text:
v de la vendeta online, film v de la vendeta online subtitrat, film v de la vendeta subtitrat in romana, filmul v de la vendeta online, descarca v de la vendeta, vizioneaza v de la vendeta, subtitrare v de la vendeta, v de la vendeta calitate hd, filme online, seriale online, vezi v de la vendeta, v de la vendeta HD, download v de la vendeta, v de la vendeta torrent, descarca v de la vendeta, vezi online v de la vendeta, v de la vendeta subtitrat, v de la vendeta youtube, v de la vendeta gratis, v de la vendeta film, v de la vendeta full, v de la vendeta film online, v de la vendeta 2013, v de la vendeta 2012, v de la vendeta online subtitrat, Traducere v de la vendeta, v de la vendeta mp3, v de la vendeta peteava, ver v de la vendeta online, v de la vendeta peliculas online, v de la vendeta subtituladas, descargar v de la vendeta, descargar peliculas, v de la vendeta blu ray, pelicula v de la vendeta, series online, series v de la vendeta, v de la vendeta temporada, vezi online v de la vendeta, v de la vendeta - trailer, v de la vendeta voyo.ro, v de la vendeta videoclip, v de la vendeta dvdrip, v de la vendeta xvid, v de la vendeta torrent, v de la vendeta torent, v de la vendeta 2013, v de la vendeta integral, v de la vendeta
Filme Online Gratis, Seriale Online gratis, Seriale tv online, Emisiuni tv online, Desene Animate Online, Videoclipuri online
Filme online gratis subtitrate
Acest site a fost creeat pentru TINE ! Acum si aici te poti delecta cu cele mai noi filme online gratis. Toate filme online sunt subtitrate in romana
Seriale online gratis
Site-ul subtitrat.seriale-filme.com iti mai ofera spre vizionare gratis si seriale online absolut gratuite. Toate serialele online sunt subtitrate in romana
Desene animate online subtitrate in limba romana
Pentru cei mici avem si desene animate online, subtitrate in romana
Vizionare placuta!


c: text/html

text:
Sac de gemecs
Al sac de gemecs l è un strüment müsical apartenent ala categuria dii Aeròfúnn. La sóa pruvenienza l è la Catalugna, al teritòri sitüaa süla còsta nòort-èst dala penisula Ibérica. Strüturalmeent al sac de gemecs l è cumpagn də óltar piv; l è cumpòst də un sac par l'aria (bot) indúa inn inserii əl buchín par bufá (bufador), tri burdún (bordò) e una diana (grall).
Cuma pər tücc i piv, indal sac de gemecs l'aria la vegn acümülava dentar un sac generalment fai sü cunt una pèl da cavrét rivultava cunt al peer da dent (cumpagn dii vécc ótar pa'l vin), carateristica pütòst cumün in tuta l'Euròpa urientala indúa sa drövan anca óltar tipi da pèll.
Una eccezziún la gh'è a Mallorca indúa la pèl l è mia rivultáva, al peer al rèsta da föra e l vegn rasaa. Dal cavrét a vegnan cüsii e saraa sü i scjamp dadré, inveci quèi dananz e l büs dal còll i rèsta dèrv. Indi büs dii scjamp dananz vegnan fissaa la diana (grall) e l buchín; indal büs dal còll al végn fissaa al scjüch da légn indúa sa inserissan i burdún (bordò).
Quèl che a súna chést istrüment al végn cjamaa sacaire indal teritòri Catalán, upüür xeremier indi Baleari.
Al sac de gemecs al végn sunaa in tücc i Paees Catalán, də quèi dala Catalógna dal noort fin al delta dal Ebro (terres de l'Ebre).
Da sòlit al strüment al vegn sunaa acumpagnaa da una speci də fláut tradizziunaal flabiol in furmazziún tipich də müsica pupulara cobla (un tipu lucaal də banda də paees) e anca in divèerz cumplèss folk.
Acòrdadüra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al sac de gemecs l è un strümeent pensaa par suná a l'aria vèrta, par chésta resúm i sò elemeent sunòor, diana e burdúnn, i gh'á un vulüm e un timbru adatt a chésta cundizziún. I tunalitaa püssè cumün par l'acòrdadüra dal sac de gemecs in cumprees tra DoM e Do#M (prevalentemeent indal Principat de Catalunya, indi isúll da Mallorca e i isull Balears) e SiM indala Catalunya dal Nòort.
I burdún a fan nurmalmeent l acòort o al bass cuntinüü in fünziún da chesti tunalitaa.
Al burdún püssè luunch al sóna la tònica dal acòort dó utaaf sóta la tònica dala diana. Al burdún médi al súna la duminanta (una quinta sóra al burdún luunch) e al burdún püssè pinin al súna la tònica də un'utáva sóta la tònica dala diana.
Praticameent, se a gh'èmm una diana acurdava in Do4 (che al curispuunt ala quarta utáva dal piano), i burdún a sunaránn in Do2-Sol2-Do3. Chést acòort da tònica-duminanta-tònica l è mia esclüsiif dal sac de gemecs. Áltar strümeent gh'ann l'istéssa dispusizziún indal pedál bass (northumbrian small pipes, scottish highland small pipes e áltar), però chésti chi inn strüment de sala che gh'ann un vulüm sunòor bass e inn acurdaa in tunalitaa püssè graaf in cunfruunt al sac de gemecs. Chésti carateristich a fann dal sac de gemecs un strüment ünich dal punt da vista sunòr.
Al sac de gemecs al dí d'incöö[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fin dèss nissün l á mai faa un sac de gemecs fedel al 100% al tipu uriginaal dii temp adré. A gh'è mia tanta ducümentazziún dispunibila e tanti mudèi a gh'ann di carateristich galizzián. Bén luntan dala gaita MIDI dal Hevia, al sac de gemecs l è dré, in ògni manéra, a incurpurá dii inuvazziún. A cumincjá dai sac sintetich, i püssè inuvatiif che gh'è (ga sumeja al GoreTex), che bütan föra l'ümit, pesan da men e gh'ann mia büsogn de manütenziún.
Esistan anca dii ancji da metáll, par i burdún, che gh'ann büsögn da menu lavurazziún però gh'ann dó incunvenieent in cunfruunt a quèi da cana: prima da tütt fan un sún legermeent metalich, pöö se la pressiún indal sac la aümenta (quaan, par esempi, sa incumincja a suná la diana upüür sa vöör fá i utaaf valt) la nòta la resülta un zich püssè valta da tunalitaa.
Un'altra innuvazziún l è al Politenko, un material sintétic cumpagn dal legn, gjamò druvaa dai Scuzzees. Anca la valvula de ritégn dal buchín la rüva dai nòst amiis dal Nòort (MC Valve), fin incöö i liütari a metevan semplicemeent un toch da pèll ma chésta innuvazziún l'á migljuraa da bún la tegnüva d'aria e dónca la diminüiss la fadiga dal sunaduur.
Liütari[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cuma strüment tradizziúnal al sac de gemecs al vegn custrüii dumá artisanalmeent da liütari, i püssè cunussüü inn:
- Jordi Aixalà
- Xavier Garcia Bosch
- Xavier Orriols
- Cesc Sans
- Miguel Angel Ortiz
- Pep Toni Rubio

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Esquerra Republicana de Catalunya
Esquerra Republicana de Catalunya (ERC) (Mancina Repüblicana da Catalunya) al è un partii Catalan ch'al sa definiss da mancina, favurévul a la independenza da Catalunya e di Països Catalans (I Paees Catalan).
Cuntegnüü
La fundazziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ul partii al è staa fundaa a la Conferència d'Esquerres celebrada i dí 17-19 de maarz da 1931 a Barcelona, par la üniun dal Partit Republicà Català, ul grup da L'Opinió e Estat Català.
L'egemunía repüblicana[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cunt ul Francesc Macià i Llussà cuma líder, al veenc i elezziun l'istess an, e Macià al pruclama la República Catalana, in cumpimeent dal Pacte de Sant Sebastià (1930), malgraa che preest al sa deef cunfurmá cunt un Estatut d'Autonomia, e ul restablissmeent da la Generalitat de Catalunya ch'al passa a pre·sedé.
Al 1934, ul Lluís Companys al turna a declará una República Catalana. L'inteent al è rapidameent faa aburtí par l'esèrcit spagnöö, Companys detegnüü e imparsonaa, e ul goveern autònum suspendüü.
L'establissmeent al País Valencià al sa prudüss íntal 1934, a Castelló de la Plana cul nomm d'Esquerra Republicana del País Valencià (ERPV), cumandaa par Gaietà Huguet che pusteriurmeent al dà süpoort a un prucess da cunvergenza cun Esquerra Valenciana.
La guera civiil[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al 1936, Esquerra la furma paart dal Front Popular ch'al veenc i elezziun. Companys al turna a assümm ul goveern da la Generalitat, però al sa tröva preest cun l'alzameent militari ch'al desbuca in la Guerra Civil Espanyola. Da plüü, ul goveern catalan al sa veed anca pressat a nivell da deent paj diveers grupp ch'a ga dava süpoort: anarchiist, cumüniist e trotskiist.
Guerra civil i postguera[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dopu la Guera, Esquerra la ven metüda föra-legg, e al è l'ültim partii catalan a vess legalizaa düraant la Transizziun democràtica.
L'atüalitaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al dí d'incöö, ul presideent dal partii al è ul Oriol Junqueras i Vies e ul segretari generaal al è Marta Rovira i Verges. Ul partii al gh'a 23 dipütaa al Parlameent da Catalunya, 1 al Parlameent europeu, 8 al Congrés de Diputats espanyol e 5 cunsejee al münicipi da Barcelona.
Al dí d'incöö, ul partii al è stabilii da par tütt aj Països Catalans, levaa che a la Franja de Ponent, in gran paart grazzia ai daree resültaa di elezziun dal Principaa e anca, par un foort rilancjameent, düraant cheest ültim agn, al País Valencià, a i Illes Balears i Pitiüses.
Al mantegn anca un víncul dirett cunt i Joventuts d'Esquerra Republicana de Catalunya (JERC) par chell ch'al fa aj teem ch'i-reguarda la pupülazziun gjuvaniil.
La suva püblicazziun a l'è la revista Esquerra Nacional e al dröva, indistintameent, la bandera stelada cun triàngul bleu e stela bianca u la bandera stelada cun triàngul gjaalt e stela russa.


text:
Sefardita
I sefardiit (dal ebràich ספרדים, Spagnöö), a inn i dessendeent di ebrei ch'i viveva a la Penísula Ibérica, finn al 1492, in che a inn-a-staa mandaa fö. Sefarad al è ul nomm ch'i dava a la Spagna. I aveva vivüü insema aj musulman e aj cristian da manera pacífica par un bell puu da teemp e la suva cültüra l'eva prusperada püssee che in òltar lööch. Düraant l'Etaa media, i sefardiit i era recugnussüü cuma i líder da la feet e da la cültüra ebràica da chell teemp. Un lideracc religjuus, però sura tütt cültüraal, ch'al sa parlunga par diveers sécul dopu l'espülsiun. Mandaa fö daj Ré Catòlich Spagnöö Isabela e Ferran, i sefardiit sa van a stabilí al nòort da l'Africa, al süüt da la Francja e sura-tütt, al andeech Imperi Otoman, intúe i funda cumünitaa e cunserva el sò patrimoni cültüraal.
Al è remarcàbil ul mantenimeent da la suva lengua, cugnussüda cuma "Spagnöö sefardita", "judezmo", "haquitia", "judeoespanyol" o "ladino". La suva urígen la sa tröva intal Spagnöö dal sécul XV, al s'evöölf cul passá dal teemp e al cunserva una graan vitalitaa finn al Olocaust, ch'al stermina la plüpaart di sò parlaant e provoca ul muvimeent da sussenn di süperviveent.Al dí d'incöö, diveers istitüzziun d'Israeel i è dree a lavurá par recüperá l'üüs da chesta lengua.
Al esiist anca una wikipedia in Ladino


text:
Baltasar Carlos de Spagna
El Baldassar Carlo d'Asburgh (Baltasar Carlos d'Asburgo; Madrid, 17 ottober 1629- Saragòzza, 9 ottober 1646) l'è staa infant de Casteja, princip del Portogal e princip di Asturi e l'era el fioeu del re Spagnoeu Filipp IV e de la soa prima miee, l'Elisabeta de Borbon.
L'è staa nominaa erede al trònn de Spagna a domà trì ann, el 7 marz 1632. Intel 1644 i cortigian hann cominciaa a cercà ona soa miee possibil e futura e hann pensaa a la Marianna d'Austria, tosa de la sorela del Filipp IV.
In del 1645 l'ha giuraa 'me erede denanz ai Cortes de l'Aragona e l'ann dòpo davant a quij de la Navarra. Ma menter el tornava a Madrid el s'è malaa e l'è mòrt a Saragòzza. El sò còrp l'è staa mettuu a l'Escorial de Madrid, indove stann ona bona part di member de la famiglia real Spangoeula. La soa mòrt l'ha lassaa el pader senza on fioeu destinaa a diventà re, anca perchè la soa miee l'era mòrta anca lee. Donca l'ha deciduu de sposà pròppi la Marianna d'Austria, de la qual l'ha avuu el sò erede desideraa , el Carl II de Spagna.
El Baldassar Carlo l'è famos per i quader che el ghe ha faa el pittor Diego Velázquez, che hinn di esempigrand de l'art baròcca.


text:
Marin Mersenne
Marin Mersenne (Oizé, 8 de setèmber del 1588 – Parìgi, 1 de setèmber del 1648) l'è stat en teòlogo, filòzof e matemàtich fransés. L'è cunusìt suratöt per i nömer ciamàcc nömer de Mersenne.
Biografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nasìt a Oizé de genitùr de estrasiù ümil, Marin l'è stat edücàt a Le Mans e 'ndèl colégio dei gezuìti de La Flèche, endóche 'l g'ha cunusìt el Cartézio. Endèl 1611 el s'è fat frà del ùrden dei Frà mìnimi, de dòpo i stüde de teologìa e de lèngua ebràica, el g'ha risiìt i vóti definitìf a Parìgi 'ndèl 1613.
Per en pó de tép el g'ha 'nsegnàt filozofìa a Nevers, ma l'è rientàt a Parìgi 'ndèl 1620, endèl convènt de L'Annonciade. Ché, 'nsèma a personàgi 'nportàncc e brilàncc compàgn de Cartézio, Pascal e Gilles Personne de Roberval, el s'è dedicàt al stüde de la matemàtica e de la müzica. El g'ha tignìt corespondènsa co stüdiùs del sò tép, compàgn de Giovanni Battista Doni e Constantijn Huygens. El g'ha püblicàt dei scrìcc teològich compàgn de 'l Quaestiones celeberrimae in Genesim (1623), L'Impieté des déistes (1624), e La Vérité des sciences (1624).
L'è mórt endèl 1648 per le conseguènse de 'na opersiù chirürgica.
Atività[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Mersenne al dé d'encö l'è regordàt suratöt per i sò nömer prim, ma la matemàtica l'è mìa stàda 'l cèntro de le sò atività. El g'ha scriìt apò de teorìa de la müzica e de teologìa. El g'ha cüràt le edisiù de Euclìde, Archiméde de de 'n quach óter matemàtich gréco, ma 'l sò contribùto piö grànt l'è stàda la sò corespondènsa che 'l g'ha ìt co le personalità de la scènsa e de la matemàtica del sò tép. Endèn época 'ndóche ezistìa gnemò le rivìste de scènsa, Mersenne el g'ha ìt la funsiù de veìcol per la circolasiù de informasiù e scopèrte.
La sò atività filozòfica l'è caraterizàda de 'na grant erüdisiù e de 'n ortodosìa 'n grant rigurùza. Importànta l'è la sò diféza del Cartézio, del quàl l'è stat agènt a Parigi, e che 'l g'ha vizitàt quan che l'ìa 'n Olanda. El gh'à portàt a Parìgi 'l manuscrìt de le Meditasiù e 'l n'à difindìt l'ortodosìa cùtra le crìtiche. Piö tàrde 'l g'ha abandunàt el pensér speculatìf e l'è turnàt a la ricérca scentìfica, en particolàr a la matemàtica, la fìzica e l'astronomìa. El piö cunusìt de le sò òpere de chèsto perìodo l'è L'Harmonie universelle (1636), sö la teurìa de la Müzica e dei strumèncc müzicài
Bibliografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Òpere del Mersenne[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Euclidis elementorum libri, etc. (Paris, 1626)
- Les Mécaniques de Galilée (Paris, 1634)
- Questions inouies ou recreations des savants (1634)
- Questions théologiques, physiques, etc. (1634)
- Nouvelles découvertes de Galilée (1639)
- Cogitata physico-mathematica (1644)
- Universae geometriae synopsis (1644)


text:
Cheri
El Cheri (Chére in Bergamasch; Cherio in Italian) a l'è on fiumm de la Provincia de Bergom longh 32 chilòmetri.
El nass del mont Torrezz, a 1276 meter de altezza, e 'l fa sù el Lagh de Enden e la Val Cavallina, poeu el confluiss in de l'Òli. El sò affluent principal l'è 'l Tadon.
Comun traversaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Endinn, Spinon, Monestaroeu, Casazza, Vigan, Gron, Borgh de Terz, Berz San Fermo, Luzzana, Entradigh, Trescor, Zandòbbi, Gorlagh, Caròbbi, Bolgher, Calcinaa, Mornigh e Palòsch.


text:
Rheinfelden (DE-BW)
Rheinfelden l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Friburgh. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Lörrach. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 62.84 km² e 'ndel Dicember 2012 la gh'ìa 'na popolasiù de 31 926 abitàncc.
La cità la se tróa sö la spónda todèsca del fiöm Réno, a 'na altèsa de 280 méter sura 'l leèl del mar, en mira a la cità svìsera omònima, endèl Canton Argovia. Le dò cità i éra ünìde prìma che Napuliù Bonapart 'l stabilìes el cunfì 'ntra Germània e Svìsera söl fiöm Réno endèl 1802. Amò 'ncö le dò bànde i è ligàde del pont de vìsta sociàl e econòmich.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Sin il mir da fermada stat in monument historic singular.
Cun sia pictura gigantica vul igl artist Martin Valär regurdar alla retratga desastrusa dil marschal russ Suworow, il qual ha traversau 1799 cun sia armada il Veptga sin la fugia dall’armada franzosa.
La regiun da vacanzas Breil Vuorz Andiast cun siu territori da viandar al pei dil Pez Durschin (3421 m) e dil Hausstock (3158 m) ei, viu dallas dimensiuns sco grondezia, canera e traffic, tuttavia buca da cumparegliar cun Tavau, cun l’Arena dallas Alps ni cun Savognin.
La grondezia da questa stupenta regiun da vacanzas ei claramein sia dimensiun surveseivla, ses vitgs muntagnards genuins e la tgira da biars detagls. Ni sco quei ch’ils da Breil Vuorz Andiast han per moda da dir: „pign, mo fin“ – per franc buca lungurus, semplamein senza hectica.
Ina oasa da vacanzas sco strusch in’autra, era concernent ils prezis e surtut per famiglias. Detagls tier tut ils temas sco era informaziuns da pernottaziun anfleis vus silla pagina d’internet dalla regiun da vacanzas Breil Vuorz Andiast.


text:
Dezensà
Dezensà (en Italià: Desenzano del Garda; en Latì: Decentium), l'è 'n cümü de 28 031 abitàncc (dàto del Dic 2013 [1]) de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèl'estremità sudòvest del Lac de Gàrda a 30 km a Sudèst de Brèsa.
El teretóre de Dezensà 'l se tróa en mès a 'na grànda 'nsenadüra delimitàda a séra del Mut Córen e a matìna de la penìzola de Sirmiù, A sud de Dezensà se dèrf el piö grànt anfiteàtro morénic d'Itàlia.
Se pènsa che 'l nóm Dezensà el vègne del nòm de persùna lati Decentius, che 'l pödarès véser stàt el padrù de la vìla del IV sècol de la qual se pöl vizità i scàvi.
El Cümü 'l g'ha ciapàt la denuminasiù uficiàl atuàl endèl 1926 (prìma el se ciamàa Desenzano del Lago) quan che, l'è stàt tacàt ensèma al cümü de Rioltèla (che en Italià alùra l'éra Rivoltella del Garda) che 'l fàa cümü de per lü alméno del sècol XIII.
Del cümü de Dezensà fa part apò a la frasiù de San Martì de la Batàia, endóche gh'è stat combatìt la batàia piö sanguinùza de la Segónda guèra de 'ndipendènsa, ai 24 de Zögn del 1859, endóche i Piemontés de Vitòrio Emanuele II e i fransés de Napuliù III i g'ha batìt i Austrìaci. La batàia l'è stàda isé violènta ma isé violènta che, a la fì, el filàntrop svìser Henri Dunant, a éder el defà disperàt che le s'éra dàde per medegà i ferìcc le fómne del pòst e dei paés vizì (Castiù), el g'ha ìt l'ispirasiù per fondà l'istitusiù de la Crus Rósa.
Dezensà l'è zemelàda có Antibes-Juan Les Pins (Costa Azzurra, Francia), del Löj del 2001, Isola di Sal (Repüblica del Cabo Verde), Wiener Neustadt (Àustria), del més de Bril del 2002 e Amberg (Germània).
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
1962
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
25 09 - un gran desburdameent al causa 441 moort e 374 desaparizziun int i comarques dal Vallès (Catalunya), dal Barcelonès e dal Baix Llobregat.
22 12 - Palma (Mallorca): sa ga custitüiss l'Obra Cultural Balear.
25 03 - Algería: ga i möör 110 personn e 147 sa i feriss int un grup d'atentaa da l'OAS.
12 04 - Madrid: i Cuurt Spagnööl i apröva la nazziunalizazziun dal Baanch da Spagna.
11 09 - Anglatera: The Beatles ga i finiss da registrá Love Me Do, ul sò primm diisch síngul.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
04 03 - Reykjavík (Islanda): Friðrik Erlingsson, müsich e scrituur Islandées.
30 09 - Amsterdam (Paees Bass), Franklin Rijkaard, cugnussüü cuma Frank Rijkaard, futbolista e alenaduur Ulandées; al dirigiss la prima équipe dal Barça dal 2003.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
06 07 - Oxford (Mississippi, SÜA): William Harrison Faulkner, cugnussüü cuma William Faulkner, scrituur Stadünideench (n. 1897).
05 08 - Los Angeles (Califòrnia, SÜA): Norma Jean Baker, cugnussüda cuma Marilyn Monroe atura Stadünideenca, truvada morta dapress una apareent suradosa da sunífar (n. 1926).
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Habsburg (AG)
Habsburg a l'è un cumün svizzer del distret de Brugg. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 421 abitant e una süperfiss de 2.23 km², e al se tröva a una altitüden de 470 meter sura al livel del mar.
El cumün de Habsburg a l'è tacaa ai cumün de Brugg, Hausen, Scherz, Schinznach-Bad.
L'andament storegh de la popolazion de Habsburg l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Habsburg in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Municipality of Habsburg (Todesch)
- Habsburg in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Greifensee (ZH)
Greifensee a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Uster, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 2.30 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 5 126 abitant.
El cumün de Greifensee al se tröva a una altitüden de 439 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Fällanden, Maur, Schwerzenbach, Uster, Volketswil. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Greifensee in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial
- Greifensee in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Greifensee Openair
- Media relaa a Greifensee ZH al Wikimedia Commons
- Media relaa a Gallus chapel al Wikimedia Commons
- Media relaa a Greifensee castle al Wikimedia Commons


text:
Ekaterina Makarova
L’Ekaterina Valer'evna Makarova, (Mósca, 7 ad Śugn dal 1988, EkaTepиHa BaлepbeBHa MakapoBa in Rus) l'è na tenìsta rusa ch'l'è stada la nùmar daśnóṿ dal mónd (al 7 ad Śnar dal 2013). L'è élta 180 cm par 65 chilo e l'è prufesiunìsta da 'l Utóbar dal 2004.
In dla sò caréra l'à vins un tìtul WTA in singulàr e quàtar in dópi ch'la śōga in gènar insém a l'Elena Vesnina.
La và mata par la cantànta Rihanna, par la pizza e al suc ad póm.
Caréra
La Makarova la taca a śugàr a tènis a siē an par pò tōr par a 'l sircùit senior dal fémni a quind'ś an. Dòp avér-'g-la cavàda a dvintàr una dal primi 250 śugadōri dal mónd in dal Maǵ dal 2005, la fà pò fadìga a 'ndàr avànti in di daśdòt méś a vgnir.
Dòp ès'r-as mis in bisàca tri tìtui ITF e avér pasâ soquànt tùran in di Gran Slam dal 2007 e 2008, in dal Maǵ 2009 la śōga finalmènt dū finàli in sla tèra rósa ma la i pèrd: a Fès in Maròc la céd a la spagnōla Anabel Medina Garrigues par 0-6 1-6 mént'r a Estoril (Purtugàl) a gh'à la méj in dū sét la Yanina Wickmayer.
A gl'Australian Open dal 2010 la pèrd a 'l secónd tùran da la Sara Errani par 2-6 3-6. Al 19 ad Śugn dal 2010 la vins al sò prim turnèo WTA in sl'èrba 'd Eastbourne baténd in finàl la bielurùsa Viktoryja Azaranka par 7-6 6-4. Prima l'iva fat fóra atri quàtar śugadōri dal primi vint: la Flavia Pennetta (11), la Nadia Petrova (13), la Svetlana Kuznecova (20) e la Samantha Stosur (7).
In di Australian Open dal 2011 la bat a surpréśa la sèrba Ana Ivanović a 'l prim tùran par 3-6 6-4 10-8 e pò la mét in riga anc la Lesia Tsurenko e la rusa Nadia Petrova. La pèrd in di utàṿ da la Kim Clijsters par 7-6 6-2. Stés riśultâ anc a 'l Roland Garros ma chè l'è la Viktoryja Azaranka a saràr-'g al pas cun al puntéǵ ad 2–6 3–6.
In dal 2012 la riva, par la prima vòlta in caréra, in di quàrt 'd un Gran Slam: a sucéd in Austràglia in dua la s parmét ad dar la paga a la Serena Williams par 6–2 6–3 prima ad patìr un séc 0–6 2–6 da la Marija Šarapova. La s ripét anc in dal 2013 quànd la bat prima la Marion Bartoli e pò l'Angelique Kerber par pò pigàr-'s incóra a la Marija Šarapova par 6-2 6-2 in di quàrt.


text:
La finestra della camera da letto
La finestra della camera da letto (La fnèstra dla cambra da lèt) 'l è 'n thriller dal 1987 ad Curtis Hanson.
Al film 'l à muciâ a i butghèṅ dódas migliòṅ e siē ad dòlar.
Sunt
Terry Lambert (Steve Guttenberg) al gh'à na relasiòṅ cun la mujér dal sò cap Collin Wentworth (Paul Shenar), la Sylvia (Isabelle Huppert). Na nòt la dóna la véd par la fnèstra dla cambra da lèt un qualchidòṅ ch'al dà adòs ad brut a la Denise (Elizabeth McGovern). A n psénd minga andàr a cuntàr qvél ch'l'à vdû a la pulisìa, o sinò a saltarév fóra ch'l'à fat i còran a sò marè, lì lē la cònta incòsa a Terry ch'in cal méntar 'l éra drē a far-as na dócia. Chi lò al s śibìs 'd andàr lò a testimugnàr a 'l sò pòst. Sèmpar cla nòt lè a mōr anc n'atra dóna, a pōl èsar dònca ch'a gh sia un manìac sesuàl in gir.
Dòp che Terry al cònta i fat cum i èṅ andâ, in parśòṅ a gh finìs acsè un tisi c'n i cavìi rós, Carl Henderson (Brad Greenquist), ma la pulisìa la gh'à listés di suspèt anc su 'd lò. A 'l prucès 'l avucàt ad Carl al fà a mènt che Terry al pòrta 'l lénti a cuntàt parchè al gh véd pôc e dònca al fà fadìga a dir ch'l àppia vdû dabòṅ qvél ch'è sucès cla nòt là. Par Lambert al ròbi i s métan mâl.


text:
Uss è pront er il segund lieu da staziunament per vagants svizzers a Cazas. El sa chatta sin
l'intschess da la vischnanca da Cazas en la ”Waldau” e porscha plaz per diesch famiglias. Las
singulas parcellas èn circa 150 m2 grondas e disponan da colliaziuns per current electric, aua e
chanalisaziun.
Ultra dals dus lieus da staziunament per vagants svizzers a Cuira (Sommerau) e Cazas existan
en il Grischun plazzas da transit per vagants svizzers ad Andeer, Panaduz, Favugn, Tavanasa e
Roten. Ultra da quels datti a Domat/Ems ina plazza da transit per vagants esters. Ils vagants
svizzers sa trategnan l'enviern en ils lieus da staziunament, da la primavaira fin l'atun mintgamai
temporarmain sin las plazzas da transit.
Il departament da giustia, polizia e sanitad cumpetent en chaussa engrazia a tuts participads per
lur sustegn cooperativ ed exprima la speranza che er autras vischnancas sa laschian motivar da
prestar ina contribuziun per meglierar las cundiziuns da viver dals vagants svizzers.


text:
Sennwald
Sennwald a l'è un cumün svizzer del distret eletural (Wahlkreis) de Werdenberg, in del Canton San Gal. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 41.53 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 4922 abitant.
El cumün de Sennwald al se tröva a una altitüden de 446 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Altstätten, Buchs, Eschen (LI), Gamprin (LI), Gams, Ruggell (LI), Rüte (AI), Wildhaus. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Media relaa a Sennwald al Wikimedia Commons


text:
Tutti pazzi per Mary
śōg ad paròli fra Hair (Cavìi) e Air (Ària), cuma 'd sòlit a s diś»
Tutti pazzi per Mary (Tut mat par la Mary) l'è na cumèdia americàna dal 1998 ad Bobby e Peter Farrelly ch'l'à vins quàtar MTV Movie Awards dal 1999. In dal 2000 'l American Film Institute al l'à misa a 'l 28śum pòst dal sènt cumèdi americàni fati méj ad tut i tèmp.
Custàda vint-a-tri migliòṅ ad dòlar, la 'n à pò fat sù tarśènt-stanta.
Sunt
Ted Stroehmann (Ben Stiller), a trént'an sunâ e incóra inśdî, 'l è incóra infigâ dla Mary Jensen (Cameron Diaz), na biundìna sò cumpàgna dal licèo in dal 1985 quànd chi lē la 'l iva sarnî p'r andàr a balàr sèg a 'l bal dla fiṅ 'd an. Purtròp par lò, cla sira là al gh'iva abû un prubléma in bagn (al sò cas 'l éra armàś incastrâ in dla sarnéra dal braghi) ch'al 'l à custrét a 'l uśdàl, faghénd-ag pèrd'r ad vista la Mary.
Quatórd'ś an dòp, Ted, tgnénd a drē a 'n cunsìli dal sò amìg Dom (Chris Elliott), al decìd ad pagàr 'l investigadōr Pat Healy (Matt Dillon) par pascàr-la, a n saénd minga in du la s sia stablìda in cal méntar. Chi lò al la cata a Miami e al ciàpa na còta anc lò. Par cal mutìṿ lè al taca a cuntàr dal bali a Ted par far-gh-la daśmindgàr e psér avér acsè camp lìbar. Al gh cònta che lē l'è custréta a vìvar in sna scrana a rudèli e la péśa sènt chilo.
Par far-la inamuràr ad lò pò Pat al fà da tut, anc drugàr al caṅ dl'amìga ad lē, la pîna ad bèsi Magda (Lin Shaye). Tut a fila lis cuma 'l òli in fiṅ a quànd Norman Phipps (Lee Evans), ch'al fà finta 'd èsar 'l architét ingléś Tucker par far cólp su Mary vlénd anca lò dvintàr al sò muróś, al al dasquàcia.
Ma Ted al n vōl minga mulàr 'l òs e al gh la cava a ciapàr 'n apuntamènt sèg. Quànd Norman al gh cunsìlia 'd n andàr-ag mia cun al "cólp càrag" lò al al tōś in paròla e al s fà na pugnéta in dal bagn dal risturànt par dascargàr-as. Quànd però 'l à finî e 'l è prònt par pulìr incòsa, al n cata minga la sò śbòra. La Mary l'è da drē da 'l us e la gh mét présia. Ted al vèṅ fóra e lē la gh dmanda «Cuś è'l cal lavōr lè in s'l uréć sinìstar? 'L è gèl par cavìi! Mè a 'l ò finî!». E la gh al tōś miténd-al-s incô.
Più tard chi lē la ricév na létra minga firmàda in du a s dìś al lìgam ch'a gh'è fra Ted e Healy.


text:
Linz
Linz (a s lèś [ˈlɪnt͡s] in Tedésc) l'è na sità dl'Àustria ad 193.486 abitànt ch'la s cata in dal stat federâ dl'Àustria Élta. La gh'à na superfìsi ad 96,048 km² e la s cata a mità strada fra Viéna e Saliśbûrg. L'è bagnàda da 'l fiùm Danùbi.
Al sìndic 'l è al sucialìsta Franz Dobusch. La sità l'è divìśa in nóṿ śòni (Stadtteile) e in trènta-siē distrét (Stadtbezirken) e l'è śmèla ad Mòdna da 'l 1992.
I sò piàt più cgnusû i èṅ dū dōls, la Linzer Torte e al Linzer Augen (’L òć ad Linz), tórta granda 8-10 cm a 'l incìrca.
Da śóvan Adolf Hitler al s éra andâ a stablìr lè e durànt la secónda guèra mundiàla l'à dâ spasi a tri camp ad cuncentramènt p'r lavōr fursâ. Anc Giovanni Keplero al gh'à pasâ soquànt an e 'l éra lè al 15 ad Maǵ dal 1618 quànd 'l à catâ tri léǵ in si muimènt di pianéda.
In dla sità in Utóbar a s śōga al turnèo ad tènis p'r al dóni ciamâ Generali Ladies Linz. La superfìsi l'è al cimènt.
Persunàǵ ligâ a Linz
- Mateo Kovacic, śugadōr ad balòṅ d'l Inter
- Sybille Bammer, tenìsta
- Hermann Bahr, scritōr


text:
Il gatto a nove code
Il gatto a nove code (Al gat a nóṿ cói) 'l è 'n film śal dal 1971 ad Dario Argento ch'al fà part 'd un grup ad tri film cun dal bèsti in di tìtui, dòp L'uccello dalle piume di cristallo e prima ad Quattro mosche di velluto grigio. 'L è stâ girâ a Róma, Turèṅ e Pumèsia, faghénd sù in alóra 2 migliàrd e 400 migliòṅ ad Franc.
Gl'elemènt ch'i piàś'n al regìsta chè i gh'èṅ tut: tensiòṅ misćiàda a 'l irunìa e di persunàǵ curióś ad cuntóran (al barbēr sicigliàṅ, al futògraf rumàṅ, al làdar genuéś, al pulisiòt Morsella ch'al dascór sōl ad cuśìna, un fnòć milurdèṅ e via acsè).
Al film al s è psû far par via di americàṅ dla National General ch'i èṅ andâ a drē dimóndi cun quéi dla Titanus par far-al, dmandànd però ch'i gh fùsan dèntar di atōr più cgnusû lè da lōr cuma 'l prutagunìsta James Franciscus ch'al daśgnìva da L'altra faccia del pianeta delle scimmie.
A 'l èstar i al cgnósan cuma Die neunschwänzige Katze in Germâgna, Le Chat à neuf queues in Frància, El gato de las 9 colas in Spaggna e The Cat o' Nine Tails in di marcâ ingléś.
Sunt
Na sira 'l ex giurnalìsta òrub Franco Arnò (Karl Malden), ch'al tira avànti scrivénd di cruśivèrba e di puzzles, méntar 'l è drē a far dū pas cun sèg la sò amàda anvōda pìcula Lori (Cinzia De Carolis), al sènt dū óm ch'i bacàjan sintâ in sna màchina davànti a 'n istitùt ch'al fà di studi genètic, 'l "Istitùt Terzi". Pôc tèmp dòp, qualchidòṅ al gh và dèntar dòp avér dâ na śéśula a 'l purtinâr p'r andàr a pascàr quèl in 'n archìvi segrét. Al dè dòp Arnò al tórna là e al gh cata anc un giurnalìsta ch'al và a la casa ad scoop, Carlo Giordani (James Franciscus). In cal méntar i dutōr i s riunìsan 'd intóran par capìr cuśa pōl èsar sucès. Al Dr. Braun (Horst Frank) al diś ch'a n è stâ purtâ via gnint, al Dr. Casoni (Aldo Reggiani) al s è parsuàś invéci ch'a sia un caś ad spiunàǵ indistriàl.
Òṅ ad quéi ch'i ér'n in màchina la sira prima, al Dr. Calabresi (Carlo Alighiero), al finìs sóta 'n tréno e subìt a s pénsa ch'a sia 'n incidènt ma Carlo e Franco i s daṅ da far par catàr quèl e i vènan a savér ch'in stasiòṅ, ch'al dè là, i gh'ér'n anc di paparazzi parchè i gh'ìvan da tōr śò 'n vip. Righetto (Vittorio Congia), òṅ ad lōr, guardànd al foto, al véd che un bras 'l iva dâ 'n cuć a Calabresi, faghénd-al murìr. Purtròp al killer al và in dal sò studi e 'l al stròsa, purtànd-ag via al foto e i negatìṿ.
Cardénd ch'l asasèṅ al sia òṅ fra 'l Dr. Morbelli (Emilio Marchesini), Casoni, al Dr. Esson (Tom Felleghy) e Braun, Giordani al và a dascórar cun al diretōr d'l istitùt, pròpria quànd al pruf. Terzi (Tino Carraro) al taca na relasiòṅ cun sò fiōla Anna. Arnò invéci al và a catàr la muróśa ad Calabresi, la Bianca Merusi (Rada Rassimov). In cal méntar l’Anna la cònta a 'l giurnalìsta che in d'l istitùt i éran drē a lauràr a na madśìna ch'la sarvirés par cumbàtar i cambiamènt negatìṿ di crumuśóma. Anc al dutōr Braun, catâ da Giordani in un bar par fnòć, al gh diś la stésa ròba ma gnint da piò.
Cla sira lè la Bianca la telèfuna a Arnò dgénd-ag 'd avér catâ un bijitèṅ cun scrit insìma al nóm d'l asasèṅ ma la n fà minga in tèmp a far savér gnint da piò parchè la vèṅ cupàda a cà sua. Però al fujét al n s cata minga parchè lē la 'l iva lugâ déntar 'n arlój 'd òr. Al dè dòp Franco al lèś na létra mandàda a lò ch'la diś: „na vòlta a gh'éra 'n enigmìsta che, insém a 'n giurnalìsta, al vliva savér parchè sèrta gint la mōr. Acsè 'l enigmìsta e al giurnalìsta i finìsan anca lōr in sla lista!“.
Giordani al và avànti listés e al vèṅ a savér che Braun 'l è pîṅ ad bèsi sénsa ch'a s sàppia da in du i s daśvnìsan e che Casoni 'l éra stâ lasâ a cà da 'n àtar istitùt in dal pasâ. Chi lò al gh cònta ch'al fàrmag ugèt di studi al sarés stâ pinsâ par curàr la cumbinasiòṅ di crumuśòma XYY ligâ a la predispuśisiòṅ in d'l óm a la viulénsa e a far dal mâl.
Al dè dòp Giordani al finìs a lèt cun l’Anna pròpria méntar qualchidòṅ al próa, sénsa cavàr-gh-la, a masàr-i, śbragànd al tubadùri dal gas e miténd dal vlèṅ in dal lat. Carlo al và subìt a cà 'd Braun, pinsànd ch'al sia stâ lò, ma a n è briśa acsè parchè chi lò 'l è mòrt in sal divàṅ e Manuel (Werner Pochath), òṅ di sò amànt, al gh và adòs dand-ag la cólpa.
A n savénd piò csa far, Giordani e Arnò i vànan in dal simitèri dla sità par védar ad catàr al fujét ad Bianca Merusi, saplìda lè.


text:
Samóne
La élia de Samóne (in Irlandés Samhain; in scosés Samhuinn; in manés Sauin; Samòni in Insübrech), l'ìa la fèsta piö importànta del tacuì cèltegh e probabilmént la se festegiàa al 31 de Otùer có l'öltem racòlt. Incö chèsta nòcc l'è mèi conossìda cont ol nóm de Halloween.
Acasibé in del tacuì de Coligny, l'önega testimoniànsa archeològica che la spiéga 'me i fazéva i Cèlti a tegnì ol cönt del tép, la sóla fèsta segnàda bèl in ciàr Trinuxtion Samoni (Samonios), per tradisiù 's pénsa che i dividìa fò l' an in dù: l'invéren geimhredh (che l'incomensàa pròpe con Samóne) e l'estàt samhradh (che l'inviàa a Beltain). I Cèlti a i ghe ardàa specialmént a la löna e a i stèle per stàga 'dré al laurà in campàgna che l'inviàa a Samóne, a la fì di racòlcc, quand se paregiàa ol teré per l'invéren.
I falò menabù a i è sèmper istacc fés importàncc in chèsta nòcc. In de la dimensiù sircolàr e ripetitìa del tép, pròpia de la cültüra cèltega, Samóne l'ìa fò del tép e la fàa mìa part gnà de l'an vècc e pò mìa gnàch de chèl nöf. In chèl momént l'arlèt che 'l spartìs fò ol mónd de sà e ol mónd de là quàze a 'l se desfantàa e 's pölìa pasà da l'üna a l'ótra bànda.
Comè töte i fèste celtéghe, pò a Samóne l'ìa selebràda sö dièrsi pià: materialmét l'ìa l'ùra de mèt in casìna i vìer per l' invéren. És desperlùr in chèst'ocaziù l'ülìa dì lasà fò al frècc ànima e còrp.
Incö chèsta fàcia de Samóne l'ha perdìt ol sò aspèt, dezà che ghe n'è piö de carestée.
Ma piö importànt, spiritualmét la fèsta l'ìa ü momét de contemplasiù: per i Cèlti crapà con unùr e scampà in de la memòria de la sò zét per ès regordàcc la élia de Samóne l'ìa fés importànt; ol dè piö màgech de l'an, ol dé che 'l gh'éra mìa i mórcc i pülìa tornà a cà sò de lùr e per lùr se fàa fèsta. Isé i Cèlti a i èra ü laùr sól có 'l sò iér e ol sò domà. E gnàch ol cristianézem l' à scanselàt chèsta fàcia del töt.
L'éra üna fèsta del fàs e desfàs de tép üniversàl, dóca chi no 'l fàa fèsta a 'l ris-ciàa de ès sbrizàt, dezà che l'è fò del tép.
In del perìodo che la nòcc l' è söperiùr al dé, 's paregiàa pò ü dóls che 'l sarèss deentàt ol pà di mórcc.


text:
Pigmei
I Pigmei i sömèa ès ol prìm pòpol che l’à abitàt la forèsta equatoriala de l’Afrega e ach se i è póch, de fati i è mia piö de 150 méla, i è cognusìcc e famùs desà che i è pròpe bas: la média di mas'cc Mbuti (che i è öna tribù de Pigmei) l’è de ü méter e 44 ghèi.
Ol nòm Pigmei l’ vé dal Gréch pygmâios (ölt ü cübito) che i Gréci i dovràa per ü lengendare pòpol de nanècc che i stàa de cà tra l'Afrega e l'India sèmper in guèra co i grù che i rüinàa i sò cap.
I è ciamàcc Binga a sira (ovest) e Twa a matina (est) del Ubangi e i gh’à mia öna sò lèngua, ma i parla chèla di pòpoi che i gh’à ‘n banda.
I Pigmei i vìf ispandìcc ‘n mès a i Bantu in de la fórèsta tra ‘l Càmerun e ‘l Ruanda e per campà i và a casa e i cata sö i fröcc e i piante che i crès in de la forèsta.
I Bantu i se crèt superiùr a i Pigmei e suradetöt a sira (ovest) i à obligàt i Pigmei a servìi, mèntre a matina (est) gh’è öna situasiù piö equlibrada e tra Bantu e Pigmei gh’è di scambe a la pari.
Referènse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Jean Sellier, Atlante dei popoli dell'Africa, Il Ponte, Bologna, 2009.


text:
A la desterà al veint
con un colp al persian
l'è acsè lèrgh al sòo let
e i linzòo fradd e grand
tòt dò i oc' mez e srèe
zercherà n'ètra man
sèinza catèr nisun
come aièr, come edman
Al so stèr da per lèe
l'è un sò amigh da tant'an
ch'a l' ch'gnass tòtt i sòo quèl
fin al pighi dla man;
la scultarà al gnulèr
d'un gat vec' e castrèe
ch'a gh' dòrm inzèmma a i znoc
d'invèren tòtt al dè.
Un breviari apugièe
in vatta a la tulatta
e un gaz d'acqua trincèe
quand a s'lèva la żiatta
Un spec' vec' e incrinèe
a gh'arcurdarà pian
come al tiemp l'è pasèe
come in vulèe via i an,
e gl'insaggni dl'etèe
per al stridi i s' sèn pèrs,
quanti rughi ch'a gh'è
e i oc' come i èn divèrs.
L'a gh' butarà un suris
la purtinèra ed ca'
per l'urgói cg' a gh'la lèe
perché a gh' fa bèin i fat;
tòtt i dè fèr l'istass
ciapèr al filibùs
per badèr ai tragatt
d'un avuchèe nèe stóff,
cun al quèl an andrèe
l'aviva fat la stratta
ma tant tèimp l'è pasèe
ch'a n s'arcorda la żiatta.
Lèe ch'l'ha sèimpr in piò un piat
quand ariva Nadèl,
lèe ch'la 'n vòl mai nisun
se un dè, a chès, l'a s' sèint mèl,
lèe ch'l'a 'n gh'ha gnanca un fióo
sol quall ed sóo fradel,
lèe ch'l dis: L'a 'n va mel!
Ch'l'a dis: A fagh tant bè!
E la dmanga del Pèlmi
la cumprarà a sòo anvod
un bel ram longh d'uliv
e un pèr ed calzatt nóv
e po' in cesa tótt dóo
i faran come al pret
e i pregherai Gesó
ch'a l'va a Gerusalem;
po' a gh' darà soquant franch
de mattr'ind 'na casatta
perché a s' dèv risparmièr
com la fa lèe, żiatta.
E un dè a s'gh'ha da murir
com' piò o meno i fan tótt,
cun 'na frèva da gnint
l'andrà in cal póst tant brótt;
l'avrà bele paghe
un prèt ch'a s'sèint a póst,
la casa, al funerèl
e la Massa di mort,
E i fior ch'i andrai andrèe
al sóo trèst suplimèint
i èn cal cosi che pass
a l' se scorda la zèint;
a gh' resterà po' i fior
e i drap negher e zal
e dedrèe un vec' amigh
scuvèrt un mumèint fa
e un santèin a l' dirà
ch'l'è morta n'ètra sciatta;
ch'l'arpóunsa in pès, amen,
e scurdaramm la żiatta


text:
Istria
Istria (insì anca in talian. In cruat e in sluven Istra) l'è la penisula püssee granda de tütt el Mar Adriatich (pü o meno 3.600 km²). El nom el vegna dal popul di Istri antich (Hister in latin) una parola che la vureva dì Danübi, per marcà el fat che quela region chì l'è una specie de cunfin danübian.
La magiur part de l'Istria la fa part de la Cruazia. Una parte picinina, che la ciapa drent i cità de Isula d'Istria (Izola in sluveni; Isola d'Istria in talian), Purturös (Portorož/Portose), Piran (Piran/Pirano) e Capudistria (Koper/Capodistria), j'hinn inveci part del teritori de la Sluvenia. Una part minima de la penisula la se tröva in teritori talian.


text:
Ho giügaa i mè caart tra i piaant de rusmarìn e la rüdèra
cui pügnatoni nel ventru dela sira
in pee, ma cun l'umbrìa sempru in genöcc
Ho purtà in giir el mè coeur cumè un sedell tütt pièe de boeucc
cumè se porta in giir un can de nòcc
mea per passion ma perché 'l spurca 'l tapee
E una quai volta sun naa a catà i fiuu
per fach piasee a una dona, per fach almenu pena
E una quai volta sun naa a catà i fiuu
per fach dispett a un praa, se lee te varda meña
Ma la Breva la firma i cipress e buffa via la pulver de quell che vurevi vess
perché 'l teemp l'è un cunili che scapa ma l'è anca 'l can che ghe curr adrèe
E voo innànz a rüzzà la mia biglia finché, finché gh'è tera lee la voeu rutulà
Cun un plettru e una pastiglia, la mia biglia in sacòcia... la porterò a ca'
E ho speciàa i marziani con la tüta culuràda
i fantasmi in mezz ai pràa de l'autostrada
e ho mea capìi che quaivedün speciava me
Püssee agitàa de la cùa che ho destacàa de una lüserta
cunt i oecc saràa e la pata verta
per disegnàa l'amuur perfett in sül sufìtt
E una quai volta sun naa a catà i fiuu
per strepàgh via i culuu, per dì "m'ama non m'ama"
E una quai volta sun naa anca a catà i fiuu
per diruttàa 'l prufoeumm, induè gheva dumà merda
Ma la Breva la firma i cipress e buffa via la pulver de quell che vurevi vess
perché 'l teemp l'è un cunili che scapa ma l'è anca 'l can che ghe curr adrèe
E voo innànz a rüzzà la mia biglia perché finché gh'è tera lee la voeu rutulà
Cun un plettru e una pastiglia, la mia biglia in sacòcia... la porterò a ca'
E adess son chì a vardà i pass in mezz al pràa
inzema ai fiuu che questa volta ho mia strepàa
e nel veent... me piàas vedej balà...


text:
Olsztyn
Olsztyn (Allenstein in todesch stòrigh) a l'è ona città de la Polònia del nòrd-est.
La città l'è 'l capploeugh del Voivodaa de Varmia-Masuria e del distrett omònim. L'è la sede de la diòcesi de Varmia (cattòliga) e de la diòcesi de Masuria (luterana). In del 2007 la cuntava 174.941 abitant.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Olsztyn l'è stada fondada in del 1334 longh el fiumm Łyna, in todesch Alle: de fatt el nòmm original de la città l'era quell todesch de Allenstein.
Olsztyn la s'è trovada in de la zòna indè che se combatteven i polacch e l'Ordin Teutònigh e per quest l'è stada trada giò on fracch di vòlt. A Olsztyn l'ha vivuu per on poo de temp el Nicolò Copernich, che chì l'ha scritt ona bòna part del sò liber De revolutionibus.
In del 1772 l'è finida in del domini de la Prussia, e inscì l'è staa finna a la nassida de la noeuva Polònia in del 1918.
Gemellagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Rovaniemi, Finlandia.
- Châteauroux, Francia.
- Calpe, Spagna.
- Gelsenkirchen, Germania.
- Offenburg, Germania.
- Kaliningrad, Russia.
- Luc'k, Ucraina.
- Richmond, Statt Unii.


text:
Europa
L'Europa o Öròpa l'è un cuntineent del'Emisferu noort del muunt; segund un quaj geografu, la g'a de vess cunsiderada cumé un sübcuntineent de l'Eurasia, istess del sübcuntineent indian u de la regjun cinees.
Cuntegnüü
In generaal[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Europa l'è ul tuchèl püssee ucidentaal del'Eurasia; l'è pütòost bèn definida a ucideent, in dii part ca varden l'Ucean Atlantich e ul Maar Mediteraneu, ma al cuntrari ul sò cunfin urientaal l'è minga natüraal ma cunvenziunaal: tradizziunalmeent i sò limit inn i Urali, una cadèna de muntagn e ul fiümm Ural, c'al sa svöja dent al Maar Caasp. I sò limit in latitüdin inn 35°N (l'isulèta de Gavdhos, in Grècja) e 71°N (Capu Nòort, in Nurvegja; in lungitüdin, inveci, sa va da 23°W (la costa ovest del'Islànda) a, staghela lì, 61°E (i Urali de Nòrdest).
La sò altitüdin media l'è 340 m, chèla massima l'è de 5.642, in dii muntàgn del Caucaso; gh'è dumé un tuchelin suta ul livèll del mar, visin al Maar Caspiu. In dii sò cunfin tradizziunaj, la g'a una süperfiis de 10.520.000 km².
Geugrafìa fìsica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aspètt fisich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Europa, al cuntrari dii olter cuntineent, la g'à un disègn fisich articulàà, induè sa pöden individüà un muntun de strutüür geumurfulogich difereent in d'un teritòri che cumé dimensiun l'è piscinin rispett a quell dii olter part del muunt (chel fatuur chì al g'à vüü la sò impurtanza in dela storia europea dii ültimm 2000 ann). In general, l'ambieent europeu l'è favurevul per i pupulazziun ümann; generalmeent l'è un pòost indue i risuurs natürai ga manchen no, ul clima l'è duulz, acqua ga n'è asséé.
A vardala dal spazzi, l'Europa la paar cumé una penìsula grandissima, ca la sa destàca dala massa del cuntineent Eurasiatich; dent in de chela penisuluna chìì sa pöden uservà olter articulazziun: la penìsula iberica, la penìsula italiana, la Scandinavia, la penìsula anatolica, la penìsula balcanica.
Un olter fatuur de divisiun interna l'è la presenza de un badalücch de cadèn de muntàgn; sa pöden individüà i Aalp, i Apeniit in del Süüt, i Carpazzi, i Balcàn a urieent, i Pirenei e la Sierra Nevada in dela penìsula iberica, i muntàgn dela Türchìa, ul Caucaso al'estremu Est; in pagameent, gh'inn anca dii olter muntàgn minuur, cumé i Aalp scandinaff, ul Massicc Centraal, i muntàgn dela Grècja.
I pianüür inn inveci, uviameent, multu mèn evideent: la püsséé gròssa l'è la pianüra ca la và dala Francja del Nòort ala Pulònia, anca sa gh'inn anca dii zòn pianegjaant minuur: la pianüra padana, la pianüra valàca in Rumanía, la pianüra magjàra in Unghería.
Un discuurs a part al va fà per la part "cuntinentaal" del'Europa, sarìa a dì tütt ul tocch (e l'è la part püsséé granda) a urieent de una lìnia imaginaria ca la va dal Maar Negher al Maar Baltich; chìghinscì sa slarghen i pianüür rüss, un sitt c'al ga sumèja püsséé ai spazzi del'Asia centraal, e quindi cunt un caràter cumpletameent difereent da chel del'Europa.
Clima e vegetazziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Europa l'è cumpresa in dela zòna temperada, in dii latitüdin medi; per quest la magjuur part del sò teritòri l'è dent in del'area de atività del fruunt pulaar. La sò pusiziun a uçideent dela massa cuntinental la ga porta cumé risültaa che ul clima l'è generalmeent duulz, senza gross variaziun de temperadüra e senza temperadüür tropp vòolt u tropp bass.
Segund la clasificazziun dii clim de Troll e Paffen, l'Europa la cuntègn cinch tipi de clim:
- Pulaar e süb-pulaar: l'Islànda e i còst dela Rüssia in sül Maar Glacjaal Artich;
- Temperàà frecc bureaal: La Scandinavia centru-setentriunal e tüta la Rüssia europea setentriunal;
- Temperàà frèsch dela furèsta: l'è la fascia climatica püsséé estesa (la cumpreend difereent sututiip, da quel uceanich a quel cuntinentaal), vist ca la porta via tüta l'Europa centraal, la magjuur part de quela atlantica e la Rüssia centraal;
- Temperàà coolt sübtrupicaal: i paess a clima mediteraneu e i còst del Maar Negher.
- Dela stèpa: i pianüür dela Rùssia ca varden ul Maar Caspiu.
La vegetazziun la ga va adree al clima, e defàtt l'Europa, uriginariameent, l'era quatada praticameent tüta dala furèsta:
- Ul busch mediteraneu (upüür, in dii sitt püsséé secch, la buscaja) in del süüt, cunt i alber semperveert (pìn, sügher, ciprèss);
- La furèsta temperada in tüta l'Europa central sü fin ala Scandinavia del süüt (alber del gener quercus, föö, càrpen, niscjöör).
- La taiga (furèsta bureaal) in del Nòort.
I pàrt ch'eren mingà quataa dala furèsta al vureva dì ca eren u stèpa / deseert (Maar Caspiu, un quai sitt in Ünghería e un quai olter in Spagna) upüür tündra (estremu Nòort).
Ga vör dì che al dì d'incöö l'Europa l'è cumpletameent trasfurmada dal'atività dii omm; al vör dì che i furm uriginari de vegetazziun suraviven dumé in dii pòst mèn pupulaa, cumé la Rüssia, la Scandinavia, l'Islànda. In de l'Europa centraal e uçidentaal l'è stada sustitüida da citaa, caamp cultivaa, infrastrutüür e la suravìff dumé in dii zòn prutètt.
Idrugrafìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I fiümm püssee lünch d'Europa a inn in de l'Europa urientaal, vist i sò spazzi püssee aveert; i fiümm magjuur d'Europa a inn impurtaant anca a livell mundiaal:
- in del Maar Caspiu al sa trà deent ul Volga;
- la Pechora e la Dvina setentriunaal sa bütenn in del Maar Glacjal Artich;
- la Dvina ucidentaal, la Neva, la Vistula, l'Oder a finissenn in del Maar Baltich;
- al Maar Negher a tribütenn ul Dnepr, ul Dnestr, ul Danübi, ul Don;
- i fiümm de l'Europa nurducidentaal (Renu, Elba, Weser, Tamiis, Musa) sa trann in del Maar del Nòort;
- i fiümm püssee graand del Mediteraneu a inn ul Po, ul Rodan, l'Ebro.
- a l'Ucean Atlantich ga vann la Lòira, la Sena, ul Guadalquivir, ul Tago, ul Duero, la Guadiana, la Garòna.
I laach a porten via 135.000 km² del teritòri eurupee; i püssee gross sa pöden truva in de la regjun tütt inturnu al Baltich: laach Ladoga e Onega in Rüssia, Vänern e Vättern in Svezzia, e ammò i 30.000 laach finlandees (generalmeent pütòost piscinitt).
Anca in de la regjun alpina sa na tröven , püssee piscinitt ma püssee prufuunt (laach de Còmm, laach Magjuur, laach de Garda, de Ginevra, de Custanza, de Zürich, dii Quater Cantun.
Föra de chii dü regjun sa tröva dumé ul Balaton e ul Maar Caspiu.
Geugrafìa ümana[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Pupulazziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Europa a l'è la part del muunt püssee densameent pupulada (la g'aveva, in del 2005, 728,4 miliun de abitaant, ca curespunden a 69 ab./km²). La percentüaal de la pupulazziun eurupea rispett al tutaal mundiaal la s'è però sbassada in dii ültimm ann (adess, de tüta la pupulazziun de la Tèra, dumé ul 12% al viff in Europa).
Fin da i ann '70, ul muvimeent natüraal de la pupulazziun eurupea l'a faa segnaa un tass de natalitaa semper püssee bass che, incöö, in de la magjuur part dii paees, al quata minga nanca ul tass de murtalitaa (anca se l'è diminüii anca quell); cumé risültaa, la pupulazziun eurupea l'è dree a sbassass, e sa calcula che da chì al 2050 l'Europa la pudarà peert anca 70 miliun de abitaant. In demugrafìa, al sa diss che l'Europa l'a cumpletaa la transizziun demugrafica. Ul sbassameent püssee dramatich de la natalitaa ga l'ann vüü i paees ex-suvietich dopu ul croll dii ann '90; in d'un quaj paees de l'Europa ucidentaal al paar ca gh'è staa una speci de inversiun de tendenza, almegn se sa varda a i ann dopu ul 2000. In tütt i modi, ul prublema de la pupulazziun eurupea a l'è ca gh'inn semper püssee vecc e semper men persun gjuvin; sa duvara mett rimedi, e i rimedi a passarann dumé a traveers una rivulüzziun dii strutüür assistenziaj.
Per quell ca riguarda la distribüzziun de la pupulazziun, i part püssee densameent pupulaa a inn slüngaa su una zenta ca la va da l'Inghiltèra, a la Francja del Nòort, Paees Bass e Belgju, Germania ucidentaal, Itàlia setentriunaal. Un oltra grossa cuncentrazziun a l'è in de la regjun de Musca.
Sa trövenn dii vöj de pupulameent, inveci, in dii sitt men favurii: i regjun inteern de la Spagna e de la Francja, la Scandinavia (praticameent tüta, cunt dii zòn de vöj asulüüt in del N) e suratütt la Rüssia.
I cunürbazziun principaj a inn:
In Europa sa pöden anca individüaa dü dii gròss megalopul mundiaj, quela padana e quela de la Ruhr.
Anca de föra dii gròss cunürbazziun, la pupulazziun eurupea l'è in stess per la magjuur part ürbana, cunt percentüaj ca tuchen ul 90-92% in Inghiltèra e Belgju; megn ürbanizaa a l'è ad esempi ul Purtugaal, cunt ul 37%.
Leench[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ul gross de la pupulazziun de l'Europa al fà part de la fameja indueurupea; i divisiun lenguistich a rifletenn assee begn i divisiun etnich. Per infurmassion ins la familia indueurupea vardè l'articul principal lenguv Indo-Europee.
Leench minga indueurupee[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Föra de la fameja indueurupea, in Europa sa pöden truvà leench ca fann part de difereent olter famèj:
- Fameja ugru-finica: trì leench uficjaj (finlandees, estun, ungarees) e una quaj lengua minga uficjaal, cumé:
- Võru, Seto, Veps parlaa in Estonia;
- Carelian, Livunian parlaa in de la Rüssia ucidentaal;
- Sami, in tütt i sò variaant, parlaa in Lapònia;
- i leench dii pupulazziun ca viven spantegaa per ul teritòri de la Rüssia eurupea urientaal: Murdvin, Mari, Komi, Permiacch, Udmürt, lengua de la pupulazziun dii Hanty-Mansi.
- Fameja altaica: in del grüpp türch, inn cumprees ul türch (parlaa in Türchìa, in Grecja, a Cipru, in Bülgarìa, Macedonia, Muldavia), l'azeer e, in de la Rüssia urientaal, ul Tartar, ul Cjuvasc e ul Baschir;
- Fameja ibeer-caucasica: un grüpp de leench parlaa in del Caucaso: ul Geurgjan, l'Abkhaz, ul Cecen, l'Ingüsc;
- Fameja semitica: ul Maltees;
- Ul basch.


text:
Puntagùci
Al puntagùci (Puntaspilli in Itagliàn) 'l è cal cusèin cìc cìc in dû a s fìca i gucîn e 'l gùci, in manéra da psér sèimper avér-i pròunt da tôr sù sàinsa pèrdr-i u punś'r-es.
A gh' è i puntagùci da tevel, da pōls, e da quèrć edla stèsa scatlèina dal gùci.
El sèrti i s i pògen anca ins al pêt ed manca mèinter ch' i fan del provi 'd sarturìa, in manéra che la só man drìta la i àpia sèimper da catèr pròunt subìt.
Vôś lighèdi
Culegamèint estèren
Èter prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Puntagùci


text:
Üniversai
I üniversai i è una quistiù de filosoféa medioevala.
L' Abelard e la quistiù di üniversai[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In prensépe i interéss d'ol Abelard i è suertöt per la lògica o dialètega, che lü la 'ntind comè art de cerné fò la verità o falsità del discórs. I discórs a i è fàcc de tèrmegn, mearà alùra staga adòss a l'üs e al significàt di termègn: chessché l'è l' enderéss special de töt ol percórs de riflessiù d' ol Abelard. In tra i termègn i è specialmént i termègn üniversài, var a dì i zenèr e i spèce, comè  >,  >,  > e issé vià descórr, a trà 'n pé ü probléma mia de schèrs. la tradissiù d' ol platonìsmo cristià l' ìa metìcc a pari chèsti termègn con d' idée o furme presécc indela mét de Dio, che i l'la fà de modèi d' ispirassiù per i laùr creàcc de Dio; dóca lùr i rapresènta pò a la sostàssa de ogne laùr creàcc, chèl che ugnü a l' è prope debù. Presémpe, la sostàssa d'ol individuo Socràt l'è chèla de èss ön animàl intelizét: a i è ol zenèr (animàl) e la spèce (omèn) che ghe fàl part ol Socràt a indecià cosa l'è ol Socràt pròpe debù. Chèsta sulüssiù del probléma décc issé di üniversài la sarà ciamàda in età modèrna realismo, perchè per lé l'üniversàl l'è öna realtà bèla e bùna, che la gh'è deperlé. Ma in prénsepe del XII secól a i saltà fò di prospetìe nöe indel considerà chèsto probléma, in particolàr lùre i considéra l'üniversàl mia tàt dal pónt de esta de Dio, quàt dal pónt de esta de l'omèn che l' parla e che l'pensa. Che coss' ei i termègn üniverài, che ghe n' è pié i discórs?
Roscellino de Compiègne[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ü di prìm maèscc d' ol Abelard l'è ol Roscellino de Compiègne, nassìt dré al 1050 e mórt dré al 1120. D' ol Roscellino l'è conservàda domà öna letéra a l'Abelard, ma la sostansa di sò dutréne la s'pöl cavà fò de chèl ch'i dìs i sò aversare, l'Anselmo d'Aosta e giöstopónt l' Abelard. Segónd l' Ansèlmo, ol Roscellino a l' fà part de chèi dialetègh, che i pensa che i üniversài a i seés pò domà che emissiù de ùs (flatus vocis); al pé de chèsta concessiù a l'ghe sarèss ol rendès cónt che realtà bèle e bùne i è pò domà chèle individüài e che i termègn üniversài i è pò domà paròle, sùn fisègh, sensibéi, che i se riferìss mia a di pretendìcc laùr üniversài: chèsta dutrèna ché la sarà ciamàda in età modèrna nominalismo estrèm. Lè la fàa èd töcc i sò pericói quàd la egnìa 'plicàda a ü probléma teologìgh compàgn de chèl de la Trinità; defat, l' Anselmo, a l'cösa ol Roscellino de rià, co i sò premèsse nüminalistéghe, a öna spèce de triteismo, var a dì a vardàga a i trì persóne de la Trinità comè a trì individui destacàcc in tra de lùr, dezà che l' ünità de la Trinità per lü la sarèss mia ön' ünità de sostàssa, ma domà de sömeàssa o ingüaiàssa.
Indel 1092 chèsta dutréna trinitària l'è condanàda del Concorde de Reims comè eretéga.
Guglielmo de Champeaux[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'oltèr maèst che l'Abelard a l' ghe stüdìa insèma 'ndi prìm tép l'è ol Guglielmo de Champeaux (1070-1121 sircumsirca). In d'ün prìm momét lü l'è ol sustenidùr de öna furma de realìsmo: i üniversài, dóca i zenèr e i spèce, i è entità reài ch'i gh'è deperlùr. Öna spèce l'è öna sostàssa önéga, presét esensialmèt, mia acidentalmét, in töcc i individui ch'i ne fà part, i individui i se divìd fò, dóca, in tra de lùr domà per acidét. Issé la spèce  > l'è presét in töcc i individui, compagn d'ol Socràt, d'ol Platù e issè vià descórr, ch'i è ciamàt giöstopónt  >.
I diferènse tra individui de la stèssa spèce i è dàde domà de prupietà acidentài, variabèl e casüài (presempe, altèssa, culùr di caèi, mestér e issé vià descórr). A chèsta posissiù l'Abelard a l'gh'à möìt l'oposissiù che lé la menava a pensà che i diferènse tra spèce e individui i è mia importàncc. La concessiù d' ol Guglielmo la amèt, defat, che ol zenèr  > a l'gh'è in töcc i animài, intelizécc o no, de conseguènsa ìga o mia ìga la resù l' è mia öna diferènsa issè granda. Ma alura i ghe sarà du possibilità: o indela stèssa sostàssa (animàl) a i ghe sarà dét di propietà contràre (rassionalità e irassionalità) o se de no chessce propietà, che i è dét in d'ön önega sostàssa, a i sarà piö contràre. La prema sièlta l' è de mia credègh perchè i contràre a i pöl miga sta insèma in d'öna stèssa sostàssa: come che s'pöl miga èss al stèss tép blàch e nighèr, issé a's pöl miga èss insèma rassionài e irasionài; ma l' è l' è de mia credègh pò a la segónda sièlta, perchè iga la resù l'è ol contràre che iga mia la resù. Forbe dopo chessce crìtiche d'ol Abelard, ol Guglielmo l'à corenzìt la sò teoréa, co'l dì che i üniversài a i gh'è in di individüi miga in manéra esensiàl, ma in manéra indiferénsiada. Presèmpe, ol Socrat e ol Platù a i omègn töcc e du, perchè in ognü de lur a 'l gh' è dét l' üniversàl, la spéce  >, ma chèsta ché la gh ' è dét in lur in manéra miga esensiàl, ma indiferént: ol Guglielmo l' öl dì che chèst rispèt al qual che ol Socrat l'è ün omèn l' è miga divèrs de chèl rispèt al qual che ol Platù l' è ün omèn. L' Abelard a 'l tö sà amò la definissiù aristotelìca de üniversàl come chèl che 'l pöl èss predegàt de tàcc laùr: d' ol Socrat a 's pöl dì che l' è ün omèn, ma 's pöl dì la stèssa roba pò a per ol Platù o l' Aristotèl. Metìda issé, l' üniversal l'è gnach öna realtà che la sta deperlé, e pò gnach domà ü sùn: issé l' Abelard a' l descassa tat ol realismo che ol nominalismo estrèm. L' üniversàl a 'l pö miga èss öna res, ü laùr, dezà che öna res l'è ü laùr singól che l'stà deperlü e issé la pöl miga èss predegàda de ön' oltra res. Ma se l' üniversàl l' è mia öna res, chèst l' öl mia dì che a 'l seès domà ü sùn, dezà che pò a ü sùn, presèmpe ol sùn "Socrat" l'è ü laùr singól e doca pò a lü a l' pö mia èss predegàt de ergót d' oltèr. La solüssiù d' ol Abelard la stà indel dì che l' üniversàl l' è sermo, var a dì paròla, ma paròla 'ntìsa mia comè sèmples insèma de sùgn materiài, ma co'n d' ü significàt, var a dì co riferimét a ergót. Ol problèma di üniverài a 'l deénta alùra ol problèma de cusè e cumè i significa 'sti termègn üniversai e i proposissiù che lùt i öta a mèt insèma. Ol scrìt che l' Abelard a l' ghe fà có per ol laorére de la sò teorèa d' ol significàt l' è ol De interpretatione d' ol Aristotèl. L' imaginassiù, che l' Aristotèl l' ìa ciamàt phantasìa, la furma di imagìni de chèl che l' è piö presét a i séns, ma pò a di laùr ireài ch' i è mai stàcc presécc a i séns (presempe, di móstri). Perdepiö, l' è possibèl fàss imagìni de laùr singói, presempe d' ol Socrat, ma pò a de corporeità o de rassionalità o de omèn in zeneràl. In chèst öltèm cas, el s' embàt de l' imagìne cumü e mia ciàra de töcc i omègn, de chèl che lùr i gh ' à confurma, sènsa che 'l seès prope de ü o domà de ergü de lur. Deperlure, i imagìni, i è mia sostàsse, lure i è dovràde cumè sègn per riferéss a d oltèr laùr: defàt, quad che se sét la paròla  > a 'l nàss indel spirèt, segónd l' Abelard, vergót che 'l se riferéss a i omégn singói catàcc in cumü e mia a ü de lur in particolàr. Chèsta posossiù la sarà pö ciamàda concettualismo. Co di termègn ch ' i gh 'à significàt a s' pöl furmà di proposissiù, ch 'i gh' à significàt, presempe, la proposissiù  >. Issé i se cunsidera i dù imagìni, Socrat e omèn, e grassie a lure ol servèl a 'l ghe rìa a capì la verità de chèsta proposissiù. ma i proposissiù i è mia cumè i nóm personài (presempe, ol nóm de persóna  >), che i se riferéss semplesémet e diretamét a i laùr. A 'm ciarìss sto pónt co 'n d' ön esempe: la proposissiù  > l' è ìra pò a 'ndel cas che töte i fórme de eta a i seès scanselàde d' ol mónd. Var a dì, come l'è zamò stàcc dìcc,  >. In oltre paròle, i proposissiù i signifìca mia i laùr, ma ligàm tra i laùr, la manéra che i laùr i è ligàcc in tra de lur; mè de ardaga a lure per püdì dì se öna proposissiù l' è ìra o falsa. Ol vèrb  > dovràt cumè copula a 'l dìs miga che öna qualità l' è de ü sogèt, ma che du termègn i è ligàcc in tra de lur in d' öna sèrta manéra. Chèsta analès de la proposissiù la pöl èss dovràda pò a per s'-ciarì in che manéra i termègn üniversài a i öl dì vergót o i se riferìss a vergót. Defàt, segónd l' Abelard, la gh' è mia ön' entità omèn, ma i gh ' è i omègn; acassibé i omègn a i è compàgn indel status de èss omègn; però chèsto status ché a l' è mia ü laùr e pò gnach negót: l'è la manéra de èss di laùr. E l' è chèsto status che ' l fa sé che notèr a 'm pöl dovrà la paròla  > per decrìv töcc i omègn. Indel comprénd i termègn üniversài e i proposissiù ch' i gh ' à dét di termègn üniversài, l' inzègn de l' omèn l' è ötàt de l' imaginassiù, che la furma imagìni de chèl che l' è cumü e di ligàm in tra i laùr nüminàcc indela proposissiù. a lü, tàmen, ghe tóca de giödicà la erità o la falsità di proposissiù; issé, la logìca, o dialetéga, l' è giöstopónt l' insegnamét che 'l cata fò tra ìra e fàls.


text:
Emégglia
Artécol in dialèt arzân
L'Emélia ( Emilia in italiân) l’é ‘na regiòun stôrica ed l'Êlta Itâlia , che insèm a la Rumâgna la fōrma la regiòun ed l' Emélia-Rumâgna.
La tôṣ al nòm da la Via Emélia, strêda fâta fêr dal cônsol rumân Emilio Lepido per coleghêr tra 'd lōr al sitê ed Rémin e Piaṣèinsa.
Indice
Cunfîn[modifica | mudéfica la surzéia]
I cunfîn geogrâfich emiliân în: a matèina i fióm Silêr e Rèn, che la divéden da la Rumâgna, a nôt al fióm Po, che la divèd da la Lumbardìa e dal Vènet, a mezdé al spartidōr dal j âcvi ed l' Apenèin, ch’ al fa da cunfîn cun la Ligória, e cun la Tuscâna.
La cumprènd al pruvînci ed Piaṣèinsa, Pèrma, Rèz, Mòdna, Frêra e Bològna (fôra che la zôna imolèiṣa).
Stôria[modifica | mudéfica la surzéia]
A partîr dal 568 d.C. (ân ed l'arîv di Longobêrd ind la Pianûra Padâna) fîn al 1859, l'Emélia la fêva pêrt ed la Lumbardìa e i sô abitânt êren ciamê lumbêrd. L’é vèira però che sté nòm l’é stê dê da i Longobêrd dôp avèir ocupê pêrt dal teritôri ed la regiòun gvernêda da Ròma fâta dal sitê ed Forum Livii (Furlè), Forum Cornelii (Imóla), Faventia (Faèinsa), Bononia (Bològna), Mutina (Mòdna), Regium (Rèz), osèja l'otêva regiòun d ‘ Augusto, ciamêda apûnt Emélia.
Al momèint ed l'invasiòun franco- piemuntèiṣa, in època napoleônica, per fêr in môd che a gnés mìa fât ‘na regiòun lumbêrda trôp potèinta, i piemuntèiṣ a j àn tirê fôra ed nōv l’ idéja d’ "Emélia" (tirând fôra per l'ucasiòun al nòm ed l' antîga regiòun d’ Augusto). Còst l’ à purtê al cambiamèint ed divêrs nòm. Ad esèimpi, Rèz Emélia, préma ed l'Unitê d'Itâlia l’êra ciamêda sōl Rèz o ânca Rèz ed Lumbardéia.
Antîga divisiòun polética[modifica | mudéfica la surzéia]
I principêl stêt che àn tôt pē int la regiòun, che tânt l’ àn sgnêda, în al Duchêt ed Mòdna e Rèz, al Duchêt ed Pèrma e Piaṣèinsa e al Duchêt ed Frèra; Bològna l’ stêda per dimòndi tèimp la sitê ed cunfîn tra la Longoberdéia e la Rumâgna, mó tra vicèndi sfalsêdi al Stêt ed la Cēṣa l’ à quêṣi sèimper avû dal tót al pusès, fîn al Risorgimèint.
Artéccol in dialatt bulgnais
L'Emégglia l'è 'na regiån stòrica d'l Èlta Itâglia, ch'la métt insamm la regiån Emégglia-Rumâgna cun la Rumâgna. La tôl al nomm da la via Emégglia, la strè ch'l à fât fèr al consol romàn Marco Emilio Lepido par lighèr insamm äl zitè ed Rèmin e 'd Piesänza.
Cunfén[modifica | mudéfica la surzéia]
I cunfén geogrâfic d'l Emégglia én: i fiòmm Siller e Raggn a maténna, al cunfén cun la Rumâgna, al Po ed såtta, al cunfén cun la Lunbardî, ed såura i mónt d'l Apenén, al cunfén cun la Tuschèna e la Ligûria.
La cunpränd al pruvénzi ed Piesänza, Pèrma, Rèz, Mòdna, Frèra e Bulåggna (fora ch'al distratt ed Iommla).
Stòria[modifica | mudéfica la surzéia]
Fén dal 568 d.C. (quand i arrivénn i Lungubèrd int'la Basa padèna) al 1859, l'Emégglia l'era pèrt d'la Lunbardî. Qual ch'l è vair l'è tignimôd che ste nomm l'è stè dè dai Lungubèrd dåpp ch'i avéven occupè la regiån guernè da Råmma ch'l era cunposta dal zitè ed Forum Livii (Furlè), Forum Cornelii (Iommla), Faventia (Faänza), Bononia (Bulåggna), Mutina (Mòdna), Regium (Rèz), la regiån ôt d'Augusto, ch'l era ciamè Emilia in latén.
Al mumänt d'l invasiån dî franzîs e dî piemuntîs quand ai era Napoleone, dezidénn ed creèr al nomm Emilia parché i avéven pòra che la Lunbardî la psess advintèr trôp forta. L'è par quasst che Rèz prémma d'l Unitè l'era ciamè Rèz ed Lunbardî (Reggio di Lombardia).
Antîga divisiån puléttica[modifica | mudéfica la surzéia]
I stèd piò impurtant d'la regiån eran al Duchè ed Mòdna e Rèz, al Duchè ed Pèrma e Piesänza e al Duchè ed Frèra. Bulåggna l'è stè par dî ân al cunfén stra i Lungubèrd e la Rumâgna, mo a la fén l'è stè al Stèd d'la Cîsa ch'l à guernè par pió tänp, fén al Risorgimänt.
Artìcol in dialètt frarés
L'Emilia (la's ciama "Emilia" anca in Italian) l'è na regiòn storica dl'Altitalia, in du'c a stà anca Frara. Quand' ch'i à fatt la divisiòn pulitica dil región italian, i l'à misa insiem a la Rumâgna e al dì d'inquò le i è dò regiòn tacade: Emilia-Romagna. La's ciama acsì par via dal consùl rumàn Marco Emilio Lepido, che dal sò temp l'avea fatt far na strada par andar da Rimini a Piasénza, la Via Emilia, par l'apùnt, e acsì l'è dvantà al nom dla región. Frara l'è la sola zità e pruìnza dl'Emilia, cl'è brisa sull'ass dla Via Emilia e c'la'n g'à mai avést nient da spartir con cla storia lì. Difàtt Frara l'è brisa gnuda sù co i antigh rumàn cumpagn' il zità dla Via Emilia, ma dal'Alt Medioevo.
Geografia[modifica | mudéfica la surzéia]
A gh'è na mità dla regiòn cl'è in pianura e la va su par giù da la Via Emilia, andand in sù infin al Po, ad sòra a gh'è la Lumbardia e al Veneto; mentar ad sota dla Via Emilia i cmìnzza i Apenin, infin a rivar in Liguria e Tuscana. Ad sóta dla pruìnza ad Frara e la dla dal turént Siller, a Est ad Bulógna, a cmìnza la Rumâgna.
Il pruìnz dl'Emilia le i è: Piasénza, Parma, Rèz, Mòdna, Frara e Bulògna (ma brisa Imola). Tutt chi paìs ch'i stà di là dal Po da vsin a Frara, a's pò dir c'na volta i era Emiliàn, parché i era sota i Esténs prima e sota al Papàt dòp. Quant Napoleòn l'ha ridisegnà i cunfin dl'Italia, l'ha stabilì ch'l'Emilia la rivass infin al Po e la dlà i fuss bela tutt venezziàn.


text:
Éla d'Ada
Éla d'Ada (Villa d'Adda in Italià) l'è ü cümü de 4 756 abitàncc (dàto del Dic 2013 [1]) de la pruinsa de Bèrghem l'è sö i rie del Ada a i pé del Cat 'n de l'ólta pianüra de l'Isola che l'è chèl tòch de pianüra bergamasca tra l'Ada e 'l Brèmb.
Ol paìs l' se tróa a 18 km de la sità e a 286 méter söl lièl del mar.
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol traghèt leonardèsch tra Éla d'Ada e Imbersach isé ciamàt perchè se dis che l'l'à progetàt ol Leonàrd da Vinci. L' funsiuna töcc i dé e l' pórta de ché e de là de l'Ada persune e machine (fina a quàter) e chèl che piö l'è 'mportànt l'è che l' và 'nacc e 'ndré dóma grasie a la fórsa de la corènt del fiöm e del traghetér che l' tira la córda.
Ol sit del cümü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
http://www.comune.villadadda.bg.it
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Careàs (BG)
Careàs (Caravagg en Lumbàrd Ucidentàl; Careàcc in Cremunés; nòm uficiàl en italià: Caravaggio) a l'è 'n cumü 16 143 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]) de la pruincia de Bèrghem. El cunfìna coi cümü de Barià, Brignà, Calvensà, Cavralba (CR), Furnööf, Misà, Murènch, Musanega, Pagasà, Sergnà (CR) e Treì.
Careàs l'è famùza per ìga dat el scötöm a giü dei pitùr piö 'mportàncc del '600, el Michelangelo Merisi, perchè i sò genitùr i ìa uriginàre del paés, ma pò i sìa trasferìcc a Milà 'ndóche pò el pitùr l'ìa nasìt. Per tat tép s'è pensàt che 'l födès nasìt pò a lü 'n paés, perchè lü stès endèn ducümènt uficiàl de l'Urden dei Cavaliér de Malta el ghìa deciaràt de éser nasìt a Careàs, e l'archìve de la Paròchia coi docümèncc de chèi agn (entùren al 1571) là l'ìa nat pèrt.
Tìtol de cità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Del 22 de dezèmber del 1954, per decrét del Presidènt de la Repüblica Italiàna, Careàs l'è unuràda del tìtol de cità.
Andamènt demogràfegh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Careàs l'è mustràt in de la tabela ilüstrada ché sóta:
Abitàncc censìcc
Galerìa futugrafica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Yuan
El yuan l'è una denominazzión de la valuta cinesa, che la se ciama renminbi (in cinés, "la moneda del popol").[1]
Bisogna semper dì "yuan" quand che se drova on numeral. Se dis "tri yuan" e minga "tri renminbi", ch'el sarìa on errór bell e bon. Però se se parla de la moneda in general, se dovarìa dì el "renminbi". Domà che gh'è proppi nissun ch'el faga inscì. Disen tucc "yuan" e via andà.
El yuan el se divid in 10 yao (ciamà anca "mao", on nomm tradizzional ch'el vegn minga del nomm de Mao Zedong).
La parola "yuan" la indicava in origin ona moneda d'argent che la correspondeva al "pezz de vott" de l'America del Sud spagnoeula e al dollar american, che de fatt in lengua cinesa el se ciama "mei yuan" (mei=american).
El renminbi el gh'ha minga on gran significaa internazzional, ma el comincia a veghel.


text:
Canz
Canz l’è on comun italian de 5035 personn de la provincia de Còmm, in del Triangol del Lari, in di Prealp lombard.
Sitt
L’è l’ultim paes de l’Alta Brianza al confin con la Valassina, piazzaa in d’ona vall cont in gir in gir i mont Corniscioeu, Corni o Colonghej, Barzaghin e Scioscia.
L’è traversaa del torrent Ravela, ch’intorno gh’è nassuu el paes vecc, e, a ponent, un pô del fium Lamber in manera de torrent, ch’el ven giò da la Valassina lì tacada; poeu gh’hinn tanti font in di montagn del paes, e on lagh, el Lagh del Segrin, in comonanza cont i paes de Eupili e de Longon. A Canz la se parla ona varietaa del brianzoeu, el Canzes.
Storia
Quand el nass el paes
El nomm del loeugh Canz el ven forsi del latin Cantius, che in de l’istessa manera el vegn de ona parola celtica (= "spigol", parland di montagn; vedè ted. Kantzel=pulpit, Kante=spigol > lmo. ins. mil. canton; vedè ing. Kent).
I primm omen ch’hinn vegnuu a stà a Canz, per quell che se sà, hinn vegnuu in de la fin de la giazzada del Würm, in de l’etaa mezana de la prea (press a 10000 ann fà). El casott de cascia a 900 meter sul mont Raj l’è staa doperaa d’estaa fin a l’etaa mezana del bronz.
L’etaa del ramm (press a 4000 ann fà) l’è marcada de la testimonianza de ona tomba a cavagna cont cepp, trovada in di loeugh di Budracch. La tomba l’è stada fada anmò su tutta in del giardin di scoeul “F. Turaa”.
De l’etaa vegia del bronz gh’è on alp su la riva del Lagh del Segrin de la part de Canz. L’avè trovaa i rest de quell alp chì l’à avuu un bell pês per cognoss i primm gent stabil in Alta Brianza.
El primm paes in del sitt d’incoeu l’è de l’etaa di Roman, quand hann marcaa i strad maggior per soldaa e mercant. De quell temp chì l’è stada trovada on cepp arent al Lagh del Segrin per marcà i distanz su la strada, inveci in del 1822 l’è saltada foeu ona tomba romana cont i sò arnes.
Ligamm cont foeura


text:
Solanaceae
Le Solanaceae (Juss.) i è 'na famìa botànica de piànte erbàcee o lignùze co le fòie alternàde, sèmpe e sènsa stìpole, che fa part de l'ùrden de le Solanales, de la clas de le Magnoliopsida (Dicotilédoni).[1] Endèl ensèma de le Solanaceae gh'è dét en sentenér de zèner e 2700 spéci.[2]. Le solanàcee le prezènta 'na gran diersità de portamènt, murfulugìa e ecología. La famìa l'è cosmopolìta, cioè l'è destribüìda en pó 'n töt el mónt föra che 'ndèl Antártide. La diersità piö grànda se la tróa 'ndèla América del Sud e 'ndèla América Centràl.
De chèsta famìa botànica le fa pàrt divèrse spéci de piànte cumestìbile compàgn de la patàta (Solanum tuberosum), el pondór (Solanum lycopersicum), el marezà o melansàna (Solanum melongena) e 'l peerunsì (zèner Capsicum). Divèrse piànte ornamentài famùze le fà part de le solanàcee, compàgn de la Petunia, 'l Schizanthus, el Salpiglossis e la Datura. Sérte spéci i è cunusìde en töt el mónt perchè le vé dopràde come medicamènt o per i sò efècc psicotròpich. Per la ricérca le solanàcee i è 'mportànte perchè le g'ha dét 'n quach organìsmo modèl per stüdià quistiù biològiche fondamentài a leèl celulàr, molecolàr e genétich, compàgn de la piànta del tabàch (Nicotiana tabacum) e la petùnia.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Olmstead, R. G., J. A. Sweere, R. E. Spangler, L. Bohs, and J. D. Palmer. 1999. Phylogeny and provisional classification of the Solanaceae based on chloroplast DNA. Pp. 111-137. En: Solanaceae IV: advances in biology and utilization, M. Nee, D. E. Symon, R. N. Lester, and J. P. Jessop (eds.). The Royal Botanic Gardens, Kew Artìcol en inglés
- ↑ Olmstead, R.G. and Bohs, L. 2007. A Summary of molecular systematic research in Solanaceae: 1982-2006. Acta Hort. (ISHS) 745:255-268


text:
Stat de la materia
I stat de la materia a hinn i maner che la materia la pö interagì per fa sü di fas umugeni e macruscopich. I esempi püsee cumün chì sü la Tera a hinn i solid, i liquid e i gass ma in del ünivers quel püssee cumün a l'è el plasma. Quij ch'a hinn cugnussüü e familiar de men a hinn: el plasma quark-glüon, el cundensaa de Bose-Einstein, el cundensaa fermiònich, la materia degenerada, la materia strana, i süperflüid, i süpersòlid e prubabilment anca i string-net liquids.
Solid
In del stat solid atum o mulecul a hinn ligaa bej stret intra de lur per furmà un reticul cristalin rigid o una strütüra amorfa isòtrupa (anca se minga tücc cunsideren i solid amorf di solid). I solid a hinn incumprimibil (se puden minga schiscià) e gh'hann una sua furma definida.
Liquid
In del stat liquid i mulecul a hinn ligaa intra de lur in manera debula e se poden möf. I liquid gh'hann un vulüm ma minga una sua furma definida.
Gass
In di gass i mulecul interagissen dumà in manera propi fiaca e a hinn quas indipendent in di muiment; dunca poden ucüpà tüt el volüm del sò cuntenidur. I gass a hinn cumprimibil e gh'hann minga una sua furma.


text:
Zimbabwe
El Zimbabwe (ex Rhodesia) a l'è un paes de l'Africa center-meridiunala.
A l'è tacaa al Südafrica, al Botswana, al Zambia e al Muzambich.
La capital a l'è Harare.
Al gh'ha una süperfiss de 390.757 km² e una pupulaziun de pressapoch 13 miliun d'abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Zimbabwe a l'è staa un pussediment de la British South African Company del Cecil Rhodes del 1888 al 1922 e del Regn Unii (cunt el nom de Rhodesia del Süd) fina al 1965, quand che i culòn bianch hann pruclamaa l'indipendenza del paes cunt el nom de Rhodesia, cunt un sistema de apartheid cundanaa di Naziun Ünii.
Dopu un poo de agn de lota, in del 1980 a l'è staa fundaa un guèrn de transiziun e'l növ paes l'ha ciapaa el nom de Zimbabwe. In di agn del guern del Robert Mugabe la minuranza bianca a l'è 'dree lassà un poo a la völta el paes per i repressiun guvernativ.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Zimbabwe (nòm ofissial: Republic of Zimbabwe) a l'é na repüblica presidenzial.
El president a l'è el Robert Mugabe (del 1987).


text:
Elm (GL)
Elm a l'è un cumün svizzer del Canton Glarona. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 90.73 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 626 abitant.
El cumün de Elm al se tröva a una altitüden de 977 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Andiast (GR), Betschwanden, Flims (GR), Laax (GR), Linthal, Luchsingen, Matt, Mels (SG), Pfäfers (SG), Pigniu (GR), Ruschein (GR), Schwanden, Siat (GR).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Elm l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1344 col nom de Elme.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Elm in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Anheuser-Busch InBev
La Anheuser-Busch InBev l'è un grüp multinasiunal specializzaa in de la prudüziun e cumercializzaziun da rob da bev. L'è ul magiur prudütur da bira al mund per quantità, cunt una prudüziun da 399 miliun d'etolitri da bira in del 2011, segund ul sit da l'azienda[1].
Ul quarter generaa l'è a Lovanio in del Belgi. La sucietà l'è ul resültaa de füsiun diversi. In particular i hin impurtant:
- quela dal 2004 tra Interbrew e AmBev (Brasil), dal qual l'è vegnüda fora la InBev;
- quela dal 2008 tra Inbev e l'americana Anheuser-Busch che l'ha daa cume resültaa la sucietà Anheuser-Busch InBev.
Ul grüp l'è padrun sura de tüt di march de bira Budweiser (U.S.A.), Leffe, Stella Artois, Jupiler, Hoegaarden, Labatt, Beck's. In Mesico[2]: Corona, Victoria, Negra Modelo, Pacífico.
Varda anca[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ http://www.ab-inbev.com/pdf/AB_InBev_AR11_FR.pdf Raport de l'atività in del 2011
- ↑ AB InBev détient la totalité du brasseur de la Corona - Le Nouvel Observateur, 29 de giügn del 2012


text:
Robicchett
Robecchett (Robicchett in del dialett del loeugh; Robecchetto con Induno in Italian) l'è on comun de la Provincia de Milan. Robecchett la se troeuva a nòrd-òvest de Milan, longh el fiumm Tisin e al confin con la Provincia de Novara (comun de Gajaa). A Robecchett ghe viven 4 893 persònn. Oltra ai duu center principai a gh'è anca ona frazion, ciamada Malvaj.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Robicchett l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc


text:
1998
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 05 12 - Pariis (Francja): la UNESCO la declara Patrimoni da la Ümanitaa püssee da 750 gjacimeent da pitüür rüpéstar d'aart levantina dal arch mediterani da la Penísula Ibérica.
- 12 12 - València (Catalunya): ghe nass ul Bloc Nacionalista Valencià.
- 04 02 - l'Afganistan: un teremot da 6.1 grad ins la scala da Richter al fa püssee da 5.000 mort al nort-est dal paees.
- 02 05 - Brüssèl (Bèlgi): sa ghe crea la Banca Centrala Eurupea par definí e esegüì la pulítega munedària da la Üniun Eurupea.
- 07 07 - Lagos (Nigéria): ghe mör 'na ventena da personn int i distürp pruvucaa par la moort a la parson da Moshood Abiola, mort che l'upusizion la cunsidera un sassinament.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 31 01 - l'Hospitalet da Llobregat (ul Barcelonès): Jaume Fuster, nuvelista Catalan (n. 1945).
- 30 12 - Barcelona: Joan Brossa, pueta e artista plàstich Catalan (n. 1919).
- 07 07 - Abuja (Nigéria): Moshood Kashimawa Olawale Abiola, cugnussüü cuma Moshood Abiola, cap da l'upusizion e ex-president dal paes (1971-1988), mort int la prisun in circustanz suspett (n. 1937).
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
12 07
Ol dé 12 de löi l'è 'l 193 ( 194 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 173 dé a finí l'an.
Ul dí 12 de löi al è ul dí da pòost 193 ( 194 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 173 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1713 - Catalunya: di uluntari Valencià i crea du regimenc per la defesa de Barcelona.
2006 - Líban-Israel: Hezbollah al fà fò 8 soldacc Israelià e en catüra du in l'operassiú promessa serta.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1904 - Parral (Sile) - Ricardo Eliezer Neftalí Reye Basoalto, cognossit come Pablo Neruda, pueta, premi Nobel de Literadüra, e diplomàtich Siles.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Münegh
Münegh (Tudesch: München, Bavares: Minga/Mingga, Talian: Monaco, Ingles e Frances: Munich; Latin: Monacum; Pulach: Monachium; Cech: Mnihov; Purtughes: Munique) l'è la capital de la Bavaría e cunt i sò 1,3 mijun de gent a l'é anca la zità Bavaresa püssee granda, la tersa zità de la Germania, e la dudesema zità de l'Uniun Ürupeja. Münegh l'è vün di center ecunomegh, cultüraj e stradaj püssee impurtant de tüta la Federaziun Tudesca e anca vün di sit püssee danarus de tüt' Üropa.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Bayerisches Landesamt für Statistik – Tabelle 12411-001: Fortschreibung des Beölkerungsstandes: Bevölkerung: Gemeinden, Stichtage (letzten 6) (Hilfe dazu)


text:
Luis XVI de Francia
El Luis XVI de Borbon (Versailles, 1754 - Paris, 1793) l'è staa re de Francia del 1774 al 1792. A l'era nevod del Luis XV, al qual l'è succeduu. L'ha sposaa la Maria Tonietta de Asburgh.
Duranta el sò regn a gh'è staa di gross problema finanziari: lù l'ha cercaa de frontài col nominà 'me minister di finanz prima el Turgot e poeu el Necker, ma quand quei là provaven a promoeuv di misur per contegnì el deficit, i gent privilegiaa se ribellava.
In del 1789 el re l'ha convocaa i Statt Generai, ona sorta de Parlament che l'ha daa el via a la Rivoluzion Francesa e che in del 1792 l'ha depost el re.
L'ann dopo, denanz al period del Terror, e per paura de finì sotta la ghijottina, el re l'ha provaa a scappà foeura del paes, ma l'è staa reconossuuu e ciappaa a Varennes insema a la soa famiglia. Donca l'è staa processaa e ghijottinaa.


text:
939
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 14 lüj: El Steven VIII el diventa el növ papa dopu la mort del Leun VII
- 1 agust: Bataja de Trans, in de la qual el düca Alan II de Bretagna e 'l Berengrari de Rennes baten i Vichingh e porten la fin a l'ucüpaziun scandinava de la Bretagna.
- 29 nuvember: el scumincia el regn de l'Edmund I el Vegg in Inghiltera.
- El Regn de León el riess a cunquistà la cità de Madrid aj Arab.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 13 lüj: Papa Leun VII
- 2 utuber: Gilbert de Lutaringia (n. 890)
- 27 utuber: Atelstan d'Inghiltera (n. 895)
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Piu IX
Piu IX (Senigallia (AN), 13 de màgg 1792 - Ruma, 7 de febràr 1878) l'è stái el 255° Papa de la cesa católica. El se ciameva Giuánn Maria Mastai Ferretti.
El Papa Giuánn Paul II l’ha pruclamàd Beát el 3 de setèmber 2000, el stéss dì de la beatificasiòn de Giuànn XXIII.
L’é stai, dòpu San Péder, el Papa che l’ha guernàd la Cesa per püsée temp: 31 ann, 7 més e 23 dì.
Se l'ha dìtt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligamm de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Biugrafia de Piu IX sü SantieBeati.it
- Opera Omnia de Papa Piu IX


text:
Zäziwil
Zäziwil a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Berna-Mittelland, region aministrativa del Mittelland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 5.4 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1592 abitant.
El cumün de Zäziwil al se tröva a una altitüden de 686 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bowil, Grosshöchstetten, Mirchel, Oberhünigen, Oberthal.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
See also[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Media relaa a Zäziwil al Wikimedia Commons


text:
28 06
Ol dé 28 de zögn l'è 'l 179 ( 180 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 187 dé a finí l'an.
Ul dí 28 de zögn al è ul dí da pòost 179 ( 180 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 187 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1931 - Catalunya: a i elessiú zenerale Spagnöle la trionfa la coalissiú de Esquerra Republicana de Catalunya e sossialis·c.
2002 - Catalunya: S'i apröa i scücc de Salomó (Tarragonès) e Albatàrrec (Segrià).
1389 - Kosovo: L'esercit Otomà al trà zò l'esercit cristià d'Öròpa, permetent la conchesta del süd-est d'Öròpa.
1519 - Carl V al de·enta imperadur del Sàcher Impere romà Germànich.
1593 - Fransa: Se decreta che nissöna dona ni forestér i pö setá al tron.
1914 - Sarajevo (Bòsnia-Herzegovina): i sassina l'eré de la corona Austro-Ungaresa, ergot ch'al descadenarà la Pröma Guèra Mondiala.
1930 - Tuva: Promülgassiú de la sò tersa Costitüssiú.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1813 - Maria Antònia Paris, religjusa Catalana fundadura del órden de le Religjuse de Maria Imacölada Missionere Claretiane.
1712 - Jean-Jacque Rousseau, scritur e pensadur Franses.
1875 - Henri Léon Lebesgue, matemàtegh Franses ch'al a fat ü grant trabasch in la teoria de le integrale.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Festa locala a Olopte, a la comarca de la Cerdanya.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Guide to Marrakech
Search Restaurants
Tag Archives: cafe de france marrakech
Jemaa el-Fnaa – Ba Mahjoub the bird trainer
At the very centre of Marrakech is Jemaa el-Fnaa. For hundreds of years this central square has acted as the beating heart and mouthpiece of the red city, and is home to markets, food stalls and street performers of a … Continue reading
Cafe France, Jemaa al Fna, Marrakech
Cafe France is a Marrakech institution, located at the north west corner of the Jemaa al Fnaa it has been a meeting place and watering hole for Europeans since the days of the French Protectorate in Morocco. It was redecorated … Continue reading
Posted in Jemaa al-Fnaa, Restaurants Tagged "cafe frances" jemaa fna, aeropuerto marrakech al-fnaa, alojamiento en cafe frances marrakech, cache:le4a-0vkcpij:http://www.tripadvisor.com.ar/localmaps-g187147-d953672-hard_rock_cafe_france-area.html café france, cafe de france, cafe de france jemaa al fna, cafe de france marakesh, cafe de france marrakech, cafe de france marrakesch, cafe de france marrakesh, cafe de france morrocco, cafe de francia djema el fna, café de francia en la plaza jemaa el fna de marrakech, cafe de francia en marrakech, cafe de francia marrakech, cafe de francia marruecos, cafe de la france en marrakech, cafe del frances en marrakech, Cafe France, cafe france (marraquech), cafe france en marrakech, café france marrakech, cafe france marruecos, cafe frances en marrakesh, cafe frances marrakec, cafe frances marrakech, cafe frances marruecos, cafe frances plaza fna, cafe francia marrakech, cafe francia marruecos, cafes en la plaza fna el jema marrakesh, cafés jemma el fnaa marrakech, cafeteria frances en marrakech, djema el fna cafe de france, el cafe de francia en marraquek, history of cafe de france, hotel café france marrakech, hotel place jema al fna maroc, jamaa el-fna cafe, jamaa el-fna square cafe, jami3 alfna, jemaa al fna, jemaa al fnaa, jemaa el fna cafe france, jemma al fnaa, jemma al morrocco, jemma el fnaa, jemma fnaa, marakesh, marakesh alfna, marrakech alojamiento cafe del france, Marrakech Cafe, marrakech cafe de france, marrakech cafe de francia, marrakech cafe en la plaza, marrakech plaza place, marrakech riyadh france, marrakech 馬, Marrakesh, mc donalds marraquexe, place djema el fnaa marrakech, plaza de francia marrakech, plaza jemaa fna cafe france, restaurant in jemme el fna plaza in marrakesh, restaurante cafe de francia en marrakech, restuarants near jemma el fna, riad cafe de france, riad frances marrakech, riad jamaa alfna, riad marrakech medina jemma el fnaa, 法國咖啡廳歷史, 馬拉喀什 jamaa el fna Leave a comment


text:
Homs: Armada bumbardà cun granatas la citad
-
- Zoom
- Ils cumbats en la Siria cuntinuan malgrà l'armistizi. (Keystone)
L'armada siriana sco era l'opposiziun han danovamain blessà l'armistizi en la Siria. Sco quai che l'opposiziun ha infurmà, han truppas da l'armada bumbardà cun granatas il center da la citad da Homs.
En la citad d'Aleppo hajan rebels da l'opposiziun attatgà in post da la polizia, uschia il post d'observaziun per ils dretgs umans a Londra. Silsuenter haja quai dà cumbats cun la polizia. Regenza ed opposiziun reproschan in a l'autra da rumper l'armistizi che vala dapi gievgia. (fc/sda)


text:
Fabbrega del Domm
La Fabbrega del Domm de Milan l'è on istitut con la responsabilità de valorizzà, mantegn e restaurà el Domm de Milan, senza nagott de spartì in di affari de la Gesa. Come part di sò fonzion la gh'ha la responsabilità de costodì l'edifizzi del Domm, e de gestì el sò patrimoni.
La storia de la Fabbrega del Domm la scomenza del 1387, quand che l'è stada istituida dal Gian Galeazz di Viscont per tegn d'oeugg la costruzion del Domm, sostituend la Superstantia de Santa Maria Maggior che l'eva stada fundada on ann indree da l'arcivesch Antonio da Saluzzo. Da quell moment là, la Fabbrega l'è divegnuda responsabila de tutt i fonzion relativ a la realizzazion del Domm, compres el lavor de reperì i fond necessari, ona responsabilità che la gh'ha anmò al dì d'incoeu. L'è stada proppi la fabbrega del Domm che l'ha deciduu de abandonà el progett de la costruzion in cott, tipica di ges lombard del XIV secol, e de inspiràss inscambi al moviment gotich che l'eva adree a ciappà pee in del rest de l'Europa, e soratutt in Franza.
Coriosità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In milanes, e de conseguenza anca in tanta variant del lombard occidental, gh'è parecc moeud de dì che i se riferissen a la Fabbrega del Domm, con referenza al fatt che el sò lavorà el finiss mai:


text:
INRI
INRI l'è la sìgla de la fàze latìna Iesus Nazarenus Rex Iudaeorum che l'éra sùra la crus de Nòst Signùr e che s'pöl tradüzela con Gezü de Nàzaret, ol Rè di Giüdèi. L'è regordàda in del Nöf Testamènt in töcc i quàter Vangéi, chèl del San Matéo (27:37), del San March (15:26), del San Lüca (23:38) e del San Gioàn (19:19).
Quàze töcc i crucifése i gh'à tacàt sö ü cartèl de lègn metìt apéna sùra 'l có del Signùr, 'ndóe gh'è scricc pròpe INRI. Chèsto cartèl l'éra ciamàt Titulus Crucis e segónt la lège romàna l'éra ubligatòre mètel e 'l servìa a spiegà 'l perchè de la condàna. A la stèsa manéra i crucifése di ortodòs i gh'à scricc söl titulus INBI, che l'è la sìgla de la fràze gréca «Ἰnσoῦς ὁ NaZwpaῖoς ὁ Baσιλeὺς tῶv Ἰouδaίwv» che, compàgn de chèla latìna, la öl dì: Gezü de Nàzaret, ol Rè di Giüdèi.


text:
Casàl
Casàl (Casalpusterlengo in italian; Casalis Pistorum in latin) l'è un cumün del süd de la Lumbardia cun 15 234 abitant (dàto del Dic 2013 [1]) .
El se tröva in de la Basa Ludesana, in sü la Via Emilia, a metá strada tra Lod e Piasensa.
Cuntegnüü
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El num Casalpusterlengo, el vegn da la famiglia Pusterla, che l'era pruprietaria del burg in del secul XIV.
Dopu i sciùr del paés i'enn stái i Lampugnani, e dopu amó i marchés Castelli (sec. XVII), e infìn i Trivulzio.
Dal 1977 la g'ha 'l titul de città.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Casàl l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Cultüra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El center del paés l'é Piása de Pòpul, recentement ristrutürada, in due ghé la cesa di sant Bartulumé e Martìn e in facia ghé el palasi del Cumün.
Gh'é anca el Santüari de la Madona di Capücìn, cun una statua de la Madona del secul XV, e una Ascension de Giambattista Trotti.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.