text:
Il campiun mundial parta per la quarta giada suenter il 2007, 2013 e 2015 davent da la poleposition a Silverstone. El ha battì Nico Rosberg per bun 3 dieschavels. I sa tracta da la 55avla poleposition da sia carriera per Hamilton. Ord la segunda retscha partan ils dus pilots da Red Bull, l’Ollandais Max Verstappen e l’Australian Daniel Ricciardo. Sebastian Vettel è sa qualifitgà sco 6avel, ma sto però cumenzar la cursa da damaun sco 11avel, perquai ch’el ha stuì laschar midar il motor da ses Ferrari.
Da la squadra da Sauber è sulettamain Felipe Nasr sa participà al qualifying. Il Brasilian è vegnì davos. Ses collega da la Svezia, Marcu Ericsson, ha stuì dar forfait.
En il terz trenament liber ha Ericsson gì in grev accident cura ch’el ha pers la controlla sur da ses bolid. El n’è betg sa blessà. Però n’han ils mecanists betg pudì reparar ses bolid demolì ad uras.
En il classament general ha Nico Rosberg anc 11 puncts avantatg sin Lewis Hamilton.
RR novitads 15:00


c: text/html

text:
A San Murezzan èsi gartegià a la polizia chantunala da tschiffar persunas ch'han martgadà cun cocain. Durant las ultimas duas stagiuns d'enviern ha la polizia fatg retschertgas intensivas en l'Engiadin'Ota pervi da traffic da drogas. La polizia è uschia vegnida attenta sin ina gruppa da 12 persunas. Trais da quellas sajan stadas arrestadas temporarmain. Entant èn ellas però puspè en libertad.
Valur da 10'000 francs
Cun far perquisiziuns da chasa ha la polizia chattà var 60 grams cocain d'auta qualitad ed ina pitschna quantitad da haschisch. Las drogas hajan ina valur da var 10'000 francs. Las persunas en la vegliadetgna tranter 26 e 60 onns che derivian da la Svizra, da l'Italia e da la Germania han per part confessà delicts. La polizia ha denunzià las persunas a la procura publica dal chantun Grischun.
RR novitads 12:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Charn or dal labor
- Venderdi, 16.3.2018, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 16.3.2018, 8:40, RTR
Gia en trais onns duai esser pussaivel da cumprar e mangiar charn ch'è vegnida producida en il labor. Il mument èsi dentant anc fitg char da producir da questa charn.
La charn or dal labor schliass in problem global. Fitg bleras resursas vegnan duvradas per trair animals da niz. Ed i vegn quintà che la dumonda suenter charn creschia fin l'onn 2050 anc ina giada per 70%. Cun pudair producir la charn en il labor pudess ins evitar ch'adina dapli animals stuessan laschar lur vita per il consum da charn. Avant ch'igl è uschè lunsch, ston dentant anc insaquants problems vegnir schliads. Tranter auter ston ils custs da producziun vegnir reducids ed ils carstgauns ston vegnir persvas da la charn or dal labor.


text:
Center da perscrutaziun d’energia alpin AlpEnForCe
Il Center per la perscrutaziun d’energia alpin AlpEnForCe ei ina fundaziun da retscherca senza la finamira da far gudogn cun sedia a Mustér. La fundaziun promova la retscherca interdisciplinara dall’energia cun risguard special dils cantuns da muntogna e las regiuns alpinas.
La fundaziun s’occupa d’aspects tecnics, economics, giuridics e politics che stattan en connex cun l’energia cun risguard particular dalla zona alpina. La fundaziun collaborescha cun instituziuns da retscherca naziunalas ed internaziunalas sco era cun associaziuns che han ils medems interess.
La Fundaziun Center da perscrutaziun d’energia alpin ei vegnida fundada la primavera 2016 a Mustér. Sper la perscrutaziun e la retscherca da pusseivladads futuras dalla producziun d’energia, organisescha ella era mintg’onn ils Dis da discussiun davart la perscrutaziun dall’energia a Mustér. Duront quels dis s’entaupan scienziats dil sectur dall’energia a referats e discussiuns en gruppas. Ina part da quels dis ei era in arranschament public cun differents referats.


text:
En l'avegnir duain automobilistas ed automobilists pir a partir da 75 onns stuair ir regularmain tar ina controlla medicinala e betg gia cun 70 onns sco fin qua. Quai ha decis il Cussegl naziunal cun 97:82 vuschs. Uschia ha el dà suatientscha ad ina iniziativa parlamentara da Maximilian Reimann da la PPS Argovia.
Per l'iniziant Reimann munta la regla actuala ina discriminaziun per las persunas attempadas en Svizra. En ils pajais vischins na stoppian automobilistas ed automobilists sur 70 onns betg far sumegliantas controllas medicinalas, argumentescha Reimann. Er la statistica na mussia betg dapli accidents da persunas sur 70 onns cumpareglià cun autras gruppas da vegliadetgna.
Avant ch'in sboz da lescha po vegnir elavurà, sto er il Cussegl dals chantuns approvar l'iniziativa.
RR novitads 06:00


text:
Digitip – App per cartas da clients
- Glindesdi, 2.1.2017, 10:15
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 2.1.2017, 10:15, RTR
Siemiais er vus d'ina bursa satiglia senza cartas da clients or da plastic per mintga fatschenta? I dat diversas apps che porschan in sistem d'arcunar las datas da questas cartas.
Il Digitip preschenta ina app per il sistem operativ Android u iOS ed ina app per sistems da Microsoft. Omaduas apps funcziunan a moda fitg simpla. Ellas fan che las cartas cun uschenumnads Barcodes svaneschan ord la bursa.


text:
Sco quai che Christian Prinz ha ditg envers RTR, funcziunia quai bain en sia funcziun sco directur administrativ, quai en cumbinaziun cun il directur tecnic Curdin Baltermia. El saja regularmain a Savognin, e quai che pertutga la contabilitad saja quai tuttina nua ch’in directur sesa. Cun lavurar da l’Austria anora dettia quai era novs contacts nua ch’ins possia profitar da la gruppa, che gestiunescha differents territoris da skis.
Plinavant ins haja engaschà in’ulteriura persuna che fetschia lavurs administrativas a Savognin. Era il president dal cussegl administrativ da las Pendicularas Savognin Markus Schröcksnadel di, ch’il lieu nua ch’il directur lavura saja secundar. En l’Austria dettia quai per exempel in territori da skis nua che l’administraziun saja dapli che 100 kilometers davent dal territori da skis.
RR actualitad 12:00


text:
Livraga
Livràga (Livraga in italian) l'è un cumün del center de la Lumbardia cun 2 568 abitant (dàto del Dic 2015 [1]).
El sa tröva a metá strada fra Lod e Casàl
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Livraga l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Il ladro
Il ladro (Al làdar) 'l è 'n film dramàtic dal 1956 'd Alfred Hitchcock trat da 'n fat sucès dabòṅ al 14 ad Śnar dal 1952 quànd Christofer Emmanuel Balestrero, 'n óm americàṅ uriginàri ad Fibìni in Piemónt, 'l è stâ mandâ in parśòṅ da di giùdas, da di pulisiòt e da di magistrâ par dal rapìni mai fati. Hitchcock 'l iva lèt la nutìsia in sla rivìsta Life Magazine al 29 ad Śugn d'l an dòp.
Quànd 'l è vgnû fóra in Itâglia i dupiadōr i aṅ cambiâ al cugnóm dal prutagunìsta da Balestrero a Ballister par na sèrta cinsùra dal tèmp ch'la n vliva minga che 'n cugnóm itagliàṅ al fus mis incòst a 'n làdar.
Al film 'l à frutâ in alóra a qvéi dla Warner Bros dū migliòṅ ad dòlar a frònt 'd un cóst 'd un migliòṅ e duśènt-mila.
Sunt
Al sunadōr ad cuntrabàs Chistopher Emanuel Manny Balestrero (Henry Fonda) al lavóra in dl'urchèstra dal Stork Club ad New York par campàr, lò, sò mujér Rose (Vera Miles) e i sò dū putèṅ Robert (Kippy Campbell) e Gregory (Robert Essen). Par pagàr-'s al curi 'd un dentìsta par sò mujér al decìd 'd andàr a dmandàr di bèsi in prèst da la sò asicurasiòṅ. Rivâ là, al dóni a 'l spurtèl i créd'n ad véd'r in lò al làdar ch'in dal méś ad Luj 'l iva rubâ lè duśènt dòlar. Balestrero al vèṅ purtâ in parśòṅ e, par vgnir fóra, al gh'à da spetàr che sò cugnâ Eugene (Nehemiah Persoff) al faga sù, a fadìga, i 7.500 dòlar dla causiòṅ.
'L avucàt O'Connor (Anthony Quayle), ch'l al difénd, al gh diś 'd arcurdàr-as cuśa 'l fus drē a far cal dòpmeśdè dal 14 Luj quànd l'è stada rapinàda l'agensìa. A Manny a gh vèṅ in mènt ch'l éra drē a śugàr a 'l carti cun tri cliènt dna pensiòṅ. Ma quànd 'l i và a catàr al vèṅ a savér da dū putìni minga tant gustóśi che òṅ 'l è mòrt da dū méś e da na dóna che c'l àtar 'l è sparî via sénsa lasàr dit gnint. La Rose la taca a 'ndàr śò 'd tèsta parchè tut a và a l'arvèrsa e al sò viti i èṅ ruinàdi sénsa 'vér fat gnint. La dóna la s tōś la cólpa parchè tut 'l è sucès p'r i sò dènt da mét'r a pòst e dal fat ch'i éran sèmp'r in buléta parchè lē la n éra bòna ad métar via gnint. Malàda ad matéria e sénsa vója ad vìvar, chi lē la và in clìnica méntar sò marè al vèṅ mis sóta da i giùdas a prucès.
In cal méntar un laśaròṅ ch'al sumìlia a Manny (Richard Robbins) al próa a śgranfgnàr di bèsi in na drugarìa ma al negusiànt al gh la cava a ciamàr la pulisìa.


text:
Stomegh
El stomegh l'è on orghen de l'aparad digerent. L'è quell che 'l fa su la segonda fas de la digestion, quella che la vegn despoeu el mastegà.
El nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La parolla stomegh la vegn del latin stomachus, che 'l deriva anca lu del grech stómachos. L'è doperaa in tutt i lengov romanz (italian stomaco, piemontes stòmi, spagnoeu e aragones estómago, catalan estómac, portoghes estômago, frances estomac, romen stomac), oltra che in ingles (stomach) e in di lengov brittonegh (breton stomog, galles stumog).
El termen grech gastér (che 'l voeur dì "venter, stomegh") a l'è drovaa per i nomm medegh che pertocchen l'istomegh.
Del nomm doperaa in di lenguagg germanegh (compagn del todesch magen, olandes maag, danes mave, islandes magi, frison mage) la vegn la parolla lombarda magon e, in del sens de "grossa baga", anca la parolla magott.


text:
Il president tudestg Frank-Walter Steinmeier è sa mussà schoccà dals cravals grevs a Hamburg durant l’inscunter dals G20. Quai ch’el haja vesì haja «scurlattà» el e fetschia el «consternà», ha ditg Steinmeier tar in visita a Hamburg.
Steinmeier: Reconuschientscha ed engraziament a la polizia
Demonstraziuns talmain violentas n’haja la Germania betg gì ils onns passats. Intgins hajan sa cumportà «senza resguard e cun ina furia destructiva senza cunfins». Steinmeier ha engrazià explicitamain als policists per lur lavur. Els na meritassian betg be reconuschientscha ma er engraziament. Els hajan prestà lur servetsch per la segirezza e protegì il dretg da sa radunar.
476 policists blessads, 186 arrestads e 225 en fermanza
Quai èn las cifras or da la bilantscha ord vista da las autoritads, communitgadas la dumengia dal manader da l’acziun Hartmut Dudde. Da las persunas arrestadas sajan 132 da la Germania, 8 da la Frantscha e 7 da l’Italia, scriva l’agentura da novitads Reuters.
Critica, ch’ella haja reagì massa tard sin ils cravals en il Schanzenquartier, renviescha la polizia: Pervi da la gronda violenza duvrada cunter ils policists hajan stuì vegnir mobilisadas unitads spezialas cunter ils extremists.
Scholz: Finamira dad in inscunter segir ha fatg naufragi
Il president da la citad da Hamburg, fin uss adina suveran suveran, haja fatg bilantscha cun fatscha sblacha, rapportan las agenturas da novitads. Suenter ils gronds excess da violenza ha Olaf Scholz concedì d'avair fatg naufragi cun sia finamira d'in inscunter dals G20 ch’è segir per la politica e per la populaziun.
Ins haja mess a disposiziun a la polizia tut quai ch'ella haja dumandà. Ch'i haja tuttina dà violenza massiva saja irritond. Critica envers la polizia ha Scholz dentant renvià. El na possia betg chapir sche la lavur vairamain eroica da la polizia vegnia crititgada uss u ils proxims dis.
Cler è dentant gia uss: Er Olaf Scholz sez vegn a restar en il focus da la critica. La discussiun davart la responsabiltà politica ha pir cumenzà.
RR novitads 18:00


text:
Happy Birthday Samih Sawiris
- Dumengia, 22.1.2017, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 22.1.2017, 9:03, RTR
Samih Sawiris, l'investur e milliunari egipzian che bajegia ad Andermatt quasi in nov vitg è um da fatschenta, è cosmopolit, è nunpolitic ed è cristian coptic. Ed el ha laschà vegnir a café tar el a chasa, per ina marella ch'emprova da mussar el en sias differentas rollas.
Samih Sawiris tutga tar ina da las pli ritgas famiglias d'interprendiders da l'Egipta. El è il figl mesaun dal patriarc Onsi Sawiris, che ha fundà en ils onns enturn il 1950 la firma da bajegiar Orascom, e da Yousriya Loza Sawiris, anteriura commembra dal parlament egipzian. Er ils frars Nassef e Naguib èn interprendiders. Naguib en la branscha da telecommunicaziun, Nassef en quella da bajegiar, sco il bab. E Samih Sawiris è sa spezialisà sin il turissem.
Far cun «legos» in zic pli gronds
Andermatt è be in da numerus projects ch'el bajegia. Ses project da parada è la citad cumplettamain artifiziala El Gouna a la costa da la mar cotschna. Là, nua che quai era anc avant 26 onns nagut auter che desert ha Samih Sawiris bajegià hotel per hotel, villa per villa, restaurant per restaurant, chasa per chasa. Ina entira citad cun entant 25'000 abitants. Cun scola, universitad, apoteca, baselgia, moschea e tut quai ch'ina citad dovra. Er Samih Sawiris posseda in appartament a El Gouna. En il port da El Gouna è sia jacht parcada. E sin la jacht raquinta Samih Sawiris da sia uffanza, tranter auter, ch'el vuleva schon dad uffant daventar inschigner. «Jau hai schon d'uffant fatg fitg gugent cun legos e cun mecano - schon lura hai jau gì plaschair da bajegiar chaussas.»
«Politica? Na!»
Betg be l'uffanza e la relaziun cun ses geniturs e sia famiglia è stà in tema durant las intervistas, er tar temas forsa main agreabels ha Samih Sawiris dà insaquantas respostas. Per exempel vegn el confruntà cun critica envers sias fatschentas che han fatg lingias grossas. In auter tema è er, co quai è d'appartegnair ad ina minoritad cristiana - Samih Sawiris è Copt - en ina terra surtut muslima. Ubain el raquinta, tge ch'el ha fatg durant la primavaira araba en l'Egipta. Sawiris commentescha er la situaziun da l'Egipta uss suenter tut las midadas en la regenza - quai tuna lura quasi sco da tadlar tiers ad in politicher. Dentant ambiziuns politicas n'ha Samih Sawiris mai gì: «Avair massa daners plus anc pussanza quai na va betg», di el.


text:
La malsogna da stress burnout è s'augmentada ils davos onns. Ils pertutgads pateschan da differents sintoms segir dentant d'ina permanenta stancladad.Tenor retschertgas èn 12% dals purs periclitads, la media da la populaziun be 6,1%. Quai munta ch'ils purs èn periclitads dubel uschè fitg sco autras branschas. Prevenziun è fitg impurtanta.
Finanzas è factur da ristg il pli grond
Las raschuns per in burnout tar ils purs sajan differentas. D'ina vart saja quai la situaziun finanziala, la sanadad e la mancanza da temp liber. Da l'autra vart procuria ina stretga colliaziun da mastergn e famiglia per conflicts.
RR novitads 14:00


text:
En il qualifying è il pilot da Mercedes - Lewis Hamilton - stà 0,051 secundas pli spert ch’il Tudestg Sebastian Vettel sin Ferrari e ses collega d’equipa Valtteri Bottas. El ha cun quai cuntanschì avant sia 193avla cursa la 64avla pole position da sia carriera. Cun questa prestaziun è l'um da 32 onns sin buna via da surpassar la glista dals etern meglers la marca meglier temp da qualifying. Avant el èn be anc Michael Schumacher (68) ed Ayrton Senna (65).
Jau sun losch sin mia prestaziun.
Wehrlein puspè avant Ericsson
Ils pilots da Sauber - Pascal Wehrlein e Marcus Ericsson partan damaun da la posiziun 15 respectivamain 16.
RR novitads 16:00


text:
Bleras persunas pertutgadas na lavurian suenter in grev accident betg pli en lur anteriura professiun u stoppian reducir lur pensum.
Blers lain encrescher per lur professiun
Bunamain la mesadad da questas persunas mida il patrun da lavur ni po betg pli lavurar en in pensum cumplain en la professiun. Il 2016 ha la Suva serrà giu radund 4’200 cas cun ina problematica da reintroducziun. 88% da questa persunas èn vegnidas integradas cun success.
La via enavos è different lunga
Quant ditg temp ch’i giaja enfin che las persunas pertutgadas sajan puspè enavos en lur vita varieschia da paucs mais fin plirs onns, scriva la Suva. In success è sche la persuna po lavurar e sto sulet retrair maximalmain 20% da la renta d’invaliditad. Tar persunas sut 20 onns che han in accident durant la lavur dumognan 99% il pass enavos en lur professiun, scriva la Suva.
RR novitads 10:00


text:
Dal tut cuntenta n’è l’equipa da Patrick Fischer tuttina betg damai ch’ils Svizzers manavan encunter ils Slovens suenter 20 minutas cun 4:0 ed han a la fin bunamain anc dà ord maun la victoria. Dumengia saira frunta la Svizra sin la Norvegia.
Gia ils ultims dus onns ha la naziunala Svizra mintgamai stuì sajettar penaltis cunter las squadras promovidas da l'Austria e dal Kasachstan. Auter che ils ultims dus onns ha la Svizra questa giada, cunter la Slovenia, gudagnà.
Gols per ils Svizzers han sajettà
- 1:0 - Ambühl
- 2:0 - Haas
- 3:0 - Loeffel
- 4:0 - Bodenmann
Ulteriurs resultats
Gruppa A:
Slovachia - Italia 3:2 suenter prolungaziun
Lettonia - Danemarc 3:0
Germania - Svezia 2:7
Gruppa B:
Bielorussia - Tschechia 1:6
Norvegia - Frantscha 3:2
RR novitads 15:00


text:
Il document sa drizza a vischnancas cun ina cumpart d'abitaziuns secundaras da passa 20% ed a talas ch'èn al cunfin da la limita. Il document cuntegna respostas ed exempels concrets per las dumondas d'applicaziun che sa tschentan il pli savens.
Quest agid cuntegna recumandaziuns d'applicaziun provisoricas dal departament per mauns da las autoritads communalas. El vala fin ch'ina pratica da dretgira confermada è avant maun. Cumpetentas e responsablas èn e restan las vischnancas ch'èn obligadas envers la lescha ed envers las sentenzias giudizialas en chaussa, uschia scriva il Departament d'economia publica.
Igl è previs d'adattar il document periodicamain a las novas enconuschientschas ed a las novas sentenzias giudizialas.
RR novitads 10:00


text:
Rauba da tschel mund
- Dumengia, 28.7.2013, 17:25
Il «Muschkito», l’emprima ed ultima emissiun satirica da la Televisiun Rumantscha
Il «Muschkito» piztgava e murdeva schizunt mintgatant. El era er in’emissiun da pionier perquai ch’el era unic, betg mo per ils Rumantschs.
Auters emetturs n’avevan gnanc in’emissiun cabaretistica ed ironica sco la Televisiun Rumantscha. Gist perquai vegniva il «Muschkito» guardà e ludà era giu la Bassa, malgrà ch’i deva en la Rumantschia er malchapientschas e criticas. Il «Muschkito» ha existì, forsa er perquai, mo tranter ils onns 1990 e 1994. Oz è l’emissiun daventada legendara u lura emblidada. En tuts dus cas fissi da far la dumonda: Sas anc?
En la quarta ediziun da la seria da stad, in’ediziun per umorists, preschenta Arnold Rauch varsaquants extracts dal «Muschkito»!


text:
Arbon (TG)
Arbon a l'è un cumün svizzer del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 5.9 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 14012 abitant.
El cumün de Arbon al se tröva a una altitüden de 402 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Egnach, Roggwil, Berg (SG), Steinach (SG), Horn (SG).
Evouluzion demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Galeria de foto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- http://www.arbon.ch
- City of Arbon
- Arbon in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Notes[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Samóne
La élia de Samóne (in Irlandés Samhain; in scosés Samhuinn; in manés Sauin; Samòni in Insübrech), l'ìa la fèsta piö importànta del tacuì cèltegh e probabilmént la se festegiàa al 31 de Otùer có l'öltem racòlt. Incö chèsta nòcc l'è mèi conossìda cont ol nóm de Halloween.
Acasibé in del tacuì de Coligny, l'önega testimoniànsa archeològica che la spiéga 'me i fazéva i Cèlti a tegnì ol cönt del tép, la sóla fèsta segnàda bèl in ciàr Trinuxtion Samoni (Samonios), per tradisiù 's pénsa che i dividìa fò l' an in dù: l'invéren geimhredh (che l'incomensàa pròpe con Samóne) e l'estàt samhradh (che l'inviàa a Beltain). I Cèlti a i ghe ardàa specialmént a la löna e a i stèle per stàga 'dré al laurà in campàgna che l'inviàa a Samóne, a la fì di racòlcc, quand se paregiàa ol teré per l'invéren.
I falò menabù a i è sèmper istacc fés importàncc in chèsta nòcc. In de la dimensiù sircolàr e ripetitìa del tép, pròpia de la cültüra cèltega, Samóne l'ìa fò del tép e la fàa mìa part gnà de l'an vècc e pò mìa gnàch de chèl nöf. In chèl momént l'arlèt che 'l spartìs fò ol mónd de sà e ol mónd de là quàze a 'l se desfantàa e 's pölìa pasà da l'üna a l'ótra bànda.
Comè töte i fèste celtéghe, pò a Samóne l'ìa selebràda sö dièrsi pià: materialmét l'ìa l'ùra de mèt in casìna i vìer per l' invéren. És desperlùr in chèst'ocaziù l'ülìa dì lasà fò al frècc ànima e còrp.
Incö chèsta fàcia de Samóne l'ha perdìt ol sò aspèt, dezà che ghe n'è piö de carestée.
Ma piö importànt, spiritualmét la fèsta l'ìa ü momét de contemplasiù: per i Cèlti crapà con unùr e scampà in de la memòria de la sò zét per ès regordàcc la élia de Samóne l'ìa fés importànt; ol dè piö màgech de l'an, ol dé che 'l gh'éra mìa i mórcc i pülìa tornà a cà sò de lùr e per lùr se fàa fèsta. Isé i Cèlti a i èra ü laùr sól có 'l sò iér e ol sò domà. E gnàch ol cristianézem l' à scanselàt chèsta fàcia del töt.
L'éra üna fèsta del fàs e desfàs de tép üniversàl, dóca chi no 'l fàa fèsta a 'l ris-ciàa de ès sbrizàt, dezà che l'è fò del tép.
In del perìodo che la nòcc l' è söperiùr al dé, 's paregiàa pò ü dóls che 'l sarèss deentàt ol pà di mórcc.


text:
Noda-chasa
Ina noda-casa ei in simbol che marca baghetgs, casas e clavaus, uaffens ed auters objects da lenn ni da fier per indicar il possessur. La noda-casa vegneva era duvrada per suttascriver in cuntract e vegneva dada vinavon als affons, il giuven astgava salvar la varianta dil bab, tschels midavan giu e creavan lur atgnas nodas-casa. La noda-casa era il simbol per ina casa, era el senn d'in casament, d'in bein pli grond e cumpigliar pliras famiglias. Ord las nodas-casa ein probabel era ils uoppens da famiglia carschi.
Muntada e derivonza[modifitgar | modifitgar il code]
Buca tuts elements grafics sin casas ein exnum nodas-casa mobein per part era elements decorativs, entagls ni sgrafits. Savens catt'ins la noda-casa ensemen cun inizialas ed in onn el culmar dalla casa sisut il tetg en. Las nodas-casa derivan pli probabel d'ina veglia scartira. Ei setracta da bustabs, cefras e simbols che derivan forsa dil alfabet dallas runas. Ina noda-casa sa aschia discuorer davart ses possessurs ed indicar en tgeinin dils Deus che quels cartevan ni raquenta dil caracter d'ina famiglia ni dallas valurs che vegnan schazegiadas da quella famiglia il pli fetg.[1] Probabel derivan las nodas-casa dals simbols ch'ils tagliacrappa duvravan per indicar tgi che ha procurau tgei crap. Ils simbols sin elements centrals dalla statica duein purtar cletg ch'il baghetg stat. Era a quels che vivan ella casa duein anflar cunfort el simbol semegliont allas inscripziuns-casa.
Diever[modifitgar | modifitgar il code]
La noda-casa ei in simbol d'identificaziun semegliont agl uoppen da famiglia. Igl uoppen dalla schlatteina Capaul, derasaus egl entir Grischun sin pliras preits-casa, muossa quei svilup bein. Quei uoppen savess ir anavos sin ina noda-casa ella figura d'in paliet fetg derasada. Cuntracts vegnevan ella Cadi ed en Lumnezia entochen silmeins 1834 aunc signai culla noda-casa.[2] Il simbol haveva l'impurtonza che la schlatteina ha ozilgi. Las nodas-casa vegnan buca pli capidas e duvradas el mintgagi, cunzun a Trin dat ei denton aunc oz biars che drovan las nodas-casa aunc oz, las portas-clavau portan cheu fetg savens la noda-casa. Entschatta dil 20avel tschentaner han singulas vischnauncas rimnau las nodas-casa e conservau quellas. A Veulden exista ina fontauna cullas nodas-casa dil vitg ed a Sagogn ei ina selecziun da dudisch nodas-casa entalgiadas el Tschep da Tun dall'Uniun da giuventetgna Sagogn[3], era cheu portan aunc biaras casas e clavaus las nodas-casa.
Varia[modifitgar | modifitgar il code]
Gian Fontana ei sefatschentaus dallas nodas-casa ed ha rimnau entginas e fatg s-chizzas d'in per nodas da Flem e Fidaz sco era anflau ina noda-casa ella Crestomazia da Caspar Decurtins.
Fontaunas[modifitgar | modifitgar il code]
- ↑ Guler, Peter. Rätselhafte Hauszeichen. Mit 2500 Hauszeichen aus dem Prättigau und der Landschaft Davos, Terra Grischuna, ediziun Somedia. Cuira, 1992.
- ↑ tenor Pieth, Friedrich. Guler, Peter. Rätselhafte Hauszeichen. Mit 2500 Hauszeichen aus dem Prättigau und der Landschaft Davos, Terra Grischuna, ediziun Somedia. Cuira, 1992. pag. 13.
- ↑ Praetorius, Christine. Die Holzklangsäule Sagogn. Denkmalpflege Schweiz, 14-12-2015.


text:
Appennèin piasintëin
Artìcol in dialët piaṡintëin
L'Appennèin piasintëin a l'é una pärt dell'Appennèin ligûr cumprès tra i cunfëin d'la pruvincia d' Piasëinsa, in d' la regiòn italiana d' la Emilia-Rumagna. Al cunfëina a la matëina cun la Pruvincia ad Pärma, a mezdé cun la pruvincia ad Génua, a la sira cun il pruvinci ad Lisàndria e ad Pavia.
Al cumprëinda, da la matëina a la sira la val d'Ärda, val Nür, Val d'Avet, Val Trebia, val Bürec, Val Lüret, val Tidon e bota ätar val menu impurtant.
L'ünic fiüm c'al pasa in c' la pärt ché ad l'Appennèin a l'é al Trèbia. I en inveci a bota i turëint che i vegnan zu dai mont e che i van in Po: l'Ungëina, l'Ärda, al Ciavëna, al Chero, la Nür, al Stiron, al Lüret, al Tidon.


text:
Christian Stricker, il president da la Partida verd-liberala dal Grischun, ha confermà ch’el haja chattà avunda candidats per la glista. In da quels vegn el ad esser. Tschels nums vul el tradir per a la radunanza da nominaziun ch’è ils 20 d’avrigl.
La partida n’haja dentant betg gì fadias da chattar avunda persunas per la glista. Mintga candidat possia profitar dal cumbat electoral e daventar uschia pli enconuschent.
Unda da success è vargada
Christian Stricker conceda che l’unda da success da la Partida verd-liberala saja vargada. Perquai saja quai anc pli impurtant che tut ils candidats sa stentian da posiziunar la PVL sco partida che s’engaschia era per l’economia e betg mo per l’ecologia.


text:
66,02% da la SPD è sa decidida per la nova gronda coaliziun cun la CDU/CSU. Quai ha la partida confermà la dumengia.
Il glindesdi avevan ils delegads da la CDU ditg in cler «gea» a la coaliziun gronda. 975 dals delegads eran s'exprimids a favur da la nova coaliziun gronda. Suenter tschintg mais malsegirtads è la via per la nova gronda coaliziun damai libra. La nova coaliziun è gia la terza coaliziun gronda dapi che Angela Merkel è chanceliera.
Jau gratulesch per quel cler resultat e ma legr sin la collavuraziun futura, en favur da noss pajais.
Ministers e ministras
La direcziun da la SPD duai per la mesadad vegnir represchentada da dunnas e per la mesadad d'umens, ha il president da la partida Olaf Scholz communitgà. La glista concreta duai succeder en ils proxims dis.
RR novitads 10:00


text:
I dà tariffas differents per trattamaints ambulants e staziunaris o per prestaziuns da la Spitex. Las chaschas d'amalats surpiglian las prestaziuns inclusas illa sgüranza da basa, sco eir prestaziuns supplementaras, scha Vus vais üna sgüranza suplementara adequata. Per otras prestaziuns, sco quellas da la lavandaria o dal servezzan da pasts, mettaina quints separadamaing.
Nus As infuormain jent scha Vus vais dumondas davart ils cuosts o las tariffas in connex cun nossas prestaziuns, obain in cas d'üna dimonara staziunaria planada.
Contact
Anita Tschenett
administraziun per paziaintas e paziants
Telefon: 081 851 61 80.


text:
Tesla
I califurniàṅ Tesla i èṅ un grup hard & heavy americàṅ, furmâ a Sacramento in dal 1984. I aṅ vindû da piò ad 14 migliòṅ ad disc in di sól Stat Unî. Al nóm ch'i àṅ sarnî al daśvèṅ da 'l inventór e inśniér sèrb Nikola Tesla.
Biugrafìa
Gl'Inisi (1982-1985)
Al grup al taca a sunàr cun al nóm ad City Kid in dal 1982 p'r òpra dal basìsta Brian Wheat e dal chitarìsta Frank Hannon. Par cumpletàr la furmasiòṅ i vénan ciamâ al baterìsta Troy Lucketta (ch'l iva laurâ cun Eric Martin, in séguit leader di Mr. Big), al cantànt Jeff Keith e il chitarìsta Tommy Skeoch.
A 'l inìsi la band la s fà i òs faghénd di cuncèrt insém a di atri grup cuma i Dokken e di demo prudót par Ronnie Montrose.
Pian piâṅ i s faṅ avanti al cà discugràfichi par met'r-i sóta cuntràt e Tom Zutaut (quél ch'l iva pascâ Mötley Crüe e Guns N' Roses) al gh fà firmàr par la Geffen Records in dal 1985.
I prim dû disc (1986-1990)
In dal 1986 a vèṅ fóra al prim disc ciamâ Mechanical Resonance, un disc ch'al ś mōṿ a la granda fra 'n hard rock clàsic e al street metal ad chi an lè. Ez come ez go, Cumin' atcha live e Rock me to the top i èṅ di braṅ rock da stadi, Little Suzi (cover di Ph.D) e Modern Day Cowboy i èṅ i sìngui mènt'r i lènt i èṅ Changes e Before my eyes, cansòṅ ch'la sèra un disc ch'al n gh'à minga di cai.
Dòp la publicasiòṅ dal disc, al grup al partìs p'r un tour insém a David Lee Roth, Def Leppard e Poison.
In dal 1989 'l è al tùran ad The Great Radio Controversy, àlbum cgnusû p'r avér-ag dèntar dû di sò lènt più famóś: Love song (un braṅ da pianśàr tant 'l è pîṅ ad sentimènt ch'i tóśan al cōr) e Paradise e di clàsic quài Hang tough, Lady luck e Makin' magic.
In dal 1990, prima ch'i gnìsan fóra i unplugged 'd MTV, i regìstran un disc dal viṿ, cun dal versiòṅ acùstichi di sò braṅ più famóś e dal cover cuma We can work it out di Beatles, Mother's little helper di Rolling Stones o Signs un sucès dal 1971 di Five Man Electrical Band. Al tìtul dal lavór 'l è Five Man Acoustical Jam e in urìgin al gh'iva da èsar sól un cuncèrt ad beneficénsa, tgnû al 2 ad Luj dal stés an al Trocadero ad Philadelphia, ma pò 'l éra gnû fóra quèl ad fat bèṅ ch'al sarév stâ un pcâ far-al minga scultàr da tut.
Al sucès pîṅ ad Psychotic Supper (1991-1993)
In dal 1991 i Tesla i fànan gnir fóra al lór tèrs disc ad studi, Psychotic Supper, un disc granìtic, sènsa punt ad màgar, cun i dû chitarìsta Skeoch e Hannon a fàr al cant e al contarcànt, specialmènt in dal prim sìngul Edison's medicine (na canta ch'la tóś la part ad Nikola Tesla còntra 'l nòstar Guglielmo Marconi) e in Don't de-rock me, rabìda e catìva cum a n s éra mai vist prima, ma a val la péna arcurdàr un braṅ 'd òt minùt e mèś, Song & emotions, un tribùt p'r al dasfurtunâ e amìg Steve “Steamin” Clark, chitarìsta di Def Leppard mòrt da pôc.
Dégn ad nòta anc la dura Freedom slaves, 'l hard rock 'd Had enough, un braṅ ch'al par gnû fóra dal làpis di Mötley Crüe, e i sìngui Call it what you want e What you give.
I Tesla i ś mòlan (1994-1999)
In d'l Agóst dal 1994 a véd la luś al quàrt àlbum in studi, Bust a Nut (Rómpar na nóś, par via dla cupertìna in du a ś véd na màchina par schisàr e vèrar al nóś), 70 minùt 'd hard rock a la sò manéra, cun di braṅ dur (Solution, Action talks) misćiâ a quéi più lènt (Need Your Lovin, sìngul insém a Mama's Fool e A lot to Lose) ma al ròbi i n gìran minga cuma prima parchè al riva a ciapàr sól un disc 'd òr in dal 1995.
L'edisiòṅ giapunéśa dal 1998 dal disc la gh'à dèntar un braṅ da piò, la cover di Led Zeppelin The Ocean.
Subìt dòp la registrasiòṅ d'l àlbum, Tommy Skeoch al vèṅ butâ fóra dal grup parchè al ś fava ad dròga.
Anc s'al grup al sarév stâ custrét par cuntràt a publicàr àtar dû disc par la Geffen, la cà discugràfica la parmét a i sinc califurgnàṅ ad mulàr-as e a tór dal stradi da par lór. Tut quést chè a sucèd pròpria in dal 1994, finî al tour.
Fiṅ lè i Tesla i ìvan vindû quèl cuma 14 migliòṅ ad disc.
A cal punt lè i sinc i tàcan dal caréri sulìsti, briśa rivànd però a i livèi ad prima.
Al ritóran (2000-2004)
Dòp soquànt an, i Tesla i tórnan insém al 25 'd Utóbar dal 2000 cun tut i mémbar uriginài in ucaśiòṅ 'd un cuncèrt tgnû a Sacramento e pò par tri in Dicémbar.
I cuncèrt i cuntìnuan anc 'l an dòp, fra Favràr e Utóbar, e i Tesla i i rigìstran faghénd gnir fóra un live dópi in dal Setémbar dal 2001 par la nóva cà discugràfica, la Sanctuary Records. Al tìtul dal lavór 'l è Replugged live.
Sèmpar par la Sanctuary, e a distànsa ad déś an dal precedènt, al grup al fà catàr in di negòsi un disc nóṿ in dal Mars dal 2004, Into The Now ('l ùltim cun Tommy Skeoch) ch'al s piàsa a 'l 31śum pòst dla clasìfica dla Billboard vindénd da piò ad 30.000 còpi la prima stmana e 10.000 a la stmana in séguit. I sìngui tirâ fóra i èṅ Caught in a Dream e Words Can't Explain. D'arcurdàr anc al duri Miles Away e Got No Glory, la title track e What a shame. Heaven Nine Eleven pò la dascór d'l atintâ 'd Osama Bin Laden al tóri śmèli ad New York dal 11.09.2001.
Témp 'd adès (2005-2011)
In dal Śugn dal 2007 i Tesla i faṅ gnir fóra 2 disc divìś ad cover, Real to Reel e Real to Reel 2, ch'i védan al debùt al nóṿ chitarìsta Dave Rude. Fra i 25 braṅ a gh'è All the young dudes ad David Bowie, Seasons of wither di Aerosmith, War pigs di Black Sabbath, Is it my body 'd Alice Cooper, Space truckin’ di Deep Purple e Honky tonk women di Rolling Stones.
A la fiṅ 'd Agóst i Tesla i dìśan ch'i tacaràṅ un tour in Austràglia, Giapòṅ e Europa da Utóbar a Nuvémbar, al prim da 16 an a sta part.
In d'l Utóbar dal 2008 a véd la luś 'l utàv disc in studi dla band americàna, Forever More, prudót par Terry Thomas, quél ad Bust a Nut. In dla cupertìna a ś véd dû schèltar in śnòć, òṅ in frònt a c'l àtar, ch'i s imbràsan cuntènt. Dòp vint-sinc an insém i Tesla i èṅ incóra bòṅ ad far un disc frésc, sèmpar in dal nóm d'l hard rock ad livèl élt. Forever more, Pvt Ledbetter e i sìngui I Wanna Live, Breakin’ Free e Fallin’ Apart i èṅ i braṅ ad punta.
Furmasiòṅ
Quéla 'd adès
- Jeff Keith vóś (1984-1994, 2000-incō)
- Frank Hannon chitàra, pianofòrt, òrgan (1984-1994, 2000-incō)
- Dave Rude chitàra (2006-incō)
- Brian Wheat bas, pianofòrt (1984-1994, 2000-incō)
- Troy Luccketta baterìa (1984-1994, 2000-incō)
Ex-cumpunènt
- Tommy Skeoch chitàra (1984-1994, 2000-2006)
Discugrafìa
Album in studi
- 1986 Mechanical Resonance
- 1989 The Great Radio Controversy
- 1991 Psychotic Supper
- 1994 Bust a Nut
- 2004 Into the Now
- 2007 Real to Reel
- 2007 Real to Reel 2
- 2008 Forever More
- 2011 Twisted Wires
Album dal viṿ
- 1990 Five Man Acoustical Jam
- 2001 Replugged Live
- 2002 Standing Room Only
- 2003 Extended Versions
- 2010 Alive in Europe
Racòlti
- 1991 Bonus & Unreleased Rare Tracks
- 1995 Time's Makin' Changes - The Best of Tesla
- 2001 20th Century Masters - The Millennium Collection: The Best of Tesla
- 2008 Time Machine - box set
EP
- 2007 A Peace Of Time
Culegamènt estéran
- (EN) Sit uficiàl
- (EN) Spasi su MySpace
- (EN) Al vìddeo 'd Edison's Medicine in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Gettin' Better in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd Hang Tough in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd I Wanna Live in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Little Suzi in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Love Song in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Modern Day Cowboy in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Need Your Lovin’ in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Paradise in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Stir It Up in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad The Way It Is in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad What You Give in sal Youtube


text:
Il 2017 ha in schef da concern en Svizra gudagnà en media 3,3 milliuns francs ed uschia 1% pli pauc ch'il 2016. La paja media dals schefs da firmas cotadas al Swiss Market Index è en media stadas 8,2 milliuns francs. Il pli bler ha gudagnà il schef da la banca UBS, Sergio Ermotti cun 14,2 milliuns francs. L’onn avant era quai anc stà 13,7 milliuns.
Firmas daventan pli transparentas
Quai che pertutga la transparenza vesa il rapport in svilup. Adina dapli interpresas dettian betg mo enconuschent las pajas, mabain er las bunificaziuns per plans che sa basan sin las aczias. Ils auturs dal studi beneventan er ch’adina dapli interpresas consulteschian lur acziunaris davart la politica da bunificaziun.
RR novitads 17:00


text:
Cheseaux-sur-Lausanne
Cheseaux-sur-Lausanne a l'è un cumün svizzer del distret de Losanna, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 4.60 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 3950 abitant.
El cumün de Cheseaux-sur-Lausanne al se tröva a una altitüden de 604 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Boussens, Crissier, Etagnières, Losanna, Morrens, Sullens.
El fà part de la perferìa de la cità de Losanna.
A Cheseaux-sur-Lausanne gh'è 'l quartér generàl de la aziènda Kudelski SA, 'n impréza fondàda de Stefan Kudelski specializàda 'n sistémi de criptàgio, che g'ha 'nventàt el sistéma ciamàt Nagra e adotàt 'ntra l'àlter de divèrse televiziù a pagamènt europèe.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Suenter la votaziun haja el sentì pliras giadas las consequenzas da sia tenuta. Ch’ins haja d’avair ina pel dira per fruntar tut las remartgas e rinfatschas.
Chasper Cadonau è però er anc oz persvadì, che la limitaziun da pudair fabritgar novas chasas è la gista via. Deplorabel è tenor el il fatg, che la politica ha duvrà 3 onns per elavurar ina lescha che definescha la limitaziun.
Perdita da plazzas da lavur è deplorabla
Chasper Cadonau deplorescha er il fatg, ch'i vegn ad ir a perder radund 30% da las plazzas da lavur en Engiadina ils proxims onns, quai surtut en il sectur da construcziun. I haja però gia adina dà crisas ch’ins avess er da vesair sco schanza.
Il suveran svizzer aveva acceptà l’iniziativa Weber per limitar las abitaziuns secundaras ils 11 da mars 2012, cun 50.6% da las vuschs.


text:
Pervi da la setgira aveva la vischnanca da Glion appellà a la populaziun d'ir enturn spargnus cun l'aua. Bun in'emna pli tard è il funtaner Toni Cadalbert levgià.
La populaziun è sa tegnida vi da noss appel. La glieud dovra pli pauc aua, cunzunt na bogna la glieud betg pli prads e curtins durant la notg.
Ils reservuars d'aua han pudì sa revegnir. Tuttina na veglia quai betg dir ch'ins possia puspè stidar la said da prads e curtins, manegia Toni Cadalbert. Avant ch'i na plovia betg saja vinavant da spargnar aua.
SP sil punct 17:45


text:
46 (nùmer)
Al 46 (quaranta-sē) ("quarantasei" in itagliàn, "quadraginta sex" in latèin) 'l è al nùmer naturêl () ch'al seguìs al 45 (quaranta-sìnc) e 'l vin prìma dal 47 (quaranta-sèt). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt XLVI. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al quarantaseéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 46 'l è 'n nùmer cumpóst, send la multéplica dal 2 c'n al 23:
Fatoriśasiòun:
Send la sòma di só diviśōr piò cìca ed lò medéśum, 1 + 2 + 23 = 26 < 46, al 46 'l è 'n nùmer difetîv.
In dla Teorìa di nùmer
In dla Teorìa di nùmer, al 46 'l è 'n nùmer ennagonêl e 'n nùmer triangulêr sentrê.
Al nùmer 46 in dla chìmica
Al 46 'l è al nùm'r atómic dal palàdi (Pd).
I sìmbul dal nùmer 46
In dla śmorfia 'd Nàpul
In dla śmorfia, al nùmer 46 al vōl dìr "i sôld" ('e denare in napulitàṅ, cuma dir il denaro in itagliàṅ).
Vóś lighèdi
Èter prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su 46 (nùmer)
- (IT) La vóś in sìm'a 'l Wikisiunàri


text:
Bicing
Bicing a l'è on servizzi de bike sharing de la città de Barcelona ativ da l'inizzi del 2007. El permett a tucc i abonaa de ciappà ona bici a gratis o, a segonda del temp, cont ona zifra piscininna in del territori comunal de Barcelona, in di stazion aposta arent di stazion di tram, metro e treni. L'è staa parpoeust de slargàll a di alter Comun vesin comé l'Hospitalet de Llobregat e Badalona, e l'è finanziaa cont i danee di abonament e de l'area verda de Barcelona.
Prezz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A gh'è domà l'abonament che 'l dura on ann, anca se in progett a ghe seren anca di abbonament settimanai e che 'l costa 47,16€. Per fàll boeugna avègh o 'na carta d'identità spagnoeula (DNI) o on document per i forestee (NIE).
'Sto abonament el permett de ciappà ona bici a gratis per 30 megnuu, e finna a dò or la costa 0,74€ per mezz'ora o frazion. Se se superen i dò or a gh'è ona penal de 4,49€ per ora o frazion, e se in 24 or a se dà no indree la bici a gh'è ona multa de 150€.
Fonzionament[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ona voeulta faa l'abonament in l'officina Bicing a l'è assee andaa ai stazion Bicing che se troeuven in gir in tutta la città e specialment aproeuv di stazion di metro, treni e tram e passà la tessera de Bicing. Ona voeulta passada gh'è trii megnuu per provàlla e dàlla indree se gh'è on quaj problema.
Se al moment de restituìlla la stazion a l'è piena el sistema el da alter 10 megnuu de credit per andà a la stazion pussee vesina.


text:
Bain cuntegnia il provediment da vegliadetgna 2020 correcturas preziusas sco l'auzament da la vegliadetgna per dunnas e la reducziun da la tariffa da conversiun minimala. Ma tut en tut na reusseschia quai betg da metter il sistem da rentas sin in fundament finanzial solid, argumenteschan ils impressaris svizzers. Cunzunt l'auzament da la renta per 70 francs per novpensiunads disturba ils impressaris da construcziun.
Auzament da la vegliadetgna da renta per dunnas
Ils elements centrals da la refurma da vegliadetgna è l'augment da la vegliadetgna da rentas per las dunnas sin 65 onns. Alura da sbassar la tariffa da conversiun da 6,8% sin 6%, sco la finala l'auzament da la renta per novpensiunads per 70 francs. Finanziada vegn la refurma cun in auzament da la taglia sin la plivalur da 0,6%.
RR novitads 11:00


text:
Biögg
Biögg (Bioggio) a l'è un cumün svizzer del distret de Lügan. in del Canton Tesin. Al gh'ha 2 560 abitant (dato del 31 Dicember 2013[1]) e una süperfiss de 5.48 km², e al se tröva a una altitüden de 314 meter sura al livel del mar.
El cumün de Biögg a l'è tacaa ai cumün de Agn, Alto Malcantone, Arann, Canvee, Lügan, Mann, Müscian, Vernaa e Vescia.
El cumün cume che l'è adess l'è nassüü de l'agregaziun del cumün vegg de Biögg cun quei de Busch e Cim ufizial dal 4 de abril del 2004 e pö cun Isee, ufizial dal 20 de abril del 2008.
Evolüziun demugrafega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statistik Schweiz – STAT-TAB: Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter


text:
Chavornay (CH-VD)
Chavornay a l'è un cumün svizzer del distret de Jura-Nord Vaudois, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 11.07 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 159 abitant.
El cumün de Chavornay al se tröva a una altitüden de 452 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Arnex-sur-Orbe, Bavois, Corcelles-sur-Chavornay, Essert-Pittet, Orbe, Penthéréaz, Suchy.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
External links[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Las vischnancas n’han dentant betg maun liber cur ch’i va per las leschas da taxas. A la fin sto adina la regenza approvar las novas leschas. Fixeschan las vischnancas per exempel taxas claramain memia autas, na conferma la regenza betg la lescha e quella na po betg ir en vigur uschia.
Per evitar da quests cas pon las vischnancas inoltrar in sboz da la lescha avant ch’il suveran decida. Uschia pon ins adattar la lescha a moda simpla avant che la lescha vegn avant il suveran ed ha ina tscherta segirtad, che la regenza vegn suenter ad approvar la lescha.
Dretg sin transparenza
Per dispitas procura savens la transparenza, co ils daners vegnan dads ora da la vischnanca ni la destinaziun. Tenor Toni Hess, manader dal servetsch giuridic tar l’uffizi da vischnancas e finanzas, han quels che pajan, era il dretg sin infurmaziun. Sch'ins n'è betg segirs che la vischnanca ni la destinaziun dat ora ils daners per l'intent fixà, han ins il dretg da vegnir infurmà, per tge ch’ils daners vegnan investids.


text:
L'uniun da magisters aveva envidà il comité da l'iniziativa dubla «Buna scola grischuna – participaziun als plans d'instrucziun» a la radunanza da delegads. Il comité na suonda però betg l'invitaziun. La raschun saja che la suprastanza da la LEGR haja tramess a ses commembers in scriver cun ina posiziun tendenziusa e senza respect. Quai pretendan ils iniziants da l'iniziativa cunter il plan d'instrucziun 21. Sper quai fetschia la suprastanza da la LEGR la dumonda da prender 20'000 francs ord la chascha da l'uniun per cumbatter l'iniziativa dubla. Sut questas circumstanzas desistia il comité d'iniziativa da participar ad ina radunanza da delegads.
L'uniun da magisters è percunter trumpada e surstada da la reacziun dals iniziants e ch'els èn vegnids a savair quai ord las medias. Quai ha ditg Sandra Locher Benguerel, la presidenta da la LEGR, vers il schurnal regiunal da SRF.
RR novitads 18:00


text:
Suenter il gea a l'iniziativa da l'immigraziun ha l'Uniun europeics sistì per trais onns il program per il barat da students Erasmus cun la Svizra. Dapi lura datti pli paucs barats da students cun universitads da l'UE ed era universitads svizras han stuì far contracts novs perquai che la Svizra vegn tractada sco stadi terz. Per quests quatter onns ha il Cussegl federal uss dumandà il parlament per in credit da 114,5 milliuns francs. Quai pli pauc che planisà per il program Erasmus+ nua che 122,6 milliuns francs eran planisads.
Il credit n’era betg dispitaivel
Cun la soluziun transitorica possia il mument vegnir stgaffi ina basa da segirezza senza stuair investir dapli daners che planisà, uschia l’argumentaziun da la cumissiun en il Cussegl dals chantuns. Ma la finamira dal parlament e dal Cussegl federal è che la Svizra fa part cumplainamain al program Erasmus. Uschia duai la Svizra contractar che la Svizra pudessi far part a partir dal 2021 el program Erasmus+.
RR novitads 15:00


text:
Per dar schlantsch a l’economia americana era il plan da stgaffir 80'000 fin 100'000 plazzas mintga mais. L’avrigl han firmas ed il stadi però emploià en tut passa 200'000 collavuraturs, bler dapli che spetgà. La quota da dischoccupaziun è cun 4,4% uschè bassa sco bunamain 10 onns betg pli.
Il president Donald Trump ha empermess en il cumbat electoral dad esser il president che stgaffeschia las pli bleras plazzas da lavur. La schefa da la banca naziunala americana ha dentant er punctuà ch'ella na laschia betg tiers che la conjunctura vegnia promovida memia fitg. Sch'i fetschia da basegns vegnia ella a persequitar ina politica da devisas fitg agressiva.
RR novitads 11:00


text:
Inhalt
Chantun
-
Scumond da fieus e rachetas il prim d’avust
En las bleras vischnancas datti per il prim d'avust in scumond total per fieus e rachetas; ma betg en tuttas. En la tabella sutvart chattais vus ina survista dals scumonds totals e parzials.
L'Assicuranza d'edifizis dal Grischun aveva cusseglià a tut las vischnancas da scumandar fieus d'emprim d'avust e rachetas.
Tenor resuns avevian gia 40 vischnancas scumandà fieus e rachettas il di da la festa naziunala: tranter quellas er Scuol, Glion, Falera e Churwalden. In cas spezial è la vischnanca da Tavau: Là èn fieus artifizials be lubì sin in areal definì da la vischnanca.
Pervi da la setgira ed il grond privel d'incendis da guaud aveva l'uffizi chantunal per il guaud e privels da la natira ordinà in scumond absolut da far fieu en il guaud e ses conturn.
Survista dals scumonds da fieu
RR novitads 15:00


text:
Profil cun Faye Koehler
- Sonda, 19.9.2015, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 19.9.2015, 9:03, RTR
«Vin è cool!»
«Sch'jeu fuss in vin - sche fuss jeu in vin cumplex cun biaras fassettas» - uschia descriva la passiunada da vin sasezza.
Ses bab haja sensibilisà ella per bunas spaisas e buns vins, sco cuschiniera professiunala haja ella adina tschertgà anc la cumplettaziun da la spaisa cun il vin.
Sco sommelière haja ella uss chattà sia professiun da siemi. En il Profil dat la dunna da 33 onns ch'è oriunda da Ruschein, che discurra tuatschin e che ha ina mamma da las Filippinas, ina invista en ses mund «cumplex» .
Redacziun: Prisca Bigliel


text:
Il mument na dovra quai nagina lubientscha per cumpra immobiglias da commerzi en Svizra. Quai è ina da las bleras excepziuns che la «Lex Koller» cuntegna il mument e ch’il Cussegl federal vul midar. En ina communicaziun scriva el uss che la lescha duai vegnir adattada uschia sco ella era propi previsa.
Avant 10 onns vuleva il Cussegl federal schliar la «Lex Koller»
La fin da l'onn 2014 aveva il parlament dentant decis da mantegnair questas lescha. Alura aveva il Cussegl federal annunzià da vulair rinforzar las reglas. Ina da las midadas è che persunas ordaifer l’UE ston vender lur immobiglias sch'ellas n’han nagina sedia pli en Svizra.
Tge capita cun immobiglias commerzialas
Il Cussegl federal vul lantschar ina debatta sch’immobiglias commerzialas vegnan era sut la lescha da la «Lex Koller». Ils chantuns duajan pudair far excepziuns. La consultaziun dura uss ina giada fin ils 30 da zercladur. Uschia pon partidas ed organisaziuns uss pigliar posiziun en chaussa.
RR novitads 12:00


text:
Tenor ina communicaziun, vulan ellas mantegnair bunas cundiziuns da basa per la plazza da lavur svizra e limitar l'influenza dal stadi.
Naginas taxas novas
Reducziuns da taglia na sajan betg prevesidas, ha ditg il president da la PCD, Christophe Darbellay avant las medias.
Tenor la veglia dals burgais na duaja quai en l'avegnir però dar naginas novas taxas. Plinavant vulan las partidas schelar en las extradas dal maun public sin il nivel dal 2014.
Ils 3 presidents da partida han elavurà il pachet da mesiras las ultimas emnas, ensemen cun lur presidents da fracziun e secretaris generals. Las differentas propostas da las partidas empleneschan 25 paginas, tar 13 mesiras hajan ins chattà in consens.
RR novitads 16:00


text:
browse words by letter
a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z
Grep of noun cass carcass cass gilbert cassandra cassareep cassava cassava starch cassegrainian telescope casserole cassette cassette deck cassette player cassette recorder cassette tape cassia cassia-bark tree cassia acutifolia cassia alata cassia augustifolia cassia auriculata cassia bark cassia fasciculata cassia fistula cassia grandis cassia javonica cassia marginata cassia marilandica cassia occidentalis cassia roxburghii cassia tora cassie cassin's kingbird cassino cassiope cassiope mertensiana cassiopeia cassirer cassiri cassite cassiterite cassius cassius clay cassius longinus cassius marcellus clay cassock cassowary Grep of adj cass cassocked
cass definition


text:
En ses pled d'avertura ha il president Vitus Dermont mess en il center las relaziuns tranter ils differents acturs politics. Sulet cun bunas relaziuns dettia era bunas schliaziuns ha ditg Dermont.
In tema central èn las finanzas
In tema central da la sessiun da favrer 2016 dal Cussegl grond èn las finanzas. Qua datti duas tractandas, numnadamain il plan da finanzas per ils proxims quatter onns, ed il program da la regenza.
Cifras cotschnas fan spargnar
Il plan da finanzas prognostitgescha cifras cleramain cotschnas per il chantun Grischun, quai a partir dal 2018. Quest deficit chantunal pudess lura restar uschia fin il 2019, u schizunt il 2020.
Impurtant da savair è, ch’il parlament na sto dir ni gea ni na ad insatge. El sto simplamain prender enconuschientscha dal plan da finanzas e dal program da la regenza. En conclusiun munta quai, che mintga partida e mintga fracziun survegn la chaschun da s’exprimer davart lur plans per spargnar.
Per tgi duai valair il principi da transparenza?
In auter grond tema vegn ad esser la transparenza. Las deputadas ed ils deputads decidan quest’emna, quants documents uffizials duain daventar accessibels per tuts, e quants che duain restar secrets. La regenza propona d’avrir tuts documents a la publicitad.
En il Grischun èn documents uffizials da principi secrets; almain fin uss. Entant han blers auters chantuns en Svizra gia introducì il principi da transparenza. Il Grischun è in dals ultims chantuns ch’ha da decider davart quest pass.
Ina dumonda ch’è anc averta è, sche la nova transparenza duess valair be per il chantun, u era per las regiuns e las vischnancas. Durant la consultaziun èn la maioritad da las vischnancas sa dustadas cun mauns e pais cunter ina transparenza.


text:
Dal 2005 al 2014 è el stà il president da l’Irac. El valeva sco intermediatur tranter ils Schiits, Sunnits ed ils Curds en l’Irac. Plinavant è Talabani stà l’emprim president da l’Irac, che n’è betg stà arab. Il december dal 2012 ha Talabani gì in culp. Dapi lura è el adina puspè vegnì tgirà en ospitals a Berlin. Dschalal Talabani aveva 83 onns.
Inimi da Saddam Hussein
Talabani è stà in promotur da l'indpendenza curda ed in inimi dal dictatur Saddam Hussein. Il giurist studegià saja stà ina persuna ventiraivla, carismatica e plain humor, dentant era in bun tacticher.
Il 1975 ha el fundà si'atgna partida, la PUK. Quai suenter ina dispita cun sia partida veglia, la DPK il 1964. En ils onns 90 èn las duas partidas chaschunà dispitas sanguinusas en il nord da l'Irak. Pir il 2002 èn las duas partidas reconciliadas ed han lura fundà ina coaliziun. Suenter che Saddam Hussein è vegnì terrà il 2003 dals Stadis Unids, è Talabani daventà l'emprim president da l'Irak curd.
Sa mess en per reconciliaziun
Tar l'emprima elecziun uffiziala dal president il 2006 è el lura vegnì confermà en ses uffizi. Il 2010 è el vegnì elegì per in'ulteriura perioda d'uffizi. El saja adina sa mess en per la reconciliaziun dals Schiits, Sunnits ed ils Curds.
Il 2012 ha el lura gì in culp. Suenter 18 mais ch'el era vegnì tractà en Germania è el turnà en ses pajais. Ma ses pajais aveva suffrì d'ina offensiva massiva da la milissa terroristica sunnita, Stadi Islamic. Quella aveva conquistà ina gronda part dal nord e dal center dal pajais.
Pervi da ses problems da sanadad è el lura sa retratg il 2014. Ses succesur è daventà il curd, Fuad Masum.
RR novitads 18:00


text:
Er grazia a l’emissiun Impuls è la scena da litteratura rumantscha oz viva e vasta sco anc mai. Perquai envida RTR, en collavuraziun cun la Lia Rumantscha, da festivar il giubileum da 25 onns Impuls cun la turnea da lectura: «Sin il viv!». Durant quest onn è quella sa fermada gia sis giadas là nua ch’ils Impuls vegnan uschiglio tadlads, en lieus dal mintgadi da las audituras e dals auditurs da radio. La settavla ed ultima lectura da la turnea ha lieu il cumenzament da november en in salun da coiffeur a Domat.
Per quest finale vegnan a preleger ils trais pli novs auturs d’Impuls Carlo Beer, Sidonia Pazeller, Jessica Zuan e l’autura Myriam Pelican texts novs e vegls, divertents e trists davart las rimas tranter las lingias (il tema dals Dis da litteratura a Domat), sur dal scriver per surviver, sur da chignons ed autras frisuras, da sfendachavels u da glieud cun pail sin ils dents!
Questa ultima ediziun da «Sin il viv!» metta il focus sin l’aspect impurtant da la promoziun da «novAs auturAs», che l’emissiun Impuls fa dapi il 1993. Las redacturas responsablas per Impuls, fin 2016 era quai Rita Uffer e dapi lura Flurina Badel, han numnadamain adina er ina funcziun da tschertgatalents. Pliras scripturas e plirs scripturs han perfin fatg lur emprims pass litterars en il public cun scriver impuls. Uschia per exaimpel er Sidonia Pazeller (*1998), actualmain la pli giuvna autura d’impuls che vegn a preleger a Domat. Ella è creschida si a Tarasp, ha fatg matura e studegia biologia e rumantsch a l’Universitad da Turitg. Sidonia Pazeller scriva pir dapi quest atun per l’emissiun Impuls. Per ses texts gioga ella gugent cun clischés e scriva adina cun ina buna purziun umur.
Ed er Carlo Beer (*1985), ch’è creschi si a Sedrun e studegia reschissur e librettist da film a la Scola Auta d’Art (ZHdK), na scriva anc betg daditg per Impuls ed uschiglio n’ha el anc mai publichà ses texts, persuenter scriva el istorgias che van sut la pel.
Pli encunuschenta è la poetessa Jessica Zuan (*1984). Ella ha publitgà cun success ses emprim tom da poesias «L’orizi / La tempête» (poesias, edition Samizdat) l’onn passà. Per l’emissiun Impuls scriva e publitgescha ella uss per l’emprima giada er texts da prosa: istorgias poeticas da ses mintgadi a Barcelona, nua che Jessica Zuan viva cun sia famiglia.
La quarta autura da quest quartet empermettent è, tschernida bel ed aposta per Domat, Myriam Pelican che scriva impuls en il pli bel dialect da Domat. Ella ha frequentà il seminari scolastic a Cuira. Suenter ha ella lavurà sco redactura tar il Radio Rumantsch. Uss è ella scolasta, pura, mamma e cura ch'i va, scriva ella per exempel prosa curta spiertusa per l’emissiun Impuls, quai dapi l’onn 2011.
La turnea è publica, l’entrada libra e per finir la prelecziun datti in aperitiv preparà dals ospitants per far printgas sin la litteratura rumantscha.
Impuls 06:00


text:
Vincent van Gogh
Artéccol in dialatt bulgnais
Vincent Willem Van Gogh (1853-1890) l'è stè un pitåur postimpressiunéssta olandais. L'era nèd al 30 ed märz dal 1853 a Zundert (Olanda), fiòl d'un caplàn prutestant.
Stòria[modifica | mudéfica la surzéia]
Anch' da zùvin l'era dimondi scalmanè e diffèzzil. Quasst al fèva una persòna ch'an s psèva brîsa tgnîr da cånt. Ed 27 an al lavurè int'na galerî d'èrt, studié franzais e teologî e lavurè cme capelàn int'al minîr ed Wasmes, in Bélz. Dal 1886 l'andè a París par vîver cun so fradèl Théo Van Gogh, ch'al vindeva èrt.
Dal 1888 al va vî da París e as trasferéss piò zå mo sänper in Fränza, a Arlés. Ed ste tänp al taca a druvèr al pnelè sblisganti e i culur grîs, vaird, zilèst fétt, chi disténguen tott al so quèder. Al cunvénz anch'al pitåur Paul Gauguin, ch'l aveva cgnossò a Paris, d'andèr cun lò a Arlès. Mänc che du mîs dåpp tachénn a litighèr e Van Gogh al mursghè Gauguin int'un uraccia. Par quall ch'l aveva fatt, Van Gogh al va fora e as taja un uraccia anca lò. I al miténn dänter al sbdäl d'Arlès e al pasè un an int'i matt a Saint-Rémy, tais a la zitè. Anch's la matîsia al tgnéva drî, al va avänti a lavurèr.
Int' i èter mîs al fò supervisionnè d'un mezenèt, ed nomm Paul Gachet, ch'ai farà pò un dipént. Dal 27 ed giòlli dal 1890, as tira 'na stiuptè e al mor in dla nòtt dal 29 ed giòlli.
Dipént[modifica | mudéfica la surzéia]
I so quèder piò famus én:
- Tott i girasul
- La cà ed Van Gogh a Arlés
- Canp di rotulòn
- Nòtt col strèl


text:
Datiers da Vaz Sut sajan ils giuvenils durant ina grillada vegnids surprendids da l'aua creschenta. Silsuenter hajan els clamà la centrala d'alarm sanitar. Il helicopter haja lura sgulà ils giuvenils en segirtad. Quai communitgescha la polizia chantunala.
Rega cun 120 acziuns da salvament
In'ulteriura acziun da salvament ha la Rega gì la notg passada en la paraid dal nord dal Titlis. Duas gruppas da la Rega ensemen cun ina colonna d'agid SAC han spendrà a moda spectaculara in um dal Tessin. L'um era cupitgà e sa blessà sin la ruta «Piz dal nas», sco che la Rega scriva.
En tut ha la Rega fatg questa fin d'emna 120 acziuns da salvament.
RR novitads 16:00


text:
Sco quai che la possessura da l'hotel Acla da Fontauna, la Brandis Investment SA da Maiavilla communitgescha, hajan els chattà la Immo Invest Partner SA da Glattbrugg sco investider. Il contract saja vegnì segnà la mesemna. L'investider planisescha da construir a Mustér in hotel cun 170 chombras e suitas, sco era 100 abitaziuns administradas ed abitaziuns secundaras. Manar l'hotel duai ina gruppa d'hotels ch'è activa sin l'entir mund. Ils investiders quintan d'investir 100 milliuns francs e pudair avrir l'entschatta 2021.
Tenor il manader da fatschenta da la Immo Invest Partner SA Frenk Djordic, saja il basegn per in hotel modern cun in aut standard avant maun a Mustér. Quai pervi dals plans per ina colliaziun dals territoris da skis da Mustér e Sedrun, e pervi da la sanaziun dal center da sport e cultura che la vischnanca haja previs.
La Brandis Investment SA aveva cumprà l'hotel ch’è dapi il 2001 vit da la Banca chantunala grischuna il schaner passà.
Nova speranza
Da vart da la vischnanca han ins plaschair da questa novitad. Sco ch'il president communal Robert Cajacob ha ditg ad RTR, haja el in bun sentiment envers ils possessurs da l'hotel. Cun la realisaziun dal project vegniss finalmain schliada la situaziun problematica da l'hotel serrà.
Vinavant declera Robert Cajacob ch'il project purtass lavur a las fatschentas da construcziun ed autras fatschentas. E quai muntass era novas plazzas da lavur per la vischnanca e la regiun.
RR novitads 09:00


text:
Il center naziunal per hurricans ha classifitgà Michael sin il terz da tschintg stgalims da fermezza. El cuntanschia spertadads da vent da fin 195 kilometers l'ura. Il stemprà duai cuntanscher la costa dal Florida la mesemna suentermezdi. Las autoritads han avertì d'inundaziuns, ferma plievgia e ferm vent.
Il guvernatur da Florida, Rick Scott ha avertì che Michael pudess daventar il stemprà il pli devastant dapi decennis per Florida. Plinavant ha la polizia supplitgà passa 120'000 abitantas ed abitants dad evacuar lur dachasa. La populaziun na duai betg ir en ristgs nunnecessaris. Quai na possian ins betg surviver, ha ditg Scott.
RR novitads 06:00


text:
Annamarie Chistell – fin a la mort
- Sonda, 29.9.2018, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 29.9.2018, 9:03, RTR
Dapi 35 onns è Annamarie Chistell tgirunza cun corp ed olma.
L'emprendissadi ha ella fatg tar las mungias a Glion e suenter mai pli bandunà il Spital regiunal Surselva. Dapi circa otg onns accumpogna ella pazients cun malsognas nuncurablas. Ozendi sa numna quai «palliative care». Annamarie Chistell (57) è adina qua per ils pazients. Ed è quasi adina cuntanschibla.
Tge caracter sto ina persuna avair ch'è confruntada mintga di cun la mort? Daco vul insatgi insumma far quai e tge fa questa professiun cun ins?


text:
Liv e Maddie
Liv e Maddie (Liv and Maddie anca in ingléś) 'l è na sitcom americàna mìsa in ònda dala Disney Channel a partìr dala metê dal lùj 2013, e pò purtèda anca in sà in Itàglia sàimper da 'l stès canêl tivù in dal disèmber dal stès an 2013, misa in pē da John D. Beck e Ron Hart e prodòta dala It's a Laugh Productions.
Sunt dal cumédi
El dō śmèli Olivia e Madison ed sèd'ś an, i gh'àn du caràter dimòndi diferèint e màinter che la Liv la torna a cà sùa in dal Wiscònsin dôp 'd avér pasê quàt'r an dala sina a Hollywood a fèr di film, la Maddie l'era sàimp'r armèśa in cà e a scóla a studièr e fèr dal sport tùt al tèimp.
I protagonìsta
- Liv e Maddie Rooney, el dō ragàsi śmèli interpretèdi dala stèsa atōra Dove Cameron;
- Joey Rooney (Joey Bragg), al fradêl ed mêś di quàter fiō ch'a gh'è in cà;
- Parker Rooney (Tenzing Norgay Trainor), al fradêl più cìc dla famìja;
- Karen Rooney (Kali Rocha), la mèder, psicòloga e più in là anca vice-présida in dla scóla dal du śuvnèti;
- Pete Rooney (Benjamin King), al pèder, alenadōr edla squèdra 'd basket edla Maddie.


text:
Tge signifitga l'utschella?
l'utschella, il logo da la Societad Svizra da las Paraulas SSP, è protegida cun ils dretgs d'autur e dastga vegnir duvrada mo per occurrenzas da la SSP u da la SEP.
L'utschella è vegnida creada da H. Ritter, professur per design a la Scola auta d'art e commerzi a Trier, ed è dapi il 1980 il signet uffizial da la Societad Europeica da las Paraulas SEP. Ella regorda cleramain ad ina sirena greca. Las sirenas èn enconuschentas dapi l'odissea da Homer. Cun lur moda fascinanta da s'exprimer, lur vuschs sonoras e lur chant irresistibel carmalavan ellas ils mariners che passavan sperasvi.
Il logo da l'utschella-sirena dissegnà en in stil cler e colurà cun alv, cotschen e nair correspunda al cuntegn da la paraula (l'enconuschientscha da l'origin dal mund) ed al stil da la paraula populara europeica (ina dimensiun, protagonists senza fatscha e profunditad mentala, isolaziun e colliaziun globala, emprova da cumpigliar il mund real e magic). L'uman-utschè (sirena, mattetta-cign u spus animalic, signura u signur dals animals) simbolisescha il clom magic che vegn or dal vair mund da paraulas, il mund invers, il mund da paraulas per propi.
Sco simbol regorda il logo a la veglia tradiziun da la paraula e dal raquintar. Sco quai che la paraula sezza lascha l'utschella in grond spazi a nossa fantasia ed a nossa interpretaziun.
Il logo da la SEP sa distingua tras il fund oransch dal logo da la SSP.


text:
Blondie
I Blondie (a s lèś /'blɒndi/ in ingléś) i èṅ un grup new wave e punk americàṅ fundâ in di an Stanta par la Deborah Harry (cantànta) e par Chris Stein (chitarìsta). In séguit i aṅ fat anc i gènar pop, disco e rap.
In dla sò caréra, ch'la gh'à abû 'n taj in di an dal 1983 a 'l 1996, i aṅ fat vgnir fóra déś àlbum in studi (Parallel Lines dal 1978 'l è qvél più cgnusû), tri da 'l viṿ e trédas racòlti, vindénd da piò 'd quarànta migliòṅ ad disc in tut al mónd.
Fra i sò sìngui più cgnusû a 'rcurdém Hanging on the Telephone, Heart of Glass, One Way or Another, Call Me (scrita par lōr da Giorgio Moroder e finìda in soquànti culòni sunóri cuma qvéli 'd American Gigolò e 'd La bambola assassina 4: La sposa di Chucky), The Tide Is High e Maria.
In dal 2006 i èṅ stâ mis in dla Rock and Roll Hall of Fame.
Mémbar 'd adès
- Debbie Harry vóś
- Chris Stein chitàra/bas
- Tommy Kessler chitàra
- Leigh Foxx bas
- Matt Katz-Bohen tastéri
- Clem Burke baterìa
Discugrafìa
Àlbum
- 1976 - Blondie
- 1977 - Plastic Letters
- 1978 - Parallel Lines
- 1979 - Eat to the Beat
- 1980 - Autoamerican
- 1982 - The Hunter
- 1999 - No Exit
- 2003 - The Curse of Blondie
- 2011 - Panic of Girls
- 2014 - Ghosts of Download
- 2017 - Pollinator


text:
Avtostrêda dal Sōl
Artécol in dialèt arzân
L' Avtostrêda dal Sōl (Autostrada del Sole in italiân) oséja la A1 ind la numerasiòun dal j avtostrêdi italiâni, l'é la pió lòunga ed còli che gh' în adèsa.
Strêda principêla ed la rêda avtostradêla italiâna, l' unés Milân a Napoli la pâsa da Bològna, Firèinsa e Ròma, per 'na lunghèsa ed 759, 6 chilômeter in tót.
L'é stêda inavgurêda al 4 otòber 1964, sòta la presidèinsa dal cunséli 'd Aldo Moro.
Quând l'avtostrêda, ind al trât Firèinsa Ròma, la vîn bluchêda, as dîs che "l'itâlia l'é tajêda in dû"
Stôria
L'Avtostrêda dal Sōl l'é stêda dimòndi vrûda dal Gvêren d' j ân '50 per dêr 'na mân a fêr turnêr a tirêr la cunuméia nasionêla.
Préma ch' la fós finîda i câmion, per andêr da Napoli a Milân, égh metîven cîrca dû dé ed viâş. A fêr 'na strêda in dóv' as prîva andêr pió fôrt l' aré dòunca scurtê i tèimp di colegamèint e cun còst l'aré sbasê i prèsi di gèner al cunsóm.
La mésa zò ed la préma prêda l'é dal 27 ed mâg 1956. L'inavgurasiòun dal prém tròunch, da Milân a Pèrma, l'è dal 7 dicèmber 1958. L'avêrta dal trât da Bològna a Firèinsa l'é sucèsa al 3 dicèmber 1960. Còl da Ròma a Napoli, al 22 setèmber 1962. L'intêra ôvra l'é stêda finîda al 4 otòber 1964, cun l'avêrta dal trât fra Chiusi e Orvieto: fîn a cla dâta tót i mèz ēren custrèt a d'andêr fôra a i casē ed Chiusi e Orvieto e fêr la vècia Strêda Statêla 71 Ómbra-Casantinèişa-Romagnōla.
La costrusiòun ed l' avtostrêda A1, l'é stêda dêda a l'inzgnêr Fedele Cova.
Dal 1988, cun la costrusiòun dal trât Fiano Romano – Cesano, dmèj cgnusû cme bretella, al j avtostrêdi A1 Milân-Ròma e A2 Ròma-Napoli în dvintêdi un'ònica avtostrêda, la A1 Milân- Napoli. L'A2 l'é stêda acsé scanşlêda da l'èleinch dal j avtostrêdi.
I trât ûn pr'ûn
Trât Milân-Bològna
Incō l' A1 la cumîncia ind la zôna tra mezdé e matèina ed Milân cme cuntinvasiòun ed l'Avtostrêda A51 ("Tangensiêla Est Milân"). Al trât d'adès tra la Tangensiêla Est e al şvîncol ed Sân Dunê Milanèiş l'é 'na variânt dal percōrs vèc ed la A1 ch' la finîva diretamèint ind al cèinter abitê ed Milân.
Aşvèin a Sân Dunê Milanèiş as unés cun l'Avtostrêda A50 ("Tangensiêla Ovest ed Milân"). La travêrsa la Pianûra Padâna la cór ed fiânch a la Via Emélia, cun trèi cursèi pió còla d' emergînsa per sèins ed mêrcia, la tòca al sitê ed Lodi, Piasèinsa, Pèrma, Rèz e Mòdna.
A mezanôt ed Pèrma as unés l' l'Avtocamionêla ed la Cîşa, a mezanôt ed Mòdna as unés l' Avtostrêda dal Brennero. A Bològna a cumîncia la diramaziòun per la Tangensiêla e per l' Avtostrêda A14 Adriâtica al trât Mòdna-Bològna l'é stê şlarghê a quâter corsèi.
A 'd agòst 2007 în stê finî i nōv incrōş per l' Avtostrêda A21. J inèst sìa in diresiòun ed Turèin che in diresiòun ed Brèsia în ed gèner a "inèst dirèt", an n'é mìa necesâri dòunca traversêr la barēra ed Piasèinsa Sud
Trât Bològna-Firèinsa
Ciamê ânca "trât apenénich". Al travêrsa l' Apenèin Tôsch-Emiliân cun un percōrs ardî réch ed galeréi e viadòt. S' as tîn cûnt ed sōl i pûnt e i viadòt ed particulêr intèresi inzgneréstich, ind al trât Bològna-Firèinsa as in cûnten bèin 45 per 'na lunghèsa ed 11,5 chilômeter in tót.[1]Tra i pió impurtânt e spetacolêr as cûnten al viadòt 4 ciamê Sambro lòngh 340 m., êlt 44, e tgnû só da 'n êrch cun 'na lûş ed 140 mêter. Al Biscione lòngh 270 m. êlt 96 fât in cûrva cun un râg 'd 1 chilômeter, e sustgnû da un êrch lêregh 130 mêter. Al 18 Merizzano, 418 m.,susgnû da dû êrch (87 mêter l'ûn) cun al carşêdi un pô in cûrva (cun râg 900 m.). Al 21 Poggettone e Pecora Vecchia, 455 m. ed viadòt só 8 êrch polegonêl. Al viadòt 29 Aglio lòngh 440 m. e tgnû só da 'n êrch ed 164 m. ed lûş.[2][3]Bisògna in pió numinêr i 6,6 chilômetr in tót ed galeréia per la carşêda a mezdé e i quêşi 5,9 chilômeter ed còla a matèina.
Adès l'é in costrusiòun la "Variânt ed Vâlich", ch'la permetrà de scavalchêr la dursêla apenénica a 'n' altèsa pió bâsa dal percōrs ed préma. Al lôt 1 só quâter l'é stê avêrt al trâfich ind l'istê 2006, e chiêter în drê finîri.
Trât Firèinsa-Ròma
Dôp avèir girê d'atōren a Firèinsa, l'Avtostrêda la pîga vêrs Valdarno, la tòca Arezzo e la travêrsa la Val di Chiana. A l'altèsa dal casèl ed Val di Chiana l'as zûnta cun al racôrd RA06 pó la và per un pô in Ómbria dóve a gh'în sōl trèi usîdi: Fabro, Orvieto e Attigliano. Pôch chilômeter dôp la và ind al teritôti lasiêl a Orte, la travêrsa al Tevere divêrsi vôlti e l' as divéd in dû aşvèin a Fiano Romano. 'Na pêrta la pôrta al Grând Anulêr ed Ròma, cl' êtra pêrt la permèt de schivşêr la capitêla e zuntêres a la Ròma-Napoli a San Casareo.
Trât Ròma-Napoli
A San Casareo l'avtostrêda la ricêv la pêrt ch'la vîn da Ròma, e la travêrsa tót la Ciociaria la servés al sitê ed Frosinone e Cassino. A la fîn la và dèinter in Campania cun al pasêr per Capua e Caserta, la finés a mezanôt ed Napoli aşvèin a Casoria. Al trât l'é dal tót a trèi corséi e in urègin l'êra ciamê Avtostrêda A2.
Materiêl pr'andêregh in fònda
(manca):
- Enrico Menduni - L'autostrada del Sole - Bologna : Il Mulino, 1999
(manca):
- La Storia siamo Noi - Rai Educational:


text:
Selena Gomez & Marshmello: «Wolves»
- Glindesdi, 13.11.2017, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 13.11.2017, 9:30, RTR
Avant curt ha la chantadura Selena Gomez publitgà sin social media ina fotografia ord il ospital. Sper ella giascha sia meglra amia Francia Raisa. Ellas avevan gest superà ina transplantaziun d'organs. Selena patescha numnadamain da la malsogna dal sistem d'immunitad Lupus ed ha duvrà in nov gnirunchel, ch'ella ha survegnì da sia amia. En sia nova chanzun «Wolves» raquinta Selena Gomez uss da sia malsogna ed engrazia a sia amia che ha uschia spendrà la vita da la giuvna chantadura ed actura.


text:
Giorgio Napolitano
Giorgio Napolitano (Napoli, 29 de zögn del 1925) l'è 'n òm pulìtich italià, presidènt nömer öndes de la Repüblica, en càrica a pàrter del 15 de màgio del 2006 e ri-iligìt per en segónt mandàt ai 20 de bril del 2013.
Prìma de deentà Presidènt de la Repüblica l'ìa stat apò a Presidènt de la Càmera dei Deputàcc endèla Legisladüra XI (el g'ha ciapàt el pòst de Oscar Luigi Scalfaro, che l'ìa dientàt Presidènt de la Repüblica endèl 1992) e Minìster de l'Intèrno endèl goèrno Prodi I. E pò amò l'è stàt deputàt del 1953 al 1996 e Senatùr a vita del 2005 (numinàt de Carlo Azeglio Ciampi) enfìna al dé che l'è stat iligìt a la prìma càrica de la Repüblica.
L'è 'l prim Presidènt che gh'è stat iligìt per en segont mandàt e 'l prim President che g'ha fat part endèla sò cariéra del Partit Comunista Italià.
Quan che l'è stàt iligìt la prìma ólta, l'è stat el tèrs presidènt a véser iligìt a la quàrta ciamàda (dopo Einaudi e Gronchi) co 543 vóti a favùr sö 990 che votàa e 1009 che gh'ìa dirìt (el segónta véser stat iligìt apéna coi vóti de la magiurànsa de goèrno de l'época — prìma de lü Luigi Einaudi); per el segónt mandàt envéce l'è stat iligìt a la sèsta otasiù e 'l g'ha ciapàt 738 vóti a favùr sö 997 che votàa e 1007 che gh'ìa dirìt.
L'è stat el sèst ex Presidènt de la Càmera a véser iligìt a Presidènt (dòpo de Enrico De Nicola, Gronchi, Leone, Pertini e Scalfaro), el segónt a véser stat iligìt quan che l'ìa zà senatùr a vita (prìma de lü l'ìa stat Leone), e 'l tèrs presidènt de urìgin napoletàna (dopo De Nicola e Leone).


text:
Segónda guèra mondiàl
La segónda guèra mondiàl l'è stàda 'l cunflìt che tra 'l 1939 e 'l 1945 la g'ha ést confrontàs de 'na bànda le potènse de l'Asse comandàde de la Germania nazista e de l'ótra bànda i Aleàcc entràcc en guèra per contrastà 'l desègn de egemunìa de Hitler. El vé definìt "mondiàl" perchè - isé come che gh'ìa sücidìt en ocaziù de la prima guèra mondiàl - g'ha partecipàt nasiù de töcc i cuntinèncc e le operasiù de guèra le g'ha 'nteresàt 'na bùna part del pianéta.
El cunflìt l'è cuminciàt co l'invaziù de la Polònia de part de la Germània, e l'è finìda col bombardamènt atòmic de Hiroshima e Nagasaki e co la réza del impér giapunés.
L'è cunsideràt el piö grant cunflìt armàt de la stória, e l'è costàt séz'agn de patimèncc incalculàbii, destrüsiù e stràgi per en totàl de 55 miliù de mórcc. Le pupulasiù civìi difàti i è stàde cuinvulgìde 'ndèla guèra per vìa de l'üzo de àrmi sèmper piö potènti. Endèl córs de la guèra s'è cönsömàt apò a la tragédia de l'Olocàusto perpetràda dei nazisti cùtra ai Ebrèi.
A la fì del cunflìt s'è stabilìt en ùrden modiàl nöf, fondàt sö la contrapuzisiù 'ntra Stati Ünìcc e Üniù Soviètica, e düràt enfìna a la disgregasiù de chèsta öltema al prensépe dei agn noànta (guèra frèda). El cunflìt el g'ha segnàt apò a la fì de l'egemunìa de l'Euròpa söl pianéta.


text:
News
L’Europaregion presentea la tematiches da d’autonn: la persunalità, l luech y la cuestion giuridica nueva
Nutizies viedeo dëssa descedé l nteres
L’Europaregion nfurmea uni mëns da nuef n cont de persunaliteies particuleres, luesc nteressanc y cuestions giuridiches zariëuses de relevanza transfruntaliera: persones atives sëura i cunfins ora, traverc de jita senificatifs per l Tirol storich y fundamëntes giuridiches per l’esperienza ativa tl’Europaregion Tirol-Südtirol-Trentin vën presentedes cun tesć, imajes y sonn. Nsci udëis sun vosc computeri la nutizies dl mëns atueles tres video, ntervistes y galeries de imajes: chi che chërd ju la plata Internet dl’Europaregion anconta uni mëns luesc, persones y tematiches de uni sort, ma nce ndicazions a manifestazions y scumenciadives y descrizions de proiec – y chësc sambën tla rujenedes ladina, taliana, tudëscia y ngleja.
Persunalità dl mëns: Ingrid Runggaldier
Coche persona dl mëns d’utober ve presentons la tradutëura, autora, regista y tuadëura dl alpinism Ingrid Runggaldier Moroder de Gherdëina che se dà ju cun tematiches de n cër viers “transfruntalieres“ sciche la storia dl’ëiles y de si emanzipazion – nce tl alpinism – y cun mendranzes de uni sort. Te si liber "Frauen im Aufstieg" àla cialà de nfruscé chi che fova la prima arpizadëures, ciun che fova l ambient soziel da chël che les univa y ciuna che fova si luegia tl alpinism y tl sport dl’arpizeda.
>> Persunalità dl mëns: Ingrid Runggaldier (DE) & (IT)
Cuestion giuridica dl mëns: Mubiltà de pazienc
Nce da d’autonn respuend n espert de dërt tres test y video a dumandes giuridiches. La cuestion giuridica dl mëns trata la mubiltà transfruntaliera di pazienc tl cheder dla diretiva europeica dal medemo inuem, che jirà n forza ai 4 de dezëmber dl 2013. A chësta moda dëssa la cuestion dl rembursamënt dla spëises unì regulamentà da nuef. De chësc ons rujenà cun l’esperta de dërt dl’ Università de Trënt Lucia Busatta.
>> Cuestion giuridica dl mëns: Mubiltà de pazienc (DE) & (IT)
Luech dl mëns: Museum dl Land Tirol Ferdinandeum
L Museum dl Land Tirol Ferdinandeum ie cun si culezions l majer y plu vedl museum de dut l Tirol storich. L ie zënzauter l museum de majera mpurtanza danter duc i mueseums de là dl Prëner. A uni moda iel la lecurdanza storica dl Tirol y bele perchël de gran nteres per uni abitant y abitanta dl’Europaregion che se nteressea de storia y cultura. ”Tres nosta plata Internet ulons comuniché che l’Europaregion ie n raion plën de culëures y aspec defrënc sciche i luesc, la persones y i caji giuridics che presenton uni mëns” fej al savëi l ufize dl’Europaregion de Bulsan.
>> Luech dl mëns: Museum dl Land Tirol Ferdinandeum (DE) & (IT)


text:
Sin intschess da l'anteriura vischnanca d'Almens po la surbajegiada «Pardieni» uss vegnir planisada. Il chantun ha approvà il plan d’areal, che la vischnanca aveva concludì ils 8 da december 2014. Sin l'areal duai vegnir construì in abitadi modern e attractiv che dispona er da parcadis sutterans. Cun quest plan na vegn la zona da construcziun betg engrondida mabain la zona d'abitar valaivla da l'anteriura vischnanca d'Almens vegn sviluppada vinavant, scriva la regenza grischuna. Il plan d'areal correspunda a las leschas chantunalas davart la planisaziun dal territori. Ils dus recurs cunter la planisaziun ch'eran vegnids inoltrads cunter il plan d'areal ha la regenza refusà.
RR novitads 12:00


text:
Il motiv che betg l'entir fresco e vegni scuvrì è ch'el n’è betg dal tut cumplets. Cun far la renovaziun il 1932 avevan ins era gist fatg diversas renovaziuns internas vid l’empora ed sfratgà ora novas fanestras per avair dapli glisch en l'intern.
Cun la renovaziun actuala han ils renovaturs uss scuvrì singuls frescos ma betg tuts. Per far la lavur cumpleta manca anc la munaida. La tgira da monuments dal Grischun ha signalisà ch'il temp fiss madirs da surdar ad ina scola auta l’incumbensa da perscrutar ils maletgs zuppads. La tgira da monumnets fiss era pronta da sustegnair la tschertga da las finanzas basegnaivlas.
RR actualitad 17:00


text:
Ensemen cun sia dunna e giasts ha Parmelin fatg il viadi en in tren spezial da Berna a Nyon. Sin viadi ha il tren tegnì a Friburg, ad Oron ed en la chapitala dal Vad Losanna. Là han ils zains tutgà per onurar il nov cusseglier federal.
El saja segiramain in zic gnervus, dentant saja el era ventiraivel da returnar per in bel di en ses chantun, a ditg il futur minister da defensiun. Ed a la fin ha Parmelin ditg, ch’el saja pur, e pur restia el en ses cor.
Johann Schneider-Ammann arriva en il fraid
Ed a Langenthal ha la populaziun beneventà cordialmain il nov elegì president da la Confederaziun, Johann Schneider-Ammann. El sa legria da finalmain esser a chasa, ha Schneider-Ammann ditg. Sco mat or dal Emmental haja el d’engraziar bler a la citad, la finala haja el visità qua las scolas e saja stà blers onns activs sco interprendider.
RR Novitads 21:00


text:
Quai trenament d’enviern è impurtant per ils Sursilvans. Mo uschia san els evitar che quels da la bassa èn pli ferms ch’els la primavaira. Trenà vegn surtut tecnica, cundiziun treneschan ils sportists sursilvans cun auters sports d’enviern, sco per exempel passlung. Per savair trenar la tecnica han els drizzà en in “pump track“, quai è ina pista cun undas e stortas, montada en la galaria.
Surselva Ir cun velo era igl enviern
La naiv è arrivada, quai vul dir ils velos vegnan mess davent. Mo stop, quai na vala betg per il club da velos Surselva. Els treneschan vinavant cun velo e quai san els far ellas galarias da Rueun.


text:
Da Corina Gustin – Üna chantadura, üna guitarra, minchatant ün celo o ün cajón, la vita e melancolia. La musica da Da Lombris as redüa sün l’essenza e's tratta dad eveniments e sentiments pesants cha minchün inscuntra in sia vita. Da quai chi nun es plü, da quai chi vess pudü esser e da quai chi sarà. Sia vusch amiaivla, sia energia positiva ma eir ils beats allegers equaliseschan la dramatica. In noss'intervista quinta ella da seis album cuort "Undas", dad inspiraziun e dal las robas las plü importantas illa vita.
Che laivast dvantar sco uffant?
Da mattatscha level daventar astronauta. En ils films havevel viu, con bi ch’ei savess viser ora da mirar da surengiu sin la tiara. La finfinala sundel denton aunc tochen oz mai setschentada sin la glina e mia lavur ei giun plaun :). Il firmament cun sia infinitadad faszinescha mei denton aunc adina ed jeu gaudel da contemplar el!
Che d'eira tia prüma casetta e chenüna tia prüma CD?
Sche jeu seregordel mei endretg, lu era mia emprema casetta da Roxette e mia emprema CD dalla Kelly Family. La musica da Roxette accumpogna e plai a mi aunc oz. Sche audel el radio ni schlioc zaneua per exempel las canzuns „How do you do“, „The look“ ni „It must have been love“ lu vegn - cun bia nostalgia - cantau cun.
Davo la band NotYet hast tü fat üna posa creativa da divers ons. Che as ha müdà daspö quel temp da band?
En quei temps haiel mei surtut cozentrau sin miu studi, aschia che il musicar ha deplorablamein stiu far ina pli gronda pausa. Finalmein haiel denton avon circa 2 onns puspei anflau il temps per mia pissiun e novas canzuns ein naschidas. Igl ei bi da puspei haver, ni da semplamein prender il temps per far musica. Musica ei ina super cunterpeisa alla lavur e jeu sperel da saver mantener quella ballanza era el futur.
Tgei fuss cun il futur, sche il vargau savess trasora vegni midaus?
Co tuna teis album cuort "Undas" e che importanza ha quist project solo gnü per tai?
Jeu schess el tuna per gronda part emoziunal e melancolic. Per ils quals che capeschan Romontsch forsa schizun aunc empau dapli, damai che biars texts setractan da eveniments ni sentiments trests e grevs, che schabegian ed ein da surmuntar en la veta. Eveniments e sentiments che vegnan e van adina puspei - sco undas. Per mei ha quei project muntau fetg bia, surtut perquei ch’ei era la finfinala in project da amicezia. Tuts ils musicists ein mes megliers amitgs e cun lur contribuziun han els enorm enrihiu igl album. Cheutras, aunc inagada in cordial engraziament a tuts. Engraziel Angi, Dani R., Dani S., Lori, Lukas, Marcel, Stu !
La CD cuntegna 6 chanzuns rumantschas. "Six songs written by life itself" co cha tü hast manziunà online. Chenüna es tia prediletta e perche?
Jeu saiel bu dir, che quella ni tschella canzun ei mia preferida. Denton datti entginas canzuns, per exempel “Bandunau” ni “In giavisch”, che han per mei ina pli gronda muntada emoziunala che las autras.
Our da la chanzun "Midadas" vain la frasa "…realisar ed acceptar cha la vita as müda sainza dumandar". Daja robas chi pon güdar ad acceptar situaziuns chi nu's po müdar?
Segiramein ha finadin differentas caussas che gidan da surmuntar da quellas situaziuns. Jeu persunalmein vesel igl haver cars carstgauns entuorn ins sco in dils pli gronds sustegns e da enorm gronda valur.
Diversas otras chanzuns as trattan dal partir e dal tuornar, da cumgiats e müdadas. Füssast tü pro o contra schi's pudess girar inavo il temp e tour inavo tschertas robas o decisiuns?
Quei ei ina fetg interessanta, denton era fetg greva damonda :)
Jeu creiel il pli grev ei il factum, che la domonda ei hypotetica e aschia sei per mei grev da imaginar quella pusseivladad e situaziun. Sco pro vesess jeu denton il fatg, ch’ei dat segiramein caussas, nua ch’ei fuss da enorm gronda valur ed in desideri sch’ ins savess midar quellas. Da lautra part denton, e forsa da viser sco in contra; tgei fuss lu cun il futur, sche il vargau savess trasora vegni midaus? Quel savess lu forsa gnanc bu propi sviluppar, perquei ch’ il futur sviluppa, ord mia vesta, ord e cun il vargau. Damai che aunc dapli damondas vegnan siado duront il vuler rispunder a quella damonda, laschel per il mument il passau schar esser vargau.
Scha tü pudessast effectivmaing müdar alch dal passà. Che füss quai?
Creiel che era cheu, laschel il passau esser vargau :). Sche stuess numnar ina midada per il futur, lura fuss quei pli lev, damai che lezza fuss, silmeins per part, influenzabla.
Tü chantast a l'Openair Chapella in Engiadina. Sün che t'allegrast il plü ferm?
Jeu selegrel mei zunfetg sin il Grischun, sin sia natira e sin igl udir e saver tschintschar Romontsch – quei ei bu propi dau a Basilea. Vinavon selgrel da sunar veglias sco era novas canzuns cun ina nova e pli gronda formaziun da gruppa.
Mei inspirescha la bellezia dil mund
Quant bun es teis Vallader?
Ui, jeu creiel quel ei bu propi schi buns :)
Chi o che t'inspirescha e perche? Chi o che es stat la plü gronda inspiraziun in tia vita?
Mei inspirescha la bellezia dil mund. Viser e viagiar a loghens plein naturalezza e cun diversas culturas ei per mei zatgei grondius. Ord quei motiv ha pliprobabel era miu viadi per America dil Sid inspirau mei zunfetg. Denton astga e la musica buca muncar che ei era ina gronda inspiraziun. Duront il numnau viadi erel cunquei era a concerts, co per exempel ad in concert da Roxette :).
Co guarda oura per tai ün di perfect?
In di cun temps - temps da semplamein „esser“ e vivir il mument.
Che musica taidlast tü svessa?
La musica da rock e stoner rock plai a mi zunfetg - jeu sun in grond fan da musica cun ghitara :) En general sundel denton fetg aviarta per tut ils stils da musica, impurtont ei, che la musica tucca mei emoziunal. Lu emporti bu, tgei stil da musica ch‘ igl ei. Gruppas che teidlel fetg bugen ein per exempel Slash, Pearl Jam, Graveyard, ni Eddie Vedder.
Che t’occupa pel mumaint?
Per la gronda part occupescha mei per il mument e gia dapi in temps miu doctorat en psicologia all’ Universitad da Berna. Actualmein haiel denton, ni prendel a mi il temps per la preparaziun per igl Openair Chapella. E co gia menziunau avon, ei quei ina super cunterpeisa che fa plascher.
Jeu sundel loscha da saver tschintschar Romontsch
Che nu sa la glieud da tai?
Forsa quei, che la glieud duess bu saver da mei ;) ..
In tschinch ons…
….lessel esser finida cun mias scoalziuns, haver ina plazza da lavur che fa plascher ed haver dapli temps per far musica. Dapli saiel ussa denton bu di. Enteifer tschun onns sa schi bia schabegiar e semidar, aschia che laschel mei era bugen surpender empauett e sundel spanegiada nua che la veta meina mei.
Il rumantsch es per mai…
….ina gronda part da mia identitad. Surtut davenda che vivel en la bassa, ei il Romontsch co miu lungatg mumma adina puspei in grond tema. Jeu sundel loscha da saver tschintschar Romontsch e vesel ei sco fetg impurtont, da dar tut per conservar quei bi lungatg.
Bio:
Claudia Lombris, stüdi e master da psicologia a l'Università da Basilea. El mument doctoranda en psicologia a l’Universitad da Berna.
Nada dal 1985 a Cuera, carschida si a Schluein, abita a Basilea
Hobbies: tedlar e far musica, viagiar, e semplamein mintgaton mo esser senza far nuot
Prossems concerts:
Venderdi, ils 3 avuost 2018: Openair Chapella
En il web:
Da Lombris tar MX3
Da Lombris sin Facebook
Text: Corina Gustin / Claudia Lombris
Fotografia: (c) Claudia Lombris
Suonda LATABLA!
-
Ina bella cumparsa arcaica Da Benedetto Vigne - Maria Moling e Roland Vögtli alias Me+Marie han fatg in bellischem segund album.Dacurt haja ma semià da Roland…
-
La musicista Chiara davart pissiun e privilegi Da Flavia Hobi (GiuRu) - Avon bunamein in onn, el settember 2017, ei cumparida sia emprema EP Mascra – manegiau ei la…26 da settember 2018670 giadas
-
15 minuts cun: Da Lombris Da Corina Gustin – Üna chantadura, üna guitarra, minchatant ün celo o ün cajón, la vita e melancolia. La musica da Da…25 da fanadur 20181040 giadas


text:
Contignü prinzipal
Porsona de referimënt
La defensuria popolara dla provinzia vëgn litada dal Consëi provinzial cun lîta socrëta danter i candidać/les candidates che à tut pert a na aldiziun. Pro la lîta mëssel gnì arjunt la maioranza de dui terzi dles usc di aconsiadus provinziai y insciö vara debojëgn de na ampla azetanza sura i confins di partis fora.
La defensuria popolara ne fej nia pert dla aministraziun provinziala, süa independënza da dötes les istituziuns politiches, vëgn renforzada dal insediamënt dla defenüda zivica pro le Consëi provinzial.
Cun la creaziun dl'istituziun dla defenöra zivica ti é Südtirol jü do a na tendënza a livel mondial y che é piada ia tla Scandinavia ("Ombudsmann"): al ti vëgn dè al zitadin n sostëgn tl raport cun l'aministraziun publica, che vëgn tres plü complicada y intravaida.
Tl Südtirol vën tl 1985 numinà l dut. Heinold Steger coche prim defensëur zivich. Do ël devënta defensëures zivics l dut. Werner Palla (dal 1992 nchin tl 2004) y la dut.a Burgi Volgger (dal 2004 nchin tl 2014).
Ai 17 d’auril 2014 vën l’aucata dut.a Gabriele Morandell liteda dal Cunsëi provinziel cun na maiuranza de doi terc (29 de 32 ujes) defensëura zivica dla Provinzia. Cun decret dl Presidënt dl Cunsëi provinziel ie ëila tla ncëria dai 14 de lugio 2014.


text:
14 10
Ol dé 14 de utùer l'è 'l 287 ( 288 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 79 dé a finí l'an.
Ul dí 14 de utùer al è ul dí da pòost 287 ( 288 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 79 dí a finí l'an.
Avenimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1066 - Batàia de Hastings - I Normàni comandàcc de Guglielmo el Conquistadùr i bat l'ezèrcit dei Anglosàsoni guidàt de Aroldo II
- 1758 - Batàia de Hochkirch, endèla guèra dei sèt agn, l'Austria la bat el Régn de Prüssia.
- 1805 - Batàia de Elchingen, le trüpe franséze del Maresciàl Ney le bat le trüpe de l'Impér d'Austria
- 1863 - Guèra de secesiù americàna: Batàia de Bristol Station - Le fórse del Generòl confederàt Robert E. Lee le rìa mìa a casà fò de la Virginia le trüpe de l'Üniù
- 1912 - Entàt che l'ìa dré a fà la sò campàgna eletoràl a Milwaukee, l'ex presidènt americà Theodore Roosevelt el vé ferìt de William Schrank. Co la ferìda amò deèrta e 'l proiètil amò dét, Roosevelt el fà östès el sò discórs
- 1915 - La Bulgaria la èntra 'n guèra 'nsèma a le potènse centrài endèla Prìma Guèra Mondiàl
- 1926 - El lìber per s•cècc Winnie the Pooh, de A. A. Milne, el vé püblicàt per la prìma ólta
- 1933 - La Germània nazìsta la abandùna la Léga de le Nasiù
- 1943
- Segónda Guèra Mondiàl: l'8° Fórsa eèrea americàna la pèrt 60 B-17 Flying Fortress endèl atàc sö Schweinfurt
- Segónda Guèra Mondiàl: l'Impér Giapunés el proclàma la 'ndependènsa de le Filipìne
- 1944
- Segónda Guèra Mondiàl: el Feldmaresciàl todèsch Erwin Rommel el decìt de copàs dòpo che gh'è stat dat la scèlta de catà fò 'ntrà copàs e söbéser en procès püblich per tradimènt e füzilasiù sigüra, ,
- Segónda Guèra Mondiàl: Le trüpe Aleàde le sbàrca a Corfù
- Segónda Guèra Mondiàl: Le trüpe britàniche le marcia sö Atene
- 1947 - Chuck Yeager el fà ulà en Bell X-1 piö de léna de la velocità del suòno
- 1962 - Cumìncia la crìzi dei mìsili de Cùba: en aparèchio spìa U-2 el vùla sùra Cuba, e 'l töl zó le fóti de le 'nstalasiù soviètiche per i mìsili nüclear
- 1964
- El capo del Müimènt americà per i dirìcc civìi, Martin Luther King, el ciàpa 'l Premio Nobel per la pace, per vìa de la sò guìda de la rezistènsa nonviolènta.
- Leonid Brežnev el deènta 'l segrtàre generàl del PCUS e càpo de l'Üniù Soviètica, al pòst de Nikita Khruščëv
- 1979 - A Washington ve fat la prìma màrcia per i dirìcc dei gay endèi Stàti Ünìcc, ghe partècipa en quac dés mìla persùne
- 1980 - A Türì vé fàt la manifestasiù cunusìda cóme la Màrcia dei quarantamìla.
- 1981 - El Vice-Presidènt Hosni Mubarak el vé iligìt Presidènt de l'Egìto, 'na setemàna dòpo gh'ìa stat copàt Anwar Sadat
Chi che gh'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Chi che gh'è mórt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1977 - La Moraleja (Madrid, Spagna): Harry Lillis Crosby, cunusìt come Bing Crosby, cantànte e atùr de cine americà.
Fèste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
La punt tranter Tavanasa e Danis saja l'ovra la pli impurtanta da Walter Versell, quai scriva Jürg Conzett medemamain planisader da punts. Quella punt ha stuì vegnir bajegiada sut in immens squitsch da temps, perquai che la punt veglia era ida cun in bova l'onn 1927.
Cura ch’il chantun ha decidì da construir ina punt nova per il traffic grev, era planisà da spazzar la punt da Versell. Convischinas e convischins han però cumbattì per salvar la punt. Uss ès ella vegnida renovada per bunamain in milliun francs – e surdada al traffic plaun.
- Bajegiada l'onn 1928
- Renovada dal 2016 fin il 2017
Tenor ils vischins da Danis e Tavanasa è la punt gia sa cumprovada en sia nova funcziun.
RR actualitad 07:00


text:
Biugrafìa
L'è nasìt ai 23 de màgio del 1707 endèna faturìa 'ndèla pruvìncia de
Smaland, (endèla Svésia del sud, contèa de
Kronoberg) de Nils Ingemarsson, en contadì, e Christina Broderson, fiöla del pastùr
protestànt del paés. A la mórt del sò suòcero, quan che Carl el gh'ìa apéna 18 més, Nils el g'ha ereditàt l'encàric de pastùr de la comunità. El bubà de Carl l'ìa 'nteresàt ala botànica, tat che 'l gh'ìa dicidìt de ciapà come cognòm Linneus, operasiù chèsta che l'ìa miìa tat de móda a chèi tép là 'n svésia. Linneus l'ìa la latinizasiù de la paròla dialetàl linn (che völ di
tèi) perché 'l gh'ìa töt zó l'edèa de 'na bèla piànta de
tèi che gh'ìa 'n bànda a la cà 'ndóche l'ìa nasìt.
Apò a Carl, che l'ìa stat destinàt a 'na cariéra de prét, el g'ha dimustràt amò de picinì 'n grànt interès per la botànica, tat che 'l sò maèstro de sciènse, che l'ìa apò a 'l dutùr del paés, Johann Rothman, el g'ha cunvincìt sò pàder a fàl stüdià 'ndèl'università de Lund. Endèl 1727 isé 'l se iscrìf a l'Università 'ndóche 'l g'ha cuminciàt a stüdià de dutùr, la 'l sò 'nterès par che l'ìes suratöt miràt a stüdià le sostànse che se doperàa a chèi tép là, che i ìa quàze töte fàde co le èrbe. L'an dòpo (el 1728) el s'è spostàt endèl'Università de Uppsala, la migliùr de la Svésia, endóche l'è dientàt aliévo de Olaus Rudbeck el Zùen. Linèo 'l g'ha pasàt el piö tat del sò tép a catà sö e stüdià divèrsi tìpi de piànte.
Zamò 'ndèl 1730 el sò método de clasificasiù tasonòmica el vàmbia a ciapà fùrma. Amò de stüdènt, l'ìa riàt a la cunvinsiù che i órghegn de riprudusiù de le piànte, cioè che le parcc del fiùr (pétali, stam,
pestéi, ecc.) i püdìes véser dopràcc come bàze per fa la clasificasiù e 'l gh'ìa scriìt en tratàt sö chèsto argomènt, Preludia Sponsaliorum Plantarum ("Le spùze de le piànte"), che 'l gh'ìa fat otègner amò prim de fenéser le scöle, la puzisiù de profesùr al giardì botànic.
Endèl 1731 l'Académia de le Sciènse de Uppsala la g'ha mitìt i sólcc per la sò spedisiù 'n
Lapònia, perché Linèo 'l gh'ìa mìa tàte palànche. El g'ha scriìt en rapórt de la sò spedisiù etnogràfica e botànica endel'òpera Lachesis lapponica (püblicàda endèl 1811 dòpo che l'ìa mórt); endèl 1734 el g'ha organizàt n'ótra spedisiù endèla Svésia centràl. I risültàcc scientìfic i è stàcc ilüstràcc endèl'òpera Flora Lapponica Exhibens Plantas per Lapponiam Crescentes, secundum Systema Sexuale Collectas in Itinere Impensis (1737). Endèl 1735 el va a stà 'n Olànda e 'l fenés i sò stùde de midizìna a l'università de
Harderwijk. Dòpo però el se iscriìt apò a l'università de Leiden per nà aànti co i sò stüde. En chèsta part de la sò éta la sò reputasiù de botànic l'ìa zamò grànda e ricunusìda. Endèl 1738 l'è turnàt en Svésia 'ndóche 'l g'ha ambiàt a fa 'l sò mestér de dutùr e 'l s'ìa dedicàt suratöt a la cüra de la sifìlide.
Endèl 1739 l'è stat giü dei fondadur de l'
Académia Svedés de le Sciènse. Endèl stès an el s'è spuzàt con Sara Morea, fiöla de 'n óter dutùr. Du agn dòpo, endèl 1741, el g'ha utignìt la càtedra endèla la facoltà de midizìna a l'università de Uppsala ma l'an dòpo el l'ha cambiàda con chèla de botànica, dietética e matéria mèdica (che 'l g'ha mantignìt fin quan che l'è mórt). A Uppsala el g'ha risitemàt el giardì botànico, e 'l g'ha mitìt zó le piànte segónt el sò ùrden de clasificasiù.
Linèo l'è nat aànti a organizà spedisiù en töt el mónt, co l'edèa de troà e clasificà töcc i éseri vivèncc e i minerài de la Terra. Divèrsi dei sò stüdèncc i g'ha partecipàt a le sò spedisiù e 'n quac vergü adiritüra i è mórcc durante i viàs.
Endèl 1758 al g'ha töt l'azienda de
Hammarby endóche 'l g'ha mitìt en pé 'n museo destinàt a reséer la sò colesiù privàda.
Endèl 1761 el re Adólfo Federìco de Svésia el g'ha conferìt el tìtol de nòbil col qual el Linèo 'l g'ha cambiàt el sò nom en Carl von Linné.
I öltem agn de la sò éta i è stacc segnàcc de la depressiù; endèl 1774 el g'ha ìt 'na série de 'nfarti e 'ndèl 1778 l'è mórt.


text:
Il sutpassadi existent n'è betg pli en in bun stadi e causa ch'i sa tracta dad in tunnel da tola ondulada n'è la situaziun existenta era betg conforma a las pretensiuns dal traject da la Viafier retica sco traject ch'è in patrimoni mundial da l'Unesco. Bever profita ussa da las lavurs da la Viafier retica en connex cun il nov tunnel da l'Alvra. Uschia datti a Spinas in nov sutpassadi da tren che vegn ad avair dimensiuns pli grondas che actualmain. Nov pudess lura passar per exempel ina maschina per preparar las loipas da passlung. Il project custa en tut radund 1 milliun francs. Bever sa participescha cun 50'000 francs. Il sutpassadi duai vegnir construì l'onn 2019.
Gea a cunvegnas regiunalas
Bever ha en pli ditg gea a las cunvegnas regiunalas concernent il Museum Engiadinais e l'archiv cultural da l'Engiadin'Ota. Quellas cunvegnas èn necessarias damai che il circul ch'era enfin ussa purtader da questas instituziuns vegn abolì.
RR novitads 12:00


text:
Il pli fitg hajan las vignas a Jenins e Malans patì. Pli pauc quellas en la regiun da Zezras, Fläsch e Favugn. Daco che gest quellas regiuns èn donnegiadas pli pauc, saja dentant grev da giuditgar di Georg Fromm. Ils donns dependian numnadamain da differents facturs sco per exempel da la umiditad.
Mesiras han gidà per part
Sco Georg Fromm di, hajan mesirar sco las chandailas ni las pignas per stgaudar las vignas gidà in zic da cumbatter il fraid. Cun quellas metodas vegn'ins er a lavurar en avegnir. Uss stoppia dentant vegni evaluà quant fitg ch'ellas hajan gidà effectivamain questa primavaira. Grischun Vin vul dentant en mintga, cas ch’ils viticulturs Grischuns hajan la pussaivladad da cumprar chandailas per las vignas.
Deposit da chandailas
Questa primavaira èn las chandailas per stgaudar las chaglias en las vignas stadas vendidas ora fitg svelt. Uschia han differents viticulturs en il Grischun betg pli gì la pussaivladad da cumprar chandailas. Per ch’ils viticulturs sajan in’auter onn pronts per cumbatter la schelira vul Grischun Vin manar discussiuns cun producents da chandailas per che quellas vegnian producidas en pli grondas dimensiuns.
Plinavant less Grischun Vin intimar ils viticulturs da cumprar avunda chandailas e tut tenor crear communablamain in deposit. Las chandailas sappian tut tenor salvar ina bella part da las vignas.
RR actualitad 17:20 / TSG 17:45