text:
Enfin che la revisiun parziala da la lescha per promover il svilup economic en il chantun Grischun na saja betg sut tetg, na fetschia nagin senn, da scriver ora la plazza vacanta dal sviluppader regiunal. Quai ha ditg Simon Willi, il parsura da la conferenza dals presidents communals da la regiun Alvra.
Il mument ins na sappia numnadamain betg, sco questa plazza vesia ora en l’avegnir. A la sessiun dal zercladur èsi previs, ch’il Cussegl grond vegn a tractar la fatschenta. Tenor il messadi da la regenza, pudess la lescha surlavurada ir en vigur sin l’entschatta da l’auter onn.


c: text/html

text:
Vater, unser Wille geschehe
Einzelheiten
GenerCumedia
Pfarrer Aebi liegt im Koma. Seine zu Schwermut neigende Frau Katharina und ihre drei erwachsenen Kinder müssen entscheiden, ob sie den Ehemann und Vater leben oder - wie von ihm verfügt - sterben lassen sollen. Ausgerechnet jetzt entdeckt Katharina durch den Charme eines Landstreichers ihre Lebensfreude wieder. Eine Komödie auf Leben und Tod.
Robert Ralston Jr.
Hugofilm Productions
Martin Maurer
Marie Leuenberger
Beat Marti
Jörg Schneider
Martin Rapold
Roland Bonjour
Tibor Palffy
Erich Sommer
Irene Fritschi
Meistgesehen in der Schweiz
La nova plattafurma da streaming da la Svizra
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Access nunlimità a las emissiuns da la SSR – senza custs supplementars
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Guardar televisiun a moda moderna sin Voss monitur preferì grazia ad in login
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Scuvri la Svizra senza barriera linguistica
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Quai ch’era en l’America dal Nord dal 19avel tschientaner il Ponyexpress era per la glieud da las Alps il Currier da Lindau: Ina colliaziun sperta e fidada sin ina ruta fadiusa. Fertant che la ruta americana era en funcziun be radund dus onns, faschevan ils curriers en Europa la tura emnila da Lindau sur las Alps a Milaun ed enavos durant plirs tschientaners.
«Jau fiss m'annunzià sco currier da Lindau…»
Sco ils curriers dals temps passads gudogna er l’Engiadinais Men Juon ses mintgadi cun las forza da chavals. Mintga stad passenta el pli che 60 dis en sella per manar plirs tschients giasts davent da San Jon sper Scuol sin ina trentina da differentas turas da plirs dis per e sur las Alps.
Men Juon discurra be gust dal currier istoric:
Sche jau fiss naschì avant 700 onns avess jau er vulì esser currier.
In giavisch, che Men Juon po accumplir questa stad – almain per ina tura.
Omagi sin quatter chommas
Per ina sort omagi sin quatter chommas è l'Engadinais sa mess en viadi ils 22 d’avust cun ina gruppa da 10 giasts davent da Lindau per traversar, sco ils curriers istorics, las Alps. Ina tura betg simpla – ni en temps istorics, ni oz:
Viagiar a chaval era pli baud la regla. Oz è quai l’excepziun. Perquai datti er be fitg paucs lieus per pernottar, ch’èn en vischinanza da la ruta istorica e laschan tuttina passentar nus las notgs en vischinanza da noss chavals.
Auter che lur collegas istorics vegn la gruppa moderna er a far ina ruta pli curta: Da Lindau en set dis ad Andossi en Italia ed en set dis enavos. Ils curriers da Milaun e da Lindau faschevan il viadi Lindau-Milaun ed enavos en mintgamai tschintg dis e mez.
La Marella è sa messa en sella per accumpagnar la gruppa sin ina part da lur aventura tranter istorgia e moderna, sendas istoricas ed autostradas.


text:
Il triep en Lumnezia che viva enturn il Wannaspitz tranter las vischnancas da Lumnezia, Val Sogn Pieder e Glion sa chattia uschia tranter il triep dal Beverin e quel da Valgronda, scriva l'Uffizi da chatscha e pestga. Gia l'onn passà aveva il chantun constatà ch'i vivia là in pèr da lufs. La trapla fotografica ha constatà luffins.
Er divers auters trieps hajan puspè lufs pitschens. Ina survista actuala:
Conflicts emprim mez onn dal 2022
Enfin ils 30 da zercladur han lufs stgarpà en il chantun 127 animals da niz. Dad urs e lufs-tschervers n’èn nagins donns registrads. Ils guardiachatscha han sajettà dus lufs giuvens dal triep da Beverin ch'ha attatgà il fanadur duas vatgas. Ils mastgels én tranter in e trais onns, l'identificaziun genetica spetga il chantun il settember.
Prognosa per ils proxims onns
En circa 5 onns pudess il luf avair occupà l'entir spazi da viver pussaivel en il territori alpin. Quel tanscha da la Frantscha fin l'Austria. Questa prognosa fa la gruppa Luf Svizra en ina communicaziun. Ed ella quinta ch'il luf vegnia a sa regular sasez en var 5 onns. Cun ina grondezza da territori da 250 kilometers quadrat en media, hai tenor la gruppa Luf Svizra spazi da viver per var 800 trieps da lufs en la regiun alpina. Per la fin da quest onn quinta la gruppa en vist'al svilup – cun passa 300 trieps.


text:
Seftigen
Seftigen a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Thun, region aministrativa del Oberland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 3.90 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 2129 abitant.
El cumün de Seftigen al se tröva a una altitüden de 578 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Burgistein, Gurzelen, Noflen, Uetendorf.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- (Todesch) Sit ufizial


text:
L'Ospital chantunal a Cuira è sa prepara durant las davosas emnas per l'unda da pazients cun il coronavirus che vegn spetgada. Tut las forzas èn vegnidas mobilisadas per pudair garantir uschè bleras plazzas intensivas sco pussaivel, uschia il directur Arnold Bachmann.
Nus avain ina capacitad da plazzas intensivas dubel uschè auta sco il chantun Tessin e quai tar circa la mesadad da la populaziun. Uschia ch'ins po dir che nus avain la quadrupla capacitad da plazzas intensivas e da respiraziun ch'il Tessin.
Ensemen cun las 9 plazzas a Samedan vegnian ins en il Grischun sin 51 plazzas per pazients che dovran tgira intensiva.
Situaziun da persunal acuta
Mal il venter ad Arnold Bachmann fa dentant la situaziun da persunal. I saja bain uschia che l'ospital chantunal è uss mo emplenì per la mesadad. Dentant las persunas ch'han uss pauc da far n'han betg las medemas qualificaziuns sco las persunas ch'han bler da far cun il coronavirus. Perquai tschertga l'Ospital chantunal actualmain 41 persunas cun la dretga qualificaziun per pudair tgirar persunas sin las staziuns intensivas.


text:
Dapi 10 dis datti novs cumbats enturn la chapitala da la Libia Tripolis e quels han fin uss chaschunà la mort d'almain 174 persunas. Sco la WHO communitgescha, sajan 14 da quels civilists. Il dumber d'unfrendas derivia dals ospitals da Tripolis. La cifra vaira pudessi esser pli auta. Ultra da quai sajan passa 750 persunas vegnidas blessadas, tranter quellas sajan 36 civilists.
Ils cumbats avevan cumenzà, cura ch'il pussant general Chalifa Haftar aveva laschà marschar sias truppas vers Tripolis. La chapitala è il mument sut la controlla dal primminister Fajis al-Sarradsch.
RR novitads 15:00


text:
Ils 27 blessads a Madeira sajan vegnids transportads en l'ospital al lieu u en in ospital en la chapitala Funchal. Il manischunz ed il guid da viadi hajan survivì, rapporta l'agentura da novitads Lusa.
Il burgamester responsabel, Filipe Sousa ha declerà en televisiun, ch'i sa tractia tar tut ils morts da burgais tudestgs. Er la regenza tudestga quinta er ch'i haja unfrendas tudestgas tranter ils morts a Madeira, scriva l'Uffizi per l'exteriur sin twitter.
L'accident saja capità enturn las 18:30 uras en la vischnanca Ganço, en l'ost da Funchal. Il bus era vegnì giu da la via en ina storta e glischnà d'in rieven giu sin ina chasa abitada. Sin purtrets è da vesair co il bus giascha sin la vart e per part sin in tetg da quadrels cotschens.
Raschun anc betg clera
Tge che haja chaschunà l'accident na saja il mument anc betg cler. La procura publica ha instradà in'examinaziun. Il possessur ha garantì a las autoritads da cooperar en mintga cas. «Nus vulain ed aspirain che tut ils fatgs, motivs e responsabladads da quest accident vegnan scleridas», ha l'agentura da novitads cità l'interpresa SAM.
Tenor rapports da medias pudess in problem mecanic esser stà la raschun - u in sbagl da franar u in pedal da gas ch'è restà fitgà. Il vicepresident da la regenza regiunala, Pedro Calado ha ditg ch'i saja memia baud da vulair specular davart las raschuns per l'accident.
RR novitads 06:00


text:
En Frantscha datti gia il scumond dal colurant E171. En Svizra bainbaud era. L’uffizi europeic per segirtad alimentara (EFSA) ha dacurt publitgà in rapport che mussa che las particlas da nano da titandioxid pon, cun consumar ina tscherta quantitad, chaschunar inflammaziuns cronicas da la beglia ed en il mender cas era cancer. Uschia suondan els a la supposiziun ch’è gia vegnida fatga da divers perscrutaders en il passà.
Betg in motiv per panica
Mark Stauber da l’Uffizi federal per segirtad alimentara e fatgs veterinars (BLV) ha declerà envers il magazin da consuments «Espresso» da SRF ch’i saja da prender mesiras per garantir vinavant la sanadad dals consuments. Sin fundament da las pli novas scuvertas scientificas saja vegnì examinà sch’i dettia in basegn da reagir. Quai saja stà il cas. Dentant na stoppian ins ussa betg dismetter tut ils products che cuntegnan titandioxid. Ins haja ussa simplamain tscherts segns da dumonda tar quella substanza uschia ch’i saja meglier da scumandar ella.
Ord las curunas da las stizuns
Enfin che tut las victualias cun titandioxid èn eliminadas da las stizuns cuzzia anc in temp. Emprim èsi da crear la basa legala. La finamira saja tuttina d’avair naginas victualias che cuntegn titandioxid enfin la fin da l’onn.


text:
La via principala che passa sut il coc da Rueun vegn sanada. Quai ha communitgà la regenza grischuna. La via na correspundia betg pli als standards d’ozendi. La surstructura da la via e la punt sur il Schmuèr èn en in nausch stadi. Pervia da quai duai la via vegnir renovada ed engrondida.
En il medem mument vegn er la punt sur il Schmuèr remplazzada tras ina construcziun nova. Ultra da quai vegn la vischnanca ad optimar las fermadas da bus. L’entir project custa radund 6,5 milliuns francs.
RR novitads 10:00


text:
Cherta di tarluies
Loop
Cherta dla desćiariedes eletriches (tarluies nibles-fonz y nibles-nibles) dla ultima 3 ëura, atualiseda uni 5 menuc.
Liënda:
- tarluies de fonz (desćiarieda danter la nibla y la tiera)
- tarluies de nibla (desćiarieda tla nibles da temporal)
Co funzionea pa l sistem de relevamënt di tarluies?
La rë de relevamënt di tarluies, meneda dala sozietà Météorage, ie metuda adum da 17 sensores sparpaniei ora a na maniera omogena sun dut l teritore talian. L sistem funzionea te n tëmp reél y tresora: l mesura for la variazions dl ciamp eletromagnetich dat ora da uni tarlui. Pernanche i sensores à relevà na desćiarieda atmosferica vën i dac mandei a calculadëures ndependënc y redundanc. I localisea la desćiarieda y calculea n valguna carateristiches cumplementeres sciche la datazion, la polarità y l valor de piza dla lectrisc coche nce la sort de desćiarieda (nibles-fonz o nibles-nibles).
Prezijion dl sistem
Ncueicundì possen tres la rë Mètéorage relevé l 98% di tarluies nibles-fonz cun na prezijion media sun l pont de tucheda de 100 m te duta l’Europa ozidentela. La tecnologia adurveda per l relevamënt di tarluies dla rë Météorage ie la sëula per chëla che la prestazions ie unides purvedes tres sperimënc y verifiches de terza pertes, sustenides da publicazions scientifiches de valor internaziunel.
Cherta dla spessënza di tarluies
Sun chësta cherta iel reprejentà la spessënza mesana dl tarluiamënt anuel sun l raion dla provinzia de Bulsan. La nfluenza di crëps ie da udëi scialdi bën.


text:
L'illustratur ed autur genevrin Martin Panchaud ha survegnì il premi da cudeschs per uffants e giuvenils 2021 ch'è dotà cun 10'000 francs.
Sia «Graphic Novel» cun il titel«Die Farbe der Dinge» lascha girar en crusch ed en travers las disas dal public quai che pertutga texts e maletgs, scriva la giuria. Las figuras èn rudels da pliras colurs ch'èn colliads tras stritgs fins cun dialogs. Tranteren chatt'ins infograficas, survistas e parts da cartas. Il premi è vegnì surdà a chaschun dals Dis da litteratura da Soloturn.
Dis da litteratura virtuals
Era quest onn han ils Dis da litteratura a Soloturn lieu sur tut online: quai dals 12 fin 16 da matg 2021. Dentant, almain 10 occurrenzas èn questa giada cun public. Tut en tut porschan ils Dis da litteratura var 100 prelecziuns e discussiuns. Var 80 auturas ed auturs sco era giasts internaziunals èn da la partida. L'onn passà era l'entira purschida online stada gratuita. Quest onn ston ins pajar per la purschida, pia ins sto cumprar bigliets per pudair guardar ni tadlar.
Duas rumantschas
Tranter quels e quellas che prelegian èn era duas rumantschas: Viola Cadruvi e Gianna Olinda Cadonau, il link avra en ina nova fanestraavrir en il browser. Omadus han gia publitgà cudeschs. E da temp en temp pon ins era tadlar ellas en la rubrica Impuls tar RTR.


text:
Pérpignan
Artìcol in dialètt pramsân
Al Pérpignan (Celtis australis L., 1753), conosù in italjan c'me "Bagolaro" l'é 'na pianta spontanea'd la famija di'Ulmacei. Par inténdrós, l'é parént ed l'Óolóm. L'é 'na pianta c'a s'pól catär tant in-t-l'Evropa méridiónèla, c'me in-t-l'Africa dal Nòrd e in-t-l'Asia minóra.
Déscrisjón[modifica | mudéfica la surzéia]
Al Pérpignan l'é 'na pianta c'la véna gròsa parèć, fin'à 20 o 25 mètar. Al trus al résta curt e lèrégh, con dil brochi gròsi bombén e un portamént dil bróclén'ni c'al ténda ad isór péndént.
Al lèign l'é ćèr, dur, elastich e'd lónga duräda. Il bròchi, se strapjantèdi, i n'fan miga fatiga a tachèr, par gninta. njanca in mezà a di sass (miga par gninta in italjan l'é ćiamè anca "spaccasassi").
Foij[modifica | mudéfica la surzéia]
Il foij i g'an un picól lóong e una fórma ovèla con di bórd a fil éd résghèt. J s'conosén bén par via ch'al picól l'é miga ćèntrè e la foja l'é pu gròsa da 'na pèrta che da clètra.
Frutt[modifica | mudéfica la surzéia]
I frutt, ch'j én pićén e nigór, i s'pólón anca magnèr, j én dóls mo i gh'an pòca pólpa, i s'pólén dróvär pu che ätor a fär dil marmlèdi.
Manéri par dróvèról[modifica | mudéfica la surzéia]
Al s'dróva par fär di mòobil, di manégh e al rénda bén bombén anca quanda l'é brusè.
Curiósitè[modifica | mudéfica la surzéia]
Al nòm al dériva da'na sorta'd frusta –al pérpignan– c'la s'droväva par fär móvar i bò e c'l'éra fâta con dil stròpi 'd pérpignan intarsèdi.


text:
«In blogger sun jau, betg in bist static. Bloggar n’ha da far nagut cun bloccar, il cuntrari. Las novas pussaivladads lubeschan a mintgin da far attent a l’atgna opiniun. Jau sun enconuschent sco Bruno Blogg e conversesch cun mes enconuschents e main enconuschents via facebook e twitter.»
Nums populars d’utschels
Il chant caracteristic da la quacra sa cumpona da trais tuns successivs cun in accent ferm sin l’emprim e sin il terz tun. La fantasia creativa rumantscha fa londeror in ‹fúf-fadútg›, in ‹sách-badách› ed in ‹quít-squilát›, e gia avain nus trais bellezza nums per la pitschna giaglina selvadia…
Cun velo tras la Rumenia
«Ina saira, suenter avair passà Agnita en Transilvania, ma salidani, be da lunsch, dentant marcantas en lur identitad: las autas Carpatas! (…) Mi’olma muntagnarda sa dasda ed jau ma legrel da surmuntar las muntognas dentadas gia damaun, sur l’enconuschent Pass Fagarasan.»
La structura da la baselgia catolica
Cun passa ina milliarda cartents è la baselgia catolic-romana la pli gronda organisaziun dal mund. Ella è structurada tenor in sistem dual: Ins distingua tranter la baselgia universala cun sedia a Roma e las baselgias localas cun structuras che sa differenzieschan d’in pajais a l’auter.
La via è la finamira
«Insaco ma tegn jau vi dal filosof chinais Konfuzius ch’ha ditg ‹La via è la finamira›. I n’è betg a priori impurtant da cuntanscher ina finamira. Las bleras pussaivladads sa dattan pir sin la via ch’ins prenda sut ils pes. Senza vulair ves’ins andetgamain perspectivas dal tuttafatg novas…»
Dad umens ed auters utschels
Quest cudesch cumpiglia ina pitschna seria da glossas ch’è cumparida il 2012 en ‹La Quotidiana›. Ils titels da quellas dian gia (quasi) tut: ‹Vegnan ils umens adina pli curius?›, ‹In um – in pled…›, ‹Dad umens ed auters utschels› ed ‹Umens online u en chamischut e chautschas sut›.
L’impurtanza da la SRR e da las Annalas per la retoromanistica
En ses tractat dal 2010 porscha Georges Darms, da quel temp professer da rumantsch a l’Universitad da Friburg, ina survista dal cuntegn e dal svilup tant da las ‹Annalas› sco er da la Societad Retorumantscha tranter il 1885 e l’entschatta dal 21avel tschientaner.
Siemis, paraulas e legendas en ‹La müdada› da Cla Biert
Trair en consideraziun la psicologia analitica da C.G. Jung per interpretar in roman rumantsch dal suenterguerra? En il cas da ‹La müdada› (1962) da Cla Biert na para quai betg be giustifitgà, mabain tuttavia necessari, sco che mussa l’analisa profunda ‹L’oter muond› da Gian Beeli.
Il Quadern
‹Q› statti grond sin il frontispizi ed ‹I› sin la vart davos – ‹IQ› u ‹Il Quadern›. Quest’antologia litterara preschenta – sco ch’infurmescha il suttitel – ‹set texts rumantsch grischun-tudestgs da la Rumantschia giuvna›. La publicaziun è resortida d’ina concurrenza da scriver dal 2006.
En connex cun Endre
‹En connex cun Endre› raquinta la vita d’in fugitiv ungarais. Quel era arrivà il 1956 en Svizra suenter che l’insurrecziun dal pievel era vegnida abattida. Il purtret da Toni Berther cuvra l’entira epoca da la Guerra fraida – da la fin da la Segunda Guerra mundiala fin la vieuta dal 1989/90.


text:
Personal computer
On personal computer a l'è on quajsevoeur computer che per i sò caratteristich, la soa semplicità e 'l sò cost el pò vess doperaa de 'n singol utent e donca l'è 'l sò computer personal.
StoriaModifega
On primm prototip de computer piscininn a l'era el Computer Simon, descritt in d'ona revista in del 1950, ma l'era in realtà on computer cont ona memoria de 2 bit, progettaa e bon domà de vess doperaa per l'educazion.
El primm personal computer commercial a l'è staa la Programma 101 de la Olivetti, faa in del 1965, che, insemma ai sò successor e ai computer ispiraa l'ha menaa el computer in d'on poo de offizi.
Intorna al 1970 la Datapoint la crea on terminal cont di capacità autonom de elaborazion, che l'ha mittuu i bas per el sistema de elaborazion doperaa poeu di processor de la Intel.
A portà el computer in tucc i cà però a l'è staa l'home computer, nassuu in tra el 1975 e 'l 1977: I pussee famos e iconicj a hinn staa el Commodore 64, el Sinclair ZX Spectrum e 'l Apple II.
In del 1981 el sortiss foeura el primm PC IBM, che in principi el sostituiss i computer in stil Programma 101 in di offizi, ma cont el temp i sò cloni, grazia anca a la diffusion del MS-DOS e del Windows, el deventa in sostanza on standard del settor, adottaa anca de la Apple in del 2005, cont la transizion de l'architettura PowerPC a Intel.


text:
Radund 6'000 dunnas en Svizra tschiffan mintg'onn la diagnosa cancer dal sain. Uschia er Claudia Cathomen, la dunna da 51 onns da Falera. E la diagnosa è stada in schoc, perquai che «jau na sun mai stada malsauna e na fiss perquai er bunamain betg ida a la mammografia che mintga dunna tschiffa l'invit da far suenter ses 50avel anniversari». Per fortuna è ella ida, perquai che suenter quest'emprima mammografia èn svelt suandadas ulteriuras controllas, ina biopsia, e la diagnosa.
I dovra bler temp da sa revegnir
E malgrà che Claudia Cathomen ha gì cletg en il discletg e pudì laschar operar il tumor baud, è cancer betg simplamain sco ina varicla ch'ins po tagliar davent e lura èsi bun. Cancer e cunzunt er la medicaziun encunter, strapatschan l'entir corp ed er l'olma.
TR Telesguard 17:40


text:
L flurì dla leteratura ladina
I ladins dla Dolomites à purtà inant seculi alalongia si tradizions y lijëndes a usc. I prim tesć letereres per ladin ie dla segonda metà dl Otcënt. La se à ntardivà n chësc cont ajache n fova sfurzei à fé lëures sfadiëusc per mantenì la familia y vester boni de sëuraviver te n raion da mont desman. L manciova n zënter de referimënt linguistich y culturel per duta la cumenanza.
La prima opres ie traduzions ora dla Bibia, manieres de dì, lijëndes y n scumëncia a se dé ju cun la gramatica. I prim scritëures ladins ie prevesc ora dl seminar de Persenon. Danter la personaliteies dl Otcënt iel da auzé ora per la Val Badia Micurà de Rü y Jambatista Alton, per Fascia Giuseppe Brunel y Hugo de Rossi, per Gherdëina Wilhelm Moroder-Lusenberg y Archangelus Lardschneider-Ciampac. Angelo Trebo (1862-1888), nasciù a Mareo y maester de scola elementera, ie stat un di prim poec dla Val Badia.
Do la segonda viera mundiela vëniel ora la prima traduzions per ladin de opres fulestieres y n grum de scric letereres, dantaldut poejies. N puech al iede vëniel a se l dé de d'autra formes de scritura daujin ala poejies d'ucajion y ala tradizion di calëndri.
Vel' scritëur scumëncia a scrì te na rujeneda che spidlea for deplù l viver y l pensé dla generazions de al didancuei. Cun l passé di ani nen iel nce de tei che scrij romanns. L mët man n tëmp tla leteratura che se gëura al mond ntëur via y i scritëures scumëncia a se ancunté y se giamië ora ideies.
1631 - L prim documënt de n ladin scrit y ufiziel ie n protlam dl 1631
1864 - L ann 1864 scrij l pluan de Urtijëi, l fascian Ujep Antone Vian, la prima gramatica dl ladin de Gherdëina.
1878 - L prim liber scrit per ladin ie la "Storia d'S. Genofefa" de Jan Matî Declara.
1905 - A Dispruch vëniel metù su la "Union Ladina", la prima lia nterladina de Tirol. Wilhelm Moroder dà ora la zaita "L'amik di Ladins" (trëi numeri).
1908 - L vën ora la zaita "Der Ladiner" (doi numeri)
1911 - Te Gherdëina vëniel ora, n iede al ann, i prim calëndri (1911-1915). I ie pensei coche libri per la families. Chësta publicazion vën inò ora dal 1948 inant.
1920 - Reprejentanc de duta la valedes ladines se anconta sun l Jëuf de Frea per damandé l dërt ala autodeterminazion.
1946 - L vën metù su l muvimënt pulitich "Zent Ladina Dolomites", ma l ie atif mé puech tëmp.


text:
Èlp
Artécol in dialèt arzân
'Al j Êlpi (Alpi in italiân dal plurêl in latèin Alpes, che pōl vrèir dîr "prēda", "culèina", "muntâgna", "biânch") în la cadèina ed mûnt pió impurtânta ed l'Europa. In francèiş a 's ciâmen Alpes, in ocitân Aups/Alps, in tedèsch Alpen, in rumânich Alps, in sluvèin Alpe. Sesto Pompeo Festo int al só Primo Libro al dichiâra che al nòm al deşvîn da Albus (biânch) che i Sabèin a pronunsiêven Alpus per spieghêr al culôr sèimper biânch ed la cadèina, pîna ed nèiva ânch ind l'istê.
Cme 'd acôrdi al j Êlpi a cumîncen a sîra dal Pâs ed Cadibona e a finésen a sîra ed la sitê ed Vièna, a quâcen 'na distânsa ed cîrca 1.300 chilômeter, a gh'à la fōrma 'd êrch e în tra pêrta êlta ed l'Itâlia, la pêrta tra mezdé e matèina ed la Frância, la Svésra, al Liechtenstein, l' Austria, mezdé ed la Germâgna, la Şlovènia, e matèina ed l' Ungheréia [1]. A gh' àn la larghèsa mâsima tra Veròuna e Monaco ed Baviera.
La séma pió êlta l'é al Munt Biânch che cun i sō 4.810 mēter l'é cunsiderê ânch al "tèg 'd Europa"; a drē a gh'é al Mûnt Rôşa (4.634 m.). al Dom (4.545 m.) al Weisshorn (4.505 m) e al Cervèin (4.476 m.). Êtri sémi impurtânti în: al Grân Paradîş (4.061 m.), al Bernina (4.049 m.), l' Ortles (3.902 m.) e al Monviso (3.842m.).
Int al j Êlpi a ghe stân ed cà 16 miliòun ed persòuni.
Nôti[modifica | mudéfica la surzéia]
- ↑ I Mûnt Sopron e i Mûnt Kőszeg ciamê Alpokalja
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da Alpi trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
Artéccol in dialàtt bulgnaiṡ
Äli 'Èlp äli én una cadänna d'l Euròpa ed mónt ch'la dsunéss l' Itâglia a mezdé da un insàmm ed naziån d'l Euròpa centrèl: la Fränza, la Svézzra, l'Austria e la Slovéggna, ch'al s estànnden anch'a dî èter stèd cme la Germâgna, la Cruâzia, al Liechtenstein e al Prinzipè ed Monaco.
La vatta pió èlta l'è al Månt bianc a 4810 méter såura al mèr.


text:
Tar il sboz sa tracti dad ina nova lescha. E quella prevesa che kinos, commerziants online e plattafurmas sco Youtube vegnan obligadas da nudar cleramain limitas da vegliadetgna. Latiers duai la lescha er reglar las mesiras che valan per controllar la vegliadetgna e tgi ch'è responsabel per la realisaziun, la surveglianza e la coordinaziun da quellas.
Medemas reglas en l'entira Svizra
Uffants e giuvenils possian consumar persuls videos e games sin divers chanals e la protecziun dals uffants saja perquai ina chaussa anc pli brisanta, ha argumentà la cussegliera grischuna Sandra Locher Benguerel. A la situaziun dad ozendi na correspundia la regulaziun actuala insumma betg. La nova lescha satisfetschia perquai ad in basegn. Actualmain è la protecziun dals giuvenils numnadamain anc chaussa dals chantuns. Cun la nova lescha duajan uschia valair en l'entira Svizra las medemas reglas.
Betg survegliar ils geniturs
Da la vart burgaisa hai dentant dà resistenza. Las branschas correspundentas sajan gia daditg vegnidas activas, ha argumentà Verena Herzog da la PPS da la Turgovia. I na dovria nagina regulaziun inutila ed i na fetschia betg da basegn da survegliar ils geniturs.
Ina debatta da detagl n'hai la mesemna pervi da mancanza da temp dentant betg pli dà en il Cussegl naziunal. Quella duai suandar en ina da las proximas sessiuns.


text:
L'onn 2003 sa il parlament che las circa 15 milliardas francs ch'eran en il fratemp previsas per la NVTA (basa da pretsch 1998) na vegnan betg a bastar. L'onn 2007 preschenta il Cussegl federal ina «Vista cumplessiva davart la construcziun e davart la finanziaziun da projects da l'infrastructura dal traffic public». Ils custs da la NVTA vegnan stimads ussa a circa 19 milliardas francs, ma questa summa signifitga ch'i vegnan stritgads or dals plans da la NVTA il tunnel da basa dal Zimmerberg, il tunnel dal Hirzel ed ulteriuras lingias d'access. Questas ultimas vegnan tuttina realisadas en il rom dal svilup futur da l'infrastructura da viafier (SIV). Il mars 2009 augmenta il parlament il credit per la NVTA ch'è vegnida redimensiunada anc ina giada sin 19,1 milliardas. Al SIV conceda il parlament 5,4 milliardas francs. Ussa è la NVTA finanziada definitivamain.
« La construcziun da la NVTA dovra dapli daners ch'èn vegnids sbursads fin ussa per quai. »Il Cussegl federal, Missiva, 17.10.2007


text:
Blue Screen of Death
El Blue Screen of Death (Schermo Bloeu de la Mort in ingles) a l'è 'n error de sistema tipegh de Windows che 'l indega on error fatal che 'l gh'ha de menà a 'n arrest del sistema che 'l pò pù operà in manera sicura.
In di sistema Windows 9x, ancamò fondaa in sul MS-DOS, a l'era 'n error assee comun e minga de grand importanza, tant che despess l'era superabel, anca se desconsiliaa, menter che in di sistema fondaa in sul Windows NT a l'è 'n error assee important e gramm. El BDoS el gh'era giamò in Windows 1.0, indova che 'l dava 'n dump ASCII de part del kernel, senza nissuna utilità per l'utent, ròba cambiada in Windows 3.x, indova che 'l BDoS el nonziava anca che 'n applicazion la s'era fermada e la respondeva puu.
In la presentazion de Windows 98 vun di computer doperaa el s'è s'ciantaa proppi menter che 'l Bill Gates el parlava, e l'ha menaa la folla a ridd proppi de gust.


text:
Thymelaeaceae
Thymelaeaceae l'è 'l nòm de 'na famìa botànica cosmopolita de l'ùrden de le Malvales. La töl dét 50 zèner e 898 spéci.[1]
De chèsta famìa fà part perlopiö piànte a portamènt de àlber o arbùsto, ma h'è pò a 'na quach piànta rampicànt e erbàcea.
El ciclo biològich el pöl véser anöàl o perène. L'altèsa de chèste piànte la pöl nà de póch ghèi e 'n méter per le spéci europèe, pòa de piö per chèle extraeuropèe. Le fùrme biològiche piö frequèncc (sèmper per le zòne temperàde europèe) i è nano-faneròfite (NP) e camèfite sufruticùze (Ch suffr), che völ dì che i è piànte perèni e lignùze a la bàze, coi böcc che pàsa la stagiù frèda colocàcc a 'n altèsa del teré de póch ghèi; le pursiù erbàcee le sèca töcc i agn e scàmpa apéna le pàrcc lignùze. De föra de l'Europa se pöl troà pò a fùrme de tipo faneròfite arbòree (P scap).
Descrisiù[Modifega | modifica 'l sorgent]
El gamp de sòlit l'è lignùs co la scórsa bèla düra, fibrùza e löstra; se pöl troà de le spéci sènsa ramificasiù (chèle a portamènt prostràt) o coi ram laterài pò a bastànsa cunsistèncc (chèle piö àlte e gaiàrde).
Le fòie le pöl véser de chèle che rèsta sö 'ndèla stagiù frèda o de chèle che cröda. Se tróa spéci che le ghe i ha dré a töt el trónch tat altèrne come opòste. La làmina de sòlet l'è sèmpe (mìa dividìda), a òrlo 'ntréch e de dimensiù piötòst pesène. Le g'ha mìa le stìpole e le g'ha 'l gambì cürt o adiritüra le ghe i ha mìa (sèsii).
La caraterìstica principal dei fiùr de le Thymelaeaceae l'è l'asènsa de 'n pereànse complét (pereànse diclamidàt): el pereànse l'è monoclamidàt (o “apetalo”) cioè l'è furmàt apéna del càles. La funsiù vesilìfera (de reciàm) l'è fàda per mès dei sépali che i è culuràcc ie i se 'nsomèa pròpe a dei pétali e 'n chèsto càzo i vé ciamàcc apùnto petaloidi. I fiùr i è perlopiö tetràmer o pentàmer (a 4 o 5 parcc), el pereànse l'è caduco e de culùr ròza, rós, viòla, zalt, bianch, ma pò a virdizì; i è ermafrudìcc (ma gh'è a 'na quach spéce diòica o unisesuàla) e i g'ha simetrìa atinomòrfa (de rar zigomòrf).
La 'nfiurescènsa la pöl véser de tìpo diferènt: i fiùr i pöl véser portàcc a gratilìna de tìpo racemus o terminàla co póch fiùr, ma gh'è pò a sèrte spéci che le g'ha 'nfiurescènse a ombrèla. 'na quach vergöna le g'ha fiùr sùi.
El fröt l'è 'na drupa, o sedenò 'na nus, o 'na bàga o 'na càpsula. De sòlet l'è de fùrma sférica e monospèrma (conden giandì sul e pié de sostànse oleùze).
Le parcc aèree de divèrse spéci de chèsta famìe i è vilinùze.
Distribusiù[Modifega | modifica 'l sorgent]
La famìa de le Thymelaeaceae l'è piö diversificàda endèl emisféro sud che nó 'ndèl nord, co la concentrasiù piö grànda de spéci 'n Àfrica e Austràlia.[2][3]
Zèner[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Zèner de Thymelaeaceae segónt el APWeb:[4]
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Zachary S. Rogers (2009 onwards). A World Checklist of Thymelaeaceae (version 1). Missouri Botanical Garden Website, St. Louis.
- ↑ Vernon H. Heywood, Richard K. Brummitt, Alastair Culham, and Ole Seberg. Flowering Plant Families of the World. Firefly Books: Ontario, Canada (2007)
- ↑ Marline Rautenbach. Figure 1.2, page 7 In: "Gnidia is not monophyletic: taxonomic implications for Gnidia and its relatives in Thymelaeoideae" Digispace at the University of Johannesburg. 8 Jul 2008. (see External links below).
- ↑ Thymelaeaceae en APWeb consultado el 16 de noviembre de 2011
Colegamèncc estèrni[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
George Takei
George Hosato Takei (Los Angeles, 20 ad Avrìl dal 1937, a s lèś /təˈkeɪ/ in ingléś), cgnusû méj cuma George Takei, 'l è 'n atōr e ardupiadōr americàṅ, ad cìnema e ad televiśiòṅ, cun di urìgini giapunéśi.
'L è cgnusû specialmènt p'r avér fat la part dal timunēr Hikaru Sulu in dal telefìlm fantasientìfic Star Trek. In dal Setémbar dal 2008 'l à spuśâ 'l sò muróś da na vita, Brad Altman.
Biugrafìa
Filmugrafìa
Culegamènt estéran
Àtar prugèt
- Wikiquote contiene citazioni di o su George Takei
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su George Takei


text:
Conradin Klaiss
Conradin Klaiss, naschì l'onn 1976, è creschì si a Danis en Surselva. Il clavazin classic ha el emprendì a chasa, il blues d'in camarat. Suenter ils studis da scolast secundar a Friburg ha el fatg substituziuns, entaifer ed ordaifer la Rumantschia. E tranteren ha el absolvì ina scola da jazz a Christchurch en Nova Zelanda. Las cumparsas musicalas èn stadas fin uss plitost casualas, bars, nozzas, vernissaschas. In'atgna band futura n'è dentant betg exclusa.
Realisaziun
Musica, text, clavazin e vusch: Conradin Klaiss
Battaria: Mara Churcher
Bass: Dave Crosson
Ghitarra: Nick Burson
Chors: Silke Schmeing
Maschaida: Manfred Zazzi, Apart Turitg
Text da la chanzun: Mund magic
Bien di, cara princessa
Tarmettel bunas ord miu mund
Schi bi ch'ei dat tei
En tiu cor sas tgi ch'jeu sun
Seregordas, biala princessa
La notg vargada has ti viu
Miu segn da veta
Permiez il tschiel stelliu
Uss pren plaz en miu aviun
Neu cun mei en in auter mund
El mund da praulas e da ficziun
El mund da pur'imaginaziun
Neu el mund dils affons
Per in mumenet
Ti eis la rosa,
Jeu tiu prenci pignet
Maun en maun lein semiar
Nos cors colurar
In mund magic
Ensemen crear
Emblidar ils quitaus,
Sefermar, far in paus,
E lu viver...
Viver cun pissiun
En quei mund che nus creein
E lu viver...
Viver cun pissiun
En quei mund che nus vivin


text:
La stad passada aveva il Cussegl grond dà in credit da 7,7 milliuns francs per bajegiar il nov center d'asil sin il Meiersboden. In quartier da Cuira che sa chatta dentant sin il terren da la vischnanca da Curvalda. Suenter ch'igl è vegnì fatg sondaziuns la surpraisa: Ils lavurers han constatà ch'il terren è contaminà. Quai n'era dentant betg inditgà sin il cataster.
Cumissiun quinta cun custs dad 890'000 francs
Perquai ha la cumissiun da gestiun dumandà per in credit supplementar dad CHF 890'000. Tar ils deputads dal Cussegl grond n'è la chapientscha per questa surpraisa betg stada avant maun. Jan Koch, deputà da la PPS per exempel, na pudeva betg chapir che nagin saveva da questa deponia ch'è vegnida schliada ils onns 60. I na possia betg esser che uschia insatge na vegnia betg sclerì endretg. Perquai era el lura er encunter il credit.
Deputads approvan credit
La gronda part dals deputads eran dentant d'in auter avis, cun 86 tar 24 vuschs ed ina abstenziun han ils deputads approvà il credit supplementar dad 890'000 francs.
RR actualitad 12:00


text:
A partir da quest onn datti differentas midadas, ha confermà la Lia Rumantscha. Da nov vegn definì in tema, sur dal qual ils scolars e giuvenils enfin 25 onns duessan scriver. Quest onn è il tema "En 10 onns". Ils texts èn limitads sin duas paginas A4.
Texts vegnan prelegids als Dis da litteratura
En Surselva ed en il Grischun Central na vegnan ils texts betg pli premiads cuminaivlamain, las 2 regiuns vegnan separadas l’ina da l’autra. Da nov pon ils giuvens scrivents preleger lur texts tar ils Dis da litteratura a Domat.


text:
Il concern d'assicuranzas Swiss Life vul augmentar las dividendas per aczias dad 11 francs sin 13,5 francs.
Quai pon ils acziunaris engraziar al bun onn da fatschenta dal 2017: Il gudogn da l'interpresa è s'augmentà per 9% sin 1,013 milliardas. La raschun per il plus surproporziunal è la nova orientaziun da la pli gronda assicuranza da vita svizra: Swiss Life è il 2017 sa focusà pli fitg sin l'administraziun da facultad e sin servetsch enstagl sin l'affar d'assicuranza da vita tradiziunal.
RR novitads 08:30


text:
Bepe Sané, “Dragonòt” për j’amis, përson-a pasia e an-namorà dël Piemont, a l’ha fame ‘l piasì ‘d dì la soa an sël rëscontr an sla grafìa dla lenga piemontèisa arlongh ij sécoj.
(L’idèja mia a l’é cola d’avèj pì pont ëd vista possibij an sla question, për testimoniansa e documentassion për chi ch’a l’é anteressà a la question.) Ambelessì a segue sò tòch – con un mé mersì bon ben gròss, as capiss.
—
A sarà n’ann fà che ël professor Sergi Gilardin a l’avìa nonsià an sla Ragnà ch’a sarìa stàit-ie un Rëscontr an sla “Grafìa dla lenga piemontèisa ant ij sécoj”. Mi i l’avìa mai avù l’ocasion ëd vëdde un dij Rëscontr an sla lenga piemontèisa dont a l’avìo parlame tant, e i l’heu spetà con anpassiensa ch’a-i rivèissa ij di dël Rëscontr.
Gilardin a l’avìa spiegà bin che ël but dël Rëscontr a l’era studié an manera diacrònica (visadì arlongh ij sécoj) ël dësvilup dla grafìa dla lenga piemontèisa. I son arcorzume, quand che i parlava dël Rëscontr a d’amis piemontèis o piemontesista, che a l’avìo ëd dificoltà a capì che ël but dël Rëscontr a l’era sempi parèj. Soens j’amis a së spetavo d’àutr; për esempi, un a l’avia dime che ant ël Rëscontr a sarìa dovusse stabilì “com ch’a së scriv an piemontèis”. E i son pa riussì a spiegheje che ël piemontèis a l’é scrivù da almanch 900 agn e ch’a-i é pa dabzògn dë stabilì adess com ch’a së scriv.
L’episòdi a l’é servume a antrodùe col che për mi a l’é un gran mister. A-i é pa gnun argoment ch’a apassion-a ij cultor ëd le lenghe regionaj (piemontèis, véneto, etc.) com col ëd la grafìa. A-i é sempe dle gran discussion an sla grafìa ëd coste lenghe, e soens a-i é quaidun ch’as buta lì e a anventa dle neuve manere dë scrivje. La pi part dle vire, chi ch’a anventa dle neuve grafìe peui a-j dòvra pa e a scriv pa gnente, parèj ste grafìe anventà a resto litra mòrta e a fan mach confusion. Mi i continuo a pa capì com l’afé d’anventé dle neuve grafìe a sia tant apassionant.
Ma vnisoma al Rëscontr. Viagé për stra e autostrà al saba ëd matin a l’é riposant, e a neuv ore dël saba ëd matin Vërsèj a l’é motobin tranquila. La zòna dël Rëscontr a l’é motobin bela, con tant verd e bele gesie. Ant ël parch anté i l’heu parchegià, i l’heu vëddù n’enorm Ginko Biloba, na pianta ch’a l’é un fòssil vivent, ùnica pianta ancora viventa ëd tut sò Órdin, e un Liriodendron Tulipifera anco’ pi àut, con le caraterìstiche dròle feuje a ponta piata.
Ël Rëscontr a së tnisìa ant ël fiamengh Salon Dugentesch, dël 1200, un-a dle tape dla Via Fransìgen-a, restaurà da pòch agn. Ël pùblich a l’era bastansa nombros, i saroma stàit da 50 a 70 përson-e; i l’heu podù saluté tanti amis: Gioanin Ross, Michel Bonavé, Dàvid Damilan, e (finalment) conòsse ëd përson-a Albina Malerba, Sergio Notario, Fransesch Rubat Borel, Dàvid Filié.
Ël Rëscontr a ancamin-a con ël professor Gilardin che a presenta ël prim test romanz, ël “Sarament dë Strasborgh” (d’842) ansema a soa vërsion alman-a. La vos ëd Gilardin a riess a rende quase literari coj antich test.
Peui a ven la prof. Alda Rossebastiano (ëd l’Univërsità ëd Turin) che a presenta n’arserca an dzora a na desen-a ëd test del 1300 e del 1400. L’anàlisi dij test a l’é fàita con l’agiut dël computer, e a son stàite analisà le solussion gràfiche sia për le vocaj sia për le consonant. Ij test a son ciarament anfluensà dai modèj gràfich latin, e a l’é mal fé trové trassa dle vocaj turbà e dla “e” mësmuta. La Rossebastiano a l’ha dit che a son pa stàit pijà an considerassion ij test dij Sermon Subalpin, pi vej ëd 200 agn, përchè a son dij “test multi-lenga”, giustificassion che i l’heu pa capì.
A sara la matinà Fransesch Rubat Borel. I son an contat an sla Ragnà con Fransesch da vàire agn, e con un nòm parèj im lo imaginava almanch ëd mia età. Con mia sorprèisa a l’é motobin pi giovo. Fransesch a presenta n’arserca an sij test dël 1500 e 1600, a parte da l’Opera Jocunda ëd l’Alion (1521), ël prim lìber stampà an piemontèis. L’antërvent ëd Fransesch a l’é un dij pi anteressant, përché a confronta la grafìa piemontèisa con cole vzin-e milanèise, genovèise e emilian-e. Ant un test dël 1600 dël bolognèis Giulio Cesare Croce, l’autor dël Bertoldo, as treuvo 4 canson piemontèise, anté la “n” velar a l’é scrivù con na solussion gràfica particolar.
Ant l’antërval i l’heu aprofitane për fé un bel vir për Vërsèj, sità ch’i l’avìa mai visità. Vërsèj a l’é bin tnùa, tranquila, i son capità ant na piassa ch’am arcordava la Piassa dël Palio ëd Sien-a. A l’é piasume l’ideja d’andiché le veje ca con ij nòm ëd le famije stòriche ch’a son stàit-ie.
Al dòp mesdì a ancamin-o le prof. Candida Rabbia e Carla Becchio che a presento n’arserca an sl’euvra d’Edoard Ignassi Calv (fin dël 1700). Minca tant ël Calv a s’ispirava, për quaich noanse, a la grafìa dël fransèis, la grafìa dël ‘700 a l’é mtobin vzin a cola ch’i dovroma adess.
Dario Pasero a presenta peui n’arserca an sla grafìa dovrà dal Pare Ignassi Isler (1700). Dario Pasero a l’ha parlà ëd soa anàlisi fàita an dzora a 4 manscrit ëd j’euvre dl’Isler. Na notassion anteressanta: an dzora ai manscrit, as dis che le canson ëd l’Isler a son an “lenga piemontèisa”.
D’apress a-j tocava a Gianluca Perrini, che a l’ha fàit na carelà an dzora ai prinsipaj autor dë 1800. Perrini a l’é n’àutra giovo sorprèisa: con studios com Rubat Borel e Perrini, la tradission djë studi an sël piemontèis a l’é sigurà për un bel pòch. Perrini as lassa porté un pòch da la passion, fin a arzighé ëd polemisé contra la grafìa “a l’italian-a”.
L’ultim antërvent dël di a l’era ëd Giovanna Viglongo, che a l’ha arpassà le tape che a l’han portà a la formalisassion ëd la grafìa piemontèisa standard, cola che a ven ëdcò ciamà “grafia Pacot-Viglongo”.
Ël Rëscontr a continuava për mesa giornà a la dumìnica ëd matin, ma i l’heu pa pi podù andé. An tùit ij cas j’antërvent ëd la prima giornà a l’avìo coatà tuta la stòria dël piemontèis, da j’Orìgin ai di d’ancheuj. A-i é da dì che la prima giornà a l’é filà via seulia, sensa che ël moderador (Gilardin) a l’abia mai dovù antërven-e.
Për mi ël Rëscontr a l’é stàit anteressant che pi a podìa pa, e adess i speto con ampassiensa j’At, ch’a surtiran l’ann ch’i ven. Sens’àutr, da adess an anans, qualsëssìa studi an sla grafìa dël piemontèis a dovrà partì da j’arzultà presentà an coste doe giornà.
24 otóber 2011
Bepe Sané (Dragonòt)


text:
Secretariat e post da cussegliaziun chantunal
Descripziun da la via
Uschia chattais Vus il post da cussegliaziun a Cuira:
Davent da la staziun da Cuira:
- Sutpassadi da la staziun en direcziun dal center;
- Vus As chattais sin la plazza da la staziun;
- Ir en direcziun sidvest encunter la Steinbockstrasse, suandar ca. 30 m la lingia da viafier d'Arosa;
- Nus ans chattain visavi da la Steinbockstrasse, da la vart dretga. En il medem edifizi è la Banca Migros (atgna entrada). La proxima entrada dal medem edifizi maina al biro da viadis «Hotelplan», al sindicat UNIA ed al post da cussegliaziun Pro Infirmis Grischun;
- Noss locals èn al segund plaun
Conto da donaziuns
IBAN CH44 0077 4110 2541 0760 1


text:
L'occupaziun cun il medium da la fotografia è daventada fitg impurtanta en il Grischun a partir da la mesadad dal 19avel tschientaner, en spezial pervia dal turissem ch'è sa sviluppà. In emprim punct culminant ha la fotografia cuntanschì il cumenzament dal 20avel tschientaner, cura che differentas fotografas e differents fotografs dal Grischun èn s'engaschads sco interpretas ed interprets da la cuntrada, savens sin basa da la pictura da Ferdinand Hodler u da Giovanni Segantini, ed han stgaffì maletgs da souvenir cun ambiziuns artisticas.
Sco emprim sto vegnir numnà en quest connex Albert Steiner, dal qual il museum d'art dal Grischun dispona d'ina gruppa d'ovras cumplessiva. In'ulteriura part impurtanta da la collecziun è l'ovra da l'artist fotograf bregagliot Andrea Garbald che datescha medemamain da quel temp.
Sco lieu cun tradiziun e cun la fotografia sco medium artistic impurtant vegni dà in'attenziun speziala a las artistas ed als artists contemporans: Gaudenz Signorell, Guido Baselgia, Hans Danuser, Katharina Vonow, Jules Spinatsch, Florio Puenter, Andrea Good u Ester Vonplon èn represchentads en la collecziun cun grondas gruppas d'ovras.
Link Website FOTOSZENE GR


text:
Setèmber
Artécol in dialèt arzân
Setèmber (settembre in italiân) l' é còl di nōv di mèiş ed l'ân secònd al Lunâri Gregoriân, al cûnta 30 dé e l'é int la secònda metê 'd un ân civîl.
I sègn dal strèli ed setèmber în la Vêrgin e la Balânsa (dal 23 ), mèinter al stagiòun în l' îstê e l'avtûn (dal 22 o 23), difâti setèmber l'é l' ûltem mèiş ed l' istê e al prém ed l'avtûn.
Al nòm al deşvîn dal latèin "september", che a só vôlta al deşvîn da"septem", sèt, perché l'ēra al sètim mèiş dal lunari rumân, ch' al cumincêva cun al mèiş ed mêrs. Int al 37 l'imperadōr Caligola l'à cambiê al nòm dal mèiş cun "Germanico" in unōr ed só pêder ch' al gh' îva cól nòm, mó dôp la môrt ed l'imperadōr, al vîn masê, al nòm dal mèiş al tōrna còl uriginêl.
Ind l' 89 al nòm l'é stê cambiê incòra cun "Germanico", stà vôlta per festegêr 'na vitôria ed l'imperadōr Domiziano insém a i Chatti, mó ânca Domiziano al mōr, ânca ló masê, e al nòm dal mèiş l'é turnê còl ed è préma.
'Na véta cûrta l' à 'vû la rifōrma dal lunâri fâta da Commodo, dóve a setèmber a 'gh gnîva dê al nòm "Amazonius". Int al Lunari ed rivulusiòun francèişa l'ân al finîva a cavâl dal mèiş ed setèmber: fîn al 16/17 ed setèmber a 's ēra int al mèiş ed "Fruttidoro", pó a gh'ēra sînch dé ciamê "Sanculottidi", sê ind j ân bişestîl, dal 22 ed setèmber a la fîn dal mèiş a 's caschêva int al prém mèiş dal lunâri ed la rivulusiòun: "Vendemmiaio"
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da Settembre trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Setèmber
Gennaio | Febbraio | Marzo | Aprile | Maggio | Giugno | Luglio | Agosto | Settembre | Ottobre | Novembre | Dicembre


text:
In cordial beinvegni sin nossa pagina d’internet. Nus sperein che nossas informaziuns plaien a Vus e giavischein per las suandontas paginas bien divertiment.
CHOR RUMANTSCH ZUG (CRZ)
Foto, Juni 2019erscotohrift 1
Il „Chor Rumantsch Zug“ ei bein enconuschents el cantun Zug e contuorn. El pren savens part a fiastas da cant e dat reguladamein concerts, persuls ni era en cuminonza cun auters chors ni formaziuns. Il CRZ ei senza saludar ina enrihida dalla scena culturala da Zug e plinavon ina buna tradiziun, che sveglia igl interess da nos convischins da lieunga tudestga pil romontsch, nossa quarta lingua. Vegnius fundaus ei il CRZ igl onn 1947, da gliez temps sut il num « Männerchor des Bündnervereins im Kanton Zug ».
Tec a tec ein era cantadurs ch’ eran buca commembers dall’ uniun Grischuna da Zug entrai el chor. Ord quei motiv senumna il chor dapi igl onn 1999 „Chor Rumantsch Zug“. La finamira da nies chor ei da promover e svegliar il plascher vid il cant e secapescha era mantener e cultivar il lungatg e la cultura romontscha.
En renconuschientscha da ses buns success a pliras fiastas da cant e ses respectabels concerts ha il CRZ suvegniu pliras distincziuns e premis da cultura.
Scadin um che conta bugen e ha plascher dallas canzuns romontschas ei adina beinvegnius en nies chor. Igl ei d’ avantatg, denton insumma buca necessari da saver tschintschar romontsch. Per che tut ils cantadurs seigien informai endretg, vegn tut cummunicau sin tudestg duront las emprovas.
Per prender contact sesurvi dal formular


text:
- La partenza da Stadler Rail a la bursa è gartegiada cun success
- En las emprimas minutas da commerzi a la bursa è la valita dad ina aczia creschida davent da 38 sin 42 francs.
Ils palpiris eran uschia be paucas minutas suenter la partenza a la bursa radund 11% sur il pretsch d'emissiun ch'era fixà sin 38 francs per aczia. Fin uss ha Peter Spuhler, l'acziunari principal e president dal cussegl d'administraziun tegnì 80% da las aczias. Cun ir a la bursa sa reducescha sia cumpart sin 40%.
En vista a l'entrada da Stadler Rail en la bursa aveva sa mussà in grond interess. La dumonda saja immensa. Stadler producescha tranter auter trens regiunals, trens d'auta sveltezza, trams u viafiers sutteranas.
RR novitads 10:00


text:
Reconescimënt de zertificac linguistics
I zertificac linguistics che vëgn relasciá da istituziuns internazionales reconesciüdes do avëi passé n ejam de lingaz aposta vëgn ince reconesciüs por l’ejam de bilinguism. Düc chisc zertificac se orientëia al Cheder de referimënt europeich en comunanza por i lingac y ti corespogn ai liví dl ejam de bilinguism aladô dla tabela chiló dessot.
Zertificac linguistics reconesciüs
Metede averda: al ne vëgn nia reconesciü i atestac che zertifichëia la frecuënza de cursc de lingaz gnanca cun n ejam final passé cun suzes o d’atri zertificac linguistics dá fora da scores de lingaz nia zertificades ofizialmënter.
Por che Osc zertificat linguistich vëgnes reconesciü, messëise ciamó fá n ejam monolingual tl lingaz nia zertifiché chiló da nos, belanfat cal che é Osc lingaz dla uma y Osc titul de stüde. Chiló dessot ciafëise na descriziun dl ejam por vigni livel.
Che?
Dötes les porsones interessades - anfat de ci nazionalité - pó te vigni momënt damané do le reconescimënt de zertificac linguistics por ciafé l'atestat de bilinguism. L'amisciun n'é nia liada a n titul de stüde. Sce an ó damané le reconescimënt de n zertificat linguistich de n livel che ne ti corespogn nia al diplom arjunt, pón zënzater le fá.
Co?
Por düc i liví vëgnel azerté sides les competënzes da ascuté sö y capí n test scrit, che ince les competënzes da lí y baié n lingaz.
An pó damané le reconescimënt de n zertificat linguistich ma por un n livel d'ejam su. Pornanche chësc percurs é stlüt jö pón indô presenté domanda por le medemo livel o por n ater livel. La domanda pó gní fata te vigni momënt online tres le SPID (co funzionëia pa l’iscriziun online).
SCE I N’ËIS NIA CIAMÓ CUMPLÍ 18 AGN: podarëise adoré le SPID di geniturs.
Le calënder di ejams vëgn elaboré eletronicamënter y te n ordin cronologich. Al momënt aspeton presciapüch 3-4 mëisc da canche an á presenté la domanda.
La domanda de reconescimënt de zertificac linguistics y l'ejam te un n lingaz é debann.
Olá?
La sora sënta di ejams é a Balsan tla strada Alto Adige 50 a Balsan tla alzada a tera. Cun i mesi publics él saurí da ti rové pormez ala sënta nöia di ejams.
Can?
I ejams te un n lingaz vëgn tignis fora por döt l'ann te un n de cun scomenciamënt dales 8:30.
Le termin dl ejam pó gní sburlé n iade su, sce ara ne vá nia da ester presënc en le de dl ejam, cun na telefonada o na e-mail.
Problems cun la data dl ejam
Resultat dl ejam
Le resultat dl ejam vëgn lascé alsavëi: te trëi dis da laur do la data dl ejam, por scrit tres e-mail y/o n sms de notificaziun che ves inviëia a jí ite, tres SPID, te osc raiun personal de myCIVIS por lí le resultat. I ciafarëis ince les valutaziuns dla comisciun d’ejam y l’atestat de presënza.
Sce i orëis na copia dla proa d'ejam scrita, podëise nes ortié na e-mail a ebt@provincia.bz.it ajuntan na copia dl documënt d'identité.
Sce i orëis podëise ince tó n termin por ti ciaré ala proa scrita. Le termin pó gní tut o tres e-mail o cherdan sö le numer 0471 413900.
L'atestat dl ejam de ladin
Sce i ëis passé l’ejam é osc atestat de trilinguism tl format digital diretamënt te osc raiun personal de myCIVIS. Chësc documënt vel a livel iuridich ma tl format digital. Chësc ó dí che al ne vá nia debojëgn da gní te nüsc ofizi a do l'atestat sön papier, ajache sëgn é l’atestat digital original.


text:
Scoula e teater
Il teater viva illa scoula da S-chanf ed ho üna lungia tradiziun. Già ils iffaunts da la scoulina haun adüna darcho la pussibilited da giuver a teater, saja que pel bös-chin u pel bal da Chalandamarz. Eir düraunt l'instrucziun fo il teater spontan (TCT) part da las lecziuns da lingua. In 5 & 6evla vainsa alura teatrists e teatristas da nom e da pom. La magistra duonn'Elvira scriva mincha duos ans ün töch teater, integrand las idejas da la classa ed adattand la rolla a mincha singul iffaunt.


text:
40 egn de la biblioteca del Istitut Cultural Ladin
LA BIBLIOTECA “PÈRE FRUMENZIO GHETTA” E SIe ARCHIVIES
25 de november 2021 da les 18.00. (vèrda l video de la scontrèda)
La biblioteca la endreza na scontrèda per la jent de Fascia, e no demò, per cognoscer e descorir endodanef chisc archivies de gran valor con argoment storich, leterèr e fotografich e perportèr dant sie nef sistem de consultazion digitèl.
A la scontrèda no menciarà l storich prof. Cesare Bernard. Se podarà veder e tochèr con mans i documenc conservé te istitut.
Duc vegn envié de cher a tor pèrt e a dèr sie contribut, ence con osservazions e proponetes per la valorisazion de chest patrimonie zis prezious.


text:
ET7妥妥的六边形兵士 5系来了也没用
赛博体育-赛博体育官网欢迎您的加入 最新资讯 2022-04-28
实在ET7试驾过蛮久了,今天来聊聊我的感触感染 ,从我小我私家而言,坐进去的一刻,我是欣喜的 ,极简的气势派头,配上禁止的屏幕结构,顶部两块年夜玻璃 ,全白的内饰,在阴雨气候通透的采光,没有任何压制的觉得 ,亮就是这个设计的一个要害点,第二起居室的这个设计魂灵,我是承认的,也是感触感染到的.至于驾驶体验 ,自研的空气吊挂搭配CDC动态阻尼节制体系,实在就是几个字:“整”,“韧” ,“弹”,“稳”,差别于866的底盘 ,有了伟大晋升 .在过井盖与减速带时,给人的觉得就是“决定信念”,没必要决心的去降低速率 ,车身总体一致性很强,基本不晃.在我眼里,ET7是蔚来一个里程碑的产物 ,是一个六边形兵士,平衡这个词很是贴切 !ET7用56E的价格,56E的尺寸 ,56E的级别,辅助以更好的配置,更怪异的设计理念,可进化的智能座舱 ,优异的底盘以及硬件来正面征战 ,同时电车之于油车迅猛的扭矩相应以及无极的丝滑感上风,再也不是越级卡缝,再也不是不寒而栗夹缝中求保存,此时恰是:冤家路窄勇者胜!ET7值患上等候!赛博体育-赛博体育官网欢迎您的加入
(读音):
shí zài ET7shì jià guò mán jiǔ le ,jīn tiān lái liáo liáo wǒ de gǎn chù gǎn rǎn ,cóng wǒ xiǎo wǒ sī jiā ér yán ,zuò jìn qù de yī kè ,wǒ shì xīn xǐ de ,jí jiǎn de qì shì pài tóu ,pèi shàng jìn zhǐ de píng mù jié gòu ,dǐng bù liǎng kuài nián yè bō lí ,quán bái de nèi shì ,zài yīn yǔ qì hòu tōng tòu de cǎi guāng ,méi yǒu rèn hé yā zhì de jiào dé ,liàng jiù shì zhè gè shè jì de yī gè yào hài diǎn ,dì èr qǐ jū shì de zhè gè shè jì hún líng ,wǒ shì chéng rèn de ,yě shì gǎn chù gǎn rǎn dào de .zhì yú jià shǐ tǐ yàn ,zì yán de kōng qì diào guà dā pèi CDCdòng tài zǔ ní jiē zhì tǐ xì ,shí zài jiù shì jǐ gè zì :“zhěng ”,“rèn ”,“dàn ”,“wěn ”,chà bié yú 866de dǐ pán ,yǒu le wěi dà jìn shēng .zài guò jǐng gài yǔ jiǎn sù dài shí ,gěi rén de jiào dé jiù shì “jué dìng xìn niàn ”,méi bì yào jué xīn de qù jiàng dī sù lǜ ,chē shēn zǒng tǐ yī zhì xìng hěn qiáng ,jī běn bú huǎng .zài wǒ yǎn lǐ ,ET7shì wèi lái yī gè lǐ chéng bēi de chǎn wù ,shì yī gè liù biān xíng bīng shì ,píng héng zhè gè cí hěn shì tiē qiē !ET7yòng 56Ede jià gé ,56Ede chǐ cùn ,56Ede jí bié ,fǔ zhù yǐ gèng hǎo de pèi zhì ,gèng guài yì de shè jì lǐ niàn ,kě jìn huà de zhì néng zuò cāng ,yōu yì de dǐ pán yǐ jí yìng jiàn lái zhèng miàn zhēng zhàn ,tóng shí diàn chē zhī yú yóu chē xùn měng de niǔ jǔ xiàng yīng yǐ jí wú jí de sī huá gǎn shàng fēng ,zài yě bú shì yuè jí kǎ féng ,zài yě bú shì bú hán ér lì jiá féng zhōng qiú bǎo cún ,cǐ shí qià shì :yuān jiā lù zhǎi yǒng zhě shèng !ET7zhí huàn shàng děng hòu !


text:
Ils 29 d’avust è la vernissascha da la nova exposiziun da l'artist da Lantsch Mirko Baselgia. Per il Kunst(Zeug)Haus a Rapperswil-Jona ha el creà ils davos mais tut ovras novas. La producziun è stada pretensiusa e difficila, ella ha duvrà bler temp e blera gnerva. A fin èn las ovras stadas pir curt avant l’avertura.
Igl è schon in pau stress, dentant igl è per cletg mo in tschert temp.
Ina lavur che ha duvrà ordvart bler temp da producir è la «Tartaruga Indien Times». Cun ediziuns da la gasetta Indien Times è vegnì construì il panzer d’ina tartaruga. Mintga collina dal panzer consista ord 110 retagls da gasetta. L’idea da l’ovra: Per mintga artitgel en la gasetta, per mintga fotografia, per mintga ediziun è vegnì duvrà temp. «Nus prendain tut il temp ch’è gia concentrà en ina gasetta e concentrain el er en nossa lavur, in destillat da temp», explitgescha Mirko Baselgia.
Quai ha plaschì a mai, da vesair ils onns d’ina biografia dad in animal sco tar in pign.
Tut las ovras da l’exposiziun èn vegnidas producidas ad Alvaschagn en las localitads da l’anteriura chasa da scola. En quella ha Mirko Baselgia ses atelier dapi l’entschatta 2021. Per pudair realisar l’exposiziun ha el duvrà plirs gidanters e gidantras, tuts engaschads per in tschert temp.
Vegnì entras la tatta tar l'art
Mirko Baselgia (1982) è creschì si a Lantsch. Ch’el è vegnì da buob en contact cun art è il merit da sia tatta. Ella ha dà al buob dad 11 onns trais cudeschs, in da Michelangelo e las duas biografias da van Gogh ed Alberto Giacometti. Quests cudeschs han inspirà Mirko Baselgia ed el ha immediat cumenzà a far sculpturas. Suenter la scola han ils geniturs vulì savair nagut d’ina scola d’art. L’emprim ha el gì da far in emprendissadi, el ha emprendì dissegnader da construcziun auta.
Ins avess era pudì serrar en mai. Il davos fiss jau en mintga cas daventà artist.
Dus mais avant la vernissascha da la gronda exposiziun a Rapperswil-Jona en il Kunst(Zeug)Haus èn anc tut las ovras en lavur, nagina è a fin. L'artist Mirko Baselgia sa lascha betg inquietà, el expona dapi onns regularmain ed enconuscha perquai il squitsch ed il stress avant las exposiziuns.
Jau hai pensà: In artist sesa en in atelier à la Giacometti. Per il mument è quai dentant la pitschna part da mia lavur.


text:
Rut Plouda
Sco scha nüglia nu füss – Wie wenn nichts wäre
Vallader, Deutsch
Chasa Editura Rumantscha, 2017, numer d’empustaziun 978-3-03845-046-7
Cun üna stratta dindetta drivast tü casü la fanestra.
Hast vis ch’eu sun bun da far naiver, hast vis?
Il lectur dastga reviver in onn en in vitg engiadinais, emprender d’enconuscher Joannes, ses mintgadi e ses siemis. L’autura na scriva betg cronologicamain; ord in punct da vista precis e pensiv vegnan scenas e regurdientschas descrittas, e quai adina plain respect e cun cor.
Das Werk gehört zweifelso hne zum Besten, was die bündnerromanische Literatur zu bieten
hat. (Bündner Tagblatt)


text:
L'onn 2017 saja da planisar e preparar las elecziuns dal 2018. Quai ha ditg il president da partida Andreas Felix a l'apéro da Bumaun en il hotel Chur a Cuira. El saja optimistic, perquai ch'ils commembers hajan mussà en il passà ch'els sajan pront da surpigliar in uffizi e dad ir là, nua ch'i dettia nodas blauas. Cun luschezza ha Felix er menziunà ils success da la PBD a las elecziuns communalas sco per exempel a Claustra, Domat, Flem, Landquart, Tavau u Val Müstair.
A lunga vista crescha en la populaziun il basegn da vairas soluziuns e vairs progress, senza ils suns auts che numnan sulettamain il problem, senza avair soluziuns. Da quai sun jau persvas.
Er l'anteriur president dal Cussegl grond, Ueli Bleiker, spera, che la partida burgais democratica na saja betg mo stada ina chaussa da curta durada. I vegnia grev en questa cuntrada politica polarisanta, manegia Bleiker. Dumandads sajan ils strategs da la partida che ston guardar che la partida na vegnia betg smardegliada en il center politic.
RR actualitad 17:00


text:
Il venderdi passà aveva Michael Lauber offrì sia demissiun. Quai suenter ch'il Tribunal federal administrativ aveva confermà ina part da las renfatschas envers el. Tenor quellas ha l'um da 54 onns tranter auter ditg manzegnas areguard in inscunter cun il schef da la FIFA, Gianni Infantino.
Procura publica federala Michael Lauber chala
Il procuratur public federal dispitaivel Michael Lauber ha disditg per la fin schaner 2021 sia plazza, quai ha communitgà la procura publica. Pervi da vacanzas ch'el ha anc dabun dat el giu ses uffizi gia la fin d'avust. A partir dal settember surpiglian ses dus substituts sia funcziun d'uffizi.
RTR novitads 14:00


text:
Federaziun grischuna per il sport
L'associaziun grischuna da sport (AGS) è l'organisaziun da tetg dal sport grischun ch'è organisà tenor il dretg privat e che unescha actualmain 44 federaziuns da sport cun 660 uniuns da sport, a las qualas appartegnan 65 000 sportistas e sportists.
Ensemen cun il sport ch'è organisà tenor il dretg public s'engascha la AGS a favur da cundiziuns generalas optimalas per concepir il sport en il Grischun. Ella represchenta en quest connex ils interess dal sport da dretg privat envers la publicitad, envers las autoritads sco er envers las organisaziuns chantunalas e naziunalas.
Sco part da la promoziun dal sport en il chantun Grischun sustegna er l'associaziun grischuna da sport la marca graubündenSport.


text:
La regenza grischuna ha nominà Christian Tannò sco nov secretari dal Departament d'infrastructura, energia e mobilitad. El suonda a Conradin Luzi che vegn a surpigliar ina nova sfida professiunala suenter in'activitad da radund 10 onns per il departament. El vegn a surpigliar questa funcziun il 1. d'avrigl 2021.
Christian Tannò ha 49 onns ed è creschì si ad Alvaschagn. Suenter la scola media commerziala a Samedan e suenter avair fatg la maturitad sin segunda via ha el studegià giurisprudenza a l'Universitad da Turitg. Tannò ch'è da lingua materna rumantscha e tudestga vul returnar, suenter plirs onns a Turitg, puspè en il Grischun.


text:
Cun l’opera «Benjamin» vegn inaugurà ils 17. da fanadur 2015 a Riom il nov center cultural dal Festival Origen. Cun quest nov center survegn Origen per l’emprima giada in teater, nua ch’ins po mussar represchentaziuns er l’enviern.
Actualmain èn ins aunc vi da las davosas lavurs.
L’opera Benjamin è in’istorgia d’ina famiglia cun 12 uffants, nua ch’ils frars vegls vegnan schiglius sin il giuven, i suonda ina gronda charplina. Il giuven vegn vendì en terras estras e fa là carriera, e salva la fin l’entira famiglia. «Igl è ina istorgia prest sco ina praula or dal testament vegl cun ina gronda tradiziun rumantscha, perquai che quai è stà l’emprim toc da teater ch’è vegnì inscenà da Gian Travers, il 1’534 a Zuoz», ha ditg Giovanni Netzer, l’intendant d’Origen e reschissur da l’opera Benjamin. En l’opera vegn chantà en rumantsch, latin e talian.


text:
Suenter il Cussegl naziunal ha era il Cussegl dals chantuns approvà ils credits transitorics da dapli che 57 milliardas francs en connex cun la crisa da corona. Era la Chombra pitschna ha refusà tut las dumondas da scursanir ils credits.
Cunter la veglia da la PPS ha il Cussegl dals chantuns approvà ulteriurs 65 milliuns francs per sustegnair canortas d'uffants pitschens. Il Cussegl naziunal aveva decis ier 100 milliuns francs – uschia che quai dovra uss anc ina cunvegna davart da la summa exacta.
Credits per branscha aviatica dattan da discutar
Las pli grondas discussiun hai era dà en il Cussegl dals chantuns pertutgant l'agid per l'aviaziun. Per che la Confederaziun po sustegnair sper las societads aviaticas Swiss ed Edelweiss era manaschis che lavuran per l'aviatica sin eroports svizzers, dovria ina nova basa legala. Quella ha il parlament ussa stgaffì.
Suenter il Cussegl dals chantuns ha era il Cussegl naziunal approvà la modificaziun urgenta da la lescha federala. Quai è la basa per il credit da 600 milliuns francs, per exempel per interpresas da spediziun da vitgira u era spediziun da bagascha.
Cun pitschnas differenzas va la fatschenta enavos al Cussegl dals chantuns.


text:
Tranter Peist e St. Peter è in auto cupitgà la sonda saira suenter las 20:30 tar in manever da surpassar. Il manischunz è sa blessà a moda mez-greva. Sco la Polizia chantunala scriva, ha l'um surpassà in auto cun in char da chavals che charrava en direcziun da Cuira. Cun far quai saja el collidà cun la saiv e l’auter auto. Sin quai è el cupitgà, ma restà sin la via. Passants èn s’occupads dal manischunz blessà, avant che l’ambulanza ha transportà el a l’Ospital chantunal a Cuira.
Accident sin via d'Arosa Manischunz è sa blessà mez-ferm
RTR novitads 11:00


text:
En rom dalla revisiun parziala dalla planisaziun locala dalla vischnaunca Lumnezia e sebasond sin art. 13 dalla Ordinaziun davart la planisaziun dal territori per il chantun Grischun (OPTGR) ha la regenza dil cantun Grischun approbau ils 08 da fevrer 2022 (protocol nr. 103/2022) la midada digl art. 45 dalla Lescha da baghegiar per la vischnaunca Lumnezia (senza Vrin).
Project:
Revisiun parziala planisaziun locala
Acts:
- Midada dalla lescha da baghegiar, art. 45
- Plan da zonas 1:2000 Cumbel, Porclas
- Rapport da planisaziun


text:
da sur Marcus Flury
Dieus veva empermess ad Abram descendenza, possess e tiara. Ils onns vargan e per Abram setschenta la damonda, sche quella empermischun mondi zacu en vigur. Dieus plaida aunc inaga cun Abram e confirma sia empermischun.
La fuorma co la ligia vegn sigillada ei per nus jastra. Tenor veglia tradiziun vegnevan animals tagliai permiez e las duas partidas che levan far ina ligia stuevan passar tras quella gassa. Cheutras vegnev’ei detg: Aschia duei jeu vegnir scarpaus dapart sche jeu rumpel la ligia.
Quella ligia para periclitada. Utschals da rapina sederschan sils segns dalla ligia. Era sche Abram vegn da spuentar els, croda el en tema. Ei vegn stgir entuorn el. En siemi fa el atras la malguessadad dil carstgaun che sa buca co siu futur vesa ora. En quei siemi vesa el denton era co il ritual dalla ligia vegn ademplius da Diu. El vesa Diu el maletg dil tizun che girava denter las parts vi e neu. Dieus lai aschia sentir el ch’el vegni a setener vid la ligia. El di cheutras: Ti, Abram, vegns a ver in futur ed ina tiara per viver.
Gen 15,5–12.17–18
Lezs dis ha Dieus menau giuadora AbramCheu porta el il num Abram, quei che munta bab dalla collina e muossa porbabel vi silla pratica dall’unfrenda sin in crest. e detg ad el: Mira viers il tschiel e dumbra las steilas – sas dumbrar ellas? Ed el ha empermess: Aschi numerus duein tes descendents esser.
Abram ha cartiu al Segner, e lez ha quintau quei ad el per giustia. E Dieus ha detg ad el: Jeu sun il Segner che ha menau tei or dad Ur en Caldea, che jeu detti a ti questa tiara per agen. Mo Abram ha rispundiu: O Segner, miu Diu, co sai jeu percorscher che jeu vegn a posseder ella?
Cheu ha Dieus cumandau agli: Va per ina vacca da treis onns, ina caura da treis onns, in anugl da treis onns, ina turturella ed ina columba giuvna. Ed Abram ei vegnius cun tut quels animals, ha tagliau els permiez e mess las parts ina visavi l’autra: mo ils utschals ha el buca tagliau permiez. Ed ils utschals da rapina ein sederschi sill’estga, mo Abram ha spuentau els. Cu il sulegl ei ius da rendiu, ei in sien profund curdaus sin Abram, ed uarda, nera tema ha tschaffau el. Essend il sulegl ius da rendiu, cu igl ei vegniu stgir, uarda: In burniusegn per la presenza da Diu fimont ed in tizunsegn per la presenza da Diu da fiug giravan denter las parts vi e neu. Quei di ha il Segner fatg ina ligia cun Abram ed ha detg: A tia schlatta dun jeu questa tiara naven dil flum d’Egipta tochen al grond flum, igl Eufrat.
☛ evangeli dalla dumengia: Lc 9,28b–36


text:
La petta rumantscha è pitschna ed exquisita ma tuttavia in bun object per dar ina giada in sguard pli pitgiv sisura. Almain fin ch'ins fa quai. DIEU, TGE LUNGURUS !! e !
Mo almain vegn il club secret che fa il fanen per RTR preschentà (pscht, betg dir ad els, ma igl è la SRG.R).
E hey! Ins vesa Andreas Gabriel enta letg.
Ed oho! I va era per tgi cun tgi (also betg propi, mo quai tuna bain).
Ma lura n'èsi bain betg gist uschèèèè lungurus. U?
Ah gea! Anc Pokémon. Gliez datti era anc. Tut en «La petta rumantscha – la show».
Guardar e lura per plaschair COMMENTAR! TUGNAR! DAR TUT!


text:
Il focus ha la fundaziun mess sin ils uffants en miseria. Ins haja sustegnì 400 uffants e giuvenils en Svizra tar lur integraziun sociala e professiunala, hai num en la communicaziun.
Sustegn per 238 projects d'agid
Tut en tut ha la Chadaina da Fortuna sustegnì l’onn passà 238 projects d’agid. A l’exteriur èsi tranter auter ì per il cumbat encunter la lavur d’uffants en minieras da Burkina Faso e la tgira d’uffants sutnutrids en l’Afganistan.
Ultra da quai ha la fundaziun organisà dus dis da collecta a favur dals Rohingya en il Bangladesch e da las unfrendas dal tsunami en l’Indonesia.
RR novitads 10:00


text:
San Bartolomé
San Bartolomé (Almenno San Bartolomeo in Italià) l'è ü cumu de la Pruinsa de Bèrghem e l' se tróa a 9 km de la sità a 352 méter söl leèl del mar.
El g'ha 6 209 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]), 'na superfìce de 10,42 km² e 'na densità de popolasiù de 596 ab./km². El cunfìna coi cümü de Almè, Almèn, Barzana, Brembat de Sura, Paladina, Palasàch, Roncola, Stròsa e Albrèmb.
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de San Bartolomé l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Brasc
El brasc (parnonzi locai: [bras], [brɛʃ], [brah][1]) in anatomia l'è la porzion de l'art de sora strengiuda in tra i articolazion de la spalla e 'l gombed (idove l'è che 'l partiss l'avambrasc). In del parlà de tucc i dì però con brasc intendom tutt l'art de sora, e donca tutt quell che 'l partiss de la spalla infina a la man.
El nomm[Modifega | modifica 'l sorgent]
La parolla brasc la riva del latin brachium, con l'istess significaa. La troeuvom in tutt i lengov neolatinn (italian braccio, frances bras, spagnoeu e galizian brazo, romanc bratsch, catalan, forlan e ocitan braç, portoghes braço, romen braț, sicilian vrazzu, ladin brac, sardegnoeu bratzu, napoletan vrazzo).


text:
En connex cun la taglia anticipada han bleras persunas be cun emplenir ils formulars da taglia mintg'onn: Là èsi d'inditgar il tschains. Persunas privatas cun sedia en Svizra che fan quai correct, pia che nodan ils gudogns sin obligaziuns, pon dumandar enavos 35% taglia anticipada.
Il Cussegl federal conceda ch'i sa tracta dad ina mini-refurma – tuttina saja quella impurtanta. Perquai cusseglian regenza e parlament d'acceptar quella a l'urna. Ina da las finamiras centralas è tenor il Cussegl federal da augmentar l'attracivitad u mantegnair attractiva la Svizra sco plazza economica. Quai entras abolir almain parzialmain ina taglia che n'exista betg en blers auters pajais. Uschia duajan firmas che dattan pervi da quai or obligaziuns en l'exteriur vegnir intimadas da far quai en l'avegnir en Svizra.
Betg d'accord va la sanestra: In comité da la Partida socialdemocratica, la Partida verda e sindicats ha rimnà bunamain 60'000 suttascripziuns. Entras quest referendum inoltrà l'avrigl 2022 vegn la refurma la fin da settember a l'urna.
Entras il referendum èn er gia las posiziuns cleras: La sanestra cumbatta la refurma – entant che partidas burgaisas sustegnan ella. Per las parolas uffizialas han anc las delegadas e delegads da las partidas l'ultim pled en chapitel.
Svizras e Svizzers decidan ils 25 da settember schebain la taglia anticipada vegn abolida u sche tut resta sco fin qua.
Dossier online
Sin in clic tut davart las votaziuns dals 25 da settember.


text:
I na saja betg necessari da sbassar ils tschains d'aua, quai è il facit dal studi da la firma re-solution da l'anteriur cusseglier naziunal Rudolf Rechsteiner.
Il studi mussa che l'energia idraulica custa en media pli pauc che pretendì da las ovras electricas: Numnadamain betg 7 raps per ura kilowatt mabain be 4,9 raps. Energia atomara saja dentant cun tranter 5,6 raps ed 8,5 raps pli chara.
Dapli transparenza
Perquai pretendan las vischnancas concessiunarias dapli transparenza puncto custs. Las ovras zuppentian ch'ellas hajan anc adina grondas marschas sin l'energia d'aua, quai grazia a clients liads, commerzi e l'export d'electricitad.
D'in tut auter avis èn ils concerns d'electricitad gronds e l'uniun per l'economia d'aua svizra. Els pretendan che l'energia idraulica è deficitara ed ils tschains d'aua stoppian perquai vegnir sbassads per 60%.
Sper quai pretenda Not Carl, il president da la cuminanza d'interess, che la valur da l'energia idraulica è bler pli granda che quella d'energia solara u energia da vent, cunquai ch'ins po accumular ella. Ins pudess far reservas strategicas en ils lais da fermada e producir l'energia lura cura ch'i dovra ella.
Anc per quest mais ha il Cussegl federal empermess la consultaziun davart il messadi en connex cun ils tschains d'aua.
Reacziun da la Repower
Las firmas grondas d'electricitad survegnessan entras questas propostas dapli regulaziuns vid las qualas ellas stuessan sa tegnair. Perquai è la Repower in zic sceptica. Anc uss saja la flexibilitad fitg granda tar l'energia idraulica, entras la proposta da far reservas dess quai dapli regulaziuns e dapli birocrazia per las firmas d'electricitad, uschia Werner Steinmann il plidader da medias da la Repower.
RR novitads 11:00


text:
Óme
Óme (Ome en Italià) l'è 'n cümü de 3 205 abitàncc (dàto del des 2015 [1]) de la Pruvìncia de Brèsa. El se tróa a 15 km de la cità de Brèsa, en diresiù Nordòvest.
Óme el fa part de la Franciacürta e 'l se tróa endèna cónca fùrmàda dei torèncc Gandùer e Martignàch a 242 méter söl lièl del mar e delimitàda dei cümü de Montezèi, Rodènch, Gösàch, Polàen e Breó.
El teretóre del cümü al ciàpa dét dèle contràde che le pórta amò dei nòm arcàich (vergü fórse amò presitòrich) compàgn de Fus, Nas, Ertina, Al, Martignàch, Burbù. Ergöne de chèste contrade le g'ha conservàt 'n aspèt medievàl. Óme e le sò contràde i è regordàcc en divèrsi docümèncc del convènt Cluniacènse de San Nicóla de Rodènch a cumincià del sècol XII.
Endèla località de San Mighél se tróa la céza omònima che la g'ha urìgin che risàl a la prezensa longobàrda. Endèla contrada de Al (colocàda sö 'na vìa de cumunicasiù antìca co la val Trómpia) se tróa 'nvéce la céza Diaconàl de San Lorèns che la testemónia de 'n pónt de tràfich importànte co la Val Trómpia e co la Val Camònega.
A Ome ghe nasìt pò a 'l zugadùr de fóbal Daniele Bonera.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Il manader da fatschenta da Gastro Grischun Marc Tischhauser ha survegnì inqual telefon da gastronoms inquetads. Las mesiras severas fetschian mal a mintgin, cunquai che las entradas maunchian ed ils custs per infrastructura e persunal restian. Marc Tischhauser recamonda actualmain il suandant a possessuras e possessurs da ustarias, restaurants, bars ed auters menaschis gastronoms che vegnan en las stretgas finanzialas:
- examinar alternativas da fatschenta: far furniziuns da mangiativas, vender products to go etc.
- far la dumonda da lavur curta tar l'Uffizi chantunal d'industria, lavur, e mastergn
- far la dumonda da savair pajar la taxa sin pli valur dals davos mais pli tard (pia pir avust enstagl d'avrigl)
- dumandar associaziuns da garanzia (Bürgschaftsgenossenschaft) per credit
Quai sajan cussegls pils radund 1'000 commembers che Gastro Grischun ha. Ultra da quai sajan els vid sclerir cun las autoritads ed autras uniuns da branscha da survegnir dapli sustegn finanzial. Uschia per exempel era per affarists ch'han engaschà stagiurnaris u persunas che han ina paja per ura. La regenza grischuna ha sincerà ch'i dettia agid en questa direcziun. Marcus Caduff, il minister d'economia ha detg ch'els sajan vid examinar da schlargiar la lavur curta er per persunas ch'èn sur sasezzas u stagiunaris.


text:
Canton Argovia
El Canton Argovia (en todèsch: Aargau; en alemà: Aargou; en fransés: Argovie; en italià e 'n romàncio: Argovia) l'è giü dei vintisés cantù de la Svìsera e 'ntra chèsti l'è giü dei piö setentriunài, colocàt entrà Basilea e Zurìgo. El töl dét la part bàsa del córs del fiöm Aar, che 'l ghe dà nòm al cantù.
El cantù el g'ha 497 000 abitàncc e 'l cuarcia zó 'n àrea de 1404 per 'na densità de popolasiù de 354 ab/km². La capitàl l'è la cità de Aarau che g'ha presapóch 17 000 abitàncc. La popolasiù l'è perlopiö de religiù protestant e de lèngua todèsca. L'è streersàt dei fiöm Reuss e Aar e 'ndèl sò teretóre se cultìa la icc, fröta e cereài..
StóriaModifega
L'Argovia l'è stat posedimènt de l'Austria, 'ntra 'l 1213 e 'l 1415, quan che l'è pasàt a fà part del Canton Berna. L'è deentàt endependènt ai 10 de mars del 1803.
Cumü e DistrèccModifega
El Canton Argovia l'è cumpunìt de öndes distrècc:
- Aarau (co capolöch Aarau)
- Baden (co capolöch Baden)
- Bremgarten (co capolöch Bremgarten)
- Brugg (co capolöch Brugg)
- Kulm (co capolöch Unterkulm)
- Laufenburg (co capolöch Laufenburg)
- Lenzburg (co capolöch Lenzburg)
- Muri (co capolöch Muri)
- Rheinfelden (co capolöch Rheinfelden)
- Zofingen (co capolöch Zofingen)
- Zurzach (co capolöch Bad Zurzach)
I cümü 'n totàl i è 231: