text:
1924
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Balaguer - la Sezziun da Teléfun da la Mancomunitat de Catalunya, sota la direzziun d'Esteban Teradas i Illa, ga la instala la prima centrala autumàtega.
20 01 - Spagna: Primo da Rivera al nòmena recugnussüü anticatalaniist cuma depütaa pruvincjaal da Catalunya.
05 03 - Albània: Shefqet Verlaci al deventa primm minístar dal paees.
25 03 - Grécja: sa ga la pruclama la Repüblica.
29 10 - Catalunya: a la revista 'Ul xut', disegnaa par Valentí Castanys, al pariss par la prima völta l'Avi dal Barça.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Burjassot (l'Horta): Vicent Andrés e Estellés, periudista e pueta Valencià.
- Cleveland (Ohio, SÜA) - Henry Mancini, müsich, cumpusituur da müsega par cinema.
- Plains (Geòrgia, SÜA): Jimmy Carter, Presideent di Statt Ünii di 39.
- 16 de settember: Lauren Bacall, atura americana (m. 2014).
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
18 07 - Barcelona: Àngel Guimeran, scrituur Catalan.
29 11 - Brussel·i (Bèlgica): Giacomo Puccini, cumpusituur Talian.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


c: text/html

text:
Bergamasco
Bergamasco (en piemontés: Bergamasch) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Alessandria. El g'ha 743 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 13,3 km² e 'na densità de 56 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Bruno (AT), Carentino, Castelnuovo Belbo (AT), Incisa Scapaccino (AT), Oviglio.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Les Hauts-Geneveys
Les Hauts-Geneveys a l'è un cumün svizzer del distret de Val-de-Ruz, in del Canton Neuchâtel. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.95 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 859 abitant.
El cumün de Les Hauts-Geneveys al se tröva a una altitüden de 986 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Boudevilliers, Fontainemelon, Fontaines, La Chaux-de-Fonds, La Sagne. La popolaziun l'è in magioranza de lengua francesa.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Les Hauts-Geneveys l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Les Hauts-Geneveys in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- "Portail du Canton de Neuchatel, district du Val-de-Ruz, commune des Hauts-Geneveys", general information about Les Hauts-Geneveys in French;
- "Administration communale: Les Hauts-Geneveys";
- Les Hauts-Geneveys Statistics 2000 in French;
- aerial photos of Les Hauts-Geneveys;


text:
Guarino Veronese
Guarino Veronese (lat. Guarinus Veronensis u de Guarinis) l' éra stê 'n umanìsta (Verōna 1374 - Frèra 1460). Al tulîva al diplōma 'd nudèr a Pèdva dòp d' avéregh 'scultè el lesiòun d' un mìster tra i prìm edl' umanéśim, Śvàn ed Conversìno da Ravèna. Dal 1403 al 1408 l' éra a Custantinòpul cul M. Crisolora e quand al turnèva indré al s' mitîva a insgnèr al grēc antīg ind un stùdi ed Firèins, stipendiè da un sinàcul privè. Turnè in di sô paràģ, a Venésia in dal 1414, l' avrìva 'na scōla 'd grēc e latèin, in dù, tra l'èter al dvintèva al mìster anca dal Viturèin da Feltre.
In dal 1419 al spustarà la sô scōla a Verōna, mo la pèsta, 'rivèda pròpia lè in cal mumèint, al l' ubligarà a 'ndèr a stèr a Frèra, in dù al tgnarà scōla p'r un trentèni. A Frèra al Guarèin l' avrèv insgnè anc' al Lionello d' Este; la sô scōla la dvintèva dimòndi ambìda dai studiôś dl' Itâglia e dai furastêr. Al Guarèin al scrivìva dimòndi manuêl ed gramâtica grēca e latèina e di cumàint ai clàsic. Al traduśìva dal grēc, masimamèint dal Luciano e dal Plutarco. Dal sô Epistolàri a s' capìs i muvimèint e i fàt dal prìm umanéśim. L' éra amīg dal Panormīta. Quistiunènd cul Poggio e per fèr piaśér al Lionello d' Este, al scrivìva in diféśa dal Giùli Céśar, gnènd a intrèr acsè, in dla dìsputa umanìstica d' cal tèimp lè, ch' la girèva dintòr'n a la dmànda s' l' éra piò granda la glôria dal Céśar u quèla dal Scipiòun.


text:
Nómmer reèl
Artéccol in dialatt bulgnais
Un nómmer reèl, comm i dîsen tott, l'è un nómmer ch'al pôl avair una pèrt decimèl finé, brîsa finé, periôdica o brîsa periôdica. Pr'esänpi i nómmer:
i én tott dî nómmer reèl. As à da notèr che tott i nómmer raziunèl én reèl, mo al contrèri l'è sbagliè: i nómmer reèl ch'i n én brîsa raziunèl, cme par esänpi i s ciamen nómmer irraziunèl. I nómmer , o én dû nómmer reèl ch'an s pôl brîsa categorizèr int äl categorî 'd prémma. L'insamm ed tott i nómmer reèl l'è qual d'la lettra .


text:
Point Break - Punto di rottura
Point Break - Punto di rottura (Punt ad śbrag) 'l è 'n film 'd asiòṅ dal 1991 dla Kathryn Bigelow prudót par James Cameron.
Al film 'l è custâ vint-quàtar migliòṅ ad dòlar ma al 'n à fat sù da piò 'd utànta-tri.
Sunt
Na banda ad quàtar rapinadōr da tri an la fà di cólp in dal banchi ad Los Angeles e i al faṅ miténd-'s adòs al mascri ad quàtar vèć presidènt americàṅ, Ronald Reagan, Lyndon B. Johnson, Richard Nixon e Jimmy Carter. L'FBI la gh'è adòs ma la n è minga bòna ad capìr chi sìan dabòṅ.
'L ambisióś agìnt Johnny Utah (Keanu Reeves), péna diplumâ c'n i vōt più élt, insém a 'l ex veteràṅ dal Vietnam Angelo Pappas (Gary Busey) i gh'ànan da ciapàr-i. Angelo, faghénd far di anàliśi a dla tèra e dla sàbia che lōr i aṅ stramnâ sénsa vlér durànt i cólp, al créd ch'i sìan di surfìsta ch'i śgrànfgn'n i bèsi 'd Istâ par pagàr-as di viàś in tut al mónd 'd Invèran par tgnir a drē a 'l spòrt ch'a gh piàś tant. Johnny 'l è 'd acòrd sèg e al decìd ad misćiàr-'s a qvéi ch'i faṅ al surf da 'l sò bandi.
Al pulisiòt al cgnós acsè Bodhisattva, dit Bodhi (Patrick Swayze), òṅ di più braṿ. La sò ex muróśa, la Tyler (Lori Petty), la 'l ciàma "pascadōr" parchè 'l è sèmp'r a drē a pascàr l'ónda parfèta.


text:
VIX (ìndes)
Vix l’è le sìgla del Ìndes de la gulatilità (Volatility Index 'n inglés) del Mercàt di Càmbe di Opsiù de Chicago (ol Chicago Board Options Exchange) e l'è öna di mizüre piö dovràde per capì quat éla la gulatilità scundìda del ìndes Standar & Poor's 500 di opsiù. L’è piö cognusìt col nòm de ìndes de la pura o de manometer de la pùra e 'l iscòpo de chèsto ìndes l'è chèl de ìga 'n edèa de qual che l'è 'l sentimènt di mercàcc finansiàre americà e cioè ‘l mizüra quat se spèta che ghe sìes gulatilità söl mercàt asiunàre in di 30 dé che i gh’à de ègn.
Per calculàl se fà la média de le gulatilità de le opsiù a crumpà (call) e de le opsiù a ènder (put) sö l'indes Standard & Poor's 500. Con piö 'l valùr de chèsto indes l'è olt, con piö i mercàcc i è nervùs e dóca gh'è piö tàta pùra; con piö 'l valùr l'è bas, menimà, con piö 'l mercàt l'è quiét e dóca ghè piö tàta fidùcia. Amò de piö del valùr, che cönta l'è la variasiù de l'ìndes: semài che 'l crès völ dì che la crès la pùra, semài che 'l và zó la crès la fidücia.
Ol Vix l’è stacc inventàt dal profesùr Robert Whaley in del 1993 ‘ntat che l’éra a la Duke University.


text:
Alison Riske
L’Alison Riske (Pittsburgh, 3 ad Luj dal 1990) l'è na tenìsta americàna, prufesiunìsta da 'l 2009. L'è élta 175 cm e la péśa 66 chilo. La dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs a dū maṅ. La stà a Atlànta.
In dla sò caréra l'è rivàda a èsar la nùmar sinquànta-tri dal mónd al 13 ad Śnar dal 2014. L'à vins siē turnèo ITF.
Caréra
A quatórd'ś an la śóga 'l qualificasiòṅ a cà sua, in d'l ITF ad Pittsburgh, ma la pèrd da l'Ol'ga Alekseevna Pučkova par 5-7 1-6. La gh próa anc 'l an dòp e 'l an dòp incóra ma a n gh'è gnint da far. In dal 2007 la tōś part a 'l qualificasiòṅ di US Open in dua la bat la Sorana Cîrstea par 6-2 7-6 ma pò la fà 'l valìś cun la Julie Ditty par 2-6 1-6.
In dal Maǵ dal 2009 la riva in semifinàl in d'l ITF da sinquànta-mila dòlar 'd Indian Harbour Beach e pò la cuntìnua bèṅ abàsta cun na finàl a Hilton Head e na semifinàl a Boston e a Atlànta, tut tri turnèo ITF americàṅ. In Utóbar la vins al tìtul ITF ad Troy in dua l'è bòna ad bàtar, lung la strada, la Jamie Hampton, l'Anna Tatishvili, la Madison Brengle e la Christina McHale, qvésta chè in finàl par 6-4 2-6 7-5. La sèra 'l an a la puśisiòṅ 222 dal mónd.
In dal 2010 la s fà nutàr a Birmingham, turnèo WTA ingléś, in dua la bat la Sandra Záhlavová par 7-6 4-6 6-0, l'Aleksandra Wozniak par 6-2 6-4, l'Anna Čakvetadze par 4-6 7-5 6-1 e la Yanina Wickmayer par 6-7 6-4 6-3 prima ad cédar in semifinàl a la Marija Šarapova par 2-6 6-4 1-6. In Setémbar e in Utóbar la śóga quàtar finàli ITF a Saguenay (Cànada), a Barnstaple (Régn Unî), a Joue-Les-Tours (Frància) e a San Raflèṅ (Frància) pardénd cun la Rebecca Marino par 4-6 7-6 6-7 e vinsénd cun la Johanna Larsson par 6-2 6-0, cun la Vesna Dolonc par 5-7 6-4 6-1 e cun l'Urszula Radwańska par 6-4 6-2. L'americàna la mònta sù a 'l 118śum pòst dal ranking dal fémni.
La taca la stagiòṅ 2011 pardénd in dal qualificasiòṅ ad Brisbane cun la Vania King e a 'l prim tùr'n a Melbourne da la Svetlana Kuznecova par 3-6 2-6. In Maǵ e Śugn la riva in finàl e in semifinàl a Indian Harbour Beach (tèra) e a Nottingham (èrba) e acsè la mùcia sù da piò ad sènt punt bòṅ par la sò clasìfica rivànd a èsar la nùmar sènt-sinc dal mónd. In dal WTA ad Birmingham la pèrd in di quàrt da la Daniela Hantuchová par 2-6 4-6 mént'r a Wimbledon la pòrta via 'n sét a la nùmar tri dal mónd, la Vera Zvonarëva, ma la pèrd listés a 'l prim tùran. In Utóbar e in Nuvémbar la s mét in bisàca 'l ITF ad Joue-Les-Tours e anc qvél ad Nantes ma in tut al manéri la finìs pèś 'l an crudànd śò a la puśisiòṅ 135 dal mónd.
In dal 2012 la cata incóra subìt la Svetlana Kuznecova pardénd-ag a 'l prim tùran a Auckland par 3-6 2-6 mént'r a Melbourne invèci l'è l'Urszula Radwańska a far-ag far al valìś dòp ch'la s éra qualificàda baténd l'Aleksandra Panova. La stagiòṅ la n và minga bèṅ, la n pasa mai un prim tùran in di turnèo WTA e da spés la n pasa gnanc 'l qualificasiòṅ, e difàti la ślìcia śò a 'l 179śum pòst.
L’Alison la gh'à da spetàr al Luj dal 2013 par far incóra la vóś grôsa e la 'l fà in sl'èrba ad Birmingham in dua la riva in semifinàl baténd la Sabine Lisicki e pardénd pò in tri sét da la Daniela Hantuchová. C'n al tèrs tùr'n ad Wimbledon (2-6 3-6 da la Kaia Kanepi), l'americàna la pasa da 'l 167śum pòst a 'l 107śum pòst. In dla mità ad Luj la pòrta a cà 'n àtar riśultâ bòṅ in d'l ITF ad Portland, cun la finàla pardùda cun la giapunéśa Kurumi Nara. In Agóst, dòp avér pasâ 'l qualificasiòṅ a New Haven avénd-ag la méj cun l'Eleni Daniilidou, l'Irina-Camelia Begu e la Yanina Wickmayer, la fà fóra la Stefanie Vögele e pò la Riske la và in a risć ad mandàr a cà anc la Petra Kvitová ma la nùmar nóṿ dal mónd la la scampa vinsénd sèg par 7-6 4-6 6-3. Ma la céca la n pōl far gnint a gl'US Open quànd l’Alison la la sćiànca a 'l tèrs tùran par 6-3 6-0 dòp avér dâ la paga anc a la Cvetana Pironkova 6-3 6-3 e a la Mona Barthel 6-4 6-2. Incóra na vòlta l'è la Daniela Hantuchová a dar-'g un daspiaśēr baténd-la par 6-3 5-7 6-2 in di utàṿ. A 'ndàr a la fiṅ d'l an la mét in fila dū quàrt in di ITF ad Poitiers e a Barnstaple e na semifinàl in qvél 'd Albuquerque e acsè la riva a èsar la nùmar sinquànta-sèt dal ranking.


text:
Wagenhausen
Wagenhausen a l'è un cumün svizzer del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 11.2 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 1658 abitant.
El cumün de Wagenhausen al se tröva a una altitüden de 403 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Diessenhofen, Eschenz, Hemishofen (SH), Hüttwilen, Oberstammheim (ZH), Ramsen (SH), Stein am Rhein (SH) e Unterstammheim (ZH).
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Wagenhausen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Densità
La densità, de símbul p (lètera rho de l'alfabeet greech), una quaj völta scrivüda d, a l'è la relazziun ca g'è tra la massa e ul vulüüm d'un ròpp; la densità a l'è uviameent diretameent prupurziunaal al valur de la massa, u prupurziunaal al cuntràri cunt ul vulüüm.
Furmüla generaal:
L'ünità de misüra, in del Sistéma Internazziunaal, a l'è ul kg/m3; per resún pràtich al sa misüra anca in g/cm3. Per esémpi, la densita de l'aqua a 3.98 °C a l'è iguaal a 1000 kg/m3 = 1 g/cm3.
Densità de una quaj sustànza[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Densità de un pünt P in d'un mèzz cuntín[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La densità in d'un mèzz cuntín a l'è una grandèzza scalaar, definída in tütt i pünt materiàj.
Al sia P un pünt materiaal de un mèzz cuntín, ga sia una sücessiun de vulüüm materiàj cunt vulüüm Vi e massa mi, taal ca tütt a cuntègnenn ul pünt P; a ciàmum densità del pünt P ul límit de la sücessiun dii quozieent quaand Vi a téndenn a 0:


text:
Valgòi
Valgòi (nòm uficiàl en italià: Valgoglio) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem che l' se tróa in de óna àlèta perpendiculàr de la ólta Al Seriana a 44 km de la sità e a 929 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 604 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 31,8 km² e 'na densità de popolasiù de 19 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Ardés, Brans, Caruna, Gandelì, Gróm.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Valgòi l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Chiavari
Chiavari (en lìgure: Ciävai) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Gènova.
El g'ha 'na popolasiù de 27 577 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 12,5 km² e 'na densità de popolasiù de 2 206 ab./km².
El cunfìna coi cümÜ de Carasco, Cogorno, Lavagna, Leivi e Zoagli.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Chiavari l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Ntragna
Intragna (inscì anca in Piemuntes e Italian; Ntragna in del dialet del lögh) a l'è un cumün de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula
El gh'ha ona popolaziun de 110 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 9,9 km² e ona densità de popolaziun de 11 ab./km².
El paes el se tröva in la Val Granda. L'è tacaa ai cumün de Vran, Cavrèsc, Misgina, Premen e Vignun.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Ntragna l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Corda
Ona corda (gorda in d'on quai dialett tesines[1][2]) a l'è on rosc de fil intrezzaa vun con l'alter, che l'è bona de sostegnì sforz de trazion.
La pò vess fada su de materiai fibros (naturai o sintetegh) o metallegh: in tra i primm a cuntom anca la seda, la caneva, la juta e 'l nylon.
Etimologia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La parolla corda la vegn del latin popolar chorda, de origin greca[3] (chórdē in grech el voeur dì "budei"). L'è doperada anca in tanti alter lengov romanz (italian, portoghes e catalan corda, frances corde, spagnoeu cuerda, ocitan e piemontes còrda, forlan cuarde). El nomm latin classegh de la corda l'eva funis, che 'l se troeuva anca 'dess in de l'italian (e toscan) fune e in del sardegnoeu vune.


text:
Busti Piccol
Bust Piccol (Busti Piccol o Bispiccoal in di dialett del loeugh; Busto Garolfo in Italian) a l'è on comun de la Provincia de Milan che 'l cunta 13.082 abitant. L'è ciamaa Piccol per sconfondes minga con Bust Grand (italian: Busto Arsizio).
El gh'ha ona frazion, Cella (o Olcella), anca se on temp ghe n'era on'altra, ciamada Villa Cortesa, incoeu comun deperlee.
Vos correlaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Busti Piccol l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc


text:
Calsèt
I calsèt egl'ìn c'l indumèint ed sòta ch'al cuàcia i pē e na pert dal gambi, sia 'd chi òm che dal dòni o, in dal chèś di calsèt lung, i collant, i tìnen cuacê tuta la gamba 'd cal dòni.
I calsèt i pólen ès'r-egh ed cutòun, ed lana, 'd séda o 'd fibri sintètichi.
A gh' 'n è 'd soquànti qualitè diferèinti ch' i dipènden anca dal rèst 'dal vestimèint 'd cal dè lè, u da quèl ch' i serviràn: acsè a gh' è i calsèt da tènis, quī per la muntàggna, quī 'd andèr in ufìsi, i collant elegànt 'd cal dòni, i calsèt a réda, stampê, intarsiê, e vìa descurènd.
Vóś lighèdi
Manéri 'd dìr
- (EGL) Purtèr i calsèt a garandèla, (IT) Lasciare i calzini spiegazzati in giù.
- (EGL) Purtèr i scalfaròt, (IT) Indossare dei calzini non pregiati.
- (EGL) Fèr al calsèt, (IT) Lavorare a maglia[1].
Èter prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Calsèt
Ligàm a fōra
- (IT) D'in dû a deśvìn al só nòm in sìm'a etimo.it
Noti e referèinsi
- ↑ Dizionario del dialetto carpigiano, G. Malagoli e A. Ori, Mo 2011


text:
Romoos
Romoos a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Entlebuch, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 37.29 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 693 abitant.
El cumün de Romoos al se tröva a una altitüden de 791 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Doppleschwand, Entlebuch, Escholzmatt, Hasle, Hergiswil bei Willisau, Menznau, Schüpfheim, Trub (BE), Wolhusen. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Flaüt
Cunt la parola flaüt (o flaüta, flüta in Milanes, flaöt in Lumbardia central, flaüs ind el paves, o anca al feminil flaüta[1] o flöta[2]) se intend una fameja de strümencc müsegaj, ch'i fa part del grupp di legn: chela denominaziun chì la fa riferiment al material püssee druvaa ind el XIX secul per fàj sö, che a l'era propi el legn. Incö, i flaüt travers i henn faa nurmalment de metall, menter i flaüt dritt i vegnen faa de legn ancamò. Pöj gh'henn i flaüt (generalment chej tund) cume i ocarina, ch'i vegnen faa de teracöta.
El flaüt l'è prubabilment el strüment müsegal püssee antich. Ghe'n cugnussum di chej faa cunt ossa de animaj o avori del Paleolitegh medi ('me chel, discüss, del Divje Babe in Slovenia) e al Paleolitegh de sura: breegh 50.000 agn a dré l'era giamò cugnussüü a l'omm de Neanderthal.
Cume i olter strümencc aerofun risunancc, el flaüt al fa son grazia a l'uscilaziun de l'aria che gh'è dent ind el strüment.


text:
20 10
Ol dé 20 de utùer l'è 'l 293 ( 294 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 73 dé a finí l'an.
Ul dí 20 de utùer al è ul dí da pòost 293 ( 294 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 73 dí a finí l'an.
Avenimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1562 - Règio Calàbria: en teremòt el fa sprofondà 'ndèl mar la Punta Calamizzi, endóche gh'ìa la fóce del Calopinace.
- 1740 - La Marìa Teréza de Asbùrgo la và söl tròno de l'Austria
- 1803 - El Senàto dei Stàti Ünìcc el ratìfica l'acquìsto de la Louisiana
- 1827 - Batàia de Navarino - 'na flòta cumbinàda Turco-Egisiàna le vé anientàda de 'na fórsa naàl aleàda, furmàda de naf britàniche, franséze e rüse, endèl pórt de Navarino, a Pylos, Grecia. El rezültàt piö 'mportànte l'è la fì de la guèra de libersiù gréca, e la afermasiù de la 'ndependènsa de la Grécia modèrna
- 1883 - Perù e Cile i fìrma el tratàt de Ancón, col quàl la pruvìncia de Tarapacá la vé dàda al Cile.
- 1935 - Fì de la Lónga Màrcia
- 1941 - Segónda Guèra Mondiàl - I soldàcc todèsch i àmbia la stràge de mièr de persùne a Kragujevac, en Sèrbia, per vendèta cùtra 'n atentàt dei partigiàni.
- 1944
- Segónda Guèra Mondiàl - L'Armàda Rósa la ciàpa Belgràdo, capitàl del Régno de Jugoslavia
- Segónda Guèra Mondiàl - 'Na misiù aèrea aleàda partìda de Foggia per colpéser dei obietìf militàr a Milà, dàto che l'ìa riàda 'n ritàrdo söi tép prevìsti, la decìt de descargà 'l sò càrech de bómbe sö la vità de Milà. Endèl quartér de Gorla a nord de Milà (viàl Mónza), chèl dé lé s'è cöntàt 700 mórcc, de chèsti 200 i ìa pipì dei sés ai öndez'àgn.
- 1968 - La ex First Lady Jacqueline Kennedy la spùza l'armadùr gréco Aristotele Onassis
- 1977 - 'N aparèchio con sö i Lynyrd Skynyrd el se sfracèla 'ndèl Mississippi, 'ntra i óter mör Ronnie Van Zant el cantànte, el roadie Dean Kilpatrick, el chitarìsta Steve Gaines e sò sorèla Cassie curìsta.
- 1986 - Yitzhak Shamir el vàmbia el sò segónt encàrech come prim minìster de Israele
- 2004 - Nas el sistema operatìf open source Ubuntu: la prìma versiù uficiàla l'è la 4.10 - Warty Warthog
Chi che gh'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1842 (Tampico, Mèssich): Bartomeu Robert i Yarzábal, plö cognossit come Dr. Robert, medi e polítegh Català (m.1902).
1957 - Vic (Osona): Quimi Portet, mösegh de rock Català.
1819 - Shiràz (Pèrsia): Ol Bàb, fondadur de la Fe Bahà'in.
Chi che gh'è mórt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1740 - Viena (Àustria): Carl III, rei de Catalunya-Aragó (intra 1705 e 1714), imperadur Romano-Germànegh, arsidüch d'Àustria, rei d'Ungària e de Nàpoli-Sicília.
Fèste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Argegn
Argegn (nom ufizial in italian: Argegno) l'è on comun de la Provincia de Còmm de 668 abitant (dato del Dicember 2013[1]), 'na süperfis de 4,3 km² e 'na densità de 155 ab./km²..
L'è situaa in su la sponda occidental del Lagh de Còmm e 'l dista del capploeugh circa 18 km. Se pò rivàgh in auto cont el percorr la S.S. 340 in direzion Còmm-Menagg, in pullman cont i bus de la SPT e in battell cont el doprà i linei de la Navegazion Lagh de Còmm. De Argegn, a travers de ona funivia, se riva agevolment in circa 5 mignuu l'abitaa de Pigra a 850 meter d'altitudin.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Argegn l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Cavrì
Cavrì (Caprino Bergamasco in Italià) l'è ü cümù de la pruìnsa de Bèrghem che 'l se tróa sö ön altüra 'n dèla Al San Martì, apéna prema che chèsta la se 'ncóntre con la Al de l'Ada.
El g'ha 'na popolasiù de 3 113 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 8,6 km² e 'na densità de popolasiù de 362 ab./km²
Ol paìs 'l se tróa a 19 km de la sità e a 315 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Cisà, Palasàch, Püntìda, Róncola e Torr de Bus (LC).
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Cavrì l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La part ègia del paìs l'à mantegnìt l'aspet elegànt e signurìl de öna ólta gràsie a i tacie cà e palàs de gran valùr istòrech e artèstech.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Populus
L'albera (se dix anca "albara", "pobia", e, de rar, "pobla"[1]. Indel oltrepò paves qella bianca la se ciama "tavarner") l’è un jener de pianta de la fameia de le Salicaceae qe la comprend pressapoc trenta tipi de piante, qe in latin le se ciama tœte populus, e qe le cress soratœt indel emisfer boreal.
Cuntegnüü
Carateristege jenerai[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'alteza de le albere la va dai 15 ai 20 meter, cont el fust qe al pœl havir-g plussee de 2,5 meter de circonferenza.
La crœsta de le piante jovine l'è lissa, e el color al va dal bianc, al virdisin e al grix scur, e de spess l'è piena de macie picinine come de le pànere; le crœste de le piante plussee veggie de solit le diventa derœçe e piene de crespe.
I bœtts i è forts e apicai, çoè i se trova a la fin dei ram (al contrare dei so "cusin" salex). Le foie i è metide a spiral e la so forma la varia dal triangol al sercc o, plussee de rar, la foia l'è lobada e la g'ha el gambin long.
Le speci qe le se ciama Populus e Aegiros le g'ha i gambin picen e piats, e quand qe bofa el vent le foie le se mœv e par qe la pianta la treme tœta. Le dimension de le foie le varia da una pianta a l’oltra e de spess le cambia de color in autœm e le diventa jalde e dorade[2][3].
Tœte le speci de albere de solit i è dioiqe, çoè una pianta la g'ha tœts duu i sess, però g'è de le speci qe i è monoiqe; se riess sœbet a capir quai i è le piante feminii e qelle masqii: le prime le g'ha i ram grands, el foiam volominos e i bœtts gross, invece le oltre i è plussee slanciade e le g’ha plussee tanti bœtts picinin. Tant temp fa se pensava infina qe i era do speci diverse de piante.
A 10-15 agn le albere le cominça a fa i fior e a moltiplicar-ss. I fior i compariss al princepe de la primavera, prima qe vegne fœra le foie. I se presenta con de le infiorescenze a ament slongads e pendents. I fior masqii i è plussee curts e i compariss prima de qei feminii qe i g'ha i aments plussee long e pendents. I frœts i è faits da capsule de color vird o ross scur, e i maruda a meza estat. I g'ha dent tante armine maron qe le ven portade via dal vent con dei piumin qe i se ciama papo e i someia al coton (in ingles defat le albere le se ciama cottontree "alber del coton")[2].
Le piante de la sezion Aegiros le de trova plussee indele zone umide e long le rive dei fiœm. Qelle de la sezion Populus i è forse le piante latifoie qe i è plussee facil de trovar indel emisfer boreal[2]. L’è una pianta sempervirda, perqè le foie anca se in autœm le diventa jalde, le resta tacade a la pianta per tœt l'inverne.
Speci[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El jener Populus l'è dividid in cinq sezion, e ognuna la g'ha el so nœmer de speci:
- Aegiros[4] - albera nigra (Nord Amerega, Europa Medi Orient);
- Populus deltoides – albera deltoid (Nord Amerega orientale);
- Populus fremontii – albera del Freemont (Nord Amerega ocidentala);
- Populus nigra – albera nigra (Europa);
- Populus × canadensis (P. nigra × P. deltoides) - albera nigra ibrida.
- Populus – albera bianca e tremola (climi freids-temperads e, plussee a sud, in montagna):
- Populus tremula – albera tremola europea (Europa, Asia Setentrionala);
- Populus adenopoda - (Orient Estremo);
- Populus alba – albera bianca (da l'Europa a l'Asia Centrala);
- Populus × canescens (P. alba × P. tremula) – albera grisa;
- Populus grandidentata - (Nord Amerega oriental);
- Populus sieboldii - (Orient Estremo);
- Populus tremuloides - (Nord Amerega).
- Tacamahaca – albera balsamega (climi freids-temperads del Nord Amerega e Asia):
- Populus angustifolia - (Amerega centro-setentrionala);
- Populus balsamifera – albera balsamega (Nord Amerega setentrionala);
- Populus laurifolia - (Asia centrala);
- Populus maximowiczii - (Asia setentrionala);
- Populus simonii - (Asia nord-orientala);
- Populus szechuanica (Asia nord-orientala);
- Populus trichocarpa - (Nord Amerega ocidentala);
- Populus tristis - (Asia setentrionala).
- Leucoides - (climi colds-temperads del Nord Amerega oriental e de Asia orientala):
- Populus heterophylla - (Nord Amerega sud-oriental);
- Populus lasiocarpa - (Asia orientala);
- Populus wilsonii - (Asia orientala).
- Turanga – albera subtropicala (climi subtropicai e tropicai de l’Asia sud-ocidentala e de l’Afrega orientala):
- Populus euphratica - (Asia sud-ocidentala)
- Populus ilicifolia - (Afrega orientala)
- Abaso – albera messicana (climi subtropicai e tropicai del Messic)
- Populus guzmanantlensis - (Messic)
- Populus mexicana - (Messic).
In Italia, qe le cress de so, indel grœp dei Populus g’è noma le albere bianqe e qelle tremole, e indel grœp dei Aigeiros g’è le albere nigre.
Coltivazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Le albere le se pianta per la so legna qe la se usa per esempe indela fabricazion dei foi de compensat, de le cassete de legn, de la carta, dei zolfanei. La se usa anca per ornar i parc, i jardin e i viai de le citaa.
Ge vœl tanta lux per coltivar le albere e anca un terren umid e fertil, senza restagn de aqua; se dovra anca dei trataments contra i parasiti dei tronc e de le foie.
In natura le albere le se moltiplica con la somenza qe la viaja indei piumin (aments), per la coltivazion invece se dopra dei toqei de pianta qe i è tratads in manera de far-g meter fœra le radix (talea).
In Italia le albere le se coltiva soratœt per fa i panei de compensat e la pianta l’è faita cresser per 9-12 agn, prima de taiar-la.
L’albera la pœl viver infina a 200-400 agn.
La coltivazion de le albere in Italia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Indel'ultem censiment del 2000 in Italia g’era 83.368 etar de bosc de albere dividids in 25.022 aziende agricole. Dopo g’era anca 35.000 etar de bosc de albere miga inserids indele aziende agricole. Donca el total dei bosc de albere in Italia l’è de pressapoc 120.000 etar[5].
La superfiç totala l’è però adree a diminuir dai agn setanta, quand qe l’era de 150.000 etar noma qella de le aziende agricole.
Plussee del 70% dei bosc de albere in Italia i è indela Pianura Padana.
Ogni etar de bosc de albere al produx in media 15 tonelade de legn tœts i agn[6]. La quantitaa totala de la legna de le albere l’è el 45-50% de tœta la produzion nazionala de legnam[7].
La coltivazion de le albere l’è l’uneg esempe de produzion de alber qe l’è degn de vesser regordad in Italia.
Clonazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In Italia, la clonazion de qell jener de pianta qé l’è faita col control de la Commissione nazionale per il Pioppo, çoè la Comission nazionala per l’Albera, qe la classifega i cloni dent ind un rejister fait aposta (in italian, el “Registro nazionale dei cloni forestali”) perqè i sies certifegats con la so jœsta identitaa e le so carateristege.
Curiositaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- I dix qe el nom de la Piazza “del Popol” a Roma al dipend dal fato qe una volta al so post g’era un bosqett de albere nigre (però l’orijen vera de la parolla l’è diferenta[8]).
- El legn de l’albera l’è stad doprad da Leonardo da Vinci per piturar el so quader plussee famos, la Monna Lisa.[9]
- Indela cultura celtega l’albera – pianta dedicada ai morts in bataia – la rapresenta un segn del zodiac per qei nassids dal 4 al 8 de febrar, dal 1 al 14 de maj, dal 5 al 13 de ost, dal 3 al 11 de november: qei nassids sota qell segn qé i è malfidents, portads per la meditazion e critegon. Ge piax la natura, ma i riess miga a goder i piaxer de la veta.
- La crœsta de l’albera, dopo havir-la lavada ben la pœl vesser maiada, condida cont un poo de œle e de sal.
Riferiments[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ http://books.google.com/books?id=YPzTAgAAQBAJ&pg=PA457&lpg=PA457&dq=pobla+dialetto&source=bl&ots=t9wSZ0occQ&sig=QQGm_gF-dNAPwHNV44aImLCzd4I&hl=en&sa=X&ei=U5K9U_6DNI3IoASl5YHADQ&ved=0CEYQ6AEwCA#v=onepage&q=pobla%20dialetto&f=false
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Meikle, R. D. (1984). Willows and Poplars of Great Britain and Ireland. BSBI Handbook No. 4. ISBN 0-901158-07-0.
- ↑ Rushforth, K. (1999). Trees of Britain and Europe. Collins ISBN 0-00-220013-9.
- ↑ Se scriv anca Aigeiros
- ↑ I nœmer i se trova su: ISTAT, CGA 2000
- ↑ Font: http://www.federlegno.it/tool/home.php?s=0,1,29,37,417,1042,1043
- ↑ Font: http://www.federlegno.it/tool/home.php?s=0,1,29,37,417,1042
- ↑ Roma, Piazza del Popolo
- ↑ Marani, Pietro. Leonardo, la Gioconda. Giunti Ed. 2003 – pag. 10


text:
Saint-Sulpice
Saint-Sulpice a l'é 'l nòm:
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment dl'Ain
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment dla Savòja
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment dël Puy-de-Dôme
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment ëd l'Àuta Saône
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment ëd Lot
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment ëd Maine e Lòira
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment ëd Mayenne
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment ëd Nièvre
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment ëd l'Oise
Ambelessì a-i son tute cole pàgine che a-j giuto a la gent a gavessla quand che a-i son vàire artìcoj che a fan arferiment a n'istess nòm.


text:
Ettiswil
Ettiswil a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Willisau, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 12.51 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 2431 abitant.
El cumün de Ettiswil al se tröva a una altitüden de 518 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Alberswil, Grosswangen, Mauensee, Schötz, Wauwil, Willisau. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
El prim de ginne del 2006 el cumün de Kottwil l'è staa incorporaa in de quel de Ettiswil.[1]
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ettiswil l'è menziunaa la prima volta inturen al ann 1070-90. Pü tard, in del 1217 e in del 1222 leva menziunaa col nom de Ettiswile.[2]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[2]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Canton of Lucerne, Office of Municipalities (Todesch) accessed 18 August 2009
- ↑ 2,0 2,1 Ettiswil in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ettiswil in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Kottwil in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Assioma d'estensiunalitaa
L'assioma d'estensiunalitaa, u assioma d'estensiú, intervient in lògica, in matemàtica, e in infurmàtega. Al è ü di assiòom-cjaaf da tüta la teuría assiumàtega di cungjuunt e, in particülaar, ul primm assioma da la teuría ZF ( teuría di cungjuunt da Zermelo-Fraenkel ).
L'assioma d'estensiunalitaa al è intimameent liaa a la nuzziú d'igualtaa da düü cungjuunt. Al esiist in efett almaanch ciinch manere diferente da definí chesta nuzziú , e cheest assioma al permett da i ünifiá. Al serviss apó a impusá l'ünicitaa da cungjuunt definii par ul datum dij söö elemeent, cuma ul cungjuunt vöj, i singletú, i para, u i Cungjuunt da le parte.
Cuntegnüü
- 1 Presentazziú dal assioma
- 2 I diverse nuzziú d'igualtaa
- 3 Assioma d'estensiunalitaa e igualtaa
- 4 Òolt röö da cheest assioma
- 5 Variante da l'assioma d'estensiunalitaa
- 6 Vidée apó
Presentazziú dal assioma[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Par la varietaa da le definizziú da l'igualtaa, al esiist plüü da furmulazziú pussíbil da cheest assioma, però i pöö tüte sa repurtá a l'enunziaa in acordi a:
- si düü cungjuunt i gh'a i istess elemeent, alura i è i istess.
Si al è pussíbil da restá flou par vargot ch'al cuncerna la nuzziú d'igualtaa druvada in la furmulazziú chí-da-sura, al cuventa la precisá cura che sa vöör esprimm l'assioma int un lenguagg furmaal. Al è par vargott ch'al cuventa esaminá da plüü areent le diferente nuzziú d'igualtaa.
I diverse nuzziú d'igualtaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Le diferente teuríe di cungjuunt i definiss mia sémpar da la istessa manera la nuzziú d'igualtaa da düü cungjuunt. A recapitulemm chí le definizziú rincuntrade :
Igualtaa paj elemeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al è l'igualtaa cuma l'è definida in la teuría naïve di cungjuunt par Cantor; la sarà nutada chí « =ig ». Sa la definiss furmalameent par :
- Düü cungjuunt i è iguaj paj elemeent si e noma si i gh'a i istess elemeent.
Igualtaa par inclüsiú recípruca[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al è una varianta da la definizziú precedenta; la sarà nutada chí « ». La fa apell a la nuzziú da inclüsiú, da che la definizziú a l'è :
- Un cungjuunt al è cuntegnüü int un cungjuunt si e noma si cada elemeent da al partegn a .
L'igualtaa par inclusiú recípruca sa la definiss alura furmalameent par :
- Düü cungjuunt i è iguaj par inclüsiú recípruca si e noma si i è cuntegnüü l'ün in l'òolt.
Cheste dò prime definizziú da l'igualtaa i è evidentameent equivalente; al è assée da remplazzá l'inclüsiú par la suva definizziú e da sa regurdá che :
Igualtaa par prupietaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al è l'igualtaa definida par Leibnitz sota ul nomm d'identitaa lògica, e nutada una völta « = » par che cunsiderada cuma plüü « forta » che l'igualtaa al sentüü da Cantor par una resú che a vedaremm un pocch plüü luntà; la sarà nutada chí « =P ». Sa la definiss furmalameent par :
- Düü cungjuunt i è iguaj par prupietaa si e noma si i verifica le istesse prupietaa.
Da fatt, sa na retröva in cheest caas cul istess uget sota düü nomm difereent ( ul nomm d'un uget al è mia una prupietaa propia a cheest uget; al è una etichèta ch'a la gh'è apusada ).
Chesta definizziú, ch'a la pareva natürala a tüta prima, la cascja da fatt una dificültaa : i prupietaa ga i è quantifiade ( « ∀ P » ). Adess, i prupietaa i è di predicaa, e noma la quantificazziú da le variàbile , mia la di predicaa al è auturizada in la lògica abitüala ( lògica di predicaa dal primm úrden' ).
Tré sulüzziú i è pussíbile :
- recürí a una lògica auturizaant la quantificazziú di predicaa, par esempi la lògica di predicaa dal seguunt úrden '; cheest al è mia la sulüzziú abitüalameent druvada, par che le lògiche d'úrden süperiuur al primm i è fisc plüü cumpless e i scuunt de le trape otrameent redüzzíbile che le da la lògica clàssica...
- truvá una definizziú equivalenta, però ch'a la faghes mia apell a la quantificazziú di predicaa; al è la sulüzziú druvada par esempi in la teuría NGB ( [[Classa (matemàtica)|teuría da le classe] ] da von Neumann, Gödel e Bernais );
- renunziá a definí l'igualtaa, e l'intrudüí cuma tèrmin primitiif da la lògica süb-gjacenta ( lògica cjamada cunt igualtaa ); al è ul caas par esempi da la teuría ZF.
Igualtaa par classa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al è l'igualtaa definida in la teuría NGB ; la sarà nutada chí « =C ». Sa la definiss furmalameent par :
- Düü cungjuunt i è iguaj par [[Classa (matemàtica)|classa] ] si e noma si i partegn a le istesse classe.
La nuzziú da classa la generaalise chela da cungjuunt. Una classa al è un cungjuunt si e noma si la è elemeent d'una otra classa; si-da-nò , al è un ünivèers.
Chesta definizziú a l'è equivalenta a la par prupietaa :
- - cuma a tüta prupietaa la pöö vess sucjada una classa, la di cungjuunt ch'i verifica chesta prupietaa, l'igualtaa par classa la implica la par prupietaa;
- - inversameent, cuma cada classa la gh'a una prupietaa caraterístega, l'igualtaa par prupietaa la implica la par classa.
Però la cumporta mia da quantificazziú da predicaa . In scambi, i è le variàbile da classa ch'i è quantifiade, vargot ch'al è lézzit íntal quàdar d'una lògica dal primm úrden.
Igualtaa par definizziú mia direta[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La sarà nutada chí « =D ». In la teuría ZF, l'igualtaa a l'è mia definida, però cunsiderada cuma tèrmin primitiif da la lògica süb-gjacenta ( lògica cjamada « cunt igualtaa » ), ch'al cumporta alura i assiòom necessari par definí un cumpurtameent da cheest tèrmin equivaleent a al da l'igualtaa par prupietaa.
Assioma d'estensiunalitaa e igualtaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sa cunstata che le definizziú precedente sa i repartiss in düü grup da definizziú equivalente:
- - le dò prime definizziú d'una paart ( grup I ),
- - e le tré darere d'otra paart ( grup II ).
In resümii, a gh'emm :
Da plüü, sa pöö mustrá che l'igualtaa paj elemeent al è un caas particülaar da l'igualtaa par prupietaa, cunsiderant la prupietaa P(E) definida cuma x ∈ E. L'igualtaa par prupietaa la implica dunca l'igualtaa paj elemeent. Al è in cheest sentüü che, cuma indicaa plüü in òolt, l'igualtaa par prupietaa a l'è plüü forta che l'igualtaa paj elemeent. A en dedüissemm ul schéma chí-da-sota d'implicazziú dal grup II veers ul grup I :
Par utegní l'equivalenza da tüte cheste definizziú, al resta dunca noma a demustrá le implicazziú inverse, dal grup I veers ul grup II. Però chesta darera implicazziú al è òolt che l'assioma d'estensiunalitaa !
En passant, sa l pöö infí esprimm cheest assioma da manera furmala; a representaremm i söö difereent enunziaa pussíbil da manera cumpata sota la furma sigütanta :
Al è pussíbil da rincuntrá da le furmulazziú dal assioma indúe l'implicazziú a l'è remplazzada par una equivalenza, però, traa di caas particülaar, chesta equivalenza a l'è süpèrflüa.
Cada teuría scerniss l'üna da le definizziú precedente cuma definizziú da l'igualtaa, representada pal símbul « = », e le otre definizziú, almaanch le cumpatíbil cun chesta teuría, n i diventa di [[teurema|teureem] ].
Òolt röö da cheest assioma[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'assioma d'estensiunalitaa al serviss mia noma a ünifiá le diferente definizziú da l'igualtaa di cungjuunt. Al serviss apó a assürá l'ünicitaa da cungjuunt fundamentaj, taj ul cungjuunt vöj u l para da düü cungjuunt, da che l'esistenza a l'è afirmada par di òolt assiòom.
A cheest efet, cunsideremm un predicaa ünari qual-sa-vöör P. Sa l pöö sémpar definí ul cungjuunt A cuma ul cungjuunt di ugett C ch'i verifica P, i.e. paj-quaj P( C ) al è vera.
Però definí un uget al süfiss mia a garantí la suva esistenza, ni maanch che al pöda esiist. Al cuventa par cheest :
- che la definizziú la síes cunsistenta, i.e. la porta mia a una cuntradizziú ;
- e che l'esistenza dal uget la síes afirmada paj assiòom da la teuría, u en al sigütes.
Ul cungjuunt A al esiist dunca mia si la suva definizziú la porta a una cuntradizziú , par esempi cul predicaa R definii par : « R( C ) » al equivaar a « C al partegn mia a C » (sa l retröva in cheest caas ul Paradoss da Russell).
Cun chesta riserva, i.e. si na limitemm aj predicaa cun dent una definizziú cunsistenta dal cungjuunt A, e si a definissemm un seguunt cungjuunt B da la istessa manera, a partí dal istess predicaa , alura l'assioma d'estensiunalitaa al imponn che i düü cungjuunt i è i istess.
- In efett, al síes x un élameent da B. Dapress la definizziú da B, x al verifica P. Però si x al verifica P, alura, dapress la definizziú da A, x al partegn a A. Dunca cada elemeent da B al partegn apó a A, e inscí B al è cuntegnüü in A. Scambiaant A e B in la démustrazziú precedenta, sa la utegn amò una démustrazziú vàlida, d'indúe A al è cuntegnüü in B. Sa la gh'a la dobia inclüsiú recípruca, dunca B al gh'a esatameent i istess elemeent che A e sa l cunfuunt cunt al.
- Nota : la demustrazziú chí-da-sura la pöö vess rendüda plüü evidenta si sa fa apell al curulari in acordi al assioma d'estensiunalitaa:
- Un cungjuunt al è cumpletameent determinaa paj söö elemeent, e ünicameent paj söö elemeent.
Inscí, cada cungjuuntA definii a partí d'un predicaa ünari P par la fórmüla :
al è ünich (a cundizziú da tüta manera ch'al esiist).
Sa l pöö alura intrudüí un símbul particülaar par désigná cheest cungjuunt, par esempi { a } pal singletú custrüii a partí da l'uget a, u { a , b } pal para furmaa par a e b,...
Variante da l'assioma d'estensiunalitaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'assioma d'estensiunalitaa a l'è generalameent cunsideraa cuma indescütíbil , e al, u ü dij söö equivaleent, parisseva in tüta l'assiumàtega alternativa da la teuría di cungjuunt. Da tüta manera, al pöö sübí da le modificazziú par satisfá vargüne esigenze, cuma in l'esempi segueent.
Int una teuría di cungjuunt cun di ur-elemeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La nuzziú dur-elemeent, u àtum u amò elemeent primitif, la risülta da la furmalizazziú da la nuzziú delemeent da la teuría cantoriana. Cantor al sa ucüpava pocch da la natüra precisa daj söö elemeent; tütt vargot ch'al gh'a impurtava, al era che sa pudess i mett cungjuuntameent. Però, cuj primm sfoorz da furmalizazziú ( Zermelo), al è parüü necessari da distinguí i elemeent ch'i i era sí istess di cungjuunt da chij ch'i era mia : un elemeent al era dunca al síes un cungjuunt, al síes un elemeent primitif. Un elemeent primitif, u ur-elemeent al è dunca un elemeent, i.e. un uget süscetíbil da partegní a un cungjuunt, però ch'al è mia sí-istess un cungjuunt, e ch'al cumporta dunca nissü elemeent.
In la teuría da Zermelo-Fraenkel atüala, « tütt-coss al è cungjuunt », e a gh'è plüü d'ur-elemeent, però le prime versiú da Zermelo, ispirade par la teuría naïve, n i cumportava; vargüne assiumàteghe alternative da la teuría di cungjuunt n i gh'a amò. I ur-elemeent i pöö vess cunsideraa cuma lògicameent difereent di cungjuunt; íntal caas indúe A al è un ur-elemeent, « x ∈ A » al gh'a nissü sentüü; inscí, l'assioma d'estensiunalitaa sa l aplica noma aj cungjuunt (si-da-nò , cuma un ur-elemeent al gh'a mia d'elemeent, al sa cunfundaress cul cungjuunt vöj).
Alternativameent, int una lògica mia tipada, sa l pöö avidaa büsögn da dá un sentüü a « x ∈ A » ; chesta espressiú a l'è alura cunsiderada cuma falsa tüte le völte indúe A al è un ur-elemeent. In cheest caas, l'aplicazziú da l'assioma abitüaal d'estensiunalitaa la implicaress, cuma a venemm da vidé, che tütt ur-elemeent sa l cunfund cul cungjuunt vöj. Par evitá cheest-chí, a dévum mudifiá l'assioma d'estensiunalitaa al fí che al pöda s'aplicá noma aj cungjuunt mia-vöj. Sa l núnzia alura par esempi:
- assioma d'estensiunalitaa restrecc :
I.e. :
- daa di cungjuunt A e B qual-sa-vöör, si A a l'è un cungjuunt mia vöj (i.e. sa l esiist almaanch un elemeent C in A ), e si A e B i gh'a esatameent i istess elemeent, alura i è iguaj.


text:
Isola del Cantone
Isola del Cantone (en lìgure: L'Isöa do Canton) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Gènova.
El g'ha 'na popolasiù de 1 544 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 47,8 km² e 'na densità de popolasiù de 32 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Arquata Scrivia (AL), Busalla, Gavi (AL), Grondona (AL), Mongiardino Ligure (AL), Roccaforte Ligure (AL), Ronco Scrivia, Vobbia, Voltaggio (AL).
L'è 'l cümü piö setentriunàl de töta la Liguria, e l'è sitüàt sö l'Appenìno lìgure, en val Scrivia, endóche el torènt Vobbia el se sböta dét endèl fiöm Scrivia, a 40 km de Genova.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Isola del Cantone l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Meclembùrgo-Pomerània Anteriùr
El Meclembùrgo-Pomerània Anteriùr (en todèsch: Mecklenburg-Vorpommern; en bas todèsch: Mäkelborg-Vörpommern) l'è giü dei sédes stacc (en todèsch: Länder) de la Repüblica Federàl de Germania. El stat l'òcupa n'àrea de presapóch 23.180 km² e 'l g'ha 'na popolasiù de 1.647.000 abitàncc (màgio del 2010). L'è colocàt endèla pàrt nordorientàl de la Germània. La capital del Meclembùrgo-Pomerania Anteriur l'è la cità de Schwerin. Ótre cità 'mportànte i è Rostock, Stralsund e Wismar.
El cunfìna a òvest col Schleswig-Holstein, a sudòvest co la Bàsa Sasònia, a sud col Brandebùrgo e a èst co la Polònia (Voivodàt de la Pomerània Ucidentàl). A nòrt l'è bagnàt del Mar Bàltico endóche gh'è apò a 'n quach ìzole che le fà part del sò teretóre. Le piö 'mportànte de chèste i è: Rügen, Hiddensee, Usedom e Poel. El stat del Meclemburgo-Pomerània Anteriùr el g'ha 'na bàsa densità de popolasiù, entùren ai 72,7 abitàncc per ògna chilòmetro quadràt.
Dòpo la fì de la Segónda Guèra Mondiàl e 'nfìna al 1990, an de la riünificasiù de la Germania, El Meclembùrgo-Pomerània Anteriùr el g'ha fat part de la Repüblica Democràtica Todèsca (la DDR).
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ nach der Europäischen Charta der Regional- oder Minderheitensprachen
- ↑ Statistische Ämter des Bundes und der Länder
- ↑ Arbeitslosenquoten im September 2010 - Länder und Kreise. In: arbeitsagentur.de. Bundesagentur für Arbeit, abgerufen am 30. Setèmber 2010.


text:
Far
Col tèrmine far se pöl fà riferimènt a tré cereài diferèncc, ma 'mparentàcc entrà de lùr, töcc tré che fa part del zèner botànich Triticum.
Far Grant[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El piö cümü l'è 'l Triticum spelta L. o Triticum aestivum L. subsp. spelta (L.) Thell., cunusìt col nòm popolàr de spèlta o far grant o piö de spès semplicemente far. L'è 'mparentàt strèt col formét tèner, col qual el g'ha 'n cümü 'l fat de éser ezaplòide. La diferènsa piö gròsa l'è che la spèlta la g'ha 'l granì istìt (le glömèle le se destàca mìa quan che l'è madür) envéce el formét el ghe l'ha nüt (le glömèle le se destàca quan che l'è madür). L'è 'l tipo de far cultiàt piö de spès en Euròpa centràl e orientàl. Segónt le clasificasiù tasonòmiche che g'ha 'n apròcio piö genétich la spèlta e 'l formét tèner le sarès dò sotaspéci diferènte ma töte dò le apartegnarès a la spéce Triticum aestivum.
Far medio[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El tèrmine far (o far médio) el fa riferimènt apò al Triticum dicoccon Schrank ex Schübler o Triticum turgidum L. subsp. dicoccum (Schrank ex Schubl.) Thell., che l'è 'na spéce tetraplòide, emparentàda cól formét dür ma apò a 'n chèsto càzo se 'l conós per vìa del granì istìt envéce che nüt. L'è 'l tipo de far cultiàt piö de spès en Itàlia al dé d'encö ma apò 'ndèla antichità. I romàni i la cultiàaa per ezèmpe 'ndèla zòna de San Pàol en Pruvìncia de Brèsa, tat che chèla zòna lé l'ìa ciamàda Pagus farraticanus. Segónt le clasificasiù tasonòmiche che g'ha 'n apròcio piö genétich far e formét dür le sarès dò sotaspéci diferènte ma töte dò le apartegnarès a la spéce Triticum turgidum.
Far pesèn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Apò a 'l Triticum monococcum L. (o Triticum monococcum L. subsp. monococcum) l'è ciamàt far o far pesèn; l'è 'na spéce diplòide col granì istìt e l'è l'ünica spéce de Triticum diplòide demestegàda e cultiàda zamò de l'antichità. Aisebé che la sàpe stàda de menemà lasàda piötòst en bànda per el rendimènt bastànsa scars en favùr dei formécc che rènt de piö. Endèi öltem agn, co l'intrudusiù de l'agricültüra biològica, apò a chèsto tìpo de far el g'ha troàt en mercàt de nìchia che 'l g'ha pirmitìt en recùpero de chèsta coltüra.


text:
Quel gran pezzo dell'Ubalda tutta nuda e tutta calda
Quel gran pezzo dell'Ubalda tutta nuda e tutta calda (Cal pès grôs dl'Ubalda cavàda śò dal tut e bèla bujénta) 'l è 'n film da rìdar dal 1972 ad Mariano Laurenti. 'L è al tèrs film dal filòṅ dla cumèdia spurcaciòna a l'itagliàna e quél ch'l à fat cgnósar dabòṅ la Edwige Fenech. Custâ 90 migliòṅ ad franc a 'l incìrca, al 'n à fat sù 728. A 'l èstar 'l è cgnusû anc c'n al tìtul ad “Ubalda, all naked and warm”.
Cla pelìcula chè l'à ciapâ i cumplimènt ad Walter Veltroni quànd al fava 'l crìtic cinematugràfic par La Repubblica. Par lò l'inténsa Fenech l'éra 'n persunàǵ a la Truffaut méntar l'interpretasiòṅ patìda ad Pippo Franco l'à śuntâ dla pueśìa a cal preśèpi lè minimàl[1].
Sunt
Turnâ a cà dòp la guèra, Olimpio De' Pannocchieschi (Pippo Franco) al vèṅ a savér che sò mujér Fiamma (Karin Schubert) l'à fat un vōt, la n s darà minga a sò marè prima ad quind'ś an. In cal mèntar Olimpo al gh'à anc da far paś cun al sò vśèṅ dimóndi arliâ, al munàr Màstar Oderisi (Umberto D'Orsi), ch'al s è spuśâ ad nóṿ cun l’Ubalda (Edwige Fenech), na dóna dimóndi bèla ch'la fà pèrdar la tèsta a Olimpo.
Culegamènt estéran
Nòti
- ↑ Veltroni, i schérum dal cōr (c'n al parmés dl'Ubalda) Corriere.it, 5 ad Nuvémbar dal 1994


text:
Costansa (DE-BW)
Costansa (Konstanz en todèsch; Konschdanz en alemà; Costanza 'n italià; Constance 'n fransés e 'nglés; Constanza 'n spagnöl; Constança 'n portoghés e català; Constantia 'n latì; Kostnice 'n céco) l'è 'na cità todèsca del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Fribùrgo. L'è 'l capolöch del circondare rüràl (Landkreis) de omònim. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 55.65 km² e 'ndel Dic 2012 la gh'ìa 'na popolasiù de 79 645 abitàncc.
Costansa la se tróa a 'na altèsa de 405 méter sura 'l leèl del mar e la se tróa sö le spónde del lach omònim sitüàt al cunfì co la Svìsera.
Cuntegnüü
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
En chèsta cità gh'è stat firmàt la Pace de Costansa 'ndèl 1183 'ntra l'Imperdùr Federico Barbarósa e i reprezentàncc de la Lega Lombarda.
Entrà 'l 1414 e 'l 1418 s'è tignìt el Concilio de Costànsa che tra i sò prim acc se regórda l'acüza de erezìa de Jan Hus e la sò ezecusiù brüzàt vif 'ndèla piàsa de Costansa 'ndèl 1415.
Persùne famùze[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Costansa gh'è nasìt el cont Ferdinand von Zeppelin, custrutùr dei i dirigìbii Zeppelin.
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Fontainebleau - Francia
- Lòdi - Italia
- Richmond-upon-Thames, Inghiltèra
- Tábor, Repüblica Céca
- Suzhou, Cina
Galeria de foto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
-
-
Panoràma de la Seestraße vésta del Inselhotel (Löi del 2006)
-
-
-
-
-
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Stetten
Stetten el pöl vìga chèsti significàcc:
- Stetten am kalten Markt, cümü todèsch del circondàre de Sigmaringen, endèl stat federàl del Baden-Württemberg;
- Stetten, cümü todèsch del circondàre del Lach de Constànsa (Bodenseekreis), endèl stat federàl del Baden-Württemberg;
- Stetten, cümü todèsch del circondàre de la Basa Argovia, endèl stat federàl de la Baviera;
- Stetten, cümü todèsch del circondàre del Donnersbergkreis, endèl stat federàl de la Renània-Palatinàto;
- Stetten cümü svìser del Canton Argovia;
- Stetten cümü svìser del Canton Sciafüsa.


text:
Varal (VC)
Varal (nom ufizial in italian: Varallo, o anca Varallo Sesia, in Italian) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de 7 407 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 88,7 km² e ona densità de popolaziun de 84 ab./km².
El paes a l'è cunsideraa el caplögh de la Valsesia, e 'l se tröva induve che se incrusen el Mastalun e 'l Sesia. Inultra el cunfina cun la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula (cumün de Cesara, Bulèj, Gnugn, Quarna de Sota e Struna).
L'è un sit che l'üniss atività indüstriai e türistigh: a Varal de fat el se tröva l'umonim sacher munt, vün di center püssee impurtant del catulicesim in Piemunt, ultra a vess un sit fundamental per la storia de l'art italiana.
Varal l'è gemelada cul cumün frances de Die (dipartiment de la Drôme, in de la regiun Roden-Alp).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Varal l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text: 1Rü wenaxãrü inanaxügü ga Ngechuchu ga na nangúexẽẽãxü̃ ga duü̃xü̃gü ga guma naxtaxaãnacüwa. Rü muxü̃ma ga duü̃xü̃gü yéma naxca̱x nangutaque̱xegü. Rü yemaca̱x düxwa wüxi ga ngue ga yéma naxtaawa yexmanegu nixüe ga Ngechuchu, rü gumawa narüto. Rü yema duü̃xü̃gü rü naxtaxaãnacügu narücho. 2Rü yexguma ga Ngechuchu rü inanaxügü ga muxü̃ma ga ore ga cua̱xruü̃wa na nangúexẽẽãxü̃ ga duü̃xü̃gü. Rü norü ngu̱xẽẽtaewa rü ñanagürü: —¡Dücax, iperüxĩnüẽ i ñaã ore! Wüxi ga yatü ga toecü rü triguarü towa naxũ. 4—Rü yexguma triguchiremaã nagüaneãgu, rü ñuxre ga triguchire rü namagu nayi. Rü ínangugü ga werigü, rü nanawecu. 5—Rü náĩgü ga triguchire rü nutatanügu nayi ga ngextá ínachicaxü̃wa ga waixü̃mü. Rü paxa narüxügü ga guma triguchire, yerü ga waixü̃mü rü tama nayaxcü. 6—Natürü yexguma nangunagügu ga üa̱xcü, rü ínanagu ga guma trigu rü narüṉ̃exgü. Rü nayue, yerü tama poraãcü nixãmaxã. 7—Rü náĩgü ga triguchire rü toranecügu nayi. Rü yexguma nayaegu ga tora, rü guma triguxü̃ inawocu, rü yemaca̱x tama nixo. 8—Natürü náĩgü ga triguchire rü mexü̃ ga waixü̃mügu nayi. Rü meãma nayae, rü muxü̃ma ga trigu nawa ínanguxuchi. Rü nümaxü̃reewa rü 30 pü̱xü ínanguxuchi ga norü o, rü náĩgüwa rü 60, rü náĩgüwa rü 100 —ñanagürü. 9Rü ñu̱xũchi ñanagürü ta: —Rü yíxema ãchi̱xẽgüxe, ¡rü nüxü̃ taxĩnüẽ i ñaã ore! —ñanagürü. 10Rü yemawena ga yexguma nanüxĩca̱xgu ga Ngechuchu, rü yema naxü̃tagugüxü̃ wüxigu namaã ga yema 12 ga norü ngúexü̃gü, rü nüxna nacagüe ga na ṯacüchiga yiĩxü̃ ga yema ore ga cua̱xruü̃gu ixuxü̃. 11Rü nüma nanangãxü̃ rü ñanagürü nüxü̃: —Tupana rü pexü̃ nüxü̃ nacua̱xẽẽ i ngẽma ẽxü̃guxü̃ i taxuü̃ma i togü nüxü̃ cuáxü̃ na ñuxãcü ãẽ̱xgacü na yiĩxü̃ i nümax. Natürü ngẽma togü i tama tatanüxü̃ ixĩxü̃ca̱x rü cua̱xruü̃gu chayaxuãcüma namaã nüxü̃ chixu i ore na woo nüxü̃ nadaunügu rü ñoma tama nüxü̃ nadaugüxü̃rüü̃ na yiĩxü̃ca̱x, rü woo nüxü̃ naxĩnüẽgu rü tama nüxü̃ na nacua̱xgüxü̃ca̱x. Rü ngẽmaãcü namaã nüxü̃ chixu na tama nüxü̃ naxoexü̃ca̱x i nacüma i chixexü̃ rü tama Tupana nüxü̃́ nüxü̃ ngechaü̃xü̃ca̱x i norü pecadugü —ñanagürü. 13Rü Ngechuchu ñanagürü nüxü̃: —¿Pema rü ta e̱xna tama nüxü̃ pecua̱xgü na ṯacüchiga yiĩxü̃ i ngẽma cua̱xruü̃ i nüxü̃ chixuxü̃? ¿Rü ñuxũcürüwa tá nüxü̃ nacua̱xgü i ngẽma togü? 14—Rü yíxema toexe, rü yíxema tixĩ ya ore i mexü̃ unagüxe. 15—Rü nangẽxma i duü̃xü̃gü i guma triguchire ga namagu y̱ixü̃nerüü̃ ixĩgüxü̃. Rü nümagü rü nüxü̃ naxĩnüẽ i ore i mexü̃, natürü yixcama marü nüxü̃ naxĩnüẽguwena, ngẽ́ma nangu i Chataná rü nüxna nanapu i ngẽma ore i mexü̃ ga noxri yaxõgüxü̃. 16—Rü togü rü ngẽma triguchire ga nutatanügu y̱ixü̃nerüü̃ nixĩgü. Rü ngẽmagü nixĩ i nüxü̃ ĩnüẽxü̃ i ore i mexü̃, rü taãẽãcüma nayauxgüxü̃. 17—Natürü ngẽma na tama aixcüma nagu naxĩnüẽxü̃ i ngẽma ore, rü paxaãchitama nayaxõgü. Rü ngẽmaca̱x i yixcama ngẽxguma ngẽma oregagu guxchaxü̃gü nüxü̃ üpetügu rü e̱xna duü̃xü̃gü naxchi aiegu, rü nüxü̃ narüxoe i ngẽma ore ga noxri yaxõgüxü̃. 18—Rü togü rü guma triguchire ga toranecügu y̱ixü̃nerüü̃ nixĩgü. Nümagü rü nüxü̃ naxĩnüẽ i ngẽma ore i mexü̃, natürü ñoma i naãneãrü ngẽmaxü̃güca̱x naxoegaãẽgü rü norü dĩẽruguama narüxĩnüẽ, rü nanaxwa̱xegü i nüxü̃́ na nangẽxmaxü̃ i muxü̃ma i to i norü ngẽmaxü̃gü. Rü guxü̃ma i ngẽma rü nüxü̃ nüxü̃ inayarüngümaẽxẽẽ i ngẽma ore i mexü̃ rü nüxü̃ nüxü̃ narüxoexẽẽ na tama naxügüãxü̃ca̱x i ngẽma mexü̃ i Tupana nüxü̃́ naxwa̱xexü̃. 20—Rü togü rü guma triguchire ga mexü̃ ga waixü̃mügu y̱ixü̃nerüü̃ nixĩgü. Ngẽmagü nixĩ i nüxü̃ ĩnüẽxü̃ i ore i mexü̃ rü nayauxgüxü̃ rü meã Tupana naxwa̱xexü̃ãcüma maxẽxü̃. Rü nümaxü̃ rü guma trigu ga 30 pü̱xü nawa ínguxuchixü̃nerüü̃ nixĩgü. Rü nümaxü̃ rü guma 60 pü̱xü nawa ínguxuchixü̃nerüü̃ nixĩgü. Rü nümaxü̃ rü guma 100 pü̱xü nawa ínguxuchixü̃nerüü̃ nixĩgü —ñanagürü. 21Rü yexgumarüü̃ ta ñanagürü nüxü̃: —¿E̱xna nuã tanange i wüxi i omü na wüxi i caichã́ũtüü̃gu rü e̱xna wüxi i pechicatüü̃gu na yaxücuchixü̃ca̱x? Tama ngẽmaãcü nixĩ, erü wüxi i omü rü dauxnagu tanaxünagü na ngẽ́ma inabaxixü̃ca̱x. 22—Rü ngẽxgumarüü̃ ta i guxü̃ma i ṯacü iicúxü̃, rü yixcüra rü duü̃xü̃gü rü tá nüxü̃ nacua̱xgüama. Rü guxü̃ma i ngẽma ñu̱xma duü̃xü̃güca̱x ẽxü̃guxü̃ rü tá nango̱xoma i yixcüra. 23—Rü yíxema ãchi̱xẽgüxe, ¡rü nüxü̃ taxĩnüẽ i ngẽma ore! —ñanagürü. 24Rü yexgumarüü̃ ta ñanagürü nüxü̃: —¡Meã naga pexĩnüẽ i ngẽma nüxü̃ pexĩnüẽxü̃! Rü ngẽma pema naga na pexĩnüẽxü̃rüü̃ tá nixĩ i Tupana i pexna naxããxü̃ i cua̱x. Rü naẽ́tü tá poraãcü pexü̃ narüngü̃xẽẽ. 25—Rü pemaã nüxü̃ chixu, rü texé ya aixcüma naga ĩnüxẽ i ñaã ore i mexü̃ rü Tupana rü yexeraãcü tá tüxü̃ nüxü̃ nacua̱xẽẽ. Natürü yíxema tama naga ĩnüxẽ i ñaã ore rü Tupana tá tüxna nanayaxu i ngẽma íraxü̃ i cua̱x i tüxü̃́ ngẽxmachiréxü̃ —ñanagürü. 26Rü Ngechuchu rü ñanagürü ta: —Pemaã tá nüxü̃ chixu i wüxi i ore i cua̱xruü̃ na nüxü̃ pecuáxü̃ca̱x na ñuxãcü ãẽ̱xgacü na yiĩxü̃ ya Tupana. Rü wüxi ya yatü rü waixü̃mügu nanato ya triguchire. 27—Rü nüma ya yatü rü chütacü nape rü moxü̃ãcü ínarüda, rü yoxni ya yima triguchire rü narüxü rü niyachigü. Natürü nüma ya yatü rü tama nüxü̃ nacua̱x na ñuxãcü na naxüxü̃ rü na nayaxü̃. 28—Rü ngẽmaãcü i ngẽma waixü̃mü rü nüẽchamatama nanaxüxẽẽ ya yima triguchire. Rü naã́tügüxira narüxü rü yixcama i nachacu rü ngẽmawena nachacuwa nanguxü̃ i norü o. 29—Rü ngẽxguma marü yadauxgu i ngẽma norü o, rü nanabuxu erü marü nawa nangu i norü buxgü —ñanagürü. 30Rü ñanagürü ta ga Ngechuchu: —¿Ñuxãcü nixĩ i ãẽ̱xgacü na yiĩxü̃ ya Tupana, rü nanañuxraxü̃ i nüma ãẽ̱xgacü íyiĩxü̃wa? ¿Rü ṯacügu tá tanangu? 31—Rü wüxi ya motachachire ya waixü̃mügu itoxü̃nerüü̃ nixĩ. Rü woo guxü̃nema ya nanetüchirexü̃ narüxíramaẽ, natürü ngẽxguma inatoxgu, rü narüxü rü naya ñu̱xmata guxü̃ma i togü i nanetüxü̃ nayexera. Rü nachacüü rü nita, rü woo werigü rü natanügu nixüachiãü̃ —ñanagürü. 33Rü yemaãcü ga Ngechuchu rü muxü̃ma ga nayexgumaãchiraü̃xü̃ ga cua̱xruü̃gümaã nanangúexẽẽ ga duü̃xü̃gü. Natürü yema cua̱xruü̃gü rü tama yema duü̃xü̃güarü cua̱xü̃ nangupetü. 34Rü cua̱xruü̃gu ixuxü̃xĩcatama nixĩ ga norü ngu̱xẽẽtae. Rü yixcama ga yexguma nanüxĩca̱xgügu, rü norü ngúexü̃güca̱x meãma nanango̱xẽẽ ga guxü̃ma. 35Rü yematama ngunexü̃gu ga marü nachütachaü̃gu, rü Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃ ga norü ngúexü̃gü: —¡Ngĩxã rü naxtaxaarü tocutüwa taxĩ! —ñanagürü. 36Rü yexguma duü̃xü̃güna yéma inaxĩãchi. Rü norü ngúexü̃gü rü Ngechuchuxü̃ nigagü nagu ga guma ngue ga marü nawa nayexmane. Rü yexgumarüü̃ ta ga togü ga duü̃xü̃gü rü náĩgü ga nguegügu ínayaxümücügü. 37Rü yexguma yaxãü̃yane rü inaxü ga wüxi ga buanecü ga taxüchicü. Rü yema na nataxüchixü̃ ga buanecü, rü guma nguegu niyauxcuchichigü ga yuape, rü yemaca̱x inabaxü̃güchaü̃. 38Natürü ga Ngechuchu rü guma nguechinüwa wüxi ga cüxeruü̃gu naca, rü yéma nape. Rü ínanaḇaixgügü, rü ñanagürügü nüxü̃: —Pa Ngúexẽẽruü̃x, ¿e̱xna curü me nixĩ na nuxma ibaxü̃güxü̃? —ñanagürügü. 39Rü yexguma ínarüda ga Ngechuchu. Rü buanecüna nachogü rü ñanagürü nüxü̃ ga guma naxtaxa: —¡Iyarüchiane rü íyachaxãchi! —ñanagürü. Rü ínayachaxãchi ga buanecü rü guxü̃wama ínachaxanemare. 40Rü yemawena ga Ngechuchu rü norü ngúexü̃güxü̃ ñanagürü: —¿Tü̱xcüü̃ ngẽmaãcü poraãcü pemuü̃ẽ? ¿Ñu̱xma rü ta e̱xna tama aixcüma peyaxõgü? —ñanagürü. 41Natürü nümagü ga norü ngúexü̃gü rü poraãcü namuü̃ẽ. Rü nügüna nacagüe rü ñanagürügü: —¿Texe e̱xna nixĩ ya daa rü a̱i̱xrücü ya buanecü rü yuape rü naga naxĩnüẽxü̃? —ñanagürügü.


text:
Maiolo
Maiolo (endèla parlàda locàl: Majôl) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Rimini. El g'ha 849 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 24 km² e 'na densità de 35 ab./km². El cunfìna coi cümü de Montecopiolo (PU), Novafeltria, Pennabilli, San Leo, Talamello.
Chèsto cümü — isé come i óter sés de l'Alta Valmarecchia — enfìna ai 15 de óst del 2009 l'ìa part de la pruvincia de Pesaro e Urbino, de la regiù de le Màrche. La variuasiù aministratìva l'è stàda adotàda de la Repüblica Italiana dòpo che 'n referèndum tra la popolasiù dei cümü de l'Alta Valmarecchia, el g'ha ést la vitòria de chèi che ülìa l'inclüziù 'ndèla pruvìnica de Rimini.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Wikipedia:Cosa l'è minga Wikipedia
Wikipedia l'è ona enciclopedia online scrivuda de ona comunità de utent volontari (wikipedista); quella pagina chì la serviss inveci per spiegà quell che l'è minga Wikipedia.
Cuntegnüü
- 1 Wikipedia l'è minga...
- 1.1 ... on'enciclopedia de carta
- 1.2 ... on'enciclopedia regiunal
- 1.3 ... on dizionari o on librett de istruzion
- 1.4 ... on sit de discussion
- 1.5 ... una tribuna de propaganda
- 1.6 ... una manera comoda de fà reclam
- 1.7 ... on fornidor de spazzi web
- 1.8 ... on tutor
- 1.9 ... on romanz
- 1.10 ... on sitt protett
- 2 Abreviazion: Wikipedia a l'è no ...
- 3 Vus corlligaa
Wikipedia l'è minga...[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
... on'enciclopedia de carta[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Wikipedia l'è minga fada de carta. Quell fatt chì el voeur dì che gh'è minga on limit al numer de argoment che pòden vess trattaa, foeura che i argoment che vann contra i pont presentaa in questa pagina.
Vun di limit l'è la dimension de ona vos, vist che vos tropp longh pòden creà problemma a i utent che gh'hann la connezzion lenta e pòden vess tropp pesant de legg; i vos che diventen tropp longh l'è mej spartij in tanti vos pussee piscininn.
... on'enciclopedia regiunal[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Wikipedia lombarda l'è minga l'enciclopedia de la Lombardia ma ona enciclopedia in lombard e donca indipendenta de on paes o de ona region.
... on dizionari o on librett de istruzion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Wikipedia l'è minga on dizionari. Donca, i vos de Wikipedia deven minga vess domà di definizion, ma gh'hann de trattà l'argoment cont on minim de bondanza. L'è anca mej scriv no di vos che hinn domà list de definizion. Tegn a ment che in Wikimedia gh'è di progett appòsta per scriv i dizionari.
Wikipedia l'è minga on librett de istruzion o on liber de cusinna. Scriv minga i vos per spiegà come se doperen i ròpp, come se prepara el risòtt, o quand la se dopera ona certa paròlla o ona certa espression.
... on sit de discussion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Wikipedia l'è minga un gropp de discussion e gnanca on sacch de artucoj pu o manch organizzaa. Wikipedia l'è gnanca on forum de discussion e gnanca ona chat o un blog. Per contra a l'è possibil descorr insemma aj olter utent in su la pagina persunala o in su la pagina de discussion de on articol particular. Per i quistion pussee generaj, el sitt pussee indicaa a l'è el Grott.
... una tribuna de propaganda[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Wikipedia a l'è minga nassuda per fà cognoss on progett, on savè, ona personna, ona associazion o on quejcoss che l'è ignoraa di media o de l'opinion pubblega. Al contrari, Wikipedia la reporta el savè giamò cognossuu in su on quejcoss che'l respond a criteri de notorietaa.
... una manera comoda de fà reclam[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Wikipedia la pò minga vess drovada per inserì articoj de promozion comerciala de on artista, on debuttant, on avveniment, on marcaa, ona botia o on offizzi. Ij articoj che respunden minga a criteri de enciclopedicitaa o de ammissibilitaa prest o tard vegnaran traa via.
... on fornidor de spazzi web[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Se pò minga doperà Wikipedia comè proppi sitt o blog personal. Tucc i utent de Wikipedia gh'hann la sova pagina persunala che la vegn doprada per mett dent informazion inerent l'enciclopedia, ma la pò minga vess doprada per mett el curriculum vitae o per deposità dati o file inutij.
... on tutor[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I wikipedista hinn minga chì per respondet a tì, ma per scriv i vos; donca, dopera minga i pagin de discussion per ciamaggh on quejcoss a on quejvun. Se te gh'heet bisògn de savè on quajcòss, proeuva a doperà el motor de ricerca intern de wikipedia oppur, in alternativa, i motor de ricerca de foeura (per esempi Google o Yahoo).
Se pròppi pròppi l'è ona quistion de vitta o de mòrt, proeuva a fà on gir a l'oracol de Wikipedia.
... on romanz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I vos de Wikipedia gh'hann de vess scrivuu per fòrza in d'ona manera enciclopedica; dì inscì el voeur dì che ghe voeur semper approfondì i argoment, per quattai mej ch'el sia possibil. El fatt che Wikipedia l'è minga on romanz el comporta anca che te gh'heet de scriv i vos in d'on stil succ, ch'el faga capì i concett, senza sbrodolà tròpp cont i paròll.


text:
Pepi, Luci, Bom e le altre ragazze del mucchio
Pepi, Luci, Bom e le altre ragazze del mucchio (Pepi, Luci, Bom e gl'atri ragàsi dal muć) 'l è na cumèdia dal 1980 ad Pedro Almodóvar, chè a 'l sò debùt, sìmbul dla movida ad Madrid di an Utànta. Al regìsta manciàṅ al l'à scrita quàt'r an prima quànd al lavuràva incóra par la cumpagnìa di telèfun Telefónica cuma impiegâ.
Al film 'l è stâ girâ in 16 mm e pò ślungâ a 35 par vgnir fóra in di cinéma.
Sunt
La Pepi (Carmen Maura) l'è na śuvnòta ad Madrid ch'la sà al fat suo e ch'la viṿ da par lē. Na sira, méntar l'è drē a tacàr dal figurìni ad Superman in sal sò àlbum, la sènt sunàr al campanèl. 'L è 'n pulisiòt ch'l è vgnû a cà sua parchè da fóra 'l iva duciâ dal piànti ad marijuana in dal sò bśól. Chi lē la próa a far-al star bòṅ e sito śibénd-ag ad far-'g un buchèṅ in cambi, ma lò al n s cunténta minga e al la viulénta.
Arliàda par n avér piò la manéra ad véndar la sò prima vòlta, la Pepi la ciàma la sò amìga punk Bom (Olvido Gara) e al sò grup ad sunadōr (i Los Bomitonis) par dar-ag śò par bèṅ e tōr-'s acsè la sò vindéta. Cla nòt lè 'l óm al i ciàpa ma a gh'è 'n śbali parchè a s trata dal fratèl śmèl dal pulisiòt.
Minga cunténta, la Pepi la trapèla quèl àtar: la dvénta amìga cun sò mujér, la timda e maśuchìsta Luci (Eva Siva), cun la scuśa 'd imparàr a far la maja, par pò purtàr-la via da sò marè ch'al la pìcia. Durànt la prima lesiòṅ a riva lè la Bom ch'la gh pisa adòs e lē la pèrd la tèsta par la viràgo, dvintànd la sò amànta e scapànd via sèg, par stablìr-'s a cà sua.
Pepi, Luci e Bom i s la gòdan pasànd al nòt a divertìr-'s in di lucài dla muvida. Durànt un cuncèrt, in dua la Bom la canta Murciana La Marrana (Mursiàna La Rója), a gh'è 'n śōg a prèmi par 'l óm ch'al gh'à 'l uśèl più grôs ciamâ "Eresiòṅ generàli". Al vinsidōr al pōl pò far quél ch'al vōl e a sucéd ch'al furtunâ, Moncho, al sarnìs pròpria la Luci par far-as far na pómpa.
In cal méntar la Pepi l'è custréta a catàr-'s un lavōr e la dvénta na scritōra ad reclàm par la televiśiòṅ, cuma qvéla dal bàmbuli ch'i gh'aṅ al marchéś o qvéla dal mudàndi “Ponte”, bòni par cambiàr 'l udōr dal scuréśi in parfùm e, se anvlupàdi par bèṅ, prònti par far divertìr cal dóni quànd i èṅ da par lōr.


text:
Biögg
Biögg (Bioggio) a l'è un cumün svizzer del distret de Lügan. in del Canton Tesin. Al gh'ha 2 560 abitant (dato del 31 Dicember 2013[1]) e una süperfiss de 5.48 km², e al se tröva a una altitüden de 314 meter sura al livel del mar.
El cumün de Biögg a l'è tacaa ai cumün de Agn, Alto Malcantone, Arann, Canvee, Lügan, Mann, Müscian, Vernaa e Vescia.
El cumün cume che l'è adess l'è nassüü de l'agregaziun del cumün vegg de Biögg cun quei de Busch e Cim ufizial dal 4 de abril del 2004 e pö cun Isee, ufizial dal 20 de abril del 2008.
Evolüziun demugrafega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statistik Schweiz – STAT-TAB: Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter


text:
Mönchaltorf
Mönchaltorf a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Uster, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.62 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 3 442 abitant.
El cumün de Mönchaltorf al se tröva a una altitüden de 442 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Egg, Gossau, Maur, Seegräben, Uster, Wetzikon. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Evoluzion de la popolazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
The following table shows the population development of Möchaltorf.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Mönchaltorf in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Offizielle Website der Gemeinde Mönchaltorf
- Statistische Daten des Kantons zur Gemeinde Mönchaltorf
- Mönchaltorf in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Gemeinde Mönchaltorf im GIS des Kantons Zürich


text:
Trachselwald
Trachselwald a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Emmental, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 15.98 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1038 abitant.
El cumün de Trachselwald al se tröva a una altitüden de 685 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Langnau im Emmental, Lauperswil, Lützelflüh, Rüderswil, Sumiswald.
References[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- (DE)
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- (Todesch)Sit ufizial
- (Franzés)Album de foto del castel e de la gesa
- (Todesch)The Zither culture museum in Trachselwald


text:
Horb am Neckar
Horb am Neckar l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Karlsruhe. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Freudenstadt. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 119.84 km² e 'ndel Dicember 2012 la gh'ìa 'na popolasiù de 24 292 abitàncc.
Horb am Neckar la se tróa a 'na altèsa de 437 méter sura 'l leèl del mar.
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Salins-les-Bains, Francia, dal 1991
- Haslemere, Regn Ünii, dal 1991
- Sant Just Desvern, Spagna, dal 1999
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Giùf Gardéna
Ol giùf Gardéna ciamàt Ju de Frara in ladì badiòt, Jëuf de Frea in ladì gardenés e Grödner Joch in todèsch l’è ü giùf che ‘l se tróa in di Dolomìcc in pruìnsa de Bulsà a 2.121 méter söl mar. Ol giùf ‘l se tróa tra la Al Gardéna e la Al Badìa e ‘l sepàra ol Sèla a mesdé e ‘l Cir a mut.
Ol giùf Gardéna, insèma a i giùf Sèla, Pordòi e al Campolongo l’è ü di quàter giuf che i se tróa töt intùren al Sèla e che i è ligàcc tra de lùr da di impiàcc de sci e töcc insèma i è cosgnusìcc col nòm de Sellaronda o Gir di Quàter Giùf in del comprensòre del Dolomiti Superski.
Da Sèlva de Al Gardéna se rià sö al giùf co l’ovovìa Dantercepies e dal giùf s’tùrna zó ‘n paìs co la pista che la gh’à l’istès nòm, menimà da la Al Badìa gh’è de ciapà da Colfosc l’ovovìa Plans-Frara e pò la segiovìa del Cir. Sö al giùf Gardéna s’tróa trì rifùgi, i ‘mpiancc per scià, l’hotel Cir, ü tabachì e öna cezìna.


text:
Pakistan
El Pakistan (پاکستان in urdu) a l'è un paes de l'Asia.
A l'è tacaa a l'Iran, a l'Afghanistan, a la Cina e a l'India.
La capital a l'è Islamabad, ma la cità püssee impurtanta a l'è Karachi.
Al gh'ha una süperfiss de 803.940 km² e una pupulaziun de pressapoch 170 miliun d'abitant.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Pakistan (nom ufizial: اسلامی جمہوریۂ پاکستان / Islamic Republic of Pakistan) a l'è una repübliga semipresidenzial.
L'è stada sota el cuntrol del general Pervez Musharraf fina al 2008; pö lü l'ha daa i dimissiun e gh'è staa un mument de instabilità.
Adess el president a l'è Mamnoon Hussain (del 2013).


text:
Elvis Aaron Presley
Elvis Aaron Presley (Tupelo, 8 Genar 1934– Memphis16 Agust 1977), a l'era un cantant, un müsicista e un atur american. A l'è cunsideraa un'icuna de la cultüra pupular e l'è de spess ciamaa "The King of Rock 'n' Roll" (El Re del Rock and Roll), o scürtaa "The King"(El Re) (alter suranom a hinn The Hillbilly Cat e Elvis the Pelvis.
L'Elvis l'è staa vün di prim che l'ha sunà el rockabilly, cunt i sò canzun che mes'ciaven i sun de la müsega di bianch e di negher. La sua vus a l'era buna anca per alter gener de müsega e lü l'ha cantaa anca in disch gospel, blues e pop.
Asca per cinch cuncert in Canada, l'Elvis l'ha mai sunà föra di USA.
A l'è mort a 42 agn per un aritmia cardiaca.


text:
Battaja de Arbed
La Battaja de Arbed (on paisott minga lontan de Bellinzona) l'è staa on sconter armaa tra el Dugaa de Milan e i svizzer. La battaja l'è stada fada el 30 de giugn del 1422.
Cuntegnüü
I antefatt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
De on quai ann, i canton svizzer eren dree a ciappà terren in del Tesin del dì d'incoeu, per rivà a fà sù ona specie de zona-cossinett in tra de lor e 'l Statt de Milan. In tra el 1403 e 'l 1411 aveven conquistaa la Leventina, la Riviera e la Val Maggia; poeu, cont el sostegn de l'imperador, aveven crompaa Bellinzona ai scior de la città, i de Sacch. Ma el duca de Milan, el Filipp Maria Viscont, el s'è sentii in pericol. Prima l'ha provaa a conquistà Bellinzona cont i danee, ma l'è minga riessii a mettes d'accordi coi Svizzer. Donca, l'ha deciduu de toeula con la forza di armi. In del 1422 el cont de Carmagnola, con sedesmilla soldaa, l'ha conquistaa de noeuv Bellinzona e i vai Maggia e Riviera. Allora i Svizzer, dopo tanti discussion a nivell federal (e senza vess sostegnuu de Berna), hann mandaa giò on esercit de 2500 soldaa, che vegniven de Zurigh, Luzerna, Nidvald e de la Leventina. Però hinn minga riessii a conquistà Bellinzona, e inscì hann faa sù el sò campament lì arent, a Arbed, per spettà di renforz. Ma i soldaa svizzer gh'aveven minga tanta disciplina, e on ses'cent de lor l'è scappaa via e l'è andaa in de la Mesolcina per saccheggiàlla.
La battaja[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El 30 de giugn el Carmagnola el s'è incorgiuu che i nemis aveven perduu di soldaa. Inscì l'ha deciduu de taccài anmò. Prima hinn partii i cavalier, che però hinn staa fermaa per 'na quai ora. A quell pont, el Carmagnola l'ha ordenaa ai sò soldaa de smontà di cavai e taccà a combatt a pee. I lanzer svizzer, ch'eren bon de combatt soratutt contra i cavalier, hann scominciaa a scappà, anca perchè intrattant eren dree a rivà anca i fant milanes, che voreven circondài. Per riessì a scappà, i Svizzer hinn andaa in direzion del mont Arpin; poeu dopo, anca per via del fatt ch'eren tornaa indree i disertor, hinn riessii a superà i linei di Milanes e hinn scappaa sù fina al San Gottard.
I conseguenz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tucc duu i esercit hann perduu on bell poo de omen (i Svizzer 1330, i Milanes 1000). I canton svizzer hann perduu el controll di terr a sud de la gora del Piottin, e per de pù i Milanes hann poduu conquistà l'Ossola. A bon cunt, con la pas del 1426, hinn riessii a 'vèggh l'esenzion di dazzi per entrà in del Ducaa.
On quai ann dopo (in del 1449) i Svizzer hann provaa anmò a vegnì giò in del Tesin, ma hinn staa battuu on'altra voeulta, a Cagion (on paes arent a Arbed, tant che al dì d'incoeu hinn taccaa insemma in de l'istess comun).


text:
Santa Òlga de Kiev
L'Òlga de Kiev (russ e ucrain: Ol'ga/Oлbra ; nors antich: Helga; Pskov, 879 - Kiev, 11 luj 969) l'è stada on member de l'aristocrazia variaga del Rus' de Kiev, miee de l'Igor', fioeu del Rurik.
Dòpo la mòrt del marì l'ha governaa el Rus' in qualità de reggent (945-963), in nòmm del sò bagaj Svjatoslav I. L'ha dedicaa on mucc de temp in del cercà vendetta per el mazzament del marì a òpera di Derevljan e l'ha ottegnuu infin quell che la voreva cont el massacher de ona bòna part de quij chì.
Lee l'è stada la prima, tra i sovran de Kiev, a convertìss al Cristianesim in del 957 dòpo on pellegrinagg a Costantinòpol, indove l'ha ciappaa el nòmm de Elena. El sò battesim l'è staa celebraa del Patriarca de Costantinòpol Polieucte, menter el sò padrin l'è staa l'imperador Costantin VII.
Quand che l'è tornada a Kiev l'ha faa de tutt per riessì a convertì i abitant del Rus' a la soa religion noeuva, anca se l'ha minga poduu fàll cont el sò fioeu.
La venerazion per l'Òlga l'è scominciada sòtta el ò nevod, el Vladimir I, che in del 996 l'ha spostada in d'ona gesa noeuva che l'aveva faa sù lu. La festa l'è stada fissada el 11 de luj, data confermada in del 1574 del Concili Russ.


text:
Eglisau
Eglisau a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Bülach, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 9.07 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 4 501 abitant.
El cumün de Eglisau al se tröva al cunfin cunt la Germania (Baden-Württemberg), in sü le sponde del fiüm Reno, a una altitüden de 355 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Buchberg (SH), Bülach, Freienstein-Teufen, Glattfelden, Hohentengen am Hochrhein (DE-BW), Hüntwangen, Rafz, Rorbas, Rüdlingen (SH), Wil. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Eglisau l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 892 come un grup de faturii independent cugnussüü col nom de Ouwa.[1]
L'andament istoregh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial
- Eglisau in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Eglisau (Herrschaft, Vogtei) in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Element sintetich
I element sintétich a hinn element minga stàbil, cunt una mèza vída inscí cürta (da i fraziun piscítt del segund a un quaj miliun de ann), relativament a la vída de la Tèra, ch'al sa pö dí ca tüt i àtum ca gh'eren quand la s'è furmàda s'hinn desfaa cumpletament. Dunca, sa cugnüssenn dumà perchè sa fúrmenn in di reatur nüclear upür in di aceleradur de partisèj.
Ul prim element sintétich a l'è staa ul tecnézi, ca l'è andaa a impiení un bögg in de la taula periòdica: la descuvèrta de la sò mèza vída (4,2 miliun de ann) la metüü in ciar ca ga na pudéva vèss pü in natüra, vist ca tüt quèll c'al g'era al mument de la furmaziun del pianéta a l'è naa desfaa.
I element sintétich a hinn (indicaa anca ul nümer atòmich):
- Tecnézzi, 43
- Prumézzi, 61
- Element trans-ürànich:
- Netüni, 93
- Plütòni, 94
- Ameríci, 95
- Cüri, 96
- Berchéli, 97
- Califòrni, 98
- Einsteini, 99
- Férmi, 100
- Mendelévi, 101
- Nubéli, 102
- Laurénzi, 103
- Rüterfòrdi, 104
- Dübni, 105
- Seabòorghi, 106
- Bohri, 107
- Àssi, 108
- Meitneri, 109
- Darmstàdi, 110
- Röntgéeni, 111
- Unünbi, 112
- Unüntrí, 113
- Unünquàdi, 114
- Unünpénti, 115
- Unünèxi, 116
In de la lista gh'hinn denter anca i element ch'hinn minga staa ammò descuvert:


text:
Tej
Tej (nom ufizial in talian: Teglio; in latin: Telium; in tudesch storich: Tell) a l’è un cumün italian, de la regiun Lumbardia, in Pruincia de Sundri.
Al gh'ha 4 633 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 115,2 km² e ona densità de 40 ab./km².
A l’è tacaa a L'Abriga, Bianzun, Castel, Sciür, Cùrten (BS), Paísc Loé (BS), Punt, Scülpér (BG), Valbundiun (BG), Vila de Tiran, Vilminur (BG) e cunt el cumün svizer de Brüs.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Tej l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text: 1Rü wenaxãrü ngutaque̱xepataü̃gu naxücu ga Ngechuchu. Rü yéma nayexma ga wüxi ga yatü ga norü wüxichacüüwa yumécü. 2Rü yema Parichéugü, rü Ngechuchuxü̃ nangugügü ngoxi tá namexẽẽã ga ngü̃xchigaarü ngunexü̃gu, na yemaãcü nüxü̃́ nayexmaxü̃ca̱x ga ṯacüca̱x na ínaxuaxü̃güãxü̃. 3Rü yexguma ga Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃ ga guma yumécü: —¡Írüda, rü nuxã ngãxü̃tanügu yachi! —ñanagürü. 4Rü yexguma ga Ngechuchu rü yema togü ga yéma yexmagüxü̃na naca, rü ñanagürü nüxü̃: —¿Ṯacü nixĩ i mexü̃ na naxüxü̃ i ngü̃xchigaarü ngunexü̃gu? ¿Namexü̃ na naxüxü̃ i mexü̃ rü e̱xna chixexü̃? ¿Rü namexü̃ na namaxẽẽxü̃ rü e̱xna yamáxü̃? —ñanagürü. Natürü ga nümagü rü yexma nayarüngea̱xgümare. 5Rü nüma ga Ngechuchu rü nuchametüãcüma nüxü̃ nidaugüãchi ga yema nüxü̃ íchomaẽguãchixü̃. Rü nangechaü̃ yerü tama inaxĩnüẽchaü̃ ga yema duü̃xü̃gü. Rü guma yatüxü̃ ñanagürü: —¡Iyanawe̱xãchixẽẽ ya cuxme̱x! —ñanagürü. Rü yexguma ga guma yatü rü nügü inayarüwe̱xãchime̱xẽxẽẽ. Rü yexgumatama rü narümexme̱x. 6Natürü yexguma yemaxü̃ nadaugügu ga Parichéugü, rü ínachoxü̃ ga yéma. Rü Erodetanüxü̃maã inanaxügüe ga na naxca̱x nadaugüxü̃ ga ñuxãcü tá na Ngechuchuxü̃ yama̱xgüxü̃. 7Rü Ngechuchu rü norü ngúexü̃gümaã naxtaacutüwa naxũ. Rü muxü̃ma ga duü̃xü̃gü ga Gariréaanecü̱̃ã̱x rü nawe narüxĩ. 8Rü yexguma nüxü̃ nacuáchigagügu ga guxü̃ma ga yema mexü̃gü ga naxüxü̃ ga Ngechuchu, rü naxca̱x naxĩtaque̱xe ga muxü̃ma ga duü̃xü̃gü ga Yudéaanecü̱̃ã̱x, rü Yerucharéü̃cü̱̃ã̱x, rü Iduméããnecü̱̃ã̱x, rü Yudáü̃ãrü tocutücü̱̃ã̱x rü yema naãne ga Tiru rü Chidã́ũãrü ĩãnegü nawa yexmaxü̃cü̱̃ã̱x. 9Rü yemaca̱x ga Ngechuchu rü norü ngúexü̃güxü̃ namu na wüxi ya ngue naxca̱x namexẽẽgüxü̃ca̱x na tama yéma yaxũxtügüãxü̃ca̱x ga yema muxü̃ma ga duü̃xü̃gü. 10Yerü nüma rü nanameẽxẽẽ ga muxü̃ma, rü yemaca̱x guxü̃ma ga yema iḏaaweexü̃ rü naxca̱x naxĩ na nüxü̃ yangõgügüxü̃ca̱x. 11Rü yexguma yema ṉg̱oxoã̱xgüxü̃ ga duü̃xü̃gü nüxü̃ daugügu, rü nape̱xegu nacaxã́pü̱xügü rü tagaãcü ñanagürügü: —Cuma nixĩ ya Tupana Nane quiĩxü̃ —ñanagürügü. 12Natürü nüma ga Ngechuchu rü poraãcü nayaxucu̱xẽgü na tama duü̃xü̃gümaã nüxü̃ yaxugüexü̃ca̱x ga nachiga. 13Rü yemawena ga Ngechuchu rü wüxi ga ma̱xpǘnewa ínaxü̃ãchi. Rü yéma naxca̱x naca ga yema ngúexü̃gü ga nüma nanaxwa̱xexü̃. Rü naxü̃tagu naxĩtaque̱xegü. 14Rü yematanüwa nayadexechi ga 12 ga norü ngúexü̃gü na namücügüxüchi yiĩxü̃ca̱x, rü na yamugüãxü̃ca̱x ga norü orearü unagüwa. Rü yemagü rü Imugüxü̃gu nanaxüéga. 15Rü pora nüxna naxã na Tupanaãrü poramaã ínawoxü̃ãxü̃ca̱x ga ṉg̱oxogü. 16Rü ñaãgü nixĩ ga naẽ́ga ga yema 12 ga norü ngúexü̃gü ga yadexechixü̃. Rü wüxi nixĩ ga Chimáũ ga Pedrugu naxüégaxü̃. 17Rü togü nixĩ ga Chaü̃tiágu rü naẽneẽ ga Cuáü̃. Rü nümagü rü Zebedéu nanegü nixĩ. Rü Ngechuchu rü Boanéregu nanaxüéga. Rü ngẽma nixĩ i Duruanexü̃ Nanegü —ñaxü̃chiga. 18Rü togü nixĩ ga Aü̃dré, rü Piripi, rü Baturumé, rü Mateu, rü Tumachi, rü Chaü̃tiágu ga Arupéu nane, rü Tadéu, rü Chimáũ ga iporaãẽcüücü. 19Rü to nixĩ ga Yuda ga Icariúte ga yixcama bexma Ngechuchuxü̃ íxuaxü̃xü̃. 20Rü yemawena rü wüxi ga ĩpatagu naxücu ga Ngechuchu. Rü wenaxãrü naxca̱x nangutaque̱xegü ga muxü̃ma ga duü̃xü̃gü. Rü yemaca̱x woo na nachibüexü̃ca̱x rü nangechicagü ga nüma rü norü ngúexü̃gü. 21Rü yexguma yemaxü̃ taxĩnüẽgu ga guxema natanüxü̃gü ga Ngechuchu, rü ítayadaugü na tayagagüxü̃ca̱x, yerü nüxü̃ tixugügü rü: —Naxãũãẽmare —ñatagürügü. 22Rü yexgumarüü̃ ta ga yema ngúexẽẽruü̃gü ga Moĩchéarü mugüwa ngu̱xẽẽtaegüxü̃ ga Yerucharéü̃wa ne ĩxü̃, rü ñanagürügü: —Ñaã yatü i Ngechuchu, rü ṉg̱oxogünatü i Bechebúarü poramaã nixĩ i ínawoxü̃ãxü̃ i ṉg̱oxogü —ñanagürügü. 23Natürü ga Ngechuchu rü naxca̱x naca ga yema ngúexẽẽruü̃gü. Rü wüxi ga cua̱xruü̃xü̃ namaã nixu, rü ñanagürü: —¿Rü ñuxãcü i Chataná i nügütama ínata̱xüchixü̃? 24—Rü ngẽxguma chi wüxi i nachiü̃ãnecü̱̃ã̱x i duü̃xü̃gü rü nügütanüxü̃watama nügü nadaixgu, rü taxuacüma natai i ngẽma nachiü̃ãne. 25—Rü ngẽxguma chi wüxi ya ĩpatacü̱̃ã̱x nügü itoyegu, rü taxuacüma natai ya yima ĩpata. 26—Rü ngẽxgumarüü̃ chi ta nixĩ i Chataná ega nügümaã nanuxgu rü nügü yama̱xgu, rü taxuacü chima natai i ngẽxguma. Rü chi ngẽxma nagu̱x. 27—Rü taxuacüma texé wüxi ya yatü ya poracüpatagu taxücu na nüxna tanapuxü̃xü̃ca̱x i norü ngẽmaxü̃gü, ega tama tayana̱i̱xiragu. Erü ngẽmaãcüxica tá nixĩ i tüxü̃ nanguxü̃xü̃ na tanapuxü̃xü̃ i norü ngẽmaxü̃gü. 28—Rü aixcüma pemaã nüxü̃ chixu rü Tupana tá nüxü̃́ nüxü̃ nangechaü̃ i duü̃xü̃gü i guxü̃ma i norü pecadugü rü guxü̃ma i ṯacü i chixexü̃ i namaã yadexagüxü̃. 29—Natürü texé ya chixexü̃ namaã ixugüxe i Tupanaãẽ i Üünexü̃, rü tagutáma tüxü̃́ nüxü̃ nangechaü̃ ya Tupana. Rü guxü̃gutáma chixexü̃wa tüxü̃ nata̱x —ñanagürü. 30Rü yema ñanagürü ga Ngechuchu, yerü yema ngúexẽẽruü̃gü ga Moĩchéarü mugüwa ngu̱xẽẽtaegüxü̃ rü: “Naṉg̱oxoã̱x” ñanagürügü nüxü̃. 31Rü yexgumayane rü ítangugü ga Ngechuchuarü mama rü naẽneẽgü. Natürü ĩpataarü düxétügu tarücho, rü naxca̱x yéma tangemagü. 32Rü yema duü̃xü̃gü ga Ngechuchuxü̃ íchomaẽguãchixü̃, rü ñanagürügü nüxü̃: —Curü mama rü cueneẽgü rü cueya̱xgü, rü yéa düxétüwa tangẽxmagü, rü cuxca̱x tadaugü —ñanagürügü. 33Rü nüma nanangãxü̃, rü ñanagürü: —¿Texé tixĩ ya chaue rü chaueneẽgü? —ñanagürü. 34Rü yema nüxü̃ íchomaẽguãchixü̃xü̃ nidaugüãchi, rü ñanagürü: —Rü daxegü tixĩ ya chaue rü chaueneẽgü. 35—Erü guxãma ya texé ya naxǘxe i Tupanaãrü ngúchaü̃, rü yíxema tixĩ ya chaueneẽ rü chaueya̱x rü chaue —ñanagürü.


text:
Début secteur de contenu
La revista da l'Archiv svizzer da litteratura sa numna Quarto e sa drizza cun ses numers tematics ad in public vast interessà per la litteratura. En las duas ediziuns multilinguas annualas vegnan preschentads auturas ed auturs da l'ASL e discutadas tematicas en connex cun l'archivaziun da lur scrittiras. Sper texts litterars, essais ed artitgels tematics cuntegna mintga ediziun er ina part illustrativa che preschenta documents or da l'archiv.
Nus As mettain a disposiziun l'editorial e la tavla da cuntegn da tut ils numers dal Quarto edids enfin ussa sco documents da pdf:
Fin secteur de contenu


text:
Issime
Issime (Eischeme endèla variànt töitschu de la lèngua walser; Eséima endèl patois de Gaby; Eichima endèl patois valdostà) l'è 'n cümü italià, de la regiù autònoma de la Val d'Aosta. El g'ha 439 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 35 km² e 'na densità de 13 ab./km². El cunfìna coi cümü de Arnad, Brusson, Challand-Saint-Anselme, Challand-Saint-Victor, Fontainemore, Gaby, Lillianes, Perloz, Sagliano Micca (BI).
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
EuroBillTracker
EuroBillTracker (EBT) l'è un sito web vèrt dè 'l pröm de zenàar 2002, 'ndu sa pöl cuntrulà la circulassiù d'i banconote dè l'euro. I sò culaburadùr i sègna zó al nömer de serie dè la banconota, per cuntrulà se l'è zemò stacja segnalàda dè ergü d'oter, dè n'ótra bànda. Chi ca 'nserés 'na banconota al pöl decìt de ricéf 'na risposta via posta eletronica quanda ca ergü d'óter la tróa.
Det an dè 'l sito gh'è pò d'i pàggine con töcc i tipi de infurmassiù statistiche sö la circulassiù d'i banconote 'nde l'Eurozona.
Incontri annuali[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dè 'l 2004 i è stacc urganizacc d'i incontri annuali de la community:
- 2004: a Bruxelles, an Belgio
- 2005: a Helsinki, an Finlandia
- 2006: a Amsterdam, an Ulanda
- 2007: a Berlino, an Germania
- 2008: a Ljubljana, an Slovenia
- 2009: a Bològna e Ferrara, an Italia
Dè 'l 2007 pò la comunità italiana la g'ha al sò incontro annuale: al prömm al s'è tegnìt al 25 de aprél 2007 a Bològna.


text:
Gorgonzoeula (formai)
El gurgunzöla (in lombard uriental anca: strachitù) l'è un furmài fai dal lat intrégh de vaca, uriginàri d’la pruìncia de Milàn.
Le so zone de prudüsión storìche i en le pruìnce de Milàn, Cum, Pavìa e Nuàra. Quést'ültima l'è diventàda ind el ültim sécul el principàl prudutùr. El furmài l’è nasüd ala fin dal X sécul ind la umònima cità arént a Milàn. El gurgunzöla l'è vüna di variànt dal strachìn: el num uriginàl l'è Strachìn de Gurgunzöla.
Gurgunzöla l'era n'impurtànta tapa de ripòz d'le vache de ritùrn dall'apég estìu. El strachìn de Milàn l'è el Quartiröl, ménter quel de Talég l'è el Talég.
El gurgunzöla l'è un furmài a pasta crüda de culùr biànch pàia, cun venadüre vérd che dipéndun dal prucès de erburinadüra, cun la furmasión d'le müfe (Penicillium glaucum).
Incö el furmài l'è ricunusüd dala Cumünità Européa e registràd néla lista di prudùt DOP cun Reg. Cee n° 1107/96.
La furma, dal pez de 12 chilo circa, la gh’ha sü tüte le face el marchi de urìgin e la végn cuèrta da föi de alümìni che i gh’han stampàd el cuntraségn caraterìstich d'la denuminasión prutegìda "Gorgonzola".
Cuntegnüü
Zone de prudusión[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Incö el gurgunzöla l'è fai in dü región dal nord Itàlia, e püsè precizamént ind'le pruìnce de Berghem, Brésa, Bièla, Cum, Cremùna, Cüni, Lech, Lod, Milàn, Nuàra, Pavìa, Varéz, Verbània, Vercèi e in qual cumün d'la pruìncia de Lisàndria.
Tipulugìe[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ghe n’è de dü principài laurasión:
- Duls, che’l se prezénta cremùz e morbid cun savùr legermént picànt.
- Picànt, cun un savùr püsè decìz e fort e cun la pasta püsè düra ma friàbil.
Laurasión[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L’è fai cun lat pasturizàd che’l végn dai stal vizìne ala zona de urìgin cun la giùnta de fermént de lat e müfe selesiunàde che ghe dan le venadüre tìpiche. El prucès de pasturizasión l'è fai par fa calà el nümor de batér e’l végn fai a 'na temperadüra de 72° Celsius par 22 scund.
La stagiunadüra la düra almén 2 méz par quél duls e püsè de 3 méz par quél picànt.
Cüzìna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In cüzìna el va 'cumpagnàd cun del vin rus, rubüst e curpùz, ma el pöd anca es abinàd cun un vin morbid biànch o ruzàd. Il picànt el va bén anca cun un vin da desèrt o licurùz cume el Marsàla vérgin o’l Porto.
'Na clàsica asuciasión, cunsümàda specialmént ind la pruìncia de Berghem, l'è pulénta e gurgunzöla.
Par cunservàl, l'è abastànsa levà la crusta e incartà la féta in föi de alümìni da mét ind el frigo. Par punservà grand quantità, el va taiàd a féte e incartàd sémpor in föi de alümìni par és cungelàd e scungelàd di volta in volta, quànd necesàri. El furmài scungelàd el va cunsümàd in poch témp.
Valùr de nütrisión (médi par 100 gram)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Energìa 330 Kcal/KJ 1375
- Pruteìn 19 gram
- Gras 26 gram
- Fosfor 360 gram
- Calcio 420 gram
- Vitamìn A, B1, B2, B6, B12, Pp.


text:
Dialet de la feruvia
La Koinè ticinesa o püssè pupularment Dialet de la feruvia[1] l'è 'na varietà de la lengua lumbarda ucidentala parlada in del Canton Tesin e druvada anca di parlant di dialet lucai (in particular quei che a divergen de l'istessa koinè, per esempi el dialet de la val Leventina), quand che i cumunichen cun parlant de olter dialet del Tesin, di Cantun Grisgiun, del Piemunt o de l'istessa Lumbardia.
La parlada l'è 'na spece de lengua franca nassüda a la fin dal 1800, quand l'è staia dervüda la linea feruviaria dal San Gutard. I feruvié, ca i gh'even bisogn de capì e de fass capì da tüti, i han finì par creà 'na lengua cumün fra Airö e Ciass, 'na mistüra fra le parlade dei center magiur dal Tesin cume Lügan, Belinzuna e Lucarn, che la murbidiva tüte le particularità lessical dai dialet lucal.[2] In de la koiné ticinesa l'è forta anca l'inflüensa dal dialet meneghin e suratüt de quel cumasch[3].
El dialet de la feruvia l'è a la bas dal ticines mudern druà in de le trasmission in dialet de la television de la Svissera taliana, in particular da Yor Milano. La koinè l'è staia anca druada par dupià en lumbard el film de John Ford, The Searchers, con el titul de Se ta cati ta copi[4].
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ I dialetti e le lingue delle minoranze di fronte all'italiano: atti dell'XI Congresso internazionale di studi, Cagliari, 27-30 maggio 1977, Volume 2, Società di linguistica italiana, Federico Albano Leoni, Bulzoni, 1979
- ↑ Dizionario dell'Italiano Ticinese, Grigionese e "federale" by Tabasio
- ↑ Ottavio Lurati, Dialetto e italiano regionale nella Svizzera italiana
- ↑ John Wayne tradotto in dialetto ticinese da Ilgiornale.it
Bibliugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Centro di dialettologia e di etnografia, LSI – Lessico dialettale della Svizzera italiana, Bellinzona 2004.
- Comrie, Bernard, Matthews, Stephen and Polinsky, Maria: The Atlas of Languages: The Origin and Development of Languages Throughout the World. Rev. ed., New York 2003.
- Grimes, Barbara F. (ed.): Ethnologue: Languages of the World. Vol. 1, 2000.
- Lurà, Franco: Il dialetto del Mendrisiotto, Mendrisio–Chiasso 1987.
- Lurati, Ottavio: Dialetto e italiano regionale nella Svizzera italiana, Lugano 1976.
- Petrini, Dario: La koinè ticinese: livellamento dialettale e dinamiche innovative (Romanica Helvetica vol. 105), Bern 1988.
- VSI – Vocabolario dei dialetti della Svizzera italiana, Lugano / Bellinzona 1952–.


text:
Sgesa
Sgesa (nom ufizial in talian: Chiesa in Valmalenco) a l’è un cumün italian, de la regiun Lumbardia, in Pruincia de Sundri. Al gh’ha 2 560 abitant (dato del Dic 2013 [1]), 'na superfis de 115 km² e 'na densità de 22 ab./km². A l’è tacaa a Böi, Capösg, Lanzada, La Tur, Val Màsen, Sils im Engadin/Segl (CH-GR), Bargaja (CH-GR).
Sgesa l'è un center türistegh cognossüü per la pussibilitaa de praticà i sport invernal, el sci alpin in de la "ski area del Palù", e l'alpinismu / escursionismu in di mont. In del so territori gh'è l'"Alta via de la Valmalench", 'na straversada de ott dì che la passa per el grüp del Disgrazia, el Bernina e 'l Grüp del Scalin.
Galeria de foto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Mar Russ
El mar russ (in arab البحر الأحمر Baḥr al-Aḥmar, al-Baḥru l-’Aḥmar; in ebraich ים סוף Yam Suf), a l'è un gulf o brasc da mar de l'ucean indian tra l'Africa e l'Asia. La cunessiun cun l'ucean la se tröva a süd, a travers el stregg de Bab al-Mandab e 'l gulf d'Aden. Al nord a gh'è la penisula del Sinai, sitüada tra 'l gulf d'Aqaba e 'l gulf da Suez al funt del qual el se derviss el canal de Suez, che 'l porta al mar mediterani. Quest mar chì a l'è lungh circa 1900 km e, al punt püssee largh, 300km. El fund marin el gh'ha una prufundità massima de 2500 m in la fossa centrala e una prufundità media de 500 m, però el gh'ha anca di piatafurm pocch fund, famus per la vita marina e i cural. La süperfis marina l'è de circa 450.000 km². A l'è l'habitat de püssee de 1000 specii d'invertebraa e 200 de cural.
El nom[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El mar a l'era numinaa gulf Arabich in la püpart di fund europei fin al secul XX, nom derivaa dai antigh funt grech. Erodut, Strabun e Tulumee numinaven quest brasc de mar Arabicus Sinus, menter reservaven el termin mar d'Erythrias per i aqui che bagnaven a süd la penísula d'Arabia, cunusüü atüalment cume ucean indian. El nom del mar a l'indica minga el culur di aqui, già che a hin ben blö da luntan e trasparent a la man. Forsi el fa alüsiun a la fluraziun staziunala di cianubateri numinaa Trichodesmium erythraeum, che se tröven sü la süperfis da l'aqua. Vargün al sügeriss che 'l se referiss ai muntagn russ del circundari, rich de mineral, ciamaa "הרי אדום" (muntagn di Edumit o muntagn rübin in ebraich).
Prupietà fisich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La temperatüra de l'aqua in süperfis la resta custant a 21-25 °C e la visibilità l'è buna fina a circa 200 m, però el mar al è cunussüü per i vent fort e i curent periculus. El mar el se crea quand che l'Africa la se separa da l'Arabia, un muviment scumenzaa circa 30 miliun d'ann fa: adess a l'è dree a deventà püssee grand e, in acord al mudel del Tuzo Wilson, al deventarà un ucean.
Paes e cità de la costa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I paes de la costa del mar russ a hin:
- Costa nord:
- Costa ovest:
- Costa est:
- Costa süd:
- Cità:
Assab e Massaua, in Eritrea; Port Sudan, in del Sudan; Hala'ib, dispütada tra Sudan e Egit; Port Safaja, Hurghada, Suez, Sharm el-Sheikh e Dahab, in Egit; Eilat, in Israel; Aqaba, in Giurdania; Gidda, in l'Arabia Saudita, e Hudaida, in del Yemen.


text:
Biassòn
Biasòn (Biassono in Italian) a l'è un cumün da 12 041 abitant (dato del Dic 2013 [1]), in da la Pruvincia da Munscia e Brianza.
El territori fa part de la Brianza bassa.
L'è tacaa a Lèsm, Àrcur, Machee, Lissùn, Vedàn, La Sànta e anca Munscia a traves in dal Parch. El territori l'à gh'à una fraziun ciamàa Cassin de San Giorg, l'è a renta dal Parch da Munscia.
El paés l'è culegaa 'nca con Milan con ul tren de la ligna de Milàn-Multén-Lèch. Gh'à anca una stasiùn che sa ciama Biasson-Leesm-Parch. Al passen tüti i dì i tren regiunal per i pendulùr e i uperàri.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Biassòn l'è mustraa in de la tabela chi desutta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.
Ligàmm de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]