text:
Metropolitana de Genoa
La metropolitana de Genoa a l'è ona metropolitana lingera che la conliga el center de Genoa cont el quarter de Certosa, in del nord-ovest de la cittaa. El servizzi a l'è gestii da la societaa de straport pubbligh, AMT.
Cuntegnüü
Red[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La red metropolitana de Genoa a l'è componnuda domà de ona linia:
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La possibilità de dervì ona metropolitana a l'era in discussion giamò dal 1906, ma a la fin a l'è staa scernuu on sistema tranviari, poeu saraa in del 1966.
Dopo a l'è staa parpognuu insemma a l'ingegnee Emilio Rava on sistema che l'avaria conligaa Genoa a Sampierdarena, cont di scambi cont i tram e i impiant de resalida.
Progett approvaa del governo de Benito Mussolini, a l'è staa poeu faa no per el cost, assee volt.
Cont la fin del tram, però, la torna l'idea de la Metropolitana, anca per doperà a pien el tunnel tranviari, che cont i bus l'era inquinaa.
El primm tocch de la metropolitana a l'è inauguraa in del 1990, in occasion del Mondial del Folball, e la Red a l'è quella de incoeu dal 2012.
Caratteristigh tecnigh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Scartament[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El scartament di binari a l'è de 1435 millimeter, che a l'è l'inscì ciamà "scartament normal".
Alimentazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La linia la dopera ona linia elettrificada de 750 volt, corrent continova.
Material rodabil[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La metropolitana la dopera vari materiaj rodabij di cui 6 unitaa dobbi articolaa de la prima generazion, che deriven di inscì ciamaa "Tram 2000" de Zurigh[2], e 12 elettromotriz Firema Tipo 67 A tucc costruii da Firema/AnsaldoBreda. I treni pòden viaggà in còmposizion massima da trii unitaa (circa 620-630 passegger).
Cont l'avertura de la stazion de Brignole a l'era preveduda la dotazion di treni de terza generazion, che sarïen dovuu vess tutt divers di generazion de prima, e la renovament di treni de la segonda, che averïen dovuu avegh anca on noeuv deposet. Tutavia, per i ritard relativ ai lavô propi del deposet, hann de faa obligaa a posticipà l'impiegh di noeuv tren.
Lògh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El lògh de la metropolitana genoesa, opra del disegnador Paol Varratta, a l'è staa ideaa a cura de Ansaldo Trasporti[3].
Progett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Slongament[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A hinn dree a vess descuttii divers progett de slongament, sia da la stazion de Brin che da quella de Brignole.
Da Brin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Da Brin se descutt, da temp, de on possibel slongament vers la Val Polvecera fin a la delegazion de Rivaroeu (cont ona stazion in mezz de Via Canepari).
Da Brignole[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Da la stazion de Genoa Brignole, invece, se presenten divers possibelitaa de slongament:
- vers piazza Martinez putost che piazza Terralba, in del quarter de San Frutus, e, depos, vers l'ospedaa San Martin in del quarter cont el nomm istess;
- vers el stadi Luigi Ferraris, in del quarter de Marassi, e poeu vers Staglien.
Al dì d'incoeu, el slongament vers San Frutus el par el pussee probabel, perché dededree a piazza Terralba el gh'è on scalo feroviari de mercanzi, de proprietaa de la Red Feroviaria Italiana, che a l'è per on tocch doperaa no. Per fà-sù la banda de la metropolitana de Genoa che la conligarïa la stazion Brignole cont piazza Terralba, bastarïa donca convertì duu lign de binari feroviari che gh'hinn adess in duu binari de la metropolitana[5] e costruì la stazion.
Inde l'agost del 2013, on articol del giornal Secolo XIX[6] ha annunziaa i intenzion de la gionta del Comun de Genoa de permett la costruzion del slongament di binari e de la stazion de piazza Terralba, in del quarter de San Frutus. Segond l'articol, la stazion la doerïa spontà dededree a la scoeura elementara de piazza Martinez, e i lavô doerïen vess gestii da l'Ansaldo Sts.
El 28 de settember 2014, el sindich de Genoa, el March Doria, in ona conferenza stampa a Palazz Tursi, ha dii de avè ricest al Minister di Straport Lupi on finanziament de 28 milion de euro per la costruzion de la stazion de la metropolitana in del quarter de San Frutus in piazza Martinez[7][8].
Noeuv stazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Stazion de piazza Corvetto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del percors de la metropolitana de Genoa el se pò vedè che gh'è ona stazion "fantasma", sota piazza Corvetto, che la se troeva intra i stazion de De Ferrari e quella de Brignole. Infatti, la costruzion de la stazion la gh'ha de vess ancamò finida per mancament de danee. A l'è domà staa faa on primm scav per mett-giò la zona de la sò costruzion[9].
Nòt e alter progett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ amt.genova.it Sito ufficiale
- ↑ Giovanni Klaus Koenig, Tram d'avanguardia, in "I Treni Oggi" n. 100 (gennaio 1990), p. 66
- ↑ Genova in Movimento - La metropolitana di Genova, opuscolo informativo realizzato da Ansaldo Trasporti, Genovametro e Comune di Genova e distribuito nel luglio 2001
- ↑ Apena per i tocch ch'a hinn dree a vess costruii
- ↑ MetroGenova.com
- ↑ ilSecoloXIX.it - Metro, semaforo verde per piazza Martinez
- ↑ Metropolitana di Genova, al via l’iter per la nuova fermata San Fruttuoso – piazza Martinez
- ↑ La Metropolitana a San Fruttuoso: chiesto il finanziamento al Governo
- ↑ Burlando “dirotta” il metrò in Valbisagno, ilsecoloxix.it. Articolo de Il Secolo XIX, del 23 giugno 2011
Ligamm de foeura[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- (IT) amt.genova.it, pagina dedicata alla metropolitana sul sito ufficiale AMT, gestore della linea
- (IT) Portale della mobilità e dei trasporti in Liguria
- (IT) Metrogenova.com Sito indipendente sulla metropolitana e sul trasporto pubblico nell'area metropolitana genovese
- (IT) Pagina dedicata a Genova su urbanrail.net, urbanrail.net.


c: text/html

text:
Il mars 2017 han tut ils 5 commembers dal cussegl da fundaziun inoltrà la desditga per immediat – il motiv è stà la gronda disfidanza tranter collavuraturas e commembers da la fundaziun sut la batgetta da Gabriela Binckert. RTR aveva rapportà da quest eclat.
Il nov team dal cussegl da fundaziun, sut il presidi da Peder Andri, ha savì co far, per salvar la «Manufactura Tessanda Val Müstair» or da la situaziun dramatica. Tenor ina da las commembras novas, Sonja Cazin da Tschierv han ins en in emprim pass stuì gudagnar enavos la fidanza da las collavuraturas.
Ina nova strategia per l'avegnir
Sin mintga product stat il num da la collavuratura che ha realisà quel, ina nova pagina d’internet, ina nova identitad da l’interpresa, dapli responsabladad per las collavuraturas – quai mo ina part da las mesiras fatgas. Ils emprims pass en damai realisads e sco proxim ston ins uss anc optimar ils process da lavur, tegnair en egl ils custs ed augmentar la vendita dals products en Val Müstair, ma era en l'entira Svizra.
90 onns Manufactura Tessanda Val Müstair
Per la Tessanda èsi ina gronda onur ch'il cusseglier federal Ignazio Cassis piglia part a la festa da giubileum. Tar sia elecziun aveva el menziunà d’esser qua per tut las regiuns linguisticas. La cussegliera da fundaziun Maya Repele ha pudì persvader il cusseglier federal ed uschia arriva Cassis sonda, ils 7 fanadur en Val Müstair.
RR actualitad 17:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tar las dunnas è Laila Orenos stada la pli sperta, ella ha duvrà bun 49 minutas per ils 21.5 kilometers. Sin plaz dus è ina indigena, Judith Huonder da Mustér ha duvrà 51:01,8 minutas per il tschancun da Glion enfin Val.
Las cundiziuns per la cursa n’èn betg stadas idealas. Igl è stà fraid, ha pluvì e per part schizunt dà naiv. Tuttina èn 110 activs stads a la partenza. Marcus Derungs dal comité d’organisaziun è fitg cuntent cun la cursa. L’auter onn fissi sulet bun, sche l’aura fiss meglra che quest onn.


text:
Dumandà ha l’institut 1400 persunas cun dretg da vuschar en 10 provinzas. Betg propi cler è la cumpart da las persunas anc betg decisas, scriva l’agentura da novitads reuters. Avant in emna eran ils adherents da la midada da constituziun anc tar passa 53% da las vuschs.
OSCE crititgescha cumbat da votaziun
Ils adversaris da la midada da constituziun en Tirchia vegnan disturbads massiv durant il cumbat electoral quai conferman ils observaturs da l’Organisaziun per la segirezza e la collavuraziun en l’Europa, OSCE. Sco in dals responsabels da l’OSCE ha ditg haja quai da far cun las attatgas da putsch e las restricziuns che pertutgan il dretg da manifestaziuns. Vinavant na saja la libertad da las medias en Tirchia betg equilibrada, plirs deputads sajan vegnids arrestads tranter quels 13 commembers da la partida opposiziunala curda HDP.
RR novitads 12:00


text:
La dunna sto pajar in chasti cundiziunà da daners e plinavant sto ella surprender sezza ils custs per la dretgira e las investigaziuns, communitgescha la procura publica tessinaisa.
La dunna e ses cumplizi èn vegnids arrestads l'emprim da settember dal corp da guardias da cunfin. La dunna aveva beneventà quatter africans minorens al cunfin. Suenter èn els vegnids transportads cun in camiun dad in Bernais sin terren svizzer.
Il favrer aveva la medema dunna survegnì per ses engaschi il premi «Alpes ouvertes». L’organisaziun d’agid per fugitivs fundada da la dunna haja gidà als fugitivs a Como, aveva la giuria argumentà la decisiun.
RR novitads 15:00


text:
Tensioativ
I tensioativ o surfatants i è sostanze qe i è bone de sbassar la tension superfiçala intra un liqued e l'aria, o la tension interfaçala qe g'è intra du liqueds o intra un liqued e un solid. I tensioativ i è doperads fes fes 'me deterjents, ajents bagnants, emulsionants, ajents de far scuma e ajents disperdents.
Cuntegnüü
Composizion e strutura[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I tensioativ i è de solit molecole organege amfifilege, qe vœl dir qe i g'ha denter sies grœp idrofobeg, de spess ciamads coa, e grœp idrofil qe i se ciama coo. Donca, un tensioativ el g'ha denter de lu una banda qe la se dissolv ind l'aiva, e vœna qe la se dissolv ind i lipids. I tensioativ i se disolv ind l'aiva, e i se adsorb a l'interfaça intra aria e aiva, o intra oi e aiva, ind i cas indov qe g'è oi e aiva mes'ciads sœ insema. I grœp idrofobeg i sa posiziona al marjen de la soluzion aquosa, e i va invers l'aria o invers l'oi, e inveci i coo, qe i è idrofii, i sta denter ind l'aiva.
Strutura de le fas de tensioativ ind l'aiva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ind la massa aquosa, i tensioativ i se met insema a formar di agregads, 'me le micelle, indov qe le coe idrofobege le se taca vœna a l'oltra a formar el incé-diit core de l'agregad, e i coo idrofii i resta ind contat cond el liqued intoren, qe l'è de solit l'aiva o una soluzion aquosa. G'è tante oltre tipolojie de agregads diferents de le micelle, 'me prexempe le micelle cilindrege o i dope strats lipideg. La forma dei agregads la depend de la strutura qimega dei tensioativ, qe la so espression l'è qella del raport intra la dimension del coo idrofil e qella de la coa lipofila. Una misura de qell lavor qé la se pœl tirar fœra cond el HLB (balançament intra l'idrofilia e la lipofilia, in ingles Hydrophilic-lipophilic balance). I tensioativ i sbassa la tension superfiçala de l'aiva cond l'adsorbiment ala interfaça liqued-aria. I components qe i fa sœ le micelle i è tipegament amfifileg, qe vœl dir qe in linia teorega i podares stabilizar una goça de un solvent aproteg ('me l'oi) denter de vun proteg ('me l'aiva), ma anca l'incontrare, una goça de un solvent proteg denter vun aproteg; ind el segond cas, se ge dix a volte micella roversa.
Dinamege dei tensioativ a l'interfaça[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Le dinamege de l'adsorbiment dei tensioativ la g'ha una importanza granda grandenta per le aplicazion pratege 'me ind la formazion de scuma, emulsion o ind i process de rivestiment, indov qe le bollixine o le gocine le se fa sœ de fressa e le g'ha de vesser stabilizade subet amen.
Classifegazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Le "coe" de la plœpart dei tensioativ le se insomea tœte assee, come qe i è faite sœ de solet de una cadena idrocarburega qe la pœl vesser satura, insatura, lineara, ramifegada o aromatega. Po g'è i tensioativ fluorurads qe i g'ha le cadene fluorocarbonege, e i tensioativ siloxaneg qe i g'ha le coe siloxanege. Po g'è di tensioativ qe i g'ha miga doma una coa, ma i ge n'ha do, e i se ciama "a cadena dobia".
Vist qe de un pont de vista del comportament qimeg le coe le se insomea tœte assee, la foja plœ comuna de classifegar i tensioativ l'è segond el coo idrofil:
- Un tensioativ miga-ioneg el g'ha el coo formad de grœp idrofii qe i è miga cargads;
- Un tensioativ ioneg el g'ha el coo cargad positivament. Se la carga l'è positiva, se ge dix cationeg, e se l'è negativa, anioneg; quand qe i g'ha sies carga positiva, sies negativa, se ge dix zwitterioneg.
Forme farmaceutege[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El corp uman el fa sœ deperlu tœta una serie de tipolojie diferente de tensioativ, in tante parts del corp, e cond fonzion diferente. I tensioativ polmonar i è faits sœ dei polmon per far plœ bell a respirar, come qe i sgranda la capacità respiratoria dei polmon. Ind vergœne malatie indov qe i se fa sœ trop poc tensioativ polmonar, la terapia l'è qella de dar-ga al pazient de le forme farmaceutege de tensioativ qe i ge aides a respirar.
Aplicazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I tensioativ i è importants fess ind tante industrie diferente; i se dopera 'me deterjents, bagnants, ajent disperdents, emulsionants, ajents de far scuma, e anti-scuma ind un monton de aplicazion e prodots, intra i quai:


text:
La viafier federala ha problems cun il nov sistem dal plan da lavur, in pledader da la SBB ha confermà in rapport correspundent da la gasetta Neue Zürcher Zeitung. 90% da las dumondas cun il nov sistem sajan normalas, problems datti surtut cura ch’il persunal sto vegnir disponì enturn, lura na saja betg vesaivel tge locomotivist che fa il servetsch, scriva la SBB.
Tenor il rapport da la NZZ èsi vegni l’ultim temp tar retards e tar trens ch’èn crudads ora, savens cun il motiv ch’ì manchia persunal. Il pledader da la SBB ha discurrì ina situaziun da manaschi difficila. L'ultim mais haja dà blers disturbis, in grond disturbi a la staziun da Lucerna, in'interrupziun tranter Lausanne e Genevra, blers plazzals ed era blers accidents cun persunas hajan engrevgià il manaschi da la SBB. Quai saja er stà il motiv per plirs trens che sajan crudads dal tut il november.
RR novitads 18:00


text:
Aras de Bayeux
L'Aràs de Bayeux, cunusìt apò come Aràs de la regìna Matìlde, e 'ndei sècoi pasàcc come «Telle du Conquest» (cioè «téla de la Cunquista») l'è 'n aràs del sècol XI, enserìt endel regìster Memória del mónt de l'UNESCO endel 2007.
Par che 'l sàpe stat cumisiunàt de Odon de Bayeux, el fredelàster de Guglièlmo 'l Cunquistadùr, e 'l descrìf i facc (a pàrter del 1064 enfìna al 1066 an de la cunquìsta normàna de l'Inghiltèra per mà de Guglièlmo 'l Cunquistadùr, düca de Normandia. I facc principài de chèsta cunquìsta i è reprezentàcc en detài, suradetöt la batàia de Hastings. Ma póch méno de la metà de le scéne le se referés a facc che gh'è sücidìt prìma de la stèsa envaziù.
La descrisiù la cönta i facc del pónt de vìsta de Guglièlmo 'l Cunquistadùr, e la ghe té la part al pónt de éser cunsideràda ale ólte 'n òpera de propagànda, ma l'è östès en ducümènt de gran emportànsa per la conoscènsa del sècol XI normàn e inglés. La dà 'nformasiù üniche sö la maniéra de istìs, söi castèi, sö le embarcasiù e sö le cundisiù de vìta de chèla época là.
L'è stat conservàt enfìna al sècol XVIII endei tezór de la catedràl de Bayeux, al dé d'encö l'è ispunìda al püblich endel cèntro Guglièlmo 'l Cunquistadùr, töt dedicàt a chest'öltem.


text:
Perquai n’era l'ovra d'electricitad betg pli colliada cun la rait d’auta tensiun. Ella ha stuì interrumper il manaschi. Las lavurs per ina schliaziun provisorica èn terminadas e l'ovra d'electricitad ha la fin d'emna puspè pudì cuntinuar cun il manaschi.
25 tonnas greva e 57 meters auta è la pitga provisorica giusut la val da Barcli, sin il Pass dal Fuorn. La montascha da la pitga provisorica ha custà radund 300’000 francs. Ils donns ch'i ha dà pervia da l'interrupziun dal manaschi durant in mais muntan a radund in milliun francs. L'ovra electrica tschertga uss ina soluziun definitiva e segira encunter lavinas.
RR novitads 11:00


text:
Durant l’enviern van bleras famiglias d’utschels direcziun sid. Là èsi pli chaud ed i dat bler dapli da mangiar durant quest temp. Il viadi è dentant lung e stentus. Quai fan ils utschels onn per onn. Co dumognan els il lung viadi e quai senza cartas u GPS?
Daco sgolan intgins utschels en il sid?
Daco n‘èn els betg gia sgulads durant la stad en las temperaturas empernaivlas, cura ch’i fascheva mal’aura tar nus? Daco han els spetgà enfin ussa e tge ha dà ad els il segn da partenza?
Ils utschels turnan a chasa
La primavaira vegni puspè pli chaud, la naiv lieua e las plantas ed il pastg cumenza a pruir. Temp per ils utschels da turnar a chasa.
La famiglia puppenbrin
La famiglia puppenbrin è stada durant l'enviern en la Savanna en vacanzas. La Savanna è il pli grond desert e sa chatta a mez l’Africa. Cura ch’els turnan bajegian els gnieus en ils prads. Deplorablamain datti adina pli paucs utschels da la famiglia puppenbrin. Ils carstgauns segan adina pli savens e pli baud ils prads. Perquai pon ils puppenbrins betg pli far gnieus.
La famiglia chanvalin
Ussa turnan ils chanvalins, ch’èn stads durant l’enviern en la bassa. Là ha igl dà bler dapli da mangiar. Ils chanvalins bajegian lur gnieus tranter la roma da chaglias pitschnas. Els èn renumads per lur tschivlar. Magari èsi schizunt pussaivel ch’ils chanvalins chantan tuts ensemen.
La famiglia marena d’aur
Sch’ins guarda mo spert sin las marenas d’aur, pudess ins sbagliar ellas cun canarins. Perquai che las marenas d’aur èn exact uschè melnas e sumeglian ils canarins. Las marenas d’aur èn vischinas da la famiglia puppenbrin, era ellas bajegian lur gnieus giun plaun.
La famiglia randulina da crap
Las randulinas da crap turnan ussa da la Mar Mediterrana. Quai è la mar enturn l’Italia. Davent da Cuira enfin a Genua, ina citad en l’Italia vi da la mar, dovra ins radund 4 uras cun l’auto. Cura ch’ellas arrivan tar nus bajegian ellas ils gnieus en la grippa. Perquai ch’i dat là bler vent, èn las randulinas da crap vairs acrobats d’aria.
La famiglia cucu
Da quella famiglia d’utschels avain nus il pli grond plaschair. I dat in proverbi: “Audas l’emprima giada la primavaira il cucu ed has era daners en satg,stos far ina cupitgarola e ti has l’entir onn daners en bursa.”
Ad autras famiglias d’utschels porta il cucu discletg. El metta numnadamain ses ovs en ils gnieus da quels. Ils utschels han quai mument betg mo da mirar per ils agens pigns, na era per il cucu enfin ch’el po sgular.
La famiglia cot da matg
Ils cots da matg vesan ora fitg exotic. Els han ina curuna ord plimas sco ils indianas sin il chau. Las plimas sin il dies e las alas èn sdrimadas. Els bajegian ils gnieus en taunas en las plantas ni autras taunas. Auters utschels ed inimis guntgeschan la famiglia cot da matg, mintga giada ch’els sa sentan en privel rendan els. Quai toffa alura uschè fitg che tuts stattan davent.
La famiglia cot selvadi
Ils cots selvadis èn durant l’entir onn tar nus. Els han in tun fitg spezial che sa differenziescha da tut ils auters utschels.
I dat dentant adina pli paucs cots selvadis. Els bajegian lur gnieus giun plaun e perquai ch’ils carstgauns construeschan adina dapli chasas e vias han ils cots selvadis pli e pli pauc spazi per ils gnieus.
Il fraid permanent fa grev la vita als utschels. Quels pauperets han grev da chattar sut la grossa cuverta da naiv insatge da mangiar. Dentant duai ins pavlar ils utschels u betg? Qua chattas ti rispostas.
Pavlar u betg pavlar ils utschels?
L'enviern han ils utschels fadia da chattar sut la cuverta da naiv insatge da mangiar. Per sa gidar han blers en curtin u sin balcun ina chasetta d'utschels cun en nutriment. Dentant gid`ins vairamain ils utschels cun pavlar els?
Gidar ils utschels - dentant endretg
Per ils animals è l'enviern in dir temp. Pli blera naiv ch’i dat e pli dirs ch’ils envierns èn. Uschia vulan blers gidar ils animals, per exempel ils utschels cun ina chasetta per pavlar els durant l’enviern. Quai è atgnamain ina buna chaussa sch’ins resguarda in pèr puncts impurtants.
Pagina da la staziun ornitologica da Sempach, il link avra en ina nova fanestra


text:
La Porchabella
- Sonda, 30.7.2016, 12:45
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 30.7.2016, 12:45, RTR
Datti si Porchabella propi bellas portgas?
En ina exposiziun en il Museum retic pudain nus vesair tge ch'il glatsch che sa sminuescha lascha enavos. Sin il vadretg da Porchabella sper il Piz Kesch è sa disgraziada avant passa 200 onns ina giuvna. Ella è vegnida numnada tenor il lieu sco l'Ötzi, senza saccorscher che quest num è vaira vulgar per ina dunna. Tge ha in glatscher da far cun portgs u tgi ha qua propi fatg la portgaria?
Redacziun: Chasper Pult


text:
Las lavurs per nettegiar il batschigl duain vegnir fatgas questa stad fin fanadur, entschatta avust. Suenter pon lura tant la svidera da fund e l'implant d'electric da dotaziun ir en funcziun. Da quai avevan ins desistì per betg derasar anc pli fitg ils sediments contaminads cun PCB.
Las mesiras per sanar cumplettamain l'aua contaminada dal Spöl n'èn però anc betg enconuschentas. I dovria ulteriurs scleriments. Ils tests fatgs enfin uss n'hajan betg purtà ils resultats giavischads.
L'aua dal Spöl era vegnida contaminada cun la substanza toxica PCB l'onn passà suenter lavurs da sanaziun vi dal mir da fermada da Punt dal Gall.
RR novtiads 10:00
Tge è PCB?
PCB è in chlorid organic che vegniva duvrà sco isolaziun en condensaturs, transfurmaturs, ieli idraulic, colurs ni collas.Tenor l’uffizi federal per sanadad, tutga PCB tar las substanzas nuschaivlas persistentas. La Svizra è s'obligada d'identifitgar nua che PCB vegn avant ed eliminar quest. L'onn 1986 hai dà in scumond general per PCB.


text:
Lengua cruata
El cruat (nom nativ: hrvatski jezik) l'è una lengua slava muderna.El cruat l'è efetivament una lengua slava, perchè i sò parlant despess i parlen anca lenguv regiunal e le duperen dumà per parlà cunt i gent furest. El Cruat l'è lengua ufizial de la Cruazia, de la Bosnia-Erzegovina e del Muntenegher. I sò dialet despess hin influenzaa dai vari lenguv regiunal e lucal parlaa in 'sti teritori chì.
- Latin alphabet i+e.svg
(i(j)e)
- Latin alphabet r+r.svg
(ŕ)
El Pader noster in Cruat[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Ligüria
La Ligüria (Italian: Liguria; Lengua ligür: Liguria, parnuziaa Ligüria; Francees: Ligurie) a l'è una regiun italiana cun püü de un miliun de abitant sitüada in del nòrt de la penisula. La cunfina cun la Tuscana, l'Emilia-Rumagna, el Piemunt, la Francia e'l Mar Ligür. El sò capplöch a l'è Genua.
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cun i sò 5421 km quadraa de süperfiss la Ligüria l'è la regiun italiana püssé piscinina, dopu el Mulìs e la Val d'Aosta, ma l'è pür vüna di regiun cun püssé cuncentraziun de abitant, dopu Campània, Lumbardia e Lazzi. La regiun l'è stringiüda trai Alp, i Penìnn e'l Mar Ligür, che l'è un bràss del Mar Mediterranee. Düü gulf impurtant hinn quèll de Genua (el gulf püssé grand) e quèll de La Spessia (el segund). La Ligüria la gh'hà un clima mediterraneu.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El nòmm Ligüria el ven de la pupulaziun di Ligür, che peruu abitaven in un territori assé püü grand, ch'el cumprendeva anca tütt el Piemunt sota al Po, la Pruvincia de Pavia, una part de la Pruvincia de Piasenza, la Lünigiana e'l territori de Nissa. I Ruman hann ciappaa la regiun dumà in del segund secul prima de Crist, e l'hann fada diventà la IX Regio. Dopu la fin de l'Imperi, l'è stada sota el dumini di Visegòtt, di Bizantin, di Lungubard, e del Sacru Imperi Ruman e dunca la pupulaziun l'ha capii che per svilüpàss cun fasilitaa la gh'aveva de andà per mar. L'è staa inscì che l'è nassüda la Repüblega de Genua, che cunt el passà del temp l'è diventada padruna de tüta la Ligüria e una putensa eurupea sül mar. In stu periud chì la s'è scuntrada assé cun l'altra pussenta Repüblega de mar, var a dì Venèzia. Traj territòri ciapaa dij Genues se pöö cüntà, par esempi, l'isula de Créta.
La putenza genuesa l'ha scumenzà a vegnì men quand l'è stada truvada l'Amerega in del 1492; Gh'era minga püü büsogn dij mercant del Mediterranee, che vöreven anca assee danee, parchè se podeva ciapaa i materi primm del növ cuntinent. In quèll temp, pöö, hinn rivaa in Europa i Türch, che hann cunchestaa tütt el Mediterranee uriental, anca i culòni de Venèzia e de Genua. Dopu i guèrr d'Itàlia, cun la pas de Cateau-Cambrésis, la Repüblega de Genua l'è finida, cumè la magiur part de la penisula, sota l'inflüensa de la Spàgna, e pöö, dopu la guèra de Sücessiùn Spagnöla (1714), sota quèlla di Austriach e dij Piemuntes.
In del 1797 el Napuleun Bunapart l'ha tacaa i territòri Austriach in Itàlia, ma per fàll el doveva passà anca per el Piemunt e la Ligüria. L'è passaa anca de lì e l'ha ciappaa la vecia Repüblega genuesa, e pöö l'ha giüntaa aj territòri del sò Imperi, nassüü in del 1804.
Cun la cadüda del Napuleun, tücc i paes vincitur hann faa un cungrèss a Viena per stabilì la dispusiziun del növ orden del cuntinent. Tücc i vecc paes che gh'éren prima de la rivada de l'Imperatur hinn staa repristinaa, a part le dò Repüblegh de Venèzia e de Genua. La prima l'è andada a l'Austria, la segunda al Piemunt, del qual l'ha següii i destìn sin a l'ünificaziun de l'Itàlia in del 1861. L'è impurtant savè che propri de una citaa ligür, Quartu (vecc cumün e adess quartee de Genua) l'è partida in del 1860, la spediziun dij Mill de Garibaldi (che, cumè Mazzini e Mameli, l'era ligür), che l'ha cuntribüii a cunchestà el Süd del Paes.


text:
Da nov è il pè da taglia da Sagogn 112 pertschient da la taglia chantunala. Fin ussa era il pè da taglia tar 120 pertschient. La taglia sin giaschom vegn persuenter auzada dad 1 sin 1,25 promil. La suprastanza aveva proponì in auzament sin 1,5 promil. Quai auzament n’haja il suveran betg vulì acceptar, ha ditg il president communal Hans Peter Casutt.
Vinavant ha la radunanza era approvà il preventiv 2016. Quel è equilibrà cun entradas ed expensas da rodund 3,3 milliuns francs. Il quint d’investiziun prevesa expensas da 2,9 milliuns ed entradas da 326’000 francs. La vischnanca da Sagogn vegn en ils proxims tschintg onns era a sustegnair il Golf Sagogn-Schluein AG cun ina summa da 25’000 francs per onn.
L’Uniun da cura e traffic da Sagogn duai survegnir novas structuras. La radunanza communala ha acceptà la proposta che la suprastanza ha fatg. Da nov duai l’uniun da traffic vegnir suttamessa directamain a la vischnanca. Quest sectur duai avair num “Sagogn turissem” vegn dilucidà en il messadi. L’administraziun e l’infurmaziun da turissem existenta duai vegnir integrada en la chanzlia communala. Las leschas duain vegnir surlavuradas l’onn proxim e la nova furma uschia ir en vigur cun il 2017.


text:
Trend a Berna: Cun la bartga a gumma da l'Aara giu
- Dumengia, 14.8.2016, 12:45
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 14.8.2016, 12:45, RTR
Durant dis chauds e suleglivs la stad ha l'Aara in'attracziun magica sin las Bernaisas ed ils Bernais: En colonnas marschan els tar l'Aara, siglian en l'aua frestga e sa laschan ir en il current.
Ins vesa be anc in chau sper l'auter. E betg mo quai: Adina dapli glieud explorescha la natira cun bartgas da gumma. Uschia ch'igl ha gia dà bloccadas sin il flum uschè popular.
Nossa correspundenta Romana Costa rapporta dapli.


text:
L’emprima emna da december èn ellas stadas sin l’insla Lesbos. Là han ellas gidà a tgirar ils fugitivs che vegnan mintga di. Durant quel emna d’era quai radund 1’700 persunas che vegnivan di per di. Ils 30’000 francs han ellas duvrà la gronda part per cumpar mangiativas e scumparter quellas al lieu. Las impressiuns che en stadas fitg emoziunalas ha Gitti Lechner raquintà ad RTR.
Engiadina Svizras gidan fugitivs sin l’insla Lesbos
Ina da quellas dunnas e Gitti Lechner oriunda da l’Austria che viva ussa a Tschlin. Ensemen cun sia sora Martina Van Middeelaar e Roberta Zingg han ellas ramassà radund 30’000 francs.


text:
L'orchester da giuventetgna da l'Ucraina suna trais concerts en il Grischun. Clarinettas, violinas, cellos… tut quai che tutga vitiers fa part da l'orchester che vegn ord in pajais da guerra.
La situaziun en l'Ucraina è strusch sa midada ils ultims trais onns. Cunzunt en l'ost dal pajais datti anc adina ferms cumbats. Ils musicists da l'orchester abiteschan en il vest dal pajais a Lwiw (Lemberg), ma er là en ils cumbats preschents. Fugitivs da l'ost arrivan en il vest. Els hajan stuì laschar enavos tut per salvar lur vita, uschia Anna Bura, ina da las violinistas.
Igl è sco sche la chasa brischass
Tenor Anna Bura èsi en l'Ucraina sco da viver en ina chasa che brischa. Il fieu è betg en la stanza nua ch'ins viva, ma ins senta el ed ins sa ch'el po vegnir fin en la stanza nua ch'ins viva. E quai fa tema, uschia la giuvna violinista. I saja impurtant dad adina puspe regurdar l'Europa che la guerra na regia betg mo en la Siria, mabain bler pli datiers – en l'Ucraina.


text:
Mia vita - mia musica: cun Renata Geronimi
- Sonda, 16.7.2016, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 16.7.2016, 9:03, RTR
«Quel chor stat a mai propi a cor».
Renata Geronimi è fundatura e presidenta dal Chor masdo Alvra che po festivar quest onn ses giubileum da 20 onns. Dasper il chantar communabel en il chor taidla ella er fitg gugent radio ed ils chantauturs talians e franzos. Oriundamain è Renata Geronimi da Casti, viva però gia blers onns cun ses um e lur dus figls ad Alvagni. Ella ha 58 onns e lavura tar la Banca chantunala a Lai.
En l'emissiun «Mia vita - mia musica» raquinta Renata Geronimi da l'emprima platta ch'ella ha tadlà ad in tadlar e tradescha pertge ch'ils umens dal Chor masdo Alvra han gì difficultads cun ina chanzun dals Furbaz.
Redacziun: Rafael Müller


text:
Ronco Scrivia
Ronco Scrivia (en lìgure: Ronco) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Gènova.
El g'ha 'na popolasiù de 4 496 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 30,5 km² e 'na densità de popolasiù de 147 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Busalla, Fraconalto (AL), Isola del Cantone, Voltaggio (AL).
El cümü l'è sitüàt en val Scrivia söndèna piàna aluviunàla poch delóns de 'na dópia ànsa del torènt Scrivia e l'è seràt de le dò bànde del córs d'àiva de divèrsi mucc, el piö alt dei quài l'è 'l Mut Reale (902 m s.l.m.). El capolöch el se tróa a 33 km de Gènova.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Ronco Scrivia l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Exteriur
-
Moviment da fugitivs sin terra franca cuntinuescha
Il moviment da fugitivs da las inslas greccas sin terra franca cuntinuescha permanentamain. La damaun èn arrivads 3'600 migrants e fugitivs en il port da Piräus. Tenor la guardia da costa èn els arrivads nà da la Tirchia sur las inslas greccas Samos, Chios e Lesbos.
La guardia da costa e l'agentura da cunfin europeica Frontex èn alarmadas perquai che l'enviern ha cumenzà en la Grezia. I buffan ferms vents e las temperaturas èn enturn 0 grads. Tenor l'UNHCR èn arrivads il 2015 radund 850'000 fugitivs sur mar da la Tirchia en la Grezia.
RR novitads 12:00


text:
Giubileums
- Glindesdi, 30.5.2016, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 30.5.2016, 19:00, RTR
Il Zillertal, ina val fitg activa en la scena da musica stat oz en il center da «La stailalva».
La band Original Zillertaler po festivar quest onn il 40avel giubileum da tribuna. Ed era ils Zellberg Buam pon far festa e quai per il 35avel giubileum da tribuna.
Quai è bain motiv avunda da deditgar «La stailalva» dad oz als giubilars. Nus guardain enavos e laschain reviver regurdientschas, ma nus tadlain era tuns da lur discs da giubileum.
Redacziun: Christa Soliva


text:
Dapi l’entschatta da quest onn tutga il vitg da Saas uffizialmain tar la vischnanca da Claustra-Serneus. Cun l'incorporaziun da Saas han ins dentant manchentà da discutar sur d'in nov num per la vischnanca. Quai vul il cusseglier communal Albert Gabriel prender suenter.
Esser represchentà en il num
Il vitg da Saas ha bler dapli avdants che Serneus. Perquai saja el, Albert Gabriel, sa decidì d'inoltrar ina moziun che pretenda da midar il num da vischnanca Claustra-Serneus sin Claustra ed uschia stritgar suenter prest 40 onns il Serneus or dal num da la vischnanca en il Partenz. «Igl n’è simplamain betg gist ch’ina uschè gronda part da la populaziun n’è betg represchentada en il num», è l'argument dad Albert Gabriel. Ultra da quai fiss quai pli simpel sche la vischnanca avess mo in num. Sch'insatgi tschertga per exempel la vischnanca en l'internet stuess el mo dar en in pled per chattar la vischnanca.
Idea frunta sin critica
Pauc plaschair dals plans dal cusseglier da vischnanca han dentant quels da Serneus sez. Almain sch'ins dumonda la glieud ch'ins entaupa in suentermezdi en il vitg sin via. Lura di la pli part dals dumandads ch’ins vegli ch’il num resti sco quai ch’el è il mument. Gea i dat perfin vuschs che din ch’ins veglia cumbatter quai e betg simplamain acceptar quai uschia, sch’i avess da dar ina votaziun. Ils da Saas dastgian bain gugent vegnir en vischnanca, dentant il num duaja restar.
Betg anc fatg propi in maini
Pli pauc para quai da disturbar quels da Saas sez. Ils dumandads sin via ed en fatschenta na paran betg anc propi d’avair fatg in maini sch’ins duess ussa stritgar il Serneus or dal num da la vischnanca e mo pli numnar ella Claustra. «Sche da Saas u da Serneus, nus n’avain er pauc influenza en il process da decider cunquai che nus essan pli paucs che quels da Claustra», uschia ina dunna pli passada en la staziun dal vitg. Stritgar u betg quai n’importia la fin finala nagut.
Pievel duai decider
La moziun dad Albert Gabriel, che 11 da 15 cussegliers da vischnanca han suttascrit, sto l'emprim anc vegnir discutada da la suprastanza da Claustra-Serneus. Tenor il president communal Kurt Steck, duai ella en mintga cas vegnir tractada vinavant, uschia ch'ins po lura insacura laschar decider il pievel davart il num da la vischnanca: pia sche Serneus duess restar en il num u vegnir stritgà. Cunquai ch'i sa tractia dentant d'ina midada da la constituziun, vegnia quai anc a cuzzar in mument fin ch'ins saja uschè lunsch da laschar decider il pievel.
RR Actualitad mezdi 11:00


text:
Anemone hepatica
Anemone hepatica (cunusìda 'n bresà col nòm popolàr de figadèla[1]) l'è 'na piànta erbàcea che fa part de la famìa botànica de le Ranunculaceae.
Cuntegnüü
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è 'na piànta perène de dimensiù pesène, la pöl rià a 20 ghèi de altèsa, e che g'ha 'na raìs furmàda de fìbre düre. Le fòie i è de culùr vért scür conden gambì bèl lónch che böta fò diretamènte de la raìs. La fòia la g'ha tré lòbi srotondàcc e co l'òrlo 'ntréch. I è de consistènsa scorzégna. I fiùr i è celèscc (de rar biànch o ròza), e i tàca a fioréser apéna che se fà vià la néf al prensépe de la primaéra. I g'ha de 6 a 10 sépali petalòidi. I è portàcc ensìma a 'n pedùncol peluzèt e che stà sö drit. El g'ha tré bràtee che le vé a furmà 'na sort de càles. El fröt l'è 'n achénio.
Distribusiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I è uriginàre dei bósch de le regiù temperàde de l'emisféro nòrt. Chèsta piànta l'è stàda ciamàda per tat tép col nòm scentìfich de Hepatica nobilis,[2] ma i stüde piö modèrni i g'ha stabilìt che 'l zèner Hepatica l'è mìa 'n zèner de per sò cönt ma 'l g'ha de éser cunsideràt part del zèner Anemone.[3] La crès sö terér calcàrei, dré a le préde e 'n zòne frèsche, a l'ombréa, montagnùs e bósch ömecc. La varietà H. nobilis var. nobilis l'è uriginària de l'Europa.
Tasonomìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La spéce Anemone hepatica, l'è stada discriìda del Linèo e püblicàda endèl sò lìber Species Plantarum 1: 538, endèl an 1753.[4]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Giovanni Battista Melchiori - Vocabolario bresciano-italiano (1817)
- ↑ «Taxonomic Serial No.: 508848». Integrated Taxonomic Information System.
- ↑ Sara B. Hoot, Anton A. Reznicek, Jeffrey D. Palmer (Jan. - Mar., 1994). «Phylogenetic Relationships in Anemone (Ranunculaceae) Based on Morphology and Chloroplast DNA». Systematic Botany 19 (1): pp. 169-200. doi:10.2307/2419720.
- ↑ Anemone hepatica en Trópicos


text:
Cugiar
El cugiar l'è ona possada per la tavola.
L'è faa su de on manegh e de ona paletta concava che la gh'ha la forma d'on oeuv. El serviss per portà a la bocca di mangià liquid o minga dur, ma anca per messedà (per esempi el zuccher in del caffè).
I cugiar de solet a hinn de metall: on temp de argent, loton o argenton, al dì d'incoeu soratutt de azzal. A gh'è anca cugiar de legn, de corno e de plastega. El gh'ha ona forma compagna del cazzuu, che però el gh'ha on manegh pussee longh e ona paletta pussee granda.


text:
Grischun Central - Cudesch sco mussavia per spendrar aclas en decadenza
Bleras aclas, chasas e clavads en Val d’Avras èn en decadenza, ils bajetgs na vegnan betg pli duvrads per l’agricultura. Ina part da quels vul l’Uniun cuntrada cultivada Platta renovar. Ussa è cumparì in cudesch sco mussavia.
L’autur dal cudesch è Jürg Stoffel, ch’è tranter auter stà chanzlist e president cirquital en Val d’Avras. En il cudesch «Platta, eine ehemalige Nachbarschaft im Hochtal Avras» è da leger, quant vegls ch’ils bajetgs èn, tgi ch’abitava en quels bajetgs ed enfin cura ch’els vegnivan nizzegiads per l’agricultura.
En il cudesch datti bleras fotografias dad oz e da pli baud, ed explicaziuns da pleds dals Gualsers. Tranter auter è er da leger en il cudesch, davent da cura che la val è abitada, e ch’ils Rumantschs eran qua anc avant ils Gualsers.


text:
Els lavuran en ils ospitals da l'Engiadina e derivan da tut il mund: da la Belgia, dal Mexico, da la Germania u da l'Ollanda. 302 persunas da 20 naziuns lavuran a Samedan. A Scuol èn represchentadas 15 naziuns tranter ils 177 emploiads.
Engiadina sco 2. patria per persunal d'ospital da 20 naziuns
Per blers è l'Engiadina la segunda patria. Ed ils Engiadinais vesan quest «melting pot» sco famiglia. Radiotelevisiun Svizra Rumantscha ha discurrì cun els e raquinta lur istorgias ed istorgettas en radio, televisiun ed online. Quai cumenzond cun la Marella dals 10-12-2017, l'entira emna …
RR Marella, 09:00


text:
San Fermu (LC)
San Fermu (nom ufizial in italian Cesana Brianza in Italian) al è un cumün da la Pruvincia da Lecch da 2 370 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 3,4 km² e ona densità de 697 ab./km².
L'è tacaa ai comun de Anon, Bùsis, Canz (CO), Civaa, Eupili (CO), Pusian (CO), Süèll.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de San Fermu (LC) l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Spargnar energia cun la dretga schelentera
- Gievgia, 13.10.2016, 11:15
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 13.10.2016, 11:15, RTR
Las schelenteras èn bain praticas, perquai chins po uschia salvar bler pli ditg tschertas vivondas. Ma ellas dovran era bler energia. Schins cumpra ina schelentera da la classa denergia la pli effizienta, pon ins spargnar energia ed uschia era daners per lelectricitad.
Ils apparats da la pli auta classa A+++ custan dentant per regla era dapli che tals da la segunda classa A++. Ton tar las schelenteras sco era las frestgeras, èsi dapi il 2013 betg lubì da vender apparats cun ina mendra classificaziun che A++.
Tips e trics enturn schelenteras
Las schelenteras pon esser praticas, dovran dentant tut tenor blera energia. Cun in pèr simpels trics pon ins spargnar electricitad.
- Betg cumprar ina schelentera memia gronda (60-80 liters volumen per persuna)
- Tschentar igl apparat en in lieu frestg (tschaler, dentant betg sut 10 grads)
- Regular la temperatura sin -18 grads
- Schigl ha endadens vid las preits 3-4 mm glatsch, sdregliar la schelentera
- Mirar che la porta serra bain (per testar, serrar tranter la porta in palpiri, schins po trair ora quel levamain, èsi uras da midar la gumma da stuppadira)
- Nudar bain la rauba e tegnair urden, uschia chins sto mo laschar curt avert la porta
- Cur chins metta en rauba, mirar che quella saja pachetada plat e saja gia fraid
- Per sdreglientar las vivondas metter quellas en frestgera e betg sdreglientar a moda sperta


text:
Fervêr
Artécol in dialèt arzân
Fervêr (febbraio in italiân) l'è al secònd mèiş ed l'ân secònd al Lunâri Gregoriân e l'è l'ónich ch' al cûnta 28 dé (29 ind j ân bişestîl). Al vîn dôp znêr e préma ed mêrs e l'è al têrs e ûltem mèiş ed l'invêren ind la pêrta d'ed sōver ed la fâcia ed la Tèra, ed l'istê ind la pêrta d'ed sòta.
Stòria e cultûra
Al nòm dal mèiş al deşvîn dal latèin februare, ch' a vōl dîr "pulîr", "purghêr" o "un rimèdi a j erōr" dal mumèint che int al calendâri rumân fervêr l'ēra al peréiod in dóv' a 's fêven al funsiòun per la liberasiòun da i pchê, tgnûdi in unōr dal dío etrósch Februs e 'd la dèja rumâna Febris, ch' a gnîven festegê al 14. Sté aniversâri pagân al sré andê a finîr int al festegiamèint cristiân ed Sânta Febronia, cambiê pó cun Sân Valintèin, e spustêda al 25 ed zógn. Insèm a znêr l'è stê l'ûltem di mèiş zuntê al calendâri, pôst che i rumân a cunsiderêven l'invêren sèinsa mèiş. L'è stê Numa Pompilio int al 700 d.C a mètri tót dû per prèir adatêr al calendâri a l'ân dal Sōl: al fervêr uriginêl al gh' îva 29 dé (30 in un ân bişestîl). Augusto l' aré tôt via un dé ed fervêr per zuntêrel al mèiş cun al só nòm agòst, (nōv nòm ed Sestilio) in môd che al mèiş dedichê a Giulio Cesare, lój, al sré stê pió cûrt. Sté fât, pruvê da pôchi nutési, l'è però critichê da dimòndi studiōş de stôria che pèinsen sìa pió fâcil che da sèimper fervêr al gh' âbia 28 dé. Ed nòm fervêr l'ēra l'ûltem mèiş ed l'ân rumân, dal mumèint che al nōv ân al cumincêva in mêrs. Soquânti vôlti i prēt rumân a metîven un mèiş: Mercedonius, dôp fervêr per parşêr al stagiòun.
Sturièli
- Fervêr ind j ân normêl al cumîncia cun l'istès dé ed mêrs e novèmber, e 'd agòst ind l'ân bişestîl.
- La prēda dal mèiş l'è la mitésta
- Al fiōr dal mèiş l'è viulèta o la prémola.
- In soquânt chêş a gh'è stê ânca un 30 fervêr: l'è stê més só in Şvèsia e in Uniòun Soviètica int al 1930 e 1931.Secònd al De Anni Ratione ed Giovanni Sacrobosco (1235) l'è stê druvê ânch a Ròma per soquânt' ân a cavâl tr' al I sècol p.C. e al I sècol d.C.
- Tót j ân, al dé dal 28 fervêr, o dal 29 se l'ân l'è bişestîl, l'è l'istès dé dal 4/4, 6/6, 8/8, 10/10 e 12/12 e per i mèiş désper 9/5, 5/9, 11/7 e 7/11.
Per eşèimpi al 28 ed fervêr 2005 l'ēra lunedé dòunca ânch al 4 avrîl, al 6 ed zógn, l' 8 'd agòst, al 10 'd otòber, al 12 dicèmber, e al 9 ed mag, al 15 setèmber, l'11 ed lój e al 7 novèmber dal 2005 ēren di lunedé.
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da Febbraio trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Fervêr
Gennaio | Febbraio | Marzo | Aprile | Maggio | Giugno | Luglio | Agosto | Settembre | Ottobre | Novembre | Dicembre


text:
Il fundatur da la garascha, Oscar Denoth, è stà l’emprima persuna che ha fatg la patenta d'auto en Grischun.
Be in onn suenter ch’i era vegnì dà liber dad ir cun autos en Grischun, ha Oscar Denoth cumprà localitads a Scuol e fundà ina garascha. Quella giada n’era la vendita d’autos anc betg grond dumandada. Entras quai ha Oscar Denoth cumenzà ils emprims onns er a far viadis cun il taxi, ina purschida fitg attractiva durant las stagiuns da stad, quai surtut pervi dals numerus giasts dals hotels da Scuol e Vulpera.
«50 onns automobil en Grischun» Intervista cun Oscar Denoth en l'emissiun Balcun tort dals 31-03-1975
Svilup da vendita e reparaturas d’autos cumenzà pir ils onns 50
L’emprima conjunctur’auta d’autos hai dà cura ch’il «Käfer» da VW è vegnì sin il martgà. Dal 1960 ha Oscar Denoth surdà la garascha a ses figl Flurin. Quel ha fabritgà dal 1979 ina garascha nova.
Cun il «WV Golf» hai lura dà in segund boom. 10 onns pli tard ha surpiglià Flurin junior la garascha, che maina quella anc oz en terza generaziun cun il mument 12 impiegads.


text:
Il cudesch scientific cun bleras tabellas, cifras, cartinas e diagrams en differentas colurs è propi in cudesch scientific, ma cun leger po il text persvader e las formulaziun n’èn betg uschè cumplitgadas. L’autur Oscar Eckard e il expert per il dialect da Cuira ed è gia s’occupà blers onns cun la situaziun linguista dals dialects tudestgs en la regiun da la vallada dal Rain Grischuna e da Cuira.
Domat e Glion valan sco tudestg
El ha en sia publicaziun guardà ils dialects dals vitgs da Fläsch, dal Signuradi, da Landquart, Zizers, Vaz-sut, Trimmis e fin a Tusaun. En tut questas vischnancas era quai gia vegni fatg ina sumeglianta examinaziun avant 60 onns, quai per l’atlas linguistic svizzer. Avant 60 onns mancava en l’atlas linguistic Glion e Domat, questas vischnancas valevan alura sco rumantschas. Oz han questas duas vischnancas ils medems fenomens linguistics sco las ulteriuras regiuns tudestgas el chantun.
Co vegn quai discurrì oz il di
Per pudair far quai ha Eckard dumandà giuvens e giuvnas che vivan dapi la gronda part da lur vita en ina da las vischnancas. Uschia han ils giuvenils per exempel stuì dir il pled per bragir «weinen». Ina da las conclusiuns è che la lingua dals giuvens s'unifitgescha adina dapli. Ma la lingua è adina en in svilup ed il svilup porta effects positivs e negativs. Qua datti era ina parallela cun il rumantsch. Era en la lingua rumantscha datti svilups linguistics tar la giuventetgna.
RR Actualitad 08:00


text:
L liber di ghesć Fremdenbuch de Dantersasc (1894-1908)Presentazion dl prim liber di ghesć Fremdenbuch dla sosta de Dantersasc (Langkofelhütte/Rifugio Vicenza) cumprą dal Museum Gherdėina
n juebia ai 13 de juni 2013 tla gran sala dl chemun de Santa Crestina
dala 20.30
Do la paroles de salut da pert dl Assessėur ladin Florian Mussner y dl ambolt de Santa Crestina Eugen Hofer nvieia l Presidėnt dl Museum Gherdėina Wolfgang Moroder y la Diretėura dl museum Paulina Moroder via ala presentazion dl liber che l Museum ą abł la fertuna de pudėi cumpré y purté inņ te Gherdėina de gra al sustėni dla Repartizion Cultura y Ntendėnza ladina, dl Chemun de Santa Crestina y de privac.
Ingrid Runggaldier, tuadėura dla storia dl turism y dl alpinism, tenirą n referat sun la nasciuda tl 19ejim secul dla lies alpinistiches y di mėiacrėp tlEuropa y te Gherdėina. La cunterą coche l se ą purtą pro che la Sezion Academica de Viena dl DuÖAV ą fat su la sosta de Dantersasc tl 1894. La jirą oradechėl nce ite sun i prim ani de storia dla hutia che ie documenteda bėn tl liber di ghesć, l Fremdebuch. L sarą da udėi fotografies dla hutia, de persunaliteies che ą abł da nfé limpea y sambėn nce vel ejėmpl dl cuntenut dl liber.
Do l referat saral mo n cėrtl de discuscion cun ntervėnc di mėinacrėp Wolfi Mussner, Luis Schenk, Mario Senoner y Walter Piazza, bele da truep ani ost dla hutia, che cumpleterą la nfurmazions sun l liber y la hutia de Dantersasc cun si cunescėnzes storiches y lecurdanzes.
La sėira vėn metuda da jģ dal Museum de Gherdėina, dal Cunsėi de furmazion de Santa Crestina y dala Lia da Mont Gherdėina
L liber puderą tl daunģ unģ consultą tl Museum Gherdėina per tuédes storich-scientifiches.
Download Nvit


text:
Burkina Faso
El Burkina Faso a l'è un paes de l'Africa ucidentala sub sahariana. A l'è tacaa al Ghana, al Mali, a la Costa d'Avori, al Togo, al Benin e al Niger, la capital a l'è Ouagadougou e al gh'ha una süperfiss de 274.000 km² e una pupulaziun de pressapoch 13.300.000 abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Burkina Faso a l'è staa un pussediment de la Francia, cunt el nom de Volt Vòlta, fina al 1960, quand che l'ha utegnüü l'indipendenza.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Burkina Faso a l'è una repübliga, el president a l'è el Blaise Compaoré (del 1987) e 'l prim minister a l'è el Luc-Adolphe Tiao (del 2011).


text:
Domenic Janett (clarinetta)
vaiva il prüm imprais falegnam e füss cun quai sgür eir stat cuntaint sch’el nu vess dudi pro la musica da recruts chi detta umans chi sun musicants da manster. Da là davent nun es el plü stat da tgnair. Davo ils examens al conservatori a Turich suna e cumponischa „il barbus“ tuot quai chi’d es pussibel. Sperapro instruischa’l a la scoula da musica e tanteraint chatta’l amo temp per la chatscha. I po perfin capitar cha ün’o tschella cumposiziun nascha dürant il temp da chatscha.
Anna Staschia Janett (gïa)
es sfuondrada davo la matura a Samedan giò aint illa tschiera a Fribourg per stübgiar medicina. Per tgnair las valuors da vitamin D illa balantscha vegn’la adüna darcheu sü sur la tschiera a sunar la gïa o a far practicums da medicina (da princip be sur 1000m.s.m.). Aint illa gruppa dals Fränzlis batta Anna Staschia plüs records: las plü lungas chommas, ils plü lungs chavels, la plü ota vusch (be sco nöa fin sül h ot) ed insoma la prüma violinista dals Fränzlis.
Cristina Janett (cello)
s’ha dedichada subit davo la matura a la musica, sainza imprender ouravant alch inandret. Il stüdi da cello a Bern e Turich ha’la fini cul «Master of Arts in Music/Pedagogy and Performance», ün titel simpel per tgnair bain adimmaint. Uossa es ella magistra da cello a Weinfelden e vain ingaschada süls palcs da quist muond. Ella nu suna be musica populara, mo eir musica classica seriusa, cun «Vibrato» «Allegretto» e daquai! Tuot quai, per cha’l stüdi fich char nu saja stat per nöa e per chi nu’s possa far l’imbüttamaint dad avair sguazzà raps dad impostas.
Madlaina Janett (viola)
vess fat jent ün stüdi da «cuntratemp per viola». Ninglur nun es quai pussibel da far. Perquai s’ha’la dedichada a seis talents da s-chaffir e fuormar. Ella ha stübgià a Luzern ed a Turich «Visuelle Kommunikation» e «art education-ausstellen & vermitteln». Che cha quai voul precis dir nu sa ella svess na. In mincha cas guadogn’la seis pan illas spartas crear, fuormar, intermediar l’art e sco schef-experta dad «Off-Beat». Lapro s’ha’la accquistada differentas tecnicas da barschunar sülla viola. Daspö alch temp ha ella l’onur da moderar ils concerts dals Fränzlis, quai chi tilla güda enorm da surmuntar sia tmüchezza innata.
Curdin Janett (gïun)
Our da motivs incuntschaints ha el davo la matura schaschinà tras il stüdi dad indschegner da maschinas a l’ETH. Ün di davo avair survgni il diplom, ha’l cumanzà il stüdi da musica al conservatori a Winterthur. El es ün multiinstrumentalist fich dumandà (gïun, orgel da man, clavazin e.o.) ed es da chasa i’ls differents stils (musica populara, jazz, latin, chanson e.o.). Seis duns tecnics as manifesteschan be dinrar, per exaimpel cur ch’el declera a seis scolars da musica quant interessant cha ün clavazin es fabrichà o co cha quai funcziuna cul ajer e’l fol in ün orgel da man.


text:
Co dessi pa ti le splighé?
- 25.01.2018 - 20:00
Le tëmp canche i mituns/les mitans crësc, dantadöt danter i 11 y 14 agn, é por ëi/ëres n tëmp zite y compliché deach ai mëss afronté tres indô i mudamënc tl raport cun le svilup de so corp y tla relaziun cun l ater ses. Chisc é i agn dles prömes esperiënzes, dles prömes proes ti raporc afetifs, di inamoramënc fora de nia, dles prömes cötes, di pröms contac cun na sessualité che proa da se fá strada devers dles esperiënzes che deventará plü stersces man man ch an crësc. I geniturs vëgn ince trac ite te chësta esperiënza y scemia ch al é da capí ch ai se stënta da traté chësc argomënt, ói porimpó ti dé ai mituns les mius respostes ch ara vá, jí ite tl compit delicat de mediadus dles coriosités di mituns y dé inant valurs y prinzips, conescënza, informaziuns y responsabilité.


text:
Il museum da la claustra Müstair
Dudesch tschientaners d'istorgia da la claustra, da construcziun e d'art
Il museum da la claustra chattan ins en la Tur Planta, ina tur d'abitar e da defensiun ch'è passa milli onns veglia. Suandai il sun dal zainet liturgic e cumenzai cun ina guida cumpetenta in viadi tras 1200 onns d'istorgia da la claustra e da construcziun. Las mungias benedictinas da Müstair dattan a Vus in'idea da lur claustra e da lur vita d'ina giada e dad oz.
Vossa visita en il museum maina Vus en il claustrigl. Lura vesais Vus en il tschaler imposant da la Tur Planta ed en ils trais plauns sisur ina „claustra en la claustra“. Vus entrais en locals da represchentaziun e d'abitar, en chombras e localitads d'uraziun, sco er en la Chombra Balcun At, ina stiva eleganta dal temp baroc. Admirai ils chats archeologics, stgazis da l'istorgia d'art e juvels dal possess da la claustra.
Uraris d'avertura
Avert mintga di, cun excepziun dals 25 da december:
matg – october:
da las 9:00 – 17:00
la dumengia e dis da festa: 13:30 – 17:00
november – april:
da las 10:00 – 12:00 e da las 13:30 – 16:30
la dumengia e dis da festa: serrà l'avantmezdi


text:
Las partidas han annunzia resalvas cunter la vignetta electronica per l'autostrada ch'il Cussegl federal vul introducir:
La partida populara svizra PPS e Partida liberaldemocratica svizra PLD teman ch'il sistem pudess vegnir char e ch'ins pudess construir profils da moviment cun las datas. La Partida cristiandemocratica svizra PCD è da principi per ina tala vignetta, vul dentant era garanzias ch'ina tala vignetta na vegniss betg duvrada per quintar giu la taxa tenor viadi charrà.
La Partida socialdemocratica PS sustegna da principi la proposta dal Cussegl federal.
La Regenza federala fa la proposta che la vignetta vegn vinavant a custar CHF 40.-- e che ch'ins duai installar cameras per far controllas.
Permiss electronic
La nova vignetta na fiss atgnamain betg pli ina dretga vignetta, mabain in permiss electronic registrà. Quest permiss pudess vegnir cumprà via internet e fiss registrà suenter il pajament. Tenor il rapport vegnissan las vignettas controlladas tras cumparegliaziun dals numers d’autos per video.
Ils avantatgs da la vignetta electronica fissan la flexibilitad da la tariffa e la scumpartiziun.Il pretsch na duai betg sa midar.
RR novitads 16:00


text:
Górel
Gòrel (en Italià Gorle) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem e l'se tróa a 5 km de la sità e a 268 méter söl lièl del mar e per ol paìs l' pasa ol fiöm Sère
El g'ha 'na popolasiù de 6 610 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 2,4 km² e 'na densità de popolasiù de 2 754 ab./km².
L'abitàt de Gòrel l'è uramai tacàt a la sità e la part piö ègia del paìs le circundada despertöt de quartér de vilète e casetine che i à impienìt töt ol teritòre cümünàl. El cunfìna coi cümü de Bèrghem, Pedrèngh, Ranga, Scans, Seriat e Tur Buldù.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Górel l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Exclus da la nova lescha èn medis che lavuran almain dapi 3 onns en in’instituziun medicinala da furmaziun supplementara. Uss va la fatschenta cun pitschnas differenzas enavos en il Cussegl naziunal.
Il stop da medis
L’uschenumnà stop da medis era vegnì introducì il 2001 temporar per franar ils custs da sanadad. Il 2012 era il stop vegnì abolì, ed en consequenza aveva quai dà in augment massiv da medis spezialists. Ord quai motiv aveva il parlament decis la stad 2013 da puspè introducir in stop per 3 onns.
RR novitads 07:00


text:
Il cumbat tranter bun e nausch cuntinuà - quai per il plaschair da blers fans. Per insaquants è Star Wars dapli ch’in hobi. Igl è bunamain ina religiun. E per vair: en l’Australia datti schizunt ina religiun da Jedi, il Jediissem.
Per auters è Star Wars dentant in mund absurd, betg chapaivel, che chaschuna confusiuns cun ses planets e figuras misticas. Ina curta survista da l’impurtant da l’univers da Star Wars:
Ils Sith
Ils Sith èn ils nauschs, ils adherents da la vart stgira da la pussanza. Lur finamira è da surpigliar la pussanza da l’entira galaxia. Per cuntanscher lur finamira fan els chatscha sin ils Jedi. L’imperi dals Sith vegn regì dad in imperatur. Il pli nausch è il Darth Sidious, era enconuschent sco l’imperatur Palpatine.
Ils Jedi
Ils Jedi èn ils buns. Lur principis èn la pasch, l’armonia e la savida. Lur incumbensa è da schliar tut ils conflicts en la galaxia – sche pussibel senza armas. Dentant sche necessari fan era els diever da lur spadas da glisch, l'arma tradiziunala dals Jedi ed dals Sith. Quellas spadas consistan dad ina curta manetscha ed ina nezza da glisch, da «laser».
Luke Skywalker
Luke Skywalker è la persuna principala dals trais emprims films. Cun 19 onns entschaiva Luke la scolaziun da Jedi e fa lasuenter part ad ina allianza da rebels che cumbatta l’imperi dals Sith. Era la princessa Leia fa part a quella allianza. Luke e Leia èn schumellins, èn dentant vegnids separads suenter la naschientscha e na san perquai ditg nagut in da l'auter. Lur bab è Anakin Skywalker, enconuschent sco Darth Vader.
Darth Vader
Darth Vader è in general dals Sith ch’era da giuven atgnamain in Jedi. El vegn dentant surmanà a la vart stgira da la pussanza tar ils nauschs. Senza scrupels fa el chatscha cun sia spada da glisch cun nezza cotschna sin Jedi. Pli tard daventa el anc tuttina in dals buns e mora vi da sias blessuras suenter ch'el spendra ses fegl Luke Skywalker.
Han Solo
Han Solo è cuntrabandist, fa part a la colliaziun dals rebels e cumbatta ensemen cun Luke e Leia l’imperi. Han Solo s'inamurescha en Leia ed els maridan lasuenter. Ses meglier ami e cumpogn è il Wookiee Chewbacca.


text:
Profil cun Madleina Manetsch Sönmez
- Sonda, 31.1.2015, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 31.1.2015, 9:03, RTR
Atatürk e Tista Murk
Tirc, rumantsch e tudestg en ils linguatgs che vegnan discurrì en la famiglia Manetsch Sönmez. Ensemen cun ses um chè oriunds dad Istanbul viva la tgirunza ina lètg maschadada, nua che valurs cristianas ed islamas vegnan vividas e dadas vinavant a la figlia da 4 onns. Co igl è dad esser la dunna dad in muslim, e pertge che Atatürk, il fundatur da la Tirchia moderna, e Tista Murk, scriptur e piunier da Radiotelevisiun Svizra Rumantscha, han in plaz spezial en sia vita udis en il Profil.
Redacziun: Prisca Bigliel


text:
Gùit
Gùit (en italià: Goito) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa. El g'ha 10 364 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]), 'na superfìce de 78 km² e 'na densità de 133 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Cavriàna, Sarezére, Ghidisöl, Marmiröl, Pòrt Mantuàn, Ròdegh e Ólta.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer dei abitàncc de Gùit l'è mostràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Tla Provinzia de Bulsan ie l trasport publich de persones caraterisà dala ntegrazion de mesuns de trasport desferënc te n unich sistem tarifar y cun n orar sëul.
I mesuns che fej pert dl sistem de Trasport Ntegrà Südtirol ie:
- i servijes de trasport de linia cun curiera;
- i servijes de furnadoia (furnadoies dl Renon, Jenesien, Kohlern, Vöran, Mölten y Meransen) sun mplanc fisc (furnadoia dla Mendula, ferata dl Renon) y
- la ferates regiuneles per la trates de cumpetënza tarifera dla Provinzia y nchin a Trënt.
Nia leprò ne ie la ferates sun destanzes longes (Intercity, Eurocity, Euronight, Le Frecce).
Nota: Sun la ferates provinzieles ie azetei nce i tickets normai interregiunei, naziunei y internaziunei dac ora da Trenitalia.


text:
Militello in Val di Catania
Militello in Val di Catania l'è 'n cümü de la Pruvìncia de Catania, endèla la regiù Italiana de la Sicilia. El se tróa a 35 km a sudòvest de la cità de Catania, söle ölteme còste dei mucc Iblèi. A Militello gh'è apò a 'na stasiù dei tréni de la lìnea Catania-Gela.
Militello l'è tacàt ai cümü de Francofonte, Lentini, Mineo, Palagonia, Scordia e Vizzini.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Steinen (SZ)
Steinen a l'è un cumün svizzer del distret de Svit, in del Canton Svit. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 11.80 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 3182 abitant.
El cumün de Steinen al se tröva a una altitüden de 474 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Arth, Lauerz, Sattel, Steinerberg, Svit.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]:
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Canton Schwyz Statistics (Todesch) Controlaa 'l 27 Agost del 2009
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official website (Todesch)


text:
Marschs geografics
-
Mesemna, 21.2.2018, 19:00
L'instrumentala dad oz è emplenida cun marschs da diversas naziuns che sa participeschan als gieus olimpics d'enviern a Pyeongchang.
Sin l'entir mund ha il marsch ina lunga tradiziun. Il marsch accumpogna gia dapi onns paradas militaras e civilas, embellescha festas da tuttas sorts e divertescha en salas da concert.
D'udir èn tranter auter il marsch da nossa chapitala svizra il «Berner Marsch», lura il «Graf Zeppelin», il «Marche Lorraine», il «Florentiner Marsch», marschs da la Slovenia e da la Svezia ed auters.
Ils titels en l'emissiun
Redacziun: Christa Soliva


text:
Exteriur
-
Grezia vul contractar da nov davart ils daivets
Il minister da finanzas grec, Giannis Varoufakis, ha confermà che la Grezia vul contractar da nov davart ils daivets. Ils plans da refurma da la Grezia sajan aposta formulads nundeterminads per ch'ils pajais da l'euro approveschian quel, ha ditg Varoufakis en la televisiun greca.
Els veglian prolungar il program d'agid per pudair discutar cun ils partenaris da l'euro davart ina restructuraziun dals daivets, ha ditg Varoufakis. Gia approvà la prolungaziun han ils parlaments en la Germania, l'Ollanda e l'Estonia.
RR novitads 16:00


text:
Brèmb
Ol Brèmb l'è ü fiöm, lónch 74 km che al vè zò in de la àl che la ciàpa 'l nòm pròpe dal sò fiöm: la Al Brembana.
La sortida principala del Brèmb l'è ai pé del Pizzo del Diavolo di Tenda 'n del cümü de Caruna. Gh'è però tate ótre sortide de 'ndóe i nas di óter ram del Brèmb, che pò ü a la ólta i se 'ncóntra fina a fà sö i dù ram principài, chèl orientàl e chèl ocidentàl che pò a lur i se 'ncóntra di bande de Lénna.
Ol Brèmb 'l gh'à tancc aflüèncc, tra i piö 'mportàncc gh'è l'Imagna da la Al d'Emagna, 'l Stabina da la Al Tòrta e 'l Èna da la Al Taècc.
Al fénés la sò córsa in de l'Ada tra Calònega e Cavriàt.


text:
Falmènte
Falmenta (inscì anca in Italian e Piemuntes; Falmènte in Verbanes) a l'è un cumün de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula.
El gh'ha ona popolaziun de 142 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 16,2 km² e ona densità de popolaziun de 9 ab./km².
El paes el se tröva in de la Val Canubina e 'l gh'ha una fraziun, ciamada Creala (cunt dumà 25 abitant). L'è tacaa ai cumün de Vran, Canöbi, Cavaj, Gür, Misgina e Trarich.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Falmènte l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Il premi da la Fondation SUISA
- Gievgia, 30.6.2016, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 30.6.2016, 19:00, RTR
Il premi da renconuschientscha «Fondation SUISA» vegn surdà quest onn al giuven Uranais Franz (Fränggi) Gehrig.
L'accordeonist Fränggi Gehrig è in musicist e cumponist talentà e multifar. Sia savida profunda da la tradiziun cumbinada cun avertezza per il nov sco era la virtuusitad instrumentala èn extraordinarias per in giuven da 30 onns. Nus tadlain oz en «La populara» musica da e cun Fränggi Grehdig.
Redacziun: Josefina Gaudenz


text:
Chi eschan nus?
Il svilup regiunal Engiadina Bassa/Val Müstair es drizzà oura da rinforzar la regiun persistentamaing. Mantgnair plazzas da lavur sco eir promouver ed augmantar la valur economica sun ils böts.
Chi po trar a nüz?
La spüerta as drizza ad affars, cumüns, instituziuns publicas e mez-privatas sco eir a persunas singulas inovativas.
Co prosseguan Els?
Gugent Tils cusglain pro ün discuors persunal per discuter il proceder.
Ingio chattan Els a nus?
Regiun Engiadina Bassa/Val Müstair
Svilup regiunal
Chasa du Parc
7550 Scuol


text:
Cunvenziun per la gassa e repass dadens il vitg Zarcuns, in dretg niev
En vertit da questa scartira vegn ei memorisau che denter la ludeivla vischnaunca da Tujetsch per quella gerau Giachen Antoni Schmet d’ina vart e da l’autra vart Vigelli Gioseph Monn e siu quinau Gion Antoni Beer, giuven, da Camischolas, seigi vegniu serrau giu e cumprau ora in viadi d’in fest lad biabein vi Zarcuns ch’era vidavon in viadi da fretg dadens il vitg che vegn si viers encunter il baghetg d’assistent Schmetd e statalter Vigielli Giacomet e va sut ils orts ora encunter la baselgia da Nossadunna – zuar duvreivel quei viadi, ni sche ins vul dir sco gassa per glieud e tiers da tut temps, bein capiu aber che ni vischins ni jasters hagien d’ira ordsura da quei viadi cumpraus, seigi lura glieud ni tiers da temps da fretg, seigi quei baul ni tard.
Per cheu encunter eis ei pagau als proprietaris da quei funs, al Vigelli Monn 58.40 frs. ed a l’auter 10 frs. sco muossa il cudisch da quen da vischnaunca .
Per verdad e vigur da tala scartira e mess per scret quei per igl onn 1872, ils 20 da december, entras mei sco ugau da Vigelli Monn e sco gerau da vischnaunca,
attesta en num dallas parts ch’ei seigi aschia sco sura scret.
Giachen Antoni Schmetd, gerau ed ugau da Vigelli Monn
Registrau egl I. cudisch sut pagina 445 giudem il plat fegl, attesta,
Tujetsch, ils 17 da matg 1878
Giachen Antoni Schmetd
registratur


text:
Tar in inscunter da ministers da l’UE è vegnì fixà per la prima giada uffizialmain, che las tractativas cun la Tirchia davart sia pussibla entrada en l’UE na vegnian betg extendidas. Cun quest stop a discurs pli extendids reagescha l’Uniun Europeica surtut sin l'agir da las autoritads tircas cunter medias e politichers d'opposiziun.
Per in eclat a l’inscunter aveva procurà l’Austria. Ella aveva pretendì da metter sin glatsch ils discurs d'adesiun da la Tirchia a l'UE. Il minister da l’exteriur austriac Sebastian Kurz ha bloccà a la fin schizunt ina decleraziun cuminaivla da tut ils stadis da l’UE, pervi ch’auters pajais na vulevan betg schelar en las tractativas.
RR novitads 18:00


text:
Biberach an der Riß
Biberach an der Riß l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Tübinga. La fà part del circondare rüràl de Biberach. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 72.16 km² e 'ndel Dic 2012 el gh'ìa 'na popolasiù de 31 157 abitàncc.
El cümü de Biberach an der Riß el se tróa a 'na altèsa de 533 méter sura 'l leèl del mar.
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Valence (Francia)
- Tendring (distrèt), Essex (Inghiltèra)
- Asti (Italia)
- Świdnica/Schweidnitz (Polònia)
- Telawi (Georgia)
- Guernsey
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
2017 Results
Note:- Please refresh your web-browser three or four times to see changes.
Tibetan Homes School, Mussoorie
Primary Section
Class I A Class I B Class II A Class II B Class II C Class III A
Class III B Class III C Class IV A Class V D Spl. A
Middle Section
Class VI A Class VI B Class VII A Class VII B Class VIII A Class VIII B
Class IX A Class IX B Class IX C Class IX D Class IX E
Senior Section
Class XI A Class XI B Class XI C Class XI D Class XI E Class XI F
Tibetan Homes School, Charliemount-Mussoorie
Class IV A Class IV B Class V A Class V B Class V C
Tibetan Homes School, Rajpur
Class I Class II A Class III A Class III B Class IV A Class IV B
Class V Class VI Class VII Class VIII
Tibetan Homes School, Ghori Mafi-Rishikesh
Results Coming Soon...........


text:
Strusch da crair ch'i dat 7 punts, sin var 1,5 kilometers dal Rain Anteriur. La punt a la quala l'uniun Nossa Punt ha dà grond pais è quella da Versell, construida l'onn 1928. Ina punt per tut il trafic. L'onn 1927 era la punt veglia da Maillart vegnida destruida d'ina bova. En mo 10 mais han ins construì la nova, quella da Versell.
Questa stad vegn la punt restaurada inaugurada e surdada al traffic plaun; vul dir als peduns ed als velos. Quella punt gioga la rolla principala en il cudesch Nossa Punt. Ella è documentada cun pleds e fotografias da tuttas varts. Ed era la populaziun da Danis-Tavanasa vegn a pled. Sin pliras paginas raquintan giuven e vegl da lur punt.
Il cudesch ha anc in'autra atgnadad. El è scrit en trais linguatgs: rumantsch, tudestg ed englais. Mo uschia fetschia ina ediziun da 1'300 tocs d’in cudesch d’architectura senn, manegia la presidenta da l’uniun Nossa Punt Rita Cathomas Bearth.


text:
Musanega
Musanega (Italià: Mozzanica) l'è ü cümü de la bassa bergamasca de 4 589 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), condèna süperfis de 9,3 km² e 'na densità de popolasiù de 493 ab./km².
El se tróa 'n de la pianüra, arènt al Sère, a presapóch a 26 chilometri de Berghem vers mesdé.
Andamènt demogràfegh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Musanega l'è mustràt in de la tabela ilüstrada ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.