text: 1Meenti saɨj aun a'utyavaaca'a ajna a'ahua'a chajta'a tɨ ayan tyaja'arajtyahuaa tɨcɨn Cesarea. Ayaa pu antyahuaaca'a aɨjna ɨ tyaata'a tɨcɨn Cornelio. Aɨ pu aɨn pueenya'a ɨ hua'acapitan ɨ mej meyan antya'aruu tɨcɨn xantaaru'u ɨ mej Italia e'ema'acan. 2Aɨjna ɨ Cornelio, eihua pu rana'amicha'a ɨ Dioj, majta ɨ seica ɨ tyaɨtestyamua'ame'en. Cornelio pu ajta ra'astyahua'a ɨ hua'aye'ira aɨme ɨ mej Israel jetze ajtyama'acan. Eihua pu hua'utavaɨ tumin cɨme'e, ajta rahuauca'a eihua ɨ Dioj jemi. 3A'anaj pu ayan tyuju'urɨj. A'atzaj tya'acáará'a ɨ tacuarixpua e'ita'a ucama'aca ɨ xɨcaj, tɨ'ɨj ti'itɨ huataseijre. Cu xuee tevi utyajrupi u chi'ita a'u tɨ a'utyavaaca'a aɨjna ɨ Cornelio. Raaseij tyamua'a naa. Ai pu aɨn pueen saɨj tɨ ti'ivaɨre'e ɨ tajapua ɨ Dioj jemi aɨjna tɨ huataseijre. Aj pui'i ayan tiraatajee tɨcɨn: ―¡Cornelio! 4Tɨ'ɨqui rajseíra'ajraa. Ti'itzɨɨnya'aca'a aɨjna ɨ Cornelio. Aj pui'i ayan tiraataihua'uri'i tɨcɨn: ―¿Ti'itaani, nyavastara'a? Aj pui'i ayan tiraata'ixaa aɨjna tɨ ti'ivaɨre'e ɨ tajapua tɨcɨn: ―Dioj pu hui ra'ancura'a nain ɨ paj peri raahuaviiri'i, ajta ɨ paj cɨn hua'utavaɨ ɨ maj cai a'ij ti'ijviicue'i. 5Pata'aj hua'utaijte'en ɨ tyetyaca maj u a'uju'un maujna u Jope, mej mi ya'uve'evi'itɨn maɨjna ɨ Simón tɨ ajta ayan antyahuaa tɨcɨn Pedro. 6Au pu hui a'utyejvee seij jamuan tɨ ajta ayan antyahuaa tɨcɨn Simón. Navij pu ti'ihua'aca aɨjna ɨ Simón. A pu vejli'i e'eche a'u tɨ jaj a'avastɨme. Aɨ pu hui timuaata'ixaate'esin a'ij pej ye'i huarɨni.―Ayaa pu tiraata'ixaa aɨjna ɨ tɨ ti'ivaɨre'e ɨ tajapua. 7Aj pui'i á'uraa aɨjna ɨ tevi tɨ tira'ixaa aɨjna ɨ Cornelio. Aj pui'i aɨn Cornelio, hua'apuaca huataityaca'a ɨ maj ravaɨre'e. Seij pu ajta seij huataityaca'a tɨ i'i xantaaru'u. Eecan pu ra'astyajca'a ɨ hua'aye'ira aɨjna cɨme'e aɨjna ɨ xantaaru'u. 8Nain pu hua'uta'ixaa a'ij tɨ ti'itɨ huarɨj. Aj pui'i hua'utaityaca'a maj nu'u u a'uju'un u Jope. 9Yaa ruijmua'ate'e yee a'atzaj tacuarixpua, matɨ'ɨj meri a vejli'i auju'ucaa u chajta'a, aj pui'i Pedro antiraa ɨ chi'i japua a'u tɨ a'upa'atza tɨ'ij raatyajhuauni ɨ Dioj jemi. 10Eecan pu huata'icuataca'a. Pu'uri ayan ti'ijxe'eva'acaa tɨ tyu'ucua'ani. Matɨ'ɨj mauj rɨ'ɨ ti'iruurajcaa ɨ tɨ ti'icua'ani, aj pui'i ti'itɨ huataseijre ɨ jemin. 11Ayaa pu aɨjna tyu'useij tɨ nu'u antaujcu u tajapua. Ti'itɨ pu a e'icáma'acaa a ute'e, saavana ti'itɨ, muaacuaque'e pu uhue'isquiinajme, ajta antijɨ'ɨqui'ihuaca'a. 12Naijmi'i mu tityé'eseijra'acaa aɨjna jetze ɨ saavana naijmi'i ɨ animaalis, ɨ maj muaacuaca ajtyaɨɨcajmee, majta ɨ maj chuaata'a huacɨ'ɨca, ɨ maj a'usinuurejye'i, majta ɨ maj rá'ara'ive. 13Aj pui'i a'atɨ huanamuajri'i tɨ ayan tiraata'ixaa tɨcɨn: ―Pedro, ájchesi. Iiya'a huá'ucui'i pata'aj iiya'a huá'ucua'ani. 14Ajta aɨn ɨ Pedro, ayaa pu tyu'utanyúu tɨcɨn: ―Canu xaa nya'u. Canu a'anaj racua'ani ɨ tɨ cai tata'aca ɨ taye'irá na'ari ti'itɨ tɨ xana'avi'ire'e. 15Ajtahua'a a'atɨ huanamuajri'i. Ayan tɨcɨn: ―A'ini nain pu rɨ'ɨ tyu'utyájtua ɨ Dioj, capej che'e peyan ti'ixajta yee xana'avi'ire'e. 16Ayaa pu'u, hueicacajretze. Ajtahua'a tíraa ute'e u tajapua aɨjna ɨ saavana. 17Eecan pu ti'imuajcaa aɨjna ɨ Pedro tɨcɨn a'iqui een cɨn ya tanye aɨjna mɨ ti'itɨ, a'iqui te'eme ijii aɨjna cɨme'e ɨ hua'aye'ira. Auche'e pu ti'imua'ajcá matɨ'ɨj maɨn a'ará'a ta'apueerta aɨme ɨ tɨ huaja'utaityaca'a aɨjna ɨ Cornelio. Aɨ mu tyu'utaihuau a'u tɨ e'echajca'a aɨjna ɨ Simón. Matɨ'ɨj maun a'ará'a. 18Aj mu mi ca'anin cɨn hua'utajee tɨ pua'a nu'u aun á'uca aɨjna ɨ Simón tɨ ajta ayan antyahuaa tɨcɨn Pedro. 19Ajta aɨjna, auche'e pu ti'imuajcaa aɨjna cɨme'e ɨ tɨ huataseijre ɨ jemin. Aj pui'i ayan tiraata'ixaa ɨ xaijnyu'ucara'ara'an ɨ Dioj tɨcɨn: ―Simón, seica mu hui muahuauhuau. Ma hueica aɨme ɨ maj muaatyahuauunyen. 20Ajchesi. Pata'aj acajra'ani. Pej pi a'ura'ani hua'a jamuan. Capej ti'itzɨɨnya'a a'ini nyaa nu hua'utaityaca'a. 21Aj pui'i acajraa aɨjna ɨ Pedro a'u maj a'utyáuuca'a. Tɨ'ɨqui ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Nyaa nu nyaɨn pueen i sej nyahuauhuau. ¿Ti'itajni cɨn ya sava'aju'un? 22Aj mu mi meyan tityaatanyúu tɨcɨn: ―Ayaa tu een cɨn yava'aju'un aɨjna jetze ma'acan aɨjna ɨ Cornelio ɨ tɨ hua'acapitan. Rɨ'ɨ pu hui ti'itevi. Eihua pu hui rana'amiche'e ɨ Dioj. Ajta naijmi'i mu rɨ'ɨ tirajcha'ɨ ɨ mej Israel jetze ajtyama'acan. Saɨj tɨ ti'ivaɨre'e u tajapua ɨ Dioj jemi, aɨ pu raata'ixaa tɨ aɨn mueetzi huataijta paj nu'u a'ura'ani aa tɨ e'eche aɨjna, tɨ'ij aɨn Cornelio muaanamua nain cɨme'e a'achu paj pana'a caj tihua'utá'ixaate'esin ɨ nyuucari.―Ayaa mu tiraata'ixaa. 23Tɨ'ɨqui aɨn hua'uta'inee maj utyarute u chi'ita. Au mu a'utyajturaa aujna. Yaa ruijmua'ate'e yee pu á'uraa aɨjna ɨ Pedro hua'a jamuan ɨ maj hueica. Majta seica mu a'ucɨj i'ihuaamua'ame'en ɨ maj tya'atzaahuate'e maun e'echajca'a aujna u Jope. 24Majta seij jetze ɨ xɨcaj, au mu a'ará'a u Cesarea. Aɨ pu hua'achu'eva'acaa aɨjna ɨ Cornelio. Aɨj pu cɨn hua'utajee ɨ ru'ihuaamua'a, ajta ɨ ru'amiincustyamua'a. Naijmi'i mu tyujsaɨj u chi'ita. 25Tɨ'ɨj Pedro u a'utyajrupi u chi'ita, aɨ pu ra'antinajchaca'a aɨjna ɨ Cornelio. Aj pui'i aɨn Cornelio a a'arajve a vejli'ipuan ɨ Pedro. 26Aj pui'i aɨn Pedro pu ra'ajjáj. Ayaa pu tiraata'ixaa tɨcɨn: ―Huatyechaxɨ, tevi nu'u pueen inyaa. 27Matɨ'ɨj a'atzu tyu'uxaata rujɨɨmua'a, matɨ'ɨj mi utyajrupi u chi'ita. Tɨ'ɨqui aɨn Pedro hua'useij ɨ maj tyujsaɨj eihua ɨ tyaɨte. 28Aj pui'i ayan tihua'uta'ixaa aɨjna ɨ Pedro tɨcɨn: ―Muan xu ru'umua'aree ɨ taye'irá tɨ cai tata'aca ityejmi i tyaj Israel jetze ajtyama'acan tyaj nu'u cai teyan tityaaja'ujhua'anye'en aɨme jamuan ɨ mej seij chuejra'a japua e'ema'acan ni tyaj nu'u cai teyan tihua'amuaara. Ma ajta Dioj pu naataseijra tɨ cai ayan tiraavijte'e nyej neyan tiraaxajta yee capu amɨn tya'aste amɨjna ɨ a'atɨ nusu yee xana'avisi'i pu seijre'e amɨjna. 29Aɨj mu cɨn, naatajé meijna i ta'ihuaamua'a nyaj nu'u mu a'uve'eme'en, canu ti'itɨ a'ij tyu'utaxajtaca'a. Ayaa nu ti'ijxe'eve'e nyaj raamua'aree a'iqui een cɨn sanaatajee.―Ayaa pu tyu'utaxajtaca'a aɨjna ɨ Pedro. 30Aj pui'i ayan tyu'utanyúu aɨjna ɨ Cornelio tɨcɨn: ―Pu'uri hui tyauumé muaacua xɨcaj, ayaa nu nyeche huatacai, nyahuánitzi'ive'e. Nyajta raatyahuau ɨ Dioj jemi, a'atzaj cumu e'ita'a ucama'aca ɨ xɨcaj. Tɨ'ɨqui a'atɨ huataseijre inyeetzi jemi. Naa pu ti'ityamastajye'icaa aɨjna ɨ tɨ ru'ucávɨjcaa. 31Ajta ayan tinaata'ixaa aɨjna ɨ a'atɨ tɨcɨn: “Cornelio, Dioj pu nu'u ari raanamuajri'i aɨjna ɨ paj raatyahuau ɨ jemin. Ajta aɨ pu ra'utamua'areeri'i a'achu paj caj tihua'utapueijve ɨ maj cai a'ij ti'ijviicue'i. 32Pata'aj hui hua'utáite maj u a'uju'un aujna u Jope. Miche'e nu'u ya'uve'evi'itɨn maɨjna ɨ Simón, tɨ ajta ayan antyahuaa tɨcɨn Pedro. Aa pu á'uca a'u tɨ e'eche ɨ Simón, aɨjna tɨ navij ti'ihua'aca. Aa pu nu'u e'eche ajna vejli'i jaj tɨ a'avastɨme.” Ayaa pu hui tinaata'ixaa. 33Aɨj nu cɨn ca'anacan hua'utaityaca'a mɨ seica mej mi muaaja'utájeeve. Xa'apɨ'ɨn paj huarɨj pej peri mu ya'uve'enye. Yaa tu'uri, ticu, naijmi'i u'utyáuu. Dioj pu ramua'aree a'ij tyej ye'i ti'ijxe'eve'e, tyata'aj naijmi'i raanamua a'achu tɨ na'a caj aɨn tavastara'a timuaataíj pej titaata'ixaate'en.―Ayaa pu tyu'utaxajtaca'a aɨjna ɨ Cornelio. 34Aj pui'i ayan tihua'uta'ixaa aɨjna ɨ Pedro tɨcɨn: ―Nu'uri xaa neyan ti'inityejte'e ijii tɨcɨn ayej xaa nya'u ti'ayajna aɨjna jemi ɨ Dioj naijmi'i mu meyan tityaatanyúu tɨcɨn Dioj pu ayan che'eta na'a ti'ijxe'eve'e naijmi'ica cɨme'e tɨj ajta ityejmi. 35Naijmi'ica pu a'ancure'evi'itɨ ɨ Dioj aɨme ɨ tyaɨte ɨ maj rɨ'ɨ tirata'aca, majta maj xa'apɨ'ɨn rɨcɨ. Capu Dioj jetze ruxe'eve'e tɨ pua'a seij chuejra'a japua mé'ema'acantan maɨjna ɨ a'ataɨn. 36’Ai pu hui aɨn pueen ɨ nyuucari ɨ tɨ Dioj cɨn ayan tihua'utajée aɨmej ɨ huaacɨxa'astyamua'ame'en aɨjna ɨ Israel tyaacan. Aɨ pu ayan tihua'uta'ixaa ɨ nyuucari cɨme'e tɨ tyu'utyamua'aviste'e aɨjna cɨme'e tɨ hua'a japua huanyúu aɨjna ɨ Jesús ɨ tɨ Dioj an yá'ujra ɨ ɨpuari japua. Aɨjna ɨ tɨ tavastara'a pueen ityejmi, aɨ pu taata'a tej ti rɨ'ɨ tityaatyáturan ɨ Dioj jemi. 37’Xu'uri ramua'aree a'ij tɨ ye'i ti'itɨ huarɨj aujna a'ahua'a tɨj na'a nainjapua u Judea. Au pu autyejche aujna u Galileeya tɨ'ɨj aɨn tihua'uta'ixaa ɨ tyaɨte, ajta tɨ'ɨj raamua'ɨhuaca'a aɨjna ɨ Juan. 38Dioj pu ya'utaityaca'a ɨ ruxaijnyu'uca tɨ'ij aɨn jemin huatyaturan ɨ Jesús. Ajta aɨn ɨ xaijnyu'ucara'ara'an ɨ Dioj, aɨj pu jetze araujuca'anyajca'a aɨjna ɨ Jesús. Tɨ'ɨqui á'ucha'acanya'a a'araa. Ayaa pu i'irɨjcaa ɨ tɨ í'ixa'apɨ'ɨn cɨme'e. Ajta tihua'ahua'atyahua'a naijmi'ica ɨ maj rajpueijtzi maɨjna cɨme'e tɨ tiyaaru'u tihue'ijtya'acaa. Ayaa pui'i rɨjcaa aɨjna ɨ Jesús a'ini Dioj pu raatavaɨ. 39’Tyan tu raaseij nain cɨme'e a'ij tɨ huarɨj iiya a'u mej e'eche aɨme ɨ mej Israel jetze ajtyama'acan ajta anna Jerusalén. Aɨ mu rá'utatai ɨ cɨye jetze ta'utácúruu. Ayaa mu hui een cɨn raaje'ica maɨjna ɨ Jesús. 40Ajta, Dioj pu ajtahua'a raatatɨste ɨ xaijnyu'ucara'ara'an tɨ'ɨj tyauuma'aca hueica xɨcaj tɨ huamɨ'ɨ. Aɨj pu cɨn ajtahua'a huatarú aɨjna ɨ Jesús. Ajta Dioj pu hui hua'uta'a mej mi seica raaseij. 41Camu naijmi'i raaseij, silu aɨ mu'u ɨ tɨ hua'ave'evi'itɨ ɨ Dioj. Ityan tu tyaɨn pueen i tyaj tyu'ucuaa, tyajta hue'í jamuan aɨjna ɨ Jesús tɨ'ɨj a'itara'a a'u maj avá'anámi'ihuajmee ɨ mɨ'ɨchite. Tyan tu hui xaa nya'u raaseij. 42’Aɨ pu titaataij tej ti tihua'uta'ixaate'en ɨ tyaɨte, tyajta teyan tiraataxaj yee Jesús pu aɨn pueen ɨ tɨ Dioj ra'antihuau aɨjna cɨme'e ɨ tɨ hua'uxɨjte'en naijmi'ica ɨ tyaɨte, ɨ maj mauj ruurijmee, majta ɨ mej meri huacuii. 43Ajta ɨ maj títyatatyá'aca'a maɨjna cɨme'e mej Dioj jetze ma'acan ti'ixaxa'ata'a, naijmi'i mu tyu'utaxajtaca'a maɨjna cɨme'e tɨ pua'a nu'u a'atɨ tɨ na'a rá'antzaahuate'en aɨjna ɨ Jesús, nain pu nu'u cɨn tiraatauuni'ira ɨ tɨ cɨn autyajturaa ɨ Dioj jemi nyuucajtze'en ɨ Jesús. 44Auche'e pu tí'ixajtacaa aɨjna ɨ Pedro, tɨ'ɨj aɨn xaijnyu'ucara'ara'an ɨ Dioj ya va'acaanye. Tɨ'ɨqui huatyajturaa hua'a tzajta'a naijmi'ica jemi aɨme ɨ maj raanamuajri'i a'ij tɨ tyu'utaxajtaca'a aɨjna ɨ Pedro. 45Seica mu majta a a'utyáuuca'a ɨ maj aɨme jetze ajtyama'acan ɨ mej tya'atzaahuate'e, ɨ maj majta aɨme jetze ajtyama'acan ɨ maj ra'antisi'iche ɨ runavij ɨ ta'antyujvi'irajmee ɨ hua'asa'atapu'u jetze. Eecan mu rɨ'ɨ ta'utaséij aɨme maɨjna cɨn tɨ Dioj ajta raatyajtuaa ɨ ruxaijnyu'uca aɨme jemi ɨ mej seij chuejra'a japua e'ema'acan. 46Ayaa mu een cɨn rɨ'ɨ ta'utaséij a'ini ayaa mu tihua'unamuajri'i ɨ maj seica nyuucari cɨn tí'ixajtacaa, majta eecan mu rɨ'ɨ tirata'acara'a ɨ Dioj. 47Aj pui'i ayan tihua'uta'ixaa aɨjna ɨ Pedro tɨcɨn: ―Ayaa mu che'eta mana'a tira'ancura'a ɨ xaijnyu'ucara'ara'an ɨ Dioj tyatɨj ityan. Ayej nya'ase, capu maa a'atɨ tɨ hua'uta'ijmɨ maj cai rumuaɨ'ɨhua aɨme ɨ tyaɨte. Capu xaa nya'u maa a'atɨ. 48Ajta e'eyan hua'utaij maj huaujmuaɨ'ɨhua nyuucajtze'en aɨjna ɨ Jesús ɨ tɨ ajta Cɨriistu'u pueen, ɨ tɨ Dioj an yá'ujra ɨ ɨpuari japua. Ayaa pu aɨjna cɨn huarɨj, matɨ'ɨj mi maɨn ɨ maj huamuaɨ'ɨvijhuaca'a, aɨ mu raatahuaviiri'i maɨjna ɨ Pedro tɨ aɨn a a'utyaturan hua'a jamuan a'achu cumu hua'apua xɨcaj, hueica xɨcaj.


c: text/html

text:
San Fermo (CO)
San Fermo (nom ufizial in italian: San Fermo della Battaglia) l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l cunta 4 583 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 3,1 km² e ona densità de 1 478 ab./km².
Arent al paes, che 'l se troeuva in la zòna de Còmm, la gh'ha avuu loeugh ona battaglia del Risorgiment (27 magg 1859).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de San Fermo (CO) l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rivaröl (MN)
Rivaröl (nòm uficiàl en Italià: Rivarolo Mantovano) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa.
El g'ha 2 592 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfis de 25,5 km² e 'na densità de 102 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Bòsul, Casteldidone (CR), Piadena (CR), Rivarolo del Re ed Uniti (CR), San Martèn, Spineda (CR) e Tornata (CR).
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Rivaröl l'è mustrat endela tabèla ché de sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Lecch
Lecch (Lecco in italiàn, Leucum in latìn; Leck in tudesch) l'è ona città italiana de 48 131 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 45,9 km² e ona densità de 1 049 ab./km². L'è la capitàal de la Pruvincia cunt l'istess nomm.
Cuntegnüü
El sitt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lecch la se tröva in de la part püssee a süd del ram del lach de Comm che'l gh'ha el sò istess nomm, in sü la spunda urientàal, in duvè dal lach vegn föra il fiüm Adda. Lecch l'è culegada a l'oltra spunda del fiüm da trìi punt: el Punt Kennedy o Punt Nöf (de la metà di ann Cinquanta del secul passaa), el Punt Azzone Visconti o Punt Vècc (el pussee vècc, che l'è del Mediuéf) e'l Punt Alessandro Manzoni o Terz Punt (inaugüràa in del 1985)
La cità l'è circundada da'n frach de muntagni: el San Martìn, el Düü Mann, el Melma, el Piz d'Erna, el Resegùn e'l Magnöden hin i pussee impurtant.
Lecch l'è traversada da trìi turent: el Gerenzùn, el Caldùn (per la gran part interàa), e'l Biùn.
I riùn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El teritori del cumün de Lecch inscì cumè l'è al dì d'incö l'è stàa fàa sü tra'l 1923 e'l 1928, quand hann metüu insemm i teritori de vündes cumün: Lecch, Castèll, San Giuàn, Rancc, Laurca, Ulàa, Quàa, Germagnee, Belee, Magiànech e Ciüs.
Incö el cumün de Lecch l'è divìs in cinch circuscriziùn:
- 1. Center de Lecch e la vegia fraziùn de Pescarenech;
- 2. Castèll e Viàal Türàa;
- 3. San Giuàn, Laurca, Rancc, la vegia fraziùn de Bunascina e Ulàa;
- 4. Germagnee, Belee, la vegia fraziùn de Caleott e Quàa;
- 5. Magiànech e Ciüs.
L'ecunumia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'ecunumia de la cità de Lecch la se basa amò incö sül setùr de la siderurgia, anca se i vecc fabrich pussee famùs (Fiocchi, Badoni e Caleotto) sun sparidi u ridimensiunàa de bun, cumè anca la Leuci (fabrica de lampadini), la Riello (fabrica de caldai) e l'Icam (fabrica de ciculàt, che nel gir de pöch ann la narà a Ursenich, in Pruvincia de Comm).
In di ültim ann s'è svilupàa'l turism, atiràa dai (pöch) spiagi del lach, dai muntagni d'inturn e dai Sit manzuniàn, val a dì i sit in duvè il Manzoni l'ha ambientàa el sò rumanz pussee famùs, I Promessi Sposi.
I munument[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I munument pussee impurtant hin:
- el Domm de San Nicolò (Sagràa Basilica, a Lecch center), gesa in stil neoclassich fàa sü a la fin del XIX secul; el sò campanil, vôlt 96 meter, l'è ün di pussee grand d'Italia;
- la Tur Viscuntea (Piazza XX Settembre, a Lecch center), in duvè ghè el Musee di armi;
- el Teater de la Società (Piazza Garibaldi, a Lecch center), in stil neoclassich;
- ün pezz di vecc mura se pörun vedè in via Volta, visìn a la staziùn;
- el Palazz Belgioioso (Curs Matteotti, a Castèll), in duvè che gh'hin i Musee civich de Lecch e'l Planetari;
- la Vila Manzoni (Largh Caleòtt), in duvè el scritùr Alessandro Manzoni el viveva d'estaa quand l'era piscinìn;
- i Sit manzuniàn: la casa de Lucia (a Ulàa e ad Aquàa), la casa de Renz (ad Aquàa), el "palazzott" de Don Rodrigo, la gesa de Don Abundi (ad Aquàa), la capelina in duvè Don Abundi l'ha incuntràa i Bràaf (ad Aquàa), el cunvent de Fra' Cristofur (a Pescarenech) e'l vecc sit in duvè el Biùn nava dent al fiüm Adda (il curs del turent l'è stàa dopu deviàa), in duvè Lucia l'aveva ciapàa la barca per scapà a Munscia.
Città ingemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Persunagg famùs[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I persunagg pussee famùs ligàa in üna quaj manera a Lecch hin:
- Alessandro Manzoni (Milàn 1785-1873), scritùr;
- Antonio Stoppani (Lecch 1824-Milàn 1891), pret e studiùs di sass;
- Riccardo Cassin (San Vit al Tajament 1909), alpinista;
- Carl Mauri (Lecch 1930-1982), alpinista;
- Nino Castelnuovo (Lecch 1936), atùr, che l'ha fàa il röl del Renz in del film per la televisiùn "I Promessi Sposi" in del 1968;
- Roberto Castelli (Lecch 1946), Minister de la Giustizia dal 2001 al 2006, Viceminister per i straat (infrastrutture) del 2008 al 2011;
- Roberto Formigoni (Lecch 1947), President de la Regiùn Lumbardia dal 1995;
- Antonio Rossi (Lecch 1968), spurtif de la canoa, che l'ha ciapàa trìi volt la Medaja de or a i Ulimpiadi (düu ad Atlanta in del 1996, vüna a Sydney in del 2000) e trìi volt anca ai Campiunàa del Mund (a Duisburg in del 1995, a Dartmouth in del 1997 ed a Szeged in del 1998), Asesur pruvincial del Sport del 2009 sota l'aministraziun del Daniele Nava.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
2002
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1 de genaar - Europa: in vündes di qúindes paees de l'Üniun eurupea al cumencja a vecch valuur l'Euro.
- 18 01 - ul cap da Creus (l'Alt Empordà) e i illes Medes (ul Baix Empordà): l'UNÜ la catàluga chiist indrecc cuma "zona spezzialameent prutegjüda".
- 01 03 - Europa: i muneet e bijett da i valüüt lucaal ga i desmett da circülá: l'euro al n'è l'ünega muneda da cuurs legaal.
- 14 04 - Figueres (l'Alt Empordà-Catalunya): l'Orquestra da Cambra da l'Empordà ga la manda inaanz la fundazziun da l'Orquestra Filharmònica da Catalunya.
- 16 06 - 'l vé canunizàt 'n San Pietro ol Padre Pio da Pietrelcina.
- 17 06 - Barcelona: sa ga la püblica la "Gramàtica dal català contemporani", dirigida par Joan Solà.
- 05 12 - els Hostalets de Pierola (l'Anoia-Catalunya): un grup da paleuntòlegh da l'Institut Paleontològic Miquel Crusafont, dirigjüü par Salvador Moyà-Solà, ga i tröva i primm oss dal Pau, ul 'Pierolapithecus catalaunicus'.
- 11 09 - Barcelona - Lluís Maria Xirinacs, in un att revindicatiif al Fossar di Moreres, al fa un pulémich discuurs pal quaal ul 25 10 dal 2005 al sarà detegnüü.
- 11 09 - Ul lööch web da la Generalitat de Catalunya al adota ul dumini .net [1].
- 03 03 - la Svízzera: i vutaant i aceta in referéndum l'entrada da cheest paees a l'UNÜ.
- 01 07 - Owingen (Baden-Württembergh, Germània): ul cjoch intra un Boeing 757 da càrega e un Tupolev Tu 154 bielurüss da passagée ch'al faseva ul tragett Muscova-Barcelona ga al causa plüü da 140 moort.
175 km al NE da Qandahar (l'Afganistan): l'aviazziun da la cualizziun intrenazziunala la mitraja un casameent e ga la causa almaanch 120 vítim intra moort e ferii.
- 17 07 - isulott da Perejil (ul Maroch) al ucüpa un escamot dal esèrcit Spagnöö, e l'abandunarà mia fin aldia 20, gràzzia a la mediazziun dal Segretari da Statt di SÜA, Colin Powell.
- 17 12 - Pretòria (Süüt-àfrica): ul guveern dal Congo e i upusituur ch'i al cumbateva i firma un acordi da paas ch'al ponn fin a quàtar agn da guèra civila, cun aprööf da 2 miliun da personn moort.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 05 06 - Los Angeles, (Califòrnia, SÜA): Douglas Colvin, cugnussüü cuma Dee Dee Ramone, müsich da rock Noort-american, bassista da The Ramones (n. 1952).
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Verden
Verden (Veern in bass todesch) a l'è ona città de la Germania.
La se troeuva in del Land de la Bassa Sassònia e la cunta 26 668 abitant (dato del 31. Dic 2013. L'è traversada del fiumm Aller.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In de l'Alt Medioev l'è stada el loeugh de on massacher tremend ordinaa del Carlo Magn. De fatt quell lì in del 782 l'aveva battuu i Sasson in d'ona battalia e poeu vist che quei là voreven minga giuràggh fedeltà a lù, l'ha ordinaa de coppànn circa 4500. I studios del dì d'incoeu però pensen che i font antigh che l'hann cuntaa sù 'sta stòtria pòden avè faa di error in de la narrazion e in de la traduzion: infatti se pensa che i Sasson sien staa esiliaa, e minga mazzaa.
In del XV secol Verden l'ha ciappaa el titol de città libera imperial, titol conservaa fina a la Guerra di Trent'Ann, quand che l'è vegnuu on territòri svedes cont el nòmm de Principaa de Verden. El principaa l'è duraa fina al 1866, quand che l'è entraa a fà part del Regn de Hannover. On quai ann dòpo l'è diventada todesca.
Gemellagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Polònia:
- Havelberg, Germania.
- Bagrationovsk, Russia.
- Saumur, Francia.
- Warwick, Regn Unii.


text:
Nevers
Nevers (Niversa in Italian stòrigh; Noviodunum Æduorum in Latin) l'è ona città de la Francia che la gh'ha ona popolazion de pussee de 40.000 persònn.
La città la se troeuva in de la Borgògna e l'è 'l capploeugh del dipartement de la Nièvre. El fiumm Nièvre de fatt el finiss in de la Lòira pròppi a Nevers.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Noviodunum l'era 'nmò abitada ai temp di Celta, come l'ha poduu vedè el Ceser quand che l'ha conquistaa la Gallia. Ai temp di Merovinsg l'è vegnuda ona sede vescovil, oltra che 'l capploeugh prima de ona contea e poeu de on ducaa.
In del 1384 l'è finida sòtta ai Duca de Borgògna, in del 1491 ai Duca de Clèves.
In del 1538 l'ultima erede del Ducaa, la Enrichetta de Clèves l'ha sposaa el fradell del Duca de Mantova, el Ludovigh Gonzaga, che inscì l'è diventaa el noeuv scior de la città.
El sò fioeu Carlo II de Gonzaga-Nevers in el 1627 l'è diventaa anca el noeuv duca de Mantova e Monferraa, vist che 'l ramm principal de la dinastia (rappresentaa del Vincenz II) l'era finii. In quella occasion l'è nassuda la guerra de Succession de Mantova de la qual el parla anca el Manzon.
In del 1661 el cardinal Mazzarino l'ha compraa el Ducaa e l'ha daa al nevod Filippo Mancini. El Ducaa l'è staa ciappaa del Statt frances in del 1798.
Gent nassuda a Nevers[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Bernadette Soubirous, che la gh'ha avuu ona vision de la Vergin Maria a Lourdes.


text:
Breakbeat
El Breakbeat (ciamaa anca breakbeats o breaks) a l'è un insema de sotagener de la müsega eletroniga che gh'hann un ritm cun la cassa che l'è minga in 4/4 cume per la house o la techno. I ritm a hinn sincupaa e cun puliritm. A gh'è anca grüp cume i Breakestra che sonen el breakbeat cun i istrüment tradiziunaj ma cunt un ritm che'l va püssee adasi perchè l'è minga pussibil per un om de sunà inscì in pressa la bateria.
I Break[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Se ciamen break i tòch de canzun che gh'è dumà la bateria e i alter istrüment se senten nò. Vün di break püssée dupraa a l'è lAmen Break de Amen dij The Winstons. 'N'altra canzun a l'è Funky Drummer del James Brown.


text:
Val Susa
La Val Susa (inscì anca in italian, piemontes e occitan; Vâl Susa in arpitan; Val de Suse in frances) l'è ona vall del Piemont occidental, a ovest de Turin.
Cuntegnüü
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La vall, missa giò in sens longitudinal, l'è traversada de la Dora Riparia. A destra del fiumm se troeuven i Alp Cozzi, a sinistra i Alp Graii.
I duu affluent principai del fiumm hinn la Dora de Bardonecchia e la Cenischia, che a soa voeulta formen dò vallad important.
El mont pussee alt de la val l'è 'l Rocciamelone (3.538 meter).
I alter vai laterai de la Val Susa hinn la Vall Argentera, la Val Thuras, la Val Streggia, la Val Clarea, la Val Cenischia.
La vall la se troeuva al confin con la Francia: per quest gh'è on fracch de valigh alpin.
Situazion lenguistiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Val Susa l'è puttost interessanta del pont de vista lenguistiga: de fatt l'è on pont indove se incrosen trii lenguagg. In de la bassa val se parla el piemontes (dialett valsusin), menter in de l'alta val gh'è 'l pont de inconter trai parlad occitan (a sud) e trai parlad arpitan (a nord). Per quest la gh'è stada anca ona forta influenza francesa in sù la vall, tant che bona part di comun gh'hann on nomm in la lengua francesa e anzi a volt hinn pussee conossuu con quell puttost che cont el nomm offizial italian (l'è 'l cas de Sestriere, molto pussee conossuu col nomm de Sestrières).
Esempi de dialett occitan de la vall[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Dialett de Giaglione: Ün ómen avè düe bot. E lo pì gióven ha döt a son pare: “Mon pare, donàmme mon dret!”. E lo pare u l'ot partagià-los son béin. Gio 'n trai giort aprè che lo pì gióven u l'ot ajö tutta sa porsión, u l'è allàssenen loin loin, e dedin de paì etrangé: e iziè u l'ot argheirà tut sö ch' u l'avéit, da deibucià.
- Dialett de Oulx: Ün òmme avìe dus éifans. Le pü sgiuve d'iéllus dì a sun paire: “Paire, dùname la purziùn de ben che me revèn!” e iè lus ha partasgià le ben. Coches sgiurs aprè, aièn tut rebatà, le pü sgiuve garsùn partì par l'éitrangì, par ün paì éilunià, e ilhì u l'ha dissipà sun ben en vivèn lüxüriusmèn.
- Frances: Un homme avait deux enfants. Et le plus jeune d'eux a dit à son père: “Père, donne-moi la portion des biens que me revient!”. Et il a partagé les biens entre eux. Quelques jours après, ayant ramassé tout, le garçon le plus jeune est parti par un pays bien loin, où il a dissipé ses biens en vivant luxoriousement.


text:
14 02
Ol dé 14 de febrér l'è 'l 45 dé de l'an del calendare gregorià; manca 321 (322 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 14 de febrér al è ul dí da pòost 45 dal an dal calendari gregurian; i manca 321 (322 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1352 - Maiòrca: Piéro III al trà zò i mòr de l'ísola ch'i s'era reöltacch.
1502 - Regn de Casteja e Corona d'Araguna, i Rei Catòlegh i promülga öna pragmàtega che töcc i mösölmà i a de ess batesacc in la fée cristiana.
2003 - Edimburgh (Scossia): biòlegh del Roslin Institute i pràtega l'eutanàsia a la feda Doly a causa del invegjamet prematür che la presentàa.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2005: Beirut (Líban): Rafik Hariri ex-pröm miníster libanes in öna vetüra-bomba.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Festa locala a Gironela a la comarca del Berguedà
Festa locala a Lívia a la comarca de la Cerdanya
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Catastrufa feruviaria in Südtirol
El dudes de Avril 2010, ai növ e trii mignüü del matín, intra Lacc e Castelbel in Südtirol, un tren l'ha s'centraa una slavina de melma burlada sgiò de la pared de munt arent al sit e l'è inscí derajaa. In de la catastrufa növ hinn murüü e vintott hinn restaa ferii (sèt hinn grav)
Düü dí daspö l’uribel incident feruviari in Val Venosta, la reserca de la resun u di resun de la catastrufa la tö semper püssee pe: la slavina de melma la par vess resültada de na valvula de l'agua lassada dervida.
In del pomezzdí de Mercurdí, 14 de avril, l’è gnüü in sül sít l’aucaa del püblegh magistee, Guido Rispoli che 'l saraa jüdaa in di relev technegh de trii cunsulent numenaa de la magistradüra de Bulsan. Arent al Rinaldo Genevois, prufessur del „Departement de Geusensia“ a l’üniversidaa de Padua, gh'è anca 'l prufessur üniversitari nassüü a Mals, Vincenzo Bixio, che l’insegna anca lü a Padua, e 'l prufessur üniversitari Alberto Mazzucato del "Departement de Geutechnega" de Venessia.
In de la matinada de Venderdí, 16 de avril, la magistradüra de Bulsan la faraa di test idraülegh e geulogegh in sül sít de la catastrufa, che in del menter l’è 'gnüda serada al püblegh.
I test douarien simülà la sitüaziun che l’ha menaa a la catastrufa e fà soltà föra che röl l'è che l'agua l'ha 'vüü in sü la pared del munt.
Quij che gh'è murüü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I mort paren vess tücc südtiroles:
- Franz Hohenegger
- Michaela Zöschg
- Regina Tschöll
- Rosina Offner
- Judith Tappeiner
- Francesco Rieger
- Julian Hartmann
- Elisabeth Peer
- Michaela Künz Oberhofer


text:
Sester Levànt
Sester Levànt (Sestri Levante in italian, Sèstri in ligur) l'è ün cumün de 18 682 abitant in de la Liguria, Pruvincia de Genua. Per la sò particulàar pusiziùn geografica l'è ciamàa "la cità dij düü mar".
Cuntegnüü
- 1 Geografia
- 2 Storia
- 3 Sìmbul
- 4 Munument e olter sitt interessànt
- 4.1 Gesi
- 4.2 Palàzz
- 4.3 Castèll
- 4.4 Purtàj
- 4.5 Pinacotechi
- 5 Persunàgg famùs
- 6 Manifestaziùn
- 7 Ecunumia
- 8 Trasport
- 9 Gemelàgg
- 10 Sport
- 11 Olter prugètt
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sester la se tröva in de la Rivera de Levànt e l'è vüna dij cità pussee a uriént del Tigùli. L'è fàda sü in sü la piana furmàda in dij ànn dal turént Gròmul, cunter al prumuntòri ciamàa "Isula", che l'è tacàa a la teraferma da 'na striscia de tèra che partìss la "Baia dij Fàvul" (inscì ciamàda perchè chì gh'ha vissüü Hans Christian Andersen in del 1835) da la "Baia del Silenzi".
El center storich el se tröva tra i dò baij e la striscia de tèra; la part pussee muderna la se gh'ha svilupàda in sü la piana del Gròmul.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Sester l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità l'è stàda fundàda dai Ligur, ciamàa anca "Tigùli" (da chì el nòmm de quèla zona), cumè anca i olter paes del teritòri.
Ün temp Sester l'era fàa sü sunt ün isulòt, quèl che incöö l'è diventàa ün prumuntòri. La striscia de tèra che incoeu culega 'l prumuntòri a la piana el se gh'ha fàa sü cunt i depòset dij turént Gromul e Petròni e cunt l'aziùn del mar.
Sester l'era cugnusüda in de l'età dij Rumàn cunt el nòmm de Segesta Tigulliorum u dumà Segeste. In 'sta epuca chì l'è diventàda ün impurtant center de cumerci marìtim: vist che l'era arent ai stràdi che purtàven al Pass del Bracch e al Col de Velva, i merci rivàven al port e nàven in dij vàl Petròni, Gravéja, Vara e in de la Lunigiana; in pü, i materij prìmm rivàven daij zoni interni fin a Sester sèmper sü 'sti stràdi chì.
Sester l'è stada citàda in del "Diploma de Berengàri" del 909, quand l'è stàda dàda a la Basilica de San Giuàn de Pavia; dopu l'è stàda dàda a l'Abazìa de San Culumbàn de Bobi.
In del Mediuef la cità la gh'ha cuminciàa a svilupàss in de la piana.
In del 1133 i Fiesch de Lavagna gh'hànn pruvàa a ciapà Sester, ma la Republica Ligura l'è reusìda a batij e gh'ha metüü el burgh sòt la sò pruteziùn militàar e pulìtica in de l'ànn dopu.
In del 1145 l'è stàda ciapàda da l'Abazia de San Culumbàn la part pussee vôlta del teritòri, che l'è stàda trasfurmàda int ün castèll da Genua.
I naf de Pisa gh'hànn tacàa 'l Tigùli in del 1170, ma, cumè anca olter paes de la zona, Sester gh'ha minga cedüü aij atàcch dij Pisàn e la se gh'ha salvàda. In del 1172 i famìli Malaspina e Fiesch s'hin metüü insèma e gh'hànn ucupàa Sester al post dij Genués. In del 1212 gh'hànn creàa la "Pudesteria de Sester Levànt".
In del 1327 el Sciur de Lucca Castruccio Castracani gh'ha pruàa a ciapà el burgh, ma l'è minga stàa bun; al cuntrari, l'ucupaziùn l'è nàda a bun fin per i Viscunt de Milàn in del 1365. Venezia gh'ha pruàa a ciapà Sester in del 1432, ma anca lée l'è minga stàda buna.
Sester, cumè anca olter burgh del Tigùli, l'è stàda sachegiàda daj Turch in del 1542 e daj Saracén in del 1607.
Quand gh'èra Napuleun, Sester l'èra stàda metüda in del Dipartimént dij Apenìn. Dopu el Cungress de Viena del 1815 l'è pasàda al Règn de Sardegna e, in del 1861 l'è nàda a fà part del Règn d'Italia.
Sìmbul[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Stèma[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El stèma de Sester Levànt gh'ha sü ün isula ruciùsa cunt sü düü tur merlàdi sü sfund azur; sura la gh'è 'na curuna e sot ram de querc e de ulif.
Gunfalùn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El gunfalùn l'è azur, urlàa de or, e gh'ha in mèz el stèma del cumün.
Munument e olter sitt interessànt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gesi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Santa Maria de Nazareth[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La gesa l'è stàda fàda sü tra'l 1604 e'l 1616 da l'architet Gio. Batta Carbone cumè nööva gesa paruchiàal, dopu che gh'han sistemàa'l culegament tra l'Isula e la piana. Fin al 1957 l'è stàda co-catedràal de la diocesi de Brügnàa; dopu Sester l'è pasàdaa la diocesi de Chiavari.
La faciàda, de stil neoclassich, prugetàda da Giambattista Prato, l'è del 1837-1840. Denter gh'hin teli de l'età barocca e'na Pietà de lègn de Anton Maria Maragliano.
San Nicolò de l'Isula[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è la gesa pussee vègia de Sester: l'è stàda fàda sü in del 1151 in de la part ciamàda Isula. Fin al XVII secul l'è stàda la paruchiàal de Sester (incöö l'è Santa Maria de Nazareth).
El prìmm edifizi l'èra de stil rumanich, ma in del XV secul l'è stàa fàa sü de nööf in stil barocch. Il campanìl, cul tec piramidàal, gh'ha finèster a bìfuri. Denter l'è de stil gotich e gh'ha trè navàdi.
San Stèven del Punt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Anca se i primi nutizi hin del XI secul, 'sta gesa chì l'è stàda fàda sü del tücc in del XVIII secul; dopu l'è stàda ingrandìda, gh'han fàa sü'l Batisteri, ün nööf paviment de marm e i decuraziùn sü la faciàda, in duvè gh'han anca metüü sü la statua de San Stèven.
Denter gh'ha trè navàdi e trìi altàar (quèl in mèzz de San Stèven, i olter düü de la Madòna del Càrmen e de San Giusèpp); la navàda de mèzz la finìss cunt üna granda abside.
Sant'Antòni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La gesa cumè l'è adèss l'è dij ànn Sesanta del XX secul, ma 'na vòlta gh'èren in quel sitt olter gesi.
A l'inìzi gh'èra 'n oratòri dedicàa a Giuànn Evangelista e Antòni, ma in del 1647 i fràa gh'han fàa sü 'na nööva gesa. In del 1948 l'è diventàda gesa paruchiàal.
Gesa de l'Imaculàda[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fàda sü arent la Baia del Silenzi, l'è 'na gesa del 1688 de stil mediuevàal cunt la faciàda che la gh'ha i strìss bianch e negher urizuntaj. Arent gh'è'l cunvent dij Capucìn.
Denter gh'è 'na statua de lègn de l'Imaculàda del XVIII secul metüda in sü l'altàar magiùr, 'na pitüra de Domenico Fiasella cunt sü'l Miràcul de Sant'Antòni de Padua e'na tela, semper de l'istess pitùr, cunt sü San Felìs de Cantalìs che ciàpa'l Bambinèl da la Madòna.
Gesa de l'Istitüt dij Suori Maestri Pij[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Üna vòlta l'èra la gesa dij Suori Turchini, rivàde a Sester in del 1658 e che l'han fàda sü sübit dopu. La gesa l'è stada fàda sü nööva ün frach de vòlt, ma in del 1798 l'è stàda abandunàda per la sò supresiùn, vörüda da Napoleun Bunapart.
Dal 1829 hin denter i Suori de la Presentaziùn.
San Peder in Cadènn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La gesa, del 1640, la se tröva in del center storich, in vich Macelli, cunt arent ün cunvent dij Capucìn. Cunt la sistemaziùn de la cità el sitt el diventava minga isulàa assee, alura i Fràa gh'hànn dàa la gesa ai Prevet de San Peder in Cadènn in del 1686 e hin andàa in ün olter sitt.
In dij ànn la gesa l'è stàda sistemàda e ingrandìda pussee vòlt, anca perchè gh'ha avüü ün frach de dànn dopu l'arivi de Napuleun Bunapart e dopu che l'è s-ciupàda 'na bumba in d'ün edifizi arent in del 1951.
San Bartulumeu de la Ginestra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La gesa la se tröva in del sitt cunt l'istess nomm e l'è anca cugnusüda cumè gesa de la Madòna del Sucurs dopu'l 1750. La gesa cumè l'è adèss l'è del 1838.
Oltri gesi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- San Giàchem in Loto, del 1540
- Santa Vitoria in Lobiöla, fundàda daj Fràa Culumbaniàn in del XI secul in de la fraziùn Lobiöla
- San Bernàrd dij Cassini, del 1151 ma fàda sü de nööf in del 1636
- San Paul in Pila, cunsacràda el 26 utuber 1980
- Santa Margherìda in Fossalupara, che ün temp la se trövava in duvè che incöö gh'è 'l cimiteri de Fossalupara e che l'è stàda tràda a bass in del 1739, cunsacràda el 27 agust 1958
- Cunvent de l'Anunciàda, del XV secul, diventàda dopu 'na culonia marina e che incöö l'è 'n sitt in duvè fànn cunferenzi culturaj
- Santa Caterina, del 1578 e tràda a bass daj bumbardament in del 1944.
Palàzz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Palàzz Durazzo Pallavicini[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fàa sü in del XVII secul, incöö l'è el sitt in duvè gh'è la Casa Cumünàal. El se tröva in de la piazza Matteotti, in del burgh mediuevàal de Sester, arent la gesa de Santa Maria de Nazareth.
In de la Sala del Cunsìli Cumünàal,al segund pian, gh'è 'na pitüra de Francesco Bassano de l'Aduraziùn dij Màag.
Palàzz Cattaneo de la Volta[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è 'n palàzz del XVII secul e gh'ha 'na capelèta del XVIII secul.
Denter gh'hin dij nicchi in dij pilaster de la cupola, cunt in cima ün lanternìn cunt sü i statui dij sant Ana, Giuachìn, Elisabèta e Giusèpp cunt el Bambinèl.
Oltri palàzz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Palàzz Fascie Rossi, in duvè incöö gh'è la Bibliuteca
- Vila Sertorio
- Vila Rimassa
- Vila Serlupi d'Ongran
- Vila Balbi
- Vila Gualino, incöö "Hotel dei Castelli"
- Castel Gandolfo
Castèll[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Arent a l'Isula, in duvè che incöö gh'è 'l parch de l'Hotel dei Castelli, gh'èra ün castèll fàa sü in del 1145 da la Republica Ligura. In del 1440 l'è stàda in part fàda sü de nööf e in del 1810 l'è diventàa 'n cimiteri. L'è stàa tràa a bass del tücc in de l'inizi del XX secul.
Tra'l 1925 e'l 1928 han fàa sü i "Castèll Gualino", vili de stil mediuevàal che incöö hin albergh.
Purtàj[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del center storich de Sester gh'hin ün frach de purtàj de ardesia del XIV secul, in particulàar in de la via XXV Aprìl, ciamàda anca "caruggio", la strada pussee impurtant de la zona vègia.
Pinacotechi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In de la Pinacoteca Rizzi gh'hin quader de pitùr dij Fiandri e'n frach de ceramichi lìguri.
Persunàgg famùs[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nasüü e uriginàri de Sester[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Luigi Lambruschini (1776-1854), Cardinal Segretari de Stàat
- Giovanni Descalzo (1902-1951), pueta: la Baia del Silenzi, el gulf ad est de Sester, le stàda ciamàda inscì da lüü
- Giorgio Bo (1905-1980), pulitich e minister
- Carlo Bo (1911-2001), critich leterari
- Ferdinando Lambruschini (1911-1981), arcivescuf de Perugia
- Eraldo Fico (1915-1959), partigiàn ciamàa cunt el nòmm de bataja "Virgola"
- Fosco Becattini (1925), calciadùr
- Mino Bozzano (1933-2008), pugil
- Renzo Uzzecchini (1935), calciadùr e alenadùr
- Bruno Baveni (1939), calciadùr
- Ermes Paterlini (1947), calciadùr
- Claudio Agnetti (1950), calciadùr
- Silvino Chiappara (1954), calciadùr
- Andrea De Marco (1973), nasüü a Genua ma uriginàri de Sester, àrbiter de balùn e imprenditùr
- Aldo Traversaro (1948), nasüü a Chiavari ma uriginàri de Sester, pugil
- Samuele Podestà (1976), giugadùr de balacanèster
- Rodolfo Benevento (1943-1991), matematich
- Marcello Rezzano (1929), pitùr
- Vincenzo Gueglio (1946), scritùr, editùr e sagista
- Giovanni Magnelli (1910-1994), inventùr de la "Barcarolata" e promotùr del "Premi Andersen"
Ligàa a Sester[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Hans Christian Andersen (1805-1875), scritùr e pueta danes: la Baia dij Fàvul, a ucident, la gh'ha 'stu nòmm in sò regord
- Dina Bellotti (Alessandria 1911 - Roma 2003), pitrìs. La stava de cà a Sester, che la gh'ha dedicàa 'na piazèta
- George Gordon Byron, pueta ingles
- Mary Wollstonecraft Shelley scritrìs inglesa
- Emanuele Narducci, latinista, cuurdinadùr del Centro di Studi sulla Fortuna dell'Antico de Sester Levànt
- Alberto Grilli, latinista, cunsulent del Centro di Studi sulla Fortuna dell'Antico de Sester Levànt
Manifestaziùn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Fera de San Giusèpp, a marz, cunt ün esposiziùn de fiùr e pianti
- Festival del Blues e del Soul, il 1 magg
- Premi Andersen, a la fin de magg; l'è 'n premi leteràri de lìber per bagaj
- Pàli marinàar del Tigùli, che la se tègn tra i Cumün de Santa Margherita Ligur, San Michee de Pagana, Rapàll, Zuaj, Chiavari, Lavagna e Sester Levànt in del mar innanz a 'sti sitt chì a rutaziùn in ciascün ànn tra lüj e agust
- Bagnun, la penultima setimana de lüj in de la spiàgia urientàal de Riva Trigùs; a tücc i dànn i sardi in del brudètt in sül biscott de pan
- Barcarolata, l'ultima dumenega de lüj; l'è 'na sfilàda de barchi in de la Baia del Silenzi, cunt ün premi per la barca pussee mej adubàda
- Festa de la Madòna del Càrmen, in lüj; i fànn 'na prucesiùn cunt dij grand crucifìss e 'na statua de la Madòna, adubàda cunt l'üga fàda madurà prima del temp
- Fera de San Stèven, el 26 dicember.
Ecunumia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sester Levànt la vif per la magiùr part de turism. L'è svilupàa 'l setùr balneàr, che'l pò fà cunt sü düü spiàgi e 'na sculièra tipica dij sitt lìgur.
Üna vòlta l'ecunumia la se fundava sü la custruziùn dij "leudi", barchi a vela latina; incöö gh'è 'na barca del gener in de la spiàgia dij Balin, in de la Baia dij Fàvul.
A Riva Trigùs gh'è la fàbrica de naf de la "Fincantieri", che la fà naf de guèra; dopu 'n mument de crisi, incöö l'è anca anò in funziùn.
Trasport[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Stràdi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sester Levànt l'è sü la Via Aurelia, Strada Pruvinciàal (üna vòlta Statàal) 1; in pü gh'è anca 'na surtìda de l'Autostrada A12 Genua-Rusignàn.
Feruvij[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La staziùn de Sester Levànt la se tröva in sü la linea Genua-Pisa; anca la sò fraziùn Riva Trigùs la gh'ha 'na staziùn in sü l'istessa linea.
Gemelàgg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sester Levànt l'è gemelàda cunt la cità francesa de Dole dal 1983; la fraziùn de Riva Trigùs l'è gemelàda dal 2002 cunt Santa Cruz, in dij Stat Ünii.
Sport[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Sester Levànt giùghen i squadri "Unione Sportiva Sestri Levante" (balùn, serie D) e "Centro Basket Sestri Levante" (balacanèster).


text:
Ultrepò Paves
L'Ultrepò Paves (Oltrepò Pavese in talian) l'è una zona de la pruincia de Pavia (ca. 1100 km²) che la se tröva a sud del Po, ingrügnaa fra l'Emilia-Rumagna (pruvincia de Piasenza) e el Piemont (pruvincia de Lissandria).
Cumün de l'Ultrepò Paves[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Albared, Rena, Bagnera, Barbianel, Bastida, Bastia, Burgh Pariö, Burgh Rat, Busnasch, Bral de Pregöra, Bressana Bütarun, Bron, Calvignan, Camp Spinus, Canevin, Canee, Casanöva, La Catisma, Casee, Castana, Castegg, Castelet, Cecima, Cervesina, Ciaugnöla, Cudevila, Curana, El Curnal, Curvin, Furtünagh, Gudiasch, Gulferenz, Lir, Lungavila, Minchinigh, Mezzanin, Muntalt, Mumbel, Muncalv, Munscan, Munt Segal, Muntü, Murnigh, Uliva, Pancarana, Preda di Giorg, Pinarö, El Pizzal, Pont Nizza, Purtalbera, Rea, Ridaval, El Turbi, La Riva, Rubech, La Roca, Roca di Giorg, Rumagnes, Ruscala, Rüin, San Ciprian, San Damian, Santa Giületa, Santa Margarita, La Madona, Silvan, Stradela, La Turazza, Tur Sela, Val de Nizza, Valverda, Varz, Veret, Verüa, Vughera, Vulpara, Zavatarel, Zenevred.
Vegg cumün[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fina al 1923 faseven part de 'stu teritori di cumün che pö hin finii in alter regiun (Emilia-Rumagna e Ligüria):
- A la Pruvincia de Piasenza: Bobi, Caminada, Cerignal, Curt de Bergnel, Utun, Zerba.
- A la Pruvincia de Genuva: Fascia, Funtanagurda, Guree, Rundanina, Ruvegn.


text:
Vincetoxicum hirundinaria
El Vincetoxicum hirundinaria (en bresà: porselàna[1]) l'è 'na spéce de piànte de la famìa botànica de le Apocynaceae.
L'è 'na piànta uriginària de l'Eurasia cuntinentàla 'ndoche la crès dré ai pridù e a le scarpàde, sura de töt sö teré calcàrei.
L'è stàda intruducìda pò 'ndèl'Amèrica setentriunàla (Ontario, Michigan e New York).
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Giovan Battista Melchiori, "Vocabolario bresciano - italiano", 1817, [1]; scaricàbil per entréch ché: [2] (rist. anast. del Giornale di Brescia, 1985)


text:
Àrsen
Àrsen (nòm uficiàl en italià: Arcene) l'è ü cümù de la pianüra de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa a 14 km de la sità e a 152 méter söl lièl del mar.
El g'ha 4 763 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condèna süperfis de 4,2 km² e 'na densità de popolasiù de 1 134 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Castèl Russù, Ciserà, Lürà, Pognà, Puntiröl, Treì, Verdèl.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Àrsen l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
07 01
Ol dé 7 de zenér l'è 'l 7 dé de l'an del calendare gregorià; manca 359 (360 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 7 de zenér al è ul dí da pòost 7 dal an dal calendari gregurian; i manca 359 (360 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1558 - Calais (Pas-da-Calais, Francja): i trupp Francées i ucüpa chesta citaa, la darera pussessiun continentala Anglesa, cun che la finiss definitivament la Guèra di Cent Agn.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1964 - Long Beach (Califòrnia, SÜA): Nicholas Kim Coppola, cugnussüü cuma Nicolas Cage, atuur da cinema Nòort-american.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
06 05
Ol dé 6 de magio l'è 'l 126 ( 127 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 240 dé a finí l'an.
Ul dí 6 de magio al è ul dí da pòost 126 ( 127 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 240 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1889 -La é 'naügüràda a Parigi la Tur Eifèl.
2000 - València: se la sélebra ol pröm tröáss d'assesur di Paes Català.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Valbroye
Valbroye a l'è un cumün svizzer del Canton Vaud, del distret de Broye-Vully. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 33.61 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 2787 abitant.
In del mes de giügn del 2010 gh'è staa faa un referendum inde che i cumün de Cerniaz, Combremont-le-Grand, Combremont-le-Petit, Granges-près-Marnand, Marnand, Sassel, Seigneux et Villars-Bramard han acetaa de fundiss per furmà un cumün ünegh ciamaa Valbroye. La decision le vegnüda efetiva el prim de lüi del 2011[1].
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Giswil
Giswil a l'è un cumün svizzer del Canton Obwalden. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 78.18 km² e in del Dicember 2009 al gh'eva una popolazion de 3514 abitant.
El cumün de Giswil al se tröva a una altitüden de 485 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Flühli (LU), Hofstetten bei Brienz (BE), Lungern, Sachseln, Sarnen, Schwanden bei Brienz (BE). La popolaziun l'è in magioranza de lengua tudesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Giswil l'è menziunaa la prima volta in de l'ann the 11th Century col nom de Kisevilare.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Giswil in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Chiusi della Verna
Chiusi della Verna l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Toscana, en Pruvìncia de Arezzo. El g'ha presapóch 2.225 abitàncc, 'na superfìce de 102 km² e 'na densità de 22 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bagno di Romagna (FC), Bibbiena, Caprese Michelangelo, Castel Focognano, Chitignano, Pieve Santo Stefano, Poppi, Subbiano, Verghereto (FC).
El cümü de Chiusi dell Verna l'è sitüàt endèl teretóre del Casentino, en mès al Parco nasiunàl de le Forèste Casentinéze, Monte Falterona e Campigna, l'è famùs perchè 'ndèl sò teretóre gh'è 'l Santöàre de la Verna, endóche g'ha vivìt el san Fransèsch de Assisi, e 'ndoche 'l g'ha apò risiìt le stìgmate. El santöàre el se tróa 'ndèla part meridiunàla del mut Penna.
Chiusi 'l dìsputa apò l'unùr de ìga dat i natài a Michelangelo Buonarroti a Caprese Michelangelo. Difàti, sogónt sèrti stüde par che 'l Michelangelo 'l pöde éser nasìt pròpe a Chiusi, 'ndèl perìodo che 'l sò bubà l'ìa podestà del paés.
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Chiusi della Verna l'è 'nzemelàt co:


text:
Memphis
Memphis a l'è una cità del Tennessee, Stat Ünì d'America, che la se tröa in sül fiüm Mississippi. e'l gh'ha pressapoch 650.000 abitant (2000) (1.196.000 se metum dent anca tüta l'area metrupulitana). A l'è la capital de la Cuntea de Shelby. La cità a l'è famusa per Graceland, la vila induè che l'è mort l'Elvis Presley. A Memphis la gh'è anca una squadra del basket cugnussüda: i Memphis Grizzlies.
La cità a l'è cugnussüda per la müsega blues: a Memphis hann vivüü l'Elvis Presley, el B. B. King e a hinn nassüü artista cume l'Aretha Franklin, la Carla Thomas, el James Carr e l'Anita Ward.


text:
29 01
Ol dé 29 de zenér l'è 'l 29 dé de l'an del calendare gregorià; manca 337 (338 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 29 de zenér al è ul dí da pòost 29 dal an dal calendari gregurian; i manca 337 (338 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Cuntegnüü
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1848 - Cili: ul paées al adota ufizzialament ul sistema métrich decimaal.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1860 - Taganrog (Ucraïna): Anton Cèkhov, dramatüürgh Ucraïnées in lengua Rüssa.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fèest[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Felben-Wellhausen
Felben-Wellhausen a l'è un cumün svizzer del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.3 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 2554 abitant.
El cumün de Felben-Wellhausen al se tröva a una altitüden de 395 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Frauenfeld, Hüttlingen, Pfyn, Thundorf, Warth-Weiningen.
El cumün l'è staa istitüii in del 1983 de la fusion dei ex cumün de Felben e Wellhausen.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Felben-Wellhausen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Ratisbona
Ratisbona (Regensburg in tudesch; Rengscburg in bavares; Ratisbonne in frances; Ratisbona anca in italian, spagnö e purtughes; Ratisbon in ingles storich; Castra Regina in latin; Ratyzbona in pulach; Řezno in cech; Rezno in sluvach storich) l'è una cità de la Germania, che la gh'ha anca una famusa università antiga (induve l'ha insegnaa anca el papa Benedet XVI). L'è una cità de 120.000 abitant che la se tröva in del Land de la Baviera. A partì dal 2006 el center storich de la cità l'è staa deciaraa Patrimoni Mundial de l'Ümanità da l'UNESCO.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Bayerisches Landesamt für Statistik – Tabelle 12411-001: Fortschreibung des Beölkerungsstandes: Bevölkerung: Gemeinden, Stichtage (letzten 6) (Hilfe dazu)


text:
L.A. Guns
I L.A. Guns (Al pistòli ad Los Angeles) i èṅ un grup hard rock americàṅ, fundâ a Los Angeles in dal 1983, ch'al fà d'l hair metal.
La mùśica di L.A. Guns l'è da spés misa incòst a 'l sèni hair metal dla sità califurgnàna di an Utànta, in particulàr a 'l sotgènar sleaze metal purtâ avànti da i Guns N' Roses. Minga par gnint tri di mémbar uriginài ad quist chè (ma a gh'è anc ch'i diś tut i quàtar) i gh'n aṅ fat part a 'l inìsi.
Al grup la gh'à abû al sò mumènt ad sucès più grand a la fiṅ di an Utànta quand 'l à fat gnir fóra i sò dū prim lavōr.
In dal dè 'd incō, par via ad quistiòṅ fra i mémbar prinsipài dla banda, i eśìstan dū grup ciamâ L.A. Guns, òṅ purtâ avànti dal cantànt stòric Phil Lewis e òṅ invéci ch'al fà riferimènt a 'l chitarìsta fundadór Tracii Guns.
Biugrafìa
I prim pas
Al grup al s è furmâ in dal 1983 a Los Angeles par maṅ dal chitarìsta Tracii Guns (Tracy Ulrich 'l è al sò nóm vér) dòp n'audisiòṅ minga andàda bèṅ cun i Ratt ch'i ìvan pardû in cal mèntar Jake E. Lee ch'l iva decìś 'd andàr a sunàr cun Ozzy Osbourne. Saràda l'esperiénsa cun i Pyrrus, Tracii 'l iva purtâ sèg al cantànt Axl Rose (William Bailey), ch'al daśgnìva da la band Rapidfire, a la vóś, Ole Beich a 'l bas e Rob Gardner a la baterìa.
'L an dòp però Axl al mòla la band par fundàr insém a 'l sò amìg Izzy Stradlin gl'Hollywood Rose e al sò pòst al vèṅ tòlt da Michael Jagosz par dar vita a soquànt demo. In dal 1985 al grup 'd Axl al pèrd di cumpunènt e al décid, insém a Tracii, ad furmàr-'n òṅ nóṿ ad paca cun Gardner dèntar, fundénd i nóm dal dū bandi.
'L è acsè ch'i nàsan i Guns N' Roses dal séndri di L.A. Guns e di Hollywood Rose. Ma 'l śuglèṅ al dura pôc e Tracii e Gardner i tórnan in di L.A. Guns. Dal cant suo, Axl al tóś al chitarìsta Slash p'r i Guns N' Roses.
Tracii al decìd però ad rivulusiunàr al sò grup tulénd Paul Mars Black cuma cantànt, Mick Cripps a 'l bas e Nickey Alexander, ch'al daśgnìva da la band punk di The Weirdos, a la baterìa.
In séguit a s śònta anc Robert Stoddard di Dogs D'Amour e cun cla line up chè i vènan rigistrâ soquànt demo fra 'l 1985 e 'l 1986.
Al sucès
In dal Mars dal 1987 Paul Black al vèṅ rimpiasâ par Phil Lewis ch'al daśgnìva da bandi cuma Bernie Torme's Gypsies, New Torpedosla e Soldier ma ch'l éra cgnusû specialmènt p'r avér dâ la vóś a la banda ingléśa Girl. Cal grup chè al gh'iva cuma cumpunènt anc quél ch'al sarés dvintâ al chitarìsta di Def Leppard, Phil Collen. Lewis 'l iva rigistrâ sèg dū àlbum, vindû bèṅ specialmènt in Giapòṅ.
Sèmp'r in cal mèntar, Mick Cripps al tōś al pòst ad Robert Stoddard, pasâ a i Faster Pussycat, mènt'r al bas al gh và Kelly Nickels. In dal 1988 a cambia anc al baterìsta ch'al dvénta Steve Riley di W.A.S.P..
Al prim disc di L.A. Guns al pòrta al sò nóm e al vèṅ fat in dal 1988 par la Polydor Records cun dimóndi dal parti vucàli fati par Paul Black prima ch'l andìs via. Stés quèl p'r al parti ad baterìa, sunàdi par Nickey Alexander anc se in dla cupertìna i èṅ dadi a Steve Riley. Al stîl druâ 'l è quél ad mòda in cal perìud lè, al sleaze metal, sunâ anc p'r i Guns N' Roses e Faster Pussycat. Al lavōr 'l è dimóndi gréś ma cumpàt e al sòna bèṅ finénd in di prim sinquànta pòst dla clasìfica americàna Billboard, cun i vìddeo di sìngui One More Reason, Electric gypsy e Sex Action traśmìs regularmènt par MTV. Da nutàr pò la cover di Girl Hollywood Tease e i lènt 'd One way ticket e Cry no more, quésta chè sōl strumentàla.
In dal 1989 a vèṅ fóra al secónd disc dal grup califurgnàṅ, Cocked & Loaded (Armâ e cargâ), ric ad braṅ (quatórdas) e ad sìngui ad sucès cuma Never Enough, Rip & Tear e The Ballad of Jayne specialmènt (33śum pòst in dla Billboard Hot 100), dimóndi traśmìsa in dal ràddio. Robin Zander e Rick Nielsen di Cheap Trick i faṅ n'uspitàda p'r i côr.
Al disc (cun in cupertìna na ragasóla cavàda śò cun cun pistulòṅ in mèś a 'l gambi) al vénd da piò ad 500.000 còpi e al riva al 38śum pòst dla clasìfica di Stat Unî, ciapànd prima un disc ' òr e pò òṅ ad plàtin. I spetàcui dal viṿ i i védan sunàr cuma headliner in dal Régn Unî cun al séguit i Little Big Horn.
In dal 1991 al grup al dà vita a 'l sò tèrs lavōr, Hollywood Vampires par la Polydor Records e al sòṅ al s fà più cumplès, cun al tastéri ch'i s śòntan a chi àtar strumènt. I pès lènt (Over the edge, Crystal eyes, It's over now e na I Found You sunàda a la manéra di an Sinquànta) i próvan a ripétar al sucès ad The ballad of Jayne ma i n gh la càvan minga a far la sò cumpàrsa in clasìfica. Al disc però al dvénta listés ad plàtin (42śum in dla Billboard), purtâ in avanti p'r al sìngul Some Lie for Love, e dū di sò pès i vènan sarnî p'r andàr dèntar a dal culóni sunóri: Over the edge la finìs in Point Break, un film cun Keanu Reeves e Patrick Swayze, mèntar Wild obsession l'è druàda in Harley Davidson & Marlboro Man. In séguit, gl’L.A. Guns i partìsan p'r un tour in dal nòstar cuntinènt a drē a i Skid Row, sunànd a Milàn e Firénse. Na vòlta finî, Riley al s in và dal grup in dal 1992.
In cal mèntar Tracii Guns al fà gnir fóra anc un disc p'r un grup ad quéi super, tut i dū ciamâ Contraband, insém a Bobby Blotzer di Ratt a la baterìa, Michael Schenker di M.S.G. a la chitàra cuma lò, Share Pedersen dal Vixen a 'l bas e Richard Black di Shark Island a la vóś, ma 'l prugèt 'l è un fiàsc.
In dal 1992 al grup al rigìstra un EP, Cuts, cun dèntar al cover Night of the Cadillacs di Generation X, Suffragette City ad David Bowie e Papa's Got a Brand New Bag ad James Brown (ma la versiòṅ giapunéśa dal cd la gh'à dū braṅ da piò, Rock 'n' Roll High School di Ramones e Love Song). A la baterìa, al pòst ad Riley, che però 'l iva sunâ in soquànt canti, a gh'è Michael "Bones" Gershima.
In dal 1994 'l è al tùran ad Vicious circle (Sérć visióś) un disc dimóndi lung (quìndas braṅ, darsèt in dla versiòṅ giapunéśa) in dua a ś véd incóra Steve Riley in soquànt braṅ turnàr a piciàr la baterìa, mènt'r al basìsta Kelly Nickels al canta in Nothing Better to Do. Al disc al gh'à anc di braṅ fat bèṅ cuma la Face down ch'la vèra al lavōr, la ritmàda Long time dead, al rabìdi Killing machine e Kill that girl o la sugnànta I'd love to change the world, ma al patìs l'undàda grunge ad Seattle e la Polygram Records la i mòla lè.
'L abandòṅ ad Phil Lewis
A cal punt lè, Lewis al mét insém un grup par sò cònt, i Filthy Lucre, mèntar Tracii Guns dal cant suo al dà vita a i Killing Machine.
Sénsa al front man ad riferimènt, che in dal 1997 'l arév fat gnir fóra cun i Filthy Lucre al disc Popsmear, i L.A. Guns i tóśan al cantànt Chris Van Dahl di Boneyard e di Cherry St. e al 29 'd Utóbar dal 1996 i faṅ gnir fóra al sò quint disc, American Hardcore, par la nóva etichéta CMC International, dódas braṅ sunâ a la manéra di Pantera, ma anc 'sta vòlta al disc al rèsta in di scafài. Cum al sòlit, la versiòṅ giapunéśa la gh'à dal bonus track, in cal caś chè la cover di Black Sabbath, Black Sabbath.
Sprand che Lewis al turnìs indrē, i L.A. Guns i màndan via Van Dahl ma Phil al và da la sò banda listés e al grup califurgnàṅ 'l è custrét a tōr 'n àtar cantànt, Ralph Saenz (ch'al daśgnìva da la cover band di Van Halen Atomic Punks), pròpria in dal mèś dal tour dal 1996/1997. Cun lì lò i rigìstran in dal Setémbar dal 1998 un EP cun siē braṅ dèntar, Wasted (Strasinâ), in mèś a i quài a gh'è anc la Cold gin di Kiss. Sèmpar in dal 1998, in Śugn e sōl p'r al marcâ giapunéś (cum 'l éra bèla sucès p'r al live dal 1992 Live! Vampires), a véd la luś anc na racòlta ad cover e ad canti fati da lōr, Hollywood Rehearsal (Al próvi 'd Hollywood), cun di braṅ 'd Iggy Pop, The Waterboys, The Clash, Led Zeppelin e àtar incóra.
In dal mèś dal Rock Never Stops tour dal 1998, Saenz al i mòla p'r andàr in di The Vow e Tracii Guns 'l è custrét a catàr-as 'n àtar cantànt, sarnénd pò quél di Bang Tango Joe Leste ma anc chi lò al dura pôc parchè al decìd ad turnàr in si sò pas. In mèś a cal masèl lè, i L.A. Guns i tōśan 'n àtar cantànt incóra, Jizzy Pearl di Love/Hate, par finìr al tour dal 1998.
Soquànt méś dòp, in dal Śugn dal 1999, i faṅ gnir fóra al sèst disc Shrinking Violet (Cuntrasiòṅ vióla), un disc prudót par Gilby Clarke ex chitarìsta di Guns N' Roses.
La riugnòṅ
Dòp soquànt àtar cambiamènt ad furmasiòṅ però al grup al tórna cum 'l éra prima: Phil Lewis, Johnny Crypt (a la chitàra incóra) e Kelly Nickels i tórnan a cà. In cal mèntar, in dl'Istâ dal 1999, a vèṅ fóra anc la racòlta Greatest Hits and Black Beauties, cun dal trasi nóvi e dal cansòṅ arfàti par l'ucaśiòṅ (a s cata anc na versiòṅ misćiàda dance e heavy metal ad Sex action). Al grup al fà di cuncèrt par la prumusiòṅ dal disc e 'l an dòp i faṅ gnir fóra al lavōr dal viṿ Live: A Night on the Strip.
In dal 2000, al grup al decìd ad rigistràr ad nóṿ al sò disc cun al sucès più élt, Cocked & Loaded, ciamànd-al in 'sta vòlta Cocked & Re-Loaded, cun un braṅ da piò, la versiòṅ mix ad Rip and Tear e na Malaria dimóndi fata bèṅ.
In cal mèntar, Tracii al sòna par pôc in di Poison al pòst ad C.C. DeVille.
In dal 2001 la banda (cun Lewis, Guns, Riley e un Muddy pasâ a 'l bas) la tórna cun un disc nóṿ ad paca, Man In The Moon (Óm in sla luna), par la Spitfire Records e un tour in di Stat Unî e in dal Régn Unî insém a i Faster Pussycat, ch'i s éran mis incóra insém, e i BulletBoys. In Dicémbar a vèṅ tòlt un basìsta nóṿ, Adam Hamilton, ch'al daśgnìva da i Joey C. Jones e da i The Gloryhound.
In dal 2002 i sònan in gir p'r al mónd insém a Alice Cooper e a vèṅ rigistrâ al nôṅ àlbum, cun al tìtul ad Waking The Dead (Daśdàr i mòrt). 'L è l'ucaśiòṅ par tōr un chitarìsta nóṿ (Keff Ratcliffe) e par sunàr a 'l Metal Edge Rockfest tour e àtar cuncèrt insém a Warrant, Ratt, Firehouse e Dokken. In cal mèntar i vénan fóra dal vóś ch'i dìśan che Tracii al sarév drē a far un prugèt par sò cònt insém a Adam Hamilton, Kris Kohls (baterìsta di Adema) e a Nikki Sixx di Mötley Crüe, i Brides of Destruction.
'L abandòṅ ad Tracii Guns
'L è acsè che in dal Nuvémbar dal 2003 al chitarìsta e fundadōr dla banda Tracii Guns al taca a lavuràr p'r i Brides of Destruction. Chi lò al gh vdiva la manéra par muciàr sù incóra na sèrta pupularità in dal mainstream parchè al l'iva pardùda a partìr da la fiṅ di an Utànta. In dal 2004 al partìs par di cuncèrt in gir p'r al mónd ma Steve Riley e Phil Lewis i n la tōśan minga tant bèṅ e i gh daṅ al bensarvî, dgénd anc che Guns 'l iva sunâ a di audisiòṅ p'r i Poison e i Red Hot Chili Peppers a dita dal chitarìsta Chris Holmes (ex W.A.S.P.) ch'l iva tòlt al pòst ad Tracii durànt al tour ingléś di L.A. Guns.
Al grup ad decìd in tut al manéri ad cuntinuàr sénsa ad lò, tulénd sèg Stacey Blades ex di Roxx Gang. Cun chi lò dèntar, in d'l Avrìl dal 2004 i faṅ gnir fóra un disc ad cover (e dū pès dal viṿ), Rips the Covers Off (Sćiànca la cupertìna), cun al canti Nobody's Fault di Aerosmith, Tie Your Mother Down di Queen e Custard Pie di Led Zeppelin fra i àtar. In cal mèntar a vèṅ fata anc na versiòṅ acùstica ad The Ballad Of Jane par la compilation dal canàl VH1 Classic Metal Mania: Stripped.
In Agóst dal 2005 invéci l'è la vòlta 'd un disc ad canti nóvi, Tales from the Strip (Racònt da la pista) un disc a la vècia manéra, gréś cuma la śmalta, cun di pès dûr cuma Hollywood's Burning, Rox Baby Girl, It Don't Mean Nothing, Crazy Motorcycle e 6.9. Earthsaker (cun 'n asōl ad baterìa ch'a s fà fadìga a créd'r-ag) e di àtar malincònic cum al sà far Phil (Skin, Electric Neon Sunset e Vampire).
Dū grup cun al stés nóm
Par Tracii Guns al ròbi cun i Brides of Destruction i n andàvan briśa bèṅ, al lōr secónd disc 'l éra stâ un fiàsc, dònca al dà vita ad un prugèt da par lò insém a Paul Black a la vóś, Nickey "Beat" Alexander a la baterìa e a Jeremy Guns (sò fiōl), sarnénd-as al nóm ad L.A. Guns anc par lò, parchè al gh'iva i dirìt al 50% cuma Phil Lewis.
Dòp soquànti questiòṅ, a vèṅ decìs 'd andàr avànti acsè listés, cun dū grup ciamâ a la stésa manéra: gl'L.A. Guns ad Phil Lewis e gl'L.A. Guns ad Tracii Guns.
Al 23 ad Favràr dal 2010, al grup ad Phil Lewis al fà gnir fóra 'n àtar disc ad cover, Covered in Guns, cun trédas braṅ fra i quài i gh'èṅ Don't Fear the Reaper di Blue Öyster Cult, Check My Brain di Alice in Chains, Let There Be Rock di AC/DC e Rock & Roll All Night di Kiss.
Cumpunènt
L.A. Guns ad Phil Lewis
- Phil Lewis - vóś (1987-1994, 1999-incō)
- Stacey Blades - chitàra (2003-incō)
- Scott Griffin - bas (2003-incō)
- Steve Riley - baterìa (1988-1992, 1993-incō)
L.A. Guns ad Tracii Guns
- Jizzy Pearl - vóś (2009-incō)
- Tracii Guns - chitàra (1983-1984, 1984-2003, 2007-incō)
- Jeremy Guns - bas (2006-incō)
- Chad Stewart - baterìa (2007-incō)
Discugrafìa
Àlbum
- L.A. Guns (1988)
- Cocked & Loaded (1989)
- Hollywood Vampires (1991)
- Vicious Circle (1994)
- American Hardcore (1996)
- Shrinking Violet (1999)
- Cocked & Re-Loaded (2000, arfacimènt dal disc dal 1989)
- Man in the Moon (2001)
- Waking the Dead (2002)
- Rips the Covers Off (2004, cover)
- Tales from the Strip (2005)
- Covered in Guns (2010, cover)
Dal Viṿ
- Live! Vampires (1992)
- Live: A Night on the Strip (2000)
- Live Ammo (2004)
- Loud and Dangerous: Live from Hollywood (2006)
- Hellraiser's Ball Caught In The Act (2008)
Racòlti
- Best Of: Hollywood A Go-Go (1994)
- Hollywood Rehearsal (1997)
- Greatest Hits and Black Beauties (1999)
- Black City Breakdown (1985-1986) (2000)
- Ultimate L.A. Guns (2002)
- Fully Loaded (2003)
- Hollywood Raw: The Original Sessions (2004)
- Black List (2005)
- 20th Century Masters - The Millennium Collection: The Best Of L.A. Guns (2005)
EP
- Cuts (1992)
- Wasted (1998)
Vìddeo
Videoclip
- One Way Ticket (1988)
- One More Reason (1988)
- Sex Action (1988)
- Electric Gypsy (1988)
- Bitch is Back (1988)
- Cry No More (1988)
- Never Enough (1989)
- The Ballad of Jayne (1989)
- I Wanna Be Your Man (1989)
- Rip and Tear (1989)
- Malaria (1989)
- Some Lie 4 Love (1991)
- Kiss my Love Goodbye (1991)
- Over The Edge (1991)
- It's Over Now (1992)
- Long Time Dead (1994)
- Tie Your Mother Down (2005)
VHS e DVD
- One More Reason (1989, VHS)
- Love, Peace & Geese (1991, VHS)
- Hellraisers Ball (2005, DVD)
- The Hollywood Years-Live and Loaded (2007, DVD)
- Loud and Dangerous-Live From Hollywood (2007, DVD)
Culegamènt estéran
- (EN) Al sit uficiàl di L.A. Guns ad Phil Lewis
- (EN) Al sit uficiàl di L.A. Guns ad Tracii Guns
- (EN) Al vìddeo 'd One more reason in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Sex action in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd Electric gypsy in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad I wanna be your man in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Cry no more in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad The ballad of Jayne in sal Youtube


text:
Trebonian Gall
El Cai Vibi Trebonian Gall, mej conossuu domà 'me Trebonian Gall (Caius Vibius Trebonianus Gallus in Latin; Perugia, 206 - Terni, agost 253) l'è staa on imperador roman del 251 al 253 insema al fioeu Volusian.
Come tanti alter imperador del period de la crisi del III secol, l'ha provaa senza tropp success a mett a post i robb che andaven maa in de l'Impero Roman (i invasion barbarigh, l'economia, l'anarchia militar), ma la soa mort violenta l'ha interott el sò lavorà. De fatt el sò motto a l'era Pax æterna.
Cuntegnüü
Biografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La famiglia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è nassuu a Perugia de ona famiglia de rango senatorial che forsi l'era de origin etrusca: i Vibii.
L'ha sposaa ona certa Afinia Gemina Bebiana e 'l gh'ha avuu duu fioeu: el Volusian e la Vibia Galla.
La carrera[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'ha faa i robb che faseven tucc i omen de bona famiglia romana. In del 250 l'è staa consol (insema al Volusian), poeu l'è staa mandaa in de la Mesia de Sotta, incarigh che 'l fa vedè quanta l'era la stima che l'imperador Decio el gh'aveva per lù. Duranta 'sto period el s'è comportaa ben e 'l s'è faa vorè ben di sò soldaa.
Imperador[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 251, i imperador Decio ed Erenni Etrusch hinn mort in de la battaglia de Abrittus, longh el Danubi. El Trebonian Gall l'è staa proclamaa imperador di sò soldaa in sul camp de battaglia. Per quest a gh'è chi che dis che lù el sia rivaa tardi apposta per fà morì el Decio, o che in ogni cas el fuss d'accordi coi Gott in d'on quai moeud.
Ma appena vegnuu imperador, el gh'ha avuu de stringg coi Gott ona pas molto dura, vist che i Barbar hann poduu tegnìss i danee e i presonee che aveven ciappaa duranta i sò incursion (come quella de Filippopol) e gh'aveven el diritt de avèggh ona certa quantità d'or ogni ann.
Poeu el Trebonian l'è tornaa a Roma, indove se trovaven anmò el segond fioeu del Decio, Ostilian (tropp giovin per andà in battaglia col sò pà), e la soa mader, Erennia Cupressenia Priscilla.
El Trebonian Gall l'ha scernii de adottà l'Ostilian e fàll vegnì co-imperador, menter el sò fioeu natural l'è staa nominaa ceser.
Politiga interna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al temp, a Roma la gh'era la peste: trai mort el gh'è staa anca l'Ostilian. Allora el Trebonian l'ha elevaa al rango de imperador el sò fioeu.
Denanz a l'emergenza de la peste 'l Trebonian l'è staa molto decis: l'ha faa sì che tucc i mort tropp pover per avèggh on funeral fussen aiuttaa del Statt. In 'sto moeud l'ha ciappaa el favor del popol. Ma per el rest l'è minga riessii tant a fà i robb che 'l voreva. Per esempi, l'è minga riessii a fermà i incursion di Gott a Pessinunt e a Efes in del 252/253.
I font cristiann disen che 'l Trebonian l'ha faa di persecuzion, compagn del sò predecessor. I alter font però cunten sù domà che l'imperador l'ha miss in preson el soll papa Corneli.
Politiga esterna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A orient inveci i Persian del re Savor I hann battuu i roman in la Battaglia de Barbalissos e hann invaduu la pupart de la provincia de la Siria. In del 253 inoltra hinn riessii a conquistà anca Antiochia. Ma malgraa tutt, el Trebonian Gall l'ha minga organizzaa di controffensiv.
In sul confin danubian el noeuv governador de la Mesia de Sotta, Emilian, l'ha voruu minga pagà el tribud ai Gott: i German hann passaa el fiumm ma hinn staa battuu. I soldaa allora hann nominaa l'Emilian imperador.
La fin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Emilian l'ha ciappaa sù i sò soldaa e l'è partii per l'Italia, per batt el Trebonian Gall. Quest chì el s'è movuu col sò fioeu e i sò armad per fermàll. Intrattanta el gh'ha domandaa al governador de la Rezia, el Valerian, de rivà in Italia per dàggh ona man.
Proppi per spettà i rinforz, i duu imperador s'hinn movuu adasi. Ad agost eren rivaa domà a Terni, indove l'è stada fada la battaglia. Chì l'Emilian l'ha vingiuu e 'l Trebonian Gall e 'l Volusian hinn scappaa via. Ma i sò guardi j'hann mazzaa arent a Narni. Lù el gh'aveva quarantasett ann e l'aveva regnaa domà per duu.
Ironia de la sort, on para de mes dopo l'Emilian l'ha faa l'istessa fin e 'l Valerian, finalment rivaa in Italia, l'è diventaa imperador.
Bibliografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Aureli Vittor, Vitt di Ceser
- Epitome di Ceser
- Eusebi de Cesarea, Storia Ecclesiastiga
- Liber Pontificalis
- Eutropi, Breviari a partì de la fondazion de Roma
- Giordann, Getiga
- Giovann Zonara, Epitome di stori
- Zosim, Storia noeuva


text:
Büscen
Büscen (Bùseno) a l'è un cumün svizzer del distret de Moesa. in del Canton Grison. Al gh’ha pressapoch 104 abitant e una süperfiss de 11.26 km², e al se tröva a una altitüden de 801 meter sura al livel del mar.
El cumün de Büscen a l'è tacaa ai cumün de Arvigh, Bragg, Castaneda, Rorè, Santa Maria, San Vitor.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Buseno in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Assioma dal cungjuunt vöj
In la teuría assiumàtega di cungjuunt e in le branche da la lògica, da la matemàtica, e da l'infurmàtega, l'assioma dal cungjuunt vöj al è ü di assiòom da la teuría di cungjuunt da Zermelo-Fraenkel.
Íntal lenguagg furmaal di assiòom da Zermelo-Frankel, l'assioma sa l scriif :
u in d'òolt tèrmen :
Al esiist un cungjuunt A taal che, par cada cungjuuntB qual-sa-vöör, B al è mia un elemeent da A.
Sa l pöö druvá l'assioma d'estensiunalitaa par demustrá che cheest cungjuunt A al è ünich. A apelemm ul cungjuunt A, ul cungjuunt vöj, e al notemm u {}.
Essenzialameent, l'assioma al afirma che :
- ul cungjuunt vöj al esiist
L'assioma dal cungjuunt vöj al è generalameent cunsideraa cuma indescütíbil , e al, u ü da i söö equivaleent, pariss in qual-sa-vöör assiumàtega alternativa da la teuría di cungjuunt.
L'assioma dal cungjuunt vöj al pöö igualameent vess vidüü cuma caas particülaar d'una generalizazziú dal assioma dal para.
In vargüne furmulazziú da ZF, l'assioma dal cungjuunt vöj al è repetüü in l'assioma dal infinii. D’otra banda, d'otre furmülazziú da cheest darée assioma i presüpusa mia l'esistenza d'un cungjuunt vöj. Da plüü, i assiòom da ZF i pöö vess scrivüü druvaant un predicaa custaant representant ul cungjuunt vöj ; l'assioma dal infinii al dröva alura cheest predicaa senza preteent da chel ch’al síes vöj, taant che l'assioma dal cungjuunt vöj al è nécessari pal declará vöj. D’otra manera, sa cunsidera da le völte da le teuríe di cungjuunt in le quale nissü cungjuunt al è infinii, e l'assioma dal cungjuunt vöj al è in cheest caas da nissüna ütilitaa. Al pöö vess demustraa druvaant ul schéma d'assioma da séparazziú, che cada assioma ch’al afirma l'esistenza d'un qual-sa-vöör cungjuunt al implica l'assioma dal cungjuunt vöj.


text:
Triest
Triest (en sloveno e 'n croàto: Trst) l'è la capitàl del Friul Enésia Giulia, de precìs la se tróa 'n de la Giulia sö i rie del mar Adriàtech e l'è tacada al cunfì co la Sloénia.
Cuntegnüü
Ol nòm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol nòm de Trièst l'è preromà e 'l vé da terg = mercàt èste che l'è ü sufìs venetich e l'è dientà 'n latì Tergeste/Tergestum. La sità l'è pò ciamada Trieste 'n triestì, Triest 'n tergestì e 'n todèsch, Trieszt in ungherés, Trst in sloéno, sèrbo e croàt.
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol castèl de Miramare che l'è fórse ol monumènt sìmbol de Trièst che l'è stacc fai sö tra 'l 1855 e 'l 1860 da Masimilià d'Asbùrgh, arcidüca d'Austria e 'mperadùr del Mesico.
De èt ach:
la catedràl de San Giusto 1304,
ol castèl de Duino,
ol castèl de San Giusto,
la Lantèrna che l'è 'l faro del pòrt del 1833.
Stòria de la sità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sömèa che la sità la sìes stacia fundada da i Carni öna tribù di Gai, l'è pò stacia conquistada da i Romà öe pò quando l'impéro l'è crolàt gh'è pasàt i barbari.
In del 539 l'è pasada 'n di mà di Bisantì fina al 788, fò che öna quach agn pasàcc sóta i Longobàrt, in del 788 ì è riacc i Franchi.
In del 948 l'è dientada séde vescovile, ma desà che i vèscof i esercitàa mia 'l sò potèr, Triest a belasì la gh'è riada a dientà libèr cümü tra 'l méla e 'l méla e ü (1100), ma zamò 'n del 1202 la gh'éra de giüraga fedeltà a Enésia.
A partì dal 1382 la s'è dacia a i Asburgo e l'è restada sóta de lur fina al 1918, quando l'è pasada sóta 'l Règn d'Italia dòpo la Segónda Guèra Mondiàl.
A partì dal 1719 l'è dientada pòrt franch, desà che i Asbürgo i gh'éra dóma 'l pòrt de Triest e de fato l'è stacia la Pórta de l'Impér.
Dòpo la Segónda Guèra Mondiàl l'è stacia ocüpada per 60 dè da i partigiani del Tito e l'è stacc chèsto ol periodo di Foibe. Söbèt dòpo l'è stacia goernada fina al 1954 da i Aleàcc, che i èra fai sö ü staterèl ciamàt ol Lìber Teritòre de Trièst. Dòpo 'l 1954 métà del Teritòre l'è 'ndacc a la Jugoslavia e metà l'è 'ndacc a la Repüblica Italiana.
Etnie[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Trièst amò 'ncö 'l 5% de la zèt del cümü l'è sloéna ma fina al prensèpe del méla e nöf (1900) i Sloéni i éra ol 25% de la popolasiù de la sità e gh'éra pò ü 5% de Todèsch.
Galerìa de fóti[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Siti internet[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Scènsa e cültura[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Trieste sità de la scènsa
- AREA Science Park
- Sito de l'organisasiù ERA
- Science Centre Immaginario Scientifico
- Müséo Nasiunàl Antartide
- UNESCO Triest
- Triest cültura
- FEST Fiéra internasiunàl de l'Editoréa Scientiféga de Triest
Türìsm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Quotidiani[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Il Piccolo - giurnàl de Triest
- Primorski dnevnik - giurnàl sloéno de Triest
- TriesteOggi - giurnàl online de Triest


text:
Rezzoaglio
Rezzoaglio (en lìgure: Rezoaggi) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Gènova.
El g'ha 'na popolasiù de 1 041 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 105,2 km² e 'na densità de popolasiù de 10 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Borzonasca, Favale di Malvaro, Ferriere (PC), Fontanigorda, Lorsica, Montebruno, Orero, Ottone (PC), Rovegno, San Colombano Certénoli, Santo Stefano d'Aveto.
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Rezzoaglio l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Pac-Man
Pac-Man l'è on videogioeugh criàa in Giappon e idejàa de Toru Iwatani in del 1980. El gh'ha vùu tant success in America, tant che hann fa tant version del gioeugh finn al di d'incoeu .
El gioeugh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El gioeugh el funziona inscì: gh'è on lambirint pien de ballitt piscinitt, el protagonista, el Pac Man, el gh'ha de mangià tutt i ballitt e fà anca attenzion a di fantasmitt che ghe van adrèe, e 'l gh'ha minga de fass ciapà, sedenò el perd. Se el riess a mangià foeura tutt i ballitt del labirint el veng.
I personagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- El Pac Man - L'è el protagonista del gioeugh, a l'è ona balletta giolda e tonda che ghe pias mangià balitt. El gh'ha de mangià tutt i ballitt piscinitt e 'l gh'ha de scappà via di quatter fantasmitt, però quand che 'l mangia un balla granda i fantasm scappen via perchè adess hinn lor che pòden vess mangiaa foeura.
- El Blinky, el Pinky, l'Inky e el Clyde - Hinn i quatter fantasmitt che ghe corren adree al Pac Man, e se 'l ciapen, lu el perd.
- Miss Pac Man - L'è la miee del Pac Man, l'e' stada criada in del vottantun quand ch' i produttor del gioeugh s'hinn incorgiuu ch'el gioeugh del Pac Man el ghe piaseva anch ai tosann.
La leggenda[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La leggenda la voeur ch'el criador del gioeugh, el giappones Toru Iwatani, l'era dree a mangià ona pizza, quand che l'ha tajaa foeura ona fetta, e l'ha veduu la forma, gh'è vegnùu in ment come fà el protagonista del sò gioeugh.


text:
Tujetsch
Tujetsch a l'è un cumün svizzer del distret de Surselva. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 1693 abitant e una süperfiss de 134 km², e al se tröva a una altitüden de 1450 meter sura al livel del mar.
El cumün de Tujetsch a l'è tacaa ai cumün de Airolo (TI), Andermatt (UR), Disentis/Mustér, Gurtnellen (UR), Medel (Lucmagn), Quinto (TI), Silenen (UR).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tujetsch l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1237 col nom de Thiuesch.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Situazion linguistega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La lengua ufiziala del cumü de Tujetsch l'è 'l rumanc, chi parlaa in d'una variant del sursilvan da squas tüta la popolazion, cume l'è anca indicaa in de la tabela chi desutta, relativa ai ültim censiment:
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial
- Tujetsch in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Sedrun in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Tschamut in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
31 08
Ol dé 31 de óst l'è 'l 243 ( 244 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 123 dé a finí l'an.
Ul dí 31 de óst al è ul dí da pòost 243 ( 244 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 123 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferencc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Avenimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1056 - La imperadùra bizantìna Teodora la mör sènsa fiöi, e chèsto 'l signìfica la fì de la dinastìa macédona
- 1864 - Guèra de secesiù americàna: le fórse de l'Uniù comandàde del Generàl William T. Sherman la atàca Atlanta, Georgia, difindìda de le trüpe dei Confederàcc del General John Bell Hood
- 1876
- El sültà Otomà Murad V el vé sbatìt zó, al sò pòst va sö 'l sò fredèl Abd-ul-Hamid II
- Vé inaugüràda la ferovìa Palasöl-Paràdec, la prìma lìnea de tréni che rìa sö le spónde del Lac d'Izé
- 1886 - En teremòt el còpa 100 persùne a Charleston, South Carolina
- 1888 - Jack el Squatadùr l'àmbia a copà fò le fómne: Mary Ann Nicholls l'è stàda la sò prìma vìtima, l'è stàda troàda mórta en Buck's Row, a Lóndra
- 1897 - Thomas Edison el brevèta 'l Kinetoscopio, la prìma cinepréza
- 1907 - Gran Bretàgna, Rusia e Frància le fùrma la Triplice Intesa
- 1920 - El prim radiogiurnàl el vé trasmitìt de Detroit (Michigan)
- 1939 - Le trüpe todèsche , traistìde co le divìze de l'ezèrcit polàc, le atàca la stasiù de la ràdio de Gleiwitz. Hitler el dopèra chèsto atentàt fals com scüza per ambià la Segónda Guèra Mondiàl.
- 1942 - La SS todèsca, la mèt en òpera la prìma deportasiù de ebrèi (presapóc 5000) del ghèt de Ternopil al camp de stermìnio de Belzec.
- 1943 - Bombardamènt de i aleaàcc sö Pisa che 'l fà tra i 900 e 2000 mórcc e de piö de 2500 bàite sbatìde zó.
- 1962 - Trinidad e Tobago la oté la 'ndipendènsa del Régn Ünit.
- 1967 - la Ferovìa de la Al Seriàna che la coléga Bèrghem a Clüsù la vé seràda fò.
- 1978 - I fondadùr del Ezèrcit de Liberasiù Simbiunés: William e Emily Harris, i vé deciaràcc colpèvoi de ìga eapìt endèl 1974 Patricia Hearst, ereditiéra de 'n impér edituriàl
- 1980 - En Polonia vé fondàt el sindacàt Solidarność
- 1991 - El Kirghizistan el se deciàra indipendènt de l'Üniù Soviètica
- 1997 - Diana, Principèsa del Gàles la mör endèn incidènte stradàl a Parigi.
- 1998 - La Corea del Nort la lància 'l Kwangmyongsong, el sò prim satèlite
- 2004 - Mosca (Rüssia): öna kamikaze la fa dés morcc e öna sinquantena de fericc endèn atentat al metró.
- 2004 - Be'er Sheva (Israéle): du kamikaze de Hamàs i fà s·ciopá di autobús de línea e i fà öna vintìna de mórcc e ü sentenér de ferìcc.
- 2004 - l'Iraq: l'isé-ciamàt Esèrcit d’Ansar al-Sunna 'l còpa dùdes lauradùr Nepalés che 'l gh'ìa rapìt ai prìm de óst del stès an.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
12 - Calígula, imperadur de Roma.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Se regòrda incoeu Sant'Abbondi, patròn de Còmm.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Chemical oxygen demand
Ol COD l’è öna sigla che la stà per chemical oxygen demand cioè la domànda chìmeca de osìgen e l’è, ‘nsèma al BOD la Biochemical oxygen demand, ü di paràmeter piö ‘mportàncc e piö ötei per analisà l’inquinamènt di aque.
Ol Cod, in miligram de osìgen per lìter, l’è la quantità de osìgen che ghe öl per portà a tèrmen l’osidasiù di compòscc orgànech ed inorgànech dét in d’ü tot de aqua. Ol Cod l’ ghe permèt de capì l’inquinamét che l’è cauzàt da la sostànsa orgànega o piö ‘n generàl da töte i sostànse che i pöl ès osidàde.
Limiti de lège[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per ol teritòre de la Repüblica Italiana ol Cod l’ pöl mia ès de piö de:
500 mg/L per i aque di fognaüre,
160 mg/L per i aque che i vé scargàde in di fiöm, lach, canài, ecc.
La misüra del COD[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per misürà ‘l COD gh’è de ‘ndàga dré al mètod üficiàl del IRSA-CNR nömer 5130.
Ol mètod l’è bazàt sö l’osidasiù di sostànse orgàneghe e inorgàneghe che i è dét in del tot de aqua de analizà, grasie ad öna solüsiù de dicromàt de potàsio ‘nsèma al àcido solfòrech consentràt e al solfàt d’arzènt, per catalizà la reasiù. Chèl che l’ vànsa de dicromàt l’vé pò titolàt con d’öna solusiù de solfàt de ammone e de fèr (II).
La quantità de sostànse orgàneghe e inorgàneghe che i pöl ès osidàde i è proporsiunàde a la quantità de dicromàt di potàsio che l’s’è consümàt.
De regordà che s’pöl ìga di rispòste sbalàde se in del aqua gh’è dét tat ióne clorür, dezà che chèsto l’ se òsida col mètod del COD, ma de sólet l’ se òsida mia ’n aqua e alura se gh’è del clorür (fina a 1.000 mg/L) gh’è de zontàga dét al campiù de aqua, prima de fà ‘l Cod, del solfàt de mercüre segónt chès-ce rapòrt de pis HgSO4:Cl- 10:1.
Ol campiù de aqua de analizà l’ gh’à de ès analizàt apena ciapàt, menimà, se s’pöl mia, gh’è de acidificàl per fàga mia pèrt ol sò contenüt orgànech prima de riàga a fà l’esàm.


text:
Battaja de Lipsia
La battaja de Lipsia l'è stada voeuna de quei di guerr napoleonigh; l'è staa on sconter tra i pussee grand de tucc i temp, inscì important che l'è staa ciamaa anca "la Battaja di Nazion".
I Frances, cont i sò leaa, gh'aveven 200.000 omen e settcent cannon, ma contra de lor gh'era i esercit de Svezia, Austria, Prussia e Russia, fort, tucc insema, de 400.000 omen e 1500 cannon.
El problema principal per l'Imperador l'era el fatt ch'i sò nemis rivaven de depertutt, de manera che lù el gh'aveva de divid i sò forz.
El primm attacch el gh'è staa faa a lù de part di Austriegh del Schwartzenberg, la mattina del 16 de ottober 1813 a sud de Lipsia, ma l'è minga riessii a passà e, in gir de ona quai ora, i Austriegh hinn tornaa in sù i posizion de partenza.
A nord el Blücher l'ha tentaa l'attacch a la testa di sò Prussian, ma anca quell lì l'è staa respingiuu di omen de l'Auguste Marmont.
El dì dopo l'è staa on dì de reorganizzazion; el desdott i Leaa, mej organizzaa respett ai dì prima (anca grazzie al fatt che l'era rivaa el Bernadotte cont i sò Svedes e 'l Levin August von Benningsen coi sò Russ), hann taccaa, con 350.000 soldaa.
Per ona desenna de or la battaja l'è stada pussee dura che mai, ma i Frances hinn riessii a tengì i sl posizion; però poeu el numer l'ha faa la soa part, e 'l Napoleon l'è staa costringiuu a ordinà la retirada, col passà per on pont (l'unigh che 'l gh'era). La saria stada ona retirada da manual, ma a on bell moment on colp de cannon l'ha traa giò el pont, che l'è crodaa e l'ha lassaa inscì 20.000 omen isolaa. Ghe n'è staa on quaivun che l'ha provaa a nodà per scappà via, ma on bell poo de lor hinn staa coppaa intant ch'eren dree a fàll.


text:
13 10
Ol dé 13 de utùer l'è 'l 286 ( 287 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 80 dé a finí l'an.
Ul dí 13 de utùer al è ul dí da pòost 286 ( 287 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 80 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1900 - Barcelona: ü gröp de esportis·c, lideracc per Àngel Rodríguez, i fonda ol Reial Club Deportiu Espanyol.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1940 - Sabadel (ol Vallès Occidental): Ramon Barnils, periodesta Català.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1909 - Barcelona: Francesc Ferrer i Guàrdia, pedàgogh üniversal fondadur de la Scöla Moderna, al mör esegütat al castell de Montjuïch, acüsat d'èss stat l'istigadur de la reölta cognossida come la Setmana Tràgica.
54 - Claudi, imperadur de l'Impere Romà, problabelament verenat per la sò dona.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Chungcheongnam-do
Chungcheongnam-do (Süd Chungcheong; hangul: 충청남도; hanja: 忠淸南道) a l'è una pruvincia in del oest de la Curea del Süd. La sò capital a l'è Daejeon. Daejeon l'è una cità metrupulitana (e inscì separada da la pruvincia), ma ancamò la serva cume capital de la Süd Chungcheong.
La pruvincia la cunfina cun Jeollabuk-do (al süd), Chungcheongbuk-do (al est), Gyeonggi-do (al nord), e la cità metrupulitana de Hongseong.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La pruvincia l'è staia creada in del 1896, dürant la dinastia Joseon, e pö l'è devegnüda part de la Curea del Süd quand el paes l'è devegnüü indipendent in del 1948.
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Süd Chungcheong l'è dividüda in sett cità (si; 시) e növ cunte (gun; 군).


text:
Platån
Artéccol in dialatt bulgnais
Platån (in grécc Πλάtwv, Plátōn) (427 prémma ed Crésst–347 prémma ed Crésst) al fò un filósof grècc, sculèr ed Sócret e màsster d'Aristotel; la so influänza cme autåur e sistematizatåur l’è di mondi impurtänta par totta la stòria d’la filosofî dal månd ed sîra, tant ch’as dîs che tott qual ch’i éter filòsof dgénn dåpp, î cupiénn såul da lò. Al sò ovri piò impurtant én i dscurs La Ripòbblica (Πoλιteίa, Politeía – « Zitè »), indòvv as dscårr d’un stèt ideèl; al Fedro, indòvv as vadd tott quall ch’al dè vètta a la psicologî; al Timeo, un scrétt ed cosmologî raziunèla influenza dai matemàtic pitagoric; e al Teeteto, al pret studi par dèr dal régol a la filosofî d’la siänza.
Dal cònt chi én cuntgnò int’al Timeo e int’al Critias, dénn uréggin a la fola d’Atlàntide.
Platån fundé anch’l Académia d'Atene, indòvv al studié anch’ Aristótel.
Platån al tol pèrt anch’ agli insegnamént int’l Académia.
Platòun al dgiva che'l savèir as pol distenguer in quater gred: 1) la suposisioun (eikasia), cla ga per oget ombri e imagini; 2) l'opinioun cherduda (pistis), ch'an ne mia steda verificheda e cla ga per oget i eser viveint e tot al cosi; 3) la razoun sientefica (dianoia) cla partes dal mond sensebil, ded lé la fa dagli ipotesi e la ga per oget i eint matematich; 4) l'inteliginsa filosofica, cla va avanti e indre dialeticameint e la ga cme oget al mond ed l'eser.


text:
Saas-Almagell
Cuurdinàde: 46°5.66′N 7°57.43′E
Saas-Almagell a l'è un cumün svizzer del distret de Visp, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 110.28 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 381 abitant.
El cumün de Saas-Almagell al se tröva a una altitüden de 1672 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Antrona Schieranco (IT-VB), Ceppo Morelli (IT-VB), Macugnaga (IT-VB), Saas Fee, Saas Grund, Simplon, Täsch, Zermatt, Zwischbergen.
A Saas-Almagell l'è nassüü el campion de sci Pirmin Zurbriggen.


text:
Mezzocorona
Mezzocorona (Mezacoróna 'ndèla parlàda locàl; Mezzotedesco 'n italià stòrich; Kronmetz en todèsch antigh, anmò piö antigh, Deutschmetz ) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha presapóch 4.711 abitàncc, 'na süperfìce de 25 km², per 'na densità de 188 ab./km². El cunfìna coi cümü de Ton, Salorno (BZ), Roverè della Luna, Giovo, Mezzolombardo, Faedo, San Michele all'Adige.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
Puntìc
Puntìc (en Italià: Pontevico), l'è 'n cümü de 7 183 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]) de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla Bàsa Bresàna Centràl a 32 km a Sud de la cità de Brèsa al confì có la pruvìncia de Cremùna.
El teretóre l'è töt pià e l'è streersàt del fiöm Òi. I abitàncc de Puntìc i vif suratöt de atività agrìcole, ma 'na part emportànta de l'economìa del paés l'è reprezentàda apò de la prudusiù de vistìcc e calsècc.
El nòm el vé del latì Pons Vici, cioè del put (pons) del paizì (vicus). Puntìc l'è abitàt zamò de l'antichità e l'è postàt endèna puzisiù stratégica söl Òi, che 'l costetöés el cunfì natüràl co la pruvìncia de Cremùna. Se pènsa che Puntìc l'ìes el portus brixianus, cioè el pòst endóche riàa le mercansìe che vignìa trasportàde dré al Pò, per pò descargàde söla tèra férma e dòpo fàle rià a Brèsa.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Novèmber
Artécol in dialèt arzân
Novèmber o Nuvèmber (novembre in italiân) l'é l'undècim mèiş ed l'ân secònd al Lunâri Gregoriân e al têrs e ûltem mèiş ed l' avtûn ind la pêrt d'ed sōver ed la Tèra, 'd la premavèira ind la pêrt d'ed sòta, al cûnta 30 dé e l'é ind la secònda metê 'd un ân civîl.
Al nòm al deşvîn dal latèin novem, nōv, perché l'ēra còl di nōv di mèiş dal lunâri rumân, ch' al cumincêva cun al mèiş ed mêrs
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da Novembre trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Novèmber
Gennaio | Febbraio | Marzo | Aprile | Maggio | Giugno | Luglio | Agosto | Settembre | Ottobre | Novembre | Dicembre


text:
Mòsc
Mògg o Mòsg (Mòsc in del dialett del loeugh; Moggio in Italian) l'è on comun de la Provincia de Lecch con 495 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 13,4 km² e ona densità de 37 ab./km². L'è situaa al confin con la Provincia de Bergom (Vedeseta). L'è ona località de la Valsassina, che la gh'ha avuu in di ann '80 ona certa popolarità come loeugh per i vacanz, grazie anca a ona funivia che la portava ai Pian de Artavagg e che l'è stada dervida de noeuv in del 2006 dòpo ses ann de inattività. Duranta el period invernal, la popolazion la riva a cuntà quas 2000 persònn, che in general vegnen di paes de la provincia lecchesa, comasca ò milanesa.
L'è tacaa ai comun de Barz, Casina in Valzasna, Murterun, Taleggio (BG), Vedeseta (BG).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Mògg l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Martin
Martin (cgnusû anc c'n al nóm ad Wampyr) 'l è 'n film ad scarésa dal 1976 ad George A. Romero. 'L è stâ girâ c'n un budget ad sōi utànta-mila dòlar a Braddock (Pennsylvania) in dl'istâ dal 1976 e preśentâ a 'l Fèstival ad Cannes dal 1977.
P'r al marcâ europeo, Dario Argento al 'l à 'rmuntâ in na manéra difarénta śuntànd-'g anc al mùśichi di Goblin.
Sunt
Martin (John Amplas), un śóvan ad darsèt an sénsa genitōr, al créd 'd ès'r un vampîr e al dròga cal dóni par pò ciuciàr-'g al sangṿ faghénd-ag di taj a i pōls cun na laméta. Chi lò al và a star in Pennsylvania a cà ad sò sio Tada Cuda (Lincoln Maazel), catòlic luteràṅ, e ad sò cuśìna Christine (Christine Forrest).
Tada 'l è sicûr che sò anvō al sia 'n vampîr dabòṅ e 'l al tōś in cà malvluntéra ma pò al próa a paràr-al via stramnànd in gir dal cadnìni 'd aj e 'n crusifìs che però i n gh'aṅ minga efèt.
Martin al và a pascàr al sò vitmi in sità, fra dóni, làdar e vendidōr ad dròga. In cal méntar al lavóra anc in dla pcarìa ad sò sio. Durànt na cunséggna al cgnós na raśdōra ch'la viṿ da par lē, la sgnóra Saltini (Elyane Nadeau).


text:
Crandola
Crandola (nom ufizial in italian Crandola Valsassina) l'è on comun de la Provincia de Lecch de 259 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 9,1 km² e ona densità de 28 ab./km² .
L'è tacaa ai comun de Casargh, Curnöva, Margn, Premaluna, Tasen.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Crandola l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Sentinel
La lèngua Sentinel l’è öna di lèngue di pòpoi del arcipélach di Andamane in del gólf del Bengala e per ès piö precìs l’è öna di trè lèngue meridunàle che se parla sö l’ìsola de Nòrt Sentinel.
Se pènsa che ghe sìes dóma 50 persune che i è bune de parlà chèsta lèngua.
De la lèngua Sentinel se sà póch o negót, se cognòs gnach öna quach paròle giöst de riaga a capì che rasa de lèngua l’è.
De fati ‘l pòpol di Sentinel l’è quaze mai entràt ‘n contàt con di forestér che l’à mai völìt ìga tra de lur, ma ach ol goèrno ‘ndià l’à pensàt bé de tègn töi de luntà da chèsta ìsola per salvà chèsta zét, la sò lèngua e la sò cültüra. De fati la lèngua Sentinel l’è öna di póche lèngue andamanéze che la s’è salvàda e che l’à mia lasàt ‘l pòst al Hindi.
Fòrse l'à gh'à ergóta 'n cümü co la lèngua Öñge.
Ol còdes Iso[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol còdes Iso de la lèngua Sentinel l’è ISO 639-3:std.
I lèngue di Andamane[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lèngue andamanéze magiùre (10)
del setentriù (4)
del mès de l’arcipélagh (6)
Lèngue andamanéze meridiunàle (3)