text:
Sa cunsíderi un puunt dal plan cumpless e la séria da puteenz in
:
Chesta séria da puteenz la cunveerg in un ceert círcul da centru
e dunca ga definiss una funziun ulumorfa ; scrivemm
par ponn in evidenza ul puunt da desvilüpameent.
Cunsideremm un puunt e desvilüpemm in séria da puteenz
da :
Si al è ul caas che ul círcul da cunvergenza da hesta darera séria al sia
mia cuntegnüü in , emm utegnüü una cugnussenza plüü àmpia da ,
par mezz da la definizziun:
Chesta definizziun a l'è ben pusada, par che .
Diremm che l'estenziun inscí utegnüda a l'è una cuntinuazziun analítica
(u apó un prulungameent analítich) da ;
diremm apó che a l'è una cuntinuazziun
analítica da e viceversa.
Par esempi, sa pöö facilmeent vidé che i dò seri da puteenz
i
i-è cadascüna una cuntinuazziun analítica da l'oltra.
Nutemm che tüti dò i representa la funziun .
Plüü in generaal, si al è ul caas che , definida
a priori int un cungjuunt deerf , sa la pöda restringí
a un cungjuunt deerf e dapress la pöda vess prulungada a un cungjuunt deerf , diremm que
la növa funziun utegnüda a l'è una cuntinuazziun analítica da .
Un elemeent da funziun ulumorfa al è un para ,
intúe al è un cungjuunt deerf a cunessiun simpla dal plan cumpless,
una funziun ulumorfa definida in .
Düü elemeent e i-è
liàbil si al esiist una sequenza finida
,
tala che
,
e, par tücc
,
Diremm che
al è una cuntinuaziun analítica da (u da ).
Diremm apó, si a gh'è mia pussibilitaa da cunfüsiun, che cada elemeent al è una cuntinuazziun analítica da (u da ).
I elemeent i-sa dirà liaa.
Una cuntinuazziun analítica al luungh d'un camin a l'è una cuntinuazziun analítica
tala che
.
Al cuventa senza dübi regurdá che la cuntinuazziun analítica al luungh d'un camin saraa la cunserva mia, in generaal, i valuur da la funziun int un intuurn dal puunt da partenza:
sa tegna in cüünt, par esempi, la determinazziun da la funziun 'ariis quadrada cumplessa' tal que , int un intuurn da de .
Sa pöö vidé , in cuurdenaat pulaar, cuma l'aplicazziun ch'a la manda
sü , int úe
a índica l'uperazziun da ariis quadrada reala pusitiva.
Intütivameent, cuntinuemm al luungh da la circumferenza ünitaa: dapress un giir cumplett, i.e. un incremeent da istess a ,
utegnemm un nööf elemeent da funziun ulumorfa int un intuurn da , ch'al a redüii a metaa l'incremeent da dal argument da .
Dunca, , i.e. . Natüralmeent, un òolt giir da
na porta a nuvell al elemeent da partenza .
Sa pöö vidé che ul cungjuunt di cuntinuazziun analítich d'un istess elemeent al furma da manera natürala una süperfiis da Riemann, numinada süperfiis da Riemann dal elemeent u apó cuntinuazziun analítica massimala, ch'a la esiist grazzia al Lema da Zorn.
Sa cunsíderi un elemeent da funziun ulumorfa : al pöö süceet che, par cada restrizziun de (i.e,
e ) al esista nissüna cuntinuazziun analítica da tala che
.
Si al è ul caas, diremm che a l'è una fruntera natürala par l'elemeent . Cunsideremm par esempi la séria da puteenz
: grazzia al teurema da Cauchy-Hadamard, la cunveerg íntal diisch , e dunca la ga definiss una funziun ulumorfa . Da plüü,
, alura che luungh l'ass reaal.
Cuma ca
, sa a
.
In l'istessa manera, ,
dunca alura che luungh l'ass imaginari: da manera generala,
,
par cada nümar natüraal , dunca alura che
luungh un radi dal diisch ünitaa.
Ul cungjuunt di puunt da la furma
al è deens íntal círcul ,
dunca l'amett nissüna cuntinuazziun analítica a vargün puunt da chesta curva, ch'a l'è dunca una fruntera natürala.
Usservemm che la pöö gnanca vess cuntinuada aj puunt da cuma funziun merumorfa, par che, in cheest caas-chí,
s'anülaress int un cungjuunt cunt un puunt d'acümülazziun, e la saress dunca identicameent 0, vargott ch'al è faals.


c: text/html

text:
Ils trens novs che la Viafier federala ha pustà tar l’interpresa Bombardier han problems cun la software. Uschia èn actualmain mo 6 dals 62 trens pronts per il servetsch. En ils tests che la SBB ha fatg, èsi sa mussà ch'ils trens han memia ditg per chargiar ils programs. Tar in viadi da test haja in tren duvrà radund 40 minutas per puspè chargiar ils programs e continuar il viadi, ha ditg in locomotivist a radio SRF.
SBB: «Anc betg sin il stan sco empustà»
La Viafier federala ha confermà ch’ils trens empustads na sajan anc betg en tut ils puncts sin il stan giavischà. Quai saja però normal, ch'ins constateschia chaussas dad optimar tar ils viadis da test.
Anc dapli potenzial d'optimar
Avant ina emna era vegnì enconuschent ch’ils trens novs na sajan betg adattads als basegns da persunas cun impediments. Dals en tut 62 trens empustads èn il mument sulet 6 en funcziun. Las investiziuns muntan a 1,9 milliardas francs.
RR novitads 09:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Suttascrit han la decleranza 21 pajais, tranter auter ils Stadis Unids, la Russia, la China, la Frantscha e la Gronda Britannia. Tuts quests pajais insistan sin excepcziuns da l'embargo d'armas da l'ONU cunter la Libia. Era il nov schef da regenza da la Libia, Fayez al-Sarraj è sa participà a l'inscunter.
Il minister da l'exteriur american, John Kerry, ha ditg ch'i na dettia nagins plans per in'acziun militara internaziunala en la Libia. - La SI ha fitgà pe en la Libia ed eregì ina gronda preschientscha ordaifer la Siria e l'Irac.
RR novitads 21:00


text:
In automobilist che charrava en direcziun da San Murezzan è l'emprim collidà da la vart cun in auto che vegniva encunter. Quel è lura crudà sur in rieven e cupitgà pliras giadas, dentant senza blessar ils passagiers.
Silsuenter è l'automobilist collidà frontal cun in segund auto. Qua hai da 3 persunas blessadas, tranter quellas 2 persunas cun blessuras mez grevas. L’automobilist da l’emprim auto e sia passagiera èn er vegnids blessads levamain.
In helicopter da la Rega e 3 ambulanzas èn stadas en acziun per transportar ils blessads en l'ospital.
RR novitads 11:00


text:
Auas en il Grischun, avant e davos las ovras
- Sonda, 21.7.2012, 17:25
Sur da l’En che schuschura ed il silenzi davostiers
Durant che la mancanza d’aua daventa pli e pli fitg in problem fundamental e global, ha la Svizra aua avunda. Dapertut avain nus flums e flumets, auals ed aualets e funtaunas claras cun aua da qualitad ch’ins po vender. E nus en il Grischun essan anc bler pli bain vidlonder. Tant’aua sco nus ha nagin, gnanc ils Vallais.
Cun tant’aua e tant bun’aua, vessi vairamain da dar nagins problems en quest connex. Durant il tschientaner passà hani cumenzà a nizzegiar la forza immensa da l’aua per far ordlonder forza electrica.
Ils films vegls che Arnold Rauch ha chattà en il archiv da la Televisiun Rumantscha mussan tge influenza enorma che las ovras electricas han gì sin nossas auas!


text:
Martullo-Blocher ch’ha 45 onns duai timunar ina da las duas glistas da la Partida populara svizra dal Grischun, ha la partida communitgà oz. La segunda glista da la PPS vegn timunada dal Cusseglier naziunal, Heinz Brand. La nominaziun dals candidats sto dentant anc vegnir approvada dals delegads da la PPS grischuna.
Sco scheffa ed acziunaria da maioritads da la pli gronda interpresa en il Grischun, enconuschia ella fitg bain la situaziun e las sfidas da la plazza economica Grischun.
La PPS è cuntenta ch’ina «manadra d’economia cumprovada» sa mettia a disposiziun per las elecziuns federalas.
Sent en mes mintgadi da manar la EMS Chemie il svilup sbaglià da la politica.
Il svilup sbaglià da la politica sco raschun
La raschun daco ch’ella ha prendì la decisiun da candidar per il Cussegl naziunal è tenor Magdalena Martullo-Blocher ch’ella sentia en ses mintgadi da manar la EMS Chemie il svilup sbaglià da la politica e las consequenzas da quel sin il chantun, las vischnancas e cunzunt er sin interpresas e burgais e vischins.
I vegnia prendì davent adina dapli cumpetenzas a chantuns e burgais e la centralisaziun prendia tiers a moda rasanta. Grad chantuns a l’ur hajan grev da vegnir udids da la politica a Berna. Ella lessi far lavur da scleriment e represchentar ils interess dals Grischuns pli fitg a Berna.
Martullo-Blocher resta a Turitg
Malgrà che Magdalena Martullo-Blocher na stat betg en il Grischun, sa senta ella fitg colliada entras sia lavur sco scheffa da la EMS Chemie ch’è il pli grond patrun da lavur privat en il chantun. Sper quai saja il Grischun politicamain il pli datiers ad ella. Dapi il december posseda ella er ina chasa da vacanzas a Lai ed è sco ella di, uss anc pli savens en il Grischun che avant. Ina midada dal lieu da domicil vegn dentant betg en dumonda per ella. Ella vegnia vinavant a restar a Turitg.
Ina surpraisa per Pult
Jon Pult, il president da la PS grischuna è stà surprais che Magdalena Martullo-Blocher candidescha per il Cussegl naziunal per il Grischun, cunquai ch’ella na abiteschia betg en il Grischun. «Politicamain èsi dentant fitg interessant», uschia Pult.
Elecziuns na vegnan betg pli simplas
Bruno Claus, il president da la PLD GR è cuntent che finalmain era la PPS haja ina ferma glista. E per Andreas Felix, il president da la PBD GR, èsi cler che cun la candidatura da che Magdalena Martullo-Blocher na vegnian las elecziuns betg pli simplas per sia partida.
Glista che represchenta l’entir chantun
Marcus Caduff, il president da la PCD GR prenda per enconuschientscha la candidatura da Martullo-Blocher ed accentuescha: «Nus da la PCD essan en la fitg favuraivla posiziun che nus avain atgna glieud, fitg qualifitgada, che nus pudain metter sin la gista per il Cussegl naziunal che represchenta l’entir chantun grischun e betg mo ina singula interpresa.»
Ils candidats da la PPS
Glista B da la PPS grischuna:
- Cusseglier naziunal Heinz Brand da Claustra
- Valerie Favre Accola da Tavau
- deputà Jan Koch dad Igis
- Livio Zanolari dal Puschlav e Cuira
- Rico Rieder da Maiavilla
Glista M da la PPS grischuna:
- Magdalena Martullo-Blocher
- Beath Nay da Cuira
- Mario Cortesi dal Puschlav e Cuira
- Martin Candrian da Flem
- Renatus Casutt da Falera


text:
Ulteriur Grischun
-
Festa naziunala a Cuira: in success malgrà la plievgia
Radund 1'000 persunas han festivà ier il prim d'avust sin la Quaderwiese a Cuira. Cun excepziun da 2 incidents pli pitschens n'haja quai dà nagins incaps tar la festa naziunala, communitgescha la polizia da la citad.
En in cas haja ina persuna gì ina leva arsentada pervi d’ina racheta ch'è vegnida sajettada cun malprecauziun.
En l'auter cas hajan ils pumpiers stuì vegnir en acziun, perquai ch'in moloc ha piglià fieu. Igl ha dà in donn da material.
RR novitads 11:00


text:
Mêr Mediteràni
Al Mèr Mediteràni (Mare Mediterraneo in itagliàṅ) 'l è 'l mêr ch'a stà 'd sòta ed l'Evròpa, 'd sóver edl'Àfrica e in dal fiànc edl'Àśia ocidentèla. Al Mediteràni 'l è strichê sù e tgnû separê da 'l Ocèan Atlàntic da 'l Strèt ed Gibiltèra e 'l và a bagnèr el costi dla Spaggna, dla Fransa, dl'Itàglia, dla Ślovèggna, dla Croàsia, dla Bòśnia e Herśegòvina, dal Mountnégher, dl'Albanìa, dla Grécia, 'd Sìpri, dla Turchìa, dla Sìria, dal Lìben, 'd Israēl, dl Egìt, dla Libbia, dla Tuniśìa, dl'Algerìa, dal Marôc e 'd Gibiltèra.
La profonditê média dal Mêr Mediteràni l'è 'd 1500 méter, màinter che la só profonditê più fonda l'è 'd 5270 méter arèint a 'l costi dal Peloponéś. Chèlum e navigàbil, fin da di tèimp dimòndi antìg, al Mediteràni al mitìva in comunicasiòun el civiltê ch'i stèven in fàcia a 'l só costi, c'ma i Fenîś, i egisiàṅ, i gréc, i romàn, i areb, i turc e vìa acsè.
Vōś lighèdi
Noti e referèinsi
Èter progêt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Mêr Mediteràni
Colegamèint estèren
- (IT) La vóś in sìm'a 'l vucabulàri Treccani.
- (IT) D'indû a deśvìn al só nòm in sìm'a etimo.it.


text:
Weggis
Weggis a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Lüzerna, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 25.29 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 4191 abitant.
El cumün de Weggis al se tröva a una altitüden de 435 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Arth (SZ), Ennetbürgen (NW), Greppen, Küssnacht (SZ), Meggen, Stansstad (NW), Vitznau. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
(DE)


text:
martedì 12 maggio 2015
"Il Pagéli di Crozè in Djalètt Pramzàn", Pärma Napoli 2-2. Testo pubblicato sulla Gazzetta di Parma del 12 maggio 2015.
(Testo in dialetto parmigiano)
Pärma Napoli 2-2
Mirànt déz : parädi strepitózi contra la scuädra ädla so citè, e bujón finäl con chi pretendäva ch’i gh' regalìsson la partìda, as' vèdda che da ch’ il pärti lì la funsjón’na acsì, purtrop par lor Mirànt l’é un po’ ch' l’é gnù via
Casàni séz : gran béla partìda fin al gol dal parègg', li invéci al s’é indormintè e l’à avärt al telepass al picinàja dal napoli ch’ al s’à fat gol !
Mendez séz : stés discors che par Casàni, novantatrì minud ecesjonäl mo sul prìmm gol di napolitàn al gh' à fat du assist, mìga vón e po’ l’é scapusè in-t-la porta invéci che rinviär; a tutt il manéri un zugadór che un cuälch nùmmor bón a gh' l’à ecome
Feddal sètt : socuànt intarvént importànt, un zugadór che sa gh' la cavèmma a restär in sèrja B al sarìss da tgnir a Pärma, a còsst äd ligärol al cancél dal Tardini
Gobbi òt : e al Capitàn in seconda ch’ al tira fóra n’ätra partìda cój barbìz, al tén a bäda vón äd déz an' pù giòvvon e déz volti pù zvèlt cme Callejón sénsa där indrè d’un centimèttor in-t-la trincea dal second témp
Varela sìncov : fòrsi l’é al prìmm sìncov ch’al ciapa, mo a pär veramént ch’ al sia un po’ in risèrva, l’à pèrs du balón un po’ pericolóz in-t-na partìda cuand al n’äva pèrs vón da znär fin a jerdlà ; dai Calimero ch' l’é fnìda tén dur trèj partìdì e sarèmma su botéga se Dio vól
Mauri òt : un stopajètt tùtta técnica, cór, grénta e serietè, un ragas äd deznóv an' che cme maturitè al pär ch' al gh' n' àbja trénta; e dato che purtrop l’insònni ch’ al pòsa restär chi n’ätr an' l’é pròprja n’insònni e basta, a né gh' pòs che fär al pù sincer in bòcca al lòvv parchè al pòsa fär 'na cariera strepitóza
Lila sètt : durant la stmana al s’é dè cuàtor plàti con n’ätor zugadór; a 'né mìga ch’ la sia 'na còza da consiljär ai ragasén, mo in sèrt momént, in sèrti situasjón i pólon sarvìr da scosón par tutt, n’ätor sìggn che ch’ la scuädra chi la ’n regalarà njént a nisón fin a l’ùltom second
Jorquera òt : la pù béla partìda dal campionät ! a dir la vritè anca jerdlà a s’é vìsst al grand gol e basta, mo a gh' n’é stè 'basta ; a propozit complimént par còll pansón ch' a t’é festegè e in bòcca al lòvv par tutt
Nocerino nóv : partìda in linea con la bärba ; da òmm dal bòsch, t’é fat ädla lèggna par tùtta la partìda e in méza at' gh’é anca infilè socuànt colpètt äd clàsa tant par gradìr ! un zugadór da balón äd còjj ch' a né t' gh’é da insgnärogh njént parchè i san béle tutt da lór e un grand profesjonìssta ch' l’ à onorè la maja dal prìmm a l’ùltom second ! complimént dabón
Palladén déz : oh la grand partìda e ancòrra pù béla parchè al zugäva contr' al Napoli e l’à zughè con al masim ädla grénta fin in fonda e anca dòpa in säla stampa ! un finäl äd campionät ch’ al l’é 'drè rivalutär bombén
Donadón déz : grande Mìsster, lesjón äd tatica e profesjonalitè in camp, lesjón äd serietè e d’onestè fóra ! sèrta génta e sèrt dirigént i gh' àn da zbasär j’òc' e da imparär e basta, l’à fat bén a vudär al sach, digh acsì ch’ j impäron cme se sta al mond 'na volta par tùtti
AVANTI CROCIATI!!!
Tgnèmmos vìsst
(Testo do Crociato 63)
(Correzione ortografica a cura di Enrico Maletti)
Nessun commento:
Iscriviti a: Commenti sul post (Atom)


text:
Il pli grond sigl da promoziun fan las biatletas grischunas Elisa ed Aita Gasparin sco era Benjamin Weger e Lena Häcki.
Elisa Gasparin promova dal cader A en l’equipa naziunala da biatlon. Là s’inscuntra ella cun sia sora Selina Gasparin che turna suenter la pausa da maternitad puspè en l’equipa naziunala.
Il pass dal cader A en la squadra naziunala fa era Benjamin Weger. Il biatlet valais ha persvadì cun bunas prestaziuns durant l’enviern e fa il pass en il pli aut cader da biatlon svizzer.
Dal cader B en il cader A
Aita Gasparin vegn promovida dal cader B en il cader A. Il medem vala era per Serafin Wiestner da Trin. Lena Häcki dad Engelberg vegn schizunt promovida dal cader da juniors en il cader A. E per finir vegn Irene Cadurisch da Malögia relegada dal cader A en il cader C. Irene Cadurisch ha cumbattì durant l’enviern cun in infect bacterial ed ha perquai pers il status dal cader A.
RR novitads 17:00


text:
En vista a las cursas olimpicas han ils Svizzers trenà e simulà questa partenza en Svizra a Saas Fee ed a Laax. Il skicrosser grischun Armin Niederer è uschia da buna speranza ch’els hajan in avantatg envers la concurrenza.
Quests trenaments en Svizra sajan stads impurtants di la Grischuna Talina Gantenbein che va il venderdi a la partenza. Tar ils emprims trenaments n’haja ella numnadamain betg gì il curaschi da dar in stausch ord la partenza, memia gronds il respect. Er Armin Niederer haja stuì tragutter ina duas giadas avant che siglir ord la boxa da partenza.
Cun Armin Niederer ed oravant tut er Alex Fiva ha il Grischun gist dus trumfs da medaglia en la cursa da skicross dal umens. Tar las dunnas parta Alina Gantenbein sco noviza a gieus olimpics e na vala betg tranter las favuritas.
RR actualitad 17:00


text:
Cun questa planisaziun duai vegnir pussibilità in nov hotel sin l'areal da la staziun da val Canols da la pendiculara dal Corn cotschen. Quai scriva la regenza en ina communicaziun. Planisà è in hotel favuraivel cun totalmain var 96 stanzas (4 chombras a trais letgs, accessiblas en sutga cun rodas, 28 chombras a trais letgs per umans cun impediments da chaminar sco er 64 chombras dublas).
Grischun Central Vaz: Hotel po vegnir bajegià
La revisiun parziala da la planisaziun locala, ch'è vegnida concludida ils 24 d'avrigl 2016 da la vischnanca da Vaz, vegn approvada da la regenza. Quai muntga ch'il hotel dasperas la pendiculara dal Corn Cotschen po vegnir realisà.


text:
Vastas exchavaziuns da salvament dal servetsch archeologic dal Grischun han pudì identifitgar il monument sco curt roiala carolingic-ottonica, communitgescha la regenza grischuna.
Rescuverta d'ina curt roiala
Emprimas ruinas ed emprims mirs èn vegnids scuvrids per cas gia l'onn 2003 a chaschun da lavurs da construcziun ed han alura pudì vegnir identifitgads sco curt roiala dad Otto I. (912 - 973). Uschia è la curt roiala carolingic-ottonica da Zezras in monument archeologic extraordinari per il chantun Grischun, ma er per tut la Svizra. Fin ussa n'hai betg dà insatge cumparegliabel en Svizra, tant ch'il monument è, dal tuttafatg cun raschun, d'ina impurtanza naziunala.
Salvament a forzas unidas
Il grond engaschament da la confederaziun, dal chantun e da la vischnanca han permess, cun contribuziuns considerablas, d'acquistar il territori da construcziun pertutgà e da conservar il stabiliment en la terra. En stretga collavuraziun cun la vischnanca da Zezras è vegnì elavurà a partir da l'onn 2012 in concept d'intermediaziun e da furmaziun.
Parc archeologic a Zezras
In element central da la visualisaziun archeologica è il plan reconstruì da l'edifizi central. Quest plan è vegnì marcà per terra cun strivlas da metal e l'impressiun dal spazi vegn dada tras in'emplantaziun verda. Simpels corpus per seser envidan la populaziun indigena sco er ils giasts da far ina pausa. Ils fatgs istorics sco er ils resultats ils pli impurtants da las exchavaziuns figureschan sin trais grondas tavlas d'infurmaziun ed animeschan las visitadras ed ils visitaders da far in tur. Cun in'avertura festiva dal parc archeologic terminescha il president da la regenza Martin Jäger in project cuminaivel da la confederaziun, dal chantun e da la vischnanca.
RR novitads 12:00


text:
Le beau Serge
Le beau Serge (Al bèl Serge) 'l è 'n film dramàtic francéś in biànc e négar dal 1958 ad Claude Chabrol. Anc s'l éra a 'l sò debùt cuma regìsta, Chabrol 'l à fat subìt sèntar vinsénd al prim prèmi a 'l Fèstival ad Locàrn e al prèmi Jean Vigo.
Cla pelìcula chè l'è cunsideràda cuma la prima òpra dal muimènt dla Nouvelle Vague e l'è stada giràda tuta in dal paiśèṅ ad Sardent, in dla regiòṅ dal Limuśèṅ, in dua Chabrol 'l iva pasâ la sò giuinésa durànt la guèra.
Sunt
Dòp avér pasâ soquànt an via e ès'r-as curâ da 'n brut mâł, al pariśèṅ François Baillou (Jean-Claude Brialy) al tórna in dal paiśèṅ in dua 'l éra nâ par punsàr bèṅ e p'r armét'r-as dal tut. Al tōś in afìt na cambra in dla pensiòṅ dla Madame Chaunier (Jeanne Pérez) dòp ch'al furnàr (Michel Creuze) al gh cònta cuś è sucès in dal cumùṅ méntar lò 'l éra via. A gh'è qvéla ch'la gh'à abû dū fiōi, qvél ch'l è partî par far al militàr ad mistēr e pò a gh'è Serge (Gérard Blain), al più câr amìg ad François, ch'al vliva studiàr par dvintàr 'n architét e andàr acsè via da cal pustàs lè daśmindgâ da tut e da Dio, in dua a n sucéd mai gnint e la gint la fà fadìga a tiràr avànti. Invéci al ròbi i èṅ andàdi in na manéra difarènta par lò. P'r avér fat 'l amōr na vòlta o dū cun l’Yvonne (Michèle Méritz), chi lē l'è armàśa subìt gravda e lò 'l è stâ custrét a spuśàr-la in présia e acsè i sò prugèt i èṅ andâ a far-as banadìr. Al putèṅ pò 'l è nâ mungulòid e 'l è mòrt subìt. Serge al s è ardùt a guidàr un camiunsèṅ par na dita ch'la vénd dal légn ma 'l è anc dvintâ 'n imbariagòs e quànd 'l à bvû al n cgnós più ninsòṅ e al dvènta catìṿ cun sò mujér ch'al trata da spés mâł.
Serge al pasa 'l sò siri a bévar insém a 'l vèć Glomaud (Edmond Beauchamp), al pàdar dna ragàsa ad darsèt an, la Marie (Bernadette Lafont), ch'la gh cata gust a far sès cun tut i śōvan ch'la cata. L'è stada cun Serge e adès la và cun François. Chi lò al vrév jutàr al sò amìg a saltàr-'g-an fóra da la sò situasiòṅ ma a n è minga un quèl fàcil anc parchè l’Yvonne la spèta 'n àtar putèṅ.


text:
Suenter il scandal en la contabilitad da «Autos da Posta Svizra SA» duai il parlament sa fatschentar cun la cuassa. La Partida socialdemocratica (PS) e la Partida liberaldemocratica (PLD) vulan ina sesida extraordinaria cun la cussegliera federala Doris Leuthard.
Suspect da far cifras mendras per serrar filialas
Il schef da la fracziun da la PS, Roger Nordmann, ha confermà in rapport da la gasetta «SonntagsZeitung». Sper las irregularitads tar «Auto da Posta» dettia quai anc auters problems da doscitar. Per exempel era la serrada da filialas da posta, ha ditg Nordmann. Uschia speculescha la PS che resultats pudessan vegnir fatgs menders per giustifitgar da serrar filialas.
Dacurt era vegnì enconuschent che «Autos da Posta Svizra SA» duai avair cugliunà en la contabilitad. Quai cun far gudogns en las fatschentas subvenziunadas per finanziar cifras cotschnas tar fatschentas liberas. Tar las fatschentas sin trajects subvenziunads na dastga Autos da Posta Svizra però far nagin gudogn.
RR novitads 17:00


text:
Otmar Seiler, 46, lavura dapi l’onn 1999 per Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR) a Cuira. Là ha el emprendì il mastergn da schurnalist: Seiler ha accumpagnà plirs onns audituras ed auditurs dal Radio Rumantsch tras la damaun e lavurà daspera sco redactur per differents formats. 2007 ha el midà tar la Televisiun Rumantscha, l’emprim sco moderatur da las emissiuns «Telesguard» e «Cuntrasts». Pli tard ha el era anc lavurà sco redactur e schurnalist da video e sco producent tar RTR ed ha manà tras l’emissiun da discurs «Tavulin».
Uss mida Otmar Seiler da RTR tar SRF: Davent dal 1. da favrer 2016 daventa el successur dad Oliver Bono e lavura sco moderatur e redactur per l’emissiun «Schweiz aktuell». Otmar Seiler è spanegià sin la nova sfida: «Sur onns hai jau astgà rapportar per RTR da las pli differentas fassettas dal chantun Grischun. Uss ma legrel jau sin il public da «Schweiz aktuell» e sin istorgias interessantas or da tut ils chantuns e las regiuns da la Svizra.»
Ladina Heimgartner, directura RTR: «Cun Otmar Seiler perda RTR in collavuratur fitg versà e stimà. Nus gudagnain dentant in ambassadur excellent per la Svizra rumantscha ed il Grischun tar SRF.»


text:
Tschient milli catolics sa legran sch'els pon etupar il papa. Il papa è lur capo ed ha ina gronda muntada e bler pussanza en la baselgia catolica.
Elecziun d'in nov papa
In nov papa na vegn betg uschè stedi elegì. Normalmein resta in papa fin ch'el mora. Sia elecziun è ina gronda chaussa. Eleger in papa dastgan be cardinals sut 80 onns. Quella elecziun vegn era numnada conclav. Il Minisguard declera perquai co ch'in nov papa vegn elegì.
Differenza tranter catolics e refurmas
Pertge han autras baselgias nagin manader sco il papa?
La moda papala
Saja quai durant messa, sin in viadi u a chaschun da visitas uffizialas, adina ha il Papa en chalzers cotschens. È questa colur cotschna ina regla dal Vatican u simplamain il gust persunal dal Papa? Il Minisguard declera las prescripziuns e las preferenzas da la moda papala.
Il papa - 2000 onns e bleras midadas
Durant 2000 onns è la lavur, l'impurtanza e la vita dal papa sa midada.


text:
Uniun internaziunala per il mantegniment da la natira e da sias resursas
L’Uniun internaziunala per il mantegniment da la natira e da sias resursas, UICN, (International Union for Conservation of Nature and Natural Resources, IUCN), è in organisaziun nunguvernamentala internaziunala e federaziun tetgala da diversas organisaziuns guvernamentalas e nunguvernamentalas da tut il mund.[1] Sia finamira è da sensibilisar la societad umana per la protecziun da la natira e da las spezias e d’influenzar quella en quel senn che las resursas vegnan duvradas cun quità ed a moda perdurabla.
L’UICN elavura tranter auter la Glista cotschna da las spezias periclitadas e categorisescha territoris da protecziun cun agid da la Cumissiun mundiala per territoris protegids (World Commission on Protected Areas). Ultra da quai publitgescha l’UICN numerus documents da posiziun tar dumondas da la protecziun da l’ambient e da la natira e sviluppa normas internaziunals, sco per exempel il standard per identifitgar territoris-clav da la biodiversitad (Key Biodiversity Areas).[2] L’UICN ha il statut d’observatura tar l’Assamblea generala da las Naziuns unidas.
Cuntegn
- 1 Istorgia
- 2 Commembers
- 3 Incumbensas ed activitads
- 4 La Glista cotschna da las spezias d’animals e da plantas periclitadas
- 5 Annotaziuns
- 6 Litteratura
- 7 Colliaziuns
Istorgia[modifitgar | modifitgar il code]
L’UICN è vegnida fundada ils 5 d’october 1948 suenter ina conferenza internaziunala a Fontainebleau, Frantscha, e quai sco International Union for the Protection of Nature (IUPN). L’onn 1956 ha l’organisaziun midà ses num en International Union for Conservation of Nature and Natural Resources (IUCN); quel è oz bain anc valaivel, ma vegn per il solit er duvrà da l’UICN sezza mo pli en la furma scursanida International Union for Conservation of Nature.
La sedia sa chatta a Gland en Svizra (chantun Vad). Daspera trategna l’UICN filialas en 62 pajais.
Commembers[modifitgar | modifitgar il code]
Il dumber da commembers actual munta a 1373 e sa cumpona sco suonda:
- 89 commembers statals (per ordinari ministeris, però be il stadi sez sco tar las Naziuns unidas; tranter auter ils ministers respectivs dals stadis da l’Uniun europeica, il ministeri da l’exteriur dals Stadis Unids, il ministeri da l’ambient da la Russia ed il ministeri da l’exteriur da la Republica populara da la China),
- 129 organisaziuns guvernamentalas (sco p.ex. uffizis per la natira)
- 110 organisaziuns nunguvernamentalas internaziunalas
- 997 organisaziuns nunguvernamentalas naziunalas
- 48 organisaziuns affiliadas.
Commembers naziunals da la Svizra[modifitgar | modifitgar il code]
Tenor la banca da datas dals commembers da l’UICN èn las suandantas instanzas commembras sco represchentantas da la Svizra u ch’ellas han lur sedia en Svizra:
- sco commember statal:
- Uffizi federal d’ambient
- sco organisaziuns nunguvernamentalas internaziunalas:
- European Association of Zoo and Wildlife Veterinarians
- Fondation Internationale du Banc d’Arguin
- Programme for the Endorsement of Forest Certification Schemes
- Save Our Seas Foundation
- World Association of Zoos and Aquariums
- World Business Council for Sustainable Development
- World Wide Fund for Nature (WWF)
- sco organisaziuns nunguvernamentalas naziunalas:
- Academia svizra da las scienzas natiralas
- Borneo Tropical Rainforest Foundation
- European Outdoor Conservation Association
- Helvetas Swiss Intercooperation
- Pro Natura
- Associaziun svizra per la protecziun dals utschels
- WWF Svizra
- Zoosvizra
Ultra dals commembers che pajan consista l’organisaziun d’ina rait d’experts (Knowledge Network) da ca. 16 000 voluntaris en tut il mund ch’èn organisads en sis cumissiuns.[3] La pli gronda cumissiun è la Cumissiun per la survivenza da las spezias (Species Survival Commission, SSC) cun dapli che 10 000 commembers.
Incumbensas ed activitads[modifitgar | modifitgar il code]
Congress[modifitgar | modifitgar il code]
Dapi il 1948 sa scuntran ils commembers regularmain tar ina radunanza generala, la quala vegn organisada dapi il 1994 sco congress per la protecziun da la natira mundial (World Conservation Congress). Actualmain ha questa conferenza lieu mintga quatter onns, il 2016 per exempel a Hawai, Stadis Unids. A la conferenza sa participeschan radund 10 000 represchentants d’autoritads statalas e d’organisaziuns nunguvernamentalas or da bunamain tut ils pajais dal mund. En il decurs dal congress vegnan mintgamai relaschadas numerusas resoluziuns, la qualas defineschan las prioritads da lavur da l’UICN e da ses commembers per ils proxims quatter onns.
Dapi il 1962 realisescha l’UICN mintga diesch onns il congress da parcs mundial (World Parks Congress), a chaschun dal qual vegnan definidas las strategias per proteger la natira en territoris da protecziun. Il 2014 ha quel gì lieu a Sydney, Australia.
Grad da periclitaziun tenor la Glista cotschna[modifitgar | modifitgar il code]
Dapi il 1963 maina l’UICN la Glista cotschna da las spezias d’animals e da plantas periclitadas. Evaluadas vegnan tant spezias periclitadas sco er spezias che n’èn betg periclitadas.
Tar ils utschels, mammals ed amfibis è gia vegnì eruì il stadi da periclitaziun da tut las spezias. Tar ils invertebrads èn però vegnidas evaluadas be 18 000 spezias (da ca. 1,4 milliuns spezias ch’èn vegnidas descrittas). Attribuidas ad in stgalim da periclitaziun – periclità, fermamain periclità, en privel da svanir – eran l’onn 2017 8170 vertebrats, 4553 invertebrads e 11 674 plantas. Tut en tut valevan 24 440 spezias d’animals e da plantas sco periclitadas.
Valitaziuns per la glista cotschna vegnan fatgas strictamain tenor criteris scientifics; quels èn vegnids sviluppads cuntinuadamain e fixads a moda lianta l’onn 2001. Las valitaziuns vegnan fatgas d’experts per la gruppa da spezias pertutgada e giuditgadas mintgamai d’in segund expert (Peer-Review), avant ch’ellas vegnan publitgadas en ina banca da datas online. Per la gronda part da las gruppas da spezias èn responsabels ils experts da la cumissiun per la survivenza da las spezias. La glista cotschna da las spezias d’utschels periclitadas fa l’organisaziun da protecziun dals utschels BirdLife International per incumbensa da l’UICN. (Per dapli infurmaziuns davart la Glista cotschna cf. a la fin da quest artitgel).
Categorisaziun da territoris da protecziun[modifitgar | modifitgar il code]
L’UICN fa diever d’in sistem ch’è vegnì introducì il 1978, l’UICN Protected Areas Categories System, cun agid dal qual territoris da protecziun en tut il mund vegnan categorisads a moda cumparegliabla. Cun quest sistem na vegn stabilida nagina ierarchia, mabain vegnan classifitgadas las finamiras da protecziun e dal management.
Daspera datti er ulteriurs concepts da territoris da protecziun pli novs, vi dal svilup dals quals l’UICN ha collavurà, sco per exempel ils territoris da protecziun cunter la glisch (Dark sky places, DSP) sco categoria da territoris da protecziun cunter la polluziun luminusa.
Program da dretg da l’ambient[modifitgar | modifitgar il code]
Il program da dretg da l’ambient cumpiglia ina retscha d’activitads a nivel global, naziunala e regiunal che serva a furnir als purtaders da decisiuns infurmaziuns, analisas giuridicas, cussegliaziuns e sbozs da leschas, sco er a la furmaziun correspundenta. Il program da dretg da l’ambient furma er in forum da stgomi d’infurmaziuns ed experientschas tranter regenzas, organisaziuns nunstatalas ed auters.
Ulteriurs projects[modifitgar | modifitgar il code]
L’UICN cusseglia il comité dal Patrimoni mundial en tut las dumondas da la protecziun da la natira. Avant ch’in lieu vegn renconuschì sco Patrimoni natiral mundial da l’Unesco, evaluescha l’UICN la proposta. A basa da quest’expertisa prenda alura il comité dal patrimoni mundial sia decisiun. Per tut ils lieus dal Patrimoni natiral mundial trategna l’UICN ultra da quai in monitoring e publitgescha regularmain rapports areguard il grad da mantegniment.
Il biro regiunal da l’UICN per l’Europa a Brüssel coordinescha dapi il 2004 las activitads areguard la Tschinta verda europeica, in project per stgaffir ina colliaziun da biotops per lung l’anteriura tenda da fier sco er per stgaffir ina glista cotschna europeica.
L’onn 2000 ha la gruppa da spezialists da las spezias invasivas da l’UICN relaschà per l’emprima giada ina glista cun il titel 100 of the World’s Worst Invasive Alien Species.
La Glista cotschna da las spezias d’animals e da plantas periclitadas[modifitgar | modifitgar il code]
Tar glistas cotschnas da las spezias d’animals e da plantas periclitadas a nivel internaziunal, naziunal u regiunal sa tracti d’expertisas areguard il risico che spezias morian ora. Ellas servan als legislaturs ed a las autoritads sco fundament per lur agir areguard la protecziun da las spezias, da la natira e da l’ambient. Be en paucs stadis han ellas però validitad giuridica (p.ex. en Svizra).
L’onn 1962 ha l’UICN publitgà l’emprima glista cotschna; quella sa numnava l’emprim Red Data Book ed è vegnida edida da S. Boyle, Sir P. Scott, B. Grzimek ed auters. Il num Red Data Book va enavos sin il catalog d’assicuranza per bastiments sparids da l’assicuranza da Londra Lloyds. L’emprima versiun cuntegneva descripziuns detagliadas da 211 mammal e 312 spezias d’utschels.
Dapi lura è suandada in grond dumber d’actualisaziuns e cumplettaziuns e dapi l’èra da l’internet sa lascha la glista la pli actuala mintgamai clamar giu directamain sur la pagina d’internet da l’UICN.
Ils grads da periclitaziun tenor l’UICN èn ils suandants:[4]
- EX Extinct (be dapi l’onn 1500) (svanì)
- EW Extinct in the Wild (svanì en la natira)
- CR Critically Endangered (en privel da svanir)
- EN Endangered (fermamain periclità)
- VU Vulnerable (periclità)
- NT Near Threatened (potenzialmain periclità)
- LC Least Concern (betg periclità)
- RE Regionally Extinct (svanì a nivel regiunal u naziunal)
- DD Data Deficient (basa da datas insuffizienta)
- NE Not Evaluated (betg evaluà)
Las Glistas cotschnas da l’UICN sa basan sin evaluaziuns scientificas che vegnan fatgas tras scienziads ch’èn sa spezialisads sin las gruppas da spezias respectivas. Giuditgada vegn, cun agid da criteris quantitativs, la probabilitad cun la quala ina spezia vegn a svanir en il proxim avegnir. Tratgs en consideraziun vegnan in u plirs dals suandants facturs:
- Il svilup da la populaziun en il decurs da las ultimas trais generaziuns (ubain sur ils ultims diesch onn, tut tenor tge valur ch’è pli lunga).
- La grondezza dal territori da derasaziun da la spezia en cumbinaziun cun la dumonda sche l’effectiv sa diminuescha resp. sche la populaziun è fragmentada e/u variescha fitg ferm.
- La grondezza absoluta da la populaziun en cumbinaziun cun ina sminuziun cuntinuanta.
- Tar populaziuns fitg pitschnas vegn per part er considerada be la grondezza da la populaziun.
Tut tenor co che quests criteris sa preschentan per ina singula spezia vegn il grad da periclitaziun eruì a basa da valurs da sava. Ina populaziun pli pitschna, in territori da derasaziun pli pitschen u ina sminuziun fitg ferma da la grondezza da la populaziun pon avair per consequenza ch’ina spezia vegn classifitgada en ina categoria da periclitaziun pli auta. Per far quai basta mintgamai in sulet criteri; cuntanscha ina spezia pliras limitas, vegn resguardada la categoria tenor la quala la spezia cuntanscha il pli aut grad da periclitaziun. Adina dapli vegn l’idea da las Glistas cotschnas applitgada betg be sin singulas spezias d’animals u da plantas, mabain er sin biotops.
Tar las glistas cotschnas da l’UICN sa tracti per ordinari da glistas globalas. Tar las glistas regiunalas che l’UICN ha sez edì tutga per exempel quella davart la fauna d’aua dultscha da l’Africa da l’Ost. Daspera edeschan adina dapli stadis u organisaziuns surnaziunalas sco per exempel l’Uniun europeica glistas per lur intschess. Quellas resguardan atgnadads regiunalas e furman perquai impurtants instruments da lavur per la protecziun da las spezias al lieu.
Glistas cotschnas en Svizra[modifitgar | modifitgar il code]
En Svizra è vegnida creada il 1977 in’emprima glista cotschna dals utschels periclitads. Il 1982 èn suandadas glistas dals amfibis e reptils sco er da las plantas vascularas. Fin il 1990 èn er vegnidas publitgadas glisas davart libellas, tgirallas dal di, peschs, plantas ruderalas e.a. Tut questas glistas èn vegnidas elavuradas da persunas dal fatg e publitgadas sco broschuras u sco publicaziuns scientificas.
Renconuschientscha uffiziala han questas glistas cuntanschì la fin dals onns 1980 cun la fundaziun da l’Uffizi federal d’ambient, guaud e cuntrada, in dals precursurs da l’Uffizi federal d’ambient odiern. Medemamain ina muntada centrala han las glistas giugà il 1991 cura che la Confederaziun ha integrà en l’Ordinaziun davart la protecziun da la natira e da la patria in artitgel davart la protecziun dals biotops; en quest connex èn ils biotops numnadamain vegnids caracterisads sco degns da vegnir protegids, sch’els servivan a mantegnair spezias ch’eran cuntegnidas en las glistas cotschnas. A basa da questas novas cundiziuns generalas ha l’Uffizi federal relaschà il 1991 in’ulteriura glista cotschna da la fletga e da las plantas cun flur. Il 1994 è suandada ina publicaziun cumplessiva che cumpigliava indesch glistas cotschnas cun in total da 2400 invertebrads e 376 spezias da vertebrads.
Dapi il 1999 vegn la lavur cuntinuada en furma dal program da las glistas cotschnas da l’Uffizi federal da l’ambient ed a partir dal 2000 vegnan applitgads ils criteris da l’UICN. Senza metter tras quai en dumonda la qualitad da las glistas cumparidas pli baud, sa laschan uschia cumparegliar tranter pèr las glistas cotschnas da differentas gruppas d’organissems resp. da differents stadis.
Da las 45 890 spezias enconuschentas en Svizra han ins giuditgà fin l’onn 2010 10 350 per las glistas cotschnas. Da quellas èn 3741 (36 %) vegnidas classifitgadas sco periclitadas u svanidas regiunalmain. Da quest temp existivan 27 glistas cotschnas; sper tut las classas dals vertebrats èn vegnidas giuditgadas 15 gruppas d’invertebrats, plantas vascularas, mistgels, algas-chandalier, bulieus e litgens.
Cuntrari a la situaziun en blers auters pajais vegnan manadas en Svizra be paucas glistas chantunalas u regiunalas. Il 1983 è vegnida fatga ina tala per il territori da l’Aletsch ed il 1986 per in chantun Argovia. Fin il 2010 èn suandadas glistas per ils chantuns Basilea-Citad, Basilea-Champagna, Vad, Genevra, Schaffusa e Turitg. I dat dus motivs daco ch’i na vegn betg fatg dapli glistas regiunalas: per l’ina è la Svizra in pajais relativamain pitschen e survesaivel, uschia che la glista naziunala resguarda – en cumparegliaziun cun auters pajais – gia vaira ferm las singulas regiuns; per l’autra èn ils criteris da periclitaziun da l’UICN vegnids specifitgads per unitads dal spazi pli grondas, a las qualas singulas regiuns u chantuns da la Svizra na pudessan betg correspunder.
Sa fundond sin l’idea da las Glistas cotschnas han ins er prendì en mira dapi il 1998 ina Glista blaua da las spezias d’animals e da plantas ch’han pudì vegnir mantegnidas u promovidas cun success, vul dir ch’ins ha pudì allontanar da la Glista cotschna. La Glista blaua ch’ins ha realisà en rom d’in project da pilot ha cumpiglià ils chantuns Argovia, Schaffusa e Turitg. La finamira era quella, da mussar ch’i valia la paina da promover la biodiversitad e ch’i sa laschian cuntanscher success visibels. Il concept da Glistas blauas independentas n’ha bain betg pudì sa metter tras; l’idea da basa è però vegnida integrada en las Glistas cotschnas cun renviar al svilup ch’ha gì lieu en cumparegliaziun cun ediziuns pli veglias.
Annotaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- ↑ About IUCN. En: iucn.org, consultà ils 18 da matg 2017.
- ↑ Key Biodiversity Areas. En: iucn.org, consultà ils 18 da matg 2017.
- ↑ Commissions. En: iucn.org, consultà ils 18 da matg 2017.
- ↑ Jean-Claude Monney, Andreas Meyer: Die Roten Listen der IUCN. En: Rote Liste der gefährdeten Reptilien der Schweiz. Ausgabe 2005, Uffizi federal d’ambient, guaud e cuntrada, Berna 2005, p. 15–21, PDF online 230 kB, consultà ils 13 da schaner 2014.
Litteratura[modifitgar | modifitgar il code]
- Evzen Kus, Vaclav Pfleger: Seltene und bedrohte Tiere. Gondrom, Prag 2000, ISBN 3-8112-1830-1.
- EUROPARC ed UICN (ed.): Richtlinien für Management-Kategorien von Schutzgebieten. Interpretation und Anwendung der Management Kategorien in Europa. Grafenau 2000.
Colliaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- [1] – pagina d’internet da l’UICN
- The IUCN Red List of Threatened Species
- [2] – glista cotschna da l’UICN munida cun maletgs
- Explore Protected Areas – banca da datas dals territoris protegids
- BirdLife International
- Glistas cotschnas da la Svizra


text:
La raschun per terminar la collavuraziun saja la morala da pajar betg cuntentaivla da la Publicitas e las numerusas pretensiuns da quints averts envers la firma, communitgescha Ringier. Perquai sisteschan l'Admeira SA, Ringier SA e la Ringier Axel Springer Svira las relaziuns cun Publicitas.
Ord vista d'interprendider n'èsi betg pli stà purtabel da cuntinuar la collavuraziun cun Publicitas che va sur l'Admeira SA. Nus deplorain ch'ils svilups dals ultims mais sforzan nus tar quest pass.
Tut ils clients che hajan reservà lur reclamas sur Publicitas vegnian infurmads directamain da l'Admeira e dals proxims pass. Plinavant supplitgeschan era els, sco gia Tamedia, da pajar quints directamain ad els e betg sur la Publicitas.
La Publicitas ha da cumbatter cun la reducziun da reclama en las gasettas e scriva gia dapi in temp cifras cotschnas.
RR novitads 12:00


text:
Engiadina
-
Davos di sin la Lagalb sco quai ch’ins enconuscheva ella
Avant in onn han las pendicularas Engadin St. Moritz Mountains SA communitgà la fin da la pendiculara Lagalb. Ina pendiculara che n'haja mai purtà gudogn durant tut ses 53 onns d’existenza.
Ina petiziun online ha manà nov schlantsch en l’istorgia. Bunamain 4'000 persunas han suttascrit la petiziun ed a la radunanza generala da las pendicularas èn dus novs investiders sa preschentads.
Questa fin d’emna han els, George Walliser e Rainer Good, festegià cun ils auters amis da la Lagalb. Festegià la fin, ma il medem mument ina nova entschatta per la muntogna.


text:
Tar ina dispita tranter in demonstrant ed in automobilist haja l'automobilist tuttenina sajettà pliras giadas sin il demonstrant, communitgescha la polizia.
Demonstraziuns ha i tranter auter er dà a Miami, Atlanta, Philadelphia, New York e San Francisco. A Miami han tschients persunas bloccà ina via directa. A New York èn ils demonstrants sa radunads davant l'uschenumnà 'Trump Tower', la sedia actuala da Trump. Ils ultims dis ha i adina puspè dà charplinas tranter demonstrants e la polizia. A Portland eran las protestas gia escaladas il di avant.
Demos sur fin d'emna
Er per questa fin d'emna èn planisadas protestas, tranter auter a New York ed a Los Angeles. Ils organisaturs da las demonstraziuns han laschà savair ch'els possian anc ditg. Ils 20 da schaner duai dar ina demonstraziun anc pli gronda. Lura vegn Trump numnadamain introducì en uffizi. In di pli tard, ils 21 da schaner, è annunziada ina demonstraziun gronda da dunnas a Washington. Dieschmillis dunnas vulan far part al «Million Women March».
RR novitads 10:00+


text:
Quote:
i amm gladd too heer dat. ifn itt woz dem norf americun bastuds, thay wud av activatid de neerist activ servis yewnit (asy). thay wud av ad a dikker wochin de coww forr fyve daiys an thenn sum nobbur drest in cammo wud av storkt de coww forr anuvver fyve daiys. thenn hee wud av crept upp onn de coww an shott itt wiv a elifant gunn att a raynj of tenn yarrds wiv a teliscopic site
thenn thay wud av ad a cammp fyre an et de fkin coww orl de wile singin gin gan goooley gooley gooly gin gan gar gin gan gar.
thenn thay wud av realized dat noe coww = noe compensayshun
hoo sez de irysh arr fikk
garF


text:
Las ruslaunas èn cumparidas avant dus onns per l’emprima giada en Africa, numnadamain en la Nigeria. Oriundamain èn ellas da l’America, nua ch’ellas èn er disfamadas pervi dal privel per la racolt. Pervi da lur fom quasi insaziabla alarmescha uss l'organisaziun da nutriment ed agricultura da l'ONU, FAO.
Mesadad da la racolta da tirc è ruinada
«I vegn spetgà, che la situaziun en il sid da la Sahara vegn a sa pegiurar tar la proxima racolta» citescha l’agentura da novitads svizra SDA a Jean-Baptiste Bahama da la FAO ad Addis Abeba.
La FAO calculescha, che quasi la mesadad da la racolta sin il continent saja periclitada. En cifras èn quai fin a 21 milliuns tonnas da la producziun da 39 milliuns tonnas e perditas da 2,5 fin a 6,2 milliardas dollars ad onn.
Consequenzas enormas e nagin remedi en vista
Las consequenzas da quests donns sajan enormas – quai cunzunt pervi che surtut purs pitschens èn avisads sin tirc e pervi che tirc è il nutriment da basa il pli impurtant en l'Africa.
Ed anc mender: Enfin uss na dettia quai anc nagina resposta effectiva per stopper las ruslaunas magliadrunas, ch’i sa derasan cun ina spertezza, che fa tema. Ils splers, ch’i dat or da las ruslaunas sgolan en ina notg fin a 100 kilometers. Las femellas mettan plirs tschients ovs la giada.
RR novitads 09:00
Il parasit magliadrun
Las ruslaunas (spler Spodoptera frugiperda) vegnan er numnadas «verms d'armada». La raschun: Sch'ellas han svidà in champ ruschnan tuttas tar il proxim. Quest moviment insfranabel fa endament in’armada. Ellas èn 3-4 cm lungas e maglian quasi tut: Sper tirc pli che 80 autras plantas. Il tirc patescha il pli ferm, las plantas giuvnas dil tuttafatg.
Ina ruslauna (rg) è ...
... üna uzlana in vallader
... üna rasulauna in puter
... ena palousa an surmiran
... ina maula en sursilvan
... ed egna palusa ne egna rusalàna an sutsilvan.


text:
Il president da la fundaziun MRS Leo Cathomas è vinavant a la tschertga da daners. Ina moda da recaltgar dapli daners, èn las exposiziuns extraordinarias ch'il museum regiunal fa. La nova exposiziun che tracta la citad da Glion duai daventar ina success per finanziar il museum.
Per novs impuls duai era la nova manadra dal museum Claudia Pfister procurar. Ella ha cumenzà ses uffizi avant in mais, ed è ussa ensemen cun la curatura Marianne Fischbacher vid planisar la nova exposiziun.
I vegn a dar surpraisas en questa exposiziun, figuras istoricas ch'accumpognan ils visitaders, lura ils artefacts che vegnan exponi sco cartas veglias da la citad da Glion, e sche pussaivel vegn era la porta veglia da la citad da Glion exponida en il museum. Dapli detagls n'èn anc betg enconuschents, perquai che l’exposiziun è anc en planisaziun.


text:
Simona Halep
La Simona Halep (Custànsa, 27 ad Setémbar dal 1991) l'è na tenìsta ruména. In dla sò caréra l'à śugâ quàtar finàli WTA, vinsénd-an una. In bisàca la gh'à anc siē tìtui ITF. L'è rivàda a èsar la nùmar trénta-sèt dal mónd (al 17 ad Śugn dal 2012).
L'è élta 168 cm e la péśa 60 chilo. La dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs a dū maṅ. A gh piàś bév'r al spremùdi ad purtugàl.
L'è dvintàda famóśa quànd in dal Setémbar dal 2009 l'à decìś ad far-as scurtàr al téti parchè i éran tròp grandi par lē e i gh dàvan fastìdi a la schina quànd la curìva. Cavànd via tut cal péś lè, la ruména la vliva dar un cuć par la sò caréra[1].
Caréra
La Halep la taca a śugàr a tènis a quàt'r an tgnénd a drē a sò fradèl più grand.
In dal Maǵ dal 2008 la vins al Trofeo Bonfiglio, turnèo p'r i baghét, baténd in dla finàla la sèrba Bojana Jovanovski cun al puntéǵ ad 6–4 6–1. In séguit la s pòrta a cà anc al tìtul dal Roland Garros di śōvan baténd l'Elena Bogdan par 6–4 6–7 6–2.
In dal 2010, tacànd da 'l qualificasiòṅ, la s fà strada a Marbella in dua la bat prima l'Iveta Benešová e pò la Sorana Cîrstea prima ad cédar a la Flavia Pennetta in di quàrt par 4-6 6-7. In Avrìl la fà incóra méj rivànd in finàl a Fès ma pò la pèrd da l'Iveta Benešová 4-6 2-6. A 'l Roland Garros la pasa 'l qualificasiòṅ mandànd a cà la Bethanie Mattek-Sands 6-4 6-7 6-4 ma pò la pèrd da la Samantha Stosur (pò finalìsta) par 5-7 1-6. Par lē prim tùran anc a gl'US Open (4-6 6-4 5-7 da la Jelena Janković) e a Seùl (4-6 4-6 da la Dinara Safina). La sèra 'l an da nùmar utànt'òṅ dal mónd.
La ruména la taca bèṅ asè al 2011 cun i quàrt a Auckland (0-6 2-6 da la Yanina Wickmayer) e al tèrs tùran di Australian Open (1-6 2-6 da l'Agnieszka Radwańska). A Miami la ciàpa na scòpla da la Svetlana Kuznecova 6-0 6-4 a 'l secónd tùran. In Avrìl la riva incóra in finàl a Fès baténd la Kirsten Flipkens 7-5 6-4 ma anc 'sta vòlta la gh'à da lasàr al tìtul a la parmśàna Alberta Brianti ch'la la bat par 6-4 6-3. A 'l Roland Garros e a Cupenàghen la mét in fila dū pas fals a 'l secónd tùran (0-6 2-6 da la Samantha Stosur e 3-6 7-5 5-7 da la Petra Martić). A Wimbledon l'è bòna ad purtàr via al prim sét a la Serena Williams e a gl'US Open la gh la cava a bàtar la Na Li, nùmar siē dal mónd, par 6-2 7-5.
In dal 2012 la mét in fila tri prim tùran in di prim quàtar turnèo śugâ, ciapànd la paga da la Kim Clijsters a Brisbane, da la Paula Ormaechea a gl'Australian Open e da la Roberta Vinci a Parì a 'l quèrt. A Dubai, pasànd p'r al qualificasiòṅ, la bat l'Anastasija Pavljučenkova 6-4 6-2 prima 'd lasàr strada a la danéśa Caroline Wozniacki cun al puntéǵ ad 2-6 3-6. A Doha la riva a 'l tèrs tùran baténd la Daniela Hantuchová 3-6 6-2 7-6 e l'Iveta Benešová par 6-4 6-4 par pò pèrdar da la Viktoryja Azaranka 3-6 1-6. Tèrs tùran anc a Indian Wells (3-6 4-6 da la Marija Šarapova) e a Miami (4-6 6-7 da la Marion Bartoli). A Barcelóna la fà fóra Sloane Stephens e Roberta Vinci in dū sét ma in di quàrt la gh'à da mandàr śò al ròsp sarvî da la Carla Suárez Navarro ch'la gh'à la méj sèg par 6-4 6-1. A Fès la s férma in semifinàl ad òpra dl'ulandéśa Kiki Bertens mént'r a Madrid e a Róma l'è la Venus Williams a dar-ag la paga par dū vòlti a 'l prim tùran. A Bruxelles la s fà strada baténd via via la Jelena Janković, la Monica Niculescu, la Dominika Cibulková e la Sofia Arvidsson prima ad cédar a la pulàca Agnieszka Radwańska par 5-7 0-6. Da lè a la fiṅ d'l an la fà sù sōl di prim e di secónd tùran srand la stagiòṅ a 'l 47śum pòst.
A 'l inìsi dal 2013 la pèrd par dū vòlti da la Sloane Stephens a Hobart e a Melbourne mént'r a Parì la pèrd subìt 6-0 6-3 da la Roberta Vinci cuma 'l an prima. A Miami la patìs a 'l tèrs tùran un 1-6 0-6 da cl'atra Chichi, la Sara Errani. A Marrakesh la và a cà a 'l secónd tùran p'r òpra dla milanéśa Francesca Schiavone, pò vinsidōra dal turnèo. Dòp un prim tùran in sla tèra rósa ad Madrid (2-6 6-4 4-6 da la Lourdes Domínguez Lino), la śōga un turnèo ad c'l àtar mónd a Róma, tacànd cun al bàtar la Daniela Hantuchová in dal qualificasiòṅ e pò asfaltànd la Svetlana Kuznecova 6-1 6-1 a 'l prim tùran. La ruména la manda pò a cà la nùmar quàtar dal mónd Agnieszka Radwańska 6-7 6-1 6-2, la nùmar quìndas Roberta Vinci 6-4 6-2 e la nùmar daśdòt Jelena Janković 4-6 6-0 7-5, cun la sèrba ch'la śbat via tri match point sèg. In semifinàl però la Simona la cata pò la Serena Williams ch'la vins 6-3 6-0. Dòp un prim tùran deludènt a 'l Roland Garros (6-3 2-6 2-6 da la Carla Suárez Navarro), la ruména la gh la cava finalmènt a vìns'r al sò prim tìtul WTA a Nurimbèrga baténd la Galina Voskoboeva in di quàrt, la Lucie Šafářová in semifinàl e l'Andrea Petković (carta salvàdga ad cà) in finàl par 6-3 6-3.
Culegamènt estéran
Nòti
- ↑ La stòria curióśa dla Simona Halep Tennisitaliano.it


text:
Muntavégia
Muntavégia u anca Muntaégia (nom ufizial in italian Montevecchia) al è un cumün da la Pruvincia da Lecch cun 2 623 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 5,9 km² e ona densità de 445 ab./km².
L'è tacaa ai comun de Cernösch, Meraa, Massaja, Ulgiaa, Usnach, Peregh, Rovagnaa.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Muntavégia l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Il sistem dad oz
Bancnotas e munaida dastga mo la Banca naziunala svizra crear. Dentant raps virtuals pon era las bancas privatas crear. Per exempel sche nus mettain 1'000 francs sin ina banca privata, lura dovra quella banca ina part da quels daners per crear daners virtuals – per dar credits.
Uschia creescha la banca or dals 1'000 francs daners virtuals – daners che n'existan fiscalmain betg, che pussibiliteschan dentant a las bancas privatas da dar ora credits. La pussanza per crear daners virtuals è pia partida si tranter la BNS e las bancas privatas ed uschia medemamain ils gudogns realisads cun quests daners.
Il sistem cun il daner cumplain
Cun il sistem dal daner cumplain dastgass mo pli la Banca naziunala svizra crear raps virtuals – sco quai è oz il cas cun la munaida e las bancnotas. Sche nus manassan 1'000 francs sin banca, lura na pudessan las bancas betg duvrar quels raps per dar credits. Ils daners fissan persuenter segirs ed ins pudess adina ir a prender giu quels, era en temps da crisa.
Bancas privatas na pudessan pli far fatschentas cun crear agens daners, e tut ils gudogns giessan a la BNS, respectiv a la populaziun. Dentant avess la banca naziunala sco suletta tut la pussanza. Paucas persunas avessan enta maun la politica da daners.
Noss raps fissan pli segirs che quai ch'els èn oz. Dentant n'èn experts betg da perina, tge che capitass sche nus midassan il sistem da finanzas. La Svizra fiss l'emprim pajais cun in tal sistem da daners reals.
Tge vul l'iniziativa?
L’iniziativa vul che sulettamain la Banca naziunala svizra pudess crear daners. Tar las bancnotas e la munaida è quai gia oz il cas, però betg tar daners virtuals. Mintga banca po producir da quels. Ozendi sajan 90% da tut ils daners en circulaziun daners virtuals. Ils iniziants vulan che bancas pon mo pli dar credits cun daners che existan propi e che la banca naziunala producescha. Uschia ha quella era la controlla da tut ils raps ch'èn en circulaziun. Il sistem da finanzas duai vegnir pli stabil cun l’iniziativa. Parlament e Cussegl federal refusan l’iniziativa.
RR actualitad 11:00


text:
Nostradamus
El Michel de Notre-Dame (14 de dicember 1503 - 2 de luj 1566), famos in del mond cont el nòmm de Nostradamus, l'è consideraa, insema del San Malachia, vun di pussee famos scrittor di profezij de la storia. El pussee important di sò liber l'è "I Profezij", di quartin in rima in grupp de 100, ciamaa "Centurij".
I sostegnidór del Nostradamus a disen che l'è staa bon de induvinà'n numer sproposità de profezij (arent la storia del mond), come la Rivoluzion Francès, la bomba atòmica, la vegnuda de l'Adolf Hitler, i attacch de l'undés de settember aj Torr Gemèj de Noeuva York. 'Chi che ghe creden no disen, a l'incontrari, che i profezij a hinn di esempi de "chiaroveggenza retroattiva" e de ambiguità: tucc i predizion hinn staa interpretaa domà dopo che i fatt a hinn succeduu. Parament, i quartin del medegh francès a hinn inscì tanto minga ciàr che l' interpretazion l'è foeura de misura soggettiva.
El Nostradamus in de la cultura popolar[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Letteradura[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- In del liber fantasy: Feha Gìbuss e'l Girasô del Nostradamus, el Nostradamus a l'è vun di personagg principaj, cont el Feha Gìbuss.
- La seria Trilogia del Nostradamus del Valerio Evangelisti
Television[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- In de la serie tv Alias el personagg de Milo Rambaldi l'è profètta fals compagn del Nostradamus.
- In de la seri de fantascienza First Wave, i protagonista utilizen i quartinn del Nostradamus per combatt contra una invasion allienna.
Film[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nostradamus l'è'l titol de'n quej film:
- Catastrofe (Prophecies of Nostradamus) film del 1975 de Toshio Masuda (coproduzion USA-Giappòn).
- Nostradamus: The Man Who Saw Tomorrow (1981) [1] del Robert Guenette, commentaa da l'Orson Welles
- Nostradamus (film del 1994) con el F. Murray Abraham, el Daniel Auteuil e'l Rutger Hauer


text:
San Jòśè
San Jòśè (a s lèś /sæn hoʊˈzeɪ/ in ingléś) l'è na sità di Stat Unî ch'la fà sù nuvsènt-sinquantamìla abitànt a 'l incìrca, la quàrta più impurtànta dla Califòrgna dòp Los Angeles e San Diego, e la dècima dal paéś. La s cata in dla cuntèa 'd Santa Clara e la sèra a sud la baja 'd San Francisco. In di an 1850 e 1851 l'è stada la capitàl dal stat e in di tèmp dal dè 'd incō l'è cunsideràda la capitàl dla Silicon Valley.
Tgnénd adrē a i dat dal censimènt dal 2010, la sò pupulasiòṅ la s spartìs fra 'n 42,8% ad biànc, un 33,2% 'd ispànig, un 32,0% 'd aśiàtic e 'n 3,2% ad négar.
La sità 'd San Jòśè la pōl cuntàr su vint-sic aśiéndi c'n almànc mila dipendènt cuma Adobe Systems, BEA Systems, Cisco, eBay e Apple.
Al sò sìndig, da 'l 2015, 'l è 'l demucràtic Sam Liccardo.
Persunàǵ ligâ a San Jòśè
- Randy Mamola, pilòta 'd mòti
- Farley Granger, atōr
- Dudley R. Herschbach, chìmig vinsidōr dal Prèmi Nòbel
- Eric Kretz, baterìsta di Stone Temple Pilots
- Nikki Sixx, basìsta di Mötley Crüe


text:
Oriundamain era il plan da Patricia Scarpatetti da Cunter:
- Ir a Honduras,
- s’engaschar per uffants en miseria e
- turnar suenter in onn.
Il voluntariat en ina chasa d’uffants ha dentant midà tut. Suenter in onn è ella bain turnada en Svizra, il cor dentant è restà en l’America centrala. Ella è returnada a Honduras ed ha fundà in’atgna chasa d’uffants.
Mamma per 36 uffants
Oz, 10 onns pli tard, viva ella cun 36 uffants a San Pedro Sula, ina da las pli privlusas citads dal mund. Malgrà che lur dachasa è circumdà da mirs e fils d’atschal, è quai per Patricia Scarpatetti l’insla dal cletg – cun il num «Yo quiero ser». Qua vul ella dar ina nova schanza ad uffants che han per part ina istorgia tragica.
Educar ils uffants è mo ina da las lavurs. Ella è tgirunza, psicologa, organisatura, administratura e cumbatta per ils dretgs dals uffants avant dretgira. Pudair gidar n’è per ella betg ina lavur, mabain in privilegi. In che dovra blera energia e va magari vi da la substanza. RTR ha accumpagnà Patricia Scarpatetti durant sia lavur.
Il film da l’emissiun «Cuntrasts» vegn mussà sco suonda:
Dumengia, ils 17-12-2017, 17:25 sin SRF 1 ubain sin www.rtr.ch/play
Repetiziuns:
sonda, ils 23-12-2017, 17:10 sin SRF 1
Premiera a Salouf
-
data:
venderdi, 15-12-2017, 20:00
-
lieu:
halla polivalenta, Salouf
-
moderaziun:
Anna Serarda Campell
-
pled:
Flavio Bundi
- l’occurrenza è publica,
l’entrada è libra
- suenter la premiera envida RTR ad in apero.


text:
Las interpresas vulan nizzegiar communablamain las fermezzas da las singulas pasternarias. La finamira da quest partenadi saja da rinforzar l'auta qualitad e la tradiziun engiadinaisa, uschia Claudio Kochendörfer da la pasternaria Kochendörfer.
- Las spezialitads da la pasternaria Kochendörfer a la fin da la vischnanca da Puntraschigna èn sias turtas da nuschs engiadinaisas originalas e bleras sorts da paun.
- La pastizaria Gianottis en il center da Puntraschigna è sa spezialisada sin creaziuns da tschigulatta ed ha in resun naziunal cun quellas.
- La conditoria Hauser en il cor da San Murezzan è cunzunt enconuschenta e stimada da giasts ed indigens per las buna turtas.
Crescher saja pli simpel en trais che sulet
Cunquai ch'ins sappia cumprar las spezialitads en tuttas trais furnarias davent dal december, duai era l'originalitad dals products vegnir accentuada. A lunga vista speran ils partenaris da far enconuschentas las spezialitads er ordaifer la val. La finamira fiss in'utilisaziun da la capacitad da las furnarias pli intensiva e betg dependenta da la stagiun. E quai saja pli simpel da cuntanscher en trais che sulet, uschia Markus Hauser.
Da quai duain era ils collavuraturs profitar. Roman Kling da Gianottis declera ch'els veglian mantegnair ed stgaffir plazzas da lavur.
RR novitads 11:00


text:
Ses ultim gieu en la Super League ha Degen fatg ils 13 da mars cura che Basiela ha giugà cunter l'FC Son Gagl. En quest gieu aveva el dà ses comeback suenter quatter mais e mez. Tar ina crudada en il gieu è Degen danovamain sa blessà al givè, en il medem lieu.
«Ins sto tadlar sin ils signals dal corp» ha ditg Degen, ch'è stà set giadas campiun svizzer ed ha gudagnà trais giadas la Cuppa da ballape svizra. «Jau ma legr da mes avegnir suenter il temp sco ballapedist professiunal» ha ditg Degen. Il 1995 è Philipp Degen vegni tar ils juniors da l'FCB, quai ensemen cun ses frar schumellin David. Lez è sa retratg il 2014.
Dapi ses debut d'avant bunamain 15 onns ha il ballapedist absolvì passa 200 partidas per il campiun svizzer da seria. Tranter il 2005 ed il 2011 è Degen er stà activ en la Bundesliga tar Stuttgart e Dortmund ed en l'Engalterra tar Liverpool.
Per la squadra naziunala svizra Philipp Degen giugà dal 2005 fin il 2009 en total 32 partidas.
RR novitads 17:00


text:
La vischnanca, la fundaziun "Valendau Impuls" ed il Parc Beverin pon ussa concretisar il project. Quel prevesa da sanar la chasa da scola veglia e dad endrizzar in'exposiziun. La vischnanca stuess sa participar cun circa 200'000 francs vid il project che custa total bun 900'000 francs. Davart i l credit definitiv sto il suveran da Stussavgia propabel decider l'entschatta 2016.
Il rest dals custs da sanaziun surpigliass il padrinadi Svizzer per vischnancas da muntogna. Ils custs per il center d’infurmaziun surpigliassan il parc natiral Beverin, la fundaziun Valendau impuls e differentas fundaziuns da la Bassa.
RR novitads 06:00


text:
Quai scriva l'agentura da novitads taliana Ansa. Schettino n'è betg stà preschent avant dretgira. L'um da 55 onns è il sulet accusà.
Il schaner 2012 è il bastiment collidà cun in grip avant la costa taliana a Giglio ed ha fatg naufragi. Tar la disgrazia èn mortas 32 persunas. La dretgira ha declerà culpant Schettino tranter auter pervi da mazzament ord negligientscha en plirs cas e ch'el ha bandunà pli baud il bastiment. Schettino aveva bandunà la Costa Concordia en ina bartga da salvament, malgrà ch'i era anc persunas a bord.
La defensiun aveva pledà per in acquittament (Freispruch). Schettino po anc ina giada far recurs cunter la decisiun. El po trair vinavant il cas avant la Dretgira da cassaziun a Roma, la pli auta dretgira en l'Italia.
RR novitads 22:00


text:
La polizia n'haja fatg naginas indicaziuns tar il dumber dals demonstrants. Ils organisaturs han discurrì da dapli che 550'000 persunas ch'èn stadas a la demonstraziun. Il parlament ha gia l'entschatta dal mais decidì da relaschar Park da ses uffizi.
Cun la decisiun dal parlament è ella bain relaschada dal post, ma ella mantegna anc il titel da presidenta dal stadi. Perquai vulan ils demonstrants ch'ella sa retiria. La dretgira ha numnadamain 180 dis temps da decider davart la relaschada. Pir lura è la decisiun definitiva.
A Park vegn renfatschà corrupziun. En il center da quest cas da corrupziun stat ina persuna da vonfidenza da Park. La dunna duai avair nezegià sias relaziuns cun Park per s'enritgir entras donnaziuns ch'ella ha pudì organisa grazia a lezza. Plinavant vegn renfatschà ad quella persuna d'avair sa mischedà en fatschentas da la regenza. Ella è il mument en praschun e Park vegn suspectada en quest cas.
RR novitads 20:00