text:
Vipiteno
Vipiteno (Sterzing en todèsch; Stearzing en bavarés; Vipitenum en latì) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 5.799 abitàncc, 'na superfìce de 33 km² e 'na densità de 176 ab./km². El cunfìna coi cümü de Brennero, Campo di Trens, Racines, Val di Vizze.
A'l cumün de Vipiteno/Sterzing pertuchen anca i fraziun Tschöfs, Thuins e Ried. Già che Vipiteno/Sterzing el se tröa int un sit un puu particular, in tra tanc pass de muntagn, a l'ha semper avüü un impurtansa strategega e l'è semper stáa un center de cumerz ben impurtant.
Situasiù linguìstica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


c: text/html

text: 1Ajta e'eyan autyejche ɨ Jesús tɨ tihua'uta'ixaate'en seij cɨme'e ɨ nyuucari. Ayaa pu tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―A'atɨ tɨ yee raahuii ɨ uuva cɨye'e. Tyajcuá pu nu'u cɨn raará'ana. Aj pu i ti'itɨ huatyataahuaca'a tɨ cɨn raaja'ara'ape'en ɨ uuva. Ajta ti'itɨ ájtaahuaca'a ajteevi'i, ɨ maj japuan utyúu huéiixe'ere'en ɨ mej ti'imɨjhuaca. ’Tɨ'ɨqui ayan huarɨj, seica pu huatanyaɨjte ɨ chuej mej mi tiraanajchite'en cɨj caj. Aj pu i á'uraa aɨjna ɨ a'atɨ seica chuejra'a japua. 2Tɨ'ɨj nu'u ajna tyaja'ure'enye a'anaj maj pua'a raju'uraca aɨjna ɨ uuva, seij pu huataitaca'a tɨ i hua'utahuavii a'achu tɨ racɨ'ɨcɨpua aɨjna ɨ a'atɨ. 3Majta maɨn ɨ mej ti'imɨjhuaca, aɨ mu yeehui rajví'i aɨjna tɨ tyu'utaijti'ire. Tyamua'a mu tiraatyáavajxɨ. Ayaa mu'u tiraataityaca'a. Camu ti'itɨ raata'a. 4’Ajta aɨn tɨ a'ara'an pueen ɨ chuej, ajtahua'a pu seij huataityaca'a. Majta mu maɨn huatyatu'asixɨ tetej cɨme'e. Matɨ'ɨj mi tyamua'a tira'ava'atu'a ɨ muura'an jetze. Majta tyamua'a a'ij pua'a tira'ajtya'axɨ. 5Ajtahua'a nu'u seij huataityaca'a. Majta mu amɨn tyamua'a tyu'ujé'ica. A'atzu ayée tyauma'aca. Ajtahua'a seica huataityaca'a. Seica mu huatyaavajxɨ, majta seica huacuii. Ayaa mu hua'uruu aɨme ɨ mej ti'imɨjhuaca. 6’Auche'e pu yeehui saɨj turaaca'a. Yaujra'an nu'u aɨjna ɨ a'atɨ. Eihua pu huapɨ'ɨ raxe'eva'aca'a. Ayaa pu ti'imua'atzɨjca'a ayan tɨcɨn: “Ayej nya'ase yeehui mara'antzaahuate'esin, maɨjna.” Tɨ'ɨqui aɨn huataityaca'a. 7’Ma ajta, capu ayan te'irajraa. Ayaa mu ti'ihua'urixaa aɨme ɨ mej ti'imɨjhuaca. Meyan tɨcɨn: “Ai pu aɨn pueen ɨ tɨ nain ti'ijcɨ'ɨti. Che'ere, tiche'e raaje'ica, tɨ'i tyejmi ta'aj a'ara'ani.” Ayaa mu tyu'utaxajtaca'a. 8Aj mu mi rajví'i aɨjna ɨ yaujra'an. Matɨ'ɨj mi raaje'ica. Matɨ'ɨqui ru'irajrai a pua'aque aɨjna ɨ maj raaje'ica. Yaa pu tihua'uruu. Antipua'araca'a icu. 9Aj pu i Jesús ayan tihua'utaihua'uri'i eijna i nyuucarijra'a jetze tɨcɨn: ―¿A'ini tyajamua'amitejte'e? ¿A'ini ti'itɨj ruuren aijna ɨ a'atɨ tɨ a'ara'an pueenya'a ɨ uuva? Ayaa nu tyaja'amue'ixaate'e. Aɨ pu mu a'uve'ema'a a'ame. Tɨ'ɨqui hua'acui'ini ɨ mej ti'imɨjhuacara'a ajna. Ajta aɨn ɨ chuej, aɨ pu seica huatapueijve'esin. Ayej xaa nya'u te'eme. 10’¿Ni sacai a'anaj ra'ujijve ɨ yu'uxari jetze seijna i nyuucari?, tɨ ayan aɨjna cɨn ra'axa: Aijna i tetej i mej ayauhua'axɨ ɨ mej chi'i ta'ahuaca, ayaa pu te'irajraa tɨ aɨn puéenya'a a'araa tɨ i'i esquineeru. 11Ayaa pu raaruu ɨ tavastara'a. Ɨ tɨ eitze'e i'ixa'apɨ'ɨn, rɨ'ɨ pu tya'utyaavatzɨ ɨ tatzajta'a. 12Majta maɨn ɨ tyaɨte ɨ mej ti'ijta u teyujta'a, majta ɨ seica, a'ij pu pua'a hua'uruu a'ij tɨ tyu'utaxajtaca'a aɨjna ɨ Jesús tɨ ayan hua'a cɨme'en tyu'utaxajtaca'a aɨjna cɨme'e ɨ nyuucari. Aj mu mi raatatése maj raatyeevi'i, mej mi ra'ityaanan. Ma majta, camu meyan raaruu. Mahua'atzɨɨnya'acaa ɨ tyaɨte. Aɨj mu cɨn raatátuaa. Matɨ'ɨj mi a'ucɨj. 13Matɨ'ɨj mi seica huataityaca'a mej mi tyu'uxáj jamuan aɨjna ɨ Jesús. Fariseo mu pɨrɨcɨ, majta seica ɨ mej jetzen ajtyama'acan aɨjna ɨ Herodes. Aɨ mu raatatése maj ca'anijra'a raata'an tɨ'ij aɨn aiirá'ɨtzen nyuucari cɨme'e tɨ tyu'utaxaj, mej mi raatyaahue'ita. 14Matɨ'ɨj mi e'ire'enye, meyan tiraata'ixaa tɨcɨn: ―Maeestru, aij tu mua'aree pej tzaahuati'ira'a cɨme'e ti'ixaxa'a. Capu a jetze ruxe'eve'e a'ij mej ye'i ti'ixaxa'a ɨ tyaɨte. Muaa paj cai titya'ajaahuate'e silu ayaa paj ti'imua'ataa pua'aye'i tzaahuati'ira'a cɨme'e a'ij tɨ ti'ijxe'eve'e ɨ Dioj. Tiche'e seij muaataihuau'u. ¿Ni qui xa'apɨ'ɨn tyej tyu'unajchi a'ij tɨ ye'i ti'itajijve'e aɨjna tɨ ti'ita'ijte'e tɨ ayan antyahuaa tɨcɨn Cesar? ¿Ni qui tyetyu'unajchi ca'ɨn tyacai? ―Yaa mu tiraata'ixaa. 15Ma ajta, aɨjna ɨ Jesús, aɨ pu ramua'areeraca'a maj cai huataujnyátacan cɨn tí'ira'ihuauraca'a. Aɨj pu cɨn ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―¿A'ini sej si seyan ti'inetese'e saj naateevi'i nyuucari cɨme'e? Seij mɨ tumin me senyaja'aváɨ'ɨte'e. Niche'e ra'useij. 16Matɨ'ɨj mi ya'avaɨ'ɨte. Tɨ'ɨj ra'useij, tɨ'ɨqui ayan tyu'utaxajtaca'a tɨcɨn: ―¿A'ataani nyeerima'ara'an a'aseijre'e? ¿A'ini antyahuaa ɨ tɨ a'ayu'usi'i? Aj mu mi meyan tyu'utanyúu tɨcɨn: ―Aɨjna ɨ tɨ ti'itaijte'e, aɨjna tɨ ayan antyahuaa tɨcɨn Cesar. 17Aj pu i Jesús ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Ayaa xu saɨjna cɨn huarɨni. Saraata'an saɨjna tɨ ti'itaijte'e ti'itɨ tɨ racɨ'ɨcɨpua. Sajta seyan raata'an ɨ Dioj ti'itɨ tɨ ajta ayan racɨ'ɨcɨpua. ―Ayaa pu tihua'uta'ixaa. Majta maɨn, tyamua'a mu titeetyaujtzaahua maɨjna cɨme'e a'ij tɨ ye'i tyu'utaxajtaca'a. 18Matɨ'ɨj mi seica a e'ire'enye ɨ mej meyan antya'aruu tɨcɨn Saduceo. Ai mu meyan ti'ixaxa'a maj nu'u cai che'e huatarujsin ɨ mej meri huacuii. Seij mu cɨn nyuucari tiraataihua'uri'i maɨjna ɨ Jesús. 19Meyan tɨcɨn: ―Maeestru, ayaa pu tira'uyu'uxaca'a aɨjna ɨ Moisés. Tɨ pua'a nu'u a'atɨ nyaɨche, tɨ pua'a aɨ cai titɨ'ɨrijmua'a huamɨ'ɨni, ruxe'eve'e nu'u tɨ ihuaara'ara'an ra'ancure'evi'itɨn aɨjna tɨ ratyevi'itɨnya'a ɨ tɨ huamɨ'ɨ. Ajta ayan ruxe'eve'e tɨ aɨn tiyauumua'a a'ara'ani aɨjna jetze ma'acan ɨ tɨ huamɨ'ɨ. 20’Ayaa pu'u nu'u tyuju'urɨj. Mua'aráhua'apua mu ara'asicaa aɨme ɨ maj ru'ihuaamua'a. Tɨ'ɨqui aɨn tɨ vasta'a huatyenaɨchaca'a. Capuu xɨ titɨ'ɨrijmua'a huamɨ'ɨ aɨjna tɨ i'ivasta'a. 21Tɨ'ɨqui aɨn tɨ ra'itya'asi, aɨ pu ra'ancure'evi'itɨ aɨjna tɨ ratyevi'itɨnya'a aɨjna tɨ huamɨ'ɨ. Ajta aɨjna juutzajra'an ajta pu huamɨ'ɨ. Capu ajta titɨ'ɨrijmua'a a'araa. Ajtahua'a saɨj juutzajra'an ra'ancure'evi'itɨ aɨjna ɨ jɨita'a. Ayaa pu che'eta na'a huarɨj. Ajta pu huamɨ'ɨ. Capu ajta titɨ'ɨrijmua'a a'araa. 22’Ayaa pu che'eta na'a tihua'uruu naijmi'ica ɨ maj aráhua'apua ara'asicaa ɨ ru'ihuaamua'a. Capu a'atɨ titɨ'ɨrijmua'a a'araa. Tɨ'ɨjta'i nu'u huamɨ'ɨ ɨ jɨita'a. 23¿A'iqui te'eme matɨ'ɨj a'itacɨɨnye a'u maj a'ava'anami'i ɨ mej huacuii? Naijmi'i mu huacuii ɨ maj ratyevi'itɨnya'a. ¿A'ataani ɨra'ara'an pueenya'a a'ame ajna xɨcajra'a jetze matɨ'ɨj huatarún? 24Aj pu i Jesús ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Muan xu cai ramua'aree a'ij tɨ te'eyu'usi'ihuaca'a ɨ yu'uxari jetze. Sajta cai ramua'aree a'ij tɨ rɨcɨ ɨ Dioj ɨ rumuare'eri'ira'a cɨme'e. Aɨj xu cɨn, muan setya'utaujxua eihua huapɨ'ɨ. 25’Ayaa nu tyaja'amue'ixaate'e. Matɨ'ɨj huatarun ɨ maj huacuii, camu che'e nyeenya'ɨche mua'aju'un. Majta juuca, camu majta vɨɨche mua'aju'un. Ayaa mu'u eenya'a mua'aju'un matɨj e'en ɨ xaijnyu'ucari ɨ mej ti'ivaɨɨre'e aujna tajapua. 26’Aɨjna jetze ɨ xɨcajra'a maj jetzen a'itaju'un ɨ maj huacuii, ayaa nu a'atzu tyaja'amue'ixaate'e. ¿Ni sacai a'anaj ra'ujijve aɨjna yu'uxari jetze tɨ ra'uyu'uxaca'a aɨjna ɨ Moisés tyaacan a'ij tɨ tya'axa ɨ nyuucari tɨ'ɨj aɨn Moisés tu'upi huaseij tɨ vivéj, tɨ ajta tyataasima'a? Aɨ pu jetzen Dioj raatajé. Ayan tɨcɨn: “Nyaa nu nyauche'e hua'a Dioj pueen ɨ maj a'amuayaaxustyamua'a, aɨjna ɨ Abraham, ajta aɨjna ɨ Isaac, ajta aɨjna ɨ Jacobo.” 27’Ayaa nu tyaja'amue'ixaate'e. Ayaa pu tyu'utaxajtaca'a ɨ Dioj aɨmej cɨme'e ɨ mej meri huacuii. Tihue'ixa cumu maj mauj ruuri. Tɨ pua'a macai che'e ruuricajche'e jemin ɨ Dioj, capu hua'a Dioj a'ame'enche'e. ―Ayaa pu Jesús tihua'uta'ixaa. 28Saɨj pu ajta a'ará'a ɨ tɨ te'eyu'uxaca yu'uxari jetze. Hua'unamuajri'i a'ij mej ye'i tyú'urixaatya'acaa. Ra'aranajchaca'a a'ij tɨ ye'i tyu'uxajtaca'a ɨ Jesús. Aj pu i ayan tiraataihua'uri'i tɨcɨn: ―¿Ti'itaani nyuucarijra'a eitze'e ruxe'eve'e ɨ tɨ raaxajtaca'a aɨjna ɨ Moisés tyaacan? ―Yaa pu'u tyu'utaxajtaca'a aɨjna tɨ te'eyu'uxaca ɨ yu'uxari jetze. 29Aj pu i Jesús ayan tiraata'ixaa tɨcɨn: ―Ai pu aɨn pueen ɨ nyuucari tɨ eitze'e ruxe'eve'e cai maa seij ɨ nyuucari. Tɨ ayan yee: “Xaanamuajri'i mɨ sej iiyan huachaatɨme aijna chuejra'a japua yu Israel. Aijna tɨ ta'ivastara'a, ɨ Dioj, aɨ pu saɨj na'a pueen. 30Ayaa pu nu'u tyu'ujxe'eve'e paj rɨ'ɨ tiraatyajtuaani a'atzajta'a ɨ Dioj jemi, nain paj cɨn rɨ'ɨ tiraatyajtuaani, a'axe'evi'ira'a cɨme'e, pajta a'amua'aríira'a cɨme'e, pajta nain ɨ a'aca'aníjra'a, pajta ɨ a'axaijnyu'uca cɨme'e.” Ai pu aɨn pueen ɨ nyuucari tɨ eitze'e ruxe'eve'e. 31Ajta ɨ nyuucari tɨ ra'itya'asi, ayej che'eta na'a tɨn een. Ai pu aɨn pɨrɨcɨ tɨ cɨme'en raxa yee: “Pata'aj peyan che'eta pana'a rɨ'ɨ tirajchaɨj ɨ axa'aj tevi patɨj asaɨj.” Capu maa nyuucari tɨ ayan eitze'e tyu'ujxe'eve'e cai eijna i nyuucari ɨ tɨ ti'ihua'apua. 32Aj pu i aɨn ɨ tɨ te'eyu'uxaca ayan tiraata'ixaa tɨcɨn: ―Maeestru, tyamua'a paj naa xa'apɨ'ɨn tiraataxajtaca'a. Ayej xaa nya'u ti'ayajna patɨj pauchan tiraataxajtaca'a. Saɨj pu'u ɨ Dioj. Camu maa mui'i. 33Ajta pu ti'ivaɨre'e tɨ pua'a rɨ'ɨ petiraatyájtuaani ɨ Dioj jemi nain cɨme'e ɨ a'atzajta'a, pajta ɨ a'axe'evi'ira'a cɨme'e, pajta a'amua'aríira'a cɨme'e. Ayan che'eta na'a ti'ivaɨre'e paj rɨ'ɨ tirajcha'ɨ ɨ axa'aj tevi patɨj asaɨj. Eihua pu hui ti'ivaɨre'e ɨ Dioj jemi tɨ pua'a a'atɨ tya'ara'asten aijna cɨme'e ɨ nyuucari tɨ ti'ihua'apua. Eitze'e pu ti'ivaɨre'e ɨ Dioj jemi eijna cai tɨ a'atɨ tya'ara'asten nain cɨme'e ɨ muaɨ'ɨvejri mej ti'ityacui'ica na'ari nain cɨme'e a'u mej huaja'ata'iraca ɨ ya'amuaate. 34Tɨ'ɨj Jesús raamua'areeri'i a'ij tɨ ye'i tyu'utanyúu aɨjna ɨ tɨ te'eyu'uxaca, a'ij tɨ aɨn tyu'utaxajtaca'a ahuauritaacan cɨme'e, aj pu i ayan tiraata'ixaa tɨcɨn: ―Papu'uri tɨmua'a a'aca'anye tɨ huataseijre'en ɨ a'atzajta'a nain a'ij tɨ ti'ijxe'eve'e ɨ Dioj. ―Ayaa pu tiraata'ixaa. Aj pu xaa cai che'e a'atɨ a'ujca'anyaa a'araa tɨ ayan tiráihua'u. 35Ajtahua'a pu a'utyajrupi ɨ Jesús aujna teyujta'a. Tihua'uhuamuá'atye. Ayan tɨcɨn: ―Ayaa mu ti'ixaxa'a ɨ mej te'eyu'uxaca tɨ aɨn ɨ Cɨriistu'u tɨ nu'u aɨn pueen ɨ huaacɨxa'ara'an aɨjna ɨ David tyaacan. 36Ma ajta, aɨn xaijnyu'ucara'ara'an ɨ Dioj, aɨ pu ca'anijra'a raata'a aɨjna ɨ David tyaacan tɨ ayan tyu'utaxaj tɨcɨn: Tavastara'a pu ayan tiraata'ixaa aijna i nyavastara'a tɨcɨn: “Antiyeijxɨ'ɨ i ɨpuari japua, iiya nya'ɨrɨɨta'a. Pauche'e anticatii asta nyacai hua'utyamue'itɨn ɨ maj muájchaɨre'e.” ―Ayaa pu'u tyu'utaxajtaca'a aɨjna ɨ David tyaacan. 37Aijna ɨ mej meyan ratamua'amua tɨcɨn Cɨriistu'u, ai pu aɨn pueen tɨ avá'ujya'upuatya'aca'a ɨ David tyaacan ayan tɨcɨn: “Nyavastara'a”. Hua'apua pu cɨn raatámua'atzi David tyaacan aɨjna ɨ Cɨriistu'u. Aɨj nu cɨn neyan tyaja'amue'ihua'u, ¿a'iqui tɨ ayan hua'apuaca cɨn raatamuá'a aɨjna ɨ David tyaacan? ¿A'iqui huataujmua'a tɨ aɨn Cɨriistu'u tɨ jetzen a'iráanye aɨjna ɨ David tyaacan, ayaa pu ajta tiji'ivastara'ara'an? Majta maɨn tyaɨte ɨ maj raanamuajri'i, eihua mu a'utyáuuca'a. Hua'aranajchaca'a eihua a'ij tɨ ye'i tyu'utaxajtaca'a. 38Ajta Jesús ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Rɨ'ɨ xu'u aɨmej jemi ɨ mej te'eyu'uxaca. Hua'aránajchi maj ti'itéchajca ɨ siicu'uri cɨme'e tɨ tɨtɨ'ɨjme mej mi huataujseijrata mé eijre'e. Ajta hua'aránajchi maj hua'ajtzaahuati'ira'a ɨ tyaɨte eihua mej mi maɨn tyaɨte hua'utataujte'en a'u tɨ na'a caaye jetze. 39Majta maɨjna ɨ mej te'eyu'uxaca, matɨ'ɨj teyujta'a utyaru'iipiche'en, aj mu mi rahuauni a'u maj á'araarase ɨ mej va'acan cɨn títyatatí. Na'ari tɨ pua'a meti'iyestya a'ahua'a chi'ita, aɨ mu rahuauni a'u tɨ aɨn a'ujcá'a ɨ tɨ tihua'amicua mej mi tyu'ucua'ani meesa japua a vejli'i jemin. 40’Aɨ mu hui majta tihua'ari'iraca nain a'achu maj caj tí'ijcha'ɨ ɨ maj antyujsaɨjtaraca'a ɨ ucarijse. Ayaa mu maɨjna cɨn huarɨn, majta maun a'utyaru'ipiche'e u teyujta'a. Majta a'ateeren mej tényuusima'a mua'aju'un ɨ Dioj jemi. Ayaa mu tyu'ujseijrata maj cai ti'itɨ a'ij huáruu tɨ a'ij pua'a een. Ayaa nu tyaja'amue'ixaate'e, eitze'e mu rajpueitzi mua'aju'un aɨme ɨ mej te'eyu'uxaca cai maa a'atɨ. ―Ayaa pu tyu'utaxajtaca'a aɨjna ɨ Jesús. Tɨ'ɨqui á'uraa. 41Ajtahua'a, Jesús pu aun a'utyavaaca'a teyujta'a, ajna vejli'i cajun jetze a'u maj tumin tzajta'an cajhua'anaa mua'aye'i. Jesús pu hua'aseijraca'a ɨ tyaɨte maj ru'ucáhua'anaa ɨ tumin ɨ cajun jetze. Majta maɨn chijtyaani maj mui'icaa, eihua mu tumin ucahua'anaa. 42Matɨ'ɨj tumin ucahua'anaa, aj pu'i ucarij e'ire'enye tɨ rusaɨjtaca'a. Tɨ'ɨqui ain hua'apuaca ucaahua'axɨ ɨ tumin tɨ cɨj arastɨme. 43Tɨ'ɨj raaseij ɨ Jesús, aɨ pu hua'utajee aɨme ɨ maj jamuan á'ujhua'anya'a. Ayaa pu tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Ayaa nu tyaja'amue'ixaate'e. Ayej ti'ayajna. Eitze'e pu ti'ivaɨre'e ɨ Dioj jemi a'achu tɨ caj tyu'uta'a amɨjna mɨ ucarij cai ɨ maj caj nain tyu'uta'a ɨ seica mɨ chijtyaani. 44Amɨme chijtyaani, aɨ mu'u u'ucajhua'anaa ɨ tumin tɨ huatá'ɨtzee. Ma ajta amɨjna mɨ ucarij, ayaa pu caj eenya'a tɨ cai a'ij ti'ijviicue'i, nain pu caj tya'ucaahua'axɨ tɨj na'a tɨ caj tí'ituava'aca'a.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: 1Rü Ngechuchuca̱x naxĩ ga Parichéugü namaã ga ñuxre ga ngúexẽẽruü̃gü ga mugüwa ngu̱xẽẽtaegüxü̃ ga Yerucharéü̃wa ne ĩxü̃. 2Rü yexguma ñuxre ga Ngechuchuarü ngúexü̃güxü̃ nadaugügu ga tama Yudíugücüma na yanguxẽẽgüxü̃, rü tama Yudíugü yauxme̱xgüxü̃rüü̃ na nayauxme̱xgüxü̃ naxü̃pa na nachibüexü̃, rü chixri nachiga nidexagü. 3Yerü nümagü ga Parichéugü rü guxü̃ma ga togü ga Yudíugü rü nagu naxĩ ga norü o̱xigücüma na nayauxme̱xiraxü̃ na yemaãcü Tupanape̱xewa nügü yamexẽẽgüxü̃ naxü̃pa ga na nachibüexü̃. 4Rü ngẽxguma taxepataü̃wa ne naxĩxgu ga nümagü rü tama nachibüe ega tama ngẽmaãcü nügü nayauxme̱xiragu. Rü nangẽxma i muxü̃ma i togü i nuxcümaü̃xü̃ i nacümagü. Rü ngẽmaca̱x nagu naxĩ i ngẽma nacümagü na Tupanaca̱x nayauxgüãxü̃ i norü pochiyugü rü basugü rü paneragü rü pechicaxü̃gü. 5Rü yemaca̱x ga yema Parichéugü rü ngúexẽẽruü̃gü rü Ngechuchuna nacagü, rü ñanagürügü: —¿Tü̱xcüü̃ i curü ngúexü̃gü i tama nagu naxĩxü̃ i ngẽma tórü o̱xigücüma rü tama toma tayauxme̱xgüxü̃rüü̃ nayauxme̱xgüxü̃ naxü̃pa na nachibüexü̃? —ñanagürügü. 6Natürü Ngechuchu nanangãxü̃ rü ñanagürü: —Pa Duü̃xü̃gü ya Pegü Naxaixcümaraü̃güxe, rü aixcüma pechiga nixĩ ga yema ore ga nuxcümaü̃cü ga Tupanaãrü orearü uruü̃ ga Ichaía ümatüxü̃ ga ñaxü̃: “Ñaã duü̃xü̃gü rü naã̱xmaãmare choxü̃ nicua̱xüü̃gü, natürü naãẽwa rü tama chaugu narüxĩnüẽ. 7Rü taxuwama name na ngẽmaãcü natüca̱xma choxü̃ yacua̱xüü̃güxü̃. Erü guxü̃ma i ngẽma norü ngu̱xẽẽtae rü yatügüarü mugümare nixĩ, rü tama aixcüma chorü mu nixĩ”, ñaxü̃. 8—Rü pema i ñu̱xma rü aixcüma nüxü̃ perüxoe i Tupanaãrü mugü na nagu pexĩxü̃ca̱x i ngẽma duü̃xü̃gücümamare ixĩxü̃ —ñanagürü. 9Rü yexgumarüü̃ ta ñanagürü nüxü̃: —Pema rü penangexrü i Tupanaãrü mugü na pecümagügutama pexĩxü̃ca̱x. 10—Yerü ga Moĩché rü ñanagürü: “¡Tüxü̃ nangechaü̃ ya cunatü rü cue!” ñanagürü. Rü ñanagürü ta: “Texé ya tümanatümaã rü e̱xna tümaẽmaã chixexü̃ ixugüxe, rü ãẽ̱xgacü tá tümamaã nanaxuegu na tayuxü̃ca̱x”, ñanagürü. 11—Natürü pema rü ñaperügügü: “Marü name ega wüxi ya yatü nanatüxü̃ rü naẽxü̃ ñaxgu: ‘Taxucürüwama chorü ngẽmaxü̃maã cuxü̃ charüngü̃xẽẽ, erü guxü̃ma i chorü ngẽmaxü̃ rü marü Tupanana chanaxã’, ” ñaxgu. 12—Rü ngẽxguma texé ngẽma ñagügu, rü pexca̱x rü marü namexü̃ na tama tümanatüxü̃ rü tümaẽxü̃ tarüngü̃xẽẽxü̃. 13—Rü ngẽmaãcü ipeyanaxoxẽẽ i Tupanaãrü mugü, na nagu pexĩxü̃ca̱x i pecümagütama i togüwa pexüexẽẽxü̃. Rü ngẽxgumarüü̃ ta muxü̃ma i to i pecümagü i ngẽmarüü̃ ixĩxü̃gu pexĩ —ñanagürü. 14Rü yexgumawena duü̃xü̃güca̱x naca ga Ngechuchu, rü ñanagürü nüxü̃: —¡Meã choxü̃́ iperüxĩnüẽ, rü nüxü̃ pecuá i ñaã chorü ore! 15—Rü taxuü̃ma i ṯacü i düxétüwa ne ũxü̃ rü taa̱xwa ixücuxü̃ nixĩ i Tupanape̱xewa tüxü̃ chixexẽẽxü̃. Natürü ngẽma taãẽwa ne ũxü̃, rü ngẽma waxi nixĩ i tüxü̃ chixexẽẽxü̃ i Tupanape̱xewa. 16—Rü ngẽxguma pixãchi̱xẽgu, ¡rü nüxü̃ pexĩnüẽ i ngẽma ore! —ñanagürü. 17Rü yexguma Ngechuchu duü̃xü̃güna ixũgachigu rü ĩpatagu naxücuxgu, rü norü ngúexü̃gü nüxna nacagü nachiga ga yema ngu̱xẽẽtae. 18Rü nüma rü ñanagürü nüxü̃: —¿Pema rü ta e̱xna tama nüxü̃ pecua̱xéga i ngẽma? ¿E̱xna tama i nüxü̃ pecuáxü̃ na taxuü̃ma i ṯacü i düxétüwa ne ũxü̃ rü taa̱xwa ixücuxü̃ yiĩxü̃ i Tupanape̱xewa tüxü̃ chixexẽẽxü̃? 19—Erü guxü̃ma i ngẽma düxétüwa ne ũxü̃ rü taa̱xwa ixücuxü̃, rü tama taãẽwa nangu. Natürü taanüwa naxũmare na yixcama taxünewa ínaxũxü̃xü̃ca̱x —ñanagürü. Rü yemaãcü nüxü̃ nixu na guxü̃ma i õna rü namexü̃ na nangṍxü̃. 20Rü yexgumarüü̃ ta ñanagürü: —Rü ngẽma duü̃xü̃ãẽwa ne ũxü̃, rü ngẽma waxi nixĩ i Tupanape̱xewa nachixexẽẽxü̃. 21—Erü norü aixepewa i naãẽwa nixĩ i ne naxũxü̃ i muxü̃ma i chixexü̃gü. Rü ngẽma nixĩ i chixexü̃gu na naxĩnüxü̃, rü naxü̃neãrü ngúchaü̃we na naxũxü̃, rü na nangĩ́xü̃, rü na namáẽtaxü̃, rü naĩ i ngemaã na inapexü̃, rü togüarü ngẽmaxü̃ na nüxü̃́ nanguchaü̃xü̃, rü chixexü̃ na naxüxü̃, rü na yadorata̱xáxü̃, rü chixexü̃ i nacümagügu na naxã́ũxü̃, rü na yaxãũxãchiwa̱xexü̃, rü na naxoregüta̱xáxü̃, rü nügü na yacua̱xüü̃xü̃, rü tama meã naãẽxü̃ na nacuáxü̃. 23—Rü guxü̃ma i ngẽma chixexü̃gü rü duü̃xü̃ãrü aixepewa nixĩ i ne naxĩxü̃, rü ngẽma nixĩ i Tupanape̱xewa nachixexẽẽxü̃ —ñanagürü. 24Rü yemawena rü ĩãne ga Tiru nawa yexmaxü̃ ga naãnewa naxũ ga Ngechuchu. Rü yéma wüxi ga ĩpatawa nangu, natürü tama nanaxwa̱xe na texé nüxü̃ cuáxü̃ ga yéma na nanguxü̃. Natürü taxuacüma nügü inicu̱x. 25Rü paxama nüxü̃ icuáchiga ga wüxi ga nge ga ngĩxãcüwa ṉg̱oxo yexma̱xcü. Rü yéma ixũ, rü Ngechuchupe̱xegu iyacaxã́pü̱xü. 26Rü yema nge rü to ga nachiü̃ãnecü̱̃ã̱x ga Chiropeníchiucü̱̃ã̱x iyixĩ. Rü Ngechuchuca̱x iyaxũ, rü nüxü̃ ica̱a̱xü̃ na ngĩxãcüwa ínata̱xüchiãxü̃ca̱x ga yema ṉg̱oxo. 27Natürü ga Ngechuchu rü ñanagürü ngĩxü̃: —Name nixĩ i taxacügüxü̃xĩra tachibüexẽẽ. Erü tama name i taxacügüna tanayaxu i norü õna na airugüna naxãxü̃ca̱x —ñanagürü. [Rü yema ñanagürü yerü nümagü ga Yudíugü rü nügü nixugüe na Tupanaxãcügüxüchi yixĩgüxü̃ rü yema togü rü ñoma airugürüü̃ na yixĩgüxü̃.] 28Natürü ngĩma ga yema nge rü inangãxü̃, rü ngĩgürügü: —Aixcüma nixĩ i curü ore, Pa Corix, natürü woo airugü rü ta nanangõ̱x i ngẽma õnatüchi i mechatüü̃gu nayixẽẽxü̃ i ngẽma ĩpataarü yoraxacügü —ngĩgürügü. 29Rü yexguma ga Ngechuchu rü ñanagürü ngĩxü̃: —Aixcüma name nixĩ i ngẽma nüxü̃ quixuxü̃. Rü marü name i cutaegu, erü ngẽma ṉg̱oxo rü marü ínaxũxũ ngĩwa i cuxacü —ñanagürü. 30Rü yexguma ngĩpatawa nanguxgu ga yema ngecü, rü yéma ngĩrü ngürücarewa ngĩxü̃ iyanguéü̃ ga ngĩrü bucü. Natürü marü ngĩxna ínaxũxũ ga yema ṉg̱oxo. 31Rü Tiruanewa nataegu ga Ngechuchu. Rü Chidã́ũãrü ĩãnewa naxüpetü, rü ñu̱xũchi Decaporíchiuaneãrü ĩãnegüwa rü ta naxüpetü rü ñu̱xmata Gariréaaneãrü naxtaawa nangu. 32Rü yéma naxü̃tawa nanagagü ga wüxi ga yatü ga ngauchi̱xẽcü rü moxü̃cü, rü nüxna naxca̱x nacagü ga nüxü̃ na yangõgüxü̃ca̱x. 33Rü yexguma ga Ngechuchu rü noxrüwama duü̃xü̃güna nanaga. Rü naxmachi̱xẽgu nixuxme̱x, rü naxbü̱xágümaã nügü yawaixme̱xẽẽãcüma norü conügu ningõgü. 34Rü yemawena rü daxũ nadawenüãcüma yaxna narüngü̃, rü guma yatüxü̃ ñanagürü: —Epéta —ñanagürü. Rü ngẽma rü: “¡Ingoxna!” ñaxü̃chiga nixĩ. 35Rü yexgumatama ningo̱xnamachi̱xẽ ga guma ngauchi̱xẽcü, rü norü conü rü marü narüme rü meã nidexa. 36Rü Ngechuchu rü duü̃xü̃güxü̃ namu na taxúemaãma nüxü̃ yaxugüexü̃ca̱x. Natürü yexguma yexeraãcü duü̃xü̃güna nachúxãgu ga na taxúemaãma nüxü̃ yaxugüexü̃ca̱x ga nachiga rü yexeraãcü nüxü̃ nixugüeama. 37Rü poraãcü naḇaixãchiãẽgü ga duü̃xü̃gü, rü ñanagürügü: —Meãma nanaxü i guxü̃ma rü woo ngauchi̱xẽgüxü̃ rü nayango̱xnamachi̱xẽgüxẽẽ, rü ngea̱xgüxü̃ rü nayadexagüxẽẽ —ñanagürügü.


text:
30 02
Ol mes de febrer al gh'à 28 o 29 dé. Mia-de-manch, tre ölte al largh de la stòria, e noma in determinacc paes, al gh'è stat ü 30 02. Suéssia (alura Finlàndia a l'era part del Regn de Suéssia) la seguia ol calendare zülià, però la nava a adotá gradüalament ol calendari gregorià. Per ergot, a partí del 1700 la nava a ometí ü dé cada an, per rivá finalament al calendare gregorià ol 1710 (Ergöne fonte i afirma che la nava a ometí i dé de trapass (29 febrér) al largh de 40 agn). Assí, s'à trat éa ü dé ol 1700, però s'à plö fat redüssiú, de manera che ol nomenat calendare Suench s'al avansava per ü dé al calendare zülià, però al gh'éa amò des dé de retard respet al gregorià. La confüsiú la ría a la fí quant, ol 1712 se i gh'à 'du dé de trapass', dunca chel an al gh'à üt ü 30 02. Chèl dé al correspont al 29 02 del calendare zülià e al 11 03 del gregorià. Al final, Suéssia la adota ol calendare gregorià ol 1753. Ol 1929, la Üniú Soviétega la introdüiss ü calendare revolussionare in che cada mes al gh'ia 30 dé e i sich o sis dé restanc i era feste ch'i partegnía a nissü mes. Ol 1930 e ol 1931 i gh'à üt ü 30 02 a l'ÜRSS, però ol 1932 i mes i torna a èss chij de pröma.


text:
Il chantun Grischun cuntinuescha speditivamain a sviluppar il project "sinergia" per in nov center d'administraziun a Cuira. L'uffizi da construcziun auta ha fixà ussa il plan da termins per l'ulteriur proceder en connex cun la strategia chantunala d'immobiglias. Per sclerir dumondas avertas duai vegnir realisada ina planisaziun da test fin la fin d'avust. La missiva da construcziun duai esser avant maun fin il december 2010.
En la sessiun da december 2009 ha il cussegl grond tractà il rapport davart la strategia d'immobiglias dal chantun e la realisaziun respectiva planisada a Cuira. Il chantun metta l'accent sin ferms centers regiunals. Er a Cuira duai ina gronda part da l'administraziun chantunala vegnir concentrada en in edifizi nov che duai cuntegnair circa 725 plazzas da lavur. Il cussegl grond ha prendì enconuschientscha dal rapport ed approvà cun ina gronda maioritad la varianta da realisaziun "sinergia".
Suenter questa decisiun positiva vegni cuntinuà en moda speditiva cun il project "sinergia". Igl è previs da realisar ina planisaziun da test en il decurs da quest onn. Cun quella duain vegnir scleridas dumondas ch'èn anc avertas, sco per exempel la conferma dal concept da gestiun general, la cumprova da la realisaziun, l'avertura per il traffic u la realisaziun da las etappas da construcziun. Questa projectaziun furma la basa per eruir pli tard ils custs e per elavurar la missiva da construcziun necessaria per mauns dal cussegl grond. La concurrenza da projects vegn realisada pir suenter ch'il parlament ha approvà la missiva da construcziun. La finala è anc necessaria ina votaziun dal pievel en chaussa.
L'ulteriur plan da termins sa preschenta sco suonda:
- planisaziun da test fin la fin d'avust 2010
- elavuraziun da la missiva da construcziun fin il december 2010
- discussiun en il cussegl grond durant la sessiun d'avrigl 2011
- votaziun chantunala il november 2011
- planisaziun e realisaziun ils onns 2012 fin 2018
"sinergia" – ils fatgs ils pli impurtants en furma concisa
"sinergia" è il project il pli grond ed efficazi da la strategia chantunala d'immobiglias per distgargiar en moda persistenta las finanzas chantunalas. La situaziun actuala a Cuira na cuntenta betg. Il spazi dals edifizis da l'administraziun existents na vegn betg utilisà en moda effizienta. Il basegn da spazi confurm a l'utilisaziun po vegnir garantì mo insuffizientamain da las immobiglias existentas.
La realisaziun da "sinergia" è en tuts reguards pli economica che las sanaziuns indispensablas e charas dals edifizis d'abitar che vegnan duvrads oz da l'administraziun. La grondezza da l'edifizi nov sa drizza tenor il basegn actual. El na furma perquai ni in pregiudizi per in'extensiun da l'administraziun ni per in'ulteriura centralisaziun a Cuira.
Las investiziuns nettas per "sinergia" importan var 50 milliuns francs (il retgav or da la vendita d'atgnas immobiglias è er resguardà). Cun la construcziun da l'edifizi nov per l'administraziun pon vegnir spargnads tranter 1,8 e 2,2 milliuns francs. Las investiziuns nettas vegnan pajadas cumplettamain en 25 onns.
Per la citad da Cuira porscha "sinergia" ina schanza unica. En il center tschertgà vegnan libras immobiglias per abitaziuns e per il mastergn. Las novas utilisadras ed ils novs utilisaders vegnan ad esser in potenzial economic tuttina grond per il mastergn local. Igl è da quintar che quellas e che quels vegnan a dar ulteriurs impuls al center da Cuira er durant las uras marginalas e la saira.
L'edifizi nov per l'administraziun en il punct central dal svilup economic a Cuira vest è posiziunà en moda ideala e favuraivla per las utilisadras e per ils utilisaders. Il lieu distgargia il traffic en il center ed è bain cuntanschibel cun ils meds da transport publics.
Infurmaziuns:
Markus Dünner, architect chantunal, uffizi da construcziun auta dal Grischun, telefon 081 257 36 31
Gremi: uffizi da construcziun auta
Funtauna: rg uffizi da construcziun auta


text:
Ranunculaceae
Le Ranunculaceae i è 'na famìa botànica che la töl dét piànte de portamènt vàrio: de sòlet i è erbàcee, méno de spès lianùze o arbustìve. Le piànte de chèsta famìa le crès endèle regiù temperàde e frède de l'emisfér stetntriunàl: en sèrte regiù temperàde frède le pöl rià a furmà l'elemènt duminànt de la flòra (compàgn che 'n Siberia, 20% de le Angiospermae).
Murfulugìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El fiùr, segónt le descrisiù clàsiche, el dimùstra caràter tipicamènte primitìf. I fiùr, en generàl, i è vistùs, con funsiù vesilìfera, de sòlet atinomòrf (iregolàr en sèrte zèner compàgn de Aconitum o Consolida). El pereànse l'è furmàt de giü o du vertezèi, de spès mìa diferensiàcc endèn càles e 'na coròla véra e pròpria: i sépali difàti i pöl ciapà 'na funsiù vesilìfera, envéce pétali i pöl mancà o éser mudificàcc mìa de póch. De spès i pétali i pöl véser trasfurmàcc en nétari. L'androcèo l'è furmàt de divèrsi stam, dispunìcc a spiràl, coi filamèncc lìber. L'ovàre l'è sùpero quàze sèmper furmàt de nömerùs carpèi, de sòlet lìber. Le fòie le pöl véser entréghe o dividìde a dispozisiù spiralàda o opòsta. El fröt l'è vàrio e l'è giü dei caràter dopràcc per sudivìder la famìa en sotafamìe e tribù. El pöl véser en achénio (trasformasiù de 'n ovàre con divèrsi carpèi che se sèra ognü de per sò cönt), en folìcol (trasformasiù d'en ovàre con póch carpèi con dét divèrsi òvuli), 'na càpsula o de rar 'na bàca.
-
-
folìcoi de Helleborus niger
-
-
Tasonomìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per vìa de l'eterogeneità morfològica de le spéci de chèsta famìa, la tendènsa dei autùr piö recèncc l'è de redefenéser la tasonomìa. La famìa la vé mantognìda vàlida de töcc; el sistéma filogenétich APG el la mèt endèl ùrden de le Ranunculales endèl clàde Eudicotiledoni. Clasicamènte (Tamura, 1993 [1]) vignìa ricunusìt 5 sotafamìe sö la bàze de caràter cromozòmich e morfològich (Hydrastidoideae, Thalictroideae, Isopyroideae, Ranunculoideae, Helleboroideae). Segóndo i dàti molecolàr piö recèncc gh'è stat prupunìt el cladogràma ché sóta per le sudiviziù al intèrno de la famìa:
El zèner Glaucidium l'ìa stat asegnàt a 'na famìa a pàrte (Glaucidiaceae [2]) ma che l'è mìa tat l'è stat ricunusìt come 'n mèmber primitìf de le Ranunculaceae. Le sotafamìe Hydrastidoideae e Glaucidioideae i è furmàde de 'na spéce apéna (Hydrastis canadense e Glaucidium palmatum). Coptoideae la g'ha dét 17 spéci e Thalictroideae 450. Le ótre 2025 spéci (81% del totàl) i è asegnàde a le Ranunculoideae.
Üzi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Endèle Ranuncolaceae gh'è dét divèrse spéci vilinùze o condèna tosicità dèbola, vergöne le g'ha proprietà oficinài per vìa de la prezènsa de alcalòidi e glucòsidi. Divèrse spéci (compàgn de Anemone, Aconitum, Consolida, Clematis, Delphinium, Helleborus, Trollius) le vé cultiàde per la belèsa dei sò fiùr.
Zèner de la famìa de le Ranunculaceae[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La famìa la töl dét presapóch 1500 spéci per 'na sinquantìna de zèner. I piö reprezentàcc i è: Ranunculus (600 spéci), Delphinium (365 spéci), Thalictrum (330 spéci), Clematis (325 spéci) e Aconitum (300 spéci).
Zèner a ólte mensiunàcc endèla leteradüra e cunsideràcc sinònim:
- Aconitella (= Delphinium)
- Alexeya (= Paraquilegia)
- Anemoclema (= Anemone)
- Anemonidium (= Anemone)
- Anetilla (= Anemone)
- Aphanostemma (= Ranunculus)
- Archiclematis (= Clematis)
- Arcteranthis (= Ranunculus)
- Arsenjevia (= Anemone)
- Aspidophyllum (= Ranunculus)
- Atragene (= Clematis)
- Batrachium (= Ranunculus)
- Beckwithia (= Ranunculus)
- Callianthemoides (= Ranunculus)
- Capethia (= Oreithales)
- Casalea (= Ranunculus)
- Ceratocephalus (= Ceratocephala)
- Clematopsis (= Clematis)
- Cyrtorhyncha (= Ranunculus)
- Diedropetala (= Delphinium)
- Eriocapitella (= Anemone)
- Ficaria (= Ranunculus)
- Gampsoceras (= Ranunculus)
- Garidella (= Nigella)
- Halerpestes (= Ranunculus)
- Jurtsevia (= Anemone)
- Komaroffia (= Nigella)
- Krapfia (= Ranunculus)
- Kumlienia (= Ranunculus)
- Megaleranthis (= Eranthis)
- Paropyrum (= Isopyrum)
- Piutta (= Thalictrum)
- Psycrophila (= Caltha)
- Rhopalopodium (= Ranunculus)
- Schlagintweitiella (= Thalictrum)
- Shibateranthis (= Eranthis)
- Stipularia (= Thalictrum)
- Syndesmon (= Anemonella)
- Viorna (= Clematis)
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ *Tamura M. (1993) "Ranunculaceae." en: Kubitzki, K., Rohwer, J.G. & Bittrich, V. (Editors). The Families and Genera of Vascular Plants. II. Flowering Plants - Dicotyledons.Springer-Verlag: Berlín ISBN 3-540-55509-9
- ↑ * Tamura (1972) Morphology and phyletic relationship of the Glaucidiaceae. Journal of Plant Research 85:29-41. [1]


text:
Stam
En botànica el stam l'è l'órghen de reprudusiù mas•cc endèi fiùr de le piànte che fà part de le Angiospermae.
L'è furmàt de 'n filamènt e de 'n antéra, colocàda ensìma al filamènt, endóche gh'è le lòze che fà sö 'l pòlen.
L'ensèma dei stam de 'n fiùr l'è ciamàt androcèo, e 'l se tróa 'ntra la coròla e 'l pestél.
Elemèncc del stam[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El stam l'è furmàt de tré elemèncc:
- el filamènt: de sòlet se tràta de 'n stél fì fì, con ensìma l'antéra, de spès l'è de sesiù a sércol, ma con divèrse variàncc a segónt de la spéce. El pöl véser pò a cürt cürt o adiritüra mancà e 'n chèsto öltem càzo se dis che l'antéra l'è sèsil.
- el conetìf: l'è la part en mès de l'antéra sitüàda söl prolongamènt del filamènt e de sòlet poch svelöpàda.
- l'antéra: l'è la part fèrtil del stàm, la g'ha i sach pulìnich reünìcc e ndò lòze.
En stam rüdimentàl, endóche gh'è mìa l'antéra, l'è ciamàt staminòdio.


text:
Thor
Thor (nors antigh: Þórr) l'è vun di dei pussee important de la mitologia germanega.
L'era el dio del tron, e l'è cognossuu per i sò longh bataj contra i Gigant.
Cuntegnüü
El nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
"Thor" l'è la version inglesa del nors antigh Þórr, che la va inanz anca incoeu in de l'islandes Þór.
A l'è cognossuu anca tant 'me Donar in todesch antigh e olandes, Þūnor in ingles antigh, Tórur in faroes, Tor in svedes, danes e norveges, Tonger in frison. El nomm el deriva de la radis germanega *Thunraz, che la voeur dì "tron" (cf. ingles modern thunder, todesch donner e via inscì) e l'è de origin indoeuropea (cf. el latin tonus).
I origin mitologich e la fameja[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A l'era el fioeu de Odin (re di dei) e de Jörð (la dea de la terra), e l'era el pussee fort di Æsir. El viveva a Ásgard, in del regn de Þrúðvangar, in del castell de Bilskirnir.
Intant che Odin l'eva consideraa el re di dei, Thor l'eva pussee che alter el dio di omen, e per quest l'era ben amaa di gent de la Scandinavia. I Vichingh i se faven ciamà anca el Popol de Thor. El dio l'era representaa con la barba longa e rossa e i muscoi possent, e 'l gh'aveva duu aspett de la personalità: el primm l'eva quell del gigant fosch e brutal; el segond inveci le faseva vedè tant 'me on bonascion con di aspett anca comegh.
La soa miee la se ciamava Sif e l'era la dea de la fertilità, cont i cavei dorad compagn del forment, faa su di nan dopo che Loki el gh'aveva tajaa via quei originai. Thor el gh'ha 'vuu anca alter moros asca la miee: per esempi, la gigantessa Járnsaxa la gh'ha daa a lu on fioeu ciamaa Magni. De la Sif el gh'ha 'vuu Þrúðr e Móði; el gh'aveva anca on fiolasc ciamaa Ullr, che però l'era on bagai domà de la Sif.
I ogett de Thor[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La soa forza, giamò legendaria, la cresseva grazie a trii arnes che lu el bandonava mai, e che le faseven vegnì quasi invicibel: ona cintura che la ghe redobbiava la forza, on para de guant de ferr e 'l martell Mjöllnir, on istrument doperaa per colpì i moster e i nemis. El fonzionava tant 'me on boomerang, e 'l rapresentava ona saetta: donca el nonziava el rivà de la pioeuva.
El sò mezz de trasport a l'eva on carr tiraa de dò caver (Tanngnjóstr e Tanngrisnir). Anca quei besti chì i gh'aveven di poter portentos: duranta i sò viagg, el Thor je mangiava a la sira e 'l coservava la pell e i oss; a la matin, i dò caver eren renassuu.
Influenza coltural[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El nomm de Thor l'è restaa conservaa anca incoeu in del nomm del giovedì doperaa in di lengov germanegh: varda per esempi l'ingles Thursday, el todesch Donnerstag, l'olandes Donderdag. Anca in finlandes la s'è fada sentì l'influenza germanega, e defatt el giovedì el se ciama Torstai. El nomm del giovedì l'è staa formulaa per imità quell doperaa in di paes de coltura latina: defatt el Thor l'è on poo el corespondent del Giove, perchè hinn tucc duu signor del tron.
Inoltra el nomm del dio l'è anmò bell doperaa in di paes de la Scandinavia.
Thor a l'è anca on personagg di fumett american de la Marvel.


text:
SRG.R
La SRG.R è ina da las quatter societads commembras da la SSR (Societad Svizra da Radio e Televisiun). Ella represchenta la regiun rumantscha en il sectur da radio, televisiun e multimedia e procura cun sia unitad d'interpresa Radiotelevisiun Svizra Rumantscha per ils programs rumantschs.
La suprastanza SRG.R
Davant da sanester: Beatrice Baselgia ed Oscar Knapp, (president SRG.R).
Davos da sanester: Duri Blumenthal, Gion Cola e Donat Nay
Premi SRG.R 2014 a Trun
A chaschun da la radunanza annuala da la SRG.R ils 14-06-2014 a Trun han Oscar Knapp, president SRG.R (dretg) e Mariano Tschuor, directur RTR (sanester) surdà ad Iso Camartin (amez) il premi SRG.R 2014.
Sco societad commembra defenda la SRG.R ils interess da la populaziun rumantscha e s'engascha en la publicitad per ils fatgs da l'interpresa. Cun sia purschida da programs dat la SRG.R expressiun a l'identitad da la Svizra ed a la diversitad da sias regiuns. Ils programs servan a l'infurmaziun ed al divertiment, promovan il svilup cultural e permettan ina libra furmaziun da las opiniuns. Cun sias emissiuns contribuescha la SRG.R al mantegniment ed a la promoziun da lingua e cultura rumantscha.
Dieta naziunala da la SRG SSR dals 26 da settember 2014 a Lucerna
-
- Zoom
- That’s Entertainment! (mad)
La terza Dieta naziunala da la SRG SSR dals 26 da settember 2014 ha lieu en il Museum Svizzer da Transport a Lucerna.
Nus ans legrain da Vossa annunzia fin ils 15 da fanadur 2014 sut www.tagungsrg.ch u telefonicamain tar Claudia Ulibarri, secretariat SRG.D, 044 305 67 02.
Vita rumantscha
La Svizra rumantscha cun sias valladas, ses idioms e sias atgnadads localas e regiunalas sa manifestescha era en ils films da la Televisiun Rumantscha. Smatgai sin la fotografia sura e guardai impressiuns dad usits, da la chatscha, da la vita sin l’alp, da cuntradas e cultura rumantscha.
Bun divertiment.


text:
Popeye
Popeye (cgnusû in Giapòṅ cun al nóm ad Popai, ポパイ) 'l è 'n śōg vìddeo dal 1982 dla Nintendo ch'al fà riferimènt a i persunàǵ dal fumét ad Bras ad Fèr. In dal funsiunamènt al s davśìna dimóndi a di àtar śōg vìddeo cuma Donkey Kong e Mario Bros.
Règhli
Al śugadōr al gh'à purtàr in gir, a 'l intéran 'd un parcōrs stablî, al persunàǵ ad Bras ad Fèr par catàr sù di quèi butâ śò piàn piàṅ par la sò murōśa Ulìvia prima ch'i finìs'n in mâr. Chi lē la s cata sémp'r in sima e, s'i sò bagàj i vénan ciapâ più in élt ch'a s pōl, i faṅ muciàr sù più punt. In dal parcōrs a gh tîṅ a drē Bluto ch'l al vōl ciapàr par dar-ag na lesiòṅ e far-ag pèrdar na vita. C'l umòṅ lè 'l è anc bòṅ ad far di salt a 'l élta par tucàr-al o anc 'd arbasàr-as śò cun un bras par śgranfgnàr-al s'al pasa ad sóta. Quànd pò al s gh cata in frònt al pōl butàr-'g adòs dal butìgli. Dal vòlti a salta fóra in un cantòṅ, prima ad sparìr subìt, anc la Stria dal Mâr ch'la dróa al butìgli anca lē o, dòp la prima rutasiòṅ, di tésć ch'i strabàlśan par tèra.
Bras ad Fèr al n è briśa bòṅ ad saltàr. Par difénd'r-as al pōl sōl druàr al scalaróli o butàr-as śò in dal piàṅ ad sóta. Al pōl anc tiràr di pugn, ch'i n còntan gnint còntar Bluto ma ch'i sarvìsan par śbragàr in vōl i śavàj ch'i gh tìran còntar. In tut i livèi a gh'è anc un baràtul ad spinàs: s'i vènan magnâ, p'r un pôc ad tèmp, a s pōl anc tiràr dal śéśuli a Bluto butànd-'l in mâr par 'n àtim, ma pò lò al tórna sù listés.
I livèi ad śōg i èṅ tri ch'i s ripétan a rutasiòṅ:
- In na sòrta ad scantinâ l'Ulìvia la lasa cascàr śò di cōr. Bras ad Fèr al gh'à da catàr-an sù vint-quàtar e al pōl tiràr un pugn a 'n sac da boxe par far cascàr śò un séć adòs a Bluto: s'l al ciàpa, chi lò 'l è custrét a pèrdar dal tèmp par libràr-as.
- Ad fóra da 'n palàs ad nòt l'Ulìvia la sòna na lira e la lasa crudàr śò dal nòti muśicàli e al sò murōś al gh'à da far-an sù sédas. I cumparìsan anc Arvijèṅ e Pōld ma i n fànan gnint. Al budlòṅ al sarvìs però cuma 'n péś in sna léva dna plinga par far in manéra che Bras ad Fèr al pòsa vulàr in élt butànd-as insìma.
- In sun barcòṅ i persunàǵ i gìr'n insìma a di pònt. L'Ulìvia, imparśunàda par 'n avultòj, la lasa andàr al quàtar létri dla paròla HELP (Ajùt). 'L avultòj al cur a drē a Popeye ma chi lò al gh pōl tiràr un marùc par difénd'r-as.


text:
08 09
Ol dé 08 09 l'è 'l 251 ( 252 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 115 dé a finí l'an.
Ul dí 08 09 al è ul dí da pòost 251 ( 252 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 115 dí a finí l'an.
Avenimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 70 - Tito, Encargàt de sò pàder Vespazià de fenéser la prìma guèra giudàica, el cunquìsta Gerusalemme
- 1298 - Andrea Dandolo, amirài de la flòta de la Repüblica de Venésia, el vé batìt dei Genovés de le bànde de l'ìzola de Curzola, 'n Dalmàsia; dòpo de véser stat catüràt el s'è coparà a fórsa de picà 'l có cùtra 'l mür.
- 1331 - Stefan Dusan 'l se proclàma re de la Serbia
- 1380 - Batàia de Kulikovo - Le fórse rüse, comandàde del Gran Prìncipe de Mosca Dimitrii Ivanovich le bat 'na armàda mìsta de Móngoi e Tártari, el fermarà isé la sò avansàda
- 1449 - Batàia de la Fortèsa de Tumu - I Móngoi i fa prizunér l'imperadùr cinés.
- 1565 - I Cavaliér de Màlta i férma l'asédio dei Türchi a Malta (asédio che l'ìa ambiàt ai 18 de màgio)
- 1636 - 'Na votasiù de la Gran Córt Generàl de la Colònia de la Baia de Massachusetts, la fónda 'l College de Harvard, la prìma università dei Stati Unìcc de Amèrica.
- 1652 - Venesuéla - Prìma aparisiù de la Madóna de Coromoto.
- 1761 – Giorgio III del Régn Ünìt el spùza la Carlòta de Mecleburgo-Strelitz
- 1796 - Guère de Napuliù: Batàia de Bassano - le fórse franséze le bat le fórse Austrìache a Bassano del Grappa
- 1855 - Sebastopoli, 'n Crimèa, la vé ciapàda dei anglo-fransés dòpo de 11 més de asédio
- 1863 - Guèra de secesiù americàna: Segónda batàia de Sabine Pass - Al cunfì 'ntra Texas e Louisiana, a la bóca del fiöm Sabine, 'na fórsa Confederàda pesèna la 'mpedés l'invaziù del Texas
- 1907 - Vaticàno: el Papa Pio X al püblica l'encìclica Pascendi Dominici Gregis, (condàna del modernìsmo) söi erùr oramài sustignìcc apò a dei catòlic e de ecleziàstic e sö la condàna del modernìsmo e dei modernìsti
- 1930 - La 3M la àmbia a comercializà 'l Scotch (nàstro adezìf)
- 1941 - Segónda guèra mondial: l'Ezèrcit de la Germània Nazìsta el cumìncia l'Asédio de Leningrado
- 1943
- Segónda guèra mondial: condèl Proclama Badoglio, che l'è nit dòpo del dòpo de chèl del generàl Dwight D. Eisenhower lanciàr de Radio Algeri 'n ùra prìma, se rènt püblic l'armestése de Cassibile firmàt per l'Italia ai 3 de setèmber del generàl Giuseppe Castellano a nòm del Presidént del Conséi maresciàl d'Itàlia Pietro Badoglio fedéle al re Vitòrio Emanuele III.
- Segónda guèra mondial: Frascati la vé bombardàda dei Aleàcc: a la fì se cöntarà 500 mórcc 'ntra i civìi e 200 'ntra i militàr todèsc.
- Segónda guèra mondial: Julius Fucik el vé giüstisiàt dei Nazìsti
- 1944
- Segónda guèra mondial: Londra la vé culpìda de 'na V2 per la prìma ólta.
- Segónda guèra mondial: Mentone la vé liberàda dei Aleàcc.
- Segónda guèra mondial: I inglés i bombàrda el Transatlàntic Rex al làrc de Capodìstria, e i la fà afondà
- 1945 - Guèra Frèda: I soldàcc americà i ciàpa 'l contròl de la pàrt meridiunàl de la Corea per rispundìga a l'ocupasiù de la part setentriunàl de le trüpe soviètiche d'en més prìma
- 1951 - Tratàt de San Francisco: A San Francisco, 48 nasiù le fìrma 'n tratàt de pàce col Giapù, L'è l'at finàl col qual fenés la Guèra del Pacìfico (Segónda Guèra Mondiàl)
- 1974
- Scàndalo Watergate: El presidènt americà Gerald Ford el ghe perdùna a l'ex-presidènt Richard Nixon per töcc i crìmegn che chèsto 'l pödarès vìga cumitìt quan che l'ìa 'n càrica
- Renato Curcio e Alberto Franceschini i vé arestàcc a Pinerolo
- 1984 - En Lombardìa vé istitüìt el Parco regiunàl del Mìncio
- 1991 - La Repüblica de Macedònia la proclàma la 'ndipendènsa de la Repüblica Socialìsta Federàl de Jugoslàvia
- 2004 - Utah (Stati Ünìcc): per vìa d'en erùr del dispositìf de frenàda, se dèsfa fò la càpsula de la misiú Genesis, destinàda a catà so le partezèle che vé del Sul e transportále sola Tèra per studiàle.
Chi che gh'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1830 Frederic Mistral (Malhana, 08 09 dal 1830 - 25 03 dal 1914), scrituur e lesicògrafo provensàl, premiàt col prémio Nobel de Leteradüra.
- 1841 - Nelahozeves (Repüblica Céca): Antonin Dvorák, cumpuzidur céco.
Chi che gh'è mórt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 2009 - Mike Bongiorno, prezentadùr e òm de spetàcol de la televiziù italiàna.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Cernösch (LC)
Cernüsch al è un cumün da 3 870 abitant (dato del Dicember 2012[1]), cont ona süperfis de 3,8 km² e ona densità de 1 018 ab./km² da la Pruvincia da Lecch. In Italian al sa ciama Cernusco Lombardone parchè sinò sa pöö cunfuunt cunt un oltar Cernüsch ch'al sa tröva in Pruvincia da Milàn (Cernusco sul Naviglio).
L'è tacaa ai comun de Meraa, Muntavégia, Usnach.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Cernösch (LC) l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2012.


text: 1Tɨ'ɨj hueica xɨcajretze tyauma'aca, saɨj pu huatyenyaɨchaca'a ajna a'ahua'a Galileeya, chajta'a tɨ ayan tyaja'arajtyahuaa tɨcɨn Caná. Ajta aɨn naanajra'an ɨ Jesús, aun a'utyavaaca'a. 2Majta aɨme ɨ mej ti'iyeste, aɨ mu raata'inee maɨjna ɨ Jesús, majta hua'uta'inee aɨme ɨ maj jamuan á'ujhua'anya'a, mej mi hua'a jamuan tyu'uyesten. 3Tɨ'ɨj huaxɨj aɨjna ɨ viinu, aj pu'i aɨn naanajra'an ɨ Jesús ayan tiraata'ixaa aɨjna tɨcɨn: ―Capu che'e urajmuaa ɨ viinu. 4Tɨ'ɨqui Jesús ayan tyu'utanyúu tɨcɨn: ―Naanaj, ¿a'ini peti'ijxe'eve'e inyeetzi jemi? Capuu xɨ ajna tyaja'ure'enye ɨ nyaj jetzen aɨme jemi huataseijre'en me nyeseíiraca aɨme ɨ tyaɨtye. 5Aj pu'i aɨn naanajra'an ayan tihua'uta'ixaa aɨme ɨ mej ti'ivaɨre'e tɨcɨn: ―Sata'aj seyan huarɨni a'ij tɨ aɨn tyajamuaata'ixaate'esin. 6Ajta aun vejli'i tya'uvaatɨma'acaa ɨ xa'ari. Ayaa pu tí'ipua'amuacaa a'achu cumu arájsevi tɨ tetej cɨme'e taavijhuaca'a. Ai pu aɨn pueen ɨ maj maɨjna cɨn tyu'uja'usi na'ari maɨjna jetze huaɨ'ɨhua aɨme ɨ mej Israel jetze ajtyama'acan mej mi meyan maɨjna cɨn aráurasten ɨ ruye'ira. Ayaa pu tya'uvejrica'a a'achu cumu seite liitru, na'ari seite liitru japuan tamuaamuata'a. 7Aj pu'i Jesús ayan tihua'utaij aɨme ɨ mej ti'ivaɨre'e. Ayan tɨcɨn: ―Sata'aj ra'ava'ɨstya'axɨ'ɨn ɨ jaj ɨ xa'ari tzajta'a. Matɨ'ɨj mi tya'ava'ɨstya'axɨ tyamua'a náa. 8Aj pu'i ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Sata'aj ru'itajanya'ɨn cɨj caj ɨ jaj tu'urajmuaa mɨ xa'ari tzajta'a. Sata'aj sajta raata'an saɨjna tɨ aɨjna cɨn antyujmua'aree mej ye ti'iyeste. Aj mu mi meyan raata'a. 9Ajta aɨn tɨ ayan antyujmua'aree, aɨ pu ra'anti'i aɨjna ɨ jaj tɨ huataujviinutaca'a. Aɨ pu cai ramua'areeraca'a a'u tɨ e'ema'acan aɨjna ɨ viinu. Ma majta aɨme ɨ mej ti'ivaɨre'e, aɨ mu xaa ramua'areeraca'a. Aɨj pu cɨn, aɨ pu raatajé aɨjna ɨ a'atɨ tɨ huatyenyaɨche. 10Ayaa pu tiraata'ixaa tɨcɨn: ―A'atɨ tɨ na'a ayaa tu ti'ijrɨ'ɨre. Anacai pu hui hua'ata'aca aɨjna ɨ viinu tɨ eitze'e re'en. Tɨ pua'a meri ta'aruu, aj pu'i aɨn hua'uta'asin ɨ tɨ cai re'en. Ma pajta muaa, ma'a pu a'ayaúche ɨ tɨ eitze'e re'en tɨj na'a tyaj autyajhuii tej tij ijii ra'antiye'en. ―Ayaa pu tiraata'ixaa. 11Ai pu aɨn pueenya'a ɨ tɨ anacai ayan ti'itɨ cɨn huarɨj aɨjna ɨ Jesús, ɨ maj cɨn rɨ'ɨ tira'utaseij. Ayaa pu huarɨj aujna u Caná, chajta'a tɨ aun a'utacá'a u Galileeya. Ayaa pu hua'a jemi huataseijre ɨ ti'imuare'eri'ira'ara'an ɨ tɨ cɨn rɨ'ɨ tihua'uta'a. Majta aɨme ɨ mej jamuan á'ujhua'anya'a, aɨ mu eitze'e rá'antzaahua. 12Tɨ'ɨjta'i, aun a'ucáanye aujna Capernaum aɨme jamuan ɨ naanajra'an, ajta ihuaamua'ame'en. Au mu e'etee a'achu pua'an xɨcaj. 13Tɨ'ɨj ari vejli'itaca ajna maj jetzen meyan ra'utamua'aree ajna xɨcajra'an tɨ jetzen Dioj tihua'utauni'iri'i aɨme ɨ mej Israel jetze ajtyama'acantaca'a, tɨ'ɨqui Jesús an a'ujnyéj auna Jerusalén. 14Au pu a'utyajrupi ta'utyeninyei ɨ teyuu tɨ a'utejvee. Aj pu'i aun huá'utyau aɨme ɨ mej ti'ityatu'araca ti'ityaɨn huaacasi nusu canya'axɨ ca'ɨn cucui'ise. Ajta seica pu huátyau ɨ mej an e'ijtyá'acaa meesa jetze mej mi tumin huapuáta'ata. 15Aj pu'i cuaarta huatyataahuaca'a caujnari cɨme'e. Tɨ'ɨqui aɨjna cɨn hue'iramuari naijmi'ica. Aɨme pu ajta huiiramuari ɨ canya'axɨ, ajta ɨ huaacasi. Ajta pu pɨ tyajhuá'axɨ ɨ tihua'ameesa aɨme ɨ mej japuan tumin tí'ipuata'ati'iraca. Ajta nainjapua ráahua'astɨ́raa ɨ tumin. 16Ayaa pu tihua'uta'ixaa aɨme ɨ mej cucui'ise tu'araca tɨcɨn: ―Sata'aj té'irá'an nain ɨ tɨ ayun ti'iseijre'e. Caxu che'e seyan ráruuráa niya'upua tɨ raatyeechi'i. Che'e cai ayan ti'ityava'ɨrihua'an tɨj chi'i ɨ maj tzajta'an tumin mue'itɨcɨ. ―Ayaa pu tihua'uta'ixaa. 17Majta aɨme ɨ maj jamuan á'ujhua'anya'a, aj mu mi meyan ra'utamua'areeri'i tɨ ayan te'eyu'usi'i tɨcɨn: “Na'anca'anyaacan nu yeehui cɨn neyan ya'asaca a'u pej a'utyeechi'i nyej ni muaatyaanajche.” 18Majta aɨme ɨ mej tihue'ijte'e ɨ mej Israel jetze ajtyama'acan, ayaa mu tirajhuaviiri'i tɨ ij aɨn ca'anyejri cɨn ti'itɨ hua'utaseijrate'en ɨ maj cɨn rɨ'ɨ tiraaseij. Meyan tɨcɨn: ―Pata'aj taataseijrate'en ti'itɨ ɨ tyaj cɨn avá'atajɨ'ɨsivi'iraxɨ'ɨn tyej ti tyaɨjna cɨn raamua'aree paj paɨjna cɨn anti'amua'aree pej peyan rɨcɨ. 19Jesús pu ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Tɨ pua'a seyan raatyáuuna seijna i teyuu, nyaa nu hueica xɨcaj tzajta'a nyajtahua'a ra'ajjájsin. 20Ajta aɨme ɨ Israel maj jetze ajtyama'acan, ayaa mu tityaatanyúu tɨcɨn: ―Ayaa pu hui a'atee a'achu cumu hua'apuate ninye'ira'a japuan arájsevi maj rá'ajtaahuaca'a. ¿Ni qui muaa peyan hueica xɨcaj tzajta'a pajtahua'a ra'ajtaahua? ―Ayaa mu tiraataihua'uri'i. 21Ma ajta aɨn Jesús, aɨ pu aɨjna cɨme'en tí'ixajtacaa ɨ teyuu tɨ jetzen seijre'e. Ai pu aɨn pueenya'a ɨ tevijra'an. 22Tɨ'ɨj Dioj ra'ajjáj ɨ Jesús hua'atzajta'a ɨ mej meri huacuii, aɨme ɨ mej jamuan á'ujhua'anya'a, aj mu mi ra'utamua'areeri'i a'ij tɨ tyu'utaxajtaca'a aɨjna cɨme'en. Ajta, ayan tihua'amityejtya'acaa tɨ ayan ti'ayajnaca'a a'ij tɨ te'eyu'usi'ihuaca'a ɨ hua'ayu'uxa jetze. Majta rá'antzaahua a'ij tɨ Jesús tyu'utaxajtaca'a. 23Tɨ'ɨj aun a'utyavaaca'a u Jerusalén ajna xɨcajra'an jetze matɨ'ɨj ti'iyestyajcaa aɨjna cɨme'e tɨ Dioj tihua'utauni'iri'i, eihua mu tyaɨte raaseij a'ij tɨ Jesús rɨjcaa aɨjna cɨme'e tɨ huapɨ'ɨ naa tihua'aseijrate'e. Aɨj mu cɨn mui'itɨ rá'antzaahua tɨ nu'u aɨn pueenya'a ɨ maj rachu'eva'acaa. 24Ma ajta Jesús, capu huataura'a tɨ huataujtuiire'en aɨme jemi, a'ini aɨ pu naijmi'ica mua'atyajcaa. 25Capu ayan ruxe'eva'acaa tɨ a'atɨ ayan raata'ixaate'en a'ij tɨ een ɨ tyaata'a, a'ini aɨ pu rusaɨj rú'umua'areeracaa a'ij tɨ eenya'a mua'atzajcaa ɨ tzajta'an ɨ tevi.


text:
Paura in palcoscenico
Paura in palcoscenico (Paùra in sal palc) 'l è 'n film śal ingléś dal 1950 'd Alfred Hitchcock trat da 'l rumànś Man Running ad Selwyn Jepson.
In dal film la Marlene Dietrich, prutagunìsta in dal film 'd un flashback fals dimóndi criticâ, la canta 'l pès The Laziest Girl In Town.
Sunt
Al film al taca cun un flashback in dua Jonathan Cooper (Richard Todd) al cònta a la sò muróśa Eve Gill (Jane Wyman), stand sintâ in dla sò màchina, un fat ad scarésa ch'a gh'è sucès da pôc. L'atōra e cantànta Charlotte Inwood (Marlene Dietrich), na dunàsa ch'l'à fà cascàr i óm a i sò pē, cum 'l è sucès pò anc a lò, la gh s éra butàda in di sò bras cun na stanèla ad sira adòs tuta maciàda ad sangṿ, dgénd-ag 'd avér cupâ sò marè in un scat 'd arlìa, druànd un stisarōl p'r al fōg. Par jutàr-la lò al s éra śibî 'd andàr-'g a tōr 'n àtar vistî pulî par parmét'r-ag 'd andàr a lauràr in teàtar. Durànt al viàś però a chi lò a gh'è pars ch'la camaréra, la Nellie Goode (Kay Walsh), la 'l àppia vdû sénsa però arcgnós'r-al bèṅ. Però adès di pulisiòt i èṅ drē a pascàr-al.
L’Eve la decìd ad jutàr listés al sò muróś, daśmindgànd-'s i còran, purtànd-'l a cà ad sò pàdar. Méntar lò 'l è lugâ là, la dóna la decìd 'd indagàr par cònt suo e la taca faghénd dal dmandi a 'l ispetōr ad pulisìa Wilfred Smith (Michael Wilding), dit Ordinary da lē, in dal bar in dua 'l éra andâ par far clasiòṅ. Sénsa dar a mènt che 'l óm al s è inamurâ ad lē, l’Eve la s imprufìta 'd un mâl dla camaréra Nellie par tōr al sò pòst in cà dla Charlotte, faghénd finta 'd èsar sò cuśìna, la Doris.
Stand-ag adrē, l’Eve la s persuàd dabòṅ ch'l'atōra l'àppia pinsâ bèṅ ad cupàr sò marè, cun 'l ajùt dal sò impreśàri.


text: 1Rü pemaã nüxü̃ chixu rü tórü Coritama nixĩ ya choxü̃ yaxucü rü choxü̃ mucü na norü puracü chaxüxü̃ca̱x, rü ngẽmaca̱x taxuü̃ma i duü̃xü̃güme̱xẽwa changẽxma i ñu̱xmax. Rü chomatama chauxetümaã tórü Cori ya Ngechuchuxü̃ chadau, rü ngẽma puracü i nüxü̃́ chaxüxü̃gagu nixĩ i peyaxõgüxü̃ i pemax. 2Rü woo togü i duü̃xü̃gü tama choxü̃ cua̱xgüchaü̃gu na tórü Cori choxü̃ muxü̃, natürü i pema rü meãma nüxü̃ pecua̱x na nüma yiĩxü̃ ga choxü̃ namuxü̃. Yerü chauxü̃tawa nixĩ ga tórü Coriaxü̃́ peyaxõgüxü̃, rü ngẽmawa nüxü̃ pecua̱x na aixcüma yiĩxü̃ na nüma choxü̃ namuxü̃. 3Rü ñaã nixĩ i chorü dexa i namaã chanangãxü̃xü̃ i ngẽma duü̃xü̃gü i chauchiga idexagüxü̃: “¿ E̱xna tama inamexü̃ na duü̃xü̃gü choxna naxãxü̃ i chorü õna rü chorü axexü̃ naxca̱x i chorü puracü? 5¿E̱xna tama inamexü̃ ta na wüxi i ngexü̃ i yaxõxü̃maã na chaxãmaxü̃ na chayagaxü̃ca̱x ngẽxgumarüü̃ na naxãmaxü̃ i Pedru, rü naẽneẽgü ya tórü Cori, rü ngẽma togü i yatügü i Tupana imugüxü̃? 6¿Rü e̱xna pema nagu perüxĩnüẽgu rü choma rü Bernabéxicatama i tama namexü̃ na toxü̃ perüngü̃xẽẽgüxü̃ ngẽma togü i orearü uruü̃güxü̃ na perüngü̃xẽẽgüxü̃rüü̃? 7¿Ṯacü rü duü̃xü̃ i churarawa ũxü̃ i nügüxü̃́tama naxütanüxü̃ i norü õna? ¿Rü ṯacü rü duü̃xü̃ i ori̱x itoxü̃ i tama namúxü̃ i norü o? ¿Rü ṯacü rü duü̃xü̃ i carnerugüna dauxü̃ i tama nagünenixü̃ ne ixaxüxü̃?” Ngẽma ñacharügü nüxü̃ i ngẽma duü̃xü̃gü i chauchiga idexagüxü̃. 8¡Rü ñu̱xma rü tãũtáma nagu perüxĩnüẽ na chorü orexicatama yiĩxü̃ i ñaã nüxü̃ chixuxü̃! Erü Tupanaãrü ore ga Moĩché ümatüxü̃wa rü ta ngẽma ñanagürü. 9Erü ngẽma ore rü ñanagürü: “¡Rü ngẽma woca i aruchuarü pute̱xewa puracüxü̃, rü tãũtáma cunaw̱ẽxnagu na tama yima aruchuwa nachibüxü̃ca̱x!” ñanagürü i ngẽma ore. Rü nüxü̃ tacua̱x na tama wocagügu naxĩnüxü̃ ga Tupana ga yexguma yema ñaxgu. 10Natürü pemaã nüxü̃ chixu rü tagu nixĩ ga naxĩnüxü̃ ga yexguma yema ñaxgu ga Tupana. Rü tachiga nixĩ ga naxümatüxü̃ ga yema ore. Erü yíxema aruchunecü ǘxe rü yíxema norü oarü pu̱xwa puracüxe, rü ngẽxguma tapuracüeyane rü tanaxwa̱xegü na ítanaṉg̱uxẽẽgüxü̃ i ngẽma norü o i tüxna üxü̃. 11Rü toma rü wüxi ya nanetüchire ya itatoxü̃nerüü̃ tixĩgü ga yexguma pemaã nüxü̃ tixuxgu ga Tupanaãrü ore. ¿Rü ñu̱xma rü tama e̱xna i pexca̱x namexü̃ na toxna penaxãxü̃ i ṯacü i toxü̃́ taxuxü̃? 12Rü ngẽxguma ngẽma togü i orearü uruü̃gü petanüwa nayauxgügu i ngẽma nüxü̃́ taxuxü̃, rü maneca toma rü yexera name nixĩ i petanüwa tanayaxu i ngẽma toxü̃́ taxuxü̃. Natürü i toma rü tama ngẽmaãcü tanaxü. Erü toma rü guxü̃ i guxchaxü̃maã taporae na tama pexü̃́ tanaguxchaxẽẽxü̃ca̱x na Cristuaxü̃́ peyaxõgüxü̃. 13Pema nüxü̃ pecua̱x rü guxü̃ma i duü̃xü̃gü i tupauca ya taxü̃newa puracüexü̃, rü ngẽma õna ya yima tupaucawa ngẽxmaxü̃tama nangõ̱xgü. Rü ngẽma duü̃xü̃gü i tupaucagu Tupanaca̱x naxü̃nagü ḏaixü̃, rü nanade i ñuxre i ngẽma namachi norü ngõ̱xruü̃. 14Rü ngẽxgumarüü̃ ta ya yíxema nüxü̃ ixugüxe i ore i tüxü̃ maxẽxẽẽxü̃, rü tórü Cori nüxü̃ nixu rü name nixĩ i tümaãrü puracüca̱x tanayaxu i tümaãrü natanü na ngẽmamaã tamaxẽxü̃ca̱x. 15Natürü i choma rü taguma ngẽmaãcü chanaxü. Rü ñu̱xma na pexca̱x chanaxümatüxü̃ i ñaã popera, rü tama ṯacü choxna pexãxü̃ca̱x nixĩ. Erü ngẽma na taguma texéxü̃tawa ṯacüca̱x íchac̱axü̃, rü wüxi i chorü taãẽ nixĩ. Rü narümemaẽ chierü nixĩ na chayuxü̃ naxü̃pa na texé choxna nayaxuxü̃ i ñaã taãẽ i choxü̃́ ngẽxmaxü̃. 16Rü ñu̱xma na nüxü̃ chixuxü̃ i ngẽma ore i tüxü̃ maxẽxẽẽxü̃, rü taguma ngẽmaca̱x chaugü chicua̱xüü̃. Erü woetama ngẽma nixĩ i chorü puracü ga Tupana choxna ãxü̃, rü ngẽmaca̱x taxucürüwama chanangexrü. Rü poraãcü chi chachixexü̃gu i ngẽxguma tãũ chima nüxü̃ chixuxgu. 17Rü ngẽxguma chi chaugagu chitama chanaxü̱xgu i ngẽma puracü, rü nagu chi charüxĩnü na choxü̃́ naxãtanüxü̃. Natürü ngẽxguma Tupana choxü̃ muxü̃ãcüma chanaxü̱xgu, rü chanaxüama erü woetama ngẽma nixĩ i chorü puracü ga Tupana choxna ãxü̃. 18¿Rü ñu̱xma rü ṯacü tá nixĩ i chorü natanü naxca̱x i ngẽma puracü i chaxüxü̃? Rü dücax, rü chorü natanü nixĩ i ngẽma taãẽ i chayaxuxü̃ i ngẽxguma ngetanüãcüma nüxü̃ chixuxgu i ngẽma ore i tüxü̃ maxẽxẽẽxü̃. Rü ngẽmaãcü, rü woo Tupanape̱xewa name na petanüwa chanayaxuxü̃ i chorü natanü na ngẽmamaã chamaxü̃xü̃ca̱x, natürü taguma chanaxü i ngẽma. 19Rü woo taxúxeme̱xẽwa changẽxma i chomax, natürü guxãme̱xẽwa chaugü changẽxmaxẽẽ, na ngẽmaãcü yexeraãcü muxü̃ma i duü̃xü̃g üxü̃ charüngü̃xẽẽxü̃ca̱x na Cristuaxü̃́ yaxõgüãxü̃ca̱x. 20Rü ngẽxguma Yudíugütanüwa changẽxmagu, rü Yudíurüü̃ chaugü chixĩxẽẽ na ngẽmaãcü nüxü̃ charüngü̃xẽẽxü̃ca̱x na Cristuaxü̃́ yaxõgüãxü̃ca̱x. Rü woo tama yema Moĩché ümatüxü̃ ga mugütüü̃wa changẽxmagu, natürü chayanguxẽẽãma i ngẽma mugü na ngẽmaãcü Cristuxü̃tawa chanagagüxü̃ i ngẽma duü̃xü̃gü i ñu̱xma rü ta nagu ĩxü̃ i ngẽma mugü ga Moĩché ümatüxü̃. 21Rü ngẽxguma natanüwa changẽxmagu i ngẽma duü̃xü̃gü i tama Yudíugü ixĩgüxü̃, rü ngẽma duü̃xü̃gürüü̃ chaugü chixĩxẽẽ na ngẽmaãcü nüxü̃ charüngü̃xẽẽxü̃ca̱x na Cristuaxü̃́ yaxõgüãxü̃ca̱x. Natürü taguma íchanange̱x i Tupanaãrü mugü erü guxü̃guma Cristuarü mugütüü̃wa changẽxma. 22Rü ngẽxguma natanüwa changẽxmagu i ngẽma duü̃xü̃gü i tama poraãcü Cristuchigaxü̃ cua̱xgüxü̃, rü choma rü ta ngẽma duü̃xü̃gürüü̃ chaugü chixĩxẽẽ, na ngẽmaãcü nüxü̃ charüngü̃xẽẽxü̃ca̱x na Cristuaxü̃́ yaxõgüãxü̃ca̱x. Rü ngẽmaãcü guxü̃ma i duü̃xü̃gürüü̃ chaugü chixĩxẽẽ, rü nagúxü̃raü̃ãcüma naxca̱x chadau na ngẽmaãcü düxwa Tupanaxü̃tawa chanagagüxü̃ca̱x i ñuxre i nümagü. 23Rü ngẽmaãcü nixĩ i chapuracüxü̃ na guxü̃wama nanguxü̃ca̱x i ngẽma ore i tüxü̃ maxẽxẽẽxü̃. Erü chanaxwa̱xe na choma rü ta choxü̃́ nangẽxmaxü̃ i ngẽma maxü̃ i taguma gúxü̃, naxrüü̃ i guxü̃ma i ngẽma duü̃xü̃gü i nüxü̃́ yaxõgüxü̃. 24Pema rü meãma nüxü̃ pecua̱x i wüxi i inüca i nawa iñaãchixü̃ rü muxü̃ma inaxü̃ãchi, natürü wüxixicatama nixĩ i ngẽma nüxĩra ínguxü̃ rü nayaxuxü̃ i norü ãmare. Rü name nixĩ i meã na pemaxẽxü̃ na Tupanaxü̃tawa penayaxuxü̃ca̱x i ngẽma perü ãmare. 25Guxü̃ma i ngẽma duü̃xü̃gü i nügü mexẽẽxü̃ naxca̱x i wüxi i inüca i nawa iñaãchixü̃, rü meã nügüna nadau na taxuü̃ma nachixexẽẽxü̃ca̱x i naxü̃ne. Rü ngẽmaãcü nanaxü na nayauxgüãxü̃ca̱x i norü ãmare i paxaãchixü̃mare ixĩxü̃. Natürü yixema na yaxõgüxü̃ rü yigüna tadaugü na meã naxügüxü̃ca̱x rü meã imaxẽxü̃ca̱x na nayauxgüxü̃ca̱x i tórü ãmare i taguma gúxü̃. 26Rü ngẽmaca̱x i choma rü tama ñoma chauechitamare chiñaxü̃rüü̃ chixĩ, rü tama ñoma ṯacü i nügü ḏaixü̃ i ngürüanegumare idagüxü̃rüü̃ chixĩ. 27Rü ngẽmaca̱x meã chaugüna chadau i chaxunewa na taxuü̃ma i chaxuneãrü ngúchaü̃ chaxüxü̃ca̱x. Erü tama chanaxwa̱xe i mexü̃maã togüxü̃ changu̱xẽẽchire̱xãcüma choxü̃́ nataxu i chorü ãmare.


text:
Cümü Nöf
Cümü Nöf (ciamàt pò Cumi Nöf da la zét de Stesà; nòm uficiàl en italià: Comun Nuovo) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem e l'è 'n de la mèsa pianüra a matina (sud) de Bèrghem e a mut (nord) de la Strada Francesca.
El g'ha 'na popolasiù de 4 277 abitàncc (dàto del Dicember 2012[1]), cond'öna süperfìce de 6,4 km² e 'na densità de popolasiù de 668 ab./km²
Ol paìs l' se tróa a 9 km de la sità e a 188 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Leàt (Cümü), Spirà, Stezà, Örgnà, Verdèl, Sànga.
La sò stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol cümü de Cümü nöf l’ nas ‘n de l’ólt medioéf, quando töta la zòna de Cümü Nöf, che la se troàa sö öna mòta, öna gobèta de tèra in de la pianüra, l’à tacàt a ès cultiada dòpo che i gh’à fai rià l’aqua con d’ü sistema de canài.
Per bagnà la tèra i à portàt fina a Cümü Nöf i aque de la Mórla che l'è stacia deviada apòsta.
A l’època Cümü Nöf l’éra sóta ‘l cümü de Sanga e l’è dientàt lìber cümü dóma ‘n del méla e quàter (1400), ma amò ‘ncö ol paìs, pò ‘l tòch piö ècc l’ gh’à amò i strade drécie che i se ‘ncrusia a perpendìcol che i regórda cóme l’è nasìt ol paìs, con d’öna rét de canài per l’aqua.
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La tur di Ghibelì del sécol
- La césa de San Salvadùr.
- Ol Palàs Benài che l'è pò 'l palàs del cümü del sécol XVI
- Ol Palàs Camera del sécol XV
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Cümü Nöf l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2012.


text:
Francesco Hayez
El Francesco Hayez (Venessia, 10 febràr 1791 – Milàn, 26 nuembor 1882) l'è stai un pitùr d'urigin venessiana[1], cunsideràd cume el massim espunént dal rumanticìsm storich italiàn.
Cuntegnüü
Biugrafìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Francèsch l’è nassüd ind una familia d’urigin pupulàr. El pador Giuàn l'era de urigin francés; la mador Chiara Torcella l’era de Müràn.
El picul Francèsch l’era ültim de cinch fiöi, cressüd da la surela d'la mador che l'eva spusàd Giovanni Binasco, armadü e mercànt d'art, prupietàri de 'na buna culessión de quador.
Bele da picinìn el mustreva bune qualità de diségn e par quést el ziu l’ha indirissàd a un restauradù par imparà el mesté.
Dopu l’è diventàd garsón dal pitùr Francesco Magiotto cun el quàl l’è stai par tri an. L’ha fai el prim curs de nüd ind el 1803 e ind el 1806 l’ha inissiàd a frequentà i curs de pitüra d'la Növa Academia de Bele Art indùe el gh’eva cume prufessùr Teodoro Matteini.
Ind el 1809 l’ha vinsüd un cuncùrs de l'Academia de Venessia[2] par entrà ind un curs a l'Academia de San Lüca a Ruma. A Ruma l’è stai guidàd dal Canova che’l gh’ha fai da prutetùr ind i an rumàn.
Ind el 1814 l’ha lassàd Ruma dopu un'agressión par fat de cör, e’l s’è trasferìd a Nàpuli indùe gh’è stai cumissiunàd da Gioacchino Murat el quador Ülìss a la curt de Alcinoo.
Ind el 1822 l’è stai ciamàd a insegnà a l'Academia de Bele Art de Brera, cume 'iüt de Luigi Sabatelli. L’è stai prufessùr a l'academia cume giünt fin al 1850, quand, ala mort de Sabatelli n’ha ciapàd la cadrega che l’ha tegnüd fin al 1879[3]. L’è mort a Milàn el 21 disembor 1882 a l'età de 91 an.
Òpere[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La sò migliùr prudussión artìstega la cunsìst ind una culessión de ritràt che l'ha fai ai om e a le done püssè famùs d'i sò temp: Gioacchino Rossini, Ugo Foscolo, Alessandro Manzoni, Antonio Rosmini, Massimo d'Azeglio, Cavour, ecc[4].
Un elénch cumplét d’le so òpere l'è miga facil parchè el pitùr el firmeva e’l dateva miga i so quador. De solit la data indicada ind i libor l'è miga quela de prudüssión, ma l'è quela de dunassión. Ancasì el Francèsch l’era solit de pitürà püssè d’una volta i stess sugèt cun pìcule mudìfiche o anca sensa variassión.
L'è quest el casu de El Bas, la sò òpera püssè famusa, che l'è staia pitürada in quator versión.
La prima, cumpletada ind el 1859, l'è cunservada a Milàn ind la Pinacuteca de Brera, menter la variànt triculùr che l'è stata realisada ind el 1861 per la familia Mylius, in bianch, russ e verd in ucasión de l'ünità d'Italia, l'è staia vendüda a l'asta da Sotheby's a Lundra, el 12 nuembor dal 2008.
Crìtica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La sò art l’è basada sü bune capacità de disegnadù. La magiùr crìtica che la vegn faia ai sò mesté, l’è che i en fred e artificiùs. Par quest el so rumanticìsm l'è sempor stai cunsideràd furmàl e miga sustansiàl.
Galerìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
-
Ritràt de familia (1807)
Müsé Luigi Bailo, Trevìs
-
Aristotel (1811)
Galerìa de l'Academia, Venessia
-
-
-
-
I vespor siciliàn, Scena 1 (1821-1822)
Culessión privada, Milàn
-
-
-
L'ültim bas de Rumeo e Giülieta (1823)
Vila Carlotta, Tremèss
-
La Madalena penitént. (1825)
Cìvica Galerìa d'Art Muderna, Milàn
-
Ritràt de Carolina Zucchi (1825)
Müsé Civich d'Art Antiga de Türìn
-
-
Venere ch'la schersa cun dù culumbe (Ritràt d'la balerina Carlotta Chabert) (1830)
Müsé d'Art Muderna e Cuntempuranea de Trent e Ruverét, Trent
-
-
-
El bagn d'le Ninfe (1831)
Culessión privada, Lügàn
-
I profugh de Parga (1831)
Pinacuteca Tosio Martinengo, Bressa
-
-
-
Betsabea al bagn (1834)
Culessión privada, Lügàn
-
Ruth (1835)
Culessión Cumünàl d'Art Antiga, Bulogna
-
L'asedi de Gerüsalèm (1838-1850)
Palass Reàl, Türìn
-
Udalisca sdraiada (1839)
Culessión privada, Milàn
-
La scarcerassión de Vettor Pisani. (1840)
Vila Carlotta, Tremèss
-
-
Ritràt de l'imperadù d'Austria Ferdinando I d'Asburgo. (1840)
Müsé dal Rissurgimént, Milàn
-
Ritràt de Alessandro Manzoni (1841)
Pinacuteca de Brera, Milàn
-
I dü Foscari (1842)
Galerìa d'Art Muderna, Firénss
-
-
-
Sansón e'l León (1842)
Galerìa d'Art Muderna, Firénss
-
-
I vespror siciliàn, Scena 3 (1846)
Galerìa Nassiunàl d'Art Muderna, Ruma
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Ritràt de Massimo d'Azeglio (1860)
Pinacuteca de Brera, Milàn
-
-
Ritràt de Camillo Benso Cunt de Cavour (1864)
Pinacuteca de Brera, Milàn
-
-
-
-
I ültim mumént dal doge Marin Faliero (1867)
Pinacuteca de Brera, Milàn
-
-
-
Ritràt de Gioacchino Rossini (1870)
Pinacuteca de Brera, Milàn
-
-
Un vas de fiùr sü la finestra de un harem (1881)
Pinacuteca de Brera, Milàn


text:
Târgu Mureș
Târgu Mureș (Marosvásárhely in ungheres; Neumarkt am Mieresch in todesch; Novum Forum Sicolorum in latin) l'è ona città de la Romania.
Ghe viven pussee de 145.000 personn.
Cuntegnüü
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Târgu Mureș la se troeuva in del centro del paes, in de la region de la Transilvania. L'è 'l capploeugh del distrett de Mureș.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'archeologia la gh'ha mostraa che gh'è de la gent che la viveva in la zona giamò al temp de l'Età del Bronz.
El primm document che 'l parla de la città a l'è del 1332. La partegniva al regn d'Ungheria.
El re d'Ungheria Sigismond el gh'ha daa, in del 1445, el diritt de organizzà fer e mercaa. In del 1482 el re Mattia Corvin l'ha fada 'gnì ona città regal.
Fina al 1616 la se ciamava Székelyvásárhely. In del 1754 l'è vegnuda la sede de la Cort Suprema de giustizia de la Transilvania, e lì l'è scominciada la soa cressida. In del 1786 l'è nassuda la prima tipografia.
Anca se l'eva ona città piena de ungheres, Târgu Mureș l'è stada, in del Vottcent, vun di centri de la nassida del patriottismo transilvan e romen. Vun di eroi de la Revoluzion del 1848, Avram Iancu, el lavorava 'me avvocatt proppi lì.
Dopo de la I Guerra Mondial Târgu Mureș l'è passada a la Romania, e tra i dò guerr l'ha cognossuu on gran desvilupp economegh. L'è tornada a l'Ungheria tra el 1940 e 'l 1944.
Sotta el comunismo Târgu Mureș l'è vegnuda el centro industrial de la region, tant l'è che dopo de la fin del regimm gh'è staa di bei problema economegh, e anca sconter tra la comunità romena e quella ungheresa.
In romen l'è stada cognossuda anca 'me Mureș-Oșorhei (calch del nomm ungheres) e Tîrgu Mureș (con la veggia grafia).
Popolazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 1910, el 89% de la popolazion a l'era ungheres.
Al dì d'incoeu la situazion l'è on poo mudada:
- 50% romen.
- 45% ungheres.
- 2,5% zingher.
- 2,5% alter (anca todesch).


text: Old Settlers Music Composed & Arranged by Danny Buckley Lyrics by Janet E. Buckley & William R. Buckley Moderate Country q = 135 Alto &4 4 œ œ œœ ˙ œ &4 œ œ œ œ 4 œ œœœ œ œœœ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ ˙ ˙ ˙ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œœ˙ ˙ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ ˙ ˙ œ œœœ œ œ œ œ ˙ œ œ œ œ œœ ˙ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ ˙ ˙ Acoustic Guitar Banjo &4 4 Mandolin &4 4 œ œ œ 7 A & œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œœ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ A - cross blue - oceans and moun-tains and streams old sett - lers came here œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ &œœœœœ œ œ œ ˙ .. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ 7 Ac.Gtr. œ œ œ œ œ œ œ œ ˙ .. œ œ ˙ œ ˙ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Bjo. & Mdn. & Œ œ œ œ œ œ œ Œ œ œ œ œ œ 12 A &œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ and mind ing the store œ œ œ œ œ œ œ ... œ œ œ œ œ œ œ œ ... œ to con quer their dreams œ œ œ Clear ing the for ests as set tle ments grew plant ing the cr ops œœ œ œ œ œ œ œœ œ œ œ œ œ œ œœ œ œ œ œ œœ œ œœœ œœ œ œ 12 & œ œ œ œ œ œ. œ œ œ œ œ œ. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ. œ œ œ œ œ œ. œ œ œ œ œ œ. œ œ œ œ œ œ œ œ. Ac.Gtr. œœ œ œ œ œ œœ œ œœœ Bjo. & Mdn. & © 2010 by Daniel E. Buckley, Janet E. Buckley & William R. Buckley All Rights Reserved Refrain and last verse inspired by Two Good Men by Woody Guthrie. 2 Old Settlers & Œ œ œ œ œ œ œ Œ Œ Œ 17 A œ œ œ œ œ œ œ œ œ ˙ œ œ œ œœ œ œ ˙ j j j j Old sett lers are a long time gone good peo ple who built up this town old sett lers are a long time gone w œœ œ œ œ œ & w w w œœœ œ œ œ œ œ œ œ œ œ ˙ .... œœ œ œ œ œ œ œœ ˙ ˙ œ œ 17 w w w œœœ œ œ ˙ ˙ œœ œ œ œ œ œ œ œ œ w w œœœ œ œ ˙ œœœ œ œ œ œ Ac.Gtr. Bjo. & Mdn. & Œ œ Œ œ œ œ œ 23 & œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ ˙ œ A œ œ œœ Left me here to sing you their so ng On high ground east of a wan der ing creek Moore and his vill a œ & œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ ˙ .. œ œœœœœ œ œ œ œ œ œ œ œ 23 œ œ œ œ œ ˙ .. ˙ œ œ œ œ œ ˙ œœ œ Ac.Gtr. j j & ˙ ˙ œ œ. œ œ œ œ œ œœœ ˙ œ œ. œ œ .. ˙ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Bjo. ˙ œœ œ Mdn. & œœ œœœœœœ œ œ œ œ œ œœœ œ œ œ œ œ Œ œ œ œ œ Œ œ 28 A & œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ gers plan ted their feet nose to the grind stone they toiled through the strife pro vi ding their œ œ œ œ Œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ .. œ œ. œ œ œ œ œ œ œ. 28 & œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Ac.Gtr. & œ j j Bjo. œ œ œ œj ˙ œ œ œ œ œ ˙ œ œ .. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Mdn. & œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Old Settlers 3 Ó Œ 32 & œ œ œ œ œ œ ˙ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ ˙ A œ œ œ œœ j j j j ggg w fam ilies a good whole some life Old sett lers are a long time gone good peo ple who built up œ ˙ .. & œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ w gg w œ œ œ œ œ œœ œ œ ˙. ˙. œ œ œ œ œ 32 œ œ œ œ œœ w œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ ˙. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ ˙ œ œ œ œ œ Ac.Gtr. & œ œ œœœ œ œ œ œ œ œ œœœ œ œ œ gggw w œ œ ggg w w w œ œ œ œ œœ œ œ Bjo. w œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œœœœ Mdn. & œ œ œœ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ J J Œ Œ Œ 37 & œ ˙ œ œ œ œ œ œ œ ˙ œ œ œ œ œ œ œ œ ˙ A j j this town old sett lers are a long time gone left me here to sing you their so ng ˙ .. œœ œ œ œœ œ œ œ œ œ œœ ˙ ˙ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ ˙ .. 37 & ˙ .. ˙ œœ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ ˙ .. ˙ ˙ œ œ œ œ œ œ œ œ œ ˙ Ac.Gtr. & ˙ œ œ œ œœ ˙ w œ œ œ œ w ˙ œ œ œ ˙ w œ œ œ œ œ œ ww Bjo. ˙ ˙ œ œ œ œ œ œ œ œ œœ œ ˙ œ Mdn. & œœ œœœœœ œ ˙. œ Ó œ œ œ œ Œ œ œ œ œœœ œ Œ 42 A & œ œ œ œ œ œœœ œ œ œœ œ œ œ œ œ œœ œœ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œœ To hon or the dreams old set tl ers made like ci vil war vets mar ching in a pa rade those who come œ œ œ œ œ œ œœœ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œœœ œ œœœœ œœœœ œœ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ ˙ œ œ œœ 42 & œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œœœ œ œ œ œœ œœœœ œœ œœ œ œ œ œ œ œ œ œ ˙ ˙ ˙ œœ œ œ Ac.Gtr. œœ œ œ & œ œ œ œ œ œ œœœ œœœ œ œ œ œ œœœœœ œœ œœœ œ œœœ œ œœœœœ œ œœ Bjo. œ œ œ œ œ œœœ œœœœ œ œ œœ œ Mdn. & œœœ œ œ œœœœœ œœ œœœ œœœ ˙ Ó 4 Old Settlers &œ œ œ œ Œ œ œ œ œ Œ 47 A œ œœ œ œ œ œ œ œ ˙ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œœ œœ ˙ œ j j œ œ ggg w af ter shall ver i ly stand on the shoul ders of those who sett led this land Old sett lers are a long &œ œ œ œ œ œ œ œ ˙ œ œ œ œ œ œ œ œ œœœœ œ w gg w œ œ œ œ œ œœ 47 œ œ œ œ œ ˙ œ w œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ ˙ œ œ œ œ œ Ac.Gtr. ˙ &Ó œ œœ œ œœœœ œ ˙ ˙ œœœ œ w œ œ œ œ œœ Bjo. ˙ ˙ œ œ œœ œ œœœœœœœ œ œ œ œ œ œ œ Mdn. &œ œ œœ œ œ ˙ ˙ œ w œ Œ Œ Œ 52 & œ œ œ œ œ œ œ œ ˙ œ œ œ œ œ œ œ ˙ ˙ A j j j j time gone good peo ple who built up this town Old sett lers are a long time gone & ˙ ˙ œ œ œ œ œ œ œ ˙ .. œœ œ œ œœ œ œ œ œ œ œœ ˙ ˙ œ œ 52 œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ ˙ .. ˙ œœ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ ˙ œ œ œ œ œ œ œ Ac.Gtr. & w œ œ œœ w œ œ œ œ œœ œ œ ˙ ˙ œ ˙ œ œ œ ˙ w w Bjo. ˙ ˙ œœ œ œ œ œ œ œœœœ œ œ œ œ œ œ œ œ œœ œ Mdn. & ˙. œ J œ J œœ œœœœœ œ ˙. œ Œ œ Œ œ œ œ œ œ œ 57 & œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ ˙ A Left me here to song you their so ng Wear ing the past like a pair of old boots wa ding the wa ters 'round œ œ œ œ œ œœœ œœ œ œœ œœ œœœ œ œœ & œ œ œ œ œ œ œ œ ˙ .. œ œ œ œ œ œ œ 57 œ œ œ œ œ œ œ ˙ .. ˙ ˙ œ œ Ac.Gtr. j j j & œ œ œ w ˙ ˙ œ œ. œ œ. œ œ .. ˙ ˙ œ œ. œ œ. œ œ œ œ œ œ œ ww ˙ ˙ ˙ œ œ œ ˙ œ Bjo. ˙ œ œœœ œœ œ œ œ œœ œœœ œœœ œ œœ Mdn. & Ó œ œ œ œ œ œ œ œ Old Settlers 5 & œ œ œ œ Œ œ œœ œ œ œ œ œ œ œ œ œœ œ Œ 62 A œ œ œ œ œ œ w œœœœœ œ œœ ˙ w mem o ries' roots time to re mem ber is trick ling gone come splash through these pud dles and scur ry a long ˙ & w œ œ œ œ œ œœœœœ œœœœœ œ œ œœ œœ ˙ ˙ ˙ ˙ w w 62 w ˙ w w w œœ œ œœœœœ œ œœ ˙ Ac.Gtr. w & w j œ œ .. œ œ œ ˙ ˙ œ œ ˙ ˙ w Bjo. w œ ˙ ˙ w œ & œ œ œœ œ œœœ œœ œ œ œ œœ œ œ œ ˙ œœ œ Mdn. œ ˙ ˙. œ Œ Œ 67 A & œ œ œ œ œ œ œ ˙ œ œ œ œ œ œ œ ˙ œ œ œ œ œ œ j j j j j j Old sett lers are a long time gone good peo ple who built up this town Old sett lers are a long œ ˙ .. œœ œ œ œ œ & œ œ œ œ œ œœ œ œ ˙. ˙. œ œ œ œ œ ˙ .. œœ œ œ œ œ œ œœ 67 œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ ˙. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ ˙ .. ˙ œœ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ ˙ œ œ œ œ œ ˙ œ œ œ œ œ Ac.Gtr. & œ œ œ gg w w œ œ œ œ œœ œ œ ˙ ˙ ˙ ˙ œ œ œ gw Bjo. œ ˙ ˙ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œœœœ œ œ Mdn. & œ œ œ Œ J J œœ œœœœœ œ œ œ Œ Œ œ 72 & œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ ˙ œ ˙ œ A œ œœ œ œœœ œ time gone Left me here to sing you their so ng All Moores ville folks, come ga ther a round œ ˙. œ œ œ œ œ œ œœ œ & œ ˙ .... œ ˙ œ œ œ œ œ œ œ œ ˙ .. œ œ œ œ œ œ œ œœ œœ œ œ œ œ œ œ œ œ œœ œ 72 œ ˙ œ œ œ œ œ œ ˙ .. ˙ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œœ œ œ ˙ œ œ ˙ œ œ œ œ œ œ Ac.Gtr. & w œ œ œ œ œ œ ww œ œ œ œ œ œ œ œ œœœ œ œœœ œ ggg w w œ œ œ œ w Bjo. œ œ œ Œ ˙ w œ œ œ œ œœœ œœœ œ Mdn. & Ó œ œ œ œ œ 6 Old Settlers & ‰ j œ œ œ œ Œ œ œ œ œ ‰ jœ œ 77 œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ A œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ. œ œ that we have found œœœœœœœœ œ œ this home town spir it Raise your voi ces up to this song Jump in with me œ œ .. œ œ œ œ œ œ œ œœ œœ & œ œ œ œ œ œœ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œœœ œ 77 œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ. œ œ. œ œ œ œ œ œ œ œœ œ œ œ œ œ œ œ œ. œ œ œ œ Ac.Gtr. œ œ œ œ œ œ & ‰ j œ œ œ œ ‰ j œ œ œ w ‰ jœ œ œœ œ œ œ œœœœœœœœ œ Bjo. w j œ œ œ Mdn. & ‰ œ œ J œ œ œ ‰ œ œ w œœœœœœœœ ‰ œ œ J œ œœ Œ Œ Œ 82 A & œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ ˙ œ œ œ œ œ œ. j j and sing a long Old sett lers are a long time gone good peo ple who built up this town ˙ œ œ & œœ œ œ œ œ œ .. œ w ˙ ˙ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œœ œœ 82 œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ. w œ. w ˙ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ ˙ œ œœ œ œ œ œ œ œ. w ˙ œ œ œ œ œ œ œ œ Ac.Gtr. œ œ œ œ œ œ & ‰ j œœ w œ œ œ ˙ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ ˙ ˙ ˙ ˙ Bjo. w ˙ ˙ j œ œœ œ œ œ œ œ œœœœ œ Mdn. & ‰œ œ w œ ˙ œ œ J J œœ œœœœœ Œ Œ œ œ œ œ œ 87 & œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ ˙ œ ˙. A j j Old sett lers are a long time gone Left me here to sing you their so ng Old sett lers are a œ œ œ œ œ œ œ ˙ .. ˙. œ œ œ œ œ ˙ .. w œ ˙. œ œ œ œ œ œ œ œ 87 & œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ ˙. ˙ œ œ œ œ œ œ œ ˙ .. ˙ ˙ w w w œ œ Ac.Gtr. & œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ ww œ œ œ œ ggg w w w œ œ œ œ w w Bjo. w œ œœœœ œ œ œ Œ ˙ œ Mdn. & œ œ œ œ J J Ó œ œ œ w Old Settlers 7 Œ Œ Œ 92 & œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ ˙ œ ˙ A j j j j long time gone good peo ple who built up this town Old sett lers are a long time gone ˙ œ œ œœ œ œ œ œ & ˙ ˙ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œœ œ œ œ œ œ œœ ˙ ˙ œ œ 92 ˙ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ ˙ œ œœ œ œ œ œ œ œ œ œ ˙ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Ac.Gtr. & œ ˙ œ œ œ œ œ œ œœ œ œ ˙ ˙ œ œ œ œ œœ ˙ ˙ w w Bjo. ˙ œ ˙ œ œ œ œ œ œœœœ œ œ œ œ œ œ œ œ œœ œ Mdn. & œ ˙ œœ J J œœ œœœœœ œ ˙. œ 97 & œ œ œ œ œ œ œ ˙. œ A œ œ œ œ œ œ U Left me here to sing you their so ng rit. & œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ ˙ .. œ œ œ œ œ œ œ œ gg ˙ ... 97 œ œ œ œ œ œ œ œ ˙ .. ˙ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ ggg ˙ . ˙ œ œ ˙ œ œ œ œ œ œ œ œ ˙ Ac.Gtr. œ œ œ œ œ œ U & œ œ w ‰ j œ œ œ œ œ œ œ ww œ œ œ w œ œ œ Bjo. w ˙ œ U Mdn. & Ó œ œ œ ‰ œj œ œ œ œ w


text:
Atum
Generaal[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Un àtum a l'è la paart püssee piscinína de un sistéma chímich; saría a dí ca l'è la quantità mínima de un elemeent chímich ca la mantègn i sò prupietà.
Anca sa la paròla àtum la vègn dal grech atomos, c'al vöör dí minga spartíbil, al s'è descuveert dòpu ca l'è cumpòost de trí partisèj püssee piscinítt ammò:
- Eletrún: al g'à càrica negatíva e l'è püssee lingeer de tütt i ólter partisèj;
- Prutún: al g'à càrica pusitíva; al pésa 1836 vöölt püssee de un eletrún;
- Neütrún: al g'à minga de càrica elétrica e al pésa a stèmm istèss de un prutún.
I prutúni e i neütrúni insèma, ciamaa nücleúni, ga stann deent in del nücli, invéci i eletrúni ga gírenn intuurn; chèla visiun chí a l'è in acòort al mudèll de l'àtum de Bohr.
Seguunt i régul de la mecànica quantística, invéci, i partisèj a g'ann una funziun de unda ca la definíss la prubabilità de la partisèla de truvàss, in d'un bèll mumeent, in d'un quaj spazzi; dunca, l'òrbita a l'è dumè ul spazzi de prubabilità püssee vólta.
Prupietà[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ólter prupietà a inn:
- ul nümer atòmich (Z), ca l'è ul nümer de prutún in del nücli (stèss nümer Z=stèss elemeent);
- ul nümer de màssa, ca l'è la súma del nümer de prutún e de neütrún, e al permètt de scerní i difereent isòtup.
I àtum a inn generalmeent néuter (g'ann minga de càrica elétrica); quaand un àtum al pèert u al ciàpa un eletrún, al cambia e al devénta un jún, pusitíff (catiún) sa n'al ciapa, negatíff (aniún) sa n'al pèert.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ul cuncètt de àtum a l'è staa prupòost per la prima völta da i filòsuf greech cumè Demòcrit e ul grupp dii Epicüree; in dii sécul dòpu g'inn minga staa pass inaanz, anzi a s'è desmentegaa tüscòss, fin almaanch a dopu l'Età de mèzz.
La teuría l'è stada rimetüda in pè dal John Dalton, chímich inglees; l'Amedeo Avogadro, in del sécul XIX, al cumencia a tegnii spartii àtum e mulécul.
Ul primm scenzià a mètt in ciaar la strutüra de deent de l'àtum a l'è staa, in del 1911, ul Rutherford; dòpu de lü, un quaj ann adree, Niels Bohr al püblica in d'un librètt ul sò mudèll de la strutüra de l'àtum. Per rivà a vècch magiuur detàj ammò, ga vöör però specià un quaj ólter ann fin al nassimeent de la física quantística e del micruscòpi eletrònich.


text:
G'hann piantaa chì in quest'hotel
Che se l'è tantu al g'ha do stell
Senza vestii, senza cuvèrt
L'è l'ünic che da Nòcc l'è vèrt
Cumè l'è frecc in quest'hotel
E par scaldass gh'è dumà la pell
Strengiala fort cun i tò man
Specium che ul Suu ris'ciara i nüm
E l'è inscì che la deef nà
Denta chì l'è la mia cà
Quest'hotel
Anca senza respirà
Sèraa denta in dal nost fiaa
Do stell
Sa fann mia scünt in quest'hotel
O sa paga o fö di ball
E ta devat mia pagà par me
Se devi nà l'è inscì che l'è
Vegn sü de me e varda fö
Da la finestra dal tò cöör
Questu ciel
E vedaret un mar da blö
Ma tal seet che prima o pö
Rivaran i stell
E semm tütt già denta chì
Chi è che al vöör no e chi è che al vöör sì
Chi è che al pianc e chi è che al riit
Chi è che al diis che lü l'è bun
E pö gh'è gent che möör de famm
E al g'ha dai gnanca una man
Ganca un tuchett da pan
Però lü l'ha mai rubaa
Che cazzo feet se ta g'het famm?
Se par maià devat rubà
Pröva a dì che l'è sbaglia
Toc da merda in cravata
Cui dannee denta la pata
Tirat fö gnanca cinc ghei
Parchè i henn negri e i henn ebrei
E pö magari al riit e al diis
Che al và in gesa cul suriis
Par sentiss ul püsee bun
Cun 'na man sura i cujun
L'è questa gent che la fa pianc
Che la faa pianc anca sanc
Questa gent che quala ul ciel
L'è questa gent che smorza i stell
Da quest'hotel
Do Stell Hotel...


text:
Muntalt
Muntalt (nom ufizial: Montalto Pavese) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia. Al gh'ha 914 abitant (dato del Dicember 2012[1]), cont ona süperfis de 19,1 km² e ona densità de 48 ab./km². L'è cunussüü per la sua prodüzion de vin.
L'è int una pusizion che la domina i culen de sura da Castegg e l'è ciamaa anca la "regina de l'Ultrepò".
Al cunfìna coi comün de Burgh Pariö, Burgh Rat, Crëvgnan, Lir, Muncalv, Murnigh, Uliva, Préda di Giorg, Roca di Giorgi e Arvén.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Muntalt l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2012.


text:
Cassan (MI)
Cassan su l'Adda (parnonzia local: [ka'sa:][1]; in italian: Cassano d'Adda) l'è on comun brianzoeu de la Provincia de Milan con 18889 abitant. El confina con la Provincia de Bergom e l'è traversaa de l'Adda, de la Martesana e de la Muzza.
El paes el gh'ha quatter frazion: Cascaa, Cassinn San Peder, Groppell, Taranta.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Cassan l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Referenz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text: 1Rü yexguma marü yangaicagügu ga Yerucharéü̃wa na nangugüxü̃, rü nawa nangugü ga guma ĩãne ga Bechagué ga Oríbunecüarü ma̱xpǘneãrü ngaicamana yexmane. Rü Ngechuchu nanamu ga taxre ga norü ngúexü̃gü. 2Rü ñanagürü nüxü̃: —¡Gua tórü to̱xma̱xtawa ngẽxmane ya ĩãnexãcüwa pexĩ! Rü ngẽxma tá nüxü̃ peyangau i wüxi i cowaru i ngexü̃ i ngẽxma ngaxü̃xü̃ namaã i wüxi i naxãcü i yatüxü̃ i naxü̃tagu irüxã́ũxü̃. ¡Rü peyawẽxü̃, rü nuã chauxca̱x penagagü! 3Rü ngẽxguma texé pexna caxgu na ṯacüca̱x peyawẽxü̃xü̃, ¡rü tümamaã nüxü̃ pixu rü ñapegügü: “Torü cori nanaxwa̱xegü, natürü paxa tá nanawoeguxẽẽ”, ñapegügü tüxü̃! —ñanagürü. 4Rü yema naxüpetü yerü yemaãcü Tupana nayanguxẽẽ ga norü ore ga nuxcümaü̃xü̃ ga norü orearü uruü̃ ümatüxü̃ ga ñaxü̃: 5“¡Yerucharéü̃cü̱̃ã̱xgümaã nüxü̃ pixu rü ñapegü: ‘¡Dücax ya perü ãẽ̱xgacü ya nuã pexü̃tawa ũcü! Rü nüma rü wüxi i ngẽxü̃rüüxü̃ i duü̃xü̃rüü̃ ínangu, rü wüxi i cowaruacüétügumare naxaunagü’!” ñanagürü ga yema ore. 6Rü yexguma ga yema taxre ga norü ngúexü̃gü rü yéma naxĩ, rü nanaxügü ga yema Ngechuchu namaã nüxü̃ ixuxü̃. 7Rü Ngechuchuxü̃tawa nanagagü ga yema cowarugü. Rü yema norü ngúexü̃gü rü naxchirumaã nanac̱ẖatagü ga yema cowaruxacü, rü ñu̱xũchi ga Ngechuchu rü natagu naxaunagü. 8Rü yema muxü̃ma ga duü̃xü̃gü ga nawe rüxĩxü̃ rü naxchirumaã nayac̱ẖamatanü ga nama. Rü togü rü naĩxã́tü ta nadaü̃gü rü yemamaã nayac̱ẖamatanü ga nama. 9Rü yema duü̃xü̃gü ga nape̱xegu ãgüxü̃, rü yema togü ga wixweama ãgüxü̃, rü tagaãcü ñanagürügü: —¡Namexẽchi ya daa ãẽ̱xgacü ya Dabítanüxü̃! ¡Rü namexẽchi ya yima Tupanaẽ́gagu núma ũcü! ¡Rü cuxü̃ tataxẽẽgü, Pa Tonatü ya Daxũgucüx! —ñanagürügü. 10Rü yexguma Ngechuchu Yerucharéü̃wa ixücuxgu, rü guxü̃ma ga yema ĩãnecü̱̃ã̱x rü nanaxi̱xãchiãẽgü, rü ñanagürügü: —¿Texe nixĩ ya daa? —ñanagürügü. 11Rü yema Ngechuchuwe rüxĩxü̃ ga duü̃xü̃gü rü nanangãxü̃gü rü ñanagürügü: —Daa nixĩ ya Tupanaãrü orearü uruü̃ ya Ngechuchu ya Gariréaanewa ngẽxmane ya ĩãne ya Nacharétucü̱̃ã̱x ixĩcü —ñanagürügü. 12Rü tupauca ga taxü̃negu naxücu ga Ngechuchu, rü ínanawoxü̃ ga yema yéma ṯacümaã taxegüxü̃ rü naxca̱x taxegüxü̃. Rü nanawoegu ga norü mechagü ga yema duü̃xü̃gü ga yéma dĩẽrumaã taxegüxü̃ rü muxtucugümaã taxegüxü̃. 13Rü ñanagürü nüxü̃ ga yema duü̃xü̃gü: —Tupanaãrü ore i ümatüxü̃wa rü ñanagürü: “Chopata rü yumüxẽpataü̃ nixĩ”. Natürü pema rü ngĩ́ta̱a̱xgüxü̃pataü̃ peyaxĩxẽẽ —ñanagürü. 14Rü yéma tupauca ga taxü̃newa rü Ngechuchuca̱x naxĩ ga ñuxre ga ingexetügüxü̃ rü ichixeparagüxü̃. Rü Ngechuchu nanameẽxẽẽ. 15Natürü ga paigüarü ãẽ̱xgacügü rü ngúexẽẽruü̃gü ga ore ga mugüwa ngu̱xẽẽtaegüxü̃, rü nüxü̃ nadaugü ga yema mexü̃gü ga taxü̃gü ga Tupanaãrü poramaã naxüxü̃ ga Ngechuchu rü buxü̃güxü̃ naxĩnüẽ ga na ñagüxü̃: —¡Namexẽchi ya daa ãẽ̱xgacü ya Ngechuchu ya Dabítanüxü̃! —ñagüxü̃. Rü yemaca̱x ga yema ãẽ̱xgacügü rü nanuẽ. 16Rü ñanagürügü Ngechuchuxü̃: —¿Nüxü̃ cuxĩnüxü̃ i ngẽma buxü̃gü namaã idexagüxü̃? —ñanagürügü. Rü Ngechuchu nanangãxü̃, rü ñanagürü: —Ngü̃, nüxü̃ chaxĩnü. ¿Natürü taguma e̱xna nawa pengúe i Tupanaãrü ore i ümatüxü̃ i ñaxü̃: “Rü ngẽma buxü̃gü i íraxüchixü̃ rü õxchanagü rü tá ta cuxü̃ nicua̱xüü̃gü”, ñaxü̃? —ñanagürü. 17Rü yexguma ga Ngechuchu rü nüxna yéma nixũ, rü ñu̱xũchi ínaxũxũ ga guma ĩãnewa. Rü ĩãne ga Betániawa naxũ, rü yexma nayape. 18Rü moxü̃ãcü ga pa̱xmama rü yexguma wenaxãrü Yerucharéü̃ca̱x nataegugu ga Ngechuchu rü nataiya. 19Rü namacüwawa nüxü̃ nadau ga wüxi ga ori̱x ga iguera. Rü naxca̱x nixũ, natürü taxuü̃ma ga norü oxü̃ inayangau, rü naã́tüxü̃xĩcatama inayangau. Rü yemaca̱x ñanagürü nüxü̃ ga yema ori̱x: —Rü tagutáma wena cuxo̱x, —ñanagürü. Rü yexgumatama narüṉ̃exẽ ga yema ori̱x. 20Rü yexguma yemaxü̃ nadaugügu ga norü ngúexü̃gü, rü naḇaixãchiãẽgü. Rü Ngechuchuna nacagüe rü ñanagürügü: —¿Rü ñuxãcü i ñaã ori̱x i paxama naṉ̃exẽxü̃? —ñanagürügü. 21Rü Ngechuchu nanangãxü̃ rü ñanagürü: —Aixcüma pemaã nüxü̃ chixu rü ngẽxguma chi meã peyaxõgügu rü tama ngẽma igueramaã chaxüxü̃xĩca chi pexü. Natürü yexeraxü̃ chi pexü. Rü ngẽxguma chi daa ma̱xpǘnemaã nüxü̃ pixuxgu na yaxũgachixü̃ca̱x rü taxtü i taxü̃chiüwa naxũxü̃ca̱x, rü pega chi naxĩnü. 22Rü guxü̃ma i ṯacü i naxca̱x ípec̱axü̃ i perü yumüxẽwa, rü tá penayauxgü ega aixcüma peyaxõgüãcüma naxca̱x ípecaxgu. 23Rü Ngechuchu rü tupauca ga taxü̃negu naxücu. Rü yexguma yéma ínangu̱xẽẽtaeyane rü naxca̱x naxĩ ga paigüarü ãẽ̱xgacügü rü togü ga ãẽ̱xgacügü ga yaguã̱xgü. Rü Ngechuchuna nacagüe rü ñanagürügü: —¿Rü texéarü mugagu nixĩ i cunaxüxü̃ i ngẽma núma cuxüxü̃? ¿Rü texé cuxü̃ tamu na cunaxüxü̃ca̱x i ngẽma? —ñanagürügü. 24Rü Ngechuchu nanangãxü̃ rü ñanagürü: —Choma rü tá ta pexna chaca, rü ngẽxguma choxü̃ pengãxü̃gu i ngẽma pexna naxca̱x chac̱axü̃, rü choma rü tá ta pemaã nüxü̃ chixu na ngẽxü̃rüüxü̃ i ãẽ̱xgacü na choxü̃ muxü̃ na nuã changu̱xẽẽtaexü̃. ¿Rü texé tanamu ga Cuáü̃ na duü̃xü̃güxü̃ ínabaiü̃xẽẽxü̃ca̱x? ¿Pexca̱x rü Tupana yiĩxü̃ ga namucü rü e̱xna duü̃xü̃gümare? —ñanagürü. Rü yexguma ga yema ãẽ̱xgacügü rü inanaxügüe ga nügümaã na yaporagatanücüüxü̃. Rü nügümaãtama ñanagürügü: —¿Ñuxũ ñagügüxü̃ tá? Erü ngẽxguma chi nüxü̃ ixuxgu na Tupana núma namuxü̃ rü nüma rü tá ñanagürü tüxü̃: “¿Rü tü̱xcüü̃ ga tama nüxü̃́ peyaxõgüxü̃?” ñanagürü tá. 26—Rü ngẽxguma chi nüxü̃ ixuxgu na yatügümare núma namuxü̃ rü taxca̱x rü tá naxãũcüma, erü duü̃xü̃gü tá tüxü̃ nadai. Erü nümagü i duü̃xü̃gü rü nagu narüxĩnüẽ na Tupana yiĩxü̃ ga Cuáü̃xü̃ núma mucü —ñanagürügü. 27Rü yemaca̱x Ngechuchuxü̃ nangãxü̃gü rü ñanagürügü: —Tama nüxü̃ tacua̱x ga texé núma na namuxü̃ ga Cuáü̃ ga baiü̃xẽẽruü̃ —ñanagürügü. Rü yexguma ga Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —Choma rü tá ta tãũtáma pemaã nüxü̃ chixu na texé choxü̃ muxü̃ na chanaxüxü̃ i ngẽma choxna naxca̱x pec̱axü̃ —ñanagürü. 28Rü ñanagürü ta ga Ngechuchu —¿Ñuxũ ñapegüxü̃ naxca̱x i ñaã ore i tá pemaã nüxü̃ chixuxü̃? Rü wüxi ga yatü rü nüxü̃́ nayexma ga taxre ga nane. Rü wüxi ga guma nanemaã nüxü̃ nixu rü ñanagürü nüxü̃: “Pa Chaunex, chanaxwa̱xe i yéa chorü ubaarü buxgüwa cuyapuracü”, ñanagürü. 29—Rü guma nane nanangãxü̃ rü ñanagürü: “Choxü̃́ nawa̱xtümüü̃ na ngẽ́ma chaxũxü̃”, ñanagürü. Natürü ga yixcamaxü̃ra rü nagu narüxĩnü rü düxwa yéma nayapuracü. 30—Rü yixcüra ga guma nanatü rü naĩ ga nanexü̃tawa naxũ, rü yexgumarüü̃ ta nüxü̃ yema ñanagürü. Rü guma nane nanangãxü̃ rü ñanagürü: “Marü name, Pa Pa, rü ngẽ́ma tá chaxũ”, ñanagürü. Natürü tama aixcüma yéma naxũ. 31—Rü ñu̱xma chanaxwa̱xe i chomaã nüxü̃ pixu rü ngexcürüücü ga guma taxre ga nane ga aixcüma naxücü ga yema nanatü naxwa̱xexü̃ —ñanagürü. Rü nümagü nanangãxü̃gü rü ñanagürügü: —Ga guma nüxĩra namuãcü nixĩ ga naga ĩnücü —ñanagürügü. Rü yexguma ga Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —Aixcüma pemaã nüxü̃ chixu rü ngẽma yatügü i Dumaãrü ãẽ̱xgacüca̱x dĩẽru ngĩxü̃ dexü̃ rü ngẽma ngexü̃gü i chixri maxẽxü̃ tá nixĩ i pexü̃pa nüxĩra ichocuxü̃ i ngextá Tupana ãẽ̱xgacü íixĩxü̃wa. 32—Yerü Cuáü̃ ga baiü̃xẽẽruü̃ rü núma naxũ na pemaã nüxü̃ yaxuxü̃ca̱x na ñuxãcü tá na pemaxẽxü̃, natürü ga pema rü tama nüxü̃́ peyaxõgü. Natürü ga yema yatügü ga Dumaãrü ãẽ̱xgacüca̱x dĩẽru ngĩxü̃ dexü̃ rü yema ngexü̃gü ga chixri maxẽxü̃ rü Cuáü̃ãxü̃́ nayaxõgü. Natürü ga pema rü woo nüxü̃ na pedaugüxü̃ ga ñuxãcü na yaxõgüãxü̃, rü tama nüxü̃ perüxoechaü̃ i pecüma i chixexü̃ na peyaxõgüxü̃ca̱x —ñanagürü. 33Rü ñanagürü ta ga Ngechuchu: —Rü chanaxwa̱xe i iperüxĩnüẽ i ñaã to i ore i cua̱xruü̃ i tá pemaã nüxü̃ chixuxü̃. Rü nayexma ga wüxi ga yatü ga nüxü̃́ nayexmacü ga wüxi ga norü naãne. Rü yexma nanato ga muxü̃ma ga ori̱x ga uba. Rü ñu̱xũchi ínanapoxegu, rü nanaxü ga wüxi ga ubaarü yauxtüü̃xü̃chica rü wüxi ga dauxü̃taechica. Rü ñu̱xũchi ñuxre ga puracütanüxü̃na nüxü̃ nadauxẽẽ. Rü namaã nanamexẽẽ na ngãxü̃gu namaã ngĩxü̃ yatoyexü̃ca̱x ga yema ubatanü. Rü ñu̱xũchi ga yema naãneãrü yora rü wüxi ga to ga nachiü̃ãne ga yaxü̃guxü̃wa naxũ. 34—Rü yexguma norü ubaarü buxgüwa nanguxgu, rü yema naãneãrü yora rü yéma nanamugü ga ñuxre ga norü duü̃xü̃gü na yema puracütanüxü̃na ngĩxca̱x yac̱axü̃ca̱x ga yema ubatanü ga nüxna ücü. 35Natürü ga yema puracütanüxü̃gü rü ínanayauxü̃ ga yema coriarü duü̃xü̃gü. Rü nanac̱uaixgü ga wüxi, rü ga to rü nayama̱xü̃chigü, rü ga yema to rü nutamaã ínanamuxũchigü. 36—Rü yema naãneãrü yora rü wenaxãrü noxriarü yexera rümumaẽxü̃ ga norü duü̃xü̃gü yéma namugü. Natürü ga yema puracütanüxü̃gü rü yema togürüü̃tama chixri namaã nachopetü. 37—Rü düxwa ga yema naãneãrü yora rü yéma nanexü̃chixü̃ namu yerü nüma nagu naxĩnügu rü chi nanega naxĩnüẽ ga yema puracütanüxü̃gü. 38—Natürü yexguma yema cori nanexü̃ nadaugügu ga yema puracütanüxü̃gü, rü nügümaã ñanagürügü: “Ngẽmaãrü tá nixĩ i ñaã naãne i yixcama. ¡Rü ngĩxã tayama̱xgü na tóxrü yiĩxü̃ca̱x!” ñanagürügü. 39—Rü nayayauxgü, rü toxnamana nanagagü, rü yexma nayama̱xgü —ñanagürü. 40Rü yexguma ga Ngechuchu rü yema paigüarü ãẽ̱xgacügüna naca rü ñanagürü: —¿Rü ngẽxguma ínanguxgu i ngẽma naãneãrü yora, rü ṯacü tá yema puracütanüxü̃maã naxü? —ñanagürü. 41Rü yema ãẽ̱xgacügü rü Ngechuchuxü̃ nangãxü̃gü, rü ñanagürügü: —Ngẽma naãneãrü yora rü tama nüxü̃́ nangechaü̃tümüü̃ãcüma tá nanadai i ngẽma puracütanüxü̃gü i chixri maxẽxü̃. Rü ñu̱xũchi togü i puracütanüxü̃gü i meã namaã ngĩxü̃ itoyexü̃ i dĩẽruna tá nüxü̃ nadauxẽẽ —ñanagürügü. 42Rü Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —¿Taguma e̱xna nawa pengúe i Tupanaãrü ore i ümatüxü̃? Erü ngẽmawa rü ñanagürü: “Rü yima nuta ya mecü ya ĩãrü üruü̃gü nüxü̃ oechirécü rü ñu̱xma rü yimatama nixĩ ya Tupana nüxĩra yaxücuchicü na namaã inaxügüãxü̃ca̱x ya ĩpata. Rü tórü Cori ya Tupana nixĩ ga naxücü ga yema, rü ñu̱xma rü namexẽchi i taxca̱x”, ñanagürü i ngẽma ore. 43—Rü ngẽmaca̱x pemaã nüxü̃ chixu rü woo pexca̱xchire̱x na yiĩxü̃ i ngẽma naãne i ngextá Tupana ãẽ̱xgacü íixĩxü̃wa, natürü pexna tá nanapu. Rü togü i duü̃xü̃gü i aixcüma Tupanaga ĩnüẽxü̃na tá nanaxã. 44—Rü yima nuta ega texé namaã yarüñaxgu rü tá itapoü̃gü. Rü yíxema tümaẽ́tügu nanguxe ya yima nuta, rü tá tüxü̃ niñaĩxmü —ñanagürü ga Ngechuchu. 45Rü yexguma ga paigüarü ãẽ̱xgacügü rü Parichéugü nüxü̃ ĩnüẽgu ga yema ore ga cua̱xruü̃ ga Ngechuchu namaã nüxü̃ ixuxü̃, rü nüxü̃ nicua̱xãchitanü ga nachiga na yiĩxü̃ ga yema ore. 46Rü yexgumatama ga yema ãẽ̱xgacügü rü Ngechuchuxü̃ niyauxgüéga. Natürü taxucürüwama nayayauxgü yerü duü̃xü̃güxü̃ namuü̃ẽ, yerü nümagü ga duü̃xü̃gü rü nayaxõgü ga aixcüma Tupanaãrü orearü uruü̃ na yiĩxü̃ ga Ngechuchu.


text:
Tequila o kerosene,urmai, fa' mea differenza e vardi sta chitàra in soel muur de la mia stanza,
l'ho purtàda in tutt el muund, l'ho gratàda 'me na crusta, soe la pèll gh'emm tucc i straad cume' i culpi de 'na frusta
Una dona in valtelèna che parlava cun't i Saant, la m'ha dii che tucc i lègn se regòrden i so piaant,
che gh'è un lègn per fa' una cruus e un lègn per fa' una porta, per el lègn de 'na chitàra la sua pianta l'è mai morta.
La m'ha dii che 'sta chitàra l'ha viagiaa sura una barca e che forsi l'ha sunada anca un certo Garcìa Lorca,
l'è finìda soe in Irlanda da un ciuchee del Connemara, l'hann sunada anca in Camargue per el de' de Santa Sarah..
Quaand che l'ho incuntrada me, l'era in mann ad un jazzista, un gitano cui barbiis e un prublèma alla sinistra,
ma una nòcc ghe l'hann rubàda, forsi l'era troppa bèla l'ho ritruvada in Algeria cun deent un boecc de rivultèla..
L'ho curàda, l'ho guariida e la sunava pussee alègra, duve prema gh'era un boecc g'ho faa intarsià una roesa negra,
l'ho sunada in soe la naav quaand che i geent cambiaven tèra, l'ho dupràda 'me 'na spada per tajàcch el coo alla guèra,
un fioe del Minnesota l'era dree a scapà de ca', un dè el m'ha dumandaa se la pudèvi prestà,
l'ha faa una canzòn sura un trènu piee de geent cun deent una risposta che la bùfa ammò in del veent
ogni corda la disèva quell che 'l teemp purtava via, ogni mànegh de chitàra in fondo el paar 'na ferrovia,
la distanza la moev quel che 'l coer el spècia e semm bon de cambià nota senza mai cambià la facia.
Ho cantta canzòn de lena sura i sàss de la Sardègna, ho cantta canzòn fantasma dennaanz ai cruus de la Bretàgna,
ho sunaa per chi beveva senza mai desmentegà, ho sunaa per chi ne nava e per chi turnava a ca'
e hai suonato Rosanera, per far solletico a 'sto mondo, fuori dai cessi e dalle chiese, per il secrista e il vagabondo,
abbiam deciso di suonare senza pesare le persone solo chi spara a una chitarra non ha diritto a una canzone
solo chi spara a una chitarra non ha diritto a una canzone .