text:
Letres
L sgherz di sachec bio
Dal prum jené l'é jit en doura l'obligh de durar i neves sachec biologics per fruc e ortames a paament dai 2 ai 5 centeisemes l'un.La motivazion ofiziala l'é la limitazion de la doura di sachec de plastica duré fin ades e donca contribuir a la batalia contra l'entesseament. E fin chiò dut ben.I neves sachec biodegradaboi i cognessa se desfar; alincontra enveze no i pel vegnir duré per trar le lavadure, ma i cogn esser trac te la plastica, desche duc i autres carnieres de plastica.Enlouta perché ...
"Minority Safe Pack": firmon dute cuante!
L é ormai pasà noe mesc da canche ra FUEN-Federal Union of European Nationalities, à scomenzà a sturtà su firmes in internet sote el gnon "Minority safePack" par domandà a ra Union Europea de precurà de pì e meo ra minoranzes e de i dà pì valor a ra diversitàs culturales e linguistiches inze r Europa. Me par che see propio na bela ocajon par mostrà a r Europa e soralduto a r Italia che ra comunitàs de minoranza 's é fates de śente con gran voia de vive e portà inaante ra so cultura e res no se ...
Ladins sion e volon restar
En vender passà é tout part con enteress a la radunanza anuala de l'Istitut Ladin Majon di Fascegn.I pensieres e i sentimenc che me é passà per l ciaf endana la riunion l'é stat n muie e en part ence emportanc, amàncol per me.N prum sentiment, che me à tocià l cher a na vida fona, l'é stat chel de aer sentù, travers le neve de la Mediateca ladina, la ousc de mi pare Giovanni de Cechinol. N sgric me é passà anter i osc, dò béleche 40 egn da canche l'é se n jit, tel scutar sia ousc chiara, te n ...
L'adort lumenous de Tone de Poldin
Instadì Tone de Poldin s'à metù en viac envers chel mond spirituèl e fon olache duc se troaron na dì.Da n trat l'èa capì che instouta no fossa stat el a ruèr en ponta, ma la ponta a ruèr te el. E el l'à azetà l gonfet e l temporèl fort de milions de rajes de soreie, de n pissèr ametistin, de aices, grignoc e braciacoi jentii che te sia majon e su per crepes e monts, l'èa troà, chierì e ciapà fora per duta sia ejistenza.Tone l'é stat n om dal pensier fon e avert, tant envers i tempes che envers ...
Copa dl Mond
Lieje tla „Dolomiten" di 19 de dezëmber che Marcello Varallo ëssa pra l Cungres FIS de Vancouver tl Canada metù tl calënder de Copa dl Mond na garejeda de slalom lerch tl'Alta Badia. Ne me lecorde nia de avëi ancuntà Marcello Varallo a Vancouver, ma me lecorde che cun l aiut de Serge Lang, presidënt dla Copa dl Mond, fovi iló stat bon de purté na garejeda de Copa dl Mond nce tl'Alta Badia.N con' di 50 ani de Copa dl Mond te Gherdëina me à trueps damandà ciuna che fossa la majera desferënzia ...
Zitadinanza dopla
N con' dl comentar de pruma de D. Lardschneider dl 7 de dezëmber 2017
Muesse dì che son a una cun D. Lardschneider n con' dla despartizion di ladins dla provinzia de Bulsan y chëi de Trënt y Belun, o coche ël scrij la "nia-cunscidrazion". Do mi ntënder fóssel, sambën for sce l'Austria tulëssa la dezijion de ti dé la zitadinanza ala mendranzes tudësces y ladines tla Talia, bon y drët sce nce i zitadins ladins de Fascia, Fodom y Ampëz, descendënc de antenac austriacs, giapëssa l mesun de se damandé la segonda zitadinanza.
Purtruep vëniel te chësc comentar inò n iede ...
Muesse dì che son a una cun D. Lardschneider n con' dla despartizion di ladins dla provinzia de Bulsan y chëi de Trënt y Belun, o coche ël scrij la "nia-cunscidrazion". Do mi ntënder fóssel, sambën for sce l'Austria tulëssa la dezijion de ti dé la zitadinanza ala mendranzes tudësces y ladines tla Talia, bon y drët sce nce i zitadins ladins de Fascia, Fodom y Ampëz, descendënc de antenac austriacs, giapëssa l mesun de se damandé la segonda zitadinanza.
Purtruep vëniel te chësc comentar inò n iede ...
Recors per aer serà la strèda del Sela
L Comitat per la defendura di Jouves de la Dolomites à enciarià so avocat de portèr dant n recors contra l parer a favor del Ministèr Infrastrutures e Trasporc per serèr la strèda statèla 242 del jouf de Sela.Ai 28 de oril del 2017 l MIT, aldò de la domana prejentèda da la Provinzies de Busan e de Trent, palesèa parer a favor per serèr la SS 242 aldò del decret legislatif 46/2016. La doi Provinzies à deliberà coscita de serèr la strèda e contra chesta delibera l Comitat à fat recors ai doi Tar ...
No fam de carieghe, ma giust derit per le mendranze
Leje con mìngol de dejorientament sui sfoes l rendicont de la scontrada anter i partic de Zenter Cencia Autonomist del Trentin. Someassa che la U.A.L. per restar ite te la coalizion, "auze l priesc", la revendichee candidatures ti coleges per le litazion nazionale, scaji che chesta domana sie leada a bioc enteresc de boteiga, a fam de "carieghe" ...L dejorientament vegn cà da la conscidrazion che l sistem lital per l renovament del Parlament à recognosciù te la region Trentin Sudtirol n sistem ...
A 10 agn dal referendum: cotánt creielo l Comun de Fodom nte l'unité ladina?
Davò la taola torona de n sabeda da sëra a Reba a 10 agn dal referendum de Col, Fodom e Ampëz per passé con Bolsán, de tánc son tournei a cesa co nen gran magon. Chël che on capì de fato, l é che no n é deguna poscibilité pratica per i trei comuns de passé con Bolsán, o de avei chelche autra forma de autonomia, per ejemple nte na provinzia ladina, o nte na circoscrizion ladina de na Region dolomitica, che diebe unité ai ladins e che valoriseie ence chisc trei comuns davò tánc de agn de dománde ...
L strapac de noscia religion
Vegn l meis di Morc, l meis de november. Da tradizion fascèna e usanza cristièna chi egn se s'injignèa con corones e orazions per l'Èmenes e a recordèr duc i Sènc, perché per i cristiegn, Sènc, sion chiamé a doventèr duc chenc. Chesta recordanza di Sènc l'era ence n recordèr a chi che sion chiamé noetres cristiegn e l'era na festa che vegnìa vivù con devozion e soraldut forsci, me é pissà più che n'outa, l'era ence l met per descedèr i cristiegn più tebesc, perché recordèr nesc morc che ne à ...
L Istitut ladin „Micurà de Rü" y la chestion dl ladin scrit unifiché
N lingaz che resta te casseta
Truepa jent savarà che les cater istituzions culturales ladines plu emportantes - la Union Generela di Ladins, l Istitut pedagogich ladin, l Istitut cultural ladin „Majon di Fascegn" y l Istitut ladin „Micurà de Rü„ - ova lascé laoré fora dant n valgugn agn n model de lingaz scrit unitar, conesciù sciche Ladin Dolomitan o Ladin Standard, aldò di criteres definis dal prof. Heinrich Schmid dl'université de Turic/Zürich y publichés tla „Wegleitung für den Aufbau einer gemeinsamen Schriftsprache ...
Truepa jent savarà che les cater istituzions culturales ladines plu emportantes - la Union Generela di Ladins, l Istitut pedagogich ladin, l Istitut cultural ladin „Majon di Fascegn" y l Istitut ladin „Micurà de Rü„ - ova lascé laoré fora dant n valgugn agn n model de lingaz scrit unitar, conesciù sciche Ladin Dolomitan o Ladin Standard, aldò di criteres definis dal prof. Heinrich Schmid dl'université de Turic/Zürich y publichés tla „Wegleitung für den Aufbau einer gemeinsamen Schriftsprache ...
Urzì contra Sèn Jan
Chisc dis passé l Consei Regionèl à sburlà la dezijion de ofizialisèr l'inom del nef Comun de Sèn Jan de Fascia, nasciù dal referendum di 20 de november de l'an passà.No se enten delvers chesta dezijion ajache l'inom l'é stat ofizialisà, tout sù da l'80% di sentadins con derit de stima di doi Comuns de Vich e Poza.De travers se à metù l conseier de "L'Alto Adige nel cuore" Alessandro Urzì de la provinzia de Busan. L pericol, a sie dir, l'é te l'inom ladin Sèn Jan e la motivazion de contra l'é ...
Che truep se mude y se miore!
Can che na istituzion pò festejé entan de agn de ativité, ne cialera nia demé indò sciche ala é juda, cie che é jù ben o é manco garaté, ma ala se fej dantaldut pensiers sun i agn che vegn, cie program che al fossa ben da se mete dant y te cie trat de temp che al dessa vegnì realisé, metù en pratica.Un di fins plu importanc per l Istitut "Micurá de Rü é na enrescida scientifica per ti dé l majer peis al lingaz ladin: Studié a livel scientifich lingaz, storia y cultura di Ladins dles Dolomites, ...
Ert tl zënter de Urtijëi: de gra!
Na gran lauda ai artisć Fabrizio Senoner dl'Unika che à prejentà si lëures tl zënter dl luech de Urtijëi y la scultura de fier sun l rundel sun streda Tresval.Cun na ejibizion sterscia, rëidla, zënza l aiut dla tecnologia de mascins y computers, che semea urmei deventeda la normalità dl'ert ufiziela dla galaries, iesi stai boni de purté na gran vivanda tl zënter de Urtijëi, che ti à plajù nia mé ai zitadins dl luech, ma ie stata na gran atrazion turistica nce chëst ann, dajan n sëni sterch y ...
Valorisé deplù nosta storia!
Bel plan se enjigna l Istitut Ladin Micurá de Rü a festejé si 40 agn de ativité che é stés agn de gloria, ma ence de nia pueces ombries y a dì de na pert, de delujions. Ie me acontente da fé n valgunes propostes per mete a post patrimonies culturai che vegn n puech tralascés; l Istitut fossa envié da mete en pratica les propostes.L Istitut Ladin à bendebot de archif che contegn n grumon de scric, documenc y bragamins; al é scric che de nosc paurs à tegnù su y ence de calonies. Per che jent ...
Ascuté intrames les ciampanes
Resposta ala lëtra "Ascuté intrames les ciampanes", publicada te La Usc di Ladins nr. 34 dl 01.09.2017
Stimá Luca, Vito, Christian! Osta resposta m'á fat dër plajëi, deache ara sotrissëia tler che mia lëtra zënza referimënt a porsones o situaziuns concretes, á tlocoré avisa pro osta cosciënza. Iö á sotscrit mia lëtra cun en valgönes dles inciaries tres chëres che iö adöm a d'atri, á lauré por tröc agn cun impëgn y dediziun zënza sconé fadies y bries por le bëgn de düc y por n travert de odüda leria por nosc raiun turistich, cossa che Os jogn, sciöche i scriëis, ne azetëis nia aldédaincö.
...
Stimá Luca, Vito, Christian! Osta resposta m'á fat dër plajëi, deache ara sotrissëia tler che mia lëtra zënza referimënt a porsones o situaziuns concretes, á tlocoré avisa pro osta cosciënza. Iö á sotscrit mia lëtra cun en valgönes dles inciaries tres chëres che iö adöm a d'atri, á lauré por tröc agn cun impëgn y dediziun zënza sconé fadies y bries por le bëgn de düc y por n travert de odüda leria por nosc raiun turistich, cossa che Os jogn, sciöche i scriëis, ne azetëis nia aldédaincö.
...
Le bojëgn da tigní adöm
Na letra
Tl ultim tëmp él sté tres indô articui desplajors da lí ti foliec. Articui che me fej dassën ponsé y me dá na sensaziun de desconfort: olá sunse pa pordërt rová, ci raporc nes costruiunse pa incër nos ia, cun ci sentimënc nes incuntunse pa danter vijins, paejans, conesciüs?
Tl passé dl tëmp pêl che i pinsiers y les aziuns de valgünes porsones danter nos chiló tl’Alta Badia ais n travert su: chël de ne ti consintí nia a d’atri, chël de ne se baié nia plü se ciaran ti edli, deache l’invidia te döt ...
Tl ultim tëmp él sté tres indô articui desplajors da lí ti foliec. Articui che me fej dassën ponsé y me dá na sensaziun de desconfort: olá sunse pa pordërt rová, ci raporc nes costruiunse pa incër nos ia, cun ci sentimënc nes incuntunse pa danter vijins, paejans, conesciüs?
Tl passé dl tëmp pêl che i pinsiers y les aziuns de valgünes porsones danter nos chiló tl’Alta Badia ais n travert su: chël de ne ti consintí nia a d’atri, chël de ne se baié nia plü se ciaran ti edli, deache l’invidia te döt ...
Le ladin pó fá faziun
Al é les 22.45, i sun senté sön let ch’i pënsi, y som degüna. I sun sté püre, na sort de coies, da 10 dis, y al pê che ara vais da de a de miú, borjú ne n’ái degun, porchël pói ince mangé, lisier. Pordërt ne messassi nia scrí, che dedô sunsi tan stanch. Do ch’i á lit le bel articul de Lois Trebo söl islam (ediziun 21.10.16, adr), m’ái sintí miú. Él mo le lingaz dla uma che fej faziuns positives? Canch’i scrii, ól dí che val’ é jü dër sot, sides le contignü che les parores. Al é bëgn n lingaz ...
Lege ladina - ma bona por na pert?
Sciöche i á lit t’La Usc di 28 d’otober 2016 a plata 2, pêl che la lege sön i ladins da Balsan vais a Roma n vare inant, do che la Provinzia da Balsan, da Trënt y la Regiun á aprové le contignü dla lege che i portass ai ladins da Balsan manco descriminaziuns, mo valgügn dërc implü, ci che foss ma da laldé, ince sce al ne romagness ciamó na dërta ligna da damané por arjunje che i ladins ess i medemi dërc di taliagn y todësc de Südtirol.Impó me damani, sce al ne foss nia gran ora che al gniss fat ...
Stredes o vies?
Tl ann 1989 ova l Chemun de S. Cristina fat na delibera che mudova l inuem ”via” cun l inuem ”streda”. Ma mpo muessen for mo liejer che l vën scrit ”via”.Chësc ie da muië, ajache l inuem ”streda” scurtà ”str.” ie drët saurì da ntënder per duta la rujenedes dl mond. Ejëmpl: Straße per tudësch, strada per talian, street per nglëisc y ala fin per ladin, streda.Sautà tl uedl me ie chësc chisc dis a ti cialé ala Plata de Chemun de S. Cristina a plata 15, ulache duta la lizënzes per frabiché unides ...


c: text/html

text:
Da Berna a S-chanf per la radunanza communala
- Mardi, 15.12.2015, 22:21
«Il viadi da 4 uras da Berna a S-chanf è lung», di Duri Campell la saira curt avant la radunanza communala. Quella è gist en l'emna da sessiun a Berna. In program intensiv per Campell, ma in ch'el fa gugent.
Per paucas uras è Duri Campell vegnì da la chapitala Svizra en sia patria S-chanf per ina seduta da suprastanza e manar la radunanza communala. Duri Campell ha tut sut controlla. Tema da perder la survista, na haja el betg. «Tut ina dumonda da l'organisaziun e la voluntad», di il cusseglier naziunal da la PBD. E quella è gronda tar Campell. El fetschia pitschens pass, ma tuts cun plain engaschi, uschia l'um da 52 onns.
Bilantscha suenter in onn
L’atun da l'onn che vegn vul Duri Campell far ina prima bilantscha ed uschia respunder la dumonda principala: va quai - esser cusseglier naziunal ed il medem mument president communal, pur e persuna privata cun ina famiglia?
Era èn elecziuns communalas il november che vegn. Sch'el candideschia puspè sco president e sche la populaziun vul el vinavant vegn a sa mussar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
The Game
The Game 'l è 'l otêv àlbum 'd al grùp 'd rock ingléś di Queen, publichê 'l 30 'd śògn dal 1980. The Game 'l è stê al prìm àlbum 'd al grùp ch' al rivèva a la prìma puśisiòun, sìa in dla clasìfica di Stêt Unî che in quèla 'd al Règn Unî cun 4 miliòun 'd copi vindùdi infin adèsi. Anca s'l àlbùm al gh' ìva di arangiamèint piò śèimpi di èter lavór di Queen, The Game al vgnìva valutê cun dimòndi cumplimèint. In mèś ai só pês a s cata "Another One Bites the Dust" scrìta da 'l John Deacon e "Crazy little thing called love" scrìta da 'l Freddie Mercury; tuti e dū 'l cansòun i rivèven al prìm post in di Stêt Unî. The Game 'l è stê 'l prìm àlbum di Queen in dû i druèven al sintetiśadōr. Acsè, anca se cl àlbum chè al n' è mìa in dla lista di mijór 'd la storia, 'l è però al só disc 'd in studio piò vindû, cun piò 'd 15 miliòun 'd copi vindùdi infìn incō.
A 'l inìsi, (mèinter ch' a s era drē a incìd'r al disc), al títul 'l era "Play the game", mo 'l baterísta Roger Taylor al gh' iva l'impresiòun ch' al fùs un nom trop urdinàri e alóra i 'l cambièven in dal The Game ch' a cgnusòm.
Braṅ
- Play the Game (Mercury) – 3:31
- Dragon Attack (May) – 4:19
- Another One Bites the Dust (Deacon) – 3:38
- Need Your Loving Tonight (Deacon) – 2:49
- Crazy Little Thing Called Love (Mercury/1979) – 2:43
- Rock It (Prime Jive) (Taylor) – 4:33
- Don’t Try Suicide (Mercury) – 3:53
- Sail Away Sweet Sister [To the sister I never had] (May) – 3:33
- Coming Soon (Taylor) – 2:51
- Save Me (May) – 3:49
Furmasiòun
- Freddie Mercury • vóś
- John Deacon • bas
- Brian May • chitàra
- Roger Taylor • baterìa


text:
Uvestgs: "Benedicziun da pèrs omosexuals n'è betg pussaivla"
- Gievgia, 5.3.2015, 11:42
Tenor ils uvestgs svizzers n'è ina benedicziun da pèrs omosexuals betg pussaivla. Ils uvestgs n'hajan betg la cumpetenza da midar la ductrina e la disciplina da la baselgia.
Quai resulta da la discussiun a la radunanza ordinaria da la conferenza svizra dals uvestgieus. Davart il cas concret da Bürglen stoppian ils uvestgieus pertutgads decider.
A Bürglen aveva il plevon catolic Wendelin Bucheli benedì ina lètg tranter duas dunnas. L'uvestg da Cuira ha sinaquai pretendì dad el la demissiun.
RR novitads 11:00


text:
Maréma
La Maréma (Maremma in Itagliàn) l'è na regiòṅ geugràfica ch'la s cata in dal còsti dla Tuscàna (pruìnsi 'd Piśa, Livóran e Grusēt) e in dal Lasi (pruìnsi 'd Vitérub e 'd Róma).
La part dla Maréma più cgnusùda in gènar l'è qvéla grusetàna. Al sò clima 'l è qvél mediterraneo davśèṅ a 'l mâr e cuntinentàł śluntanànd-as vèrs 'l intéran.
Al tupònim al daśvèṅ da 'l Latìn maritima o da 'l Spagnōl marismas ch'a vōl dir "padól". Cla tèra chè l'è stada bunificàda sōl in di an 1829 e 1930, prima a gh'éra 'l risć ad bcar-as la malària, dasfrutànd al lavōr ad sinc-mila óm a 'l incìrca sóta la diresiòṅ dal cavalēr Alessandro Manetti ch'al tgniva adrē a i órdan dal grandùca Leopōld II ad Tuscàna.
I tuscàṅ i tìran da spés dal Madóni numinànd la Maréma (Maremma maiala).


text:
Peking: emprim alarm cotschen pervi da smog
- Glindesdi, 7.12.2015, 15:49
Pervi d’in nivel da smog han las autoritads chinaisas proclamà per la chapitala Peking per l’emprima giada il stadi d’alarm cotschen. A partir dal mardi dastgan sulettamain la mesadad dals autos privats ir sin via, scrivan las autoritads chinaisas.
Fabricas cun autas immissiuns nuschaivlas e plazzals gronds èn vegnids serrads. Ultra da quai è la populaziun admonida da star en chasa e sortir be sche necessari.
Bunamain 10 ga dapli particlas finas en l'aria che lubì
Durant il stadi d’alarm cotschen restan scolas e scolinas serradas. Lavurs da construcziun en il liber èn scumandadas ed intginas fatschentas d’industria ston restrenscher u franar lur manaschi. Ils experts meteorologics spetgan ch’il nivel da smog sa sclereschia uschia.
Tenor indicaziuns da l’ambassadura americana èn las valurs da las particlas finas creschidas sin 243 micrograms per meter cubic, quai che munta ina qualitad d'aria «fitg malsanadaivel». L’Organisaziun mundiala da la sanadad recumonda ina valita maximala da 25 micrograms.
RR novitads 16:00


text:
1 mort ed 8 blessads en Svizra tras l'orcan «Niklas»
- Mardi, 31.3.2015, 9:03, actualisà a las 19:38
Quai las consequenzas da l'orcan «Niklas» en Svizra. La polizia chantunala turitgaisa ha confermà la mort d'ina persuna ad Andelfingen, senza numnar detagls da la disgrazia.
Pliras viafiers e pendicularas han stuì sistir il manaschi per precauziun - tranter questas era la viafier Matterhorn-Gottard tranter Andermatt e Mustér.
Ils differents posts da polizia en Svizra han registrà enturn 200 annunzias da donns. Donns tras plantas ch'èn crudadas, differents tetgs-chasa ch'èn vegnids sdrappads davent. Pliras pendicularas avevan sistì lur manaschi.
La pli auta spertadad ha Niklas cuntanschì sin il Crap Masegn sur Laax. Tenor Meteonews ha el buffà là mardi bunura cun 164 kilometers l’ura.


text:
Ramosch
Ramosch (en tudesch e nom ufizial fina al 1943: Remüs) a l'è un cumün svizzer del distret de Inn. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 483 abitant e una süperfiss de 84.08 km², e al se tröva in de la Engadina Bassa a una altitüden de 1236 meter sura al livel del mar. El so territori el cunfina con l'Italia e l'Austria.
El cumün de Ramosch a l'è tacaa ai cumün de Graun im Vinschgau (IT-BZ), Ftan, Galtür (AT-7), Ischgl (AT-7), Samnaun, Sent, Tschlin.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Situazion linguistega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La lengua ufizial del paes l'è el rumanc. La lengua parlada in urigin in del paes de Scuol però l'eva el Vallader, vün di dialet del rumanc. Al cuntrari de tant alter paes dei Grison inde che el tudesch l'ha surpassaa el rumanc 'me lengua püssee parlada, chi el rumanc l'è ancamò magiuritari al dì d'incö. L'andament di ültem ann l'è mustraa in de la tabela chi desuta:
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Ramosch in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Argentina
La Repübliga Argentina a l'è un paes del America del Süd. La cunfina cunt el Brasil, l'Uruguay, el Paraguay, la Bulivia e'l Cile. A l'è na repübliga federala fada de pruinc. L'Ucean Atlantich al bagna i sò cost. I cità püssee impurtant a hinn la capital Buenos Aires, Rosario, Còrdoba, Santa Fe, San Miguel de Tucuman, Bahìa Blanca, Mendoza (Mendòza) e La Plata.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'ha descuerta l'Amerigo Vespucci in del 1502. Del 1776 a l'era un viceream de la Spagna, ciamaa Rìo de la Plata. A l'è indipendenta del 1816.
Pruinc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Distret federal: Cità Autonuma de Buenos Aires
- Buenos Aires
- Catamarca
- Chaco
- Chubut
- Còrdoba
- Corrientes
- Entre Rios
- Formosa
- Jujuy
- La Pampa
- La Rioja
- Mendòza
- Misiones
- Neuquén
- Rio Negro
- Salta
- San Juan
- San Luis
- Santa Cruz
- Santa Fe
- Santiago del Estero
- Tera del Fögh
- Tucuman
Urganizaziun pulitega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Argentina (nom ufizial República Argentina) l'è una repüblega presidenziala federala.
El president l'è el Mauricio Macrì (del 2015).


text:
Céch Muril
Cech Muril (Ciach Moril in Piemuntes; Ceppo Morelli in Italian) a l'è un cumün ussulan de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula.
El gh'ha ona popolaziun de 335 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 40,0 km² e ona densità de popolaziun de 8 ab./km².
El paes el se tröva in la Val Anzasca e 'l cunfina sia cun la Pruvincia de Vercei (cumün de Carcofur) e cul Cantun Vales (cumün de Saas Almagell). A l'è nassüü in del 1865 da la füsiun di cumün de Prequartera e de Burgun.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Céch Muril l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Sociolet
In linguistica, on sociolèt l'è ona varietaa d'ona lengoa che l'è specifica d'ona posizion social. La paròla (coniaa da l'ingles come sociolect) la deriva dai morfema socio-, ch'el voeur di "social" e “-lect”, derivaa da la parola "dialect" (dialet), overa una varietà de lengoa.
On dialet ch'el se svilupa per mutiv regional el peu ancasì lu diventà on sociolet. Presempi, l'italian l'è on dialet int el sens che l'è nativ de la Toscana; a l'istess moment, l'è anca un sociolet parchè vessinda diventaa la lengoa franca de la penisola italica e poeu dòp anca la lengoa oficial de l'Italia l'ha ciapaa i carateristich di lengov prestigios, e l'è parlaa da la gent di class elevaa e dai media.


text:
Reoplan
El reoplan l'è on aeromobel che 'l gh'ha di ai fermi, orizontai e de solet taccaa a la fusolera. Anca se l'è pussee grev de l'aria, ruzaa de vun o pussee motor, l'è bon de destaccàss de terra, golà in l'atmosfera terrestra e aterrà in alter reoport.
El reoplan, che l'è guidaa de almeno vun pilota dent a 'na gabina, el pò 'vèggh svariaa formi, dimension e configurazion, e l'è drovaa 'me mezz de trasport de ben e gent, e per usagg civil e militar.
El nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La parolla reoplan l'è ona coruzion de l'italian aeroplano, che l'è on neologism de origin latina ligaa anca a la forma inglesa (originala), cioè airplane.


text:
AdBlue: Ensemen a la tschertga da camiuns manipulads
- Gievgia, 20.4.2017, 20:50
Per constatar meglier manipulaziuns vid las svapurs da camiuns e cars, sa mettan uffizis federals e la branscha d'autos ensemen. Las controllas duain daventar pli simplas e pli spertas, scrivan l'Uffizi federal da vias, l'Uffizi federal d'ambient, Auto-Svizra e l'Astag.
Manipulads vegnan camiuns e cars cun in apparat illegal. Quel supprima annunzias da sbagls che la purificaziun da svapurs na funcziuneschia betg. Uschia na ston ins betg agiuntar al tanc il liquid AdBlue che reducescha fitg l'emissiun da svapurs nuschaivlas. Il liquid custa var 1.50 francs per 100 kilometers.
Plirs tschient camiuns han las autoritads svizras controllà fin uss sin talas manipulaziuns. Da quels èn bunamain 100 vehichels stads manipulads. Tut ils camiuns eran da l'exteriur, ils blers da l'Europa da l'ost e da l'Italia.
RR novitads 17:00


text:
Fin da la navigaziun principala
Entschatta dal navigatur
Guariziun tras uraziun
Descripziun
En l'Appenzell Dadens vivan guaridras e guariders che prendan davent ils mals u la fevra, stinentan il sang, stgatschan variclas u stizzan la «arsira». Quai èn persunas medicinalas laicas che pratitgeschan cun agid da versets curativs u da furmlas da benedicziun. La forza da la guariziun vegn dada vinavant d'ina generaziun a l'autra. Per ils tractaments na dastgan las guaridras ed ils guariders pretender nagin onurari.
En cumparegliaziun cun autras regiuns è questa tradiziun da guariziun restada zunt viva en il chantun Appenzell Dadens pervia da l'ambient favuraivel (catolic). Ellas existan dentant er en la Svizra centrala ed en la Svizra franzosa, cunzunt en ils chantuns Giura e Friburg. Las guaridras ed ils guariders vesan lur activitad sco uraziun u la pratitgeschan almain en stretga colliaziun cun uraziuns. Difficila da valitar è l'impurtanza da la guariziun tras uraziun per la sanadad. Cumbain che la gronda part da las abitantas e dals abitants dal chantun enconuscha questa «subcultura», sa tracti d'in fenomen ch'è per gronda part zuppà da la publicitad. Rapports davart eveniments cun guariziuns nunspetgadas e surprendentas tras las uraziuns da guaridras e da guariders han ina plazza stabla en ils raquints individuals da bleras persunas.
Gallaria d'illustraziuns
Referenzas e dossier
- Publicaziuns
Martina Bühring: Heiler und Heilen. Eine Studie über Handauflegen und Besprechen in Berlin. Berlin, 1993
Anita Chmielewski-Hagius: «Was ich greif, das weich…». Heilerwesen in Oberschwaben, Münster, 1996
Roland Inauen, Erhard Taverna, Rudolf Widmer, Peter Witschi: Kräuter und Kräfte. Heilen im Appenzellerland. Ed. Walter Irniger. Herisau, 1995
Ebermut Rudolph: Die geheimnisvollen Ärzte. Von Gesundbetern und Spruchheilern. Olten, 1977
Ingo Schneider: Volksmedizin zwischen Tradition und Moderne. Von SchruchheilerInnen und MagnetiseurInnen im Montafon. In: Schweizerisches Archiv für Volkskunde 89. Basel, 1993, p. 87-100
- Dossier
- Gebetsheilen
Ausführliche Beschreibung Ultima modificaziun: 07.09.2012
Dimensiun: 220 kb
Tip: PDF
- Gebetsheilen


text:
Igl onn 1929/30 ei l'instrucziun da skis vegnida organisada ed ins ha eligiu in menader. Entochen lu instruevan mo enzacontas persunas igl ir cun skis individualmein, quei ch'eri buca cuntenteivel alla liunga. L'organisaziun da lu era praticamein caussa interna dils hoteliers, pertgei la damonda d'ina instrucziun da skis vegneva quasi mo ord ils menaschis da hotels. Sper il pensum da hospitalisar ils jasters, ha l'instrucziun da skis da gliez temps prest purtau enzatgei fadigia ella val.
La scola da skis da Sedrun ei ina dallas empremas scolas organisadas en Svizra. Neu dallas notizias sin basa naziunala san ins prender ch'ei seigi vegniu dau l'emprema ga instrucziun da skis igl onn 1930 en fuorma da scola organisada. L'uniun svizra da scolas da skis exista per 1934 ed il cantun Grischun ha era reglau pli tard l'instrucziun da skis, aschia ch'igl ei grev da saver mussar ora, tgei scola ei stada l'emprema en nossa tiara. Igl emprem menader dalla scola da skis ei Gustav Walty staus che ha menau la scola cun sia dunna e sia feglia. (Cudisch Tujetsch 1987)
Igl onn 1979 ha la Scola da skis Sedrun festivau il giubileum da 50 onns existenza. Per quei tierm ha Edgar Hitz nudau la historia dalla Scola da skis en versiun tudestga. Scola da skis Sedrun/Skischule Sedrun 1929-1979
Scola da skis Sedrun
Igl onn 1929/30 ei l'instrucziun da skis vegnida organisada ed ins ha eligiu in menader. Entochen lu instruevan mo enzacontas persunas igl ir cun skis individualmein, quei ch'eri buca cuntenteivel alla liunga. L'organisaziun da lu era praticamein caussa interna dils hoteliers, pertgei la damonda d'ina instrucziun da skis vegneva quasi mo ord ils menaschis da hotels. Sper il pensum da hospitalisar ils jasters, ha l'instrucziun da skis da gliez temps prest purtau enzatgei fadigia ella val.


text:
Chantun ha desditg contract cun centrala 144 a Glion
- Gievgia, 10.12.2015, 9:01, actualisà a las 17:37
La regenza grischuna ha desditg il contract cun l'ospital regiunal Surselva per manar la centrala dal clom d'agid 144. Cun desdir il contract per la fin dal 2017 vul la regenza pussibilitar er ad auters interessents da s'annunziar per manar la centrala.
Sco la regenza scriva, saja quai en il senn da la lescha da submissiun. Quella lescha duai promover la concurrenza tranter ils purschiders. Probabel l'emprima mesadad da l'onn 2016 vegn la submissiun per manar la centrala dal clom d'agid 144 publitgada.
La centrala operativa dal clom d'agid sanitar a Glion ha cumenzà cun sia activitad la stad 1999. La regenza aveva dà a l'ospital regiunal da la Surselva in’incumbensa correspundenta ils 16 da december 1997.
RR novitads 09:00


text:
Balun
El balun (in Lombard Oriental balù) ciamàa anca fulbal, fùbal, furbal, folber o fólbal, da l'ingles football (che 'l vör dì "bala"-"pee") l'è un giögh d'urigin inglesa. L'è giügaa da du squader che i henn faa de vündes giügadur int un camp a furma retangular cun di righ che le delimiten. El giögh 'l cunsist int el fà 'ndà dent la bala int la porta da l'altra scuadra. La porta l'è marcada da na riga e gh'è denter un giügadur ciamaa purtee che 'l cerca da lassà miga segnà. L'è una specialitaa ulìmpica.


text:
Valendas
Valendas a l'è un cumün svizzer del distret de Surselva. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 298 abitant e una süperfiss de 22.79 km², e al se tröva a una altitüden de 810 meter sura al livel del mar.
El cumün de Valendas a l'è tacaa ai cumün de Castrisch, Flims, Riein, Sagogn, Tenna, Versam.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Valendas l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 765 col nom de in Valendano.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Valendas in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Piantee
Piantee (nom ufizial in talian: Piantedo) a l’è un cumün italian, de la regiun Lumbardia, in Pruincia de Sundri.
Al gh'ha 1 357 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 6,7 km² e ona densità de 203 ab./km².
A l’è tacaa a Colich (LC), Delebi, Dübin, Gera (CO) e Pagnona (LC).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Piantee l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
God Save The Queen
El God Save The Queen (in lombard Che 'l Signoriddio salva la Regina) l'è l'inn nazional dell'Inghiltèra. Quand el sovran l'è 'n òmm, l'inn el se ciama "God Save the King" (in lombard Che 'l Signoriddio salva 'l re). L'è anca l'inn real di on bell poo de paes del Commonwealth e anca del Liechtenstein ma cont on test different. Finn ai agn 60 l'era anca l'inn de la Sguizzera, quand che l'è gnuu sostituii del Salmo Svizzer.
Test inglès[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
God save our gracious Queen!
Long live our noble Queen,
God save the Queen!
Send her victorious,
happy and glorious,
long to reign over us,
God save the Queen!
O Lord, our God, arise,
scatter her enemies,
and make them fall.
Confound their politics,
frustrate their knavish tricks,
on thee our hopes we fix,
God save us all.
Thy choicest gifts in store
on her be pleased to pour,
long may she reign!
May she defend our laws,
and ever give us cause
to sing with heart and voice,
God save the Queen!
Traduzion lombarda[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Che 'l Signor el proteggia la nosta misercordiosa Regina
Longa vida a la nosta regina
Che 'l Signor el proteggia la Regina!
Che la mena vincenta
feliz e gloriosa
Per regnà a longh sora de numm
Che 'l Signor el proteggia la Regina!
O Signor, nost Deo, volzes su
desperd i sò nemis
E fai borlà sgiò.
S`ceppa i sò ingagn
Mettegh i tarej in tra i roeud ai so baloss gàbol
Numm se mettom in di toeu man,
Signor proteggen tucc.
I talent, i pu prezios, che te gh'heet in saccoccia
Daghi a lee
che la fagga cunt de regnà a longh!
Che la fagga cunt de defend i nost lesg,
e che semper el ne daga 'na reson
de cantà cont el coeur e la vos,
che 'l Signor el proteggia la Regina!


text:
Fiümm Uruguay
L'è un fiümm c'al curr in dela part uriental del'America del Süüt, in dii statt del Brasil, Uruguay e Argentina; al nàss in Brasil, in dela Serra do Mar quand dü olter fiümm (Pelotas e Canoas) sa mèten insèma. Al g'à una lünghèzza de 2.400 km circa e al drena un basin imbrìfer de 370.000 km².
Ul sò cuurs al descriff la furma de un arch: al marca gju prima ul cunfin tra ul Brasil (statt del Rio Grande do Sul) e l'Argentina, pöö dopu chèll tra Argentina e Uruguay. Al sa svöja in del'Ucean Atlantich, cunt un delta in cumüün cunt ul fiümm Paranà cjamaa Rio de la Plata.
Dal punt de vista ecunòmich ul fiümm l'è impurtaant per la prudüzziun de energia idrueletrica, cunt ul sbarameent de Salto Grande.
Ul fiümm l'è traversaa da trì puunt stradaj, a cavàll del cunfin Uruguay-Argentina.


text:
Traffic public d’unviern gratuit entuorn il Mundaun
Las vischnauncas Lumnezia, Sursaissa Mundaun ed Ilanz/Glion sco era las pendicularas Sursaissa Mundaun porschan a Vus ella proxima stagiun d’unviern il diever gratuit digl auto da posta.
Naven dils 10-12-2017 entochen ils 02-04-2018 sa igl auto da posta sin las lingias Glion – Sursaissa Friggahüs (incl. bus da sport Sursaissa) e Glion – Vrin (incl. bus da sport ed ulteriuras lingias sil territori dalla vischnaunca Lumnezia) vegnir duvraus gratuit.
Indigens e possessurs da secundas habitaziuns el vischinadi da Suraua ston s’annunziar tier la canzlia communala Lumnezia per survegnir in abonnament gratuit. Quei per segirar ch’igl abonnament gratuit vegni duvraus mo sil territori dalla vischnaunca Lumnezia. Tut ils auters san far diever digl auto da posta gratuit senza mussar in bigliet ni ina carta.
Nus sperein da saver offerir a tuts ina purschida attractiva cul traffic public, seigi quei per contonscher cumadeivlamein il territori da skis, per planisar in viadi d’unviern cugl auto da posta ni per saver scuvierer la cuntrada entuorn il Mundaun.
Administraziun
Uffeci communal Lumnezia
Palius 32D
Caum postal 54
7144 Vella
+41 (0)81 920 60 00
infolumneziach
Uffeci da taglia
Uffeci da taglia Lumnezia
Palius 32D
Caum postal 54
7144 Vella
+41 (0)81 920 60 08
steueramtlumneziach
Uras da spurtegl
gliendisdis - venderdis
09.30 - 11.30 uras
13.30 - 16.30 uras
ni tenor cunvegnientscha