text:
Novitês
TAVELLA BARBARA Profil artistich di sis davagnadus dla 3ª Trienala Ladina
Barbara Tavella
nasciüda dl 1972 a La Val. Ara vir a La Ila.
1986-1991 Scora d’ert a Urtijëi, Gherdëna
1991-1995 Academia d’Ert “Brera”, Milan
Cerna dles mostres plü importantes:
2009 “Immaginario su tela“ ZonaK – Milan
2006 Fotokunst aus Südtirol tl Parlamënt a Viena
2005 Galerie Prisma, Balsan (Mostra individuala)
“Wenn sie hier ist, möchte sie dort sein”, Vetrine Kunstraum Cafè Mitterhofer, Sanćiana
Kunstszene Südtirol Aktuell, Lanserhaus-Eppan
2003 Panorama 03, Balsan
2002 Das absurde Bekannte, Phoenix Art – Sammlung Falkenberg, Hamburg
Gemine muse, Trënt
2001 Kunstmesse, Desproch
2000 Sënta dl Consëi Provinzial, Balsan
Radar, Foto- und Videoarbeiten in Südtirol, Stadtgalerie Bozen
1998 Motive der Stille, St. Pölten, NÖ
Schloss Katzenzungen, Prissian
Galerie Museum, Balsan
Barbara Tavella à metü man so percurs artistich cun le dessëgn informal. Dedô àra adorè dantadöt la fotografia y le video por se ciafè spo indô tla pitöra. Tl zënter dl laûr artistich de Barbara Tavella él la perzeziun sensoriala dl corp feminil en contraposiziun ala figöra dl corp sciöche rapresentaziun dla feminilité. I laûrs de Tavella se caraterisëia tres dër na gran varieté de corusc; le sotfunz se basëia sön motifs y tapeć. Les figöres feminiles ponüdes tl cheder ne mostra degöna unité tl corp, l’artista mët insuralater tòć dl corp cun chedri idealisà bele dà dant fora di mass-media, ara mët insuralater tòć dl corp te posiziuns desvalies, injunta n cheder dl corp sintì sogetivamënter ćiamò cun n ater corp amplié, insciö che ara le radoplëia y le moltiplichëia y mët adöm perts singoles te n corp feminil spachè te de plü tòć.
Les figöres ne dà porchël nia la impresciun de ester autonomes, ares pê ester forestes y süa feminilité vëgn sovënz impormò definida dal guant o da pezes da corusc che mët en relaziun les composiziuns de corusc cun la varieté dl sotfunz. Cun chësta inrescida artistica se ponn Barbara Tavella te na tradiziun cun les artistes tl cheder dl movimënt surealistich, che à bele laurè cun aspeć dla relaziun danter ëra, cheder y corp. Ti laûrs de Barbara Tavella vëgnel alzè fora dassënn le conzet dl lingaz dl corp. Le corp feminil é le protagonist dla crisa: le confrunt cun la odlada dl ater, insciö sciöche cun de plü proieć de feminilité, ne conzed nia na vijiun coerënta dl corp feminil idealisé y sbürla l’artista a se confrontè criticamënter cun la funziun de so ester ëra tla sozieté, sciöche inće a dubité dles funziuns tradizionales che ti vëgn surandades. (Sabine Gamper)
Barbara Tavella s’interessëia dl collage, ara conësc la ideologia dl teater y tira dant l’argomënt dla framentaziun. La composiziun de perts che pügna é por ëra avisa tan importanta co les ëres y so monn. Ëres ponüdes vëgn dant gonot ti laûrs de Tavella, ares é espresciun dla passivité fisica y ćiamò deplü de chëra spirituala. Tla pitöra éra afascinada dal presënt dagnora dan man. “Sce i destödi indere mi computer, Tavella laôra inće cun animaziuns video, spo s’un é döt cant. Chësc me destürba“ sotliniëiera. Ma indiretamënter y zënza orëi é sü chedri datrai inće autobiografics. Le surealism y le dadaism l’à influenzada. En cunt dl lian cun süa inćiasa dîjera: “Sce i sun chilò ôi ester dailò”. Al respidlëia le sentimënt de Tavella de s’un stè ert che rapresentëia tl medem momënt inće la imposcibilité de ester invalgó d’ater. Tavella sënt la manćianza de comunicaziun, la jënt ne se capësc nia (plü). L’artista ti salta do a öt al ideal de portignënza.
Les operes de Barbara Tavella
by Adam Budak
Cun les operes de Barbara Tavella (1972) va inant l’osservadù dla mostra MIRRORED STORIES cun so iade fora por le monn fantastich de Alice. L’individuum feminil é chilò tl zënter dl interès dl’artista tl portrait dla fragilité y dla vulnerabilité dl corp uman y dla psica umana. I dessëgns y i acuarei de Tavella (datrai inće adöm cun fotografies, video, sonns/musiga) inresc do contrades fisiches dla feminilité tres rapresentaziuns teatrales dl corp feminil framentè, che vëgn descrit o sciöche n costüm (da corusc) de n model sozial o sciöche n cheder ornamental, che vëgn metü dlungia rapresentaziuns ideales dl corp feminil proponüdes dai media. L’artista adora le lingaz dles formes dl collage y fej referimënt ala arpejun dl surealism y dl dadaism, canche ara mët adöm sües figöres feminiles (al po ester che al sides portraits dl’artista instëssa) sciöche ibrig de porsona y de tier, o sciöche figöres grotesches de grand-guignol fora de n monn dl carlascè. Le monn de Tavella é n monn fantastich de fantasmagories feminiles, te chël che i corps splaià y desfigurà rapresentëia te granfs y movimënć isterics na espresciun radicala dla retrata psichica y dla füga te monns interiurs che dà segurëza emozionala y confort. Y indô sunse chilò sön la paladina dla condiziun umana, amesa popes y marionëtes rotes – vitimes de na violënza y de na maladoranza nia definides plü avisa, tla meja de femmes fatales mascherades y eroines de varietés locai, che rapresentëia so repertore tipich dla portignënza y dla alienaziun, te n ater spidl dla sozieté contemporana fata jö tl momënt zite de süa decadënza personala.


c: text/html

text:
Concert communabel cun igl Gospelchor Wädenswil
Concert da Pasca «Notg & Steilas» – «Gospel & Spirit»
Igl Chor viril Surses ed igl Gospelchor Wädenswil anveidan dumengia da Pasca, igls 1 d’avregl 2018 agl concert communabel an baselgia Nossadonna.
Igl Chor viril Surses sot la direcziun da Rainer Held sa deditgescha an sies blocs alla descripziun musicala vasta dalla notg e digl tschiel steilia. Eriks Esenvalds viegia an sies toc an 8 vouschs numno “Stars” tar las steilas ed Eric Whitacre ò tar la cumposiziun an 6 vouschs “Lux Aurumque” sa laschea inspirar da la gleisch. Dasper chellas cumposiziun contemporanas digls dus Erichs ed igl toc “Stärn” da Markus Fricker na mantgan pero betg la canzungs rumantschas tradiziunalas da Lavater, Lanicca, B. Dolf e las canzungs da paia per Rezia Cantat 2018.
Igl Gospelchor Wädenswil brigliescha cun musicals, balladas da rock, jazz, swing e gospel tradiziunal. Igl chor tgè schon diversas gedas nia undro canta sot la la direcziun dad Adeline Marty an diversas furmaziuns ovras scu “Hallelujah” da Leonhard Cohen, igl Gospel fascinont “Ain’t Got Time to Die” ubagn igl Ave Maria, ena ovra contemporana digl Turitges Christian Enzler.
Dumengia da Pasca, 1 d’avregl 2018, 15:00 Uhr und 20:00 Uhr, baselgia catolica Nossadonna, Savognin
Igl concert dalla seira è quasi vandia digltottafatg. Singuls bigliets per plaz sen lobgia èn anc pussebels da cumprar alla cassa dalla seira (sen agen risc). Per igl concert digl sivamezde vagnsa anc radond 20 plaz.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Exteriur
-
Dschihadist svizzer è vegnì arrestà dals Tircs
L'armada tirca ha arrestà ils ultims dis numerusas persunas che han vulì s'associar cun la milissa terroristica Stadi Islam en la Siria. Tranter ils arrestads sa chatta era in Svizzer, quai rapporta l'agentura da novitads taliana ANSA.
Ulteriurs arrestads èn Chinais sco era radund 300 Sirians. Sin squitsch dals stadis dal vest ha la Tirchia rinforzà ils ultims mais las controllas al cunfin cun la Siria. Dapi lura èn s'augmentadas las arrestaziuns sco era ils repatriaments da persunas da l'exteriur.
RR novitads 12.00


text:
Lec per [italiano]
L Statut l'é la lege fondamentèla sun chela che vegn endrezà noscia autonomìa. Sun chest sit l'é a la leta l prum document lurà fora da la Consulta per la reforma del Statut coi criteries e i endrec prinzipèi en discuscion (descheche l'é pervedù da la lege dai 2 de firé del 2016, n.1).
Da setember 2016 en cà, la Consulta la se à dat jù per enjignèr n document che troa fora l'endrez prinzipèl per la reforma del Statut. L'obietif l'é chel de mantegnir e renforzèr i livìe de autonomìa e autogoern arjonc, de i svilupèr de più e de agiornèr l Statut en referiment al contest costituzionèl e european.
Serà sù la fasa de partezipazion, la Consulta l'à vardà fora duc i contribuc che l'é ruà e l'à enjignà l Document finèl. Ai 26 de mèrz del 2018 la Consulta l'à aproà con duta la stimes a una l Document finèl co la proponetes per la reforma del Statut de autonomìa. Ai 4 de mé del 2018 l Document finèl l ge é stat metù dant al president del Consei provinzièl Bruno Dorigatti e al president de la Provinzia autonoma Ugo Rossi.
Per cognoscer inout:
– Prum document lurà fora da la Consulta (pdf)
– Istruzions per la doura: coche funziona. IoPartecipo /Gé tole pèrt (FAQ)
– Tor pèrt a na vida percacenta e dreta (netiquette)
– Glossèr (minamal)


text:
Minisguard dals 13.01.2018
- Sonda, 13.1.2018, 17:40
Po il sport procurar per pasch?
Dapi il 1965 datti in armistizi tranter ils pajais da la Corea dal Nord e la Corea dal Sid. Pia, uffizialmain nagina pasch. E lur relaziun n’è era betg propi buna. Ma grazia als gieus olimpics d’enviern pudess quai forsa sa midar.
Siglir sur saivs
Questa fin d’emna è il «Concours Hippique» a San Murezzan. Là vegn siglì cun chavals sur obstachels. Malgrà che quai vesa ora simpel, dovran tals sigls blera preparaziun e trenament. Nus avain visità ina scola da chavaltgar per chattar ora quant grev che quai è propi e tge che fa plaschair da siglir cun chavals sur obstachels.


text:
La Norvegiaisa Marit Björgen gudogna la cursa sur 30 kilometers en stil classic a moda suverana. Argient va a la Finlandaisa Krista Pärmäkoski. La Svedaisa Stina Nilsson gudogna bronz. La Svizra Nathalie von Siebenthal terminescha la cursa sin il 22avel plaz. Quai cun in retard da passa 9 minutas sin la victura.
Björgen scriva istorgia
Per Marit Björgen è quai la 15avla medaglia e l’otgavla medaglia dad aur a gieus olimpics. Grazia a questa prestaziun egualisescha ella il record da ses cumpatriot Björn Dählie ed è l’olimpionica cun il pli grond success en l’istorgia dals gieus olimpics.
En la Corea dal Sid ha ella gudagnà tschintg medaglias:
- aur sin 30 kilometers, aur tar la staffetta
- argient an il skiatlon
- duas giadas bronz tar il sprint da team
RR novitads 09:00


text:
Eco da l'Echo – Gidieus s'indigneschan pervi d'in premi
- Dumengia, 29.4.2018, 8:06
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 29.4.2018, 8:06, RTR
In premi da musica tudestg ha evocà en Germania in'unda d'indignaziun. Dus rappers cun ragischs muslimas disfameschan ils Gidieus, dechantan il Holocaust ed Auschwitz – in fatg che mussa che rassissem ed antisemitissem è sin setablir. Quai constatescha era il president dal Cussegl central dals Gidieus en Germania. Ma il rassissem ed antisemitissem sa fa er sentir en Svizra. Tge èn las raschuns per quest fenomen? L'immigraziun muslima massiva u la sensibilitad pli gronda?
Contribuziuns
-
Pled sin via da Marcus Flury
-
Rassissem ed antisemitissem


text:
News
BarCamp: MINT en la furmaziun futura
18. matg 2018 / Occurrenza / Internaziunal
Il BarCamp dals 30.11. als 2.12.2018 a Malbun (FL) porscha a persunas spezialisadas sco er a persunas d’instrucziun la pussaivladad da sa barattar davart il tema MINT. Auter che tar ina conferenza classica n’è il program concret dal BarCamp betg cler, mabain vegn gist decidì al lieu.
Furmaziun professiunala e la digitalisaziun
11. matg 2018 / Furmaziun professiunala / Cumpetenza da medias
La nova ediziun da «skilled», il magazin da l’Institut federal da scola auta per la furmaziun professiunala (IFFP), metta il focus sin la transfurmaziun digitala. Ella tratta, tranter auter, las cumpetenzas futuras necessarias e las novas tecnologias en la furmaziun professiunala.
ZH: Lexicon davart protecziun da datas
9. matg 2018 / Publicaziun
L’incumbensà per dumondas da protecziun da datas dal chantun da Turitg ha surlavurà cumplettamain il lexicon davart la protecziun da datas en las scola populara. Cun resguardar las experientschas actualas or da la pratica mussa il lexicon soluziuns per persunas d’instrucziun e direcziuns da scola.
Science on Stage
8. matg 2018 / Concurrenza da scola / MINT
Organisà da Science on Stage Switzerland pon persunas d’instrucziun MINT da tut ils stgalims inoltrar projects da scola che vegnan alura preschentads al festival a Winterthur. Ils quatter megliers projects vegnan envidads a Portugal l’atun 2019. Il termin d’annunzia è ils 30 da settember 2018.
Strategia svizra E-Government
8. matg 2018 / Publicaziun / Cumpetenza da medias
La cumissiun directiva è s’exprimida davart la strategia svizra da l’administraziun E-Government a partir dal 2020. Ella ha definì tschintg champs d’acziun per sviluppar la futura strategia digitala per las administraziuns.
LOM-CH unterstützt Barrierefreiheit
6. matg 2018 / educa.ch
Dapi dacurt empermetta il profil d’applicaziun LOM-CH da tschiffar metadatas ch’infurmeschan davart l’accessibilitad senza barrieras da resursas d’emprender e d’instruir. Uschia promova l’Agentura spezialisada educa.ch l’egualitad da las schanzas dals meds d’instrucziun en l’internet.
LP 21 GR: Medias ed informatica
5. matg 2018 / Publicaziun / Cumpetenza da medias
Per il proxim onn da scola vegn introducì en las scolas il Plan d'instrucziun 21 GR. Spezialmain en il sectur «Medias ed informatica» èsi impurtant per las scolas da sa preparar bain sin las sfidas che spetgan. Ils ultims mais ha il chantun perquai accumpagnà las scolas cun ina vasta purschida.
«Tüftlerin.ch» envida a Tavau
1. matg 2018 / MINT
En lavuratoris spezialisads, passentan las mattatschas tranter 10 e 12 onns in suentermezdi en in’interpresa industriala. Ellas utiliseschan guaffens ed emprendan er da lavurar sin maschinas. Il project «Tüftlerin.ch» ha la finamira da dar a las mattatschas in’invista en ils champs da MINT.
Lavurs repetitivas vegnan computers a surpigliar
28. avrigl 2018 / Identitad digitala / Ambient d'emprender digital / MINT
A chaschun dal forum da patruns grischuns han expertas ed experts discutà davart schanzas e privels da la digitalisaziun. Uschia tema bain inqual lavurant u patrun che lur mastergns vegnian remplazzads da roboters u maschinas. Quai betg, dentant possia veramain esser ch'il mastergn sa midia in zic.
Concurrenza First Lego League
26. avrigl 2018 / Concurrenza da scola / MINT / Internaziunal
En Svizra mancan inschigneras e scienziads. First Lego League s’engascha per la promoziun da la generaziun giuvna en il sectur da la scienza e cumbinescha savida e plaschair. La concurrenza mundiala da giuvenils tranter 9 e 16 onns ha lieu ils 24 da november 2018 a la SAP GR a Cuira.
Big Data
24. avrigl 2018 / Identitad digitala / Ambient d'emprender digital / Cumpetenza da medias
Big Data è la gronda fatschenta cun infurmaziuns. Il Minisguard less savair pertge che quest «Big Data» è uschè impurtant e tge datas che nus tradin senza savair. Infurmaziuns persunalas valan tuttina bler sco daners per firmas che fan reclama.
Studi: Digitalisaziun en la furmaziun supplementara
23. avrigl 2018 / Publicaziun / Furmaziun cuntinuada
Er en la furmaziun supplementara è la digitalisaziun arrivada, quai è il facit dal studi da la Scola auta da pedagogia da Turitg en collavuraziun cun la Federaziun svizra per la furmaziun supplementara. La preschientscha dals participants stat però per 90% da las 338 instituziuns en il center.
2 livels al MINT-Camp GR 2018
17. avrigl 2018 / Identitad digitala / MINT
Ils students da la Scola auta da pedagogia GR pon gia dapi tschintg onns emprender dad ir enturn cun uffants ed ils uffants vegnan gia fitg baud en contact cun professiuns da MINT. Per 20 uffants ch'eran gia l'onn passà al MINT-Camp datti uss il nivel 2.
AlpConnectar
13. avrigl 2018 / Good Practice / Cumpetenza da medias
Il program da barat naziunal sustegnì da Movetio - AlpConnectar - utilisescha las tecnologias digitalas per emprender linguas. Cun agid da tablets, da conferenzas da video ed cun arcuns da cloud sa communitgeschan classas primaras da differentas regiuns linguisticas.
App per l’egualitad da las schlattainas
11. avrigl 2018 / Ambient d'emprender digital / Cumpetenza da medias
L’associaziun Plan international ha sviluppà Sheboard, in’applicaziun da tastatura per Android. Cun simpels inputs vul l’app influenzar a moda positiva la moda e maniera da scriver davart mattatschas e dunnas. Questa app è disponibla unicamain en englais.
easyvote - magra participaziun politica
11. avrigl 2018 / Publicaziun
Las conclusiuns da l'ultim monitoring politic dad easyvote da la Fedaraziun svizra dal parlament da giuventetgna mussa cleramain che las medias han purtà in midament enorm. Davart temas politics s’infurmescha la giuventetgna pauc ed ella mussa ulteriuramain in problem da confidenza en la politica.
Glisch verda per la Federaziun dals servetschs d’identitad
5. avrigl 2018 / Identitad digitala / educa.ch / Publicaziun
Ils 22 da mars ha l’assamblea plenara da la CDEP approvà il concept detaglià per realisar FIDES. L’agentura spezialisada educa.ch ha elavurà quest concept e vegn ad implementar la fasa da svilup. Il zercladur 2019 vegn la CDEP a decider definitivamain sur da l’andament da FIDES.
FinanceMission
1. avrigl 2018 / Resursa didactica
Quest gieu educativ vul promover las scolaras ed ils scolars da 13 a 15 onns da s'occupar a moda responsabla cun daners. Sco eroxs sviluppeschan ils giugaders cumpetenzas durablas pertutgant finanzas. Sper il gieu stattan a disposiziun material didactic ed in carnet da lavur per ils scolars.
i-CAMP: Camp d’informatica a Flem
26. mars 2018 / Occurrenza
Cun sustegn ed accumpagnament da docents e students da la SPF e da la SAPGR pon 60 uffants e giuvenils emprender da programmar. «i-CAMPs Flem» porschan in curs emnil concentrà per scolars da la terza fin la novavla classa durant la stad 2018.
Mobile Stories
26. mars 2018 / Concurrenza da scola / Cumpetenza da medias
Per la segunda giada lantscha SRG SSR ina concurrenza da Mobile Stories per giuvnas e giuvens tranter 15 e 24 onns. Las producziuns duain esser low-cost ed integrar tipics elements da mobile-devices (filter, emojis, etc.). Il termin per inoltrar il project è ils 20 da matg 2018.


text:
Il commerciant da moda Charles Vögele serra ina giada dapli l'onn da fatschenta cun cifras stgir cotschnas.Il 2015 ha il concern stuì nudar ina perdita da 62 milliuns francs. L'onn avant ha el anc fatg ina perdita dad 11 miliuns francs.
Il deficit saja d'ina vart d'attribuir a l'aboliziun dal curs minimal da l'euro, da l'autra vart però er al squitsch dals pretschs en Svizra. Plinavant er a l’atun passà che saja stà bler memia chaud, argumentescha Vögele. Er la svieuta è danovamain sa reducida: Quai per 11% sin 803 milliuns francs.
Perquai che las bancas hajan prolungà ils credits en autezza da maximalmain 245 milliuns francs saja la finanziaziun segirada per ils proxims dus onns. Uschia possia il concern cuntinuar cun sias mesiras da restructuraziun, ha communitgà Vögele vinavant.
RR novitads 08:00


text:
Uschia haja la Posta dal schaner fin il settember gudagnà 516 milliuns francs, 50 milliuns dapli che durant la medema perioda da l'onn passà. Il gudogn d’interpresa è cun 699 milliuns francs radund 106 milliuns sur quel da l’onn passà. Dentant è l’entira svieuta da l’interpresa sa reducida per 1,2% sin quasi 6 milliardas francs.
Surtut la PostFinance ha contribuì al gudogn
Il resultat positiv è surtut d’attribuir a la PostFinance. Lezza ha ils emprims nov mais da l'onn fatg in gudogn da 533 milliuns francs, in augment da 123 milliuns francs. La PostFinance haja tuttina da sbatter cun il dischavantatg en las fatschentas da credit ed ipotecas, scriva la Posta. La banca da la posta ha ina licenza da banca, ma ella na dastga betg dar credits ed ipotecas.Quai per pudair minimar ils ristgs per ils pajataglias.
Fatschenta da coc sut squitsch – sco gia daditg
Era il squitsch sin la fatschenta principala da la Posta resta. Danovamain è il quantum da brevs distribuidas sa sminuì ed er las frequenzas als spurtegls sa reduceschia, scriva la Posta. Uschia resultia in minus da 130 milliuns francs en questa sparta.
Il martgà da pachets e la blera concurrenza
Ils emprims nov mais da l’onn ha la Posta pudì augmentar per 6,3% il quantum da pachets. Grazia al grond quantum da pachets en Svizra e tschertas cumpras noda quest sectur in resultat da gestiun da 84 milliuns francs, ed in plus da 11 milliuns francs. Las marschas en la fatschenta cun pachets resta dentant anc vinavant sut squitsch tenor la Posta. Adina dapli distributurs da l’exteriur e concurrents per purschidas digitalas vegnian sin il martgà svizzer.
RR novitads 14:00


text:
In giavisch central è la cuntanschibladad da servetschs da posta e pajament. La cussegliera federala Doris Leuthard (PCD) ha dentant fatg attent, ch'il parlament sez haja definì ils criteris per la cuntanschibladad. La Posta haja adina resguardà ils criteris. Ella regorda era al fatg che adattaziuns en la lescha da La Posta vegnian gia realisadas. La gruppa che tschertga soluziuns preschentia ils resultats la primavaira.
Stai objectivs!
Ils Cussegls na vulan betg spetgar
Quai è dentant memia tard per il Cussegl dals chantuns: La maioritad ha acceptà la moziun da la chombra gronda en furma levamain midada. Questa pretenda dal Cussegl federal ch'ils criteris per mantegnair uffizis postals duain vegnir controlladas e fixadas regiunalmain – e betg sco ussa sin plaun naziunal. Servetschs da posta duain esser accessibels per tuts en 20 minutas a pe ni cun il traffic public – e betg sco uss mo per 90% da la populaziun. Ed era ils servetschs da pajament duain esser cuntanschibels en 20 minutas e betg sco actualmain en 30 minutas.
La chombra pitschna ha era acceptà la moziun che prevesa dapli transparenza areguard la realisaziun da la cuntanschibladad.
Extensiun da las agenturas
Meglierar la situaziun vul ins era entras quai che agenturas da posta stoppian en futur porscher tut ils servetschs da provediment da basa da La Posta, senza il servetsch da pajar en contant. Tenor il cusseglier naziunal Martin Candinas (PCD) possia uschia vegnir segirà in bun service public.
Medemas cundiziuns per la concurrenza
La moziun che pretenda las medemas cundiziuns per ils concurrents da La Posta è dentant vegnida refusada cun 23 tar 18 vuschs. Quella cumpiglia per exempel l'access a las chaschas postalas da la posta ni scumonds da rabats d'accuplaments.
RR novitads 17:00


text:
“Còsa 't chërde d'esse?” as dis a coj ch’as dan d’àrie, coj ch’a pretendo d’esse lòn ch’a son nen. A-i son ‘dcò dij proverbi colorìj che, a sto pròposit, a diso: “Chërde d’esse a caval e trovesse a pé”, o “Chërde d’esse la Regin-a ‘d Taitù”.
Ij vangej a conto ‘d na famosa paràbola ‘d Gesù ch’a l’ha për tìtol: “La paràbola dël farisé e dël gablé”. Lesomla, e peuj i faroma na quaj considerassion.
“Gesù a l’ha proponù n’àutra paràbola a certidun ch’a chërdìo d’esse giust e a meprisavo j’àutri: Doi òm a son montà al templ për preghé; un a l’era ‘n farisé e l’àutr un gablé. Ël farisé tenend-se da banda, a pregava an tra chiel ëd sta manera: ‘Nosgnor! It ringrassio ëd lòn ch’i son nen parèj dj’àutri, ch’a son ëd làder, ëd gent nen giusta e ch’a comëtto d’adulteri. Ëd sicur i son nen coma col gablé là giù an fond. Mi i faso digiun doi dì a la sman-a e i dago ‘l décim ëd tut lòn ch’i vanio o ciapo’. Tutun, ël gablé, tenend-se da leugn, a s’ancalava gnanca d’aussé j’euj anvers al cél, ma as dasìa ‘d bòte an slë stòmi disand: ‘Nosgnor! Përdonme, ch’i son un pecador’”. Iv diso ch’a l’é sto-sì, ël gablé, ch’a l’é tornass-ne a soa ca giustificà, pitòst che l’àutr; përchè chionque as eleva a sarà sbassà, e chionque as ësbassa a sarà elevà” (Luca 18:9-14).Për comprende bin costa paràbola, ch’a l’ha ‘d rilevansa ‘dcò për ël dì d’ancheuj, a venta comprende chi ch’a j’ero antlora, ant ël temp ëd Gesù, cole categorìe ‘d gent ch’as ciamavo ij Farisé e ij gablé.
Ëd sòlit ancheuj i dovroma ‘l tèrmin “farisé” coma n’àutra paròla për “ipòcrita”, na përson-a ch’a dà a vëdd-se d’esse religiosa ma ch’a l’é fàussa, ch’a lo contradiss an sò comportament ëd minca dì; un bigòt, un bërlicabalustre ch’a pòrta mach na mascra ‘d religion. Ant ij vangej i vëdoma Gesù che për lòn soens a-j condanava. Contut, a l’era nen sèmpre parèj. Ant l’Israel dël prim sècol ij Farisé a j’ero na congregassion motobin rispetà dël Giudaism, ch’a l’avìo për sò bu ‘d lor d’esse motobin diligent an tùit ij dover che la fej ebràica a stabilìa, ëd fé l’ubidiensa ‘d manera meticolosa a tut lòn che Nosgnor a l’ha comandà e fin-a da pi ‘d lòn. Ij Farisé a j’ero ‘dcò dij savant ch’a studiavo la Lej arvelà ‘d Nosgnor e la tradission ebràica ‘d manera scrupolosa. A l’avìo dë scòle motobin apressià. Ij Farisé a vorìo përdabon “fé na diferensa”, esse diferent da la massa ‘d gent ch’a pija la religion an manera, disoma, “coma ch’a càpita”. Ij Farisé a j’ero ‘d përson-e “angagià”, ch’a vorìo esse série e fedej. An sossì a j’ero, sensa dubi, degn ëd làuda e da tanti antlora a j’ero fin-a invidià për soa determinassion ëd lor. A j’ero considerà “ij pì brav”.
A l’opòst, coj ch’a j’ero considrerà “ij catìv”, a j’ero “ij gablé”, coj che antlora a l’avìo l’incombensa ‘d cheuje le taje. Ël problema a l’era che Israel a l’era sota la dominassion dl’Imperi dij roman, dij foresté ch’a crasavo e sfrutavo j’israelita, sò teritori e soe arsorse con la fòrsa dj’arme. Ij gablé a j’ero d’Israelita ch’a l’ero butasse al servissi dla potensa roman-a e che për lor a cojìo le taje. Për lon a j’ero considerà dij traditor dla nassion ebràica. Tuti a-j j’avìo an ghignon nen mach për lon, ma përchè soens as na profitavo ‘dcò ‘d sò servissi ‘d lor për ampinisse le sacòcie, an ciamand a la gent da pì ‘d lòn ch’a l’avìo da ciameje. A l’era ‘d gent sensa gen-a, sensa scrùpoj dla moral, ch’a pensava mach a dventé rica a spèise dla povra gent. Dla religion, lor, a-j n’anfasìa bin pòch, bele se la vocassion dël pòpol ebràich a l’era ‘d serve Nosgnor Dé an dasend la testimoniansa d’essje fedej.
Ant la paràbola ‘d Gesù dël farisé e dël gablé i soma dëdnans a n’arvërsament: un farisé as dimostra cativ e ‘n gablé as dimostra bon. Lolì nen përchè a Gesù a-j piasìa fé ‘l Bastian contrari e dësfidé ‘l sens comun. A chiel a-j anteressava nen, o almanch nen sùbit, fé ‘d critica dla società e rasoné për categorìe sociaj. Gesù a andasìa bin pì ancreus ant le question ch’a son da tachesse, s’as veul arsòlve ij problema dla condission uman-a. Esse diligent e seri coma ch’a vorìo fé ij Farisé, Gesù a lo butava nen an question coma ‘n valor génit, e ‘d sicur la condòta dij tanti gablé a l’era da arprocésse.
Ant lòn che Gesù a conta ant Soa paràbola, col gablé a l’era trovasse ant na posission pì bon-a dël Farisé përchè ch’a l’avìa dëscheurvù la corussion ancreusa dël cheur ëd l’òm, ëd sò cheur, e lolì a l’avìa mnalo a ciamé a Nosgnor, a suplichelo, ch’a lo përdonèissa e ch’a lo arsanìssa. Ël Farisé, combin ch’a l’avèissa ‘d bon-e intension, a vëddìa nen la corussion ancreusa ëd sò cheur (ch’a l’era nen mèj ëd cola dël gablé) e, pijandse ‘n bàilo an soa vera situassion, as chërdìa d’esse n’òm giust, vantandse dl’oservansa ch’a fasìa ‘d régole esterior e comparisionandse a d’àutri.
Ël gablé a l’era rendusse cont dla corussion ëd sò cheur e a l’avìa suplicà Nosgnor ch’a lo rendèissa n’òm giust “da drinta”, e lolì a l’avrìa ancaminalo a dventé n’òm giust ëdcò “da fòra”. Ël Farisé as chërdìa d’esse n’òm giust “da fòra” anans d’esse rendù giust “da drinta”. Ël Farisé as chërdìa “a pòst”, ma a l’era nen “a pòst” përdabon, përchè “la giustissia”, “l’esse giust” dël cheur - lòn ch’a pì a conta - a l’é nen quajcòsa che l’òm a peussa rivene con ij sò sfòrs, con soa “bon-a volontà”, e gnanca con l’oservansa ‘d régole, ma quajcòsa ch’a ven da Nosgnor quand ch’i lo suplicoma an arconossenda nòstra miseria e corussion. Le régole, ij comandament ëd Nosgnor a son da oservesse con diligensa, ma se ‘l cheur, nòst cheur, a l’é nen trasformà, arnovà ëd manera ancreusa, anans ëd tut, nòstra “giustissia” a dventa mach n’angann, na tromparìa ch’i foma contra nojàutri medésim.
Conòsse e fé l’ubidiensa dla Lej arvelà ëd Nosgnor, scotela, a l’é bon e degn ëd làude. Contut, s’i foma nen d’atension, as podrìa passé fàcil da anteressesse a seguité la Lej a chërde che un a l’àbia na posission pì avantagià dëdnans a Nosgnor grassie a soa ubidiensa. Collì a l’era ‘l trabucet ch’a-i cascavo drinta la pì part dij Farisé. Vàire ‘d lor, tanme ‘l Farisé dla paràbola ‘d Gesù, “a chërdìo d’esse giust e a meprisavo j’àutri”.
An costa paràbola Gesù a fà n’arpròcc fòrt a coj ch’as fido dla giustissia ch’a chërdo d’avèj da lor istess dëdnans a Nosgnor. A l’é na sòrt d’ironìa, na schergna, che Gesù a na concluda ch’a l’era nen l’oservant divòt dla Lej ch’a l’avìa seurtine giustificà - diciarà giust - dëdnans a Nosgnor, ma ch’a na seurt giustificà, diciarà giust, col ch’a ‘rconòss ch’a l’é nen na përson-a giusta, col ch’ a ‘rconòss soa mancansa ‘d giustissia e ch’a sùplica la misericòrdia ‘d Nosgnor.
Ël Farisé dla paràbola a falìa përché ch’a comprendìa pa lòn ch’a l’é ‘l criteri, ël méter, dla giustissia stabilì da Nosgnor. Nosgnor a buta nen la gent an sna scala ‘d na graduatòria, ëd na classìfica. A l’opòst ëd lòn ch’a chërdìa ‘l Farisé, a l’é nen che Nosgnor a arsèiva na përson-a pì che n’àutra përchè un a l’abia comëttù men-o pëccà grev che l’àutra. E Nosgnor gnanca a giustifica na përson-a, e pa nen n’àutra, përchè la sconda a l’é stàita pì scrupolosa dla prima. Nò. S’i vorsoma esse giustificà - diciarà giust - da l’oservansa dla Lej, ël criteri, ël méter, a sarìa na giustissia assoluta. A l’é nen pro l’oservansa mach d’un o ‘d pòchi comandament për esse diciarà giust da Nosgnor, it l’avrìes da oserveje tuti a la përfession. L’apòstol Pàul a scriv: “I lo fortisso torna: s’i sercheve ‘d trové ‘l favor ëd Nosgnor an sogetandve a la sirconcision, i l’eve ‘dcò l’òbligh ëd fé ubidiensa a tut lòn ch’a stabiliss la lej ëd Mosè. Ma ch’a sìa ciàir: vojàutri ch’i chërde che l’ubidiensa a la lej av renda giust dëdnans a Nosgnor, i seve tajave fòra dal Crist! I l’eve butave fòra da la grassia” (Galat 5:3-4). Sta-sì, për dij pecator coma nojàutri, a l’é na propòsta ‘d mòrt, përché gnun pecator a podrìa mai fé l’ubidiensa dla Lej ëd Nosgnor ëd manera përfeta.
Përchè é-lo ch’a l’era ‘l gablé a d’esse giustificà, e nen ël Farisé? Përché ël gablé a l’avìa arconossù onest ch’a l’era nen n’òm giust e ch’a l’era nen bon a rendse giust e agradì dëdnans a Nosgnor, e ch’a l’avìa suplicà grassia e misericòrdia. Cola-lì a l’é la sola manera përchè un pecator a peussa esse giustificà. Cola ch’a l’é vòstra situassion? É-lo ch’i chërde d’esse “a pòst” përchè ch’i l’eve comëttù men-o pëccà d’àutri, o ch’i séguite ‘l criteri ‘d giustissia stabilì da la società, dla religion organisà, da la tradission o ‘l criteri ‘d giustissia che vojàutri medésim i l’eve butalo an pé e i chërde bon?
Nosgnor Dé a l’ha mandà ‘l Salvator Gesù Crist an ësto mond pròpi përchè gnun ëd nojàutri, da noi istess, a l’avrìo mai podù esse giustificà dëdnans a Nosgnor, acetà da Chiel e salvà. Gesù a l’ha fàit lòn che gnun ëd nojàutri a l’avrìa mai podulo fé: vanié chiel për nojàutri la giustissia ch’i n’oma da manca. Gesù a l’ha falo quand ch’a l’ha vivù na vita ‘d përfeta giustissia e a l’é mòrt an sna cros për paghé chiel ëd pressi ëd nòstra salvëssa. Collì a l’é “ël capital” che Chiel a veul dene për soa grassia e misericòrdia, ël capital ch’i l’oma da arsèive për anvestilo an nòstra vita e ch’a peul trasformela. A l’é për lòn ch’it l’has da arnunsié a tute toe pretèise d’esse a pòst e giust confòrma ai tò criteri, arconòsse la corussion ancreusa ‘d tò cheur, toa impotensa a fé e a d’esse da tì istess lòn ch’it dovries fé e d’esse, e arsèive con fiusa la përson-a e l’euvra ‘d salvëssa ‘d Gesù Crist.
A col dij përsonagi dla paràbola é-lo ch’it smijes da pì: a col Farisé o a col gablé? Nosgnor Gesù Crist a dis: “Iv diso ch’a l’é sto-sì, ël gablé, ch’a l’é tornass-ne a soa ca giustificà, pitòst che l’àutr; përchè chionque as eleva a sarà sbassà, e chionque as ësbassa a sarà elevà”.
23 d’Otóber - Domenica apress Pancòsta ch’a fà 25.
Test biblic da lese: Gioèl 2:23-32; Salm 65; 2 Timòt 4:6-8,16-18; Luca 18:9-14
Orassion: Nosgnor tut-potent e etern! Aumenta in nojàutri ij don ëd la fej, dla speranza e dl’amor; e perch’i oten-o lòn ch’it promëtte, fà ch’i l’oma d’amor per lòn ch’it ën comanda; për Gesù Crist, nòst Signor, ch’a viv e regna con Ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé, ora e për sèmper. Amen.


text:
Il club da hockey da San Murezzan ha manchentà la qualificaziun per la cuppa svizra da hockey da la proxima stagiun. En la davosa partida da qualificaziun ha l’equipa da l’Engiadin'Ota pers encunter Bülach da l'emprima liga superiura cun 2:5. Ditg ha San Murezzan cumbattì per vegnir en il tableau principal da la cuppa da la proxima stagiun. La fin finala dentant senza cletg.
Chastis han fatg la differenza
Incassà dus gols da powerplay e sez betg pudì profitar da las situaziuns numericas. Gnanca cun pudair dar cun tschintg giugaders encunter trais giugaders da Bülach. Quai ha fatg la differenza. La fin ha dentant era mancà il cletg. Fin trais minutas avant la fin era la partida anc egualisada. Lura sajetta Bülach dentant il 3:2. Il 4:2 croda en il gol vid e per finir fa l’equipa da Turitg perfin il 5:2.
Il EHC San Murezzan ha manchentà da far il pass en la cuppa svizra da la proxima stagiun. La proxima schanza d'empruvar da surventscher la qualificaziun ha San Murezzan lura a partir da l’atun per la cuppa svizra da la stagiun 2019/2020.
RR novitads 23:00


text:
Comm
Còmm (in lengua italiana Como; Latin: Novum Comum; Francees: Côme) l'è una cittàa italiana de 83.200 abidant [1], capital de la sò pruincia. Sitüada in funt al Lach de Còmm, la cunfina a nord-ovest cun la Svizera.
Cuntegnüü
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'antichità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ul prim centar l'han fundàa pruabilmeent i Orobi, en antiga populaziun ligüra o galica.
- Vers ul V secul prima de Crist, l'area l'è stada ucüpada d'ii Galli Insubri, che i ghe fundarun en oppidum, che al sarès en centar furtificaa.
- In del 196 a.C. la Gallia cisalpina l'è stada definitivameent conquistata d'ii Ruman.
- Dopp che gh'è stada la teribil invasion d'ii Reti, per vuluntà de Cesar l'è stada costrüida la Novum Comum, in del centar de la conval bunificada.
- In del 77 a.C. sa inn insedàa 5000 colon, ch'a 500 eren nobil grech, defat dal grech la vegn l'etimulugia de i paees cuma Lecch [Leucos], Corenn [Corinto], Lenn e Lemna [Lemnos], Ness [Nasso], Derv [Delfo].
- In del 49 a.C. Còmm l'è deventada en municipium.
- In del 354 al vegn esiliàa a Còmm quel che sarà l'imperaduur Giulian l'Apostata.
L'età da mez[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- In de la età da mez Còmm l'ha sübìi l'invasiun d'ii Goti prima e d'ii Lungubaard pöö; in del 951, l'è vegnìi giò in Italia l'imperaduur Utun I, e tra i sò susteniduur al gh'era anca Gualdon, vescuf de Còmm.
- In de l'era d'ii Comün, Còmm l'è stada cuntendüda de i grüpp rivai d'ii Rusca (Rusconi) e d'ii Vitani.
- Con Azzone Visconti, Còmm l'è entrada definitivameent in de l'orbita d'ii Viscuunt.
- A la moort de Gian Galeazzo Visconti (in del 1402), Franchino II Rusca al ha cercàa de istaurà a Còmm ena signurìa persunala. Pöö al ha seguìi en periud de devastaziun e stragi, in fin al 1416, quann Còmm la s'è cunsegnada a Filippo Maria Visconti.
Età muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- In de l'utober del 1525, Còmm l'è stada ucüpada de don Pietro Arias, inviàa di Spagnöö. Di chel mument lì, Còmm l'ha seguìi i soort del Dücaa de Milan, e pöö del Regn Lumbart Venet, fin a l'ünidà d'Italia.
- Ul 27 maarz 1859, dopp de la battaglia de San Fermu, Giüsepp Garibaldi, al cumaant d'ii Caciaduur d'ii Alp, l'ha liberàa la citàa de l'ocupaziun d'ii Austriach.
- In de la segunda guèra mundiala, Còmm l'è mai stada bumbardada.
Sìmboi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitant censüü
Note[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Foont: demo.istat.it, 31/05/2007


text:
Ils daners avessan pudì gidar da cofinanziar la separaziun da Turitg da l'uvestgieu da Cuira. Ina discussiun davart la separaziun da Turitg è dentant sa calmada il mars. Lura eran las baselgias chantunalas da l'uvestgieu Cuira s'exprimidas cunter ina separaziun.
Uvestg Huonder pretenda «dretg moral»
Perquai s'exprima l'uvestg Vitus Huonder d'avair in «dretg moral» sin quels daners. Uschia saja scrit en ina charta da l'uvestgieu als catolics da Turitg, che la «Sonntags Zeitung» ha a disposiziun. Tenor la gasetta veglia l'uvestg sustegnair cun ils daners adversaris da l'abort e duvrar quels per renovar il chastè da l'uvestgieu a Cuira.
Per il president dal cussegl sinodal da Turitg sajan las pretensiuns da Huonder arbritrarias. El temmia ussa novs protests cunter Vitus Huonder.
RR novitads 09:00


text:
Hans Kaspar Schwarzenbach, il manader da Mustér-Sedrun Turissem deplorescha che sia regiun na fa betg part a la Grand Tour of Switzerland. Però: «Jau met da princip en dumonda, sch’igl è insumma raschunaivel che l’organisaziun naziunala Svizra Turissem recumonda ina tala ruta, perquai che cun ina recumandaziun ins di il medem temp, che las autras purschidas na sajan betg da recumandar», uschia il manader da Mustér-Sedrun Turissem.
Era Roland Huber, il manader da Surselva turissem è trumpà che la ruta na passa betg tras sia regiun: «Per l’ina deplorain nus, da betg far part a la ruta, perquai che cun la Ruinaulta avain nus in object enconuschent da reclama, però pudain nus era chapir che betg tut las regiuns pon vegnir resguardadas».
Era ad Arosa èn‘ins betg cuntent: «La Grand Tour of Switzerland è ina buna idea, quai è franc insatge ch’è dumandà tar il giast, e qua fissan nus gugent era stads preschents», ha ditg Pascal Jenny, il directur da cura d’Arosa. In’intervenziun tar Svizra Turissem e si’uniun purtadra n’haja dentant purtà nagut.
«Far dretg a tuts na va betg»
Per Martin Nydegger da Svizra Turissem èsi cler ch’ins na possa betg far dretg a tuts. A l’entschatta hajan’ins sa fatschentà cun la dumonda, tge ch’il success da la Grand Tour feschia ora. Suenter ins haja cumpareglià cun autras rutas sco la Route 66 (Stadis Unids da l’America) u la Garden Route (Africa dal Sid). La conclusiun: «Tuts han ditg ch’ins na possia betg resguardar la situaziun politica cun resguardar tut ils chantuns u tut las vischnancas da la Svizra, ed uschia avain nus stuì ir en cumpromiss», ha ditg l’expert da la direcziun da Svizra Turissem.


text:
Tar grondas sanaziuns da bajetgs ch’èn vegnids fabritgads avant il 1990 vegn per il pli analisà, cun tge materials ch’igl è vegnì lavurà. Uschia è quai era capità tar il Hotel Cucagna che vegn transfurmà en abitaziuns. Uschia eran las lavurs per allontanar l’asbest gia calculadas en l’entir project, ha il patrun Gion Schwarz declerà sin dumonda da Radiotelevisiun Svizra Rumantscha.
Las lavurs procedian sco planisà e la fama ch’i dettia in stop da bajegiar na constettia betg, punctuescha Gion Schwarz. Asbest hajan ins chattà en ils bogns da las chombras. E quai en la maulta, cun la quala las plattas èn vegnidas tatgadas giun plaun, respectiv vid las paraids.
Lavur che pretenda spezialists
Allontanar l’asbest dastgan be fatschentas ch’èn sa spezialisadas e certifitgadas da la SUVA. Las stanzas che ston vegnir deliberadas da l’asbest ston vegnir serradas giu uschia, che l’aria na po betg atras. Ina ventilaziun tschitscha lura ora l’aria atras in filter e procura uschia per ina sutpressiun. Sco Michael Vogel da la fatschenta Speztec AG a Maiavilla di, pon ins uschia evitar che fibras d’asbest pon mitschar ord questa stanza e vegnan pigliadas en il filter da la ventilaziun.
L’entrada ed extrada per il lavurers en ina tala stanza è tras ina sclusa cun quatter chombras. Per ir ora sto il lavurer ir en l’emprima stanza, suflar giu là tut la pulvra e trair ora il vestgì da protecziun. Lura vai en la secunda stanza, nua ch’il lavurer fa la duscha e po prender giu la mascra. L’aua che vegn duvrada per far la duscha vegn filtrada, avant ch’ella vegn manada en la chanalisaziun. En la terza stanza po el sa sientar ed en la quarta trair en ses resti.
Dapli lavur da bajegiar si l’infrastructura
Michael Vogel declera ch’i dovria dapli lavur per bajegiar si l’infrastructura e sco ultim schubregiar. En las plattas cun la maulta che cuntegn asbest numnadamain allontanadas e pachetadas per dismetter èsi da schubregiar tut da radent, per ch’i na restia enavos naginas fibras d’asbest. Quai vegn lura controllà entras in labor independent. Pir sch’i vegn mesirà damain che 1'000 fibras d’asbest ch’èn respirablas meter cubic aria è la sanaziun gartegiada.
Dapli custs
I saja grev da dir, quant ch’i custa d’allontanar l’asbest dad in bogn. Micheal Vogel di ch’ins stoppia quintar cun 2'000 fin 3'000 francs, e 2 fin 3 dis da lavur.
RR Actualitad bunura 06:00


text:
Schweizerhalle ed il sal
- Mardi, 1.11.2016, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 1.11.2016, 8:40, RTR
Schweizerhalle vegn numnada la zona d'industria che sa chatta en il chantun Basilea tranter Muttenz e Pratteln, direct sper il Rain. Sin quel areal sa chattan pliras firmas da chemicalias e la firma svizra da sal.
Il num da la Schweizerhalle engrazia ses num al sal. Halle e in pled celtic per sal. L'entschatta aveva l'affar da sal num Schweizerhalle. Oz sa numna la firma Schweizer Rheinsalinen.
Sin l'areal aveva avant bundant 200 onns chattà in impressari da la Germania ina vetta da sal da set meters. In onn pli tard haja lura dà l'affar da Salina. Davent da la Schweizerhalle vegn scumpartì sal en tut la Svizra ed era en il Principadi da Liechtenstein.
La catastrofa da Schweizerhalle è il pli grond accident da chemia en l'istorgia da la Svizra. Precis oz avant 30 onns è stà il grond incendi sin ina deponia da la firma Sandoz. 100 tonnas tissi èn rivadas directs en il Rain. Ils pesticids han cuppà tut la vita en il Rain, gnanc in pesch ha survivì e l'ecologia dal Rain era eliminada da la Schweizerhalle engiu.


text:
Novitês
Esposiziun de albert MELLAUNER 26.01- 23.02.2007N vënderdi, ai 26 de jené scumëncia tl Museum Ladin l’atività per l’ann 2007 cun na mostra dl artist albert MELLAUNER.
Coche uni ann vëniel tratà n tema. L’argumënt che unirà aprofondi chëst’ann sarà chël dl juech, dantaldut dal pont de ududa dl ert, ma nia mé: nsci saral referac che reverda l juech tla storia dl’ert, l’unirà a s’l dé conzerc cun l tema dl juech y nce pra la II Trienala Ladina, mostra a cuncors che ruva chëst’ann ala segonda edizion, sarà la tematica dl juech tl zënter dl atenzion.
La prima mostra de chëst’ann ie ntituleda albert MELLAUNER jüć geometrics – 30 agn de pitöra. Tl Museum Ladin saral da amiré lëures depënc dai ani ’70 nchin aldudancuei. De ndut saral da udëi presciapuech 70 chedri realisei dal artist da Rina che vif y lëura a Burnech y che à juegà ntan si cariera artistica cun la formes geometriches.
L Museum Ladin Ćiastel de Tor a San Martin nvieia dutes y duc ala giaurida dla mostra che unirà fata n vënderdi ai 26 de jené dala 18.00 tla sales dl Museum Ladin a San Martin de Tor. La mostra puderan udëi ntan i orars de giaurida dl museum y plu avisa uni mierculdi, juebia y vënderdi dala 14.00 – 18.00 y ezezionalmënter la dumëmia ai 25 de fauré dala 14.00 – 18.00.


text:
La cuminanza internaziunala stoppia rinforzar ses cumbat cunter il sindrom d'immunitad defizienta acquistada (SIDA). Quai ha ditg il secretari general da l'ONU Ban Ki Moon a la conferenza mundiala dad Aids a Durban en l'Africa dal Sid. Be uschia saja pussaivel d’eliminar la SIDA fin l'onn 2030, ina da las finamiras da l'ONU.
37 milliuns han HIV
Passa la mesadad dals 37 milliuns che han HIV n'hajan anc adina nagin access a medicaments, ha ditg Ban. Mintg'onn moran passa 1 milliun persunas pervia da SIDA. E mintg'onn s'infecteschan 2,1 milliuns cun il virus da HIV.
RR novitads 14:00


text:
Suenter ch’il suveran da Mustér ha approvà la dumengia la revisiun parziala da la planisaziun locala, è la realisaziun dal ressort da vacanzas che las Pendicularas da Mustér vulan bajegiar sin lur parcadis, in pass enavant. En il ressort èsi tranter auter era previs stizuns. En ina da questas stizuns vul il Coop sa chasar da nov. Quai ha la responsabla per las medias da Coop, Heidi Anderes ditg a Radiotelevisiun Svizra Rumantscha. Las novas localitads èn 84 quadrats pli grondas che quellas da la stizun actuala amez il vitg. Cun quest engrondiment possian ins adattar las localitads als basegns da la clientella.
Problem da parcadis
Per il Coop a Mustér vegn gia daditg tschertgà meglras localitads. La raschun persuenter èn ils paucs parcadis che n’èn era betg bain accessibels. Tar la surbajegiada dal Ressort Catrina vegnan a star a disposiziun 38 parcadis per la clientella e quai sin il medem plaun sco la stizun. Quai vegnia giavischà ozendi da la clientella. Ch’ins perdia clientella cun ir a l’ur dal vitg cun la stizun, na quinta Heidi Anderes betg. Ins haja ponderà fitg bain quest pass. Detagls davart custs u termins n’ha ella anc betg vulì far. Anc na saja betg tut suttascrit.
Stizun a Sedrun resta
La stizun a Sedrun na tangheschan betg ils plans da midada ed engrondiment a Mustér. Sco quai che Heidi Anderes ha ditg, sa tegnia il Coop vi dal lieu a Sedrun, uschia che questa stizun restia vinavant.


text:
Cun ina tala lescha speziala fissi pli lev da realisar il project «Cargo sous terrain» (CST). Surtut la fasa da planisaziun e concessiun pudess ir pli spert schi valess ina basa legala standardisada, enstagl da las differentas prescripziuns da construcziun chantunalas e communalas. Plinavant pudess la publicitad avair in «lev niz positiv» dal project CST, scriva il Departament federal per il traffic.
Cussegl federal fa pretensiuns
Ses sustegn lia il Cussegl federal dentant a cundiziuns. El pretenda che l'associaziun da promoziun «CST» vegnia midada en ina societad d'aczias. Ils purtaders duessan er garantir almain 100 milliuns francs, almain la mesadad da duess vegnir d'investurs svizzers.
Plinavant stuess vegnir reorganisada la logistica ed il transport en ils territoris pertutgads. Ils chantuns Turitg, Argovia e Soloturn, che fissan part da l'emprima etappa, stuessan esser d'accords e prender si il project en lur planisaziun da traffic regiunala.
Custs da 33 milliardas francs
L'emprima etappa duai vegnir averta l'onn 2030. Enfin l'onn 2045 duai il sistem lura vegnir extendì sin l'entira Svizra. Ils custs per l'entir sistem vegnan ad esser enturn 33 milliardas francs.
RR novitads 12:00
Sistem alternativ
«Cargo sous terrain» è in project da differentas interpresas dal commerzi en detagl, da la logistica ed d'ulteriuras branschas. Il project prevesa in sistem alternativ da transportar rauba cun vehichels autocharrants al sutterren.


text:
Ils organisaturs quintan era quest onn cun var 10'000 visitaders. Il spectacul ha lieu fin dumengia sin l’areal da festa a Seewis.
Il Partenz è ina gronda regiun dad alps en il Grischun. 27 alps produceschan mintga stad 150'000 kg chaschiel. Cun il Alpspektakel vulessan ils purs, ensemen cun il turissem, far pli enconuschenta la regiun e promover la vendita da products indigens.
Ueli Valer è pur da Jenaz ed è s’engaschà davent da l'entschatta. El raquinta da las sfidas e da las regurdientschas en vista a l’ediziun da giubileum.


text:
L'iniziativa pretenda tranter auter ch'interpresas liadas a la Confederaziun sco la Posta, la Swisscom u la SBB na dastgan betg vulair far gudogn. Vitiers na dastgan las pajas dals collavuraturs betg esser pli autas che questas da l'administraziun federala.
Davos l'inizitativa stattan pliras gasettas da consuments sco «K-Tipp», «Bon à savoir», «Spendere Meglio» u «Saldo».
La Svizra haja in service public fidabel che cuvria ils basegns dals clients, ha ditg Leuthard. El saja plinavant da gronda impurtanza per la coesiun naziunala. Tut quai ristgian ils iniziants da perder, senza numnar propostas concretas per meglierar il servetsch. Vitiers limiteschia l'iniziativa la libertad d'interpresa. La confederaziun ed ils chantuns perdessan plinavant considerablamain entradas. Per exempel ha la Confederaziun survegnì il 2015 da la Posta Svizra 200 milliuns francs dividendas.
Il pievel svizzer decida ils 5 da zercladur en chaussa.
RR novitads 15:00


text:
CarnaduraCarnadura tiene 9 letras
Definición de carnadura aquí
Resultados de búsqueda:
Resultados de imágenes:
Youtube: carnadura
Nube de palabras :
- carnadura xarnadura varnadura farnadura darnadura czrnadura csrnadura cwrnadura cqrnadura caenadura cadnadura cafnadura catnadura ca5nadura ca4nadura carbadura carmadura carjadura carhadura carnzdura carnsdura carnwdura carnqdura carnasura carnaxura carnacura carnafura carnarura carnaeura carnadyra carnadhra carnadjra carnadira carnad8ra carnad7ra carnaduea carnaduda carnadufa carnaduta carnadu5a carnadu4a carnadurz carnadurs carnadurw carnadurq


text:
No ans allegrain dad esser ün dals ot lös d'occurenza dal 1. di da sport grischunais. Cun plazzas d'infuormaziun e diversas activitats spordschan las societats ün'invista in lur spüertas.
Minchüna e minchün as po partecipar a la concurrenza d'actività, ramassar minuts per il duel dals cumüns da Coop e cun ün pa furtüna dafatta guadagnar ün bel premi o simplamaing giodair
l'atmosfera sportiva.
Gnit speravia ed as laschai surprender.
Am Standort Scuol wird der Tag des Bündner Sports auf dem Fussballplatz Gurlaina stattfinden.
Programm/Flyer herunterladen


text:
La chasa a Samedan porscha a las emprendistas ed als emprendists ina purschida d'abitar assistida cun alimentaziun. Ella ha 32 chombras singulas e 16 chombras dublas sco er locals per passentar il temp liber. Ultra da quai stattan a disposiziun in studio per ina collavuratura u in collavuratur, sco er in'abitaziun da servetsch per la direcziun da la chasa.
Mantegnair la substanza da la chasa
Las sanaziuns planisadas cumpiglian primarmain il plaunterren e parts dal plaun sutterran. La gronda part da las differentas mesiras architectonicas èn lavurs da renovaziun e da mantegniment. Suenter la sanaziun duai l'edifizi avair in'apparientscha pli moderna che correspunda meglier als basegns.


text:
L’equipa cun Gareth Bale frunta en il mezfinal sin il Portugal e Cristiano Ronaldo. Bale e Ronaldo dattan tar la medema equipa, numnadamain Real Madrid.
En l’auter duel frunta il campiun mundial da la Germania cunter il patrun da chasa da la Frantscha. La Germania pudess gudagnar dus onns suenter il titel da campiun mundial er il titel dal campiun d’Europa. La Frantscha perencunter pudess gudagnar per la terza giada in grond turnier a chasa. Gia al campiunadi d’Europa l’onn 1984 e tar il campiunadi mundial l’onn 1998 è la Frantscha ida per la curuna da ballape.


text:
L'onn passà han ils 86 shops da tancadi augmentà lur svieuta per 6,3% sin 244 milliuns francs (2014: 229,5 milliuns fr.).
La pli gronda e pli impurtanta pitga restan dentant las butias da Volg. Las 578 filialas han fatg l'onn passà ina svieuta da 1,105 milliardas francs, tuttina bler sco l'onn avant. En media ha ina butia da Volg fatg ina svieuta da 1,91 milliuns francs.
Lur strategia da far ina politica da nischa e da sa concentrar sin la purschida per il mintgadi saja cunquai sa cumprovada, scriva Volg. L'onn passà ha la gruppa avert 30 novas butias, 5 èn vegnidas serradas.
RR novitads 12:00


text:
Da tut las 18 citads svizras che sajan vegnidas prendidas sut la marella sajan ils pretschs d'hotels sa sbassads il pli fitg a Losanna. En media han ils turists pajà en l'emprim mez onn en media 170 francs per ina pernottaziun. L'onn passà era quai anc 195 francs. Sin plazza dus suonda Winterthur cun ina reducziun da 20 francs sin radund 140 francs.
Era la pli chara destinaziun è vegnida in zic pli bunmartgada. Tenor il Hotel Price Index è il pretsch intermediar a San Murezzan sa reducì da 291 fr. sin 266 fr. Il segund char èn las chombras d'hotel ad Ascona cun 243 fr.
RR novitads 14:00


text:
- Ina dretgira en Belgia ha laschà liber Puigdemont e quatter anteriurs ministers catalans sin cauziun.
- Puigdemont na dastga betg bandunar la Belgia per il mument.
- Carles Puigdemont e quatter ulteriurs ministers catalans èran dapi dumengia avantmezdi en arrest.
- Ils politichers eran sa denunziads.
Il primminister da la regiun da la Catalugna relaschà Carles Puigdemont è puspè en libertad. Ina dretgira en Belgia ha suenter las audiziuns laschà liber el sut tschertas cundiziuns. El e quatter ministers anteriurs na dastgan betg bandunar la Belgia per il mument e ston avair ina adressa fixa. Davart ils proxims pass duai vegnir decis entaifer ils proxims 15 dis.
Cumond d'arrest europeic
La giustia spagnola aveva decretà in cumond d'arrest europeic cunter Puigdemont ed ulteriurs anteriurs ministers da la Catalugna ch'eran fugids en Belgia. Ad els vegn tranter auter renfatschà rebelliun e maldiever da daners publics. Als separatists smanatschan fin a 30 onns praschun en Spagna.
RR novitads 15:00+


text:
Hauptinhalt
Mujiga
Ma uni paesc à nce n si cor de dlieja che à la funzion de abelì la festes.
L prim prufescionist che merita de unì numinà tl ciamp dla mujiga tradiziunela ladina ie Jan Batista Runcher che ie nasciù dl 1714 a San Linert, Badia y che ie mort dl 1753 a Trënt. L à desmustrà si talënt dantaldut a Trënt y a Uniejia ulache l laurova coche urganist y musizist. L à metù adum de plu opres (n valgunes de chëstes ie permò unides publichedes tl XX secul), danter chëstes iel l melodram “Achille in Sciro” prejentà per l prim iede a Uniejia tl 1747.
Plu o manco dl medemo tëmp ie Matie Ploner (1770-1845) organist y musizist tl prim a Ciastel y pona a Persenon. Sciche Runcher nsci à nce Ploner metù ju de plu tòc de mujiga liturgica, che n minova giut ala longia che fossa perdui y che ie permò unic publichei dl 2004.
Per cie che reverda la mujiga populera possen jì zeruch al 19ejim secul. Te chëi tëmps iel unì scrit su la prima cianties y la prima meludies. De gran mpurtanza ie la nrescides fates sun la ciantia populera: l prim stude ie unit fat da Theodor Gartner al scumenciamënt dl 20ejim secul, la segonda da Quellmalz ntëur l 1940. Gartner fova mo jit da cësa a cësa per nuté su la cianties ladines, Quellmalz al incontra fova l prim a registré la cianties poplueres de chëi tëmps sun vëta manietica.
Cun l’istituzion dla scoles de mujiga ti ani ’70 se à la mujiga svilupà te de plu direzions. L se à furmà la prima grupes de mujiga, i prims festival rock ie unì urganisei. Manifestazions de mpurtanza ie Ćiantede cun nos, n cunzert a chël che tulova pert dantaldut sculeies y l Dé dla Ciantia ladina che vën urganisà dal Istitut “Micurà de Rü”y a chël che ie nviei duc i cores dla valedes ladines. Dlongia l’atività musichela di cores se al nce furmà na generazion de ciantautëures y de mujiga rock: Iaco Rigo, Alexander d’Al Plan, Jan Daniel Granruaz, Acajo, i Pëufla y nsci inant. Da lecurdé iel nce n valgun ladins che s’à fat cunëscer dantaldut oradecà y che cun si ert à arjont de gran suzesc: Giorgio Moroder da Urtijëi, l cumponist y dirighënt Eduard Demetz y la ciantarines liriches Milena Rudiferia, Sabina Willeit y Manuela Demetz. Sëuraprò pieta lies sciche Badiamusica y Jëuni de Mujiga de Gherdëina cunzerc de aut livel, adum cun Valgardenamusika porti pro a descedé l nteres musichel tla populazion.
Photogallery Mujiga
Nella seguente fotogallery troverete alcune foto del mondo musicale ladino.
(Atualisà ai: 30/03/2009)


text:
Il prim di dal Tour de ski en Val Müstair ha purtà radund 3'500 aspecaturas ed aspectaturs en Val Müstair. Quai è in pau pli pauc ch'ils organisaturs han spetgà.
Las cundiziuns da l'aura e da la pista dentant eran perfetgas. Uschia han ins puspè pudì udir vuschs en il tross internaziunal da passlung che dian, che la cursa en Val Müstair saja fitg pretensiusa pervia dal parcurs magari lung e pervia da l'autezza sur mar. Era l'organisaziun da l'event fitg grond per ina pitschna vallada vegn ludà dals atlets e da lur teams.
Ils fans che eran en Val Müstair han pudì giodair cursas plain tensiun e relaziuns agreablas cun temperaturas betg bler sut nulla. Ils organisaturs speran ussa che blers fans possian era arrivar per il segund di da cursa il prim da schaner.
I
Ils pli pitschens èn bainvegnids
Per sustegnair atletas cun uffants pitschens han ils organisaturs dal Tour de ski en Val Müstair creà l'offerta dad in baby room. Là pon sa recrear atletas cun uffants fitg pitschens. Sco per exempel l'atleta americana Kikkan Randall che è arrivada en Val Müstair cun ses pop dad 8 mais.
RR actualitad 12:00


text:
Oz, tranter las 06:00 e 08:00h, han las musicas da tschaiver: Moorschlümpf, Sgarella, Tschapatalpas, Rumplanadas e la gruppa da tamburs fatg canera e procurà per buna atmosfera en las vias da Domat. Bleras persunas han gia sautà e chantà la bun'ura da stgir – cunzunt giuvenils. Domat festivescha il tschaiver cun gronda premura e plaschair – pign e grond èn da la partida.
Suenter las 8:00h han las differentas gruppas da tschaiver visità ustarias, butias sco era la scola primara e superiura da Domat.
Il suentermezdi ha lura il grond til da tschaiver da Domat gi lieu. Nua che tuts pon preschentar lur costums, ch'els han per part gia prepara da ditg. E la saira pon ins festivar vinavant cun las musicas da tschaiver sin ils plazs publics sco era en las ustarias.
RR actualitad 06:00


text:
Geografìa fìsica
La cità la se tróa endel'àlta Pianüra Padàna a la bóca de la Val Trómpia, ai pè del Mut de la Madaléna e del còl Cidneo. El teretóre — delimitàt a nòrt de le Preàlpi Bresàne, a est de le Preàlpi Gardezàne e a òvest dei teretóre de la Franciacürta — l'è perlopiö de pianüra però töta la còsta meridiunàla del mut de la Madaléna (e pò a la séma) i è dét endèl teretóre del cümü , isé che 'l cümü de Brèsa el se tróa a ìga 'n escursiù altimétrica de 770 méter.
El centro stòrich el rèsta al intèrno dei rèscc del sércol de le müre de l'época medievàla, e l'è sormontàt del còl Cidneo endóche l'è bèl en móstra 'l castèl. El rèst de la cità el se svelöpa sö töt el teretóre 'ntùren, enfìna a sfiorà le còste de le preàlpi, compàgn del mut de la Madaléna (a est), e 'l mut de Sant'Onòfre che però 'l rèsta zò sóta i cümü de l'hinterland Boès, Consés e Nàe.
El rés•cio de teremòt segónt chèl che gh'è riportàt endèl'ordinànsa PCM 3.274 del 20 de mars del 2003 l'è clasificàt cóme zona 3, cioè de bàsa sismicità, aisebé che a póca distànsa ghe sàpe la zòna del Lach de Gàrda che l'è clasificàda come rés•cio médio.


text:
En l'archiv da RTR sa chattan 2'000 uras contribuziuns ed emissiun da televisiun e radund 10'000 uras emissiuns e contribuziuns da radio. En tut questas emissiuns vegnan tractadas da tuttas tematicas: politica, economia, catastrofas, legras chaussas sco er istorgias dal mintgadi rumantsch. Il pli vegl material ch'ins chatta en l'archiv èn dals onns 1930 e 1940.
Intgins schatgs da questas istorgias ord l'archiv datti dals 19 da schaner fin ils 25 da schaner mintgamain las 11:15. La sonda datti er emissiuns da sport en il sportissimo dals 20 da schaner e la dumengia datti ina Marella che s'occupa medemamain cun istorgias ord ils archivs.
RR actualitad 11:00
Archiv RTR
L’archiv da Radiotelevisiun Svizra Rumantscha dat cun tuns e maletgs perditga da la vita en Grischun dals davos 70 onns. Quests ed auters documents radiofonics e televisivs chattais vus era sin rtr.ch/archiv


text:
Las Vegas
Las Vegas (a s lèś /lɑːs ˈveɪɡəs/ in ingléś) l'è na sità di Stat Unî ad sincsènt-utantamìla abitànt a 'l incìrca, sèntar più impurtànt dal stat dal Nevàda. La s cata in dla cuntèa 'd Clark e 'l sò nóm in spagnōl a vōl dir “I prâ”.
Al sò clima 'l è deśèrtic parchè Las Vegas la s cata in dal deśèrt ad Mojave. Al sò teritòri 'l è acsè séc e predóś ma in sità al vérd e 'l funtàni i n màncan minga c'n un grand strasinamènt 'd àqua. Invéci da 'l punt ad vista energètic l'è na sità mudèl parchè la la tōś al 100% da fònt arnuvàbili[1] e 'l è méj acsè parchè l'è impìsa cum a Nadâł 365 dè 'l an. Al méś più fréd 'l è Dicémbar in du a gh'è na temperadùra mèdia 'd 8,7 grâd méntar qvél più cald 'l è Luj c'n i sò 33,6 grâd (ch'i pàsan però i 40 cun la màsima ma a s è rivâ anc a 47,2).
L'è da spés arcuràda p'r al sò scutmàj ad Sin City ("Sità dal pcâ" o "Sità dal visi") parchè chè al śōg 'd aśàrd 'l è ligaliśâ, gl'alcòlig i s càtan dapartùt durànt tut al dè e a gh'è un fitùm ad spetàcui p'r adûlt anc se la prustitusiòṅ l'è pruibìda.
La sò ecunumìa la ciàpa dimóndi, dagnóra tut, da 'l turìśum, la sità l'è pîna 'd sèntar cungrès, 'd hutèl, ad sèntar cumersài (al cómpri i vànan fòrt chè) e 'd caśinò, al prim tirâ sù c'n al nóm ad Flamingo in dal 1946 p'r al criminàł Bugsy Siegel. Fra qvéi più impurtànt a 'rcurdém al Bellagio (ispirâ a 'l vili su 'l lâg ad Còm cun di spetàcui dal Cirque du Soleil), al Caesars Palace (ch'l arcòrda i tèmp di rumàṅ antîg), 'l Excalibur Hotel and Casino (fat a la manéra di castèi dal Mèdi éṿ), al Luxor Hotel in stîl egisiàṅ, al Mandalay Bay Resort and Casino (ch'al gh'à 'n aquàri ad pés trupicài a 'l intéran e dal vedràdi duràdi), al MGM Grand Las Vegas dla Metro-Goldwyn-Mayer, al New York-New York Hotel & Casino (ch'al gh'à na statṿa dla libertà e dal muntàgni rusi), al Paris Las Vegas (cun di atmusféri dal rumanticìśum ad Parì), al Planet Hollywood Resort and Casino (tut al cambri i arcòrd'n un film e dal vòlti a gh'è la Britney Spears ch'la gh canta), al Treasure Island Hotel and Casino (cun dal batàj navàli e casi a 'l teśôr), The Venetian (cun na ricustrusiòṅ ad Venèsia e si sò canài) e 'l The Mirage (vèrt in dal 1989 e custâ 630 migliòṅ ad dòlar, al gh'à anc un vulcàṅ artifisiàł).
Dimóndi film e séri televiśìvi i èṅ stadi giràdi chè cuma Agente 007 - Una cascata di diamanti, Bugsy, Casino, Con Air, Hostel 3, Le regole del gioco, Notte brava a Las Vegas, Ocean's Eleven - Fate il vostro gioco, Ocean's Twelve, Ocean's Thirteen, Paura e delirio a Las Vegas, Rain Man, Una notte da leoni, Una notte da leoni 3 e Via da Las Vegas.
La sità l'è anc famóśa parchè chè a s pōl spuśar-'s e divìd'r-'s in quàt'r e quàt'r òt parchè la burocrasìa l'è arbasàda dimóndi, p'r i furastēr i dmandàn sōl n'autosertificasiòṅ in du a s diś ch'a s è put, véduv o divursiâ. A Las Vegas a n gh'è minga da far di eśàm mèdag, cum in dal rèst di Stat Unî, e 'l è abàsta far la dmanda soquànti óri prima dal matrimòni. A gh'è di pachét „tut dèntar“ ch'i śibìs'n a i cliènt tut qvél ch'a gh vōl: vōl in aparéć, preparasiòṅ dal carti, hutèl p'r i spóś e par gl'òspit, vistî e urganiśasiòṅ dla serimògna. I matrimòni e i divòrsi fat a Las Vegas i èṅ vàlid anc in Itàglia ma a gh'è da far-al validàr a pagamènt da 'l Vice Cunsulâ Unuràri itagliàṅ ch'al gh'à 'l ufìsi in sità o anc in cumùṅ in Itàglia ma a gh'è da métar-'g un tìmbar.
Da 'l 2011 la sò sìndiga l'è la demucràtica Carolyn Goodman.
Persunàǵ ligâ a Las Vegas
- Andre Agassi, tenìsta
- Daveigh Chase, atōra
- Brandon Flowers, cantànt di The Killers
- Mark Slaughter, cantànt di Slaughter
Culegamènt estéran
Nòti
- ↑ Energìa, Las Vegas la s impìsa ad green: a 'l Cumùṅ gl'arnuvàbili i èṅ al 100% La Repubblica, 23 ad Dicémbar dal 2016


text:
En blers pajais da l’Europa vegni pajà cun euros. Avair mo ina sort da raps ha blers avantatgs. Mo i dat era in grond dischavantatg. Sch’in pajais che paja cun l’euro ha fitg blers debits e n’ha betg pli avunda raps, pateschan era ils auters pajais. Quels han numnadamain da dar raps al pajais che n’ha nagins raps pli. Pertge quai?
Banca naziunala ha abolì il curs minimal da l'euro
La Banca naziunala svizra ha il schaner 2015 abolì il curs minimal da l'euro. Intgins onns ha ella garantì uschia ch’il franc svizzer vali betg tuttenina dapli che l’euro. Pertge èsi betg bun per la scolasta da skis Andrea sch’il franc Svizzer vala tuttenina dapli?
La fin da schaner 2015 hail cussegl federal declerà che las firmas pertutgadas da la crisa dal Euro pon introducir lavur curta. Il Minisguard declera tge che lavur curta è insumma.
La crisa da l'euro e sias consequenzas sin l'economia


text:
Igl e la penultim'etappa da las lavurs vid la nova pendiculara Albigna en Val Bregaglia. Ed igl è quella che pretenda bler dals lavurers e da la tecnica. Per montar las quatter sugas purtantas da la pendiculara dovri numnadamain in sistem ch'è unic ed anc mai vegnì duvrà en Svizra.
I sa tracta da maschinas spezialas per trair e franar las sugas che paisan mintgina 22 tonnas. Senz'il sistem en la staziun a val a Pranzaira crudass la suga en la bostga e crappa. La differenza d'autezza tranter la staziun a val a quella da muntogna è numnadamain fitg gronda cun 900 meters.
En tut ha la pendiculara da las ovras electricas da Turitg EWZ ina lunghezza da 2,4 kilometers.
Per montar ina suletta suga dovri 3 uras e tut en tut dovra la firma spezialisada Garaventa ensemen cun ils lavurers da las ovras electricas da Turitg EWZ 3 emnas per montar las 4 sugas.
Gronda lavur è fatga
Suenter che las sugas èn montadas a fin vai en la fasa finala ed uschia en la davos'etappa da lavur avant l'avertura da la nova pendiculara. Las installaziuns tecnicas stoppian lura anc vegnir fatgas, ed er lavurs pitschnas sco far urden èsi da far.
Avertura mez fanadur
La pendiculara che ha custà 15 milliuns francs stat puspè a disposiziun per transports da material e persunas a partir da mez fanadur. La premissa è ch'èr la davos'etappa va sco planisada.


text:
En la Venezuela èsi adina pli probabel ch'il president Nicolas Maduro vegn relaschà da ses uffizi. En dus dis han 1,5 milliuns persunas suttascrit in referendum per relaschar Maduro, ha communitgà il manader da l'opposiziun Henrique Capriles.
Neccessarias èn 4 milliuns suttascripziuns
En in emprim pass èn stadas necessarias stgars 195'721 suttascripziuns (1% dals votants). Per ch'in referendum saja pussaivel ston ins en in segund pass rimnar stgars quatter milliuns suttascripziuns (ca. 20% dals votants).
La finamira è pia sin via, dentant anc betg cuntanschida. Sco Capriles ha ditg, saja il president «fitg inquietà» dals schabetgs da las ultimas 48 uras.
Greva crisa regia en la Venezuela
Il pajais cun las pli grondas reservas d’ieli è avant la ruina suenter 16 onns cun ina regenza socialistica ed ina greva crisa d’energia e da provediment regia en la Venezuela. Plinavant ha il pajais mundialmain la pli gronda inflaziun e recessiun.
Il december passà aveva l'opposiziun gudagnà las elecziuns dal parlament.
RR novitads 06:00


text:
Al cumenzament dal marsch da commemoraziun han las persunas taschì durant 4 minutas e mez. Uschia èn ellas sa regurdadas simbolicamain vid las 4 uras e mez ch'il teenager Michael Brown era giaschì sin via suenter sia mort.
Puspè cravals
Suenter il marsch da commemoraziun hai dà cravals. Tenor rapports da perditgas è almain ina persuna vegnida blessada tar sajettims. La polizia ha confermà la sajettada via twitter.
Ulteriuras acziuns
Curt avant la commemoraziun aveva in policist american danovamain sajettà giu in afroamerican che n'era betg armà. Per oz han pliras gruppaziuns appellà ad in di da la malobedientscha civila.
RR Novitads 07:00


text:
Valendau: Nova illuminaziun da la funtauna
- Gievgia, 23.2.2017, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 23.2.2017, 11:45, RTR
En connex cun il giubileum da 500 onns Engihuus a Valendau survegn la funtauna ina illuminaziun.
Ils 500 onns Engihuus èn mo in dals giubileums. Medemamain vegn la fundaziun Valendas Impuls 10 onns. Sin quest giubileum han las ovras electricas dal chantun Turitg e la Repower regalà als da Valendau quella illuminaziun dal plaz sper e da la funtauna. La giunfra da l'aua sin la pitga funtauna ha uschia survegnì ina illuminaziun decenta da sutensi.
La figura che ornescha ussa la funtauna da Valendau n'è dentant betg la figura originala. Lezza sa chatta en il Museum retic a Cuira. La copia è vegnida fatga ils onns 50, il pli probabel perquai che la figura originala era crudada giu dal sochel en la funtauna.
Tar la funtauna da lain da Valendau sa tracti da la pli gronda funtauna da lain da l'Europa cun las mesiras da 4,8 sin 7,8 meters ed in cuntegn da 15'000 liters aua.


text:
Las relaziuns tranter l'UE e la Russia sajan ruinadas, en l'Ucraina regia ina guerra civila, ha ditg Medwedew. Concernent la Siria saja quai impurtant da mantegnair in stadi sirian unitar. La Siria na dastgia betg ir en muschna, uschia Medwedew. La Russia sustegnia en la Siria las truppas da la regenza en lur cumbat cunter ils rebels.
Poroschenko cun grevas renfatschas
Il president da l'Ucraina Petro Poroschenko ha fatg grevas renfatschas a la Russia. La crisa che perdura en l'ost da l'Ucraina na saja betg ina guerra da l'Ucraina, mabain l'agressiun da la Russia.
Ins stoppi mantegnair las sancziuns cunter la Russia. Ellas sajan in med per tegnair la Russia vi da la maisa da las tractativas. Il president dal parlament europeic Martin Schulz è d'accord cun Poroschenko. La regenza russa emprovia da divider l'Europa.
Tenor Steinmeier ina malencletga
Tenor il minister da l'exteriur tudestg Frank-Walter Steinmeier sa tracti però d'ina malencletga. El haja chapì Medwedew uschia ch'ins stoppia evitar ina situaziun che mainia ad ina nova «guerra fraida».
Steinmeier ha plinavant appellà a l'Uniun europeica da tegnair ensemen. Els stoppian s'engaschar per l'Europa durant quests temps burascus. En l'Europa dettia quai bleras crisas: tranter auter la crisa da l'euro, il populissem da la dretga e la crisa da fugitivs. Ins na dastga betg sa laschar divider.
RR novitads 12:00


text:
Il president dal comité d'organisaziun ha infurmà l'entschatta november a la societad purtadra en ina brev sur da la demissiun da differents posts dal comité d’organisaziun.
Ils motivs per las demissiuns èn nunenconuschents. Il president dal comité d'organisaziun ch'ha ussa demissiunà, Clà Filip Pitsch, n'è betg stà cuntanschibel. La chanzlia communala ha sulettamain infurmà ch’ins prevesia d'organisar ina sesida communabla en quest connex ils 7 da december. Il chantun ha sustegnì la cursa internaziunala dal 2017 en Val Müstair cun 90'000 francs, or da lur vista è tut in urden.
Trais giadas è il «Tour de ski» gia sa fermà en Val Müstair. La proxima giada fiss previs per l'onn 2019. Però sut las circumstanzas actualas stat ina tala organisaziun sin chommas falombras.
RR novitads 06:00


text:
Münchenbuchsee
Münchenbuchsee a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Berna-Mittelland, region aministrativa del Mittelland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 8.9 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 9788 abitant.
El cumün de Münchenbuchsee al se tröva a una altitüden de 564 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bolligen, Deisswil bei Münchenbuchsee, Diemerswil, Ittigen, Kirchlindach, Moosseedorf, Rapperswil, Schüpfen, Wiggiswil, Zollikofen.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Münchenbuchsee l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1180 col nom de Buhse (in del dialet svizzer-tudèsch l'è anmò cognussüü 'me Buchsi).[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Münchenbuchsee in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Pro Senectute
- Venderdi, 7.4.2017, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 7.4.2017, 8:40, RTR
Avant 100 onns è l'organisaziun per senioras e seniors «Pro Senectute» vegnida fundada a Winterthur.
Pervia da mancanza da segirtad per glieud pli passada, nagina AVS e nagina cassa da pensiun obligatorica, creschiva la paupradad adina pli fitg tar ils seniors. Ord quest motiv è vegni fundà lonn 1917 la Pro Senectute. L'idea era da rimnar daners per ils seniors
Oz è la Pro Senectute in'organisaziun d'agid moderna
Cun il svilup da la prevenziun per la vegliadetgna è la funcziun da la Pro Senectute era sa midada. Dapi l'onn 1950 è l'incumbensa pli fitg quella da guardar per il bain dals seniors en general che da rimnar daners. Oz ha la Pro Senectute dapli che 130 posts da cussegliaziun che porschan cussegliaziuns dentant era curs da tuttas sorts.


text:
Durant l’entir onn è Hans Wyss sin viadi cun ses char annex, nua ch’el ha endrizzà in lavuratori. Là po el mular tut ils differents cuntels, davent da cuntels da cuschina enfin tar cuntels da segapastgets. Durant la stad è il molacuntels mintgamai tschintg emnas sin viadi tras il Grischun, il rest dal temp lavura el en il chantun Turitg.
A Savognin saja el stà la davosa giada avant 10 onns. Mular cuntels saja ina lavur che fetschia plaschair, ed ins saja adina sin viadi ed emprendia ad enconuscher blera glieud. Gia ses tat e ses bab hajan fatg questa professiun. Igl è in servetsch che vegn apprezià. Sco quai che differentas persunas han ditg, saja in grond basegn da pudair dar ils cuntels da glimar.
Actualitad 17.00


text:
Naziunal/Internaziunal
-
Austria parta cun victoria
L'Austria è partida bain en la qualificaziun per il campiunadi mundial da ballape il 2018 en la Russia. L'equipa naziunala austriaca cun il trenader svizzer Marcel Koller ha gudagnà l'emprim gieu da gruppa ordaifer cunter la Georgia cun 2:1.
Martin Hinteregger (16.) e Marc Janko (42.) han sajettà ils gols per l'Austria gia en l'emprima mesadad. Jano Ananidze ha pudì scursanir sin il 1:2 en la 78avla minuta. - En la medema gruppa, la gruppa D, dattan Wales cunter la Moldavia e la Serbia cunter l'Irlanda.
RR novitads 21:00


text:
La Confederaziun spargna en ils champs da furmaziun, perscrutaziun ed innovaziun durant ils onns 2017 fin 2020. Quai curs da spargn ha consequenzas directas per la ETH Turitg, la Scola politecnica a Losanna e quatter autras instituziuns da perscrutaziun federalas. Questas consequenzas custan radund 200 milliuns francs.
Spargnar, er cun auzar taxas da studi
Ils meds finanzials per il 2017 n'èn però anc betg fixads definitivamain. Tuttina ha il cussegl da l'ETH gia instradà in pachet da spargn cumplessiv. En questa runda da spargn ston er projects da muntada naziunala serrar pli stretg la tschinta, sco per exempel il center da calculaziun da gronda prestaziun da la ETH Turitg a Lugano u il SwissFEL (Freie-Elektronen-Röntgenlaser) dal PSI a Würenlingen.
Cesuras vegni er a dar tar projects da construcziun, sanaziun e tar ils budgets da manaschi da las instituziun. Plinavant ston ils students far quint cun pli autas taxas da studi. Actualmain vegn evaluà in auzament a partir da l’atun 2018 ch’è raschunaivel ord vista sociala.
RR novitads 16:00


text:
Puspè fa ina scuverta da firmas offshore lingias grassas en l'entir mund: ils uschenumnads «Paradise Papers». Publitgà ella ha ina gruppa internaziunala da schurnalists investigativs. I sa tracta da la medema organisaziun ch'ha scuvert ils «Panama Papers» l'avrigl 2016. Tgi ch'ha haccà questas datas, n'è dentant anc betg enconuschent.
Questa scuverta porta passa 13 milliuns documents u 1,4 terabyte datas, cunzunt da la chanzlia d'advocats internaziunala Appleby. Questa chanzlia ha sia sedia sin las Bermudas.
Concerns svizzers involvids
Era almain trais firmas da materia prima cun sedia en Svizra vegnan numnadas, tranter quellas la pli gronda da talas firmas, numnadamain Glencore. A la glisch vegnan transacziuns en pajais da l’Africa ed autras regiuns, nua ch’ì dat surtut gronda corrupziun, scrivan las agenturas da novitads.
En ils documents chattan ins era ils nums da 120 politichers ord 50 pajais, e dad interprendiders e sportists. Ils «Paradise Papers» furneschan nov material en l'entira discussiun da corrupziun e fraud fiscal. La dumonda suenter reglas pli severas internaziunalas e suenter dapli transparenza tar constructs offshore è danovamain lantschada.
RR 21:00+


text:
Magari èsi meglier da laschar il sal vid l’auto
- Mardi, 24.1.2017, 11:15
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 24.1.2017, 11:15, RTR
Per evitar vias glischnas vegn duvrà durant l'enviern bler sal. Quest sal vegn lura savens era da la via sin l'auto. Lavar savens l'auto nè betg adina la dretga schliaziun.
Il sal po far donn a l'auto. Surtut sche la carossaria ha gia donns, lura po il sal svelt chaschunar anc dapli ruina. Era tar tocca sutvart da lauto po il sal chaschunar donns. La schliaziun po esser da lavar l'auto, dentant betg adina.
Schins parchescha l'auto per il solit endadens, lura èsi bun da lavar quel regularmain. Sch'il sal è numnadamain vid l'auto e la temperatura è in toc sur 0 grads, lura po il sal cumenzar a donnegiar la tocca da l'auto.
È lauto dentant bunamain adina ordavert, cusseglia Gieri Arpagaus da betg lavar l'auto. Sche l'auto è adina en il fraid, na vegn il sal betg activ. Vitiers pon ins evitar, ch'ils sfruschavaiders, la serra ni las gummas enturn las portas schelan, schi resta aua vid l'auto suenter il lavar. Sche tut la tocca vid l'auto è intacta, lura n'avess il sal betg da chaschunar donns. La primavaira pon ins lura puspè far ina nettegiada da radent.


text:
La proposta per spustar l’elecziun dal president è vegnida da Cristian Collenberg, il president da la Societad Retorumantscha (SRR). Ina spustaziun da l’elecziun avess dà la pussaivladad da tschertgar ulteriurs candidats per il presidi. Tenor el avessi duvrà in candidat u ina candidata che n’è betg gia dal cumenzament in candidat transitoric, mabain ina persuna che stat pli ditg a la testa da la LR ed dat pli lungas perspectivas a la LR.
L’agir da la suprastanza n’ha betg cuntentà
Critica hai dà in pau da tuttas varts pervi da l’agir da la suprastanza. Che quella ha tegnì tschelà la demissiun da Duri Bezzola fin avant dus mais e gist preschentà in candidat. Sco ch'il president actual Duri Bezzola ha ditg, è la suprastanza persvasa che quai saja stà la dretga via. Critica avessi dà uschè u uschia, manegia el: «pertge sche nus fissan vegnids senza proposta, avessan tschertas varts pudì dir cun raschun, ma na faschais vus betg la lavur da preparar il terrain?» La discussiun davart il spustament ha cuzzà var in’ura. La finala è la proposta vegnida refusada en ina votaziun cun scrutini cun 43 encunter 16 vuschs. Cristian Collenberg po acceptar questa decisiun democratica. El spera dentant che la proxima giada giajan las uniuns regiunalas sezzas a la tschertga da candidats e fetschian las propostas.
Bleras finamiras
Sinaquai è Johannes Flury vegnì elegì da 51 delegads cun 8 abstenziuns. El daventa uschia il successur da Duri Bezzola ch’è stà trais onns president da la Lia Rumantscha. Per ils proxims trais onns ha el avunda lavur: per l’ina la structura da la Lia Rumantscha, ils meds d’instrucziun ed il plan d’instrucziun 21, sco era la purschida per la diaspora.
Da nov en suprastanza è Donat Nay da la Surselva Rumantscha. El succeda a Rino Darms. Gion Capeder, Jon Carl Tall e Maria Sedláček èn vegnids reelegids en suprastanza.


text:
En il stadi Guinea en l’Africa Occidentala èn entaifer curt temp fitg bleras persunas mortas entras il virus ebola. In virus fitg agressiv e malsegir. Il Minisguard declera pertge che quai virus è uschè malsegir e sche quai è in privel per nus.
La malsogna Ebola sa derasa adina dapli. L’uniun da las naziuns tema che’i pudess dar blers morts e che entir stadis pudessan crudar ensemen sche ils stadis ritgs na gidan betg a tegnair a frida l’epidemia d’Ebola. Nus mussain il pli nov svilup en questa tragedia mundiala.


text:
Autas taglias per Londra e la refusa da participaziun politica mainan las 13 colonias britannicas tar la decleraziun d’independenza, la guerra encunter la Gronda Britannia e 1787 a la constituziun dals Stadis Unids. Cun retschaiver novs territoris en la federaziun creschan ils Stadis Unids spert durant il 19avel tschientaner ed expandeschan vers vest e sid.
Redacziun: Augustin Maissen
Radioscola 11-10-1972
Numer d'archiv: 2111
(Per raschuns da dretg d’auturs è l’emissiun d’udir senza las parts musicalas.)


text:
Enconuscher l’inimi per pudair cumbatter el
Ils organissems da la planta dal bulieu da miffa èn extrem pitschens. Be cun ils egls na pon ins betg vesair el. Però sch’ins engrondescha il bulieu ves’ins ch'igl è propi ina planta. E sco mintga planta ha era il bulieu da miffa pollens. Quels pollens sa scumpartan e tschertgan in bun lieu per crescher. Il bulieu ha gugent temperaturas amiaivlas sur 20 grads, aria umida < 70 % e sch'i dat insatge da mangiar sco pulvra ni lain u autras nutritivas organicas.
Evitar miffa
Qua in pèr tips per evitar da survegnir il bulieu da la miffa.
- Dar aria 3-5 giadas al di a l’abitaziun per ca. 5 minutas.
- Betg cupitgar la fanestra durant l'entir di
- Avair la medema temperatura en tut la chasa
- Guardar d'avair ina umiditad d'aria sut 70%
Sch'il bulieu e gia en chasa
Lura ston ins pulir il bulieu endretg. Mo ir suravi cun in sdratsch na gida nagut. Quai promova perfin la miffa. Per rablar davent il bulieu pon ins prender rauba ch'eliminescha dal tut il bulieu. E quai duai esser in product ecologic. Pertge che tut tenor po in product chemic esser pli nausch ch'il bulieu sez.


text:
Ueves da Pasca depėnc da anda Aurelia LangerDanter la richėzes dl Museum Gherdėina iel nce na culezion de n 50 ueves da Pasca depėnc a man da anda Aurelia Langer ti ani 60.
Na selezion de ueves de anda Aurelia ie da udėi nchin ai 1 de auril tl segondo partimėnt dl Museum.
Aurelia fova na muta de Felizita Unterplatzer y bera Sėpl Moroder da Jumbierch, nasciuda ai 10 de dezėmber 1886. L ann 1912 se ala maridą cun l fotograf Stefan Langer y ą abł cinch mutons: Otto, Relly, Traudl, Helmi y Franz. L uem y tramedoi mutons ala perdł tėmp de viera.
Da si pere, l Lusenberger, ova anda Aurelia arpą si vėta artistica. Do la segonda viera fovela da urté belau uni di tla butėiga Langer pra si mutans Relly y Traudl, ntlėuta l sėul post ulache univa svilupedes fotografies a Urtijėi. Ėila se ņva abiną ora na tecnica speziela per ti dé culėur ala fotografies blanch y fosch; y tlo te butėiga depenjova anda Aurelia nce i ueves da Pasca.
Danter i motives plu particuleres ie chėl da dlieja da Sacun cun l Saslongh o dl ciastel Fischburg. L plu gėn depenjova anda Aurelia szenes de pitli mutons che fej damat o sla cianta y sona, che se scinca n maz de ciofes o se dą n bņs. I desėnies dla muniga jėuna Berta Humel, che ntlėuta do la segonda viera ova truep suzčs pra l publich tudėsch, ti fova de ispirazion. Plu tert ą mo si muta Traudl Langer depėnt inant ueves da Pasca te butėiga coche si oma, dantladut motives de ciofes.
Uef da Pasca dl Lusenberger
N auter juel unich ie sėurapro da udėi tla mostra: n pitl uef cueciun che la jėuna Annamaria Sanoner da Mauriz ova dedicą a si nevic Sėpl da Jumbeirch l ann 1869. Annamaria ie lessł denventeda si prima fėna y ie morta cinch ani do de pert.
Cun na man fina che fej maruieia ą la jėuna Annamaria crazą ite tla crosa cuecena motives dut ntėur al uef: strumėnc de mujiga cun notes, ciofes n flėura cun doi cueres y lepro n n ferstl de cinch risses cun na detlarazion damor:
In der Nähe liebe ich dich zärtlich,
in der Ferne liebe ich dich treu.
Und sollst du mich haben,
so wirst du erfahren,
dass ich allezeit dieselbe sei...
L pitl uef da Pasca che se ą cunservą tres la generazions ie unit duną adum cun la culezion de ueves de anda Aurelia al Museum Gherdėina da Elfi Demetz dl Langer.
I ueves da Pasca ie mo da udėi tla mostra nchin ai 1 de auril 2016.


text:
Ulteriur Grischun
-
Domat: Indrizs en chasa da scola Tuma Platta pon vegnir sanads
La vischnanca da Domat po far ina sanaziun generala da tscherts indrizs en la chasa da scola Tuma Platta. Cun 999 gea cunter 182 na a il suveran da Domat approvà la sanaziun dal bogn, da la halla da gimnastica e dal conturn da la scola.
En pli han las votantas ed il votants da Domat approvà il preventiv 2016. Quel quinta tar expensas da passa 33,3 milliuns francs cun in deficit da 130'000 francs. Ils da Domat han ultra da quai er decidì da laschar il pe da taglia sco fin qua sin 90 pertschient da la taglia chantunala simpla.
RR novitads 12:00


text:
Svizra
-
Era la Sika patescha dal ferm franc
La ferma revalitaziun dal franc svizzer sa mussa era tar il producent da chemia da bajegiar Sika. La svieuta saja sa reducida ils ultims 3 mais per 0,9% sin radund 1,2 milliardas francs, quai cumpareglià cun il medem temp da l'onn avant.
Sco quai che la Sika communitgescha fiss la svieuta en las valutas localas però creschida per 5,1%. Creschidas sajan surtut las fatschentas en l'Euopa da l'ost, l'Africa e l'America. Davart il gudogn na fa il concern anc naginas indicaziuns.
RR novitads 7:00


text:
L’ert de s’orëi bun
Por capì ći che al é veramënter l’amur
mësseste naôta capì che tö instës es amur.
(La strada del Kamasutra)
Pro i tesć chilò dessot se tràtera de na seria de trasmisciuns por le radio metüdes en ona dala RAI Ladina da Balsan. Ares baia dötes cantes dl’ert de s’orëi bun, n argomënt interessant por vigni porsona.
Le contignü é en pert gnü tut fora dl liber “La strada del Kamasutra” de Deepak Chopra, en pert él pinsiers personai che iö instëssa m’à fat sön l’amur y en pert el traduziuns de tesć leterars de de plü auturs internazionai. Pro chisc ultims ài ma dè dant l’inom canche ara se trata de na dërta traduziun. Chës rimes che vëgn dades dant zënza inom é adatamënć, elaboraziuns o interpretaziuns de rimes de d’atri auturs o inće rimes che iö instëssa à scrit.
N bel dilan i va ala RAI ladina da Balsan por avëi pormetü de mëte chisc tesć sön internet y al personal dla Cassa Raiffeisen por la desponibilité.
Tla speranza che i tesć chilò dessot pois descedè te os la pasciun dl amur Ves aôdi a düć canć na bela y bona letöra.
Daria Valentin


text:
Avant bun 5 onns e mez aveva la Cumissiun da concurrenza WEKO instradà inquisiziuns encunter 19 firmas da construcziun en l'Engiadina. Ils 21 da december 2017 ha ella lura communitgà che 12 dad ellas sajan culpantas en 6 cas.
Il cas Lazzarini
En il center stat la firma Lazzarini SA da Samedan. Concret èsi ì per in project privat per renovar ed engrondir ina chasa d'abitar a Samedan. Ella leva per tut pretsch survegnir quest project da circa in milliuns francs. Perquai ha ella intimà las duas firmas René Hohenegger (Zernez) e Lenatti (Bever) - oz Broggi Lenatti (Bravuogn), d'inoltrar lur offertas per 5% pli charas. Durant ina perquisiziun da la chasa l'october 2012 ha la WEKO lura chattà documents e mails che cumprovan che la Lazzarini SA ha cuntrafatg a la lescha da cartel.
Nagin cas da bagatella
Tenor la WEKO na sa tracta quai dad in cas da bagatella. La Lazzarini SA vegn perquai chastiada cun 36'000 francs, la Broggi Lenatti cun 25'000 francs e la Hohenegger cun 9'560 francs. Vitiers vegnan anc ils 28'000 francs custs d'administraziun che mintgin sto surpigliar per in terz.
4 cas vegnan tratgs vinavant
Dals sis cas ch'eran vegnids communitgads, sajan quatter vegnids tratgs vinavant al Tribunal federal administrativ a Son Gagl, uschia la WEKO. L'ulteriur cas ch'è vegnì acceptà n'è anc betg publitgà.
Tge fa la WEKO?
La Cumissiun da concurrenza WEKO è reponsabla per la protecziun da la concurrenza en Svizra. Sia incumbensa è da cumbatter cartels nuschaivels. Ella surveglia plinavant ch'interpresas, che domineschan il martgà, na maldovrian betg lur posiziun. Plinavant controllescha ella fusiuns da firmas.
RR actualitad 17:00


text:
La chanceliera tudestga Angela Merkel è sa declerada pronta per discurs cun ils socialdemocrats per furmar ina nova regenza – l'uschenumnada coaliziun gronda. La CDU veglia esser l'ancra da la stabilitad. Merkel ha regurdà, quant impurtant ch'i saja d'avair relaziuns stabilas en la pli gronda economia publica da l'Europa per restar abel d'agir. Per quest motiv saja ella pronta da discutar cun la SPD.
Ils discurs cun la SPD duajan vegnir manads serius, cun engaschi ed onestamain e cun la finamira da serrar giu quels cun success. Basa da discussiun duaja il program electoral da la CDU esser. Premissas da cuntegn per ils discurs n'ha Merkel betg vulì numnar ordavant. I na saja betg pussibel da furmar ina regenza senza cumpromiss.
Ils 19 da november avevan ils discurs da sondagi per ina coaliziun da Jamaica cun las partidas CDU/CSU, FDP ed ils Verds fatg naufragi.
RR novitads 15:00


text:
Per la Partida socialdemocratica na saja quai mai stà simpel da gudagnar in sez en la regenza, hai gì num tar la lantschada da la campagna. Set umens sa mettan a disposiziun per la regenza grischuna, sis burgais e Peter Peyer, in socialdemocrat. Perquai less el persvader cun sia campagna era votants e votantas che n'elegian uschiglio betg ils socialdemocrats.
In per tuts
El haja sias valurs, cun el possian ins discurrer, collavurar e cun buns arguments schizunt persvader.
Jau sun in che sa cun tuts, era cun l'economia!
La campagna ha dus gronds temas. La midada dal clima è in classicher socialdemocratic. Finamira saja da rinforzar il turissem da stad, da procurar per in provediment d’energia autonom e da bajegiar ora il traffic public. Ultra da quai veglia el ch’ins possia lavurar e viver en il Grischun. Il segund tema è lura plitost in burgais. Peter Peyer less realisar la digitalisaziun. Uschia pudessan per exempel scolas ed ospitals restar en las regiuns, dentant collavurar cun ils spezialists en ils centers.
Vent frestg en la regenza
Tar la regenza surpigliass Peter Peyer gugent il Departament d’economia u quel da finanzas, e betg sco ses antecessur Martin Jäger il Departament d’educaziun, da cultura e da l’ambient.
Las elecziuns da la nova regenza grischuna èn ils 10 da zercladur.
RR actualitad 17:00


text:
D'uffant e da giuvna ha Svetlana Munderich vivì ad Anapa en la regiun russa Krasnodar a la Mar Naira. Suenter sia scolaziun ha ella lavurà a Moscau ed il 2003 è Svetlana Munderich vegnida en Svizra. Uss abita ella a Turitg. Il rumantsch, il quart linguatg da la Svizra ha fascinà Svetlana Munderich talmain ch’ella è sa decidida per in studi da rumantsch a l'universitad da Friburg. Quel absolva ella a temp parzial sper sia lavur sco assistenta en ina pitschna firma en la regiun da Turitg. En ses temp liber fa Svetlana Munderich er part ad uniuns ed organisaziuns a Glion e conturn.
Suvlaki, Gyros e Capretta Tratgas da la Russia cun Svetlana Munderich
En «Tips, tric e tacs» dal mais da schaner preschenta Svetlana Munderich spaisas tipicas da la cuschina russa a la Mar Naira. La cuschina da la regiun Krasnodar è influenzada dal Caucasus dal nord e dals pajais vischins sco l’Ucraina, la Georgia u la Tirchia.


text:
Patricia Rolinger surpiglia il directori da Barbla Truog ed Aldo Pitsch, il pèr ch’ha manà la chasa Envia suenter l’october 2017 ad interim. Sco quai che la chasa Envia scriva en ina communicaziun, sajan vegnidas inoltradas 22 annunzias.
La nova directura è maridada, mamma d’ina figlia e viva dapi 13 onns en la regiun. Dapi il 2010 lavura ella per il servetsch psichiatric dal Grischun a Tavau.
RR Novitads 12:00
Chasa d'attempads Envia
La chasa d’attempads ad Alvagni dat dimora a 28 persunas. Ella porscha ina plazza a 30 emploiads.


text:
Brüssel ha da glisch verda per la surpigliada dal producent da nutriment Hügli tras l'elavulatur da charn Bell. La finamira da la surpigliada saja da crescher en la sparta da tschaveras precuschinadas ed uschia daventar in dals purschiders principals europeics.
La surpigliada succeda en dus pass:
- En in emprim pass surpiglia Bell l'acziunaria principala da Hügli, la Dr. A. Stoffel Holding. La Dr. A. Stoffel Holding è participada cun 50,2% dal chapital da Hügli.
- Per las aczias restantas ha Bell fatg in'offerta da cumpra al producent da nutriment ch'è activ en set pajais.
Ils custs totals muntian a 443,8 milliuns francs ed ins veglia suttascriver il contract ils 21 da favrer, uschia Bell.
RR novitads 17:00


text:
L’unifurma veglia ha gia 25 onns. Sco la presidenta da la Societad da musica Falera, Heidi Casutt di èsi temp da midar quella perquai che las grondezzas na constattan savens betg pli. «Nus vegnin adina ensemen sin las festas cun tut, quai è dentant in murcs» di Heidi Casutt. I saja adina da barattar vi e nà tschops, librocs e chautschas fin che tuts han insatge che va pli u main.
Gronda investiziun
En tut cumpra la musica da Falera 35 unifurmas. Heidi Casutt di che questas vegnan a custar enturn 60’000 francs. Ins possia bain sa dumandar sch’ina tala investiziun è giustifitgada en in temp nua che bleras societads ed uniuns han miserias dad insumma exister.
«In terz da noss musicists èn sut 15 onns. Nus essan ina fitg, fitg giuvna musica. Sperain natiralmain che quels hajan plaschair da far vinavant musica. Coi il futur vesa ora è grev da dir» di Heidi Casutt. Els hajan decidì da far l’unifurma ed els fetschian questa per quels che sajan ussa en la musica. Ils daners vegnan per ina buna part da la vischnanca, lura sustegn era il chantun. Il rest vegn cuvert da sponsurs.


text:
20 01
Ol dé 20 de zenér l'è 'l 20 dé de l'an del calendare gregorià; manca 346 (347 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 20 de zenér al è ul dí da pòost 20 dal an dal calendari gregurian; i manca 346 (347 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Nomm dal dí in difereent dialett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Gjuntée un nomm!
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1279 - Perpinyà: Pere II al cunsegiss che ul sò fradell Jaume II da Mallorca ga al sígna una declarazziun da vassallacc.
1401 - Barcelona: A la llotja sa la derva una taula da cambi.
1640 - Barcelona: ul Francesch da Tamarit, heroi dal sedi da Salses recevüü cunt entüsiaasm.
1924 - Spagna: Primo da Rivera al nòmena recugnussüü anticatalaniist cuma depütaa pruvincjaal da Catalunya.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1979 - Calabasas, Califòrnia (SÜA): Rob Bourdon, baterista da Linkin Park.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1993 - Tolochenaz-sur-Morges (cantun da Vaud, Svízera): Audrey Kathleen Ruston cugnussüda cuma Audrey Hepburn, atriis cinematugràfega Anglesa d'urígen Belga.
Fèest[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Festa Lucala da Riu da Cerdanya a la comarca da la Cerdanya
Festa lucala da Vísulalba Sasserra, a la comarca dal Vallès Oriental.
Saant Sebastian, festa magjuur da Palma e Riudoms
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Ils trens sco er ils autos da posta ch’èn arrivads la gievgia durant il di a Glion eran bainspert pli plains che durant in di usità. Ils emprims visitaders da l’Open Air Lumnezia èn gia arrivads bun marvegl a Glion per lura far il viadi vinavant cun in bus enfin a Degen. Er la fluctuaziun dad autos è stada in bun tant pli auta ed ha per part procurà per impediments da traffic.
Midar bindel gia a Glion
Tar la staziun da Glion han ils organisaturs drizzà en stans nua ch’ils visitaders pon midar lur bigliet per in bindel da festa. Curt avant mezdi cur che plirs trens èn arrivads aveva quai ina brava colonna avant ils stans.
La gievgia vers las tschintg parevi dentant che la gronda fulla era vargada. En il center da Glion ed er als stans da midar bindels era la situaziun puspè sa calmada.
RTR


text:
Quai èn duas da las quatter adattaziuns impurtantas da la revisiun da las prescripziuns chantunalas da pestga che la regenza ha approvà.
Las novas disposiziuns pertutgan er la pestga en il flum Landquart. Là èsi lubì da pestgar gia davent il 1. da favrer e betg pli pir il 1 da matg e quai pervia da l'aua ch'è per gronda part turbla la primavaira.
Reducziuns da pestgar en l'En
In'ulteriura midada dat quai per la pestga en l'En. Ils buns success da pestga da salmonids n'èn betg garantids en il flum da vallada dal chantun, nua ch'i vegn pestgà il pli savens. Perquai vegn il dumber da salmonids ch'ins dastga pigliar per di reducì da 6 a 4 a partir da la stagiun da pestga 2017.
La quarta disposiziun impurtanta pertutga la pestga intensiva dal salmelin canadais en ils lais da l'Engiadin'ota. Quest pesch da rapina smanatscha dapi var 10 onns la preda da salmelins da lai. Cun abolir la limita da lunghezza e dal dumber da salmelins canadais che dastgan vegnir pigliads spera la pestga grischuna ch'i dettia in svilup positiv en quest reguard en ils lais da l'Engiadin'ota.
RR novitads 11:00


text:
Durant tut il mais da fanadur organisescha il «Festival da jazz» a San Murezzan concerts da jazz cun bands da renum mundial en l’Engiadin’Ota. In da quels ha lieu sin 2’500 meters sur la mar. La band americana «Mother’s Finest» concertescha a Muottas Muragl.
Baby Love
La band fundada en ils onns 70 è vegnida enconuschenta oravant tut cun il toc «Baby Love». Ils 6 musicants dad Atlanta (USA) èn sin turnea en Europa. Cun Mottas Muragl cuntanschan els la culmaina da lur turnea.
Pokemon Go per far reclama
Per attrair dapli aspectaturs sin la muntogna han ins nizzegià in trend che attira a giuven e vegl. Las pendicularas han communitgà ch’ins vegn a chattar anc animals dal gieu da Pokemon GO a Muottas Muragl la saira dal concert.


text:
A la «Sonntagszeitung» ha el ditg ch'el saja fitg cuntent cun il svilup da la fatschenta.
Sin la dumonda, sche Roche vegnia a spustar plazzas da lavur en l’exteriur pervi dal ferm franc svizzer, ha el respundì na; il concern na saja betg pertutgà da la diminuziun dals exports.
Far dependent ils pretschs da medicaments da l'effectivitad
Schwan è plinavant sa mussà avert per l’idea da fixar ils pretschs da medicaments tenor lur effect. Quai muntass per exempel, che la Roche survegniss dapli daners per in medicament che tegna en vita in pazient da cancer. Muriss il pazient dentant prematuramain, lura survegniss il concern nagut. Fin qua datti mo in pretsch per in tschert medicament, senza che l’effect da tel vegn resguardà.
RR novitads 14:00


text:
Questa purschida-web vegn terminada la fin da fanadur 2018
Timeline – Cronica multimediala da la Svizra
As interessais Vus per l’istorgia da la Svizra a partir dal 1931? La Timeline da la SRG SSR porscha numerusas truvaglias en sun e tun davart ils pli differents temas – cultura, furmaziun, economia, politica, protecziun da l’ambient, fatgs da la sanadad, sport e temp liber. Cumenzai il viadi che As maina tras l’istorgia da radio e televisiun dals ultims 80 onns!
Dossiers
Ils ultims onns è sa midà bler en las scolas svizras. Oz èsi evident che mattatschas e mattatschs frequentan ils medems roms ed ils plans d'instrucziun èn en tut ils chantuns pli u main tuttina. Ma co era quai pli baud, avant sessanta, settanta onns? Faschai en quest dossier in'excursiun tras la scola dals ultims decennis cun tut sias innovaziuns e sfidas.
Sch'ina scolasta survegn ina carta da gratulaziun, perquai ch'ella instruescha dapi 25 onns. Quai è...
Per l'instrucziun en bloc – invista en il mintgadi d'ina mammaDurada: [06'17''] SF
Apaina che l'ultim uffant da la famiglia è en scola u en scolina, turnan ils emprims uffants puspè...
Surabundanza da persunas d'instrucziunDurada: [11'47''] SR DRS
Era sche la noziun mancanza da scolasts è omnipreschenta, igl ha era dà temps cun ina surabundanza...
Las stanzas da scolasts en Svizra sa svidan memia spert. Las largias che sa furman en consequenza...
Cun tge per sfidas che scolaras e scolars vegnan ad esser pertutgads en l'avegnir n'era da quel...
La situaziun da scola en las vischnancas da muntogna grischunas è difficilaDurada: [05'28''] TvR
La vischnanca da muntogna da Siat è en privel da svanir. Vischnancas da muntogna grischunas han...