text:
Dapi il mars porschan ils bus ina pussaivladad da dar in feedback direct cun l'enquista «happy or notۛ». Ils emprims resultats dapi lura mussan che la cuntentientscha dals clients è tar 80%. En tut hajan 74’410 persunas smatgà in dals nufs, di Ralf Kollegger. Els sajan fitg cuntents cun quest resultat. Il resultat na saja dentant betg da vesair sco cifra absoluta mabain plitost sco tendenza. Pertge quest sistem vegnia era a ses cunfins e passagiers possian tut tenor malduvrar il sistem cun smatgar pliras giadas ils nufs.
Er persvader quels che n’èn betg cuntents
Tuttina – bun 20% dals passagiers hajan smatgar in nuf negativ ed exact quels less Kollegger anc persvader. Sper scolaziuns internas e megliuraziuns da l’urari metta il bus da Cuira dapli paisa sin la communicaziun en il bus. Ina champagna duai far attent la glieud sin las reglas en in bus. La strategia na saja dentant betg da lavurar cun scumonds mabain plitost cun avis simpels ed er divertents. Uschia datti da vesair a partir dad immediat flyers e tatgaders en ils bus che decleran cun comics tge che mintgin duai resguardar.
Nova campagna «curtaschaivel sin viadi»
Il medem mument ha l'interpresa gist lantschà la campagna «curtaschaivel sin viadi». Cun questa campagna vul la Stadtbus Chur communitgar sin moda lucca tips e trics per far il viadi pli cumadaivel.
RR novitads 11.00


c: text/html

text:
Il FC Basilea gudogna a chasa gist cun 3:0 cunter ils Young Boys. Gia suenter 13 minutas era Basilea cun dus gols en avantatg, quai grazia a Cabral ed Alderete. Be trais minutas suenter la pausa Zhegrova alura decis definitiv la partida entras il 3:0 per Basilea. Suenter 16 partidas sa chattan ils Young Boys uss bain anc cun 34 puncts a la testa da la tabella, quai dentant be pli cun in sulet punct dapli ch'ils da Basilea.
Er Son Gagl ha be pli dus puncts pli pauc ch'ils Young Boys. Ordaifer gudogna Son Gagl gist cun 4:1 cunter il FC Lucerna. Quai tranter auter grazia ad ina dubletta davent dal punct da penalti da Quintilla.
Ils ulteriurs resultats:
- FC Sion – FC Thun 2:1
- Neuchâtel Xamax – FC Turitg 0:1
- FC Lugano – Servette FC 1:0
- FC Lucerna – Son Gagl 1:4
Super League
RTR novitads 18:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Tranter Segl e Malögia è ina lavina ida a val.
- In auto è vegnì tschiffà da la lavina.
- La manischunza n'è betg vegnida blessada.
- La via resta serrada almain fin mardi.
Glindesdi curt suenter las 18:30 è in auto ch'era en via dal Plaun da Lej en direcziun Segl Maria ed è vegnì tschiffà d'in squatsch. Il squatsch era part d'ina lavina da var 50 meters lunghezza e d'ina autezza da dus fin tschintg meters. La manischunza ha bandunà l'auto sezza e senza blessuras.
Sco quai che la Polizia chantunala ha communitgà envers RTR, vegnia la situaziun evaluada en il decurs dal mardi sche la situaziun da lavinas lubescha insumma da rumir la via. Dapli indicaziuns uffizialas na datti il mument betg. Persunas na paran betg dad esser vegnidas blessadas.
Lavinas vegnan siglientadas
Il privel da lavinas è anc adina gronds. En singulas regiuns èsi pussaivel che grondas lavinas spontanas pon vegnir fin en las vals. Per evitar talas situaziuns vegnan actualmain siglientà pliras lavinas en il territori da skis.
RR novitads 23:00+


text:
Guillem de Cabestany
Guillem de Cabestany (1162–1212) l'è stat en troadùr de lèngua catalàna uriginàre de Capestany endèl Roussillon. El sò nòm en Ocità l'è Guilhem de Cabestaing, Cabestang, Cabestan, o Cabestanh.
Segónt la legènda, l'è stat l'amànte de Seremónda (o Soremónda), spùza de Raimon de Castel Rossillon. Al nincurzìs de la relasiù, Raimon el g'ha scortelàt sö 'l Cabestanh e 'l g'ha dat el sò cör de maià a Seremónda. Quan che lé l'è nìda a saì de chèl che gh'ìa sücidìt, la s'è sbatìda zó de la finèstra e la s'è copàda. Chèsta legènda la compàr piö tàrde 'ndèl Decameron del Boccàccio e 'ndèi Cantos de Ezra Pound.
Fóncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- The Vidas of the Troubadours. Margarita Egan, trans. New York: Garland, 1984. ISBN 0-8240-9437-9.


text:
L'incumbensa principala è da sustegnair en il chantun Grischun ils sforzs da l'organisaziun federala per la promoziun dal sport "giuventetgna + sport". La realisaziun da questa incumbensa cumpiglia oravant tut l'organisaziun da curs da scolaziun e da furmaziun supplementara per las persunas d'instrucziun dal chantun Grischun sco er las lavurs administrativas per il subvenziunament da las purschidas da sport en las uniuns. Tut las activitads en il rom da "giuventetgna + sport" vegnan organisadas en stretga collavuraziun cun la confederaziun, cun ils auters chantuns sco er cun las federaziuns e cun las uniuns da sport dal Grischun.
En il sectur dal sport da scola cumpiglian ils servetschs in'examinaziun da las prestaziuns en furma da l'examen chantunal dal sport da scola, differentas occurrenzas dal sport da scola sco er curs da furmaziun supplementara per persunas che instrueschan sport. Per sustegnair il sport dal dretg privat vegnan mess a disposiziun meds finanzials or dal fond da sport. En il rom da la promoziun generala dal sport sustegna u lantscha il USS projects u programs per promover il sport ed il moviment confurm al temp.
La midada da num da l'anteriur uffizi da sport a graubündenSport è vegnida realisada cun la finamira da rinforzar l'identitad cun la promoziun chantunala dal sport.
Concept per promover il sport


text:
Dac sön les premies
Criters porl’assegnaziun di elemënc de paiamënt surapró, che vëgn determiná tl sistem por la valutaziun y le control dla performance:
- Contrat coletif por les premies de produtivité dl personal dl’aministraziun provinziala di 16 de jügn dl 2020
- Zircolara n. 1 di 20 de jená dl 2004, Valutaziun dles prestaziuns, progresciun economica, premies de produtivité y aumënc individuai dl paiamënt por le personal provinzial dl rode general
- Indicaziuns sön la valutaziun dl personal dirigënt y l’indenité de resultat
- Desposiziuns sön le paiamënt de posiziun y resultat, sciöche ince sön l'orar de laur dl personal dirigënt dles scores profescionales - deliberaziun dla junta provinziala di 06.02.2018, n. 114
Spartiziun di elemënc de paiamënt surapróen cört, por la dada di cunc sön le degré de seleziun adoré pro la spartizin dles premies y indenités:
- Spartiziun dles premies de prestaziun por le personal dla provinzia – ann 2020
- Spartiziun dles premies de prestaziun por le personal dla provinzia – ann 2019
- Spartiziun dles premies de prestaziun por le personal dla provinzia – ann 2018
- Spartiziun dles premies de prestaziun por le personal dla provinzia – ann 2017
- Spartiziun dles premies de prestaziun por le personal dla provinzia – ann 2016
Degré de desfarenziaziun da adoré les premies pro le personal dirigënt y nia dirigënt:


text:
Creaziun de na ponsiun suplementara por les ciasarines
N sorvisc dl'aministraziun provinziala de Südtirol
Descriziun generala
Ara se trata de n contribut por porsones che laora te ciasa, che é scrites ite te n fonds de ponsiun suplementara, de majera eté y che n’é nia registrades pro n’atra assiguraziun obligatoria por le laur autonom o dependënt y che ne ciafa degöna ponsiun direta.
a) Ciasarina:
Sot a ciasarina minon chë porsona che se crüzia te süa familia ma da organisé y manajé la vita familiara y se fistidiëia da ciaré y trá sö i mituns minorens o da ti sté dlungia al om/ala fomena o partner convivënt/convivënta o a d’atri familiars nia autosufiziënc.
Sce la ciasarina n’á nia mituns minorens y gnanca familiars nia autosufiziënc, pón damané le contribut regional sce la porsona interessada á complí 55 agn al momënt dla presentaziun dla domanda.
b) Residënza al momënt dla presentaziun dla domanda:
- 5 agn de residënza tla Regiun Trentin-Südtirol o
- 15 agn tla Regiun Trentin-Südtirol (ince cun interuziuns), de chisc almanco 1 ann zënza interuziun dan la presentaziun dla domanda.
La domanda pó gní presentada:
- pro düc i patronac dla Provinzia; dailó vëgn la domanda menada inant online al'Agenzia.
- pro la portina dl'Agenzia por le svilup sozial y economich tla str. Canonico Michael Gamper 1 a Balsan.
detlaraziun unificada dl davagn y dl patrimone (DUDP). Decret dl Presidënt dla Regiun di 12 de jügn dl 2012, n. 6/L.
Por la presentaziun dla domanda de creaziun de na ponsiun complementara por ciasarines dal 1° de messé dl 2020 vëgnel damané la detlaraziun DUDP 2019. Por la presentaziun dla DUDP pón jí dai zëntri d’assistënza fiscala (CAAF) y/o dai patronac dla provinzia che pita chësta sort de sorvisc o s’anuzé dl sorvisc online eGov.
L'anuzaziun de chësc sorvisc é debann.
Tan alt é pa le contribut?
Le contribut vëgn conzedü tla mosöra dl 30%, 40% o 50% dl contribut paié ite cina alplü 500,00 € al ann por na dorada mascima de 10 agn.
La situaziun economica dla familia dla porsona interessada ne pó nia jí sura chisc limic de davagn fora:
Davagn plü alt (adöm cun la valutaziun dl patrimone): ann de contribuziun 2016 y suandënc:
Por vigni porsona che vëgn lapró vëgn la scala de avalianza alzada de 0,35.
La scala de avalianza vëgn alzada de 0,2 sce
- la familia é metüda adöm madër da öna na porsona che vir da sora y ne partësc nia les spëises cun d’atri;
- la familia cun mituns y mitans minorens cun trami i geniturs, (o n genitur cun le/la partner convivënt/convivënta) o n genitur su á lauré tl tëmp de referimënt dé dant dala DUDP cun n davagn brutto minim de altamo 10.000,00 euro a porsona.
Le contribut n’é nia compatibl cun la ponsiun da ciasarina (provedimënt dla Lege Regionala n. 3/1993) y an ne pó nia le mëte pro i atri provedimënc dla Lege Regionala n. 7/1992 y dla Lege Regionala n. 1/2005).
La familia é metüda adöm dala porsona che fej domanda, da so om/süa fomena, dal compagn/dala compagna de vita y da sü mituns che n’á nia ciamó cumplí 18 agn, dai mëndrí en afidamënt y dai familiars che á debojëgn de guern.
Recuisic di mituns sot i 18 agn:
Ai mëss ester mitans o mituns dla porsona che fej domanda, de so om/süa fomena, de so compagn/süa compagna de vita o dla porsona cun chëra che ai vir adöm. Ai mëss vire adöm cun la porsona che presentëia la domanda y gní dant sön le zertificat de familia.
Recuisic dles porsones che á debojëgn de guern:
An ciafa i contribuc por l’assistënza dl om/dla fomena o compagn/compagna de vita, di parënc cina le cuarto degré, di parënc tres matrimone cina le terzo degré, dl compagn/dla cumpagna cun chël/chëra che an vir para nominada tl zertificat anagrafich dl damanant/dla damananta y de atri parënc cina le terzo degré. La porsona nia autosufiziënta mëss resulté dal zertificat de familia dl damanant/dla damananta o vire adöm cun ël/ëra.
Al vëgn conscidré porsones nia autosufiziëntes chëres che á n degré de invalidité de almanco le 74%, sciöche ince i verc zivii y i surc.
Trasparënza
Les informaziuns sön la dorada dl prozedimënt, le responsabl dl prozedimënt, le dërt de sostituziun y i mesi de sconanza legala aministrativa y iudiziara é da ciafé sön chësta plata internet.
Formulars
Previdënza y assëgn por la familia - Mudaziun dla modalité de paiamënt
Previdënza y assëgn por la familia
- Formulars
- Abänderung der Zahlungsmodalität [496 KB]
- Formulars
Creaziun de na ponsiun suplementara por les ciasarines Das Herunterladen dieser Anlage ist nur bis zum 29.06.2021 möglich.
Ann de contribuziun 2020
Domanda 2021
Lege regionala di 25 de messé dl 1992, n. 7 - art. 6-bis y mudamënc suandënc
- D’atres injuntes
Dekret des Präsidenten der Region vom 4. Juni 2008, Nr. 3/L
- D’atres injuntes
ASSE - Trasparënza
Les informaziuns sön la dorada dl prozedimënt, le responsabl dl prozedimënt, le dërt de sostituziun y i mesi de sconanza legala aministrativa y iudiziara. é da ciafé.
- D’atres injuntes
- Verwaltungstätigkeiten und Verfahren [354 KB]
- D’atres injuntes
Misciuns di patronać dla Provinzia de Balsan
- D’atres injuntes
- Patronate [36 KB]
- D’atres injuntes
(Sorvisc actualisá ai: 29/03/2021)
Ënt competëntASSE Agenzia por le svilup sozial y economich
Palazzo 12, via Canonico Michael Gamper 1, 39100 Balsan
Telefono: 0471 41 83 19 Wolfgang Zippl
Fax: 0471 41 83 29
E-mail: aswe.asse@provinz.bz.it
PEC: aswe.asse@pec.prov.bz.it
Website: http://asse.provincia.bz.it/
Orar por la jënt:
Lönesc, mertesc, mercui y vëndres: 9.00 - 12.00
Jöbia: 8.30 - 13.00, 14.00 - 17.30
Terminns
30.06.2021


text:
Tenor l'uffizi federal d'ambient producescha mintga persuna en Svizra bun 700 kilos rument l'onn. Ina fitg gronda part da quest rument sa tschenta la fin finala tar grondas birscheras. En il Grischun è quai la corporaziun da vischnancas per l'allontanament da rument (GEVAG) a Trimmis. Là vegn il rument alura brischà.
Ma quant ecologica è la brischera a Trimmis?
La brischera a Trimmis è in indriz modern, tecnicamain sin il pli nov stan. Tar il brischament da rument sto vegnir resguardà bleras perscripziuns. Svapurs da tissi dastgan natiralmain betg sortir en l’atmosfera. Per minimar las emissiuns vegnan las svapurs brischadas lavadas e filtradas. Quasi tut las substanzas nuschaivlas pon uschia vegnir allontanadas. Quai saja ina dretga lavur da hightec, di François Boone il schef da la GEVAG.
Per che tut constetti vegni la GEVAG adina puspè controllada. Els hajan da trametter mintga mais datas a l'Uffizi per natira ed ambient dal Grischun. Lez controllescha lura per exempel la concentraziun da particlas finas.
Ozendi sajan las brischeras fitg modernas, di Hanspeter Lötscher da l'Uffizi per la natira e l'ambient dal Grischun. Particlas finas na sajan perquai betg pli in uschè grond problem sco pli baud. I vegnia duvrà las pli modernas tecnologias. Tar il transport dal rument vegnia perfin producì dapli particlas finas che tar il brischament, di Lötscher.
Ils autos sin via chaschunan bler dapli particlas finas ch'ina brischera moderna.
La siutaziun d'ozendi na pon ins betg cumparegliar cun quella dals onns 60
Enturn ils onns 1960 na vegniva filtrà nagut, di il schef da la GEVAG François Boone. Pir a la fin dals onns 1980 hajan ins fatg in grond pass enavant en quest connex. Ils ultims 20 fin 30 onns saja l’effizienza ecologia natiralmain anc ina giada creschida.
RR actualitad


text:
Brig-Glis
Brig-Glis (Briga-Glis 'n italià; Brigue-Glis en fransés) a l'è un cumün svizzer del destret de Briga, in del Canton Vales. La süperfis del teritori del cumün l'è de 38.0 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 12511 abitant.
El cumün de Brig-Glis al se tröva a una altitüden de 691 meter sura 'l nivel del mar e l'è tacaa ai cumün de Lalden, Mund, Naters, Ried-Brig, Simplon, Termen, Visp, Visperterminen.
L'Istoria del Paes[Modifega | modifica 'l sorgent]
El cumün de Brig-Glis l'è nassüü 'l 1° de Sgenee del 1973 de la füsiun di cumün de Brig, Glis (insem al vilasgin ciamaa Gamsen) e Brigerbad. De chel di li el paes la'ha müdaa cera grazzia al desvelüp edilizzi pütost fort, suratüt in de la frassiun de Glis. Già in de l'etaa de mezz el riaa del lögh, ciamaa Saltina, 'l straripava e 'l lagava tüt el paes. L'ültema volta che la Saltina l'è gnüda föra de l'àrgen l'è staa in del 1993 quand che l'agua l'è rivada sü finn in scima a la stassiun. La roba menada sü de l'agua l'ha faa sü un mutin adoss a la stassiun che l'era volt 3 meter. In del 1997 l'han faa sü in paes vün de quij punc che 'l va sü e sgiò insci de limità i dagn de l'agua volta.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Brig-Glis in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Brig-Glis municipal website (Todesch)


text:
A la suprastanza è dà en egl ch’i vegnia salidà pli e pli pauc en il vitg. Da quella opiniun èn era intgins passants ed abitants da Trin. Cunzunt era uffants da scola na salidan betg la glieud. Perquai è il menader da scola, Christian Erni, era immediat sa declerà pront da segidar tar quest project.
Salidar era en scola
La scola integrescha il salidar era en las lecziuns. Uschia emprendan ils uffants da la scola primara da salidar sin quaranta differens linguatgs. Era usits e spezialitads vegnan tematisads. Plinavant zambregian els placats e malegian bandieras cun ils salids en differentas terras. Uschia speran ils da Trin ch'il salidar na giaja betg a perder e che negin giaja pli en il futur cun il chau a bass senza salidar in l’auter.


text:
Ch'il cumplex d’edifizis a la plazza da la staziun a Cuira na fa betg propi parada, para dad esser enconuschent era a sia possessura, l'assicuranza Axa Winterthur. La pledadra da medias da l'assicuranza di, ch'i saja en l’interess da tut ils participads ch’il fabricat na restia betg memia ditg vid.
Rumir il matg - construir l'atun
Perquai planiseschia l'assicuranza da cumenzar il matg cun rumir tecnica, installaziuns e tut las parts da l’edifizi che n’èn betg d'impurtanza statica. Uschia, di la pledadra da medias, Andrina Speziale, «preparain nus la midada per pudair cumenzar la construcziun regulara senza interrupziun».
L'atun duajan cumenzar las lavurs da construcziun regularas.
Nagin commentari pertutgant dispitas giuridicas da l'Axa Winterthur
Oriundamain vuleva l'assicuranza avair terminà ses edifizi nov enfin il 2018. La fasa da planisar e concepir il project da construcziun haja dentant duvrà dapli temp che previs al cumenzament dal project. Insumma betg commentar vul l'AXA che la raschun per il retard sajan differenzas cun vischins.
La citad spera «ch'i va tras schlanc»
La situaziun pauc accoglienta en il center da la citad fa rumpatesta era en la chasa da la citad da Cuira. Uss saja da sperar ch'il procedere per approvar la dumonda da construcziun giaja da maniera schlanca, di il directur da construcziun da la citad, Tom Leibundgut. A partir dal mument che la dumonda vegn inoltrada, pudess durar la procedura 3 mais - quai dentant mo en il meglier cas, numnadamain quel senza reclamaziuns.
Il project duai vegnir preschentà l'entschatta da la stad
Actualmain preparia l'Axa Winterthur sia dumonda da construcziun ch'ella vul inoltrar il cumenzament da la stad. Al medem mument, uschia la pledadra da pressa, vegn l'Axa ad infurmar la publicitad co ch'il project vegn a vesair ora la fin dals quints.
Il schaner 2015 era vegnì preschentà il project «Capricorn» sco project victur da la concurrenza d'architectura per il nov edifizi a la plazza da la staziun. Il biro d'architectura Giubbini da Cuira prevesa da construir ensemen cun la Priora SA per 39 milliuns in cumplex da dus edifizis cun biros, butias ed abitaziuns.
In maletg dal project da quella giada na vuleva la pledadra da l'Axa dentant betg metter a disposiziun. Quel, uschia l'argumentaziun, na correspundia tut tenor betg pli al stadi actual dal project.
Vid dapi il favrer
Dapi ch'ils 18 locataris han stuì bandunar l'edifizi sin cumenzament da favrer è il bajetg voluminus amez la citad da Cuira vid. Cun las firmas èn era partidas diversas persunas or dal cor economic da la citad. Mo il Globus aveva 90 engaschads. L'Axa aveva 45 collavuraturs sin il lieu. L'assicuranza vegn dentant a turnar en l'edifizi nov.


text:
Brissagh
Brissagh (nomm ufizial: Brissago; Brixagus in Latin) a l'è un cumün svizzer del distret de Locarn. in del Canton Tesin. Al gh’ha pressapoch 1 802 abitant (dato del 31 Dicember 2013[1]) e una süperfiss de 17,8 km², e al se tröva a una altitüden de 197 meter sura al livel del mar.
El cumün de Brissagh a l'è tacaa ai cumün de Scona, Canöbi (IT-VB), Cavaj (IT-VB), Gambarögn, Cent Vai, Pin (IT-VA), Ronch e Tronzan (IT-VA).
Pruverbi in del dialet de BrissaghModifega
- El ciär bégna mandàl inanz e mia dedree.
- Ciel róss, o aqua o bóf.
- L'óra del cojón la vegn per tucc.
- El sangh l'è mia tut compagn.
- L'usel de gabia, se on o canta de gioia o canta de rabia.
- Chi ch'è bón da chér i farà mai fortuna.
- Se piòv per l'Ascensión, e piòv per tucc i funzión.
- Se piòv per San Peder e San Giovann, l'uva la degreniss fin in do cavagn.
- Quand che piòv el dì de l'Ascensión, tuta la fruta la va in d’un cantón.
- Chi che cusiss senza gróp, cusiss per navót.
RiferimentModifega
- ↑ Statistik Schweiz – STAT-TAB: Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter
- Media relaa a Brissago su Wikimedia Commons


text:
La midada dal diever dals mises - pli baud ed oz
Pli baud gievan ils purs surtut si mises per chaschar e far fain. Cun las midadas structuralas en l’agricultura èn quai ozendi praticamain tempi passati. Il diever dal mises è sa midà. Las tegias da mises èn fitg tschertgadas. Ellas dattan suttetg ozendi a blers per passentar il temp liber e per far vacanzas. Magari cun tut il luxus ch’ins ha era a chasa sco televisiun, duscha e stgaudament electric. Blers mises èn era vegnids transfurmads en tegias da chatscha. E bleras tegias èn schizunt accessiblas l'enviern.
Documents da televisiun sur da la vita si mises ier ed oz
La Televisiun Rumantscha ha adina puspè realisà films cun il tema mises. Per exempel ina tegia entadim la val Lumnezia a Vanescha che vegniva anc duvrada per chaschar. Plinavant mises che vegnan occupads durant la stad per far vacanzas.
Ed il pli nov en il 21avel tschientaner: las aclas modernas ad Oberurmein che vegnan laschadas a fit sin la Mantogna sco resort da vacanzas stad ed enviern.
Documents da radio sur dal viver pli baud si mises
Tuscha Barandun da Veulden aveva raquintà il 1962 en il Radio Rumantsch co noss tats e basats gievan a culm. E Georg Candinas aveva raquintà avant 25 onns co el passentava il temp da stad si mises en val Tenigia.


text:
Concret sa tracta quai da gieus dal campiunadi svizzer da ballape e da hockey, ma era da tscherts gieus da ballape en l’exteriur.
Raschuns per il chasti
La Swisscom haja malduvrà il monopol en plirs puncts. Uschia haja ella scumandà ad intgins concurrents mintg'offerta d'emetter sport live sin lur plattafurmas, scriva la CumCo.
Ad auters concurrents sco per exempel a la Cablecom haja la Swisscom mo dà access ad ina purschida da sport reducida.
La Swisscom renviescha il chasti
Il concern da telecommunicaziun n'accepta betg la decisiun. La Swisscom e sia firma affiliada Cinetrade sajan persvadidas d'avair agì endretg tar la commerzialisaziun da cuntegns da sport.
La Swisscom vegn ad examinar la disposiziun detagliadamain. En vista al chasti aut ed al caracter da princip da la decisiun vegnia la Swisscom a trair vinavant la decisiun al tribunal federal administrativ u sche necessari era al Tribunal federal.
Auters salidan la decisiun da la CumCo
Tant la concurrenta da la Swisscom UPC Cablecom sco era la Societad economica da las raits da communicaziuns svizras èn cuntentas dal chasti da la CumCo a l’adressa da la Swisscom.
RR novitads 09:00


text:
La PBD renconuschia e beneventia la procedura preschentada da la regenza, scriva la fracziun da la PBD. La votaziun il favrer 2017 vegnia ad esser ina gronda schanza per lantschar en il Grischun communablamain in project, che possia dar novs impuls a l'entir chantun.
Plinavant refusa la fracziun da la PBD cleramain l’iniziativa “Per ina chatscha etica e cumpatibla cun la natira”. Differentas posiziuns hai dà en la fracziun davart la revisiun parziala da la lescha da chatscha e davart l’ordinaziun chantunala da chatscha.
RR novitads 15:00


text:
San Benedét
San Benedét l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa.
El g'ha 7 258 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfis de 69,6 km² e 'na densità de 104 ab./km².
El cunfìna coi cümü de San Vito Bagnöl, Borchfòrt, Mòia, Munticiàna, Pegügnàga, Quistèl e Sustinént.
Evulusiù demogràficaModifega
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Sab Benedét l'è mustrat endela tabèla ché de sóta:
Abitàncc censìcc
RiferimènccModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Lain (CO)
Lain (nom ufizial in italian: Laino) l'è on comun de la Provincia de Còmm cont ona popolazion de 499 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 6,8 km² e 'na densità de 73 ab./km². L'è situaa in la Val d'Intelv.
A Lain l'è nassuu el pittor Giuli Quaj el Giovin (1668-1751).
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Lain (CO) l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
34 plazzas da lavur giessan a perder, hai num en la communicaziun.
A la radunanza generala dal center medicinal bogn curativ ha il manader Dr. Robert Eberhard ditg che la serrada dal center medicinal avess per consequenza ina gronda sperdita per ils pazients.
Veglia istorgia
Ch'il contract cun la Bäder SA scada è enconuschent gia dapi 2 onns. Finamira fiss stà da chattar ina via cuminaivla cun la Bäder SA ch'è possessura da las localitads. Enfin uss hajan ins chattà nagina via cuminaivla, scriva il center medicinal en la communicaziun.
La Bäder AG haja in concept ch'els preschentan ils 7 fanadur al cussegl da San Murezzan
Quai ha Regula Degiacomi ditg. Ella fa part dal cussegl administrativ da la Bäder AG, sco represchentanta da la vischnanca. I saja vegni fatg studis ed in concept per in project futur saja avant maun. Sco emprim vul la Bäder AG dentant preschentar quai al di da strategia al cussegl communal da San Murezzan avant che ir a la publicitad.
RR actualitad 17:00


text:
En la chapitala serba Belgrad hai danovamain dà protests ed excess, suenter che las autoritads han annunzià restricziuns pli severas pervi dal coronavirus. Ils tumults hai dà malgrà ch'il president da la Serbia Aleksandar Vucic ha prendì enavos il scumond da sortida ch'el aveva annunzià il mardi.
Avant il bajetg dal parlament han intgins demonstrants bittà crappa ed objects ardents sin policists. La polizia ha reagì cun gas lacrimogen ed er policits a chaval èn stads en funcziun. Tenor il minister da l'intern sajan 10 policists blessads.
Durant il temp dal stadi d'urgenza da mez mars enfin l'entschatta matg aveva la regenza cumbattì la derasaziun dal coronavirus cun scumonds da sortir fitg severs. Ils dumbers d'infecziun eran sin quai ids enavos fermamain. Dapi var duas emnas datti dentant mintgadi puspè enturn 300 novs cas d'infecziun.


text:
Vilaciàra
Vilaciàra (en Italià Villachiara) l'è 'n cümü de piö o méno 1 463 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) de la de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt a 35 km de Brèsa en diresiù Sudòvest al cunfì co la pruvìncia de Cremùna.
El teretóre del cümü de Vilaciàra l'è delimitàt a séra de la grànda ànsa furmàda del fiöm Òi, che 'l sègna 'l cunfì có la pruvìncia de Cremùna. Chèsta zòna, la g'ha sübìt 'na profónda trasformasiù 'ndèl córs dei sècoi pasàcc e dópo le mudìfiche del prim dopoguèra e i öltem disboscamèncc dei agn Setànta, gh'è restàt apéna póc sègn del bósc che 'na ólta 'l cuarciàa zó 'na bùna part del teretóre del cümü. De chèsto panoràma flüviàl nó gh'è restàt óter che le resèrve natürài de l'Isola Uccellanda e de la Marisca, al dé d'encö prutigìde dei vìncoi del Parco Regionale Oglio Nord, che 'l ciàpa dét de piö de la metà del teretóre del cümü.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Sava (fiüm)
La Sava l'è 'n fiöm che nas en Slovenia e 'l streèrsa pò a la Croàsia, la Bosnia e Erzegovina (la sègna el sò cunfì setentriunal) e la Serbia. L'è giü dei piö gròs aflüèncc del Danubio endel quàl la se sböta a Belgrado. El pont de partènsa de la Sava l'è cunsideràt per tradisiù la conflüènsa 'ntra la Sava Dolinka e la Sava Bohinjka, de le bànde de la citadìna de Radovljica. De lé 'nfìna a 'l pónt endoche la se sböta endel Danubio l'è lónga 945 km ma semai che se cunsìdera apò el piö lónch dei dù fiöm conflüèncc, la Sava Dolinka, la longhèsa totàl l'è de 990 km. I sò aflüèncc (i piö gròs i è: Drina, Bosna, Kupa, Una, Vrbas, Lonja, Kolubara, Bosut e Krka) i drena le àive de 'n area granda 95.719 km² che la töl dét 'na bùna part de le Alpi Dinariche. Le cità piö 'mportànte che la streèrsa i è: Kranj, Lubiana, Zagabria, Sisak, Slavonski Brod, Brčko, Sremska Mitrovica, Šabac, Obrenovac e Belgrado.


text:
Lansel sco editur da Giovannes Mathis
Il grond poet e consul per la Svizra a Livorno Peider Lansel è stà er l'iniziant dal Chalender ladin e l'editur da Gian Fadri Caderas e da Giovannes Mathis. La part dal relasch Lansel da la Lia Rumantscha, incorporada en las collecziuns da l'ASL dal 2011, documentescha quest'activitad.
Suenter ses emprim return en patria e durant ses onns da pastizier a Genova ha l'emigrant Giovannes Mathis (1824-1912) deditgà bler da ses temp liber al scriver poesias d'occasiun, raquints e l'emprim roman rumantsch Amicizcha ed amur, publitgads en ils pli differents periodics en ed ord patria. Intgins da ses texts fitg populars eran enconuschents al public perfin be tras la lectura dals cudeschs manuscrits da l'autur che sa chattan oz en la Biblioteca da la Chesa Planta a Samedan.
Lansel aveva contactà Mathis dal 1909 per proponer in'ediziun dad ina tscherna da sias ovras. Ma pir en vista a ses centenari s'ha Lansel vairamain occupà da realisar in'ediziun Mathis e da tschertgar las finanzas necessarias. Dasper ils meds segirads tras la Fundaziun Schiller svizra, la Lia Rumantscha e l'Uniun dals Grischs tschertga Lansel da gudagnar lecturas e lecturs da Schlarigna, da Scuol, Cuira e Genevra, ma er da Paris, da l'Engalterra, dad Arezzo, Cagliari e Trieste per ina subscripziun als cudeschs. Sco ch'ils documents ans mussan, eran Lansel e ses contemporans connectads grondiusamain, ed er ils emigrants legevan cun plaschair qua e là in text rumantsch.
Ils Algords cumparan punctualmain per la festa en onur da Mathis dal 1924, Amicizcha ed amur suonda dal 1926. Er sche Peider Lansel s'ha reservà vastas licenzas durant sia lavur d'editur ha el tuttina stgaffì las premissas per che Giovannes Mathis restia tranter las auturas ed ils auturs rumantschs legids enfin oz.
Annetta Ganzoni
Further information
Il tom II cun prosa, essais, artitgels e correspundenza è cumparì dal 2012 en la Chasa editura rumantscha
Contact
Swiss National Library
Swiss Literary Archives SLA
Hallwylstrasse 15
3003 Bern
Switzerland
Phone +41 58 462 92 58
Fax +41 58 462 84 08


text:
La milissa terroristica «Stadi Islamic» pretenda dad esser responsabla per l’attatga terroristica a Londra. Quai ha communitgà Amak, la partiziun da propaganda da la milissa, en l’internet. Sch’il scriver è vardaivel, n’è tenor experts dentant anc betg cler. Ma el saja vegnì publitgà sur ils chanals usitads ed en la furma usitada.
Ils attatgaders èn identifitgads
La polizia britannica ha identifitgà ils trais attatgaders da Londra. Ils nums vegnian publitgads uschè svelt che las investigaziuns permettian quai, ha declerà la polizia. Ussa saja impurtant d’eruir tant pli svelt, sch’ils attatgaders hajan agì sulet u sch’anc autras persunas sajan stadas involvidas. En connex cun las attatgas ha la polizia entant arrestà ulteriuras persunas.
Nova mesira da segirezza
Sco nova mesira da segirezza per ils peduns han las autoritads laschà metter si barrieras da betun sin las punts sur la Themse.
Da l’attatga sonda saira èn 7 persunas vegnidas mazzadas e radund 50 blessadas, per part grevamain. En connex cun l’attatga aveva la polizia arrestà 12 persunas, ina da quellas è entant puspè en libertad. Quai han communitgà las autoritads.
RR novitads 06:00


text:
Ciaciarade:Nandorum
Ciào[modifiché la sorgiss]
I stom nen lì a butete ël sòlit salut ufissial che tant is conossoma già :) Se i dev esse sincer i son nen bon a capì col ch'a l'é ël nòm vèir scondù dadré a lë stranòm, e sòn a l'è mach bon, për la privacy :) Ma tuti coj che a l'han travajà an È a son ëd gent pressiosa për qualsëssìa travaj an piemontèis, e am ësmija che lòn ch'it l'has già fait a sia lì a provelo :) Ah... ël café a l'é andame giù e miraco i son dësvijame, ës nòm-sì am fa vnì an ment chèich-còs... :) Ses-to pa col ch'a truschinava con Asterix? :) --Bèrto 'd Sèra 10:32, 16 Giu 2007 (UTC)
Topònim[modifiché la sorgiss]
I l'hai vist. Andova ch'a-i ero mach dij boro evident i l'hai fat che corege d'amblè, ma andova che 'l dubi a l'é antra zone lenghìstiche (la N-A a manca ëdcò an CESANA) i sai nen 'me fé. I chërdo che i farai che fé në stamp (ambelessì le template i jë ciamoma parej) për marchè topònim da controlè e peui i faroma che fé che telefoné ant ij comun për ciamè, tant a dovrìo esse mach dontre.
Për Àsterix... ma com it fase con ij drit d'aotor? S'a resta lìber it peule publichelo ambelessì, andova antra chèich ësman-a a-i sarà ëdcò un programin për ij fumèt ëd la Ragnà, ma i l'oma sempe ël vìncol dë nen schersé coj drit d'aotor. A sarìa bel (e da na mira técnica as peul pro) ëdcò montelo con dle vos ch'a leso ij test, a mangia pòch ëspassi coma banda ëd trasmission (la figura tant a l'é fissa) e për mostreje a lese e a scrive a le masnà a sarìa pro na ròba da pocio. Tra l'àotr... col sit-lì a sta nassend già con le version an Napoletan e Lombard, as podrìa felo d'amblè an vàire lenghe --Bèrto 'd Sèra 17:40, 16 Giu 2007 (UTC)
"Grammatica della lingua piemontese" ëd Michela Grosso[modifiché la sorgiss]
Ciào, podriës-to pa giontela ant ij lìber për la coression ortogràfica, për piasì? Mi i l'hai nen ël nùmer ISBN e l'editor. --Bèrto 'd Sèra 12:01, 21 Giu 2007 (UTC)
Ëd passagi an piemont[modifiché la sorgiss]
Ciào! I vorìa mach dive a tuti che da lùn-es i sarai a Biela, da ij mè, për un meisòt. S'a-i fussa la possibilità dë felo am farìa piasì ch'is trovèisso a bèive na mesa stopa tuti ansema e miraco a fesse na man a taròch ò a bòce, da chèich part. A sarìa n'ocasion për conòss-se tuti e se i fusso almanch antra quatr ò sinch as podrìa fesse un comunicà stampa e anvité ij simpatisant a la prima "bogianen-manìa" :) A-i son dj'agriturism andova ch'i podrìo trovesse, parej is foma na bela giornà e i pijoma na bocà d'arìa. S'i soma tuti d'acòrdi i butrìa la crija ansima a tute le pàgine, an manera che la gent a peula registresse, parej is foma l'idèja ëd vàire ch'i podoma esse, për sërne ël pòst. Se i soma mach antra quatr ò sinch i podoma bele che trovesse a ca dij mè, che ëd pòst a-i n'a-i é, mach che Biela i chërdo che a la resta nen vàire còmoda, coma posission. Belavans Dragonòt e Borichèt a son an ferie, ma miraco se is prontoma për la fin d'Aost i-i la foma a ess-ie squasi tuti. --Bèrto 'd Sèra 11:42, 28 Luj 2007 (UTC)
Re: Lesseul ò Léssoj?[modifiché la sorgiss]
Ciao Nandorum, mi l'ai creà le vos dëi comun dla provincia ëd Turin ën forma ëd sbòss. Però conòso nen i nòm ën piemontèis ëd tuti sti pais-sì. Për col travaj l'ai dovrà na lista che a l'ha dame gentilment Bèrto, e che a l'ha motobin giutame. Magara a peul ese che a-j sia pì d'un nòm giùst, ma se ti ët ses sicur che Lessolo as dis Léssoj spòsta pura ël tìtol. Se no, i podoma ciamé 'co a j'aotri. --Duvilar • Ciaciarade 10:48, 29 Aos 2007 (UTC)
Wikizionario in lingua piemontese[modifiché la sorgiss]
Carissimi, io Sarvaturi, amministratore e burocrate della Wikipedia siciliana e del Wikizionario siciliano, invito i miei fratelli piemontesi a creare un wikizionario nella loro bella lingua, il piemontèis. Il wikizionario in lingua piemontese potrebbe essere chiamato "wikisionari" o "wikissionari" (da "disionari" o "dissionari", dizionario, in piemontéis) come il wikizionario siciliano è chiamato "wikizziunariu" (da "rizziunariu" o "dizziunariu").
Utilità: Per le lingue minori, un wikizionario è un attrezzo utile che aiuta a giustificare l'uso di una parola nella wikipedia corrispondente: Ad esempio, ci sono spesso più versioni di una parola piemontese e c'è spesso una parola piemontese "preferita" (o "standard" o "lettereraria") fra di queste parole. Il wikizionario è molto utile per rinforzare i progetti minori. Se volete un'esempio per capire meglio, visitate la nostra pagina siciliana sul colore "giallo": giàlinu / giarnu. Potete leggere che le due forme standard "accettate" (sottinteso: "ideali per la lingua siciliana scritta") sono le forme pure "giàlinu" e "giarnu", mentre quella "giannu" è il risultato scritto di un'assimilazione fonetica "rn"->"nn" dunque non puo' essere usata in lingua siciliana standard, ma consideriamo anche come siciliana questa parola fonetica "giannu".
Etimologia: Vi posso confermare che andate a appassionarvi per la vostra lingua piemontese (che hà delle etimologie assai interessanti, ne sono sicuro) come noi ci appassioniamo per la lingua siciliana che hà tante etimologie "straniere" (e strane). ;)
Vi mando i miei complimenti per questa magnifica wikipedia piemontese, e spero di potere leggere presto il wikizionario in lingua piemontese. Saluti cordiali. Sarvaturi (Salvatore)
Votassion[modifiché la sorgiss]
A son duèrte le votassion për viré 'l nòm dla Vichipedìa Piemontèisa ant http://pms.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Votassion_du%C3%A8rte.
--Bertolòt 03:21, 4 Dze 2007 (UTC)
Końskowola - Poland[modifiché la sorgiss]
Could you please write a stub http://pms.wikipedia.org/wiki/Ko%C5%84skowola - just a few sentences based on http://it.wikipedia.org/wiki/Ko%C5%84skowola ? Only 3-5 sentences enough. Please.
P.S. If You do that, please put interwiki link into english version. 123owca321 10:01, 24 Dze 2007 (UTC)
Hi Nandorum[modifiché la sorgiss]
Dear Nandorum, I am wondering if somebody would be so kind to help me translate a short-stub version of two or three sentences of this article for the Piemontèis (.pms) wikipedia? Thank you very much for any advice or help you could provide, -Ana 23:10, 11 Gen 2008 (UTC)
Aministrator[modifiché la sorgiss]
Ciào, i l'oma date la qualìfica da aministrator, parej it peule fé tut lòn ch'a fa da manca :) Bon travaj! --Bèrto 'd Sèra 08:17, 15 Gen 2008 (UTC)
Kamsak Airport[modifiché la sorgiss]
When I created this airport on the English Wikipedia I dropped the "c" in error and have since corrected it, Kamsack. Can you please move the article to Kamsack Airport. Thanks. CambridgeBayWeather Talk 16:14, 18 Gen 2008 (UTC)
- I l'hai fàit che felo mi. -- Borichèt, 18 gen 2008
Di e mèis[modifiché la sorgiss]
Ciàu! Mach për di-te ch'a son content ch'a-t l'has nen rusà përchè a l'hai butà ij man an tò travàj :-) --Gian- 15:04, 4 Fër 2008 (UTC)
Element chìmich[modifiché la sorgiss]
Mersì për la lista dj'element, i-i penso ansima e peui it dagh ëdcò mia opinion. Për adess, mach na propòsta. S'it ses d'acòrd, cand ch'it faras la vos, pitòst ëd fé mach la lista dj'element a sarìa miraco pì anteressant fé na vos Element chìmich ch'a ancamin-a con la definission ëd lòn ch'a l'é n'element e sùbit apress a-i ven-a la lista. Si peui a-i é cheidun bon a travajé con le figure (Gian-?) as podrìa ëdcò butesse ant la vos na tàula periòdica an piemontèis. -- Borichèt, 8 fër 2008
- Mersì për la stima. Mach che mi a son nen tant bon a costrùe le tabele. A ventria che quaicadun a fèisa la tabela "vërgin" e peui mi a podrìa travajela. --Gian- 20:10, 8 Fër 2008 (UTC)
- No, la tàula ëd Mendeleev a conten mach la notassion sientìfica con un-a o doi litre (Al, H, Fe, Cl...). A-i fa nen da manca avèjne un-a an piemontèis!!! --Lissànder 10:48, 9 Fër 2008 (UTC)
- Pardòn, mè bàilo. I chërdìa che da banda dël sìmbol a-i fussa scrit, pì cit, ëdcò ël nòm. -- Borichèt, 9 fër 2008
- Da banda a-i é normalment ël nùmer atòmich, e s'as veul, autre proprietà (pì 'd frequent la massa atòmica). A l'é cò possìbil buté ël nòm për longh, ma a-i é nen vàire spassi e peui an géner la tàula a l'ha na fonsionalità pràtica e chi ch'a la dòvra a sa dagià ël nòm ëd j'element. Cerea, --Lissànder 11:20, 9 Fër 2008 (UTC)
Ciao!
I l'hai pensaje na frisa e it dagh mia opinion, da profan.
I son d'acòrd con ti scasi daspërtut; an particolar, -ium a dovrìa pi 'd soèns ëdventé -i. Tutun për ij nòm pì curt (doe sìlabe) ëdco -io a andrìa bin.
Për esempi: sòdio.
A-i é chèich element dont a podrìo ëdcò essie d'alternative a toa propòsta:
- Actinium: mi i goernërìa la c: actini
- Americium: amerissi am son-a mej che americi, ma tuti doi a van bin
- Carbonium: ambelessì i podrìo ëdcò consideré carbon. Ës tèrmin a pijërìa doi significà diferent (bele che gropà) ma i chërdo che ëdcò an anglèis a sia parèj
- Fluor: flòr a podrìa fin-a esse mej, la sequensa uo a l'é nen tant natural an piemontèis
- Gallium e germanium: consìdera ëdcò gal e german. A-i sarìo d'omonimìe ma a më smija gnente dont ësbaruvesse
- Hydrargentum: ëdcò mercur a podrìa andé bin
- Iodium: cola ch'a sia la sernia, peul desse ch'a sia mej felo ancaminé con j prevocàlica
- Lawrencium: lawrensi o laurensi
- Nitrogenium: ëdcò asòt
- Silicium: silissi
- Strontium: stronsi
-- Borichèt, 13 fër 2008
- La tabela iv la fom mi, ma a-i va pa na figura për fòrsa... a basta tracopiela d'ambelessì ;) --Bèrto 'd Sèra 21:36, 13 Fër 2008 (UTC)
An sël, an sla, an sij, an sj'[modifiché la sorgiss]
Grassie! A l'era pròpi un me boro: a cherdìa ch'as scrivèisa "ans ël" e via parèj :-(
"A l'è" a dovrìa nen esse un me boro: a chërdo d'avèj sëmpre scrit "A l'é".
Ciàu! --Gian- 23:52, 21 Fër 2008 (UTC)
Moncalé[modifiché la sorgiss]
Ciàu, i l'hai vist ch'it l'has butà ël file sonor dla pronunsia ëd Moncalé. Përché 't lo fasto nen ëdcò ant la Wiki an italian, dacant al nòm an piemontèis? A sarìa bel. I lo fas nen mi përché i l'hai nen capì coma ch'as fà. Cordialment, --Nandorum 01:23, 2 Mar 2008 (UTC)
- Për felo i dev prima iscriv-me a la fondassion Wikimedia e peui buté ij files ansima a Commons. A sarà da sòn possìbil carié ij files sonor ansima a la Wikipedia italian-a e a cole an tute le àutre lenghe. Am piasìa l'idèja ëd carié cheicòs ch'a-i fussa mach sì, ma a peul cò esse che buté ël file sonor an sla wiki italian-a a fassa comprende la pronunsia giusta cò a chi a sa nen com ch'as les ël piemontèis clàssich. Cerea, --Lissànder 20:14, 5 Mar 2008 (UTC)
Alba[modifiché la sorgiss]
Ciào, i vorìa mach ciamete se it-i la fase a vnì la riunion d'Alba dij 24 ëd Magg. A-i sarà vàire gent e a sarìa bel che i fusso an vàire 'cò nojàutri. A l'é nen ch'a-i sia tant da fé e se it l'has nen piasì dë parlé a-i é tant ch'as peul fesse con le dimostrassion da fé con le masnà. --Bèrto 'd Sèra 06:54, 14 Avr 2008 (UTC)
Admin Ativ[modifiché la sorgiss]
Ciàu, i voria signalete che an sla "meta" a-i é na votassion për usurpé i drit d'aministrador a j'aministrador inativ. Pen-e che it peusse, but-te për piasì an contat con cheicun ëd j'aministrador. -- Dragonòt 08:17, 12 Aos 2008 (UTC)
Ciao[modifiché la sorgiss]
Ciao, mi potete aiutare a migliorare questi articoli, grazie; Auditorio de Tenerife, Basìlica ëd Candelaria, Dòm ëd La Laguna.--81.32.234.93 16:01, 24 Fër 2013 (UTC)
VisualEditor[modifiché la sorgiss]
Ciao, vedi qui, serve anche il tuo aiuto :) Grazie, --Elitre (WMF) (ciaciarade) 11:06, 4 Stè 2013 (UTC)
Proposed desysop[modifiché la sorgiss]
Hello Nandorum. As you've been inactive for a long time, I've initiated a discussion to have your extended rights (sysop, crat or both) removed. If you do wish to keep the rights, kindly indicate at Discussion ant sla Wikipedia:Piòla#Proposed desysop of 6 users. Thank you. --Minorax (ciaciarade) 17:03, 14 giu 2021 (CEST)


text:
Arsagh
Arsagh (nom ufizial in italian: Arsago Seprio) l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 4 957 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 10,3 km² e 'na densità de 481 ab./km²..
In 'sto paes, che 'l se troeuva in de l'Alt Milanes e in de la region del Sever, l'è de vedè la veggia gesa romaniga dedicada al San Vittor.
Evoluzion demografegaModifega
L'andament del numer di abitant del comun de Arsagh l'è mostraa in la tabella chi de sotta
Abitàncc censìcc
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Luragh Marinon
Luragh (nom ufizial in italian: Lurago Marinone) l'è on comun de la Provincia de Còmm de 2 581 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 3,8 km² e ona densità de 679 ab./km². Se gh'ha minga de sconfondes cont el comun comasch che 'l gh'ha el nòmm medemm, Luragh d'Erba.
L'è tacaa ai comun de Appian, Carbonaa, Fenegrò, Limid, Mozzaa e Venian.
Evoluzion demografegaModifega
L'andament del numer de abitant del comun de Luragh Marinon l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Gráfica poblacional
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Sco quai ch’igl è da leger en il messadi per la radunanza communala è la sutgera da quatter en funcziun suenter l’onn 1987. La concessiun spirescha ils 31 da schaner 2024. Las Pendicularas da Savognin SA na veglian betg nizzegiar ora quest temp maximalmain, e perquai duai la nova pendiculara ir en funcziun gia sin la stagiun d’enviern 2019/20. Tar la pendiculara nova sa tracti d’ina telecabina da 10 analog a la telecabina da la segunda secziun da Tigignas a Somtgant. Il trassé previs da la pendiculara nova vegn a restar pli u main medem sco quel da la sutgera existenta.
I fa prescha
Per pudair bajegiar la telecabina gia la stad 2019, saja d’entschaiver cun las lavurs da project gia l’onn current, scriva la vischnanca da Surses. Per tegnair en quest plan da termins saja necessari che la radunanza communala decida gia la proxima radunanza communala. Per il cas che la telecabina na pudess betg vegnir construida la stad 2019, duvrassi diversas revisiuns vi da la sutgera existenta. Quels custs muntan a radund in milliun francs. Quai avess la consequenza che la sutgera actuala vegniss duvrada anc enfin l’onn 2023.
Vender participaziun vi da Surses Alpin
La construcziun da la nova pendiculara custa radund diesch milliuns francs. La finanziaziun duess succeder cun 40% chapital agen e cun 60% chapital ester. Cun quai ch’ina part dal chapital agen disponibel da las Pendicularas Savognin SA è collià a la participaziun dal resort da vacanzas «Surses Alpin» èsi previs, da vender questa per la valita da stima respectivamain maximal dus milliuns francs a la vischnanca da Surses.
La construcziun da la telecabina nova duai succeder gia l’auter onn. Tuttina vul la societad disponer d’avunda peda per planisar e manar tras la vendita da las aczias da maniera accurata. Perquai èn ins sa cunvegnì cun la Pendicularas Savognin SA da conceder sco mesira transitorica in emprest senza tschains da dus milliuns francs – fin che la vendita da las aczias vegn manada tras.
L’amortisaziun da l’emprest succeda en ina giada suenter la vendita da la participaziun. En quest senn garantescha la vischnanca da Surses d’acquistar la participaziun da las Pendicularas Savognin SA vi da la Surses Alpin SA enfin il pli tard ils 31 da december 2022 per la valita da stima resp. maximal dus milliuns francs. Quai permess che betg in auter investider na cumpra gia pli baud la participaziun per almain las medemas cundiziuns e che la vischnanca Surses consenta a questa cumpra. En quest cas vegn l’emprest pajà enavos cun daner blut a la vischnanca.
Sustegn era dal chantun
A medem temp inoltreschan las Pendicularas Savognin SA al chantun Grischun ina dumonda per in emprest NPR, dal qual l’autezza n’è oz betg anc enconuschenta. Tenor las prescripziuns chantunalas ha la vischnanca da surpigliar la segirtad per emprests NPR. La cumpetenza per contractar segirtads enfin dus milliuns francs surstat a la radunanza communala (art. 30 cifra 5 da la constituziun communala). La dumonda davart la segirtad vegn suttamessa a la radunanza communala, suenter che la decisiun dal chantun davart l’emprest NPR è avant maun.
Svilup turistic è impurtant
La suprastanza communala è persvadida ch’il sustegn per la construcziun d’ina telecabina nova è raschunaivla e da grond’impurtanza per la vischnanca Surses, è da leger en il messadi. In access modern en il territori da skis e da viandar saja da grond’impurtanza per Savognin. Plinavant vegnia cun ina telecabina piglià dapli resguard sin la structura existenta da giasts (famiglias e seniors) – perquai ch’il transport saja pli confortabel cun ina telecabina che cun ina sutgera. Era la segirtad vegnia augmentada cun la telecabina, en spezial tar il transport d’uffants.
RR novitads 06:00


text:
Renfatschas da mulesta: ils rapports da las examinaziuns externas èn sin maisa – la SSR realisescha mesiras
Ils 4 da november 2020 ha il cussegl administrativ da la SRG SSR dà l'incumbensa da far examinaziuns davart las renfatschas da mulesta tar l'unitad d'interpresa RTS. Uss èn ils rapports da las examinaziuns externas sin maisa. Sin fundament dals resultats da las examinaziuns ha il cussegl administrativ decidì da prender mesiras ed instradà pass per meglierar la protecziun da l'integritad persunala da las collavuraturas e dals collavuraturs. En pli ha el confermà sia confidenza al directur general da la SSR Gilles Marchand ed al directur da RTS Pascal Crittin. Il cussegl administrativ e la direcziun da la SSR deploreschan mintga singul cas e dumondan las persunas donnegiadas per perdun.
[Translate to Rätoromanisch:]
Ils 31 d'october 2020 aveva ina gasetta da la Svizra franzosa rapportà davart cas da mulesta presumabels tar RTS. Il cussegl administrativ da la SSR ha agì immediat ed instradà ils 4 da november 2020 (vesair la communicaziun a las medias) – tenor cunvegnientscha cun il directur general da la SSR ed il directur da RTS ed en collavuraziun cun il partenari social, il Sindicat svizzer dals meds da massa (SSM) – examinaziuns externas independentas.
Quellas han duì examinar l'efficacitad dals instruments existents en l'entira interpresa per annunziar ed evitar cumportament sbaglià e per proteger l'integritad persunala da las collavuraturas e dals collavuraturs e far propostas da meglieraziun (examinaziun 1), sclerir las responsabladads dal persunal directiv e da tut ils posts spezialisads involvids sur tut ils plauns da direcziun ora (examinaziun 2) ed intercurir ils trais cas ch'èn stads l'october 2020 en las medias (examinaziun 3).
Organs d'examinaziun externs independents
La Revisiun interna da la SSR, che sustegna il cussegl administrativ da survegliar l'interpresa, è vegnida incumbensada cun l'examinaziun 1. Las lavurs da scleriment èn vegnidas fatgas sut la direcziun da dr. Ursula Gut-Winterberger, commembra dal cussegl administrativ da la SSR, ed en collavuraziun cun dr. Claudia Kaufmann, anteriura mediatura publica da la citad da Turitg.
L'examinaziun 2 è vegnida fatga da Muriel Epard, anteriura presidenta da la Dretgira chantunala dal Vad, e da Stanislas Zuin, anteriur president da la Curt dals quints da Genevra.
La chanzlia d'advocatas genevrina «Troillet Meier Raetzo» è spezialisada sin dretg da lavur ed è s'occupada da l'examinaziun 3. Quest mandat è vegnì surdà da la direcziun da RTS per incumbensa da la direcziun generala da la SSR ed en cunvegnientscha cun il SSM ed approvada da la cumissiun dal persunal dal cussegl administrativ da la SSR.
Meglierar ils instruments e mesiras persunalas
Il rapport d'examinaziun 1 suttastritga la nulla toleranza visavi tut las furmas da mulesta u violaziun da l'integritad e dignitad persunala da collavuraturas e collavuraturs da la SSR. Ils instruments per proteger las collavuraturas ed ils collavuraturs (annunzia a la superiura/al superiur, a las Resursas umanas, il post d'annunzia extern da whistleblowing, access a l'interpresa da cussegliaziun sociala Movis) che stattan oz gia a disposiziun en l'interpresa han mussà mancos. Quels stuess ins curreger e cumplettar cun mesiras supplementaras e mecanissems da controlla.
Il cussegl administrativ ha perquai decidì las suandantas miras e mesiras:
- etablir ina tenuta clera d'ina politica da nulla toleranza
- introducir la posiziun da «persunas da confidenza» internas che stattan a disposiziun a las collavuraturas ed als collavuraturs en las unitads d'interpresa; plinavant crear la posiziun d'ina persuna mediatura externa
- La responsabladad suprema per quest tema surpiglian las persunas cun responsabladad da manar. Questa responsabladad na po betg vegnir delegada. Las collavuraturas ed ils collavuraturs en posiziuns directivas ston perquai absolver in program da scolaziun obligatoric che sensibilisescha sistematicamain per il tema mulestas e las intervenziuns correspundentas.
Tgi che n'observa betg las novas disposiziuns duai vegnir punì cun sancziuns specificas.
Il cussegl administrativ ha incumbensà la Revisiun interna e la direcziun da la SSR da realisar las mesiras decididas. Il process da realisaziun duai vegnir concepì a moda participativa. Il cussegl administrativ dat gronda prioritad a las meglieraziuns e vegn ad accumpagnar stretgamain l'introducziun e la controlla dals effects dals novs instruments per che la SSR restia er en il futur ina patruna moderna ed attractiva. Las meglieraziuns duain plinavant era gidar da rinforzar e d'adattar las pretensiuns da la cultura d'interpresa a las prescripziuns dal cussegl administrativ.
Analisa da las responsabladads
En il rapport d'examinaziun 2 davart las responsabladads dal persunal directiv e da tut ils posts spezialisads involvids sur tut ils plauns da direcziun ora han expertas ed experts externs constatà ch'il management ha agì a moda adequata en dus dals trais cas examinads. En il terz cas han ins constatà mancos da manar en las partiziuns spezialisadas da RTS. Quels deficits vegnan elavurads da la direcziun da RTS che infurmescha bainbaud en quel connex. RTS ha plinavant dà l'incumbensa da far in'examinaziun externa dal management da persunal e dals servetschs da persunal. Ils resultats da quels scleriments spetg'ins proximamain.
Gilles Marchand, directur da RTS dal temp ch'ils cas en succedids, aveva ina responsabladad da surveglianza secundara ch'el ha tenor il giudicat da las expertas e dals experts externs tralaschà en il terz cas. Las expertas ed ils experts na valiteschan quai però betg sco sbagl gravant. Il cussegl administrativ è da l'avis che Gilles Marchand saja la dretga persuna per realisar cun success ensemen cun la direcziun las midadas pretendidas en la cultura d'interpresa da la SSR. Al directur da RTS actual, Pascal Crittin, na pon ins tenor las expertas ed ils experts externs renfatschar nagin cumportament sbaglià. Per il cussegl administrativ na datti perquai era nagin basegn d'agir.
En cunvegnientscha cun il directur è il schefredactur da las novitads da televisiun da RTS sa decidì da bandunar l'interpresa per pussibilitar in nov cumenzament. Il manader da la partiziun dal persunal da RTS vegn a remetter sia funcziun. RTS infurmescha en quel connex cun in'atgna communicaziun a las medias ed in'infurmaziun per il persunal oz, venderdi suentermezdi.
En il rapport d'examinaziun 2 vegnan fatgas ulteriuras recumandaziuns che vegnan examinadas las proximas emnas areguard la realisaziun.
Examinaziun detagliada dals resuns tar RTS
Ils trais cas, dals quals las medias han rapportà en detagl, pertutgan differentas situaziuns. En l'emprim cas che concerna in collavuratur che ha en il fratemp bandunà RTS n'han las expertas ed ils experts independents constatà nagina mulesta sexuala u mobing.
En ils dus auters cas examinads han las expertas ed ils experts dentant constatà acziuns ch'èn vegnidas qualifitgadas sco mulestas en il senn da l'artitgel 328 dal Dretg d'obligaziuns svizzer (responsabladad dal patrun). En connex cun quels dus cas ha RTS prendì mesiras. Per motivs che han da far cun la protecziun da la persunalitad che la SSR respecta na pon vegnir fatgas naginas ulteriuras indicaziuns davart ils singuls cas.
Parallel a l'examinaziun 3 è stada en funcziun fin mez schaner 2021 ina hotline externa per annunziar incorrectadads en il mintgadi da lavur tar RTS. En tut hai dà ils ultims ventg onns 220 resuns. Tut las annunzias vegnan examinadas mintgina per sai ed en detagl e cas problematics elavura l'interpresa immediat.
Elavuraziun dals resuns tar RSI
En consequenza dals scleriments tar RTS ha il partenari social SSM endrizzà ina hotline externa era tar RSI. Silsuenter han RSI e SSM mandatà communablamain in'examinaziun externa. En in'emprima fasa han ins fatg ina triascha da las 38 annunzias. Las renfatschas da mulesta resp. violaziun da l'integritad persunala èn vegnidas surdadas suenter a duas advocatas e dus advocats che examineschan ils cas per incumbensa da RSI. Il rapport final è previs per la fin da zercladur 2021.
L'ulteriura procedura
Il president dal cussegl administrativ da la SSR Jean-Michel Cina manegia: «Il cussegl administrativ da la SSR ha reagì fitg spert ed a moda decidida suenter las novas l'atun 2020 ed ha incumbensà – en cunvegnientscha cun il partenari social – expertas ed experts externs da far examinaziuns detagliadas. Sin fundament dals resultats e las recumandaziuns ch'èn ussa sin maisa han ins decidì emprimas mesiras ed incumbensà la direcziun da la SSR cun ulteriuras. Qua tras ha la SSR elavurà conscienziusamain ed a moda accurata il tema. La SSR na tolerescha nagin maldiever da pussanza, naginas mulestas sexualas e sexisticas e nagin mobing al plaz da lavur. En l'avegnir vegnin nus a pudair proteger anc meglier la persunalitad e l'integritad persunala da nossas collavuraturas e noss collavuraturs – ed jau dumond tuts per perdun, tar ils quals quai n'è anc betg reussì a nus en il passà.»
La commembra dal cussegl administrativ Ursula Gut-Winterberger: «I dovra ina midada da paradigma che premetta che las persunas cun responsabladad sa sentian cumpetentas e responsablas per il tema, vivian la cultura giavischada dal cumportament respectus e dal clima da lavur senza tema. Il cussegl administrativ pretenda ch'i vegnia etablida ina tenuta clera e visibla d'ina politica da nulla toleranza.»
Il directur general da la SSR Gilles Marchand: «La situaziun difficila, en la quala nus ans chattain, mussa che las mesiras d'enfin qua per scuvrir abus e proteger las collavuraturas ed ils collavuraturs na tanschan betg. Jau deploresch quai e sun fermamain decis da realisar ensemen cun l'entira direcziun uschè spert sco pussaivel las mesiras necessarias.»
Il rapport d'examinaziun 2 (anonimisà) è disponibel: Externer Untersuchungsbericht Verantwortungskette (deutsch)
Contact
Post da medias SRG SSR
Edi Estermann e Lauranne Peman
058 136 21 21
medienstelle.srg@srgssr.ch


text:
L'Uniun sindicala svizra sustegn il provediment da vegliadetgna 2020.Tenor communicaziun giaja ils 24 da settember per tschentar ils binaris da principi. La dumonda saja, schebain l'AVS possia vegnir segirada e sch'i dettia in meglierament da las rentas novas.
La situaziun da partenza saja la medema sco avant decennis, cura che l'AVS saja vegnida introducida. Las associaziuns economicas sajan cunter in meglierament da l'AVS, sco quai ch'ellas sajan gia stadas lezza giada cunter l'introducziun da quella. Mo l'AVS saja oz ina da las pli impurtantas novaziuns da la politica interna da la Svizra moderna.
RR novitads 17:00


text:
Spiciola
La spiciola (o bicicleta) a l'è un mezz de trasport a do rœde qe la va inanz cont la propulsion musculara de l'om. A l'è faita de un telar indvè qe g'è tacad un sistema mecaneg qe 'l permet la trasmision de la potenza a la rœda motrix. La rœda la jira per via de la forza esercitada sora i pedai, qe la vegn trasmetuda a'l pignon per via d'una cadena.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
La spiciola la nass in França ind el 1791, ann ind el qual el Mède de Sivrac al projeta e 'l costruiss el so "celerifer".[1] Ind el 1817, un quart de secol plu inanz, el Karl Drais al inventa la soa Laufmachine (in todesc, vetura de corsa), ciamada de la stampa "draisina". Ind el 1861 el Ernest Michaux al monta su una draisina i prim pedai francandoi a'l pern de la rœda anterior.[2] (El biciclo[3] a l'era drovad fess infin ai agn votanta del XIX secol). El sistema de la trasmision del mœd jenerad dei pedai a l'è stait ojet de grands studi infin a quand, prima de la fin del secol, el problema de la trasmision del mœd a l'è risolt cont el collegament dei pedai a una rœda dentada connessa a una cadena; qesta soluzion tecnega la consent de riduxer la dimension de la rœda anterior.[2] Ind el 1884 el John K. Starley al realiza a Coventry la prima Safety Bicycle ("Spiciola de sicureza") ciamada "Rover" e destinada a otenegnir un enorm sucess commercial: antesignana dei moderne spiciol, la g'haveva rœde de dimension inguai e trasmision a cadena in su la rœda posterior.[4] Pœ i g'inn staits oltri progress tecnolojeg. Ind el 1888 el Dunlop al monta in su un triciclo el prim pneumateg a camera d'aria.[2] Ind i prim agn del nœvcent i g'è stait el desvilup dei prime competizion sportive comè 'l Tour de France (1903) e ind el 1909 el prim Jir d'Italia.[2]
El disegn e la configurazion basilara de la spiciola a l'è cambiad poc del prim model de trasmision a cadena del 1885.[5]
Jamò de la so introduzion in Europa int el XIX secol, la spiciola la g'ha havud un impat fort fess sia ins la cultura qe ins l'industria. A'l dì d'incœ g'è pressapoc 800 milion de spiciol in jir per el mond (i plussee tant in Cina), drovada sia comè mezz de trasport principal qe comè veicol de hobby.
Tip de spiciol[Modifega | modifica 'l sorgent]
Spiciola de Montagna[Modifega | modifica 'l sorgent]
La spiciola de montagna, mei cugnussuda cont l'inglesism mountain bike, a l'è disegnada per andar ins i strads malmiss. La g'ha un sistema de cambi con tants marc (de solit plussee de 20), i gom larg, e i rœd cont i cercc rinforzads.
Spiciula da Cità[Modifega | modifica 'l sorgent]
La spiciula da cità l'è disegnaa per vess cunfurtevula e andà a una velucità pütost ólta. Al dì d'incö i henn anca basaa sura i mudel da cursa, ma cun el manübri piat e i paramalta.
Spiciula da Dona[Modifega | modifica 'l sorgent]
La diferenza intra la spiciula da om e quela da dona l'è la pusizion del tübi in sima del telar. Quand che i donn i hann tacà a girà in spiciula, l'eva 'l periud che i meteven sü la soca longa, e donca i custrütur de spiciul i hann cambià la pusizion del tübi da urizuntal a diagunal per fà insì che 'l sia püssee facil per la dona setàss zü ins la sela. Al dì d'incö i spiciul da dona i gh'henn in tüt i varietà: da muntagna, da cità, da cursa, e.i.v.
Tandem[Modifega | modifica 'l sorgent]
El tandem l'è una spiciula per du personn. El gh'ha dü pari de padal, e i ciclista i se seten vön dedree a l'alter. El manübri l'è cuntrulaa da quel setaa de denanz.
Spiciula da Cursa[Modifega | modifica 'l sorgent]
La spiciula da cursa l'è faia in manera da vess püssee svelta d'una spiciula nurmala, cun i röd püssee sutil, un telar alegerii (presempi fai in alümini o fibra de carboni), e 'l manübri bass fat a còren. I spiciul da cursa i gh'hann de andà adree al regulament de l'Ünion Ciclistega Internaziunala (UCI). I telar püssee linger, fai de carboni e titani, i riven a pesà anca manch d'un chilo.
Referenz[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ La bicicletta nacque due secoli fa, Quattroruote, avril 1973, paj.168
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 storia della bicicletta (archiviato dall'url originale in data 9 dicembre 2015)
- ↑ Termin «biciclo» ind el vocabolari Treccani online
- ↑ Rover safety bicycle, 1885. makingthemodernworld.org.uk
- ↑ Herlihy, David V. (2004). Bicycle: The History. Yale University Press, pp. 200–250. ISBN 0-300-10418-9.


text:
Ils 7 da mars decida il suveran svizzer davart trais fatschentas. Co vuschais Vus? Tge schais Vus dad in scumond da cuvrir la fatscha, da la lescha federala davart l'identificaziun electronica e da la cunvegna d'economia tranter ils stadis da l'EFTA e l'Indonesia?
As participai a nossa retschertga
As participar pudais Vus anonim. Las respostas vegnan tractadas a moda confidenziala. Per la retschertga ha la SRG SSR incumbensà l'institut gfs.bern. Ils resultats vegnan silsuenter publitgads sin tut ils chanals da RTR, SRF, RTS e RSI.
Qua sut ils resultats da l'emprima retschertga:


text:
Domenic Janett, il virtuos clarinettist da Tschlin e ses cumpogn, il pianist Rudolf Lutz, ina corifea da la musica da St. Gallen – dus maisters sin lur instruments. Els dus èn da chasa en la musica populara, classica e surtut en limprovisaziun. E gist en quellas trais spartas han els fascinà lauditori ils 4 doctober 2020 a Sent, là en la bella baselgia da San Lurench. RTR ha registrà quel concert cul titel: La chatscha, Die Jagd – Das Konzert in der Tonart der fünften Jahreszeit. Da quest concert cun plain surpraisas musicalas porta lArtg musical parts. E quai cun la moderaziun originala fatga da Ruedi Lutz e cun las istorgias da chatscha raquintadas da Domenic Janett.
Redacziun: Giusep G. Decurtins


text:
Loton
El loton (o oton) l'è ona liga metallega fada de ramm (Cu) e zinch (Zn).
Oltra ai loton binari (faa su de la fusion de 'sti duu metai), a gh'è anca i loton ternari, indove gh'è anca on terz element chimegh, che 'l ghe da a la liga ona quai altra caratteristega. Per esempi, el manganes e 'l stagn fann cress la resistenza a la corosion, el ferr el fa cress el caregh de rottura, e via inscì. A gh'è anca di loton quaternari.
El loton el vegna doperaa per tanti lavorà che vann, per esempi, de la elettricità a l'idraulega, de l'industria chimega ai strument musserai.
Origin del nommModifega
El nomm loton, doperaa anca in venezian e piemontes[1][2], el dovaria vegnì de ona parolla siciliana derivada de l'arab lātūn[3], che 'l voeur dì "ramm". De lì la parolla la s'è spantegada per tutta l'Europa, e l'è doperada in tucc i lengov neolatinn ocidentai (catalan llautó, spagnoeu latón, frances laiton, ocitan laton, portoghes latão, forlan leton[4]), oltra che in de l'islandes látún e in del russ, bieloruss e ucrain latun', . In italian se dis ottone, perchè la L inizial l'è stada interpretada comè on articol determinativ.


text:
Nossa epoca vegn dominada da la raziunalitad economica e dal martgà liber. Conjunctura auta ha damai tut quai che s’oblighescha al patratg da la rentabilitad immediata e da l’efficienza da la prestaziun e dals custs, il meglier sa chapescha sch’i va per la precedenza da l’individual visavi la cuminanzat. I na fa perquai betg smirvegliar sche la cultura, e cun quai er ils linguatgs, na furman betg pli ina part essenziala dal spiert dal temp. Da realisar quai è in in simpel act d’analisa da la realitad che po forsa gidar in pau a chapir blers eveniments actuals. La primavaira ha la majoritad dal Cussegl federal decidì da renunziar a la nova lescha da linguatgs e da la chapientscha reciproca, previda per dar vigur al mandat instituziunal correspundent. En quests dis ha ina partida cun ina ritga tradiziun – er en il senn cultural – sco la partida liberaldemocratica da la Svizra (PLD), publitgà sut il titel “avenir radical” ils resultats d’in vast sondadi entaifer l’atgna basa. Tranter ils 21 projects inditgads sco prioritar dals commembers da partida, na cumpara la cultura betg ina suletta giada, ella è irrelevanta.
In dretg per cultura garantì da la Constituziun n’exista betg e n’avess nagin scopo, sch’ins considerescha che la cultura sa resulta d’ina dinamica sociala en in spiert democratic e da libertad, e sco il cumportament linguistic na po ella betg vegnir imponida per decret. Nossa Constituziun affida a la Confederaziun almain il mandat da favorir la diversitad culturala e la chapientscha reciproca en noss pajais. Per dumagnar questa incumbensa dovra la Confederaziun dentant instruments da direcziun e d’intervenziun e tranter quels tutga er ina lescha da linguatgs e la chapientscha vicendaivla. Il parlament ha mussà ch’el parta questa vista ed igl è da sperar ch’i reusseschia da metter en vigur la lescha uschè spert sco pussaivel.
Er il “Portfolio europeic dals linguatgs”, dal qual nus ans occupain principalmain en quest numer, tutga tar ils instruments da direcziun. Er il portfolio deriva d’ina logica da martgà, essend ch’el è concepì sco instrument individual per la documentaziun da las cumpetenzas acquistadas e damai er per facilitar l’access a la fiera da lavur. L’experienza dals davos onns mussa tuttavia ch’in product orientà al martgà ha fadia da fitgar pè senza l’agid da mesiras politicas. Talas fissan dentant da spetgar, essend ch’il portfolio dispona d’in fitg grond potenzial da render pli vesaivels ils linguatgs e d’augmentar lur valurisaziun.
La redacziun


text:
L’iniziativa dal pievel «Per la suveranitad alimentara. L’agricultura pertutga nus tuts» è vegnida inoltrada l’onn 2016 d’in comité d’iniziativa che vegn purtà dal sindicat puril Uniterre.
Ils iniziants tutgan tar in moviment internaziunal da purs e puras che chapeschan sut suveranitad alimentara il dretg da tuts pievels da decider sezs tge politica agrara ch’els giavischan – senza donnegiar l’agricultura d’auters pajais.
L’idea dals iniziants
Entant che l’iniziativa fair-food focussescha plitost sin ils consuments, ha l’iniziativa per la suveranitad alimentara en mira il bainstar dals purs indigens: Il stadi duai fixar pretschs gists per latg, charn, legums etc. en tut las branschas e chadainas da producziun. Ils purs duain avair il dretg da duvrar, barattar e vender libramain la semenza senza che concerns agrars possian scumandar gliez. Organisaziuns purilas duain procurar che l’agricultura na produceschia betg da memia e sa drizzia tenor ils basegns da la populaziun. L’agricultura indigena vegn protegida cun dazis sin imports. Pussaivel èn explicitamain era scumonds d’imports da tscherta rauba.
Las cundiziuns da lavur e da paja en l’agricultura èn fin uss regladas sin plaun chantunal. L’iniziativa pretenda reglas sin plaun federal che valan dapertut en Svizra.
Parolas: La PS ed ils Verds din Gea.
Arguments cunter l’iniziativa
Ord l’optica da la fiera libra èn talas pretensiuns inacceptablas. Cusseglier federal Johann Schneider-Ammann numna l’iniziativa «privlusa» e «dirigistica». Sin l’emprima egliada parian ils giavischs dals iniziants positivs. Ma sch’il stadi stoppia tuttenina procurar per dapli purs e manaschis purils, custia quai memia bler, di Schneider-Ammann a chaschun da la conferenza da medias.
L’iniziativa volvia enavos la roda dal temp e veglia turnar tar l’agricultura d’avant 1990, avertescha il cusseglier federal. Ella restrenschia era la libertad dals purs. Scumonds d’import e dazis chaschunian pretschs pli auts tar products agrars e promovian il «turissem da cumpra», vul dir ch’ils Svizzers van per exempel a cumprar charn en l’exteriur.
Parolas: La PLD, PCD, PPS, PBD ed ils Verd-liberals din Na.
Text da l'iniziativa
Art. 1
1 L’iniziativa dal pievel dals 30 da mars 2016 «Per la suveranitad alimentara. L’agricultura pertutga nus tuts» è valaivla e vegn suttamessa a la votaziun dal pievel e dals chantuns.
2 L’iniziativa ha il suandant text:
La Constituziun federala vegn midada sco suonda:
Art. 104c
1 Per realisar la suveranitad alimentara promova la Confederaziun in’agricultura purila indigena ch’è rentabla e multifara, che producescha victualias saunas e che tegna quint da las aspectativas socialas ed ecologicas da la populaziun.
2 Ella garantescha in provediment cun victualias e cun pavel che derivan per gronda part da la Svizra e guarda che las resursas natiralas vegnian schanegiadas tar lur producziun.
3 Ella prenda mesiras efficazias cun la finamira:
a. d’augmentar il dumber da las persunas che lavura en l’agricultura e da promover la varietad da las structuras;
b. da mantegnair las surfatschas cultivadas, numnadamain las surfatschas cun culturas alternantas, e quai tant areguard lur dimensiun sco er areguard lur qualitad;
c. da garantir a las puras ed als purs l’utilisaziun, la multiplicaziun, il barat e la commerzialisaziun da semenza.
4 Ella scumonda da duvrar en l’agricultura organissems modifitgads geneticamain sco er plantas ed animals ch’èn vegnids creads cun agid da novas tecnologias, cun las qualas il genom vegn midà en moda betg natirala u vegn cumponì da nov.
5 Ella ha cunzunt las suandantas incumbensas:
a. Ella sustegna la creaziun d’organisaziuns purilas che han l’intent da garantir che la purschida da vart da las puras e dals purs ed ils basegns da la populaziun èn accordads in cun l’auter.
b. Ella garantescha la transparenza sin il martgà e s’engascha che pretschs gists vegnian fixads en tut las branschas e chadainas da producziun.
c. Ella rinforza il commerzi direct tranter las puras ed ils purs e las consumentas ed ils consuments sco er las structuras regiunalas d’elavuraziun, da deposit e da commerzialisaziun.
6 Ella dat in’attenziun speziala a las cundiziuns da lavur da las persunas emploiadas en l’agricultura e guarda che questas cundiziuns sajan las medemas en tut la Svizra.
7 Per mantegnair e per promover la producziun indigena incassescha ella dazis sin l’import da products agriculs e da victualias e regulescha lur quantitad importada.
8 Per promover ina producziun sut cundiziuns socialas ed ecologicas che correspundan a las normas svizras incassescha ella dazis sin l’import da products agriculs e da victualias che na correspundan betg a questas normas; ella po scumandar lur import.
9 Ella na paja naginas subvenziuns per l’export da products agriculs e da victualias.
10 Ella garantescha l’infurmaziun davart las cundiziuns per producir e per elavurar victualias indigenas e victualias importadas e la sensibilisaziun correspundenta. Independentamain da normas internaziunalas po ella fixar atgnas normas da qualitad.
Art. 197 cifra 12
12. Disposiziun transitorica tar l’art. 104c (Suveranitad alimentara)
Il Cussegl federal suttametta a l’Assamblea federala las disposiziuns legalas ch’èn necessarias per realisar l’artitgel 104c il pli tard 2 onns suenter che quel è vegnì acceptà dal pievel e dals chantuns.
Art. 2
L’Assamblea federala recumonda al pievel ed als chantuns da refusar questa iniziativa.
Situaziun actuala
L’iniziativa dal pievel «Per la suveranitad alimentara» è vegnida inoltrada d’in comité d’iniziativa che vegn purtà dal sindicat puril Uniterre. La finamira èsi da midar la politica agrara da la Confederaziun che va tenor l’avis da las iniziantas e dals iniziants en la faussa direcziun.
RR Votaziuns dals 23-09-2018


text:
Millis e millis da giuvnas e giuvens midan onn per onn da la scola obligatorica en la vita professiunala – in pass betg simpel. Anc pli grev èsi per uffants cun in impediment. Ina giada dapli èn dumandads ils geniturs da s'orientar en in mund be prescripziuns, administraziun e leschas.
Perquai è il cussegl, ch'il chantautur e bab dad in figl cun sindrom da down dat a geniturs pertutgads cler:
Mes cussegl: Betg dar si!
Il chantautur da Scharans sa da tge ch'el discurra. Ensemen cun sia dunna ha el tschertgà trais onns per chattar in lieu, che correspunda a lur figl Liun (17).
Uss sa Liun lavurar e viver sin in bain puril spezialisà en il chantun Turitg. Là gida el da tgirar las vatgas ed auters animals e sa lavurar tar la producziun da verdura. Ina spierta, ch'i na dettia betg uschia en il Grischun, ha raquintà Linard Bardill.
Betg gidar tar ina plazza, ma tras la dschungla administrativa
Ina survista da las pussibilitads grischunas po porscher l'organisaziun Procap. Er ella è confruntada onn per onn cun la tschertga da soluziuns professiunalas per giuvnas e giuvens cun impediments.
L'organisaziun da sustegn per persunas cun in impediment na sa betg procurar per in lieu da scolaziun u in dachasa adequat per ils giuvenils, quinta la cussegliadra e spezialista per assicuranzas socialas Monika Padrutt. Ella po dentant prender ils geniturs per il maun tras la dschungla administrativa da pussibilitads e prescripziuns.
Co vinavant suenter la scolaziun – in'occurrenza ed in video
Ina spierta d'infurmaziun e barat da la Procap è il forum da geniturs annual. A Giuvaulta ha el gì lieu quest onn per la tschintgavla giada. Il tema dals referats, la discussiun al podium e la discussiun publica suenter era «Co vinavant suenter la scolaziun obligatorica?».
Per tgi che n'ha betg savì esser da la partida datti in video da l'occurrenza sin la pagina da la Procap en la rait.


text:
Denter 20% e 40% dals requirents d'asil svaneschan avant ch'els vegnan en ils centers da retschaviment u curt suenter, quai conferma il secretariat statal per migraziun vers la "Sonntagszeitung". Dentant era suenter ch'ils requirents d'asil èn vegnids partids tiers da la confederaziun als chantuns datti adina puspè cas nua che requirents d'asil svaneschan.
Radund 10% en il Grischun
En il Grischun sajan quai radund 10%, uschia Georg Carl, manader da la partiziun per asil e realisaziun da mesiras dal Grischun.
Dals 59 requirents ch'èn vegnids durant l'avust en il Grischun fissan pia sis svanids. Nua che quellas persunas van lura n'è betg enconuschent.
Chantun sto ir suenter als minorens
Probabel giajan blers en autras tiaras nua che las cundiziuns èn meglras per requirents, Manegia Georg Carl. I dettia dentant er da quels che turnan puspè en Svizra perquai che las cundiziuns en l'auter lieu na sajan betg stadas sco spetgà. Sulet tar requirents minorens betg accumpagnads sto il chantun ir suenter e guardar nua che quels èn ids. Savens giajan era quels en autras pajais – tar parents.


text:
Ils trenaments dal club da la Bundesliga hajan lieu sin il plaz da ballape dal US Schluein Glion. Per quai intent vegn il plaz adattà a las normas internaziunalas.
Dasper la delegaziun dal HSV cun var 60 persunas spetgan ils responsabels da la regiun Flem Laax Falera era plirs tschients fans dal HSV.
L'equipa da la Bundesliga vegn ad absolver ses trenament durant la segund'emna dal fanadur. Sco quai che Peter Knäbel dal HSV ha manegià, speria el che l'equipa chattia en il Grischun la robustadad da l'animal da vopna dal Grischun per la stagiun vegnenta. Tar il HSV giogan era dus ballapedists da l'equipa naziunala svizra, Valon Behrami e Johan Djourou.
RR novitads 15:00


text:
Las applicaziuns per exempel da SRF Meteo e MeteoSchweiz fan lur prognosas cun agid da moduls d'aura che calculeschan ina simulaziun d'aura. Quella simulaziun vegn anc controllada ed adattada da meteorologs. Sper quels moduls ha SRF Meteo ina rait cun puncts da mesiraziun sur tut la Svizra. Quests puncts èn derasads fitg spess, uschia ch'ins po far prognosas regiunalas pli precisas.
Las prognosas da Google, Apple u Samsung vegnan percunter fatgas cun agid da models d'aura americans ch'èn models globals. Cun quels èsi pussaivel da far prognosas precisas. En in pajais muntagnard sco la Svizra è quai però pli grev cun in model global. Vitiers vegni, che las prognosas da Google e co. na vegnan betg controlladas dad ina persuna dal fatg.


text:
Minneśòta
Al Minneśòta (a s lèś [mɪnɨˈsoʊtə] in ingléś, scólta'l chè) 'l è 'n stat di Stat Unî ch'al s è unî a la federasiòṅ in dal 1858. Al gh'à na pupulasiòṅ ad sinc migliòṅ 'd abitànt dagnóra par na superfìsi ad 225.181 km². 'L è cgnusû cuma 'l stat di déś-mila lâg anc se pò i lâg i èṅ dódas-mila, c'n in mèś anc na part dal Lâg Superiōr.
Al cunfìna a nòrd c'n al Cànada, a èst c'n al Mìchigan e c'n al Wiscònsin, a sud cun 'l Iowa, a òvest c'n al Dakòta dal Sud e c'n al Dakòta dal Nòrd. Al Minneśòta 'l è divìś in utànta-sèt cuntèi e in utsènt-quarantasèt cumùn. Al sò mòt 'l è „L'Étoile du Nord“ (La stéla dal nòrd).
La capitàl l'è Saint Paul ma la sò sità più granda l'è Minneapolis ch'la pasa i quatarsènt-mila cristiàṅ. Al sò guvernadōr, da 'l 2011, 'l è 'l demucràtic Mark Dayton.
Al clima 'l è cuntinentàł, dimóndi fréd in Invèran e cald in Istâ. Tulénd via 'l Alàska, al Minneśòta 'l è 'l stat più a nòrd dal paéś parchè al gh'à 'n cunsèṅ ch'al pasa 'l paralēl 49. Al Minneśòta 'l è 'l stat federàł ch'al prudùś da piò ad tut chi àtar furmintòṅ, barbabiétuli, sòja e arvèa. La bèstia 'd alevamènt tiràda sù par la carna 'l è 'l tòc. Na vòlta 'l paéś 'l éra anc pîṅ ad minéri 'd fèr, in tut al manéri 'l è da 'd chè ch'a riva 'l 75% ad cal mineràl chè druâ in di Stat Unî.


text:
Davent dad immediat è l’entir gimnasi da la claustra a Mustér serrà. Enstagl d'en stanza da scola han ils giuvenils e las giuvenilas scola da chasa anora. Quella mesira duai valair enfin ils 17 da matg. Quest'emna èn dus dis da scola pertutgads. L'emna che vegn è pervi d'Anzainzas pli curta.
Adina dapli tests positivs
La 5 e 6avla classa fa gia dapi glindesdi home-schooling. Ils tests da pool che sajan vegnids fatgs vinavant, hajan mussà tests positivs tar pliras persunas d'ina ulteriura classa. Tenor il rectur da la scola Tom Etter haja quai dà l'impuls da prender la decisiun e trametter l'entira scola, pia tuttas sis classas, a chasa. Uschia veglia la scola evitar ch'i dettia ulteriurs contacts tranter scolaras e scolars u cun terzas persunas.
Probablamain: Infecziuns sur fin d'emna
Daco u danunder ch'il coronavirus è arrivà en la scola na po il rectur Tom Etter betg respunder cun tschertezza. Quai na saja betg d'eruir. Però pudessan las fins d'emna avair influenzà la situaziun en la scola.
Ins na dastga betg emblidar. La fin d'emna èn ils scolars en gir e s'inscuntran cun auters.
Sur la fin d'emna capitia pia bler ed uschia possia il virus er puspè vegnir en scola. En consequenza parta Tom Etter dal fatg, ch'i sa tracta da duas chadainas d'infecziuns independentas, e betg ch'i haja dà infecziuns tranter las classas.
Sco RTR aveva intervegnì, sajan ils tests vegnids manipulads – per spass u per cugliunar. Quai na po il rectur betg attestar. Sco el ha declerà, vegnian ils tests fatg sut surveglianza e cunquai che las classas na sajan betg uschè grondas, hajan ins sut controlla quai. I na dettia nagina manipulaziun.
Magistraglia betg pertutgada
La situaziun tar la magistraglia mussa in auter maletg. Nagin da las scolastas u dals scolasts sajan vegnids testads positiv sin Covid-19, concluda il rectur.


text:
Trezz
Trezz (in italian: Trezzo sull'Adda) a l'è on comun brianzoeu de la Provincia de Milan con 12063 abitant, che 'l confina cont i provincc de Monscia e Brianza (comun de Busnagh, Cornaa e Roncell) e de Bergom (comun de Cavriaa). El vòtt de luj del 2008 el president de la Republica Taliana Giorgio Napolitano l'ha daa al comun el titol de "Cittaa". Quest probabilment per i sò bellezz stòrich e artistich del paes. De chì, a partì de l'Adda, el nass el Navili de la Martesanna. Gh'è anca on alter comun italian ciamaa Trezz (Trezzo Tinella in Italian), e se troeuva in de la Provincia de Cuni.
El comun el gh'ha anca ona frazion, ciamada Concesa.
De èt[Modifega | modifica 'l sorgent]
- La parte ègia del paìs de Très co sò i strade strécie medioeale e i pórte d'ingrès.
- Ol castèl di Viscóncc 'ndóe gh' stacc imprisùnàt e fòrse pò 'nvelenàt ol Bernabò Viscóncc dal sò neùt Giangaleàs Viscóncc.
- La centrala elètrega Taccani che la se tróa sö i rie del Ada a i pé del castèl.
- La éla Viscóncc a pich söl fiöm.
- La éla Cavènàch facia sö 'n del 1647 da la Ipòlita Cavenàch che l'à compràt ol feudo de Très.
- La Cà Gargantina con i sò afrèsch del méla e sèt (1.700).
- Éla Gina a pich söl fiöm che l'è la séde del Parch del Ada Nòrt.
- Ol Santuare de Consésa.
- La présa del navi Martesana che la taca pròpe a i pé del Santuare de Consésa.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer di abitant del comun de Trezz l'è mostraa in la tabella chi de sotta:
Abitàncc censìcc


text:
A Berna è mort il venderdi l'anteriur president da la citad Alexander Tschäppat en la vegliadetgna da 66 onns. Il socialdemocrat da 66 onns saja mort en consequenza da cancer, ha communitgà la citad da Berna.
Politicher popular che polarisava
Cun Alexander Tschäppat perda Berna in carismaticher, ch'era datiers al pievel – in politicher popular ed a medem temp polarisant. Da ses adversaris vegneva el savens numnà «cüpli-socialist». Ses aderents percunter stimavan el per ses umor e ses sentiment politic.
Plazza federala e campiunadi europeic da ballape
Dal 2005 fin il 2016 è l'advocat stà president da la citad da Berna. Sin palancà federal è Tschäppät sesi en il Cussegl naziunal dal 1991 fin il 2003 e lura puspè dal 2011 fin tar sia mort.
Sco president da Berna ha el surtut survegnì arbagias per transfurmar la plazza federala, per il campiunadi europeic da ballape il 20008, per il baldachin sur la plazza da la staziun ubain er per il Center Paul Klee.
RR novitads 11:00


text:
Premi SRG.R 2017 al comite d'organisaziun dals Dis da litteratura
La SRG SSR Svizra Rumantscha (SRG.R) contribuescha cun ses engaschi er al mantegniment ed a la promoziun da la lingua e cultura rumantscha. Cun il premi ch'ella surdat dapi il 1960 mintg'onn undrescha la SRG.R persunalitads ed organisaziuns che s'engaschan per la cultura e la lingua da la Svizra rumantscha. Ils onurads dals ultims onns èn stads: 2016 Clà Riatsch, professer da romanistica, 2015 Corina Casanova, anteriura chanceliera federala ed il 2014 Iso Camartin, publicist e professer da romanistica.
Sut il presidi dad Oscar Knapp ha la suprastanza da la SRG.R surdà il premi per l'onn 2017 als organisaturs dals Dis da litteratura (www.disdalitteratura.ch). La SRG.R undrescha uschia ils responsabels dals Dis da litteratura – per uschè dir il "Soloturn dals Rumantschs" – per lur lavur instancabla. Cun grond engaschi persunal èsi reussì da sa far in num e da chattar renconuschientscha lunsch sur ils cunfins chantunals ora. Dal comite d’organisaziun dals Dis da litteratura fan actualmain part Laura Decurtins Rossert, Sara Francesca Hermann, Sereina Nay, Corina Schmed, Natalia Tuor ed enfin la fin da 2016 Maurus Candrian.
Dapi il 1990 porschan ils Dis da litteratura ina plattafurma ad auturas ed auturs sco er als amaturs da la litteratura rumantscha. Sco occurrenza culturala promovan els era la schientscha da la Svizra rumantscha per l'atgna cultura. Onn per onn vegnan preschentadas, discutadas ed era premiadas novas ovras litteraras ed ovras da la scienza litterara. Ils Dis da litteratura han mintgamai lieu il november a Domat. Impressiunanta n'è betg mo la perseveranza dals organisaturs, mabain era la popularitad extraordinaria e cuntinuanta dals Dis da litteratura – e quai betg mo tar l'elita arrivada, mabain era tar ils litterats pli giuvens ed anc nunenconuschents. Grazia al grond engaschi dal comité d'organisaziun e grazia ad ina stretga collavuraziun cun las medias – tranter auter cun Radiotelevisiun Svizra Rumantscha/RTR – èsi pussaivel da cuntanscher in public fitg vast.
La surdada festiva dal premi è stada a chaschun da la radunanza generala annuala da la SRG SSR Svizra Rumantscha (SRG.R) ils 17 da zercladur 2017 a La Punt Chamues-ch. Il premi è dotà cun 8000 francs.
Da sanestra a dretga: Mevina Puorger, editura e docenta da rumantsch a l’Universitad da Turitg, Gianna Olinda Cadonau, autura, als Dis da litteratura 2016.
Sin la fotografia survart: Benedetto Vigne, Iso Camartin, Laura Decurtins, Natalia Tuor, Sara Hermann ed Oscar Knapp suenter la surdada uffiziala.


text:
Sant Antogn abaa
El Sant Antogn u Sant Antogn del Purscel, cugnussüü anca cunt un'oltra fila de nomm (el Grand, d' Egitt, del Foeugh, del Desert, l' eremita) l'è nassüü a Qumans 'dree al 251 e l'è mort indel desert de la Tebaid el 17 de ginee del 357. L'è staa un eremita egizzian, cunsideraa cumè 'l fundadur del muneghesim cristian e 'l primm di priur.
Grazzi a lüü s'hinn furmaa in pianta stabil ruscèt de munegh che, sot a la guida de un pader spiritüal, hann cunsacraa la sò vita de lur al servizzi del Dia.
La vita del Sant' Antogn l' è stada tramandada del sò scular Atanasi de Alessandria. Vee regurdaa in del tacuin di sancc da la Gesa catolega e de chela lüterana el 17 de ginee, ma la Gesa copta ghe fà memoria el 31, de ginee, che per lur l'è el 22 del mes de Tüba.
La vitaModifega
La vita del sant Antogn l' è cugnussüda per merit de la Vita Antoni, vegnüda fö indel 357, ad övra de l'Atanasi, vescuv de Alesandria che l'eva incuntraa l'Antogn e de lüü l' è staa vütaa a cumbat l'arianesim. L'è stada vultada in tanci lenguv e l' è deventada pupulara tant in Urient cumè in Ucident e la gh'ha daa un bel rüzzun ai vucaziun per la vita del munegh.
Indela Vita Anton féss impurtanta l'è la lota del sant cuntra i tentazziun del diaul. Un bel riferiment a la vita del Sant Antogn l'è denter in de la Vita sancti Paulii primi eremitae scrivüda del San Girolem 'dree al 375, indue se parla de l'incunter indel desert de la Tebaid tra el Sant' Antogn e 'l Paul de Tebe, püssee vegg. El racunt di raport tra i düü eremiti (cun la storia del sgurbat che le ghe porta la micheta per pacià, fintant che l' Antogn l'ha metüü via el Paul) l'è staa trà a man amò inde l'etaa de mezz, prima fra töcc la Legenda Aurea del Jacopo de Varagine.
L'Antogn l'è nassüü a Coma (in Egit) dree al 251, bagai de paisan cristian che gh'even mia i pè fregg. I sò resgiur hin crapaa fö che lüü el el gh'eva gnamò vint ann; desuramaross gh'eva una surela püssee piscinina de stagh adree, ma l'ha sentüü la vucaziun de viv confurma al [Vangel] "S' te vöret vess perfet và a vend chel che te gh'eet e daghel a i puaret" (Mt, 19-21). Iscé gh'ha daa töcc i sò danee a i puaret, l'ha menaa la surela in d'un cunvent de munegh femen e pö dopu l'ha faa cumpagn di olter eremiti e l'è naa a viv deperlüü in preghiera, puertà e castità in del desert inturnavia a la sò zitaa.
El dis iscé che gh'ha 'vüü una visiun indue un eremita cumè lüü l'impiendiva la giurnada cunt el pregà e cunt l'intrisià una corda. Iscé l'ha capii che 'l le gh'eva mia dumà de pregà ma anca de laurà per pudè pacià e fà la carità. In di prim agn de chesta vita l'è staa turmentaa de tentaziun fess fort e gh'ha 'vüü 'l dübi in söl valur de la sulitüdin, ma i sò soci gh'hann faa forza per nà inanz e gh'hann cunsejaa de destacàss püssee amò del mund. Alura, vestii sö de strasc, s'è 'l saraa de dent in d'una tumba scavada indela corna arent a Coma: chechisé el diaul gh'i ha sunaa de santa resun de manera che quij che ghe purtaven de mangià l'hann truaa cunsciaa 'me 'n stüin, l'hann purtaa in de la gesa del paes indue el le s' è riprendüü.
Dopu, l'Antogn l'è naa in de la regiun del Mar Ross söl munt Pispir, indue gh'eva una furtezza rumana derucada, cunt una surgent d' aqua. L' heva el 285 e ché l è restaa per 20 agn, cunt el mangià domà el pan che ghe mandaven gió un para de volt a l'ann per pürificàss del töt, anca se 'l diaul ghe dava mia requi.
Cunt el passà del temp semper püssee gent l'ha vurüü fass arent a lüü e i hann traa gió i mür per fal vegné fö del sò nascundili. Alura l'Antogn l'ha inviaa a guaré i malaa e a fà l'esurcista.
I sò scular s' hinn spartii fö in düü rosc: vün a urient chèl otro a ucident del fiöm Nilu. 'Sti Pader del desert i viveven in di grott ma semper sott a la direziun de un eremita püssee vegg e con l'Antogn cumè guida spirituala.
L'Antogn l'ha cuntribüii a spantegà in gir l'ancoretismu cuntrapost al cenubitismu.
Anca l'Ilariun in del 307 l' è nda a truà l'Antogn per ciamàgh di cünt per fundà el primm cunvent cristian a Gaza, in Palestina. Indel 311 la gh'è stada la persecüziun de l' imperadur Massimen Daia, iscé l'Antogn l'è turnaa a Alessandria per stàgh adree ai cristian perseguitaa. Lüü, gh'hann faa negot, ma ol sò amis Atanasi gh' haa scrivüü a l'imperadur Custantin I per interced in di sò cunfrunt. Balcaa el pericul s' è tegnüü in cuntat cunt l'Atanasi per cuntrastà l'Arianesim, ma 'l le s'è ritiraa a passà i sò ültem dé indel desert de la Tebaid per pregà e cultivà ol sò urtisel. L' è mort a 106 agn el 17 de Ginée del 357 e i sò scular l' hann sutraa in d' un lögh segret.
La devuzziunModifega
Indel 561 i reliqui hinn staa trasferii a Alesandria d' Egitt, indela Gesa de san Giuann. Dré al 635 quand ch' hinn rüaa i müsülman hinn sta purtaa a Costantinopul. 'Dré al 1.000 el nobil franzes Jocelin de Chateau Neuf gh ' i haa ' vüü de regal de l' imperadur e i haa purtaa in Franza indel Delfinaa e indel 1.070 el Guigues de Didier gh' haa faa fà sö indel vilacc de La Motte apröv a Vienne üna gesa induee hinn staa trasladi. Per la prima olta indela storia, indel Ginee del 2.006, in ucasiun del gibilee antunian, i reliqui del Sant' Antogn del Purscel hann lassaa la zitaa de Arles e hinn staa faa girà un poo per tüta l' Italia meridiunala.
Art sacraModifega
In di sacher rapresentaziun el sant' Antogn el le vé rafigüraa de spess cunt vün o piö de 'sti simbui: Crus a T (tau) squas semper russa, in sö la vesta o in scimma al bastun;
Bastun, se l' è vestii sö de munegh, de spess cunt una campanela
Pastural, se l' è vestii sös de priur, de spess cunt una campanela
Mitria, se representaa in cunvent, in crapa, a i pee o tegnüda sö de angei
Campanej, in man o ligaa là al bastun
Liber de la Sacra Scritüra, in man, de solit avert, dent per dent a i pee o tegnüü de angei
Fögh, in söl liber o a i pee
Purscel, a i pee, de spess insema a alter animai, cumè el scin
Serpeent, schisciaa cunt i pee
Curuna del rusari, in man o che la dunda gió del bastun
Aquila, a i pee
PatrunaaModifega
El Sant Antogn l' è staa sübet invucaa in Ucideent cumè prutetur de cervelee e fundeghee, paesan e alevadur e cumè prutetur di animai de cà. L' è cunsideraa un bun guaridur in cas de descasciaa i malatei püssee bröt.
I animai de càModifega
El sant' Antogn l' è cunsideraa anca el prutetur di animai dumestegh, tant che de spess l' è rafigüraa cunt un purscel arent. El 17 de Ginee la gesa la benedes bestiam e stall. La tradizziun la ne vé del fatt che l' urden di Antunian gh ' heva 'vüü el permess de alevà i pursei in di lögh abitaa perchè el sò grass de lur le vegniva duperaa per cürà i malaa del fögh de sant' Antogn. I purscei i eren mantegnüü del cumün e naven in gir liber per el paes cunt una campanela al coll.
El fögh de Sant' AntognModifega
Töcc quij che gh' hann a che fà cunt el fögh vegnen metüü sott a la proteziun de Sant Antogn, perchè legenda vör che el sant medemm l' indess adritüra a l' inferna per cuntendegh al diaul i anim di pecadur.
Sichè, tra la gent che la cureva a cercagh grazzi e salöt, tanci i gh'even el maa di ardent, mej cugnussüü cumè fögh de sant' Antogn, che le curispund a dò malatei: l' ergotismu, pruvucaa de 'n fung parasita de la gremegna, e l' erpes zoster, pruvucaa del virüs varicèla – zoster ( o VZV, che 'l te taca quand che se sbassen i difes imünitari per via de l' etaa o de olter malatei). Töcc e düü salten fö cunt di iritazziun de la pell o vessighett e düren una quaj semana. L' aqua di vessigh l' è cuntagiusa. Una olta passaa l' erpes l' infiamazziun di gnerv l' è fastidiusa e el dulur pö ndà inanz anca per un an. I medesen antivirai ghe fann pocch o negot.
El paccià de Sant' AntognModifega
A Valmadrera ( o vall di béss o di crapun) che el dè de Sant' Antogn l' è la festa patrunala, gh' è l' üsanza de paregià i “uregiatt”; turtei impiendüü de carna e tajaa fö cunt un bücer a furma de grossa uregia, giüsto cünt. Impunemanch in Valsasna se prepara el “scapinasc”, turtel del saur dulzasc e a furma de scarpa.
Pruerbi e filastroch sura Sant AntognModifega
- Sant Antoni de la barba bianca, fam truà quel che 'l me manca; Sant Antoni del Purscel, fam truà propi quel.
- Sant Antoni de la barba grisa, fam truà quel che gh'hoo miga.
- Sant Antoni de la barba grisa, met sü la maja sota la camisa.
- Sant Antoni de la barba bianca, i è rar i agn che manca.
- Natal el pass d'un gal, Pasqueta un'ureta, Sant Antoni un'ura bona.
- A Sant Antoni un'ura bona, el fa fregg e nu 'l cujona.
- Sant Antoni paduan, salva nüalter e 'l nost bes'ciam del fögh, di luf, di can e di mal cristian.
- Sant Antoni de la barba bianca, u che 'l fioca u poch el manca.
- Dopu Sant Antoni, tücc i dì i è del demoni.
- A Sant Antoni abat, el salta föra tücc i mat.
- Sant Agnesa e Sant Antoni i è mercantun de nev.
- Sant Andrea l'è un gran ladrun, Sant Antoni l'è un bun padrun.


text:
Dietikon
Dietikon a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Dietikon, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 9.33 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 24 183 abitant.
El cumün de Dietikon al se tröva a una altitüden de 388 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bergdietikon (AG), Geroldswil, Oetwil an der Limmat, Schlieren, Spreitenbach (AG), Unterengstringen, Urdorf, Weiningen. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Galeria de foto[Modifega | modifica 'l sorgent]
Zürcherstrasse towards Schlieren
Protected area Dietiker & Geroldswiler Auen on the Limmat river's shore
Dietikon as part of the inscription at the Arc de Triomphe in Paris referring to the Second Battle of Zürich in 1799
Bruno Weber's Skulpturenpark
Earth house estate Lättenstrasse by Peter Vetsch
References[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Dietikon in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Sit ufizial
- Dietikon in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Auvergne
L'Alvernia (nòm uficiàl en fransés: Région Auvergne ) l'era giöna de le 22 regiù de la Francia. Del 2016 l'è stàcia sostitüida de la regiù Alvernia-Roden-Alp.
Demografìa[Modifega | modifica 'l sorgent]
La popolasiù totàl in del 2004 l'era de 1.327.000 abitàncc, distribüìcc söndèn'area de 26.013 km², per 'na densità de 51 ab./km².
Sudiviziù aministratìva[Modifega | modifica 'l sorgent]
La regiù de l'Alvernia l'era dividìda 'ndei dipartimèncc de Allier, Cantal, Haute-Loire, Puy-de-Dôme che i ragrùpa 14 circondàre (en fransés: arrondissements) e 1310 cümü. La capital de la regiù l'è Clermont-Ferrand.


text:
En l'emprim mez onn è il gudogn da Swatch, il producent d'uras svizzer, sa reducì sin bundant 260 milliuns francs (-52%). Er tar la svieuta hai dà in minus da 11% sin 3.7 milliardas francs. Quai cumpareglià cun il medm temp da l'onn avant. Swatch patescha cunzunt da la mancanza da turists en l'Europa suenter ils attentats a Brüssel ed en Frantscha.
Pli paucas incumbensas grondas tar ABB
Il gudogn net dal concern d'electronica svizzer ABB è sa reducì sin bundant 400 milliuns dollars (-31%). La svieuta è sa reducida per 5% sin 8,7 milliardas dollars. Sco raschun principala numna ABB ch'il dumber d'incumbensas grondas è sa reducì. Il schef dal concern d'electronica, Ulrich Spiesshofer, è dentant oprimistic perquai che las empustaziuns en la China èn s'augmentadas per 18%, sco el ha ditg envers l'agentura da novitads SDA.
RR novitads 07:30