofszell e Arbon (TG), a èst col distret de Rorschach, e a sud col Canton Apenzel de Föra, e a òvest col distrèt de Wil.
CümüModifega
La popolasiù totàl del distrèt l'è de 118761 abitàncc (stìme del Dicember 2011). El distrèt eleturàl atüàl l'è stat istitüìt endèl 2003 de la füziù dei ex-distrècc de San Gal e Gossau, ai quài ghe stàt tacàt en cümü che prìma l'ìa del distrèt de Rorschach.
Al dé d'encö l'è spartìt sö 'n 9 cümü.
ReferencesModifega
- Media relaa a San Gal (distret) su Wikimedia Commons


text:
Decibel
El decibel (sìmbol ㏈) a l’è on dècim del bel (sìmbol B): 10 ㏈ = 1 B e l’è on'unitàa de misura logaritmica del rappòrt fra dò grandèzz omogeni (per esempi dò poténz, dò pressión, do potenziàj elèttrich). El valór che ‘l sortìss foeura d'on logarìtm, per definizión a l’è on nùmer pur (senza unitàa de misura), ma ghe se pò mètt visìn ona unità de misura che l’indica la base del logaritm dopràa. El bel ch 'el ven pu dopràa l'indica la base 10. Di alter unitàa logarìtmich ch ‘a hinn d’usanza comùn hinn el neper (logaritm natural in base e), el bit, el nat e l'hartley doperàd ind la teoria de l'informazion.
Descrizion[Modifega | modifica 'l sorgent]
In sul rappòrt fra dò grandèzz el gh’hà de vèss fàa el logaritm. De fàtt, ona proprietà per la definizión d'ona misura l’è la soa additività: per esempi, a giontàgh ‘na massa de 1 kg a ‘naltra massa de 1Kg s'ottén ona massa de 2kg; a mètt visìn du òggett longh 1 meter el ven foeura on oggètt longh 2 meter. Ma se el rappòrt infra ona grandèzza A e ona grandèzza B l’è 10 e ‘l rappòrt infra B e ‘na tèrza grandèzza C l’è anmò 10, el rappòrt infra A e C l’è nò 20, putòst 100. tuttamanch a definì la misura de on rappòrt cont el sò logarìtm la sortìss ona quantità additiva.
On rappòrt misuràa in bel el ven definìi come el logarìtm in base 10 del rappòrt medésim. A dì che on rappòrt l’è de 1 bel l’è donca l’istèss de dì che ‘l rappòrt medèsim l’è de 10 : 1.
El rappòrt espréss in bel fra du nùmer o dò grandézz fisich omogenui, N1 e N2, el rèsta donca inscì definìi:
A fa inscì, però a risultarìssen di valór tròpp piscinìtt (ona scala logaritmica l’è ‘na scala comprèssa); per quèst se dopera el decibel che, de già che l’è on décim del bel, el permètt de esprìmm el stèss valór grand 10 vòlt tant:
Donca pòdom dì in manera legìtema che ‘l rappòrt intra ‘na tonnellata e on chilogramm l’è 1000 : 1, o ben 3 bel, o 30 decibel; e che ‘l rappòrt fra ‘n’eurocent e 1000 euro l’è 1 :100000, o ben −5 bel, o −50㏈; che ‘l rappòrt frà l'intensità sonòra (esprèssa in W/m²) de on concèrt rock e quèlla d’ona conversazión normàl de 1000000 : 1, o ben de 6 bel, o de 60㏈.
Il rappòrt che ‘l corrispònd a 1 decibel l’è men fàcil de vèss capì de già che ‘l gh’hà dent di poténz frazionari: se A el supera B di 1㏈, el rappòrt A : B l’è de100,1, o ben 1,25892…. Se A el sùpera B de 3㏈, el rappòrt A : B el risulta 100,3 = 1,995262…. In de l'usanza tècnega, de sòlit, quèll valór chì el ven tiràa visìn a 2, per quèst a s’è sòlit dì che on cressimént de on valór de 3 decibel l’è l’istèss del sò redòppi, inveci ona sbassada de 3㏈ l’è l’istèss del fà metà.
Ògni valór in ㏈ el corrispond a ‘n fattór de moltiplica o de divisiٕón (moltiplica in del caso del cressimént e división in del caso de la sbassada) de la grandèzza misurada. In quèlla tabèlla chì, vegnarànn riassùnt tucc i vari fattór de moltiplica o de división:
Se per esempi gh’hèmm ‘na grandèzza che la cress de 34㏈, quèst el vorarà dì che la grandèzza che ottegnerèmm la fin la sarà 2500 vòlt tant quèlla iniziàl: 34㏈ l’è l’istèss de dì (10+10+10+4)㏈, che se trasformen ind on fattór (in quèll caso chì de moltiplica) de 10×10×10×2,5=2500 vòlt tant. A l’incontrari, se ‘l nòst oggètt el redusèss la nòstra grandèzza fisica de 27㏈, ottegnarémm 'na grandèzza fisica de 1/500 de quèlla iniziàl: defàtt27㏈ l’è l’istèss de (10+10+7)㏈, che diventen on fattór (de división) de 10×10×5=500.
A se a se catà foeura come base per el logaritm on nùmer divèrs de 10, vegnen definìi di unitàa de misura divèrsi per la stessa grandèzza logaritm del rappòrt: A scernì come base el numer del Nepero e se ottén el neper, inveci a scernì la base 2 se ottén on'unitàa de misura che la ven ciamada bit in del settór de la teoria de l'informazione, e ottava s'a se parla de freguenz. S'a se cata foeura come base el , se ottén direttament el decibel: ma la ne sarìss ‘na definizión putòst descòmeda.
Tucc quèsti unitàa de misura gh’hànn in comun la proprietà de vèss nò in realtà di unità de misùra vér e pròppi, de già che la misura la ven esprèssa in realtà come on nùmer pur, che l’è el risultàa d’ona fonzión aplicada al rapòrt tra dò quantità omogenui (come in del caso de la misura d’on angol esprèssa in radiant che l’è el rappòrt infra du longhèzz). Ancasì pòden vèss facilment traformàd vuna in de l’altra per mèzz d’ona moltiplica de già che l'è on rappòrt), per quèst hinn, in teoria, scambiàbil, anca se vegnen dopràa in di particolar settór specifich specialistich: de fàtt a l’è difficil sentì 'n quaivun che ‘l dìss che «l'intervàll fra 1 e 4 euro l’è de dò ottàv» ancabén la sìa ona affermaziٌón giusta del pont de vista matemàtich.
De nòrma, se doperen i decibel in elettrònica, in acustica, in chimica e generàlment in tucc i camp indoe l’è necessari calcolà di prodòtt e di rappòrt infra di nùmer che gh’hànn di órdin de grandèzza assosènn divèrsi; de fàtt, quand che se càlcolen decibel, i moltiplich e división se trasformen in di sòmm e in di sottrazión, e de conseguenza i càlcol vegnen molto semplificàa. E poeu el logaritm el comprìmm i scal numérich, de manera de redù i distànz infra i nùmer ch 'a hinn de parècc órden de grandèzzaa ‘na quàj desèna. A bon cunt, di settór compagn de l’acustica e de la chimica tratten di gradèzz che spèss hinn giamò logarìtmich in deporlo quant ai sò effètt.
- La dinamica d’on segnàl la ven esprèssa in decibel, a partì del rappòrt infra la vastitàa massima e quèlla minima che ‘l segnàl gh’hà in del cors de la soa durada.
- L'indebolimént d’on quajsevoer circuito elèttrich o linea de trasmission el ven esprèss in decibel, e naturalmént el ciapa on valór negatìv. Anzi, l’è stàa pròppi per misurà l’indebolimént per ògni mia de lìnea telefònica che ‘l bel, al princìppi ciamàa "Transmission Unit", l’è stàa dopràa in del Bell Telephone Laboratory al princippi del sècol quèll di vint, dòpo de la mòrt del Alexander Graham Bell in del1922, el gh’è stàa dàa el nòmm de bel in sò onór.
Utilizzazion del fattór 20 quand che i ㏈ indichen la potenza[Modifega | modifica 'l sorgent]
Despèss in fisica e in ingegneria, se considera, senza nanca scrìvell, che i rappòrt in ㏈ hinn semper riferìi a di energìj o a di potenz, anca a partì de alter tipi de gradèzz di quàj i energìj e i poténz i dipenden in manera minag lineàr compàgn d e la tension e de la corrént. Quèll fàa chì el mètt denter in di càlcol on fattór 20 che pò mandà in confusión.
A l’è quèll che ‘l càpita, per esempi, in elettrònica e in elettrotècnica quand che che se gh’hà de trattà i rappòrt in ㏈ fra dò grandèzz che ìndichen 'na tensión oppùr 'na corrént elèttrica, per esprimm on'amplificazión de la tensión o de la corrént. Defàtt in quèj casi chì, cont i decibel, se voeur minga dì el rappòrt infra i grandèzz medésim, ma fra i potènz che i tensión o i corrént svilupparìssen se i fùdessen aplicàa a la medésima impedenza. Donca, de già che la potenza elèttrica W l’è proporzionàl al quadràa de la tensión V o de la corrént I, cont el sfruttà i proprietà di logarìtm se ottegnen e se doperen quèj formól chì:
A l’istèssa manera, in acustica, el ven definìi el livèll de l'intensità acustica (Intensity Level, IL) come ‘l rappòrt in dB fra el fluss de energia I e ‘l fluss I0 de enegia a la soeuja del sentìbil, che l’è 10−12 W/m2
inveci el livèll de pression sonòra el ven definìi inscì:
che l’è minga el rappòrt in ㏈ fra la pression sonòra p e la pressióne sonòra che la corrispónd a la soeuja del sentìbil p0, ma fra i corrispondent fluss de energia (calcolàa cont el consideràa l’istèss mèzz de propagazión).
El fattór 20 ch 'el ven doperà per comodità in del calcolà, el cambia nò la definizión de decibel. Chi che scriv quèj fórmol chì ind on tèst, gh’avarìss de despiegà che l’è ‘drée a calcolà on guadagn, ‘n’indeboliment o ona dinàmica in ㏈ come rappòrt fra dò potènz, anca se a partì de grandèzz divèrsi.
Chi, al’incontrari, l’incontra ind on tèst di formol per el càlcol d’on rappòrt in ㏈ che gh’hànn dent, compagn de sti chì, el fattór 20 inveci che 10, el gh’hà de savè che l’autór l’hà fàa, tuttamanch, quèll’assunzión chì.
Decibel assoluu[Modifega | modifica 'l sorgent]
Despèss, se scernìss de misurà di grandèzz (tension, potenz etc.) direttamént in decibel, o ben de riferì la grandèzza a 'na quantità de riferiment che la corripónd a la soa unitàa de misura. o ben de scernì foeura per N2 un valóre unitari adàtt, per esempi 1 V o 1 A, e specifegà quèll fàa chì per mèzz del sìmbol dB innanz de la grandèzza che in reàltà la ven misurada: decibel-volt (dBV), decibel-watt (dBW), decibel milliwatt (dBmW) e calcolà el rappòrt in dB infra la grandèzza misurada e quèlla de riferimént: per esempi, ona tensión di 220 volt l’è l’istèss de (tensión de riferimént 1 V) o a (tensión de riferimènt 1 mV).
In elettrònica l’è spantagada l’usanza – formalmént minga giusta – de scurtà la sigla dBmW in dBm, e presuppònnenn l'unitàa de misura.
Operazion cont i decibel[Modifega | modifica 'l sorgent]
Quand che se doperen i decibel, i moltìplich e i división diventen di sòmm e di sottrazión. Per esempi se gh’hèmm on segnàl radio che la soa potenza l’è −62 ㏈mW e ‘l ricévom cont on’antèna che la g’hà on guadagn de 11㏈, el fìltrom cont on filter pass-banda che l’indebolìss la potenza de −1,3 ㏈ e l’amplìfichom cont on amplificatór che ‘l sò guadàgn in potenza l’è 18㏈ ottegnarèmm al desmodulator ona potenza de:
- −62 + 11 − 1,3 + 18 = −34,3 ㏈mW
In quèll esempi chì hèmm somàa (in manera del tutt giusta) di valór in decibel con on valór in ㏈mW. Inveci a l’è nò possìbil sòma insèma divèrsi valór in decibel assolùu.
Senza stà a fa i cunt cont i logaritm, se pò calcolà, in manera assée approssimativa el valór d’on cèrt rappòrt tra di grandèzz in ㏈ ricordand che ‘l raddoppià (o el fa metà) el corrispónd a circa +3㏈ (−3㏈) e ‘n’aumènt (o ‘na reduzión) de 10 vòlt tant l’è pressppòch l’istèss de +10 ㏈ (−10 ㏈). A savè quèlla stòria chì, per esempi, l’è fàcil capì che a parlà d‘on cressiment de 80 vòlt tant l’è l’istess de dì 19 ㏈; defàtt 80 = 10 × 2 × 2 × 2, quindi 10 + 3 + 3 + 3 = 19㏈.
VU-meter[Modifega | modifica 'l sorgent]
I VU-meter di amplificatór audio e di registradór a naster magnetich gh’hànn su ‘na scala in decibel che ‘l sò màssim, despèss l’è +3 o +6dB, e ‘l mìnim l’è on valór negatìv che ‘l rappresenta la dinamica de l'amplificatór o del registradór: in sti casi chì, el zero de la scala ( la grandèzza de riferimént) l’è dàa de la vastitàa massima del segnàl che ‘l po’ vèss riprodòtt senza che l’apparècch el mètta denter ‘na storgidura.
Acustica[Modifega | modifica 'l sorgent]
In acustica a vegnen dopràa i dBSPL per indicà el livèll de la pressión sonòra. La sigla SPL, defàtt, la stàa a indicà el Sound Pressure Level. A se càlcola in quèlla manera chì:
indoe p0 l’ìndica la pressión sonòra che la corrispónd a la soeuja del scoltàbil, o ben 20 uPa = 2 × 10−5[1] Pa.
A l’istèssa manera vegnen definìi el livèll de intensità acustica (Intensity Level, IL) che ‘l se misura in ㏈IL.
indoe I0 l’indica l'intensità acustica de la soeuja del scoltàbil, che l’è 10−12 W/m2,
e ‘l livèll de potenza acustica, riferìi a ‘na potenza W0 = 10−12 W (watt):
Esempi[Modifega | modifica 'l sorgent]
Chìchiscì gh’è ona tabèlla cont on quàj esempi de valór in decibel per di son e di rumór. I nùmer gh’hànn de vèss consideràa come indicatìv de già che i situazión ciapàd come esempi pòden minga vèss precìs:
Anatomia[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'orèggia de l’òmm la gh’hà nò ‘na sensibilità lineàr in fonzión del rumór, sia quant a l’intensità sia quant a la freguenza del rumór medèsim. Per quèst el Fletcher e ‘l Munson i hànn ideàa i curv isofònich, che descrìven l'andada de la sensibilità de l’òmm per i son con l' intensità e l' ferguenza. L’unitàa de misura de quèj curv chì l’è el phon, che l’è, a bon cunt, el decibel indoe la scala l’è stada spostada e ‘l livèll di zero decibel l’è stàa miss a la soeuja del sentìbil segond la freguenza de manera de descrìv la sensibilità de l’orègg de l’òmm.
Con quèj curv chì l’è possìbil vedè che la soeuja del sentìbil la sìa pussée alta per i freguénz bass (sòta i 400 Hz) rispètt ai quèj de mèzz, e poeu la se alza de là di 4000 Hz, che l’è el valór indoe la sensibilità l’è maggiora rispètt a quèlla ai alter freguénz.
A partì de chi curv chì hinn stàa ottegnùd i curv de compensazión, che descriven ( con di valór negatìv) la soeuja (o ben el livèll de pressión sonòra) a la quàl l’orèggia de l’òmm in fonzi►2n de la freguènza la gh'avarìss de comenza a percepì el son. Vegnen doperà tucc i vòlt che se voeur verificà la sensibilità de l’orèggia. Al princippi i curv de compensaziónm eren 3 (A, B e C di quàj i ùltim dò vegnen pù dopràd) e i scal ㏈ a segonda de la curva de compensazión doprada ciapen el nòmm de ㏈a, ㏈b e ㏈c; l’è stada poeu introdòtta, pussée de recent, anca la la curva D, studiada apòsta per el tràffich aéreo [3][4]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Paolo Mazzoldi, Massimo Nigro, Cesare Voci, Elementi di fisica - elettromagnetismo e onde, EdiSES, 2008.
- ↑ Camera anecoica
- ↑ Elementi di acustica. URL consultato in data 4 aprile 2012. (archiviato dall'url originale in data 5 marzo 2016)
- ↑ Livelli sonori, decibel e spettri
Vos correlad[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligamm de foeura[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Che cosa sono i dB?
- Descrizione di alcune abbreviazioni
- Controllo dei rumori e salute dell'udito
- (EN) Misure di rumori OSHA 1 (archiviato dall'url originale in data 7 febbraio 2005)
- (EN) Misure di rumori OSHA 2 (archiviato dall'url originale in data 12 marzo 2007)
- Comprendere i ㏈
- Perché conviene usare i decibel. URL consultato in data 18 maggio 2008. (archiviato dall'url originale in data 12 maggio 2006)
- Conversioni e tabelle tra decibel e ㏈m
- (EN) IUPAC Gold Book, decibel


text:
San Barnabà
El San Barnabà (Barnabas in grech antigh e latin; Cipro, intorna al I secol - Salamina de Cipro, 61) l'è on sant di ges cattòliga e ortòdossa, oltra che 'l primm vescov de Milan. La soa festa l'è 'l vundes de giugn. Per el sò impegn de predicazion l'è ciamaa anca apòstol, anca se come 'l San Paol el feva minga part del grupp di Dodes.
Biografia[Modifega | modifica 'l sorgent]
El sò nòmm giust l'era Giusepp de Cipro e l'era on giudee de famiglia levitiga che la viveva in sù quell'isola. Vist che i sò av eren di levita, l'andava despess a Gerusalemm. Segond i Att di Apòstol l'è vegnuu cristian on poo dòpo la Pentecòste: l'ha venduu tutt i sò ròbb e 'l gh'ha daa i danee a la Gesa, appena nassuda. Dòpo del battesim l'è staa ciamaa Barnabà che 'l voeur dì "fioeu de la consolazion". L'è staa lù a sostegnì la conversion del San Paol denanz ai Apòstol.
Insema al Paol l'è staa vun di capp de la comunità cristiana de Antiòchia, la prima comunità con gent cristiana che però prima l'era nò giudea. De chì, dòpo avè defenduu i resultaa de la soa predicazion denanz a la Gesa de Gerusalemm (che l'era minga tant sigura che la fudess ona bòna idea convertì i pagan), hinn partii insema vers occident per segutà i conversion. Insema a lor el gh'era anca el March, futur evangelista, che per ona reson che se sa nò a on certo pont l'ha lassaa el grupp, col fà inrabbì el Paol. On quai ann dòpo, menter lor duu eren de noeuv a Gerusalemm per on Concili (sora la quistion se i pagan convertii gh'avessen de vess circoincis o nò), el Barnaba l'ha scernii de partì in viagg pròppi col March, on sò parent: el Paol l'era minga d'accòrd e inscì el s'è separaa de lù.
Barnaba, March e 'l Sila hinn partii per Cipro: l'era el 53. De 'sto moment i Att parlen pù de quell lì, e 'l saria staa quest chì el moment del viagg in Italia.
Font bizantinn del VII-VIII secol disen che 'l Barnabà l'è passaa per Ròma cont el Peder; poeu l'è andaa sù fina a Milan, indove l'ha fondaa la prima gesa. I leggend cunten sù che l'è rivaa a Milan el tredes de marz del 53 e quand che l'è passaa la nev l'ha lassaa spazzi ai fior. A Milan el fonda la diòcesi milanesa. Quand che 'l part, el sò successor l'è l'Anatalon, sò compagn de viagg.
On'altra leggenda la dis che 'l Barnabà l'è partii de Milan e l'è rivaa fina a Salamina (minga l'isola greca, ma la città cipriòta), indove l'è staa coppaa a sassad de on grupp de giudee. Se pensa che 'l sia staa coppaa in del 61. I Att del Barnabà (test apòcrif) disen che l'è staa brusaa viv.
Òper[Modifega | modifica 'l sorgent]
El someja che 'l Barnabà l'abbia scritt giò on poo de ròbb, che hinn però consideraa apòcrif. El Clement Lissandrin el dis che l'è soa la Lettera del Barnabà, menter di alter biblista ghe attribuissen la Lettera ai Giudee (test canònigh de tradizion paolina - per quest l'è possibil che l'abbia fada sù el Barnabà). Esisten anca on Vangel del Barnabà, che però probabilment l'è staa scritt in Spagna in del XVI secol de part de on quai musulman, e i Att del Barnabà, del V secol.
Tradizion popolar[Modifega | modifica 'l sorgent]
A Milan el 13 de marz l'è staa a longh consideraa el ver princippi de la primavera; in del 1396 l'è staa deciduu che quell dì là se doveva lavorà minga, e in del 1583 el San Carlo l'ha deciaraa dies festibus. El Tredesin de Marz l'è staa fina a pòcch temp fa ona festa tradizional milanesa, che anca al dì d'incoeu a l'è regordada di autorità comunai.
La via dedicada al sant l'era ciamada popolarment Santa Barnabà, come se la fudess ona dònna.


text:
Persunalitads grondas han discurrì, ferms pleds han els prendì en bucca, grondas empermischuns han els fatg. Il fundatur dal WEF Klaus Schwab sa mussa cuntent cun la 50avla ediziun dal WEF:
La midada dal clima è stà in tema omnipreschent en ils pleds dals politichers e las politichras – sco da la presidenta da la Confederaziun Simonetta Sommaruga, la presidenta da la Cumissiun europeica Ursula von der Leyen e la chanceliera tudestga Angela Merkel. Ellas tuttas han empermess mesiras per fermar il stgaudament dal clima.
La critica dals activists ch'il WEF n'haja nagin effect, na lascha Klaus Schwab valair. I dettia buns exempels da firmas che veglian s'engaschar per il clima, per exempel Microsoft, respunda el.
Er il chantun è cuntent
Er la cumissiun WEF da la Regenza grischuna fa bilantscha positiva. Il Grischun e Tavau hajan er quest onn offert cundiziuns idealas per il WEF. Ed era la Regenza grischuna saja sa scuntrada cun represchentants da l’economia, dad auters chantuns e da la Confederaziun.
Per tadlar: Tge è capità il ultim di dal WEF?
RTR novitads 15:00 / Actualitad 17:00


text:
Bizaron
Bizaron (parnonzia local: [bidza'rum]; nomm offizial in italian: Bizzarone) a l'è on comun de la Provincia de Còmm con 1 552 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 2,7 km² e 'na densità de 575 ab./km².. El se troeuva al confin cont el canton svizzer del Tisin (comun de Mendris, Novazzan e Stabi) e per quest la gh'è ona dogana turistega, dervida domà in part al traffich commercial.
El 10 agost 2002 Bizaron, Ronagh, Falòpp e Uggiaa hann faa sù l'Union di Comun Terr de Frontera, per coordenà attività divers per interess compagn.
El soranomm di abitant a l'è carbonatt.
Geografia[Modifega | modifica 'l sorgent]
El se troeuva al confin con la Svizzera, in d'ona posizzion soliva e ai pee del coll con l'istess nomm, in tra i bricch morenegh indè che la nass la Lura e on quai ramm sorgentizzi de l'Olona.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
De la soa storia a semm proppi poch: a bon cunt a poeudom dì che l'è on paes bell vegg: a l'è citaa in di Statutt de Comm del 1335, e in di document di nodar del temp. Con 'sti document (indè che l'era cognossuu cont i nomm de Bianzon, Bisaronium), a semm bon de savè quaicoss pussee: per esempi, anca se la soa popolazzion l'eva piscinina (80 personn in del 1578, 100 in del 1600), Bizaron l'era important, perchè 'l se trovava proppi in su la veggia strada che la va de Novazzan fin giò a Milan.
El feud de Bizaron l'è passaa in di man di Riscionegh de Comm, i Somijana e i Lovin, poeu XIV secol a l'è finii in di man di Viscont. In quell temp gh'hann faa su la gesa del paes: fina a quel moment quei de Bizaron gh'aveven de andà a messa a Vugiaa, o a la gesetta de Sant Ambroeus in scima al coll (che incoeu la gh'è pu: bandonanda in del Cincent, l'è stada sostituida cont ona gesa noeuva dedicada a la Santa Maria Assonta). De lì in avant Bizaron el gh'è andaa adree a la storia del Ducaa de Milan, e soratutt del territori de Comm.
El s'è slargaa in di ultem desenni, e l'è vegnuu on sit de villett residenziai. A bon cunt, el sò center vegg el s'è ancamò conservaa, cont ona quai cassina e i cà vegg.
In la coltura popolar[Modifega | modifica 'l sorgent]
Bizaron l'è citaa in de la sigla de la sitcom tesinesa Frontaliers, che l'è ambientaa proppi a la dogana che gh'è al confin in tra el paes e la Brusada (frazzion de Novazzan).
El dialett[Modifega | modifica 'l sorgent]
A Bizaron se parla ona variant del lombard che, per prononzia e lessegh, a l'è assee compagna di paes comasch de confin e quei del bass Mendrisiott.
Te 'l chì on confront di (poch) diferenz cont el milanes:
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Bizzaron l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Heidelberg
Heidelberg (Heidelbärg en alemà; Haidlbärsch endèl todèsch del Palatinàto; Heidelberga 'n latì e 'n italià stòrich) l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land del Baden-Württemberg, endèl distrèt (Regierungsbezirk) de Karlsruhe. La g'ha 160 601 abitàncc (dato del 31. Dic 2017), dei quài almeno 30.000 i è stüdèncc de l'Üniversità de Heidelberg che l'è la piö ècia de la Germania, fondàda 'ndèl 1386 per mà de Roberto I del Palatinato.
L'è übicàda 'ndèla part setentriunàl del sò Land, póch delóns del cunfì coi Länder de l'Assia e de la Renània-Palatinàto, e póch delóns apò a de 'ndóche gh'è la conflüènsa del fiöm Neckar endèl Reno.
Heidelberg l'è 'na cità extra-circondariàl (kreisfreie Städte) che völ dì che la fà circondàre (Kreis) de per sò cönt. El circondàre de Rhein-Neckar el g'ha la sò séde aminitratìva 'n cità ma 'l teretóre comünàl de la cità del pont de vìsta aministratìf el na fà mìa part.
Cità 'nzemelàde[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Bautzen, Germania
- Simferopol, Ucraìna
- Rehovot, Israele
- Cambridge, Regn Ünit
- Montpellier, Francia
- Kumamoto , Giapù
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
Colegamèncc estèrni[Modifega | modifica 'l sorgent]