text:
Ritorno Semifinala Copa Provinzia
Insëra, mercui ai 7 de mà él gnü sughé le ritorno dla semifinala de Copa Provinzia cuntra la scuadra da Ritten. Dô la sconfita te ćiasa por 2 a 0, à la scuadra de Floriani messü porvè la remuntada sön le rî ćiamp a Klobenstein. Ince sce al é gnü desmotrè na gran grinta da remuntè, ne ti é le pasaje dl turno nia garatè ala scuadra.
In chësc ann ne ti ara nia buté ai sogadûs de rové tla finala sciöche tl ann 2011. La plöia tomada jö sön le têrt dl domisdé à in pêrt alaghé le ćiamp da jüch y à insciö ostacolé le jüch cun le pal bâs dles döes scuadres. La Val é impó buna de mët 2 goi te rëi, la partida se é rovada cun le resultat de 2-2.
La partida mët man bun por i sogadûs ladins, atira vëgnel fat gran presciun dant.
Bel ti pröms menüć é l'arbiter che ne conzed nia n önescmetri netto. Sön na trata al limit de Romeo é n defensur che abina le pal cun la man mo l arbiter ne vëiga degun fal.
Dedô é spo le Ritten che se lascia udëi y va in vantaje cun na bela aziun, le sogadú sön la fascia mët zeruch n bel preparativ por l' atacant che pò apogé le pal te porta. Do le gol é le Ritten che fej jüch y röia plö iadi a contlujin, mo gonot é le pal rové dlungia la porta ia o adôs a Lukas E.. Döes é ciamò stades les ocajiuns por La Val dan la fin dl pröm tëmp. Üna de chëstes é stada le gol, cun Dorigo che à albü na buna reaziun sön n fal dl verdaporta che ne é nia stè bun da se tignì le pal tles mans, y pò insciö apogè le pal te porta. Sciöche secunda ocajiun é stada sön n bel cros de Marco C., le bel pla sön le pé a Dorigo ne vëgn nia trat de porta, le medemo slizia te area.
Le arbiter sciüra la fin dl pröm tëmp sön le 1 a 1.
Les condiziuns dl ćiamp miorëia tl secundo tëmp, l'ega sön le terëgn se asüia n pü sö y ara va indo da tignì le pal bâs. Le arbiter é ince protagonist y de chësta partida y da sò contribut a pegioré la situaziun. Ince dla secunda pêrt dla partida vëgnel sciüré n grüm de fâi inejistënc.
A mez le secundo tëmp tomel spo le secundo gol por le Ritten, sön na trata dal limit dl'area ti sciampa a Lukas E. le pal fora dles mans y röia bel plan te porta. Sëgn é la situaziun y le pasaje dl turno ciamò plö rî por La Val. Al vëgn impó ciarè de tigni le pal alt y de rové dan porta cun inserimënć jö por les fasces. Insciö é Alex E. che fej, al röia jö insom al ćiamp y mët n bel pal bâs amez por Dorigo, chësc controlëia le pal y tla mischia él bun de trà te porta.
Ti ultimi menüć é ciamò le Ritten che é prigorûs, cun n atacant che atoca la stangia de porta cun na bela trata al jore.
Dan la fin dla partida é ciamò Romeo che sfiorëia la devënta sön na trata dal ciantun. Al abina le pal de cé che rimbalza naota ia por tera y rüva spo de püch dlungia porta ia.
Cun le sciüre dl'arbiter é la speranza de ruvé te finala de Copa Provinzia che sparësc por la scuadra ladina.
I sogadûs pò ester capazi de avëi arjunt do n grüm de devëntes la semifinala, a düta la scuadra ti va i complimënć por i bugn resultać che al é gnü arjunt te chesta Copa. Dô che al é gnü davagné la Copa tl 2011 ti dà la scuadra vigni ann na gran importanza a chësta competiziun, al é dessigü ince na ocajiun por se mosoré cun scaudres di atri gironi. La scuadra da Ritten pò se enconfortè da sughé la finala ai 8 de jügn sön le ćiamp de St. Johann.
In dumënia ai 11 de mà él la partida de campionat cuntra le Mühlwald sön le program. Al vëgn sughé dales 16:00 a Mühlwald.
Formaziun titolara: Lukas Eder, Egon Frenes, Alex Alton, Paolo Vallazza, Werner Sottara, Marco Castlunger, Max Nagler, Romeo Rubatscher, Alex Elzenbaumer, Emanuel Dorigo y Alexander Miribung.
Alenadù: Floriani Claudio
Sostituziuns:
Micky Frenes gnü ite imped Alexander Miribung (45^ menüt)
Stefan Sottara gnü ite imped Max Nagler (75^ menüt)
Insëra, mercui ai 23 de aurì él gnü sughé l’andata dla semifinala de Copa Provinzia cuntra la scuadra da Ritten, che süga le campionat três te 3 categoria mo te n ater girone. La scuadra da La Val à incuntè na scuadra sterscia, che à lascè udëi sües cualitês portan a ciasa la devënta por 2 a 0. Ai 7 de mà gnaral sughé le ritorno sön le ćiamp dl Ritten.


c: text/html

text:
DE DLA PORTA DAVERTA
Por chësta ocajiun s'á i studënc y les studëntes dl' ITE, dl Lizeum Linguistich y dl Lizeum dles Sciënzes Umanes studié fora de vigni sort por ti mostré ai mituns y ales mitans dla mesana nia ma i salamënc dla scora mo ince les materies nöies che ti aspeta sce ai ess da chirí fora nosta scora. Insciö ái por ejëmpl podü odëi esperimënc te laboratore y ascuté sö lingac foresć. Por porté dant la materia Diritto e Economia él gnü fat n pice teater y tres Power Point y jüc él gnü presenté jites y proiec dles classes.
I scolars, les scolares y düc i professeri s'á dé da fá por le bun garaté de chësc de y sperun che al ti áis salpü bel y interessant ai mituns y ales mitans dla mesana.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dachau KZ
El camp de concentramènt de Dachau el g'ha cuminciàt a funsiunà ai 31 de Mars del 1933, póc dé dòpo che 'l Reichstag el ghe dàes a Adolf Hitler el potér pié.
L'è stat el prim camp de concentramènt importante fat sö 'n Germània, giü dei póc facc sö prìma che mürìes el présidènt Paul von Hindenburg endèl 1934. Al prensépe l'ìa destinàt a pòst de internamènt dei upuzidùr pulìtic, ma piö tàrde gh'è ambiàt a rià apò a Ebrèi de Baviéra, prizunér de guèra soviètic e pò a fómne, omosesuài e sénghègn.
L'ezistènsa del camp de Dachau l'ìa cunusìda fò dei cunfì de la Germània zamò del 1934. L'ìa cunsideràt dei nazìsti come 'l protòtip per i camp, isé come piö tàrde, el camp de Auschwitz.
A l'entràda del camp, söl cancèl négher, se pöl lèzer amò 'ncö le paròle Arbeit Macht Frei (El laurà 'l rènt lìber).
I prizunér i éra 'nmocelàcc endèle baràche (ghe n'ìa 34). Ogna baràca la g'harès duzìt contègner 208 prizunér, ma, quan che gh'è riàt i soldàcc americà, sèrte baràche le riàa a contègner 'nfìna a 1600 prizunér. El camp en totàl el g'ha risiìt de piö de 200.000 prizunér che ignìa de piö de 30 nasiù.
Endèl Zenér del 1945 gh'è nìt a sègn la càmera a gas, ma mài nösöna pröa l'è stàda troàda che la sàpe stàda dopràda adilbù per le ezecusiù de màsa. I malàcc e chèi mìa piö bù de laurà 'nvéce i vignìa trasferìcc endèl castèl de Hartheim, endóche i è stàcc a miér a véser copàcc col gas.
Dét endèl camp gh'ìa apò a 'na stasiù sperimentàla dirèta del dutùr Sigmund Rascher e 'n quac midizìna l'è stàda sperimentàda söi prizunér, suratöt per pröà la rezistènsa a le malatìe.
Liberasiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ai 29 del Bril del 1945, la 45ma diviziù de fanterìa de la sètima Armàda americàna la lìbera 'l camp. Quan che i soldàcc americà i è pènetràcc endèl camp, i s'è troàcc deànti de le scéne terìbii: prizunér endèn stat de magrèsa spaintùs, fòse 'n cümü 'ndóche gh'ìa 'nmuntunàt dét sentenér de còrp mütilàcc. Vergü dei soldàcc americà i ìa restàcc talmènte naüzeàcc de chèl che i gh'ìa ést che i g'ha ambiàt a tràga adòs ai üficiài che comandàa 'l camp (Stràge de Dachau).


text:
mercoledì 8 aprile 2015
"Il Pagéli di Crozè in djalètt Pramzàn": Inter Pärma 1-1. Testo pubblicato sulla Gazzetta di Parma del 7 marzo 2015.
Testo in dialetto parmigiano
Inter Pärma 1-1
Mirànt déz : al Mirànt ch' sèmma stè abituè a vèddor fin a l’an' pasè, preciz, trancuìll, sicur, técnica e clàsa, insòmma un grand portér, che purtrop al se salutarà cme tant ala fén äd l’an'
Lila déz : e dù : du gol e du infortùnni, mìga balord ahn chilù ? 'na còza bón’na Taci al l’à fata, méj che i du pajas e ch' l’ätor strafaläri ch' l’é rivè p'r ùltom
Feddal déz : d’ indó rivol cóll ragas chi ? mo che partìda l’à fat ? al n’à zbaljè gnanca 'na virgola, al paräva al Sensini äd vint an' fa, un grand bél zugadór
Mendez déz : vè l’atór äd telenoveli che partìda ch' l’à fat anca lu, e po’ còll ch' a m’é piazù pù äd tutt l’é städa la strénga a Palacio dòpa si e no un minud, ch’ l'à m’à arcordè còlla äd Couto a Ravanèli a San Siro in finäla äd Còppa Uefa, cme a dir, òccio ragas ch' l’é n’ an' ch'a ’n ciapèmma gnanca un bór mo par pasär dedchì a gh’ i da spudär al sàngov e cme difati i ’n n’én mìga pasè e domenica magàra vùnna ancòrra pù forta a vón äd lilór, l’ùltma sodisfasjón prìmma d’andär zò
Costa déz : fòrsi la pù béla partida da cuand l’é a Pärma, mo lù l’é tutt l’an' ch' l’é 'drè fär un sjòr campionät, n’arzàn al pu bón zugadór dal Pärma äd st’ an', vè ch' la gh' vól tùtta, mo adésa cme 'désa al merita 'na scuädra d’ält livél
Gobbi déz : oh Massimo sit stè a Misurina dabón cme at' digh d’ògni tant ? grand grand grand béla partìda, t’é cors cme un gionvòt, lùccid preciz e codìggn, 'na partìda da Capitàn coragióz insòmma
Varela déz : al prìmm tir in porta ( méj ciamärol pasag' mo putost che njént l’é méj putost ) e po’ anca par lù la pù béla partida con la crozäda adòs, n’ätor ragas che par chi poch méz ch' l’é stè chi l’à fat al so dover al sént par sént, ansi par còll ch' l’à ciapè fin’adésa anca al tarzént
Mauri déz : al putén al gh' à béle un grand bècch äd fér, al da via, al bùssca e mäj 'na parola in pù, parsonalitè da véndor, guardèmma cme la va a fnìr mo magàra a dezdòt an' al podrìss pensär äd fär anca n’an' in sèrja B ( se mäj st’ an' ch’ vén farèmma la sèrja B )
Jorquera déz : un déz anca par lù, méj rispét al solit, mo la sensasjón ch’i l’abion catè in-t-n óv äd Pascua dabón, a né gh' mancäva che còll covjolén li e sèmma a post
Nocerino déz : a dir la vritè par lù invéci lé städa fòrsi la pù brùtta partìda, da cuand l’à mìss su ch' la bärba lì l’é 'drè fär a l' arvärsa äd Sansone parchè a pär ch' l’abia pärs tùtta la fòrsa
Belfodil déz : insòmma pròprja äd fär un gol a né s’ n' in pärla gnanca no ? almeno però l’é socuànt fésti ch’al gh' é mätta impìggn e fòrsi l’é anca véra che äd pu a ’n s' gh'é póll mìga dmandär
Ghezzal déz : gran movimént, grand impìggn anca par lu e in fonda con n’arbitro onést a gh' sarìss podu saltär fóra 'na sorpréza che, ätor che óv äd Pascua, invéci al l’à fermè ch' l’éra adrè andär in porta
Donadón déz : bravo Mìsster, a fnìmma la sèrja di déz con lu, as' vèdda che sibén che äd pìlla a né s' n' in vèdda gnanca l’ombra, durant la stmana j’alenamént i vénon fat con grand serietè e la scuädra l’é preparäda sia atleticamént che tatnicamént, po’ par mi a né gh' sarìss pù d' andär in camp, mo còsste chi l’é n’ätor discors, par färla cùrta bón’na Pascua a lù, a tutt al so staff, ai dipendént dal Pärma, ai zugadór e ai tifóz, con la speransa che in-t-l' óv a gh' sia 'na sorpréza e ch’ la s' pòsa ciamär con do paroli primma äd tutt, ossia onestè e serietè, po’ dòpa a gh' vén tutt adrè
AVANTI CROCIATI
Tgnèmmos vìsst
(Testo di Crociato 63)
(Correzione ortografica a cura di Enrico Maletti)
Nessun commento:
Iscriviti a: Commenti sul post (Atom)


text:
Historia
1931
Igl onn 1931 ein in pèr piuniers dil vitg da Mustér e dallas fracziuns Gonda, Raveras e S. Gions serimnai per sligiar il problem dall’aua e saver procurar egl avegnir per sufficientamein buna aua da beiber sco era per stizzar fiug. Suenter hanadas e diras radunonzas ein ils iniziants stai preparai per l’emprema radunonza generala dils 4 da fenadur 1931. En quella radunonza han ins vuliu reorganisar las fracziuns entuorn il vitg en ina communitad e scaffir ina corporaziun d’aua. Ins haveva anflau ella costa dretga dalla Val Acletta la fontauna «Spina de vin» che furneva da lezzas uras 470 l/min. Igl emprem project preveseva da tschaffar las fontaunas a «Spina de vin» ed a Lag da tgauns. Il reservuar a Sax dueva survegnir in cuntegn da 200 m3 aua da beiber ed ina reserva per stizzar fiug da 100 m3. Gia igl avrel 1932 han fatschas cuntentas astgau retscheiver ils edifecis bein gartegiai. Culs onns ei cunzun duront igl unviern semussau in scart d’aua.
1962
Ins ha tschercau novas fontaunas ed igl onn 1962 ein las fontaunas da Rosas e Siara Crap fèss-su e -sut vegnidas tschaffadas. La fin dils onns 60 entschatta 70, cun la projectaziun dils stabiliments per il sport d’unviern ed il turissem da massa ha la Corporaziun d’aua Spina da Vin stuiu vegnir aunc pli activa.
1968
A Fontaunetta ei vegniu erigiu 1968 in stabiliment d’ozonisaziun d’aua ed el medem mument han ins integrau il vischinadi d’Acletta ella Corporaziun d’aua Spina da Vin. Igl onn 1972 ei vegniu baghegiau il reservuar a Pardi ed igl onn 1987 ei la renomada Fontauna freida sur Tegia Valentin ella Val Segnas vegnida tschaffada. Cunquei che las controllas d’aua ein adina vegnidas pli pretensiusas han ins stuiu far novas investiziuns els reservuars per segirar sufficienta quantitad e schubra aua da beiber.
1993
Igl onn 1993 ei la lingia digl aquaduct da Tiolas a Fontaunetta vegnida reconstruida sco lingia da pressiun. Tenor l’emprema idea dil project digl onn 1931 e cun adina puspei persequitar ina tala investiziun ei vegniu erigiu 1993 a Pardi l’emprema ovra da forza electrica dalla Corporaziun d’aua Spina da Vin.
1997
Igl onn 1997 ei vegniu tschaffau ulteriuras fontaunas ella Val Segnas a Stgeinas. Ins ha lu construiu ina nova lingia da pressiun da Fontauna freida a Londernei. A caschun da quella investiziun ei vegniu erigiu ina ovra da producir forza lectrica a Londernei. La construcziun dallas duas ovras electricas ei stada curaschusa, denton bein investada. Duront quei temps ei il reglar l’aua denter ils reservuars vegnida modernisada e la registraziun e communicaziun digitalisada. La deflussiun dils reservuars da Lundernei, Fontaunetta e Sax entochen giudem Disla pretenda plirs stabiliments per reducir la pressiun.
2001
Igl onn 2001 ei la Corporaziun d’aua Mumpé Tujetsch ed in onn pli tard la Corporaziun d’aua Segnas vegnidas integradas ella Corporaziun d’aua Spina da Vin.
2005
Igl onn 2005 ha il suveran approbau la lescha da vischnaunca davart il provediment d’aua aschia che la basa legala pil sistem da taxas da diever tenor caschunader era dada.
Cun edir ina cronica ha la Corporaziun d’aua Spina da Vin astgau festivar il zercladur 2006 siu giubileum da 75 onns.
2008
Culs 31 da december 2008 ei la Corporaziun d’aua Clavaniev vegnida integrada cumpleinamein ella Corporaziun d’aua Spina da Vin ed igl avrel 2010 ha la Corporaziun d’aua Cavardiras, Pardomat e Madernal fatg il medem pass. Dapi igl 1 d’avrel 2010 producescha la tiarza ovra electrica a Sax forza electrica schubra e regenerabla.
Duront tut ils onns ha la Corporaziun d’aua Spina da Vin buca tralaschau d’investar cuntinuadamein en siu aquaduct. Fontaunas e tschaffadas ein vegnidas sanadas, lingias remplazzadas e las ovras electricas ein vegnidas adattadas e modernisadas.


text:
Bìgui
I bìgui (bìgul a 'l singulàr, bigoli in itagliàṅ) 'l è un prim piàt tìpic vènet ma ch'a s fà anc in dla Lumbardìa urientàla (Mantṿàṅ e Bresàṅ) e in dla basa mudnéśa.
I pàran di spaghét ma più grôs. Par far i bìgui a gh vōl:
- 400 g ad farìna biànca "0"
- 4 óṿ
- un tuchèṅ ad saŀ
Al prim quèl da far 'l è ad mét'r insém chi ingridiènt lè, misćiànd-i par bèṅ, faghénd 'n impàst e pò dòp a gh'è da insfilsàr-al dènt'r a 'n tórć. La pasta śala la pasa par na rudèla ad brónś tuta śbuśìda e acsè i vènan fóra i bìgui.
Prima ad mét'r-i sù, cundénd-i cun dal sûg ad carna, a gh'è da far-i sugàr p'r un pôc ad tèmp.


text:
Ils uffecis forestals dalla Sursassiala e Sumvitg organiseschan ensemen cun igl Uffeci d’uaul e prighels da natira dil Grischun in cuors fundamental per la raccolta da lenna.
Il cuors vegn menaus d’in instructer professiunal el decuors digl atun (october) 2013 en ina dallas 4 vischnauncas pertuccadas. L’instrucziun succeda en gruppas da 4 tochen 6 participonts e cuoza 5 dis. Ils cuosts muntan a ca. frs. 450.- per participont. La participaziun al cuors vegn confirmada a scret cun ina cumpetenza da scolaziun minimala per luvrer d’uaul. Mintga participont ha da cumparer cun in equipament persunal da protecziun irreproschabel.
Per annunzias tochen ils 16 d'uost 2013 ni ulteriur sclariment stattan ils uffecis forestals a disposiziun. Las annunzias vegnan risguardadas tenor la successiun d’entrada!
Uffeci forestal Disentis/Mustér, Simon Cathomen, tel. 079 832 02 63
Uffeci forestal Medel/Lucmagn, Corsin Flepp, tel. 079 611 45 04
Uffeci forestal Sumvitg, Flurin Cathomas, tel. 079 681 19 67
Uffeci forestal Tujetsch, Adrian Deragisch, tel. 079 688 30 04


text:
Blers dessan lur organs
- Glindesdi, 7.9.2015, 12:06
81% da la populaziun svizra èn pronts da dar organs. Quai demussa ina retschertga represchentativa cun 1’000 persunas en incumbensa da Swisstransplant.
Il problem è dentant che mintg'auter da quels ch'èn da principi pronts n'han betg menziunà quai insanua a scrit e betg communitgà quai ad insatgi.
Decider ad uras
Tenor Swisstransplant èsi problematic che blers na s’occupan betg cun il tema. Sch’i na dat betg ina decisiun da la persuna che pronta da dar organs, lura saja quai ina greva situaziun per la parentella ed il persunal da l’ospital.
RR novitads 11:30


text:
Piasatur
Piasatur (Piazzatorre in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la Al Brembana a 868 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 410 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 23,6 km² e 'na densità de popolasiù de 17 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Brans, Fundra, Mezóld, Mòi, Ólmo, Piassöl e Aléf.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Piasatür l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Segirtad sin ils lais d’Engiadin’Ota ha la pli auta prioritad
- Venderdi, 6.3.2015, 10:42
Suenter l'accident tragic sin il lai da Silvaplauna nua ch’in maschinist è mort, èn las directivas da las duas vischnancas Segl e Silvaplauna cleras. Maschinas grondas na dastgan per il mument betg pli traffitgar sin il lai schelà.
Ils fastizs per la gronda cursa da passlung questa dumengia cun partenza a Malögia duain vegnir tratgs cun töfs da naiv. Quels èn bler pli ligers.
Nagut da nov
Per l’organisaziun dal maraton da skis engiadinais ina regla chapibla e gnanc propi nova da proseguir. Gia l’onn passà avevan ils maschinists da far la loipa dal maraton sur ils lais cun uschè numnads skidoos. Quai causa las temperaturas chaudas ed il “glatsch da sandwich” che s’aveva furmà sut la vetta da glatsch.
Vetta tegna paisa
Actualmain han ins mesirà ina grossezza da glatsch da radund 30-40 cm. Tenor il glaziolog Felix Keller porta quella vetta senza problems la paisa dals stgars 13’000 participants ch’èn annunziads per il 47avel maraton da skis engiadinais.


text:
Da Fadrina Hofmann - L’uman es ün chatschader e ramassader. La cumprouva n’haja a chasa in fuorma da duos uffants chi chattan roba da tour e mütschir. Ün insaj? Voilà
Üna s-charpa da muntogna. Marca Lowa, grondezza 38, model da duonna. Chattà da meis figl (9ons) sül tet da las garaschas chi cunfinan a nos üert.
Ün triangul da panna. Amo intact. Chattà da meis figl sül viadi a chasa davo il trenamaint da ballapè.
Ün bindel d’avertimaint. Our da plastic, alb e blau. Na rodlà insembel inandret. Tut cun sai da meis figl davo scoula. Argumaint: „Quel es super per giovar“.
Üna chadaina da ruina. Chi chi tilla ha chattà ingio nun es dal tuot cler, ma ella d’eira dandettamaing in corridor.
Duos fiers d’chavà da ruina. Annada ca. 1950. Ün fier sarà stat d’ün mül. Chattà aint illa belma cun giovar pro l’aual Clozza. Da chi? Trais jadas as poja ingiavinar.
Ün öglier d’uffant. Brün, cun correctura. Chattà cun rumir sü la chamonna da Battasendas. Tut a chasa da mia figlia (7 ons) perquai cha „forsa savaina dovrar quel ün di“.
Chi chi tschercha chatta, haja nom.
Mo meis uffants gnanca nu tscherchan, els chattan simplamaing. Id es incredibel cun che roba ch’els vegnan a chasa da temp in temp. Mincha chat vain trattà sco ün s-chazi. Chi saja la chadaina da ruina o la singula s-charpa – tuot savaina tenor els garanti dovrar amo ün di. Eu n’ha l’impreschiun cha mincha plunder cha oters büttan davent aposta o perdan sainza lair splacha a la fin finala pro no. E uei sch’eu less liquidar üna o tschella truvaglia, lura daja opposiziun totala.
Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:
S-chazi o plunder?
Cha mia nona ramassaiva blera roba inclegia amo. Ella derivaiva da la generaziun da guerra. Palantschin e schler d’eiran implids per „cas urgiaints“. Mo meis uffants vivan in ün temp da l’abundanza. Els nun han mai pati fom, els han tuot quai ch’els douvran ed amo ün bun pa daplü. E listess. Ramassar para dad esser alch biologic. Quel vizi sarà francà profuondamaing in no. Co as pudessa uschigliö declerar quist desideri dals umans da ramassar adüna daplü possess?
Cumpromiss?
Eu sun ün tip chi selecziunescha jent. Il sistem es simpel: Che dovraina? Che nu dovraina? Il problem es be cha meis uffants han tuot ün’otra oppiniun a reguard ils criteris da roba dovrabla co eu. Per els ha mincha oget ün serv. Els sun eir adüna be gusts scha’l Coop lantschescha darcheu ün’acziun da ramassar marcinas, tacharöls, emojis etc. Eu invezza vez darcheu be il crom chi resta a la fin finala perquai suot.
Dimena stuvaina chattar ün cumpromiss. Ils fiers d’chavagl pon restar sün balcun e portar furtüna a no. La chadaina svanischa uschè svelt co pussibel – voul dir apaina cha’ls uffants nu pensan plü landervia. A la s-charpa da muntogna spetta listessa sort. Il triangul da panna depuonaina in schler, il bindel d’avertimaint eir. Uf.
Eu n’ha fingià il sgrisch da la frasa cha’ls uffants clomaran bainbod darcheu cun gnir da port’aint: „Mamma, eu n’ha chattà alch sul cool“! Mo chi sa, forsa chattna ün di propi amo alch „sul cool“. Co füssa cun üna trua plain marenghins?
Text e fotografia: F. Hofmann, Scuol
*In "La columna" descriva Fadrina Hofmann mincha mais quai chi occuppa e movainta ad üna schurnalista e mamma in Engiadina.
Suonda LATABLA!
Forsa er insatge per Vus:
-
5 bellas chauras Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga – uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da…10 da schaner 20181152 giadas
-
Sustegnair Avais... vus plaschair da LATABLA? La plattafurma è independenta e sa finanziescha tras sponsurs e donaturs. Er Vus pudais sustegnair l'idea cun vegnir…29 da december 20171424 giadas
-
Mangos ed autras malspirtusadads ella veta dad in ren Dad Asa S. Hendry - Ualti tgunsch ha il ren da plastic egl iert da mes vischins gia realisau dalunsch che jeu sun…


text:
Parte
Abiti di nozze senza spalline di Hfydehrhqej Sfsndu di Bnckjksdbnj - Fadbhj Fjdsjd
Dettagli rapidi:
kadsjaksljd del udfhyush del flskl del lasdkl dei jdfajs del fjskljf del kdsdjkj del hfjkshajd del jfhjsh del hdfjkshjkn del hfjshk del hdsfjishfjk del hdsjkfhsjk del dfhskjfh del fjkshjkfh del hfjkshjk del kjfhjksh del jfhsj del fhdsjkhf del hfsfj; kdmklds del dkfskl del fkzxksld dei fjklsjflks del xncskn dei fskdjks del fmnksm del fnjkn del fjsdklj del kjdkfhsjhfj
Descrizioni:
djnasjk
Caratteristiche:
Applicazioni:
fhierf gfyugedy del gyfghebdfheuh del guyfguye di gfydgfyu del gyufgeygyufer del gdfygehygyugryf del guyfgyf del gyfgyegb del gsfyugeyrf del juigfdhfuh del jslkfjldkjf del jxkljfklsdjf del jdxkfksd del jfkndsjk del jdfvnjkdn, sdfhgsh gyfguy dello sdfhgsjdh del ddfdh del dfhgsdhj del hfgh del hgfdsh dello sdfgyueh del hgfsdyg del gggf di gyfgery, ghfgdsh del gfsgd - gfyud


text:
Cravals da fans - UEFA avertescha la Russia e l'Engalterra
- Dumengia, 12.6.2016, 8:51, actualisà a las 16:40
Il comité executiv da l'UEFA ha avertì uffizialmain las duas associaziuns da la RUssia e l'Engalterra suenter ils acts da violenza da fans a Marseille e Nizza. Dettia quai danovamain cravals, stoppian ils dus pajais quintar da vegnir sclaus dal turnier.
Radund 40 persunas èn vegnidas blessadas en la Frantscha dal Sid pervi da cravals da violents fans da ballape. Ina persuna sa chatta en privel da vita. Curt avant la fin dal gieu han fans russ attatgà fans englais en il stadion a Marseille. L’UEFA avra ina procedura cunter l'associaziun russa.
En connex cun il gieu da l'EURO Engalterra cunter la Russia a Marseille hai dà la sonda grevs acts da violenza. Uss tira l'UEFA consequenzas.
Procedura cunter associaziun russa
La UEFA ha avert in’inquisiziun disciplinara cunter l’associaziun russa da ballape. I vegnia investigà pervi da cravals e sa cuntegnair rassistic, scriva l’Uefa. Cunter l’associaziun da ballape da l’Engalterra n’investighescha l’Uefa tenor atgnas indicaziuns betg.
Pervi da las charplinas tranter fans englais e russ èn radund 40 persunas vegnidas blessadas, 4 da quellas grevamain. Il minister da l'intern franzos Bernard Cazeneuve ha ditg ch'in fan englais saja en privel da vita. Charplinas hai era dà a l'intern dal stadion. Radund 1’200 policists èn stads en acziun.
« Nus avain pudì evitar confruntaziuns anc pli nauschas. »
Laurent Nuñez
prefect da la polizia, Marseille
Las autoritads franzosas han defendi l’agir durant las escalaziuns da fans ier saira a Marseille. Deplorablamain n’hajan ins betg pudì evitar in tschert numer da persunas blessadas, ha ditg il prefect da polizia da la citad Laurent Nuñez. La polizia haja però impedì confruntaziuns anc pli nauschas.
Associaziun da fans russa condemna ils cravals
L'associaziun russa dals fans da ballape ha condemnà vehementamain ils cravals da Marseille. L'uniun tema era effects negativs per il campiunadi mundial da ballape il 2018 en la Russia. Ils cravals sajan ina frida per tut ils fans russ ed ina frida per la Russia sco ospitant, uschia ha communitgà l'All Russia Association of Football Fans. L'associaziun ha appelà als fans da sustegnair l'equipa naziunala uschia che lezza na vegnia betg donnegiada.
Polizia federala svizra collavura era tar dumondas da segirtad
Segirar tals gieus da hooligans èn ina da las pli grondas sfidas per las polizias pertutgadas. Ellas dependan da collavuraziuns cun autras polizias, era dad auters stadis. Tranter auter era cun la polizia federala svizra.
RR novitads 06:00 / 12:00 / 14:00
Sapientiv nagins maletgs da TV
Ils maletgs dals excess en il stadion da Marseille n’ha l’Uefa sapientivamain betg mussà en televisiun. Ins haja tema ch’i dettia effects d’imitaziun, ha communitgà l’associaziun tetgala. Ord quest motiv na vegnan sur il signal internaziunal da TV er betg mussads maletgs da persunas nivas che curran sin il plaz tar il giugaders.


text:
Fin da la navigaziun principala
Entschatta dal navigatur
FAQs
Tge èn "tradiziuns vivas"?
Las "tradiziuns vivas" èn noss patrimoni cultural immaterial. Il patrimoni cultural immaterial cumpiglia las tradiziuns e praticas che vegnan dadas vinavant d'ina generaziun a la proxima ed ans dattan in sentiment d'identitad e da cuntinuitad. Da quest patrimoni fan part per exempel las paraulas e ditgas, la musica ed il saut, ils usits e las festas, ma er la savida tradiziunala. Il patrimoni cultural immaterial è fitg varià e multifar ed èn cuntrast cun il patrimoni cultural material sa transfurma el constantamain.
Tge è la glista da las tradiziuns vivas en Svizra?
La glista da las tradiziuns vivas en Svizra cuntegna 167 elements represchentativs dal patrimoni cultural immaterial che derivan da tut las regiuns da noss pajais. L'inventari cuntegna tradiziuns che han ina impurtanza speziala en Svizra a nivel local, regiunal u naziunal e che derivan dals champs musica, saut, teater, usits, artisanat, industria u che han ina relaziun cun la savida davart la natira e l'ambient. La Svizra è sa impegnada da rediger questa glista ratifitgond la Convenziun da l'UNESCO per la preservaziun dal patrimoni cultural immaterial.
Pertge fai senn da rediger ina tala glista?
Quai che duai vegnir preservà sto l'emprim vegnir identifitgà e documentà. L'inventarisaziun dal patrimoni cultural immaterial è perquai in element central da la convenziun da l'UNESCO. Quai pussibilitescha d'intermediar e promover effectivamain ils elements da quest patrimoni. Ultra da quai è l'inventarisaziun ina cundiziun per che tschertas da questas tradiziuns possian vegnir integradas en las glistas da l'UNESCO ("Glista represchentativa dal patrimoni cultural immaterial da l'umanitad" e "Glista dal patrimoni cultural che sto vegnir preservà urgentamain")
Gida questa glista er a promover las tradiziuns vivas?
Il patrimoni cultural immaterial viva mo uschè ditg che las tradiziuns vegnan pratitgadas ed han in senn per las persunas che las realiseschan. Perquai pon las mesiras per preservar quest patrimoni adina mo esser indirectas. Ellas han la finamira dad intermediar ina conscienza per la valur da las tradiziuns vivas. La glista permetta da sensibilisar vastas parts da la populaziun per l'impurtanza da las tradiziuns vivas ed ella gida a valurisar las persunas che vivan e mantegnan questas tradiziuns.
En tge relaziun stat la glista da las tradiziuns vivas cun las glistas da l'UNESCO?
Ils stadis contractants da la convenziun da l'UNESCO èn obligads d'inventarisar il patrimoni cultural immaterial sin lur territori. Cun la glista da las tradiziuns vivas ademplescha la Svizra questa obligaziun a nivel federal. Divers chantuns han fatg il medem a nivel chantunal. L'UNESCO maina a nivel internaziunal ina "Glista represchentativa dal patrimoni cultural immaterial da l'umanitad" ed ina "Glista dal patrimoni cultural che sto vegnir preservà urgentamain". L'inventarisaziun sin ina glista svizra n'è betg cumparegliabla cun l'inventarisaziun sin ina glista da l'UNESCO, ma ella è ina cundiziun per nominar ina tradiziun per ina glista internaziunala
Tgi ha redigì la glista da las tradiziuns vivas?
La glista actuala sa basa sin propostas dals chantuns. La fin da matg 2011 ha l'Uffizi federal da cultura preschentà las 387 tradiziuns vivas ch'ils uffizis chantunals han proponì per l'inventarisaziun sin la glista naziunala.
Ultima modificaziun: 28.04.2012
Dimensiun: 287 kb
Tip: PDF
Ina gruppa da project sut la batgetta da l'Uffizi federal da cultura ha evaluà e giuditgà questas propostas. Represchentantas e represchentants da l'administraziun federala, dals chantuns, da la Cumissiun svizra da l'UNESCO, da Pro Helvetia e da la scienza han fatg part da questa gruppa da project. La tscherna definitiva da 167 tradiziuns [link] è vegnida publitgada suenter l'evaluaziun tras ils chantuns l'october 2011. Questas lavurs èn vegnidas coordinadas da l'Universitad da Lucerna per incumbensa da l'Uffizi federal da cultura.
Ultima modificaziun: 07.09.2012
Dimensiun: 149 kb
Tip: PDF
Cura e co vegn la glista actualisada?
Il patrimoni cultural immaterial sto pudair sa sviluppar per restar viv. Perquai sto er la glista da las tradiziuns vivas pudair sa midar - quai pretenda la convenziun da l'UNESCO. Ulteriuras tradiziuns ston vegnir integradas periodicamain en la glista, ed autras tradiziuns, che na correspundan pli als criteris, ston vegni eliminadas. La maniera e la periodicitad da l'actualisaziun vegnan definidas suenter ina evaluaziun da la fasa da pilot en consens cun ils uffizis da cultura chantunals.
Co pon ins proponer ulteriuras tradiziuns per la glista?
Propostas per ulteriuras tradiziuns che duain medemamain vegnir integradas en la glista pon ins far cur ch'ins less cun il formular da contact. Cur che la glista vegn actualisada, vegnan questas propostas evaluadas.
Pon ins trametter ulteriur material audiovisual per la glista?
Material audiovisual (fotografias, documents sonors, films) che sustegna l'illustraziun da las tradiziuns vivas inventarisadas pon ins trametter cul formular da contact.
Co s'engascha la Confederaziun en l'avegnir per las tradiziuns vivas?
La redacziun da la glista fa part dal champ prioritar da promoziun "tradiziuns vivas" da la Confederaziun. L'Uffizi federal da cultura, Pro Helvetia, la Biblioteca naziunala ed il Museum naziunal intermedieschan cun divers projects l'impurtanza da las furmas culturalas regiunalas e tradiziunalas per la vita sociala ed artistica en Svizra.


text:
Maioritad cunter iniziativa per il repatriament effectiv
- Dumengia, 20.12.2015, 10:10
La gronda maioritad dal Cussegl dals chantuns s'engascha en il cumbat cunter l'iniziativa per il repatriament effectiv da la PPS. Quai scriva la gasetta NZZ am Sonntag e sa basa sin ina decleranza ch'è suttascritta da 40 dals 46 commembers da la chombra pitschna.
L'iniziativa che pretenda l'expulsiun automatica da persunas estras sentenziadas tar in entir catalog da delicts, violeschia principis giuridics fundamentals, la convenziun dals dretgs umans e la cunvegna per la libra circulaziun da persunas. Uschia statti scrit en la decleranza ch'enumerescha ina entira retscha d'arguments cunter l'iniziativa. Il suveran svizzer votescha ils 28 da favrer davart l’iniziativa da la PPS.
RR novitads 10:00


text:
Brüsa
Brüsa (nòm uficiàl en italià: Brusaporto) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la ólta pianüra a 7 km de la sità e a 255 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 5 569 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 5,0 km² e 'na densità de popolasiù de 1 114 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Albà Sant Alisànt, Bagnàdega e Seriat.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Brüsa l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Nagina surpraisa a la radunanza generala da Pendicularas Lai SA
- Sonda, 30.9.2017, 7:44
La critica dad Ernst Frauchiger, anteriur hotelier da Lai, envers ils responsabels da las Pendicularas Lai SA ha gì nagina influenza sin las votaziuns ed elecziuns da la radunanza generala.
Paucs dis avant la radunanza generala da las Pendicularas Lai SA hai dà pulit ramurs pervia d'in inserat dad Ernst Frauchiger, in anteriur hotelier ed ex-president da l'organisaziun da turissem da Lai. En quai inserat aveva el crititgà massivamain il cussegl d'administraziun da las pendicularas.
Critica Frauchiger n'ha betg provotgà grondas discussiuns
Durant la radunanza ha Ernst Frauchiger preschentà anc ina giada ils puncts ch'el ha crititgà, quai n'ha dentant gì naginas consequenzas per il cussegl d'administraziun.
I n'ha betg dà ina gronda discussiun ed en tut las votaziuns ed elecziuns han ils acziunaris suandà las propostas dal cussegl d'administraziun, e quai cun grond surpli. Era il president dal cussegl d'administraziun Christoph Suenderhauf è vegnì reelegì cun mo paucas cuntravuschs.
Midada betg spetgada en il cussegl d'administraziun
Sulet tar l'elecziun dals ulteriurs commembers dal cussegl d'administraziun hai dà ina midada. Enstagl da 10 èn mo vegnids elegids 9 commembers, perquai che Armin Margreth è sa retratg sco candidat curt avant la radunanza.
El fiss stà la terza persuna da la suprastanza communala da Vaz en il cussegl d'administraziun da las pendicularas. Quai fatg aveva procurà per bleras discussiuns tar la populaziun indigena. Per evitar quella situaziun è el sa retratg sco candidat per la reelecziun en il cussegl d'administraziun da las Pendicularas Lai SA.
Aron Moser e Sascha Ginesta cussegliers administrativs
Sco represchentants da vischnanca èn vegnids elegids il president communal Aron Moser ed il commember da la suprastanza Sascha Ginesta en il cussegl d'administraziun da las pendicularas.
RR actualitad 08:00


text:
Di dal tunnel avert a Silvaplauna
- Actualisà Glindesdi, 13.6.2016, 5:50
L'uffizi da construcziun bassa dal Grischun ha preschentà a la populaziun il stadi da lavur en il tunnel da sviament da Silvaplauna. Il di dal tunnel avert è stà in success - schurmas èn arrivadas.
L'onn 2018 duai esser uschenavant: l’avertura dal sviament a Silvaplauna. Cun in «di da las portas avertas» per la populaziun ha l’uffizi da construcziun bassa preschentà il stadi actual da las lavurs.
Anc 100 meters mancan
Ils ultims 100 meters mancan anc fin tar la perfuraziun. Il tunnel vegn ad esser 750 meters lung. La perfuraziun duai succeder l’entschatta avust 2016.
Cuntentezza tar ils da Silvaplauna
Tut il traffic che vegn da l’Engiadina e da las vals dal sid vers il pass dal Güglia u viceversa circulescha actualmain tras il vitg da Silvaplauna. In grond disturbi per las abitantas ed abitants. A partir dal 2018 vegnan els deliberads da la lavina d’autos che passa mintga di sur il pass da Güglia.
Il tunnel ha duvrà pazienza
Sche tut fiss ì tenor plan, fiss l'avertura dal tunnel e dal svimament stada planisada l'onn 2016. Pervia dad ina dispita giuridica durant la surdada da las lavurs ch'è arrivada enfin davant il Tribunal federal hai dà in retard da dus onns. Uss va però tut tenor plan e las lavurs avanzan bain.
RR Actualitad 06:00


text:
Statuts
Rumantsch (162.4 KB) Tudestg (49.8 KB)
Daventar commember
- Avais Vus interess da radio e televisiun?
- Vulais Vus savair dapli u schizunt avair da dir insatge en dumonda da radio e televisiun?
- Lura essas Vus qua al dretg lieu!
Sco commembra u commember:
- demussais Vus Voss sustegn per la tgira ed il svilup da la lingua e cultura rumantscha
- as engaschais Vus per il sustegn dal servetsch public da las medias audiovisualas en
Svizra en general ed en la regiun rumantscha en spezial
- avais Vus la pussaivladad da vegnir elegì en gremis da la SRG.R e dad eleger commembras/commembers en ils gremis
- avais Vus la pussaivladad da dar impuls per la purschida dals programs
- essas Vus envidads ad occurrenzas da la SRG.R e da RTR
- survegnis Vus infurmaziuns da l’emprim maun sur dals meds da transmissiun
electronica
- survegnis Vus ils products da la butia da radio e televisiun pli favuraivel.
... perquai: faschai part!
Commember da la SRG.R po daventar mintginA che discurra rumantsch ubain è collià cun la cultura rumantscha.
Motivs per daventar commember da la SRG.R via messadis da video da:
Video 1: Oceana Galmarini, redactura Battaporta RTR - Video 2: Roger Alig, redactur sport RTR - Video 3: Armon Schlegel, correspundent Engiadina RTR.


text:
Che fa el Secol mila e ott cent
Dove ai present, ed ai passaa
El lassa la sova ereditaa.
I
On pover Bosin cantā 'l vorravv
Del gran Sequel Dezimottavv
L'ultema soa volontaa
Vers a tutt quii ch'el gha lassaa
Sto pover om senza costum
Prima d'avč boffaa in la lum.
Vegnė chi gent d'ogni strazion
Scior, pittoc, e gram, e bon.
Giovenitt, madur, e vecc,
Anc quii che no g'ha nč ca nč tecc,
Don attempaa, e verginell,
E anca de quii che han rott i squell,
Ch'el Sequel no l'ha scordaa nessun
Da lassā quai coss on poo perun:
II
Considerand mi da par mi
Che infin chi nass boeugna morė,
E subet ch'avroo i cent agn compii
Mi saroo bell e sbasii,
Donc trattant ch'el coo l'č bon,
San de ment, e de rason,
Preparemes in sto moment,
A fa chė el noster testament.
E fem che la nostra ereditaa
La vaga ai parent, ed ai agnaa.
Si present, come futur,
Senza garbuj, nč imbrojadur,
Imparzialment senza malizia
Come voeur el dover, e la giustizia.
III
In primis a quii che ten el timon
De tutt i Stat, e di Nazion,
Item i arma, e i mee cannon
Per v'č in tutt i caas semper reson.
Item ai Sciori titolaa
I glori vecc di so antenaa.
Ai Scioritt de second loeugh
Ghe lassi el men gran para foeugh
Perchč quai voeulta mi giā soo
Ve salta el fum su per el coo.
Ai Legai i me polmon
Par v'č in ogni lit semper reson.
Ai Medeg present, ed ai passaa
Item, tutt i Foppon dei Ospedaa.
IV
Ai Cerusec l'assoluzion
Ch'el dava ai verz el Campiron.
El lagh de Com ai Speziee,
Con tutt i erbasc la del Verzee.
Ai poeti, e ai Letteraa
I miseri del loeugh dell'Ospedaa.
Item ai Scultor, ed ai Pittor,
Ai artista, e sonador,
I me sciavatt, col me braghee,
Ai Giornalista, e ai Gazzettee,
Item cortii, e foreset
Par tajā a tocc, e a fett,
Quand ghe capita per i man
Di gamber gross oltremontan.
V
Item ai Ost, e ai Locandee,
Trattor, Bois, e Caffettee,
Boeuc, Bettol, e Bettolin,
Da vend tri quart d'acqua, e vun de vin
De la carna possa e stracca
De sciguetton, o pur de vacca,
Col nom de manz o de vedell,
Sebben sia tor, o pur agnell.
Item a tutti i cervellee
La coscienza di Giudee
Par podč vend all'occasion
Sossen dč gram, e poc de bon,
E nei salam, e codeghin
Insaccā carna d'asnin.
VI
A tutta la razza di Becchee
(Liberamus Domine)
I me gioeugh dei busserott
Che quel ch'č sora el se mett sott.
Perchč se capita el tananan
Che possen fa di gioeugh de man
Ai marcant dč gran e ris
Del poverett semper nemis.
Item on po d'idropisia
Giacchč se ved che sta genėa
Da cress tutt cos n'han mai assee
E han semper set di nost danee
E han semper in pront la furbaria
De fa nass se l'occor la carestia.
VII
Ai marcant d'ogni strazion
Tutt i mee sacc e gram e bon,
Per insaccā tutt i bosii,
Tutt i finzion, tutt i voltii,
Che se fan denter per l'ann
A scapet d'on terz, e a pubblic dann.
Ai Negoziant, e ai sensal
Item la canna che usi al servizial
Per scaregā i cattiv umor
Che han causaa i petit dell'or.
Ai Ebrei ampia licenza
Da comprā all'occorrenza
Basta che sien bon marcaa
D'ogni sort de rob robaa.
VIII
Item el palc de giustiziaa
A tutt i sasin lader de straa
I mee caden, con i preson,
a quella razza de baron
Che non fan olter che studiā
D'andā de nocc a spazzā i cā.
Item ai donn de bonmarcaa
I consolazion dell'ospedaa.
El loeugh della Vedra a tramontana
Ai negoziant de carn'umana.
Item a quella gent pų bassa
Che strappa i dent e la ganassa,
Che venden el balsam del strascion,
Per guarė i donn di ostruzion.
IX
El me baston ben gross e dur
Per sopressagh i cusidur.
Item ai donn in general
Si forestee, che nazional,
I me pelland de tutt i sort,
E i me cavii quand saront mort
Per fa di perucc d'ogni color
E studiā mod da mett terror,
A zert maridaa ghe lassi anc lor
I scuffi di manz, e quii di tor
Ai donn galant i candiree
Per mettegh sott tutt quii danee
Che tributten i devott
Massem in l'ora della nott.
X
Ai Astrolog, e ai Alchimista,
Ai Politegh de prima vista,
Per divertiss, e fa i so fatt
La Senavera di matt.
Item a quii massem de nott
Che cred ai sogn per mett al lott
La mia baretta, el me capell
De tegni ben quattaa el cervell.
Item a tutt i usurarj
Ai avar, ai Pegnatarj
Che caritatevolment
Sughen el sangu di pover gent
I mee galer con di bon rem
Per sta gent che tant me prem.
XI
Ai Borsiroeu, con i Brobrō
Ai cabalista, ai imbrojō
Ona porzion de gugliottina
Tolta a degiun giā de mattina.
La mia boletta ai spillador,
El sciopp de do cann lassi ai Dottor.
La mia valis ai vagabond,
Ai Geografic el mapamond,
Da giustā de cap in fin
Che adess l'č ridott in sanguintin
Ai Minister, ed ai Statista
I mee occiaj de prima vista
Per podč in grand vedč tutt coss
E pasteggiā i boccon pų gross.
XII
Item i me strasc all'Allemagna
I me pezz de sollazz alla Romagna,
El me salva danee formaa de terra
El lassi in memoria all'Inghilterra,
La mia camisa ai Genoves,
I mee mudand ai Piemontes,
la spolverina ai Milanees
la baretta de nott lassi ai Paves
I mee Scansciett ai Russian,
I mee sciavatt lassi ai Toscan.
La mia comoda, e l'orinari
A tutt qui coo de visionarj,
Che supponen ogni moment
Da ved a succed quai cambiament.
XIII
Al me Successor lassi in legaa
Da pagā i debet che ho lassaa.
Da giustā tutt quel che ho rott,
D'ajutā chi č andā al desott,
D'accomodā i desunion
Nassuu tra i Popel, e i Nazion,
Da medegā tutt i ferid
Da fenė ona voeulta tutt i lid
Da mudā i arma della guerra
In tant ordegn d'arā la terra,
E giā che mi no son sta bon
Che mett a scompigli e confusion,
On olter almanc el sia al caas
Da stabilė ona longa paas.
XIV
Ch'el cerca almanc da giustā i squell
Perchč 'l mond staga in cervell,
Ch'el pensa a corregg on poo i costum
E in dove l'č scur portagh del lum,
E inscambi di vizj, e la lissenza,
Portagh di virtų, e della scienza,
Iscambi di mod, e corruzion,
Fagh conoss i dover de Religion,
E come va semper trattaa
Con chi boeugna vivv in sozietaa.
Faa, e rogaa l'ultem dell'ann
Senza trappel, e senz'ingann,
L'an del mila e ottocent
El me ultem Testament
Perchč subet l'abbia effett
Quand andaroo nel catellett.
F I N E.


text:
Cüs
Cüs (Cusio in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la Al Vréra üna àl laterà de la Al Brembana a 33 km de la sità e a 1025 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 246 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 9,3 km² e 'na densità de popolasiù de 26 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Cassèi, Gerola Alta (SO), Örniga e Santa Brigida.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Cüs l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
par Armand Baeriswyl
L'administraziun dal chantun fundà il 1831 residiava savens sco ses antecessurs en anteriurs chastels e claustras. Tranter auter er a Burgdorf. Il 1884 prenda l'uffizi da construcziun auta en mira il palaz zähringic dal chastè da Burgdorf, cunquai ch'el tschertgava ina nova plazza per la praschun ch'i valeva d'engrondir. Ils indigens, per ils quals questa sala era apparentamain enconuschenta gia pli lung temp sco «la sala da chavaliers», han fatg ferma opposiziun cunter quests plans. Igl è sa furmada ina cumissiun en favur da la sala da chavaliers, a la quala igl è reussì da restaurar l'onn 1886 la sala da chavaliers tenor sias imaginaziuns. Las paraids eran da nov picturadas en il stil dal 14avel tschientaner cun vopnas da famiglias aristocraticas, la fanestra radunda mirada si da la chaplutta era vegnida averta e decorada cun vitraglias istoricas ed il chamin cun las pitgas existentas è danovamain vegnì munì cun in chapitsch.
L'anteriura intenziun da transfurmar la stanza en ina sala da chavaliers dal 14avel tschientaner è vegnida messa adina pli fitg a chantun. Prest era la sala fullanada cun vaidrinas, maisas ed ina gronda stgaffa dubla, sin la quala giaschevan u stevan objects istorics cumprads u savens er obtegnids sco regals. La qualitad architectonica dal chastè dal qual il nucleus, la sala da chavaliers, era stà il motiv per il museum era daventada dal tuttafatg secundara. Quai è sa midà pir il 1953, cura che la sala fullanada è vegnida rumida. La rimnada ha pudì vegnir exponida en autras localitads. Dapi lura sa preschenta la sala da chavaliers en quella furma, co ch'ella ha pudì vesair ora tenor las perscrutaziuns architectonicas, istoricas e culturalas.
Lia Rumantscha (Cuira)
, Armand : Der Rittersaal im Bärenturm Die Anfänge des Schlossmuseums Burgdorf
Mittelalter – Moyen Age – Medioevo – Temp medieval, Zeitschrift des Schweizerischen Burgenvereins, 18. Jahrgang 2013, Heft 4, 116 - 122.


text:
Denti
Denti (Dènt) 'l è na cumèdia négra dal 2007 ad Mitchell Lichtenstein, fiōl ad Roy espunènt dla Pop Art, preśentàda a 'l Sundance Film Festival dal stés an in du 'l à vins al prèmi speciàl dla giurìa par l'atōra Jess Weixler.
Sunt
Dawn O'Keefe (Jess Weixler) l'è na śóvna ch'la créd in di valōr cristiàṅ e ch'la pòrta avànti l'idéa ad rivàr vìrgin a 'l matrimòni tgnénd a drē a l'asuciasiòṅ ciamàda The Promise (La prumésa) insém a dū sò amìg, Alisha (Julia Garro) e Phil (Adam Wagner). Na sira la cgnós là un masć ch'al gh piàś dimóndi, Tobey (Hale Appleman), e la taca a 'ndàr fóra sèg, figurànd-as anc ad spuśar-al. Un dè, dòp ch'i éran andâ a far un bagn in un lâg, i s càtan da par lōr in na spilònca e i tàcan a baśàr-as. Tobey al vrév far na ciuladìna ma Dawn la n è briśa 'd acòrd sèg. Par far-la star sita, lò al gh dà un marùc faghénd-ag śbàtar la tèsta par tèra e acsè lē la pèrd i sèns. Al ragàs al n fà gnanc in tèmp a 'ndàr-ag dèntar ch'a sucèd un fat ad c'l àtar mónd: al sò pigugnìṅ al vèṅ dastacâ ad nét, finénd śò in dla pólvra. Tòlt dla scarésa, Tobey al s in và da 'd lè sigànd cuma 'n mat.
Faghénd un gir in d'l internet par capìr cuśa pōl èsar sucès, Dawn la cata 'n artìcul ch'al dascór dla Vagina dentata (latìn par bernàrda dintàda) e la taca a pinsàr 'd avēr-'g-la anc lē, par via d'l inquinamènt e dal fum butâ fóra da dū siminéri dal pòst a gh'è 'l caś. La decìd acsè 'd andàr-'s a far védar da 'n ginecòlug, al dutōr Godfrey (Josh Pais), ma quànd qvést chè al próa a insfilsàr la maṅ dèntar la sò pèpa, al pèrd quàtar dida. Turnàda a cà, la cata sò màdar malàda, la Kim (Vivienne Benesch), par tèra ma a 'l sò fradlàstar Brad (John Hensley) a n gh'è gnanc indivìś parchè 'l è drē a far dal sès cun la sò muróśa Melanie (Nicole Swahn). Kim la vèṅ purtàda a 'l uśdàl ma a Ryan quél ch'a gh interèsa dabòṅ 'l è 'd purtàr-'s a lèt sò surèla...


text:
Minisguard dals 09.09.2017
- Sonda, 9.9.2017, 17:40
30 uffants da Sagogn vulan participar ad in film
«Amur senza fin» ha num il film che vegn ora proxim onn. L’emprim film rumantsch da la SRG SSR dapi lung temp – e quai a Sagogn. Per quest film dovri radund 200 statists ed ina part da quels duessan esser uffants. Perquai hai dà in casting quest’emna a Sagogn cun radund 30 uffants che vulan daventar statists en quel film.
La Corea dal Nord smanatscha
La Corea dal Nord e ses regent Kim Jong-Un fa adina puspè problems. Quai oravant tut cun lur tests da rachetas e bumbas. Il Minisguard declera la situaziun, ils motivs e las consequenzas da quest cumportament.


text:
La balla regia quests dis en Frantscha – dentant betg dapertut
- Gievgia, 16.6.2016, 12:51
Dentant datti in lieu nua cha la balla n’interessa betg.
Durant il campiunadi europeic regia en Frantscha la balla. Tuttina nua e cun tgi ch’ins discurra, il tema è adina era la balla ed il ballape. La balla è propi omnipreschenta.
Las senioras ed ils seniors che dattan golf a Juvignanc en il département Hérault na s’occupeschan betg dal ballape. Els fan lur rundas sin la plazza da golf sco adina e na sa laschan betg disturbar da la balla che regia quests dis en Frantscha.
RR actualitad


text:
Vughera
Vughera (Voghera in Italian; Iria in Latín) l'è un cumün ad 39 421 abitant (dàto del Dic 2015 [1]) in pruincia ad Pavia. L'è al centar principal dl'Oltrepò Paves. La nassa ins i spond dla Stafura, che la riva zü da una valada di Apenen. Vughera l'è pusiziunaa tra dü lini feruviari principal: la Milan-Genua e la Türín-Piasensa.
Al cumü de Vughera al cunfìna coi comün de Casé, Sëvsèina, Cudvila, Curäna, Lungavila, Mumbèl, Pancaräna, Al Pissà, Pontecurone (AL), Al Turbi, La Riva, Silvän.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Vughera l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Munüment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I monüment impurtant i henn al Dom ad Vughera (17esim secul) dedicaa a San Lurenz; la cesa ad San Giüsep, ch'la gh'à una bona faciada baroca; la ciesa dal Carmin, che la rapresenta un pasagg tra al rinasiment e al baroch; Piaza dal Dom, con la cà d' Nava e al palazz Gounela, indè ch'a gh'è al municipi; al castee di Viscont, fat sü tra al 1335 el 1372. Gh'è incasì un picul müseo muderen indè ch'a gh'è la "A 112" del General Dala Chiesa, e un s'ciop che i disan ch'lè cul ch'j'hann druaa da cupà el Mussolini.
Cüriusitaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Un grüp de citadin vugheres l'ha lanciaa l'idea de candidà la cità per i Ulimpiad del 2020[[1]]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
1. CREAR E POSTAR ÜN AGEN ÜERTIN
Eir quista stagiun vais darcheu la pussibiltà da crear ün agen üert sün quista pagina e til postar tras internet. Nus til implantain e semnain lura tenor vos giavüschs e til chürain tenor nos meglder savair e pudair. Regularmaing, mincha mais as tgnaina al curraint da vos üert cun üna fotografia. Vossa racolta vain missa pronta a Crusch o bain cha nus tilla furnin fin davant vossa porta scha vus abitais in ün dals cumüns da Scuol o Valsot.
Chi chi vess interess da metter svessa seis agen üert dess indichar quai sül formular da postaziun. Cilgia piglia lura sü contact cun vus per planisar ün termin.
Predsch: 80.- CHF pro meter-era*(=11000cm2)! Ils sems ed implants sun inclus!
Quia vais üna survista dals prodots per scheglier in vos üert.
Bun divertimaint cun far üert!
Important e na d’invlidar: Ün üert nun es ün center commercial chi spordscha adüna e sainz’exepziun tuot! Racolt e furni vaina subit cur cha la natüra cumonda e be lura! Implü es ün üert 365 dis l’on suot tschêl avert. – Garanzia nu daja ingüna per nüglia! Nus impromettain però da chürar cun gronda premura vos terrain. Natüralmaing pudais eir visitar la Cruschada cur chi’s plascha. Nus ans allegrain da’s imprender a cugnuoscher.
2. CHAISTA CUN SURPRAISAS FRAIS-CHAS E FLUORS.
Eir dürant la stagiun da üert 2016 vegn darcheu implida mincha bunura la chaista davant la chasa verda (305) a Crusch cun da tuotta sorts surpraisas frais-chas (verdüra, frütta, fluors) da la Cruschada.
Il predsch es adüna indichà direct sül prodot!
Üna cassina per metter aint il rap es francada dasper la chaista.
Implü: La Cruschada es part da la pauraria biologica da la famiglia Rauch. Tuot ils prodots vegnan cultivats tenor las normas da bio-suisse.


text:
Refurma da la constituziun taliana sin buna via
- Mardi, 10.3.2015, 15:33
En l'Italia ha il primminister Matteo Renzi cuntanschì in impurtant success en la chombra dals deputads. La chombra ha approvà ses sboz per la refurma da la constituziun.
Uschia duai vegnir surmuntà il sistem parlamentar da 2 chombras che han ils medems dretgs. ll project da refurma è vegnì approvà cun 357 cun 125 vuschs e 6 abstenziuns.
Cunter la proposta da refurma han vuschà tut las partidas da l'opposiziun, tranter quellas er il moviment dal center dretg «Forza Italia» enturn l'anteriur primminister, Silvio Berlusconi.
RR novitads 15:00


text:
Antonio Mennonna
Antòni Mennonna el sò num cumplét l'era Antonio Rosario Mennonna, (Muro Lucano, pruìncia ad Putènsa, 27 de màgg 1906 - Muro Lucano, 6 de nuèmber 2009) l'è stai un Vèsc catòlic italiàn, el püsè vècc d’Italia e secùnd in tütt el mùnd, fin a la so mort.
Biugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nasüd a Muro Lucano el 27 de màgg 1906, l'è stài urdinàd prèt el 12 agùst 1928.
L’è stài cunsacràd vesch de Muro Lucano el 13 de màrs 1955 da Papa Piu XII. In del 1962 l’è stài trasferìd a Nardò. El s’è ritiràd in del 1983.
Fin al dì d’la so mort l’è stai anca el prèt cun la püsèe lunga urdinasiòn de tütt el mund: 81 ann! L’è stài vesch sùta ben 9 Papi: da Piu X a Benedètt XVI.
Lìber[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Mons. Mennonna l’ha scritt ben 15 lìber. L’ültim l’è stài presentàd a Ruma, in Campidoglio, el 27 de màgg 2009, e el s’intìtula Dialoghi con i personaggi dell’antica Roma.


text:
Tgasa s. Clau duai daventar in hotel
- Actualisà Venderdi, 11.9.2015, 5:50
Per il bajetg da la Tgasa s. Clau a Curaglia, ch'è dapi il 2014 vida, datti plans concrets. Sco quai che la radunaza communala è vegnida infurmada èsi previs da transfurmar il bajetg en in hotel da cultura e natira.
Csaba Késér ha 49 onns, stat ad Yverdons-les-Bains e manass quest hotel sco interpresa da famiglia. Ina finamira fiss da nizzegiar sinergias ed organisar eveniments da cultura cun partenaris.
Hotel cun 40 letgs
Impurtant saja era da cuschinar cun products da la regiun, di Csaba Késér. Sia finamira è d’avrir il hotel cun almain 40 letgs la stad 2016. Vid il bajetg vul el dentant far mo pitschnas midadas.
RR novitads 06:00


text:
Enquistas chantunalas
La responsabladad per ils fatgs da furmaziun han en emprima lingia ils chantuns. Qua chattais Vus infurmaziuns davart las particularitads chantunalas dal sistem da furmaziun da la Svizra.
Enquista chantunala 2013/2014: Infurmaziuns tar ils sistems da furmaziun chantunals
Co č organisā il stgalim secundar I? En tge furma vegn giuditgā il stadi d'emprender dals uffants? Tge purschidas da promoziun datti per uffants da linguas estras? Respostas a questas ed ad ulteriuras dumondas chattais Vus per mintga chantun en l'enquista chantunala IDES. vinavant
Dossiers tematics
Basas legalas chantunalas e collecziuns da material tar differents temas da furmaziun chattais Vus en ils dossiers IDES. vinavant
Structuras chantunalas da scola (preschentaziun grafica)
Qua chattais Vus per mintga chantun ina preschentaziun simplifitgada da las structuras chantunalas da scola. vinavant
Instrucziun CLP
Qua chattais Vus per mintga chantun infurmaziuns tar las purschidas d'instrucziun per uffants immigrads davart la lingua e cultura da lur patria (CLP). vinavant
Glistas da vacanzas
Qua chattais Vus per mintga chantun las datas da las vacanzas da scola. vinavant


text:
Wagenhausen
Wagenhausen a l'è un cumün svizzer del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 11.2 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 1658 abitant.
El cumün de Wagenhausen al se tröva a una altitüden de 403 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Diessenhofen, Eschenz, Hemishofen (SH), Hüttwilen, Oberstammheim (ZH), Ramsen (SH), Stein am Rhein (SH) e Unterstammheim (ZH).
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Wagenhausen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Nova colliaziun directa Cuira - Hamburg
- Dumengia, 13.12.2015, 17:14
Il Grischun ha ina nova colliaziun da tren directa cun la Germania. A partir d’immediat cursescha duas giadas a di in tren direct ICE da Cuira a Hamburg ed enavos. Il tren è vegnì battegià la dumengia a la staziun da Cuira sin il num «Chur».
A l'inauguraziun èn stads preschents il president da la chapitala Urs Marti ed il cusseglier guvernativ Mario Cavigelli.
Er da la partida eran il manader dal traffic internaziunal da la «Deutsche Bahn» Wolfgang Weinhold ed il manader dal traffic a distanza da la SBB Toni Häne.
RR novitads 17:00


text:
Surses di cleramain gea a sustegn finanzial per bogn
- Mardi, 15.12.2015, 0:50
La radunanza communala constitutiva da Surses ha deliberà dus affars per mauns da l’urna. La nova vischnanca Surses duai sa participar finanzialmain vi da la contrucziun d'in bogn da divertiment (4 milliuns fr.) e vi da custs annuals dal bogn (400'000 fr.).
La contribuziun da quatter milliuns da la vischnanca da Surses vi da l’investiziun per realisar il bogn da divertiment a Savognin Barnagn, è vegnida approvada cun 228:6 vuschs. La contribuziun annuala da 400'000 francs vi dals custs da travagl dal bogn è vegnida approvada cun 227:7 vuschs. Davart las duas fatschentas vegn anc decidì a l’urna. La votaziun ha lieu ils 10 da schaner 2016 en la nova vischnanca Surses, che cumpiglia nov fracziuns.
Las lavurs da construcziun duain cumenzar anc l’onn 2016, è vegnì communitgà a la radunanza communala constitutiva da glindesdi saira. L’entir project Viols al Lai Barnagn vegn budgetà cun 106 milliuns francs. I duai vegnir construì in bogn, in hotel ed abitaziuns da vacanzas administradas. Tar ils investurs principals tutgan interpresas da l’Engalterra, da l’Austria, da la Frantscha, l’Austria, la Germania e da la Svizra.
RR novitads 06:00


text:
6 milliuns francs per abitaziuns a Rabius
- Venderdi, 17.6.2016, 7:18
L’investur da Cuira Jörg Löser vul realisar in segund project a Rabius (visavi da sia stizun Moorstore).
Previs èsi da bajegiar duas chasas cun 9 abitaziuns (3 da 4 ½ stanzas, 3 da 3 ½ e 3 da 2 ½). Il project custa 6 milliuns francs, sco Jörg Löser ha ditg ad RTR. Passa la mesadad, 60% da quests daners, haja el gia rimnà. Ed el sincerescha ch’el veglia realisar quest project.
Problems pervia da la votaziun da abitaziuns secundaras
Avant in pèr onns avevi el gia quasi rimnà ils daners, mo alura haja la votaziun da abitaziuns secundaras (mars 2012) fatg in stritg tras il quint. E la consequenza saja ch’el haja survegnì mo ina lubientscha per abitaziuns primaras.
Lubientscha da bajegiar scada la fin d'october
Mo i fa prescha. Sco il president da la cumissiun da bajegiar da la vischnanca da Sumvitg Martin Bundi di, hajan els gia prolungà trais giadas la lubientscha da bajegiar. E cun la fin d’october scadia questa, e sche Löser na bajegia betg stoppia el cuvrir e humusar il plaz.
RR actualitad bunura


text:
Contignü prinzipal
Kompatscher, Arno (SVP)
Nasciü ai 19 de merz dl 1971 a Fié dl Scilier, al é maridé y à 6 mituns. Dal 1991 al 1997 àl studié iurisprudënza a Desproch y a Padua; al à frecuentè le curs da secretêr de comun, da conservadù dl liber fondiar y à fat ćiamò d’atri cursc de formaziun profescionala. Tratan so stüde àl daidé pro la dita de familia sciöche tlomper y slosser. Dal 1997 al 1998 àl insigné dërt y economia tl istitut tecnich comerzial y tl lizeum tlassich a Balsan, dal 1998 al 2004 àl manajè l’ofize legal y l’ofize contrać dl comun da Ćiastel, dal 2004 al 2013 él stè presidënt dl consëi aministratif dla sozieté Seis–Seiser Alm Umlaufbahn AG y tl medemo tëmp aministradù deleghè dla sozieté. Dal 2000 al 2005 él stè vizeombolt dl comun de Fie y comëmber dl consëi raional Salten-Schlern, dal 2005 al 2013 él gnü lité ombolt dl comun de Fie, dal 2011 al 2013 él stè presidënt dl Consorz di Comuns y dl Consëi di Comuns. Dal 2012 incà él presidënt dl Comitê por la politica comunala dla SVP.
Inćiaries - XV legislatöra
Provinzia autonoma de Balsan
- Dai 22.11.2013 aconsiadëssa provinziala/aconsiadù provinzial
- Dai 22.11.2013 al 29.12.2013 capogrup
- Dai 9.1.2014 presidënt dla Provinzia autonoma de Balsan
- Dai 12.2.2014 comëmber/comëmbra - Comisciun paritetica aladô dl'articul 84, coma 3, dl Statut d'autonomia
Regiun Trentino-Südtirol
- Dai 22.11.2013 aconsiadëssa/aconsiadù dl Consëi regional
- Dai 22.11.2013 al 7.1.2014 capogrup
- Dai 27.2.2014 al 14.6.2016 vizepresidënt dla Regiun Trentino-Südtirol
- Dai 15.6.2016 presidënt dla Regiun Trentino-Südtirol


text:
Aarau - Festa federala da la musica populara
- Dumengia, 13.9.2015, 14:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 13.9.2015, 14:03, RTR
Suenter Cuira 2011 ha la 12avla Festa federala da la musica populara lieu questa fin d'emna ad Aarau. A sa preschentar vegnan passa 300 chapellas cun 1500 musicantas e musicants, 16 chapellas èn dal Grischun. La festa populara, il cortegi, las represchentaziuns da valitaziun e la saira da gala èn ils puncts culminants da la festa. Ils organisaturs spetgan 100'000 visitadras e visitaders.
L'Artg musical directamain dad Aarau porta insatgs da las producziuns da concurrenza ed intervistas.
Redacziun: Giusep G. Decurtins


text:
Collavuraturs responsabels per il mazzament en California
- Gievgia, 3.12.2015, 9:17
Per il sajettim en in’instituziun per persunas cun impediments a San Bernardino, en l’aglomeraziun da Los Angeles, sajan responsabels in collavuratur e sia partenaria. Quai ha annunzià il schef da polizia responsabel per quella mazzacra.
L’um american da 28 onns haja prendì part ad in festa da Nadal. Pli tard saja el anc ina giada turnà enavos cun ina giuvna da 27 onns ed cumenzar a sajettar. Tar la fugia èn omadus vegnids sajettads giu da la polizia.
Tar quest sajettim en la California èn 14 persunas vegnidas per la vita, 17 persunas èn vegnidas blessadas.
RR novitads 10.00


text:
Pep Guardiola banduna Bayern – Carlo Ancelotti surpiglia
- Dumengia, 20.12.2015, 12:35
Quai ch’ins ha speculà gia daditg, è ussa uffizial: Il trenader Pep Guardiola banduna il club da ballape Bayern München la fin da la stagiun. Ses successur vegn il Talian Carlo Ancelotti.
Il trenader da ballape Pep Guardiola va davent dal Bayern München la fin da questa stagiun. Sia via vegn probabel a manar el en la Premier League tar Manchester City. «Nus essan engraziaivels a Guardiola per tut, quai ch’el ha dà a noss club e nus sperain che nus possian en questa stagiun anc festivar blers success ensemen», uschia il schef da la suprastanza dal club, Karl-Heinz Rummenigge. «Cun Ancelotti vegn in ulteriur trenader tar il FC Bayern, ch’ha gì bler success.»
Carlo Ancelotti, ch’è stà fin la stad anc trenader da Real Madrid, duai avair suttascrit in contract da trais onns fin il 2019 tar Bayern München.


text:
Nik Novecento
Nik Novecento, (Bulógna, 19 de febrár 1964 - Ruma, 15 utùber 1987) l'é stái un atùr italián de cinema e televisión.
L'é mort a Ruma per una malfurmasión al cör el 15 utùber 1987.
El só num ver a l'era Leonardo Sottani.
Cuntegnüü
Biugrafìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nasüd a Bulógna el 19 de febrár 1964, in de la sò brév esistensa l'é diventád sübit pupulár per la só simpatia.
Televisiòn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'ha laurád in televisión al Maurizio Costanzo Show, a Hamburger Serenade de Pupi Avatie a Jeans.
Film[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del cinema l'é stái vün di atùr preferìd própi de Pupi Avati.


text:
Fin da la navigaziun principala
Entschatta dal navigatur
Cortegi da flurs a Neuchâtel: «Corso fleuri»
Descripziun
Cun gronda pumpa festiveschan ils Neuchâtelais mintgamai l'ultima emna da settember da venderdi fin dumengia a mesanotg lur gronda festa da la vendemia. Durant quests trais dis excepziunals vegn occupà il center da la citad, aposta liberà dal traffic, da las uniuns localas e dals clubs da sport. Quels installeschan là lur ustarias e lur stans ed a la Place du Port il carrussel. Ultra ils trais cortegis dals uffants e da la musica instrumentala ch'è ina musica da tschaiver – è il cortegi da flurs da la dumengia suentermezdi il punct culminant da la festa. El consista d’ina ventgina da chars ornads che stattan sut in tschert motto e ch'èn decorads cun dieschmillis flurs. Las dalias e las neglas derivan oz bain da l'Ollanda, ma igl èn anc adina persunas voluntaras dal lieu che las fitgan pazientamain ina suenter l'autra vi dals chars. Il cortegi da flurs è l'unica occurrenza, per la quala ins sto pajar in'entrada durant questa gronda festa (da 12 fin 32 francs, tut tenor la categoria). Durant ils onns 1950 attirava il cortegi da flurs savens fin ad 80'000 persunas. Quest dumber è oz sa reducì a circa 25'000 persunas, ma la tradiziun n'ha insumma betg pers sia impurtanza. La festa da la vendemia cuntinuescha da generaziun a generaziun e resta la pli gronda occurrenza turistica dal chantun Neuchâtel.
Gallaria d'illustraziuns
Referenzas e dossier
- Publicaziuns
Patrice Allanfranchini : La fête des vendanges de Neuchâtel. Des origines à l'an 2000. Neuchâtel, 2000
Ernest Jeanmonod : La Fête des Vendanges à Neuchâtel. In : Revue SBB-CFF no. 9, vol. 3. Berne, 1929, p. 15-16
Jean-Pierre Jelmini : Vendanges et Braderie. Un canton à deux fêtes. In : Présences no. 35. Pully, 1988, p. 66-74
Philippe Leu : Fête des vendanges de Neuchâtel. 1925-1975. Neuchâtel, 1975
Le non-filtré. Le journal satirique des vendanges. Neuchâtel, 2009-2010
Marcel North, Le Corbusier : La fête des vendanges de Neuchâtel. Neuchâtel, 1960
André Richter et al. : La Fête des vendanges a quarante ans. 1925-1965. Neuchâtel, 1965
Yann Denervand : Fête des vendanges 2007, Neuchâtel. Corso Fleuri, 2007. Prod. Mutli Vidéo. Avec commentaires de Jacques Lesquereux. Neuchâtel, 2007
- Dossier
- Le corso fleuri
description détaillée Ultima modificaziun: 04.01.2013
Dimensiun: 225 kb
Tip: PDF
- Le corso fleuri


text:
Per quista stagiun esa fingià fini cun far agens üertins. Nus vessan però fich plaschair scha vus füssat prosma stagiun eir da la partida.
Per cha vus nu manchaintat lura darcheu il dret temp, pudais indichar quia voss’adressa da mail e nus ans annunzchain subit cur chi’d es darcheu stagiun per far üert.
Eir quista stagiun nu stais però renunzchar sün verdüra frais-cha da la Cruschada. Subit cha la prüma verdüra es madüra implina mincha di nossa chaista cun actualitats. Gnit e rivi sü la trocla da surpraisas.


text:
Fin da la navigaziun principala
Entschatta dal navigatur
Navigar cun bartgas da pestga
Descripziun
Il «Weidling» è ina bartgina da pestga platta che ha ina lunghezza da var 9 meters. Sco simbol tutga il «Weidling» tar il chantun Schaffusa sco la fortezza dal Munot ed il Rain. Sin il traject dal Rain tranter Stein am Rhein e la citad da Schaffusa è el in dals meds da traffic ils pli populars. Il pli caracteristic tar il «Weidling», che n'ha tradiziunalmain nagin motor, è la moda e maniera da s'avanzar. Perquai ch'il current dal Rain è ferm, po il «Weidling» mo vegnir stuschà cun stangas u runà per lung da la riva si per il flum. Tradiziunalmain vegn il «Weidling» construì da lain massiv. Ozendi pon dentant er vegnir cumprads exemplars en lain cruschà, en materia sintetica ed en aluminium. La firma «Kohler Zimmerei & Holzbau» a Thayngen (chantun Schaffusa) construescha anc sco ultim manaschi en Svizra questas bartgas (numnadas «Stachelweidlinge») exclusivamain en lain massiv. Las variantas popularas da quest tip da bartga – numnadamain il «Stachelweidling», il «Fähr- u Übersetzboot» ed il «Langschiff» – èn sa sviluppadas dapi il temp medieval da las bartgas da pestga da quella giada. Questas bartgas vegnan fabritgadas ozendi oravant tut sco urdains da sport e da temp liber e vegnan duvradas en Svizra en il sport da pontonier e naval.
Gallaria d'illustraziuns
Documents da video
«Weidlings» sin il Rain © Dieter Amsler, Schaffhausen 2011
Referenzas e dossier
- Publicaziuns
Albert Spycher: Der Weidlingsbauer. Herstellung eines längsgedielten Flachboden-Plankenbootes in Mumpf AG (Altes Handwerk 57). Basel, 1988
Schweizerischer Pontonier-Sportverband (Ed.): Handhoch - kehrt! Geradeaus - marsch! 1001 Jahre Schweizerischer Pontonier-Fahrverein. Buchs, 1994
- Dossier
- Weidlingsbau und Weidlingsfahren
Ausführliche Beschreibung Ultima modificaziun: 24.08.2012
Dimensiun: 241 kb
Tip: PDF
- Weidlingsbau und Weidlingsfahren


text:
Istorgia
Ban Ki-moon – dapi il prim da schaner 2007 8avel secretari general da las Naziuns unidas
Vista sin l’United Nations Plaza
ed il quartier general da l’ONU a New York
Palais des Nations a Genevra
Sias ragischs ha l’Organisaziun da las Naziuns unidas en las conferenzas da pasch da Den Haag ed en la
Societad da las naziuns. Quella era vegnida fundada suenter l’
Emprima Guerra mundiala cun la finamira da garantir la pasch sin il mund. Dentant n’ha la Societad da las naziuns betg gì tants commembers sco l’ONU (uschia mancavan per exempel ils
Stadis Unids da l’America). Tras quai n’ha ella betg cuntanschì l’influenza necessaria per far valair sias finamiras ed aveva praticamain fatg naufragi a l’entschatta da la
Segunda Guerra mundiala.
Suenter il naufragi da la
Societad da las naziuns ha il president american
Franklin D. Roosevelt empruvà durant la Segunda Guerra mundiala da stgaffir ina segunda giada in’organisaziun per il mantegniment da la pasch. Ensemen cun il primminister britannic
Winston Churchill ha el elavurà la Charta da l’Atlantic. Suenter la collavuraziun da l’
Uniun Sovietica e da la
Republica da la China al nov urden da pasch han las quatter pussanzas segnà ils 30 d’october 1943 la Decleraziun da Moscau. Quella prendeva en mira da stgaffir il pli spert pussaivel in’organisaziun universala per il mantegniment da la pasch e da la segirtad internaziunala. Quest’instituziun dueva sa basar sin il princip da l’egualitad suverana da tut ils stadis paschaivels. En rom da la conferenza da Dumbarton Oaks è l’idea da fundar l’ONU vegnida concretisada. Suenter l’integraziun da la Frantscha en il circul da las pussanzas responsablas ha la Charta da las Naziuns unidas pudì vegnir terminada l’onn 1945 a chaschun da la conferenza da Jalta. Ella è vegnida suttascritta ils 26 da zercladur 1945 a San Francisco da 50 stadis. La
Pologna ha pir suttascrit pli tard la Charta, fa dentant part dals 51 commembers fundaturs.
La Charta è ida en vigur ils 24 d’october dal medem onn, suenter che la
Republica da la China, la
Frantscha, l’
Uniun Sovietica, il
Reginavel Unì, ils
Stadis Unids da l’America e la plipart dals stadis fundaturs avevan ratifitgà la Charta.
Las Naziuns unidas han lur sedia principala a
New York e trais ulteriuras sedias a
Genevra,
Nairobi e
Vienna. A
Den Haag sa chatta il
Tribunal internaziunal. Las sedias da las Naziuns unidas na sa chattan tenor diever linguistic uffizial betg en ils stadis correspundents, mabain èn mo circumdads da quels. En l’ONU valan agens dretgs e la pussanza statala dal stadi da la sedia respectiv na po betg duvrar mesiras repressivas. Qua tras n’è la suveranitad betg periclitada. Ch’edifizis da las Naziuns unidas fissan ina furma da territori internaziunal n’è betg reglà uffizialmain. Dentant profitan lur indrizs da l’immunitad dal dretg internaziunal, analog a las ambassadas.


text:
Frazziun
In àlgebra, una frazziun la cunsiist int un rapòort da nümar intreegh. La frazziun "tri sü quatru" sa la pöö scriif in qual-sa-vöör da chesti fuurm:
-
- 3 ÷ 4
- 3 : 4
- 3 / 4
Esempi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Frazziun mia redütibla: frazziun cun nümeraduur e denuminaduur senza divisuur cumün.
- Frazziun pròpia: frazziun cun valuur intra zero e vün
- Frazziun ünitària: frazziun cun nüneraduur 1
- Frazziun Egízzia: suma da frazziun ünitàrii.
- Frazziun decimala: frazziun cun denuminaduur una putenza da dees.
- Una frazziun cuntínua a l'è una espressiun cuma chesta-chí:
- intúe i ai i-è di intreegh pusitiif.


text:
Catalugna elegia e fula forsa via per l'independenza
- Dumengia, 27.9.2015, 15:41, actualisà a las 16:29
La Catalugna elegia ses parlament. La regenza vesa en las elecziuns era ina votaziun dal pievel davart ina separaziun da la Spagna. La regenza a Madrid na vul betg laschar tiers ina tala, conceda dentant, che las elecziuns regiunalas hajan ina muntada speziala.
La partida regenta ha furmà ensemen cun in'ulteriura partida e cun moviments da burgais in'allianza dals separatists. A la testa da questa è Artur Mas. Per pudair iniziar la separaziun, ston Mas ed ils adherents dalla separaziun vegnir elegì en il parlament regiunal dalla Catalugna. Gudognan els ina majoritad dals 135 mandats en il parlament, vulessen els manar la regiun fin il 2017 en l’independenza.
Regenza spagnola sa dosta
La regenza spagnola na vul betg laschar tiers quai. La Catalugna è numnadamain la pli ferma regiun economica dal pajais. Il schef da la regenza spagnola, Mariano Rajoy, di che l' unitad da la naziun spagnola na dastgi betg vegnir schliada, quai stettia en la lescha. El franeschia las emprovas da la Catalugna da la dretgira constituziunala, smanatscha Rajoy.
Gia il november passà ha la dretgira constituziunala franà la Catalugna e si'emprova da vegnir independenta. Da principi na saja betg illegal da far in stadi independent, dentant gaja quai sulet cun in dialog e cun la lubientscha da la regenza spagnola.
Var 5,5 milliuns persunas pon ir oz a l'urna ch'èn avertas fin las 20:00 la saira. Calculaziuns approximativas na datti naginas, entant datti enquistas dals electurs e sin fundament da questas datti lura prognosas.
RR novitads 12:00


text:
Il Tavulin litterar: success e declin dals Randulins en l’Italia
- Dumengia, 11.1.2015, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 11.1.2015, 9:03, RTR
Els han bandunà lur patria per tschertgar fortuna a lester. Inqual giada èn ils Randulins turnads bainstants, mintgatant han els stuì mitschar da temps burascus. «La glieud da Schilana» e «Ils Baltramieus» da Balser Puorger èn ils dus cudeschs sin il Tavulin litterar cun Martin Camenisch e Clà Riatsch, cudeschs che dattan perditga da destins muventads da emigrants engiadinais en lItalia.
Redacziun e moderaziun: Esther Krättli


text:
San Murezzan perda encunter Dürnten 3:7
- Sonda, 7.3.2015, 16:13
En la 2. liga da hockey ha il club da hockey da San Murezzan pers il cuntermatch encunter il club da hockey Dürnten cun 3:7. Gia l’emprima partida dal mezfinal encunter Dürnten veva San Murezzan pers cun 2:6.
Era l'avantatg da chasa na betg purtà il success al Club da San Murezzan. Els èn vegnids battids dal EHC Dürnten Vikings cun 3 a 7.
Gie l'emprim gieu dal mezfinal ord chasa aveva San Murezzan pers encunter Dürnten cun 2:6. Ussa vegni fitg grev per l'EHC San Murezzan da trair anc enturn il timun.
RR novitads 20:00


text:
1983: La claustra Son Jon vegn recepida en la glista dals bains culturals mundials da l’UNESCO
Dapi l'onn 1983 bain cultural mundial
En l'occasiun da la tschantada dal comité per ils bains culturals mundials ils 5 fin 9 da december 1983 a Firenza vegn la claustra Son Jon da las mungias benedictinas recepida en la glista dals bains culturals munials da l'UNESCO. Il medem mument vegn recepì er l'areal da la claustra da Son Gagl e la citad veglia da Berna, dentant er lieus cun nums enconuschents sco Macchu Pichu e Tadsch Mahal.
Motivaziun da la recepziun en la glista dals bains culturals mundials da l'UNESCO
Il tgirader da monuments Hans Rutishauser motivescha la recepziun sco segua: „La claustra Son Jon a Müstair è ina perditga unica da l'art e da la cultura carolingica. La baselgia cun trais apsidas è sa mantegnida cumplettamain, cun excepziun dal palantschieu sur e da la tettaglia. L'unitad tranter l'edifizi carolingic e sia decoraziun vala sco unica en l'entir' Europa. Ils stgavaments cuntinuants furneschan enconuschientschas fundamentalas davart l'istorgia da la construcziun da la claustra. En pli posseda la claustra in equipament impurtant dal temp medieval classic e tardiv, sco er dal temp baroc.“
(H. Rutishauser, 8.11.1982, in: Convention concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage. Nomination to the World Heritage List).
Perditga da la culminaziun cristiana, patrimoni cultural da l'umanitad
La claustra Son Jon a Müstair è ina perditga da la culminaziun cristiana enturn l'onn 800, in patrimoni cultural da l'umanitad sur ils temps vi. Ella è bler dapli co be in monument, ella è in patrimoni cultural vevent. Anc oz vivan mungias en la claustra en il ritmus reglà dal „ora et labora et lege“ benedictin.
Il fatg che l'entir areal da la claustra - e betg be la baselgia - è mess sut protecziun, è sa mussà sco prudent. D'impurtanza mundiala èn il pli grond e pli bain mantegni ciclus da frescos dal temp medieval tempriv ed ils maletgs romanics en la baselgia claustrala. En la baselgia stat en pli la pli veglia statua monumentala da Carl il Grond ch'era stada colurada ina giada. Grazia a las perscrutaziuns archeologicas han ins chattà dentant er anc autras sensaziuns. La chapella da la sontga crusch ch'ins aveva prendì per romanica, è sa mussada sco vair juvel da l'architectura e da l'art carolingica. La Tur Planta n'è betg vegnida construida da l'abadessa Angelina Planta la fin dal 15-avel tschientaner, sco supponì l'emprim. Ella serviva gia en il 10-avel tschientaner sco tur abitada e tur da defensiun. En la perscrutaziun da chastels è la senza parallelas. La residenza da l'uvestg dal 11-avel tschientaner è anc conservada per buna part e cumpiglia la scharmanta chapella dubla dals sontgs Ulrich e Nicolaus.
Las perscrutaziuns archeologicas da blers onns han manà a l'encletga dal svilup architectonic dal cumplex da la claustra e furneschan adina puspè novas enconuschientschas e resultats che fan be sa smirvegliar.
Sustegn tras la fundaziun ed amis
Numerus experts procuran cun sustegn da la Fundaziun "Pro Kloster St. Johann in Müstair" e cun la societad dals amis da la claustra, che la claustra cun ses stgazis d'art vegnia mantegnida e perscrutada e che las scuvertas las pli novas vegnan fatgas accessiblas al public.
Networking
Impurtant è er il barat ed il contact cun ils auters patrimonis mundials da l'UNESCO. En Svizra datti regularmain inscunters cun represchentantas e represchentants da quests lieus unics. Er la plattafurma turistica UNESCO Destination Schweiz fa il pussaivel da render enconuschent ils lieus dals patrimonis mundials en Svizra. La claustra Son Jon cultivescha en pli ina partenanza cun la claustra da Lorsch en Germania che tutga er ella tar ils patrimonis degns da protecziun da l'UNESCO.


text:
Blatter sa dosta, advocat dementescha
- Sonda, 4.6.2016, 10:07
L'advocat da Sepp Blatter ha refusà las rinfatschas che l'anteriur president da la FIFA haja mess daners da la federaziun da ballape internaziunala FIFA en l'agen satg. Ils pajaments sajan stads schubers e fairs.
Sepp Blatter ha laschà communitgar ses advocat che ni el sez, ni l'anteriur secretari general Jèrôme Valcke, ni l'anteriur schef da finanzas Markus Kattner hajan prendì 79 milliuns francs da la FIFA. Quai mussia in'examinaziun interna, din ils advocats da la federaziun internaziunala.
Ils daners duain esser cullads en ils satgs dals top-funcziunaris cun augments da paja, bonus ed auters pajaments.I saja pia stà tut legal. Quai la reacziun dals inculpads suenter talas renfatschas.
RR novitads 08:00


text:
Fin da la navigaziun principala
Entschatta dal navigatur
Patinar sin il Doubs
Descripziun
Mintgatant a mez enviern sa transfurma il Doubs, il cunfin natiral tranter il Giura svizzer e quel franzos, en ina lunga pista dad ir cun patins. En cumparegliaziun cun ils gronds lais è el bain mo in simpel flum, tuttina vala il Doubs sco la patinera natirala la pli gronda da l'Europa. Sia «stagiun» sa drizza dal tuttafatg tenor l'aura e po durar mintgamai dad in fin a quaranta dis l'onn. Però i na dat betg in chalender uffizial: Las autoritads na vulan betg surpigliar la responsabladad per eventuals accidents ed uschia vegni patinà tut libramain ed autonomamain. Per vegnir a savair sche la qualitad dal glatsch basta per tegnair ina persuna, vegn quella analisada d’ina veglia famiglia dal vitg da Les Brenets tenor ina ina tecnica secreta, tradida dals antenats. Uschespert ch’il test e positiv e che questa famiglia tira en ils patins, po er il rest dal vitg far quai senza quitads e la stagiun da patinar vegn averta. Prest vegnan autras persunas intgantadas d'ir cun patins da la Svizra e da la Frantscha. Uschè bleras, ch'il flum sto purtar mintgatant il pais da tschientinas da persunas che aman dad ir cun patins e da glischnar enturn. Il Doubs daventa il spievel schelà che serpegia tras il guaud e tras cuvels, ina magnifica plazza da giugar sin il traject dal Saut-du-Doubs fin Chaillexon ed è daventà ina caracteristica impurtanta da l'identitad locala.
Gallaria d'illustraziuns
Referenzas e dossier
- Publicaziuns
Dame météo préfère le vert. In : L’Impartial. La Chaux-de-Fonds, 29 décembre 2006
Le Doups, sans glisse. In : L’Impartial. La Chaux-de-Fonds, 31 décembre 2005
Le Haut-Jura neuchâtelois s’offre généreusement aux joies saines et ensoleillées du tourisme de famille. In : L’Impartial. La Chaux-de-Fonds, 29 décembre 1975
- Dossier
- Patinage sur le Doubs
description détaillée Ultima modificaziun: 04.01.2013
Dimensiun: 922 kb
Tip: PDF
- Patinage sur le Doubs


text:
Suveranitad alimentara – opposiziun dals purs
- Mardi, 5.12.2017, 16:57
Ils represchentants dals purs en il Cussegl naziunal èn dischillus dal Cussegl federal e sia visiun per l’agricultura. Per mussar la dischillusiun han els nizzegià la debatta davart l’iniziativa per ina suveranitad alimentara. L’iniziativa vul tranter auter promover l’agricultura persistenta.
Suveranitad alimentara – oposiziun dals purs
Agricultura persistenta, scumond da tecnologia da gens e dazis pli auts per imports da products da l'exteriur. L’idea da l’iniziativa per ina suveranitad alimentara vegn da principi sustegnida d'ina maioritad en il Cussegl naziunal. Ma l’iniziativa va a la gronda part memia lunsch, uschia il resun or da la prima part da la debatta.
Visiuns betg acceptablas
Era memia lunsch giaja la visiun dal Cussegl federal per l’agricultura als represchentants dals purs en il Cussegl naziunal. In punct che è vegnì menziunà pliras giadas en la debatta davart l’inizitiva. La critica la pli directa ha il Cussegl federal survegnì dal president dals purs svizzers e cusseglier naziunal da la PCD, Markus Ritter. La visiun dal Cussegl federal saja in affrunt encunter ils purs.
« Ni l'inizitiva ni la visiun dal Cussegl federal na para a mai la via correcta. »
Duri Campell
Cusseglier naziunal PBD, GR
Però era il cusseglier naziunal da la PBD, Duri Campell, ha fatg cler ch'el na sustegnia betg la visiun dal Cussegl federal.
Per la politica agrara a partir dal 2022 PA22+ propona il Cussegl federal ina strategia da duas cumponentas: Manaschis svizzers duajan survegnir dapli perspectivas, e fieras agraras naziunalas ed internaziunalas duajan vegnir colliadas meglier en il rom da cunvegnas da commerzi. Quai è il punct che disturba ils purs il pli fitg.
Dentant na possia quai betg esser ch’ins dettia la culpa als dazis per tut ils problems, ha ditg Beat Jans da la PS. El ha fatg ina cuntraproposta a l’iniziativa per la suveranitad alimentara che duai preparar ils purs sch'ils cunfins vegnissan averts pli fitg. La cuntraproposta pudess chattar sustegn da la sanestra.
Suveranitad alimentara anc betg decis
Il Cussegl naziunal mussa simpatia, però nagin sustegn per l’iniziativa per la suveranitad alimentara. Bunamain tut las fracziuns han plidà encunter l’iniziativa. Decis n'ha la chombra gronda anc nagut. La debatta cuntinuescha la gievgia.
Il Cussegl federal, sco era la cumissiun dal Cussegl naziunal proponan da dir na a l’iniziativa sco era a la cunterproposta. Uschia ch'il responsabel per la politica agrara, Cusseglier federal Johann Schneider Ammann, po prender posiziun là encunter las reproschas.
L’inizitiva è vegnida lantschada dal sindicat dals purs Uniterre e vegn sustegnida da sur 70 organisaziuns.
RR actualitad 12:00


text:
Kladno
Kladno l'è una cità de la Repübliga Ceca cunt una pupulaziun de 110.000 abitant (se cüntum anca i paesot inturna).
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La se tröva in la regiun de la Buemia centrala e l'è 'l caplögh del distret de Kladno. A l'è a 25 km da Praga.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El prim ducüment che parla de la presenza de 'stu sit l'è del XIV secul. In del 1561 l'ha ciapaa el titul de cità.
L'è la cità induve l'è nassüda l'indüstria ceca, e per quest (ultra che per el fat che la se tröva propi visin a Praga) l'è riessida a resist anca a la crisi ecunomiga che l'è vegnüda föra dopu la fin de la ditadüra cumünista.


text:
Piübega
Piübega (nòm uficiàl en Italià: Piubega) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa.
El g'ha 1 699 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) e 'l g'ha 'na superfìce de 16 km², per 'na densità de 111 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Àsula, Casalòlt, Sarezére, Gasòlt, Mariàna e Redundèsch.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Dovri in segund tunnel da via tras il Gottard?
- Dumengia, 21.9.2014, 17:25
Il tunnel da via tras il Gottard è sin ils onns e sto vegnir sanà urgentamain. Per evitar ch’el stoppia vegnir serrà per in lung temp, propona il Cussegl federal da bajegiar ordavant in segund tunnel. Applaus datti or dal Tessin che na vul betg vegnir isolà dal rest da la Svizra e da la regenza grischuna che ha tema dal traffic che guntgiss via la ruta dal San Bernardino durant il temp da la sanaziun. Ils adversaris d’in segund tunnel teman ch’i vegnia fatg flucs cun la protecziun da las Alps. Els na crain betg ch’il traffic vegniss a lunga vista manà propi be sin in vial tras mintga tunnel e vulan transferir il traffic sin las rodaglias durant la sanaziun dal tunnel. L’emna che vegn datti davart questa dumonda ina debatta fitg cuntraversa e plain emoziuns en il Cussegl naziunal. Gia ordavant sa duelleschan en l’emissiun «Controvers» da la Televisiun Rumantscha ils dus politichers da traffic or dal Grischun Martin Candinas, cusseglier naziunal da la partida cristiandemocrata e Josias Gasser, cusseglier naziunal da la partida verd-liberala.


text:
L’Ungaria desista da registrar fugitivs
- Glindesdi, 14.9.2015, 14:58
L’Ungaria ha cumenzà da trametter ils fugitivs che vegnan da la Serbia direct en direcziun dal cunfin austriac, senza registrar els.
Trens spezials transportian ils fugitivs direct d’in cunfin a l’auter, uschia ha infurmà il Autcumissariat da las Naziuns Unidas per ils fugitivs UNHCR. Lur collavuraturs hajan observà la dumengia, sco la polizia ungaraisa haja tramess 3 trens cun almain 2’000 fugitivs senza controlla en direcziun da l’Austria.
La regenza ungaraisa n’ha betg commentà las reproschas. Tenor las agenturas da novitads Reuters ed AFP sa chattan dentant strusch pli fugitivs en in center, nua ch’avant paucs dis sa chattavan anc millis da persunas.
RR Novitads 15:00


text:
Cun 110 cunter 26 vuschs, tar ina partizipaziun da 19,12 %, han las votantas ed ils votants ditg gea a la sanaziun da la Obere Gasse a Compatsch.
Parter sin Facebook (link extern, popup)
Parter sin Twitter (link extern, popup)
Parter cun Whatsapp
Ils onns 2011 - 2014 èn vegnida sanada en trais etappas la sanaziun da la via en la fracziun Laret. Era en la fracziun Compatsch ha la vischnanca gia cumenzà a sanar la Obere Gasse (il 1999 il lieu da rimnada per rument ed il 2002 la via Crusch). La sanaziun da 295'000 francs pertutga il traject tranter il lieu da rimnada e la via Crusch.


text:
Vitgs ed uclauns da Tujetsch
Tschamut
Tschamut ei il vitg il pli el vest dil cantun Grischun. Questa part il pli sisum la val ei vegnida colonisada ed urbarisada da Gualsers neu dalla Val d'Ursera. Il num Z'mut 'sil crest' dat perdetga. Entras la claustra da Mustér han ils habitonts da Tschamut retschiert il privilegi d'ina atgna alp, l'Alp Tschamut. Pér igl onn 1866, suenter tractativas liungas e stentusas, ein ils da Tschamut s'uni cull'ulteriura vallada. La caplutta dil 15avel tschentaner ei dedicada a s. Clau ed ei stada ditg ina caplutta da hospezi. D'ina bellezia singulara ein ils entagls ed ornaments el plantschiu sura dalla caplutta.
Selva
Era quei vitg ha ragischs gualsras, ditg havev'el numnadamein num 'Selvaningen' ni 'Im Holz'. ....


text:
Brasilia scuvra nov scandal da corrupziun
- Dumengia, 29.3.2015, 8:22
En la Brasilia è vegnì scuvert in'ulteriura affera da corrupziun suenter il scandal da Petrobras. Pliras 10 firmas tranter quellas er concerns d'industria e bancas duain avair corrut funcziunaris da taglia, sco quai che la polizia communitgescha.
Ils daners sajan vegnids pajads per influenzar decisiuns da l'autoritad da taglia ch'ha l'ultim pled tar recurs cunter pajaments da chastì. Ils investigaders stiman ch'i saja vegnì pajà daners da corrupziun da passa 5 milliardas euros. In terz da questa summa saja gia vegnì cumprovà, uschia la polizia.
RR novitads 10:00


text:
Bun onn per la Banca Raiffeisen Cadi
- Gievgia, 26.3.2015, 0:01
La Banca Raiffeisen Cadi ha gì in bun onn 2014. Quai resulta dal rapport da gestiun. Ils emprests ipotecars sco era ils daners da clientella èn s’augmentads.
Il gudogn da la Banca Raiffeisen Cadi è creschì per 2,2 % sin 490'000 francs, il gudogn brut munta a 3,4 milliuns francs. Uschè dispona la banca uss d’in chapital agen da 14, 4 milliuns francs, quai è in augment da 3,1%. Ils custs sajan sut controlla e la situaziun finanziala buna, scrivan ils manaders da la banca en il rapport da gestiun.
La radunanza generala da la Banca Raiffeisen Cadi è ils 10 d’avrigl a Mustér.
RR novitads 06:00


text:
La casa dalle finestre che ridono
La casa dalle finestre che ridono (La cà dài fnèstri chi rìdun), l'è un film italian dal 1976 diret da Pupi Avati.
L'è el prìm film giàld de Avati, che el pàsa da la cumèdia a l'horror; dòpu, el girarà anca Zeder in del 1983 e L'arcano incantatore in del 1996.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El film el cünta d'le brüte storie che sücèdun in d'un paesìn de campagna quand el riva un pitur ch'el g'ha de fa el restauro del San Sebastiàn che gh'è in d'la cesa. Püsè và inàns el restauro, e püsè süta a mör d'la gènt. La vegn masàda anca una fiöla d'la qual el pitùr el s'era inamuràd.
Tüta la storia la se pògia in s'un alter pitùr del paès, che el s'era masàd 40 ani prima, e che l'eva pituràd el San Sebastiàn, sü le sò dù surèle, e sü un ex-taxista imbariagòn.
Premi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El film l'è stai premiad cul prèmi de la Critica al Festival du Film Fantastique de Paris. [1]


text:
Pià de l'eclitica
El pià de l’eclìtica l'è 'l pià söl qual la stà l'òrbita de la Tèra, cioè el percórs che la Tèra la fà entùren al Sul.
'Ntra i ogècc del Sistema Solar, apéna el Sul e la Tèra i stà söl pià de l'eclìtica, i óter pianéti del Sistéma Solar i percór a lùr dele òrbite, ma sö dei pià diferèncc, che g'ha dele inclinasiù diferènte, tat en rapórt a l'eclìtica, come 'n rapórt ai sò pià orbitài recìproch. Nesöna de le òrbite dei óter pianéti del Sistema Solar la rèsta 'nclinàda en rapórt a l'eclìtica per de piö de 7°.


text:
Pac-Man
Pac-Man l'è on videogioeugh criàa in Giappon e idejàa de Toru Iwatani in del 1980. El gh'ha vùu tant success in America, tant che hann fa tant version del gioeugh finn al di d'incoeu .
El gioeugh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El gioeugh el funziona inscì: gh'è on lambirint pien de ballitt piscinitt, el protagonista, el Pac Man, el gh'ha de mangià tutt i ballitt e fà anca attenzion a di fantasmitt che ghe van adrèe, e 'l gh'ha minga de fass ciapà, sedenò el perd. Se el riess a mangià foeura tutt i ballitt del labirint el veng.
I personagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- El Pac Man - L'è el protagonista del gioeugh, a l'è ona balletta giolda e tonda che ghe pias mangià balitt. El gh'ha de mangià tutt i ballitt piscinitt e 'l gh'ha de scappà via di quatter fantasmitt, però quand che 'l mangia un balla granda i fantasm scappen via perchè adess hinn lor che pòden vess mangiaa foeura.
- El Blinky, el Pinky, l'Inky e el Clyde - Hinn i quatter fantasmitt che ghe corren adree al Pac Man, e se 'l ciapen, lu el perd.
- Miss Pac Man - L'è la miee del Pac Man, l'e' stada criada in del vottantun quand ch' i produttor del gioeugh s'hinn incorgiuu ch'el gioeugh del Pac Man el ghe piaseva anch ai tosann.
La leggenda[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La leggenda la voeur ch'el criador del gioeugh, el giappones Toru Iwatani, l'era dree a mangià ona pizza, quand che l'ha tajaa foeura ona fetta, e l'ha veduu la forma, gh'è vegnùu in ment come fà el protagonista del sò gioeugh.


text:
Quen dallas spesas e dis impundi dalla cumissiun da vischnaunca duront la debata cun il vischinadi da Sedrun 1883 ei aschia
Mias paginas da Tujetsch:
» Genealogia
» Historia
» Forum cultural
» Archiv communal
» Vic Hendry
Pader Placi a Spescha - igl emprem historiograf dalla val. El ha descret detagliadamein la Val Tujetsch digl onn 1805. Spescha -
Pader Baseli Berther ha cuntinuau. Sia lavur historica. Ovras I + Ovras II
Contact
Tarcisi Hendry
Via Dentervitgs 3
7188 Sedrun
Diese E-Mail-Adresse ist vor Spambots geschützt! Zur Anzeige muss JavaScript eingeschaltet sein!


text:
Mierta Capaul è extrada sco presidenta da la fundaziun Capauliana
- Mesemna, 8.6.2016, 11:43
Mierta Capaul n'è betg mo sa retratga sco presidenta mabain è insumma extrada dal cussegl da la fundaziun Capauliana. Quai perquai che la dispeta davart il relasch da ses bab Duri Capaul na peglia nagina fin.
Mierta Capaul, la figlia da Duri Capaul e fin avant curt la presidenta da la fundaziun Capauliana n'è betg mo sa retratga sco presidenta mabain è insumma extrada dal cussegl da fundaziun. Quai perquai ch'ella na sappia sco figlia betg agir encunter ils interess da la fundaziun.
Dispita piglia nagin fin
Dapi la mort da Duri Capaul il 2009 vai per la dumonda a tgi che las passa 25'000 ovras d'art ch'èn vegnidas rimnadas tutgan. Mierta e sia sora Gada Capaul hajan fatg ina offerta generusa a la fundaziun. Tut las ovras rimnadas duan tutgar a la fundaziun cun excepziun da quellas che sa chattan en il Chasté da Lumbrein ed en la chasa paterna nua che las soras èn creschidas si. Il cussegl da fundaziun n'haja dentant mai dà ina risposta positiva sin questa offerta, uschia Mierta Capaul.
Nagin commentari dal cussegl da fundaziun
Il cussegl da fundaziun che consista uss ord l'advocat Gion Andri Decurtins ed il CEO da la banca chantunala dal Grischun Alois Vinzens na leva betg commentar quai. El punctuescha dentant ch'il cussegl da fundaziun saja obligà da represchentar ils interess da la fundaziun e ch'i na giaja betg per agens interess mabain sulet per il bun da la fundaziun e quai er en il futur. L'entschatta fenadur less il cussegl da fundaziun informar co i va enavant cun la fundaziun.


text:
NATO rinforza sia preschientscha en la Tirchia
- Sonda, 19.12.2015, 11:06
La NATO ademplescha la supplica da la Tirchia ed ha decidì da survegliar il spazi aviatic tirc cun aviuns militars supplementars. Ultra da quai duai er vegnir rinforzada la preschientscha da la marina.
Il secretari general da la NATO, Jens Stoltenberg, ha accentuà ch'i sa tractia tar quest rinforzament sulet da mesiras defensivas. Tge pajais che sa participeschan cun quants schuldads n'è anc betg cler.
Respectar suveranitad dal pajais vischin
Entant ha il president american Barack Obama pretendì che la Tirchia retiria ses schuldads or da l'Irac. Quai ha pretendì il president american Barack Obama. La Tirchia stoppia respectar la suveranitad dal pajais vischin, ha Obama ditg en in discurs al telefon cun ses collega d'uffizi da la Tirchia, Recep Tayyip Erdogan. Vitiers stoppia la Tirchia er far dapli per deescalar la situaziun en l'Irac, uschia Obama.
L'entschatta december ha la Tirchia tramess radund 150 schuldads e 25 chars armads en la vischinanza da la citad Mossul ch'è occupada da la milissa terroristica Stadi Islamic.
RR novitads 09:00


text:
Gössi pretenda «midada da pratica» tar politica d'asil
- Sonda, 4.6.2016, 11:03
La nova presidenta dals liberaldemocrats Petra Gössi pretenda ina «midada da la pratica» tar la politica d'asil. Vul dir: Controllas da cunfin pli severas, dapli expulsiuns e dapli cunvegnas da prender enavos fugitivs. Plinavant saja l'expulsiun da persunas da l'Eritrea da principi «raschunaivla».
Sco Petra Gössi ha ditg envers la «Basler Zeitung» na giaja ella betg d'accord cun il giudicament che requirents d'asil da l'Eritrea na possian betg vegnir tramess enavos perquai ch'els stoppian quintar da vegnir persequitads u torturads en lur pajais:
« Natiralmain sto il singul cas vegnir examinà. Per requirents d’asil eritreans po in’expulsiun dentant esser raschunaivla. »
Petra Gössi
presidenta PLD Svizra
La nova presidenta da la PLD crititgescha plirs aspects da la politica d’asil svizra. Bain saja ella da l’avis che saivs da spinas als cunfins na fetschian nagin senn. I saja dentant da far controllas pli severas als cunfins. Cunquai ch’i saja bainbaud da far quint che «blers fugitivs» arrivian puspè da l’Italia, stoppian ins agir sveltamain.
RR novitads 08:00


text:
En prevision d'una possible rechapada del blog, encœ ve presente la nœva gràfica, płus moderna, minimal e cłara. La gràfica precedenta l'era trop "retró", la me piaxia mia fina en fond e la dava al sit un aspet trop scur. Questa gràfica envece l'è el trampolín per la big news que spere la rivarà prest. Le novità de faid i è mia nomà quí. Són dré a desvilupar un nœv sit, completament renovad e cread entregament (o quasi) de mi, ma cond el poc temp que g'ho en quell moment quí, la roba la se slongarà d'un po'. Quissà, magari de quí a la fin de l'ann el sarà pront. HAHAHAHA
Bona jornada e stiv pronts, de quí a 20 dí ghe sarà la famosa Diada Catalana, a la qual parteciparó e su la qual faró una bella blog-crònaca.


text:
I Ladins i é na popolazion de mendránza che vif ntel cuor de le Dolomiti, loghei nte le cinch val de Gherdëna, Badia, Fascia, Fodom-Col e Ampëz e despartis fora nte ntrei province desferente: Bolsán (Val Badia e Val Gherdëna), Trënt (Val de Fascia), Belum (Fodom, Col e Ampëz).
Chësta popolazion la descor n lengaz che nasc nten temp trop dalonc, l ladin, che nte vigni val l à na sua varieté.
L ladin l ven fora da n mescedoz, n temp desferenti, del latin coi lengac descorësć da la jent del luoch. Al di da ncoui i é trei le ijole de lengaz ladin: chëla friulana, chëla rumáncia e chëla dolomitica scituada ntourn l sela.
L Istitut Cultural Ladin Cesa de Jan l laora per stravardé le desferenti sort de ladin descorëst nte, n Ampëz, a Col e a Fodom. De chëste, presciapuoch l medemo l é l descore per da Col e n Fodom, l ampezan l à de le sue carateristeghe de lengaz n cin desvalive.