text:
Sumalia
La Somalia (Soomaaliya in sumàlich, لصومال in arab) a l'è un paes de l'Africa urientala.
A l'è tacada a l'Etiopia, al Sudan e al Djibouti e la bagnen el Golf d'Aden e l'Ucean Indian.
La capital a l'è Mugadiss.
La gh'ha una süperfiss de 637.661 km² e una pupulaziun de pressapoch 10 miliun d'abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Sumalia setentriunala a l'è stada un pussediment del Regn Ünii, cunt el nom de Somaliland, del 1886 al 1960.
La Sumalia meridiunala a l'è stada un pussediment de l'Italia del 1890 al 1960, prima cume una culonia, pöö, dopu de la Segunda guera mundialal, 'me un pruteturaa 'talian ONU (Amministrazione fiduciaria italiana della Somalia in talian, Aministraziun taliana de fidücia de la Sumalia.
La Sumalia inglesa e quela taliana hann utegnüü l'indipendenza in del 1960 e s'hinn sübit federaa.
In del 1991 a l'è scuminciada una guera civila che l'è minga anmò finida.
La Sumalia setentriunala (quela che l'era una culonia inglesa) l'ha pruclamaa in del 1991 l'indipendenza cunt el nom de Somaliland; a l'è minga recugnussüda di alter stat, ma a l'è "de facto" indipendenta.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Sumalia a l'è una repübliga.
El president a l'è el Xasan Sheekh Maxamuud (del 2013).
El prim minister a l'è el Cabdiweli Maxamed Cali (del 2011).
A bun cünt, per la sitüaziun pulitiga del dì d'incö, el guvernu el pò minga stà in del paes e l'è custringiüü a guvernà in esili. Incö, de facto, la Sumalia la gh'ha minga un guvernu ufizial.


c: text/html

text:
08 07
Ol dé 8 de löi l'è 'l 189 ( 190 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 177 dé a finí l'an.
Ul dí 8 de löi al è ul dí da pòost 189 ( 190 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 177 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1240 - Maiorca: Giacum I al ghe crea la istitüssiú di Jurats.
1421 - Nàpoli: Alfuns IV ol Magnànim al è recognossit eré e löch-tinent zeneral del regn.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Reichenbach im Kandertal
Reichenbach im Kandertal a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Frutigen-Niedersimmental, region aministrativa del Oberland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 125.8 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 3433 abitant.
El cumün de Reichenbach im Kandertal al se tröva a una altitüden de 700 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Aeschi bei Spiez, Diemtigen, Frutigen, Kandergrund, Kandersteg, Lauterbrunnen, Wimmis.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
New York
New York (Nöa York) l'è öna di sità piö grande e cognüside del mónt e l'è suernominada "Big Apple" ol póm grant.
Geograféa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
New York l'è öna sità di Stacc Unìcc, fórse la piö cognusida, de sigùr la piö popolusa. La se tróa in de l'istàt de New York sö i rie de l'Océano Atlàntech.
La se tróa pròpe 'ndóe 'l fiöm Hudson l' se böta 'n de l' océano.
Dù quartér de la sità de Nöa York, Brooklyn e Queens per eès precìs, i se tróa sö l'isola de Long Island (ìsola lónga) che l'è pròpe denàcc a la còsta.
Ol nòm e la fondasiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La sità l'è stacia fundada 'n del 1624 da i Olandés che i l' l'à ciamada New Amsterdam (nöa Amesterdam).
Ol nòm de adès, che 'l völ dì nöa York, l'à ciapàt ol pòst de nöa Amsterdam dòpo la segónda guèra tra Inglés e Olandés combatida tra 'l 1665 e 'l 1667.
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
ol Central Park;
la Fifth Avenue.


text:
Cadrega
La cadrega, ciamada anca segia (scagna in Lumbàrt Orientàl) a l'è on element de arredament doperaa de settàss giò, generalment costituii de on pian orizontal ch'el poeuggia su quatter gamb e da on pian vertical per poggià la s'cèna. I materiai pussée doperaa per fabbricà i cadregh hinn: legn, plastica, ferr, ma anca l'alumini e l'azzal.
La forma pussee antica de cadrega cognossuda l'è quella dij Egizian, de legn tenc o intarsiaa con materiai prezios comè l'eban o l'avòri. I babilones doperavan cadregh faa de legn de palma, on material bell moresin e facil de lavorà.
In de la coltura popolar[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El termen "cadrega" l'è bell cognossuu in Italia anca per via d'on sketch del trio comegh de Aldo, Giovanni e Giacomo, propost prima in di teater e poeu in del cine Tre Uomini e una Gamba. In del sketch, l'Aldo (che l'è de origin siciliana) el finiss per sbali in de là cà de duu paisan leghista e razzista (el Giovanni Storti e 'l Giacomo Poretti). Quei lor, che sospetten che l'Aldo el sia on teron (anca se lu, tutt stremii, el dis de ciamass Brambilla Fumagalli) el ghe fann el "scherz de la cadrega": ghe dann on pomm e ghe disen che l'è ona "cadrega": inscì l'Aldo, che 'l sa nò el milanes (proppi perchè l'è sicilian) el the creda lor e 'l dis: "Mmm, buona questa catrèga!".
El nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El nomm cadrega l'è on'evoluzion popolar del latin cathĕdra, prestet del grech antigh káthedra. El termen l'è doperaa e cognossuu in tutt el nord Italia: in piemontes (carega o cadrega), in genoves e in venezzian (carega), in forlan (cjadree) e in emilian (cadrega), ma anca in del sardegnoeu (catrea o cradea) e in del catalan (cadira)[1].
El termen scagn(a) inscambi el riva del latin scamnum.


text:
Tecnologìa
Translatewiki.net a deuvra vàire técniche d'assistensa për aceleré ël travaj ëd tradussion an dasend d'arzultà pi bon; vardé ël cors ëd tradussion e la documentassion an general për savèjne ëd pi dzor ël motor ëd tradussion nen specìfich a sta wiki.
Agiut a la tradussion
J'agiut a la tradussion pi sempi a son mach n'ansema d'anformassion potensialment ùtij.
- Tradussion an d'àutre lenghe
- A peul serne tute le lenghe ch'a veul vëdde antramentre ch'a fa le tradussion. Le tradussion ant la lenga sërnùa a son visualisà se a esisto già. Le tradussion ant na lenga colegà a-j dan dj'idèje an sle paròle e le struture gramaticaj. O purament a peul mach dovreje për amparé n'àutra lenga!
- Documentassion dij mëssagi
- tùit ij programa a conten-o dij mëssagi complicà ch'a son malfé capì, ëdcò con un contest. Peul desse che coj mëssagi a l'abio già ëd documentassion ùtil an translatewiki.net. Bele s'a-i é pa, i-j giutëroma a trovela. Ch'a buta mach soa arcesta ansima a nòsta pàgina d'agiut. La documentassion a-j parla dël contest (boton, tìtol), dël contnù dle variàbij e ëd tut lòn ch'a dev savèj quand a fa dle tradussion.
- Contròj sintàtich
- I l'oma butà an pé dij contròj sempi che a l'aviso d'eror sempi com variàbij pa dovrà e sconossùe, marcador HTML pa bon e parèntes pa cobià. Costi sempi eror a peulo soens dé dle visualisassion lòfie o ruinà, parèj a l'é amportant troveje sùbit.
Tecnologìe ëd tradussion
Coste a son ëd tecnologìe pì avansà che a son giutà da j'arzultà ant ij setor dl'anformàtica e dla tecnologìa dle lenghe.
- Memòria ëd tradussion
- I dovroma un programa ëd memòria ëd tradussion da la cassiëtta dj'utiss ëd tradussion. La memòria ëd tradussion a lo giuta a rende le tradussion pi coerente, e a acelera le tradussion ëd mëssagi ch'a së smijo o arpetitiv.
- Tradussion Yandex e Microsoft
- A peul ëdcò profité ëd sugeriment fàit dal tradutor Yandex o dal tradutor Microsoft se soa lenga a l'é mantnùa. Pì gnun còpia e ancòla manuaj, ël sugeriment a-i é già quand a ancamin-a a volté!


text:
-
German Design Award 2017 per la Viafier retica
La viafier survegn per sia arena d'infurmaziuns dal tunnel da l'Alvra ina menziun speziala en la categoria Urban Space.
-
Il pli grond plazzal en il Grischun
… ha carmalà 1'000 als di dal plazzal avert dal nov tunnel da l’Alvra.
-
«La Viafier retica n'è betg in museum»
Actualmain vegn fabritgà il nov tunnel da l'Alvra che remplazza il vegl. Tge munta quai per il label da l'UNESCO?
-
Nagina lingia d'auta tensiun tras nov tunnel d'Alvra
l gestiunari da la rait electrica Swiss Grid n'ha nagin interess vi d'ina tala lingia.
-
«Alvra» – il nov tren da la Viafier retica
La Viafier retica ha inaugurà ses nov tren a chaschun dals dis dal patrimoni mundial da l’UNESCO.
-
Viafier retica preschenta novs trens per lingia d'Alvra
A partir da l’avust 2016 duai quest tren charrar sin il tschancun tranter Cuira e San Murezzan.
-
Transport spezial per la construcziun dal nov tunnel da l’Alvra
Il nov tunnel da l’Alvra è ina construcziun da la superlativa per il chantun Grischun.
-
Infoarena a Preda è averta
Questa sonda ha l'Infoarena al portal dal nord dal tunnel da l'Alvra avert sias portas.
-
Nagins trens bunura e notg tras il tunnel da l’Alvra
Dals 16 da mars enfin la fin da november è l'urari sin la lingia da l'Alvra reducì.
-
Viafier retica fa «infoarena» a Preda
Suenter il success da la infoarena per la NEAT a Sedrun, datti era in per il project dal tunnel da l'Alvra.
-
Guidas tras il plazzal da Preda
La staziun da la Viafier retica a Preda è il mument in grond plazzal. La raschun è la construcziun dal nov tunnel.


text:
Cherson
Cherson (XepcoH/Cherson in ucrain e in russ) l'è ona città de l'Ucraina cont ona popolazion de pussee de 300.000 personn.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La città la se troeuva in del sud del paes, in de l'oblast' con l'istess nomm. L'è traversada del Niper, e l'è bagnada del Mar Negher, del qual a l'è on port important.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La zona, fina al 1774, l'era sotta el domini del Khanaa de Crimea.
In del 1778, sotta el comand de Grigorij Aleksandrovič Potëmkin, Aleksandr Vasil'evič Suvorov e Abram Petrovič Gannibal, l'è stada fada sù la città de Cherson. El nomm el vegn giò de ona contrazion de Chersónēsos, on'antiga città greca de la Crimea (incoeu Sebastopel). Voeuna di primm costruzion de la noeuva città l'è stada la gesa de Santa Catarina (del nomm de l'imperadris de la Russia Catarina II). L'è staa lì che l'è staa sevellii el Potëmkin.


text:
Canton Grisun
El Canton Grisun (tudesch: Graubünden; rumanc: Grischun; frances: Grisons, talian Grigioni), l'è el püssee grand e el püssee uriental di 26 canton de la Svizra. Insema al Tisin, l'è vün di dü canton induè che se la parla la lengua lumbarda.
Cuntegnüü
Lengua[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El cantun Grisun a l'è l'ünegh cantun svizer che 'l gh'ha trì lenguf ufiziaj: el tudesch, el rumanc e 'l talian. El lumbard l'è la quarta lengua, ma l'è mia recugnussüü ufizialment. El Grisun a l'è l'ünegh cantun de lengua rumancia.
I dialet tudesch del Grisun fan part de dü grüp principaj:
- el tudesch svizer che'l se parla in de la capital Coira e in de la püssee part del cantun;
- el tudesch walser, che'l se parla in di enclav e isul lenguistich walser che gent del Vales i aveva fundaa in del temp medieval.
El dialet de Samignun, l'ünegh dialet svizer che'l fa part del grüp di dialet tirules (bavares-austriach).
Cinch dialet principaj (ses cunt el Jauer) fan part de la lengua rumancia: el Sursilvan, el Sutsilvan, el Surmiran, el Puter e'l Vallader. El rumanc al gh'ha anca una furma standard cumüna, ciamada rumantsch grischun.
In del teritori con lengua ufiziala taliana, se parlen di dialet lumbard alpin.
Statistich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitant e maderlengua (2000):
- tudesch: 127'755 (68%)
- rumanc: 27'038 (14%)
- talian: 19'106 (10%) (al tira dent anca el lumbard)
- alter: 13'159 (8%)
-
Lenguf ufiziaj in Grisun in del 1860
-
Lenguf ufiziaj in Grisun in del 2000
-
Distribüziun di lenguf ufizial in Grisun in del 2000
Distret[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El cantun a l'è dividüü in 'sti distret chì:
- Albula
- Bernina
- Hinterrhein
- Imboden
- Inn
- Landquart
- Malögia
- Moesa
- Plessur
- Prettigovia/Davos (Prättigau/Davos)
- Surselva


text:
D. H. Lawrence
David Herbert Richards Lawrence (11 Setember 1885 – 2 Mars 1930) l'è stat un autur, pueta, scritur, sagista e critich leterary ingles. El so laur el rapresenta una riflession sura di efet de la de-ümanizzazion che l'è purtaa da la mudernità e da l'indüstrializzazion. Lawrence l'ha cunfruntaa question de salüt, vitalità, spuntaneità, sessüalità e istint.
I so upinion i gh'han fat guadagnaa tant nemis, e de suent l'è stat vitima de la censüra. Al periud de la so mort l'era stimaa ben poch, e tanta gent i la cunsideraven un autur purnugrafich. Ma al mument de la so mort, el E. M. Forster l'ha criticaa quel pont de vedüda chì, quand che l'ha scrivüü che Lawrence l'era "El püssee grand e imaginativ nuvelista de la nossa generazion". Al dì d'incö Lawrence l'è cunsideraa un pensatur visiunari e un gran resgiuu del mudernism de la leteradüra inglesa.


text:
Gangwon-do
Gangwon-do (hangul: 강원도; hanja: 江原道) a l'è una pruvincia in del nordest de la Curea del Süd. La sò capital a l'è Chuncheon. Prima de la divisiun de la Curea, chesta pruvincia chì e la pruvincia nordcureana de Kangwŏn aveven furmaa vöna pruvincia.
La pruvincia la cunfina cun Gyeonggi-do (al oest), Chungcheongbuk-do (al südest), e Gyeongsangbuk-do (al süd). La pruvincia nordcureana de Kangwŏn l'è al nord.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La pruvincia l'è staia creada in del 1395, quand el re Sejong de la dinastia Joseon l'ha creaa il sistema uriginal de vott pruvinci. Quand la Penisula cureana l'è staia dividüda, el mezz meridiunal l'è devegnüü part de la Curea del Süd.
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Gangwon l'è dividüda in 7 cità (si; 시) e 11 cunte (gun; 군).


text:
Kiss
I Kiss (al Baś) i èṅ un grup rock americàṅ mis in pē a New York in dal 1973 par mèrit ad Gene Simmons e ad Paul Stanley. I aṅ publicâ 'l ùltim disc in studi, Monster, in d'l Utóbar dal 2012. I aṅ muciâ sù 24 disc 'd òr, 10 disc ad plàtin e 2 multiplàtin. In tut i aṅ vindû 130 migliòṅ ad còpi 'd àlbum in tut al mónd.
In dal Dicémbar dal 2013 i èṅ stâ sarnî par finìr in dla Rock and Roll Hall of Fame dal 2014[1].
Biugrafìa
Gl'Inìsi (1972-1973)
I Kiss i nàsan da 'l séndri di Wicked Lester, un grup fundâ da Gene Simmons (basìsta) e Paul Stanley (chitarìsta rìtmic) a New York. In dal 1972 Simmons e Stanley i decìdan ad dar vita a 'n grup nóṿ ad paca. Pascànd al baterìsta, Simmons al lèś n'insersiòṅ ad Peter Criscuola in sla rivìsta muśicàla Rolling Stone e 'l al ciàma.
Dòp n'audisiòṅ, Peter Criss (qvést chè 'l è al nóm nóṿ ch'al s è dâ) al s śònta a i dū, al càmbia al sò stîl (da jazz a rock dûr) e al decìd ad preśentàr-'s in pùblic a la sò manéra cun di truc e di custùm adòs. L'idéa ad Paul e Gene l'éra qvéla ad cupiàr i Beatles, in atri paròli i vlìvan far un grup cun quàtar frontman bòṅ ad scrìvar e cantàr, cumpàgn a 'l quartét ad Liverpool.
L'è pròpria acsè: i Kiss i èṅ òṅ di pôc grup in dua tut i cumpunènt i s pōlan cgnósar facilmènt e tut lì lōr i gh'àṅ anc un séguit fóra dla banda. A n gh sarés gnanc biśógn ad dir ch'l avér mis sù al truc 'l à dimóndi jutâ, dand-ag lùstar e n'òra ad mistēr fóra dal cumùṅ in chi tèmp là.
In dal Śnar dal 1973 al grup (ch'a s ciamàva in alóra incóra Wicked Lester) al tōś Ace Frehley cuma chitarìsta sulìsta a 'l pòst ad Bob Kulick ch'l éra stâ dimóndi davśèṅ a èsar sarnî lò invéci. Frehley al s éra preśentâ a 'l pruvèṅ cun na scarpa arànsa e una rósa.
Dòp soquànti stmani, Stanley al buta lè l'idéa ad cambiàr al nóm dal grup in Kiss e al ròbi i vaṅ pròpria acsè. Al logo invéci 'l è na creasiòṅ ad Frehley. Ma la manéra cuma 'l éra scrit 'l è sèmpar stâ ugèt ad discusiòṅ parchè al dū "S" i pàr'n arcurdàr, se misi darènt, i "SS" naśìsta. 'L è par cal mutìṿ lè che in Germâgna al logo 'l è un pôc difarènt. Anc al nóm al pâr 'l acrònim dla fraś "Knights In Satan's Service", ch'a vōl dir "cavalēr a 'l servìsi 'd Sàtana". A s dà al caś invéci che Paul Stanley e Gene Simmons i fùs'n ad religiòṅ ebrèi e donca cl'acùśa lè la pâr dal tut sénsa sustànsa.
In dal stés tèmp, tut i mémbar di Kiss i s èṅ sarnî dal mascri parsunàli, di truc da stablìr-'s in di grugn, ch'i èṅ dvintâ di marc ad fàbrica: Gene Simmons al dèmon (The Demon), Paul Stanley al fiōl dal stéli (The Starchild), Ace Frehley 'l óm dal spasi (The Spaceman) e Peter Criss al gat (The CatMan).
I prim àlbum (1973-1975)
Dòp soquànt cuncèrt e demo-tape, i Kiss i fìrman par la Casablanca Records e i faṅ vgnir fóra in dal Favràr dal 1974 al lōr prim àlbum, 'l umònim Kiss. Al disc 'l è dimondi dûr pinsànd in alóra ma, cum a sucèd in gènar p'r i disc di eśurdiènt, al gh'à na tècnica incóra da mét'r in bóla anc s'al gh'à dimóndi grinta e freschésa. In particulàr i sàltan fóra al lìnnii ad bas ch'i s dascàcan da la baterìa e al stîl ad sunàr la chitàra 'd Ace.
Anc s'l è stâ pumpâ dimóndi, 'l àlbum al gh'à un sucès scars (75 mila còpi vindùdi a 'l incìrca), ma al gh'à dèntar di braṅ dimóndi famóś cuma Strutter, Cold Gin, Deuce e Black Diamond.
A Kiss a gh s śònta Hotter Than Hell (Più cald d'l inféraṅ, Utóbar 1974), un lavōr cun di sòṅ più scûr dal precedènt e da di braṅ quài Goin' Blind, al prim lènt dal grup, Got to Choose e la title-track. Cal braṅ chè al gh'à un tèst cun di riferimènt sesuài esplìcit.
Al scars sucès anc ad c'l àlbum chè a custrìnś al grup a mulàr sù al tour e a registràr subìt 'n àtar àlbum, Dressed to Kill (Vistî par masàr, Mars 1975), cun un sòṅ dastòrt méno e c'n un bòṅ sucès cumerciàl, cun i braṅ Rock Bottom, She, C'mon and Love Me e Rock and Roll All Nite (sunâ sémpar in tut i cuncèrt) ch'i gh'aṅ un quèl da piò.
In cal méntar la band la mùcia sù un séguit dimóndi grand ad fans par via di cuncèrt spetaculàr ch'i fànan, cun di nùmar 'd armàgn'r-ag dabòṅ (Gene Simmons spudafōg, chitàri ch'i spàran via dal fum e di raś, sangṿ sintètic e fōg artificiài), na manéra particulàra ad far-as védar e di custùm vistóś.
Al sucès (1975-1979)
In dal Setémbar dal 1975 i Kiss i pùblican al lōr prim disc da 'l viṿ Alive! ch'al dvénta disc ad plàtin in pôc tèmp avénd-ag dènt'r al canti di prim tri àlbum: al fat ch'i Kiss i n s faṅ mai védar sénsa truc a fà in manéra ad far crés'r al mistēr su 'd lōr e la cgnusénsa fr'i fans.
In dal Mars dal 1976, cun 'l apòǵ dal prudutōr Bob Ezrin, i Kiss i faṅ vgnir fóra Destroyer (Śbragadōr) ch'al gh'à di sòṅ più fòrt ch'in dal pasâ tgénd anc stric però la meludìa. Destroyer al gh'à purtâ dimóndi sucès ad véndidi e 'l è stâ batśâ cuma òṅ di lavōr vgnû méj dla lōr discugrafìa, cun di sìngui cuma Detroit Rock City, God of Thunder, Shout It Out Loud e la ballad Beth cantàda par Peter Criss cun la sò vóś ragaìda, a surpréśa òṅ di più vindû in di Stat Unî.
I dū àlbum a vgnir, Rock and Roll Over (Ólt'r a 'l Rock and Roll, Nuvémbar 1976) e Love Gun (Pistòla d'l amōr, Śugn 1977), i fànan sù sucès acsè grand ch'in di Stat Unî i dvènt'n al grup più cgnusû e in Giapòṅ i véndan da piò di Beatles. Love gun, I stole your love, Making love, I want you, Calling dr. Love e Shock me (la prima cansòṅ cantada p'r Ace) i èṅ i sucès dal mumènt.
In dal 1977 i Kiss i pùblican al lōr secónd disc dal viṿ, Alive II (quàtar disc ad plàtin subìt, péna vgnû fóra) cun sinc braṅ in studi inèdit, ma 'l è Bob Kulick a sunàr la chitàra a 'l pòst ad Frehley. Chi lò al gh'è sōl in dal braṅ in du al canta lò Rocket Ride e minga in di àtar (All American Man, Rockin' in the U.S.A., Larger Than Life, e Any Way You Want It).
'L an dòp 'l è la vòlta dla prima racòlta Double Platinum, cun na versiòṅ ad Strutter arfàta 'd nóṿ par l'ucaśiòṅ.
Al sèns di afâr di Kiss 'l è sénsa lìmit: i mét'n in véndida di śavàj firmâ da lōr e cun al logo lōr ch'al dvénta un marc rigistrâ: fumét dla Marvel, truc, bàmbuli, putóć, mascri 'd Halloween, preservatìṿ, casi da mòrt, scalfaròt, mudàndi e anc la carta da spasàr-'s al cûl (ciamàda Kiss my ass, Baś'm al cûl)!
In dal 1978 i Kiss i decìdan ad far vgnir fóra quàt'r àlbum sulìsta: méntar Paul Stanley e Ace Frehley i tìnan fér'm al stîl hard rock, Peter Criss al s buta in dal R&B (cun na sfilaràda sénsa lìmit ad lènt) e Gene Simmons al fa un misćiùs, basta dir sōl ch'al sò disc al finìs cun la cover When You Wish Upon a Star dal film Pnòć! Da 'l Dèmon, i fan i s aspitàvan 'n àlbum dimóndi più dûr tgnénd a drē a 'l spìrit dal persunàǵ. I lavōr da par lōr i èṅ però di mèś flop: quél ch'a vénd da piò 'l è quél 'd Ace ch'al gh'à dèntar la cover ad Russ Ballard New York Groove e la pēśa Ozone.
A la fiṅ d'l an i Kiss i rècitan in un filmàs dla NBC Kiss Meets the Phantom of the Park, tut da daśmindgàr.
In dal Maǵ dal 1979 i Kiss i lavór'n insém a Desmond Child e a Vini Poncia e i faṅ catàr in di negòsi Dynasty (Dinastìa ma a fa vgnir in a mènt Die nasty!, Mōr bruta ghigna!) tucànd un sucès mundiàl mai vdû, anc in Itâglia, par via ad canti cuma I Was Made For Lovin' You e Sure Know Something, i dū sìngui. 'L àlbum 'l è impinî ad sòṅ darènt a la mùśica disco (in chi tèmp lè dimóndi scultàda). Difàti I Was Made For Lovin' You l'è stada sunàda un muć ad vòlti in dal discutéchi ad tut al mónd.
Al grup al pèrd na part di vèć sustenidōr ch'i n s cumpatìsan minga al cambiamènt ma, in gènar, Dynasty 'l è stâ un sucès ch'a n s psiva minga figuràr-as dal tut. Ace Frehley al n pèrd minga la sò véna rock e al fa na versiòṅ da lcar-'s i bafi ad 2.000 man na cover di Rolling Stones e al sèra 'l disc cun la catìva Save your love. Da 'l cant suo Peter Criss 'l è tròp imbariàg e drugâ par sunàr in dal disc e al sò cuntribùt al s férma a la sò cansòṅ Dirty Livin’: in di àtar òt braṅ a gh'è Anton Fig da drē a la baterìa.
La criśi (1979-1982)
Vist al sucès ad Dynasty, i Kiss i tìn'n incóra Poncia a la prudusiòṅ e i tàc'n a lauràr in s'l àlbum nóṿ, Unmasked (Daśmascrâ). A vèṅ fóra na vóś ch'la diś ch'i Kiss i s tiraràṅ via al truc. La vója ad savér-an da piò la crés dimóndi ma 'l fat cuntâ 'l è na bala: in sla cupertìna dal disc i Kiss i s tìran via dabòṅ la mascra ma sóta i grugn i èṅ cumpàgn a prima! 'L àlbum (vgnû fóra in dal Maǵ dal 1980) 'l è un mèś fiasc: al sòna cuma Dynasty ma Shandi 'l è 'n sìngul ch'al n vénd briśa. In dal sò vìddeo e in di crèdit dal disc a pâr che Peter Criss, drugâ pódag sèmpar da piò, a gh sia incóra ma a sunàr la baterìa 'l è Anton Fig par la secónda vólta: al Gat 'l è stâ butâ fóra da 'l grup!
Quèl ad bòṅ a s pōl incóra catàr: Naked City o Talk to me ad Simmons e Frehley p'r eśémpi, ma Stanley 'l è tròp A.O.R. cun Tomorrow, Is that You? e What Makes The World Go Around che, anc s'i èṅ cunfesiunàdi bèṅ, i s śluntànan tròp da 'l stîl di Kiss par scaldàr dabòṅ i cōr di fan.
I Kiss i sèran cla paǵna lè catànd al rimpiàs ad Criss: a s tràta 'd Eric Carr, un baterìsta cun di urìgini itagliàni che, dòp l'audisìòṅ, al dmanda 'n autógraf a Gene e a Paul. Eric al sarnìs al persunàǵ dla vólp.
In dal 1981 i Kiss i daṅ vita a Music from the Elder, un concept-album prudót par Bob Ezrin e ch'a véd la culaburasiòṅ ad Lou Reed. Al disc, ch'a gh'iva da èsar la culòna sunóra 'd un film mai fat, 'l è 'n àlbum sperimentàl, dimóndi luntàṅ da i lavōr precedènt di Kiss (in di strumènt muśicài i s càtan di sintetiśadōr, di còran mediuevài e di arc). Tant impégn par gnint: "The Elder" 'l è 'l disc ch'a vindû ad méno ad tut. 'D arcurdàr A World Without Heroes, The oath, Only you (cantàda anc da la Doro Pesch in d'l àlbum umònim prudót par Gene) e I candàta da par lōr da Gene e da Paul a 'l Fèstival ad Sanremo dal 1982 in dirèta da New York.
In dal Śugn dal 1982 Ace Frehley al vèṅ mandâ via da i Kiss e rimpiasâ a 'l inìsi par Bob Kulick (incóra lò) e pò in Dicémbar par Vinnie Vincent. Cal funàmbul chè 'l éra na primadóna in tut i sèns ma anc un brav cumpuśidōr e artìsta.
Vincent 'l à fat la sò part, e anc da piò, par butàr śò i pès dal disc a vgnir, Creatures of the night (Criatùri dla nòt, Utóbar 1982), anc se pò, par véndar da piò, in sla cupertìna a gh'éra incóra Frehley, stés quèl anc p'r al vìddeo 'd I love it loud).
Al sòṅ ad cal 33 gir chè 'l è dimóndi pēś, al cambiamènt rispèt a prima 'l è ciàr ma i riśultâ i èṅ cumpàgn: pôc disc vindû e 'l è 'n pcâ. I love it loud, War machine, Danger, I still love you e la title-track i èṅ di braṅ frésc e pîṅ 'd energìa, i meritàvan da piò. Durànt la prumusiòṅ dal disc, i Kiss i vèn'n anc in Itàglia a sunàr a Discoring, cun Vinnie al tóś par lò la mascra 'd un cumbatènt egisiàṅ (The Warrior).
P'r al marcâ giuapunéś e europeo a vèṅ fora, sémpar in dal 1982, la racòlta Killers (Sasèṅ) cun quàtar braṅ inèdit: I'm a legend tonight, Down on your knees, Nowhere to run e Partners in crime tut cantâ da Paul Stanley.
Al perìud sénsa mascri (1983-1994)
In dal Setémbar dal 1983 a sucèd un quèl a 'rmàgn'r-ag: i Kiss i decìd'n ad tiràr-as via 'l truc durànt la prumusiòṅ d'l album nóṿ Lick it up (Léc'al) in di studi 'd MTV. A s trata 'd 'n àlbum granìtic, suspéś fra 'l hard rock e 'l pop metal. Al véndidi i tàc'n a crés'r incóra: Lick it up, cuciâ sù da 'l sìngul umònim, al dvénta disc ad plàtin. Vinnie Vincent al firma òt braṅ su déś ma a s trata 'd un fōg ad paja par lò: Paul e Gene i 'l màndan via finî al tour p'r al sò cumpurtamènt minga a pòst, a sò dita. A dar fastìdi piutòst 'l éra 'l fat che Vincent al vliva più spasi in dal grup. Anc Exciter, Not for the innocent, Young and wasted, Gimme more, All hell's breakin' loose e 'l lènt A million to one i impinìsan bèṅ al disc.
Mark St. John al vèṅ tòlt par tōr al pòst ad Vinnie Vincent e al sòna dimóndi parti dal chitàri d'l àlbum sucesìṿ, Animalize (Setémbar 1984), al disc di Kiss più vindû di an Utànta. Al prìm sìngul tirâ fóra 'l è Heaven's On Fire 'l ùnic vìddeo dla banda in du a gh'è anc Mark St. John. Paul Stanley al tira 'l carét e al firma al canti mijóri (I've had enough insém a Desmond Child o Thrills in the night insém a Jean Beauvoir). Gene 'l è più da na banda anc parchè al s buta in mónd dal cìnema e i sò cuntribùt, a sò dita, i n èṅ minga a l'altésa. Purtròp, durànt al próvi d'l Animalize world tour, Mark St. John 'l è custrét a mulàr al grup parchè 'l impàra 'd avér-ag la Sìndrum ad Reiter. A 'l sò pòst a vèṅ tòlt Bruce Kulick, fradèl ad Bob. Nunustànt i cambiamènt òṅ a drē a c'l àtar, i Kiss i tórnan a 'l sucès, par lo méno in di Stat Unî anc s'in manéra più basa rispèt a i an Stanta.
Cun na line-up da spianàr, i Kiss i incìdan in dal 1985 Asylum, 'n àlbum misć cun di sòṅ putènt e di àtar melòdic e da "airplay". Tears are falling 'l è 'l sìngul sarnî par cuciàr in élt 'l àlbum ch'al dvénta ad plàtin. I Kiss i vàn'n a drē a la mòda 'd in alóra e i s mét'n adòs di custùm culurâ, tut lustrèṅ e fard in fàcia, ròba da vacàsi: 'l éra méj al truc dna vòlta.
'L an dòp a s fà viṿ Vinnie Vincent cun na càuśa da 6 migliòṅ ad dòlar par di dirìt 'd autōr minga arcgnusû a lò. La gh và mâl: al pèrd la càuśa e al gh armét un sac ad bèsi.
In dal 1987 a vèṅ publicâ al cumerciàl Crazy nights (Nòti mati) cun al sìngul Crazy Crazy Nights ch'al schisa a 'l quàrt pòst in dla clasìfica ingléśa. Cum a 'l sòlit, i braṅ più bèi i èṅ qvéi ad Paul Stanley. Ad Simmons a s arcòrda Good girl gone bad.
'L an dòp i Kiss i faṅ vgnir fóra na racòlta 'd un sèrt interès, Smashes, Thrashes & Hits, cun di inèdit minga mâl ad Paul Let's put the X in sex e You make me rock hard. Da 'l cant suo, Eric Carr al canta Beth a 'l pòst ad Peter Criss.
I Kiss i vèn'n a catàr-as anc da 'l nòstri bandi a Mòdna in dal 1988 durànt al Monsters of Rock insém a Judas Priest, Iron Maiden, Anthrax e Megadeth.
'L ùlt'm àlbum di an Utànta 'l è Hot in the shade (Cald a l'òra, 1989), quìndas braṅ rock e pîṅ 'd energìa. Eric Carr al canta la sò cansòṅ Little Caesar, Gene Simmons al tórna a i sò livèi cun Betrayed, Somewhere between Heaven and Hell e Boomerang ma i sìngui i èṅ incóra ad Paul Stanley: Hide your heart, Rise to it e Forever (scrita insém a Michael Bolton) ch'la riva a l'utàva puśisiòṅ in clasìfica, ròba ch'a n sa vdiva minga da 'l an 1979. In dal vìddeo Rise to it a s véd par pôc tèmp Paul e Gene incóra mascrâ, ma 'l è un fals indìsi: al truc al gh'à da spetàr di at'r an par turnàr a pituràr i grugn dal Baś.
P'r al prim àlbum di an Nuànta i Kiss i decìdan ad tōr Bob Ezrin cuma prudutōr ma i lavōr dal disc i subìsan na batùda 'd arèst quand Eric al capìs 'd avér un càncar a 'l cōr e in di palmòṅ. Dop n'uperasiòṅ e un cicclo ad chèmio, a dū méś da la guarigiòṅ, in Setémbar al patìs dū muragìi serebràli, armagnénd uféś. Carr al mór al 24 ad Nuvémbar dal 1991 lasànd un vōd impusìbil da impinìr fra i fans e in dal grup. Pasâ cal brut mumènt lè, cun un disc da finìr, i Kiss i tōśan a 'l sò pòst Eric Singer, un baterìsta ch'l à laurâ anc cun i Black Sabbath, la Lita Ford e Alice Cooper. 'L è cun cla line-up chè ch'i Kiss i pùblican Revenge (Vindéta, 1992) un bel disc heavy metal cun al sìngul dimóndi catìṿ Unholy (maladî) scrit da Simmons insém a Vinnie Vincent ch'al firma anc I just wanna e Heart of chrome insém a Paul Stanley. In dal disc a gh'è anc la ballad God gave rock 'n' roll to you ch'la diś incòsa.
A 'l àlbum a s śònta subìt dòp al Revenge Tour e al sò registrasiòṅ i èṅ misi dènt'r al live Alive III fat in dal 1993. Al disc al finìs cun l'eśecusiòṅ d'l inn americàṅ Star spangled banner.
La riugnòṅ (1995-2002)
In dal 1995 i Kiss i partìsan p'r al Worldwide Kiss Convention Tour, in dua soquànti cover bands i s śibìsan mént'r i s tìnan dal móstri cun espuśisiòṅ ad śavai, ugèt e strumentasiòṅ dla band. In dal cōrs dla prima data dal tour (17 ad Śugn), la band la fà n'eśibisiòṅ da 'l viṿ insém a Peter Criss, ch'l i iva lasâ in dal 1980.
Al 9 'd Agóst dal stés an, i Kiss i tìnan al lōr Unplugged, un spetàcul acùstic urganiśâ par la televiśiòṅ muśicàla MTV. In dal cōrs dal show, i s śóntan via via i već cumpunènt uriginàri dal grup, Peter e Ace, par cantàr 2,000 man e Beth. A vèṅ fat anc un cd dimóndi interesànt parchè a gh s pōl catàr dèntar dal canti raramènt fati da 'l viṿ cuma Comin' home, Sure know something, A world without heroes e See you tonight.
Cl'aparisiòṅ chè la fa pinsàr ch'l è rivâ al tèmp dla riugnòṅ di Kiss e difàti al 28 ad Favràr dal 1996 i quàtar Kiss i s preśént'n insém a la trentutéśma edisiòṅ di Grammy Awards cun tant ad truc e vistî dna vòlta e quàtar méś dòp i èṅ bèla in sal palc p'r al prim cuncèrt dal Alive/Worldwide Tour. I spetàcui i èṅ fenumenài, cun tut i nùmar di vèć cuncèrt, e i èṅ eśaurî dapartùt. La cgnusénsa dal grup la tórn' incóra a 'l stéli, i vìnan vindû migliòṅ ad gadget e i Kiss i tórn'n insìma a 'l cupertìni dal rivisti.
In cal mèntar a vèṅ publicâ uficialmènt 'n àlbum fat dū an prima cun la vècia furmasiòṅ (Singer e Kulick) ma mulâ lè par dar spasi a la riugnòṅ. Al mutìṿ ad cla deciśiòṅ chè 'l è p'r al fat ch'in cal méntar al master dal disc 'l éra stâ piratâ e dònchina 'l éra finî ad dumìni pùblic. Al disc al s ciàma Carnival of Souls: The Final Sessions (Carnevàl da gl'anmi: la sesiòṅ finala, 1997) e al gh'à un sòṅ difarènt dal sòlit, dark e grunge, al fà vgnir in a mènt i lavōr di Alice in Chains. Incóra na vòlta al tintatìṿ 'd arnuvàr al finìs invéci in un mèś falimènt. Da nutàr la prima (e ultma) cansòṅ cantàda par Kulick: I walk alone.
Na stòria difarénta al gh'à al disc sucesìṿ: Psycho circus (Circ psìchic, 1998), prim e ùnic àlbum in stùdi registrâ cun la line-up uriginàla dòp al 1977. A gh'è da dir però che Psycho Circus 'l è stâ fat cun di muśicìsta turnìsta, ch'i n cumparìsan minga in di crèdit, e cun na furmasiòṅ ch'la n sunàva minga tuta insém, pròpria cuma sucidìva in di prim an Utànta. Peter Criss al sòna sōl in un braṅ e Ace Frehley in dū (in chi àtri i sònan Bruce Kulick e Tommy Thayer ch'al dvintarà al chitarìsta sulìsta di Kiss soquànt an dòp). Paul al canta la title track (e prim sìngul) e al dà I finally found my way a Peter da cantàr ma a s fa nutàr Gene c'n i sò pès Within, We are one e You wanted the best. Ace invéci al canta Into the void e In Your Face ma sōl p'r al marcâ giaupunéś.
Al 31 'd Utóbar dal 1998 i Kiss i partìsan cun al Psycho Circus Tour da 'l Dodger Stadium ad Los Angeles cun di efèt viśìṿ in tri dimensiòṅ. Anc cal tour chè 'l è 'n sucès.
In dal 1999 i Kiss i vènan mis in dla Hollywood Walk of Fame (in dla categurìa Record Industry) e i faṅ na cumparsàda in dal film Detroit Rock City 'd Adam Rifkin. Par l'ucaśiòṅ i càntan Nothing Can Keep Me From You.
In dal Favràr dal 2000 i Kiss i dìśan ch'i arévan tacâ un tour intitulâ Kiss Farewell Tour, 'l ùltim cun la furmasiòṅ uriginàla. I cuncèrt i cuntìnuan anc in dal 2001 cun dal dati śuntàdi in Austraglia e in Giapòṅ. Pòc prima d'l inìsi dla tapa giapunéśa, Peter Criss al mòla tut parchè a n è minga cuntènt dal sò cuntràt. I Kiss i vàn'n avanti ciamànd incóra Eric Singer che, par l'ucaśiòṅ, al s mét adòs al truc da Gat.
Al preśènt (2003-2012)
In dal Favràr dal 2003 i Kiss, cun l'apòǵ dl'urchèstra sinfònica ad Melbourne, i regìstran al lōr quint àlbum live KISS Symphony: Alive IV, publicâ in dl'Istâ dal stés an. Durànt al cuncèrt, al sòna uficialmènt par la prima vólta Tommy Thayer a 'l pòst 'd Ace Frehley ch'l iva bandunâ al grup in 'd gl'ultmi dati dal Farewell Tour.
I Kiss (cun Criss turnâ a sunàr in dla band) i daṅ pò vita a 'l World Domination Tour, insém a gl'Aerosmith. Sèmp'r in dal 2003 i càntan la cansòṅ Do You Remember Rock 'n' Roll Radio? in dla compilation tribùt di Ramones We're a Happy Family, faghénd séguit a na dmanda ad Johnny Ramone.
In dal Mars dal 2004 Simmons e Stanley i n cunférman minga al cuntràt a Peter Criss e acsè a tórna in dal grup Eric Singer ch'a s tinś i cavìi ad négar e al s pitùra al grungn p'r arcurdàr cum a ś dév la figùra dal Gat (Thayer al fà al stés quèl cun Ace parchè i Kiss i aṅ cumprâ i dirìt dal mascri uriginàli). In dl'Istâ dal stés an, i Kiss i mét'n in pē al Rock the Nation Tour méntar dū an dòp 'l è 'l tùran dal Rising Sun Tour.
Al 5 'd Avrìl dal 2007 a mōr al vèć chitarìsta d'l àlbum Animalize Mark St. John par na muragìa serebràla.
Anc Paul Stanley al gh'à i sò prubléma: prima a 'n galòṅ e pò na tachicardìa ma al s armét bèṅ.
A pâr ch'i Kiss i sìan dvintâ na live band e basta (cun i cuncèrt Hit'n Run dal 2007 e Kiss Alive/35 World Tour dal 2008) ma, a surpréśa, in dal 2009 a vèṅ fóra 'n àlbum nóṿ 'd inèdit: Sonic boom (Stus sònic) cun al sìngul Modern day Delilah, un disc interesànt ad sicûr, dimóndi cumpàt e bèṅ sunâ bèṅ. Eric Singer e Tommy Thayer i càntan (bèṅ) par la prima vólta di braṅ di Kiss, rispetivamènt All for the Glory e When Lightning Strikes.
Al 18 ad Maǵ dal 2010 i Kiss i càntan a Milàn durànt al Sonic Boom over Europe: from the beginning to the boom. Al 9 'd Utóbar dal 2012 al grup al dà a la luś 'l àlbum Monster (Móstar).
Discugrafìa
Àlbum
- 1974 Kiss
- 1974 Hotter Than Hell
- 1975 Dressed to Kill
- 1976 Destroyer
- 1976 Rock and Roll Over
- 1977 Love Gun
- 1978 Paul Stanley
- 1978 Gene Simmons
- 1978 Ace Frehley
- 1978 Peter Criss
- 1979 Dynasty
- 1980 Unmasked
- 1981 Music From The Elder
- 1982 Creatures Of The Night
- 1983 Lick It Up
- 1984 Animalize
- 1985 Asylum
- 1987 Crazy Nights
- 1989 Hot In The Shade
- 1992 Revenge
- 1997 Carnival Of Souls
- 1998 Psycho Circus
- 2009 Sonic Boom
- 2012 Monster
Disc da 'l viṿ
- 1975 Alive!
- 1977 Alive II
- 1993 Alive III
- 1996 Mtv Unplugged
- 1996 You Wanted The Best, You Got The Best - (Racòlta dal viv)
- 2003 Symphony: Alive IV
Racòlti
- 1978 Double Platinum
- 1982 Killers
- 1988 Smashes, Thrashes & Hits
- 1997 Greatest Kiss
Sìngui
- 28.03.1974 "Nothin' to Lose"/"Love Theme From Kiss" → Kiss
- 10.05.1974 "Kissin' Time"/"Nothin' to Lose" → Kiss
- 10.08.1974 "Strutter"/"100,000 Years" → Kiss
- 22.10.1974 "Let Me Go Rock N' Roll"/"Hotter Than Hell" → Hotter Than Hell
- 02.04.1975 "Rock and Roll All Nite"/"Getaway" → Dressed to Kill
- 10.07.1975 "C'Mon and Love Me"/"Getaway" → Dressed to Kill
- 14.10.1975 "Rock and Roll All Nite (Live)" → Alive!
- 01.03.1976 "Shout It Out Loud"/"Sweet Pain" → Destroyer
- 30.04.1976 "Flaming Youth"/"God of Thunder" → Destroyer
- 28.07.1976 "Detroit Rock City"/"Beth" → Destroyer
- 01.11.1976 "Hard Luck Woman"/"Mr. Speed" → Rock and Roll Over
- 13.02.1977 "Calling Dr. Love"/"Take Me" → Rock and Roll Over
- 01.06.1977 "Christine Sixteen"/"Shock Me" → Love Gun
- 31.07.1977 "Love Gun"/"Hooligan" → Love Gun
- 14.10.1977 "Shout It Out Loud (Live)"/"Nothin' to Lose" (Live) → Alive II
- 22.02.1978 "Rocket Ride"/"Tomorrow And Tonight" (Live) → Alive II
- 02.04.1978 "Strutter '78"/"Shock Me" → Double Platinum
- 1978 "Hold Me, Touch Me"/"Goodbye" → Paul Stanley
- 1978 "New York Groove"/"Snowblind" → Ace Frehley
- 1978 "Radioactive"/"See You In Your Dreams" → Gene Simmons
- 1978 "Don't You Let me Down"/"Hooked On Rock 'N Roll" → Peter Criss
- 20.05.1979 "I Was Made For Lovin' You"/"Hard Times" → Dynasty
- 30.09.1979 "Sure Know Something"/"Dirty Livin'" → Dynasty
- 01.06.1980 "Shandi"/"She's So European" → Unmasked
- 01.11.1980 "Tomorrow"/"Naked City" → Unmasked
- 22.11.1981 "A World Without Heroes"/"Dark Light" → Music from "The Elder"
- 13.10.1982 "I Love It Loud"/"Danger" → Creatures of the Night
- 18.09.1983 "Lick It Up"/"Dance All over Your Face" → Lick It Up
- 06.02.1984 "All Hell's Breakin' Loose"/"Young and Wasted" → Lick It Up
- 19.09.1984 "Heaven's On Fire"/"Lonely is the Hunter" → Animalize
- 13.01.1985 "Thrills In the Night"/"Burn Bitch Burn" → Animalize
- 16.09.1985 "Tears Are Falling"/"Any Way You Slice It" → Asylum
- 03.01.1986 "Uh! All Night"/"Trial By Fire" → Asylum
- 18.08.1987 "Crazy Crazy Nights"/"No, No, No" → Crazy Nights
- 01.11.1987 "Reason to Live"/"Thief in the Night" → Crazy Nights
- 27.02.1988 "Turn on the Night"/"Hell or High Water" → Crazy Nights
- 11.10.1988 "Let's Put The X In Sex"/"Calling Dr. Love" → Smashes, Thrashes & Hits
- 03.03.1989 "(You Make Me) Rock Hard"/"Strutter" → Smashes, Thrashes & Hits
- 17.10.1989 "Hide Your Heart"/"Betrayed" → Hot in the Shade
- 05.01.1990 "Forever"/"The Street Giveth & The Street Taketh Away" → Hot in the Shade
- 01.04.1990 "Rise to It"/"Silver Spoon" → Hot in the Shade
- 1992 "God Gave Rock 'N' Roll To You II" → Revenge
- 1992 "Domino"/"Carr Jam 1981" → Revenge
- 1992 "I Just Wanna" → Revenge
- 1992 "Everytime I Look at You"/"Spit" → Revenge
- 1993 "I Love It Loud (Live)" → Alive III
- 1996 "Rock And Roll All Nite → KISS Unplugged
- 1997 "Jungle" → Carnival of Souls: The Final Sessions
- Nuvémbar 1998 "Psycho Circus" → Psycho Circus
- 1998 "We Are One" → Psycho Circus
- 1998 "I Finally Found My Way" → Psycho Circus
- 1999 "You Wanted the Best" → Psycho Circus
- 19.08.2009 "Modern Day Delilah" → Sonic Boom
- 08.12.2009 "Say Yeah" → Sonic Boom
- 08.06.2010 "Never Enough" → Sonic Boom
Videografìa
- 1976 - Detroit Rock City Schisa chè!
- 1977 - Hard Luck Woman Schisa chè!
- 1979 - Sure Know Something Schisa chè!
- 1979 - I Was Made For Lovin' You Schisa chè!
- 1980 - She's So European Schisa chè!
- 1980 - Talk To Me Schisa chè!
- 1980 - Shandi Schisa chè!
- 1981 - A World Without Heroes Schisa chè!
- 1982 - I Love It Loud Schisa chè!
- 1983 - Lick It Up Schisa chè!
- 1983 - All Hells Breakin' Loose Schisa chè!
- 1984 - Thrills In the Night Schisa chè!
- 1984 - Heavens On Fire Schisa chè!
- 1985 - Tears Are Falling Schisa chè!
- 1985 - Uh! All Night Schisa chè!
- 1985 - Who Wants To Be Lonely Schisa chè!
- 1987 - Crazy Crazy Nights Schisa chè!
- 1987 - Reason To Live Schisa chè!
- 1987 - Turn On The Night Schisa chè!
- 1988 - (You Make Me) Rock Hard Schisa chè!
- 1988 - Lets Put The X In Sex Schisa chè!
- 1988 - Rock And Roll All Night Schisa chè!
- 1989 - Rise To It Schisa chè!
- 1989 - Hide Your Heart Schisa chè!
- 1989 - Forever Schisa chè!
- 1991 - God Gave Rock 'N Roll To You II Schisa chè!
- 1992 - Unholy Schisa chè!
- 1992 - I Just Wanna Schisa chè!
- 1992 - Domino Schisa chè!
- 1992 - Every Time I Look At You Schisa chè!
- 1997 - Shout It Out Loud (live) Schisa chè!
- 1998 - Psycho Circus Schisa chè!
- 2009 - Modern Day Delilah Schisa chè!
Culegamènt estéran
- (EN) Al sit uficiàl
- (EN) Al vìddeo ad Creatures of The Night in sal YouTube
- (EN) Al vìddeo ad Deuce in sal YouTube
- (EN) Al vìddeo ad Gimme More in sal YouTube
- (EN) Al vìddeo 'd I in sal YouTube (I vìnsan al telegàt)
Nòti
- ↑ Nirvana, Kiss, Peter Gabriel, l'è óra ad finìr in dla Rock and Roll Hall of Fame Repubblica.it, 17 ad Dicémbar dal 2013


text:
Categuria:De scancelà
De scancelà (se la cumünità LMO l'è d'acordi)
- Quand ch'a sa mett ul
{{scancelà}}dent un mudèll (template) sa gh'a da fà
{{scancelà}} sedanò ul "scancelà" al pariss in cascada d'in tüti i pàgin ch'i cuntegn ul mudèll.
Sót-categurii
Quela categuria chì la gh'ha 2 sota-categurij chì de sota, sü un tutal de 2.
D
- De scancelà subit (7 C, 14 P)
M
- ► Mudei de scancelaziun (2 P)
Vus in de la categuria "De scancelà"
In quela categuria chì gh'è i 10 paginn indicaa de 10 che gh'hinn in tutal.


text:
Abstract
«Tuot las müdadas chi quintan van be planet. Hoz intant hast fat ün bun pass, figl –» disch duonn’Aita Tach a seis figl Tumasch. Cun la famiglia Tach e la figüra principala dal giuven Tumasch ans descriva Cla Biert il muond pauril da la prüma mità dal 20avel tschientiner vers il temp da la modernisaziun, cur cha bleras müdadas han marcà regiuns muntagnardas sco quella da Saluorn. «La müdada» da Cla Biert es il prüm grond roman rumantsch, ingio chi vain quintada – intretschada illa descripziun da la regiun paurila i’l temp da seis müdamaints radicals – l’istorgia d’amur da Tumasch e Karin, la giuvna danaisa in vacanzas i’l nöbel hotel sper il cumün.
L’ouvra da Cla Biert es üna bellischma éducation sentimentale, ün chapitel socioistoric ed üna spüerta per minchün chi tschercha l’experienza dal profuond plaschair da la lectüra. Trenta ons davo sia mort vain l’important autur ladin Cla Biert onurà cun üna nouva ediziun da seis cheudouvra «La müdada».


text:
Vaccinium vitis-idaea
El Vaccinium vitis-idaea (o anca: gravalon/grovalon, lurionella, lurion ross, angroven, gajuda, etc.) l'è ona pienta perenn de la famija di Ericaceae, originaria de l'Eurasia e de l'America del Nord. El nomm de la specie el fa riferiment al mont Ida de la Grecia.
Distribuzion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El lurion ross el viv in di zonn artich, del nord de l'Eurasia, del Giappon e de l'America del Nord. L'è donca assee comun in di Alp tra i 300 ai 3000 meter de altezza.
Caratteristigh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è on bosch (sub-arbust) perenn a portament bass coi brocch che riven a on'altezza de 20 cm. El gh'ha i foeuj a forma de oeuv cont i bord arrotolaa. I fior hinn bianch o appena appena roeusa, faa sù insemma a grappellitt. El frutt l'è on borlin de color ross, bon de majà.
Referiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Sinonim: Tela Botánica


text:
Zèner (biologìa)
En sistemàtica, el zèner l'è 'n ranch tasonòmich che 'l reönés en sèrto nömer de spéci che g'ha 'n cümü 'n ensèma de caràter che se 'nsömèa. El zèner l'è 'l sèst ranch principàl de la sistemàtica clàsica de le spéci vivènte.
L'è 'na nusiù astràta e bastànsa 'ntüitìva, che l'ìa zamò 'n üzo endèle lèndue corènte prìma de éser adotàda endèla terminulugìa scentìfica. Isé, 'n botànica, zamò de la alta antichità se sèmper recunusìt la prezènsa de caràter en cümü 'ntra le rùer, ma s'è apò sèmper recunusìt la diferènsa 'ntra chèle de mut (Quercus pubescens) e chèle piö gròse de pianüra (Quercus robur).
Ogna spéce vivènta (apò a chèle estìnte, anemài, piànte, fóns, batéri...) l'è asegnàda a 'n zèner, segónt el schéma de la nomencladüra binomiàla, intruducìda del Carl von Linné.
Per ezèmpe, el Pinguìno imperadùr (nom scentìfich: Aptenodytes forsteri) e 'l pinguìno reàl (Aptenodytes patagonica) i aparté töcc dù al zèner Aptenodytes.
El nòm asegnàt ai zèner l'è 'n nòm latì (o ritignìt tal) al nominatìf singolàr (o tratàt come tal). La prìma lètera del nòm del zèner se la scrìf sèmper en maiùscol. La g'ha de éser scriìda col alfabéto latì (sènsa acènti e diacrìtich).
Sèrte disciplìne, come per ezèmpe la miculugìa e la botànica, le amèt dei ragrupamèncc intermédi 'ntra 'l ranch de zèner e chèl de spéce, come per ezèmpe el sota-zèner', la sesiù, la sóta-sesiù e la tribù o stìrpa.


text:
Te chësc regolamënt d’adoranza él gnü adorè la forma mascolina a na moda che al sides plü saurì da le lì; le regolamënt vel sambëgn inće por les ëres.
A Informaziuns generales
Art. 1 Funziuns y sorvisc dla Biblioteca provinziala
(1) La Biblioteca provinziala é gnüda metüda sö dl 1982 y porta le inom dl studié y politich Dr. Friedrich Teßmann. Aladô dl art. 1, coma 3 dla lege provinziala n. 5 àra la funziun de abiné adöm, de tignì sö y de mëte a desposiziun libri, publicaziuns y materiai documentars por ti dè la poscibilité ai zitadins da se dè jö cun la sciënza, la leteratöra y l’ert, sciöche inće cun la varieté dla cultura da chilò y de d’atri raiuns.
(2) La Biblioteca provinziala ademplësc sües funziuns cun le pité dantadöt chisc sorvisc a sü utënć:
A) mëte a desposiziun media, lercs de laûr y injins tecnics ti locai dla Biblioteca provinziala
B) imprestè fora media por i adorè fora dla Biblioteca provinziala
C) se procuré operes che ne n’é nia tla Biblioteca provinziala da d’atres biblioteches
D) pité sorvisc de informaziun dantadöt tres informaziuns bibliografiches, vijites cun acompagnadù, seminars, mostres y manifestaziuns
Art. 2 Autorisaziun de adoranza
(1) Autorisà da adorè la biblioteca é:
A) dötes les porsones
B) i ofizi y i sorvisc provinziai
(2) Imprestè fora po:
A) les porsones che à la residënza tla Talia che à cumplì 13 agn
B) les porsones che à la residënza al èster che à n zertificat de residënza
C) les biblioteches nazionales y èsteres tl cheder dl imprëst regional, nazional y internazional
D) i ofizi y i sorvisc provinziai
E) les istituziuns, les lies, les uniuns y les firmes
F) te düć i atri caji po le diretur o la porsona da d’ël inćiariada conzede na autorisaziun.
(3) Che che po s’anuzé dla Biblioteca provinziala ciafa na tessera dla biblioteca. Chësta romagn dla Biblioteca provinziala y ne po de regola nia ti gnì surandada a zacai d’ater. Por ciafè la tessera mëss l’utënt ti dè ala Biblioteca provinziala dötes les informaziuns che va debojëgn por garantì sü bojëgns y les desmostrè cun n documënt cun fotografia varënt. La fotocopia de chësc documënt y le formular d’iscriziun gnarà tignis sö tla biblioteca. L’utënt mëss atira ti lascè alsavëi ala Biblioteca provinziala sce i dać de contat s’à mudé o sce la tessera é jüda a perde. Sce la tessera va manćia garantësc l’utënt - inće sce al ne n’é nia ël de gauja - por dagns eventuai ala Biblioteca provinziala porvia dla maladoranza dla tessera tres terzi. Do che an à lascè alsavëi che la tessera é jüda a perde vëgnel relascè na tessera nöia. Le cost dla tessera nöia vëgn stabilì tl regolamënt dles tarifes dla Biblioteca provinziala.
(4) L’utënt azeta le regolamënt d’adoranza dla Biblioteca provinziala sotescrion le formular d’iscriziun por la tessera dla biblioteca.
(5) La Biblioteca provinziala po cöie adöm y elaborè i dać dles porsones tan inant che al va debojëgn por ademplì sües funziuns sciöche al alda. Chisc dać vëgn tratà aladô dles desposiziuns sön la sconanza di dać varëntes. L’utënt dà jö chilò n’autorisaziun scrita.
(6) Por s’anuzé dla Biblioteca provinziala ne vëgnel nia ghiré tarifes, ater co chëres dades dant tl regolamënt dles tarifes.
Art. 3 Orars de daurida
(1) I orars de daurida vëgn lascià alsavëi sön la plata internet dla biblioteca y tres avisc.
(2) La Biblioteca provinziala po vignitan gnì stlüta por rajuns fondades. La stlüta temporana vëgn lasciada alsavëi adora assà sön la homepage dla biblioteca y tres avisc.
Art. 4 Dovëis generai di utënć
(1) I utënć à da adorè cun cura y da nia dernè les operes che ti vëgn afidades y l’atrezadöra dla Biblioteca provinziala. Al é proibì da trà fora plates y da tó demez ajuntes, da les sotligné y da les lobrì adöm.
(2) La pordüda o le danejamënt de operes, sciöche inće de d’atri ogeć dl inventar dla Biblioteca provinziala mëss gnì rembursè, inće sce l’utënt ne n’é nia instës de gauja. La Biblioteca provinziala definësc la manira y la mosöra dla refata dl dann.
(3) La Biblioteca provinziala po limité l’adoranza de operes de gran valur y les mëte ma a desposiziun por fins scientifics o de laûr spezifics. Te chisc caji val debojëgn dla autorisaziun dl diretur o de na porsona da d’ël inćiariada.
Art. 5 Dërt de control, dërt de verda
(1) I colaboradus dla biblioteca à le dërt de verda. Ai po comanè i utënć. I ordinns di colaboradus dla biblioteca mëss gnì respetà.
(2) La Biblioteca provinziala po mëte sö istalaziuns de control y fà controi por sconè so patrimone. Sce al vëgn damanè mëss i utënć ti mostrè la tessera dla biblioteca ai colaboradus dla biblioteca. Ai mëss inće i lascè ćiarè ite te tasces, rucsoć y mapes.
(3) Sce l’utënt va cuntra les mosöres de control y i ordinns di colaboradus dla biblioteca po le diretur dla biblioteca relascè - do l’avëi amonì zënza suzès - na proibiziun d’adoranza temporana.
(4) Te caji gravënć, p.ej. danejamënć orüs, po le consëi d’aministraziun proibì l’imprëst o l’adoranza.
B Adoranza ti locai dla Biblioteca provinziala
Art. 6 Comportamënt ti locai dla biblioteca, gardaroba
(1) Ti locai di utënć dla Biblioteca provinziala él da fà ademanco de comportamënć che desturba l’adoranza dla biblioteca o d’atri utënć.
(2) Ti locai dla Biblioteca provinziala ne pon nia se tó para cosses che podess mëte al prigo i atri, l’inventar o le patrimone, o che podess tignì sö le decurs dl sorvisc bibliotecar, y gnanca tiers.
(3) Tl salamënt de letöra ne pon nia tó para mantì o de medemo, tasces, rucsoć, ambreles o d’atres cosses che sta te tru. Chisc mëss gnì metüs tles cassëtes de segurëza. Les cassëtes de segurëza po ma gnì adorades tratan l’orar de daurida por s’anuzé dla Biblioteca provinziala. Sce la tle dla cassëta de segurëza va a perde o sce la biblioteca mëss romenè sö le cassëta de segurëza, mëss l’utënt paié i cosć por baratè fora la saradöra.
(4) Tl salamënt de letöra y tla curt interna por la letöra él proibì da adorè fonins, fomé, mangé y bëre.
Art. 7 Adoranza dles lercs de laûr
(1) Les lercs por lì y chëres informatiches po gnì adorades anfat da düć i utënć. Les lercs de laûr ne po nia gnì apostades. La Biblioteca provinziala po indere resservè lercs de laûr sce ara va debojëgn por manifestaziuns internes.
(2) Les lercs de laûr mëss gnì romenades jö vigni dé do che an rové da les adorè.
(3) La Biblioteca provinziala conzed l’adoranza de laptops o d’atri aparać tan inant che i atri utënć ne vëgn nia desturbà.
(4) Ai utënć ti vëgnel metü a desposiziun n numer limité de lercs de laûr cun le computer y cun internet. N valgönes de chëstes à injins periferics sciöche scanners o stampantes. Al é proibì da mudé les configuraziuns dles ressurses dl computer y dla rëi, eliminé dassusc problems tecnics, istalè programs da portadać portà para o dala rëi.
(5) I utënć se tol dant da se tignì ales normes de dërt penal y de sconanza di minorenns, da ne adorè nia y da ne mëte nia fora tles lercs de laûr de EED informaziuns cuntra la lege, y da ne manipolè nia i files y i programs dla biblioteca o de terzi.
(6) I utënć à la poscibilité da adorè internet tres WLAN cun le computer pro lercs de laûr aposta o cun so laptop. Te chësc caje vëgnel ghiré la tarifa de adoranza fissada tl regolamënt dles tarifes. Aladô dles normes de lege varëntes mëss la Biblioteca provinziala memorisé les ativitês internet di utënć y ti les surandè sce al va debojëgn ales autoritês de inrescida. L’utënt detlarëia de ester a öna tres la iscriziun. I minorenns po ma adorè internet cun l’autorisaziun scrita da pert de na porsona autorisada al’educaziun che surantol la responsabilité.
Art. 8 Sorvisc de informaziun y de consulënza
(1) Ai utënć ti vëgnel metü a desposiziun i sorvisc de informaziun y de consulënza, sciöche inće i mesi d’informaziun dla Biblioteca provinziala, dantadöt catalogs, bibliografies, operes de consultaziun, banches dać y sorvisc online cun i injins che alda laprò.
(2) La Biblioteca provinziala dëida i utënć chirì informaziuns y fà inrescides bibliografiches tan inant che ara va.
Art. 9 D’atri sorvisc por i utënć
(1) I utënć po fà fotocopies por fins de stüde y de inrescida cun les stampantes y les mascinns da copié metüdes a desposiziun tla biblioteca o cun sü aparać da fà jö digitai. I utënć mëss se tignì ales desposiziuns sön i dërć d’autur odüdes danfora dala lege. Por fà fotocopies mësson paié la tarifa stabilida tl regolamënt dles tarifes.
(2) La reproduziun de perts de operes plü vedles, de valur o che se damana n’atenziun particolara po ma gnì fata da colaboradus dla biblioteca o cun süa autorisaziun. Te chisc caji po la Biblioteca provinziala fà fora co che la reproduziun vëgn fata (fotocopies, reproduziun, microforma y.i.i.) sciöche inće de la limité o de la refodè.
(3) Por na reproduziun por fins comerziai (p.ej. restampes, ediziuns facsimile, chertes) o de majera grandëza vëgnel damanè na acordanza spezifica che vëiga danfora inće na cuntraprestaziun. Le medemo vel inće por l’imprëst de operes por mostres o süa adoranza por la registraziun de films y por la televijiun.
(4) Pro i sorvisc por i utënć dla Biblioteca provinziala alda inće vigni forma de relaziuns cun le publich. Por les vijites cun acompagnadù, les mostres y d’atres manifestaziuns vel les regoles stabilides dala Biblioteca provinziala.
(5) Al’entrada dla Biblioteca provinziala él a desposiziun dui automać por boandes frëides y ćialdes y por snacks duc y sarà.
C Adoranza fora dla Biblioteca provinziala
Art. 10 Desposiziuns d’imprëst generales
(1) I media dla Biblioteca provinziala po gnì imprestà fora por gnì consultà fora dla biblioteca. Al é stlüt fora:
A) les operes che mëss ester tres a desposiziun ti locai dla Biblioteca provinziala por garantì la inrescida, l’adoranza y la gestiun dla biblioteca, y dantadöt les operes de consultaziun bibliografiches o d’atres operes de consultaziun.
B) i folieć y les revistes
C) les operes publicades dan l’ann 1910
D) d’atres operes de valur o che ara ne va nia da sostituì saurì
E) d’atres operes che à debojëgn de na cura particolara, sciöche p.ej. ediziuns cun plates singoles
F) les operes dla racoiüda Teßmann dl’Academia Austriaca dles Sciënzes de Viena che é sotmetüdes ales desposiziuns dl contrat de deponüda di 27 de messè dl 1983.
(2) An ne po nia imprestè fora libri a inom de d’atri y dè inant operes imprestades fora. Le titolar dla tessera dla biblioteca é responsabl dla maladoranza dla tessera.
(3) En general pon imprestè fora alplü 20 volums.
(4) L’utënt mëss lascè registré pro la portina de imprëst dötes les operes che al ô imprestè fora. Sce al ti vëgn dè n ejemplar danejè, mëssel ti le dì al personal competënt a na moda da ester bun da desmostrè canche al ret le liber che al ne n’à nia ël danejè le liber.
Art. 11 Terminn d’imprëst, apostaziun
(1) Le terminn d’imprëst por les monografies é de regola de n mëis.
(2) Le terminn de imprëst po gnì arlungé alplü dui iadi de n mëis sce l’opera ne n’é nia gnüda apostada da zacai d’atri. L’arlungiamënt dl terminn mëss gnì fat tres le cunt-online dl utënt o cun l’aiüt di colaboradus dla biblioteca dan la tomanza dl terminn d’imprëst.
(3) Düć i utënć che à lascè alsavëi süa misciun e-mail ciafa n avis por e-mail che i media imprestà fora toma tosc denant che le terminn d’imprëst tomes. La e-mail vëgn menada demez zënza garanzia.
(4) La Biblioteca provinziala po stabilì te caji singui terminns de imprëst plü cörć por garantì les ativitês de stüde o de inrescida o por rajuns de sorvisc; por les medemes rajuns po na opera imprestada fora inće gnì damanada derevers dan la tomanza dl terminn.
(5) Les operes imprestades fora po gnì apostades da n ater utënt. Pornache l’opera dejidrada é dan man ti vëgnel lascè alsavëi al utënt.
(6) Le diretur po fà ezeziuns al art. 10 y al art. 11 te caji motivà, tan inant che ares ne reverda nia la racoiüda Teßmann dla Academia Austriaca dles Sciënzes.
Art. 12 Restituziun
(1) Les desposiziuns che reverda la restituziun dles operes imprestades fora vel sides por les operes dla biblioteca che inće por les operes imprestades tres l’imprëst internazional.
(2) Les operes imprestades fora mëss gnì portades derevers alplü tert le dé che le terminn d’imprëst toma.
(3) Sce l’utënt ne se tëgn nia al terminn d’imprëst ti ortia la Biblioteca provinziala na amoniziun scrita cun laprò la tarifa de amoniziun. Sce l’utënt ne se tëgn nia a chësta amoniziun vëgnel ortié d’atres amoniziuns. La Biblioteca provinziala po, mo ara ne mëss nia, ti recordè al utënt por scrit de rete i libri.
(4) I terminns d’amoniziun, la tarifa d’amoniziun y la proibiziun de imprestè fora libri temporaneamënter é da ciafè tl regolamënt dles tarifes dla Biblioteca provinziala. Les tarifes de amoniziun vëgn ghirades dal pröm dé de tomanza dl terminn de imprëst inant.
(5) Sce l’utënt ne se tëgn nia al terminn d’imprëst po le diretur pronunzié na proibiziun de imprëst temporana, y te caji ziti, po le consëi d’aministraziun pronunzié na proibiziun de imprëst por tres.
(6) Le raport iuridich sön chël che le imprëst se basëia é n contrat de imprëst a chël che al vëgn apliché – zënza aziché les desposiziuns dl regolamënt dla biblioteca – les desposiziuns dl Codesc zivil. La Biblioteca provinziala po realisé la ghiranza de retüda dles operes imprestades y trà ite i cosć che i utënć ti vëgn tres i stromënć dl dërt zivil.
Art. 13 Imprëst internazional
(1) Les operes che ne n’é no tla Biblioteca provinziala no te d’atres biblioteches publiches de Balsan po gnì apostades tres l’imprëst internazional. Por la fornidöra de chëstes operes s’anüza la Biblioteca provinziala dles rëis d’imprëst regionales, nazionales o internazionales, olache al é dan man na convenziun. Les condiziuns generales ti corespogn ai prinzips y ales diretives aconsiades dal’Uniun internazionala dles assoziaziuns dles biblioteches (IFLA). Por l’imprëst nazional vel les desposiziuns dl D.P.R. di 05.09.1967, n. 1501. Le cost é da ciafè tl regolamënt dles tarifes.
(2) En linia de prinzip vëgnel ma comanè operes scientifiches por fins de inrescida y de stüde tres l’imprëst internazional. La leteratöra da devertimënt ne vëgn nia comanada, ater co por rajuns scientifiches.
(3) Al vëgn fat copies de articui y operes stampades o scrites cörtes, articui de folieć y de mëndri toć de n’opera sce al é conzedü.
(4) La Biblioteca provinziala po ti imprestè operes de so patrimone a d’atres biblioteches tl cheder dl imprëst regional, nazional y internazional.
D Desposiziuns finales
Art. 14 Estlujiun de responsabilité
(1) La biblioteca ne respogn nia por les conseguënzes dles violaziuns di dërć d’autur di utënć dles lercs de laûr dl’EED o di dovëis de contrat danter utënć y prestadus de sorvisc te internet.
(2) La biblioteca ne respogn nia por dagns al utënt che vëgn a se le dé porvia de contignüs da fai ti media che al adora, por dagns al utënt porvia dl’adoranza dles lercs de laûr de EED y di media pità ailò, sciöche files o portadus de dać, y por dagns al utënt che vëgn a se le dé porvia dla maladoranza di dać da pert de terzi porvia de na sconanza di dać te internet che ne basta nia.
Art. 15 Estlujiun de garanzia
(1) La biblioteca stlüj fora garanzies che reverda la capazité de funziuonamënt de hard- y software che ara mët a desposiziun y la desponibilité dles informaziuns y di media metüs a desposiziun te chëstes lercs de laûr.
Art. 16 Jüda en forza
(1) Chësc regolamënt d’adoranza va en forza al pröm de jenà dl 2010.


text:
2010
L'ONU l'à decidìt che 'l 2010 l'è l'àn internasiunàl de la Biodiersità.
Cuntegnüü
Gh'è söcedìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Zenér[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 12 de Zenér - Ü teremòt del 7 grado de la scala Richter, a i ure 16.53 l'à culpìt l'ìzola de Haiti e sura de töt la capitàl Port-au-Prince.
Fevrér[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 18 de Fevrér - Ol Presidènt di Stacc Ünìcc, Barack Obama l'à 'ncontràt a la Cà Bianca ol Dalai Lama la güida del Tibet e de töcc i Büdisti. La Cina l'à protestàt 'n manéra üficiàl.
- 23 de Fevrér - In del cör de la nòcc ergü mia identificàt l’à facc ‘ndà dét in del fiöm Làmber miliù de lìter de idrocarbür da la Lombarda Petroli a Munscia. Ol petròle l’è pò pasàt in del Pò, ma l’è stacc fermàt prima de rià al delta, ‘n töte i manére l’è stacc ü dizàstr ambientàl.
- 27 de Fevrér - Ü teremòt de 8,8 gradi de la scala Richter, l'à culpìt ol Cile e töt ol Pacìfech meridiunàl. L'epicèntr l'éra di bande de la sità de Conception e i mórcc i è piö de 800.
- 27 de Fevrér - Ol Giuliano Razzoli, a i Ulimpìadi d’Invèren de Vancuver in Canada, l’à enzìt la medàia d’ór in del islàlom speciàl denàcc al Ivica Kostelic, segónt, e al André Myhrer, tèrs.
Mars[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 20 de Mars - ol coridùr de bici Óscar Freire l' vèns la Milà San Remu, segónt ol Tom Boonen tèrs ol Alesànder Petacchi.
- 21 de Mars - ol presidènt di Stacc Ünìcc, ol Barack Obama l' ghe rìa a fà aproà la sò rifórma de la sanità. La sanidaa in Ameriga la resta a bun cünt privada, ma i dit de asicüraziun poden pü refütà de assicürà la gent che la gh'ha di "pre-existing conditions", ciuè "cundiziun (medegh) pre-esistent". Pö l'assicüraziun la vegnaraa ubligatoria e se vün 'l ghe l'ha no 'l gh'ha de pagà 700 dolar a la finn de l'ann. Però 'l guerna 'l ghe daraa una man e 'n pagaraa un tuchelin a quij che gh'hann pocch danee.
- 29 de Mars - a Mosca dò dòne i se fà saltà 'n aria in del metró a l'ura de pónta e i fà 38 mórcc e piö de sènto ferìcc; se pènsa che i sìes teroréscc del Caucaso.
- 29 de Mars - a i elesiù regiunàle de la Lombardéa ol Robèrt Formigù 'l vèns cóntra 'l Filipo Penati e 'l diènta, per la quarta ólta, goernadùr de la regiù.
- 29 de Mars - in Iraq, a Mossul, öna bómba tiràda contra öna famèa de cristià la cópa ü s-cetì.
- 29 de Mars - ol presidènt di Stacc Ünìcc, ol Barack Obama, l'à anünciàt che l' permeterà de turnerà a trielà in del mar per sircà 'l petròle.
Avrìl[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 8 de Avrìl - ol presidènt di Stacc Ünìcc, ol Barack Obama e 'l presidènt de la Rüsia, ol Dmitrij Anatol'evič Medvedev i firma a Praga ol tratàt Start 2 per ol dizàrm nücleàr.
- 10 de Avrìl - L'aereoplà del presidènt de la Polònia l' se schiànta a tèra intàt che l' sircàa de aterà a l'areopórt de Smolensk in Rüsia: i mör ol presidènt de la Polònia, Lech Kaczyński, la sò moér Maria, ol capo de stat magiùr de l'ezèrcit Franciszek Gagor, el vice minìstro di èsteri Andrzej Kremer, ol goernadùr de la banca centràl polàca Slawomir Skrzypek, e töta la delegasiù üficiàla che l'ìa dré a 'ndà a Katyń per prezensià a i selebrasiù 'n memoria de la stràge soviètega de polàch per mà de Stalin.
- 11 d'Avril - El pilota Mattia Pasini el dà un'intervista ins Italia 1 cumpletament in lengua Emiliana-Rumagnöla. L'è vön di puchissim esempi de üsagg d'una lengua regiunala ins una television italiana.
- 12 d'Avril - Ol tréno Mals - Meran de la Sad partìt a i 8.20 l'è restàt sóta öna frana e l'è finìt fò di binàre: i mórcc i è 9 e i ferìcc 28. (Articul Prinzipal)
- 14 d'Avril - Teremòt in Cina de 7,2 gradi de la scala Richter piö de méla mórcc.
- 14 de Avrìl e dé seguèncc - Ol vülcà che l'se tróa sóta ‘l giasèr Eyjafallajokull in Islanda l’à tacàt a erütà de bröt e l’à bötàt fò öna nìola de sènder isé granda che ‘l tràfech aèreo l’è stai fermàt in mèza Eüròpa, a partì prima dal nòrt Eüròpa prima per rià pò fina al cèntro e süd Eüròpa in di dè dòpo.
- 16 de Avrìl - Semper per la nìola de sènder del vülcà islandés i è stai scancalàcc di gùi pò da l’areopòrt de Enésia 53 pò da l'areopòrt de Öre al Sère e di 28.000 gùi giurnalìer che se fà ‘n Eüròpa i n’è partìcc dóma 11.000, i óter i è stai töcc scancelàcc.
- 18 de Avrìl - Töt o spàsio aèreo de la Al Padana e de mèza Eüròpa l'è stai seràt fò per la nìola de sènder.
- 18 de Avrìl - I se té i fünerài del presidènt polàch Lech Kaczyński, ma tace capi de stat i ghe ria mia a èsga per la nìola de sènder del vülcà islandés che i permèt mia a i aèrei de gulà.
- 19 de Avrìl - Melér e melér de persune blocade da dè e dé in di areopòrt de töta Eüròpa i sirca de partì o de turnà a cà co la coriera o col tréno. La Gran Bretagna la möf tri naf de guèra per indà a ciapà i sò citadini che i è restài blocàcc in Fransa e Spagna.
- 22 de Avrìl - In del Gólf del Mèsico la s-ciòpa fò öna piatafùrma per ol petròle ciamada Deepwater Horizon de la società Transocean, ólta 122 méter che la se tróa a 50 chilòmeter da i còste de la Lüisiana. I mör öndes perùne e l'è ü di piö bröcc dizàster ambientài che ghe sìes mai capitàcc, dezà che per dé e dé s'ghe rìa mia a fermà 'l petròle che sènsa piö la piatafùrma 'l vé fò desperlü 'n del mar compàgn de l'aqua de ü tübo restàt sènsa 'l sò rübinèt. Per fermà 'l petròle prima che l' rie 'nfina sö i còste del la Lüisiàna se próa ach a daga föch.
- 27 de Avrìl - La Standard & Poors la sbàsa ol rating del dèbet di stacc de la Grécia e del Portogàl e i cròla töte i bórse del mónt.
- 28 de Avrìl - La Standard & Poors la sbàsa ach ol rating del dèbet de la Spagna da AA+ a AA e töte i bórse del mónt i và zó amò tùrna; la crès la pùra che la crisi de la Grécia la contàgie sö töcc.
- 29 de Avrìl - La canceliéra todèsca, la Angela Merkel, dòpo i 'ncontràt ol presidènt del FMI l'à finalmènt decidìt de ötà e de prestàga di palànche, 'nsèma a töcc i óter paìs de l'Eüròpa e la FMI, la Grécia: la bórsa de Atene la sèra fò con ü +7%.
Mas[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1 de Mas - A Nöa York l' falés ün atentàt a Time Square, 'ndóe öna machina 'mbutìda de esplosìf la é troàda e disinescàda prima che la pöde saltà 'n aria.
- 2 de Mas - Ol Papa Benedictus XVI l' và 'n pelegrinàg a Türì per la ostensiù de la Sacra Sindone.
- 4 de Mas - Claudio Scajola l' rasègna le dimisiù da minìster del laùr del IV goèrno Berlusconi. Ol sò ministér l' sarà ciapàt ad interim pròpe dal Presidènt del Consèi italià.
- 5 de Mas - In Grécia sciòpero generàl de töcc i lauradùr che i và 'n piasa a protestà cóntra i mizüre del Goèrno che l' sìrca de salvà l' paìs dal falimènt e per fal l'à teàt i stipèndi di statài e liberalizàt i licensiamèncc in del setùr privàt. La zét la sìrca de 'ndà dét in del Parlamènt e i se pìca co la polisìa. Öna quach manifestàncc col müs iscondìt i ghe dà l'asàlt a la filiàl de öna bànca e i ghe tìra dèt ach di molotof: tri dipendèncc de la bànca i mör dét in del föch.
- 5 de Mas - A Roma l'Inter là èns la finàl de la Còpa Itàlia cóntra la Roma per 1 a 0, gol in del prim tép del Diego Milito. La Roma la fenés i 10, dezà che 'l Francesco Totti l' ciàpa 'l cartelì rós per ìga dacc ü gran pesadù al Mario Balotèl.
- 6 de Mas - Elesiù 'n Gran Bretagna, i vèns i Tory, i Conservadùr del David Cameron, che i ria a 305 sègi, ma i ghe rìa mia a ìga ol 50% piö ü di sègi per pödì goernà desperlùr, ol parlamènt l' rèsta isé "hung", che 'l völ dì "tacàt vià per aria", manéra de dì che gh'è nisü che l' pöl goernà desperlü e i è töi lè che i spéta de capì chèl che l' söcederà.
- 6 de Mas - Ol parlamènt de la Grécia l'vóta a faùr di poredimèncc del goèrno che i sirca de salvà 'l paìs dal falimènt.
- 6 de Mas - Ol Dow Jones e 'l Nasdaq, per la pura che i dèbecc de la Grécia i tire dét in di fastöde töcc i paìs de l'Eüròpa, i pèrt ol 3,5%, ma a ün ura de la fì i perdìa adiritüra 'l 9%; se pènsa però che ghe sìes stacc ün erùr del compiuter o ün erùr de quach operadùr che i à sbaiàt a mèt dèt ün ùrden.
- 7, 8 e 9 de Mas - Adünada di Alpì nömer 83 a Bèrghem; 500.000 alpì i à sfilàt da i 9 de matina a i 9 e mèsa de sira 'n mès a la zét töta 'n fèsta.
- 8 de Mas - L' part ol Giro d'Italia nömer 93 da Amsterdam col "Crono Prologo".
- 8 e 9 de Mas - Dopo che la speculasiù internasiunàla la metìt sóta atàch i stacc de l'Eüròpa e i gràne de la Grécia i rés-cia de tirà dét 'n di fastöde töta l'Eüròpa i capi de stat e i minìster di finanse i laurà dù dé per riàga a 'ndà decórde e i per das de fà töcc 'nsèma per tègn sö l'Eüro e i stacc piö 'ndebitàcc.
- 11 de Mas - I Borse i fà fèsta, dòpo che i capi de stat e i minìster di finanse de l'Eüròpa i è 'ndàcc decórde: Milà la sèra fò adiritüra con ü +11,28%.
- 11 - 12 de Mas - Ol Papa Benedictus XVI 'l và pelegrì 'n Portogàl per visità la Madóna de Fatima.
- 12 de Mas - 'l Altetico Madrid l' vèns la prima finàl de la Eüropa League cóntra 'l Fulham per 2 a 1 a i tép süplementàr: gol de Diego Forlan (Atletico) e de Davies (Fulham) in del prim tép e gol finàl in del segónt tép süplementàr amò del Diego Forlan.
- 16 de Mas - L'Inter la èns l'öltima partìda del Campiunàt 2009 - 2010 a Siéna per ü a zéro cóntra 'l Siéna, gol del Diego Milito, e la èns ol campiunàt italià con 82 póncc, segónda la Roma con 80. I và 'n Còpa di Campiù ach ol A.C. Milan e la Sampdòria. 'n B menimà i fenés ol Siena, Ol Liórn e l'Atalanta.
- 22 de Mas - L'Inter la èns al Bernabeu de Madrid la Còpa di Campiù cóntra 'l Bayern Munchen, con dò gòal del Diego Milito.
- 30 de Mas - Ol coridùr de bici de Varés Ivan Basso l' vèns ol Giro 2010 che partìt de Amsterdam l'8 de Mas l' fenés a Verùna.
- 30 de Mas - L' fenés ol campiunàt de Serie B, Lecce e Cesena söbet in Serie A, Salernitana, Gallipoli e Mantova söbet in Serie A; Brescia, Sassuolo, Torino e Cittadella i và a i play off, menimà Triestina e Padova i và a i play out.
- 31 de Mas - In de la nòcc di ativìsti filo palestinés e di pacifisti i sirca de foorsà 'l blòch de Israél sö Gaza. Sö trè bàrche i part da la Türchia e i sìrca de rià via mar a Gaza e portà di gèner de prima necesità, ma la marìna de Israél la ghe à cóntra i repàrcc speciài i ràmpa sö sö i bàrche e l'is-ciòpa fò öna batàia, i mör di pacifisti e töt ol mónt l' se lamènta con Israél.
Zögn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 4 de Zögn - L’vé copàt ‘n Türchìa 'l vèscof lumbàrt Luigi Padovese;
- 5 de Zögn - La Padania la èns la finàl cóntra 'l Kurdistan per 1 - 0 e isé la èns l'edisiù nömer 4 de la Viva World Cup, zögàda a Gozo. La Padania l'è campiù del mónt per la tèrsa ólta.
- 5 de Zögn - Ol Valentino Rossi l’ s’è rómp öna gàmba ‘n di próe lìbere del sàbat matina al Mugèlo;
- 09 de Zögn - Elesiù in di Paìs Bas, i vèns i Liberài (VVD) del Mark Rutte che i rìa prim con dóma ü sègio denàcc a i Socialìst del Job Cohen, ex sìndech de Amsterdam, ma sura de töt l'à enzìt ol Geert Wilders e 'l sò partìt anti islàmech, ol PVV che l'è dientàt ol tèrs partìt del paìs. Menimà l'è 'ndàcia pròpe mal a i Cristià Democràtech del Jan Peter Balkenende, ex capo del goèrno che l' s'éra apéna dimetìt che i è pasàcc da 41 a 21 pòst in parlamènt. Chès-ce i risültàcc: 1) V.V.D.; da 22 a 31 pòst col 20.06%; 2) PvdA da 33 a 30 pòst col 20%; 3) PVV da 9 a 24 pòst col 16%; 4) CDA da 41 a 21 pòst col 14%; 5) SP da 25 a 15 pòst col 10%; 6) GroenLinks da 7 a 10 pòst col 6.6%; 7) D66 da 3 a 10 pòst col 6.6%; 8) ChristenUnie da 6 a 5 pòst col 3.3%;
- 11 de Zögn - I è cüminsàcc i Mondià de Fùbal in Süd Áfriga, la prima partida l'è pròpe Süd Áfriga - Mèsico, finìda 1 a 1.
- 13 de Zögn - Elesiù 'n Bèlgio. In di Fiandré ol prim partìt l'è la Nöa Aleànsa Fiamìnga (N-VA), ol partìt del Bart De Wever. La Nöa Aleànsa Fiamìnga la öl la secesiù di Fiàndre e gh'è la pusibilità che 'l Bèlgio l' se divide 'n dù: Fiàndre e Valònia.
- 18 de Zögn (e dé dòpo): l'è numinàt Minìstro del Federalìs, tra i döbe de la Léga Nòrt, 'l Aldo Brancher esponènt del PDL. Söbet ol nöf minìstro l' domànda 'l legìtimo 'mpedimènt per rimandà i procès 'ndo che l' gh'à de comparì. Dòpo i polémighe nasìde 'ntùren a chèsta situasiù e dòpo che 'l Presidènt de la Repübliga l'à dìcc che l'éra mia ü laùr giöst, ol Brancher l' renüncia al legìtimo 'mpedimènt.
- 24 de Zögn - Dòpo dù pàri de fìla col Paraguay (1 - 1) e co la Nöa Zelànda (1 -1), la nasiunàl de balù italiana la pèrt co la Sloàchia per 3 a 2 e la tùrna a cà sènsa riàga a pasà ‘l girù eliminatòre ‘ndo che la rìa adiritüra öltima: Paraguay 5, Sloàchia 4, Nöa Zelànda 3, Italia 2.
- 24 de Zögn - Ol Masimo Tartaglia l'è asòlt co la giustificasiù che l'éra mia bù de ragiunà 'n del momènt che l'à tiràt la statüìna söl müs al Berluscù.
- 28 de Zögn: Ol Pietro Taricone, óm de spetàcol e atùr italià, l' mör in de la nòcc dòpo ìga üt ün incidènt col paracadüte.
- 29 de Zögn - Ol Marcello Dell'Utri, senatùr del PDL e cofondadùr de Fórsa Itàlia, l'è condanàt in Apèl dal tribünàl de Palèrm a sèt agn de galéra per concórs estèrn in asociasiù mafiùza (periodo fin al 1992); l'avrès tratàt pò co la mafia per ès ötàt o mia ostacolàt in di afàre econòmech (supermercàcc e antène tv). Asolüsiù per i facc dòpo ol 1992, cioè da l'acüza de ès istàcc ol legàm tra mafia e politega, per ès piö precìs tra mafia e Fòrsa Itàlia, asolüsiù dezà che il fatto non sussiste che l' völ dì che chès-ce laùr i è mai söcedìt.
Löi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 3 de Löi: da Rotterdam 'n di Paìs Bas l' pàrt ol Tour de France nömer 96 e l' pròlogo l'è enzìt dal coridùr sguìser Fabian Cancellara.
- 4 de Löi: endèle elesiù 'n Polònia, 'l vèns ol Bronisław Komorowski, candidàt cóntra ol Jarosław Kaczyński, fradèl del presidènt mórt a Smolensk en avrìl.
- 5 de Löi: ol minìstro del Federalìsmo Aldo Brancher, en tribünal, el dis de ülì rasegnà le sò dimisiù.
- 10 de Löi: Uruguay e Germània i zöga la finàl per ol tèrs e quart pòst di Campiunàcc del Mónt de fùbal - Süd Africa 2010. La èns la Germania per 3 a 2.
- 11 de Löi: Spagna e Olànda i zöga la finàl di Campiunàcc del Mónt de fùbal - Süd Africa 2010. La èns la Spagna per 1 a 0 a i tép suplementàr con ü goal de Andrés Iniesta.
- 18 de Löi: dòpo l'incidènt ol Valentino Rossi l' tùrna a cór con d'ü ciót in de la gàmba e l' rìa quàrt al Gran Premio de Germània söl circuìto del Sachsenring, dré al Dani Pedrosa, prim, al Jorge Lorenzo, segónt, e al Casey Stoner, tèrs.
- 25 de Löi: l' fenés ol Tour de France 2010, 'l Alberto Contador l' rìa a Parigi co la màglia zàlda el' vèns ol sò tèrso Tour, segónt ol Andy Schleck e tèrs ol Denis Menchov.
Aóst[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Del prim de Aust l'è scumenzaa l'insci ciamaa SWIFT": un prugrama che'l revarda la trasmissiun forzada ai servizzi federaj segret american di infurmaziun in sü i cünt in banca (e di so detentur) de tücc quij che viven in de l'EU. El Jan Korte, representant del partii pulitegh tudesch Die Linke l'ha ciamaa "un nöf scandal perpetraa de la rugansa americana ai dagn de la gent üropeja".
- 04 de Aóst: ol presidènt de l'Iran, Mahmoud Ahmadinejad, l' iscàpa a ün atentàt di bande de la sità de Hamadan sènsa fas gna 'mpó de mal.
- 07 de Aóst: i Talebà i fà saì de ì copàt ol dé prima 9 "misiunare cristià". I persune copàde i éra 8 dutùr, öna dutùra todèsca, öna dutùra 'nglésa e 6 dutùr americà, 5 òmegn e 1 dòna, piö ü tradutùr afgà. I dutùr, che i éra di volontàre del la International Assistance Mission, i éra 'ndàcc a cürà di persùne in del Nuristan ciamàcc da la zét del pòst e finìt l'intervènt i éra dré che i turnàa a Kabùl, quando i è stai ciapàcc da i Talebà che i à metìcc in fìla, i gh'à sbaràt e i gh'à robàt töt. S'è salvàt adóma ü di dù tradutùr afgà, dezà che 'l s'è metìt a uzà che l'ìa müsülmà e l'à tacàt a recità 'l Corano, menimà gh'è stài negót de fà per i dutùr che i gh'à üt la "cólpa" de portàs dré di Bibie.
- 19 de Aóst: dòpo 7 agn de guèra i öltem soldàcc americà mandàcc in Iraq per combàt i làsa 'l paìs e i tùrna a cà; i è partìcc piö de dès dé prima del dé stabilìt che l'éra 'l 31 de Aóst, 'n töte i manére i rèsta 'n del paìs amò 50.000 soldàcc americà che i è mia lé per combàt ma per insegnàga a combàt a i soldàcc de l'ezèrcito irachéno.
- 21 de Aóst: l'Inter la èns, a San Sir la Süper Còpa Italiana còntra la A.S. Roma, per 3 a 1.
- 27 de Aóst: l'Atletico Madrid l'vèns la Süper Còpa Eüropéa còntra la Inter, per 2 a 0.
Setèmber[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 5 de Setèmber: ol pilòta giapunés de Moto2, Shoya Tomizawa 'l pèrt ol contròl de la sò mòto e 'l vé 'nvestìt da dù óter pilòti, ol Scott Redding e 'l Alex De Angelis in de la gara de Misano Adriatico; portàt in ospedàl 'l mör de lé a póch.
- 19 de Setèmber: ol Papa Benedèt XVI l’ l’ lümìna beàt ol cardinàl John Henry Newman a Rednal.
Utùer[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 10 de Utùer - söl circuìto de Sepang in Malesia ol Jorge Lorenzo l' rìa tèrs e l' diènta campiù del mónt de Moto Gp.
- 12 de Utùer - i scomìncia le uperasiù de sucùrs che i portarà 'n süperfìce i 33 minadùr restàcc sòta 700 meter de profondità per 69 dé 'ndèna minéra 'n Cìle.
- 31 de Utùer - Dilma Vana Rousseff del Partìt di Laoradùr (Partido dos Trabalhadores, PT) la èns ol balotàgio di elesiù presidensiài 'n Brazìl col 55% e la ciapa 'l pòst del Luiz Inácio Lula da Silva.
Noèmber[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 3 de Noèmber - Söl circuìto de Interlagos in Brazìl la Red Bull la èns per la prima ólta 'l campiunàt del mónt a squadre de Formula 1.
- 3 de Noèmber - Asia Bibi, dòna pakistana de religiù cristiàna e màder de 5 is-cècc l'è condànda a mòrt per blasfemia dòpo ès istàcia mètida 'n galéra nel Zögn del 2009.
- 14 de Noèmber - Söl circuìto de Abu Dhabi in di Emiràcc Àrabi Ünìcc ol Sebastian Vettel pilòta de la Red Bull l' vèns la gara e 'l diènta per la prima ólta 'l campiù del mónt de Formula 1 e co i sò 23 agn 'l diènta 'l piö zùen campiù del mónt de Formula 1
- 24 de Noèmber - Al Cairo cristià còpti d'öna banda, polisiòcc e müsülmà de l'ótra i sé pica in di strade de la sità, dòpo che i aütorità i à fermàt la costrüsiù d'öna cèza, l' mör ü s-cèt cristià de 19 agn.
- 26 de Noèmber - La sparés da Brembàt de Sura öna s-cèta de 13 agn de nòm Yara Gambirasio.
- 28 de Noèmber - In Sguìsera l'è aproàt col 52,9 % de sé ü referèndum che l' rènt obigatòre casà vià dal paìs töi chèi che i forestér che i è stài condanàcc per ü reàt penàl.
- 28 de Noèmber - Elesiù 'n Catalògna, l' vèns ol partìt nasiunalést CIU guidàt dal Artur Mas con 62 ségi sö 135 del parlamènt català.
Dezèmber[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 11 de Dezèmber - A Stocólma, ün integralést islàmech l' se fà saltà 'n ària in del cör de la sità tra la zét che la gira i negòse per i regài del Nedàl, ma l'atentàt l'falès e l'mör adóma l'atentadùr. In de la rivendicasiù gh'è di minacé per la Svésia, dezà che l'à fai negóta cóntra ü dizegnadùr de vignète che, segónt i 'ntegralèsch islàmech, l'à ofendìt la sò religù de lur.
- 14 de Dezèmber - A Roma se óta la sfidücia al Goèrno Berlüscù: a la Camera i vóta cóntra 'l goèrno 'n 311, menimà i vóta per ol goèrno 'n 314 e 2 i vóta mia, al Senàt i vóta cóntra 'l goèrno 'n 135, menimà i vóta per ol goèrno 'n 162 e 11 i vóta mia: ol goèrno l'gh'è rià isé a ìga la fidücia dal Parlamènt.
Chi gh'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Chi gh'è mórt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 8 de Mars - Ol Tonino Carino giurnalìsta sportìf de la Rai.
- 3 de Avrìl - Ol Maurizio Mosca giurnalìsta sportìf de la Gazzetta e de la televisiù.
- 8 de Avrìl - Ol Malcolm McLaren, produtùr discogràfech, müzicista e manager di Sex Pistols nasìt in del 1946.
- 10 de Avrìl - Ol presidènt de la Polònia, Lech Kaczyński, la sò moér ol capo de stat magiùr de l'ezèrcit Franciszek Gagor, el vice minìstro di èsteri Andrzej Kremer, ol goernadùr de la banca centràl polàca Slawomir Skrzypek in d'ü dizàster aèreo a l'areopórt de Smolensk in Rüsia.
- 15 de Avrìl - Ol Raimondo Vianello atùr e condutùr televizìf.
- 3 de Zögn - Ol Monsignùr Luigi Padovese, vèscof lumbàrt de la Céza Catòlega.
- 4 de Zögn - Ol Carmélo Francia, poéta e gramàtech del Dücàt de Piassa Puntida.
- 29 de Zögn - Ol Pietro Taricone, atùr e concorènt del prim Grande Fratello.
- 16 de Löi - Ol Mino Damato, giurnalìsta e condutùrt de la televisiù.
- 17 de Aóst - Ol Francesco Cossiga, presidènt, capo de goèrno e minìster de la Repüblica Italiana.
- 5 de Setèmber - Ol Shoya Tomizawa, pilòta giapunés de Moto2.
- 21 de Setèmber - La Sandra Mondaini, atrìce e moér del Raimondo Vianello.
- 29 de Setèmber - Ol Vincenzo Crocitti, atùr.
- 30 de Setèmber - Ol Tony Curtis, atùr americà.
- 27 de Utùer - Ol Néstor Carlos Kirchner, ex presidènt de l'Argentina.
- 11 de Noèmber a Los Angeles - Agostino de Laurentiis, ciamàt Dino, produtùr cinematogràfech.
- 11 de Noèmber - Leslie Nielsen, atùr americà.
- 11 de Noèmber - Mario Monicelli, regìsta toscà.
- 18 de Dezèmber - Blake Edwards, regìsta americà, Oscar a la cariéra, famùs per i sò film compàgn de Breakfast at Tiffany's (colasiù da Tiffany), Hollywood Party e sura de töt chèi de la Pantéra Ròza.
- 18 de Dezèmber - Tommaso Padoa Schioppa economista e ex minìster del Goèrno Prodi.
- 21 de Dezèmber - Enzo Bearzot, alenadùr de la squàdra de balù de l'Itàlia che 'n del 1982 l'à enzìt ol Campiunàt del Mónt de Fùbal.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Uficîni Regiâni
Artécol in dialèt arzân
Al j Uficîni Regiâni (Officine Reggiane in italiân) nasûdi cme Officine Meccaniche Italiane S.A., mèj cgnusûdi cme Officine Meccaniche Reggiane, o a la bòuna Reggiane, êren ‘n’ aṣiènda italiâna nasûda a l'inèsi dal XX sècol per la produsiòun feroviâria e ‘d bâli d' artilieréia, e dvintêda famōsa a la fîn ed j ân '30, per la faméja d’ j aparèc da câsa.
Indice
Stôria[modifica | mudéfica la surzéia]
J inési[modifica | mudéfica la surzéia]
Fûndêda a Rèz ind l’agòst dal 1901 per mêrit ed l' Inzgnêr Romano Righi sóta al nòm ed Officina Meccanica e Fonderia Ing. Romano Righi e C. Int al dicèmbre del 1904 al nòm ed la déta al câmbia in Società Anonima Officine Meccaniche Reggiane (OMR) cun Giuseppe Menada asionésta e presidèint. Dâto che Menada préma diretōr e pó presidèint ed la ‘’’SAFRE’’’(Società Anonima delle Ferrovie di Reggio Emilia), al s’é tôt la pèina ed garantîr urdinasiòun a l'aṣiènda in dó l’êra asionésta l'à urdê da subét 20 câr mêrci sarê pr’ al traspôrt ed rôba e bestiâm e 7 câr mêrci avêrt.
Int al 1908 l'aṣiènda la se ṣlêrga ind al setōr feroviâri ind l’ unîr la Ditta Nobili ed Bològna e l' aquést ed pêrti ed la S. A. Metallurgica Ossolana e ‘d la Anonima Celeste Longoni ed Rèz. Int al 1912 conténva al ṣlêregh cun l’ aquést ed la Società Officine Ferroviarie Italiane Anonima, in pió, l’ istès ân, la déta la dvèinta Reggiane Officine Meccaniche Italiane S.p.a.
La préma guèra mundiêla[modifica | mudéfica la surzéia]
La préma guèra mundiêla l ‘ à favurî al râm ed l'ativitê militêra, al Regiâni, d’ed là de ṣlarghêr l'ativitê, int al 1918 l’aquésta al Proiettilificio ed Mòdna. A l'inési dal 1918 al Regiâni a ‘s mèten in cuntât cun al mònd ed l’aviasiòun e cun la Caproni, che in sègvit la turà al manèg ed la déta ind j ân '30. Al j Oficîni Mecânichî Regiâni, êren difâti tr’ al déti impgnêdi ind al masés ōrdén per biplân trimotōr da bombardamèint ed la faméja ed Caproni Ca.44, Ca.45 e Ca.46 (Ca.5 cun l’ indicasiòun dal Rêgio Esêrcit). De sta masésa urdinasiòun ed 300 mudê a n’é stê inviê sōl la prudusiòun, e fôrsi sōl un mudèl l’é stê muntê ind i stabilimèint ed Rèz.
Fr’ al dō guèri[modifica | mudéfica la surzéia]
Ind al 1920 la crîṣi l’an spêra gnân al Regiâni che vèden i sô stabilimèint subîr ‘n’ocupasiòun operâia. Per fêr divêrsa l'ativitê, cun i prufèt ed guèra, a vîn cumprêda la S.A.M.L. ed Mòunsa ch’ la lavōra ind al setōr di mulèin, fabrîch dla pâsta e materiêl da furnêṣi. Al dificultê conômichi a dvèinten pegiōri. Int al 1928 l’ arnuvamèint al pâsa atravêrs ‘n nōva mudéfica ed l’ ativitê cun l'ingrès ind al setōr ed la granâja (costrusiòun ed sîlos) e cun la vèndita di stabilimèinti ed Mòdna e ‘d Mòunsa.
La crîṣi conômica mundiêla dal 1930 la mèt dal tót fîn a i sfôrs ed salvêr l'aṣiènda (che intânt l’îva zughê la chêrta dal mâchin agrécol). Int al 1933 l' Istitût per la Ricostrusiòun Industriêla (I.R.I.) la quésta la magiurânsa dal j asiòun, còst la permés al salvatâg almēno 'd j impiânt ed Rèz.
Int al 1935, indvnând al bòun mumèint pr’ al turnêres armêr di fascésta, al cûnt Giovanni Caproni al quésta da l' I.R.I. al pachèt ed magiurânsa dal j asiòun dal Regiâni.
Al ṣvilóp ed l’aviasiòun[modifica | mudéfica la surzéia]
Int al 1936 a vîen més insèm a Rèz laSocietà Studi e Brevetti Gruppo Caproni guidêda da l' Inzgnêr Giovanni Pegna (bèle prugetésta a la Piaggio) per strulghêr e ṣvilupêr aparèc da prōva e solusiòun tètnichi da druvêr ind al Settore Avio Reggiane. La préma prudusiòun ed la Società Studi e Brevetti Gruppo Caproni l’é al bumbardêr a dû mutōr Piaggio P.32bis, ṣvilóp dal Piaggio P.32.
In pió al Regiân mèten só al setōr Motori Avio cun la côpia in sèria, só licèisa Piaggio, dal mutōr radiêl P. VII C16. Sèimper só licèinsa Piaggio a gnirân in sègvit prodòt al versiòun C35 e C45 dal P.VII, al P.VI bis , al P.XI bis , al P.XV mènter só licèinsa Fiat al srà prodòt l' A.74. Al sucès dal setôr ed l’aviasiòun al srà marchê dal fat che a la fîn dal 1936 al fatûra al 60% dal totêl.
Int al 1937, só licèinsa SIAI-Marchetti, a vîn inviêda la lénia ed produsiòun dal trimutōr da bumbardamèint S.M.79 e a cavṣa dal ralentamèint dal j urdinasiòun (a la fîn ed l’ân al setōr ed l’aviasiòun al và zò al 45% dal faturê totêl) a vîn arnuvêda l'aṣiènda per méz ed l’aquést ed la Società Studi e Brevetti Gruppo Caproni.
Al 23 fervêr 1937 al vôla per la préma vôlta al mudèl dal P 32 bis pilotê dal cm. Gamna. Al 19 mâg al vôla la só côpia spurtîva: al prém mudèl dal Caproni Ca.405. Ind l’intensiòun ed l'aṣiènda dû Ca.405 arén duvû partecipêr a la gâra dal "Nastro Azzurro" ch’ l’a ‘s sré stêda fâta tr’ al 20 e al 21 agòst 1937 mó, per divêrs mutîv, nisûn di dû mudê l’à prû partecipêr.
Al faturê dal setôr ed l’aviasiòun a’s tîra só, al 1938 e 1939 a’s sêren rispetivamèint cun al 55% e l'80% dal faturê totêl.
Al 24 mâg al vôla al prém mudèl dal Re.2000 (MM 408), pilotê dal Cmandânt De Bernardi, ind al novèmber a vîn mésa só la lénia intercetōr Re.2000 sèria 1 per l' Aviasiòun dal Ré, mó i pôch mudê fât a andrân dabòun in prâtica sōl int al 1941.
L'aparèc al tôṣ só un discrêt sucès ânca internasionêl tânt che ‘na cumisiòun inglèiṣa, incarichêda ed cumprêr materiel militêr, la trâta cun al Regiâni per la pruvésta ed cîrca 300 mudê ed Re.2000 (in môd cêr per l'ingrès in guèra ed l'Itâlia a fiânch ed la Germâgnia l'ōrden an srà mai fât). Ind al ‘stès tèimp idèj d'interèsi a rîven da Svèsia, Règn d’ Ugoṣlâvia, Spâgna, Finlândia, Svésra e Uniòun Soviètica (ânca in sté chêṣ, pr’al ‘stès mutîv dét ed sōvra, l'interèsi an n’à mìa prû mudêres in un ōrden). Sōl cun l'Ungheréia l'interesamèint l’à prû èser cunclûṣ. Difâti, al 27 dicemèber, a vîn fât un cuntrât per la pruvésta de 70 Re.2000 [1] a l'aviasiòun militêra ungherèiṣa (MKHL). In pió, ind al mêrs dal 1940, a vîn dêda la licèinsa ed produsiòun a la déta MAVAG ed Budapest.
Sèimper ind al mâg dal 1940, a vîn inviêda la produsiòun d’ j intercetôr Re.2000 Heja per la MKHL ungherèiṣa.
Int al zógn e utòber a vôlen, in ôrden, al prém mudêl dal Re.2001(MM 409) e dal Re.2002 (MM 454), pilotê dal Cmandânt De Bernardi.
Al 28 novèmber 1940 a vîn fât un acôrd per la pruvésta a l'Aviasiòun svedèiṣa (KSF) per la cunségna de 60 RE 2000. J aparèc ciamê J20 a gnirân cunsgnê tr’ al 1941 e al 1942.
Al 18 dicèmber al vôla al secònd mudèl ed l’ Re.2001 (MM 468), pilotê dal Cmandânt Scapinelli e l' ân a‘s cunclód pr’ al setôr ed l’aviasiòun cun ‘na pêrt ed l' 80% rispèt al faturê totêl.
Int al mêrs dal 1941 a vîn inviêda la produsiòun d’j intercetōr Re.2000 per la KSF svedèiṣa mó al mèiṣ l’é sfurtunê in quânt al 14, al secònd mudèl dal Re.2001 (MM 468) pilotê dal Cmandânt Scapinelli, al câsca zò cavṣând la môrt dal colavdadōr a câṣva ‘d un guâst al mutōr sucèsa ind la fês ed l’ aterâg.
Al 22 mêrs al prém Re.2000 in funsiòun al vîn cunsgnê a l' Aviasiòun dal Rè, mó sōl pôch êter mudê, ind al divêrsi versiòun, a gnirân impieghê da l' Aviasiòun e da la Marèina dal Rè.
Ind al 1941 a vîn inviê la produsiòun ed la versiòin Grande Autonomia Re.2000 sèria 2 per la Marèina e la produzione in serie del Re.2001 per l’ Aviasiòun dal Rè.
Al 27 zógn al vôla al prém mudèl ed la versiòun ch’ al prîva èser lancê da ‘na nêva Re.2000Cat. per la Marèina.
Int al lój dal 1941 l’ Aviasiòun dal Rè Svedèiṣ (KSF) la fà savèir al só interèsi per un rubōst rifurnimèint ed Re.2001; mó, a câṣva dal stêt ed guèra e dal pió impurtânti necesitê ed la nòstra Aviasiòun, l'operasiòun la gnîrà mìa finaliṣêda.
Al 1 ed lój e al 29 vôlen per la préma vôlta al Re.2001bis, e al prém mudèl dal Re.2003 pilotê dal Cmandânt Agello. A vînen segvî, l' 8 novèmber, dal prém mudèl ed la versiòun Grande Autonomia Re.2000GA (MM 8059).
Al 1942 al cumîncia cun al prugèt dal mutōr in lénia Re.105 RC 100 e cun al campiòun dal mutōr in linea Re.103 RC 50. Nisûn di dû al vedrà mai la produsiòun in sèria.
Int al fervêr a vîn fât al prém (di pôch campiòun) ed la versiòun anti-nêva Re.2001 GV (MM 7226), mèinter in mâg al 9 e al 18 vôlen in ōrdin al prém mudèl dal Re.2005 (MM 494) e al secònd mudèl dal Re.2002 (MM 7309), pilotê dal Cmandânt De Prato (st'ûltem al farà da tèsta ed sèria per l'aviamèint produtîv).
La MAVAG la cumîncia al cunsègni a l'Aviasiòun ungherèiṣa del Re.2000 prodòt localmèint (ed mèj cgnusû cme Héja II).
In setèmber e utòber, in râpida sucesiòun, vôlen al sperimentêl RE 2001 Delta (MM 9920), pilotê dal Cmandânt Beretta, al secònd mudèl dal Re.2005 (MM 495), al prém (di pôch) Re.2001OR fât in vèsta ed druvêri inséma a dal, mai custruîdi, nêvi pôrta aparèc, l'ónich Re.2003 ed sèria (MM 12415), pilotê dal Cmandânt Caracciolo.
In novèmber a vîn inviêda la produsiòun in sèria dal RE 2002 e al 20 presentê al stódi dal RE 2005 R (un aparèc sperimentêl a spînta mésta ch’al gnirà mai fât).
In dicèmber l’ RE 2005 al cumîncia a èser prodòt in sèria e al 23 al vôla per la préma vôlta al mudèl ed câsa-silurânt RE 2001 G, pilotê dal Cm. Caracciolo.
Incòra ‘na vôlta l'ân a's sêra cun al faturê ed l’aviasiòun a l'80% dal totêl.
Al 27 znêr del 1943 al mutōr dal sperimentêl Re.2001 Delta (MM 9920), pilotê dal Cmandânt Beretta, al ciâpa fôgh mèinter l’é in un vôl ed prôva e l'aparèc al câsca (sèinsa conseguèinsi pr’ al pilôta che a ‘gh l’à chêva a butêres).
Al 23 fervêr al vôla al prém câsa notûren Re.2001CN (MM 08075) [2] che al srà la tèsta ed sèria ed la versiòun CN.
In mêrs e lōj al prém mudèl Re.2005 al và in ôvra cun l’ Aviasiòun dal Ré (a ló segvirân i mudê ed la Sèria 0) e a vîn fât al sperimentêl Re.2002bis (MM 7327).
L'avtûn dal 1943 l’é un pûnt de svôlta negatîv dal Regiâni in quânt al j avtoritê d'ocupasiòun tedèschi fêrmen, ed fât, l'ativitê lighêda al setōr ed l’aviasiòun.
Al 7 e 8 znêr 1944 i stabilimèint ed Rèz a vînen butê zò ind al cōrs ed dû bombardamèint aleê. I machinâr che s’în salvê dal disastér în inmagaṣinê in di parâg ed Rèz e in êter pôst ed l’ êlta Itâlia. Ed pió per scampêr a i bombardamèint aleê che a crèsen sèimper di pió la produsiòun la vîn decentrêda in dimòndi pôst ed l’ êlta Itâlia: Vicèinsa, Torbole, Gavirate, Cocquio, Besozzo, Gemonio.
Dâta l'ocupasiòun naṣésta e al blôch ed la prugetasiòun e dal svilóp di aparèc, al Regiâni a sêrchen ed preparêres al dôp guèra pinsând al cambiamèint ed l' impiânt produtîv vêrs l'aviasiòun civîla: a vîn inviê, e mai més in prâtica, al prugèt ed l'idrovolânt per i vôl d’ed là dal mêr (Ca.8000).
Intânt in mêrs, ind al j uficîni decentrêdi, a cumîncen ed nōv, ânca se cun dificultê, al j ativitê produtîvi. Es trâta adèsa ed sót scôrti per déti tedèschi (Messerschmitt, BMW e dal jêtri), mutōr P.VII e P.XI bis e DB 605 (st’ûltem in colaborasiòun cun Piaggio, Isotta Fraschini e Alfa Romeo). In pió, per cûnt ed la Luftwaffe, a vîn riprèiṣa la produsiòun ed soquânt Re.2002 d’ed là ed l’ativitê ed revisiòun e riparasiòun di aparèc.
Ind l'agòst dal 1944 al Regiâni patésen al sequèster di machinâri e materiêl di tedèsch compagnêda dal "trasferimèint" ed ‘na trintèina ed tètnich in Germâgna cun al cumpît ed dêr asistèinsa ai Re.2002 més dèinter a la Luftwaffe.
Ind l’avtûn a vîn cumpletê al campiòun del Re.2006 (MM 540) ch’al ciaparà mai al vōl.
L'ân a’s sèra cun al faturê dal setōr ed l’aviasiòun caschê al 40% dal totêl.
Ind al 1945, in sègvit al distrusiòun ed guèra e al condisiòun ed pêṣ urdnê da j aleê, la divisiòun ed l’aviasiòun dal Regiâni a finésen e a sêren só.
Produsiòun[modifica | mudéfica la surzéia]
Aparèc[modifica | mudéfica la surzéia]
- P32 bis: 2 mudê (só licèinsa Piaggio)
- Ca.405: 2 "
- S.M. 79: 405 " (só licèinsa Siae Marchetti)
- Re.2000: 349 "
- Re.2000: 60 " per l’Aviasiòun Svedèiṣa
- Re.2000: 60 " per l’ Aviasiòun Ungherèiṣa
- Re.2001: 237 "
- Re.2002: 225 "
- Re.2003: 2 "
- Re.2005: 37 "
- Re.2006: 1 "
Mutōr[modifica | mudéfica la surzéia]
Mutōr só licèinsa[modifica | mudéfica la surzéia]
Piaggio P VII (C/16-C/35-C/45) 1.231 unitê
Fiat A-74 R.C. 38 1.722 "
Piaggio p. XI bis 1.121 "
Mutōr uriginêl[modifica | mudéfica la surzéia]
- Re.102 R.C. 50/1
- Re.103 R.C. 40/1
- Re.105 stódi e costrusiòu sperimentêla
- Stódi ed mutōr Re.104 R.C. 48/D 1.100 HP al decòl
- Stódi ed mutōr 18 cilénder in lénia 1.500 HP al decòl
Nuvitê[modifica | mudéfica la surzéia]
- Costrusiòun d’aparèc a gósa cun êli stâgni
- Impiêgh di ALCLAD
- Radiadōr intubê ind l’êla
- Progetasiòun d’aparèc cun spînta a zèt
- Progetasiòun d’aparèc cumercêl pr’ al traspôrt só ròti atlântichi
- Uṣ ed mâscri rotânti int al procès produtîv
Riferimèint e nôti[modifica | mudéfica la surzéia]
- ↑ J aparèc, ciamê ‘’Héja’’ a gnirân dabòun cunsgnê tr’ail 1940 e al 1942.
- ↑ In prâtica l’é un stódi ‘d un intercetōr ed la sèria préma ed la produsiòun.


text:
Caldaro sulla Strada del Vino
Caldaro sulla Strada del Vino (Kaltern an der Weinstrasse en todèsch; Koltern endèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 6.859 abitàncc, 'na superfìce de 47 km² e 'na densità de 146 ab./km². El cunfìna coi cümü de Amblar (TN), Appiano sulla Strada del Vino, Cavareno (TN), Egna, Ruffrè (TN), Sarnonico (TN), Termeno sulla Strada del Vino, Vadena.
Situasiù linguìstica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc